·[All Rights Reserved by the trustoes of the fund. ] Printed by Ramchandra Yesu Shedge, at the Nirnaya-sagar Press, No. 23, Kolbhat Luino, Bombay. Published by Shaha Naginbhai Ghelabhai Javeri, for Sheth Dorchand Lalbhai Jain Pustakoddhir fand, at the office of Sheth Devchand Lalbhai Jnin P. Fund, No 426 Javeri Bazar, Bombay.

·उपमिती नमः सदा नतेन्द्राय गतमोहाय वीराय । प्रस्तावना. उपादीयतामियं कोविदाः! कोमलकरकुशेशयाभ्यामुपदीक्रियमाणा कथा, गृहीता चेत्सादरं विलोकिता च सबहुमानं यथायथं विचारश्रेणी नीतोऽर्थोऽस्याः भावार्थपरागपूगे लीनश्चेन्मनःपटपदः पीनश्चेदात्मैतदन्तर्गतोदितिसूचितार्थहानोपादानोपेक्षाप्रवृत्तौ संपन्नमेव समाहित- मन्तःकरणं प्रवृत्तं देहिद्रोहादिविरमणादौ निवृत्ता चास्तिक्यानुकम्पानिर्वेदसंवेगशमलब्धात्मलाभेभ्यो मिथ्यात्वनिर्पणत्वभवाभिनन्दितामोक्षवि. द्वपकपायविलयेभ्यो विषयकपायपुद्गलतत्परता, ननु केयं १ किमत्र वर्णितं २ कस्कोऽत्र नायकः ३ केऽस्या विधातारः ४ कदा ५ कमिश्च मण्डले मण्डयामासुर्जनतां ६ के च पूज्यास्तत्रभवतां दीक्षादायकाः ७ के च प्रतिवोधयितारः शुभवतां भवतामिति ८ प्रादुर्भवन्ती प्रश्न- ततिपिपासा निरसनीया तत्तद्वर्णनवारिसमर्पणैः नो चेत् नोपादेया स्यादेपा प्रेक्षावतामिति चेद्, अवधेहि प्रथमे तावत् पर्यनुयोगे यथार्था- मिधानेयं 'उपमितिभवप्रपश्चाभिधाना कथा' यतोऽस्यामुपमितो नरकतिर्यड्नरामरगतिचतुष्करूपो भवो यथा भ्रम्यते जीवेन तथा पुर्यावासादिपर्यटनकल्पनया उपदेश्याश्च भव्या इति भव्योद्देशेनैवात्र वर्णनं तेन नोनता अभव्यानामवर्णनेन १ द्वितीयस्मिन्ननुयोगे आश्र- वाणां हेयताया उपादेयतायाश्च संवराणां द्योतनाय भवभ्रमणतरुमूलभूतानां कपायाणां समूलकापंकपणाय दुरन्तानन्तसंसारभ्रामकाणामि- न्द्रियाणां दमनाय ग्रन्थोऽयं जान्थे पुण्यभूरिभिः सूरिभिः, प्रस्तावाश्चात्राप्टौ यथायथं समुपन्यस्ताः, तदधिकाराश्चेमे यथाक्रम- उ.भ.१

·प्रस्तावना.
उपमिती
॥२॥
१ प्रस्तावः पीठवन्धाख्यः ग्रन्थकृतः पूर्वापरावस्थयोः ग्रन्थसंदर्भहेतुयुक्तयोः संदर्शनं चात्र ।
२ प्रस्तावः अवाप्तमानुप्यो भव्यः पुण्डरीकाख्योऽनुसुन्दराख्यश्वक्री संसारिजीवः सदागर्म समन्तभद्राख्यं सूरि ललितास्यां नृपपुत्री
अगृहीतसंकेतामिधां महाभद्राख्यां प्रवर्तिनी प्रज्ञाविशालाह्रामाश्रित्य यथोदितवान् स्वस्य भवपरम्परां तिर्यगनुभावानुपद्धा तया
स्मृत्वा विचारयति ।
३ प्रस्तावः हिंसाक्रोधाभ्यां भव्यस्य नन्दिवर्धनसंज्ञकस्स स्पर्शनात् वालस्य च दुःसावाप्तिर्भवभ्रमश्च भव्यस्य ।
४ प्रस्तावः अमृतमानाभ्यां रिपुदारणस्य भव्यस्य रसनायाश्च जडस्याशर्मपरम्पराऽवाप्ति व्यस्य भवारण्यभ्रमश्च ।
५ प्रस्तावः स्तेयमायाभ्यां वामदेवस्य भव्यस्य प्राणाच मन्दस्यासातप्रवाहापचिर्भवोदन्यत्पवनं च ।
६ प्रस्तावः मैथुनलोभाभ्यां धनशेखरस्य भव्यस्य अधमस्य च चक्षुपोऽपारव्यथावृत्तिर्दुरन्तसंसारपातश्च ।
७ प्रस्तावः महामोहपरिग्रहाभ्यां धनवाहनस्य भव्यस्य श्रवणात्संगाच यालिशस्यामितपीडामाप्तिः संसारपातश्च ।
८ प्रस्तावः गुणधारणस्य भव्यस्य प्राप्तसम्यक्त्वगृहिधर्मद्रव्यश्रमणलिङ्गस्य गौरवात् भवपरम्परा च देवमनुजजन्मान्तरिते पष्ठभवे सिंहा.
भिधानाचार्यपदस्थस्य अन्तेऽनुमुन्दराख्यस्य चकिणो मोक्षश्च २।
तृतीयस्यां तु पृच्छायां अत्र कथाङ्गभूतेषु द्वितीयायेष्वष्टमान्तेषु प्रस्तावेषु भव्यजीवस्य तिर्यग्भवभ्रमो गुणधारणाद्यवस्थासु प हिंसाको.
धादिभिरनन्तसंसारगर्तापातो विरतिलाभादिना मोक्षश्च न्यगादीति तत्रभव्यजीव एव नायफः स एवानुसुन्दरश्चक्री, आये तुमस्ताने यद्यपि
कथोक्तिहेतुतयाखं जीवमाश्रित्याख्यात उदन्तः सामान्येनेत्याख्यायि तथापि अस्ति तत्र कश्चिद्विशेषः, यतः यत्र यत्र स्वात्मा नायकस्तान तनादिष्टं
॥२॥

·उपमिती प्रस्तावना. 'मदीयजीवः' यथा ३३ पृष्ठे योऽयं मदीयजीवोऽवधारितजात्यन्धभावोऽस्य महामोहः" तथा ४३ पृष्ठे 'मदीयजीवरोरोऽयं कुविकल्पकुत- कुतीर्थिकलक्षणैः" 'आत्मीयजीवः' यथा ३३ पृष्ठे 'तदेतदात्मीयजीवस्यात्यन्तविपरीतचारितामनुभवताऽभिहितं 'मम' ५४ पृष्ठे यथा ये मम सदुपदेशदायिनो भगवन्तः सूरयस्ते विशिष्टज्ञाना एव, यतः कालव्यवहितैरनागतमेव तैतिः समस्तोऽपि मदीयपृत्तान्तः स्वसंवेदनसं- १ अनेन निरस्खास्ते वावदूकाः ये प्रतिपादयन्ति यदुत सिद्धर्षेर्गुरव एव हरिभद्राः सिद्धर्षिश्च तद्धस्तदीक्षितो वा स्यात् स्याद्वा तद्देशनाश्रवणजातयोधः न तु व्यवहितः, यतः स्पष्टमेतत् ज्ञापयन्ति प्रन्यकृतो यदुत नैते तत्रभवन्तः ममोपदेशदायका मत्समानकालभवाः किंतु विशिष्टप्राकालभवाः अत एव विशिष्टज्ञानादेव मदतान्तशातारः, निवेदयन्ति चात्मानुभवसंसिद्धता ब्रुवाणाः परोक्षगुरुमन्यावगमजन्यबोधादि खजीवगोचरमेतद्वृत्तं, अत एव च पञ्चपञ्चाशति पृष्ठे प्राक् खस्मिनुपनीतमपि धर्मवोधकरवृत्तं “सद्धर्माचार्या अपि जीवविषयं पर्यालोचयन्तः परिकल्पयन्त्येवे"ति जही परोक्षतां साक्षाद्वृत्तं पुरचकुव, ततथ पाचायं शी. लमनुसरद्भिर्विपश्चिद्भिनैतत् शक्यं वक्तुं कथमपि यदुत द्विषष्टिहायनाधिके शतनवके सिद्धः सत्त्वात् श्रीमन्तो हरिभद्रसूरिवर्या अपि तत्समकालीना एवेति । किं च प्राकृतकुवलयमालाकाराः “सगकाले वोलीणे वरिसाण सएहि सत्तर्हि गएहिं । एगदिणेणणेहिं एस समत्ताऽवरणहम्मि ॥ १॥" इति गाथया दिनोने सप्तमे शतके शकस्य खान्यसमाप्तिसूचका दाक्षिण्यचिहसूरयो यान् सकृतौ प्राकालीनकविजनतया स्तौति ते श्रीमन्तो हरिभदाः कथंकार सिद्धर्षिसमानकाला भवितु- महन्तीति विचाय विचक्षणः, प्रस्तावनायां प्रस्ताविता वीराचार्यचरणाजपट्पदाः श्रीहरिभदाचार्यास्त्वन्य इत इति न श्रीमती शकसप्तमशवान्दीकाले वर्तमानता सया, वेषामकालीनतासाधनाय यच्च न्यस्यते चूादिकं तदसाधनमेव चूर्णिकालस्य तन्मात्राधारस्य चानिर्णयात् अपरेषामप्यभिधानमनिर्णीतानेहसां नानोपयोगि, किंच पञ्चवस्तूदितानां स्ववपरिज्ञाज्ञानपरिमाधर्मरत्नमालादीनो पूर्वान्तर्गतपूर्वधरकृतग्रन्थानामव्याहतानो सद्भावस्तेषां तत्कालीनताशापनायालमेव । अन्यध श्रीमता हि समयो ब्राह्मीलिपिप्रचारवानेवेत्यावश्यकवृत्तिगतश्रीमद्वाक्येन 'यया घटिकासंस्थानो धकारः (१) कुरुण्टिकासंस्थानश्वकार (1) इत्यादि तथ ब्राम्यादिलिपि- विधानादनेकविध' इत्यनेन ज्ञायते, न चाभूत् सिद्धर्षेः समये प्रामथालेखनप्रचार इति तु स्पष्टमेवेतिहासचणाना, तद्युतमेव श्रीमतां हरिभद्रसूरीणां वीरप्रभो- रेकादशशताब्दीकायावृत्तित्वं । अत एव तया कल्पनाऽत्र वृत्ते ।

·सुपमितौ
प्रस्तावना.
॥४॥
सिद्धमेवदस्माकं' 'मजीवे' यथा ५३ पृष्ठे 'परमेश्वरावलोकना मजीवे भवन्ती 'मादृशों यथा ७३ पृष्ठे 'यो जीवो मारशः प्रागत्यन्तष्ठिष्टपरि-
णामतया धर्मगुर्वादिविपयेऽप्यनेककुविकल्पकरणपरोऽभून् स तदा लब्धविवेकश्चिन्तयति' इत्यादिषु अस्मच्छब्दं प्रयुखानाः स्वकीयमात्मानं
अन्यत्र तु एतच्छन्दमिदंशब्दं जीवशब्दं च प्रयुञ्जन्तः सामान्यतो जीवविषयमाख्यान्ति, तत एव च ९७ पृष्ठे जगप्रवो प्रन्यकाराः यदुत
'तदिदं वृत्तान्तान्तरमस्यापि जीवस्य दोलायमानबुद्धस्तथा गृहस्थावस्थायां वर्तमानस्य कचित् संभवतीत्यवगन्तव्य' ३७ पृष्ठेऽपि यदा सल्वेप :
जीवो नरपतिसुताद्यवस्थाया'मित्यादिषु च सामान्येन संभावनयाऽलंचक्रुर्वाक्यपद्धति, यान्यत्र तावत् फयाहेतुप्रतिपादनाय दृष्टान्तरूपाणि /
पद्यानि द्वादशाधिकशततमादारभ्य पद्यात् पद्यानां सप्तसप्तत्यधिकां चतुःशती यावत् प्रतिपादितानि तानि स्वानुभवं निवेदयितुमेव, दाष्टांन्तिके
तु किञ्चित् स्वानुभूतं किञ्चिच्च संभवास्पदं किञ्चित्तु वैराग्योत्पत्तये कल्पितं तेन नानेकभवविपयकं फिधित् परस्परविरुद्ध राज्यमा-
रत्वगृहपतित्वकपीवलत्यादिकं च किञ्चिदुपनीयमानं खेषां तथाविधातिशाय्यवध्यादिरहितत्वेन विरोधभार, यत्र तु विशेषतः स्वस्निन्न-
नुभवोपनयस्तत्र ज्ञापितं 'स्वसंवेदनसंसिद्धमेतदस्माकं पृष्ठे ३४-५४ इत्यादिपु ३ । तुर्येतु प्रभे सुप्रसिद्धमेतत् यदुत मगवन्तः सिद्धर्पयोऽस्या
| विधातारः कथायाः, तत्रभवन्तश्च स्वीयां गुरुपरम्परामेवं स्पष्ट मुदकिष्ट प्रशस्तावस्यैव प्रन्थस्य-योतितासिलभावार्यः, सनव्यान्जप्रयो.
धकः । सूराचार्योऽभवदीप्तः, साक्षादिव दिवाकरः ॥१॥ स निवृत्तिकुलोद्भूतो, लाटदेशविभूषणः । आचारपधकोगुफा, प्रसिद्धो जग-
तीतले ॥ २ ॥ अभूतहितो धीरसतो देल्लमहत्तरः । ज्योतिर्निमित्तशास्रशः, प्रसिद्धो देशविस्तरे ॥ ३ ॥ ततोऽभूदुल्लसत्कीर्तिमगोत्र.
विभूषणः । दुर्गस्वामी महाभागः, प्रख्यातः पृथिवीवले ॥४॥प्रमज्यां गृहता येन, गृहं सद्धनप्रितम् । हित्वा सद्धर्ममाहात्म्यं, क्रिययैर
प्रकाशितम् ॥ ५ ॥ यस्य सच्चरितं वीक्ष्य, शशाङ्ककरनिर्मलम् । युद्धासत्प्रत्ययादेव, भूयांसो जन्ववस्तदा ॥६॥ सरीक्षादायकं यस्य, स्वस
॥४॥

·उपमिती -- प्रस्तावना. चाहं गुरूत्तमम् । नमस्यामि महाभागं, गषि मुनिपुङ्गवम् || ७ | छिप्टेऽपि दुष्पमाकाले, यः पूर्वमुनिचर्यया । विजहारेह निःसंगो, दुर्गखामी धरातले ॥ ८॥ सद्देशनांशुमिलोंके, द्योतित्वा भास्करोपमः । श्रीभिल्लमाले यो धीरो, गतोऽस्तं सद्विधानतः ॥ ९ ॥ तस्मादतु- लोपशमः सिद्ध(सइ) पिरभूदनाविलमनस्कः । परहितनिरतैकमतिः सिद्धान्तनिधिर्महाभागः ॥ १० ॥ विषमभवगर्तनिपतितजन्तुशता- लम्वदानदुर्ललितः । दलिताखिलदोपकुलः सततं करुणापरीतमनाः ॥ ११॥ यः संग्रहणकरणरतः सदुपग्रहनिरतबुद्धिरनवरतम् । आत्मन्यतुलगुणगणैर्गणधरबुद्धिं विधापयति ॥ १२ ॥ बहुविधमपि यस्य मनो निरीक्ष्य कुन्देन्दुविशदमद्यतनाः । मन्यन्ते विमलधियः सुसाधुगुणवर्णकं सत्यम् ॥ १३ ॥ उपमितिभवप्रपञ्चा कथेति तच्चरणरेणुकल्पेन । गीर्देवतया विहिताऽभिहिता सिद्धामिधानेन ॥ १४ ॥ अथवा-आचार्यों हरिभद्रो मे, धर्मबोधकरो गुरुः । प्रस्तावे भावतो हन्त !, स एवाये निवेदितः ॥१५॥ विषं विनिर्धूय कुवासनामयं, व्यचीचरद्यः कृपया मदाशये । अचिन्त्यवीर्येण सुवासनासुधां, नमोऽस्तु तस्मै हरिभद्रसूरये ॥ १६ ॥ अनागतं परिज्ञाय, चैत्यवन्दनसं- श्रया । मदथैव कृता येन, वृत्तिललितविस्तरा ॥ १७ ॥ यत्रातुलरथयात्राऽधिकमिदमिति लब्धवरजयपताकम् । निखिलसुरभवनमध्ये सततंप्रमदं जिनेन्द्रगृहम् ॥ १८ ॥ यत्रार्थष्टङ्कशालायां, देवः सद्धर्मधामसु । कामो लीलावतीलोके, सदाऽऽस्ते त्रिगुणो मुदा ॥ १९॥ तत्रेयं तेन कथा कविना निःशेपगुणगणाधारे । श्रीभिन्नमालनगरे गदिताऽग्रिममण्डपस्थेन ॥ २० ॥ प्रथमादर्श लिखिता साध्व्या श्रुत- देवताऽनुकारिण्या । दुर्गखामिगुरूणां शिख्यिकयेयं गुणाभिधया ॥ २१ ॥ संवत्सरशतनवके द्विपष्टिसहितेऽतिलविते चास्याः । ज्येष्ठे सितपञ्चम्या पुनर्वसौ गुरुदिने समाप्तिरभूत् ॥२२॥ मन्थाममस्या विधाय, कीर्त्तयन्ति मनीषिणः । अनुष्टुभां सहस्राणि, प्रायशः सन्ति पोडश ॥ २३ ॥ इति प्रशस्तिः ।

·प्रस्तावना. उपमिती ॥६॥ .. अत्र विलोकनीयं विलोककैर्यदुत श्रीमन्तः सिद्धर्षयः स्वेषां गर्गाचार्यप्रभुं दीक्षादायकं स्तौति श्रीमद्देल्लमहत्तरचरणकमलपटपदोपमश्रीमदुर्ग- स्वामिपादरजोदिग्घदेहं श्रीमन्तं सद्दपि च स्वगुरुतया वर्णयन्ति, न च दीक्षाप्रस्तावे पट्टपारम्पर्ये वा श्रीमद्धरिभद्रसूरीणां काश्चिदपि गुरुवा फिल कीर्तयन्ति, किन्तु अथवेत्यनेन खस्य तत्प्रणीतप्रन्थजातवोधवत्तां संसारयन्तः धर्मवोधकरगुरुवां प्रथमप्रस्तावामिहितामेव स्मारयंति, न चायुक्त दीक्षाद्यदायकानां परोक्षाणां धर्मवोधे गुरुतया मरणं, यतः शास्त्रोक्तिरेवं-"जो जेण सुद्धधम्ममि ठाविमओ संजएण गिहिणा ।। सो चेव तरस जायइ धम्मगुरू धम्मदाणाओ ॥ १॥" अत्र विदिततरमेतत् यदुत धर्मदातारो धर्मगुरवः, न च वाच्यं श्रीमतां श्रद्वाविगमे धर्मदातारो दुर्गस्वामिन एव, यतः प्रभावकचरित्रे चतुर्विशतिप्रवन्धे चैवं तत्रभवचरितं-

·प्रस्तावना.
उपमितौ
श्रीसिद्धर्षिसूरिप्रबन्धः ।
॥७॥
श्रीसिद्धर्षिः श्रियो देयाद्धियामध्यामधामभूः । निम्रन्थमन्थतामापुर्यद्रन्थाः साम्प्रतं भुवि ॥ १ ॥
श्रीसिद्धर्पिप्रभोः पान्तु, वाचः परिपचेलिमाः । अनाद्यविद्यासंस्कारा, यदुपास्तेर्भिदेलिमाः ॥२॥
सुप्रभुः पूर्वजो यस्य, सुप्रभः प्रतिभावताम् । वन्धुर्वन्धुरभाग्यश्नीर्यस्य माघः कवीश्वरः ॥ ३॥
चरितं कीर्तयिष्यामि, तस्य त्रस्यजडाशयम् । भूभृचक्रचमत्कारि, वारिताखिलफल्मपम् ॥ ४॥
अजर्जरश्रियां धाम, वेपालक्ष्यजरजरः । अस्ति गुर्जरदेशोऽन्यसजराजन्यदुर्जरः ॥ ५ ॥
तत्र श्रीमालमित्यस्ति, पुरं मुखमिव क्षितेः । चैत्योपरिस्था कुंभालियंत्र चूडामणीयते ॥ ६ ॥
प्रासादा यत्र दृश्यन्ते, मत्तवारणराजिताः । राजमार्गाश्च शोभन्ते, मत्तवारणराजिताः ॥७॥
जैनालयाश्च सन्त्यत्र, नवं धूपगमं श्रिताः । महर्पयश्च निःसंगा, न वन्धूपगमं श्रिताः ॥ ८॥
तत्रास्ति हास्तिकाश्वीयापहस्तितरिपुव्रजः । नृपः श्रीमर्मलाताख्यः, शत्रुमर्मभिदाक्षमः ॥ ९
तस्य सुप्रभदेवोऽस्ति, मत्री मित्रं जगत्यपि । सर्वव्यापारमुद्राभृन्मुद्राकडुर्जनानने ॥ १० ॥
॥ ७॥

·उपमिती
प्रस्तावना.
॥८॥
देवार्योशनसौ यस्य, नीतिरीतिमुदीक्ष्य तौ । अवलम्व्य स्थिती विष्णुपदं कर्तुं तपः किल ॥ ११ ॥
तस्य पुत्रावुभावंसाविव विश्वभरक्षमौ । आद्यो दत्तः सुरवृत्तो, द्वितीयश्च शुभङ्करः ॥ १२ ॥
दत्तवित्तोऽनुजीविभ्यो, दत्तचित्तसुधर्मधीः । अप्रवृत्तः कुछत्येपु, तत्र मुत्रामवत् श्रिया ॥ १३ ॥
हर्म्यकोटिस्फुरत्कोटिध्वजजालान्तरस्थिताः । जलजन्मतयेव श्रीर्यस्मादासीदनिर्गमा ॥ १४ ॥
तस्य श्रीभोजभूपालवालमित्रं कृतीश्वरः । श्रीमाधो नन्दनो माझीस्यन्दनः शीलचन्दनः ॥ १५ ॥
ऐदयुगीनलोकस्य, सारसारस्वतायितम् । शिशुपालवधः काव्यं, प्रशस्तिर्यस्य शाश्वती ॥ १६ ॥
श्रीमाधोऽस्तापधीः श्लाघ्यः, प्रशस्यः कस्य नाभवत् । चित्तजाड्यहरा यस्य, काव्यगल्गोर्मिविगुपः? ॥ १७ ॥
तथा शुभकरश्रेष्ठी, विश्वविश्वप्रियङ्करः । यस्य दानाद्भुतैगीतहर्यश्वो हर्षभूरभूत् ॥ १८ ॥
तस्याभूगहिनी लक्ष्मीर्लक्ष्मीलक्ष्मीपरिव । यया सत्यापिताः सत्यः, सीताद्या विश्वविभुताः ॥ १९॥
नन्दनो नन्दनोत्तंसः, कल्पदुम इवापरः । यथेच्छादानतोऽर्थिभ्यः, प्रथितः सिद्धनामतः ॥ २०॥
अनुरूपकुला कन्या, धन्यां पित्रा विवाहितः । भुते वैषयिक सौख्यं, दोगुदग इवामरः ॥ २१ ॥
दुरोदरभरोदारो, दाराचारपरामुखः । अन्यदा सोऽभवत्कर्म, दुर्जयं विदुपामपि ।। २२ ।।
पितृमातृगुरुस्निग्धवन्धुमित्रैर्निवारितः । अपि नैव न्यवर्तिष्ट, दुर्वारं व्यसनं यतः ॥ २३ ॥
अगूढातिप्ररूढेऽस्मिन्नहर्निशमसौ वशः । तदेकचित्तधूर्तानां, सदाचारादभूद् यहिः ॥ २४ ॥
॥८॥

·प्रस्तावना-
उपमिती
सपिपासाशनायातिशीतोष्णाच विमर्शतः। योगीव लीनचित्तोऽन, व्यत्रस्यत्साधुवाक्यतः॥ २५ ॥
निशीथातिकमे रात्रावपि स्वकगृहागमी । वध्वाः प्रतीक्ष्य एकस्यास्तया नित्यं प्रतीक्ष्यते ॥ २६॥
अन्यदा रात्रिजागर्यानिर्यातवपुरुद्यमाम् । गृहन्यापारकृत्येपु, विलीनाङ्गस्थिति ततः ॥ २७ ॥
ईदृगज्ञातेयसम्बन्धवशकर्कशवाग्भरम् । श्वश्रूरश्रूणि मुञ्चन्ती, वधूं प्राह सगद्गदम् ॥ २८ ॥ युग्मम् ॥
मयि सत्यां पराभूति, करते कुर्यात्ततः स्वयम् । खिद्यसे कुविकल्पैरत्वं, गृहकर्मभरालसा ॥ २९ ॥
श्वशुरोऽपि च ते व्यप्रो, यदा राजकुलादिह । आगन्ता च ततो देवावसरादावसजिते ॥ ३० ॥
मामेवाकोक्ष्यति त्वं तत्तथ्यं मम निवेदय । यथा द्राग्भवदीयार्तिप्रतीकार करोम्यहम् ॥ ३१ ॥
सा न किञ्चिदिति प्रोच्य, श्वश्रूनिन्धतोऽवदत् । युष्मपुत्रोऽर्द्धरानातिकमेऽभ्येति करोमि किम् ? ॥ ३२ ॥
श्रुत्वेयाह तदा श्वश्रूः, किं नाऽजल्पि मे पुरः । सुतं खं वोधयिष्यामि, वचनैः कर्कशप्रियः॥ ३३ ॥
अद्य खपिहि वत्से ! त्वं, निश्चिन्ताऽहं तु जागरम् । कुर्वे सर्व भलिप्यामि, नात्र कार्याऽधृतिस्त्वया ॥ ३४ ॥
ओमित्यथ सुपामोक्ते, रात्रौ तद्द्वारि तस्थुपी । विनिद्रा पश्चिमे यामे, रात्रेः पुत्रः समागमत् ॥ ३५ ॥
द्वार द्वारमितिप्रौढस्वरोऽसौ यावदूचिवान् । इयद्रात्रौ क आगन्ता, माताऽवादीदिति स्फुटम् ॥ ३६ ॥
सिद्धः सिद्ध इति प्रोके, तेन सा कृतकक्रुधा । प्राह सिद्धं न जानेऽहमप्रस्तावविहारिणम् ॥ ३७॥
अधुनाऽहं फ यामीति, सिद्धेनोक्ते जनन्यपि । अन्यदा शीघ्रमायाति, यथाऽस्मात्कर्कशं जगौ ॥ ३८ ॥

·प्रस्तावना.
उपमिती
॥१०॥
एतावत्यां निशि द्वार, विवृतं यत्र पश्यसि । तत्र यायाः समुद्घाटद्वारा सर्वापि किं निशा ? ॥ ३९ ॥
भवत्वेवमिति प्रोक्ते, सिद्धस्तस्मानिरीय च । पश्यन्ननावृतद्वारो, द्वारेऽगादनगारिणाम् ॥ ४० ॥
सदाप्यनावृतद्वारशालायां पश्यति स्म सः । मुनीन् विविधचर्यासु, स्थितानिप्पुण्यदुर्लभान ॥ ४२ ॥
कांश्चिद्वैरात्रिकं कालं, विनिद्रस्य गुरोः पुरः । प्रवेदयत उत्साहात् , कांश्चित्स्वाध्यायरंगिणः ॥ ४२ ॥
उत्कटिकासनान् कांश्चित् , कांश्चिद्रोदोहिकासनान् । वीरासनस्थितान् कांचिन, सोऽपश्यन्मुनिपुगवान् ।। ४३ ॥
अचिन्तयच्छमसुधानिहरे निर्जरा इव । सुनातशीतला एते, तृष्णाभीता मुमुक्षवः ।। ४४ ।।
तादृशा व्यसनासक्ता, अभक्ताः स्वगुरुप्वपि । मनोरथहरवेषां, विपरीवविहारिणः ॥४५॥
धिग्जन्मेदमिहामुत्र, दुर्यशोदुर्गतिप्रदम् । तस्मात्सुकृतिनी वेला, यत्रैते दृष्टिगोचराः ॥ ४६ ।। युग्मम् ।
अमीपां दर्शनात्कोपिन्याऽपि सूपकृतं मयि । जनन्या क्षीरमुत्तप्तमपि पित्तं प्रणाशयेत् ॥ ४७ ॥
ध्यायन्नित्यग्रतस्तस्यौ, नमस्तेभ्यश्चकार सः । प्रदत्तधर्मलाभाशीर्निर्मन्थप्रभुराह प॥४८॥
को भवानिति तैः प्रोक्ते, प्रकटं प्राह साहसी । शुभकरात्मजः सिद्धो, रातान्मात्रा निषेधितः ।। ४९ ॥
उद्घाटद्वारि यायास्त्वमोकसीयन्महानिशि । इयन्ती वाचना दचाऽपावृतद्वारि संगठः ॥ ५० ॥
अतःप्रभृति पूज्यानां, चरणौ शरणौ मम । प्राप्ते प्रवहणे को हि, निस्सित्तीर्पति नाम्युधिम् । ॥ ५१॥
उपयोगं श्रुते दत्त्वा, योग्यताहृष्टमानसाः । प्रभावकं भविष्यन्तं, परिज्ञायाय तेऽनन् ॥ ५२ ॥

·प्रस्तावना.
उपमिती
अस्मद्वेषं विना नैवास्मत्पाः स्थीयतेतराम् । सदा खेच्छाविहाराणां, दुर्महः स भवादृशाम् ॥ ५३॥
धार्य ब्रह्मत्रतं घोरं, दुष्करं कातरैनरैः । कापोतिका तथा वृत्तिः, समुदानापराभिधा ॥ ५४॥
दारुणः केशलोचोऽथ, सर्वाङ्गीणव्यथाकरः । सिकतापिण्डवचायं, निरास्वादश्च संयमः॥ ५५ ॥
उचावचानि वाक्यानि, नीचानां ग्रामकण्टकाः । सोदव्या दशनैश्चर्वणीया लोहमया यवाः ॥ ५६ ॥
उग्रं पष्ठाष्टमाद्यं तत्तपः कार्य सुदुष्करम् । स्वाद्यास्वायेषु लब्धेपु, रागद्वेषौ न पारणे ॥ ५७ ॥
इत्याकऱ्यांवदत्सिद्धो, मत्सदृग्व्यसनस्थिताः । छिन्नकोष्ठनासादिवाहुपादयुगा नराः ।। ५८ ॥
क्षुधाकरालिता भिक्षाचौर्यादेर्वृत्तिधारिणः । अप्राप्तशयनस्थानाः, पराभूता निजैरपि ॥ ५९॥
नाथ ! किंतदवस्थाया, अपि किं दुष्करो भवेत् । संयमो विश्वयन्यस्तन्मूर्ध्नि देहि करं मम ॥ ६० ॥ त्रिमिर्विशेषकम् ।
यदत्तं न गृहीमो, वयं तस्मास्थिरो भव । दिनमेकं यथाऽनुज्ञापयामः पैतृकं तव ॥ ६१ ॥
ततः प्रमाणमादेश, इत्युक्त्वा तत्र सुस्थिते । परं हप॑ दधौ सूरिः, सुविनेयस्य लाभतः ॥ ६२ ॥
इतः शुभकरश्रेष्ठी, प्रातः पुत्रं समाहयत् । शब्दादाने घ सम्भ्रान्तोऽपश्यत् पत्नी नताननाम् ॥ ६३ ॥
अद्य रात्रौ कथं नागासिद्ध इत्युदिता सती । लज्जानम्राऽवद् रातीशिक्षितोऽथ सुतो ययौ । ६४ ॥
श्रेष्ठी दुध्यौ महेलाः स्युरुत्तानधिपणा ध्रुवम् । न कर्कशवचोयोग्यो, व्यसनी शिक्ष्यते शनैः ॥ ६५ ॥
पत्करं ततः प्राह, प्रिये! भव्यं त्वया कृतम् । वयं किं प्रवदामोऽत्र, वणिजां नोचितं हादः॥६६॥
॥११॥

·प्रस्तावना.
उपमितौ
॥ १२॥
गृहादहिश्च निर्याय, प्रयासाङ्गीकृतस्थितिः । व्यलोकयपुरं सर्वमहो मोहः पितुः सुते ॥ ६७ ॥
इतश्च यतिशालायामसावुपशमोमिमिः । आप्लुतोऽपूर्वसंस्थानं, ववोऽवादि च तेन सः ॥ ६८॥
यद्येवं शमिसामीप्यस्थितिं पश्यामि (श्यति) ते सुव! । अमृतेनेव सिच्येत, नन्दिनी नन्दनस्थिते! ॥ ६९ ॥
यूतव्यसनिनां साध्वाचारातीतकुवेपिणाम् । संगतो (तिः) मम हृदुःखहेतुः केतुरिव प्रहः ।। ७० ॥
आगच्छ वत्स! सोत्कण्ठा, तव मावा प्रतीक्षते । किञ्चिन्मद्वचनैर्दूना, संतप्ता निर्गमाचव ॥ ७१ ॥
स प्राह तात! पर्याप्त, गेहागमनकर्मणि(णा)। मम लीनं गुरोः पादारविन्दे हृदयं ध्रुवम् ॥ ७२ ॥
जैनदीक्षाधरो मार्ग, मार्ग निष्पतिकर्मतः । आचरिष्यामि तन्मोहो, भवद्भिर्मा विधीयताम् ॥ ७३ ॥
याया अपावृतद्वारे, वेश्मनीत्यम्विकावचः । शमिसन्निध्यवस्थान, मतं नस्तदभूद्वयः ॥ ७४ ॥
यावजीवं हि विधे, यद्यहं तत्कुलीनता । अक्षता स्यादिदं चित्ते, सम्यकात! विचिन्तय ॥ ७५ ॥
अथाह सम्भ्रमाच्छ्रेष्ठी, किमिदं वत्स! चिन्तितम् । असक्षध्वजविज्ञेयं, धनं कः सार्ययिष्यति ॥ ७६ ॥
विलस वं यथा सौख्यं, प्रदेहि निजयेच्छया । अविमुञ्चन्सदाचार, सतां श्लाघ्यो भविष्यसि ॥ ७ ॥
एकपुत्रा सवाम्या च, निरपत्या वधूस्तथा । गतिस्तयोस्त्वमेवासीर्जीर्ण मा जीगणस्तु माम् ॥ ७८ ॥
पित्रेत्थमुदिते पाह, सिद्धः सिद्धशमस्थितिः । सम्पूर्ण लोभिवाणीमिस्तन मे शुतिरभुतिः॥ ७९ ॥
ब्रह्मणीव मनो लीनं, ममातो गुरुपादयोः । निपत्य यूहि दीक्षा (हि), पुत्रस्य मम यच्छत् ।। ८० ॥
॥१२॥

·प्रस्तावना. उपमिती ॥ १३ ॥ इति निर्वन्धतस्तस्य, तथा चक्रे शुभकरः । गुरुः प्रादात्परिव्रज्यां, तस्य पुण्ये स्वरोदये ।। ८१ ।। दिनैः कतिपयैर्मासमाने तपसि निर्मिते । शुभे लने पञ्चमहावतारोपणपर्वणि ॥ ८२ ॥ दिग्बन्धं श्रावयामास, पूर्वतो गच्छसन्ततिम् । सत्प्रभुः शृणु वत्स! त्वं, श्रीमान वनप्रभुः पुरा ।। ८३ ॥ तच्छिष्यवनसेनस्याभूद्विनेयचतुष्टयी । नागेन्द्रो निर्वृतिश्चन्द्रः, ख्यातो विद्याधरस्तथा ।। ८४ ।। आसीनिवृतिगच्छे च, सुराचार्यों धियां निधिः । तद्विनेयश्च गर्गपिरहं दीक्षागुरुस्तव ॥ ८५॥ शीलागानां सहस्राणि, त्वयाऽष्टादश निर्भरम् । वोढव्यानि विविश्राममाभिजात्यफलं ह्यदः ॥ ८६ ।। ओमिति प्रतिपद्याथ, तप उमं चरन्नसौ । अध्येता वर्तमानानां, सिद्धान्तानामजायत ॥ ८७॥ स चोपदेशमालाया, पृत्तिं बालावबोधिनीम् । विदधेऽवहितप्रज्ञः, सर्वज्ञ श्व गीरैः॥ ८८ ॥ सूरिर्दाक्षिण्यचन्द्रा(चिह्ना)ख्यो, गुरुभ्राताऽस्ति तस्य सः । कथा कुवलयमालां, चक्रे गृङ्गारनिर्भराम् ॥ ८९ ।। किञ्चिसिद्धकृतप्रन्थसोत्यासः सोऽवदत्तदा । लिखितैः किं नम्रन्थैस्तदवस्थागमाक्षरैः ॥ ९० ॥ शास्त्रं श्रीसमरादित्यचरितं कीर्यते भुवि । यद्रसोर्मिप्लुता जीवाः, क्षुत्तृडायं न जानते ॥ ९१ ।। अर्थोत्पत्तिरसाधिक्यसारा किश्चित्कथापि मे । अहो ते लेखकस्येव, प्रन्थः पुस्तकपूरणः ॥ ९२ ॥ चिन्यमेतत् यतः खयमेव सिद्धर्षयः खसत्तासमयं द्विषष्ट्यधिकं नवमशतकं आस्पान्ति कुवलयमालाकारा अपि शकनृपसप्तशती, न चैवं परस्परं हास्य युकं वाचंयमानो, अन्यथ उपदेशमालापत्तावपि हरिभद्राणां धर्मबोधकरता झापिवेवि न सोपमितिकरणकालात् वृत्तादसाय प्राक् । ॥ १३ ॥ 3.भ.२

·उपमिती
प्रस्तावना.
॥१२॥
गृहाद्वहिश्च निर्याय, प्रयासाङ्गीकृतस्थितिः । व्यलोकयत्पुरं सर्वमहो मोहः पितुः सुते ॥६७ ।।
इतश्च यतिशालायामसावुपशमोमिमिः । आप्लुतोऽपूर्वसंस्थानं, ततोऽवादि च तेन सः ॥ ६८ ॥
यद्येवं शमिसामीप्यस्थितिं पश्यामि (श्यति) ते सुत । अमृतेनेव सिच्येत, नन्दिनी नन्दनस्थिते! ॥ ६९ ।।
द्यूतव्यसनिनां साध्याचारातीतकुवेपिणाम् । संगतो (तिः) मम हृदुःसहेतुः केतुरिव प्रहः ॥ ७० ॥
आगच्छ वत्स! सोत्कण्ठा, तव माता प्रतीक्षते । किञ्चिन्मदचनैर्दूना, संतप्ता निर्गमात्तय ॥ ७१ ॥
स प्राह तात! पर्याप्त, गेहागमनकर्मणि(णा) । मम लीनं गुरोः पादारविन्दे हृदयं ध्रुवम् ।। ७२ ॥
जैनदीक्षाधरो मार्ग, मार्ग निष्पतिकर्मतः । आचरिष्यामि तन्मोहो, भवद्भिर्मा विधीयताम् ॥ ७३ ॥
याया अपावृतद्वारे, वेइमनीत्यम्बिकावचः । शमिसन्निध्यवस्थान, मतं नसदभूयः ।। ७४ ।।
यावजीवं हि विधे, यमाई तत्कुलीनता । अक्षता स्यादिदं चित्ते, सम्यकात! विचिन्तय ॥ ५ ॥
अथाह सम्भ्रमाच्छ्रेष्ठी, किमिदं वत्स! चिन्तितम् । असाहयध्वजविज्ञेयं, धनं कः सार्थयिष्यति ? ॥ ७६॥
विलस त्वं यथा सौख्य, प्रदेहि निजयेच्छया । अविमुञ्चन्सदाचार, सतां श्लाघ्यो भविष्यसि ।। ५७ ॥
एकपुत्रा तवाम्या च, निरपत्या वधूस्तथा । गविस्तयोस्त्वमेवासीर्जीर्ण मा जीगणस्तु माम् ॥ ७८ ।।
पित्रेत्यमुदिते प्राइ, सिद्धः सिद्धशमस्थितिः । सम्पूर्ण लोभिवाणीमितत्र मे थुतिरयुतिः॥७९॥
ब्रह्मणीव मनो लीनं, ममातो गुरुपादयोः । निपत्य हि दीक्षा (हि), पुत्रस्य मम यच्छत ॥ ८० ॥
।
॥१२॥

·प्रस्तावना.
उपमितौ
रजोहरणमस्माकं, व्रताङ्गं नः समर्पयेः । इत्युक्त्वा मौनमातिष्ठद्गुरुश्चित्तव्यथाधरः ॥ १०७ ॥
प्राह सिद्धः श्रुती च्छादयित्वा शान्तं हि कल्मपम् । अमङ्गलं प्रतिहतमकृतज्ञः क ईदृशः ॥१०८॥
चक्षुरुद्घाटितं येन, मम ज्ञानमयं मुदा । पुनस्तद् ध्यामयेरको हि, धूमायितपरोक्तिभिः ॥ १०९ ॥
अन्त्यं वचः कथं नाथ!, मयि पूज्यैरुदाहृतम् । कः कुलीनो निजगुरुक्रमयुग्मं परित्यजेत् ॥ ११० ॥
मनः कदापि गुप्येत, चेद्धत्तूरभ्रमादिव । तथापि प्रभुपादानामादेशं विदधे ध्रुवम् ॥ १११ ॥
दुरध्येयानि यौद्धानां, शास्त्राणीति श्रुतश्रुतिः । स्वप्रज्ञायाः प्रमाणं तद्, लप्स्य तद्गुपिलाध्वनि ॥ ११२ ॥
इत्युदित्वा प्रणम्याय, स जगाम यथेप्सितम् । महावोधाभिधं वौद्धपुरमव्यक्तवेपभृत् ॥ ११३ ॥
कुशाप्रीयमतेस्तस्याछेशेनापि प्रबोधतः । विद्वहुर्भेदशास्राणि, तेपामासीचमत्कृतिः ॥ ११४ ॥
तस्याद्गीकरणे मनस्तेपामासीहुरासदः । तमस्युद्योतको रत्नमाप्य माध्यस्थ्यमाश्रयेत् ॥ ११५ ॥
तादृग्वाप्रपधैस्तैर्वर्द्धकैर्गर्द्धकैरपि । तं विप्रलम्भयामासुनिवद्धीवरा रसात् ॥ ११६ ॥
शनैर्धान्तमनोवृत्तिर्वभूवासौ यथा तथा । तदीयदीक्षामादत्त, जैनमार्गातिनिःस्पृहः ॥ ११७ ॥
अन्यदा तैर्गुरुत्वेऽसौ, स्थाप्यमानोऽवदन्ननु । एकवेलं मया पूर्वे, संवीक्ष्या गुरवो ध्रुवम् ॥ ११८ ।।
इति प्रतिध्रुतं यस्मात्तदने तत्प्रतिश्रवम् । सत्यसन्धस्त्यजेत्तत्कस्तत्र प्रहिणुताथ माम् ॥ ११९ ॥
इति सत्यप्रतिज्ञत्वमतिचारु च सौगते । मन्यमानास्ततः प्रैपुः, स चागाद्गुरुसन्निधौ ॥ १२० ॥
॥१५॥

·उपमिती
प्रस्तावना
॥१४॥
अथ सिद्धकविः प्राह, मनो दूनोपि नो खरम् । वयोऽतिक्रान्तपाठानामीदशी कविता भवेत् ॥ ९३ ॥
का स्पर्द्धा समरादित्यकवित्वे पूर्वसूरिणा । सद्योतस्येव सूर्येण, माइग्मन्दमतेरिह ॥ ९४ ॥
इत्यमुद्वेजितस्यान्तस्तेनासौ निर्ममे बुधः । अन्यदुर्योधसम्रद्धां, प्रसावाष्टकसम्भृताम् ।। ९५ ॥
रम्यामुपमितिभवप्रपञ्चाख्यां महाकथाम् । सुयोधकथितां विद्वदुत्तमाङ्गपिघूननीम् ॥ ९६ ॥ युग्मम् ।
प्रन्थं व्याख्यानयोग्यं यदेनं चके रामाश्रयम् । अतःप्रभृति सोऽत्र, व्यास्याविरुदं ददौ ॥ ९७ ॥
दर्शिताऽथास्य तेनाथ, हसितुः स ततोऽवदत् । ईदृक् कवित्वमाधेयं, त्वगुणाय मयोदितम् ॥ ९८ ॥
ततो व्यचिन्तयत्सिद्धो, ज्ञायते यदपीह न । तेनाप्यज्ञानता तस्मादध्येतव्यं ध्रुवं मया ॥ ९९ ॥
तर्कग्रन्था मयाऽधीताः, स्वपरेऽपीह ये स्थिताः । यौद्धप्रमाणशाखाणि, न स्युलदेशमन्तरा ॥ १० ॥
विनीतवचनस्ततः । प्रान्तरस्थितदेशेपु, गमनायोन्मनायितः ॥ १०१॥
निमित्तमवलोक्याथ, श्रौतेन विधिना ततः । सवात्सल्यमुवाचाय, नायः प्राथमफल्पिकम् ॥ १०२ ॥
असन्तोपः शुभोऽध्याये, वत्स! किञ्चिद्वदामि तु । सत्यमत्र न सत्त्वानां, समये प्रमये पियाम् ॥ १०३ ॥
भ्रान्त कदापि स्याद्धेत्वाभासैस्तदीयकैः । अर्थी तदागमणेः, सिद्धान्तपराभुराः ॥ १०४ ॥
उपार्जितस्य पुण्यस्य, नाशं त्वं प्राप्यसि ध्रुवम् । निमित्त इदं मन्ये, तग्मान्माऽत्रोधमी भव ॥ १०५॥ युग्मम् ।
अथ चेदवलेपस्ते, गमने न निवर्तते । तथापि मम पार्ध त्वमागा वाचा ममैकदा ॥ १०६ ।।
आपप्रच्छे गुरुं सम्यग्,
॥ १४॥

·प्रस्तावना.
"
उपमिती
रजोहरणमस्माकं, प्रताङ्गं नः समर्पयेः । इत्युक्त्वा मौनमातिष्ठद्गुरुश्चित्तव्यथाधरः ॥ १०७ ॥
प्राह सिद्धः श्रुती च्छादयित्वा शान्तं हि कल्मपम् । अमङ्गलं प्रतिहतमकृतज्ञः क ईदृशः? ॥ १०८ ॥
चक्षुरुद्घाटितं येन, मम ज्ञानमयं मुदा । पुनस्तद् ध्यामयेत्को हि, धूमायितपरोक्तिभिः ? ॥ १०९ ॥
अन्त्यं वचः कथं नाथ!, मयि पूज्यैरुदाहृतम् । कः कुलीनो निजगुरुक्रमयुग्मं परित्यजेत् ॥ ११० ॥
मनः कदापि गुप्येत, चेद्धत्तूरभ्रमादिव । तथापि प्रभुपादानामादेशं विधे ध्रुवम् ॥ १११ ॥
दुरध्येयानि बौद्धानां, शास्त्राणीति श्रुतश्रुतिः । स्वप्रज्ञायाः प्रमाणं तद्, लप्स्ये तद्गुपिलाध्वनि ॥ ११२ ।।
इत्युदित्वा प्रणम्याय, स जगाम यथेप्सितम् । महावोधाभिधं चौद्धपुरमव्यक्तवेपभृत् ।। ११३ ॥
कुशाग्रीयमतेस्तस्याकेशेनापि प्रयोधतः । विद्वदुर्भेदशास्राणि, तेपामासीचमत्कृतिः ॥ ११४ ॥
तस्याङ्गीकरणे मनस्तेषामासीहुरासदः । तमस्युद्योतको रत्नमाप्य माध्यस्थ्यमाश्रयेत् ॥ ११५ ।।
तादग्वचःप्रपञ्चैस्तैर्वर्द्धकैर्गर्द्धकैरपि । तं विप्रलम्भयामासुमौनवद्धीवरा रसात् ।। ११६ ॥
शनैर्धान्तमनोवृत्तिर्वभूवासौ यथा तथा । तदीयदीक्षामादत्त, जैनमार्गातिनिःस्पृहः ॥ ११७ ।।
अन्यदा तैर्गुरुत्वेऽसौ, स्थाप्यमानोऽवदन्ननु । एकवेलं मया पूर्वे, संवीक्ष्या गुरवो ध्रुवम् ॥ ११८ ।।
इति प्रतिश्रुतं यस्मात्तदने तत्प्रतिश्रवम् । सत्यसन्धस्त्यजेत्तत्कस्तत्र प्रहिणुताथ माम् ।। ११९ ॥
इति सत्यप्रतिज्ञत्वमतिचारु च सौगते । मन्यमानास्ततः प्रैपुः, स चागाद्गुरुसन्निधौ ॥ १२० ॥

·उपमिती
प्रस्वादना.
॥१६॥
गत्वाऽथोपाश्रये सिंहासनस्थं वीक्ष्य तं प्रभुम् । ऊर्ध्वस्थानशुभा यूयमित्युक्त्वा मौनमास्थितः ॥ १२१ ॥
गर्गस्वामी व्यमृक्षञ्च, संजज्ञे तदिदं क(फ)लम् । अनिमित्तस्य जैनी वाग, नान्यया भवति ध्रुवम् ॥ १२२ ।।
अस्माकं प्रहवैपन्यमिदं जज्ञे यदीरशः । सुविनेयो महाविद्वान् , परशाखप्रलम्मितः ॥ १२३ ॥
तदुपायेन केनापि, वोध्योऽसौ यदि भोत्स्यते । तदस्माकं प्रियं भाग्यैरुदितं किं यहूक्तिमिः । ॥ १२ ॥
ध्यात्वेत्युत्थाय गुरुमितं निवेश्यासनेऽर्पिता । चैत्यवन्दनसूत्रस्य, वृत्तिललितविस्तरा ॥ १२५ ॥
ऊचुश्च यावदायामः, कृत्वा चैत्यनति वयम् । प्रन्थस्तावदयं वीक्ष्य, इत्युक्त्वा तेऽगमन् यहिः ।। १२६ ॥
ततः सिद्धश्च तं प्रन्यं, वीक्षमाणो महामतिः । व्यमृशत्किमकार्य तन्मयाऽऽरब्धमचिन्वितम् । ॥ १२७ ॥
कोऽन्य एवंविधो मागविचारितकारकः । स्वार्थभ्रंशैः पराख्यानैर्मणिं कायेन हारयेत् ।। १२८॥
महोपकारी स श्रीमान् , हरिभद्रप्रभुर्यतः । मदर्थमेव येनासौ, प्रन्योऽपि निरमाप्यत ।। १२९ ॥
आचार्यो हरिभद्रो मे, धर्मवोधकरो गुरुः । प्रस्तावे भावतो हन्त, स एवाये निवेशितः ॥ १३०॥
अनागतं परिज्ञाय, चैत्यवन्दनसंश्रया । मदर्थ निर्मिता येन, पृत्तिललितविस्तरा ।। १३१ ॥
विषं विनिर्धूय कुवासनामयं, व्यचीचर(रीरच)धः कृपया मदाशये ।
अचिन्त्यवीर्येण सुवासनासुधां, नमोऽस्तु तस्मै हरिभद्रसूरये ॥ १३२ ।।
किं कर्चा च मया शिष्याभासेनाथ गुरुर्मम । विज्ञायैतन्निमित्तेनोपफर्तुं त्याहयन्मिपान् ॥ १३३ ॥
॥१६॥

·प्रस्तावना.
उपमिती
१७॥
तविरजसा मौलि, पावयिष्येऽधुनाऽनिशम् । आगः खं कथयिष्यामि, गुरुः स्यान्न बनीदृशः ॥ १३४ ॥
तथागतमतिभ्रान्तिर्गता मे अन्यतोऽमुतः । कोद्रवस्य यथा शस्त्राघाततो मदनभ्रमः ॥ १३५ ॥
एवं चिन्तयतस्तस्य, गुरुर्वाह्यभुवस्ततः । आगतस्तादृशं पश्यन् , पुस्तकस्थं मुदं दधौ ॥ १३६ ।।
नैपेधिकीमहाशब्द, श्रुत्वोर्ध्वः सम्भ्रमादभूत् । प्रणम्य रूक्षयामास, शिरसा तत्पदद्वयम् ॥ १३७ ॥
उवाच किंनिमित्तोऽयं, मोहस्तव मयि प्रभो! । कारयिष्यन्ति चैत्यानि, पश्चारिक मादृशोऽधमाः॥ १३८ ।
उन्मीला दूपका स्फोटस्फुटवेदनविद्रुहः । वादविघ्नाश्चला दन्ताः, कुशिष्याय गताः शुभाः ॥ १३९ ॥
आहूतो मिलनव्याजाद्, बोधायैव ध्रुवं प्रभो! । हारिभद्रस्तथा ग्रन्थो, भवता विदधे करे ॥ १४० ॥
भमभ्रमः कुशापु, प्रभु विज्ञपये ततः । खस्यान्तेवासिपाशस्य, पृष्ठे हस्तं प्रदेहि मे ॥ १४१ ॥
देवगुर्वाद्यवज्ञोत्थमहापापस्य मे तथा । प्रायश्चित्तं प्रयच्छाद्य, दुर्गतिच्छित्कृपां कुरु ॥ १४२ ॥
अथोवाच प्रभुस्तत्र, करुणाशरणाशयः । आनन्दानुपरिश्रुत्या, परिक्किन्नोत्तरीयकः ॥ १४३ ।।
मा खेदं वत्स! कास्त्विं, को वनीवच्यते नवा । पानशौण्डैरिवाभ्यस्तकुतर्कमदविह्वलैः ? ॥ १४४ ॥
नाहं त्वां धूर्तितं मन्ये, यद्वचो विस्मृतं न मे । मदेन विकलः कोऽपि, त्वां विना प्राक्श्रुतं स्मरेत् ॥ १४५ ॥
वेपादिधारणं तेषां, विश्वासायापि सम्भवेत् । अतिभ्रान्ति च नात्राहं, मानये तव मानसे ॥ १४६॥
प्रख्यातवक्तृकप्रज्ञज्ञातशास्त्रार्थमर्मकः । कः शिष्यस्त्वादृशो गच्छेऽतुच्छे मचित्तविभ्रमः ॥ १४७ ॥
॥१७॥

·उपमिती
प्रस्तावना.
॥१६॥
गत्वाऽथोपाश्रये सिंहासनस्थं वीक्ष्य तं प्रभुम् । उर्ध्वस्थानशुभा यूयमित्युक्त्वा मौनमास्थितः ॥ १२१ ॥
गर्गखामी न्यमृक्षञ्च, संजज्ञे तदिदं क(फ)लम् । अनिमित्तस्य जैनी वाग, नान्यथा भवति ध्रुवम् ॥ १२२ ।।
अस्माकं प्रहवैपम्यमिदं जज्ञे यदीशः । सुविनेयो महाविद्वान्, परशाखप्रलम्मितः ॥ १२३ ।।
तदुपायेन केनापि, वोध्योऽसौ यदि भोत्स्यते । तदस्माकं प्रियं भाग्यरुदितं किं बहूक्तिमिः । ॥ १२४ ।।
ध्यात्वेत्युत्थाय गुरुभिसं निवेश्यासनेऽपिता । चैत्यवन्दनसूत्रस्य, पृत्तिललितविस्तरा ॥ १२५ ॥
ऊचुश्च यावदायामः, कृत्वा चैत्यनतिं वयम् । मन्थस्तावदयं वीक्ष्य, इत्युक्त्वा तेऽगमन् पहिः ॥ १२६ ।।
ततः सिद्धश्च तं प्रन्य, वीक्षमाणो महामतिः । व्यमृशत्किमकार्य वन्मयाऽऽरब्धमचिन्विवम् ? ॥ १२७ ॥
कोऽन्य एवंविधो मागविचारितकारकः । स्वार्थभ्रंशैः पराख्यानैर्मणिं कायेन हारयेत् ॥ १२८ ॥
महोपकारी स श्रीमान् , हरिभद्रप्रभुर्यतः । मदर्थमेव येनासौ, प्रन्थोऽपि निरमाप्यत ।। १२९ ॥
आचार्यो हरिभद्रो मे, धर्मवोधकरो गुरुः । प्रस्तावे भावतो हन्त, स एवाये निवेशिवः ।। १३०॥
अनागतं परिझाय, चैत्यवन्दनसंश्रया । मदर्थ निर्मिता येन, तिर्ललितविस्तरा ॥ १३१ ॥
विपं विनिर्धूय कुवासनामयं, व्यचीचर(रीरघ)यः कृपया मदाशये ।
अचिन्त्यवीर्येण सुवासनासुधां, नमोऽस्तु तस्मै हरिभद्रसूरये ॥ १३२ ।।
किं कर्त्ता च मया शिष्याभासेनाथ गुरुर्मम | विज्ञायैवग्निमिचेनोपकर्तुं त्याहयन्मिपात् ॥ १३३ ॥

·प्रस्तावना.
उपमिती
१९॥
"अत्रान्तरे श्रीमालपुरे कोऽपि धनी श्रेष्ठी जैनः चतुर्मासके सपरिकरो देवतायतनं व्रजन सिद्धाख्यं राजपुत्रं सूतकार युवानं देयकन-
कपदे निर्दयतकारैर्गतयां निक्षिप्तं कृपया तद्देयं दत्त्वा अमोचयत् गृहमानीयाभोजयत् अपाठयत् सर्वकार्याध्यक्षमकरोत् पर्यणाययत् ,
माता प्रागप्यासीत् पृथग्गृहमण्डनिका, श्रेष्ठिप्रासादाद्धनं, सिद्धो रात्रौ अतिकाले एति लेख्यकलेखने च परवशत्वात् , श्वश्रूस्नुपे अतिनि-
विण्णे अतिजागरणात् , वध्वा श्वश्रूरुक्ता-मातः! पुत्रं तथा योधय यथा निशि सकाले एति, मात्रा उक्तः सः- वत्स! निशि शीघ्रमेहि,
यः कालज्ञः स सर्वज्ञः, सिद्धः प्राह-मातः! येन स्वामिनाऽहं सर्वस्खदानेन जीवितव्यदानेन च समुद्धृतः तदादेशं कथं न कुर्वे ?,
तौणीक्येन स्थिता माता, अन्यदाऽऽलोचितं श्वश्रूस्नुपाभ्यां-अस्य चिरादागतस्य निशि द्वारं नोद्घाटयिष्यावः, द्वितीयरात्रौ अतिचिरात्
द्वारमागतः सः कटकं खटसटापयति, ते तु न चूतः, तेन क्रुद्धेन गदितं-किमिति द्वारं नोद्घाटयेथे ?, ताभ्यां मत्रितपूर्विणीभ्यामुक्तं-
यदानी द्वाराणि उद्घाटितानि तत्र व्रज, तच्छ्रुत्वा क्रुद्धश्चतुप्पथं गतः, तत्रोद्घाटे हट्टे उपविष्टान भूरिमवस्मरण
स्मरणपरान् श्रीहरिभद्रान् दृष्ट-
वान सान्द्रचन्द्रिक नभसि देशना बोधः कृतं सर्वविद्यता(द्वत्त्व)दिव्यं कवित्वं, हंसपरमहंसवत् विशेपतर्कानाजिघृक्षुबौद्धान्तिकं जिगमिपुर्ण-
रूनवादीत्प्रेषयत चौद्धपार्श्वे, गुरुभिर्गदितं-तत्र मा गाः मनःपरावर्तो भावी, स ऊचे-युगान्तेऽपि नैवं स्यात्, पुनर्गुरवः
:-तत्र गतः परावर्त्यसे चेत्तदाऽस्मदत्तं वेपं अत्राऽऽगत्यास्मभ्यं ददीथाः, ऊरीचके सः, गतस्तत्र, पठितुं लग्नः, सुघटितैस्तत्कुतः
परावर्तितं मनः, तदीक्षा ललौ, वेषं दातुमुपश्रीहरिभद्रं ययौ; तैरपि आगच्छन् जटितः, एवं वेपद्वयप्रदानेन एहिरेयाहिराः २१, द्वाविं.
१ अन यत् श्रीमता हरिभद्रसूरीणां श्रीमता सिद्धर्षीणां च समकालीनत्वं जगदे तन श्रद्धेयं, प्रस्तुत एव अन्धे खकीयवचनेन श्रीमतां धर्मगुरूणां हरिभद्र
सूरीणां व्यवहितकालभवतायाः गर्षिहस्तावाप्तदीक्षत्वस्य चोक्तः । यचात्र शोधकत्वं सरस्वत्यातदपि प्रथमादर्शलेसनमात्रतयैव गुणाभिधया विद्याकरपया लिरानात् ।
प्रोचुः-
॥१९॥

·उपमिती
प्रस्तावना.
॥१८॥
इत्युक्तिभिस्तमानिन्ये, प्रायश्चित्तं तदा गुरुः। प्रददेऽस्य निजे पट्टे, तथा प्रातिष्ठिपञ्च तम् ॥ १४८ ॥
स्वयं तु भूत्वा निरसगस्तुद्गद्रगभुवं तदा । हित्वा प्राच्यर्पिचीर्णाय, तपसेऽरण्यमानयत् ॥ १४९ ॥
कायोत्सर्गी कदाप्यस्थादुपसर्गसहिष्णुधीः । कदापि निर्निमेपाक्षः, प्रतिमाभ्यासमाददे ॥ १५० ॥
कदाचित्पारणे प्रान्ताहारधारितशम्बरम् । कदाचिन्मासिकाद्यैश्व, तपोभिः कर्म सोऽक्षिपन् ॥ १५१ ॥
एवंप्रकारमास्थाय, चारित्रं दुश्चरं तदा । आयुरन्ते विधायाथानशनं स्वर्ययौ सुधीः ।। १५२ ॥
इतश्व सिद्धव्याख्याता, विख्यातः सर्वतोमुसे । पाण्डित्ये पण्डितंमन्यः, परशासनजित्वरः ॥ १५३ ॥
समस्तशासनोद्योतं, कुर्वन् सूर्य इव स्फुटम् । विशेपतोऽवदातैस्तु, कृतनिवृतिनितिः ॥ १५४॥
असहातीर्थयात्रादिमहोत्साहैः प्रभावनाः । कारयन् धार्मिकः सिद्धो, वय:सिद्धि परां दधौ ॥ १५५ ॥
श्रीमत्सुप्रभदेवनिर्मलकुलालङ्कारचूडामणिः, श्रीमन्माघकवीश्वरस्य सहजापेक्षापरीक्षानिधिः ।
तद्वृत्तं परिचिन्स कुग्रहपरिप्वहं कथञ्चित्कलिः, प्रागल्भ्यादपि सङ्गतं सजत भो लोकदये सिद्धये ॥ १५६ ॥
श्रीचन्द्रप्रभसूरिपट्टसरसीहंसप्रभः श्रीप्रभाचन्द्रः सूरिरनेन चेतसि कृते श्रीरामलक्ष्मीभुवा ।
श्रीपूर्वर्षिचरित्ररोहणगिरौ सिद्धर्पिवृत्तास्यया, श्रीप्रद्युम्नमुनीन्दुना विशदितः शृङ्गो जगत्सकृपया ॥ १५७ ॥
॥ इति श्रीसिद्धर्पिगणिप्रयन्धः ॥
॥१८॥

·।
प्रस्तावना
उपमितौ
॥२१॥
विद्याधरकुलनभस्तलश्रीमजिनदत्तोपदेशामृतपानपुष्टाः, स्पष्टं चैतत् आवश्यकवृत्त्याद्यवलोककानां, लब्धयोधाः श्रीमन्तो ललितविस्तराया
अवलोकनात् यतस्तत एवानेकन 'हृदि यद् ओष्ठयोस्तकत्' इति नीतिमनुकुर्वन्त इव ललितविस्तरादण्डकानखिलान् तथास्थानेव तत्र तत्र
प्रतिपादयाञ्चः, यतः अत्र ३२३ पृष्ठे विचक्षणसूरिदेशनायां यत् 'प्रदीप्तभवनोदरकल्पोऽयं भव' इत्यतः 'तरमादत्रैव यतध्यं यूर्य' इत्यन्तः
प्रन्थः गृहस्थधर्म च प्रतिपादयन्तः ६४० पृष्ठे यत् 'परिहर्त्तव्योऽकल्याणमित्रयोगः' इत आरभ्य 'वर्तितव्यमुत्तमज्ञातेन' इति पर्यन्तं च
प्रन्यमुदाजहार तत् प्रायशोऽक्षरशः ललितविस्तरावृत्तिगतं क्रमेण ४६ पत्रे ११६ पने च सम्यगीक्ष्यते, तदियता प्रपञ्चेन ज्ञातेन
सुनिर्णयमेतत् यदुत श्रीमन्तः सिद्धर्पयो निर्वृत्तिकुलीनदुर्गस्वामिपट्टपूर्वाचलार्यमाभस्य सद्दः शिष्याः श्रीमद्भ्यो दुर्गस्वामिभ्योऽवाप्त-
योधाः श्रीगर्गर्षिभिः प्राचीनकर्मविपाकविवरीमिर्दीक्षिताः प्रचुरकालव्यवहितश्रीमत्सूरिपुरन्दरहरिभद्रसूरिग्रथितललितविस्तरावलोकजात-
विवेकलोचनोन्मेपतया धर्मवोधकरगुरुतालकृतश्रीहरिभद्राचार्याः, अत एव चात्रानुकरणं शतशो ललितविस्तरागतानां दण्डकानां
पः, विलोकनीयतमाश्चैतेऽपि दण्डका मुमुक्षणां स्वपरिणामावनामोन्नामप्रेक्षकाणामिति । " इति चिह्नाकिताः कृता अन
मुद्रणे, तत एव भिन्ना अपि ते परिणाममालातयोद्धृय पृथग मुद्रिताः सहृदयहृदयानामनल्पभावोल्लासायेति न नूनं किञ्चित् , अनुकरणे-
न च तादृशानामनेकानां दण्डकरत्नानामत्र समावेशात् पुरुपोत्तमानां कविवराणां कादम्बर्यादिवत् वस्तुस्वरूपवोधने प्रत्यलोऽयं प्रन्थः,
किश्व अत्र बालोपयोगिनो युवोपयोगिनो वृद्धोपयोगिनो राजकुमारोपयोगिनो राजोपयोगिनो योग्युपयोगिन आयुर्वेदोपयोगिनो धनुर्वे-
दोपयोगिनो ज्योतिष्कोपयोगिनो सामुद्रिकोपयोगिनो गृहस्थधर्मोपयोगिनो भर्चुपयोगिनो वधूपयोगिनो कामोपयोगिनः कलोपयो-
गिनो देशाटनोपयोगिनो युद्धोपयोगिनः सन्ध्युपयोगिनः क्रीडोपयोगिनः सभोपयोगिनोऽमात्योपयोगिनः सेनाधिपोपयोगिनः चर.
॥२१॥

·उपमितौ
प्रस्तावना.
॥२०॥
शतिवेलायां गुरुमिश्चिन्तित:-मा वराकस्य आयुःक्षयेण मिथ्यादृष्टित्वे मृतस्य दीर्घभवभ्रमणं भूयात् , पुरापि २१ वारं वादैर्जितोऽसौ
अधुना वादेनालं, ललितविस्तराख्या चैत्यवन्दनावृत्तिः सतर्का कृता, तदागमे पुस्तिका पाठपीठे मुक्त्वा गुरवो घहिराः, तपुस्तिकापरा.
मर्शाद् घोद्धा सम्यक् , ततस्तुष्टौ निश्चलमनाः प्राह--"नमोऽस्तु हरिभद्राय, तस्मै प्रवरसूरये। मदर्थ निर्मिता येन, चिलंलितविसरा॥१॥"
ततो मिथ्यात्वनिविण्णेन सिद्धर्पिणा १६ सहस्रा उपमितिभवनपश्चा कथा अरचि श्रीमाले घिसिमण्डपे, सा च सरस्वत्या साध्या अशोधि।"
ननु श्रीमन्तो हरिभद्राचार्याः शुभवतां सिद्धपणां वोधका न चोपदेशका न घ दीशादायका नैव च दीशागुरवः वन्
कथंकारं ते धर्मवोधकरा गुरव इति चेन्न, यतः प्रन्थकारा एव यदि स्वमुसेनैव सूरिवराणां स्वधर्मयोधफरगुरुवां शापयन्ति स्पष्टं
वदन्ति च तर्हि प्रश्नोऽयं भवदीयः कथं शीता आपः कथं वोप्यो वहिरिवि स्वभावपर्यनुयोगवत् निरवकाश एव, युधिस्तु
श्रीमन्तो वोधादिकमाताः श्रीमदुर्गस्वामिप्रभृतिभ्यः परं “यो बुद्धा किल सिद्धसापुरसिलव्याख्यातचूडामणिः, संपुरः मुगवन-
पीतसमयाभ्यासाचलचेतनः । तत्कषुः स्वकृतौ पुनर्गुरुतया चक्रे नमस्यामसौ, को होना विवृणोतु नाम विवृति स्मृत्यै तयाप्यात्मनः
॥१॥” इति विक्रमद्वादशशताब्दीयश्रीमन्मुनिचन्द्रप्रणीतात् ललितविस्तरापखिकाया वचनात् अत एव 'का स्पर्धा समरादित्यकवित्वे पूर्व-
सूरिणे'तिवचसः संगतिः 'अनागतं परिझाय, चैत्यवन्दनसंश्रया । मदथैव कता येन, चिर्ललितविस्तरा ॥१॥" इति प्रस्तुतमन्यप्रशसिवा-
क्यवश्च श्रद्धाचलनमवापुः वोधं च श्रीहरिभद्रीयललितविस्तरावलोकनात्, युकं पावाप्य पुनः श्रद्धां वानेव गुरून गुणगुरून स्पगुरुतया
खीकर्तुः कृतज्ञपतित्वं, द्वयोर्भिन्नकालीनत्वे एतदपि झापकं 'तत्क रित्यादि, व्यवहारभाप्यादौ आभाव्यव्यवहारे गतपय अदाकारफ-
स्यैवाभाव्यव्यवहारात्, किंच सिद्धर्पयो हि निर्वृत्तिकुलालकुरणाः श्रीमन्तो हरिभद्राय नागेन्द्रकुलाम्परनभोमणिभीमनिनभटशिष्याः
॥२०॥

·प्रस्तावना.
पमिती
| २१॥
विद्याधरकुलनभस्तलश्रीमजिनदत्तोपदेशामृतपानपुष्टाः, स्पष्टं चैतत् आवश्यकवृत्त्याचवलोककानां, लब्धवोधाः श्रीमन्तो ललितविस्तराया
अवलोकनात् यतस्तत एवानेकत्र 'हृदि यद् ओष्ठयोस्तक इति नीतिमनुकुर्वन्त इव ललितविस्तरादण्डकानखिलान् तथास्थानेव तत्र तत्र
प्रतिपादयाचः, यतः अन्न ३२३ पृष्ठे विचक्षणसूरिदेशनायां यत् 'प्रदीप्तभवनोदरकल्पोऽयं भव' इत्यतः 'तस्मादत्रैव यतध्वं यूयं' इत्यन्तः
प्रन्थः गृहस्थधर्म च प्रतिपादयन्तः ६४० पृष्ठे यत् 'परिहर्तव्योऽकल्याणमित्रयोगः' इत आरभ्य 'वर्तितव्यमुत्तमज्ञातेन' इति पर्यन्तं च
प्रन्यमुदाजहार तत् प्रायशोऽक्षरशः ललितविस्तरावृत्तिगतं क्रमेण ४६ पत्रे ११६ पत्रे च सम्यगीक्ष्यते, तदियता प्रपञ्धेन ज्ञातेन
सुनिर्णयमेतत् यदुत श्रीमन्तः सिद्धर्पयो निर्वृत्तिकुलीनदुर्गखामिपट्टपूर्वाचलार्यमाभस्य सदः शिष्याः श्रीमद्भ्यो दुर्गस्वामिभ्योऽवाप्त-
बोधाः श्रीगर्गर्षिभिः प्राचीनकर्मविपाकविपरीतभिर्दीक्षिताः प्रचुरकालव्यवहितश्रीमत्सूरिपुरन्दरहरिभद्रसूरिप्रथितललितविस्तरावलोकजात-
विवेफलोचनोन्मेपतया धर्मयोधकरगुरुतालड्कृतश्रीहरिभद्राचार्याः, अत एव चात्रानुकरणं शतशो ललितविस्तरागतानां दण्डकानां
चकुः, विलोकनीयतमाश्चैतेऽपि दण्डका मुमुक्षुणां स्वपरिणामावनामोन्नामप्रेक्षकाणामिति " " इति चिह्नाकिताः कृता अत्र
| मुद्रणे, तत एव भिन्ना अपि ते परिणाममालातयोद्धृत्य पृथग् मुद्रिताः सहृदयहृदयानामनल्पभावोल्लासायेति न नूनं किञ्चित् , अनुकरणे-
न प सारशानामनेकानां दण्डकरनानामत्र समावेशात् पुरुपोत्तमानां कविवराणां कादम्बर्यादिवत् वस्तुस्वरूपबोधने प्रत्यलोऽयं प्रन्थः,
किभ्य अत्र वालोपयोगिनो युवोपयोगिनो वृद्धोपयोगिनो राजकुमारोपयोगिनो राजोपयोगिनो योग्युपयोगिन आयुर्वेदोपयोगिनो धनुर्वे-
दोपयोगिनो ज्योतिष्कोपयोगिनो सामुद्रिकोपयोगिनो गृहस्थधर्मोपयोगिनो भर्चुपयोगिनो वधूपयोगिनो कामोपयोगिनः कलोपयो.
गिनो देशाटनोपयोगिनो युद्धोपयोगिनः सन्ध्युपयोगिनः क्रीडोपयोगिनः सभोपयोगिनोऽमात्योपयोगिनः सेनाधिपोपयोगिनः घर-
॥२१॥

·उपमिती
प्रस्तावना.
॥२०॥
शतिवेलायां गुरुभिश्चिन्तितं.मा वराकस्य आयुःक्षयेण मिध्यादृष्टित्वे मृतस्य दीर्घभवभ्रमणं भूयात् , पुरापि २१ वारं वादेर्जितोऽसौ
अधुना वादेनालं, ललितविस्तराख्या चैत्यवन्दनावृत्तिः सतर्का कृता, तदागमे पुस्तिका पाठपीठे मुस्त्वा गुरवो पहिरगुः, तत्पुस्तिकापरा.
मर्शाद् घोद्धा सम्यक् , ततस्तुष्टौ निश्चलमनाः प्राह-"नमोऽस्तु हरिभद्राय, तस्मै प्रवरसूरये। मदर्थ निर्मिदा येन, पृत्तिललितविसरा॥१॥"
ततो मिथ्यात्वनिर्विण्णेन सिद्धर्पिणा १६ सहस्रा उपमितिभवप्रपञ्चा कथा अरचि श्रीमाले घिसिमण्डपे, सा च सरस्वत्या साठ्या प्रशोधि।'
ननु श्रीमन्तो हरिभद्राचार्याः शुभवतां सिद्धपणां वोधका न चोपदेशका न प दीक्षादायका नैव च दीक्षागुरवः वन्
कथंकारं ते धर्मवोधकरा गुरव इति चेन्न, यतः ग्रन्थकारा एव यदि स्वमुसेनैव सूरिवराणां स्वधर्मयोधकरगुरुवां सापयन्ति स्पष्टं
वदन्ति च तर्हि प्रश्नोऽयं भवदीयः कथं शीता आपः कथं वोष्णो वहिरिति स्वभावपर्यनुयोगवत् निरवकाश एव, युफिस्तु
श्रीमन्तो वोधादिकमाप्ताः श्रीमदुर्गखामिप्रभृतिभ्यः परं "यां बुवा किल सिद्धसाधुरखिलव्यास्याचुदामणिः, संयुद्धः मुगवन-
णीतसमयाभ्यासाचलचेवनः । तत्कर्तुः स्वकृतौ पुनर्गुरुतया चक्रे नमस्यामसौ, को घेनां विपृणोतु नाम विवृतिं स्मृत्यै तथाप्यात्मनः
॥१॥” इति विक्रमद्वादशशताब्दीयश्रीमन्मुनिचन्द्रप्रणीतात् ललितविस्तरापखिकाया वचनात् अत एव 'फा स्पर्धा समरादित्यायित्वे पूर्व-
सूरिणे तिवचसः संगतिः 'अनागतं परिज्ञाय, चैत्यवन्दनसंश्रया । मदथैव कवा येन, चिर्ललितविस्तरा ॥१॥" इति प्रस्तुतप्रन्यप्रशसिवा-
क्यतश्च श्रद्धाचलनमवापुः वोधं च श्रीहरिभद्रीयललितविस्तरावलोकनात्, युक्तं पावाप्य पुनः श्रद्धां वानेव गुरुन् गुणगुरून स्वगुरुतया
स्वीकर्तुः कृतज्ञपतित्वं, द्वयोर्भिन्नकालीनत्वे एतदपि ज्ञापकं 'तत्कर्तुरियादि, व्यवहारभाप्यादौ आभाव्यव्यवहारे गतप्रस प्रदाफारफ-
स्यैवाभाव्यव्यवहारात्, किंच सिद्धर्पयो हि निर्वृत्तिकुलालकरणाः श्रीमन्तो हरिभद्राय नागेन्द्रकुलाम्यरनभोमणिभीमधिगभदशियाः
॥२०॥

·m
प्रस्तावना.
उपमिती
। २३॥
गर्भ च, यत् किञ्चिदिह वक्ष्यते । तत्रोपनितिग्रन्थोक्ता, दृश्या सर्वापि भावना ॥ १ ॥” इत्यनेन खोपज्ञपुष्पमालाबृहद्वृत्तिगतलेखेन घ
स्पष्टमेव प्रामाण्यानुगतत्वमुपयुक्तस्य, ततो मलधारगच्छीयश्रीमद्धेमचन्द्रसूर्यन्तःकरणरमणकारिणी वर्षत्रितयीं श्राव्यां च कथां चक्राणाः
कथद्वारं न स्युरखण्डपाण्डित्यताण्डवाडम्बरा इति स्वयमूर्जा सुधीभिः ४ ।
पञ्चमे तु पर्यनुयोगेऽनिगृहितमेवाचष्टे ग्रन्थकृत् अस्यैव प्रशस्तौ यदुत "संवत्सरशतनवके द्विपष्टिसहितेऽतिलविते . चास्याः । ज्येष्ठे
सितपञ्चम्यां पुनर्वसौ गुरुदिने समाप्तिरभूत् ॥ १॥” ततो दशम्येव शताब्दी आधारभूताऽस्य कविवरस्य, न च वाच्यं नायं वैक्रमो
गदितः संवत्सरः किन्तु गुप्तसंवत्सरादीति, यतः एकादशशताब्द्यां ये ये श्रीमन्तोऽभयसूर्याद्या जाता ग्रन्थकारास्ते वैक्रममेव हायनं निरदिक्षुः
स्वस्वकृतौ, यत्र च कचनापि भिन्नो निर्देश्यः संवत्सरस्तत्र तत्प्रवर्तकनाम्नैव स्पष्ट उल्लेखः, किंच वैक्रमे विनवत्यधिकैकादशशतके 'वक्खा-
णिया सहाए पाएण ण केणई चिरं कालं' इति वदन्तः श्रीचन्द्रसूरयो मुनिसुव्रतस्वामिवृत्तमाख्यायन्तः प्रकटमेवाख्यान्ति यत् अस्मद्गुरुमिः
| श्रीमलधारगणालङ्करणैः श्रीहेमचन्द्रसूरिभिर्यावन्न व्याख्याय्येषा तावत् चिरकालीनापि कथोपमितिभवप्रपञ्चाख्याऽप्रसृतैवासीत् , तथा च नार्वा-
फालोऽस्याः कल्पयितुं शक्यः, शतकादिमाने कालेऽप्रसृतौ किमपिन तथाविधं स्यादेव वाच्यं, कथमेव तु चिरकालेनापि अप्रसृततामिधानं ?,
तथा साधैंकादशशताब्द्याः प्राक् चिरतरताऽनुपपत्तेर्योग्योऽयमेवास्याः कालः, अन्यच्च पूर्वप्रतिपादितात् प्रभावकचरित्रोदन्तात् स्पष्टतरमे-
वैतत् यदुत श्रीमन्तः सिद्धर्पयः श्रीमतां माघकवीनां पितृव्यपुत्राः, माघश्च विद्वद्वर्यः सार्धदशशताब्द्याः नाक्तिमः, यतः प्राप्तानवद्यबोधा
धनपालकवयः तिलकम तरीकथामाविष्कुर्वाणा माघकवि स्तौति, तामेव च तिलकमलरी प्राचीनतयाख्यान्ति श्रीमन्तः कलिकालसर्वज्ञाः
काव्यानुशासने "प्राज्यप्रभावः प्रभवो, धर्मस्यास्तरजस्तमाः । ददतां निर्वृतात्मान, आद्योऽन्येऽपि जिना मुदम् ॥१॥” इति तिलकम आर्या
॥२३॥

·प्रस्तावना.
उपमिती
॥ २२॥
टशमोपयोगिनश्वरोपयोगिनः शस्त्रव्यापारोपयोगिनो देशविरत्युपयोगिनो देवपूजोपयोगिनो गुरुसेवोपयोगिनो दानोपयोगिनः शी.
लोपयोगिनस्तपउपयोगिनो भावोपयोगिनो वैराग्योपयोगिनो मैत्र्याधुपयोगिनः पड्दर्शनोपयोगिनः स्याद्वादयोधोपयोगिनः सहोपयो.
गिनः श्रावकोपयोगिनः श्राविकोपयोगिनः शिष्योपयोगिनो गीतार्थोपयोगिनो देशकोपयोगिनो देशनोपयोगिनः कपायत्यागोपयोगिनो शा.
नोपयोगिनः चारित्रोपयोगिनः अप्रमत्ततोपयोगिन इन्द्रियजयोपयोगिनः श्रमणधोपयोगिन उपाध्यायोपयोगिन आचार्योपयोगिनो
ध्यानोपयोगिनो रम्यलेश्योपयोगिन आराधनोपयोगिनः सिद्धस्वरूपज्ञानोपयोगिनः सिद्धिस्वरूपज्ञानोपयोगिनः अईत्त्वोपयोगिनः सिद्ध-
त्वोपयोगिन इत्यादीननेकान् विषयान् याथात्म्येन दण्डकतया वर्णयन्तो प्रन्यरत्नमेतत् सकलसहृदयहृदयकोसकर्णिकालपरणमलचः,
तथा चास्यावलोकनेन स्थालीपुलाकन्यायेनावभासिप्यत एव विदुषां चेतसि चमत्कारचारिमं पार बैदुष्यं श्रीमतां प्रन्यकाराणां, प्रन्यरत्न
स्यास्य महार्थताज्ञापने वयमप्रत्यला यतो प्रन्थरत्नमेतदानित्य विशेपावश्यकभाप्यत्ति-अनुयोगद्वारसूत्रवृत्ति-पातकप्रकरणपत्ति-जीय-
समासवृत्ति-मूलावश्यकवृत्तिटीप्पनप्रभृतिप्रन्थसौधसूत्रधारा श्रीमन्तो हेमचन्द्रसूरयो लन्धरणाः पर्पयी यावचैतदेव व्यारयानया-
चक्रुः, चश्चैतदनुकरणेनैव पुष्पमालावृहदृत्तिं भवभावनावृहद्वृत्तिं च बहुधोपमितियुतचरितावलियुतां, न पैतत् प्रमाणोत्तीर्णमुच्यते, यतः
श्रीमन्मलधारिश्रीहेमचन्द्रचरणाम्बुजचञ्चरीकः श्रीमान श्रीचन्द्रसूरिर्मुनिमुप्रतजिनचरिते एवमाहुः--"उयमियभवप्पपंचा वेरग्गरी कहा
कया आसी। वक्साणियसिद्धणं जा पुग्वं सा कढोरत्ति ॥ १॥ वक्साणिया सहाए पाएण न केणई चिरं कालं । जस्स मुनिग्ग-
यत्था मुद्धाणवि सा वह कहंचि ॥ २ ॥ जाया हिययगयत्या अन्भत्येऊण तेहि जह एसा । उवरुवरि तिणि परिसे निमुया वस्सेव य
मुहाओ ॥ ३ ॥ तदिणपभिइ पयारो जाओ पाएण तीइ सव्वत्थ ॥” अनेन वैक्रमीयनिनवत्यधिकैकादशशताब्दीयलेरोन "अन्तरनार्य.
॥ २२॥

·प्रस्तावना
उपमितौ
॥२५॥
वभूव सूरिः कनकप्रभाख्यो, निधिर्गुणानामिह चन्द्रगच्छे ॥११॥ तदीयशिष्यः किल वालचन्द्रसूरेः कवीन्द्रादुदितप्रतिष्ठः। अशोधय-
द्वोधिविशुद्धयेऽमुं, प्रद्युम्नसूरिविनयोपरुद्धः ॥१२॥ यचान्यदप्यत्र निवेशितं स्यादन्यादृशं किञ्चन बुद्धिमान्द्यात् । अयं निवद्धोऽसलिरस्ति
सर्व, तत्साधुभिः साधु निवेशनीयम् ॥ १३ ॥श्रीविक्रमादियनरेन्द्रकालादृष्टानवत्ययमसावर्षे । पुष्यार्कभुकार्तिककृष्णपष्ठयां, सम्पूर्णता-
मेप समाससाद ॥ १४ ॥ यावन्नौरिव भव्यतारणविधावास्ते भवाम्भोनिधी, श्रीसिद्धेन कृता कथेयमसमाईद्वाक्यकाष्ठोचयः । तावत्तद्गत-
सत्पदार्थनिचयस्योदश्चनेऽसौ क्षमा, सारोद्धारकृतिः सदा तदनुगा नौकेव संसर्पतु ॥ १५॥ प्रत्यक्षरं निरूप्यास्य, ग्रन्थमानं विनिश्चितम् ।
शतानि सप्तपश्चाशत् , विंशत्समधिकान्यहो ॥ १६ ॥ सारोद्धारप्रस्तावनायामप्येवमाहुः-अद्भुतप्रतिभादर्शसंक्रान्ताशेषविष्टपम्
नमामि तमहं सिद्धव्याख्यातारं मुनीश्वरम् ॥ ५॥ चके परोपकाराय, परमार्थप्रकाशिनी । उपमित्यभिधा येन, कथाऽद्भुतनिधानभूः
॥ ६ ॥ संक्षेपरुचिलोकानामुपकाराय साम्प्रतम् । तस्या एव मया कोऽपि, सारोद्धारः प्रतन्यते ॥ ७॥ अनेनापि यहोः कालव्यवधानस्य
प्रन्थकृदुक्तेर्नार्वाक्तमकालीनेयं, किंच यथा उपमितिसारोद्धारकर्तृमिळधाय्यनुकरणं तथैव सार्धसप्तदशशताब्दीयश्रीमन्यायाचार्यपदो-
पशोभितश्रीमद्यशोविजयोपाध्यायैः सूक्तमुक्तावल्यां सस्तयकद्वयायां च वैराग्यकल्पलताभिधानायां अमृतहंसमुनिमिर्गद्यमये उपमि-
तिसारे चानुकरणं कृतं ततोऽस्याः प्राचीनतरत्वानुमान न दुष्करं, न च उपयुक्ततरत्वानुमायां केशलेशः, अनामिहितं मनीषिणः लघोर्ज-
डस्य च वृहतो भ्रातुर्मध्यमस्य वृत्तं द्वादशशताब्दीपाश्चात्यभागोत्पन्नैः श्रीमत्तपोगच्छालकरणैः श्रीमद्भिर्देवेन्द्रसूरिभिः श्रीधर्मरनं व्याचक्षाणैः
सप्तदशे पृद्धानुसारित्वाख्यगुणे किञ्चित्परावर्त्य अत्रत्यमेवोदाहृतं, न च तथानुकरणेनोदाहतिः तत्कर्तुरभियुक्ततरत्वाभावे प्राची-
नत्लाभावे च, नच वाच्यं हरिभद्रसूरिक्तिनकालीनो यतोऽमी तद्धस्तदीक्षिताः प्रस्तुतप्रन्थमन्थयितारः, प्रन्धकद्भिरेव तेषां कालव्यव-
॥२५॥

·उपमिती
प्रस्तावना.
॥ २४॥
मंगलश्लोकं श्लेपे दृष्टान्ततया न्यस्यन्तः, किं पान्यत्--" श्रीविक्रमादित्यनरेन्द्रकालात्, अष्टानवत्यर्यमसंरयव । पुप्यार्कमुकार्चिकन-
पष्ठयां, संपूर्णतामेप समाससाद ॥१॥ यावन्नौरिव भव्यतारणविधावास्ते भवाम्भोनिधौ, श्रीसिद्धेन कृता कथेयमसमाईद्वाक्यकाष्ठोग्यैः ।
तावचद्गतसत्पदार्थनिचयस्योदचनेऽसौ क्षमा, सारोद्धारकृतिः सदा तदनुगा नौकेव संसर्पतु ॥२॥" इत्याचक्षाणाः श्रीचन्द्रगच्छीयाः
श्रीयशोदेवसूरिसंपर्कलब्धप्रतिष्ठाः श्रीचन्द्रसूरिशिप्या देवेन्द्रसूरयः उपमितिसारोद्धारं प्रस्तुतायाः कयायाः अनुकारं कुर्वन्तः श्रीमवाम-
|भियुक्ततां प्राचीनतरतां च व्यजिज्ञपन् , सममा घ प्रशतिः सारोद्धारसत्केयं “समाश्रितो यः शरणं क्षमाभृगुणेन फाशनिपावभीत्या ।
आचारपारश्रियमादधानः, स चन्द्रगच्छोऽस्ति भुवि प्रसिद्धः ॥ १॥ भव्यारविन्दप्रतियोधहेतुरसंडवृत्तः प्रविपिद्धदोपः । अयानपूर्वेन्दुतुला-
मिह श्रीभद्रेश्वरो नाम बभूव सूरिः ॥२॥ वत्पट्टपूर्वाचलचण्डरोचिरजायत श्रीहरिभद्रसूरिः । मुदं न कस्मै रहितं विकृत्या, तपश्च चित्तं
च तनोति यस्य ? ॥३॥ श्रीमानथाजायत शान्तिसूरिर्यतः समुद्रादिव शिष्यमेपाः । ज्ञानामृतं प्राप्य शुभोपदेशपया ध्यधुः कस मनो न
शस्यं ॥४॥ ततो वभूवोदयदेवसूरिर्यदीयवाणी गुणरत्नहृया। मेधाभरेन्दूप्लसिवा विभाति, वेलेव मध्यस्थजिनागमायः॥५॥ प्रसनचंद्रोऽय
वभूव सूरिर्वक्तुं गुणान् यस्य न हि क्षमोऽभूत् । सहस्रवक्त्रोऽपि भुजंगराजस्ततो हियेवैप रसावलेऽगात् ॥६॥ अयाजनि श्रीमुनिरलसूरिः,
स्वबुद्धिनि तमु(रन्देसू)रिः । रक्षन्ति शास्राण्यखिलानि यस्य, स्थिरोन्नते मानसरोहणाद्रौ ॥ ७ ॥ श्रीचन्द्रसूरिः मुगुरुस्वतोऽभून ,
प्रसन्नताऽलङ्कृतमस्तदोषम् । चित्तं च वाक्यं च वपुश्च यस्य, कं न प्रमोदोपुलकं करोति ॥ ८॥ सूरियशोदेव इति प्रसिद्धसतोऽभ-
वद् यत्पदपङ्कजस्य । रजोभिरालिगितमौलयोऽपि, चित्रं पवित्राः प्रणता भवन्ति ॥ ९॥ तत्पाणिपोलसिनप्रविष्ठः, श्रीचन्द्ररिप्रभु-
शिष्यलेशः । देवेन्द्रसूरि किमपीति सारोद्धारं चकारोपमितेः कथायाः ॥ १० ॥ इतव शिष्यो गणधारिदेवानन्दस्य रत्नप्रभरिपट्टे ।
-
॥२४॥

·प्रस्तावना.
मिती
२७॥
स्पष्टमुल्लिसद्भिः श्रीमद्भिः स्वाभिजनता भिन्नमालीया निजगदे, श्रीहरिभद्रसूरेरसमानकालीनतायामेतदप्यूहनीयं यतः श्रीमद्धरिभद्रसूरीणां
चित्रकूटादिपु स्थैर्य, भिन्नमाले च तदीयां कृति ललितविस्तराख्यां विचारयन्तः स्थिता दुर्गस्वामिन इति तु स्पष्टं प्रन्यकृत्प्रवन्धेषु,
ततोऽन्तरेण बहुकालव्यवधान नैतत् घटामञ्चति ६। प्रश्नयोः सप्तमाष्टमयोः दीक्षादायकाः श्रीमन्तो गर्गर्पयः प्रतिवोधकाः श्रीदुर्गस्वामिनः
परमार्थतः श्रीमन्तो हरिभद्रसूरयश्चेत्यनेकशी व्याख्यातमिति न तत्र भूयः प्रयासः, न च शकनीयं "गीर्देवतया विहिताऽभिहिता सि-
द्धाभिधानेनेति वाक्येन नास्या विधाता तत्त्वतः सिद्धर्पिः गीर्देवताया एव तद्रचयितृत्वात् , यतो गीर्देवता हि तत्र सरस्वत्येव, सा च
सर्वस्यापि वाक्प्रसरस्य विधायेवेति तन्महिमगानं, न तु तेनान्यया कयाचिद् गीर्देवताभिधानया साध्व्याऽन्यया वा विहितेति मन्तव्यं,
यापी दानींतनकालवत् न तदानीं साध्वीश्राविकावर्गो मुग्धः, अस्या एव प्रथमादर्शलेखिका यतो गुणाभिधाना आर्थिकैव दुर्गस्वामिशि-
प्यिका एवं तिलकमर्यादीनामप्यनेकानां तथाविधानां भावात् तथापि प्रस्तुतकथाविधायकस्तु सिद्धसाधुरेव अत एव च तस्य सिद्धव्या-
ख्यानिकत्वोपालम्भात् ॥
अस्याः प्राकृतसमरादित्यकथानुकारिण्या अपि यत् संस्कृतया गिराभिधानं तत्र जनरुचिरेव कारणं, यतः कविरेव 'संस्कृता तावहुर्विदग्धहदि-
स्थिते त्यमिहितवान् , निर्विवादमेतत् यदुतातिप्राचीनशिलालेसानां संस्कृतेतरभाषाणामेवोपलम्भात् प्राचीना प्राकृता तथापि “यो यथा बुध्यते
जन्तुसं तथा वोधयेदिति' इति न्यायं समाश्रित्य सर्वसत्त्वहिताधानायैपा प्रवृत्तिः, युक्तमपीदं यतः कथालक्षणं निवनन्तः कलिकालसर्वज्ञाः
श्रीमन्तो हेमचन्द्रसूरय एवमूचुः--"धीरशान्तनायका गद्येन पोन वा सर्वभाषा कथा" ततो यथैव प्राकृते कथावन्धस्तथैव संस्कृतेऽपीति
नियन्धोऽस्याः संस्कृते न दोपभाक्, किंच आख्यायिकाया अयमेव भेदो यत्तस्यां नायकः स्वयं स्ववृत्तान्तं समप्रमाख्याति अस्यां त्वन्यः
॥ २७॥

·उपमिती
प्रस्तावना.
॥२६॥
हितत्वेन विशिष्टज्ञानवत्त्वेन स्तवनात्, किंच सप्तमशतकोत्पन्नैः श्रीसिद्धसेनगणिमितत्त्वार्थव्याख्यां कुर्वद्भिः 'संझिनः समनस्का'
इति (तत्त्वा० अ० २ सू० २५) सूत्रं व्याकुर्वद्भिः दीर्घकालिक्यैव संज्ञया संझिनां प्रहणमावश्यामिति निर्धारयद्भिः श्रीमद्धरिभद्रसूरिनि-
मिता श्रीनन्दीसूत्रवृत्तिरेव साक्षितया दर्शिता, न चैतदपि सिद्धर्षीणां महाशयाना अभियुक्तानां च श्रीमतां हरिभद्रसूरीणां यहोरन्तरस्याभावे
युज्यमानं, ततोऽवधेयमेतत् यदुत श्रीमन्तो हरिभद्राचार्याः पूर्वश्रुतव्यवच्छेदकालस्य समीपकाले सत्तां यभ्रुः श्रीमन्तः सिद्धर्पयश वैक्रमी-
यायां दशमायां शताब्या, तथा च यत्र कचनापि श्रीमतां श्रीमद्धरिभद्रदीक्षितत्वोक्तिः सा तद्न्यजातयोधप्रभावलब्धदीक्षास्र्यात् , अत
एव च द्वादशशताब्दीपश्चाद्भागोत्पन्नैः श्रीमन्मुनिचन्द्रसूरिभिर्ललितविस्तरायाः पत्रिकां कुर्वद्भिः "स्वती पुनर्गुरुतया चके नमस्यामसौ"
इत्यारम्भपद्यावयवेनातिशायितां ललितविसराया दर्शयद्भिरुक्तं प्रन्थयोधशिष्टत्वं, हस्तदीक्षितत्वे हि न तथावृत्तस्यातिशायितेति सम्यगरधेयं
सुधीमिः, किं च-प्रस्ताव द्वितीये मनुजगतेवर्णनां कुर्वाणैः १०५ पृष्ठे 'समरादित्यकथेवानेकवृत्तान्ते'ति दृष्टान्तीकुर्वद्भियां समरादित्यकथा
दृष्टान्तत्वेनोपात्ता सा हरिभद्रसूरिप्रणीतेति नोभयोः समानकालभवत्वे युज्येत तत् , पुनः यथा श्रीमद्भिहरिभद्रसूरिभिः 'गुणसेण अग्गिसम्में-
त्यादि कमालम्वनीकृत्य व्याकृता समरादित्यकथा तथैवैभिरपि समरादित्यकथामुपनित्य कथेयमाविर्भावितेति तत पर पामीपां सिद्ध-
व्याख्यानिकत्वमिति प्रभावकचरित्रीयैतत्प्रवन्धावलोककानां न नून, तदेव च "असिलव्याख्यातमूडामणिः' इत्यनेन मुनिचन्द्रापार्याः
'कृतिरियमाचार्यसिद्धव्याख्यानिकस्येति न्यायावतारवृत्तौ स्वयं टीप्पणे च तदीये 'सिद्धव्याख्याता प्रफरणमिदमफरोपित्यारि श्रीमन्तो
राजशेखराः सूरयः चकथुः, स्वयमपि प्रस्ताव आये उपक्रमे च स्पष्टमेवाख्यान्ति, परमेतायता प्रयन्धेन तेषां प्राचीनतमता:-
मियुक्ततरता च सिद्धिमवाप्नुयादिति निष्टङ्कितं ५ । पष्ठयां प पृच्छायां अन्यद्भिरेव "यमातुलरययाना०" इति पराप्रयं प्रशसो
॥ २६ ॥

·एपमिती ॐनमः अनुक्रम- णिका. श्री उपमितिभवप्रपञ्चकथाया अनुक्रमणिका । विषयाः पृष्ठानि. विषयाः पृष्ठानि. प्रथमप्रस्तावः। -८ १ मगलं १ १० १० द्वारप्राप्तिः ११ राजभुवनवर्णनं १२ रंकसंकल्पः १३ प्रभुदृष्टिपातः १४ रंकभिक्षादानं १५ द्रमककुविकल्पी १६ सम्रयीयोगः १७ बलात्पयःपानं तद्गुणश्च १८ कदन्नमूर्छा १९ परमान्नदानं २ प्रस्तावना ३ कथाभेदाः ४ श्रोतृभेदाः ५ कथाप्राशस्त्यम् ६ प्रस्तावेपु अधिकारोदेशः ७ कथासत्यता ८ कथायाः श्रवणस्य च अधिकारिनिर्देश: ९ कथामुसं ३ ११ १२ ४ ५ १३-१४ ॥१॥ ७

·उपमिती
मस्तारना.
॥२८॥
कश्चित् , अत एव भव्यपुरुपवृत्तान्तं बहुधा परमुखेनैव व्याकृवं, यत्र कचनापि स्वमुसेन तत्रापि अन्यपर्यायेणेति नास्याः कयात्वन्या-
हतिः, प्रस्तायवहुलस्तु निवन्धो नानुकरणजः किंतु मिन्नभिन्नकालीनभषव्यवस्थादर्शनपरः ।
श्रीमद्भिः सिद्धर्पिभिर्विहिता भविष्यन्ति प्रन्था अनेकास्तथापि अधुना उपदेशमालायाः धर्मदासगणिवनिर्मिताया लनी वृहती पेति
वृत्तिद्वयं श्रीसिद्धसेनार्कसूत्रितस्य न्यायावतारसूत्रस्य तर्कप्रकरणाख्या वृत्तिश्चेति प्रस्तुतप्रन्यव्यतिरिक्तो न निश्चितमुपलभ्यते, श्रीचन्द्रपरिवमपि
वर्चमानमेव गद्यमयं तत्कर्तृकया गीयते परं तत् न सम्यक् श्रद्धापथमवतेतीर्यतेऽस्माकं, परमपि प्रकरणं तथाविधमन्ययाविधं या सान् पेन्
न निपेद्भुमलंभूप्णवः ॥ श्रीमद्भिर्यानि यानि पात्राणि अत्र न्यस्तानि तेषु केपाश्चित् कोष्ठकेपु निवेशः सौकर्याय अनुमोऽकारादिना
तेषां परेपां चान्वेपणावोधसौकर्यायेति तत् कोष्ठकमकारादिक्रमश्चाधस्तावलोकनीयः । अस्मिन् मुद्रितेऽपि फलिकाताराजधान्यां वदशनां
दौर्लभ्यात् प्राग्भागस्य विशेषेणाशुद्धेः पत्राकाराभावात् मुनिवराणां सूपयोगिताया अभावात् प्रयासोऽयं जैनपुस्तकोद्धारकोशसक, सिं
च प्रतिः शोधने एतस्य श्रीमतां सिद्धिसूरीणां प्राप्तवती प्राफ् संस्थेयं पटपत्रीशोधनसमये त्वस्मदीयं पुस्तकमयलम्यितं, तदेवं संशोधितेऽप्य.
स्मिन् स्खलनाया दुरित्वात् संशोध्य वाचयन्तु वाचंयमाद्याः, अस्तु प वितथतासत्कं मिप्यादुप्फतं न इति प्रार्थयन्ते आनन्दोदषयः
श्रमणसङ्घचरणकमलचधरीकाः सुरतद्गात् वैक्रमीये रसमुन्यकेन्दुमिते वत्सरे ।
॥२८॥

·पृष्ठानि. उपमिती पृष्ठानि. ५८-५९ ६० अनुक्रम- णिका. ४५ ४६-४९ ५० ६१ ६२ विषयाः ४६ शासनस्य राजमंदिरता ४७ शासनमाप्तिफलं ४८ सूर्यादेः राजपरिवारोपमता ४९ पुण्यानुबन्धिभोगहेतुः ५० जिनसदनदर्शनप्रमोदः ५१ सद्विचारश्रेणिः ५२ जिनेश्वरस्य नृपता ५३ आत्मनि भगवदनुग्रहः ५४ सूरेः (हरिभद्रस्य) सदृष्टिपातः ५५ आचार्येण जीवस्य योग्यतापरीक्षणं ५६ सदुपदेशः ५७ कुविकल्पनाशः ५८ सन्मार्गदेशना विषया: ५९ भिक्षादानाहानोपनयः ६० मिथ्यात्वातजन्तोः कुविकल्पाः ६१ मिध्याहत्तये विकल्पा: ६२ देशिकस्वरूपं ६३ मिथ्याचवे प्रवृत्तिः ६४ देशिकखेदः ६५ विमलालोकतत्त्वप्रीतिकरमहाकल्याणकभे- पजत्रयम् ६६ पुनर्योधारम्भः ६७ अर्वाक्सम्यक्त्वादशा ६८ अर्थपुरुपार्थख्यातिः ६९ कामपुरुपार्थतोदितिः ७. धर्मस्य पुरुपार्थता तात्त्विकी ६४ ५४ ५७ ६८ ६९ ७०-७२

·उपमिती
कश्चित् , अत एव भव्यपुरुषवृत्तान्तं बहुधा परमुखेनैव व्यावं. यत्र कचनापि स्वमखेन तत्रापि अन्यपणेयेणेति नाना
गा.
पृष्ठानि.
उपमिती
पृष्ठानि.
२६
२६
अनुक्रम
णिका.
॥२॥
१७
१८
१९
१९
२०
२८
२८
विषयाः
२० द्रमकोपदेशः
२१ कदन्नप्रतिवन्धः स्खचिन्तितप्रकटनं च
२२ सत्रय्यधिकारीवरनिर्देशः
सत्रयीयोगाद्गुणाः
२४ अपथ्यसेवनाहोपाः
२५ सत्रयीयोगाद्गुणाः
२६ अपथ्यसेवनाद्दोपाः
२७. तइयापरिचारणा
२८
चारणायाः स्वास्थ्य
२९ द्रमकस्य शुभसंकल्पाः
३० द्रमकनीरोगता
३१ सत्रयीदानेच्छा
३२ दानोद्घोपणा हास्यं च
विषयाः
३३ विचक्षणाकथिता दानोपायाः
३४ फयोपनयः
३५ विदुपां सन्मार्गः
३६ संसृतेः नगरकल्पना
३७ स्वम्य द्रमकोपमता
३८ जीवम्य विवेफयागाकुपेष्टा
३९ मफकुविकसोपनयः
४० संसारिजीवस्य मनोरयमाला
४१ अर्थकामसम्मनां पेष्टा संकल्पमालाभ
१२ अर्थकामविकाराः
४३ अनादिभवः
४४ जिनेश्वरस्स मुस्थितनृपता
४५ भुताना राजवारोपमा
२०
३४-३६
२१
२२
२३
२४
४२
२५
४३
॥२॥

·पृष्ठानि. पृष्ठानि. उपमिती अनुक्रम- णिका. १०४ २०५ ९५ ९६ ९७ ९८ ९९ ९९ विषयाः ९७ भन्मस्य प्रवज्यादुष्कर० ९८ प्रव्रज्यागुणाः ९९ वैराग्यम् १०० दीक्षाऽऽदानं १०१ यथार्थसपुण्यकत्वं १०२ दानादि रोगलाघवता च १०३ दानेच्छा १०४ मिथ्याभिमानः १०५ दानोद्घोषणा १०६ दानोपायः १०७ परोपकारे गुणाः १०८ कथाकृते प्रयोजन १०९ फथार्थाङ्गीकर्तुः गुणमाप्तिः विषयाः ११० कथाश्रवणे विज्ञप्तिः द्वितीयः प्रस्तावः। १ मनुजगतेः नगरकल्पना २ मनुजनगर्याः वर्णनम् ३ कर्मणो राजत्वकल्पना ४ कर्मणो नाटकम् ५ कालपरिणतेः महादेवीत्वक० ६ कालपरिणतिकृतं चिनसंसारनाटकं भव्यपुरुषापरनामसुमतेर्जन्म ८ जन्मोत्सवः नामकरणोत्सवश्व ९ कर्मकालपरिणत्योः सर्वान् प्रति जनकी- १०६ १०७ १०८ १०९-११० १११ ११२ १०१ १०२ १०२ जनकता १० भव्यपुरुषभविष्यवृत्ताख्यानं ११३ ११४

·उपमितौ
पृष्ठानि.
पृष्ठानि.
अनुक्रम-
णिका.
॥४॥
७४
"
"
८८
७६
विपया:
७१ सम्यग्दर्शनस्वरूपं
७२ सम्यग्दर्शनलाभात् जीवस्य शुद्धता
सकल्पा
७४ द्विविधाः कुविकल्पाः
७५ सम्यग्दृष्टेरपि नोकपायोदयान्मोहवितर्काः
७६ मोहवितर्काद्विरत्यभावः
७७ द्रमकं प्रति सूदस्य परुषं वचनं
७८ जीवं प्रति धर्मगुरूणां कटुवाक्यानि
७९ प्राप्तविश्वासोऽपि कदन्नं नैव मुञ्चति
८० सखातविश्वासोऽपि मूर्च्छति
८१ सद्धर्मगुरूणां पुनश्चिन्ता
८२ धर्मस्य धनादेश्व निर्वाहका०
८३ देशविरतिदानं संतोपश्च
विषयाः
८४ स्वाकूतकथनं
८५ गुरोरुपर्यास्था
८६ भावरोगाणां साध्यासाध्यत्वविचार:
८७ देशविरतिर्महः
८८ पुनर्धर्मेऽनादरः
८९ मूर्छया परिमहादी प्रवृत्तिः
९. जीवस्य गुरोरुपालम्मा
९१ प्रार्थना गुरोरुपमध
९२ सद्बुद्धिप्राप्तिः
९३ उपदेशदानं
९४ रागादिहानिः
९५ सदुद्धया स्वस्वरूपचिन्ता
९६ त्यागपराधुसता
७८
७९
८०
९१
९२
९३
९४
९४
८०
८१-८२
८३-८४
॥४॥

·पृष्ठानि. अपमिती पृष्ठानि. १५८ अनुक्रम णिका. १७० १७४ १५८ १६२ विषयाः ९ योधादेशात्प्रभावस्य चरता १० स्पर्शनचरितप्रकाशः राजसचित्ते रागके- सरी राजा विपयामिलापो मन्त्री ११ महामोहमहिमा १२ महामोहासनं १३ महामोहप्रस्थानम् १४ स्पर्शने मनीपिविचारः १५ बालस्य स्पर्शनाधीनता १६ स्पर्शनयोगशक्तिः १७ मनीषिणः सावधानता १८ होऽकुशलमालायाः १९ शुभसुन्दरीविचारः २० स्पर्शनप्रभावः विपयाः २१ मध्यमबुद्धिवृत्तं २२ कालविलम्बे मिथुनद्वयकथा २३ भोगतृष्णा स्वरूपम् २४ अज्ञानजदोपस्वरूपम् २५ अनङ्गत्रयोदशीक्षणः २६ कामशय्याऽऽरोहः २७ राजीवाञ्छा २८ व्यन्तरकृता पीडा २९ मदनकदल्यै निर्गतः ३० होमायोत्पादितो बालः ३१ वालमुक्तिः ३२ बालवृत्तान्तः ३३ मध्यमबुद्धेघृणोत्पादः १६४ १८१ १८२ १८३ १८३ २८५ १८६ १६७ ॥७॥ १८७ १८९ ·प्रनानि. अनुक्रमः उपमिती अनुक्रम णिका. पृष्ठानि. १३५-१३६ १३७ १३७ १३-१३८ विपयाः ११ सदागमशक्तिः १२ सदागमानन्दस्य हेतुः १३ सदागममहिमा १४ सदागमपार्चे गमनं सखीयुग्मस्य १५ अगृहीतसंकेताया बोधोदयः १६ प्रज्ञाविशालाद्वारा भव्यपुरु० १७ संसारिजीवागमः १८ संसारिजीववृत्तान्तः १९ अव्यवहारान्निर्गमः २० भवितव्यतामहिमा २१ बादरतावाप्तिः २२ पृथ्वीताद्यवाप्तिः २३ विकलाक्षपाटके वासः पृष्ठानि. ! विपयाः २४ पञ्चाक्षपशुसंस्थाने वासः २५ मनुष्यायुरुपार्जनम् ११६-११९ २६ पुण्योदयः १२० २७ संकेतोद्बोधः १२१ तृतीयः प्रस्तावः। १२१-१२२ १ जन्ममहोत्सवः १२३ २ अविवेकितापुत्रो पैश्वानरः १२४ ३ वैश्वानरमैत्रीत्यागोद्यमः १२४-१२७ ४ क्षान्तिकन्यावृतिः १२८-१२९ ५ क्षान्तिमहिमा १३०-१३१ ६ तस्याः कन्यावं १३२ ७ स्पर्शनप्रमावे मनीपियालकथा १३३-१३४ ८ स्पर्शनेऽभिप्रायः १३९ १४०-१४५ १४६ १४७ १४९ १५३ ·उपमितौ पृष्ठानि. पृष्ठानि. अनुक्रम णिका. १५८ ॥७॥ १५८ १७४ १७६ १८१ १ विपयाः ९ योधादेशात्प्रभावस्य चरता १० स्पर्शनचरितप्रकाशः राजसचित्ते रागके- सरी राजा विषयाभिलाषो मन्त्री ११ महामोहमहिमा १२ महामोहासन १३ महामोहप्रस्थानम् १४ स्पर्शने मनीपिविचारः १५ बालस्य स्पर्शनाधीनता १६ स्पर्शनयोगशक्तिः १७ मनीषिणः सावधानता १८ होऽकुशलमालायाः १९ शुभसुन्दरीविचारः २० स्पर्शनप्रभावः विपयाः २१ मध्यमबुद्धिवृत्तं २२ कालविलम्चे मिथुनद्वयकथा २३ भोगतृष्णा स्वरूपम् २४ अज्ञानजदोपस्वरूपम् २५ अनङ्गत्रयोदशीक्षणः २६ कामशय्याऽऽरोहः २७ राज्ञीवाञ्छा २८ व्यन्तरकृता पीडा २९ मदनकदल्यै निर्गतः ३० होमायोत्पादितो बालः ३१ वालमुक्तिः ३२ बालवृत्तान्त: ३३ मध्यमयुद्धेघृणोत्पादः १८२ १८३ १८३ १८५ १८६ . १८७ १८९ १६८ ·अप्राधरण इति-अप्रावरणाभिमहे पश्चैवाफारा भवन्ति,शेपेष्वभिग्रहेषु दण्डकप्रमार्जनादिषु चत्वार इति गाथाऽक्षरार्थः१६०१॥ भावार्थस्तु अभिगहेस पाउडत्तणं कोई पच्चक्खाति, तस्स पंच-अणाभोग०सहसागार० (महत्तरा०) चोलपट्टगागार० सबसमा- हिवत्तियागार०सेसेसु घोलपगागारोणस्थि,निधिगतीए अट्ट नव य आगारा इत्युक्तं, तत्थ दस विगतीओ-खीरं दधि णवणीयं पयं तेलं गुदो मधुं मज मंसं ओगाहिमगं च, तत्थ पंच खीराणि गावीणं महिसीणं अजाणं एलियाणं उट्टीणं, उट्टीगं दधिं पस्थि, णवणीतं पतंपि, ते दधिणा विणा णस्थिति, दधिणवणीतघताणि चत्तारि, तेल्लाणि चत्वारि खर (तिल)अदसिकुसुंभ- सरिसवाणं, एताओ विगतीमओ, सेसाणि तेल्हाणि निविगतीतो, लेवाडाणि पुण होन्ति, दो वियडा-कणिफणं उच्छु- माईपिटेण य फाणित्ता, दोणि गुडा दवगुडो पिंडगुडो य, मधूणि तिण्णि, मच्छियं कोन्तियं भामरं, पोग्गलाणि तिण्णि, बटयरं घटयरं सहयर, अधया चम्म मंसं सोणितं, एयाओ णव विगतीतो, ओगाहिमगं दसमं, तावियाए अद्दहियाए एग ओगाहिमेगं पटचलेंतं पचति सफेणं वितियततियं, सेसाणि अ जोगवाहीणं कप्पति, जति णजति अह एगेण घेव 1 भभिषमापरणं कोऽपि प्रत्याख्याति, सस पर-भनाभोग सहसा० महत्तरा० चोलपट्टा सर्वसमाधि०, शेपेषु चोलपट्टकाकारो नास्ति, निर्विकृती भष्टी भर पसराः मारियो दा-सीर दधि नवनीत पतं गेलं गुपे मधु मपं मांसं भवगाहिम च, तत्र पञ्च क्षीराणि गवां महिपीणां अजाना एक्कानामुष्टीगां, हीमा रधि मामि, नरनी प्रतमरि, ते दमा विना ( न स इति) दधिनयनीतपूतानि चत्वारि, तैलानि चत्वारि तिलालसीकुसुम्भसर्पपाणां, एता विकृतया, पनि गनिनिर्षितपः, रमरीगि पुनर्भयन्ति, दे मये-काष्ठनिष्पनं इत्यादिपिष्टेन च फाणयित्वा, द्वौ गुडौ-द्रवगुटः पिग्डगुडच, मधूनि त्रीणि- मापिकम्हि भामरे, प्रामानि ग्रीगि-अलयानं स्पलचर सचरज ध, भयया चर्म मांसं शोणितं, एता नव विकृतयः, भवगाहिमं दशम, तापिकायाम. समें एम्नपगाहिम पनपत् परपवे सगं द्वितीय तृतीयं च, दोपाणि च योगवाहिनां कल्पन्ते, यदि ज्ञायते अथैके नैवा ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया प्रत्याख्या नाध्यक आकारार्थ: ॥८५३॥ तहेव'त्ति गाथार्थः ॥ १५९९ ॥ 'सप्तकस्थानस्य तु' एकस्थानं नाम मत्याख्यानं तत्र सप्ताकारा भवन्ति, इह चेदं सूत्र- 'एगट्ठाण'मित्यादि एगहाणगं जहा अंगोवंगं ठवितं तेण तहावहितेणेव समुदिसियचं, आगारा से सत्त, आउंटणपसारणा णत्थि, सेसं जहा एकासणए । अष्टैवाचाम्लस्याकारा, इदं च बहुवक्तव्यमितिकृत्वा भेदेन वक्ष्यामः गोणं णामं तिविध'- मित्यादिना ग्रन्थेन, असम्मोहार्थं तु गाथैव व्याख्यायते, 'पश्चाभकार्थस्य तु' न भक्तार्थोऽभकार्थः, उपवास इत्यर्थः, तस्य पंचाकारा भवन्ति, इह चेदं सूत्रं-'सूरे उग्गते'इत्यादि, तस्स पंच आगारा-अणाभोग० सहसा० पारि० महत्तरा० सबसमाधि० जति तिविधस्स पच्चक्खाति तो विकिंचणिया कप्पति, जति चतुविधस्स पञ्चक्खातं पाणं च णस्थि तदान कप्पति, तत्थ छ आगारा-लेवाडेण वा अलेवाडेण वा अच्छेण वा वहलेण वा ससित्थेण या असित्थैण या योसिरति, वुत्तत्था एते छप्पि, एतेन पट्पान इत्येतदपि व्याख्यातमेव, 'चरिमे च चत्वार' इत्येतचरिमं दुविध-दिवसथरिमं भवच- रिमं वा, दिवसचरिमरस चत्तारि, अण्णत्थणाभोगेणं सहसाकारेणं महत्तराकारेणं सपसमाहिवत्तियागारेणं, भव- चरिमं जावजीवियं तस्सवि एते चत्तारित्ति गाथार्थः॥१६००॥पञ्च चत्वारश्चाभिग्रहे, निर्विकृती अष्टौ नव वा आकाराः, १ एकस्थानकं यथा अगोपाई स्थापितं तेन तथावस्थितेनैव समुद्देष्टन्यं, भाकारास्तमिन् सप्त, भाकुचनप्रसारणं नासि, दोपं यकारानके । वस्स पञ्चाकारा:-अनाभोग० सहसा पारि० महत्तराकार. सर्वसमाधिः, यदि त्रिविधं प्रत्याख्याति सदा पारिष्ठापनिकी कल्पते, यदि धनुर्विधस्स प्रत्यायपासं पान च नास्ति तदा न कल्पते, तन पटाकारा:-लेपकृता वा भलेपकृता या भरटेन या यहलेन वा ससिश्येन या मसिधेन या म्युग्गजति, उकार्याः एते पापि, घरमं द्विविध-दिवसचरम भवचरमं व, दिवसघरमे चत्वारः अन्यमाना० सहसा. महत्तरा० सर्वसमाधि०, भवघरमं यावीपिकं तसाप्येते घरयारः । , ॥

·पंचलाता, आसुकारितं च दुक्खं जातं अण्णरस वा, ताहे तस्स पसमणणिमित्वं पाराविजति ओसहं वा दिजति, एत्यंतरा जाते तहेव विवेगो, सप्तव प पुरिमाढे-पुरिमा प्रथमप्रहरद्वयकालावधिप्रत्याख्यानं गृह्यते तत्र सप्त आकारा भवन्ति,इह व इदं सूत्र-सूरे उगते'इत्यादि, पढाकारा गतार्धाः, नवरं महत्तराकारः सप्तमः, असावपि सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्याने साकारे कृताधिकारे अत्रय व्याख्यात इति न प्रतन्यते, एकाशने अष्टावेव, एकाशनं नाम सकृदुपविष्टपुताचालनेन भोजनं, तत्रा- टायाकारा भवन्ति, इह पेदं सूत्र- 'एपासण'मित्यादि 'अपणत्व अणाभोगेणं सहसाकारेणं सागारियागारेणं आउंटणपसारणेणं गुरुअन्भु- क्षणे पारिद्वारणिपागारेणं महत्तरागारेणं सव्यसमाहिवत्तियागारेणं चोसिरति । (सूत्र) अणाभोगसहसाकारा नहेप, सागारियं अद्धसमुद्दिस्स आगतं जति वोलति पडिच्छति, अह थिरं ताहे सज्झायवा- पातोधि उभण्णस्य गंतूणं समुद्दिसति, हत्थं पादं या सीसं या(आउंटेज)पसारेज वाण भजति, अन्भुट्टाणारिहो आय- रिओ पाहुणगों या आगतो अन्भुतपं तरस, एवं समुदिहस्स परिहावणिया जति होज्ज कप्पति, महत्तरागारसमाधि तु माना, भारिप बातमन्य पा, यदा तस प्रशमनानिमित्तं पार्यते भोप, वा दीयते, अत्रान्तरे ज्ञाते तथैव विवेकः । भनाभोग- मामाभार, सामारिनसहिद भागतः परि यतिमाम्पति मवीपते भय स्थिरस्तदा स्वाध्यायव्याघात इति उस्थायान्यत्र गत्वा समुद्दिश्यते, हस्तं Giri पर मसापेर पान भारसे, भम्पुरयाना भाचार्यः प्रापूर्णको पाऽऽगतोऽभ्युस्थातव्यं तस्य, एवं समुद्दिष्टे पारिष्ठापनिकी यदि भवेत् मामामाघी पर।

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्याख्या नाध्य १०प्रत्या ख्यानानि ८५२॥ सहितं गृह्यते, तत्र द्वावेवाकारौ, आकारो हि नाम प्रत्याख्यानापवादहेतुः, इह च सूत्रं 'सूरे उगए णमोफारसहित पर- क्खाई' इत्यादि सागारं व्याख्यातमेव, पट् चेति पौरुष्यां तु, इह च पौरुपी नाम-प्रत्याख्यानविशेषस्तस्यां पटू आकारा भवन्ति, इह चेदं सूत्रम्- पोरुसिं पचक्खाति, उग्गते सूरे चउब्विहपि आहारं असणं ४ अण्णत्वऽणाभोगेणं सहसाकारणं पच्छन्न- कालेणं दिसामोहेणं साधुवयणेणं सव्वसमाहिवत्तियागारेणं चोसिरह । अनाभोगसहसाकारसंगतिः पूर्ववत्, प्रच्छन्नकालादीनां विदं स्वरूप-पच्छण्णातो दिसा उ रएण रेणुणा पपपण या अण्णएण वा अंतरिते सूरोण दीसति, पोरसी पुण्णत्तिकातुं पारितो, पच्छा णातं ताहे ठाइतयं ण भग्गं, जति भुजति तो भग्गं, एवं सधेहिवि, दिसामोहेण कस्सइ पुरिसस्स कम्हिवि खेत्ते दिसामोहो भवति, सो परिमं पच्छिम दिसं जाणति, एवं सो दिसामोहेण-अइरुग्गदपि सूर दई उस्सूरीभूतंति मण्णति णाते ठाति, साधुणो भणति-उग्पाडपोरुसी ताय सो पजिमितो, पारित्ता मिणति अन्नो वा मिणइ, तेणे से भुजंतस्स कहितं ण पूरितंति, ताहे ठाइदयं, समाधी णाम तेण य पोरसी प्रच्छला दिशो रजसा रेणुना पर्वतेन वामन्येन वान्तरिते सूर्यो म हरपते, पौरुषी पूर्गेतिकरया पारितवान् , पधार शासं तदा स्थानापं, म भन यदि मुझे तदा भमं, सर्वैरप्येवं, दिग्मोहेन कस्यचित् पुरुपस्स कसिपि क्षेत्रे दिग्मोहो भवति, स पूर्वोपधिमा दिशं जानाति,पं स दिग्मोहन अधिोतमपि सूर्य दृष्ट्या सूर्याभूतमिति मन्यते झाते तिष्ठति, साधवो भगन्ति- उद्घाटा पौरुषी तावत् स मजिमितः पारयिया मिनोति भन्यो या मिनोति, वेन राम भुभानाय कथितं न परित्तमिति, सदर स्थातम्यं । समाधिनाम सेन च पौरुपी 11८५० ·. पंचक्खाता, आसुकारितं च दुक्खं जातं अण्णस्स वा, ताहे तस्स पसमणणिमित्वं पाराविज्जति ओसहं वा दिजति, एधंतरा जाते तहेय विवेगो, सप्तव च पुरिमार्द्ध-पुरिमा प्रथममहरद्वयकालावधिप्रत्याख्यानं गृह्यते तत्र सप्त आकारा भवन्ति, इह च इदं सूत्र-सूरे उग्गते'इत्यादि, पडाकारा गतार्थाः, नवरं महत्तराकारः सप्तमः, असावपि सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्याने साकारे कृताधिकारे अत्रय व्याख्यात इति न प्रतन्यते, एकाशने अष्टावेव, एकाशनं नाम सकृदुपविष्टपुताचालनेन भोजनं, तत्रा- टावाकारा भवन्ति, इह चेदं सूत्रं- 'एफासण'मित्यादि 'अण्णत्व अणाभोगेणं सहसाकारेणं सागारियागारेणं आउंटणपसारणेणं गुरुअन्भु- हाणेणं पारिहायणियागारेणं महत्तरागारेणं सव्वसमाहिवत्तियागारेणं योसिरति । (सूत्रं) अणाभोगसहसाकारा तहेच, सागारियं अद्धसमुद्दिस्स आगतं जति बोलति पडिच्छति, अह धिरं ताहे सम्झायवा- पातोत्ति उडे अण्णस्य गंतूणं समुद्दिसति, हत्थं पादं या सीसं वा(आउंटेज)पसारेज वाण भज्जति, अन्भुट्ठाणारिहो आय. रिओ पाहुणगो वा आगतो अन्भुतघं तस्स, एवं समुद्दिस्स परिहायणिया जति होज कप्पति, महत्तरागारसमाधि तु - मलाफ्याता, भागुकारि पदुःसंभातमन्यस्स या, उदा सस्य प्रशमनानिमिचं पार्यवे भोपधं वा दीयते, भवान्तरे शरवे तथैव विवेकः । भनाभोग- सासाम्रो उपय, सागारिकोऽभंसमुद्दिष्टे भागतः यदि प्यतिमाम्यति प्रतीक्ष्यते भय स्थिरसदा स्वाध्यायध्याघात इति उत्थापान्यत्र ग वा समुद्दिश्यते, हस्त पाई पापा भाउमपेत् प्रसारपेत् या न भग्पते, भम्युरयानाई भाचार्यः प्रापूर्णको घाऽऽगतोऽग्युस्थातव्यं तस्स, एवं समुदिष्ट पारिष्टापलिकी यदि भवेत् | बसनेमाघरसमापीत वय।

·आवश्यक हारिभ- द्रीया नाध्य. १०प्रत्या ख्यानानि ॥८५१॥ फासियं पालियं चेव, सोहियं तीरियं तहा । किहिअमाराहिअंचेच, एरिसयंमी पपइयचं ॥ १५९३ ॥ स्पृष्टं-प्रत्याख्यानग्रहणकाले विधिना प्राप्त पालितं चैव-पुनः पुनरुपयोगप्रतिजागरणेन रक्षितं शोभितं-गुर्वादिप्रदा- नशेपभोजनासेवनेन तीरित-पूर्णेऽपि कालावधौ किश्चित्कालावस्थानेन कीर्तितं-भोजनवेलायाममुकं मया प्रत्याख्यातं तत् पूर्णमधुना भोक्ष्य इत्युच्चारणेन आराधितं-तथैव एभिरेव प्रकारैः सम्पूर्णेनिष्ठां नीतं यस्मादेवंभूतमेव तदाज्ञापा- लनादप्रमादाच्च महत्कर्मक्षयकारणं तस्माद् ईदृशि प्रयतितव्यमिति एवंभूत एव प्रत्याख्याने यतः कार्य इति गाथार्थः ॥ १५९३ ॥ साम्प्रतमनन्तरपारम्पर्येण तत्पत्याख्यानगुणानाह- पचक्खाणंमि कए आसवदाराई हुंति पिहियाई । आसवधुच्छेएणं तण्हायुच्छेअर्ण होइ ॥ १५९४ ॥ तण्हावोच्छेदेण य अउलोवसमो भवे मणुस्साणं । अउलोचसमेण पुणो पञ्चक्खाणं हवइ सुद्धं ।। १५९५ ।। तत्तो चरित्तधम्मो कम्मविवेगो तओ अपुव्वं तु । तत्तो केवलनाणं तओ अ मुक्खो सयासुक्खो ॥ १५९६ ॥ प्रत्याख्याने कृते-सम्यगनिवृत्तौ कृतायां किम् ?-आश्रयद्वाराणि भवन्ति पिहितानि-तद्विपयमतिबद्धानि कर्मयन्ध- द्वाराणि भवन्ति स्थगितानि, तत्रावृत्ते, आनवव्यवच्छेदेन च कर्मवन्धद्वारस्थगनेन च संवरणेनेत्यर्थः, किं -तृव्यवच्छे- दनं भवति-तद्विपयाभिलापनिवृत्तिर्भवतीति गाथार्थः ॥ १५९४ ॥ तृड्व्यवच्छेदेन च तद्विपयाभिलापनिपचाप अतुल:-अनन्यसदृशः उपशमो-मध्यस्थपरिणामो भवति मनुष्याणां-जायते पुरुषाणां, पुरुषप्रणीतः पुरुषप्रधानश्च धर्म इति ख्यापनार्थ मनुष्यग्रहणम् , अन्यथा वीणामपि भवत्येव, अतुलोपशमेन पुनः-अनन्यसदृशमध्यस्थपरिणामेन पुनः uN ·प्रलापान-नकलक्षणं भवति-शुद्धं जायते निष्कलङ्कमिति गाथार्थः ॥ १५९५ ॥ ततः प्रत्याख्यानाच्छुद्धाचारित्रधर्मः स्फुरतीति वाक्यशेषः, कर्मविवेकः कर्मनिर्जरा ततः चारित्रधर्मात् , ततश्चेति द्विरावर्त्यते ततश्च-तस्माच्च कर्मविवेकातु 'अपूर्वमिति क्रमेणापूर्वकरणं भवति, ततः-अपूर्वकरणाच्छेणिक्रमेण केवलज्ञानं, ततश्च-केवलज्ञानाद् भवोपमाहिकर्म- क्षमेण मोक्षः सदासौख्या-अपवर्गों नित्यसुखो भवति, एवमिदं प्रत्याख्यानं सकलकल्याणककारणं अतो यत्नेन कर्त्तव्य- मिति गायाधीः ॥ १५९६ ॥ इदं च प्रत्याख्यानं महोपाधेर्भेदाद् द्वादशविधं भवति आकारसमन्वितं वा गृह्यते पाल्यते वा, भत इदमभिषित्सुराह- नमुकारपोरिसीए पुरिमादेगासणेगठाणे य । आयंपिल अभत्तट्टे चरमे य अभिग्गहे विगई ॥ १५९७ ॥ दो व सरा अह सत्तह य पंच एच पाणमि । घउ पंच अह नव य पत्तेयं पिंडए नवए ॥ १५९८ ॥ दोष नमुकार आगारा एच पोरिसीए । सत्तेव य पुरिमढे एगासणगंमि अट्टेव ॥ १५९९ ।। सत्तंगहाणस्स उ अBषापंबिलंमि आगारा । पंचेव अभत्तहे छप्पाणे चरिमि चत्तारि ॥ १६०० ॥ पंच परो अभिग्गहि निधीए अह नव य आगारा । अप्पाउराण पंच उ हवंति सेसेसु चत्तारि ॥ १६०१ ।। नमस्कार इत्युपटक्षणात् नमस्कारसहित पौरुप्यां पुरिमार्द्ध एकाशने एकस्थाने चआचाम्ले अभक्कार्थे चरमे च अभिग्रहे विहती, किं १, यधासहरमेते आकाराः, द्वौ पट्य सप्ठ अष्टौ सप्ताष्टौ पश्च पद पाने चतुः पञ्च अष्टौ नव प्रत्येकं पिण्डको नयक इति गापाद्वयार्थः ॥ १५९७-१५९८ ।। भावार्थमाह-द्वावेव नमस्कारे आकारी, इह च नमस्कारग्रहणान्नमस्कार- ·आवश्यक. हारिभ- द्रीया प्रत्याल्प नाध्य. १०प्रत्या ॥८५१॥ फासियं पालियं चेय, सोहियं तीरियं तहा । किहिअमाराहि चेच, एरिसयंमी पपइयन्वं ॥ १५९३ ।। स्पृष्टं प्रत्याख्यानग्रहणकाले विधिना प्राप्तं पालितं चैव-पुनः पुनरुपयोगप्रतिजागरणेन रक्षितं चोभितं-गुर्यादिमदा- नशेपभोजनासेवनेन तीरित-पूर्णेऽपि कालावधौ किश्चित्कालावस्थानेन कीर्तितं भोजनवेलायाममुकं मया प्रत्याख्यातं तत् पूर्णमधुना भोल्य इत्युच्चारणेन आराधितं-तथैव एभिरेव प्रकारैः सम्पूर्णनिष्ठां नीतं यस्मादेवंभूतमेव तदाज्ञापा- लनादप्रमादाच्च महत्कर्मक्षयकारणं तस्माद् ईदृशि प्रयतितव्यमिति एवंभूत एव प्रत्याख्याने यतः कार्य इति गाथार्थः ॥ १५९३ ॥ साम्प्रतमनन्तरपारम्पर्येण तत्प्रत्याख्यानगुणानाह-- पचक्खाणंमि कए आसवदाराई हुंति पिहियाई । आसवयुच्छेएणं तण्हायुच्छेअणं होइ ।। १५९४ ।। तपहावोच्छेदेण य अउलोवसमो भवे मणुस्साणं । अउलोवसमेण पुणो पञ्चक्खाणं हयइ सुद्धं ॥ १५९५ ॥ तत्तो चरित्तधम्मो कम्मविवेगो तओ अपुष्वं तु । तत्तो केवलनाणं मओ अ मुक्खो सपासुक्खो ॥ १५९६ ॥ प्रत्याख्याने कृते-सम्यनिवृत्तौ कृतायां किम् ?-आश्रयद्वाराणि भवन्ति पिहितानि तद्विषयप्रतिपद्धानि कर्मवन्ध- द्वाराणि भवन्ति स्थगितानि, तत्रावृत्तः, आश्रयव्यवच्छेदेन च कर्मवन्धद्वारस्थगनेन च संवरणेनेत्यर्थः, किं :-व्यवच्छे- दनं भवति-तद्विषयाभिलापनिवृत्तिर्भवतीति गाथार्थः ॥ १५९४ ॥ तुइव्यवच्छेदेन च तद्विपयाभिटापनिवृत्ती प अतुल:-अनन्यसदृशः उपशमो-मध्यस्थपरिणामो भवति मनुष्याणां-जायते पुरुषाणां, पुरुषप्रणीतः पुरुषप्रधानध धर्म इति ख्यापनार्थे मनुष्यग्रहणम् , अन्यया स्त्रीणामपि भवत्येव, अतुलोपशमेन पुनः-अनन्यसदृशमध्यस्थपरिणामन पुनः . " ·प्रत्याख्यान-उकलक्षणं भवति-शुद्धं जायते निष्कलङ्कमिति गाधार्थः ॥ १५९५ ॥ ततः प्रत्याख्यानाच्छुद्धाच्चारित्रधर्मः स्फुरतीति वाक्यशेषः, कर्मविवेकः कर्मनिर्जरा ततः-चारित्रधर्मात्, ततश्चेति द्विरावर्त्यते ततश्च-तस्माच कर्मविवेकात् 'अपूर्व'मिति क्रमेणापूर्वकरणं भवति, ततः-अपूर्वकरणाच्छ्रेणिक्रमेण केवलज्ञानं, ततश्च-केवलज्ञानाद् भवोपग्राहिकर्म- क्षयेण मोक्षः सदासौल्या-अपवर्गो नित्यसुखो भवति, एवमिदं प्रत्याख्यानं सकलकल्याणैककारणं अतो यतेन कर्त्तव्य- मिति गाधा ॥ १५९६ ।। इदं च प्रत्याख्यानं महोपाधेर्भेदाद् द्वादशविधं भवति आकारसमन्वितं या गृह्यते पाल्यते वा, अत इदमभिधित्सुराह-- नमुकारपोरिसीए पुरिमाटेगासणेगठाणे य । आयंयिल अभत्तट्टे चरमे य अभिग्गहे विगई ॥ १५९७ ॥ दो उप सत्स अट्ट सत्सह य पंच छच पाणमि । चउ पंच अट्ट नव य पत्तेयं पिंडए नवए ॥१५९८ ॥ दोवेव नमुकारे आगारा छच पोरिसीए । सत्तेव य पुरिमढे एगासणगंमि अहेव ॥ १५९९ ॥ सत्तेगहाणस्स अट्टेवापंबिलंमि आगारा । पंचेव अभत्तहे छप्पाणे चरिमि चत्तारि ॥ १६०० ॥ पंच चउरो अभिग्गहि निव्वीए अह नव य आगारा । अप्पाउराण पंच उ हवंति सेसेसु चत्तारि ॥ १६०१ ॥ नमस्कार इत्युपलक्षणात् नमस्कारसहित पौरुष्यां पुरिमार्द्ध एकाशने एकस्थाने चआचाम्ले अभक्तार्थे चरमे च अभिग्रहे विकृती, किं , यथासमेते आकाराः, द्वौ पट् च सप्त अष्टौ समाप्टौ पञ्च पट् पाने चतुः पञ्च अष्टौ नव प्रत्येक पिण्डको नषक इति गाथायाः ।। १५९७-१५९८ ॥ भाषार्थमाह द्वावेव नमस्कारे आकारी, इह च नमस्कारग्रहणान्नमस्कार- ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया प्रत्याख्य नाध्य १० प्रत्या (ख्यानानि फासियं पालियं चेव, सोहियं तीरियं तहा । किहिअमाराहिअंचेव, एरिसयमी पयइयध्वं ॥ १५९३ ॥ स्पृष्ट-प्रत्याख्यानग्रहणकाले विधिना प्राप्त पालितं चैव-पुनः पुनरुपयोगप्रतिजागरणेन रक्षितं शोभित गदिमदा- नशेषभोजनासेवनेन तीरितं-पूर्णेऽपि कालावधौ किश्चित्कालावस्थानेन कीर्तित-भोजनवेलायाममुकं मया प्रत्याख्यात तत् पूर्णमधुना भोक्ष्य इत्युच्चारणेन आराधित-तथैव एभिरेव प्रकारैः सम्पूर्णनिष्ठां नीतं यस्मादेवभूतमेव सदानापा- लनादप्रमादाच्च महत्कर्मक्षयकारणं तस्माद् ईदृशि प्रयतितव्यमिति एवंभूत एव प्रत्याख्याने यत्नः कार्य इति गाथार्थः ।। १५९३ ॥ साम्प्रतमनन्तरपारम्पर्येण तत्प्रत्याख्यानगुणानाह- पचक्खामि कए आसवदाराई हुंति पिहियाई । आसवयुच्छेएणं तण्हावुच्छेअणं होइ ॥ १५९४ ॥ तण्हावोच्छेदेण य अउलोवसमो भवे मणुस्साणं । अउलोचसमेण पुणो पञ्चक्खाणं हवइ सुद्धं ॥ १५९५ ॥ तत्तो चरित्तधम्मो कम्मविगो तओ अपुध्वं तु तत्तो केवलनाणं सओ अ मुक्खो सयासुक्खो ॥ १५९६ ॥ प्रत्याख्याने कृते सम्यगनिवृत्तौ कृतायां किम् ?-आश्नवद्वाराणि भवन्ति पिहितानि-तद्विषयप्रतियद्धानि फर्मबन्ध- द्वाराणि भवन्ति स्थगितानि, तत्रावृत्तः, आनवव्यवच्छेदेन च कर्मबन्धद्वारस्थगनेन च संवरणेनेत्यर्थः, कि ?-तृहन्ययच्छे- दनं भवति-तविषयामिलापनिवृत्तिर्भवतीति गाथाः ॥ १५९४ ॥ तृव्यवच्छेदेन च तद्विपयाभिलापनिवृची अतुल:-अनन्यसदृशः उपशमो मध्यस्थपरिणामो भवति मनुष्याणां-जायते पुरुषाणा, पुरुषप्रणीतः पुरुषप्रधानश्च धर्म इति ख्यापनार्थ मनुष्यग्रहणम् , अन्यथा स्त्रीणामपि भवत्येव, अतुलोपशमेन पुनः अनन्यसदृशमध्यस्थपरिणामेन पुनः च ·'अर्स कुकुड्या पच्यते अर्द्ध प्रसवाय कल्प्यते' इति, अपरिणतानां श्रद्धानं च न जायते, एवं तु सामान्यविशेषभेद- निरूपणायां मुखावसयं सुखश्रद्धेयं च भवति इति गाथार्थः ॥ १५९० ॥ तथा चाह- असणं पाणगं घेव, खाइमं साइमं तहा । एवं परूवियंमी, सद्दहिउँ जे मुहं होइ ॥ १५९१ ॥ अशनं पानकं चैव खादिमं स्वादिम तधा, एवं प्ररूपिते-सामान्यविशेषभावनाख्याते, तथाववोधात् श्रद्धातुं सुखं भवति, मुखेन श्रद्धा प्रयते, उपलक्षणार्थत्याद् दीयते पाल्यते च सुखमिति गाथार्थः ॥ १५९१ ॥ आह-मनसाऽन्यथा संप्रधारित प्रत्याख्याने त्रिविधस्य प्रत्याख्यानं करोमीति वागन्यथा विनिर्गता चतुर्विधस्येति गुरुणाऽपि तथैव दत्तमत्र फः प्रमाणं !, उच्यते, शिप्यस्य मनोगतो भाव इति, आह च- अन्नत्य नियडिए पंजणमि जो खलु मणोगओ भायो । तं खलु पचक्खाणं न पमाणं वंजणच्छलणा ॥१५९२॥ अन्यत्र निपतिते व्यखने-त्रिविधपत्याख्यानचिन्तायां चतुर्विध इत्येवमादी निपतिते शब्दे यः खलु मनोगतो भावः प्रत्याख्यातुः सलुशब्दो विशेपणे अधिकतरसंयमयोगकरणापहृतचेतसोऽन्यत्र निपतिते न तु तथाविधप्रमादात् यो मनो- गतो भायः आयः तत् खलु प्रत्याख्यानं प्रमाणं, अनेनापान्तरालगतसूक्ष्मविवक्षान्तरप्रतिषेधमाह, आद्याया एव प्रवर्तक- वाद, व्यवहारदर्शनस्य चाधिकृतत्त्वाद्, अतः न प्रमाणं व्यञ्जन-तच्छिप्याचार्ययोर्वचनं, किमिति !, छलनाऽसौ व्यञ्ज- नमात्र, तदन्यधाभावसद्भावादिति गाधार्थः ॥ १५९२ ॥ इदं च प्रत्याख्यान प्रधान निजराकारणमिति विधिवदनुपा- टनीयं, तथा चाह- ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया प्रत्याख्या नाध्य १० प्रत्या ख्यानानि ॥८५०॥ . हेतुत्वेन तदेव स्वादयतीत्यर्थः । विचित्रं निरुक्तं पाठगत् , भ्रमति च रीति च भ्रमर इत्यादिप्रयोगदर्शनात् ,साधुरेवायम- न्वर्थ इति गाथार्थः ॥ १५८८ ॥ उक्तः पदार्थः, पदविग्रहस्तु समासभाकपदविषय इति नोकः । अधुना चालनामाह- सव्वोऽविय आहारो असणं सव्वोऽवि चुचई पाणं । सब्दोऽविखाइमंतिय सव्योऽविय साइमं होई ॥१५८९॥ यद्यनन्तरोदितपदार्थापेक्षया अशनादीनि ततः सर्वोऽपि चाहारश्चतुर्विधोऽपीत्यर्थः अशनं, सर्वोऽपि चोच्यते पान सर्वोऽपि च खादिम सर्व एव स्वादिमं भवति, अन्यथा विशेपात्, तथाहि-यथैवाशनमोदनमण्डकादिक्षुधं शमयति तधेय पानकं द्राक्षाक्षीरपानादि खादिममपि च फलादि स्वादिममपि ताम्बूलपुगफलादि, यथा च पानं प्राणानामुपमहे वर्तते एवमशनादीन्यपि, तथा चत्वार्यपि खे मान्ति चत्वार्यपि वा स्वादयन्ति आस्वाद्यन्ते वेति न कश्चिद् विशेषः, तस्मादयु. क्तमेवं भेद इति गाथार्थः ॥ १५८९ ॥ इयं चालना, प्रत्यवस्थानं तु यद्यपि एतदेवं तथापि [तुल्यार्थत्वप्राप्तावपि] रूदितो नीतितः प्रयोजनं संयमोपकारकमस्ति एवं कल्पनायाः, अन्यथा दोपः, तथा चाह- जइ असणमेव सव्वं पाणग अविवजणंमि सेसाणं । हवह य सेसविवेगो तेण विहत्ताणि चउरोऽवि ।। १५९० ।। यद्यशनमेव सर्वमाहारजातं गृह्यते ततः शेपापरिभोगेऽपि पानकादिवर्जन-उदकादिपरित्यागे शेपाणामाहारभेदानां निवृत्तिर्न कृता भवतीति वाक्यशेषः, ततः का नो हानिरिति चेत् ? भवति शेषविवेकः अस्ति च शेपाहारभेदपरित्यागः, न्यायोपपन्नत्वात्, प्रेक्षापूर्विकारितया त्यागपालनं न्यायः, स चेह सम्भवति, तेन विभकानि चत्वार्यपि अशनादीनि, वदेक- भावेऽपि तत्तभेदपरित्यागे एतदुपपद्यत एवेति चेत्, सत्यमुपपद्यते दुरवसेयं तु भवति, तस्यैव देशस्त्यतस्तस्यैव नेति .

·- , इत्यस स्युरम्तस्य भक्ष्यत इत्यानं भवति, तथा 'पा पाने' इत्यस्य पीयत इति पानमिति, 'साह भक्ष'इस्यस्य प वक- म्यादिमन्प्रत्ययान्तल सायत इति खादिम भवति, एवं 'स्वद वर्द आस्वादने' इत्यस्य च स्वाद्यत इति स्वादिमं अथवा सायं खापंच, 'अन्य'ति परिवर्जनार्थ यथा 'अन्यत्र द्रोणभीमाभ्यां, सर्वे योधाः पराङ्मुखा' इति, तथा आमोगनमा- भोगः न मानोगोऽनामोगः, अत्यन्त विस्मृतिरित्यर्थः, तेन, अनाभोग मुक्त्वेत्यर्थः, तथा सहसाकरणं सहसाकारः अति- प्रवृतियोगादनियतनमित्यर्थः, तेन ते मुफ्त्या-व्युत्सृजतीत्यर्थः । एप पदार्थः, पदविग्रहस्तु समासभाक्पदविषय इति क्वचि- देय भवति न सर्वत्र, स च यथासम्भवं प्रदर्शित एव, चालनामत्यवस्थाने च नियुक्तिकारः स्वयमेव दर्शयिष्यतीति सूत्र- समुदायार्थः । अधुना सूत्रस्पर्शिकनियुक्त्येदमेव निरूपयन्नाह- असणं पाणगं पेय, खाइमं साइमं तहा । एसो आहारविही, चउब्विहो होइ नायव्यो । १५८७ ॥ आसुं खुदं समई, असणं पाणाणुयग्गहे पाणं । खे माइ खाइमंति य, साएह गुणे तओ साई ॥ १५८८ ॥ अशनं-मण्डकीदनादि, पानं चैव-द्राक्षापानादि, खादिम-फलादि तथा स्वादिम-गुडताम्बूलपूगफलादि, एप आहार- विधिश्चतुर्विधो भवति ज्ञातव्य इति गाथार्थः ॥ १५८७ ॥ साम्प्रतं समयपरिभापया शब्दार्थनिरूपणायाह-आशु-शीघ्र धुपां-युभुक्षां शमयतीत्यानं, क्या प्राणानाम्-इन्द्रियादिलक्षणानां उपमहे-उपकारे यवर्तत इति गम्यते तत् पानमिति, समिति-आकाचं तच मुखविवरमेव तस्मिन् मातीति खादिम, स्वादयतिगुणान-रसादीन् संयमगुणान् या यतस्ततः स्वादिम, ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ३प्रत्या नाध्य० १०मत्या ख्यानानि ॥८४९॥ यास्यतीति । अत्रान्तरेऽध्ययनशब्दार्थों निरूपणीयः, स चान्यत्र न्यक्षेण निरूपितत्यान्नेह प्रतन्यते, गतो नामनिष्पन्नो निक्षेपः, साम्प्रतं सूत्रालापकनिष्पन्नस्य निक्षेपस्यावसरः, स च सूत्रे सति भवति, सूत्रं चानुगमे, स च विधा-सूत्रानुगमो निर्युक्त्यनुगमश्च, तत्र निर्युक्त्यनुगमस्त्रिविधः, तद्यथा-निक्षेपनियुक्त्यनुगम उपोद्घातनिर्युक्त्यनुगमः सूत्रस्पर्शिकनियुक्त्य- नुगमश्चेति, तत्र निक्षेपनियुक्त्यनुगमोऽनुगतो वक्ष्यते च, उपोद्घातनियुक्त्यनुगमस्त्वाभ्यां द्वारगाधाम्यामवगन्तव्यः, तद्यथा-'उद्देसे णिद्देसे य' इत्यादि, 'किं कतिविध'मित्यादि, सूत्रस्पर्शिकनियुक्त्यनुगमस्तु सूत्रे सति भवति, सूत्रं च सूत्रा- नुगम इति, स चावसरप्राप्त एव, युगपञ्च सूत्रादयो ब्रजन्ति, तथा चोक-"सुत्तं सुत्ताणुगमो सुत्तालाक्यगतोय णिखेलो। सुत्तप्फासियनिज्जुत्तिणया य समगं तु वच्चंति ॥१॥" अत्राक्षेपपरिहारौ न्यक्षेण सामायिकाध्ययने निरूपितायेय नेह वितन्येते इत्यलं विस्तरेण । तत्रेदं सूत्र- सूरे उग्गए णमोकारसहितं पचक्खाति चउविहंपि आहारं असणं पाणं खाइमं साइमं, अण्णत्य अणा- भोगेर्ण सहसाकारेणं वोसिरामि। अस्य व्याख्या-तल्लक्षणं-'संहिता च पदं चैव, पदार्थः पदविग्रहः । चालना प्रत्यवस्थानं, व्याख्या तन्त्रस्य पदविधा ॥१॥ तत्रास्खलितपदोच्चारणं संहिता निर्दिष्टैव, अधुना पदानि-सूर्ये उद्गते नमस्कारसहितं प्रत्याख्याति, धतुर्विधमपि आहारं अशनं पानं खादिमं स्वादिर्म, अन्यत्रानाभोगेन सहसाकारेण व्युत्सृजति । अधुना पदार्थ उच्यते-तत्र 'अ भोजने' १ सूत्रं सूत्रानुगमः सूत्राकापगत निक्षेपः । सूत्रस्परिकनियुक्तिर्नयाश्च युगपदेव मन्ति ॥1 ॥८४९॥ .

·इत्यस स्युरन्तस्य भश्यत इत्यशन भवति, तथा 'पा पाने' इत्यस पीयत इति पानमिति, 'साह भवइस्यस पक्क- म्यादिमन्प्रत्ययान्तल सायत इति खादिम भवति, एवं 'स्वद स्वर्द आस्वादने' इत्यस्य घ खाद्यत इति स्वादिमं अथवा सा खाच, 'अन्य'ति परिवर्जनार्थ यथा 'अन्यत्र द्रोणभीमाभ्यां, सर्वे योषाः परामुखा' इति, तथा आमोगनमा- भोगःन आमोगोऽनाभोगः, अत्यम्तविस्मृतिरित्यर्थः, तेन, अनाभोग मुक्त्वेत्यर्थः, तथा सहसाकरणं सहसाकार-अति- प्रवृत्तियोगादनिवर्तनमित्यर्थः, तेन तं मुक्त्वा-व्युत्सृजतीत्यर्थः । एप पदार्थः, पदविग्रहस्तु समासभाक्पदविषय इति क्वचि- देष भवति न सर्वत्र, स च यथासम्भवं प्रदर्शित एप, चालनाप्रत्यवस्थाने च नियुक्तिकारःस्वयमेव दर्शयिष्यतीति सूत्र- समुदायार्थः । अधुना सूत्रस्पर्शिकनियुक्त्येदमेव निरूपयन्नाह- असणं पाणगं चप, खाइमं साइमं तहा । एसो आहारविही, चउन्विहो होइ नायव्यो ॥ १५८७ ॥ आसं खुदं समई, असणं पाणाणुबग्गहे पाणं । खे माइ खाइमंति य, साएइ गुणे तओ साई ॥ १५८८ ॥ अशनं-मण्डकीदनादि, पानं चय-द्राक्षापानादि, खादिम-फलादि तथा स्वादिम-गुडताम्बूलपूगफलादि, एष जाहार- विधिवतुर्विधो भवति ज्ञातव्य इति गाथार्थः ।। १५८७ ॥ साम्प्रतं समयपरिभापया शब्दार्थनिरूपणायाह-आशु-शीघ्र भुपां-युमुक्षां शमयतीत्यशनं, तथा प्राणानाम्-इन्द्रियादिलक्षणानां उपग्रहे-उपकारे यवत इति गम्यते तत् पानमिति, समिति-भाका तच मुसवियरमेव तस्मिन् मातीति खादिम, स्वादयति गुणान-रसादीन् संयमगुणान् वा यतस्ततः स्वादिम, .

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ६प्रत्याख्य नाध्य १०मत्या ल्यान ८४८॥ दस एते सधे घातालीस दोसा णिचपडिसिद्धा, एते कंतारे दुर्भिक्षादिसुण भजतित्ति गाधार्थः ।। २५० ॥ इदानी भावशु. द्धमाह-रागेण घा-अभिप्यङ्गलक्षणेन द्वेपेण चा-अप्रीतिलक्षणेन, परिणामेन च-इहलोकाद्याशंसालक्षणेन स्तम्भादिना या वक्ष्यमाणेन न दूपित-न कलुपितं यत् तु-यदेव तत् खल्विति-तदेव खलुशब्दस्यायधारणार्थत्वात् प्रत्याख्यानं भाववि- शुद्धं 'मुणेय'ति ज्ञातव्यमिति गाथासमासार्थः ॥ अवयवत्यो पुण-रागेण एस पूइजदित्ति अहंपि एवं फरेमि तो पुजिहामि एवं रागेण करेति, दोसेण तहा करेमि जहा लोगो ममहत्तो पडति तेण एतस्स ण अहायति एवं दोसेण, परिणामेण णो इहलोगहताए णो परलोगट्टयाए नो कित्तिजसवण्णसह हेतुं या अण्णपाणवत्थलोभेण सयणासणपत्थहेर्नु वा, जो एवं करेति तं भावसुद्धं ॥२५शा एभिर्निरन्तरव्यावर्णितः पद्दभिः स्थानः श्रद्धानादिभिः प्रत्याख्यानं न दूपित-ने कलुपितं यत् तु-यदेव तत् शुद्धं ज्ञातव्यं । तत्प्रतिपक्षे-अश्रद्धानादौ सति अशुद्धं तु-अशुद्धमेवेति गावाः ॥ २५२ ॥ परिणामेन या न नदूपितमित्युक्तं तत्र परिणामं प्रतिपादयन्नाह-स्तम्भात्-मानात् , क्रोधात्-प्रतीतात्, अनाभोगाव-वि- स्मृतेः अनापृच्छातः असन्ततः (तातः) परिणामात् अशुद्धः अपायो वा निमित्तं यस्मादेवं तस्मात् प्रत्याख्यानचिन्तायां विद्वा- १६श, एते सर्वे द्विवस्वारिंशत् दोपा नित्यं प्रतिपिदाः, एते कान्तारदुर्भिक्षादिषु न भन्यन्ते इति । २ भवयवायी पुना रामेण पाते इस्लामपि एवं करोमि ततः पूजयिष्ये एवं रागेण करोति, द्वेषेण तथा फरोमि यया छोको ममायत्तौ पतति तेननं नादियते एवं पेग, परिणामेन नेहलोमा म परसोग- यीय न कीर्तिवर्णयशःसन्ददेतोवी भमपानरमलोभेन शयनासनवन हेतोवा, य एवं करोति तत् भावशुद्धं । llesely ·- , न प्रमाण निश्चयनयदर्शनेनेति गाथार्थः ॥ २५३ ॥ थंभेण एसो माणिजति अहंपि पञ्चक्खामि तो माणिजामि, कोघेण पहिचोदणाइ अंबाडिओ णेच्छति जेमेतुं कोहेण अन्भत्तहं करेति, अणाभोगेण ण याणति किं मम पञ्चक्खाणंति जिमिएण संभरितं भर्ग पबक्खाणं, अणापुच्छाणाम अणापुच्छाए चेव भुंजति मा वारिजिहामि जहा तुमे अन्भत्तहो पञ्चक्खादो- ति, अहवा जेमेमि तो भणिहामि पीसरितंति, 'असंततित्ति णस्थि एत्य किंचि भोत्तवं वरं पञ्चक्खातंति परिणामतोऽशु- द्रोत्ति दारं । सो पुषवण्णितो इहलोगजसकिचिमादि, अहया एसेव थंभादि अवाउत्ति, अहं पञ्चक्खामि, मा णिच्छुभी- हामिति, अहया एए ण पञ्चक्खाति । एवं ण कप्पति विदू णाम जाणगो तस्स सुद्धं भवति सो अण्णधा ण करेति जम्हा, फम्हा ?, जाणगो, तम्हा विदू पमाणं, जाणतो सुहं परिहरतित्ति भणितं होति, सो पमाणं, तस्य शुद्धं भवतीत्यर्थः । पञ्च- क्खाणं समत्तं' मूलद्वारगाथायां प्रत्याख्यानमिति द्वारं व्याख्यातं । शेषाणि तु प्रत्याख्यात्रादीनि पञ्च द्वाराणि नामनिप्पन्न- निक्षेपान्तर्गतान्यपि सूत्रानुगमोपरि व्याख्यास्यामः, किमिति', अत्रोच्यते, येन प्रत्याख्यानं सूत्रानुगमेन परमार्थतः समाप्ति सम्भनेप माम्पते भामपि प्रत्यास्यामि सतो मानयिध्ये, क्रोधेन प्रतिनोदनया निर्भसितो नेच्छति जिमित कोधेनाभकार्य करोति, भनाभोगेन म जानाति र मम प्रत्याख्यानमिति निमिवेन स्मृतं भर प्रत्याश्यानं, अनापृच्छा नाम भनाच्छयैव भुनक्ति मा वारिपि यथा स्वयाऽभकार्थः प्रत्याख्यात इति, भपा जेमामि सबो मणिप्यामि विस्मृतमिति, भसदिति नास्त्पन्न किशि भोक्तग्यं वरं प्रत्याख्यातमिति परिणामतोऽशुद्ध इति द्वारा स पूर्ववर्णित इहलोकपश:- नीधिवादि भपवैर एव सम्भादिपाय इति, भहं प्रस्यास्यामि मा निधिकाशिपमिति, भयवैते न प्रत्याख्यान्ति, एवं न करते, विदुर्नाम ज्ञायकः तस्य शुद्ध भवति, सोन्यथा म करोति पसार, फसाद !, शायकः, नमाद्विदुः प्रमाणं, जानानः सुखं परिहरतीति भणितं भवति, स प्रमागं । ।

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ६प्रत्याख्य नाध्य १०मत्या |ल्याना ॥८४८॥ दस एते सधे वातालीसं दोसा णिच्चपडिसिद्धा, एते कंतारे दुर्भिक्षादिसुण भजतित्ति गाथार्थः ।। २५० ॥ इदानी भायशु. द्धमाह-रागेण वा-अभिष्वङ्गालक्षणेन द्वेपेण वा-अप्रीतिलक्षणेन, परिणामेन च-इहलोकाद्याशंसालक्षणेन स्तम्भादिना या वक्ष्यमाणेन न दूपित-न कलुपितं यत् तु-यदेव तत् खल्विति-तदेव खलुशब्दस्यायधारणार्थत्वात् प्रत्याख्यानं भावयि- शुद्धं 'मुणेयघंति ज्ञातव्यमिति गाथासमासार्थः ॥ अवयवत्थो पुण-रागेण एस पूइजदित्ति अहंपि एवं फरेमि तो पुजिहामि एवं रागेण करेति, दोसेण तहा करेमि जहा लोगो ममहत्तो पडति तेण एतस्प्त ण अहापति एवं दोसेण, परिणामेण णो इहलोगहताए णो परलोगठ्याए नो कित्तिजसवण्णसद्द हेतुं या अण्णपाणवत्थलोभेण सयणासणवत्यहेतुं वा, जो एवं करेति तं भावसुद्धं ॥२५१॥ एभिर्निरन्तरव्यावर्णितः पइभिः स्थानः श्रद्धानादिभिः प्रत्याख्यानं न दूपितं-न कलुपितं यत् तु-यदेव तत् शुद्धं ज्ञातव्यं । तत्प्रतिपक्षे-अश्रद्धानादी सति अशुद्धं तु-अशुद्धमेवेति गाधार्थः ॥ २५२ ॥ परिणामेन वा न नदूपितमित्युकं तत्र परिणाम प्रतिपादयन्नाह स्तम्भात्-मानात्, क्रोधात्-प्रतीतात् , अनाभोगाव-वि- स्मृतेः अनापृच्छातः असन्ततः (तातः) परिणामात् अशुद्धः अपायो या निमित्तं यस्मादेवं तस्मात् प्रत्याख्यानचिन्तायां विद्वा. १ दश, एते सर्वे द्विचत्वारिंशत् दोपा नित्यं प्रतिपिद्धाः, एते कान्तारदुर्भिक्षादिपु न भन्यन्ते इति । २ भवयार्थः पुना रागेप रायते इस्यामपि एवं करोमि ततः पूजयिष्ये एवं रागेण करोति, देपेण क्या फरोमि यथा लोको ममायती पति तेननं नादियते एवं देपेग, परिणामेन नेहलोमाधाप माला- याय न कीर्तिवर्णयशःशब्दहतोर्वा भग्नपानयमलोभेन शयनासनवय हेतोवा, य एवं करोति तत् भायमुदं । 110vall ·अणुभासह गुरुवपणं अक्खरपयवंजणेहि परिसुद्धं । पंजलिउडो अभिमुहोतंजाणणु भासणासुद्ध॥२४९॥(भा) कंतारे दुम्भिक्खे आयके वा महई समुप्पन्ने । ज पालियं न भग्गं तं जाणणु पालणासुद्धं ।। २५० ।। (भा० ) रागेण व दोसेण व परिणामेण व न दूसियं जं तु।तं खल पचक्खाणं भावविसुद्धं मुणेयव्वं ॥२५१॥ (भा०) एएहिं छहिं ठाणेहिं पचरुखाणं न दूसियं जंतु । तं सुद्धं नायव्वं तप्पडिवक्खे असुद्धं तु ॥ २५२ ॥ (भा०) धंभा कोहा अणाभोगाअणापुच्छा असंतई। परिणामओ असुद्धो अवाउ जम्हा विउ पमाणं ॥. २५३ ॥ (भा०) पञ्चकखाणं समत्तं कृतिकर्मणः-चन्दनकस्येत्यर्थः विशुद्धि-निरवद्यकरणक्रियां प्रयुडू यः सः प्रत्याख्यानकाले अन्यूनातिरिक्तां विशुद्धिं मनोवाक्कायगुप्तः सन् प्रत्याख्यानृपरिणामत्वात् प्रत्याख्यानं जानीहि विनयतो-विनयेन शुद्धमिति गाथार्थः ॥ २४८ ॥ अधुनाऽनुभाषणशुद्ध प्रतिपादयन्नाह-कृतकृतिकर्मा प्रत्याख्यानं कुर्वन् अनुभापते गुरुवचनं, लघुतरेण शब्देन भणतीत्यर्थः, कथमनुभापते?-अक्षरपदव्यञ्जनः परिशुद्धं, अनेनानुभापणायनमाह, गवरं गुरू भणति बोसिरति, इमोवि भणति चोसि. रामोति, सेसं गुरुभणितसरिसं भाणितवं । किंभूतः सन् १, कृतमाञ्जलिरभिमुखस्तज्जानीह्यनुभाषणाशुद्धमिति गाथार्थ: ॥२४९ ॥ साम्प्रतमनुपालनाशुद्धमाह-कान्तारे-अरण्ये दुर्भिक्षे-कालविभ्रमे आतङ्के घा-ज्वरादी महति समुत्पन्ने सति यत् पालितं यन्न भग्नं तज्जानीह्यनुपालनाशुद्धमिति । एत्थ उग्गमदोसा सोलस उप्पादणाएवि दोसा सोलस एसणादोसा परं गुरुभंगति-म्युरजति, अयमपि भगति म्युस्मनाम इति, शेपं गुरुभणितसरशं भणितम्यं । २ अत्रोदमदोपाः पोदश उत्पादनाया अपि दोषाः पोटर एपगादोपा ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया प्रत्य नाध्य १० प्रत्या ल्य ॥८४७॥ भूतैः प्रज्ञता-प्ररूपिता, कै-तीर्थकरैः ऋषभादिभिः, तामहं वक्ष्ये, कथं १-समासेन-सहेपेणेति गावाः ॥ २४५ ॥ अधुना पविधत्वमुपदर्शयशाह-सा पुनः शुद्धिरेवं पविधा, तद्यथा श्रद्धानशुद्धिः ज्ञानशुद्धिश्च विनयशुद्धिः अनुभा- पणाशुद्धिश्चैव, तथाऽनुपालनाविशुद्धिश्चैव भावशुद्धिर्भवति पष्ठी, पाठान्तरं वा 'सोहीसदहणे' त्यादि, तत्र शुद्धिशब्दो द्वारोपलक्षणार्थः, नियुक्तिगाथा चेयमिति गाथासमासार्थः ॥ १५८६ ॥ अवयवार्थ तु भाष्यकार एव वक्ष्यति, तत्राय- द्वारावयवार्थप्रतिपादनायाह- पचक्खाणं सव्वन्नुदेसिअंजं जहिं जया काले। तं जो सहहह नरो तं जाणसु सदहणसुद्धं ॥ २४६ ॥ (मा०) पञ्चक्खाणं जाणइ कप्पे जं जंमि होइ कायव्वं । मूलगुणे उत्तरगुणे तंजाणसु जाणणासुद्धं ॥ २४७ ॥ (भा०) प्रत्याख्यानं सर्वज्ञभापितं-तीर्थकरमणीतमित्यर्थः 'यदिति यत् सप्तविंशतिविधस्यान्यतम, सप्तविंशतिविघं च पञ्चविध साधुमूलगुणप्रत्याख्यानं दशविधमुत्तरगुणप्रत्याख्यानं द्वादशविघं श्रावकप्रत्याख्यानं यत्र' जिनफपे चतुर्यामे पश्ययामे पा श्रावकधर्मे वा 'यदा' सुभिक्षे दुर्भिक्षे वा पूर्वाहे पराहे वा काल इति-चरमकाले तत् यः श्रद्धत्ते नरः तत् तदभेदोपचा- रात् तस्यैव तथापरिणतत्वाजानीहि श्रद्धानशुद्धमिति गाधार्थः ॥ २४६ ॥ ज्ञानशुद्ध प्रतिपाद्यते, तत्र प्रत्याख्यानं जानाति-अवगच्छति कल्पे-जिनकल्पादौ यत्प्रत्याख्यानं यस्मिन् भवति कर्त्तव्यं मूलगुणोत्तरगुणपिपयं तजानीहि ज्ञान- शुद्धमिति गाथार्थः ॥ २४७॥ विनयशुद्धमुच्यते, तत्रेयं गाथा- किइकम्मस्स विसोही पउंजई जो अहीणमहरित्तोमणवयणकायगुत्तोतं जाणसु विणयओसुद्धं ॥२४८॥ (मा०) ·वा संविग्गअण्णसंभोइयाणं जथा एताणि दाणकुलाणि सहगकुलाणि वा, अतरंतो संभोइयाणवि उपदिसेज ण दोसो, अह पाणगरस सण्णाभूमि या गतेण संखडीभत्तादिगं या होज ताहे साधूणं अमुगस्य संखडित्ति एवं उवदिसेजा । उपदे- सत्ति गतं । जहासमाही णाम दाणे उवदेसे अ जहासामत्थं, जति तरति आणेदुं देति, अह न तरति तो दवावेज वा उपदिसेज वा, जधा जधा साधूणं अप्पणो वा समाधी तथा तथा पयतित जहासमाधित्ति वक्खाणियं । अमुमेवार्थ- मुपदर्शयताह भाप्यकार:- संविग्गअण्णसंभोइयाण देसेज सहगकुलाई । अतरंतो वा संभोइयाण देजा जहसमाही ॥२४४॥ (भा०) गतार्धा, णवरमतरंतस्स अण्णसंभोइयरसवि दातयं । साम्प्रतं प्रत्याख्यानशुद्धिः प्रतिपाद्यते, तथा चाह भाष्यकार:- सोही पचक्खाणस्स छव्विहा समणसमयकेहिं । पन्नत्ता तित्थयरेहिं तमहं वुच्छं समासेणं ॥ २४५ ॥ (भा०) सा पुण सहहणा जाणणा यविणयाणुभासणा च । अणुपालणा विसोही भावविसोही भवे छट्ठा ॥ १५८६ ॥ शोधनं शुद्धिः, सा प्रत्याख्यानस्य-पानिरूपितशब्दार्थस्य पविधा-पट्मकाराश्रमणसमयकेतुभिः-साधुसिद्धान्तचिह- १ संबिम्योन्यसामोगिकेम्मो संयतानि दानकुलानि धादरुकुलानि या, भानुवन् सांभोगिकेभ्योऽप्युपदिशेन दोपः, भय पानकस्य संज्ञाभूमि पा गवेन संसोमयादिकपा मयेद खदा साधुभ्योऽमुरून संपटीत्येवमुपदिशेत्, उपदेश इति गतं, यथासमाधिनाम दाने उपदेशे च यथासामय, यदि समोति मानीय ददाति भय न शझोति सदा दापयेदोपदिशेता, पथा यथा साधूनामात्मनो या समाधिस्त्रया तथा प्रपतितप्यं यथासमाधीति व्याख्यातं । २ नपरमाणपतोपतांभोगिकापापि दातम्यं ·आवश्यक हारिभ. द्रीया ६प्रत्यार नाध्य. १.प्रत्य ख्याना ॥८४६॥ लाभ इत्यत आह-न च विरतिपालनाद् वैय्यावृत्यं प्रधानतरमतः सत्यपि च लाभे किं तेनेति गाथाः ॥ १५८२ ॥ एवं विनयजनहिताय पराभिप्रायमाशय गुरुराह-न 'त्रिविधं' करणकारणानुमतिभेदभिन्नं 'त्रिविधेन' मनोवाक्काय- योगत्रयेण 'प्रत्याख्याति' प्रत्याचप्टे प्रक्रान्तमशनादि अतोऽनभ्युपगतोपालम्भश्चोदकमते, यतश्चैवम् अन्यस्मै दानम- शनादेरिति गम्यते, तेन हेतुभूतेन कारणं भुजिक्रियागोचरमन्यदानकरणं तच्छुद्धस्य-आशंसादिदोषरहितस्य ततः- तस्मात् मुनेः-साधोः न भवति तद्भङ्गहेतुः-प्रक्रान्तप्रत्याख्यानभङ्गाहेतुः, तथाऽनभ्युपगमादिति गाथार्थः ॥१५८३॥किंच- स्वयमेव-आत्मनैवानुपालनीयं प्रत्याख्यानमुक्तं नियुक्तिकारेण, दानोपदेशौ च नेह प्रतिपिद्धौ, तत्रात्मनाऽऽनीय वितरणं दानं दानश्राद्धकादिकुलाख्यानं तूपदेश इति, यस्माद् एवं तस्माद्दद्यादुपदिशेद्वा, यथासमाधिना वा यथासामर्थेन 'अन्येभ्यो' वालादिभ्य इति गाथार्थः ॥ १५८४ ॥अमुमेवार्थ स्पृष्टयन्नाह 'कय'इत्यादि, निगदसिद्धा, एत्थ पुण सामायारी-सयं अy- जंतोयि साधूणं आणेत्ता भत्तपाणं देजा, संतं वीरियंण निरहितवं अप्पणो, संते पीरिए अण्णो णाऽऽणावेययो, जया अण्णो अमुगस्स आणेदु दिति, तम्हा अप्पणो संते वीरिए आयरियगिलाणवालवुडपाहुणगादीण गच्छरस वा संणायकुलेहितो या असण्णातएहिं वा लद्धिसंपुण्णो आणेत्ता देज वा दवावेज वा परिचिएसु वा संखडीए वा दयावेज, दाणेत्ति गतं, उपदिसेज . अन पुनः सामाघारी-स्वयमभुभानोऽपि साधूभ्य भानीय भकपाने दद्यात् सदीयं न निगृहितम्यं मारमनः, सति पीर्यऽभ्यो नाऽशापितम्पा याम्यो. ऽमुकमै आनीय ददातु, तस्मात् भारमनः सति पीयें भाचार्यग्लानयालवृद्धमाघूर्णकादिभ्यो गच्छाय या सज्ञातीयकुलेग्यो पासशातीयेभ्यो पा टायसंपूर्ण भानीय दद्यात दापयेद्वा, परिचितेभ्यो वा सर्वव्या वा दापयेत् , दानमिति गतं, उपदिशेद्वा ン .

·वा संविग्गअण्णसंभोइयाणं जया एताणि दाणकुलाणि सहगकुलाणि वा, अतरंतो संभोइयाणवि उवदिसेज ण दोसो, अह पाणगस्स सण्णाभूमि वा गतेण संखडीभत्तादिगं वा होज ताहे साधूणं अमुगत्य संखडित्ति एवं ज्वदिसेजा । उवदे- सत्ति गतं । जहासमाही णाम दाणे उपदेसे अ जहासामत्थं, जति तरति आणदुं देति, अह न तरति तो दवावेज या उपदिसेज वा, जथा जथा साधूणं अप्पणो या समाधी तथा तथा पयतितसं जहासमाधित्ति वक्खाणियं । अमुमेवार्थ- मुपदर्शयन्नाह भाष्यकार:- संविग्गअण्णसंभोइयाण देसेज सहगकुलाई । अतरंतो वा संभोइयाण देना जहसमाही ॥२४४॥(भा०) गतार्धा, वरमतरंतस्स अण्णसंभोइयरसवि दातयं । साम्प्रतं प्रत्याख्यानशुद्धिः प्रतिपाद्यते, तथा चाह भाष्यकारः- सोही पचक्खाणस्स छव्विहा समणसमयकेहिं । पन्नत्ता तित्थयरेहिं तमहं वुच्छं समासेणं ॥ २४५॥ (भा०) सा पुण सहहणा जाणणा यविणयाणुभासणा चेव । अणुपालणा विसोही भावविसोही भवे छट्ठा ॥ १५८६ ।। शोधनं शुद्धिः, सा प्रत्याख्यानस्य-मानिरूपितशब्दार्थस्य पविधा-पट्प्रकाराश्रमणसमयकेतुभिः साधुसिद्धान्तचिह्न- । संविप्नम्पोन्यसांभोगिकेम्पो पतानि दानकुलानि भ्राद्धरुकुलानि पा, भशनुवन् सांभोगिकम्योऽप्युपदिशेन दोपः, भय पानकस्य संज्ञाभूमि पा गवेन संसोमवादिकं या मयेत् सदा साधुभ्योऽमुकत्र संसदीत्येवमुपदिशेत्, उपदेश इति गतं, यथासमाधिनाम दाने उपदेशे घ यपासामर्थ्य, यदि सामोति भानीय दराति भय न दामोति बदा दापयेद्वोपदिशेद्वा, यथा यथा साधनामात्मनो वा समाधिस्तथा तथा प्रयतितम्यं यथासमाधीति व्याख्यातं । २ नपरमराम्यतोन्यसांभोगिरायापि दातम्य . 5 ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥८४६॥ लाभ इत्यत आह--न च पिरतिपालनाद् धैय्यावृत्यं प्रधानतरमतः सत्यपि च लाभे किं तेनेति गाथार्थः ॥ १५८२ ॥ ६प्रत्यार एवं विनेयजनहिताय पराभिप्रायमाशय गुरुराहन 'त्रिविधं' करणकारणानुमतिभेदभिन्नं 'त्रिविधेन' मनोवाक्काय-1 नाध्य. योगत्रयेण 'प्रत्याख्याति' प्रत्याचष्टे प्रक्रान्तमशनादि अतोऽनभ्युपगतोपालम्भश्चोदकमते, यतश्चैवम् अन्यस्मै दानम- १०मर शनादेरिति गम्यते, तेन हेतुभूतेन कारणं भुजिक्रियागोचरमन्यदानकरणं तच्छुद्धस्य-आशंसादिदोपरहितस्य ततः- ख्याना तस्मात् मुनेः-साधोः न भवति तद्भङ्गहेतुः-प्रक्रान्तप्रत्याख्यानभङ्गाहेतुः, तथाऽनभ्युपगमादिति गाथार्थः॥१५८शाकिंच- स्वयमेव-आत्मनैवानुपालनीय प्रत्याख्यानमुक्तं नियुक्तिकारेण, दानोपदेशौ घनेह प्रतिपिद्धी, तत्रात्मनाऽऽनीय पितरणं दान दानश्राद्धकादिकुलाख्यानं तूपदेश इति, यस्माद् एवं तस्माद्दद्यादुपदिशेद्वा, यथासमाधिना या यथासामयेन 'अन्येभ्यो' घालादिभ्य इति गाथार्थः ॥ १५८४ ॥अमुमेवार्थ स्पृष्टयन्नाह 'कय'इत्यादि, निगदसिद्धा, एत्य पुण सामायारी-सयं अ- जंतोवि साधूणं आणेत्ता भत्तपाणं देज्जा, संतं चीरियं ण निगृहितघं अप्पणो, संते वीरिए अण्णो णाऽऽणावेययो, जथा अण्णो अमुगस्स आणेदु दिति, तम्हा अप्पणो संते वीरिए आयरियगिलाणवालवुहपाहुणगादीण गच्छस्स या संणायकुलेहितो या असण्णातएहिं वा लद्धिसंपुण्णो आणेत्ता देज वा दयावेज वा परिचिएसु वा संखडीए वा दयावेज,दाणेत्ति गतं, उपदिसंज १ अत्र पुनः सामाचारी-स्वयमभुझानोऽपि साधूभ्य भानीय भक्तपाने दयात सद्रीयं न निगृहितन्यं भारमनः, सति योऽन्यो नामापविम्यः पयाम्पो. ऽमुकर्म आनीय ददातु, तसात् आरमनः सति वीर्य भाचार्यग्लानबालवृद्धमाघूर्णकादिभ्यो गग्याय या सज्ञातीयकुलेम्यो पाऽसशातीयम्यो पा सन्धिसंपूर्ण भानीय दद्यात् दापयेवा, परिचितेभ्यो या सगुल्या या दापयेत् , दानमिति गतं, उपदिशेद्रा ·भणिपं दसविहमेयं पचक्खाणं गुरुवएसेणं । कयपचक्खाणविहिं इत्तो चुच्छ समासेणं ॥ १५८० ।। आह जह जीवघाए पचक्खाए न कारए अन्नं । भंगभयाऽसणदाणे धुव कारवणे य नणु दोसे ॥ १५८१ ॥ नो फयपचक्खाणो, आयरियाईण दिन्न असणाई । न य विरईपालणाओ वेयावचं पहाणयरं ॥ १५८२ ।। नो तिविहंतिविहेणं पचरखइ अन्नदाणकारवणं । सुद्धस्स तओ मुणिणो न होइ तम्भंगहेउत्ति ॥ १५८३ ॥ सयमवणुपालणियं दाणुवएसो य नेह पडिसिद्धो । ता दिज उवइसिन्न व जहा समाहीइ अन्नेसि ॥१५८४ ॥ कपपचक्खाणोऽपि य आयरियगिलाणपालचुहाणं । दिज्जासणाइ संते लाभे कयवीरियायारो॥१५८५ ॥ भणितं दशविधमेतत् प्रत्याख्यानं गुरूपदेशेन, कृतं प्रत्याख्यानं येन स तथाविधस्तस्य विधिस्तं 'अतः' उर्ध्व वक्ष्ये 'समासेन' सङ्केपेणेति गाथार्थः ।। १५८० ॥ प्रत्याख्यानाधिकार एवाह परः, किमाह ?-यथा जीवधाते-प्राणातिपाते प्रत्याख्याते सत्यसी प्रत्याख्याता न कारयत्यन्यमिति-न कारयति जीवघातं अन्यप्राणिनमिति, कुतः १-भङ्गभयात्- प्रत्याख्यानभङ्गभयादित्यर्थ, भावार्थ:-अश्यत इत्यशनम्-ओदनादि तस्य दानम्-अशनदानं तस्मिन्नशनदाने,अशनशब्दःपा- नाद्युपलक्षणार्थः, ततश्चैतदुक्कं भवति-कृतप्रत्याख्यानस्य सतः अन्यस्मै अशनादिदाने ध्रुवं कारणमिति-अवश्यं भुजिक्रिया कारणं, अशनादिलाभे सति भोक्तुर्भुजिक्रियासद्भावात् , ततः किमिति चेत्, ननु दोप-प्रत्याख्यानभङ्गदोप इति गाथार्थः ॥ १५८१ ॥ अतः-'नो कयपच्चक्खाणो आयरियाईण दिज असणाई' यतश्चैवमतः न कृतप्रत्याख्यानः पुमानाचार्या- दिभ्य आदिशब्दादुपाध्यायतपस्विशक्षकग्लानवृद्धादिपरिग्रहः दद्यात्, किम् ? -अशनादि, स्यादेतद्-ददतो चैयावृत्य-

·,
आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
६पत्याख्य
नाध्यक
१० प्रत्या
ख्यानानि
.
८४५॥
अंगुहचिंधं करेति, जाव ण मुयामि ताव न जेमेमित्ति, जाव या गठिंण मुयामि, जाव घरं ण पयिसामि, जाव सेओण
णस्सति जाव वा एवतिया उस्सासा पाणियमंचिताए वा जाव एत्तिया थियुगा उस्साबिंदूधियुगा वा, जाय एस दीवगो
जलति ताव अहं ण भुंजामित्ति, न केवलं भत्ते अण्णेसुवि . अभिग्गहविसेसेसु संकेतं भवति, एवं ताप सावयस्स,
साधुस्सवि पुणे पच्चक्खाणे किं अपच्चक्खाणी अच्छउ ? तम्हा तेणवि कातपं सङ्केत्तमिति । व्याख्यातं सङ्केतद्वारं, साम्प्रतम-
द्धाद्वारप्रतिपिपादयिषयाह-
अद्धा पचक्खाणं जंतं कालप्पमाणछेएणं । पुरिमहपोरिसीए मुहुत्तमासद्धमासहिं ॥ १५७१ ॥
अद्धा-काले प्रत्याख्यानं यत् कालप्रमाणरछेदेन भवति, पुरिमार्द्धपौरुषीभ्यां मुहर्तमासार्द्धमासरिति गाधासझेपाः
॥ १५७९ ॥ अवयवत्थी पुण अद्धा णाम कालो कालो जस्त परिमाणं तं कालेणायवद्धं कालियपञ्चसाणं, तंजथा.
णमोकार पोरिसि पुरिमडएकासणग अद्धमासमासं, चशब्देन दोणि दिवसा मासा या जाय छम्मासित्ति पञ्चसाणं, एतं
अद्धापञ्चक्खाणं । गतमद्धाप्रत्याख्यानं, इदानी उपसंहरन्नाह-[पं० २१५००]
. अहुएचिहं करोति यावर मुजामि तावग्न जेमामि यावद्वा मान्य न मुसामि यायद्वा गृहं न प्रविशाम यायदा स्वदो न नश्पति पाया एतायत
उदासाः पानीयमशिकायां वा यावदेतायन्तः स्तियुका अवश्याययिन्दको वा यावदेष दीपको ज्वलति सायदहं न भुजे, न केयलं भले. पेप्यति भभिप्रद
विशेषेषु संकेतं भवति, एवं तावत् श्रावकस्य, साधोरपि पूर्ण प्रत्यास्याने किमप्रत्याख्यानी तिष्ठतु तस्मात् वेनापि कम्यं संकेतमिनि । २ भययाः पुनः
अद्धा नाम कालः, कालो यस्य परिमाणं तत् कालेनायपद्धं कालिकं प्रत्याख्यानं, तद्यया-नमस्कारसहित परिषी पूधिकारानाधमासमासानि पराम्दन ही दियसी
मासौ वा यावत् पण्मासाः इति प्रत्यास्यान, एतदद्धामत्याल्यानं
॥८४५॥

·सर्वमशनं सर्व वा पानक सर्वखाद्यभोज्यं-विविध खाद्यप्रकार भोज्यप्रकारं च व्युत्सृजति-परित्यजति सर्वभावेन-सर्व- प्रकारेण भणितमेतन्निरवशेष तीर्धकरगणधरैरिति गाथासमासार्थः ॥ १५७७ ॥ वित्थरत्यो पुण जो भोअणस्त सत्तरवि- धरस योसिरति पाणगस्स अणेगविधस्स खंडपाणमादियरस खाइमस्स अंवाइयस्स सादिमं अणेगविधं मधुमादि एतं सवं जाय वोसिरति एतं गिरवसेसं । गतं निरवशेपद्वारम् , इदानी सङ्केतद्वारविस्तरार्थप्रतिपादनायाह- अंगुहमुट्टिगंठीघरसेउस्सासधियुगजोइक्खे । भणियं सकेयमेयं धीरेहिं अणंतनाणीहिं ॥ १५७८ ॥ अगुठश्च मुष्टिश्चेत्यादिद्वन्द्वः अड्छमुष्टिमन्धिगृहस्वेदोच्चासस्तिबुकज्योतिप्कान् तान् चिह्नं कृत्वा यत् क्रियते प्रत्या- ख्यानं तत् भणितम्-उकं सङ्केत्तमेतत् , कैः १-धीरः-अनन्तज्ञानिभिरिति गाथासमासार्थः ॥ १५७८ ॥ अवयवत्थो पुण केतं नाम चिंधं, सह केतेन सङ्केतं, सचिह्नमित्यर्थः, साधू सावगो वा पुण्णेवि पच्चक्खाणे किंचि चिण्हं अभिगिण्हति, जाव एवं तावाधं ण जिमेमित्ति, ताणिमाणि चिह्नानि, अंगुठमुहिगंठिघरसेऊसासथिबुगदीवताणि, तत्थ ताव सावग़ो पोरुसीपञ्चक्खाइतो ताथे छत्तं गतो, घरे वा ठितो ण ताव जेमेति, ताथे ण किर पद्दति अपच्चक्खाणस्स अच्छितुं, तदा विस्तरापः पुनर्यो भोजनं सशविधं युसजति पानीयमनेकविधं खण्टापानीपादि सायमानादि स्वायमनेकविधं मध्वादि एतत् सर्व यावयुरम- जति एतत् निरपरोपं । २ भवषयाः पुनः केतं नाम चिहं साधुः श्रावको पा पूर्णेऽपि प्रत्याख्याने किनिधि अभिगृह्णाति यावदेवं तावदहं न जेमामि, तानी. मानि पिदानि भएः मुष्टिमंन्यिहं वेदविन्दुरुच्छासाः सिबुको दीपः, तत्र तावत् धावकः पौरुषीप्रत्याख्यानवान् तदा क्षेत्रं गतः गृह वा स्थितः न तायर जेमति, सदा किठन वर्धवेशयास्यानेन स्थान, तदा ·आवश्यक हारिभ- द्रीया . ६प्रत्या- नाध्य० १० भर ल्याना ॥८४४॥ लहति, पडिणीएण वा पडिसिद्धं होजा, दुभिक्खं वा वट्टइ हिंडंतस्सवि ण लम्भति, अधया जाणति जया ण जीवा- मित्ति ताथे गिरागारं पञ्चक्खाति । व्याख्यातमनाकारद्वारम् , अधुना कृतपरिमाणद्वारमधिकृत्याह- दत्तीहि उ कवलेहि व घरेहिं भिक्खाहिं अहव व्वहिं । जो भत्तपरिचायं करेइ परिमाणकडमेयं ॥ १५०६ ॥ दत्तीभिर्वा कवलैर्वा गृहभिक्षाभिरथवा द्रव्यः-ओदनादिभिराहारायामितमानों भक्तपरित्यागं करोति परिमाणकदमत'- ति कृतपरिमाणमेतदिति गाथासमासार्थः ॥ १५७६ ॥ अवयवत्थो पुण दत्तीहिं अज्ज मए एगा दत्ती दो या ३-४-५ दत्ती, किं वा दत्तीए परिमाणं?, बच्चगंपि(सित्थगंपि)एफर्सि छुन्भति एगा दत्ती, डोवलियंपि जतियाओ यारातो पष्फोटेति तावतियाओ ताओ दत्तीओ, एवं कवले एकेण २ जाव वत्तीसं दोहि ऊणिया कवलेहिं, घरेहिं एगादिएहिं २ ३ ४ । भिक्खाओ एगादियाओ २ ३ ४, दयं अमुगं ओदणे खजगविही वा आयंबिलं वा अमुगं वा कुसणं एवमादिविभा- सा । गतं कृतपरिणामद्वारं, अधुना निरवशेषद्वारावयवार्थ अभिधातुकाम आह- सव्वं असणं सव्वं पाणगं सव्वखनभुजविहं । वोसिरइ सव्वभावेण एवं भणियं निरवसेसं ॥ १५७७ ॥ । - 1८४६ १ लभते, मस्यनीकेन पा प्रतिपिद्धं भवेत्, दुर्भिक्षं या धर्त्तते हिंडमानेनापि न लभ्यते, भपया जानाति यथा न भीवियामीति वा निराकार प्रत्या. ख्याति । २ भवयवार्यः पुनर्दत्तिभिः अद्य मया एका दत्तिदै पा ३ ४ ५ दधयः, किं या दसेः परिमाणं !, सिम्यक्रमप्येकमा क्षिपनि एका इतिः दर्यामति यावतो धारान् प्रस्फोटयति तायत्सखा दत्तयः, एवं कवले एकेन यावत् दानिशता द्वाम्यामूना कवलाम्यो, गरेकादिभिः भिक्षा एमदिमः २३, मण्यम मुकमोदनः सायकविधिर्वा भाचामाम्लं या भमुकं या द्विदलं एवमादि विभाषा।

·विभासा, जति धोवं ताथे जे णमोकारइत्ता पोरुसिइत्ता वा तेसिं विसजेजा जे णया पारणइत्ता जे वा असहू विभासा, एवं गिलाणकजेसु अण्णतरे या कारणे कुलगणसंघकजादिविभासा, एवं जो भत्तपरिचागं करेति सागारकडमेतंति । गतं साकारद्वारं, इदानी निराकारद्वारं व्याचिख्यासुराह- निनायकारणंमी मयहरगा नो करंति आगारं । कतारवित्तिदुन्भिक्खयाइ एवं निरागारं ॥ १५७५ ॥ निधयेन यातं-अपगतं कारणं-प्रयोजनं यस्मिन्नसो निर्यातकारणस्तस्मिन् साधी महत्तराः-प्रयोजनविशेपास्तत्फला- भावान फुर्वन्त्याकारान् कार्याभावादित्यर्थः, क-कान्तारवृत्ती दुर्भिक्षतायां च-दुर्भिक्षभावे चेति भावः, अत्र यत् क्रियते तदेवंभूतं प्रत्याख्यानं निराकारमिति गाथार्थः ॥ १५७५ ॥ भावत्यो पुण णिज्जातकारणस्स तस्सजधा णस्थि एत्थ किंचिवि विचि वाहे महत्तरगादि आगारे ण करेति, अणाभोगसहसकारे करेज, किं निमित्तं ?, कई या अंगुलिं वा मुधे छुहेज अणाभोगेणं सहसा या, तेण दो आगारा कजंति, त कहिं होजा?, कतारे जथा सिणपलिमादीसु, कतारेसु वित्ती ण परिभाषा, पदिसोक तवाये नमस्कारसहितकाः पौरुपीया या तेषां विसर्जयेत् ये न या पारणवन्तो ये वाऽसहिष्णवःविमापाः, एवं ग्लान कार्येषु भन्यतरस्मिन् या का इळगगसंघमर्यादिविभापा, एवं यो भवपरित्यागं करोति साकारकृतमेतत् । २ भावार्थः पुनर्निर्यातकारणस्य तस्य यथा नास्ति भन काचित्तिः वदा मापरादीनाकारान् न करोति, भनाभोगसहसासारी कुर्यात्, किंनिमित्तं ?, काष्ठं वालि या मुखे क्षिपेत् अनाभोगेन सहसा वा, तेन द्वावाका कियेठे, स भवेत् , कान्वारे पया Nणास्पादिपु, कान्तारेपु चिन ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्यास्र नाध्य १०प्रत्या ख्यानानि ॥८४३॥ पढमसंघतणेण जिणकप्पेण य समं वोच्छिण्णं, तम्हि पुण काले आयरियपजंता थेरा तदा करता आसत्ति । व्याख्यातं नियन्त्रितद्वारं, साम्प्रतं साकारद्वारं व्याचिख्यासुराह- मयहरगागारहिं अन्नत्थवि कारणमि जायंमि । जो भत्तपरिचायं करेइ सागारकडमेयं ॥१५७४।। अयं च महानयं च महान् अनयोरतिशयेन महान् महत्तरः, आक्रियन्त इत्याकाराः, प्रभूतैवंविधाकारसत्ताख्यापनार्थ बहुवचनमतो महत्तराकारैहेतुभूतैरन्यत्र या-अन्यस्मिंश्चानाभोगादौ कारणजाते सति भुजिक्रियां करिष्येऽहमित्येवं योभक- परित्यागं करोति सागारकृतमेतदिति गाधार्थः ॥१५७४॥ अवयवत्यो पुण सह आगारेहिं सागारं, आगारा उपरि सुत्ताणुगमे भणिहिंति, तत्थ महत्तरागारेहि-महल्लपयोयणेहि, तेण अभत्तहो पञ्चक्खातो ताथे आयरिपहिं भण्णति-अमुगं गामं गंतपं, तेण निवेइयं जथा मम अज अभत्तहो, जति ताव समत्थो करेतु जातु य, ण तरति अपणो भत्तष्ठितो अभत्तहिमओ पा जो तरति सो वच्चतु, णस्थि अण्णो तस्स या कज्जस्स असमत्थो ताथे तस्स चेय अभत्तट्ठियस्स गुरू विसजयन्ति, परि- सस्स तं जेमंतस्स अणभिलासरस अभत्तहितणिजरा जा सा से भवति गुरुणिओएण, एवं उस्सूरलंभेवि विणरसति अर्घतं. ॥८४॥ प्रथमसंहननेन जिनकल्पेन च समं गवच्छिन, तमिन् पुनः काले भाचार्या जिनकरिपकाः स्थविरासक्ष कुर्वन्त मासन् । भयययाधः पुनः साकार साकारं, भाकारा परि सूत्रानुगमे भणियन्ते, तन महत्तराकार:-महत्प्रयोजनैः, तेनाभकार्यः प्रत्याख्यातः तदाऽचार्यभग्यते-भमुळं प्रामं गन्तप्पं, तेन मिरविं यथा ममाघाभकाधः, यदि तावरसमर्थः करोतु यातु च, न शक्नोति भन्यो भक्कार्थोऽभकाओं या यः शनोति स ममतु, नास्त्यन्यस्सस्स या कार्यस समयः सदा तमेवाभतार्थिकं गुरवो विसृजन्ति, ईशस्य तं जेमतोऽनमिलापस्याभकार्य निर्जरा या सा तस्स भवति गुरुनियोगेन, एकमुरमुरलाभऽपि विनश्यति भसम्म ·(विभासा, जति थोवं ताथे जे णमोकारइत्ता पोरुसिइत्ता वा तेसिं विसज्जेजा जे णवा पारणइत्ता जे वा असहू विभासा, एवं गिलाणकजेसु अण्णतरे या कारणे कुलगणसंघकजादिविभासा, एवं जो भत्तपरिचागं करेति सागारकडमेतंति । गतं साकारद्वारं, इदानीं निराकारद्वारं व्याचिख्यासुराह- निनायकारणंमी मयहरगा नो करंति आगारं । कतारवित्तिदुन्भिकखयाइ एवं निरागारं ॥ १५७५ ॥ निधयेन यातं-अपगतं कारणं-प्रयोजनं यस्मिन्नसी निर्यातकारणस्तस्मिन् साधी महत्तराः-प्रयोजनविशेपास्तत्फला- भावास पुर्वन्त्याकारान कार्याभावादित्यर्थः, को-कान्तारवृत्ती दुर्भिक्षतायां च-दुर्भिक्षभावे चेति भावः, अत्र यत् क्रियते तदेयंभूतं प्रत्याख्यानं निराकारमिति गाथार्थः ॥ १५७५ ॥ भावत्यो पुण णिज्जातकारणस्स तस्सजधा णत्थि एत्थ किंचिवि विचि वाहे महचरगादि आगारे ण फरेति, अणाभोगसहसकारे करेज, किं निमित्तं ?, कई वा अंगुलिं वा मुधे छुहेज्ज अणाभोगेणं सहसा या, तेण दो आगारा कजंति, तं कहिं होजा, कंतारे जथा सिणपल्लिमादीसु, कंतारेसु वित्तीण . परिभाषा, परिसोरापनमस्कारसहितकापीरुपीपाया वेपी विसर्जयेत्ये न वा पारणवन्तो ये वाऽसहिष्णवःविभाषा:, एवं ग्लान कार्येषु भन्यतरस्मिन् पाका उगमसंगादिविभापा, एवं यो भकपरित्यागं करोति साकारकृतमेतत् । २ भावार्थः पुनर्निर्यातकारणस्य तस यया मास्ति भर काचित्तिः बदा माणादीनाकारान् न मोति, भनाभोगसहसाकारी कुर्यात् , किनिमित्तं !, काष्ठं वागुलिं या मुखे क्षिपेत् भनाभोगेन सहसा वा, तेन द्वावाकारी मित, सरभो , कान्वारे यया शरत्यादिपु, कान्तारेषु वृत्रि न ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६मत्याख्य नाध्य. १०मत्या ख्याना ॥८४३॥ पढमसंघतणेण जिणकप्पेण य समं वोच्छिण्णं, तम्हि पुण काले आयरियपजंता थेरा तदा करता आसत्ति । व्याख्यातं नियन्त्रितद्वार, साम्प्रतं साकारद्वारं व्याचिख्यासुराह-- मयहरगागारेहिं अन्नत्थवि कारणमि जायंमि । जो भत्तपरिचायं करेइ सागारकडमेयं ॥ १५७४ ।। अयं च महानयं च महान् अनयोरतिशयेन महान् महत्तरः, आक्रियन्त इत्याकाराः, प्रभूतैवंविधाकारसत्ताख्यापनार्थ बहुवचनमतो महत्तराकारहेतुभूतैरन्यत्र वा अन्यस्मिंश्चानाभोगादौ कारणजाते सति भुजिकियां करिष्येऽहमित्येवं योभक- परित्यागं करोति सागारकृतमेतदिति गाथार्थः ॥१५७४॥ अवयवत्थो पुण सह आगारेहिं सागारं, आगारा उरि सुताणुगमे भणिहिति, तत्थ महत्तरागारहि-महल्लपयोयणेहि, तेण अभत्तहो पञ्चक्खातो ताथे आयरिएहि भण्णति-अमुगं गामं गंतपं, तेण निवेइयं जथा मम अज अब्भत्तहो, जति ताप समत्यो करेतु जातु य, ण तरति अण्णो भत्तहितो अभत्तहिओ या जो तरति सो बच्चतु, णत्थि अण्णो तस्स वा कन्जरस असमत्यो वा तस्स चेय अभत्तठियस्स गुरू विसजयन्ति, परि- सस्स तं जेमंतस्स अणभिलासस्स अभत्तहितगिजरा जा सा से भवति गुरुणिओएण, एवं उस्सूरलंभेवि विणरसति अपंत ॥८४३॥ , प्रथमसंहननेन जिनकम्पेन च समं गवच्छिन, तमिन् पुनः काले भाचार्या जिनकलिकाः स्थविरासदा कुर्यन्त भासन् ।२ मवयवाः पुन: Bls साकारं, भाकारा सपरि सूत्रानुगमे भणिज्यन्ते, तत्र महत्तराकारः-महप्रयोजनैः, तेनाभवार्थः प्रत्यास्पातः तदाऽधाभण्यते-अमुई प्रामं गन्वापं, वेब नियेरित यथा ममाधाभतार्थः, यदि तायरसमधः करोतु यातु च, न शक्नोति भन्यो भकार्थोऽभक्ताओं वा यः शनोति स ममतु, नास्त्यन्पस्सस्स या कायंस समभा सदा तमेवाभक्ताकि गुरवो विसनन्ति, इंडशस तं जेमतोऽनमिलापस्याभकार्य निर्जरा या सा तस्स भवति गुरुनियोगेन, एयरपूरलाभऽपि पिनश्यति भायमां ·तपः अमुक अमुक-अमुकदिवसे एतावत् पठादि हृष्टेन-नीरुजेन ग्लानेन वा-अनीरुजेन कर्त्तव्यं यावदुच्यासो यावदायुरिति गाथासमासार्थः ॥ १५७१ ॥ एतत् प्रत्याख्यानमुक्तस्वरूपं नियन्त्रितं धीरपुरुषमज्ञप्ठ-तीर्थकरगणधरप्र. रुपितं यद् गृहन्ति-प्रतिपद्यन्ते अनगारा-साधयः 'अनिभृतात्मानः' अनिदाना अप्रतिवद्धाः क्षेत्रादिष्विति गाथासमासार्थः ॥ १५७२ ॥ इदं चाधिकृतमत्याख्यानं न सर्वकालमेव क्रियते, किं तर्हि ?, चतुर्दशपूर्विजिनकल्पिकेषु प्रथम एव वज्रऋ- पभनाराघसंहनने,(अधुनातु)एतद् व्यवछिन्नमेव, आह-तदा पुनः किंसर्व एव स्थविरादयः कृतवन्तः आहोश्विजिनकल्पिका. दय एपेति, उच्यते, सर्व एव,तथा पाह-स्थविरा अपि तथा(दा-)चतुर्दशपूर्व्यादिकाले, अपिशब्दादन्ये च कृतवन्त इति गाथा- समासाः॥१५७३|| भावत्यो पुण नियंटितं णाम णियमितं, जथा एस्थ काय,अथवाऽच्छिण्णं जथा एस्थ अवस्सं काययंति, मासे २ अमुगहिं दिवसेहिं चतुत्यादि छठादि अट्मादि एवतिओ छटेण अहमेण वा, हहो ताव करेति चेव, जति गिलाणो हवि तथावि फरति घेव, णवरि ऊसासधरो, एतं च पञ्चक्खाणं पढमसंघतणी अपडिवद्धा अणिस्सिता इत्थ य परस्थ य, अवधारणं मम असमत्यस्त अण्णो काहिति, एवं सरीरए अप्पडिबद्धा अण्णिस्सिता कुवंति, एतं पुण चोदसपुषीसु भाषा: पुनर्निपम्प्रितं नाम नियमितं यथाऽत्र फसम्यं, भथवाऽसि पथाऽयावश्यं कर्त्तव्यमिति, मासे २ भमुस्मिन् दिवसे चतुर्थादि पष्ठादि अष्ट. माहि एवापर, पनारमेन या एसावत् रोपेव, यदि ग्लानो भवति तथापि रोस्येव, परं उसासधरः, एतच प्रत्याख्यानं प्रथमसंहननिनोऽप्रतिवद्धा भभिवाः, म पामुप , भरपारणं ममासमभंसान्यः करिस्पति, एवं शरीरे प्रतिवद्धा भनिधिताः कुर्वन्ति, एतत् पुनश्चनुदंशपूर्विभिः ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया नार० १०पर ल्या ॥८४२॥ सार्थः ॥ १५६८ ॥ स इदानीं तपःकर्म प्रतिपद्यते तदतिक्रान्ते काले एतत् प्रत्याख्यान-एवंविधमतिकान्तकरणादति- कान्तं भवति ज्ञातव्यमिति गाधासमासार्थः ॥ १५६९ ॥ भोवत्यो पुण पजोसवणाए तवं तेहिं चेव कारणेहिं न करेइ, जो वा न समत्थो उपवासस्स गुरुतवस्सिगिलाणकारणेहिं सो अतिते करेति, तथैव विभासा । व्याख्यातमतिकान्त- द्वारं, अधुना कोटीसहितद्वारं विवृण्वन्नाह-प्रस्थापकश्च-प्रारम्भकश्च दिवसः प्रत्याख्यानस्य निष्ठापकच-समातिदिव. सश्च यत्र-प्रत्याख्याने 'समिति' त्ति मिलतः द्वावपि पर्यन्तौ तद् भण्यते कोटीसहितमिति गाथासमासार्थः ॥ १५७० ॥ भावत्यो पुण जत्थ पञ्चक्खाणरस कोणो कोणो य मिलति, कधी-गोसे आवस्सए अभत्तहो गहितो अहोरत्तं अच्छिण पच्छा पुणरवि अभत्तठं करेति, वितियस्स पठ्ठवणा पढमस्स निठवणा, एते दोऽवि कोणा एगठा मिलिता, अहमादिसु दुहतो कोडिसहितं जो चरिमदिवसे तस्सवि एगा कोडी, एवं आयंबिलनिधीतियएगासणा एगहाणगाणिवि, अधया इमो अण्णो विही-अभत्तहँ कतं आयंविलेण पारितं,पुणरवि अभत्तहं करेति आयंविलंघ, एवं एगासणगादीहियि संजोगो कातपो, णिधीतिगादिसु सधेसु सरिसेसु विसरिसेसु य । गतं कोटिसहितद्वारं, इदानी नियन्त्रितद्वारं न्यक्षेण निरूपयन्नाह-मासे २ १ भावार्थः पुनः पर्युपणायां तपस्सरेव कारणेनं करोति, यो या न समर्थ उपवासाय गुरतपस्विग्लानकारगः सोऽतिमान्ते करोति, सर रिभाषा २ भावार्थः पुनर्यन प्रत्याख्यानस्य कोगः कोणश्च मिलतः, कथं ?, मत्यूपे भावश्यके भतार्थो गृहीतः महोरामं स्थिरया पधात् पुनरपि भभक्ताभं करोति, रितीपस्प प्रस्थापना प्रथमस्य निष्ठापना, एतौ द्वायपि कोणी एकम मिलितो, भष्टमादिषु विधातः कोटीसहितं यचरमदिवसः (स) संस्थाप्येका कोटी, एबमाघामासमिति | कृतिककासनकस्थानकान्यपि, अथवाऽयमन्यो विधि:-अभक्तार्थः कृत आचामाम्लेन पारयति, पुनरप्यभकार्य करोति भाषामा प, एवं एकासनानिधि संयोगः कर्तव्यः, निर्विकृत्यादिषु सर्वपु सदृशेषु विसदृशेषु च। - ॥८४२ ·च तपः अमुक अमुक-अमुकदिवसे एतावत् पष्ठादि हृष्टेन-नीरुजेन ग्लानेन वा-अनीरजेन कर्त्तव्यं यावदुच्यासो यावदायुरिति गाधासमासार्थः ॥ १५७१ ॥ एतत् प्रत्याख्यानमुक्तस्वरूपं नियन्त्रितं धीरपुरुषप्रज्ञष्ट-तीर्थकरगणधरम- रूपितं यद् गृह्णन्ति-प्रतिपद्यन्ते अनगारा-साधयः 'अनिभृतात्मानः' अनिदाना अप्रतिवद्धाः क्षेत्रादिग्विति गाथासमासार्थः ॥ १५७२ ॥ इदं चाधिकृतप्रत्याख्यानं न सर्वकालमेव क्रियते, किं तर्हि १, चतुर्दशपूर्विजिनकल्पिकेषु प्रथम एव वज्रऋ- पभनाराचसंहनने,(अधुनातु)एतद् व्यवछिन्नमेव, आह-तदा पुनः किं सर्व एव स्थविरादयः कृतवन्तः आहोश्विजिनकल्पिका. दय एवेति?, उच्यते, सर्व एच,तथा चाह-स्थविरा अपि तथा(दा-)चतुर्दशपूादिकाले, अपिशब्दादन्ये च कृतवन्त इति गाथा- समासार्थः॥१५७३॥ भावत्योपुण नियंटितं णाम णियमितं, जथा एत्थ कायचं, अथवाऽच्छिण्णं जथा एस्थ अवस्सं कायवंति, मासे २ अमुगेहि दिवसेहिं चतुत्यादि छहादि अहमादि एवतिओ छटेण अट्टमेण या, हठो ताव करेति चेव, जति गिलाणो यति तथावि फरेति चेव, णवरि ऊसासधरो, एतं च पञ्चक्खाणं पढमसंघतणी अपडिवद्धा अणिस्सिता इत्थ य परस्थ य, अवधारणं मम असमत्यस्स अण्णो काहिति, एवं सरीरए अप्पडिबद्धा अण्णिसिता कुवंति, एतं पुण चोदसपुबीसु . भावापः पुनर्निपन्निवं नाम नियमितं यथाऽन कत्र्तव्यं, अथवाऽरिउग्नं यथाऽनावश्यं कर्त्तव्यमिति, मासे २ अमुस्मिन् दिवसे चतुर्यादि षष्टादि भष्ट. माहिएतावद, पटेनाटमेनपा, एस्वावत् करोरयेव, यदि ग्लानो भवति तथापि करोत्येव, परं उगासधरः, एतच प्रत्याख्यानं प्रथमसंहननिनोऽप्रतिपदा भनिधिताः, भत्र घामुन घ, भवधारणं ममासमर्थस्थान्यः करिष्यति, एवं शरीरे प्रतिवद्धा भनिधिताः कुर्यन्ति, एतत् पुनश्चतुर्दशपूर्विभिः ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया प्रत्य नाध्य. १०मर ख्या ॥८४२॥ सार्थः ॥ १५६८ ॥ स इदानीं तपःकर्म प्रतिपद्यते तदतिक्रान्ते काले एतत् प्रत्याख्यान-एवंविधमतिकान्तकरणादति- क्रान्तं भवति ज्ञातव्यमिति गाधासमासार्थः ॥ १५६९ ॥ भोवत्यो पुण पन्जोसवणाए तवं तेहिं चेव कारणेहि न करेइ, जो वा न समत्थो उपवासस्स गुरुतवस्सिगिलाणकारणेहिं सो अतिफते करेति, तथैव विभासा । व्याख्यातमतिकान्त- द्वारं, अधुना कोटीसहितद्वारं विवृण्वन्नाह-प्रस्थापकश्च-प्रारम्भकश्च दिवसः प्रत्याख्यानस्य निछापकच-समातिदिय. सश्च यत्र-प्रत्याख्याने 'समिति' त्ति मिलतः द्वावपि पर्यन्ता तद् भण्यते कोटीसहितमिति गाथासमासार्थः ॥ १५७० ॥ भावंत्यो पुण जत्य पच्चक्खाणस्स कोणो कोणो य मिलति, की-गोसे आवस्सए अभत्तट्टो गहितो अहोरत्तं अच्छिण पच्छा पुणरवि अभत्तहं करेति, वितियस्स पट्टवणा पढमस्स निवणा, एते दोऽवि कोणा एगट्ठा मिलिता, अहमादिसु दुहतो कोडिसहितं जो चरिमदिवसे तस्सवि एगा कोडी, एवं आयंविलनिधीतियएगासणा एगहाणगाणियि, अधया इमो अण्णो विही-अभत्तहँ कतं आयंबिलेण पारित, पुणरवि अभत्त करेति आयंबिलंच, एवं एगासणगादीहिवि संजोगो कातपो, णिधीतिगादिसु ससु सरिसेसु विसरिसेसु य । गतं कोटिसहितद्वारं, इदानीं नियन्त्रितद्वारं न्यक्षेण निरूपयन्नाह मासे २ १ भावार्थः पुनः पर्युपणायां तपस्तरेय कारणेर्न करोति, यो या न समर्थ उपवासाय गुरतपस्विग्लानकारणः सोऽतिकान्ते करोति, संथप विभाषा २ भावार्थः पुनर्यग्र प्रत्याख्यानस्य कोणः कोणश्च मिलतः, की, प्रत्यूपे भावश्यकेऽभतार्थो गृहीतः अहोरात्रं स्थित्या पभात् पुनरपि भभक्ता कति, दिलीपश्य प्रस्थापना प्रथमस्य निष्ठापना, एतौ द्वावपि कोणी एकत्र मिलितो, भष्टमादिपु द्विधातः कोटीसहितं यधरमदिवसः (स) संस्थाप्येका कोरी, एपमापामाRTS. कृतिकैकासनकस्थानकान्यपि, भथवाऽयमन्यो विधिः-अभक्तार्थः कृत भाचामाग्लेन पारपति, पुनरप्यभकार्य करोति भापामारलं पएपं पासनामिभिषि संयोगः कर्तव्यः, निर्विकृत्यादिपु सर्वेषु साशेपु विसदृशेषु च। 1८४२ ·च तपः अमुक अमुक-अमुकदिवसे एतावत् पठादि हृष्टेन-नीरुजेन ग्लानेन वा-अनीरजेन कर्त्तव्यं यावदुच्छासो यावदायुरिति गाधासमासार्थः ॥ १५७१ ॥ एतत् प्रत्याख्यानमुक्तस्वरूपं नियन्त्रितं धीरपुरुषमज्ञप्त-तीर्थकरगणधरम- रूपितं यद् गृहन्ति-प्रतिपद्यन्ते अनगारा-साधवः 'अनिभृतात्मानः' अनिदाना अप्रतिबद्धाः क्षेत्रादिप्विति गाथासमासार्थः ॥ १५७२ ॥ इदं चाधिकृतमत्याख्यानं न सर्वकालमेव क्रियते, किं तर्हि १, चतुर्दशपूर्विजिनकल्पिकेषु प्रथम एव वन- पभनाराचसंहनने,(अधुना तु)एतद् व्यवछिन्नमेय, आह-तदा पुनः किं सर्व एव स्थविरादयः कृतवन्तः आहोश्विजिनकल्पिका- दय एपेति, उच्यते, सर्व एव तथा चाह-स्थविरा अपि तथा(दा)चतुर्दशपूर्व्यादिकाले, अपिशब्दादन्ये च कृतवन्त इति गाथा- समासाः॥१५७३॥ भावत्यो पुण नियंटितं णाम णियमितं,जथा एत्य कायचं, अथवाऽच्छिण्णं जथा एत्थ अवस्सं काययंति, मासे २ अमुगहिं दिवसेहिं चतुत्यादि छठादि अट्ठमादि एवतिओ छटेण अट्टमेण वा, हहो ताव करेति चेय, जति गिलाणो हवति तथापि करेति चेय, णवरि ऊसासधरो, एतं च पञ्चक्खाणं पढमसंघतणी अपडिबद्धा अणिस्सिता इत्थ य परस्थ य, अवधारणं मम असमयस्स अण्णो काहिति, एवं सरीरए अप्पडियद्धा अण्णिस्सिता कुवंति, एतं पुण चोदसपुधीसु भायाः पुननियन्त्रितं नाम नियमितं यथा कम्य, भयवाग्निं यथायावश्यं कर्तव्यमिति, मासे २ भमुस्मिन् दिवसे चतुर्थादि पठादि अष्ट. मादि पतापर, पठेनारामेन या, इटस्वायत् करोत्येय, पदि ग्लानो भवति तयापि करोत्येय, पर उपासधरः, एतच प्रत्याख्यानं प्रथमसंहननिनोऽप्रतिपदा भनिधिताः, मन धामुन प, भवधारणं ममासमर्थस्सान्यः करिष्यति, एवं शरीरेप्रतियद्वा भनिश्रिताः कुर्यन्ति, एतत् पुनश्चतुर्दशपूर्विभिः ·आवश्यक हारिभ- द्रीया प्रत्यास्य नायक मर हा ॥८४१॥ करणादनागतं ज्ञातव्यं भवतीतिगाधार्थः॥१५६७॥ ईमोपुण एस्थ भावत्थो-अणागतं पञ्चक्खाणं, जधाअणागतं तवं फेरेमा, पज्जोसवणागहणं एस्थ विकिटं कीरति, सवजहन्नो अहम जपा पन्जोसवणाए, तथा चातुम्मासिए छठं पक्सिए अन्मत्त अण्णेसु य हाणाणुजाणादिसु तहिं ममं अंतराइयं होजा, गुरू-आयरिया तेसिं कातयं, ते कि ण करेंति , असर होगा, अथवा अण्णा काइ आणत्तिगा होजा कायविया गामंतरादि सेहस्स या आणेयपं सरीरयेयावडिया घा, ताधे सो उपवास करेति गुरुवेयावच्चं च ण सकेति, जो अण्णो दोण्हवि समत्थो सो करेतु, जो वा अण्णो समत्यो उवयासरस सो फरेति पस्थि ण वा लभेजा न याणेज वा विधि ताधे सो चेच पुचं उपवासं कातूणं पच्छा तद्दिवसं भुजेजा, तपसी णाम समभो तस्स कातवं होजा, किं तदा ण करेति ?, सो तीरं पत्तो पज्जोसवणा उस्सारिता, असहुत्ते या सयं पारावितो, ताधे सयं हिंडेतुं समत्थो जाणि अन्भासे तत्थ वच्चड, णस्थि ण लहति सेसं जथा गुरूणं विभासा, गेलणं-जाणति जघा तर्हि १ अयं पुनरन्न भावार्थ:-अनागतं प्रत्याख्यानं यथाऽनागतं तपः कुर्यात्, पर्युपगाग्रहणमय विकृष्टं क्रियते, सर्पमपन्यममं पया पर्युपगायो, तथा चतुर्मास्यां पठं पाक्षिकेऽभकार्य, भन्येषु या स्रानानुयानादिपु तदा ममान्तरायिक भविष्यति, गुरवः-भाचार्यासपी कम्य, सेमि पुति !, माहियो चा स्युः, अथवा भन्या या काचिदाज्ञप्तिः कर्त्तम्या भवेत् मामान्तरगमनादिका पक्षकस याऽऽनेतम्यं शरीरययावृपं था, सदास पयासं करोति गुपैयाापम पानोति, योऽन्यो द्वयोरपि समर्थः स करोतु, भन्यो या यः समर्थ उपवासाय स कति नास्ति न या उभेत न जानीयार विधि सदास मोरया पूर्ण काग प्रश्चात् तद् (पर्व) दिवसे भुजीत, तपस्वी नाम क्षपकस्तस्य कर्तव्यं भवेत् , किंतदान करोति !, सती प्राप्तः फ्युपमा ससारिता, भसहिष्णुदास पारितवान्, तदा स्वयं हिण्डितुं समर्थो यानि समीपे तय प्रजतु, नास्ति न लभते शेष यया गुरुगो विभाषा, ग्लाना-जानाति पथा बम ·दिवसे असहू होति, विजेण वा भासितं अमुगं दिवसं कीरहिति, अथवा संयं चैव सो गंडरोगादीहिं तेहिं दिवसेहिं असहू भवतित्ति, सेसविभासा जथा गुरुम्मि, कारणा कुलगणसंघे आयरियगच्छे वा तथैव विभासा, पच्छा सो अणागतकाले फाउणं पच्छा सो जेमेजा पजोसवणातिसु, तस्स जा किर णिजरा पन्जोसवणादीहि तहेव सा अणागते काले भवति । गतमनागतद्वारम् , अधुनाऽतिक्रान्तद्वारावयवार्धप्रतिपादनायाह- पन्नोसयणाइ तवं जो खल न करेइ कारणवाए । गुरुवेयावचेणं तवस्सिगेलन्नयाए घर ॥ १५६८ ॥ सो दाइ तपोकम्म पडियनइ तं अइच्छिए काले । एवं पचक्खाणं अइकंतं होइ नायव्वं ॥ १५६९ ॥ पट्ठवणओ अदिवसोपचक्खाणस्स निवणओ आजहियं समिति दुन्निवि तं भन्नइ कोडिसहियं तु॥ १५७० ॥ मासे २ अ तपो अमुगो अमुगे दिगंमि एवइओ । हट्टेण गिलाणेण व कायव्यो जाव ऊसासो ॥ १५७१ ।। एवं पचक्खाणं नियंटियं धीरपुरिसपन्नत्तं । जं गिण्हतऽणगारा अणिस्सि(भि)अप्पा अपडियद्धा ॥१५७२ ।। घउदसपुब्धी जिणकप्पिएस पढमंमि चेव संघयणे । एयं विच्छिन्नं खलु धेरापि तया करेसी य ॥ १५७३ ॥ पर्युषणायां तपो यः सलु न करोति कारणजाते सति, तदेव दर्शयति गुरुवैयावृत्त्येन तपस्विग्लानतया वेति गाधासमा- दिवसेऽसहिष्णुर्भवति, पेन या भापित भमुष्मिन् दिवसे करिष्यते, अथवा खयमेव स गण्डरोगादिभिस्तेषु दिवसेपु असहिष्णुर्भायीति, शेपविभाषा पपा गुरी, कारणाव कुलगगसाहेषु भाषायें गरजे या तये विभाषा, पनारसोऽनागतकाले कृत्वा पश्चात् स जेमेत् पर्युषणादिपु, तस या किल निर्जरा पर्युप- मादिभित्रयेव सानागते काले भवति ।

·आवश्यक हारिभ- द्रीया प्रत्याख्य नाध्य १०मत्या पानानि ॥८४१॥ करणादनागतं ज्ञातव्यं भवतीति गाथार्थः॥१५६७॥ ईमो पुण एत्थ भावधी-अणागतं पच्चक्खाणं, जधाअणागतं तवं करेजा, पज्जोसवणागहणं एत्थ विकिटं कीरति, सवजहन्नो अट्ठमं जधा पन्जोसवणाए, तथा चातुम्मासिए छठं पक्खिए अन्मत्त अण्णेसु य हाणाणुजाणादिसु तहिं ममं अंतराइयं होजा, गुरू-आयरिया तसिं कातपं, ते किंण करेंतिी, असर होगा, अथवा अपणा काइ आणत्तिगा होजा कायधिया गामंतरादि सेहस्स वा आणेययं सरीरचेयावडिया या, ताधे सो उपवास करेति गुरुवेयावच्चं च ण सकेति, जो अण्णो दोण्हवि समत्थो सो करेतु, जो वा अण्णो समथो उपवासरस सो फरेति णस्थि ण वा लभेजा न याणेज वा विधि ताधे सो चेव पुर्व उववासं कातूणं पच्छा तद्दिवसं भुंजेजा, तवसी णाम समओ तस्स कातचं होजा, किं तदा ण करेति ?, सो तीरं पत्तो पजोसवणा उस्सारिता, असहुत्ते वा सयं पारावितो, ताथे सयं हिंडेतुं समत्थो जाणि अन्भासे तत्थ वच्चड, णस्थि ण लहति सेसं जथा गुरूणं विभासा, गेलण्णं-जाणति जया तर्हि १ अयं पुनरत्र भावार्थ:-अनागतं प्रत्याख्यानं यथाऽनागतं तपः कुर्यात्, पर्युपणामहणमग्र विकृष्टं क्रियते, सर्पमपन्यममं यया पर्युगापा, तपा चतुर्मास्यां पटं पाक्षिकेऽभकाय, अन्येषु चा मानानुयानादिपु तदा ममान्तरायिक भविष्यति, गुरघः-आचायाँपो कम्यं, कि म कुति, भसहिस्मयो वा स्युः, अथवा अन्या या काचिदाज्ञप्तिः कर्तव्या भयेत् प्रामान्तरगमनादिका शैक्षकस्य याऽऽनेतम्य शरीरवयात्रापं या, तदास मासंकरोति गुप्तपापंचन शानोति, योऽन्यो द्वयोरपि समर्थः स करोतु, भन्यो वा यः समर्थ उपवासाय स करोति नास्ति न वा लभेत न जानीयादा विधि सदास जोरपासं पूर्व वाया पश्चात् तद् (पर्य) दिवसे भुजीत, तपस्वी माम क्षपकस्तस्स कर्तव्यं भवेत्, किं तदा न करोति , सतार प्राप्तः पर्युपमा रसारिता, महिप्पदा सपं पारितवान्, तदा स्वयं हिण्डितुं समयों यानि समीपे तत्र प्रजतु, नास्ति न लभते शेपं यथा गुरूगा विमापा, ग्लानर-जानाति यथा सम

·,
मनाकारं, 'परिमाणकृत'मिति दत्त्यादिकृतपरिमाणमिति भावना 'निरवशेष'मिति समग्राशनादिविषय इति गाथार्थः
॥१५६४ ॥ 'सङ्कतं चति केत-चिवमङ्गुष्ठादि सह केतेन सङ्केतं सचिह्नमित्यर्थः, अद्धा यत्ति कालाख्या, अद्धा.
मानित्य पौरुप्यादिकालमानमपीत्यर्थः, 'प्रत्याख्यानं तु दशविध प्रत्याख्यानशब्दः सर्वत्रानागतादौ सम्बध्यते, तुशब्द-
स्वैयकारार्थत्याद् व्यवहितोपन्यासाद् दशविधमेव, इह चोपाधिभेदात् स्पष्ट एव भेद इति न पौनरुक्त्यमाशङ्कनीयमिति ।
आह-इदं प्रत्याख्यानं प्राणातिपातादिप्रत्याख्यानयत् किं तावत् स्वयमकरणादिभेदभिन्नमनुपालनीयं आहोम्बिद-
न्यथा ?, अन्यथैवेत्याह-स्वयमेवानुपालनीयं, न पुनरन्यकारणे अनुमती वा निषेध इति, आह च-दाणुवदेसे जध
समाधित्ति अन्याहारदाने यतिमदानोपदेशे च 'यथा समाधिः' यथा समाधानमात्मनोऽप्यपीडया प्रवर्तितव्यमिति वाक्य-
शेपः, उकं च-भांवितजिणवयणाणं ममत्तरहियाण णत्थि हु विसेसो।अप्पाणंमि परंमि य तो वजे पीडमुभओवि॥१॥"त्ति
गाथार्थः ॥ १५६५ ॥ साम्प्रतमनन्तरोपन्यस्तदशविधप्रत्याख्यानाद्यभेदावयवार्थाभिधित्सयाऽऽह-
होही पजोसवणा मम य तया अंतराइयं हुन्जा । गुरुवयायचेणं तवस्सिगेलन्नयाए वा ॥ १५६६ ।।
सो दाइ तयोफम्म पडियने तं अणागए काले । एयं पचक्खाणं अणागयं होइ नायव्वं ॥ १५६७ ॥
भविष्यति पर्युपणा मम च तदा अन्तरायं भवेत् , केन हेतुनेत्यत आह-गुरुवैयावृत्त्येन तपस्विग्लानतया वेत्युपल.
क्षणमिदमिति गाथासमासार्थः ॥ १५६६ ॥स इदानी तपाकर्म प्रतिपद्येत तदनागतकाले तत्मत्याख्यानमेवम्भूतमनागत-
१ भावितजिनवचनाना ममवरहितानां नास्त्येव विशेपः । आत्मनि परमिश्च ततो वर्जयेत् पीक्षामुभयोरपि ॥ १ ॥

·प्रत्याख्य नायक आवश्यक हारिभ. द्रीया श्रावका वाधिक ॥८४०॥ त्तरगुणप्रत्याख्यान,अधुना सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यानमुच्यते, तत्रेयं गाथा-'पञ्चक्खाणं गाहा। अथवा देशोत्तरगुणप्रत्याख्यानं श्रावकाणामेव भवतीति तदधिकार एवोक्तं, सर्वोत्तरगुणमत्याख्यानं तु लेशत उभयसाधारणमपीत्यतस्तदभिधित्सयाऽऽह- पञ्चक्खाणं उत्तरगुणेसु खमणाइयं अणेगविहं । तेण य इहयं पगयं तंपि य इणमो दसविहं तु ॥ १५६३ ॥ अणागयमइफ कोडियसहिअंनिअंटिअंचेव । सागारमणागारं परिमाणकडं निरवसेसं ॥ १५६४ ॥ संकेयं चेव अद्धाए, पञ्चक्खाणं तु दसविहं । सयमेवणुपालणियं, दाणुचएसे जह समाही ॥ १५६५ ।। व्याख्या–प्रत्याख्यानं प्राग्निरूपितशब्दार्थ, 'उत्तरगुणेषु' उत्तरगुणविपयं प्रकरणात् साधूनां तावदिदमिति-शपणादि, क्षपणग्रहणाच्चतुर्थादिपरिग्रहः, आदिग्रहणाद्विचित्राभिग्रहपरिग्रहः, 'अनेकविध'मित्यनेकप्रकार, प्रकारश्च वक्ष्यमाणस्तनाने- कविधेन, चशब्दादुक्तलक्षणेन च, 'अत्रे'ति सामान्येनोत्तरगुणप्रत्याख्याननिरूपणाधिकारे, अथवा घशब्दस्वकारा- र्थत्वात् तेनैव, अत्रेति सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यानप्रक्रमे प्रकृतम्-उपयोगोऽधिकार इति पर्यायस्तदपि घेदं दशविधं तु-मूला- |पेक्षया दशविधं दशप्रकारकमेवेति गाथार्थः॥१५६३॥अधुना दशविधमेवोपन्यस्यन्नाह-'अणागतं.'गाधा, अनागतकरणा- दनागतं, पर्युपणादावाचार्यादिवैयावृत्त्यकरणान्तरायसद्भावादारत एव तत्तपःकरणमित्यर्थः, एयमतिमान्तकरणादति- कान्तं, भावना प्राग्वत् । 'कोटिसहित'मिति कोटीभ्यां सहित कोटिसहित-मिलितोभयप्रत्याख्यानकोटि, चतुर्धादिकरण- मेवेत्यर्थः, 'नियन्त्रितं चैव' नितरां यन्त्रितं नियन्त्रितं प्रतिज्ञातदिनादौ ग्लानाद्यन्तरायभावेऽपि नियमात् कर्त्तव्यमिति- हृदयं, 'साकारं' आक्रियन्त इत्याकाराः-प्रत्याख्यानापवादहेतवोऽनाभोगादयः सहाकारः साकारं, तथाऽविद्यमानाकार- ॥८४०॥ .

·अध न तद् गृह्यते, किं तर्हि ?, सर्वायुष्कक्षयलक्षणमिति मरणमेवान्तो मरणान्तः तत्र भवा मारणान्तिकी बह्वच (पूर्वपदाद) इति ठञ् (पा० ४-४-६४ ) संलिख्यतेऽनया शरीरकषायादीति संलेखना-तपोविशेपलक्षणा तस्याः जोपणं-सेवनं तस्याराधना-अखण्डकालस्य करणमित्यर्थः, चशब्दः समुच्चयार्थः। एत्थ सामायारी-आसेवितगिहिधम्मेण किल सावर्गण पच्छा गिक्खमितपं, एवं सावगधम्मो उजमितो होति, ण सकति ताधे भत्तपञ्चक्खाणकाले संथारसमणेण होतयंति विभासा । आह उकम्-'अपश्चिमा मारणान्तिकी संलेखनाझोपणाऽऽराधना'ऽतिचाररहिता सम्यक् पालनीयेति वाक्यशेषः, पुनरस्या अतिचारा इति तानुपदर्शयन्नाह-'इमीए समणोवासएणं.' अस्या-अनन्तरोदितसंलेखनासेवनाराध- नायाः श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथा-इहलोकाशंसाप्रयोगः, इहलोको-मनुष्य- टोकस्तस्मिन्नाशंसा-अभिलापस्तस्याः प्रयोग इति समासः श्रेष्ठी स्याममात्यो वेति, एवं 'परलोकाशंसाप्रयोगः' परलोके- देवलोके, एवं जीविताशंसाप्रयोगः, जीवितं-प्राणधारणं तत्राभिलापप्रयोगः यदि वहुकालं जीवेयमिति, इयं च पखमाल्यपुस्तकयाचनादिपूजादर्शनात् बहुपरिवारदर्शनाच्च, लोकश्लाघाश्रवणाच्चैवं मन्यते-जीवितमेव श्रेयः प्रत्याख्या- तानस्यापि, यत एवंविधा मदुद्देशेनेयं विभूतिर्विद्यत इति, 'मरणाशंसामयोगः' न कश्चित्तं प्रतिपन्नानशनं गवेपयति न सपर्ययाऽऽद्रियते नैव कश्चित् श्लाघते, ततस्तस्यैवंविधश्चित्तपरिणामो जायते-यदि शीघं घियेऽहमपुण्यकर्मेति, भोगाशंसाम- योगः' जन्मान्तरे चक्रवर्ती स्याम् वासुदेवो महामण्डलिकःशुभरूपयानित्यादि । उक्तः श्रावकधर्मः, व्याख्यातं सप्रभेदं देशो. भत्र सामाचारी-भासे वितगृहिधर्मेण किल धावकेन पश्वासिकान्तम्यं, एव भावकथर्मों भवत्युद्यतः, न शक्नोति वदा भक्तमत्स्याख्यानकाले संसार- भ्रमणेन भवितम्पं, विभाषा।

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
६प्रत्याख्या
नाध्य.
धावकर
ताधि०
॥८३९॥
क्रिया, तत्र निसर्गः-स्वभावः अधिगमस्तु यथावस्थितपदार्थपरिच्छेद इति,आह-मिथ्यात्वमोहनीयकर्मक्षयोपशमादेरिदं भवति
कथमुच्यते निसर्गेण वेत्यादि ?, उच्यते, स एव क्षयोपशमादिनिसर्गाधिगमजन्मेति न दोपः, उक्तं च-"ऊसरदेस दहित्य
च विज्झाइ वणद पप्प । इय मिच्छस्स अणुदये उवसमसम्म लभति जीयो ॥१॥ जीवादीणमधिगमो मिच्छत्तस्स तु
खयोवसमभावे । अधिगमसम्म जीवो पावेइ विसुद्धपरिणामो ॥ २ ॥"त्ति, अलं प्रसङ्गेन, इह भवोदधौ दुष्मापां सम्य-
क्त्वादिभावरलावाप्ति विज्ञायोपलब्धजिनप्रवचनसारेण श्रावकेण नितरामप्रमादपरेणातिचारपरिहारयता भवितव्यमि-
| त्यस्यार्थस्योक्तस्यैव विशेपख्यापनायानुक्कशेपस्य चाभिधानायेदमाह अन्धकारः 'पश्चातिचारविसुद्ध'मित्यादि सूत्र, इदं च
सम्यक्त्वं प्रागनिरूपितशङ्कादिपञ्चातिचारविशुद्धमनुपालनीयमिति शेपः, तथा अणुप्रतगुणवतानि-प्रागनिरूपितस्वरू-
पाणि दृढमतिचाररहितान्येवानुपालनीयानि, तथाऽभिग्रहाः कृतलोचघृतप्रदानादयः शुद्धा-भमाद्यतिचाररहिता एया.
नुपालनीयाः, अन्ये च प्रतिमादयो विशेपकरणयोगाः सम्यक्परिपालनीयाः, तत्र प्रतिमाः-पूर्वोकाः 'दंसणवयसामाइय'
इत्यादिना ग्रन्थेन, आदिशन्दादनित्यादिभावनापरिग्रहः, तथा अपश्चिमा मारणान्तिकी संलेखनाजोपणाराधना चातिचार-
रहिता पालनीयेत्यध्याहारः, तत्रैव पश्चिमैवापश्चिमामरणं-प्राणत्यागलक्षणं, इह यद्यपि प्रतिक्षणमावीचीमरणमस्ति तथाऽपि
,
1८३९।
१ उपरदेशं दग्धं च विध्यायति वनदवः प्राप्य । एवं मिथ्यात्वस्थानुदये औपशमिकसम्यक्त्वं लभते जीयः ॥ १॥ जीयादीनामधिगमो मिप्यायप
क्षयोपशमभावे । भधिगमसम्पहवं जीवः प्रामोति विशुद्धपरिणामः ॥२॥

·न अईयारविसुङ अणुष्वयगुणव्वयाई घ अभिग्गहा अन्नेऽवि पडिमाओविसेसकरणजोगा, अपच्छिमा मारणं- तिया संलहणाझसणाराहणया, इमीए समणोवासएणं इमे पञ्च०, तंजहा-दहलोगासंसप्पओगे परलोगासं- सप्पओगे जीवियासंसप्पओगे मरणासंसप्पओगे कामभोगासंसप्पओगे ॥ १३ ॥ (सूत्रं) अत्र पुनः श्रमणोपासकधर्मे पुनःशब्दोऽवधारणार्थः, अत्रैव न शाक्यादिश्रमणोपासकधर्मे, सम्यक्त्वाभावेनाणुव्रता- उभावादिति, वक्ष्यति च-'एत्य पुण समणोवासगधम्मे मूलवर, संमत्त'मित्यादि, पञ्चाणुप्रतानि प्रतिपादितस्वरूपाणि त्रीणि गुणप्रतानि उपलक्षणान्येय 'यावत्कधिकानीति सकृद्गृहीतानि यावजीवमपि भावनीयानि, चत्वारीति सझ्या 'शिक्षा- पदमतानीति शिक्षा-अभ्यासस्तस्य पदानि-स्थानानि तान्येव प्रतानि शिक्षापदवतानि, 'इत्वराणीति तत्र प्रतिदिवसानु- ये सामायिकदेशावकाशिके पुनः पुनरुच्चार्ये इति भावना, पीपधोपयासातिधिसंविभागौ तु प्रतिनियतदिवसानुष्ठेयौ न प्रतिदिवसाधरणीयाविति । आह-अस्य श्रमणोपासकधर्मस्य किं पुनर्मूलवस्त्यिति ?, अत्रोच्यते, सम्यक्त्वं, तथा चाह अन्धकारः-'एतस्स पुणो समणोवासग०' अस्य पुनः श्रमणोपासकधर्मस्य, पुनःशब्दोऽवधारणार्थः अस्यैव, शाक्यादि- प्रमणोपासकधर्म सम्यक्त्याभावात् न मूलवस्तु सम्यक्त्वं, वसन्त्यस्मिन्नणुव्रतादयो गुणास्तद्भावभावित्वेनेति वस्तुमूलभूतं द्वारभूतं च तद् वस्तुच मूलबस्तु, तथा चोकम्-"द्वारं मूलं प्रतिष्ठानमाधारोभाजन निधिः। द्विपद्कस्यास्य धर्मस्य, सम्यक्त्वं परिकीचिंतम्॥१॥"सम्यक्त्वं-प्रशमादिलक्षणं, उक्कं च-"प्रशमसंवेगनिर्वेदानुकम्पास्तिक्याभिव्यक्तिलक्षणं सम्यक्त्व" (तत्त्वा० भाप्ये ज०१सू०२)मिति, कथं पुनरिद भवत्यत आह-तन्निसग्गेण तत्-वस्तुभूतं सम्यक्त्वं निसर्गेण वाऽधिगमेन या भवतीति ब ·आवश्यक- हारिभ- प्रत्यास्य नाध्य प्रायका- ताधिक द्रीया ॥८३८॥ होतोत्ति विभासा । इदमपि च शिक्षापदग्रतमतिचाररहितमनुपालनीयमिति, अत आह-अतिथिसंविभागस्य-पागनिरू- पितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथा-'सचित्तनिक्षेपणं' सचित्तपु-ग्रीह्या- दिपु निक्षेपणमन्नादेरदानबुद्ध्या मातृस्थानतः, एवं 'सचित्तपिधान' सचित्तेन फलादिना विधान-स्थगनमिति समासः, भावना प्राग्वत्,'कालातिक्रम' इति कालस्यातिक्रमः कालातिक्रम इति उचितो यो भिक्षाकालः साधूनां तमतिक्रम्यानागतं वा भुक्तेऽतिक्रान्ते या, तदा च किं तेन लब्धेनापि कालातिक्रान्तत्वात् तस्य, उक्कं च-"काले दिण्णस्स पधेयणस्त अग्यो ण तीरते काउं। तस्सेव अकालपणामियस्स गेण्हंतया णत्थि ॥ १॥” 'परच्यपदेश' इत्यात्मन्यतिरको योऽन्यः स परस्तस्य व्यपदेश इति समासः, साधोः पोपधोपवासपारणकाले भिक्षायै समुपस्थितस्य प्रकटमन्नादि पश्यतः श्रावकोऽभिधत्ते- परकीयमिदमिति, नास्माकीनमतो न ददामि, किश्चिद्याचितो वाऽभिधत्ते-विद्यमान एवामुकस्येदमस्ति, तत्र गत्या मार्गयत यूयमिति, मात्सर्य' इति याचितः कुप्यति सदपि न ददाति, परोन्नतिवैमनस्यं च मात्सर्यमिति, एतेन तायद् द्रमकेण याचितेन दत्तं किमहं ततोऽप्यून इति मात्सर्याद् ददाति, कपायकलुपितेनैव चित्तेन ददतो मात्सर्यमिति, व्याख्या सातिचारं चतुर्थं शिक्षापदवतं, अधुना इत्येप श्रमणोपासकधर्मः। आह-कानि पुनरणुव्रतादीनामित्वराणि यावत्कथिकानीति?, अत्रोच्यते- इत्थं पुण समणोवासगधम्मे पंचाणुव्वयाई तिनि गुणव्ययाहं आपकहियाई, चत्तारि सिक्खाययाई इत्त- रियाई, एयरस पुणो समणोवासगधम्मस्स मूलवत्युं सम्मत्तं, तंजहा-तं निसग्गेण वा अभिगमेण वा पंच. , भविष्यदिति विभापा । २ काले दत्तस्य प्रहेणासार्थो न सम्पवे फर्जुम् । सेवाकालदास प्राहका न सन्ति ॥३॥ 11८३८॥ - ·आपारविसुई अणुष्वयगुणवयाई च अभिग्गहा अन्नेऽवि पदिमाओ विसेसकरणजोगा, अपच्छिमा मारणं- तिया संलहणासूसणाराहणया, इमीए समणोवासएणं इमे पञ्च०, तंजहा-दहलोगासंसप्पभोगे परलोगासं- सप्पओगे जीवियासंसप्पओगे मरणासंसप्पओगे कामभोगासंसप्पओगे ॥ १३ ॥ (सूत्रं) अत्र पुनः भ्रमणोपासकधर्मे पुनःशब्दोऽवधारणार्थः, अत्रय न शाक्यादिश्रमणोपासकधर्मे, सम्यक्त्वाभावेनाणुव्रता- घभावादिति, यक्ष्यति घ-एत्य पुण समणोवासगधम्मे मूलवत्थु संमत्त'मित्यादि, पञ्चाणुव्रतानि प्रतिपादितस्वरूपाणि त्रीणि गुणप्रतानि उक्तलक्षणान्येव 'यावत्कधिकानी'ति सकृद्गृहीतानि यावजीवमपि भावनीयानि, चत्वारीति सङ्ख्या 'शिक्षा- पदमतानीति शिक्षा-अभ्यासस्तस्य पदानि-स्थानानि तान्येव प्रतानि शिक्षापदग्रतानि, 'इत्यराणी'ति तत्र प्रतिदिवसानु- प्ठेये सामायिकदेशावकाशिके पुनः पुनरुच्चार्ये इति भावना, पौषधोपवासातिथिसंविभागौ तु प्रतिनियतदिवसानुष्ठेयौ न प्रतिदिवसाचरणीयाविति । आह-अस्य श्रमणोपासकधर्मस्य किं पुनर्मूलयस्त्विति !, अत्रोच्यते, सम्यक्त्वं, तथा चाह प्रन्यकार:-'एतस्स पुणो समणोवासग०' अस्य पुनः श्रमणोपासकधर्मस्य, पुनःशब्दोऽवधारणार्थः अस्यैव, शाक्यादि- श्रमणोपासकधर्म सम्यक्त्वाभावात् न मूलवस्तु सम्यक्त्वं, वसन्त्यस्मिन्नणुव्रतादयो गुणास्तद्भावभावित्वेनेति यस्तु मूलभूतं द्वारभूतं च तद् वस्तु चमूलवस्तु, तथा चोकम्-"द्वारं मूलं प्रतिष्ठानमाधारोभाजन निधिः। द्विपदकस्यास्य धर्मस्य, सम्यक्त्वं परिकीचिंतम्॥१॥"सम्यक्त्वं-प्रशमादिलक्षणं, उकं च-"प्रशमसंवेगनिर्वेदानुकम्पास्तिक्याभिव्यक्तिलक्षणं सम्यक्त्व"(तत्त्वा० भाप्ये अ०१सू०२)मिति, कथं पुनरिदं भवत्यत आह-तन्निसग्गेण०'तत्-चस्तुभूतं सम्यक्त्वं निसर्गेण वाऽधिगमेन वा भवतीति ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया प्रत्यास्य नाध्य श्रावका- ताधि० ॥८३८॥ होतोत्ति विभासा । इदमपि च शिक्षापदमतमविचाररहितमनुपालनीयमिति, अत आह-अतिधिसंविभागस्य-प्रागनिरू- पितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पश्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथा-'सचित्तनिक्षेपणं' सचित्तेपु-ग्रीह्या. दिपु निक्षेपणमन्नादेरदानबुद्ध्या मातृस्थानतः, एवं 'सचित्तपिधान' सचित्तेन फलादिना पिधान-स्थगनमिति समासः, भावना प्राग्वत्, 'कालातिक्रम' इति कालस्यातिक्रमः कालातिक्रम इति उचितो यो भिक्षाकालः साधूनां तमतिक्रम्यानागतं वा भुतेऽतिक्रान्ते वा, तदा च किं तेन लब्धेनापि कालातिक्रान्तत्वात् तस्य, उकं च-"काले दिण्णस्स पधेयणस्स अग्यो ण तीरते काउं। तस्सेव अकालपणामियस्स गेण्हंतया णस्थि ॥१॥" 'परव्यपदेश' इत्यात्मन्यतिरको योऽन्यः स परस्तस्य व्यपदेश इति समासः, साधोः पोपधोपवासपारणकाले भिक्षायै समुपस्थितस्य प्रकटमन्नादि पश्यतः श्रावकोऽभिधत्ते- परकीयमिदमिति, नास्माकीनमतो न ददामि, किश्चिद्याचितो वाऽभिधत्ते-विद्यमान एवामुकस्येदमस्ति, तत्र गत्वा मार्गपत यूयमिति, 'मात्सर्य' इति याचितः कुप्यति सदपि न ददाति, परोन्नतिवैमनस्यं चमात्सर्यमिति, एतेन ताबद्रमकेण यापितन दत्तं किमहं ततोऽप्यून इति मात्सर्याद् ददाति, कपायकलुपितेनैव चित्तेन ददतो मात्सर्यमिति, व्याख्या सातिचारं चतुर्थ शिक्षापदव्रतं, अधुना इत्येष श्रमणोपासकधर्मः।आह-कानि पुनरणुव्रतादीनामित्वराणि यावत्कधिकानीति ?, अत्रोच्यते- इत्थं पुण समणोवासगधम्मे पंचाणुव्वयाई तिनि गुणव्वयाइं आयकहियाई, चत्तारि सिक्खावयाई इत्त- रियाई, एयस्स पुणो समणोवासगधम्मस्स मूलवत्यु सम्मत्तं, तंजहा-तं निसग्गेण घा अभिगमेण वा पंच- 1 भविष्यदिति विभाषा । २ काले दघस्य प्रहेणकस्साघों न शक्यते कर्तुम् । ससेवाकालदत्तस्य प्राहका न सन्ति ॥

·अण्णो भाणं पडिलेहेति, मा अंतराइयदोसा ठविंतगदोसा य भविस्संति, सो जति पढमाए पोरुसीए णिमंतेति अत्धि णमोकारसहिताइतो तो गेग्झति, अधय णस्थि ण गेज्झति, तं वहितपयं होति, जति घणं लगेज्जा ताधे गेन्झति संधिक्साविजाति, जो या उग्पाढाए पोरिसिए पारेति पारणइचो अण्णो या तस्स दिजति, पच्छा तेण सावगेण समग गम्मति, संपाडगो यच्चति, एगो ण वदृति पेसितुं, साधू पुरओ सावगो मग्गतो, घरं घेऊण आसणेण उपणिमंतिजति, जति णिपिडगा तो लढयं, अध ण णिसंति तधावि विणयो पउत्तो, ताधे भत्तं पाणं सयं चेव देति, अथवा भाणं धरेति भजा देति, अधया ठितीओ अच्छति जाय दिणं, साधूवि सायसेसं दयं गेण्हति, पच्छाकम्मपरिहारणहा, दातूण वंदित्तुं पिसजेति, विस वा अणुगच्छति, पच्छा सयं भुंजति, जं च किर साधूण ण दिण्णं तं सावगेण ण भोत्तयं, जति पुण साधू णस्थि ताधे देसकालयेलाए दिसालोगो कातयो, विसुद्धभावेण चिंतियचं-जति साधुणो होता तो णित्यारितो भयो भाग्नं प्रतिष्ठिसति माऽऽन्तरापिका दोपा भूवन् स्थापनादोषाश, स यदि प्रथमायो पौरप्यां निमन्त्रयते भस्ति नमस्कारसहितस्तदा गृझतेऽ- पर मालिन गृमते समोटापं भयंद, परि घनं लगत् सदा गृपते संरक्ष्यते, यो पोयाटपौरुप्या पारयति पारणयानन्यो वा तस दीयते, पश्चात्तन थाय. कर समं गम्मत संभारको प्रति एकोन पते प्रेपिर्नु, साधः पुरतः धायकः पृष्टतः, गृहं नीस्वाऽऽसनेन निमन्त्रयति, यदि निविष्टा लटं नाध निविशन्ति पारिरिनपः पुछो (भपति), सदा भकं पानं पा स्वयमेव ददाति भयया भाजनं धारयति भाप ददाति, अथवा स्थित एव तिष्ठति यावदत्त, साधुरपि सार दम्पं गृहाति पधारकर्मपरिहरणायांप, दाया पन्दिया विसर्जपति विपग्यानुगच्छति, पश्चात् स्वयं मुड़े, पच किल साधुभ्यो न दत्तं न तच्छ्रावकेण भोट, पनि पुनः सानाधि सदा देशालपेलापो दिगालोक काव्यः, विशुदभावेन चिन्तयितयं-यदि साधवोऽभविष्यन् तदा निस्तारितोs.

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया मित्याल्या नाध्य० धावकर वाधि० ॥८३७॥ संविभागोऽतिथिसंविभागः, संविभागग्रहणात् पश्चात्कर्मादिदोपपरिहारमाह, नामशब्दः पूर्ववत् , 'न्यायागताना'मिति न्यायः द्विजक्षत्रियविशुद्राणां स्ववृत्त्यनुष्ठानं स्वस्ववृत्तिश्च प्रसिद्धव प्रायो लोकहेर्या तेन तादृशान्यायेनागताना-प्राप्तानाम् , अनेनान्यायागतानां प्रतिपेधमाह, कल्पनीयानामुद्गमादिदोषपरिवर्जितानामनेनाकल्पनीयानां निषेधमाह, अन्नपानादीनां द्रव्याणाम् , आदिग्रहणाद् वस्त्रपात्रौपधभेपजादिपरिग्रहः, अनेनापि हिरण्यादिव्यवच्छेदमाह, 'देशकालश्रद्धासत्कार- क्रमयुक्तं तत्र नानाव्रीहिकोद्रवकङ्गगोधूमादिनिप्पत्तिभार देशः सुभिक्षदुर्भिक्षादिः कालः विशुद्धश्चित्तपरिणामः श्रद्धा अभ्युत्थानासनदानवन्दनानुव्रजनादिः सत्कारः पाकस्य पेयादिपरिपाच्या प्रदानं क्रमः, एभिर्देशादिभिर्युक-समन्वितं, अनेनापि विपक्षव्यवच्छेदमाह, 'परया' प्रधानया भत्त्येति, अनेन फलप्राप्तौ भकिकृतमतिशयमाह, आत्मानुग्रहयुद्ध्या न पुनर्यत्यनुग्रहवुद्ध्येति, तथाहि-आत्मपरानुग्रहपरा एव यतयः संयता मूलगुणोत्तरगुणसम्पन्ना साधवस्तभ्यो दानमिति सूत्राक्षरार्थः। एत्थ सामाचारी-सावगेण पोसधं पारेंतेण णियमा साधूणमदातुं ण पारेययं, अन्नदा पुण अनियमो-दातुं वा पारेति पारितो वा देइति, तम्हा पुर्व साधूणं दातुं पच्छा पारेतवं, कधं ?, जाधे देसकालो ताधे अप्पणो सरीरस्स विभूसं काउं साधुपडिस्सयं गंतुं णिमंतेति, भिक्खं गेहधत्ति, साधूण का पडिवत्ती?, ताधे अण्णो पडलं अण्णो मुहर्णतयं -2 १ भग्न सामाचारी-धावकेण पोपधं पारयता नियमात् साधुम्योऽदावा न पारयितन्यं भन्यदा पुनरनियमः दावा या पारयति पारपिरवा पा पानीति, तसात् पूर्व साधुभ्यो दाया पारयित-पं, कधी, यदा देशकालतदाऽऽरमनः शरीरस विभूषी करवा साधुप्रतिभयं गाया निमन्त्रयते भिक्षा गृहीतति, साधना का प्रतिपत्तिः -तदाऽन्यः पटलं भन्यो मुसानन्तकं ·अण्णो भाणं पडिलेहेति, मा अंतराइयदोसा ठयिंतगदोसा य भविस्संति, सो जति पढमाए पोरुसीए णिमंतेति अस्थि णमोकारसहिताइतो तो गेग्मति, अधव णस्थि ण गेज्झति, तं पहितवयं होति, जति घणं लगेजा ताधे गेझति संधिसाविमति, जो या उग्पाडाए पोरिसिए पारेति पारणइत्तो अण्णो या तस्स दिज्जति, पच्छा तेण सावगेण समगं गम्मति, संपादगो पञ्चति, एगो ण वदृति पेसितुं, साधू पुरओ सावगो मग्गतो, घरं णेऊण आसणेण उवणिमंतिज्जति, जति णिविहगा तो उठ्यं, अध ण णिसंति तधावि विणयो पउत्तो, ताधे भत्तं पाणं सयं चेव देति, अधवा भाणं धरेति भजा देति, अधया ठितीओ अच्छति जाव दिण्णं, साधूवि सावसेसं दयं गेहति, पच्छाकम्मपरिहारणहा, दातूण चंदितुं विसजेति, विसजेता अणुगच्छति, पच्छा सयं भुंजति, जं च किर साधूण ण दिण्णं तं सावगेण ण भोत्तयं, जति पुण साधू णस्थि ताधे देसकालचेलाए दिसालोगो कातयो, विसुद्धभावेण चिंतिययं-जति साधुणो होता तो णित्यारितो भयो भाग्न प्रतिसिनि मारापिका दोपा भूवन् स्थापनादोपाच, स यदि प्रथमायां पौरप्या निमन्त्रयते भस्ति नमस्कारसहितस्तदा गृह्यतेऽ- पमातम गन्तं सहोदर भवपरि पनं छगेर तदा गृपते संरक्ष्यते, यो योद्घाटपौरप्यो पारयति पारणवानन्यो या तम दीयते, पश्चात्तेन भाय. सम्पने संपारमे प्रति एकोम पते पर्व साधुः पुरतः धायकः पृष्टतः, गृहं नीत्याऽऽसनेन निमन्त्रपति, यदि निविष्टा लष्टं नाथ निविशन्ति भारनियमो (भरवि), सदा भकं पानं पा स्यमेव ददाति भयया भाजनं धारपति भार्या ददाति, अथवा स्थित एव तिष्ठति यावत्तं, साधुरपि मा गृहानि माम्मंशिरगापांप, तापा पन्दिया पिसयति विषग्यानुगच्छति, पश्चात् स्वयं भुङ्के, यय किल साधुभ्यो न दत्तं न तथ्ट्रावकेण मोशम्स, परिपुनः साifa दा देशमाउपडापो दिगालोकः कन्यः, पिशुदभायेन चिन्तयितव्यं-यदि साधवोऽभविष्यन् तदा निस्तारितोऽ. 562-

·६प्रत्यास्प
आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
॥८३६॥
धम्म झाणं झायति, जधा एते साधुगुणा अहं असमत्यो मंदभग्गो धारेतुं विभासा । इदमपि च शिक्षापदग्रतमति चारर-
हितमनुपालनीयमित्यत आह-पोसधोववासस्स समणो' पोपधोपवासस्य निरूपितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पचातिचारा
ज्ञातव्या न समाचरितव्याः, तद्यथा-अप्रत्युपेक्षितदुष्पत्युपेक्षितशय्यासस्तारी, इह संस्तीर्यते यः प्रतिपनपोषधोपवासन
दर्भकुशकम्बलीवस्त्रादिः स संस्तारः शय्या प्रतीता प्रत्युपेक्षणं-गोचरापन्नस्य शय्यादेश्चनुपा निरीक्षणं न प्रत्युपेक्षणं अप्रत्यु-
पक्षणं दुष्टम्-उद्भ्रान्तचेतसा प्रत्युपेक्षणं दुष्प्रत्युपेक्षणं ततश्चामत्युपेक्षितदुष्प्रत्युपेक्षितौ शय्यासंस्तारौ पति समासः, शय्यय
वा संस्तारः शय्यासंस्तारः, इत्येवमन्यत्राक्षरगमनिका कार्येति, उपलक्षणं च शय्यासंस्ताराद्युपयोगिनः पीठ(फल) कादरपि। एवं
पुण सामायारी-कडपोसधोणो अप्पडिलेहिया सजं दुरूहति, संधारगं वा दुरुहइ, पोसहसालं वा सेवइ, दभवत्थं पा सुर-
वत्थं वा भूमीए संथरति, काइयभूमितो वा आगतो पुणरवि पडिलेहति, अण्णधातियारो, एवं पीढगादिसुवि विभासा ।
तथा अप्रमार्जितदुष्प्रमार्जितशय्यासंस्तारौ, इह प्रमार्जनं-शव्यादेरासेवनकाले वस्रोपान्तादिनेति, दुष्टम्-अविधिना
प्रमार्जनं शेष भावितमेव, एवं उच्चारमश्रवणभूमावपि, उच्चारप्रश्रवणं निष्ठचूतखेलमलाग्रुपलक्षणं, शेपं भाक्तिमय । तथा
पोपधस्य सम्यक्-प्रवचनोक्तेन विधिना निष्पकम्पेन घेतसा अननुपालनम्-अनासेवनम् । एत्थे भावना-कतपोसधो
१ धर्मध्यानं ध्यायति, यथा साधुगुणानेतानहं मन्दभाग्योऽसमर्थो धारयितुं विभापा । २ भत्र पुनः सामाचारी-कृतपोपधो नामतिसिल्प पारपामारोहनि
संस्तारकं चारोहति पोपधशालां वा सेवते दर्भवमं वा शुद्धवस्त्रं या भूमी संस्तृणाति, कापिकीभूमित भागतो पा पुनापि प्रतिलिनि, भम्पयातिधारः,
एवं पीठकादिष्वपि विभापा । ३ भत्र भावना कृतपोपधो.
॥१६॥

·अधिरपित्तो आहारे ताव सर्व देस या पत्थेति, पिदियदिवसे पारणगस्स वा अप्पणो अट्टाए आढत्तिं कारेइ, करेइ वा इम २ पत्ति कहे धणियं घट्टइ, सरीरसकारे सरीरं यदृति, दाढियाउ केसे वा रोमराई वा सिंगाराभिप्पायेण संठवेति, दाह वा सरीरं सिंघति, एवं सवाणि सरीरविभूसाकरणाणि(ण)परिहरति वंभरे, इहलोए परलोए वा भोगे पत्थेति संवा- पति या, अधषा सहफरिसरसरूपगंधे या अहिलसति, कइयां बंभचेरपोसहो पूरिहिइ, चइत्ता मो वंभचेरेणंति, अयावारे सायमाणि पापारति कतमकतं या चिंतेइ, एवं पंचतियारसुद्धो अणुपालेतयोति । उक्तं सातिचारं तृतीयशिक्षापदग्रतं, अधुना घर्षमुध्यते, तदं सूत्रम्- अतिहिसंविभागो नाम नापागाणं कप्पणिनाणं अन्नपाणाईणं दव्याणं देसकालसद्धासकारकम- जुभं पराप भत्तीए आयाणुग्गहयुद्धीए संजयाणं दाणं, अतिहिसंविभागस्स समणो० इमे पञ्च० जहा- सचित्तनिकम्मेपणया सचित्तपिहणया फालइपामे परववएसे मच्छरिया य १२॥ (सूत्रं ) दह भोजनार्थ भोजनकालोपस्थाग्यतिधिरुच्यते, तत्रामा निप्पादिताहारस्य गृहिनतिनः मुख्यः साधुरेवातिथिस्तस्य frefer ताप सरपंरा प्रापंपसे द्वितीय दिवसे पारमनः पारणकस्सा भारति करोति कुरु घेदमिदं येति कथायामत्यन्तं धर्मते, Emait att पति मधुरंगा पा रोमाति या गभिप्रायेण संस्थापयति, निदाघे पा शरीरं सिमति, एवं सर्वाणि शरीरविभूपाकारणानि न SHIREE रिमर पारा पा मोगान् प्रायते संपाधपति या, भथवा शब्दस्परसरूपगन्धान्चाऽभिलप्यति, कदा ब्रह्मचर्यपोपधः पूर- Reliaa मोममतभार सापपान् पापारयति कृतमकृतं या चिन्तयति, एवं पशातिचारशुद्धोऽनुपालनीयः। .

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया 1८३६॥ धम्मं झाणं झायति, जया एते साधुगुणा अहं असमत्थो मंदभग्गो धारेतुं विभासा । इदमपि च हितमनुपालनीयमित्यत आह-पोसधोववासस्स समणों'पोषधोपयासस्य निरूपितशब्दार्थस्य श्रमण ज्ञातव्या न समाचरितव्याः, तद्यथा-अप्रत्युपेक्षितदुष्प्रत्युपेक्षितशय्यासंस्तारी, इह संस्तीर्यते दर्भकुशकम्बलीवस्त्रादि स संस्तारः शय्या प्रतीता प्रत्युपेक्षणं-गोचरापन्नस्य शय्यादेश्चक्षुपा नि' पेक्षणं दुष्टम्-उद्भ्रान्तचेतसा प्रत्युपेक्षणं दुष्प्रत्युपेक्षणं ततश्चाप्रत्युपेक्षितदुष्प्रत्युपेक्षितौ शय्यार या संस्तारः शय्यासंस्तारः, इत्येवमन्यत्राक्षरगमनिका कार्येति, उपलक्षणं च शय्यासंस्ताराद्युपयोगि पुण सामायारी-कडपोसघोणो अप्पडिलेहिया सजं दुरूहति, संथारगं वा दुरुहइ, पोसहसालं वत्थं वा भूमीए संथरति, काइयभूमितो वा आगतो पुणरवि पडिलेहति, अण्णधातियारो, तथा अप्रमार्जितदुष्पमाजितशय्यासंस्तारी, इह प्रमार्जनं-शय्यादेरासेवनकाले वखोपा प्रमार्जनं शेष भावितमेव, एवं उच्चारप्रश्रवणभूमावपि, उच्चारप्रश्नवणं निष्ठचूतखेलमलाद्युप. पोपधस्य सम्यक्-प्रवचनोकेन विधिना निष्पकम्पेन चेतसा अननुपालनम्-अनासेवनम् १ धर्मभ्यानं ध्यायति, यथा साधुगुणानेतानहं मन्दभाग्योऽसमयों धारयितुं विभाषा । २ भय पुनः सामाचार संस्तारकं पारोहति पोपधशाला पा सेवते दर्भयत्रं वा शुद्धयत्रं वा भूमी संस्तृणाति, कायिकीभूमित भागतो ५ एवं पीठकादिप्वपि विभाषा । ३ भत्र भावना कृतपोपधो.

·अधिरचित्तो आहारे ताव सर्व देसं वा पत्थेति, विदियदिवसे पारणगस्स वा अप्पणो अट्ठाए आढत्तिं कारेइ, करेइ वा इमं २ वत्ति कहे धणियं घट्टइ, सरीरसकारे सरीरं वद्देति, दाढियाउ केसे वा रोमराई वा सिंगाराभिप्पायेण संठवेति, दाहे वा सरीरं सिंचति, एवं सघाणि सरीरविभूसाकरणाणि(ण)परिहरति वंभरे, इहलोए परलोए वा भोगे पत्थेति संया- धेति या, अथवा सदफरिसरसरूवगंधे या अहिलसति, कइयां वंभरपोसहो पूरिहिइ, चइत्ता मो वंभचेरेणंति, अयावारे सायजाणि धावारेति कतमकतं या चिंतेइ, एवं पंचतियारसुद्धो अणुपालेतवोत्ति । उक्तं सातिचारं तृतीयशिक्षापदप्रतं, अधुना चतुर्धमुच्यते, तत्रेदं सूत्रम्- अतिहिसंविभागो नाम नायागयाणं फप्पणिजाणं अन्नपाणाईणं दव्वाणं देसकालसद्धासकारकम- जुअं पराए भत्तीए आयाणुग्गयुद्धीए संजयाणं दाणं, अतिहिसंविभागस्स समणो० इमे पञ्च तंजहा- सवित्तनिक्खेवणया सचित्तपिहणया कालइफमे परववएसे मच्छरिया य १२॥ (सूत्रं) इह भोजनार्थ भोजनकालोपस्थाय्यतिधिरुच्यते, तत्रात्मार्थ निप्पादिताहारस्य गृहिबतिनः मुख्यः साधुरेवातिथिस्तस्य | स्थापित माहारे सावर सर्व देश वा प्रार्थयते द्वितीयदिवसे वाऽऽरमना पारणकस्साथै भारति करोति कुरु चेदमिदं येति कथायामत्यन्तं वर्तते, परसाहार पर पयति इमभुकसान या रोमानिं पा गजराभिप्रायेण संस्थापयति, निदाघे या शरीरं सिति, एवं सर्वाणि शरीरविभूपाकारणानि न परिति मम पालीकिसान पारसारिकान् या भोगान् प्रार्थयते संपाधयति था, अथवा शब्दस्पर्शरसरूपगन्धान्वाऽभिलप्यति, कदा ब्रह्मचर्यपोपधः पूर- विध्यति स्पाजिता सो मापनेति । भम्पापारे सावधान प्यापारयति कृतमकृतं वा चिन्तयति, एवं पञ्चातिचारशुद्धोऽनुपालनीयः ।

·विप्रत्यास्य नत्य धावक ताधिक आवश्यक हारिभ- द्रीया . ॥८३६॥ धम्म झाणं झायति, जधा एते साधुगुणा अहं असमत्यो मंदभग्गो धारेतुं विभासा । इदमपि च शिक्षापदप्रतमतिचारर- हितमनुपालनीयमित्यत आह-पोसधोक्यासस्स समणो' पोषधोपवासस्य निरूपितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चाविचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्याः, तद्यथा-अप्रत्युपेक्षित्तदुष्प्रत्युपेक्षितशय्यासंस्तारी, इह संस्तीर्यते यः प्रत्तिपन्नपोपधोपवासेन दर्भकुशकम्बलीवस्त्रादिः स संस्तारः शय्या प्रतीता प्रत्युवेक्षणं-गोचरापास्य शय्यादेश्चक्षुपा निरीक्षणं न प्रत्युपेक्षणं अमत्यु- पेक्षणं दुष्टम्-उद्भ्रान्तचेतसा प्रत्युपेक्षणं दुष्प्रत्युपेक्षणं ततश्चाप्रत्युपेक्षितदुष्प्रत्युपेक्षितौ शय्यासंस्तारी चेति समासः, शयय वा संस्तारः शय्यासंस्तारः, इत्येवमन्यत्राक्षरगमनिका कार्येति, उपलक्षणं च शय्यासंस्ताराद्युपयोगिनः पीठ(फल)कादेरपि। एवं पुण सामायारी-कडपोसधोणो अप्पडिलेहिया सज दुरूहति, संथारगं वा दुरुहइ, पोसहसालं वा सेवइ, दम्भवत्थं या सुर- पत्थं वा भूमीए संघरति, काइयभूमितो वा आगतो पुणरवि पडिलेहति, अण्णधातियारो, एवं पीढगादिसुवि विभासा । तथा अप्रमार्जितदुष्प्रमार्जितशय्यासंस्तारी, इह प्रमार्जनं-शव्यादेरासेवनकाले वस्त्रोपान्तादिनेति, दुष्टम्-अविधिना प्रमार्जनं शेष भाषितमेव, एवं उच्चारप्रश्श्रवणभूमावपि, उच्चारप्रश्नवर्ण निष्ठचूतखेलमलायुपलक्षणं, शेष भाषितमेव । तथा पोपधस्य सम्यक्-प्रवचनोकेन विधिना निष्प्रकम्पेन चेतसा अननुपालनम्-अनासेवनम् । एत्य भावना-कतपोसधो १ धर्मध्यानं ध्याति, यथा साधुगुणानेतानहं मन्दभाग्योऽसमर्थो धारयितुं विभापा । २ भन पुनः सामाचारी-कृतपोपभो माप्रतिलिप रामारोदति संस्तारकं चारोहति पोषधशाला या सेवते दर्भवमं या शुद्धवसं वा भूमी संस्तृगाति, कायिकीभूमिन भागतो या पुनरपि प्रतिलिनि, भम्पयातिधारः, एवं पीठकादिष्यपि विभापा। ३ भत्र भावना कृतपोपयो.

·पोपधः ब्रापर्यपोपधः, अत्र परणीय चर्य 'भयो यदि त्यस्मादधिकारात् 'गदमदचरयमश्चानुपसर्गात्' (पा० ३-१-१००) इति यत, ग्राम-कुशलानुपानं, यधोक-"ग्राम येदा ब्रह्म तपो, प्रम ज्ञान च शाश्वतम् ।" ब्रह्म च तत् चर्य चेति समासः शेपं पूर्ववत् । तथा अन्यापारपोरधः । एत्य पुण भावत्यो एस-आहारपोसधो दुविधो-देसे सर्व य, देसे अमुगा विगती आयंबिलं या एफसि या दोघा, सपे चतुविधोऽयि आहारो अहोरत्तं पञ्चक्खातो, सरीरपोपधो पहाणुपट्टणवण्णगविले- पणपुष्पगंधतंयोटाणं यत्याभरणाणं च परिधागो य, सोवि देसे सवे य, देसे अमुगं सरीरसकार करेमि अमुगं न करेमित्ति, सपे अहोरतं, पंभरपोपधो देस सपे य, देसे दिवारत्तिं एफसि दो वा पारेत्ति, सो अहोरत्तिं वंभयारी भवति, अवाधारे पोसधो दुपिहो देस सपे य, देस अमुगं यावार ण करेमि, सपे सयलवावारे हलसगडघरपरकमादीओ णं करेति, एत्य जो दंसपोसधंफरति सामाइयं फरेति या ण या, जो सयपोसधं करेति सो णियमा कयसामाइतो, जति ण करेति तो णियमा पंचिमति, त कहिं !, चेतियपरे साधूमूले या परे वा पोसघसालाए वा उम्मुकमणिसुवण्णो पढतो पोत्थगं वा वायंती 14 नभांग एप:-भरपोपयो विविधः-देशतः सर्वतश्र, देश भमुका विकृतिः भाषामाम्लं चा एकशो दिर्वा, सर्वतचतुर्विधोऽप्याहारोऽहोरा RAIm, hi: पानोरनरविदंपनपुगताम्यूठाना पसाभरणानां च परित्यागात्, सोऽपि देशतः सर्वतश्च देशवोऽमुकं शरीरसत्कार करोम्यमुकं ममम, मोगरा, मनोधी दंशतः संयंतम, देयतो दिया रायी या एक दिवा, सर्वतोऽहोरा समचारी भवति, भन्यापारपोपयो द्विवियो 2034 मारा मनोमि सतः सस्ठम्यापारान् इसराटगृहपराक्रमादिमान् न करोति, अत्रयो देशपोपधं करोति सामायिकं करोति वा : मोतिम निमार सामापिस, परिन करोति तदा नियमान्यते, तत् छ ?, चैत्यगृहे साधुमूले वा गृहे वा पोपधशालायां या, मुरमुरमः पान पुम पापाएपन् ·(मस्यास्य गए. सापहर आयश्यक पारिभ- द्रीया ॥८२५॥ स्पत्तौ सत्र स्वयं गमनायोगात् पृतिमाफारमस्यासमयसिनोमुभिपूर्वक स्कासितादिशब्दकरणेन समपासितकार पोपपता शब्दस्पानुपातनम्-उधारण ताग येन परकीयक्षपणपिपरमनुपतस्यसापिसि, सपा रूपानुपासा-शभिएशीतदेशाद पनि प्रयोजनभाये शम्दगनुसारयत एप परेषां समीपानयनार्थ स्पशरीररूपदर्शन रूपानुपासा, सथा पहिरपुरगलमपा अभिहीत. देशावू पहिः प्रयोजनभावे परेषां प्रभोधनाय गवादिक्षेपा पुद्गलमप इति भावना, देशापकाशिकमेतदर्थमभिएरोमा भूर पहिर्गमनागमनादिव्यापारगनितः मामुपमई इति, स प स्वयं कृतोऽन्येन पा फारित इति न फथित् फसे विशेष प्रत्युत गुणा स्ययंगाने पिथपिने परम पुनरनिपुणत्यादभिरिति कसं प्रसकेन । व्यापार सातिधार विसीय शिक्षापदमत, मधुना लसीयमुख्यसे, सोदै सूपम्- पोसहोपपासे पापिहे पसस्ते, संजहा-आहारपोसहे सरीरसपारपोसह पंभमेरपोरहे अध्यापारपोराहे, पोसहोपपासरस समणो इमे पश्चा, तंगहा-अप्परिलहियाप्परिलहिपसिनासंभारए अपममिगप्पमधिप. सिमासंवारए अप्पपिलहियाप्परिलहियउधारपासपणभूमीभो अप्पमनिगाप्पमधिपउधारपासपण. भूमीभो पोसहोषपासस्स सम्म अणणुपाल(ण)गा ॥११॥ (सूर्य) पोपपशम्दो रुच्या पर्यसु पसे, पर्याणि पाएम्पादिसिधया, पूरणात् पर्व, भोपपरदेसुरमाविमा पॉप उपय. राने पापभोपपासा नियमविशेषाभिमान दे पोषधोपचास इति, भयेप पोपपोपमासयधि: FAR, सपा-माहा. रपोपमागाक्षारामतीतः सविषयललिमिल पोपच भावारपोपपा, माहारनिमिधर्मपूरण पति भापता, एवं शारीरसकार.

·पोषधः ब्रह्मचर्यपोपधा,अत्र चरणीयं चथै 'अयो यदि'त्यस्मादधिकारात् 'गदमदचरयमश्चानुपसर्गात्' (पा०३-१-१००) इति यत्, ब्रह्म-कुशलानुष्ठान, यधोकं-"ब्रह्म वेदा ब्रह्म तपो, ब्रह्म ज्ञान च शाश्वतम् ।" ब्रह्म च तत् चर्य चेति समासः शेपं पूर्ववत् । तथा अन्यापारपोरधः । एत्य पुण भावत्यो एस-आहारपोसधो दुविधो-देसे सधे य, देसे अमुगा विगती आयंबिलं या एफसि या दो या, सपे चतुषिधोऽवि आहारो अहोरचं पञ्चरखातो, सरीरपोषधो ण्हाणुषहणवण्णगविले- यणपुष्पगंधतंयोलाणं यत्याभरणाणं च परिचागो य, सोवि देसे सघे य, देसे अमुगं सरीरसकारं करेमि अमुगं न करेमित्ति, सघे अहोरत्तं, भरपोपधो देसे सपे य, देसे दिवा रत्तिं एकसिं दो वा पारेत्ति, सधे अहोरति घंभयारी भवति, अघावारे पोसधो दुविहो देसे सपे य, देसे अमुगं वावारं ण करेमि, सघे सयलवावारे हलसगडघरपरकमादीओ णं फरेति, एत्थ जो देसपोसधं करेति सामाइयं करेति या ण या, जो सयपोसधं करेति सो णियमा कयसामाइतो, जति ण करेति तो णियमा पंचिजति, त कहिं !, चेतियघरे साधूमूले या घरे या पोसघसालाए या उम्मुकमणिसुवष्णो पढंतो पोत्यगं या पायंतो १ नभांरा एपः-भारपोपलो विविधः-देशतः सर्वतम, देशे प्रमुग विकृतिः भाषामाग्लं पा एकमो दिवा, सर्वतमनुर्विधोऽप्पाहारोझोराम प्रत्यायपाः, पौरपोपमः पानोसनवपंडरिपनपुप्पगन्धतामूलानो पसाभरणानां च परिलागाद, सोऽपि देशतः सर्वतम देशवोऽमुशरीरसकार करोम्म मुकं न करोनि, सर्वतोभोरा, मसपशेपभो देशतः सर्पत, देशतो दिया रात्री या एस्सो दिवा, सर्वतोऽशोरानं मगचारी भवति, भासापारपोपयो विविधो द: Rai देतोऽमुम्ससारे न कोनि सपंत:सालम्पापारान् इलशम्टगृहपराकमादिमन् न करोति, मन यो देशपोप करोति सामायिकं करोति या नपा, यः सरोप करोति स निमात् विसामापिकः, पहिन मोति तदा नियमानम्म्यते, सत् क, पत्यगृहे साधुमूले पा गृहे पा पोशालायो पा, उम्मुरूमनिमुपनः पठन् पुन या यापयन् ·पोषधः ब्रह्मचर्यपोषधः, अत्र चरणीयं चर्य 'अवो यदि त्यस्मादधिकारात् 'गदमदचरयमश्चानुपसर्गात्' (पा०३-१-१००) इति यत्, ब्रह्म-कुशलानुष्ठान, यथोकं-"ब्रह्म वेदा ब्रह्म तपो, ब्रह्म ज्ञान च शाश्वतम् ।" ब्रह्म च तत् चर्य चेति समासः शेषं पूर्ववत् । तथा अन्यापारपोरधः । एत्य पुण भावत्यो एस-आहारपोसधो दुविधो-देसे सधे य, देसे अमुगा विगती आयंबिलं या एफसि वा दो पा, सपे चतुविधोऽवि आहारो अहोरत्तं पञ्चक्खातो, सरीरपोपधो पहाणुपट्टणवण्णगविले- घणपुप्फगंधतंत्रोलाणं वत्थाभरणाणं च परिचागो य, सोयि देसे सपे य, देसे अमुगं सरीरसफारं करेमि अमुगं न करेमित्ति, सपे अहोरतं, पंभचेरपोपधो देसे सपे य, देसे दिवा रत्ति एफसि दो या पारेत्ति, सये अहोरत्तिं वंभयारी भवति, अपावारे पोमधो दुविहो देसे सपे य, देसे अमुगं यावारंण करेमि, सघे सयलवावारे हलसगडघरपरफमादीओ णं करेति, एस्थ जो देसपोसधं करेति सामाइयं करेति वा ण या, जो सयपोसधं करेति सो णियमा कयसामाइतो, जति ण करेति तो णियमा पंचिजाति, तं फहिं , चेतियघरे साधूमूले वा घरे या पोसधसालाए वा उम्मुफमणिसुवण्णो पढंतो पोत्थगं या वायतो भत्र पुन पार्थ एष:-माहारपोधो द्विविधा-देशतः सर्वतच, देशे भगुमा विकृतिः आचामाग्लं पा एकशो द्विा, सर्वतश्चतुर्विधोऽप्याहारोऽहोरानं प्रसारपातः, परपोरधः पानोसनयणकविलेपनपुप्पगन्धतालाना पसाभरणानां च परित्यागान् , सोऽपि देशतः सर्वतश्च देशतोऽमुकं शरीरसत्कार करोग्यमुके न कोमि, सतोहोरात्रं, प्रक्षोपयो देशराः सर्वतश्व, देशतो दिया रात्री या पुकदो द्विषों, सर्वतोऽहोरानं ब्रह्मचारी भवति, अध्यापारपोपधो द्विविधो सा: मतय, देशतोऽमुझे व्यापार न करोमि सर्पतः सकलण्यापारान् हलाकटगृहपराक्रमादिकान् न करोति, अन यो देशपोपधं करोति सामायिकं करोति या न पा, पः सगोषधं फोनि म निमार कृतसामापिका, यदिन फरोति तदा नियमामध्यते, तत् क १, चैत्यगृहे साधुमूले या गृहे या पोपधशालायो पा, उम्गुणमनिमुपर्णः परन् उमऊ या पापपन् ·६प्रत्यार नाध्य शायफम्र ताधि० आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥८३५॥ त्पत्तौ तत्र स्वयं गमनायोगात् वृत्तिप्राकारप्रत्यासन्नवर्तिनो बुद्धिपूर्वकं क्षुत्कासितादिशब्दकरणेन समयासितकान बोधयतः शब्दस्यानुपातनम्-उच्चारणं तादृग् येन परकीयश्रवणविवरमनुपतत्यसाविति, तथा रूपानुपात:-अभिगृहीतदेशाद् यहिः प्रयोजनभावे शब्दमनुच्चारयत एव परेषां समीपानयनार्थ स्वशरीररूपदर्शनं रूपानुपातः, तथा वहिः पुद्गलप्रक्षेपः अभिगृहीत- देशाद् वहिः प्रयोजनभावे परेषां प्रबोधनाय लेष्ट्वादिक्षेपः पुद्गलप्रक्षेप इति भावना, देशावकाशिकमेतदर्थमभिगृह्यतेमा भूद वहिर्गमनागमनादिव्यापारजनितः प्राण्युपमई इति, स च स्वयं कृतोऽन्येन वा कारित इति न कश्चित् फले विशेषः प्रत्युत गुणः स्वयंगमने ईर्यापथविशुद्धः परस्य पुनरनिपुणत्वादशुद्धिरिति कृतं प्रसङ्गेन ॥ व्याख्यातं सातिचारं द्वितीयं शिक्षापदव्रतं, अधुनां तृतीयमुच्यते, तत्रेदं सूत्रम्- पोसहोववासे चउब्विहे पन्नत्ते, तंजहा-आहारपोसहे सरीरसफारपोसहे यंभचेरपोसहे अव्वापारपोसहे. पोसहोववासस्स समणो० इमे पञ्च०, तंजहा-अप्पडिलेहियदुप्पडिलेहियसिज्जासंधारण अपमजियदुप्पमनिया सिजासंधारए अप्पडिलेहियदुप्पडिलेहिपउचारपासवणभूमीओ अप्पमज्जियदुप्पमनियउचारपासपण- भूमीओ पोसहोववासस्स सम्म अणणुपाल(लोया ॥ ११॥ (सूत्रं) इह पौपधशब्दो रूड्या पर्यसु वर्त्तते, पर्वाणि चाष्टम्यादितिथयः, पूरणात् पर्व, धर्मोपचयहेतुत्वादित्यर्थः, पापणे उपय- सनं पौषधोपवासः नियमविशेषाभिधानं चेदं पोषधोपवास इति, अयं च पोपधोपवासश्चतुर्विधः प्रक्षमः, तद्यथा-'आहा- रपोपधः आहारःप्रतीतः तद्विपयस्तन्निमित्तं पोषध आहारपोपधः, आहारनिमित्तं धर्मपूरणं पर्वेति भावना, एवं शरीरमकार- ·पोपधः ब्रह्मचर्यपोषधः, अत्र चरणीयं चर्य 'अवो यदि'त्यस्मादधिकारात् 'गदमदचरयमश्चानुपसर्गात्' (पा०३-१-१००) इति यत्, ब्रह्म-कुशलानुष्ठान, यथोकं-"ब्रह्म वेदा ब्रह्म तपो, ब्रह्म ज्ञानं च शाश्वतम् ।” ब्रह्म च तत् चर्य चेति समासः शेषं पूर्ववत् । तथा अव्यापारपोरधः । एत्य पुण भावत्यो एस-आहारपोसधो दुविधो-देसे सधे य, देसे अमुगा विगती आयविलं वा एकसि या दो घा, सघे चतुषिधोऽवि आहारो अहोरत्तं पञ्चक्खातो, सरीरपोपधो हाणवट्टणवण्णगयिले- वणपुप्फगंधतंवोलाणं यत्याभरणा णं च परिचागो य, सोवि देसे सवे य, देसे अमुग सरीरसकार करेमि अमुगं न करेमित्ति, मपे अहोरत्त, वंभचेरपोपयो देसे सपे य, देसे दिवारत्तिं एफसि दो या पारेत्ति, सघे अहोरत्तिं वंभयारी भवति, अपावारे पोमधो दुविहो देसे सपे य, देसे अमुगं वावारं ण करेमि, सघे सयलवावारे हलसगडघरपरकमादीओ ण करेति, एत्थ जो देसपोसधं करेति सामाइयं करेति या ण या, जो सवपोसधं करेति सो णियमा कयसामाइतो, जति ण करेति तो णियमा पंचिजति, तं कहिं !, चेतियपरे साधूमूले या घरे या पोसघसालाए या उम्मुफमणिसुवण्णो पढंतो पोत्थगं या यायतो १ भय पुनभांगाध पर:-माहारपोधो द्विविधः-देशतः सर्वतश्च, देशे अमुका विकृतिः आघामाम्लं वा एकशो द्विा, सर्वतश्चतुर्विधोऽप्याहारोऽहोरानं प्रतापपातः, तरीरपोपधः पानोदनिरणकरिलेपनपुष्पगन्धतामूलाना पसाभरणानां च परित्यागात्, सोऽपि देशतः सर्वतश्च देशतोऽमुकं शरीरसरकारं करोग्यमुकं मकरोनि, संतोमोरा, प्रलपर्योपयो देशतः सर्वतच, देशतो दिया रात्री वा एकशो द्विा, सर्वतोऽहोरानं ग्रह्मचारी भवति, अव्यापारपोपधो द्विविधो सा: पर्वता, देशनोऽमुकंप्यापार न करोमि सर्वतः सकलम्यापारान् इलशकटगृहपराक्रमादिकान् न करोति, अत्र यो देशोषधं करोति सामायिकं करोति पा नया, परोप, फरोनि स निमाम् कृतप्तामायिका, यदि न करोति तदा नियमान्यते, तत् छ ?, चैत्यगृहे साधुमूले वा गृहे घा पोषधशालायो वा, उम्मुनमनिमुर: पटन् गुमझ पा पापयन् ·-- आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥८३४॥ । वाग्दुष्प्रणिधानं कृतसामायिकस्यासभ्यनिष्ठुरसावद्यवाक्प्रयोग इति, उक्तं च-"कडसामइओ पुपं युद्धीए पेहितूण भासेजा। प्रत्यार सइ हिरवजं वयणं अण्णह सामाइयं ण भवे ॥२॥" कायदुष्प्रणिधानं कृतसामायिकस्यामत्युपेक्षितादिभूतलादी करच नाध्य रणादीनां देहावयवानामनिभृतस्थापनमिति, उकं च-"अणिरिक्खियापमजिय धंडिले ठाणमादि सेवेन्तो। हिंसाभावेपि ण सो कडसामइओपमादाओ॥१॥" सामायिकस्य स्मृत्यकरणं-सामायिकस्य सम्बन्धिनीया स्मरणा स्मृतिः-उपयोगलक्षणा ताधिक तस्या अकरणम्-अनासेवनमिति, एतदुक्तं भवति-प्रवलप्रमादवान् नैव स्मरत्यस्यां वेलायां मया यत्सामायिक कर्तव्यं कृतं न कृतमिति वा, स्मृतिमूलं च मोक्षसाधनानुष्ठानमिति, उक्तं च-"ण सरइ पमादजुत्तो जो सामइयं कदा तु कातपं। फतमकतं वा तस्स हु कयंपि विफलं तयं णेयं ॥१॥" सामायिकस्यानवस्थितस्य करणं अनवस्थितकरणं, अनवस्थितमल्पकालं या फर• णानन्तरमेव त्यजति, यथाकथञ्चिद्वाऽनवस्थितं करोतीति, उक्कं च-"कातूण तक्खणं चिय पारेति करेति या जधिच्छाए। अणवठियं सामइयं अणादरातो न तं सुद्धं ॥१॥" उक्तं सातिचारं प्रथमं शिक्षापदग्रतमधुना वितीर्य प्रतिपादयताह- दिसिव्वयगहियस्स दिसापरिमाणस्स पदिणं परिमाणकरणं देसावगासियं, देसावगासियरस समणो इमे पञ्च०, तंजहा-आणवणप्पओगे पेसवणप्पओगे सद्दाणुवाए ख्वाणुवाए यहिया पुग्गलपकवे ॥१०॥(सूर्य) १ कृतसामायिकः पूर्व बुद्धया प्रेक्ष्य मापेत । सदा निरवचं वचनमन्यथा सामायिकं न भवेत् ॥ ॥ २ अनिरीक्ष्यामृन्य स्थगिलान् स्पानादि सेक. मानः । हिंसाऽभावेऽपि न स कृतसामायिक प्रमादात् ॥ ॥३न सरति प्रमादयुक्तो यः सामायिकं तु फदा कतपं । कृतमहतं या उस हममपि विफलं तकत् ज्ञेयं ॥ ॥ कृत्वा तरक्षणमेव पारयति करोति वा यरच्या। अनयस्थितं सामायिकमनादरात् न तत् गुदम् ॥

·दिगमतं मागू व्याख्यातमेय तद्गृहीतस्य दिपरिमाणस्य दीर्घकालस्य यांवजीवसंवत्सरचतुर्मासादिभेदस्य योज- नशतादिरूपत्वात् प्रत्यहं तावत्परिमाणस्य गन्तुमशक्तरयात् प्रतिदिन-प्रतिदिवसमित्येतच्च प्रहरमुहूर्त्तापलक्षणं प्रमाण- करण-दिवसादिगमनयोग्यदेशस्थापनं प्रतिदिनप्रमाणकरण देशावकाशिक, दिगवतगृहीतदिक्परिमाणस्यैकदेशः-अंशः तमिसयकाग:-गमनादिचेप्यास्थानं देशायकाशस्तेन निर्वृत्तं देशावकाशिकं, एतच्चाणुव्रतादिगृहीतदीर्घतरकालावधिवि- रतेरगि प्रतिदिनमहेपोपलक्षणमिति पूग्या वर्णयन्ति, अन्यथा तद्विपयसझेपाभावाद् भावे वा पृथशिक्षापदभावप्र. ममादित्यलं विस्तरेण । एघ य सपदितं आयरिया पण्णवयंति, जधा सप्पस्स पुर्व से वारसजोयणाणि विसओ आसि, पमा विजायादिएण गोमारतेण जोयणे दिठिविसमो से ठवितो, एवं सावओवि दिसिवतागारे वहुयं अवरझियाउ, पच्छा देसापगासिएणं तंपि ओसारेति । अथवा विसदिहतो-अगतेण एकाए अंगुलीए ठवितं, एवं विभासा । इदमपि मिक्षामतमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यत आह-'देसा० देशायकाशिकस्य-प्रागनिरूपितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पनातिनारा सातव्या न ममाचरितच्याः, तद्यथा-'आनयनप्रयोगः' इह विशिष्टे देशाधि(दि)के भूदेशाभिग्रहे परतः स्वयं गमनायोगापदन्यः सचित्तादिद्न्यानयने प्रयुज्यते सन्देशकप्रदानादिना त्वयेदमानेयमित्यानयनप्रयोगः, बलात् विनियोग्यः प्रेप्यः तस्य प्रयोगः यथाऽभिगृहीतपरविचारदेशव्यतिक्रमभयात् त्वयाऽवश्यमेव गत्वा मम गवाद्यानेयमिदं वा तत्र कन्यमित्येयंभूतःप्रेप्यप्रयोगः तथा शब्दानुपातः स्वगृहवृत्तिप्राकारकादिव्यवच्छिन्नभूदेशाभिग्रहेऽपि वहिः प्रयोजनो. बाराममाः प्रशारपन्नि, पया पूर्व तस्स सर्पम्प दादश योजनानि विषय भासीत् , पश्चाद्विद्यावादिनाऽपसारयता योजने तस्य दृष्टिविषयः wifimभारनिनिमारेदादयान पवारसायशिकेन सदापरसारयति। अथवा विपाष्टान्तः-अगदेनैकस्यामहुली स्थापित, एवं विभाषा

·आवश्यक
हारिम-
द्रीया
नाध्य.
॥८३४॥
बागूदुष्प्रणिधानं कृतसामायिकस्यासभ्यनिष्ठुरसावद्यवाक्प्रयोग इति, उक्तं च-"कडसामइओ पुपं युद्धीए पेहितूण भासेजा। ६
सह णिरवजं वयणं अण्णह सामाइयं ण भवे ॥२॥ कायदुप्पणिधानं कृतसामायिकस्याप्रत्युपेक्षितादिभूतलादो करच-
रणादीनां देहावयवानामनिभृतस्थापनमिति, उक्तं च-"अणिरिक्खियापमजिय धंडिल्ले ठाणमादि सेवेन्तो। हिंसाभावेवि
ण सो कडसामइओ पमादाओ॥१॥" सामायिकस्य स्मृत्यकरणं-सामायिकस्य सम्बन्धिनीया स्मरणा स्मृतिः-उपयोगटक्षणा
वाधिक
तस्या अकरणम्-अनासेवनमिति, एतदुक्तं भवति-प्रवलप्रमादवान् नैव स्मरत्यस्यां वेलायां मया यत्सामायिक कर्तव्यं कृतं
न कृतमिति या, स्मृतिमूलं च मोक्षसाधनानुष्ठानमिति, उक्तं च-"ण सरइ पमादजुत्तो जो सामइयं कदातु कातपं । कतमकतं
वा तस्स हु कयंपि विफलं तयं यं ॥१॥" सामायिकस्यानवस्थितस्य करणं अनवस्थितकरणं, अनवस्थितमल्पकालं या कर-
णानन्तरमेव त्यजति, यथाकथञ्चिद्वाऽनवस्थितं करोतीति, उफच-"कातूण तक्सणं चिय पारेति करेति वा जधिच्छाए।
अणवद्वियं सामइयं अणादरातो न तं सुद्धं ॥ १॥" उक्तं सातिचारं प्रथमं शिक्षापदप्रतमधुना द्वितीयं प्रतिपादयनाद-
दिसिव्वयगहियस्स दिसापरिमाणस्स पदिणं परिमाणकरणं देसावगासियं, देसायगासिघस्स समणो मे
पश्च०, तंजहा-आणवणप्पओगे पेसवणप्पओगे सद्दाणुवाए ख्वाणुवाए पहिया पुग्गलपक्खेवे ।। १० ॥ (सूर्य)
कृतसामायिकः पूर्व वुद्धया प्रेक्ष्य भाषेत । सदा निरवचं वचनमन्यथा सामायिकं न भवेत् ॥1॥ २ अनिरीश्याप्रमृज्य पगिटान पानादि सेय.
मानः । हिंसाऽभावेऽपि न स कृतसामायिक प्रमादात् ॥१॥३न सरति प्रमादयुक्तो यः सामायिकं तु फा कतव्यं । कृतमहतं या सहमति
विफलं तक यं ॥1॥ ४ करवा तरक्षणमेव पारयति करोति वा यस्यया । अनवस्थितं सामायिकमनादरात् न तन् गुवम् ॥1॥

·दिग्नतं मागू व्याख्यातमेव तद्गृहीतस्य दिपरिमाणस्य दीर्घकालस्य यांवज्जीवसंवत्सरचतुर्मासादिभेदस्य योज- नशतादिरूपत्वात् प्रत्यहं तावत्परिमाणस्य गन्तुमशकस्यात् प्रतिदिन-प्रतिदिवसमित्येतच्च प्रहरमुहूर्ताद्युपलक्षणं प्रमाण- करणं-दिवसादिगमनयोग्यदेशस्थापनं प्रतिदिनप्रमाणकरणं देशावकाशिकं, दिगवतगृहीतदिपरिमाणस्यैकदेशः-अंशः तस्मितवकाश:-गमनादिचेप्यास्थानं देशावकाशस्तेन निर्वृत्तं देशावकाशिक, एतच्चाणुप्रतादिगृहीतदीर्घतरकालावधिवि- रतेरपि प्रतिदिनसहेपोपलक्षणमिति पूग्या वर्णयन्ति, अन्यथा तद्विषयसलैपाभावाद् भावे वा पृथशिक्षापदभावप्र. समादित्यलं विस्तरेण । ध य सप्पदिईत आयरिया पण्णवयंति, जधा सप्पस्स पुर्व से वारसजोयणाणि विसओ आसि, पच्छा विजावादिएण ओसारेतेण जोयणे दिठिविसओ से ठवितो, एवं सावओवि दिसिबतागारे बहुयं अवरझियाउ, पच्छा देसावगासिएणं तंपि ओसारेति । अथवा विसदिठंतो-अगतेण एकाए अंगुलीए ठवितं, एवं विभासा । इदमपि शिक्षामतमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यत आह-'देसा० देशाव काशिकस्य-प्रागनिरूपितशब्दार्थस्य श्रमणोपासकेनामी पातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्याः, तद्यथा-'आनयनप्रयोगः' इह विशिष्टे देशाधि(दि)के भूदेशाभिग्रहे परतः स्वयं गमनायोगाद्यदन्यः सचित्तादिद्रव्यानयने प्रयुज्यते सन्देशकप्रदानादिना त्वयेदमानेयमित्यानयनप्रयोगः, चलात् विनियोग्यः प्रेयः तस्य प्रयोगः यथाऽभिगृहीतपरविचारदेशव्यतिक्रमभयात् त्वयाऽवश्यमेव गत्वा मम गवाद्यानेयमिदं वा तत्र कर्तव्यमित्येवंभूतःप्रेप्यप्रयोगः। तथा शब्दानुपातः स्वगृहवृत्तिप्राकारकादिव्यवच्छिन्नभूदेशाभिग्रहेऽपि वहिः प्रयोजनो. भासपंरान्तमाधापाः प्रज्ञापयन्ति, यथा पूर्व तस्य सर्पस्य द्वादश योजनानि विषय आसीत् , पश्चाद्विद्यावादिनाऽपसारयता योजने तस्य दृष्टिविषयः म्पारिता, एवं धायकोऽपि दिग्यताकार पद्धपरादवान् पश्चात् देशापकाशिकेन तदपरसारयति । अथवा विषदृष्टान्तः-अगदेनेकस्यामगुलौ स्थापित, एवं विभापा - ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया 4 ॥८३३ ।। त्यत्र श्रमण इव चोकं न तु श्रमण एवेति यथा समुद्र इव तडागः न तु समुद्र एवेत्यभिप्रायः । तथोपपातो विशेषकः, मित्याख्य साधुः सर्वार्थसिद्ध उत्पद्यते श्रावकस्त्वच्युते परमोपपातेन जघन्येन तु द्वावपि सौधर्म एवेति, तथा चोकं-"अपिराधित- नाभ्य । सामण्णस्स साधुणो सावगस्स उ जहण्णो । सोधम्मे उववातो भणिओ तेलोकदंसीहिं ॥१॥" तथा स्थितिभैदिका, साधो. रुत्कृष्टा त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमाणि जघन्या तु पल्योपमपृथक्त्वमिति, श्रावकस्य तूत्कृष्टा द्वाविंशतिः सागरोपमाणि जपन्या तु पल्योपममिति । तथा गतिभैदिका, व्यवहारतः साधुः पञ्चस्वपि गच्छति, तथा च कुरटोत्कुरुटौ नरकं गतौ कुणाला- दृष्टान्तेनेति श्रूयते, श्रावकस्तु चतसृषु न सिद्धगताविति, अन्ये च व्याचक्षते-साधुः सुरगती मोक्षे च, श्रावकस्तु पत- सप्वपि।तथा कपायाश्च विशेषकाः, साधुः कपायोदयमाश्रित्य सङ्ग्वलनापेक्षया चतुस्त्रिद्वयेककपायोदयवानकपायोऽपि भवति छद्मस्थवीतरागादिः, श्रावकस्तु द्वादशकपायोदयवान् अष्टकपायोदयवांश्च भवति, यदा द्वादशकपाययांस्तदाऽनन्तानुसन्ध वर्जा गृह्यन्ते, एते चाविरतस्य विज्ञेया इति, यदा त्वष्टकपायोदयवान् तदाऽनन्तानुवन्धिअप्रत्याख्यानकपायपओ इति, एते च विरताविरतस्य। तथा वन्धश्च भेदकः, साधुर्मूलप्रकृत्यपेक्षया अष्टविधवन्धको वा सप्तविधयन्धको वा पदविधरन्धको वा एकविधवन्धको वा, उक्तं च-"सत्तविधवंधगा हुँति पाणिणो आउवजगाणं तु । तह सुहुमसंपरागा छपिहबंधा पिणि दिवा ॥१॥ मोहाउयवजाणं पगडीणं ते उ वंधगा भणिया । उवसंतखीणमोहा केवलिणो एगविधधा ॥२॥ ते पुण In १ भविरावधामण्यस्य साधोः श्रावकस्यापि जघन्यतः। सौधर्मे उपपातो भगितलोश्यदर्शिभिः ॥ ॥२ सप्तविधयन्धका भवन्ति प्रागिन मापुजाना । तथा सूक्ष्मसंपरायाः पदिपवन्धा विनिर्दिष्टाः॥१॥मोहायुर्वजांना प्रकृतीना ते नुबन्धका मणिताः । उपशान्तीगमोही केवलिन एविधवाः ॥ २॥ ते पुन•

·-
दुसमयठितीयरस बंधगा ण पुण संपरागरस । सेलेसीपडिवण्णा अवंधगा होति विष्णेया ॥३॥" श्रावकस्तु अष्टविध.
बन्धको वा सप्तविधबन्धको वा । तथा वेदनाकृतो भेदः, साधुरष्टानां समानां चतरुणां वा प्रकृतीनां वेदका, श्रावकस्तु
नियमादष्टानामिति । तथा प्रतिपत्तिकृतो विशेषः, साधुः पञ्च महाप्रतानि प्रतिपद्यते,श्रावकस्त्वेकमशुवतं द्वे त्रीणि चत्वारि
पच वा, अधया साधुः सकृत् सामायिक प्रतिपद्य सर्वकालं धारयति, श्रावकस्तु पुनः २ प्रतिपद्यत इति । तथाऽति-
क्रमो विशेषका, साधोरेकप्रतातिक्रमे पश्चातातिक्रमः, श्रावकस्य पुनरेकस्यैव, पाठान्तरं या, किं च-इतरश्च सर्वशब्दं न
प्रयुक्त, मा मूद्देशविरतेरप्यभाव इति, आह च-'सामाइयंमि उ कए' 'सघंति भाणिऊणं' गाहा, सर्वमित्यभिधाय-सर्व
सावधं योगं परित्यजामीत्यभिधाय विरतिः खलु यस्य 'सर्वा' निरवशेषा नास्ति, अनुमतेर्नित्यप्रवृत्तत्वादिति भावना, स
एवंभूतः सर्पपिरतियादी 'चुफइत्ति भ्रश्यति देशविरतिं सर्वविरतिं च प्रत्यक्षमृपायादित्यादित्यभिप्रायः । पर्याप्त प्रसङ्गेन
प्रकृतं मस्तुमः । इदमपि च शिक्षापदव्रतमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यत आह-सामाइपरस समणों [गाहा], सामा-
पिकस्य प्रमणोपासकेनामी पयातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्याः, तद्यथा-मनोदुष्प्रणिधानं, प्रणिधान-प्रयोगः दुष्टं
प्रणिधानं दुप्पणिधान मनमो दुष्प्रणिधानं मनोदुप्पणिधान, कृतसामायिकस्य गृहसस्केतिकर्तव्यतासुकृतदुष्कृतपरिचिन्त-
नमिति, उर्फ च-"सामाइयंति (तु)कातुं घरचिन्तं जो तु-चिंतये सहो । अट्टवसट्टमुवगतो निरत्ययं तस्स सामइयं ॥१॥
मिमपपिनिगम भरा न पुनः सापरापिकस्य । टेसीप्रतिपना भवन्धका भवन्ति विज्ञेया॥३॥ २ सामायिक(त) कृत्वा गृहचिन्तां (कार्य)
पम्युमिनरेगा माननामुपगतो निरय सम्म मामापिकम् ॥१॥

·आवश्यक हारिभ- द्रीया 11८३२॥ पंडिकमति, पच्छा आलोएत्ता वंदति आयरियादी जधारातिणिया, पुणोवि गुरुं वंदित्ता पडिलेहित्ता णियिहो अप्रत्याख्या पुच्छति पढति वा, एवं चेतियाइएसुवि, जदा सगिहे पोसधसालाए या आवासए वा तत्थ णपरि गमणं णस्थि, जो नाध्य धाई इड्ढीपत्तो(सो) सबिड्डीए एति, तेण जणस्स उच्छाहोवि आदिता य साधुणो सुपुरिसपरिग्गहेणं, जति सो कयसामाइतो पति ताधे आसहत्थिमादिणा जणेण य अधिकरणं वदृति, ताधे ण करेति, कयसामाइएण य पादेहिं आगंतयं, तेणं ण करेति, आगतो साधुसमीवे करेति, जति सो सावओ तो ण कोइ उद्वेति, अह अहाभद्दओ ता पूता कता होतुत्ति भण(ण)ति, ताधे पुवरइतं आसणं कीरति, आयरिया उहिता य अच्छंति, तत्थ उठेतमणुढेते दोसा विभासितपा, पच्छा सो इट्टी- पत्तो सामाइयं करेइ अणेण विधिणा-करेमि भन्ते ! सामाइयं सावजं जोगं पच्चक्खामि दुविधं तिविधेण जाव नियम पन्जु. वासामित्ति, एवं सामाइयं काउं पडिकंतो वंदित्ता पुच्छति, सो य किर सामाइयं करेंतो मउड अवणेति कुंडलाणि णाममुई १ प्रतिकामति, पश्चात् आलोच्य वन्दते आचार्यादीन् यथारालिक, पुनरपि गुरु वन्दित्वा प्रतिलिण्य निविष्टः पृच्छति पटति या, एवं चैत्यादिप्यपि, यदा म्यगृहे | पौषधशालायां वा आवासके वा तदा नवरं गमनं नास्ति, यऋद्धिप्राप्तः स सर्वर्याऽऽयाति, तेन जनस्योरसाहः अपि च साधप भाप्ताः मुपुरुषपरिग्रहेण, परि स कृतसामायिक आयाति तदाऽवहस्त्यादिना जनेन चाधिकरणं वर्तते ततो न करोति, कृतसामायिकेन च पादाम्यामागन्तव्यं तेन न करोति, भागत: ms. समीपे करोति, यदि स श्रावकस्तदान कोऽपि अभ्युत्तिष्ठति, अथ यथाभद्रकस्तदाऽऽहतो भवस्विति भण्यते, तदा पूर्वाचितमासनं क्रियते, आचार्याधोरियताशि- टन्ति, तत्रोत्तिष्ठत्यनुत्तिष्ठति च दोपा विभापितव्याः, पश्चात् स ऋद्धिप्राप्तः सामायिकं करोत्यनेन विधिना-करोमि भदन्त! सामायिकं साप पोगं प्रत्याश्यामि | द्विविधं त्रिविधेन यावनियमं पर्युपासे इति, एवं सामायिकं कृत्वा प्रतिक्रान्तो वन्दिरवा पृच्छति, स किल सामायिक कुर्वन् मुटं भानयति कुण्डले नाममा ॥

·। पुष्फतंबोलपाधारगमादी वोसिरति। एसा विधी सामाइयस्स।आह-सावद्ययोगपरिवर्जनादिरूपत्वात् सामायिकस्यं कृतसा. मायिकश्रावको वस्तुतः साधुरेव, स कस्माद् इत्वरं सर्वसावघयोगप्रत्याख्यानमेव न करोति त्रिविधं त्रिविधेनेति?, अत्रोच्यते सामान्येन सर्वसावधयोगमत्याख्यानस्यागारिणोऽसम्भवादारम्भेप्यनुमतेरव्यवच्छिन्नत्वात,कनकादिषु चाऽऽत्मीयपरिग्रहाद- निवृत्तः, अन्यथा सामायिकोत्तरकाठमपि तदग्रहणमसङ्गात् साधुश्रावकयोश्च प्रपञ्चेन भेदाभिधानात् । तथा चाहग्रन्थकार:- सिरमा दुविधा गाहा, उयवातठिती गती कसाया प। पंधता वेदेन्ता पडिवजाइफमे पंच ॥ १॥ इह शिक्षाकृतः साधुप्रापफयोर्महान् विशेषः, सा च शिक्षा द्विधा-आसेवनाशिक्षा ग्रहणशिक्षा च, आसेवना-प्रत्युपे- क्षणादिमियारूपा, शिक्षा-अभ्यासः, तत्रासेयनाशिक्षामधिकृत्य सम्पूर्णामेव चक्रवालसामाचारी सदा पालयति साधुः, प्रायफस्तु न तत्काठमपि सम्पूर्णामपरिज्ञानादसम्भवाच, ग्रहणशिक्षा पुनरधिकृत्य साधुः सूत्रतोऽर्धतश्च जघन्येनाष्टौ प्रपनमातर उत्कृष्टतरतु पिलुमारपर्यन्तं गृहातीति, प्रायकस्तु सूत्रतोऽर्धतश्च जघन्येनाष्टौ प्रवचनमातर उत्कृष्टतस्तु पहनीपनि कायां यापदुभयतोऽर्धतस्तु पिण्डेपणां यावत्, नतु तामपिसूत्रतो निरवशेषामर्थत इति ।सूत्रप्रामाण्याच्च विशेषः, तथा पोफम्-"सामाइयंमि तु कते समणो इस सायमओ हवइ जम्हा । एतेण कारणेणं वहुसो सामाइयं कुजा॥१॥” इति, गाधापूर्ण प्राग व्याल्यातमेव, ठेगतस्तु व्याख्यायते-सामायिके मानिरूपितशब्दार्थे, तुशब्दोऽवधारणार्थः, सामायिक- पर कुनै न काउंप्रमण स-साधुरिव प्रारको भवति यस्मात्, एतेन कारणेन बहुशः-अनेकशः सामायिकं कुर्यादि- फापसी पर पिकि सामापिकर।

·आवश्यक हारिभ- द्रीया प्रित्याख्या नाध्यक धारका ताधिक पडिक्कमति, पच्छा आलोएत्ता वंदति आयरियादी जधारातिणिया, पुणोवि गुरुं वंदित्ता पडिलेहिता णिविट्ठो पुच्छति पढति वा, एवं चेतियाइएसुवि, जदा सगिहे पोसधसालाए वा आवासए या तत्ध णवरि गमणं गस्थि, जो इडीपत्तो(सो) सघिड्डीए एति, तेण जणस्स उच्छाहोवि आदिता य साधुणो सुपुरिसपरिग्गहेणं, जति सो कयसामाइतो एति ताधे आसहत्थिमादिणा जणेण य अधिकरणं वट्टति, ताधे ण करेति, कयसामाइएण य पादेहिं आगंतपं, तेणं ण करेति, आगतो साधुसमीवे करेति, जति सो सावओ तो ण कोइ उद्वेति, अह अहाभद्दओ ता पूता कता होतुत्ति भण(पण)ति, ताधे पुवरइतं आसणं कीरति, आयरिया उहिता य अच्छंति, तत्थ उठेतमणुढेते दोसा विभासितपा, पच्छा सो इट्टी- पत्तो सामाइयं करेइ अणेण विधिणा-करेमि भन्ते! सामाइयं सावजं जोगं पच्चक्खामि दुविधं तिविधेण जाप नियमं पशु- वासामित्ति, एवं सामाइयं काउं पडिकंतो वंदित्ता पुच्छति, सो य किर सामाइयं करतो मउडं अवणेति कुंडलाणि णाममुई 1८३२॥ १ प्रतिकामति, पश्चात् आलोच्य वन्दते भाचार्यादीन् यथारालिकं, पुनरपि गुरु वन्दित्वा प्रतिलिस्य निविष्टः पृच्छति परति पा, एवं चैत्याशियपि, यदा मारे पौषधशालायां वा आवासके वा तदा नवरं गमनं नास्ति, यऋद्धिप्राप्तः स सर्वर्षाऽऽयाति, तेन जनस्योरसाहः अपि च साधप पाहताः सुपुदरपरिप्रदेश, परि । स कृतसामायिक आयाति तदाऽश्वहस्त्यादिना जनेन चाधिकरणं वर्तते ततो न करोति, कृतसामायिकेन च पादाम्यामागन्तयं तेन न करोति, भागत: सा. समीपे करोति, यदि स श्रावकस्तदान कोऽपि भम्युत्तिष्ठति, भय यथाभदकस्तदाऽऽस्तो भवरिवति भण्यते, तदा पूर्वरचितमासनं क्रियते, आचार्यायोपिाहि. एन्धि, तनोत्तिष्ठत्यनुत्तिष्ठति च दोपा विभापितव्याः, पश्चात् स अदिमाप्तः सामायिक करोत्यनेन विधिना-कोमि भदन्त! सामायिकं साप पोगं प्रत्यापयामि रिति रितिधेन यावलियमं पर्युपासे इति, एवं सामायिकं कृत्या प्रतिक्रान्तो पन्दिावा पृच्छति, स किल सामायिकं कुर्वन् मुटं मानयति कुणाले नाममुमो ·पुप्फतंबोलपावारगमादी वोसिरति एसा विधी सामाइयस्सा आह-सावद्ययोगपरिवर्जनादिरूपत्वात् सामायिकस्यं कृतसा- मायिकः श्रावको पस्तुतः साधुरेव, स कस्माद् इत्वरं सर्वसावधयोगप्रत्याख्यानमेव न करोति त्रिविधं त्रिविधेनेति?, अत्रोच्यते, सामान्येन सर्वसावद्ययोगप्रत्याख्यानस्यागारिणोऽसम्भवादारम्भेष्वनुमतेरव्यवच्छिन्नत्वात,कनकादिषु चाऽऽत्मीयपरिग्रहाद- निवृत्तः, अन्यथा सामायिकोत्तरकालमपि तदग्रहणप्रसङ्गात् ,साधुश्रावकयोश्च मपञ्चेन भेदाभिधानात्।तथा चाहग्रन्थकारः-- सिक्खा दुविधा गाहा, उववातठिती गती कसाया य । बंधता वेदेन्ता पडिवजाइफमे पंच ॥१॥ इह शिक्षाकृतः साधुश्रावकयोमहान विशेषः, सा च शिक्षा द्विधा-आसेवनाशिक्षा ग्रहणशिक्षा 'च, आसेवना-प्रत्युपे- क्षणादिक्रियारूपा, शिक्षा-अभ्यासः, तत्रासेवनाशिक्षामधिकृत्य सम्पूर्णामेव चक्रवालसामाचारी सदा पालयति साधुः, श्रावकस्तु न तत्कालमपि सम्पूर्णामपरिज्ञानादसम्भवाच, ग्रहणशिक्षा पुनरधिकृत्य साधुः सूत्रतोऽर्थतश्च जघन्येनाप्टौ प्रवचनमातर उत्कृष्टतस्तु विन्दुसारपर्यन्तं गृह्णातीति, श्रावकस्तु सूत्रतोऽर्थतश्च जघन्येनाप्टौ प्रवचनमातर उत्कृष्टतस्तु पडूजीवनिकायां यावदुभयतोऽर्धतस्तु पिण्डैपणां यावत् , नतु तामपिसूत्रतो निरवशेषामर्थत इति । सूत्रप्रामाण्याच्च विशेषः, तथा चोकम्-"सामाइयंमि तु कते समणो इव सावओ हवइ जम्हा । एतेण कारणेणं वहुसो सामाइयं कुजा॥१॥” इति, गाथासूत्रं पार व्याख्यातमेव, लेशतस्तु व्याख्यायते-सामायिके प्रागनिरूपितशब्दार्थे, तुशब्दोऽवधारणार्थः, सामायिक- एवं कृते न शेपकालं श्रमण इव-साधुरिव श्रावको भवति यस्मात्, एतेन कारणेन वहुशः-अनेकशः सामायिकं कुर्यादि- उपवाम्यूलमायारादि न्युरगति, एप विधिः सामायिकस्य ।

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्याख्य नाध्य श्राराम ताधिक 11८३२॥ पडिकमति, पच्छा आलोएत्ता वंदति आयरियादी जधारातिणिया, पुणोवि गुरुं वंदित्ता पडिलेहिता णिपिहो पुच्छति पढति वा, एवं चेतियाइएसुवि, जदा सगिहे पोसधसालाए वा आवासए या तत्थ णपरि गमणं णस्थि, जो इड्ढीपत्तो(सो) सबिड्डीए एति, तेण जणस्स उच्छाहोवि आदिताय साधुणो सुपुरिसपरिगहेणं, जति सो कयसामाइतो एति ताधे आसहत्यिमादिणा जणेण य अधिकरणं चट्टति, ताधे ण करेति, कयसामाइएण य पादेहिं आगंतपं, तेणं ण फरेति, आगतो साधुसमी करेति, जति सो सावओ तो ण कोइ उद्वेति, अह अहाभद्दओ ता पूता कता होतुति भण(ण)ति, ताधे पुवरइतं आसणं कीरति, आयरिया उहिता य अच्छति, तत्थ उद्रुतमणुटुंते दोसा विभासितया, पच्छा सो इट्ठी- पत्तो सामाइयं करेइ अणेण विधिणा करेमि भन्ते सामाइयं सावजं जोगं पञ्चक्खामि दुविधं तिविधेण जाय नियमं पशु- पासामित्ति, एवं सामाइयं काउं पडिकतो वंदित्ता पुच्छति, सो य किर सामाइयं करेंतो मउडं अवणेति कुंडलाणि णाममुई ५ प्रतिकामति, पश्चात् आलोच्य यन्दते आचार्यादीन् ययारात्रिक, पुनरपि गुरु यन्दित्वा प्रतिलिण्य निविष्टः पृच्छति पटति पा, एवं चैत्याशियपि, पदा म्हारे पौषधशालायां या भायासके वा तदा नवरं गमनं नास्ति, यHि याऽऽयात, तेन जनस्पोरसाहः अपि च साधप आताः मुपुदरपरिप्रदेश, पति स कृतसामायिक आयाति तदाऽश्वहस्त्यादिना जनेन प्राधिकरण व ततो न करोति, कृतसामायिकेन च पादाम्यामागन्तव्यं तेन न करोति, भागतः सा: समीपे करोति, यदि स श्रावकसदा न कोपिअन्युत्तिष्ठति, अ ययाभदकतदातो भवस्थिति भण्यते, तदा पूर्वरचितमासनं क्रियते, आपापांनोविमाशि टन्ति, तोचिष्टत्यनुत्तिष्ठति च दोपा विभाषितम्याः, पश्चात् स प्रदिप्रातः सामायिक करोत्यनेन विधिना-करोमि भदन्त! सामायिकं साप योग प्रत्याशयामि द्विविधं त्रिविधेन यावनियमं पर्युपासे इति, एवं सामायिक करवा प्रतिकान्तो पन्दिावा गृति, स किल सामायिक कुर्वच मुकुटं मपनयति कुपले नाममुत्रा ॥८ ·--- सावरण कथं कायबंति ?, इह सायगो दुविधो-इडीपत्तो अणिविपत्तो य, जो सो अणिविपत्तो सो चेतियघरे साधुस- मीपे या घरे वा पोसधसालाए वा जत्थ वा विसमति अच्छते वा निवावारो सवत्थ करेति तत्थ, चउसु ठाणेसु णियमा कायई-चेतियघरे साधुमूले पोपधसालाए घरे आवासगं करेंतोत्ति, तत्थ जति साधुसगासे करेति तत्थ का विधी १, जति परं परभयं नथि जतिवि य केणइ समं विवादो णत्थि जति कस्सइ ण धरेइ मा तेण अंछवियछियं कजिहिति, जति य धारणगं दखूण न गेहति मा णिजिहित्ति, जति पावार ण पावारेति, ताधे घरे चेव सामायिकं कातूणं पञ्चति, पंचसमिओ तिगुत्तो ईरियाउवजुत्ते जहा साहू भासाए सावजं परिहरंतो एसणाए कट्ठ लेहुँ वा पडिलेहिउँ पमजेतुं, एवं आदाणे णिस्खेवणे, सेलसिंघाणे ण विगिंचति, विगिचंतो वा पडिलेहेति य पमजति य, जत्थ चिट्ठति तत्वयि गुत्तिणिरोधं करेति । एताए विधीए गत्ता तिविधेण णमित्तु साधुणो पच्छा सामाइयं करेति, 'करेमि भन्ते ! सामाइयं सावजं जोगं पञ्चक्सामि दुविधं तिविधेणं जाय साधू पजुवासामित्ति कातूणं, पच्छा ईरियावहियाए १ मापन क फम्पमिति !, इह धावको द्विविधः-दिमाप्तोऽनृद्धिप्रासय, यः सोऽनृद्धिप्राप्तः स चैत्यगृहे साधुसमीपे वा गृहे या पौरपाटापा या पत्र पा विधाम्पनि तिप्रति पा निर्यापारः सयंत्र करोति तय, चतुपुं स्थानेषु नियमात् कर्त्तव्य-चैत्यगृहे साधुमूले पौपधशालायां गृहे या. म्याप निति, सत्र परि साधुसकायो करोति तत्र को विधिः-पदि पर परभयं नासि यदि प फेनापि साधं विवादो नास्ति यदि कसैचिन्न धारयति मा तेनारि दिति, पदि पापमर्ण रवा न गृहोप मा नीयेयेति, यदिव्यापार न करोति, तदा गृह एवं सामायिकं कृत्वा प्रजति, पञ्चसमितस्निगुप्त ईयर्याधुपयुक्तो पपा माण: मागपो सावध परिहरन् पपणापा लेष्टुं काष्ठं या प्रतिलिख्य प्रमुज्य एवमादाने निक्षेपे, श्लेष्मसिद्धाने न त्यमति, त्यजन् वा प्रतिलिखति घ प्रमार्टि " पर निएनि समापि गुप्तिनिरोधं फोति, एतेन विधिना गरया प्रिविधेन नत्वा साधून पश्चात् सामायिकं करोति-करोमि भदन्त ! सामायिकं सावर्य योग मन्दाएरानि विविध मिनिधन पावत् सानु पर्युपासे इतिकृया, पश्चात् पेयोपथिकीं ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्याख्या नाध्यक श्रावका ताधिक ॥८३२॥ तृतीयाणवतं, व्याख्यातानि गुणप्रतानि, अधुना शिक्षापदव्रतानि उच्यन्ते, तानि च चत्वारि भवन्ति, तयधा-सामा- यिक देशावकाशिकं पौषधोपवासः अतिथिसंविभागश्चेति, तत्राद्यशिक्षापदव्रतप्रतिपादनायाह- सामाइअं नाम सावजजोगपरिवजणं निरवनजोगपडिसेवणं च । सिक्खा दुविहा गाहा उवयापठिई गई कसाया या बंधता वेयंता पडिवजाइक्कमे पंच॥१॥ सामाइअंमि उ कए समणो इव सायओ हवइ जम्हा । एएण कारणेणं बहुसो सामाइयं कुजा ॥२॥ सव्वंति भाणिजणं विरई ग्यलु जस्स सव्यिया नत्थि । सो सव्वविरइवाई चुका देसं च सव्वं च ॥३॥ सामाइयरस समणो० इमे पञ्च०, तंजहा-मणदुप्पणिहाणे पइ. दुप्पणिहाणे कायदुप्पणिहाणे सामाइयस्स सइअकरणया सामाइयस्स अणयट्टियस्स फरणया ९॥ (सूयम्) । समो-रागद्वेषवियुक्तो यः सर्वभूतान्यात्मवत् पश्यति, आयो लाभः प्राप्तिरिति पूर्यायाः, समस्यायः समायः, समो हि प्रतिक्षणमपूर्वैनिदर्शनचरणपर्यायनिरुपमसुखहेतुभिरधाकृतचिन्तामणिकल्पद्रुमोपमैयुग्यते, स एव समायः प्रयोजन- मस्य क्रियानुष्ठानस्येति सामायिक समाय एव सामायिक, नामशब्दोऽलङ्कारार्थः, अवयं-गर्हितं पापं, सहाययेन सायधः योगो-व्यापारः कायिकादिस्तस्य परिवर्जन-परित्यागः कालावधिनेति गम्यते, तत्र मा भूत् सायद्ययोगपरिवर्जनमात्रमपा: पव्यापारासेवनशून्यमित्यत आह-निरवद्ययोगप्रतिसेवनं चेति, अत्र सायद्ययोगपरिवर्जनवनिरपद्ययोगप्रतिसेवनेऽप्यहनिशं यतः कार्य इति दर्शनार्थ परिवर्जनप्रतिसेवनक्रियाद्वयस्य तुल्यकक्षतोद्भावनार्थः। एत्ध पुण सामाचारी-सामाइयं 10 चशब्दः अत्र पुनः सामाचारी सामायिक ·सावरण कथं कायचंति !, इह सावगो दुविधी-इट्ठीपत्तो अणिडिपत्तो य, जो सो अणिपित्तो सो चेतियघरे साधुस- मीपे वा घरे या पोसधसालाए वा जत्थ वा विसमति अच्छते वा निवावारो सवत्थ करेति तस्थ, चउसु ठाणेसु णियमा काय-चेतियपरे साधुमूले पोषधसालाए घरे आवासगं करेंतोत्ति, तत्थ जति साधुसगासे करेति तत्थ का विधी !, जति परं परभयं नधि जतिवि य केणइ समं विवादो णत्थि जति कस्सइ ण धरेइ मा तेण अंछवियछियं कजिहिति, जति य धारणगं दखूण न गेण्हति मा णिजिहित्ति, जति वावारंण पावारेति, ताधे घरे चेव सामायिक कातूणं वचति, पंचसमिओ तिगुत्तो ईरियाउपजुत्ते जहा साहू भासाए सावजं परिहरंतो एसणाए कडं लेहुँ वा पडिलेहिउँ पमजेतुं, एवं आदाणे णिस्खेवणे, सेलसिंघाणे ण विगिंचति, विगिचंतो वा पडिलेहेति य पमजति य, जत्थ चिति तत्वयि गुत्तिणिरोधं करेति । एताए विधीए गत्ता तिविधेण णमित्तु साधुणो पच्छा सामाइयं करेति, 'करेमि भन्ते ! सामाइयं सायजं जोगं पञ्चक्सामि दुविधं तिविधेणं जाव साधू पज्जुवासामित्ति कातूणं, पच्छा ईरियावहियाए १ धावत रूपं कम्पमिति , इह धापको द्विविधः-प्रविप्राप्तोऽनृद्धिप्राप्तव, यः सोऽनृद्धिमाप्तः स चैत्यगृहे साधुसमीपे वा गृहे वा पौराहा पा पत्र पाविधाम्यति तिष्ठति पा निर्यापारः सर्यन करोति तन, चतुपु स्थानेषु नियमात् कर्त्तव्यं-चैत्यगृहे साधुमूले पोपधशालायां गृहे वा- मगर कुप्रिति, तापी साधुसकादो करोति तत्र को विधिः यदि पर परमयं नास्ति यदि च फेनापि साधं विवादो नास्ति यदि कस्मैचिन धारयति मा नागरिक गदिति, यदि पापमण वा न गृप मा नीयेयेति, यदिप्यापार न करोति, तदा गृह एवं सामायिकं कृत्वा नजति, पशसमितस्त्रिगुप्त ईयाँधुपयुक्तो पपा सा: माग साप परिहरन् पागापा लेष्टुं काष्ठं पा प्रतिलिहय प्रमृज्य एवमादाने निक्षेपे, श्लेष्मसिद्धाने न त्यजति, सजन वा प्रतिलिखति च प्रमार्टि प, पर विष्टनि तारि गुप्तिनिरोधं करोति, एतेन विधिना गावा निविधेन नरया साधून् पश्चात् सामायिकं करोति-करोमि भदन्त ! सामायिकं सावधं योग प्रयाएपानि निषि त्रिनिधन पापर साधुन पर्युपासे इतिकृया, पश्चात् ऐयोपधिकी ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥८३०॥ ध्यानाचरितः समासः, अप्रशस्तं ध्यानं अपध्यानं, इह देवदत्तश्रावककोणकसाधुप्रभृतयो ज्ञापकं, 'प्रमादाचरितः' प्रमा ६प्रत्याख्य देनाचरित इति विग्रहः, प्रमादस्तु मद्यादिः पञ्चधा, तथा चोकम्-"मजं विसयकसाया विकथा णिहा य पंचमी भणिया"नाध्य. अनर्थदण्डत्वं चास्योकशब्दार्थद्वारेण स्वबुद्ध्या भावनीयं, 'हिंसाप्रदान' इह हिंसाहेतुत्वादायुधानलयिपादयो हिंसोच्यते, कारणे कार्योपचारात्, तेषां प्रदानमन्यस्मै क्रोधाभिभूतायानभिभूताय या न कल्पते, प्रदाने त्यनर्थदण्ड इति, 'पापकर्मो- ताधि० पदेशः पातयति नरकादाविति पापं तत्प्रधानं कर्म पापकर्म तस्योपदेश इति समासः, यधा-कृप्यादि कुरुत, तथा चो-"छित्तोणि कसध गोणे दमेध इच्चादि सावगजणस्स । णो कप्पति उपदिसिउं जाणियजिणवयणसारस्स ॥१॥" इदमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यतोऽस्यैवातिचाराभिधित्सयाऽऽह-'अणदंडे'त्यादि,अनर्थदण्डविरमणस्य श्रमणोपासके- नामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथा-कन्दर्पः-कामः तद्धेतुर्विशिष्टो वाक्प्रयोगः कन्दा उच्यते, रागोद्रेकात् प्रहासमिश्री मोहोद्दीपको नर्मेति भावः । इह सामाचारी-सावगस्स अट्टहासो न कप्पति, जति णाम हसि. यवं तो ईसिं चेव विहसितांति। कौकुच्य-कुत्सितसंकोचनादिक्रियायुक्तः कुचःकुकुचः तद्भावः कौकुच्य-अनेरुपकारा मुरा- नयनोष्ठकरचरणधूविकारपूर्विका परिहासादिजनिका भाण्डादीनामिव विडम्वनक्रियेत्यर्थः । एत्य सामायारी-तारिस- गाणि भासितुं ण कप्पति जारिसेहिं लोगस्स हासो उप्पजति, एवं गतीए ठाणेण वा ठातितुन्ति। मौसर्य-धार्यप्रायमसत्या. 1८३10 क्षेत्राणि कृप गा दनय इत्यादि धायकजनस्य । न कल्पते उपदेष्टुं सातजिनपचनसारस ॥ १ ॥२ धावसाहाहासो न पाते, परि गाम हगिता तर्हि ईपदेव विहसितम्यामिति । ३ भत्र सामाचारी-तारंति मापितुं न करपते पारगोकस हासमुत्पपते, एवं गरया स्थानेन या स्थानुमिति ·सम्बद्धप्रलापित्वमुच्यते, मुंहेण वा अरिमाणेति, जधा कुमारामच्चेणं सो चारभडओ विसजितो, रण्णा णिवेदितं, ताए जीविकाए वित्ति दिण्णा, अण्णता रुद्वेण मारितो कुमारामच्चो । संयुक्ताधिकरणं-अधिक्रियते नरकादिप्यनेनेत्यधिकरण- यास्तूदूपलशिलापुत्रकगोधूमयन्त्रकादि संयुक्त अर्धक्रियाकरणयोग्यं संयुक्तं च तदधिकरणं चेति समासः। पत्थ समा- चारी-सावगेण संजुत्ताणि चेव सगडादीनि न धरेतवाणि, एवं वासीपरसुमादिविभासा। 'उपभोगपरिभोगातिरेक' इति उप- भोगपरिभोगशब्दार्थों निरूपित एव तदतिरेकः । एत्थवि सामायारी-उपभोगातिरित्तं जदि तेल्लामलए वहुए गेहति ततो पहुगा व्हायगा वचंति तस्स ठोलियाए, अण्हविण्हायगा व्हायंति, एत्य पूतरगाआउक्कायवधो, एवं पुप्फतंवोलमादिवि. भासा, एवं ण पट्टति, का विधी सावगरस उवभोगे ण्हाणे?, घरे पहाययं णस्थि ताधे तेलामलएहिं सीसं घंसित्ता सबे सादेतूर्ण ताहे तडागाईतडे निविट्ठो अंजलिहि हाति, एवं जेमु य पुप्फेसु पुप्फकुंधुताणि ताणि परिहरति । उकं सातिघारं १ मुग्न पारेमानपति, पया कुमारामास्येन स धारमटो वितृष्टः, राजो निवेदितं, तया जीविकया वृत्तिर्दत्ता, अन्यदा रुष्टेन मारितः कुमारामात्यः । २ मा सामापारी मारफेग संयुतानि कटादीनि न धारणीयानि, एवं पासीपश्चादिविभाषा । अग्रापि सामाचारी-उपभोगातिरिक्त यदि तैलामलकादीनि गून गृति ततो पहयः सानकारफा पत्रान्ति-सस्य लौल्येन, अन्येवायका अपि सान्ति, अत्र पूतरकापफायवधा, एवं पुष्पतांबूलादिविभापा, एवं न यते, को विधिः भारतस्योपभोगे याने !-गृहे पातम्यं नास्ति तदा तेलामलकै शीर्ष धृष्ट्वा सर्वाणि शाटयित्वा ततखडाकादीनां तटे निवेश्यामलिभिः पाति, एवं पेठ पुणे पुपान्यरसानि परिहरति ।

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
६प्रत्याएय
नाध्य.
धावका
ताधिक
॥८३०॥
ध्यानाचरितः समासः, अप्रशस्तं ध्यानं अपध्यानं, इह देवदत्तश्रावककोकणफसाधुप्रभृतयो ज्ञापकं, 'प्रमादाचरितः' प्रमा-
देनाचरित इति विग्रहः, प्रमादस्तु मद्यादिः पञ्चधा, तथा चोक्तम्-"मजं विसयकसाया विकथा णिदा य पंचमी भणिया'
अनर्थदण्डत्वं चास्योक्तशब्दार्थद्वारेण स्वबुद्ध्या भावनीयं: 'हिंसाप्रदान' इह हिंसाहेतुत्वादायुधानलविषादयो हिंसोच्यते,
कारणे कार्योपचारात्, तेपां प्रदानमन्यस्मै क्रोधाभिभूतायानभिभूताय वा न कल्पते, प्रदाने त्वनर्थदण्ड इति, 'पापकर्मो-
पदेशः पातयति नरकादाविति पापं तत्प्रधानं कर्म पापकर्म तस्योपदेश इति समासः, यथा-कृप्यादि कुरुत, तथा
चोक्त-"छित्तोणि कसध गोणे दमेध इच्चादि सावगजणस्स । णो कप्पति उवदिसिउं जाणियजिणपयणसाररस ॥ १॥"
इदमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यतोऽस्यैवातिचाराभिधित्सयाऽऽह-'अणदंडे'त्यादि,अनर्थदण्डविरमणस्य श्रमणोपासके-
नामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथा-कन्दर्पः-कामः तद्धेतुर्विशिष्टो वाक्मयोगः कन्दर्प उच्यते,
रागोद्रेकात् प्रहासमिश्रो मोहोद्दीपको नर्मेति भावः । इह सामाचारी-सावगरस अट्टहासो न कप्पति, जति णाम हसि-
यपं तो ईसिं चेव विहसितयंति। कौकुच्य-कुत्सितसंकोचनादिक्रियायुक्तः कुचःकुकुचः तद्भावः कौकुच्यं-अनेकप्रकारा मुस-
नयनोधकरचरणधूविकारपूर्विका परिहासादिजनिका भाण्डादीनामिव विडम्बनक्रियेत्यर्थः । ऐत्य सामायारी-तारिस-
गाणि भासितुं ण कप्पति जारिसेहिं लोगस्स हासो उप्पजति, एवं गतीए ठाणेण वा गतितुन्ति । मौसर्य-धार्यप्रायमसत्या-
क्षेत्राणि कृप गा दमय इत्यादि धायकजनस्य । न कल्पते उपदेष्टुं ज्ञातजिनवचनसारस्य ॥ 1 ॥२ प्रायफस्साहाहासो न करते, यदि नाम पिता
तर्हि ईपदेव विहसितव्यमिति । ३ भत्र सामाधारी-ताशि मापितुं न करूपते याहशैलोकस्स हास्यमुत्पद्यते, एपं गया स्थानेन पा रधानुमिति
॥८३०॥

·सम्बद्धमलापित्वमुच्यते, मुंहेण वा अरिमाणेति, जधा कुमारामञ्चेणं सो चारभडओ विसजितो, रण्णा णिवेदितं, ताए जीविकाए वित्ति दिण्णा, अण्णता रुटेण मारितो कुमारामयो । संयुक्ताधिकरणं-अधिक्रियते नरकादिप्यनेनेत्यधिकरणं- पास्तूदूपलशिलापुत्रकगोधूमयन्त्रकादि संयुक-अर्थक्रियाकरणयोग्यं संयुक्तं च तदधिकरणं चेति समासः । पत्थ समा- पारी-सापगेण संजुत्ताणि घेव सगडादीनिन धरेतयाणि, एवं वासीपरसुमादिविभासा। 'उपभोगपरिभोगातिरेक' इति उप- भोगपरिभोगशब्दार्थो निरूपित एव तदतिरेकः । एत्थवि सामायारी-उवभोगातिरित्तं जदि तेलामलए बहुए गेण्हति ततो पहुगा व्हायगा पचंति तरस लोलियाए, अण्हविण्हायगा व्हायंति, एत्य पूतरगाआउकाययधो, एवं पुष्फतंयोलमादिवि. भासा, एवं ण पद्दति, का विधी सावगरस उपभोगे हाणे, घरे हाययं णस्थि ताधे तेल्लामलएहिं सीसं घंसित्ता सवे मादेतूर्ण ताई तदागाईतडे निविद्वो अंजलिहि पहाति, एवं जेमु य पुप्फेसु पुप्फकुंथुताणि ताणि परिहरति । उकं सातिचार मुगेर वारिमानपति, पया कुमारामात्सेन स धारभटो विपृष्टः, राशो नियेदितं, तया जीविकया वृत्तिदंता, भन्यदा रटेन मारितः कुमारामात्यः । २ मा सामापारी प्रापर संयुशानियादीनि न धारणीयानि, एवं यासीपश्वादिविभापा । अग्रापि सामाघारी उपभोगातिरिक्त यदि तेलामलकादीनि गर्म रहनि तनो पाया पानकाका प्रजन्ति-सस्प छौश्येन, भन्येऽग्रायका मपि मान्ति, अग्र पूताकायकापवयः, एवं पुष्पाबूलादिविभाषा, एवं न पते, को विधिः भारसम्पभोगे याने १-गृहे प्रातम्यं नासि तदा लामलके शीर्ष पृष्ट्वा सर्वाणि शायरा ततस्तद्वाकादीनां तदे निवेश्याझलिभिः पाति एवं पे रायरमानि परिहरति ।

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
६मत्यास्य
नाध्यक
ताधिक
८३०॥
ध्यानाचरितः समासः, अप्रशस्तं ध्यान अपध्यानं, इह देवदत्तश्रावककोणकसाधुप्रभृतयो ज्ञापक, 'प्रमादाचरित' प्रमा-
देनाचरित इति विग्रहः, प्रमादस्तु मद्यादिः पञ्चधा, तथा चोक्तम्-"मजं विसयकसाया विकथा णिद्दा य पंचमी भणिया
अनर्थदण्डत्वं चास्योक्तशब्दार्थद्वारेण स्वबुद्ध्या भावनीयं, 'हिंसाप्रदान' इह हिंसाहेनुत्यादायुधानलविषादयो दिसोच्यते,
कारणे कार्योपचारात्, तेपां प्रदानमन्यस्मै क्रोधाभिभूतायानभिभूताय या न कल्पते, प्रदाने त्यनर्थदण्ड इति, 'पापकर्मो-
पदेशः पातयति नरकादाविति पापं तत्प्रधानं कर्म पापकर्म तस्योपदेश इति समासः, यथा-कृप्यादि कुरुत, तथा
चोक्तं-"छित्तोणि कसध गोणे दमेध इच्चादि सावगजणस्स । णो कप्पति उपदिसिउं जाणियजिणवयणसाररस ॥१॥"
इदमतिचाररहितमनुपालनीयमित्यतोऽस्यैवातिचाराभिधित्सयाऽऽह-'अणहदंडे'त्यादि,अनर्थदण्डविरमणस्प श्रमणोपासके-
नामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथा-कन्दर्पः-कामः तद्धेतुर्विशिष्टो वाक्प्रयोगः कन्दर्ग उच्यते,
रागोद्रेकात् प्रहासमिश्रो मोहोद्दीपको नर्मेति भावः । इह सामाचारी-सावगस्स अट्टहासो न कम्पति, जति णाम इसि-
यचं तो ईसिं चैव विहसितांति। कौकुच्यं-कुत्सितसंकोचनादिक्रियायुक्तः कुचःकुकुचः तद्भावः काकुच्यं-अनेकप्रकारा मुरा-
नयनोटकरचरणधूविकारपूर्विका परिहासादिजनिका भाण्डादीनामिव पिडम्यनक्रियेत्यर्थः । एत्ध सामायारी-तारिस-
गाणि भासितुं ण कप्पति जारिसेहिं लोगस्स हासो उप्पज्जति, एवं गतीए ठाणेण वा ठातितुन्ति । मौसर्य-धार्थमायमसत्या-
१ क्षेत्राणि कृप गा दमय इत्यादि धावकजनस्य । न कल्पते उपदेष्टुं ज्ञातजिनपचनसारस्य ॥ 1 ॥ २ घायफस्याहासो न करो, पदि नाम इपिता
सहि ईपदेव विहसितव्यमिति । ३ अन्न सामाचारी-तारंशि मापितुं न करूपते यासोक्स हासमुलपते, एवं गत्या स्यानेन या स्थानुमिति
॥३०॥

·सम्बद्धमलापित्वमुच्यते, मुंहेण वा अरिमाणेति, जधा कुमारामच्चेणं सो चारभडओ विसजितो, रण्णा णिवेदितं, ताए जीविकाए वित्ति दिपणा, अण्णता रुटेण मारितो कुमारामघो। संयुक्ताधिकरणं-अधिक्रियते नरकादिप्यनेनेत्यधिकरणं- पास्तूदूपलशिलापुत्रकगोधूमयन्त्रकादि संयुक्त-अर्धक्रियाकरणयोग्यं संयुक्तं च तदधिकरणं पैति समासः। एत्य समा- पारी-सायगेण संजुत्ताणि चेव सगडादीनि न धरेतपाणि, एवं वासीपरसुमादिविभासा। 'उपभोगपरिभोगातिरेक' इति उप- भोगपरिभोगशब्दार्थो निरूपित एव तदतिरेकः । ऐत्यवि सामायारी-उपभोगातिरित्तं जदि तेलामलए वहुए गेहति ततो पहुगा पहायगा पचंति तस्स लोलियाए, अण्हविण्हायगा हायंति, एत्य पूतरगाआउकाययधो, एवं पुप्फतवोलमादिवि- भासा, एवं ण यद्दति, का विधी सावगस्स उपभोगे पहाणे ?, घरे पहाययं णस्थि ताधे तेल्लामलएहिं सीसं घंसित्ता सवे सादेतूर्ण ताहे तडागाईतडे निविट्ठो अंजलिहि पहाति, एवं जेसु य पुप्फेसु पुप्फकुंथुताणि ताणि परिहरति । उर्फ सातिचारं मुगेन वारिमानपति, पथा कुमारामात्येन स धारमटो विसष्टः, राज्ञो निवेदितं, तया जीविक्रया वृत्तिदंसा, भन्यदा रटेन मारितः कुमारामात्यः । २ मा सामापारी भारत संयुमानि सकरादीनि न धारणीयानि, एवं पासीपश्वादिविभापा 12 अप्रापि सामाचारी-उपभोगातिरिक्त यदि तेलामलादीनि गर्भ गृहनि ततो पापा पानकारका पजन्ति-सस लौश्येन, भन्येऽयायका अपि सान्ति, भत्र पूतरकायकायवधः, एवं पुप्पतायूलादिविभापा, एवं न पते, को गिरिः भारसम्योपभोगे ग्राने -गृहे चातप्यं नास्ति तदा तैलामलकै वर्ष पृष्ट्वा सर्वाणि शाटयित्वा ततस्तदाकादीनां तटे निवेश्याञ्जलिभिः पानि, पेणु पुरपेठ पुरयामानि पहिरति ।

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥८२९॥ पच्छा रुक्से छिदित्तुं मुल्लेण जीवति, एवं पणिगादि पडिसिद्धा हवंति, साडीकम्म-सागडीयत्तणेण जीवति, तत्थ पंधवधमाई मायाख्या दोसा, भाडीकम्म-सएण भंडोवक्सरेण भाडएण वहइ, परायगं ण कप्पति, अण्णेसि वा सगडं वलदे य न देति, एपमादी नाध्य. कातुं ण कप्पति, फोडिकम्म-उदत्तेणं हलेण वा भूमीफोडणं, दंतवाणिजं-पुपि चेव पुलिंदाणं मुलं देति दंते देशापति, प्रारकर. पच्छा पुलिंदा हत्थी घातेंति, अचिरा सो वाणियओ एहिइत्तिकातुं, एवं धीम्मरगाणं संखमुलं देंति, एयमादी ण फापति, ताधिक पुपाणीतं किणति, लक्खवाणिज्जेऽवि एते चेव दोसा-तत्थ किमिया होति, रसवाणिज-कलालत्तणं सुरादि तरथ पाणे पहु- दोसा मारणअकोसवधादी तम्हा ण कप्पति, विसवाणिज-विसविफयो से ण कप्पति, तेण यहूण जीवाण पिराधणा, फेस- वाणिज-दासीओ गहाय अण्णस्थ विकिणति जत्थ अग्धंति, एत्थवि अणेगे दोसा परयसत्तादयो, जंतपीलणफम्म-तेलियं जंतं उच्छुजन्तं चकादि तंपि ण कापते, णिलंछणकम्म-पद्धेउं गोणादि ण कप्पति, देवग्गिदायणताफम्म-यणदयं देति १ पश्चातृक्षान् हिरवा मूल्येन जीवति, एवं पण्याचाः प्रतिपिदा भवन्ति, शाकटिककर्म-शाकटिकरवेन जीवनि, तर पन्धयपादिका दोषाः, भाटीगं- स्वकीयेन भाण्टोपस्करेण भाटकेन वहति परकीयं न कल्पते, अन्येभ्यो पा शकटं पलीवी च न ददानि, एयमादि कर्नु म फरते, स्फोरिकन-पग हटेन पा भूमिस्फोटनं, दन्तवाणिज्यं-पूर्वमेव पुलिन्देम्यो मूल्यं ददाति, दन्तान् दद्यातेति, पश्चात् पुलिन्दा इसिनो घातयन्ति भविरान् स पनि भायाम्पीति- कृत्या, एवं धीवराणां शङ्खमूल्यं ददाति, एवमादि न कल्पते, पूर्वानीतं कीणाति, लाक्षावाणिज्येऽपि एत पर दोगसत्र शमयो भवन्ति, रपयानिपं-कोठा. लावं सुरादि सय पाने बहवो दोपाः मारणाकोशवधादयवसाप्त कल्पते, पियाणिज्यं विपविफयतस्य न कल्पते, तेन पहना जीरानो निराधना, शा. णिज्यं-दासीहीत्वाऽन्यत्र विक्रीणाति यत्रान्ति, भयाप्यनेके दोषाः परपसरवादयः, यन्त्रपीडनकर्म-तैलिक पन्यं पन्नं पाहि तपि न करने, निलारछनकर्म-वर्धयितुं गवादीन् न कल्पते, दवामिदापनताकर्म वनवं ददानि ·जया उत्तरावह पच्छा दह तरुणग तण उठेति, तत्थ सत्ताणं सत्तसहस्साण वधो, सरदहतलागपरिसो- सणताकम्भ-सरदहतलागादीणि सोसेति पच्छा वापिजंति, एवं ण कप्पति, असदीपोसणताकम्म-असतीओ पोसेति जधा गोयिसए जोणीपोसगा दासीण भाडि गेण्हेंति, प्रदर्शनं चैतद् बहुसायद्यानां कर्मणां एवंजातीयानां, न पुनः परिगण- नमिति भावार्थः । उक्त सातिचारं द्वितीयं गुणवतं, साम्प्रतं तृतीयमाह- अणत्यदंडे गाव्यिहे पन्नत्ते, तंजहा-अवज्झाणायरिए पमत्तायरिए हिंसप्पयाणे पाचफम्मोवएसे, अण- त्यदंदवेरमणस्स समणोवा० इमे पश्च० तंजहा-कंदप्पे कुकुइए मोहरिए संजुत्ताहिगरणे उपभोगपरिभो. गाइरेगे ८॥ (सूत्रम्) अनर्धदण्डगन्दार्थः, अर्धः-प्रयोजनं, गृहस्थस्य क्षेत्रवास्तुधनशरीरपरिजनादिविषयं तदर्थ आरम्भो-भूतोपूमर्दोऽर्थ- दण्डः, दण्डो निग्रहो यातना विनाश इति पर्यायाः, अर्थेन-प्रयोजनेन दण्डोऽर्थदण्डः स चैप भूतविपयः उपमईनलक्षणो दण्डः क्षेत्रादिप्रयोजनमपेक्षमाणोऽर्धदण्ड उच्यते, तविपरीतोऽनर्धदण्डः-प्रयोजननिरपेक्षः, अनर्थः अप्रयोजनमनुप- योगो निफारणतेति पर्यायाः, विनय कारणेन भूतानि दण्डयति सः, तथा कुठारेण प्रहृष्टस्तरुस्कन्धशाखादिषु प्रहरति करूलामपिपीलिकादीन् व्यापादयति कृतसङ्कल्पः, न च तद्व्यापादने किश्चिदतिशयोपकारि प्रयोजनं येन विना गार्हस्थ्य प्रतिपाटयितुं न शक्यते, सोऽयमनर्थदण्डः चतुर्विधः प्रज्ञतः, तद्यथा-'अपध्यानाचरित' इति अपध्यानेनाचरितः अप- क्षेत्रभननिनिय पपोगापपे, पमा वाधे तरुगं तृणमुसिष्ठते, तत्र सपाना शतसहस्राणां वधः, सरोइदतटाकपरिशोपणताकर्म-सरोह्रदतटाकादीन् मोरी, पधातुप्पम, पनगर, भीरगार्म-भपती: पोपपति या गौरविषये योनिपोपका दासीनां भाटि गृहन्ति KALAM ·प्रत्यास्य नाध्य आवश्यक हारिभ- द्रीया ताधिक ||૮૨૮ इमं च अण्णं भोयणतो परिहरति-असणे अणंतकार्य अल्लगमूलगादि मंसं च, पाणे मंसरसमजादि, सादिमे उदुंबरका- उंवरवडपिप्पलपिलखुमादि, सादिम मधुमादि, अचित्तं च आहारेयपं, जदा किर ण होज अचित्तो तो उस्सग्गेण भरी पञ्चक्खातितर्वण तरति ताघे अववाएण सचित्तं अणंतकायवहुयीयगवज्ज, फम्मतोऽवि अकम्मा ण तरति जीयितुं तापे अचंतसावजाणि परिहरिजति । इदमपि चातिचाररहितमनुपालनीयमित्यतस्तस्यैयातिचारानभिषित्सुराह-'भोषणतो समणोवासएण' भोजनतो यद्तमुक्कं तदाश्रित्य श्रमणोपासकेनामी पयातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्याः, तद्यया- 'सचिचाहारः सचित्तं चेतना संज्ञानमुपयोगोपधानमिति पर्यायाः,सचित्तश्चासौआहारश्चेति समासः, सचिचो या आहारो यस्य सचित्तमाहारयति इति वा मूलकन्दलीकन्दकाकादिसाधारणप्रत्येकतरुशरीराणि सचिचानि सचिचं पृथिव्याधा- हारयतीति भावना । तथा सचित्तप्रतिवद्धाहारो यथा वृक्षे प्रतिबद्धो गुन्दादि पकफलानि वा।तथा अपकीपधभक्षणत्यमि- दंप्रतीतं, सचित्तसंमिश्राहार इति वा पाठान्तरं, सचित्तेन संमिश्न आहारः सचित्तसंमिश्राहारः, पयादि पुप्पादि या संमिश्र, तथा दुष्पकौपधिभक्षणता दुप्पका:-अस्विन्ना इत्यर्थः तद्भक्षणता, तथा तुच्छोपधिभक्षणता तुच्छा हि असारा मुद्गफलीप्रभृतयः, अत्र हि महती विराधना अल्पा च तुष्टिः, पहिभिरप्यहिकोऽप्यपायः सम्भाव्यते । एत्य ।। १ इदं पान्यत् भोजनतः परिहाति-अशनेऽनन्तकार्य आईकमूटकादि मसिं च, पाने मांसरसमनादि, साचे उदुम्बरकाकोनुगवरिपा माघे मध्वादि, अविसं चाहतग्य, यदा किल म भवेत् भवित्त इएसर्गेण भक्तं प्रत्याख्यातष्पं न शक्नोति सदाऽपमादेन सषिचं मनन्तापपीहार, कोप. कर्मा न शनोति जीवितुं तदाऽयम्तसापचानि परिहिपन्ते । २ भन ·सिंगालायकोदाहरणं-लेत्तरक्सगो सिंगातो खाति, राया णिग्गच्छति, मज्झण्हे पडिगतो, तधावि खायति, रण्णा कोउएणं पोहफालावित केतियाओ खइताओ होजत्ति, णवरि फेणो अन्नं किंचि णस्थि, एवं भोजन इति गतं । अधुना कर्मती यत् प्रतमुफ तदप्यतिचाररहितमनुपालनीयं इत्यतोऽस्यातिचारानभिधित्सुराह- कम्मभोणं समणोवा० इमाई पसरस फम्मादाणाई जा०, तंजहा-इंगालफम्मे वणकम्मे साडीकम्मे भाटीकम्मे फोडीफम्मे, दंतवाणिन्ने लक्खयाणिन्ने रसवाणिन्ने केसवाणिजे विसवाणिजे, जैतपीलणकम्मे निलंगणाम्मे दयग्गिदायणपा सरदहतलायसोसणया असईपोसणया ७॥ (सूत्रं)॥ फर्मती या प्रतमुफ णमिति वाक्यालयारे तदाश्रित्य श्रमणोपासकेनामूनि-प्रस्तुतानि पञ्चदशेतिसक्या कर्मादानानी- समायजीनोमयाभावेऽपि तेपामुत्कदशानावरणीयादिकर्महेतुत्वादादानानि कर्मादानानि ज्ञातव्यानि न समाच- लियानि । तयधेत्यादि पूर्ववत्, अनारकर्म-अङ्गारकरणविक्रयक्रिया, एवं वनशकटभाटकरफोटना दन्तलाक्षारसविप- केगवानिग्यं च यंत्रपीटननिन्छिनदयदापनसरोइदादिपरिशोपणासतीपोपणास्वपि द्रष्टव्यमित्यक्षरार्थः । भावार्थ- स्वयं-गाल कम्मति, इंगाटा निदहित विक्षिणति, तत्य छण्हं कायाणं वो तं न कप्पति, वणकम्म-जो वणं किणति, Iformarg दारम क्षेत्राnifa पादति, राना मगति, माया प्रतिगतः, तत्रापि सादति, राज्ञा कौतुकेनोदरं पाटिलं कियस्यः खादिता भनेनी, नार रेरा, मम्मोहमरि मानि। भारनि-शासनिक विक्रोगाति वष्ठ पणो कायान वखन करते, वनकर्म यो वनं क्रीगाति, ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६मत्याख्य नायक प्रावकम- वाधिक ॥८२८॥ इमं च अण्णं भोयणतो परिहरति असणे अणंतकायं अल्लगमूलगादि मंसं प, पाणे मंसरसमजादि, सादिमे उदुंबरका. उंवरवउपिप्पलपिलंखुमादि, सादिम मधुमादि, अचित्तं च आहारेयपं, जदा किर ण होज अचित्तो तो उस्सग्गेण भर पच्चक्खातितपंण तरति ताघे अववारण सचित्तं अणंतकायवहुयीयगवनं, फम्मतोऽवि अकम्मा ण तरति जीवितुं ताधे अञ्चंतसावजाणि परिहरिजति । इदमपि चातिचाररहितमनुपालनीयमित्यतस्तस्यैवातिचारानभिपिरसुराह-भोयणतो समणोवासएण' भोजनतो यद्तमुक्कं तदाश्रित्य श्रमणोपासकेनामी पथातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्याः, तद्यथा- 'सचित्ताहारः' सचित्तं चेतना संज्ञानमुपयोगोपधानमिति पर्यायाः,सचित्तश्चासौ आहारश्चेति समासः, सचित्तो घा आहारो यस्य सचित्तमाहारयति इति वा मूलकन्दलीकन्दकाकादिसाधारणप्रत्येकतरुशरीराणि सचित्तानि सचितं पृथिव्याधा- हारयतीति भावना । तथा सचित्तप्रतिवद्धाहारो यथा वृक्षे प्रतिवद्धो गुन्दादि पकफलानि चा।तथा अपक्कीपधभक्षणत्वमि- दं प्रतीतं, सचित्तसंमिश्राहार इति वा पाठान्तरं, सचित्तेन संमिश्न आहारः सचित्तसंमिनाहारः, पायादि पुप्पादि वा संमिश्नं, तथा दुष्पकौषधिभक्षणता दुप्पका:-अस्विन्ना इत्यर्थः तद्भक्षणता, तथा तुच्छोपधिमक्षणता तुच्छा हि असारा मुद्गफलीप्रभृतयः, अन्न हि महती विराधना अल्पा च तुष्टिः, पहिभिरप्यहिकोऽप्यपायः सम्भाव्यते । ऐस्य । इदं चान्यत् भोजनतः परिहरति-अशनेऽनन्तकार्य आईकमूलकादि मांसं च, पाने मोसरसमजादि, पाये गुम्बरकाकोन्दुरपपिपाशावि मापे मध्वादि, मचितं चाहप, यदा किल म भवेत् अचित्त ससर्गेण भकं प्रत्याफ्यातम्यं न नोति तदाऽपवादेन सघि भनन्त कायमचीजम्प, कसोर. का न शनोति जीवितुं सदाऽत्यन्तसापद्यानि परिट्रियन्ते । २ पत्र ·सिंगालायकोदाहरणं-खेत्तरक्खगो सिंगातो खाति, राया णिग्गच्छति, मझण्हे पडिगतो, तधावि खायति, रण्णा कोउएणं पोर्ट फालावितं केत्तियाओ खइताओ होजत्ति, णवरि फेणो अन्नं किंचि णस्थि, एवं भोजन इति गतं । अधुना कर्मतो यत् प्रतमुकं तदप्यतिचाररहितमनुपालनीयं इत्यतोऽस्यातिचारानभिधित्सुराह- कम्मओणं समणोवा० इमाई पन्नरस कम्मादाणाई जा०, तंजहा-इंगालकम्मे वणकम्मे साडीकम्मे भाडीकम्मे फोडीकम्मे, दंतवाणिज्ने लक्खयाणिज्ने रसवाणिज्जे केसवाणिजे विसवाणिज्ने, जंतपीलणकम्मे निलंधणकम्मे दवग्गिदायणया सरदहतलायसोसणया असईपोसणया ७॥ (सूत्रं)॥ कर्मतो यद् प्रतमुक्तं णमिति वाक्यालकारे तदाश्रित्य श्रमणोपासकेनामूनि प्रस्तुतानि पञ्चदशेतिसङ्ख्या कर्मादानानी- त्यसायद्यजीवनोपायाभावेऽपि तेपामुत्कटज्ञानावरणीयादिकर्महेतुत्वादादानानि कर्मादानानि ज्ञातव्यानि न समाच- रितव्यानि । तययेत्यादि पूर्ववत्, अनारकर्म-अङ्गारकरणविक्रय क्रिया, एवं यनशकटभाटकस्फोटना दन्तलाक्षारसविष- केशवाणिग्यं च यंत्रपीडननि-न्छनदवदापनसरोइदादिपरिशोपणासतीपोपणास्वपि द्रष्टव्यमित्यक्षरार्थः । भावार्थ- स्त्वयं-"गाटकम्मति, इंगाला निदहितुं विकिणति, तत्थ छण्हं कायाणं वधो तं न कप्पति, वणकम्म-जो वणं किणति, NिTAIT बदाहरणं क्षेत्ररक्षक विम्याः पादति, रामा निर्गठति,मध्यादे प्रतिगतः, तत्रापि खादति, राज्ञा कौतुकेनोदरं पाटिसं किययः खादिता भवेयुरिनि, नई फेनः, मन्परिकमपि नास्ति। २ भनाफमैति-महारान् नि विक्रोणाति त पणो कायानो वधस्तल कल्पते, पनकर्म यो वनं क्रीणाति, ·आवश्यक हारिभ- द्रीया प्रत्यास्य नाध्य नावका ताधिक 1८२८॥ इमं च अण्णं भोयणतो परिहरति-असणे अणंतकायं अल्लगमूलगादि मंसं घ, पाणे मंसरसमजादि, सादिमे उद्यरका. उंवरवडपिप्पलपिलखुमादि, सादिमं मधुमादि, अचित्तं च आहारेयपं, जदा किर ण होज अचित्तोतो उस्सग्गेण भर पञ्चक्खातितपंण तरति ताघे अवधारण सचित्तं अणंतकायवहुयीयगयज, कम्मतोऽवि अकम्मा ण तरति जीवितुं ताधे अश्चंतसावजाणि परिहरिजति । इदमपि चातिचाररहितमनुपालनीयमित्यतस्तस्यैवातिचारानभिधिसुराह-भोषणतो समणोवासएण' भोजनतो यद्वतमुकं तदानित्य श्रमणोपासकेनामी पश्चातिचारा ज्ञातव्या न समाचरितव्याः, तद्यथा- 'सचित्ताहारः' सचित्तं चेतना संज्ञानमुपयोगोपधानमिति पर्यायाः, सचित्तश्चासौआहारश्चेति समासः, सचिचो पा आहारो यस्य सचित्तमाहारयति इति वा मूलकन्दलीकन्दकाकादिसाधारणप्रत्येकतरुशरीराणि सचित्तानि सचित्तं पृधिन्याधा- हारयतीति भावना | तथा सचित्तप्रतिवद्धाहारो यथा वृक्षे प्रतिबद्धो गुन्दादि पशफलानि शतधा अपझोपधभक्षणत्वमि- दंप्रतीतं, सचित्तसंमिश्राहार इति या पाठान्तरं, सचित्तेन संमिश्र आहारः सचित्तसंमिश्राहारः, पाहयादि पुष्पादि वा संमिश्र, तथा दुष्पकौपधिभक्षणता दुप्पक्काः-अस्विन्ना इत्यर्थः तद्भक्षणता, तथा तुच्छौषधिभक्षणता तुच्छा हि असारा मुद्गफलीप्रभृतयः, अन्न हि महती विराधना अल्पा च तुष्टिः, वहिभिरप्यहिकोऽप्यपायः सम्भाव्यते । एत्य । इदं चान्यत् भोजनतः परिहरति-अपनेऽनन्तकायं आईकमूलकादि मांसं च, पाने मांतरसमसादि, पापे उदुम्बरकामोनुगवटरिपशादि माप मध्वादि, अविसं घाइतप, यदा किल न भवेत् भवित्त उरसर्गेण मकं प्रत्याख्यातम्यं न मानोति तदाऽपयादेन सचिछ भनन्त कायपोजर, कर्मयोऽए. कर्मा न शनोति जीवितुं चदाऽसन्तसापचानि परिहियन्ते । र भय ॥८२९ ·तवं, अण्णोवि ण विसजितबो, अणाणाए कोवि गतो होज जं विसुमरियखेत्तगतेण लद्धं तं ण गेण्हेजत्ति। [० २१०००] उक्तं सातिचारं प्रथमं गुणवतं अधुना द्वितीयमुच्यते, तत्रेदं सूत्र- उपभोगपरिभोगवए दुविहे पन्नते तंजहा-भोअणओ कम्मओ अ । भोअणओ समणोवा० इमे पञ्च- सनित्ताहारे सगित्तपडियद्वाहारे अप्पउलिओसहिभक्खणया तुच्छोसहिभ० दुप्पउलिओसहिभकवणया७॥ उपमुग्यत इत्युपभोगः, उपशब्दः सकृदर्थे वर्तते, सकृद्रोग उपभोगः-अशनपानादि, अथवाऽन्तर्भोगः उपभोगः- आहारादि, उपशब्दोऽवान्तर्वचनः, परिभुज्यत इति परिभोगः, परिशब्दोत्रावृत्ती वर्त्तते, पुनः पुनर्भोगः वस्त्रादेः परिभोग इति, मधया पहिभागःपरिभोग एवमेव यसनालकारादे,अत्र परिशब्दो वहिर्वाचक इति, पतविपयं व्रत-उपभोगपरिभोग- मतं, एतत् तीर्थफरगणपद्विविधप्रक्षप्तं, तद्यधेत्युदाहरणोपन्यासार्थः, भोजनतः कर्मतश्च, तत्र भोजनत उत्सर्गेण निरवद्याहार- भोनिना भवितव्यं, फर्मतोऽपि प्रायो निरवकर्मानुष्ठानयुकेनेत्यक्षरार्थः । इह चेयं सामाचारी-भोयेणतो सावगो उत्सग्गेण फामुगं आहारं आहारेषा, तस्सासति अफासुगमपि सचित्तवजं, तस्स असती अणंतकायवहुवीयगाणि परिहरितवाणि, नगमा, मन्पोरिमपिनीया, भनाइपा कोऽपि गतो भवेत् यहिस्मृतक्षेत्रे च गतेन लब्धं तन गृह्णीयात् इति । २ भोजनतः श्रावक उत्स- मागुम्मरमारे, सिमति मागुरुमपि सशिवपन, यस्मिनसति अनन्तकायवहुवीजकानि परिहतग्यानि, ·६प्रत्याख्या नाध्य. आवश्यक हारिभ- द्रीया ताधि. क्षेत्रवृद्धिः [इति ]-एकतो योजनशतपरिमाणमभिगृहीतमन्यतो दश योजनानि गृहीतानि तस्यां दिशि समुपने कार्य योजनशतमध्यादपनीयान्यानि दश योजनानि तत्रैव स्ववुद्ध्या प्रक्षिपति, संवर्द्धयत्येकत इत्यर्थः, स्मृतेर्धेशः-अन्तर्बान स्मृत्यन्तर्धानं किं मया परिगृहीतं कया मर्यादया व्रतमित्येवमननुस्मरणमित्यर्थः, स्मृतिमूलं नियमानुष्ठान, तभ्रंशे तु निय- मत एव नियमभ्रंश इत्यतिचारः । एत्ध य सामाचारी-उर्दू जं पमाणं गहितं तस्स उवरिं पपतसिहरे रुस्खे या मफडो पक्खी वा सावयस्स वत्थं आभरणं वा गेण्हितुं पमाणातिरेकं उवरि भूमि बच्चेजा, तत्थ से ण कप्पति गंतुं, जाधे तु| पडितं अण्णेण वा आणितं ताधे कप्पति, इदं पुण अहावय हेमकुडसम्मेयसुपतिहउजेतचित्तकूडअंजणगमंदरादिसु पघतेसु भवेजा, एवं अधेवि कूवियादिसु विभासा,तिरियं जपमाणं गहितं तं तिविधेणवि करणेण णातिफमितपं, सेत्तबुही सावगेण ण कायबा, कथं ?, सो पुवेण भंडं गहाय गतो जाव तं परिमाणं ततो परेण भंडं अग्पतित्तिकातुं अवरेण जाणि जोयणाणि पुदिसाए संछुभति, एसा खेत्तबुडी सेणकप्पति कातुं, सिय जति वोलीणो होजा णियत्तिय, विस्मारित य ॥८२७॥ 116380- . अत्र च सामाचारी ऊवं यत् प्रमाणं गृहीतं तस्योपरि पर्वतशिखरे वृक्षे वा मकंट: पक्षी या धाधकस पत्रमाभरणं या गृहीत्या प्रमाणामिरेमगुररि- भूमि प्रजेत् , तम तस्य न कल्पते गन्तुं, यदा तु पतितं अन्येन वा आनीतं तदा करपते, इदं पुनरष्टापदहेमासमेताप्रतिष्टोत्रपापियानरमाया रादिपु पर्षतेषु भवेत्, एवमधोऽपि कूपिकादिषु विभाषा,तिर्यग् यत् प्रमाणं गृहीतं तत् निविधेनापि करणेन तनातिकान्त, क्षेत्राधि धारण म का, कथं , स पूर्वसां माण्डं गृहीत्वा गतो यावत्तष्यमाणं ततः परतो माण्डमप्रतीतिकृस्वापरयो पानि योजनानि (तानि) पूर्वसा निशि पति, पर शेय. वृद्धिस्तस न करूपते कत्त, स्थायद्यतिमान्तो भवेत् निपतितव्यं, विस्मृते च ·में गंतवं, अण्णोषि ण विसजितवो, अणाणाए कोवि गतो होज जं विसुमरियखेत्तगतेण लझं तं ण गेण्हेजत्ति। [मं० २१०००] उक्तं सातिचार प्रथमं गुणवतं अधुना द्वितीयमुच्यते, तत्रेदं सूत्र- उपभोगपरिभोगवए दुविहे पनत्ते तंजहा-भोअणओ कम्मओ अ । भोअणओ समणोवा० इमे पञ्च- सपित्ताहारे सपित्तपडिपद्धाहारे अप्पउलिओसहिभक्षणया तुच्छोसहिम० दुप्पउलिओसहिभक्खणया॥ उपभुग्यत इत्युपभोगः, उपशब्दः सकृदर्थे वर्त्तते, सकृद्भोग उपभोगः-अशनपानादि, अथवाऽन्तर्भोगः उपभोगः- आहारादि, उपरान्दोऽत्रान्तर्वचनः, परिभुज्यत इति परिभोगः, परिशब्दोऽत्रावृत्ती वर्त्तते, पुनः पुनर्भोगः वस्त्रादेः परिभोग इति, मधवा यदि गःपरिभोग एवमेव पसनालङ्कारादेः, अत्र परिशब्दो वहिर्याचक इति, एतद्विषयं व्रत-उपभोगपरिभोग- प्रतं, पतत् तीर्थकरगणपद्विविधप्रज्ञप्तं, तयधेत्युदाहरणोपन्यासार्थः, भोजनतः कर्मतश्च, तत्र भोजनत उत्सर्गेण निरवद्याहार- भोजिना भवितव्यं, कर्मतोऽपि प्रायो निरययकर्मानुष्ठानयुफेनेत्यक्षरार्थः ।इह चेयं सामाचारी-'भोयेणतो सावगो उस्सग्गेण फामुगं आहारं आहारजा, तस्सामति अफासुगमपि सचित्तयज, तरस असती अणंतकायवहुवीयगाणि परिहरितवाणि, गाना, भरपोभीनपिनीपा, मनापा कोलि तो मवेद पहिस्मृतक्षेप गतेन लब्धं तम गृहीयात् इति । २ भोजनतः श्रावक मागुम्मापारमाहरेप, निपनि ममामुरुमरि सपियन, सिमसति अनन्त कायपहुवीनकानि परिहर्त्तव्यानि, ·आवश्यक हारिभ- द्रीया 1८२६॥ रतणाणि सावगरस विकिणियाणि तेण परिग्गहपरिमाणाइरित्ताईतिकार्ड न गहियाणि, सायगेण णेरिछतं, सो पूतो। मगर इदं चातिचाररहितमनुपालनीयं, तथा चाह-'इच्छापरिमाणस्स समणोवासरणं०' इच्छापरिमाणस्य श्रमणोपासफेनामी गा पञ्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथेति पूर्ववत् , क्षेत्रवास्तुप्रमाणातिक्रमः तत्र शस्योत्पत्तिभूमिः क्षेत्रं, तय ताधि सेतुकेतुभेदाद् द्विभेदं, तत्र सेतुक्षेत्रं अरघट्टादिसेक्यं, केतुक्षेत्रं पुनराकाशपतितोदकनिष्पाद्यं, वास्तु-अगारं तदपि विविध खातमुत्सृतं खातोच्छ्रितं च, तत्र खातं-भूमिगृहकादि उच्छृतं-प्रासादादि, खातोच्छ्रितं-भूमिगृहस्योपरि प्रासादा, एते क्षेत्रवास्तूनां प्रमाणातिक्रमः, प्रत्याख्यानकालगृहीतप्रमाणोलङ्घनमित्यर्थः । तथा हिरण्यसुवर्णममाणातिक्रमस्तत्र दिरयं- रजतमघटितं घटितं वा अनेकप्रकारं द्रम्मादिः, सुवर्ण प्रतीतमेव तदपि घटिताघटित, एतद्ग्रहणाचेन्द्रनीलमरकसाधुप- लग्रहः, अक्षरगमनिका पूर्ववदेव, तथा धनधान्यप्रमाणाविक्रमः, तत्र धन-गुडशर्करादि, गोमहिष्यजाविकाकरभतुरगा- धन्ये, धान्य-नीहिकोद्रवमुद्गमापतिलगोधूमयवादि, अक्षरगमनिका प्राग्वदेव, तथा द्विपदचतुष्पदप्रमाणातिकमा, तत्र द्विपदादीनि-दासीमयूरहंसादीनि, चतुप्पदानि-हस्त्यश्वमहिप्यादीनि, अक्षरगमनिका पूर्वरदेव, तथा फुप्यप्रमाणा- तिक्रमः, तत्र कुप्यं-आसनशयनभण्डककरोटकलोहाद्युपस्करजातमुच्यते, एतद्ग्रहणाच वखकम्पलपरिग्रहः, अक्षरगम- निका पूर्ववदेव, तान् क्षेत्रवास्तुप्रमाणातिक्रमादीन् समाचरन्नतिचरति पञ्चमाणुव्रतमिति । एत्य य दोसा जीपघातादि भणितया । उकं सातिचारं पञ्चमाणुप्रतम् इत्युकान्यणुप्रतानि, साम्मतमेतेपामेवाणुमतानां परिपाठनाय भावनाभूनानि १ सानि आवाय विक्रेतं मीतानि, तेन परिग्रहप्रमाणातिरिकानीतिकृपया न गृहीतानि, धावण नेष्ट, सजितः, १मत्र पदोग ओवपापाइयो मनिकापा:

·गुमनाम्यनिधीयते-हानि पुनस्त्रीणि भवन्ति, तद्यथा-दिगणतं उपभोगपरिमाणं अनर्थदण्डपरिवर्जनमिति, तत्राद्य- गुणातसहपाभिधिरसयाs:~ दिसिषा तिथि पत्ते-नहुदिसिवा अहोदिसिया तिरियदिसिवाए, दिसिवयस्ससमणो इमे पञ्चतंजहा- गादिमिपमाणादयमे अहोदिसिपमाणाइफमे तिरियदिसिपमाणाइफमे खिसयुट्ठी सइअंतरद्धा ६॥ (मूत्र) दिशो नेकाकारा शायणिताम, तत्र सूर्योपलक्षिता पूर्वा शेपाश्च पूर्वदक्षिणादिकास्तदनुक्रमेण द्रष्टव्याः, तत्र दिशा मंन्धि दिपु या प्रतमेतापरम पूर्वादिविभागेषु मया गमनाधनुष्ठेयं न परत इत्येवंभूतं दिग्पा, एतचौधतः त्रिविधं प्रज्ञप्त तीर्थकरगणधरी, तपधेत्युदाहरणोपन्यामार्घः,कार्यादिग ऊर्ध्व दिग तत्सम्बन्धि तस्यां वा प्रतं ऊर्थ दिगवत,एतावती दिगर्स पर्वतारोहणादवगाहनीया न परत इत्येयंभूतं इति भावना, अधो दिए अधोदिक् तत्सम्बन्धि तस्यां वा व्रतं अघोदिग- वन-माग्दिरमवम्, पतापती दिगध इन्द्रकूपाययतरपादयगाहनीया न परत इत्येवंभूतमिति हृदय, तिर्यक् दिशस्तिर्यग्- विश-पूर्णादिकासामा सम्बन्धि तासु या प्रतं तिर्यग्मतं, एतायती दिग् पूर्वेणावगाहनीया एतावती दक्षिणेनेत्यादि, न परल इत्यभूतमिति भावार्थः । अस्मिंश्च सत्यवगृहीतक्षेत्राद् पहिः स्थावरजङ्गममाणिगोचरो दण्डः परित्यक्तो भवतीति गुणः । इदमनिपाररदित्तमनुपाटनीयमतोऽसीपातिचारानभिधित्सुराह-दिसिवपस्स समणो' दिगवतस्स उतरूपस्य प्रमोगमकेनामी पनातिधारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथा-यदिकूममाणातिक्रमः यावत्पमाणं परिगृहीतं नस्वातियानमित्यर्थः, एयमन्यत्रापि भावना कार्या, अघोदिक्पमाणातिक्रमः, तिर्यदिक्ममाणातिकमा, क्षेत्रस्य वृद्धि ·आवश्यक हारिभ- द्रीया मित्या गाध्यक ताधिक 11८२६॥ रतणाणि सावगस्स विकिणियाणि तेण परिग्गहपरिमाणाइरित्ताइंतिकाउंन गहियाणि, सायगेण णेच्छितं, सो पूइतो। इदं चातिचाररहितमनुपालनीयं, तथा चाह-'इच्छापरिमाणस्स समणोवासएणं.' इच्छापरिमाणस्य श्रमणोपासफेनामी पश्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथेति पूर्ववत्, क्षेत्रवास्तुप्रमाणातिक्रमः तत्र शस्योत्पत्तिभूमिः क्षेत्रं, तय सेतुकेतुभेदाद् द्विभेदं, तत्र सेतुक्षेत्रं अरघट्टादिसेक्यं, केतुक्षेत्रं पुनराकाशपतितोदकनिष्पाचं, वास्तु-अगारं तदपि विविध खातमुत्सृतं खातोच्छ्रितं च, तत्र खातं-भूमिगृहकादि उच्छृतं-प्रासादादि, खातोरिहतं-भूमिगृहस्योपरि प्रासादः, एतेषां क्षेत्रवास्तूनां प्रमाणातिक्रमः, प्रत्याख्यानकालगृहीतप्रमाणोल्लङ्घनमित्यर्थः । तथा हिरण्यसुवर्णममाणातिफमस्तत्र हिरण्यं- रजतमघटितं घटितं वा अनेकप्रकारं द्रम्मादिः, सुवर्ण प्रतीतमेव तदपि घटिताघटितं, एतद्ग्रहणाचेन्द्रनीलमरकताधुप- लग्रहः, अक्षरगमनिका पूर्ववदेव, तथा धनधान्यप्रमाणातिक्रमः, तत्र धनं-गुडशर्करादि, गोमहिप्यजायिकाकरभतुरगा- धन्ये, धान्य-ग्रीहिकोद्रवमुद्गमापतिलगोधूमयवादि, अक्षरगमनिका प्राग्यदेव, तथा द्विपदचतुप्पदममाणातिममा, तत्र द्विपदादीनि-दासीमयूरहंसादीनि, चतुष्पदानि-हस्त्यश्वमहिप्यादीनि, अक्षरगमनिका पूर्ववदेव, तथा कुप्यप्रमाणा- विक्रमः, तत्र कुप्यं-आसनशयनभण्डककरोटकलोहाद्युपस्करजातमुच्यते, एतद्ग्रहणाच पखकम्पलपरिग्रहः, अक्षरगम- निका पूर्ववदेव, तान् क्षेत्रवास्तुप्रमाणातिकमादीन् समाचरन्नतिचरति पथमाणुमतमिति । पत्थ य दोसा जोयपावादि भणितवा । उक्तं सातिचारं पञ्चमाणुव्रतम् इत्युकान्यणुव्रतानि, साम्प्रतमेतेपामेवाणुप्रतानां परिपालनाय भावनाभूतानि १ रसानि श्रावकाय विक्रेतुं नीतानि, सेन परिप्रहप्रमाणातिरिक्तानीतिकृत्वा नगृहीतानि, प्रायशेण नेटं, सविता, २ मा व दोश जीपादपो भनितापा ·गुणमतान्यभिधीयन्ते-तानि पुनस्त्रीणि भवन्ति, तपथा-दिगप्रतं उपभोगपरिमाणं अनर्थदण्डपरिवर्जनमिति, तत्राद्य- गुणवतस्वरूपाभिधिरसयाह- दिसिवए तिविहे पनत्ते-उद्ददिसिवए अहोदिसिवए तिरियदिसिवए, दिसिषयस्स समणोइमे पञ्चतंजहा- उहदिसिपमाणाइकमे अहोदिसिपमाणाइकमे तिरियदिसिपमाणाइक्कमे खित्तबुद्दी सइअंतरद्धा ६॥ (सूत्र) दिशो बनेकप्रकाराः शास्त्रे वर्णिताः, वत्र सूर्योपलक्षिता पूर्वा शेषाश्च पूर्वदक्षिणादिकास्तदनुक्रमेण द्रष्टव्याः, तत्र दिशा संचन्धि दिक्षु या व्रतमेतावत्सु पूर्वादिविभागेषु मया गमनाउनुष्ठेयं न परत इत्येवंभूतं दिगवत, एतचौधतः त्रिविधं प्रज्ञ तीर्धकरगणपः, तद्यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थः,ऊ;दिग ऊर्ध्व दिगु तत्सम्बन्धि तस्यां वा व्रतं ऊय दिगप्रतं,एतावती दिगई पर्वताचारोहणादवगाहनीया न परत इत्येवंभूतं इति भावना, अधो दिए अधोदिक् तत्सम्बन्धि तस्यां वा व्रतं अधोदिग्- प्रतं-अर्याग्दिग्मतम्, एतायती दिगध इन्द्रपाद्यवतरणादवगाहनीया न परत इत्येवंभूतमिति हृदयं, तिर्यक् दिशस्तिर्यग- दिशः-पूर्वादिकास्तासां सम्बन्धि तासु वा व्रतं तिर्यग्वतं, एतावती दिग् पूर्वणावगाहनीया एतायती दक्षिणेनेत्यादि, न परत इत्येवंभूतमिति भावार्थः । असिंश्च सत्यवगृहीतक्षेत्राद् वहिः स्थावरजङ्गमप्राणिगोचरो दण्डः परित्यको भवतीति गुणः । इदमतिचाररहितमनुपालनीयमतोऽस्यैवातिचारानभिधित्सुराह-'दिसिवयस्स समणो.' दिग्वतस्य उकरूपत्य प्रमणोपासकेनामी पवातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्याः, तद्यथा-ऊर्ध्वदिकूप्रमाणातिक्रमः यावत्प्रमाणं परिगृहीतं तस्यातिठकुनमित्यर्थः, एयमन्यत्रापि भावना कार्या, अघोदिक्ममाणातिक्रमः, तिर्यदिक्ममाणातिकमा, क्षेत्रस्य वृद्धि ·६प्रत्यास्य आवश्यक हारिभ. द्रीया ॥८२५॥ परशन्देनोच्यते तस्य कन्याफललिप्सया स्नेहबन्धेन वा विवाहकरणमिति, अवि य-उरसग्गे णियगावचाणविवरणसंवरणं ण करेति किमंग पुण अण्णेसिं १, जो वा जत्तियाण आगारं करेइ, तत्तिया कप्पति, सेसा ण कमंति, ण यद्दति महती दारिया दिजउ गोधणे वा संडो छुपेज्जेति भणिउं । काम्यन्त इति कामाः-शब्दरूपगन्धा भुज्यन्त इति भोगा-रसस्पर्शाः, कामभोगेषु तीनाभिलापः, तीवाभिलापो नाम तदध्यवसायित्वं, तस्माचेदं करोति-समातरतोऽपि योपिन्मुसोपस्थकर्णकक्षा- न्तरेप्वतृप्ततया प्रक्षिप्य लिङ्गं मृत इव आस्ते निश्चलो महती वेलामिति, दन्तनखोपलपन्न कादिभिर्वा मदनमुत्तेजति, वाजीकरणानि चोपयुङ्क्ते, योपिदवाच्यदेशं वा मृद्नाति । एतानीत्वरपरिगृहीतगमनादीनि समाचरन्नतिचरति चतुर्थाणु- व्रतमिति । एत्थ य आदिला दो अतियारा सदारसंतुस्स भवंति णो परदारवियजगस्स, सेसा पुण दोण्हवि भवन्ति, दोसा पुण इत्तरियपरिगहितागमणे विदिएण सद्धिं वेरं होज मारेज तालेज वा इत्यादयः, एवं सेसेसुवि भागियया । उकं माति- चारं चतुर्थाणुव्रतं । अधुना पशमं प्रतिपाद्यते, तत्रेदं सूत्रम्- अपरिमियपरिग्गहं समणो० इच्छापरिमाण उपसंपजइ, से परिग्गहे दुविहे पनत्ते, तंजहा-सचित्तपरिग्गाहे अचित्तपरिग्गहे य, इच्छापरिमाणस्स समणोवा० इमे पंच०-घणधन्नपमाणाइकमे खित्तयत्युपमाणाइपमे हिरन्नसुवन्नपमाणाइकमे दुपयचउप्पयपमाणाइक्कमे कुवियपमाणाइफमे ५ ॥ (मू०) १ अपि च उत्सर्गे निजकापत्यानामपि वरणसंवरणं न करोति किं पुनरन्येपो ?, यो या यावतामाळारं करोति सायन्ता कराने, राम करने, न युज्यते महती दारिको ददातु गोधने वा पण्डः क्षिपरिवति भणितुं । २ अत्र चाची द्वावतिचारी म्बदारसंतुष्टस्य मयतः न परदारवियर्नकस, रोग पुनईयोरधि भवन्ति, दोपाः पुनरिवरपरिगृहीतागमने द्वितीयेन साधं वैरं भवेत् मारयेत् तान्येवा, एवं पेप्वपि भषितम्याः, 11८२५॥

·अपरिमितपरिग्गाई समणोवासतो पलक्खाति' परिग्रहणं परिग्रहः अपरिमितः-अपरिमाणः तं श्रमणोपासका प्रत्याख्याति, सनित्तादेः अपरिमाणात् परिमहाद् विरमतीति भावना, इच्छायाः परिमाणं २ तदुपसम्पद्यते,सचित्तादिगोचरे- परिमाणं करोतीत्यर्धः । स च परिग्रहो द्विविधः प्रज्ञप्तः, तद्यथेत्येतत् प्रागवत् , सह चित्तेन सचित्तं-द्विपदचतुष्पदादि तदेश परिप्रहः अपित-रतवस्रकुप्यादि तदेव चाचित्तपरिग्रहः । एत्थ य पंचमअणुवते अणियत्तस्स दोसे नियत्तस्स य गुणे, तस्योदादरणम्-नुसनंदो फुसीमूलियं उद्ध विणटो नंदो सायगो पूइतो भंडागारवती ठवितो, अहवावि वाणिणी रनमानि विफिगति मुलाए मरती, सद्धेण भणिता-एत्तिअपरिक्खओ णधि, अण्णस्स णीताणि, ताए भण्णति-जं जोग्गं तं देदि, मो पत्पं देव, सुभफ्रो तीए भत्तारो आगतो, पुच्छति-रतणाणि कहिं ?, भणति-विफियाणि भए, कह ?, सा भण-गोहुममेइपाए एक दिन अमुगरम वाणियगरस, सो वाणियगो तेण भणिओ-रयणा अप्पेह पूरं या मोडं देहि, मो ने तमो रण्गो मूलं गतो एरिमे अग्घे यमाणे एतस्स एतेण एत्तियं दिणं, सो विणासितो, पढम पुण ताणि 11 मार्ग मा दा निगम प गुगाः, रामोदाहरण-लोभनन्दा कुशोमूलिका सट्टा विनष्टः, नन्दः श्रावकः पूजितो भाण्डागारपतिः realin sarमारणानि त्रिीगी गुपा नियमाणा, थादेन भण्यते-इंपरपरीक्षको नास्मि, अन्यस पा नीतानि, तया भण्यते-ययोग्य पार्षदी, मोगमा मतांमाना, पति-पाति छ, भणनि-वित्रोतानि मया, कथं !, सा भणति-गोधूमसेतिकयेक दत्तममुकरमै जे, नि मला:-याम्परंप पू पा गुरूपं देहि, प नेति, तनो राशो मूलं गतः-इंशेधै वर्तमाने एतस्यैतेनेयइत्तं, स विनाशितः ·नाध्य. आवश्यक हारिभ. द्रीया वाधिक ॥८२५॥ परशब्देनोच्यते तस्य कन्याफललिप्सया नेहवन्धेन वा विवाहकरणमिति, अवि य-उरसग्गे णियगावचाणविवरणसंवरणं ण करेति किमंग पुण अण्णेसिं ?, जो वा जत्तियाण आगारं करेइ, तत्तिया कप्पति, सेसा ण कपंति, ण यद्दति महती दारिया दिजउ गोधणे वा संडो छुपेज्जेति भणिउं । काम्यन्त इति कामाः-शब्दरूपगन्धा भुज्यन्त इति भोगा-रसस्पर्शाः, कामभोगेषु तीव्राभिलापः, तीव्राभिलापो नाम तदध्यवसायित्वं, तस्माचेदं करोति-समारतोऽपि योपिन्मुसोपस्यकक्षा- न्तरेप्वतृप्ततया प्रक्षिप्य लिङ्गं मृत इव आस्ते निश्चलो महती वेलामिति, दन्तनखोत्पलपत्रकादिभिर्या मदनमुत्तेनयूति, वाजीकरणानि चोपयुके, योपिदवाच्यदेश या मृद्नाति । एतानीत्वरपरिगृहीतगमनादीनि समाचरन्नतिचरति चतुर्थाणु- व्रतमिति । एत्थ य आदिला दो अतियारा सदारसंतुहरस भवंति णो परदारवियजगस्स, सेसा पुण दोण्हवि भवन्ति, दोसा पुण इत्तरियपरिगहितागमणे विदिएण सद्धिं वेरं होज मारेज तालेज वा इत्यादयः, एवं सेसेसुवि भाणियया । उकं साति- चार चतुर्थाणुव्रतं । अधुना पञ्चमं प्रतिपाद्यते, तत्रेदं सूत्रम्- अपरिमियपरिग्गहं समणो० इच्छापरिमाणं उवसंपज्जइ, से परिग्गहे दुविहे पन्नत्ते, तंजहा-सचित्तपरिगहे अचित्तपरिग्गहे य, इच्छापरिमाणस्स समणोवा० इमे पंच०-धणधन्नपमाणाइकमे वित्तवत्युपमाणाइपमे हिरन्नसुवन्नपमाणाइफमे दुपयचउप्पयपमाणाइकमे कुवियपमाणाइफमे ५ ॥ (मू०) १ अपि च उत्सर्गे निजकापत्यानामपि वरणसंवरणं न करोति किं पुनरन्येपो , यो वा यावतामाकारं करोति तायन्तः कान्ते, दो। म कमानेन युज्यते महती दारिको ददातु गोधने का पण्डः क्षिपरिवति भणितुं । २ अत्र चापा द्वावतिवारी पदारसंतुष्टस्य भवतः न परदारविवकर, शेगा पुनर्वापोशी भवन्ति, दोपाः पुनरिस्वरपरिगृहीतागमने द्वितीयेन साध वैरं भवेत् मारयेत् ताइयेद्वा, एवं शेपेप्वपि भगितम्या:, ॥८२५ ·देस पुजाणि ?, तेहिं भणित-भम्हे बालभावे एगंतरं मेधुणं पञ्चक्खायं, अण्णदा अम्हाणं किहवि संजोगोजातो, तंच विपरीय समाषडिय, जहियर एगस्स भरपोसधो तदिवसं विइयस्स पारणगं, एवं अम्ह घरंगताणि चेव कुमारगाणि, पिनातितो संबुद्धो। एते इहलोए गुणा, परलोए पधाणपुरिसत्तं देवत्ते पहाणातो अच्छराओ मणुयत्ते पधाणाओ माणु- सीतो विउसा य पंचलपखणा भोगा पियसंपयोगा य आसण्णसिद्धिगमणं चेति.। इदं चाविचाररहितमनुपालनीय, तथा पाह-सदारसंतोगरम' इत्यादि, स्वदारसन्तोषस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्यास्तद्यथा- इत्रपरिगृहीतागमने अपरिगृहीवागमनं गनद्गमीदा परविवाहकरणं कामभोगतीवाभिलापः, तत्रेत्वरकालपरिगृहीता कालगन्दलोपादिपरपरिगृहीता, भाटिमदानेन कियन्तमपि काठ दिवसमासादिकं स्ववशीकृतेत्यर्थः, तस्या गमनम्- अभिगमो मैनासेवना इयरपरिगृहीतागमनं, अपरिगृहीताया गमनं अपरिगृहीतागमनं, अपरिगृहीता नाम वेश्या अन्य- मरकगृहीतभाटी कुठाद्ना पानाथेति, अनगानि च-फुचकक्षोरुवदनादीनि तेषु क्रीडनमनङ्गक्रीडा, अथवाऽनङ्गो मोहो- दगोभूनः तीमो मैगुनाध्ययमायाख्यः कामो भण्यते तेन तस्मिन् वा क्रीडा कृतकृत्यस्यापि स्वलिङ्गेन आहार्यः काष्ठ- फरवसम्मृचिकापादिपटितप्रजननयोपिदयाच्यप्रदेशासेवनमित्यर्धा, परविवाहकरणमितीह स्वापत्यव्यतिरिकमपत्य तानिएको, गा ममिां-बाशायी बाहो एकान्तरित मैथुनं प्रत्यारुपातं, अन्यदाऽऽवयोः कथमपि संयोगो जातः, तब विपरीतमापतितं, जीरो मोरा सहरणे दिली पारगमेश्माषा गृहगतापेव कुमारी, धिरजातीयः संवुद्धः । एते ऐहलौकिमा गुणाः, परलोके भारत माता भरणपो ममुरा प्रभागा मानुप्पो दिखाय पसलक्षगा भोगाः प्रियसंप्रयोगाश्रासयसिद्धिगमनं च।

·नाध्य. आवश्यक हारिभ- द्रीया वाधिक ॥८२४॥ पत्तेहिं मित्तेहिं गहिताणि वट्टति, तेसिं पुषसंठितीए संजोगो कतो, अण्णदा सो दारगो ताए गणियाए पुपमाताए सह लागो, सा से भगिणी धम्मं सोतुं पचइता, ओहीणाणमुप्पण्णं, गणियाघरं गता,तेण गणियाए पुत्तो जातो, अजा गहाय परियंदाइ, कहं ?,पुत्तोऽसि मे भत्तिजओऽसि मे दारगा देवरोऽसि मे भायासि मे, जो तुझ पिता सो मज्झ पिया पती य समुरो य भाता य मे, जा तुझ माया सा मे माया भाउज्जाइया सवत्तिणी सासू य, एवं नाऊण दोरो पजेया एते इहलोप दोसा परलोए पुण णपुंसगत्तविरुचपियविप्पयोगादिदोसा भवन्ति, णियत्तस्स इहलोए परलोए य गुणा, इहलोए कच्छे फुलपुतगाणि सहाणि आणंदपूरे, एगो य धिजातिओ दरिहो, सो थूलेसरे उववासेण वरं मग्गति, कोवे (र)। चाउपेजभत्तस्स मोठं देहि,जा पुण्णं करेमि, तेण वाणमंतरेण भणितं-कच्छे सावगाणि कुलपुत्ताणि भजपतियाणि, एयाणं भत्तं करेहि, ते महफलं होहिति, | दोणि वारा भणितो गतो कच्छं, दिण्णं दाणं सावयाणं भत्तं दक्खिणं च, भणति-साहध किं तुझं तयचरणं जेण नुरशे मालमिर्गृहीतं वर्तते, तयोः पूर्वसंस्थित्या संयोगः कृतः, अन्यदा स दारकानमा गणिकया पूर्वमानासह लमः, सा सस्य भगिनी धर्म या ममः जिता, भवधिज्ञानमुत्पतं, गणिकागृहं गता, तेन गणिकायां पुत्रो जातः, आर्या गृहीत्वा क्रौत्यति (ग्यापयति), कथं 1, पुरोऽसि मे प्रायपोऽपि मे दाम! देवाऽसि मे भ्राताऽसि मे, यस्तव पिता स मम पिता पतिः श्वशुरो भ्राता च मे, या तय माता सा मे माता माशापा अधः सपनी च, एष वाया रोपान | वर्जयितम्यं । एते इहलोके दोपा परलोके पुनर्नपुंसकरयविरूपत्वप्रियविप्रयोगादयो दोपा भवन्ति, निवृत्तस्येलो पालो प गुप्पा, रहो रे इत्री श्राद्धी भानन्दपुरे, एकश्च विजातीयो दरिदः, स स्थूलेश्वर (प्यन्तरं) उपवासेनाराध्य घरं मायति-कुदेर ! चानुमस मन्यं देहि यता पुण्यं मोमिः तेन व्यन्तरेण कथितं-करछे श्रावको कुलपुत्री भार्यापती, एताम्यां भक्तं देहि, तव महरफलं भविष्यति, दिर्भणिती गतः कर्ण, चं दानं मारनाम्यां मई दक्षिणो ध, भणति-कथयतं किं युषयोतपशरणं पेन युर्ण 1147 ·देवरस पुजाणि ?, तेहिं भणित-अम्हे घालभाचे एगंतर मेथुणं पञ्चक्खायं, अण्णदा अम्हाणं किहवि संजोगो जातो, विवरीयं समावडिये, जदिवसं एगरस भरपोसधो तदिवसं विइयस्स पारणगं, एवं अम्ह घरंगताणि चेव कुमारग धिजातितो संबुद्धो । एते इहलोए गुणा, परलोए पधाणपुरिसत्तं देवत्ते पहाणातो अच्छराओ मणुयत्ते पधाणाओ म सीतो विउला य पंचलपणा भोगा पियसंपयोगा य आसण्णसिद्धिगमणं चेति.। इदं चाविचाररहितमनुपाठनीयं, तध चाह-'सदारसंतोसरस' इत्यादि, स्वदारसन्तोषस्य श्रमणोपासकेनामी पश्चातिचारा ज्ञातव्याः न समाचरितव्यास्तद्यथा- इत्यरपरिगृहीतागमनं अपरिगृहीतागमनं अनङ्गक्रीडा परविवाहकरणं कामभोगतीवाभिलापः, तत्रेत्यरकालपरिगृहीता कालशब्दलोपादिपरपरिगृहीता, भाटिप्रदानेन फियन्तमपि कालं दिवसमासादिकं स्वयशीकृतेत्यर्थः, तस्या गमनम्- अभिगमो मेधुनासेपना इस्वरपरिगृहीतागमनं, अपरिगृहीताया गमनं अपरिगृहीतागमनं, अपरिगृहीता नाम वेश्या अन्य- मरकरहीतभाटी कुलागना चाऽनाथेति, अनङ्गानि च-कुचकक्षोरुवदनादीनि तेषु क्रीडनमनङ्गक्रीडा, अथवाऽनङ्गो मोहो- दयोद्भूतः तीमो मैथुनाध्ययसायाख्यः कामो भण्यते तेन तस्मिन् वा क्रीडा कृतकृत्यस्यापि स्वलिङ्गेन आहायैः काष्ठ- |फर पुस्तकमृत्तिकाचादिपटितप्रजननयोपिदयाच्यप्रदेशासेवनमित्यर्थः, परविवाहकरणमितीह स्वापत्यव्यतिरिक्तमपत्य देवस्थापि प्रपो !, ताम्यो मगितं-मापाम्यो वास्ये एकान्तरितं मधुनं प्रत्याख्यातं, अन्यदाऽऽययोः कथमपि संयोगो जाता, तब विपरीतमापतितं, परिवसे एकप प्रापर्पपोपधा तदिपरो दितीयस पारणकमेषमावां गृहगतायेष कुमारी, धिग्जातीयः संयुद्धः । एते पेहलौकिका गुणाः, परलोके प्रधानतुरुवं देशवे प्रधाना भरपरमो मनुमचे प्रधाना मानुप्यो विपुला पशलक्षणा भोगाः भियसंप्रयोगाश्वासप्रसिद्धिगमनं च।

·प्रत्याख्या आवश्यक- हारिभ- द्रीया ताधिक 11८२४॥ पत्तेहि मित्तेहिं गहिताणि वटुंति, तेसिं पुषसंठितीए संजोगो कतो, अण्णदा सो दारगो ताए गणियाए पुपमाताए सह लग्गो, सा से भगिणी धम्मं सोतुं पपइता, ओहीणाणमुप्पणं, गणियापरं गता, तेण गणियाए पुत्तो जातो, अजागहाय परियंदाइ, कह ?, पुत्तोऽसि मे भत्तिजओऽसि मेदारगा देवरोऽसि मे भायासि मे, जो तुज्झ पितासो मन्झ पिया पती य सगुरो य भाता य मे, जा तुझ माया सा मे माया भाउजाइया सपत्तिणी सासू य, एवं नाऊण दोसे बजेयाएते इहलोए दोसा परलोए पुण णपुंसगत्तविख्यपियविप्पयोगादिदोसा भवन्ति, णियत्तस्स इहलोए परलोए य गुणा, इहलोए कच्छे फुलपुत्तगाणि सहाणि आणंदपूरे, एगो य धिज्जातिओदरिहो, सो धूलेसरे उपवासेण वरं मग्गति, कोये (र)! चाउजभत्तस्स मोठं देहि,जा पुष्णं फरेमि, तेण वाणमंतरेण भणितं-कच्छे सावगाणि कुलपुत्ताणि भजपतियाणि, एयाणं भत्तं करेहि, ते महफलं होहिति, दोणि वारा भणितो गतो कच्छं, दिण्णं दाणं सावयाणं भत्तं दक्खिणं च, भणति-साहय किं तुझं तथपरणं जेण तुझे १ प्राप्तमिगहीतं वर्तते, तपोः पूर्वसंस्थित्या संयोगः कृतः, अन्पदा स दारकमया गणिकया पूर्वमाया सह लामा, सा तस्स भगिनी धर्म yा मप्र जिता, भयधिज्ञानमुपलं, गणिकागृहं गता, देन गणिकायां पुनो जातः, भायां गृहीत्वा कोटयति (गणपति), कथं , पुयोऽसि मे प्रायो:सि मे पारक। देवाऽसि मे भ्राताऽसि मे, यस्तव पिता स मम पिता पतिः श्वशुरो भाता च मे, या तप माता सा मे माता मातृमाया पासपती व संशा गोगन पर्जयितम्यं । एते इहलोके दोपा परलोके पुनर्नपुंसकरयविरूपस्वप्रियविप्रयोगादयो दोषा भवन्ति, निस्पोके परलोके च गुणाः, पाठोडे का पुत्री भादौ मानन्दपुरे, एकच भिजातीयो दरिद्रः, स स्थूलेश्वर (ज्यन्तरं ) उपवासेनाराय पर मार्गयति-कुबेर ! सानुप्रभास मम्यं देहि यता पुष्पं मोर तेन पन्तरेण कषितं-कच्छे धायकौ कुलपुत्री भार्यापती, एताभ्यां भर देहितब महरफलं भविष्यति, दिर्भगितो गवः कार्य, वार्न पायकापो मर दक्षिणां ध, भणति-कथमतं किं युवयोस्तपश्चरणं येन युषा 17 ·17 Qछा, सेहोणेच्छति, महिला अणिच्छं णातुं तुणिका अच्छति, कातो तुझे आणीता ?, ताए सिह, तेण भणित-अम्हे धतुम्हे पुत्ता, श्यरेसि सिष्टं मोइया पपइता, एते अणिवित्ताणं दोसा। विदियं-धूताएवि समं वसेज्जा, जधा गुघिणीए भजाए दिसागमणं, पेसितंजधा ते धूता जाता, सोऽपि ता चवहरति जायजोयणं पत्ता, अण्णा (अण्ण) णगरे दिण्णासोण याणति Gधा दिण्णति, सो पडियंतो तम्मि गरे मा भंड विणस्सिहितित्ति परिसारत्तं ठितो, तस्स तीए धूताए समं घडित, तहरिण याणति, यत्ते यामारते गतो सणगरं, धूतागमणं, दणं विलियाणि, नियत्तु ताए मारितो अप्पा, इयरोऽपि पपतितो। ततियं-गोडीए समं चेडो अच्छति, तस्स सा माता हिंडति, सुण्हा से णियगएत्ति णो साहइ पति, सा तस्स माता देवकुलठितेहिं धुत्तेहिं गच्छंती दिहा, तेहिं परिभुत्ता, मातापुत्ताणं पोत्ताणि परियत्तिताणि, तीए भण्णति-महि- लाए फीम ते उपरिहं पोतं गहितं, हा पाय ! किं ते कतं १, सो जठो पपइतो। चउत्थ-जमलाणि गणियाए उज्झिताणि, मुति, सो नेप्पति, महेला भनिनामा गीका निष्पति, कुतो यूयमानीताः, १, तयोक्तं, तेन भणितं-वयमेव युष्मा पुत्राः, इतरेप ime, मोरिमा प्रतिताः, एनेऽनिराणानां दोदितीय-मुहिवाऽपि समं यसेत् , यया गर्भिण्या भार्याय दिग्गमनं, मेषितं यथा ते दुहिता जाता, गोपिरति पापीपनं माता, भपापम्मिन् नगरे दत्ता सन जानाति यथा दुत्तेति, स प्रत्यागछन् तसिवगरे मा भाण्ड दिनेशदिति बपोरानं free, तर नपा दुरिया गर्म मपोगो जाता, रापापि न जानानि, ते पाये गतः स्वनगरं, दुहियागमनं, दृष्ट्वा विराजिती, नित्य तया मारित माको प्रमशित पीएं-गोमा ममं घेटनिष्ठति, सम सा माता हिण्डते, स्नुषा तथा निजति न कथयति पय, सा तय माता देवकुलस्थि- मी त्याने परिसुना, मागापोर्पधे परागणे, गया मण्यते-महेलायाः कथं पयोपरितनं पनं गृहीतं ?, हा पाप ! किं स्वया कृतं ?, समष्टर सरितः । पशु-पमठं गतिस्पोन्सिनं, ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया प्रत्यारस्पा नाध्य श्रावकर. ताधिक ॥८२३॥ ओरालियपरदारगमणे वेउब्वियपरदारगमणे, सदारसंतोसस्स समणोवा० इमे पंच०, तंजहा-अपरिगहि- यागमणे इत्तरियपरिग्गहियागमणे अणंगकीडा परवीवाहकरणे कामभोगतिव्याभिलासे ४॥(मु०) आत्मव्यतिरिक्तो योऽन्यः स परस्तस्य दारा:-कलत्रं परदारास्तस्मिन् (तेपु)गमनं परदारगमनं, गमनमासेवनरूपतया द्रष्टव्यं,श्रमणोपासका प्रत्याख्यातीति पूर्ववत् , स्वकीयादारा:-स्वकलत्रमित्यर्थः, तेन (तः) तस्मिन् (तेपु) वा संतोषा स्वदार- सन्तोपः तं वा प्रतिपद्यते, इयमत्र भावना-परदारगमनप्रत्याख्याता यास्वेव परशब्दः प्रवर्त्तते, स्वदारसन्तुष्टस्येकानेकस्वदार- व्यतिरिक्ताभ्यः सर्वाभ्य एवेति, सेशब्दः पूर्ववत् , तच्च परदारगमनं द्विविध प्रज्ञत, तद्यथेति पूर्ववत् , औदारिकपरदारगमन- ख्यादिपरदारगमनं वैक्रियपरदारगमनं-देवाङ्गनागमनं, तथा चउत्थे अणुयते सामण्णेण अणियत्तस्स दोसा-मातरमवि गच्छेजा, उदाहरण-गिरिणगरे तिणि वयंसियाओ, ताओ उजेंतं गताओ, चोरेहिं गहिताओ, णेत्तुं पारस फूले विकी तातो, ताण पुत्ता डहरगा घरेसु उज्झियता, तेवि मित्ता जाता, मातासिणेहेण वाणिजेणं गता पारसउलं, ताओ य गणियामो सहदेसियाउत्ति भाडि देति, तेवि संपत्तीए सयाहि सयाहि गया, एगो सायगो, ताहि यऽप्पणीयाहि मातमिस्सियाहिं समं 11८२४ चतुर्थेऽणुमते सामान्येनानिवृत्तस्य दोषा मातरमरि गरछेत्, उदाहरणं-गिरिनगरे तिम्रो यपस्याः, ता उमयन्तं गताश्चौरीताः, नया पागले विक्रीताः, तासां पुत्राः शुलका गृहेषु उमिताः, तेऽपि मिग्राणि जाताः, मातृप्रेहेन वाणिज्येन गताः पारसकूल, ताश्च गणिशा सदेशीया इति भारी रति, वेऽपि भवितव्यतया स्वकीयायाः २ (मातुः पार्थे) गताः, एकः धावकः, ताभिचारमीयाभिमातृमिमाभिः सम- ·पविसति ता घवहारगहिंसादि ण देति, ण य तेसिं आयोगठाणेसु ठाति । इदं चातिचाररहितमनुपालनीयं, तथा चाह- 'धूलगे त्यादि स्थूलकादत्तादानविरमणस्य श्रमणोपासकेनामी पश्चातीचारा ज्ञातव्याः, न समाचरितव्याः, तद्यथा-स्तेना- हतं, तेना-चौरास्तैराहत-आनीतं किचित् कुडमादि देशान्तरात् स्तेनाहृतं तत् समर्पमिति लोभाद् गृह्णतोऽविचारः, तरकराः-चौरास्तेप प्रयोगः-हरणक्रियायां प्रेरणमभ्यनुज्ञा तस्करमयोगः, तान् प्रयुक्ते-हरत यूयमिति, विरुद्धनृपयोर्यद् राज्यं तस्यातिक्रमः-अतिलहनं विरुद्धराज्यातिक्रमः, न हि ताभ्यां तत्र तदाऽतिक्रमोऽनुज्ञातः, 'कूटतुलाकूटमान' तुला प्रतीता मान-कुडवादि, कूटत्वं-न्यूनाधिकत्वं, न्यूनया ददतोऽधिकया गृहतोऽतिचारः, तेन-अधिकृतेन प्रतिरूपक- सहयं तत्मतिरूपकं तस्य विविधमयहरणं व्यवहारः-प्रक्षेपस्तत्प्रतिरूपको व्यवहारः, यद्यत्र घटते ब्रीह्यादि घृतादिषु पटजीयसादि तस्य प्रक्षेप इतियावत्, तत्मतिरूपकेण या वसादिना व्यवहरणं तत्प्रतिरूपकव्यवहारः, एतानि समाचर- नतिघरति तृतीयाणुमतमिति।दोसो पुण तेणाहडगहिते रायावि णेजा, सामी वा पञ्चभिजाणेजा ततो दंडेज या मारेज या इत्यादयः, शेपा अपि वकव्याः । उकं सातिचार तृतीयाणुव्रतं, इदानीं चतुर्थमुपदर्शयन्नाह- परदारगमणं समणो० पचक्खाति सदारसंतोसं वा पडियनइ, से य परदारगमणे दुविहे पन्नते, तंजहा- प्रगिरि पारीवादिनानिपतेगमापोगरथानेषु तिष्ठति । १ दोपा पुनः लेनाहने गृहीते राजाऽपि हन्यात्, स्वामी वा प्रत्य. मिलामीवार मनो एगाये मारपेशा, ·आवश्यक हारिभ- द्रीया नाध्य भावाम- ताधि० ॥८२२॥ व्याख्या-अदत्तादानं द्विविध-स्थूलं सूक्ष्मं च, तत्र परिस्थूलविपर्य चौर्यारोपणहेतुत्वेन प्रतिपिद्धमिति, दुष्टाध्यव- सायपूर्वकं स्थूलं, विपरीतमितरत् , स्थूलमेव स्थूलकं स्थूलकं च तत् अदत्तादानं चेति समासः, तच्छ्रमणोपासकः प्रत्या- ख्यातीति पूर्ववत् , सेशब्दः मागधदेशीप्रसिद्धो निपातस्तच्छब्दार्थः, तच्चादत्तादानं द्विविधं प्रज्ञप्त-तीर्धकरगणधरविं- प्रकारं प्ररूपितमित्यर्थः, तद्यथेति पूर्ववत , सह चित्तेन सचित्तं-द्विपदादिलक्षणं वस्तु तस्य क्षेत्रादौ सुन्यस्तदुर्व्यस्तविस्मृतस्य स्वामिनाऽदत्तस्य चौर्यबुद्ध्याऽऽदानं सचित्तादत्तादानं,आदानमिति ग्रहणं,अचित्तं-यस्त्रकनकरलादि तस्यापिक्षेत्रादी मुन्यस्त- दुय॑स्तविस्मृतस्य स्वामिनाऽदत्तस्य चौर्यबुध्ध्याऽऽदानमचित्तादत्तादानमिति, अदत्तादाने के दोपाः १, अकलते वा के गुणा, एत्थ इमं वोदाहरणम्-जधा एगा गोठी, सावगोऽवि ताए गोहीए, एगस्थ य पगरणं वहृति, जणे गते गोढोढएहि घरं पेल्लितं, थेरीए एफेक्को मोरपुत्तपाएसु पढेतीए अंकितो, पभाए रण्णो णिवेदितं, राया भणति-कथं ते जाणियपा !, धेरी भणति-एते पादेसु अंकिता, णगरसमागमे दिहा, दो तिष्णि चत्तारि सबा गोठी गहिता, एगो सायगोभणति-ण हरामिण लंछितो य, तेहिवि भणितं-ण एस हरति मुक्को, इतरे सासिता, अविय सावयेण गोहिण पविसितपं, जं किंचियि पयोयणेण १ अक्रियमाणे पा के गुणाः !, अवेदमेवोदाहरणं-यधैका गोष्टी, श्रावकोऽपि तस्या गोष्टयां, एका प्रकरणं पाते, जने गते गोष्टी मुनि, स्थविरयैकैको मयूरपुत्रपादैः प्रतिष्ठन्त्याऽदितः, प्रभाते राशो निवेदितं, राजा भणति-कथं से ज्ञातम्याः १, स्थपिरा भगति-पते पादेयरिताः, नगरगमागमे दृष्टाः, द्वौ त्रयः सर्वा गोष्ठी गृहीता, एकः श्रावको भणति-न मुगामि न च लाम्गितः, तैरपि भगिन-नैप मुष्णाति मुमः, इतरे शासिताः अपि प धारण गोठयां न प्रवेष्टव्यं, यत् केनापि प्रयोजनेन ८२२॥

·पविसति सा पयहारगहिंसादि ण देति, ण य तेसिं आयोगठाणेसु गति । इदं चातिचाररहितमनुपालनीयं, तथा चाह- 'यूलगे त्यादि स्थूलकादत्तादानविरमणस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातीचारा ज्ञातव्याः, न समाचरितव्याः, तद्यथा-स्तेना- हतं, सेनाः-चौरास्तैराहत-आनीतं किशित् कुगुमादि देशान्तरात् स्तेनाहतं तत् समर्पमिति लोभाद् गृह्णतोऽतिचारः, तरकराः-चौरास्तेप प्रयोगः-हरणफ्रियायां मेरणमभ्यनुज्ञा तस्करमयोगः, तान् प्रयुके-हरत यूयमिति, विरुद्धनृपयोद् राज्यं तस्यातिफम:-अतिलहनं विरुद्धराज्यातिक्रमः, न हि ताभ्यां तत्र तदाऽतिक्रमोऽनुज्ञातः, 'कूटतुलाकूटमानं' तुला प्रतीता मानं-फुडवादि, कूटत्यं-यूनाधिकत्वं, न्यूनया ददतोऽधिकया गृहतोऽतिचारः, वेन-अधिकृतेन प्रतिरूपकं- सहन उत्पतिरूपक तस्य विविधमयहरणं व्यवहारः-प्रक्षेपस्तत्प्रतिरूपको व्यवहारः, यद्यत्र घटते ब्रीह्यादि घृतादिषु परजीयसादि तस्य प्रक्षेप इतियायत्, तत्मतिरूपकेण या यसादिना व्यवहरणं तत्पतिरूपकव्यवहारः, एतानि समाचर- प्रतिघरति तृतीयाणुमतमिति ।दोसौ पुण तेणाह्डगहिते रायापि हणेजा, सामी वा पञ्चभिजाणेजा ततो दंडेन पा मारेज या इत्यादयः, शेपा अपि यफच्याः । उकं सातिचारं तृतीयाणुव्रतं, इदानी चतुर्थमुपदर्शयन्नाह- परदारगमणं समणो० पचरखाति सदारसंतोसं या पडिवाह, से य परदारगमणे दुविहे पन्नत्ते, तंजहा- प्रविन तापपहारग्रादिन राति म प वेगमायोगरपानेषु तिष्ठति । र दोरा पुनः सनरहने गृहीते राजाऽपि हन्यात्, स्वामी वा प्रत्य- मिगामीरा को एगर मारपेशा, ·गारख्या - गरमादान शिवि - भूल गेम , पारvि e ख्यातीति पूर्णगत् , रोशख्दा गागमदेशीशियी मिशास्स्तानी समानता सायपूर्णक शुई , पिगरीतगिसरतरपुखगेय धुलो पुस्तापूर nis प्रकार मरूपितगित्यर्थ , तपशेशि पूर्णता निरोप सनिस - निपानिलक्ष HREE स्वामिनाऽदत्तस्यचौर्यस्याऽऽदाने राषितादादान , शापानमितिमाणे , अनि rtiews एत्थ इमं योदाहरणम् - जधा एगा गोष्डी , सायगोऽपि ताए गोद्वीप , एगरथ ग पगरण पनि दुन्यस्तविस्मृतस्य स्वामिनाऽदत्तस्य पौर्यबुध्ध्याऽऽदानमनिसादसावासमिति , THIS पेलित , थेरीए एफेको मोरयुत्तपाएसु पहंतीए अंफितो , पभाए रण्णो जिये दिस , रागा भणलि- RSS जापश्यप धारिश ग्रीया ॥८२२॥ ममायादवेरमणे । इदं चातिचाररहितमनुपालनीयम्, तथा चाह-'धूलगा पासकेनामी पथातिचाराः ज्ञातव्याः अपरिजया पाऽभ्याख्यानं अभिशंसनम्-असदध्यारोपणं, तबधा- या अभ्याख्यान रहस्याभ्याख्यानं, एतदुक्तं न, स्वदारे मन्त्रभेदः स्वदारममा असद्भुतं लिख्यत इति तानि समापरवति जाणि एस मेण लंछित्तो य, तेहिंवि भणितं--ण एस हरति मुफो, इतरे सासिता, अविय साययेण गोणि पपिलिता, १ अक्रियमाणे या के गुणाः १, अत्रेदमेवोदाहरण-यौका गोधी, धारकोऽपि तस्यो गोधयो, एका र प्रकरण वाले, जो गते •m ॥८२॥ स्थविरयकैको मयूरपुप्रपादैः प्रतिष्टन्त्याऽदिता, प्रभावे राशो निवेदितं, रामा भगति-ते शाताया, सविरा भगति एते पादेलxिam, reT:, दो नयः सर्वा गोष्टी गृहीता, एकः श्रायको भणति-न मुष्णामि न च छाम्हिता, तैरपि मणि-नैप मुष्णाति मुक्ता, इसरे पारित गोपयों न प्रवेष्टव्यं, यत् केनापि योजनेन ·कापडियत्तणेण पविसति, ताणं तदिवसं पगतं, कप्पडिओ य मग्गति, तीए य वहितवर्ग खजगादि, ताधे णियगपति पाहेति, अण्णातचजाए ताधे पुणरवि गंतुमहता रिद्धीए आगतों सयणाण समं मिलितो, परोवदेसेण वयस्साण सर्च कति, ताए अप्पा मारितो। मोसुवतेसे परिपायगो मणुस्स भणति-कि किलिस्ससि ?, अहं ते जदि रुञ्चति णिसण्णो चेव दवं विढयामि, जाहि किराडयं उच्छिण्णं मम्गाहि, पच्छा कालुद्देसेहिं मग्गेजासि, जाधे य पाउलो जणदाणगहणेण ताधे भणियासि, सो तधेय भणति, जाधे विसंवदति ताधे ममं सक्खि उद्दिसेनत्ति, एवं करणे उ हारितो जितो(नोदवावितो य, कूडटेहकरणे भइरधी अण्णे य उदाहरणा । उफ सातिचारं द्वितीयाणुव्रतं, अधुना तृतीयं प्रतिपादयन्नाह- धूलगअदत्तादाणं समणो०, से अदिन्नादाणे दुविहे पन्नत्ते, तंजहा-सचित्तादत्तादाणे अचित्तादत्ता- दाणे अथूलादत्तादाणवेरमणस्स समणोवासपूर्ण इमे पंच अइयारा जाणियव्वा, जहा-तेनाहडे तकरप- ओगे पिम्दरलाइफमणे फूडतुलकूडमाणे तप्पडिरूवगववहारे ३ ।। तिर परिणी, तपोमविसे प्रानं, काटिकन मार्गयति, तस्याश्च वहनीयं साधकादि, तदा निजकपति चायति, भज्ञातचर्यया तदा | पुनधिगम मायामागतमनी समं मिति, परोपदेशेन पपस्पानां कथयति सर्व, तयाऽऽरमा मारितः । मृपोपदेशे परिमाजको मनुष्य भणति- मि, पीरोपने निपग एप प्रापमुपायामि, याहि फिराटकं (दग्यसमूह) उपतकं मार्गय, पश्चात् कालोदेशे मार्यसे, यदा च व्याकुलो जनमानसान सा मः, मतपेय भगी, पहा बिमयदति सदा मां साक्षिणमुहिरोरिति, एवं करणेऽपि पराजितो जितो न दापितच, कूटलेसकरणे मगिरी पोदारनानि ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया पप्रत्याख्य नाध्यक प्रका. तापि ॥८२१३॥ ये पसंसितो, एवमादिया गुणा मुसावादवेरमणे । इदं चातिचाररहितमनुपालनीयम्, तथा चाह-'धूलगमुसापादयेरम- णस्स' व्याख्या-स्थूलकमृपावादविरमणस्य श्रमणोपासकेनामी पञ्चातिचाराः ज्ञातव्याः ज्ञपरिक्षया न समापरि- तव्याः, तद्यथेति पूर्ववत् , सहसा-अनालोच्य अभ्याख्यानं सहसाऽभ्याख्यानं अभिशंसनम्-असदधारोपणं, तद्यथा- चौरस्त्वं पारदारिको वेत्यादि, रहः-एकान्तस्तत्र भवं रहस्यं तेन तस्मिन् वा अभ्याख्यानं रहस्याभ्याख्यानं, एतदुर्फ भवति-एकान्त मन्त्रयमाणान् वक्ति-एते हीदं चेदं च राजापकारित्वादि मन्त्रयन्ति, स्वदारे मन्त्रभेदः स्वदारमन्त्रभेदः- स्वदारमन्त्र[भेदप्रकाशनं स्वकलनविश्रब्धविशिष्टावस्थामन्त्रितान्यकथनमित्यर्थः, कूटम्-असद्भूतं लिख्यत इति रोखा तस्य करणं-किया कूटलेखक्रिया-कूटलेखकरणं अन्यमुद्राक्षरविम्वस्वरूपलेखकरणमित्यर्थः, एतानि समापरततिपरति द्वितीयाणुव्रतमिति, तत्रापायाः प्रदर्यन्ते, सहसऽभक्खाणं खलपुरिसो सुणेजा सो वा इतरो या मारिजेज वा, एवं गुणो, वेसित्ति भएणं अप्पाणं तं वा विरोधेजा, एवं रहस्सभक्खाणेऽवि, सदारमंतभेदे जो अपणो भजाए सद्धिं जाणि रहस्से चोलिताणि ताणि अण्णेसिं पगासेति पच्छा सा लजिता अप्पाण परं वा मारेजा, तत्थ उदाहरणम्-मथुरापाणिगो दिसीय- त्ताए गतो, भज्जा सो जाधे ण एति ताधे वारसमे वरिसे अण्णण समं घडिता, सो आगतो, रत्तिं अनायवेमेण 11८२१" १ प्रशंसितः, एवमादिका गुणा मृपावादविरमणे । २ सहसाऽभ्याएयानं खलपुरषः शुयात् स घेतरो या मारयेत् एवं गुणः, देपोनि भपेना'माने तं वा विराधयेत्, एवं रहोऽभ्यारयानेऽपि, स्वदारमनभेदे य आरमनो भार्यया समं पानि रहसि उक्तानि तान्यन्येषां प्रमाापति पधार, सामिनामानं पर वा मारयेत् , तगोदाहरणं-मधुरावणिक् दिग्यानायै गतः, भार्या तस यदा नायाति सदा दादो यऽन्येन समं स्थिता, स भागतः, रात्री भजातपंपेग ·कापडियत्तणेण पविसति, ताणं तदिवसं पगतं, कप्पडिओ य मग्गति, तीए य वहितवर्ग खजगादि, ताथै णियगपति पाहेति, अण्णातचजाए ताधे पुणरवि गंतुंमहता रिद्धीए आगतो सयणाण समं मिलितो, परोवदेसेण वयस्साण सवं कधैति, ताए अप्पा मारितो। मोसुबतेसे परिपायगो मणुस भणति-कि किलिस्ससि ?, अहं ते जदि रुञ्चति णिसण्णो चेव दवं विढयायेमि, जाहि किराडयं उच्छिण्णं मग्गाहि, पच्छा कालुद्देसेहिं मग्गेजासि, जाधे य वाउलो जणदाणगहणेण ताधे भणिमासि, सो तधेव भणति, जाधे विसंवदति ताधे ममं सक्खि उदिसेजत्ति, एवं करणे उ हारितो जितो(नोदवावितो य, फूडटेहकरणे भइरधी अण्णे य उदाहरणा । उकं सातिचारं द्वितीयाणवतं, अधुना तृतीयं प्रतिपादयन्नाह- धूलगअदत्तादाणं समणो०, से अदिन्नादाणे दुविहे पन्नत्ते, तंजहा-सचित्तादत्तादाणे अचित्तादत्ता- दाणे अ। धूलादत्तादाणयेरमणस्स समणोवासरणं इमे पंच अइयारा जाणियव्वा, तंजहा-तेनाहडे तकरप- भोगे विदरलाइफमणे कूडतुलफूडमाणे तप्पडिस्वगववहारे ३ ।। गरिशन प्रतिदि, तपोमदिपसे पानं, काटिकन मार्गयति, तस्साच पहनीयं खाद्यकादि, तदा निजकपति बाहयति, भज्ञातचर्यया तदा पुनावि गामाया असा भागा: मनन। समं मिसनि, परोपदेशेन वयस्यानो कथयति सर्व, तयाऽऽरमा मारितः । मृपोपदेशे परिवाजको मनुष्यं भगति- रिकापनि पहिरोपने निपग एप पमुपाजयामि, पाहि किराटकं (नग्यसमूह) उद्यतकं मागंय, पश्चात् कालोद्देशे मार्यसे, यदा ध प्याकुलो मदानान सदा भनेः, सतपैर मगति, पदा रिसंवदति सदा मा साक्षिणमुहिरोरिति, एवं करणेऽपि पराजितो जितो न दापितव, कूटलेसकरणे मनिरपीपे गोदारनानि ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्यारण्य नाध्य धावकर ताधिक 11८२०॥ ण होजा अण्णा जीविता ताधे दुपदोज सयं उक्खिवति उत्तारेति वा भारं एवं यहाविज्जति, यहाहाणं जथा सामायिया- ओपि भारातो ऊणओ कीरति, हलसगडेसुवि वेलाए मुयति, आसहत्धीमुवि एस विही, भत्तपाणयोच्छेदो ण फरगइ कातयो, तिपछुद्धो मा मरेज, तथैव अणद्वाए दोसा परिहरेजा, सावेक्खो पुण रोगणिमित्तं या पायाए या भणेना- अज ते ण देमित्ति, संतिणिमित्तं वा उपवासं कारावेज्जा, सपथवि जतणा जधा थूलगपाणातियातरस अतिचारो ण भवति तथा पयतितघं, जिरवेक्खधादिसु य लोगोवघातादिया दोसा भाणियपा। उक्तं सातिचारं प्रथमाणुमतं, अधुना द्वितीयमुच्यते, तनेदं सूत्रं- धूलगमुसावायं समणोवासओ पञ्चक्खाइ, से य मुसाचाए पंचविहे पन्नत्ते, तंजहा-कन्नालीए गयालीप भोमालिए नासावहारे कूडसफिखजे । थूलगमुसावायचेरमणस्स समणोवासपूर्ण इमे पंच०, तंजहा-सहस्स- भक्खाणे रहस्सन्भक्खाणे सदारमंतभेए मोसुवएसे फूडलेहकरणे २॥ अस्य व्याख्या-मृपावादो हि द्विविधः-स्थूलः सूक्ष्मश्च, तत्र परिस्थूलवस्तुविपयोऽतिदुष्टविवक्षासमुद्भवः स्थूलो, विपरीत- १ न भवेदया जीविका तदा विपदो यं स्वयमुरिक्षपति उत्तारयति पा भारं एवं पासते, पलियानो पया म्ाभाविकादपि भारावूनः रियते, लाटे. प्वपि घेलायो मुगति, अश्वहस्त्यादिप्यप्येष एवं विधिः, भक्तपानग्यवच्छेदो न कस्यापि कर्तणः तीमधुन्मा मृत, तथैयानाप दोषाप (तमान) परिसरेण सापेक्षः पुना रोगनिमित्तं या वाचा या भणेत्-अच मुम्यं न ददामीति, शान्तिनिमित्तं पोपवासं कारयेत, सर्वप्रापि यराना यथास्थलमाणानिमायस्थीचारो न भवति तथा प्रयतितम्यं, निरपेक्षवधादिपु प लोकोपघातादयो दोषा भणितम्याः।

·स्त्वितरः, तत्र रघूल एप स्थूलकः २ श्वासी मुषावादश्चेति समासः, तं श्रमणोपासकः प्रत्याख्यातीति पूर्ववत्, स च मृपावादः पञ्चविधः प्रज्ञप्त:-पथप्रकारःप्ररूपितस्तीर्थकरगणधरः, तद्यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थः, कन्याविषयमनृतं अभिन्नकन्यकामेव भिन्नकन्यको यफि विपर्ययो वा, एवं गवानृतं अल्पक्षीरामेव गां बहुक्षीरां यक्ति विपर्ययो वा, एवं भूम्यनृतं परसत्कामेवात्म- सरकांयक्ति, व्ययहारे या नियुक्तोऽनाभयद्व्यवहारस्यैव कस्यचिद् भागाद्यभिभूतो वक्ति-अस्पेयमाभवतीति, न्यस्यते-निधि- प्यत इति न्यासः-रूप्यकाद्यर्पणं तस्यापहरणं न्यासापहारः, अदत्तादानरूपत्यादस्य कथं मृपावादत्वमिति ?, उच्यते, अपल- पतो मृपायाद इति, फूटसाक्षित्वं उत्कोचमात्सर्यायभिभूतः प्रमाणीकृतः सन् फूट वक्ति, अविधवाद्यनृतस्यात्रैवान्तर्भावो वेदितव्यः । मुमावादे के दोसा ? अकजते वा के गुणा ?, तत्थ दोसा कण्णगं चेय अकण्णगं भणंते भोगतरायदोसा पहा या आतपातं करेज कारवेज वा, एवं सेसेसुपि भाणियघा । णासावहारे य पुरोहितोदाहरणम्-सोजधा णमोकारे, गुणे उदाहरणं-कोंकणगसायगो मणुस्सेण भणितो, घोडए णासंते आहणाहित्ति, तेण आहतो मतो य करणं णीतो, पुच्छितो- को ते मासी, घोडगसामिएण भणियं, एतस्स पुत्तो मे सक्खी, तेण दारएण भणितं-सच्चमेतन्ति, तुट्ठा पूजितो सो, लोगेण । मृपापा दोराः । भकिपमाणे पा के गुणाः, तत्र दोषाः कन्यकामेवाकन्यको भणति भोगान्तरायदोपाः प्रदिपा पारमघातं कुर्यास्कारयेद्वा, पर शनि भनितम्या । पामापहारे च पुरोहितोदाहरण-स यया नमस्कारे, गुणे उदाहरणं-कोरणकधावको मनुष्येण मणितः-घोटकं नश्यन्तं भाजहि इनि, सेनादतो मुराध करणं नीतः, पृष्टः-फनए साक्षी!, घोटकस्वामिन भणितं-एतस्य पुत्रो मे साक्षी, तेन दारकेण भणित-सत्यमेतदिति, सुष्टाः (सम्पाः) धित:मः, लोकेन ·मा आवश्यक हारिभ- द्रीया नायक शायकर ताधिक ॥८१९॥ समुणाला उप्पलपउमोपसोभिता, सा य मगरगाहेहिं दुरवगाहा, ण य ताणि उप्पलादीणि कोइ उचिणि समत्यो, जोय वज्झो रण्णा आदिरसति सो वुचति-एत्तो पुक्खरिणीतो पउमाणि आणेहित्ति, ताधे सेमो उढेऊण नमोऽधु णं अरईताणं भणित्तु जदिहं निरापराधी तो मे देवता साणेझं देंतु, सागार भत्तं पञ्चक्सायितुं ओगाढो, देवदासाणेझेणं मगरपट्टी. ठितो वहूणि उप्पलपउमाणि गेण्हित्तुत्तिण्णो, रण्णा हरिसितेण खामितो उवगूढो य, पडिपक्राणिग्गहं कातूण भणितो-किं ते वरं देमि ?, तेण णिरुंभमाणेणवि पवजा चरिता पपइतो, एते गुणा पाणातिपातवेरमणे । इदं चातिचाररहितमनुपाल- नीयं, तथा चाह-'थूलगे'त्यादि, स्थूलकप्राणातिपातविरमणस्य विरतेरित्यर्थः श्रमणोपासकेनामी पयातिचाराः 'जाणियपा' ज्ञपरिज्ञया न समाचरितव्याः- समाचरणीयाः, तद्यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थः, तत्र बन्धनं यन्धः-संयमन र दामनकादि- भिर्हननं वधः ताडनं कसादिभिः छविः-शरीरं तस्य छेदः पाटनं करपत्रादिभिः भरणं भारः अतीव भरणं अतिभार:- प्रभूतस्य पूगफलादेः स्कन्धपृष्ट्यादिप्यारोपणमित्यर्थः, भकं अशनमोदनादि पानं-पेयमुदकादि तस्य च व्यवणेदः-निरो. धोऽदानमित्यर्थः, एतान् समाचरन्नतिचरति प्रथमाणुव्रतं, तदवायं तस्य विधिः- समृणाला उत्पलपनोपशोभिता, सा च मकरमाहेरवगाहा, न च सान्युस्पलादीनि कोऽप्युपेतुं समर्थः, यक्ष पायो राशीपते सत्यते-ता पुकारेणीतः पमान्यानयेति, तदा क्षेम उत्याय नमोऽस्तु भईभयो भणिवा यहं निरपराधसदा ममं देवता सामिपं 7 सागर मप्रतापापागा देवतासानिध्येन मकरपृष्ठिस्थितो यहून्युत्पलपदानि गृहोवोत्तीर्णः, राज्ञा दृष्टेन क्षामितः उपगूध, प्रतिपक्षनिई कृप्या मगिता-कते या पदानि , तेन निरुध्यमानेनापि प्रयया चीन प्रमजितः, एते गुगाः मागातिपातविरमगे।

·अन्धो दुषिधो-दुप्पदाणं चतुप्पदाणं च, अढाए अणठाए य, अणट्ठाए न वद्दति बंधेत्तुं, अट्ठाए दुविधो-निरवेक्खो सायेक्तो य, जिरवेक्खो णेचलं धणितं जं बंधति, सावैक्खो जं दामगंठिणो जं व सकेंति पलीवणगादिसुं मुंचितुं छिंदितुं या तेण संसरपासपण बंधेतपं, एवं ताव चतुप्पदाणं, दुपदाणंपि दासो पा दासी पा चोरोवा पुत्तो वा ण पदंतगादि जति पग्मति तो सापेक्खाणि बंधितपाणि रक्खितपाणि य जया अग्गिभयादिसु ण विणस्संति, ताणि किर दुपदचतुप्पदाणि सायगेण गेण्डितपाणि जाणि अवाणि चेय अच्छंति, वहो तधाचेव, वधो णाम तालणा,अणद्वाए णिरवेक्खो णियं तालेति, सापेक्सो पुण पुपमेय भीतपरिसेण होतयं, मा हणणं कारिजा, जति करेज ततो मम्मं मोत्तूणं ताधे लताए दोरेण पापं दोतिणि वारे तालेति, छपिछेदो अणहाए तधेय णिरवेक्खो हत्यपादकण्णणकाई णियत्ताए छिंदति, मायेागो गंडे या अरुयं या देिज या डहेज या, अतिभारो ण आरोवेतपो, पुपं चेव जा वाहणाए जीविया सा भोत्तवा, रिरिपो-दिपदान पलाना मर्यापानप ,भनयाय न वर्तते पहुं, अर्थाय द्विविधः-निरपेक्षस्सापेक्षश्व, निरपेक्षो यनिश्चल बनाति स, माशो परामपना पप समोति प्रदीपनकारि मोषयितुं ऐमुं या तेन संसररपाशकेन वदन्यं, एवं तावत् चतुप्पदाना, द्विपदानामपि दासो वा सो पानीले पा शे पारिपरि पम्पते सदा सापेक्षाणि पप्पानि रक्षितम्यानि ध यथाऽमिभयादिषु न विनश्यन्ति, ते किल द्विपदचतु. नसभामा पेरा पति, पपोतिय, यो नाम साहनं, अनय निरपेक्षो निर्दयं वाढपति, सापेक्षः पुनः पूर्वमेव भीतपदा मरिनामा, परिपालो मर्म मुरुगा तदा छतपा दपारग या एकशो दिखारान् ताब्यति, दविच्छेदोऽनर्थाय तथैव निरपेक्षो हनपादक- गतिमा निनि, पाशो गाया मायां जिन्यादा ददेश, अतिभारो नारोपयितम्यः, पूर्वमेव या वाहनेनाजीविका सा मोक्तव्या, ·मित्याल्य आवश्यक- हारिभ- द्रीया श्रावकत्र ताधिक ॥८१९॥ समुणाला उप्पलपउमोपसोभिता, सा य मगरगाहेहिं दुरवगाहा, ण य ताणि उप्पलादीणि कोइ सच्चिणि समत्यो, जोय वझो रण्णा आदिस्सति सो वुञ्चति-पत्तो पुक्खरिणीतो पउमाणि आणेहित्ति, ताधे खेमो उद्वेण नमोऽथु णं अरहताणं भणित्तु जदिहं निरावराधी तो मे देवता साणेझं देंतु, सागारं भत्तं पञ्चक्खायितुं ओगाढो, देवदासाण्णेज्झेणं मगरपुट्ठी- ठितो वहूणि उप्पलपउमाणि गेण्हित्तुत्तिण्णो, रण्णा हरिसितेण खामितो उपगूढो य, पडिपक्खणिग्गहं कातूण भणितो-कि ते वरं देमि ?, तेण णिरुंभमाणेणवि पवजा चरिता पवइतो, एते गुणा पाणातिपातवेरमणे । इदं चातिचाररहितमनुपाल- नीयं, तथा चाह-'थूलगे त्यादि, स्थूलकप्राणातिपातविरमणस्य विरतेरित्यर्थः श्रमणोपासकेनामी पयातिघाराः 'जाणियपा' ज्ञपरिज्ञया न समाचरितव्याः-न समाचरणीयाः, तद्यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थः, तत्र बन्धनं वन्धः-संयमनं रजुदामनकादि- भिहननं वधः ताडनं कसादिभिः छविः-शरीरं तस्य छेदः-पाटनं करपत्रादिभिः भरणं भारः अतीव भरणं अतिभार:- प्रभूतस्य पूगफलादेः स्कन्धपृष्ट्यादिप्यारोपणमित्यर्थः, भक्त-अशनमोदनादि पानं-पेयमुदकादि तस्य च व्ययच्छेदः-निरो- धोऽदानमित्यर्थः, एतान् समाचरन्नतिचरति प्रथमाणुव्रतं, तदत्रायं तस्य विधिः- १, शमृणाला उत्पलपोपशोभिता, सा च मकरग्राहैर्दुरवगाहा, न च तान्युत्पलादीनि कोऽप्युश्चेतुं समर्थः, यश्च यायो राशादिस्यते स उप्यते-दयः पुष्करिणीतः पद्मान्यानयेति, तदा क्षेम उत्थाय नमोऽस्तु अहंभयो भणिवा यद्यहं निरपराधस्तदा मलं देवता सानिध्यं ददातु, साकार भक्तं प्रवाण्यापापगा:, देवतासानिध्येन मकरपृष्ठिस्थितो यहून्युत्पलपमानि गृहीत्वोत्तीर्णः, राज्ञा हृष्टेन क्षामितः उपगूदश्च, प्रतिपक्षनिप्रहं कृत्वा मगितः- ते परं ददामि १, सेन निरुध्यमानेनापि प्रवज्या चीणां प्रवजितः, एते गुणाः प्राणातिपातविरमणे। 11८१९॥

·पन्धो दुविधो-दुप्पदाणं चतुप्पदाणं च, अढाए अणहाए य, अणद्वाए न वदृति बंधेत्तुं, अढाए दुविधो-निरवेक्खों सावेतो य, हिरवेक्खो णेचलं धणितं जं बंधति, सापेक्खो जं दामगंठिणो जं व सकेति पलीयणगादिसु मुंचितुं छिंदितुं वा तेण संसरपासएण बंधेतपं, एवं ताव चतुप्पदाणं, दुपदाणंपि दासो वा दासी या चोरोवा पुत्तो वा ण पदंतगादि जति परमति तो सायेक्खाणि बंधितपाणि रक्खिवपाणि य जथा अग्गिभयादिसु ण विणसंति, ताणि किर दुपदचतुप्पदाणि सायगेण गेण्डितपाणि जाणि अवद्धाणि चेव अच्छंति, यहो तथा चैव, वधो णाम तालणा, अणहाएं णिरवेक्खो णियं तालेति, सावेक्खो पुण पुपमेव भीतपरिसैण होतयं, मा हणणं कारिजा, जति करेज ततो मम्मं मोत्तूणं ताधे लताए दोरण पाए दोतिणि यारे तालेति, छविछेदो अणहाए तधेव णिरवेक्खो हत्थपादकण्णणकाई णिइयत्ताए छिंदति, माघेसो गंडं या गरुयं याठिदेज या डहेन या, अतिभारो ण आरोवेतयो, पुर्व चेव जा वाहणाए जीविया सा मोत्तवा, 1ो शिरिपो-निपानी पनुपानी मायानांप च, अनाय न वर्तते बटुं, अर्थाय द्विविधा-निरपेक्षस्सापेक्षश्न, निरपेक्षो यविश्वलं वाति ई, पाको सामग्पिना पति प्रदीपनकारिपु मोधयितुं ऐ या तेन संपरस्पाशकेन बदम्यं, एवं तावत् चतुष्पदाना, द्विपदानामपि दासोपा पासी गरी पा सुमो पासादियहि पापते तदा सापेक्षानि पदण्यानि रक्षितम्यानि प यथाऽग्निभयादिषु न विनश्यन्ति, ते किल द्विपदचतु- ना भान गापा पेक्षा पति, पोऽपि सधैय, पपो नाम सादनं, अनर्याय निरपेक्षो निर्दयं ताइयति, सापेक्षः पुनः पूर्वमेव भीतपदा मरिनार मा पा कुरी, परिवार ततो मग मुख्यतया छतया दयरोग या एकशो निखिोरान् तान्यनि, एविच्छेदोऽनर्याय तथैव निरपेक्षो हसपादक- नामिnिा रिति, माशोगापा भाषी सिन्यादा दवा, अतिभा नारोपयितन्यः, पूर्वमेव या वाहनेनाजीविका सा मोक्तव्या, ·प्रत्यार नाध्य. आवश्यक हारिभ. द्रीया ॥८१८॥ अ, तत्थ समणोवासओ संकप्पओ जायजीवाए पचक्खाइ, नो आरंभओ, धूलगपाणाइवापवरमणस्म समणोवासएणं इमे पंच अइयारा जाणियब्वा,तंजहा-बंधे वहे छविच्छेए अइभारे भत्तपाणबुच्छेए । (सूत्रं)। अस्य व्याख्या स्थूलाः-द्वीन्द्रियादयः,स्थूलत्वं चैतेषां सकललौकिकजीवत्वप्रसिद्धेः, एतदपेक्षयैकेन्द्रियाः (गां) सूक्ष्माधिग मेना(न)जीवत्वसिद्धेरिति, स्थूला एव स्थूलकास्तेपां प्राणाः-इन्द्रियादयः तेपामतिपातः स्थूलप्राणातिपातः तं श्रमणोपासकः श्रा. वक इत्यर्थः प्रत्याख्याति,तस्माद् विरमत इति भावना । स च प्राणातिपातो द्विविधः प्रज्ञप्तः, वीर्धकरगणधरैद्विविधा प्ररूपित इत्यर्थः, 'तद्यथे'त्युदाहरणोपन्यासार्थः, सङ्कल्पजश्चारम्भजश्व, सङ्कल्पाजातः सङ्कल्पजः, मनसः सङ्कल्पाद् द्वीन्द्रियादिप्राणिनः मांसास्थिचर्मनखवालदन्ताद्यर्थ व्यापादयतो भवति, आरम्भाजातः आरम्भजः, तत्रारम्भो-हलदन्तालसननस्तत्(टयन) प्रकारस्तस्मिन् शङ्खचन्दणकपिपीलिकाधान्यगृहकारकादिसट्टनपरितापापद्रावलक्षण इति, तत्र श्रमणोपासकः सङ्कल्पतो यावजीवयापि प्रत्याख्याति, न तु यावज्जीवयैव नियमत इति, 'नारम्भज'मिति, तस्यावश्यतयाऽऽरम्भसद्भावादिति, आह- एवं सङ्कल्पतः किमिति सूक्ष्मप्राणातिपातमपि न प्रत्याख्याति ?, उच्यते, एकेन्द्रिया हि प्रायो दुप्परिहाराः समवासिनां सङ्कल्प्यैव सचित्तपृथ्व्यादिपरिभोगात्, तत्थ पाणातिपाते कजमाणे के दोसा ? अकजते के गुणा ?, तत्य दोसे उदाहरणं कोंकणगो, तस्स भन्जा मया, पुत्तो य से अस्थि, तस्स दारगस्स दाइयभएण दारियं ण ठभति, ताधे सो अनटफ्रोण रमंती तत्र प्राणातिपाते क्रियमाणे के दोषाः ? भक्रियमाणे घ के गुणा: ?, तत्र दोपे उदाहरणं कोणकः, तस्य भार्या मृता, पुत्र तस भाठि, राप पारण दायादभयेन दारिका न लभते, तदा सोऽन्यलक्ष्येण रममाणो ॥८१८ ६ ·विधति। गुणे उदाहरणं सत्तवदिओ।विदियं उजेणीए दारगो, मालवेहिं हरितो सावगदारगो,सूतेण कीतो, सो तेण भणितो- लावगे उसासेहि, तेण मुक्का, पुणो भणिओ मारेहित्ति, सो णेच्छति, पच्छा पिट्टेत्तुमारद्धो, सो पिट्टितो कूवति, पच्छारण्णा मुतो, सहावेतूण पुग्छितो, ताधे साहति, रण्णाविभणिो णेच्छति, ताधे हथिणा तासितो तथावि णेच्छति, पच्छा रण्णा सोसरवतो उपितो, अण्णता धेरा समोसहा, तेसिं अंतिए पपइतो । ततियं गुणे उदाहरणं-पाडलिपुत्ते नगरे जियसत्तू रापा, खेमो से अमयो पउपिधाए युद्धीए संपण्णो समणोवासगो सावगगुणसंपण्णो, सो पुण रण्णो हिउत्तिकाउं अण्णेसिं दंडभडभोइयाणं अपितो, तस्स विणासणणिमित्तं खेमसंतिए पुरिसे दाणमाणेहिं सकारिंति, रण्णो अभिमरए पति, गहिता य भणंति दम्ममाणा-अम्हे सेमसंगता तेण चेय सेमेण णिउत्ता, खेमो गहितो भणति-अहं सबसत्ताणं खेमं फरेमि किं पुण रपणो सरीरमत्ति ?, धावि यज्झोआणत्तो,रण्णोय असोगवणियाउ(ए) अगाहा पुश्परिणीसंछपणपत्तभि- रिशी गुणे मार सहारिका नीर्य, ग्यपिया दारको, माण्यरेतःभावकदारका, मूतेन क्रोतः, स तेन भणितः-लावकान् मारय, तेन मुक्ताः, मामा-मार, नेपनि, माणिपिशुमारयः, सरिश्मानः गति, पत्राद् राज्ञा श्रुतः, शब्दपिया पृष्टः, वदा कथयति, राज्ञाऽपि भणितो मेसी, दामिना प्रागिनमपारि नेपनि, मादाज्ञा तीरक्षकः पापितः, अन्यदा स्थविराः समवस्तास्तेगमन्तिके प्रनजितः । तृतीयमुदाहरणं गुणे- पार मारे निगम राना, ममम ममान्य प्रधिका पुरा सपनः श्रमणोपासकः श्रापरगुणसंपन्नः, सपना राक्षे हित इतिकरवाऽन्येषां दण्डभटभोजि- भानामविसाप निनिमिगं शेमगारान गुमान् दानसन्मानाग्यो सकारयन्ति, राज्ञोऽभिमरकान् प्रयुञ्जन्ति, गृहीताश भणन्ति हन्यमानाः-वयं सपने मेग मिगुया, मो गृहीतो भगति-मई सर्पमावाना क्षेमं करोमि किं पुना राज्ञः शरीरस्येति !, तथापि वन्य माशप्तः, राज्ञश्वाशोकव. NिTAIN Tutourt- ·६मत्यार नाध्य. आवश्यक हारिभ- द्रीया ताधिक ॥८१८॥ अ, तत्थ समणोवासओ संकप्पओ जावजीवाए पचक्खाइ, नो आरंभओ, धूलगपाणाइवायरमणस्स समणोवासएणं इमे पंच अइयारा जाणियव्वा,जहा-पंधे वह छविच्छेए अइभारे भत्तपाणवुच्छेए ११ (सूत्रं )। अस्य व्याख्या स्थूलाः-द्वीन्द्रियादयः,स्थूलत्वं चैतेषां सकललौकिकजीवत्वप्रसिद्धः, एतदपेक्षयैकेन्द्रियाः (णां) सूक्ष्माधिग मेना(न)जीवत्वसिद्धेरिति, स्थूला एव स्थूलकास्तेपां प्राणाः-इन्द्रियादयः तेषामतिपातः स्थूलप्राणातिपातः तं श्रमणोपासकःश्रा- वक इत्यर्थः प्रत्याख्याति,तस्माद् विरमत इति भावना | चाणातिपातो द्विविधा प्रज्ञप्तः, तीर्थकरगणधरैविविधः प्ररूपित इत्यर्थः, 'तद्यथे'त्युदाहरणोपन्यासार्थः, सपनारम्भजच, सङ्कल्पाजातः सङ्कल्पजः, मनसः सङ्कल्पाद् द्वीन्द्रियादिप्राणिनः मांसास्थिचर्मनखवालदन्ताद्यर्थं व्यापादयतो भवति, आरम्भाजातः आरम्भजः, तत्रारम्भो-हलदन्तालखननस्तत्(लयन) प्रकारस्तस्मिन् शङ्खचन्दणकपिपीलिकाधान्यगृहकारकादिसट्टनपरितापापद्रावलक्षण इति, तत्र श्रमणोपासकः सकल्पतो यावजीवयापि प्रत्याख्याति, न तु यावजीवयव नियमत इति, 'नारम्भज मिति, तस्यावश्यतयाऽऽरम्भसद्भावादिति, आइ- एवं सङ्कल्पतः किमिति सूक्ष्मप्राणातिपातमपि न प्रत्याख्याति ?, उच्यते, एकेन्द्रिया हि प्रायो दुष्परिहाराः समवासिना सङ्कल्प्यैव सचित्तपृथ्व्यादिपरिभोगात्, तत्थ पाणातिपात जमाणे के दोसा ? अकजते के गुणा , तत्थ दोसे उदाहरण कोंकणगो, तस्स भज्जा मया, पुत्तो य से अस्थि, तस्स दारगस दाइयभएण दारियं ण लभति, ताधे सो अन्नलफ्रेण रमतो १ तत्र प्राणातिपाते क्रियमाणे के दोपाः ? अक्रियमाणे च के गुणाः ?, तत्र दोपे उदाहरणं कोणकः, तस्य भार्या गता, पुत्रश्च तस्य भलि, तम्प पर दायादभयेन दारिकां न लभते, तदा सोऽन्यलक्ष्येण रममाणो ·विधति।गुणे उदाहरण सत्तवदिओ।विदियं उजेणीए दारगो, मालवेहिं हरितो सावगदारगो, सूतेण कीतो, सो तेण भणितो- लावगे ऊसासेहि, तेण मुक्का, पुणो भणिओ मारेहित्ति,सो णेच्छति, पच्छा पिद्देत्तुमारद्धो, सो पिट्टितो कूवति, पच्छारपणा मुतो,.सहायेतूण पुच्छितो, ताधे साहति, रण्णाविभणिओ णेच्छति, ताधे हथिणा तासितो तथावि णेच्छति, पच्छा रण्णा सोसरवखो उपितो, अण्णता थेरा समोसडा, तेसिं अंतिए पपइतो । ततियं गुणे उदाहरणं-पाडलिपुत्ते नगरे जियसत्तू राया, सेमो से अमयो पउपिधाए युद्धीए संपण्णो समणोवासगो सावगगुणसंपण्णो, सो पुण रण्णो हिउत्तिकाउं अण्णेसि दंडभडभोझ्याणं अप्पितो, तस्स विणासणणिमित्तं सैमसंतिए पुरिसे दाणमाणेहिं सकारिति, रण्णो अभिमरए पति, गहिता य भणंति दम्ममाणा-अम्हे खेमसंगता तेण चेव खेमेण णिउत्ता, खेमो गहितो भणति-अहं सबसत्ताणं खेमं फरेमि फि पुण रणो सरीररसत्ति ?, तथावि वझो आणत्तो,रण्णोय असोगवणियाउ(ए) अगाहा पुक्खरिणीसंछएणपत्तभि- रिपी। गुणे उसार सप्तपदिकदिनीय, शपिन्या दारको, मालयत: प्रावकदारकः, सूतेन कीतः, स तेन भणितः-लावकान् मारय, तेन मुक्ताः, पुननित-मारयेति, स नेरपति, पयालियितुमास्या, सपिलमानः फूति, पश्चाद् राज्ञा श्रुतः, शदयित्वा पृटः, तदा कथयति, राज्ञाऽपि भणितो नेति, नादमिना प्रापितममापि नेति, पमानाशा तीक्षकः स्थापितः, अन्यदा स्थविराः समवस्तास्तेषामन्तिके प्रमजितः । तृतीयमुदाहरणं गुणे- पारमिपुत्रे नगर निगा राजा, क्षेमममममायपिंधपाएनया संपनः प्रमणोपासकः प्रापरगुणसंपनः, सपुनाराशे हित इतिकृत्वाऽन्ये दण्डभटभोलि मानामरिया, गर रिनामननिमिणं शेमसाहान् पुरुषान् वानप्तन्मानाम्पो साकारयन्ति, राझोऽभिमाकान् प्रयुनन्ति, गृहीताश्च भणन्ति इन्यमानाः-वयं हेमा मेनर शेमेश निपुन्हा शेमो गृहीतो भगति-मई सर्वसादाना क्षेमं करोमि किं पुना राज्ञः शरीरस्येति !, तथापि वध्य आज्ञप्तः, राजश्वाशोकव- बिरामगारा परिणी स्परवि- ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६मत्याख्या नाध्य. पिकार ॥८१६॥ दारिया दिहा चोरोत्ति गहिया, परिणीया य, अण्णया य चन्झुफेण रमंति, रायाणिउ तेण पोत्तेण वाहेंति, इयरा पोगं देंति, सा विलग्गा, रण्णा सरिय, मुफा य पपइया, एवं विउदुगुंछाफलं । परपापंडानां-सर्वज्ञमणीतपापण्डव्यतिरिफानां प्रशंसा प्रशंसनं प्रशंसा स्तुतिरित्यर्थः । परपापण्डानामोघतस्त्रीणि शतानि विपश्याधिकानि भवन्ति, यत उपम्- "असीयसयं किरियाणं अकिरियवाईण होइ चुलसीती । अण्णाणिय सत्तही घेणइयाणं च यत्तीसं ॥१॥ गाहा", श्यमपि गाथा विनेयजनानुग्रहार्थ ग्रन्थान्तरप्रतिवद्धाऽपि लेशतो व्याख्यायते-'असियसंयं किरियाणति अशोत्युत्तरं शतं किया- वादिनां, तत्र न कर्तारं विना क्रिया सम्भवति तामात्मसमवायिनी वदन्ति ये तच्छीलाश्च ते क्रियावादिनः, ते पुनरा. स्माद्यस्तित्वप्रतिपत्तिलक्षणाः अनेनोपायेनाशीत्यधिकशतसझया विज्ञेयाः, जीवाजीयाश्रववन्धसंवरनिर्जरापुण्यापुण्यमोक्षा- ख्यान नव पदार्थान् विरचय्य परिपाया जीवपदार्थस्याधः स्वपरभेदावुपन्यसनीयौ, तयोरधो नित्यानित्यभेदी, तयो- रप्यधः कालेश्वरात्मनियतिस्वभावभेदाः पञ्च न्यसनीयाः, पुनश्चेत्थं विकल्पाः कर्त्तव्या:-अस्ति जीवः स्वतो नित्यः कालत इत्येको विकल्पः, विकल्पार्थश्चायं-विद्यते खल्वयमात्मा स्वेन रूपेण नित्यश्च कालतः, कालवादिनः, उतनैयाभिटापेन द्वितीयो विकल्पः ईश्वरवादिनः, तृतीयो विकल्प आत्मवादिनः 'पुरुष एवेदं सर्वमित्यादि, नियतियादिनश्चतुर्यों पिकल्पा, पञ्चमविकल्पः स्वभाववादिनः, एवं स्वत इत्यत्यजता लब्धाः पथ विकल्पाः, परत इत्यनेनापि पश्चैव लम्यन्ते, नित्यत्वा- रारिका रष्टा और इति गृहीता परिणीता च, भन्यदा प याघमीच्या रमन्ते, रापलं पोतेन पाहपन्ति, इसराः पोतं दति, पालिका का एगतं, मुक्ता च प्रमजिता, एतत् विद्वमुगुप्साफलं ।

·परित्यागेन चैते दश विकल्पाः एवमनित्यत्वेनापि दशैव, एकत्र विशतिजीवपदार्थेन लब्धाः, अजीवादिप्यायधस्वेवमेव प्रतिपदं पिंशतिर्विकल्पानामतो विंशतिर्नवगुणा शतमशीत्युचरं क्रियावादिनामिति । 'अकिरियाणं च भवति चुल- सीतित्ति अक्रियायादिनां च भवति चतुरशीतिअंदा इति, न हि कस्यचिदयस्थितस्य पदार्थस्य क्रिया समस्ति, तद्भाव एयायस्थितेरभावादित्येवं पादिनोऽक्रियावादिनः, तथा चाहुरेके-"क्षणिकाः सर्वसंस्काराः, अस्थितानां कुतः क्रिया है। भूतिर्येषां मिया सेय, कारर्फ संघ घोच्यते ॥ १॥" इत्यादि, एते चात्मादिनास्तित्वप्रतिपत्तिलक्षणा अमुनोपायेन चतुर- नीतिप्टव्याः, एतेषां दि पुण्यापुण्यर्जितपदार्थसप्तकन्यासस्तथैव जीवस्याधः स्वपरविकल्पभेदद्वयोपन्यासः, असत्या- दात्मनो नित्यानित्यभेदी न स्तः, काठादीनां तु पचानां पठी यदृच्छा न्यस्यते, पश्चाद्विकल्पभेदामिलापः, नास्ति जीवः स्वतः कालत इत्येको विकल्पा, एयमीश्वरादिभिरपि यदृच्छावसानः, सर्वेच पडू विकल्पाः, तथा नास्ति जीवः परतः कालत इति पडेय विकल्याः, एकत्र दादा, एवमजीरादिप्यपि पदसु प्रतिपदं द्वादश विकल्पाः एकत्र, सप्त द्वादशगुणाश्चतुर- नीतिर्विकला नास्तिकानामिति । 'अण्णाणिय सत्तहित्ति अज्ञानिकानां सप्तपष्टिर्भेदा इति, तत्र कुत्सितं ज्ञानमज्ञानं तदेषामतीति ममानिका, नन्वेयं लघुत्यात् प्रक्रमस्स प्राक् बहुव्रीहिणा भवितव्यं ततश्चाज्ञाना इति स्यात् , नैप दोपः, शानान्तरमेपासानं मिय्यादर्शनसहचारित्वात् , ततश्च जातिशब्दत्वादु गौरखरवदरण्यमित्यादिवदज्ञानिकत्यमिति, अधया मनानेन घरन्ति तत्मयोजना या अमानिका:-असंचित्य कृतवैफल्यादिप्रतिपत्तिलक्षणाः, अमुनोपायेन सप्तपष्टि- विम्याः, तत्र जीवादिनयपदाधीन पूर्ववत् व्यवस्थाप्य पर्यन्ते चोत्पत्तिमुपन्यस्याधः सप्ठ सदादयः उपन्यसनीयाः, ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्यारस्पा नाध्य सम्परामा- धिकारः ८१६॥ दारिया दिवा चोरोत्ति गहिया, परिणीया य, अण्णया य वझुफेण रमंति, रायाणिउ तेण पोतेण वाहेति, इयरा पोतं देति, सा विलग्गा, रण्णा सरियं, मुफा य पवइया, एयं विउदुगुंछाफलं । परपापंडानां-सर्वज्ञमणीतपापण्डव्यतिरिफानां प्रशंसा प्रशंसनं प्रशंसा स्तुतिरित्यर्थः । परपापण्डानामोघतस्त्रीणि शतानि त्रिपाट्यधिकानि भवन्ति, यत उक्तम्- "असीयसय किरियाणं अकिरियवाईण होइ चुलसीती । अण्णाणिय सत्तही वेणइयाणं च यत्तीसं ॥१॥ गाहा", इयमपि गाथा विनेयजनानुग्रहार्थ ग्रन्थान्तरप्रतिवद्धाऽपि लेशतो व्याख्यायते-'असियसंयं किरियाण'ति अशोत्युत्तर शतं क्रिया- वादिनां, तत्र न कर्तारं विना क्रिया सम्भवति तामात्मसमयायिनी वदन्ति ये तच्छीलाश्च ते क्रियावादिनः, ते पुनरा- स्माद्यस्तित्वप्रतिपत्तिलक्षणाः अनेनोपायेनाशीत्यधिकशतससवा विज्ञेयाः, जीवाजीयाभवबन्धसंवरनिर्जरापुण्यापुण्यमोक्षा- ख्यान् नव पदार्थान् विरचय्य परिपाट्या जीवपदार्थस्याधः स्वपरभेदावुपन्यसनीयौ, तयोरधो नित्यानित्यभेदी, तयो- रप्यधः कालेश्वरात्मनियतिस्वभावभेदाः पञ्च न्यसनीयाः, पुनश्चेत्धं विकल्पाः कर्त्तव्याः-अस्ति जीवः स्वतो नित्यः कालत इत्येको विकल्पः, विकल्पार्थश्चायं-विद्यते खल्ययमात्मा स्वेन रूपेण नित्यश्च कालतः, कालवादिनः, उक्तेनैवामिलापन द्वितीयो विकल्पः ईश्वरवादिनः, तृत्तीयो विकल्प आत्मवादिनः 'पुरुष एवेदं सर्वमित्यादि, नियतिवादिनश्चतुर्थो विकल्पः, पञ्चमविकल्पः स्वभाववादिनः, एवं स्वत इत्यत्यजता लब्धाः पश विकल्पाः, परत इत्यनेनापि पश्चैव लभ्यन्ते, नित्यत्वा- रारिका रष्टा और इति गृहीता परिणीता च, मन्यदा च वाह्यमीडया रमन्ते, राश्यत पोतेन याहयन्ति, इतराः पोतं दति, सा पिसभा, राधा रमनं, मुक्ता च प्रमजिता, एतत् विद्वजुगुप्साफलं । 11८१३॥

·कालं किया रायगिहे गणियाए पोद्दे उववन्ना, गभगता चेव अरई जणेति, गन्भपाडणेहि य न पडइ, जाया समाणी उझिया, सा गंधेण तं वणं यासेति, सेणिओ य तेण पएसेण निग्गच्छइ सामिणो वंदगो, सो खंधावारो तीए गंधं न सहइ, रण्णा पुच्छियं-किमेयंति, कहियं दारियाए गंधो, गंतूण दिहा, भणति-एसेव पढमपुच्छति, गओ सेणिओ, पु. दिवुत्तंते कहिते भणइ राया-कहिं एसा पचणुभविस्सइ सुहं दुक्खं या ?, सामी भणइ-एएण कालेण वेदियं, सा तव चेव भजा भविस्सति अगमहिसी, अट्ठ संवच्छराणि जाय तुझं रममाणस्स पुढीए हसोवल्लीली काही तं जाणिजासि, पंदित्ता गो, सो य अपहरिओ गंधो, कुलपुत्तएण साहरिया, संवडिया जोवणत्था जाया, कोमुइवारे अम्मयाए समं आगया, अभोसेणिो (य)पच्छण्णा कोमुइयारं पेच्छंति, तीए दारियाए अंगफासेण अज्झोवयण्णो णाममुदं दसियाए तीए पंधति, अभयरस कहियं णाममुद्दा हारिया, मग्गाहि, तेण मणुस्सा दारेहिं ठविया, एकेक माणुस्सं पलोएउं नीणिज्वइ,सा आठ हापा राज गनिकापा उदरे टपणा, गर्भगतैयारति जनपति, गर्भपातनैरपि च न पतति, जाता सरयुज्झिता, सा गन्येन तद्वनं वासयति, पेरियन पोरोन निगरानि, मामिनो यन्दनाय, स सन्यापारम्नस्या गन्धं न सहते, राजा पृष्टं-किमेतदिति ?, कथितं दारिकाया गन्धः, गरवा दया, मनी-परंप पमाणेश, गतः निरः, पूगेरिटे गृणान्ते फपिते मणति राजा-कैपा प्रत्यनुभविष्यति सुखं दुःखं वा?, स्वामी भणति-एतेन कारटेन पारित, सागर भाषां भरिणी मप्रमहिषी, मष्ट भयरपरान् पापपा रममाणस्य पृष्टौ हंसोली करिष्यति तां जानीयाः, वन्दित्वा गतः, स चापहत्तो गन्धः। रूपन गहना भगवा र पौरनमा नाना, कौमुदीपासरेन्यया सममागता, अभयः श्रेणिय प्रच्छनौ फौमुदीवासरं प्रेक्षेते, तस्या दारिकाया अगस्पर्शे- नापुरपो नाममुना पग गापा मानि, भमपार फपितं-नाममुदा हारिता, मार्गय, तेन मनुष्पा द्वारि स्थापिताः, एकैको मनुष्यः प्रलोक्य निष्काश्यते, सा

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
नाध्य.
सम्परता
धिकारा
॥८१५॥
पभाए घिपिहितित्ति,सोय भमंतोतं विजासाहयं पेच्छइ, तेण पुच्छिओभणति-विज साहेमि, चोरोभणति-केण दिण्णा?,
सो भणति-सावगेण, चोरेण भणियं-इमं दवं गिण्हाहि, विजं देहि, सो सड्डो वितिगिच्छति-सिज्झेजा न पत्ति, तेण
दिपणा, चोरो चिंतेइ-सावगो कीडियाएवि पावं नेच्छइ, सच्चमेयं, सो साहिउमारद्धो, सिद्धा, इयरो सहो गहिमो, तेण
आगासगएण लोओ भेसिओ ताहे सो मुक्को, सहावं दोवि जाया, एवं निवित्तिगिच्छेण होयचं, अथवा विदजुगुप्सा, विद्वांसः
-साधवः विदितसंसारस्वभावाः परित्यकसमस्तसङ्गाः तेषां जुगुप्सा-निन्दा, तथाहि-तेऽस्तानात् , प्रस्वेदजलक्तिनमलत्यात्
दुर्गन्धिवपुपो भवन्ति तान् निन्दति-को दोपः स्यात् यदि मासुकेन वारिणाऽङ्गशालनं कुरिन् भगवन्तः ?, इयमपि न कार्या,
देहस्यैव परमार्थतोऽशुचित्वात् , एत्थे उदाहरणं-एको सहो पञ्चंते वसति, तस्स घूयाविवाहे कहवि साहयो आगया, मा
पिउणा, भणिया-पुत्तग! पडिलाहेहि साहुणो, सा मंडियपसाहिया पडिलाभेति, साहण जालगंद्धो तीए अग्याओ, चिंतेद-
अहो अणवज्जोभट्टारगेहिं धम्मो देसिओजइ फासुएण हाएजा?, को दोसो होजा?, सा तस्स ठाणस्त अणालोइयपडिपाता
प्रभाते गृहीप्यते इति, स च भ्राम्यन् तं विद्यासाधकं प्रेक्षते, तेन पृष्टो भणति-विद्या साधयामि, धौरो भणति-येन दा', स भनि-मार,
चौरेण भणित-इदं द्रव्यं गृहाण विद्यां देहि, स भादो विचिकित्सति सिध्येश घेति, तेन दत्ता, चौरचिन्तयति-भायः कोटिकाया अपि पार नेऊनि,
सत्यमेतत् , म साधयितुमारब्धः, सिद्धा, इतरः धालो गृहीतः, तेनाकाशगतेन लोको भापितः, तदा स मुक्तः, श्रद्धावन्ती दापपि जाती, एवं निर्विविकिरसेन
भवितव्यं । २ अयोबाहरण एकः श्रादः प्रत्यन्ते वसति, तस्य दुहितृविवाहे कथमपि साधयः आगताः, सा पिया भगिता-निक । प्रतिसम्भय सान्, गा
मण्डितमसाधिता प्रतियम्भयति, साधूनां जलगन्धलयाऽऽमातः, चिन्तयति-अहो अनवद्यो भहारकैर्धो देशितः यदि प्रामुझेन ग्रापात् को दोपो भये , सा
तस्य स्थानस्सानालोचितप्रतिक्रान्ता
॥८१५॥

·कालं किचा रायगिहे गणियाए पोद्दे उववन्ना, गभगता चेव अरई जणेति, गम्भपाडणेहि य न पडइ, जाया समाणी उझिया, सा गंधेण तं वणं वासेति, सेणिओ य तेण पएसेण निग्गच्छइ सामिणो बंदगो, सो खंधावारो तीए गंधं न सहइ, रण्णा पुच्छियं-किमेयंति, कहियं दारियाए गंधो, गंतूण दिडा, भणति-एसेव पढमपुच्छति, गओ सेणिओ, पुवु. दिवुत्तंते कहिते भणइ राया कहिं एसा पञ्चणुभविस्सइ सुहं दुक्खं वा ?, सामी भणइ-एएण कालेण वेदियं, सा तव घेव भजा भविस्सति अग्गमहिसी, अठ संवच्छराणि जाव तुझं रममाणस्स पुढीए हंसोवल्लीली काही ते जाणिज्जासि, पंदित्ता गमो, सो य अपहरिगो गंधो, कुलपुत्तएण साहरिया, संवाडिया जोवणत्था जाया, कोमुइवारे अम्मयाए सम आगया, भमो सेणिमो (य)पच्छण्णा कोमुइयारं पेच्छंति, तीए दारियाए अंगफासेण अन्झोपवण्णो णाममुदं दसियाए तीए पंपति, अभयरस कहियं-णाममुद्दा हारिया, मग्गाहि, तेण मणुस्सा दारेहिं ठविया, एफेक माणुस्सं पलोएउ नीणिज्वइ,सा पा रावहे गनिगरा रदरे टप्पणा, गभंगरीधारति जनयति, गर्भपातनैरपि च न पतति, जाता सन्न्युग्मिता, सा गन्धेन तदनं वासयति, मिशन प्रोन मिगंपनि, मामिनो पन्दनाय, स स्न्यापारम्नस्या गन्धं न सहते, राज्ञा पृष्टं-किमेतदिति ?, कथितं दारिकाया गन्धः, गरवा था, भगती-परेव पनाति, गतः निमः, रिटे गगान्ते कथिते मपति राजा-कैया प्रत्यनुभविष्यनि सुसं दुःखं वा?, स्वामी भणति-एतेन कालेन | पणिं, मा सय भाषा भविशी मममहिपी, अष्ट मंपायरान् पारसय रममाणस पृटो हंसोली करिष्यति तां जानीयाः, पन्दित्वा गतः, स चापहतो गन्धः कुमरोज महाराप पोयना नाना, कौमुदीगासरेपया सममागता, अभयः श्रेणिकय प्रच्छन्नौ कौमुदीवासरं प्रेक्षेते, वस्या दारिकाया अगस्पर्श- मागुलमो नामगुना या माति, भमपार फयित-नाममुद्रा हारिता, मार्गप, तेन मनुष्या द्वारि स्थापिताः, एकैको मनुष्यः प्रलोक्यनिष्काश्यते, सा ·नाध्यक आवश्यक- हारिभ- द्रीया ॥८१४॥ लेहसालाओ आगया दो पुत्ता पियंति, एगो चिंतेति-एयाओ, मच्छियाओ संकाए तस्स वग्गुलोवाउ जाओ, मओय, बिइओ चिंतेइ-न मम माया मच्छिया देइ जीओ, एते दोसा । काणं काहा-सुगतादिप्रणीतदर्शनेषु ग्राहोऽभिलाप इत्यर्थः, तथा चोक-'कंखा अन्नन्नदसणग्गाहो'सा पुनर्दिभेदा-देशकाला सर्वकाला च, देशका कदेशाविषया, एकमेव सौगतं सम्यतया धिकार दर्शनं कावति, चित्तजयोऽत्र प्रतिपादितोऽयमेव च प्रधानो मुक्तिहेतुरित्यतो घटमानकमिदं न दूरापेतमिति, सर्वकासा तु सर्वदर्शनान्यवकासति, अहिंसादिप्रतिपादनपराणि सर्वाण्येव कपिलकणभक्षाक्षपादादिमतानीह लोके च नात्यन्तलेश- प्रतिपादनपराण्यतः शोभनान्येवेति, अधवैहिकामुष्मिकफलानि कावति, प्रतिपिद्धा चेयमहभिरतः प्रतिषिद्धानुष्ठानादेनां कुर्वतः सम्यक्त्वातिचारो भवति, तस्मादेकान्तिकमव्यायाधमपवर्ग विहायान्यत्र काटा न कार्येति, एत्थोदाहरणं, राया कुमारामच्चो य आसेणावहिया अडविं पविठ्ठा, छुहापरद्धा वणफलाणि सायंति, पडिनियत्ताण राया चिंतेइ. लयपूयलग- मादीणि सवाणि खामि, आगया दोविजणा, रण्णा सूयारा भणिया-जलोए पयरइ तं सयं सो रंधेहत्ति, उपद्ववियं च रनो, सो राया पेच्छणयदिहतं करेइ, कप्पडिया पलिएहिं धाडिज्जइ, एवं मिट्टरस अवगासो होहितित्ति कणकुंडगमंडगादीणियि १ लेसशालाया आगतौ द्वौ पुनी पियतः, एकश्चिन्तयति-एता मक्षिकाः, शश्या तस्स घल्गुलो वायुजर्जातो मृतत्र, द्वितीयधिन्तपति-न मांगा। मक्षिका दधात् जीवितः, एते दोपाः । २ अनोदाहरणं राजा कुमारामात्यशाश्वनापहृतावटीं प्रविष्टी, क्षुधापरिगती यनफलानि सादतः, प्रतिनियुषपो राना चिन्तयति-लड्डुकापूपादीनि सर्वाणि खादामि, भगतौ द्वावपि जना, राज्ञा सूदा भणिता:-यहोके प्रचरति वन सर्व स रायतेति, उपरपारि परारे, स राजा प्रेक्षणकदृष्टान्वं करोति, कार्पटिका वलिभिर्धाट्यन्ते, एवं मिष्टस्यायकाशी भविष्यतीति कणकुण्डकमण्डकादीन्यपि 14 ·सरयाणि, तेहिं सूलेण मो, अमचेण वमणविरेयणाणि कयाणि, सो आभागी भोगाण जाओ, इयरो विणहो । चिकित्सा भतिविधमा, गुत्यागमोपपन्नेऽप्यर्थे फलं प्रति सम्मोहा, किमस्य महतस्तपालेशायासस्य सिकताकणकवलनादेरायत्यां मम फलमम्प भविष्यति किं पा नेति, उभयह क्रियाः फलयत्यो निष्फलाश्च दृश्यन्ते कृषीवलाना, न चेयं शङ्कातो न भिद्यते इत्याशदनीयं, शहा हि सफलासकलपदार्थभाक्त्येन द्रव्यगुणविषया इयं तु क्रियाविषयैव, तत्त्वतस्तु सर्व एते प्रायो मिथ्यात्यमोहनीयोदयतो भवन्तो जीवपरिणामविशेषाः सम्यक्त्वातिंचार उच्यन्ते, न सूक्ष्मेक्षिकाऽत्र कार्येति, इयमपि न कार्या, यतः सर्पशोफशलानुष्ठानाद् भवत्येय फटप्राप्तिरिति, अत्र घौरोदाहरण-सावगो नंदीसरयरगमणं दिवगंधाण(त) देवसंघरिमेण मित्तस्स पुष्उणं पिजाए दाणं साहणं मसाणे चउपायं सिक्कगं, हेहा इंगाला खायरो य सूलो, अहसयं वारा परिवयित्ता पामो सिफगरम छिन एवं वितिओ तइए चउत्थे य छिण्णे आगासेणं वञ्चति, तेण विजा गहिया, हिपादसिरसिं साहेद मसाणे, पौरो य नगरारक्सिएहि परिरम्भमाणो तत्थेव अतियओ, ताहे वेढेउं सुसाणे ठिया पाणिजितेन्द्रन गुमा, भमापेन पमनगिरेपनानि तानि, स भोगानामामागी जातः, इसरो विनष्टः।२ चौरोदाहरणं श्रावको नन्दीश्वरवरग- ममं देवरिया मित्रम विधाया शन सायनं श्मशाने पशुपाई सिकामधनातू भनाराः खादिरश्च स्तम्भः अष्टशतं वारान् परिजप्य पारमिनले पर लीपा नशेपे पशु पनि आकारोन गम्पते, तेन विषा गृहीता, कृष्णचतुर्दशी रात्री साधयति माने, चौरस नगरारक्षक मामा पेटपिग मनानं (ने) पिता ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥८१४॥ लेहसालाओ आगया दो पुत्ता पियंति, एगो चिंतेति-एयाओ, मच्छियाओ संकाए तस्स वग्गुलो बाउ जाओ, मओय, विइओ मित्यारण्य चिंतेइ-न मम माया मच्छिया देइ जीओ, एते दोसा । काङ्गणं काहा-सुगतादिप्रणीतदर्शनेषु ग्राहोऽभिलाप इत्यर्थः, नाभ्यः तथा चोक्तं-'कखा अन्नन्नदसणग्गाहो'सा पुनर्बिभेदा-देशकाला सर्वकाला च, देशकाकैकदेशविपया, एकमेव सौगतं सम्पत्या धिकार दर्शनं काति, चित्तजयोऽत्र प्रतिपादितोऽयमेव च प्रधानो मुक्तिहेतुरित्यतो घटमानकमिदं न दूरापेतमिति, सर्वकाहा तु सर्वदर्शनान्यवकाङ्गति, अहिंसादिप्रतिपादनपराणि सर्वाण्येव कपिलकणभक्षाक्षपादादिमतानीह लोके च नात्यन्तलेश- प्रतिपादनपराण्यतः शोभनान्येवेति, अथवैहिकामुष्मिकफलानि काहति, प्रतिपिद्धा चेयमर्हन्दिरतः प्रतिपिद्धानुधानादेना कुर्वतः सम्यक्त्वातिचारो भवति, तस्मादेकान्तिकमव्यायाधमपवर्ग विहायान्यत्र काला न कार्येति, एत्योदाहरणं, राया कुमारामच्चो य आसेणावहिया अडविं पविठ्ठा, छुहापरद्धा वणफलाणि सायंति, पडिनियत्ताण राया चिंतेइ, लडुयपूयलग- मादीणि सवाणि खामि, आगया दोविजणा, रण्णा सूयाराभणिया-जंलोए पयरइ तं सपं सये रंधेहत्ति, उपहवियं प रनो, सो राया पेच्छणयदिळतं करेइ, कप्पडिया बलिएहिं धाडिज्जइ, एवं मिहस्स अवगासो होहितित्ति कणकुंडगमंडगादीणियि १ लेखशालाया आगतौ द्वौ पुग्नी पिवतः, एकश्चिन्तयति-एता मक्षिकाः, सध्या तस वल्गुलो वायुजातो मृतश्च, द्वितीयश्चिन्तयनि- मर्म माया मक्षिका दद्यात् जीवितः, एते दोषाः । २ अत्रोदाहरणं राजा कुमारामात्यश्चाधेनापढ़तायटयी प्रयिष्टी, क्षुधापरिगती पनफलानि पादनः, प्रतिनित्यो राग चिन्तयति-लड्डुकापूपादीनि सर्वाणि खादामि, भागती द्वायपि जना, राज्ञा सूदा भणिता:-यलोके प्रचरति सत् सर्व सपै राम्यतेति, उपश्यारित पराशे, स राजा प्रेक्षणकदृष्टान्तं करोति, कार्पटिका वलिभिर्धाट्यन्ते, एवं मिष्टस्यावकाशो भविष्यतीति कणकुण्ठकमणकादीन्यपि 1 ·पामविशेषा इत्यर्थः, यैः सम्यक्त्वमतिचरति, ज्ञातव्याः ज्ञपरिज्ञया न समाचरितव्याः, नासच्या इति भावार्थः । तद्यथे- स्दाहरणप्रदर्शनार्थः, शङ्का काहा विचिकित्सा परपापण्डप्रशंसा परपापण्डसंस्तवश्चेति, तत्र शङ्कनं शङ्का, भगवदर्हत्- भणीतेगु पदार्थेषु धर्मास्तिकायादिष्वत्यन्तगहनेषु मतिदौर्बल्यात् सम्यगनवधार्यमाणेषु संशय इत्यर्थः, किमेवं स्यात् नैव- मिति, संशयकरणं शमा, सा पुनर्दिभेदा-देशशङ्का सर्वशका च, देशशङ्का देशविपया, यथा किमयमात्माऽप्स येयप्रदे- सात्मकः स्यादय निष्प्रदेशो निरययवः स्यादिति, सर्वशङ्का पुनः सकलास्तिकायजात एव किमेवं नैवं स्यादिति । मिप्यादर्शनं घ त्रिविधम्-अभिगृहीतानभिगृहीतसंशयभेदात्, तत्र संशयो मिथ्यात्वमेव,यदाह-"पयमक्खरं च एक जो न रोपड़ मुत्तनिदिई । सेसं रोयंतोवि हु मिच्छद्दिढी मुणेयपो ॥१॥ तथा-"सूत्रोक्तस्यैकस्याप्यरोचनादक्षरस्य भवति नरः। मिप्यारष्टिः सूत्र हिनःप्रमाणे जिनाज्ञा च(जिनाभिहित)॥१॥ एकस्मिन्नप्यर्थे सन्दिग्धे प्रत्ययोऽर्हति हि नष्टः । मिथ्यात्वदर्शनं नलगादिहेतुर्भवगतीनाम् ॥२॥" तस्मात् मुमुक्षुणा व्यपगतशकुन सता जिगवचनं सत्यमेव सामन्यतः प्रतिपत्तव्यं, संशया- सदमपि मत्य, सर्वशाभिहितत्वात्, तदन्यपदार्थवत्, मतिदौर्बल्यादिदोपात्तु कार्येन सकलपदार्थस्वभावावधारणमशक्यं उसासेन, पदाद-"न हि नामानाभोग छमस्थस्येह कस्यचिन्नास्ति । ज्ञानावरणीयं हि ज्ञानावरणप्रकृति कर्म ॥१॥" इह पोदाहरण-जो मंकं करेइ सो विणरमति, जहा सो पेजायओ, पेजाए मासा जे परिभजमाणा ते छूढा, अंधगारए Autयोन रोपी निरिएम् । दो रोपपपि मिप्यारपिझोतव्यः ॥ १ ॥२ यः पाहां करोति स विनश्यति यथा स पेयापायी, पेयायो मागे रिपकमारणेता, भधारे ·प्रत्याख्या नाध्य.. मम्यस्या धिकारा आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥८१३॥ अण्णया तस्स पोट्टसरणी जाया, सो चीवरेहिं वेढिओ तेहिं अणुकंपाए, सो भट्टारगाणं नमोकार करेंतो कालगओ देवो वेमाणिओ जाओ, ओहिणा तच्चणियसरीरं पेच्छइ, ताहे सभूसणेण हत्थैण परिवेसेति, सहाण ओहायणा, आयरियाण आगमणं, कहणं च, तेहिं भणियं-जाह अग्गहत्थं गिहिऊण भणह-नमो अरहंताणंति, बुझ गुज्झगा २, तेहिं गंतूण भणिओ संवुद्धो वंदित्ता लोगस्स कहेइ-जहा नत्थि एत्य धम्मो तम्हा परिहरेजा ॥ अत्राह-इह पुनः को दोपः स्याद् येनेत्थं तेषामशनादिप्रतिषेध इति?, उच्यते, तेषां तभक्तानांच मिथ्यात्वस्थिरीकरणं, धर्मबुद्ध्या ददतः सम्यक्त्वलाञ्छना, तथा आरम्भादिदोपश्च, करुणागोचरं पुनरापन्नानामनुकम्पया दद्यादपि, यदुतं- "सेवेहिपि जिणेहिं दुजयजियरागदोसमोहेहिं । सत्ताणुकंपणट्ठा दाणं न कहिँचि पडिसिद्धं ॥ १॥" तथा च भगवन्ततीर्थ- करा अपि त्रिभुवनैकनाथाः प्रविजिपवः सांवत्सरिकमनुकम्पया प्रयच्छन्त्येव दानमित्यलं विस्तरेण । प्रकृतमुच्यते- 'संमत्तस्स समणोवासएण'मित्यादि सूत्रं, अस्य व्याख्या 'सम्यक्त्वस्य' प्रागनिरूपितस्वरूपस्य श्रमणोपासकेन-धारकेण 'एते' वक्ष्यमाणलक्षणाः अथवाऽमी ये प्रक्रान्ताः पञ्चेति सङ्ख्यावाचकः अतिचारा मिथ्यात्वमोहनीयकर्मोदयादात्मनोऽशुभाः परि- १ अन्यदा तस्यातीसारो जातः, स चीवरैर्वेष्टितस्तैरनुकम्पया, स भहारकेभ्यो नमस्कारं कुर्वन् कालगतो देवो वैमानिस जातः, अधिना वपतिकारी प्रेक्षते, तदा सभूपणेन हस्तेन परिवेपयति, श्राद्धानामपभ्राजना, भाचार्याणामागमनं, कपनं च, तैगित-यातामहनं गृहीगभगत-नमोगर इति, गुप गुद्धक! २, तैर्गत्वा भणितः संबुद्धो वंदित्वा लोकाय कथयति-यया नास्त्यग्न धर्मस्तस्मात्परिहरेत् ॥२॥ सर्वैरपि जिनैतिदुपरागद्वेपमोहै। । सानुकाना दानं न कुत्रापि प्रतिपिद्धम् ॥३॥ 11८१३॥

·णाम विशेषा इत्यर्थः, यैः सम्यक्त्वमतिचरति, ज्ञातव्याः ज्ञपरिज्ञया न समाचरितव्याः, नासेव्या इति भावार्थः । तद्यथे- त्युदाहरणमदर्शनाधा, शङ्का काहा विचिकित्सा परपापण्डप्रशंसा परपापण्डसंस्तवश्चेति, तत्र शङ्कनं शङ्का, भगवदर्हत्- प्रणीत पदार्थेषु धर्मास्तिकायादिप्वत्यन्तगहनेषु मतिदौर्बल्यात् सम्यगनवधार्यमाणेषु संशय इत्यर्थः, किमेवं स्यात् नैव- मिति, संशयफरणं शता, सा पुनर्दिभेदा-देशशङ्का सर्वशका घ, देशशङ्का देशविपया, यथा किमयमात्माऽनयेयप्रदे- गात्मकः स्वादध निष्प्रदेशो निरवयवः स्यादिति, सर्वशङ्का पुनः सकलास्तिकायजात एव किमेवं नैवं स्यादिति । मिष्यादर्शनं च विविधम्-अभिगृहीतानभिगृहीतसंशयभेदात् , तत्र संशयो मिथ्यात्वमेव,यदाह-"पैयमक्खरं च एक जो नरोएर मुत्तनिदिई । सेमं रोयंतीविहु मिच्छट्टिी मुणेययो ॥१॥" तथा "सूत्रोकस्यैकस्याप्यरोचनादक्षरस्य भवति नरः। मिप्यादिः सूत्र हिनाप्रमाणे जिनाज्ञा घ(जिनाभिहित)॥१॥ एकस्मिन्नप्यर्थे सन्दिग्धे प्रत्ययोऽर्हति हिनष्टः । मिथ्यात्वदर्शनं तत्मवादिगुर्भयगतीनाम् ॥२॥ तस्मात् मुमुक्षुणा व्यपगतराङ्केन सता जिनवचनं सत्यमेव सामन्यतः प्रतिपत्तव्यं, संशया- समपि गत्यं, साभिहितत्यात्, तदन्यपदार्थयत्, मतिदौर्बल्यादिदोपात्तु कार्थेन सकलपदार्थस्वभावावधारणमशक्यं उमसेन, पदाद-"न हि नामानाभोग छमस्सस्पेह कस्यचिन्नास्ति । ज्ञानावरणीयं हि ज्ञानावरणप्रकृति कर्म ॥१॥" दह गोदाहरण-जो मं करेइ मो विणस्मति, जहा सो पेजायओ, पेजाए मासा जे परिभजमाणा ते छूढा, अंधगारए ATRIोन रोगसी गनिनिरोपएपपि मिप्यापितम्यः यः शो करोति स विनश्यति यथा स पेयापायी, पेयायां मा मनम:, अपकारे

·No text on this page.

·याणि सम्भावसायओ, सावओ साह पुच्छइ, तेहिं कहियं, ताहे दिण्णा धूया, सो सावओ जुयगं घरं करेइ, अण्णया तस्स मायापियरो भत्तं भिक्खुगाण करेंति, ताई भणंति-अज एक्कसिं चाहि, सो गओ, भिक्खुएहिं विजाए मंतिऊण फलं दिण्णं, ताए पाणमंतीरए अहिहिमओ परं गओ तं सावयधूयं भणइ-भिक्खुगाणं भत्तं. देमो, सा नेच्छइ, दासा णि सयणो य आरखो सजेड, साचिया आयरियाण गंतुं कहेति, तेहिं जोगपडिभेओ दिग्णो, सो से पाणिएण दिण्णो, सा याणमंतरी नहा, साभापिओ जाओ पुछइ कहं यत्ति ?, कहिए पडिसेहेति, अण्णे भणति-तीए मयणमिजाए पमायियो, सो तो साभाविओ जाओ, भणइ-अम्मापिउछलेण मणा विवंचिउत्ति, तं किर फासुगं साहूणं दिण्णं, परिमा फेत्तिया आयरिया होहिंति तम्हा परिहरेजा। वित्तीकंतारेणं देजा, सोरहो सवओ उज्जेणिं वञ्चइ दुकाले तच्चण्णि- पहिं समं, तस्म पत्थयणं, सीणं भिएहि भण्णइ-अम्हएहिं यहाहि पत्थयणं तो तुज्झवि दिजिहित्ति, तेण पडिवणं, पानी पसाधार, UITE: मान राति, पित, नदा दत्ता दुहिता, स पावकःपरगृहं करोति, अन्यदा तस्स मातापितरौ भक्त भिक्षुकाणी TH,मी भन्ना-मरा माo,nmः, भिकपिपपा मप्रपिरवा फलं दत्तं, तया यस्तयोऽधिष्ठितो गृहं गतः तां श्रावकदुहितर भणति-भिक्षुकेम्यो मा नेविसमा मरना भारम्पः सवपिनु, धारिकाऽऽपायान गरवा कथयति, तः योगप्रतिभेदो दत्तः, स तस्मै पानीयेन दत्तः, सा प्यन्तरी नामामारि TIT- पेलि अपिने प्रतिपति, मन्ये मन्ति-तया मदनरीजेन पमितः, स ततः स्वाभाविको जातो, भणति-मातापित- प्पोन मगादगितिशी, म मा साम्पो पूर्ण, इंसाः क्रियन्त प्राचार्या भविष्यन्ति तस्मात् परिहरेन् । वृत्तिकान्तारेण दद्यात्, सौराष्ट्रः श्रावक नदि मी दुपाडे पनि सम, गर पप्पदनं शीगं, भियते-असदीयं वह पध्यदनं वहि तुभ्यमपि दीयते इति, तेन प्रतिपन्न,

·आवश्यक-
हारिभ-
दीया
(६प्रत्याख्य
नायक
मम्यता
सकेणाहओ पच्छा ठिओ, एवं रायाभिओगेण देतो नाइकमति, केत्तिया एयारिसया होहिंति जे पपइरसंति, तम्हान
दायबो । गणाभिओगेण वरुणो रहमुसले निउत्तो, एवं कोऽवि सावगो गणाभिओगेण भत्तं दवाविजा दितोषि सो
नाइचरइ धम्म, वलाभिओगोवि एमेव, देवयाभिओगेण जहा एगो गिहत्थो सापओ जाओ, तेण वाणमंतराणि घिरपरि-
चियाणि उझियाणि, एगा तत्थ वाणमंतरी पओसमावण्णा, गावीरक्खगो पुत्तो तीए वाणमंतरीए गाबीहिं समं अपहरिभो,
ताहे उइण्णा साहइ तजंती-किं मम उज्झसि न वत्ति ?, सावगो भणइ, नवरि मा मम धम्मविराहणा भयतु, सा भणइ-
ममं अच्चेहि, सो भणइ-जिणपडिमाणं अवसाणे ठाहि, आमं ठामि, तेण ठविया, ताहे दारगो गावीगो आणीयागो,
एरिसा केत्तिया होहिंति तम्हा न दायचं, दवाविजंतो णातिचरति । गुरुनिग्गहेण भिकउवासगपुत्तो सावगं धूयं मग्गति,
ताणि न देंति, सो कवडसहत्तणेण साधू सेवेति, तरस भावओ उवगयं, पच्छा साहेइ-एएण कारणेण पुपि दुफोगि,
॥८१२॥
-
१ शक्रेणाहतः पश्चात् स्थितः, एवं राजाभियोगेन दयत् नातिकामति, कियन्त एतादृशो भविष्यन्ति ये प्रमजिप्यन्ति तसाप दातारः। गगाभियोगेन
वरुणो रथमुशले नियुक्तः, एवं कोऽपि श्रावको गणाभियोगेन भक्तं दाप्यते दददपि स नातिचरति धर्म । यलाभियोगोऽप्येवमेय । देवनाभियोगेन पर्यो
गृहस्थः श्रावको जातः, तेन व्यन्तराचिरपरिचिता उझिताः, एका तत्र व्यन्तरी प्रद्वेपमापसा, गोरक्षः पुनम्नया प्यन्तर्या गोभिः मममपहना,
सदाऽवतीर्णा कथयति तर्जयन्ती-किं मामुग्झास न चेति !, मायको भणति-नवरं मा मे धर्मविराधना भून् , सा भाति-मामय, स भवनि-जिनीमा
पार्थे तिए, भो तिष्ठामि, तेन स्थापिता, दारको गावश्च तदानीताः, ईदृशाः कियन्तो भविष्यन्ति तलास दातव्यं, दाप्यमानो नातिवाहितगुर निप्रदेग भिगम
कपुत्रः श्रावकं दुहितर याचते न तो दसः, स कपटभादतया साधुनु सेवते, तस भाषेनोपगतं, पश्चात् कथयति-रतेन कारणेन पूर्षमागनोमि
॥११॥

·ईयाणिं सम्भावसापओ, सायओ साह पुच्छइ, तेहिं कहियं, ताहे दिण्णा धूया, सो सावओ जुयगं घर करेइ, अण्णया तस्स मायापियरो भत्तं भिखुगाण करेंति, ताई भणंति-अज एकसिं वच्चाहि, सो गओ, भिक्खुएहिं विजाए मंतिऊण फलं दिणं, ताए पाणमंतीरए अहिडिओ घरं गमो तं सावयधूयं भणइ-भिक्खुगाणं भत्तं देमो,'सा नेच्छइ, दासाणि सयणो य आरडो सजे, साविया आयरियाण गंतुं कहेति, तेहिं जोगपडिभेओ दिण्णो, सो से पाणिएण दिग्णो, सा पाणमंतरी नहा, साभायिओ जाओ पुच्छइ कहं यत्ति ?, कहिए पडिसेहेति, अण्णे भणंति-तीए मयणमिंजाए वमायिओ, सो तो सामायिमो जाओ, भणइ-अम्मापिउछलेण मणा विवंचिउत्ति, तं किर फासुगं साहूणं दिणं, परिमा फेत्तिया मायरिया होहिंति तम्हा परिहरेजा । वित्तीकंतारेणं देजा, सोरठ्ठो सडओ उजेणिं वच्चइ दुकाले तच्चणि- एहिं समं, तस्म पत्थयणं, सीणं भिसुएहि भण्णइ-अम्हएहिं वहाहि पत्थयणं तो तुज्झवि दिजिहित्ति, तेण पडिवण्णं, . TIMIRE, प्रारम: सामन् पतति, से: कधित, सदा दवा दुहिता, स पावकः पृथग्गृहं करोति, अन्यदा तस्य मातापितरी भक्तं भिक्षुकाणी मागी मन्ना-मका भाग, गmः, भिपिया मनपिरवा फलं दत्तं, तथा ध्यन्ताऽधिष्ठितो गृहं गतः तां श्रावकदुहितर भणति-भिक्षुके यो म सानेगी, तागा मन भारमा सनपिj, भाविकाचार्या गरवा कथयति, तैः योगप्रतिभेदो दत्तः, स तसै पानीयेन दत्तः, सा यन्तरी मरा, मामारिको TOT- पेगि, अपिते प्रतिषेधति, अन्ये भणन्ति-तया मदनयोजेन वमितः, स ततः स्वाभाविको जातो, भणति-मातापित बोर माता, ति प्रा राम्पो इस मा फिपन्त प्राचार्या भविष्यन्ति तस्मात् परिहरेत् । वृत्तिकान्तारेण दद्यात्, सौराष्ट्रः श्रावक सनिी पी दुमाले पनि , गार पापदनं धीगं, मिनुभिण्यते-भसदीयं यह पप्पदनं तहिं तुभ्यमपि दीयते इति, तेन प्रतिपनं, ·पित्यार सम्पर आवश्यक हारिभ. द्रीया ॥८१२॥ सफेणाहओ पच्चा ठिो, एवं रायाभिभोगेग देंतो नाइफमति, केत्तिपा एपारितपा होहिति जे परहस्तंति, तम्हा न दायपो । गणाभियोगेण वरुणो रहमुसले निउत्तो. एवं कोऽनि सायगो गणाभियोगेन भत्तं दवारिमा दितोपि सो नाइचरइ धम्म. बटाभिलोगोपि एमेय. देवयाभिमोगेण जहा एगो निहत्यो तारसो जामो, ते पाणमंतराणि पिरपरि- चियाणि उझियाणि.एगा तत्थ वागमंतरी पमोसमावप्पा. गावीरस्सगो पुत्तो तीए वापमंतरीए गारीहिं समं अपहरिभो, ताहे उइपणा साहइ तज्जती-किं ममं उपयति नवत्ति !, साबगो भगइ, नपरि मा मम धन्मपिराहणा भरतु, सा भगा- ममं अञ्चेहि, तो भणइ-जिणपडिमाणं अवसाणे ठाहि, आमं गमि, ते| उपिया. ताहे दारगो गावीलो भागीयागो, परिता केत्तिया होहिंति तन्हा न दापपं, दवाविज्जतो पातिचरति । गुरुनिग्गहेप भिज्यासगपुचो सापगं पूर्व मन्गति, ताणि न देंति, तो कवडसहत्तपेण साधू सेवेति. तस्त भावसो अवगर्य, पच्छा साहेइ-एएस फारपेन पुर्वि दुकोमि. तः बार खितः परं राजानिदोगेन ए नाविकानी, किपमा सो मरिष्यति समिति मेन परलो स्यनुराले नियुका, एकोऽरि भारको महाभियोगेन भारत सारिस नापी धर्मा पर मिलोदेरमेर । देगरि यो गृहस्पः भारमे पातः, तेन पन्तरासिरिचिता शिताः, एग तत्र तरी काय, गोरक्षा पुसरा मार्ग पो िRET, तातोनों कपाति तन्धो- नानुभास न पेति !, भारको नाति-नगर माने धगिराना भूर, साभार-मामर, समय-सीमा) पार्थे तिध, मो निशान, तेन स्थापिता, दारोगार तदानीजा:, किंपन्तो भरितितपशा समायोनी तिमि कपुमा शारदुहेवरं पाचते न तो दसः, स Tranारता सान् सेरते, तस मानोग, पती-रोन मारनेर नि १८.१२॥

·याणि सम्भावसावओ, सावओ साह पुच्छइ, तेहिं कहियं, ताहे दिण्णा धूया, सो सावओ जुयगं घरं करेइ, अण्णया तस्स मायापियरो भत्तं भिक्षुगाण करेंति, ताई भणंति-अज एक्कसि वच्चाहि, सो गओ, भिक्खुएहिं विजाए मंतिऊण फलं दिण्णं, ताए पाणमंतीरए अहिडिओ घरं गओ तं सावयधूयं भणइ-भिक्खुगाणं भत्तं. देमो, 'सा नेच्छइ, दासाणि सयणो य आरद्धो सजेउं, साविया आयरियाण गंतुं कहेति, तेहिं जोगपडिभेओ दिण्णो, सो से पाणिएण दिण्णो, सा याणमंतरी नहा, साभाविओ जाओ पुच्छइ कहं यत्ति १, कहिए पडिसेहेति, अण्णे भणंति-तीए मयणमिजाए यमापिओ, सो तो साभाविओ जाओ, भणइ-अम्मापिउछलेण मणा विवंचिउत्ति, तं किर फासुगं साहूणं दिण्णं, एरिमा केत्तिया आयरिया होहिंति तम्हा परिहरेजा। वित्तीकंतारेणं देजा, सोरहो सडओ उज्जेणि वच्चइ दुफाले तच्चण्णि- एहिं समं, तस्स पत्थयणं, सीणं भिसुएहिं भण्णइ-अम्हएहिं यहाहि पत्थयण तो तुज्झवि दिजिहित्ति, तेण पडिवणं, शानी पनारयाय, यापकः साधन गृति, वैः कथितं, तदा दत्ता दुहिता, स श्रावकः पृथग्गृहं करोति, अन्यदा तस्य मातापितरौ भक्तं भिक्षुकाणां पुरला, मी मन:-मरा भाग, स गतः, भिमुर्विधपा मयिावा फलं दत्तं, तया प्यन्ताऽधिष्ठितो गृहं गतः श्रावकदुहितरं भगति-भिक्षुकेम्यो भईसा नेवि दामाः मनन भारम्या सनपि, भाविकाऽऽचार्यान् गरया कथयति, ते योगप्रतिभेदो दत्तः, स तसै पानीयेन दत्तः, सा व्यन्तरी नष्टा, मामाविको नाराः पति- पेति, पिते प्रतिपेपति, अन्ये भणन्ति-तया मदनयोजेन पमितः, स ततः स्वाभाविको जातो, भगति-मातापितृ- डेन मनाए सिविता इनि, सहिल माकं साधुम्यो दत्तं, इंसाः कियन्त भाचाया भविष्यन्ति तस्मात् परिहरेत् । वृत्तिकान्तारेण दद्यात्, सौराष्ट्रः श्रावक रमपिनी प्री पाले सपनि सम, सर पस्यदनं शीगं, मिनुभग्यवे-भसदीयं वह पम्पदनं तर्हि तुभ्यमपि दीयते इति, वेन प्रतिए, ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ६प्रत्याख्द नाध्य. सम्यतया धिराः सकेणाहओ पच्छा ठिओ, एवं रायाभिओगेण देतो नाइक्कमति, केत्तिया एयारिसया होहिंति जे पपइरसंति, तम्हा न दाययो । गणाभियोगेण वरुणो रहमुसले निउत्तो, एवं कोऽवि सावगो गणाभिओगेण भत्तं दयायिजा दितोवि सो नाइचरइ धम्म, वलाभिओगोवि एमेव, देवयाभिओगेण जहा एगो मिहत्थो सावओ जाओ, तेण वाणमंतराणि चिरपरि- चियाणि उज्झियाणि, एगा तत्थ वाणमंतरी पओसमावण्णा, गावीरक्खगो पुत्तो तीए वाणमंतरीए गाबीहिं समं अवहरिओ, ताहे उइण्णा साहइ तजंती-किं ममं उज्झसि न वत्ति ?, सावगो भणइ, नवरि मा मम धम्मदिराहणा भवतु, सा भण- ममं अञ्चेहि, सो भणइ-जिणपडिमाणं अवसाणे ठाहि, आम ठामि, तेण ठविया, ताहे दारगो गावीओ आणीयामओ, एरिसा केत्तिया होहिंति तम्हा न दायर्य, दवाविज्जतो णातिचरति । गुरुनिग्गहेण भिक्खुज्यासगपुत्तो सावगं धूर्य मग्गति, ताणि न देंति, सो कवडसद्धत्तणेण साधू सेवेति, तरस भावओ उवगयं, पच्छा साहेइ-एएण कारणेण पुर्षि टुफोमि, ॥८१२॥ १ शशाहतः पश्चात् स्थितः, एवं राजाभियोगेन ददत् नातिमामति, फियन्त एतादृशो भविष्यन्ति ये प्रमजिष्यन्ति समारा मारः। गगाभियोगेन वरुणो रथमुशले नियुक्तः, एवं कोऽपि श्रावको गणाभियोगेन भक्तं दाप्यते ददपि स नातिचरति धर्म । यलाभियोगोऽप्येवमेष । देवनाभियोगेन पंधको गृहस्यः श्रावको जातः, तेन व्यन्तराचिरपरिचिता उन्झिताः, एका तत्र व्यन्तरी प्रद्वेपमापमा, गोरक्षकः पुनम्तया प्यन्तां गोभिः सममाटगा, सदाऽवतीर्णा कथयति तर्जयन्ती-कि मामुन्झसि न वेति !, प्राचको भणति-नयरं मा मे धर्मनिराधना भून, सा भगति-मामय, म भगति-निनप्रतिमान! पार्थे तिष्ठ, ओ सिष्ठामि, तेम स्थापिता, दारको गावश्च तदानीताः, इंशाः कियन्तो भविष्यन्ति तसान दातव्यं, दापमानो नातिचरति। गुरु निमन निगम कपुनः श्नावकं दुहितरं याचते न तौ दत्तः, स कपटनादतया साधून सेवते, तस्स भायेनोपगतं, पश्चात् कथयति-पतेन कारणेन पूर्वमागतोऽणि ॥८१२। ma ·तं सबलोगो आदाति, कत्तिओ नादाति, ताहे से सो गेरुओ पओसमावण्णो छिद्दाणि मग्गति, अपणया रायाए निमं- तिओ पारणए नेच्छति, पहुसो २ राया निमंतेइ ताहे भणइ-जइ नयरं मम कत्तिओ परिवेसेइ तो नवरं जेमेमि, राया भणइ-एवं फरेमि, राया समणूसो कत्तियस्स घरंगओ, कत्तिओभणइ-संदिसह, राया भणति-ोरुयरस परिवेसेहि, फत्तिमो भणति-न यह अम्हें, तुम्ह विसयवासित्ति करेमि, चिंतेइ-जइ पघइओ होतो न एवं भवंतं, पच्छा गेण परि पेसियं, सो परियेसेजतो गंगुलिं चालेति, किह ते ?, पच्छा कत्तिओ तेण निषेएण पवइओ नेगमसहस्सपरिवारो मुणिमुपयसमीये, पारसंगाणि पढिओ, वारस परिसाणि परियाओ, सोहम्मे कप्पे सफो जाओ, सो परिवायओ तेणा- भिभोगेण गाभिगोगियो एरापणो जाओ, पेच्छिय सर्फ पलाओ गहिरं सफो मिलग्गो, दो सीसाणि कयाणि, सकावि दो जाया, एवं जायझ्याणि सीसाणि विउपति तारतियाणि सको विउयति सकरूवाणि, ताहे नासिउमारद्धो, Tiमरमादिगो, कार्तिको नाद्रियते, पदा सम्मै स गैरिकः प्रदेपमापछिद्राणि मार्गयति, अन्यदा राज्ञा निमन्त्रितः पारणके नेच्छति, रगोर राग निमपी गदा मागी-गरि पर कार्तिक मा परिवेरपनि तर्हि नवरं जेमामि, राजा भणति-एवं करोमि, राजा समनुष्यः कार्तिकस्य गृहं गतः। निजी मी-गति, राग भनी-रिक परिपेरप, कार्तिको भणति-न पर्ततेऽसावं, युष्मद्विपयवासीति करोमि, चिन्तयति-यदि प्रवजितोऽभविष्य समरिक, मानेन परिपेशित, ग परियेप्पमागोऽनुमि पाटपति, फर्थ पर, पश्चात् कार्तिकरतेन निदेन प्रमजितो नैगमसहस्रपरिवारो मुनिमुमत. पीर, सगानि पति, सहा पनि पर्यापः, गोधर्मे फरसे सो जातः, स परिवाट तेनाभियोगेनाभियोगिक ऐरावणो जातः, दृष्ट्वा च शक्रं पला- ASTीगोनोरिने, गया पति नौ जातो, पूर्व पारन्ति शीपाणि विकुर्वति तावन्तिः शक्ररूपाणि विकुति शक्रः, तदा नंष्टुमारब्धः, ·प्रत्यार नापत आवश्यक हारिभ- द्रीया . ॥८११॥ रुद्रविष्णुसुगतादीनि अन्यतीर्थिकपरिगृहीतानि वा(अर्हत्)चैत्यानि-अर्हत्प्रतिमालक्षणानि यथा भौतपरिगृहीतानि वीरभ- द्रमहाकालादीनि वन्दितुं वा नमस्कर्तुं वा, तत्र वन्दनं-अभिवादनं, नमस्करणं-प्रणामपूर्वकं प्रशस्तभ्यनिभिर्गुणोरकीनं, को दोपः स्यात् ?, अन्येषां तद्भक्तानां मिथ्यात्वादिस्थिरीकरणादिरिति, तथा पूर्व-आदी अनालप्तेन सता अन्यतौधिकता. नेवालप्तुं वा संलप्तुं वा, तत्र सकृत् सम्भापणमालपनं पौनःपुन्येन संलपनं, को दोपः स्यात् ?, ते हि तप्ततरायोगोल कल्याः खल्वासनादिक्रियायां नियुक्ता भवन्ति, तत्प्रत्ययः कर्मवन्धः, तथा तेन वा प्रणयेन गृहागमनं कुर्युः, अथ प प्रावकस्य स्वजनपरिजनोऽगृहीतसमयसारस्तैः सह सम्बन्धं यायादित्यादि, प्रथमालप्तेन त्यसम्धमं लोकापयादभगात् कोहगरत्यः मित्यादि वाच्यमिति, तथा तेपामन्यतीर्थिकानां अशनं-घृतपूर्णादि पानं-द्राक्षापानादि सादिम-त्रपुपफलादि स्वादिन -ककोललवङ्गादि दातुं वा अनुप्रदातुं वान कल्पत इति, तत्र सकृद् दानं पुनः पुनरनुमदानमिति, किं सर्वधैव न फल्पत इति ?, न, अन्यथा राजाभियोगेनेति-राजाभियोग मुक्त्या वलाभियोगं मुक्त्या देवताभियोग मुक्त्या गुरुनिग्रहेण- गुरुनिग्रहं मुक्त्वा वृत्तिकान्तारं मुक्त्वा, एतदुक्तं भवति-राजाभियोगादिना दददपि न धर्ममतिकामति । इह चोदाहरणानि, 'कहं रायाभिओगेण देंतो णातिचरति धम्मं ?, तत्रोदाहरणम्-हत्थिणाउरे नयरे जियसन् राया, कत्तिओ सेठी नेगमसहस्सपढमासणिओ सावगवण्णगो, एवं कालो वच्चइ, तत्थ य परियायगो मासंमामेण समइ, १ कथं राजाभियोगेन ददवातिचरति धर्म हस्तिनापुरे नगरे जितशत्रू राजा, कार्तिकः श्रेष्टी निगमसहसमयमासनिक: प्रायम्रक, एवं पालो प्रजति, तत्र च परिवाजको मासंमासेन क्षपयति, .

·त सबलोगो आदाति, कत्तिओ नादाति, ताहे से सो गेरुओ पओसमावण्णो छिहाणि मग्गति, अण्णया रायाए निमं- तिओ पारणए नेच्छति, बहुसो २ राया निमंतेइ ताहे भणइ-जइ नवरं मम कत्तिओ परिवेसेइ तो नवरं जेमेमि, राया भणइ-एवं फरेमि, राया समणूसो कत्तियस्स घरंगओ, कत्तिओभणइ-संदिसह, राया भणति-गेरुयस्स परिवेसेहि, कत्तिमो भणति-न यह अम्हं, तुम्ह विसयवासित्ति करेमि, चिंतेइ-जइ पधइओ होतो न एवं भवंतं, पच्छा णेण परि पेसियं, सो परिवेसेजतो अंगुलिं चालेति, किह ते १, पच्छा कत्तिओ तेण निवेएण पवइओ नेगमसहस्सपरिवारो मुणिमुपयसमीये, पारसंगाणि पढिओ, वारस परिसाणि परियाओ, सोहम्मे कप्पे सको जाओ, सो परिवायओ तेणा- भिभोगेण आभिओगियो एरावणो जाओ, पेच्छिय सर्फ पलाओ गहिरं सको विलग्गो, दो सीसाणि कयाणि, सक्कापि दो जाया, एवं जापइयाणि सीसाणि विउपति तावतियाणि सक्को विउद्यति सकरूवाणि, ताहे नासिउमारद्धो, गोरभाविपते, कार्तिको नादिपने, सदा तस्मै स गैरिकः प्रदेपमापनल्लिदाणे मार्गयति, अन्यदा राज्ञा निमत्रितः पारणके नेच्छति, दुशोर रामा निमप्रपति तदा मानि-गरि पर कार्तिः मा परिवेषयति तर्हि नपरं जेमामि, राजा भगति-एवं करोमि, राजा समनुष्यः कार्तिकस्य गृहं गतः। मानिस ममी-अदित, राग भाति-रिलं परिषेपप, कातिको मणति-न यततेऽस्माकं, युप्मद्विपयवासीति करोमि, चिन्तयति-यदि प्रजितोऽभविष्य मीर, पादनेन परिपेरिग, स परिपेपमागोऽनुसिं पालयति, कथं सब !, पश्चात् कार्तिकस्तेन निदेन प्रवजितो नैगमसहस्रपरिवारो मुनिसुवत. मीरेशामानि पति, सादा पनि पर्यापः, माधम फरोशको जातः, सपरिवाट तेनाभियोगेनाभियोगिक ऐरावणो जातः, दृष्ट्वा च शकं पला. ANTीग गोरिटमा, देसी ने, मी ति दी जाती, एवं यान्ति शीर्षाणि विकुर्वति तापन्तिः शक्ररूपाणि विकुर्वति शक्रः, तदा नंष्टुमारब्धः,

·No text on this page.

·गाथा भाषिताऽघेत्यभिहितमानुपङ्गिक, प्रकृतं प्रस्तुमा, तत्र यस्मात् श्रावकधर्मस्य तायत् मूलं सम्यक्त्वं तस्माद् तद्गत. मेष विधिमभिधातुकाम आहin ममणोवासमो पुज्यामेघ मिच्छत्ताओ पडिकमइ, संमत्तं उवसंपनइ, नो से कप्पइ अन्नप्पभिई अनस्थिर पा माउत्यिप्रदेययाणि या अनउत्थियपरिग्गहिपाणि अरिहंतचेझ्याणि वा वंदित्तए वा नमं. सिराए या पुषि अणालरापणं आलविता या संलवित्तए वा तेसिं असणं वा पाणं वा खाइमं या साइमं या दाउं या अणुप्पया या, नपत्य रायाभिओगेणं गणाभिओगेणं पलाभिओगेणं देवयाभिओगेणं गुरुनिग्गहेणं पिसीतारेषण, से प संमत्ते पसस्थसमत्तमोहणियफम्माणुयेयणोवसमस्यसमुत्ये पसमसंवे- गाइनिंगे सुरे भायपरिणाम पाओ, सम्भत्तस्स समणोपासपणं इमे पंच अइयारा जाणियव्या न समाय- रिणगा, संजड़ा-संफा कंग वितिगिच्छा परपासंडपसंसा परपासंडसंधये (सूत्रम् ) ॥ मर गाण्या--प्रमणानामुपामा श्रमणोपामः श्रावक इत्यर्थः, श्रमणोपासकः 'पूर्वमेव' आदावेव श्रमणोपासको मान मियागत-सत्वाप्रमानरूपात् प्रतिक्रामति-नियर्त्तते,न तन्निवृत्तिमात्रमत्राभिमेतं, किं तर्हि ?, तन्निवृत्तिद्वारेण गम्मत-नत्याप्रमानरूपं उप-मामीप्येन प्रतिपद्यते, सम्यक्त्वमुपसम्पन्नस्य सतः न से' तस्य 'कल्पते' युज्यते अद्यप्रभृति' मयारामनिपपिकाठादारम्प, फिन करपते ?-अन्यतीथिकान्-घरकपरिमाजकभिवुभौतादीन् अन्यतीर्थिकदेवतानि- ·आवश्यक हारिभ. द्रीया नाभ्य श्रावका १९८१०॥ १ छन्भंगा, एवे य थूलगमेहुणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेयं छ २, मेलिया छत्तीसं, एते य धूलगाद-प्रत्यार त्तादाणपढमघरममुंचमाणेण लद्धा, वितियाइसुवि घरेसु पत्तेयं २ छत्तीसं २, मेलिया दोसया सोलमुत्तरा, एते धूलगमुसा- वायपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियाइसुवि पत्तेयं दो दो सया सोलसुत्तरा, सपेचि मिलिया दुवालस सया छणया, तमनार एए य मूलाओ आरम्भ सधेवि दो सहस्सा पंचसया वाणउया, दुवालससया छण्णउया ३, मिलिया छसहस्सा पत्तारि सया असीया, ततश्च यदुकं प्राक् 'चउसंजोगाण पुण चउसठिसयाणऽसीयाणि'त्ति, इयाणि पंचगचारणिया, तत्य थूलगपाणाइयायं थूलगमुसावायं थूलगादत्तादाणं थूलगमेहुणं थूलगपरिग्गहं च पञ्चक्खाइ दुविहंतिविहेण १ पाणातियायाति २-३ थूलगपरि- गहं दुविहं दुविहेण २ एवं पुवकमेण छन्भंगा, एए थूलगमेहुणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, चीयाइसुवि पचेयं २७ छ, मेलिया छत्तीसं, एते य थूलगादत्तादाणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वीयादिसुवि पत्तेयं २ छत्तीसं २, मिलिया दो सया सोलसुत्तरा, एए य थूलगमुसावायपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियाइसुवि पत्तय २ दो सया सोलमुत्तरा २, मेलिया दुवालस सया छन्नजया, एए य थूलगपाणातिवायपढमघरममुंचमाणेण लद्धा, वितियाइसुवि पचेयं २ दुवालस सया छण्णउया, सवेवि मेलिया सत्तसहस्सा सत्तसया छावुत्तरा, ततश्च यदुकं प्राक् 'सत्ततरीसयाई छसत्तराई तु पंचसंजोए' एतद् भावितं, 'उत्तरगुणअपिरयमेलियाण जाणाहि सबग्गीति उत्तरगुणगाही एगो चेव भेओ, अविरयसम्मदिवी यितिमओ, एएहिं मेलियाण सधेसि पुवभणियाण भेयाण जाणाहि सयग्गं इमं जातं, परूवणं पडुच तं पुण इम-सोलस घेवेत्यादि ·गाधा भाषिताऽधेत्यभिहितमानुपङ्गिक, प्रकृतं प्रस्तुमा, तत्र यस्मात् श्रावकधर्मस्य तावत् मूलं सम्यक्त्वं तस्माद् तद्गत- मेव विधिमभिधातुकाम आह- तस्थ समणोवासो पुब्यामेघ मिच्छत्ताओ पडिफमइ, संमत्तं उपसंपजइ, नो से कप्पइ अनप्पभिई अमथिए या अमाथिभदेवयाणि वा अन्नउत्थियपरिग्गहियाणि अरिहंतचेइयाणि वा वंदित्तए वा नर्म- सिराए या पुग्यि अणालत्तएणं आलवित्ता वा संलपित्तए वा तेसिं असणं वा पाणं वा खाइमं वा साइमं पा दाउ या अणुप्पाउं पा, नन्नत्य रायाभिओगेणं गणाभिओगेणं पलाभिओगेणं देवयाभिओगेणं गुरुनिन्गहेणं पित्तीतारेणं, से प संमते पसत्थसमरामोहणियफम्माणुयेयणोवसमखयसमुत्थे पसमसंवे- गाइलिंगे सुहे मागपरिणामे पसते, सम्मत्तस्स समणोपासएणं इमे पंच अइयारा जाणियव्या न समाय- रिपा, संवाहा-संका फंगा वितिगिच्या परपासंडपसंसा परपासंडसंथचे (सूत्रम् ॥ मल ज्यागपा-श्रमणानामुपामः प्रमणोपासकः श्रावक इत्यर्थः, श्रमणोपासकः 'पूर्वमेव' आदायेव श्रमणोपासको भान मिप्यारगत-तत्वार्याधमानरूपात् प्रतिक्रामति-निवर्तते, न तन्निवृत्तिमात्रमत्राभिप्रेतं, किं तर्हि ?, तन्निवृत्तिद्वारेण माप-तत्याप्रमानरूपं उप-गामीप्येन प्रतिपद्यते,सम्यक्त्यमुपसम्पन्नस्य सतः न 'से' तस्य 'कल्पते' युज्यते अद्यप्रभृति' मम्पसरनिरपिकागदारम्प, किं न फत्पते ।-अन्यतीथिकान्-घरकपरिमाजकभिक्षुभौतादीन् अन्यतीर्थिकदेवतानि- ·६प्रत्यारस्य. नाध्य आवश्यक हारिभ- द्रीया प्रा. 11८०९|| एते य थूलगादत्तादाणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तयं दुपालस २, सयेऽवि मेलिया पायत्तरि, एते य थूलगमुसावायपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसु पत्तेयं वायत्तरि २, सपेवि मेलिया पत्तारि सया यत्तीसा, एवं थूलगमुसावाओ तिगसंजोएण थूलगादत्तादाणेण सह चारिओ इयाणिं थूलगमेहुणेण सह पारिजइ, तत्व थूलगमुसायायं थूलगमेहुणं थूलगपरिगहं च पञ्चश्खाति दुविहंतिविहेण १थूलगमुसायायं धूलगमेहुणं २-३ थूलगपरिग्गहे पुण दुविहंदुविहेण २एवं पुवकर्मण छभंगा, एए थूलगमेहुणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तयं २ छ २ हयति, सपेऽपि मेटि- याछत्तीस, एते यथूलगमुसाबादपढमघरगममंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेयं छत्तीसं २ हति, सपेऽपि मेलिया दौस- या सोलसुत्तरा, चारिओ तिगसंजोएणथूलगमुसाबाओ, इयाणि थूलगादत्तादाणादि चिंतिजाइ, तत्य यूलगादत्तादाणं मेहुणं परिगहे च पञ्चक्खाइ दुविहंतिविहेण १थूलगादत्तादाणं थूलगमेहुणे २-३ थूलगपरिगहं पुण दुविहंदुविहेण २, एवं पुषकमेण छन्भंगा, एते य थूलगमेहुणपढमघरममुंचभाणेण लद्धा, वितियादिसुविपत्तेय छ २, सयेऽवि मेलिया छत्तीसं, एते यधूलगादत्ता- दायपढमघरगमचमाणण लद्धा, वितियाइसु पत्तेयं छत्तीसं २,सोऽवि मेलिया दोसया सोलसुत्तरा, एते य मूलागो भारम्भ सपेऽविअडयाला छ सया बत्तीसा चउसया सोलसुत्तरा दो सया यवत्तीसा चउसया सोलसुत्तरादो सया, एए सपेऽपि मेलिया इगपीससयाईसवाईभंगाणं भवंति, ततश्च यदुक्तं प्रागतिगसंजोगाण दसण्ह भंगसया एकवीसई सहा तदेतद् भाषितं, इयाणिं चउकचारणिया, तत्थ थूलगपाणाइवायं थूलगमुसायाय थूलगादत्तादाण थूलगमेहुणं च पचक्लाति दुपिईतिविहेण १ धूल गपाणातिवायाइ २-३ थूलगमेहुणं पुण दुपिहंदुविहेण २, एवं पुषकमेण छन्भंगा, धूलगपरिगहेणरि छ, एएयि मेलिया 11 ·दुधालस, एते य मूलगादत्तादाणपढमघरगममुंघमाणेण लद्धा, बितियादिसुवि पत्तेयं दुवालस २, सवेवि मेलिया वाव- तरि, एते उ यूलगमुसावायपढमघरममुंचमाणेण लद्धा, वितियासुधि पत्तेयं वायत्तरि २, सवेवि मेलिया चत्तारि सया बत्तीसा, एते य थूलगपाणातिवायपढमघरगममुंघमाणेण लद्धा, वितियादिमुवि पत्तेयं चत्वारि २ सया वतीसा, सवेवि मेलिया दो सहस्सा पंच सया वाणउया, इदाणि अण्णो विगप्पो-थूलगपाणाइवायं धूलगमुसावायं थूलगमेहुणं थूलगप- रिगहं च पञ्चकखाति दुविहं दुविहेण २, एवं पुपक्कमेण छन्भंगा, एते उ थूलगमेहुणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, विति- यादिमु पत्तेयं २छ छ सपे मेलिया उत्तीसं, एते उ थूलगमुसावायपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेयं छत्तीस २, सपेवि मेलिया दो सया सोलसुत्तरा, एए यूठगपाणाइवायपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेयं २ दो २ सया सोलमुत्तरा, सपेवि मेलिया दुवालस सया छन्नउया, इयाणि अण्णो विगप्पो-थूलगपाणाइवायं थूलगअदत्तादाणं धूलगमेहुणं धूलगपरिग्गहं च पञ्चसाति दुविहंतिविहेण १, थूलगपरणातिवातं धूलगादत्तादाणं धूलगमेहुणं २-३ धूलगप- रिंग्गरं च पुण दुविहंदुविहेण २, एवं पुषफमेण छन्भंगा, एते य धूलगमेहुणरस पढमघरममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि छ२, मेलिया छत्तीस, एते य धुलगादत्तादाणपढमघरममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेयं छत्तीसं २, सवेऽवि मेलिया दो नयां गोटमुत्तरा, एते य धूलगपाणाइयायपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेयं दो दो सया सोलसुत्तरा, मऽपि मेलिया दुयालम सया उष्णउया, इदाणिमणो विगप्पो-थूलगमुसावायं थूलगादत्तादाणं थूलगमेहुणं थूलगपरित ग्गई प पचरुखाति दुविहंतिविहेणं १ थूलगमुसायायाति २-३ धूलगपरिग्गहं पुण दुविहंदुविहेण २, एवं पुषकमेण ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्याख्या नाध्यक श्रामकम- तभाता 11८०९॥ एते य थूलगादत्तादाणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेयं दुवालस २, सयेऽवि मेलिया वायत्तरि, एते य थूलगमुसावायपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसु पत्तेयं यावत्तरि २, सपेवि मेलिया चत्तारि सया यत्तीसा, एवं थूलगमुसावाओ तिगसंजोएण थूलगादत्तादाणेण सह चारिओ इयाणिं थूलगमेहुणेण सह चारिजइ, तत्थ थूलगमुसावार्य थूलगमेहुणं थूलगपरिग्गहं च पञ्चक्खाति दुविहतिविहेण १थूलगमुसावार्य धूलगमेहुणं २-३ थूलगपरिग्गडं पुण दुविहंदुविहेण २ एवं पुवफमेण छन्भंगा, एए थूलगमेहुणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तयं २ छ २ हवंति, सपेऽवि मेलि- याछत्तीसं, एते यथूलगमुसावादपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेयं छत्तीसं २ हयंति, सपेऽवि मेलिया दोस- या सोलसुत्तरा, चारिओ तिगसंजोएणथूलगमुसावाओ, इयाणिं थूलगादत्तादाणादि चिंतिजइ, तत्थ थूलगादत्तादाण मेहुणं परिगहं च पञ्चक्खाइ दुविहंतिविहेण १थूलगादत्तादाणं थूलगमेहुण २-३ थूलगपरिग्गडं पुण दुविहंदुविहेण २, एवं पुषकमेण छन्भंगा, एते य थूलगमेहुणपढमघरममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेय छ २, सपेऽवि मेलिया छत्तीसं, एते य धूलगादत्ता- दाणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियाइसु पत्तेयं छत्तीसं २,सघेऽवि मेलिया दो सया सोलसुत्तरा, एते यमूलागो आरम्भ सषेऽविअडयाला छ सया यत्तीसा चउसया सोलमुत्तरादो सयाय वत्तीसा चउसया सोलमुत्तरा दो सया, एए सपेऽपि मेलिया इगवीससयाई सहाई भंगाणं भवंति, ततश्च यदुक्तं प्रारगिसंजोगाण दसण्ह भंगसया एकवीसई सहा' तदेतद् भाषितं, इयाणिं चउकचारणिया, तत्थ थूलगपाणाइवायं थूलगमुसावायं थूलगादत्तादाणं थूलगमेहुणं च पञ्चक्खाति दुयिहंतिविहेण १ यूट- गपाणातिवायाइ २-३ थूलगमेहुणं पुण दुविहंदुविहेण २, एवं पुयक्कमेण छन्भंगा, थूलगपरिगहेणवि छ, एएघि मेलिया ·अहारस, एते य थूलगमुसावादपदमघरकममुंचमाणेण लद्धा, एवं वीयादिसुवि पत्तेयं २ अट्ठारस २ हवंति, सवेवि मेलिया अह- तरंसयं, एवं च थूलगपाणाइयायपढमघरममुंचमाणेण लद्धा, एवं वीयाइसुवि पत्तेयं २ अडुत्तरं २ सयं हवंति, एए य.सधेवि मिलिया छ सयाणि अडयालाणि, एवं धूलगपाणातिवाओ तिगसंजोएण थूलगमुसावाएण सह चारिओ, एवं अदत्तादाणेण सह चारिजति, तत्थ थूलगपाणाइयायं थूलगादत्तादाणं थूलगमेहुणं च पञ्चक्खाइ दुविहंतिविहेण १ थूलगपाणाइवायं धूटगादत्तादाणं २-३ थूलगमेहुणं पुण दुयिह दुविहेण २ एवं पुषकमेण छन्भंगा, एवं थूलगपरिग्गहेणवि छ मेलिया दुवालस, एते य अदत्तादाणपढमपरगममुंचमाणेण लद्धा, एवं वीयाइमुवि पत्तेयं २ दुवालस २, सधेवि मेलिया वावचरि हवंति, एते य पाणाइवायपढमघरममुंचमाणेण लद्धा, एते वितियाइसुवि पत्तेयं वायत्तरि २, सवेऽवि मिलिया चत्तारि सया पत्तीला हवंति, एवं धूटगपाणाइयाओ तिगसंजोगेण थूलगादत्तादाणेण सह चारिओ, इयाणि थूलमेहुणेण परिग्ग- हेण सह चारिजइ, तत्व थूलगपाणाइवायं थूलगमेहुणं थूलगपरिग्गहं २-३ पाणातिवायं मेहुणं २-३ परिग्गहं दुविहं दुवि- हेण २एवं पुषकमेण छन्भंगा, एए उथूलगमेहुणपढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुवि पत्तेयं २ छ छ,सवेऽपि मेलिया छत्तीस, एते य यूलगपाणातिवायपढमगरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसु पत्तेयं २ छत्तीस, सधेवि मेलिया सोलसुत्तरा दोस- या।एवं धूलगपाणातियामोतिगसंजोएणं मेहुणेण सह चारिओ, चारिओय तिगसंजोएणं पाणातिवाओ, इदाणिं मुसावाओ चिंतिजद तत्व धूटगमुसावायं थूलगादत्तादाणं यूलगमेहुणं च पञ्चक्खाति दुविहं तिविहेण १ थूलगमुसावायं थूलगा- दचादाणं २-३ यूलगमेहुणं पुण दुविहं दुविहेण २ एवं पुयक्कमेण छन्भंगा, एवं थूलगपरिग्गहेणवि छ, मेलिया दुवालस, ·आवश्यक हारिभ- द्रीया नाध्य श्रायकम तभहा: 11८०८॥ वायाइ चिंतिनइ-तत्थ थूलगमुसावायं धूलगभदत्तादाणं पञ्चक्खाति दुविहं तिविहेणं १ भूलगमुसावायं दुविहं तिथिहेण अदत्तादाणं पुण दुविहं दुविहेण २ एवं पुधकमेण छन्भंगा नायचा, एवं मेहुणपरिगहेसु पत्तेयं पत्तेयं छ२, सपेवि मिलिया अवारस, एते मुसावायं पढमघरगममुंचमाणेण लद्धा १८, एवं चीयादिघरेसुवि पत्तेयं २ अट्ठारस २ भवन्ति, एए सवेवि मेलिया अगुत्तरं सयंति, चारिओ धूलगमुसाबाओ, इयाणिं धूलगादत्तादाणादि चिंतिजति, तत्थ थूलगादचादाणं | थूलगमेहुणं वा पञ्चक्खाति दुविहंतिविहेण १, थूलगभदचाणं २-३ थूलगमेहुणं पुण दुविहं दुविहेण २-२ एवं पुषकमेण छभंगा नायवा, एवं थूलगपरिग्गहेणवि छभंगा, मेलिया वारस, एए य थूलगअदत्तादाणं पढमघरममुंचमाणेण उद्धा, एवं वितियाइसुचि पत्तेयं छ २ हवंति, एते सवेवि मेलिया पावत्तरि हवंति, चारितं थूलगादत्तादाणं, इदाणिं थूलगमे थुणादि चिंतिजति, तत्थ थूलगमेहुणं थूलगपरिगहं च पञ्चक्खाति दुविधं तिविषेण १ थूलगमेथुर्ण यूलगपरिगदं पुण दुविधं दुविधेण २ एवं पुवकमेण छन्भंगा, एते थूलगमेथुणपढमघरममुंचमाणेण लद्धा, एवं वीयादिमुवि पत्तेयं २ छ २ हवंति, सधेचि मेलिया छत्तीसं, एते य मूलाओ आरम्भ सपेवि चोतालसयं अछुत्तरसयं वायत्तरि छत्तीमं मेलिता तिणि सताणि सहाणि हवंति, ततश्च यदुक्तं प्राक् 'दुगसंजोगाण दसह तिन्नि सहा सत्ता होतित्ति तदेतद् भावितं, इदाणिं तिगचारणीयाएथूलगपाणातिवातं धूलगमुसावायं थूलगादत्तादाणं पचक्खाति दुविधं तिविधैण १ यूलग- पाणातिवातं थूलगमुसावादं २-३ थूलगादत्तादाणं पुण दुविधं दुविधेण २ धूलगपाणातियायं यूटगमुमावार्य २.३ थूलगादत्तादाणं पुण दुविहं एगविहेणं ३ एवं पुषकमेण छन्भंगा, एवं मेहुणपरिग्गहेसुवि पत्तेयं २ छ २, सपेवि मेलिया ·अवारस, पतेय थूलगमुसावादपढमघरकममुंचमाणेण लद्धा, एवं बीयादिसुविपत्तेयं २ अट्ठारस २ हवंति, सधेवि मेलिया अड्ड- तर सयं, एवं च धूलगपाणाइवायपदमघरममुंचमाणेण लद्धा, एवं वीयाइसुवि पत्तेयं २ अडुत्तरं २ सयं हवंति, एए य सबेवि मिलिया छ सयाणि अडयालाणि, एवं धूलगपाणातिवाओ तिगसंजोएण थूलगमुसावारण सह चारिओ, एवं अदत्तादाणेण सह चारिजति, तस्थ थूलगपाणाइवायं थूलगादत्तादाणं थूलगमेहुणं च पञ्चक्खाइ दुविहंतिविहेण १ थूलगपाणाइवायं धूलगादत्तादाणं २-३ थूलगमेहुणं पुण दुविहं दुविहेण २ एवं पुयकमेण छन्भंगा, एवं थूलगपरिग्गहेणवि छ मेलिया दुवालस, एते य अदत्तादाणपदमपरगममुंचमाणेण लद्धा, एवं वीयाइसुधि पत्तेयं २ दुवालस २, सबैवि मेलिया वावचरि हयंति, एते य पाणाइयायपढमयरममुंचमाणेण लद्धा, एते वितियाइसुवि पत्तेयं वायत्तरि २, सवेऽवि मिलिया चत्तारि सया वत्तीला हवंति, एवं पूलगपाणाइवाओ तिगसंजोगेण थूलगादत्तादाणेण सह चारिओ, इयाणि थूलमेहुणेण परिग्ग- हेण सह पारिजाइ, तत्व धूलगपाणाइवायं थूलगमेहुणं थूलगपरिग्गहं २-३ पाणातिवायं मेहुणं २-३ परिग्गहं दुविहं दुवि- हेण २एवं पुषफमेण छन्भंगा, एए उथूलगमेहुणपढमपरगममुंचमाणेण लद्धा, वितियादिसुधि पत्तेयं २ छ छ,सवेऽपि मेलिया छचीस, एते यथूलगपाणातियायपढमारगममुंचमाणेण लद्धा,वितियादिसु पत्तेयं २ छत्तीस, सवि मेलिया सोलसुत्तरा दो स- या।एवं धूल गाणातियाओ तिगसंजोएर्ण मेहुणेण सह चारिओ, चारिओ यतिगसंजोए पाणातिवाओ, इदाणि मुसावाओ पिसिनाइ, वत्य धूलगमुमावायं धूलगादत्तादाणं यूलगमेहुणं च पञ्चक्खाति दुविहं तिविहेण १ थूलगमुसावायं थूलगा- दचादाणं २-३ मूलगमेहुणं पुण दुयिह दुविहेण २ एवं पुयकमेण छन्भंगा, एवं थूलगपरिग्गहेणवि छ, मेलिया दुवालस,

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
६प्रत्यार
नाध्यक
श्रायकम
तभहाः
1८०७॥
सयं ॥६॥ अहवा अणुव्वए चेव पडुच्च एफगादिसंजोगदुवारेण पभूयतरा भेदा निदंसिर्जति, तोयमेकादिसंयोगपरिमाणमदर्शनपराs.
न्यकर्तृकी गाथा ॥
पंचण्हमणुवयाणं इक्कगदुगतिगचउकपणएहिं । पंचगदसदसपणइफगे य संजोग कायव्या ॥ १ ॥
एतीए वक्खाणं-पंचण्हमणुषयाणं पुषभणियाणं 'एफगदुगतिगचउफपणएहि चिंतिजमाणाणं 'पंचगदसदसपणगए.
फगो य संजोग णातवा' एक्केण चिंतिजमाणाणं पंच संजोगा, कहं ?, पंचसु घरएसु एगेण पंचेव भवन्ति, दुर्गण चिंतिम-
माणाणं दस चेव, कहं ?, पढमवीयघरेण एको १ पढमततियघरेण २ पढमचउत्थघरेण ३ पढमपंचमघरेण ४ वितियततिय-
घरेण ५ वीयचउत्थघरेण ६ वीयपंचमघरेण सत्तमो ७ ततियचउत्थघरेण ८ ततियपंचमघरेण ९ चउत्थपंचमघरेण १० ॥
तिगेण चिंतिजमाणाणं दस चेव, कहं १, पढमवियततियघरेण एको १ पढमवितियचउत्थघरेण २ पढमवितियपंचमपरेण
३ पढमतईयचउत्थघरेण ४ पढमततियपंचमघरेण ५ पढमचउत्थपंचमघरेण ६ वितियततियचउत्थरएण ७ वितियततिय-
पंचमघरेण ८ वितियचउत्थपंचमघरेण ९ ततियचउत्थपंचमघरेण १०॥ चउक्कगेण चिंतिजमाणाणं पंच हवंति, कहं !, पढमवि-
तियततियचउत्थघरेण एको पढमवितियततियपंचमघरेण २ पढमवितियचउत्थपंचमघरेण ३ पढमततियचरत्वपंचमपरेण
४ वितियततियचउत्थपंचमघरेण ५, पंचगेण चिंतिज्जमाणाण एगो चेव भवतित्तिगाथार्थः ॥ १॥ एत्य य एफगेण य
जे पंच संजोगा दुगेण जे दस इत्यादि, एएसिं चारणीयापोगेण आगयफलगाहाओ तिण्णि-
वयमिकगसंजोगाण हुंति पंचण्ह तीसई भंगा । दुगसंजोगाण दसण्ह तिन्नि सट्टा सया हुंति ॥ १॥

·संजोगाण दसह भंगस इकवीसई सहा । चउसंजोगाण पुणो चउसहिसयाणिऽसीयाणि ॥ २॥ सत्तुसरि सपाई छसत्तराई च पंच संजोए । उत्तरगुण अविरयमेलियाण जाणाहि सव्वगं ॥३॥ सोलस मेव सहस्सा अढसया चेव होति अहिया । एसो उवासगाणं वयगहणविही समासेणं ॥४॥(५०) व्याख्या--एताश्चतस्रोऽप्यन्यकृताः सोपयोगा इत्युपन्यस्ताः, एतासि भावणाविही इमा-तत्र तावदियं स्थापना, मा०म० अ०म० प० धूलगपाणातियातं पञ्चक्खाइ दुविहं तिविहेण १ दुविहं दुविहेणं २ दुविहं एकविहेणं ३ एग- शशशशश३३२३ विहं तिविहेणं ४ एगविहं दुविहेण ५ एगविहं एगविहेण ६, एवं थूलगमुसावायअदत्तादाण- रारा २२मेहुणपरिग्गहेमु, एफेके छभेदा, एए सघेवि मिलिया तीसं हवंतित्ति, ततश्च यदुक्तं प्राक् 'यय- राश१२१२१ एफगसंजोगाण होती पंचण्ह तीसई भंग'त्ति तद् भावित, इयाणि दुगचारणिया-थूलगपाणाइ- (१३३१४३१-३१३ १०३ वायं थूलगमुसावायं पञ्चक्खाति दुविहंतिविहेण १थूलगपाणाइवायं दुविहंतिविहेण थूलगमुसा- शरा२१२२ १२२) यायं पुण दुविहं दुविहेण २ थूलगपाणाइयायं २-३ थूलगमुसावायं पुण दुविहं एगविहेण ३ २१११।११।११।१ थूलगपाणाइवायं २-३ थूलगमुसावायं पुण एगविहंतिविहेण ४ थूलगपाणाइवायं २-३ थूलगमु- सायायं पुण एगविहं दुविहेण ५ यूलगपाणातियायं २-३ यूलगमुसावायं पुण एगविहएगविहेण ६, एवं थूलगअदत्तादा- णमेहुणपरिग्गहेसु एफेके छन्भंगा, सपेविमिलिया उग्रीसं, एए य थूलगपाणाइयायं पढमघरगममुंचमाणेण लद्धा, एवं विति- पादिघरपमु पत्तेयं पउपीम हयंति, एए य सपेवि मिलिया चोयालं सयं, चालिओ थूलगपाणाइवाओ, इयाणि थूलगमुसा- ·आवश्यक हारिभ- द्रीया प्रत्यास्र नाध्यक धारका तभा 1८०७॥ सयं ॥ ६ ॥ अहवा अणुव्वए चेव पडुच एफगादिसंजोगदुवारेण पभूयतरा भेदा निदंसिर्जति, तत्रेयमेकादिसंयोगपरिमाणप्रदर्शनपराऽ- न्यकर्तृकी गाथा ॥ पंचण्हमणुचयाणं इक्कगदुगतिगचजकपणएहिं । पंचगदसदसपणइफगे प्र संजोग कापन्या ॥ १ ॥ एतीए वकूखाणं-पंचण्हमणुवयाणं पुषभणियाणं 'एफगद्गतिगचउफपणएहिं' चिंतिजमाणाणं 'पंचगदसदरापणगए- कगो य संजोग णातघा' एकेण चिंतिजमाणाणं पंच संजोगा, कह?, पंचमु घरएम एगेण पंचेव भवन्ति, दुगेण चिंतिज- माणाणं दस चेव, कहं !, पढमवीयघरेण एको १ पढमतत्तिययरेण २ पढमचउत्थघरेण ३ पढमपंचमघरेण ४ वितियततिय- घरेण ५ बीयचउत्थघरेण ६ वीयपंचमघरेण सत्तमो ७ ततियचउत्थघरेण ८ ततियपंचमघरेण ९ घउत्थपंचमघरेण १० ॥ तिगेण चिंतिजमाणाणं दस चेव, कहं १, पढमवियततियघरेण एको १ पढमवितियचउत्थघरेण २ पढमवितियपंचमपरेण ३ पढमतईयचउत्थघरेण ४ पढमततियपंचमघरेण ५ पढमचउत्थपंचमघरेण ६ वितियततियचउत्थपरएण ७ वितियततिय- पंचमघरेण ८ वितियचउत्थपंचमघरेण ९ ततियचउत्थपंचमघरेण १०१ चउक्कगेण चिंतिजमाणाणं पंच हवंति, कहं १, पढमवि- तियततियचउत्थघरेण एको पढमवितियततियपंचमघरेण २ पढमवितियचउत्धपंचमघरेण ३ पढमततियचउत्थपंचमपरेण ४ वितियततियचउत्थपंचमघरेण ५, पंचगेण चिंतिजमाणाण एगो चैव भवतित्तिगाथार्थः ॥१॥ एत्य य एफगेण य जे पंच संजोगा दुगेण जे दस इत्यादि, एएसिं चारणीयापोगेण आगयफलगाहाओ तिण्णि- वयमिकगसंजोगाण हुँति पंचण्ह तीसई भंगा । दुगसंजोगाण दसण्ह तिग्नि सट्टा सया हुंति ॥ १ ॥ 01) ·मणेणं पायाए कारण य', एते सत्त भंगा करणेणं, एवं कारवणेणवि एए चेव सत्त भंगा १४, एवं अणुमोयणेणवि सत्त भंगा २१, अहया न करेइ न कारवेइ मणसा १ अहया न करेइन कारवेइ वचसा, २ अहवान करेइ न कारवेइ कारण ३ अहवान करेइन कारयेइमणसावयसा ५अहवान करेइन कारवेइ मणसा कायेणं ५ अहवा न करेइन कारवेइ वयसा काय- सा ६ अहवा न करेइ न कारवेइ मणसा ययसा कायसा ७, एते करणकारावणेहिं सत्तभंगा ७ एवं करणाणुमोयणेहियि सच भंगा ७, एवं कारावणाणुमोयणेहिदि सत्त भंगा, एवं करणकारावणाणुमोयणेहिवि सत्त भंगा ७, एवेते सत्त सत्त- भंगाणं एगूणपण्णासं विगप्पा भवन्ति, एस्थ इमो एगणपन्नासइमो विगप्पो-पाणातिवायं न करेइ न कारवेइ करेंतपि अन्नं न समणुजाणइ मणेणं वायाए कारणंति, एस अंतिमविगप्पो पडिमापडियन्नस्स समणोवासगस्स तिविहंतिविहेणं भवतीति, एवं ताय अतीतकाले पडिफर्मतस्स एगणपण्णा भवन्ति, एवं पडुपण्णेवि काले संवरेंतस्स एगूणपण्णा भवन्ति, एवं अणागएपि काले पचक्रायंतस्म एगणपन्नासा भवन्ति, एवमेता एगूणपण्णासा विणि सीयालं सावयसयं भवति- सीपार भंगसयं वस्त्र विसोही होति उपलद्धं । सो सलु पचक्खाणे कुसलो सेसा अकुसला उ ॥ १ ॥ एवं पुण पंचहिं अणुवएहिं गुणियं सपमपाणि पंनीसापि साययाण मयन्ति,-सीयालं भंगसयं गिहिपचक्खाणभेयपरिमाणं । जोगचियकरणचियकालतिएणं गुणेयक ॥२॥ सीया भंगसय पचावामि जाम्स उपलद्धं । सो खल पचरखाणे कुसलो सेसा अकुसला य ॥ ३ ॥ सीयालं भंगसयं गिहि- पपासानभेपरिमार्ग । तप विहिणा इमेणं भावय पयत्तेणं ॥ ४ ॥ तिनि तिया तिन्नि दुया तिन्निफिक्का य हुति जोगेसुं । तिदुइथं हिर निपगं गेर फरणाई ॥ ५॥ पटमे लन्मइ एगो सेसेमु पएमु तिय तिय तियंति ! दो नव विय दो नवगा तिगुणिय सीयाल भंग- ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्य नाध्य धारकर तभक्ता ॥८०६॥ णः सप्तमः, इह च सम्पूर्णासम्पूर्णोत्तरगुणभेवमनादृत्य सामान्येनैक एव भेदो विवक्षितः, 'अविरयो चैव अहमओ'त्ति अपि- रतश्चैवाष्टम इति अविरतसम्यग्दृष्टिरिति गाथार्थः ॥ १५५९ ॥ इत्थमेते अष्टौ भेदाः प्रदर्शिताः, एत एव विभग्यमाना द्वात्रिंशद् भवन्ति, कथमित्यत आह–'पणग'त्ति पञ्चाणुव्रतानि समुदितान्येव गृह्णाति कश्चित्, तत्रोकरक्षणाः पद भेदा भवन्ति, 'चउकं च'त्ति तथाऽणुव्रतचतुष्टयं गृह्णात्यपरस्तत्रापि पडेव, 'तिगन्ति एवमणुप्रतत्रयं गृह्णात्यन्यस्तत्रापि पडेय, 'दुगं च'त्ति इत्थमणुव्रतद्वयं गृह्णाति, तत्रापि पडेव, 'एक वत्ति तथाऽन्य एकमेवाणुव्रतं गृह्णाति, तत्रापि पडेय, 'गिण्हइ वयाईति इत्थमनेकधा गृह्णाति व्रतानि, विचित्रत्वात् श्रावकधर्मस्य, एवमेते पञ्च पट्कात्रिंशद् भवन्ति, प्रतिपनोत्तर- गुणेन सहकत्रिंशत् , तथा चाह-'अहवावि(य) उत्तरगुणे'त्ति अथवोत्तरगुणान्-गुणवतादिलक्षणान् गृह्णाति, समुदितान्येय गृह्णाति, केवलसम्यग्दर्शनिना सह द्वात्रिंशद् भवन्ति, तथा चाह-'अहवावि न गिण्हती किंचित्ति अधया न गृहाति तानप्युत्तरगुणानिति, केवलं सम्यग्दृष्टिरेवेति गाथार्थः ॥ १५६० ॥ इह पुनर्मूलगुणोत्तरगुणानामाधारः सम्यक्त्वं पर्चते तथा चाह-निस्संकियनिकंखिय'गाहा, शङ्कादिस्वरूपमुदाहरणद्वारेणोपरिष्टाद् वक्ष्यामः 'वीरवचने' महावीरंपर्द्धमानस्वामि- प्रवचने 'एते' अनन्तरोक्का द्वात्रिंशदुपासकाः-श्रावका भणिताः-उक्ता इति गाधार्थः ॥ १५६१ ॥ एतं चैव यत्तीसतिविहा करणतियजोगतियकालतिएणं विसेसेजमाणासीयालं समणोवासगसयं भवति, कहं !, पाणाइयायं न करेति मणेणं, अधया पाणातिपातं न करेइ वायाए, अहवा पाणातिपातं न करेइ कारणं ३, अथवा पाणातिवातं न करेति मणेणं यायाए य, मधया पाणातिवायं न करेति मणेणं कारण य, अथवा पाणातिपातं न करेति वायाए कारण य ६, अथवा पाणातिपातं न फरेति ·मणेणे वापाए कारण य', पते सक्त भंगा करणेणं, एवं कारवणेणवि एए चैव सत्त भंगा १५, एवं अणुमोयणेणवि सत्त भंगा २१, अहया न करेइ न कारवेइ मणसा १ अहवा न करेइ न कारवेइ वचसा, २ अहवान करेइ न कारवेइ कारण ३ अदवा न करेइन कारवेइ मणसापयसा५अहवान करेइन कारवेइ मणसा कायेणं ५ अहवा न करेइन कारवेइ वयसा काय- सा ६ अहया न करेइ न कारयेइ मणसा वयसा कायसा ७, एते करणकारावणेहिं सत्तभंगा ७ एवं करणाणुमोयणेहिवि सच भंगा ७, एवं फारायणाणुमोयणेहिवि सत्त भंगा, एवं करणकारावणाणुमोयणेहिवि सत्त भंगा ७, एवेते सत्त सत्त- भंगाणं एगूणपणासं विगप्पा भवन्ति, एत्य इमो पगूणपन्नासइमो विगप्पो-पाणातिवायं न करेइ न कारवेइ करेंतपि अन्नं न समणुजाणइ मणेणं पायाए कारणंति, एस अंतिमविगप्पो पडिमापडियन्नस्स समणोवासगरस तिविहतिविहेणं भयतीति, एवं ताप अतीतकाले पडिफमंतस्स एगूणपण्णा भवन्ति, एवं पडुपण्णेवि काले संवरेंतस्सएगूणपण्णा भवन्ति, एवं अणागएपि काले पचक्रायंतस्म एगणपन्नासा भवन्ति, एचमैता एगूणपण्णासा तिण्णि सीयालं सावयसयं भवति- सोपान भंगसयं उस विसोहीऍ होति उवठद्धं । सो सलु पयक्खाणे कुसलो सेसा अकुसला उ ॥ १॥ एवं पुण पंचहिं अणुषएहिं गुणिय सपसपाणि पंगणेसागि सारयागं भवन्ति,-सीयालं भंगसयं गिहिपचखाणभेयपरिमाणं । जोगचियकरणत्तियकालतिएणं गुणेय ॥२॥ सीपा भंगसयं पयसामि जस्म उवठद्धं । सोसल पथक्साणे कुसलो सेसा अकुसला य ॥ ३॥ सीयालं भंगसयं गिहि- पपासागपारिमा । तं प विहिणा इमेणं मावयवं पयत्वेणं ॥ ४ ॥ तिन्नि तिया तिन्नि दुया तिनिकिका य हुंति जोगेसु । तिदुइक वि विपुगं पेप करणाई ॥ ५ ॥ पदमे लन्मा एगो सेसेसु पएमु विय तिय तियंति । दो नव विय दो नवगा तिगुणिय सीयाल मंग- ·प्रत्याल्पा नायक आवश्यक हारिभ- द्रीया तगताः ॥८०५॥ व्याख्या-तत्राभ्युपेतसम्यक्त्वः प्रतिपन्नाणुव्रतोऽपि प्रतिदिवसं यतिभ्यः सकाशात् साधूनामगारिणां च सामाचारी शृणोतीति श्रावक इति, उक्तं च-"यो ह्यभ्युपेतसम्यक्त्वो, यतिभ्यः प्रत्यहं कथाम् । शृणोति धर्मसम्बद्धामसी धायक उच्यते ॥१॥" श्रावकाणां धर्मः २ तस्य विधिस्तं वक्ष्ये-अभिधास्ये, किंभूतं ?-धीरपुरुषमज्ञप्तं' महासत्त्वमहाबुद्धि- तीर्थकरगणधरमरूपितमित्यर्थः, यं चरित्त्वा सुविहिता गृहिणोऽपि सुखान्यहिकामुष्मिकाणि मामुपन्तीति गाथाः ॥१५५६॥ तत्र-'साभिग्गहा य निरभिग्गहा य' गाहा, अभिगृह्यन्त इत्यभिग्रहा:-प्रतिज्ञाविशेषाः सह अभिग्रहर्वर्तन्त इति साभिप्रहाः, ते पुनरनेकभेदा भवन्ति, तथाहि-दर्शनपूर्वकं देशमूलगुणोत्तरगुणेषु सर्वेष्वेकस्मिंश्च (स्मिन्) या भवन्त्येव तेषामभिप्रदः, निर्गता-अपेता अभिग्रहा येभ्यस्ते निरभिग्रहाः, ते च केवलसम्यग्दर्शनिन एव, यधा कृष्णसत्यकिग्नेणिकादगा, इत्थं ओधेन-सामान्येन श्रावका द्विधा भवन्ति, ते पुनर्द्विविधा अपि विभज्यमाना अभिग्रहग्रहणविशेषेण निरूप्यमाणा अष्टविधा भवन्ति ज्ञातव्या इति गाथार्थः॥१५५७॥ तत्र यथाऽविधा भवन्ति तथोपदर्शयन्नाह-'दुविहतिविहेण' गाहा, इह) योऽसौ कञ्चनाभिग्रहं गृह्णाति स ह्येवं-'द्विविध'मिति कृतकारितं 'त्रिविधेनेति मनसा याचा कायेनेति, एतदुकं भवति-रयूल- प्राणातिपातं न करोत्यात्मना न कारयत्यन्यैर्मनसा वचसा कायेनेति प्रथमः, अस्यानुमतिरप्रतिषिद्धा, अपत्यादिपरिग्रह- सदभावात्, तद्व्यापृतिकरणे च तस्यानुमतिप्रसङ्गाद्, इतरथा परिग्रहापरिग्रहयोरविशेषेण प्रमजिताममजितयोरभे. दापत्तेरिति भावना, अत्राह-ननु भगवत्यामागमे त्रिविधं त्रिविधेनेत्यपि प्रत्याख्यानमुक्तमगारिणः, तब श्रुतोफत्पादन वद्यमेव, तदिह कस्मान्नोक्तं नियुक्तिकारेणेति ?, उच्यते, तस्य विशेषविषयत्वात् , तथाहि-किल यः प्रविणजिपुरेष प्रतिमा 11८०५॥

·। प्रतिपपते पुत्रादिसन्ततिपालनाय स एष त्रिविधं त्रिविधेनेति करोति, तथा विशेष्यं वा किश्चिद् वस्तु स्वयम्भूरमणमा रस्थादिक तथा स्थूलमाणातिपातादिकं चेत्यादि, न तु सकलसावधव्यापारविरमणमधिकृत्येति, ननु च नियुक्तिकारण रपूलप्राणातिपातादापपि त्रिविधंत्रिविधेनेति नोक्को विकल्पः, 'वीरवयणमि एए. वत्तीसं सावया भणिया' इति वचनाद- न्यधा पुनरधिकाः स्युरिति ?, अत्रोच्यते, सत्यमेतत् , किंतु वाहुल्यपक्षमेवाङ्गीकृत्य तियुक्तिकारेणाभ्यधायि, यत् पुनः कचिदयस्याधिशेपे कदाचिदेव समाचर्यते न मुटु समाचार्यनुपाति तन्त्रोक्तं, वाहुल्येन तु द्विविधं विविधेनेत्यादिभिरेव पभिषिकलौः सर्वस्यागारिणः सर्वमेव प्रत्याख्यानं भवतीति न फश्चिद् दोप इत्यलं प्रसङ्गेन, प्रकृतं प्रस्तुमः, 'दुविहं तिविहेण वितियगो होतित्ति विविध मिति स्यूलप्राणातिपातं न करोति न कारयति 'द्विविधेने ति मनसा वाचा, यदा मनमा कायेन, यद्वा याचा फायेन, इह व प्रधानोपसर्जनभावविवक्षया भावार्थोऽवसेयः, तत्र यदा मनसा वाचा न फरोति न फारयति तदा मनसेवाभिसन्धिरहित एव वाचापि हिंसकमनुवन्नेव कायेनैव दुश्चेष्टितादिना करोत्यसंज्ञि. गत, यदा नु मनमा फापेन प न करोति न कारयति तदा मनसाभिसन्धिरहित एव कायेन च दुश्चेष्टितादि परिहरन्नेय मनाभोगादाय मिर्फ मूते, यदा तु याचा कायेन च न करोति न कारयति तदा मनसैवाभिसन्धिमधिकृत्य करो- नीति, अनुमतिस्नु त्रिभिरपि मर्षयास्तीति भावना, एवं शेषविकल्पा अपि भावनीया इति, 'दुविहं एगविहेण ति विविपमेफरिपेन, 'एफयिह चेय तिविहेणं ति एकषिधं घेय त्रिविधेनेति गाधार्थः ।। १५५८ ॥ 'एगविहं दुविहेण'ति एकविध शिपिधेन 'एफेफविहेण छटो होई' एकविधमेकविधेन पष्ठो भवति भेदः, उत्तरगुण सत्तमओ'त्ति प्रतिपन्नोत्तरगु- ·प्रत्यास्पा आवश्यक- हारिभ- द्रीया श्रावफा. तभताः ॥८०५॥ व्याख्या-तत्राभ्युपेतसम्यक्त्वः प्रतिपन्नाणुव्रतोऽपि प्रतिदिवसं यतिभ्यः सकाशात् साधूनामगारिणां च सामाचारी शृणोतीति श्रावक इति, उक्तं च-“यो ह्यभ्युपेतसम्यक्त्वो, यतिभ्यः प्रत्यहं कथाम् । शृणोति धर्मसम्बद्धामसौ श्रावक उच्यते ॥१॥" श्रावकाणां धर्मः २ तस्य विधिस्तं वक्ष्ये-अभिधास्ये, किंभूतं ?-धीरपुरुषमज्ञप्त' महासत्त्वमहायुद्धि- तीर्थकरगणधरमरूपितमित्यर्थः, ये चरित्त्वा सुविहिता गृहिणोऽपि सुखान्यहिकामुष्मिकाणि प्रामुवन्तीति गाथार्थः ॥१५५६॥ तत्र-'साभिग्गहा य निरभिग्गहा य गाहा, अभिगृह्यन्त इत्यभिग्रहाः-प्रतिज्ञाविशेषाः सह अभिग्रहर्तन्त इति माभिग्रहाः, ते पुनरनेकभेदा भवन्ति, तथाहि-दर्शनपूर्वकं देशमूलगुणोत्तरगुणेषु सर्वेष्वेकस्मिंश्च (स्मिन्) या भवन्त्येव तेपामभिग्रहा, निर्गता-अपेता अभिग्रहा येभ्यस्ते निरभिग्रहाः, ते च केवलसम्यग्दर्शनिन एव, यधा कृष्णसत्यकिणिकादयः, इत्थं ओपेन-सामान्येन श्रावका द्विधा भवन्ति, ते पुनदिविधा अपि विभज्यमाना अभिग्रहग्रहणविशेषेण निरूप्यमाणा अष्टविधा भवन्ति ज्ञातव्या इतिगाथार्थः॥१५५७॥ तत्र यथाऽष्टविधा भवन्ति तथोपदर्शयन्नाह–'दुविहतिविहेण गाहा, इह योऽसौ कञ्चनाभिग्रहं गृह्णाति स ह्येवं-'द्विविध मिति कृतकारितं 'त्रिविधेने ति मनसायाचा कायेनेति, एतदुक्तं भवति-स्थूल- प्राणातिपातं न करोत्यात्मना न कारयत्यन्यैर्मनसा वचसा कायेनेति प्रथमः, अस्यानुमतिरपतिपिद्धा, अपत्यादिपरिग्रह- सदभावात्, तद्व्यापृतिकरणे च तस्यानुमतिप्रसाद, इतरथा परिग्रहापरिग्रहयोरविशेषेण प्रमजिताप्राजितयोरभे- दापत्तेरिति भावना, अत्राह-ननु भगवत्यामागमे त्रिविधं त्रिविधेनेत्यपि प्रत्याख्यानमुक्तमगारिणः, तब श्रुतोफत्यादनः पद्यमेव, तदिह कस्मामोतं नियुक्तिकारेणेति ?, उच्यते, तस्स विशेषविषयत्वात् , तथाहि-किल यः प्रविजिपुरेव प्रतिमा 11८०५॥

·प्रतिपयते पुत्रादिसन्ततिपालनाय स एव त्रिविधं त्रिविधेनेति करोति, तथा विशेष्यं वा किञ्चिद् वस्तु स्वयम्भूरमणम- रस्यादिकं तथा स्थूलप्राणातिपातादिकं चेत्यादि, न तु सकलसावधव्यापारविरमणमधिकृत्येति,ननु च नियुक्तिकारेण स्थूलपाणातिपातादावपि त्रिविधंत्रिविधेनेति नोको विकल्पः, 'वीरवयणमि एए. वत्तीसं सायया भणिया' इति वचनाद- न्यथा पुनरधिकाः स्युरिति !, अत्रोच्यते, सत्यमेतत् , किंतु बाहुल्यपक्षमेवाङ्गीकृत्य तियुक्तिकारेणाभ्यधायि, यत् पुनः कचिदवस्थापिशेपे कदाचिदेव समाचर्यते न सुष्छु समाचार्यनुपाति तन्नोतं, बाहुल्येन तु द्विविधं त्रिविधेनेत्यादिभिरेव पइभिविकल्पः सर्वस्यागारिणः सर्वमेव प्रत्याख्यानं भवतीति न कश्चिद् दोष इत्यलं प्रसङ्गेन, प्रकृतं प्रस्तुमः, 'दुविह तिविहेण पितियो होतित्ति 'द्विविध मिति स्थूलमाणातिपातं न करोति न कारयति 'द्विविधेने ति मनसा वाचा, यद्वा मनसा कायेन, यद्वा याचा कायेन, इह घ प्रधानोपसर्जनभावविवक्षया भावार्थोऽवसेयः,, तत्र यदा मनसा वाचा न करोति न फारयति तदा मनसैयाभिसन्धिरहित एव याचापि हिंसकमनुवन्नेव कायेनैव दुश्चेष्टितादिना करोत्यसंजि- पत्, यदा तु मनसा कायेन च न करोति न कारयति तदा मनसाभिसन्धिरहित एव कायेन च दुश्चेष्टितादि परिहरन्नेव अनाभोगादाचैव हिंसके बूते, यदा तु वाचा कायेन च न करोति न कारयति तदा मनसैवाभिसन्धिमधिकृत्य करो- वीति, अनुमतिस्तु त्रिभिरपि सर्ववेवास्तीति भावना, एवं शेषविकल्पा अपि भावनीया इति, 'दुविहं एगविहेणीति द्विविधमेकविधेन, 'एफविहं चेव तिविहेणति एकविधं चैव त्रिविधेनेति गाथार्थः ।। १५५८ ॥ 'एगविहं दुविहेण ति एकविधं दिविधेन 'एफेफविहेण छटो होई एकविधमेकविधेन पष्ठो भवति भेदः, उत्तरगुण सत्तमओ'त्ति प्रतिपन्नोत्तरगु- ·नाध्य आवश्यक- हारिभ- द्रीया ॥८०५॥ व्याख्या-तत्राभ्युपेतसम्यक्त्वः प्रतिपन्नाणुव्रतोऽपि प्रतिदिवस यतिभ्यः सकाशात् साधूनामगारिणां प सामाचारी प्रत्याख्या शृणोतीति श्रावक इति, उक्तं च-"यो ह्यभ्युपेतसम्यक्त्वो, यतिभ्यः प्रत्यहं कथाम् । ऋणोति धर्मसम्बद्धामसी श्रायक उच्यते ॥१॥" श्रावकाणां धर्मः २ तस्य विधिस्तं वक्ष्ये-अभिधास्ये, किंभूतं ?-'धीरपुरुषप्रज्ञप्तं' महासत्त्वमहाबुद्धि- तभाः तीर्थकरगणधरमरूपितमित्यर्थः, यं चरित्या सुविहिता गृहिणोऽपि सुखान्यहिकामुभिकाणि प्रामुवन्तीति गाधाः ॥१५५६॥ तत्र-'साभिगगहा य निरभिग्गहा य' गाहा, अभिगृह्यन्त इत्यभिग्रहा:-प्रतिज्ञाविशेपाः सह अभिग्रहैवर्तन्त इति साभिप्रदाः, ते पुनरनेकभेदा भवन्ति, तथाहि-दर्शनपूर्वकं देशमूलगुणोत्तरगुणेषु सर्वेप्वेकस्मिंश्च (स्मिन्) या भवन्त्येर तेषामभियदा, निर्गता-अपेता अभिग्रहा येभ्यस्ते निरभिग्रहाः, ते च केवलसम्यग्दर्शनिन एव, यधा कृष्णसत्यकिभेणिकादगः, इत्थं ओधेन-सामान्येन श्रावका द्विधा भवन्ति, ते पुनदिविधा अपि विभज्यमाना अभिग्रहग्रहणविशेषेण निरूप्यमाणा अष्टविधा भवन्ति ज्ञातव्या इति गाथार्थः॥१५५७॥ तत्र यथाऽप्यविधा भवन्ति तथोपदर्शयन्नाह-'दुविहतिविहेण' गाहा, इह योऽसौ कञ्चनाभिग्रहं गृह्णाति स ह्येवं-'द्विविध मिति कृतकारितं 'त्रिविधेनेति मनसावाचा कायेनेति, एतदुर्फ भवति-स्थूल- प्राणातिपातं न करोत्यात्मना न कारयत्यन्यैर्मनसा वचसा कायेनेति प्रथमः, अस्यानुमतिरपतिपिद्धा, अपत्यादिपरिग्रह 11८०५॥ सद्भावात् , तद्व्यापृतिकरणे च तस्यानुमतिप्रसङ्गाद्, इतरथा परिग्रहापरिग्रहयोरविशेषेण प्रजितामप्रजितयोरभ- दापत्तेरिति भावना, अत्राह-ननु भगवत्यामागमे त्रिविधं त्रिविधेनेत्यपि प्रत्याख्यानमुक्तमगारिणः, तच्च श्रुतोहत्यादनः वद्यमेव, तदिह कस्मान्नोकं नियुक्तिकारेणेति !, उच्यते, तस्य विशेषविषयत्वात् , तथाहि-किल यः प्रविप्रजिपुरेप प्रतिमा

·यादयः, तथा धोक्तम्-"पश्चेन्द्रियाणि त्रिविधं बलं च, उपासनिश्वासमथान्यदायुः । प्राणा दशैते भगवद्भिरता, एषां
वियोगीकरण तु हिंसा ॥१॥" तेषां वधः प्राणवधो [न] जीववधस्तस्मिन् , मृपा वदनं मृपावादस्तस्मिन्, असदभिधान
इत्यर्थः, 'अदत्त'ति उपलक्षणत्याददत्तादाने परवस्त्याहरण इत्यर्थः, 'मेहुण'त्ति मैथुने अब्रह्मसेवने यदुक्तं भवति, 'परि-
गहे वत्ति परिग्रहे चैव, एतेषु विषयभूतेषु श्रमणानां-साधूनां मुलगुणाः त्रिविधत्रिविधेन योगत्रयकरणत्रयेण नेतव्याः-
अनुसरणीयाः, इयमत्र भायना-श्रमणाः प्राणातिपाताद्विरतात्रिविधं त्रिविधेन तस्थ 'तिविधान्ति न करेति न कारवेइ
३ करतंपि अण्णं णाणुजाणेति, 'तिविहति मणेणं वायाए काएणं, एवमन्यत्रापि योजनीयमिति गाथार्थः ॥ २४३ ॥ इत्थं
ताबदुपदर्शितं सर्पमूलगुणप्रत्याख्यानं, अधुना देशमूलगुणप्रत्याख्यानावसरः, तच श्रावकाणां भवतीतिकृत्वा विनेयानु-
प्रदाय तद्धर्मविधिमेवीषतः प्रतिपिपादयिपुराह-
सापयधम्मस्स विहिं युच्छामी धीरपुरिसपन्नत्तं । जंचरिऊण सुविहिया गिहिणोवि सुहाई पावंति ॥ १५५६ ॥
साभिन्गहा प निरभिग्गहाय ओहेण सावयाविहा। ते पुण विभन्नमाणा अट्टविहा हु ति नायव्या ॥ १५५७ ॥
दुपिहतिविहेण पदमो दुविहं दुविहेण पीयओ होइ । दुविहं एगविहेणं एगविहं चेव तिविहेणं ॥ १५५८ ॥
गपिहं दुविहेणं इफिमाविहेण घट्टओ होइ । उत्तरगुण सत्तमओ अविरयओ चेव अमओ ॥ १५५९ ॥
पणप पचनिगं दुगंध पगंच गिण्हद क्याई । अहवाऽवि उत्तरगुणे अहवाऽपि न गिहई किंचि ॥ १५९० ॥
निस्संक्रियनिग्गिय निव्यितिगिच्छा अमूढदिवीय । वीरययणमि एए यत्तीसं सावया भणिया ॥ १५६१ ॥

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्यास्य नाध्य. प्रत्यास्या- नभेदार 11८०४॥ नोसुत'त्ति श्रुतप्रत्याख्यानं नोश्रुतमत्याख्यानं च 'सुयं दुहा पुधमेवनोपुर्व' श्रुतप्रत्याख्यानमपि द्विधा भवति-पूर्वश्रुतप्रत्या- ख्यानं नोपूर्वश्रुतप्रत्याख्यानं च, 'पुवसुय नवमपुर्व' पूर्वश्रुतप्रत्याख्यानं नवमं पूर्व, 'नोपुयसुयं इमं चेय' नोपूर्वश्रुतप्रत्या- ख्यानमिदमेव-प्रत्याख्यानाध्ययनमित्येतच्चोपलक्षणमन्यचातुरमत्याख्यानमहाप्रत्याझ्यानादि पूर्वयाह्यमिति गाधार्थः ॥ २४१ ॥ अधुना नोश्रुतप्रत्याख्यानप्रतिपादनायाह-नोसुयपच्चक्खाणं' गाहा 'जोसुयपचक्खाणंति श्रुतप्रत्याख्यानं न भवतीति नोश्रुतप्रत्याख्यानं, 'मूलगुणे चेव उत्तरगुणे य' मूलगुणांश्वाधिकृत्योत्तरगुणांश्च, मूलभूता गुणाः २ त एवं प्राणातिपातादिनिवृत्तिरूपत्वात् प्रत्याख्यानं वर्त्तते, उत्तरभूता गुणाः २ त एवाशुद्धपिण्डनिवृत्तिरूपत्वात् प्रत्या- ख्यानं तद्विपयं वा अनागतादि का दशविधमुत्तरगुणप्रत्याख्यानं, 'सयं देस'ति मूलगुणप्रत्याख्यानं द्विधा-सर्य: मूलगुणप्रत्याख्यानं देशमूलगुणप्रत्याख्यानं च, सर्वमूलगुणप्रत्याख्यानं पश्य महामतानि, देशमूलगुणपत्याख्यानं पञ्चाणुव्रतानि, इदं चोपलक्षणं वर्त्तते यत उत्तरगुणप्रत्याख्यानमपि द्विधैच-सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यानं देशोत्तरगुण- प्रत्याख्यानं च, तत्र सर्वोत्तरगुणप्रत्याख्यानं दशविधमनागतमतिक्रान्तमित्याद्युपरिष्टाद् यक्ष्यामः, देशोत्तरगुणप्रत्या- ख्यानं सप्तविधं-त्रीणि गुणप्रतानि चत्वारि शिक्षाप्रतानि, एतान्यप्यूषं वक्ष्यामः, पुनरुत्तरगुणपत्याख्यानमोपतो द्विविधं-इत्तरियमावकहियं च' तत्रत्वरं-साधूनां किश्चिदभिग्रहादिः श्रावकाणां तु चत्वारि शिक्षामतानि, याय- त्कधिकं तु नियन्त्रितं, यत् कान्तारदुर्भिक्षादिप्यपि न भज्यते, श्रावकाणां तु त्रीणि गुणमतानीति गायाधः ॥ २४२ ॥ साम्प्रतं स्वरूपतः सर्वमूलगुणप्रत्याख्यानमुपदर्शयन्नाह-'पाणियहमुसावा' गाहा, प्राणा-इन्द्रि- ·भत्तं दिजति, तरथ साहू अरेण वोलेंता निमंतिया, तेहिं भत्तं गहियं, मंस नेच्छंति, सा य रायधूया भणइ-किं तुझं न ताव कत्तियमासो पूरशी, ते भतिजावलीमाए कत्तिउत्ति, किं वा कह था, ताहे ते धम्मकह कहेंति, मंसदोंसे य परि कहति, पच्छा संयुद्धा पवतिया, एवं तीसे दवपञ्चक्खाणं, पच्छा भावपञ्चक्खाणं जातं, अधुना अदित्सापत्याख्यान प्रतिपायते, तदं गाया, अदित्सामत्याख्याने यंभणसमणा अदिच्छ'त्ति हे ब्राह्मण हे श्रमण अदित्सेति-न मेदातुमिच्छा, न तु नास्ति यद् भवता याचितं, ततश्चादिरसैव वस्तुतः प्रतिषेधात्मिकेति प्रत्याख्यानमिति गाथार्थः ॥ २३९ ॥ अधुना प्रतिषेधमत्याख्यानव्याधिख्यासयेदंगाधाशकलंमाह-'अमुगंदिजउ मज्झंगाहा व्याख्या-अमुकं घृतादिदीयतां मह्यं; इतरस्थाह-नास्ति मे तदिति, न तु दातुं नैच्छा, एप इत्थंभूतो भवति प्रतिषेधः, अयमपि वस्तुतः प्रत्याख्यानमेव, प्रति- पेध एय प्रत्याख्यान २।।। २४० ॥ इदानीं भावप्रत्याख्यानं प्रतिपाद्यते, तत्रेदं गाथा? 'सेसपयाण य गाहा पञ्चक्खा- गरम भारमि' शेषपदानामागमनोमागमादीनां साक्षादिहानुक्तानां प्रत्याख्यानस्य सम्बन्धिनां गाथा कार्येति योगवाक्य- नेपो, दह गाथा प्रतियोच्यते, निक्षितिरित्यर्थः, 'गाध प्रतिष्टालिप्सयोमन्थे चेति धातुवचनात् , 'भावमिति द्वारपरा- मर्मः, भापप्रत्यारयान इति । तदेतदर्शयमाह-'तं दुविहं सुतणोसुयगाहा, 'तद्भावप्रत्याख्यान द्विविध-द्विप्रकार 'सुत- मरदीप, ग मापयोगरे पनिमजातो ममप्रिता, तैर्भ गृहीतं, मांसं नेडन्ति, सा घ राजदुहिता मणति-किं युष्माकं न तावत् firमा मानि- पति, पा कथं पा 1, तदा ते धर्मको कथयन्ति, मांसदोषांश्च परिकथयंति, पश्चात् संबुदा प्रजिता, पूर्ण मा माषमापानं नावं ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ६प्रत्यास्या नाध्य पत्याख्यान निक्षेप ॥८०३॥ मूलगुणावियदुविहासमणाणं चेव सावयाणं च । ते पुण विभजमाणा पंचविहा हुंति नायब्वा ॥ १॥ (म० पाणिवहमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव । समणाणं मुलगुणा तिविहंतिविहेण नायव्या ॥ २४३॥ (भा०) व्याख्या-नामप्रत्याख्यानं स्थापनाप्रत्याख्यानं दविए'त्ति द्रव्यमत्याख्यानं, 'अदिच्छत्ति दातुमिच्या दित्सा न दित्सा अदित्सा सैव प्रत्याख्यानमदित्साप्रत्याख्यानं 'पडिसेहे'त्ति प्रतिषेधप्रत्याख्यानं, एवं भावे'त्ति एवं भावमत्याख्यान च, 'एए खलु छन्भेया पञ्चक्खाणंमिनायधत्ति गाथादलं निगदसिद्धमयं गाथासमुदायार्थः। अवयवार्धं तु यथायसरं पक्ष्यामः, तत्र नामस्थापने गतार्थे । २३८॥अधुना द्रव्यमत्याख्यानप्रतिपादनायाह-'दपनिमित्तं गाथाशकलम्, अस्य व्याख्या-द्रग्य. निमित्तं प्रत्याख्यानं वस्त्रादिद्रव्यार्थमित्यर्थः, यथा केपाथित् साम्प्रतक्षपकाणां, तथा द्रव्ये प्रत्याख्यानं यथा भूम्यादी व्यय- स्थितः करोति, तथा द्रव्यभूतः-अनुपयुक्तः सन् यः करोति तदप्यभीष्टफलरहितत्वात् द्रव्यप्रत्याख्यानमुच्यते, तुरारदा द्रव्यस्य द्रव्याणां द्रव्येण द्रव्यर्द्रव्येष्विति, क्षुण्णश्चायं मार्गः, 'तत्य रायसुपति अत्र कथानक-गस्स रणो धूया अण्णस्म रणो दिण्णा, सो य मओ, ताहे सा पिउणा आणिया, धम्मं पुत्त! करेहि त्ति भणिया, सा पासंडीर्ण दाणं देति, अण्णया कत्तिओ धम्ममासोत्ति मंस न खामित्ति पञ्चक्खायं, तत्थ पारणए अणेगाणि सत्तसहस्साणि मंसत्याप उयणीयाणि, ताहे , एकस राशो दुहिताऽन्यसै राशे दत्ता, स च मृतः, तदा सा पियानीता, धर्म पुत्रिके ! कुर्विति भणिता, सा पाणिम्पो दानं दाति, भायरा कार्तिको धर्ममास इति मांसं न सादामीवि प्रत्याख्यातं, तंत्र पारणकेऽनेका शतसहरमाः (पावो) मासामुनीताः, Br ·मत दिजति, तस्थ साहू अदूरेण वोलेता निमंतिया, तेहिं भत्तं गहियं, मंसं नेच्छति, सा य रायधूया भणइ-किं तुझं न ताव कत्तियमासो पूरा, ते भणति जायजीवाए कत्तिउत्ति, किंवा कह वा, ताहे ते धम्सकह कहेंति, मंसदोसे य परि- कहति परछा संयुद्धा पतिया, एवं तीसे दवपञ्चक्खाणं, पच्छा भावपञ्चक्खाणं जातं, अधुना अदित्साप्रत्याख्यान प्रतिपाद्यते, सत्रेदंगापा, अदित्साप्रत्याख्याने भणसमणा अदिच्छत्ति हेब्राह्मण हे श्रमण अदित्सेति-न मे दातुमिच्छा, न तु नास्ति यद् भवता याचितं, ततश्चादिरसैय यस्तुतः प्रतिरोधारिमकेति प्रत्याख्यानमिति गाथार्थः ।। २३९ ।। अधुना प्रतिपेपप्रत्याख्यानम्पाघिख्यासयेदं गाथाशकलंमाह-अमुगं दिजउ मज्झंगाहा व्याख्या-अमुकं घृतादिदीयतां मह्यं, इतरस्याह-नास्ति मे तदिति, न तु दातुं नेच्छा, एप इत्थंभूतो भवति प्रतिषेधः, अयमपि वस्तुतः प्रत्याख्यानमेव, प्रति- पेध एप प्रत्याख्यान २।। २४०॥ इदानी भावप्रत्याख्यानं प्रतिपाद्यते, तत्रेदं गाथार्द्ध 'सेसपयाण य गाहा पञ्चक्खा- परम भारमि' शेषपदानामागमनोभागमादीनां साक्षादिहानुक्तानां प्रत्याख्यानस्य सम्बन्धिनां गाथा कार्येति योगवाक्य- नेपो, इद गापा प्रतियोग्यते, निक्षितिरित्यर्थः, 'गाध प्रतिष्टालिप्सयोग्रन्थे चेति धातुवचनात् , 'भावमिति द्वारपरा- मी, मापप्रत्यास्यान इति । तदेतदर्शयन्नाह-तं दुविहं सुतणोसुय'गाहा, 'तद्भावप्रत्याख्यान द्विविध-दिप्रकारं 'सुत- मदीपने, गर गावोगरे पतितो समप्रिया, तैर्भनं गृहीतं, मांसं नेग्छन्ति, सा च राजदुहिता भगति-कि युमा न तावत् गर्मिम्मामा ने मनान-पारधी कार्तिकपति, पा कधं या !, तदा ते धर्मकों कथयन्ति, मांसदोपांच परिकषयंति, पश्चात् संबुद्धा प्रजिता, AST पमा मारमा पानं जाई ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ६प्रत्याख्या नायक प्रत्याख्यान निक्षेप ॥८०३३॥ मूलगुणावियदुविहा समणाणं चेव सापयाणं चाते पुण विभन्नमाणा पंचविहाहुंति नापव्या ॥ १॥ (म०) पाणिवहमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव । समणाणं मुलगुणा तिविहंतिविहेण नायन्या ।। २४३॥ (भा.) व्याख्या-नामप्रत्याख्यानं स्थापनाप्रत्याख्यानं 'दविए'त्ति द्रव्यपत्याख्यानं, 'अदिच्छत्ति दातुमिच्छा दिसा न दित्सा अदित्सा सैव प्रत्याख्यानमदित्साप्रत्याख्यानं पडिसेहे'त्ति प्रतिषेधप्रत्याख्यानं, एवं भावे'त्ति एवं भावप्रत्याख्यानं च,'एए खलु छन्भेया पञ्चक्खाणमिनायपत्तिगाथादलं निगदसिद्धमय गाथासमुदायाधः। अवययाथै तु यथायसरं वक्ष्यामः, तत्रनामस्थापने गतार्थे ॥ २३८॥ अधुना द्रव्यप्रत्याख्यानप्रतिपादनायाह-'दघनिमित्तं' गाथाशकलम्, अस्य व्याख्या-द्रव्य. निमित्तं प्रत्याख्यानं वस्त्रादिद्रव्यार्थमित्यर्थः, यथा केपाश्चित् साम्प्रतक्षपकाणां, तथा द्रव्ये प्रत्याख्यानं यथा भूम्यादी व्यय- स्थितः करोति, तथा द्रव्यभूतः अनुपयुक्तः सन् यः करोति तदप्यभीष्टफलरहितत्वात् द्रव्यमत्याख्यानमुच्यते, तुशब्दा द्रव्यस्य द्व्याणां द्रव्येण द्रव्यैर्द्रव्येष्विति, क्षुण्णशायं मार्गः, 'तत्थ रायसुय'त्ति अत्रकथानक-एगस्स रण्णो धूया अण्णस्म रणो दिण्णा, सो य मओ, ताहे सा पिउणा आणिया, धम्म पुत्त! करेहि त्ति भणिया, सा पासंडीणं दाणं देति, अण्णपा कत्तिओ धम्ममासोत्ति मंस न खामित्ति पञ्चसायं, तत्थ पारणए अगाणि सत्तसहस्साणि मंसत्याए उपणीयाणि, ताहे , एकस्य राशो दुहिताऽन्यसै राज्ञे दत्ता, स ध मृतः, तदा सा पियानीता, धर्म युनिके ! कुर्यिति भगिता, सा पापजिम्यो दानं शाति, मापा कार्तिको धर्ममास इति मांस न सादामीति प्रत्यारण्यातं, तंत्र पारणकेऽनेकाः शतसहसः (पशयो) मांसायमुपनीताः, तदा ·-- माणं पलाओ परक्यं च आणुपुरुबीए । परिसा कहणविही या फलं च आईइ छन्भेया॥१५५५।। अस्या म्याख्या-'ल्या प्रकयने' इत्यस्य प्रत्यापूर्वस्य ल्युडन्तस्य प्रत्याख्यानं भवति, तत्र प्रत्याख्यायते-निषिध्यते- ऽनेन मनोवाकायक्रियाजालेन किश्चिदनिष्टमिति प्रत्याख्यानं क्रियाक्रियावतोः कथञ्चिदभेदात् प्रत्याख्यानक्रियैव प्रत्या स्थानं प्रत्याख्यायतेऽस्मिन् सति या प्रत्याख्यानं "कृत्यल्युटो बहुल"मिति (पा० ३-३-१२) वचनादन्यथाऽप्यदोपः प्रति आख्याने प्रत्याख्यानमित्यादी, तथा प्रत्याख्यातीति प्रत्याख्याता-गुरुविनेयश्च, तथा प्रत्याख्यायत इति प्रत्या- एयेय-प्रत्याख्यानगोचरं यस्तु, पादत्रयाणामपि तुल्यकक्षतोद्भावनार्थ, आनुपूर्व्या-परिपाच्या कथनीयमिति वाक्य- शेषा, तया परिषद् पान्या, किंभूतायाः परिषदः कथनीयमिति, तथा कथन विधिश्च-कथनप्रकारश्च वक्तव्यः, तथा फलं चैहिकामुष्मिकभेदं फथनीय, आदायते पद भेदा इति गाधासमासार्थः । व्यासार्थ तु यथाऽवसरं भाष्यकार एव पक्ष्यति, तापाययपच्यामार्थपतिपिपादयिषयाह- नामंठयणादयिए अदा पहिसहमेव भावे या पए खलु छन्भेया पचक्खाणंमि नायव्वा ॥२३८ ॥ (भा०) दम्बनिमित्तं दव्ये दल्यो यतत्परायसुआ।अइच्छापचक्खाणं घमणसमणान(अ) इच्छत्ति॥२३९॥(भा०) अमुगं दिन मा नत्यि ममं तंतु होइ पडिसहो । सेसपयाण यगाहा पचक्खाणस्स भावंमि ॥ २४०॥(भा) तं पिहं सुभनोसुम सुपं दहा पुन्यमेव नोपुज्यं । पुवसुप नवमपुव्वं नोपुवसुयं इमं चेच ॥ २४१ ॥(भा०) नोमुमपपरमाणं मूलगुणे पय उत्तरगुणे य । मूले सव्यं देसं इत्तरियं आयकहियं च ॥ २४२ ॥ (भा० ·आवश्यक हारिभ- द्रीया गया ॥८०२॥ ॥ अथ प्रत्याख्यानाध्ययनं ॥ व्याख्यातं कायोत्सर्गाध्ययन, अधुना प्रत्याख्यानाध्ययनमारभ्यते, अस्य चायमभिसम्बन्धः-अनन्तराध्ययने स्सल. नविशेपतोऽपराधवणविशेषसम्भवे निन्दामात्रेणाशुद्धस्यौषतः प्रायश्चित्तभेपजेनापराधमणचिकित्सोफा, इह तु गुणधा- रणा प्रतिपाद्यते, भूयोऽपि मूलगुणोत्तरगुणधारणा कार्येति, सा च मूलगुणोत्तरगुणप्रत्याख्यानरूपेति तदन निरूप्पते, यद्वा कायोत्सर्गाध्ययने कायोत्सर्गकरणद्वारेण प्रागुपात्तकर्मक्षयः प्रतिपादितः, यथोक-'जह करगओ नियंतईत्यादि, 'काउस्सग्गे जह सुठियस्से'त्यादि, इह तु प्रत्याख्यानकरणतः कर्मक्षयोपशमक्षय फलं प्रतिपाद्यते, यक्ष्यते प-'इहलोइ. यपरलोइय दुविह फलं होइ पच्चखाणस्स । इहलोए धम्मिलादी दामण्णगमाइ परलोए ॥१॥ पञ्चसाणमिणं सेविकण भावेण जिणवरुद्दिडं । पत्ता अणंतजीवा सासयसोक्खं लहुं मोक्ख ॥ २॥ इत्यादि, अथवा सामायिक पारित्रमुपवर्णितं, चतुर्विंशतिस्तवेऽर्हता गुणस्तुतिः, सा च दर्शनज्ञानरूपा, एवमिदं त्रितयमुकं, अस्य च वितथासेवनमैहिकामुप्मिका- पायपरिजिहीर्पणा गुरोनिवेदनीयं, तच्च वन्दनपूर्वकमित्यतस्तन्निरूपित, निवेद्य च भूयः शुभेप्येव स्थानेषु प्रतीपं फ्रमण- मासेवनीयमिति तदपि निरूपित, तथाऽप्यशुद्धस्य सतोऽपराधमणस्य चिकित्सा आलोचनादिना कायोत्सर्गपर्यवसान- प्रायश्चित्तभेपजेनानन्तराध्ययन उक्ता, इह तु तथाप्यशुद्धस्य प्रत्याख्यानतो भवतीति तनिरूप्यते, एषमनेकरूपेण सम्बन्धेनायातस्य प्रत्याख्यानाध्ययनस्य चत्वार्यनुयोगद्वाराणि सप्रपञ्चं वफव्यानि, तत्र नामनिप्पन्ने निक्षेपे प्रत्याख्याना. ध्ययनमिति प्रत्याख्यानमध्ययनं च, तत्र प्रत्याख्यानमधिकृत्य द्वारगाधामाह नियुक्तिकार:- ·-- । पपना पलाओ परछखेपं न आणुपुष्वीप । परिसा कहणविही या फलं च आईइ छन्भेया॥१५५५।। अस्या व्याख्याख्या प्रकथने' इत्यस्य प्रत्याइपूर्वस्य ल्युडन्तस्य प्रत्याख्यानं भवति, तत्र प्रत्याख्यायते-निषिध्यते- ऽनेन मनोवाकायक्रियाजालेन किश्चिदनिष्टमिति प्रत्याख्यानं क्रियाक्रियावतोः कथञ्चिदभेदात् प्रत्याख्यानक्रियैव प्रत्या- स्याने प्रत्याख्यायतेऽस्मिन् सति पा प्रत्याख्यानं "कृत्यल्युटो बहुल"मिति (पा० ३-३-१२) वचनादन्यथाऽप्यदोपः प्रति आख्यानं प्रत्याख्यानमित्यादी, तथा प्रत्याख्यातीति प्रत्याख्याता-गुरुविनेयश्च, तथा प्रत्याख्यायत इति प्रत्या- एपेय-प्रत्याख्यानगोचरं यस्तु, चान्दत्रयाणामपि तुल्यकक्षतोद्भावनार्थ, आनुपूा-परिपाट्या कथनीयमिति वाक्य- नेपा, तपा परिषद् पफन्पा, किंभूतायाः परिपदः कथनीयमिति, तथा कथन विधिश्च-कथनप्रकारश्च वक्तव्यः, तथा फलं वैदिकामुप्मिकभेदं फथनीयं, आदायेते पद् भेदा इति गाधासमासार्थः । व्यासार्थ तु यथाऽयसरं भाष्यकार एव पक्ष्यति, तापायपपन्यागार्धमतिपिपादयिषयाह- नामंउरणादायि भदा पहिसहमेय भाये य । एए खलु छन्भेपा पचक्खाणंमि नायव्या ॥२३८ ॥ (भा०) दमानिमिरांद दयम्भोय तत्परायसुआ।अइच्छापचरखाणं यंभणसमणान(अ) इच्छत्ति॥२३९॥ (भा०) अमुगं दिवा मानं नपि ममं तंतु होइ पडिसहो । सेसपयाण यगाहा पञ्चक्खाणस्स भावंमि ॥२४०॥(भा) तं दृषि सुभनोमुग सुर्य इहा पुष्पमेय नोपुन्य ! पुन्यमय नवमपुव्वं नोपुव्यसुर्य इमं चेय ॥ २४१ ॥(भा०) नोमुभपयरगाणं मूलगुणे पेय उत्तरगुणे य । मूले सव्यं देसं इत्तरियं आवकहियं च ।। २४२ ।। (भा०)

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
फालना
नाप
॥८०१॥
तम्हा उ निम्ममेणं मुणिणा उचलसुत्तसारेणं ।
काउस्सग्गो उग्गो कम्मखयट्ठाय कायन्यो ।। १५५४ ॥ काउस्सग्गनिजुत्ती समत्ता (ग्रन्याय २५३९)
व्याख्या-यथा 'करगतो'त्ति करपत्रं निकृन्तति-छिनत्ति विदारयति दार-काष्ठं, किं कुर्वन् !-गागरछन् पुनश्च
व्रजन्नित्यर्थः, 'इय' एवं कृन्तन्ति सुविहिताः-साधवः कायोत्सर्गेण हेतुभूतेन कर्माणि-ज्ञानावरणादीनि, तथाऽन्यत्राप्युफ-
"संवरेण भवे गुत्तो, गुत्तीए संजमुत्तमे। संजमाओ तयो होइ, तवाओ होइ निजरा ॥ १ ॥ निजराएऽसुभं फम्मं, सिजई
कमसोसया।आवस्सग(गण)जुत्तस्स,काउस्सग्गो विसेस इत्यादि, अयं गाधामा२३७॥ अत्राह-फिमिदमित्यमित्यत |
आह-'काउस्सग्गे गाहा व्याख्या-कायोत्सर्गे सुस्थितस्य सतः यथा भन्यन्ते अङ्गोपाङ्गानि 'इय' एवं वित्तनिरोधेन 'मिन्दन्ति'
विदारयन्ति मुनिवराः-साधवः अष्टविधं-अष्टप्रकारं कर्मसात-ज्ञानावरणीयादिलक्षणमिति गाथार्थः ।। १५५१॥ आह-1
यदि कायोत्सर्गे सुस्थितस्य भज्यन्ते अङ्गोपाङ्गानिततश्च दृष्टापकारत्वादेवालमनेनेति ?,अत्रोच्यते, सौम्य ! मैव-'असे इम
गाहा व्याख्या-अन्यदिदं शरीरं निजकर्मोपात्तमालयमात्रमशाश्वतम् , अन्योजीवोऽस्याधिष्ठाता शाश्वतः स्वकृतकर्मफलो.
पभोक्ता य इदं त्यजत्येव, एवं कृतवुद्धिः सन् दुःखपरिक्लेशकरं छिन्द्धि ममत्वं शरीरात्, किंच-यधनेनाप्यसारेण फश्चिदर्धः
सम्पद्यते पारलौकिकस्ततः सुतरां यत्नः कार्य इति गाथार्थ॥१५५२॥किं चैवं विभावनीयम्-'जावइया गाहा व्याख्या यायः
, संवरेण भवेगुप्तो गुप्या संयमोत्तमो भवेत् । संयमात्तपो भवति तरसो भवति निर्जरा निया शुभं कर्म क्षीरवे समगः 10 ) भार•
श्यकेन युक्तस्य कायोत्सर्गे विशेषतः ॥२॥

·मत्वातविनप्रणीतषमण किलशब्दः परीक्षाप्तागमवाइसंसूचकः दुःलानि शारीरमानसानि संसारे-तिर्यगनरनारका- मरमनानुभवलक्षणे यानि मयाऽनुभूतानि ततः-तेभ्यो दुर्विषहतराण्यमतोऽप्यकृतपुण्यानां नरकेषु-सीमन्तकादिषु अनुप- मानि-उपमारहिवानि दुःखानि, दुर्विपहत्वमेतेषां शेषगतिसमुत्थदुःखापेक्षयेति गावार्थः ॥ १५५३ ॥ यतश्चैवं 'तम्हा गाथा, तस्माद तु निर्ममेन-ममत्वरहितेन मुनिना-साधुना, किंभूतेन ?-उपलब्धसूत्रसारण-विज्ञातसूत्रपरमार्थेनेत्यर्थः, कि-कायोत्सर्गः-उकस्वरूपा उप्र:-शुभाध्यवसायप्रवल कर्मक्षया नतु स्वर्गादिनिमित्तं कर्तव्य इति गाथार्थः॥१५५४॥ उकोऽनुगमः, नया पूर्ववत् ।। शिष्यहितायां कायोत्सर्गाध्ययनं समासम् । कायोत्सर्गविवरणं कृत्वा यदवाप्तमिह मया पुण्यम् । तेन खलु सर्वसत्वाः पञ्चविघं कायमुन्शन्तु ॥ १॥ इस्पागार्गश्रीहरिमाकृतायां शिष्यहिताख्यायामावश्यकवृत्तौ कापोत्सर्गाध्ययनं समाप्त ॥ जळजळजळल asaiळळळळ

·आवश्यक
हारिभ-
दीया
नाप
॥८०१॥
तम्हा उ निम्ममेणं मुणिणा उपलडसुत्तसारणं ।
५कायोर
कास्सग्गो उग्गो कम्मखयट्ठाय कायब्बो ॥ १५५४ ॥ काउस्सग्गनिजुत्ती समत्ता (ग्रन्याय २९३९) गांच्या
व्याख्या-यथा 'करगतो'त्ति करपत्रं निकृन्तति-छिनत्ति विदारयति दारु-काठं, किं फुर्यन् ?-आगरछन् पुनश कायोरम
नजन्नित्यर्थः, 'इय' एवं कृन्तन्ति सुविहिताः साधवः कायोत्सर्गेण हेतुभूतेन कर्माणि-ज्ञानावरणादीनि, तपाऽन्यत्राप्युठं भा
"संवरेण भवे गुत्तो, गुत्तीए संजमुत्तमे। संजमाओ तवो होइ, तवाओ होइ निजरा ॥ १॥ निज़राएऽसुभं कम्म, खिजाई
कमसो सया।आवस्सग(गण)जुत्तस्स,काउस्सग्गो विसेसओ॥२॥ इत्यादि, अयं गाधार्ध॥२३७॥ अत्राह-किमिदमित्यमित्यत
आह-'काउस्सग्गे गाहा व्याख्या-कायोत्सर्गे सुस्थितस्य सतः यथा भज्यन्ते अङ्गोपाङ्गानि 'इय' एवं चित्तनिरोधेन 'मिन्दन्ति'
विदारयन्ति मुनिवराः-साधवः अष्टविध-अष्टप्रकारं कर्मसात-ज्ञानावरणीयादिलक्षणमिति गाथार्थः॥१५५१॥आह-
यदि कायोत्सर्गे सुस्थितस्य भज्यन्ते अशोपाङ्गानि ततश्च दृष्टापकारत्वादेवालमनेनेति ?, अत्रोपपते, सौम्य ! मैच-'अग्नं इम'
गाहा व्याख्या-अन्यदिदं शरीरं निजकर्मोपात्तमालयमात्रमशाश्वतम् , अन्यो जीवोऽस्याधिष्ठाता शाश्वतः स्वकृतकर्मफलो.
पभोक्ता य इदं त्यजत्येव, एवं कृतवुद्धिः सन् दुःखपरिक्लेशकरं छिन्द्धि ममत्वं शरीरात्, किंच-यद्यनेनाप्यसारेण कश्चिदः
सम्पद्यते पारलौकिकस्ततः सुतरां यत्नः कार्य इति गाथार्थ॥१५५२॥किं चैवं विभावनीयम्-'जावइया'गाहा व्याख्या-यायः
। संवरेण भवेद्यो गुल्या संयमोत्तमो भवेत् । संयमातपो भवति तपसो भवति निर्जरा ॥ 3 ॥ निरियाशुभं कर्म भीपते प्रमशः पुरा । भावः
श्यकेन युक्तस्य कायोरसगै विशेषतः ॥ २॥

·सहाणजसरसासवण्णा काउस्सगे ठिता, सुदंसणस्सवि अट्ठखंडाणि कीरंतुचि बंधे असी वाहितो, सञ्चाणजक्खेण पुष्फदाम कतो, मुकोरमा पूइतो, ताधे मित्तवतीए पारियं ।तथा 'सोदास'त्ति सोदासोराया, जहा नमोकारे, 'खग्गभणे'ति कोइ विराहियसामण्णो खग्गो समुप्पण्णो, वहाए मारेति साह, पहाविया, तेण दिवा आगओ, इयरवि काउस्सग्गेण ठिया, न पहयर, पच्छा तं दण उपसंतो । पतदैहिकं फलं, 'सिद्धी सग्गो य परलोएसिद्धिः-मोक्षः स्वर्गा-देवलोक पशम्दात् पकात्तित्यादि च परलोके फलमिति गाधाः ।। १५५० ॥ आह-सिद्धिः सकलकर्मक्षयादेवाप्यते, 'करमाकर्म- क्षयान्मोक्षः' इति षषनातु, स कथं कायोत्सर्गफलमिति १, उच्यते, कर्मक्षयस्यैव कायोत्सर्गफलस्यात्, परम्पराकारणस्यैव पिपक्षितस्यात्, फायोत्सर्गफलत्यमेव कर्मक्षयस्य कथं , यत आह भाष्यकार:- जह करगमो निकिंतर दाम इंतो पुणोयिवचंतो। इस कंतंति सुविहिया काउस्सग्गेण कम्माई॥२३७॥ (भा०) काउस्सग्गे जाह सुवियस्स भन्नति अंगमंगाई । इय भिदंति सुविहिया अहविहं कम्मसंघायं ॥ १५५१ ॥ असं इमं सरीरं मम जीयुत्ति एव कपयुन्डी । दुरवपरिकिलेसकरं छिंद ममत्तं सरीराओ ॥ १५५२ ।। जावया फिर दरग्या संसारे जे मए समणुभूया । इत्तो दुव्विसहतरा नरएसु अणोवमा दुक्खा ।। १५५३ ।। मानपयन मानाप (बागपया) पोपर्गे पिता, मुनस्याप्पट खण्डा भवनियति स्कन्धेऽसिः प्रहतः, सत्याणयक्षेण पुष्पदामीकृतः, मुक्तो MP: मिरा पारिता । रासेनि सौहासो राजा, पया नमस्कारे, पासामनमित, कविशिद्धधामण्यः खनः समुपमः, वर्तन्यो मारगी मार, गात शरिणाः, तेन भागमः, इतरेऽपि कापोत्सर्गेग स्पिता:, न प्रभवति । पचासदृष्ट्वोपशान्ता, ·आवश्यक हारिभ. द्रीया ५कायोर प्प कायोरसा फले फर दाराणिथंभेमि,तओ आलग्गे(अद्दण्णे)सु नागरेसु आगासस्था भणिस्सामि-जाए परपुरिसोमणेणाविन चिंतिओमा इधिया चालणीए पाणियं छोहणं गंतूणं तिण्णि पारे छंटेउं उग्घाडाणि भविस्संति, तओ तुमं विण्णासि सेसनागरिएहिं पाहि पच्छा जाएजासि, तओ उग्घाडेहिसि, तओ फिट्टिही उड्डाहो, पसंसं च पाविहिसि, तहेय कयं पसंसं प पत्ता, एयं ताप इहलोइयं काउस्सग्गफलं, अन्ने भणंति-याणारसीए सुभदाए काउस्सग्गो कओ, एलगच्छुप्पत्ती भाणियपा।राया 'उदिमो. दए'त्ति, उदितोदयस्स रण्णो भज्जा(धम्म) लाभागयं णिवरोहियस्स उपसग्गए व समणजायं, कहाणगं जहा नमोकारे । 'सेहि- भजा यत्ति चंपाए सुदंसणो सेद्विपुत्तो, सो सावगो अहमिचाउद्दसीसु चचरे उवासगपडिम पडियजइ, सो महादे- वीए पत्थिजमाणो णिच्छइ, अण्णया पोसहकाओ देवपडिमत्ति वत्थे चेडीए वेढिलं अंतेउरं अतिणीओ, देवीए नियं- धेवि कए नेच्छइ, पउहाए कोलाहलो कओ, रण्णा वज्झो आणत्तो, निजमाणे भजाए से मित्तवतीए साचियाए मुतं, ॥८००॥ द्वाराणि स्थगिप्यामि, ततोऽतिमापनेषु नागरेषु आकाशस्था भणियामि-यया परपुरुने मनसाऽपि न चिन्तितः साधी गाडिम्यागुर शिवा गरवा श्रीन वारान् छण्टयति उद्घाटानि भविष्यन्ति, ततस्वं परीक्ष्य दोपनागरैः सह पहिः पवादायाः, सत उद्घाटयिष्यसि, ततः ररिया int प्राप्स्यसि, तथैव कृतं, प्रशंसां च प्राप्ता, एततावदेहलौकिकं कायोत्सर्गफलं, अन्ये भणन्ति-वाराणस्यो मुभद्रया कायोत्सर्गः कृतः, एमालोत्पत्ति मिताया । राजा अदितोदय इति, उदितोदयस्य राज्ञः भार्या धर्मलामागतं अन्तःपुररुवं भ्रमणमुपसर्गपति कथानकं पया नमस्कारे । धिमायां पेनि पारापा गुरगंगा प्रेलिपुत्रा, स श्रावकोऽष्टमीचतुर्दश्योश्वरवरे उपासकातिमा प्रतिपद्यते, स महादेग्या प्राप्यमानो नेष्यति, भम्पदा म्युषाष्टकायो देवमतिमेति पेवा पर्वेष्टपिता मन्तःपुर. मानीतः, देश्या निवन्धे कृतेऽपि नेच्छति, प्रद्विष्टया कोलाहलः कृतः, राझा पाय भारतः, नीयमानो भार्यया तस्स मिसा भाविकपा भुना, ·सचाणजलस्सासषण्णा काउस्सग्गे ठिता, सुदंसणस्सवि अद्वखंडाणि कीरंतुचि खंधे असी वाहितो, सच्चाणजपेण पुष्फदाम कतो, मुको रमापूइतो, ताघे मित्तवतीए पारियं तथा 'सोदास'त्तिसोदासोराया, जहा नमोकारे, 'खग्गभणेति कोई विराहियसामण्णो खग्गो समुप्पण्णो, वहाए मारेति साहू, पहाविया, तेण दिहा आगओ, इयरवि काउस्सग्गेण ठिया, न पहबइ, परछा तं दद्ण उपसंतो। एतदैहिकं फलं, 'सिद्धी सग्गो य परलोएसिद्धिः-मोक्षः स्वर्गा-देवलोकः धशदात् पक्रयत्तित्वादि प परलोके फलमिति गाथार्थः ॥ १५५० ।। आह-सिद्धिः सकलकर्मक्षयादेवाप्यते, 'कृत्स्नकर्म- क्षयान्मोस' इति पचनात, स कथं कायोत्सर्गफलमिति ?, उच्यते, कर्मक्षयस्यैव कायोत्सर्गफलत्वात् , परम्पराकारणस्यैव विपक्षितत्यात, कायोत्सर्गफलत्वमेय कर्मक्षयस्य कथं ?, यत आह भाष्यकार:- जह करगमो निकितइ दाम इंतो पुणोयि वचंतो। इस कंतति सुविहिया काउस्सग्गेण कम्माई॥२३७॥ (भा.) कास्सग्गे जह सुद्विपस्स भजति अंगमंगाई। इय मिदंति सुविहिया अवविहं कम्मसंघायं ॥ १५५१ ॥ असं इमं सरीरं मनो जीयुत्ति एवं कपबुद्धी। दुक्खपरिकिलेसकरं छिंद ममत्तं सरीराओ ॥ १५५२ ॥ जायगा फिर दुपा संसारे जे मए समणुभूया । इत्तो दुब्बिसहतरा नरएसु अणोवमा दुक्खा ॥ १५५३ ।। Inामपन भाभराप (भमरण) रोम स्पिता, मुदर्शनसाप्पट खण्डा भवन्विति स्कन्धेऽसिः महतः, सत्याणयक्षेण पुष्पदामीकृतः, मुक्तो सविता, सदा निरा पारिला । सौरागेनि सौदासो राना, यथा नमरमारे, एसामनमिति, कथिद्विराश्रामण्यः खलः समुत्पन्नः, वर्तन्यो भारती मार, गाय पारिना, तेना मागतः, इतरेऽपि कापोत्सर्गग स्थिताः, न प्रभवति । पयादृष्ट्वोपशान्तः, - ·आवश्यक- हारिभ- दीया गाध्य कायोत्स ॥७९९॥ रसो यथोक्तफलो भवति तस्येति गाथार्थः ॥ १५४८ ॥ तथा-तियिहाणुवसग्गाणगाहा, त्रिविधानां-त्रिप्रकाराणां दिव्यानां-व्यन्तरादिकृतानां मानुपाणां-म्लेच्छादिकृतानां तैरश्चाना-सिंहादिकृतानां सम्यक्-मध्यस्थभावेन अतिसहनाया सत्यां कायोत्सर्गो भवति शुद्धः-अविपरीत इत्यर्थः। ततश्चोपसर्गसहिष्णोः कायोत्सर्गोभयतीति गावाः ॥१५४९ ॥ द्वारं। साम्प्रतं फलद्वारमभिधीयते, तञ्च फलमिहलोकपरलोकापेक्षया द्विधा भवति, तथा चाह ग्रन्थकारः-इहलोगंमि' गाहा व्याख्या-इहलोके यत् कायोत्सर्गफलं तत्र सुभद्रोदाहरण-फथं ?,वसंतपुरं नगरं, तत्थ जियसत्तुराया, जिणदत्तो सेही संजय- सडओ, तस्स सुभद्दा दारिया धुया, अतीवरूवस्सिणी ओरालियसरीरा साविगा य, सो तं असाहमियाण न देइ, तय. नियसलेणं चंपाओ वाणिजागएण दिट्ठा, तीए रूवलोभेण कवडसइओ जाओ, धम्म सुणेइ, जिणसाह पूजेइ, अण्णया भायो समुप्पण्णो, आयरियाणं आलोएइ, तेहिवि अणुसासिओ, जिणदत्तेण से भावं नाऊण धूया दिण्णा, वित्तो विवाहो, केचिरकालस्सपि सो तं गहाय चंपं गओ, नणंदसासुमाइयाओ तपणियसहिगाओ तं खिसंति, तगो जुयगं घरं फयं, १ घसन्तपुरै नगर, तत्र जितशत्रू राजा, जिनदत्तः श्रेष्ठी संयतश्रादः, तस्य सुमना बालिका दुहितान्तीय रूपिणी कारगर साविकचसताम. साधार्मिकाय न ददाति, तनिकश्राद्धेन चम्पातो वाणिज्यागतेन दृष्टा, तस्या रूपलोभेन कपरधादो जातः, धर्म शृणोति, जिनसाधून पूजपति, सम्पदा भावः समुत्पन्नः, आचार्याणां कथयति, तैरम्यनुशिष्टः, जिनदत्तेन तस भावं शारवा दुहिता दत्ता, वृत्तो विवाहः, किपचिरेण कालेन सोऽपि गृहीया चम्पां गतः, ननन्श्वभ्वादिकालवनिकभायखां निन्दन्ति, ततः पृथगृहं कृतं, ·तत्याणेगे समणा समणीजो य पाउग्गनिमित्तमागच्छंति, तवणिगसहिया भणंति, एसा संजयाणं दर्द रत्तत्ति, भत्तारो से न पत्तियति, अण्णया कोई वण्णरूवाइगुणगणनिष्फणो. तरुणभिक्खू पाउग्गनिमित्तं गओ, तस्स य वाउदुयं अछिमि कणां पवि, मुभहाए तं जीहाए लिहिजण अवणीयं, तस्स निलाडे तिलओ संकेतो, तेणवि वक्खित्तचित्तण ण जाणिओ, सो नीसरति ताप उच्चणिगसहिगाहिं अथकागयस्स भत्तारस्स सदंसिओ,पेच्छ इमं वीसत्थरमियसंकेतं भजाए संगतं तिलगति, तेणवि वितियं-किमिदमेवंपि होजा?, अहवा बलवंतो विसया अणेगभवभत्थगा य किन्न होइत्ति ?, मंद- नेहो जाओ, मुमदाए कवि विदिओ एस वृत्तंतो, चिंतियं ष णाए-पावयणीओ एस उड्डाहो कहं फेडिउ (डेमि ) त्ति, पवयणदेवयमभिसंधारिऊण रयणीए काउस्सर्ग ठिया, अहासंनिहिया काइ देवया तीए सीलसमायार नाऊण आगया, भणिये च तीए-कि ते पियं करेमित्ति, तीप भणियं-उडाई फेडेहि, देवयाए भणियं-फेडेमि, पञ्चूसे इमाए नयरीए IR अममा मात्र प्रापोपनिमिरामागान्ति, सदनिकासोमणन्ति-पता संपतेषु र रसेति, मतो तसा न प्रत्येतीति, सम्पदा कोऽपि पर्यपाशिमगाराभिः प्रायोपनिमिचं गः, ससस ए वायूगु भोऽक्षिण प्रवि, सुभद्रा तनियोतिण्यापनीतं, तस्य ललाटे तिलकः संक्रान्तः, nunपिनमाता, सनिसरति तायरधनिकमादीमिरकादागताप म स दर्शितः, पश्येदं विश्वस्तरमणसंक्रान्तं भायाः संगतं तिलकमिति, गी-लमेरमरि मन, पपणा पछपन्तो विपपा भनेकमयाम्पसकाश्चेति किं न भवतीति, मन्दनेहो जातः, मुभद्रया कथमपि ज्ञात एप मान नपा-बारमिह पर गारः इमं रहेरपामीति !, प्रवनदेवतामभिसंधार्य रजनी कायोत्सर्ग स्थिता, यथासनिहिता काचिदेवता गोnt Tran, मी न हपा-से प्रियं कोीति, तपा मणित-उहाहं स्फैटय, देवतया भागतं-स्फेटयामि, प्रत्यूपेऽसा नगर्यो ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ५कायोर गोध्या सायोग रले कर ॥७९९॥ त्सर्गो यथोतफलो भवति तस्येति गाथार्थः ॥ १५४८ ॥ तधा-'तिविहाणुवसग्गाण'गाहा, त्रिविधानां-निप्रकाराणां दिव्यानां-व्यन्तरादिकृतानां मानुपाणां-म्लेच्छादिकृतानां तैरश्चाना-सिंहादिकृतानां सम्यक्-मध्यस्थभावेन अतिसहनायां सत्यां कायोत्सर्गो भवति शुद्धः-अविपरीत इत्यर्थः। ततश्चोपसर्गसहिष्णोः कायोत्सर्गो भवतीति गाथार्थः ॥१५५९॥द्वारं। साम्प्रतं फलद्वारमभिधीयते, तच्च फलमिहलोकपरलोकापेक्षया द्विधा भवति, तथा चाह ग्रन्थकारः-'इहलोगमि' गाहा व्याख्या-इहलोके यत् कायोत्सर्गफलं तत्र सुभद्रोदाहरणं-कथं ,वसंतपुरं नगरं, तत्थ जियसत्तुराया, जिणदत्तो सेही संजय- सडओ, तस्स सुभद्दा दारिया धुया, अतीवरूवस्सिणी ओरालियसरीरा साविगा य, सो त असाहमियाणं न देव, तय. नियसडेणं चंपाओ वाणिजागरण दिहा, तीए रूवलोभेण कवडसहुओजाओ, धम्म मुणेइ, जिणसाहू पूजेइ, अण्णया भायो समुप्पण्णो, आयरियाणं आलोएइ, तेहिवि अणुसासिओ, जिणदत्तेण से भायं नाऊण धूया दिग्णा, वित्तो वियाहो, केच्चिरकालस्सवि सो तं गहाय चपं गओ, नणंदसासुमाइयाओ तपण्णियसहिगाओ तं सिंसंति, तमो जयगं परं फर्य, १ सन्तपुर नगर, तत्र जितश राजा, जिनदत्तः श्रेष्ठी संयतभावः तस्य मुभद्रा बालिका दुहितान्तीय रूपिणी उदारगरीरा धाविका , सलाम. साधार्मिकाय न ददाति, तच्चनिकधाद्धेन चम्पातो वाणिज्यागतेन दृष्टा, तस्या रूपलोभेन काटधायो जातः, धर्म शृणोति, जिनसान पूजपति, भम्परा भावः समुत्पनः, आचार्याणां कथयति, तैरप्पनुशिष्टः, जिनदत्तेन तस भापं शारदा दुहिता दसा, वृत्तो विवाहः, फिपचिरेण कालेन सोऽपि at शीरा चम्पां गतः, ननवभ्वादिकास्वञ्चनिकायस्ता निन्दन्ति, ततः पृथग्गृहं कृत, ·स्तरसंग्रहपरं च, तत्र 'नाभित्ति नाभीओ हेहो चोलपट्टो काययो, करयलेत्ति सामणेणं हेहा पलंबकरयले 'जाव कोप्परे'त्ति सोऽविय कोप्परेहिं धरेयो, एवंभूतेन कायोत्सर्गः कार्यः, उत्सारिए य-काउस्सग्गे पारिए नमोकारेण अवसाणे धुई दायषेति गाथार्थः ।। १५४७ ।। गतं प्रासङ्गिकं, साम्प्रतं कस्येति द्वारं व्याख्यायते, तत्रोकदोपरहितोऽपि यस्यायं कायोत्सर्गो यधोकफलो भवति तमुपदर्शयन्नाह- वासीनंदणकप्पो जो मरणे जीविए य समसण्णो । देहे य अपडियद्धो काउस्सग्गो हबइ तस्स ।। १५४८ ॥ तिविहाणुवसग्गाणं दिव्वाणं माणुसाण तिरियाणं । सम्ममहियासणाए काउस्सग्गो हवइ सुद्धो ॥ १५४९ ॥ इहलोगंमि सुभदा राया उइओद सिहिमजा य । सोदासखग्गथंभण सिद्दी सग्गो य परलोए ।। १५५० ।। 'वासीचंदनकप्पो गाहा व्याख्या-वासीचन्दनकपः-उपकार्यपकारिणोर्मध्यस्थः, उक्तं च-"जो चंदणेण बाहुँ आलिंपइ पासिणा च तच्छेइ । संथुणइ जो व निदइ महरिसिणो तत्थ समभावा ॥१॥" अनेन परं प्रति माध्यस्थ्यमुक्त भवति, वया मरणे-प्राणत्यागलक्षणे जीविते च-माणसंधारणलक्षणे चशब्दादिहलोकादौ च समसज्ञः तुल्यबुद्धिरि- त्पी, अनेन चात्मानं प्रति माध्यस्प्यमुकं भवति, तथा देहे च-शरीरे चाप्रतिवद्धः चशब्दादुपकरणादौ च, कायो- मामिमोपचार पोपका संज्या, करसलेति सामान्येन मघतात् प्रलम्परतलः यावत् कूपराभ्यां सोऽपि च कूपराभ्यां धारयितम्या, एमाले पोम पारिले नमाकरेगावमाने सुविताया। २ यन्दनेन पाहुमालिम्पति पाया था तक्षयति । संस्तौति यो वा निन्दति महर्षयखत्र ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ५कायोत्स- गाध्य कायोत्म- र्गदोपा ॥७९८॥ 'पुन्छ ठंति य गुरुणों' गाहा प्रकटार्था ।। १५४४॥ 'चउरंगुल'त्ति चत्तारि अंगुलाणि पायाणं अंतरं करेयपं, मुहपोत्ति 'उजुए'त्ति दाहिणहत्येण मुहपोत्तिया घेत्तवा, डब्बहत्थे रयहरणं कायवं, एतेण विहिणा 'योसढचत्तदेहो'त्ति पूर्ववत्, काउस्सगं करिजाहित्ति गाथार्थः ॥ १५४५ ॥ गतं विधिद्वारम्, अधुना दोपायसरः, तत्रेदं गाथाद्वयं-'घोडगे'त्यादि- आसुध विसमपायं गायं ठावित्तु ठाइ उस्सग्गे । कंपइ काउस्सग्गे लयव्व खरपवणसंगेणं ॥१॥संभे या रे या अवठंभिय टाइ काउसग्गं तु । माले य उत्तमंग अवठंभिय ठाइ उस्सग्गं ॥२॥ सबरी वसणविरहिया करेहि सागारियं जह ठवेइ । ठइऊण गुग्नदेसं करेहि तो कुणइ उस्सग्गं ||३|| अवणामिउत्तमंगो काउस्सग्गं जहा कुलवहुव्व । नियलियोचिव चलणे वित्यारिय अहव मेलविउं॥४॥फाऊण चोलप अविधीए नाभिमंडलस्सुवरि । हिट्ठा य जाणुमि चिट्ठई लंबुतरुस्सग्गं ॥ ५॥ उच्छाईऊण य थणे चोलगपट्टेण ठाइ उस्सग्गं । दसाइरक्सणहा अहया अन्नाणदोसेणं ॥६॥मेलितु पण्डियाओ चलणे वित्थारिऊण वाहिरओ। ठाउस्सग्गं एसो बाहिरउद्धी मुणेयन्वो॥७॥ अंगुहे मेलपि विस्थारिय पण्हियाओ वाहिं तु ठाउस्सग्ग एसो भणिओ अमितरुद्धिति॥८॥ कप्पं वा पट्टे वा पाइणि संजाल उस्सग्गं । ठाइ य सलिणं व जहा रयहरणं अग्गो काउं॥९॥ भामेह तहा दिदि चलचित्तो वायसुव्व उस्सग्गे छप्पहाण भएणं कुणई अ पढें कविढे व ॥ १०॥ सीस पंकपमाणो जक्खाइट्ठव्व कुणइ उस्सग्गं । म्यव्व हुअहुरंतो वहेव छिज्जतमाईसु ॥ ११ ॥ अंगुलिभमुहाओवि य चालंतो तहय कुणा उस्सग्गं । आलावगगणणट्ठा संठवणत्थं च जोगाणं ॥ १२ ॥ काउस्सग्गमि ठिओ सुरा जह वुडबुडेद अन्य । अणुपेइंठो तह यानरुज्य चालेइ ओट्ठउडे ॥ १३ ॥ एए काउस्सगं कुणमाणेण विवुहेण दोसा उ । सम्मं परिहरियच्या जिणपडिकुट्ठत्तिकाऊणं ॥ १४ ॥ 'नाभीकरयलकुप्पर उस्सारे पारियमि थुइत्ति नियुकिगाथाशकलं लेशतोऽदुष्टकायोत्सर्गावस्थानप्रदर्शनपरं विध्य- I७९८॥ RANI ·मतरसैप्रहपरं च, तत्र 'नाभित्ति नाभीओ हेहो चोलपटो काययो, करयलेत्ति सामणेणं हेहा पलंवकरयले 'जाव कोप्परेति सोऽविय कोप्परेहिं धरेयमो, एवंभूतेन कायोत्सर्गः कार्यः, उत्सारिए य-काउस्सगे पारिए नमोकारेण अवसाणे धुई दायबेति गावार्थः ॥ १५५७ ॥ गतं प्रासनिक, साम्प्रतं कस्येति द्वारं व्याख्यायते, तत्रोकदोपरहितोऽपि यस्यायं कायोरसों यधोफफठो भवति तमुपदर्शयन्नाह- वासीचंदणकप्पो जो मरणे जीविए य समसण्णो। देहे य अपडियद्धो काउस्सग्गो वह तस्स ।। १५४८ ॥ तिविहाणुयसग्गाणं दिवाणं माणुसाण तिरियाणं । सम्ममहियासणाए काउस्सग्गो हवह सुद्धो ॥१५४९ ॥ इहलोगंमि सुभदा राया उइओद सिहिभन्ना य । सोदासखग्गथंभण सिद्धी सग्गो य परलोए ॥ १५५० ॥ 'यासीचंदनकप्पो'गाहा व्याख्या-यासीचन्दनकल्पः--उपकार्यपकारिणोर्मध्यस्थः, उक्तं च-"जो चंदणेण पाई आलिंपद यासिणा य तच्छेइ । संथुणइ जो व निदइ महरिसिणो तत्य समभावा ॥ १" अनेन परं प्रति माध्यस्थ्यमुक्त भवति, क्या मरणे-प्राणत्यागलक्षणे जीविते च-माणसंधारणलक्षणे चशब्दादिहलोकादौ च समसज्ञः तुल्यबुद्धिरि- त्पी, अनेन पात्मानं प्रति माध्यरप्यमुकं भवति, तथा देहे च-शरीरे चाप्रतिवद्धः चशब्दादुपकरणादौ च, कायो माभितोपगार पोखपाल संरः, मालेति सामान्येन अपनात् मलम्बहरवला पावत् कूपराम्या-सोऽपि च कूपराम्यो धाषितम्या, पारिने -पोम पारिले नमापरेणापमाने मुविधांसाया । ३ यशानेन पाहुमालिम्पति पाया सक्षयति । संसोति यो वा निन्दति महर्पयस्वन ·५कायोरम, आवश्यक- हारिभ- द्रीया गोय. मराठवा. ॥७९७॥ रामित्यर्थः, कस्य ?-कूटवाहिनो-चलीवर्दस्य, तस्य च दोपद्वयमित्याह-'अतिभारेणं भजति तुत्तयघापहि य मराठी त्ति अतिभारेण भज्यते यतो विषमवाहिन एवातिभारो भवति, तुत्यपातैश्च विषमवाहोऽथ पौड्यते, तुत्तगो-पाइणगो मरालो-गलिरिति गाथार्थः ॥ २३६ ॥ साम्प्रतं दान्तिकयोजनां कुर्वन्नाह-एमेव वलसमग्गो गाहा ज्याख्या-उपमन्यः कर्तृकी सोपयोगा च व्याख्यायते, 'एमेव'मरालवलीवर्दवत् वलसमग्रः सन्(यो)न करोति मायया करणेन संम्पक-साम- र्थ्यानुरूपं कायोत्सर्ग स मूढः मायाप्रत्ययं कर्म प्राप्नोति नियमत एव, तथा कायोत्सर्गश च निष्फलं प्राप्नोति, तथाहि- निर्मायस्यापेक्षारहितस्य स्वशक्त्यनुरूपं च कुर्वत एव सर्वमनुष्ठान सफल भवतीति गाथार्थः ।। अधुना मायायतो दोपानुपदर्शयन्नाह मायाए उस्सग्ग'गाहा, मायया कायोत्सर्ग शेपं च तपः अनादि अकुर्वतः 'सहिष्णोः'समर्थस्य कश्च तस्मादन्योऽनुभविष्यति ?, किं-स्वकर्म[वि] शेपमनिर्जरितं, शेषता चास्य सम्यक्त्वप्रायोत्कृष्टकर्मापेक्षयेति, उप- "सत्तण्डं पगडीणं अभितरओ उ कोडीकोडीए । काऊण सागराणं जर लहइ चाहमणयम् ॥ १॥" अन्ये पठन्ति 'एमेवय उस्सग्गति, न चायमतिशोभनः पाठ इति गाधार्थः॥१५४०॥ यतश्चैवमतः निकूडं सविसेस गाहा, निष्फूट'- मित्यशठं 'सविशेष'मिति समवलादन्यस्मात् सकाशात्, न चाहमहमिकया, किंतु वयोऽनुरूपं, स्थाणुरियोदेहो निष्कम्पः समशत्रुमित्रः कायोत्सर्ग तु तिष्ठेतू , तुशब्दादन्यच भिक्षाटनाद्येवंभूतमेवानुतिष्ठत(छेत्) इति गाथार्थः ॥ १५४१।। इदानीं वयो वलं चाधिकृत्य कायोत्सर्गकरणविधिमभिधत्ते- ! ससानो प्रकृतीनामभ्यन्तरे तु कोटीकोट्याः । कृत्वा सागरोपमाणां यदि लभते धनुषामन्यतरत् (तर्हि मते)॥१॥ 11७९७॥

·ताणो बल तरुणो अदुबलो घेरओ बलसमिद्धों। थेरों अयलो .चउसुवि भंगेसु जहायलं गई ॥१५४२ ॥ तरुणो बलवान् १ तरुणश्च दुर्बलः २ स्थविरो वलसमृद्धः ३ स्थविरो दुर्बलः ४ चतुर्वपि भङ्गकेषु यथावलं तिष्ठति पलानुरूपमित्यर्थः, न त्वभिमानता, कथमनेनापि वृद्धेन तुल्य इत्यवलयतापि स्थातव्यम्, उत्तरत्रांसमाधानग्लाना- दापधिकरणसम्भवादिति गायार्थः॥ १५४२ ॥ गत सप्रसङ्गमशठद्वारं, साम्प्रतं शठद्वारोवसरतत्रेय गाथा-- पपलायद पदिपुजाई कंटयपवियारपासवणघम्मे । नियडी गेलन्नं वा करेह कूड हंवई एयं ॥ १६४३ ॥ कायोत्सर्गकरणलायां मायया प्रचलयति-निद्रां गच्छति, प्रतिपृच्छति सूत्रमर्थ वा, कण्टकं अपनयति, 'वियात्ति पुरीलोत्सर्गाय गति, 'पासवणे'शि कायिका व्युत्सृजति, 'धम्मेति धर्म कथयति, 'निकृत्या' मायया ग्लानत्वं या करोति कूटं भवत्येतद्-अनुवानमिति गाधार्थः ॥ १५४३ ॥ गतं शठद्वारम्, अधुना विधिद्वारमाख्यायते, तयं गापा- पुज्यं ठंति ग गुरुगो गुरुणा उस्सारियंमि पारेति । ठायंति सविसेसं तरुणा उ अनूणविरिया उ ॥ १५४४ ॥ पररंगुन मुहपत्ती उपए इन्पहत्य स्यहरणं । चोसहचत्तदेहो कायस्सग्गं करिवाहि ॥ १५४५ ॥ योगदपाद गंभेफोमाले असपरि यह नियटे।लंयुत्तर धण उद्दी संजय खलिणे य] वायसकविढे ॥ १५४६॥ मीसुगंपिग गई अंगुलिभमुहा य यारणी पहा । नाहीकरयलकुप्पर उस्सारिय पारिपंमि धुई ।। १५४७ ।।

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ५कायोरम गर्गाध्य अराठवा ॥७९७॥ रामित्यर्थः, कस्य ?-कूटवाहिनो-बलीवर्दस्य, तस्य च दोपवयमित्याह-अतिभारेणं भजति तुत्तर्यपाएहि य मरालो' त्ति अतिभारेण भज्यते यतो विषमवाहिन एवातिभारो भवति, तुत्तयपातैश्च विषमयाहोऽथ पीव्यते, तुत्तमो-पावणगो मरालो-गलिरिति गाथार्थः ॥ २३६ ॥ साम्प्रतं दार्शन्तिकयोजनां कुर्वन्नाह-एमेव वलसमग्गो'गाहा व्याख्या--इयमन्यः कर्तृकी सोपयोगा च व्याख्यायते, 'एमेय'मरालवलीवर्दवत् वलसमग्रः सन्(यो)न करोति मायया करणेन संन्या-साम- ानुरूपं कायोत्सर्ग स मूढः मायाप्रत्ययं कर्म प्रामोति नियमत एव, तथा कायोत्सर्गफ्लेशं च निष्फलं प्राप्नोति, तथाहि- निर्मायस्यापेक्षारहितस्य स्वशक्त्यनुरूपं च कुर्वत एव सर्वमनुष्यानं सफलं भवतीति गाथार्थः ।। अधुना मायायतो दोपानुपदर्शयन्नाह-मायाए उस्सर्ग'गाहा, मायया कायोत्सर्ग शेपं च तपः-अनशनादि अकुर्यतः 'सहिष्णोः'समर्थस्य कश्च तस्मादन्योऽनुभविष्यति ?, किं-स्वकर्म[विशेषमनिर्जरितं, शेपता चास्य सम्यक्त्वप्राप्योत्कृष्टकर्मापेक्षयेति, उक्तं च- "सत्तण्हं पगडीणं अभितरओ उ कोडीकोडीए । काऊण सागराणं जइ लहइ चउण्हमण्णयरं ॥१॥" अन्ये पठन्ति- 'एमेवय उस्सरगति, न चायमतिशोभनः पाठ इति गाथार्थः॥१५४०॥ यतश्चैवमतः-'निफूडं सविसेस गाहा, 'निष्फूट'- मित्यशठं 'सविशेष'मिति समवलादन्यस्मात् सकाशात्, न चाहमहमिकया, किं तु वयोऽनुरूपं, स्थाणुरियो देहो निष्कम्पः समशत्रुमित्रः कायोत्सर्ग तु तिष्ठेत् , तुशब्दादन्यय भिक्षाटनायेवंभूतमेवानुतिष्ठत(छेत्) इति गाथार्थः ॥ १५४१॥ इदानी वयो वलं चाधिकृत्य कायोत्सर्गकरणविधिमभिधत्ते- . सताना प्रकृतीनामभ्यन्तरे तु कोटीकोट्याः । कृपया सागरोपमाणां यदि लभते धनुगांमन्यतरत् (तर्हि लमते)॥m 11७९७१ ·- पापसमा जसासा कालपमाणेण हुंति नायव्वा । एवं कालपमाणं उस्सग्गेणं तु नायव्वं ।। १५३९ ॥ 'पायसमा उरसासा काल' गाहा व्याख्या-नवरं पादः-श्लोकपादः ॥ १५३९ ॥ व्याख्याता गमनेत्यादिद्वारगाथा, अधुनाऽऽधद्वारगाधागतमशठद्वारं व्याख्यायते, इह विज्ञानयता शायरहितेनात्महितमितिकृत्वा स्ववलापेक्षया कार्य सर्गः कार्यः, अन्यधाकरणेऽनेकदोपप्रसङ्गः, तथा चाह भाष्यकार:- जो खलु तीसइवरिसोसत्तरिवरिसेण पारणाइसमो। विसमे व कूडवाही निव्विन्नाणे हु से जड्डे॥२३५ ॥(भा०) समभूमेवि अइभरो उजाणे किमुभ फूडया हिस्सा अइभारेणं भजइ तुत्तपघाएहि अ मरालो॥२३६॥ (भा) एमेव पलसमग्गो न कुणइ मायाइ सम्ममुस्सग्गं । मायावडिअं कम्म पावइ उस्सग्गकेसं च ॥१॥ (३०) मापाए उत्सगं सेसं च तवं अन्यओ सहुणो । को अन्नो अणुहोही सकम्मसेसं अणिजरियं १ ॥१५४० ॥ निक्टं सविसेसं पपाणुरूपं पलाणुरूवं ग । ग्वाणुव्य उद्धदेहो काउस्सगं तु ठाइज्जा ॥ १५४१ ॥ व्याख्या-यः कश्चित् साधुः, सलुशब्दो विशेषणार्थः, त्रिंशद्वर्पः सन् खलुशब्दाद् बलवानातङ्करहितश्च सप्ततिवर्षे- मान्येन यूवेन साधुना पारणाइसमो-कायोत्सर्गप्रारम्भपरिसमाया तुल्य इत्यर्थः। विपम इव-उष्टंकादाविव कूटवाही वली- पर्द इय निर्विज्ञान एवासी 'जड' जड़े, स्वहितपरिक्षानशून्यत्वात् , तथा चात्महितमेव सम्बक्कायोत्सर्गकरणं स्वकर्म- घरफटत्यादिति गायार्थः ।। २३५ ।। अधुना दृष्टान्तमेव विवृण्वन्नाह-समभूमेवि अइभरो'गाहा व्याख्या-समभूमा- पपि अतिमरविषमयाहित्यात् 'उजाणे किमुत कूडवाहिस्स'कई यानमस्मिन्नित्युद्यानम्-उदकं तस्मिन्नुद्याने किमुत ?, सुत- ·आवश्यक हारिभ- द्रीया कायोरम- गाध्य गनियत फायोरसा ॥७९६॥ गोयरचरियाए सुयखंधपरियट्टणे अट्ट चेव, केसिंचि परियट्टणे पंचवीस, तथा चाह-'सुयखंधपरियणं मंगलधं (उसोय) काउस्सग्गं काऊण कीरईत्ति गाथार्थः॥१५३४॥ अत्राह चोदकः-'जुजइ अकालपदियाई' गाथा, युज्यते-संगच्छते पटते अकालपठितादिपु कारणेषु सत्सु अकालपठितमादिशब्दात् काले न पठितमित्यादि, दुष्टुप प्रतीच्छितादि-दुष्टविधिना प्रतीच्छितं आदिशब्दात् श्रुतहीलनादिपरिग्रहः, 'समणुण्णसमुदसे'त्ति समनुज्ञासमुद्देशयोः, समनुज्ञायां च समुद्देशे च फायो- त्सर्गस्य करणं युज्यत एवेति योगः, अतिचारसम्भवादिति गाथार्थः॥१५३५॥ यत् पुनरुद्दिश्यमानाः श्रुतमनतिमान्ता अपि निर्विपयत्वादपराधमप्राप्ता अपि 'कुणह उस्सरगति कुरुत कायोत्सर्ग एप अकृतोऽपि दोपः कायोत्सर्गशोभ्यः परिगृपते किं मुधा भदन्त !, न चेत् परिगृह्य(ते) न कर्त्तव्यः तईदेशकायोत्सर्ग इति गाथाभिप्रायः ।। १५३६॥ अत्राहाचार्य:-'पावुग्पाई कीरई' गाहा निगदसिद्धा॥१५३७॥ सुमिणदंसणे राउ'त्ति द्वारं व्याख्यानयन्नाह-'पाणवहमुसायाए' गाहा, मुमिणमि पाण- वहमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव आसेविए समाणे सयमेगं तु अणूर्ण उरसासाणं भविजाहि, मेहुणे दिद्विविपरिया- सियाए सर्य इत्थीविपरियासयाए अट्ठसयंति ।। उकं च-"दिट्ठीविपरियासे सय मेहुन्नंमि थीविपरियासे । पयहारेण- सयं अणभिरसंगरस साहुस्स ॥१॥"गाथार्थः॥१५३८॥'णावाणतिसंतार'त्ति द्वारत्रयं व्याचिख्यामुराह-'नावाए उत्सरि वहगाई' गाहा, गाथेयमन्यकर्तृकी सोपयोगा च निगदसिद्धा, इदानीमुच्छासमानप्रतिपादनायाह- गोचरचर्यायां श्रुतस्कन्धपरावर्तनेऽष्टैव, केपाजित् परावर्तने पविशतिः, श्रुतस्कन्धपरानं मालाय कायोत्सर्ग पादादत्तमैथुनपरिप्रहेष्वासेवितेषु सरसु शतमेझमनूनमुवासानो भत्, मधुने टिविपर्यासे शतं यौविपर्यासेऽष्टशतमिति. ७९६॥ शिरते। १ प्राशया.

·पापसमा ऊसासा कालपमाणेण हुंति नायव्या । एवं कालपमार्ण उस्सग्गेणं तु नायव्वं ॥१५३९ ।। 'पायसमा उस्सासा काल' गाहा व्याख्या-नवरं पादा-श्लोकपादः ॥ १५३९ ॥ व्याख्याता गमनेत्यादिद्वारगाथा, अधुनाऽऽपद्वारगाधागतमशठद्वारं व्याख्यायते, इह विज्ञानवता शायरहितेनात्महितमितिकृत्वा स्ववलापेक्षया कार्य- रसर्गः कार्यः, अन्यधाकरणेऽनेकदोपप्रसङ्गः, तथा चाह भाष्यकार:- जो सलु तीसइवरिसोसत्तरिवरिसेण पारणाइसमो। विसमे व कूडयाही निम्विन्नाणेहु से जडे॥२३५ ॥(भा०) समभूमेवि अइभरो उजाणे किमुअ कृडवाहिस्स?अइभारेणं भन्नइ तुत्तयघाएहि अमरालो ।। २३६ ॥ (भा०) एमेव पलसमग्गो न फुणइ मायाइ सम्ममुस्सग्गं । मायावडिअं कम्मं पावइ उस्सग्गकेसं च ॥१॥ (प्र.) मापाए उस्सगं सेसं च तवं अफुल्यो सहुणो। को अन्नो अणुहोही सकम्मसेसं अणिजरियं । ॥ १६४० ।। निष्टं सविसेसं पयाणुरूपं पलाणुरूपं च । खाणुव्य उद्धदेहो काउस्सगं तु ठाइज्बा ॥ १५४१ ॥ व्याख्या-यः फधित् साधुः, सलुशब्दो विशेषणार्थः, त्रिंशद्वर्पः सन् खलुशब्दाद् बलवानालङ्करहितश्च सप्ततिवर्षे- गान्येन पृढेन साधुना पारणाइसमो-कायोत्सर्गप्रारम्भपरिसमाप्त्या तुल्य इत्यर्थः। विषम इव-उकादाविव कूटयाही बली- पद इय निर्विज्ञान एयासी 'जड' जड़े, स्वहितपरिज्ञानशून्यत्वात् , तथा चात्महितमेव सम्यक्कायोत्सर्गकरणं स्वकर्म- आयफटत्यादिति गायार्थः ।। २३५ ।। अधुना दृष्टान्तमेव विवृण्वन्नाह-समभूमेवि अइभरो गाहा व्याख्या-समभूमा- यपि अतिभरविषमवाहित्यात् 'उजाणे किमुत कूडवाहिस्सई यानमस्मिन्नित्युद्यानम्-उदकं तस्मिन्नुयाने किमुत, सुत- ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥७९५॥ जुन्जइ अकालपढियाइएसु दुडु अ पडिच्छियाईसु । समणुन्नसमुदसे फाउस्सग्गस्स करणं तु ॥ १५३५ ॥ ६५मायोरस- जं पुण उदिसमाणा अणइफतावि कुणह उस्सग्गं। एस अकओपि दोसो परिधिप्पइ किं मुहा भंते। ॥१५३३|| गोप्य पायुग्धाई कीरइ उस्सग्गो मंगलंति उद्देसो । अणुवहियमंगलाणं मा हुन कहिंचि णे विग्धं ॥ १९३७ ।। अनियत- पाणवहमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव । सयमेगं तु अणूणं ऊसासाणं हविनाहि ॥ १५३८ ॥ कायोरमा नावा(ए) उत्तरिउ वहमाई तह नई च एमेव । संतारेण चलेण व गंतुं पणवीस ऊसासा ।। १ ।। (प्र.) गमणं भिक्षादिनिमित्तमन्यग्रामादौ, आगमणं तत्तो चेव, इत्थ इरियावहियं पडिफमिऊण पंचयीसुस्सासो काउस्मग्गो| काययो॥१५३३॥ तथा चामुमेवावयवं विवृण्वन्नाह भाष्यकार:- भत्ते पाणे सयणासणे' गाहा, भत्तपाणनिमित्तमन्नगामा- दिगया जइ न ताव वेलेति ता ईरियावहियं पडिक्कमिऊण अच्छंति । आगयावि पुणोऽवि पडिफमंति, एवं सपणासणनि- मित्तंपि, सयणं-संथारगो वसही या, आसणं-पीढगादि, 'अरहंतसमणसेज्जासु'त्ति चेइघरं गया पडिकमिळणं अच्छति, एवं समणसेजमि-साहुवसतिमित्यर्थः, 'उच्चारपासवणे'त्ति उच्चारे चोसिरिए पासवणे य जतिवि हत्यमेतं गया , गमनं भिक्षादिनिमित्तमन्यप्रामादौ आगमनं तत एवात्रेयांपथिकी प्रतिकम्य पाविशत्युच्यासः कायोत्सर्गः कर्तग्यः, मनपाननिमिपमम्पप्रामादि- गता यदि तावत्र वेलेति तदेयोपथिकी प्रतिक्रम्य विसन्ति, भागता अपि पुनरपि प्रतिकाम्यन्ति, एवं शपनासननिमित्तमपि, सपनं संस्कारको पमनिया, भाप पीठादि 'अईच्छ्मणशय्यास्विति चैत्यगृहं गताः प्रतिक्रम्य तिष्ठन्ति, एवं प्रमणाय्यास्थिति साधुवसतो 'उधारमयपण'इति उचारे प्रगम्य प्रभाग र यद्यपि हस्तमानं गता- ·सोऽपि आगया परिकमंति, अह मत्तए वोसिरिय होज ताहे जो तं परिठवेति सो पडिक्कमति, सठाणेसु पुण जइ हत्थ- सय नियतस बाहिं तो पडिकमंति, अह अंतो न पडिक्कमंति, एतेसु ठाणेसु काउस्सग्गपरिमाणं पणुवीस होति असर- सति गाया: 'विहारे'ति विहारं व्याचिख्यासुराह-निययालयाउ गमण'गाहा [गाथा ]ऽन्यकर्तृकी सोपयोगाच निगदसिद्धा च । 'मुत्ते पत्ति सूत्रद्वारं व्याचिख्यासुराह-'उद्देससमुदसे' गाहा व्याख्या-सुत्तस्स उद्देसे समुद्देसे य जो फाउरसग्गो कीरद तस्य सचावीसमुस्सासा भवंति, अणुण्णवणयाए य, एत्थ जइ असढो सय चेव पारेइ, अह सढो ताहे आयरिया अहेव ऊसासा, ‘पयणपडिक्कमणमाई पविओ कजनिमित्तं जइ खलइ अद्रुस्सासं उस्सगं, करिय गाद, पिवियवार जाति तो सोलरमुस्सासं, ततियवारं जइ तो न गच्छति, अण्यो पविजति, अवस्सकने या देवे वं. दिव पुरमओ साद व्येचा अण्णेण समं गच्छति, कालपडिफमणेवि अहस्सासा, आदिसहाओ कालगिण्हण पटवणे य PARENTIPीराम्यन्ति, मप मारके गुरगट भयेन वापस परिधापयेत् स प्रतिमाम्येत्, स्वस्थानात पुनर्यदि हस्त्रशनितादहिसदा Rami, Heman, ग्यानेषु कापोगनपरिमार्ग पविशतिरडासा इति । सूत्रस्यो देशे समुदेशे च यः कायोरसर्गः क्रियते तत्र raftelary मन्मनुशार, मर पर सपमेय पारयति, भय सदमदाऽऽधार्श भटेवोमासान्, प्रस्थापनप्रतिक्रमणादी प्रस्थापितः कार्य- ARE रोजागा या गति, दिलीपपार पनि तदा पोहयोच्यास, तृवीयवार पनि तदा न गच्छति, अन्यः प्रस्थाप्यते, अवश्य कार्य पा रंग पर मारन पारपियाम्पेन मर्म गठ, काहतिक्रमणेभ्यशोदासाः, आदिशन्दात् कालमहणे प्रस्थापने घ.

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायोरम- गोप्य अनियत- फायोरम ॥७९५॥ जुज्जइ अकालपढियाइएसु दुडु अ पडिच्छियाईसु । समणुन्नसमुदसे काउस्सग्गस्स करणं तु ॥ १५३५ ॥ जं पुण उद्दिसमाणा अणइफतावि कुणह उस्सग्गं। एस अफओवि दोसो परिधिप्पइ फि मुहा भंते।? ॥१५३६॥ पायुग्घाई कीरइ उस्सग्गो मंगलंति उद्देसो । अणुवहियमंगलाणं मा हुन कहिंचि णे विग्धं ॥ १५३७ ॥ पाणवहमुसावाए अदत्तमेहुणपरिग्गहे चेव । सयमेगं तु अणूणं ऊसासाणं हविजाहि ॥ १५३८ ॥ नावा(ए) उत्तरि वहमाई तह नइं च एमेव । संतारेण चलेण व गंतुं पणवीस ऊसासा ॥ १॥ (प्र.) गमणं भिक्षादिनिमित्चमन्यग्रामादौ, आगमणं तत्तो चेव, इत्य इरियावहियं पडिफमिऊण पंचवीसुरसासो कावस्मगो काययो॥१५३३ ॥ तथा चामुमेवावयवं विवृण्वन्नाह भाष्यकार:-भत्ते पाणे सयणासणे' गाहा, भत्तपाणनिमित्तमनगामा- दिगया जइ न ताव वेलेति ता ईरियावहियं पडिकमिऊण अच्छंति । आगयावि पुणोऽपि पडिफमंति, एवं सयणासणनि- मित्तंपि, सयणं-संथारगो वसही था, आसणं-पीढगादि, 'अरहंतसमणसेजासु'त्ति चेइपरं गया पडिकमिजणं अच्छति, एवं समणसेज्जमि-साहुवसतिमित्यर्थः, 'उच्चारपासवणे'त्ति उच्चारे योसिरिए पासवणे य जतिवि हत्यमेत्तं गया , गमनं भिक्षादिनिमित्तमन्यप्रामादौ भागमनं तत एवाग्रेयांपथिकी प्रतिक्रम्य पयविंशत्युच्यासः कायोरसर्गः कम्यः, मापाननिमित्तमम्पमामालि. गता यदि तावन्न वेलेति तापथिकी प्रतिक्रम्य तिरान्ति, आगता अपि पुनरपि प्रतिकाम्यन्ति, एवं शयनासननिमितमपि, सपन संसारको पसतिषी, भामगं पीठादि 'अईपटूमणशय्यास्ति'ति चैत्यगृहं गताः प्रतिक्रम्य तिष्ठन्ति, एवं प्रमणशय्यास्िित साधुक्सतौ 'उपारमयपण'इति चार युगप प्रागं च यद्यपि हस्तमायं गता-

·, देसिप राइप पवियप चउमासे या तहेव वरिसे या एएसु हुंति निपया उस्सग्गा अनिअया सेसा ॥ १५२९ ॥
साप सपं गोसद्धं तिमेव सया हवंति परवमि । पंच य चाउम्मासे असहस्सं च वारिसए ॥ १५३० ॥
भत्तारि दो बुवालस पीसं नसाय हुंति उज्जोआ। देसिय राइय पक्खिय चाउम्मासे अ चरिसे य ॥ १५३१॥
पणवीसमदरस सिलोग पनारिं च पोडव्या । सयमेगं पणवीसं घे यावन्ना य वारिसिए ॥ १५३२॥
निगदसिद्धाः, नपरं शेषा-गमनादिविषया इति, साम्प्रतं नियतकायोत्सर्गाणामोघत उच्छासमानं प्रतिपादयन्नाह-
'सापति सायं-प्रदोषः तत्र शतमुच्छासानां भवति, चतुर्भिरुद्योतकरैरिति, भावित एवायमर्थः प्राक्, 'गोसद्धति प्रत्यूषे
पचायतसत्रोद्योतकरयं भवति, शेष प्रकटार्धमिति गाधार्थः ।। १५३० ॥ उच्छासमानं चौपरिष्टाद् वक्ष्यामः पायसमा
उरगागा' इत्यादिना । माम्प्रतं देवसिफादिद्योतकरमानमभिधिरसुराह-'चत्तारितिगाहा भाविता ॥ १५३१॥ अधुना
भोकमानमुपद यमाह-'पणयोसतिगादा निगदसिद्धेव, नवरं चतुर्भिरुच्छासैः शोकः परिगृह्यते ॥ १५३२ ॥ इत्युक्ता
नियतकापौरपरकम्यता, इदानीमनियतकायोत्मर्गयफव्यतायसरः, तत्रेयं गाधा-
गमणागमणपिहारे सुत्ते या सुमिणदसणे राओ । नायानइसंतारे इरियापहियापडिफमणं ॥ १५३३ ॥
माणे सपणामणेयजरिदंतसमणमित्रासु। उचारे पासपणे पणवीसहुति उस्सासा ॥२३४॥ द्वारम् (भा०)
निपमानामो गमणं असत्य उ सुत्तपोरिसिनिमित्तं । होइ विहारो इत्यवि पणवीस हुँति उसासा ॥१॥(प्र०)
मममुरमे सतापीमं अणुमणियाए । अद्वैव य ऊसासा पट्ठवण पडिकमणमाई ॥ १५३४ ॥

·रेसिप राइप परिकप चउमासे पा तहेव परिसे पाएएस इंति नियया उस्सग्गा अनिअया सेसा ॥ १५२९॥
साप सपं गोसद्धं तिमेव सपा हवंति परखंमि । पंच य चाउम्मासे असहस्सं च वारिसए ॥ १५३० ॥
पत्तारि दो दुवालस पीसं घसापति उजोआ। देसिय राइय पक्खिय चाउम्मासे अ वरिसे य ॥ १५३१॥
पणवीसमदतरस सिलोग पनसरिं च पोडव्वा । सयमेगं पणवीसं थे पावन्ना य वारिसिए । १५३२ ।।
निगदरिद्धाः, नपरं शेपा-गमनादिविपया इति, साम्प्रतं नियतकायोत्सर्गाणामोपत उच्चासमानं प्रतिपादयन्नाह-
'सायति सायं-प्रदोपः तत्र शतमुच्छासानां भयति, धनुभिरुयोतकरैरिति, भायित एयायम: प्राक्, 'गोसद्धति प्रत्यूपे
पचारायस्तोपोतकरदयं भपति, शेष प्रकटार्थमिति गाधार्थः ॥ १५३० ॥ उच्चासमानं चोपरिष्टादू वक्ष्यामः पायसमा
तस्मासा' इत्यादिना । साम्प्रतं देवसिकादिद्योतकरमानमभिपिरसुराह-'चत्तारित्तिगाहा भाविता ॥१५३१॥ अधुना
शोकमानगुपदायमाह-पणयोस तिगादा निगदसिद्धेय, नघरं चतुर्भिरुच्छासः श्लोकः परिगृह्यते ॥ १५३२ ॥ इत्युक्ता
नियतकापोत्सर्गरफन्पता, इदानीमनियतकायोत्सर्गवफव्यतावसरः, तत्रेयं गाथा-
गमणागमणपिदारे सुत्ते या सुमिणदसणे राओ । नायानहसतारे इरिपायहियापडियमणं ॥ १५३३ ॥
भरा पाणे सपणासपअरिहंतसमणसिनासु । उघारे पासवणे पणवीसं हुंति उस्सासा ॥२३४॥ द्वारम् (भा०)
निपभासपाभी गमणं अमत्य उ सुत्तपोरिसिनिमित्तं । होइ विहारो इत्यवि पणवीसं झुति ऊसासा ॥१॥(५०)
ससमुरेसे सभापसिं अणुम्नयणियाए । अहेव प ऊसासा पठ्ठवण पडिकमणमाई ॥ १५३४ ॥

·गायश्यप हारिभ- भीया १॥७९॥ फरेंति, एस णयविगप्पो, अनाचार्यो भणति-मत्थएण बंदामि अहपि तेसिंति, अण्णे भांति-अहमवि वंदावेमिति, ५कायोत्स तमो गप्पगं गुरूणं निवेदति घउत्थखामणासुत्तेणं, तच्चेदं- गोध्या इच्छामि खमासमणो ! उपढिओमि तुम्भण्हं संतियं अहा कप्पं वा पत्थं चा पडिग्गहं या कंपलं या प्रतिक्रमण विधिः पायपुच्छणं घा (रयहरणं वा) अक्खरं वा पयं वा गाहंचा सिलीगंवा (सिलोग या)अठं वा हे या पसिणं या पागरणं वा तुम्भेहिं (सम्म) चियत्तेण दिणं मए अविणएण पडिच्छियं तस्स मिच्छामि दुमडं ( सूत्रम् ) निगदसिद्धं, आयरिआ भणति-'आयरियसंतियंति य अहंकारयजणत्थं, कि ममात्रेति, तओ जं विणइया तमणु- सहिं या मनंति पंचमखामणासुत्तेण, तच्चेदं - हामि खमासमणो ! कयाई च मे कितिकम्माई आयारमंतरे विणयमंतरे सेहिभो सेहाविभो संगहिओ स्वाहिशो सारिओ वारिओ चोइओ पडिचोइओ अन्भुष्टिोऽहं तुम्भण्हं तवतेयसिरीए इमामो चातुरंत- संसारकंताराओ साहटु नित्थरिस्सामित्तिकट्ठ सिरसा मणसा मथएण बन्दामि (सूत्र) निगदसिद्धं, संगहिओ-जाणादीहिंसारिओ-हिए पवत्तिओवारिओ-अहियाओ नियत्तिओ घोहो-खलणाए पडिपोरओ- करोति, एप नवमो विकल्पः । मस्तकेन बन्देऽहमपि तेपामिति, भन्ये मन्ति-अहमपि पन्दयामीति, सत भारमान गुरुम्यो मिश्यन्ति धनुया. १७९/ मणासूत्रेण, भावार्या भणन्ति-माधासरकमिति थाहारवर्जनाथ, ततो यद विनावितानामनुशाक्षि यतु मन्यन्ते परमाणाधुण, संगृहीत:-aff सारित:-हिते प्रथर्तितः पारितोहितात निपरितः धोदितः स्खलनायो प्रतियोक्तिः - ·भूमी २ वर बहिनि, पच्या आयरिओ भणा-'नित्थारगपारगति नित्यारगपारगा होहत्ति, गुरुणोति, एयाई वयणाति बसेसमय गाथार्थः ॥ १५२९ ॥ एवं सेसाणवि साहूणं खामणावंदणं करेंति, अह वियालो वाधामो या ताहे सतह पंचई तिण्डं पा, पन्छा देवसिय पडिक्कमति, केइ भणति-सामण्णेणं, अन्ने भणंति-खामणाइयं, अण्णे चरि, पुरसग्गाश्यं, सेजदेवयाए य उस्सगं करेति, पटिकताणं गुरुसु बंदिएसू बहमाणीमो तिण्णि थुइओ आयरिया भगति, मपि अंजठिमउलियागहत्या समत्तीए नमोकार करेंति, पच्छा सेसगावि भणंति, तदिवस नवि सुत्तपोरिसी नयि अस्थ- पोरसी धुईमो भगति अस्स जत्तियाभो पंति, एसा पक्खियपडिक्कमणविही मूलटीकाकारेण भणिया, अण्णे पुण भायरणाशुसारेण भगति-देयसिए पदिपोते सामिए य तओ पढम गुरू चेव उहित्ता पक्खियं खामेति जहाराइणियाए, समी ज्यपिसलि, पयं सेसगापि बहाराइणिया सामेत्ता उपविसंति, पन्छा यंदित्ता भणंति-देवसियं पडिकतं पक्षियं, 1. मायामुपस्पारिया, मादायो भनलि-मिशारपारगा भवतेवि, गुरूणामिति एतानि वचनानीति वाक्यशेपः। एवं शेषाणामपि साधूनी HEAsies, रितोषा तदा समान पनाना अपागा था,पावसिकं प्रतिकाम्पम्ति, केचित् भगन्ति-सामान्येन, भन्ये भगन्ति- vratri, ankramiti, मादेसायामोसमें कुर्वन्ति, प्रतिकाम्यरमु गुरुशु पन्दितेषु (प) वर्धमानास्सिनः स्तुतीगुरखो भणन्ति, 'इमेऽपि भलि. Fina Ranatta, पमापारि भमम्मि, सरियसे भर दुपोपी मैवापीरुपी, स्तुतीर्भणन्ति येन यावत्योऽधीतार, एप पाक्षिः Mainaithunite HIRTE, पुनः भापरमानुसारेग मगस्ति-देरसिके प्रतिशन्ते क्षामिते घ ततः प्रथमं गुरुरेवोत्थाय पाक्षिकं समयन्ति inutr पाराभिमगिरविन्ति, समादिया मणति-देवसिक प्रतिक्रान्त पाक्षिक ·. आवश्यक- हारिभ- द्रीया कायोरस- गाध्य प्रतिफमण- विधि: ॥७९३॥ करेंति, एस णवविगप्पो, अत्राचार्यो भणति-मत्थएण वंदामि अहंपि तेसिंति, अण्णे भणंति-अहमवि वंदावे मिति, तओ अप्पगं गुरूणं निवेदति चउत्थखामणासुतेणं, तचेदं- इच्छामि खमासमणो ! उवडिओमि तुन्भण्हं संतियं अहा कप्पं वा पत्थं या पडिग्गहं पा कंपलं पा पायपुच्छणं वा (रयहरणं या) अक्खरं वा पयं वा गाहं वा सिलोगया (सिलोगडं वा) अहं या हे या पसिणं वा वागरणं वा तुम्भेहिं (सम्म) चियत्तेण दिण्णं भए अविणएण पडिच्छियं तस्स मिच्छामि दुपाई (सत्रम् ) निगदसिद्धं, आयरिआ भणंति-'आयरियसंतियंति य अहंकारवजणत्थं, किं ममात्रेति, तओ जं विणइया तमणु- सहि बहु मन्नति पंचमखामणासुत्तेण, तच्चेदं- इच्छामि खमासमणो ! कयाई च मे कितिकम्माइं आयारमंतरे विणपमंतरे सेहिमओ सेहायिओ संगहिओ वहिओ सारिओ यारिओ चोइओ पडिचोइओ अन्भुडिओऽहं तुम्भण्हं तवतेयसिरीए इमामो चातुरंत- संसारकंताराओ साहड्ड नित्थरिस्सामित्तिक? सिरसा मणसा मत्थएण वन्दामि (सूत्रं ) निगदसिद्धं, संगहिओ-णाणादीहिंसारिओ-हिएपवत्तिओवारिओ-अहियाओनियत्तिओ चोइगो-खलणाए पढियोइमो- , करोति, एप नवमो विकल्पः । मस्तकेन पन्देऽहमपि तेपामिति, भन्ये भणन्ति-भहमरि पन्दयामीति, तत भारमानं परम्पो मियरपन्ति पनुपंक्षा. मणासूत्रेण, भाचार्या भणन्ति-आचार्यसरकमिति घाहकापर्जना, तसो यत् विनायितासामनुशाखिं पहु मन्यन्ते परमक्षामगास्प्रेग, संगीत:-शमादिभिः सारित:-हिते प्रवर्तितः पारितोऽहितात् नियर्तितः चोदितः स्खलनायो प्रतियोदितः ·पुणो २ अवधं उपठिउत्ति, पच्छा आयरिभो भणइ-नित्थारगपारगत्ति षयणाइति षकसेसमयं गाधार्थः ॥१५२९ ॥ एवं सेसाणवि साहूणं खामा ताहे सत्तहं पंचण्हं तिण्हं या, पच्छा देवसियं पंडिकमंति, केइ भणंति-साम सुस्सग्गाइयं, सेजदेवयाए य उस्सग्गं करेंति, पडिकंताणं गुरूसु बंदिएसु बहर इमेवि अंजलिमउलियग्गहत्या समत्तीए नमोकारं करेंति, पच्छा सेसगावि भणं पोरुसी धुईओ भणंति जस्स जत्तियामओ एंति, एसा पक्खियपडिकमणविह आयरणाणुसारेण भगंति-देवसिए पडिकंते खामिए य तओ पढमं गुरू घेव उद्वित्ता पक्खिय तो स्वपिसंति, एवं सेसगावि जहाराइणिया खामेत्ता उपविसंति, पच्छा पंदित्ता भणंति-देवसियं पडिकंतं पक्खियं, पुनः पुनामस्मामुपस्थापितः, पमादापायों भगति-निस्वारकपारगा भयतेति, गुरूणामिति एतानि वचनानीति पाक्यरोपः। एवं शेषाणामपि साधून धाममाननि,भप पिकालोपापातो या उदासताना पचानां श्रयाणां या, पत्रादेवसिकं प्रतिक्राम्यन्ति, केचित् भणन्ति-सामान्येन, भन्ये भान्त- भाममादिक, भापे भरोसारिक दाम्पादेयतायाभोरसर्ग कुर्षन्ति, प्रतिमाम्यरमु गुरुपु पन्दितेपु () वर्धमानातिनः स्तुतीगुरवो भणन्ति, इमेऽपि मजलि- शालिवानामा समाती ममरमा अलि, साम्श भरि भगन्ति, बहियसे मेय स्थपोपी मैदावारुपी, स्तुतीमणन्ति येन यावत्योऽधीता एप पक्ष मतिमानिधितोमगरेन भनितः, भन्ये पुनः भापरणानुसारेण भणन्ति-वसिके मविकान्ते क्षामिते च ततः प्रथमं गुरुरेवोत्थाय पाक्षिक झमयन्ति Hari, a समिति, रामपि यथारा िक्षमायोपविशन्ति, पनादिस्या भगम्ति-देवसिक प्रतिकात पाक्षिक ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ॥७९॥ करेंति, एस णवविगप्पो, अत्राचार्यो भणति-मत्थएण वंदामि अहंपि तेसिंति, अण्णे भणंति-अहमयि यंदायेमिति, मायोरस- तओ अप्पगं गुरूणं निवेदंति चउत्थखामणासुत्तेणं, तच्चेदं- गाध्यक इच्छामि खमासमणो ! उवडिओमि तुम्भण्हं संतियं अहा फाप वा वत्थं या पडिग्गहं पा कंपलं पा प्रतिक्रमण पायपुच्छणं वा (रयहरणं वा) अक्खरं वा पयंचा गाहं वा सिलोगंवा(सिलोगढ़ वा)अहं वा हे या पसिणं विधि: वा वागरणं वा तुम्भेहिं (सम्म) चियत्तेण दिणं मए अविणएण पडिच्छियं तस्स मिच्छामि दुपडं (सूत्रम् ) निगदसिद्धं, आयरिआ भणंति-'आयरियसंतिय'ति य अहंकारवजणत्थं, किं ममात्रेति, तओ जं विणइया तमणु- सहि बहु मन्नंति पंचमखामणासुत्तेण, तच्चेदं- इच्छामि खमासमणो ! कयाई च मे कितिकम्माईआयारमंतरे विणयमंतर सेहिओ सेहाविमो संगहिमओ उपगहिओ सारिओ वारिओ चोइओ पडिचोइओ अम्भुडिओऽहं तुन्भण्हं तवतेयसिरीए इमामो चातुरंत- संसारकंताराओ साह नित्यरिस्सामित्तिकद्दु सिरसा मणसा मत्थएण चन्दामि (सन) निगदसिद्धं, संगहिओ-णाणादीहिंसारिओ-हिए पवत्तिओवारिओ-अहियाओनियत्तिओ चोइओ-खलणाए पडिचोइओ- १ करोति, एप नवमो विकल्पः । मस्तकेन धन्देऽहमपि तेपामिति, भन्ये भणन्ति-भहमपि यन्दपामीति, सत भारमानं गुम्यो निवेदयन्ति पशुपंक्षा. मणास्त्रेण, भाचार्या भणन्ति-आचार्यसरकमिति चाहारवर्जनार्य, ततो यत् विनायिताखामनुशासिं यहु मन्यन्ते पसमक्षाममासूमेग, संगृहीतः सामादिभिः सारितः-हिते प्रवर्तितः बारितोऽहिता निवतिः चोदितः स्खलनायो प्रतियोदितः ·पुणो २ अवयं उपहिउत्ति, पच्छा आयरिओ भाइ-नित्थारगपारगति नित्थारगपारगा होहत्ति, गुरुणोति, एयाई क्यणाति बसेसमयं गाथार्थः ।।१५२९ ॥ एवं सेसाणवि साहणं खामणावंदणं करेंति, अह वियालो वाधाभो वा वाहे सत्तण्हं पंचण्हं तिण्हं था, पच्छा देवसिय पंडिकमंति, केइ भगति सामण्णेण, अन्ने भणंति-खामणाइयं, अण्णे चरि- नुस्सगाइयं, सेजदेवयाए य उस्सग करेति, पडिकताणं गुरूसु बंदिपसू चहृमाणीओ तिणि धुइओ आयरिया भणति, इमेवि अंजलिमलियग्गहत्या समत्तीए नमोकारं फरेंति, पच्छा सेसगावि भणंति, तदिवसं नंवि मुत्तपोरिसी नवि अस्थ- पोरसी धुईओ भगति जस्स जत्तियामओ एंति, एसा पक्खियपडिकमणविही मूलटीकाकारेण भणिया, अण्पो पुण आयरणाणुसारेण भगति-देवसिए पहिफते खामिए य तओ पढ़मं गुरू धैव उठित्ता पक्खियं खामेति जहाराइणियाए, तो उवयिसंति, पयं सेसगावि जहाराइणिया खामेत्ता उवविसति, पच्छा चंदित्ता भणंति-देवसियं पडिकंतं पक्षिय, 1 गुनः पुनरयस्पामुपस्थापित, प्रभावापापा भन्ति-निमारकपारगा मयतेति, गुरुणामिति एतानि पचनानीति पाक्यशेषः। एवं शेपाणामपि साधून शाम पागमन कुन्नि, भप पिमलो पापातो या वा साना साना पाणां या, पश्चादेवसिके प्रतिकाम्यन्ति, फेचित् भगन्ति-सामान्येन, अन्ये भगस्ति- भासादिक, पेरिसर यादवसायामरसर्ग कुन्ति, प्रतिकाम्यासु गुरुपु पन्दिनेषु () वर्धमानास्तिनःस्तुतीगुरवो भणन्ति, इमेऽपि भलि. गाषितामा समाप्तो ममाकार कवि, पप्राप्पा भपि भगन्ति, सदियसे नेय स्प्रपोपी वापीरुपी, स्तुतीभंगन्ति थेन यावत्योऽधीताः, एप पाक्षि: walaविधिकची कासारण भनिवः, अन्य पुनः भाषाणानुसारेण भणन्ति-देवसिके प्रतिकान्ते क्षामिते च ततः प्रथम गुरुरेवोत्याय पाक्षिक क्षमयन्ति Getri, sanशिनि, पर सपा मपि पधारानिक्षमपियोपनियन्ति, पश्चाद्वन्दिया मन्ति-देवसिक प्रतिक्रान्तं पाक्षिक ·आवश्यक हारिभ- द्रीया कायोत्स- गोध्या प्रतिक्रम वि ॥७९२॥ भणियं होति, एवं जहण्णेणं तिण्णि उक्कोसेणं सवे खामिजंति, पच्छा गुरू उठेऊणं जहाराइणियाए उद्धहिओ घेच खामेति, इयरेवि जहाराइणियाए सबेवि अवणउत्तमंगा भणंति-देवसियं पडिकंतं पक्खियं खामेमो पण्णरसण्हं दिवसाणमित्यादि, एवं सेसगावि जहाराइणियाए खाति, पच्छा वंदित्ता भणंति-देवसिय पडिकंतं पक्खियं पडिकमायेह, तमो गुरू गुरु- संदिह्रो वा पक्खियपडिक्कमणं कठ्ठति, सेसगा जहासत्तिं काउस्सग्गादिसंठिया धम्मज्झाणोवगया सुर्णेति, कहिए मुलुत्तर- गुणेहिं जं खंडियं तस्स पायच्छित्तनिमित्तं तिण्णि ऊसाससयाणि काउस्सग्गं करेंति, वारसउज्जोयकरत्ति भणियं होति, पारिए उज्जोयकरे थुई कट्ठति, पच्छा उवविठ्ठा मुहणंतगं पडिलेहित्ता वंदति पच्छा रायाण पूसमाणया अतिते मंगलिजे कज्जे बहुमन्नंति, सत्तुपरकमेण अखंडियनियवलस्स सोभणो कालो गओ अण्णोऽवि एवं चैव उवहिओ, एवं पस्सिय- विणओवयारं खामेति बितियखामणासुत्तेणं, तच्चेदं- - १ क्षाम्यन्ते, पश्चात् गुरुरुत्थाय यथारातिकमूर्द्धस्थित एव क्षमयति, इतरेऽपि यथारानिक सर्वेऽप्ययनतोचमा भणन्ति-देपासकं प्रतियाम् पक्ष क्षमयामः पञ्चदशसु दिवसेपु, एवं शेषा अपि यथारानिकं क्षमयन्ति, पश्चाद् वन्दित्वा भगन्ति-देवसिकं प्रतिमान्तं पाक्षिकं प्रतिकामयत, तो गुरु. | दिष्टो वा पाक्षिकप्रतिक्रमणं कथयति, शेपा यथाशक्ति कायोत्सर्गादिसंस्थिता धर्मभ्यानोपगताः शुम्वन्ति, कधिते मूलोचरगुणेषु पत् पतिं तस प्रापधित. | निमित्तं श्रीण्युच्छ्वासशतानि कायोत्सर्ग कुर्वन्ति, द्वादशोद्योतकरानिति भगितं भवति, पारिते पोतकरस्तुति कथयन्ति, पश्चानुपविष्टा मुनानन्तकं प्रतिटिस्य वन्दन्ते, पश्चात राजानं पुष्पमाणवा भतिकान्ते माङ्गलिके कार्य बहुमन्यन्ते-शत्रुपराक्रमणेनासण्डितनिजयलस शोभनः कालो गतः एवमेवान्योऽपि | स्थितः, एवं पाक्षिकविनयोपचारं क्षमयन्ति द्वितीयक्षामणासूत्रेण, ·फामा भणन्ति- रणमि लमासमणो ! पियं च मे जं ने हवाणं तुटाणं अप्पायंकाणं अभग्गजोगाणं सुसीलाणं सुब्वयाणं सापरिपउवझापाणं गाणेणं दसणेणं चरित्तेणं तवसा अप्पाणं भावमाणाणं पहुसुभेणं भे दिवसो पोसहो पक्लो पतिकतो, अण्णो य भे फल्लाणेणं पजुवडिओ सिरसा मणसा मत्थएण चंदामि (सूत्रम् ) निगदसिद्धं, आयरिआ भणंति-साहहिं समं जमेयं भणियंति, तओ चेइयवंदावणं साधुवंदावणं च निवेदितु- इच्छामि खमासमणो! पुदि पेइयाई पंदित्ता नमंसित्ता तुझं पायमूले विहरमाणेणं जे केइ बहुदेव- सिपा साहुणो दिहा सम(मा)णा या यसमाणा या गामाणुगाम दुइममाणा घा, राइणिया संपुच्छंति ओमरा- इणिया पंदति अना पंदति अवियाओ यंदति सावया वंदति सावियाओ वंदति अहंपि निस्सल्लो निक- साभो (तिफह) सिरसा मणसा मत्पएण बंदामि ।। अहमवि चंदावेमि चेहयाई (सूत्रम् ) निगदमित्रं,नयर समणो-युद्धवासी यसमाणो-णयविगप्पविहारी, बुहृवासी जंघावलपरिहीणो णव विभागे खेतं काऊण विहरति, नपविगप्पविहारी पुण उउपद्धे अह मासा मासकप्पेण विहरति, एए अ६ विगप्पा, यासायास एगंमि चेय ठाणे ममति-आधुभिः समं पदेव भविसमिति, नस्यन्दनं साधुवन्दनं च नियेपितुकामा भणन्ति-नवरं श्रमणो-वृद्धापासः नमणो (मिसगित (रास परिसीमनायो मर विभागान् शेग्रं कृप्या पिहाति, नवकल्पपिहारः पुनः ऋनुयदेऽष्ट मासान् मासकल्पेन जिल ME रिम: समकमिन पाने.

·शाचएमका बारिभ- ॥७९१॥ सामाश्यपुपयं पंडिफमति, तओं वंदणापुवयं खामेति, वंदणं फाऊणं तमो सामाइयपुवयं कास्वर्ग करेंति, वस्य विसर्यशि-कम्मिय निउत्ता वयं गुरूहि , तो तारिसयं तव पजामो,जारिसैण तस्त हाणि न भवति, तो चिंतेति- छम्मारासगणं फरेमो ?, न सकेमो, एगदिवसेण जण तहवि न सकेमो, एवं जाव पंच मासा, तओ चत्तारि तो विन्ति रामो दोषि, रातो एप ततो अद्धमासं चंडत्य आयंविलं एगठाणयं पुरिमहं निपिगइयं, नमोकारसहियं यत्ति, उर्फ च. 'परिगे कि सर्प फाति, परिगे फाउन्सगे छम्मासमेगूण (दिणादि ) हांणी जाव पोरिसि नमो यां, एवं जे समत्या फाउं तगढमाया हिंए करेंति, पंच्या वंदित्ता गुरुसवयं पवजाति, संघे नमोकारइत्तंगा समर्ग उडेति योसिराति निसीयेति य, एवं पोरिसिगादिसु बिभासा, तओं तिणि थुई जहा पुध, नवरंमप्पसदंग देति जहा परकोइलादी सत्ता नं उठेति, तभी देवे यंदति, तंगो येले संदिसाति, ततो रयहरणं पडिलेहति ततो उवधि संदिसावेंति पडिलेहंति य, , सामायिकपूर्षक मतिकाम्पन्ति, रातो यापूर्वक क्षमयन्ति, बन्दनं कृत्वा ततः सामायिकपूर्वकं कायोत्सर्ग कुर्वन्ति, तत्र चिन्तयन्ति समिति युक्ताच ययं गुरुभिः सतस्तादशं तपः प्रपयामहे पाशेन तस हानि भवति, मतिया-पमा कुर्मः, न शाहुमः, पावसेनोन है, तथापि म शमः, एवं यावत् प मासा, सतधातुरः, ससस्त्रीन सतो हौ तत एक सतोमा घर्षभमानामा एकस्यानक पूर्वा नविकृतिक ममकारसहित पति, घरमे कायोत्सर्गे पण्मासा एकदिनादिहानिर्यायद पौरुषी नमस्कारसहितं या, एवं यह समर्थाः तु तदाठभाया हदि कुर्वन्ति, पहा पहिल्या गुस्साक्षिक प्रतिपयन्ते, सबै च नमस्कारसहिते पारकाः समम्मुतिति व्युत्सजन्ति निपीदन्ति च, एवं परिप्यादिपु रिभाषा, सास्सिनः स्युठीया पूर्व, मवरममा यात यथा गृहकोकिलायाः साया मौशिष्ठन्ति, सतो देयान् यन्दन्ते, ततो बहुवेलं संदिशन्ति, सतोरजोहरण प्रतिलिपति,तत माधि सदिशान्ति प्रविलितमित च ·समो पेसाहिं परिलेहियं काल निवेदेति; अण्णे य भणति-थुइसमणंतरं कालं निवेएंति, एवं तु पडिक्कमणकालं तुलेति जहा परिकमेताणं पुरवसाणे व पंडिलेहणवेला भवेति, गय रोइयं, इयाणि पाक्खियं तत्थिमा विही-जाहे देवसिय परिता भवंति निवगपरिकमणेणं वाहे गुरू निविसंति, तओ साह वंदित्ता भणंति- जामि खमासमणी ! उवडिओमि अभितरपक्खियं खामेउं; पन्नरसण्हं दिवसाणं पन्नरसण्हं राई जं किंधि अपत्तियं परपत्ति भत्ते पाणे विणा यांचचे आलावे सलावे उचासणे समासणे अंतरभासाए उपरिभासाए जं किंधि मन्स विणयपरिहीणं सुरुमं वा पायरं घा तुम्भे जाणह अहं न याणामि तस्स मिछामि तुषार्ट (सूर्य) इदंप निगदसिद्धमेय, नपरमन्तरमापा-आचार्यस्य भापमाणस्पान्तरे भापते, उपरिभाा तूत्तरकालं तदेव किलाधिक भारd, मप्राचार्यों यदभिवच तत् प्रतिपादयन्नाद'अहमवि खामिमि गाहा व्याख्या - अहमवि खामेमि तुम्भशि I wistan निगर, मन्ये भगति-मुनियमनन्तरं का निषेदन्ति, एवं मु प्रतिक्रमणकाल तोलयन्ति यथा प्रतिकाम्यता BIRetirinा भाग लिन पाक्षिक, प्राय विधिः-यदा देवासिक प्रतिक्रान्ती भवन्ति निवर्तितप्रतिक्रमणेन संदा गुरवो Inml garmir - HIERSमपानि मुष्मान् वि भगित भवति, एष जघन्येन ग्रंय सस्कृष्टतः सर्वे.

·. आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायोरस गाध्य प्रतिक्रमण विधिः ॥७९॥ सामाइयपुवयं पडिकर्मति, तओं बंदणापुवयं खाति, वंदणं फाऊण तो सामाइयपुषयं काउस्सागं फरेति, तत्म चितयति कम्मिय निउत्ता वयं गुरुहि ?, तो तारिसर्य तवं पबंजामो जारिसेण तस्स हाणि न भवति, तो चिंतेति- छम्मासखमणं करेमो ?, न सकेमो, एगदिवसेण ऊर्ण ?, तहवि न सकेमो, एवं जाव पंच मासा, तओ पत्तारि तो तिमि तओ दोन्नि, ततो एक ततो अद्धमासं चंडत्थं आयंबिलं एगठाणयं पुरिमई निविगइयं, नमोफारसहियं पत्ति, उकं घ- 'चरिमे किं तवे काति, चरिमे काउसिंगे छम्मासमेगूण (दिणादि ) हांणी जाव पोरिसि नमो वी, एवं जं समरधा फाउं तमसढभावा हिंअए करेंति, पच्छा वंदित्ता गुरुसक्खयं पवनंति, संघ यं नमोकारइत्तगा समग उडेति योसिराति निसीयति य, एवं पौरिसिमादिसु विमासा, तओं तिणि धुई जहा पुर्व, नवरमप्पसदंग देति जहा परकोइलादी सत्ता नं उठेति, तओ देवें वंदति, तओ वहुंवेलं संदिसाति, ततो रयहरणं पडिलेहति ततो उवधि संदिसावेति पडिलेहति य, सोमायिकपूर्वक प्रतिकाम्यन्ति ततो वन्दनकपूर्वकं क्षमयन्ति, वन्दनं कृत्वा प्रतः सामायिकपूर्वकं कायोत्सर्ग कुर्वन्ति, सर विस्तपन्ति-मिलि. युधाच वयं गुरुभिः ततस्वादशं तपः प्रपद्यामहे याददशेन तस्स हानि भवति, मन्तियन्ति-पण्मासक्षेपणं फुर्मः । म सानुमः, एयसेनोन !, पापिन मामः, एवं यावत् पय मासाः, ततश्चतुरः, ततनीन् ततो द्वौ तत एक ततोऽदमासं घनुभकमाचीमाम्ळं एकस्थानक पूर्वाध निकृतिक ममतारसंहित बेति, घरमै कायोत्सर्गे पण्मासा एकदिनादिहानियावत् पौरुषी नमस्कारसहित या, एवं यत् समीः कतुं तदाठभाया देवि दुन्ति, पमा परिदाया गुदंसाक्षिक प्रतिपद्यन्ते, सर्वे च नमस्कारसहिते पारकाः समकमुत्तिष्ठन्ति म्युरसृजन्ति निपीदन्ति छ, एवं पौरप्पादिपु विमापा, सतसिसः स्तुतीर्दया पूर्व, भवामा वदति यया गृहकोकिलागाः सख्या नोतिष्ठन्ति, ततो देवानं वन्दन्ते, ततो यहुंघेलं संदिशन्ति तो रजोहरण प्रविलियन्ति, तत पधि सदिशान्ति प्रतिलिम्ति प ·कोति, काउरसागं च तस्सुद्धिनिमित्तं करेंति, तत्थ य पाओसियथुइमादीयं अधिकयकाउस्सग्गपजतमइयार चिंतेइ, आह-किनिमितं पदमकाउस्सग्गे एव राइयाइयारंण चिंतेति ?, उच्यते, निहरामतो न सरह आरं मा य घणं णोऽन्नं । किइअकरणदोसा वा गोसाई तिनि उस्सग्गा ॥ १५२५॥ निदामचो-निदाभिभूमो न सरह-न संभरइ सुष्टु अइयारं मा घट्टणं ऽणोऽणं अंधयारे वंदंतयाणं, कितिअकरण- दोसा पा, अंधयारे अदंसणाओ मंदसद्धा न चंदंति, एपण कारणेणं गोसे-पचूसे आइए तिण्णि काउस्सग्गा भवन्ति, न पुण पामोसिए जहा एकोति ।। १५२५ ॥ एत्य पदमो परित दसणसुडीए पीपओ होइ । सुयनाणस्स य ततिओ नवरं चिंतंति तत्थ इमं ।। १५२६ ॥ ताए निसाहपारं चिंतह परममि किं तवं फाई । छम्मासा एगदिणाइहाणि जा पोरिसि नमो वा ॥ १५२७॥ भहमपि में सामेमी तुम्मेहिं समं अहं च चंदामि।आयरियसंतियं नित्यारगा उ गुरुणो अ वयणाई॥१५२८॥ ततो पिंतिमण भइयारं नमोकारेण पारेचा सिद्धाण धुई काऊण पुषभणिएण विहिणा वंदित्ता आलोएति, तओ. Pritis, wोग परिमिपि कुम्सि, सम प प्रादोरिकस्तस्यादिकं अधिकृतकायोत्सर्गपर्यन्तमतिचारं चिन्तयन्ति । भाह-किंनिमित्तं प्रथ. मोगराitent afaria 1,-मामा-विवाभिभूतो न भरति मुवतिधार मा घट्टनमन्योऽन्यं वन्दमानानामन्धकारे कृतिकर्माकरण का-सोनमारमा पदम्, पनेन कारणेन प्रायूषे भादो भयः कापोरसगा भवन्ति, न पुनः प्रादोपिके यथैक इति, तश्चिन्तयित्वाऽ. from मामरेप पिदाममिति हावि हा पूर्वममिठेन विधिना यन्दिरवाऽऽलोषयन्ति, ततः ·. आवश्यक- हारिभ- फायोरस- भ्यः प्रतिक्रमण विधिः द्रीया ॥७९०॥ 'सुकयं आणत्तिपिव लोए काउणं'ति जहा रण्णो मणुस्सा आणत्तिगाए पेसिया पणामं काऊण गच्छति, तं च फाउण पुणो पणामपुवर्ग निवेदेति, एवं साहुणोऽवि सामाइयगुरुवंदणपुवगं चरितादिविसोहिं काऊण पुणो सुकयकिति- कम्मा संतो गुरुणो निवेदंति-भगवं! कयं ते पेसणं आयविसोहिकारगति, वंदणं च काऊण पुणो उपुडुया आयरिया भिमुहा विणयरतियंजलिपुडा चिट्ठति, जाव गुरू थुइगहणं करेंति, ततो पच्छा समत्ताए पढमधुतीए धुई कहिति विण- उत्ति, तओ धुई वहृतियाओ कडेति तिण्णि, अहवा यहृतिया धुइओ गुरुथुतिगहणे कए तिण्णित्ति गाधार्थः ॥ १५२४ ॥ तओ पाउसियं करेंति, एवं ताव देवसियं करेंति, गतं देवसियं, राइयं इदाणिं, तत्धिमा विही, पदम पिय सामाइयं कष्टि- ऊण चरित्तविसुद्धिनिमित्तं पणुवीसुस्सासमित्तं काउस्सग्गं करेंति, तओ नमोकारेण पारित्ता दसणविसुद्धीनिमित्तं पउ- वीसत्वयं पढ़ति, पणुवीसुस्सासमेत्तमेव काउस्सगं करेंति, पत्थवि नमोकारेण पारेत्ता सुयणाणविसुद्धीनिमित्त सुयणाणत्ययं, १ यथा राज्ञा मनुष्या आज्ञया प्रेपित्ताः प्रणाम करवा गच्छन्ति, तप कृत्वा पुनः प्रगामपूर्वकं निवेदयन्ति, एवं साधयोऽपि सामापि गुदरतनपूर्ण चारित्रादिविशुद्धिं कृत्वा पुनः सुकृतकृतिकर्माणः सन्तो गुरुम्यो निवेदयन्ति-भगवन् ! कृतं सब पगमारमविशुदिकारकमिति, बन्दनं च कृपा पुनर प्राचार्याभिमुखा विनयरचिताञ्जलिपुटास्तिष्ठन्ति पावट्ठरवः स्तुतिग्रहणं कुन्ति, वतः पश्चात् समाप्तायां प्रथमस्तुत: स्तुतीः कपपति विनय इति, तसा स्तुतीर्वर्धमानाः कथयन्ति तितोऽथवा वर्धमानाः स्तुतयः । ततः मादोपिकं कालं कुर्वन्ति, एवं सावसिकं कुर्वन्ति, गवं देवसि, विमिदानी, वा विधिः-प्रथममेव सामायिकं कथयित्वा चारित्रविशुद्धिनिमित्तं पञ्चविंशत्युच्यासमानं कापोरसगं कुर्वन्ति, सतो नमस्कारेण पारपिया दर्शनविशुदिनिमि चतुर्विंशतिस्त्वं पठन्ति पञ्चविंशत्युच्छ्वासमात्रमेय कायोरसगं कुर्वन्ति, अनापि नमस्कारेण पारयिस्वा भुतज्ञान विशुदिनिमिभुवान.

·कोति, काउस्सगं च तस्सुद्धिनिमित्तं करेंति, तत्थ य पाओसियथुइमादीयं अधिकयकाउस्सग्गपजंतमइयारं चिंतेइ, आह-किनिमितं पदमकाउस्सग्गे एव राइयाइयारं ण चिंतेति १, उच्यते, निहामत्तो न सरह अइआरं मा य घणं ऽणोऽन्नं । किइअकरणदोसा वा गोसाई तिन्नि उस्सग्गा ॥१५२५॥ निद्दामो-निहाभिभूओ न सरइ-न संभरइ सुछु अइयारं मा घट्टणं ऽणोऽणं अंधयारे वंदंतयाणं, कितिअकरण- दोसा पा, अंधयारे अदंसणाओ मंदसद्धा न यंदंति, एएण कारणेणं गोसे-पञ्चूसे आइए तिण्णि काउस्सग्गा भवन्ति, न पुण पामोसिए जहा एकोत्ति ॥ १५२५ ॥ एत्य पदमो परिते दसणसुडी पीपओ होइ । सुयनाणस्स य ततिओ नवरं चितंति तत्थ इमं ॥ १५२६ ॥ नए निसाइपारं पितइ घरमंमि किं तवं फाई । छम्मासा एगदिणाइहाणि जा पोरिसि नमो वा ॥ १५२७॥ भहमपि में सामेमी तुन्भेहिं समं अदं च यंदामि।आयरियसंतियं नित्यारगा उ गुरुणो अ चयणाई॥१५२८॥ वतो किंतिमण भइयारं नमोफारेण पारेचा सिद्धाण धुई काऊण पुषभणिएण विहिणा वंदित्ता आलोएति, तओ- Iris, भोपवादिनिमिति, यम प प्रादोपिकरस्यादिकं भधिकवकायोत्सर्गपर्यन्तमतिचारं चिन्तयन्ति । भाह-किनिमित्तं प्रथ- पनि तिमिमामा-निमाभिभूनो म स्मरति मुहविधार मा घनमन्योऽन्यं धन्दमानानामन्धकारे कृतिकर्माकरण- Mun-मनार ममराम पगम्य, पोन कारणेन प्रापूर्व भादी प्रयः कापोरसा भयन्ति, म पुनः प्रादोपिके यथैक इति, सतश्चिन्तयित्वाऽ. ite मामिदमी विमा मगिठेन विधिना यन्दिावालोचपन्ति, ततः

·No text on this page.

·मगर संभयभेदकमसेयैति, नमः सर्वदा-सेवकालं सर्वसिद्धेभ्यः तीर्थसिदिभेदमिन्नेभ्यः, अथवा सर्व साध्य सिद्धं तथा तेभ्यः, इरय सामान्येनं सर्वसिद्धनमस्कार कृत्वा पुनरासनोपकारित्वाद् वर्तमानतीर्थाधिपतेः श्रीमनमहा- बार मानस्वामिनः स्तुति कुर्वन्ति-'जो देवाणवि देवो जं देवा पंजटी'त्यादि, यो भगवान महावीर देवानामपि-भवन- पालादीनो देवा, पूज्यवाद, तथा पाह-यं देवाः मासाठयो नमस्यन्ति-धिनयरचितकरपुटाः सन्तः प्रणमन्ति, तं देव देवमहिय' देयदेया-कादयः त महित-पूजितं शिरसा उत्चमाझेनेत्यादरप्रदर्शनार्थमाह, चन्द, तं के -महावीर ईर गतिप्रेरणपोरित्यय विपूर्वस्प विशेषेण ईरयति-कर्म गमयति याति या शिवमिति वीर, महाश्चासी वीरश्च महावीरः तं, इत्थं सुति या पुनः फलप्रदर्शनार्थमिदं पठति-पंकोऽपि नमोकारों जिणेवरयसहस्से त्यादि, पकोऽपि नमस्कारों जिनवर- पमस पर्वमानस्स संसारसागराचारयति नर या नारी या, ईयमत्र भावना-सति सम्यगदर्शने परया भावनेया क्रिय- माण एकोऽपि नमसार: वांभूताप्पपसायहेतुर्भवति यंधाभूताछुणिमवाप्य निस्तरति भवौदधिमित्यतः कारणे फापारपारादेतदेय मुध्यते, भन्यया चारित्रादिपंफल्यं स्यात् । एतालिनः स्तुतयो नियमेनौच्यन्ते, केचिदन्या अपि पटम्ति न पत्र निपमः, कितिकम्म' पुणो संसय पदिलेहिय उयविसति, मुहपोत्तियं पडिलेहंति संसीसोवरिय कार्य परिहिया भापरिमाश यंदणं करेंनिति गाधाः ॥ १५२३ ।। आह-किनिमित्तमिदं वन्दनकमिति ?, उच्यते-- सुरु भागसि पिय सोगे काऊग सुकपकिइंफम्म । पतिया युईओ गुरुधुरगहण कए तिनि ॥ १५२४ ।।

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥७८९॥ ७ सिद्धांणं बुद्धाणं पारंगयाणं परंपरगयाणं । लोर्यग्गवगाणं नमो सया संव्यसिद्धार्ण ॥१॥जो देया-पायोरस- गवि देवो ज देवा पंजली नमसंति । तं देवदेवमहिअं सिरसा चंदे महावीरं ॥ २॥ इफोऽपि नमुपारो जिणा-या वरवंसंहस्सं बर्द्धमाणस्स । संसारसांगराओ तोरेई नरं व नारिं वा ॥ ३ ॥ उजिंतसेलसिहरे दिक्खा नाणं प्रतिक्रमण निसीहि जस्सं । तं धम्मचक्कवहिं अरिट्टनेमि नमसामि ॥ ४॥ चत्तारि अह दस दो य यदिआ जिणयरा विधिः चउव्वीसं । परमट्टनिहिअट्टा सिद्धा सिद्धिं मम दिसंतु ॥५॥ (सूत्रं) अस्य व्याख्या-सितं मातमेपामिति सिद्धा निर्दग्धकर्मेन्धना इत्यर्थस्तेभ्यः सिद्धेभ्यः, ते च सामान्यतो विद्यासिद्धा अपि भवन्त्यत आहे-युद्धेभ्यः, तत्रावगंतांशेपाविपरीततत्त्वा बुद्धी उच्यन्ते तंत्र फैश्चित् स्वतन्त्रतयैव तेऽपि स्वतीयोग्यटनाय | इहींगच्छन्ति इत्यभ्युपगम्यन्ते अतं आह-पारगर्तेभ्यः' पारं-पर्यन्तं संसारस्य प्रयोजनवातस्य च गत पारंगता तेम्या; तेऽपि चानादिसिद्धैकर्जगत्पतीच्छावशात् कैश्चित् तथाऽभ्युपगम्यन्ते अत आह-'परम्परगतेभ्यः परम्परया एकैनाभिव्य- कार्थीदागमात् (कंचित) प्रवृत्तोऽन्येनाभिव्यकादर्थादन्योऽन्येनाप्यन्य इत्येवंभूतया गताः परंपरगतास्तेभ्यः, आह-प्रथमएर केनाभिव्यक्तार्थादागमात् प्रवृत्तं इति ?, उच्यते, अनादित्वात् सिद्धानां प्रथमत्वानुपपत्तिरिति, अधवा कथाचित् कर्म- क्षयोपशमात् दर्शनं दर्शनात् ज्ञानं ज्ञानाचारित्रमित्येवंभूतया परम्परंया गतास्तेभ्यः, तेऽपि च कश्चित् सर्पठोकापसा एवेष्यन्त इत्यत आह-लोकानमुपगतेभ्यः' लोकासम्-ईपत्मागभाराख्यं तमुपगताः तेभ्यः, आह-कथं पुनरिह संकट- कर्मविप्रमुक्तानां लोकायं यावद्गतिर्भवति !, भावे या सर्वदैव.कस्मान्न भवतीति !, अत्रोच्यते, पूर्वावधशाद् दण्डादिन्च- " ·तस्पेति किमर्धमिति ?, अत्रोच्यते, तनिगमनत्वाददोपः, तस्यैवंगुणस्य धर्मस्य सारमुपलभ्य कासकर्णः प्रमादी भवेञ्चारित्रधर्म इति, यतश्चैवमतः 'सिद्धे भोपयओनमोजिणमये' इत्यादि, सिद्धे-प्रतिष्ठिते प्रख्याते भो इत्येतदतिशयिनामामन्त्रणं पश्यन्तु भवन्तः प्रयतोऽहं-यधाशक्त्योधतःमकर्षेण यतः, इत्थं परसाक्षिक भू(कृ)त्या पुनर्नमस्करोति-नमो जिनमते' अर्थाद विभ- फिपरिणामो नमो जिनमताय, वधा पास्मिन् सति जिनमते नन्दिः-समृद्धिः सदा-सर्वकालं, क्क ?-संयमे-चारित्रे, यथोफ-पदम णाणं तो दये'त्यादि, फिभूते संयमे १-देवनागसुवर्णकिन्नरगणैः सद्भूतभावेनार्चिते, तथा च संयम- पन्तः अर्घ्यन्त एष देवादिभिः, फिभूते जिनमते ?-जोक्यतेऽनेनेति लोकः-ज्ञानमेव स यत्र प्रतिष्ठितः, तथा जगदिदं शेयतया, फेचित् मनुष्यटोकमेव जगत् मन्यन्ते इत्यत आह-त्रैलोक्यमनुष्यासुरं, आधाराधेयरूपमित्यर्थः, अयमित्थंभूतः मुतधों पता-पद्धिमुपयातु शाश्वतः-द्रव्यार्थादेशान्नित्यः, तथा चोळं-'द्रव्या/देशात् इत्येषा द्वादशाही न कदाचिद् नासीदित्यादि, अन्ये पठन्ति-धर्मों पीतां शाश्वतं इति, अस्मिन् पक्षे क्रियाविशेषणमेतत्, शाश्वतं पड़ता अप्रच्यु- त्येति भापना, विजयतां फर्मपरमवादिविजयेनेति हृदयं, तथा धर्मोत्तरं-चारित्रधर्मोत्तरं पर्द्धतु, पुनर्वृद्ध्यभिधानं मोक्षा- पिना प्रत्यहं ज्ञानवृद्धिः फायति प्रदर्शनार्थ, तथा घ तीर्थकरनामकर्महेतून प्रतिपादयतोक्तं-"अप्पुषणाणगहणे"त्ति, 'मुपास भगपभो फरेमि फाउस्सग्गं पंदणयत्तियाए' इत्यादि प्रागवत् , यावद्वोसिरामि । एयं सुत्तं पढित्ता पणुवी- मुस्सारमेय फाउरसगं फरेमि, आह च-'मुयणाणस्स चउत्थो'त्ति, तओ नमोकारेण पारिता विसुद्धचरणदसणसुयाइ- यारा मंगरनिमित्तं परणसणमयदेसगाणं सिद्धाणं धुई कट्ठति, भणियं च-'सिद्धाण थुई यत्ति, सा चेयं स्तुतिः- ·कायोर गया आयश्यक धारिभा दीया त , विधा १७८८॥ श्रुतधर्मस्य प्रोच्यते-'तमतिमिरपटलविद्धसणस्स सुरगणे'त्यादि, तमः-अशानं तदेव तिमिरं अथया तमः यद्धपृटनि- धत्तं ज्ञानावरणीयं निकाचितं तिमिरं तस्य पटलं-वृन्दं तमस्तिमिरपटलं तद् विध्वंसयति नाशयतीति तमस्तिमिरपट- लविध्वंसनः तस्य, तथा चाज्ञाननिरासेनदास्य प्रवृत्तिः, तथा सुरगणनरेन्द्रमहितस्य, तथा पाराममहिमान पुर्यन्त्येय सुरादयः, तथा सीमां-मर्यादां धारयतीति सीमाधरः, सीम्नि वा धारयतीति तस्येति, तृतीयार्थे पष्ठी, तं पन्दे, तस्य या यत् माहात्म्यं तद् वन्दे, अथवा तस्य चन्द इति चन्दनं करोमि, तथाहि-आगमयन्त एव मर्यादां धारयन्ति, किं. भूतस्य ?-प्रकर्षण स्फोटितं मोहजालं-मिथ्यात्वादि येन स तथोच्यते तस्य, तथा चास्मिन् सति विवेकिनो मोहजालं विलयमुपयात्येय, इत्थं श्रुतधर्ममभियन्धाधुना तस्यैव गुणोपदर्शनद्वारेण प्रमादागोचरतां प्रतिपादयन्नाह-जाईजरामर- 'त्यादि, जाति:-उत्पत्तिः जरा-चयोहानिः मरणं-प्राणत्यागः शोकः-मानसो दुःसविशेषः, जातिश्च जराच मरणं च शोक- श्थेति द्वन्दः, जातिजरामरणशोकान् प्रणाशयति-अपनयति जातिजरामरणशोकप्रणाशनस्तस्य, तथा प अवधर्मो फानु. छानाजात्यादयः प्रणश्यन्त्येय, अनेन चास्यानर्थप्रतिपातित्वमाह, कल्यम्-आरोग्यं फल्यमणतीति कल्याणं, कल्यं शब्द यतीत्यर्थः, पुष्कलं-सम्पूर्ण न च तदल्पं किं तु विशालं-विस्तीर्ण सुखं-प्रतीतं कल्याणं पुष्कलं विशालं मुखमापहति- मापयतीति कल्याणपुष्कलविशालसुखायहस्तस्य, तथा च श्रुतधर्मोकानुष्ठानादुफलक्षणमपवर्गसुखमवाप्यत एच, अनेन पास्य विशिष्टार्थमसाधकत्वमाह, फम्प्राणी देवदानवनरेन्द्रगणार्चितस्य श्रुतधर्मस्य सारं-सामर्थ्यमुपलभ्य-दृष्ट्वा विज्ञाय पुर्यात् प्रमादं सचेतननः१ चारित्रधर्म प्रमादः कर्तुं न युक्त इति हृदयम्, आह-सुरगणनरेन्द्रमहित युफै पुनर्देवदानयनरेन्द्रगणार्षि- 11७८८11 ·तस्येति किमर्धमिति !, अत्रोच्यते, तन्निगमनत्वाददोपः, तस्यैवंगुणस्य धर्मस्य सारमुपलभ्य कासकर्णः प्रमादी भवेञ्चारित्रधर्म इति, यतश्चैवमतः 'सिद्धे भो पयओनमोजिणमये' इत्यादि, सिद्धे-प्रतिष्ठिते प्रख्याते भो इत्येतदतिशयिनामामन्त्रणं पश्यन्तु भवन्तः प्रयतोऽहं-यधाशत्योधतःप्रकर्षेण यतः, इत्थं परसाक्षिक भू(क)त्वा पुनर्नमस्करोति-'नमो जिनमते' अर्थाद् विभ- फिपरिणामो नमो जिनमताय, तथा चास्मिन् सति जिनमते नन्दिः-समृद्धिः सदा-सर्वकालं, क-संयमे-चारित्रे, यथोफं-'पदम णाणं तो दये'त्यादि, फिभूते संयमे १-देवनागसुवर्णकिन्नरगणैः सद्भूतभावेनाचिंते, तथा च संयम- पन्तः अर्घ्यन्त एव देवादिभिः, फिभूते जिनमते ?-लोक्यतेऽनेनेति लोकः-ज्ञानमेव स यन प्रतिष्ठितः, तथा जगदिदं शेयतया, फेचित् मनुष्यटोफमेव जगत् मन्यन्ते इत्यत आह-त्रैलोक्यमनुष्यासुरं, आधाराधेयरूपमित्यर्थः, अयमित्थंभूतः मुतधर्मों पीतां-पृद्धिमुपयातु शाश्वतः-द्रव्यार्थादेशानित्यः, तथा चोळं-'द्रव्यार्थादेशात् इत्येषा द्वादशाङ्गी न कदाचिद् नासीदित्यादि, अन्ये पठन्ति-धर्मो पर्द्धतां शाश्वतं इति, अस्मिन् पक्षे क्रियाविशेषणमेतत्, शाश्वतं वर्द्धतां अमच्यु- त्येति भावना, विजयतां कर्मपरप्रयादिविजयेनेति हृदयं, तथा धर्मोत्तरं-चारित्रधर्मोत्तरं पर्द्धतु, पुनर्वृद्ध्यभिधानं मोक्षा- धिना प्रत्यहं ज्ञानवृद्धिः कार्येति प्रदर्शनार्थ, तथा च तीर्थकरनामकर्महेतून प्रतिपादयतोतं-"अप्पुवणाणगहणे"त्ति, 'मुयरस भगयो करेमि काउस्सग्गं चंदणयत्तियाए' इत्यादि मागयत्, यावद्वोसिरामि । एयं सुत्तं पढित्ता पणुवी. सुस्सासमेव काउस्सग्गं फरेमि, आह च-'सुयणाणस्स चउत्थो'त्ति, तओ नमोकारेण पारित्ता विसुद्धचरणदंसणसुयाइ- यारा मंगलनिमित्तं चरणदसणसुयदेसगाणं सिद्धाणं धुई कहुँति, भणियं च -'सिद्धाण थुई यत्ति, सा चेयं स्तुतिः- - ·आवश्यक- , हारिभ- ५फायोस्स. गर्गाध्य मतिक्रमण- विधिः द्रीया ॥७८७॥ ततस्तावेव कस्मान्न क्रियेते ?, उच्यते, द्रव्यस्तववादप्रधानत्वाद् उक्त च-'दपत्थंउ भावत्यउ' इत्यादि, अतः धायकाः पूज- नसत्कारोवपि कुर्वन्त्येवं,सांधवस्तु प्रशस्ताध्यवसायनिमित्वमेवमभिदधति तथा सम्माणवत्तियांएत्ति सन्मानप्रत्ययं-सन्मान- निमित्त, तत्र स्तुत्यादिभिर्गुणोन्नतिकरण सन्मांना, तथा मानसः प्रीतिविशेष इत्यन्ये, अथ वन्दनपूजनसत्कारसन्माना एव किंनिमित्तमित्यंत आहे 'बोहिलोभवतियाए' बोधिलाभप्रत्ययं-बोधिलाभनिमित्तं मेत्य जिनप्रणीतधर्मप्राधियोंघिलाभो भण्यते, अर्थ बोधिलाभ एव . किनिमित्तमित्यंत आहं 'निरंवसग्गवत्तियाए' निरुपसर्गप्रत्यय-निरुपसर्गनिमित्तं, निरुप- संगों-मोक्षः, अयं च कायोत्सर्गः क्रियमाणोऽपि श्रद्धा (दि)विकलस्य नाभिलपितार्थप्रसाधनायालमित्यत आई-'सद्धाप मेहाए घिईए धारणाएं अणुप्पेहाएं वैद्धमाणीए ठामि काउस्सगे'ति श्रद्धया हेतुभूतया तिष्ठामि कायोत्सर्ग न चलाभियोगा- दिनां श्रद्धा-निजोऽभिलॉप, एवं मेधया-पटुत्वेनं, नजडतया, अन्ये तु व्याचक्षते-मेधयेति मर्यादापतित्वेन नासमअसत येति, एवं धृत्या-मन-प्रणिधानलक्षणया न पुना रागद्वैपाकुलतया, धारणया-अहंद्गुणाविष्करणरूपया न तद्न्यतया, अनुप्रेक्षया अहंद्गुणानामेवं मुहुर्मुहुरविच्युतिरूपेणा चिन्तनयान तवैकल्येन, वर्द्धमानयेति प्रत्येकमभिसम्बध्यते, अश्या वर्द्धमनियां एवं मेधयेत्यादि, एवं तिष्ठामि कायोत्सर्गम, आह-उक्तमेवं प्राकरोमि कायोत्सर्ग साम्प्रतं सिष्टमीति किमर्थ- मिति ?, उच्यते, वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वा(पा०३-३-१३१) इतिकृत्वा करोमि करिप्यामीति क्रियाभिमुख्यमुकर्मिदानी त्वासन्नतरत्वात् क्रियांकालनिष्ठाकालयोः कथञ्चिदभेदात् तिष्ठाम्येव, आह-किं सर्वधा !, नेत्याह-'अन्नत्थूससिएणमित्यादि पूर्ववत् यावद्वोसिरामि'त्ति; एवं च सुत्तं पढिचा पर्णवासूसासंपरिमाणं कोउस्सगं करेंति, 'दसणविमुद्धीय वइजत्ति, - ||७८७॥

·तृतीयत्वं चास्यातीचांरालोचनविषयमधमकायोत्सर्गापेक्षयेति, तओ नमोकारेण पारेत्ता सुर्यणाणपरिबुद्दिनिमित्त अतियारवि- सोहणत्यं च सुर्यधम्मस्स भगवंओं पराए भत्तीए तप्परूवगनमोकारपुवयं धुई पति, जहा- पुक्लरवरदीवहे घायइसंटे य जीवें थे । भरहेरवयविदेहे धम्माइंगरें नमसामि ॥ ५॥ तमतिमिरपडल. विरंसणस्स सुरगणनरिंदमहिअस । सीमाधरस्स बंदे पंप्फोडियमोहजालरस जोइजरामरणसोगप- णासणस, कल्लाणपुक्खल विसालसुहायहरस । को देवदानवनरिंद्गणच्चिअस्स, धम्मस्स सारवलभ करें पमा ?॥३॥सिद्धे भो ! पंपओ णमो जिणमए नंदी सया संजमे; देवनागसुवपणकिण्णरंगणस्सन्मूअभाव- दिए। लोगो जत्य पाहिओ जगमिणं लुफमचासुरं, धम्मो बहुउ सासओ विजयऊ धम्मुत्तरं बहुउ ॥ ४ ॥ सुअस्त भगवंओ करेमि काउस्सग्गं चंदण अन्नत्य। (सूत्रम्) अस्य व्याख्या-पुष्कराणि-पद्मानि तरः-प्रधानः पुष्करवरः २श्चासौ द्वीपंश्चेति समासः,तस्यार्प मानुपीचराचलागि पतिस्मिन, तथा धातकीनां खंण्डानि यस्मिन् स धातकीखण्डो द्वीपस्तस्मिंश्च तथा जम्योपलक्षितस्तत्प्रधानों वो द्वीपो जंग्यूद्वीपस्तसिंध, एतेप्यतृतीयेपु द्वीपेषु महत्वरक्षेत्रप्राधान्याङ्गीकरणतः पश्चानुपूर्योपन्यस्तेषु यानि भरतरावंत विदेहानि प्राकृतरीत्या त्वेकवंचन निर्देशः द्वन्द्वैकवद्भावाद् भरतैरावतविदेह इत्यपि भवति; तंत्र धर्मादिकरणान्नमस्यामि-'दुर्गति- प्रस्तान् जीयांन , यस्माद् धारयते ततः । धत्ते घेतान् शुमस्थाने, तस्माद् धर्म इति स्मृतः ॥ ६॥ च विभेद:- शुवधर्मश्चारित्रधर्मच, श्रुतधर्मेणेहाधिकारः, तस्य भरतादिप्वादौ करणशीलास्तीर्थकरा एंवातस्तेषां स्तुतिरुका; साम्प्रतं ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायोत्स- | गायक मविक्रमण पिपिा ॥७८७॥ ततस्तावेव कस्मान्न क्रियते ?, उच्यते, द्रव्यस्तववादप्रधानत्वाद्, उक्तं च-'दपत्थंउ भावत्थंउ' इत्यादि, अतः मायकाः पूजा नसत्कारोवपि कुर्वन्त्येव सांधवस्तुं प्रशंस्ताध्यवसायनिमित्तमेवमभिदधति,ता'सम्माणवत्तियाए'त्ति सन्मानप्रत्ययं-सन्मान- निमित्त, तत्र स्तुत्यादिभिर्गुणोन्नतिकरणं सन्मानः, तथा मानसः प्रीतिविशेष इत्यन्ये, अध चन्दनपूजनसत्कारसन्माना एप किंनिमित्तमित्यंत आहे वोहिलोभवतियाएं बोधिलाभप्रत्ययं-चोधिलाभनिमित्तं प्रेत्य जिनप्रणीतधर्मातियोधिलाभो भण्यते, अंथ बोधिलाभ एव . किंनिमित्तमित्यत आह "निरुवसग्गयत्तियाए' निरुपसर्गप्रत्ययं-निरुपसर्गनिमित्तं, निरुप- सर्गो-मोक्षः, अयं च कायोत्सर्गः क्रियमाणोऽपि श्रद्धा(दि)विकलस्य नाभिलपितार्थप्रसाधनायालमित्यत आहे-'साए मेहाए धिईए धारणाएं अणुप्पेहाएं बद्धमाणीए ठामि काउस्सागं'ति श्रद्धया हेतुभूतया तिष्ठामि कायोत्सर्ग न घलाभियोगा- दिनां श्रद्धां-निजोऽभिलॉप, एवं मेधया-पटुत्वेन, नजडतया, अन्ये तु व्याचक्षते-मेधयेति मर्यादावत्तित्वेन नासमअसतः येति, एवं धृत्यां-मनःप्रणिधानलक्षणया न पुना रागद्वेपाकुलतया, धारणया-अहद्गुणाविष्करणरूपया न तन्यतया, अनुप्रेक्षया अहंद्गुणानामेव मुहुर्मुहुरपिच्युतिरूपेणानुचिन्तनयान तवैकल्येन, वर्द्धमानयेति मत्येकमभिसम्बभ्यते, धमया वर्द्धमनियां एवं मेधयेत्यांदिएवं तिष्ठामि कायोत्सर्गम, आह-उक्तमेव प्रोफरोभि कायोत्सर्ग साम्प्रतं सिष्ठामीति किमर्थ- मिति ?,उच्यते, 'वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वा (प०ि३-३-१३१) इतिकृत्वा करोमि करिप्यामीति क्रियाभिमुख्यमुफर्मिदानी स्वसिन्नतरत्यात् क्रियांकालनिष्ठाकालयोः कथञ्चिदभेदात् तिष्ठाम्येयं, आह-किं सर्वधा ?, नेत्याह-'अन्नत्यूससिएणमित्यादि पूर्ववत्यावद्वोसिरामित्ति, एयं च सुत्तं पढित्ता पणवीसूसासपरिमाणं काउस्सग्गं फरेंति, 'दसणविमुद्धीय तइउत्ति, i 11७८७॥

·अस्य व्याख्या-सर्वलोकेऽर्हचैत्यानां करोमि कायोत्सर्गमिति, तत्र लोक्यते-दृश्यते केवलज्ञानभास्वतेति लोकः-चतु- दशरज्ज्वारमकः परिगृह्यते इति, उकं घ-"धर्मादीनां पृत्तिव्याणां भवति यत्र तत् क्षेत्रम् । तैव्यैः सह लोकस्तद्वि- परीतं ह्यलोकाख्यम् ॥ १॥" सर्वः सवधस्तिर्यगूर्यभेदभिन्नः, सर्वश्चासौ लोकश्च २ तस्मिन् सर्वलोके, बैलोक्ये इत्यर्थः, तथाहि-अधोठोके घमरादिभवनेषु तिर्यग्लोके द्वीपाचलज्योतिप्कविमानादिषु सन्त्येवाईचैत्यानि उ लोके सौधर्मा- दिपु सन्त्येवाईत्यानि, तत्राशोकायष्टमहापातिहार्यरूपां पूजामहन्तीत्यर्हन्तः-तीर्थकरास्तेषां चैत्यानि-प्रतिमालक्ष- णानि अत्यानि, इयमत्र भावना-चित्तम्-अन्तःकरणं तस्य भावे कर्मणि वा वर्णदृढादिलक्षणे प्यनि कृते चैत्यं भवति, तत्राईतां प्रतिमाः प्रशस्तसमाधिचित्तोत्पादनादईचैत्यानि भण्यन्ते, तेषां कि ?-करोमीत्युत्तमपुरुपैकवचननिर्देशनात्माऽ- भ्युपगमं दर्शयति, किमित्याद-काय:-शरीरं तस्योत्सर्ग:-कृताकारस्य स्थानमौनध्यानक्रियाव्यतिरेकेण क्रियान्तराध्या- समधिकृत्य परित्याग इत्यर्थः, तं कायोत्सर्ग, आह-कायस्योत्सर्ग इति पष्ठ्या समासः कृतः, अर्हच्चैत्यानामिति प्रागुक्तं, तत् किमहत्यानां कायोत्सर्ग करोति !, नेत्युच्यते, पष्ठीनिर्दिष्टं तत्पदं पदद्वयमतिक्रम्य मण्डूकप्लुत्या वन्दनप्रत्ययमित्या- दिभिः सम्बध्यते, ततोऽर्हचत्यानां वन्दनप्रत्ययं करोमि कायोत्सर्गमिति द्रष्टव्यम् , तत्र वन्दनम्-अभिवादन प्रशस्तका. यवामनःप्रवृत्तिरित्यर्थः, वत्प्रत्ययं-तनिमित्तं, तत्फलं मे कथं नाम कायोत्सर्गादित्यतोऽर्थमित्येवं सर्वत्र भावना कार्या, तथा 'पूषणयचियाए चि पूजनमत्ययं-पूजानिमित्तं,तत्र पूजन-गन्धमाल्यादिभिरभ्यर्चनं,तथा सकारवत्तियाए'त्ति सत्कार- प्रत्ययं-सत्कारनिमित्रं, तत्र प्रवरवस्त्राभरणादिभिरभ्यर्चनं सत्कारा, आह-यदि पूजनसत्कारप्रत्ययः कायोत्सर्गः क्रियते ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ५फायोत्स. गांध्य० प्रतिका. तिविधिः १७८६॥ खमामि सबस्स अहयपि ॥३॥” इत्यादि 'दुरालोइयदुप्पडिते य उस्सग्गे'त्ति एवं खामित्ता आयरियमादी ततो दुरालो. इयं वा होजा दुप्पडिकंतं वा होजा अणाभोगादिकारणेण ततो पुणोवि कयसामाइया चरित्तपिसोहणत्यमेव कारस्सगं कातित्ति गाथार्थः ॥ १५२२ ।। 'एस चरिनुस्सग्गो' गाहा व्याख्या-एस चरित्तुसग्गोत्ति चरित्तातियारविसुद्धिनिमि- तोत्ति भणियं होइ, अयं च पंचासुस्सासपरिमाणो ॥१५२३॥ ततो नमोकारेण पारेत्ता विशुद्धचरित्ता विशुद्धदेसयाणं दंसण- विसुद्धिनिमित्तं नामुकित्तणं करेंति, चरित्तं विसोहियमियाणिं दसणं विसोहिज्जतित्तिकट्ट, तं पुण णामुक्त्तिणमेयं करति, 'लोगस्सुजोयगरे'त्यादि, अयं चतुर्विंशतिस्तये न्यक्षेण व्याख्यात इति नेह पुनर्व्याख्यायते, चतुर्विंशतिस्तवं पाभिधाय दर्शनविशुद्धिनिमित्तमेव कायोत्सर्ग चिकीर्षवः पुनरिदं सूत्रं पठन्ति- सव्वलोए अरिहंतचेइयाणं करेमि काउस्सगं चंदणवत्तियाए पूअणवत्तियाए सफारवत्तियाए सम्माणपत्ति- याए घोहिलाभवत्तियाए निरुषसग्गवत्तियाए सद्धाए मेहाए धिइए धारणाए अणुप्पेहाए यहमाणीए ठामि काउस्सग्गं (सूत्रं)॥ क्षमे सर्वस्पाहमपि ॥ ३॥ एवं क्षमयिरवाऽऽचार्यादीन् ततो दुरालोचित या भवेत् दुप्पतिकान्तं या भवेत् भनाभोगादिकारणेन ततः पुनरपि हस- सामायिकाचारित्रविशोधनार्थमेव कायोरसग कुर्वन्ति । एष धारियोत्सर्ग इति पारिवाविचारविशुदिनिमिप इति भमितं भवति, भयंप मामासर. [रिमाणः, ततो नमस्कारेण पारयित्वा विशुद्धचारिणा विशुद्धदेशकानां दर्शनशुदिनिमिचं नामोरकीनं इम्ति, चारि दियोधितमिवानी संनं रिभ्य- वितिकृत्वा, वरपुनर्नामोत्कीर्चनमेवं कुर्वन्ति । HTTA ·भालोइड निदिउ गुरुसयासे । होइ अइरेगलहूओ ओहरियभरोष भारवहो ॥२॥ तधा-उप्पण्णाणुप्पन्ना माया अणुम- ग्गओ निहतमा । आलोयणनिंदणगरहणाहिं ण पुणो सिया वितियं ॥ ३ ॥ तस्स य पायच्छित्तं जं मागविऊ गुरू उव- इसति । तं तह अणुचरिययं अणवत्वपसंगभीएणं ॥ ४ ॥ 'पडिकमणं'ति-'आलोइऊण दोसे गुरुणा पडिदिग्णपायच्छित्ता उ । सामाझ्यपुषगं समभा(या)यठिया पडिकमंति ॥ १॥ सम्ममुवउत्ता पयंपएण पडिक्कमणं कडेति, अणवस्थपसंगभीया, अणवस्थाए पुण उदाहरणं तिलहारगकप्पडगोत्ति, 'कितिकम्मति तओ पडिक्कमित्ता खामणानिमित्तं पडिकंतायवत्तनि- यणत्वं च दति, वो आयरियमादी पडिफमणत्वमेव दंसेमाणा खाति, उक्तं च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए फुलगणे य । जे मे केऽपि फसाया सपे तिविहेण खामेमि ॥ १॥ सबस्स समणसंघस्स भगवओ अंजलिं करिय सीसे । सर्व समावदत्ता समामि सपस्स अहयंपि ॥ २॥ सपस्स जीवरासिस्स भावओ धम्मनिहियनियचित्तो । सबं खमावइचा १भाकोपनिन्दिरपा गुरुमहाशे । भवत्यतितपेन छपुरातभर इस भारवाहः ॥२॥ उत्पमाऽनुपया माया प्रतिमार्ग निहन्तम्या | मालोचनानिन्दना- गनाभिन सा हितोपारम् ॥३॥ सस धमायभिधं यन्मार्गविदो गुरप उपदिशन्ति तत्वयाऽनुचरितव्यमनवस्थाप्रसमभीतेन ॥४॥ भालोच्य दोपान् गुरुणा मविदछमायभिचास्तु । सामायिक समभावायस्थिताः प्रतिझाम्पन्ति ॥ 1 सम्पगुपयुकाः पदंपदेन प्रतिक्रमणसूनं कथयन्त्यनवस्थाप्रसङ्गभीताः, अन- पसार्या पुनरुदाहरमं विहारगिरिति । सतः प्रतिक्रम्य क्षामणानिमियं प्रतिकान्ताभारमवृत्तनिवेदनार्थ घ चन्दन्ते, सतभाचार्यादीन् प्रतिक्रमणाधमेव दर्श मन्तः समपन्ति । भाचार्योपापान शिप्यान् सार्मिकान् कुलगणोश्च । ये मया केऽपि कपायिवाः सर्वान् विविधेन क्षमयामि ॥ ॥ सर्वश्रमणसहस भगमका पी। सब समपिया क्षमे सर्वसामपि ॥२॥ सर्वस्मिन् जीवाशी भावतो धर्मनिहितनिचित्तः । सर्व क्षमयित्वा ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायोत्स. गर्गाध्या प्रतिका. तिविधिः १७८५॥ आचार्य स्थिते देवसिकमित्युक्तं तद्गतं विधिमभिधित्सुराह-जा देवसियं दुगुणं चिंतई' गाहा व्याख्या-निगदसिद्धा, नवरंचेष्टा व्यापाररूपाऽवगन्तव्या ॥१५२१॥ नमोकारचउवीसग' गाहा व्याख्या-'नमोकारे'ति कोउस्सग्गसमत्तीए नमोका. रेण पारेंति नमो अरहंताणंति, 'चउवीसग'त्ति पुणो जेहिं इमं तित्थं देसियं तेसिं तित्थगराणं उसभादीणं चवीसत्थएणं उफित्तणं करेंति, लोगस्सुज्जोयगरेणंति भणिय होति, 'कितिकम्मेति तो यदिउँकामा गुरु संडासयं पडिलेहिचा ग्यवि- संति, ताहे मुहणंतर्ग पडिलेहिय ससीसोवरियं कार्य पमज्जंति, पमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्धं कितिकम्म फरेंति, वन्दनकमित्यर्थः, उक्कं च-"आलोयणवागरणासंपुच्छणपूयणाए सज्झाए । अवराहे य गुरूणं विणओमूलं च यंदणग॥१॥" मित्यादि 'आलोयणं'ति एवं च वंदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुयपरिचिंतिए दोसे जहारायणि- याए संजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पवट्ठमाणसंवेगा भयविप्पमुका अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमालोयंति, उकं प- "विणएण विणयमूलं गंतूणायरियपायमूलंमि । जाणाविज सुविहिओ जह अप्पाणं तह परंपि ॥१॥ कयपायोवि मणुरसो १ कायोत्सर्गसमाप्ती नमस्कारेण पारयति नमोऽईभय इति, पविशतिरीति, पुनरिद तीर्थ देगितं तेपो तीर्थराणागपभादीनां पतितिसरेनोली. तनं कुर्वन्ति, लोकस्योद्योतकरेणेति भणितं भवति, कृतिकर्मेति ततो वन्दितुकामा गुरुं संदंशकान् ममायोपविशन्ति, सतो मुसानन्त प्रतिलिप समीपमु. परितनं कायं प्रमार्जयन्ति, प्रमृज्य परेण विनयेन त्रिकरणविशुदं कृतिकर्म कुर्वन्ति । आलोचनाम्याकरणसंप्रभपूजनासु स्वाध्याये । भपरा प गुरुगा रिनपो मूलं च वन्दनकं । एवं च वन्दिस्योरयायोभयकागृहीतरजोहरणा भर्धावनतकायाः पूर्वपरिचिन्तिवान् दोपान् यथारमापि संपतमापा पपा गुरुः शृणीति तथा प्रवर्धमानसंवेगा भयविप्रमुक्ता भारमनो विशुद्धिनिमित्तमालोचपन्ति-विनयेन विनयमूलं गयाऽऽघायपादमूले । शारयेत् मुहितो पपासमानं तपा परमपि ॥ १॥ कृतपापोऽपि मनुष्य ||७८५॥

·आलोइड निंदिउ गुरुसयासे । होइ अइरेगहूओ ओहरियभरोष भारवहो ॥२॥ तथा-उप्पण्णाणुप्पन्ना माया अणुम- गओ निहंतवा । आलोयणनिंदणगरहणाहिं ण पुणो सिया वितियं ॥ ३ ॥ तस्स य पायच्छित्तं जे मागविज गुरू उव. इसति । तं तह अणुचरिययं अणवत्थपसंगभीएणं ॥ ४ ॥ 'पडिक्कमण'ति-'आलोइऊण दोसे गुरुणा पडिदिण्णपायच्छित्ता उ! सामाइयपुपगं समभा(या)वठिया पडिकमंति ॥ १॥ सम्ममुवउत्ता पयंपएण पडिकमणं कडेति, अणवत्थपसंगभीया, अणवत्थाए पुण उदाहरणं तिलहारगकप्पगोत्ति, 'कितिकम्मति तओ पडिक्कमित्ता खामणानिमित्तं पडिकंतायवचनि- यणत्यं च चंदंति, तमो आयरियमादी पडिफमणत्वमेव दंसेमाणा खाति, उक्तं च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए कुलगणे य । जे मे फेऽवि फसाया सघे तिविहेण सामेमि ॥१॥ सबस्स समणसंघस्स भगवओ अंजलिं करिय सीसे । सवं समायइत्ता समामि सपस्स अयंपि ॥२॥ सपस्स जीवरासिस्स भावओ धम्मनिहियनियचित्तो । सर्व खमावइत्ता भोप निन्दिावा गुस्सकासे । भवत्पतिशयेन लघुरस्कभर इय भारवाहः ॥२॥ उत्पमाऽनुरपदा माया प्रतिमार्ग निहन्तन्या ।मालोचनानिन्दना. गनानिसार शिवोपसारम् ॥३॥ यस्य पप्रायशि पन्मार्गविदो गुरय उपदिशान्तिा तत्तयाऽनुपरितव्यमनयस्थामसङ्गभीतेन ॥४॥ मालोज्य दोपान गुरुणा मतिमापत्रिस्नु । सामायिक समभायावस्थिताः मतिकाम्यन्ति ॥ सम्यगुपयुधाः पदंपदेन प्रतिक्रमणसूयं कथयन्त्यनवस्थाप्रसमभीताः, अन. पापो पुनरूदाहरणं विहारशिरिति । ततः प्रतिमम्य क्षामणानिमिचं प्रतिकान्ताभारमयचनिवेदनार्थ घ वन्दन्ते, सतभाचार्यादीन प्रतिक्रमणार्थमेव दर्श पन्तः समपन्ति । भाषार्पोपाप्पान् शिष्या सार्मिकान् कुलगांध। ये मया फेऽपि कपायिताः सर्वान् विविधन क्षमयामि ॥ ॥ सर्वधमणसहस्स भगवटि का सोपं । सक्षमयिषा क्षमे सर्वसामपि ॥ २ ॥ सर्वमिन् जीवराशी भावतो धर्मनिहितनिचितः । सर्व क्षमयिरवा ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायोत्स- गाध्य प्रतिका न्तिविधि: ॥७८५॥ आचार्य स्थिते देवसिकमित्युक्तं तद्गतं विधिमभिधित्सुराह-जा देवसियं दुगुणं चिंतई' गाहा व्याख्या-निगदसिद्धा, नवरं चेष्टाव्यापाररूपाऽवगन्तव्या ॥१५२१॥ नमोकारचउचीसग'गाहा व्याख्या-'नमोकारेति कोउस्सग्गसमत्तीए नमोका- रेण पारेंति नमो अरहंताणंति, 'चवीसग'त्ति पुणो जेहिं इमं तित्यं देसियं तेसिं तित्थगराणं उसभादीणं पपीसत्पएणं उकित्तणं करेंति, लोगस्सुज्जोयगरेणंति भणियं होति, 'कितिकम्मे ति तओ वंदिउंकामा गुरुं संडासयं पडिलेहिता उववि- संति, ताहे मुहणंतगं पडिलेहिय ससीसोवरियं कायं पमजंति, पमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्धं कितिकम्मं फरेंति, चन्दनकमित्यर्थः, उक्तं च-"आलोयणवागरणासंपुच्छणपूयणाए सज्झाए । अवराहे य गुरूणं विणओमूलं च यंदणग॥१॥" मित्यादि 'आलोयणति एवं च वंदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुयपरिचिंतिए दोसे जहारायणि- याए संजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पवङमाणसंवेगा भयविप्पमुफा अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमालोयंति, उफ घ- "विणएण विणयमूलं गंतूणायरियपायमूलंमि । जाणाविज सुविहिओ जह अप्पाणं तह परंपि ॥१॥ कयपायोवि मणुरसो १ कायोत्सर्गसमाप्ती नमस्कारेण पारयति नमोऽमय इति, धनुर्विशतिरिति, पुनर्परिद तीर्थ देशितं तेषां सीर्थकराणामृपभादीनां पवितविसपनोमी. तनं कुर्वन्ति, लोकस्योद्योतकरेणेति भणितं भवति, कृतिकर्मेति ततो वन्दितुकामा गुरु संदंशकान् प्रमाज्योपविशन्ति, सतो मुखानन्तक प्रतिद्विरुप समोरगु- परितनं कार्य प्रमाजयन्ति, प्रमृज्य परेण विनयेन त्रिकरणविशुद्ध कृतिकर्म कुर्वन्ति । भालोचनाण्याकरणसंप्रभपूजनामु साम्पाये । भपराधे च गुरूणा दिनपी मूलं ध यन्दनकं । एवं च वन्दिस्वोरयायोभयकरगृहीतरजोहरणा अर्धायनतकायाः पूर्वपरिचिन्तिवान् दोपान् यथारमाधिक संपतभाषया पया गुरुः शृणोति तथा प्रवर्धमानसंवेगा भयविप्रमुका भात्मनो विशुदिनिमित्तमालोचयन्ति-विनयेन विनयमूलं गत्याऽऽचायपादमूले । शापयेत् मुविहितो पासमानं या परमपि ॥ कृतपापोऽपि मनुष्य ॥७८५॥ - ·आलोइड निंदिर गुरुसयासे । होइ अइरेगलहओ ओहरियभरोध भारवहो ॥२॥ तधा-उप्पण्णाणुप्पन्ना माया अणुम- ग्गओ निहंतवा । आलोयणनिंदणगरहणाहिं ण पुणो सिया विति ॥३॥ तस्स य पायच्छित्तं जं मग्गविऊ गुरू उप- इसति । तं तह अणुचरिययं अणवस्थपसंगभीएणं ॥ ४ ॥ 'पडिकमण'ति-आलोइऊण दोसे गुरुणा पडिदिण्णपायच्छित्ता उ । सामाइयपुपगं समभा(वा)वठिया पडिकमंति ।। १ ।। सम्ममुवउत्ता पयंपएण पडिक्कमणं कडेति, अणवत्थपसंगभीया, अणवस्थाए पुण उदाहरणं तिलहारगकप्पगोत्ति, 'कितिकम्मति तओ पडिकमित्ता खामणानिमित्तं पडिकतायवत्तनि- यणत्वं घ वदंति, तो आयरियमादी पडिफमणत्यमेव दंसेमाणा खाति, उक्तं च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए फुलगणे य । जे मे फेऽपि फसाया सये तिबिहेण खामेमि ॥ १॥ सबस्स समणसंघस्स भगवओ अंजलिं करिय सीसे । सचं समायहत्ता खमामि सपस्स अयंपि ॥२॥ सपस्स जीवरासिस्स भावओ धम्मनिहियनियचित्तो । सवं खमायइत्ता पाठोपनिन्दिरका गुरुसग । भवत्पतिशयेन घुरतभर इव भारवाहः ॥२॥ उत्पमाऽनुरपचा माया प्रतिमार्ग निहन्तन्या । भालोचनानिन्दना- गनाभिन सा शिवीयभारम् ॥३॥ तस पप्रायषि यन्मार्गविदो गुरय उपदिशान्ति। तत्रयाऽनुचरितव्यमनवस्थाप्रसङ्गभीतेन ॥४॥ भालोच्य दोपान गुरुणा प्रतिश्यायभिचार | सामायिक समभायावस्पिताः प्रतिकाम्यन्ति ॥ सम्यगुपयुफाः पदंपदेन प्रतिक्रमणसूत्रं कथयन्यनवस्थाप्रसङ्गभीताः, अन. पसायो पुनरुवाहर विवाशिमुरिति । बराः मतिमम्प क्षामणानिमिरां प्रतिक्रान्तारमवृत्तनिवेदनार्थं च वन्दन्ते, क्षत आचार्यादीन् प्रतिक्रमणार्थमेव दर्श पन्नः क्षमपन्ति । भापर्योपापान शिष्यान् सामिसान् कुलगणांत्र।पे मपा फेऽपि कपायिताः सर्वान् प्रिविधेन क्षमयामि ॥1॥ सर्वश्रमणसदस्य भगवेमस हवासी । सवं धमपिया क्षमे सपंसाहमपि ॥ २॥ सर्वसिन् जीवरासौ भावतो धर्म निहितनिचितः । सर्व क्षमयिस्वा

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
५कायोत्स-
गाध्य
प्रतिका.
तिविधिः
॥७८५॥
आचार्य स्थिते देवसिकमित्युक्तं तद्गतं विधिमभिधित्सुराह-जा देवसियं दुगुणं चिंतई' गाहा व्याख्या-निगदसिद्धा,
नवरंचेष्टाव्यापाररूपाऽवगन्तव्या ॥१५२शा'नमोफारचवीसग' गाहा व्याख्या-'नमोकारे'ति कोउस्सग्गसमत्तीए नमोका-
रेण पारेति नमो अरहंताणंति, 'चउवीसग'त्ति पुणो जेहिं इमं तित्थं देसियं तेसिं तित्थगराणं उसभादीणं चवीसत्थरणं
उकित्तणं करेंति, लोगस्सुजोयगरेणंति भणियं होति, 'कितिकम्मे ति तओ वंदिउंकामा गुरुं संडासयं पडिलेहिता ज्यवि-
संति, ताहे मुहणंतगं पडिलेहिय ससीसोवरियं कार्य पमति, पमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्धं कितिकम्म फरेंति,
वन्दनकमित्यर्थः, उक्तं च-"आलोयणवागरणासंपुच्छणपूयणाए सज्झाए । अवराहे य गुरूणं विणओमूलं च चंदणग॥१॥"
मित्यादि 'आलोयणति एवं च वंदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुयपरिचिंतिए दोसे जहारायणि-
याए संजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पवड्डमाणसंवेगा भयविप्पमुफा अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमालोयंति, उफ घ-
"विणएण विणयमूलं गंतूणायरियपायमूलंमि । जाणाविज सुविहिओ जह अप्पाणं तह परंपि ॥१॥ कयपायोवि मणुरसो
, कायोरसर्गसमाप्ती नमस्कारेण पारयति नमोऽदय इति, चतुर्विशतिरिति, पुनरिदं तीर्थ देशितं तेपो तीर्थराणागृपभादीनो मनुपितासिनोकी.
नं कुर्वन्ति, लोकस्योद्योतकरेणेति भणितं भवति, कृतिकर्मेति ततो वन्दितुकामा गुरुं संदंशकान् प्रमाज्योपविशन्ति, ततो मुसानन्त प्रतिलिस्म सारंगु.
परितनं कायं प्रमार्जयन्ति, प्रमृज्य परेण विनयेन त्रिकरणविशुदं कृतिकर्म कुर्वन्ति । भालोचनाम्याकरणसंप्रभपूजनामु साध्याये । भपराये प गुरूगा रिनपो
मूलं च वन्दनकं । एवं च चन्दियोरयायोभयकरगृहीतरजोहरणा भावनतकायाः पूर्वपरिचिन्तितान् दोषान् यथारसाधिक संपतभापमा पया गुरुः पूणोति
तथा प्रवर्धमानसंवेगा भय विप्रमुक्का भारमनो विशुदिनिमित्तमालोचयन्ति-विनयेन विनयमूलं गत्याऽऽधायपादमूले । ज्ञापपेत् मुरिहियो पासमान तथा
परमपि ॥ १॥ कृतपापोऽपि मनुष्य
1
॥७८५॥

·आलोइड निदिउ गुरुसयासे । होइ अइरेगलहूओ ओहरियभरोष भारवहो ॥२॥ तथा-उप्पण्णाणुप्पन्ना माया अणुम- ग्गओ निहंतया । आलोयणनिंदणगरहणाहिं ण पुणो सिया वितियं ॥ ३ ॥ तस्स य पायच्छित्तं जं मग्गविऊ गुरू उव- इसति । तं तह अणुचरिययं अणवत्थपसंगभीएणं ॥ ४ ॥ 'पडिफमण'ति-'आलोइऊण दोसे गुरुणा पडिदिण्णपायच्छित्ता उ । सामाइयपुपगं समभा(वा)वठिया पडिकमति ॥ १॥ सम्ममुवउत्ता पयंपएण पडिक्कमणं कडेति, अणवत्थपसंगभीया, । अणवत्थाए पुण उदाहरणं तिलहारगकप्पगोत्ति, 'कितिकम्मति तओ पडिकमित्ता खामणानिमित्तं पडिकंतायवत्तनि- येयणत्वं च वंदति, तओ आयरियमादी पडिफमणत्यमेव दंसेमाणा खाति, उक्तं च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए फुलगणे य । जे मे केऽवि फसाया सपे तिविहेण खामेमि ॥ १॥ सघस्स समणसंघस्स भगवओ अंजलिं करिय सीसे । सर्व खमावहत्ता समामि सपस्स अयंपि ॥२॥ सपस्स जीवरासिस्स भावओ धम्मनिहियनियचित्तो। सर्व खमावइचा १ भाप निम्दिावा गुरुसमारो। भवस्यतिरापेन उपुरतभर इव भारवाहः ॥२॥ उत्पमाऽनुरपना माया प्रतिमार्ग निहन्तम्या । भालोचनानिन्दना. गानाभिनं सार द्विवीपरारम् nudपमापभि पन्मार्गविदो गुरय उपदिशान्ति। तचयाऽनुचरितव्यमनयस्यामसमभीतेन ॥५॥ मालोच्य दोपान् गुरुणा माविरमारिया सामायिकरी समभायापस्थिताः प्रतिकाम्पन्ति ॥ ॥ सम्यगुपयुक्ताः पदंपदेन प्रतिक्रमणसूर्य कथयन्त्यनवस्थाप्रसङ्गभीताः, मन. पसायो पुनरदार विहागिरिति । सः प्रतिमम्प क्षामगानिमिचं प्रतिकान्ताभारमवृत्तनिवेदनार्थ प वन्दन्ते, सत भाचार्यादीन् प्रतिक्रमणार्धमेव दर्श पम्ठः समपन्ति । भापार्योपाम्पान् शिष्यान् सार्मिकान् कुलगा । ये मया केऽपि कपायिताः सर्वान् त्रिविधेन क्षमयामि ॥ ॥ सर्वभ्रमणसहस्स भगवniस याती। सब समपिया क्षमे सर्वसाइमपि ॥ २॥ सर्वस्मिन् जीवरासौ भावतो धर्मनिहितनिचितः । सर्व क्षमयिरवा - ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायोरस- ध्या प्रतिका तिविधिः ॥७८५॥ आचायें स्थिते देवसिकमित्युकं तद्गतं विधिमभिधित्सुराह-जा देवसियं दुगुणं चिंतई' गाहा व्याख्या-निगदसिद्धा, नवरंचेष्टा व्यापाररूपाऽवगन्तव्या ॥१५२॥ नमोकारचउवीसग' गाहा व्याख्या-'नमोकारे'ति कोउरसग्गसमत्तीए नमोका. रेण पारेंति नमो अरहंताणंति, 'चउचीसग'त्ति पुणो जेहिं इमं तित्थं देसियं तेसिं तिस्थगराणं उसभादीणं चउचीसत्थएणं उकित्तणं करेंति, लोगस्सुज्जोयगरेणंति भणियं होति, 'कितिकम्मे ति तओ चंदिउँकामा गुरु संडासयं पटिलेहिता उववि- संति, ताहे मुहणंतगं पडिलेहिय ससीसोवरियं कायं पमजंति, पमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्धं फितिकम्मं फरेंति, वन्दनकमित्यर्थः, उक्तं च-"आलोयणवागरणासंपुच्छणपूयणाए सज्झाए । अवराहे य गुरूणं विणओमूलं चचंदणग॥१॥" मित्यादि 'आलोयण'ति एवं च वंदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुयपरिचिंतिए दोसे जहारायणि- याए संजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पवड्डमाणसंवेगा भयविप्पमुका अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमाटोयंति, उकं घ- "विणएण विणयमूलं गंतूणायरियपायमूलंमि । जाणाविज सुविहिओ जह अप्पाणं तह परंपि ॥१॥ फयपायोवि मणुस्सो १ कायोत्सर्गसमाप्त नमस्कारेण पारयति नमोऽभय इति, चतुर्विशतिरिति, पुनरिदं तीर्थ देशि सेपो वीर्यकराणापभादीनां पतिविसनोली. नं कुर्वन्ति, लोकस्योद्योतकरेणेति भाणितं भवति, कृतिकर्मेति ततो वन्दितुकामा गुरुं संदंशकान् ममायोपविशन्ति, सतो गुसानन्त प्रतिलिस्म समीपंगु. परितनं कायं प्रमार्जयन्ति, प्रमृज्य परेण विनयेन ग्रिकरणविशुद्ध कृतिकर्म कुर्वन्ति । आलोचनाम्याकरणसंमभपूजनामु साध्यापे । भपरा व गुरूणानियो मूलं च चन्दनकं । एवं च यन्दिस्वोरयायोभयकरगृहीतरजोहरणा भावनतकायाः पूर्वपरिचिन्तिवान् दोपान् ययारमाधिक संपतभापमा पपा गुरु गोति तथा प्रवर्धमानसंवेगा भयविममुका भात्मनो विशुद्धिनिमिचमालोचयन्ति-विनयेन विनयमूलं गयाऽऽधीपपादमूले । शारयेत् मुविहितो पयामानं सपा परमपि ॥१॥ कृतपापोऽपि मनुष्य ॥७८५|| ·आलोइड निदिउ गुरुसयासे । होइ अइरेगलहूओ ओहरियभरोष भारवहो ॥ २॥ तथा-उप्पण्णाणुप्पन्ना माया अणुम- ग्गो निहंतवा । आलोयणनिंदणगरक्षणाहिं ण पुणो सिया वितियं ॥ ३ ॥ तस्स य पायच्छित्तं जं मग्गविऊ गुरू उव. इसति । तं तह अणुचरियपं अणवस्थपसंगभीएणं ॥ 'पडिकमणं'ति-'आलोइऊण दोसे गुरुणा पडिदिण्णपायच्छित्ता उ । सामाश्यपुपगं समभा(पा)यठिया पढिकमंति ॥ १॥ सम्ममुवउत्ता पयंपएण पडिफमणं कडेति, अणवस्थपसंगभीया, अणवस्थाए पुण उदाहरणं तिलहारगकप्पटगोत्ति, 'कितिकम्मति तओ पडिफमित्ता खामणानिमित्तं पडिकतायवचनि- पेयण प बंदंति, तो आयरियमादी पहिफामणत्यमेव दंसेमाणा खाति, उक्तं च-आयरिउवज्झाए सीसे साहमिए फुलगणे य । जे मे फेऽपि फसाया सये तिविहेण सामेमि ॥ १॥ सबस्स समणसंघस्स भगवओ अंजलिं करिय सीसे । सयं समावहत्ता समामि सपस्स अदयंपि ॥२॥ सपस्स जीवरासिस्त भावओ धम्मनिहियनियचित्तो । सघं खमावइचा मानिदि गुरमका । भवत्पतिरापन छपस्वभर इस मारयाहः ॥२॥ उत्पमाऽनुरुपमा माया प्रतिमार्ग निहन्तम्या । भालोचनानिन्दना. सामियारोपगम् ॥३५ यस मापनि परमार्गविदो पुरप उपदिशान्ति । तयाऽनुपरिवन्यमनवस्थाप्रसाभीतेन ॥४॥ भालोज्य दोपान् गुरुणा sarafung सामामिपूर्व समभागारस्थिताः प्रतिमाम्पन्ति ॥an सम्पगुपयुकाः पदंपदेन प्रतिक्रमणसूयं कथयन्यनवस्थाप्रसङ्गभीताः, भन. मा महामगिsingनि । यसः प्रविमम्य क्षामणानिमिपं विधाताभारमवृत्तनिवेदनार्थ प यन्दन्ते, सतभाचार्यादीन् प्रतिक्रमणायमेव दर्श पः पठि । भासपा जिम्मान सामिगन् गोत्र । ये मया केऽपि कपायिताः सर्वान् प्रिविधेन क्षमयामि ॥ सर्वधमणसहस्य भगnsanit समपिरा मे सपंसारमपि ॥ २॥ सर्वसिन् जीयरातो मायतो धर्मनिहितनिचिचः । सर्व क्षमयित्वा - ·गर्गाध्या आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥७८५॥ आचार्ये स्थिते देवसिकमित्युकं तद्गतं विधिमभिधित्सुराह-जा देवसियं दुगुणं चिंतइ' गादा व्याख्या-निगदसिद्धा, ६ ५कायोत्स- नवरंचेष्टा व्यापाररूपाऽवगन्तव्या ॥१५२ नमोफारचउचीसग' गाहा व्याख्या-'नमोफारेंति कोउस्सग्गसमत्तीए नमोका. रेण पारेंति नमो अरहंताणंति, 'चउपीसग'त्ति पुणो जेहिं इमं तित्यं देसियं तेसिं तित्वगराणं उसभादीणं चउयीसत्धरणं प्रतिका. उफित्तणं फरेंति, लोगस्सुज्जोयगरेणंति भणियं होति, 'कितिकम्मे ति तओ वंदिउंकामा गुरुं संडासयं पडिलेहिता स्वपि- तिविधिः संति, ताहे मुहणंतगं पडिलेहिय ससीसोवरियं कार्य पमजंति, पमजित्ता परेण विणएण तिकरणविसुद्ध कितिकम फरेंति, चन्दनकमित्यर्थः, उक्तं च-"आलोयणवागरणासंपुच्छणपूयणाए सज्झाए । अपराहे य गुरूणं विणओमूलं चपंदणग॥" मित्यादि 'आलोयणति एवं च वंदित्ता उत्थाय उभयकरगहियरओहरणाद्धावणयकाया पुयपरिचिंतिए दोसे जहारायणि- याए संजयभासाए जहा गुरू सुणेइ तहा पवट्ठमाणसंवेगा भयविप्पमुफा अप्पणो विशुद्धिनिमित्तमालोयंति, उर्फ प- "विणएण विणयमूलं गंतूणायरियपायमूलंमि । जाणाविज सुविहिओ जह अप्पाणं तह परंपि ॥१॥ कयपायोवि मणुरसो कायोत्सर्गसमाप्ती नमस्कारेण पारयति नमोऽहंदय इति, पविशतिरिति, पुनरिद तीर्थ देशितं तेपो वायकराणायपभादीनां पतिविनोदी. नं कुर्वन्ति, लोकस्योद्योतकरेणेति भणितं भवति, कृतिकर्मेति सतो वन्दितुकामा गुरुं संदंशकान् प्रमायोपविशन्ति, सतो मुसानम्त प्रतिलिप सीगु. परितनं कार्य प्रमार्जयन्ति, प्रमृज्य परेण विनयेन ग्रिकरणविशुद्ध कृतिकर्म कुर्वन्ति । भालोचनाम्याकरणसंप्रभपूगनामु स्वाध्याये ।भपाच गुरुणा दिनको 11७८५॥ मूलं च वन्दनकं । एवं प पन्दियोग्यायोभयकरगृहीतरजोहरणा भर्धायनतकायाः पूर्वपरिचिन्तिवान् दोपान् पयारमाधि संपतभापया पपा गुरुः प्रीति तथा प्रवर्धमानसंवेगा भयविप्रमुक्का भारमनो विशुद्धिनिमितमालोचयन्ति-विनयेन विनयमूलं गयाऽऽघायपादमूले । शापयेत् मुहियो पयामानं पा परमपि ॥1॥ कृतपापोऽपि मनुष्य ·सए ठाणेति रकमन्यथा यस्य यदैव व्यापारपरिसमाप्तिर्भवति स तदैव सामयिकं कृत्वा तिष्ठतीति गाथार्थः ॥१५१७॥ अयं च विधिः केनचित् कारणान्तरेण गुरोापाते सति । 'जइ पुण निषाघाओ' व्याख्या-यदि पुनर्निर्व्याघात एव सर्वे- पामावश्यक-प्रतिकमणं ततः कुर्यन्ति सर्वेऽपि सहेर गुरुणा 'सहादिकहणवाघाते पच्छा गुरू ठतित्ति निगदसिद्धमिति गाथार्थः ॥ १५१८ ॥ यदा व पश्चाद् गुरपस्तिष्ठन्ति तदा-सेसा उ जहासत्ती' गाहा व्याख्या-शेपास्तु साधको यथा- शकि-स्पनुरूप यो हि यायन्तं कालं स्थातुं समर्थः 'आपुछित्ता गुरू ठति सहाणे सामायिक काऊण, किंनिमित्तं ?-सुत्त- स्थसरणहे सूत्रार्थस्मरणनिमित्र-आयरिए ठियंमि देवसिय आयरिए पुरओ ठिए तस्स सामाइयावसाणे देवसिय अइ- यारं वितति, अण्णे भणंति-जाहे आयरिओ सामाइयं कहुइ ताहे तेवि तयढ़िया चेव सामाइयसुत्तमणुपेहंति गुरुणा सह पच्छा देवसिय'ति गाधार्थः ॥ १५१९ ।। शेपाश्च यथा शकिरित्युक्तं, यस्य कायोत्सर्गेण स्थातुं शक्तिरेव नास्ति स किं फुर्यादिति तद्गत विधिमभिपित्सुराह-'जो हुजउ असमस्यो' गाहा व्याख्या-यः कश्चित् साधु वेदसमर्थः कायो- त्सर्गेण स्थातुं, स किंभूत इत्याह-चालो पृद्धो ग्लानः 'परितंतो'त्ति परिश्मान्तो गुरुवयावृत्यकरणादिना असावपि विरुधादिविरहितः सन् ध्यायेत् सूत्राधै 'जा गुरू ठंतिति यावद् गुरयस्तिष्ठन्ति कायोत्सर्गमिति गाथार्थः ॥ १५२० ॥ मा गुरु सिस्थाने सामापि या निमिख ।, स्यार्पस्मरणहेतोः । भाचा स्थिवे देवसिंक-भाचार्य पुरतः स्थिते तस्य सामा- निसान लिम्नविध पित, भन्ने भाव-पदासा: सामायिकं कथयन्ति तदा तेऽपि तवस्थिता एवं सामामिकसूत्रमनुप्रेक्षन्ते गुरुणा ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया 0 कायोरस- गाध्य गतिधार फायोत्सर ॥७८४॥ कायोत्सर्गभङ्गो 'दीहडको वेति सर्पदष्टे चात्मनि परे वा सहसा-अकाण्ड एयोचारयतः, तथैव आफ्रियन्त इत्याकारा. स्तैराकारभन्नः स्यात् कायोत्सर्ग एवमादिभिरिति गाथार्थः ॥ १५१६ ॥ अधुनौघतः कायोत्सर्गविधिप्रतिपादनायाह- ते पुण ससूरिए चिय पासवणुचारकालभूमीओ । पेहित्ता अत्यमिए ठंतुस्सग्गं सए ठाणे ॥ १५१७ ।। जइ पुण निव्वाघाए आवासं तो करिति सव्वेवि । सड्ढाइकहणवाघाययाइ पच्छा गुरू ठति ॥ १५१८ ॥ सेसा उ जहासत्तिं आपुछित्ताण ठंति सहाणे । सुत्तत्थसरणहेडं आयरिऍ ठियंमि देवसियं ॥ १५१९॥ जो हुन्ज उ असमत्यो पालो वुडो गिलाण परितंतो।सो विकहाइविरहिओ झाइजा जा गुरू ठति ॥ १५२० ।। जा देवसि दुगुणं चिंतइ गुरू अहिंडओऽचिटं । यहुवावारा इअरे एगगुणं ताच चिंतंति ॥ १५२१ ॥ पव्वइयाण व चिंठं नाऊण गुरू पहुं यहुविहीअं । कालेण तदुचिएणं पारेई थोपचिट्ठोऽपि ॥ (०१)। नमुकारचउवीसगकिइकम्मालोअणं पडिफमणं । किहकम्मदुरालोइअ दुप्पडियते य उस्सग्गो ।। १५२२ ।। एस चरितुस्सग्गो दंसणसुद्धीद तइयओ होइ । सुअनाणस्स चउत्थो सिहाण धुई अ किइकम्मं ॥ १५२३ ।। व्याख्या-ते पुनः-कायोत्सर्गकर्तारः ससूर्य एव दिवसे प्रश्रवणोच्चारकालभूमयः (मीः) प्रत्युपेक्षन्तै, द्वादश प्रश्नवण- भूमयः आलयपरिभोगान्तः पटू पट् यहिः, एयमुच्चारभूमयो द्वादश, प्रमाणं चासां तिर्यग् जपन्येन हस्तमात्रमधश्चत्वार्य हु- लानि यावत् अचेतनं, उत्कृष्टतस्तु स्थण्डिलं.द्वादश योजनमान,न चतेनेहाधिकारः, तिसस्तु कालभूमयः-काटमण्डलाख्याः, यावच्चैनमन्यं च श्रमणयोगं कुर्वन्ति कालवेलायां तावत् प्रायस्रोऽस्तमुपयात्येव सविता ततश्च 'अत्यमिए ठंति उस्सग्गं 11७८४॥

·सए ठाणे ति उकमन्यथा यस्य यदैव व्यापारपरिसमाधिर्भवति स तदैव सामयिकं कृत्वा तिष्ठतीति गाथार्थः ॥१५१७॥ अयं च विधिः केनचित् कारणान्तरेण गुरोापाते सति। 'जइ पुण निवाघाओ' व्याख्या-यदि पुनर्निर्व्याघात एव सर्वे- पामावश्यक प्रतिक्रमणं ततः कुर्वन्ति सर्वेऽपि सहैव गुरुणा 'सहादिकहणयाघाते पच्छा गुरू ठतित्ति निगदसिद्धमिति गावार्थः ॥ १५१८ ॥ यदा च पश्चाद् गुरवस्तिष्ठन्ति तदा-सेसा उ जहासत्ती' गाहा व्याख्या-शेपास्तु साधवो यथा- शकि-शस्यनुरूप यो हि यायन्तं कालं स्थातुं समर्थः 'आपुछिचा गुरू ठंति सहाणे सामायिक काऊण, किंनिमित्तं ?-'सुत्त- स्थसरणहे' सूत्रार्थस्मरणनिमित्तं-'आयरिए ठियंमि देवसियं' आयरिए पुरओ ठिए तस्स सामाइयायसाणे देवसियं अइ- यारं चिंति, अण्णे भणंति-जाहे आयरिओ सामाइयं कहइ ताहे तेवि तयढ़िया चेव सामाइयसुत्तमणुपेहंति गुरुणा सह पच्छा देवसिय'ति गाधार्थः ॥ १५१९ ॥ शेषाश्च यथा शक्तिरित्युक्तं, यस्य कायोत्सर्गेण स्थातुं शक्तिरेव नास्ति स किं फुर्यादिवि तद्गत विधिमभिधित्सराह'जो हुन्ज उ असमस्यो' गाहा व्याख्या-यः कश्चित् साधुभवेदसमर्थः कायो- त्सर्गेण स्थातुं, स किंभूत इत्याह-पालो पृद्धो ग्लानः 'परितंतो'त्ति परिश्रान्तो गुरुवयावृत्यकरणादिना असावपि विकधादिविरहितः सन् ध्यायेत् सूत्रार्थ 'जा गुरू ठतिति यावद् गुरवस्तिष्ठन्ति कायोत्सर्गमिति गाथार्थः ॥ १५२० ।। . भाप गुस्न विन्ति ससाने सामायिक कृया, किनिमिछ, स्यामरगहेतोः । भावार्य स्थिते देवसिक-भाचार्य पुरतः स्थिते तस्य सामा- निगरसाने वसिम्मनिता पितन्धि, मन्यं भगम्ति-पदाऽऽधायः सामायिकं कथयन्ति तदा तेऽपि तवस्थिता एवं सामायिकसूत्रमनुप्रेक्षन्ते गुरया सामान ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ५कायोर गाध्यक अ फायोत्स ॥७८३॥ पीत्यर्थः, 'किमुत पेट्ठा जत्ति किं पुनश्चेष्टाकायोत्सर्गकारी, स तु सुतरां न निरुणद्धि इत्यर्धः, किमित्यत आह-सममरण निरोहे'त्ति सद्योमरणं निरोधे उच्छासस्य, ततश्च 'सुहमुस्सासं तु जयणाए'त्ति सूक्ष्मोच्छासमेव यतनया मुथति, नोल्यणं, मा भूत् सत्त्वयात इति गाथार्थः ॥ १५१० ॥ अधुना 'कासिते'त्यादिसूत्रार्थप्रचिकटिषयेदमाह-काससुयजभिए' गाहा व्याख्या-इह कायोत्सर्गे कासक्षुतजृम्भितादीनि यतनया क्रियन्ते, किमिति ?-'मा हु सत्यमणिलोऽणिलरस तिघुण्हो'त्ति मा शस्त्रं भविष्यति कासितादिसमुद्भवोऽनिलो-वायुरनिलस्य-बाह्यस्य वायोः, किंभूतः१-तीमोष्णः, याह्यानि- लापेक्षया अत्युष्ण इत्यर्थः । न च न क्रियन्ते न च निरुध्यन्त एव न असमाही य निरोहे'त्ति (सर्वधारोधे) असमाधिश्च चशब्दात् मरणमपि सम्भाव्यते कासितादिनिरोधे सति, 'मा मसगाईत्ति मा मसकादयश्च कासितादिसमुद्भवपयनी- प्माभिहतामरिष्यन्ति जृम्भिते च वदनप्रवेशं करिष्यन्ति ततो हस्तोऽग्रतो दीयत इति यतनेयमिति गाथार्थः ॥१५११॥ आह-निःश्यसितेनेति सूत्रावयवो न व्याख्यायते इति किमत्र कारणम् !, उच्यते, उच्चसितेन तुल्ययोगमित्यादिति, इदानीम् 'उद्गारितेने त्यादिसूत्रावयवव्याचिख्यासयाऽऽह-चातनिसर्गः-उक्तस्वरूप उद्गारोऽपि, तत्रायं विधिः-यतना शब्दस्य क्रियते न निसृष्टं मुच्यत इति, 'नेव य निरोहोत्ति नैव च निरोधः क्रियते, असमाधिभावादेव, उद्गारे या हस्तोऽन्तरे दीयत इति 'भमलीमुच्छासु य निवेसो' मा सहसापतितस्यात्मविराधना भविष्यतीति गाथार्थः ॥ १५१२ ॥ साम्प्रतं 'सूक्ष्मैरसञ्चारै रित्यादिसूत्रावयवव्याचिख्यासयाऽऽह-वीर्यसयोगतया कारणेन संचाराः सूक्ष्मयादरा देदे अवश्यंभाविनो, वीर्य पीर्यान्तरायक्षयोपशमक्षय खस्यात्मपरिणामो भण्यते योगास्तु-मनोवाक्कायास्तत्र वीर्यसयोग- 11७८३॥

·तयेषातिचाराः सूक्ष्मवादरा भवन्ति न केवलात् वीर्यादिति देह एव च भवति नादेहस्य, तत्र वही रोमश्चादय आदि- शब्दादुरकम्पग्रहः अन्तो खेलानिलादीया' अन्तः-मध्ये श्लेष्मानिलादयो विचरन्तीत्यर्थः, इति गाधार्थः॥१५१३॥ अधुना 'क्ष्मदृष्टिसधार रिति सूत्राययवं व्याख्यानयति-अवलोकनमालोकस्तस्मिन्नवलोके चलं अवलोकचलं दर्शनलालसमि- त्यर्थः, कि-:-नयनं, यतश्चैवमतो मनोवद्-अन्तःकरणमिव तच्चक्षुर्दुष्करं स्थिरं कर्तुं, न शक्यत इत्यर्थः, यतो रूपै- सदाक्षिप्यते स्वभावतो या-स्वभावेन या नैसर्गिकेण स्वयं चलति, आत्मनैव चलतीति गाथार्थः॥१५१४॥यस्मादेवं तस्मात् न करोति निमेष(रोध)यतं कायोत्सर्गकारी, किमिति १,-'तत्थुवओगे ण झाण झाएजति तत्र-निनिमेषयने य उपयोग- तेन सता मा न ध्यानं ध्यायेत् अभिप्रेतमिति, 'एगनिसं तु पपन्नो झायइ साह अणिमिसच्छोऽवि' एकरात्रिकी तु प्रतिमा प्रतिपठो महासत्त्वोध्यायति समर्धः अनिमेपाक्षोऽपि-अनिमिपे अक्षिणी यस्य सः अनिमिपाक्षः निश्चलनयन इति गाथार्थः ॥१५१५॥ अधुना एवमादिभिराकाररित्यादिसूत्रावयवव्याचिख्यासयाह-'अगणि'त्ति यदा ज्योतिः स्पृशति तदा मावर- णाय फल्पमहणं फुर्यतीन कायोत्सर्गभगः, आह-नमस्कारमेवाभिधाय किमिति तद्ग्रहण न करोति येन तद्भगोन भवति, उच्यते, नात्र नमस्कारपारणमेवा विशिष्ट कायोत्सर्गमानं क्रियते, किंतु यो यत्परिमाणो यत्र कायोत्सर्ग उक्तस्तत ऊर्य परिसमाप्तऽपि तस्मिसमस्कारमपठतो भग इत्यादि, अपरिसमाप्तेऽपि च पठतो भङ्ग एव, स चात्र न भवतीति, एवं सर्वत्र भायनीयं, जिदिन तिमार्जारीमूपकादिभिर्वा पुरतो यायात् , अत्राप्यग्रतः सरतो न कायोसर्गभङ्गः, 'योहियखोभाइ'त्ति योपिका-सनकालेभ्यः क्षोभः-संधमः, आदिशब्दादाजादिक्षोभः परिगृह्यते, तत्रास्थानेऽप्युच्चारयतो(ऽनुच्चारयतो)वा न .

·गाध्य 3 आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥७८३॥ पीत्यर्थः, 'किमुत्त चेट्टा उत्ति किं पुनश्चेष्टाकायोत्सर्गकारी, स तु सुतरां न निरुणद्धि इत्यर्थः, फिमित्यत आह-सजमरणं ५कायोर निरोहे'त्ति सद्योमरणं निरोधे उच्छासस्य, ततश्च 'सुहुमुस्सासं तु जयणाए'त्ति सूक्ष्मोच्छ्रासमेव यतनया मुश्चति, नोल्यणं, मा भूत् सत्त्वघात इति गाथार्थः ॥ १५१० ॥ अधुना 'कासिते'त्यादिसूत्रापचिकटिपयेदमाह-काससुयजभिए' गाहा व्याख्या-इह कायोत्सर्गे कासक्षुतजृम्भितादीनि यतनया क्रियन्ते, किमिति ?-'मा हु सत्यमणिलोऽणिलरस कायोत्स तिधुण्हो'त्ति मा शस्त्रं भविष्यति कासितादिसमुद्भवोऽनिलो वायुरनिलस्य-बाह्यस्य पायोः, किंभूतः?-तीयोष्णः, याह्यानि- लापेक्षया अत्युष्ण इत्यर्थः । न च न क्रियन्ते न च निरुध्यन्त एव न 'असमाही य निरोहे'त्ति (सर्वधारोधे) असमाधिश्च चशब्दात् मरणमपि सम्भाव्यते कासितादिनिरोधे सति, ‘मा मसगाईत्ति मा मसकादयश्च कासितादिसमुद्भवपवनश्ले- प्माभिहतामरिष्यन्ति जृम्भिते च वदनप्रवेशं करिष्यन्ति ततो हस्तोऽग्रतो दीयत इति यतनेयमिति गाथार्थः ॥१५११॥ आह-निःश्वसितेनेति सूत्रावयवो न व्याख्यायते इति किमत्र कारणम् ?, उच्यते, उच्छृसितेन तुल्ययोगक्षेमत्यादिति, इदानीम् 'उद्गारितेने त्यादिसूत्रावयवव्याचिख्यासयाऽऽह-यातनिसर्गः-उकस्वरूप उद्गारोऽपि, तत्राय विधिः-यतना शब्दस्य क्रियते न निसृष्टं मुच्यत इति, 'नेव य निरोहोत्ति नैव च निरोधः क्रियते, असमाधिभावादेय, उद्गारे या हस्तोऽन्तरे दीयत इति 'भमलीमुच्छासु य निवेसो' मा सहसापतितस्यात्मविराधना भविष्यतीति गाथार्थः ॥ १५१२ ।। साम्प्रतं 'सूक्ष्मैरङ्गसञ्चारित्यादिसूत्रावयवव्याचिख्यासयाऽऽह-वीर्यसयोगतया कारणेन संचाराः सूक्ष्मवादरा देहे अवश्यंभाविनो, वीर्य वीर्यान्तरायक्षयोपशमक्षयजं खत्वात्मपरिणामो भण्यते योगास्तु-मनोवाक्कायास्तत्र वीर्यसयोग- ॥७८३॥ .

·. विभा, शस्यमपीत्यर्थः । तत्र द्रव्यशुद्धिः रूपादिना वनादेर्भावशुद्धिः प्रायश्चित्तादिनाऽऽत्मन एव, द्रव्यशल्यं कण्टक- शिलीमुखफलादि, भावशल्यं तु मायादि, सर्व ज्ञानावरणीयादि कर्म पापं वर्तते, किमिति ?-भ्राम्यते येन कारणेन तेन कर्मणा जीयः संघारे-तिर्यगनारफामरभवानुभवलक्षणे, तथा च दग्धरजुकल्पेन भयोपग्राहिणाऽल्पेनापि सता केवलिनो- ऽपि न भुफिमासादयन्तीवि दारुणं संसारभ्रमणनिमित्तं कर्मेति गाथार्थः ॥ १५०९ ॥ साम्प्रतम् 'अन्यत्रोच्छृसिने- त्यस्यवं विपणोवि- उसासं न निरंभइ आभिग्गहिमोवि किमुअचिहा उदासजमरणं निरोहे सुहमुस्सासंतु जयणाए ।। १५१० ॥ फासखुभभिएमाहुसत्यमणिलोऽनिलस्स तिव्युहो। असमाहीय निरोहेमामसगाई अतो हत्यो ।।१५११॥ पायनिसगुड्डोए जपणासहस्स नेव य निरोहो । उडोए या हत्यो भमलीमुच्छासु अ निवेसो ।। १५१२ ।। पीरियसतोगयाए संचारा सुहमपायरा देहे । याहिं रोमंचाई अंतो खेलाणिलाईया ॥ १५१३ ॥ आ(भयोलोअपलं घरखू मणुब्य तं दुपारं थिरं फाउं । स्वहिं तयं खिप्पइ संभावओ या सयं चलइ ॥ १५१४ ॥ न कुणा निमेसजुत्तत्युयभोगेण झाण झाइना। एगनिसिं तु पवन्नो झायइ साहू अणिमिसच्छोऽवि ॥१५१५॥ अगणीसो किंदिन य पोहियखोभाइ दीदडको या। आगारेहि अभग्गो उस्सग्गो एवमाईहि ॥ १५१६ ॥ आय प्रपटः श्वास उदासः तं 'न निरंभइति न निरुणद्धि, 'आभिग्गहिओवि' अभिगृह्यत इति अभिग्रहः अभि- प्ररेण निच भाभिमदिकः-कायोत्सर्गस्तदव्यतिरेकात् उत्कर्ताऽप्याभिमहिको भण्यते, असावप्यभिभवकायोत्सर्गकार्य- ·आवश्यक हारिभ. द्रीया ॥७८२॥ इत्थं(६) गाथायुगलं यथा सामायिकाध्ययने व्याख्यातं तथैव द्रष्टव्यमिति, साम्प्रतं 'तस्योत्तरीकरणेने ति सूत्रायययंकायोरस- विवृण्वन्नाह- गर्गाध्य० अतिचार- खंडियचिराहियाणं मूलगुणाणं सउत्तरगुणाणं । उत्तरकरण कीरइ जह सगडरइंगगेहाणं ॥ १५०७ ॥ कायोत्स० पावं छिंदइ जम्हा पायच्छित्तं तु भन्नई तेणं । पाएण पावि चित्तं विसोहए तेण पच्छित्तं ॥ १५०८ ।। व्ये भावे य दुहा सोही सल्लं च इकमि तु । सव्यं पावं कम्मं भामिन्नई जेण संसारे ॥ १५०९॥ व्याख्या-'खण्डितविराधिताना' सण्डिताः-सर्वथा भग्ना विराधिता:-देशतो भग्ना मूलगुणानां-प्राणातिपातादियि- निवृत्तिरूपाणां सह उत्तरगुणः-पिण्डविशुध्ध्यादिभिर्वत इति सोचरगुणास्तेपामुत्तरकरणं क्रियते, आलोचनादिना पुनः संस्करणमित्यर्थः, दृष्टान्तमाह-यथा शकटरथाङ्गगेहानां-गन्त्रीचक्रगृहाणामित्यर्थः, सधा घ शकटानां खण्डितविरापि- तानां अक्षावलकादिनोत्तरकरणं क्रियत इति गाथार्थः ॥ १५०७ ॥ अधुना 'प्रायश्चित्तकरणेने'ति सूत्रावययं व्यापिण्या- सुराह-'पाव' गाहा, व्याख्या-पाप-कर्मोच्यते तत् पापं छिनत्तियस्मात् कारणात् प्राकृतशैल्या 'पायच्छित्तति भण्यते, तेन ॥७८२॥ कारणेन, संस्कृते तु पापं छिनत्तीति पापच्छिदुच्यते, प्रायसो वा चित्तं-जीवं शोधयति-कर्ममलिनं विमलीकरोति तेन कारणेन प्रायश्चित्तमुच्यते, मायो वा-बाहुल्येन चित्र स्वेन स्वरूपेण अस्मिन् सतीति प्रायश्चित्तं, प्रायोमहणं संपरादेरपि तधाविधचित्तसद्भावादिति गाथार्थः ॥१५०८॥ अधुना 'विशोधिकरणे त्यादिसूत्रायययव्याचिल्यासयाऽऽह-'दपेभाये य दुहा सोही' गाहा-द्रव्यतो भावतश्च द्विविधा विशुद्धिः, शल्यं च, 'एकमेकं तु'त्ति एकै शुद्धिरपि द्रव्यभायभेदेन

·आइमकाउस्सग्गे पडिकमणे ताव कार सामइयं । तोकिं करेह पीयं तइअं च पुणोऽवि उस्सग्गे? ॥ १५०२॥
सममामि ठियप्पा उस्सगं करिय तो पडिकमइ । एमेव य समभाचे ठियस्स तइयंतु उस्सग्गे ॥ १५०३ ।।
सज्झायमाणतवओस हेसु उवएसधुइपयाणेसु । संतगुणकित्तणेसु अ न हुंति पुणरुत्तदोसा उ ॥ १५९४ ॥
व्याख्या-'आदिमकायोत्सर्गे' इति प्रथमकायोत्सर्गे कृत्या सामायिकमिति योगः 'पडिकमणे ताव वितियं काउं सामा-
इति योगा, ता किं फरह तइयं च सामाइयं पुणोऽवि उस्सग्गो' यः प्रतिक्रान्तोपरीति गाथार्थः ॥ १५०२ ॥ चालना
पेयम्, अनोप्यते-'समभावंमि' गाहा व्याख्या-इह समभावस्थितस्य भाषमतिक्रमणं भवति नान्यथा, ततश्च सम-
भाव-रागढेपमध्ययतिनि स्थित आत्मा यस्यासी स्थितात्मा, 'उस्सग्गं काउ (करिय) तो पडिफमति' दिवसातिचारपरिज्ञानाय
कायोत्सर्ग त्या गुरोरतिघारं निवेद्य तत्पदत्तप्रायश्चित्तं समभावपूर्वकमेव प्रपद्य ततः प्रतिक्रामति, 'एमेव य समभावे
दिवस तति तु उस्सग्गे' एपमेय प समभाये व्यवस्थितस्य सतश्चारित्रशुद्धिरपि भवतीतिकृत्वा तृतीयं सामायिक कायो-
समें प्रविमान्तोचरकालभाविनि क्रियत इति गाथाः ॥ १५०३ ॥ प्रत्ययस्थानमिदम्-'सम्झायझाण' गाहा व्याख्या नि-
गदसिद्धा, इदानी 'जो मे देवसिओ अइयारो कओ' इत्यादि सूत्रमधो व्याख्यातत्वादनादृत्य 'तस्स मिच्छामि दुक्कडंति
सूवारपवं व्यापिल्यामुराह-
मित्ति मिउमदयरो पत्ति अ दोसाण छायणे होइ। मित्ति य मेराइ ठिओ दुत्ति दुगुंछामि अप्पाणं ॥ १५०५ ॥
फत्ति फट में पापं दत्तिय टेवेमि तं उसमेणं । एसो मिच्छाउपडपयक्खरत्यो समासेणं ॥ १५०६ ॥

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ॥७८१॥ कादौ विपये आलोए देसिएय अतिचारैत्ति अवलोकयेत्-निरीक्षेत दैवसिकानतिचारान्-अविधिप्रत्युपेक्षितामत्युपेक्षिता-५फायोत्स. दीनिति, ततः 'सबे समणाइत्ता' सर्वानतिचारान मुखवखिकाप्रत्युपेक्षणादारभ्य यावत् कायोत्सर्गावस्थानमत्रान्तरे य इति गाध्यक 'समाणइत्ता' समाप्य बुद्ध्यवलोकनेन समाप्ति नीत्वा एतावन्त एत इति, नातः परमतिचारोऽस्ति ततो 'हृदये' चेतसि दोपान- अतिचार- प्रतिपिद्धकरणादिलक्षणान् आलोचनीयानित्यर्थः, स्थापयेदिति गाधार्थः ॥ १४९९ ॥ कृत्वा हृदये दोपान् यथाक्रममिति कायोत्स० प्रतिसेवनानुलोम्येन आलोचनानुलोम्येन च, प्रतिसेवनानुलोम्यं नाम ये यथाऽऽसेविता इति, आलोचनानुलोम्यं तु पूर्व लघव आलोच्यन्ते पश्चाद् गुरव इति, 'जा न ताव पारेति'त्ति यावन्न तावत् पारयति गुरुनमस्कारेण, 'ताव सुदमाणु- पाणुत्ति तावदिति कालावधारणं, सूक्ष्मप्राणापानः, सूक्ष्मोच्छासनिश्वास इत्यर्थः, किं ?-'धम्म सुफंच झाएजा' धर्मध्यान प्रतिक्रमणाध्ययनोक्तस्वरूपं शुक्लं ध्यानं च ध्यायेदिति गाथार्थः ॥ १५०० ॥ एवं- देसिय राइय पक्खिय चाउम्मासे तहेव वरिसे य । इकिके तिनि गमा नायव्या पंचसेएसु ॥ १५०१ ॥ व्याख्या-'देवसिय'त्ति देवसिके प्रतिक्रमणे दिवसेन निवृत्तं देवसिकं, 'राइय'त्ति रात्रिके, 'पक्सिए'त्ति पाक्षिक 'चाउम्मासे'त्ति चातुर्मासिके तथैव 'वरिसि'त्ति तथैव वार्पिके च, वर्षेण निवृत्तं वार्षिक-सांवत्सरिकमिति भावना, एक- कस्मिन् प्रतिक्रमणे दैवसिकादी त्रयो गमा ज्ञातव्याः, पञ्चस्वेतेषु देवसिकादिपु, कथं त्रयो गमाः, सामायिकं कृत्वा ॥७८ कायोत्सर्गकरणं, सामायिकमेव कृत्त्या प्रतिक्रमणं, सामायिकमेव कृत्वा पुनः कायोत्सर्गम् , इह च यस्माद् दिवसादि नार्थ दिवसप्रधानं च तस्माद् दैवसिकमादाविति गाथार्थः ॥ १५०१ ॥ अत्राह चोदकः-

·आइमकाउस्सग्गे पडिकमणे ताय काउ सामइयं । तो किं करेह थीयं तइ च पुणोऽवि उस्सग्गे? ॥ १५०२॥
समभावमि ठियप्पा उस्सग्गं करिय तो पडिकमइ । एमेव य समभावे ठियस्स तइयं तु उस्सग्गे ॥ १५०३ ॥
सज्ञापमाणतवभोसहेसु उपएसधुइपयाणेसु । संतगुणकित्तणेसु अ न हुँति पुणरुत्तदोसा उ ॥१५०४ ॥
व्याख्या-'आदिमकायोत्सर्ग' इति मधमकायोत्सर्गे कृत्या सामायिकमिति योगः 'पडिकमणे ताव वितिय काउं सामा-
इय'ति योगा, ता किं फरह तइयं घ सामाइयं पुणोऽवि उस्सग्गो' यः प्रतिक्रान्तोपरीति गाथार्थः ॥ १५०२ ॥ चालना
पेयम्, अनोप्यते-'समभावंमि' गाहा व्याख्या-इह समभावस्थितस्य भावप्रतिक्रमणं भवति नान्यथा, ततश्च सम-
भाव-रागदपमध्यपसिनि स्थित आत्मा यस्यासी स्थितात्मा, 'उस्सग काउ (करिय) तो पडिक्कमति' दिवसातिचारपरिज्ञानाय
कायोत्सर्ग फत्या गुरोरतिघार निवेद्य तत्प्रदत्तप्रायश्चित्तं समभायपूर्वकमेव प्रपद्य ततः प्रतिकामति, 'एमेव य समभावे
दिवस ततियं तु उस्सग्गे' एपमेय च समभाये व्यवस्थितस्य सतश्चारित्रशुद्धिरपि भवतीतिकृत्वा तृतीयं सामायिकं कायो.
समें प्रतिमान्तोचरफाटभाविनि क्रियत इति गावाः ॥ १५०३ ॥ प्रत्ययस्थानमिदम्-'सज्झायझाण' गाहा व्याख्या नि-
गदसिना, इदानी 'जो मे देवसिमो अइयारो कओ' इत्यादि सूत्रमधो व्याख्यातत्यादनादृत्य 'तस्स मिच्छामि दुफर्ड'ति
स्वायपत्र व्याधिल्पामुराह-
मिति मिउमय एत्ति अ दोसाण छायणे होइ।मित्ति य मेराइ ठिओ दुत्ति दुग्छामि अप्पाणं ॥ १५०५॥
फत्ति फट में पापं रत्तिय देवमि तं उसमेणं । एसो मिच्छाउकडपयक्खरत्यो समासेणं ॥ १५०६ ॥

·आवश्यक हारिभ- द्रीया कायोत्स- गोध्या कायोत्सर्ग प्रयोजन ॥७८०॥ सन् निरेजकायो-निष्पकम्पदेह इति भावना, निरुद्धयाक्मसर:-मौनव्यवस्थितः सन् जानी सुखमेकमना-एकाग्रचित्त, सन् कोऽसौ ?-मुनिः-साधुः, किं ?-देवसिकातिचारं आदिशब्दादात्रिकमह इति गाधार्थः ॥ ततः किमित्याह-यस्मात् कारणात् सम्यग्-अशठभावेन गुरुजनप्रकाशनेन-गुरुजननिवेदनेनेति हृदयं, तुशब्दात् तदादिभष्टप्रायश्चितकरणेन घः शोधयत्यात्मानमसौ, अतिचारमलिनं क्षालयतीत्यर्थः, तञ्चातिचारपरिज्ञानमविकलं कायोत्सर्गव्यवस्थितस्य भवत्यतः कायो- त्सर्गस्थान कार्यमिति, किंच-यमाजिनर्भगवद्भिरयं कायोत्सर्गो भणित-उक्तः, तस्मात् कायोत्सर्गस्थानं कार्यमिति गाथार्थः ॥ १-२॥ यतश्चैवमतः 'काउस्सग्गं मुक्खपहदेसियंति मोक्षपन्धास्तीर्थकर एवं भण्यते तत्प्रदर्शकत्यात्, कारणे कार्योपचारात्, तेन मोक्षपथेन देशितः-उपदिष्टः मोक्षपथदेशितस्तं, 'जाणिऊणं'ति दिवसायतिचारपरिज्ञानो. पायतया विज्ञाय ततो धीराः-साधवः, दिवसातिचारज्ञानार्थमित्युपलक्षणं राज्यतिचारज्ञानार्थमपि, 'ठायति उरसगं'ति तिष्ठन्ति कायोत्सर्गमित्यर्थः, ततश्च कायोत्सर्गस्थानं कार्यगेय, सप्रयोजनत्वात् , तथाविधयावृत्ययदिति गाथार्थः ॥१४९७।। साम्प्रतं यदुकं 'दिवसातिचारज्ञानार्थ'मिति, तत्रौपतो विपयद्वारेण तमतिचारमुपदर्शयन्नाह- 'सयणासणण्णपाणे चेइय जइ सेज काय उच्चारे । समितीभावणगुत्ती वितहायरणमि अइयारो ॥ १४९८ ।। व्याख्या-शयनीयवितथाचरणे सत्यतिचारः, एतदुक्तं भवति-संस्तारकादेरविधिना ग्रहणादी अतिचार इति, 'आसण'ति आसनवितथाचरणे सत्यतिचारः पीठकादेरविधिना ग्रहणादतिचार इति भावना, अण्णपाण'त्ति अन्नपानवितधाचरण सत्यतिचारः अन्नपानस्याविधिना ग्रहणादावतिचार इत्यर्थः, 'चेतिय'त्ति चैत्यवितथाचरणे सत्यतिचारः, चत्यविषयं ·वितथाधरणमविधिना यन्दने अकरणे चेत्यादि, 'जइति यतिपित्तथाचरणे सत्यतिचारः, अतिविपयं च वितथाचरणं यथाहै विनयाधकरणमिति, 'सेजत्ति शय्यावितथाचरणे सत्यतिचार:, शय्या वसतिरुच्यते, तद्विपयं वितथाचरणमविधिना प्रमार्जनादी रुयादिसंसकायां या यसत इत्यादि, 'काय' इति कायिकवितथाचरणे सत्यतिचारः, वितधाचरणं चास्थण्डिले कायिक व्युत्यजतः स्थण्डिले वाऽप्रत्युपेक्षितादावित्यादि, 'उच्चारे'त्ति उच्चारवितथाचरणे सत्यतिचारः उच्चार:-पुरी भण्यते विवयापरणं चतविपयं यथा कायिकायां, 'समिति'चि समितिवितथाचरणे सत्यतिचारः, समितयश्चेर्यासमिति- प्रमुखाः पय यथा प्रतिक्रमणे, विवधाचरणं घासामविधिनाऽऽसेवनेऽनासेवने चेत्यादि, 'भावनेति भावनावितथाचरणे सत्यतिधारः, भावनाधानित्यत्यादिगोचरा द्वादश, तथा चोक्तम्-'भावयितव्यमनित्यत्वमशरणत्वं तथैकतान्यत्वे। अशुचित्वं संसारः फर्माधवसंघरविधिश्च ॥ १ ॥ निर्जरणलोकविस्तरधर्मस्वाख्याततत्त्वचिन्ताश्च । बोधेः सुदुर्लभत्वं च भावना द्वादश विशुद्धाः ॥ २॥" अधया पश्चविंशतिभावना यथा प्रतिक्रमणे, वितथाचरणं चासामविधिसेवनेनेत्यादि, 'गुत्ति'ति गुप्ति- विठधाचरणे सत्यतिचारः, तत्र मनोगुप्तिप्रमुखास्तिस्रो गुप्तयः यथा प्रतिक्रमणे, वितधाचरणमपि गुप्तिविषयं यथा समिति- प्पिति गाधाः ॥१४९८॥इत्यं सामान्येन विषयद्वारेणातिचारमभिधायाधुना कायोत्सर्गगतस्य मुनेः क्रियामभिषित्सुराह- गोसमुदणंतगाई आलोए देसिए य अइयारे । सव्वे समाणइत्ता हियए दोसे उविजाहि ॥ १४९९ ॥ फाउं हिभए दोसे सहम जा न ताव पारेइ । ताय सुहुमाणुपाणू धम्मं सुकं च झाइजा ॥ १५०० ।। गोषः प्रत्यूपो.भण्यते, 'मुदणंतर्ग' मुखपत्रिका आदिशब्दाच्छेपोपकरणग्रहः, ततश्चैतदुक्तं भवति-गोपादारभ्य मुखवस्त्रि- ·आवश्यक हारिभ- द्रीया समायोत्स- गर्गाभ्यः कायोत्सर्ग. प्रयोजन ॥७८०॥ सन् निरेजकायो-निष्पकम्पदेह इति भावना, निरुद्धवाक्यसरः-मौनव्यवस्थितः सन् जानीते मुखमेकमना-एकामचित्त, सन् कोऽसौ १-मुनिः-साधुः, किं ?-देवसिकातिचारं आदिशब्दादात्रिकग्रह इति गाधार्थः ॥ ततः किमित्याह-यस्माद कारणात् सम्यग-अशठभावन गुरुजनप्रकाशनेन-गुरुजननिवेदनेनेति हृदयं, तुशब्दात् तदादिअष्टमायश्चित्तकरणेन पा शोधयत्यात्मानमसौ, अतिचारमलिनं क्षालयतीत्यर्थः, तच्चातिचारपरिज्ञानमविकलं कायोत्सर्गव्यवस्थितस्य भवत्यतः कायो- त्सर्गस्थान कार्यमिति, किंच-यस्माजिनर्भगवद्भिरयं कायोत्सर्गो भणित-उक्तः, तस्मात् कायोत्सर्गस्थानं कार्यमिति गाथार्थः ॥ १-२॥ यतश्चैवमतः 'काउस्सर्ग मुक्खपहदेसियंति मोक्षपन्धास्तीर्थकर एवं भण्यते तत्मदर्शकत्वात् , कारणे कार्योपचारात् , तेन मोक्षपथेन देशितः-उपदिष्टः मोक्षपधदेशितस्तं, 'जाणिज'ति दिवसायतिचारपरिज्ञानो. पायतया विज्ञाय ततो धीराः-साधवः, दिवसातिचारज्ञानार्थमित्युपलक्षणं राज्यतिचारज्ञानार्थमपि, 'ठायति उरसगं'ति तिष्ठन्ति कायोत्सर्गमित्यर्थः, ततश्च कायोत्सर्गस्थानं कार्यगेव, सप्रयोजनत्वात् , तथाविधययावृत्यवदिति गायाः ॥१४९७।। साम्प्रतं यदुक्तं 'दिवसातिचारज्ञानार्थ'मिति, तत्रीघतो विषयद्वारेण तमतिचारमुपदर्शयन्नाह- सयणासणपणपाणे चेइय जइ सेज काय उचारे । समितीभावणगुत्ती वितहायरणमि अइयारो ॥१४९८ ।। व्याख्या-शयनीयवितथाचरणे सत्यतिचारः, एतदुक्तं भवति-संस्तारकादेरविधिना ग्रहणादी अतिचार इति, आसगति आसनवितथाचरणे सत्यतिचारः पीठकादेरविधिना ग्रहणादतिचार इति भावना, 'जपणपाण'त्ति अन्नपानविवधाचरणे सत्यतिचारः अन्नपानस्याविधिना ग्रहणादायतिचार इत्यर्थः, 'बेतिय'त्ति चैत्यवितथाचरणे सत्यतिचारः, अत्यविषय 11७८०॥

·मम कायोत्सर्गः, कियन्तं कालं यावदित्याह-'जाव अरहताणं भगवंताणं नमोकारेणंन पारेमि' यावदर्हतां भगवतां नमस्का- रेण न पारयामि, यावदिति कालायधारणं, अशोकाद्यष्टमहामातिहार्यादिरूपां पूजामईन्तीत्यर्हन्तस्तैपामर्हता भगः-ऐश्व- पादिलक्षणः स विद्यते येषां ते भगपन्तस्तेषां भगयता सम्बन्धिना नमस्कारेण 'नमो अरहताण' इत्यनेन न पारयामि- पारं गच्छामि, तायत् किमित्याह-ताप कार्य ठाणेणं मोणेणं झाणेणं अप्पाणं वोसिरामिति तावच्छन्देन कालनिर्देश- माद, कार्य-ददं स्थानेन-उर्धस्थानेन तथा मौनेन-बागनिरोधलक्षणेन, तथा ध्यानेन शुभेन, 'अप्पाणति माकृतशैल्या आत्मीयं, अन्ये न पठन्त्येवेनमालापकं, व्युत्सृजामि-परित्यजामि, इयमत्र भावना-कायं स्थानमौनध्यानक्रियाव्यतिरेकेण मियान्तराभ्यासद्वारेण व्युत्सृजामि, नमस्कारपाठं यावत् प्रलम्वभुजो निरुद्धवाक्प्रसरः प्रशस्तध्यानानुगतस्तिष्ठामीति, तथाच कायोत्सर्गपरिसमाप्ती नमस्कारमपठतस्तद्भग एव द्रष्टव्य इत्येप तावत् समासार्थः, अवयवार्थं तु भाष्यकारो पक्षपति, तत्रेच्चामि स्थातुं कायोत्सर्गमित्याचं सूत्रायययमधिकृत्याह-कायोत्सर्गस्थानं न कार्य, प्रयोजनरहितत्वात् , तपाविधपर्यटनयदिति, अत्रोच्यते, प्रयोजनरहितत्वमसिद्ध, यतः- फाउस्सगंमि ठिो निरंयकाओ निम्वइपसरो। जाणइ सुहमेगमणो मुणि देवसियाइअइयारं॥ १॥ (प्र०) परिजाणिझणय जो संमं गुरुजणपगासणेणंतु।सोहेइ अप्पगं सो जम्हा य जिणेहिं सो भणिओ॥२॥(प्र०) फाउत्सन्गं मुक्खपरदेसिपं जाणिऊण तो धीरा । दिवसाइयारजाणणद्वयाह ठायंति उस्सरगं ॥ १४९७ ॥ च्याल्यावह घ सम्बद्धगाधाद्वयमन्यकर्तृक तथापि सोपयोगमितिकृत्वा व्याख्यायते, कायोत्सर्गे उक्तस्वरूपे स्थितः ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायोत्स गर्गाध्यम न्यत्रो सित. ॥७७९॥ मित्यर्थः तस्याः करणं तेन हेतुभूतेन, विशुद्धिकरणं च विशल्यकरणद्वारेण भवत्यत आह-'विसल्लीकरणेणं' विगतानि शल्यानि-मायादीनि यस्यासौ विशल्यस्तस्य करणं विशल्यकरणं तेन हेतुभूतेन, 'पावाणं कम्माणं णिग्घायणहाए मामि काउस्सगं' पापानां संसारनिवन्धनानां कर्मणां-ज्ञानावरणीयादीनां निर्घातार्थ-निर्यातननिमित्तं व्यापत्तिनिमित्तमित्यर्थः, किं-तिष्ठामि कायोत्सर्ग' कायस्योत्सर्ग:-कायपरित्याग इत्यर्थः तं, एतदुक्तं भवति-अनेकार्थत्वाद् धातूनां तिष्ठामीति- करोमि कायोत्सर्ग, व्यापारवतः कायस्य परित्यागमिति भावना,- किं सर्वथा ? नेत्याह-'भन्नत्थूससिएण'ति अन्यत्रोह- सितेन, उच्छृसितं मुक्ता योऽन्यो व्यापारस्तेन व्यापारवत इत्यर्थः, एवं सर्वत्र भावनीयं, तत्रो प्रवलं याश्वसितमुच्छृसितं तेन, नीससिएण'ति अधःश्वसितं निःश्वसितं तेन निःश्वसितेन, 'खासिएण'ति कासितं प्रतोतं, 'छोएणीति चतं प्रतीतमेव तेन. तदपि, जंभाइएणं'ति जृम्भितेन, विवृतवदनस्य प्रवलपवननिर्गमो जम्भितमुच्यते, उडुएणं'ति उद्गारितं प्रतीतं, पायनिसग्गे. णं'ति अपानेन पवननिर्गमो वातनिसर्गोभण्यते तेन, भमलीए'त्तिभ्रमल्या,इयमाकस्मिकी शरीरभ्रमिलक्षणा प्रतीतैव'पित्तसं. मूर्छया' पित्तमूर्छयापि, पित्तपावल्यात् मनायमूर्छा भवति, 'सुहुमेहिं अंगसंचालेहि' सूक्ष्मैरङ्गसधारलक्ष्यालक्ष्यर्गावपि- चलनप्रकारैरोमोद्गमादिभिः, 'सुहुमेहिं खेलसंचालेहि सूक्ष्मः खेलसञ्चारयस्मात् सयोगिवीर्यसन्यतया ते सत्यन्तर्भयन्ति 'सुहुमेहिं दिहिसंचालहिं' सूक्ष्मैदृष्टिसञ्चारैः-निमेपादिभिः, 'एवमाइएहिं आगारेहिं अभग्गो अविराहिमओ होज में काउस्सागो' एवमादिभिरित्यादिशब्दं वक्ष्यामः, आक्रियन्त इत्याकारा आगृह्यन्त इति भावना, सर्वथा कायोत्सर्गापवादप्रकारा इत्यर्थः, तैराकारैविद्यमानैरपि न भग्नोऽभन्नः, भन्नःसर्वथा नाशितः, न विराधितोऽपिराधित्तो, विराधितो देशभन्नोऽभिधीयते, भयेत् 10७ ·मम कायोत्सर्गः, कियन्तं कालं यावदित्याह-जाव अरहताणं भगवंताणं नमोकारेणंन पारेमि' यावदर्हतां भगवतां नमस्का- रेण न पारयामि, यावदिति कालावधारणं, अशोकायष्टमहापातिहार्यादिरूपां पूजामहन्तीत्यर्हन्तस्तेपामर्हता भगः-ऐश्व- यादिलक्षणः स विद्यते येषां ते भगवन्तस्तेपां भगवतां सम्बन्धिना नमस्कारेण 'नमो अरहताण'इत्यनेन न पारयामि-न पारं गच्छामि, तायत् किमित्याह-'ताय कायं ठाणेणं मोणेणं झाणेणं अप्पाणं वोसिरामिति तावच्छन्देन कालनिर्देश- माह, कायं-देहं स्थानेन-द्मस्थानेन तथा मौनेन-धागनिरोधलक्षणेन, तथा ध्यानेन शुभेन, 'अप्पाणंति प्राकृतशैल्या आत्मीयं, अन्ये न पठन्त्येचैनमालाप, व्युत्सृजामि-परित्यजामि, इयमत्र भावना-कायं स्थानमौनध्यानक्रियाव्यतिरेकेण मियान्तराभ्यासद्वारेण व्युत्सृजामि, नमस्कारपाठं यावत् प्रलम्बभुजो निरुद्धवाक्प्रसरः प्रशस्तध्यानानुगतस्तिष्ठामीति, तपाय कायोत्सर्गपरिसमाप्ती नमस्कारमपठतस्तद्भङ्ग एव द्रष्टव्य इत्येप तावत् समासार्थः, अवयवार्थ तु भाष्यकारो पक्ष्यति, तत्रेच्चामि स्थातुं कायोत्सर्गमित्याचं सूत्रावयवमधिकृत्याह-कायोत्सर्गस्थानं न कार्य, प्रयोजनरहितत्वात् , वधाविधपर्यटनपदिति, अनोच्यते, प्रयोजनरहितत्वमसिद्धं, यतः- फाउस्सगंमि ठिओ निरयकाओ निरुद्धवइपसरो । जाणइ सुहमेगमणो मुणि देवसियाइअइयारं॥ १ ॥ (प्र०) परिजाणिजणय जो संमं गुरुजणपगासणेणंतु।सोहेइ अप्पगं सो जम्हा य जिणेहिं सो भणिओ॥२॥(प्र०) फास्सगं मुक्खपरदेसियं जाणिऊण तो धीरा । दिवसाइयारजाणणयाइ ठायंति उस्सरगं ॥ १४९७ ।। व्याख्या-दह घ सम्बद्धगाधाद्वयमन्यकर्तृकं तथापि सोपयोगमितिकृत्वा व्याख्यायते, कायोत्सर्गे उक्तस्वरूपे स्थितः ·, आवश्यक- हारिभ- द्रीया गायक छामि ई व्यार ॥७७८॥ अत्रान्तरे अध्ययनशब्दार्थों निरूपणीयः, सचान्यत्र न्यक्षेण निरूपितत्वान्नेहाधिकृतः, गतो नामनिप्पन्नो निक्षेपः, साम्प्रतं सूत्रालापकनिप्पन्नस्य निक्षेपस्यावसरः, स च सूत्रे सति भवति, सूत्रं च सूत्रानुगम इत्यादिप्रपञ्चो वक्तव्यः यावत् तचंद सूत्रं-'करेमि भंते ! सामाइयमित्यादि यावत् अप्पाणं वोसिरामि' अस्य संहितादिलक्षणा व्याख्या यथा सामायिकाध्ययने तथा मन्तव्या पुनरभिधाने च प्रयोजनं वक्ष्यामः, इदमपरं सूत्रं- इच्छामि ठाइङ काउस्सग्गं जो मे देवसिओ अइआरो कओ फाइओ चाइओ माणसिओ उस्सुत्तो उम्मग्गो अकप्पो अकरणिनो दुज्झाओ दुब्धिचिंतिओ अणायारो अणिच्छिअभ्यो असमणपाउग्गो नाणे दसणे चरित्ते सुए सामाइए तिण्हं गुत्तीणं चउण्हं कसायाणं पंचण्हं महव्ययाणं छण्हं जीवनिकायाणं सत्तण्हं पिंडेसणाणं अहण्हं पवयणमाऊणं नवण्हं यंभचेरगुत्तीणं दसविहे समणधम्मे समणाणं जोगाणं जं खंडिअं जं विराहि तस्स मिच्छामि दुफडं ॥ (सूत्रम् ) अस्य व्याख्या-तल्लक्षणं चेदं-संहितेत्यादि, तन इच्छामि स्थातुं कायोत्सर्ग यो में देवसिकोऽतिचारः कृत इत्यादि संहिता, पदानि तु इच्छामि स्थातुं कायोत्सर्ग मया देवसिकोऽतिचारः कृत इत्यादीनि, पदार्थस्तु 'इपु इच्छायामित्यस्यो- त्तमपुरुषस्यैकवचनान्तस्य 'इपुगमिप्यमां छ' इति (पा०७-३-७७) छत्वे इच्छामि भवति, इच्छामि-अभिटपामि स्थातुमिति 'ठा गतिनिवृत्तौ' इत्यस्य तुम्प्रत्ययान्तस्य स्थातुमिति भवति, 'कायोत्सर्ग'मिति 'चिज् चयने' अस्य पमन्तस्य 'निवासस- मिति(चिति)शरीरोपसमाधानेप्यादेश्च क इति (पा० ३-३-४१) चीयते इति कायः देह इत्यर्थः 'सूज विसर्गे' इत्यस्य उत्पूर्वस्य ·पनि उत्सर्ग इति भवति, शेषपदार्थो यथा प्रतिकमणे तथैव, पदविग्रहस्तु यानि समासभाञ्जि पदानि तेपामेव भवति नान्येपामिति, तत्र इच्छामि स्थातुं, के-कायोत्सर्ग-कायस्योत्सर्गः कायोत्सर्गः तमिति, शेषपदविग्रहो यथा प्रति क्रमणे, एवं चालना प्रत्ययस्थानं च यथासम्भवमुपरिष्टाद् वक्ष्यामः । तधेदमन्यत्तु सूत्र- तस्ससरीकरणेणं पायच्छित्तकरणेणं विसोहीकरणेणं विसहीकरणेणं पायाणं कम्माणं निग्घायणहाए ठामि काउस्सगं अन्नत्य ऊससिएणं नीससिएणं खासिएणं छीएणं जंभाइएणं उडुएणं वायनिसग्गेणं भमलिए पित्तमुच्याए सुल्तुमहिं अंगसंचालहिं सुमेहिं खेलसंचालेहि सुहुमेहिं दिहिसंचालहिं एवमाइएहिं आगारहिं अभन्गो अधिराहिओ हुन्जमे फाउस्सग्गो जाव अरिहंताणं भगवंताणं नमुकारेणं न पारेमि ताव कायं ठाणेणं मोणेणं झाणेणं अप्पाणं योसिरामि ॥ (सूत्रम्) | अस्प व्याख्या-तस्योत्तरीकरणेन"तस्येति तस्य-अनन्तरं प्रस्तुतस्य श्रामण्ययोगसङ्घातस्य कश्चित् प्रमादात् खण्डि- तस्य पिराधितस्य योत्तरीकरणेन हेतुभूतेन 'ठामि काउस्सग्ग'मिति योगः, तत्रोत्तरकरणं पुनः संस्कारद्वारेणोपरिकरण- मुच्यते, उचरं च तत् करणं च इत्युत्तरकरणं अनुत्तरमुत्तरं क्रियत इत्युत्तरीकरणं, कृतिः-करणमिति, तच्च प्रायश्चित्तद्वारेण भवति मत आह-'पायच्छित्तकरणेणं' प्रायश्चिचशब्दार्थ वक्ष्यामः तस्य करणं प्रायश्चिचकरणं तेन, अथवा सामायिकादीनि प्रतिक्रमणावसानानि विशुद्धी कर्तव्यायां मूटकरणं, इदं पुनरुत्तरकरणमतस्तेनोत्तरकरणेन-प्रायश्चित्तकरणेनेति, क्रिया पूर्व- यद, मारधिचरणं चविशुद्धिद्वारेण भवत्यत आह-विसोहीकरणेण विशोधनं विशुद्धिः अपराधमलिनस्यात्मनःप्रक्षालन- ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया |गाध्य० छामि 5 व्यार ॥७७८॥ अत्रान्तरे अध्ययनशब्दार्थों निरूपणीयः, सचान्यत्र न्यक्षेण निरूपितत्वान्नेहाधिकृतः, गतो नामनिप्पलो निक्षेपः, साम्मतं सूत्रालापकनिष्पन्नस्य निक्षेपस्यावसरः, स च सूत्रे सति भवति, सूत्रं च सूत्रानुगम इत्यादिप्रपश्यो यसच्या यावत् तदं सूत्र-'करेमि भंते ! सामाइयमित्यादि यावत् अप्पाणं वोसिरामि' अस्य संहितादिलक्षणा व्याख्या यथा सामायिकाध्ययने तथा मन्तव्या पुनरभिधाने च प्रयोजनं वक्ष्यामः, इदमपरं सूत्र- इच्छामि ठाइउं काउस्सग्गं जो मे देवसिओ अइआरो फओ काइओ पाइओ माणसिओ उस्सुत्तो उम्मग्गो अफप्पो अकरणिज्जो दुज्झाओ दुब्विचिंतिओ अणायारो अणिच्छिअव्यो असमणपाउगो नाणे दसणे चरित्ते सुए सामाइए तिण्हं गुत्तीणं चउण्हं कसायाणं पंचण्हं महव्ययाणं घण्हं जीवनिकापाणं सत्तण्हं पिंडेसणाणं अहण्हं पवयणमाऊणं नवण्हं यंभचेरगुत्तीणं दसविहे समणधम्मे समणाणं जोगाणं जसंहि जं विराहिअं तस्स मिच्छामि दुफडं ॥ (सूत्रम् ) अस्य व्याख्या-तलक्षणं चेदं-संहितेत्यादि, तत्र इच्छामि स्थातुं कायोत्सर्ग यो मे देवसिकोऽतिचारः कृत इत्यादि संहिता, पदानि तु इच्छामि स्थातुं कायोत्सर्ग मया दैवसिकोऽतिचारः कृत इत्यादीनि, पदार्थस्तु 'इषु इच्छाया'मित्यस्यो- समपुरुषस्यैकवचनान्तस्य 'इपुगमिप्यमां छ' इति (पा०७-३-७७) छत्वे इच्छामि भवति, इच्छामि-अभिलपामि स्थातुमिति 'टा गतिनिवृत्तौ' इत्यस्य तुम्प्रत्ययान्तस्य स्थातुमिति भवति, कायोत्सर्ग'मिति 'चिञ् चयने' अस्य घनन्तस्य 'निवासस- मिति(चिति)शरीरोपसमाधानेप्वादेव क इति (पा०३-३-४१) चीयते इति कायः देह इत्यर्थः 'एज विसर्गे' इत्यस्य उत्पूर्वस्य ·पनि उत्सर्ग इति भवति, शेषपदार्थो यथा प्रतिकमणे तथैव, पदविग्रहस्तु यानि समासभाजि पदानि तेपामेव भवति नान्येपामिति, तत्र इच्छामि स्थातुं, कं १-कायोत्सर्ग-कायस्योत्सर्गः कायोत्सर्गः तमिति, शेपपदविग्रहो यथा प्रति क्रमणे, एवं चालना प्रत्ययस्थानं च यथासम्भवमुपरिष्टाद् वक्ष्यामः । तथेदमन्यत्तु सूत्र- तस्मुरारीकरणेणं पापच्छित्तकरणेणं विसोहीकरणेणं विसल्लीकरणेणं पावाणं कम्माणं निग्घायणहाए ठामि काउस्सग्गं अन्नत्य ऊससिएणं नीससिएणं खासिएणं छीए जंभाइएणं उडुएणं वायनिसग्गेणं भमलिए पित्तमुच्छाए सुहमेहिं अंगसंचालेदि सुटुमेहिं खेलसंचालहिं सुहुमेहिं दिहिसंचालहिं एवमाइएहिं आगारेहिं अभन्गो अधिराहिमो हुन्न मे काउस्सग्गो जाव अरिहंताणं भगवंतागं नमुकारेणं न पारेमि ताप कायं ठाणेणं मोणेणं झाणेणं अप्पाणं पोसिरामि ॥ (सूत्रम्)॥ भस्य व्याख्या-'तस्योत्तरीकरणेन तस्येति तस्य-अनन्तरं प्रस्तुतस्य श्रामण्ययोगसङ्घातस्य कश्चित्प्रमादात् खण्डि- तस्प पिराधितस्य योत्तरीकरणेन हेतुभूतेन 'ठामि काउस्तग'मिप्ति योगः, तत्रोत्तरकरणं पुनः संस्कारद्वारेणोपरिकरण- मुष्यठे, उचरं च तत् फरणं घ इत्युत्तरकरणं अनुचरमुत्तरं क्रियत इत्युत्तरीकरण, कृतिः करणमिति, तच्च प्रायश्चित्तद्वारेण भवति भव आह-पापच्छितफरणेणं मायश्चित्तशब्दार्थ वक्ष्यामः तस्य करणं प्रायश्चित्तकरणं तेन, अथवा सामायिकादीनि प्रतिफमणायसानानि विशुद्धी कर्चच्यायां मूलकरणं, इदं पुनरुत्तरकरणमतस्तेनोचरकरणेन-प्रायश्चित्तकरणेनेति, क्रिया पूर्व- पत्, मायधिवकरणं अविशुद्धिद्वारेण भवत्यत आह-'चिसोहीकरणेणं विशोधनं विशुद्धिः अपराधमलिनस्यात्मनामशालन- ..

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायोस गांध्या छामिठा ध्यान ॥७७८॥ अत्रान्तरे अध्ययनशब्दार्थों निरूपणीयः, स चान्यत्र न्यक्षेण निरूपितत्यान्नेहाधिकृतः, गतो नामनिप्पन्नो निक्षेपः, साम्प्रतं सूत्रालापकनिष्पन्नस्य निक्षेपस्यावसरः, स च सूत्रे सति भवति, सूत्रं च सूत्रानुगम इत्यादिप्रपन्यो वकन्यः यावत् तदं सूत्र-करेमि भंते ! सामाइयमित्यादि यावत् अप्पाणं योसिरामि' अस्य संहितादिलक्षणा व्याख्या यथा सामायिकाध्ययने तथा मन्तच्या पुनरभिधाने च प्रयोजनं वक्ष्यामः, इदमपरं सूत्र- इच्छामि ठाइउं काउस्सग्गं जो मे देवसिओ अइआरो को फाइओ वाइओ माणसिओ उस्मुत्तो उम्मग्गो अकप्पो अकरणिज्जो दुज्झाओ दुधिचिंतिओ अणायारो अणिच्छिचो असमणपाउग्गो नाणे दसणे चरित्ते सुए सामाइए तिण्हं गुत्तीणं चरण्हं कसायाणं पंचण्हं महव्ययाणं छहं जीवनिकायाणं सत्तण्हं पिंडेसणाणं अहण्हं पवयणमाऊणं नवण्हं बंभचेरगुत्तीर्ण दसविहे समणधम्मे समणाणं जोगाणं जं खंडिअं जं विराहि तस्स मिच्छामि दुफडं ॥ (सूत्रम् ) अस्य व्याख्या-तल्लक्षणं चेदं-संहितेत्यादि, तत्र इच्छामि स्थातुं कायोत्सर्ग यो मे देवसिकोऽतिचारः कृत इत्यादि संहिता, पदानि तु इच्छामि स्थातुं कायोत्सर्ग मया देवसिकोऽतिचारः कृत इत्यादीनि, पदार्थस्तु 'इपु इच्छायामित्यस्यो- त्तमपुरुषस्यैकवचनान्तस्य 'इपुगमिष्यमा छ' इति (पा०७-३-७७) छत्ये इच्छामि भवति, इच्छामि-अभिलपामि स्थातुमिति 'टा गतिनिवृत्तौ' इत्यस्य तुम्प्रत्ययान्तस्य स्थातुमिति भवति, 'कायोत्सर्ग'मिति 'चिञ् चयने अस्य पनन्तस्य 'निवासस- मिति(चिति)शरीरोपसमाधानेप्यादेश्च क इति (पा०३-३-४१) चीयते इति कायः देह इत्यर्थः 'सृज विसर्गे' इत्यस्य उत्पूर्वस्य ·अखरो वा' यथा खदिरो भवति गुम एच, दुमस्तु खदिरः अखदिरो वा-धवादित्ययं गाथार्थः ॥ १४८८ ॥ अन्ये पु. नरिदं गायाद्वयमतिकान्तगाधावयवाक्षेपद्वारेणान्यथा व्याचक्षते, यदुक्तं 'चित्तं चिय तं न तं झाणंती' त्येतदसत्, कथं !, यदि ते 'चित्तं झाणं एवं झाणमवि चिचमायने सामान्येन 'तेन र चित्तं झाणं' किमुच्यते 'चित्तं चित्तं न झाणीति 'अह नेयं शाणमन्नं ते' चित्तात्, अन्न पाठान्तरेणोत्तरगाथा 'नियमा चित्तं झाणं झाणं चित्तं न यावि भइयवं' यतोऽव्यक्तादि- चित्रं न ध्यानमिति, 'जह खदिरो' इत्यादि निदर्शनं पूर्व, अलं प्रसङ्गेन, प्रकृतं प्रस्तुमः, प्रकृतश्च द्वितीयः उच्छिताभि- धानः कायोत्सर्गभेद इति, स च व्याख्यात एव, नवरं तत्र ध्यानचतुष्टयाध्यायी लेश्यापरिगतो वेदितव्य इति, अथेदानी तृतीयः कायोत्सर्गभेदः प्रतिपाद्यते-निगदसिद्धव, अधुना चतुर्धः कायोत्सर्गभेदः प्रदश्यते तत्रेयं गाथा-निगदसिद्धैव, नवरं कारणिक एव ग्लानस्थविरादिपिण्णकारी वेदितव्यः, यक्ष्यते च-'अतरंतो उ' इत्यादि, अधुना पञ्चमः कायोत्स- नभेदः प्रदर्यते, तत्रेयं गाथा-निगदसिद्धा, नवरं प्रकरणान्निपण्णः स धर्मादीनि न ध्यायतीत्यवगन्तव्यम्, अधुना पठः फायोत्सर्गभेदः प्रदीते, तत्रेयं गाधा--निगदसिद्धा, अधुना सप्तमः कायोत्सर्गभेदः प्रतिपाद्यते, इह च-निगदसिद्धा, नवरं कारणिक एय ग्लानस्थविरादिर्यो निपप्णोऽपि कर्तुमसमर्थःस निप(च)ण्णकारी गृह्यते, साम्प्रतमप्टमः कायोत्सर्गभेदःप्रदर्यते, निगदसिद्धा, इहापि चमकरणाग्निप(व)ण्णः,स चधर्मादीनिनध्यायतीत्यवगन्तव्यम् ,अधुना नवमः कायोत्सर्गभेदःप्रदर्यते, इद च-'अहं रुदं घ दुवै गाहा निगदसिद्धा। अतरतो' गाहा निगदसिद्धव, नवरं 'कारणियसहूविय निसण्णो'त्ति यो हि गुरुवावृत्यादिना व्यापूतः कारणिकः स समर्थोऽपि निपण्णः करोतीति ॥१४९५-१४९६॥ इत्थं तावत् कायोत्सर्ग उक्तः, ·५कायोत्स ध्याउ त्यतादि. त्सर्गभेदा आवश्यक- हारिभ- द्रीया काः कायो তত त्रिविधे ध्याने सति पूर्व यदुक्तं चित्तस्यैकाग्रता भवति ध्यानं 'अन्तोमुहुत्तकालं चित्तस्सेगग्गया भवति झाणं'ति वचनात् चशब्दाद्यञ्च तदूर्ध्वमुक्त-भंगियसुयं गुणंतो वट्टइ तिविहेवि झाणंमि' तदेतत् परस्परविरुद्धं कथयतस्खिविधे ध्याने सति आपन्नमनेकविपयं ध्यानमिति, तथा च मनसा किश्चिद्ध्यायति वाचाऽभिधत्ते कायेन क्रियां करोतीति अनेकाग्रता, आचार्य इदमनादृत्य सामान्येनैकाग्रं चित्तं हृदि कृत्वा काकाऽऽह-'चित्तं चिय तं न तं झाणं' यदनेकामं तञ्चित्तमेव न ध्यानमिति गाथार्थः ॥१४८५॥ आह-उक्तन्यायादनेकाग्रं त्रिविधं ध्यानं तस्य तर्हि ध्यानत्वानुपपत्तिः, न, अभिप्रायापरि- ज्ञानात्, तथाहि-आ०-'मणसहिएण' मनःसहितेनैव. कायेन करोति, यदिति सम्बध्यते, उपयुक्तो यत् करोतीत्यर्थः, वाचा भापते यच्च मनःसहितया, तदेव भावकरणं वर्तते, भावकरणं च ध्यानं, मनोरहितं तु द्रव्यकरणं भवति, ततश्च- तदुक्तं भवति-इहानेकाग्रतैव नास्ति सर्वेषामेव मनःप्रभृतीनामेकविषयत्वात् , तथाहि-स यत् मनसा ध्यायति तदेव वाचाऽभिधत्ते तत्रैव च कायक्रियेति गाथार्थः ॥१४८६॥ इत्थं प्रतिपादिते सत्यपरस्त्याह-'जइ ते चित्तं झाणं'यदि ते-तय चित्तं ध्यानं 'अन्तोमुत्तकालं चित्तरसेगग्गया हवइ झाणं ति वचनात्, एवं ध्यानमपि चित्तमापन्नं, ततश्च कायिकवाचिक- ध्यानासम्भव इत्यभिप्रायः, तेन किल चित्तमेव ध्यानं नान्यदिति हृदयं, अथ नैवमिप्यते-मा भूत्, कायिकवाधिक ध्याने न भविष्यत इति, इत्थं तर्हि ध्यानमन्यत्ते-तव चित्तादिति गम्यते, यस्मान्नावश्यं ध्यानं चित्तमिति गाथार्थः॥१४८७॥भत्र चाचार्य आह-अभ्युपगमाददोपः, तथाहि-'नियमा चित्तं झाणं' नियमात्-नियमेन उकलक्षणं चित्तं ध्यानमेव, 'झाणं पित्तं न यावि भइयवं' ध्यानंतु चित्तं न चाप्येवं भक्तव्यं-विकल्पनीयं, अत्रैवार्थे दृष्टान्तमाह-जह खइरो होइ दुमो दुमो य खहरो | 1950 , ·शुभं ध्यायति ध्यान नाशुभमिति गाथार्थः ॥ १४८१ ॥ किंच-'अचिरोववन्नगाणं' 'न चिरोपपन्नका अचिरोपपन्नकाः तेषामचिरोपपन्न कानामचिरजातानामित्यर्थः, मूपिछताव्यक्तमत्तसुप्तानां-मूच्छितानामभिघातादिना अव्यक्तानाम्-अव्यक्त- चैतसां मत्तानां मदिरादिना सुतानां निद्रया, इहाव्यकानामिति यदुक्तं तत्राव्यक्तचेतसः अव्यक्ताः, तत् पुनरव्यक्त कीगित्याह-'ओहाडियमपञ्च होइ पारण चित्तं तु' 'ओहाडिय'न्ति स्थगितं विपादिना तिरस्कृतस्वभावं अव्यक्त घ- अन्य फमेव पशब्दोऽयधारणे भवति प्रायश्चित्तमपि, प्रायोग्रहणादन्यथाऽपि सम्भवमाहेति गाधार्थः ॥ १४८२ ॥ स्यादे- तत्-एयंभूतस्यापि घेतसो ध्यानताऽस्तु को विरोध इति ?, अत्रोच्यते, नैतदेवं, यस्मात्-आलम्बने लग्नं २ गाढमाल- म्पने लग्नं २ एकालम्पने स्थिरतया व्यवस्थितमित्यर्थः, चित्त-अन्तःकरणं उक्त-भणितं, निरेजन-निष्पकम्प ध्यान, यतशयमतः शेपं-पदस्मादन्यत् तन्न भवति ध्यानं, किंभूतं ?-'मदुयमवत्तं भमन्तं वा' मृदु-भावनायामकठोरं अव्यक्तं पूर्योधमन्या-अनयस्थितं येति गाधार्थः॥१४८३॥ आह-यदि मृयादि चित्तं ध्यानं न भवति वस्तुतः अव्यक्तत्वात् तत् कधमस्य पधादपि ब्यकतेति !, अत्रोच्यते-'उम्हासेसोवि'उप्मावशेषो मनागपि उष्णमात्र इत्यर्थः, शिखी-अग्निर्भूत्या सम्पन्धनः-पातकासादिः सन् पुनर्गठति, इय' एवं अव्यकं चित्तं मदिरादिसम्पर्कादिना भूत्या व्यक्तं पुनर्भवत्यग्निवदिति गाथार्थः ।। १४८४ ।। इत्थं प्रासनिकं कियदप्युफ, अधुना प्रक्रान्तवस्तुशुद्धिः क्रियते, किंच प्रक्रान्ती, कायिकादि त्रिविधं ध्यान, यत उफ-भंगियसुयं गुणतो यहइ तिविहेऽपि झाणंमि' इत्यादि, एवं च व्यवस्थिते 'अन्तोमुहुत्तकालं चित्तस्सेग- ग्गया भवति झाणं' यदुफमलाद् विनेयस्य विरोधशङ्कया सम्मोहः स्यादतस्तदपनोदाय शङ्कामाह-'पुवं च जं तदुत्तं ननु ·आवश्यक- हारिभ. द्रीया कायोत्स. गाध्य.. रस्तादि- काःकायो- सर्गभेदाः ॥७७६। अहं रुदं च दुवे झायइ झाणाई जो ठिओ संतो। एसो काउस्सग्गो दब्बुसिओ भावउ निसनो ॥ १४८९॥ धम्मं सुकं च दुवे झायइ झाणाई जो निसन्नो अ । एसो काउस्सग्गो निसनुसिओ होइ नायव्यो ॥ १४९० ॥ धम्म सुकं च दुवे नवि झायइ नवि य अहरुबाई। एसो काउस्सग्गो निसण्णओ होह नायव्यो ॥ १४९१ ।। अहं रुदं च दुवे झायइ झाणाइँ जो निसनो य । एसो काउस्सग्गो निसन्नगनिसन्नओ नामं ॥ १४९२ ॥ धम्म सुकं च दुवे झायइ झाणा जो निवन्नो उ । एसो काउस्सग्गो निवनुसिओ होइ णायव्यो ॥ १४९३ ।। धम्मं सुकं च दुवे नवि झायइ नवि य अहरुद्दाई। एसो काउस्सग्गो निवण्णओ होइ नायव्यो॥ १४९४ ।। अहं रुदं च दुवे झायइ झाणाइँ जो निवन्नो उ । एसो काउस्सग्गो निवन्नगनियन्नओ नाम ॥ १४९५ ॥ अतरंतो उ निसन्नो करिज तहवि य सह निवन्नो उ। संबाहुवस्सए वा कारणिपसरवि य निसन्नो ॥ १४९६ ॥ धर्म च शुक्लं च प्राक्प्रतिपादितस्वरूपे ते एव द्वे ध्यायति ध्याने यः कश्चित् स्थितः सन् एप कायोत्सर्ग उत्स्तोत्सृतो भवति ज्ञातव्यः, यस्मादिह शरीरमुत्सृतं भावोऽपि धर्मशुम्लध्यायित्वादुत्सृत एवेति गाधार्थः ॥ गतः खल्वेको भेदोऽधुना द्वितीयः प्रतिपाद्यते-'धम्मं सुकं' धर्म शुक्ल च द्वे नापि ध्यायति नापि आरौद्रे एप कायोत्सर्गो द्रव्योत्स्तो भवतीति ज्ञातव्य इति गाथार्थः ॥ १४७९-१४८० ॥ आह-कस्यां पुनरवस्थायां न शुभं ध्यानं ध्यायति नाप्यशुभमिति !, अत्रो- च्यते-'पयलायंत' प्रचलायमान ईपत् स्वपन्नित्यर्थः, 'सुसुत्तत्ति सुष्टु सुप्तः स खलु नैव शुभं ध्यायति ध्यान-धर्मशुष्ट- लक्षणं अशुभं वा-आर्चरौद्रलक्षणं न च्यापारित क्वचिद् वस्तुनि चित्तं येन सोऽव्यापारितविचः जाप्रदापि एवमेव-नव ॥७७६।।

·। शुभं ध्यायति ध्यान नाशुभमिति गाथार्थः ॥ १४८१॥ किंच-'अचिरोववनगाण' 'न चिरोपपन्नका अचिरोपपन्नकाः तेषामचिरोपपलकानामचिरजातानामित्यर्थः, मूरिछताव्यक्तमत्तसुप्तानां-मूर्छितानामभिपातादिना अव्यक्तानाम्-अव्यक्त- तसा मत्तानां मदिरादिना सुतानां निद्रया, इहाव्यक्तानामिति यदुक्तं तत्राव्यक्तचेतसः अव्यकाः, तत् पुनरव्यक्तं कीगित्याह-मोहाडियमपत्वं च होइ पाएण चित्तं तु' 'ओहाडिय'न्ति स्थगितं विपादिना तिरस्कृतस्वभावं अव्यक्तं च- अध्यफमेय पशब्दोऽवधारणे भवति प्रायश्चित्तमपि, प्रायोग्रहणादन्यथाऽपि सम्भवमाहेति गाथार्थः ॥ १४८२ ॥ स्यादे- उत्-एवंभूतस्यापि चेतसो ध्यानताऽस्तु को विरोध इति ?, अत्रोच्यते, नैतदेवं, यस्मात्--आलम्बने लग्नं २ गाढमाल- म्पने लग्नं २ एकालम्पने स्थिरतया व्यवस्थितमित्यर्थः, चित्तं-अन्तःकरणं उक्त-भणितं, निरेजन-निष्प्रकम्प ध्यानं, यतधचमतः शेपं यदस्मादन्यत् तन्न भयति ध्यानं, किंभूतं ?-'मदुयमवत्तं भमन्तं वा' मृदु-भावनायामकठोरं अव्यक्तं पूर्वोकं धमन्या-भनव स्थितं वेति गावार्थः॥१४८३॥ आह-यदि मृद्वादि चित्तं ध्यानं न भवति वस्तुतः अव्यक्तत्वात् तत् कथमस्य पधादपि व्यकतेति ?, अत्रोच्यते-'उम्हासेसोवि'उप्मावशेषो मनागपि उष्णमात्र इत्यर्थः, शिखी-अग्निभूत्वा उम्पन्धनः-पासकामादिः सन् पुनर्गठति, इय' एवं अव्यक्त चित्तं मदिरादिसम्पर्कादिना भूत्या व्यक्तं पुनर्भवत्यग्निवदिति गायाः ॥ १४८४ ॥ इत्यं मासनिकं फियदप्युफ, अधुना प्रकान्तवस्तुशुद्धिः क्रियते, किंच प्रक्रान्ती, कायिकादि त्रिविधं ध्यान, यत उफ-भंगिय सुयं गुणतो पट्टइ तिविहेऽपि झाणमि' इत्यादि, एवं च व्यवस्थिते 'अन्तोमुहुत्तकालं चित्तरसेग- गया भवति साणं' यदुकमसाद् विनेयस्य विरोधशङ्कया सम्मोहः स्यादतस्तदपनोदाय शङ्कामाह-पुर्व च जं तदुत्त' ननु ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायोत्स- गाध्यक ध्यानवि- ध्यं योगयत् ॥७७५॥ 'तहेयंपि' तथा एतदपि अधिकृतं वेदितव्यमिति गाथार्थः ॥ १४७३ ॥ अधुना स्वरूपतः कायिक मानसंघ ध्यानमावेदय- नाह-मामे एजउ कात्ति एजतु-कम्पत 'कायो' देह इति, एवं अचलत एकामतया स्थितस्येति भावना, किं, फायेन नित् कायिक भवति ध्यानं, एवमेव मानसं निरुद्धमनसो भवति ध्यानमिति गाथार्थः ॥ १४७४ ॥ इत्थं प्रतिपादिते सत्याह चोदकः-जह कायमणनिरोहे' ननु यथा कायमनसोनिरोधे ध्यानं प्रतिपादितं भवता 'वायाइ जुजहन एवंति वाचि युज्यते नैवेति, कदाचिदप्रवृत्त्यैव निरोधाभावात्, तथाहि-न कायमनसी यथा सदा प्रवृत्ते तथा यागिति 'तम्हा यती उ झाणं न होई तस्माद् वाम् ध्यानं न भवत्येव, तुशब्दस्यैवकारार्थत्वात् व्यवहितप्रयोगाच, 'को वा विसेसोऽत्यति को वा विशेषोऽत्र ? येनेत्वमपि व्यवस्थिते सति वार ध्यानं भवतीति गाधार्थः ॥ १४७५ ॥ इत्यं चोदकेनोके सत्याह गुरु:- 'मा मे चलउ'त्ति मा मे चलतु-कम्पतामितिशब्दस्य व्यवहितः प्रयोगः तं च दर्शयिष्यामः, तनुः-शरीरमिति एवं पलन- क्रियानिरोधेन यथा तद् ध्यानं कायिकं 'निरेइणो' निरेजिनो-निष्पफम्पस्य भवति 'अजताभासवियजिस्स याइयं झाण- मेवंतु' अयताभापाविवर्जिनो-दुष्टवाक्परिह रित्यर्थः, वाचिकं ध्यानमेव यथा कायिकं, तुशब्दोऽवधारणार्थ इति गाधार्थः ॥ १४७६ ॥ साम्प्रतं स्वरूपत एव वाचिकध्यानमुपदर्शयन्नाह-एवंविहा गिरा' एवंविधेति निरवद्या गी:-यागुच्यते 'मे'त्ति मया वक्तव्या 'एरिस'त्ति ईदृशी सावद्या न वफव्या, एवमेकाग्रतया विचारितवाक्यस्य सतो भापमाणस्य याचिक ध्यानमिति गाथार्थः ॥ १४७७ ॥ एवं तावद् व्यवहारतो भेदेन त्रिविधमपि ध्यानमावेदितं, अधुनकदेव एकत्रय त्रिवि- धमपि दयते-'मणसा चावारतो' मनसा-अन्तःकरणेनोपयुका सन् व्यापारयन् कायं-देहं याचं-भारती च 'तप्परी-

·.
णामो' तत्परिणामो विवक्षितश्रुतपरीणामः, अथवा तत्परिणामो-योगत्रयपरिणामः स तथाविधः शान्तो योगत्रयपरिणामो
। यस्थासो वत्परिणामः, भझिकश्रुतं-दृष्टिवादान्तर्गतमन्यद् पा तथाविधं 'गुणंतो'त्ति गुणयन् वर्त्तते त्रिविधेऽपि ध्याने
मनोवाक्कायव्यापारलक्षणे इति गाथार्थः ॥ १४७८ ॥ अवसितमानुपङ्गिक, साम्प्रतं भेदपरिमाणं प्रतिपादयताऽध
उत्स्तोन्छितादिभेदो यो नवधा कायोत्सर्ग उपन्यस्तः स यथायोग व्याख्यायत इति, तत्र-
धम्म सुकं घ दुवे शायद झाणा जो ठिओ संतो। एसो काउस्सग्गो उसिउसिओ होइ नायब्बो ॥ १४७९ ॥
धम्म सुफ प दुये नवि शायइ नयि य अहरुदाई । एसो काउस्सग्गो सिओ होइ नायव्यो ॥ १४८० ॥
पपलायंत सुसुत्तो नेय सुहं झाइ झाणमसुहं वा । अव्वाचारियचित्तो जागरमाणोषि एमेव ॥ १४८१ ॥
अधिरोपयगाणं मुश्यिअन्यत्तमत्तमुत्ताणं । ओहाडियमव्यत्तं च होइ पारण चित्तंति ॥ १४८२ ॥
गादासंपणलग्गं पित्तं पुत्तं निरेपणं झाणं । सेसं न होइ झाणं मउअमवत्तं भमंतं वा ॥ १४८३ ॥
उम्हासेसोयि सिही हो लविंधणो पुणो जलइ । इय अयत्तं चित्तं होउं वत्तं पुणो होइ ॥ १४८४ ॥
पुन्यं च जं तदुत्तं चित्तसेगग्गया हयद झाणं । आवन्नमणेगग्गं चित्तं चिय तं न तं झाणं ॥ १४८५ ॥
भा० मणसहिएण उफागण फुणइ पापाइभासई जं च। एयं च भावकरणंमणरहियं व्वकरणं च ॥१४८६॥
पोज पित्तं साणं एवं प्राणमयि चित्तमायनं । तेन र चित्तं झाणं अह नेवं झाणमन्नं ते ॥१४८७ ॥
आ० निपमा चित्तंशाणंझाणंपित्तं न यायि भइयन्वं।जह खइरो होइ दुमो दुमो यखइरोअखयरो वा ॥१४८८॥

·५कायोत्स-
आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
गाध्य०
ध्यानत्रवि
ध्यं योगयत्
॥७७५॥
'तहेयंपि' तथा एतदपि अधिकृतं वेदितव्यमिति गाथार्थः ॥ १४७३ ॥ अधुना स्वरूपतः कायिक मानसं घ ध्यानमावेदय-
नाह-मामे एजउ काउ'त्ति एजतु-कम्पतां 'कायो' देह इति, एवं अचलत एकाग्रतया स्थितस्येति भावना, किं ?, कायेन
निर्वृत्तं कायिक भवति ध्यानं, एवमेव मानसं निरुद्धमनसो भवति ध्यानमिति गाथार्थः ॥ १४७४ ॥ इत्थं प्रतिपादिते
सत्याह चोदक:-'जह कायमणनिरोहे' ननु यथा कायमनसोनिरोधेध्यानं प्रतिपादितं भवता'यायाइ जुजन एवं'ति
वाचि युज्यते नैवेति, कदाचिदप्रवृत्त्यैव निरोधाभायात्, तथाहि-न कायमनसी यथा सदा प्रवृत्ते तथा यागिति 'तम्हा पती
उ झाणं न होई' तस्माद् वाम् ध्यानं न भवत्येव, तुशब्दस्यैवकारार्थत्वात् व्यवहितप्रयोगाच्च, 'को वा विसेसोऽत्यत्ति
कोवा विशेषोऽत्र ? येनेत्थमपि व्यवस्थिते सति वार ध्यानं भवतीति गाथार्थः ॥ १४७५ ॥ इत्थं चोदकेनोके सत्याह गुरु:-
'मा मे चलउ'त्ति मा मे चलतु-कम्पतामितिशब्दस्य व्यवहितः प्रयोगः तं च दर्शयिष्यामः, तनुः-शरीरमिति एवं चलन-
क्रियानिरोधेन यथा तद् ध्यानं कायिकं 'निरेइणो' निरेजिनो-निष्प्रफम्पस्य भवति 'अजताभासविवजिस्स पाइयं झाण-
मेवं तु' अयताभापाविवर्जिनो-दुष्टवाक्परिहर्जुरित्यर्थः, वाचिकं ध्यानमेव यथा कायिक, तुशब्दोऽवधारणार्थ इति गाथार्थः
॥ १४७६ ॥ साम्प्रतं स्वरूपत एव वाचिकध्यानमुपदर्शयन्नाह-एवंविहा गिरा' एवं विधेति निरवद्या गी:-यागुच्यते
'मे'त्ति मया वक्तव्या 'एरिस'त्ति ईदृशी सावद्या न वक्तव्या, एवमेकाग्रतया विचारितवाक्यस्य सतो भापमाणस्य पाचिकं
ध्यानमिति गाथार्थः ॥ १४७७ ॥ एवं तावद् व्यवहारतो भेदेन त्रिविधमपि ध्यानमावेदितं, अधुनकदैव एकत्रय त्रियि-
धमपि दयते–'मणसा वावारंतो' मनसा-अन्तःकरणेनोपयुक्तः सन् व्यापारयन् कायं-देहं याचं-भारती च 'तप्परी-
,
॥७७५॥

·, तीर्थकरा गणधराश, वक्ष्यते च-भंगिअसुतं गुणतो वट्टति तिविहेवि झाणमिति गाथार्थः ॥ १४७० ॥ पराभ्युपगतध्या- नसाम्यप्रदर्शनेनानभ्युपगतयोरपि ध्यानतां प्रदर्शयन्नाह'जइ एगग्गं' गाहा, हे आयुष्मन् ! यदप्येकाग्रं चितं क्वचिद् वस्तुनि धारयतो या स्थिरतया देहव्यापिपिपवत् डंक इति 'निरंभओ वाविपत्ति निरुन्धानस्य वा तदपि योगनिरोध इव केवलिनः किमित्याह-ध्यानं भवति मानसं यथा ननु तथा इतरयोरपि द्वयोर्वाक्काययोः, एवमेव-एकामधारणा- दिनव प्रकारेण तल्लक्षणयोगाद् ध्यानं भवतीति गाधार्थः ॥ १४७१ ॥ इत्थं त्रिविधे ध्याने सति यस्य यदोत्कटत्वं तस्य तदेवरसभायेऽपि प्राधान्याद् व्यपदेश इति, लोकलोकोत्तरानुगतश्चायं न्यायो वर्त्तते, तथा शह-देसिय' गाहा, देशयतीति देशिकः-अप्रयायी देशिकेन दर्शितो मार्गः-पन्था यस्य स तथोच्यते वजन्-गच्छन् नरपती-राजा लभते शब्द-मामोति शब्द, फिभूतमित्याह-रायत्ति एस वञ्चति' राजा एप प्रजतीति, न चासौ केवलः, प्रभूवलोकानुगत- स्वाद, न प तदन्यन्यपदेशः, तेपामप्राधान्यात्, तथा पाह- सेसा अणुगामिणो तस्सति शेपा-अमात्यादयः अनुगामिनः- अनुयावारस्तस्य-राज्ञ इत्यतःमाधान्यादाजेतिव्यपदेश इति गाथार्थः॥१४७२॥ अयं लोकानुगतो न्यायः, अयं पुनर्लोकोत्तरा- नुगतः-'पढमिए' मधम एव मधमिछुकः, माधम्यं चास्य सम्यग्दर्शनाख्यप्रथमगुणपातित्वात् तस्य प्रथमिछुकस्य उदये,कस्या, कोपस्य अनन्तानुयन्धिन इत्यर्थः 'इतरेवि तिण्णि तत्वस्थि' शेपा अपि त्रयः-अप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणसञ्चलनादय- सत्र-जीवद्रव्ये सन्ति, न पातीताद्यपेक्षया तत्सद्भायः प्रतिपाद्यते, यत आह–'नयतेण संति तहियं न च ते-अप्र- त्याल्पानमत्याख्यानावरणादयो न सन्ति, किंतु सन्त्येव, न च प्राधान्यं तेषामतो न व्यपदेशः, आद्यस्यैव व्यपदेशः,- ·कायोत्सर्ग निक्षेपः आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥७७४॥ न भवति जिणदिई झाणं तिविहेवि जोगमि' तदेतन्न भवति यत् परेणाभ्यधायि, कुतः १, यस्माजि- नईष्टं ध्यानं त्रिविधेऽपि योगे-मनोवाकायव्यापारलक्षण इति गाथार्थः ॥ १४६७ ॥ किं तु ?, फस्यचित् कदाचित् प्राधान्यमानिन्य भेदेन व्यपदेशः प्रवर्तते, तथा चामुमेव न्याय प्रदर्शयनाह-वायाईधाऊणं' वातादिधातूनां आदिशन्दात् पित्तश्लेष्मणोर्यों यदा भवत्युत्कट:-प्रचुरो धातुः कुपित इति स प्रोच्यते उत्कटत्वेन प्राधान्यात् , 'न य इतरे तत्थ दो नस्थित्ति न चेतरौ तत्र द्वौ न स्त इति गाथार्थः ॥ १४६८ ।। 'एमेय य जोगाणं' एवमेव च योगाना-मनोवाक्कायानां त्रयाणामपि यो यदा उत्कटो योगस्तस्य योगस्य तदा-तस्मिन् काले निर्देशः, 'इयरे तत्थेक दो व णवा' इतरस्तत्रैको भवति द्वौ वा भवतः, न वा भवत्येव, इयमत्र भावना-केरलिनः वाचि उत्कटायां कायोऽप्यस्ति अस्मदादीनां तु मनः कायो न वेति, केवलिनः शैलेश्यवस्थायां काययोगनिरोधकाले स एय | केवल इति, अनेन च शुभयोगोत्कटत्वं तथा निरोधश्च द्वयमिति(मपि) ध्यानमित्यायेदित[च्य]मिति गाधार्थः॥१४६९॥इत्यं य उत्कटो योगः तस्यैवेतरसद्भावेऽपि प्राधान्यात् सामान्येन ध्यान त्य]मभिधायाधुना विशेषेण त्रिपकारमप्युपदर्भयन्ताह- 'काएवि य' कायेऽपि च अध्यात्म अधि आत्मनि वर्तत इति अध्यात्म ध्यानमित्यर्थः, एकाग्रतया एजनादिनिरोधात्, 'वायाए'त्ति तथा वाचि अध्यात्म एकाग्रतयैवायतभापानिरोधात्, मणस्स चेवजह होइ'त्तिमनसश्चैव यथा भवत्यध्यात्म एवं कायेऽपि वाचि चेत्यर्थः, एवं भेदनाभिधायाधुनकादावपि दर्शयन्नाह-काययाङमनोयुकं त्रिविधं अध्यात्ममाख्यातयन्त- .

·. स्तीर्धकरा गणधराश, वक्ष्यते च-भगिअसुतं गुणतो वहति तिविहेवि झाणमित्ति गाथार्थः ॥ १४७० ॥ पराभ्युपगतध्या- नसाम्यमदर्शनेनानम्युपगतयोरपि ध्यानता प्रदर्शयन्नाह 'जइ एगग्गं' गाहा, हे आयुष्मन् ! यदप्येकानं चित्तं वचिद् वस्तुनि धारयतो वा स्थिरतया देहव्यापियिषवत् डंक इति 'निरंभओ यावित्ति निरन्धानस्य वा तदपि योगनिरोध इव केवलिनः किमित्याह-ध्यानं भवति मानसं यथा ननु तथा इतरयोरपि द्वयोर्वाक्काययोः, एवमेव-एकानधारणा- दिनव प्रकारेण तलक्षणयोगाद् ध्यानं भवतीति गाथार्थः ॥ १४७१ ॥ इत्थं त्रिविधे ध्याने सति यस्य यदोत्कटत्वं तस्य तदेतरसद्भावेऽपि प्राधान्याद् व्यपदेश इति, लोकलोकोत्तरानुगतचायं न्यायो वर्त्तते, तथा चाह–'देसिय' गाहा, देशयतीति देशिका-अप्रयायी देशिकेन दर्शितो मार्गः-पन्था यस्य स तथोच्यते वजन-गच्छन् नरपती-राजा लभते शब्द-प्रामोति शब्द, किंभूतमित्याह-'रायत्ति एस वच्चति' राजा एप बजतीति, न चासौ केवलः, प्रभूतलोकानुगत- स्वात्, न च तदन्यव्यपदेशः, तेपामप्राधान्यात् , तथा चाह-'सेसा अणुगामिणो तस्सति शेषाः-अमात्यादयः अनुगामिनः- अनुयावारस्तस्य-राज्ञ इत्यतःप्राधान्याद्राजेतिव्यपदेश इति गाथार्थः॥१४७२॥ अयं लोकानुगतो न्यायः,अयं पुनर्लोकोत्तरा- नुगत:-'पदमिहु' प्रथम एप प्रधमिट्टक, प्राधम्यं चास्य सम्यग्दर्शनाख्यप्रथमगुणघातियात् तस्य प्रथमिकस्य उदये, कस्यो, क्रोधस्य अनन्तानुवन्धिन इत्यर्थः 'इत्तरेवि तिणि तत्थरिथ' शेषा अपित्रयः-अप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणसञ्चलनादय- स्तत्र-जीवद्रव्ये सन्ति, न घातीताद्यपेक्षया तत्सद्भावः प्रतिपाद्यते, यत आह–'नयतेण संति तहियं न च ते-अप्र- त्याख्यानप्रत्याख्यानापरणादयो न सन्ति, किंतु सन्त्येव, न च प्राधान्यं तेपामतो न व्यपदेशः, आग्रस्यैव व्यपदेशः, ·आवश्यक हारिभ. द्रीया पायोत्सर्ग निक्षेपः १७७४॥ न भवति जिणदिदं झाणं तिविहेवि जोगमि' तदेतन्न भवति यत् परेणाम्यधायि, फुतः १, यस्माशि- नदृष्टं ध्यानं त्रिविधेऽपि योगे-मनोवाकायव्यापारलक्षण इति गाधार्थः ॥ १४६७ ।। किं तु ?, कस्यचित् कदाचि प्राधान्यमानिन्य भेदेन व्यपदेशः प्रवर्तते, तथा चामुमेव न्यायं प्रदर्शयन्नाह-वायाईधाउणं' वातादिधातूनां आदिशब्दात् पित्तश्लेप्मणोर्यो यदा भवत्युत्कट:-प्रचुरो धातुः कुपित इति स प्रोच्यते उत्कटत्वेन प्राधान्यात् , 'न य इतरे तत्थ दो नत्यित्ति न चेतरी तत्र द्वौ न स्त इति गाधार्थः ॥ १४६८ ॥ 'एमेय य जोगाणं' एवमेव च योगाना-मनोवाक्कायानां त्रयाणामपि यो यदा उत्कटो योगस्तस्य योगस्य तदा-तस्मिन् काले निर्देशः, 'इयरे तत्थेक दो व णवा' इतरस्तत्रैको भवति द्वौ वा भवतः, न वा भवत्येव, इयमत्र भावना-फेवलिनः याचि उत्कटायां कायोऽप्यस्ति अस्मदादीनां तु मनः कायो न वेति, केवलिनः शैलेश्यवस्थायां काययोगनिरोधकाले स एय केवल इति, अनेन च शुभयोगोत्कटत्वं तधा निरोधश्च द्वयमिति(मपि) ध्यानमित्यावेदित[च्य]मिति गाथार्थः॥१४६९||इत्य य उत्कटो योगः तस्यैवेतरसद्भावेऽपि प्राधान्यात् सामान्येन ध्यान[त्वमभिधायाधुना विशेषेण त्रिपकारमप्युपदर्शयन्नाह- 'काएवि य' कायेऽपि च अध्यात्म अधि आत्मनि वर्तत इति अध्यात्म ध्यानमित्यर्थः, एकाग्रतया एजनादिनिरोधात्, 'वायाए'त्ति तथा वाचि अध्यात्म एकाग्रतयैवायतभापानिरोधात्, मणस्स चेव जह होइ'त्तिमनसश्चैव यथा भवत्यध्यात्म एवं कायेऽपिवाचि चेत्यर्थः, एवं भेदनाभिधायाधुनैकादावपि दर्शयन्नाह-कायवाड्मनोयुकं त्रिविधं अध्यात्ममाख्यातयन्त. " ·इहानुपेक्षा ध्यानादी ध्यानोपरमे भवतीतिकृत्या भेदेनोपन्यस्तेति गाथार्थः ।। १४६२ ॥ इह ध्यायति च शुभं ध्यानमि. रयुतं, तत्र किमिदं ध्यानमित्यत आह-'अंतोमुत्तकालं' द्विघटिको मुहूर्तः भिन्नो मुहूर्तोऽन्तर्मुहूर्त इत्युच्यते, अन्तर्मु- इतकालं चित्तस्यकामता भवति ध्यानं 'एकाग्रचित्तनिरोधो ध्यान (तत्त्वार्थे अ० सूत्र ९२७) मितिकृत्या, तत् पुनरात रौद्र धर्म शुरुष मित्येषां च स्वरूपं यथा प्रतिक्रमणाध्ययने प्रतिपादितं तथैव द्रष्टव्यमिति गाथार्थः ॥१४६२-१४६३॥ 'तत्थ उ दो आइला' गाधा निगदसिद्धा । साम्प्रतं यथाभूतो यत्र यथावस्थितो यच ध्यायति तदेतदभिधिसुराह- 'संवरियासबदार'त्ति संवृतानि-स्थगितानि आश्रयद्वाराणि-प्राणातिपातादीनि येन स तथाविधः, क ध्यायति ?- 'अन्यायाधे अकंटए देसेति' अन्यायाधे-गान्धर्वादिलक्षणभावव्यायाधाविकले अकण्टके-पापाणकण्टकादिद्रव्यकण्टक- विकले 'देशे' भूभागे, फधं व्यवस्थितो ध्यायति ?-'काऊण धिरं ठाणं ठितो निसण्णो निचन्नों वा' कृत्त्या स्थिरं-निष्कम्म [भय] स्थान-अवस्थितिविशेपलक्षणं स्थितो निपण्णो निवण्णो वेति प्रकटाथै, चेतनं-पुरुषादि अचेतनं-प्रतिमादि वस्तु अपटम्य-विपयीकृत्या(त्य) पन-दं मनसा-अन्तःकरणेन यत् ध्यायति, किंतदाह-'झायति सुयमत्थं वा' ध्यायतीति सम्बध्यते, सूत्रं-गणधरादिभिर्वद्धं अर्ध या-तद्गोचरं, किंभूतमर्थमत आह-'दवियं तप्पजवे यायि' द्रव्यं तत्पर्यायान् या, इह प पदा सूत्रं ध्यायति तदा तदेय स्वगतधर्मरालोचयति, न त्वर्थ, यदा त्वर्थ न तदा सूत्रमिति गाथार्थः ॥ १४६४-१४६६ ॥ अधुना प्रागुफचोद्यपरिहारायाह-तत्र भणेत्-ब्रूयात् कश्चित्, किं घूयादित्याह-'झाणं जो माणसो परीणामो' ध्यानं यो मानसः परीणामः, ये चिन्ताया'मित्यस्य चिन्तार्थत्वात्, इत्थमाशयोत्तरमाह-'तं ·फायोत्सर्ग निक्षेपः आवश्यक- हारिभ- द्रीया ॥७७३॥ वायाईधाऊणं जो जाहे होइ उघडो धाऊ । कुविओत्ति सो पयुचइ न य इअरे तत्थ दो नत्थि ॥ १४६८ ॥ एमेव य जोगाणं तिण्हवि जो जाहि उक्कडो जोगो । तस्स तहिं निद्देसो इअरे तत्थिफा दो व नया ॥ १४६९ ॥ काएविय अज्झप्पं वायाइ मणस्स चेव जह होइ । कायवयमणोजुत्तं तिविहं अज्झप्पमाहंसु ॥१४७० ॥ जइ एगग्गं चित्तं धारयओ वा निरंभओ वावि । झाणं होइ नणु तहा इअरेसुयि दोस एमेच ॥ १४७१ ॥ देसियदंसियमग्गो वचंतो नरवई लहइ सदं । रायत्ति एस बच्चइ सेसा अणुगामिणो तस्स ।। १४७२ ॥ पढमिल्लुअस्स उदए कोहस्सिअरे वि तिनि तत्थथि । नय ते ण संति तहियं न य पाहन्नं तहेपंमि ॥ १४७३ ॥ मा मे एजउ काउत्ति अचलओ काइअं हवइ झाणं । एमेव य माणसियं निरुद्धमणसो हवा झाणं ॥ १४७४ ॥ जह कायमणनिरोहे झाणं वायाइ जुजइ न एवं । तम्हा वई उ झाणं न होइ को वा विससुस्थ ? ॥ १४७२ ।। मा मे चलउत्ति तणू जह तं झाणं निरेइणो होइ । अजयाभासचिवजस्स वाइअं झाणमेवं तु ॥ १४७६ ।। एवंविहा गिरा मे वत्तव्वा एरिसा न वत्तव्वा । इय वेयालियवफारस भासओ वाइयं झाणं ॥ १४७७ ॥ मणसा चावारंतो कायं वायं च तप्परीणामो । भंगिअसुअं गुणंतो वहइ तिविहेवि झाणंमि ॥ १४७८ ॥ 'देहमतिजड्डुसुद्धी'ति देहजाड्यशुद्धिः-श्लेप्मादिप्रहाणतः मतिजाड्यशुद्धिः तथावस्थितस्योपयोगविशेषतः, सुहदुक्सति- तिक्खय'त्ति सुखदुःखतितिक्षा सुखदुःखातिसहनमित्यर्थः, 'अणुप्पेहा' अनित्यत्वाद्यनुप्रेक्षा च तथाऽयस्थितस्य भवति, तथा 'झायइ य सुहं झाणं' ध्यायति च शुभं ध्यानं धर्मशुक्ललक्षणं, एकाग्रः-एकचित्तः शेपव्यापाराभावात् कायोत्सर्ग इति, - !!"

·दहानुप्रेक्षा ध्यानादी ध्यानोपरमे भवतीतिकृत्वा भेदेनोपन्यतेति गाथार्थः ॥ १४६२ ॥ इह ध्यायति च शुभं ध्यानमि- युक्त, तत्र किमिदं ध्यानमित्यत आह-'अंतोमुत्तका द्विपटिको मुहतः भिन्नो मुहतोऽन्तर्मुहुर्त इत्युच्यते, अन्तर्मु- इतकालं चित्तस्यैकाग्रता भवति ध्यानं 'एकाग्रचिचनिरोधो ध्यान तत्यार्थे अ० सूत्र ९२७) मितिकृत्या, तत् पुनरात रौद्रं धर्म हंघ ज्ञातव्यमित्येषां च स्वरूपं यथा प्रतिक्रमणाध्ययने प्रतिपादितं तथैव द्रष्टव्यमिति गाथार्थः ॥१४६२-१४६३॥ 'तत्य व दो आइला' गाधा निगदसिद्धा । साम्प्रतं यथाभूतो यत्र यधावस्थितो यच ध्यायति तदेतदभिधित्सुराह- 'संवरियासपदार'चि संवृतानि स्थगितानि आश्रयद्वाराणि-माणातिपातादोनि येन स तथाविधः, क ध्यायति ?- 'अभ्याया अकंटए देसेति' अध्यायाधे-गान्धर्यादिलक्षणभावव्यायाधाविकले अकण्टके-पापाणकण्टकादिद्रध्यकण्टक- शिकले 'देश' भूभागे, कधं व्यवस्थितो ध्यायति ?--'काऊण थिरं ठाणं ठितो निसण्णो निवन्नो वा' कृत्वा स्थिर-निष्कम्म [अयोस्पानं अपस्थितिविशेषलक्षणं स्थितो निपग्णो नियण्णो वेति प्रकटार्थ, चेतन-पुरुषादि अचेतनं-प्रतिमादि वस्तु भवटम्य-विपयोकृया(त्य) पनं-दृढ़ मनसा-अन्तःफरपोन यत् ध्यायति, किं ? तदाह-'झायति सुयमत्थं या' ध्यायतीति सम्पभ्यते, सूत्राणपरादिभिर्वद्धं अर्थ या-तगोचरं, किंभूतमधमत आइ-दवियं तप्पजवे वावि' द्रव्यं तत्पर्यायान पा, ह प यदा सूत्र ध्यायति तदा तदेव स्वगतधर्मरालोचयति, न त्वध, यदा त्वर्थ न तदा सूत्रमिति गाथार्थः ।। १४६४-१४६६ ॥ अधुना प्रागुफचौद्यपरिहारायाह-तत्र भणेत्-चूयात् कश्चित्, किं घूयादित्याह-'झाणं जो मागसो परीणामो' ध्यान यो भानसः परीणामः, 'ध्ये चिन्ताया मित्यस चिन्तार्थत्वात् , इत्यमाशयोत्तरमाह-'तं

·कायोरमा
बावश्यक-
हारिभ-
द्रीया
१७७२॥
'अहविहंपि य कम्मं अष्टविध-अष्टप्रकारमपि, चशब्दो विशेषणार्थः तस्य च व्यवहितः सम्बन्धः, अविहंपि य फम्म
अरिभूतं च, ततश्चायमर्थः यस्मात् ज्ञानावरणीयादि अरिभूत-शत्रुभूतं वर्त्तते भवनिवन्धनत्याचशब्दादतनं च तेन
कारणेन तजयार्थ-कर्मजयनिमित्तं 'अन्भुडिया उत्ति आभिमुख्येन उत्थिता एव एकान्तगर्यविकला अपि तपो दादश-
प्रकारं संयमं च सप्तदशप्रकारं कुर्वन्ति निर्ग्रन्थाः-साधव इत्यतः कर्मक्षयार्थमेव तदभिभवनाय कायोत्सर्गः कार्य
एवेति गाथार्थः ॥ १४५६ ॥ तथा चाह-तस्स कसाया इति 'तस्य' प्रक्रान्तशत्रुसैन्यस्य कपायाः प्रागनिरू-
पितशब्दार्थाश्चत्वारः क्रोधादयो नायकाः-प्रधानाः, 'काउस्सग्गमभगं करेंति तो तजयहाए'त्ति काउस्सग्ग-
|अभिभवकायोत्सर्ग अभग्नं-अपीडितं कुर्वन्ति साधवस्ततस्तजयार्थ-कर्मजयनिमित्तं तपःसंयमवदिति गाधाः
॥ १४५७ ॥ गतं मूलद्वारगाथायां विधानमार्गणाद्वारम्, अधुना कालपरिमाणद्वारायसरः, तत्रेयं गाधा--
|संवत्सरमुत्कृष्ट कालप्रमाणं, तथा च याहुबलिना संवत्सरं कायोत्सर्गः कृत इति, 'अन्तोमुहुत्तं च' अभिभवकायो-
त्सर्गे अन्त्यं-जधन्यं कालपरिमाणं, चेष्टाकायोत्सर्गस्य तु कालपरिमाणमनेकभेदभिन्नं 'उपरि योच्छति उपरिष्टाद्
वक्ष्याम इति गाथार्थः ॥ १४५८ ॥ उक्तं तावदोघतः कालपरिमाणद्वारं, अधुना भेदपरिमाणद्वारमधिकृत्याह-
उसिस्सिओ अतह उस्सिओअउस्सियनिसन्नओ चेव। निसनुस्सिओ निसनो निस्सन्नगनिसन्नओ व १५५९॥
निवणुस्सिओ निवन्नो निवन्ननिवन्नगो अ नायव्यो। एएसिं तु पयाणं पत्तेय परूयणं चुच्छं ॥ १४६० ॥
उस्सिअनिसन्नग निवन्नगे य इफिकगंमि उ पयंमि । व्वेण य भाषेण य चउपभयणा उ कायव्या-॥ १४६१॥

·'इस्सिास्सिओ' उरितोचितः उत्स्तश्च उत्स्तनिपण्णश्चैव निषण्णोत्सृतः निपण्णो निपण्णनिपण्णश्चैवेति गायाः॥
'निसणुस्सिमो नियनो' निषण्णोत्स्तः निप(घ)ष्णः निषण्ण निपण्णश्व ज्ञातव्यः, एतेषां तु पदानां प्रत्येकं प्ररूपणां वक्ष्य इति
गाधासमासाः, अधययार्थ तु उपरिष्टाक्ष्यामः 'उस्सिय' उत्स्तो निपण्णः निपण्णनिपण्णेषु एकैकस्मिन्नेव पदे 'दघेण य
भाषेण य उभयणाउ फायपा' द्रव्यत उत्स्त ऊर्द्धस्थानस्थःभावत उत्सृत धर्मध्यानशुक्लध्यायी, अन्यस्तु द्रव्यत उत्सृतः
जस्थानस्यः न भायतः उत्सतःध्यानचतुष्टयरहितः कृष्णादिलेश्यागतपरिणाम इत्यर्थः, अन्यस्तु न द्रव्यत उत्स्तः नोर्द्ध-
स्थानस्थः भायत उत्स्ता, शुष्पाध्यायीअन्यस्तु न द्रव्यतोनापि भावत इत्ययं प्रतीतार्थ एवमन्यपदचतुर्भशिका अपि वक्तव्याः
॥ १४५९-१४६१॥ इत्थं सामान्येन भेदपरिमाणे दर्शिते सत्याह चोदका, ननु कार्योत्सर्गकरणे कः पुनर्गुण इत्याहाचार्यः-
दंदमानहरादी सुहदुपापतितिक्रयया अणुप्पहा । शायइ य सुहं झाणं एयग्गो काउसगंमि ॥ १४६२ ।।
अंतोमहराकालं चित्तस्संगरगया हयइ झाणं । तं पुण अहूं रुई धम्मं सुषं च नायव्वं ॥ १४६३ ॥
तत्थ प दो आइला शाणा संसारयहुणा भणिया।
दुलि य पिमुक्ख हेज तेसिऽहिगारो न इयरेसिं ॥ १४६४ ॥
संपरिपासपदारा अन्यापार अफैटए देसे । काऊण घिरं ठाणं ठिो निसन्नो निवन्नो वा ॥ १४६५ ॥
पंपपमपणं या यत्यु अवलंपिउं घणं मणसा । शायइ सुअमत्थं वा दवियं तप्पन्नए वापि ॥ १४६६ ॥
सत्य मणिन्न फोई साणं जो माणसो परीणामो । तं न हवइ जिणदिदं झाणं तिचिहेचि जोगंमि ॥ १४६७ ॥

·कायोत्सर
निक्षेपः
आवश्यक 'अविहंपि य कम्म' अष्टविध-अष्टप्रकारमपि, चशब्दो विशेषणार्थः तस्य च व्यवहितः सम्बन्धः, अविहंपि य फम्म
हारिभ-अरिभूतं च, ततश्चायमर्थः यस्मात् ज्ञानावरणीयादि अरिभूत-शत्रुभूतं वर्तते भवनिवन्धनत्वाचशम्दादचेतनं पतन
द्रीया कारणेन तजयार्थ-कर्मजयनिमित्तं 'अन्मुठिया उत्ति आभिमुख्येन उत्थिता एव एकान्तगर्वविकला अपि तपो द्वादश-
॥७७२॥
प्रकारं संयमं च सप्तदशप्रकारं कुर्वन्ति निर्मन्धाः-साधव इत्यतः कर्मक्षयार्थमेव तदभिभयनाय कायोत्सर्गः कार्य
एवेति गाथार्थः ॥ १४५६ ॥ तथा चाह-तस्स कसाया इति 'तस्य' प्रक्रान्तशत्रुसैन्यस्य कपायाः प्रागनिरू-
पितशब्दार्थाश्चत्वारः क्रोधादयो नायकाः-प्रधानाः, 'काउस्सग्गमभग्गं करेंति तो तज्जयहाएचि काउस्सगं-
अभिभवकायोत्सर्ग अभग्नं-अपीडितं कुर्वन्ति साध्वस्ततस्तज्जयार्थ-कर्मजयनिमित्तं तपःसंयमयदिति गाधार्थः
॥ १४५७ ॥ गतं मूलद्वारगाथायां विधानमार्गणाद्वारम्, अधुना कालपरिमाणद्वारावसरः, तत्रेयं गाधा-
संवत्सरमुत्कृष्ट कालप्रमाणं, तथा प थापलिना संवत्सरं कायोत्सर्गः कृत इति, 'अन्तोमुहुत्तं च' अभिभवकायो-
त्सर्ग अन्त्यं-जघन्यं कालपरिमाणं, चेष्टाकायोत्सर्गस्य तु कालपरिमाणमनेकभेदभिन्नं 'उपरि योच्छंति उपरिष्टाइ
वक्ष्याम इति गाथार्थः ॥ १४५८ ॥ उक्त तावदोपतः कालपरिमाणद्वारं, अधुना भेदपरिमाणद्वारमधिकृत्याह-
उसिउस्सिओ अतहस्सिओअउस्सियनिसन्नओ चेवा निसनुस्सिओ निसन्नो निस्सन्नगनिसन्नओ घेच १४५९॥
निवणुस्सिओ निवन्नो निवन्ननिवन्नगो अ नायव्यो । एएसिं तु पयाणं पत्तेय परूवणं चुच्छ ॥ १४६० ।।
उस्सिअनिसन्नग निवन्नी य इफिकगमि उ पयंमि । व्वण य भाषेण य चउपभयणा उ फायच्या.॥ १४६१॥

·उस्सग्गाषिउस्सरणुज्मणा यअवगिरण छड्डण विवेगो।वजण चपणुम्मुअणा परिसाडण साडणाचेव ॥१४५१॥ उस्सगे निक्खेवो चउकओ छलओ अ कायव्यो । निक्खेवं काऊणं परूवणा तस्स कायन्वा ॥१॥ सो उस्सग्गो दुविदो चिट्ठाए अभिभवे य नायव्यो। भिक्खापरियाइ पढमो उक्सग्गभिजुंजणे विइओ ॥ १४५२ ॥ 'नामंठयणादविए' अर्धमधिकृत्य निगदसिद्धा, विशेषार्थ तु प्रतिद्वारं प्रपञ्चेन वक्ष्यामः, तत्रापि नामस्थापने गतार्थे, द्रव्योत्सर्गाभिधित्सया पुनराह-'दपुज्झणा उ जं जेण' द्रव्योज्झना तु द्रव्योत्सर्गः स्वयमेव 'जन्ति यद् द्रव्यमनेपणीयं 'अपकिरति'त्ति योगः अयकिरति-उत्सृजति 'जेणेति येन करणभूतेन पात्रादिनोत्सृजति, जत्यत्ति यत्र द्रव्ये उत्सृजति द्रव्यभूतो या-अनुपयुको या उत्सृजति एप द्रव्योत्सर्गोऽभिधीयते । क्षेत्रोत्सर्ग उच्यते 'जजस्थ पावि खेत्ते'त्ति यक्षेत्र दक्षिणदेशाद्युत्सृजति यत्र पाऽपि क्षेत्रे उत्सर्गो व्यावय॑ते एप क्षेत्रोत्सर्गः, कालोत्सर्ग उच्यते-जं जच्चिर जम्मि या काठे'त्ति यत्फालमुत्सृजति यथा भोजनमधिकृत्य रजनी साधवः 'जञ्चिरति यावन्तं कालमुत्सर्गः, यलिन् या काले उत्सगों न्याययंते एप कालोत्सर्ग इति गाथार्थः ॥ १४४८ ॥ भावोत्सर्गप्रतिपादनायाह- 'भावे पसत्यमियरं' 'भाय'त्ति द्वारपरामर्शः, भायोत्सर्गो द्विधा-प्रशस्तं-शोभनं यस्त्वधिकृत्य 'इतरति अप्रशस्तमशो- भनं घ, तया येन भावनोत्सर्जनीयवस्तुगतेन खरादिना 'अवकिरति जन्तु' उत्सृजति यत् तत्र भावनोत्सर्ग इति तृती- यासमासः, वत्र असंयम मरास्ते भावोत्सर्गे त्यजति, अप्रास्ते तु संयमं त्यजतीति गाथार्थः ॥ १४४९ ।। यदुक्तं येन वा .

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया फायोत्स निक्षेप - ॥७७०॥ एक्को काओ दुहा जाओ' एकः काय:-क्षीरकायः द्विधा जातः, घटद्वये न्यासात्, तत्र एकस्तिष्ठति, एको मारिता, जीवन मृतेन मारितस्तदेतालवेति-चूहि हे मानव ! केन कारणेन ?, कथानकं यथा प्रतिक्रमणाध्ययने परिहरणायामिति गाथार्थः, भारकायश्चात्र क्षीरभृतकुम्भद्वयोपेता कापोती भण्यते, भारश्चासौ कायश्च भारकायः, अण्णे भणंति- भारकायः कापोत्येवोच्यते इति ॥ १४४५ ॥ भावकायप्रतिपादनायाह- 'दुगतिगचउरो' द्वौ त्रयश्चत्वारः पञ्च वा भावा-औदयिकादयः प्रभूता वाऽन्येऽपि यत्र' सचेतनाचेतने यस्तुनि यिद्यन्ते स भवति भावकायः, भावानां कायो भावकाय इति, 'जीवमजीवे विभासा उ' जीवाजीवयोविभापा सल्यागमानुसारेण कार्येति गाधार्थः ॥ १४४६ ॥ मूलद्वारगाथायां कायमधिकृत्य गतं निक्षेपद्वारम्, अधुनकाधिकान्युच्यन्ते, तत्र गाथा- कायः शरीरं देहः वोन्दी चय उपचयश्च सङ्घात उच्छ्यः समुच्छ्यश्च कडेवरं भरा तनुः पाणुरिति गावार्थः ॥ २३१ ॥ मूलद्वारगाथायां कायमधिकृत्योकान्येकार्थिकानि, अधुना उत्सर्गमधिकृत्य निक्षेपः एकाधिकानि चोच्यन्ते, वन निक्षेपमधिकृत्याह- नामंठवणादविए खित्ते काले तहेव भावे य । एसो उस्सग्गस्स उ निक्खेवो छबिहो होइ ॥ १४४७ ॥ दव्वुज्झणा उ जंजेण जत्थ अवकिरइ व्वभूओ वाजं जत्थ वापि खित्ते जंजचिर जंमि या काले ॥१४४८॥ भावे पसत्यमियरं जेण च भावेण अवकिरह जंतु । अस्संजमं पसत्थे अपसत्थे संजमं चयइ ॥ १४४९ ॥ खरफरुसाइसचेयणमचेयणं दुरभिगंधविरसाई। दयियमपि चयइ दोसेण जेण भावुझणा सा उ ॥ १४२० ॥ 13301 ·उस्सग्गविउस्सरणुज्मणा यअवगिरण छड्डण विवेगो।वजण चयणुम्मुअणा परिसाडण साडणाचेव ॥१४५१॥ उस्सगे निक्खेवो चउमओ छक्कओ अ कायव्यो । निक्खेवं काऊणं परूवणा तस्स कायन्वा ॥१॥ सो उस्सग्गो दुविहो चिहाए अभिभवे य नायव्यो। भिक्खायरियाइ पढमो उक्सग्गभिजुंजणे विइओ ॥ १४५२ ॥ 'नामंठवणादविए' अर्थमधिकृत्य निगदसिद्धा, विशेषार्थ तु प्रतिद्वारं प्रपञ्चेन वक्ष्यामः, तत्रापि नामस्थापने गतार्थे, द्रव्योत्सर्गाभिधित्सया पुनराह-'दघुझणा उ जं जेण' द्रव्योज्झना तु द्रव्योत्सर्गः स्वयमेव 'जन्ति यद् द्रव्यमनपणीयं 'अवकिरतित्ति योगः अपकिरति-उत्सृजति 'जेणेति येन करणभूतेन पात्रादिनोत्सृजति, जत्थ'त्ति यत्र द्रव्ये उत्सृजति द्रव्यभूतो घा-अनुपयुक्तो वा उत्सृजति एप द्रव्योत्सर्गोऽभिधीयते । क्षेत्रोत्सर्ग उच्यते 'जं जत्थ यावि खेत्ते'त्ति यत्क्षेत्रं दक्षिणदेशाद्युत्सृजति यत्र वाऽपि क्षेत्रे उत्सर्गो व्यावयेते एप क्षेत्रोत्सर्गः, कालोत्सर्ग उच्यते-'जे जचिर जम्मि वा काले'त्ति यत्कालमुत्सृजति यथा भोजनमधिकृत्य रजनी साधवः 'जच्चिरति यावन्तं कालमुत्सर्गः, यस्मिन् या काले उत्सर्गो व्यायय॑ते एप कालोत्सर्ग इति गाथार्थः ॥ १४४८ ॥ भायोत्सर्गप्रतिपादनायाह- 'भावे पसत्यमियरं' 'भावे'त्ति द्वारपरामर्शः, भावोत्सर्गो द्विधा-प्रशस्त-शोभनं वस्त्वधिकृत्य 'इतरंति अप्रशस्तमशो- भनं च, तथा येन भावनोत्सर्जनीयवस्तुगतेन खरादिना 'अयकिरति जन्तु' उत्सृजति यत् तत्र भावनोत्सर्ग इति तृती- यासमासः, तत्र असंयम प्रशस्त भावोत्सर्गे त्यजति, अप्रशस्ते तु संयमं त्यजतीति गाथार्थः ॥ १४४९ ॥ यदुक्तं येन वा " ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया कायोत्स निक्षेप ॥७७०॥ एको काओ दुहा जाओ' एकः काय:-क्षीरकायः द्विधा जातः, घटद्वये न्यासात्, तत्र एकस्तिष्ठति, एको मारिता, जीवन् मृतेन मारितस्तदेतलवेति-हि हे मानव ! केन कारणेन ?, कथानकं यथा प्रतिक्रमणाध्ययने परिदरणायामिति गाथार्थः, भारकायश्चात्र क्षीरभृतकुम्भद्योपेता कापोती भण्यते, भारश्चासौ कायश्च भारकाया, अण्णे भणंति- भारकायः कापोत्येवोच्यते इति ॥ १४४५ ।। भावकायप्रतिपादनायाह- 'दुगतिगचउरो' द्वौ त्रयश्चत्वारः पञ्च या भाषा-औदयिकादयः प्रभूता वाऽन्येऽपि 'यत्र' सचेतनाचेतने वस्तुनि विद्यन्ते स भवति भावकायः, भावानां कायो भावकाय इति, 'जीवमजीवे विभासा उ' जीवाजीवयोर्विभाषा सल्यागमानुसारेण कार्येति गाथार्थः ॥ १४४६ ॥ मूलद्वारगाथायां कायमधिकृत्य गतं निक्षेपद्वारम्, अधुनकाधिकान्युच्यन्ते, तत्र गाया- कायः शरीरं देहः वोन्दी चय उपचयश्च सङ्घात उच्छ्यः समुच्छ्यश्च कडेवरं भस्त्रा तनुः पाणुरिति गाधार्थः ॥ २३१ ॥ मूलद्वारगाथायां कायमधिकृत्योक्तान्येकार्थिकानि, अधुना उत्सर्गमधिकृत्य निक्षेपः एकाधिकानि चोच्यन्ते, वन निक्षेपमधिकृत्याह- नामंठवणादविए खित्ते फाले तहेव भावे य । एसो उस्सग्गस्स उ निक्खयो छव्यिहो होइ । १४४७ ॥ दव्वुज्झणा उ जंजेण जत्थ अवकिरइ दव्वभूओ वाजं जत्थ वावि खित्ते जंजचिरमि या काले ॥१४४८॥ भावे पसत्यमियरं जेण व भावेण अवफिरइ जं तु । अस्संजमं पसत्थे अपसत्ये संजमं चपइ ॥ १४४९ ॥ खरफरसाइसचेयणमचेयणं दुरभिगंधविरसाई । दवियमवि चयइ दोसेण जेण भावुझणा सा उ॥ १४५० ।। ॥७७010 ·यमिति, एतदुक्तं भवति-वर्तमानभवे स्थितः पुरस्कृतभवं पश्चात्कृतभयं च आयुष्ककर्म सद्रव्यतया स्पृशति, प्रकाशेना. दित्यवदिति गाथार्थः ॥ १४४२ ॥ अधुना मातृकाकायः प्रतिपाद्यते, [ मातृकेऽपि ] मातृकापदानि 'उप्पण्णेति वे' त्या-1 दीनि तत्समूहो मातृकाकायः, अन्योऽपि तथाविधपदसमूहो वह्वर्थ इति, तथाचाह भाष्यकार:-'माउ- यपर्य'ति मातृकापदमिति 'जेम' 'मति चिह, नवरमन्योऽपि यः पदसमूहः-पदसवातः स पदकायो भण्यते मातृकापदकाय इति भावना, विशिष्टः पदसमूहः, किं०१-'जे एगपए बहू अत्था' यस्मिन्नेकपदे यहवः अर्थास्तेषां पदानां यः समूह इति, पाठान्तरं या 'जस्सेकपदे बहू अत्यत्ति गाथार्थः ॥ १४४३ ) संग्रहकायप्रतिपादनायाह- 'संगहकाओ णेगा' संग्रहणं संग्रहः स एव कायः, स किंविशिष्ट ? इत्याह-गावि जत्य एगवयणेण घेप्पंति'चि प्रभूता अपि यत्रकवचनेन दिश्यन्तो गृह्यन्ते, यथा शालिग्रामः सेना जातो वसति निवित्ति, यथासङ्ख्य, प्रभूतेष्वपि स्तम्बे सत्सु जातः शालिरिति व्यपदेशः, प्रभूदेवपि पुरुषविलयादिषु वसति ग्रामः, प्रभूतेप्वपि हस्त्यादिपु निविष्टा सेनेति, अयं शाल्यादिरः सहकायो भण्यते इति गाथार्थः ॥ १४४४ ॥ साम्प्रतं पर्यायकायं दर्शयति- 'पजयकामो' पर्यायकायः पुनर्भवति, पर्याया-यस्तुधर्मा यत्र-परमायादौ पिण्डिता वहवः, तथा च परमाणायपि फस्मिंश्चित् सांव्यवहारिक यथा वर्णगन्धरसस्पर्शा अनन्तगुणाः अन्यापेक्षया, तथा चोकम्-"कारणमेव तदन्त्यं सूक्ष्मो नित्यश्च भवति परमाणुः । एकरसवर्णगन्धो द्विस्पर्शः कार्यलिङ्गश्च ॥१॥" स चैकस्तिकादिरसस्तदन्यापेक्षया तिक्ततर- विकतमादिभेदादानन्त्यं प्रतिपयवे, पञ्चवर्णादिष्वपि विभापेत्ययं गाथार्थः ॥ अधुना भारकायस्तत्र गाथा- ·आवश्यक हारिभ- द्रीया कायोत्सर्ग निक्षेपः ॥७६९॥ याह चोदका--दुहओऽणंतररहिया दुहति वर्तमानभावस्थितस्य उभयत एप्यकालेऽती तकाले च अणंतररहिय'त्ति अन- न्तरौ एण्यातीतो अनन्तरौ च तौरहितौ च वर्तमानभवभावेनेति प्रकरणाद्गम्यते अनन्तररहिती तावपि 'जइत्ति यदि तस्यो- च्यते 'एवं तो भवा अणंतगुण'त्ति एवं सति ततोभया अनन्तगुणाः, तद्भवद्वयव्यतिरिका वर्तमानभवभावेन रहिता एण्या अतिक्रान्ताश्च तेऽप्युच्येरंस्ततश्च तदपेक्षयापि द्रव्यत्वकल्पना स्यात् , अधोच्येत-भवत्येवमेव का नो हानिरिति !, उच्यते, एकस्य-पुरुषादेरेककाले-पुरुषादिकाले भवा न युज्यन्ते-न घटन्ते अनेके बह्य इति गाधाः ॥१४३९॥ इत्थं चोदकनीक गुरुराह-'दुहओऽणंतरभधियं"दुहउ'त्ति वर्तमानभवे वर्तमानस्य उभयतः एप्येऽजीते चानन्तरभविक,पुरस्कृतपश्चात्कृतभव- सम्वन्धीत्युक्तं भवति,यथा तिष्ठति आयुष्कमेव तुशब्दस्यावधारणार्थत्वात्,न शेपं कर्म वियक्षितं यद् यद्धमयं गावाः॥१४४०॥ पुरस्कृतभवसम्बन्धि विभागावशेषायुकः सामान्येन तस्मिन्नेव भये वर्तमानो वभाति, पश्चात्कृतसम्बन्धि पुनस्तलिन्नेय भवे वेदयति । अतिप्रसङ्गानिवृत्त्यर्थमाह-'होजियरेसुवि जइ तं दवभया होज ता तेऽवि' भवेत् इतरेप्यपि-प्रभूतेप्पीतेषु यद् वद्धमनागतेषु च यद् भोक्ष्यते यदि तस्मिन्नेव भवे वर्तमानस्य द्रव्यभवा भयेरंस्ततस्तेऽपि, दायुष्कर्मसम्बन्धादिति हृदयं, न चैतदस्ति, तस्मादसच्चोदकवचनमिति गाथार्थः॥१४४१॥ अस्यैवार्थस्य प्रसाधकलोकप्रतीतं निदर्शनमभिधातुकाम आह-संझासु दोसु सूरो' सन्ध्या च सन्ध्या च सन्ध्ये तयोः सन्ध्ययोर्द्वयोः प्रत्यूपनदोपप्रतिबद्धयोः सूर्य-आदित्यः अदृश्य- मानोऽपि-अनुपलभ्यमानोऽपि प्रापणीयं-माप्यं समतिक्रान्त-समतीतं च यथाऽवभासते-प्रकाशयति क्षेत्रं, तबधा-प्रत्युप- सन्ध्यायां पूर्वविदेहं भरतं च, मदोपसन्ध्यायां तु भरतमपरविदेहं च, तथैव-यथा सूर्यः इदमपि प्रक्रान्तं ज्ञातव्यं-विज्ञ. . 15E0॥

·यमिति, एतदुक्तं भवति-वर्तमानभवे स्थितः पुरस्कृतभवं पश्चात्कृतभवं च आयुष्ककर्म सद्रव्यतया स्पृशति, प्रकाशेना- दित्यवदिति गाथार्थः ॥ १४४२॥ अधुना मातृकाकायः प्रतिपाद्यते, [ मातृकेऽपि मातृकापदानि 'उप्पण्णेति 'त्या- दीनि तत्समूहो मातृकाकायः, अन्योऽपि तथाविधपदसमूहो वह्वर्थ इति, तथाचाह भाष्यकार:-'माउ- यपर्य'ति मातृकापदमिति 'जेम' 'गेम'ति चिहं, नयरमन्योऽपि यः पदसमूहः-पदसङ्घातः स पदकायो भण्यते मातृकापदकाय इति भावना, विशिष्टः पदसमूहः, किं०१-'जे एगपए बहू अत्या' यस्मिन्नेकपदे वहयः अर्थास्तेषां पदानां यः समूह इति, पाठान्तरं या 'जस्सेकपदे पर अत्यत्ति गाथार्थः ॥ १४४३ ॥ संग्रहकायप्रतिपादनायाह- 'संगहकाओ णेगा' संग्रहणं संग्रहः स एव कायः, स किंविशिष्ट ? इत्याह-गावि जत्य एगवयणेण घेप्पतित्ति प्रभूता अपि यत्रफरचनेन दिश्यन्तो गृह्यन्ते, यथा शालिमः सेना जातो वसति निविठ्ठचि, यथासयं, प्रभूतेष्वपि स्तम्वेषु सत्सु जातः शारिरिति व्यपदेशः, प्रभूतेप्यपि पुरुपविलयादिषु वसति ग्रामः, प्रभूतेप्वपि हस्त्यादिपु निविष्टा सेनेडि, अयं शाल्पादिरः सहकायो भण्यते इति गाधार्थः ॥ १४४४ ॥ साम्प्रतं पर्याय कायं दर्शयति- 'पजपकाओ' पर्यायकायः पुनर्भवति, पर्यायान्यस्तुधर्मा यत्र-परमाण्यादौ पिण्डिता बहवः, तथा च परमाणायपि कस्मिंश्चित् सांव्यवहारिक यथा वर्णगन्धरसस्पर्शा अनन्तगुणाः अन्यापेक्षया, तथा चोकम्-"कारणमेव तदन्त्यं सूक्ष्मो नित्यश्च भवति परमाणुः । एकरसवर्णगन्धो द्विस्पर्श: कार्यलिङ्गश्च ॥१॥" स चैकस्तिकादिरसस्तदन्यापेक्षया तिक्ततर. विफचमादिभेदादानन्त्यं प्रतिपद्यते, पचवर्णादिष्यपि विभापेत्ययं गाथार्थः ॥ अधुना भारकायस्तत्र गाथा- , ·आवश्यक ५ कापो. सगोध्यय. निकायनि- क्षेपः आवश्यक हारिभ- द्रीया I૭૬૮ના तत्रेदं गाधाशकलं 'अस्थित्तिबहुपदेसा से पंचविसापा' अस्तीत्वयं विकालवचनो निपातः, अभूवन् भवन्ति भविष्यन्ति चेति भावना, बहुप्रदेशास्तु यतस्तेन पसेकालिकापा सुशनसावधारणार्थत्वास न्यूना नाप्यधिका इति, अनेन च धर्माधर्माकाशानामेकद्रव्यत्वादस्तिकायस्वानुपपत्तिरमासमयप ए (अने)कत्वादस्तिकायत्वापत्तिरित्येतत् परितमपग- न्तव्यं, ते चामी पथ, तद्यथा-धर्मास्तिकायोऽधर्मास्तिकायः आकाशास्तिकायः जीवास्तिकायः पुद्गलास्तिकायश्चैत्यस्ति- काया इति हृदयमयं गाथार्थः॥ साम्प्रतं द्रव्यकायावसरस्ततस्तत्प्रतिपादनायाह- 'जं तु पुरक्खड'त्ति यद् द्रव्यमिति योगः तुशब्दो विशेषणार्थः किं विशिनष्टि-जीवपुद्गलद्रव्यं, न धर्मास्तिकायादि, ततश्चैतदुक्तं भवति यद् द्रव्यं यद् वस्तु पुरस्कृतभावमिति-पुर:-अमतः तो भावो येनेति समासः, भाविनो भायस्य योग्यमभिमुखमित्यर्थः। पच्छाकडं व भावाओ'त्ति वाशब्दस्य व्यवहितः सम्वन्धः, ततधैवं प्रयोगः-पश्चात्कृतभावं, पाशब्दो विकल्पवचनः पश्चात् कृतः प्राप्योज्झितो भावः-पर्यायविशेषलक्षणो येन स तथोच्यते, एतदुक्कं भवति-यस्मिन भावे वर्तते द्रव्यं ततो यः पूर्वमासीद् भावः तस्मादपेतं पश्चात्कृतभावमुच्यते, 'तं होति दपदवियं तदित्थंभूतं द्विमकारमपि भायिनो इत्थं द्रव्यलक्षणमभिधायाधुनोदाहरणमाह-जह भविओ दवदेवादि' यधेत्युदाहरणोपन्यासार्थः भन्यो-योग्य द्रव्यदेया- भूतस्य च भावस्य योग्यं दधाति वस्तु वस्तुवचनो ह्येको द्रव्यशब्दः, किं भवति द्रव्यं, भवतिशब्दस्य व्यवहितः सम्बन्ध, दिरिति, इयमत्र भावना-यो हि पुरूपादिमृत्वा देवत्वं प्राप्स्यति बद्धायुष्का अभिमुखनामगोत्रो वा स योग्यत्या द्रव्यः देयोऽभिधीयते, एवमनुभूतदेवभायोऽपि, आदिशब्दाद द्रव्यनारकादिग्रहः परमाणमह, तथाहि-असावपि व्यणुकादि- ·, काययोग्यो भवत्येष, ततश्चेत्थंभूतं द्रव्यं कायो भण्यत इति गाथार्थः ॥१४३६ ॥ आह-किमिति तुशब्दविशेषणाजीवपु- द्गलद्रव्यमशीकृत्य धर्मास्तिकायादीनामिह व्यवच्छेदः कृत इति ?, अत्रोच्यते, तेषां यथोक्तप्रकारद्रव्यलक्षणा- योगात्, सर्वदेवास्तिकायत्वलक्षणभावोपेतस्याद् , आहं च भाष्यकार:-'जइ अस्थिकायभावो'. यद्यस्तिकाय- भावः अस्तिकायत्वलक्षणः, 'इय एसो होज अधिकायाणं' 'इय' एवं यथा जीवपुद्गलद्रव्ये विशिष्टपर्याय इति एप्यन्-आगामी भवेत्, केपाम् ?--अस्तिकायानां-धर्मास्तिकायादीनामिति, व्याख्यानाद् विशेषप्रतिपत्तिः, तथा पधारकृतो या यदि भवेत् 'तो ते हविज दयस्थिकाय'त्ति ततस्ते भवेयुरिति द्रव्यास्तिकाया इति गाथार्थः यतश्च- 'तीयमणागय' अतीतम्-अतिक्रान्तमनागतं भावं यद्-यस्मात् कारणादस्तिकायानां-धर्मास्तिकायादीनां नास्ति-न विद्यते अस्तित्व-विधमानत्वं, फायत्वापेक्षया सदैव योगादिति हृदयं, 'तेण रत्ति तेन किल केवलं-शुद्धं 'तेपु धर्मास्तिकायादिषु नास्ति-न विपते, किं ?-'दयस्थिकाय'ति द्रव्यास्तिकायत्यं, सदैव तद्भावयोगादिति गाथार्थः ॥ १४३७ ॥ आह- ह-ययेवं द्रम्यदेवाशुदाहरणोकमपि द्रव्यं न मानोति, सदय सद्भावयोगात्, तथाहि स एव तस्य भावो यस्मिन् वर्त्तते इति। अत्र गुरुराह-'फार्म भषियसुरादि काममित्यनुमतं यथा भवियसुरादिषु' भन्याश्च ते सुरादयश्चेति विग्रहः आदिशब्दात् द्रव्यना- रफादिग्रहः तेपु-तविपये विचारे भावः स एव यत्र वर्त्तते तदानीं मनुष्यादिभाव इति, किंतु एष्यो-भावी न तावजा- यते तदा, 'वेण र ते दयदेवति तेन ते किल द्रव्यदेवा इति, योग्यत्वाद्, योग्यस्य च द्रव्यत्वात् ,न चैतद् धर्मास्तिकायादी- नामलि, एप्यकाठेऽपि तद्भाषयुफत्वादेवेति गाथार्थः॥१४३८॥यथोकं द्रव्यलक्षणमवगम्य तद्भावेऽतिप्रसङ्गं च मनस्याधा.

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ५ फायो- सिगाभ्यय. फायनि- क्षेपः ॥७६८॥ तत्रेदं गाथाशकलं 'अस्थितिवहुपदेसा तेणं पंचस्थिकाया उ' अस्तीत्ययं त्रिकालवचनो निपाता, अभूवन् भवन्ति भविष्यन्ति चेति भावना, बहुप्रदेशास्तु यतस्तेन पश्चैवास्तिकायाः तुशब्दस्यायधारणार्थत्वान्न न्यूना नाप्यधिका इति, अनेन च धर्माधर्माकाशानामेकद्रव्यत्वादस्तिकायत्वानुपपत्तिरद्धासमयस्य च ए (अने)कत्यादस्तिकायत्वापत्तिरित्येतत् परिहतमयग- न्तव्यं, ते चामी पञ्च, तद्यथा-धर्मास्तिकायोऽधर्मास्तिकायः आकाशास्तिकायः जीवास्तिकायः पुद्गलास्तिकायश्चेत्यस्ति- काया इति हृदयमयं गाथार्थः ।। साम्प्रतं द्रव्यकायावसरस्ततस्तत्प्रतिपादनायाह- 'जं तु पुरक्खड'त्ति यद् द्रव्यमिति योगः तुशब्दो विशेषणार्थः किं विशिनष्टि ?-जीवपुद्गलद्रव्यं, न धर्मास्तिकायादि, ततश्चैतदुक्तं भवति-यद् द्रव्यं यद् वस्तु पुरस्कृतभावमिति-पुरः-अग्रतः कृतो भावो येनेति समासः, भाविनी भावस्य योग्यमभिमुखमित्यर्थः। 'पच्छाकडं व भावाओ'त्ति वाशब्दस्य व्यवहितः सम्बन्धः, ततश्चैवं प्रयोगः-पश्चात्कृतभावं, याशब्दो विकल्पवचनः पश्चात् कृतः प्रायोज्झितो भावः-पर्यायविशेफ्लक्षणो येन स तथोच्यते, एतदुक्तं भवति-यस्मिन् भावे यते द्रव्यं ततो यः पूर्वमासीद् भावः तस्मादपेतं पश्चात्कृतभावमुच्यते, 'तं होति दयदवियं' तदित्थंभूतं द्विप्रकारमपि भापिनो भूतस्य च भावस्य योग्यं 'दयंति वस्तु वस्तुवचनो छेको द्रव्यशब्दः, किंी-भवति द्रव्यं, भवतिशब्दस्य व्ययहिता सम्बन्धः, इत्थं द्रव्यलक्षणमभिधायाधुनोदाहरणमाह-'जह भविमो दवदेवादि' यथेत्युदाहरणोपन्यासार्थः भन्यो-योग्यः द्रव्यदेवा- दिरिति, इयमत्र भावना-यो हि पुरूपादिम॒त्या देवत्वं प्राप्स्यति बद्धायुप्कः अभिमुखनामगोत्रो या स योग्यत्वाद् द्रव्य- देवोऽभिधीयते, एवमनुभूतदेवभावोऽपि, आदिशब्दाद् द्रव्यनारकादिग्रहः परमाणुप्रहश्च, तथाहि-असावपि पणुकादि- ·काययोग्यो भवत्येव, ततश्चेत्थंभूतं द्रव्यं कायो भण्यत इति गाथार्थः ॥१४३६ ॥ आह-किमिति तुशब्दविशेषणाजीवपु- द्गलद्रव्यमशीकृत्य धर्मास्तिकायादीनामिह व्यवच्छेदः कृत इति १, अत्रोच्यते, तेषां यथोक्तमकारद्रव्यलक्षणा- योगात्, सर्वदेवास्तिकायत्वलक्षणभावोपेतस्याद् , आहं च भाष्यकार!–'जइ अस्थिकायभावो'. यद्यस्तिकाय. भावः अस्तिकायत्वलक्षणः, 'इय एसो होज अस्थिकायाणं' 'इय' एवं यथा जीवपुद्गलद्रव्ये विशिष्टपर्याय इति एप्पन्-आगामी भयेत्, केपाम् ?-अस्तिकायानां-धर्मास्तिकायादीनामिति, व्याख्यानाद् विशेषप्रतिपत्तिः, तथा पक्षात्कृतो पा यदि भवेत् 'तो ते हविज दयस्थिकाय'त्ति ततस्ते भवेयुरिति दयास्तिकाया इति गाथार्थः यतश्च- 'तीपमणागय' अतीतम्-अतिक्रान्तमनागतं भावं यद्-यस्मात् कारणादस्तिकायानां-धर्मास्तिकायादीनां नास्ति न विद्यते अस्तित्व-विद्यमानत्वं, कायत्यापेक्षया सदैव योगादिति हृदयं, 'तेण र'त्ति तेन किल केवलं-शुद्ध 'तेपु' धर्मास्तिकायादिषु नास्ति-न विद्यते, किं ?-'दयस्थिकाय'ति द्रच्यास्तिकायत्वं, सदैव तद्भाययोगादिति गाथार्थः ॥ १४३७ ॥ आह-यद्येवं द्रन्यदेवायुदाहरगोकमपि द्रव्यं न मामोति, सदैव सद्भावयोगात्, तथाहि स एव तस्य भावो यस्मिन् वर्त्तते इति । अत्र गुरुराह-'कामं भषियसुरादि' काममित्यनुमतं यथा भवियसुरादिषु' भव्याश्च ते सुरादयश्चेति विग्रहः आदिशब्दात् द्रव्यना रकादिग्रहः तेपु-तविपये विचारे भावः स एव यत्र वर्त्तते तदानीं मनुष्यादिभाव इति, किंतु एष्यो-भावी न तावजा- यते तदा, 'तेण र ते दयदेवत्ति तेन ते किल द्रव्यदेवा इति, योग्यत्वाद्, योग्यस्य च द्रव्यत्वात् ,न चैतद्धर्मास्तिकायादी- नामलि, एप्यकाठऽपि तद्भावयुफत्वादेवेति गाधार्थः॥१४३८॥यथोकं द्रव्यलक्षणमवगम्य तद्भावेऽतिप्रसङ्गं च मनस्याधा.

·आवश्यक-तत्रेदं गाथाशकलं 'अस्थित्तिबहुपदसा तेणं पंचत्धिकाया ज' अस्तीत्ययं त्रिकालवचनो निपातः, अभूवन् भवन्ति हारिभ. भविष्यन्ति चेति भावना, वहुप्रदेशास्तु यतस्तेन पञ्चैवास्तिकायाः तुशब्दस्यावधारणार्थत्वान्न न्यूना नाप्यधिका इति, अनेन द्रीया च धर्माधर्माकाशानामेकद्रव्यत्वादस्तिकायत्वानुपपत्तिरद्धासमयस्य च ए (अन)कत्वादस्तिकायत्यापत्तिरित्येतत् परिहतमयग- न्तव्यं, ते चामी पञ्च, तद्यथा-धर्मास्तिकायोऽधर्मास्तिकायः आकाशास्तिकायः जीवास्तिकायः पुद्गलास्तिकायधेत्यस्ति- ॥७६८॥ काया इति हृदयमयं गाथार्थः ॥ साम्प्रतं द्रव्यकायावसरस्ततस्तत्प्रतिपादनायाह- 'जं तु पुरक्खडत्ति यद् द्रव्यमिति योगः तुशब्दो विशेषणार्थः किं विशिनष्टि ?-जीवपुद्गलद्रव्य, न धर्मास्तिकायादि, ततश्चैतदुक्तं भवति-यद् द्रव्यं यद् वस्तु पुरस्कृतभावमिति-पुरः-अग्रतः कृतो भायो येनेति समासः, भायिनो भायस्य योग्यमभिमुखमित्यर्थः। 'पच्छाकडं व भावाओ'त्ति वाशब्दस्य व्यवहितः सम्बन्धः, ततश्चैवं प्रयोग:-पश्चात्कृतभावं, यारान्दो विकल्पवचनः पश्चात् कृतः प्राप्योज्झितो भावः-पर्यायविशेपलक्षणो येन स तथोच्यते, एतदुक्तं भवति-यस्मिन् भावे वर्तते द्रव्यं ततो यः पूर्वमासीद् भावः तस्मादपेतं पश्चात्कृतभावमुच्यते, 'तं होति दयदवियं' तदित्थंभूतं द्विप्रकारमपि भायिनो भूतस्य च भावस्य योग्यं दद्य'ति वस्तु वस्तुवचनो ोको द्रव्यशब्दः, कि-भवति द्रव्यं, भवतिशब्दस्य व्यवहितः सम्बन्धः, इत्यं द्रव्यलक्षणमभिधायाधुनोदाहरणमाह-जह भविओ दघदेवादि' यधेत्युदाहरणोपन्यासार्थः भन्यो-योग्य द्रव्यदेवा- दिरिति, इयमत्र भावना-यो हि पुरूपादिम॒त्वा देवत्वं प्राप्स्यति वद्धायुप्कः अभिमुखनामगोत्रो या स योग्यत्वाद् द्रव्य- देवोऽभिधीयते, एवमनुभूतदेवभावोऽपि, आदिशब्दाद् द्रव्यनारकादिग्रहः परमाणुमहश्च, तथाहि-असावपि व्यणुकादि- १७६८॥ --- ·काययोग्यो भवत्येष, ततश्चेत्थंभूतं द्रव्यं कायो भण्यत इति गाधार्थः ॥१४३६ ॥ आह-किमिति तुशब्दविशेषणाजीवपु- गलद्रव्यमङ्गीकृत्य धर्मास्तिकायादीनामिह व्यवच्छेदः कृत इति ?, अत्रोच्यते, तेषां यथोक्तप्रकारद्रव्यलक्षणा- योगात्, सर्वदेवास्तिकायत्वलक्षणभावोपेतत्वाद् , आई च भाथ्यकार:-'जइ अस्थिकायभावो', यद्यस्तिकाय- भावः अस्तिकायत्वलक्षणः, "इय एसो होज अधिकायाण' 'इय' एवं यथा जीवपुद्गलद्रव्ये विशिष्टपर्याय इति एप्यन्-आगामी भवेत्, केपाम् !-अस्तिकायानां-धर्मास्तिकायादीनामिति, व्याख्याना विशेषप्रतिपत्तिः, तथा पधात्कृतो या यदि भवेत् 'तो ते हविज दपस्थिकायत्ति ततस्ते भवेयुरिति द्रव्यास्तिकाया इति गाथार्थः यतश्च- 'वीयमणागय' अतीतम्-अतिकान्तमनागतं भावं यद्-यस्मात् कारणादस्तिकायानां-धर्मास्तिकायादीनां नास्ति-न विद्यते अस्तित्व-विधमानत्वं, फायत्यापेक्षया सदैव योगादिति हृदयं, 'तेण रत्ति तेन किल केवलं-शुद्ध 'तेषु' धर्मास्तिकायादिषु नास्ति-न विद्यते, किं ?-'दपस्थिकाय'त्ति द्रव्यास्तिकायत्वं, सदैव सद्भावयोगादिति गाधार्थः ॥ १४३७ ॥ आह-यद्येवं द्रम्पदेयापुदाहरणोफमपि द्रव्यं न प्रामोति, सदव सद्भावयोगांद, तथाहि स एव तप भावो यस्मिन् वर्तते इति। अत्र गुरुराह-कामं भपियमुरादि' काममित्यनुमतं यथा भषियसुरादिपु' भव्याश्च ते सुरादयश्चेति विग्रहः आदिशब्दात् द्रव्यना- रफादिप्रहः पु-तपिपये विचारे भायः स एव यत्र वर्तते तदानीं मनुष्यादिभाव इति, किंतु एप्यो-भावी न तावजा- यते तदा, 'तेण र ते दयदेय'चि तेन ते फिल द्रव्यदेवा इति, योग्यत्वाद्, योग्यस्य च द्रव्यत्वात् ,न चैतद्धर्मास्तिकायादी- नामलि,एप्यकाटेऽपि तद्भाययुक्फत्वादेवेति गाथार्थः॥१४३८॥यथोक्तं द्रव्यलक्षणमवगम्य तद्भावेऽतिप्रसङ्गं च मनस्याधा- - N ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥७६७॥ कायः तथा भावकायश्चेति गाथासमासार्थः ॥ व्यासार्थ तु प्रतिद्वारमेव व्याख्यास्यामः, तत्र नामकायप्रतिपादनायाद- 'काओ कस्सवित्ति कायः कस्यचित् पदार्थस्य सचेतनाचेतनस्य वा नाम क्रियते स नामकायः, नामाश्रित्य कायो नाम-सर्गाध्यय- ५ कायो. कायः, तथा देहोऽपि-शरीरसमुच्छ्रयोऽपि उच्यते कायः, तथा काचमणिरपि कायोभण्यते, प्राकृते तु कायः । तथा पद्ध नं फायनि- मपि किञ्चिल्लेखादि “निकायमासु'त्ति निकाचितमाख्यातवन्तः, प्राकृतशैल्या निकायेति गाथाः, गतं नामद्वारं, क्षेपः अधुना स्थापनाद्वारं व्याख्यायते-'अक्खे घराडए' अक्षे-चन्दनके वराटके या-कपईके या काष्ठ-कुट्टिी पुस्ते या- वस्त्रकृते चित्रकर्मणि या प्रतीते, किमित्याह-सतोभावःसद्भावः तथ्य इत्यर्थः तमाभित्य,तथा असतोभावः असद्भावः अतथ्य इत्यर्थः, तं चाश्रित्य, किं ?-स्थापनाकायं विजानांहीति गाथार्थ ॥ १४३१ ॥ सामान्येन सदभावासद्भावस्थापनो- दाहरणमाह-लेप्पगहत्थी' यदिह लेप्यकहस्ती हस्तीति स्थापनायां निवेश्यते 'एस सम्भाविया भये ठयणत्ति एपा सद्भावस्थापना भवतीति, भवत्य सद्भावे पुनहस्तीति निराकृतिः-हस्त्याकृतिशून्य एव चतुरझादाविति । तदेवं स्थापनाकायोऽपि भावनीय इति गाथार्थः ॥ १४३२ ॥ शरीरकायप्रतिपादनायाह-ओरालियउपिय' उदार पुद्गलैनित्तमौदारिक विविधा क्रिया विक्रिया तस्यां भवं क्रियं प्रयोजनार्थिना आहियत इत्याहारकं तेजोमयं तेजसं कर्मणा निर्वृत्तं कार्मणं, औदारिकं वैक्रियं आहारकं तैजसं कार्मणं चैव एप पञ्चविधः खलु शीर्यन्त इति शरीराणि शरीराण्येव पुद्गलसङ्घातरूपत्वात् कायः शरीरकायः विज्ञातव्य इति गाथार्थः ॥ गतिकायप्रतिपादनायाह- 'चउसुवि गई इयमप्यन्यकर्तृकी गाथा सोपयोगेति च व्याख्यायते-चतसृप्यपि गतिपु-नारकतिर्यग्नरामरलक्षणासु ·'देहोति शरीरसमुच्छ्यो नारकादीनां यः स गता काय इतिकृत्वा गतिकायो भण्यते, अत्रान्तरे माह चोदकः-'एसो सरीरकाउति नन्वेष शरीरकाय उक्तः, तथाहि-नौदारिकादिव्यतिरिक्तानारकतिर्यगादिदेहा इति, आचार्य आह-विसे- सणा होति गतिकाओ'विशेपणादू-विशेपणसामर्थ्याद् भवति गतिकायः, विशेषणं चात्र गतौ कायो गतिकायः, यधा द्विवि- धाः संसारिणः-त्रसाः स्थावराच, पुनस्त एव स्त्रीपुनपुंसकविशेषेण भिद्यन्त इत्येवमत्रापीति गाथार्थः॥अथवा सर्वसत्त्वानाम- पान्तरालगती यःकायः स गतिकायोभण्यते, तथा पाह-'जेणुवगहिओ' येनोपगृहीत-उपकृतो ब्रजति-गच्छति भवादन्यो भवःभयान्तरं तत् , एतदुक्तं भवति-मनुष्यादिमनुष्यभवात् च्युतः येनाश्रयेणा(श्रितोऽ)पान्तराले देवादिभवं गच्छति स ग- तिकायोभण्यते, तं फालमानतो दर्शयति-यचिरेण कालेजति सघ यावता कालेन समयादिना व्रजति तावन्तमेव कालमसौ गतिकायोभण्यवे एपखलु गतिकायः, स्वरूपेणैव दर्शयनाह-सतेयगकम्मगसरीरं' कार्मणस्य प्राधान्यात् सह तैजसेन वर्तत इति सतंबसं फार्मणशरीरं गतिकायस्तदानयेणापान्तरालगती जीवगतेरिति भावनी(यम)यं गाधार्थः॥निकायकायः प्रतिपा- पते तत्र-'नियति गाथा व्याख्यायते 'निययमहिओवकाओ जीवनिकाय'ति नियतो-नित्यः कायो निकायः, नित्यता पास्स विप्यपि फालेपुभावात् अधिको वा कायो निकायः, यथा अधिको दाहो निदाह इति, आधिक्यं चास्य धर्माधर्मास्ति- कायापेक्षयास्यभेदापक्षया या,तथाहि-एकादयो यावदसहयेयाः पृथिवीकायिकास्तावत् कायस्व एव स्वजातीयान्यप्रक्षेपापेक्षया निकाय इति,एवमन्येप्यपि विभापेत्येवं जीवनिकायसामान्येन निकायकायोभण्यते,अथवा जीवनिकायः पृधिव्यादिभेदभिन्नः पक्षियोऽपि निकायो भण्यते तत्समुदायः, एवं च निकायकाय इति, गतं निकायकायद्वारं। अधुनाऽस्तिकायः प्रतिपाद्यते, ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायो. सध्यय. नकायनि- क्षेपः ॥७६७॥ कायः तथा भावकायश्चेति गाथासमासार्थः ॥ व्यासार्थ तु प्रतिद्वारमेव व्याख्यास्यामः, तत्र नामकायप्रतिपादनायाह- 'काओ कस्सवित्ति कायः कस्यचित् पदार्थस्य सचेतनाचेतनस्य वा नाम क्रियते स नामकायः, नामानित्य फायो नाम कायः, तथा देहोऽपि-शरीरसमुच्छ्योऽपि उच्यते कायः, तथा काचमणिरपि कायोभण्यते, प्राकृते तु कायः । तथा पद्ध- मपि किञ्चिल्लेखादि 'निकायमाहंसुत्ति निकाचितमाख्यातवन्तः, प्राकृतशैल्या निकायेति गाथार्थः, गतं नामद्वारं, अधुना स्थापनाद्वारं व्याख्यायते-'अक्खे वराडए' अक्षे-चन्दनके वराटके वा-कपईके या काष्ठ-कुट्टिी पुस्ते या- वस्त्रकृते चित्रकर्मणि वामतीते, किमित्याह-सतो भावःसद्भावः तथ्य इत्यर्थः तमाश्रित्य,तथा असतोभावः असद्भावः अतष्य इत्यर्थः, तं चानित्य, किं ?-स्थापनाकायं विजानांहीति गाथार्थ ॥ १४३१॥ सामान्येन सद्भावासद्भायस्थापनो- दाहरणमाह-'लेप्पगहत्थी' यदिह लेप्यकहस्ती हस्तीति स्थापनायां निवेश्यते 'एस सम्भाविया भये ठवण'त्ति एपा सद्भावस्थापना भवतीति, भवत्यसद्भाचे पुनहस्तीति निराकृतिः-हस्त्या कृतिशून्य एव चतुरङ्गादाविति । तदेवं स्थापनाकायोऽपि भावनीय इति गाथार्थः ॥ १४३२ ॥ शरीरकायप्रतिपादनायाह-ओरालिययेउपिय' उदार: पुद्गलैनिवृत्तमौदारिक विविधा क्रिया विक्रिया तस्यां भवं वैक्रिय प्रयोजनाधिना आहियत इत्याहारकं तेजोमयं तेजसं कर्मणा निर्वृत्तं कार्मणं, औदारिकं वैक्रियं आहारकं तैजसं कार्मणं चर एप पञ्चविधः खलु शीर्यन्त इति शरीराणि शरीराण्येव पुद्गलसद्भातरूपत्वात् कायः शरीरकायः विज्ञातव्य इति गाथार्थः ॥ गतिकायप्रतिपादनायाह- 'चउसुवि गई' इयमप्यन्यकर्तृकी गाथा सोपयोगेति च व्याख्यायते-चतहप्वपि गतिपु-नारकतिर्यग्नरामरलक्षणासु ७६७ ·तीयमणागपभावं जमस्थिकायाण नत्थि अस्थित्तं । तेन र केवलएK नत्थी दवत्थिकायत्तं ।। १४३७ ॥ कामं भविषमुराइस भावो सो चेव जत्थ वटंति । एस्सो न ताच जायइ तेन र ते दचदेवृत्ति ॥ १४३८ ॥ दुहमोऽणंतररहिया जह एवं तो भया अणंतगुणा । एगस्स एगकाले भवा न जुनंति उ अणेगा ॥ १४३९ ॥ दुहओऽणंतरभषियं जह चिट्टइ आउभं तु जं पई । हुन्जियरसुवि जइ तं व्यभवा हुन्ज तो तेऽवि ॥ १४४०॥ संसासु दोसु सूरो अदिस्समाणोऽपि पप्प समईयं । जह ओभासइ खित्तं तहेव एयपि नायव्वं ॥ १४४१ ॥ माउपपपंति नेयं नवरं अनोवि जो पपसमूहो । सो पपकाओ भन्नइ जे एगपए बहू अत्या २३१ ।। (भा०)॥ संगहकाभोऽणेगापि जत्य एगवयण धिप्पंति । जह सालिगामसेणा जाओ सही (ति) निविट्ठत्ति ॥१४४२॥ पनयफाओ पुण हुंति पन्नया जत्थ पिंडिया यहये । परमाणुंमिविकंमिचि जह वनाई अणंतगुणा ॥ १४४३ ॥ एगो फाभो दहा जाओ एगो चिट्टइ एगोमारिभो।जीवंतो अमएणमारिओनं लव माणव! केण हेजणाः ॥१४४४॥ दुगतिगपउरी पंच घ भाषा पहुआ व जत्थ वति । सो होइ भावकाओ जीवमजीवे विभासा॥१४४५ फाए सरीर देह धुंदी य पप उपचए य संघाए । उस्सय समुस्सए चा फलेवरे भत्थ तण पाणू ॥ १४४६ ॥ व कायस्स र निरोयो' कायस्य तु निक्षेपः कार्य इति 'यारसउ'त्ति द्वादशप्रकारः । 'छक्को य उस्सग्गे' पट्क- धोत्सर्गविषयः पट्मकार इत्यर्थः, पचाई निगदसिद्धं तत्र कायनिक्षेपप्रतिपादनायाह-'नाम उवणा' नामकायः स्थापनाकायः पारीरकायः गतिकायः निकायकायः अस्तिकायः द्रव्यकायश्च मातृकायः संग्रहकायः पर्यायकायः भार-

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
५कायो-
सध्यय-
नं फायनि-
क्षेपः
॥७६६॥
काए उस्सग्गंमि य निक्खेचे हुंति दुनि उ विगप्पा । एएसि दुण्हंपी पत्तेयं पख्वणं चुच्छं ॥ २२८॥ (भा०)॥
'काए उस्सग्गंमि य' काये कायविषयः उत्सर्गे च-उत्सर्गविषयश्च एवं निक्षेपे-निक्षेपविषयी भवतः द्वौ एव विकल्पा-
द्वावेव भेदी, अनयोईयोरपि कायोत्सर्गविकल्पयोः प्रत्येकं प्ररूपणां वक्ष्य इति गाधार्थः ॥ २२८ ॥
कायस्स उ निक्खेवो पारसओ छकओ अ उस्सग्गे। एएसिं तु पयाणं पत्तेय परूषणं चुच्छं ।। १४२९ ।।
नाम ठवर्णसरीरे गई निकायत्थिकार्य दविर य । माउय संगेह पनवे भारे तह भावकाए य ॥ १४३० ।।
काओ कस्सइ नाम कीरइ देहोवि चुच्चई काओ । कायमणिओवि चुचई पद्धमवि निकायमाहंस ॥ १४३१ ।।
अक्खे वराडए वा कडे पुत्थे य चित्तकम्मे य । सम्भावमसम्भावं ठवणाकायं वियाणाहि ॥ १४३२ ।।
लिप्पगहत्थी हस्थित्ति एस सन्भाविया भवे ठवणा । होइ असम्भावे पुण हस्थिति निरागिई अक्खो ॥१४३३॥
ओरालियवेउब्वियआहारगतेयकम्मए चेव । एसो पंचविहो खल सरीरकाओ मुणेयव्यो ॥ १४३४ ॥
चउसुवि गईसु देहो नेरझ्याईण जो स गइकाओ। एसो सरीरकाओ विसेसणा होइ गइकाओ ||शा(म०)॥
जेणुवगहिओ वचह भवंतरं जचिरेण कालेण । एसो खलु गइकाओ सतेयगं फम्मगसरीरं ॥ १४३५ ।।
निययमहिओ व काओ जीवनिकाओ निकायकाओ या अधित्तियहुपएसा तेणं पंचत्यिकाया उ॥१४३६॥
जंतु पुरक्खडभावं दवियं पच्छाकडं व भावाओ। तं होइ दव्वदविर्यजह भविओ दव्यदेवाई ॥२२९॥ (भा०)
जह अधिफायभावोअपएसो हुन अधिकायाणं पिच्छाकडव्य तोते हविज्ज व्यत्धिकायाय॥२३०॥(भा०)॥
॥७६६॥

·तीयमणागपभावं जमस्थिकायाण नत्थि अस्थिसं । तेन र केवलएK नत्थी व्वत्यिकायत्तं ॥ १४३७ ॥ कामं भविपसुराइस भावो सो चैव जत्थ वति । एस्सो न ताव जायइ तेन र ते दव्वदेवृत्ति ॥ १४३८ ॥ दुहमओऽणंतररहिया जइ एवं तो भवा अणंतगुणा । एगस्स एगकाले भवा न जुबंति उ अणेगा ॥ १४३९ ॥ दुहोणंतरभवियं जह चिट्टइ आउभं तु जं पर्छ । टुजियरेसुवि जइ तं दृब्वभवा हुन्ज तो तेऽपि ।। १४४० ।। संझासु दोसु सुरो अदिस्समाणोऽपि पप्प समईयं । जह ओभासह खित्तं तहेव एयपि नायव्वं ॥ १४४१ ॥ माउपपपंति नेपं नवरं अग्नोपि जो पपसमूहो । सो पयकाओ भन्नइ जे एगपए यह अत्था २३१ ॥ (भा०)॥ संगहकाभोऽणेगापि जत्थ एगवपणेण घिप्पंति । जह सालिगामसेणा जाओ वसही (ति) निविदृत्ति ॥१४४२॥ पनयकाओ पुण हुंति पनवा जत्थ पिडिपा यहये । परमाणुंमिविकमिवि जह वनाई अणंतगुणा ॥ १४४३ ॥ पगो फाभो हा जाओ एगो चिट्टइ एगो मारिओ!जीवंतोअमएणमारिओतं लघमाणव! केण हेउणाः ॥१४४४॥ दुगतिगपउरो पंच घ भाषा पटुआ प जत्थ यति । सो होइ भावकाओ जीवमजीवे विभासाउ॥१४४५ फाए सरीर देहे धुंदीप धप उपचए य संघाए । उस्सय समुस्सए वा फलेवरे भत्थ तण पाणू ॥ १४४६ ।। सत्र कायस्स द निरोपो' कायस्य तु निक्षेपः कार्य इति 'वारस'त्ति द्वादशप्रकारः। 'छको य उस्सग्गे' पटक- धोत्सर्गविषयः पद्मकार इत्यर्थः, पश्चाई निगदसिद्धं तत्र कायनिक्षेपप्रतिपादनायाह-'नाम ठवणा' नामकायः स्थापनाकायः शरीरकायः गतिकायः निकायकायः अस्तिकायः द्रव्यकायश्च मातृकायः संग्रहकायः पर्यायकायः भार- ·भावश्यक- हारिभ- द्रीया ५कायो. सर्गाध्यय- नं कायनि- क्षेपः ॥७६६॥ काए उस्सगंमि य निक्खेवे हुँति दुन्नि उ विगप्पा । एएसि दुपहंपी पत्तेयं परूवणं वुच्छं ॥ २२८ ॥ (भा०)। 'काए उस्सग्गमि य काये कायविपयः उत्सर्गे च-उत्सर्गविपयश्च एवं निक्षेपे-निक्षेपविपयो भवतः द्वौ एव विकल्पी- द्वावेव भेदौ, अनयोईयोरपि कायोत्सर्गविकल्पयोः प्रत्येकं प्ररूपणां वक्ष्य इति गाथार्थः ।। २२८ ।। कायस्स उ निक्खेवो बारसओ छमओ अ उस्सग्गे । एएसिं तु पयाणं पत्तेय परूपणं चुच्छं ॥ १४२९ ॥ नाम ठवर्णसरीरे गई निकायत्धिकार्य दविएँ य । माउय संगंह पजर्व भारे तह भावकाए य ॥ १४३० ।। फाओ कस्सइ नामं कीरइ देहोवि युचई काओ। कायमणिओवि बुच्चइ पद्धमयि निकायमारंसु ।। १४३१ ॥ अक्खे पराडए वा कडे पुत्थे य चित्तकम्मे य । सम्भावमसम्भावं ठवणाकायं धियाणाहि ॥ १४३२ ॥ लिप्पगहत्थी हत्यित्ति एस सन्भाविया भवे ठवणा । होइ असम्भावे पुण हत्यित्तिनिरागिई अरखो ॥१४३३॥ ओरालियवेउव्वियआहारगतेयकम्मए चेव । एसो पंचविहो खलु सरीरकाओ मुणेयव्यो || १४३४ ॥ चउमुवि गईसु देहो नेरइयाईण जो स गइकाओ। एसो सरीरकाओ विसंसणा होइ गइकाओ॥ शा(म०)। जेणुवगहिओ वचइ भवंतरं जचिरेण कालेण । एसो खलु गइकाओ सतेयगं कम्मगसरीरं ॥ १४३५ ।। निययमहिओ व फाओ जीवनिकाओ निकायकाओय। अस्थित्तियहुपएसा तेणं पंचत्यिकाया उ॥ १४३६॥ जंतु पुरक्खडभावं दवियं पच्छाकडं व भावाओ। होइ दव्वदपियंजह भविओ दव्यदेवाई ॥२२९।। (भा०) जइ अधिकायभावो अपएसो हुन अधिकायाणं । पच्छाकडव्य तोते हविन व्यत्धिकाया घ॥२३०॥(भा०)। ७६६॥

·तपसा पृथिव्यादिसंपहनादिजन्यो निर्षिगतिकादिना पण्मासान्तेन, तेनाध्यशुद्ध्यमानस्तथाभूतं गुरुतरं छेदविशेषा विशोधयन्तीति गाधार्थः ।। १५१९-१४२७ ।। एवं सप्तमकारभावत्रणचिकित्सापि प्रदर्शिता, मूलादीनि तु विषयनिरूप- गद्वारेण स्वस्थानादयसेयानि, नेह वितन्यन्ते, इत्युकमानुपनिक, प्रस्तुतं प्रस्तुमः-श्वमनेनानेकस्वरूपेण-सम्बन्धेनायातस्य कायोत्सर्गाध्ययनस्य चत्वार्यनुयोगद्वाराणि सप्रपश्यानि वक्तव्यानि, तत्र नामनिप्पन्ने निक्षेपे कायोत्सर्गाध्ययनामिति पायोत्सर्गः अध्ययन च, तर कायोत्सर्गमधिकृत्य द्वारगाधामाह नियुक्तिकार:- निक्खये १ ग २ विहाणमग्गणा ३ काल ४ भेपपरिमाणे ५। असद ६ सदे ७ विहि ८ दोसा ९ फरसत्ति १० फलं च ११ दाराई ॥ १४२८ ॥ 'निक्सवेगवपिहाण' नियति कायोत्सर्गस्य नामादिलक्षणो निक्षेपः कार्यः 'एगहत्ति एकाधिकानि वक्तव्यानि 'पिहाणमग्गण' ति विधानं भेदोऽभिधीयते भेदमार्गणा कार्या 'कालभेदपरिमाणे'त्ति कालपरिमाणमभिभवकायोत्सर्गादीनां यफाय, भेदपरिमाणमुरमतादिकायोत्सर्गभेदानां यफन्यं यावन्तस्त इति, 'असढसढे'त्ति अशठः शश्च कायोत्सर्गका यसम्पः 'विहिति कापोत्सर्गकरणयिधिर्याध्यः 'दोस'ति कायोत्सर्गदोपा वक्तव्याः 'कस्सत्ति' कस्य कायोत्सर्ग इति पान्य पति ऐहिकामुणिकभेदं फलं पफव्यं दाराईति एतापन्ति द्वाराणीति गाधासमासार्थः ॥ १४२८ ॥ व्यासार्थ नु प्रतिकार भाष्यदेवाभिधास्पति । तर कायस्पोत्सर्गः कायोत्सर्ग इति द्विपदं नामेतिकृत्वा कायस्य उत्सर्गस्य च निक्षेपः कापति तथा पाह भाप्पकारः- ·५कापो. सर्गाध्यय. फायनि- क्षेपः आवश्यक- हारिभ- द्रीया - ॥७६५॥ स्पन्दनादिलक्षणा वार्यते-निषिध्यते, पश्चमे शल्ये उद्धृते व्रणोऽस्यास्तीति मणी तस्य प्रणिनःद्रितरत्वाच्छल्यस्पति गाधार्थः।। 'रोहेइ वणं छ?' इति रोहयति व्रणं पछे शल्ये उद्धृते सति हितमितभोजी हितं-पथ्र्य मितं-स्तोकं अभुझन्वेति, याव. च्छल्येन दूपितं 'तत्तियमित्तंति तावन्मानं छिद्यते, सप्तमे शल्य उद्धृते किं-पूतिमासादीति गाथार्थः ॥ 'तहयिय अठा- येति तथापि च 'अट्ठायमाणे'त्ति अतिष्ठति सति विसर्पतीत्यर्थः, गोनसभक्षितादी रक(रुम्फ)कवापि क्रियते, तदङ्गछेदः सहास्थिकः, शेपरक्षार्थमिति गाथार्थः ॥ एवं तावद् द्रव्यप्रणस्तञ्चिकित्सा च प्रतिपादिता, अधुना भायमणः प्रतिपाद्यते- 'मुलुत्तरगुणरुवस्स' गाहा,इयमन्यकर्तृकी सोपयोगा चेति व्याख्यायते, मूलगुणाः-प्राणातिपातादिविरमणलक्षणाः पिण्ड. विशुद्ध्यादयस्तु उत्तरगुणाः, एते एव रूपं यस्य स मूलगुणोत्तरगुणरूपस्तस्य, तायिनः, परमश्चासौ चरणपुरुपश्चेति समासः तस्य अपराधा:-गोचरादिगोचराः त एव शल्यानि तेभ्यः प्रभवः-सम्भवो यस्य स तथाविधः भावग्रणो भवति ज्ञातव्य इति गाथार्थः ॥ साम्प्रतमस्यानेकभेदभिन्नस्य भावत्रणस्य विचित्रप्रायश्चित्तभैपजेन चिकित्सा प्रतिपाद्यते, तत्र- 'भिक्खायरियाई' भिक्षाचर्यादिः शुध्यत्यतिचारः कश्चिद्विकटनयैव-आलोचनर्यवेत्यर्थः, आदिशब्दाद् विचारभूम्यादिग- मनजो गृह्यते, इह चातिचार एव नणः २, एवं सर्वत्र योज्यं, 'वितिउत्ति द्वितीयो प्रणः अप्रत्युपेक्षित खेलवियेफादी- हा असमितोऽस्मीति सहसा अगुप्तो वा मिथ्यादुष्कृतमिति विचिकित्सेत्ययं गाथार्थः ॥ 'शब्दादिपु इष्टानिष्टेषु राग द्वेपं पा मनसा(मनाक) गतः अन 'तइओ' तृतीयो व्रणः मिश्रभैपज्यचिकित्स्या, आलोचनाप्रतिक्रमणशोध्य इत्यर्थः,ज्ञात्वा अनेषणीयं भकादि विगिचना चतुर्थ इति गाथार्थः । 'उस्सग्गेणवि सुज्झई' कायोत्सर्गेणापि शुद्ध्यति अतिचारः कश्चित् , कश्चित .

·तपसा पृधिष्पादिसंपदनादिजन्यो निर्षिगतिकादिना पण्मासान्तेन, तेनाप्यशुद्ध्यमानस्तथाभूत गुरुतरं छेदविशेषा विशोधयन्तीति गाथार्थः ।। १५१९-१४२७ ।। एवं सप्तप्रकारभावप्रणचिकित्सापि प्रदर्शिता, मूलादीनि तु विपयनिरूप- णद्वारेण स्वस्थानादपसेयानि, नेह पित्तन्यन्ते, इत्युक्तमानुपङ्गिक, प्रस्तुतं प्रस्तुमः-त्यमनेनानेकस्वरूपेण-सम्बन्धेनापातस्य फायोत्सगाध्ययनस्य चत्वार्यनुयोगद्वाराणि समपद्यानि वक्तव्यानि, तत्र नामनिप्पस्ने निक्षेप कायोत्सर्गाध्ययनमिति पापोत्सर्गः अध्ययनं च, तन कायोत्सर्गमधिकृत्य द्वारगाथामाह नियुक्तिकारः- निपखेचे १ ग २ विहानमग्गणा ३ काल ४ भेयपरिमाणे ५। असट ६ सटे ७ विहि ८ दोसा ९ कस्सत्ति १० फलं च ११ दाराई ॥१४२८ ।। 'निरोगविहाण' निक्संयति कायोत्सर्गस्प नामादिलक्षणो निक्षेपः कार्यः 'एगहत्ति एकाधिकानि पकपानि 'विदाणमगण' जिविधानं भेदोऽभिधीयते भेदमार्गणा कार्या 'कालभेदपरिमाणे चि कालपरिमाणमभिभयकायोत्सर्गादीनां पफयं, भदपरिमाणमुत्यतादिकायोत्सर्गभेदानां यफव्यं यावन्तस्त इति, 'असढसढे'त्ति अशठः शठश्च कायोत्सर्गको यायः पिहिघि कायोत्सर्गकरणविधिर्वाच्यः 'दोस'त्ति कायोत्सर्गदोपा वक्तव्याः 'कस्सत्ति' कस्य कायोत्सर्ग इति पएर 'फळ'ति ऐहिकानुमिकभेदं फलं यफव्यं 'दाराईति एतापन्ति द्वाराणीति गाथासमासार्थः ॥ १४२८ ॥ व्यासार्थ नु प्रतिमारं भाम्पादेवाभिधास्पति । तत्र फापस्योत्सर्गः कायोत्सर्ग इति द्विपदं नामेतिकृत्या कायस्य उत्सर्गस्य च निक्षेपः कार्य इति । ठया पाद भाप्पफार:-

·No text on this page.

·मूलत्तरगुणस्वस्स तारणो परमवरणपुरिसस्स । अपराहसल्लपभयो भाववणो होइ नायव्यो॥१॥ (40) ॥ भिक्खापरियारसुजाइ अइआरोकोइ विपडणाए उ पीओअसमिओमित्ति कीस सहसा अगुत्तो वा?॥१४२५ सहाइएस राग दोसं च मणा गओ तड्यगंमि । नाउं अणेसणिजं भत्ताइविगिचण चउत्थे ।। १४२६ ।। उस्सग्गेणयि सुजना अारो कोइ कोइ उ तयेणं । तेणधि असुज्झमाणं छेयविसेसा विसोहिंति ॥ १४२७ ।। द्विविधो-द्विप्रकारः 'फायमि यणोति चीयत इति फाय:-शरीरमित्यर्थः तस्मिन् वणः-क्षतलक्षणः, द्वैविध्यं दर्शयति- तस्माद्भवोऽस्येति तदुद्यो-गण्डादिः आगन्तुकश्च ज्ञातव्यः, आगन्तुकः कण्टकादिप्रभवः, तत्रागन्तुकस्य क्रियते शल्यो भरण नेतरस्प-तपस्यति गाधार्धः।यद्यस्य यथोद्रियते-उत्तरपरिकर्म क्रियते द्रव्यम्रण एव तदेतदभिधित्सुराह-'तणुओ अतिक्सतुंदो' इति तनुरेय तनुकं कृशमित्यर्धा, न तीक्ष्णतुण्डमतीक्ष्णमुखमिति भावना, नास्मिन् शोणितं विद्यत इत्यशोणित फपलं नवरं वाटतं, नृत्य 'अयउन्मत्ति साहो'त्ति परित्यज्यते शल्यं प्राकृतशल्या तु पुलिङ्गनिर्देशः, 'सल्लो न मलिजइ पनीर' न घ मृधते प्रणा, अल्पस्यात् शल्यस्येति गाधार्थः ॥ प्रथमशल्यजे अयं विधिः, द्वितीयादिशल्यजे पुनरयं-'लग्गु- नियंमि' उपमुस्तं टनावं तमिलन द्वितीये कस्मिन् ?-अदूरगते शल्य इति योगः; मनाग दृढलग्न इति भावना, अत्र 'मटिमा पति मृपते यदि परं प्रण इति उद्धरणं शल्यस्य, मईनं व्रणस्य, पूरणं कर्णमलादिना तस्यैवैतानि क्रियन्ते दूरगते तृतीय शल्य इति गायाः ॥'मा येयणा उ तो उद्धरेत्तु गालंति सोणिय घउत्थे । रुज्झउ लहुति चिट्ठा वारिजइ' इति मा चंदना भविष्यतीति तत स्तुत्य शल्यं गालयन्ति शोणितं चतुर्थे शल्य इति, तथा रुह्यतां शीघ्रमिति चेप्टा-परि-

·अथ कायोत्सर्गाध्ययन
व्याख्यातं प्रतिक्रमणाध्ययनमधुना कायोत्सर्गाध्ययनमारभ्यते, अस्य चायमभिसम्बन्धः-अनन्तराध्ययने वन्दनाद्य-
करणादिना सठितस्य निन्दा प्रतिपादिता, इह तु स्खलितविशेपतोऽपराधवणविशेपसंभवादेतावताऽशुद्धस्य सतः प्राय-
चित्तभेषजेनापराधमणचिकित्सा प्रतिपाद्यते, यद्वा प्रतिक्रमणाध्ययने मिथ्यात्वादिप्रतिक्रमणद्वारेण कर्मनिदानप्रतिषेधः
प्रतिपादितः, यथोक्तं-'मिच्छत्तपडिफमण' मित्यादि, इह तु कायोत्सर्गकरणतः प्रागुपात्तकर्मक्षयः प्रतिपाद्यते, वक्ष्यते
घ-"जहे करगओ निकंतइ दारं जंतो पुणोऽवि वच्चंतो । इय किंतति सुविहिया काउस्सग्गेण कम्माई ॥१॥ काउ-
स्तग्गे जह सुद्वियस्स भजति अंगमंगाई। इय भिंदंति सुविहिया अठविहं कम्मसंघायं ॥२॥” इत्यादि, अथवा सामा-
यिक पारित्रमुपवर्णितं, चतुर्विंशतिस्तये त्यस्ता गुणस्तुतिः, सा च ज्ञानदर्शनरूपा, एवमिदं त्रितयमुक्तं, अस्य च वित-
धासेवनमैहिकामुमिकापायपरिजिहीर्पणा गुरोनिवेदनीयं, तच्च वन्दनपूर्वकमित्यतस्तन्निरूपित, निवेद्य च भूयः शुभे-
प्येव स्थानेषु प्रतीपं क्रमणमासेवनीयमित्यनन्तराध्ययने तन्निरूपितं, इह तु तथाप्यशुद्धस्यापराधवणचिकित्सा प्रायश्चित्त-
भेषजात् प्रतिपाद्यते, तत्र प्रायश्चित्तभैपजमेव तावद्विचित्रं प्रतिपादयन्नाह-
आलोयण पडिफमणे मीस विवेगे तहा विउस्सग्गे । तव छेय मूल अणवठ्ठया य पारंचिए चेव ॥ १४१८॥
'आलोयणति आलोचना प्रयोजनतो हस्तशताद् वहिर्गमनागमनादौ गुरोर्विकटना, 'पडिकमणेति प्रतीपं क्रमणं
पथा को निहन्तति दारु यान पुनापि प्रजन् । एवं कृन्तन्ति सुविहिताः कायोत्सर्गेण कर्माणि ॥३॥ कायोत्सर्गे यथा सुस्थितस्य भज्यन्ते मङ्गो-
पापानि । पुरं भिग्दन्ति मुपिहिता अष्टविध कर्मसंपातम् ॥२॥

·मूलत्तरगुणरुवस्स ताइणो परमचरणपुरिसस्स । अवराहसल्लपभवो भाववणो होइ नायव्वो ॥१॥ (०)। भिक्खायरियाइसुजाइ अइआरोकोइ विपडणाए उ। पीओअसमिओमिति कीस सहसाअगुत्तोचा?॥१४२५ सहाइएस राग दोसं च मणा गओ तड्यगंमि । नाउं अणेसणि भत्ताइविगिंचण चउत्थे ॥ १४२६ ॥ | उस्सग्गेणयि सुजमा अइआरो कोइ कोइ उ तवेणं । तेणवि असुज्झमाणं छेयविसेसा विसोहिंति ॥ १४२७ ॥ द्विविधो-द्विप्रकारः 'फायमि पणोति धीयत इति फायः-शरीरमित्यर्थः तस्मिन् प्रणः-क्षतलक्षणः, द्वैविध्यं दर्शयति- तस्लादुद्भवोऽस्पेति तदुभयो-गण्डादिः आगन्तुकश्च ज्ञातव्यः, आगन्तुकः कण्टकादिप्रभवः, तत्रागन्तुकस्य क्रियते शल्यो- दरणं नेतरस-तदुभयस्येति गाधार्थः॥यद्यस्य यधोद्रियते-उत्तरपरिकर्म क्रियते द्रव्यप्रण एव तदेतदभिधित्सुराह-तणुओ अतिक्रसतुंटो' इति तनुरेव तनुकं फरामित्यर्थः, न तीक्ष्णतुण्डमतीक्ष्णमुखमिति भावना, नास्मिन् शोणितं विद्यत इत्यशोणितं फेवलं नवरं त्वग्टन, उदत्य 'अयउन्मत्ति साहो'त्ति परित्यज्यते शल्यं प्राकृतल्या तु पुलिङ्गनिर्देशः, 'सल्लो न मलिजइ पणी य' न प मृपते प्रणा, अल्पत्यात् शल्यस्यत्ति गाधार्थः ॥ प्रथमशल्यजे अयं विधिः, द्वितीयादिशल्यजे पुनरयं-'लग्गु. दियंमि' उपमुदत टप्नोस् तस्मिन् द्वितीये कस्मिन् ?-अदूरगते शल्य इति योगः; मनाए दृढलग्न इति भावना, अत्र 'मटिमद पर ति मृपते यदि परं पण इति उद्धरणं शल्यस्य, मईनं घणस्य, पूरणं कर्णमलादिना तस्यैवैतानि क्रियन्ते दूरगते तृतीपे शल्प इति गापाः ॥ 'मा घेयणा उ तो उद्धरेत्तु गालंति सोणिय घउत्थे । रुज्झउ लहुंति चिट्ठा वारिजइ' इति मा पंदना भविष्यतीति तत उदृत्य शल्यं गालयन्ति शोणितं चतुर्थे शल्य इति, तथा रुह्यतां शीघ्रमिति चेप्टा-परि-

·अथ कायोत्सर्गाध्ययन
व्याख्यातं प्रतिक्रमणाध्ययनमधुना कायोत्सर्गाध्ययनमारभ्यते, अस्य चायमभिसम्बन्धः-अनन्तराध्ययने वन्दनाद्य-
करणादिना स्खलितस्य निन्दा प्रतिपादिता, इह तु स्खलितविशेषतोऽपराधव्रणविशेषसंभवादेतावताऽशुद्धस्य सतः प्राय-
श्चित्तभेपजेनापराधमणचिकित्सा प्रतिपाद्यते, यद्वा प्रतिक्रमणाध्ययने मिथ्यात्वादिप्रतिक्रमणद्वारेण कर्मनिदानप्रतिपेधः
प्रतिपादितः, यथोक्तं-मिच्छत्तपडिफमण' मित्यादि, इह तु कायोत्सर्गकरणतः प्रागुपात्तकर्मक्षयः प्रतिपाद्यते, वक्ष्यते
घ-"जहे करगो निकंतइ दारु जंतो पुणोऽवि वर्चतो । इय किंतंति सुविहिया काउस्सग्गेण कम्माई ॥१॥ काउ-
रसग्गे जह मुहियस्स भजति अंगमंगाई । इय भिंदंति सुविहिया अठविहं कम्मसंघायं ॥ २॥" इत्यादि, अथवा सामा-
यिक पारित्रमुपवर्णितं, चतुर्विशतिस्तवे त्वर्हता गुणस्तुतिः, सा च ज्ञानदर्शनरूपा, एवमिदं त्रितयमुक्तं, अस्य च वित-
धासेवनमैहिकामुमिकापायपरिजिहीर्षुणा गुरोनिवेदनीयं, तच्च वन्दनपूर्वकमित्यतस्तन्निरूपित, निवेद्य च भूयः शुभे.
वेव स्थानेषु प्रतीपं क्रमणमासेवनीयमित्यनन्तराध्ययने तन्निरूपित, इह तु तथाप्यशुद्धस्यापराधणचिकित्सा प्रायश्चित्त-
भेषजात् प्रतिपाद्यते, तत्र प्रायश्चित्तभैपजमेव तावद्विचित्रं प्रतिपादयन्नाह-
आलोयण पडिपामणे मीस विवेगे तहा विउस्सग्गे ! तव छेय मूल अणवठ्ठया य पारंचिए चेव ॥ १४१८॥
'आलोयणति आलोचना प्रयोजनतो हस्तशताद् वहिर्गमनागमनादौ गुरोविकटना, 'पडिक्कमणे'त्ति प्रतीपं क्रमणं
1 पपा को निहन्तति दारु यान पुनरपि प्रजन् । एवं कन्तन्ति सुविहिताः कायोत्सर्गेण कर्माणि ॥ ॥ कायोत्सर्गे यथा सुस्थितस्य भज्यन्ते भङ्गो.
पामानि । पूर्व भिम्दन्ति मुपिहिता भष्टविधं कर्मसंघातम् ॥२॥

·आवश्यक
हारिम-
द्रीया
५कायो.
रमध्यय-
नंकापनि-
क्षेपः
॥७६४॥
प्रतिक्रमणं, सहसाऽसमितादौ मिथ्यादुष्कृतकरणमित्यर्थः, 'मीस'त्ति मिनं शब्दादिपु रागादिकरणे, विकटना मिय्यादुपर्न
चेत्यर्थः, 'विवेगे'त्ति विवेकः अनेषणीयस्य भफादेः कथयित् गृहीतस्य परित्याग इत्यर्थः, तथा 'वितरमग्गेति तथा
व्युत्सर्गः कुस्वमादौ कायोत्सर्ग इति भावना, 'त'त्ति कर्म तापयतीति तपः-पृथिव्यादिमपट्टनादी निरिंग(क)निकादित
'छेदे'त्ति तपसा दुर्दमस्य श्रमणपर्यायच्छेदनमिति हृदयं, 'मूल'त्ति प्राणातिपातादौ पुनर्मतारोपणमित्यर्थः, अणयद्वया यत्ति
हस्ततालादिप्रदानदोपात् दुष्टतरपरिणामत्वाद् व्रतेषु नावस्थाप्यते इत्यनवस्थाप्यः तद्भायोऽनयस्याप्यता, 'पारंपिए पेत्ति
पुरुषविशेषस्य स्वलिङ्गराजपत्याद्यासेवनायां पारश्चिकं भवति, पारं-प्रायश्चित्तान्तमयति-छतीति पारविक, न तत
ऊर्द्ध प्रायश्चित्तमस्तीति गाथार्थः ॥ १४१८॥ एवं पायश्चित्तभैपगमुक्तं, साम्प्रतं प्रणः प्रतिपाद्यते, स प द्विभेदः-द्रव्याणो
भावप्रणश्च, द्रव्यत्रणः शरीरक्षतलक्षणः, असायपि द्विविध एव, तथा चाह-
दुविहो कायंमि घणो तदुभवागंतुओ अ णायव्यो । आगंतुपस्स कारइ सादरणं न इपररस ।। १४१९ ।।
तणुओ अतिक्खतुंडो असोणिओ केवलं तए लग्गो। अवउज्झत्ति सल्लो सल्लो न मलिनइ वणो उ॥१४२० ॥
लग्गुद्धियंमि बीए मलिजइ परं अदूरगे सल्ले । उद्धरणमलणपूरण दूरपरगए तइयगंमि ॥ १४२१ ।।
मा वेअणा उ तो उद्धरित्तु गालंति सोणिय चउत्थे । रुज्झइ लहुंति चिहा वारिजइ पंचमे वणिणो ॥ १४२२ ॥
रोहेइ वणं छठे हियमियभोई अभुंजमाणो वा । तित्तिमित्तं छिन्नइ सत्समए पूर्मसाई ॥१४२३ ॥
तहविय अठायमाणो गोणसखइयाइ रुप्फए वावि। कीरइ तयंगछेओ सविओ सेसरकावट्ठा ॥ १४२४॥
॥७६४॥

·अजीयेमु दस भेदा, एते संतिपय अमुयंतेण लद्धा । एवं मद्दवादिसु एफेफे दस २ लभति, एवं सतं, एते सोतिदियममुयं- तेण रद्धा, एवं पस्खिदियादियेसुवि एफेफे सय २ जाता सता ५००, एतेवि आहारसण्णाऽपरिचायगेण लद्धा, भयादि- सण्णादिमुवि पत्तेयं २ पंच सया, जाता दो सहस्सा, एते न करेंतित्ति एतेण लद्धा न कारवेदिएतेणवि दो करते णाणु- जाणति एतेणवि दो सहस्सा २०००, जाता ६ सहस्सा, एते मणेण लद्धा ६०००,वायाएवि ६०००, कारणवि छत्ति ६०००, जाता अहारसत्ति १८००० । 'अक्षताचारचारित्रिणः' अक्षताचार एव चारित्रं, तान् सर्वान्' गच्छगतनिर्गतभेदान् 'शिरसा' उत्तमाजेन मनसा-अन्तःकरणेन मस्तकेन वन्दत(वन्दे) इति वाचा, इत्थमभिवन्द्य साधून पुनरोघतः सकल- मत्त्वक्षामणमैत्रीप्रदर्शनायाह- ग्यामेमि सत्य जीवे, सव्वे जीवा खमंतु मे । मेत्ती मे सव्वभूएसु, वेरं मज्झं न केणइ ॥१॥ एचमहं आलोइय निन्दिय गरहिय दुगुंछियं सम्मं । तिविहेण पडिकंतो चंदामि जिणे चवीसं ॥२॥ (सूत्रं) निगदमिद्धा एवेयं, सपे जीया खमंतु मेत्ति, मा तेपामप्यक्षान्तिप्रत्ययः कर्मवन्धो भवत्विति करुणयेदमाह । समाप्तौ स्वरूपप्रदर्शनपुरःसरं मगनलगाहा-एवेत्यादि निगदसिद्धा, एवं देवसिकं प्रतिक्रमणमुक्तं, रात्रिकमप्येवम्भूतमेव, नवरं यत्रैव देवसिकातिचारोऽभिहितस्तत्र रात्रिकातिचारो वक्तव्यः । आह-ययेवं 'इच्छामि पडिकमिउं गोयरचरियाए' इत्यादि सूत्रमनर्थक, राबायस्य असंभवादिति, उच्यते, स्वप्नादौ संभवादित्यदोपः । इत्युक्तोऽनुगमः, नयाः प्राग्वत् ।। इत्याचार्यश्रीमद्धरिभवमूरिशमविहितायां आवश्यफवृत्तौ शिष्यहितायां प्रतिक्रमणाध्ययनं समासं ॥

·इति श्रीमत्सूरिपुरन्दरभवविरहोपाधिशोभितश्रीमद्धरिभद्र- सूरिविहितविवृतियुतं श्रीआवश्यकसूत्रीयं चतुर्थ प्रति- क्रमणाख्यमध्ययनं संपूर्णतामगमत् उत्तरार्धे पूर्वविभागः BE कळत ·आवश्यक- हारिभ. द्रीया ४ प्रतिभा मणार ॥७६२॥ अट्ठाइजेसु.दीपसमुद्देसु पनरससु कम्मभूमीसु जावंति फेइ साह रयहरणगुच्छपडिग्गहधारा पंचमह- व्वयधारा । अहारसहस्ससीलंगधारा अक्खयायारचरित्ता ते सव्चे सिरसा मणसा मथएण बंदामि । (सुन) अर्द्धतृतीयेपु द्वीपसमुद्रेषु-जम्बूद्वीपधातकीखण्डपुष्कराद्धेषु पश्चदशसु कर्मभूमिपु-पथभरतपंचरायतपञ्चविदेहा- भिधानासु यावर केचन साधयः रजोहरणगुच्छप्रतिग्रहधारिणः, निस्वादिव्यवच्छेदायाह-पचमहाप्रतधारिणः, पञ्च महाव्रतानि-प्रतीतानि, अतस्तदेकाङ्गविकलप्रत्येकवुद्धसङ्ग्रहायाह-अष्टादशशीलागसहस्रधारिणः, तथाहि-केचिदू भगवन्तो रजोहरणादिधारिणो न भवन्त्यपि, तानि चाटादशशीलासहस्राणि दयन्ते, तत्रेयं फरणगाथा-जोए करणे सन्ना इंदिय भोमाइ समणधम्मे य । सीलंगसहस्साणं अहारसगस्स निप्फत्ती ॥१॥ स्थापना त्वियं- इयं भावना-मणेण ण फरेइ आहार- म. सण्णाविप्पजढो सोतिदियसंवुडो संतिसंपन्नो मै पुढवीकायसंरक्खओ १, मणेण ण करइ आ- सो० हारसण्णाविप्पजढो सोतिदियसंवुडो संवि- पु० ते० वा०५० वे०/ते. पं० संपन्नो आउफायसंरक्सो २ एवं तेउ ३ याउ मु० त० सं० स० सो० | आ०० ४वणस्सति ५ वि०६ ति०७१० ८५०९ जे नो करिति मणसा निजियआहारसन्नसोइदि पुढवीकायारंभे खंतिजुभा ते मुणि यन्दे ॥१॥ प० ५० का णक०णका०ण अ० आ. भ० च० घा. आ० ख० मा. 3710 ॥७१२॥ फा०] च. अ० ·अज्ञानभेदपरिहरणार्यवाह-'अकिरियं परियाणामि किरियं उपसंपज्जामि' अक्रिया-नास्तिवादः क्रिया-सम्यगादः । तृतीय मन्धकारणमाश्रित्याह-मिच्छत्तं परियाणामिसम्मत्तं उवसंपजामि' मिथ्यात्वं-पूर्वोक्तं सम्यक्त्वमपि,एतदङ्गत्वादेवाह- 'अमोहिं परियाणामि घोहिं उपसंपजामि' अबोधि:-मिथ्यात्वकार्य बोधिस्तु सम्यक्त्वस्येति, इदानीं सामान्येनाह-अमग्गं परियाणामि मगं उपसंपजामि अमार्गो-मिथ्यात्वादिःमार्गस्तु सम्यग्दर्शनादिरिति । इदानी छद्मस्थत्वादशेपशुद्ध्यर्थमाह- जंसंभरामिजंचन संभरामि पडिकमामिजंचन पडिफमामि तस्स सव्वस्स देवसियस्स अइयारस्स पडि- कमामि समणोऽहं संजयविरयपडिहयपचक्खायपायकम्मोअनियाणो दिहिसंपपणो मायामोसविजिओ। (सूत्र) यत् किथित् स्मरामि यच छमस्थानाभोगानेति, तथा 'जं पडिकमामि जंच न पडिकमामि' यत् प्रतिक्रमामि आभोगादिविदितं यच न प्रतिममामि सूक्ष्ममविदितं, अनेन प्रकारेण यः कश्चिदतिचारः कृतः तस्स सवरस देवसि. यस अवियारस्स पहिकमामिति कण्ठ्यं, इत्थं प्रतिक्रम्य पुनरकुशलप्रवृचिपरिहारायात्मानमालोचयन्नाह-समणोऽहं मंजपरिरपपटिहयपनक्सायपायकम्मो अणियाणो दिहिसंपन्नो मायामोसविवजिओ'त्ति श्रमणोऽहं तत्रापि न चरकादिः, किं तर्हि !, संयतः सामरत्येन यतः इदानी, विरतो-निवृत्तः अतीतस्यैप्यस्य च निन्दासंवरणद्वारेणअत एवाह-प्रतिहत- मत्याल्यातपापकर्मा, मविहवम्-इदानीमकरणतया प्रत्याख्यातमतीतं निन्दया एप्यमकरणतयेति, प्रधानोऽयं दोष इतिफया वतन्यतामात्मनो भेदेन प्रतिपादयताह-'अनिदानो' निदानरहितः, सकलगुणमूलभूतगुणयुक्ततां दर्शय- पाह-दृष्टिसंपरा' सम्यग्दर्शनयुफ इत्यर्थः । यक्ष्यमाणद्रव्यवन्दनपरिहारायाह-मायामृपाविवर्जकः (विवर्जितः )- मावागममृत यादपरिहारीत्युकं भवति । एवंभूतः सन् किं ?-

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४प्रतिक
मणान्य
॥७६१॥
अण्णाणं परिआणामि नाणं उपसंपन्जामि अकिरियं परियाणामि किरियं उपसंपजामि मिच्छत्तं परियाणाम
सम्मत्तं उवसंपन्जामि अघोहिं परियाणामि बोहिं उघसंपज्जामि अमग्गं परियाणामि मग्गं उपसंपन्नामि (पत्र)
य एप नैर्ग्रन्थ्यमावचनलक्षणो धर्म उक्तः तं धर्म श्रहध्महे (प) सामान्येनवमयमिति 'पत्तियामिति प्रतिप-
द्यामहे (ये) प्रीतिकरणद्वारेण 'रोएमिति रोचयामि, अभिलापातिरेकेणासेवनाभिमुखतया, तधा प्रीती रुविध
भिन्ने एव, यतः कचिद्दध्यादौ प्रीतिसद्भावेऽपि न सर्वदा रुचिः, 'फासेमिति स्पृशामि आसेवनाद्वारेणेति
'अणुपालेमि' अनुपालयामि पौनःपुन्यकरणेन 'तं धम्म सद्दहतो' इत्यादि, तं धर्म श्रद्दधानः प्रतिपधमानः रोपयन
स्पृशन् अनुपालयन् 'तस्स धम्मरस अन्भुटिओमि आराधनाए'ति तस्य धर्मस्य प्रागुफस्य अभ्युत्थितोऽस्मि आराधना-
याम्-आराधनविपये 'विरतोमि विराधनाए'त्ति विरतोऽस्मि-निवृत्चोऽस्मि विराधनायां-विराधनाविपये, एतदेव भेद-
नाह-'असंजमं परियाणामि, संजमं उवसंपज्जामि' असंयम-प्राणातिपातादिरूपं प्रतिजानामीति परिक्षया विज्ञाय प्रत्या-
ख्यानपरिज्ञया प्रत्याख्यामीत्यर्थः, तथा संयम-प्रागुक्तस्वरूपं उपसंपामहे(),मतिपद्याम(दे)इत्यर्थः, वधा 'अभं परिया-
णामि बंभ उवसंपजामि' अब्रह्म-वस्त्यनियमलक्षणं विपरीतं ब्रह्म, शेपं पूर्ववत् , प्रधानासंयमानत्वाचायमणो
निदानपरिहारार्धमनन्तरमिदमाह, असंयमानत्वादेवाह-अकप्पं परियाणामि कप्पं उपसंपजामि' अकल्पोऽत्यमा-
ख्यायते कल्पस्तु कृत्यं इति, इदानी द्वितीयं वन्धकारणमाश्रित्याह, यत उकं [व]-"अस्संजमो य एफो अण्णाणं अपि-
रई य दुविह" इत्यादि । 'अण्णाणं परियाणामि नाणं उपसंपजामि' अज्ञानं सम्यगूज्ञानादन्यत् ज्ञानं तु भगवद्पन,
॥७६१॥

·| अज्ञानभेदपरिहरणार्यवाह-'अकिरियं परियाणामि किरियं उवसंपजामि' अक्रिया- नास्तिवादः क्रिया-सम्यगवादः । तृतीयं बाधकारणमाभित्याह-मिच्छ सं परियाणामिसम्मत उवसंपजामि' मिथ्यात्वं-पूर्वोक्तसम्यक्त्वमपि,एतदङ्गत्वादेवाह- 'अमोहि परियाणामि घोहि अवसंपजामि' अवोधि:-मिथ्यात्वकार्य बोधिस्तु सम्यक्त्वस्येति, इदानीं सामान्येनाह-'अमंग्गं परियाणामि मग्गं उपसंपज्जामि' अमार्गो-मिथ्यात्वादिःमार्गस्तु सम्यग्दर्शनादिरिति । इदानीं छद्मस्थत्वादशेषशुद्ध्यर्थमाह- जंसंभरामिजंचन संभरामिजं पडिकमामिजंचन पडिफमामि तस्स सन्चस्स देवसियस्स अइयारस्स पडि- कमामि समणोऽहं संजपविरपपडिहयपचक्खायपावकम्मोअनियाणो दिहिसंपपणो मापामोसविविओ (सूत्र) यत् किधित् स्मरामि यच छमस्थानाभोगानेति, तथा 'जं पडिकमामि जंच न पडिकमामि' यत् प्रतिक्रमामि माभोगादिविदितं पच न मतिममामि सूक्ष्ममविदितं, अनेन प्रकारेण यः कश्चिदतिचारः कृतः तस्स सबस्स देवसि. पस्म अतियारस्स पदिकमामि'चि फण्ठ्यं, इत्थं प्रतिक्रम्य पुनरकुशलप्रवृचिपरिहारायात्मानमालोचयन्नाह-समणोऽहं मंजययिरयपदिहपपचरसायपायकम्मो अणियाणो दिद्विसंपन्नो मायामोसविवन्जिओ'त्ति श्रमणोऽहं तत्रापि न घरकादिः, किं वदि , संयतः सामरत्येन यतः इदानी, विरती-निवृत्तः अतीतस्यैप्यस्य च निन्दासंवरणद्वारेणअत एवाह-प्रतिहत- पत्यास्पातपापकर्मा, प्रतिदतम्-ददानीमकरणतया प्रत्याख्यातमतीतं निन्दया एप्यमकरणतयेति, प्रधानोऽयं दोष इतिकृया तवशुन्यतामात्मनो भेदेन प्रतिपादयताह-अनिदानो' निदानरहितः, सकलगुणमूलभूतगुणयुक्तता दर्शय- माह-रटिसंपर: सम्पदर्शनयुफ इत्यर्थः । यक्ष्यमाणद्रव्यवन्दनपरिहारायाह-मायामृषाविवर्जकः (विवर्जितः)- मापागमओ पादपरिधारीत्युकं भवति । एवंभूतः सन् किं- .

·आवश्यक- हारिभ- दीया ४मतिक- मणाभ्य ॥७६०॥ 'इदमेवेति सामायिकादि प्रत्याख्यानपर्यन्तं द्वादशाङ्गं वा गणिपिटकं, निर्गन्धाः बाह्याभ्यन्तरग्रन्धनिर्गताः साधयः निर्मन्थानामिदं नम्रन्थ्यं 'प्रावचन मिति प्रकर्पणाभिविधिनीच्यन्ते जीवादयो यस्मिन् तत्मावचनम् , इदमेव नन्थ्य प्रावचनं किमत आह-सतां हितं सत्यं, सन्तो-मुनयो गुणाः पदार्था या सद्भूतं या सत्यमिति, नयदर्शनमपि स्वविषये सत्यं भवत्यत आह-'अणुत्तरंति नास्योत्तरं विद्यत इत्यनुत्तरं, यथावस्थितसमस्तवस्तुपतिपादकत्यात् उत्तममित्यर्थः, यदि नामेदमीत्थम्भूतमन्यदप्येवम्भूतं भविष्यतीत्यत आह-केवलियं' केवलमद्वितीयं नापर- मित्थंभूतमित्यर्थः यदि नामेदमित्यभूतं तथाप्यन्यस्याप्यसंभवादपवर्गमापकैर्गुणः प्रतिपूर्ण न भविष्यतीत्यत आह-पडिपुन्नति प्रतिपूर्णमपवर्गमापकैर्गुणैर्भूतमित्यर्थः, भृतमपि कदाचिदात्मभरितया न तन्नयनशीलं भयि. प्यतीत्यत आह-'नेयाज्यंति नयनशीलं नैयायिकं, मोक्षगमकमित्यर्थः, नैयायिकमप्यसंशुद्धं-सकीर्ण नाक्षेपेण नैयायिकं भविष्यति इत्यत आह-संसुद्धति सामस्त्येन शुद्ध संशुद्ध, एकान्ताकलङ्कमित्या, एवंभूतमपि कथ- चित्तथास्वाभाच्यानालंभवति वन्धननिकृन्तनाय (इदमपि तथा) भविष्यतीत्यत आह-सलगत्तर्ण'ति कृन्ततीति कर्त्तनं शल्यानि-मायादीनि तेषां कर्त्तनं, भवनिवन्धनमायादिशल्यच्छेदकमित्यर्थः, परमतनिषेधार्धं स्याह- 'सिद्धिमग्गं मुत्तिमर्ग' सेधनं सिद्धिः-हितार्थप्राप्तिः सिद्धेर्गिः सिद्धिमार्गः, मोचनं मुक्तिअहितार्थकर्म- विच्युतिस्तस्या मार्गो मुकिमार्ग इति, मुक्तिमार्ग-केवलज्ञानादिहितार्थप्राप्तिद्वारेणाहितकर्मविच्युतिद्वारेण च मोक्ष. साधकमिति भावना, अनेन च केवलज्ञानादिविकलाः सकर्मकाश्च मुक्का इति दुर्नयनिरासमाह, विमतिपत्तिनिरा. 1७६०॥

·सार्थमाह-निजाणमग्गं निषाणमार्ग' यान्ति तदिति यानं 'कृत्यल्युटो बहुलं' (पा०३-३-११३ ) इति वचनात् कर्मणि निरुपम यानं निर्यानं, ईपत्प्रारभाराख्यं मोक्षपदमित्यर्थः, तस्य मार्गो निर्याणमार्ग इति, निर्याणमार्गः-विशिष्टति- ाणप्राप्तिकारणमित्यर्थः अनेनानियतसिद्धिक्षेत्रप्रतिपादनपरदुर्णयनिरासमाह, निर्वृतिनिर्वाणं-सकलकर्मक्षयज- मात्यन्तिक सुखमित्या, निर्याणस्य. मार्गो निर्वाणमार्ग इति, निर्वाणमार्गः परमनिर्वृतिकारणमिति हृदयं, अनेन च निःसुखदुःसा मुक्कारमान इति प्रतिपादनपरदुर्णयनिरासमाह, निगमयन्नाह-इदं च "अवितहमयिसंधि सवदुक्खप्पही- णमा अक्तिध-सत्यं अविसन्धि-अव्यवस्छिन्नं, सर्वदा अवरविदेहादिषु भावात्, सर्वदुःखपहीणमार्ग-सर्वदुःख- महीणो-मोक्षस्तत्कारणमित्यर्थः, साम्पतं परार्धकरणद्वारेणास्य चिन्तामणित्वमुपदर्शयन्नाद-"एत्यहि (इत्थंहि) या जीवा 'सिज्झतिति 'मत्र' नर्मन्थे प्रवचने स्थिता जीयाः सिध्यन्तीत्यणिमादिसंयमफलं प्रामुवन्ति युझंतीति बुध्यन्ते केवलिनो भवन्ति 'मुचंति'ति मुच्यन्ते भयोपमाहिकर्मणा 'परिनिन्चायति'त्ति परि-समन्तात् निर्वान्ति, किमुक्कं भवति ?-'सब- दुक्साणमंत करितित्ति सर्वदुःसानां शारीरमानसभेदानां अन्तै-विनाशं कुर्वन्ति-निवर्तयन्ति । इत्थमभिधायाधुनाऽत्र चिन्तामणिकल्पे फर्ममठपक्षाटनसडिटीपं श्रद्धानमाविष्कुर्वन्नाह- तं घम्मं सददामि पत्तियामि रोएमि फासमि अणुपालेमि, तं धम्म सहतो पत्तिअंतो रोपंतो फासंतो अगुपाटनो तस्स धम्मस्स अन्भुहिमोमि आराहणाए विरओमि विराहणाए असंजमं परिआणामि संजमं उपसंपन्नामि अभं परिआणामि पंभं उयसंपन्जामि अकप्पं परियाणामि फप्पं उवसंपन्नामि ·४मतिमा मणाप. आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥७५२॥ पगडीओ बंधति हस्सठितियाओ य दीहठितियाभो करेह मंदाणुभावा य तिपाणुभाषाओ फरेइ, अप्पपदेसामो बहुपदेसाओ करेइ । एवंकारी य नियमा दोहकालं संसारं निवत्तेइ । अहया नाणायारविराहणाए दंसगविराहणा, णाण- दसणविराहणाहिं नियमा चरणविराहणा, एवं तिण्ह विराहणाए अमोक्खे, अमोक्खे नियमा संसारो, तम्हा असम्झाइए ण सज्झाइपमिति गाथार्थः ॥१४१५ ॥ असज्झाइयनिजुत्ती कहिया भे धीरपुरिसपन्नत्ता । संजमतवडगाणं निग्गंधाणं महरिसीणं ॥ १४१६ ।। असज्झाइयनिज्जुत्तिं जुजंता चरणकरणमाउत्ता । साह खवेंति फम्म अणेगभवसंचियमणंतं ॥ १४१७ ॥ असज्झाइयनिजुत्ती समत्ता ॥ व्याख्या-गाथाद्वयं निगदसिद्धं ।। १४१६-१४१७ ।। अस्वाध्यापिकनियुक्तिः समासा ॥ तथा सज्झाए न सज्झाइयं तस्स मिच्छामिदुफड' तथा स्वाध्यायिक-अस्वाध्यायिकविपर्ययलक्षणे न स्वाध्यायितं । इत्थमाशातनया योऽतिचारः कृतस्तस्य मिध्यादुष्कृतमिति पूर्ववत् । एयं सुत्तनिवद्धं अत्येणऽण्णपि होति विष्णेयं । तं पुण अव्यामोहत्यमोहमओ संपवक्खामि ॥ १॥ तेतीसाए उपरि चोत्तीसं बुद्धवयणअतिसेसा । पणतीस वयणअतिसय छत्तीसं उत्तरज्झयणा ॥२॥ एवं जह समवाए जा सयभिसरियस प्रकृतीभाति इस्वस्थितिकाश्च दीर्घस्थितिकाः करोति मन्दानुभाषाय वीमानुभायाः करोति भल्पप्रदेशामा मदेशामा करोति, प. नियमात दीर्यकालिक संसार निवर्तयति, भया ज्ञानाचारविराधनायां दर्शनविराधना शानदर्शन विराधनयोर्नियमापरगविराधना, परं प्रमाण निराध. नयाऽमोक्षः, अमोक्षे नियमाद संसार, तमादस्वान्यायिके न सम्पमिति

·पर सवतार । तथा चोक-सपमिसया नक्खत्ते सएगतारे तहेव पण्णत्ते ॥ इय संखअसंखेहि तय अणतेहिं
गणेजिममसंजमस्स य पडिसिद्धादिकरणाइयारस्स । होति पडिकमणं तू तेत्तीसेहिं तु ताई पुण ॥ ४॥ अवरा:
पदे सर्व अंतग्गय होति णियम सदेवि । सव्यो घऽझ्यारगणो दुगसंजोगादि जो एस ॥५॥ एगविहस्सासंजमस्सऽव
दोहपजवसमूहो । एवऽतियारविसोहि कार्ड कुणती णमोकारं ॥ ६ ॥
णमो चउवीसाए इत्यादि, अथवा प्राकनाशुभसेयनायाः प्रतिक्रान्तः अपुनःकारणाय प्रतिक्रामन् नमस्कारपूर्वक
प्रतिक्रममाह-
नमो चवीसाए तित्वगराण उसभादिमहावीरपज्जवसाणाणं (सूत्रम् )
नमधाशतितीर्थकरेभ्य ऋपभादिमहावीरपर्यवसानेभ्यः, प्राकृते पष्ठी चतुर्थ्य एव भवति, तथा चोक-
"बहुपयणेण दुवयणं छठिविभत्तोएँ भनाइ घउत्थी । जह हत्या तह पाया नमोऽधु देवाहिदेवाणं ॥ १॥” इत्थं नमस्कृतस्य
प्रस्तुवस्स पावर्णनायाद-
एणमेव निन्गंधं पायपणं सचं अणुत्तरं फेवलियं पडिपुण्णं नेआउयं संसुद्ध सल्लगत्तणं सिद्धिमग्गं
मुत्तिमग निम्याणमग्गं निब्याणमग्गं अयितहमयिसंधि सब्बदुक्खप्पहीणमग्गं, इत्थं ठिया जीवा सिझंति
पुज्झति मुरांति परिनियापति सव्वदुक्खाणमंतं फरेंति (सूत्रं)
नक vिi विमनपा भापते पनुषी । पपा हवी तथा पादी नमोऽस्तु देवाधिदेवेभ्यः ॥ १ ॥

·४प्रतिमा
मणाध्य.
आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
७५२॥
पगडीओ बंधति हस्सठितियाओ य दीहठितियाओ करेइ मंदाणुभावा य तिपाणुभायाओ करेइ, अप्पपदेसामो
बहुपदेसाओ करेइ । एवंकारी य नियमा दोहकालं संसारं निवत्तेइ । अहवा नाणायारविराहणाए दसणविराहणा, गाण-
दसणविराहणाहिं नियमा चरणविराहणा, एवं तिण्ह विराहणाए अमोक्खे, अमोक्खे नियमा संसारो, तम्हा असम्झाइए
ण सज्झाइयमिति गाथार्थः ॥ १४१५ ॥
असज्झाइयनिजुत्ती कहिया भे धीरपुरिसपन्नत्ता । संजमतवडगाणं निग्गंधाणं महरिसीणं ॥ १४१६ ।।
असज्झाइयनिजुत्तिं जुजंता चरणकरणमाउत्ता । साह खवंति कम्म अणेगभवसंचियमणंतं ॥ १४१७ ॥
असज्झाइयनिजुत्ती समत्ता ॥
व्याख्या-गाधाद्वयं निगदसिद्धं ॥ १४१६-१४१७ ॥ अस्वाध्यायिकनियुक्तिः समाप्सा ॥
तथा सज्झाए न सज्झाइयं तस्स मिच्छामिदुफर्ड' तथा स्वाध्यायिक अस्वाध्यायिकविपर्ययलक्षणे न स्वाभ्यायित ।
इत्थमाशातनया योऽतिचारः कृतस्तस्य मिथ्यादुप्कृतमिति पूर्ववत् ।
एयं सुत्तनियद्धं अत्थेणऽण्णंपि होति विण्णेयं । तं पुण अब्बामोहत्यमोहओ संपवक्खामि ॥१॥ तेत्तीसाए उपरिं
चोत्तीसं युद्धवयणअतिसेसा । पणतीस वयणअतिसय छत्तीसं उत्तरज्झयणा ॥२॥ एवं जह समवाए जा सयभिसरिक्स
प्रकृतीनाति इस्वस्थितिकाच दीर्घस्थितिकाः करोति मन्दानुभावान वीयानुभावाः करोति भल्पादेशामा बहुप्रदेशामाः गति, एरी.
नियमार दीर्घकालिकं संसारं नियति, अधया ज्ञानाचारविराधनायां दर्शनविराधना शानदर्शन विराधनयोर्नियमाणागविराधना, एवं प्रमाण चिराध.
नयाऽमोक्षः, भमोक्षे नियमात् संसारः, तस्मादस्वाभ्यायिके न सध्येयमिति
॥७५९॥

·गणिसरमाइमहिमो रागे दोसंमि न सहए सई । सव्वमसज्झायमय एमाई हुंति मोहाओ॥ १४१३ ।। व्याख्या -'महितो ति हृष्टस्तुष्टो नन्दितो षा परेण गणिवायगो वाहरिजंतो वा भवति, तदभिलापी असज्झाइएवि सज्झायं करेइ, एवं रागे, दोसे किंवा गणी पाहरिजति वायगो पा, अहंपि अहिज्जामि जेण एयस्स पडिसवत्तीभूओ भवामि, जम्हा जीवसरीरावययो असम्झाइयं तम्हा असज्झाइयमयं-न श्रद्दधातीत्यर्थः ॥ १४१३ ॥ इमे य दोसा- उम्मायं च लभेना रोगापं च पाउणे दीहं । तित्थयरभासियाओ भस्सइ सो संजमाओ वा ॥ १४१४ ।। व्याख्या---पेचादिगो उम्माओ चिरकालिओ रोगो, आसुघातीआयंको, एतेण चा पावेजा, धम्माओ भंसेजा-मिच्छ. दिही या भवति, परित्ताओ या परिपडइ ॥ १४१४ ॥ इहलोए फलमेयं परलो फलं न दिति विजाओ। आसायणा सुयस्स उ कुव्वइ दीहं च संसारं ॥ १४१५ ॥ च्याल्पा-मुयणाणायारवियरीयकारी जो सो णाणावरणिजं कम्मं चंधति, तदुदया य विजाओ कओवयारा- ओवि फलं न देति, न सिध्यन्ति इत्यर्थः । विहीए अकरणं परिभयो, एवं सुयासायणा, अविहीए वर्सेतो नियमा अह परेन गोपाको मायमागो पर भवति।मस्यायिकमपि स्वाभ्यायं करोति, एयं रागे, देपे कि या गणी ग्याष्ट्रियते वाचको वा, महमध्यध्येध्ये दमन मयोभूमो भगमि, समात् बीमारायययोमायायिकं सम्मादस्वाम्यायिकमयं । इमे च दोपा.-क्षिसचित्तादिक उन्मादः घिरकालिको रोग MITाती भाax, एक पा मनुपात्, धमार भश्यत्-मिपाटयां भयेत् , धारियादा परिपतेत् । श्रुतज्ञानाचारविपरीतकारी यः स ज्ञानावरणीयं कर्म मात, यापारिपारामपि पठं न दानि, विधाकरगं परिभरः एवं ध्रुनाशातना, भविधी वर्तमानो नियमात् भष्ट

·४मतिक-
मणाभ्या
,
आवश्यक
हारिंभ.
द्रीया
॥७५८॥
व्याख्या-अभ्यंतरा मूत्रपुरीपादयः, 'तेहिं चेच वाहिरे उवलित्तो न कुणइ, अणुयलित्तो पुण अम्भितरगतेसुयि तेसु
अह अच्चणं करेइ ॥ १४१० ॥ किं चान्यत्-
आउटियाऽचराहं संनिहिया न खमए जहा पडिमा । इह परलोए दंडो पमत्तछलणा इह सिआ उ॥१४११ ॥
व्याख्या-जा पडिमा 'सन्निहिय'त्ति देवयाहिठिया सा जइ कोइ अणाढिएण 'आउट्टिय'त्ति जाणंतो यादिरमल-
लित्तो तं पडिमं छियइ अच्चणं व से कुणइ तो ण खमए-खित्तादि करेइ रोगं चा जणेइ मारइ या, 'इय'त्ति एवं जो
असज्झाइए सज्झायं करेइ तस्स णाणायारविराहणाए कम्मबंधो, एसो से परलोए उ दंडो, इहलोए पमत्तं देवया
छलेज्जा, स्यात् आणाइ विराहणा धुवा चेव ॥ १४११ ॥ कोई इमेहिं अपसत्यकारणेहिं असज्झाइए सज्झायं करेजा-
रागेण व दोसेण वऽसज्झाए जोकरेइ सज्झायं।आसायणा व का से? को वा भणिओ अणायारो?॥ १४१२॥
व्याख्या-रागेण वा दोसेण वा करेजा, अहवा दरिसणमोहमोहिओ भणेजा-का अमुत्तस्त णाणस्स आसायणा ?
को वा तस्स अणायारो, नास्तीत्यर्थः ॥ १४१२ ॥ तेसिमा विभासा-
। तैरेव पहिरुपलितो न करोति, अनुपलितः पुनरभ्यन्तरगतेष्वपि तेवधार्थनां करोति, या प्रतिमा देवताधिष्ठिता सा यदि कोऽपि मनादरेण ज्ञानानो
पायमललिप्सस्तो प्रतिमा स्पृशति भर्चनं या तस्याः करोति तर्हि न क्षमते-क्षिप्तचित्तादि करोति रोग या जनयति मारयति या, एवं पोसापार्मिक
स्वाध्यायं करोति तस्य ज्ञानाचारविराधनया कर्मयन्धः, एप तस्स पारलौकिकस्तु दण्डः, इहलोके प्रमत्तं देवता उलयेत्, भाशादिविराधना भुवय । कमिय
भिरमस्वकारणरस्वाध्यायिक स्वाध्यायं कुर्यात् । रागेण या द्वेपेण वा कुर्यात्, भधया दर्शनमोहमोहितो मणेत्-भमूल ज्ञानस्य कागाना ! गोवा
तस्यानाचारः, तेपामियं विभापा
॥७५८॥

·पएसो एस, अपि लोयधम्मविरुझं च ते न कायषं, अविहीए पमत्तो लब्भइ, तं देवया छलेजा, जहा विजासाहणवइ- गुणपाए विजान सिमा तहा इहंपि कम्मक्समो न होइ । वैगुण्य-वैधयं विपरीतभाव इत्यर्थः । धम्मयाते सुय- धम्मस्स एस धम्मो जे असम्झाइए सम्माइयवजणं, करंतो य सुयणाणायारं विराहेइ, तम्हा मा कुणसु ।। १४०८ ।। चोदक माह-जा दंतमेससोणियाए असरझाओ नणु देहो एयमओ एच, कहं तेण सज्झायं कुणह ?, आचार्य आह- कामं देहावयका दंताई अवमुआ तहपि पजा । अणवजुआ न बना लोए तह उत्तरे चेव ॥ १४०९ ॥ व्याख्या-कामं चोदकाभिप्रायअणुमयत्धे सधं तम्मओ देहो, तहवि जे सरीराओ अवजुत्तत्ति-पृथग्भूताः ते यज- गिजा। पुण भणयजुत्ता-तस्यत्वा ते नो यजणिज्जा, इत्युपदर्शने । एवं लोके दृष्टं लोकोत्तरेऽप्येवमेवेत्यर्थः ॥ १४९९ ॥ किं धान्यत्- अम्भितरमललितोपि फुण देवाण अषणं लोए पाहिरमललित्तो पुण न कुणह अवणेह य तओणं ॥१४१० ॥ स एषः, परि धरिद प त कत, भविधी प्रमतो जापते, सं देवता छळयेत् , यथा विद्यासाधनवैगुण्यतया विधा न सिध्यति हरिमंभोग मरलि । धर्मतमा-पुतधर्मसर धमी परस्सामायिह साध्यायस पर्जन, कुर्वध तज्ञानाचारं विराधयति, तस्मात् मा काः । यदि स्थमाससोनिहारमसामायिक मनुवा एवम्मर एप, यं न सासायं स्व!, घोकाभियानुमता, ससं तन्मयो देहः, तथापि ये शरीरात पृपामुनापीपा पुनः सस्थास्ते म पनीयाः ।

·'आवश्यक हारिभ- द्रीया ४मतिम मणाव्य ॥७५७॥ व्याख्या-वणे धोवंमि निप्पगले हत्थसय घाहिरओ पट्टगं दाउं पाएइ, परिगलमाणेणं भिन्ने तमि पट्टगे तस्स उपरि छारं दाउं पुणो पट्टगं देइ वाएइ य, एवं तइयंपि पट्टगं बंधेज वायणं देजा, तोपरं गलमाणे हत्थसय पाहिरं गंतुं मण- पट्टगे य धोषिय पुनरनेनैव क्रमेण वाएइ । अहवा अण्णस्य पढंति ।। १४०५ ।। एमेष य समणीणं वर्णमि इअरंमि सत्त बंधा उ । तहविय अठायमाणे धोएउं अहय अनत्थ ।। १४०६ ।। व्याख्या इयरं तु-उतुतं, तत्थवि एवं चैत्र नवरं सत्त बंधा उफोसेणं कायया, तहवि अहायंते हत्यसय पाहिरओ धोवेउं पुणो वाएति । अहवां अण्णस्य पढंति ॥ १४०६ ॥ एएसामन्नयरेऽसज्झाए अप्पणो उ सज्झायं । जो कुणइ अजयणाए सो पावइ आणमाईणि || १४०७ ।। व्याख्या-निगदसिद्धा ।। १४०७॥ न केवलमाज्ञाभवादयो दोषा भवन्ति, इमे य- सुअनाणमि अभत्ती लोअविरुद्धं पमत्तछलणा य । विज्ञासाहणवइगुन्नधम्मया एव मा फुणसु ॥१४०८॥ व्याख्या-सुर्यणाणे अणुपयारओ अभत्ती भवति, अहया सुयणाणभत्तिराएण असम्झाइए सम्झाय मा फुणस, १ मणे धावे निष्पगले हसशतात् पहिः पट्टकं दावा वाघयति, परिगलता मिले तस्मिन् पटके तस्योपरि भर दया पुनः पदाति पापान प, एवं तृतीयमपि परकं यभीयात् याचना घ दधात्, ततः परं गठति हस्खशवात् पहिर्गस्या प्रणं पहलाश्च धाविया पापयति, भपवा:म्पन्न पनि । इतरवार्स, तपाप्येतदेव नवरं सप्त यन्धा: उस्कृष्टेन कर्सम्याः, तथाप्यतिधति हसमताधिविधा पुनपापयति, याम्या विइमे । श्रुतज्ञानेऽनुपसारतोऽभक्तिर्भवति, भया भुतहानभक्तिरामेणासायायिक स्वागायं मा कापी, ॥७५७11 ·पएसो एस, अपि खोयभम्मविरुखं च तं न काय, अविहीए पमत्तो लम्भइ, तं देवया छलेजा, जहा विजासाहणवइ. गुणवाए विज्ञान सिम्झइ तहा इहंपि कम्मक्खओ न होइ । वैगुण्यं वैधयं विपरीतभाव इत्यर्थः । धम्मयाते सुय्- पम्मस एस धम्मो जं असम्झाइए सम्झाइयवजणं, करंतो थ सुयणाणायारं विराहेइ, तम्हा मा कुणसु ॥ १४०८ ॥ चोदक आह-जा दंतमससोणियाए असम्माओ नणु देहो एयमओ एव, फहं तेण सज्झायं कुणह ?, आचार्य आह- कामं देहावयवा देताई अवजुआ तहवि बजा। अणवजुआ न वजा लोए तह उत्तरे चेव ॥ १४०९ ॥ व्याख्या-काम चोदकाभिमायअणुमयरधै सच तम्मओ देहो, तहवि जे सरीराओ अवजुत्तत्ति-पृथग्भूताः ते बज- गिना । जे पुण अणयनुत्ता-तस्पस्या ते नो यजणिज्जा, इत्युपदर्शने। एवं लोके दृष्टं लोकोत्तरेऽप्येवमेवेत्यर्थः ॥ १४९९ ॥ किंचान्यत्- अम्भितरमससितोपि फुण देवाण अधणं लोए।पाहिरमललित्तो पुण न कुणइ अवणेइ य तओणं ॥१४१०॥ गया, पर मंपिम्प, विधी प्रमचो जायते, सं देवता एब्येत्, या विद्यासाधनवैगुण्यतया विद्या न सिध्यति नरभरोय माति। मंतरा-भुनरमंस धमा यसाध्यायिक साम्यायस वर्जनं, कुर्वष धुतज्ञानावार विराधयति, तस्मात् मा कार्षीः । यदि स्मासोनिमसामायिक मनु देर पुसभ्मय पुर, सेन सापाय फस्त !, चोदकाभिप्रायानुमवायें, सस्यं तन्मयो देहः, तथापि ये शरीरात् भुनावी पुनः परस्पास्वंम पनीयाः ।

·आवश्यक हारिभ. दीया ४ प्रतिक मणाध्य अस्वाभ्या- यनियुकिा ७५६॥ पति, जइ सुद्धं तो करेंति सज्झायं, नववारहए खुताइणा णियमा हओ, (ततो)पढमाए पोरिसीए न करेंति सज्झायमिति गाथार्थः ॥ १३९९ ॥ पट्टवियंमि सिलोगे छोए पडिलेह तिनि अन्नत्य । सोणिय मुत्तपुरीसे घाणालो परिहरिजा ॥ १४०० ।। व्याख्या-जदा पठ्ठवणाए तिन्नि अज्झयणा समत्ता, तदा उवरिमेगो सिलोगो कहिययो, तमि समत्ते पढवणं सम. प्पड़, वितियपादो गयत्थो 'सोणिय'त्ति अस्य व्याख्या- आलोअंमि चिलमिणी गंधे अन्नत्य गंतु पकरंति । वाघाइयकालंमी दंडग मरुआ नपरि नत्धि ॥ १४०१॥ व्याख्या-जत्थ सज्झायं करेंतेहिं सोणियवञ्चिगा दीसंति तत्व न करेंति सज्झाय, कडगं चिलिमिलिं या अंतरे दातुं करेंति, जत्थ पुण सज्झायं चेव करेन्ताण मुत्तपुरीसकलेवरादीयाण गंधे अण्णमि वा असुभगंधे आगच्छंते तस्य सज्झायं न करेंति, अण्णपि बंधणसेहणादिआलोयं परिहरेजा, एवं सधं निघापाए काले भणियं ॥ वापाइमकालोऽपि एवं चेव, नवरं गंडगमरुगदिदंता न संभवंति ॥ १४०१॥ प्रस्थापयन्ति, यदि शुद्धं तहि कुर्वन्ति स्वाध्याय, नववारहते क्षुतादिना नियमाद हतस्ततः प्रथमाया पौरुप्या म कुन्ति स्वाया। परि प्रस्थापने पीण्यध्ययनानि समाप्तानि तदोपर्येकः श्लोकः कथयितम्यः, तमिन समाते प्रस्थापन समाप्यते, द्वितीयपादो गताः, पत्र स्वाध्यापं कुर्वनिः भोलितार्षिका दृश्यन्ते तन न कुर्वन्ति स्वाध्याय, कटकं चिलिमिलि वाऽन्तरा दावा कुर्वन्ति, यत्र पुनः स्वाध्यायमेव कुर्वता मूत्रपुरीपारिष्टेवादिकाना गम्भोऽयो वा गन्धोऽशुभ भागच्छति तत्र स्वाध्यायं न कुर्वन्ति, भन्यमाप यन्धनसेधनागालो परिहरे, एतत् सर्व निर्माघात काले भमिवं, व्यापातमायोप्पंप- मेव, नवरं गण्डगमरकदृष्टान्तौ न संभवतः । १७५६॥

·व्याख्या- एएसामभयरेऽसम्झाए जो करेह सज्झायं । सो आणाअणवत्थं मिच्छत्त विराहणं पावे ॥१४०२॥ -निगदसिद्धा ॥ १४०२ ॥ 'असझाइयं तु दुविहं' इत्यादिमूलद्वारगाथायां परसमुत्थमस्वाध्यायिकद्वार सम्पर्क गतं, इदानीमात्मसमुत्थास्वाध्यायिकद्वारावयवार्थप्रतिपादनायाह- आयसमुत्थमसज्झाइयं तु एगविध होह दुविहं वा । एगविहं समणाणं दुविहं पुण होइ समणीणं ॥ १४०३ ।। ब्याण्या-पूर्वा कण्ठ्यं, पश्चार्द्धव्याख्या स्यियं-ऐगविहं समणाणं तच्च प्रणे भवति, समणीणं दुविह-त्रणे ऋतुसंभवे पेति गापाः ॥ १४०३ ॥ एवं प्रणे विधान- घोमि उ निप्पगले पंधा तिय हुंति उफोसं । परिगलमाणे जयणा दुविहमि य होइ कायव्वा ॥ १४०४ ॥ व्याल्पा-पढमं पिय पणो हत्यसय चाहिं घोयित्तु निप्पगलो कओ, ततो परिगलंते तिण्णि बंधा जाव उकोसेणं गाटतो पाएद, तत्ध जयणा यक्समाणलक्खणा, 'दुविह'मिति दुविहं वणसंभवं उउयं च । दुविहेऽवि एवं पटग- जयणा कायया ॥ १४०४ ॥ समणो उ पणिव्य भगंदरिव्य पंधं करितु पाएइ । तहवि गलंते छारं दाउं दो तिन्नि बंधा उ ॥ १४०५ ॥ परिध भममान पर मन भनि, भमगीना विविधाए मगे विधान-प्रयममेव प्रगो हसशतात् बहिः प्रक्षाल्य निष्पगलः कृतः, ततः परिग- Garteपा पारगन गहनाभितो पापपति, यत्र पतना पदमागलक्षगा, विविध प्रणसंभवमार्तवं च, द्विविधेऽप्येवं पकयतना कर्तव्या, ·-आवश्यक हारिभ- द्रीया ४ प्रतिक मणान्य अस्वाया- यनियुक्किा ॥७५६॥ पवेति, जइ सुद्धं तो करेंति सम्झायं, नववारहए खुताइणा णियमा हओ, (ततो)पदमाए पोरिसीए न करेंति सम्झायमिति गाथार्थः ॥ १३९९ ॥ पट्टवियंमि सिलोगे छीए पडिलेह तिन्नि अन्नत्य । सोणिय मुत्तपुरीसे घाणालोअं परिहरिजा ॥ १४०० ।। व्याख्या-जदा पठ्वणाए तिन्नि अन्झयणा समचा, तदा उवरिमेगो सिलोगो कहिययो, तंमि समत्ते पट्टयणं सम- प्पइ, वितियपादो गयस्थो 'सोणिय'त्ति अस्य व्याख्या- आलोमि चिलमिणी गंधे अन्नत्य गंतु पकरंति । वाघाइयकालंमी दंडग मरुभा नवरि नत्यि ॥ १४०१ ॥ व्याख्या-जत्य सज्झायं करेंतेहिं सोणियवञ्चिगा दीसंति तस्य न करेंति सज्झायं, कडगं चिलिमिलिं या अंतरे दातुं करेंति, जत्थ पुण सज्झायं चेर करेन्ताण मुत्चपुरीसकलेवरादीयाण गंधे अण्णमि वा असुभगंधे आगच्छंते तत्थ सज्झायं न करेंति, अण्णपि बंधणसेहणादिआलोयं परिहरेजा, एयं सर्व नियाघाए काले भणियं ॥ वाघाइमकालोऽपि एवं चैव, नवरं गंडगमरुगदिदंता न संभवंति ॥ १४०१॥ प्रस्थापयन्ति, यदि शुदं तर्हि कुर्वन्ति स्वाध्याय, नववारस्ते भुवादिना नियमात तस्वतः प्रथमाया पौरप्या मन्ति साया। परि मस्थापने श्रीप्यध्ययनानि समाप्तानि तदोपर्येक झोकः कषितम्या, तस्मिन् समाते प्रस्थापन समाप्यते, द्वितीयपादो गवाय, या सापायं हि मोमिवार्षि दृश्यन्ते तत्र न कुर्वन्ति स्वाध्याय, कटकं चिलिमिलिं वातरा दवा कुर्वन्ति, यत्र पुनः साध्यापमेव कुता मनपरीणादि लेबराश्मिनो गम्भोऽयो वा गन्धोऽशुभ भागमति सप्र स्वाध्यायं न कुर्वन्ति, भन्यमपि बन्धनसेधनाचालोकं परिहरेद, एतत् सर्व निम्यांपते काले भनितं, म्मापातमसोपेर मेव, नवरं गण्डगमस्काष्टान्तौ न संभवतः । ॥५६॥ 4.

·एएसामनपरेऽसज्झाए जो करेह सायं । सो आणाअणवत्थं मिच्छत्त विराहणं पावे ॥ १४०२ ॥ व्याख्या-निगसिद्धा ॥ १४०२ ॥ 'असन्झाइयं तु दुविहं' इत्यादिमूलद्वारगाथायां परसमुत्थमस्वाध्यायिकद्वार समपथं गतं, इदानीमात्मसमुत्थास्वाध्यायिकद्वारावयवार्थप्रतिपादनायाह- आपसमुत्थमसज्झाइयं तु एगविध होइ दुविहं वा । एगविहं समणाणं दुविहं पुण होइ समणीणं ॥ १४०३ ॥ न्याख्या-पूर्वाई कण्ठ्यं, पश्चार्द्धव्याख्या त्वियं-ऐगविहं समणाणं तच्च प्रणे भवति, समणीणं दुविहं-बणे ऋतुसंभवे ति गापार्थः॥ १४०३ ॥ एवं प्रणे विधान- धोयंमि उ निप्पगले पंधा तिनेय टुति उफोसं । परिगलमाणे जयणा दुविहंमि य होइ कायव्वा ॥ १४०४ ॥ व्याख्या-पदम चिय यणो हत्यसय चाहिं धोवित्तु निप्पगलो कओ, ततो परिगलंते तिणि बंधा जाव उक्कोसेणं गालंतो याएइ, तत्ध जयणा यक्खमाणलक्खणा, 'दुविह'मिति दुविहं वणसंभवं उउयं च । दुविहेऽवि एवं पग- जयणा कायया ॥ १४०४ ।। समणो उ पणिव्य भगंदरिव्य पंधं फरित्तु वाएइ । तहवि गलंते छारं दाउं दो तिन्नि बंधा उ ॥ १४०५ ॥ १.रि भममानो वध म भएति, भमणीनां विविध । एवं मणे विधान-प्रयममेव मणो हस्तशतात् यहिः प्रक्षाल्य निष्प्रगलः कृतः, ततः परिगof प्रपो बधाः पारपन गहनाम्तिो पापपति, सम्र यतना पदपमाणलक्षगा, द्विविधं प्रगसंभवमात्तव घ, द्विविधेऽप्येवं पटकपतना कर्तव्या,

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४ प्रतिक
मणान्य.
अस्थाया.
यनियुकिा
७५६॥
पठवेंति, जइ सुद्धं तो करेंति सम्झायं, नववारहएखुताइणा णियमा हओ, (ततो)पढमाए पोरिसीए न करेंति सज्झायमिति
गाथार्थः ॥ १३९९ ॥
पद्ववियंमि सिलोगे छीए पडिलेह तिन्नि अन्नत्य । सोणिय मुत्तपुरीसे घाणालो परिहरिना ॥ १४०० ॥
व्याख्या-जदा पठ्वणाए तिन्नि अज्झयणा समत्ता, तदा उवरिभेगो सिलोगो कहिययो, तमि समते पट्टवणं सम.
प्पइ, वितियपादो गयत्थो 'सोणिय'त्ति अस्य व्याख्या-
आलोअंमि चिलमिणी गंधे अन्नत्य गंतु पकरंति । वाघाइयकालंमी दंडग मरुआ नवरि नस्थि ॥ १४०१ ॥
व्याख्या-जत्थ सज्झायं करेंतेहिं सोणियवञ्चिगा दीसंति तत्थ न करेंति सज्झायं, कडगं चिलिमिलि या अंतरे
दातुं करेंति, जत्थ पुण सज्झायं चेव करेन्ताण मुत्तपुरीसकलेवरादीयाण गंधे अण्णमि वा असुभगंधे आगच्छंते तत्थ
सज्झायं न करेंति, अण्णपि बंधणसेहणादिआलोयं परिहरेज्जा, एयं सचं नियाघाए काले भणियं ॥ वाघाइमकालोऽपि
एवं चेव, नवरं गंडगमरुगदिता न संभवंति ॥ १४०१॥
१ प्रस्थापयन्ति, यदि शुदं तहि कुर्वन्ति स्वाध्याय, नववारहते क्षुतादिना नियमात् हवस्वतः प्रथमायां पौरप्या म कुर्वन्ति साम्पायं। पदि प्रस्थापने
श्रीग्यध्ययनानि समाप्तानि तदोपर्येकः श्लोकः कथयितम्यः, तस्मिन् समासे प्रस्थापनं समाप्यते, द्वितीयपादो गतापः, पत्र स्वाध्याय मिः भोमिटवर्षिा
४३यन्ते तन न कुर्वन्ति स्वाध्याय, कटकं चिलिमिलि वाऽन्तरा दत्वा कुर्वन्ति, यत्र पुनः स्वाध्यायमेव कुर्षता भूमपुरीपादिकटेवरादिवाना गम्भोऽम्यो
घा गन्धोशुभ भागच्छति सम्र स्वाध्यायं न कुर्वन्ति, भन्यमपि बन्धनसेधनाचालोकं परिहरेत्, एतत् सर्व निर्याघाते काले भनितं, म्यापातमागेक-
मेव, नवरं गण्डगमरुकष्टान्तौ न संभवतः ।
॥७५६॥

·तामवत, तं अप्पेणवि पीसरेण उवहणइ, महतं उस्सुंभरोवणेण उवहणइ, पाभाइयकालग्गहणविही गया, इयाणि पाभाइयपटवणविही, 'गोसे दर' पच्छद्धं, 'गोसित्ति, उदितमादिच्चे, दिसालोयं करेत्ता पति, 'दरपट्टविए'त्ति अद्ध- पहविए जा छीतादिगा भग्गं पटवणं अण्णो दिसालोयं करेत्ता तत्थेव पवेति, एवं ततियवाराए । दिसावलोयकरणे इमं कारण- आइन पिसिय महिया पेहित्ता तिनि तिन्नि ठाणाई । नववारहए काले हउत्ति पढमाइ न पढेति ॥ १३९९ ॥ व्याख्या-'आइण्णा पिसिय'त्ति आइण्णं-पोग्गलं तं कागमादीहिं आणियं होजा, महिया वा पडिउमारद्धा, एवमाई एगठाणे ततो पारा उवहए हत्यसययाहिं अण्णं ठाणं गंतुं पेहंति-पडिलेहेति, पठविंतित्ति वुत्तं भवति, तस्थवि पुवुत्त- विहिणा तिन्ति वारा पति, एवं वितियठाणेपि असुद्धे तओवि हत्यसयं अन्नं ठाणं गंतुं तिन्नि वारा पुवुत्तविहाणेण हा, हरनावि विसरेणोपान्ति, महान् रदभुभररोदनेनोपहन्ति, प्रामातिककालग्रहणविधिर्गतः, इदानी प्राभातिकप्रस्थापनविधिः- गदिश भादित्य दिगमोहपा प्रस्थापयन्ति, मधप्रस्थापिते पदि क्षुतादिमा भमं प्रस्थापनं भन्यो दिगवलोकं कृत्वा तत्रैव प्रस्थापयति, एवं तृतीयवाराया- मार, गिरहोम्म पुनः मागं । भारी-पलं सद काकादिभिरानीतं भवेत् महिका या पतितुमारब्धा, एवमादिभिरेकस्थाने उपहते ग्रीन पारान् मातार बहिरम्पमिन् साने गावा प्रतिसेनापन्ति प्रस्थापयन्ति इत्युदं भवति, समापि पूर्वोक्तविधिना तिम्रो चारा: प्रस्थापयन्ति, एवं द्वितीयस्थाने. भाडे सोपामासापासोमानिन् स्पाने गया ग्रीन पारान् पूर्वोचविधानेन ·LAJIT आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४प्रतिक मणायक अस्वाध्या- यनियुफि ॥७५५॥ एकमि वा गिण्हतीति ॥२२५॥ 'परवयणे खरमाई' अस्य व्याख्या'चोएइ खरो पच्छद्धं चोदक आह-जदिरुदतिमणिटे काल- वहो ततोखरेणरडिते चारह वरिसे उवहमउ, अण्णेसुवि अणिटइंदियविसएसु एवं चेव कालवहो भवतु, आचार्य आह- चोअग माणुसऽणिढे कालवहो सेसगाण उपहारो। पावासुआइ पुब्धि पन्नवणमणिच्छ उम्घाटे ॥२२६(भा०)। व्याख्या-माणुससरे अणि कालवहो 'सेसग'त्ति तिरिया तेर्सि जइ अणिठो पहारसहो मुबइ तो कालवधो, 'पावा- सियत्ति मूलगाथायां योऽवयवः अस्य व्याख्या-'पावासुयाय' पच्छद्धं, जइ पाभाइयकालग्गहणवेलाए पावासियभमा पइणो गुणे संभरंती दिवे दिवे रोएती, रुवणवेलाए पुषयरो कालो घेत्तयो, अहया सावि पशुसे रोवेजा ताहे दिया गंतुं पण्णविजइ, पण्णवणमनिच्छाए उग्घाडणकाउस्सग्गो कीरइ ॥ २२६ ॥ 'एवमादीणि'त्ति अस्यावयवस्य व्याख्या- वीसरसहरुअंते अव्वत्तगडिभगंमि मा गिण्हे । गोसे दरपट्टविए छीए डीए तिगी पेहे ।। २२७ (भा०)। व्याख्या-अच्चायासेण रुयंतं वीरसं भन्नइ, तं उवहणए, जं पुण महुरसदं घोलमाणं च तं न उपहणति, जावमपिरं 1 एकस्मिन् वा गृहन्ति । चोदयति सरः पश्चाधं, यदि रोदत्यनिष्टे कालवधो ररिते ततः सरेण द्वादश यांण्युपहम्यता,(काल)मम्प्यपि भनिटग्निपपिपपे प्वप्येवमेव कालवधो भवतु । मनुष्यस्वरेऽनिष्टे कालवधः शेषाः-तिर्यशपां यदि भनिष्टः प्रहारसम्दः धूयते सहि कालवधः, पदि प्रामाविकासमाणसाय! प्रोपितपतिका स्त्री परयुर्गुणान् सरन्ती दिवसे २ रोदिति, रोदनवेलायाः पूर्वमेव कालो महीन्या, भय घसाऽपि प्रत्युपसि रुपात बना दियसे गाग प्रज्ञाप्यते, प्रज्ञापनामनिच्छन्यो उद्घाटनकायोत्सर्गः क्रियते । भत्सायासेन रोदनं तत् विरसं भापते, तदुपहस्ति, यत् पुनर्पोसमानं मधुर वनोपम्ति यावदजल्पाक ·तामवत, त अप्पेणवि वीसरेण अवहणइ, महंत उस्सुंभरोवणेण उवहणइ, पाभाइयकालमगहणविही गया, इयाणि पाभाइयपटवणविही, 'गोसे दर' पच्छद्धं, 'गोसि'त्ति, उदितमादिचे, दिसालोय करेत्ता पति, 'दरपहविएति अद्ध- पडविए जइ छीतादिणा भग्गं पटवणं अण्णो दिसालोयं करेत्ता तत्थेव पहवेति, एवं ततियवाराए । दिसावलीयकरणे इमं कारणं- आइस पिसिय महिया पेहित्ता तिन्नि तिन्नि ठाणाई । नववारहए काले हउत्ति पढमाइ न पढंति ॥ १३९९ ॥ व्याख्या-'आइण्णा पिसिय'त्ति आइण्णं-पोग्गलं तं कागमादीहिं आणियं होजा, महिया वा पडिउमारद्धा, एवमाई एगठाणे ततो पारा उवहए हत्यसयवाहि अण्णं ठाणं गंतुं पेहंति-पडिलेहेंति, पढ़विंतित्ति वुत्तं भवति, तत्थवि पुयुत्त- विहिणा तिप्ति पारा पति, एवं वितियठाणेवि असुद्धे तओवि हत्यसयं अन्नं ठाणं गंतुं तिन्नि वारा पुषुत्तविहाणेण . सापळं, सरसेनापि विसरेणोपान्ति, महान् सदभुभरोदनेनोपहरित, प्रामातिककालग्रहणविधिर्गतः, इदानी प्राभातिकप्रस्थापन विधिः- नहित पादिसे दिगरोहमा प्रस्थापयन्ति, भमस्थापिते पदि क्षुतादिना भानं प्रस्थापनं भन्यो दिगवलोकं कृत्वा तत्रैव प्रस्थापयति, एवं तृतीयवाराया. मार, दिगरनोरम नः पारणं । भारीगं-पुलं सत् काकादिमिरानीतं भवेत् महिका वा पतितुमारम्धा, एवमादिभिरेकस्थाने उपहते श्रीन चारान् साताद परिसम्पमिन् स्थाने गावा प्रतिसेमपन्ति प्रस्थापयन्ति इश्युफ मपति, समापि पूर्वोत्तविधिना तिम्रो बारा: प्रस्थापयन्ति, एवं द्विनीयस्थाने. मादेनोरि सातापरतोन्यमिन् स्थाने गत्वा ग्रीन यारान् पूर्वोचविधानेन ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४मतिक मणाध्य अस्वाग यनिर्य ॥७५४॥ कारणतो ण सुज्झति वा पाओसिएण वा सुपडियग्गिएण पढंति न गेहंति, वेरत्तियं कारणओ न गिण्हंति न सुझाइ वा, पाओसिय अहरत्तेण वा पढंति, तिन्नि वा णो गेण्हंति, पाभाइयं कारणओ न गिण्हइ न सुज्झइ या रत्तिएणेच दिव. सओ पढंति ॥ १३९७ ॥ इयाणि पाभाइयकालग्गहणविहिं पत्तेयं भणामि- पाभाइयकालंमि उ संचिक्खे तिनि छीयरुन्नाणि । परवयणे खरमाई पावासुय एवमादीणि ॥ १३९८ ॥ व्याख्या त्वस्या भाष्यकारः स्वयमेव करिष्यति । तत्थ पाभाइयंमि काले गहणविही पटवणविही य, तस्थ ग्रहणविही इमा- नवकालवेलसेसे उवग्गहियअट्ठया पडिकमह । न पडिक्कमइ वेगो नववारहए धुवमसज्झाओ! ॥(भा०२२४)। व्याख्या-दिवसओ सज्झायविरहियाण देसादिकहासंभववजणठा मेहावीतराण य पलिभंगवजणवा, एवं सपे- सिमणुग्गहवा नवकालग्गहणकाला पाभाइए अणुण्णाया, अओ नवकालग्गहणवेलाहिं सेसाहिं पाभाइयकालग्गाही कारणतो म शुभ्यति वा, प्रादोपिकेग वा सुप्रतिजागरितेन पठन्ति न गृहन्ति, वैरात्रिक कारणतो न गृहन्ति न शुध्यति वा, प्रादोपिमार्धरात्रिकाम्यामेय पठन्ति, श्रीन् वा न गृह्णन्ति, भाभातिक कारणतो न गृह्णाति न शुष्यति वा, घेरात्रिकेणव दिवसे पठन्ति । इदानी प्रामातिरकासमहणविधि पर भणामि-तत्र प्राभातिके काले ग्रहणविधिः प्रस्थापनविधिश्व-तत्र ग्रहणविधिरयं-दिवसे स्वाध्यायविरहितानो देशादिकयासंभववर्भनाय मेधायिनामिठरेपी च विनवर्जनार्थ, एवं सर्वेषामनुग्रहार्याय नवकालग्रहणकालाः प्राभातिकेऽनुशाता, भतो नवकालग्रहणयेलासु शेपासु भाभातिकमालाही ·र कालस्स परिकमति, सेसावित बेलं पडिकर्मति वा न वा, एगो नियमा न पडिकमह, जइ छीयरुदिदादीहिं न सुज्झइ तो सोचेष रत्तिओ सुपडियग्गिओ होहितित्ति । सोवि पडिकतेसु गुरुणो कालं निवेदित्ता अणुदिए सूरिए कालस्स पडिकमति, जद घेप्पंतो नववारे उवहओ काठो तो नजइ धुवमसज्झाइयमस्थित्ति न करेंति सज्झायं ॥ २२४ ॥ नववारगहणविही इमो-'संचिक्खे तिण्णि छीवरुण्णाणि'त्ति अस्य व्याख्या- इकिक तिनि पारे छीयाइहयंमि गिण्हए कालं । घोएइ खरो पारस अणिविसए अ फालवहो ॥ २२५ ॥ (भा०)॥ व्याख्या-एकस्स गिण्हओ डीयरुदादिहए संचिक्खइत्ति ग्रहणाद्विरमतीत्यर्थः, पुणो गिण्हइ, एवं तिणि वारा, तो परं अण्णो अण्णमि धंटिठे तिणि पाराउ, तस्सवि उवहए अण्णो अण्णमि थंडिले तिण्णि वारा, तिण्हं असई दोणि चणा णय याराओ पूरेइ, दोण्हयि असतीए एको चैव गववाराओ पूरेइ, थंडिलेसुवि अववाओ, तिस दोसु या पाउस मनिसम्पति दातु सहा साया प्रतिकाम्पम्ति पा न था, एको नियमान प्रतिकाम्यति, यदि सुतरोदनादिभिर्न शुष्पति वदा स एव पापियः सुमतिनागरिवी भरिपतीति । सोऽपि प्रतिकाम्प गुरोः कार्य निषेपानुदिते सूर्य कालात् प्रतिकाम्यति, पदि गृह्यमाणो नवदारानुपहतः काल. शापते रमसायारिम्ममिति न मुसि साध्यायं । नयपारमाणविधिरयं-एकमिन् गृति क्षुतरुदितादिभिर्हते प्रतीक्षते । पुनझाति, जीर भागार, BA पासपोम्पनि स्पषि धीन बारा, साप्युपहतेऽन्योन्यस्मिन् स्पण्डिले प्रीन् वारान्, निप्वसरसु नी जनौ नच घारान् पश्यतः, सोपारकर मर पारान् पापांग, स्पगिठेवप्पस भरपादा, विपु योवा ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४प्रतिक मणाध्य अस्याध्या- यनियुक्ति ॥७५४॥ कारणतो ण सुज्झति वा पाओसिएण वा सुपडियग्गिएण पढंति न गेण्हंति, वेरत्तियं कारणओ न गिण्हंति न सुन्झाइ वा, पाओसिय अहरत्तेण या पढंति, तिन्नि वा णो गेण्हंति, पाभाइयं कारणओ न गिण्हइ न सुज्झइ वा रत्तिएणेव दिय- सओ पदंति ॥ १३९७ ॥ इयाणि पाभाइयकालग्गहणविहिं पत्तेयं भणामि- पाभाइयकालंमि उ संचिक्खे तिन्नि छीयरुन्नाणि । परवयणे खरमाई पायासुय एवमादीणि ॥ १३९८ ।। व्याख्या त्वस्या भाष्यकारः स्वयमेव करिष्यति । तत्थ पाभाइयंमि काले गहणविही पठ्वणविही य, ताथ ग्रहणविही इमा- नवकालवेलसेसे उवग्गहियअट्टया पडिफमह । न पडिकमइ घेगो नघवारहए धुवमसज्झाओ!॥(भा०२२४)। व्याख्या-दिवसओ सज्झायविरहियाण देसादिकहासंभववजणहा मेहावीतराण य पलिभंगवजणवा, एवं सपे- सिमणुग्गहहा नवकालग्गहणकाला पाभाइए अणुण्णाया, अओ नवकालग्गहणवेलाहिं सेसाहिं पाभाइयकालग्गाही ॥७५४॥ १ कारणतो न शुभ्यति या, प्रादोषिकेण वा सुप्रतिजागरितेन पठन्ति न गृहन्ति, पैरात्रिक कारणतो म गृहन्ति न शुष्यति था, प्रादोपियामिकाभ्यामेष | पठन्ति, श्रीन् वा न गृह्णन्ति, प्राभातिकं कारणतो न गृह्णाति न शुष्यति वा, पैरात्रिकेणव दिवसे पठन्ति । इदानी माभातिककालमहणविधि पर भणामि-तत्र प्राभातिके काले ग्रहणविधिः प्रस्थापन विधिश्व-तत्र ग्रहणविधिरय-दिवसे स्वाध्यायविरहिताना देशादिकथासंभयपनाप मेधापिनामिवरेपी च विप्नवर्जनार्थ, एवं सर्वेषामनुग्रहार्थाय नवकालग्रहणकालाः प्राभातिकेऽनुज्ञाता, भतो नवकालप्रहणवेठासु शेषामु माभातिककालमाही ·परिजगिपंमि परमे पीयविषजा हति तिनेष । पाओसिय घरत्तिय अहउवओगा उ दुषिण भवे ।। १३९७ ॥ गाभाइयत्सापि व्याख्या-वेरत्तिए अगहिए सेसेसु तिसु गहिएसु तिण्णि, अलुरत्तिए वा अगहिए. तिण्णि, दोणि कह , उच्यते, पारसियमहरत्तिएस गहिएसु सेसेसु अगहिएसु दोणि भवे, अहवा पाउसियवेरत्तिए गहिए य दोन्नि, अहयापारसियपाभाइएस अगहिपसुदोषिण, एस्थवि कप्पे पाउसिए चेय अणुवहएण उपओगओ सुपडियग्गिएणसवकालेण पति न दोसो, अहया घरतिय अहरत्तियेऽगहिए दोणि अहया अहरत्तियपाभाइयगहिएसु दोणि अहवा वेरत्तियपाभाइ एस गहिपस, बदा पोतदाअण्णतरंगेहद । कालचउककारणा इमे कालचउक्के गहणं उत्सग्गविही चेव, अहवा पाओसिए गहिए उपाए भारत पसग्माय फरेंति, पाभाइओ दियसहा घेतपो चेव, एवं कालचउकं दिई, अणुवहए पाओसिए सुपडिय- गिए सपंराई पति, अरत्तिएणयि येरत्तियं पदंति, येरत्तिएणयि अणुवहएण सुपडियग्गिएण पाभाइय असुद्धे उदिह दिवस. भोषि पदति। फाटपउभगहणकारणा इमे-पारसियं न गिण्हंति असिवादिकारणओन सुज्झति वा, अहरत्तियं नगिण्हति vो पुति गीते प्रमा, पराविक पाहीते प्रयः, दो कथं !, बच्यते, प्रादोपिकाधररात्रिकयोर्गृहीतयोः शेषयोरगृहीतयोद्वी भासः, vin मागोमोही भयरा मारोपिकमाभातिकयोरगृहीतयोद्र, अत्रापि कल्पे प्रादोपिकणानुपहतेनैवोपयोगतः सुप्र. HAMAR Rid सनिन रोषः, अपरावाभिमात्रिक गृहीते दो भपका भातिप्राभातिकयोहीतयोटी, अथवा रात्रिमाभातिकयोही. माम्न सानिमगानीमानि-कामपामार्ण सरसगंविधिरेव, भयचा प्रादोपिके गृहोते उपहतेऽधंराग्रं गृहीरवा स्वाध्यायं gila, Enा नम्प पर, परं कारगुए, भनुपहले प्रादोपिके सुप्रति जागरिते सर्वा रात्रिं पठन्ति, अर्धरात्रिकेगापि पैरात्रिके ratis, interनर मुनिनागरिता प्रामाजिक कालेशुद नष्ट दिवसयोऽपि पठन्ति । कालचके महणकारणानीमानि-प्रादोपिक न Tris Mirritaurang पाभारि गुम्ति ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ४प्रतिम मणाय | अस्थाया- यनियुकि। ॥७५३॥ . . भवति, एकमि अगहिए इत्यर्थः, वितिए हाणिपदे कए दुगं भवति, द्वयोरग्रहणत इत्यर्थः, एवममायाविणो तिमि या अगिण्हंतस्स एको भवति, अहवा मायाविमुक्तस्य कारणे एकमपि कालमगृहतो न दोपः, प्रायश्चित्तं न भवतीति गाथार्थः ॥ १३९४ ॥ कहं पुण कालचउकं ?, उच्यते-- फिडियंमि अहरत्ते कालं चित्तुं सुवंति जागरिया । ताहे गुरू गुणंती चउत्धि सव्वे गुरू सुअइ ।। १३९५ ॥ व्याख्या-पादोसियं कालं घेत्तुं सघे सुत्तपोरिसिं काउं पुन्नपोरिसीए सुत्तपाढी सुवंति, अस्थचिंतया उकालियपादिणो य जागरंति, जाव अहरत्तो, ततो फिडिए अड्डरत्ते कालं धत्तुं जागरिया सुयंति, ताहे गुरू उद्वेत्ता गुणति, जाव परिमो पत्तो, चरिमजामे सघे उद्वित्ता वेरत्तियं घेत्तुं सज्झायं करेंति, ताहे गुरू सुवंति । पत्ते पाभाइयकाले जो पाभाइयं कालं घेच्छिहिति सो कालस्स पडिकमिउं पाभाइयकालं गेण्हइ, सेसा कालवेलाए पाभाइयकालस्स पडिफामंति, ततो आवस्सयं करेंति, एवं चउरो काला भवंति ॥ १३९५ ॥ तिण्णि कहं ?, उच्यते, पाभाइए अगहिए सेसा तिप्नि, अहवा- गहियंमि अहरत्ते वेरत्तिय अगहिए भवइ तिन्नि । वेरत्तिय अगुरते अइ उपओगा भवे दुण्णि ॥ १३९६ ॥ १ भवति, एकस्सिमगृहीते । द्विवीयस्मिन् हानिपदे कृते द्विकं भवति, एयममायाविनम्नीन् याऽगृहत एको भयति, भपया, कथं पुनः काठमुर।। प्रादोपिकं कालं गृहीत्वा सर्वे सूपपीरुपीं करवा पूर्णायां पीरुध्यां सूत्रपाठिनः स्वपन्ति, भचिन्तका उत्कालिकपाठकार नागरन्ति पावरात्र, या स्फिटितेऽधराने कालं गृहीत्या जागरिताः स्वपन्ति, सदा गुरव उस्याय गुणयन्ति यायचरमः प्राप्तः, घरमे यामे सरे रयाय परारिक गृहीत्या सापा कुर्वन्ति, तदा गुरवः स्वपन्ति, प्राले माभातिककाले यः प्राभातिकं फालं महीप्यति स कालं प्रतिप्राय प्राभाविकका गृहाति, शेपाः कासगंडापा प्रामा. |तिककालस्य प्रतिकाम्यन्ति, तत भावश्यकं कुर्वन्ति, एवं चत्वारः काला भवन्ति, अयः कय, उच्यते, प्राभातिके गृहीते शेपासपः, भपवा- - . ॥

·गिहा, तत्पषि उहिओ निसण्णो वा, नवरं पडियरगोवि अंतो ठिओ चेव पडियरइ, एस पाभाइए गच्छुवग्गहहा अववायविही, सेसा काला ठाणासति न घेत्तषा, आइण्णतो या जाणियचं ॥ १३९२ ॥ कस्स कालस्स के दिसमभि- मुहेहिं ठायमिति भाप्यते- पाओसि अहरसे उत्तरदिसि पुन्य पेहए कालं । रत्तियमि भयणा पुव्वंदिसा पच्छिमे काले ॥१३९३ ॥ व्याख्या-पाओसिए अहरत्तिए नियमा उत्तराभिमुहो ठाइ, 'वेरत्तिए भयण'त्ति इच्छा उत्तराभिमुहो पुषाभिमुहो या, पामाइए नियमा पुपामुहो ॥ १३९३ ॥ इयाणिं कालग्गहणपरिमाणं भण्णइ-- कालघउ उफोसएण जहन्न तियं तु पोडव्वं । पीयपएणं तु दुगं मायामयविप्पमुक्काणं ॥ १३९४ ।। न्याख्या-उस्सग्गे उकोसेणं चत्तारि काला घेप्पंति, उस्सग्गे घेव जहण्णेण तिगं भवति, 'वितियपए'त्ति अवयाओ, वेण काठदुगं भवति, अमायाविना कारणे अगृह्यमाणस्वेत्यर्थः, अहया उक्कोसेणं चउकं भवति, जहण्णेण हाणिपदे तिगं ग्रालि, राप्राप्पूस्तिो पो था, मयर प्रतिघरकोऽपि भन्तःस्थित एप प्रतिघाति, एप प्राभातिके गच्छोपमहायापवादविधिः, शेपाः कालाः स्थानम्मतिमीमा, भाषामातो पाशातम् । कमिन् काले को दिशमभिमुखः स्थावग्यमिति । प्रादोषिके भर्धरात्रिके नियमादुत्तरोन्मुख तिष्ठति, in भवनति र राभिमुसः पूर्वाभिमुसो पा, प्राभातिक निपमा पूर्वोन्मुसः । इदानीं कालमहणपरिमाणं भण्यते-उरसगै उत्कृष्टतथरवारः पना गुपन्त, मसणे एर पम्पेन भिति, द्विीपपदमिति भपवादः, तेन कालदिकं भवति । भयवोत्कृष्टतचतुष्कं भवति, जघन्येन हानिपदे त्रि

·|४ प्रतिक-
आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
मणाभ्यः
भस्वाध्या-
यनियुफिर
.
॥७५२॥
व्याख्या-जस्थ ठिओ वासाकाले तिन्निवि दिसा पेक्खइ तत्थ ठिओ पाभाइयं कालं गेण्हइ, सेसेसु तिसुपि कालेसु
वासासु (उडुवद्धे ससु)जस्थ ठिओ चउरोवि दिसाभागे पेच्छइ तत्व ठिओऽविगैण्हइ ॥१३९० ॥ 'उडुबद्धे तारगा तिमि
अस्य व्याख्या-
तिसु तिन्नि तारगाओ उर्दुमि पाभातिए अदिवेऽवि।वासासु [य] तारगाओ चउरो छन्ने निविटोऽपि ॥१३९१॥
व्याख्या-तिसु कालेसु पाओसिए अहरत्तिए वेरत्तिए, जति तिन्नि ताराओ जहण्णेण पेच्छंति तो गिण्हंति, उडुपद्धे
चेव अब्भादिसंथडे जइवि एकंपि तारं न पिच्छंति तहावि पाभाइयं कालं गेहंति, यासाकाले पुण घउरोपि फाला
अन्भाइसंधडे तारासु अदीसंतासुवि गेण्हंति ॥ १३९१ ॥ 'छन्ने निविद्यो'त्ति अस्य व्याख्या-
ठाणासह विंदुस अगिण्हं चिहोवि पच्छिमं कालं । पडियरइ यहिं एफो एको [य] अंतहिभो गिण्हे ॥१३९२।।
व्याख्या-जदिवि वसहिस्स वाहिं कालग्गाहिस्स ठाओ नत्थि ताहे अंतो छण्णे उद्धहिओ गेण्हत्ति, अह उद्धहियरसथि
अंतो ठाओ नत्थि ताहे छण्णे चेव निविठ्ठो गिण्हइ, वाहिडिओवि एको पडियरइ, पासपिंदुसु पडतीसु नियमा अंतोठिओ
१ यत्र स्थितो वर्षाराप्रकाले तिम्रोऽपि दिशः प्रेक्षते सन स्थितः प्राभातिकं कालं गृहाति, शेपेषु विपि कालेपु वासु यम स्वितारो शिरिषभा.
| गान् प्रेक्षते तन स्थितोऽपि गृहाति । मतपद्धे तारकाविनः । विपु कालेषु प्रादोपिके भर्धरात्रिके वैरानिके पदि विस्तारका जयन्येन प्रक्षेत तमा गुडीपार,
ऋतुबद्ध एव अभ्रागाच्छादिते यद्यपि एकामपि तारिकां न पश्यन्ति तथापि प्राभाति का गृहन्ति, पाकाले पुनभयारोशिकामा भाचा सारास
दश्यमानास्वपि गृह्णन्ति । छल्ने निविष्ट इति । यद्यपि यसतेहिः कालग्राहिणः स्थानं नास्ति सदान्त अर्धस्थितो गृहाति, भयोध्यस्थितस्याप्यतः स्पानं
नास्ति तदा उझे एव निविष्टो गृहाति, पहिःस्थितोऽप्येकः प्रतिचरति, याविन्दुपु पतरसु नियमावन्तःस्थितो
॥७५२॥

·। - पासोसिये देरधरं एक मोतु सेसा सके जुगवं पठति, सेसेसु तिसु अद्धरत्त वेरत्तिय पाभाइए य समं वा विसमं वा पहुचेति ॥ १५८७॥ किं चान्यत्- दियमाउत्ताणं हणंति कणगा उ तिन्नि उकोसं । वासासु य तिनि दिसा उउपद्धे तारगा तिनि ॥ १३८८ ॥ व्याख्या-मुहुईदियउवओगउवउत्तेहिं सपकाला पडिजागरियया-घेत्तघा, कणगेसु कालसंखाकओ विसेसो भण्णइ- विणि गिम्हे उपहणंतित्ति, तेण उकोसं भण्णइ, चिरेण उवघाउत्ति, तेण सत्त(तिणि)जहण्णं सेसं मज्झिम, अस्य व्याख्या- कणगा दणंति कालं ति पंच सत्तेव गिम्हि सिसिरयासे । उफा उ सरेहागा रेहारहितो भवे कणओ॥ १३८९ ॥ भ्याल्पा-कणगा गिम्हे तिप्ति सिसिरे पंच यासासु सत्त उवहणंति, उक्का पुणेगावि, अयं चासि विसेसो-कणगो सपहरेदो पगासरहिमो य, उफा महंतरेहा पकासकारिणी य, अहया रेहारहिओ विप्फुलिंगो पभाकरो उक्का चेव ॥१३८९॥ 'पासामु तिणि दिसा' अस्य व्याख्या- पासासु प तिमि दिसा हवंति पाभाइयंमि कालंमि।सेसेसु तीसु चउरो उझुमि चउरो चउदिसिंपि॥१३९० ॥ , माराम मुरुगोपाः स पुगपत् प्ररपापयन्ति, शेपेपु निपु भधरानिके पैरात्रिके माभातिके च समं वा वियुक्ता या प्रस्थापयन्ति । पापोलोगीरपुर सपा प्रतिनागरितमा-महीपा, कनकविषये काळकृतः संख्याविशेपो भग्यते-प्रयो ग्रीष्म उपतन्तीति तेनोस्कृष्टं भण्यते लिन सत बसम्पतः मापमं । कनका प्रीप्मे प्रयः शिशिरे पर वर्षा सप्तोपतन्ति, उल्का पुनरेकापि, भयं चानपोर्पिदोषः-कनकः भाषाममा मामा प्रभारिणी , भपका रेसारहितो विरफुलिः प्रभाकर उस्केय । वर्षासु तिम्रो दिशः ·आवश्यक हारिम- द्रीया ४प्रतिम मणाप० | अस्वापा- यनियुकि ॥७५१॥ दंडधरो पुच्छइ अण्णो या, तेवि सच्चं(पं)कहेंति, जति सवेहिविभणियं-न किंचि सुयं दिलुवा, तो सुद्धे करेंति समझायं । अह एगेणवि किंचि विजुमादि फुडं दिदं गजियादि वा सुयं तो असुद्धे न करेंतित्ति गाधार्थः ॥ १३८५ ॥ अह संकियं- इकस्स दोण्ह व संकियंमि कीरइ न कीरती तिण्हं । सगणमि संकिए परगणं तु गंतुं न पुच्छति ॥१३८६ ।। व्याख्या-जदि एगेण संदिद्धं-दिहं सुयं वा, तो कीरइ सम्झाओ, दोण्हयि संदिद्धे कीरति, तिण्हं विजुमादि एग- संदेहे ण कीरइ सज्झाओ, तिण्हं अण्णाण्णसंदेहे कीरइ, सगणंमि संकिए परवयणाओऽसज्झाओ नकीरइ । खेत्तविभागण तेसिं चेय असल्झाइयसंभवो ।। १३८६ ॥ एत्वं णाणत्तं तमहं योच्छं समासेणं ति-अस्यार्थः कालचउके णाणत्तगं तु पाओसियंमि सब्वेवि । समयं पठ्ययंती सेसेसु समं च विसमं चा ॥ १३८७ ।। व्याख्या-एयं सवं पाओसियकाले भणियं, इयाणि च उसु कालेसु किंचि सामण्णं किंचि विससियं भणामि १ दण्डधरः पृच्छति भन्योवा, तेऽपि सत्यं कथयन्ति, यदि सवैरपि भणितं-न किशित् श्रुतं घा, तदा शुदे कुन्ति स्वाध्याय, भपकेनापिसिपिरिपुरा स्फुट रटं गर्जितादि वा श्रुतं तदाशुद्ध न कुर्वन्ति । भय शक्तियोकेन संदिग्ध-रष्टं श्रुतं घा, सहि क्रियते सायायः, योरपि मंदे पित, अपामा विद्युदादिके एक (समान) संदेहे न क्रियते स्वाध्यायः, ग्रयाणामन्यान्यसंदेहे क्रिपते, स्वगणे पाश्तेि परवचनात् मस्वरप्यायो महिपते, शदिमागेन पामे. पास्वाध्यापिकसंभवः । यदन नानात्वं तदहं पदये समासेनेति । एतत् सर्व प्रादोषिककाले भगितं, सानी भारपि फालेपु किषित सामान्य निधि विछोपितं भवामि- " ·. मेसका उस्सर्ग करेंति, उस्तारिएऽधि पंचमंगलयं कहृति, ताहे वंदणं दाउं निवेएंति-सुद्धो पाओसिओ कालोत्ति, ताहे रपर मो सेसा सो जुगवं पति, किं कारणम् १, उच्यते, पुवुत्तं जं मरुगदिलुतोत्ति ।। १३८३ ॥ समिहियाण बारो पछविय पमादि णो दए कालं । बाहि ठिए पडियरए विसई ताएऽवि दंडधरो॥ १३८४ ॥ व्याख्या-चढो घंटगो विभागो एगहुँ, आरिओ आगारिमो सारिओ वा एगहुँ, वडेण आरिओ घडारो, जहा सो पदारो सलिहियाण मरुगाण लन्भइ न परोक्खस्स तहा देसकहादिपमादिस्स पच्छा कालं न देंति, 'दारे ति अस्य व्याख्या 'पाहि ठिए' पच्छ कंठं ॥ १३८४ ॥ सपेहिवि पच्छद्धं अस्य व्याख्या- पहविप दिए पा ताई पुति किं सुपं ? भंते ! । तेवि य कहें ति सव्वं जं जेण सुयं व दिलु वा ॥ १३८५ ।। न्याल्या-दंडधरण पढथिए पंदिए, एवं सपेहि वि पहविए बंदिए पुच्छा भवइ-अनो! केण किं दिदं सुयं वा ? माप्रसामुग्स संधि, रामारिस:पि पसमा पन्ति, यतो धन्दनं दावा निवेदयतः-आदोपिकः कालः शुद्ध इति, तदा दण्डधर मुच्या in: स पुगपर साम्मा मसापपति, कार, रयते, पूर्वमुकं पसात् मरकरष्टान्त इति । पाटो चण्टको विभागः एकार्थाः, भारिक भागारिका माति एर्धाः । पारंपारिको पाराम, पपास पाराः सपिहितमरम्पवे न परोक्षेण, तथा देशादिविम्याप्रमादवतः पश्चात् कालं न ददति । द्वार- मयसम्मा-बारास्पियः पमा, सरपि पमा । दण्डधरेण प्रस्थापित वन्दिते, एवं सर्वैरपि प्रस्थापिते वन्दिते पृच्छा भवति-आर्य ! केनचित् सिंपा, ·आवश्यक हारिभ. ४मतिका मणाध्य अस्वाभ्या- यकनियु- द्रीया ।।७५०॥ कोकार- आसजन करेइ । कालभूमीउ गुरुसमी पइपियस्स(पडियस्स) जइ अंतरेण साणमजाराई दिति, सेसपदा पुपमणिया, एएसु सबेसु कालवधो भवति ॥१॥ गोणाइ फालभूमीइ हुन संसप्पगा प उहिना। कविहसि विजुयंमी गजिय उक्काइ कालवहो ॥२॥ (म० सिद्ध०)॥ व्याख्या-पढमयाए आपुच्छित्ता गुरू कालभूमि गओ, जइ कालभूमिए गोणं निसन्नं संसप्पगादि पा सहि(हि)यादि पेच्छेन्ज तो नियत्तए, जइ कालं पडिलेहंतस्स गिण्हंतस्स या निवेयणाए वा गच्छंतस्स फविहसियादि, तेहिं फालवहो भवति, कविहसियं नाम आगासे विकृतं मुखं वानरसरिसं हासं करेजा । सेसा पया गतार्था इति गावाः ॥ १॥ कालग्गाही -णियाघातेण गुरुसमीवमागतो- इरियावहिया हत्यंतरेऽवि मंगल निवेयणा दारे । सव्वेहि वि पट्टपिए पच्छा करणं अकरणं पा ॥ १३८३ ।। व्याख्या-जदिवि गुरुस्स हत्थंतरमेत्ते कालो गहिओ तहावि कालपवेयणाए इरियावहिया पडिमियपा, पंचुस्सास. महाविधिः up- -भाराग्यं न करोति फालग्रहणभूमेः प्रस्थितस्स गुरुसमीपं ययन्तरा वमाजारादि सिन्दति, पाणि पदानि पूर्व मणितानि, एतेषु सर्वेषु बसायो भवति । प्रथमतया भाएछप गुरुं कालभूमि गतः यदि कालभूमी गा निपण्णं संसर्पकादिया सरिथवा(द)दि पश्येत् ताई वित, परिमप्रतिषिuat गृहतः निवेदने धा गतः कपिहसितादि, तैः कालवधो भवति, कपिहसिवं नामाकाशे पानरसा विकृतं मुखं हासं कुर्याद, शेपागि पदानि गतानि । कालमाही गुरुसमीपे निग्याघातेनागतः । यपपि गुरोहखान्तरमाने फालो गृहीतखयापि कालप्रपेड़ने ईयोपषिकी मतिकान्तम्या, पसोडास- ·R मेतका परसागं करेंति, उस्सारिएऽवि पंचमंगलयं कहूंति, ताहे वंदणं दाउं निवेएंति-सुद्धो पाओसिओ कालोत्ति, ताहे । ररपर मो सेसा सबै जुगवं पठति, किं कारणम् ?, उच्यते, पुबुत्तं जं मरुगदिढतोत्ति ॥ १३८३ ।। ) समिहिपाण वरारो पषिय पमादि णो दए कालं । बाहि ठिए पडियरए विसई ताएऽवि दंडधरो॥ १३८४ ॥ व्याख्या-बडो घंटगो विभागो एगई, आरिओ आगारिओ सारिओ या एगहें, पडेण आरिओ वडारो, जहा सो पटारो समिहियाण मरुगाण लम्भइ न परोक्खस्स तहा देसकहादिपमादिस्स पच्छा कालं न देंति, 'दारे'ति अस्य व्याख्या 'पाहि ठिए' पच्छ कंठं ।। १३८४ ॥ सपेहिवि पच्छदं अस्य व्याख्या- परविय पदिए पा ताहे पुच्छति किं सुपं ? भंते ! तेवि य कहेंति सव्वं जं जेण सुयं व दिदं वा ॥ १३८५ ॥ म्याल्पा-दंडधरण पद्धविए पंदिए, एवं सपेहि यि पहविए वंदिए पुच्छा भवइ-अजो । केण किं दिहं सुयं या ! 1 मामुस संधि, मारिरि पघमा कपपम्ति, सतो यन्दनं दावा निवेदयतः प्रादोपिकः कालः शुद्ध इति, सदा दण्डधरं मुक्त्वा m: सरे पुगपर मामा प्रसारपति, कारण, अस्पते, पूर्वमुकं पसात् मरकाष्टान्त इति । घाटो वण्टको विभागः एकार्थाः, भारिक भागारिक: मगर । पारमारिको मायारा, यास पाटा समितिमही उम्पते न परोक्षेग, तपा देशादिविस्थाममादवतः पश्चात् कालं न ददति । द्वार- पिसपा-बामस्थि: पमा, TET संरपि पमा दायरेण प्रस्थारित पन्दिते, एवं सरपि प्रस्थापित वन्दिते पृच्छा भवति-आर्य ! केनचित् yिनंग,

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
प्रतिक
मणाय.
अस्वाध्या-
यकनियु-
फीफाट-
॥७४९॥
प्रहविधिः
बिंदू छीए[य] परिणय सगणे वा संकिए भवे तिण्हं । भासंत मूढ संकिय इंदियविसए य अमणुण्णे ॥१३८०॥
व्याख्या गण्हतस्स अंगे जइ उदगबिंदू पडेजा, अहया अंगे पासओ वा रुधिरबिंदू, अप्पणा परेण या जदि छीयं,
अज्झयणं वा करेंतस्स जइ अन्नओ भावो परिणओ, अनुपयुक्त इत्यर्थः, 'सगणे'त्ति सगच्छे तिहं साहणं गजिए संका,
एवं विजुच्छीयाइसुवि, ॥ १३८० ॥ भासंत' पच्छद्धस्स पूर्वन्यस्तस्य वा विभासा-
मूदो व दिसिज्झयणे भासंतोयावि गिण्हति न सुज्झे । अन्नं च दिसज्झयणे संकेतोऽनिदृयिसए या ॥ १३८१ ।।
व्याख्या-दिसामोहो से जाओ अहवा मूढो दिसं पडुच्च अज्झयणं वा, कहं ?, उच्यते, पढमे उत्तराहुत्तण ठायचं
सो पुण पुबहुत्तो ठायति, अज्झयणेसुवि पढमं चतुवीसत्यओ सो पुण मूढत्तणओ दुमपुफियं सामण्णपुपयं कहति ।
फुडमेव वंजणाभिलायेण भासंतो या कहति, बुडुवुडेतो वा गिण्हइ, एवं न सुन्झति, 'संकेतो'त्ति पुपं उत्तराहुत्तेण ठातियपं,
ततो पुवहुत्तेण ठातवं, सो पुण उत्तराउ अवराहुत्तो ठायति, अज्झयणेसु वि चवीसत्थयाउ अग्नं घेव सुमियायारगादि।
! गृहतो यादकपिन्दुः पतेर भययाउने पार्थयोर्या रुधिरपिन्दुः, भारमना परेण या यदि धुतं, भयपनं पा परंतो याम्यतो भाषः
| परिणतः, स्वगच्छे प्रयाणां साधूनां गर्जिते शशा, एवं विद्युक्षुतादिप्वपि, भापमाण-पश्चास्य विभापा । दिग्मोहमस्य जातोय ग्रहो
प्रतीत्याध्ययनं वा, कथं ?, उच्यते, प्रथममुरारोन्मुसेन स्यातम्यं स पुनः पूर्वोन्मुसस्तिष्ठति, भध्ययनेष्वपि प्रथमं पा शासिसपः स पुनमुंडवान् मुमा.
पिकं श्रामण्यपूर्वकं वा कथयति । स्फुटमेव म्यअनामिलापेन भापमाणो या कथयति, यूहमूदायमानो पा गृहाति, एवं म Yपति, मान इति पू.
मुत्तरोन्मुखेन स्थातव्यं ततः पूर्वोन्मुसेन स्थातव्यं स पुनरुत्तरस्या अपरोन्मुखस्तिष्ठति, भम्ययनेष्वपि धनुर्विंशतिस्तशादन्य देय शुसाचारादि-
॥४९॥

·- अनापर्ण संकमा, अहषा संकर कि अमुगिए दिसाए ठिओ ण यत्ति, अज्झयणेवि किं कड्डियं णवित्ति । 'इदिय- विसप य भमणुणे'त्ति अणिहो पत्तो, जहा सोइंदिपण रुइयं यंतरेण वा अट्टहास कयं, रूवे विभीसिगादि विकृतरूपं स्ट, गं कलेवरादिगन्धो रसस्तत्रव स्पोऽग्निज्वालादि, अहया इव्हेसु रागं गच्छइ, अणिहेसु इंदिय विसएसु दोसन्ति गावाः ॥ १३८१ ।। एयमादिउपाययजियं कालं पेतुं कालनियेयणाए गुरुसमीयं गच्छंतस्स इमं भग्णइ-- जो गतमि विहीं आगच्छंतंमि होइ सो पेय । जं एत्थं णाणत्तं तमहं योच्छं समासेणं ॥ १३८२ ॥ व्याल्या--एसा भद्दपाहुकया गाहा-वीसे अतिदेसे कएयि सिद्धसैणखमासमणो पुवद्धभणियं अतिदेस पक्साणे- निसीहिआ आसनं अफरणे खलिय पडिय घाघाए। अपमनिय भीए या छीए छिने घ कालयहो ॥१॥ (प्रसिद्ध०)॥ म्पाल्या-अदिणितो आवस्सियं न करेइ, पविसंतो निसीहियं करेइ अहया करणमिति (आसज्ज अकरणे इति) Ji #maverma म्मिमुहमा दिशि स्थितो नति, भम्पयनेऽपि कि कृष्टं नवेति, इन्द्रियविपपश्चामनोज्ञ इत्यनिष्टः प्राप्तः यथा भोगिय पिमोन पाम विभीपिकादि विकृतं रूपं गन्धे कलेवरादिगन्धः । अयवेप्टेषु रागं गच्छति अनिष्टेष्विन्द्रियविषयेषु TERI मापुसावा गोरासनिरहनाप गुरुसमीपं गत इदं भज्यते । एषा भद्रपाहुकृता गाया एतयां भतिदेशे कृतेऽपि सिद्धसेन- VERAमानविदासानादिरनिगाव भावश्किीम कुर्वन्ति प्रविशन्तो नपेधिकी (न) कुर्वन्ति भयवाऽस्यमकरणे ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया प्रतिफ- मणाध्य० अस्यध्या- यकनियुः फोकाल. ॥७४९॥ महविधिः , विंदू छीए [य] परिणय सगणे वा संकिए भवे तिण्हं । भासंत मूढ संकिय इंदियविसए य अमणुपणे॥१३८०॥ व्याख्या-गेण्हंतस्स अंगे जइ उदगबिंदू पडेजा, अहया अंगे पासओ वा रुधिरविंदू, अप्पणा परेण वा जदि छीयं, अज्झयणं वा करेंतस्स जइ अन्नओ भावो परिणओ, अनुपयुक्त इत्यर्थः, 'सगणे'त्ति सगच्छे तिण्हं साहणं गजिए संका, एवं विज्जुच्छीयाइसुवि, ॥ १३८० ॥ भासंत' पच्छद्धस्स पूर्वन्यस्तस्य वा विभासा- मूढोव दिसिज्झयणे भासंतोयावि गिण्हति न सुज्झे । अन्नं च दिसज्झयणे संकेतोऽनिदृषिसए पा ॥१३८१ ।। व्याख्या-दिसामोहो से जाओ अहवा मूढो दिसं पडुच्च अज्झयणं वा, कहं ?, उच्यते, पढमे उत्तराहुत्तण ठायचं सो पुण पुवहुत्तो ठायति, अज्झयणेसुवि पढमं चतुवीसत्यओ सो पुण मूढत्तणओ दुमपुफियं सामण्णपुपयं कहति । फुडमेव वंजणाभिलावण भासंतो वा कट्ठति, बुडुवुडेतो वा गिण्हइ, एवं न सुन्झति, 'संकेतो'त्ति पुपं उत्तराहुत्तेण ठातियपं, ततो पुवहुत्तेण ठातघं, सो पुण उत्तराउ अवराहुत्तोठायति, अज्झयणेसु वि चउवीसत्ययाउ अग्नं घेय खुडियायारगादि , गृह्मनोऽझे यादकविन्दुः पतेत् भयवाऽहे पार्थयोवा रुधिरयिन्दुः, भारमना परेण पा यदि धुन, मध्यपनं पा कपंटो पम्पतो भायः परिणतः, स्वगच्छे प्रयाणां साधूनां गर्जिते शक्षा, एवं विद्युत्क्षुतादिप्वपि, भापमाण-पश्चार्धस्य बिभापा । दिग्मोहसस्य जातोऽपस मूहो कि प्रतीत्याध्ययनं वा, कथं ?, उच्यते, प्रथममुत्तरोन्मुखेन स्यातम्यं स पुनः पूर्वोन्मुखम्तिष्ठति, भध्ययनेष्वपि प्रथमं घनाशतिस्तवः स पुनयान गुमपु. पिकं श्रामण्यपूर्वकं वा कथयति । स्फुटमेव व्यअनाभिलापेन भापमाणो या कथयति, मूहयूमयमानो या गृहाति, एवं म गुपति, प्रमान इति पूर्व. मुत्तरोन्मुखेन स्थातव्यं ततः पूर्वोन्मुसेन स्थातव्यं स पुनरुचरस्मा अपरोन्मुखस्तिष्ठति, अध्ययनपपि चतुर्विशतिसवादन्यदेव पुछकापारादि- ॥७४९॥ MA ·नितीरिया मसुमारे काउस्सग्गे य पंचमंगलप । किनकम्मं च करिता पीओ कालं तु पडियरई ॥ १३७८ ॥ मामा-विसतो तिणि नितीहियाओ करेए नमोलमासमणाणं च नमुकार करेइ, इरियावहियाए पंचउस्सासका- लियं उत्सर्ग करे, उस्सारिए नमोअरहताण पंचमंगलं चेक कहइ, ताहे 'कितिकम्मति बारसावत्वं चंदणं देई, भणइ य-संदिसह पाठसियं कालं गेण्हामो, गुरुययणं गेण्हहत्ति, एवं जाव कालरंगाही संदिसावेत्ता आगच्छइ ताव वितिओ दंडधरो मो कालं पटियरइ, गाधाः ॥ १३७८ ॥ पुणो पुचेण विहिणा निग्गओ कालग्गाही- पोवावससिपाए संझाए ठाति उत्तराहसो। चउचीसगदुमपुफियपुध्वगमेकेकि अ दिसाए ॥१३७९ ॥ ग्याल्पा-'अचराहुत्तो' उचरामुखः दंधारीपि घामपासे अतिरियदंडधारी पुपाभिमुहो गति, कालगहणनिमित्तं च अस्साधकाठियं काउस्सर्ग करेइ, अण्णे पंचुस्सासियं करेइ, उस्सारिते चउवीसत्थयं दुमपुस्फियं सामण्णपुर्व च, एते विणि मस्सलिए अणुपेहेचा पच्छा पुपाए एते चेय अणुपेहेति, एवं दक्खिणाए अबराए इति गाथार्थः ॥ १६७९ ॥ गेहवस्स इमे उयपाया जाणियपा- समन् विमोति मोति समाभमगांव ममसरोति यापयिष्या पोटासकालिकमुरसर्ग करोति, उरसारिते नमोऽहंद्रायः (कथयित्वा) समाम्मे पाविरवि शाप यानं एकाति, भणति ए-संदिशत मादोपिकं काळं गृहामि, गुरुवचनं गृहाणेति, एवं पावत् कालमाही मंतिकारियोपोर प्रतिपति, पुनः पूरिन विधिना निर्गतः कालमाही । दण्डधार्यपि वामपा ऋजविर्यगूदण्डधारी पूर्वाभि- मुषः नि, अमरमविनिमोनासपोरसगं मोति, भन्ये (भगन्ति)-पसोच्छासिकं करोति, उत्सारित चविशतिस्तवं हुमापिका समान श्रीस्वाम्यनुमेश्य पमान सामेतान्येषानुपेक्षते एवं दक्षिणसामपरस्त्रां । गृहत इमे उपधाता ज्ञातम्या:- ·मावश्यक- हारिभ- दीया प्रति मणाध्य- अस्याभ्या यकनिर्य ७४८॥ फोकाल. कालवेलं तुलंति, अहया तिसु उत्तरादियासु संझाए गिण्हंति 'चरिमति अवराए अवगयसंझाएपि गेहंति तहायि न ! दोसोत्ति गाथार्थः ।। १३७६ ॥ सो कालग्गाही वेलं तुलेत्ता कालभूमीओ संदिसावणनिमित्तं गुरुपायमूलं गच्छति । तत्थेमा बिही- आउत्तपुथ्वभणियं अणपुच्छाखलियपडियवाघाओ।भासंत मूढसंकिय इंदियविसपतु अमणुण्णे ॥ १३७७ ॥ व्याख्या-जहा निग्गच्छमाणो आउत्तो निग्गतो तहा पविसंतोपि आउत्तो पविसति, पुपनिग्गओ घेय जइ अणा- पुच्छाए कालं गेण्हति, पविसंतोवि जइ खलइ पडइ जम्हा एत्थवि कालुप उग्घाओ, अहवा पाउति लेहुइंगालादिणा । 'भासंत मूढसंकिय इंदियविसए अमणुण्णे' इत्यादि पच्छद्धं सांन्यासिकमुपरि वक्ष्यमाणं । अहवा इत्यवि इमो अत्यो भाणियो-चंदणं देतो अन्नं भासंतो देइ यंदणदुर्ग स्वओगेण उ न ददाति किरियासु वा मूढो आवत्तादीस पा संका कया न कयत्ति वंदणं देंतस्स इंदियविसओ का अमणुण्णमागओ ॥ १३७७ ।। प्रदायिधिः ॥७४८॥ कालयेला तोळयतः, भयवोतरादिषु सिमपु सम्पायां गृहन्ति घरमामिति भपरस्यामपगतसम्पायामपि गृहन्ति, सयापि म दोप इति । माही घेला तोलयिरवा कालभूमिसंदिशननिमितं गुरुपादमूले गम्छति, सत्रायं विधिः यया निर्गमायुको निर्गवस्तथा मविरामपि भायुकः प्रविशति, पूर्वनिर्गव एव पचनाच्छय का गृहाति प्रविशनपि यदि स्त्रकति पतति ममारनापि काळ इवोद्धावः, भयया पात इति लेधारादिना, भाषमाणेलाडि, मयाsal. प्ययमयों भणितम्या-वन्दनं ददद् भन्यत् भापमाणो ददाति धन्दनहिकमुपयोगेन दाति क्रियासु या मूब भायादिपु या शाम हवा देवि धन्दनं ददतोऽमनोको पेन्द्रियविषय मागतः ·मिसीहिया नमुहारे काउस्सग्गे य पंचमंगलए। किकम्मं च करिन्ता बीओ कालं तु पडियरई ॥ १३७८ ॥ माल्या-पिसतो तिणि निसीहियाओ कोए नमोखमासमणाणं च नमुकार करेइ, इरियावहियाए पंचसासका लियं रसग करे, उस्सारिए नमोअरहताणं पंचमंगलं चेव कहइ, ताहे 'कितिकम्मति पारसीवत्तं वंदणं देइ, भणइ य-संदिसह पाउसियं काट गेहामो, गुरुययणं गेण्हहत्ति, एवं जाव कालग्गाही संदिसावेत्ता आगच्छइ ताव वितिओं दंडधरो सो काठं पटियरइ, गाधाः ॥ १३७८ ॥ पुणो पुषुत्तेण विहिणा निग्गओ कालग्गाही- पोदावसेसियाए संसार ठाति उत्तराहुत्तो। चउवीसगदुमपुफियपुष्वगमेकेकि अदिसाए ॥१३७९ ॥ व्याख्या--'उत्तराहुत्तो' उचरामुखः दंडधारीपि घामपासे ऋतिरियदंडधारी पुवाभिमुहो गति, कालगहणनिमित्त च अस्सासकाउियं काउस्सर्ग करेइ, अण्णे पंचुस्सासियं करेइ, उस्सारित चउचीसत्थयं दुमपुफियं सामण्णपुर्व च, एते विणि भरसठिए अशुपेहेचा पच्छा पुपाए पते घेव अणुपेहेति, एवं दक्खिणाए अवराए इति गाथार्थः ॥१३७९ ॥ गेण्दंतस्स इमे उयपापा जाणियवा- विधो की रोति क्षमाममांध ममकरोति पिपियां पञ्चोपासकालिकमुसर्ग करोति, परसारिते नमोऽहंद्यः (कथयिस्या) समामेर तिमशिरगा पहनं साति, भगति प-संदिराव मादोपिकं काळं गृहामि, गुरुवचनं गृहाणेति, एवं यावत् कालमाही माहिती साई प्रतिशत, पुनः पूतोकेन विधिना निर्गतः कालमाही। दण्डधार्यपि पामपा जुतिर्यगूदण्डधारी पूर्वाभि- सुप: मिति, भामिनिममासमा पोरस रोति, भन्ये (भगन्ति)-पमोडासिकं करोति, उरसारिते चतुविशतिनवं द्रुमपुष्पिका TET पानीपरमम्बिाम्पनुहर पात् पूर्वसामेवान्येयानुप्रेक्षते एवं दक्षिणस्यामपरा । गृहत इमे उपघाता ज्ञातम्या:- ·प्रतिक मणाच्या अस्वाध्या यकनिर्य मावश्यक- हारिभ- द्रीया फो काल- महविधिः ७४८॥ कालवेलं तुलंति, अहवा तिसु उत्तरादियासु संझाए गिण्हंति 'चरिमति अवराए अवगयसंशाएपि गेहति तहावि न दोसोत्ति गाथार्थः ॥ १३७६ ।। सो कालग्गाही घेलं तुलेत्ता कालभूमीओ संदिसावणनिमित्तं गुरुपायमूठं गच्छति । तत्थेमा विही- आउत्तपुव्वभणियं अणपुच्छा खलियपडियवाघाओ।भासंत भूदसंकिय इंदियविसएतु भमणुण्णे ॥ १३७७ ॥ व्याख्या-जहा निग्गच्छमाणो आउत्तो निग्गतो तहा पचिसंतोधि आउत्तो पविसति, पुपनिग्गो घेय जइ अणा- पुच्छाए कालं गेण्हति, पविसंतोवि जइ खलइ पडइ जम्हा एस्थवि कालुष उग्धाओ, अहवा पाउत्ति लेनुइंगालादिणा। 'भासत मूढसंकिय इंदियविसए अमणुण्णे' इत्यादि पच्छद्धं सांन्यासिकमुपरि यक्ष्यमाणं । अहया इत्यपि इमो अत्यो भाणियघो-चंदणं देतो अन्नं भासंतो देइ वंदणदुगं स्वओगेण उ न ददाति किरियासु वा मूढो आवत्तादीस या संका कया न कयत्ति वंदणं देंतस्स इंदियविसओ वा अमणुण्णमागओ ॥ १३७७ ॥ १ कालवेला तोलयतः, भययोतरादिषु सिस्पु सम्यायां गृहन्ति घरमामिति भपरस्यामपगतसम्यायामपि गृहन्ति, समापि म दोष इति स काल• माही धेला पोलयिरवा कालभूमिसंदिशनानिमित्तं गुरुपादमूले गच्छति, सत्राय विधिः यया निर्गच्छमायुक्तो निर्गठनपा प्रविशपि भायुक: सिति, पूर्वनिर्गत एव यवनापरछय काळे गृहाति प्रविशपि यदि स्खलति पतति यसारमापि काल हबोद्घाता, भवा पात इति लेधारादिना, भाषमाणेलादि, NITI. ध्ययमों भणिया-वन्दनं ददद् भन्यत् भापमागो ददाति यन्दनद्विगुपयोगेम में याति क्रियासु वा मूढ भावादिपु नाम स्वाति वन्दनं ददतोऽमनोसो पेदियविषय भागसः ·आघोसिए बहहिं सुयंमि सेसेस निवडए दंडो । अह तं पहहिं न सुयं दंडिवह गंडओ ताहे ॥ १३७४ ॥ व्याख्या-जहा लोए गामादिदंडगेण आपोसिए वहहिं सुए थेवेहिं असुए गामादिठिई अकरेंतस्स दंडो भवति, पहहिं असुए गंडस्स दंडो भवति, तहा इहंपि उपसंहारेयघं। ततो दंडधरे निग्गए कालग्गही उठेइत्ति गाथार्थः ॥१३७४॥ सो य इमेरिसो- पियधम्मो ढधम्मो संविग्गो पेव यजभीरू य । खेअण्णो य अभीरू कालं पडिलेहए साहू ॥ १३७५ ।। व्याख्या-पियधम्मो ददधम्मो य, एस्थ घउभंगो, तत्थिमो पढमभंगो, निचं संसारभउविग्गो संविग्गो, वज-पावं तस्स भीरू-जहा तं न भवति तहा जयइ, एत्य कालविहीजाणगो खेदण्णो, सत्तवंतो अभीरू । एरिसो साहू कालपडि- लेहमओ, प्रतिजागरकश्च प्राहकश्चति गाथार्थः ॥ १३७५ ॥ ते य तं येलं पडियरंता इमेरिसं कालं तुलेति फालो संक्षा य तहा दोवि समप्पंति जह समं चेव।तह तं तुलंति कालं चरिमं च दिसं असझाए॥१३७६॥ व्याख्या--संझाए धरतीए कालग्गहणमाढत्तं वं कालग्गहणं सम्झाए य जं सेसं एते दोवि समं जहा समप्पंति तहा तं १५मा सो प्रामादिनापोषित महुभिः भुने सोश्रुते प्रामादिस्थितिमकुर्वतो दण्डो भवति, महुभिरश्रुते गण्टकस्य दण्डो भवति तथे- हामुपसंहापितम्य, सतो दायरे मर्गते कासमातिइति । स च इंश:-प्रियधर्मो दधा घ, भत्र चत्वारो भगाः, तत्रायं प्रथमो भगः, नित्यं संसार- भमोदिमः संरिमः, पानं-पापं सम्मान भीरः-पया त भयति सथा यसते, भय काल विधिज्ञायकः खेदज्ञः, सत्त्ववानभीरुः, ईदृशः साधुः फालप्रतिघरकः, तोच यो पता विपन्नी कालं सोलपता, सम्यापो विषमानायो कालमहणमारतं, तत् कालमहणं सन्यायाध यत् शेपं एते द्वे अपि समं यथा समामुतस्तथा तो ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ४प्रतिम मणाध्य. अस्वाध्या यफनियु- हफाट ॥७४७॥ मदविधि वा इंदियविसओ 'दिसत्ति दिसामोहो दिसाओ वा तारगाओ वा न दीसंति वासं वा पडइ, असझाइयं या जायं तो कालवहोत्ति गाधार्थः ॥ १३७१ ॥ किं च- जइ पुण गच्छंताणं छीयं जोइं ततो नियत्तेति । निव्वाघाए दोणि उ अच्छंति दिसा निरिक्खंता ॥ १३७२ ॥ व्याख्या-तेसिं चेव गुरुसमीवा कालभूमी गच्छंताणं अंतरे जइ छीतं जोति वा फुसइ तो नियत्तंति । एवमाइका. रणेहिं अबाया ते दोवि निघाधारण कालभूमी गया, संडासगादिविहीए पमजित्ता निसन्ना उठिया या एफ.फो दो दिसाओ निरिक्खंतो अच्छइत्ति गाथार्थः॥ १३७२ ॥ किं च-तत्थ कालभूमिए ठिया- सज्झायमचिंतंता कणगं दद्दूण पडिनियत्तंति । पत्ते य दंडधारी मा पोलं गटए उवमा ॥ १३७३ ।। व्याख्या- तत्थ सज्झायं (अ) करेंता अच्छन्ति, कालवेलंच पडियरेइ, जइ गिम्हे तिणि सिसिरे पंच वासामु सत्त कणगा- रंति (पडंति) पेच्छेज तहा विनियत्तंति, अह निवाघाएणं पत्ता काल गहणवला ताहे जो दंडधारी सो अंतो परिसित्ता भणइ-बहुपडिपुण्णा कालवेला मा बोलं करेह, एत्थ गंडगोवमा पुषभणिया कजइत्ति गाधार्थः ॥ १३७३ ॥ वेन्द्रियविपयो दिगिति दिग्मोहो दिशो वा तारका वा न दृश्यन्ते वर्षा वा पति अस्वाध्यायिकं या जातं साहि कालवधः । सपोरेर गुरुमीपात् कालभूमि गच्छतोरन्तरा यदि क्षुतं ज्योतिर्वा स्पृशति तदा निवत्तेते, एवमादिकारणैरम्याहतीतीदायपि निर्याघातेन कालभूमि गत संबंशकादिविधिना प्रगम्य निपण्णी अर्धस्थितौ वा एकको द्वे दिशे निरीक्षमाणनिष्ठति, तर कालभूमी स्थिती । तत्र स्वाध्यायं कुर्वन्तो सिष्टतः कार मे च प्रतिपालः, पदिनी श्रीन् शिशिरे पच चर्पासु सस कणकान् पश्येतां पतवसदा विनिवर्तेते, अथ निर्याघातेन प्राप्ता कालग्रहणला त यो दगारः सोऽन्तः प्रविश्य भगति- पहुमतिपूर्ण कालवेला मा योलं कुरुत, भन गण्डकोपमा पूर्वभणिता क्रियते ।

·आपोसिए बहहिं सुगंमि सेसेस निवडए दंडो । अह तं यहहिं न सुयं दंडिजइ गंडओ ताहे ॥ १३७४ ॥ म्याख्या-जहा लोए गामादिदंडगेण आधोसिए वहहिं सुए थेयेहिं असुए गामादिठिई अकरेंतस्स दंडो भवति, महहिं असुए गंडस्स देहो भवति, तहा इहंपि उपसंहारेयछ। ततो दंडधरे निग्गए कालग्गही उठेइत्ति गाथार्थः ।। १३७४ ॥ सो य इमेरिसो- पिपधम्मो धम्मो संविग्गो चेव यजभीरू य । खेअपणो य अभीरू कालं पडिलेहए साहू ॥ १३७५ ।। व्याख्या-पियधम्मो ददधम्मो य, एस्थ घउभंगो, तस्थिमो पढमभंगो, निच्चं संसारभउधिग्गो संविग्गो, वज-पार्व तस्स भीरू-जहा तं न भवति तहा जयइ, एत्य कालविहीजाणगो खेदण्णो, सत्तवतो अभीरू । एरिसो साहू कालपडि- टेहमओ, प्रतिजागरकच ग्राहकश्चेति गाधार्थः ॥ १३७५ ॥ ते य तं वेलं पडियरंता इमरिसं कालं तुलेति फाटो संझा प तहा दोवि समप्पंति जह समं च ।तह तं तुलेंति कालं चरिमं च दिसं असञ्झाए।।१३७६।। व्याख्या-संझाए धरतीए कालग्गहणमाढत्तं तं कालग्गहणं सम्झाए य जं सेसं एते दोवि समं जहा समप्पंति तहा तं १५मा प्रामादि नामोपित पहुभिः भुते सोरभुते प्रामादिस्थितिमकुर्वतो दण्डो भवति, बहुभिरश्रुते गण्डकस्य दण्डो भवति तथे- एप्पुरमहापितम्म, तो दगते काळमायुधिष्ठति । स प इंशः-प्रियधर्मा द्वधा घ, अत्र चायारो भङ्गाः, तत्रायं प्रथमो भगः, नित्यं संसार- भोहिमः संरिमः, प-पासना भी:-पपा सा भयति सथा यतते, भन कालविधिज्ञायकः खेदज्ञः, सावधानभीरुः, इंदशः साधुः कालप्रतिघरकः, तोच छो पछा विपन्दी इंशा छोटपता, सम्पापी विधमानायो काठप्रहणमातं, न कालमहणं सन्ध्यायाश्च यत् दोष एते द्वे भपि समं यथा समामुतस्तथा तो ·आवश्यक हारिभ. द्रीया मा अस्वा यकनिर्य ॥७४६॥ । मा: आवासगं तु काउंजिणोवइड गुरुवएसेणं । तिण्णि-घुई पडिलेहा कालस्स हमा विही तत्ध ॥ १३६८ ॥ व्याख्या-जिणेहिं गणहराणं उवइहं ततो परंपरएण जाव अम्हं गुरुवएसेण आगयं तं काउं भावस्सयं अपणे तिणि थुतीओ करिति, अहवा एगा एगसिलोगिया, वितिया विसिलोइया ततिया [1] तियसिलोगिया, तेसिं समत्तीए पाप डिलेहणविही कायया ॥ १३६८ ॥ अच्छउ ताव विही इमो, कालभेओ ताव बुच्चइ दुविहो उ होइ कालो वाघाइम एतरो य नायव्यो । वाघातो घंघसालाएँ घट्टणं सहकहणं या ॥ १३६९ ॥ व्याख्या-पुबद्धं कंठ, पच्छद्धस्स व्याख्या-जा अतिरित्ता वसही कप्पडिगसेविया य सा धंघसाला, ताए अतिताणं घट्टणपडणाइ वाघायदोसो, सहकहणेण य लाइक्कमणदोसोति । एवमादि ॥ १३६९ ।। वाघाए तइओ सिं दिज्जह तस्सेव ते निवेएंति । इयरे पुच्छंति दुवे जोगं फालस्स घेच्छामो ॥ १३७० ।। व्याख्या-तमि वाघातिमे दोपिण जे कालपडियरगा ते निगच्छति, तेसिं ततिओ उपन्झायादि दिजइ, ते काल- । जिनर्गणघरेभ्य उपदिष्टं ततः परम्परकेश यावदसाकं गुरूपदेशेन भागतं सत् कावाऽऽयश्यकं मन्ये तिपः स्तुतीः कुर्वन्ति, भयमा ए एसोगि द्वितीया द्विलोकिका तृतीया त्रिशोकिका, तासां समासी कालप्रतिलेखनाविधिः कर्सम्या । तिष्ठत वापत् विधिरपं, कालभेदस्वावास्यते । पूर्वाधाम, पचास्य व्याख्या-याऽतिरिका यसतिः काटिकासेविता साधशाला तसा गम्छता यानपवमादिप्पांघात दोपः, मारम्यनेन - देशाविरमगदोष दति एसमादि । तस्मिन् म्याघातवति दी यो कालमतिधारको ती निर्गतः, तयोस्तुतीय उपाभ्यापानिर्दीयते, सो काल- ·- - माहिणी आपुष्छण सदिसावण कालपवेयणं च सर्व तस्सेव करेंति, एत्थ गंडगदिईतो न भवइ, इयरे उवरत्ता विटंति, सडे काळे वरथेव उवमायस्स पवेति । ताहे दंडधरो बाहिँ कालपडिचरगो चिट्टइ, इयरे दुयगावि अंतो. पविसति, ताहे उवम्झायस्स समीवे सबै जुगवं पवेति, पच्छा एगो नीति दंडधरो अतीति, तेण पट्टविए सज्झायं करेंति, ॥ १३७० ॥ निबाधाए पानं भस्या- आपुषण किाकम्मे आवासिय पहियरिय वाघाते । इंदिय दिसा य तारा पासमसज्झाइयं च ।। १३७१ ॥ ग्याल्या-निवापाते दोषि जणा गुरुं आपुच्छति कोलं घेच्छामो, गुरुणा अणुण्णाया 'कितिकम्मति बंदणं कार्ड इंटग पशु व्यतत्ता आयासियमासज करेन्ता पमजन्ता य निग्गच्छति, अंतरे य जंइ पक्खलंति पडति वा वत्यादि पा विटगति कितिकम्मादि किंचि यिवहं करेंति ततो कालवाधाओ, इमा काल भूमीपडियरणविही, इंदिएहिं उपउत्ता पटियरति, 'दिस"चि जत्थ चउरोवि दिसा दीसंति, उर्दुमि जइ तिन्नि तारा दीसंति, जइ पुण न उपउत्ता अणिठो मी भारासंदिगदनानि सर्व सम्म पय पुरुतः, भर गागरातो न भवति, इसरे उपयुक्ताखियन्ति, शुद्ध काले संवोपाभ्यायाप पोस्ता बाप पर प्रतिवरन् तिमति, इसरोदावपि भन्तः प्रविशतः, तदोपाध्यायस्य समीपे सर्वे युगपत् प्रस्थापयन्ति, पश्चादेको निर्गठति MEIमत, सेर प्रस्थापित सामापं ति निम्यांपात दी जनी गुरुमापृरहेते काळं प्रहीप्यायः, गुरुणाऽनुशासी कृतिकर्मति वन्दनं कृत्वा दण्डक दुध भादपिsीमा गापा sit प्रमापती प निर्गप्छतः, भन्तरा छ यदि प्रस्खलतः पत्तो धा धनादि घा विलगति कृतिकर्मादि का infafal इतर पातः पास भूमिभविभागविधिः, इन्द्रियेप्पयुको प्रतिक्षरता, दिश इति यग्न घतम्रोऽपि दिशो दृश्यन्ते, ऋतौ यदि UिAwnपम्, परिवार पनिटी ·आवश्यक हारिमा द्रीया ४ प्रतिक मणाध्य. अस्वाध्या यकनिर्य ॥७४६॥ की काल- आवासगं तु काउं जिंणोवइडं गुरुवएसेणं । तिपिण-धुई पडिलेहा कालस्स इमा विही तत्य ॥ १३६८ ॥ व्याख्या-जिणेहिं गणहराणं उवइहं ततो परंपरएण जाव अम्हं गुरुवएसेण आगयं तं काउं आवस्सयं अण्णे तिणि थुतीओ करिंति, अहवा एगा एगसिलोगिया, वितिया विसिलोइया ततिया [त] तियसिलोगिया, तेर्सि समत्तीए फालप- डिलेहणविही कायवा ॥ १३६८ ॥ अच्छउ ताव विही इमो, कालभेओ ताव वुच्चइ दुविहो उ होइ कालो वाघाइम एतरो य नायव्यो । वाघातो घंघसालाएँ घट्टणं सहकहणं या ॥ १३६९ ॥ व्याख्या-पुषद्धं कंठं, पच्छद्धस्स व्याख्या-जा अतिरित्ता वसही कप्पडिगसेविया य सा घंघसाला, ताए अतिताणं घट्टणपडणाइ वाघायदोसो, सहकहणेण य वेलाइकमणदोसोत्ति । एवमादि ॥ १३६९ ॥ वाघाए तइओ सिं दिज्जइ तस्सेव ते निवेएंति । इयरे पुच्छंति दुवे जोगं कालस्स घेच्छामो ॥ १३७० ॥ व्याख्या-तमि वाघातिमे दोणि जे कालपडियरगा ते निगच्छंति, तेसिं ततिओ उपन्झायादि दिजइ, ते काल- प्रहविधिः १७४६!!. - जिनर्गणघरेभ्य उपदिष्टं सतः परम्परकेण यावदस्माकं गुरूपदेशेन भागतं वर करवाऽवश्पक मन्ये तियः स्तवी कुर्वन्ति, भयका एम एमोहिम द्वितीया द्विलोकिका सूतीया निमोकिका, वासों समाप्ती कालप्रतिलेखनाविधिः कर्चम्या । ति सावद विपिरपं, काळभेदस्वावगुप्यते । पूर्वाधा, पश्चाधस्स प्याण्या-पाऽतिरिका वसतिः काटिकासेविता पसाघशाला तथा गप्ठता पानपतमादिम्पोधातदोपः, भारस्यनेन पगाविसमपशेष इति, एवमादि । तस्मिन् ग्याधातवति द्वौ यी कालप्रतिधारको ती निर्गमता, योस्मृतीय उपाध्यापादिदीयतें, वी बाल- ·. गारिणो आपुच्छण संदिसावण कालपवेयणं च सधं तस्सेव करेंति, एत्थ गंडगदिईतो न भवइ, इयरे उवउत्ता चिति, मुरेकाले तत्थेव उपग्मायस्स पवेएंति । ताहे दंडधरो चाहिं कालपडिचरगो घिट्टइ, इयरे दुयगावि अंतो. पविसति, साहे उवग्मायस्स समीवे सधे जुगवं पवेति, पच्छा एगो नीति दंडधरो अतीति, तेण पट्टविए सन्झायं करेंति, ॥१३७० ॥ निवाघाए पच्छवं मस्यार्थ:- आपुण्ण किरकम्मे आवासिय पडियरिय वाचति । इंदिय दिसा य तारा वासमसज्झाइयं चेव ॥ १३७१ ॥ ग्याल्या-निवापाते दोनि जणा गुरु आपुच्छंति कालं घेच्छामो, गुरुणा अणुण्णाया 'कितिकम्मति वंदणं काउं दंडगं घेत्तुं उपउत्ता आवासियमासनं करेन्ता पमजन्ता य निग्गच्छंति, अंतरे य जंइ पक्खलंति पडंति वा वत्यादि पा विलग्गति कितिकम्मादि किंचि वितई करेंति ततो कालवाधाओ, इमा काल भूमीपडियरणविही, इंदिएहिं उवउत्ता पडियरंति, "दिस'चि जत्य चउरोवि दिसा दीसंति, उर्दुमि जइ तिन्नि तारा दीसंति, जइ पुण न उवउत्ता अणिठो माहिगी भारासंदिशनकासमपेदनानि सर्व सम्म एवं कुरुतः, भत्र गण्डगष्टान्तो न भवति, इतरे उपयुकास्तिम्ति, शुद्ध काले तनवोपाध्यायाय प्रषेदपना, बदा भरो पहित वा प्रतिवान् तिमति, इतरी दावपि भन्तः प्रविशतः, सदोपाध्यायस्य समीपे सर्वे युगपत् प्रस्थापयन्ति, पश्चादेको निर्गति दपा भागपति, सेन प्रस्थापित साम्पापं कुर्वन्ति । निम्पोधाते द्वौ अनी गुरुमापृच्छेते काळं महीध्यावः, गुरुणाऽनुज्ञातौ कृतिकर्मेति वन्दनं कृत्वा दण्डक शीवोरयुकी भावपिकीमा शपोवन्ती प्रमाणपन्ती च निर्गछतः, भन्तरा च यदि प्रस्खलतः पततो वा घनादि वा विझगति कृतिकर्मादि पा दिवयं इस्तवदर काम म्यारातः, भय का भूमिप्रतिचरणविधिः, इन्दिपेपूरयुक्ती प्रविचरतः, दिश इति पत्र चतम्रोऽपि दिशो दृश्यन्ते, तो यदि विषमारमा पन्ने, पदि पुननोपयुधी भनिष्टो ·आवश्यक हारिभ. द्रीया ४मतिक मणाध्य. अस्वाध्या यकनिर्य ॥७४६॥ की काल- आवासगं तु काउंजिणोवइह गुरुवएसेणं । तिण्णि-थुई पडिलेहा कालस्स इमा विही तत्थ ।। १३६८ ॥ व्याख्या-जिणेहिं गणहराणं उवइह ततो परंपरएण जाव अम्हं गुरूवएसेण आगयं तं काउं आवस्सयं अण्णे तिण्णि थुतीओ करिंति, अहवा एगा एगसिलोगिया, बितिया विसिलोइया ततिया [त] तियसिलोगिया, तेसिं समत्तीए कालप- डिलेहणविही कायघा ॥ १३६८ ॥ अच्छउ ताव विही इमो, कालभेओ ताव बुच्चइ दुविहो उ होइ कालो वाघाइम एतरो य नायव्यो । वाघातो घंघसालाएँ घट्टणं सहकहणं वा ॥ १३६९ ॥ व्याख्या-पुषद्धं कंठं, पच्छद्धस्स व्याख्या-जा अतिरित्ता यसही कप्पडिगसेविया य सा घंघसाला, ताए अतिताणं घट्टणपडणाइ वाघायदोसो, सडकहणेण य वेलाइकमणदोसोत्ति । एवमादि ॥ १३६९ ॥ वाघाए तइओ सिं दिजइ तस्सेव ते निवेएंति । इयरे पुच्छंति दुवे जोगं फालस्स घेच्छामो ॥ १३७० ॥ व्याख्या-तमि वाघातिमे दोण्णि जे कालपडियरगा ते निगच्छंति, तेसिं ततिओ उवझायादि दिजइ, ते फाल- प्राविधिः 11७४३॥ , जिनर्गणधरेभ्य उपदिष्टं ततः परम्परकेण यावदसाकं गुरूपदेशेन भागतं तत् करवाऽऽवश्य भम्ये सिघः स्तुतीः कुर्वन्ति, भयवा एका एमोक्षिा द्वितीया विलोकिका तृतीया निठोकिका, तासां समाप्ती कालप्रतिलेखनाविधिः कर्चम्या । तिष्टा वायत् विधिरपं, काळभेदस्खायाम्यते । पूरा, पवार्धस्य प्याण्या-याऽतिरिका वसतिः कार्पटिकासेविता च सापडंगाला तसा गउता पानपतमादियोधातदोपः, भागुम्पनेन प पेठाविकमगयो कि, एपमादि । तस्मिन् म्याधातवति द्वौ पो काळप्रतिधारको ती निर्गच्छता, तयोस्तृतीय उपाध्यायादिदीयते, ती काळ- ·. गाहिणो आपुच्छण संदिसाषण कालपवेयणं च सर्व तस्सेव करेंति, एस्थ गंडगदिईतो न भवइ, इयरे उवउत्ता चिटंति, मुझे काले तत्थेव उवमायस्स पवेएति । ताहे दंडधरो बाहिँ कालपडिचरगो चिट्ठइ, इयरे दुयगावि अंतो पविसति, | ताहे उवग्मायरस समीवे सधे जुगवं पवेति, पच्छा एगो नीति दंडधरो अतीति, तेण पट्टविए सज्झायं करेंति, ॥ १३७० ॥ निवाघाए पच्छदं अस्यार्थ:- आपुच्छण किहकम्मे आवासिय पडियरिय वाचति । इंदिय दिसा य तारा वासमसज्झाइयं चेव ।। १३७१ ॥ व्याख्या-निवाघाते दोमि जणा गुरुं आपुच्छंति कालं घेच्छामो, गुरुणा अणुण्णाया "कितिकम्मति वंदणं काउं दंडगं घेत्तुं उबवत्ता आवासियमासनं करेन्ता पमजन्ता य निग्गच्छति, अंतरे य जंइ पक्खलंति पडंति वा वत्यादि या विलग्गति कितिकम्मादि किंचि वितई करेंति ततो कालवाघाओ, इमा काल भूमीपडियरणविही, इंदिएहिं उरउत्ता पडियरंति, "दिस'चि जत्य चउरोयि दिसा दीसंति, उर्दुमि जइ तिन्नि तारा दीसंति, जइ पुण न उवउत्ता अणिछो । प्राहिनी मायासंदिशनकासपेदनानि सर्व समै एय कुरतः, भत्र गण्डगदृष्टान्तो न भवति, इसरे उपयुक्तास्तिष्ठन्ति, शुद्धे काले तत्रोपाध्यायाय मरपना, बदा दायरो पहिः वा प्रतिपरन् तिति, इतरी द्वावपि भन्तः प्रविशतः, सदोपाध्यायस्य समीपे सर्वे युगपत् प्रस्थापयन्ति, पश्चादेको निर्गठति दया भागपति, सेन प्रस्थापिते साध्यापं कुर्वन्ति । निम्योपाते दो जनी गुरुमापृच्छेते कालं महीप्यावा, गुरुणाऽनुज्ञाती कृतिकर्मति वन्दनं कृत्वा दण्डकं ग्रीयोरपुछी भावश्यिकीमा पापो कुर्वन्ती प्रमाजंपन्ता च लिगंध्छतः, अन्तरा च यदि प्रस्खलतः पततो वा वस्त्रादि घा विलगति कृतिकर्मादि वा किपिदिय इतरदा काम पापातः, भयं काठभूमिप्रतिवरणविधिः, इन्द्रियेपूपयुक्ती प्रतिचरतः, दिश इति यन चतम्रोऽपि दिशो दृश्यन्ते, ऋती यदि विप्रसारका एयन्ते, परि पुनोपयुक्ती भनिटो .

·आवश्यक हारिभ- द्रीया अस्वाध्या- यफर्गि का! ॥७४५॥ एमेव य पासवणे वारस चउचीसति तु पेहेत्ता । कालस्स य तिनि भवे अह सूरो अत्यमुवयाई ॥१३६४ ।। व्याख्या-पासवणे एएणेव कमेणं वारस एवं चउवीसं अतुरियमसंभंतं उवउत्तो पडिलेहेत्ता पच्छा तिति काल- गहणथंडिले पडिलेहेति । जहण्णेणं हत्थंतरिए, 'अहत्ति अनंतरं थंडिलपडिलेहाजोगाणंतरमेव सूरो अत्धमेति, ततो आवस्सगं करेइ ॥ १३६४ ॥ तस्सिमो विही- अह पुण निव्वाघाओ आवासं तो करंति सव्वेऽपि । सहाइकहणवाघाययाइ पच्छा गुरू ठति ॥ १३६५ ।। व्याख्या-अथेत्यानन्तर्ये सूरत्थमणाणंतरमेव आवस्सयं करेंति, पुनर्विशेपणे, दुविहमावस्सगकरणं विसेसेइ-निपा- घायं वाघाइमं च, जदि निघाघायं ततो सधे गुरुसहिया आवस्सयं करेंति, अह गुरू सदृसु धम्मं कहेंति तो आवरसगस्स साहहिं सह करणिज्जस्स वाघाओ भवति, जंमि या काले तं करणिशं तं हासेंतस्स वाघाओ भन्नइ, तओ गुरू निसिज- हरो य पच्छा चरित्तातियारजाणणहा काउस्सग्गं ठाहिति ॥ १३६५ प्रहां ॥ प्रश्रवणेऽनेनैय क्रमेण द्वादश, एवं चतुर्विशतिमावरितम संभ्रममुपयुक्तः प्रतिलिख्य पश्चात् प्रीणि कालग्रहणस्थगिलानि प्रतिटिरायम्ति, अपम्पन हस्तान्तरिते, अत्यनन्तरं स्थण्डिलप्रतिलेखनायोगानन्तरमेव सूर्योऽस्त्रमेति, तत आवश्यकं कुर्वन्ति । तस्यायं विधिः-पूखमयनानन्तरमेयापश्य कुन्नि, द्विविधमावश्यककरणं विशेषयति-निर्याघातं व्याघातवच, यदि निर्याघात सतः सर्वे गुरुसहिताः मावश्यकं कुर्वन्ति, भय गुरुः प्रायराना धर्म पनि तदाऽऽवश्यकस साधुभिः सह करणीयस्य व्याघातो भवति, यस्मिन् वा काले तत् कर्त्तव्यं सं हासयतो ज्याघातो भग्यते, सतो गुरुनिपपाषा पयार पारि नातिचारझानाय कायोत्सगं स्थास्यतः।

·सेसा उ जहाससिं आपुच्छिसाण ठंति सहाणे । सुत्तत्वकरणहेउं आयरिऍ ठियंमि देवसियं ॥ १३६६ ॥ व्याख्या-सेसा साह गुरु आपुच्छित्ता गुरुगणस्स मग्गओ आसन्ने दूरे आधाराइणियाए जं जस्स ठाणं तं सठाणं, तत्य पडिकर्मताणं इमा ठवणा । गुरू पच्छा ठायंतो मझेण गंतुं सठाणे ठायइ, जे वामओ ते अणंतर सघेण गंतुं सठाणे ठायन्ति, जे दाहिणओ अणंतरसपेण गंतुं ठायंति, तं च अणागयं ठायंति सुत्तत्यसरणहेडं, तत्थ य पुन्नामेव ठायंता करेमि भंते ! सामाइयमिति सुत्तं करेंति, पच्छा जाहे गुरू सामाइयं करेत्ता वोसिरामित्ति भणित्ता ठिया उत्सग्गं, ताहे देवसियाइयारं चिंतंति, अन्ने भणंति-जाहे गुरू सामाइयं करेंति ताहे पुवठियावि तं सामाइयं करेंति, सेसं कंठं ॥१३६६॥ जो हुन्न उ असमत्यो पालो चुट्ठो गिलाण परितंतो।सो विकहाइ विरहिओ अच्छिज्जा निजरापही ॥१३६७॥ व्याख्या-परिस्संतो-पाहुणगादि सोवि सम्झायझाणपरो अच्छति, जाहे गुरू ठति ताहे तेवि घालादिया ठायंति एएण विहिणा ॥ १३६७ ॥ रोपाः सपयो गुरमामय गुरुस्थानव एएन भास दूरे यथारानिकतया यस्य यत् स्थानं तत् स्वस्थानं, तन प्रतिकाम्यतामियं स्थापना-गुरुः पमान निष्न् मप्पन गाया संस्थाने निएति, ये पामससेऽनन्तरं सम्येन गया स्वस्थाने तिष्ठन्ति, ये दक्षिणतोऽनन्तरापसम्येन गत्वा तिष्ठन्ति, तत्र चानागतं निनि एमाधमरमातोः, सन प पूर्वमेय तिपन्तः करोमि भदन्त ! सामायिकमिति सूर्य कर्पयन्ति, पश्चायदा गुरवः सामायिक कृष्ट्वा म्युरसृजामीति भरा लिसा सगे सदा दयासिकातिधारं चिन्तयन्ति, भन्ये भगम्ति-पदा गुरवः सामायिकं कुर्वन्ति तदा पूर्व स्थिता अपि तत् सामायिक कुर्वन्ति म्यम् । परिमाम्त:-प्रापूर्णकादिः सोऽपि स्वाध्यापध्यानपरनिति, यदा गुरपस्तिष्ठन्ति तदा तेऽपि यालाचास्तिष्ठन्ति एतेन विधिना ।

·उफार्थेयं, चोदक आह-साहुवसहिसमीवेण मयसरीरस्स निजमाणस्स जइ पुप्फयत्यादि पडइ असमाइयं, ४ मतिप्र- आवश्यक हारिभ- द्रीया आचार्य आह- मणाध्य- अस्था यिक रीरा ॥७४४॥ निजंतं मुत्तूणं परवयणे पुफ्फमाइपडिसेहो । जम्हा चउप्पगारं सारीरमओ न घजंति ॥ १३६० ॥ व्याख्या-मयसरीरं उभओ वसहीए हत्थसतम्भंतरं जाव निजइ ताव तं असम्झाइयं, सेसा परययणभणिया पुप्फाई पडिसेहियवा-असज्झाइयं न भवति, जम्हा सारीरमसज्झाइयं चउबिह-सोणियं मंसं चम्म अहियं च तभो तेसु समाओ न वजणिज्जो इति गाथार्थः ॥ १३६० ॥ एसो उ असज्झाओ तब्वजिउऽझाउ तत्धिमा मेरा । कालपडिलेहणाए गंडगमरुएहिं दिहतो ॥ १३६१ ॥ व्याख्या-एसो संजमघाताइओ पंचविहो असज्झाओ भणिओ, तेहिं चेय पंचहिं वजिओ सम्झाओ भवति, 'तत्यत्ति तमि सज्झायकाले 'इमा' वक्ष्यमाणा 'मेर'त्ति सामाचारी-पडिकमित्तु जाय वेला न भवति ताव कालपडिलेहणाए फयाए ॥७४४॥ १ साधुवसतेः समीपे मृतशरीरस्य नीयमानस्य यदि पुष्पवनादि पतेत् भस्वाध्यायिक, मृतकशरीरं यसरुभयतः हसताम्यन्तर पायधीयते सार. सदस्वाभ्यायिक, शेषाः परवचनभणिताः पुष्पादयः प्रतिपेयाः-भस्वाध्यापिकं न भवंति, यमात् शरीरमस्वाध्यापिकं चतुर्विध-शोमितं मांसं पर्म भाप च, ततस्तेषु स्वाभ्यायो न वर्जनीयः । एतत् संयमघातादिकं पञ्चविधमस्वाध्यायिकं भागतं, तरेय पभिर्जितः स्वाध्यायो भवनि, खनि समिन् स्वाध्याय- काले इयं-वक्ष्यमाणा मेरेति-समाचारी-प्रतिक्रम्य यावद्वला न भवति तावत् कालमतिलेसनायर्या हवापा ·. महाकाले पत्ते गदगदिहतो भविस्सइ, गहिए सुद्धे काले पठ्ठवणवेलाए मरुयगदिहतो भविस्सतित्ति गाथार्थः ॥ १३६१ ॥ साथि:-किमर्थ कालग्रहणम् !, अत्रोच्यते- पंचषिहजसमायस्त जाणणहाय पेहए कालं । भरिमा चउभागवसेसियाइ भूमि तओं पेहे ॥ १३६२ ॥ ग्याल्या-पंचविधा संपमघातादिकोऽस्वाध्यायः तत्परिज्ञानार्थ प्रेक्षते (कालं) कालवेलां, निरूपयतीत्यर्थः । कालो निरूपणीयः, कालनिरूपणमन्तरेण न ज्ञायते पञ्चविधसंयमपातादिकं । जइ अग्येतुं करेंति ता चउलहुगा, तम्हा कालपडि ठहणाए इमा सामाचारी-दिवसचरिमपोरिसीए चउभागावसेसाए कालग्गहणभूमिओ ततो पडिलेहियवा, अहवा तो उचारपासवणकालभूमीयत्ति गाथार्थः ॥ १३६२ ॥ अहियासियाई अंतो भासने घेय मन्झि दूरे या तिन्नेव अणहियासी अंतो छ छच्च पाहिरओ ॥ १३६३ ॥ व्याख्या-'अंतोत्ति निवेसणस्स तिन्नि-उच्चारअहियासियथंडिले आसपणे मज्झे दूरे य पडिलेहेइ, अणहियासिया थंटिलेपि अंतो एवं पेय तिणि पडिलेहेति, एवं अंतो थंडिल्ला छ,वाहिं पि निवेसणस्स एवं चेव छ भवंति, एत्थ अहिया- सिया दूरयरे अणहियासिया आसन्नयरे कायया ॥ १३६३ ।। मामडे मा गमशन्तो भविष्यति, गृहीते मुद्धपकाले प्रस्थापनवेलायो महारष्टान्तो भविष्यतीति । ययगृहीत्वा कुर्वन्ति तर्हि चतुर्क- पुसमा समनिटंगनायामिपं सामापारी-दिवसपरमपोदयां चतुभांगावशेषायां कालग्रहणभूमयस्तिनः प्रतिलेखितम्याः, भयवा तिम्र:-उघार अमरनपठभूमपः waरिति-निपेशनस प्रीगि चारसाध्यासितस्पण्डिलानि भासने मध्ये दूरे च प्रतिलेखयति, भनभ्यासितस्थण्डिलान्यपि भन्त- स्मेप वीनि प्रविगपति, परमापग्लिानि पद मदिरपि निवेशनादेवमेव पटू भवन्ति, भत्राध्यासितानि दूरतरे भनध्यासितानि भासदतरे कर्तव्यानि ।

·४ प्रतिक मणbar आवश्यक- हारिभ- द्रीया अस्व यिका रीरावा. ॥७४३॥ तो उग्पाडकाउस्सगं काउं सज्झायं करेंति । सेसडिएसु जीवमुफदिणाऽऽरम्भ उ हत्यसतम्भंवरठिएसु पारसपरिसे असज्झाइयं, गाधापूर्वार्द्ध, पश्चार्द्धस्य तु भाष्यकार एव व्याख्यां कुर्वनाह, सीयाणे जं दिटं तं तं मुत्तूणऽनाहनिहयाणि । आडंबरे य रुद्दे माइसु हिट्टिया पारे ॥ २२२ ॥ (भा०)॥ व्याख्या-'सीयाणेत्ति सुसाणे जाणिऽठियाणि दहाणि उदगवाहेण बूढाणि न ताणि अहियाणि असज्झाइयं करेंति, जाणि पुण तत्थ अपणत्य वा अणाहकडेवराणि परिहवियाणि सणाहाणि वा इंधणादिअभाये 'निहय'त्ति निक्सित्ताणि ते असल्झाइयं करेंति । पाणत्ति मायंगा, तेसिं आडंवरो जक्खो हिरिमेकोऽवि भण्णइ, तस्स हेठा सजोमयहीणि उपि- जंति, एवं रुद्दघरे मादिघरे य, ते कालओ बारस वरिसा, खेत्तओ हत्यसयं परिहरणिज्जा इति गाधार्यः ॥ २२२ ।। आवासियं च बूढं सेसे दिलुमि मग्गण विवेगो । सारीरगाम वाहग साहीइ न नीणियं जाय ॥ १३५८ ॥ एताए पुषद्धस्स इमा विभासा- असिवोमाघयणेसुं वारस अविसोहियंमिन करंति।झामिय बूढे कीरइ आवासिय सोहिए पेव ॥१३५९॥ १ स्वदोद्घाटकायोत्सर्ग कृत्वा स्वाध्यायं कुर्वन्ति । शेपास्थि जीवमोचनदिनादारभ्य मु हसशवाम्यन्तरस्पितेषु द्वारा वांग्यापारिक, सोपाग. मिति श्मशाने याम्यस्थीनि दग्धानि उदयाहेन न्यूदानि न तान्यस्थीनि भस्वाभ्यायिकं कुर्वन्ति, पानि पुनस्तत्रायन यानापालेगानि परिहारिवामि सनायाम पा इन्धनायभाये निक्षिप्तानि तान्मस्वाभ्यापिकं कुर्वन्ति । पाणा इति मानापमाम्रो पक्षो टीमकोऽपि भग्यते, तसापखाद सपो एतापनि स्थाप्यन्ते, एवं गृहे मातगृहे च, तानि कालतो द्वादश योनि, क्षेमतो इस परिसरणीपानि । एवाः पूसि विभापा। ॥७४..

·. अस्य गाथाद्वयस्य व्याख्या-जं सीयाणं जत्थ धा असिवोमे मताणि चहूणि छड्डियाणि, आघातणति जत्थ वा महा- संगामे मया बहू, एएसु ठाणेसु अविसोहिएसु कालओ वारस वरिसे, खेत्तओ हत्थसयं परिहरंति, सज्झायं न करती- त्यर्थः । अह एए ठाणा दयग्गिमाइणा दहा उदगवाहो वा तेणंतेण बूढो गामनगरेण वा आवासंतेण अप्पणो घरहाणा सोहिया, सेसंपिजं गिहीहिं न सोहियं, पच्छा तत्थ साह ठिया अप्पणो वसही समंतेण मग्गिन्ता जं दिलं तं विगिचित्ता अदिहे या तिण्णि दिणा उग्घाडणकाउस्सगं करेत्ता असढभावा सज्झायं करेंति । 'सारीरगाम' पच्छद्धं, इमा विभासा सरीरति मयस्स सरीरयं जाव डहगामे ण निफिडियं ताव सज्झायं ण करेंति, अह नगरे महंते वा गामे तत्थ वाड- गसाहीउ जाय न निष्फेडियं ताय सज्झायं परिहरंति, मा लोगो निढुक्खत्ति भणेजा ॥ तथा चाह भाप्यकार:- दहरगगाममए यान करति जाय ण नीणियं होह। पुरगामे व महंते वाडगसाही परिहरंती ॥२२३॥ (भा०)॥ १पन मगानं या पाशिवायमपोतकानि यहूनि त्यकाति, भाषातनमिति यत्र या महासङ्नामे मृतानि यहूनि, एतेषु स्थानेष्वविशोधितेषु कालतो दाग पनि क्षेप्रो सातं परिहरन्ति-साम्पापं न कुर्वन्तीत्यर्थः। भौतानि स्थानानि दवाइयादिना दग्धानि उदकवाहो वा तेनाध्चना न्यूट: ग्राम- मगोन बापता:मनो गास्थानात शोधितानि शेपमपि पाहस्थैर्न शोधिसं पश्चात् तत्र साधवः स्थिताः,भारमनो वसतिः समन्तात् मार्गयन्तो यदृष्टं तत् WInटे का प्रीन रिपसान पारनकापोरस कृत्यासाठभाषाः स्वाध्यायं कुर्वन्ति । शारीरमाम पश्चाधं, इयं विभापा-शरीरमिति मृतस्य शरीरं यावल- पुमा मkari सायद साम्पाय न कुर्वन्ति, भय नगरे महति या प्रामे तन वाटकात् शासाया वा यावन्न निष्काशितं तावत् स्वाध्यायं परिहरन्ति, मा होमेमगारनिभ ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४ प्रतिक गणाध्य. अस्वाध्या- पिकनिशा रीरास्वा० ॥७४३॥ तो उग्घाडकाउस्सरग काउं सज्झायं करेंति । सेसडिएसु जीपमुफदिणाऽऽरभ उ हत्थसतम्भतरठिएसु चारसवरिसे असल्झाइयं, गाथापूर्वार्द्ध, पश्चार्द्धस्य तु भाष्यकार एव व्याख्यां कुर्वन्नाह,- सीयाणे जं दिहं तं तं मुत्तूणऽनाहनिहयाणि । आडंबरे य रुद्दे माइसु हिट्टिया पारे ॥ २२२ ॥ (भा०)। व्याख्या--'सीयाणे'त्ति सुसाणे जाणिऽट्ठियाणि दहाणि उदगवाहेण यूढाणि न ताणि अठियाणि असम्झाइयं फरेंति, जाणि पुण तत्थ अण्णत्व वा अणाहकडेवराणि परिहवियाणि सणाहाणि या इंधणादिअभाव 'निहय'त्ति निरिखत्ताणि ते असज्झाइयं करेंति । पाणत्ति मायंगा, तेसिं आडंबरो जक्खो हिरिमेकोऽवि भण्णइ, तस्स हेहा सज्जोमयहीणि ठवि- जति, एवं रुघरे मादिघरे य, ते कालो वारस परिसा, खेत्तओ हत्यसयं परिहरणिज्जा इति गाधाः ॥ २२२ ।। आवासियं च बूढ सेसे दिलुमि मग्गण विवेगो । सारीरगाम वाडग साही न नीणियं जाय ॥ १३५८ ।। एताए पुषद्धस्स इमा विभासा- असिवोमाघयणेमुं पारस अविसोहियंमिन करति। हामिय बूढे कीरइ आवासिय सोहिए चेय ॥१३५९ ॥ १ स्तदोघाटकायोत्सर्ग कृश्या स्वाध्यायं कुर्वन्ति । शेपास्थिपु जीवमोचनदिनादारभ्य तु हस्खशताम्यन्तरस्थितेषु द्वादश यांग्यस्सापारिक, सीपाण. मिति श्मशाने यान्यस्थीनि दुग्धानि उदकवाहेन म्यूढानि न तान्यस्थीनि भस्वाध्यापिकं कुर्वन्ति, यानि पुनसयान्यन याऽनायकदेवराणि परिष्यापितानि सनायानि वा इन्धनापभाये निक्षितानि सान्यस्वाभ्यायिकं कुर्यन्ति । पाणा इति मातगास्तेरामाजम्परो यक्षो हमकोऽपि भव्यते, तस्साघमा सो ग्वारपीम स्थाप्यन्ते, एवं रदगृहे मातृगृहे घ, तानि कालतो द्वादश वर्षाणि, क्षेग्नतो इखातं परिहरणीयानि । एतस्याः पूषधियं विभाषा। I७४॥

·'त असम्झाइयं न होति, परियावण्णं जहा रुहिर चेव पूयपरिणामेणं ठियं, विवणं खइरककसमाणं रसिगाइयं, सेस असमाइयं हवा । अहया सेसं अगारीउ संभवति तिणि दिणा, वियाए वा जो सावो सो सत्त वा अढवा दिणे असम्झाओ भवतित्ति। पुरुसपसूयाए सत्त,जेण सुकुक्कडा तेण तस्स सत्त, जं पुणं इत्धीए अह एत्थ उच्यते ॥ १३५५ ॥ रतुकडा उ इत्थी अह दिणा तेण सत्त सुकहिए । तिनि दिणाण परेणं अणोउगं तं महोरत्तं ॥ १३५६ ॥ व्याख्या-निसेगकाले रतुकडयाए इधि पसवइ, तेण तस्स अदिणा परिहरणिज्जा, सुकाहियत्तणो पुरुसं पसवइ तेण तरस सच दिणा। जं पुण इन्धीए तिण्डं रिदिणाणं परओ भयइ तं सरोगजोणिस्थीए अयोउयंतमहोरत्तं परओ भण्णइ, वस्सुस्सग्गं फाउं सम्झायं करेंति। एस रुहिरे विहित्ति गावार्थः॥१३५६॥ जंपुषुत्तं 'अहिंमोत्तूणीति तस्सेदाणी विही भण्णइ- दंते दिहि विगिंधण सेसही पारसेच पासाई । झामिय चूढे सीआण पाणरुद्दे य मायहरे ॥ १३५७ ॥ न्याख्या-जाइ दंतो पटिभो सो पयत्तभो गवेसिययो, जइ दिहो तो हत्थसया उपरि विगिचिजइ, अह न दिह्रो सिर मस्साम्पाविम भवति, पापळ पया रपिर पूपपरिणामेन स्थित, विवर्ण सदिरकरसमानं रसिकादिकं, दोपमस्वाध्यायिक भवति, अथवा शेप- मगरकोटः संभनि यो दिरसान् मधूना या पः भारः स सप्ताटी पा दिनान् भस्वाध्यापिक (करोतीति)। पुरुषेप्रस्ते सप्त, येन शुक्रोस्कटा देन तस्स सप्त, पर पुलिस मामशेषवे- विमाटे छोरवायां प्रिस्ते, देन तसा भोदिनाः परिट्रियन्ते, शुक्राधिकरवाद पुरुष प्रसूते तेन तस्य सह दिनाः । यत् पुर: विवापिसः मनुदिनम्मः परतो भवति यत् सरोगयोनिकायाः प्रिया भन्तुकं तत् भहोरानं परतो मण्यते तस्सोत्सगं कृत्वा स्वाध्यायं कुर्वन्ति, एप पनि सिरिदिपमु'भरिस मुरुष विठसंदानी विधिः-पदि दन्तः पतितःसप्रययन गयेषगीयो यदिउटसहि हवशतात् उपरि त्यज्यते, भय न र ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४प्रतिक मणाध्य अस्वाध्या- यिकनिःशा रीरास्वा० ॥७४२॥ जइ फुसइ तहिं तुंडं अहवा लिच्छारिएण संचिक्खे । इहरा न होइ चोयग! वंतं वा परिणयं जम्हा ॥ २२१ ॥ (भा०) व्याख्या-साणो भोन मंसं लिच्छारिएण महेण वसहिआसपणेण गच्छंतो तस्स जइ तोड रुहिरण लित्तं खोडादिस फुसति तो असज्झाइयं, अहवा लेरछारियतुंडो वसहिआसन्ने चिट्ठइ तहवि असञ्झाइयं, 'इयरह'त्ति आहारिएण चोयग! असल्झाइयं ण भवति, जम्हा तं आहारियं तं अवंतं चा आहारपरिणामेण परिणयं, आहारपरिणयं च असम्झाइयं न भवइ, अण्णपरिणामओ, मुत्तपुरीसादिवत्ति गाथार्थः ॥ २२१ ॥ तेरिच्छसारीरयं गयं, इयाणि माणुससरीरं, तत्थ- माणुस्सयं चउद्धा अहिं मुत्तूण सयमहोरत्तं । परिआवनविवन्ने सेसे तियसत्त अहेव ॥ १३५५ ॥ व्याख्या-तं माणुस्ससरीरं असज्झाइयं चउविहं चमं मंसं रुहिरं अठियं च,( तत्थ अढियं) मोतुं सेसस्स तिविहस्स इमो परिहारो-खेत्तओ हत्यसयं, कालओ अहोरत्तं, जं पुण सरीराओ चैव वणादिसु आगच्छइ परियावण्णं विवष्णं या १शा मुक्या मांसं लिसेन मुखेन वसत्यासनेन गच्छन् (स्यात् ), तस्स मुवं यदि रुधिरेण लिप्त सम्भकोणादिपु सात सदाऽस्सा प्राषिक, भपरा लिप्तमुखो वसस्यासने तिष्ठति तयारि भस्वाध्यायः, इतरथेति माहारितेन घोदक ! मला यायिक न भवति, यस्मात् सदाहरित पान्तमगत पाहारपरि- गामेन परिणतं, भाहारपरिणामपरिणतं चास्वाध्यायिकं न भवति, अन्यपरिणामात्, मूयपुरीधादिवत् । सैर शारीरं गतं, हानी मानुपम, सम-तर मानुपशारीरमसाध्यायिकं चतुर्विध-धर्म मांस रुधिरं अस्थि च, तत्रापि मुक्या दोपस विविधसायं परिहार:-क्षेप्रवो इस मोनोरा, पव पुनः | शरीरादेव प्रणादिप्वागच्छति पर्यापनं विवर्ष पा ·अजराज तित्रिपोरिसि जराउआणं जरे पडे तिनिारायपह पिंदु पडिए कप्पइ बूढे पुणऽनत्थ॥२२०॥ (भा.) भ्याख्या-जर जेसिं न भवति तेसिं पसूयाणं वगुलिमाइयाणं, तासिं पसूइकालाओ आरम्भ तिणि पोरुसीओ असम्झामो मुत्तुमहोरत्तं ऐदं, आसनपसूयाएवि अहोरचछेदेण सुज्झइ, गोमादिजराउजाणं पुण जाव जरुं लंबइ ताव असम्झाइयं 'जरे पडिए'त्ति जाहे जरूं पडियं भवइ ताहे ताओ पडणकालाओ आरम्भ तिन्नि पहरा परिहरिनंति । 'राय- पह सूट सुद्धेति अस्या व्याख्या-रायपह बिंदु' पच्छद्धं साहुबसही आसण्णेण गच्छमाणस तिरियरस जदि रुहिरविंदु गलिया ते जइ रायपहंतरिया तो सुद्धा, अह रायपहे चेव पिंदू पडिओ तहाचि सज्झाओ कप्पतित्तिकाउं, अह अण्णपहे अण्णस्य या पदियं तो जइ उदगबुढवाहेण हियं तो सुद्धो, 'पुणो'त्ति विशेषार्थप्रतिपादकः, पलीवणगेण वा दहे सुज्झ. इत्ति गायाः ।। २२० । मूल गाधायां 'परययणं साणमादीणि'त्ति परोत्ति चोयगो तस्स चयणं जइ साणो पोग्गलं समु- दिसित्ता जाय साहुपसहीसमीये पिष्टद ताव असल्झाइयं, आदिसहाओ मंजारादी । आचार्य आह- रापुम भवति तामानामा परगुत्यादीना, साता प्रसूतिकालात् भारम्य तिम्रः पौरुषीरस्वाध्यायः, मुख्याऽहोराप्रच्छेद-आसमप्रसूनानामपि भहो मति, गयादीनो बापुनानो पुनपायर जरायुयते सायदसाम्यायिकं जरायो पतिते इति यदा जरायुः पतितो भवति तदा तस्मात् पतनकालात MIRER परिट्रिपन् । रापपागू पदमिति रामपपे बिन्दयः 1 पना) । साधुवसतेराप्सनेम गरलततिरश्चो यदि रुधिरयिन्दवो गलिताखे यदि AIRaate wina एक पिनुः पतितः धापि स्वाध्यायः कल्पते इनिहरवा, भयान्यपयेऽन्यत्र धापतितः वाई ययुदकचेगेन म्यूदं तर्हि शुकः, सामाdिविमोदरास पचन परिचाई भुत्यापायत् साधुवसतिसमीपे तिष्ठति तावदस्वाभ्यायिक, भादिशब्दात्माजारादयः । .

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४मतिक- मणाध्य अस्वाभ्या- यिफनिशा रीरास्वा० ॥७४१॥ मूसाइ महाकायं मबाराईहयाघयण केई । अविभिन्ने गिण्हेउं पढंति एगे जइऽपलोभो ॥ २८ ॥ (भा)। गताथैयेयं ॥'तिरियमसज्झाइयाहियागार एव इमं भन्नइ- अंतो यहिं च भिन्नं अंडग विंदू तहा विआया य । रायपह बूढ सुद्धे परक्यणे साणमादीणं ॥ १३५४ ॥ दारं ॥ व्याख्या त्वस्या भाष्यकार एव प्रतिपदं करिष्यति । लाघवार्थ विह न व्याख्यायते 'अंतो यहिं च भिन्न अंग बिंदु'त्ति अस्य गाथाशकलस्य व्याख्या- अंडगमुज्झियकप्पे नयभूमिखणंति इहरहा तिनि।असज्झाइयपमाणं मच्छियपाओजहि न युद्धे ॥२१९॥ (भा०) साहुवसहीए सट्ठीए हत्थाणतो भिन्ने अंडए असज्झाइयं बहिभिन्ने न भवइ ।अहया साहुस्स वसहिए अंतो यहिं प अंडयं भिन्नंति वा उज्झियंति वा एगहुँ, तं च कप्पे वा उज्झिय भूमीए वा, जइ कप्पे तो कप्पं सहीए हत्याणं याहिं नीणेऊण धोवंति तओ सुद्धं, अह भूमीए भिन्नं तो भूमी खणे ण छडिजइ, न शुध्यतीत्यर्थः । इयरह'त्ति तत्थत्थे सहिहत्या तिन्नि य पोरुसीओ परिहरिजइ, 'असज्झाइयस्स पमाण'ति, किं यिंदुपरिमाणमेत्तेण होणेण अहिययरेण या असम्झामो भवइ ?, पुच्छा, उच्यते, मच्छियाए पाओ जहिं [न] बुड्डइ तं असज्झाइयपमाणं । 'इयाणिं वियायत्ति' तस्थ- • तैरश्चास्वाध्यायिकाधिकार एपेदं भण्यते । साधुवसतेः पटेहस्तेभ्योोग् भिमेण्टेऽस्वाभ्यायिकं यहि भिमे न भवति, भयया साधोयसतरतरित ऽण् भिमितियोजित कार्यो, तप कल्पे योशितं भूमौ या, यदि कल्पे तर्हि रुपं पठेहखम्यो पहिः मीरया धोयन्ति ततः शुद्ध, भय भूमौ भिसा भूमिः सनिस्वा न त्यज्यते । इतरथेति सप्रस्थ पटिईवाः तिनच पौरख्यः परिट्रियन्ते, माध्यापिकस्य प्रमाणमिति-विन्दमानपरिमाणेन होनेनाधिपतरंग याऽस्वाध्यायो भयति , पृच्छा, उच्यते, मक्षिकायाः पादो यन म मूहते तदस्याध्यामिकप्रमाणं । इदानी प्रसूनेति, सन । ||७४१॥

·अजराउ तिनि पोरिसिजराउआणं जरे पडे तिन्निारायपह पिंदु पडिए कप्पड बूढे पुणऽनत्थ ॥ २२०॥(भा.) भ्याख्या-जलं जेसि न भवति तेसिं पसूयाणं घग्गुलिमाइयाणं, तासि पसूइकालाओ आरभ तिविण पोरुसीओ असम्झाओ मुत्तुमहोरतं छेदं, आसन्नपसूयाएवि अहोरत्तछेदेण सुज्झइ, गोमादिजराउजाणं पुण जाव जरुं लंबइ ताव असझाइयं 'जरे पडिए'त्ति जाहे जरुं पडियं भवइ ताहे ताओ पडणकालाओ आरम्भ तिन्नि पहरा परिहरिजंति । 'राय. पह घूढ मुद्धेत्ति अस्या व्याख्या-रायपह बिंदु' पच्छद्धं साहुवसही आसण्णेण गच्छमाणस्स तिरियस्स जदि रुहिरबिंदु गलिया ते जइ रायपहंतरिया तो सुद्धा, अह रायपहे चेय पिंदू पडिओ तहावि सज्झाओ कप्पतित्तिका, अह अण्णपहे अण्णत्व या पडियं तो जइ उदगबुड्ढवाहेण हियं तो सुद्धो, 'पुणो'त्ति विशेपार्थप्रतिपादकः, पलीवणगेण वा दढे सुज्झ. इत्ति गावाः ।। २२०॥ मूल गाधायां 'परवयणं साणमादीणि'त्ति परोत्ति चोयगो तस्स वयणं जइ साणो पोग्गलं समु- द्दिसित्ता जाय साहुयसहीसमीचे पिष्टइ ताय असज्झाइयं, आदिसदाओ मंजारादी । आचार्य आह- जरायुपामभवति सेपो मनाना पास्पादीना, सासो प्रसूतिकासात् भारम्य तियः पौरुपीरस्वाध्यायः, मुच्वाऽहोरात्रच्छेद-भासममसूतानामपि महो- ARDन मति, गमादीनो बापुजा पुनका जाने वारदस्वाभ्यापिकं भरायी पतिते इति यदा जरायुः पतितो भवति तदातसात् पतनकालात् NIम्प प्रमः प्रा ट्रिपन् । राजपप्पूडे शुदमिति रामापे पिन्दवः । पशा । साधुवसतेरासनेन गछत्ततिरश्चो यदि रुधिरबिन्दयो गलिताखे यदि पान्ततामा भप राजपथ एव चिन्दुः पतितः तथापि स्वाध्यायः कल्पते इतिकरवा, मयान्यपयेऽन्यत्र वापतितः तर्हि यादकयेगेन न्यूदं ताई शुबः, पीन पाशुपति। पर इति नोदकः सययनं दिशा पलं भुवया पावत् साधुवसतिसमीपे तिष्ठति तावदस्वाध्यापिकं, आदिशब्दात्माजारादयः ।।

·आवश्यक
हारिम-
द्रीया
४मतिमा
मणाध्य
अस्वाध्या-
यिकनिःशा
रीरास्वा०
॥७४१॥
मूसाइ महाकायं मजाराईहयाघयण केई । अविभिन्ने गिण्हेउं पदंति एगे जइऽपलोओ ॥२१८ ॥ (भा०)।
गताथैवेयं । 'तिरियमसज्झाइयाहियागार एव इमं भन्नइ-
अंतो यहिं च भिन्न अंडग विंदू तहा विआया य । रायपह बूढ सुद्धे परवयणे साणमादीणं ॥१३५४ ॥ दारं ॥
व्याख्या त्वस्या भाष्यकार प्रतिपदं करिष्यति । लाघवार्थ विह न व्याख्यायते 'अंतो बहिं च भिन्न अंडग
विंदु'त्ति अस्य गाथाशकलस्य व्याख्या-
अंडगमुज्झियकप्पेन य भूमि खणंति इहरहा तिन्नि।असज्झाइयपमाणं मच्छियपाओजहि न पुढे ॥२१९॥ (भा०)
साहुवसहीए सट्टीए हत्थाणंतो भिन्ने अंडए असज्झाइयं वहिभिन्ने न भवइ ।अहवासाहुस्स वसहिए अंतो वहिं च अंडयं
भिन्नति वा उझियंति वा एगई, तं च कप्पे वा उज्झियं भूमीए वा, जइ कप्पे तो कप्पं सहीए हत्थाणं याहिं नीणेऊण
धोति तओ सुद्धं, अह भूमीए भिन्नं तो भूमी खणे ण छड्डिजइ, न शुध्यतीत्यर्थः। 'इयरह'चि तत्वत्थे सहिहत्या
तिनि य पोरुसीओ परिहरिजइ, 'असज्झाइयरस पमाणं'ति, किं बिंदुपरिमाणमेत्तेण होणेण अहिययरेण या असम्झाओ
भवइ ?, पुच्छा, उच्यते, मच्छियाए पाओ जहिं [न] बुड्डइ तं असज्झाइयपमाणं । 'इयाणं वियायत्ति' तत्व-
. सैरश्चास्वाध्यापिकाधिकार एवेदं भव्यते । साधुवसतेः पऐहस्तेभ्यो र भिनेण्देऽसाध्यापिकं यहि भिने म भवति, भयया माधोयंसदेरम्तवहि.
पडण् भिमिति वोज्झितं वैकार्यो, तर कसे योनिक्षतं भूमौ या, यदि कल्पे तर्हि करूपं पोहोम्यो पहिः नीरका धोयन्ति सतः शुद्ध, भय भूमौ भिसा
भूमिः खनिरवा न त्यज्यते । इतरथेति तग्रस्थ पटिहंसाः तिसच पौरप्यः परिडियन्ते, भस्वाध्यापिकस्य प्रमाणमिति-मिन्दुमायारिमाणेन होनेनाधिस्तरेण
वाऽस्वाध्यायो भवति , पृच्छा, उच्यते, मक्षिकायाः पादो यान न पूढते तदस्वाध्यामिकममाणं । इदानी प्रसूतेति, सन ।
॥७४१॥

·अजराउ तिक्षिपोरिसिजराउआणं जरे पडे तिन्नि। रायपह बिंदु पडिए कप्पइ बूढे पुणऽनत्थ॥२२०॥(भा) भ्याख्या-जलं जेसिं न भवति तेसिं पसूयाणं यग्गुलिमाइयाणं, तासि पसूइकालाओ आरभ तिणि पोरुसीओ असझाओ मुत्तुमहोरतं छेदं, आसन्नपसूयाएवि अहोरत्तछेदेण सुज्झइ, गोमादिजराउजाणं पुण जाव जरुं लंबइ ताव असन्झाइयं 'जरे पडिए'त्ति जाहे जरुं पडियं भवइ ताहे ताओ पडणकालाओ आरम्भ तिनि पहरा परिहरिजति । 'राय- पह बूढ सुद्धेत्ति अस्या व्याख्या-रायपह बिंदु' पच्छद्धं साहुवसही आसण्णेण गच्छमाणस्स तिरियस्स जदि रुहिरबिंदु गलिया ते जइ रायपहंतरिया तो सुद्धा, अह रायपहे चेव विंदू पडिओ तहावि सज्झाओ कप्पतित्तिकाउं, अह अण्णपहे अण्णत्य या पडियं तो जइ उदगबुड्ढयाहेण हियं तो सुद्धो, 'पुणो'त्ति विशेषार्थमतिपादकः, पलीवणगेण या दढे सुज्झ- इत्ति गावाः ॥ २२० । मूल गाधायां 'परवयणं साणमादीणि'त्ति परोत्ति चोयगो तस्स वयणं जइ साणो पोग्गलं समु- दिसित्ता जाप साहुपसहीसमीये चिइ ताप असन्झाइयं, आदिसद्दाओ मंजारादी । आचार्य रापुपम भवति तपोमानाना पागुत्यादीना, तासो प्रसूतिकाठात् भारभ्य तिनः पौरुषीरस्वाध्यायः, मुक्त्वाऽहोरात्रच्छेद-आसमप्रसूतानामपि महो- रामदन पुष्पति, गयादीना जरापुबाना पुनयोयत् जरायुपते तायदसाम्यापिकं जरायो पतिते इति यदा जरायुः पतितो भवति तदा तस्मात् पतनकालात् परम्प प्रपः महरा: पापिन् । रामपपम्यूठे मुदमिति राजपपे पिन्दयः । पश्चाध । साधुवसतेरासनेन गच्छततिरश्चो यदि रुधिरबिन्दवो गलितास्ते यदि रानपान्तरितामहशुस भय राय एव चिन्दुः पतिसः सथापि स्वाध्यायः कल्पते इतिकरवा, मयान्यपयेऽन्यत्र वापतितः तर्हि यादवेगेन न्यूदं तर्हि शुखः, मीनपा दशुम्पटीतिरविनोदकास पचनं यदि वा पुतलंभुरुषायावत् साधुवसतिसमीपे तिष्ठति तावदस्वाध्यायिकं, भादिशब्दादमाजारादयः। आह- ·आवश्यक हारिभ- दीया ४मतिका मणाध्य अस्वाध्या. यिकनि.शा रीरास्वा० ॥७४१॥ मूसाइ महाकायं मजाराईहयाघयण केई । अविभिन्ने गिण्हेउं पदंति एगे जहऽपलोओ ।। २१८ ॥ (भा०) । गताधैवेयं ।। 'तिरियमसज्झाइयाहियागार एव इमं भन्नई-- अंतो वहिं च भिन्न अंडग विंदू तहा विआया या रायपह यूद सुद्धे परवयणे साणमादीणं ॥१३५४ ॥ दारं ।। व्याख्या त्वस्था भाष्यकार एवं प्रतिपदं करिष्यति । लाघवार्थ विहन व्याख्यायते 'अंतो वहिं च भिन्नं अंडग विदुत्ति अस्य गाथाशकलस्य व्याख्या- अंडगमुज्झियकप्पे न य भूमि खणंति इहरहा तिनि । असज्झाइयपमाणं मच्छियपाओजहि न बुड्डे ॥२१९॥ (भा०) साहुवसहीए सहीए हत्थाणंतो भिन्ने अंडए असज्झाइयं वहिभिन्ने न भवइ ।अह्वा साहुस्स वसहिए अंतो यहिं च अंडयं भिन्नति वा उज्झियंति वा एगहुँ, तं च कप्पे वा उग्झिर्य भूमीए वा, जइ कप्पे तो कप्पं सहोए हत्याणं पाहिं नीणेऊण धोवंति तओ सुद्धं, अह भूमीए भिन्नं तो भूमी खणे ण छडिजइ, न शुध्यतीत्यर्थः । 'इयरहति वत्थत्धे सहिहत्या तिनि य पोरुसीओ परिहरिजइ, 'असज्झाइयरस पमाण'ति, कि बिंदुपरिमाणमेतेण होणेण अहिययरेण वा असम्झाओ भवइ, पुच्छा, उच्यते, मच्छियाए पाओ जहिं [न] बुड्डइ तं असज्झाइयपमाणं । 'इयाणं वियायत्ति' तत्थ- • तैरश्वास्वाध्यापिकाधिकार एवेदं भव्यते । साधुवसतेः पप्टेभ्योऽर्याग भिऽस्वाध्यायिकं पहिमि न भवति, भयया सभोयसतरन्तदि वोऽप भिमिति चोहितं वैकार्यो, तप कल्पे पोनिक्षतं भूमौ या, यदि करपे सहि रुपं पटेहनम्यो पहिः गीत्या धोयन्ति तसः शर्व, भप भूमौ भिसा भूमिः खनिस्वा न त्यज्यते । तरथेति तस्यै पटिईसाः तियक्ष पौरुभ्यः परिट्रियन्ते, भस्वाभ्यायिकस्य प्रमाणमिति-पिन्दुमासपरिमाणेन होनेनाधितोग यास्वाध्यापो भवति !, पृच्छा, उच्यते, मक्षिकायाः पादो या न पुरते तदस्वाभ्यायिकप्रमाणं । इदानी प्रसूति, सत्र । ७४१॥

·अंतो धोविन्तु तीए रद्धे वा तमि ठाणे अवयवा पति तेण असल्झाइयं, तइयभंगे बहिं धोवित्तु अंतो पणीए मंसमेव असज्झाइयंति, तं च उक्खित्तमंसं आइण्णपोग्गलं न भवइ, जं कालसाणादीहिं अणिवारियविप्पइन्नं निजइ तं आइन्न- पोग्गलं भाणियई । 'महाकाए'त्ति, अस्या व्याख्या-जो पंचिंदिओ जत्थ हओ तं आघायठाणं वजेयवं, खेतमओ सहि- हत्या, काठओ अहोरत्तं, एस्थ अहोरत्तछेओ सूरुदएण,रद्धं पकं वा मंसं असञ्झाइयं न हबइ, जत्थ य धोयं तेण पएसेण महंतो उदगवाहो पूढो तं तिपोरिसिकाले अपुन्नेवि सुद्धं, आघायणं न सुज्झइ, 'महाकाए'त्ति अस्य व्याख्या-महा: काएत्ति पच्छद्धं, मूसगादि महाकाओ सोऽवि विरालाइणा आहओ,जदि तं अभिन्नं चेव गलिउं घेत्तुं वा सठ्ठीए हत्थाणं चाहिं गच्छद तं केइ आयरिया असज्झाइयं नेच्छंति । गाथायां तु यदुक्तं केइ इच्छंति, तत्र स्वाध्यायोऽभिसंवध्यते, थेर- पक्लो पुण असम्झाइयं घेवत्ति गाधार्थः ॥ १३५३ ॥ अस्यैवार्थस्य प्रकटनार्थमाह भाष्यकार:- पोरम्यः प्रशाम्य सन राद यास्मिन् स्थानेऽवयवाः पतम्ति तेनास्वाध्यायिक, तृतीयभङ्गे यहिः प्रक्षाल्यान्तरानीवे मांसमेवास्वाध्यायिकमिति, सपोमिसमासं भारीपन न भवति, यत् काल मादिभिरतियारितं विप्रकीर्ण नीयते सत् आकीर्गपुदलं भणितव्यं । महाकाय इति, यः पर्सेनियो यत्र इनघर भाषावस्पानं पापिताप, क्षेत्रतः परस्म्यः कासवोहोरा, भगाहोरमच्छेदा सूर्योद्रमेन, रादं पकं वा मांसं अस्वाभ्यायिकं न भवति, यत्र ध घीय सेन प्रदेशेन मान दम्माहो म्यूडसाद दिशेकाले शुदं, भाघातनं न शुध्पति, महाकाय इत्यस्य पापा-महाकाय इति पश्चाधं, सूप पदिमागपः सोऽपि मानinदिनामतः पदि समभिनमेव गृहीत्वा गिलिरवा वा पटेईस्तेभ्यो पहिर्गच्छति तत् केचिदाचार्या भखाध्यायिक नेच्छन्ति । दनिदिन्ति स्परिपक्षः पुनरसाभ्यापिम्मेषेति ।

·आवश्यक- हारिभ. द्रीया ४ प्रतिक शमणाध्य भस्वाभ्या- यिफनिः। रीरास्वा० ॥७४०॥ चेयालियं चंदगविज्झयं पोरुसिमंडलमादी, अहवा असल्झायं चउपिहं इम-मंस सोणियं चम्म अहि यत्ति गावाः ॥ १३५१ ॥ मंसासिणा उक्खित्ते मंसे इमा विही- अंतो पहिं च धो सहीहत्याउ पोरिसी तिनि । महकाएँ अहोरत्तं रद्ध वुढे अ सुद्धं तु ॥ १४२ ॥ व्याख्यानगाथा- पहिधोयरद्धपक्के अंतो धोए उ अवयवा हुँति । महकाय यिरालाई अविभिन्मे फेइ इच्छति ॥ १३५३ ॥ इमीणं वक्खाणं-साहु वसहीओ सहीहत्थाणं अंतोवहिं चधोअन्ति भंगदर्शनमेतत् , अंतोधोयं अंतोप, अंतोधोयं पदिपक बाहिंधोयं अंतो पकं, अंतग्गहणाउ पढमवितिया भंगा वहीग्गहणाउ ततिओ भंगो, एएसु तिसुधि असम्झाइयं, जमि पएसे धोयं आणेत्तु वा रद्धं सोपएसो सहिहत्थेहिं परिहरियवो, कालो तिन्नि पोरुसिओ। तथा द्वितीयगाथायां पूर्वार्दैन यदुफ 'य. | हिधोयरद्धपक्के एस चउत्थभंगो, एरिसं जइसहीए हत्याणं अभंतरे आणीयंतहावितं असम्झाइयं न भवइ, पढमवितियभंगेर १ वैचारिक घन्दायेयकं पौरुषीमण्डलादि, भथवा भस्वाध्यापिकं घर्विधमिदं-मांसं शोणितं चर्म भरिस पति । मांसासिनोरिश मासे माया, भनयोग्याख्यान-साधु बसतेः पटिहखानामन्तवहिश्च धौतमिति, अन्तर्वात भन्तःपर्छ भन्तति पहिः पकं पहिौतमन्तः प, भन्तरणात पपमाहितीयो भगौ गृहीती रहिमहणात्तु तृतीयो भाः। एतेषु निवप्पस्वाध्यायिकं, यमिन् प्रदेशे पीतं भानीय वा रा स प्रदेशः पशिखाम्यश्वरे परिय:, Nisa- लिसः पौरुषीः, यहिधोतपर्क, एप चतुपी भन्नः, इंशं यदि पटेईलेम्पोऽन्तरमानीवं पनि सदस्वाभ्यापि म भयति, प्रथमदियीयमा- ·व्याख्या- -वार्षिदियाण रुहिराइदघं असम्झाइयं, खेत्तओ सष्ट्रिहस्थभंतरे असज्झाइयं, परओ न भवइ, अहवा खेत्तओ पोगलादिण-पोग्गलं मंसं तेण सघं आकिणं-व्यात, तस्सिमो परिहारो-तिहिं कुरत्याहिं अंतरियं सुझइ, आरओ न सम्मइ, अणंतरं दूरठियं न सुझाइ । महंतररथा- रायमग्गो जेण राया वलसमग्गो गच्छइ देवजाणरहो वा विविहा य आसवाहणा गच्छति, सेसा कुरत्था, एसा नगरे विही, गामरस नियमा चाहिं, एत्य गामो अविसुद्धणेगमनयदरिसणेण सीमापजतो, परगामे सीमाए सुज्झइत्ति गाथार्थः ॥ १३५० ॥ काले तिपोरसिह व भावे सुत्तं तु नंदिमाईये । सोणिय मंसं चम्म अही विय हुंति चत्तारि॥ १३५१ ।। व्याख्या-तिरियमसम्झायं संभयकालाओ जाय तइया पोरुसी ताव असम्झाइयं परओ सुज्झइ, अहवा अह जामा असम्झाइयंति-ते जत्यापायणटाणं तत्थ भवति । भावो पुण परिहरति सुत्तं, तं च नंदिमणुओगदारं तंदुल- पम्प्रिपामा रशिक्षिप्पं भताभ्यापि, क्षेग्रतः पहिसाम्यन्तरेऽसाप्यायिक, परतो न भवति, भधवा क्षेत्रतः पुत्रलाकीर्ण-युगलं-मसिं तेन मासी, सापं परिहा:-तिपनि हरप्पाभिान्तरितं शुष्यति, भारास् न शुष्यति, भनन्तरं दूरस्थितेऽपि न शुष्यति, महदण्या-राजाः येन राजा बहमनमो गमविषपानापो पा विविधांन्यवाहनानि गम्ति, दोषाः पुरण्याः, एप नगरे विधिः, प्रामात् नियमतो महिः, भग्न प्रामोऽविशुद्धनैगम- भरदर्शन सीमापः, पामामे सीमनि शुष्पति । समस्याध्यायिकं संभवकालात यायतृतीया पौरुपी तायदस्वाध्यायिक परतः शुध्यति, अथवा भट पामा मसापादिमिति-से पधापातस्पानं सन भयन्ति, भायतः पुनः परिहरन्ति सूत्र, व नन्दी भनुयोगद्वाराणि तन्दुल.

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४प्रतिक
मणाप०
अस्वाध्यान
यिकनि.शा
रीरास्वा०
॥७३९॥
सज्झाओ न सुज्झइ, जदि तेहिं छडिओ सुद्धो, अह न छहुँति ताहे अण्णं वसहिं मग्गति, अह अण्णा यसही न लभइ
ताहे वसहा अप्पसागारिए विगिंचंति । एस अभिण्णे विही, अह भिन्नं ढंकमादिएहिं समंता विकिणं दिमि वियि.
तमि सुद्धा, अदिखे ताव गवेसेंतेहिं जं दिहं तं सर्व विवित्तंति छडियं, इयरंमि अदिलुमि तत्थरथेवि सुद्धा-समार्य करें-
ताणवि न पच्छित्तं, एत्य एवं पसंगओ भणियंति गाथार्थः ॥ १३४८ ॥ बुग्गहेत्ति गयं, इयाणिं सारीरेति दारं, तत्थ-
सारीरंपिय दुविहं माणुस तेरिच्छियं समासेणं । तेरिच्छं तत्थ तिहा जलधलखहजं घउदा उ ॥ १३४९ ।।
व्याख्या-सारीरमवि असम्झाइयं दुविहं-माणुससरीररुहिरादि.तेरिच्छं असज्झाइयं च । एत्य माणुस ताव घिर,
तेरिच्छं ताव भणामि, तं तिविह-मच्छादियाण जलजं गवाइयाण थल मयूराइयाण सहयरं । एएसिं एफेफ दपाइयं
चउविहं, एककस्स या दवादिओ इमो चउद्धा परिहारोत्ति गाथार्थः ॥ १३४९ ॥
पंचिंदियाण व्वे खेत्ते सहिहत्य पुग्गलाइन्नं । तिकुरत्व महंतेगा नगरे पाहिं तु गामस्स ॥ १३५० ॥
१ स्वाध्यायो न शुध्यति, यदि तैस्त्यक्तः शुद्धः, अब न त्यजन्ति तदाऽन्यो यसति मार्गयन्ति, भधान्या घप्ततिन छम्पते तदा पभा भागरिक
त्यजन्ति, एपोऽभिने विधिः, अथ भिन्नं ददादिभिः समन्तात् विकीर्ण रटे विविक्के शुद्धाः भरटे तावत् गयेपयशिपष्टं तर सर्व परियापित, हामिन-भाटे
तमस्थेऽपि शुद्धाः-स्वाध्यायं कुर्वतामपि न प्रायश्चित्तं, भप्रेतत् प्रसस्तो भणितं । म्युबह इति गतं, इदानी शारीरमिति द्वार वन-शारीरमपि भसाम्पादि
द्विविध-मानुष्यशरीररुधिरादि तैरश्वमस्वाध्यायं च, अन्न मानुष्यं सावत्तिष्ठतु तैरथं तापदणामि-तमिविध-मरसादीनां जलनं गयादीना स्परमं ममूरामीमा
खचरज, एतेपामेकैकं दन्यादिकं चतुर्विध, एकैकस वा दग्यादिकोऽयं चतुर्धा परिहार इति ।
॥७३९॥

·निजत्तो पासम्मो य पगभो बहुपक्खिउत्ति-बहुसयणो, पाडगरहिए अहिये सेजायरे अण्णमि वा अग्णयरघराओ आरम्भ जाव सत्तपरंतरं एएसु मएसु अहोरत्तं सज्झाओ न कीरइ, अह करेंति निढुक्खत्तिकाउंजणो गरहति अको- सेज पा निछुन्भेज वा, अप्पसहेण वा सणियं करेंति अणुपेहंति या, जो पुण अणाहो मरति तं जइ उभिण्णं हत्थ- सयं बजेयवं, अणुन्भिन्नं असमायं न हवइ तहवि कुच्छियंतिकाउं आयरणाओऽवद्वियं हत्थसयं वजिजइ । विवित्तमि- परिवियंमि 'सुद्धं तु' तं ठाणं सुद्धं भवइ, तत्थ सज्झाओ कीरइ, जइ य तस्स न कोइ परिठवेतओ ताहे ॥१३४७।- सागारियाइ कहणं अणिच्छ रत्तिं वसहा विगिंचति । विपिने व समंता जं दिह सढेयरे सुद्धा ॥ १३४८ ॥ व्याख्या-जदिनधि परिहवेतो ताहे सागारियस्त आइसद्दाओ पुराणसहस्स अहाभद्दगस्स इमं छड्डेह अम्ह मिपुको पहुसंमतम प्रकृयः, पहुपाशिम् इति पहुस्सननो, पाररहितेऽपि वा पय्यावरे भन्यस्मिन् वा अन्यतरगृहादारभ्य यावत् सप्तगृहान्तर पवेषु मुढेषु महारानं साघापो न किपते, भय कुर्वन्ति निःपा इतिहस्या जनो गईते भाक्रोशेद्वा निष्काशेद्वा, भल्पशब्देन वा शनैः कुर्वन्ति अनुप्रेक्षन्ते पा, प: पुनरनापो प्रियवे यस परिपुनरभिसा पयिताप, भनुद्रियं भसाध्यायिकं न भवति तथापि कुत्सितमितिकृत्वा आचरणातोऽवस्थितं हस्त- पवार पदिया, शिरिटे-परिपारि शसमिति सत् स्थान मुदं भवति-तत्र स्वाध्यायः क्रियते, यदि च तस्य न कोऽपि परिठापकस्तदा-यदि नास्ति परिसरमा सागारिकरप भारिपादार पुरागभानस ययाभरपेमं सज भन्मार्क

·४ प्रतिमा
मणाच्य० ।
पथविधा.
स्वाभ्यायिक
आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
॥७३८॥
,
पुरिसाणं दोण्हें इत्थियाणं दोण्हं मल्लाणं वा जुद्धं, पिठायगलोदृभंडणे या, आदिसद्दाओ विसयप्पसिद्धासु भंसठासु ।
विग्रहाः प्रायो व्यन्तरबहुलाः । तत्थ पमत्तं देवया छलेजा, उड्डाहो निहुक्खत्ति, जणो भणेजा-अम्हं आवइपत्ताणं इमे
सज्झायं करेंति, अचियत्तं हवेजा, विसहसंखोहो परचकागमे, दंडिओ कालगओ भवति, 'अणरायए'त्ति रण्णा कालगए
निभएवि जाव अन्नो राया न ठविजइ, 'सभए'त्ति जीवंतस्सवि रपणो वोहिगेहिं समंतओ अभिदुयं, जचिरं भयं तचियं
कालं सज्झायं न करेंति, जद्दिवसं सुयं निहोचं तस्स परओ अहोरत्तं परिहरइ।एस दंडिएकालगए विहित्ति गावार्थः ॥१३४५।।
सेसेसु इमो विही-
तद्दिवसभोइआई अंतो सत्ताह जाव सज्झाओ। अणहस्स य हत्यसयं दिहि विवित्तंमि सुदं तु ।। १३४६ ॥
अस्या एव व्याख्यानगाथा-
मयहरपगए बहुपक्खिए य सत्तघर अंतरमए वा।निहुक्खत्ति य गरिहा न पढंति सणीपगं वापि ॥१३४७॥
इमीण दोण्हवि वक्खाणं-गामभोइए कालगए तद्दिवसंति-अहोरचं परिहरंति, आदिसदाओ गामरहमयहरो अहिगार-
१ पुरुपयोर्द्वयोः स्त्रियोईयोर्मलयो युद्ध, पृष्ठायतलोहभण्डने वा, भादिशब्दाद्विपयमसिदासु भंसलासु (कलाविरोपण) व मम देवता .
येत् । उड्डाहो निर्दुःखा इति, जनो भणेत्-भसासु भापमाप्तेषु इमे स्वाध्यायं कुर्वन्ति, अप्रीतिकं भयेस्, पभसंक्षोमः परमशागम, पति कागतो
भवति, राज्ञि कालगते निर्भयेऽपि यावर भन्यो राजा न स्थाप्यते, समय इति जीवतोऽपि राज्ञो बोधिः समन्ततोऽभिदुतं, पापित भपं वायम् का
स्वाध्यायं न कुर्वन्ति, यदिवसे भुतं निदात्यं वसापरतोऽहोरात्रं परिट्रियते । एप दण्डिके कालगते विधिः । शेपेवयं विधिः । मनपोईयो पांपानं-ग्राम-
भोजिके कालगते तहिवसमिति अहोरानं परिहरन्ति, भादिशब्दात् मामराष्ट्रमहत्तरोऽधिकार-
॥७१८॥

·निरत्तो बहुसम्ममो य पगओ बहुपक्खिउत्ति-बहुसयणो, बाइगरहिए अहिवे सेजायरे अण्णमि वा अण्णयरधराओ भारम्भ जाव ससपरंतरं एएसु मएसु अहोरत्तं सज्झाओ न कीरइ, अह करेंति निदुक्खत्तिका जणो गरहति अको- सेज या निछुन्भेज था, अप्पसदेण वा सणियं करेंति अणुपेहंति या, जो पुण अणाहो मरति तं जइ उभिणं हत्य- सयं पजेयषं, अणुभिन्नं असमायं न हबइ तहवि कुच्छियंतिकार्ड आयरणाओऽवडियं हत्थसयं वजिजइ । विवित्तमि- परिद्ववियंमि 'सुद्धं तु' तं ठाणं सुद्धं भवइ, तत्थ सम्झाओ कीरइ, जइ य तस्स न कोइ परिठवेंतओ ताहे ॥ १३४७॥- सागारियाइ कहणं अणिच्छ रत्तिं वसहा विगिचति । पिपिने व समंता जं दिह सडेयरे सुद्धा ॥ १३४८ ॥ व्याख्या-अदि नस्थि परिहवेतो ताहे सागारियस्स आइसदाओ पुराणसहस्स अहाभद्दगस्त इमं छड्डेह अम्ह मचो पसंमयम महता, अपाक्षिक इति पहुसबनो, पारकरहिवरिप या पत्यावरे मन्यस्मिन् वा भन्यतरगृहादारभ्य यावत् समगृहान्तरं एवंपु म पु भो सामापो न हिपत, भय कुर्वन्ति निःपा इतिहावा जनो गईते भाकोशेद्वा निष्काशेधा, अपशब्देन वा शनैः कुर्वन्ति अनुप्रेक्षन्वे पा, : पुमानापो पिते पर परि नावं यपिवयं, भनुप्रिं भस्वाध्यापिकं न भवति तयापि कृत्सितमितिकृत्वा भाचरणातोऽवस्थितं हस्त. पमा विकास, निरि-परिचारित शुशमिति सा स्थानं शुद्धं भवति-तत्र स्वाध्यायः क्रियते, यदि च तस्य न कोऽरि परिधापकस्तदा-यदि नास्ति Firman Reस मादिसम्मान पुराणमादप प्रयाभद्रकापेमं सत्र भनार्क ·४ मतिऋ- मणध्य पविधा स्वाध्यायिक आवश्यक हारिभ. दीया ॥७३८॥ पुरिसाणं दोण्हं इत्थियाणं दोण्हं मल्लाणं वा जुद्धं, पिट्ठायगलोभंडणे वा, आदिसदाओ विसयप्पसिद्धासु भंसलासु विग्रहाः प्रायो व्यन्तरवहुलाः । तत्थ पमत्तं देवया छलेजा, उड्डाहो निहुक्खत्ति, जणो भणेजा-अम्हं आवइपत्ताणं इमे सज्झायं करेंति, अचियत्तं हवेजा, विसहसंखोहो परचफागमे, दंडिओ कालगओ भवति, 'अणरायए'त्ति रण्णा कालगए निभएवि जाय अन्नो राया न ठविजइ, 'सभए'त्ति जीवंतस्सवि रण्णो घोहिगेहिं समंतओ अभिदुर्य, जचिरं भयं तत्तियं कालं सज्झायं न करेंति,जदिवसं सुयं निदोच्चं तस्स परओ अहोरत्तं परिहरइ । एस दंडिए कालगए विहित्ति गावाः ॥१३४५।। सेसेसु इमो विही- तद्दिवसभोहआई अंतो सत्तण्ह जाव सज्झाओ । अणहस्स य हत्यसयं दिहि विवित्तमि सुद्धं तु ॥ १३४६ ॥ अस्या एव व्याख्यानगाथा- मयहरपगए बहुपक्खिए य सत्तघर अंतरमए पानिदुक्खत्ति य गरिहा न पढंति सणीयगं यायि ॥१३४७॥ इमीण दोण्हवि वक्खाणं-गामभोइए कालगए तदिवसति-अहोर परिहरंति, आदिसहाओ गामरहमयहरो अदिगार- १ पुरुपयोर्द्वयोः खियो योर्मलयोर्वा युदं, पृष्ठायतलोहभण्डने या, भादिशब्दाद्विषयप्रसिदासु भंसलामु (कठहविदोए) । प्रम ऐपता एस. येत् । उडाहो निर्दुःखा इति, जनो भणेत्-भस्मासु भापया इमे स्वाध्यायं कुर्यन्ति, अप्रीतिकं भयेत्, कृपभसंक्षोमः परचमागमे, पािगतो भवति, राशि कालगते निर्भयेऽपि पावत् भन्यो राजा न स्थाप्यते, सभय इति जीवतोऽपि राशो बोधिः समन्ततोऽभियुतं, पापित भई तायत का स्वाध्यायं न कुर्वन्ति, यदिवसे श्ववं निदौत्यं तमापरवोहोरात्र परिहियते । एष दण्डिके कालगते विधिः । दोपेव विधिः । मनमोई योग्यक्यिान-माम. भोषिके कालगते सविसमिति महोरानं परिहरन्ति, भाविशदाद मामराष्ट्रमहत्तरोऽधिकार- ॥७३८11 ·ये मुको तीस राईइ सेसं वजणीयं, जम्हा आगामिसूरुदए अहोरत्तसमत्ती, सूरस्सवि दियागहिओ दिया चैव मुक्को तस्सव दिवसस्स मुकसेसं राई य वजणिजा। अह्या सग्गहनिम्बुडे एवं विही भणिभो, तओ सीसो पुच्छइ-कहं चंदे दुवा. लस सूरे सोलस जामा, आचार्य आह-सूरादी जेण हॉतिऽहोरत्ता, चंदस्त नियमा अहोरत्तद्धे गए गहणसंभवो, अण्णं च अहोरतं, एवं दुचालस, सूरस्स पुण अहोरचादीए संदूसिएयरं अहोरत्तं परिहरिजइ एए सोलसत्ति गाथार्थः ॥१३४३॥ सादेवत्ति गर्य, इयाणि बुग्गदेत्ति दारं, तत्थ- पोग्गद दंडियमादी संखोभे दंडिए य फालगए। अणरापए य सभए जचिर निद्दोचऽहोरत्तं ॥ १३४४ ॥ अस्या एव व्याख्यानान्तरगाधा- सेणादि भोदय मपहरपुंसित्धिमलजुद्धे य । लोहाइभंडणे वा गुज्झग उद्याहमचियत्तं ।। १३४५ ।। इमाण दोण्हवि यक्साणं-दंदियस्स बुग्गहो, आदिसहाओ सेणाहिवस्स, दोण्हं भोइयाणं दोण्हं मयहराणं दोण्हं पर मुहमामा राम्रो पनीयं, पमादागामिनि सूर्योदयहोरायसमातिः, सूर्यस्यापि दिवा गृहीतो दिवैव मुक्तस्तस्यैव दिवसस्य मुक्तदोष रात्रिम पनीरामपरासह मूडित एवं विधिभनितः, सवाशिष्यः पति-पंधन्दे वादश सूर्ये पोटश यामाः, सूर्यादीनि येनाहोरामाणि भवन्ति, चन्द्रस्य नियमारोग पते मागसमयः भन्यधाराप्रम द्वादश, सूपंख पुनरहोरामादित्वात् संदूपितेतरे अहोराने परिहियेते, एते पोडश । सादिव्यमिति गानी पुराइविधार, यत्र-भनयोपोरवि पास्मान-मिस युरहा, मादिशन्दात् सेनाधिपतेः, यो निकयो योर्महचरयोयोः ·४ मतिमा आवश्यक हारिभ- द्रीया मणाध्य पधविधा- स्वाध्यायिक ॥७३७॥ अब्भछण्णे संकाए न नजइ, केवलं ग्रहणं, परिहरिया राई पहाए दिदं सग्गहो निबुडो अण्णं च अहोरत्तं एवं दुवालस। एवं चंदस्स, सूरस्स अत्थमणगहणे सग्गहनिब्बुडो, उवयरादीए चारो अण्णं च अहोरत्तं एवं पारस । अह उदयंतो गहिओ तो संदूसिए अहोरत्ते अह अण्णं च अहोरत्तं परिहरइ एवं सोलस, अहवा उदयवेलाए गहिओ उपाइयगह- णेण सवं दिणं गहणं होउं सग्गहो चेव निबुडो, संदूसियस्स अहोरत्तस्स अ अण्णं च अहोरत्तं एवं सोलस । अहया अब्भच्छन्ने न नजइ, केवलं होहिति गहणं, दिवसओ संकाए न पढियं, अत्थमणवेलाए दिलं गहणं सग्गहो निम्युडो, संदूसियरस अह अण्णं च अहोरत्तं एवं सोलसत्ति गाधार्थः ॥ १३४२॥ सग्गहनिब्बुड एवं सराई जेण हुंतिऽहोरत्ता । आइन्नं दिणमुक्के सुचिय दिवसो अ राई य ॥ १३४३ ॥ व्याख्या-संग्गहनिबुडे एग अहोरत्तं उवहयं, कहं ?, उच्यते, सूरादी जेण होतिऽहोरत्तं, सूरउदयकालाओ जण अहो. रत्तस्स आदी भवति तं परिहरित्तुं संदूसि अण्णंपि अहोरत्तं परिहरियवं । इमं पुण आइन्न-चंदो रातीए गहिओ राई १ अभ्रच्छन्ने शङ्कायां न ज्ञायते, केवलं ग्रहणं, परिहृता रात्रिः, प्रभाते दृष्ट, समहो द्धितः, अन्यवाहोरायमेवं द्वादश, एवं चन्द्रस, पंप तमसमय. नग्रहणे सग्रहो भूडितः, उपहतराव्याश्चत्वारोऽन्यच्चाहोरानमेवं द्वादश, अयोद्च्छन् गृहीतः ततः संदूपिताहोराग्रस्याष्टौ भन्यवाहोरात्र परिधीयते पं पोडश, अथवोदयवेलायां गृहीतः औत्पातिकग्रहणेन, सर्वे दिन ग्रहणं भूत्वा सग्रह एवं मूद्धितः, संदूपितस्याहोरामस्साष्टौ भन्यपाहोराप्रमेयं पोरस, अथवाऽनच्छन्ने न ज्ञायते केवलं भविष्यति ग्रहणं, दिवसे शझ्या न पठितं, भखमयनवेलायां टं प्रहणं समहो मूर्हितः, संदूपितस्याए भन्यवाहोरात्र- मेवं पोडशेति । सग्रहे चूदिते एकमहोरानमुपहतं, कथं ? उच्यते, सूर्यादीनि येन भवन्यहोरामाणि-सूर्योदयकासात् येनाहोरासादिभपति, सद परिहस्स संदूषितमन्यदप्यहोरानं परिहर्तव्यं, इदं पुनराचीण-चन्द्रो रानी गृहीतो राना- १७३७॥

·कार्म सुओषभोगो तवोवहाणं अणुत्तरं भणियं । पडिसेहियमि काले तहावि खलु कम्मबंधाय ॥ १३३९ ॥ प्रलपासेसएणं पाहिवएसुंछणाणुसति । महवाउलत्तणेणं असारिआणं च संमाणो ।। १३४० ।। अनपरपमायमुयं एलिज अप्पिहिओन उण जुत्तं । अद्धोदहिछिइ पुण छलिज जयगोवउत्तंपि ॥१३४१ ॥ व्याख्या-सरागसंजो सरागसंजयत्तणओ इंदियविसयाअन्नयरपमायजुत्तो हविज्ज स विसेसओ महामहेसु तं पमायजुत्तं पटणीया देवया छलेज । अप्पिहिया खेत्तादि छलणं करेज, जयणाजुत्तं पुण साहुं जो अप्पिड्डिओ देवो अद्धोददीभो ऊणठिईओ न घए छलेउ, अद्धसागरोवमठितीओ पुण जयणाजुत्तंपिछलेजा। अस्थि से सामत्थं जं तंपि पुपावरसंबंधसरणमओ फोइ छलेजत्ति गाधार्थः ॥ १३३९-१३४०-१३४१ ॥ 'चंदिमसूरुवरागत्ति' अस्या व्याख्या- उफोसेण दुवालस चंदु जहनेण पोरिसी अह । सूरो जहन्न पारस पोरिसि उक्कोस दो अह ॥ १३४२ ॥ च्याल्पा-चंदो उदयकाले गहिओ संदूसियराईए घरो अण्णं च अहोरत्तं एवं दुवालस, अहवा उपायगहणे सपराइयं गहणं, सग्गदो घेच नियुद्धो संदूसियराईए घउरो अण्णं च अहोरत्तं एवं वारस । अहवा अजाणो, सागपत: परागसंपादिग्निपरिपपापम्पवरप्रमायुको भवेत् स विदोपतो महामहेषु तं प्रमादयुक्तं प्रत्यनीका देवता छलेत्-अल्पर्दिका fueftwो इसार, पानापुर पुनः साधु पोदिको देवोऽधदिधित अनस्थितिको न शानोति छलयितुं, अर्धसागरोपमस्थितिकः पुनर्यतनायुक्तमपि afaam सामप्प परामर परसम्बन्धमागतः कधित पटेदिति। चन्द्र उदयकाले गृहीतः संदूषितरानेश्व'चारः अन्यचाहोरानमेवं द्वादश, अथवा गामे संवाशिमा, समा एप मरठ: पितराप्रपाः भन्यवाहोरायमेवं द्वादश, अथवा भजानत:-

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४प्रतिफल
मणाध्य
पायिधा-
स्याध्यायिक
॥७३६॥
अणुदिए सूरिए मज्झण्हे अत्यमणे अहुरत्ते य, एयासु चउसु सन्झायं न करेंति पुयुत्तं, 'पाडियए'त्ति घउण्हं महामहाणं
|चउसु पाडिवएसु सज्झायं न करेंतित्ति, एवं अन्नपि जंति-महं जाणेजा जहिति-गामनगरादिसु तंपि तत्व पनेमा,
सुगिम्हए पुण सवत्थ नियमा असज्झाओ भवति, एत्थ अणागाढजोगा निक्खिवंति नियमा आगाढा न निक्खियंति,न
पढ़तित्ति गाथार्थः ॥ १३३७ ॥ के य ते पुण महामहाः १, उच्यन्ते-
आसाढी इंदमहो कत्तिय सुगिम्हए य बोद्धव्वे । एए महामहा खलु एएसिं चेच पाडिवया ॥ १३३८ ॥
व्याख्या-आसाढी-आसाढपुनिमा, इह लाडाण सावणपुन्निमाए भवति, इंदमहो आसोयपुनिमाए भवति, 'कत्ति-
य'त्ति कत्तियपुनिमाए चेव सुगिम्हओ-चेत्तपुणिमा, एए अंतिमदिवसा गहिया, आई उ पुण जत्थ जत्थ विसए जो
दिवसाओ महमहा पवत्तंति तओ दिवसाओ आरम्भ जाव अंतदिवसो ताव सम्झाओ न कायपो, एएसि घेव पुण्णिमा-
अंतरं जे बहुलपडिक्या चउरो तेवि वज्जियत्ति गाथार्थः ॥ १३३८ ॥ पडिसिद्धकाले करेंतस्स इमे दोषा-
१ अनुदिते सूर्य मध्याहे भस्तमयने भर्धरात्रे च, एतासु चतसूपु स्वाध्यायं न कुर्यन्ति पूर्वसिं, 'प्रतिपद' इति चतुणी महामहाना पतप प्रतिपरगु
| स्वाध्यायं न कुर्वन्तीति, एवमन्यमपि यमिति महं जानीयात् यति प्रामनगरादिषु समपि तन पर्जयेत्, सुप्रीमके पुनः सर्वत्र नियमावस्यायो
भवति, अनानागाढयोगा निक्षिप्यन्ते नियमात् भागाद्वान् न निक्षिपन्ति, न पठन्तीति । के घपुन महामहाः!, सच्यन्ते-भापाठीमापातपूर्णिमास पारान
श्रावणपूर्णिमायो भवति, इन्द्रमह अश्वयुपूर्णिमायां भवति, फातिक इति कार्तिकपूर्णिमायामेय सुप्रीमक:-मपूर्णिमा, एतेनदिपसा गृरीता:
|भादिस्त पुनर्यत्र यत्र देशे यतो दिवसात् महामहाः प्रवर्तन्ते ततो दिवसादारभ्य यायवन्त्यो दिपसवायत् स्वाध्यायो न कम्पः, एतासामेय पूर्णिमानाम.
| नन्तरा याः कृष्णप्रतिपदश्चतता भपि धर्जिता इति । प्रतिपिकाले फुर्वत इमे दोपा:-
"
॥७१६॥

·काम सभोवोगो तपोषहाणं अणुसरं भणियं । पडिसेहियमि काले तहावि खलु कम्मबंधाय ॥ १३३९ ॥ पलपासेसरणं पारिवसुं छणाणुसजति । महवाउलसणेणं असारिआणं च संमाणो ॥ १३४०॥ अन्नपरपमापमुपं एलिज अप्पिहिओ न पण जुत्तं । अहोदहिछिह पुण छलिज जयणोवउत्तंपि ॥१३४१ ॥ म्याख्या-सरागसंजो सरागसंजयचणओ इंदियविसयामन्नयरपमायजुत्तो हविज स विसेसओ महामहेस तं पमायजुत्वं पदणीया देवया छलेज । अप्पिहिया खेत्तादि छलणं करेज, जयणाजुत्तं पुण साहुं जो अप्पिडिओ देवो अमोदहीमो ऊठिईमो न घए छलेतं, अद्धसागरोवमठितीओ पुणं जयणाजुत्तपि छलेजा। अस्थि से सामत्थं जं तपि पुपावरसंपंपसरणओ फोह छलेजत्ति गावाः ॥ १३३९-१३४०-१३४१ ॥'चंदिमसूरुवरागत्ति' अस्या व्याख्या- उफोसेण दुवाटस चंदु जहनेण पोरिसी अह । सूरो जहन्न पारस पोरिसि उक्कोस दो अह ॥ १३४२ ॥ पाल्पा-चंदो उदयकाले गहिओ संदूसियराईए चउरो अण्णं च अहोरत्तं एवं दुवालस, अहया उपायगहणे पपराइयं गहणं, सग्गहो घेर नियुट्टो संदूसियराईए घउरो अण्णं च अहोरत्तं एवं वारस । अहवा अजाणओ, मग सगसंपत्रिपरिएयायामवरणमादपुको भपेत् स विशेषतो महामहेषु वं प्रमादयुकं प्रत्यनीका देवता उलेख-भल्पदिका fverftwal , समापुर मा साधु पोरिको परिधित अनस्थितिको नामोति लषितुं, अर्धसागरोपमस्थितिकः पुनर्यतनायुकमपि ife anाम समरिसरसम्ममरनाकभिर लेदिति। पम उदयकाले गृहीतः संदूपिताश्चावारः भन्यवाहोरानमेवं द्वादा, अथवा TA, ET पर भूतिः संपिआपापारः भन्यवादोरायमेवं दादा, भयवा भजानतः- - ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ४प्रतिमा मणाध्य. पथविधा- स्वाध्यापि ॥७३५॥ काउस्सग्गं करेंति तेरसिमादीसु चा तिसु दिणेसु तो साभाविगे पडतेऽवि संवच्छर सम्झायं करेति, अह उस्सग्गं न करेंति तो साभाविए य पडते सज्झायं न करेतित्ति गाथार्थः ॥ १३३३ ॥ उप्पाएत्ति गयं, इदाणिं सादियेत्ति दारं, तप- गंधव्वदिसाविजुकगजिए जूअजखालित्ते । इफिक पोरिसी गनियं तु दो पोरसी हणह ॥ १३३४ ॥ व्याख्या-गंधर्व-नगरविउधणं, दिसादाहकरणं विजुभवणं उकापडणं गजियकरणं, जूवगो वक्खमाणलक्षणो, जासा- दित्तं-जक्खुदित्तं आगासे भवइ । तत्थ गंधधनगरं जक्खुद्दित्तं च एए नियमा दिपकया, सैसा भयणिजा, जेण फुलं न नजति तेण तेर्सि परिहारो, एए पुण गंधघाइया सघे एफेकं पोरिसिं उपहणंति, गजियं तु दो पोरिसी उपहण- इत्ति गाथार्थः ॥ १३३४ ॥ दिसिदाह छिन्नमूलो उफ सरहा पगासजुत्ता वा । संझायावरणो उ जूपओ सुधि दिण तिन्नि ॥ १३३५ ।। व्याख्या-अन्यतमदिगन्तरविभागे महानगरमदीप्तमिवोद्योतः किन्तूपरि प्रकाशोऽधस्तादन्धकारः ईटक् छिन्न- मूलो दिग्दाहः, उक्कालक्खणं-सदेहवण्णं रेहं करती जा पडइ सा उफा, रेहविरहिया या उज्जोयं करती पडइ सावि उफा । १ कायोत्सर्ग कुर्वन्ति प्रयोदश्यादिपु या निपु दिवसेपु तदा स्वाभाविकयोः पवतोरपि संवरसर स्वाध्यायं पात, मधोरसगै म पुर्यति तदा साभाविक पतति स्वाध्यायं न करोति । भीरपातिकमिति गतं, इदानी सादिन्यमिति द्वार, पच-गान्धयं नगरविकुर्वगं दिग्दाहकरणं विपुमपनं कापरानं गणि यूपको यक्ष्यमाणलक्षणः यक्षादीप्तं यक्षोदीसमाकाशे भवति, तम गान्धर्यनगर पक्षोदीप्तं च एते नियमात् देवकते, शेपाणि भमनीयानि, पेन फुट म ज्ञायत तेन तेषां परिहारः । एते गान्धर्यादिकाः पुनः सर्वे एकैको पौरुरीमुरमस्ति, गर्जितं तु पोल्यायुपहन्ति । उकालक्षगं-सदेहषों रेता कुती पा पतति सोल्का रेखाविरहिता घोगोतं कुर्वन्ती पतति साप्युल्का । ||७३५॥

·) जवगोत्ति संझप्पहा चंदप्पहा य जेणं जुगवं भवति तेण जूवगो, सा य संझप्पहा चंदप्पभावरिया णिप्फिडती न नजइ सुकपक्खपडिवगादिसु दिणेसु, संझाछेयए अणजमाणे कालवेलं न मुणंति तओ तिन्नि दिणे पाउसियं कालं न गेहंति-तिम दिणेसु पाउसियसुत्तपोरिसिं न करेंति त्ति गाथार्थः ॥ १३३५ ॥ केसिमि हुँतिऽमोहाउ जूवओ ता य हुंति आइन्ना । जेसि तु अणाइन्ना तेसिं किर पोरिसी तिन्नि ॥ १३३६ ॥ व्याख्या-जगरस सुभासुभकम्मनिमितुप्पाओ अमोहो-आइच्चकिरणविकारजणिओ, आइच्चमुदयत्थमआयंतो(बो) किण्हसामो या सगदुद्धिसंठिो दंडो अमोहत्ति स एव जुबगो, सेसं कंठं ॥ १३३६ ॥ किं चान्यत्- घंदिमसूम्परागे निघाए गुंजिए अहोरत्तं । संझा घउ पाडिएया जं जहि सुगिम्हए नियमा ॥ १३३७ ॥ व्याल्पा-पंदसूरुवरागो गहणं भन्नइ-एयं वक्खमाणं, साभ्रे निरभ्रे वा गगने व्यन्तरकृतो महागर्जितसमो यनि- निर्माता, तस्पेय या विकारो गुझायद्गुखितो महाध्यनिगुजितं । सामण्ण ओ एएसु चउसुवि अहोरत्तं सज्झाओ न कीरइ, निग्पापगुंबिएम पिसेसो-वितियदिणे जाव सा वेला णो अहोरत्तछेएण छिज्जइ जहा अन्नेसु असज्झाएसु, 'संझा चरत्ति पूरति सम्मानमा पत्रमभा र पेन युगरद् भवनम्न पूपः, साध सम्पाप्रमा चन्द्रप्रभावृता गच्छन्ती न ज्ञायते शुक्लपक्षप्रतिपदादिपु, नेश, सम्मापरेशापमाने का पेडो न जानन्ति सतम्रोन दिवसान प्रादोषिकं झालं न गृहन्ति त्रिपु दिवसेषु प्रादोपिकसूत्रपौरुषी न कुर्वन्तीति । जगतः शुभाशुभम रावो मोमः-भारियकिरगविकारयनितः भादित्योहगमनासमपने आताम्रः कृष्णश्यामो वा शकटोदिसंस्थितो दण्डोऽमोघ इति स र पूनियरोपरागो प्रागं भग्यते, एतत् प६पमाण, सामान्यत एतेषु धनुर्वपि अहोरात्रं स्वाध्यायो न क्रियते, निर्धातगुक्षितयोर्वि- रा-वीरदिने पार साता मारेरामादेन लियते ययान्येवाम्यायिके', 'सम्पाचतुष्कमिति ·आवश्यक हारिभ- दीया. ४ प्रतिक मणाध्य पचयिधा- स्वाध्यापि ॥७३४॥ सवं न करेति, अण्णे भणंति-व्यवरिसे बुध्यवजिए य अहोरत्ता पंच, फुसियबरिसे सत्त, अओ परं आउफाय- भाविए सधा चेट्ठा निरंभंतित्ति गाथार्थः ॥ २१७ ।। कहं ?- वासत्ताणावरिया निफारण ठंति कजि जयणाए। हत्यत्वंगुलिसन्ना पुत्तायरिया व भासंति ॥ १३३० ॥ व्याख्या-निफारणे वासाकप्य-कंवली(ता)ए पाउया निहुया सयभंतरे चिट्ठति, अयस्सकायचे यत्त या फॐ इमा जयणा-हत्येण भमुहादिअच्छिवियारेण अंगुलीए या सन्नत्ति-इमं करेहित्ति, अह एवं णावगच्छइ, मुद्दपोत्तीयअंत- रियाए जयणाए भासंति, गिलाणादिकज्जे वासाकप्पपाउया गच्छंति त्ति ॥ १३३० ॥ संजमघाएत्ति दारं गयं । झ्याणि उप्पाएत्ति, तत्थ- पंसू अ मंसरुहिरे केससिलायुहि तह रउग्याए । मंसरहिरे अहोरत्त अवसेसे जचिरं सुत्तं ॥ १३३१ ॥ व्याख्या-धूलीवरिसं मंसपरिसं रुहिरवरिसं 'केस'त्ति केसवरिसं करगादि सिलापरिसं रयुग्घायपडणं च, एएसिं इमो १ सर्व न करोति, भन्ये भणन्ति-बहुदव पुहुदवर्जिते पमहोरामाणि पथ यिन्दुप सप्त,मतः परमकापभाविवस्याए सपाटा निरुणशिरा का निमा. रणे वकिल्प:-कम्पलः तेन प्रावृता निभृताः सर्वाभ्यन्तरे तिष्ठन्ति, भपश्यकम्ये भवश्यवकम्ये या कार्य हयं पसना-इलेर अपाप्रतिविमरणाहुम्या पा संज्ञयन्ति-इदं कुर्विति, भयं नावगछति मुखयनिकयाऽन्तरितया यतनया भाषन्ते, ग्लानादिकार्य पकिरपमायता गम्यतीति । संपमपातका द्वारं गतं । इदानीमोपातिकमिति, तत्र धूलियों मांसवर्षो रधिरपर्पः केशेति केशवः करकादिः शिलापः रमान्यातपरानं प, पदेपामय ||७३४॥ - ·परिहारो-मसरूहिरे अहोर समाओ न कीरइ, अपसेसा पंसुमाझ्या जचिरं कालं पडति तत्तियं कालं सुत्तं नंदिमाइयं न पतित्ति गाधार्थः ॥ १३३९ ॥ पंसुरयुग्धायाण इमं वक्खाणं- पंसू अचित्तरओ रयस्सिलाओ दिसा रउग्घाओ । तत्थ सवाए निव्वायए य मुत्तं परिहरंति ॥ १३३२॥ व्याख्या-धूमागारो आपंडुरो रओ अचित्तो य पंसू भणइ, महास्कन्धावारगमनसमुद्भूत इव विश्रसापरिणामतः समन्ताद्रेणुपतनं रजउद्घातो भण्यते, अहयां एस रओ उग्याडउ पुण पंसुरिया भण्णइ । एएसु वायसहिएस निवाएसु या सुत्तपोरिसिं न करेतित्ति गाधार्थः ।। १३३२ ॥ किं चान्यत्- साभापिय सिसि दिणा सुगिम्हए निक्खिवंति जइ जोगातो तंमि पडतंमी करंति संवच्छरज्झायं ॥१३३३॥ व्याख्या-एए पंसुरउउम्पाया साभाविया हयेजा असाभाविया वा, तत्थ असन्भाविया जे गिग्यायभूमिकंप दोपरागादिदिपसहिया, एरिसेसु असाभाविएसु कएवि उस्सग्गे न करेंति सज्झायं, 'सुगिम्हए'त्ति यदि पुण चित्तसुद्धपक्ख- दसमीए अपरण्हे जोगं निसियति दसमीओ परेण जाच पुण्णिमा एत्यंतरे तिण्णि दिणा उवरुवरि अचित्तरउम्याडावणं परिबर:-मांसहरिपोरोरा सापायो न मियते, भयशेपाः पश्यादिका यावविरं कालं पत्तन्ति तावन्तं कालं सूत्रं-नन्यादिकं न पठन्वीति । पारनामापीर पासानं-साकार मापापदुम रमः भविधा पाशुभग्यते भवैप रज उदूघातस्तु पुनः पांशुरिका भग्यते, एतेषु वातसहितेषु सापुरा एनकाम करोति । एता पोमुरमग्दूपाती स्वाभाविको भवेतामसामायिकी वा, वाखामाविको यो निर्यात भूमिकम्पचन्द्रोपरागादि- सिनिा, पोसामाबिस्योरपि पोरसा न कुम्ति साध्यापं, सुप्रीमक इति यदि पुनश्चयशुद्धपक्षदशम्या अपराहे योग निक्षिपन्ति मी परत पारर पूमिमा भप्रान्तरे ग्रीन दिपसान् रपयुपरि भवितरजाघावनायें ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ४मविक मणाध्य पचविधा- स्वाभ्यायिक ॥७३३॥ पंडिलेहणादिकावि चेट्ठा कीरइ, इयरेसु चउसु असज्झाइएसु जहा ते चउरो पुरिसा रत्थाइसु चेव अणासाइणिजा तदा तेसु सज्झाओ चेव न कीरइ, सेसा सवा चेहा कीरइ आवस्सगादि उकालियं च पढिजइ । महियाइतिविहस्स संजमोव- घाइस्स इमं वक्खाणं- महिया उ गम्भमासे सचित्तरओ अ ईसिआर्ययो । वासे तिन्नि पयारा धुव्वुअतव्वज फुसिए य ॥२१६॥(भा०) व्याख्या-'महिय'त्ति धूमिया, सा य कत्तियमग्गसिराइसु गम्भमासेसु हवइ, सा य पडणसमकालं घेय मुहम- तणओ सबं आउकायभावियं करेति, तत्थ तकालसमयं चैव सवचेठा निरंभंति, यवहारसचित्तो पुढविफाओ अरण्णो वाउन्भूओ आगओ रओ भन्नइ, तस्स सचित्तलक्षणं वण्णओ ईसि आयंयो दिसंतरे दीसइ, सोवि निरंतरपारण तिण्हं-ति- दिणाणं परओ सबं पुढवीकायभावियं करेति, तत्रोत्पातशङ्कासंभवश्च । भिन्नवासं तिविहं-बुद्रुदादि, जत्थ वासे पडमाणे उदगे बुद्दा भवन्ति तं युद्ययवरिसं, तेहिं वजियं तपनं, सुहुमफुसारेहिं पडमाणेहिं फुसियवरिसं, एतेसिं जहासंसं १ प्रतिलेखनादिकाऽपि चेष्टा क्रियते, इतरेषु चतुर्यु भस्वाध्यायिकेषु यथा ते चत्वारः पुरुपा रप्यादिम्वेवानाशातनीयासपा सेपु स्वाभ्याय एए म किपते शेषा सर्वा चेष्टा क्रियते भावश्यकादि उत्कालिकं च पश्यते । महिकादिविविधस्य संयमोपचातिमस्येदं व्याख्यान-मस्केिति भूमिका, साप बार्षिमागंभिर. भादिपु गर्भमासेषु भवति, सा च पतनसमकालमेव सूक्ष्मसात् सर्वमकापभावितं करोति, तन त कालसमयमेव सा घेष्टा निरगति, पयहारसपिए: पृथ्वीकाय भारण्यं वायूतं भागतं रजो भण्यते, तस्य सचित्तलक्षणं वर्णत इंपदातानं दिगन्तरे दृश्यते, तदपि निरन्तरपातन शिदिनमाः परतः सयं वी. | यभावितं करोति । भिग्नवर्पः त्रिविधः, यत्र वर्षे पतति बदके बहुदा भवन्ति सहदवपः, तैर्वर्जितः सर्गः, सूक्ष्मपिन्दुभिः पततिः पिनुवः। एतेपो पपासंख्य ॥७३॥ * ·तिहपंचसत्तदिणपरओ सर्घ आउकायभावियं भवइ ।। १३२९ ।। संजमघायस्स सबभेदाणं इमो चउविही परिहारो- 'द लेते' पच्छवं, अस्य व्याख्या- वे तंघिय व्यं खिसे जहियं तु जचिरं कालं । ठाणाइभास भावे मुचु उस्सासउम्मेसे ॥ २१७ ॥ (भा०) व्याख्या-दयओ तं चेव दयं महिया सञ्चित्तरओ भिण्णवासं चा परिहरिजइ । खेत्ते जहिं पडइत्ति-जहिं खेत्तेतं महि. याइ पढइ तहिं चेय परिहरिजइ, 'जचिरं कालन्ति पडणकालाओ आरभ जच्चिरं कालं भवति 'ठाणाइभास भावे'त्ति भायो 'ठाणे'त्ति काउस्सरगं न फरेति, न य भासइ, आइसहाओ गमणपडिलेहणसज्झायादि न करेति, 'मोतुं उस्सासउम्मेसेत्ति 'मोनुं' ति ण पडिसिम्झंति उस्सासादिया, अशक्यत्वात् जीवितव्यापातकत्वाच्च, शेषाः क्रियाः सर्वा निपिभ्यन्ते, एस उस्सागपरिहारो, आइण्णं पुण सञ्चित्तरए तिष्णि भिण्णवासे तिणि पंच सत्त दिणा, अओ परं सज्झायादि निरमप्तदिनेम्पा परतः स भापभाषितं भवति, संपमघातकानां सर्वभैदानामयं चतुर्विधः परिहारः-दन्यतखदेव द्वय महिका सवितरजो भिषा पापयते, पर पति-पत्र क्षेत्रे व महिकादि पति वा परिछिपते, यावचिरं कालमिति पतनकालादारभ्य यावञ्चिर कालं भवति, स्पानामापा भार इति भारत: स्थानमिति गपोसमें न करोति, न ध भापते, भादिशमात् गमनप्रतिलेखनास्वाध्यायादि न करोति, मुच्चोच्छासोन्मेपा- निकि मुनि म मतिरिष्यम् ग्यासाइपः । एप सपरिहारः, भाषाणा पुनः सविधामसि त्रीणि भिन्नवर्षे प्रोणि पत्र सप्त दिनानि, भतः परं पाध्यायादि ." at पर पि" इसरि पुनमान्तरे। +"मो उस्सासम्मेसं" इति पाठान्तरं ·-- ४ प्रतिक आवश्यक- हारिभ- दीया मणय अस्वाभ्या यिकनिक १७३२॥ सेहंगति, जहा मेच्छो तहा असञ्झाओ महिगादि, जहा रयणधणाइ तहा णाणादीणि महिगादीहि अविहीकारिणो होरंति गाथार्थः ॥ १३२५ ॥ धोवायसेसपोरिसिमज्झयणं वावि जो कुणइ सो उ । णाणाइसाररहियस्स तस्स छलणा उ संसारो ॥ १३२६ ॥ व्याख्या-थोवावसेसपोरिसि' कालवेलत्ति जं भणियं होइ, एवं सो उत्ति संबंधो, अग्झयणं-पाठो अविसदाओ वक्खाणं वावि जो कुणइ आणादिलंघणे णाणाइसाररहियस्स तस्स छलणा उ संसारोत्ति-णाणादियेफालत्तणो पेय गाधार्थः ।। १३२६ ॥ तत्राऽऽद्यद्वारावयवार्थप्रतिपादनायाह- महिया य भिन्नवासे सचित्तरए य संजमे तिविहं । व्वे खित्ते काले जहियं वा जविरं सव्वं ॥ १३२७ ।। व्याख्या-'महिय'त्ति धूमिगा 'भिन्नवासे यत्ति वुहुदादौ 'सचित्तरए'त्ति अरण्णे पाउडुयपुढपिरएत्ति भणियं होड, संजमघाइयं एवं तिविहं होइ, इमं च 'दत्ति तं चेव दर्घ महिगादि 'खेत्ते काले जहिं वेति जहिं सेत्ते महिगादि पटइ ॥७१२॥ पेधकमिति, यथा म्लेटस्वयाऽस्वाध्यायो महिकादिः, यथा रसधनादि तया ज्ञानादीनि महिकादिभिरविधिकारिणो हूियन्ते । सोडायरी पोर. पीति कालवेलेति यदगि भवति, एवं स रियतिसम्यन्धः, भध्ययनं पाठः अपिशन्दात् प्याख्यान यापि यः करोति भाशापुण्डने ज्ञानासाररहित . छलना तु संसार इति ज्ञानावफल्पादेव । महिकेति धूमिका भिमवर्पमिति मुहदादौ सति सचित्त रज इति भरण्ये यावोतं पृथ्वीन इति भनित भपनि, संयमघातकमेवं प्रिविधं भवति, इदं च दम्य इति तदेव द्न्यं महिकादि क्षेत्रे काले ययति-यन क्षेत्रे महिकादि पतति ·। अधिरं काल 'सति भावओ ठाणभासादि परिहरिजइ इति गाथासमुदायार्थः ॥ १३२७ ॥ अवयवार्धे तु भाष्यकार: स्वयमेव व्यापटे, इह पश्चविधासम्झाइयस्स, तं कह परिहरियवमिति !, तप्पसाहगो इमो दिहतो- दुग्गाइतोसियनिवो पंचण्हं देह इच्छियपपारं । गहिए य देइ मुल्लं जणस्स आहारवत्याई ॥ १३२८ ॥ व्याख्या-एगस्स रण्णो पंच पुरिसा, ते वहुसमरलद्धविजया, अण्णया तेहिं अचंतविसमं दुग्गं गहियं, तेसिं तुट्ठो राया इच्छिर्य नगरे पयार देव, जं ते किंचि असणाइ या वधाइगं च जणस्स गिर्हति तस्स वेयणंयं सघं राया पय- उद इति गापार्यः ॥ १३२८ ॥ इफेण तोसिपतरोगिहमगिहे तस्स सव्वहिं वियरे रत्वाईसु घउण्हं एवं पदमं तु सव्वत्थ ॥ १३२९ ।। ध्याख्या-तेसिं पंचण्डं पुरिसाणं पगेण तोसिययरो तस्स गिहावणहाणेसु सपत्थ इच्छियपयारं पयच्छइ, जो एते दिग्णपयारे आसाएज्जा तस्स राया दंडं करेइ, एस दिहतो, इमो उपसंहारो-जहा पंच पुरिसा तहा पंचविहासज्झाइयं, बहा सो एगो अन्भहिततरो पुरिसो एवं पढमं संजमोवघाइयं सयं तत्थ ठाणासणादि, तंमि पट्टमाणे ण सज्झाओ नेव पार (पति)समिति भावतः स्थानमापादि परिहियते । इह पञ्चविधास्वाध्यापिकस्य, सत् कथं परिहव्यमिति, प्रसाधकोऽयं रान:-एकरू पय पुरुषः, षसमरसम्भाविजपाः, भम्पा सेरत्यन्तविपमो दुर्गा गृहीतः, तेभ्यस्तुष्टो राजा ईप्सितं नगरे प्रचारं ददाति, यत्ते विधि- सपनारामा बनल गृति सस पेवनं सब राजा प्रयति । तेषां पयानो पुरुषाणामेकेन तोपिततरः, तसै गृहापणस्यानेपु सर्मप्रेसिव प्रचार मपप्पवि, ५ मा पास भागठपेर सस राजा दगं करोति, पप स्टान्तोऽयमुपसंहार:-यथा पञ्च पुरुषास्तथा पसविधास्वाध्यापिकं, यथा, स एरियापमं संपमोपातिक सय सय स्थानासनादि, सस्मिन् पर्वमाने न स्वाध्यायो नय ·४ प्रतिक आवश्यक हारिभ- द्रीया मणाम्य अस्वाभ्या यिकनिक ॥७३२॥ सेहंगति, जहा मेच्छो तहा असल्झाओ महिगादि, जहा रयणधणाइ तहा गाणादीणि महिगादीहि अघिहीकारिणो हीरंति गाथार्थः ॥ १३२५ ॥ थोवावसेसपोरिसिमज्झयणं वापि जो कुणइ सो उ । णाणाइसाररहियस्स तस्स छलणा उ संसारो ॥ १३२६ ॥ व्याख्या-'थोवावसेसपोरिसि' कालवेलत्ति जं भणियं होइ, एवं सो उत्ति संबंधो, अज्झयणं-पाठो अविसहाओ वक्खाणं वावि जो कुणइ आणादिलंघणे णाणाइसाररहियस्स तस्स छलणा उ संसारोत्ति-णाणादिवेफलत्तणो घेय गाधार्थः ।। १३२६ ॥ तत्राऽऽद्यद्वारावयवार्थमतिपादनायाह- महिया य भिन्नवासे सचित्तरए य संजमे तिविहं । व्वे खित्ते काले जहियं या जचिरं सव्वं ॥ १३२७ ॥ व्याख्या-'महिय'त्ति धूमिगा 'भिन्नवासे यत्ति बुगुदादी 'सचित्तरए'त्ति अरण्णे वाउछुयपुढविरएत्ति भणियं होइ, संजमघाइयं एवं तिविहं होइ, इमं च 'दय'त्ति तं चेव दयं महिगादि खेत्ते काले जहिं ये ति जहिं खेत्ते महिगादि पदर ॥३२॥ , पेधकमिति, यथा म्लेयस्तथाऽस्वाध्यायो महिकादिः, यथा रसधनादि तथा ज्ञानादीनि महिकादिभिरविधिकारिणो ट्रिपन्ते । सोकायोग - पीति कालवेलेति यदणितं भवति, एवं स वितिसम्यन्धः, मध्ययनं पाठः अपिशब्दात् प्याख्यानं पापि यः करोति माशापुरातने ज्ञानादिसारदिवस सम्प छना तु संसार इति ज्ञानादेकल्यादेव । महिकेति भूमिका भिसमिति मुहदादी सति सचित रज इति भरण्ये पाटोदूतं पृथ्वीरज इति भगिनं भवति, संपमघातकमेवं विविधं भवति, इदं पदम्य इति तदेव दन्यं महिकादि क्षेमे काले यति-यन क्षेत्रे महिकापि पति - ·तत्य दिहतो, योसणयमिच्छ इत्यादेर्गाधाशकलस्यार्थः कथानकादयसेय इति गाथासमुदायार्थः, अधुना गाथापश्चार्धाव- यवार्थप्रतिपादनायाह- मिच्छभयघोसण निवे हियसेसा ते उ दंडिया रण्णा । एवं दुहओ दंडो सुरपच्छित्ते इह परे य ॥ १३२४ ॥ व्याख्या-खिइपइद्वियं गयरं, जियसत्त् राया, तेण सविसए घोसावियं जहा मेच्छो राया आगच्छइ, तो गामकूल- जयराणि मोत्तुं समासने दुग्गे ठायह, मा विणस्सिहिह, जे ठिया रण्णो वयणेण दुग्गादिसु ते ण विणहा, जे पुण ण ठिया ते मिच्छया(पाई)हि विलुत्ता, ते पुणो रण्णा आणाभंगो मम कओत्ति जंपि कंपि हियसेसं तंपि दंडिया, एवमसज्झाए सम्झायं करेंतस्स उभओ दंडो, सुरत्ति देवया पछलइ पच्छित्तेत्ति-पायच्छित्तं च पावइ 'इह'त्ति इहलोए 'परे'त्ति परलोए पाणादि विफलचि गावाः ॥ १३२४ ॥ (१९५००) इमो दिलुतोवणओ- राया इह तित्यपरो जाणवया साह घोसणं सुत्तं । मेच्छो य असज्झाओ रयणघणाई च नाणाई ॥ १३२५ ॥ न्याख्या-जहा राया तहा तित्थयरो, जहा जाणवया तहा साह, जहा घोसणं तहा सुत्-असल्झाइए सज्झायपडि- राम्तः शितिप्रतिधित नगर निता राना, तेन सविपये घोपितं यथा म्लेग्लो राजा मागण्ठति ततो मामकूलनगरादीनि मुफ्वा समास दुर्गे विपन, मा रिनारा, ये रिपता राज्ञो पपनेन दुर्गादिपु ते न विनष्टाः, ये पुनर्न स्थिताले म्लेच्छपत्तिभिर्विलुप्ताः, ते पुना राज्ञा भाशाभङ्गो मम कृत इति पदनिम्मिपि हा पदापि fea, परमसाध्यापिके साम्पापं कुर्यत समयतो दः, सुर इति देवता मच्छलति, प्रायश्चित्तमिति प्रायश्चिचं घमामोति, संविदा पर इति पामोरे ज्ञानादीनि विफडानीति । मयं रातोपनयः यथा रामा तया तीर्थकरो यथा जानपदाखया साधको यथा घोपणं तथा एवं सामायिक सामापति-

·आवश्यक
हारिभ-
दीया
४ प्रतिमा
मणाध्य.
अस्वाध्या-
यिफनि०
॥७३॥
ध्ययनकाल उक्त इति, अस्वाध्यायिके स्वाध्यायितं ॥ किमिदमस्वाध्यायिकमित्यनेन प्रस्तावेनाऽऽयाताऽस्वाध्यायिकनियुः
तिरित्यस्यामेवाऽऽद्यद्वारगाथा-
असज्झाइयनिज्जुत्ती धुच्छामी धीरपुरिसपण्णत्तं । जं नाऊण सुविहिया पवयणसारं उपलहंति ॥ १३२१ ।।
असज्झायं तु दुविहं आयसमुत्थं च परसमुत्थं च । जं तत्थ परसमुत्थं तं पंचविहं तु नायव्यं ॥ १३२२ ॥
व्याख्या-आ अध्ययनमाध्ययनमाध्यायः शोभन आध्यायःस्वाध्यायःस एव स्वाध्यायिकं न स्वाध्यायिकमस्वाध्यायिक
तत्कारणमपि च रुधिरादि कारणे कार्योपचारात् अस्वाध्यायिकमुच्यते, तदस्वाध्यायिकं द्विविध-द्विमकारं, मूलभेदापे-
क्षया विविधमेव, द्वैविध्यं प्रदर्शयति-'आयसमुत्थं च परसमुत्थं च' आत्मनः समुत्थं-स्वग्रणोद्भवं रुधिरादि, पशब्दः
स्वगतानेकभेदप्रदर्शकः, परसमुत्थं-संयमपातकादि, चः पूर्ववत् , तत्व जं परसमुत्थं-परोद्भवं तं पश्यविधं तु-पद्यप्रकार
'मुणेयवं' ज्ञातव्यमिति गाथार्थः ॥ १३२१-१३२२ ॥ तत्र बहुवतव्यत्वात् परसमुत्थमेव पञ्चविधमादावुपदर्शयति-
संजमघाउवघाए सादिव्वे बुग्गहे य सारीरे । घोसणयमिच्छरण्णो कोई छलिओ पमाएणं ॥ १३२३ ॥
व्याख्या-'संयमघातक' संयमविनाशकमित्यर्थः, तच महिकादि, उत्पातेन निवृत्तमौत्पातिकं, तब पांशुपातादि, सह
दिव्यैः सादिव्यं तच्च गन्धर्वनगरादि दिव्यकृतं सदिव्यं वेत्यर्थः, व्युद्हश्चेति व्युग्रहः-सामः, असायप्यस्वाध्यायिकनि.
मित्तत्वात् तथोच्यते, शारीरं तिर्यग्मनुष्यपुद्गलादि, एयंमि पंचविहे असज्झाए समझायं करेंतस्स आयसंजमविराहणा,
१ एतसिन् पञ्चविधेऽस्वाध्यायिक स्वाध्यायं कुर्यत भारमसंयमविराधना,
॥७३॥

·असवत्तो होइ कायमो ॥ २॥ प्राग धर्मद्वारेण श्रुताशातनोका इह तु स्वतन्त्रविपयेति न पुनरुक्तं । श्रुतदेवताया आशा- तनया, क्रिया पूर्ववत्, आशातना तु श्रुतदेवता न विद्यतेऽकिञ्चित्करी वा, उत्तरं-न घनधिष्ठितो मौनीन्द्रः खल्यागमः अतोऽसावस्ति, न चाकिधिरकरी, तामालम्ब्य प्रशस्तमनसः कर्मक्षयदर्शनात् । वाचनाचार्यस्याऽऽशातनया, क्रिया पूर्व- पद, तत्रं याचनाचार्यो उपाध्यायसंदिष्टो य उद्देशादि करोति, आशातना स्वियं-निर्दुःखसुखः प्रभूतान् वारान् वन्दनं दापयति, उत्तरं-भुतोपचार एपः क इच तस्यात्र दोप इति- जं पाइदं पचामेलियं हीणक्खरियं अचखरियं पयहीणं विणयहीणं घोसहीणं जोगहीणं सुङ्गुदिन्नं दुड्डु पटिच्छियं अफाले फओ सज्झाओ काले न फओसज्झाओ असज्झाए सज्झाइयं सज्झाए न सज्झाइयं तस्स मिच्छामि दुपार्ट (सुन) एए पोहस सुत्ता पुपिहिया य एगूणवीसंति एए तेत्तीसमासायणसुत्तत्ति । एतानि चतुर्दश सूत्राणि श्रुतक्रियाकाल- गोपरत्वास पुनरुफभाजीति, तथा दोपदुष्टपदं श्रुतं यदधीतं, तद्यथा-व्यापिद्धं विपर्यस्तरतमालावद्, अनेन प्रकारेण याऽऽशावना तया हेतुभूतया योऽतिधारः कृतस्तस्य मिथ्यादुष्कृतमिति क्रिया, एवमन्यत्रापि योज्या, व्यत्याघेडितं कोठिकपायसयत्, दीनाक्षरम्-अक्षरन्पूनम्, अत्यक्षरम्-अधिकाक्षरं, पदहीन-पदेनैवोनं, विनयहीनम्-अकृतोचितवि- नयं, पोपहीनम्-उदाचादिघोपरहितं, योगरहित-सम्यगकृतयोगोपचारं, सुष्टुदत्तं गुरुणा दुष्टु प्रतीच्छितं कलुपितान्तरा- मिनेति, अकाले फूतः स्वाध्यायो-यो यस्य श्रुतस्य कालिकादेरकाल इति, काले न कृतः स्वाध्यायः-यो यस्याऽऽत्मीयोs. 1 HRो मति २॥ एतानि पईस सूत्रामि पूर्वागि धकारविंशतिः, एतानि प्रयस्त्रिंशदाशावनासूत्राणि ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ॥७३०॥ रातीतभेदाः, एकाथिका वाधनय इति,आशातना तु विपरीतप्ररूपणादिनैव, तथाहि-अङ्गुष्ठपर्वमात्रो द्वीन्द्रियाधात्मेति, ४मतिक पृथिव्यादयस्त्वजीवा एव, स्पन्दनादिचैतन्यकार्यानुपलब्धः, जीवाः क्षणिका इति, सत्त्वाः संसारिणोऽगुठपर्वमात्रा एवं मणाध्य भवन्ति, संसारातीता न सन्त्येव, अपि तु प्रध्यातदीपकल्पोपमो मोक्ष इति, उत्तर-देहमात्र एवारमा, तत्रय सुखदुःसा. अर्हदाया. दितत्कार्योपलब्धेः, पृधिव्यादीनां त्वल्पचैतन्यत्वात् कार्यानुपलब्धि जीवत्यादिति, जीवा अप्येकान्तक्षणिका न भवन्ति, सात -१९ निरन्वयनाशे उत्तरक्षणस्यानुत्पत्तेनिर्हेतुकत्वादेकान्तनप्टस्यासदविशेषत्वात् , सत्चाःसंसारिगः (देहप्रमाणाः), प्रत्युक्ता एय संसारातीता अपि विद्यन्त एवेति, जीयस्य सर्वथा विनाशाभावात् , तथाऽन्यैरप्युक्त-"नासतो विद्यते भायो, नाभायो विद्यते सतः । उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥१॥" इत्यादि। कालस्याऽऽशातनया, क्रिया पूर्ववत् , आशा- तना तु नास्त्येव काल इति कालपरिणतिर्वा विश्वमिति, तथा च दुर्नयः-"कालः पचति भूतानि, काठः संदरते प्रजाः । कालः सुप्तेपु जागर्ति, कालो हि दुरतिक्रमः ॥ १॥” इत्यादि, उत्तरं-कालोऽस्ति, तमन्तरेण यकुलचम्मकादीनां नियतः पुष्पादिप्रदानभावो न स्यात् , न च तत्परिणतिर्विश्वं, एकान्तनित्यस्य परिणामानुपपत्तेः । श्रुतस्याऽऽशातनया, क्रिया पूर्ववत् , आशातना तु-को आउररस कालो ? मइलंबरधोवणे य को कालो ।। जइ मोक्सहेज नाणं को फालो ॥७३०॥ तस्सऽकालो वा ॥१॥ इत्यादि, उत्तरं-जोगो जोग्गो जिणसासणंमि दुक्खक्खया परजंतो । अण्णोण्णमयाहाए . . क भातुरस्य (औपधादाने) कालो मजिनाम्वरप्रक्षालने चकः कालः। यदि मोक्ष हेतुशानं कस्खस काहो कालो पा, सपकारणात प्रयुज्यमानो योगो जिनशासने योग्यः। भन्योऽन्यायाधया ·असवत्तो होइ कायरो ॥ २॥ प्राग धर्मद्वारेण श्रुताशातनोक्का इह तु स्वतन्त्रविपयेति न पुनरुतं । श्रुतदेवताया आशा- तनया, क्रिया पूर्ववत् , आशातना तु श्रुतदेवता न विद्यतेऽकिश्चित्करी वा, उत्तरं-न ह्यनधिष्ठितो मौनीन्द्रः खल्यागमः अतोऽसावस्ति, न पाकिश्चित्करी, तामालम्ब्य प्रशस्तमनसः कर्मक्षयदर्शनात् । वाचनाचार्यस्याऽऽशातनयां, क्रिया पूर्व- पद, तत्र पाचनाचार्यो उपाध्यायसंदिष्टो य उद्देशादि करोति, आशातना स्वियं-निर्दुःखसुखः प्रभूतान धारान् वन्दनं दापयति, उत्तरं-श्रुतोपचार एपः क इय तस्यात्र दोप इति- जं वाइदं पपामेलियं हीणक्खरियं अचक्खरियं पयहीणं विणयहीणं घोसहीणं जोगहीणं सुझुदिन्नं दुहु पटिच्छि भफाले फओ सज्झाओ फाले न कओसज्झाओ असज्झाए सज्झाइयं सज्झाए न सज्झाइयं तस्स मिच्छामि दुफई (सूत्र) एए चोइस मुत्ता पुपिहिया य एगूणवीसंति एए तेत्तीसमासायणसुत्तत्ति । एतानि चतुर्दश सूत्राणि श्रुतक्रियाकाल- गोपरत्वाप्न पुनरुफभाजीति, तथा दोपदुष्टपदं श्रुतं यदधीतं, तद्यथा-व्यापिद्धं विपर्यस्तरत्नमालाय, अनेन प्रकारेण याऽऽशावना तया हेतुभूतया योऽतिचारः कृतस्तस्य मिथ्यादुष्कृतमिति क्रिया, एवमन्यत्रापि योज्या, व्यत्याघेडितं फोठिकपायसवत्, दीनाक्षरम्-अक्षरन्यूनम्, अत्यक्षरम्-अधिकाक्षरं, पदहीनं-पदेनैवोनं, विनयहीनम् अकृतोचितथि- नयं, पोपहीनम्-उदातादियोपरहितं, योगरहितं-सम्यगकृत्योगोपचारं, सुष्छुदत्तं गुरुणा दुछु प्रतीच्छितं कलुपितान्तरा- मिनेति, मकाले कृतः स्वाध्यायो-यो यस्य श्रुतस्य कालिकादेरकाल इति, काले न कृतः स्वाध्यायः-यो यस्याऽऽत्मीयोs. मामो मhindu पठानिया यागि पूागि पकायविंशतिः, एतानि प्रशिदाशातमासूत्राणि

·भावश्यक
हारिभ-
द्रीया
४प्रतिर
मणाध्य
भदाधा-
सातनाः१९
.
॥७२९॥
सम्ममणुसरंताणं । आगमविहिं महत्थं जिणवयणसमाहियप्पाणं ॥४॥भावकाणामाशातनया, क्रिया तथैव, जिनशासन-
भका गृहस्थाः श्रावका उच्यन्ते, आशातना तु-लण माणुसत्तं नाऊणवि जिणमयं न जे विरई । पडियजति फहं ते
धण्णा बुचंति लोगंमि ? ॥१॥ सावगसुत्तासायणमत्धुत्तरं कम्मपरिणइवसाओ । जइवि पयति न त तहावि भणत्ति
मग्गठिया ॥२॥ सम्यग्दर्शनमार्गस्थितत्वेन गुणयुक्तत्यादित्यर्थः, भाविकाणामाशातनया, क्रियाऽऽक्षेपपरिहारी पूर्ववत्,
देवानामाशातनया, क्रिया तथैव, आशातना तु-कामपसत्ता विरईए पजिया अणिमिसया (३)निधिहादेवा सामत्यमिपि
न य तित्यस्सुन्नइकरा य ॥१॥ एत्थ पसिद्धी मोहणियसायवेयणियकम्मउदयाओ। कामपसत्ता विरई कम्मोदयउ चिय
न तेसिं ॥ २॥ अणिमिस देवसहावा णिचिट्ठाणुत्तरा उ कयकिच्चा । कालाणुभावा तित्धुलईवि अमत्य फुपंति ॥ ३ ॥
देवीनामाशातनया, क्रियाक्षेपपरिहारौ प्राग्वत् । इहलोकस्याऽऽशातनया, क्रिया प्राग्वत् । इहलोको-मनुष्यलोका, आशा.
तना तस्य वितधप्ररूपणादिना, परलोकस्याऽऽशातनया, माग्वत् , परलोकः-नारकतिर्यगमराः, आशातना तस्य वितथमः
रूपणादिनैव, द्वितयेऽप्याक्षेपपरिहारौ स्वमत्या कायौं । केवलिप्रज्ञप्तस्य धर्मस्याऽऽशातनया, क्रिया प्राग्यत् , स प धों
॥७२९॥
१ सम्यगनुसरत भागमविधि महा शिनयचनसमाहितामना ॥ ४ ॥ सन्या मानुष्यं ज्ञात्वारि मिनयन म पे पिरति ।मनिरपोते पम्पा
उत्यन्त लोके ॥ ॥ पावसातनास्यमनोत्तरं कर्मपरिणतिवशात् । पर्याप न तो प्रतिपयन्ते तपापि धम्या मार्गस्थिता इति । २. SIRHASTRI
पजिंता अनिमेपा निभेटाव | देवाः सामऽपि न प तीर्थोसतिकारका भयोवर मोरनीपसातपेनीयम्मोरयात् । काममा सिभि समोरपत
एव न तेषाम् ॥ २ ॥ अनिमेपा देवस्वाभाम्पाद निटा अनुपरास्त कृतकस्याः । कालानुभाषाद वीर्यो तिमपि भन्या पुर्वन्ति ॥५॥

·द्विविधः-श्रुतधर्मश्चारित्रधर्मश्च, आशातना तु-पाययमुत्तनिवद्धं को वा जाणेइ पणीय केणेयं । किं या चरणेणं तू दाणेण
विणा उ हवइत्ति ॥१॥उत्तरं-"बाठत्रीमद (मन्द)मूर्खाणां, नृणां चारित्रकाशिणाम्। अनुग्रहार्थं तत्त्वज्ञैः, सिद्धान्तः प्राकृतः
कृतः॥१॥" निपुणधर्मप्रतिपादकत्याच सर्पज्ञमणीतत्वमिति, चरणमाश्रित्याह-'दानमौरधिकेणापि, चाण्डालेनापि
दीयते । येन घा तेन या शीलं, न शक्यमभिरक्षितुम् ॥ १॥ दानेन भोगानामोति, यत्र यत्रोपपद्यते । शीलेन भोगान्
स्वर्ग च, निर्याणं घाधिगच्छति ॥२॥ तथाऽभयदानदाता चारित्रवानियत एवेति । सदेवमनुप्यासुरस्य लोकस्याऽऽशा-
तनया, फ्रिया प्रांग्यत्, आशातना तु वितधनरूपणादिना, आह च भाष्यकार:-
देवादीय लोयं विवरीयं भणइ सत्तदीवुदही । तह कइ पयाचईणं पयईपुरिसाण जोगो वा ॥ २१३ ॥
उत्तरं-सत्तसुपरिमियसत्ता मोक्खोसुण्णत्तणं पयायइय। केणकउत्तऽणवत्था पपडीऍ कहं पवित्तित्ति ॥२१४॥
जमषेपणतिपुरिसत्यनिमित्तं किल पवत्ततीसायातीसे चियअपवित्ती परोत्ति सव्वंचिय विरुद्धं॥२१५॥ (भा०)
सर्वमाणभूतजीयसत्त्वानामाशातनया, क्रिया प्राग्यत् , तत्र प्राणिनः-द्वीन्द्रियादयः व्यक्तीच्छासनिःश्वासा अभूवन भव-
न्ति भविप्यन्ति घेति भूतानि-पृथिव्यादयःजीवन्ति जीया-आयुःकर्मानुभवयुक्ताः सर्व एवेत्यर्थः सत्त्वाः-सांसारिकसंसा-
मानः एपनियन्ध निको पा जानाति ने प्रणीतमिति । यिापारिणय दानेन विना भवति तु ॥ देवादिक लोकं विपरीतं वदति सप्त
होमोधपः । पाति गारवः प्रकृति पुरणपोः संयोगो या उर-सप्तमु परिमिता साग अमोक्षः शून्यत्वं वा प्रजापतिश्च । केन कृत इत्यनवस्था
प्रामाuिtfat:२॥ परपेनेति पुरानिमित्रं किल प्रवर्धते सा प तसा एवाप्रवृत्तावितरोऽपि सर्वमेवेवं विरुद्धम् ॥३॥

·आवश्यक हारिभ. द्रीया ४ प्रतिक मगायक ईदाण- सातना १९ वा सइवावी अहव उवओगे ॥१॥ रागहोसधुवत्ता तहेव अण्णाकालमुवओगो । दसणगागाणं तू होइ असपण्णुपा चेव ॥ २॥ अण्णोण्णावरणभ(ता)वा एगत्तं वावि णाणदंसणओ । भण्णइ नवि एएसिं दोसो एगोपि संभवइ ॥३॥ अस्थिति नियम सिद्धा सद्दामो र गम्मए एवं । निचिठावि भवंती वीरियक्खयओ न दोसो हु ॥४॥ रागहोसो न भये सघकसायाण निरवसेसखया । जियसाभया ण जुगवमुवओगो नयमयाओ य ॥ ५॥ न पिहूआवरणामो दयनियस्स वा मयेणं तु । एगत्तं वा भवई दसणणाणाण दोहंपि ॥६॥णाणणय दंसणणए पडुच गाणं तु सपमेयेयं । सपंप दंस- गंती एवमसवण्णुया का उ? ॥७॥ पासणयं व पडुच्चा जुगवं उचओग होइ दोहंपि । एपमसपण्णुचा एसो दोसो न संभ- वइ ॥ ८॥ आचार्याणामाशातना, क्रिया पूर्ववत् , आशातना तु-डहरो अकुलीणोत्ति य दुम्मेहो दमगमंदबुदिति । अवि- यप्पलाभलद्धी सीसो परिभवइ आयरिए ॥१॥ अहवावि वए एवं उवएस परस्स देति एवं तु । दसविहयेयायचे कायये - ॥७२८॥ ॥७२८॥ १ वा सदा याऽपि उपयोगेश्यना ॥ १ ॥ भुपरागपचापवान्याम्पकाल प्रयोगाद । दर्शनशानयोस्त भगवसतेय ॥ २ ॥ मम्मोमासरावा | एकरवं वाऽपि ज्ञानदर्शनयोः । भण्पते नवतेषां दोष एकोऽपि संभवति ॥ ३॥ सन्त्रीति नियमतः सिराः शमारेर गम्पन्न एवम् IAY भरि भाभि धीर्यक्षयतो नैव दोपः ॥ ॥ रागपी न साता सम्मापागा निरोपापात् । जीरसाभापात् मोरयोगयोगावं मपमताय ५५. म पामगार (ऐस्य) दम्यार्थिकनपस या मतेन तु । एकामे या भपति शानदर्शनपोर्दयोरपि ॥ ६॥ हननयं तीस सनेयेईशानं दसनव प्राव समेो न. मिति एवमसर्वज्ञता कान ॥ ७॥ सत्ता वा प्रचीस युगबदुपयोगो भवति शेरपिस एपमसता एए दोन संभाति पासोडीन इनिर्मा दमको मन्दबुदिरिति । अपि पारमलाभलभिः शिष्यः परिभरत्याचार्यान् १॥ भरि यहत्येवं-उपदेशं परम्मै दरदिए। दारिपार काय Jaha - ·सयं न कुति ॥ २॥ डहरोवि णाणबुहो अकुलीणोत्ति य गुणालओ किह णु। दुम्मेहाईणिवि एवं भगतऽसताइ दुम्मेहो ॥जाणंति नविय एवं निद्धम्मा मोक्खकारणं णाणं । निच्चं पगासयंता यावच्चाइ कुवंति ॥ ४ ॥ उपाध्यायानामा- शातनया, क्रिया पूर्ववत्, माशातनाऽपि साक्षेपपरिहारा यथाऽऽचार्याणां नवरं सूत्रप्रदा उपाध्याया इति, साधूनामाशा- तनया, क्रिया पूर्ववत्,-जोऽमुणियसमयसारो साहुसमुदिस्स भासए एवं। अविसहणातुरियगई भंडणमामुंदणा चैव ॥१॥ पाणसुणया य भुति एगओ तह विरूवनेवस्था । एमाइ वयदयण्णं मूढो न मुणेइ एयं तु ॥२॥ अविसहणादिसमेया संसारसहायजाणणा घेव । साहू चेयऽकसाया जओ पभुजंति ते तहवि ॥ ३ ॥ साध्वीनामाशातनया, क्रिया पूर्ववत्, फलहणिया पहुउपही अहवायि समणुयद्दयो समणी । गणियाण पुत्तभण्डा दुमवेल्लि जलस्स सेवालो ॥ १॥ अत्रोत्तरं- कलहंति नेव नाऊण फसाए फम्मबंधपीए उ । संजलणाणमुदयो ईसिं कलहेवि को दोसो ॥२॥ उवही य बहुविगप्पो यंभपयरक्सणधर्मयासि । भणिओ जिणेहि जम्हा तम्हा उपहिमि नो दोसो ॥३॥ समणाण नेय एया उवद्दवो समTER पासोविज्ञानादो कुठीन इति गुगालयः कथं नु । दुधमादीन्यपि एवं भगति असन्ति दुर्मेधः ॥ ३॥ जानन्ति नापि Nirममानो मोक्षमारणं शानमित्य पम्तो पासायादिफुर्षन्ति योऽज्ञातसमयसारः साधून समुद्दिश्य भापते एवम् । भविषहणा भरवरितगतय मागरमामुग पामार थान इस मुलम्ति कामया विरूपनेपाः । एवमादिं रदत्यवर्ण मूडो न जानात्येवधु ॥ २ ॥ भविषहणादिसमेताः संमासमारामार साप पापा पोsa: मभुम्ति वे तथैव ॥३॥ कनकारिका बहूपधिका भपवाऽपि श्रमगोपद्रवः धमगी । गणिकानां पुश्मामस पछी म शशपापा मम्मीजानि हावा न कहपन्ति । संग्वलनानामुदयात् ईपत् कलहेऽपि को दोपः ॥ २ ॥ यि परिकलो मरममा मेवासाम् । भनितो बिनस्मात् समानुपधी न दोपः ॥ ३॥ भ्रमणानां नैता उपद्रवः

·.
आवश्यक-
हारिभ.
द्रीया
४ प्रतिक-
मणाध्य
अईदावा-
सातना।१९
॥७२८॥
वा सइयावी अहव उवओगे ॥१॥रागहोसधुवत्ता तहेव अण्णनकालमुवओगो । दसणणाणाणं तु होइ असपण्णुया
चेव ॥२॥ अण्णोण्णावरणभ(ता)वा एगत्तं चावि णाणदंसणओ । भण्णइ नवि एएसिं दोसो एगोवि संभवइ ॥३॥
अस्थिति नियम सिद्धा सद्दाओ चेव गम्मए एवं । निचिठ्ठावि भवंती वीरियक्खयओ न दोसो हु ॥४॥ रागदोसो न भपे
सघकसायाण निरवसेसखया । जियसाभया ण जुगवमुवओगो नयमयाओ य ॥५॥न पिहआवरणाओ दयष्टिनयरस
या मयेणं तु । एगत्तं वा भवई दसणणाणाण दोण्हंपि ॥६॥णाणणय दंसणणए पडच गाणं तु सपमेवेयं । सपं च दंस.
गंती एवमसवण्णुया का उ? ॥ ७ ॥ पासणयं व पडुच्या जुगवं उपओग होइ दोण्हंपि । एवमसपण्णत्ता एसो दोसो न संभ-
वइ ।। ८ । आचार्याणामाशातना, क्रिया पूर्ववत् , आशातना तु-डहरो अकुलीणोति य दुम्मेहो दमगमंदबुद्धित्ति । अयि-
यप्पलाभलद्धी सीसो परिभवइ आयरिए ॥१॥ अहवावि पए एवं उवएस परस्स देति एवं तु । दसविहयेयायचे कायपे
'पा सदा पाऽपि उपयोगेऽथवा ॥१॥ध्रुवरागद्वेपत्यासधैवान्यान्यकाल भपयोगात् । दर्शनशानयोस्तु भवत्यसपश्तेद ॥ २ ॥ भापोऽम्यापासता या
एकरयं याऽपि ज्ञानदर्शनयोः । भण्यते नैवैतेषां दोप एकोऽपि संभवति ॥ ३॥ सन्वीति नियमतः सिदाः शम्दादेय गम्यन्ते एवम् । मिटा पि भवति
धीर्यक्षयतो नैय दोपः ॥ ४ ॥ रागद्वेषी म साता सर्पकपायाणां निवपक्षयात् । जीपस्याभाग्यात् मोपयोगयोगपर्व मपमताए ॥ ५॥ म पगापरणार
(ऐक्य) दम्यार्थिस्नयस्य या मतेन तु । एकावं या भवति ज्ञानदर्शनयोईयोरपि ॥ ६॥ ज्ञाननयं प्रतीत्य सर्वमेयेदंशानं दर्शननपं प्रताप स्मेये वन-
मिति एवमसर्पज्ञता कातु ॥७॥पश्यता या प्रतीत्य युगपदुपयोगो भवति इयोरपिा एयमसर्पक्षता एप दोपो न संभवति ॥ ८ ॥ बालोसीन इति पदुमा
दमको मन्दबुद्धिरिति । अपि घारमलाभलन्धिः शिष्यः परिभवत्याचायां ॥१॥अथवाऽपि यदत्येय-उपदे पर ददति एवं तु । दाविध मारवंता
॥२८॥

·अरिहंताणं आसायणाए सिडाणं आसायणाए आयरियाणं आसायणाए उवज्झायाणं आसायणाए सारणमासायणाए साहुणीणं आसायणाए सावगाणं आसायणाए सावियांणं आसायणाए देवाणं आसायणाए देवीणं आसायणाए इहलोगस्सासायणाए परलोगस्स आसायणाए केवलिपन्नत्तस्स धम्मस्स आसायणाए सदेवमणुयासुरस्स लोगस्स आसायणाए सव्वपाणभ्यजीवसत्ताणं आसायणाए कालस्स आसायणाए सुयस्स आसायणाए सुयदेवपाए आसायणाए वायणायरियस्स आसायणाए (सूत्र) अर्हता-प्राग्निरूपितशब्दार्थानां सम्बन्धिन्याऽऽशातनया यो मया देवसिकोऽतिचारः कृतस्तस्य मिथ्या दुष्कृतमिति क्रिया, एवं सिद्धादिपर्दप्यपि योग्यते, इत्थं चाभिदधतोऽर्हतामाशातना भवति-नत्थी अरहतत्ती जाणतो कीस मुंबई भोए । पाहुटियं उपजीये एय ययंतुचरं इणमो ॥१॥ भोगफलं नियत्तियपुण्णपगडीणमुदयवाहल्ला । भुंजइ भोए एवं पाहुटियाए इमं सुणसु ॥२॥णाणाइअणवरोहकअपातिसुहपाययस्स येयाए । तित्थंकरनामाए उदया तह पीयरायचा ।। ३ । सिद्धानामाशातनया, क्रिया पूर्ववत्-सिद्धाणं आसायण एव भणंतस्स होइ मूढस्स । नत्थी निच्चेठा . 1. सति भम्त इति नानानो पापं भुनधि भोगान् । प्राभूतिका (समयसरणादिक) उपजीवति कयं ! एवं वदत उत्रमिदम् ॥ 1 ॥ नियं. विभोगपतीनामुदपाल्यार । भुनक्ति भोगान् एपं प्राभूतिकार्या इगणु ॥ २ ॥ ज्ञानापनवरोधकाघातिमुखपादपस्य वेदनाय । तीर्थकरनान्न रसार समा सीवरागार सिदानामासाना एवं भगतो भवति हसन सन्ति निश्चेष्टा -- ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४मतिक मणाध्य. २३ आशा. तना ॥७२७॥ ठाणे अच्छइ संधारो विदलकहमओ वा, अहवा सेजा एव संधारओ तं पाएण संघद्देइ, णाणुजाणायेइ-न सामेद, भणियं च-'संघदृत्ताण कारणे' त्यादि ३०, 'चेट'त्ति सेहे राइणियरस सेनाए संथारे या चिहित्ता या निसिइत्ता या तुय- द्वित्ता वा भवइ आसायणा सेहस्स ३१, 'उच्च'त्ति सेहे राइणियस्स उच्चासणं चिहित्ता वा निसिइत्ता वा भवइ आसायणा सेहस्स ३२, 'समासणे यायि'त्ति सेहे राइणियस्स समासणं चिद्वित्ता वा निसीइत्ता वा तुयट्टित्ता या भवइ आसायणा सेहस्सत्ति ३३ गाधात्रितयार्थः ।। ॥ सूत्रोकाशातनासम्बन्धाभिधित्सयाह सग्रहणिकार:- अहवा-अरहंताणं भासायणादि समाऍ किंचिणाहीपं । जा कंठसमुदिहा तेत्तीसासायणा एया ॥१॥ प्रतियमणसणी समाहा ॥ व्याख्या अथवा-अयमन्यः प्रकारः, 'अर्हता' तीर्थकृतामाशातना, आदिशब्दासिद्धादिग्रहः यावत्स्वाध्याये फिथि- नाधीतं 'सज्झाए ण सज्झाइयंति वुत्तं भवइ,' एताः 'कण्ठसिद्धाः' निगदसिद्धा एवेत्यर्थः, त्रयस्त्रिंशदाशातना इति गाथार्थः॥ साम्प्रतं सूत्रोका एव त्रयस्त्रिंशद्व्याख्यायन्ते, तत्र- -- ॥७२७॥ १ स्थाने तिष्ठति संस्तारको द्विदलकाप्टमयो या, अथवा शस्यैव संस्तारकः तं पादेन संघहयति, नानुशापयति-न क्षमपति, भगितं पापेन संपायि. वेत्यादि ३०, स्थातेति शैक्षो रासिकस्य शय्यायां संस्खारके या स्याता या निपीदयिताचावग्यत्तयिता या भवत्याशातना प्रेक्षस्य, उप शिक्षो विकास नात् उच भासने स्थाता निपीदयिता वा भवत्याशातना शैक्षस ३२, समासने धापीति शो राशिकासनस सम भासने स्माता या मिपाइपिता पा स्ववर्तयिता वा भवत्याशातना शक्षस्येति ।

·न एस एवं भवइ २६, कहं छत्त'त्ति रायणियरस कहं कहेमाणस्स तं कहं अच्छिदित्ता भवइ आसायणा सेहस्स, अच्छि- | दित्ता भवइत्ति भणइ अहं कहेमि २७, 'परिसं भेत्तेति रायणियस्स कहं कहेमाणस्स परिसं भेत्ता भवति आसायणा | सेहस्स, इह घ परिसं भेत्तत्ति एवं भणइ-भिक्खावेला समुद्दिसणवेला सुत्तत्थपोरिसिवेला, भिंदइ वा परिसं २८, 'अणु- ठियाए कहेइ' राइगियरस कहं कहेमाणस तीए परिसाए अणुठियाए अघोच्छिन्नाए अयोगडाए दोचंपि तचंपि कह कहेचा भवइ आसायणा सेहस्स, इह तीसे परिसाए अणुठियाएत्ति-निविद्वाए घेव अवोच्छिन्नाएत्ति-जावेगोवि अच्छा अपोगटाएत्ति अविसंसारियत्ति भणिय होइ, दोचंपि तचंपि-विहिं तिहिं चउहिं तमेवत्ति जो आयरिएण कहिओ अत्थो तमेवाहिगारं विगप्पा,अयमवि पगारोअयमवि पगारोतस्सेगस्स सुत्तस्स २९, 'संधारपायघट्टण'चि सेजासंथारगं पाएण संपत्ता हत्येण ण अणुण्णयित्ता भवइ आसायणा सेहस्स, इह च सेजा-सयंगिया संथारो-अट्ठाइजहत्थो जत्थ या मेप एवं भगति २१ व्या ऐति राखियो करपति सो को छेदयति भाशातना शैक्षस्य, भाग्छेत्ता भवतीति भणति-महं कथयामि २७ भेति कि पोकपपनि पो भेजा भवति भाशावना दोक्षस्स, इह प पर्पदो भेति एवं भगति-भिक्षायेला भोजनवेला सूत्राधेपीरुपीवेला, Facा १८, मनुपिता पति साविक या स्पपति सस्या पनि भनुस्थितायामम्युटिमायामम्याकृतार्या (भसंविप्रकोणायां) द्विरपि निरपि | | पिता भवसागाउमाल सम्म पनि मनुरियतापामिति नविशयामेव भम्युरिउमायामिति यावदेकोऽपि तिष्ठति, भन्याकृतायामिति |मेनामित मन भाति, AIR नि- दिमिका पनि तमेयेति य भाचार्यण कथितोऽर्धस्वमेवाधिकार विकल्पयति, भयमपि प्रकारः ARE FOR: REस यस २९, संझारपारपानमिति पम्पासंसारी पादेन संवयित्वा हसेन नानुझापयिता भवति भागातना वक्षस्य, इह च पाxि Rae:-अतुतीपास: पत्र पा

·४ प्रतिक
आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
मणाप्य.
३३ आशा
तना
॥७२६॥
,
खद्धं वत्ता भवइ आसायणा सेहस्स, इमं च खद्धं-वडसदेणं खरककसनिदुर भणइ २०, 'तत्थ गए'त्ति सेहे राइणिए याहरिए
जत्थ गए सुणइ तत्थ गए घेव उल्लावं देइ आसायणा सेहस्स २१, 'किंति'त्ति सेहे राइणिएण आहए किंति यत्ता भवर
आसायणा सेहस्स, किंति-किं भणसित्ति भणइ, मत्थएण वंदामोत्ति भणियचं २२,'तुम'ति सेहे राइणियं तुमंति वत्ता भवइ
आसायणा सेहस्स, को तुमंति चोए २३ 'तजाए'त्ति सेहे राइणियं तज्जाएणं पडिहणित्ता भवति आसायणा सेहस्स,
तज्जाएणं'ति कोस अजो 1 गिलाणरस न करेसि ?, भणइ-तुमं कीस न करेसि ?, आयरिओ भणइ-तुमं आलसिओ,
सो भणइ-तुम चेव आलसिओ इत्यादि२४, 'णो सुमणो'तिसेहे राइणियरस कहं कहेमाणस्स नो सुमणसो भयह आसायणा
सेहस्स, इह नो सुमणसेत्तिओहयमणसंकप्पे अच्छइ न अगुवूहइ कह अहो सोहणं कहियंति २५, 'णो सरसि'ति सेहे राइ-
णियस्स कहं कहेमाणस्स णो समरसित्ति वत्ता भवइ आसायणा सेहस्स, इह चणो सुमरसित्तिन सुमरसि तुमं एयं अध,
१ सर्व पक्का भयति आशावना शैक्षस, इदं च सर्व-हसन्देन सरकनिष्ठुर भणति २०, सन गते' इति शो रालिकेन म्यादसोपा गाणोति
| तम गत एवोलापं ददाति भाशातना शैक्षस्य २१, 'कि' मितीति शैक्षो रासिकेनाहूतः किमिति यफा भयत्याशातना शक्षस्थ, मिमिति कि भगसीति भणति,
मसकेन पन्द इति भणितन्यं २२, ta'मिति शैक्षो रानिकं त्यमिति वक्ता भयति माशासना शैक्षय, कस्यमिति मोयिता २३, समाव' इति राnि
तमातेन प्रतिहन्ता भवत्याशातना शैक्षस्य, तमातेनेति कयमा ग्लानस्य न करोपि!, भगति- कथं न करोपित, भापायों भगति-रयमसा, स भगति-
त्यमेवालस इत्यादि २५, 'न सुमना' इति शैक्षो रासिके कथा कथयति नो सुमना भवत्यागातना शैक्षस, हम सुमना वि मनःसंसारात
मानुहति कयां भहो शोमन कथितमिति २५, न सरसीति क्षो रासिके मां कथयति म सरसोतिषता भवति भाशातनाक्षस, र म मरसीति
| न स्मरसि त्यमेनमय
॥७२॥

·पुषामेव सेहतरागरस आलोएति पच्छा रायणियस्स आसायणा सेहस्स १४, ‘उवदसे'त्ति सेहे असणं वा ४ पडिग्गाहेत्ता तं पुषामेव सेहतरागरस उवदंसेइ पूच्छा रायणियस्स आसायणा सेहस्स १५, निमंतणेत्ति सेहे असणं वा ४ पडिग्गाहेत्ता पुवामेव सेहतरागं निमंतेइ पच्छा राइणियं आसायणा सेहस्स १६, खद्धचि सेहे राइगिएण सद्धि असणं वा ४ पडिग्गाहेत्ता तं राइणियं अणापुचिछत्ता जस्स जस्स इच्छइ तस्स २ खद्धं खड़े दलयइ आसायणा सेहस्स १७, 'आइयण'त्ति सेहे असणं पा ४ पढिगाहित्ता राइणिपण सद्धिं भुंजमाणे तत्थ सेहे खद्धं २ दायं २ असढं २ रसियं २ मणुषणं २ मणामं २ गिद्धं २ लुक्खं २ आहरेत्ता भयइ आसायणा सेहस्स, इहे च खद्धंति बडवड्डेणं लंबणेणं डायं डायति पत्रशाकः वाइंगणचिन्भड- गएचिगादि जसदंति यनगंधरसफरिसोवधेयं रसियंति रसालं रसियं दाडिमंबादि ‘मणुण्णति मणसो इटं, 'मणामति २ मणसामगं मणामं निदंति २ नेहायगाढं 'लुक्संति नेहवजियं १८, अप्पडिसुणणे'त्ति सेहे राइणियस्स बाहरमाणस्सअप- दिसुणेचा भवइ आसायणा सेहस्स, सामान्येन दिवसओ अपडिसुणेत्ता भवइ १९ 'खद्धति यत्ति सेहे राइणियरस खद्धं मेपारमाविस भासोपपति पानानिहस्साशासना शेक्षस्य 19, 'उपदर्शन मिति शैक्षोऽशनं या ४ प्रतिगृह्य तत् पूर्वमेवावमरासिकायो. पविभागिपागावना स १५, निमप्रगमिति सोनं या ४ प्रतिगृश पूर्वमेरावमासिकं निमपते पश्चाद् रासिकं भाशातना वक्षस १ 'परमो राखिन सामानं पा ५ प्रनिगृप सन् रासिकमनाउप यो य इति तं तं प्रचुर प्रचुरं ददाति भाशातना शैक्षस्य १७, 'मि मा या प्रतिगम राखिन सा भुजानस क्षः प्रचुरं २ शार्क र संस्कृतं रस्यं मनोई मनपं स्निग्धं रूक्षं२ भाहारयिता भवति भावना म र पदवि परता परवा उम्पनेन असमिति पर्णगन्धरसस्पषितं रसितमिति रसयुक्तं दादिमानादि मनोज्ञ'मिति मनस इष्टं 'ममोम्म मना मन् मनाम, प्रियमिति हायगा 'क्षमिति बेहवर्जितं, १८ अप्रतिश्रवणमिति शैक्षक रानिक ग्याहरति भप्रतियोता भवति HIRSANEम, सामान मिसेमविभोता भयति ३१, राधि घेति को रानिक सवं

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४ प्रतिश
मणाध्य.
३२ आना
तनाः
॥७२५॥
आसन्नं गंता भवइ आसायणा सेहस्स ३, चिट्टत्ति सेहे रायणियरस पुरओ चितुत्ता भवइ आसायणा सेहस्स ४, सेहे राइणि.
यस्स पक्खं चिठेत्ता भवइ आसायणा सेहस्स५, सेहे राइणियस्स आसण्णं चित्ता भवइ आसायणा सेहस्स ६, निसीयणति हे
रायणियस्स पुरओ निसीइत्ता भवइ आसायणा सेहस्स ७, सेहे राइणियस्स सपक्खं निसीइत्ता भवइ आसायणा सेहस्स ८,
सेहेराइणियस्स आसण्णं निसीयित्ता भवइ आसायणा सेहस्स ९, 'आयमणे'त्ति सेहे राइणिएणं सद्धिं पहिया विचारभूमी
निक्खते समाणे तत्थ सेहे पुषतरायं आयामति पच्छा रायणिए आसायणा सेहस्स १०, 'आलोयणेति सेहे रायणिएणं
सद्धिं वहिया विचारभूमी निक्खंते समाणे तत्थ सेहं पुषतरायं आलोएइ आसायणा सेहस्स, 'गमणागमणे'त्ति भावणा
११ 'अपडिसुणणे'ति सेहे राइणियस्स राओ वा वियाले या बाहरमाणस्स अजो ! के सुत्ते के जागरइ !, तत्व सेहे
जागरमाणे रायणियस्स अपडिसुणेत्ता भवइ आसायणा सेहस्स १२, 'पुयालवणे'त्ति केइ रायणियस्स पुपसंलत्तए
सिया तं सेहे पुचतरायं आलयइ पच्छा रायणिए आसायणा सेहस्स १३, आलोएइत्ति असणं या ४ पडिग्गाहेत्ता तं
भासनं गन्ता भवति भाशातना शैक्षस्य ३, "विहात्ति शैक्षो रखाधिकस्य पुरतः स्याता भवति भाशातना शक्षस क्षोमाधिस पार पाता
भवत्याशातना शैक्षस्य ५, शैक्षो खाधिकस्यासनं स्थाता भवत्याशातना शैक्षस्य ६, 'निपदन मिति शैक्षो वापिस पुरतो निपीडपिता भवत्याशातना
शैक्षस्य ७, शैक्षो रसाधिकस्य पा निपीदयिता भवस्याशातना शैक्षस्य ,शक्षो रसाधिकस्यास निपीदयिता भयत्यासातना वक्षस ९,'भापमन मिति तो
रमाधिकेन सार्धे यहिर्विचारभूमि निफ्रान्तः सन् तय शैक्षः पूर्वमेवाचामति पक्षाद् रासिकः भागातना दक्षिस 10, 'भालोपने विपक्षो राखिन सा
पहिविचारभूमि निष्कान्तः सन् तत्र शैक्षः पूर्वमेवालोषयति भाशातना शैक्षस्य, गमनागमनमिति भावना 1, मनिप्रवणमिति घोसो रमाभि रात्री पा
विकाले वा व्याहरति आर्य ! कः सुप्तो कः जागर्ति?, तय क्षो जागरनु रानिकस्यामतियोता भवस्याशातना शक्षस्य १२, 'पूपांडपन मिति सभित रमापिस
पूर्वसंहसः स्यात् तं शैक्षः पूर्वमेवालपति पश्रात् रासिकः भाशावना शैक्षस १, 'भालोचयतीति भानं या प्रतिगृम तत्
॥२५॥

·तेत्तीसाए आसायणहिं (सूत्रं) प्रयस्त्रिंशनिराशातनाभिः, क्रिया पूर्ववत्, आय:-समग्दर्शनाघवाप्तिलक्षणः तस्या शातना, तदुपदर्शनायाह सह- णिकार:- पुरमो परसासगंवा चिनिसीपणापमणे । भारोपणपटिमुणणा पुचालवणे य भालोए॥॥ या उपसनिमंसग सवाईयाण सहभपटिमुणणे । पद्धति य साथ गए किं तुम तनाइ णो सुमणे ॥२॥ जो सरसि पहंसा परिसं भिधा भटिपाइ कहे । संथारपायघटण चिट्टे उचासणाईसु ॥३॥ आसां व्याख्या-इहाकारणे रताधिकस्याऽऽचार्यादेः शिक्षकेणाऽऽशातनाभीरुणा सामान्येन पुरतो गमनादि न कार्य, फारणे तु मार्गादिपरिक्षानादी ध्यामलदर्शनादौ च विपर्ययः अन सामाचार्यनुसारेण स्वबुद्ध्याऽऽलोचनीयः, तत्र पुरतः- अप्रवो गन्ताऽऽशातनापानेय, तथाहि-अप्रतो न गन्तव्यमेव, विनयभङ्गादिदोपात् , 'पक्ख'त्ति पक्षाभ्यामपि गन्ताऽऽशात- नापानेय, अतः पक्षाभ्यामपि न गन्तव्यमुकदोपप्रसङ्गादेव, आसन्नः पृष्ठतोऽप्यासन्नं गन्तैवमेव वक्तव्यः, तत्र निःश्वासक्षु- वश्लेष्मकणपातादयो दोपाः, ततश्च यायता भूभागेन गच्छत एते न भवन्ति तावता गन्तव्यमिति, एवमक्षरगमनिका कार्या, असम्मोहा तु दशास्वरेय प्रकटापाख्यायन्ते, तद्यथा-"पुरओ'त्ति सेहे रायणियस्स पुरओ गंता भयइ आसा- यणा सेहस्स १, परसचि सेहे राइणियस्स पक्खे गंता भवइ आसायणा सेहस्स २,आसण्णत्ति सेहे राइणियस्स णिसीययस्स पुरस हिरासि पुरतो गम्ता भयसातामा दोक्षस , पक्षेति शैक्षो रानिलस्य पक्षयोगन्ता भघत्याशातना शैक्षस्य, २ भासमिति क्षो रपासिनिपोरन ·आवश्यक हारिभ- द्रीया आराहणाऍ मरुदेवा ओसप्पिणीए पढम सिद्धो ॥ १३२० ॥ अस्य व्याख्या-विणीयाए णयरीए भरहो राया, उसहसामिणो समोसरणं,प्राकारादिःसर्पः समवसरणपर्णकोऽभिषा- तव्यो यथा फल्पे,-सा मरुदेवा भरहं विभूसियं दद्दण भणइ-तुझ पिया परिसिं विभूति घइत्ता एगो समणो हिंटइ, भरहो भणइ-कत्तो मम तारिसा विभूई जारिसा तातस्स?,जइ न पत्तियसि तो एहि पेच्छामो, भरहो निग्गओ सपयरेण, मरुदे- वावि निग्गया, एगमि हथिमि विलग्गा,जाव पेच्छइ छत्ताइछत्तं सुरसमूहं च ओवयंत, भरहस्स वत्थाभरणाणि मोमिलायं- ताणि दिवाणि, दिहा पुत्तविभूई ? कओ मम एरिसचि, सा तोसेण चिंतिउमारद्धा, अपुपकरणमणुपविठ्ठा, जाती नस्थि, जेण-वणस्सइकाएहितो ऽवट्टित्ता, तत्थैव हत्धिवरगयाए केवलनाणं उप्पण्णं, सिद्धा, इमीए ओसप्पिणीए पदमसिद्धो । एक्माराधनां प्रति योगसङ्ग्रहः कर्तव्य इति ३२ । ४प्रतिक मणाध्य. योगसं० ३१माय. धितं ३२ आराधना ॥७२४॥ ॥२४॥ विनीतायो नगयों भरतो राजा, मपभस्वामिनः समवसरणं, सामरदेवी भरतं विभूषित वा भति-तय पितेती विभूति स्यचरेषः भमणो रिग, भरतो भगति-कुतो मम तापी विभूतियांशी तातस्स !, यदि न प्रत्येपि तदेहि प्रेक्षावहे, भरतो निर्गतः सर्वपलेन, महदेपरि मिर्गता, एमिन मिति विलमा, यावत् प्रेक्षते छनातिनं सुरसमूई धावपतन्तं, भरतस्य पसाभरणान्यवम्लायमानानि स्थानि, यस प्रविभूतिः कुतो ममेगी । इति, सासोग चिन्तयितुमारन्धा, भपूर्षकरणमनुप्रविष्टा, जातिस्मृतिनाति येन बनस्पतिकायिकादुत्ता, सदैव पाहनियतायाः देयमानमुप, सिया, भस्यामप सर्पिण्या प्रथमः सिवः।

·- गाजण सयमेष भावलिंग पडियजित्ता कयसामाइओ पडिमं ठिओ, सायएहिं खइओ, सिद्धो, एवं संगपरिणाए जोगा संगहिया भवंति ३० । संगाणं च परिणत्ति गयं, इयाणि पायच्छित्तकरणन्ति, जहाविहीए दत्तस्स, विही नाम जहा सुत्ते भणियं जो जित्तिएण सुग्झाइ तं सुडु उवजिउं देतेण जोगा संगहिया भवंति दोहवि करेंतदेंतयाणं, तत्थोदाहरणं प्रति गाधापूर्वार्धमाह- पापच्छित्तपरूवण आहरणं तत्थ होइ घणगुत्ता। इमस्स यक्साणं-एगत्य गयरे धणगुत्ता आयरिया, ते किर पायच्छित्तं जाणंति दाउं छउमत्थगावि होतगा जहा एपिएण सुम्याइ वा नयत्ति, इगिएण जाणइ, जो ताण मूले यहइ ताहे सो सुहेण णित्थरइ तं चाइयारं ठिओ यसो होइ अन्भहियं च निसरं पायेइ, तहा काययं, एवं दाणे य करणे य जोगा संगहिया भवंति, पायच्छित्तकरणेत्ति गयं ३१ । श्याणि भारादणा य मारणंतित्ति, आराहणाए मरणकाले योगाः समृह्यन्ते, तत्रोदाहरणं प्रति गाथापश्चार्धमाह- शारा सपमेर भापरि प्रतिपय ससामायिक प्रतिमा स्थितः, भापदैः खादिवः, सिद्धः, एवं सापरिज्ञया योगाः संगृहीता भवन्ति । सझानों परिधि गनी मागिमिति पपाविधि दवस, विधिनाम यथा सूत्रे भणितं यो यावता शुध्यति सं मुठु उपयुज्य ददता योगाः संगृहीता भाम्पिो, प्रोशहागंभल म्यापपान-एक नगरे धनगुश आचार्याः, ते किल प्रायश्चित्तं जानन्ति दातुं प्रस्था भपि सन्तो यधेयता भवि कामविहीन जानाति, पसेपो मूने पाति तास मुघन निस्तरति तं चातिधार, स्थिरच भवति सः भन्यधिकां च प्रामोति निर्जरा,तथा कर्तव्यं, दाने म प योगा संगीता भवन्धि, पापभिरममिति गत दानीमाराधना घ मारणाम्तिकोति, आराधनया मरणकाले योगाः संगृद्यन्ते,

·आवश्यक.
हारिभ-
द्रीया
४प्रतिमा
मणाध्यक
योगसं०
(२९ उदयो
मारणान्ति
॥७२॥
अपरिमा
'विगिचेहित्ति, सो तं गहाय अडविं गओ, एगत्थ रुक्खदइच्छायाए विगिंचामि, पत्ताधं मुयंतस्स हत्थो लित्तो, सो तेण
एगत्थ फुसिओ, तेण गंधेण कीडियाओ आगयाओ, जा जा खाइ सा सा मरइ, तेण चिंतियं-मए एगेण समप्पर मा
जीवधाओ होउत्ति एगत्थ थंडिले आलोइयपडिकतेणं मुहाणंतगं पडिलेहिता अणिंदंतेण आहारियं, घेयणा य तिया
जाया अहियासिया, सिद्धो, एवं अहियासेयचं, उदए मारणंतियत्तिगयं २९ । इयाणि संगाणं च परिहरणंति, संगो नाम
'पञ्जी सङ्गे भावतोऽभिष्वङ्गः स्नेहगुणतो रागः भावो उ अभिसंगो येनास्य सङ्गेन भयमुत्पद्यते तं जाणणापरिणाए
णाऊण पञ्चक्खाणपरिणाए पञ्चक्खाएयचं, तत्थोदाहरणगाहा-
नयरी य चंपनामा जिणदेवो सत्थवाहअहिछत्ता । अडवी य तेण अगणी सावपसंगाण वोसिरणा ॥१३१९॥
इमीए वक्खाणं-चंपाए जिणदेवो नाम सावगो सत्यवाहो उग्घोसेत्ता अहिछत्तं यच्चइ, सो सत्यो पुलिंदरहिं विलो-
लिओ, सो सावगो नासंतो अडविं पविहो जाव पुरओ अग्निभयं मग्गओ वग्घभयं दुहओ पवायं, सो भीओ, असरणं
. त्यजेति, स तं गृहीत्वाऽवीं गतः, एकत्र दग्धवृक्ष छायायां त्यजामीति, पाप्रवन्धं मुसतो हस्तो लिसः, स से कयरएटः, सेन गन्धेन कीरिक भागतi,
या या खादति सा सा नियते, तेन चिन्तितं-मयकेन समाप्यता मा जीवघातो भूदिति एका स्थण्डिले मुसानन्तकं प्रतिलिप भालोयितप्रतिमारतेनामिदप.
वाहारितं, वेदना च तीवा जाताऽभ्यासिता, सिदः, एवमध्यासितम्यं, उदयो मारणान्तिक इति गतं, इदानी सहाना प परिहरगमिनि, सो नाम, मायस्य.
भिवतः स ज्ञानपरिज्ञया ज्ञास्वा प्रत्याख्यानपरिज्ञया प्रत्यारयातम्यः, तत्रोदाहरणगाथा । भस्सा म्यारूपानं-चामा मिनदेयो नाम प्रायः सार्यपार गपो.
प्याहिछना नजति, स सार्थः पुलिन्द्रविलोलितः, स भावको नश्यन् अदवी प्रविष्टो पायद शतोऽग्निभयं पृष्टतो याप्रभयं द्विपातः प्रयासं, स भीतः, मगर
॥२६॥

·. गाऊण सयमेव भापलिंग पडियजित्ता कयसामाइओ पडिमं ठिओ, सावरहिं खइओ, सिद्धो, एवं संगपरिणाए जोगा संगहिया भवंति ३०॥ संगाणं च परिणत्ति गयं, इयाणिं पायच्छित्तकरणन्ति, जहाविहीए दत्तस्स, विही नाम जहा सुत्ते भणियं जो जित्तिएण सुम्झाइ तं सुठु उपजिउं देंतेण जोगा संगहिया भवंति दोण्हवि करेंतदेंतयाणं, तत्थोदाहरणं प्रति गाधापूर्वार्धमाह- पायच्छित्तपरूवण आहरणं तत्थ होइ धणगुत्ता। इमस्स पक्खाणं-एगरथ पयरे धणगुत्ता आयरिया, ते किर पायच्छित्तं जाणंति दाउ छउमत्थगावि होतगा जहा एतिएण सुरसह या नयत्ति, इंगिएण जाणइ, जो ताण मूले यहइ ताहे सोसुहेण णित्थरइ तं चाइयारं ठिओ य सो होइ अम्भहियं प निजरं पायेइ, तहा काय, एवं दाणे य करणे य जोगा संगहिया भवंति, पायच्छित्तकरणेत्ति गयं ३१ । इयाणि आराहणा ये मारणंतित्ति, आराहणाए मरणकाले योगाः समृद्यन्ते, तत्रोदाहरणं प्रति गाथापश्चार्धमाह- इशारा स्पमेप भावरि प्रतिपय तसामायिक प्रतिमा स्थितः, भापदः खादिवः, सिद्धा, एवं सनपरिज्ञया योगाः संगृहीता भवन्ति । सहानां पशेवि गाइपानी प्रापलियममिति पपारिधि दपस, विधिर्नाम पया सूत्रे भगितं यो यावता शुध्यति तं सुछु उपयुज्य ददता योगाः संगृहोता भनिरोपियो, योरगं सम्मापानं-पका नगरे धनगुमा माघार्याः, ते किल प्रायश्चित्तं जानन्ति दातुं छमस्या अपि सन्तो यधेयता पुति या मति, वन जानाति, बसेस मूल पाति सदा स मुन निमावि तं शातिधार, स्थिरश्च भवति सः भन्यधिकां च प्रामोति निर्जरा, तथा कर्त्तव्यं, राने का पोगा संगीता भन्छि, पापभितारममिति ग ! पानीमाराधना घ मारणाम्ठिकोति, भाराधनया मरणकाले योगाः संगृह्यन्ते, , - ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ४ प्रतिक मणाय. योगर्स० २८पार संपरर ॥७२२॥ देई, भणइ-एत्तो ठियगा वंदह, आयरिया वाउला, अण्णया ते अवरोप्परं मंतंति-कि मण्णे होजा गयेसामोति, एगो ओवरगवारे ठिओ निवन्नेइ, चिरं च ठिओ, आयरिओ न चलइ न भासइ न फंदइ ऊसासनिस्सासोवि नधि, सुहुमो फिर तेसिं भवइ, सो गंतूण कहेइ अण्णसिं, ते रुहा, अजो ! तुमं आयरिए कालगएवि न कहेसि ?, सो भणइ-न कालग- यत्ति, झाणं झायइत्ति, मा वाघायं करेहित्ति, अण्णे भणंति-पवइओ एसो लिंगी मन्ने वेयालं साहेउकामो टक्सणजुत्ता आयरिया तेण ण कहेइ, अज रत्तिं पेच्छहिह, ते आरद्धा तेण समं भंडिलं, तेण पारिया, ताहे ते राया ऊरसारेजण कहित्ता आणीओ, आयरिया कालगया सो लिंगी न देइ नीणे, सोवि राया पिच्छइ, तेणवि पत्तीयं कालगोत्ति, पूसमित्तस्स ण पत्तियइ,सीया सजीया, ताहे णिच्छयो णायो, विणासिया होहिंति, पुर्व भणिओ सो आयरिएहि-जाहे अगणी अन्नो वा अचओ होजत्ति ताहे मम अंगुठ्ठए छिवेजाहि, छिन्नो, पडिबुद्धो भणइ-किं असो ! वाघाओ को ?, पिच्छह ७२२॥ रुपा १ ददाति, भणति-अन स्थिता वन्दवं, भाचार्या व्यायुताः, भम्पदा ते परस्परं मनयन्ते-किंमन्ये भवेद् गपेपयाम इति, एकोपरमधारे स्थिती निभालयति, चिरं च स्थितः, भाचार्यो न चलति न भापते न सन्दते उन्ष्ट्वासनिःश्वासावपि न खः, सूक्ष्मौ किळ सेवा भवतः, स गत्वा कपपति भाषा, भाय ! स्वमाचार्यान् कालं गवानऽपि न कथयसि, स भगति-न कालगता इति, ज्यानं ध्यायन्ति, मा म्याघातं काति, भन्यान् भगम्ति-प्रमजित एए लिङ्गी मन्ये वैतालं साधयितुकामो लक्षणयुक्ता आचार्यास्त्रेन न कथपति, भय रानी प्रेक्षवं, ते भारधान समं भण्डषित, सेन पारिताः, and रामाम. मपसार्य कययित्वाऽऽनीतवन्तः, आचार्याः कालगताः स लिङ्गी न ददाति निष्काशयितुं, सोऽपि राजा प्रेक्षते, सेनापि प्रत्ययितं काळगत दकि, पुष्पमित्राय न प्रत्यायति शिविका सजिता, तदा निश्चयो ज्ञातो, विनाशिता भविष्यति, पूर्व भागतः स भाचार्यः-यदातिरन्यो वाऽस्ययो भवेत् तदा ममाहापा, स्पृष्टः, प्रतिबुद्धो भणति-किमार्य ! म्याघातः कृतः , प्रेक्षायमेत- ·एपहिं सीसेहिं तुम कयंति, अंपाडिया, परिसय किर झाणं पविसियचं, तो जोगा संगहिया भवंति २८ । झाणसंवरजोगे यति गर्य, इयाणि उदए मारणंतिपत्ति, उदए जइ किर उदओ मारणंतिभो मारणंती वेयणा या तो अहियासेयवं, तत्योदाहरणगाहा- रोहीरगं ष नपरं ललिआ गुट्टी अरोहिणी गणिआधिम्मरुइ कडअदुद्धियदाणायपणे अ कंमुदए ॥१३१८॥ इमीए यक्खाणं-रोहिडए णयरे उलियामोठी रोहिणी जुण्णगणिया अण्णं जीवणिउवायं अलभंती तीसे गोहीए भत्तं परंघिया, एवं कालो यचा, अपणया तीए फायदोद्रियं गहिय, तं च बहुसंभारसंभियं उपक्सडियं विण्णस्सइ जाव मुहे ण वीरइ फाउं, तीए चिंतियं-सिसीया होमि गोहीएत्ति अण्णं उवक्खडेइ, एयं भिक्खचराण दिजहित्ति, मा दयमेवं घेव णासा, जाव धम्मरुई णाम भणगारो मासक्खमणपारणए पविटो, तस्स दिन्नं, सो गमो उवस्सयं, आलोएइ गुरूणं, वेहि भापणं गहियं, सारगंधो य णाओ, अंगुलिए विण्णासियं, तेहि चिंतियं-जो एवं आहारेइ सो मरइ, भणिओ 1 दुप्मास्यमिति, मीसिताः, ईगंलिस प्यानं प्रयेष्य, ततो योगाः संगृहीता भवन्ति । ध्यानसंवरयोगा इति गतं, इदानीमुदयो मामाभिरवि, परिोियो मारमास्तिो मारणास्तिको पेना या तदाऽध्यासितम्यं वनोदाहरणगाया। भस्या व्याख्यान-रोहिदके नगरे ललितागोष्टी रोहिदी बोगनिम्मं भाजीविकोपायमभमाना सखा गोठपा मकं प्रावती, एवं कालो जति, भम्पदा तया कटुकं दौरिधकं गृहीतं, सच यहुसंभा. भनमा विनापति पाए गुझे म सरसते , तया चिन्तित-निन्दिता भविष्यामि गोष्ठयो इति, भम्पदुपस्करोति, एतत् भिक्षाचरेभ्यो दीयते इति, मासमेभेष रिव्ही. पारत् धर्माधिनगारो मासक्षपगपारण के प्ररियः, व दत्त, स गत पाभयं, भालोचपति गुरुन्, भोजनं गृहीतं, विपगन्धश्च मामा, मम्माnिi, affa- एनमाहारपति सप्रियते, मनिवा-

·आवश्यक
हारिभ.
द्रीया
४ प्रतिक
मणाध्य.
योगसे.
|२८ पाना.
संयरयोगः
॥७२२॥
देइ, भणइ-एत्तो ठियगा वंदह, आयरिया वाउला, अण्णया ते अवरोप्परं मंतंति-कि मणे होजा गयेसामोचि, एगो
ओवरगवारे ठिओ निवन्नेइ, चिरं च ठिओ, आयरिओ न चलइ न भासइ न फंदइ ऊसासनिस्सासोवि नत्धि, सुहुमो फिर
तेसिं भवइ, सो गंतूण कहेइ अण्णसिं, ते रुहा, अजो ! तुमं आयरिए कालगएवि न कहेसि ?, सो भगइ-न कालग.
यत्ति, झाणं झायइत्ति, मा वाघायं करेहित्ति, अण्णे भणंति-पवइओ एसो लिंगी मन्ने वेयालं साहेउकामो सक्खणजुत्ता
आयरिया तेण ण कहेइ, अज्ज रत्तिं पेच्छहिह, ते आरद्धा तेण सम भंडिलं, तेण पारिया, ताहे ते राया ऊरसारेऊण
कहित्ता आणीओ, आयरिया कालगया सो लिंगी न देइ नीणेलं, सोवि राया पिच्छइ, तेणवि पत्तीयं कालगोत्ति,
पूसमित्तस्स ण पत्तियइ,सीया सज्जीया, ताहे णिच्छयोणायो, विणासिया होहिंति, पुर्व भणिओ सो आयरिपहि-जाहे अगणी
अन्नो वा अच्चओ होजत्ति ताहे मम अंगुठ्ठए छिवेजाहि, छिन्नो, पडिबुद्धो भणइ-किं अजो ! वाघाओ को ?, पिच्छह
१ ददाति, भणति-अग्र स्थिता यादव, भाचार्या व्याप्ताः, भम्पदा ते परस्परं मप्रयन्ते-किं मन्ये भवेद् गयेषयाम इति, एकोपरमारे सितो
निभालयति, चिरं च स्थितः, भाचार्यों न चलति न भापते न सन्दते उरवासनिःश्वासावपि नमः, सूक्ष्मौ किल सेपो भवतः, स गया थपति
(रुष्टा, भार्य ! त्वमाचार्यान् कालं गतानऽपिन कथयसि, स भगति-न कालगता इति, ध्यानं पायन्ति, मायापावं काति, भम्पान् भगम्ति-प्रमजित एए
लिङ्गी मन्ये वैतालं साधयितुकामो लक्षणयुक्ता आघायर्यास्तेन न कथपति, भद्य राम्रो प्रेक्षध्वं, ते भारधान समं भण्डपित, सेन पारिताः, सहा ते रामान.
मपसार्य कथयित्वाऽऽनीतवन्तः, भाचार्याः कालगताः स लिकी म ददाति निष्काशयितुं, सोऽपि राजा प्रेक्षते, तेनापि प्रणयितं काळगत इति, पुष्पमित्राय
नप्रत्यायति शिविका सजिता, तदा निश्चयो ज्ञातो, विनाशिता भविश्यन्ति, पूर्व भणितः स भाचार्य:-पदामिन्यो यात्ययो भपे सदा ममाप्रपा,
स्पृष्टः, प्रतियुद्धो भणति-किमार्य ! म्याघातः कृतः, प्रेक्षप्वमेत-
॥७२२॥

·बितर-गुरुकुलवासो न जामो, इहंपि करेमि जो उपएसो, तेण ठवणायरिओ कओ, एवमावासगमादीचकवालसामायारी सवा विभासियवा, एवं किल सो सवरध न चुक्को, खणे २ उपजुज्जइ-किं मे कयं , एवं किर साहुणा कायवं, एवं तेण जोगा संगहिया भवंति २७ । लबालवेत्ति गयं, इयाणिं झाणसंवरजोगेत्ति, झाणेण जोगा संगहिया, तत्थोदाहरणं- णपरं च सिंयवरण मुंडिम्ययअज्वपूसभूई य । आयाणपूसमित्ते सुहुमे झाणे विवादो य ॥ १३१७ ।। इमीए वक्खाणं-सिंववद्धणे णयरे मुंडिम्बगो राया, तत्थ पूसभूई आयरिया वहुस्सुया, तेहिं सो राया उवसामिओसहो जाओ, ताण सीसो पूसमित्तो पहुस्सुओ ओसण्णो अण्णत्थ अच्छइ, अण्णया तेर्सि आयरियाणं चिंता-सुहुमं झाणं पवि- स्सामि,तं महापाणसम, तं पुण जाहे परिसइ ताहे एवं जोगसंनिरोहं करेइ ज न किंचिह चेएइ, तेसिं च जे मूले ते अगीयत्था, तेर्सि पूसमितो सदायिओ, आगओ, कहियं, स तेण पडिवनं, ताहे एगस्थ उपयरए निवाघाए झाएंति, सो तेसिं ढोयं न पिम्बपति-गुरुतवासोम बातः, हापि करोमि प उपदेशः,वेन स्थापनाचार्यः कृतः, एवमावश्यकादिचक्रवालसामाचारी सर्वा विभापितम्या, एवं किस सप्र म मस्तिः, भने क्षगे पपुस्पते-मेिं एवं 1, एवं किल साधुना कन्यं, एवं क्षेन योगाः संगृहीता भवन्ति । लबालव इति गतं, इदानीं मानसरोगति, गनेन योगाः संगृहीताः, समोदारगं । भस्सा पाएपानं-शिरमावर्धने नगरे मुण्डिकानको राजा, तत्र पुष्पभूतय anta: भादो बावः, पो पिम्पः पुपमियो पहुभुतोरसमोऽन्यन तिष्ठति, भन्यदा वेपामाचार्याणां चिन्ता-सूक्ष्मं ध्यानं प्रविशामि, तत् मामानमर्म, रामदेिवं योगसंनिरोधः किरवे यया न किचित् चिसते, तेचि ये पार्थे तेऽगीतार्थाः, तैः पुष्यमित्रः शाब्दितः, आगतः, पि, स (क) नमविर, सम्मापवर निष्पांपते पायति, सामागन्तुं न आचार्या

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४मतिका
मणाध्य.
योगसं०
२६अप्रमा
६.२७ न.
पाटा
॥७२॥
नणं सदोसाणि पुष्पाणि, जइ य भणीहामि एएहिं पुप्फेहिं अच्चणिया अचोक्सा पिसभावियाणि या ता गामेलगत्तणं
होहित्ति उवाएणं वारेमित्ति, सा य रंगओइपिणया, अण्णया मंगलं गिजइ, सा इमं गीतियं पगीया-
पत्ते वसंतमासे आमोअ पमोअए पवत्तंमि । मुत्तूण कण्णिआरए भमरा सेवंति चूअकुसुमाई ॥ १३१५ ।।
गीति, इमा निगदसिद्धैव, सो चिंतेइ-अपुवा गीतिया, तीए णायं-सदोसा कणियारत्ति परिहरंतीए गीयं नधियं
च सविलासं, न य तत्थ छलिया, परिहरिय अप्पमत्ता नटुं गीयं न कीर चुका, एवं साहुणावि पंचविहे पमाए रक्संतेणं
जोगा संगहिया २६ । इयाणि लबालवेत्ति, सो य अप्पमाओ लवे अद्धल वा पमायं न जाइयपं, तत्थोदाहरणमादा-
भरुयच्छमिय विजए नडपिडए चासवासनागघरे । उवणाआयरियस्स (उ) सामायारीपउंजणया ॥१३१६॥
इमीए वक्खाणं-भरुअच्छे पयरे एगो आयरिओ, तेण विजओ नाम सीसो उज्जेणी कोण पेसिओ, सो जाइ, तरस
गिलाणकजेण केणइ वक्खेवो, सो अंतरा अकालवासेण रुद्धो, अंडगतणउझियंति नडपिडए गामे यासायासं ठिओ, सो
, नूनं सदोपाणि पुष्पाणि, यदि चामणिज्यं एतैः पुप्पैरर्चनिकाऽचोक्षा विपभावितानि या तदा प्रामेपकरयममयिष्यदिति सायेन पारपामि इनि,
साच रहावतीर्णाऽन्यदा मङ्गलं गायति, सेमां गीति भगीतवती-गीतिः इयं, स चिन्तयति-भपूर्वा गीतिः, सपा शातं-सोपागि कर्णिकारानि इनि
परिहरन्त्या गीतं नर्तितं च सविलासं, न च तत्र छलिता, परिहत्य (सानि), भप्रमचा नृत्ये गीते च न मिल स्मलिता, एवं साधुनाऽपि पाविधान प्रमावान्
रक्षयता योगाः संगृहीताः । इदानी लबालब इति, स पाप्रमादः सवेलवे या प्रमादं न पावस्पं, तोदाहरणगाया-मस्या ल्याएपनि भुगुका मगरे पर
भाचार्यः, तेन विजयो नाम शिष्य उज्जयिनी कार्येण प्रेपितः, स याति, तस्स ग्लानकार्येण फेनचिद् ग्याक्षेपः, सोऽम्राकासवज वा, भगगो.
सितमिति नटपेटके ग्रामे वर्षावासं स्थितः, स
॥७२॥

·वितर-गुरुकुलवासो न जाओ, इहपि करेमि जो उवएसो, तेण ठवणायरिओ कओ, एवमावासगमादीचकवालसामायारी सबा विभासियवा, एवं किळ सो सघरध न चुक्को, खणे २ उवजुजइ-कि मे कयं , एवं किर साहुणा कायवं, एवं तेण । जोगा संगहिया भवंति २७ । लवालवेत्ति गये, इयाणि झाणसंवरजोगेत्ति, झाणेण जोगा संगहिया, तत्थोदाहरणं- णपरं च सिंयवरण मुंडिम्ययअअपूसमूई य । आयाणपूसमित्ते सुहुमे झाणे विवादो य॥.१३१७ ॥ इमीए वक्खाणं-सिंक्वद्धणे णयरे मुंडिम्बगो राया, तत्थ पूसभूई आयरिया वहुस्सुया, तेहिं सो राया उपसामिओ सहो जाओ, ताण सीसो पूसमित्तो पहुस्सुओ ओसण्णो अण्णध अच्छइ, अण्णया तेर्सि आयरियाणं चिंता-सुहुमं झाणं पवि- सामि,तं महापाणसम, तं पुण जाहे परिसइ ताहे एवं जोगसंनिरोहं करेइ ज न किंचिह चेएइ, तेसिं घ जे मूले ते अगीयत्था, तेर्सि पूसमित्तो सदायिओ, आगो, कहियं, स तेग पडिवनं, ताहे एगस्य उपयरए निवाघाए झाएंति, सो तेसि दोयं न वि-गुरुहासो म मातररापि फरोमि प उपदेशः, तेन स्थानाचार्यः कृतः, एवमावश्यकादिचवालसामाधारी सर्व विभाषितम्या, एपं सिम स्मतिः, भणे क्षणे पपुरपते- िमे 1, एवं किछ साला काय, एवं सेन योगाः संगृहीता भवन्ति । वालव इति गतं, इदानी मानवरयोग रति, मानेन योगाः संगृहीता, सपोदारणं । भस्सा पाहपानं-शिम्पायर्धने नगरे मुण्डिकानको राजा, तन पुषभूनय भाषायो पहुश्रुताः। aamanमितः पासो बाबा, देपा पिपः पुममित्रो गातोऽयसोऽम्पत्र तिष्टति, भन्यदा वेपामाचार्याणी चिन्ता-सूक्ष्मं ध्यानं प्रविशामि, सन् मासान, सरपंदा मावि सवं योगनिरोधः पिते पपा न लिधित् घिसते, तेचि ये पार्क तेऽगीतार्थाः, तः पुष्यमित्रः शब्दिता, आगता, पित, १ (4) सेन मविर, सीमापार निम्योपाध्याय 3, सामान

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४ प्रतिशत
मणप.
योगसं०
२४भ्युत्सगे
करकंडापा
॥७२०॥
कण्ठया । एवं सो विहरइ । ते चत्तारि विहरमाणा खिइपइडियणायरमझे चउद्दार देवउलं, पुषेण करकंडू पपिहो, दक्सि-
णेणं दुम्मुहो, एवं सेसावि, किह साहुस्स अमहामुहो अच्छामित्ति तेण दक्षिणेणावि मुई कयं, नमी गवरेण, तभो-
वि मुई, गंधारो उत्तरेण, तओ वि मुहं कयंति । तस्स य करकंडुरस पहुसो कंडू, सा अस्थि चेय तेण कंडूयणगं गहाय
मसिणं मसिणं कण्णो कंडूइओ, तं तेण एगत्य संगोवियं, तं दुम्मुहो पेच्छइ,-'जया रजं घरटं च, पुरं अंतेउरं तदा ।
सवमेयं परिचज, संचयं किं करेसिमं ॥१॥ सिलोगो कठो जाव करकंडू पडिययणं न देइ ताव नमी ययणमिमं भण-
जया ते पेइए रजे,कया किञ्चकरा बहू । तेसिं किञ्चं परिज, अन्नकिचकरो भवं? ॥२॥ सिलोगो कंठो, किं तुमं एयरस
आउत्तिगोत्ति ।गंधारो भणइ-जया सपं परिच्चज मोक्खाय घडसी भवं । परंगरिहसी कीस!, अत्तनीसेसकारए ॥३॥
सिलोगो कंठो, तं करकंडू भणइ-मोक्खमग्गं पवष्णाणं, साहणं वंभयारिणं । अहियत्धं निवारन्ते, न दोसं वतुमरिहसि ॥४॥
सिलोगो-रूसउ वा परो मा वा, विसं वा परिअत्तउ । भासियया हिया भासा, सपक्सगुणकारिणी ॥ ५ ॥ सिलोगो,
श्लोकद्वयमपि कण्ठ्यं । तथा-
एवं स विहरति । ते चरवारो विहरन्तः क्षितिप्रतिष्ठितनगरमध्ये धनुर्दार देवकुळ (तर) पूर्वंग करमणः प्रविधः, दक्षिणेन दुर्मुसा, एवं दोस.
रवि, कथं साधोरन्यतोमुखतिष्ठामीति तेन दक्षिणसामपि मुखं कृतं, नमिपरेण, सस्यामपि मुखं, गाधार उतरेग, तसामपि मुवं कृतमिति तल .
फरकण्डोदी कण्हः, साऽस्त्येव, तेन कण्ड्पनं गृहीरया मषणं ममगं कर्णः कयितः, सह सेनेत्र संगोरितं, मन दुगुनः प्रेक्षते, ओम पाया
करकण्हः प्रतिपचनं न ददाति तावत् नमिपंधनमिदं भगति । सोका कमा, स्विमेतमायुका इति, गाम्भारो भगति-मोहाम:, भ.
णति-सोकः, शोक,
॥२०॥

·जहा जलंताइ(त) कहाई, उवेहाइ न चिरं जले । घटिया घटिया झत्ति, तम्हा सहह घट्टणं ।। १३१२ ।। सुधिरपि वंकुशराई होहिंति अणुपमजमाणाई । करमदिदारुयाई गयंकुसागारटाई ॥ १३१३ ॥ इदमपि गाधाद्वयं कण्ठ्यमेव, ताणे सधाण दवविउस्सरगो, जं रजाणि उम्झियाणि, भावविउस्सग्गो कोहादीणं, विउ- स्सग्गेत्ति गयं २५, इयाणि अप्पमाएत्ति, ण पमाओ अप्पमाओ, तत्थोदाहरणगाहा- रायगिहमगहसुंदरि मगहसिरी पउमसत्वपक्खेवो । परिहरियअप्पमत्ता न गीयं नवि य चुफा ॥ १३१४ ।। इमीए पक्खाणं-रायगिहे पयरे जरासंधो राया, वस्स सपप्पहाणाओ दो गणियाओ-मगहसुंदरी मगहसिरी य, मग- हासिरी चिंतेइ-जद एस न होला ता मम अन्नो माणं न खंडेजा, राया य करयलस्थो होजत्ति, सा य तीसे छिद्दाणि मगइ, ताहे मगहासिरी नदियसंमि कण्णियारेसु सोपनियाओ संपलियाओ विसधूपियाओ सूचीओ केसरसरिसियाओ सित्तामो,ताओ पुण तीसे मगहसुंदरीए मयहरियाए जहियाओ,फहं भमरा कण्णियाराणि न अल्लियंति चूएस निलंति ?, हे सम्पायुसर्गः, पद राम्याम्युमितानि, भापम्युरसर्गः कोषादीनां । युस्सगं इति गतं, इदानीमप्रमाद इति, न प्रमादोऽप्रमादः, तनो. सागापामा पापानामगर नगरे जरासन्धो राना, पस सर्वप्रधाने द्वे गमिके-मगधसुन्दरी मगधश्रीश्च, मगधीचिन्तयति, योपा न भवेत् तदा भम नाम्पो मानं प्रारपेद, मारवकरपो भति, साप स्वास्मिाणि मार्गपति, वदा मगधभीत्यदिवसे कर्णिकारेषु सौर्णिका मायः विषवा. सवाः सूपमा चरस सेपियरी, वा पुनसा मगधमुपयों महचकिया शाता, मयं भ्रमराः कर्णिकारेषु नामन्ति ! चूतेषु गम्ति

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
.
४ प्रतिशत
मणायक
योगसं०
२४म्युत्सर्गे
करकंडापा
॥७२०॥
कण्ठ्या । एवं सो विहरइ। ते चत्तारि विहरमाणा खिइपइठियणयरमझे चउद्दार देवउलं, पुषण करकंडूपविहो, दक्सि.
णेणं दुम्मुद्दो, एवं सेसावि, किह साहुस्स अन्नहामहो अच्छामित्ति तेण दक्षिणेणावि मुई कयं, नमी अवरेण, तमो-
वि मुई, गंधारो उत्तरेण, तओ वि मुहं कयंति । तस्स य करकंदुस्स बहुसो कंडू, सा अस्थि चेव तेण कंडूयणगं गदाय
मसिणं मसिणं कण्णो कंडूइओ, तं तेण एगस्थ संगोवियं, तं दुम्मुहो पेच्छइ,-'जया रजं च रहं च, पुरं अंतेउरं तदा ।
सबमेयं परिचज, संचयं किं करेसिमं? ॥१॥ सिलोगो कठो जाव करकंडू पडिवयणं न देइ ताव नमी ययणमिमं भणइ-
जया ते पेइए रजे, कया किच्चकरा बहू । तेसिं किचं परिचज, अन्नकिच्चकरो भवं? ॥२॥ सिलोगो कंठो, फि तुम एपस्स
आउत्तिगोत्ति । गंधारो भणइ-जया सघं परिच्चन्ज मोक्खाय घडसी भयं । परंगरिहसी कीस?, अत्तनीसेसकारए ॥३॥
सिलोगो कंठो,तं करकंडू भणइ-मोक्खमग्गं पवण्णाणं, साहणं भयारिणं । अहियत्थं निवारन्ते, न दोसं यत्तुमरिहसि॥४॥
सिलोगो-'रूस वा परो मा वा, विसं वा परिअत्तउ । भासियया हिया भासा, सपक्सगुणकारिणी ॥ ५ ॥ सिलोगो,
श्लोकद्वयमपि कण्ठ्यं । तथा-
, एवं स विहरति । ते चरवारो विहरन्तः क्षितिमतिष्टितनगरमध्ये चतुद्वार देवकुळे (तत्र) पूर्वग करकन्दः प्रविधः, दक्षिणेन दुर्मुसः, एवं पा.
यपि, कयं साधोरन्यतोमुखस्तिष्टामीति तेन दक्षिणस्वामपि मुसं कृतं, नमिरपरेण, तस्सामपि मुखं, गाधार घरेण, सस्यामपि गुचं समिति । तस .
करकण्डोपंती कदः, साऽस्त्येव, तेन कण्ट्पनं गृहीरवा मणं महणं कर्णः कयितः, सर सेनेकन्न संगोषितं, सब दुगुपः प्रेक्षते, मोकामा पापा
करकण्डः प्रतियचनं न ददाति वावद नमिवंचनमिदं भगति । सोका कामः, किंवमेतस्माऽयुक्ता इति !, गाम्भारो भगति-भोः, रा.
णति-लोकः, श्लोक,
॥७२०॥

·जहा जलंता(त) कहा, उवेहान चिरं जले। घटिया घटिया झत्ति, तम्हा सहह घट्टणं ॥ १३१२ ।। सुचिरपि वंकुडाई होहिंति अणुपमन्त्रमाणाई । करमदिदारुयाई गयंकुसागारयेंटाई ॥ १३१३ ॥ इदमपि गाधाद्वयं कण्ठयमेव, ताणे सघाण दवविउस्सग्गो, जं रजाणि उज्झियाणि, भावविउस्सग्गो कोहादीणं, विउ. स्सग्गेत्ति गयं २५, श्याणिं अप्पमाएत्ति, ण पमाओ अप्पमाओ, तत्थोदाहरणगाहा- रायगिहमगहसुंदरि मगहसिरी पउमसत्वपक्खेवो । परिहरियअप्पमत्ता न गीयं नवि य चुका ॥ १३१४ ॥ इमीए यस्खाणं-रायगिहे पयरे जरासंधो राया, तस्स सपप्पहाणाओ दो गणियाओ-मगहसुंदरी मगहसिरी य, मग- हासिरी चिंतेइ-जइ एस न होजा ता मम अन्नो माणं न खंडेजा, राया य करयलत्यो होजत्ति, सा य तीसे छिद्दाणि मग्गइ, ताहे मगहासिरी नदिवसंमि फणियारेसु सोवन्नियाओ संवलियाओ विसधूवियाओ सूचीओ केसरसरिसियाओ खिचाओ, ताओ पुण तीसे मगहसुंदरीए मयहरियाए अहियाओ, कहं भमरा कण्णियाराणि न अल्लियंति चूएसु निलंति, सपा दम्पापुरसर्गः, पर राज्याम्युग्मितानि, भापम्युरसर्गः क्रोधादीनां । ग्युस्सगं इति गतं, इदानीमप्रमाद इति, न प्रमादोऽप्रमादः, सग्रो. सरकगापा I महापायपानं-नावगरे नगरे जरासन्धो राजा, अस्स सर्वप्रधाने २ गमिके-मगरासुन्दरी मगधश्रीश, मगधीचिन्तयति, योपा न भवेत् तदा भम माम्पो मानं पाए, रामा परभरपो भमिति, साप सस्पारियाणि मागपति, सदा मगधनीर्नुमदिवसे कर्णिकारेषु सौवर्णिका मार्यः विषवा- मायाः एषः परसा पिवपती, माः पुनमसा मगाश्या माचरिकया ज्ञाता, फयं भमराः कर्णिकारेषु नागच्छन्ति ? घूतेषु लगम्ति ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४ प्रतिमा मणाव्य. योगसं० २४ब्युरसगे करकापा ॥७१९॥ वन्तः, के ?-दीप्ता अपि-रोपणा अपीत्यर्थः, दर्पितवृपभा-बलोन्मत्तवलीवर्दा इत्यर्थः, सुतीक्ष्णशमा अपि शारीरेण चलेन । पौराणः गतदर्पः गलन्नयनः चलद्वृपभोष्ठः, स एवायं वृपभोऽधुना पड्डगपरिपट्टणं सहइ, धिगसारः संसार इति, सर्वप्राणभृतां चवेयं वातेति तस्मादलमनेनेति, एवं सम्बुद्धो, जातीसरणं, निग्गओ, विहरइ । इओ पंचालेमु जणयएम कंपिल्ले णयरे दुम्मुहो राया, सोवि इंदकेउं पासइ लोएण महिजंतं अणेयकुडभीसहस्सपडिमंडियाभिरामं, पुणोषि लुप्पंतं, पडियं च अमेज्झमुत्ताणमुवरिं, सो संबुद्धो, तधाऽऽह भाष्यकार:- जो इंदकें समलंकियं तु, दडं पडतं पविलुप्पमाणं । रिद्धि अरिद्धिं समुपहिया णं, पंचालराया वि समिक्ख धम्मं ॥ २१० ॥ (भा०) निगदसिद्धव, विहरइ । इओ य विदेहाजणवए महिलाए णयरीए नमी राया, गिलाणो जाओ, देवीओ चंदणं घमंति तस्स दाहपसमणनिमित्तं, वलयाणि खलखलंति, सो भणइ-कन्नाघाओ,न सहामि, एफेफ अवीए जाय एफ.फो अच्छ, . ॥७१९॥ १ एवं संवृद्धः, जातेः सरणं, निर्गतः, विहरति । इतश्च पाशालेपु जनपदेषु काम्पीत्ये नगरे दुर्मुसो रागा, सोऽपि इन्द्र के पापति सोरेन मणमा भनेकलघुपताकासहस्रपरिमण्डिताभिरामं, पुनरपि लुप्यमानं, पतितं धामध्यमूत्राणामुपरि, स संयुदः, विहरति। इतम रिदेवनादे मिपिटापा मगपा ममी राजा, ग्लानो जातः, देग्यश्चन्दनं धर्पयन्ति तस्स दाहमशमननिमित्तं, यलयानि शन्दयन्ति, स भणति-कांघातः, न सहे, एकामिनीत पाप कैकतिष्ठति, ·सदो नत्थि, राया भणइ-ताणि वलयाणि न खलखलेंति ?, अवणीयाणि, सो तेण दुक्खेण अब्भाहओ परलोगाभिमुहो पितेइ-बहुयाण दोसो एगस्स न दोसो, संबुद्धो, तथा चाह- बहुयाण सहयं सोचा, एगस्स य असहयं । वलयाणं नमीराया, निक्खंतो मिहिलाहियो ॥ २११ ॥ (भा.) कण्ठ्या, विहरइ । इओ य गंधारविसए पुरिमपुरे णयरे नग्गई राया, सो अन्नया अणुजत्तं निग्गओ, पेच्छइ चूयं फुसुमियं, तेण एगा मंजरी गहिया, एवं संधायारेण लयंतेण कटावसेसो कओ, पडिनियत्तो पुच्छइ-कहिं सो चूयरुक्खो ?, अमचेण कहियं-एस सोत्ति, कहं कठाणि को?, तओ भणइ-जं तुम्भेहिं मंजरी गहिया पच्छा सघेण खंधावारण गहिया, सो चिंतेइ-एवं रजसिरित्ति, जाय ऋद्धी ताव सोहेइ, अलाहि एयाए, संयुद्धो । तथा चाह- जो पूपरुरखं तु मणाहिराम, समंजरिं पल्लवपुप्फचित्तं । रिहिं अरिदि समुपहिया णं, गंधाररायावि समिक्ख धम्मं ॥ २१२ ॥ (भा०)॥ . पायो मासि, रामा भगति-गानि पलपानि न पाइपति !, भपनीतानि, स तेन दुःखेनाम्याहतः परलोकाभिमुखश्चिन्तयति-बहूनां दोपो नास रोषः, संपुरः शिरति, इसम गान्धारविपये पुरिमपुरे नगरे नग्गती राना, सोऽन्यदाऽनुपात्राय निर्गतः, प्रेक्षते चूतं कुमुमितं, तेनैका मारी गृहीता, एर सम्मान गुरुना कापशेपः हतः, प्रतिनियः पति- स पूनयूक्षः !, भमायेन कथितं-स एप इति, कथं काष्टीकृतः, ?, ततो भगनि-यत्वया मी ग्रहीता पवार सग सम्भापारेग गृहीता, स घिन्तपति एवं राम्यनीरिति, यावरदिस्तावत् शोभते, भलमनया, संवुद्धः । .

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४ प्रतिम मणाध्यक योगसं० २४व्युत्सर्ग करकापा ॥७१९॥ वन्तः, के ?-दीप्ता अपि-रोपणा अपीत्यर्थः, दर्पितवृपभा-बलोन्मत्तवलीवर्दा इत्यर्थः, सुतीक्ष्णशृङ्गा अपि शारीरेण वलेन । पौराणः गतदर्पः गलन्नयनः चलद्वृषभोष्ठः, स एवायं वृपभोऽधुना पडुगपरिपट्टणं सहइ, धिगसारः संसार इति, सर्वप्राणभृतां चैवेयं वार्तेति तस्मादलमनेनेति, एवं सम्बुद्धो, जातीसरणं, निग्गओ, विहरइ । इओ पंचालेसु जणयएम कंपिल्ले णयरे दुम्मुहो राया, सोवि इंदकेउं पासइ लोएण महिजंतं अणेयकुडभीसहस्सपडिमंडियाभिरामं, पुणोयि टुप्पंतं, पडियं च अमेज्झमुत्ताणमुवरिं, सो संबुद्धो, तथाऽऽह भाष्यकार:- जो इंदकें समलंकियं तु, दटुं पडतं पविलुप्पमाणं । रिद्धिं अरिद्धिं समुपहियाणं, पंचालराया वि समिक्ख धम्मं ॥ २१०॥ (भा०) निगदसिद्धव, विहरइ । इओ य विदेहाजणवए महिलाए णयरीए नमी राया, गिलाणो जाओ, देवीओ चंदणं घमंति तस्स दाहपसमणनिमित्तं, वलयाणि खलखलंति, सो भणइ-कन्नाधाओ,न सहामि, एफेफा अवणीए जाय एफको अच्छइ, ॥७१९॥ १ एवं संबुद्धः, जातेः स्मरणं, निर्गतः, विहरति । इतश्च पाशालेपु जनपदेषु काम्पीये नगरे दुर्मुसो राजा, सोऽपि इन्द्रकेतुं पश्पति लोपन मधमानं अनेकलघुपताकासहस्रपरिमण्डिताभिरामं, पुनरपि लुप्यमानं, पतितं चामेध्यमूत्राणामुपरि, स संयुद्धः, विहरति। इतश पिदेहननरदे मिथिलायो नगया ममी | राजा, ग्लानो जातः, देव्यश्चन्दनं पर्पयन्ति तस्स दाहशमननिमित्तं, वलयानि सन्दयन्ति, स भणति-कर्णाघातः, न सहे, एकासिमपनीत पाप। कैकस्तिष्ठति, ·. N सदो नस्थि, राया भणइ-ताणि वलयाणि न खलखलेंति !, अवणीयाणि, सो तेण दुक्खेण अब्भाहओ परलोगाभिमुहो चिंतेइ-बहुयाण दोसो एगस्स न दोसो, संबुद्धो, तथा चाह- बहुयाण सहयं सोचा, एगस्स य असद्दयं । वलयाणं नमीराया, निक्खंतो मिहिलाहियो ॥ २११ ॥ (भा०) कण्ठ्या, विहरइ । इभो य गंधारविसए पुरिमपुरे णयरे नग्गई राया, सो अन्नया अणुजत्तं निग्गओ, पेच्छइ चूयं कुसुमियं, तेण एगा मंजरी गहिया, एवं संधावारेण लयतेण कहावसेसो कओ, पडिनियत्तो पुच्छइ-कहिं सो चूयरुक्खो ?, अमचेण फहियं-एस सोत्ति, कहं कठाणि को, तओ भणइ-जं तुम्भेहिं मंजरी गहिया पच्छा सघेण खंधावारेण गहिया, सो चिंतेइ-एवं रज्जसिरित्ति, जाय ऋद्धी ताव सोहेइ, अलाहि एयाए, संयुद्धो । तथा चाह- जो पूपम्यखं तु मणाहिराम, समंजरिं पल्लवपुप्फचित्तं । रिहिं अरिदि समुपहिया णं, गंधाररायावि समिक्ख धम्मं ॥ २१२॥ (भा० )॥ 1ो माति, रामा भगति-शानि पळपानि न रामपन्ति !, भपनीतानि, स तेन दुःखेनाभ्याइतः परलोकाभिमुखश्चिन्तयति-बहूनां दोषो सदोषः, संपावरतिइस गान्धारपिपये परिमपुरे नगरे नग्गती राजा, सोऽन्यदाऽनुयाना निर्गतः, प्रेक्षते चूतं फुसुमितं, तेनैका मञ्जरी गृहीता, एवं स्पाररेग गृहला टायशेषः हता, प्रतिनियः पति-८ स पूनरक्षः, ममात्येन कषितं-स एप इति, कयं काष्टीकृतः, !, ततो भगति-यावया मीठा पाए सन भावारेग गृहीठा, सपिन्तपति-एवं राज्यप्रीरिति, यावद्विस्वायत् शोभते, भलमनया, संबुदः । - ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया मम गामंति, भणइ- ते रुच्चइ तं गेण्ह, सो भणइ-ममं चंपाए घरं तहिं देहि, ताहे दहिवाहणरस लहं देइ, देहि मम एगं गाम अहं तुज्झजं रुचइ गामं वाणयरं या तं देमि, सो रुटो-दुमायंगो न जाणइ अप्पयं तो मम लेहं देवति, दूएण पडियागएण कहियं, करकंडुओ रुठो, गओ रोहिजइ, जुद्धं च वट्टइ, तीए संजतीए सुयं, मा जणक्सो होउति फर- कंडं ओसारेत्ता रहस्सं भिंदइ-एस तय यत्ति, तेण ताणि अम्मापियराणि पुच्छियाणि, तेहिं सम्भायो फहिमओ, नाम. मुद्दा कंघलरयणं च दावियं, भणइ, माणेण-ण ओसरामि, ताहे सा चंपं अइगया, रण्णो परमतेंती णाया, पायवटियागो दासीओ परुण्णाओ, रायाएवि सुयं, सोवि आगओ चंदित्ता आसणं दाऊण तं गम्भं पुच्छइ, सा भणइ-एस तुम जेण रोहिओत्ति, तुट्टो निग्गओ, मिलिओ, दोचि रजाई दहिवाहणो तस्स दाऊण पपइओ, फरकंडू महासासणो जाओ, सो य किर गोउलप्पिओ, तस्स अणेगाणि गोउलाणि, अण्णया सरयकाले एगं गोवच्छगं गोरगत्तं सयं पेच्छर, भणइ-एयस्स ४प्रतिक मणा.प. योगसं० २४व्युरसँग सरपंराचा ॥७१८॥ १ मयं प्राममिति, भणति-यस्खे रोचते सं गृहाण, स भणति-मम पापायां गृहं तन देहि, तदा दरियानाय लेमं ददाति, देहि मे ए प्रामं माय यो रोचते मामो पा मगर या सं ददामि, स रुटः-दुष्टमातको न जानाति भारमानं सतो मसेरां ददाताति, दूतेन प्रत्सागतेन पित, करसाद , गयो रोधयति, युद्धं च पर्सते, तया संयस्या श्रुतं, मा जनक्षयो भूदिति फरकण्मपसार्य रहस्सं भिनसि-एप तय पितेति, सेन को मातापिरी पटी, साम्पा समायः कथितः, नाममुद्रा कम्पलरसंघ दर्शिते, भणति मानेन-नापसरामि, तदा सा चम्पामतिगसा, राशो गृहमापाती ज्ञासा, पादपतिता दास्यो रोr am, राज्ञाऽपि भुतं, सोऽपि भागतो पन्दिरवाऽऽसनं दावा तं गर्भ पृष्ठति, सा भणति-पप व येन रुव इति, तुष्टो निर्गवः, मिलिती, भपि पे पियाम. समै दाया प्रमजितः, करकण्महाशासनो जावा, स प किळ गोकुलप्रियः, सस्पानेकानि गोलानि, भम्पदा शारकाले ए गोयस गारगास प्रेमवे, 10१८॥ भगति एतस्य ·मायरं मा दुहेजह, जया वहिओ होइ तया अन्नाणं गावीणं दुद्धं पाएजह, तो गोवाला पडिसुणेति, सोवि उच्चत्तविसाणो खंधवसहो जाओ, राया पेच्छइ, सो जुद्धिको कओ, पुणो कालेण आगओ पेच्छइ महाकायं वसहं पड्डएहिं घडिजंतं, गोवे पुच्छइ-कहिं सो वसहोत्ति ?, तेहिं दाविओ, पेच्छतो तओ विसण्णो चिंतेतो संयुद्धो, तथा चाह भाष्यकार:- सेयं सुजायं सुविभत्तसिंग, जो पासिया वसभं गोहमज्झे । रिद्धि अरुद्धिं समुपहिया णं, कलिंगरायावि समिक्ख धम्म ॥ २०७ ॥ (भा०)॥ गोटंगणसमझे देकियसद्देणजस्स भजंति। दित्तावि दरियवसहा सुतिक्खसिंगा सरीरेण ॥२०८॥ (भा०)॥ पोराणयगपदप्पो गलंतनपणो चलंतवसभोटो। सो पेय इमो वसहो पड्यपरिघट्टणं सहइ ॥२०९॥ (भा०)। गाथात्रयस्य व्याख्या-येतं-शुलं सुजातं-गर्भदोपविकलं (सुविभक्त ) शृग-विभागस्यसमशृङ्गं यं राजा दृष्टा- अभिसमीक्ष्य यूपभ-प्रतीतं गोष्ठमध्ये-गोकुलान्तः पुनश्च तेनैवानुमानेन ऋद्धि-समृद्धि सम्पदं विभूतिमित्यर्थः, तद्विप- रीतां पारद्धिं च संप्रेक्ष्य-असारतयाऽऽलोच्य कलिगा-जनपदास्तेपु राजा कलिङ्गाराजः, असावपि समीक्ष्य धर्म-पर्या- टोच्य धा सम्बुद्ध इति याक्यशेषः। किं चिन्तयन् ?-'गोहंगणरस मज्झे ति गोष्ठाङ्गणस्यान्तः टेकितशब्दस्य यस्य भग्न- 1 मातरं मा दोध, सदा पस्तिो भयेर सदान्यासांगा दुग्धपाययेत, मतो गोपाला: प्रतिशयन्ति, सोऽप्युरतमविषाणः स्कन्धपभो जातः, राजा मेक्षत, स युद्धपाः, पुनः पालनागतः प्रेक्षते महाकायं पुपमं मरिपीवरसपमान, गोपान् गृच्छति- स पभ इति, तर्शितः, प्रेक्षमाणस्ततो विप. नभित्रपद संपुदः। . समस्यामा ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया मम गामंति, भणइ- ते रुच्चइ तं गेह, सो भणइ-ममं चंपाए घरं तहिं देहि, ताहे दहिवाहणरस उहं देइ, देहि मम एग गाम अहं तुज्झ जं रुच्चइ गामं वाणयरं या तं देमि,सो रुटो-दुमायंगो न जाणइ अप्पयं तो मम ठेहं देइत्ति, दूएण पडियागएण कहियं, करकंडुओ रुडो, गओ रोहिज्जइ, जुद्धं च वट्टइ, तीए संजतीए सुयं, मा जणक्सओ होउत्ति कर- कंडु ओसारेत्ता रहस्सं भिंदइ-एस तय पियत्ति, तेण ताणि अम्मापियराणि पुच्छियाणि, तेहिं सम्भायो कहिओ, नाम- मुद्दा कंवलरयणं च दावियं, भणइ, माणेण-ण ओसरामि, ताहे सा चंपं अइगया, रण्णो घरमतेंती णाया, पाययदियाओ दासीओ परुण्णाओ, रायाएवि सुयं, सोवि आगओ वंदित्ता आसणं दाऊण तं गन्भं पुच्छइ, सा भणइ-एस तुम जेण रोहिओत्ति, तुट्टो निग्गओ, मिलिओ, दोवि रजाई दहिवाहणो तस्स दाऊण पपइओ, करकंडू महासासणो जाओ, सो य किर गोउलप्पिओ, तस्स अणेगाणि गोउलाणि, अण्णया सरयकाले एगं गोवच्छगं गोरगत्तं सयं पेच्छइ, भणइ-एयस्स ४प्रतिक मणाध्य. योगसं० २४व्युत्संग करकंडापा ॥७१८॥ १ मयं ग्राममिति, भणति-यस्खे रोचते तं गृहाण, स भणति-मम चापायां गृहं तय देहि, वदा दरियाहनाप लेयं ददाति, देहि मे १ प्रामं भरकर यो रोचते ग्रामो घा नगर या तं ददामि, स रुट:-दुष्टमातनो न जानाति भारमानं ततो ममं टेसं ददावीति, दूतेन प्रत्यागतेन कपित, करकर यः, गयो रोधयति, युदं च वर्त्तते, तया संपत्या श्रुतं, मा जनक्षयो भूदिति करकण्डमपसार्य रहस्यं भिनत्ति-एप वय पितेति, तेन तो मातापितरो तान्यो सहाय कथितः, नाममुद्रा कम्बलरसं च दर्शिते, भणति मानेन-नापसरामि, तदा सा चम्पामतिगता, राशो गृहमायादी ज्ञाता, पादपतिता दास्पोरोयिं WALI, राज्ञाऽपि श्रुतं, सोऽपि भागतो वन्दिरवाऽऽसनं दरवा तं गर्भ पृष्ठति, सा भणति-पप वं येन रुव इति, मुष्टो निर्गतः, मिलितो, मर गये विमान सम्मै दाया प्रमजितः, करकण्डूमहाशासनो जातः, सघ किल गोकुलप्रियः, तस्याने हानि गोकुलानि, भम्पदा शाररकाले ए गोयरस गारगा सपं प्रेसते, भणति-एतस्य 11७१८॥

·भायरं मा दुहेजह, जया वडिओ होइ तया अन्नाणं गावीणं दुद्धं पाएजह, तो गोवाला पडिसुणेति, सोवि उच्चत्तविसाणो संधवसहो जाओ, राया पेच्छइ, सो जुद्धिको कओ, पुणो कालेण आगओ पेच्छइ महाकायं घसहं पड्डुएहिं घडिजंतं, गोवे पुछइ-कहिं सो यसहोत्ति , तेहिं दाविओ, पेच्छंतो तो विसणो चिंतेतो संबुद्धो, तथा चाह भाष्यकार:- सेयं सुजायं सुविभत्तसिंग, जो पासिया वसभं गोहमज्झे । रिद्धिं अरुद्धिं समुपेहिया णं, कलिंगरापावि समिक्ख धर्म ॥ २०७॥ (भा०)॥ गोहगणरसमज देफियसदेण जस्स भन्नति।दित्तावि दरियवसहासुतिक्खसिंगा सरीरेण ॥२०८॥ (भा०)। पोराणपगपदप्पो गलंतनयणो चलंतवसभोहो। सो चेव इमो वसहो पडयपरिघट्टणं सहइ ।।२०९॥ (भा०)॥ गाधात्रयस्य च्याख्या-श्वेत-शुक्ल सुजातं-गर्भदोपविकलं (सुविभक ) शृङ्ख-विभागस्यसमशृङ्गं यं राजा दृष्टा- अभिसमीक्ष्य वृपभ-प्रतीतं गोधमध्ये-गोकुलान्तः पुनश्च तेनैवानुमानेन ऋद्धि-समृद्धि सम्पदं विभूतिमित्यर्थः, तद्विप- रीतां घाऋदिप संप्रेक्ष्य-असारतयाऽऽलोच्य कलिङ्गा-जनपदास्तेषु राजा कलिङ्गराजः, असायपि समीक्ष्य धर्म-पर्या- लोच्य धर्म सम्बुद्ध इति यास्यशेषः किं चिन्तयन् ?-'गोहंगणरस मझे' ति गोष्ठाङ्गणस्यान्तः टेकितशब्दस्य यस्य भग्न- मातर मा दोग्ध, पद परितो भरेर सक्षम्यास गोदुग्ध पापयेत, तो गोपालाः प्रतिशुण्यन्ति, सोऽप्युस्तमविषाणः स्कन्धवृपभो जातः, राजा भेते, स गुपिया, पुनः पनाग पते महाकायं पृषभं महिपीयरसयमानं, गोपान् पृच्छति- स पभ इति, तेदर्शितः, प्रेक्षमाणस्ततो विप. नपिन् संपुरः ।. समापार.

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया मम गामंति, भणइ- ते रुच्चइ तं गेण्ह, सो भणइ-ममं चंपाए घरं तहिं देहि, ताहे दहिवाहणरस लेह देश, देहि मम एग गाम अहं तुज्झजं रुच्चइ गाम वाणयरं या तं देमि, सो रुठो-दुहमायंगो न जाणइ अप्पयं तो मम लेहं देइत्ति, दूपण पडियागएण कहियं, करकंडुओ रुडो, गओ रोहिजइ, जुद्धं च वट्टइ, तीए संजतीए सुयं, मा जणक्सओ होउत्ति कर- कंडु ओसारेत्ता रहस्सं भिंदइ-एस तव पियत्ति, तेण ताणि अम्मापियराणि पुच्छियाणि, तेहिं सन्भायो कहिओ, नाम. मुद्दा कंवलरयणं च दावियं, भणइ, माणेण-ण ओसरामि, ताहे सा चंपं अइगया,रपणो घरमतेंती णाया, पायवटियाओ दासीओ परुण्णाओ, रायाएवि सुयं, सोवि आगओ वंदित्ता आसणं दाऊण तं गम्भं पुच्छइ, सा भणइ-एस तुम जेण रोहिओत्ति, तुटो निग्गओ, मिलिओ, दोवि रजाई दहिवाइणो तस्स दाऊण पाइओ, करकंडू महासासणो जाओ, सो य किर गोउलप्पिओ, तस्स अणेगाणि गोउलाणि, अण्णया सरयकाले एगं गोवच्छगं गोरगत्तं सयं पेच्छइ, भणइ-एयस्स ४प्रतिक मणाप योगसं० २४व्यसंग कराया ॥७१८॥ . १ मझं प्राममिति, भणति-यखे रोचते तं गृहाण, स भणति-मम घम्पायां गृहं तन देहि, तदा दधियाहनाय लेम ददाति, देहि मे ए माम मां यो रोचते ग्रामोपा नगरे वा तं ददामि, स रुट:-दुष्टमातको न जानाति भारमानं ततो ममं लेसं ददादीति, दूतेन प्रत्यागतेन कपि, कारण या गो रोधयति, युद्धं घ वर्चते, तया संयत्या श्रुतं, मा जनक्षयो भूदिति करकण्ट्मपसार्य रहस्सं भिनसि-एप तय पितेति, तेन तो मातापियो पटी, ताम्पो समायः कथितः, नाममुद्रा कम्बलरसं घ दर्शिते, भणति मानेन-नापसरामि, तदा सा पम्पामतिगता, राशो गृहमापाती ज्ञाता, पाइपविता दास्यो रोrिमा, राज्ञाऽपि भुतं, सोऽपि भागतो घन्दिस्वाऽऽसनं दावा तं गर्भ पृच्छति, सा भगति-एप वं मेन रुख इति, तुष्टो निर्गतः, मिडितो, भाप राम्प दधियाना समै दावा प्रमजितः, करकडूमहाशासनो जातः, स प किळ गोकुलप्रियः, वस्याने कानि गोकुलानि, भम्पदा सरकाले ए गोयस गारगा सयं प्रेमवे, ।।७१८॥ . भणति-एतस्य ·दारओ पुग्छिओ-किन देसि ?, भणइ-अहं एयस्स दंडगस्स पहावेणं राया भविस्सामि, ताहे कारणिया हसिऊण भति-जया तुम राया भविजासि तया एयस्स मस्यस्स गाम देजाहि, पडिवणं तेण, मरुएण अण्णे मरुया वितिजा गहिया जहा मारेमो तं, तरस पिउणा सुर्य, ताणि तिण्णिवि नहाणि जाव कंचणपुरं गयाणि, तत्थ राया मरइ, रजारिहो अण्णो नधि, आसो अहिवासिओ, सो तस्स मुत्तगरस मूलमागओ पयाहिणं काऊण ठिओ, जाव लक्खणपाढएहि दिहो टक्खणजुत्तोत्ति जयसद्दो कओ, नंदितूराणि आयाणि, इमोवि चियंभंतो वीसत्यो उहिओ, आसे विलग्गो, मायगोत्ति घिमाइया नदेति पयेसं, ताहे तेण दंडरयणं गहियं, जलिउमारद्धं, भीया ठिया, ताहे तेण वाडहाणगा हरिएसा धिजा- इया कया, उर्फ च-दधियाहनपुत्रेण, राज्ञा तु फरकण्डना । पाटहानकवास्तव्याश्चाण्डाला ब्राह्मणीकृताः ॥ १॥ तस्स पिइपरनाम अयनगोत्ति, पच्छा से तं घेडगरूयकयं नाम पइडियं, करकंडुत्ति, ताहे सो मरुगो आगओ, भणइ-देह .::-मासि, भगति-भायंसस्स दण्डसमभायेण रामा भविष्यामि, तदा कारणिका हसिस्वा भगन्ति-यदा एवं राजा भवेतदे. सम मानाय मा दया, प्रतिर सेन, मग भन्ये मामगाः साहाय्यका गृहीता यथा मारयामतं, तस्य पित्रा श्रुतं, ते प्रयोऽपि नष्टाः यावत् काशनपुर गागा पुरान्यायिोनामियोऽधियासितः, ससस मुप्तस्य पार्धमागतः प्रदक्षिणां कृत्वा स्थितो, यावलक्षणपाठकप्टो लक्षणयुक्त इति जयशब्दः हा, मम्दामीपावाम, भपमरि पियम्भमागो विपत पिता, भये विलमः, मात इति घिन्नातीया न ददति प्रवेश, तदा तेन दाहरसं गृहीतं, गिमारा, मौवा स्पिता, सदा नि पारपानयामापा हरिकेशा विजातीयाः कृताः । तस्य पितृगृहनामावकीर्णक इति, पश्चातस्य तत् चेटककृतं नाम wati, भात, यास प्रासन भाग:, भाडि-दहि ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया . ४ प्रतिमा मणाभ्य० योगसं० २४व्युत्सर्गे फरकायाः ॥७१७॥ तेण अप्पणो भजाए समप्पिओ, सा अजा तीए पाणीए सह मेत्तियं घडेइ, साय अजा संजतीहिं पुच्छिया-किंगम्भो ?, भणइ-मयगो जाओ, तो मए उझिओत्ति, सोवि संवडइ, ताहे दारगेहिं समं रमतो डिंभाणि भणइ-अहं तुम्भं राया मम तुम्भे करं देह, सो सुककच्छूए गहिए, ताणि भणइ-ममं कंडुयह, ताहे करकंडुत्ति नामं कयं, सो य तीए संजतीए अणुरत्तो, सा से मोदगे देइ, जं वा भिक्खं लहइ, संवडिओ मसाणं रक्खइ, तत्थ य दो संजया केणइ कारण तं मसाणं गया, जाव एगत्थ वंसीकुडंगे दंडगं पेच्छंति, तत्थेगो दंडलक्षणं जाणइ, सो भणइ-जो एयं दंडगं गेहइ सो राया हबई, किंतु पडिच्छियबो जाव अण्णाणि चत्तारि अंगुलाणि यहइ, ताहे जोगोत्ति, तेण मायंगेण एगेण य धिजाइएण सुयं, ताद सो मरुगो अप्पसागारिए तं चउरंगुलं खणिऊण छिंदइ, तेण य चेडेण दिट्ठो, उद्दालिओ, सो तेण मरुएण करणं णीओ, भणइ-देहि मे दंडगे, सो भणइ-न देमि, मम मसाणे, धिज्जाइओ भणइ-अण्णं गिण्ह, सो नेच्छइ, मम एएण कर्म, सो ॥७१७॥ तेनात्मनो भार्यायै समर्पितः, सा भार्या तया पाण्या सह मैनी घटयति, सा धार्या संयतीभिः - गर्भः, भगति-गृवो बासमतो मयो. रिझत इति, सोऽपि संवर्धते, तदा दारकैः समं रममाणो डिम्भान् भगति-भहं भवतां राजा ममं यूयं कर दष, सशुप्फण्डागहीत., तान् भनि-मा. यत, तदा करकण्डरिति नाम कृतं, स च तस्या संपत्यां अनुरकः, सातमै मोदकान् ददाति, यां या भिक्षा लभते, संदः इमान रक्षति, ची सा केनचिकारणेन सत् श्मशानं गती, यावदेकत्र यंशीकुटो दण्डं प्रेक्षेते, तयको दण्डलक्षणं जानाति, स मणति-प एनं दम माति मा भपनि, fis प्रतीक्षितन्यो यावदन्यान् चतुरोऽहलान् वर्धते, तदा योग्य इति, सत्तेन मानकेन पविजातीयेन श्रुतं, सदा स मानणोपसागारिक तं परम परिया छिनति, तेन च घेटेन हएः, उदारितः, स तेन माह्मणेन फरणं (न्यायालय) नोतः, भगति-देहि ममं दण्डकं, स भगति-न दामि,मम माने, निा वीयो भणति-अन्यं गृहाण, स नेम्छति, ममतेन कार्य, स ·निराणदो गओ पं णयरिं, सावि इस्थिगा नीया णिम्माणुस अडवि जाव तिसाइओ पेच्छइ दहं महइमहालयं, तत्थ उदण्णो, अभिरमा हत्थी, इमावि सणिइमोइत्ता उत्तिण्णा, दहाओ दिसा अयाणंती एगाए दिसाए सागारं भत्तं पञ्च- क्लारसा पहाविया, जाव दूरं पता ताव तावसो दिहो, तस्स मूलं गया, अभिवादिओ, तस्थ गच्छइ, तेण पुच्छिया- को अम्मोहागया ?, ताहे कहेइ सम्भावं, चेडगस्स धूया, जाब हस्थिणा आणिया,सोय तायसो चेडगस्स नियल्लओ- तेण.आसासिया-माधीहिहित्ति, ताहे वणफलाई देइ, अच्छावेत्ता कहवि दियहे अडवीए निष्फेडित्ता एत्तोहितो अम्हाण अगइषिसओ, एत्तो परं हलवाहिया भूमी, तं न कप्पद मम अतिक्कमिडं, जाहि एस दंतपुरस्स विसओ, दंतचक्को राया, निग्गया तो अढवीओ, दंतपुरे अजाण मूले पपइया, पुच्छियाए गम्भो नाइक्खिओ, पच्छा नाए मयहारियाए आलो- पेद, सा पियाता समाणी सह णाममुदियाए कंबलरयणेण य वेदिउंसुसाणे उज्झेइ, पच्छा मसाणपालो पाणो, तेण गहिओ, रामदो गतसम्मो मगरी, सापि भी नीता निमानुपामटवी पायपादितः प्रेक्षते इदं महातिमहालयं, तत्रावतीर्णः, अभिरमते इस्ती, इयमपि परिमुषोपीमो मेगोम्दानम्नी एसोदिति Ant मकं प्रस्यापाप माविता, यावरंगता तावचापसोदृष्टः, तस्य मूलं गता, मभिवादितः, मग पनि, न घरा- तोगवा,पदापति समाप, पेरकस दुहिया, यावदसिनाऽऽनीता, स प तापसचेटकस्य निजकः, तेनाश्वसिता-मा भैपीरिति हरमनपरावि, स्थापरिया विपिरिमसान् भरपीयो मिसाइतोऽस्माकमविषयो गतेः भतः परं हलकटा भूमिः, तत् न कल्पतेऽमाकमतिकान्तुं बाद रम्पुर पिपुषः, रमपभे राजा, मानोरम्याः, दसपुरे भार्याणा मूडे प्रमनिता, पृष्टया गर्मो नास्यातः, शाने पश्चान्महतरिकाया आलो. पपति, सभी सभी सह मामगापा सम्मलेन पधेशविरवा इमाने उम्मति, पमात् श्मशानपाठः पाणनेन गृहीतः, ·आवश्यक- हारिभ. द्रीया ४मतिफ. मणव्य योगसं० २३ प्रत्या ख्यानं २४ प्युत्सर्ग क- रफंडाणा ॥७१६॥ पत्ता, भिक्खं गहियं, एवं उत्तरगुणा न भग्गा । एवं उत्तरगुणपञ्चक्खाणं २३, पञ्चक्खाणित्ति गयं २३ । इयाणि विउररा गगेत्ति, विउस्सग्गो दुविहो-दयओ भावओ य, तत्थ दवविउस्सग्गे करकंडादओ उदाहरणं, तथाऽऽह भाष्यकार:- करकंट कलिंगेसु, पंचालेसु य दुम्मुहो । नमीराया विदेहेसु, गंधारेसु प णग्गती ॥२०५ ॥ (भा)॥ वसभे य इंदके वलए अये य पुप्फिए योही । करकंडुदुम्मुहस्सा,नमिस्त गंधाररन्नो य ॥२०६॥ (भा०)॥ इमीए वक्खाणं-चंपाए दहिवाहणो राया, चेडगधूया पउमावई देवी, तीसे डोहलो-किहऽहं रायगेवत्वेण नवस्थिया उज्जाणकाणणाणि विहरेजा !, ओलुग्गा, रायापुच्छा, ताहे राया य सा य देवी जयहत्यिमि, राया एत्तं घरेइ, गया उज्जाणं, पढमपाउसो य वट्टइ, सो हत्थी सीयलएण मट्टियागंधेण अन्भाहओ वर्णसंभरिऊण वियतो वणाभिमुहो पयाओ, जणो न तरइ ओलग्गि, दोवि अडविं पवेसियाणि, राया वडरुक्खं पासिऊण देवि भणइ-एयस्म घडरस हेतुण जाहिनि तो तुमं सालं गेण्हिज्जासित्ति, सुसंजुत्ता अच्छ, तहत्ति पडिसुणेइ, राया दच्छो तेण साला गहिया, इदरी हिया, सो उइण्णो, प्राप्ती, भक्षं गृहीतं, एवमुत्तरगुणा न भREः, एतदुचरगुणप्रत्याख्यानं । प्रत्याख्यानमिति गर्न, इदानी ग्युत्सर्ग इति, म्युरस दिविषः सम्यतो | भावतश्व, तत्र द्वन्यन्युरसर्गे फरकण्डादय उदाहरणं, तग्राह-अनयोयाख्यानं-चम्पायो दधिवाहनो राना, पेटदुहिता पनापती देवी, तस्या बार-यम | राजनेपथ्येन नेपम्यितोधानकाननानि विहरेयं, क्षीणा, राजपृच्छा, तदा राजा सा च देवी जयहस्तिनि, राजा ग्रं धारयति, गतोपानं, प्रथमार पति, सहस्ती शीतलेन मृत्तिकागन्धेनाम्याहतो पनं स्मृत्वा मचो वनाभिमुख प्रयातः, जनो न शकोत्सवलगितुं, दापि भटी प्रवेशियो, राजा पर वा देवी भगति-एतस्य वरस्याप्रसाद यास्पति ततस्वं शालां गृहीया इति, मुसंयुक्ता तिष्ठ, तपेति प्रतिभणोति, राजा दक्षसंन साठा गृहीता, इरा सा, सोऽवतीर्णः, -- ·निराणंदो गओ पं णयरिं, सावि इस्थिगा नीया णिम्माणुसं अडविं जाव तिसाइओ पेच्छइ दहं महहमहालयं, तत्य उण्णो, अभिरमा हस्थी, इमावि सणिइमोइत्ता उत्तिण्णा, दहाओ दिसा अयाणंती एगाए दिसाए सागार भत्तं पञ्च- क्लारत्ता पहाविया, जाव दूरं पत्ता ताप वावसो दिट्ठो, तस्स मूलं गया, अभिवादिओ, तत्थ गच्छइ, तेण पुच्छिया- को अम्मोइहागया , ताहे कहेइ सम्भायं, पेडगस्स धूया, जाव हरियणा आणिया, सो य तायसो चेडगस्स नियल्लओ- तेण आसासिया-माधीहिहित्ति, ताहे वणफलाई देइ, अच्छायेत्ता कइवि दियहे अडवीए निप्फेडित्ता एत्तोहितो अम्हाण अगइविसओ, पत्तो परं हलवाहिया भूमी, तं न कप्पड़ मम अतिक्कमिडं, जाहि एस दंतपुरस्स विसओ, दंतचक्को राया, निग्गया तो अढवीओ, दंतपुरे अजाण मूले पपइया, पुच्छियाए गन्भो नाइक्खिओ, पच्छा नाए मयहारियाए आलो- पेइ, सा पियाता समाणी सह णाममुद्दियाए कंबलरयणेण य वेदिउंसुसाणे उज्झेइ, पच्छा मसाणपालो पाणो, तेण गहिओ, . मरानम्हो गतममा मी, सापि भी मीता निर्मानुणामयीं पायएपार्दिवः प्रेक्षते इदं महातिमहालय, तनावतीर्णः, अभिरमते हस्ती, इयमपि परिमुभोधीनी, दशोमाननी एक दिशि साहार मकं प्रत्याएपाय प्रभाविता, पावरं गता सायचासो दष्टः, तस्य मूलं गता, भभिवादिवः, तत्र ग पनि न परा-मोगरगा, दापयति समापं, पेटस दुहिता, यावद्धस्सिनाऽऽनीता, स प वापसचेटकस्य निजकः, तेनाश्वसिता-मा भैपीरिति सरापमा हराउ, स्पापपिया विविकिसान भरपीतो ममाश्येतो माझमविपयो गतेः मतः परं हलकृष्टा भूमिः, तत् न कल्पतेऽस्माकमतिकान्तुं पार रम्बार पिपपुषः, स्वर राना मगंता नोटम्याः, दन्तपुरे भाषाणां मूठे प्रमजिता, पृष्टया गर्भो नाण्यातः, हाते पश्चाम्महरिकाया मालो. पपति, समयमो सभी स मामगुपपाससम्मलेन ए पेटपिरवा इमाने सम्मति, पयात दमशानपाठः पाणवेन गृहीतः,

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४मतिक-
मणाध्य
| योगसं०
२३प्राया.
ल्यानं
॥७१५॥
,
।
कोडीचरिसचिलाए जिणदेवे रयणपुच्छ कहणा य । साएए सत्तुंजे वीरकणा य संयोही ॥ १३१० ।।
व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदं-साएए सजए राया, जिणदेवो सायगो, सो दिसाजत्ताए गओ कोटीवरिसं, ते
मिच्छा, तत्थ चिलाओ राया, तेण तस्स रयणाणि अण्णागारे पोत्ताणि मणी य जाणि तत्थ नत्धि ताणि ढोइयाणि, सो
चिलाओ पुच्छइ-अहो रयणाणि रूवियाणि, कहिं एयाणि रयणाणि ?, साहइ-अम्ह रजे, चिंतेइ-जइ नाम मंबुशेगा,
सो राया भणइ-अहंपि जामि रयणाणि पेच्छामि, तुझं तणगस्स रण्णो धीहेमि, जिणदेवो भणइ-मा बोहेहि, ताई तस्स
रणो लेह पेसेइ, तेण भणिओ-एउत्ति, आणिओ सावगेण, सामी समोसढो, सेनुंजओ निग्गओ सपरिवारो महया इट्टीए,
सयणसमूहो निग्गओ, चिलाओ पुच्छइ-जिणदेवो कहिं जणो जाइ !, सो भणइ-एस सो रयणवाणियओ, भणइ-तो
जामो पेच्छामोत्ति, दोवि जणा निग्गया, पेच्छंति सामिस्स छत्ताइछत्तं सीहासणं, विभासा, पुच्छर-कहं रयणाई, ताहे
१ साकेते शत्रुञ्जयो राजा, जिनदेवः भावकः, स दिग्यात्रया गतः कोटीवर्ष, ते म्लेच्छाः, तर पिलातो रामा, सेन सम्म रखानि वियिग्राकाराम यानि
मगयश्च यानि तय न सन्ति तानि दौकितानि, सचिलातः पृच्छति-महो रानि मुरूपाणि, फैतानि रसानि , कथयति-अस्माकं राय, पिनयनि-परिमाम
संयुध्येत, स राजा भणति-अहमप्यायामि रक्षानि प्रेक्षे, परं त्वदीयात् राज्ञो विभेमि, जिनदेवो भणति-मा भैपीः, तदा सम्म राझं लेनं ददाति, तेन भगित-
| मायास्विति, भानीतः पावकेण, स्वामी समवस्तः, शत्रुञ्जयो निर्गतः सपरीवारो महत्या कक्षा, स्वजनसमूहो निर्गतः, विटातः प्रति-निदेय ! जनो
| याति , स भणति-एप रखवणिक सा, भगति-तर्हि यावः प्रेक्षावहे, द्वायपि जनी निर्गती, क्षेत-स्वामिनभ्यातिनं सिंहासनं, बिमाषा, Tola-५
रखानि, तदा
॥७१५॥

·सामी भावरयणाणि दबरयणाणि य पण्णवेइ, पिलाओ भणइ-मम भावरयणाणि देहित्ति भणिओ रयहरणगोच्छगाइ साहिति, पपइओ, एयं मूलगुणपञ्चक्खाणं, इयाणि उत्तरगुणपञ्चक्खाणं, तत्रोदाहरणगाहा- बाणारसी प णपरी अणगारे धम्मघोस धम्मजसे।मासस्स य पारणए गोउलगंगा व अणुकंपा ॥ १३११ ॥ व्याख्या कथानकादवसेया, तश्चेद-चाणारसीए दुवे अणगारा यासापासं ठिया-धम्मघोसो धम्मजसोय, ते मासं खमणेण अति, पत्धपारणाए मा णियावासो होहितित्ति पढमाए सन्झायं बीयाए अत्धपोरिसी तइयाए उग्गाहेत्ता पहाविया, सारइएणं उण्हेणं अम्माया तिसाइया गंगं उत्तरंता मणसावि पाणियं न परति, उत्तिण्णा, गंगादेवया आउद्या, गोउ- ठाणि विउपिता सपाणीया गोयग्गा दधिविभासा, ताहे सहावेइ-एह साहू भिक्खं गेण्ह, ते उपउत्ता दळूण ताण स्वं, साहिं पदिसिद्धा पहाविया, पच्छा ताए अणुकपाए यासपद्दलं विउपियं, भूमी उल्ला, सियलेण वारण अप्पाइया गार्म सामी भारारिम्परमात पशापयति, पिलातो भगति-मम भावरयान्यर्पयत इति भमितो रजोहरणगोच्छकादि दर्शयन्ति, मनजितः, एतत् मूसारपान, रानीगुणगुगपत्तास्यान, योगरया-परागखो द्वायनगारी योवासं स्थिती-धर्मयोपो धर्मयशाश्व, मासक्षपणमासक्षपणेन नि, अनुसार मामलरासिनी भूति पथमायो साथाय हिरामोहर्श (रवा) तृतीयस्थामुद्वारा प्रधाविती, शारदिकेनौण्येनाम्याहती एमाली गामुपानी मनता पानोपं म पापंपठः, रसीली, गादेवताऽऽजिता, गोकुलानि विकुन्य सानीयान् गोवर्गान् दधि विभाषा, तदा भी-MINI दी, भानुपयुटी पापो , सा साम्यो प्रतिपिदा प्रधाविता, पक्षात तयाऽनुकापया वर्षददलकं विकुक्ति, भूमिरादा (वा), चीन पानाहापापियो माम

·-
आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४ मतिम
मणाध्यक
योगसं०
२१भारमदो
पोप जिनः
मो०२२सर्प
फाम
॥७१४॥
अत्तदोसोवसंहारो को, मरामित्ति सघं सावजं पञ्चक्खाय, कहवि फम्मक्खओयसमेणं पउणो, तहावि परसायं पेय,
पवज कयाइओ, सुहन्झवसाणस्त णाणमुप्पण्णं जाव सिद्धो। अत्तदोसोवसंहारोत्ति गयं, २१ इयाणि सपकामविरत्तयत्ति,
सयकामेसु विरंचियचं, तत्रोदाहरणगाथा-
उज्नेणिदेवलासुप अणुरत्ता लोयणा य पउमरहो। संगपओ मणुमइया असियगिरी अससंकासा ॥ १३०९॥
व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदं-उज्जेणीए नयरीए देवलासुओ राया, तस्स भजा अणुरत्तालोयणा नाम, अमया
सो राया सेज्जाए अच्छइ, देवी वाले वीयरेइ, पलियं दिहं, भणइ-भट्टारगा! दूी आगओ, सो ससंभमं भय हरिसाइनो
उहिओ, कहिं सो?, पच्छा सा भणइ-धम्मदूओत्ति, सणियं अंगुलीए वेढित्ताउक्खयं, सोवण्णे धाले सोमजुयटेण येदिता
णयरे हिंडाविओ, पच्छा अधितिं करेइ-अजाए पलिए अम्ह पुयया पपयंति, अहं पुण न पपइओ, पउमरहं रमे टवेऊण
पघइओ, देवीवि, संगओ दासो मणुमइया दासी ताणिवि अणुरागेण पघइयाणि, सपाणिवि असियगिरितायसासमं तत्थ
१ भारमदोपोपसंहारः कृतः, प्रिय इति सब सवयं प्रस्पाण्यावं, कथमपि कर्मक्षयोपशमेन प्रगुणः तथापि प्रत्याहपातमेव, प्रमन्यो एण्यान, माप,
पसायस्य ज्ञानमुत्पनं यावत् सिद्धः । भारमदोपोपसंहार इति गतं, इदानीं सर्वकामविरक्ततेति, सर्यकाभेपु पिरकम्य, । समयिम्यो मापी पलामुमो रामा'
तस्य भार्याऽनुरका कोचना नाम्नी, भन्यदा स राजा शय्यायां विष्टति, देवी बालान् वीणपति (शोधयति), देव्या पाले परितं, भगति-मारक! दूत
भागतः, स ससंभ्रमं भयहर्षवान् उस्थितः, कसः, पधात् सा भणति-धर्मदूत इति, पनरहस्या पेटपिरयोमात, सोमणे स्थाले सीमयुगटेन पेटविया मारे
हिण्डितः, पश्चादरति फरोति-अजाते पलितेऽसा पूर्वजाः प्रामजिपुः, महं पुनर्न प्रमनिता, पपरपंराग्ये स्थापविस्वा प्रमजितः, दम्पपि, मंगठो हामी
मनुमतिका दासी तायप्यनुरागण ममनिती, सर्वेऽप्यसिगिरितापसाधमसन
॥१४॥

·याणि, संगयओ मणुमतिगा य केणइ काठंतरेण उप्पवइयाणि, देवीएवि गम्भो नक्खाओ पुर्व रणो, वहिउमारतो, राया अधिति पगमो-अयसो जाओत्ति अहं, तावसओ पच्छन्नं सारवेइ, सुकुमाला देवी वियायंती मया, तीए दारिया जाया, सा अन्नाणं तापसीणं धणयं पियइ, संघटिया, ताहे से अद्धसंकासत्ति नामं कयं, सा जोयणस्था जाया, सा पियर अडवीओ आगयं विस्सामेइ, सोतीए जोधणे अझोववन्नो, अजं हिजो लएमित्ति अच्छइ, अण्णया पहाविओ गिण्हामित्ति उहगाहे आवडिओ, पटिओ चिंतेइ-धिद्धी इहलोए फलं परलोए न नजइ कि होतित्ति संयुद्धो, ओहिनाणं, भगइ- भविययं भो खल सपकामविरतणं अज्झयणं भासइ, धूया विरत्तेण संजतीण दिण्णा, सोवि सिद्धो । एवं सवकामविर- बिएगा जोगा संगदिया भवंति सपकामविरत्तयत्ति गयं २२, इयाणि पञ्चक्खाणित्ति, पचक्खाणं च दुविहं-मूलगुणपञ्च- क्लाणं उत्तरगुणपचक्साणं च, मूलगुणपचक्लाणे उदाहरणगाहा- १पमा संगतो मनुमतिसरानपिकालान्तरेगोरप्रमजिती, देवाऽपिगों नास्पातः पूर्व राज्ञः, पर्धितुमारब्धः, राजाऽति प्रगतः भयशा जातोs, हारमा म संरक्षति, गऊमालादेयी प्रबनयन्तीमृता, तथा दारिका जाता, साऽन्यास तापसीनो खनं पिवति, संवर्धिता, तदा तस्या अर्धसंकाशेति नाम संसापरिनस्पा चासा, सापितरमीत भागतं विभमपति, ससस्सा पायनेऽध्युपपमः, भय यो लास्यामीति तिष्ठति, भन्यदा प्रभावितो गृहामीति रटजकाठे भारविः, पतिपिपति-पिप गि लोके फर्श परलोके न ज्ञायते किं भविष्यतीति संवृदः, अवधिज्ञान, भगति-भवितव्यं भोः खलु सर्वकामवि. रन भापपनं भारत, दुरिता दिन संपतीम्पो इसा, सोऽपि सिद्धः । एवं सर्वकामविरकेन योगाः संगृहीता भवन्ति । सर्वकामविरक्ततेति गत मायामिति, सादि-गुबगुगप्रत्यास्पानगुणगुणप्रत्याख्यानं , मूलगुणप्रयाख्याने उदाहरणगाया- r ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ४ मतिम मणाभ्य० योगसं० १९ सुविधी ॥७१३॥ रैतरणी फ. धा२०संय. रेनन्दधी साहू जाया, एसा भावपणिहित्ति । पणिहिसि गयं १८ जहा इयाणिं सुधिहित्ति, सुविहीए जोगा संगहिया, विपिरनुशा विधी जस्स इहा, शोभनो विधिः सुविधिः, तत्रोदाहरणं जहा सामाइयनिजुत्तीए अणुकपाए अक्साणगं- बारवई वेयरणी धन्नंतरि भविय अभविए विजे । कहणा य पुच्छियंमिय गइनिःसे य संपोही ।। १३०५ ॥ सो वानरजूहवई कंतारे सुविहियाणुकंपाए । भासुरवरयोंदिधरो देवो वेमाणिओ जाओ (८४७) ॥१३०६ ॥ जाव साहू साहरिओ साहूण समीवं । सुविहित्ति गयं १९ । इयाणि संवरेति, संवरेण जोगा संगदिति, तस्य पडिवक्खेणं उदाहरणगाहा- चाणारसी य कोट्टे पासे गोवालभइसेणे य ।नंदसिरी पउमसिरी रापगिहे सेणिए पीरो ॥ १३०७ ।। व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदं-रायगिहे सेणिएण पदमाणसामी पुच्छिओ, एगा देवी णहविहिं अवदंसेत्सा गया का एसा, सामी भणइ-वाणारसीए भइसेणो जुन्नसेट्ठी, तस्स भजा नंदा, तीए धूया नंदसिरी घरगविवजिया, । साधू जातो, एपा भायमणिधिरिति । प्रनिधिरिति गतं, इदानी मुविधिरिति, सुविधिना पोगाः संगृपन्ते, विषिपंया पपेटः, या सामायिक नियुको अनुकम्पायामाश्यानक वारपती पैतरणिः धन्वन्तरिभम्योऽमायश येघौ । कयनं च पृष्टे , पतिनिशी संबोधि: 1 सपामापूधपतिः कान्तारे सुविहितामुकम्पपा । भासुरयरगोन्दीधरो यो वैमानिको जायः ॥ २॥ यावर साव: सेहत सानो समीपं मुविधिरिति ग यानी भया इति, संवरेण योगाः संगूयन्ते, वन प्रतिपक्षणोदाहरणगाथा । रामगृहे श्रेणिकेन वर्धमानस्वामी ए., एका देवी मृत्यविषिमुपदार्य main ,सामी मणति-वाराणस्या भवसेनो जीर्णश्रेष्ठी, सस्स भार्या नन्दा, तसा दुहिता नन्दधीरिति, यावियर्जिता ·- - तय कर पाए पासत्तामी समोसडो, नंदसिरी पाइया, गोवालीए सिस्सिणिया दिण्णा, पुर्व जग्गेण विहरिता पच्छा भोसमा जाया, हत्थे पाए धोवेर, जहा दोवती विभासा, वारिजंती पढेऊणं विभत्ताए सहीते ठिया, तस्स ठाणस अणालोइयपडिता चुलहिमवंते परमदहे सिरी जापा-देवगणिया, एतीए संवरो न कओ, पडिवक्खो सोन कायो, अण्णे भणंति-हस्थिणियारूवेण वाउकापड, ताहे सेणिएण पुच्छिओ, संवरेति गर्ष २० । इयाणि 'अत्तदोसोव- संहारे'त्ति अत्तदोसोवसंहारो कायपो, जइ किंचि कहामि तो दुगुणो वंधो होहिति, तत्थ उदाहरणगाहा- पारबह अरह मिसे अणुधरी चेव तहय जिणदेवो । रोगस्स प उप्पत्ती पदिसेहो अत्तसंहारो ॥ १३०८ ॥ भ्याख्या कथानकादयसेया, तचेदं-पारवतीए अरहमित्तो सेट्टी, अणुद्धरी भजा, सावयाणि, जिणदेवो पुत्तो, तस्स रोगा सप्पण्णा, न तीरइ तिगिंच्छि, येजो भणइ-मंसं खाहि, नेच्छइ, सयणपरियणो अम्मापियरो य पुतणेहेणाणुजा- गंति, निबंधेवि फहं सुधिरं रक्सियं ययं भंजामि, उकं च-“घरं प्रवेष्टुं ज्वलितं हुताशनं, न चापि भग्नं चिरसञ्चितं प्रतम्" गोपे पाामी समाए, नरमी प्रमामिला, गोपा शिष्या था, पूर्वमुप्रेण चिहत्य पश्चादवसधा जाता, हस्ती पादो प्रक्षालयति, और बिमा, पापमाणोत्पाप रिमापा पसती स्मिता, सस्य स्थानस्यानालोचितप्रविकान्ता शुलकहिमवत्ति परदे श्रीजोखा देवगमिका, पतपा संगोमा प्रतिपक्षसम्पा, मम्मे भगमिम-धिनीरूपेण पातमुधिरति, (रावान् करोति), वदा श्रेणिकेन पृष्टः, संवर इति गतं, इदानीमारम- पोरसपालि भानोपोरसंसाया, परि लिपि करिस्पामि aft द्विगुणरे पायो भविष्यतीति, मोदाहरणगाया-द्वारवस्यो मह मित्रः श्रेष्ठी, अनुवरी भा, भा, दिनदेश, सरोगा ससा, नगरपन्त पिरिसित, पंपो भगति-मांस वादय, नेहाति, खजनपरिजनो मातापितरीष पुत्रस्नेहेना- पुनधि, भिरि मुनि सिमरा मनम्मि, ·. आवश्यक हारिभ- द्रीया प्रतिक मणाध्य. योगसं० (१८प्रणिधी जिनदेपो० . ॥७१२॥ भरुयच्छे जिणदेवो भयंतमिच्छे कुलाण भिक्खू या पठाण सालवाहण गुग्गुल भगवं च णहयाणे ॥१३०४॥ व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदं-भरुयच्छे णयरे नहवाहणो राया कोससमिद्धो, इओ य पइटाणे साटयाहणो राया चलसमिद्धो, सो नहवाणं रोहेइ, सो कोससमिद्धो जो हत्थं वा सीसं या आणेइ तस्स सयसहस्सगं पित्तं देइ, ताहे तेण नहवाहणमणूसा दिवे २ मारंति, सालवाहणमणुस्सापि केवि मारित्ता आणेति, सो तेसिं न किंचि देइ, सो खीणजणो पडिजाइ, नासित्ता पुणोवि वितियवरिसे एइ, तत्थवि तहेव नासइ, एवं कालो बच्चइ, अण्णया अमघो भणइ-ममं अव- राहेत्ता निधिसयं आणवेह माणुसगाणि य बंधाहि, तेण तहेव कयं, सोवि निग्गंतूण गुग्गुलभारं गहाय भरुयछमागओ, एगत्थ देवउले अच्छइ, सामंतरजेसु फुटुं-सालवाहणेणं अमचो निच्छूढो, भरुयच्छे णाओ, फेणति पुच्छिमओ को सोत्ति, भणइ-गुग्गुलभगवं नाम अर्हति, जेहिं णाओ ताण कहेइ जेण विहाणेण निच्छूढो, अहा लहु से गणत्ति, पच्छा नहपाहणेण , ॥७१२॥ १ भृगुकले नगरे नभोवाहनो राजा कोशसमृदः, इतच प्रतिष्टाने शालयाहनो राजा पळसमृदः, स नभोयानं दगदि, सोपसयो पोर पा शीपं याऽऽनयति तमे शतसहस्रदन्यं ददाति, वदा वेन नभोवाहनमनुष्या दिवसे २ मारयन्ति, शाळयाहनमनुष्या भपि कमिनापि मारपियाऽऽनपति, र तेभ्यः किंचिदपि न ददाति, स क्षीणजनः प्रतियाति, नंष्ट्वा पुनरपि द्वितीय भायाति, वनापि तय नश्यति, एवं कालो प्रगति, भम्पदामापो भगति- मामपराज्य निर्विपयमाञपयत मनुष्यांश्च धान, तेन तथैव तं, सोऽपि निर्गस्य गुग्गुलभारे गृहीत्या भृगुमागतः, एकत्र देया तिति, सामस्तरामेषु विचं-शालवाहनेनामात्यो निष्काशितः, भूगुरुन्छे ज्ञातः, केनयित् पृष्टः, कस हति, भणति-गुग्गुलभगया नामाहमिति, वैज्ञवसान पति पेन fift. ना निष्काशितः, यथा लघु (अपराध) गणयन्ति, पश्चाप्रभोपाइनेन ·. सुयं, मणुस्सा विसजिया नेच्छइ कुमारामश्चत्तणरस गंधपि सोलं, सो य राया सयं आगओ, ठविओ अमचो, वीसभं जाणिऊण भणइ-पुण्णेण रजं उन्भइ, पुणोवि अण्णस्स जम्मरस पत्थयणं करेहि, ताहे देवकुलाणि थूभतलागवावीण खणावणादिएहिं दर्ष खइयं, सालवाहणो आवाहिओ, पुणोवि ताविजइ, अमचं भणइ-तुमं पंडिओत्ति, सो भणइ- घडामि अंतेउरियाया आभरणेणंति, पुणो गओ पइसाणंति, पच्छा पुणो संतेउरिओ णिवाहेइ, तम्मि णिठिए सालवाहणो आवाहिओ, नरिध दायचं, सो विणहो, नलु नयरंपि गहियं, एसा दषपणिही भावपणिहीए उदाहरणं-भरुयच्छे जिणदेवो नाम मायरिओ, भदंतमित्तो कुणालो य तच्चणिया दोवि भायरो वाई, तेहिं पडहओ निकालिओ, जिणदेवो चेइय- पंदगो गो सुणेइ, पारिओ, राउले पादो जाओ, पराजिया दोवि, पच्छा ते विचिंतेइ-विणा एएसिं सिद्धतेण न तीरइ एएसिं उत्तरं दाउं, पच्छा माइठाणेण ताण मूळे पपइया, विभासा गोविन्दवत्, पच्छा पढंताण उवगर्य, भावमो पडिवन्ना, 18, ममुप्पा विषया नेमवि कुमारामायणम्पमपि मोई, स च रामा स्वपमागतः, स्थापितोऽमास्यः, विधम्भ शास्वा भणनि-पुण्येन राज्य छम्पते, पुमरप्पम्प सम्मनः पप्पदन कर, सदा देषकुलानि रम्पतरफयापीमा खाननादिभिः सर्व दन्यं खादितं, शाहवाहन माहूतः, पुनरपि ताप्यते, आमासं भगति-पं परितोऽसि, स भगति-पटपाम्पत पुरिकागामाभरणानि, पुनर्गतः प्रतिष्टानमिति, पवार पुनः सान्तःपुरिको निर्वाहयति, सिग्नि- dि पाइन भासः, मासि दातपं, पिनटः, मष्ट नगरमपि गृहीतं, पुपा दम्यमणिधिः । भावप्रणिधायुदाहरणं-भृगुकच्छे जिनदेवो नामाचार्यः, भद- समिम इमाम सोसायपि भावरी पाहिनी, खाम्या पयको निकाशितः,मिनदेवः चैत्यवन्दना गवः भगोति, पारितः, राजकुले पादो भावः, परा- fa पि, पापी विपिन्सपस:-रितेपी सिदान्तेन न एतेषामुखरं दातुं शरयते, पथात् मातृस्थानेन तेषां पार्थे रमजितो, विभा पवाद पठोमाग, भारत: प्रविषमो, २ साहियाहो महिमोधि ·प्रति आवश्यक हारिभ- द्रीया 'पिंडेता आगया, महासमरसंघाओ जाओ, पच्छा धारत्तगो चिंतेइ-एएण कारणेण भगवं नेच्छइत्ति, सोदणं अग्क्षयसाणं उवगओ, जाई संभरिया, संबुद्धो, देवयाए भंडगं उवणीय, सो वारत्तरिसी विहरतो सुसुमारपुरं गमओ, तप धुंधुमारों राया, तस्स अंगारवई धूया, साविया, तत्थ परिवायगा उवागया, वाए पराजिया, पदोसमावग्ना से सावत्सप पाहमिति चित्तं फलए लिहिता उज्जेणीए पज्जोयस्स दंसेइ, पज्जोएण पुच्छियं, कहियं चणाए, पजोओ तस्स दूयं पेसर, सो धुंधुमा- रेण असकारिओ निच्छूढो, भणइ पिवासाए-पिणएणं परिजइ, दूएण पडियागएण बहुतरगं पजोयस्स फहिणं, आसु- रुत्तो, सघवलेणं निग्गओ, सुंसुमारपुरं वेढेइ, धुंधुमारोअंतो अच्छइ, सोय वारत्तगरिसी एगत्थ नागपरे चघरमूले टिपालगो, सो राया भीओ एस महावलवगोत्ति, नेमित्तगं पुच्छइ, सो भणइ-जाह-जाव नेमित्तं गेण्हामि, घडगख्याणि रमति ताणि भेसावियाणि, तस्स बारत्तगरस मूलं आगयाणि रोवंताणि, ताणि भणियाणि-मा धीहेहित्ति, सो आगंतूण भणइ-मा मए, यो १७.. पारया कपा ॥७११॥ पिण्डयित्वा आगताः, महासमरसंघातो जातः, पश्चाद्वारप्रकश्चिन्तयति-पतेन कारणेन भगवायपीदिति, शोभनमध्यवसानमुपगतः, नाति रएता, संबुद्धः, देवतयोपकरणमुपनीतं, स चारणकपिहिरन् शिशुमारपुर गतः, तर पुन्धुमारो राजा, समानारयती दुहिता, प्रावित, सम परिमानित भागता, पादे (सया) पराजिता, तस्याः प्रदेपमापना सापय्ये पातयामीति धियं फलके लिसियोजयिन्या प्रयोवाय दापति, मयोतेन पई, कपि पानपा, पोठ ससै दूतं प्रेपयति, स धुन्धुमारेणासाकृतो निष्काशितः, भणितः पिपासया-विनयेन मियते, तेन प्रस्थागतेन बार प्रयोतय कवितRE, सपन | निर्गतः, शिशुमारपुर एयति, धुन्धुमारोऽन्तः तिति, सच वारमर्पिरेकन घरवरमूले स्थितोऽति, स राजा भीत एप माायक इति, मेमिति Twite सभणति-यात यावनिमित्तं गृहामि, घेरा रमन्ते ते भापिताखल पास पार्धमागता स्वन्ता, ते भगितामा भेटेवि, स भागम भगति-मा " ·। पारिति, हुम्न बमो, सारे मन्महे भोसण्णवाणं उवरि पडिओ, पजोओ वेढित्ता गहिओ, णयरि आणिओ, वाराणि पाणि, पमोमो भनिमो-कमोनो ते वामो पार, भणर-जे आणसि तं करेह, भणइ-कि तुमे महासासणेण वहि- प, तारे से महाविए अंगारवई पदिण्णा, दाराणि मुकाणि, वरथ अच्छइ, अण्णे भणति-तेण धुंधुमारेण देवयाए रखवासो कमो, वीए पारुवाणि वितषिया णिमित गहियंति, ताहे पजोओ णयरे हिंडइ, पेच्छइ अप्पसाहणं रायाणं, अंगारवति पुरणा-कई महे गहिमो , सा साधुययणं कहेइ, सो तस्स मूलं गओ, वदामि निमित्तिगखमणति, सो उव- रचो जाप पबनाउ, बेटरूपाणि संभरियाणि । चंदनसाए सुजायस्स धम्मघोसरस वारत्तगस्स सपेसि संवेगेणं जोगा संग- दिया भति, कई तु सुरपरं जाय मियायई पपइया परंपरमो एयंपिकदेह १७ । संवेगचि गयं, इयाणि पणिहित्ति, पणिही नाम मापा, डा पुपिहा-दपपणिही य भायपणिही य, दयपणिहीए उदाहरणगाहा- te.net: राममा सारानापुरि पवितः, मोतो पेटपिका गीत, नगरीमानीतः, द्वाराम पदानि, प्रयोवो भागवः कुतोमुख म, भति-IIRA, भावनामासने पिनाशिन ,पातले भुमरेण महाविभूस्पारवती इना, धाराणि मुस्कलिवानि, and wrist माना गया, या पेटा बिर्षिता सिमिधं गृहीतमिति, पदा प्रयोतो मगरे हिण्डमानः प्रेक्षते rrentre, sala-पीठा, मा सारनं कपपतिसपा गतः, पन्दे नैमितिकक्षपणकमिति, स उपयुको यावर Satta नाम र धर्मस पारमा परें संगेन पोगा संग्रहोवा भवन्ति, केचित मुावर पावत् मृगापतिः प्रजिता (vam Rheurisatarianismt RANति, प्रनिधिर्माया, सा द्विविधा-अम्पप्रणिधिश भाषप्राणधिश्व, दम्पप्रणिधा- ·आवश्यक हारिभ- ४मतिमा मणाध्यक योगसं० दीया १७ संयो ॥७११॥ 'पिंडेत्ता आगया, महासमरसंघाओ जाऔ, पच्छा वारत्तगो चिंतेइ-एएण कारणेण भगवं नैच्छइत्ति, सोहणं अग्झयसाणं उवगओ, जाई संभरिया, संयुद्धो, देवयाए भंडगं उवणीय, सो वारत्तरिसी विहरतो सुसुमारपुरं गो, तस्य धुंधुमारो राया, तस्स अंगारवई धूया, साविया, तत्थ परिवायगा उवागया, वाए पराजिया, पदोसमावना से सावत्तए पादेमिति चित्तं फलए लिहिता उजेणीए पज्जोयस्स दसेइ, पज्जोएण पुच्छियं, कहियं चणाए, पजोओ तस्स दूयं पेसद, सो धुंधुमा. रेण असक्कारिओ निच्छूढो, भणइ पिवासाए-विणएणं वरिजइ, दूएण पडियागएण बहुतरगं पजोयस कहियं, आसु- रुत्तो, सघवलेणं निग्गओ, सुंसुमारपुरं चढेइ, धुंधुमारोअंतो अच्छइ, सोय वारत्तगरिसी एगत्व नागपरे चघरमूळे टियागो, सो राया भीओ एस महावलवगोति, नेमित्तगं पुच्छइ, सो भणइ-जाह-जाव नेमित्तं गेण्हामि, पेडगरूपाणि रमंति ताणि भेसावियाणि, तस्स वारत्तगरस मूलं आगयाणि रोवंताणि, ताणि भणियाणि-मा वीदेहित्ति, सो आगंतूण भणइ-मा पारप्रर्षि फया . . पिण्डयिरया भागताः, महासमरसंघातो जातः, पश्चाद्वारप्रकश्चिन्तयति-पतेन कारणेन भगया पीदिति, शोभनमम्पपसानमुपगता, जाति: रएता, संबुद्धः, देवतयौपकरणमुपनीतं, स पारनकऋपिर्षिहरन् शिशुमारपुरं गतः, तत्र धुन्धुमारो राजा, साहारयदी दुहिता, भाविका, सप्र परियाशिम भागता, यादे (नया) पराजिता, तसाः प्रद्वेपमापना सापत्ये पातयामीति घिनं फळके दिलिवोनयिन्यो प्रपोताय दर्शयति, भयोतेन ए, कपि पानपा, मोत. स्तस्मै दूतं प्रेपयति, स धुन्धुमारेगासस्कृतो निष्काशितः, भगिवः पिपासया-विनयेन मियते, दूतेन प्रत्यागतेन बावर भयोवस्य कमित, भा, सबसे निर्गतः, शिशुमारपुरं वेष्टयति, धुन्भुमारोऽन्तः तिष्ठति, सप वारप्रकपिरेलर पावरमूले स्थितोऽति, सपमा भीत एप महायक इति, मिधिकं Tws सभणति-यात यावसिमित्तं गृहामि, घेरा रमन्ते ते भापिताबस पारप्रकस पार्धमागता सन्ता, भगिता-मा भटेति, सभागस भगतिमा ·उजाणे, सणायरो राया निग्गओ खामिओ, अम्मापियरो रायाणं च आपुच्छित्ता पघइओ, अम्मापियरोवि अणुपवइयाणि, ताणि सिद्धाणि, सोऽपि धम्मघोसो निविसओ आणत्तो जेणं तस्स गुणा लोए पयरंति, यथा नेत्रे तथा शीलं, यथा नासा तथाऽऽर्जवम् । यथा रूपं तथा वित्तं, यथा शीलं तथा गुणाः ॥ १॥ अथवा-विषमसमैर्विषमसमाः, विपमैपिमाः समैः समाधाराः । करधरणकर्णनासिकदन्तोष्ठनिरीक्षणैः पुरुषाः ॥२॥ पच्छा सो य निवेयमावण्णो सञ्चं मए भोगलोभेण विणासिभोत्ति निग्गओ, हिंडतो रायगिहे णयरे थेराणं अंतिए पयइओ, विहरतो बहुस्सुओ वारत्तपुरं गओ, तत्थ अभ- यसैणो राया, पारत्तमो अमचो, भिक्खं हिहंतो परतगस्स घरं गओ धम्मघोसो, तत्थ महुधयसंजुत्तं पायसघालं नीणीयं, ओ पिंदू पदिओ, सो पारिसादित्ति निच्छइ, वारत्तओ ओलोयणगो पेच्छइ, किं मन्ने नेच्छइ १, एवं चिंतेइ जाव (ताप ) तत्थ मच्छिया उलीणा, ताओ घरकोइलिया पेच्छइ, तंपि सरडो, सरडंपि मजारो, तंपि पञ्चंतियसुणओ, तंपि यस्थपगमुणओ, ते दोषि भंडणं लग्गा, सुणयसामी उवठिया, भंडणं जायं, मारामारी, वाहिं निग्गया पाहुणगा बलं पाने, सारो राना निर्गतः क्षामिता, मातापिरीरामानं चारसपप्रमजितः,मातापितरावपिअनुप्रयमिती, ते सिद्धाः सोऽपिधर्मघोपो निर्विषय भारठो ऐन सस गुमा कोमपति, सभात् स प नियंदमापसस्पं मया भोगटोभेन विनाशित इति निर्गतः, हिण्डमानो राजगृहे नगरे स्थविराणामन्तिके ममता, रिहरन् पातो पापपुर गता, सयामपसेनो रामा, पारसकोऽमास्यः, मिक्षा हिण्डमानो वारप्रकस्य गृहं गतो धर्मघोषः, तत्र पृतमधुसंयुक्त पारRASमानी, तो बिन्दुः पवितः स परिणारिरिति नेति, पारग्रकोऽयलोकनगतः पश्यति, किं मन्ये नेच्छति, एवं यावचिन्तयति तावत्ता मक्षिक भाmaraat () मेरा नामपि स सररमपि मामास समपि प्रत्यविका चमपि वावग्यः था, चौ द्वावपि भण्डयितुं छनौ, स्वामिनाव परिपती, पुरं बाग, पारमादि पहिर्निगंवा मापूका पलं N ·आवश्यक हारिभ- द्रीया अच्छउ वीसत्थो मारिजिहितित्ति दिणे २ एगहा अभिरमंति, तस्स रूवं सीलें समुदायारं दणं चिंतेइ-नवरं तेउरियादि समं विणहोत्ति तेण मारिजइ, किह वा एरिसं रूवं विणासेमित्ति उस्सारित्ता सर्व परिकहेइ, लेहं च दरिसेइ, तेण मुजा. एण भण्णइ-जं जाणसि तं करेइ, तेण भणियं-तुमं न मारेमित्ति, नवरं पच्छण्णं अच्छाहि, तेण चंदजसा भगिणी दिण्णा, सा य तजाइणी तीए सह अच्छइ, परिभोगदोसेण तं वट्टइ सुजायरस ईसि संकेत, सावि तेण साविया कया, पिंवेइ-मम कएण एसो विणहोत्ति संवेगमावण्णा भत्तं पञ्चक्खाइ, तेणं चेव निजामिया, देवो जाओ, ओहिं पउंजइ, दणागओ, वंदित्ता भणइ-किं करेमि ?, सोवि संवेगमावण्णो चिंतेइ-जहा अम्मापियरो पेच्छिज्जामि तो पययामि, तेण देयेण सिला विउधिया नगरस्सुवरि,नागरा रायाय धूवपडिग्गहहत्था पायवडिया विण्णवेंति, देवो तासेइ-हा! दासत्ति मुजाओ समणो- वासओ अमच्चेण अकज्जे दूसिओ, अज भे चूरेमि, तो नवरि मुयामि जइ तं आणेह पसादेह णं, कहिं !, सो भणइ-एस ४प्रतिक मणाभ्य० योगस० १७ संवेगे पारकर्षि कथा ॥७१०॥ ॥७१०॥ तित विश्वस्तो मार्यते इति दिने २ एकस्यौ अभिरमेते, तस्स रूपं शीलं समुदाचार वा चिन्तपति-जवरमन्तःपुरिकाभिः समं पिनष्ट इविन मार्यते, कथं घेदशं रूपं विनाशयामीति !, उत्सार्य सर्व परिकथयति, लेसं घ दर्शयति, तेन मुजातेन भव्यते-पमानासि यत् पुरु, सेन मनितंबान मार. यामीति, नवरं प्रच्छचं तिष्ठ, तेन चन्द्रयशा भगिनी दत्ता, सा च सनातीया (प्यग्दोपदुष्टा) तया सह विष्टति, परिमोगदोपेग वर पर्वते मुगात स्पेपर संक्रान्तं, साऽपि तेन धाविकीकृता, चिन्तयति मम कृतेनैप विनष्ट इति संगमापमा भकं प्रत्याख्याति, तेनैव नियामिता, देयो माता, भयभि प्रगति रष्ट्वा भागतः, वन्दित्वा भणति-किं करोमि , सोऽपि संवेगमापनश्चिन्तयति-यया मातापितरी प्रेक्षेयं तदा प्रमजेयं, लेन देन शिला विकृर्षिता मगरसोररि, नागरा राजा च धूपप्रतिमहहलाः पादपतिता विज्ञपयन्ति, देवयासपति-हा दासा इति, मुजातः भ्रमणोपासकोडमात्सेनाकार्प दूपितः, भय भरभरपामि, तर्हि पर मुशामि यदि तमानयत प्रसादयतेनं, क', स भणति-एप.

·उजाणे, सणायरो राया निग्गओ खामिओ, अम्मापियरो रायाणं च आपुच्छित्ता पबइओ, अम्मापियरोवि अणुपवइयाणि, ताणि सिद्धाणि, सोऽवि धम्मपोसो निविसओ आणत्तो जेणं तस्स गुणा लोए पयरंति, यथा नेत्रे तथा शीलं, यथा नासा तथाऽर्जवम् । यथा रूपं तथा वित्तं, यथा शीलं तथा गुणाः ॥१॥ अथवा -विपमसमैम्पिमसमाः, विपमविपमाः समः समाधाराः । करपरणकर्णनासिकदन्तोष्ठनिरीक्षणैः पुरुषाः ॥२॥ पच्छा सो य नियमावण्णो सच्चं मए भोगलोभेण विणासिओप्ति निग्गओ, हिंडतो रायगिहे णयरे धेराणं अंतिए पपइओ, विहरंतो यहुस्सुओ वारत्तपुरं गओ, तत्थ अभ- यसेणो राया, यारचओ अमचो, भिक्खं हिंडंतो परचगस्स घरं गओ धम्मघोसो, तत्थ महुघयसंजुत्तं पायसथालं नीणीयं, तओ पिंदू पटिओ, सो पारिसाडित्ति निच्छइ, वारत्तओ ओलोयणगओ पेच्छइ, किं मन्ने नेच्छइ १, एवं चिंतइ जाव (ताय) तत्व मरिछया उठीणा, ताओ घरकोइलिया पेच्छइ, तंपि सरडो, सरडंपि मजारो, तंपि पञ्चंतियसुणओ, तंपि यस्थपगसुणओ, ते दोषि भंडणं सग्गा, सुणयसामी उपठिया, भंडणं जायं, मारामारी, वाहिं निग्गया पाहुणगा वलं पाने, सनागरो राजा निर्गत सामिवः, मातापितरीरामानं पापरण्य प्रयजितः, मातापितरावपि भनुप्रमजिती, वे सिद्धाः। सोऽपि धर्मयोपो निर्विषय भारसो देन पर गुमा परम्प, पमा सपनिमारमा सस्य मया भोगलोभेन विनाशित इति निर्गतः, हिण्डमानो राजगृहे नगरे स्वविराणामन्तिके मात्र, हिान् पो पाप्रथा गमः, प्राभपसेनो रामा, पारग्रकोऽमायः, भिक्षां हिमानो वारयकस्य गृहं गतो धर्मघोषः, तत्र पृतमधुसंयुक्तं पायसवाउमानीतं, वो पिनुः पतितः, स परिमारिरिति नेति, पारप्रकोऽयलोग्नगतः पश्यति, किं मन्ये नेच्छति, एवं यावचिन्तयति तावचन मक्षिक भागवा: हतो (1) ग्रामोरिगामनि सर: सररमरि माना: वमपि प्रत्यन्तिकः श्वा तमपि वालम्पः था, तो द्वावपि भग्दयितुं लमी, वस्वामिनातु पसिठीपुरं गाव, एनारि पहिनिगंवा मार्गहा: पठं

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४मतिका
मणा
योग
11
॥७०९॥
.
अस्या व्याख्या कथानकादवसेया तच्चेदं-चंपाए मित्तप्पभो राया, धारिणी देवी, धणमित्तो सत्यवाहो, धणसिरी
भजा, तीसे ओवाइयलद्धओ पुत्तो जाओ, लोगो भणइ-जो एत्य धणसमिद्धे सत्यवाहकुले जाओ तस्स सुजायंति, निपित्ते
वारसाहे सुजाओत्ति से नामं कयं, सो य किर देवकुमारो जारिसो तस्स ललियमण्णे अणुसिक्खंति, ताणि य सावगाणि,
तत्थेव णयरे धम्मघोसो अमच्चो, तस्स पियंगू भज्जा, सा सुणेइ-जहा एरिसो सुजाओत्ति, अण्णया दासीओ भगइ-जाहे
सुजाओ इओ वोलेजा ताहे मम कहेजह जाय तं गं पेच्छेजामित्ति, अण्णया सो मित्तवंदपरिवारिओ तेणंतेण एति,
दासीए पियंगूए कहियं, सा निग्गया, अण्णाहि य सवत्तीहिं दिहो, ताए भण्णइ-धण्णा सा जीसे भागावडिओ, अण्णया
ताओ परोप्परं भणंति-अहो लीला तस्स, पियंगू सुजायस्स घेसं करेइ, आभरणविभूसणेहिं विभूसिया रमइ, एवं पर
सविलासं, एवं हत्थसोहा विभासा, एवं मित्तेहि समंपि भासइ, अमच्चो अइगओ, नीसहं अंतेउरंति पाए सपियं निक्सियंतो
यारया
पथा
१ चम्पायां मित्रप्रभो राजा, धारिणी देवी धनमित्रः सार्थवाहः, धनधीभीयां, तस्या उपयापितलंन्धः पुनो जासः, धोको भगति-पोत्र धनसारे
सार्थवाहकुले जातस्तस्य सुजातमिति, निवृत्ते द्वादशाहे सुजात इति तस्य नाम कृतं, स च किल देयकुमारो याशः तस्य ललितमन्येऽनुशिक्षन्ते, ते मापा'
तत्रैव नगरे धर्मघोपोऽमात्यः, तस्य प्रिय भार्या, सा शृणोति योदशः सुजात इति, भन्यदा दासीभगति-यदा मुगातोऽनेन पार्मना पविकारयेत् ॥
मम कथयेत यावत्तं प्रेक्षयिष्ये इति, अन्यदा स मिग्रवृन्दपरिपारितस्तेनावना याति, दास्या मियाये कधितं, सा निर्गता, भम्याभिन सपनीम, पा
|भण्यते-धन्या सा यस्सा भाग्ये भापतितः, अन्यदा ताः परस्परं भणन्ति-अहो लीला सस्स, प्रियः मुजातस्य वेपं करोति, भामरणविभूपगर्षिभूपिता रमते,
एवं प्रजति सबिलासं, एवं हस्खशोभा विमापा, एवं मित्रैः सममपि भापते, अमात्योऽतिगतः, विनष्टमन्तःपुरमिति पायो शनैः निक्षिपन्
॥७०९॥

·पारणिं पलोपड, विद्या पिखुती, सो वितेइ-विनठं अंतेउरंति, भणइ-पच्छण्णं होउ, मा भिण्णे रहस्से सइरा. पाराउ होहिंति, मारे मग्गइ सुजाय, बीहेइ य, पिया य से रण्णो निराय अच्छिओ,मा तओ विणासं होहित्ति, उवायं चिंतेद, लयो उवाओति, अण्णया कूडलेहेहिं पुरिसा कया, जो मित्तप्पहरस विवक्खो, तेण लेहा विसजिया तेणंति, सुजाओ पत्तनो-मित्तप्पभरायाणं मारेहि, सुमं पगओ राउले, तओ अद्धरजियं करेमि, तेण ते लेहा रणो पुरओ वाइया, जहा तुम मारेयपोत्ति, राया फुपिओ, तेवि लेहारिया वज्झा आणत्ता, तेणं ते पच्छण्णा कया, मित्तप्पभो चिंतेइ-जई लोगनार्य कजिदि तो पउरे खोभो होहित्ति, ममं च तस्स रण्णो अयसो दिज, तओ उवाएण मारेमि, तस्स मित्तप्पहस्स एग पर्वतणयर अरक्सुरी नाम, तत्थ तस्स मणूसो चंदज्झो नाम, तस्स लेहंदेइ (ग्रं०१९०००)जहा सुजाय पेसेमित मारेवित्ति, पेसिभो, सजाय सदावेचा भणइ-यच अरक्सुरी, तत्य रायकजाणि पेच्छाहि गओतणयरिं भरक्खुरिनाम, दिहो प्रिोडपति गम्ती, सन्तिपति-विनष्टमन्तःपुरमिति, भणति-अम्ल भवतु, मा भिछे रहस्से स्वैराचारा भूवनिति, मारयितुं मार्गपति मुग, विभति , पिता उस को निan स्थिता, मा सतो विनाशो भूदिति, उपायं चिन्तयति, लन्ध सपाय इति, भन्यदा कूटलेखैः (पुला) TIE FOR को मित्रप्रभार शिक्षा ठेस रिपरासीदति, सुमातो पापा-मिग्रामराज मारय, वं प्रगतो राजकुले, सत भाधराजिक मोमिन पाय पुरवो पापिता पपा पं मारपिराम्प इति, रामा कुपिता, वेलेसहारा पम्या भाज्ञप्ताः, तेम ते प्रमाः कृताः, मित्रमभचिन्तपति- परोया पिशरापुरे सोमो मरिम्पीति, मां व राशो पशो वासति, सस उपायेन मारयामि, तस्स मित्रप्रमस्सैकं प्रसन्तनगरमारधुरं नाम, सदर मनुमायो मान, समावि-पपा मुग मेपपामि मारयेरिति, पिता, सुनाव सदायित्वा भगति-प्रसारपुर, तत्र राज्यकार्याणि TRatantral aाम,

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
॥७०८॥
४ प्रतिक
मणाय.
योग.
विनयोप
१५निम्यम
१६तिम्म
तो मति
समस्या
नलभामि, न य वट्ट उप्पयइ, तस्सवि अधिती जाया, भणइ-खंता! एकासि कहिंचि गहिं मग्गादि, भगर-मग्णागि
जइ विणीओ होसि एकसि नवरं जइ, पघइयाणं मूलं गया, पयइयगा खुहिया, सो भणइ-न करेहित्ति, तहयि नियंति,
आयरिया भणंति-मा अज्जो ! एवं होह, पाहुणगा भवे, अज्जकाल्लं जाहिति, ठिया, ताहे खुडिओ तिणि २ उपारपास.
वणाणं वारस भूमीओ पडिलेहिता सघा सामायारी, विभासियघा अवितहा, साह तुहा, सो नियओअमयसुष्टुगो जाओ,
तरतमजोगेण पंचवि पडिस्सगसयाणि ताणि ममाणियाणि आराहियाणि, निग्गंतुं न दिति, एवं पच्छा सो विणभोयगी
जाओ, एवं काय १५ । विणओवएचि गयं, इयाणि धिइमई यत्ति, धितीए जो मति करेइ तस्य योगाः समृहीता भवन्ति,
तत्थोदाहरणगाहा-
नयरी य पंडुमहुरा पंडवयंसे मई य सुमई य । वारीयसभारुहणे उप्पाइप सुहियविभासा ॥१३०१ ।।
व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदं--णयरी य पंडुमहुरा, तत्थ पंच पंडया, तेहिं पपयंतेहिं पुत्तो रजे टपिओ,
१न लभ, न प यत्तंते वरनजितुं, तखाप्यरतिमांता, भणति-गृव, एकः पुमापि स्थितिमन्येषय, भगति-मार्गपामि पर विनीतो भपसा.,पर
यदि, प्रमजितानां मूलं गती, प्रवजिताः क्षुब्धाः, स भगति-न करिष्यतीति, तथापि नेमन्ति, भाचार्या भणन्ति-मेयं भयतायाः, प्रापूर्णको भपा, भय
कल्ये यास्यत इति, स्थिती, सदा क्षुछकः तिनः २ चारप्रभयणपोद्वादश भूमीः प्रतिटिएप सपः समाचारी: (रोति), विभापितम्या: भविषा, साप.
वस्तुतः, स निम्मकोऽमृतालको जातः, तरतमयोगेन पारि प्रतिभपशतानि नानि ममीकृतानि भारावानि, निर्गन्तुम दति, प स पभा सजियो.
पगो जातः, एवं कम्यं । विनयोपग इति गतं, इदानी प्रतिमतिरिति, एतौ यो मतिं करोति सस्प-गोदाहरगगापा । ना पादमधुरा, पाप
पाण्डवाः, तैः प्रमजद्धिः पुनो राज्ये स्थापितः.
॥७०८॥

·- ते अरिहनेमिस्स पायमूले पठिया, हत्यकप्पे भिक्खं हिंडिंता सुर्णेति-जहा सामी कालगओ, गहियं भत्तपाणं विगिचित्तासेत्तंजे पथए भचपथक्खायं करेंति, णाणुप्पत्ती, सिद्धा याताण से अण्णो राया पंडुसेणो नाम, तस्स दोधूयाओ-मई सुमई य | ताओ उजते चेइयवंदियाओ सुरई पारिवसभेण [वारिवसभो नाम वहणं तेण ] समुद्देण एइ, उप्पाइयं उद्वियं, लोगो खंदरुहे नमसइ, इमाहि धणियतरागं अप्पा संजमे जोइओ, एसो सो कालोत्ति, भिन्नं वहणं, संजयत्तंपि सिणायगत्तंपि काठगयाओ सिद्धाभो, एगस्थ सरीराणि उच्छलियाणि, सुहिएण लवणाहिवइणा महिमा कया, देवुज्जोए ताहे तं पभासं वित्थं जायं, दोहिवि वाहे धीतीए मति करेंतीहि जोगा संगहिया, घिइमई यत्ति गयं १६, इयाणि संवेगेत्ति, सम्यग्वेगः संगः तेण संवेगेण जोगा संगहिया भवंति, तत्रोदाहरणगाधाद्वयं- चंपाए मित्तपभेधणमित्तेधणसिरीसुजाते यापियंगूधम्मघोसे य अरक्खुरी चेव चंद्घोसे य॥ १३०२ ॥ पंदजसा रायगिदे यारत्तपुरे अभयसेण वारत्ते। सुसुमार धुंधुमारे अंगारपई य पन्जोए ॥ १३०३ ॥ निमः पादमूस्थिताः, रसिकसे रिलमानाः गायन्ति-यपा स्वामी कालगतः, गृहीतं भकपानं त्यरूवा शत्रुक्षये पर्वते भकप्रत्याख्यानं घडि, शामोत्पतिसिरामा पो पो भायो रामा पाण्डपेणो नाम, बस दुहिवरी-मतिः सुमविश्व, ते उजयन्ते घेत्यवन्दिके सुराष्ट्रं चाहनेन समुद्रे. मापात: पात पिता, मोहम्दरको नमस्पति, भाम्पो पाढतरमारमा संयमे योजितः, एप स काल इति, भिन्नं प्रवहणं, संयतत्वमपि सावकमपि गग सि. एम पीडिते, मुस्पिटन सपणाधिपतिना महिमा मृतः, देवोपोते तत्र प्रभासास्यं तत् तीर्थ जातं, द्वाम्यामपि तदा तो मति rialम्पो पोगाः संग्रहीताः । तिमतिरिति ग, इदानी संग इति, वेन संयेगेन योगाः संगृहीता भवन्ति ।

·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४ प्रतिमा मणायक योगसं० १३ समा. धौ गुमना ॥७०७॥ संजमे समाहिततरो जाओ, णाणमुप्पण्णं, जाव सिद्धो १३ । समाहित्ति गयं, आयारेत्ति इयाणिं, आयारउवगच्छणयाए योगाः सह्यन्ते, एत्थोदाहरणगाहा- पाडलिपुत्त हुयासण जलणसिहा पेच जलणडहणे य। सोहम्मपलिपपणए आमलकप्पाइणविही ॥ १२९९ ॥ व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदं-पाटलिपुत्ते हुयासणो माहणो, तस्स भजा जलणसिहा, सावगाणि, तेसिंदो पुत्ता- जलणो डहणो य, चत्तारिवि पपइयाणि, जलणो उजुसंपण्णो, डहणो मायावहुलो, एहित्ति यचड, पनाहि पर, सो तरस गणरस अणालोइयपडिकतो कालगओ, दोवि सोधम्म उववन्ना सफस्स अभितरपरिसाए, पंच पलिओवमाति ठिती, सामी समोसढो आमलकप्पाए अंवसालवणे चेइए, दोवि देवा आगया, नद्दविहिं दाएंति दोविजणा, पगो उजुगं वितयिस्सामिति उजुगं विउपइ, इमस्स विवरीयं, तं च दखूण गोयमसामिणा सामी पुच्छिओ, ताहे सामी वेसिं पुपभय कहेइ-मायादोसोति, १४ापार पटनद हनी . संयमे समाहिततरो जातः, ज्ञानमुपनं यावत् सिवः समाधिरिति गतं, माघार इवीदानी, भाषारोपगतठया पोगाः, भत्रोदाहरणगाया । पार लिपुत्रे हुताशनो माझणः, तस्य भार्या ज्वलनशिखा, भापकी, बयोधी पुत्री-पलनो दइनम, पायारोऽपि प्रममिताः, ग्यटन कतारः, दानो मापा. पहुलः, मायाहीति मजति प्रजेत्यायाति, स तस्य स्थानस्यानालोचितप्रतिमान्तः कालगतः, दायपि सौधर्म मपी शरसाम्पस, पर पापी. पमानि स्पितिः, स्वामी समवसतः भामलकरूपायामानशालयने घेत्ये, वायपि देवायागतौ नृत्ययिपि दर्शयतः वायपि अनी, ९ र मिमियामीति अजुकं विकुर्वति, भस्प विपरीतं, तब या गौतमसामिना सामी पृष्ः, सदा स्वामी तयोः पूर्वभयं कथयति-मापादोप इति.

·एवं आयारोपगयत्तणेण जोगा संगहिया भवंति १४ । आयारोवगेत्ति गयं, इयाणि विणओवगयत्तणेण जोगा संगहिया भवंति, तस्थ उदाहरणगाहा- उलेणी अंपरिसी मालुग तह निवए य पव्यन्जा। संकमणं च परगणे अविणय विणए य पडिवत्ती॥ १३००॥ व्याख्या कथानकादवसेया, तञ्चेदं-उजेणीए अंबरिसी माहणो, मालुगा से भजा, सड्ढाणि, निंबगो पुत्तो, मालुगा कालगया, सो पुचेण समं पपइओ, सो दुषिणीओ काइयभूमीए कंटए निक्खिवइ सज्झायं पट्टविन्ताणं छीयइ, असम्झायं करेइ, सर्व व सामायारी वितहं करेइ, कालं उवहणइ, ताहे पधइया आयरियं भणंति-अथवा एसो अच्छउ अहया अम्हेत्ति, निच्छ्दो, पियावि से पिट्टओ जाइ, अन्नस्स आयरियस्स मूलं गओ, तत्थवि निच्छूढो, एवं किर उजेणीए पंच पडिस्सगसयाणि सपाणि हिंडियाणि, निच्छूढो य सो खंतो सन्नाभूमीए रोवइ, सो भणइ-किं खंता! रोयसित्ति , तुमं नाम कयं निवोत्ति एयं न अण्णहत्ति, एएहिमणभागेहिं आयारेहि तुझंतेण एण्डिं च अहंपि ठार्य . परमापारोपगतवसा योगाः संगीता भयन्ति । भाधारोपग इति गतं, इदानी विनयोपगतस्येन योगाः संगृहीता भवन्ति, तत्रोदाहरणगाया । मरिम्पानामपियोपमा, मावस तस भाषा, भारी, निम्बरः पुत्रः, मासुका काठगवा, स पुनेण समं प्रमजितः, स दुर्विनीतः कायिकी भूमो कण्टकान् मभिपति सामा मसारयागु (सा) छाति, भसाध्यापं करोति, साप सामाधानी वितयां करोति, फालमुपहम्ति, तदा प्रमजिता भाचार्य भणन्ति- भपति भपरा पमिति, सापितः, पिसापि सस्स पसे याति, भन्यसाधार्यस्य मूलं गतः, तत्रापि निष्काशितः, एवं किलोजयिन्यां पञ्च प्रति. अपमान Hakindi, फासिस एका संशाभूमा रोदिति, स भगति-किं वृद्ध! रोदिपीति ?, तव नाम कृतं निम्बक इति एतचान्यथेति, एतर. भावारीपरनामस्मरिस्थिति ·आवश्यक हारिभ- द्रीया ४प्रतिक मणाप. योगसं० १२ सभ्य- ॥७०६॥ मी. भासोदा ताहे सो तं भणइ-सोयंति, भणइ-सच्चंति, पुच्छिओ किं सच्चं?, पुणो ओहासइ, वासुदेवेण भणियं-जहिं ते एयं पुच्छियं तहिं एयपि पुग्छिय होतंति खिसिओ, तेण भणिय-सच्चं भट्टारओ न पुच्छिओ, विचिंतेउमारद्धो, जाई सरिया, पच्छा |अतीव सोयवंतो पत्तेयबुद्धो जाओ, पढममज्झयणं सो चेव यदइ, एवं सोएण जोगा समाहिया भवंति ११। सोएत्ति गयं, इयाणि सम्मद्दिहित्ति, संमइंसणविसुद्धीएवि फिल योगाः समृह्यन्ते, तत्थ उदाहरणगाहा- सागेयम्मि महापल विमलपहे व चित्तकम्मे य । निप्फत्ति छट्टमासे भुमीकम्मस्स करणं च ।। १२९७ ॥ अस्या व्याख्या कथानकादवसेया, साएए महघलो राया, अत्याणीए दूओ पुच्छिओ-किं नस्थि मम जं अमेसि रायाणं अस्थित्ति ?, चित्तसभत्ति, कारिया, तत्य दोवि चित्तकरावप्रतिमा विख्याती विमलः प्रभाकरच, तेसिं अद्भद्धेणं अप्पिया, जवणियंतरिया चित्तेइ, एगेण निम्मवियं, एगेण भूमी कया, राया तस्स तुट्टो, पूइयो य पुच्छिओ य, प्रभाकरो पुच्छिओ भणइ-भूमी कया, न ताव चित्तमित्ति,रायाभणइ-केरिसया भूमी कयत्ति,जवणिया अवणीया, इयरं पित्त कम्म १ तदा स तं भणति-शाचमिति, भणति सत्यमिति, पृष्टः किं सत्यंी, पुनरपभागते, यामुदेन भगित-पत्र पेतत् तदार एमभविपरित निर्भसिंतः, तेन भणितं-सत्यं भट्टारको न पृष्टः, विचिन्तयितुमारब्धः, जातिः स्मृता, पयादवीय शोषयान् प्रत्येक पुदो बातः, प्रथममापनं स एस (२) | यदति । एवं शौचेन योगाः संगृहीता भवन्ति । शायमिति गतं, इदानी सम्यादृष्टिरिति, सम्पग्दर्शनविशुशापि, यसोदाहरणगाया। साकेते मारामा, | भास्यान्यां दूतः पृष्टः-किं नासि मम यदन्येषां राज्ञा अति !, चिनसभेति, फारिता, सम दो विकरी, साम्पामामा भर्पितवान्, परिमारती चिययतः, एकेन निर्मितं, एकेन भूमी ठा, राजा समै तुष्टः, पूजितश्च पृष्ट प्रभाकरः पृटो भगति-भूमी कृता, मवावर पियामीति, रामा भगति-sterit भूमिः कृतेति, यवनिकापनीता, इतरचित्रकर्म 11७०६॥

·निम्मलयरं दीसइ, राया कुविओ, विनविओ-पभा एत्थ संकेतत्ति, तं छाइय, नवरं कुहूं, तुटेण एवं चेव अच्छउत्ति भणिओ, एवं संमत्तं विसुद्धं कायचं, तेनैव योगाः सङ्ग्रहीता भवन्ति १२ । सम्यग्दृष्टिरिति गतं, इयाणि समाहित्ति समाधानं, तत्थोदाहरणगाहा- णपरं सुदंसणपुरं सुसुणाए सुजस सुव्वए चेव । पवन सिक्खमादी एगविहारे य फासणया ॥ १२९८ ॥ व्याख्या कथानकादयसेया, तच्चेदम्-सुदंसणपुरे सुसुनागो गाहावई, सुजसा से भजा, सहाणि, ताण पुत्तो सुवओ नाम सुहेण गम्भे अच्छिओ सुहेण वहिओ एवं जाव जोयणत्यो संयुद्धो आपुच्छित्ता पपइओ पढिओ, एकल्लविहारपडि- मापडियण्णो, सकपसंसा, देवेहिं परिक्खिओ अणुकूलेण, धण्णो कुमारवंभचारी एगेण, वीएण को एयाओ कुलसंताणच्छे- दगाओ अधण्णोत्ति ?, सो भगवं समो, एवं मायावित्ताणि सविसयपसत्ताणि.दंसियाणि, पच्छा मारिजंतगाणि, कलुणं फूति, तथापि समो, पच्छा सपेवि उऊ विउपिता दिघाए इत्थियाए सविन्भमं पलोइयं मुकदीहनीसासमवगूढो, तहावि निर्मम श्यते, राना पुपितः, विज्ञप्तः-प्रभाष संक्रान्तेवि, उच्छादितं, नवरे कुत्यं, तुष्टेनैवमेव विरिपति भणितः, एवं सम्यक्त्वं विशुद्धं पंपानी समाधिरिनि, होशरणगाया। मुर्शनपुरे शिशुनागः भेष्ठी, मुपशालस्य मार्या, प्रादी, पोः पुत्रः सुग्रतो नाम सुखेन गर्ने स्थितः मुखे- म पूरः परं पारत् पौवनस्पः संपदा, भागलप प्रमदितः पठितः, एकाकिविहारप्रतिमा प्रतिपयः, शकप्रशंसा, देवैः परीक्षितोऽनुकूलेन, धन्यः कुमारग्रह्मचारी एरेना दिवायेन र एससार इससन्तानप्रसादधम्य इति!,स भगवान् समः, एवं मातापितरो स्वविश्यमसको दर्शिती, पश्चात् मार्यमाणी, करुणं कूजतः, सपार समः, पमार सो कमयो विकृर्षिता हिम्पया पिया सविभ्रम प्रलोकितं मुकदीनिःश्वासमुपगतः तयाऽपि.

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ४प्रतिय. मणाप. योग १३शुषी धनापो नारदथ ॥७०५॥ - अण्णे भगंति-चएहि संणिहिएहिं मग्गिओ, दयाए न देइ, नियसरीरसपखंडपपजणेण कतिपयखंडेसु फरसु सेट्ठी चिंते:- अहोऽहं धण्णो ! जेण इमाए चेयणाए पाणिणो ण जोइयत्ति, सत्तं परिक्खिकण सुरयरो सयं चैव पडियुद्धो, पिट्ठमया या कया, एप देशशुचिः श्रावकत्वं, सर्वशुची सामिस्स दो सीसा-धम्मघोसो धम्मजसो य, एगस्त असोगवरपायवस्स हेहा गुणति, ते पुषण्हे ठिया अवरण्हेवि छाया ण परावत्तइ, एगो भणइ-तुझ सिद्धी, पीओ भणइ-तुझसद्धी, एगो फाइग. भूमीए गओ, बितिओवि तहेव, नायं जहा एगरसवि न होइ एस लद्धी, पुच्छिओ सामी-कहेइ वस्स उप्पत्ती- सोरियसमुद्दविजए जन्नजसे चेव जन्नदत्ते य । सोमित्ता सोमजसा उगविही नारदुप्पत्ती ॥ १२९५ ।। अणुफंपा वेयहो मणिकंचण वासुदेव पुच्छा य ।सीमंधरजुगपाहू जुगंधरे पेय महपाहू ॥ १२९६ ॥ गाथा द्वितयम्, अस्य व्याख्या-सोरियपुरे समुद्दविजओ जया राया आसि तया जण्णजसो तायसो आसी, तस्स भभा सोमित्ता, तीसे पुत्तो जन्नदत्तो, सोमजसा सुण्हा, ताण पुत्तो नारदो, ताणि उंछवित्तीणि, एगदिवसं जेमेंति एगदिवसं भन्ये मन्ति-ग्रतेयु समिहितेषु मार्गितः, दयया न ददाति, निनारीरशतसर्गः प्राधमाने कतिपयेषु सो कठेपुटी विमापति- धन्यो येन मयाऽनया येदनया मागिनो न योनिता इति, सावं परीक्ष्य सुरपर स्पमेय प्रतिमा, पिष्टमया मारत | सामिनो को जियो-धर्मपोपो धर्मयशाच, एकस पराशोकपादपस्साधस्ताद् गुणयन्ती ती पूर्ण स्थिती भपराहेऽपि छाया न परापर्धते, एकोभणति-तप सिदिः, दिवीयो भगति-पक्षिा, एक: कापिफीभूमिं गतः, द्वितीयोऽपि सथैव, ज्ञातं यथा नैकस्याप्येषा लम्पिति, राष्टः सामी करपति सोनिकापुरे मारे सारियो परा राजाऽऽसीत् तदा यज्ञयशास्वापस भासीत्, तस भार्या सौमिग्री भासीद, ससाः पुनो मासः, सोमयशाः धुपा, तयोः पुत्रो नाre, arsovी, एक मिन् दिवसे जेमत एकमिन् । २ गहएहिं -- ·उपवास करेंति, ताणि तं नारदं असोगरुक्खहेहे पुषण्हे ठविऊण दिवसं उंछंति, इओ य वेयड्डाए वेसमणकाइया देवा अंभगा तेणं २ वीतीवयंति, पेच्छंति दारगं, ओहिणा आभोपंति, सो ताणं देवनिकायाओ चुओ तो तं अणुकंपाए त , छाहिं भति-दुक्खं उण्हे अच्छइत्ति, पडिनियत्तेहिं नीसीहिओ सिक्खाविओ य-प्रद्युम्नवत् , केइ भणंति-एसा असोग- पुच्छा, नारदुप्पत्ती य, सो उम्मुकबालभावो तेहिं देवेहिं पुषभवपिययाए विजाजभएहि पन्नत्तिमादियाओ सिक्खाविओ, सो मणिपाउआदि कंचणकुंडियाए आगासेण हिंडइ, अण्णया वारवइमागओ, वासुदेवेण पुच्छिओ-किं शौचं इति !, सो ण तरति णिवेटेड, यक्खेयो कओ, अण्गाए कहाए उठेचा पुवविदेहे सीमंधरसामि जुगवाहवासुदेवो पुच्छइ-कि शौचं १, तित्थगरो भणइ-सचं सोयंति, तेण एगेण पएण सच्चं पजाएहि ओवहारियं, पुणो अवरविदेहं गओ, जुगंधरतित्वगर महापाहू नाम यासुदेयो पुच्छइ त घेव, तस्सवि सक्खं उपगयं,पच्छा वारवइमागओ वासुदेवं भणइ-किं ते तया पुछियं १, . दिरसे पपास इस्तः, तो वं मारदमोक्षसाधसाद पूर्या स्थापयिष्योम्छतः, इतश्च वैताध्ये वैभ्रमणकायिका देवा जृम्भकास्ठेनावना व्यति- प्रममि, भम् दार, भिनाभोगपन्ति, ससेप देपनिकायापुतः, सतसदनुकम्पपा at छायां सम्भयन्ति-दुःखमुष्णे तिष्ठतीति, प्रतिनिवृत्तः निशीभ्यः (मुसा विपा) शिक्षित:, पिर भगम्ति-एपागोपाठा नारदोपवित्र, स सम्मुक्तमालभावस्वैर्देवैः पूर्वभवप्रियतया विद्याजृम्भकैः प्रशस्यादिकाः fiva, स मनिपादुका वारनकुग्गियामान हिण्डते, भम्पदा द्वारपतीमागतो, यासुदेयेन पृधः स न शक्नोरयुचर दातुं, उरक्षेपः कृतः, अन्यया पपोपाप पूर्णविदोष सीमामामिनं पुगमावामुदयः पृष्ठति- तीर्थको भणवि-सायं शौचमिति, तेनकेन पदेन सत्यं पयायैरवधारित, पुमापारिदोष पुगभरतीपंकर महायानाम पामुदयः गति सदेव, वसादपि साक्षादुपगस, पश्चात् द्वारयसीमागतो कासुदेवं भणति-किं स्वया तदाटी, ·आवश्यक- झारिभ. द्रीया ४मतिक- मणाप. योग १० मा येराति ॥७०४॥ चित्तारि कसाया जहा ते वावीसं कुमारा तहा पापीस परीसहा जहा ते दो मणूसा तहा रागदोसा जहा पिनिगा विधेयपा तहा आराहणा जहा निवृत्तीदारिया तहा सिद्धी । तितिक्सत्ति गयं ९, इयाणिं अजयत्ति, अभयं नाम उमुपवणं, तत्थुदाहरणगाहा- चंपाए कोसियजो अंगरिसी रुहए य आणत्ते । पंधग जोइजसाविय अभक्खाणे प संपोही ॥१२९३ ।। इमीए वक्खाणं-चंपाए कोसिअजो नाम उवज्झाओ, तस्स दो सीसा-अंगरिसी रुहो य, अंगभो भदभो, तेण से अंगरिसी नाम कयं, रुदो सो गंठिछेदओ, ते दोवि तेण उवम्झाएण दारुगाणं पपिया, अंगरिसी अठवीभो भारं गहाय पडिएति, रुद्दो दिवसे रमित्ता वियाले संभरियं ताहे पहाविओ अडविं, तं च पेच्छा दारुगभारपण पन्तगं, चिंतेइ य-निच्छूढोमि व्यञ्झाएणंति, इओ य जोइजसा नाम यच्छयाली पुत्तस्स पंधगस्स भत्तं नेऊण दारुगभार. एण एइ, रुद्दएण सा एगाए खड्डाए मारिया, तं दारुगभारं गहाय अण्णेण मग्गेण पुरओ आगो उपम्झायरस हस्धे पस्वारः पापा यया से वाशितिः कुमारासपा दाविशतिः परीपारा था वो दौ पुरा समागपी पथा पुरालिका पेशापा सपा पपा निविदारिका सपा सिमिः । तितिक्षेति गतं, इदानीमाजय मिति, भाजयं गाम मजुर, सोदाहरणगापा, मस्या उपायमान-पापा कोशिका मामोरा. यायः, सस्प दी शिष्यो-भार्षिः रमम, भाको भद्रसेन समापिः नाम कृतं स पिः, सोहा नोपाध्यायेन दाम्पा प्रत्यारिती, भरपिरययीतो भारं गृहीरया प्रत्येति, रुमको दिपसे रनवा विकाले स्मृतं पदा सदा प्रभावितोऽवी, पप्रेक्षते दाहाभारेगावात, पियति मा. सोऽसि उपापायेनेति, इतम ज्योतिर्मशा माम परसपालिका पुरस पन्यास भरूं नया दाहाभारोगापात, सा सकेगेकसी गापा मारिता, in. भारं गृहीरवाऽन्येन मार्गेग पुरस भागत उपाध्यायस हो ||७०४ ·धुणमाणो कहेइ-जहा णेण तुझ सुंदरसीसेण जोइजसा मारिया, रमणविभासा, सो आगो, धाडिओवणसंडे चिंतेइ-सुह- ज्यवसाणेण जाती सरिया संजमो केवलनाणं देवा महिमं करेंति, देवेहि कहियं, जहा एएण अभक्खाणं दिन्नं, रुद्दगोलोगेण हीलिजइ, सो चिंतेइ-सचं मए अभक्खाणं दिन्नं, सो चिंतेंतो संबुद्धो पत्तेययुद्धो, इयरो बंभणो वंभणी य दोवि पचइ- याणि, उप्पण्णणाणाणि सिद्धाणि चत्तारिवि, एवं कायचं या न कायचं वेति १० । अजयत्ति गयं, इयाणि सुइत्ति, सुई नाम सचं, सञ्चं च संजमो, सो घेव सोयं, सत्यं प्रति योगाः सङ्ग्रहीता भवन्ति, तत्रोदाहरणगाथा- सोरिअ सुरंपरेवि अ सिट्टी अधणंजए सुभदा य । वीरे अ धम्मघोसे धम्मजसेऽसोगपुच्छा य ॥ १२९४ ॥ सोरियपुरं गयरं, तत्र सुरयरो जक्खो, तत्थ सेट्ठी धणंजओ नाम, तस्स भज्जा सुभद्दा, तेहिं सुरवरो नमंसिओ, पुत्तका- मेहिं उयाइयं सुरवरस्स कयं-जइ पुत्तो जायइ तो महिससएणं जण्णं करेमि, ताणं संपत्ती जाया, ताणि संबुझेहिन्ति सामी समोसदो, सेही निग्गओ, संयुद्धो, अणुपयाणि गिहामित्ति जइ जक्खो अणुजाणइ, सोवि जक्खो उत्सामिओ, , दाएपपति-पमाऽनेन यब मुन्दरशियेग म्योतिर्यमा मारिता, रमणविभाषा, स भागतः, निर्घाटितो पनपण्टे चिन्तयति-शुभाध्यवसानेन जातिः एएवा संपमः केरज्ञानं महिमानं देयाः पुर्पम्ति, देयः कषितं पर्यवेनाम्पाण्यानं दचं, रनको लोकेन हीस्यते, स चिन्तपति-सत्यं मयाऽभ्याख्यानं ६५, सपिस्तपन् संयुः प्रत्येदः, इवो मामणो माझगी पदे मपि प्रमजिते, वरपनशानावरवारोऽरि सिद्धाः । एवं कन्यं वा न कर्तव्यं चेति । भापमिति गतं, इदानी शुधिरिति, अधिनाम स, सत्यं प संपमः स एव चौध, शौर्यपुरं नगरं, तप सुरवो यक्षः, तर धेष्ठी धनायो नाम, तस्य भार्या सुभदा, ताम्मा मुरको नमस्रुतः, पुषकामाम्पामुरयाषितं मुरपास हवं-पदि पुनो भविष्यति तर्हि महिपशवेन यज्ञ करिष्यामि, तयोः संपत्तिर्जाता, तानि संभोसन्ने पनि स्वामी समरा, मेयो निर्गतः, संपुरः भनुमतानि गृहामीति यदि यक्षोऽनुज्ञानीते, सोऽपि यक्ष उपशान्त:, ·भावश्यक- हारिभ. द्रीया ४प्रतिक मणाप्प | योग १० मार्ज पेडापित ॥७०४॥ चित्तारि कसाया जहा ते वावीसं कुमारा तहा वावीस परीसहा जहा ते दो मणूसा तहा रागदोसा जहापितिगा विधेयया तहा आराहणा जहा निवृत्तीदारिया तहा सिद्धी । तितिक्खत्ति गयं ९, इयाणिं अजवत्ति, अजयं नाम उसयचणं, तत्थुदाहरणगाहा- चंपाए कोसियनो अंगरिसी रुद्दए य आणत्ते। पंथग जोइजसाविय अभक्खाणे य संपोही ॥१२९३ ॥ इमीए वक्खाणं-चंपाए कोसिअजो नाम उवज्झाओ, तरस दो सीसा-अंगरिसी रुदओ य, अंगओ भद्दओ, तेण से अंगरिसी नामं कयं, रुद्दमो सो गंठिछेदओ, ते दोवि तेण उपन्झाएण दारुगाणं पट्टविया, अंगरिसी अठवीभो भारं गहाय पडिएति, रुद्दओ दिव से रमित्ता वियाले संभरियं ताहे पहाविओ अडविं, तं च पेच्छइ दारुगभारएण एन्तर्ग, चिंतेइ य-निच्छूढोमि उयज्झाएणंति, इओ य जोइजसा नाम वच्छवाली पुत्तस्स पंधगस्स भत्तं नेऊण दारुगभार- एण एइ, रुद्दएण सा एगाए खड्डाए मारिया, तं दारुगभारं गहाय अण्णेण मग्गेण पुरओ आगो उपशायरस हरय .घरवारः कपाया यथा ते द्वाविंशतिः कुमारासपा द्वाविंशतिः परीपदा यया तो दो पुरुपो सथा रागद्वेपी पथा पुपतिका पदम्या पाना पा नितिदारिका तथा सिद्धिः । तितिक्षेवि गतं, इदानीमार्जवमिति, भावं नाम जुरवं, योदाहरणगाथा, भस्मा पापा-धापायो ful मामोपा. स्यायः, तस्स द्वौ शिप्यौ-अर्पिः रुद्रम, भाको भद्रकस्नेन तस्मादपिः नाम कृतं, यः स प्रन्थिालेकः, मो शायपि सेनोपापापेन दारोगा भस्मारितो, भनर्पिरटवीतो भारं गृहीत्वा प्रत्येति, रुद्धको दिवसे रवा विकाले स्मृतं यदा सदा प्रभावितोऽटी, संध प्रेक्षते दाहाभारोगापात, पिन्हपठि Hare. तोऽसि उपाध्यायेनेति, इरश्न ज्योतिर्यशा नाम वरसरालिका पुत्रस्य पन्यकस्स भलं नीरवा दालभारकेमापानि, सा सकेगडयो गापा मारिता, वंदपा. भारं गृहीरयाऽन्येन मार्गेण पुरत मागत उपाध्यायस इसे ·धुणमाणो कहेइ-जहा णेण तुम्न सुंदरसीसेण जोइजसा मारिया, रमणविभासा, सोआगओ, धाडिओ यणसंडे चिंतेइ-मुह- ज्यवसाणेण जाती सरिया संजमो केवलनाणं देवा महिमं करेंति, देवेहिं कहियं, जहा एएण अब्भक्खाणं दिन, रुद्दगोलोगेण हीलिजइ, सो चिंतेइ-सम्बं मए अभक्खाणं दिन्नं, सो चिंतेतो संबुद्धो पत्तेयबुद्धो, इयरो बंभणो भणी य दोवि पबइ- याणि, उप्पण्णणाणाणि सिद्धाणि चत्तारिवि, एवं कायचं या न काय वेति १० । अजवत्ति गयं, इयाणि सुइति, सुई नाम सचं, सनं च संजमो, सो व सोय, सत्यं प्रति योगाः सहीता भवन्ति, तत्रोदाहरणगाथा- सोरिअ सुरंपरेवि अ सिट्टी अधणंजए सुभदा य । वीरे अधम्मघोसे धम्मजसेऽसोगपुच्छा य ॥ १२९४ ।। सोरियपुरं जयरं, तत्र सुरपरो जक्खो, तत्थ सेट्ठी धणंजओ नाम, तस्स भजा मुभद्दा, तेहिं सुरवरो नमंसिओ, पुत्तका- मेहिं उयाइयं सुरवरस्स कयं-जइ पुत्तो जायइ तो महिससएणं जाणं करेमि, ताणं संपत्ती जाया, ताणि संबुझेहिन्ति सामी समोसढो, सेही निग्गओ, संयुद्धो, अणुपयाणि गिहामित्ति जइ जक्खो अणुजाणइ, सोवि जक्खो उचसामिओ, . दाएपपति-पपाऽनेन सय मुम्दशिष्येण ज्योति मारिता, रमणविभाषा, स भागतः, निर्घाटितो पनपण्डे चिन्तयति-शुभाध्यवसानेन जातिः रएका संपमः केपटानं महिमान देयाः फुर्पम्ति, देः कपितं पयतेनाम्यापपानं यचं, रुबको लोकेन हील्यते, स चिन्तयति-सत्यं मयाऽस्याफ्यानं द, सपिन्तयन् संपुरः प्रत्येक युरः, इतरो मासको माह्मणी पदे भपि प्रमजिते, सरपमानावादारोऽपि सिद्धाः । एवं कर्तव्यं वा न कर्तग्यं घेति । भासमिति गतं, हानी गुपिरिति, शुपिनाम सत्य, सवं प संपमः स एव शौर्य, सौर्यपुर नगरं, तप सुरवरो यक्षः, सन श्रेष्ठो धनञ्जयो नाम, तस्य भार्या एमा वाग्यो सुररो ममस्तसः, पुममाम्यामुरपापित मुरपरस कृत-यदि पुनो भविष्यति तर्हि महिपातेन यज्ञ करिष्यामि, सयोः संपचिजाता, तानि संभोरून्त्र रवि सामी समयपतः, भ्रष्टो निगठः, संयुद्धः, मनुक्तानि गृहामीति यदि यक्षोऽनुजानीते, सोऽपि यक्ष उपशान्त:,.

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४मतिक-
मनाप्प
योगसं०९
हितिदायां
॥७०३॥
जहा सा एइ, हतुटो, उस्सियपडागं णयर कयं, रंगो कओ, तत्थ चकं, एन्ध एमि अक्खे अष्ट पफाणि, तेसिं पुरो
धीया ठविया, सा पुण विधियया, राया सन्नद्धो निग्गओ सह पुत्तेहिं, ताहे सा कण्णा सपालंकारविहसिया एगंमि पासे
अच्छइ, सो रंगो रायाणो य ते य डंडभडभोइया जारिसो दोवतीए, तत्थ रण्णो जेट्टपुत्तो सिरिमाली कुमारो, एसा
दारिया रजं च भोत्तयं, सो तुट्ठो, अहं नूणं अण्णेहितो राईहिं अन्भहिओ, ताहे सो भणिओ-विधहत्ति, ताहे सो
अकयकरणो तस्स समूहस्स मज्झे तं धj घेत्तूण चेव न चाएइ, किहवि अणेण गहियं, तेण जत्तो पचइ तत्तो याति
कंड मुकं, एवं कस्सइ एगं अरयं वोलिय कस्स दो तिग्णि अण्णेसि वाहिरेण चेव निति, तेणवि अमचेण सो नत्तुगो
पसाहिउं तदिवसमाणीओ तत्थऽच्छइ, ताहे सो राया ओहयमणसंकप्पो करयलपल्हत्यमुहो-अहो अहं पुत्तेहिं लोगमरशे
विगोविओत्ति अच्छइ, ताहे सो अमच्चो पुच्छइ-किं तुम्भे देवाणुप्पिया ओहय जाव झियायह !, ताहे सो भणइ-
१ यथा सैति, हएतुष्टः, उछूितपताकं नगर कृतं, रङ्गः कृतः, तन घळं, भकमिन् पक्रेट पानि सेपा पुरतः पुतरिका पारिठा, मा पुगसम्पा,
राजा समचो निर्गतः सह पुत्रैः, तदा सा कन्या सर्वालाविभूपिता एकस्मिन् पार्थे तिष्ठति, स र ते रामानो डिम्मरमोजिम यागो मोपचाः, यस
राशो ज्येष्ठः पुत्रः श्रीमाली फुमारः, एपा दारिका राज्यं च भोक्तव्यं, स सुधः, अहं नूनमन्यराजम्योऽभ्यधिकः, सदा स भयित:-बिध्येति, सदा सोऽहम.
णस्तस्य समूहस्य मध्ये सद्धनुम्रहीतुमेव न शक्नोति, कथमप्यनेन गृहीतं, तेन पसो प्रमति सतो मनस्थिति का मुकं, एवं कस्यधिदेकमरकंम्पनि पनि
प्रीणि भन्येपा बहिरेव निगछति, वेनाप्यमात्येन स नसा प्रसाथ दिवसमानीतस्तत्र विधति, सदा स राजोपातमनःसंरपारमयाक्तिगुमा माहो
महं पुप्रैलोकमध्ये विगोपित इति तिष्ठति, तदा सोऽमात्यः पृष्ठति-किं यूपं देवानुप्रिया पातमनासंम्पा पावन यापन !, वरस भमति-
॥७०३॥

·पपमा सहुकिमो, ताहे भणा-अस्थि पुत्तो तुम्भं अण्णोवि, कहिं १, सुरिददत्तो नाम कुमारो, तं सोवि ता विण्णा- सा मे, ताहे ते राया पुछ-कओ मम एस पुत्तो ?, ताहे ताणि सिद्वाणि रहस्साणि, ताहे राया तुटो भणइ-सेयं तव पुचा! एए अापके भतण रजसोक्ख नियुत्तिदारियं पावित्तए, ताहे सो कुमारो ठाणं आलीढं ठाइऊण गिण्हइ धणू, उक्ताभिमुहं सरं संधेइ, ताणि घेडरूवाणि ते य कुमारा सपो रोहंति, अण्णे य दोषिण पुरिसा असिव्यग्रहस्ती, ताहे सो पणामरणोउवरमायरस य करेइ, सोवि से उवग्झामो भयं दावेइ-एए दोण्णि पुरिसा जइ फिडिसि सीसं ते फिदृइ (हिस्संति) तेसिं दोपहवि पुरिसाण ते य पत्तारिते य पावीसं अगणतो ताण अहं रहचकाणं छिदं जाणिऊण एगमि छिड्डे नाऊण अफिटियाए दिहीए तमि लक्खे तेणं अण्णंमि य मणं अकुणमाणेण सा धीतीगा अच्छिमि विद्धा, तत्थ उकुटिसीहनाय- साहुकारो दिप्पो, पसा दपतितिक्सा, एसा घेव विभासा भावे, उपसंहारो जहा कुमारो तहा साहू जहा ते चत्वारि तहा परंपरा,रा भनि-मसि पुत्रो पुष्माकमन्योऽपिक, मुरेन्द्रवसो नाम कुमार, सत् सोऽपि तावत् परीक्ष्यतां मम, तदा त राजा पूछति- कुनोमम भएप, Dar A पाने, सदा रानातशे भगति-भेपसव पुत्र! एतानि भष्ट पक्रानि भिवा राज्यसौरमं निति दारिकां च प्रासं, उदास पुमा स्थानमा nि Pाति पना, पाभियंहा संदधाति, ते घेटास्ते धकुमाराः सर्वतो पोळं कुर्वन्ति, भन्यौ च द्वौ पुरुषी, सदास प्रणाम राज्ञ सामातरमोलि, सोपिसोपाध्यापो भपं दापति-एती दो पुरुषी पदि स्पति शी ने सातयिष्यतः, तो द्वावपि पुरुषोतांश चतुरतांश्च द्वाविंशति भगमन् देशमा परम सिं शामिनि शारापतितया मा धमाश्यात् भन्यमिन् मनोऽकुर्वता तेन सा पुलिकाऽदिन विद्धा, itinuTRAIYभोरपा, एमा म्पतितिक्षा, पपेर विमापा भाये, उपसंहासो पया कुमारखपा साधुः यया ते चावारसपा ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया मणाप. ॥७०३॥ जहा सा एइ, हहतुहो, उस्सियपडाग णयर कयं, रंगो कओ, तत्थ घर्फ, एन्ध एगमि अक्से अष्ठ पफाणि, सेसि पुरओ ४मतिक धीया टविया, सा पुण विधियया, राया सन्नद्धो निग्गओ सह पुत्तेहिं, ताहे सा कण्णा सपालंकारविहसिया एगंमि पासे अच्छइ, सो रंगो रायाणो य ते य डंडभडभोइया जारिसो दोवतीए, तत्थ रण्णो जेहपुत्तो सिरिमाली फुमारो, एसा योगसं०९ दारिया रजं च भोत्त, सो तुठो, अहं नूणं अण्णेहितो राईहिं अन्भहिओ, ताहे सो भणिओ-विधहत्ति, ताहे सो तितिक्षाया अकयकरणो तस्स समूहस्स मज्झे तं धj घेत्तण चेव न चाएइ, किहवि अणेण गहिय, तेण जत्तो पद तत्तो पत्ति कंडं मुफ, एवं कस्सइ एगं अरयं वोलियं कस्स दो तिणि अण्णेसिं चाहिरेण चेव निति, तेणवि अमचेण सो नसुगो पसाहि तद्दिवसमाणीओ तत्थच्छइ, ताहे सो राया ओहयमणसंकप्पो करयलपल्हाधमुहो-अहो अहं पुत्तेहिं लोगमाझे विगोविओत्ति अच्छइ, ताहे सो अमच्चो पुच्छइ-कि तुम्भे देवाणुप्पिया ओहय जाय झियायह !, ताहे सो भण:- । यथा ति, इष्टतुष्टः, रछूितपताकं नगरं कृतं, रङ्गः कृतः, तन घळं, भकसिन् पकेट पत्राणि वेपा पुरतः पुत्रालिका स्यारिठा, सा पुरापा, राजा समदो निर्गतः सह पुत्रैः, तदा सा कन्या सर्यालारविभूपिता एकस्मिन् पार्थे तिष्ठति, स राम से राशनो दणिभरमोनिका पालो मोपपा, त ॥७०३॥ राशो ज्येष्ठः पुत्रः श्रीमाली फुमारः, एपा दारिका राज्यं च भोकभ्यं, स तुः, भदं नूनमन्पराजम्योऽभ्यधिकः, सदा स भयित:-विपति, हा सोहतार. गखस्स समूहस मध्ये तदनुमहीतुमेव न शनोति, कथमप्यनेन गृहीतं, तेन यतो प्रमति सतो प्रविति का , एवं फसविरेकमरकंपतिशाम्त सरि ग्रीगि भन्येषां पहिरेय निर्गति, तेनाप्यमात्येन स नता प्रसाध्य तदिवसमानीतसय तिष्ठति, सदा स राजोपायमनःसेका स्थापिसगुपः भरो महं पुर्योकमध्ये विगोपित इति तिपति, सदा सोऽमात्यः पृष्ठति-यूर्य देवानुप्रिया अपहतमनःसंकल्पा पावत् ध्यायन !, रा स भनति- ·ताए सो दिवसो सिहो मुहुत्तो वेला जं च राएण उडवियं साइतकारो तेण तं पत्तए लिहियं, सो य सारवेइ, नवण्हं मासाणं दारो जाओ, तस्स दासचेडाणि तद्दिवसं जायाणि, तं०-अग्गियओ पश्यओ वहुलिगो सागरगो, ताणि सहजायागि, तेण कलायरियस्स उवणीओ, तेण लेहाइयाओ वायत्तरि कलाओ गहियाओ, जाहे ताओ गाहेइ आय- रिओ ताहे ताणि कुटुंति विकटुंति य, पुषपरिचएण ताणि रोडंति सोवि ताणि न गणेइ, गहियाओ कलाओ, ते अन्ने माहिति वावीसपि कुमारा, जस्स अपिजति आयरियस्स तं पिट्टति मत्थएहि य हणंति, अह उवज्झाओ ते पिट्टइ अपदंते ताहे साहेति माइमिस्सिगाणं, ताहे ताओ भणंति-किं सुलभाणि पुत्तजम्माणि ?, ताहे न सिक्खियाई । इओ य महुराए जियसत्तू राया, तस्स सुया निघुई नाम कण्णया, सा अलंकिया रण्णो उवणीया, राया भणइ-जो रोयइ सो ते भत्ता, ताहे ताए णायं-जो सूरो वीरो विकतो सो पुण रजं दिना, ताहे सा य वलं वाहणं गहाय गया इंदपुरं णयरं, रायस्स पहये पुत्ता सुएल्लिआ, दूओ पयहो, ताहे आवाहिया सधे रायाणो, ताहे तेण रायाणएण सुयं- सपास दियसो गहों पेला पप राज्ञोछतं सत्यधारा (सत् सर्पमुके) तेन तत् पग्रो लिखितं, स च संरक्षति, नवसु मासेषु दारको जात, तस्य दासपेरारिसे जायाः, सम्पा-मणिः पर्वतमः पालिकः सागरा, ते सजाताः, वेन फलापार्यायोपनीतः, तेन लेखादिका द्वासप्ततिः कला गृहीताः, पदा या प्राइपत्यापासान् सदा कुटम्ति विपरित प, पूर्वपरिचयेन ते लुन्ति, सोऽपि वान गणपति, गृहीताः कलाः, तेऽन्ये मायन्ते द्वाविंशतिरपि कुमारा, पसभयन्ते भाषाप संपिपस्ति मसकेन पतन्ति,भयोपाध्यायवान् पियति भपठतः तदाकयन्ति मातृप्रभृतीना, तदा ता भगन्ति-किं सुलभानि पुपमम्मानि, सदास) मशिक्षिका । इस मथुरायो निवसपू रामा, तस्य सुता नितिनाम कन्या, साळकृता राज्ञ उपनीवा, राजा भणति-यो रोचते ससे मना, वसपा शायः पूरी पीरो विकान्तः स पुना राम्य दवाव, पदा सा पलं धाहनं च गृहीत्वा गतेन्द्रपुर नगरं, राज्ञो यहवः सुवाः श्रुतपूर्वाः, दूतः परिता, पाहता भनिगरामानः, सदा सेन राश भुतं.

·आवश्यक. हारिभ- दीया ४ प्रतिक मणाध्य योगसं० तितिक्षा ॥७०२॥ मारेह वत्ति, भणंति ते तहा करेहित्ति भणिया नेच्छंति, खुड्डगकुमारस्स मग्गेण लग्गा पपइया, सपेहि लोभो परिचत्तो, एवं अलोभया कायवा, अलोभेत्ति गयं ८ । इयाणिं तितिक्खत्ति दारं, तितिक्खा कायया-परीसहोवसग्गाणं अतिसहणं भणिय होइ, तत्रोदाहरणगाथाद्वयम्- इंदपुर इंददत्ते यावीस सुया सुरिंददत्ते य । महुराए जियसत्तू सपंचरो निव्वुईए उ ॥ १२९१ ॥ अग्गियए पव्वयए बहुली तह सागरे य योद्धव्वे । एगदिवसेण जाया तत्धेव सुरिंददत्ते य ॥ १२९२ ।। अस्य व्याख्या कथानकादवसेया, तञ्चेदम्-इंदपुरं णयरं, इंददत्तो राया, तस्स इटाण घराण देवीणं यापीस पुत्ता, अण्णे भणंति-एगाए देवीए, ते सधे रण्णो पाणसमा, अहेगा धूया अमच्चस्स, सा जं परं परिणतेण दिहा, सा अण्णया कयाइ पहाया समाणी अच्छइ, ताहे रायाए दिहा, कस्सेसा ?, तेहिं भणियं-तुभं देवी, ताहे सो ताए समं एफ रतिं वुच्छो, सा य रितुण्हाया, तीसे गम्भो लग्गो, सा अमञ्चेण भणिएल्लिया-जधा तुम्भ गम्भो लग्गइ तया ममं साहेबादि, मारप वेति, भणन्ति ते तथा कुर्विति, भगिता नेच्छन्ति, क्षुलककुमारस मार्गेण माः ममजिताः, सर्वलोभः परित्यकः, एवमलोभता कया, भलोभ इति गतं । इदानी तितिक्षेतिद्वार, तितिक्षा फग्या-परीपहोपसर्गाणां भधिसहनं भागतं भवति । इन्द्रपुर नगरं, इन्मयो रामा, स्पेटाना राणा देवीनां द्वाविंशतिः पुत्राः, भन्ये भगम्ति-एकस्या देव्याः, ते सर्वे राज्ञः प्रागसमाः, भकाऽमात्यस्य दुहिता, सा यस्परं परिणयता हटा, सा भाया कामाला सती तिष्ठति, तदा राज्ञा दया, करपा, र्भणित-युष्मा देवी, तदा स तया सममेका रानिमुपितः, सा घ मायाता, या गों मः, सामाखन भणितपूर्वा-यदा तय गर्भो भवेचदा मझं कपयेः,. - 11७०२॥ C ·. ताए सो दिवसो सिहो मुहुत्तो वेला जं च राएण जलवियं साइतकारो तेण ते पत्तए लिहिये, सो य सारवेइ, नवण्हं मासाणं दारो जाओ, तस्स दासचेडाणि तद्दिवसं जायाणि, तं०-अग्गियओ पचयओ बहुलिगो सागरगो, ताणि सहजायाणि, तेण कलायरियस्स उवणीओ, तेण लेहाइयाओ बावत्तरि कलाओ गहियाओ, जाहे ताओ गाहेइ आय- रिओ ताहे ताणि कुटुंति विकटुंति य, पुषपरिचएण ताणि रोडंति सोवि ताणि न गणेइ, गहियाओ कलाओ, ते अन्ने गाहिजति बावीसपि कुमारा, जस्स अपिजति आयरियस्स तं पिति मत्थएहि य हणंति, अह उवज्झाओ ते पिइ अपढ़ते ताहे साहेति माइमिस्तिगाणं, ताहे ताओ भगंति-किं सुलभाणि पुत्तजम्माणि ?, ताहे न सिक्खियाई । इओ य महुराए जियसत्तू राया, तस्स सुया निधुई नाम कण्णया, सा अलंकिया रणो उवणीया, राया भणइ-जो रोयइ सो ते भत्ता, ताहे ताए णायं-जो सूरो वीरो विकंतो सो पुण रजं दिजा, ताहे सा य पलं वाहणं गहाय गया इंदपुरं जयरं, रायस्स यहचे पुत्ता सुएल्डिआ, दूओ पयहो, ताहे आवाहिया सये रायाणो, ताहे तेण रायाणएण सुर्य- सपास दियसो गहों पेला पए राशोछ सत्यकारः (तत् सर्वमुक) तेन तत् पनके लिखितं, स ध संरक्षति, नवसु मासेषु दारको जातः, तस्य दासघेरास्वदिपसे बासाः, सपपा-भग्निः पर्वतकः पालिका सागरः, ते सामाताः, तेन कलाधार्यायोपनीतः, तेन लेखादिका द्वासप्ततिः कला गृहीताः, पदा या प्राइपस्याचार्य स्वान् पदा पति विकर्षपन्ति घ, पूर्वपरिचयेन ते लुठन्ति, सोऽपि वाम गणयति, गृहीताः कला, तेऽन्ये मायन्ते द्वाविंशतिरपि कुमारा, यमभयन्ते भाषापाप संपिपम्ति मस्तकेन पतन्ति, भयोपाध्यायवान् पिरति अपठतः तदा कथयन्ति मातृमभृतीनां, तदाता भगन्ति- सुलभानि पुत्रवन्मानि, तदा(स) न शिक्षिकाः । इतम मथुरायां मिवायू राना, तस्य सुता नितिनाम कन्या, साऽहता राज्ञ उपनीता, राजा भणति-यो रोषते सवे भां, सदा पा ज्ञा-पः परो धीरो विकान्तः स पुना राम्यं दद्याद, सदा सा बलं वाहनं घ गृहीस्वागतेन्द्रपुर नगरं, राज्ञो बहवः सुताः श्रुतपूर्वाः, दूतः प्रपत्रितः, दाहसा भरिका रामानः, सदा सेन राज्ञा भुतं.

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४मतिक-
मणाध्यक
योगसं०
तितिक्षा
॥७०२॥
मारेह वत्ति, भणंति ते तहा करेहित्ति भणिया नेच्छंति, खुड्डुगकुमारस्त मग्गेण लग्गा पयइया, सपेहि लोभो परिचत्तो,
एवं अलोभया कायवा, अलोभेत्ति गयं ८ । इयाणिं तितिक्खत्ति दारं, तितिक्खा कायया-परीसहोयसग्गाणं अतिसहणं
भणियं होइ, तत्रोदाहरणगाथाद्वयम्-
इंदपुर इंददत्ते यावीस सुया सुरिंदत्ते य । महुराए जियसत्तू सयंवरो निव्वुईए उ ॥ १२९१ ॥
अग्गियए पव्वयए बहुली तह सागरे य योद्धव्वे । एगदिवसेण जाया तत्व सुरिंददत्ते य ॥ १२९२ ॥
अस्य व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदम्-इंदपुरं गयरं, इंददत्तो राया, तस्स इठ्ठाण वराण देवीणं यावीसं पुत्ता,
अण्णे भणंति-एगाए देवीए, ते सधे रण्णो पाणसमा, अहेगा धूया अमच्चस्स, सा जं परं परिणतेण दिहा, सा अण्णया
कयाइ पहाया समाणी अच्छइ, ताहे रायाए दिहा, कस्सेसा ?, तेहिं भणियं-तुभं देवी, ताहे सो ताए समं एक रत्ति
वुच्छो, सा य रितुण्हाया, तीसे गम्भो लग्गो, सा अमचेण भणिएलिया-जधा तुम्भ गम्भो लग्गइ तया ममं साहेजाहि,
१ मारय वेति, भगन्ति ते तथा कुर्विति, भणिता नेच्छन्ति, क्षुलककुमारस्य मार्गेण बनाः प्रमजिताः, सबैलाभः परित्यकः, पुषमलोमता कम्पा,
अलोम इति गतं । इदानी तितिक्षेतिद्वारं, तितिक्षा कर्चम्या-परीपहोपसगांणा भधिप्तहनं भणितं भवति । इन्द्रपुर नगरं, इन्द्रदयो रामा, रास्पेशना पराणा
देवीनां द्वाविंशतिः पुत्राः, भन्ये भणन्ति-एकस्या देव्याः, ते सर्वे राज्ञः प्राणसमाः, भयकाऽमात्यस दुहिता, सा यरपरं परिणपता टा, सा भन्मदा ममाता
सती तिष्ठति, तदा राज्ञा हटा, करपा ?, वैर्भगिवं-युष्माकं देवी, तदा स तया सममेका रानिमुपितः, सा प अनुमाता, सस्योगों 8ः, सामायन
भणितपूर्वा-यदा तय गर्भो भवेत्तदा मह्यं कथयेः,.
-
-
॥७०२॥

·M | इयं निगदसिद्धैव, एत्यंतरे खुडएण कंबलरयणं छुढे, जसभद्देण जुवराइणा कुंडलं सयसहस्समोल्लं, सिरिकताए सस्थवा- हिणीए हारो सयसहस्समोलो, जयसंधिणा अमञ्चेण कडगो सयसहस्समोल्लो, कण्णवालो मिठो तेण अंकुसो सयसहस्सो; कंत्रलं कुंडलं (कडयं) हारेगावलि अंकुसोत्ति एयाइ सयसहस्समोलाइ, जो य किर तत्थ तूसइ वा देइ वा सो सो लिखिजइ, जड जाणा तो तुठो अह न याणइ तो दंडो तेसिंति सघे लिहिया, पभाए सबै सद्दाविया, पुच्छिया, खुड्डगो! तुम्भे कीस दिनं १, सो जहा पियामारिओ तं सर्व परिकहेइ जाव न समत्थो संजममणुपालेडं, तुम्भ मूलमागओ रज अहि- ठसामित्ति, सोभणइ-देमि, सो खुड्डगोभणइ-अलाहि,सुमिणतयं पट्टइ, मरिजा, पुषकओवि संजमो नासिहित्ति, जुवराया भणइ-तुमं मारेउ मग्गामि धेरो राया रज्जन देइत्ति, सोवि दिर्जतं नेच्छइ, सत्यवाहभजाभणइ-बारस वरिसाणि पउत्थरस, पहे यहड, अन्नं पपेसेमि धीमंसा यद,अमचो-अण्णरायाणएहिं समं घडामि, पञ्चंतरायाणो हस्थिमैठं भणति-हत्थिं आणेहि पावरे कुमारेण कम्मा क्षित, पशोभद्रेण युवराजेन कुण्डलं शसहसमूल्यं, श्रीकान्तया साधुवामा हारः शतसहस्रमूल्यः, जयसन्धिनाऽ. मापेर पसरसम्य, कर्मपालो मेष्टमंनाहा पातसहयमन्यः, कम्पठं कुण्डलं (कटकं) हार एकावलिकः भडश इत्येतानि तसहसमूल्यानि, यश्च शिक सर तुम्पति दावि पास सो लिम्पसे, यदि जानाति सदा तुष्टः मप न जानाति तदा दण्डपामिति सर्वे लिखिताः,प्रभाते सर्वे शब्दिताः पृष्टाः, सुमारास पपा पिवा मारिता पद सर्व परिम्पपति पाया समर्थः संयममनुपालयितुं, युप्मा पार्थमागतः राज्यमभिलप्यामीति, स भावि-दशामि, स एकोभगति भएं, समाम्तो परते, निपे, पूर्वतोऽपि संयमो नश्यदिति, युवराजो भगति-स्वां मारयितुं मृगये स्थविरो राजा राज्यं पदरातीति सोभर दीपमान मेजति मायामापां भगति-दारा वर्षाणि प्रोपितस्य, पथि यते, भन्यं प्रवेशयामीति विमोऽभूत् , अमात्यः- भम्परामा समं मन्यपानि, मतम्बराबानो हसिमेणं ममन्ति-दस्तिनमानय

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४ प्रतिमा
मणाध्य
योगसं०
अटोभता
॥७०१॥
तीए मूले तेणेव कमेण पधइया जहा धारिणी तहा विभासियया, नवरं तीए दारओ न छडिओ खुट्टगकुमारोत्ति से नामं
कयं, सो जोधणत्थो जाओ, चिंतेइ-पवजं न तरामि काउं, मायरं आपुच्छइ-जामि, सा अणुसासइ तहयि न ठाइ, सा
भणइ-तो खाइ मन्निमित्तं वारस वरिसाणि करेहि, भणइ-करेमि, पुन्नेसु आपुच्छइ, सा भणइ-मयहरियं आपुच्छामि,
तीसेवि वारस वरिसाणि, ताहे आयरियस्सवि वयणेण वारस, उवझायस्स पारस, एवं अडयालीसं परिसाणि अच्छा
विओ तह वि न ठाइ, विसजिओ, पच्छा मायाए भण्णइ-मा जहिं वा तहिं या यचाहि, महालपिया तुझ पुंडरीमो
राया, इमा ते पितिसतिया मुद्दिया कंवलरयणं च मए नितीए नोणीयं एयाणि गहाय वचाहित्ति, गओणयर, रणो जाण-
सालाए आवासिओ कल्ले रायाणं पेच्छिहामित्ति, अभंतरपरिसाए पेच्छणयं पेच्छइ, सा नट्टिया सपरतिं नचिऊण पभा-
यकाले निदाइया, ताहे सा धोरिगिणी चिंतेइ-तोसिया एरिसा बहुगं च लद्धं जइ एत्य वियदृइ तो परिसियामोत्ति, तारे
इमं गीतियं पगाइया-'सुटू गाइयं सुडू नच्चियं सुट्वाइयं साम सुंदरि। अणुपालिय दीहराइयओ सुमिणते मा पमायए ॥१॥
१ तस्या मूले तेनैव क्रमेण प्रमजिता यथा धारिणी सथा विभाषितव्या, नवरं तया दारको न स्याधुछच्छमार इति तस्य नामहरा, सपापनरयोगासा,
चिन्तयति-प्रमज्यां न शामिकतं, मातरमापृच्छते-यामि, सा अनुशास्ति तथापि न तिष्ठति, सा भणति-तदा ममिमि दादा यागि कुरु, भगति-फरोमि,
पूर्णेषु भाषच्छते, सा भणति-महत्तरिकामाच्छे, तस्या अपि द्वादशवर्षाणि, तत भाचार्यस्यापि यचनेन द्वारा पापापस द्वादन, एवमएषावार पनि
स्थापितस्तथापि न तिष्ठति, विसृष्टः, पश्चाद् मात्रा भग्यते-मा यत्र या तत्र या पाजीः, पितृष्यसप पुण्मीको रामा, यंप से पिमरा मुधि
कम्बलरनं मया निर्गच्छन्त्याऽऽनीतं, एते गृहीत्वा प्रज, गतो नगर, राज्ञो यानशालायामुपितः कस्ये राजानं प्रक्षिप्य इति, भम्यन्तरादिप्रेक्षण प्रक्ष, सा
मटी सर्वरानं भर्तिस्वा प्रभातकाले निदायिता, तदा सा नर्तकी चिन्तयति-तोपिता पर्पत यहु च लब्धं यपधुना प्रमापति सहिभपभाषिताः मति, समा
गीतिको प्रगीतवती-सुफुगीतं सुठु नर्तितं सुष्टु पादितं श्यामायां सुन्दरि! भनुपालितं दीघरान स्वमान्ते मा प्रमादीः॥१॥
॥७०१॥

·ताओ भणंति-भत्तं पञ्चक्खायओ एरथं साहू अम्हे अच्छामो, दोवि रायाणो ठिया, दिवसे २ महिमं करेंति, कालगओ, एवं ते य गया रायाणो, एवं तस्स अनिच्छमाणस्सवि जाओ इयरस्स इच्छमाणस्तवि न जाओ पूयासकारो, जहा धम्म- जसेण तहा काय । अण्णाययत्तिगयं ७।इयाणिं अलोभेत्ति,लोभविवेगयाए जोगा संगहिया भवंति अलोभया तेण कायद्या, कहं ? तत्थोदाहरणमाह- साएए पुंडरीए कंडरिए चेव देविजसभद्दा । सावधिअजियसेणे कित्तिमई खुडगकुमारो ॥१२८८ ॥ जसभ सिरिकता जयसंधी चेव कण्णपाले य । नविही परिओसे दाणं पुच्छा य पव्वजा ॥ १२८९ ॥ सुट्ठ वाइयं सुङ गाइयं सुडु नचियं साम सुंदरि!। अणुपालिय दीहराइयओ सुमिणते मा पमायए ॥१२९०॥ द्वारगाथात्रयम् , अस्य व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदं-सागेयं णयरं, पुंडरिओ राया, कंडरिओ जुवराया, जुव- रनो देवी जसभद्दा, तं पुंडरीओ चंकमती दण अज्झोक्वन्नो, नेच्छइ, तहेव जुपराया मारिओ, सावि सत्थेण समं पलाया, अहुणोक्वन्नगन्भा पत्ता य सावधि, तत्थ य सावत्थीए अजियसेणो आयरिओ, कित्तिमवी मयहरिया, सा पता भणन्ति-प्रयायपावभछोऽत्र साधुः वो अयं तिछामः वायपि राजानी स्थिती, दिवसे २ महिमानं कुरुतः, कालगतः, एवं ते राजामौ घ गया। एवं यस्यानित्तोऽपि जात दिसाकारः, इसापेटतोऽपि न जातः पूजासरकारः, यथा धर्मयशसा तथा कम्यं । भज्ञातकमिति गतं, इदानी भलोभ इति, होमविषकितया योगाः संगृहीता भवन्ति, भलोमता सेन कपा, कयी, तोदाहरणमाद । साकेत नगरं, पुण्डरीको राजा, कण्डरीको युवराजः, युवराजस्य देवी यशोममा, यो पामन्त्री या पुण्डरीकोऽभ्युपपरः, नेष्यति, सथैव युवराजो मारितः, साऽपि सार्थेन समं पलापिता, मधुनोस्पनगी प्राप्ता च श्रावस्ती, वित्र पभावस्त्यामजियसेन भाषापः, कीर्तिमतिर्मस्परिका, सा.

·४प्रतिफ- मणा५० योगसं० अशातफे७ आवश्यक-चिंतेइ-मा जणफ्खओ होउत्ति रहस्सं भिंदामि, अंतेउरमइगया, मणिप्पहं ओसारेचा भणइ-कि भाउगेण सम फलदेसि ?, हारिभ सो भणइ-कहन्ति, ताहे तं सर्व संबंध अक्खायं, जइ न पत्तियसि तो मायरं पुच्छाहि, पुच्छइ, तीए णायं अवरसं रह- द्रीया सभेओ, कहियं जहावत्तं रवद्धणसंतगाणि आभरणगाणि नाममुद्दाइ दाइयाई, पत्तीओ भणइ-जह एत्ताहे ओसरामि तो मम अयसो, अजा भणइ-अहं तं पडिवोहेमि, एवं होउत्ति, निग्गया, अयंतिसेणस्स निवेइयं, पपइया दगुमिच्छइ, अइ. ॥७००॥ यया, पाए दटूण णाया अंगपाडिहारियाहिं, पायवडियाओ परन्नाओ, कहियं तस्स तव मायत्ति, सो य पायवडिओ परुन्नो, तस्सवि कहेइ-एस भे भाया, दोवि चाहिं मिलिया, अवरोप्परमवयासेऊणं परुण्णा, किंचि फालं कोसंबीए अच्छित्ता दोवि उज्जेणिं पाविया, मायावि सह मयहारियाए पणीया, जाहे य वच्छयातीरे पपयं पत्ता, ताहे जे तमि जणवए साहुणो ते पवए ओरुभंते चडते य दद्ग पुच्छिया, ताहे ताओवि वंदिउं गयाओ, वितियदिवसे राया पहायियो, १ चिन्तयति-मा जनक्षयो भूदिति रहस्सं भिनभि, भन्तःपुरमतिगता, मणिप्रभमपसार्य भगति-हिं भाना समं कलयसि 1, स भगवि-कवमिति, तदा तं सर्व सम्बन्धमाख्यातवती, यदि न प्रत्येपि तर्हि मातरं पृष्ठ, पृच्छति, तया ज्ञात-अवश्य रहस्यभेदः, कथितं पापं राष्ट्रयधनसाकानि भाभरणाम | नाममुद्रादीनि दर्शितानि, प्रत्ययितो भणति-ययधुनापसरामि तर्हि मेऽयशः, भार्या भणति-भस प्रतियोधयामि, परं भवरियति, मिसा, भयचीपेगाय निवेदितं, प्रमजिता द्रष्टुमिच्छति, अतिगता, पादौ रष्ट्वा ज्ञाताऽन्तःपुरप्रतिहारिणीभिः, पादपनिताः मरुदिताः, फपिनं तस तर मातति, सप पादपति. | प्ररुदितः, तस्यापि कथयति, एप सब भ्राता, द्वावपि पहिर्मिलिती परस्परमालिन्य प्ररदिती, फपिकाळं कौशामपा स्पिदा हायप्युपिनी प्राठी, मातापि | सह महत्तरिकया नीता, यदा घ वरसकातीरे पर्वतं प्राप्ता तदा ये तस्मिन् जनपदे साधवस्वान् पर्वतादयताव भारोहमा पती, दाता भरि पन्दितुं गताः, द्वितीयदिवसे राजा प्रस्थितः,. 11900|1..

·M अगमहिसीए दिको अपुताए, सो य पुत्तो, सा य संजतीहिं पुच्छिया भणइ-उद्दाणगं जायं तं मए विगिंचियं, खइयं रोहिति, ताहे अंतेउरं णीइ अतीइ य, अंतेउरियाहिं समं मित्तिया जाया, तस्स मणिप्पहोचि णामं कयं, सो राया मओ, मणिप्पभो राया जाओ, सो य तीए संजईप निरायं अणरत्तो, सो य अवंतिवद्धणो पच्छायावेण भायावि मारिओ सावि देवी ण जायत्ति भाउनेहेण अवंतिसेणरस रज दाऊण पपइओ, सो य मणिप्पहं कप्पागं मग्गइ, सो न देइ, ताहे सब- घलेण कोसंषि पहाविओ। ते य दोयि अणगारा परिकम्मे समत्ते एगो भणइ-जहा विणयवतीए इड्डी तहा ममवि होउ, जयरे भचं पचरलायं, पीओ धम्मजसो विभूसं नेच्छंतो कोसंबीए उजेणीए य अंतरा वच्छगातीरे पवयकंदराए भत्तं पचक्खायं । वाहे तेण अतिसेणेण कोसंबी रोहिया, तत्स्थ जणो अपणो अद्दपणो, न कोइ धम्मघोसस्स समीवं अलियइ, सोय वितियमस्थमठभमाणो काठगओ, पारेण निम्फेडो न उन्मइ पागारस्स उवरिएण अहिक्खित्तो । सा पचइय मममरियममा १,HOR: HIT संपाभिः पृटा भणति-गृतं जावं सम्मया स्प;, प्रसिद्ध (विनष्टं 1) भविष्यतीति, तदाऽन्धःपुरं गच्छ- मारिकाभिः समं मंत्री बाता, सस मनिमम इति नाम कृतं, स राजा मृतः, मणिप्रमो राजा जातः, स प तस्यां संवत्यां नितरामनुरकर, साNि:माचा भावाति मारिया साीिदेवी म प्राति मातृयोनावन्तीपेगस्य राज्यं दवा भयजितः, सच मणिप्रभ दण्डं मार्गयति, स पत, मर जामी प्रभावितः । सो पारि भनगारो परिमंणि समासे (मनशनोगतो) एको मगति-यथा विनयवस्या पद्धिस्तथा ममाति मपर भकं मसापासंदिनीपो धर्मपया विभूपामनियाजीयममा बपिन्यासावरा यासकातीरे पर्वतकन्दरायां महं प्रत्याख्यातवान् । त मारमारनेम पापीरास ना पीरिय:, मधिरमपोपस समीपमागछति, स प चिन्तितमयमलभमान: कालगतः, द्वारेण निष्काशनं न कम् (8) ESTERNAREfiest सा प्रमनिता

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४प्रतिमा
मणाभ्य.
योगसं०७
अशतके
॥६९९॥
रवद्धणो य, पालगो अवंतिवद्धणं रायाणं रवद्धणं जुवरायाणं ठवित्ता पपइओ, रठ्यद्धणस्स भजा धारिणी, तीसे
पुत्तो अवंतिसेणो । अन्नया उजाणे राइणा धारिणी सघंगे वीसत्ता अच्छंती दिहा, अन्झोववन्नो, दूती पेसिया, सा
नेच्छइ, पुणो २ पेसइ, तीए अधोभावेण भणियं-भाउस्सवि न लज्जसि ?, ताहे तेण सो मारिओ, विभासा, तमि वियाले
सयाणि आभरणगाणि गहाय कोसंविं सत्थो वच्चइ, तत्थ एगस्स वुड्डुरस वाणियगस्त उवाडीणा, गया कोसंवि, संजइयो
पुच्छित्ता रणो जाणसालाए ठियाओ तत्थ गया, वंदित्ता साविया पयइया, तीए गम्भो अहुणोययनो साहुणो माण
पवाविहिति(त्ति) तं न अक्खियं, पच्छा णाए मयहरियाए पुच्छिया-सम्भावेण कहिओ जहा रहवद्धणभजाऽहं, संजती.
मज्झेऽसागारियं अच्छाविया, वियाया रत्ति, मा साहूणं उद्याहो होहितित्ति णाममुद्दा आभरणाणि य उक्खिणित्ता रण्णो
|अंगणए ठवित्ता पच्छन्ना अच्छइ, अजियसेणेणागासतलगएणं पभा मणीण दिया दिहा, दिहो य, गहिओ, पेण
१ राष्ट्रवधनश्च, पालकोऽवन्तीवर्धनं राजानं राष्ट्रवर्धनं युवराज स्थापयिरया प्रयजितः, राष्ट्रवर्धनस्य भार्या धारिणी, तस्याः पुयोऽयनीषणः । भम्पनी
| पाने राशा धारिणी सर्वानेषु विश्वस्ता तिघन्ती हटा, अध्युपपद्मः, दूती प्रेपिता, सा नेण्यति, पुनः २ पते, तया तिरस्कारपुस्ता मगित-भानुरपिमरो',
तदा तेन स मारितः, विभापा, तस्मिन् विकाले स्वकान्याभरणानि गृहीवा कौशाम्या सार्यों मजति सकस्य पृदस्य पणिनः पार्थमाभिता, गता कीamil,
|संयत्यः पृष्ट्वा राज्ञो यानशालायां स्थिताः तय गता, वन्दिया भाविका प्रमजिता, वया गर्भोऽधुनोरपणः साधयो मा मविप्रजापिनि सपाण्यातं, पभाव ज्ञात
महत्तरिकया पृष्टा-सद्भायः कथितः यया राष्ट्रवधनस्य भार्याऽई, संयतीमध्येऽसागारिक स्यापिता, मजनितवती रानी, मा साधनामाहो भूदिति मामगुमा.
माभरणानि चोरिक्षप्य राशोशणे स्थापयित्वा प्रच्छन्ना तिष्ठति, भजितसेनेनाकाशतलगतेन मणीनां प्रभा दिग्या टा, टिश, गृहीतः, भनेन
॥६९९॥

·- साहू पेसिया, आणिओ, देवयाए भणियं-चिल्लगिरं दिजहित्ति दिन्नं, ठियं, सिक्खविओ य-न य एवं काय । निप्पडि- कमत्ति गयं ६ । इयाणि अनायएत्ति, कोऽर्थः १-पुर्वि परीसहसमस्याणं जं उपहाणं कीरइ तं जहा लोगो नयाणाइ तहा कायचंति, नायं या कयं न नजेजा पच्छन्नं वा कयं नजेजा, तत्रोदाहरणगाहा- कोसंबिय जियसेणे धम्मवसू धम्मघोस धम्मजसे । विगपभया विणयबई इविविभूसा य परिकम्मे ॥ १२८६ ॥ इमीए चक्खाणं-कोसंबीए अजियसेणो राया,धारिणी तस्स देवी, तत्थवि धम्मवसू आयरिया, ताणं दो सीसा-धम्म- पोसो धम्मजसो य, विणयमई मयहरिया, विगयभया तीए सिस्सिणीया, तीए भत्तं पञ्चक्खायं, संघेण महया इहिसका- रेण निजामिया, विभासा, ते धम्मवसुसीसा दोषि परिकम्मं करेंति, इओ य- उब्रेणिवंतिवद्धणपालगसुपरहवखणे पेय । धारिय(णि) अवंतिसेणे मणिप्पभा वच्छगातीरे ।। १२८७ ।। व्याख्या-उजेपीए पजोयसुया दोभायरोपालगो गोपालओय, गोपालओ पदइओ,पालगस्स दो पुत्ता-अवंतिवद्धणो . साधः पिताः, भानीतः, देवता भगिता:-पीजपूरगर्म दूध, दसः, स्थितः, शिक्षितश्च-न वेयं कन्यं । निप्रतिकर्मेति गतं । इदानीमज्ञात इति, पूर्व परीपासमपंदुपधानं क्रियते सत् पया लोको न जानाति सपा कम्पमिति, शातं वा कृतं न ज्ञायेत मच्छमं घा कृतं ज्ञायेव । भस्सा म्याख्यानं- कौशाम्पामविठसेनो रामा धारिणी सस देयी, समापि धर्मवसर भावार्याः, सेपो दो शिष्या-धर्मधोमो धर्मपशाच, विनयमतिमहत्तरिका, विगतमया तस्याः शिप्पा, नया भकं प्रत्यापा, सहन माया दिसाकारेण नियामिता, विमापा, दी धर्मवसुशिप्यो द्वावपि परिकर्म कुर्षतः, इतन- उज्जयिन्यां प्रद्योत- मुवी दोभातरी-पालको गोरालम, गोवासका प्रममिता, पाठकस दी धौ-भवन्तीवर्धनो

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४ीक-
मणाध्य.
योगसं०
६ निर्मा
फर्मता
.
१६९८॥
देस पुवाणि अणुसज्जति ॥ एवं शिक्षा प्रति योगाः सङ्ग्रहीता भवन्ति यथा स्थूलभद्रस्वामिनः शिक्षति गत ५ । याणि
निप्पडिकंमयत्ति, निप्पडिकम्मत्तणेण योगाः सङ्गृह्यन्ते, तत्र वैधम्र्योदाहरणमाह-
पइठाणे नागवसू नागसिरी नागदत्त पन्चना । एगविहा सट्टाणे देवय साहू य पिल्लगिरे ॥ १२८५ ।।
अस्याश्चार्थः कथानकादयसेयः, तच्चेदम्-पइहाणे णयरे नागवसू सेठ्ठी णागसिरी भजा, सहाणि दोधि, तेसिं पुत्तो
नागदत्तो निविणकामभोगो पघइओ, सो य पेच्छइ जिणकप्पियाण पूयासफारे, विभासा जहा यवहारे परिमापटिय
नाण य पडिनियत्ताणं पूयाविभासा, सो भणइ-अहंपि जिणकप्पं पडिवजामि, आयरिएहिं वारिओ, न ठाइ, सयं पंय.
पडिवजइ, निग्गओ, एगत्थ वाणमंतरघरे पडिमं ठिओ, देवयाए सम्मद्दिहियाए मा विणिस्तिहितित्ति इस्थिरूयेण उपहार
गहाय आगया, वाणमंतरं अञ्चित्ता भणइ-गिण्ह खवणत्ति, पललभूयं कूरं भक्खरूवाणि नाणापगारख्याणि गहियाणि,
खाइत्ता रत्तिं पडिमं ठिओ, जिणकप्पियत्तं न मुंचति, पोट्टसरणी जाया, देवयाए आयरियाण कहियं, सो सीसो अमुगत्थ,
६ दश पूर्वाणि अनुसज्यन्ते । प्रतिष्ठाने नगरे नागासुःश्रेष्ठी नागधीभापा, प्रादे दे भपि, तयोः पुयो नागदतो निर्विकामभोगः प्रममितः, सप
प्रेक्षते जिनकल्पिकानो पूजासत्कारी, विभापा यथा व्यवहारे प्रतिमाप्रतिरवानां च प्रतिनिवृत्तानां पूनाविभाषा, स भगति-भहमति मिना मतिर,
भाचार्वारितः, न तिष्ठति, स्वयमेव प्रतिपयते, निर्गतः, एकन म्यन्तरगृहे प्रतिमया स्थितः, देवता सम्पटिः मानिनुदिति पीरूपंगोरा रा
गता, ध्यन्तरमर्चयिरवा भगति-गृहाण क्षपक इति, पललभूतं (मिट) का भक्ष्यरूपागि नानाप्रकारमाणि गृहीतानि, सदस्या राम्रो प्रतिमा रिपा,
जिनकलिपकतां न मुञ्चति, भतिसारो जातः, देवतयाऽऽचार्याणां कधितं, स शिप्योऽमुत्र,
॥१९॥

·पूलभहस्त य तामओ सत्तयि भगिणीओ पषश्याओ, आयरिए भाउगं च बंदिर निग्गयाओ, उजाणे किर ठविएल्लगा । आयरिया, दित्ता पुच्छति-कर्हि जेहजो १, एयाए देउलियाए गुणेइत्ति, तेणं ताओ दिवाओ, तेण चिंतियं-भगिणीणं इहिं दरिसमित्ति सीहरूयं विउधइ, ताओ सीहं पेच्छंति, ताओ नहाओ, भणंति-सीहेण खइओ, आयरिया भणंति- सो सीहो भूलभदो सो, ता जाह एत्ताहे, आगयाओ वंदिओ, खेमं कुसलं पुच्छइ, जहा सिरियओ पवइओ अब्भत्तटेण काल- गओ, महाविदेहे य पुछिया तिथयरा, देवयाए नीया, अजा ! दो अज्झयणाणि भावणाविमुत्ती आणियाणि, एवं पंदिता गयाओ, पिइयदिवसे उद्देसकाले उयष्ठिमओ, न उद्दिसंति, किं कारणं १, उपउत्तो, तेण जाणिय, कलत्तणगेण, भणइन पुणो काहामि,ते भणंति-न तुमं काहिसि, अन्ने काहिंति, पच्छा महया किलेसेण पडिवण्णा, उवरिल्लाणि चचारि पुपाणि पदाहि, मा पुण अण्णस्स दाहिसि, ते चत्तारि तमो वोच्छिण्णा, दसमस्स दो पच्छिमाणि वत्थूणि घोच्छिण्णाणि, एमास पवा समापि भगिन्यः प्रमरिताः, भावार्यान् भातरं च धन्दितं निर्गवाः, व्याने किल स्थिता भाचार्याः, वन्दिया पृच्छन्ति-क ग्मा, यसपछिकापी गुगपति, सेन दान दिन्तिवं-भगिनीनो अदि दर्शयामीति सिंहरूपं विकुर्वति, ताः सिंहं पश्यन्ति, वा नगः, भनधि-सिन पारितः, भास भगन्धि- मस सिंधूसमनः सः सत् पाताना, मागताः धन्दितः, क्षेमं कुशलं च पृच्छति, यथा श्रीयका प्रवनितोऽभका पन कागः, मारि पामीराः,देरतपा नीता, भा! देभययने भावनाविमुक्की भानीते, एवं वन्दित्वा गते, द्वितीयदिवसे उद्देसकाले उपस्थितः, wifuls, रिकारी, पुषः, वेन शात, पचनीयेन, भगवि-न पुनः करिष्यामि, वे मगन्ति-न स्वं करिष्यसि, भन्ये करिष्यन्ति, पश्चात् महसा छेशेन. भनिन्परिवनानि पारि पूर्णागि पठमा पुनरम्पदा, सानि पापारि सतोप्युग्छिधानि, दशमस ट्रे पश्चिम पस्तुनी व्यवस्छिने, ·४ प्रतिम मणाध्य. योगसं० आवश्यक हारिभ- द्रीया शिवाय भद्रपाहु ॥६९७॥ अन्नो सिंघाडओ विसजिओ, जो संघरस आणं वइकमा तस्स को दंडो,ते गया, कहियं, भणइ-मोघाडिनइ, ते भणंति, मा उग्घाडेह पेसेह मेहावी सत्त पडियाओ देमि, भिक्खायरियाए आगओर कालवेलाए २ सण्णाए आगो ३यालियाए ४ पडिपुच्छा आवस्सए तिण्णि ७, महापाणं किरजया अइयओ होइ तया उप्पण्णे कजे अंतोमुहुत्तेण चउद्दस पुपाणि अणुपेहरा उक्कइओवकइयाणि करेइ, ताहे थूलभद्दप्पमुहाणं पंच मेहावीणं सयाणि गयाणि, ते प (ब)ढिया पायर्ण, मासेणं पगेणं दोहिं तिहिं सबे ऊसरिया न तरंति पडिपुछएण पढिलं, नवरं थूलभद्दसामी ठिओ, धेयायसेसे महापाणे पुच्चिो नहु किलंमसि ?, भणइ-न किलामामि, खमाहि कंचि कालं तो दिवसं सघं वायणं देमि, पुच्छइ-कि पढियं कित्तियं या सेसं ?, आयरिया भणंति-अट्ठासी य सुत्ताणि, सिद्धत्थगमंदरे उवमाणं भणिओ, एत्तो ऊणतरेणं कालेणं पदिहिसि मा यिसायं बच्च, समत्ते महापाणे पढियाणि नव पुवाणि दसमं च दोहिं वत्थूहिं ऊणं, एयंमि अंतरे विहरता गया पाउलिपुतं, १ तैरन्यः संघाटको विसृष्टः, यः संघस्याज्ञामतिमाम्यति तस्य को दण्डः, ते गताः, कथितं, भणति-उद्घाट्यते, ते भारत, मा रमीपरः पपर मेधाविनः सप्त वाचना ददामि, भिक्षाचर्याया आगतः कालवेलायां संज्ञाया भागतो विकाले भावश्यके कृते तिम्रः, महाप्राणं फिल पदाविगतो भवति तोरणे | कार्येऽन्तर्मुहूर्तेन चतुर्दश पूर्वाणि अनुप्रेक्ष्यते, उरऋमिकापभिकानि करोति, तदा स्थूलभद्रप्रमुपागों पर मेधाविना शतानि गतानि, से याचनाः पटिनुमा. ब्धाः, मासेनैकेन द्वाभ्यां त्रिभिः सर्वेऽपस्ता न शक्नुवन्ति प्रतिपाउन (विना) पठितुं, नवरं स्थूलभद्रस्वामी स्थितः, सोडायोपे महामाणे :- काम्यसि ।, भगति-न काम्यामि, प्रतीक्षस्व कश्चित् कालं ततो दिवसं सर्व चाधनां दास्यामि, पृष्मति-किं पठितं कियत् दोपं !, भाचार्या भगन्ति-भटा. शीतिः सूनागि, सिद्धार्थकमन्दरोपमानं भणितं, इत अनतरेण कालेन पठिप्यसि मा विवाद माजी, समाते महापाणे पहितानि मय पूर्वागि दाम र दाम्पा | वस्तुभ्यामनं, एतस्मिान्तरे विहरन्तो गताः पारलिपुन, ·मूलभहस्स य ताओ सत्तवि भगिणीओ पवइयाओ, आयरिए भाउगं च बंदि निग्गयाओ, उजाणे किर ठविएलगा आयरिया, वंदित्ता पुच्छंति-कहिं जेहजो १, एयाए देउलियाए गुणेइत्ति, तेणं ताओ दिहाओ, तेण चिंतियं-भगिणीणं इहिं दरिसेमित्ति सीहरूवं विउधइ, ताओ सीहं पेच्छति, ताभो नहाओ, भगंति-सीहेण खइओ, आयरिया भणंति-न सो सीहो थूलभद्दो सो,ता जाह एत्ताहे, आगयाओ बंदिओ, खेमं कुसलं पुच्छइ, जहा सिरियओ पवइओ अन्भत्तट्टैण काल- गओ, महाविदेहे य पुच्छिया तित्थयरा, देवयाए नीया, अजा ! दो अज्झयणाणि भावणाविमुत्ती आणियाणि, एवं पंदित्ता गयाओ, विइयदिवसे उद्देसकाले उपठिो, न उदिसंति, किं कारणं ?, उपउत्तो, तेण जाणियं, कहत्तणगेण, भणइ, न पुणो काहामि, ते भणंति-न तुमं काहिसि, अन्ने काहिति, पच्छा महया किलेसेण पडिवण्णा, उवरिलाणि चत्तारि पुपाणि पदाहि, मा पुण अण्णस्स दाहिसि, ते चत्तारि तओ योच्छिण्णा, दसमस्स दो पच्छिमाणि यथूणि चोच्छिण्णाणि, . स्पूलभस हा सप्तापि भगिन्य: RAali, भाषापान प्रातरं प पन्दित निर्गताः, उद्याने किल स्थिता भाचार्याः, पन्दिरका पृच्छन्ति-क ज्या, पासा देपटिकायो गणपति, सेन ताट, वेन चिन्तित्रं-भगिनीनां ऋषि दर्शपामीति सिंहरूपं विकुर्वति, साः सिंहं पश्यन्ति, ता नयाः, भमन्ति-सिोन पादितः, भापापो भणन्ति-नस सिंहास्यूठभतःसः तत् याताधुना, भागता पन्दितः, क्षेमं कुरालंप पृउति, यथा श्रीयकः प्रवजितोऽभका धन बाळगतः, महाविदोषयातीयकरा, देववया नीता, भाई! भयपने भायनाविमुवी भानीते, एवं वन्दिरका मते, द्वितीयदिवसे उद्देसकाले उपस्थितः, मोरिगति, किरणं, मयुषः, न शत, प्रसनीयेन, भगति-न पुनः करिष्यामि, से मणन्ति-नवं करिष्यसि, अन्ये करिष्यन्ति, पश्चात् महता केशेन- मडिपपपन्या, मरितनानि भरपारि पूर्वागि पठमा पुनरम्पदा, सानि घरपारि ततो म्युम्छिमानि, दामस्स दे पश्चिमे घस्नुनी व्यवस्छिन्ने, ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ॥६९६॥ र नेच्छइ, भणइ-जइ नवरि किंचि देसि, किं देमि ?, सयसहस्सं, सो मग्गिउमारद्धो, नेपालविसए सायगो राया, जो त४ि प्रतिफ. जाइ तस्स सयसहस्समोल्लं कंवलं देइ, सो तं गओ, दिन्नो रायाणएण, एइ, एगत्य चोरेहिं पंधो पद्धो, सउणो वासद मणा-या सयसहस्सं एइ, सो चोरसेणावई जाणइ, नवरं एजंतं संजयं पेच्छइ, चोलीणो, पुणोवि वासइ-सयसहस्सं गयं, तेण योगसं० सेणावइणा गंतूण पलोइओ, भणइ-अस्थि कंवलो गणियाए नेमि, मुको, गओ, तीसे दिनो, ताए चंदणियाए छूढो, सो शि वारेइ-मा विणासेहि, सा भणइ-तुम एयं सोयसि अप्पयं न सोयसि, तुमंपि एरिसो पेय होहिसि, उपसामिओ, लद्धा | फल्पक | स्थूलभद्र बुद्धी, इच्छामित्ति मिच्छामिदुफई, गओ, पुणोवि आलोएत्ता विहरइ, आयरिएण भणियं-एवं अइदुफरदुपरकारगो दीक्षा थूलभद्दो, पुवपरिचिया असाविया य थूलभद्देण अहियासिया य, इयाणि सहा तुमे अदिदोसा पस्थियत्ति उबालो, एवं ते विहरंति, एवं सा गणिया रहियस्स दिण्णा नैदेण, थूलभद्दसामिणो अभिक्खणं गुणगहणं फरेइ, न तहा उपघरइ, . नेच्छति, भगति-यदि परं किविदासि, किं ददामि !, शतसहस्रं, स मार्गितुमारब्धः, नेपालविप धायको राजा, यः स पाति समससासम्म्यं कम्पलं ददाति, स तं गतः, दत्तो राज्ञा, मायाति, एका चारैः स्थानं पदं, शकुनो रसति-पातसहयमायाति, स चौरसेनापतिनानाति, मपरमापाम्रा संपल पश्पति, पश्चाद्गतः, पुनरपिरति-शतसहस्रं गतं, तेन सेनापतिना गरवा मलोकितः, भणति-अस्ति कम्पको गणिका नयामि, मुचो, गतः, ससे TVः, सपा बागृहे क्षिता, सवारयति-मा विनाशय, सा भणति-रवमेनं शोचसे भामानं न शोचसे, स्वमपीसो भविष्यसि घेय, सपशान्तः,न्या युधिः, पजामी ॥६९६॥ | तिमे मिथ्यादुष्कृतमिति, गतः, पुनरपि भालोग्य विहरति, भाषायेंण भणित-एयमतिदुप्कादुफरकारकः स्थूलभयः, पूर्वपरिचिता मारिया परपुरभाग भभ्यासिता च, इदानी भादा स्वयाऽदृष्टदोपा प्रार्थितेति उपालब्धः, एवं ते विहरन्ति, एवं सा गणिका रपिकाय दचा नरेन, भूकमसामिनोभीपम गुणग्रहणं करोति, न तथोपचरति ·सो तीए अप्पणो विण्णाणं दरिसिउकामो असोगवणियं नेइ, भूमीगएण अंवपिंडी पाडिया, कंडपुंखे अण्णोण्णं लायं- तेण हत्यभासं आणेत्ता अद्धचंदेण छिन्ना गहिया, तहवि न तूसइ, भणइ-किं सिक्खियस्स दुक्करं ?, सा भणइ-पेच्छ ममंति, सिद्धत्थगरासिमि नचिया सूईणं अग्गयमि य, सो आउट्टो, सा भणइ-'न दुक्कर तोडिय अवलुंबिया न दुक्कर नच्चिड सिक्खियाए । तं दुक्करं तं च महाणुभावं, जं सो मुणी पमयवर्णमि युच्छो ॥१॥ तीए सोवि सावओ कओ। तमि य काले चारवरिसिओ दुकालो जाओ, संजयाइ तओ समुद्दतीरे अच्छित्ता पुणरवि पाडलिपुत्ते मिलिया, तेसिं अण्णस्स उद्देसो अण्णस्स खंड एवं संघातंतेहिं एकारस अंगाणि संघाइयाणि, दिठिवाओ नथि, नेपालवत्तिणीए य भद्दयाहू अच्छति घोद्दसपुपी, तेर्सि संघेण संपाडओ पविओ दिठिवायं पाएहित्ति, गंतूण निवेइयं संघकज, ते भणं- ति-दुफालनिमित्तं महापाणं न पविटोमि, इयाणि पविठो, तो ण जाइ वायणं दाउं, पडिणियत्तेहिं संघस्स अक्खायं, तेहिं ससापाममो पिशानं दर्शयितुकामोसोकयनिक नपति, भूमिगवेनानपिण्डी पातिता, याणपृष्टेऽन्योऽन्यं लाता हस्तेनानीयाधचन्द्रेण हिरवा गृहीता, पापिन पति, भगति-शिक्षितस्य दुष्करं 1, सा भगति-पश्प ममेति, सिद्धार्थकराशी नर्तिता सूचीनां चामे, स आवर्जितः, सा भणति-न दुष्कर मोरितापामाप्रविसमदुमरे सपनने(तिक्षितापा)।तरकर उप महानुभावं यरस मुनिः प्रमदावने उपितः ॥१॥ तया सोऽपि श्रावकः कृतः । तस्मिंश्च काठेवादापापिरो दुफाको बावः, संपतादिकाः सतः समुद्रतीरे स्पायापुनरपि पाटलिपुत्रे मिलिताः, तेपामन्यस्योद्देशोज्यस्य खण्डमेवं संघातयदिरेकादशा- सात संपादितानि, रियादो मालि, नेराछदेश प भदवाइपतिष्ठन्ति चतुर्दशपूर्वधराः, तेषां सद्देन संघाटकः प्रेपितो दृष्टिवादं वाचयेति, गरवा निवेदित संपगम, भमन्ति-दुपारानिमि महामार्ग म मरिटोमि, इदानी प्रविष्टवतो न याचना दातुं समर्थः, प्रतिनिवृचैः संघायाख्यातं, ·आवश्यक हारिभ. द्रीया ॥६९६॥ नेच्छइ, भणइ-जइ नवरि किंचि देसि, किं देमि १, सयसहस्सं, सो मग्गिउमारद्धो, नेपालविसए साचगो राया, जो तादि ४ प्रतिमा जाइ तस्स सयसहस्समोलं कंवलं देइ, सो तं गओ, दिन्नो रायाणएण, एइ, एगत्य चोरेहिं पंथो पद्धो, सउणो चासइ मणप. सयसहस्सं एइ, सो चोरसेणावई जाणइ, नवरं एजंतं संजयं पेच्छइ, वोलीणो, पुणोवि वासइ-सयसहस्सं गयं, तेण योगसं० सेणावइणा गंतूण पलोइओ, भणइ-अत्धि कंवलो गणियाए नेमि, मुको, गओ, तीसे दिन्नो, साए चंदणियाए हटो, सो, ५ शिक्षाय | फल्पकायदे चारेइ-मा विणासेहि, सा भणइ-तुमं एयं सोयसि अप्पयं न सोयसि, तुमंपि एरिसो पेव होहिसि, उयसामिओ, टद्धा स्थूलभद्र- बुद्धी, इच्छामित्ति मिच्छामिदुफडं, गओ, पुणोवि आलोएत्ता विहरइ, आयरिएण भणियं-एवं अइदुपरदुपारकारगी दीवा थूलभद्दो, पुचपरिचिया असाविया य थूलभद्देण अहियासिया य, इयाणि सहा तुमे अदिदोसा पस्थियत्ति उचाललो, एवं ते विहरंति, एवं सा गणिया रहियस्स दिण्णा नंदेण, थूलभद्दसामिणो अभिक्खणं गुणगहण करेइ, न तहा उपघरइ, 1 नेच्छति, भगति-यदि परं किशिदासि, किं ददामि !, शतसहनं, स मार्गितुमारब्धः, नेपालविपये प्रापको राजा, प: रान याति राम घरासहपमूम्य कम्पलं ददाति, स तं गतः, दत्तो राज्ञा, भायाति, एकत्र चारः स्थानं यद, शकुनो रति-शतसहसमायाति, स चौरसेनापविजानाति, मपामापासं संपा पश्यति, पश्चाद्गतः, पुनरपि रति-दातसहनं गतं, तेन सेनापतिना गाया प्रलोकितः, भणति-अस्ति कायको गनिमाय नमामि, मुको, गतः, सस दया, तपा घोंगृहे क्षिप्तः, सवारयति-मा विनाशय, सा भणति-स्वमे शोचसे भारमानं न शोचस, यमपीसो भविष्यति धेर, सपशान्तः,या पुदिः, जामी. ॥६९६॥ तिमे मिथ्यादुष्कृतमिति, गतः, पुनरपि भालोच्य विहरति, भाचार्येण भणित-एवमतिदुप्फरदुष्करकारकः रधूलभन्नः, पूर्वपरिचिता ममाविका पभूटभण अध्यासिता च, इदानी धाडा स्वयाएदोपा प्रार्थितेति उपालन्धः, एवं ते विहरन्ति, एवं सा गणिका रषिकाय दधा नम्दन, धूलभसामिनोउभीग गुणमहणं करोति, न तथोपचरति ·" , तुहा परीसहपराजिओ आगओत्ति, भणइ-किं करेमि ?, उजाण घरे ठाणं देहि, दिण्णो, रत्तिं सवालंकारविहूसिया आगया, चाडुयं पकया, सो मंदरो इव निकंपो न सकए खोहेडं, ताहे धम्म पडिसुणइ, साविया जाया, भणइ-जइ रायावसेणं अण्णण सम वसेजा इयरहा बंभचारिणियावयं सा गिण्हइ, ताहे सीहगुहाओ आगओ चत्तारि मासे उपवास फाऊण, आयरिएहि ईसित्ति अभुडिओ, भणियं-सागयं दुक्करकारगस्सत्ति ?, एवं सप्पइत्तो कृवफलइत्तोवि, थूलभद्द- सामीवि तत्थेव गणियापरे भिक्खं गेण्हइ, सोवि चउमासेसु पुण्णेसु आगओ, आयरिया संभमेण अन्भुठिया, भणियं- सागयं ते अइदुकर २ कारगत्ति ?, ते भणंति तिण्णिवि-पेच्छह आयरिया रागं वहति अमच्चपुत्तोत्ति, वितियवरिसारत्ते सीहगुहाखमओ गणियाघरं बच्चामि अभिग्गहं गेण्हइ, आयरिया उवउत्ता, वारिओ, अपडिसुणेतो गओ, वसही मग्गिया, दिना, सा सभावणं उरालियसरीरा विभूसिया अविभूसियावि, धम्म सुणेइ, तीसे सरीरे सो अन्झोववन्नो, ओभासइ, सा १ मुटा परीपहपराजित भागत इति, भगति-कि करोमि ?, उद्याने गृहे स्थानं देहि, वृत्तं, रात्रौ सर्वालङ्कारविभूपिता मागता, घाटु प्रकृता, स मेरुरिय निप्पकम्पो न पयते क्षोभपित, तदा धर्म शृणोति, धाविका जाता, भगति-यदि राजवशेनान्येन समं वसामि इतरथा ब्रह्मचारिणीव्रतं सा गृह्णाति, तदा सिंहगुहाया भागतचतुरो मासानुपयासं कृत्वा, भाचारीपदिति अभ्युस्थितः, भणित-स्वागतं दुष्करकारकस्येति ?, एवं सर्पबिलसस्कः कूपफलकसस्कोऽपि, स्थूलभद्रोऽपि स्वामी सप्रेय गणिकागृहे भिक्षां गृहाति, सोऽपि चतुर्मास्यां पूर्णायामागतः, आचार्याः संभमेणोस्थिताः, भणितं-स्वागतं तेऽतिदुष्करदुष्करकार- फर्सति , ते भणन्ति प्रपोऽपि-पश्यत भाचायां रागं यहन्ति अमात्यपुत्र इति, द्वितीयवाराने सिंहगुहाक्षपको गणिकागृहं प्रजामीति अभिग्रहं गृह्णाति, भाचार्या उपयुक्ताः, पारितोऽप्रतिशृण्वन् गतः, यसतिमागिता, दवा, सा स्वभायेनोदारशरीरा विभूपिता भविभूषितापि, धर्म शृणोति, तस्याः शरीरे सोऽयुपपयः, याचते, सा

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४ मतिः
मणप
योगर्स
५शिक्षार
उत्पफय
स्थूटभद्र
दीता
॥६९५॥
जाओ, एयं सुरं पाएहि, तीए भगिणी भणिया-तुमं मत्तिया एस अमत्तओ जंवा तं या भणिहिसि, एयपि पाएदि, सा
पपाइया, सो नेच्छइ, अलाहि ममं तुमे, ताहे सो तीए अविओगं मग्गंतो चंदप्पभं सुरं पियइ, लोगो जाणाइ सीरंति,
कोसाए सिरियस्स कहियं, राया सिरियं भणइ-एरिसो मम हिओ तय पियाऽऽसी, सिरिओ भणइ-सचं सामी !, एएण
मत्तवालएण एवं अम्ह कयं, राया भणइ-किं मजं पियइ ?, पियइ, कहं ?, तो पेच्छइ, सो राउलं गो, तेणुप्पलं भापियं
मणुस्सहत्थे दिण्णं, एयं वररुइस्स दिजाहि, इमाणि अण्णेसिं, सो अस्थाणीए पहाइओ, तं वररुइस दिनं, तेणुस्सिपियं,
भिंगारेण आगयं निच्छूट, चाउयेजेण पायच्छित्तं से तत्तं तउयं पेजाविभो, मओ । धूलभद्दसामीयि संभूयविजयाण
सगासे घोराकारं तवं करेइ, विहरंतो पाडलिपुत्तमागओ, तिणि अणगारा अभिग्गहं गिण्हंति-एगो सीदगुहाए, तं
पेच्छंतो सीहो उवसंतो, अण्णो सप्पवसहीए, सोवि दिट्टीविसो अवसंतो, अण्णो कूवफलए, थूलभद्दो कोसाए घरं, मा :
• जातः, एनं सुरां पायय, तया भगिनी भणिता-स्वं मचा एपोऽमत्तो पदा तदा भणिप्यसि, एनमपि पायप,साप्रपापिसा, स जति, मम मम पिपं
तदा स तस्या अवियोगं मृगयमाणश्चन्द्रमा सुरां पियति, लोको जानाति-क्षीरमिति, कोशया धोयाय कधितं, राजा श्रीयकं भगति-तो मम हिर
पिताऽऽसीद, श्रीयको भणति-सत्यं स्वामिन् ! एतेन पुनर्मद्यपायिना एतदस्माकं कृतं, राजा भणति-कि मधं पिपति !, पियति, प!, सहिं मेशप्प, स
राजकुलं गतः, तेनोस्पलं भावितं मनुष्यहस्ते दत्तं, एतत् वररुचये दयाः, इमान्यन्येभ्यः, स भास्थान्पा प्रधाविसः, तत् पायरये द, नामातं, कानाग
समुद्रीणे, चातुर्वेद्येन प्रायश्चित्ते स तप्तं प्रपुः पायितः, मृतः । स्थूलभद्स्वाम्यपि संभूतिविजयाना सकाशे घोरामार तरः करोति, बिहान पारसिपुप्रमागत ।
प्रयोऽनगारा भभिग्रहं गृहन्ति-एक: सिंहगुहायो, संप्रेक्षमाणः सिंह उपशान्तः, भन्यः सर्पयसती, सोऽपि विप समाता, भन्यः पफरक, भूभमः
कोशाया गृहे, सा.
॥६९५॥

·तुहा परीसहपराजिओ आगओत्ति, भगइ-किं करेमि ?, उजाण घरे ठाणं देहि, दिण्णो, तिं सवालंकारविहूसिया आगया, चाडुयं पकया, सो मंदरो इव निकंपो न सक्कए खोहे, ताहे धम्म पडिसुणइ, साविया जाया, भणइ-जइ रायावसेणं अण्णेण समं वसेजा इयरहा बंभचारिणियावयं सा गिण्हइ, ताहे सीहगुहाओ आगओ चत्तारि मासे उववासं काऊण, आयरिएहि ईसित्ति अभुटिओ, भणियं-सागयं दुकरकारगस्सत्ति ?, एवं सप्पइत्तो कृवफलइत्तोवि, थूलभद्द- सामीवि तत्धेव गणियाघरे भिक्खं गेण्हइ, सोचि चउमासेसु पुण्णेसु आगओ, आयरिया संभमेण अब्भुडिया, भणियं- सागयं ते अइदुक्कर २ कारगत्ति ?, ते भणंति तिषिणवि-पेच्छह आयरिया रागं वहति अमच्चपुत्तोत्ति, वितियवरिसारत्ते सीहगुहाखमओ गणियाघरं वच्चामि अभिग्गहं गेण्हइ, आयरिया उपउत्ता, पारिओ, अपडिसुणेतो गओ, वसही मग्गिया, दिना, सा सभावणं उरालियसरीरा विभूसिया अविभूसियावि, धम्मं सुणेइ, तीसे सरीरे सो अज्झोववन्नो, ओभासइ, सा 1 नुटा परीपहपराजित भागत इति, भणति-कि करोमि !, उद्याने गृहे स्थानं देहि, दत्तं, रात्रौ सर्वालङ्कारविभूपिता भागता, घाटु प्रता, स मेरुरिव निष्पकम्पो न शक्यते क्षोभपितुं, तदा धर्म शूणोति, थाविका जाता, भगति-यदि राजवोनान्येन समं वसामि इतरथा ब्रह्मचारिणीमतं सा गृह्णाति, तदा सिहाहापा भागतधतुरो मासानुपयासं फुरवा, भाचायरीपदिति अभ्युस्थितः, भणितं-स्वागतं दुष्करकारकस्येति ?, एवं सर्पविलसरकः कूपफलकसाकोऽपि, स्थूलभद्रोऽपि स्वामी तय गणिकागृहे भिक्षां गृहाति, सोऽपि चतुर्मास्यां पूर्णायामागतः, आचार्याः संभ्रमेणोस्थिताः, भणितं-स्वागतं तेऽतिदुष्करदुष्करकार- कपेति , ते भगन्ति प्रयोऽपि-पश्यत भाचार्या रागं यहन्ति अमात्यपुत्र इति, द्वितीयवाराने सिंहगुहाक्षपको गणिकागृहं ब्रजामीति अभिग्रहं गृह्णाति, भाषायां उपयुक्ताः, यारितोऽप्रतिशृण्वन् गतः, यसतिर्मार्गिता, दत्ता, सा स्वभावेनोदारशरीरा विभूपिता अविभूपितापि, धर्म शृणोति, तस्याः शरीरे सोऽध्युपपमः, याचते, सा

·,
आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४प्रतिफल
मणाप्य.
योगसं०
५शिक्षायां
| फल्पकांचे
स्थूलभद्र
दीक्षा
॥६९४॥
दरिसेइ, ओहामिओ गओ, पुणोवि छिद्दाणि मग्गइ सगडालरस एएण सघं खोडियंति, अपणया सिरीपरस विवाहो, रण्णो
अणुओगो सजिज्जइ, वररुइणा तस्स दासी ओलग्गिया, तीए कहियं-रण्णो भत्तं सजिजइ आजोगो य, ताहे तेण
चिंतियं-एयं छिडं, डिंभरुवाणि मोयगे दाऊण इमं पाढेइ-'रायनंदु नवि जाणइ जं सगडालो काहिइ । रायनंदं मारेत्ता
तो सिरियं रजे ठवेहित्ति ॥१॥ ताइ पढंति, रायाए सुयं, गसामि, तं दिहं, कुविओ राया, जओ जओ सगडालो
पाएसु पडइ तओ तओ पराहुत्तो ठाइ, सगडालो घरं गओ, सिरिओ नंदस्त पडिहारो, तं भणइ-किमहं मरामि सपा-
णिवि मरंतु?, तुमं ममं रण्णो पायवडियं मारेहि, सो कन्ने ठएइ, सगडालो भणइ-अहं तालउडं विसं खामि, पायवडिओ
य पमओ, तुम ममं पायवडियं मारेहिसि, तेण पडिस्सुयं, ताहे मारिओ, राया उडिओ, हाहा अकलं !, सिरियत्ति,
भणइ-जो तुज्झ पावो सो अम्हवि पावो, सकारिओ सिरियओ, भणिओ, कुमारामचत्तणं पडिवजसु, सो भणइ-ममं जेहो
१ दर्शयति, अपभ्राजितो गतः, पुनरपि सिदाणि मार्गपति शकालस एतेन सर्व विनाशितमिति, भम्पदा श्रीयफस्य विपाः, रामो नियोगः सम्पत,
| वररुचिना तस्स दासी भवलगिता, तया कथितं-शो भक्तं सग्ग्यते आयोगश्च, तदा तेन चिन्तितं-एतत् हिवं, हिम्मान मोदकान् दवत् पाटपति-नको
राजा नैव जानाति यत् शकटालः फरिष्यति। नन्दराज मारयित्वा ततः प्रीयकं राज्य स्थापयिष्यतीति, ते पटन्ति, राशभुलं, गपयामि, बाएं, पिता राजा,
यतो यतः शकटालापादयोः पतति ततस्ततः पराइमुसस्तिष्टति, सकरालो गृहं गतः, धीयको नन्दस्य प्रतीहारः, संभणति-रिमा प्रिये संय:पि प्रिपन्त !,
स्वं मां राज्ञः पदोः पतितं मारय, स की स्थगपति, शकटालो भगति-महं तालपुटं विपं सादामि, पादपतितः प्रमृतः, वं मां पादपतितं मारपेः, सेन प्रतिधुन,
तदा मारितः, राजोरिथतः-हा हा भकार्य श्रीयक इति, भणति-पर वय्येव पापः सोऽस्माकमपि पापः, सरकृतः धीयकः, भमिय:-कुमारामास्यायं प्रतिस्पर, म
भणति-मम ज्येष्ठो
,
॥६९४॥

·, भाया थूलभद्दो वारसमं परिसं गणियाए घरं पविठ्ठस्स, सो सद्दाविओ भणइ-चिंतेमि, सो भणइ-असोगवणियाए चिंतेहि, सो तत्थ अइयओ चिंतेइ केरिसया भोगा रज्जवक्खित्ताणं!, पुणरवि णरयं जाइवं होहितित्ति, एते णामेरिसया भोगा तओ पंचमुट्ठियं लोयं काऊण कंबलरयणं छिदित्ता रयहरणं करेत्ता रण्णो पासमागओ धम्मेण वहाहि एवं चिंतियं, राया भणइ-सुचिंतियं, निग्गओ, राया भणइ-पेच्छह कवडत्तणेण गणियाघरं पविसइ नवित्ति, आगासतलगओ पेच्छइ, जहा मतकडेवरस्स जणो अवसरइ मुहाणि य ठएइ, सो भगवं तहेव जाइ, राया भणइ-निविण्णकामभोगो भगवंति, सिरिओ ठविओ, सो संभूयविजयस्स पासे पपइओ, सिरियओवि किर भाइनेहेण कोसाए गणियाए घरं अलियइ, सा य अणुरत्ता थूलभद्दे अण्णं मणुस्सं नेच्छइ, तीसे कोसाए डहरिया भगिणी उवकोसा, तीए सह वररुई चिट्टइ, सो सिरिओ तस्स छिद्दाणि मग्गइ, भाउज्जायाए मूले भणइ-एयस्स निमित्तेण अम्हे पितिमरणं पत्ता, भाइविओगं च पत्ता, तुझ विओओ , भ्राता स्थूलभद्रः द्वादशं पप गणिकागृहं प्रविष्टस्य, स शन्दितो भणति-चिन्तयामि, स भणति-अशोकरनिकायां चिन्तय, स तत्रातिगतश्चिन्तयत्ति कीशा भोगा राज्यम्याक्षिताना ? पुनरपि मरकं यातन्यं भविष्यतीति, एते नामेदशा भोगास्ततः पञ्चमुष्टिकं लोचं कृत्वा कम्बलरनं छिचारजोहरणं कृत्वा राज्ञः पार्धमागस्य धर्मेण वर्धस्वैवं चिन्तितं, राजा भणति-सुचिन्तितं, निर्गतो, राजा भणति-पश्यामि कपटेन गणिकागृहं प्रविशति नवेति, आकाशतलगतः प्रेक्षते, यथा मृतकलेवरात् जनोऽपसरति मुखानि च स्थगयति स भगवान् तथैव याति, राजा भणति-निर्विष्णकामभोगो भगवानिति, श्रीयकः स्थापितः, स संभूति- विजयस पाः प्रमजितः, श्रीपकोऽपि किल भ्रातृघेहेन कोशाया गृहमाधयति, सा चानुरक्ता स्थूलभद्रेऽन्यं मनुष्यं नेच्छति, तस्याः कोशाया लध्वी भगि- न्युपकोता, तया सह यररुचिस्तिष्ठति, स श्रीयकवस्य छिद्रामि मार्गपति, भ्रातृजायाया मूले भणति एतस्य निमित्तेन असाकं पिता मरणं प्राप्ता, मातृवियोग च (प) प्राप्ताः, तर वियोगो ·- आवश्यक हारिभ- द्रीया M ॥६९३॥ पडिनियत्तो, इयरोवि विलक्खो नियत्तो पुच्छिओ लजइ अक्खिर, पलवइ बडुगोत्ति अक्सायं, नहा, नंदोषि कम्पएण ४प्रतिमा भणिओ-सपणह, पच्छा आसहत्थी य गहिया, पुणोषि ठविओ तमि ठाणे, सो य निओगामचो विणासियो, तरस फप्प. मपाध्यक गस्त सो पंदवंसेण समं अणुवत्तइ, नवमए नंदे कप्पगवंसपसूओ सगडालो, थूलभद्दो से पुत्तो सिरिओ य, सत्त धीयरी योगसं० य जक्खा जक्खदिन्ना भूया भूयदिण्णा सेणा वेणा रेणा, इओ य पररुइ धिजाइओ नंदं अहसएणं सिलोगाणमोलागइ, ५शिक्षा सो राया तुहो सगडालमुहं पलोएइ, सो मिच्छत्तंतिकार्ड न पसंसेइ, तेण भजा से ओलग्गिया, पुच्छिो भणइ-भत्ता है कल्पफायरे ते ण पसंसइ, तीए भणियं-अहं पसंसावेमि, तओ सो तीए भणिओ, पच्छा भणइ-किह मिच्छत्तं पसंसामिचि ?, एवं स्थूलभद्र दिवसे २ महिलाए करणिं कारिओ अण्णया भणइ-सुभासियंति, ताहे दीणाराणं अहसयं दिणं, पच्छा दिणे २पदिण्णो, दीक्षा सगडालो चिंतेइ-निष्ठिओ रायकोसोत्ति, नंदं भणइ-भट्टारगा! किं तुन्भे एयस्स देह ?, तुम्भे पसंसिओति, भणइ-अहं प्रतिनिवृत्तः, इतरोऽपि विलक्षी निवृत्तः पृटो लनते भाख्यातुं, प्रलपति यदुक इति भागपातं, नरः, नन्दोऽपि फोन भागत:-समध्य, पभाषा हस्तिनश्च गृहीताः, पुनरपि स्थापितस्तस्मिन् स्थाने, स ध नियोगामात्यो विनाशितः, तप पररस शो मन्दयौन सममनुयते, मयमे मद म. प्रसूतः शकटालः, स्थूलभदस्तस्य पुत्रः श्रीयकश्च, सप्त दुहितरश्च यक्षा यक्षदत्ता भूता भूतदत्ता सेना येणा रेणा, इतथ पररविधिमानीयो मन्दमागसेन सो. १६९२॥ कान सेवते, स राजा तुष्टः शकटालमुखं प्रलोकपति, समिप्पावमितिकृया न प्रशंसति, तेन भायों तस्वारादा, पृटो भणति-भत पय म मसति, या भणितं-अहं प्रशंसयामि, ततः स तया भणितः, पश्चात् भणति-कथं मिप्यास्वं प्रशंसामि इति, एवं विपसे दिवसे महिलपा पापं (प्रसामिt). तोऽन्यदा भणति-सुभापितमिति, तदा दीनाराणामष्टशते दत्तं, पश्चादिने दिने प्रदानुमारब्धः, शकटालचिन्तपति-निष्ठितो राजकोश इति, न भगति-महा- रकाः! कि यूयमेत दस , स्वया मशंसित इति, भगति-अई ·पसंसामि लोइयकवाणि अनहाणि पढइ, राया भणइ-कहं लोइयकवाणि ?, सगडालो भणइ-मम धूयाओवि पदंति, किमंग पुण अण्णो लोगो , जक्खा एगंपि सुयं गिण्हइ, वितिया दोहि तइया तिहि वाराहि, ताओ अण्णया पविसंति अंतेउरं, जवणियंतरियाओ ठचियाओ, वररुई आगओ थुणइ, पच्छा जक्खाए पढियं वितियाए दोणि तइयाए तिण्णि वारा सुयं पढियं एवं सत्तहिवि, रायाए पत्तियं, पररुईस्स दाणं वारियं, पच्छा सो ते दीणारे रतिं गंगाजले जंते ठवेइ, ताहे दिवसओ थुणइ गंगं, पच्छा पाएण आहणइ, गंगा देइत्ति एवं लोगो भणइ, कालंतरेण रायाए सुर्य, सगडालस्स कहेइ-तस्स किर गंगा देइ, सगडालो भणइ-जइ मए गए देइ तो देइ, कलं वच्चामि, तेण पञ्चइगो पुरिसो पेसिओ विगाले पच्छन्नं अच्छसु जं वररुई ट्वेइ तं आणेजासि, गएण आणिया पोलिया सगडालस्स दिण्णा, गोसे नंदोवि गओ, पेच्छइ थुणंतं, थुए नियुडो, हत्थेहि पाएहि य जंतं मग्गइ, नस्थि, विलक्खो जाओ, ताहे सगडालो पोलियं रण्णो प्रशंसामि लौकिककाम्यानि अनधकानि पठति, राजा भणति-कथं लौकिककाव्यानि !, शकटालो भणति-मम दुहितरोऽपि पठन्ति किमग पुनरन्यो लोकः !, यक्षा एकराः भुतं गृह्णाति द्वितीया द्विकृत्यः तृतीया निः, ता भन्यदा प्रपेशयति भन्तःपुरं, यवनिकान्तरिताः स्थापिताः, पररुचिरागतः स्वाति, पश्चात् यक्षया एकम: द्वितीपया विश्वस्तृतीयया निः श्रुतं पठितं एवं समभिरपि, राज्ञा प्रत्यायितं, वररुचये दानं वारितं, पचास तान् दीनारान् रात्री गङ्गा- बले यन्त्र स्थापपति, तदा दिवसे स्वौति गहरे पश्चापादेनाहन्ति, गङ्गाददातीत्येवं लोको भगति, कालान्तरेण राज्ञा श्रुतं, शकटालाय कथयति-तौ किल गहा ददाति, शकटालो भणति-पदि मयि गते ददाति तर्हि ददाति, कस्ये प्रजावः, तेन प्रत्ययितः पुरुषः प्रेपितो विकाले प्रच्छन्नं तिष्ठ यद्वररचिः स्थापयति तदानयेः, गतेनानीता पोहलिका स्टालाय दत्ता, प्रत्यूपति नन्दोऽपि गतः, मेक्षते स्तुवन्तं, स्तुस्वा ममः हसाभ्यां पादाम्यां च यन्नं मार्गयति, नास्ति, विलक्षो जातः, तदा शरालः पोहलिका राई

·आवश्यक
हारिभ.
द्रीया
४प्रतिमा
मणाध्य
योगसं०
शिक्षा
॥६९२॥
कल्पकते
दीक्षा
पंडिनियत्तो, इयरोवि विलक्खो नियत्तो पुच्छिओ लजाइ अक्खिर, पलवइ बडुगोत्ति अक्खायं, नहा, नंदोवि कप्पएण
भणिो-सण्णह, पच्छा आसहत्थी य गहिया, पुणोषि ठविओ तमिठाणे, सो य निओगामच्चो विणासिओ, तरस काप-
गस्स बंसो गंदवंसेण समं अणुवत्तइ, नवमए नंदे कप्पगवंसपसूओ सगडालो, धूलभद्दो से पुत्तो सिरिओ य, सत्त धीयरी
य जक्खा जक्खदिन्ना भूया भूयदिपणा सेणा येणा रेणा, इओ य वररुइ धिज्जाइओ नंदं अहसएणं सिलोगाणमोलागइ,
सो राया तुट्ठो सगडालमुहं पलोएइ, सो मिच्छत्तंतिकाउं न पसंसेइ, तेण भजा से ओलग्गिया, पुच्छिमो भगइ-भत्ता
ते ण पसंसइ, तीए भणियं-अहं पसंसावेमि, तओ सो तीए भणिओ, पच्छा भणइ-किह मिच्छत्तं पसंसामिति !, एवं
दिवसे २ महिलाए करणिं कारिओ अण्णया भणइ-सुभासियंति, ताहे दीणाराणं अहसयं दिण्णं, पच्छा दिणे २ पदिष्णो,
सगडालो चिंतेइ-निटिओ रायकोसोत्ति, नंद भणइ-भट्टारगा! किं तुम्भे एयस्त देह १, तुम्भे पसंसिओत्ति, भणइ-अहं
प्रतिनिवृत्तः, इतरोऽपि विलक्षो निवृत्तः पृष्टो लजते आख्यातुं, प्रलपति पटुक इति भाण्यातं, नष्टाः, नन्दोऽपि कारन भगितः-समाप, पाया
हस्तिनश्च गृहीताः, पुनरपि स्थापितस्तसिन् स्थाने, स च नियोगामात्यो विनाशितः, तस्य कल्पकस्य वंशो नन्दवंशेन सममनुपांते, नरमे नन्दे पश.
मसूतः शकटालः, स्थूलभद्रतस्य पुत्रः श्रीयकश, सप्त दुहितरश्च यक्षा यक्षदत्ता भूता भूतदत्ता सेना वेणा रेणा, इतश्च पररविधिजातीयो नन्दमयतेन सो.
कानां सेवते, स राजा तुष्टः शम्टालमुसं प्रलोकयति, स सिध्यास्वमितिकृस्या न प्रशंसति, तेन भार्या तस्सारादा, पृष्टो भति-भां घर न मनि, सया
भणितं-अहं प्रशंसयामि, ततः स तया भणितः, पश्चात् भणति-कथं मिथ्यात्वं प्रशंसामि । इति, एवं दिवसे दिवसे महिलया याचं (प्रमाकिया) माहि.
तोऽन्यदा भति-मुभापितमिति, तदा दीनाराणामष्टशतं दत्त, पश्चादिने दिने मदानुमारब्धः, सकरालचिन्तयति-निष्टितो राजमोर इति, म भगति-भा-
रकाः ! कि यूयमे तसे दत्त ?, त्वया प्रशंसित इति, भगति-अहं
॥६९॥

·सो जेमेट, ताणि भणंति-अम्हे असमत्थाणि, भत्तं पञ्चक्खामो, पञ्चक्खायं, गयाणि देवलोग, कप्पगो जेमेइ, पञ्चतरा- तीहि य सुयं जहा कप्पगो विणासिओ, जामो गेण्हामोत्ति, आगएहिं पाडलिपुत्तं रोहियं, नंदो चिंतेइ-जई कप्पगो होतो न एवं अभिद्दवंतो, पुच्छिया पारवाला-अस्थि तत्थ कोइ भत्तं पडिच्छइ ?, जो तस्स दासो सोवि महामंतित्ति, तेहिं भणियं-अस्थि, ताहे आसंदएण उक्खित्ता नीणिभो, पिक्किओ यिजेहिं संधुकिओ आउसे कारिए पागारे दरिसिओ कप्पगो, दरिसिओ कप्पगोत्ति ते भीया दंडा सासंकिया जाया, नंदं परिहीणं णाऊण सुदुतरं अभिवंति, ताहे लेहो विसजिओ, जो तुज्झ ससि अभिमओ सो एउ तो संधी वा जं तुम्भे भणिहिह तं करेहित्ति, तेहिं दूओ विसजिओ, कप्पओ विनिग्गओ, नदीमज्झे मिलिया, कप्पगो नावाए हत्थसण्णाहिं लवइ, उच्छुकलावस्स हेहा उवरिं च छिन्नस्स मज्झे किं होहि, दहिकुंडस्स हेहा उवरिं च छिन्नस्स धसत्ति पडियरस किं होहिइत्ति ?, एवं भणित्ता तं पयाहिणं करतो १ स जेमतु, ते भणन्ति-वयमसमर्थाः, भकं प्रत्याख्यामः, प्रत्याख्यातं, गता देवलोक, कल्पको जेमति, प्रत्यन्तराजभिश्च श्रुतं यथा कल्पको विनाशितः, यामो गृहीम इति, भागतः पाटलिपुत्रं रख, नन्दचिन्तयति-यदि फल्पको भविष्यत्तदा नैवमभ्यद्रोप्यं, पृष्टा द्वारपाला:-अस्ति तत्र कश्चित् !, भक्तं प्रतीच्छति ? यस्तस्य दासः सोऽपि महामन्त्रीति, तभंगित-अस्ति, तदाऽऽस्यन्दकेनोरिक्षप्य निष्काशितः, पूटकृतो वैद्यः (भीतिमान्वितः ), पटी जाते प्राकारे दर्शितः कल्पकः, दर्शितः सन् कल्पक इति ते भीताः दण्या साशा जाताः, मन्दं परिहीणं ज्ञात्वा सुछुतरामभिद्रवन्ति, तदा लेखो विस्टः-यो युष्माकं सर्वेषामभिमतः स भायात, सतः सन्धि पायप्यं भणिष्यथ तत् करिष्याम इति, सर्दूतो विसृष्टः, कल्पको विनिर्गतः, नदीमध्ये मिलिताः, कल्पको नावि हस्तसंज्ञाभिलपति, इक्षु कलापसाधस्तादुपरि च छिचस्स मध्ये किं भवति ।, दधिकुण्डस्याघनादुपरि च छिन्नस घसगिति पतितस्य किं भवतीति, एवं भणिस्या तान् प्रदक्षिणां कुर्वन् ·आवश्यक- हारिभ. दीया ४प्रति मणाध्य योगसं० शिक्षाय फल्प स्थूलभः दीक्षा ५ भणइ-महाराय ! जं भणसि तं करेमि, रयगसेणी आगया, रायाए समं उठतं दखूण नहा, कुमारामच्यो ठिओ, एवं सपं रजं तदायत्तं ठियं, पुत्तावि से जाया, तीसे अण्णाणं च ईसरधूयाणं, अण्णया कप्पगपुत्तस्स विवाहो, तेण चिंतियं-संते- उरस्स रणो भत्तं दायचं, आहरणाणि रण्णो निजोगो घडिजइ, जो नंदेण कुमारामच्चो फेडिओ सो तस्स छिदाणि मग्गइ, कप्पगदासी दाणमाणसंगहिया कया, जो य तव सामिस्स दिवसोदंतो तं कहेह दिये २, तीए पडिवण्णं, अण्णया भणइ-रण्णो निजोगो घडिजइ, पुवामच्चो य जो फेडिओ तेण छिदं लद्धं, रायाए पायवडिओ विष्णवेइ-जइवि अम्हे तुम्ह अविगणिया तहावि तुम्भं संतिगाणि सित्थाणि धरंति अजवि तेण अवस्सं कहेयपं जहा किर फापओ तुझं अहियं चिंतितो पुत्तं रजे ठविउकामो, रजनिज्जोगो सजिजइ, पेसविया रायपुरिसा, सकुडुबो कूये छुदो, कोद्दयोदणसइया पाणियगलंतिया य दिजइ, सवं ताहे सो भणइ-एएण सहिंवि मारिययं, जो णे एगो कुलुद्धारयं करेइ घेरनिजायणं च ॥६९२॥ . १ भगति-महाराज ! यद्गसि तत् करोमि, रजक गिरागता, राज्ञा सममुल्लापयन्तं दृष्ट्वा नष्टा, कुमारामात्यःस्थितः, एवं सय राज्यं तप स्थितं, | पुना भपि तस्य जाताः, तस्या भन्यानां चेश्वरदुहिरणाश, अन्यदा कल्पकपुत्रस्य चियाहो (जातः ), तेन चिन्तितं-सान्तःपुरस्प राशो भकं दातव्यं, भाभरणानि राज्ञो निर्योगो घट्यते, यो नन्देन कुमारामात्यः स्फेटितः सतस्य छिद्राणि मार्गपति, फल्पकदास्पो दानमानसंगृहीताः कृताः, परसय स्वामिनो दिपसोबत | कथयेः दिया दिवा, तया प्रतिपलं, मन्यदा भणति-राज्ञो निर्योगो घव्यते, पूर्वामात्यश्च यः स्फेटितस्तेन छिद्रं लग्ध, राझं पादपतितो विश्पयति-पपपि पर्य युष्माकमविमतास्तथापि युप्मासत्कानि सिक्थूनि ध्रियन्तेऽद्यापि तेनापश्यं कथयितम्यं यथा फिल कल्पको युप्मामहितं चिन्तयन् पुनं राज्य स्थापपिपुकाम., राज्यनिर्योगः मगुणीक्रियते, प्रेपिता राजपुरुषाः, सकुटुम्यः पे क्षिप्तः, कोद्यौदनसेतिका पानीपस्स गलन्तिका (गगरी) पदीयते, सर्वान् सदा स भगति- एतेन सर्वेऽपि मारयितव्याः, योऽसाम्मेकः कुलोदारं करोति रनियांतनं घ ॥६९२ ·कप्पगस्स पोत्ताई धोवसि नवत्ति?,भणइ-धोवामि, ताहे रायाए भणिओ-जइएत्ताहे अप्पेइ तो मा दिजासित्ति, अण्णया इंदमहे से भणइ भज्जा-से ममवेताई पोत्ताई रयाविहि, सो नेच्छइ, सा अभिक्खणं वढेइ, तेण पडिवणं, तेण णीयाणि रयगहरं, सो भणइ-अहं विणा मोल्लेण रयामि, सो छणदिवसे पमग्गिओ, अजहिजोत्ति कालं हरइ, सो छणो वोलीणो, तहवि न देइ, बीए वरिसे न दिण्णाणि, तइएवि वरिसे दिवे २ मग्गइ न देइ, तस्स रोसो जाओ, भणइ-कप्पगो न होमि जइ तव रुहिरेण न रयामि, अगिं पविसामि, अण्णदिवसे गओ छुरियं घेत्तूण, सो रयओ भजं भणइ-आणेहित्ति, दिपणाणि, तस्स पोमु फालित्ता रुहिरेण रयाणि, रयगमजा भणइ-रायाए एसो वारिओ किमेएण अवरद्धं १, कप्पस्स चिंता जाया-एस रण्णो माया, तया मए कुमारामच्चत्तणं नेच्छियंति, जइ पधइओ होतो किमयं होयंति, वञ्चामि सयं मा गोहेहि नेजीहामित्ति गओ रायकुलं, राया उहिओ, भणइ-संदिसह किं करेमि !, तं मम वितप्पं चिंतियंति, सो . कल्पकस्य वखाणि प्रक्षालयसि नति, भगति-प्रक्षालयामि, तदा राज्ञा भणितः-यद्यधुनाऽर्पयति तर्हि मा दद्या इति, अन्यदेन्द्रमहे तं भणति भार्या-अय मम तानि यस्त्राणि रायत, सनेच्छति, साऽभीक्ष्णं कलहयति, तेन प्रतिपयं, तेन नीतानि रजकगृहं, स भणति-अहं विना मूल्येन रमामि, स क्षण- दिवसे ममार्गितः, भय यः (ः) इति कालमुछाते, सक्षणो व्यतिमान्तः, तथापि न ददाति, द्वितीये वर्षे न दत्तानि, तृतीयेऽपि वर्षे दिवसे २ मार्गपति न ददाति, तस्स रोपो जातः, भगति-कल्पको न भवामि यदि तब रुधिरेण न रजामि, भग्निं प्रविशामि, अन्यदिवसे गतः क्षुरिका गृहीवा, स रजको भार्यो भगति-मानयेति, दनानि, तखोदरं पादविरवा रचिरेण रकानि, रजकमार्या भणति-राजैप वारितः किमेतेनापरावं, कल्पस्य चिन्ता जाता एपा राज्ञो माया, तदा मपा कुमारामात्याय नेटमिति, यदि प्रमजितोऽभविष्य किमिदमभविष्यदिति, मजामि स्वयं मा दण्डिकै यिषि इति गतो राजकुलं, राजोस्थितः, भणति- संदिश किं करोमि, तं मम विकल्पं चिन्तितं, स ·. आवश्यक- हारिभ- द्रीया ने इच्छइ, दारियाओ लभमाणीओ नेच्छइ, अणेगेहिं खंडिगसएहिं परिवारिओ हिंडइ, इओ य तस्स अइगमणनिग्गमणपद एगो मरुओ, तस्स धूया जलूसतवाहिणा गहिया, लाघवं सरीरस्स नत्थि अतीवरूविणित्ति न कोइ परेइ, महती जाया, रुहिरं से आगयं, तस्स कहियं मायाए, सो चिंतेइ-बंभवज्झा एसा, कप्पगो सञ्चसंधो तस्स उवाएण देमि, तेण दार अगडे खओ, तत्थ ठविया, तेणंतेण य कप्पगोऽतीति, महया सद्देण पकुविओ-भो भो कविला ! अगडे पडिया जो नित्थारेइ तस्सेवेसा, तं सोऊण कप्पगो किवाए धाविओ उत्तारिया यऽणेण, भणिओ य-सच्चसंधो होजासि पुत्तगत्ति, ताहे तेण जणवायभएण पडिवण्णा, तेण पच्छा ओसहसंजोएण लही कया, रायाए सुयं-कप्पओ पंडिओत्ति, सहायिो विण्णविओ य रायाणं भणइ-अहं ग्रासाच्छादनं विनिर्मुच्य परिग्रहं न करेमि, कह इमं किचं संपडियज्जामि , न तीरइ निरवराहस्स किंची काउं, ताहे सो राया छिद्दाइ मग्गइ, अण्णपा रायाए जायाए साहीए निलेवगो सो सद्दाविओ, तुम ४प्रतिक- मणाभ्य० योगसं० ५शिक्षाया कल्पफयंगे स्थूटभद्र दीक्षा ॥६९॥ ॥६९१॥ , नेच्छति, दारिका लभ्यमाना नेच्छति, अनेकटानशतैः परिवृतो हिण्डते, इतश्च तस्य प्रवेशनिगमपधे एको मरकः, तस्स दुहिता जलोदण्याविना गृहीता, लाघवं शरीरस्य नास्तीति भतीवरूपिणीति न कोऽपि घृणुते, महती जाता, अनुस्तस्य जातः, तस्मै फयितं माना, सचिन्तयति-मसहस्पैपा, पर सत्यसन्धस्तमै उपायेन ददामि, तेन द्वारि अवटः खातः, तत्र स्थापिता, तेनाध्वना च कल्पक आयाति, महता शम्देन प्रकूजितः-भो भोः! कपिल भवटे पतिता यो निस्वारयति तस्यैवैपा, तच्छुत्वा कल्पकः कृपया धावितः, उत्तारिता धानेन, भणितश्च सत्यसन्धो भव पुरक इति, सदा सेन जमापयायभीतेन प्रतिपमा, मेन पश्चादोषधसंयोगेन लदा कृता, राज्ञा श्रुतं-कल्पकः पण्डित इति, शन्दितो विज्ञप्तश्च राजानं भणति न करोमि, कथमिदं कृत्यं संप्रतिपासे , म दारय मि. राधस्स किचित् कर्त, तदा स राजा छिद्राणि मार्गपति, भन्यदा राज्ञा पाटके (तस्य)जायाया निपकः स शान्दितः, स्यं ·अत्थाणीओ उद्वित्ता निग्गओ, पुणो पविठ्ठो, ते ण उडेति, तेण भणियं-गेण्हह एए गोहेत्ति, ते अवरोप्परं दळूण हसति, तेण अमरिसेण अत्याणिमंडलियाए लिप्पकम्मनिम्मियं पडिहारजुयलं पलोइयं, ताहे तेण सरभसुद्धाइएण असिहत्थेणे मारिया केइ नहा, पच्छा विणयं उवठिया, स्वामिओ राया, तस्स कुमारामच्चा नत्थि, सो मग्गइ । इओ य कविलो नाम वंभणो णयरवाहिरियाए वसइ, वेयालियं च साहुणो आगया दुक्खं वियाले अतियंतुमित्ति तस्स अग्गिहोचस्स घरए ठिया, सो भणो चिंतेइ-पुच्छामि ता णे किंचि जाणंति नवत्ति !, पुच्छिया, परिकहियं आयरिएहिं, सड्डो जाओ तं घेव रयणिं, एवं काले वचंते अण्णया अण्णे साहुणो तस्स घरे वासारति ठिया, तस्स य पुत्तो जायमेत्तओ अंधारेवईहिं गहिओ, सो साहूण भायणाणि कप्ताणं हेट्ठा ठविओ, नहा वाणमंतरी, तीसे पया थिरा जाया, कप्पओत्ति से नाम कयं, ताणि दोवि कालगयाणि, इमोवि चोद्दससु विजाहाणेसु सुपरिणिडिओ णाम लभइ पाडलिपुत्ते, सो य संतोसेण दाणं . भास्थानिकापा स्थाय निर्गतः पुनः प्रविष्टः, वे नोतिष्ठन्ति, तेन भगित-गृहीततान् भधमानिति, ते परस्परं दृष्ट्वा हसन्ति, तेनामर्पणास्थानमण्डपि. फायां लेप्यकर्मनिर्मितं प्रतीहारयुगलं प्रलोकितं, तदा तेन सरभसोदावितेन असिहस्तेन मारिताः केचिन्नष्टाः, पश्चाद्विनममुपस्थिताः, क्षामितो राजा, तस्य फुमारामात्या न सन्ति, स मार्गयति । इतश्च कपिलो नाम प्राह्मणो नगरयाहिरिकायां वसति, विकाले घ साधव भागता दुःखं विकालेऽतिगन्तुमिति तस्याग्नि होनस गृहे स्थिताः, समानाचिन्तयति-पृछामि तावत् एते किलिनानन्ति नवेति !, पृष्टाः, परिकथितमाचार्यः, श्राद्धो जातस्तस्यामेव रजन्या, एवं ब्रजति काले भन्यदाऽन्ये साधयस्तस्य गृहे घाराने स्थिताः, तस्य च पुत्रः जातमायोऽम्बारेवतीभ्यो गृहीतः, स साधुपु कल्पपरसु माजनानामधस्तात् स्थापितः, नष्टे यन्ती, तस्याः प्रजा स्थिरा जाता, कश्पक इति तस्य नाम कृसं, तो द्वावपि कालगती, भयमपि चतुर्दशसु विद्यास्थानेषु सुपरिनिष्ठितो नाम (रेखां) लभते पाटलीपुत्रे, स प संतोपेण दानं ·४ मति आवश्यक हारिभ- द्रीया . ॥६९०॥ रायावि पसुत्तो, तेण उठित्ता रणो सीसे निवेसिया, तत्थैव अहिलग्गो निग्गओ, धाणइलगावि न पारिति पपइमोत्ति, रुहिरेण आयरिया पच्चालिया, उठिया, पेच्छंति रायाणगं वाचाइयं, मा पक्यणस्त उड्डाहो होहिइत्ति आलोइयपडितो अप्पणो सीसं छिंदेइ, कालगओ सो एवं । इओ य हावियसालिगए नावियदुयक्सरओ उयज्झायरस कहेइ-जहा ममऽजईतेण जयरं वेढियं, पहाए दिडं, सो सुमिणसत्थं जाणइ, ताहे घरं नेऊण मत्थओ धोओ धूया य से दिण्णा, दिप्पिउमारद्धो, सीयाए णयरं हिंडाविजइ, सोवि राया अंतेउरसेज्जावलीहिं दिहो सहसा, फुपियं, नायो, अउत्तोत्ति अण्णेण दारेणं नीणिओ सकारिओ, आसो अहियासिओ, अभितरा हिंडाविओ मज्झे हिंडाविमो चाहिं निग्गओ रायकुलाओ तस्स पहावियदासस्स पलुि अडेइ पेच्छइ य णं तेयसा जलंतं, रायाभिसेएण अहिसित्तो राया जाओ, ते य डंडभडभोइया दासोत्ति तहा विणयं न करेंति, सो चिंतेइ जइ विणयं ण करेंति करस अहं रायत्ति मणाध्य योगसं० ५ शिक्षा रसस्वाम उदायिप नन्दरार ॥६९॥ १ राजाऽपि प्रसुसः, तेनोथाय राज्ञः शी निवेशिता, तय सनमुष्टिः (१) निर्गतः, मातीहारिका भपि न पारपन्ति प्रमदित इति, सपिरेणा. चार्याः प्रत्यादिताः, उस्थिताः, प्रेक्षन्ते राजानं व्यापादितं, मा प्रवचनस्योहाहो भूदित्यालोचितप्रतिमान्ता भारमनः शीपं छिन्दन्ति, कालगवास एवं । इस नापितशालायां नापितदास उपाध्यायाय कथयति-यथा ममाद्यान्त्रेण नगरं येष्ठितं, प्रभाते दृष्टं, स स्वमशागं जानाति, सदा गृा मोरया मम धावं दुहिता च तस्मै दत्ता, दीपितुमारब्धः, शियिकया नगरं हिण्यते, सोऽपि राजा अन्तःपुरिकाशय्यापालिकाभिः सहसा, पूजितं, शासः, भन इस्मन्पेन धारण नीतः सकारितः, अश्वोऽधिवासितः, अभ्यन्तरे हिण्डितो मध्ये हिण्डितः यहिर्निगतो राजकुलात् तं नापितदार टी लगपति प्रेक्षते च सेबसा ग्यटन, राज्याभिषेकेणाभिषिक्तो राजा जातः, ते च दण्डिकसुभटभोजिका दास इति तया विनयं न कुर्वन्ति, सचिवपति-यदि विनयं न कुन्ति पसार राजेति ·पाडलिपुत्तस्स उप्पत्ती । सो उदाई तत्थ ठिओ रजं भुंजइ, सो य राया ते डंडे अभिक्खणं ओलग्गावेइ, ते चिंति- कहमहो एयाए धाडीए मुच्चिजामो ?, इओ य एगस्स रायाणस्स कम्हिवि अवराहे रजं हियं, सो राया नहो, तस्स पुत्तो भमंतो उजेणिमागओ, एगं रायायं ओलग्गइ, सो य बहुसो २ परिभवइ उदाइस्स, ताहे सो रायपुत्तो पायवडिओ विण्णवेइ-अहं तस्स पीई पिवामि नवरं मम वितिजिओ होजासि, तेण पडिस्सुयं, गओ पाडलिपुत्तं, बाहिरिगमज्झमि- गपरिसासु ओलग्गिऊण छिद्दमलभमाणो साहूणो अतिति, ते अतीतमाणे पेच्छइ, ताहे एगरस आयरियस्स मूले पवइओ, सवा परिसा आराहिया तस्स पजाया, सो राया अहमिचउद्दसीसु पोसहं करेइ, तत्थायरिया अतिंति धम्मकहानिमित्तं, अण्णया वेयालियं, आयरिया भणंति-गेण्हह उवगरणं राउलमतीमो, ताहे सो झडित्ति उहिओ, गहियं उघगरणं, पुब. संगोविया कंकलोहकत्तिया सावि गहिया, पच्छण्णं कया, अतिगया राउलं, चिरं धम्मो कहिओ, आयरिया पसुत्ता, पाटलिपुनस्पोरपतिः । स उदायी तन स्थितो राज्यं भुनक्ति, स च राजा तान् (लोकान् ) दण्डान् भभीषणं अवलगयति, ते चिन्तयन्ति-कथमहो एतस्मा पाट्या मुख्यमहि, इतकस्य राज्ञः कसिंश्चिदपि भपराधे राज्यं हतं, स राजा नष्टः, तस्य पुत्रो नाम्यन् उज्जयिनीमागतः, एक राजानमवलगयति, सघ पहुशः २ परिभूयते उदायिना, सदा स राजपुनः पादपतितो विज्ञपयति-अहं तस्य जीवितं पिचामि परं मम द्वितीयो भव, तेन प्रतिश्रुतं, गतः पाटलिपुत्रं, याममधमृगपामु भयलग्य छिममलभमानः साधव भायान्ति तान् भायातः प्रेक्षते, दैकस्याचार्यस्य मूले मनजितः, सर्वा पर्षत् आराधा तस्य प्रजाता, स रामाऽष्टमीचतुर्दश्योः पोपधं करोति, तमाचार्या भायान्ति धर्मक्यानिमित्तं, अन्यदा चैकालिकं, आचार्या भणन्ति-गृहाणोपकरणं राजकुलमतिगच्छामः, तदा स झटिति उस्थितः, गृहीतमुपकरणं पूर्षसंगोपिता कालोहकतरिका सापि गृहीता, प्रच्छन्ना कृता, अतिगती राजकुलं, चिरं धर्मः कथितः, भाचायोः प्रमुप्ता

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
प्रति
गणाध्या
योगसं
५शिक्षार
स्वार
पाटली.
पुत्रोत्प०
अइसएण, खामेइ, अद्धितिं पगओ, ताहे सो केवली भणइ-तुभवि चरमसरीरा सिग्झिहिद गंगं उत्तरंता, तो ताद घेय
पउत्तिण्णो, णावावि जेण २ पासेणऽवलागइ तं तं निवुड्डइ मन्झे उडिया सयाधि नियुड्डा, तेहिं पाणीए छूढो, नाणं उप्प-
पणं, देवेहि महिमा कया, पयागं तत्थ तित्थं पवत्तं, से सीसकरोडी मच्छकच्छभेहिं खज्जती एगस्थ उच्छलिया पुलिणे, सा
इओ तओ छुन्भमाणा एगत्थ लग्गा, तत्थ पाडलिवीयं कहवि पविहं, दाहिणाओ हणुगाओ फरोडि भिंदतो पायगो
उहिओ, विसालो पायवो जाओ, तत्थ तं चासं पासंति, चिंतति-पत्य जयरे रायस्स सयमेव रयणाणि एहिंति तं णयरं
निवेसिति, तत्थ सुत्ताणि पसारिजंति, नेमित्तिओ भणइ-ताव जाहि जाव सिवा वासेंति तओ नियत्तेजासित्ति, तादे
पुवाओ अंताओ अवरामुहो गओ तत्थ सिवा उठिया नियत्तो, उत्तराहुत्तो तत्थवि, पुणोवि पुपाहुत्तो गओ तत्ववि, दक्खि-
णहुत्तो तत्थवि सिवाए वासियं, तं किर वीयणगसंठियं नयरं, णयरणाभिए य उदाइणा घेइहरं कारावियं, एसा
॥६८९॥
.
१ अतिशयेन, क्षमयति, भरति प्रगतः, तदा स केवली भणति-यूयमपि घरमशरीराः सेत्स्यथ गगामुचरन्तः, सतपदेप प्रोपीणः, मोरपि पमिन् २
पार्थेऽवलगति तेन २ ग्रूदति मध्ये उपस्थापिताः सर्वापि यूदिता, तैः पानीये क्षिप्तः, ज्ञानमुपप, देवमहिमा कृतः, प्रयाग सब सीयं जातं, ससशीमोटिस
मत्स्यकरछपैः खाद्यमानेकनोच्छलिता पुलिने, सेतस्ततः क्षिप्यमाणैका लामा, तन पाटलायी कथमपि प्रविष्टं, दक्षिणादनोः करोटि भिन्दन पादप सथितः,
पादपो विशालो जातः, तम तं पापं पश्यन्ति, चिन्तयन्ति-अन्न नगरे राज्ञः स्वयमेव रसान्येप्यन्ति तय नगरं निशितमिति, तत्र धागि प्रसायन्ते, ममितिको
भणति-तायद्यात यावच्छिवा वासयति ततो निवर्तयध्वमिति, तदा पूर्षमादन्तादपराभिमुसो गतस्तन शिया रसिता निषः, उपराभिमुसघयारि, पुनरि
पूर्वाभिमुसो गतस्तत्रापि, दक्षिणामुखस्तत्रापि शिवया यासितं, तकिछ पजनसंस्थित नगर, नगरनाभी चोदायिना पत्यगृहं कारित, एपा
॥६८९॥

·एवं गओ, कालेणं देयो देवलोयं दरिसेइ, तत्थवि तहेव पासंडिणो पुच्छियां जाहे न याति ताहे अण्णिंयपुत्ता पुच्छि- या, तेहिं कहिया देवलोगा, सा भणइ-किह नरगा न गंमति ?, तेण साहुधम्मो कहिओ, रायाणं च आपुच्छइ, तेण भणियं-मुएमि जइ इह चेव मम गिहे भिक्खं गिण्हइत्ति, तीए पडिस्सुयं, पवइया, तत्थ य ते आयरिया जंपावलपरि- हीणा ओमे पवइयगे विसजेत्ता तत्थेव विहरंति, ताहे सा भिक्खं अंतेउराओ आणेइ, एवं कालो वच्चइ, अण्णया तीसे भगवईए सोभणेणऽज्झयसाणेण केवलणाणमुप्पणं, केवली किर पुवपउत्तं विणयं न लंघेइ, अण्णया जं आयरियाण हिय- इच्छियं तं आणेइ, सिंभकाले य जेण सिंभो ण उप्पज्जइ, एवं सेसेहिवि, ताहे ते भणंति-जं मए चिंतियं तं चेव आणीयं, भणइ-जाणामि, किह?, अइसएण, केण?, केवलेण, केवली आसाइओत्ति खामिओ, अण्णे भणंति चासे पडते आणिय, ताहे भणंति-किह अजे ! घासे पडते आणेसि !, सा भणइ-जेण २ अंतेण अचित्तो तेण २ अन्तेण आगया, कह जाणासि ?, । एपं गतः, फालेन देयो देवलोकं दर्शयति, समापि तयय पापण्डिनः पृष्टा यदा न जानन्ति तदाऽऽचार्याः सृष्टाः, तैः धिता देवलोकाः, सा भगतिक गरका न गम्यन्ते , तेन साधुधर्मः कथितः, राजानं घाटवे, तेन भणितं-मुञ्चामि पदीहैव मम गृहे भिक्षा गृहासि, सया प्रतिश्रुतं, प्रमजिता, तम ध भाचार्योः परिहीणजलायला भयमे प्रनजितान् विसृज्य तय विहरन्ति, तदा सा भिक्षामन्तःपुरादानयति, एवं कालो बजति, अन्यदा तस्या भगयस्याः शोभनेनाध्ययसानेन केवलज्ञानमुपध, केवली किळ पूर्वप्रवृत्तं विनयं न लइयति, भन्यदा यदाचार्याणां हृदीप्सितं तदानयति, श्लेष्म- कालेध येन छेप्मा नोत्परते, एवं शेरपि, बदा ते भणन्ति-पन्मया चिन्तितं तदेवानीतं, भणति-जानामि, कथं १, अतिशयेन, केन, केवलेन, क्षमितः केवल्याशातित इति, मन्ये भणन्ति-यायां पतन्त्यो मानीतं, तदा भणन्ति-कथमायें ! वर्षायां पतन्त्यामानयसि ?, सा भणति-येन येन मार्गणाचिचस्तेन २ मार्गेगागता, कथं जानीपे, ·आवश्यक हारिभ- द्रीया वायां . ॥६८८॥ नं पइहिहित्ति, ताहे सो अग्णियपुत्तो उम्मुकबालभावो भोगे अवहाय पयइओ, थेरतणे विहरमाणो गंगायडे पुप्फभई ४ा नाम णयरं गओ ससीसपरिवारो, पुप्फकेज राया पुप्फवती देवी, तीसे जमलगाणि दारगो दारिगा य जाया- +मगाध्य योग.५॥ णि पुप्फचूलो पुप्फचूला य अण्णमण्णमणुरत्ताणि, तेण रायाए चिंतियं-जइ विभोइज्जति तो मरंति, ता एयाणि वेव मिहुणगं करेमि, मेलित्ता नागरा पुच्छिया-एत्थं जं रयणमुप्पजइ तस्स को ववसाइ राया णयरे वा अंतेउरे या, एवं स्वाम्यु. पत्तियावेइ, मायाए वारंतीए संजोगो घडाविओ,अभिरमंति, सादेवी साविया तेण नियेएण पपइया, देवो जाओ, ओदिणा पेच्छइ धूयं, तओ से अज्झहिओ नेहो, मा नरगं गच्छिहित्ति सुमिणए नरए दंसेइ, सा भीया रायाणं अवयासेन, एवं रत्तिं २, ताहे पासंडिणो सद्दाविया, कहेह केरिसा नरया ?, ते कर्हिति, ते अण्णारिसगा, पच्छा अण्णियपुत्ता पुच्छिया, ते कहेउमारद्धा-निच्चंधयारतमसा०, सा भणइ-किं तुन्भेहिवि सुमिणओ दिहो ?, आयरिया भणंति-तित्थयरोवएसोत्ति, . ॥६८८ न प्रस्थासतीति, सदा सोर्णिकापुन उन्मुक्तबालभाको भोगानपहाय प्रमजितः, स्यविरस्ये विचरन गहातटे पुष्पभनं नाम नगरं गतः सशिष्यपरीयार, पुष्पकेतू राजा पुष्पवती देवी, तसा युग्मं दारको दारिका घ जाते-पुष्पचूल: पुष्पला घान्योऽन्यमनुरकं, तेन राशा चिन्तितं यदि वियोरमेते aft नियेते, तदेतायेव मिथुनं करोमि, मेलयिया भागरा: एटा:-अत्र यद्गममुरपद्यते तस्य को व्यवस्यति राजामगांवामन्तःपुरंपा, एवं प्रत्यायति, मायाप. न्त्यां संयोगो घटितः, अभिरमते, सा देवी माविका तेन निवेदन प्रमजिता, देवो जातः, भयधिना प्रेक्षते दुहिता, वस्याम्यपिया मेह, मा नर गादिति स्वमे नरकान् दर्शयति, सा भीता राजानं कथयति, पं रात्री रात्री तदा पापण्टिकाः शब्दिताः, कथयत कीशा नरकाः 1, ते कपति, न्या:, मा. दर्णिकापुनाः पृष्टाः, ते कथयितुमारधा-नित्यान्धकारतमिन्ना:०, सा भणति-किं युप्माभिरपि स्वमो रटः, भाचार्या भणन्ति-सीपरोपदेशरसि, ·दो मेहुराओ-दक्षिणा उत्तरा य, उत्तरमहुराओ वाणिगदारगो दक्षिणमहुरं दिसाजत्ताएगओ, तस्स तत्थ एगेण वाणिय- गेण सह मित्तया, तस्स भगिणी अग्णिया, तेण भत्तं कयं, सा य जेमंतस्स वीयणगं धरेइ, सो त पाएसु आरंभ णिवण्णेति अग्लोववन्नो, मग्गाविया, ताणि भणंति-जइ इहं चैव अच्छसि जाव एक्कंपिता दारगरूवं जाय तो देमो, पडि- वणं, दिण्णा, एवं कालो वचइ, अण्णया तस्स दारगरस अमापितीहिं लेहो विसजिओ-अम्हे अंधलीभूयाणि जइ जीवंताणि पेच्छसि तो एहि, सो लेहो उवणीओ, सो तं वाएइ अंसूणि मुयमाणो, तीए दिहो, पुच्छइ, न किंचि साहइ, तीए लेहो गहिओ, वाइत्ता भणइ-मा अधिति करेहि, आपुच्छामि, ताए कहियं सघं अम्हापिऊणं, कहिए विसजि- याणि, निग्गयाणि दक्षिणमहुराओ, सा य अग्णिया गुधिणी, सा अंतरा पंधे वियाया, सो चिंतेइ-अम्मापियरो नाम कहिंतित्ति न कयं, ताहे रमायेंतो परियणो भणेइ-अण्णियाए पुत्तोत्ति, कालेण पत्ताणि, तेहिवि से तं चेव नामं कयं अण्णं हे मधुरे-दक्षिणा उपराप, घामधुराया यमिन्दारको दक्षिणमधुरां दिग्यानाय गतः, तत्र तस्य एकेन वणिजा सह मंत्री, तस्स भगिनी अर्णिका, तेन भई एवं, साप जेमसरे म्पसन धारयति, सतोपादादारम्प पश्यति मायुपपमः, मार्गिता, ते भणन्ति-यदीव स्थास्यसि यावदेकमपि तावत् दारकरूपं जावं (भदेव) दादमः, प्रतिपमं, चा, एवं कालो मजति, भन्यदा तस्य दारकस्य मातापितृभ्यां लेखो विसृष्टः वयमन्धीभूतौ यदि जीवन्ती प्रेक्षितुमि- ससि सदायाः, सच पनीतः, स सं याचपति मुश्मभूणि, सया एः, पृच्छति, न किचिदपि कथयति, तया लेखो गृहीतो, वाचयिरवा भणति- माभूति कापी, भाप, सपा कधियं सर्व मातापितृम्पा, कपिते विसृष्टी, निर्गती दक्षिणमथुरातः, सा धार्णिका गुर्वी, साऽन्तरा पथः प्रजनितवती, स पिम्पति-मासरपियरे माम करिष्यतीति न कृवं, हदा रमपन् परिजनो भणति-अर्णिकायाः पुन इति, कालेन प्राप्ती, ताभ्यामपि तस्य तदेव नाम

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४प्रतिमा
मणाभ्य.
योग०५
शायां
॥६८७॥
स्वाम्ब०क
णिकमृति
संगमाओ ( ० १७५००) एंति नवत्ति जहा निरयावलियाए ताहे पवइयाओ, ताहे कोणिओ चंपं आगओ, तत्थ
सामी समोसढो, ताहे कोणिओ चिंतेइ-बहुया मम हत्थी चकवट्टीओ एवं आसरहाओ जामि पुच्छामि सामी अहं पकायही
होमिनहोमित्ति निग्गओ सव्वबलसमुदएण, वंदित्ता भणइ-केवइया चकवट्टी एस्सा ?, सामी भणइ-सये अतीता, पुणो
भणइ-कहिं उववज्जिस्सामि?, छट्ठीए पुढवीए, तमसद्दहतो सवाणि एगिदियाणि लोहमयाणि रयणाणि करेइ, ताहे सप-
पलेणं तिमिसगुहं गओ अहमेणं भत्तेणं, भणइ कयमालगो-अतीता वारस चफवट्टिको जाहित्ति, नेच्छइ, हस्थिविटम्गो
मी हथिमस्थए काऊण दंडेण दुवारं आहणइ, ताहे कयमालगेण आहओ मओ छठिं गओ, ताहे रायाणो उदाई
ठावंति, उदाइस्स चिंता जाया-एत्थ णयरे मम पिया आसि, अद्धितीए अण्णं णयरं कारावेइ, मग्गद वत्थुति पेसिया,
तेवि एगाए पाडलाए उवरिं अवदारिएण तुंडेण चासं पासंति, कीडगा से अप्पणा चेव मुहं अतिति, फिह सा पाटलित्ति,
, संग्रामात् आगमिष्यन्ति नयेति !, यथा निरयावलिकायां तदा प्रमजिताः, तदा कोणिश्चम्पामागतः, तन स्वामी समयास., सदा योगिभिमा.
पति-पहयो मम इस्तिनचक्रवर्तिनः (यथा) एवमश्वरया: यामि पृच्छामि स्वामिनं महं चक्रवती भयामि न भवामीति ? निर्गतः सयसमुदयेन, पन्दिया
भणति-कियन्तश्चक्रवर्तिन एप्याः ?, स्वामी भणति-सर्वेऽतीताः, पुनर्भगति-कोरपरस्से १, पष्टयां पृथ्पा, समाधानः साग्यकेन्द्रियाणि सानि छोहमपानि
फरोति, तदा सर्पयलेन तमिभ्रगुहां गतः अष्टमभकेन, भणति कृतमालक:-मतीता द्वादश पक्रयसिनो याहीति, नेग्लति, हस्तिविस्मो मणि इटिमसके साया
दण्टेन द्वारमाहन्ति, तदा फुतमालकेनाहतो मृतः पाठीं गतः, सदा राजान उदायिनं स्थापयन्ति, उदायिनशिन्ता जाता-भय नगरे मम पिassic, भभूः
त्याऽन्यसगरं कारयति, मार्गयत वास्तु इति पिताः, तेऽप्येकस्साः पाटलायाः उपर्यवदारितेन तुडेन चापं पश्यन्ति, कीरिकाससारमनेय मुसमापास्ति,
कथं सा पाटलेति,
॥६८७॥

·दो महुराओ-दक्खिणा उत्तरा य, उत्तरमहुराओ वाणिगदारगो दक्षिणमहुरं दिसाजत्ताएगओ, तस्स तत्थ एगेण वाणिय- गेण सह मित्तया, तस्स भगिणी अण्णिया, तेण भत्तं कयं, सा य जेमंतस्स वीयणगं धरेइ, सो तं पाएसु आरंभ णिवण्णेति अज्झोक्वन्नो, मग्गाविया, ताणि भणंति-जइ इहं चैव अच्छसि जाव एकंपिता दारगरूवं जाय तो देमो, पडि- वण्णं, दिण्णा, एवं कालो वच्चइ, अण्णया तस्स दारगस्स अंमापितीहिं लेहो विसजिओ-अम्हे अंधलीभूयाणि जइ जीवंताणि पेच्छसि तो एहि, सो लेहो उवणीओ, सो तं वाएइ अंसूणि मुयमाणो, तीए दिहो, पुच्छइ, न किंचि साहइ, तीए लेहो गहिओ, वाइत्ता भणइ-मा अधिति करेहि, आपुच्छामि, ताए कहियं सघं अम्हापिऊणं, कहिए विसजि- याणि, निग्गयाणि दक्षिणमहुराओ, सा य अणिया गुषिणी, सा अंतरा पंथे वियाया, सो चिंतेइ-अम्मापियरो नाम कहिंतित्ति न कयं, ताहे रमातो परियणो भणेइ-अण्णियाए पुत्तोत्ति, कालेण पत्ताणि, तेहिवि से तं चैव नाम कयं अण्णं हे मधुरे-दक्षिणा उधरा प, सरमथुराया पणिग्दारको दक्षिणमधुरा दिग्याप्राय गतः, तत्र तस्स एकेन वणिजा सह मैत्री, तस्य भगिनी अर्णिका, सेन भकं कृतं, सा प जेमतो ग्यजनकं धारयति, स तो पादादारम्य पश्यति भयुपपमः, मार्गिता, ते भणन्ति-पदीहैव स्थास्यसि यावदेकमपि तावत् दारकरूप जावं ( भवेद)दा दमः, प्रतिप, दा, एवं कालो प्रजाति, भन्यदा तस्य दारकस्य मातापितम्यां लेखो विसृष्टः वयमन्धीभूतौ यदि जीवन्ती प्रेक्षितुमि- ससि तदाऽपाः, स लेख उपनीतः, ससं वाचयति मुशमभूगि, तया रटः, पृच्छति, न किञ्चिदपि कथयति, तया लेखो गृहीतो, पापयित्वा भणति- माभूति कापाः, भारो, सपा कपितं सर्व मातापितृभ्यो, कपिते विसष्टी, निर्गतौ दक्षिणमथुरातः, सा धार्णिका गु:, साऽन्तरा पथः प्रजनितवती, स पिन्धपति-मासरपिटर नाम करिष्यतीति म कृतं, हदा रमयन् परिजनो भणति-मणिकायाः पुन इति, कालेन मासो, ताभ्यामपि तस्य तदेव नाम तमभ्पद .

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥६८६॥ दिहो, पलाओ, मग्गओ लग्गइ, एवं हेहा उवरिं च नासइ, कालसंदीवेण तिनि पुराणि विउपिता, सामिपायमूले प्रतिका अच्छइ, ताणि देवयाणि पहओ, ताहे ताणि भणंति-अम्हे विजाओ, सो भट्टारगपायमूलं गोत्ति तत्ध गो, एकमेक मणाध्य खामिगो, अण्णे भणंति-लवणे महापायाले मारिओ, पच्छा सो विजाचकवट्टी तिसंझं सपतित्वगरे वंदित्ता च। योग०५॥ शायां पर दाइत्ता पच्छा अभिरमइ, तेण इंदण नामं कयं महेसरोत्ति, सोवि किर घेजाइयाण पओसमायण्णो पिजाइयकसगाण स्वाम्मु.म सयं २ विणासेइ, अन्नेसु अंतेउरेसु अभिरमइ, तस्स य भणंति दो सीसा-नंदीसरो नंदी य, एवं पुप्फएण पिमाणेण अभि परोप रमइ, एवं कालो वच्चइ, अन्नया उज्जेणीए पज्जोयरस अंतेउरे सिवं मोत्तूणं सेसाओ विद्धंसेइ, पजोजो चिंतेइ-को उयामो होजा जेण एसो विणासेजा, तत्धेगा उमा नाम गणिया रूवस्सिणी, सा किर धूवग्गहणं गेण्हइ जाहे तेणतेण एइ, एवं वचइ काले उइण्णो, ताए दोण्णि पुप्फाणि वियसियं मउलियं च, मरलियं पणामियं, महेसरेण वियसियरस हत्थो पसारिओ, १, पलायितः, पृष्ठतो लगति, एयमधस्तादुपरि घनश्यति, कालसंदीपेन प्रीगि पुरागि बिर्षितानि, सामिपुरथिति, सादेययाः प्रहः, Ana | भणस्ति-ययं विधाः, स भट्टारकपादमूलं गत इति गतः, सन एककेन क्षमितः, भन्ये भगन्नि-छपणे महापाताले मारितः, पभात सरिपापमपा सिस | तीर्थकरान् घन्दिरया नृत्यं च दर्शपिरवा पश्चादभिरमते, तेनेन्द्रेण नाम कृतं मदेश्वर इति, सोऽपिकिस विग्यातीयानो प्रदेपमापनो पिग्मातीपरम्यान तर विनाशयति, भन्येप्यन्तःपुरेषु भभिरमते, तस्य च भग्येते द्वा शिष्यो-नन्दीधरो नन्दीघ, एवं पुष्प केण विमानेन मभिरमते, एकालो मनान, भम्पोमपिया प्रयोतस्यान्तःपुरे शिवो मुक्त्वा दोपा विध्वंसयति, प्रद्योतभिन्तपति-क उपायो भयेत् येन एप विनाश्येत ।. सौकोमानासी गणिमा रूपिणी, सारस पूर ग्रहणं गृजाति यदा तेन मार्गेणेति, एवं प्रजाति काले अवतीर्णः, तया दे पुपे विकसित मुकुलितं प, मालितमपति, महेभरेज पिकसिताप सारित, ।। ६८६ ·सां मउलं पणामेइ एयस्स तुझे अरहसित्ति, कहं !, ताहे भणइ-एरिसिओ कण्णाओ ममं तावपेच्छह, तीए सह संवसइ हियहियओ कओ, एवं बच्चइ कालो, सा पुच्छइ-काए वेलाए देवयाओ ओसरंति ?, तेण सिहं-जाहे मेहुणं सेवामि, तीए रण्णो सिलु मा ममं मारेहित्ति, पुरिसेहिं अंगस्स उधरि जोगा दरिसिया, एवं रक्खामो, ते य पजोएण भणिया-सह एयाए मारेह मा य दुरारद्धं करेहिह, ताहे मणुरसा पच्छण्णं गया, तेहिं संसहो मारिओ सह तीए, ताहे नंदीसरो ताहिं विजाहिं अहिडिओ आगासे सिलं विउवित्ता भणइ-हा दास ! मओसित्ति, ताहे सनगरो राया उल्लपडसाडगो खमाहि एगावराहंति, सो भणइ-एयरस जइ तवत्थं अच्छेह तो मुयामि, एयं च णयरे २ एवं अवाउडियं ठावेहत्ति तो मुयामि, तो पडिवण्णो, ताहे आययणाणि कारावियाणि, एसा महेसरस्स उप्पत्ती । ताहे नगरि सुणियं कोणिओ अइ- गओ गद्दभनंगलेण गाहाविया, एरथंतरे सेणियभन्जाओ कालियादिमादियाओ पुच्छंति भगवं तित्थयर-अम्हें पुत्ता १ सा मुकुटमर्पयस्येतस्य स्वमईसीति, कथं, वदा भणति-ईदृश्यः कन्या मां तावत् प्रेक्षस्व, तया सह संवसति हतढ्दयः कृतः, एवं ब्रजति | कालः, सा पृष्ठति-फस्या येसायां देवता भपसरन्ति, तेनोक-यदा मैथुन सेवे, तया राज्ञे कथितं मा मा मारयतेति, पुरुपैरास्योपरि योगा दर्शिताः, एवं रक्षयामः, ते घ प्रयोतेन भगिता-सहतया मारयत मा दुरारब्धं काई, तदा मनुष्याः प्रच्छन्नं गताः, तैः संश्लिष्टो मारितः सह तया, तदा- नन्दीधरस्वामिर्पियाभिरधिष्ठित भाकाशे शिला विकुयं भगति-हा दास!मृतोऽसीति, तदा सनागरो राजाऽऽर्द्धशाटिकापरः क्षमस्खैकमपराधमिति, स भणति यदि एनमेतदयस्य भचंयत, तदा मुशामि, एनं च नगरे २ एयममामृतं स्थापयतेति तदा मुशामि, तदा प्रतिपन्नः, तदाऽऽयतनानि कारितानि, एपा महेश्वर- सोत्पतिः । सदा नगरी पून्या कोणिकोऽतिगतः गर्दभलाद्लेन कृष्टा, अग्रान्तरे श्रेणिकभार्याः कालिकादिकाः पृच्छन्ति भगवन्तं तीर्थकर-भस्माकं पुत्राः ·---------- . आवश्यक- हारिभ- द्रीया दिहो, पलाओ, मग्गओ लग्गइ, एवं हेहा प्रवरिंच नासइ, कालसंदीवेण तिनि पुराणि विउपिता, सामिपायमले अच्छइ, ताणि देवयाणि पहओ, ताहे ताणि भणति-अम्हे विजाओ, सो भट्टारगपायमूलं गोत्ति तत्ध गओ, एफमे खामिओ, अण्णे भणंति-लवणे महापायाले मारिओ, पच्छा सो विजाचफायट्टी तिसंझं सपतित्वगरे वंदित्ता णटं प दाइत्ता पच्छा अभिरमइ, तेण इंदण नामं कयं महेसरोत्ति, सोवि किर घेजाइयाण पोसमावण्णो भिजाइयकलगाण सयं २ विणासेइ, अन्नेसु अंतेउरेसु अभिरमइ, तस्स य भणंति दो सीसा-नंदीसरो नंदी य, एवं पुष्फएण विमाणेण अभि. रमइ, एवं कालो बच्चइ, अन्नया उज्जेणीए पज्जोयरस अंतेउरे सिवं मोत्तूणं सेसाओ विद्धंसेइ, पजोओ चिंतेइ-को उयाओ होजा जेण एसो विणासेज्जा ?, तत्धेगा उमा नाम गणिया रूवरिसणी, सा किर धूवग्गहणं गेण्हइ जाहे तेणंतेण एइ, एवं बच्चइ काले उइण्णो, ताए दोणि पुष्पाणि वियसियं मउलियं च,मउलियं पणामियं, महेसरेण वियसियरस हत्थो पसारिओ, ४मतिका मणराय योग.५॥ शायो पर स्थाम्यु.म परोप ॥६८६॥ १९एः, पलायितः, पृष्ठतो लगति, एयमधस्तादुपरि घ नश्यति, कालसंदीपेन प्रीगि पुराणि विकुर्षितानि, स्वामिपुरशिति, सादयताः महता, सशसा भणन्ति-वयं विधाः, स भट्टारकपादमूलं गत इति गतः, तत्र एककेन क्षमितः, भन्ये भगन्ति-उपणे महापाताले मारितः, पश्चात् स विधायक fan सय तीर्थकरान् वन्दिरका नृत्यं च दर्शयिरया पश्चादभिरमते, तेनेन्द्रेण नाम कृतं महेश्वर इति, सोऽसिकिल धिग्जातीयानां प्रदेपमापो भिजातीयकम्पमान विनाशयति, मन्येवन्तःपुरेपु अभिरमते, तस्स घ भग्येते द्वौ शिप्या-नन्दीश्वरो नन्दीच, एवं पुष्प केण विमानेन मभिरमते, एरं कालो मानि, भम्यशेमपिम्यो प्रद्योतस्सान्तःपुरे शिवां मुक्वा शेषा विध्वंसयति, प्रद्योतचिन्तयति-क उपायो भवेत् येन एप रिनाइयेत !. तत्रैकोमानाजी गणिमा रूपिणी, सारिस ५५ ग्रहणं गृह्णाति यदा तेन मार्गेणेति, एवं प्रजाति काले अवतीर्णः, तया द्वे पुणे विकसित मुकुलितं घ, मुकुरितमपंपति, महेभरेण विरमिताप सः प्रसारिया, ॥६८६ ·कामविकारो जाओ, सड्ढयकुले षड्डाविओ, समोसरणं गओ साहुणीहिं सह, तत्थ य कालसंदीवो वंदित्ता सामि पुच्छइ- कओ मे भयं ?, सामिणा भणियं-एयाओ सच्चतीओ, ताहे तस्स मूलं गओ, अवण्णाए भणइ-अरे तुम ममं मारेहि- सित्ति पाएसु वला पाडिओ, संवडिओ, परिवायगेण तेण संजतीणं हिओ, विजाओ सिक्खाविओ, महारोहिणिं च साहेइ, इमं सत्चमं भवं, पंचसु मारिओ, छठे छम्मासावसेसाउएण नेच्छिया, अह साहेत्तुमारद्धो अणाहमडए चितियं काऊण उज्जालेत्ता अलचंमं वियडित्ता वामेण अंगुठ्ठएण ताय चंकमइ जाय कहाणि जलंति, एत्यंतरे कालसंदीवो आगओ कहाणि छुम्भइ, सचरत्तै गए देवया सयं उवठिया-मा विग्यं करेहि, अहं एयरस सिज्झिउकामा, सिद्धा भणइ-एगं अंगं परिचय जेण पविसामि सरीरं, तेण निलाडेण पडिच्छिया, तेण अइयया, तत्थ विलं जायं, देवयाए से तुहाए तइयं अच्छि कयं, वेण पेढालो मारिओ, कीस णेणं मम माया रायधूयत्ति विद्धसिया, तेण से रुद्दो नामंजायं, पच्छा कालसंदीवं आभोएइ, कामविकारो जातः, भावकुले यर्धितः, समयसरणं गतः साध्वीभिस्सह, तत्र च कालसंदीपको वन्दिरवा खामिनं पृच्छति-कुतो मै भयं ?, स्वामिना भणितं-पतस्मात् सपके, सदा सस्स पा गठः, भवज्ञयाभणति-अरेवं मां मारयिष्यसीति पादयोलात पातितः, संवृद्धः,परियाजकेन तेन संयतीनां विधाः शिक्षिताः, महारोहिणी साधयति, भयं सप्तमो भवः, पञ्चसु मारितः, पष्ठे पण्मासावशेषायुक्तया नेटा, मथ साधयितुमारब्धः भनाथ- मतकेन चितिका कृत्या प्रन्यास्य भादचर्म प्रावृत्य पामेनाहुऐन तावत् चाम्यति यावत् काष्टानि ज्वलन्ति,भग्रान्तरे कालसंदीपक भागतः काहानि क्षिपति, सराय गते देयता स्वयमुपस्थिता-मा शि कापी, महमेतस्स सेधितुकामा, सिद्धा भगति-एकमाझं परित्यज येन प्रविशामि शरीरं, तेन ललाटेन प्रतीया, वेनातिगता, वर पिठं जातं, देयतया समे तुष्टया तृतीयमक्षि कृतं, तेन पेढालो मारितः, कथं मम माता राजदुहितेति विश्वस्ता, तेन तस्स रुद्रो नाम जातं, पक्षात् कालसंदीपमाभोगपति, पार्शद रत ।

·- ४नि आवश्यक हारिभ- द्रीया मणाध्य योग०५ ज्ञायांय स्वाम्यु० शालीम ॥६८५|| आणणया ॥२॥पडिचरणोभासणया कोणियगणियत्ति गमणनिग्गमणं । येसालि जहा घेप्पइ उदिक्स जो गवे- सामि ॥ ३॥ वेसालिगमण मग्गण साईकारावणे य आउट्टा । थूभ नरिंदनिवारण इट्टगनिफालणविणासो ॥ ४॥ पडि- यागमणे रोहण गद्दभहलवाहणापइण्णाय । चेडगनिग्गम वहपरिणओ य माया उपालद्धो ॥ ५ ॥” कोणिओ भगइ- चेडग? किं करेमि !, जाव पुक्खरिणीओ उठेमि ताव मा नगरी अतीहि, तेण पडिवण्णं, चेडगो सयलोहियं पडिमं गलए चंधिऊण उइण्णो, धरणेण सभवणं नीओ कालगओ देवलोगं गओ, वेसालिजणो सवो महेसरेण नीलवंतमि साहरिओ। को महेसरोत्ति ?, तस्सेव चेडगस्स धूया सुजेठा वेरग्गा पधइया, साउवस्सयस्संतो आयावेइ, इओ यपेढालगो नाम परि. वायओ विजासिद्धो विजाउ दाउकामो पुरिसं मग्गइ, जइ वंभचारिणीए पुत्तो होजा तो समत्यो होजा, तं आया-ती दणं धूमिगावामोहं काऊण विजाविवज्जासो तत्थ सेरितु काले जाए गम्भे अतिसयणाणीहिं कहियं-न एयाए ५ भानयनं ॥२॥ प्रतिचरणमवभासनं कोणिकगणिकेति गमनं निर्गमनं । वैशाली यथा गृह्यते बद्धीक्षस्व मयतो गयेपयामि ॥ ३॥ शालीगमनं मागंज सत्यद्वारकारणेनावर्जिता । स्तूपः नरेन्द्रनिवारणं इटिकानिष्काशनं विनाशः ॥ ४ ॥ पतिते गमनं रोधः (पूर्तिः) गर्दभइलबाहनप्रतिज्ञाया: । पेरथनि. गंमो वधपरिणतश्च मायोपालन्धः ॥ ५॥ कोणिको भणणि-चेटक! किं करोमि ?, यावत् पुष्करिण्या भागठामि सायम्मानगरी पासीः, सेव मटिपणं, प्रेटर: सकललोहमयी प्रतिमां गले बद्धा अवतीर्णः, धरणेन स्वभवनं नीतः कालगतो देवलोकं गतः, वैशालीजनः सवो महेश्वरेण नीटपति संदतः । को मदेशा इति ?, तस्यैव घेटकस्य दुहिता सुम्येष्ठा वैराग्यात्प्रयजिता, सोपाध्यस्थान्तरातापयति, इतश्च पेढालको नाम परिमाद विद्यासिदो विधा दानुकामः पुरुष मार्गपति, यदि प्रक्षचारिण्याः पुत्रो भयेत् तहि समर्थो भवेत् , तामातापयन्ती ष्ट्वा भूमिकाम्यामोहं कृत्वा विधाविपर्यास: सन युगम्य (वरः) काटे जाते गर्भतिशयज्ञानिभिः कथितं-तस्याः ॥६८५ ·मारिजइ, अमरिसिओ भणइ-मारिजउ, ताहे इंगालखड्डा कया, ताहे सेयणओ ओहिणा पेच्छइ न वोलेइ खड्डे, कु- मारा भणंति-तुझ निमित्तं इमं आवई पत्ता तोवि निच्छसि ?, ताहे सेयणएण खंधाओ ओयारिया, सो यताए खड्डाए पड़िओ मओ रयणप्पहाए नेरइओ उवषण्णो, तेवि कुमारा सामिस्स सीसत्ति चोसिरंति देवयाए साहरिया जत्थ भयवं तित्थयरो विहरइ, तहवि णयरी न पडइ, कोणियरस चिंता, ताहे कूलवालगस्स रुद्वा देवया आगासे भणइ- 'समणे जइ कूलवालए मागहियं गणियं लगेहिती । लाया य असोगचंदए, वेसालिं नगरि गहिस्सइ ॥ १॥ सुणेतओ चेव चंपं गओ कूलवालयं पुच्छइ, कहियं, मागहिया सद्दाविया विडसाविया जाया, पहाविया, का तीसे उप्पत्ती जहा णमोकारे पारिणामिययुद्धीए थूभेत्ति-सिद्धसिलायलगमणं खुड्डगसिललोट्टणा य विक्खंभो । सायो मिच्छावाइत्ति निग्गओ कूलवालंतवो ॥ १॥ तायसपल्ली नइयारणं च कोहे य कोणिए कहणं । मागहिगमणं बंदण मोदगअइसार मार्यत, मर्पितो भगति-मार्यता, तदाऽङ्गारगर्ता कृता, तदा सेचनकोऽवधिना पश्यति, नातिकामति गर्ती, कुमारी भणतः-तव निमित्तमियमा. पत्तिः प्राप्ता तथापि नेप्छसि, तदा सेचन केन स्कन्धावतारितो, स च तस्यां गीयां पतितो मृतो रत्नप्रभायां भैरयिक उत्पन्नः, तावपि कुमारी स्वामिनः शिप्याविति व्युरसजन्ती देवतया संहृती यत्र भगवान् तीर्थकरो विहरति, तथापि नगरी न पतति, कोणिकस्य चिन्ता, तदा फूलवालकाय रुष्टा देवताऽऽकायो भगति-भ्रमणः कूलवालको पदि मागधिको पेश्यां लगिष्यति । राजा चाशोकचन्द्रो वैशाली नगरी महीष्यति ॥ ॥ शृण्वन्नेव चम्पां गतः कूलवालक पुन्छति, पित, मागधिका शन्दिता विटाविका जाता, प्रधाविता, का तस्सा उत्पत्तिर्यथा नमस्कारे पारिणामिकीबुद्धौ स्तूप इति, सिद्धशिलातलगमन क्षुछकेन शिलालोठनं च विष्कम्भः (पादप्रसारिका)। शापो मिथ्यावादीति निर्गतः कूलयालकतपः ॥ १॥ तापसपल्ली नदीवारणं च क्रोधे कोणिकाय (देवता) कथितं । मागधिकागमनं वन्दनं मोदकाः भतीसारः ·आवश्यक हारिभ. द्रीया ४ मति. मणाध्य. योगसं० ५ शिक्षायां ॥६८४॥ सत्तावणं, ताहे जुद्धं संपलग्गं, कोणियस्स कालो दंडणायगो, दो यूहा काया, कोणियस्स गरुडयूहो चेडगस्स सागर- हो, सो जुझंतो कालो ताव गओ जाव चेडगो, चेडएण य एगस्स य सरस्स अभिग्रहो कओ, सो य अमोहो, तेण सो कालो मारिओ, भग्गं कोणियवलं, पडिनियत्ता सए २ आवासे गया, एवं दसहि दिवसेहिं दसवि मारिया पेडएण कालादीया, एकारसमे दिवसे कोणिओ अहमभत्तं गिण्हइ, सफचमरा आगया, सको भणइ-चेडगो सायगोत्ति अहं न पहरामि नवरं सारक्खामि, एत्थ दो संगामा महासिलाकंडओ रहमुसलो भाणिययो जहा पण्णत्तीए, ते किर घमरेण विउधिया, ताहे चेडगस्स सरो वइरपडिरूवगे अप्फिडिओ, गणरायाणो नट्ठा सणयरेसु गया, घडगोवि वेसालिं गओ, रोहगसज्जो ठिओ, एवं वारस परिसा जाया रोहिजंतस्स, एत्य य रोहए हल्लविहल्ला सेयणएण निग्गया वलं मारेति दिये दिवे, कोणिओवि परिखिजइ हथिणा, चिंतेइ-को उवाओ जेण मारिजेजा , कुमारामचा भणंति-जइ नवरं हत्या रजस्वाम्यु. पेटकको णिकयुद्ध . १ ससपनाशत्, तदा युद्धं प्रवृत्तं, कोगिकस्य कालो दण्डनायकः, द्वौ म्यूही कृती, कोगिकस्य गहदम्यूहटकस सागरम्यूहः, स युध्यमानः कासमा | बद्तो यावचेटकः, चेटकेन चैकस्य शरस्याभिग्रहः कृतः, स चामोधः, तेन स कालो मारितः, भग्नं कोणिकपलं, प्रतिनित्ताः सके २ भायासे गया, एवं दशभिर्दियसर्दशापि मारिताश्चेटकेन कालादयः, एकादशे दिवसे कोणिकोऽष्टमभकं गृहाति, समयमरायागती, शशे भगति-घेटकः भापक इस्पा म मरामि नवरं संरक्षयामि, अत्र द्वौ संग्रामौ महाशिलाकण्टकरथमुशली भगितज्यौ यथा प्रज्ञप्ती, तौ किल धमरेण विकुर्विती, तदा घेटकस्स गरो पनतिरूपके स. लितः, गणराजा नष्टाः स्वनगरेपु गताः, चेटकोऽपि वैशाली गतः, रोधकसनः स्थितः, एवं द्वादश याणि जातानि रुप्यमाने, भन घरोधके इपिजी संप. नकेन निर्गतो पलं मारयतः दिवसे दिवसे, कोणिकोऽपि परिखियते इस्तिना, चिन्तयति-क उपायो येन मार्येते, कुमारामात्या भगन्ति-यदि मपरं स्त्री १६८४॥

·. एवं बहुसो २ भणंतीए चित्तं उप्पण्णं, अण्णया हल्लविहल्ले भणइ-रज अद्धं अद्धेण विगिंचामो सेयणगं मम देह, ते हि मा सुरक्खं चिंतियं देमोत्ति भणति गया सभवणं, एकाए रत्तीए सतेउरपरिवारा सालिं अजमूलं गया, कोणियस्स कहियं-नहा कुमारा, तेण चिंतियं-तेवि न जाया हत्धीवि नत्थि, चेडयस्स दुयं पेसइ, अमरिसिओ, जइ गया कुमारा गया नाम, हथि पेसेह, चेडगो भणइ-जहा तुमं मम नत्तुओ तहा एएवि, कह इयाणि सरणागयाण हरामि, न देमित्ति दूओ पडिगओ, कहियं च, पुणोवि दुयं पट्टवेइ-देह, न देह तो जुन्झसज्जा होह एमित्ति, भणइ-जहा ते रुच्चइ, ताहे कोपिएण कालाइया कुमारा दसवि आवाहिया, तत्थेक्केकरस तिन्नि २ हथिसहस्सा तिन्नि २ आससहस्सा तिन्नि २ रह- सहस्सा तिन्नि २ मणुस्सकोडिओ कोणियस्सवि एत्तियं सघाणिवि तित्तीस ३३, 'तं सोऊण घेडएण अट्ठारसगणरायाणो मेलिया, एवं ते घेडएण समं एगूणवीसं रायाणो, तेसिपि तिन्नि २ हथिसहस्साणि तह चेव नवरं सर्व संखेवेण एवं बहुसो २ भणन्त्या विचमुरपादित, भन्यदा हछविहछौ भणति-राज्यमर्धमधं विभजामः सेचनकं मनं दत्तं, वो तु मा सुरक्षं चिन्तितं दावेवि भगन्ती गती स्वभपनं, एफया राम्या सान्तःपुरपरिषारी पेशाल्यामार्य (मातामह) पादमूलं गतो, कोणिकाय कथित-नष्टौ कुमारी, तेन चिन्तितं-वावपि न जाती हस्त्यपि नास्ति, पेटकाय दूतं प्रेपपति, भमर्पितो, यदि गती कुमारी गती नाम हस्तिनं प्रेफ्य, घेटको भगति-यथा रवं नसा तथैतावपि, कथमिदानी शरणागतयोहरामि, म ददामीति दूतः प्रतिगतः, कथितं च, पुनरपि दूतं प्रस्थापयति-देहि, न दयास्तदा युद्धसजो भवैमीति, भणति-यथा ते रोचते, सदा कोमिकेन कालादिकाः कुमारा दशाप्याहूताः, सौकस्स ग्रीणि २ इखिसहस्राणि प्रीणि २ अश्वसहस्राणि श्रीणि २ रथसहस्राणि तिम्रो २ मनुष्यकोटयः कोनिकसाप्येवायत साम्यरि प्रशिद, स भुया घेटकेनाष्टादश गणराजा मेलिताः, एवं ते चेटकेन सममेकोनविंशवी राजानः, तेषामपि हसिना निस- इसी २ रुपैव मवर सर्व संक्षेपेण ·आवश्यक हारिभ- द्रीया सुणेतओ चेव उहाय लोहदंडं गहाय नियलाणि भंजामित्ति पहाचि गा नेहेणं भणंति-एस सो पायो लोह- दंडं गहाय एइत्ति, सेणिएण चिंतियं-न नजइ कुमारेण मारेहितित्ति रेसं खइयं जाय एइ ताय मओ, मुट्ठयर अधिती जाया ताहे डहिऊण घरमागओ रजधुरामुक्कतत्तीओ तं चैव चिर. च्छिइ, कुमारामचेहि चिंतियं-नटं रख होइत्ति तंविए सासणे लिहिता अक्खराणि जुण्णं काऊण राइणो उवणीयं, 1 पिउणो कीरइ पिंडदाणादी, णित्धारि- जइ, तप्पभिति पिंडनिवेयणा पवत्ता, एवं कालेण विसोगो जाओ, पुणरवि सयणपरिभोए य पियसतिए दण अद्धिती होहित्ति तओ निग्गओ चंपारायहाणी करेइ, ते हल्लविहल्ला सेयणएण गंधहस्थिणा समं सभवणेसु य उजाणेस य पुस- रिणीएसु अभिरमंति, सोवि हत्थी अंतेउरियाए अभिरमावेइ, ते य पउमावई पेच्छइ, णयरमझेण य ते हलविहाहा हारेण कुंडलेहि य देवदुसेण विभूसिया हत्थिखंधवरगया दण अद्धिति पगया कोणियं विण्णवेइ, सो नेच्छइ पिउणा दिण्णंति, ४ प्रतिम मणाध्य. योगसं० ५शिक्षाय रसस्वाम्यु घटकको णिकयुद्ध ॥६८३॥ शृण्ववेवोत्याय लोहदण्डं गृहीत्वा निगडान् भनज्मि इति प्रभावितः, चेहेन रक्षपालकाः भणन्ति-एप सपापो लोहद गृहीत्या साति, भगिन लि. तिन ज्ञायते (केन) कुमरणेन मारयिष्यतीति तालपुटं विपं खादितं यावदेति तावन्मृतः, सुठुतरारतिर्माता, सदा दाना गृहमागतो गुतायभूमाहितदेय चिन्तयन् तिष्ठति, कुमारामायश्चिन्तितं राज्यं नवयतीति ताम्रिक शासनं लिसियाऽक्षराणि जीर्णानि कृत्वा राइ पनीतं, एवं पितुः क्रियते पिणदानादि, निस्वार्यते, तष्प्रभृति पिग्दनिवेदना प्रवृत्ता, एवं कालेन विशोको जातः, पुनापि स्वजनपरिभोगांव पितृसत्कान वाऽविभविष्पीति लिगंतछतमा राजधानी करोति, तो हलविहाली सेचनकेन हसिना समं स्वभवनेषु उद्यानेषु पुष्करिणीपु चाभिरमंते, सोऽपि हस्ती अन्तःपुरिका मभिरमयते, सौ ए पारसी मेमते, नगरमध्येन च ती हलविहलो हारेण कुण्डलाभ्यां देवदुष्येण च विभूपिनी यरहनिस्कन्धगती राति प्रगता कोणिक विश्पयति, स नेति पिया दमिति, १६८ ·. एवं बहुसो २ भणंतीए चित्त उप्पण्णं, अण्णया हल्लविहल्ले भणइ-रजं अद्धं अद्धेण विगिंचामो सेयणगं मम देह, ते हि मा सुरक्खं चिंतियं देमोत्ति भणति गया सभवणं, एकाए रत्तीए सअंतेउरपरिवारा वेसालिं अजमूलं गया, कोणियस्स कहियं-नहा कुमारा, तेण चिंतियं-तेवि न जाया हत्धीवि नस्थि, चेडयस्स दुयं पेसइ, अमरिसिओ, जइ गया कुमारा गया नाम, हत्धि पेसेह, घेडगो भणइ-जहा तुमं मम नत्तुओ तहा एएवि, कह इयाणि सरणागयाण हरामि, न देमित्ति दूओ पडिगो, कहियं च, पुणोवि दुर्य पट्टवेइ-देह, न देह तो जुन्झसज्जा होह एमित्ति, भणइ-जहा ते रुच्चइ, ताहे कोणिएण कालाइया कुमारा दसवि आवाहिया, तत्थेकेकस्स तिन्नि २ हत्थिसहस्सा तिन्नि २ आससहस्सा तिनि २ रह- सहस्सा तिनि २ मणुस्सकोडिओ कोणियस्तवि एत्तियं सवाणिवि तित्तीसं ३३, तं सोऊण चेडएण अट्ठारसगणरायाणो मेलिया, एवं ते चेडएण समं एगूणवीसं रायाणो, तेसिपि तिन्नि २ हत्यिसहस्साणि तह चेव नवरं सयं संखेवेण एवं पशो ९ भगन्त्या चित्तमुपादितं, भन्यदा हछविहली भगति-राज्यमर्धमधं विभजामः सेधनकं मझं दचं, ता तु मा सुरक्षं चिन्तितं दावेति भणन्ती गती स्वभयनं, एफया राज्या सान्तःपुरपरिधारी शाल्यामार्य (मातामह) पादमूलं गतो, कोणिकाय कथित-नष्टौ कुमारी, तेन चिन्तितं-तस्वपि न बाती इस्त्यपि नास्ति, घेरकाय दूतं प्रेपपति, भमस्तिो, यदि गती कुमारी गौ नाम इस्विनं प्रेफ्य, पेटको भणति-यया स्वं नप्ता तथैतावपि, कमिदानी शरणागतपोहरामि, न ददामीति दूतः प्रविगतः, कपितं च, पुनरपि दूतं प्रस्थापयति-देहि, ने दयास्तदा युद्समो भवेमीति, भणति-यथा ते रोचते, तदा कोमिकेन फासादिकाः कुमारा दशाप्याहूताः, तत्रैकैकस श्रीणि २ इखिसहयामि श्रीणि २ अश्वसहस्राणि श्रीणि २ स्थसहस्राणि तिम्रो र मनुष्यकोटयः मेनिकसाप्येवायत् साम्यपि प्रयमितत्सद श्रुत्वा घेटकेनाष्टादश गणराजा मेलिताः, एवं ते घेटकेन सममेकोनविंशती राजानः, तेपामपि इलिनो त्रिस- एमी २ तव नपरे सबै संक्षेपेण ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया ४ प्रतिक मणाध्य० योगसं० ५ शिक्षाय रजस्वाम्यु घेटकको णिकयुद्ध सुणेतओ चैव उहाय लोहदंडं गहाय नियलाणि भंजामित्ति पहाविओ, रक्खयालगा नेहेणं भणंति-एस सो पावो लोह- दंडं गहाय एइत्ति, सेणिएण चिंतियं-न नजइ कुमारेण मारेहितित्ति तालउडं विसं खइयं जाय एइ ताव मओ, सुहृयरं अधिती जाया ताहे डहिऊण घरमागओ रजधुरामुकतत्तीओ तं चैव चिंतंतो अच्छइ, कुमारामचेहिं चिंतियं-नवं रज होइत्ति तंविए सासणे लिहिता अक्खराणि जुण्णं काऊण राइणो उवणीयं, एवं पिउणो कीरइ पिंडदाणादी, णित्धारि- जइ, तप्पभिति पिंडनिवेयणा पवत्ता, एवं कालेण विसोगो जाओ, पुणरवि सयणपरिभोए य पियसंतिए दखूण अद्धिती होहित्ति तओ निग्गओ चंपारायहाणी करेइ, ते हल्लविहल्ला सेयणएण गंधहस्थिणा समं सभवणेसु य उजाणेसु य पुक्स- रिणीएसु अभिरमंति, सोवि हत्थी अंतेउरियाए अभिरमावेइ, ते य पउमावई पेच्छइ,णयरमञ्झेण य ते हलविहाहा हारेण कुंडलेहि य देवदुसेण विभूसिया हत्थिखंधवरगया दहण अद्धिति पगया कोणियं विष्णवेइ, सो नेच्छइ पिउणा दिण्णंति, ॥६८२॥ शृण्वमेवोस्थाय लोहदण्डं गृहीत्वा निगडान् भनज्मि इति प्रधायितः, बेहेन रक्षपालकाः भणन्ति-एप सपापो लोहद गृहीत्याऽऽयाति, भेनिकन पि. |न्तितन ज्ञायते (केन) कुमरणेन मारयिष्यतीति तालपुटं विषं खादितं यावदेति तावन्मृतः, सुठुतरातिर्जाता, सदा दग्भ्या गृहमागतो मुसाम्पमाहिसदेय चिन्तयन् तिष्ठति, कुमारामायश्चिन्तितं-राज्यं ननयतीति ताम्रिक शासनं लिखिरयाऽक्षराणि जीर्णानि कृरया राक्ष उपनीतं, एवं पितः क्रिपते पिणानादि, | निस्तार्यते, तप्प्रभृति पिण्डनिवेदना प्रवृत्ता, एवं कालेन विशोको जातः, पुनरपि स्वजनपरिभोगांश्च पितृसत्कान यातिभविष्यतीति निर्गतशतभापा राजधानी करोति, तौ हल्लविहली सेचनकेन हस्तिना समं स्वभवनेषु उद्यानेषु पुष्करिणीपु चाभिरमंते, सोऽपि हस्ती भन्तःपुरिका भभिरमयते, सोप पावती प्रेक्षठे, नगरमध्येन च ती हलविहलो हारेण कुण्डलाभ्यां देवदुष्येण च विभूपितौ वरहस्तिस्कन्धगतीला धृति प्रगता कोगिक विश्पपति, सनेवि पिया मिति, ॥६८॥ (C ·कोणिओ कालादीहि दसहिं कुमारेहिं समं मंतेइ-सेणियं बंधेत्ता एकारसभाए रजं करेमोत्ति, तेहिं पडिसुयं, सेणिओ बद्धो, पुषण्हे अपरण्हे य कससयं दवावेइ, चेलणाइ कयाइ ढोयं न देइ, भत्तं वारियं, पाणियं न देइ, ताहे चेल्लणा कहवि कुम्मासे वालेहि वंधित्ता सयाउं च सुरं पवेसेइ, सा किर धोवइ सयवारे सुरा पाणियं सर्व होइ । अण्णया तस्स पउमावईए देवीए पुत्तो उदायितकुमारो जेमंतस्स उच्छंगे ठिओ, सो थाले मुत्तेति, न चालेइ मा दूमिजिहित्ति (जत्तिए) मुत्तियं तत्तियं कूरं अवणेइ, मायं भणति-अम्मो ! अण्णस्सवि कस्सवि पुत्तो एप्पिओ अस्थि ', मायाए सो भणिओ- दुरात्मन् तव अंगुली किमिए घमंती पिया मुहे काऊण अच्छियाइओ, इयरहा तुमं रोवंतो अच्छियाइओ, ताहे चित्तं मउयं जायं, भणइ-किह !, तो खाइ पुण मम गुलमोयए पेसेइ १, देवी भणइ-मए ते कया, जं तुमं सदा पिइवेरिओ उदरे आरद्धोत्ति सबं कहेइ, तहावि तुज्झ पिया न विरजइ, सो तुमे पिया एवं यसणं पाविओ, तस्स अरती जाया, कोगिकः कालादिभिर्दशभिः कुमारः स मन्त्रयति-णि मदा एकादश भागान् राज्यस्य कुर्म इति, तैः प्रतिश्रुतं, श्रेगिको बदः, पूर्वाळे अपराहे घशाशतं दापयति, पेलणायाः कदाचिदपि गमनं (क) न ददाति, भक्तं पारितं, पानीयं न ददाति, तदा घेलणा कथमपि कुल्मापान् चालेषु पदा स्वयं च सुरी प्रवेशयति, सा किस प्रक्षालयति रातकरवः सुरा पानीयं सर्व भवति । अन्यदा तस्य पद्मावत्या देव्याः पुग्न उदायिकुमारो जेमत उस्सरे स्थितः, स स्याले भूपयति, न घालपति मा दौपीदिति (यापति) नितं तावन्त कूरमपनयति, मातरं भगति-अम्ब ! अन्यस्यापि कस्यापि पुत्र इयप्रियोऽस्ति १, माया स भगित: तयाली कृमीन घमन्ती पिता (तव) मुखे करवा स्थितवान् , इतरथा एवं रुदन स्थितवान्, तदा चितं मृदु जातं, भणति-कथा किं पुनवाई | मयं गुहमोदकान् भौषीत !, देवी भणति-मया ते कृताः, यावं सदा पितृवैरिफः, उदरे (आगमनात् ) आरभ्येति सर्व कथितं, तथापि तव पिता न पर हीद, सवमा पितवं व्यसनं प्रापितः, उस्मारतिर्जाता, .

·आवश्यक हारिभ- द्रीया ॥६८२॥ तावसउडया भग्गा तेहिं तावसहि रुदेहिं सेणियस्स रण्णो कहियं, ताहे सेणिएण गहिओ, एसा सेयणगरस उत्पत्ती । ४ प्रतिम पुभयो तरस एगो विजाइओ जन्नं जयइ, तस्स दासो तेण जन्नवाडे ठपिओ, सो भणइ-जइ सेस मम देहि तो ठामि योग० पति इयरहा ण, एवं होउत्ति सोवि ठिओ, सेसं साहूण देइ, देवाउयं निवद्धं देवलोगाओ चुओ सेणियस्स पुत्तो नंदिसेणो स्वाम्यु० जाओ, धिजाइओऽवि संसारं हिंडित्ता सेयणगो जाओ, जाहे किर नंदिसेणो पिलग्गइ ताहे ओहयमणसंकप्पो भवइ, सेघनक- विमणो होइ, ओहिणा जाणइ, सामी पुच्छिओ, एयं सयं कहेइ, एस सेयणगस्स पुपभयो । अभओ किर सामि पुच्छर पृषभवः को अपच्छिमो रायरिसित्ति ?, सामिणा उदायणो वागरिओ, अओ परं पद्धमउडान पपयंति, ताहे अभएणरज दिजमाणं न इच्छियं, पच्छा सेणिओ चिंतेइ-कोणियस्स रजं दिजिहित्ति हलस्स हत्थी दिन्नो विहालस्स देवदिन्नो हारो, अभएण पर्यतेण नंदाए य खोमजुयलं कुंडलजुयलं हल्लविहलाणं दिण्णाणि, महया विभवेण अभओ समाजओ पपइओ, अण्णया तापसोटमा भन्मातस्तापसै रुष्टः श्रेणिकस्य राज्ञः कथितं, तदा श्रेणिकेन गृहीतः, एपा सेचनकस्योत्पत्तिः। तस्य पूर्वभवः-एको विम्बातीयो पपनसे, | तस्य दासो यज्ञपाटे तेन स्थापितः, स भगति-यदि शेपं माझं दास्यसि तर्हि तिष्ठामि इतरया न, एवं भवयिति सोऽपि स्थितः, दोषं साधुग्यो दाति, दया. युर्निवदं, देवलोकाच्युतः श्रेणिकस पुत्रो नन्दिपेणो जातः, धिग्जातीयोऽपि संसारं हिन्दिरया सेचनको जातः, यदा किल मन्दिपेग मारोहति सोपहरामनः | ॥६८२॥ संकल्पो भवति विमनस्को भवति, भवधिना (विभड्रेन) जानाति, स्वामी पृष्टः एतत् सर्व कथयति, एप सेचनास पूर्वमयः । मभयः रिछ सामिनं. पृच्छति-कोऽपश्चिमो राजपिरिति ?, स्वामिनोदायनो व्याकृतः, भतः परं पदमुकुटा न प्रमजिप्यन्ति, तदाऽभयेन रामं दीयमानं नेष्टं, पधात् किमि न्तयति-कोणिकाय राज्यं दास्यते इति हलाय हस्ती दत्तः विहल्लाय देवदची हारो दचः, अभयेन प्रमजता नन्दायाः क्षीमयुगलं पुण्डमयुगलंघनिहायो | दत्ते, महता विभवेनाभयः समातृका प्रमजितः, भन्यदा ·तत्य एर्गमि कुंडलजुयलं एगमि देवदूसजुयलं, तुहाए गहियाणि, एवं हारस्स उप्पत्ती । सेयणगस्स का उप्पत्ती , एगत्थ वणे हस्थिजहं परिवसइ, तंमि जूहे एगो हत्थी जाए जाए हथिचेलए मारेइ, एगा गुविणी हस्थिणिगा, सा य ओसरित्ता एकल्लिया चरइ, अपणया कयाइ तणपिडियं सीसे काऊण तावसासमं गया, तेसिं तावसाणं पाएसु पडिया, तेहिं णायं- सरणागया वराई, अण्णया तत्थ चरती वियाया पुत्तं, हथिजूहेण समं घरंती छिद्देण आगंतूण थणं देइ, एवं संवहुइ, तत्थ तावसपुत्ता पुप्फजाईओ सिंचंति, सोवि सोंडाए पाणियं नेऊण सिंचइ, ताहे नामं कयं सेयणओत्ति, संवडिओ मय- गलो जाओ, ताहे गेण जूहबई मारिओ, अप्पणा जुहं पडिवण्णो, अण्णया तेहिं तापसेहिं राया गामं दाहितित्ति मोय- गेहि लोभित्ता रायगिहं नीओ, णयरं पवेसेत्ता बद्धो सालाए, अण्णया कुलवती तेण चे पुषभासेण ढुको किं पुत्ता सेयणग ओच्छगं च से पणामेइ, तेण सो मारिओ, अण्णे भणंति-जूहवइत्तणे ठिएणं मा अण्णावि वियातित्ति ते । प्रेमलिन फुगलयुगछमेकस्मिन् देण्दुप्पयुगलं, सष्टया गृहीतानि, एवं हारस्योत्पत्तिः,। सेचनकस्स कोत्पत्तिः १, एकत्र घने हस्त्रियूथं परिवसति, अस्मिन् पूपे परोसी जावान् मासान् इखिकलमान् मारयति, एका गुषों इखिनी, सा पापहत्यकाकिनी घरति, भन्यदा कदाचित् तृणपिण्डिका शीर्षे रुपा सापसाममं गया, वे तापसाना पाइयोः पतिता, सेविं-शरणागता पराकी, भन्यदा तन घरन्ती प्रजनितवती पुत्रं, हस्तियुधेन समं चरन्ती भव. सरे भागल वनं ददाति, एवं संवर्धते, पर वापसपुयाः पुष्पजाती: सिन्ति, सोऽपि शुण्या पानीयमानीय सिति, तदा नाम कृतं सेचनक इति, संवृद्धो माम्बोजावा,हाम्नेन पूरपतिमारितः, भारमना पूचं प्रतिपक्ष, भन्यदा खापसे राजा प्रामं दासतीति लोभयित्वा मोदकै राजगृहं नीतः, नगर प्रवेश्य परायो, भन्या कुलपतिसेनेव पूर्वाभ्यासेनागत:, किं पुत्र सेचनक ! वनं च तमै क्षिपति, तेन स मारित:, भन्ये भगन्ति-यूथपतित्वे हितेन मापारि प्रवीजनदिति हे

·आवश्यक
हारिभ
द्रीया
४ प्रतिमा
योगपशि
वायो यस
स्वाम्पु०
कालिक-
शाकरिका
॥६८१॥
पाउग्गं, अण्णया महिससयाणि पंच पुत्तेण से पलावियाणि, तेण विभंगेण दिहाणि मारियाणि य, सोलस य रोगायंका
पाउन्भूया विवरीया इंदियत्था जाया जं दुग्गंध तं सुगंध मन्नइ, पुत्तेण य से अभयस्स कहियं, ताहे चंदणि उदगं दिजइ,
भणइ-अहो मिह बिहेण आलिप्पइ पूइमंसं आहारो, एवं किसिऊण मओ अहे सत्तमं गओ, सादे सयणेण पुत्तो से वि-
जइ सो नेच्छइ, मा नरगं जाइस्सामिति सो नेच्छा, ताई भणंति-अम्हे विगिंचिस्सामो तुम नवरं एक मारेदि संसए
सधे परियणो मारेहिति, इत्थीए महिसओ विइए कुहाडो य रत्तचंदणेणं रत्तकणवीरोहि, दोवि डंडीया मा तेण कुहाटएण
अप्पा हओ पडिओविलवइ, सयण भणइ-एयं दुक्खं अवणेह, भणंती-न तीरंति, तो कहं भणह-अम्हे विगिंचामोत्ति?, एवं
पसंगेण भणियं, तेण देवेणं सेणियस्स तुटेण अद्वारसको हारो दिण्णो दोणि य अक्खलियवट्टा दिग्पा, सो हारो चोद-
णाए दिण्णो पियत्ति काउं, वहा नंदाए, ताए रुहाए किमहं चेडरूवत्तिकाऊण अनिरक्खिया खंभे आवटिया भग्गा,
प्रायोग्यं, अन्यदा महिषपाती पुग्नेण तस्य पलायिता, तेन विभङ्गेन हटा मारिता च, पोटश रोगात मादुर्भूताः रिपरीता शिपायां माता पार)
दुर्गन्धं सरमुगन्धि मन्यते, पुत्रेण च तस्याभया कधितं, तदा योगृहोदकं दीयते, भगति-अहो मिष्टं विटयोपलिप्यते पूर्तिमीसमाहारः, एवं छिपा एगो-
अधः ससम्यां गतः, तदा स्वजनेन तस्य पुनः स्थाप्यते स नेच्छति, मा मरकं गममिति स नेति, ते भणन्ति पयं विभदयामयं पामे मारय पान्)
सर्वान् परिजनो मारपिपति, त्रिपा महिपो द्वितीपया कुडारी रक्तचन्दनेन रक्तकणधारः (मन्तिा), द्वापि मा दमितता भूप सेन पुकारणामा :
पतितो विलपति, स्वजनं भणति-एतदुःखमपनयत, भगन्ति-न शक्यते, तत् कथं भणत-वयं विभइमाम इति 1, एवण्यसन भनितं, न दंपेन गाय
तुटेनाष्टादशसरिको हारो दत्तः द्वौ धारवाल्यवृत्ती दत्तो, सहारचलणाप दतः प्रियेतिकृत्वा, वृत्ती नन्दाय, नया रुटमा धिमा सम्पतिया दूर धिही.
स्तम्भ भापतिती ममी,
॥६८२॥

·तेओ सेडुगवत्तंत सामी कहेइ, जाव देवो जाओ, ता तुन्भेहिं छीए किं एवं भणइ १, भगवं मम भणइ-किं संसारे अच्छह निधाणं गच्छेति, तुमं पुण जाव जीवसि ताव सुहं मओ नरयं जाहिसित्ति, अभओ इहवि चेइयसाहुपूयाए पुण्णं समजिणइ मओ देवलोग जाहिति, कालो जइ जीवइ दिवसे २ पंच महिससयाई बाधाएइ मओ नरए गच्छइ, राया भंणइ-अहं तुन्भेहिं नाहेहिं कीस नरयं जामि ? केण उवाएण या न गच्छेजा, सामी भणइ-जइ कविलं माहणि भि- क्खं दावेसि कालसूरियं सूर्ण मोएसि तो न गच्छसि नरयं, वीमंसियाणि सवप्पगारेण नेच्छंति, सोय किर अभवसिद्धीओ कालो, धिजाइयाणिया कविला न पडिवनइ जिणवयणं, सेणिएण घिजाइणी भणिया सामेण-साहू वंदाहि, सा नेच्छइ, मारेमि ते, तहावि नेच्छइ, कालोवि नेच्छइत्ति, भणइ-मम गुणेण एत्तिओ जणो सुहिओ नगरं च, एत्य को दोसो ?, तस्स पुत्तो पालगो नाम सो अभएण उवसामिओ, कालो मरिउमारद्धो, तस्स पंचमहिसगसयघातेहिं से ऊणं अहे सत्तमया वत: सेटुकशान्तं स्वामी कधपति, पावईयो जातः, पईि युष्माभिः सुते किमेवं भणति !, भाह भगवान मां भणति-किं संसारे तिष्ठत निर्वाणं गरतेति, रयं पुनर्यावजीयसि तावत्सुखितो मृतो नरकं यास्यसीति, मभय इहापि वैस्यसाधुपूजया पुण्यं समुपार्जयति मृतो देवलोकं यास्पति, कालिको यदि जीवेत् दिवसे २ महिपपयशी ग्यापादयति मृतो नरकं गमिष्यति, राजा भणति-अहं युष्मासु नायेपु कथं नरकं गमिष्यामि !, केन वोपायेन न गच्छेयं !, स्वामी भगतिपदि कपिलो प्राह्मणी भिक्षा दापयसि कालशौकरिका सूना मोघयसि तदा न गच्छसि नरकं, प्रज्ञापिती सर्वप्रकारेण नेच्छतः, स किलाभग्य सिदिकः कालिका, धिरजातीया कपिला न प्रतिपयते जिनवचन, श्रेणिकेन घिग्जातीया मणिता साना-साधून बग्दख, सा नेच्छति, मारयामि स्वां, तथापि- न प्रतिपद्यते, कालिकोऽपि नेटतीति, भगति-मम गुणेनेयान् जनः सुखी नगरं ध, भय दोपः, तस्य पुत्रः पालको नामाभयेन स उपशमितः, कालिको मतुंमारब्धः, उस महिपपगाया घातेनाधोनमधः सप्तमी- ·आवश्यक- हारिभ. द्रीया प स्वाम्पु०से ॥६८०॥ , जणो भणइ-किह ते नह, भणइ-देवेहि मे नासियं, ताणि पेच्छइ-सडसळिताणि, किह तो तुभवि मम खिराह?, ताहे ४प्रतिक्रम- ताणि भणंति-किं तुमे पावियाणि ?, भणइ-चादति, सो जण खिंसिओ, ताहे नहो गओ रायगिहं दारयालिएण समं योग०५हि नायो पन दारे वसइ, तत्थ वारजक्खणीए सो मरुओ भुंजइ, अण्णया बहू उंडेरया खड्या, सामिस्स समोसरणं, सो पारयालियो । तं ठवेत्ता भगवओ वंदओ एइ, सो वारं न छड्डेइ, तिसाइओ मओ वावीए मंडुफो जाओ, पुपभवं संभरइ, उत्तिण्णो है फवृत्तान्त वावीए पहाइओ सामिपंदओ, सेणिओय नीति,तत्धेगेण वारवालिओ किसोरण अर्कतोमओ देवोजाओ,सफो सेणियं पसंसह, सो समोसरणे सेणियस्स मूले कोढियरूवेणं निविहो तं चिरिका फोडित्ता सिंचइ, तत्थ सामिणा छियं, भणइ-मर, सेणियं जीव, अभयं जीव वा मर वा, कालसोरियं मा मर मा जीव, सेणिओ कुविओ भट्टारओ मर भणिओ, मगुस्सा स. णिया, उहिए समोसरणे पलोइओ, न तीरइ गाउं देवोत्ति, गओ घरं, विइयदिवसे पए आगओ, पुच्छइ-सो कोत्ति ?, १ जनो भणति-कथं तव न?, भणति-देव, नाशितं, ते पश्यन्ति-शरिताटितानि (प्नीनि स्वाजानि), कथं स यूयमपि मा निग्यता, सदा भणन्ति-किं त्वया प्रापिताः १, भणति-पादमिति, स जनेन निभरिसतः, तदा नष्टो गतो राजगृहं द्वारपासकेन समं शरे पसति, द्वापक्षायासेगम-17 | रुको मुझे, भन्यदा यहयो वटका भुक्ताः, स्वामिनः समवसरणं, स द्वारपालसं स्थापयित्या भगवदम्दको गतः, स द्वारं मपति, पारितो मृतो याप्यो ॥६८०॥ मण्डूको जातः, पूर्वभवं स्मरति, भवती! पाप्याः प्रधावितः स्वामिवन्दका, श्रेणिकश्श निर्गच्छति, द्वारपालः सकेन किशोरेगाशाम्तो मृतो देश जातः, पनि |प्रशंसति, स समवसरणे श्रेणिकस्य मूले (अन्तिके ) कुष्टिरूपेण निविष्टः तं स्फोटकान् स्फोटपिरया सिप्रति, तम स्वामिना भुनं, भणति-निपस, कि जीव, भभयं जीव या नियस्व घा, कालशौकरिक मा नियस्त्र मा जीव, श्रेणिकः कुपितः भट्टारकं (प्रति) नियति भगितं, मनुष्याः संशिताः सन्धित समवसरणे प्रलोकितः, न शक्यते धातुं देव इति, गतो गृहं, द्वितीयदिवसे प्रगे भागतः, पति-सक इति, त ·, तओ सेडुगवत्तं सामी कहेइ, जाव देवो जाओ, ता तुम्भेहिं छीए किं एवं भणइ ?, भगवं मम भणइ-कि संसारे अच्छह निधाणं गच्छेति, तुमं पुण जाव जीवसि ताव सुहं मओ नरयं जाहिसित्ति, अभओ इहवि चेइयसाहुपूयाए पुण्णं समजिणइ मओ देवलोग जाहिति, कालो जइ जीवइ दिवसे २ पंच महिससयाई वावाएइ मओ नरए गच्छइ, राया भणइ-अहं तुन्भेहिं नाहेहिं कीस नरयं जामि ? केण उवाएण या न गच्छेजा, सामी भणइ-जइ कविलं माहणि भि- खं दावेसि कालसूरियं सूर्ण मोएसि तो न गच्छसि नरयं, वीमंसियाणि सघप्पगारेण नेच्छंति, सोय किर अभवसिद्धीओ कालो, धिजाइयाणिया कविला न पडिवजइ जिणवयणं, सेणिएण धिनाइणी भणिया सामेण-साहू वंदाहि, सानेच्छइ, मारेमि ते, तहावि नेच्छइ, कालोवि नेच्छइत्ति, भणइ-मम गुणेण एत्तिओ जणो सुहिओ नगरं च, एत्थ को दोसो ?, तस्स पुत्तो पालगो नाम सो अभएण उवसामिओ, कालो मरिउमारद्धो, तस्स पंचमहिसगसयघातेहिं से ऊणं अहे सत्तमया १ ततः सेटुकचान्वं स्वामी कथपति, पायहेयो जातः, तर्हि युध्माभिः क्षुते किमेवं भणति ?, आह भगवान् मां भगति-कि संसारे तिष्ठत निर्वाणं गरउतेति, स्वं पुनर्यायजीवसि वायत्सुनितो मृतो नरकं यास्यसीति, भभय इहापि चैन्यसाधुपूजया पुण्यं समुपायति मृतो देवलोकं यास्पति, कालिको यदि जीवेत् दिवसे २ महिपपयशी व्यापादयति मृतो नरकं गमिष्यति, राजा भणति-अहं युष्मासु नायेपु कथं नरकं गमिष्यामि !, केन घोपायेन न गच्छेयं ।, स्वामी भणति-पदि कपिला माझी भिक्षा दापयसि कालशौकरिकात् सूना मोघयसि तदा न गच्छसि नरकं, प्रज्ञापिती सर्वप्रकारेण नेच्छता, सकिलाभग्य सिदिकः कालिका, घिग्जातीया कपिला न मतिपद्यते जिनवपनं, श्रेणिकेन घिग्जातीया भगिता साना-साधून धन्दस्व, सा नेच्छति, मारयामि स्वां, तथापि- न प्रतिपयते, कालिकोऽपि नेम्दीति, भणति-मम गुणेनेयान् जनः सुसी नगरं च, भय को दोपः, तस्य पुत्रः पालको नामाभयेन स उपसमितः, कालिको मनमारब्धः, तस्य महिपपयत्या घातेनाथोनमधः सप्तमी-

·.
आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
प्रविक्रम
योग०५
ज्ञायां पस
स्वाम्यु०
कत्तान्त
॥६७९॥
गुधिणी पई भणइ-घयमोल विढयेहि, कं मग्गामि !, भणइ-रायाणं पुफैहि ओलग्नाहि, न य पारिजिहिसि, सोय
उलग्गिओ पुष्फफलादीहि, एवं कालो बच्चइ, पजोओ य कोसंधि आगच्छइ, सो य सयाणिओ तस्स भएण जउणाए
दाहिणं कूलं उढवित्ता उत्तरकूलं एइ, सो य पजोओ न तरइ जउणं उत्तरिवं, कोसंबीए दक्विणपासे संधापार निय.
सित्ता चिइ, ता वेइ-जे य तस्स तणहारिंगाई तेसिं वायस्सिओ गयिओ कन्ननासादि छिंदइ सयाणि य मणुस्सा एवं
परिखीणा, एगाए रत्तं ए पलाओ, तं च तेण पुप्फपुडियागएण दिलं, रण्णो य निवेइय, राया तुटो भणइ-किं देमि ?,
भणति-भणि पुच्छामि, पुच्छित्ता भणइ-अग्गासणे करं मग्गाहित्ति, एवं सो जेमेइ दिवसे २ दीणारं देइ दक्सिणं,
एवं ते कुमारामचा चिंतेति-एस रण्णो अग्गासणिओ दाणमाणग्गिहीओ कीरउत्ति ते दीणारा दंति, सद्धादाणियो
जाओ, पुत्तावि से जाया, सो तं बहुयं जेमेयचं, न तीरइ, ताहे दक्खिणालोभेण चमेउं २ जिमिओ, पच्छा से फोटो
१ गुर्वी पति भणति-घृतमूल्यमुपाय, कं मार्गयामि १, भणति-राजानमवलग पुष्पैः, न प वासे, स पावरमः पुप्पपलादिभिः, एवं गोममति,
प्रयोतच कौशाम्बीमागच्छति, स च शतानीकस्वस भयेन यमुनाया दक्षिणं कुठं उत्पाप्योत्तरलं गमति, सच प्रपोतो न ताति यमुनामुत्तरी, शामया
दक्षिणपाधं स्कन्धावार निवेश्य तिष्ठति, तदा प्रवीति-ये च तस्य तृणहारकादयस्पो वागामितो गृहीतः कर्णनासादि लिनति शतानि च मनुप्पागों एवं
परिक्षीगानि, एकस्यां रानी पलायितः, तब तेन पुष्पपुटिकागतेन रटं, राज्ञे व निवेदितं, राजा मुष्टो भगति- पदामि 1, भगवि-मामी मि, !
भणति-अप्रासनेन सह कूरं मार्गयेति, एवं स जेमति दिवसे २ ददाति दीनार दक्षिणा, एवं ते फुमारामासाभिन्नपन्ति-एप राशोमाप्ततिको दानमानीठ:
झियतामिति दीनारान् ददति, पहुदानीयो जातः, पुना भपि तस्स जाताः, स तत् पहुकं जेमिवयं, न यक्ष्यते, सदा दक्षिणालोभन पानया निमिया,
पश्वासस कुष्ठं
॥६७९॥

·जाओ, अभिमस्तस्तेन, ताहे कुमारामचा भणंति-पुत्ते ! विसज्जेह, ताहे से पुत्ता जेमेइ, ताणवि तहेव, संतती कालंतरण पिउणा लजिउमारदा, पच्छिमे से निलओ फओ, ताओवि से सुहाओ न तहा वहिउमारद्धाओ, पुत्तावि नाढायंति, तेण चिंतियं-एयाणि मम दरेण वडियाणि मम चेव नाढायंति, तहा करेमि जहेयाणिवि घसणं पाचिंति, अन्नया तेण पुत्ता सहाविया, भणइ-पुत्ता ! किं मम जीविएणं !, अम्ह कुलपरंपरागओ पसुवहो तं करेमि, तो अणसणं काहामि, तेहिं से कालगओ छगलओ दिण्णो, सो तेण अप्पगं उलिहावेइ, उल्लोलियाओ य खवावेइ, जाहे नायं सुगहिओ एस कोटेणंति ताहे ठोमाणि उप्पाडेइ फुसित्ति पन्ति, ताहे मारेत्ता भणइ-तुम्भेहिं चेव एस खाएयधो, तेहिं खइओ, कोटेण गहियाणि, सोवि उहेत्ता नहो, एगस्थ अडवीए पवयदरीए णाणाविहाणं रुक्खाणं तयापत्तफलाणि पदंताणि तिफला य पडिया, सो सारएण उण्हेण कको जाओ, तं निविष्णो पियइ, तेणं पोटं भिण्णं, सोहिए सज्जो जाओ, आगओ सगिह, , वा, सदा कमारामात्या मगन्ति-पुत्रान् पिसन, सदा सस्य पुत्रा नेमन्ति, तेपामपि तथैव, संततिः कालान्तरे पितुर्लजितुमारब्धा, पश्चिमे तस्य नया हतः, खा भरि यस सुपान सपा यस्तुिमारब्धाः, पुमा भपि नाद्रियन्ते, तेन चिन्तितं-एते मम दन्येण वृद्धा मामेव नाहियन्ते, क्या करोमि यथतेऽपि म्यसनं प्रामुन्ति, भन्यदा सेन पुश पन्दिताः, भगति-पुयाः! मम किं जीवितेन !, भमाकं कुलपरम्परागतः पशुवधः तं करोमि, ततोऽनशनं करिष्यामि, रोयले कृनागमो दः, स तेनारमीपं (सन) भुम्पपति, मलगुटिकाक्ष खादयति, यदा ज्ञातं सुगृहीत एप कुष्ठेनेति तदा रोमाण्युरपाटयति झटित्या- पान्ति, सामापिया भगति-युष्माभिरेवेप पादितम्पः, वैः सादितः, कुष्टेन गृहीताः, सोप्युरयाय नष्टः, एका भटग्यां पर्वतदयों नानाविधानां वृक्षाणां स्पानि पनि मिला प पतिता, स शारदेन इष्णेन कल्को जातः, ततो निर्विग्णवं पिपति, तेनोदरं भिवं,शुद्धौ सजो जातः, भागतः स्वगृहं,

·४मविक्रम
.
आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
योग०५
ज्ञायां पम
॥६७९॥
स्याम्पु०
फवृत्तान्त
गुषिणी पई भणइ-घयमोवं विढवेहि, कं मग्गामि ?, भणइ-रायाणं पुप्फेहि ओलग्गाहि, न य चारिजिहिसि, सो य
उलग्गिओ पुप्फफलादीहि, एवं कालो वच्चइ, पज्जोओ य कोसंविं आगच्छइ, सो य सयाणिओ तस्त भएण जउणाए
दाहिणं कूलं उवित्ता उत्तरकूलं एइ, सो य पजोओ न तरइ जउणं उत्तरित्रं, कोसंचीए दक्खिणपासे खंधावार निये.
सित्ता चिट्ठइ, ता घेइ-जे य तस्स तणहारिंगाई तेसिं वायस्सिओ गहियओ कन्ननासादि छिंदइ सयाणि य मणुस्सा एवं
परिखीणा, एगाए रत्तं ए पलाओ, तं च तेण पुप्फपुडियागएण दिलं, रण्णो य नियेइयं, राया तुट्ठो भणइ-कि देमि ?,
भणति-भणि पुच्छामि, पुच्छित्ता भणइ-अग्गासणे कूरं मग्गाहित्ति, एवं सो जेमेइ दिवसे २ दीणारं देइ दक्षिणं,
एवं ते कुमारामच्चा चिंतेति-एस रपणो अग्गासणिओ दाणमाणग्गिहीओ कीरउत्ति ते दीणारा देति, खदादाणिो
जाओ, पुत्तावि से जाया, सो तं वयं जेमेयघं, न तीरइ, ताहे दक्खिणालोभेण चमे २ जिमिओ, पच्छा से फोटो
१ गुर्वी पति भणति-घृतमूल्यमुपाय, 5 मार्गयामि !, भणतिनाजानमवलग पुप्पैः, न घ घार्यसे, स पापलतः पुष्पफलादिभिः, एपं कामो प्रति,
प्रद्योतश्च कौशाम्पीमागच्छति, स च शतानीकस्तस्य भयेन यमुनाया दक्षिण कूलं उत्थाप्योत्तास गप्ठति, सच प्रपोतो न सरति यमुनागुती काम्या
दक्षिणपाः स्कन्धाकारं निवेश्य तिष्ठति, तदा प्रवीति-ये च तस्य तृणहारकादयस्पां यागाधितो गृहीतः कर्णनासादि निति शतानि च मनुप्पागों एवं
परिक्षीणानि, एफस्यो रानौ पलायितः, तच तेन घुम्पपुटिकागतेन , राशे च निवेदित, राजा तुष्टो भगति- ददामि !, भणति-मामी जमि, रहा
भगति-अमासनेन सह र मायेति, एवं स जेमति दिवसे २ ददाति दीनार दक्षिणा, एवं ते कुमारामात्याश्रिन्तयन्ति- एष राशोऽप्रासनिको दानमानीया
क्रियतामिति दीनारान् ददति, पहुदानीयो जातः, पुत्रा भपि तस्य जाताः, स तत् पहुकं जेमितम्यं, न शक्यते, तदा दक्षिणालोभेन पारया २ मिमियः,
पश्चात्तस्य कुष्ठं
॥६७९॥

·जाओ, अभिप्रस्तस्तेन, ताहे कुमारामचा भणंति-पुत्ते ! विसजेह, ताहे से पुत्ता जेमेइ, ताणवि तहेव, संतती कालंतरण पिउणा लजिउमारद्धा, पच्छिमे से निलओ कओ, ताओवि से मुण्हाओ न तहा पट्टिउमारद्धाओ, पुत्तावि नाढायंति, तेण चिंतियं-एयाणि मम दर्पण वडियाणि मम चेव नाढायंति, तहा करेमि जहेयाणिवि घसणं पार्विति, अन्नया तेण पुत्ता सहाविया, भणइ-पुत्ता । किं मम जीविएणं !, अम्ह कुलपरंपरागओ पसुवहो तं करेमि, तो अणसणं काहामि, तेहिं से कालगओ छगलओ दिण्णो, सो तेण अप्पगं उल्लिहावेइ, उल्लोलियाओ य खवावेइ, जाहे नायं सुगहिओ एस कोटेणंति ताहे लोमाणि उप्पाडेइ फुसित्ति पन्ति, ताहे मारेत्ता भणइ-तुन्भेहिं चेव एस खाएयचो, तेहिं खइओ, कोढेण गहियाणि, सोवि उहेत्ता नहो, एगस्थ अडवीए पघयदरीए णाणाविहाणं रुक्खाणं तयापत्तफलाणि पडताणि तिफला य पडिया, सो सारएण उण्हेण कको जाओ, तं निविष्णो पियइ, तेणं पोटं भिण्णं, सोहिए सज्जो जाओ, आगो सगिह, मातं, सपा मारामास्या भगन्ति-पुमान् पिपज, तदा तस्य पुना नेमन्ति, तेपामपि तथैव, संततिः कालान्तरे पितुर्लनितुमारल्या, पश्चिमे तस्य का हता, वामपि सस नपान सपा धर्मितुमारब्धाः, पुना भपि नादिपस्ते, वेन चिन्तितं-एते मम द्रव्येण वृद्धा मामेव नादियन्ते, या करोमि यथतेऽपि म्यसनं प्रामुन्धि, भन्यदा सेन पुयाः शान्दिताः, भणति-पुयाः! मम किं जीवितेन !, भस्माकं कुलपरम्परागतः पशुवधः तं करोमि, सतोऽनशनं करिष्यामि, समे कृष्णगो दः, स सेनारमीयं (स) मुग्यपति, मलगुटिकाल खादयति, यदा ज्ञातं सुगृहीव एष कुष्टेनेति तदा रोमाण्युत्पाटपति झटित्या- पान्ति, सदा मारपिया भणति-युष्माभिरेषेप मादितम्या, सादितः, कुठेन गृहीताः, सोऽप्युस्थाय नष्टः, एकत्र अटव्या पर्वतों नानाविधानां वृक्षाणां पानि पनि विमला प पतिता, स शारदेन मष्णेन कल्को जातः, ततो निर्विण्णवं पिपति, तेनोदरं भिनं, शुद्धौ सजो जातः, भागतः स्वगृह,

·आवश्यक
हारिभ.
द्रीया
,
.
४मतिक
मणाध्य
योग
५शिक्षायां
पस्वा.
भ्युकोषि
फोदन्तः
॥६७८॥
आगओ दुवारपालेहिं पिट्टिओ, जइवारा एइ तइवारा राया पडिलग्गइ, सो निग्गओ, अह अधितीए निग्गओ
पपइओ एइणा धरिसिओ, नियाणं करेइ-एयस्स यहाए उययज्जामित्ति, कालगओ, अप्पिष्टिओ याणमंतरो
जाओ, सोऽवि राया तावसभत्तो तावसो पवइओ सोवि वाणमंतरो जाओ, पुपिं राया सेणिो जाओ, पुंडी-
समणो कोणिओ, जं चेव चेल्लणाए पोट्टे उववण्णो तं चैव चिंतेइ-कहं रायाणं अक्खीहिं न पेक्पेगा ,
तीए चिंतियं-एयस्स गन्भस्स दोसोत्ति गभं, साडणेहिवि न पडइ, डोहलकाले दोहठो, किह !, सेणियस्स
उदरचलिमंसाणि सायजा, अपूरते परिहायइ, न य अक्खाइ, णिव्यंधे सवहसावियाए कहिये, तओ अभयस्स
कहिये, ससगचंमेण समं मंसं कप्पेत्ता पलीए उवरि दिन्नं, तीसे ओलोयणगयाए पिच्छमाणोए दिजा, राया अलियप.
मुच्छियाणि करेइ, चेल्लणा जाहे सेणियं चिंतेइ ताहे अद्धितीय उप्पजइ, जाहे गभं चिंतेइ ताहे कहं सपं साएजत्ति ,
एवं विणीओ दोहलो, णवहिं मासेहिं दारगो जाओ, रण्णो णिवेइयं, तुहो, दासीए छडाविओ असोगपणियाए, कहिये
. भागतो द्वारपाले विहितः, यतिवारा भायाति सतिकारा राजा प्रतिभग्यते, स निर्गतः, भस्साएत्या निर्गतः मममित एतेन धर्षितः, निधानं करोति-
एतस्य घधायोपपये इति, कालगतः, भस्पर्दिको ग्यन्तरो जातः, सोऽपि राजा तापसभकः, सापसः ममनितः सोऽपि म्यम्तो मातः, पूर्व प्रेमियो
जातः, कुण्डीधमणः कोमिकः, यदेव चेलगाया उदरे अस्पसखदेव घिन्तपति-कथं राजानमक्षिम्यां न प्रेक्षेप, तया चिन्तित-एव गर्भस दोष इति गर्भ,
शातनैरपि न पतति, दोहदकाले दोहदः, कथं , श्रेणिकस्योदरवलिमोसानि खादेयं, भपूर्यमाणे परिहीयते, न घायाति, मधे पपयापितया पिरो,
ततोऽभयाय कथितं, शशकचर्मणा समं मांसं कल्पयित्वा वल्या उपरि दन, तसायवलोकनगताप प्रेक्षमाणायै दीपते, राजा भीममूनानि करोति,
चेलमा यदा प्रेमिकं चिन्तयति तदाऽतिस्पयते, यदा गर्भचिन्तयति पदा कयं सर्व सादेपमिति, एवं म्यपनीतो दौता, भयमु मासेषु दारको जावः, राई
नियेदितं, सुधा, दासा स्पाजितोऽशोकवनिकापी, कपितं
॥९७८॥

·, 'सेणियस्स, आगओ, अंबाडिया, कि से पढमपुत्तो पग्झिओत्ति !, गओ असोगवणिय, तेणं सो उज्जीविओ, असोगचंदो से नामं कयं, तत्थवि कुक्कुडिपिछएणं कोणंगुलीऽहिविद्धा, सुकुमालिया सा न पउणइ, कूणिया जाया, ताहे से दारएहि नाम कयं कृणिओत्ति, जाहे य तं अंगुलिं पूइ गलंति सेणिओ मुहे करेइ ताहे ठाति, इयरहा रोवइ, सो य संवडइ, इओ य अण्णे दो पुत्ता चेल्लणाए जाया-हल्लो विहलो य, अण्णे सेणियस्स वह पुत्ता अण्णासिं देवीणं, जाहे य किर उज्जा- णियाखंधावारो जाओ, ताहे चेल्लणा कोणियस्स गुलमोयए पेसेइ हल्लविहल्लाणं खंडकए, तेण वरेण कोणिओ चिंतहे- एए सेणिओ मम देइत्ति पओसं वहइ, अण्णया कोणियरस अट्ठहिं रायकन्नाहिं समं विवाहो जाओ, जाव उप्पिं पासा. यवरगओ विहरइ, एसा कोणियस्स उप्पत्ती परिकहिया । सेणियस्स किर रण्णो जावतियं रजस्स मोल्लं तावतियं देव- दिन्नस्स हारस्स सेयणगस्स गंधहथिस्स, एएसिं उठाणं परिकहेयचं, हारस्स का उप्पत्ती-कोसंबीए णयरी धिजाइणी श्रेणिकाय, भागतः, उपालम्धा, किं तपा प्रथमपुन उजित इति?, गतोऽशोकवनिका, तेन स उजीवितः, भशोकचन्द्रस्तस्य नाम कृतं, तत्रापि कुक्कुट- पिपठेन कोगेगुलिभिविधा, सुकुमालिका सा न प्रगुणीभवति, वा जाता, तदा तस्य दारकै म कृतं कूणिक इति, यदा च तस्या अगुल्याः पूतिः नयति अंगिको मुसे करोति तदा उपरतरुदितो भयति, इतरथा रोदिति, सघ संवर्धते, इतवान्यौ द्वौ पुत्रौ घेलगाया जाती, हलो बिहलच, अन्ये श्रेणिकस बहवः पुरा भन्यासा देवीना, पदा घ किस उद्यानिकास्कन्धावारो जातस्तदा चेलणा कोणिकाय गुडमोदकान् प्रेपते हल्लविहल्लाभ्यां खण्डाकृतान् , तेन घरेण कोणि. कभिन्तयति, एतान् धेगिको मझं ददातीति प्रद्वेपं वहति, भन्यदा कोणिकस्याटभिः राजकन्याभिः समं विवाहो जातः, यावत् परि प्रामादवरस्य गतो विहरति, पपा कोणिस्योस्पतिः परिकषिता । थेगिकस्स किळ यावत् राज्यस मूल्यं तावत् देवदत्तस हारस सेचनकस्स गन्धहस्तिनः, एतयोरुत्थानं परिकपयितम्यं, हारस कोस्पतिः !-कोशाम्यां धिग्जातीया

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४ मतिम
मपाध्यक
योगसं०
शिक्षाय
घनस्वा.
म्यु०कोणि
कोदन्तः
॥६७७॥
रूवं ?, अभओ भणइ-को समथो तस्स रूवं काउं?, जं वा तं वा लिहियं, दासचेडीहिं कण्णतेउरे कहियं, ताओ भणि-
याओ-आणेह ताव तं पट्टगं, दासीहि मस्गिओ न देइ, मा मज्झ सामिए अवनं काहिहि, बहुपाहि जापणियाहिं दिण्यो,
पच्छण्णं पवेसिओ, दिहो सुजेठाए, दासीओ विभिण्णरहस्साओ कयाओ, सो वाणियओ भणिओ-कहं सेणिओभत्ताभयि-
ज्जइ ?, सो भणइ-जइ एवं तो इहं चेव सेणियं आणेमि, आणिओ सेणिओ, पच्छन्ना सुरंगा खया, जाव फण्णतेउरं,
सुजेठा चेल्लणं आपुच्छइ-जामि सेणिएण समंति, दोवि पहावियाओ, जाव सुजेहा आभरणाणं गया ताव मणुस्सा सुरं-
| गाए उन्बुडा चेल्लणं गहाय गया, सुजेठाए आराडी मुक्का, चेडगो संनद्धो, वीरंगओ रहिओ भणइ-भद्दारगा! मा तुन्भे
वच्चेह, अहं आणेभित्ति निग्गओ, पच्छओ लग्गइ, तस्थ दरीए एगो रहमग्गो, तत्थ ते यत्तीसपि सुलसापुता ठिता, ते
वीरंगएण एकेण सरेण मारिया, जाव सो ते रहे ओसारेइ ताव सेणिओ पलाओ, सोवि नियत्तो, सेणिओ मुजेहं संलयइ,
१ रूपं १, अभयो भणति-कः समर्थस्तस्य रूपं कर्नु , यद्वा तद्वा लिखितं, दासचेटीभिः कन्याऽन्त-पुरे फयित, वा भणिता:-मानपत सायद पर,
| दासीभिर्मानितो न ददाति, मा मम स्वामिनोऽवज्ञा कापीत् , बहुकाभियांचनाभिर्दत्तः, मच्छर्य प्रवेशिता, दृष्टः सुज्येष्ठया, दासो विभिप्रायाः कृताः, स
| वणिग भणितः कथं थेणिको भी भवेत् !, स भणति-यद्येवं तदेहेव श्रेणिकमानमामि, भानीतः श्रेणिका, प्रच्छना मुरका साता, पायापासपुरे, गु.
ज्येष्ठा चेलणामापुच्छति-यामि श्रेणिकेन सममिति, द्वे अपि प्रधाविते, यावद सुग्येष्टा भाभरणेभ्यो गar तावत् मनुष्याः मुरायो सपावागा पीया
गताः, सुज्येष्टयाऽभराटिर्मुक्का, चेटकः सन्नद्धः, वीराङ्गदो रथिको भणति-भधारका ! मा यूयं प्रजिष्ट, महमानयामीति निर्गतः, पृथ्तो गति, धर दमेको
| रथमार्गः, तत्र ते द्वात्रिंशदपि सुलसापुत्राः स्थिताः, ते वीरानदेनकेन शरेण मारिताः, स यावचान स्थान् भपसारयति तायत् भेनिकः पसायियः, सोर
निवृत्तः श्रेणिकः सुज्येष्ठां संलपति,
॥६७७॥

·सा भणइ-अहं चालणा, सेणिओ भणइ-सुजेतुरिया तुमं चेष, सेणियस्स हरिसोवि विसाओवि विसाओ रहियमारणेण हरिसो चेलणालंभेण, चेलणाएवि हरिसो तस्स रूवेणं विसादो भगिणीवंचणेण, सुजिहावि धिरत्थु कामभोगाणंति पच- तिया, चेलणाएवि पुत्तो जाओ कोणिओ नाम, तस्स का उप्पत्ती, एगं पञ्चंतणयरं, तत्थ जियसत्तुरण्णो पुत्तो सुमंगलो, अमचपुत्तो सेणगोत्ति पोटिओ, सो हसिजइ, पाणिए उच्चोलएहिं मारिजइ सो दुक्खाविजइ सुमंगलेण, सो तेण निवे- एण वालतवस्सी पधइओ, सुमंगलोवि राया जाओ, अण्णया सो तेण ओगासेण वोलेंतो पेच्छइ तं बालतवस्सि, रण्णा पुच्छियं-को एसत्ति, लोगो भणइ-एस एरिसं तवं करेति, रायाए अणुकंपा जाया, पुर्वि दुक्खावियगो, निमंतिओ, मम घरे पारेहित्ति, मासक्खमणे पुण्णे गओ, राया पडिलग्गो न दिण्णं दारपालेहिं दारं, पुणोवि उहियं पविट्ठो, संभरिओ, पुणो गओ निमंतेइ, आगओ, पुणोवि पडिलग्गो राया, पुणोवि उहियं पविटो, पुणोवि निमंतेइ तइयं, सो तइयाए सा भगति-भांघेखणा, भेणिको भणति-सुज्येष्ठायास्यरिता त्वमेव, प्रेगिकस्स हर्षोऽपि विपादोऽपि, विपादो रविकमारणेन हर्पश्चलणालाभेन, घेछ- पापा भपि हपंसस रूपेण विषादो भगिनीयधनेन, मुग्यपापि धिगस्त कामभोगानिति प्रमजिता घेणाया भपि पुत्रो जातः कोणिकनामा, तस्य कोत्पतिः? एवं प्रसन्तनगर, मन जितात्रुराजस्म पुनः सुमनलः, ममास्यपुत्रः सेनक इति महोदरः, स हसते, पाणियां उचुलुकैार्यते, स दुःष्यते सुमालेन, स तेन मिदिन पासवपस्सी प्रमदितः, मुमायोऽपि राजा जातः, भम्पदा स तेनावकाशेन म्यतिमजन् पश्यति तं घालतपस्विनं, राज्ञा पृष्ट-क एप इति ?, छोको भगति-एप : कोवि, राज्ञोऽनुरुमा जाता, पूर्व दुःखितो, निमन्त्रितः मम गृहे पारयेति, मासक्षपणे पूर्णे गतः, राजा प्रतिलमः (ग्लानो मायः),मर द्वारपालदार, पुनरप्युरियन (प्युट्रिकी ) मविष्टः, संस्मृतः, पुनर्गतो निमन्त्रयति, भागत, पुनरपि प्रतिभन्नो राजा, पुनरप्युष्ट्रिको प्रविष्टः, पुनरपि निमन्वपति सीपयारं, स हतीयपारे

·आवश्यक-
हारिभ-
द्रीया
४मतिक्रम
मणाध्य.
योगसं०
५ शिक्षायां
पग्रस्या.
म्यु०
योदन्तः
॥६७६॥
अन्नपछ गहाय निग्गया, तंपि भिण्णं, तइयंपि भिण्णं, तुट्टो य साहइ, जहाविहिं यत्तीसंगुलियाउ देइ, कमेण खादि,
बत्तीसं पुत्ता होहिन्ति, जया य ते किंचि पओयणं ताहे संभरिजासि एहामित्ति, ताए चिंतियं केशिरं बालरूपाणं असु-
इयं मलेस्सामि, एयाहिं सपाहिवि एगो पुत्तो हुजा, खइयाओ, तओ णाहूया वत्तीसं, पोर्ट यहइ, अद्धितीए फाउस्सग्गं
ठिया, देवो आगओ, पुच्छइ, साहइ-सवाओ खइयाओ, सो भणइ-दुडु ते कयं, एगाउया होहिंति, देवेण उपसामियं
उ असायं, कालेणं यत्तीसं पुत्ता जाया, सेणियस्स सरिसषया बटुंति, तेऽविरहिया जाया, देवदिन्नत्ति विपसाया। इओ
य वेसालिओ चेडओ हेहयकुलसंभूमो तस्स देवीणं अन्नमन्नाणं सत्त धूयाओ, तंजहा-पभावई पउमापई मिपावई सिपा
जेठा सुजेठा चेल्लणत्ति सो चेडओ सावओ परविवाहकारणस्स पञ्चक्खायं (ति) धूयाओ कस्सइ न देइ, ताओ मादि.
मिस्सग्गाहिं रायाणि पुच्छित्ता अन्नेसिं इच्छियाणं सरिसयाणं देइ, पभायती वीईभए णयरे उदायणस्स दिण्णा पउमावई
, अन्यपर्क गृहीरवा निर्गता, तदपि भिनं, तृतीयमपि भिनं, तुष्टश्च कथयति, यथाविधि दानिश टिका ददाति, मेण धारयः, दावि अशा माव-
त्यन्तीति, यदा घ ते किचित् प्रयोजनं तदा संमरेः आयास्यामीति, तया चिन्तित कियघिर यालरूपाणामशुचि मविष्यामि, पताभिः सामिापिए
पुत्रो भयतु, खादिताः, तत उत्पन्ना द्वात्रिंशत् , उदरं वर्धते, भरत्या कायोरस स्थिता, देव मागतः, पृच्छति, कथयति, सोः सादिसा:, स भगति-तुएं या
कृतं, एकायुष्का भविष्यन्ति, देवेनोपशामितं त्यसात, कालेन द्वात्रिंशत् पुयाः जाताः, श्रेणिकस्य सरवयसो यधन्ते, सेऽविरहिया नाar:, यदचा इति वि.
ख्याताः, इतश्च पैशालिकोटको हैहयकुलसंभूतो तस्स देषीनामन्यान्यास सप्त दुहितरः, तपथा-प्रभायती पप्रायती गायती प्रिया पेटा मुम्पेशा गणत,
स घेटकः पावकः परवीवाहकरणस्य प्रत्याख्यातमिति दुहियः कषि न ददाति, ता मातृमियकादिभिः राजानं पटाम्पेम्य इटेम्यः साम्यो दीयो,
प्रभावती बीतभये बदायनाय दत्ता पद्मावती
॥६७६॥

·चंपाए दहिवायणस्स मियावई कोसंबीए सयाणियस्स सिवा उजेणीए पजोयस्स जेट्ठा कुंडग्गामे बद्धमाणसामिणो जेहस्स णंदिवद्धणस्स दिण्णा, मुजेहा चेल्लणा य कण्णयाओ अच्छंति, तं अंतेउरं परिवायगा अइगया ससमयं तासि कहेइ, सुजे- द्वाए निप्पिट्टपसिणवागरणा कया मुहमकडियाहिं निच्छूढा पओसमावण्णा निग्गया, अमरिसेण सुजेहारुवं चित्तफलहे काऊण सेणिघरमागया, दिहा सेणिएण, पुच्छिया, कहिय, अधिति करेइ, दूओ विसजिओ वरगो, तं भणइ चेडगो- किहहं वाहियकुले देमित्ति पडिसिद्धो, घोरतरा अधिती जाया,अभयागमो जहा णाए, पुच्छिए कहियं-अच्छह वीसत्था, आणेमित्ति, अतिगओ निययभवणं उवायं चिंतेंतो वाणियरूवं करेइ, सरभेयवण्णभेयाउ काऊण वेसालिं गओ, कण्णंते- उरसमीवे आवणं गिण्हह, चित्तपडए सेणियस्स रूवं लिहइ, जाहे ताओ कण्णतेउरवासीओ केजगस्स एइ ताहे सुबहुं देइ, ताओवि य दाणमाणसंगहियाओ करेइ, पुच्छंति-किमेयं चित्तपट्टए ?, भणइ-सेणिओ अम्ह सामी, किं एरिसं तस्स १ चम्पापो दधियाहनाय मृगावती कौशाम्म्यां शतानीकाय शिवोजयिन्यां प्रद्योताय ज्येष्ठा कुण्डमामे वर्धमानस्वामिनो ज्येष्ठस्य नन्दिवर्धनस्य दत्ता, मुग्पेठा घेठगा घ कन्ये तिष्ठतः, तदन्तःपुरं प्रवामिकाऽतिगता स्वसमयं ताभ्यां कथयति, सुज्येष्ठया निस्पृष्टप्रभव्याकरणा कृता मुखमर्कटिकाभिनिष्काशिता भदेपमापना निर्गता, भमण सुग्यारूप चित्रफलके कृरया श्रेणिकगृहमागता, दृष्टा श्रेणिकेन, पृष्टा, कथितं, अति करोति, दूतो विसृष्टो वरकः, तं भणति घेटक:-कपमहं वाहिकालाय ददामीति प्रतिपिदः, घोरतराऽतिः जाता, भभयागमो यथा ज्ञाते, पृष्टे कथितं-तिष्ठत विश्वस्ताः, भानयामीति अतिगत निजभवन, पापं चिनापन् यणिमूपं करोति, स्वरभेदवर्णभेदी करवा विशालां गतः, कन्याऽन्तःपुरसमीपे भापणं गृह्णाति, चित्रपटके श्रेणिकस्य रूपं लिखति, यदा ता भन्तःपुरवासिन्यः कम्पायायान्ति तदा सुबहु ददाति, वा भपिच दानमानसंगृहीताः करोति, पृच्छन्ति-किमेतत् चित्रपट्टके ?, भणति-श्रेणिकोऽस्माकं स्वामी, किमी सस ·आवश्यक हारिभ- द्रीया दारुएहि चियगा कीरउ, तत्थ पविसामि, राया विसन्नो, तुहो सफारे विसजिओ, ताहे अभओ भणइ-अहं तुभदिं छलेणं आणिओ, तुब्भे दिवसओ आइच्चं दीवियं काऊण रडतं णयरमज्झेण जइ न हरामि तो अग्गि अतीमित्ति, त भज गहाय गओ, किंचि कालं रायगिहे अच्छित्ता दो गणियादारियाओ अप्पडिरूवाओ गहाय वाणियगसेण उजी- णीए रायमग्गोगाढं आवारिं गेण्हइ, अण्णया दिवाउ पज्जोएण, ताहिं विसविलासाहिं दिहीहिं निभाइओ अंजली य से कया, अइयओ नियगभवणं, दूतीं पेसेइ, ताहिं परिकुवियाहिं धाडिया, भणइ-राया ण होहित्ति, वीयदिवसे सणियगं आरुसियाउ, तइयदिवसे भणिया-सत्तमे दिवसे देवकुले अम्ह देवजण्णगो तत्थ विरहो, इयरहा भाया रक्सइ, तेण य सरिसगो मणूसो पज्जोउत्ति नाम काऊण उम्मत्तओ कओ, भणइ-मम एस भाया सारवेमि णं, किं करेमि ? एरिसो भाइ- हो, सो रुहो रुहो नासइ, पुणो हकविऊण रडंतो पुणो २ आणिज्जइ उद्देह रे अमुगा अमुगा अहं पजोओ हीरामित्ति, प्रतिम मणाध्य. योगसं० ५ पग्रस्था- ॥६७५॥ म्यु० अभ- योदन्तः ॥६७५॥ पदारभिश्चितिका फ्रियता, तर प्रविशामि, राजा विषण्णः, सुष्टः सत्कृस्य विपदः, सदाऽभयो भणति-अहं युप्माभिलेनानीसः, पुष्मान पिस भादित्यं दीपिका कृरवा रटन्वं नगरमध्येन हरामि म यदि तदाऽग्निं प्रविशामीति, सां भाषां गृहीत्या गतः, कपिकालं राजगृहे स्पिावा में गनिहारिक भप्रतिरूपे गृहीत्या वणिग्वेषेणोजयिन्यां राजमार्गावगाढमास्पदं गृह्णाति, भन्यदा रटे प्रयोतेन, ताम्यो विपविलासाभिटिभिर्नियात: HTTER समता, भतिगतो निमभवनं, दूती प्रेपते, ताम्यां परिकुपिताम्यां धाटिता, भणति-राजा न भवतीति, द्वितीयदिवसे शरारटे, हनीपदिपसे भगिता-सप्तमे दिपसे देवकुलेऽस्माकं देवयज्ञस्खन विरहः, इतरथा भ्राता रक्षति, तेन च सरसो मनुष्यः प्रद्योत इति नाम कृरवोन्मतः कृतः, भगति-ममेष भासा रमामि एनं, किं करोमि भ्रातृह ईशा, स रुटो रुटो नश्यति, पुनः हवारयित्वा स्टन् पुनः २ भानीपते सचिष्ठत रे भमुकाः! २ मा प्रयोतो हिये इति, ·तेण सत्तमे दिषसे दूती पेसिया, एउ एकालउत्ति भणिओ आगमो, गवक्खए विलग्गो, मणुस्सेहिं पडिबद्धो पल्लंकेण समं, होरह दिवसओ णयरमण, विहीकरणमूलेण पुच्छिज्जइ, भणइ-विजघरं णेजइ, अग्गओ आसरहेहिं उक्खित्तो पावि- ओ रायगिह, सेणियस्स कहियं, असिं अछित्ता आगओ, अभएण . वारिओ, किं कजउ ?, सकारिता विसजिओ, पीई जाया परोपर, एवं ताय अभयस्स उहाणपरियावणिया, तस्स सेणियस्स चेल्लणा देवी, तीसे उहाणपारियावणिया कहिलर, तस्य रायगिहे पसेणइसंतिओ नागनामा रहिओ, तस्स सुलसा भजा, सो अपुत्तओ इंदक्खंदादी णमंसइ, सा साविया नेच्छा, अन्नं परिणहि, सो भणइ-तव पुचो तेण कज्ज, तेण वेजोवएसेण तिहिं सयसहस्सेहिं तिणि तेल. कुलपा पका, सकालए संलायो-एरिसा सुलसा सापियत्ति, देवो आगओ साहू, तजातियरूवेण निसीहिया कया, उद्वित्ता पंद, भगइ-किमागमणं तुझं', सयसहस्सपायतेलं तं देहि, वेजेण उवइई, देमित्ति अतिगया, उत्तारंतीए भिन्नं, वेन सहमे रियसे दूवी मेरिका, एकाकी मायारियति भगित भागतः, गवाक्षे विलमा, मनुष्यैः प्रतिबद्धः पल्यन सम, द्रियते दिवसे नगरमध्येन, पीरिममून पपये, मगधि-मरारं मीयते, ममतोमराक्षसः प्रापितो राजगृह, थेगिकाय कथितं, असिमाकृप्यागतः, अभयेन पारितः, किं fruall, oranपिया रिपः, प्रीठिनांठा पररसर, एवं तापद मभयसोरपानपर्यापणिका, तस श्रेणिकस्य चिलणादेवी, तस्या उत्थानपर्यापनिका कप्यते, घर रायो प्ररोगनिसको मागनामा रपिका, यस भार्या मुछसा, सोऽपुत्र इन्द्रस्कन्दादीन् नमस्सति, सा भाविका नेच्छति, अन्यां परिणय, स भगति- घर मेन साप, सेन पेपोपदेसीन प्रिभिः समपा वैलकुष्याः पकाः, एकदा शकालये संलाप:-इंशी सुलसा भाविकेति, देव भागतः साधुः, त. मातरम्न मालिया, गपाप पन्दठे, भगति-रिमर्षमागमनं पुष्माकं , शतसहप्रपाकवैलं तदेहि, वधेनोपदिष्टं, ददामीत्सतिगता, भववारयन्या भिन्न ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया + ४ प्रतिफम जाध्यक योगसं० ५शिक्षाप पग्रस्वा. म्यु० अभ. योदन्तः एस पीओ वरो, अभएण भणियं-एसोवि तुम्भं चैव पासे अच्छउ, अण्णे भणंति-उजाणियागओ पजोओ इमा दारिया |णिम्माया तत्थ गाविजिहित्ति, तस्स य जोगंधरायाणो अमचो, सो उम्मत्तगवेसेण पढइ-यदि तां चैव तां चैव, तां या- |ऽऽयतलोचनाम् । न हरामि नृपस्यार्थे, नाहं योगंधरायणः ॥ १॥ सोय पजोएण दिठो, ठिओ काइयं पयोसरिज, गाय- रोय कओ पिसाउत्ति, सा य कंचणमाला विभिन्नरहस्सा, वसंतमेंठेणवि चत्तारि मुत्तपडियाओ पिलइयाओ घोसवती वीणा, कच्छाए बज्झतीए सकुरओ नाम मंतीए अंधलो भणइ-कक्षायां यध्यमानायां, यथा रसति हस्तिनी। योजनाना शतं गत्वा, प्राणत्यागं करिष्यति ॥१॥ ताहे सपजणसमुदओ, मग्झे उदयणो, भणइ-एप प्रयाति सार्थः कायनमाला वसन्तकश्चैव । भद्रवती घोपवती वासवदत्ता उदयनश्च ॥१॥ पहाविया हथिणी, अनलगिरी जाव संनम्झाइ ताप पणवीस जोयणाणि गयाणि संनहो, मग्गलागो, अदूरागए घडिया भग्गा, जाय तं उसिंघइ ताव अण्णाणियि पंचवीसं, एवं तिणिवि, ॥६७४॥ . ॥६७ एप द्वितीयो घरः, भभयेन मणितं-एपोऽपियुष्माकमेय पाच तिष्ठतु, भन्ये भणन्ति-उपानिकागतः मयोत पंधवारिमिष्याता गावाति. | सस्स घ योगन्धरायणोऽमात्यः, स उन्मत्तकयेपेण पठति-सच प्रयोतेन रटः, स्थितः कापिकी मयुरपष्टुं, नागरम कुसः पिशाति, साप आपनमा विभिनरहस्सा, वसन्तमेण्ठेनापि चतयो मूत्रटिका विलगिताः, पोपरती पौणा, कक्षायां यम्यमानायो सारतो नाम मन्त्री (सरको यो माम), मम्प्रिगा. | अन्धो भण्यते, तदा सर्पजनसमुदयो, मध्ये उदायनो वर्तते, भगति-प्रधाविता इखिनी भनलगिरियर संनपते सायद पयर्षियति योगमान गर, मार्गलप्तः, भदूरागते घटिका भना, पावत्तामुजिप्रति सावदन्यान्यपि पचविंशति, एवं ग्रीन पारान्, ·नगरं च अइगओ। अण्णया उजेणीए अग्गी उहिओ, जयरं डझइ, अभओ पुच्छिओ, सो भणइ-विषस्य विषमौषधं अमेरगिरेव, ताहे अग्गीउ अण्णो अग्गी कओ, ठाहे ठिओ, तइओ वरो, एसवि अच्छर । अण्णया उजेणीए असिवं उहियं, अभो पुन्छिो भणइ-अभितरियाए अत्थाणीए देवीओ विहूसियाओ एजंतु, जा तुम्भे रायालंकारविभूसिए जिणइ तं मम कहेजह, तहेव कयं, राया पलोएति, सबा हेठाहुत्ती ठायंति, सिवाए राया जिओ, कहियं तव चुलमाउ- गाए, भणइ-राति अवसण्णा कुंभवलिए अच्चणियं करेउ, जं भूयं उहेइ तस्स मुहे कूरं छुम्भइ, तहेव कयंति, तियचउके अहाटए य जाहे सा देवया सिवारूवेणं कासइ ताहे कूरं छुन्भइ, भणइ य-अहं सिवा गोपालगमायत्ति, एवं सवाणिवि निजियाणि, संती जाया, तत्थ चतत्यो परो । ताहे अभओ चिंतेइ-केचिरं अच्छामो?, जामोत्ति, भणइ-भट्टारगा! वरा दिजंतु, यरेहि पुत्ता,भणइ-लगिरिमि हथिमि तुम्भेहिं मिण्ठेहिं सिवाए उच्छंगे निवन्नो (अग्गिंसाहमि)अग्गिभीरुस्स रहस्स मगर पाविगतः । भन्पदोबपिन्यामनिरस्थितः, मगर दाते, भमयः पृष्टः, स भणति-तदाऽमेरन्योऽग्निः कृतस्तदा स्थितः, तृवीयो वरः, एपोऽपि विश्नु । भन्मयोमपिन्यामशिपमुस्यितं, भमयः पृष्टो भणति-सभ्यन्तरिकायामास्थान्यो देग्यो विभूपिता भायात, या युष्मान राजालारविभूपितान् जयति at म पपन, वय वं, राजा मकोकयति, सर्यो भपस्तात् तिरन्ति (हीना श्यन्ते), शिवया राजा जितः, कथितं तव लघुमाया, भणति-पात्रायव- सभरिस्पानिको मुन्न, यो भूत रविष्ठति स मुसे कूरं क्षिप्यते, तथैव कृतमिति, त्रिके चतुष्केऽष्टाल के च यदा सा देवता शिवारूपेण रटति सदारा सिप्पते, भगति प-मशिरा गोपाठकमातेति, एवं सर्वेऽपि निर्जिताः, शान्ति ता, तत्र चतुर्थी घरातदाऽभयश्चिन्तयति-कियधिरं तिष्ठामः!, पाम इति, भगति-महाराः परान् ददन प्रणुप्य प्रय!, भगति-भनलगिरी हस्तिनि युप्मासु मेण्टेपु शिवाया उस्सने निषण्णोऽनि प्रविशामि, भप्निभीरुरयस्य

·आवश्यक-
हारिभ-
दीया
४प्रतिझम
पाप..
योगसं०
५शिक्षायां'
ययस्या-
म्यु० अभ-
योदन्ता
॥६७३॥
उठेत्ता पहाविओ, पुणो दूरं गंतुं पक्खाइओ, तत्थवि वारिओ तइयंपि वारिओ, तेण चिंतियं-भवियपं कारणेति पमो.
यस्स मूलं गओ, निवेइयं रायकजं, तं च से परिकहियं, अभओ वियक्खणोत्ति सदायिओ, तं च से परिकहियं, अभी
|तं अग्याइज संबलं भणइ-एस्थ दवसंजोएण दिहीविसो सप्पो सम्मुच्छिमो जाओ, जइ उग्पादियं होतं तो दिट्टीविसण सप्पेण
खाइओ होइन्तो), तो किं कजउ १, वणनिउंजे मुएजह, परंमुहो मुफो, पणाणि दहाणि, सो अन्तोमुहुत्तेण मओ, तुहो
राया,भणिओ-बंधणविमोक्खवज वरं वरेहित्ति,भणइ-तुम्भं चेव हत्थे अच्छउ, अण्णयाऽनलगिरी वियहो न तीर पे,
अभओ पुच्छिओ, भणइ-उदायणो गायउत्ति, तो उदायणो कहं पद्धोत्ति-तस्स य पजोयस्स धूया पासवदत्ता नाम,
सा पहुयाउ कलाउ सिक्खाविया, गंधयेण उदयणो पहाणो सो घेप्पउत्ति, केण उवाएणंति ?, सो फिर जहत्धि पेच्छर
तत्थ गायइ जाव पंधपि न याणइ, एवं कालो वच्चइ, इमेण जंतमओ हत्धी काराविओ, तं सिक्सायेइ, तरस यिसयए
१ उत्थाय प्रधावितः, पुनर्वैरं गत्या प्रवादितस्तत्रापि पारितः मृतीयमपि पारितः, तेन चिन्तितं-भषितम्यं कारणेनेति प्रपोतस्प मूले गयो, भिहित पार्ष,
तर तसै परिकथितं, अभयो विचक्षण इति शब्दितः, तर तस्मै परिकषितं, अभयस्लत् आप्राय सम्पलं भगति-भत्र दायसंयोगेन विषः स संमो
| जातः, यधुद्घाटितमभविष्यत्तदा दृष्टिविपेण सण सादितोऽभविष्यत्, तत् किं क्रियता , यननिरजे मुघत, परामुसो मुक्तः, पनानि दाभानि, सोहन
मृत,
सुष्टो राजा, भणितः-बन्धनविमोक्षवर्ज परं वृणुप्येति, भगति-युप्माकमेव हसे तिष्टतु, भन्यदाऽनलगिरिविकलोन सम्पते प्रही,भभयः एः, भगति-
उदायनो गायरिवति, सत् उदायनः कथं यद्ध इति, तस्य च प्रयोतस्य दुहिता यासवदसा नानी, सा पहुकाः कला शिक्षिता, गाभगोदापनः प्रधानास
गृह्यतामिति, फेनोपायेनेति, स किल यं हखिन प्रेक्षते तत्र गायति यापद् पन्ध (प) मपि न जानाति, एवं सालो मति, भनेन सायसयो रछी बारित
तं शिक्षयति, तस्य विषये
॥६७३॥

·चारिजइ, तस्स पणचरेण कहियं, सो गओ तत्थ, खंधावारो पेरतेहिं अच्छइ, सो गायई हस्थी ठिओ दुक्को गहिओ य आणिो य, भणिो-मम धूया काणा तं सिक्खायेहि मा तं पेच्छसु मा सा तुम दळूण लजिहिति, तीसेवि कहियं- उयमाओ कोदिउत्ति मा दच्छिहिसित्ति, सो य जवणियंतरिओ तं सिक्खावेइ, सा तस्स सरेण हीरइ कोढिओत्ति न जोएति, अपणया चिंतेइ-जइ पेच्छामि, तं चिंतेन्ती अण्णहा पढइ, तेण रुटेण भणिया-कि काणे ! विणासेहि १, सा भणइ-कोढियान याणसि अप्पाणयं, तेण चिंतियं जारिसो अहं कोढिओ तारिसा एसायिकाणत्ति, जवणिया फालिया, दिडा, अवरोप्परं संजोगो जाओ, नवरं कंचणमाला दासी जाणइ अम्मधाई य सा चेव, अण्णया आलाणखंभाओऽनलगिरी फिदिमओ, रायाए अभओ पुच्छिमओ-उदायणो निगायउत्ति, ताहे उदायणो भणिओ, सो भणइ-भद्दयति हस्थिणि आरु- हिऊणं अहं दारिगा य गायामो, जवणियंतरियाणि गाणिं गीयंति, हत्थी गेएण अक्खित्तो गहिओ, इमाणिवि पलायाणि, पा, न पनपी पित, स गाम्बम, सम्घासारः पर्यन्तेषु तिष्ठति, स गायति हस्ती स्थितः भासनीमूनो गृहीतश्चानीतच, भणितो-सम दुरणा माना at fnel मा माक्षीः मा साप्पोरयामीदिनि, समायपि कथितं-उपाध्यायः कुष्टीतिमा द्राक्षीरिति, स च यवनिकान्तरितस्तां शिक्षयति, सा Dस सीमापीमा चीति म पति, भम्पदा यिन्तपति-पदि पश्यामि, सचिन्तयन्ती अन्यया पठति, तेन रष्टेन भगिता-कि काणे! विनाशयसि ?, सा मनान-पुष्न् ि! ५ बानासा'मान, सन चिन्तित-पातोऽई फुटी तारशी पुपापि काणेति, यवनिका पाटिता दृष्टा, परस्परं संयोगो जातः, नवरं काञ्चनमाला मी नामा, पानी पसेप, भन्या छाननम्भादनलगिरिएटितः, राज्ञाऽभयः पृट:-उदायनो निगीयतामिति, तदोदायनो भगितः, सभणति-भद्र. isीमारलाई हारिप गापायः, यतिकान्तरित गानं गायतः, हसो मेयेनाक्षिप्तो गृहीतः, इमे अपि पलायिते, ·आवश्यकता हारिभ- द्रीया ४मतिम मणस्य, योगसंप ५शिक्षा ॥६७२॥ जम्मभूमीउ णिक्खमणणाणणियाणभूमीओ वंदावेति, पुच्छइ-को, ताओ फहति-उजेणीप अमुगो पाणियपुत्तो तरस य भजा, सो कालगओ, तस्स भजाओ अम्हे पपइउंकामाओ, न तीरति पपइएहिं चेइयाहिं यदि पठियपए, भणियामो पाहुणियाउ होइ, भणंति-अन्मत्तढ़ियाओ अम्हे, सुचिरं अच्छित्ता गयाओ, वितियदिवसे अभभो एफगो आरोणं पगे पगओ, एह मम घरे पारेधत्ति, भगंति-इमं पारगं तुम्भे पारेह, चिंतेइ-मा मम घरं न जाहिंति भणइ-एवं होउ, पजि. मिओ, संजोइ महुँ पाइओ सुत्तो, ताहे आसरहेण पलाविओ, अंतरा अण्णेवि रहा पुपठिया, एवं परंपरेण उजोर्णि पाविओ, उवणीओ पजोयस्स, भणिओ-कहिं ते पंडिच्चं?, धम्मच्छलेण वंचिओ, पद्धो, पुपाणीया से भजा सा उवणीया, तीसे का उप्पत्ती-सेणियस्स विजाहरो मित्तो तेण मित्तया घिरा होउत्ति सेणिएण से सेणा नाम भगिणी दिना निबंधे कए, साविय विजाहरस्स इहा, एसा धरणिगोयरा अम्हं पवहाएत्ति विजाहरिहिं मारिया, तीसे धूया सा तेण मा एसायि यमस्या स्युदा० ॥६७२। 1 जन्मभूमीनिष्क्रमणशाननिर्वाणभूमीवृन्दयति, पृष्सति-पुतः१, ता. कधयन्ति-वगायिन्याममुको पणिपुमा सभायां कासगः, उस |भार्या ययं प्रमजितुकामाः, न शक्यते ममजिताभिधत्यानि पन्दितुं प्रस्थातुं, भणिता:-माघूर्णिका भवत, भगम्ति-भभपाधिम्यो पयं, गुपित स्थिरया सा, द्वितीयदिय से भभयः एकाकी अश्वेन प्रभाते प्रगतः, भायात मम गृहे पारयतेति, भगन्ति-इदं पारण यूयं पारयस, पिन्तयति-मा मम गए मापासिर, भणति-एवं भवतु, प्रजिमितः, सायोगिकं मधु पापयित्वा स्वपितः, तदाऽश्वरथेन परिमापितः, भन्तरा भन्येऽपि रथाः पूर्वस्यापिता, एवं परम्पायेगोपिभी प्रापितः, मद्योतायोपनीतः, भणितः-फ ते पाण्डित्य !, धर्मच्छलेन पशितो, पदः, पूर्वानीता तस्स भायों सोपनीता, रासाः कोपहि: fiwn farmil मिश्र, ततो मैत्री स्थिरा भवस्थिति मेगिकेन तसै सेनानारी भगिनी दसा निर्णय परवा, सापिय विद्याधरस्पेष्टा, एपा परणीगोपरामा प्रयापति विषा. |धरीभिमारिता, तस्या दुहिता सा तेन मैपाऽपि ·भारिजिहितित्ति सेणियस्स उवणीया खिजिओ ( उज्झिया ) य, सा जोषणत्था अभयस्स दिण्णा, सा विजाहरी अभ- यस्स इहा, सेसाहिं महिलाहिं मायंगी उलग्गिया, ताहिं विजाहिं जहा नमोकारे चक्खिदियउदाहरणे जाव पच्चंतेहिं उन्सिया ताबसेहिं दिडा पुच्छिया कओसित्ति?, तीए कहिय, ते य सेणियस्स पछया तावसा, तेहिं अम्ह नत्तुगित्ति सारवि- या, अमया पट्टविया सिवाए उज्जेणी नेऊण दिण्णा, एवं तीए समं अभओ वसइ, तस्स पन्जोयस्स चत्तारि रयणाणि- लोहजंघो लेहारओ अग्गिभीरुरहोऽनलगिरी हस्थि सिवा देवित्ति, अन्नया सो लोहजंघो भरुयच्छं विसजिओ,ते लोकाय चिंतेन्ति-एस एगदिवसेण एइ पंचवीसजोयणाणि, पुणो २ सद्दाविजामो, एयं मारेमो, जो अण्णो होहिति सो गणि- एहिं दिवसेहिं एहिति, पचिरंपि कालं सुहिया होमो, तस्स संवलं पदिण्णं, सो नेच्छइ, ताहे विहीए से दवावियं, तत्थवि से विससंजोइया मोयगा दिण्णा, सेसगं संवलं हरियं, सो कइवि जोयणाणि गंतुं नदीतीरे खामित्ति जाव सउणो वारेइ, मापंतामिति भेमिकापोपनीता, रथ (भवरोपाय), सा यौवनस्थाऽभयाय दत्ता, सा विद्याधर्यभयस्येष्टा, शेपाभिर्महेलाभिर्मातमी अवलगिता, सामिर्षियाभियंपा ममस्मरे परिन्द्रियोदाहरणे यावत् प्रसन्वरुनिक्षता वापसेप्टा पृष्टा-कुतोऽसीति !, तया कथितं, ते व श्रेणिकस्स पर्षगास्तापसाः, तैर- मा मवि संरक्षिता, भन्पदा प्ररपापिता सपिनी नीत्या शियाय दत्ता, एवं मया सममभयो वसति, तस्य प्रयोतस्य चत्वारि रनानि-लोहजसो लेख- हारोऽमिभीर योनसगिरिवी मिपा देषीति, भन्यदा स छोहजहो भृगुकच्छ प्रति विसृष्टः, ते लोकाश चिन्तयन्ति-एप एकदिवसेनायाति पञ्चविंशति- पोगनानि, पुनः पुना धान्दापयिष्यामहे, एनं मारपामः, योऽन्यो भविष्यति स बहुभिर्दिनैरायास्यति, इयचिरं काळं सुखिनो भविष्यामः, तमै शम्बलं मद, नेप्सति, सदा विधिना (पीप्पा)स दापितं, तापि विपसंयुका मोदकासम दत्ताः, शेष शम्बलं हतं, स कतिचिद्योजनानि गरया नदीतीरे बादामीति पापणको पारपति, ·४ मापसमा पारिभ- भीया म मंयो.. क्षायांय स्वाम्युद ॥५७५॥ शेणियो पुच्छिशो-भभा, ताहे राया भणइ सेणियं-एस ते तत्थ सारो भभित्ति ?, सेणिओ भणइ-आम, सो य रण्णो अपंतपिशो, तेण से णाम कयं-भभिसारोति, सो रण्णो पिओ लक्खणजुत्तोत्ति, मा अप्णेहि मारिजिहित्ति न किंचियि देश, सेसा फुगारा भडचडगरेण निति, सेणिओ ते दह्ण अधितिं करेति, सो तओ निस्फिडिओ वेण्णायई गओ, नाम नमोकारे-अचियत्त भोगऽदाणं निग्गम विण्णायडे य कासवए । लाभ घरनयण नत्तुग धूया सुस्सूसिया दिण्णा॥१॥ पेराण शापुच्छणया पंडरफुङत्ति गमणमभिसेओ । दोहल णाम णिरुची कहं पिया मेति रायगिहे ॥२॥ आगमणऽमच- गग्गण सुसग छगणे य कस्स तं ? तुझं । कहणं माउआणण विभूसणा वारणा माऊ ॥ ३ ॥ तं च सेणियं उजेणिओ पजोको रोहयो जाइ, सो य उइण्णो, सेणिओ चीहेइ, अभओ भणइ-मा संकह, नासेमि से वायंति, तेण संधावार- जियेसजाणएण भूमीगया दिणारा लोहसंघाडएसु निक्खाया दंडयासत्याणेसु, सो आगओ रोहइ, जुझिया कईवि दिवसे, श्रेणिका :-मम्मा, सदा राजा मणति भेगिक-एप ते सारो भम्भेति , धेणिको भणति-भीम्, स प राज्ञोऽत्यन्त प्रियः, सेन सस्य माम हरा- मम्मसार इति, स रामियो लक्षणयुफ इति, मा भन्यारीति न किसिपि ददाति, दोपाः पुमारा भरसमूग निर्गम्ति, गिधा gाति फरोलि, प रातः निर्गसो पेमाराटं गतः, यथा नमस्कारे-अप्रीतिभोगादानं निर्गम मालटे घोराहाहाभो गृहनयनं नहा दुहिता धूपिका ॥ भेपणं भाछा पाण्मुरष त्या इति गमनमभिपेकः । दोहदा नाम निरतिः प. पिता मे इति राजगृहे ॥ २॥ भागमनं अमात्यमाणं मुनिका गोमपं परस पंतप । कयनं मातुरानयनं विभूपणं पारणं मातुः॥ ॥ संप श्रेणिक जमिनीस: मयोतो रोधक भायाति, स चोदिशः, अंगिको मिति, भभयो भगात- मा शमभ्यं, माशयामि सस यादमिति, तेन स्कन्धावारनियेशज्ञायफेन भूमिगता दीनारा लोहशमाट निसाता दणायासस्पानेय, सभागतो एरित पोधिताः कतिचिदिवसान्, ॥६७११ ·पच्छा अभओ लोहं देइ, जहा तय दंडिया सधे सेणिएण भिण्णा णास माऽप्पिहिसि, अहव ण पच्चओ अमुगस्स दंडस्स अमुगं पएस खणह, तेण खयं, दिडो, नठो य, पच्छा सेणिएण वलं पिलोलियं, ते य रायाणो सबै पकहिंति-न एयस्स कारी अम्हे, अभएण एसा माया कया, तेण पत्तीयं । अण्णया सो अस्थाणीए भणइ-सो मम नत्धि ? जो तं आणेज, अप्णया एगा गणिया भणइ-अहं आणेमि, नवरं मम वितिजिगा दिजंतु, दिण्णाओ से सत्त वितिजिगाओ जाओ से रचंति मज्झिमययाओ, मणुस्साधि धेरा, तेहिं समं पदहणेसु बहुएण य भत्तपाणेण य पुचं व संजइमूले कवडसहृत्तणं गहेऊण गयाओ, अन्नसु य गामणयरेसु जत्थ संजया सहा य तहिं २ अइंतिओ सुहृयरं बहुसुयाओ जायाओ, रायगिहं गयाओ, पाहिं उजाणे ठियाउ घेइयाणि चंदंतीउ घरचेइयपरिवाडीए अभयघरमइगयाओ निसीहियत्ति, अभओ दणं उम्मुफभूसणाउ रहिओ सागयं निसीहियाएत्ति?, चेइयाणि दरिसियाणि चंदियाणि य, अभयं वंदिऊण निविडाओ, १पमादमपो सिंददाति, पथा सय दण्डिकाः सर्वे भेणिकेन भेदिता नश्य माऽयेथाः, भय घन प्रत्ययोऽमुकस्य दण्डिकस्सामुकं प्रदेश खन, तेन पावं, स्टो, मटण, एमाएगिकन पठं विछोलितं, ते घ रामानः स प्रकथयन्ति-नेतस्य धारो वयं, अभयपा माया कृता, तेन प्रत्ययितं । भन्यदास भारपाया भगति-स मम नासि समानये, भन्यदेका गणिका भगति-महमानयामि, नवरं मम साहायिका दीयन्ता, दचास्तस्याः सप्त द्वैतीयिका पास्तर रोपन्त मम्परया, मनुप्या भपि सराि, सेः समं प्रयहणेषु च पहुफेन भक्तपानेन च पूर्वमेव संयतीमूले कपटनाद्धवं गृहीत्वा गताः, अन्येषु च मामनगरेषु पर संपता: मायाम प्रागिरायः मुटतरं पहुभुता जाताः, राजगृहं गताः, पहिरुधाने स्थितात्यानि बन्दमाना गृहत्यपरिपाट्याऽभयगृहमतिगता नैपे. विवि (भनि सरन्यः), भमयो पोन्मुलभूपणा स्थितः स्वागतं मैपेधिकीनामिति, चैत्यानि दर्शितानि वन्दितानि च, अभयं वन्दित्वा निविष्टाः, ,

·No text on this page.

·कालेण तस्स वत्थूणि खीणाणि, पुणोवि वत्थु मग्गिजइ, तत्व एगो बसहो अण्णेहिं पारद्धो एगंमि रण्णे अच्छइ, न तीरइ अन्नेहि यसहहिं पराजिणिउं, तत्थ उसमपुरं निवेसियं, पुणरवि कालेण उच्छन्नं, पुणोवि मग्गंति, कुसथंबो दिहो अतीवपमाणाकितिविसिट्ठो, तत्थ कुसग्गपुरं जायं, तमि य काले पसेणई राया, तं च णयरं पुणो २ अग्गिणा डल्झइ, ताहे लोगभयजणणनिमित्तं घोसावेइ-जस्स घरे अग्गी उठेइ सो णगराओ निच्छुब्भइ, तत्थ महाणसियाणं पमाएण रणो व घराओ अग्गी उहिओ, ते सच्चपइण्णा रायाणो-जइ अप्पगं ण सासयामि तो कह अन्नंति निग्गओ णयराओ, तस्स गाउयमित्त ठिओ, ताहे दंडभडभोइया वाणियगा य तत्थ वच्चंति भणति-कहिं वच्चही, आह-रायगिहंति, कओ एह ? रायगिहाओ, एवं जयरं रायगिह जायं, जया यं राइणो गिहे अग्गी उठिओ तओ कुमारा जं जस्स पियं आसो हत्थी या तं तेण णीणिए सेणिएण भंभा णीणिया, राया पुच्छइ-केण किं णीणियंति !, अण्णो भणइ-मए हत्थी आसो एपमाइ, १कालेन सह पस्तूनि क्षीणानि, पुनरपि पास्तु मार्गयति, तौको पृपभोऽन्यैः प्रारब्ध एकस्मिधरण्ये तिष्ठति, न शक्यतेऽन्यैर्वृषभैः पराजेतुं, सत्र पुपमपुरै निशित, पुनरपि फालेनोरिठ, पुनरपि मार्गपति, कुशलम्बो टोऽवीवप्रमाणाकृतिविशिष्टः, तत्र कुशामपुर जातं, तस्मिंश्च काले प्रसेनजित् राजा, नए नगर पुनः २ भनिना दाते, सदा लोकभपजनन निमित्तं घोपयतिन्यस्य गृहेऽग्निविष्ठति स नगरात् निष्काश्यते, तर महानसिकानां प्रमादेन राइ एप गृहार भनिररिपतः, ते सत्यप्रतिज्ञा राजानः-पधारमानं न शामि तदा कयमन्यमिति निर्गतो नगरात्, तस्मात् गम्यूतमान स्थितः, तदा दण्डि कमरमोजिम निजभ तर प्रजन्तः भगन्ति-क मनय !, भाह राजगृहमिति, कुत भायाध ?, राजगृहाद, एवं नगर राजगृहं जातं, यदा च राज्ञो गृहेऽमि- रमितमतः कुमारा पपस प्रियमचो हस्ती या तचेन निकाशिते श्रेणिकेन दक्षा नीता, राजा पृच्छति-केन किं नीतमिति !, भन्यो भगति-मया हस्ती भ: एक्मानि ·आवश्यक- हारिभ- द्रीया प्रतिष गणार योग ५ शिक्षा ॥६७०॥ पाएहि लोहियगंधेण सिवाए सपेल्लियाए आगमणं, सिवा एगं पायं खायइ, एगं चिटगाणि, पढमे जामे जण्णुयाणि पीए ऊरू तइए पोह कालगओ, गंधोदगपुप्फयास, आयरियाणं आलोयणा, भजाणं परंपरं पुच्छा, आयरिएहिं फदियं, सपि- ड्डीए सुण्हाहिं समं गया मसाणं, पपइयाओ य, एगा गुधिणी नियत्ता, तेसिं पुत्तो तत्व देवकुलं करेइ, तं श्याणि महा. कालं जायं, लोएण परिग्गहियं, उत्तरचूलियाए भणियं पाडलिपुत्तेति, समत्तं अणिस्सियतयो महागिरीणं ४ । इयाणि सि- क्खत्ति पयं, सा दुविहा-गहणसिक्खा आसेवणासिक्खा य, तत्व- खितिवणउसभकुसग्गं रायगिहं चंपपाडलीपुत्तं । नंदे सगडाले धूलभद्दसिरिए पररची य ॥ १२८४ ॥ एईए वक्खाणं-अतीतअद्धाए खिइपइडियं णयरं, जियसत्तू राया, तरस णयरस्स वत्थूणि उस्सण्णाणि, अण्णं णयर- हाणं वत्थुपाढएहिं मग्गावेइ, तेहिं एगं चणयसेत्तं अतीव पुप्फेहिं फलेहि य उववेयं दह, चणयणयरं निवेसियं, पयस्वा म्युदार १पादयोः रुधिरगन्धेन शिवायाः सशिशुकाया आगमनं, एक पादं शिवा सादति, एकंशिशयः, प्रथमे यामे जानुनी द्वितीये करगी नृतीये गदर कासगता, गन्धोदकपुष्पवर्षे, आचार्येभ्य भालोचना, भार्याणां परम्परकेण पृष्ठा, भाचायः कथितं,सर्वां युपाभिः समं गता श्मशान, प्रमनिसाम, पहाभिगी निषा, तेषां पुनस्तत्र देवकुलं करोति, तदिदानी महाकालं जातं, लोकेन परिगृहीतं, अत्तालिका भणितं पाटलिपुत्रमिति, समा भनिभितोपान महारोगा। इदानीं शिक्षेति पदं, सा द्विविधा-ग्रहणशिक्षाआसेवनाशिक्षा घ, तन-अस्सा न्यास्पानं-भतीवादायो क्षितिप्रविष्टितं नगर, निता रामा, यस मगरस यस्तन्युरस मानि, अन्यसगरस्थानं वास्तुपाठकर्गिपति, तरेक एणक्षेनं भतीव पुस्पैः फलैचोपपेतं वा पगानगई नियेशित, ·एसा गयग्गपयस्स उप्पत्ती, तत्थ महागिरीहिं भत्तं पच्चक्खायं देवत्तं गया, सुहत्थीवि उज्जेणि जियपडिमं वंदया गया। उजाणे ठिया, भणिया य साहुणो-चसहि मग्गहत्ति, तत्थ एगो संघाडगो सुभद्दाएं सिटिभजाए घर भिक्खस्स अइगओ' पुच्छिया ताए-कओ भगवंतो?, तेहिं भणियं-सुहत्थिरस, वसहिं मग्गामो, जाणसालाउ दरिसियाउ, तत्थ ठिया, अन्न- या पओसकाले आयरिया नलिणिगुम्म अज्झयणं परियटृति, तीसे पुत्तो अवंतिसुकुमालो सत्ततले पासाए वत्तीसाहि भजाहिं समं उवललइ, तेण सुत्तचिबुद्धेण सुयं, न एयं नाडगंति भूमीओ भूमीयं सुणतो २ उदिण्णो, बाहिं निग्गओ, कत्थ परिसंति जाई सरिया, तेसि मूलं गओ, साहइ-अहं अतिसुकुमालोत्ति नलिणिगुम्मे देवो आसि, तस्स उरसुग्गो पपयामि, असमत्यो य अहं सामनपरियागं पालेउ, इंगिणिं साहेमि, तेवि मोयावित्ता, तेणं पुच्छियचि, नेच्छति, सयमेव लोयं फरेंति, मा सयंगिहीयलिंगो हवउत्ति लिंगं दिण्णं, मसाणे कंथरे कुंडगं, तत्थ भत्तं पञ्चक्खार्य, सुकुमालएहिं . पा गजामपदकस रपति, सन महागिरिभिभक्तं प्रत्याख्यातं देवस्यं गताः, सुहस्तिनोऽपि उज्जयिनी जीवत्प्रतिमावन्दका गताः, उद्याने स्थिताः भगितम साधवः यसति मार्गयतेति, मौकः संघाटकः सुभद्रायाः प्रेष्ठिभाया गृहं भिक्षायातिगतः, पृष्टास्तया-कुचो भगवन्तः ?, तैर्भणितं-सुहस्तिनः, यसति मार्गयामः, पानशाला दर्शिताः, सन स्थिता, भन्यदा प्रदोषकाले भाचार्या नलिनीगुरुममध्ययनं परिवर्तयन्ति, तस्याः, पुत्रोऽवन्तीसुकुमालः सप्ततले मासादे द्वात्रिंशता भार्याभिः सममुपसलति, तेन सुप्तावयुद्धेन श्रुतं, नैतबाटकमिति भूमेभूमिमुत्तीर्णः शृण्वन् , बहिनिर्गतः, घेदृशमिति जातिः स्मृता, तेपा मूळं गतः, ध्यपवि-भदं भवन्तिमुकुमाल इति नलिनीगुल्मे देयोऽभवं, तसायुस्सुकः प्रव्रजामि, असमर्थश्चाई श्रामण्यं पालयितुं इङ्गिनी करोमि, तेऽपि (भगन्ति-) मातु पपिरया, तेन पृऐति, नेष्यति, स्वयमेव लोचं करोति, मा स्वयंगृहीतलिङ्गो भूदिति लिङ्गं दत्तं, श्मशाने कंथेरकुडलं, तत्र भकं प्रत्या- पपातं, मुमालपोः ·आवश्यक- हारिभ द्रीया योगसं० ॥६६९॥ कओ एसि!, जत्थ सो एलकच्छओ, अण्णे भणंति-सो चेव राया, ताहे दसण्णपुरस्स एलकच्छं नाम जायं, तत्थ गय. ४मतिक ग्गपयओ परओ, तस्स उप्पत्ती, तस्यैव दसण्णपुरे दसण्णभद्दो राया, तस्स पंचसयाणि देवीणोरोहो, एवं सो जोपणेण मणाव्य स्वेण य पडिबद्धो एरिसं अण्णस्स नस्थित्ति, तेणं कालेणं तेणं समएणं भगवओ महावीरस्स दसण्णफूडे समोसरणं, ताहे अनिधित सो चिंतेइ-तहा कल्ले वंदामि जहा केणइन अण्णेण बंदियपुयो, तं च अज्झस्थियं सफो णाऊण एइ, इमोवि महया इहोए नपसि आ निग्गो वंदिओ य सबिड्डीए, सकोवि एरावणं विलग्गो, तत्थ अट्ठदंते विउघेइ, एफेको दंते अहह याधीओ एफेफाए यावीए मागि अहह पउमाई एकेकं पउमं अठ्ठपत्तं पत्ते य २ वत्तीसइबद्धनाडगं, एवं सो सविहीए एरायणविलग्गो आयाहिणं पयादिण युदा० करेइ, ताहे तस्स हथिस्स दसण्णकूडे पचए य पयाणि देवप्पहावेण उद्वियाणि, तेण णाम कयं गयग्गपदग्गोत्ति, ताई सो । दसन्नभद्दो तं पेच्छिऊण एरिसा कओ अम्हारिसाणमिद्धी १, अहो कएलओsगेण धम्मो, अहमपि करेमि, ताहे सो पपयइ, ॥६६९॥ १ कुत भायासि !, यत्र स एडकाक्षः, भन्ये भगन्ति-स एप राजा, तदा दशाणपुरस्सैदकाक्षं नाम जातं, हा गजाप्रपदः पर्षतः, वसोत्पति.-मार्ण पुरे दशार्णभद्रो राजा, तस्स पञ्चशतानि देवीनामवरोधः, एवं स यौवनेन रूपेण च प्रतिपद्धोऽन्यस्वर मातीति, सस्मिन् काले तस्मिन् समये भगतो महावीरस्य दशागंफूटे समवसरणं, तदास चिन्तयति-तथा कल्ये वन्दिताहे पथा फेनचिनान्येन घन्दितपूर्वः, सदष्यवसितं पाको शापामाति, भपमा महत्या ऋच्या निर्गतो वन्दितच सर्वा, कोऽप्यरावणं पिलनः, सपाट दन्तान् विकुर्वति, एकैस्मिन् दन्त भटार यापीः एकसा पाण्याम पानि एकैक पभमष्टपयं पये पन्ने घ द्वात्रिंशददं नाटकं, एवं स सर्वर्या ऐरावणविलन भादक्षिणं प्रदक्षिणं करोति, सदा सस चिनो दसा रे पपंते च पादा देवताप्रभावेनोस्थिताः, तेन नाम कृतं गजाप्रपदक (दाम) इति, सदा स दशाभदसा प्रेक्ष्य इंशी कुतोऽमादिः, भोप्तोऽनेन धर्मः, भामा करोमि, सदा सप्रमजति, ·गयग्गपदगं वंदया, तस्स कहं एलगच्छं नामं, तं पुर्व दसण्णपुरं नगरमासी, तस्थ साविया एगस्त मिच्छदिहिस्स दिण्णा, वेयालियं आवस्सयं करेति पञ्चक्खाइ य, सो भणइ-किं रत्तिं हित्ता कोइ जेमेइ ?, एवं उवहसइ, अण्णया सो भणइ- अहंपि पच्चक्खामि, सा भणइ-भंजिहिसि, सो भणइ-कि अण्णयावि अहं रत्तिं उठेत्ता जेमेमि ?, दिन्नं, देवया चिंतेइ- सावियं उपासेइ अज णं उबालभामि, तस्स भगिणी तत्थेव वसइ, तीसे रूवेण रत्तिं पहेणयं गहाय आगया, पञ्चक्खइओ, सायियाए वारिओ भणइ-तुभच्चएहि आलपालेहि किं ?, देवयाए पहारो दिग्णो, दोवि अच्छिगोलंगा भूमीए पडिया, |सा मम अयसो होहित्ति काउस्सगं ठिया, अडरत्ते देवया आगया भणइ-किं साविए !, सा भणइ-मम एस अजसोत्ति ताहे अण्णस्स एलगस्स अच्छीणि सप्पएसाणि तक्खणमारियस्स आणेत्ता लाइयाणि, तओ से सयणो भणइ-तुम्भ अच्छीणि एलगस्स जारिसाणित्ति, तेण सर्व कहियं, सड्डो जाओ, जणो कोउहल्लेण एति पेच्छगो, सवरज्जे फुडं भण्णइ- गजाप्रपदकयन्दकाः, तस्य फयमेटकाक्षं नाम !, तत् पूर्व दशाणपुर नगरमासीत्, तत्र श्राविका एकमै मिथ्यादृष्टये दत्ता, विकाले आवश्यक करोति प्रत्याएयाति च, सभणति-किं रात्रायुरयाय फोऽपि जेमति !, एवमुपहसति, अन्यदा स भणति-अहमपि प्रत्याख्यामि, सा भणति-भयसि, स भगति-किमन्यदाऽप्यहं रामायुरयाय जेमामि, दत्तं, देवता चिन्तयति-श्राविकामुद्राजते अद्यैनमुपालभे, तस्य भगिनी तत्रैव वसति, तस्या रूपेण रानौ प्रहे. णकं गृहीरवाऽऽगता, प्रत्याख्यायकः भाविकया पारितो भणति-स्वदीयः प्रलापैः किं १, देवतया प्रहारो दत्तः, द्वावप्यक्षिगोलको भूमौ पतिती, सा ममायशो भविष्यतीति कायोत्सर्ग स्थिता, भर्धराने देवताऽऽगता भणति- किं श्राविके ?, सा भणति-ममैतदयश इति, तदाऽन्यस्सैदकस्याक्षिणी सप्रदेशे तरक्षणमारित- सानीप योजितानि, तस्तस्य स्वजनो भणति-तयाक्षिणी एटकस्य यादशे इति, तेन सर्व कथितं, भादो जातः, जनः कुतूहलेनायाति प्रेक्षकः, सर्पराज्ये फुट भग्यवे- ·आवश्यक • हारिभ- द्रीया ४ ॥६६॥ करति, ते विहरता पाइलिपुत्तं गया, तत्थ वसुभूती सेट्ठी, तेसिं अंतियं धम्म सोचा सागो जाओ, सो अण्णया भणप्रतिक अजसुहत्थिं-भयवं! मज्झ दिन्नो संसारनित्थरणोवाओ, मए सयणस्स परिकहियं तं न तहा लग्गई, तुम्भेवि ता अण-माध्य. भिजोएणं गंतूर्ण कहेहित्ति, सो गंतूण पकहिओ, तत्थ य महागिरी पविठ्ठो, ते दह्ण सहसा उठिओ, पसुभूती भणइ- योगसं० तुभवि अन्ने आयरिया?, ताहे सुहत्थी तेसिं गुणसंधवं करेइ, जहा-जिणकप्पो अतीतो तहावि एए एवं परिकम्मं करेंति, भनि एवं तेसिं चिरं कहित्ता अणुबयाणि य दाऊण गओ सुहत्थी, तेण वसुभूइणा जेमित्ता ते भणिया-जइ परिसो साढू एज | तपसिभ तो से तुम्भे उज्झंतगाणि एवं करेज, एवं दिण्णे महाफलं भविस्सइ, चीयदिवसे महागिरी भिक्खस्स पविद्या, तं अपुप- यमहानि हुँदा करणं दठूण चिंतेइ-दघओ ४, णायं जहा णाओ अहंति तहेव अब्भमिते नियत्ता भणंति-अजो! असणा कया, केणं? तुमे जेणसि कल्लं अभुडिओ, दोवि जणा पतिदिसं गया, तत्थ जियपडिमं वंदित्ता अजमहागिरी एलफच्छं गया , कुर्यन्ति, ते (सुहस्तिनः) विहरन्तः पाटलीपुत्रं गताः, तत्र वमुभूतिः श्रेष्ठी, तेषामन्तिके धर्म भुत्या भायको जासः, सोऽन्यदा भगति भामुरई | स्तिनं-भगवन् ! मयं दत्तः संसारनिस्तरणोपायः, मया स्वजनाय परिकथितं तत्र तथा लगति, यूपमपि तद भनभिपोगेन गाया करपतेति, स गया मपिता, ॥६६८ तत्र च महागिरिः प्रविष्टः, तान् दृष्ट्वा सहसोत्थितः, वसुभूतिभणति-युप्माकमप्यन्ये भाचार्या, सदा सुहस्तिनपा गुणसंवयं कुर्वन्ति, पया जिनमोऽसी. | तस्वधाप्येते एवं परिकर्म कुर्वन्ति, एवं तेम्यधिरं कथयित्वाऽनुक्तानि च दावा गतः सुहस्ती, सेन यसुभूतिना मिमिया से भणिता:-यपेतारशः पाराया. यात् तदा तसे यूयमुशितकान्येवं कुर्यात, एवं दत्ते महाफलं भविष्यति, द्वितीयदिवसे महागिरिमिक्षायै प्रविष्टः, तदर्यकरणं हाधिवपति-मस्या. ५, ज्ञातं यथा ज्ञातोऽहमिति तथैवाभ्रान्ता निर्गता भणन्ति-आर्य! भनेपणा प्रता, की, स्वं येनासि कन्येऽम्युरिथतः, दावपि पनी रिदेवंगती, या नीय प्रतिमा वन्दित्वा आर्यमहागिरय एटकाक्षं गता ·संकागमणं पालएणं विमाणेण, तस्सपि य रण्णो अधिती जाया, बजेण भेसिओ सक्केण-जइपबइसितो मुच्चसि, पवइओ, थेराण अंतिए अभिग्गहं गेण्हइ-जइ भिक्खागओ संभरामिण जमेमि, जइ दरजिमिओ ता सेसगं विगिंचामि, एवं तेण फिर भगघया एगमयि दिवसं नाऽऽहारियं, तस्सवि दवावई, दंडस्स भावावई, आवईसु दढधम्मतत्ति गयं ३ । इयाणिं अनिस्सिमोवहाणेत्ति, न निश्रितमनिश्रितं, द्रव्योपधानं उपधानकमेव भावोपधानं तपः, सो किर अणिस्सिओ कायचो इह परस्थ य, जहा केण फओ, एत्थोदाहरणगाहा- पारलिपुत्त महागिरि अजमहत्थी य सेहि वसुभूती । वइदिस उल्लेणीए जियपडिमा एलकच्छं च ॥ १२८३ ॥ इमीए यक्साणं-अजथूलभद्दस्स दो सीसा-अजमहागिरी अजसुहत्थी य, महागिरी अज्जसुहत्थिस्स उवज्झाया, महा- गिरी गणं सुहस्थिरस दाऊण योच्छिण्णो जिणकप्पोत्ति, तहवि अपडिवद्धया होउत्ति गच्छपडिबद्धा जिणकप्पपरिकम्म पागमनं पाठकेन विमानेन, सस्यापि राज्ञोऽतिर्माता, यन्त्रेण भापितः शण-यदि प्रव्रजसि तर्हि मुच्यसे, प्रवजितः, स्थविराणामन्टिकेऽभि- मगृहात-पार भिगतः मरामि न जेमामि, यदि मानिमितस्त्रदा शेष त्यजामि, एवं तेन किल भगवतैकसिन्नपि दिवसे नाहृतं, तस्यापि दण्यापत् । र भाषारत, मापामु धर्मतति गतं ३ । इदानीमनिधितोपधानमिति, तर किलानिधितं कर्त्तव्यं इह परत्र च, यथा केन कृतं !, भत्रोदाहरणगाथा- २सा पायान-भारपूउमद्रास वासियो-भार्यमहागिरिरार्य सुहस्ती छ, महागिरिरायसुहखिन उपाध्यायः, महागिरिर्गणं सुहस्तिने दवा व्युच्छिनो दिनाल इति, समाप्पप्रतियस्ता भपचिति गमतियदाः मिनरुपपरिकर्मणां

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
४प्रतिम
माध्य.
योगमं०
,
३ आपल
॥६६७॥
घटधर्म-
तायां
धर्मयो.
पदण्टोद
अस्या व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदं-उज्जेणी णयरी, तत्थ वसू वाणियओ, सो पं जातुकामो उम्घोसणं फारे।
जह [नाए] धन्नो, एयं अणुन्नवेइ धम्मघोसो नामणगारो, तेसु दूरं अडविमइगएसु पुलिंदेहिं विलोलिओ सत्यो इभो
तइभो नहो, सो अणगारो अण्णेण लोएण समं अडविं पविट्ठो, ते मूलाणि खायंति पाणियं च पियंति, सो निमंतिमइ,
नेच्छइ आहारज्जाए, एगत्थ सिलायले भत्तं पञ्चक्खायं, अदीणस्स अहियासेमाणस केवलणाणमुप्पणं सिद्धो, ददधम्मयाए
जोगा संगहिया, एसा दघावई, खेत्तावई खेत्ताणं असईए कालावई ओमोदरियाइ, भावावईए उदाहरणगाहा-
महुराए जउण राया जउणावंकेण दंडमणगारे । वहणं च कालकरणं सफागमणं च पयजा ।। १२८२ ।।
व्याख्या कथानकादवसेया, तच्चेदं-महुराए णयरीए जउणो राया, जउणावंकं उजाणं अवरेण, तत्थ जउणाए कोप्परो
दिण्णो, तत्थ दंडो अणगारो आयावेइ, सो रायाए नितेण दिछो, तेण रोसेण असिणा सीसं छिनं, अग्ने भणति-फटेण
आहओ, सहिंवि मणुस्सेहिं पत्थररासी कओ, कोवोदयं पइ तस्स आवई, कालगो सिद्धो, देवागमणं महिमाकरणं
१ उजयिनी नगरी, तन्न वसुषणिक, स चम्पा यातुकाम उद्घोपणां कारयति, यया धन्यः, एतमनुज्ञापयति धर्मयोपो नामान ग, पु धरमरपीम.
तिगतेपु पुलिन्द्रपिलोलितः सार्धः इतस्ततो नष्टः, सोऽनगारोऽन्येन लोकेन सममटवीं प्रविष्टः, वे मूलानि पादन्ति पानीयं च पियन्ति, स निमापसे, मेय.
ति माहारजातं, एकत्र पिलातले भक्तं प्रत्याख्यातं, अदीनस्याध्यासीनस्स केवलज्ञानमुत्पनं सिद्धः, धर्मतया योगाः संगृहीताः, पपा सम्पापर, क्षेत्रापत्
क्षेप्राणामसति काळापत् भवमोदरिकादि भावापादाहरणगाथा । २ मथुराया मगया यमुनो राजा यमुनायममुपानमपरस्सो, तर यमुनापो सम्पाया दरा,
वन्न दण्डोऽनगार आतापयति, स राज्ञा निर्गच्छता एः, तेन रोपेणासिना शीप छिन, भन्ये भणन्ति-पीजपुरेणाइतः, संबपि मनुष्यः प्रमnagar,
कोपोदयं प्रति तस्य मापद, कालगतः सिद्धः, देवागमनं महिमकरणं
॥६६॥

·मणीयमलत्तगं कंकणं च गहाय अडविं गओ, दंता लद्धा पुंजो कओ, तेण तणपिंडिगाण मज्झे बंधित्ता सगडं भरेत्ता आणीया, पयरे पवेसिजतेसु चसहेण तणपिंडगा कहिया, तओ खडत्ति दंतो पडिओ, नगरगोत्तिएहिं दिहो गहिओ रायाए उरणीओ, वज्झो पीणिज्जइ, धणमित्तो सोऊण आगओ, रायाए पायवडिओ विनवेइ, जहा एएमए आणाविया, सो पुच्छिओ भणइ-अहमेयं न याणामि कोत्ति, एवं ते अवरोप्परं भणंति, रायाए सवहसाविया पुच्छिया, अभओ दिण्णो, परिकहियं, पूएत्ता विसजिया, एवं निरवलावेण होयचं आयरिएणं । वितिओ-एगेण एगस्स हत्थे भाणं वा किंचि पणामियं, अंतरा पडियं, तस्थ भाणियचं-मम दोसो इयरेणावि ममंति । निरवलावेत्ति गयं २ । इयाणिं आव. ईसु दढधम्मत्तणं कायघं, एवं जोगा संगहिया भवंति, ताओ य आवइओ चत्तारि, तं०-दघावई ४, उदाहरणगाहा- उज्जेणीए धणवसु अणगारे धम्मघोस चंपाए । अडवीए सत्यविन्भम घोसिरणं सिज्झणा चेव ॥ १२८१ ।। मगि भएककं फरणानि च गृहीरवाटयीं गतः, दन्ता सम्पाः पुनः कृतः, सेन शृणपिण्टीना मध्ये यथा शकटं भृत्वाऽऽनीताः, नगरे प्रविश्यमा, नेपु पृपभेण सृणपिण्यः पृष्टाः, तसः सटदिति दन्तः पतितः, मगरगुप्तिकरटो गृहीतश्न, राज्ञ उपनीतः, पध्यो निष्काश्यते, धममित्रः श्रुत्याऽऽगतः, राज: पादयोः पतितो विज्ञपयति-यथा मौते भानायिताः, स पृष्टो भगति-महमेनं न जानामि क इति, एवं तो परस्परं भणतः, राज्ञा शपथशप्ती पृष्टी, अभयं दत्त, परिकषितं, पूपिरया पियो । एवं निरपलापेन भवितम्यं भाचार्येण । द्वितीयः-एकेनैकस्य हस्ते भाजनं चा किञ्चिदत्त, अन्तरा पतितं, तब भणितम्य-मम दोपः, इवरेणापि ममेति । निरपलापमिति गतम् २ । इदानीमापत्सु स्वधर्मता कसंध्या, एवं योगाः संगृहीता भवन्ति, ताशापदश्रतस्रः, तद्यथा-दापापद् ५, उदाहरणगाया-

·आवश्यक
हारिभ-
द्रीया
अस्या व्याख्या-कथानकादवसेया, तच्चेद-दंतपुरे णयरे दंतचफो राया, सच्चाई देवी, तीसे दोहलो-कहं दंतमए
पासाए अभिरमिजइ ?, रायाए पुच्छियं, दंतनिमित्तं घोसावियं रण्णाः जहा-उचियं मोठं देमि, जो न देइ तस्स रापा
सरीरनिग्गहं करेइ, तत्थेव णयरे धणमित्तो वाणियओ, तस्स दो भारियाओ, धणसिरी महंती पउमसिरी तु दहरिया
पीययरी यत्ति, अण्णया सवत्तीणं भंडणं, धणसिरी भणइ-किं तुमं एवं गपिया ? किं तुझ महाओ अहिपं, जहा सघ-
वईए तहा ते किं पासाओ कीरजा, सा भणइ-जइ न कीरइ तो अहं नेवत्ति उवगरए ( वरए ) पार पंधित्ता ठिया,
वाणियओ आगओ पुच्छइ कहिं पउमसिरी ?, दासीहिं कहियं, तत्व अइयओ, पसाएइ, न पसीयइत्ति, जइ नस्थि
न जीवामि, तस्स मित्तो दवमित्तो नाम, सो आगओ, तेण पुच्छियं, सयं कहेइ, भणइ-कीरउ, मा इमाए मरंतीए
तुमंपि मरिजासि, तुमंमि मरंते अहं, रायाए य घोसावियं, तो पच्छन्नं काययं ताहे सो दढमित्तो पुलिंदगपाउग्गाणि
४प्रतिक
मणाय
रनिरपला
पयोग
मित्रोदा
१६६६॥
. दन्तपुरे नगरे दन्तचको राज्ञा, सत्यवती देवी, तस्या दददः कथं दन्तमये प्रासादेऽभिरमे, राशा हं, दन्तनिमिरा पोषितं राशा पथा सdि
मूल्यं ददामि, यो न दास्यति तस्य राजा शरीरनिग्रहं करोति, सत्रैव नगरे धनमित्रो यणिक, वस्य भार्य, धनधीहती पमधीस्तु छम्पीमियत पति, पदा
सपनयोर्भण्डनं, धनधी गति-कि स्वमेवं गर्षिता ? किं तव मत् भधिकी, यथा सत्यवत्याखव किं प्रासादः झिपते , सा भगवि-पनि हिपते सान
त्यपयरके द्वारं बद्धा स्थिता, यणिगागतः पृच्छति-क पद्मश्रीः?, दासीभिः कथितं, तत्रैवाभिगतः, प्रसादपति, न प्रसीदतीति, यदि माति म जीवामि, am
मियं दमित्रो नाम, स भागतः, तेन पृष्टं, सर्व कथयति, भणति-क्रियता, मासां नियमाणायां समरि मृशाः, पयि नियमाणे,राशा पशोषित, in
प्रउर्व कर्तव्यं, तदा स हदमित्रः पुलिन्द्रप्रायोग्याणि
॥६६६॥

·अहणेण फलहियमल्लो भणिओ-कहेहि पुत्ता ! जं ते दुक्खावियं, तेण कहियं, मक्खित्ताऽक्खेवेणं पुणण्णवीकयं, मच्छि- यस्सवि रण्णा संमहगा पेसिया, भणइ-अहं तस्स पिउपि ण विभेमि, को सो बराओ ?, वितियदिवसे समजुज्झा, ततिय- दिवसे वियपहारो वइसाई ठिओ मच्छिओ, अट्टणेण भणिओ फलिहित्ति, तेण फलहिग्गाहेण गहिओ सीसे, ते कुंडि- यनालगंपिव एगते पडियं, सकारिओ गओ उजेणिं, पंचलक्खणाण भोगाण आभागी जाओ, इयरो मओ, एवं जहा पडागा तहा आराहणपडागा, जहा अट्टणो तहा आयरिओ, जहा मल्लो तहा साहू, पहारा अवराहा, जो ते गुरुणो आलोएइ सो निस्सालो निघाणपडागं वेलोकरंगमज्झे हरइ, एवं आलोयणं प्रति योगसङ्घहो भवति । एए सीस गुणा, निरपलावस्स जो अनस्स न कहेइ एरिसमेतेण पडिसेवियंति, एत्थ उदाहरणगाहा-- दंतपुरदन्तय सवपदी दोहले य वणपरए । धणमित्त धणसिरी य पउमसिरी चेव दमित्तो ॥१२८० ॥ मानेन रूपांसमठो भणित:-कथप पुन! यो दु:खितं, तेन कथितं, नक्षिवा अक्षेपेण पुनर्नवीकृतं, मात्स्यिकायापि राज्ञा संमईकाः प्रेषिताः, भमति-भई सस विपिन बिमि, कः स पराकः, द्वितीयदिपसे समयुद्धौ तृतीयदिवसे प्रहारार्हो वैशाख स्थितो मात्स्यिका, भहनेन भणितः-फलि. ति, न पहिमाग गृहीतः तीर, व्य पुण्ठिकानालमियान्ते पतितं, सरकारितो गत उज्जयिनी, पचलक्षणानां भोगानामाभागीजावा, इसरो मृतः, पर्ष पपा पता पारापनापताका, पपानसपा भाषाः, पया मउखया साधुः, महारा अपराधाः, यतस्त्रान् गुरूणामालोचयति स निश्शयो निवा- परसासोरपामध्ये हरवि, एपमालोचना प्रति पोगसंमहो भवति । एते शिष्यगुणाः, निरपलापस-योऽन्यसै न कथयति-ईरशमेतेन प्रतिसेवितमिति, भयोदाहरमपाया।

·उपमिती
स.७-भ.
चारुयोग्य-
हितज्ञमू-
ढकया
॥६३२॥
न्तितं योग्यो, यथा जातो यथाऽर्धकः । हितज्ञोऽपि तथा नूनं, गुणनिष्पन्ननामकः ॥ ३५५ ॥ ततो निवेदितास्तेन, सर्वे रजगुणागुणाः।
माहितच प्रयत्नेन, हिसशस्तदुपार्जनम् ॥ ३५६ ॥ ततयारूपदेशेन, हित्वा सर्व फुतूहलम् । फाचादिपरिहारेण, कुर्वन् सद्रनसहहम्
॥ ३५७ ॥ ततः प्रभृति संजातो, हितज्ञोऽपि विचक्षणः । स्वयं परीक्षकस्तेपां, रत्नानामर्जने रतः ।। ३५८ ॥ अथ पारुर्गतः पार्थे,
वस्य मूढस्प सादरम् । सोऽप्युक्तोऽहं प्रजिष्यामि, मित्र! किं वर्तते तव ? ॥ ३५९ ।। मूढः प्राह वयस्य! त्वं, किं गतेन करिष्यसि ? ।
रमणीयमिदं द्वीपं, किं न पश्यसि सर्वतः ? ॥ ३६० ॥ पद्मखण्डगृहोद्यानसरोवरविभूपितम् । विहारारामपुप्पाढय, वनराजिविराजि-
तम् ॥ ३६१ ॥ तदन्न सुचिरं नावन्मानयित्वा परं सुसम् । पश्चात्स्वस्थानगमनं, करिष्यामो यथेच्छया ।। ३६२ ॥ भृतं मयाऽपि यो-
हित्थं, रत्नानां मित्र! वर्तते । ततस्तदर्शितं तेन, चारोोहित्थमनसा ॥ ३६३ ॥ अथाक्षशतकोन्मिश्रकारसण्डादिप्रितम् । वइमा चि-
न्तयत्येवं, स पारुचारुचेतनः ॥ ३६४ ॥ अहो वराको मूढोऽयं, मूढ एव न संशयः । प्रस्तः फुतूहलेनोधैर्तलोकेन बधितः ॥३६५॥
वथापि शिक्षयामीमं, यद्येप विनिवर्तते । एवं विचिन्त्य तेनोक्तं, पारुणा घुद्धिचारुणा ॥ ३६६ ॥ न युक्कं कौतुकं कर्तुमत्र मित्र! यना-
दिपु । आरमवश्वनमेचद्धि, रत्नयाणिज्यवाधकम् ॥ ३६७ ॥ यश्चितश्च दृढं मित्र, धूर्तलोकेन पापिना । भरनानि गृहीतानि, रमपुख्या
यतस्त्वया ॥ ३६८ ॥ इदं कचवरं सर्व, तच्छीघ्रं संपरित्यज । मुरनानि गृहाण त्वं, तेपामेतच लक्षणम् ।। ३६९ ॥ वतो यावरिकला-
चष्टे, स चारू रनलक्षणम् । तावदुत्तेजितो मूढस्तं प्रतीदमभाषत ॥ ३७० ॥ नाई यास्यामि गच्छ त्वं, प्रवृत्तो यत्र कुत्रचित् । वयस्स!
एवमेव वं, यस्त्वमेवं प्रभापसे || ३७१ ।। निराकरोपि त्वं तावदेकं मुत्कलचारिताम् । द्वितीयं मामफरनसश्चयं दूपयस्यलम् ।। ३७२।।
प्रभास्वराणि यद्येवं, रत्नानि न भवन्ति ते । पर्याप्तमपरस्तात!, वावकर्मम रत्नकैः ॥ ३७३ ॥ ततश्चारुः पुनर्यावदापणे स्फुरिताधरः ।
॥६३२॥

·चारुयोग्य
हितज्ञमू-
ढकथा
तस्य,
सपमिती प्रवृत्तस्तावदितरसं प्रतीदमवोचत ॥ ३७४ ॥ कृतं कृतं ममानेन, तावकोनेन मित्रक! । शिक्षणेन निजस्थानं, गच्छ शीघ्रं निराकुल:
स. ७.1 ३७५ ॥ तदाकर्ण्य निजे चित्ते, चारुणा परिचिन्तितम् । नैवास शिक्षणं कर्तु, मूढस्य पत पार्यते ॥ ३७६ ॥ इतश्च---उपदेशं सदा
पारोः कुर्वाणयोर्मुदा । ते भृते रत्नबोहित्थे, तयोर्योग्यहितज्ञयोः ।। ३७७ ।। ततश्चारुः परित्यज्य, तं मूढं कृतनिश्चयः । सार्ध
योग्यहिवताभ्यां, गतः स्वस्थानमुच्चकैः ॥ ३७८ ॥ रत्नानां विनियोगं च, कुर्वाणास्तत्र ते त्रयः । अनन्तानन्दसन्दोहपूरिताः सुखमासते
॥ ३७९ ॥ मूढस्तु दुःखदारियभाजनं समजायत । निष्कासितस्ततो द्वीपात्, केनचित्क्रुद्धभूभुजा ॥ ३८० ॥ प्रक्षिप्तः सागरे घोरे,
यादोभिः परिपूरिते । अदृष्टतलपर्यन्ते, दुरन्तावर्तभीपणे ॥ ३८१ ॥ तदिदं ते मयाऽऽख्यातं, सूरिप्रोक्तं कथानकम् । यत्तदा मम सं.
जातं, भद्र! वैराग्यकारणम् ॥ ३८२ ॥ ततो गृहीतभावार्थः प्रोत्फुलमुखपङ्कजः । सोऽकलको मुनि नत्वा, प्रवृत्तोऽन्यमुनि प्रति ॥३८३॥
मयोक्तं-~आख्याहि मित्र! भावार्थ, पृष्टे वैराग्यकारणे । असंबद्धं किमाख्यातं, मुनिनेदं कथानकम् ? ॥ ३८४ ॥ अकलङ्केनोक्तं -
भद्र! पनवाहन नेदमसंबद्धमुदाहरणं, आकर्णय त्वमस्य भावार्थ मयोकं, एप दत्तावधानोऽस्मि, अकलकेनोकवसन्तपुरस्थानीयोs-
प्रासांव्यवहारिको जीयराशिः वाणिजकाः पुनर्यथार्थनामानस्ततो निर्गताश्चतुर्विधा जीवाः, समुद्रः पुनरव जन्मजरामरणसलिलो मिथ्या-
दर्शनाविरतिगम्भीरो महाभीपणकपायपातालः सुदुर्लध्यमहामोहावर्तरौद्रो विचित्रदुःखौघदुष्टजलचरपूरितो रागद्वेपजवनपवनविक्षोभितः
संयोगवियोगवीचीनिचयचटुलः प्रबलमनोरथवेलाकुलोऽनवलोकितपरापरपारः संसारविस्तारो विज्ञेयः, रलद्वीपस्थानीयोऽयं मनुष्यभवो
मन्तव्यः फाननादिकुतूहलं तु विपयामिलापो द्रष्टव्यः अक्षशङ्ककपर्दककारशकलादिकल्पाः सर्वज्ञप्रणीतधर्मविपरीताः सुधर्मा बोद्धव्याः
धूर्तलोकः कुतीथिंकवर्गो ज्ञातव्यः, योहित्थस्थानीयानि पुनरत्र जीवस्वरूपाणि वर्तन्ते, स्वस्थानगमनं मोक्षावाप्तिमन्तव्या आत्मलाभरूप-
,
4
॥६३३॥

·उपमिती
चारुयोग्य-
|हितज्ञमू-
टकथा
॥६३४॥
स्वात्तस्याः, यस्तु मूढस्योपरि क्रुद्धो नरेन्द्रः स स्वकर्मपरिणामो विज्ञेयः, समुद्रमध्यप्रक्षेपस्तु मूढस्यानन्तभवभ्रमणं द्रष्टव्यमिति । एवं च
स्थिते भो भो धनवाहन!-सर्वः कथानकस्यास्य, भावार्थः सुपरिस्फुटः । तथापि ते प्रयोधाय, विशेपेणाभिधीयते ॥ ३८५ ॥ वत्र यया
तेन पारुणा निर्गय वसन्तपुरालयित्वा समुद्रं समासाद्य रत्नद्वीपं विज्ञातः कृत्रिमाकृनिमरनविशेषः न कृतं काननादिपु कौतुकं -
क्षिवा धूर्तलोकाः न गृहीतानि कृत्रिमरत्नानि कृतं विशिष्टरत्नमहणवाणिज्यं उपाचः मुन्दररत्ननिचयः आवर्जिता विशिष्टलोकाः परित
योहित्थं संजातः स्वार्थसाधक इति, तथा भद्र ! भव्यतया सुन्दरतमा जीवा निष्कम्यासांव्यवहारिकजीवराशेरतीत्यानन्तं संसारविस्तार
संप्राप्य मनुष्यभावं लघुकर्मतया विजानन्ति हेयोपादेयविभागं चिन्तयन्ति च ते-"यथाऽतिदुर्लभमिदं मानुष्यमाकरो भावरमानां फा-
"रणं निर्वाणमुखस्य संमाप्तमिदमधुनाऽस्माभिः समारूढा वयं महतरां कोटिं तन्न युक्तोऽस्माकमधुना विषादपि विषमतरो विपाकेपु विप.
"यधनादिषु प्रतिबन्धः, समासादयन्ति च ते सर्वज्ञोपझं धर्ममार्ग, ततो न विप्रलभ्यन्ते फुतीथिकैः न प्रवर्तन्ते कुधर्ममहणे फुर्वन्ति
"साधुधर्माङ्गीकरणलक्षणं वाणिज्यं गृहन्ति क्षान्तिमार्दवावमुक्तितपःसयमसत्यशौचाकिश्यनत्वमझचर्यसन्तोपप्रशमादिकं प्रतिक्षणं गुण-
"रत्ननिचयं आवर्जयन्ति सद्गुरुसाधुसाघर्मिकजनं पूरयन्ति सद्गुणानामात्मानं संजायन्ते वकार्यनिष्पादका” इति १ . यथा प योग्येन
तब रनद्वीपे विज्ञातं गुणदोषविचारणं कृतं किंचित्तबणार्थ वाणिज्यं फेवलं संजातमस्य काननादिदर्शनव्यसनं तत्परायत्तेन गमिवोऽन-
र्थको वहुः कालो मीलितानि कालेन भूयसा कियन्त्यपि रनकानि न विहितो विशिष्टरनसंचय इति, तथा भद्र! धनवाहन भन्यतया
सुन्दरतरा जीवाः संप्राप्य मनुष्यजन्म लघुकर्मतया जानन्ति गुणागुणपरीक्षणं कुर्वन्ति सर्वशदर्शनमवाप्य भावकोचितं कियदपि सद्गुण-
प्रहणवाणिज्यं केवलं दुर्जयत्वेन लोभस्य चटुलतयेन्द्रियमामस्य संजायते तेपी धनविपयादिषु ममत्वव्यसनं तत्परायचाय ते गमयन्ति
॥६३४॥

·उपमिती स.७-प्र. चारुयोग्य- हितज्ञमू- ढकथा ॥६३५॥ निरर्थक भूयांसं कालं तथापि मीलयन्ति ते भूयसा कालेन श्रावकोंचितानि कियन्यपि गुणरनकानि न विदधति साधुधर्मसाध्य विशिष्टगुणरनसश्चयमिति २ । यथा च तेन हितज्ञेन प्राप्तेनापि रत्नद्वीपे विज्ञाय स्वयं रत्नपरीक्षणं धारिता परोपदेशयोग्यता कृतं विहा. रारामादिपु महत्तरं कौतुकं न विहितं सुरनमहणं न लक्षितास्ते वञ्चका धूर्तलोकाः गृहीतानि चिकिचिकायमानानि काचशकलादीनि जनिता तेषु सुन्दराणीति बुद्धिः वश्चितश्वारूपदेशात्पूर्वमात्मेति, तथा भद्र धनवाहन! भव्यतया सुन्दरा जीवाः समासाद्य मनुष्यभावं मनारगुरुकर्मतया न विजानन्ति स्वयं कर्तु धर्मगुणदोपपरीक्षणं धारयन्ति परोपदेशयोग्यतां कुर्वन्ति विप्रयधनादिपु महत्तरं प्रतिवन्धं न विदधति सर्वज्ञप्रणीतसद्धर्मोपार्जनं न लक्षयन्ति कुतीर्थिकवश्यकतां गृहन्ति प्रशमयादमादिसाररहितानि दम्भप्रधानतया बहिश्चि- किचिकायमानकृत्रिमरनतुल्यानि कुधर्मानुष्ठानानि जनयन्ति तेषु सुन्दराणीति बुद्धिं वञ्चयन्ति च सद्गुरूपदेशात्पूर्वमात्मानमिति ३ । यथा च तेन मूढेन रनद्वीपगतेनापि न विहितं स्वयं रत्नगुणदोपपरीक्षणं नापि प्रतिपन्नं परोपदेशेन अनुशीलितं यनदेवकुलादिगोचरम- त्यन्तकौतुकं विद्विष्टानि सत्यरत्नानि गृहीतानि कारशकलादीनि कृतस्तेषु सद्रनाभिनिवेशः मोपितो धूर्तलोकेन वश्चितो नितान्तमात्मेति, तथा भद्र! धनवाहन लब्ध्वापि मनुष्यभवमभव्यतया दूरभव्यतया वाऽतिक्छिष्टतमा जीवाः गुरुतरफर्मभराक्रान्ततया न विदन्त्येव स्वयं कर्तुं धर्मगुणदोपपरीक्षणं नापि प्रतिपद्यन्ते परोपदेशेन अनुशीलयन्ति विपयधनादिपु गाढलौल्यं विद्विपन्ति प्रशमदयादीनि सद्भूतानुष्ठा- नानि गृहन्ति धर्मबुद्ध्या स्नानहोमयागादीनि जीवघातोपमर्दकारीणि कदनुष्ठानानि कुर्वन्ति तेषु तत्त्वाभिनिवेशं मोपयन्ति कुतीथिकैः तदेवं वधयन्ति ते नितान्तमात्मानमिति ४ । यथा च स चारुः पूरयित्वा बोहित्थं कृतकृत्यः स्वयं गन्तुकामः स्वस्थाने योग्यं प्रत्याह -यथाऽहं गमिष्यामि मित्र ! किं वर्तते तवेति, योग्येनोवं-न पूर्यते ममाद्यापि घोहित्थं स्तोकान्येव मयोपार्जितानि रत्नानि, चारु-

·एपमिती
स.७-भ.
चारुयोग्य-
हितज्ञमू-
ढकया
॥६३४॥
स्वाचस्याः, यस्तु मूढस्योपरि क्रुद्धो नरेन्द्रः स स्वकर्मपरिणामो विशेयः, समुद्रमध्यप्रक्षेपस्नु मूहस्सानन्वभवभ्रमणं द्रष्टव्यमिति । एवं च
स्थिते भो भो घनवाहन!-सर्वः कथानकस्यास्य, भावार्थः सुपरिस्फुटः । तथापि ते प्रयोधाय, विशेषेणाभिधीयते ॥ ३८५ ॥ वत्र यया
तेन पारुणा निर्गत्य वसन्तपुरालयित्वा समुद्रं समासाद्य रत्नद्वीपं विज्ञातः कृत्रिमाकृत्रिमरनविशेपः न फवं काननादिपु कौतुकं र-
क्षिता धूर्तलोकाः न गृहीतानि कृत्रिमरनानि कृतं विशिष्टरत्नप्रहणवाणिज्यं उपात्तः सुन्दररत्ननिचयः आवर्जिता विशिष्टलोकाः पूरितं
वोहित्यं संजातः स्वार्थसाधक इति, वथा भद्र! भव्यतया सुन्दरतमा जीवा निष्फम्यासांव्यवहारिफजीवयशेरतीयानन्तं संसारविस्तार
संप्राप्य मनुष्यभावं लघुकर्मतया विजानन्ति हेयोपादेयविभागं चिन्तयन्ति च ते-"यथाऽतिदुर्लभमिदं मानुष्यमाकरो भावरत्नानां फा-
"रणं निर्वाणसुखस्य संप्राप्तमिदमधुनाऽस्माभिः समारूढा वयं महत्तर कोटिं तन्न युक्तोऽस्माकमधुना विपादपि विषमवरो विपाकेपु विप.
"यधनादिपु प्रतिबन्धः, समासादयन्ति च ते सर्वज्ञोपझं धर्ममार्ग, ततो न विप्रलभ्यन्ते कुतीथिकैः न प्रवर्तन्ते फुधर्ममहणे फुर्वन्ति
"साधुधर्माङ्गीकरणलक्षणं वाणिज्यं गृहन्ति क्षान्तिमार्दवार्जवमुक्तितपःसंयमसत्यशौचाकिश्यनत्वप्रह्मचर्यसन्तोपप्रशमादिकं प्रतिक्षणं गुण-
"रत्ननिचयं आवर्जयन्ति सद्गुरुसाधुसाधर्मिकजनं पूरयन्ति सद्गुणानामात्मानं संजायन्ते स्वकार्यनिष्पादफा" इति १ । यथा च योग्येन
तत्र रनद्वीपे विज्ञातं गुणदोपविचारणं कृतं किंचिचद्हणार्थ वाणिज्यं केवलं संजातमस्य काननादिदर्शनव्यसनं तत्परायत्तेन गमिवोऽन.
र्थको बहुः कालो मीलितानि कालेन भूयसा कियन्त्यपि रत्नकानि न विहितो विशिष्टरनसंचय इति, तथा भद्र! पनवाहन भव्यतया
सुन्दरवरा जीवाः संप्राप्य मनुष्यजन्म लघुकर्मतया जानन्ति गुणागुणपरीक्षणं कुर्वन्ति सर्वशदर्शनमवाप्य भावकोचितं कियदपि सद्गुण-
प्रहणवाणिज्यं केवलं दुर्जयत्वेन लोभस्य घटुलचपेन्द्रियप्रामस्य संजायते तेषां धनविषयादिपु ममत्वव्यसनं तत्परायत्ताध ते गमयन्ति
॥६३४॥

·उपमिती चारुयोग्य- हितज्ञमू- ढकथा "धानां अनादिजीववस्रमलक्षालनसलिलं तपो दायकं निःसङ्गादिसन्दोहानामनागतकर्मकचवरनिवारकः संयमो भावको भवभ्रमणमया- "भावितभूरिभावहर्षाणां, तदेवमपि जानतां भवतां भो भद्राः ! केयमविद्या कोऽयं मोहः केयमात्मवचनता केयमात्मवैरिकता केन यूयं "गृध्यथ विषयेषु मुह्यथ कलत्रेपु लुभ्यथ धनेषु स्निह्यथ स्वजनेपु हृष्यथ यौवनेपु तुष्यथ निजरूपेषु पुष्यथ प्रियसगतेषु रुष्यथ हिदोप- "देशेषु दूप्यथ गुणेषु नश्यथ सन्मार्गात्सत्स्वप्यस्मादृशेषु सहायेषु प्रीयथ सांसारिकसुसेपु न पुन!यमभ्यस्यथ ज्ञानं नानुशीलयथ दर्शनं "नानुतिष्ठय चारित्रं नाचरथ तपः न कुरुथ संयम न संपादयथ सद्भूतगुणसम्भारभाजनमात्मानमिति, एवं च तिष्ठतां भवतां भो "भद्रा! निरर्थकोऽयं मनुष्यभवो निष्फलमस्मादृशसन्निधानं निष्पयोजनो भवतां परिज्ञानाभिमानोऽकिंचित्करमिव भगवदर्शनासादनं, एवं "दि स्वार्थभ्रंशः परमवशिष्यते, स च भवतामज्ञत्वमालक्षयति, न पुनश्चिरादपि विपयादिपु सन्तोपः, तन्न युक्तमेवमासितुं भवादृशां, "अतो मुश्चत विषयप्रतिबन्धं परिहरत स्वजननेहादिकं विरहयत धनभवनममत्वव्यसनं परित्यजत निःशेपं सांसारिकमलजाम्बालं गृ- "हीत भागवतीं भावदीक्षां विधत्त सज्ज्ञानादिगुणगणसञ्चयं पूरयत तेनात्मानं भवत स्वार्थसाधका यावत्सन्निहिता भवतां वयं । अन्य- "थाऽस्मदुपदेशाभावे सदुद्धिविकला यूयं स्वार्थभ्रष्टा एव सर्वथा भविष्यथेति” । तदिदं भगवतां सन्मुनीनामुपदेशवचनामृतमुपालम्भगर्भ- मुपलभ्य ते योग्यकल्पा देशविरता नितरां लजन्ते खचरितेन न ददती वष्टोत्तराणि न कुर्वन्ति मनोदुष्पणिधानं, किं तर्हि ?, प्रतिप- धन्ते हितमिति तत्साधुवचनं आचरन्ति यथोक्तविधानेन स्वीकुर्वन्ति पारमेश्वरं महारतं तिष्ठन्ति पूरयन्तो गुणरत्नैरात्मयानपात्रमिति २ । यथा च स चारुगतो हितज्ञाभ्यर्ण विहितं स्वस्थानगमनार्थ तदामनणं ततो दर्शितं तस्मै हितज्ञेन स्वयमुपार्जितं तत्काचशकलादिक निवेदितं काननादिकौनुकसारमात्मचेष्टितं, तथा भद्र धनवाहन ! भद्रकेभ्यो भव्यमिथ्यादृष्टिभ्यः संपूर्णगुणाः सुसाधवो यदन्न सद्धर्मक- भ.५४ ·सपमिती चारुयोग्य- हिवनमू- ढकया ॥६३६ ॥ णोतं-किं पुनरत्र कारणं, तो योग्येन कथितं तदुपार्जनविनभूतमात्मनः काननादिकुतूहलं, तथा भद्र! धनवाहन चारुतुल्या भग- वन्तो मुनयो भृत्वाऽऽत्मानं तपःसंयमप्रशमसन्तोपज्ञानदर्शनादीनां भावरनानां निष्ठितार्थाः स्वयं जिगमिपयो मोक्षलक्षणे स्वस्थाने यो- ग्यरूपाणां देशविरतानां मोक्षगमनार्थमामरणमिव कुर्वाणाः कुर्वन्ति धर्मदेशनां, ते तु निवेदयन्सात्मनः सोकगुणत्वं, ततः साधरो युवते भो भद्रा! मनुष्यभावे स्वाधीनं सर्वेषां सद्गुणार्जनं तत्किं न संपूर्णगुणा जाता यूयं यथा वयं ?, ततः कथयन्ति ते देशविरताः संपू. गुणोपार्जनविघ्नभूतमात्मनो धनविपयादिषु ममत्वव्यसनं, ततो यथा चारुणा योग्यं प्रत्युकं न्यथा भद्र! न युकं ते प्राप्तस्स रलद्वीप फाननादिकुतूहलं कर्तु वधनमिदमात्मनो महाविनः सुरत्नग्रहणस्य जानासि प त्वं सुरनानां सुसहेतुतां वधाप्यनादरमेवं तेपु फुर्वाण: किमात्मनो वैरिकायसे?, न च चिरेणापि ते कौतुकपरिपूर्तिस्तद्वरं स्वार्थे यतितमितरथा निरर्थक रनदीपागमनं, तवो भद्र! मुश्च यना- दिकौतुकं कुरु मयि सन्निहिते सुरत्नोपार्जनमन्यथा स्वार्थभ्रष्टो भविष्यसि, चतोऽत्यन्तलजितो योग्यः प्रतिपनं पारुवचनमनुष्ठिवं विधा- नेन संजातः सुरत्नानां घोहित्थभरणेन स्वार्थसाधक इति, तथा भद्र ! धनवाहन मुनयोऽपि देशविरतानेवमारक्षते, या "भो भद्रा न "युकं युप्मादृशामवाले मनुष्यभावे जानतां जिनवचनामृतरसं लक्षयतां भवनैर्गुण्यमाकलयता कायकलिलमलाविलतां वेदयतां यौवनस्य "सन्ध्याघ्ररागभङ्गुरवां पश्यतां जीवितस्य धर्मोपतप्तशकुनिगलचञ्चलतां भावयतां स्वजनवर्गलेहादेरचिरगुतिविलसितरष्टनष्टवां फर्तुमी- "दृशं धनविपयादिममत्यव्यसनं वचनमिदमात्मनो महान्तरायो ज्ञानादिसाधनस्य जानन्ति व भद्राः यथा परिणामदारुणा विपयाः "कारणं चित्तविप्लवानां वरलहृदया योपितोऽभूमिः सद्भावमुसानां हेतुभूतमारौद्रध्यानानां सुगतिमार्गप्रदीपो शानं जन मानसाहा. "दानां कुयोनिगातिपातहस्तावलम्यो दर्शनं सम्पादनमनन्तमनःप्रमोदानां सुक्षेमाक्षेपमोक्षनिक्षेपणं चारित्रं समर्पकं निरन्तरचिचोत्स- .

·चारुयोग्य-
हितज्ञमू-
ढकथा
उपमिती
स.७.प्र.
॥६३७॥
"वानां अनादिजीववस्रमलक्षालनसलिलं तपो दायकं निःसङ्गादिसन्दोहानामनागतकर्मकचवरनिवारफः संयमो भावको भवभ्रमणभया-
"भावितभूरिभावहर्षाणां, तदेवमपि जानतां भवतां भो भद्राः ! केयमविद्या कोऽयं मोहः केयमात्मवञ्चनता केयमात्मवैरिकता केन यूयं
"गृध्यथ विपयेपु मुह्यथ कलत्रेषु लुभ्यथ धनेषु स्निह्मथ स्वजनेषु हृष्यथ यौवनेषु तुष्यथ निजरूपेषु पुष्यथ प्रियसगतेषु रुष्यथ हितोप-
"देशेषु दूष्यथ गुणेषु नश्यथ सन्मार्गात्सत्स्वप्यस्मादृशेषु सहायेषु भीयथ सांसारिकसुसेषु न पुन!यमभ्यस्यथ ज्ञानं नानुशीलयथ दर्शनं
"नानुतिष्ठय चारित्रं नाचरथ तपः न कुरुप संयमं न संपादयथ सद्भूतगुणसम्भारभाजनमात्मानमिति, एवं च तिष्ठतां भवतां भो
| "भद्रा ! निरर्थकोऽयं मनुष्यभवो निष्फलमस्मादृशसन्निधानं निष्पयोजनो भवतां परिज्ञानाभिमानोऽकिंचित्करमिव भगवदर्शनासादनं, एवं
"हि स्वार्थभ्रंशः परमवशिष्यते, स च भवतामझत्वमालक्षयति, न पुनश्चिरादपि विषयादिषु सन्तोपः, तन्न युक्तमेवमासितुं भवादशां,
"अतो मुश्चत विषयप्रतिबन्धं परिहरत स्वजननेहादिकं विरहयत धनभवनममत्वव्यसनं परित्यजत निःशेपं सांसारिकमलजाम्यालं गृ•
"हीत भागवतीं भावदीक्षां विधत्त सज्ञानादिगुणगणसञ्चयं पूरयत तेनात्मानं भवत स्वार्थसाधका यावत्सन्निहिता भवतां पयं । अन्य-
| "थाऽस्मदुपदेशाभावे सद्बुद्धिविकला यूयं स्वार्थभ्रष्टा एव सर्वथा भविष्यथेति” । तदिदं भगवतां सन्मुनीनामुपदेशवचनामृतमुपालम्भगर्भ-
मुपलभ्य ते योग्यकल्पा देशविरता नितरां लजन्ते स्वचरितेन न ददती वष्टोत्तराणि न कुर्वन्ति मनोदुष्पणिधानं, किं तर्हि ?, प्रतिप-
द्यन्ते हितमिति तत्साधुवचनं आचरन्ति यथोक्तविधानेन स्वीकुर्वन्ति पारमेश्वरं महाव्रतं तिष्ठन्ति पूरयन्तो गुणरत्नैरात्मयानपात्रमिति
२। यथा च स चारुर्गतो हितज्ञाभ्यर्ण विहितं स्वस्थानगमनार्थ तदामनणं ततो दर्शितं तस्मै हितज्ञेन स्वयमुपार्जितं तत्काचशकलादिक
निवेदितं काननादिकौतुकसारमात्मचेष्टितं, तथा भद्र पनवाहन! भद्रकेभ्यो भन्यमिथ्यादृष्टिभ्यः संपूर्णगुणाः सुसाधवो यदन सद्धर्मक-
॥६३७॥

·उपमिती स. ७-प्र. चारुयोग्य. हितज्ञमू- ॥ ६३८॥ टकथा थनायाभिमुसीभवन्ति तयारुणा हितज्ञसमीपगमनमभिधीयते, ततः कुर्वन्ति ते साधवस्तेपां भद्रकभन्यमिध्यादृष्टीनां धर्मदेशनया मोक्ष- गमनं प्रत्यामप्रणं, तेऽपि च तेभ्यो दर्शयन्ति यथा वयमपि कुर्म एव धर्म यतोऽनुतिष्ठामो निसनानं जुहुमोऽमिहोनं दहामखिलसमिधः प्रयच्छामो गोभूमिहिरण्यादीनि कारयामो वापीकूपतडागप्रभृतीनि परिणयामः कन्यका इत्यादिकं काचशफलादिदर्शनं, अन्य- मुसाधुभ्यो निवेदयन्ति यथा-भो भट्टारकाः! सुखेन वयमास्महे यतो भक्षयामो मांसं पियामो मयं आस्वादयामो विचित्रं मुरसं भोजनं रमयामो वरनियः परिदध्मः सुकुमारोज्वलवसनानि मानयामः पञ्चसुगन्धिकोन्मिभं ताम्बूलं विलसामो विविधमाल्यविलेपनैः मील- यामो धननिचयं विचरामो यथेष्टचेष्टया न सहामो रिपुगन्धं उल्लासयामो निजकीर्ति दर्शयामः स्वस्य देवरूपतां अनुभवामो मनुष्यभ- वसारमित्यादि, तदिदं काननादिकौतुकसारमात्मचेष्टितकथनं, ततो यथा तेन घारुणा कृपापरिगतहृदयेन हितमं प्रत्यभिहितं यदुत- वयस्य ! वञ्चितोऽसि त्वं पापिना धूर्तलोकेन मुग्धतया न जानीपे विधातुं रत्नगुणदोपपरीक्षा, अन्यच न युक्तं तव कर्तु रसद्वीपमाग- तस्य काननादिकुतूहलं विप्रलम्भस्तवैप परमार्थेन, ततो हितज्ञेन निश्चित्य तदीयवत्सलतां लक्षितः परिज्ञानातिरेकः, ततो निवर्तितं का- ननादिकौतुकं, पृष्टश्च स चारू रत्नलक्षणं दर्शितः शिष्यभावः, पारुरपि रचितस्तद्गुणैः निवेदितं रनलक्षणं प्राहितस्तदुपार्जनोपायं हि- तज्ञश्वारुणा संजातो विचक्षणः परीक्षको रमानां, ततः परिहय कृत्रिमरत्नानि संपन्नः सवरत्नप्रणोद्यत इति, तया भद्र! पनवाहन सन्मुनयोऽपि करुणापरिगतमानसास्तानेवं वदतो भद्रकभन्यमिध्यादृष्टीनित्थमाचक्षते, यदुत-भो भद्राः सत्यं धर्मशीला यूयं कुरुप धर्ममात्मबुद्ध्या केवलं मुग्धतया न जानीथ तद्विशेष वञ्चिता यूयं कुधर्मशास्त्रकारैः, न खलु हिंस्रकर्माणि धर्मसाधनानि भवन्ति, सर्व- भूतदयाप्रधानो हि भगवान् विशुद्धधर्मः, तद्विरोधीनि च यागहोमादीनि, तन्न युकं धर्मयुद्धया भवतामधर्मासेवनं, यत्पुनय यूयं यथा . , - ॥ ६३८॥ 4 ·, उपमिती स.७प्र. चारुयोग्य- हितज्ञमू- ढकथा ॥ ६३९॥ --सुसेन वयं तिष्ठामो यतो भक्षयामो मांसमित्यादि, तदपि मुग्धताविजृम्भितमेव भवतां हास्यप्रायं विवेकिनां, यतः "सन्निहिताशेपापाये "काये वलगत्सु विविधरोगेपु स्वरागामिन्यां जरायां मनःशरीरसन्तापकारिपु राजाद्युपद्रवेषु यायावरे यौवने सर्वव्यसनकारिणीपु स. "म्पत्सु मनोदाहिनीष्टवियोगे चित्तवैधुर्यकारिणि विप्रियसम्प्रयोगे सततमागामुके मरणे सर्वथाऽशुचिनिधाने शरीरे पुद्गलपरिणाममात्र. "निःसारेषु विषयेषु असंख्यदुःखलक्षपरिपूरिते जगति वर्तमानानामसुमतां कीदृशं नाम सुखं ?, परमार्थतो दुःखेऽपि सुखविपर्यास एप "भवता, कर्मजनितः सत्त्वेप विभ्रमः कारणमनन्तभवभ्रमणस्य, ततो भो भद्राः! कृच्छ्रेण प्राप्ते मनुष्यभवे सन्निहितायां धर्मसामयां "सत्यस्मदुपदेशे स्वाधीने गुणाधाने प्रकटे झानादिमोक्षमार्गे अनन्तानन्दरूपे जीवे तस्य स्वरूपलाभलक्षणे मोक्षे ज्ञानश्रद्धानुष्ठानमात्रायत्ते "तल्लाभे न युक्तं भवतामीदृशमात्मवञ्चनं कर्तु" तदिदं सन्मुनिवचनमाकर्ण्य ते हितज्ञतुल्या भद्रकभव्यमिध्यादृष्टयो जीवा निश्चिन्वन्ति तेषां भगवता सन्मुनीनां वत्सलता लक्षयन्ति परिज्ञानातिरेकं, ततो निवर्तयन्ति तदुपदेशेनावाप्तशुभवासनाविशेपाः सन्तो धनविपय- गृद्धिप्रतियन्धं पृच्छन्ति च विशेपतो मुनिजनं ते धर्ममार्ग दर्शयन्ति शिष्यभावं रजयति गुरूनपि विनयादिगुणैः, ततः प्रसन्नहृदया गुरवस्तेभ्यो गृहस्थावस्थोचितं साधुदशायोग्यं च प्रतिपादयन्ति धर्ममार्ग प्रायन्ति तदुपार्जनोपायं महायनेन यदुत-भो भद्राः! सद्धर्म- साधनयोग्यत्वमात्मनोऽभिलपद्भिर्भवद्भिस्तावदिदमादौ कर्तव्यं भवति यदुत "सेवनीया दयालुता न विधेयः परपरिभवः मोक्तव्या को- "पनता वर्जनीयो दुर्जनसंसर्गः विरहितव्याऽलीकवादिता अभ्यसनीयो गुणानुरागः न कार्या चौर्यबुद्धिः त्यजनीयो मिध्याभिमानः "चारणीयः परदाराभिलापः परिहर्तव्यो धनादिगर्वः निधेया दुःखितदुःखनाणेच्छा पूजनीया गुरवः वन्दनीया देवसदाः सन्माननीयः "परिजनः पूरणीयः प्रणयिलोकः अनुवर्तनीयो मित्रवर्गः न भाषणीयः परावर्णवादो प्रहीतव्याः परगुणाः लजनीयं निजगुणविकत्थनेन , ॥६३९ ।।

·उपमिती चारुयोग्य- हितज्ञमू- ढकथा ॥ ६३८॥ थनायाभिमुसीभवन्ति तयारुणा हितज्ञसमीपगमनमभिधीयते, ततः कुर्वन्ति ते साधवस्तेपां भद्रकभव्यमिथ्यादृष्टीनां धर्मदेशनया मोक्ष- गमनं प्रत्यामनणं, तेऽपि च तेभ्यो दर्शयन्ति यथा वयमपि कुर्म एव धर्म यतोऽनुतिष्ठामो नित्यनानं जुहुमोऽग्निहोत्रं दहामतिलसमियः प्रयच्छामो गोभूमिहिरण्यादीनि कारयामो वापीकूपतडागप्रभृतीनि परिणयामः कन्यका इत्यादिकं कारशकलादिदर्शनं, अन्यच ते सुसाधुभ्यो निवेदयन्ति यथा-भो भट्टारकाः! मुसेन वयमास्महे यतो भक्षयामो मांसं पियामो मद्यं आस्वादयामो विचित्रं मुरसं भोजनं रमयामो वरत्रियः परिमः सुकुमारोज्वलयसनानि मानयामः पञ्चसुगन्धिकोन्मिभं ताम्बूलं विलसामो विविधमाल्पविलेपनैः मील- यामो धननिचयं विचरामो यथेष्टचेष्टया न सहामो रिपुगन्धं उल्लासयामो निजकीर्ति दर्शयामः स्वस्य देवरूपता अनुभवामो मनुष्यभ- वसारमित्यादि, तदिदं काननादिकौतुकसारमात्मचेष्टितकथनं, ततो यथा तेन पारुणा कृपापरिगतहृदयेन हितसं प्रत्यभिहितं यदुत- वयस्य! वञ्चितोऽसि त्वं पापिना धूर्तलोकेन मुग्धतया न जानीपे विधातुं रनगुणदोपपरीक्षा, अन्यच न युक्तं तव कर्तु रत्नद्वीपमाग- तस्य काननादिकुतूहलं विप्रलम्भस्तवैप परमार्थेन, ततो हितशेन निश्चित्य तदीयवत्सलतां लक्षितः परिज्ञानातिरेफः, ततो निवर्तितं फा- ननादिकौतुकं, पृष्टश्च स चारू रवलक्षणं दर्शितः शिष्यभावः, चारुरपि रखितस्तद्गुणैः निवेदितं रनलक्षणं माहितस्वदुपार्जनोपायं हि- तमश्वारुणा संजातो विचक्षणः परीक्षको रत्नानां, ततः परिहत्य कृत्रिमरत्नानि संपन्नः सत्यरत्नप्रणोद्यत इति, तथा भद्र! धनवाहन सन्मुनयोऽपि करुणापरिगतमानसास्ताने बदतो भद्रकभन्यमिध्यादृष्टीनित्थमाचक्षते, यदुत--भो भद्राः सत्यं धर्मशीला यूयं पुरुष धर्ममात्मबुद्ध्या केवलं मुग्धतया न जानीय तद्विशेष वश्चिता यूयं फुधर्मशास्त्रकारैः, न सल हिंस्रकर्माणि धर्मसाधनानि भवन्ति, सर्व. भूतदयाप्रधानो हि भगवान् विशुद्धधर्मः, वद्विरोधीनि च यागहोमादीनि, तन्न युक्तं धर्मवुझ्या भवतामधर्मासेवनं, यत्पुनर्मूथ यूयं यथा , .

·1
उपमिती
चारुयोग्य-
हितज्ञमू-
ढकथा
॥ ६३९॥
-सुसेन वयं तिष्ठामो यतो भक्षयामो मांसमित्यादि, तदपि मुग्धताविजृम्भितमेव भवतां हास्यप्राय विवेकिनां, यतः "सन्निहिताशेपापाये
"काये पलगत्सु विविधरोगेपु स्वरागामिन्यां जरायां मनःशरीरसन्तापकारिपु राजाद्युपद्रवेषु यायावरे यौवने सर्वव्यसनकारिणीपु स.
"पत्सु मनोदाहिनीष्टवियोगे चित्तवैधुर्यकारिणि विप्रियसम्प्रयोगे सततमागामुके मरणे सर्वथाऽशुचिनिधाने शरीरे पुद्गलपरिणाममात्र-
"निःसारेषु विषयेषु असंख्यदुःखलक्षपरिपूरिते जगति वर्तमानानामसुमतां कीदृशं नाम सुखं ?, परमार्थतो दुःखेऽपि सुखविपर्यास एप
"भवतां, कर्मजनितः सत्वेप विभ्रमः कारणमनन्तभवभ्रमणस्य, ततो भो भद्राः! कृच्छ्रेण प्राप्ते मनुष्यभवे सन्निहितायां धर्मसामन्यां
"सत्यस्मदुपदेशे स्वाधीने गुणाधाने प्रकटे ज्ञानादिमोक्षमार्गे अनन्तानन्दरूपे जीवे तस्य स्वरूपलाभलक्षणे मोक्षे ज्ञानश्रद्धानुष्ठानमात्रायत्ते
"तलाभे न युक्तं भवतामीरशमात्मवश्वनं कर्तु" तदिदं सन्मुनिवचनमाकर्ण्य ते हितज्ञतुल्या भद्रकभव्यमिध्यादृष्टयो जीवा निश्चिन्वन्ति
तेषां भगवता सन्मुनीनां यत्सलतां लक्षयन्ति परिज्ञानातिरेकं, ततो निवर्तयन्ति तदुपदेशेनावाप्तशुभवासनाविशेषाः सन्तो धनविषय-
गृद्धिप्रतिबन्धं पृच्छन्ति च विशेषतो मुनिजनं ते धर्ममार्ग दर्शयन्ति शिष्यभावं रजयति गुरूनपि विनयादिगुणैः, ततः प्रसन्नहृदया
गुरवस्तेभ्यो गृहस्थावस्थोचितं साधुदशायोग्यं च प्रतिपादयन्ति धर्ममार्ग प्राहयन्ति तदुपार्जनोपायं महायनेन यदुत-भो भद्राः! सद्धर्म-
साधनयोग्यत्वमात्मनोऽभिलपद्भिर्भवद्भिस्तावदिदमादो कर्तव्यं भवति यदुत "सेवनीया दयालुता न विधेयः परपरिभवः मोक्तव्या को-
"पनता वर्जनीयो दुर्जनसंसर्गः विरहितव्याऽलीकवादिता अभ्यसनीयो गुणानुरागः न कार्या चौर्यबुद्धिः त्यजनीयो मिथ्याभिमानः
"धारणीयः परदाराभिलापः परिहर्तव्यो धनादिगर्वः निधेया दुःखितदुःखत्राणेच्छा पूजनीया गुरवः वन्दनीया देवसद्धाः सन्माननीयः
"परिजनः पूरणीयः प्रणयिलोकः अनुवर्तनीयो मित्रवर्गः न भाषणीयः परावर्णवादो महीतव्याः परगुणाः लजनीयं निजगुणविकत्थनेन
--
॥६३९॥

·उपमिती चारुयोग्य- हितज्ञम- टकथा ॥६४०॥ "स्मर्वव्यमणीयोऽपि सुरुवं यतितव्यं परार्थे संभापणीयः प्रथमं विशिष्टलोकः अनुमोदनीयो धार्मिकजनः न विधेयं परमर्मोघटन भवि. "तव्यं सुपाचारैः", बतो भविष्यति भवतां सर्वज्ञोपज्ञसद्धर्मानुष्ठानयोग्यता, तत्र च "गृहस्थैः सद्भिः परिहर्तव्योऽफल्याणमित्रयोगः | "सेवितव्यानि कल्याणमित्राणि न लवनीयोचिवस्थितिः अपेक्षितव्यो लोकमार्गः माननीया गुरुसंहतिः भवितव्यमेवचः प्रबतिवव्यं "दानादौ कर्तव्योदारपूजा भगवतां निरूपणीयः साधुविशेपः श्रोतव्यं विधिना धर्मशास्त्रं भावनीयं महायनेन अनुष्ठेयसदयों विधानेन | "अवलम्बनीयं धैर्य पर्यालोचनीयाऽऽयतिः अबलोकनीयो मृत्युः भवितव्यं परलोकप्रधानेः सेवितव्यो गुरुजनः फर्वव्यं योगपट्टदर्शनं "स्थापनीयं तद्रूपादि मानसे निरूपयितव्या धारणा परिहर्तव्यो विक्षेपमार्गः प्रयविवव्यं योगशुद्धौ कारयितव्यं भगवद्भुपनयिम्यादिकं | "लेखनीयं भुवनेशवचनं कर्तव्यो मगलजपः प्रतिपत्तव्यं चतुःशरणं गर्हितव्यानि दुष्कृतानि अनुमोदपिदव्यं फुशलं पूजनीया मनदेववाः "श्रोतव्यानि सचेष्टितानि भावनीयमौदार्य वर्तितव्यमुत्तमज्ञातेन" ततो भविष्यति भवतां साधुधर्मानुष्ठानभाजनवा । मतः "कृतयहिर- "न्तरगसगत्यागः परदचभोजिभिर्भावमुनिभिः सद्भिर्भवद्भिरासेवनीया प्रशिक्षा विधेया वस्तुतत्त्वजिज्ञासा मृगणीयः स्वपरतनये- | "दिना परहितनिरतेन पराशयवेदिना यथार्थाभिमानेन गुरुणा सम्यक् सम्बन्धः प्रयोक्तव्यो गुरुविनयः अनुष्ठेया विधिपरता फर्तव्यो "मण्डलीनिषद्याक्षादौ यत्नः अनुपालनीयो ज्येष्ठकमो भजनीयोचिताशनक्रिया हेयो विकथादिविक्षेपः शीलनीया भावसारमुपयोगप्रधा. "नता शिक्षणीयोऽयं श्रवणविधिः आचरणीया योधपरिणतिः यविवन्यं सम्यग्ज्ञानस्थिरतायां कार्य मनःस्थैर्य न विधेयो ज्ञानर्युत्सेकः "नोपहसनीयास्तदज्ञाः परित्याज्यो विवादः परिहार्यमबुद्धयुद्धिभेदकरणं न विधेयः फुपाने शास्त्रनियोग:" वतो भविष्यति भवतां पात्रता बहुमवा गुणज्ञानां विग्रवती शमश्रीः स्वानयो भावसम्पदा, पतः संजनिप्यन्ते भवतागुपरि सप्रसादा गुरषः संप्रदापयिष्यन्ति सिद्धा. ।। ६४०॥

·उपमिती
स. ७-म.
चारुयोग्य-
| हितज्ञमू-
ढकथा
॥६४१॥
न्तसाराणि प्रवर्धिष्यन्ते भवतां शुश्रूपाश्रवणमहणधारणोहापोहतत्त्वाभिनिवेशाः प्रज्ञागुणा इति । तथा "अनुशीलनीया भवद्भिरासेवना-
"शिक्षा समाचरणीया प्रत्युपेक्षणा भजनीया प्रमार्जना सात्म्यीभावमानेतव्या भिक्षाचर्या प्रतिक्रमणीयेर्यापथिका दातव्याऽऽलोचना
"शिक्षणीया निदोपभोजनता विधेया भाजनपरिकर्मणा अनुष्ठेयाऽऽगमिकी विचारचर्या निरीक्षणीयाः स्थण्डिलभूमयः कर्तव्यं समस्तो-
"पाधिविशुद्धमावश्यकं प्रवर्तितव्यं यथागमं कालमहणे आम्नातव्यः पञ्चविधः स्वाध्यायः तदेवमभ्यसनीया प्रतिदिनक्रिया पालनीयः पञ्च-
| "विधोऽप्याचारः आसेवनीये चरणकरणे अगागीभावमानेयोऽप्रमादः स्थातव्यमत्युप्रविहारितया" ततो भविष्यति भवतां मोक्षगमनप्र-
वणो गुणसन्दोहः, वदेवं ते भगवन्तः सन्मुनयो दर्शयन्ति तेभ्यः सद्गुणार्जनोपायं, ततस्ते तदुपदेशेन भद्रकभव्यमिथ्यादृष्टयः संजा-
यन्ते विचक्षणाः भवन्ति परीक्षका भावरत्नानां विरहयन्ति कुधर्मासेवनं रमन्ते सद्गुणोपादाने वदन्ति च यथा भो भो भट्टारकाः!-
अपायहेतुभिर्भोगपूंर्ताकारैश्च तीथिकैः । एतावन्तं वयं कालं, वञ्चिता मोहदोपतः ॥ ३८६ ।। अधुना योधिता धन्यैर्भवद्भि-
रतिवत्सलैः । यथाऽऽदिष्टं करिष्यामो, नाथा:! सर्व पुरोदितम् ॥ ३८७ ॥ अथोपबृंहिता वाक्यैः, साधुभिस्ते मनोहरैः । यथोपदिष्टं
कुर्वाणा, जायन्ते स्वार्थसाधकाः ॥ ३८८ ॥ ३॥ यथा च स चारुर्गतो मूढसमीपं कृतं गमनार्थमामघणं, मूढेनोक्तं वयस्य ! किं गतेन
करिष्यसि ? रमणीयतममिदं द्वीपं, तथाहि-पश्य पश्य भूपितमिदं पद्मखण्डैविराजितं गृहोद्यानैर्मण्डितं सरोवरैः कमनीयं विहारा-
रामैः स्पृहणीयं सुगन्धिपुप्पभरवन्धुराभिर्वनराजिभिरभिलपणीयं सुन्दरलोकयोगेन तदन्न मानयित्वा सुचिरं सुखं पश्चात्स्वस्थानगमनं
करिष्यामो, न च मे गमनं रोचते, भृतं च मयाऽपि बोहित्थं वर्तते, ततो दर्शितं तत्काचशकलादिपूरितं चारोः, अनेन संजाता चारो:
करुणा, दत्तस्तस्योपदेशो यथा-न युक्तं ते काननादिकौतुकं फुरत्नानि च त्वया गृहीतानि रनबुद्ध्या तत्परित्यज मित्रामूनि गृहाण
॥६४१॥

·उपमिती स.७.प्र. चारुयोग्य- डितज्ञम- टकथा ॥६४०॥ "स्मतव्यमणीयोऽपि सुकृतं यतिवव्यं परार्थे संभापणीयः प्रथमं विशिष्टलोकः अनुमोदनीयो धार्मिकजनः न विधेयं परमोंग्रहनं भवि- "तव्यं सुवैपाचारः", ववो भविष्यति भवतां सर्वज्ञोपज्ञसद्धर्मानुष्ठानयोग्यता, तत्र च "गृहस्थैः सद्भिः परिहर्तव्योऽकल्याणमित्रयोगः |"सेवितव्यानि कल्याणमित्राणि न लवनीयोचिदस्थितिः अपेक्षितन्यो लोकमार्गः माननीया गुरुसंहतिः भवितव्यमेवचः प्रवर्विवव्यं | "दानादी कर्वव्योदारपूजा भगवतां निरूपणीयः साधुविशेषः श्रोतव्यं विधिना धर्मशास्त्रं भावनीयं महायनेन अनुष्ठेयस्तों विधानेन | "अवलम्बनीयं धैर्य पर्यालोचनीयाऽऽयतिः अवलोकनीयो मृत्युः भवितव्यं परलोकप्रधानः सेवितव्यो गुरुजनः फर्वव्यं योगपट्टदर्शनं "स्थापनीयं तद्रूपादि मानसे निरूपयितव्या धारणा परिहर्तव्यो विक्षेपमार्गः प्रयतिवन्यं योगशुद्धौ कारयितव्यं भगवद्भुयनपिम्यादिकं "लेखनीयं भुवनेशवचनं कर्तव्यो मङ्गलजपः प्रतिपत्तव्यं चतुःशरणं गर्हितव्यानि दुष्कृतानि अनुमोदयितव्यं कुशलं पूजनीया मनदेवताः | "श्रोतव्यानि सञ्चेष्टिवानि भावनीयमौदार्य वर्तितव्यमुत्तमज्ञातेन" ततो भविष्यति भवतां साधुधर्मानुष्ठानभाजनता । सतः "कृतपहिर- "न्तरङ्गसङ्गत्यागः परदत्तभोजिभिर्भावमुनिभिः सद्धिर्भवद्भिरासेवनीया प्रशिक्षा विधेया वस्तुतत्त्वजिज्ञासा मृगणीयः स्वपरतपवे. "दिना परहितनिरतेन पराशयवेदिना यथार्थाभिमानेन गुरुणा सम्यक् सम्बन्धः प्रयोक्तव्यो गुरुविनयः अनुष्ठेया विधिपरवा फर्वव्यो "मण्डलीनिपद्याक्षादौ यतः अनुपालनीयो ज्येष्ठक्रमो भजनीयोचिवाशनक्रिया हेयो विकधादिविक्षेपः शीलनीया भावसारमुपयोगप्रधा. "नवा शिक्षणीयोऽयं श्रवणविधिः आचरणीया बोधपरिणविः यतितव्यं सम्यग्ज्ञानस्थिरतायां कार्य मनःस्थैर्य न विधेयो मानर्युत्सेफः "नोपहसनीयास्तदज्ञाः परित्याज्यो विवादः परिहार्यमवुद्धबुद्धिभेदकरणं न विधेयः फुपाने शानियोगः" ततो भविष्यति भवतां पानवा बहुमता गुणज्ञानां विग्रहवती शमधीः स्वाश्रयो भावसम्पदा, वतः संजनिष्यन्ते भवतामुपरि सप्रसादा गुरवः संप्रदापयिष्यन्ति सिद्धा. ॥६४०।।

·. /उपमिती चारुयोग्य- हितज्ञमू- ढकथा स.७.प्र. ॥६४१॥ न्तसाराणि प्रवर्धिष्यन्ते भवतां शुश्रूपाश्रवणमहणधारणोहापोहतत्त्वाभिनिवेशः प्रज्ञागुणा इति । तथा "अनुशीलनीया भवद्भिरासेवना- "शिक्षा समाचरणीया प्रत्युपेक्षणा भजनीया प्रमार्जना सात्म्यीभावमानेतव्या भिक्षाचर्या प्रतिक्रमणीयेर्यापथिका दातव्याऽऽलोचना "शिक्षणीया निर्दोपभोजनता विधेया भाजनपरिकर्मणा अनुष्ठेयाऽऽगमिकी विचारचर्या निरीक्षणीयाः स्थण्डिलभूमयः कर्तव्यं समस्तो- "पाधिविशुद्धमावश्यकं प्रवर्तितव्यं यथागमं कालग्रहणे आम्नातव्यः पञ्चविधः खाध्यायः तदेवमभ्यसनीया प्रतिदिनक्रिया पालनीयः पञ्च- "विधोऽण्याचारः आसेवनीये चरणकरणे अगागीभावमानेयोऽप्रमादः स्थातव्यमत्युप्रविहारितया" ततो भविष्यति भवतां मोक्षगमनप्र- यणो गुणसन्दोहः, तदेवं ते भगवन्तः सन्मुनयो दर्शयन्ति तेभ्यः सद्गुणार्जनोपायं, ततस्ते तदुपदेशेन भद्रकभव्यमिथ्यादृष्टयः संजा- | यन्ते विचक्षणाः भवन्ति परीक्षका भावरत्नानां विरहयन्ति कुधर्मासेवनं रमन्ते सद्गुणोपादाने वदन्ति च--यथा भो भो भट्टारकाः!- अपायहेतुभिर्भोगेधूर्ताकारश्च तीर्थिकः । एतावन्तं वयं कालं, वचिता मोहदोपतः ॥ ३८६ ॥ अधुना घोधिता धन्यैर्भवद्भि- रतिवत्सलैः । यथाऽऽदिष्टं करिष्यामो, नाथा:! सर्व पुरोदितम् ॥ ३८७ ॥ अथोपहिता वाक्यैः, साधुभिस्ते मनोहरैः । यथोपदिष्टं कुर्वाणा, जायन्ते स्वार्थसाधकाः ॥ ३८८ ॥ ३॥ यथा च स चारुर्गतो मूढसमीपं कृतं गमनार्थमामनणं, मूढेनोक्तं-वयस्य! किं गतेन करिष्यसि ? रमणीयतममिदं द्वीपं, तथाहि-पश्य पश्य भूपितमिदं पद्मखण्डैविराजितं गृहोद्यानैर्मण्डितं सरोवरैः कमनीयं विहारा- रामैः स्पृहणीयं सुगन्धिपुप्पभरयन्धुराभिर्वनराजिभिरभिलपणीयं सुन्दरलोकयोगेन सत्र मानयित्वा सुचिरं सुखं पश्चात्स्वस्थानगमनं करिष्यामो, न च मे गमनं रोचते, भृतं च मयाऽपि बोहित्थं वर्तते, ततो दर्शितं तत्काचशकलादिपूरितं चारोः, अनेन संजावा चारोः करुणा, दत्तस्तस्योपदेशो यथा--- युक्तं ते काननादिकौतुकं फुरत्नानि च त्वया गृहीतानि रनबुद्धया तत्परित्यज मित्रामूनि गृहाण . ॥९४१॥ .

·उपमिती चारुयोग्य- हिवनम्- ढकया स.७-प्र. ॥६४०॥ "स्मर्तव्यमणीयोऽपि सुकृवं यतिवन्यं परार्थे संभापणीयः प्रथमं विशिष्टलोकः अनुमोदनीयो धार्मिकजनः न विधेयं परमर्मोघट्टनं भवि- "तव्यं सुपाचारैः", ततो भविष्यति भवतां सर्वज्ञोपज्ञसद्धर्मानुष्ठानयोग्यता, तत्र च "गृहस्थैः सद्भिः परिहर्तव्योऽकल्याणमित्रयोगः "सेवितव्यानि कल्याणमित्राणि न लड़नीयोचितस्थितिः अपेक्षितव्यो लोकमार्गः माननीया गुरुसंहतिः भवितव्यमेवचः प्रवदिवव्यं | "दानादी कर्तव्योदारपूजा भगवतां निरूपणीयः साधुविशेषः श्रोतव्यं विधिना धर्मशास्त्रं भावनीयं महायनेन अनुष्ठेयस्तों विधानेन "अवलम्बनीयं धैर्य पर्यालोचनीयाऽऽयतिः अवलोकनीयो मृत्युः भवितव्यं परलोकप्रधानैः सेविवव्यो गुरुजनः फर्तव्यं योगपट्टदर्शनं | "स्थापनीयं तद्रूपादि मानसे निरूपयितव्या धारणा परिहर्तव्यो विक्षेपमार्गः प्रयविवन्यं योगशुद्धौ कारयितव्यं भगवद्भुयनविम्यादिकं "लेखनीयं भुवनेशवचनं कर्तव्यो मङ्गलजपः प्रतिपत्तव्यं चतुःशरणं गर्हितव्यानि दुष्कतानि अनुमोदयितव्यं कुशलं पूजनीया मप्रदेवताः | "श्रोतव्यानि सञ्चेष्टितानि भावनीयमौदार्य वर्तितव्यमुत्तमज्ञानेन" तवो भविष्यति भवतां साधुधर्मानुष्ठानभाजनवा । सवः "कृतयहिर- "न्तरङ्गसङ्गत्यागः परदत्तभोजिभिर्भावमुनिभिः सद्भिर्भवद्भिरासेवनीया प्रशिक्षा विधेया वस्तुतत्त्वजिज्ञासा मृगणीयः स्वपरतनये. "दिना परहितनिरतेन पराशयवेदिना यथार्थाभिमानेन गुरुणा सम्यक् सम्यन्धः प्रयोक्तव्यो गुरुविनयः अनुष्ठेया विधिपरता फर्तव्यो | "मण्डलीनिपद्याक्षादौ यत्नः अनुपालनीयो ज्येष्ठक्रमो भजनीयोचितारानक्रिया हेयो विकथादिविक्षेपः शीलनीया भावसारमुपयोगप्रधा. "नता शिक्षणीयोऽयं श्रवणविधिः आपरणीया बोधपरिणतिः यतिवन्यं सम्यग्ज्ञानस्थिरवायां कार्य मनःस्थैर्य न विधेयो मानर्युसेकः "नोपहसनीयास्तदज्ञाः परित्याग्यो विवादः परिहार्यमबुद्धबुद्धिभेदकरणं न विधेयः फुपाने शास्त्रनियोग:" ततो भविष्यति भवतां पानवा बहुमता गुणज्ञानां विग्रहवती शमश्रीः स्वाभयो भावसम्पदा, पवः संजनिष्यन्ते भवतामुपरि सप्रसाद। गुरवः संप्रदापयिष्यन्दि सिता.

·चारुयोग्य.
हितशमू-
ढकथा
स.७-प्र.
उपमिती न्तसाराणि प्रवर्धिष्यन्वे भवतां शुश्रूपाश्रवणप्रहणधारणोहापोहतत्त्वाभिनिवेशाः प्रज्ञागुणा इति । तथा "अनुशीलनीया भवद्भिरासेवना-
"शिक्षा समाचरणीया प्रत्युपेक्षणा भजनीया प्रमार्जना सात्म्यीभावमानेतव्या भिक्षाचर्या प्रतिक्रमणीयेर्यापथिका दातव्याऽऽलोचना
"शिक्षणीया निर्दोपभोजनता विधेया भाजनपरिकर्मणा अनुष्ठेयाऽऽगमिकी विचारचर्या निरीक्षणीयाः स्थण्डिलभूमयः कर्तव्यं समस्तो-
॥६४१॥ "पाधिविशुद्धमावश्यकं प्रवर्तितव्यं यथागमं कालग्रहणे आम्नातव्यः पञ्चविधः स्वाध्यायः तदेवमभ्यसनीया प्रतिदिनक्रिया पालनीयः पञ्च-
"विधोऽप्याचार: आसेवनीये चरणकरणे अगाझीभावमानेयोऽप्रमादः स्थातव्यमत्युपविहारितया” ततो भविष्यति भवतां मोक्षगमनप्र-
वणो गुणसन्दोहः, तदेवं ते भगवन्तः सन्मुनयो दर्शयन्ति तेभ्यः सद्गुणार्जनोपायं, ततस्ते तदुपदेशेन भद्रकभव्यमिध्यादृष्टयः संजा-
यन्ते विचक्षणाः भवन्ति परीक्षका भावरत्नानां विरहयन्ति कुधर्मासेवनं रमन्ते सद्गुणोपादाने वदन्ति च-यथा भो भो भट्टारकाः!-
अपायहेतुभिर्भोगेधूर्ताकारैश्च तीर्थिकैः । एतावन्तं वयं कालं, वञ्चिता मोहदोपतः ॥ ३८६ ॥ अधुना बोधिता धन्यैर्भवद्भि-
रतिवत्सलैः । यथाऽऽदिष्टं करिष्यामो, नायाः ! सर्व पुरोदितम् ॥ ३८७ ॥ अथोपहिता वाक्यैः, साधुभिस्ते मनोहरैः । यथोपदिष्टं
कुर्वाणा, जायन्ते स्वार्थसाधकाः ॥ ३८८ ॥ ३॥ यथा च स चारुर्गतो मूढसमीपं कृतं गमनार्थमामनणं, मूढेनोक्तं वयस्य ! किं गतेन
करिष्यसि ? रमणीयतममिदं द्वीपं, तथाहि- -~-पश्य पश्य भूपितमिदं पद्मखण्डैविराजितं गृहोद्यानैर्मण्डितं सरोवरैः कमनीयं विहारा-
रामैः स्पृहणीयं सुगन्धिपुष्पभरबन्धुराभिर्वनराजिभिरभिलपणीयं सुन्दरलोकयोगेन तन मानयित्या सुचिरं सुखं पश्चात्स्वस्थानगमनं
करिष्यामो, न च मे गमनं रोचते, भृतं च मयाऽपि योहित्यं वर्तते, ततो दर्शितं तत्काचशकलादिपूरितं चारोः, अनेन संजाता चारोः
फरुणा, दत्तस्तस्योपदेशो यथा-न युक्तं ते काननादिकौतुकं कुरत्नानि च त्वया गृहीतानि रनयुद्ध्या तत्परित्यज मित्रामूनि गृहाण
॥६४१॥

·उपमिती
चाल्योग्य-
हितज्ञमू-
टकथा
॥ ६४२॥
सुरत्नानि तेषां चेदं लक्षणं, ततः प्रद्विष्टो मूढः प्राह पनाहं यास्यामि गच्छ त्वं यत्र प्रवृत्तोऽसि, मित्रमेव न भवसि त्वं मे पस्त्वं
मामकीनानि भास्वररत्नानि दूपयसि अलं मे तायकरत्नैः पुनः कृपयोपदेशदानोद्यतो निराकृतश्चारुः, अनेन संजावश्वारोरप्रसापनीयो.
ऽयमिति निश्चयः, तथा भद्र! धनवाहन चारुकल्पा भगवन्तो मुनयो मूढस्थानीयेभ्यो दूरभव्येभ्योऽभव्येभ्यो वा यदा धर्मोपदेशार्थम-
भिमुसीभवन्ति तदा तेषां तत्तत्समीपगमनमभिधीयते, ततः कुर्वन्ति ते सद्धर्मदेशनया मोक्षगमनं प्रति सदामनणं, ततस्ते भूदफत्पा
जन्तवः सल्वेवमाचक्षीरन्-यदुत भो भोः श्रमणकाः! किं तेन यौप्माकीणेन मोक्षण नः प्रयोजनं १, भवतामप्यलमेव वन गमनेन,
तथाहि - तत्र खाद्यं नो पेयं, न विलासा न भूतयः । न दिव्यः प्रियसंयोगो, न कान्ताः फमलेक्षणाः ।। ३८९ ॥ न भाषणं सपि-
अम्भ, न गीतं नापि नर्तनम् । न हास्यं हन्त योप्माकः, स मोक्षो ननु पन्धनम् ॥ ३९० ।। अत्यन्वरमणीयोऽयमस्माकं प्रतिभासते।
सदा संसारबिस्तारश्चित्ताहादविधायकः ।। ३९१ ॥ यतोऽत्र सन्ति संसारे, सायं पेयं विभूतयः । विलासा भूपणं नार्यः, कामदाः
पद्मलोचनाः ॥ ३९२ ॥ यथेष्टचेष्टाचारित्वं, गीतं नृत्यं विलेपनम् । विद्यते सर्वमेवात्र, संपूर्ण सुखसाधनम् ।। ३९३ ॥ अतो विमुच्य
संसार, मुखसम्भारपूरितम् । भो भोः श्रमणका! यूयं, न मोक्षं गन्तुमईध ।। ३९४ ॥ तदलं मोक्षवादेन, संसारे सुन्दरा स्थितिः ।
मानयित्वा सुखं दिव्यं, पश्चान्मोक्षे गमिष्यथ ॥ ३९५ ॥ यश्च सद्धर्मवादोऽयं, भवतां मनसि स्थितः । अस्माकमपि सोऽस्त्येव, कि
यूर्य धर्मगर्विताः । ॥ ३९६ || तथाहि-भूरिभिर्महिपैश्छागैः, शूकरैश्च निपातितः । कुर्महे. पण्डिकादीनां, वयं रुधिरतर्पणम् ॥३९॥
गोमेधमश्वमेधं च, नरमेधं तथाऽऽजकैः । कुर्मो यागं चतुर्भेद, भूतसहातमर्दनम् ।। ३९८ ।। फुयोनिवर्तिनः सत्त्वान्, निःशेपान दुःख.
पीडितान् । हत्वा हत्वा वयं दुःसान्मोचयामः कृपापराः ॥ ३९९ ॥ पापा जीवसवातं, मारयित्वा दिने दिने । मांसावारितसनं घ,
॥६४२॥

·उपमिती
चारुयोग्य-
हितज्ञमू-
ढकथा
॥६४३॥
.
प्रयच्छामो यथेच्छया ॥ ४०० ॥ इत्येवमादिभिर्धमः, कृतकृत्यतया वयम् । भावत्कस्यास्य धर्मस्य, न तप्तिं बत कुर्महे ॥ ४०१ ॥ त-
दिदं मूढकल्पानामभव्यानां प्रभापितम् । आकर्ण्य मुनयो धीरा, जायन्ते करुणापराः ।। ४०२ ॥ ततस्ते तत्प्रयोधार्थमित्थमाचक्षते
तदा । भो भद्रा! नैव युक्तोऽयं, भवतां भवविभ्रमः ॥ ४०३ ॥ "एते हि भोगा नागानां, भोगा इव सुदारुणाः । पर्यन्तकटुकाः पा-
"पास्तीग्रसंछेशवर्धनाः ॥ ४०४ ॥ नार्योऽनार्याः कृताकार्याः, सर्वमायाकरण्डिकाः। विलासनृत्तसगीतविब्बोकाद्या विडम्बनाः॥४०५॥
"मोक्षस्तु भद्राः सततमनन्तानन्दसुन्दरः । जीवस्यात्मव्यवस्थानं, निःशेपलेशवर्जितः ।। ४०६ ॥ मनुष्यभवमासाद्य, तन्न युक्तं भवा-
"दृशाम् । साद्यपेयविलासादिकौतुकेनात्मवञ्चनम् ॥ ४०७ ॥ एतेषु सक्ता भोगेपु, कतिचिदिनभाविपु । मा मोक्षमार्गमुत्सृज्य, गच्छ-
"तानन्तके भवे ॥ ४०८ ॥ धर्मानुष्ठानयुद्ध्या च, यदिदं मारणादिकम् । यूयं कुरुथ तत्पापं, सर्व संसारवर्धनम् ॥ ४०९ ॥ कुशास्त्र-
"कारमोहेन, मा कुरुध्वमथेदृशम् । अहिंसाद्यात्मकं धर्म, कुरुध्वं दोपसूदनम् ।। ४१० ॥” अथेदृशं मुनीनां ते, वाक्यमाकर्ण्य पेशलम् ।
मूढकल्पा जनास्तूर्ण, प्रद्वेषं यान्ति पापिनः ॥ ४११ ॥ वदन्ति च ततो रुष्टा, भो भोः श्रमणका! वयम् । शिक्षणीया न युष्माभिर्यात
यात यथाऽऽगताः ।। ४१२ ॥ भोगान्निन्दथ पापिष्ठा, धर्म चास्मन्निपेवितम् । ततो नो वैरिका यूयं, नेष्यामोऽन्तकमन्दिरम् ॥ ४१३ ॥
ईदृशोऽपीह सद्धर्मो, यद्ययं वो न रोचते । ततोऽलं युष्मदीयेन, धर्मेण पुरुषाधमाः! ॥ ४१४ ॥ निवेदयत सद्धर्म, निजेभ्यः श्रमणा-
धमाः । आत्मीयजनकेभ्यो भो, न त्वस्माकं प्रयोजनम् ॥ ४१५ ॥ तदिदं मूढजन्तूनां, वाक्यमाकर्ण्य साधवः । ब्रूयुः करुणया याव-
द्भूयो धर्मस्य लक्षणम् ॥ ४१६ ॥ तावत्ते नितरां क्रुद्धा, दृष्टौष्ठा रक्तलोचनाः । गाढप्रहारदानादौ, प्रवर्तन्ते न संशयः ॥ ४१७ ॥ तत-
सत्तादृशं वीक्ष्य, मुनयो मूढचेष्टितम् । निश्चिन्वन्ति निजे चित्ते, नैते साध्याः कथंचन ॥ ४१८ ॥ ततस्ते साधवस्तेपामुपेक्षां कुर्वते
।
।
॥६४३॥

·एपमिती
स.७-प्र.
चारुयोग्य-
हितज्ञमू-
टकथा
॥६४२॥
सुरनानि तेषां घेदं लक्षणं, ततः प्रद्विष्टो मूढः प्राह पनाहं यास्यामि गच्छ त्वं यत्र प्रवृत्तोऽसि, मित्रमेव न भवसि त्वं मे यल्चं
मामकीनानि भास्वररत्नानि दूपयसि अलं मे तावकरनैः पुनः कृपयोपदेशदानोद्यतो निराकृतम्यारुः, अनेन संजावधारोरप्रसापनीयो-
ऽयमिति निश्चयः, तथा भद्र! धनवाहन चारुकल्पा भगवन्तो मुनयो मूढस्थानीयेभ्यो दूरभव्येभ्योऽभव्येभ्यो वा यदा धर्मोपदेशार्थम.
भिमुसीभवन्ति तदा तेषां तत्तत्समीपगमनमभिधीयते, ततः कुर्वन्ति ते सद्धर्मदेशनया मोक्षगमनं प्रति वदामप्रणं, वतस्वे मूढकल्पा
जन्तवः सल्वेवमाचक्षीरन्- यदुत भो भोः श्रमणकाः! किं तेन यौप्माकीणेन मोक्षेण नः प्रयोजनं ?, भवतामप्यलमेव वत्र गमनेन,
तथाहि- -~न तत्र साद्यं नो पेयं, न विलासा न भूतयः । न दिव्यः प्रियसंयोगो, न कान्ताः कमलेक्षणाः ॥ ३८९ ॥ न भापणं सपि.
अम्भ, न गीतं नापि नर्तनम् । न हास्यं हन्त योप्माकः, स मोक्षो ननु बन्धनम् ॥ ३९० ॥ असन्तरमणीयोऽयमस्माकं प्रतिभासते ।
सदा संसारविस्तारचित्ताहादविधायकः ॥ ३९१ ॥ यतोऽन सन्वि संसारे, सायं पेयं विभूतयः । रिलासा भूपणं नार्यः, कामदाः
पद्मलोचनाः ॥ ३९२ ॥ यथेष्टचेष्टाचारित्वं, गीतं नृत्यं विलेपनम् । विद्यते सर्वमेवात्र, संपूर्ण सुससाधनम् ॥ ३९३ ।। अतो विमुच्य
संसारं, सुखसम्भारपूरितम् । भो भोः श्रमणका! यूयं, न मोक्षं गन्तुमर्हथ ।। ३९४ ॥ तदलं मोक्षवादेन, संसारे सुन्दरा स्थितिः ।
मानयित्वा सुसं दिव्य, पश्चान्मोक्षे गमिष्यथ ।। ३९५ ।। यश्च सद्धर्मवादोऽयं, भवतां मनसि स्थितः । अस्माकमपि सोऽस्त्येव, कि
यूयं धर्मगर्विताः ॥ ३९६ ॥ वथाहि-भूरिभिर्महिपैश्छागैः, शूकरैश्च निपातितैः । फुर्महे पण्डिकादीनां, वयं रुधिरतर्पणम् ॥३९७॥
गोमेधमश्वमेधं च, नरमेधं तथाऽऽजकैः । फुर्मो यागं चतुर्भेद, भूतसद्दातमर्दनम् ।। ३९८ ॥ फुयोनिवर्तिनः सत्त्वान्, निःशेपान् दुःख-
पीडितान् । हत्वा हत्वा वयं दुःसान्मोचयामः पापराः ।। ३९९ ॥ पापा जीवसवातं, मारयित्वा दिने दिने । मांसावारिवस प,
-
॥६४२॥

·चारुयोग्य-
हितज्ञमू-
ढकथा
उपमिती
॥६४३॥
प्रयच्छामो यथेच्छया ॥ ४०० ॥ इत्येवमादिभिधः, कृतकृत्यतया वयम् । भावत्कस्यास्य धर्मस्य, न तप्तिं यत कुर्महे ॥ ४०१॥ त-
दिदं मूढकल्पानामभव्यानां प्रभापितम् । आकर्ण्य मुनयो धीरा, जायन्ते करुणापराः ॥ ४०२ ॥ ततस्ते तत्प्रबोधार्थमित्थमाचक्षते
तदा । भो भद्रा ! नैव युक्तोऽयं, भवतां भवविभ्रमः ॥ ४०३ ॥ "एते हि भोगा नागानां, भोगा इव सुदारुणाः । पर्यन्तकटुकाः पा-
"पास्तीग्रसंठेशवर्धनाः ॥ ४०४ नार्योऽनार्याः कृताकार्याः, सर्वमायाकरण्डिकाः । विलासनृत्तसङ्गीतविव्योकाद्या विडम्बनाः॥४०५||
"मोक्षस्तु भद्राः सनतमनन्तानन्दसुन्दरः । जीवस्यात्मव्यवस्थानं, निःशेपछेशवर्जितः ॥ ४०६ ॥ मनुष्यभवमासाद्य, तन्न युक्तं भवा-
"दशाम् । साद्यपेयविलासादिकौतुकेनात्मवञ्चनम् ॥ ४०७ ॥ एतेपु सक्ता भोगेपु, कतिचिदिनभाविपु । मा मोक्षमार्गमुत्सृज्य, गच्छ-
"तानन्तके भवे ॥ ४०८ ॥ धर्मानुष्ठानबुद्ध्या च, यदिदं मारणादिकम् । यूयं कुरुथ तत्पापं, सर्व संसारवर्धनम् ॥ ४०९ ॥ कुशास्त्र-
"कारमोहेन, मा कुरुध्वमथेदशम् । अहिंसाद्यात्मकं धर्म, कुरुध्वं दोपसूदनम् ॥ ४१० ॥” अथेदृशं मुनीनां ते, वाक्यमार्ण्य पेशलम् ।
मूढकल्पा जनास्तूर्ण, प्रद्वेपं यान्ति पापिनः ॥ ४११ ॥ वदन्ति च ततो रुष्टा, भो भोः श्रमणका! वयम् । शिक्षणीया न युप्माभिर्यात
यात यथाऽऽगताः ॥ ४१२ ।। भोगाग्निन्दथ पापिष्ठा, धर्म चास्मन्निपेवितम् । ततो नो वैरिका यूयं, नेष्यामोऽन्तकमन्दिरम् ॥ ४१३ ॥
ईदृशोऽपीह सद्धर्मों, यद्ययं यो न रोचते । ततोऽलं युष्मदीयेन, धर्मेण पुरुषाधमाः! ॥ ४१४ ॥ निवेदयत सद्धर्म, निजेभ्यः श्रमणा-
धमाः । आत्मीयजनकेभ्यो भो, न त्वस्माकं प्रयोजनम् ॥ ४१५ ॥ तदिदं मूढजन्तूनां, वाक्यमाकर्ण्य साधवः । ब्रूयुः करुणया याव-
यो धर्मस्य लक्षणम् ॥ ४१६ ॥ तावत्ते नितरां क्रुद्धा, दृष्टौष्ठा रक्तलोचनाः । गाढप्रहारदानादौ, प्रवर्तन्ते न संशयः ।। ४१७ ॥ तत-
सत्तादृशं वीक्ष्य, मुनयो मूढचेष्टितम् । निश्चिन्वन्ति निजे चित्ते, नैते साध्याः कथंचन ॥ ४१८ ॥ ततस्ते साधवस्तेषामुपेक्षां कुर्वते
॥६४३॥

·उपमिती
स.७-प्र.
चारुयोग्य-
हिवज्ञान-
टकथा
॥६४४॥
यतः । न भवेदोहने चित्तं, वन्ध्याभावे विनिश्चिते ।। ४१९ ॥ ४ । ततो यथा चारूपदेशं कुर्वतोखयोोग्यहितायो ते रसानां यो-
हित्थे ते तो च गृहीत्वा गतश्चारुः स्वस्थाने जाताखयोऽपि रत्नविनियोगेन सततमनन्तानन्दभाजनं, मूढस्तु दुश्चरितमुद्धेन नरपविना निष्का-
सितस्ततो द्वीपात् प्रक्षिप्तः समुद्रे संजातोऽनन्तदुःसभरभाजनमिति, तथा भद्र! धनवाहन मुनीनामुपदेशं पूर्वोकं कुर्वतां तेषां देशवि.
रतानां भद्रकभव्यमिथ्यादृष्टीनां च क्रमेण कृते पारमेश्वरे व्रतग्रहणे वर्तन्ते ज्ञानादयो गुणाः ध्रियन्ते तेपामात्मानः उवः सर्वेऽपि ग-
च्छन्ति परमपदे जायन्ते सततमनन्तानन्दसन्दोहभाजो ज्ञानदर्शनचारित्रविनियोगेन, मूढजन्तवस्तु कुर्वन्ति पापभरपूरणं, वतः युद्धनैव
स्वकर्मपरिणामभूभुजा निर्वास्यन्ते मनुष्यभवरत्नद्वीपात् पात्यन्ते संसारसागरे भवन्ति निरन्तरदुःससम्भारभाजनमिति । ततश्य-
कथानकस्यास्य, ज्ञात्वा भावार्थमीदृशम् । अयं प्रमजिवो जादः, साधुओं धनवाहन! ॥ ४२० ॥ एवंविधविवेफस्स, फारणे कर्मदारणे ।
ध्रुते नो मुनितां भजेत् ? ॥ ४२१ ॥ रत्नद्वीपसमे प्राप्ते, मानुष्ये भद्र! भाविकैः । रमे त्वाऽऽत्मबोहित्य, फोन
गच्छेच्छिवालयम् ? ॥ ४२२ ॥ ततो भद्रेऽगृहीवसते! तदिदमीशमकलङ्कवचनमाकर्णयतो मे इसिता यही कर्मस्थितिः संजावो भद्र-
कभावः सुखायितं मनागाकलङ्कं वचनं तथापि स्थितोऽहं मौनेनैव, प्राप्तोऽकलष्टः सहितो भया पष्ठमुनिसमीपं वन्दितो मुनिवरः धर्म-
लाभितोऽनेन कृता प्रस्तावना पृष्टः सोऽपि वैराग्यकारणं, मुनिनोक्तं नगरी संसतिर्नाम, अस्त्यनादिरनन्तिका । तदीयो हमार्गों में,
जातो वैराग्यकारणम् ॥ ४२३ ।। अकलछैन चिन्तितं-अरघट्टः पुरा यारम्, मुनिना मे निवेदितः । नूनं भो हट्टमागोऽपि, वारशो-
ऽयं भविष्यति ॥ ४२४ ॥ ततः प्रोक्तमकलकैन-निवेदय महाभाग!, मामेने स्फुटाक्षरैः । हट्टमार्गः स संजातो, यस्ते वैराग्यकार-
णम् ।। ४२५ ॥ मुनिराह महाभागो, योऽयं ध्यानस्थितो मुनिः । अनेन जन्मसतानः, स हट्टो मम दर्शितः ॥ ४२६ ॥ विराजितः
को वा कथानके पत्र,
हमार्ग-
तोदिति-
भवस्य
॥६४४॥

·उपमिती
स.७-प्र.
हट्टमार्ग-
तोदिति-
भवस्य
,
॥ ६४५॥
सुदीर्घाभिर्भवावपनपंक्तिभिः । भूरिभिः सुखदुःखाख्यैः, स पण्यैः परिपूरितः ॥ ४२७ ॥ आकुलैः सञ्चयोयुक्तः, मयविक्रयतत्परैः ।
जीववाणिजनित्यं, स्वार्थनिष्टैनिपेवितः ॥ ४२८ ॥ पुण्यापुण्याभिधानश्च, स्तोकोत्कृष्टविमध्यमैः । मूल्यैः पण्यानि लभ्यन्ते, स्वानुरू-
पाणि तत्र भोः! ॥ ४२९ ॥ नित्यं व्यवहरत्येप, सदैवोद्घाटितापणः । अपुण्यजीवरोरैश्च, भूरिभिः परिपूरितः ॥ ४३० ॥ महामोहा-
मिधानोऽत्र, वलाधिकृत उच्यते । कामकोपादयस्तस्य, पुरुषाः परिचारकाः ॥ ४३१ ।। घोरैर्जीवाधमानां, कर्माख्यैर्धनिकैः सदा ।
कियते धरणकं तत्र, दुर्मोचमतिदारुणम् ॥ ४३२ ॥ सदा कलकलायन्ते, लोकोद्वेगविधायिनः । मत्ताः कपायनामानस्तत्र दुर्दान्तडि-
म्भकाः ।। ४३३ ॥ अनेकाश्चर्यभूयिष्ठो, विचित्रः सतताकुलः । नान्यो जगति तादृक्षो, हट्टमार्गो नरोत्तम!॥ ४३४ ॥ केवलं ते मया
लोका, यावत्सम्यड् निरीक्षिताः । इट्टे सर्वेऽपि विज्ञातास्तावदत्यन्तदुःखिताः ॥ ४३५ ॥ अधानेन महाभाग!, मुनिना मम लोचने ।
अजिते कृपया भद्र!, ज्ञानासनशलाकया ॥ ४३६ ॥ ततो विमलदृष्टित्वाइष्टो दूरे व्यवस्थितः । मया हट्टासमुत्तीर्णो, मठो नाम
| शिवालयः ॥ ४३७ ॥ तत्रानन्ता मया दृष्टाः, सतवानन्दसुन्दराः । सद्बुद्धिदृष्ट्या भो लोका!, मुक्ताख्या वाधवर्जिताः ॥ ४३८ ॥ ततो
मे सत्र संपन्नो, हट्टमार्गे वृहत्तमः । बसतो भद्र ! निवेदो, मठोन्माथक एव च ॥ ४३९ ॥ ततश्चायं महाभागो, मुनिः प्रोकस्तदा
मया । हट्टमेनं परित्यज्य, मठे यामः शिवालये ॥ ४४० ॥ यतः-नास्ति मे क्षणमप्यत्र, रतिर्नाथ! सुदारुणे । हट्टमार्गे प्रजामोऽत-
स्त्वया साधं शिवालये ॥४४१॥ मुनिनोक्तं यदीच्छा ते, मठे गन्तुं नरोत्तम! । गृहाण मामिकां दीक्षा, ततोऽस्य प्रापिकामरम् ॥ ४४२ ॥
मयोक्तं दीयतां नाथ!, मा विलम्बो विधीयताम् । ततो दत्ता ममानेन, दीक्षेयं पारमेश्वरी ॥ ४४३ ॥ उपदिष्टं च कर्तव्यं, मठप्रापण-
कारणम् । अहं तदेव कुर्वाणो, भद्र ! तिष्ठामि साम्प्रतम् ॥ ४४४ ॥ अकलङ्केनोक्तं--कीदृशं नाथ! कर्तव्यं, गुरुणा ते निवेदितम् ।
,
॥६४५॥

·उपमिती
स.७प्र.
दहमाग-
तोदिति-
भवस्य
॥६४६॥
चित्तवान-
रलीवरक्षा
यद्लेन मठे तत्र, भगवन्गन्तुमिच्छसि ॥४४५॥ मुनिनो-आकर्णय-अभिहितोऽहं भगवता तदाऽनेन गुरुणा यया सौम्य ! अति
तावद्भवतः परिग्रहे कायाभिधानः पञ्चाक्षनामगवाक्षो निवासार्थमपवरकः, तत्र च कार्मणशरीरनामकमपवरफगवाक्षाभिमुसक्षयोपशमा-
भिधानरन्धं गर्भगृहकं, तत्र च चित्ताभिधानमतितरलं वानरलीवरूपं ?, मयोक्तं यादं समस्तमति, गुरुणोकं ययेयं ववो गृहीवे-
नैव तेन सर्वेण तावद्भवता प्रवजितव्यं यतो न शक्यते तदकाण्ड एव विरहयितुं, मयोकं यदामापयति नाथः, ततः प्रमजितोऽई,
गुरुणोक्तं-भद्र ! त्वयेदं यानरलीवरूपं सुरक्षितं कर्तव्यं, मयोक्तं यदादिशति नायः, फेवलं पुतो भयमिति कथयन्तु भगवन्तः,
ततोऽभिहितमनेन मुनिना-यथा “सौम्य ! विद्यन्ते तत्र गर्भगृहके यसतोऽस्त्र भूयांसः सल्पद्रवकारिणो यतो भक्ष्यते परानिदं
"कपायनामकैश्चटुलमूषकैः तरलतरीक्रियते नोकपायाख्यैर्वेधपटुभिर्दुष्टयश्चिकैः साद्यते संज्ञास्याभिः फरमार्जारीभिः विलुप्यते रागद्वेप-
"नामकाभ्यां भीषणकोलोन्दुराभ्यां प्रस्यते महामोहसंज्ञेनातिरौद्रमाजारेण उपताप्यते परीपहोपसहिः सततं प्रोटपद्भिर्दशमशः वित-
| "लीक्रियते दुष्टाभिसन्धिवितर्कास्त्यैर्ववतुण्डैर्भक्षयद्भिर्मत्कुणैः उपद्रूयतेऽलीकचिन्तासंज्ञाभिहकोकिलिकाभिः अभिभूयते दारुणाकारैः
"प्रमादककलासैः तुद्यतेऽनवरतमविरतिजाम्बालनामकेन पट्पदिकाजालेन अन्धीक्रियते मिथ्यादर्शनसंशेनातिपोरेण तमसा" तदेवमेते
भद्र! तत्र गर्भगृहफे सततस्यायिनोऽस्य वराकस्योपद्रयविशेषाः, तदिदमेवमादिभिरुपद्रवरुपद्रुतं चित्ताभिधानं वानरलीवरूपं वेदनाभर-
निःसहतया निपतति रौद्रध्यानाभिधाने सुज्वलितखादिरागारकुण्डे फचित्पुनः प्रविशत्यनेककुविकल्पास्यल्तातन्तुजालावनदमुसे भीपणे
गाढमार्तध्यानाभिधाने महाविले, तदिदमप्रमत्तेन भवता सततं रक्षणीयं, मयोक्तंभदन्त ! कः पुनरस्य रक्षणोपायः, गुरुराह-भद्र!
ये ते विद्यन्ते तत्रापवरके पञ्च गवाक्षास्तेषां द्वारेषु विषयनामानः पञ्चैव विपवृक्षा विद्यन्ते, ते पातिदारुणाः स्वरूपेण, यतस्ते नामा-
..
.
॥६४६॥

·उपमिती
चित्तवान-
रलीवरक्षा
॥६४७॥
ऽपीदं वानरलीवरूपं विदलयन्ति गन्धेनापि घूर्णयन्ति दर्शनेनापि तरलयन्ति स्मरणेनापि मारयन्ति स्पर्शनेनास्वादनेन च पुनर्यदिदं
निपातयन्ति तत्र किमाश्चर्य ?, ते चास्यामीभिरुपद्रवरुपद्रुतस्य विह्वलतया सहकाराम्रका इति प्रतिभासन्ते, ततो निर्गच्छति तदभिमुखं
तैर्गवाक्षकैर्गाढाभिलापेण रज्यते सुन्दराणीति बुद्ध्या केपुचित्तत्फलेषु विद्वेष्टि न सुन्दराणीति बुद्ध्या कानिचित्तत्फलानि बंभ्रमीति लौ-
स्यातिरेकेणानवरतं तच्छाखान्तरेषु लुठति नितरामर्थनिचयसंज्ञे तधोवर्तिनि पत्रफलकुसुमरजःकचवरे, ततस्तेषु परिभ्रमदिदमु-
गुण्ड्य कर्मपरमाणुनिचयसंज्ञेन तदीयफलकुसुमरेणुना आर्दीक्रियते भोगस्नेहनामकेन मकरन्दविन्दुनिस्यन्दसन्दोहवर्पण, ततो मया गृही-
सवचनभावार्थेन चिन्तितं-अये ! वृक्षास्तावदेते सामान्यरूपाः शब्दरूपरसगन्धस्पर्शा भविष्यन्ति फुसुमानि पुनरपरिस्फुटास्तद्विशेपाः
फलानि तु परिस्फुटास्तद्विशेपा एव शाखान्तराणि पुनस्तदाधारवस्तुस्थानानि, तेपु च सधरणं चित्तवानरलीवरूपस्य लोकोपचारेणाभि-
हितं, यदाहुलौकिकाः 'अमुत्र गतं मे चित्त'मिति, एवं च स्थिते बुद्धं मयेदं तावत्समस्तं मुनिना भापितं भोत्स्यते चेति विचिन्त्य मया-
ऽभिहित-भदन्त ! ततस्ततः?, गुरुराह-~-ततो भद्र ! भोगस्नेहाीभूते कर्मपरमाणुप्रचयरजोगुण्डिते तत्र चित्तवानरलीवरूपशरीरे विक-
लतया स्थैर्यस्य भेदकतया विपरूपत्त्वात्तस्य रजसः संजायन्ते क्षतानि संपद्यते जर्जरीभावः व्याप्यते समन्तान्मध्यदेशः दधते विपरूपेण
तेन रजसा, ततो भजते कृष्णरूपतां तच्छरीरं कचित्संपद्यते रक्तीभावः, ततस्तन गर्भगृहके वर्तमानं तत्तेपां सर्वेपां पूर्वोक्तानामुपद्रव-
विशेषाणां गम्यं भवति ततो बाध्यते नानाविधं तैरिति, तदेप भद्र! तस्य चित्तवानरलीवरूपस्य संरक्षणोपायो यदुत-गृहीत्वा स्ववी-
र्यसंझनात्महस्तेन दृढमप्रमादनामकं वनदण्डं तचित्तवानरलीवरूपं तैरक्षनामकैर्गवाक्षर्विषयवृक्षफलभक्षणस्पृहया निर्गच्छदास्फोट्य निवा-
रणीय तथापि घटुलतया निस्सरत्पुनः पुनराक्रोशनीयं, ततो निपिद्धपहिर्गमनस्य निवृत्तसहकारानकामिलापस्य तस्य शोपमुपयायससौ
॥६४७॥

·उपमिती
स.७-प्र.
हहमार्ग-
तोदिति-
भवस्य
॥६४६॥
चित्तवान-
रिलीवरक्षा
यद्वलेन मठे तत्र, भगवन्गन्तुमिच्छसि ॥४४५॥ मुनिनोक-आकर्णय-अभिहितोऽहं भगवता तदाऽनेन गुरुणा यया सौम्य ! अति
तावद्भवतः परिग्रहे कायाभिधानः पञ्चाक्षनामगवाक्षो निवासार्थमपवरकः, तत्र च कार्मणशरीरनामफमपवरकगवाक्षाभिमुखक्षयोपशमा-
भिधानरन्ध्र गर्भगृहकं, तत्र च चित्ताभिधानमतितरलं वानरलीवरूपं ?, मयोकं यादं समसमस्ति, गुरुणोफ-ययेवं ततो गृहीते-
नैव तेन सर्वेण तावद्भवता प्रत्रजितव्यं यतो न शक्यते तदकाण्ड एव विरहायितुं, मयोकं—यदामापयति नाथः, ततः प्रमजितोऽहं,
गुरुणोक्तं-भद्र' त्वयेदं वानरलीवरूपं सुरक्षितं कर्तव्यं, मयोकं यदादिशति नाथः, फेवलं पुतो भयनिति फययन्तु भगवन्तः,
ततोऽभिहितमनेन मुनिना-यथा “सौम्य ! विद्यन्ते तत्र गर्भगृहके वसतोऽस्य भूयांसः सल्पद्रवकारिणो यतो भक्ष्यते वराहमिदं
"कपायनामकैश्चटुलमूपकैः तरलतरीक्रियते नोकपायाख्यैर्वेधपटुभिर्दुष्ट वृश्चिकैः साधते संज्ञास्याभिः फरमार्जारीभिः विलुप्यते रागद्वेप.
"नामकाभ्यां भीषणकोलोन्दुराभ्यां प्रस्यते महामोहसंज्ञेनातिरौद्रमार्जारेण उपताप्यते परीपहोपसर्गाहः सततं प्रोटयद्भिर्दशमशकैः विक्ष-
"लीक्रियते दुष्पाभिसन्धिवितर्काख्यैर्वप्रतुण्डैर्भक्षयद्धिमत्कुणैः उपद्रूयतेऽलीकचिन्तासंझाभिहकोकिलिकाभिः अभिभूयते दारुणाकारैः
"प्रमादककलासैः तुद्यतेऽनवरतमविरतिजाम्यालनामकेन पट्पदिकाजालेन अन्धीक्रियते मिध्यादर्शनसंझनातिपोरेण तमसा" सदेवमेते
भद्र! तत्र गर्भगृहके सततस्थायिनोऽस्य बराकस्योपद्रवविशेषाः, तदिदमेवमादिभिरुपद्रवरुपद्रुतं चित्ताभिधानं वानरलीयरूपं वेदनाभर-
निःसहतया निपतति रौद्रध्यानाभिधाने सुज्वलितसादिरागारकुण्डे फचित्पुनः प्रविशत्यनेककुविकल्पाख्यलतातन्तुजालावनदमुखे भीपणे
गाढमार्तध्यानाभिधाने महाविले, नदिदमप्रमत्तेन भवता सततं रक्षणीयं, मयोक्तं-भदन्त ! कः पुनरस्य रक्षणोपायः, गुरुराह-भद!
ये ते विद्यन्ते तत्रापवरके पञ्च गवाक्षास्तेषां द्वारेषु विपयनामानः पञ्चैव विपवृक्षा विद्यन्ते, ते पाविदारणाः स्वरूपेण, यतस्ते नाना-
॥ ६४६॥

·उपमिती चित्तवान- |रलीवरक्षा ॥६४९॥ चित्तानु- शासनं अगाडीभावमाधत्ते, सा भोगनेहवासना । ततः संसारसंस्काराः, संजायन्ते क्षतोपमाः ॥ ४५७ ॥ ततोऽत्र प्रभवन्त्येव, सर्वे रागाद्युपद्रवाः । मूपकादिसमास्ते घ, विवर्धन्ते प्रतिक्षणम् ॥ ४५८ ॥ भूयश्च प्रेर्यमाणं तैर्विपयेष्वेव धावति । पुनः कर्म पुनः स्नेहा, पुनः सर्वेऽप्युपद्रवाः ॥ ४५९ ॥ अदृष्टतलपर्यन्ते, तदेवंविधचक्रके । निममं दुःखकोटीभिश्चित्तमेतन्न मुच्यते ॥ ४६० ॥ वरदण्डः समाख्यातो, गुरुणाऽनेन रक्षकः । गृहीतो वीर्यहरतेन, सोऽप्रमादोऽस्य सत्तमः ।। ४६१ ॥ ततश्चैवं करिष्यामि, सततं सुसमाहितः । गुरूदिष्टाप्रमादस्य, तस्याहमनुशीलनम् ॥ ४६२ ॥ यदुत-"स्वप्नोऽयमिन्द्रजालं वा, हरिश्चन्द्रपुरं तथा । शरीरं "भूतयो भोगा, यमान्यत्स्वजनादिकम् ॥ ४६३ ॥ एवं निश्चित्य सद्बुद्ध्या, भावयिष्यामि वत्त्वतः । ततः संसारजालान्मे, चित्तबन्धो "निवर्त्यति ॥ ४६४ ॥ अनायभ्यासयोगेन, निस्सरच पुनः पुनः । आत्मन्येवाऽऽहितं चित्तं, धारयिष्यामि यत्नतः ॥ ४६५ ॥ तथेदं "शिक्षयिष्यामि, चित्तं किं निर्गतेन ते १ । यहिः स्वरूपे तिष्ठ त्वं, येनानन्दे निलीयसे ।। ४६६ ।। संसारस्ते यहिश्चारः, स च दुःखभ- | "राफरः । मोक्षः स्वरूपेऽवस्थानं, स घानन्दभराकरः ॥ ४६७ ॥ ततो बहिर्न युक्तं ते, निर्गन्तुं सुखलिप्सया । युक्तमात्मन्यवस्थानं, "चित्त! हित्वा पहिर्भमम् ।। ४६८१ आत्मन्यवस्थितस्येह, जन्मन्येव सुखं तव । बहिनिःसरतोऽत्रैव, दुःखं तद्यदि बुध्यसे ।। ४६९ ॥ | "तथाहि सर्व दुःखं परायत्तं, सर्वमात्मवशं सुखम् । पहिश्च ते पराधीनं, स्वाधीनं सुखमात्मनि ॥ ४७० ॥ अन्यच्च-य- "दात्मनो बहिर्भूतं, वस्तुजातं तव प्रियम् । तत्सर्वं नश्वरं दुःखं, निःस्वभावं मलाविलम् ॥ ४७१॥ अतस्तदर्थ हे चित्त, ! किं "प्रथा परिताम्यसि । किं वाऽऽत्मानं विमुच्येत्य, यंभ्रमीपि पुनः पुनः ॥४७२॥ यदि स्यात्सुन्दरं किंचिदहिस्तस्य निवारणम् । संभवेत्तव | "दुःखा(सौख्या)य, तर चित्त न विद्यते ॥४७३॥ दद्यमानं पुनर्पोरै गागार्निवारितम् । आत्मन्यानन्दरूपे त्वं, मुधा ताम्यसि धारि- 1.६४९॥ B.भ.५५ ·उपमिता स.७-प्र. चिचवान- रठीवरक्षा ॥६४८॥ भोगस्नेहसंपादितः शरीरार्दीभावः, ततः शुष्कशरीरात्परिशटिप्यति प्रतिक्षणं वद्रजो रोश्यन्ति क्षतानि अपयास्पति जर्जरता न भवि- प्यति कृष्णता विनइक्ष्यति रक्तीभावः आविर्भविष्यति धवलता संपत्स्यते शरीरस्य संजनिष्यते दर्शनीयता, ततो न प्रभविप्यन्ति ते प्रागुपवर्णिताः तत्रापि गर्भगृहके वर्तमानस्य तस्योपद्रवविशेषाः, किं च तेऽपि मार्जारमूपककोलोन्दुरादयसस्य वानरलीवरूपस्योपद्रव- कारिणः समस्खास्तेनैवाप्रमादनामकेन वनदण्डेन भयता चूर्णनीयाः, ततस्तेषु संचूर्णितेपु तद्गर्भगृहकमार्गसश्चरिष्णु वानरलीवरूपं निर्वाय भविष्यति, तदयं भद्र ! तस्य संरक्षणोपायः, मयोकं-भदन्त! तल्कि पुनस्तेनेत्थं संरक्षितेन मम सेत्स्यति प्रयोजनं ?, भगवताऽभिहिवं ननु भद्र! यद्भवतोऽभिप्रेतं शिवालयमठगमनं तस्यैतदेय चित्तवानरलीवरूपं मुसंरक्षितमुपायभूतं वर्तते ॥ एतद्धि रक्षितं सम्यक् , संभवत्येव कारणम् । निर्वाधं गमनस्योः, पुरुषस्य शिवालये ॥ ४४६ ॥ ववश्वेचत्र वे भद्र!, विद्यते गमने मतिः । अस्स संरक्षणेऽ- प्येवं, ततो यन्नं समाचर ॥ ४४७ ॥ किं च-चक्र बहुकालीनं, वर्तते भद्र! दुसरम् । अस्य वानरलीवस्य, यदिदं ते मयोदितम् ॥ ४४८ ।। तथाहि-तत्तैरुपद्रवर्गाहें, पीडितं मूपकादिभिः । वेदनाविरलं मोहादाम्रकेपु प्रवर्वते ॥ ४४९ ।। बतध-गुण्ड्यते रजसा भूयो, भिद्यते स्यन्दविन्दुभिः । ततः क्षतानि जायन्ते, वाध्यते मूपिकादिभिः ॥ ४५० ॥ ततस्तद्भक्षणासका, वर्धन्ते मूपिकादयः । भूयश्च याध्यमानं राम्रकेप्वेव धावति ॥ ४५१ ॥ पुनर्गुण्डनमेवास्य, नेहेन पुनरार्द्रता । पुनश्च क्षतसम्पचिः, पुनः सर्वेऽप्युपद्रयाः ॥४५२ ॥ तदेवं चक्रके भद्र, गतमेवदनिष्ठिते । न मुक्त्वा वावकी रक्षा, निर्वाधं हन्त जायते ॥ ४५३ ॥ ततो योऽयं मया प्रोको, हेतुः संरक्षणे वरः । स एव भवता नित्यमनुष्ठेयो नरोत्तम ! ॥ ४५४ ॥ ततो गृहीतभावार्थस्तदाऽई पर्यचिन्तयम् । इदं ममं भदन्तेन, प्रपञ्चेन निवेदितम् ।।४५५॥ यदुत--रागाद्युपद्भुतं चित्तं, विपयेषु प्रवर्तते । तेषु चास्य प्रवृत्तस्य, वर्धते कर्मसंशयः ॥४५६॥ ॥६४८॥ - .

·1
उपमिती
स.७.
विपर्यास-
रागविष-
याकासा-
स्नेहकर्म-
चक्रक
॥ ६५१॥
विवेक
॥ ४९० ॥ तचित्तं नियमाजीयो, जीवश्चित्तं न वा भवेत् । यतः केवलिनो जीवा, भावचित्तविवर्जिताः ॥ ४९१ ॥ एवं च स्थिते--
मिथ्याज्ञानविपर्यासाजीवो रागादिसंगतः । सततं दुःखरूपेषु, सुखबुज्या प्रवर्तते ॥ ४९२ ॥ ततः कर्माणुसवातमादचे स्नेह-
तन्तुभिः । ततो जन्मान्तरारम्भ, विधत्ते तद्वशादयम् ॥ ४९३ ॥ पुनस्तत्र विपर्यासः, पुना रागादिसन्ततिः । पुनश्च विपयाकांक्षा,
पुनस्ते नेहतन्ततः ॥ ४९४ ॥ पुनश्च कर्मग्रहणं, पुनर्जन्मसमुद्भवः । पुनस्तत्र विपर्यासः, पुना रागादिकः क्रमः ॥ ४९५ ॥ एवं या-
वदविच्छिन्नं, विपर्यासादिचक्रकम् । जीवस्य वर्तते तावदनिष्ठा भवपद्धतिः ।। ४९६ ॥ इदमभ्यूहितं नाथ!, मया पक्रकमजसा । यु-
तमेतदयुक्तं वा, यूयं विज्ञातुमईथ ॥ ४९७ ॥ मुनिनोक्तं महाभाग !, युक्तमेतन संशयः । कथं वाऽयुक्तवेत्तारो, भवन्तीह भवादृशाः ?
॥४९८ ॥ मयाऽपीदं ततो ज्ञातं, गुरुभिश्च समर्थितम् । अनिष्ठितभवे हेतुर्विपर्यासादिचक्रकम् ॥ ४९९ ॥ अत एव परित्याज्यो, वि-
पर्यासो विवेकिना । तदुच्छेदे प्रलीयन्ते, निर्मूलत्वेन शेपकाः ।। ५०० ॥ अयमेव विवेकोऽत्र, तत्त्वज्ञानमिदं मतम् । अयं निरालयो
धर्मो, यद्विपर्यासवर्जनम् ॥ ५०१ ॥ अविपर्यस्तविज्ञातुः, पुरुषस्याप्रमादिनः । मनोविकारजालं हि, स्वस्माद्भिन्न प्रकाश्यते
।। ५०२ ॥ ततो विविक्तमात्मानं, सदानन्दं प्रपश्यतः । नास्य संजायते द्वेपो, दुःखे नापि सुखे स्पृहा ।। ५०३ ॥ निरभिष्वङ्ग-
चित्तोऽसौ, ततः कर्माणुसञ्चयम् । विषयस्नेहमुक्तत्वान्न विधत्ते कदाचन ॥ ५०४ ॥ ततोऽसौ बीजविरहानिःस्पृहत्वाद्भवान्तरम् । मु-
कवनारभेतातचक्रकं विनिवर्तते ॥ ५०५ ॥ एवं च स्थिते-यत्कर्मबन्धनं प्रोक्तं, यच्चेदं भवचक्रकम् । अनयोर्यों विजानाति, प्रवर्त-
ननिवर्तने ।। ५०६ ॥ स किं शरीरे भोगेषु, धने वा भवभाविनि । अन्यत्र वा पदार्थे भो !, रागं कुर्यात्कदाचन ? ॥ ५०७ ॥ युग्मम् ।
यश्च सांसारिके कुर्यात्पदार्थे चित्तनिर्वृतिम् । नाद्यापि तत्त्वतो ज्ञातं, तेनेदं पक्रकद्वयम् ॥ ५०८ ॥ यतः-फलं ज्ञानक्रियायोगे,
॥६५१॥

·उपमिती
स.७.प्र.
चिचान
शासनं
॥६५॥
.
"वम् ॥ ४७४ ॥ अनन्तदर्शनज्ञानवीर्यानन्दप्रपूरिते। चित्त! कृत्वाऽऽत्मनि स्थानं, भव शीघ्र निराकुलः ॥ ४७५ ॥ अत्र
"ते तिष्ठतो नित्यं, भोगनेहस्य शोपणे । संजाते जायतेऽवश्यं, रजःपातो न संशयः ॥ ४७६ ॥ वतश्च–संष्टिष्टवासनाअन्या, प्रणा
"रोहन्ति दारुणाः । ततस्तद्वापनिर्मुक्तं, न त्वं भोगेषु रज्यसे ॥ ४७७ ॥ पिण्डीप्राया मुधैः प्रोका, भोगाधिचश्वेपु ते । अत एव मु-
"हूर्त ते, भासन्ते स्वास्थ्यकारिणः ॥ ४७८॥ मुहूर्तसुखमाधाय, ते भुक्ताः क्षतवर्धनम् । संश्लिष्टयासनाध्यानाजनयन्ति सुदा-
"रुणम् ॥ ४७९ ।। इतरथा-संक्लिष्टवासनोन्मुक्ते, रूढे तव शरीरके । निर्याधे सतवानन्दे, तदिच्छैव न जायते ॥ ४८० ॥ वदेवं
“संस्थिते चित्त !, हित्वा सर्व यहिर्धमम् । स्वरूपे सततं तिष्ठ, लीनं हन्त निरातुरम् ।। ४८१ ॥” एवं प शिक्षयित्वेदं, चिचं सम्यग-
विधानतः । अस्यैव रक्षणोद्युक्तो, भविष्यामि समाहितः ॥ ४८२॥ तथाऽनुशिष्टमप्येतपलत्येव दुरात्मकम् । यत्नाग्निराकरिष्यामि, पहिर्धा-
वत्पुनः पुनः ॥४८३॥ कपायनोकपायाद्या, ये चोपद्रयकारिणः । अस्य वानपि निःशेपान् , हनिप्याम्यप्रमादतः ॥ ४८४ ॥ विद्योदयेन
ध्यानेन, प्रतिपक्षनिपेवया । यास्यन्ति प्रलयं सर्वे, तूर्ण रागाद्युपद्रयाः ॥ ४८५ ॥ ततस्तेषु प्रलीनेपु, भविष्यन्ति न पाधकाः ।
परीपहोपसर्गाद्या, बहिस्थास्तदुपद्रवाः ॥ ४८६ ॥ आत्मारामं वतो भूत्वा, मचिचमयहिश्चरम् । रागाशुपद्रवैर्मुकं, मोक्षायैव पटिप्यते
॥ ४८७ ॥ एवं परिकलय्याह, हृदये सुविनिश्चितः । वदेव कुर्वन्ननिशमेप तिष्ठामि साम्प्रतम् ॥ ४८८ ॥ अफलनोफ-साधु भ-
दन्त! साधु सम्यग् युद्धं भदन्तेन गुरुवचनं सम्यक् चारब्धं तदापरणं मयाऽपीदं पक्रकं भगवन्निवेदितमाकान्यदपि पक्रकमभ्यू.
हितं तद्युक्तमयुक्तं वाऽऽकर्णयतु भगवान् , मुनिनोकं-निवेदयतु भद्रः, अकलद्वेनोकं-चित्तमेतद् द्विधा तावदन्यतो भावतस्तया ।
आयं पर्याप्तियुक्तात्माऽऽगृहीतं पुद्गलात्मकम् ॥ ४८९॥ तत्र प्रयुक्तो जीवस्तु, भावचित्तं निगद्यते । तत्कार्मणशरीरस्थं, तेन भिन्नं निवेधते
विपर्यास-
रागविप-
याकाहा.
नेहकर्म-
चक्र
॥६५०॥

·उपमिती
स. ७-प्र.
विपर्यास-
रागविप-
याकासा-
स्नेहकर्म-
चक्र
,
॥६५१॥
विवेका
॥ ४९० ॥ तचित्तं नियमाजीवो, जीवश्चित्तं न वा भवेत् । यतः केवलिनो जीवा, भावचित्तविवर्जिताः ॥ ४९१ ॥ एवं च स्थिते-
मिथ्याज्ञानविपर्यासाजीवो रागादिसंगतः। सततं दुःखरूपेषु, सुखबुद्ध्या प्रवर्तते ॥ ४९२ ॥ ततः कर्माणुसङ्घातमादत्ते स्नेह-
तन्तुभिः । ततो जन्मान्तरारम्भं, विधत्ते तद्वशायम् ॥ ४९३ ॥ पुनस्तत्र विपर्यासः, पुना रागादिसन्ततिः । पुनश्च विषयाकांक्षा,
पुनस्ते स्नेहतन्ततः ॥ ४९४ ॥ पुनश्च कर्मग्रहणं, पुनर्जन्मसमुद्भवः । पुनस्तत्र विपर्यासः, पुना रागादिकः क्रमः ॥ ४९५ ॥ एवं या-
वदविच्छिन्नं, विपर्यासादिचक्रकम् । जीवस्य वर्तते तावदनिष्ठा भवपद्धतिः ॥ ४९६ ॥ इदमभ्यूहितं नाथ!, मया चक्रकमलसा । यु-
कमेतद्युक्तं वा, यूयं विज्ञातुमर्हथ ॥ ४९७ ॥ मुनिनोक्तं महाभाग !, युक्तमेतन्न संशयः । कथं वाऽयुक्तवेत्तारो, भवन्तीह भवादृशाः ?
॥ ४९८ ॥ मयाऽपीदं ततो ज्ञातं, गुरुभिश्च समर्थितम् । अनिष्ठितभवे हेतुर्विपर्यासादिचक्रकम् ॥ ४९९ ॥ अत एव परित्याज्यो, वि.
पर्यासो विवेकिना । तदुच्छेदे प्रलीयन्ते, निर्मूलत्वेन शेषकाः ॥ ५०० ॥ अयमेव विवेकोऽत्र, तत्त्वज्ञानमिदं मतम् । अयं निरास्रवो
धर्मो, यद्विपर्यासवर्जनम् ॥ ५०१ ॥ अविपर्यस्तविज्ञातुः, पुरुपस्याप्रमादिनः । मनोविकारजालं हि, स्वस्माभिन्न प्रकाश्यते
॥ ५०२ ।। ततो विविक्तमात्मानं, सदानन्दं प्रपश्यतः । नास्य संजायते द्वेपो, दुःखे नापि सुखे स्पृहा ॥ ५०३ ॥ निरभिष्वग-
चित्तोऽसौ, ततः कर्माणुसञ्चयम् । विपयनेहमुक्तत्वान्न विधत्ते कदाचन ॥ ५०४ ॥ ततोऽसौ बीजविरहान्निःस्पृहत्वाद्भवान्तरम् । मु-
तवन्नारमेतातश्चक्रकं विनिवर्तते ॥ ५०५ ॥ एवं च स्थिते यत्कर्मबन्धनं प्रोक्तं, यच्चेदं भवचक्रकम् । अनयोर्यो विजानाति, प्रवर्त-
ननिवर्तने ॥ ५०६ ॥ स किं शरीरे भोगेपु, धने वा भवभाविनि । अन्यत्र वा पदार्थे भो !, रागं कुर्यात्कदाचन ॥ ५०७ ॥ युग्मम् ।
यश्च सांसारिके कुर्यात्पदार्थे चित्तनिर्वृतिम् । नाद्यापि तत्त्वतो ज्ञातं, तेनेदं चक्रकद्वयम् ॥ ५०८ ॥ यतः-फलं ज्ञानक्रियायोगे,
.
.
॥६५१॥

·उपमिती
पिचान
शासन
"तम् ॥ ४७४ ॥ अनन्तदर्शनज्ञानवीर्यानन्दप्रपूरिते । चिच! कृत्याऽऽत्मनि स्थान, भव शीघ्र निराफुटः ॥ १०५ ॥ भत्र
"ते तिष्ठतो नित्यं, भोगस्नेहस्य शोपणे । संजाते जायतेऽवश्यं, रजःपातो न संशयः ॥ ४७६ ॥ सतध-संहिटगासनानन्या, मना
"रोहन्ति दारुणाः । ततस्तद्वाधनिर्मुक्त, न त्वं भोगेषु रज्यसे ।। ४७७ ॥ पिण्डीप्राया मुधैः प्रोका, भोगाभिधमपुते । अत एस मु.
"हूर्त ते, भासन्ते स्वास्थ्यकारिणः ॥४७८ ॥ मुहूर्तसुखमाधाय, ते भुकाः क्षतवर्धनम् । संशिष्टवासनाध्यानासनयन्ति मुदा-
"रुणम् ॥ ४७९ ॥ इतरथा--संश्लिष्टवासनोन्मुक्के, रूढे तव शरीरफे । नियांधे सदवानन्दे, सदिय न जायते ॥ ५८० ॥ यावं
"संस्थिते चित्त !, हित्वा सर्व यहिर्धमम् । खरूपे सववं विष्ठ, लीनं हन्त नियतुरम् ॥ ४८१ ॥" एरंप शिक्षायित्व, पितं सम्पग-
विधानतः । अस्यैव रक्षणोयुक्तो, भविष्यामि समाहितः ॥ ४८२॥ तथाऽनुशिष्टमप्येवपलयेय दुरात्मकम् । यमानिराकरिप्यामि, पदियों-
वत्पुनः पुनः ॥४८३|| कपायनोकपायाद्या, ये घोपद्रवकारिणः । अस्य वानपि निःशेपान् , हनिप्याम्यप्रमादतः ॥ ४८४ ॥ विद्योदयेन
ध्यानेन, प्रतिपक्षनिषेवया । यास्यन्ति प्रलयं सर्वे, तूर्ण रागाद्युपद्रयाः ॥ ४८५ ॥ ततस्तेषु प्रलीनेपु, भविष्यन्ति न पापफाः ।
परीपहोपसर्गाद्या, यहिस्यास्तदुपद्रवाः ।। ४८६ ॥ आत्मारामं ततो भूत्वा, मक्षितमयहिवरम् । रागागुपदमुकं, मोक्षायैव पटिप्यते
।। ४८७ ।। एवं परिकलय्याई, हृदये सुविनिश्चितः । तदेव फुर्वप्ननिशमेप तिष्ठामि साम्प्रतम् ।। ४८८ अफलानो–साधु भ.
दन्त! साधु सम्यग् युद्धं भदन्तेन गुरुवचनं सम्यक् पारब्धं तदाचरणं मयाऽपीदं पत्रकं भगवभिवेदिवमाकान्यदपि परकमभ्यू-
हितं तद्युक्तमयुक्तं वाऽऽकर्णयतु भगवान, मुनिनोक्तं-निवेदयतु भद्रः, अकलनोक-चित्तमेतद् द्विधा सावद्रव्यतो भावतस्तथा ।
आय पर्याप्तियुक्तात्माऽऽगृहीतं पुद्गलात्मकम् ॥ ४८९ ॥ तत्र प्रयुक्तो जीवस्तु, भावचित्तं निगद्यते । तत्कार्मणशरीरस्यं, सेन भिन्नं निवेद्यते
विपर्यास
रागपिप-
याकाहा
मेहकर्म-
चक
॥६५॥

·उपमिती
स.७-प्र.
लेश्यापा-
दकाः
॥६५३॥
फमसंख्येयाः समस्ता अप्यसंख्येया विद्यन्ते अध्यवसायस्थानाभिधानाः पदिकाः, तया प्रथमया विरचितास्तावदसंख्येयाः प्रथमाः कृष्ण-
वर्णाः एवं द्वितीयया द्वितीया नीलावभासाः तृतीयया तृतीयाः कपोतामाः चतुर्थ्या च चतुर्थ्यस्तेजोभाखराः पञ्चम्या पञ्चम्यो धवल-
पप्रच्छायाः पष्ठपा पष्ठयो विशुद्धस्फटिकनिर्मलास्ताः पदिका इति, तत्राद्ययोपिन्नितयनिर्मितासु पदिकासु वर्तमानं तद्वानरलीवरूपमुप्लुत्यो-
मुत्य बलात् धावति गवाक्षकैस्तेप्वाम्रकेपु लुठति तत्र रजःकचवरे गुण्ड्यते तेन रजसा भिद्यते तैः स्नेहनिष्यन्दविन्दुभिः, ततस्तथा
क्षतशतैर्जर्जरीभूतं तेषां मूपकमार्जारकोलोन्दुरादीनां सर्वेपामुपद्रवविशेपाणामभिभवनीयं भवति, ततः फचिन्नष्टमिव लक्ष्यते फचिद् घू.
तिमवतिष्ठते फचित्क्रूरतां धारयति सर्वथा सततसंतप्तं तदास्त इति सवापि चानन्तदुःखपरम्पराकारणं संपद्यते, तस्माद्भवता तद्वानर-
लीवं ताभ्यः पदिकाभ्यो निःसारणीयमुपर्यारोहणीयं, ततश्चतुर्थयोपिनिर्मितासु तासु पदिकासु प्रतिक्षणमारोहतस्तस्य वानरलीवरूपस्य
स्तोकीभविष्यति सन्तापः प्रतनुतां यास्यन्ति वाधाकारिणस्ते मूपकादयः क्षुद्रोपद्रवाः मनार स्वल्पीभविष्यत्साम्रकाभिलापः ततः शोप-
मीपदुपयास्यति सा मकरन्दनिष्यन्दाता परिशटिप्यति किंचिद्रजः ततो लप्स्यते मनाक् सुखासिका भविष्यति तदपि तेजोभाखरं
वर्णेन, ततः पवमाननापटितपदिकासु भवता तदारोणीयं, तासु चारोहतस्तस्य स्तोकतरीभविष्यति संतापः प्रतनुतरा भवि-
प्यन्त्युपद्रवाः खल्पतरः संपत्स्यतेऽपध्यानकाभिलापः शुष्कतरं भविष्यति शरीरकं निपतिष्यति तस्माद् बहुतरो रेणुनिचयः, ततो
मनागस्य रोक्ष्यन्ति क्षतविशेषाः आस्कन्दिष्यतीदं महाबादं धारयिष्यति धवलतां वर्षिष्यति शरीरेण भविष्यति विशालतरं, ततः पाठल-
लनाविरचितपदिकासु भवता तदारोहणीय, तासु चारोहतस्तस्य स्तोफतमीभविष्यति दुःखासिका प्रलयं यास्वन्त्युपद्रवविशेपाः अत्यन्त
स्वल्पतमीभविष्यत्यानकाभिलापः शुदिष्यति रजःकचवरलोठनेच्छा सर्वथा शोपमुपयास्यति मकरन्दरसार्द्रता, ततः शुष्कतरशरीराद्वि-
,
॥६५३॥

·उपमिती स.७-प्र. लेश्यापा दकाः . ॥६५२॥ सर्वमेवोपपद्यते । तयोरपि च तद्भावः, परमार्थेन नान्यथा ॥ ५०९। साध्यमर्थ परिक्षाय, यदि सम्यक् प्रवर्तते । ततस्तत्साधयसेव, तथा चाह महामतिः ॥ ५१० ॥ सम्यक्प्रवृत्तिः साध्यस्य, प्राप्त्युपायोऽभिधीयते । तदप्राप्तावुपायत्वं, न तस्य उपपद्यते ॥५१॥ असाध्यारम्भिणस्तेन, सम्यग्ज्ञानं न जातुचित् । साध्यानारम्भिणश्चेति, द्वयमन्योऽन्यसंश्रयम् ।। ५१२ ॥ अव एवागमनस्य, या किया सा क्रियोच्यते । आगमज्ञोऽपि यस्तस्यां, यथाशच्या प्रवर्तते ॥ ५१३ ॥ चिन्तामणिस्वरूपज्ञो, दौर्गत्योपहतो न हि । वत्मात्यु- पायवैचित्र्ये, सत्यन्यत्र प्रवर्तते ॥५१४॥ न चासो तत्स्वरूपज्ञो, योऽन्यत्रापि प्रवर्तते । मालतीगन्धगुणविदर्भे न रमते हलिः॥५१५॥ तदेवं स भवाभावान्मुक्तिमाप्नोति सन्नरः । अलमत्र प्रसङ्गेन, सम्यगभ्यूहितं त्वया ॥ ५१६ ।। तदिदं गुरुभिर्भद्र!, कर्वव्यं मे निवेदि- तम् । तस्य वानरलीवस्य, सततं परिरक्षणम् ॥ ५१७ ॥ अफलवेनोकं–केनोपायेन तन्नाथ, वानरं नयनक्षमम् । शिवालयमठे तत्र, गुरुणा प्रतिपादितम् ।। ५१८ ।। मुनिनोक्तं-आकर्णयतु भद्रः, प्रोक्तोऽहं तदाऽनेन भगवता यथा -सौम्य! तन गर्भगृहके लेश्या इति गोत्रेण प्रसिद्धाः कृष्णनीलकपोततैजसीपद्मशुलनामानः पडद्गनाः परिपालिका विद्यन्ते, ताश्च तत्रैव गर्भगृहफे समुत्पन्नावस्यैव ससूख्या संवर्धितास्तस्यैव चोपचयकारिण्यो वर्तन्ते, तासां च मध्ये प्रथमास्तिस्रो नार्यो यथाक्रम क्रूरतमफरतरराः स्वरूपेण कारणमनर्थपरम्पराणां शत्रुभूतास्तस्य वानरलीवरूपस्याशुभवृद्धिहेतुभूतास्तस्य गर्भगृहकस्य धारिफास्तवाप्यधैव दुःखसङ्कले घट्टमार्गे निवारिफाः मठगमनस्य, उपरिवनाः पुनर्भद्र ! तिम्रो नार्यों यथाक्रमं शुद्धशुद्धतरशुद्धतमाः स्वरूपेण फारणमाझादपरम्पराणां यन्धुभूतास्तस्य वानरलीवरूपस मुद्धय- द्धिहेतुभूतास्तस्य गर्भगृहकस्य निःसारिकास्तवाप्यस्मादसातसन्ततिपूरिताद्धट्टमार्गादनुकूलकारिका मठगमनस्य, ताभिश्च पभिरपि नारीभिर्वि- रचितस्तत्र गर्भगृहके खसामादुपर्युपर्यारोहणार्थ परिणामो नाम दर्दरः, तनाप ताभिरेव नारीभिर्यथानुपूर्व उपर्युपरि विरचिताः प्रत्ये- -- ।। ६५२॥

·उपमिती
स.७.प्र.
लेश्यापा-
दकाः
॥६५३॥
फमसंख्येयाः समस्ता अप्यसंख्येया विद्यन्ते अध्यवसायस्थानाभिधानाः पदिकाः, तया प्रथमया विरचितास्तावदसंख्येयाः प्रथमाः कृष्ण-
वर्णाः एवं द्वितीयया द्वितीया नीलावभासाः तृतीयया तृतीयाः कपोतामाः चतुर्ध्या च चतुर्थ्यस्तेजोभास्वराः पञ्चम्या पञ्चम्यो धवल-
पाच्छायाः पष्ठया पष्ठयो विशुद्धस्फटिकनिर्मलास्ताः पदिका इति, तत्राद्ययोपित्रितयनिर्मितासु पदिकासु वर्तमानं तद्वानरलीवरूपमुत्प्लुत्यो-
स्तुत्य बलात् धावति गवाक्षकैस्तेष्वाम्रकेषु लुठति तत्र रजकचवरे गुण्ड्यते तेन रजसा भिद्यते तैः स्नेहनिष्यन्दविन्दुभिः, ततस्तथा
क्षतशतैर्जर्जरीभूतं तेषां भूपकमार्जारकोलोन्दुरादीनां सर्वेपामुपद्रवविशेषाणामभिभवनीयं भवति, ततः कचिन्नष्टमिव लक्ष्यते कचिद् घू.
र्णितमवतिष्ठते फचित्क्रूरता धारयति सर्वथा सततसंतप्तं तदास्त इति तवापि चानन्तदुःखपरम्पराकारणं संपद्यते, तस्माद्भवता तद्वानर-
लीवं ताभ्यः पदिकाभ्यो निःसारणीयमुपर्यारोहणीयं, ततश्चतुर्थयोपिन्निर्मितासु तासु पदिकासु प्रतिक्षणमारोहतस्तस्य वानरलीवरूपस्य
स्तोकीभविष्यति सन्तापः प्रतनुतां यास्यन्ति बाधाकारिणस्ते मूषकादयः क्षुद्रोपद्रवाः मनाक् स्वल्पीभविष्यत्यानकाभिलापः ततः शोप-
मीपदुपयास्यति सा मकरन्दनिष्यन्दाता परिशटिप्यति किंचिद्रजः ततो लप्स्यते मनाक् सुखासिका भविष्यति तदपि तेजोभाखरं
वर्णेन, ततः पश्चमाननाघटितपदिकासु भवता तदारोहणीयं, तासु चारोहतस्तस्य स्तोकतरीभविष्यति संतापः प्रतनुतरा भवि-
ध्यन्त्युपद्रवाः स्वल्पतरः संपत्स्यतेऽपथ्यानकाभिलापः शुष्कतरं भविष्यति शरीरकं निपतिष्यति तस्माद् बहुतरो रेणुनिचयः, ततो
मनागस्य रोक्ष्यन्ति क्षतविशेपाः आस्कन्दिष्यतीदं महाहादं धारयिष्यति धवलतां वर्धिष्यति शरीरेण भविष्यति विशालतरं, ततः पष्ठल-
लनाविरचितपदिकासु भवता तदारोहणीयं, तासु चारोहतस्तस्य स्तोफतमीभविष्यति दुःखासिका प्रलयं यास्यन्त्युपद्रवविशेषाः अत्यन्तं
स्वल्पतमीभविष्यत्साम्रकामिलापः ग्रुटिष्यति रजःकचवरलोठनेच्छा सर्वथा शोपमुपयास्यति मकरन्दरसार्द्रता, ततः शुष्कतरशरीराद्वि-
॥६५॥

·हमागों-
उपमिती
स.७म.
॥६५४॥
लेपमनुभविष्यति भूयिष्ठो रेणुनिचयः संजनिध्यते तत्सतताहादं भविष्यति शुद्धस्फटिकनिर्मलता । अन्यप-उन योपिभितयसंपादि-
तपदिकामार्गेऽनुक्षणमारोहतस्तस्य लगिष्यति मन्दः सुसकारितया शीतः सन्तापहारितया सुरभिः सद्भूवगुणगणकमलरनमकरन्दरेणु.
धारितया धर्मध्यानाभिधानः पवनः, तत्सम्बन्धे भविष्यति तत्सततं प्रमुदितं, इतच भीवमिव तेभ्योऽघसनेभ्यो भूपफमाजारकोटोन्दु.
रवृश्चिकझकलासगृहकोकिलिकादिभ्यो नानाविधोपवेभ्यः समुद्विग्नमिव तेन विततेन पहलान्धकारेण आद्यनारीमयविरचिवं पदिकामा.
र्गमपहाय तत्र पश्चिमयोपित्रयविनिर्मिते भयविरहिते सतवप्रकाशे पदिकामागें निलीनमास्ते तस्य यानरलीवरूपस्य सम्बन्धि यानरयूथं,
ततस्तत्रारोहतस्तस्य तदशेपमधिष्ठितं प्रशमदमसन्तोपसंयमसद्बोधादिनामकवानरपरियारेण विशुद्धधर्ममहायानरेण समन्वित धृतिभदामु.
सासिकाविविदिषाविज्ञप्तिस्मृतियुद्धिधारणामेधाक्षान्तिनिःस्पृहतादिसंज्ञाभिर्वरवानरीभिः सङ्कलं धैर्यवीयाँदार्यगाम्भीर्यशीण्डीर्यशानदर्शन.
तपःसत्यवैराग्याकिश्चन्यमार्दवार्जवब्रह्मशौचादिनामकैर्वरवानरलीयरूपैराविर्भविष्यति किंचित्कदाचित्कस्यांचित्पदिकायां, वए तस्स भय-
दीयवानरलीवरूपस्य शरीरं जीवितं सर्वस्वं सहजमतिहितकरणशीलं वर्तते, किंच-वद्वानरयूथमपि स्थिरं स्वरूपेण दिनकरभाखरं य.
”नाहादहेतुर्जगतो निरभिलापुकं तेषु गवाक्षद्वारस्थितेषु सहकाराम्ररूपतया फल्पितेपु विपयक्षेपु विगतस्पृहं धमार्थनियसम्परफलकुमु-
मरजःकचवरलोठने, ततस्तेनात्मीयवानरयूथेन सह मीलितं तत्तावकं चित्तवानरलीवमत्यन्तप्रमुदितं शीमं यास्यत्युपर्युपरिपदिकामु
यावत्पर्यन्तनारीविरचितपदिकामार्ग, तत्र च करिष्यति तस्य तद्वानरयूथं शुष्ठभ्यानाभिधानेन गोशीर्पचन्दनरसेन सेचनं, ततोऽतिका-
न्तेऽर्धमार्गमात्र गाढानन्दनिर्भर भविष्यति तन्निःसहं, ततो नारोक्ष्यत्युपरितनपदिफासु, वरिंमंधारूदे भद्र! त्वमप्यारूढो भविष्यसि
यतस्ते जीवितमन्तर्धनमात्मभूतं च तद्वानरकं, ततो निःसहीभूतं तद्विमुच्य भवतोपरितनपदिकामु स्वयमेवारोहणीयं, सतः पर्यन्ते पदि.
॥६५४॥

·,
उपमिती
चित्तरक्षी-
पदेशः
स.७-अ.
॥६५५॥
कामार्गमपि परित्यज्य स्वसामध्येन स्थित्वा पञ्चहस्वाक्षरोगिरणमात्रकालं निरालम्बनतया गगने ततो विमुच्यापवरकमवरुज्य गर्भगृहकं
परित्यज्य वानरकं विधायोत्सवनं लयित्वा हट्टमार्ग गन्तव्यमेकक्रमेणोडीय तत्र मठे स्थातव्यमनन्तकाले पूर्वगतलोकमध्येऽनुभाव्योs-
नन्तानन्द इति, मयोक्तं यदाज्ञापयति नाथः, तदेवमनेनोपायेन भद्र! तद्वानरकं तत्र मठे नयनक्षम गुरुभिमें निवेदितमिति-अथ
निश्चित्य मौनीन्द्र, सभावार्थमिदं वचः । ततोऽकलङ्कस्तं नत्वा, मुनिमित्थमवोचत ।। ५१९ ॥ चारु चारूपदिष्टं ते, गुरुपा मुनिस-
तम! । सुन्दरं भवताऽऽरम्भि, युक्तमेतद्भवादृशाम् ॥ ५२०॥ ततोऽगृहीतसङ्केते!, सम्यग्योधविधित्सया । सोऽकलको महाभागो, मां
प्रतीदमभापत ।। ५२१ । एवं स्फुटाक्षरैः सर्व, यदनेन निवेदितम् । तत्त्वया विदितं भद्र :, किं वा नो? धनवाहन! ॥ ५२२ ॥ अनेन
हि समाख्यातं, श्लेशनिर्मुक्कम असा । चित्तमेवात्मनो मुख्यं, संसारोत्तारकारणम् ॥५२३।। तल्लेश्यापरिणामेन, क्लेशनिर्मोचनक्षमम् ।
विशुद्धाध्यवसायेषु, गच्छदेवोपपद्यते ॥ ५२४ ॥ किंच-न केवलं शिवस्योचैश्चित्तमेवेह कारणम् । भवस्यापि तदेवेति, मुनयः संप्र-
चक्षते ।। ५२५ ॥ यतोऽपवरको योऽयं, यच्चेदं गर्भगेहकम् । यच वानरकं भद्र !, तत्सर्व प्राणिनां समम् ॥ ५२६ ।। ततश्च यास्ता
भो वर्णिताः पूर्व, पदिकास्तत्र दर्दरे । तद्वानरं तदारुढं, विचित्रभवकारणम् ॥ ५२७ ॥ यस्यां यस्यां तदारुह्य, करोत्युत्तवनं किल ।
शीघ्रं तत्पदिकास्येपु, हट्टे नयति देहिनः ॥ ५२८ ॥ मयोक्त-वयस्य! कोऽस्य भाषितस्थार्थः ?, अकलङ्केनोक्तं-आकर्णय-- यल्लेश्या-
ध्यक्तायेषु, नियन्ते किल देहिनः । आरूढचित्तास्ताक्षु, जायन्ते ते भवान्तरे ॥ ५२९ ।। असहाध्यक्सायेषु, तधित्तं वर्तमानकम् ।
विचित्रयोनिरूपस्य, भवस्यास्प विधायकम् ।। ५३० ।। सदोपं भवहेतुस्ते, ममान्येपां च देहिनाम् । निर्दो मोक्षहेतुस्ते, चित्तं भो
धनवाहन! ।। ५३१ ॥ रक्षेदं चित्तसनं, तस्मादन्तर्धनं परम् । धर्मोऽधर्मः सुखं दुःखं, यत्र सर्व प्रतिष्ठितम् ।। ५३२ ।। जीवाच
॥६५५॥

·उपमिती
स. ७-प्र.
चिचरतो.
पदंशः
॥६५६॥
-
भावचित्ताच, नास्ति भेदः परस्परम् । आत्माऽतो रक्षितस्तेन, चित्तं येनेह रक्षितम् ॥ ५३३ ॥ अर्थाय भोगलौल्येन, पारद्धापति
सर्वतः । चित्तं कुतस्त्यस्ते तावत्सुखगन्धोऽपि विद्यते ॥ ५३४ ॥ “यदेदं निःस्पृहं भूत्वा, परित्यज्य पहिर्धमम् । विरं संपप्सते पिचं,
"तदा ते परमं सुखम् ॥ ५३५ ॥ भक्त स्तोतरि कोपान्धे, निन्दाकर्तरि घोत्थिते । यदा समं भवेधिचं, तदा ते परमं मुखम् ।।५३६॥
"स्वजने स्नेहसम्बद्धे, रिपुवर्गेऽपकारिणि । स्यात्तुल्यं ते यदा चित्तं, तदा ते परमं मुसम् ।। ५३७ ।। शब्दादिविपयमामे, सुन्दरेऽमु-
| "न्दरेऽपि च । एकाकारं यदा चित्तं, तदा ते परमं सुखम् ।। ५३८ ॥ गोशीपचन्दनालेपियासीच्छेदकयोर्यदा । अभिमचिचतिः
| "स्यात्तदा से परमं सुखम् ॥ ५३९ ।। सांसारिकपदार्थेपु, जलकल्पेषु ते यदा । अश्लिष्टं चित्तपगं स्याचदा ते परमं मुखम् ॥ ५४०॥
"दृष्टेपूरामलावण्यबन्धुराङ्गेषु योपिताम् । निर्विकारं यदा चित्तं, तदा ते परमं सुखम् ॥ ५४१ ॥ यदा सत्त्वैकसारत्वादर्थकामपरा -
"खम् । धर्मे रतं भवेचिचं, तदा ते परमं सुखम् ।। ५४२ ॥ रजस्तमोविनिर्मुक्तं, स्तिमिवोदधिसग्निभम् । निष्फल्लोठं यदा पिचं, तदा
"ते परमं सुखम् ।। ५४३ ॥ मैत्रीकारुण्यमाध्यस्थ्यप्रमोदोहामभावनम् । यदा मोकतानं वत्तदा ते परमं सुसम् ॥ ५४४ ॥” इति
चित्तं विहायान्यो, नास्ति भो घनवाहन! । नरस्य सुखसन्दोहे, सिद्धो हेतुर्जगनये ॥ ५४५ ॥ सतोऽहमफलहस्य, तारशैर्वचनामृतैः
सिक्तोऽगृहीतसङ्केते!,
, मनाक प्रहादमागतः ।। ५४६॥ यतः -निविडाऽपीह वार:र्मम दृष्टान्तमुद्रैः । विदारिताऽफलन, भूयसी
कर्मपद्धतिः ।। ५४७ ।। कर्मस्थितिमतीत्याहं, भूयिष्ठां पूर्ववर्तिनीम् । अभ्यर्णः संस्थितो भद्रे, कर्मप्रन्येः सुदुर्भिदः ॥ ५४८ ॥ इसथ-
यद्वामदेवप्रस्तावे, मया पूर्व निवेदितम् । स्मरसि त्वं विशालाक्षि !, बुधसूरिवचस्तदा ॥ ५४९॥ ततोऽगृहीतसङ्केता, सं प्रतीदमभा-
पत । न स्मरामि विशेषेण, स्मारयातस्त्वमेव मे ॥ ५५० ॥ वतः संसारिजीवेन, सा प्रोक्का तारलोचना । इदं निवेदितं भद्रे!, स्ववृत्तं
घनवाहन
भद्रकता
.
॥६५६॥

·उपमिती
॥६५७॥
युधसूरिणा ॥ ५५१ ॥ यथा मत्पुत्रकः पूर्व, देशकालिकया गतः । आगतश्य यहोः कालाद्विचारो नाम दारकः ॥ ५५२ ॥ मार्गानु-
सारितायुको, भवचक्रं निरीक्ष्य सः । समागतो रहस्यस्सो, महामेतन्यवेदयत् ।। ५५३ ॥ यदुत-चारित्रधर्मराजेन, महामोहनरेश्वरः ।
सवलो पलयुक्तेन, युध्यमानो मयेक्षितः ॥ ५५४ ॥ ततश्चारित्रधर्मीयं, सैन्यं निर्जित्य दर्पितः । वेष्टयित्वा स्थितस्तात!, महामोहन-
राधिपः ॥ ५५५ ॥ अथ तत्तादृशं वीक्ष्य, निरुद्धं तेन दर्पिणा । पलं चारित्रधर्मीयमागतोऽहं तवान्तिके ॥ ५५६ ॥ अगृहीतसङ्केत-
योफ-स्मृतं स्मृतं मया तात!, सर्वमेतन्निवेदितम् । पूर्वमेव त्वया घ्राणदोपदर्शनकाम्यया ॥ ५५७ ॥ अतः परं पुनर्यध, तात! किं-
चिद्विपक्षितम् । तन्मह्यं स्मृतपूर्वायै, सर्वमाख्यातुमर्हसि ॥ ५५८ ॥ ततः संसारिजीवेन, सा प्रोक्ता मृगवीक्षणा । एपोऽहं कथयि-
प्यामि, समाफर्णय साम्प्रतम् ॥५५९॥ चित्तवृत्तिमहाटव्यां, तन्निरुद्धं समन्ततः । स्थितं पारित्रधर्मस्य, सैन्यं कालमनन्तकम् ।।५६०॥
ततस्तदाऽकलकस्य, समीपे मम तिष्ठतः । सैन्ये यस्तत्र वृत्तान्तः, संपन्नस्तं नियोध मे ॥ ५६१ ॥ सर्व विषण्णमालोक्य, तदलं रिपुपी-
डितम् । पारिप्रधर्मगुदिश्य, सद्बोधः समभापत ॥ ५६२ ॥ न कर्तव्यो विपादोऽत्र, देवास्माभिर्यतोऽधुना । मन्मनोरथवृक्षस्य, दृश्यते
युसुमोद्गमः ॥ ५६३ ॥ तथाहि-यावत्संसारिजीवोऽस्मान् , न जानीते महाप्रभुः । विपदस्तावदेवता, देवास्माकं रिपूद्भवाः ॥ ५६४ ॥
यदा तु स विजानीयादरमाकं रूपमलसा । तदा संपोपितास्तेन, भवामो रिपुपातकाः ॥ ५६५ । इयं च दृश्यते देव!, चित्तवृत्तिम-
हाटवी । यथाऽधुना मनाक् शुभ्रा, गाढतामसवर्जिता ॥ ५६६ ॥ तथाऽहं तर्कयामीदं, देवोऽसौ सर्वनायकः । अस्सद्विशेषविज्ञानसमीपे
ननु वर्तते ॥ ५६७ ॥ युग्मम् । वयं हि तामसे ममा, न दृष्टारतेन जातुचित् । अधुना दर्शनस्यास्ति, वैमल्यं तस्य कारणम् ।। ५६८ ॥
एवं च स्थिते- फर्मपरिणामाख्यं, पृष्ट्वा राजानमुत्तमम् । पार्धे संसारिजीवस्य, प्रेष्यतां कोऽपि मानवः ॥ ५६९ ॥ ततोऽनुकूलित-
घनवाह-
नस्य सदा-
गमेन सं-
॥६५७॥

·उपमिती
चित्तरक्षो.
पदेशः
॥६५६॥
भावचित्ताच, नास्ति भेदः परस्परम् । आत्माऽतो रक्षितस्तेन, चित्तं येनेह रक्षितम् ॥ ५३३ ॥ अर्थार्थ भोगलौल्येन, यावद्धापति
सर्वतः । चित्तं कुतस्त्यस्ते तावत्सुखगन्धोऽपि विद्यते । ॥ ५३४ ॥ "यदेदं निःस्पृहं भूत्वा, परित्यज्य बहिर्धमम् । स्थिरं संपप्सते पित्त,
| "सदा ते परमं सुखम् ।। ५३५ ।। भक्ते स्तोतरि कोपान्धे, निन्दाकर्वरि चोस्थिते । यदा समं भवेथिचं, वदा ते परमं मुसम् ॥५३६॥
"स्वजने स्नेहसम्बद्धे, रिपुवर्गेऽपकारिणि । स्यात्तुल्यं ते यदा चित्तं, तदा ते परमं मुखम् ॥ ५३७ ॥ शब्दादिविपयमामे, सुन्दरेऽमु.
"न्दरेऽपि च । एकाकारं यदा चित्तं, तदा ते परमं सुखम् ॥ ५३८ ॥ गोशीपचन्दनालेपिवासीच्छेदकयोर्यदा । अभिन्नचिचपृत्तिः
| "स्यात्तदा ते परमं सुखम् ॥ ५३९ ॥ सांसारिकपदार्थेपु, जलकल्पेषु ते यदा । अश्लिष्टं चित्तपनं स्याचदा ते परमं सुखम् ॥ ५४० ॥
"दृष्टेपूहामलावण्यवन्धुराङ्गेषु योपिताम् । निर्विकारं यदा चित्तं, तदा ते परमं सुखम् ॥ ५४१ ॥ यदा सत्त्वैकसारत्यादर्थकामपरापु-
"खम् । धर्मे रतं भवेचित्तं, तदा ते परमं सुखम् ॥ ५४२ ॥ रजस्तमोविनिर्मुक्तं, स्तिमितोदधिसग्निभम् । निष्कलोलं यदा चिचं, तदा
"ते परमं मुखम् ॥ ५४३ ॥ मैत्रीकारुण्यमाध्यस्थ्यप्रमोदोदामभावनम् । यदा मोक्षकतानं तचदा ते परमं सुखम् ।। ५४४ ॥” इति
चित्तं विहायान्यो, नास्ति भो पनवाहन! । नरस्य सुखसन्दोहे, सिद्धो हेतुर्जगन्नये ।। ५४५ ॥ ततोऽहमफलस्य, तारशैवपनामृतैः ।
सिक्कोऽगृहीतसङ्केते !,
, मनाक् प्रहादमागतः ।। ५४६ ।। यतः -निविडाऽपीह ताक्षर्मम दृष्टान्तमुद्गरैः । विदारिताऽफलकेन, भूयसी
कर्मपद्धतिः ॥ ५४७ ॥ कर्मस्थितिमतीत्याहं, मूयिष्ठां पूर्ववर्तिनीम् । अभ्यर्णः संस्थितो भद्रे !, कर्मप्रन्थेः सुदुर्भिदः ॥ ५४८ ॥ इतध-
यद्वामदेवप्रस्तावे, मया पूर्व निवेदितम् । स्मरसि त्वं विशालाक्षि!, बुधसूरियचस्तदा ॥ ५४९।। ततोऽगृहीतसङ्केता, सं प्रतीदमभा-
पत । न स्मरामि विशेषेण, स्मारयातस्त्वमेव मे ॥ ५५० ॥ ततः संसारिजीवेन, सा प्रोक्ता वारलोचना । इदं निवेदितं भद्रे!, स्ववृत्तं
घनवाहन-
भद्रकता
4
॥६५६॥

·,
अपमिती
स.७-अ.
घनवाह-
नस्य सदा-
गमेन सं.
गमः
॥६५९॥
सनिधी । गुरोसस्य मया सार्ध, विहितं पादवन्दनम् ॥ ५८८ ॥ समाप्तध्यानयोगेन, धर्मलाभपुरःसरम् । सूरिणा कोविदाख्येन, तेन
सम्भाषणं कृतम् ॥ ५८९ ॥ अथाकलपृष्टस्य, कुर्वतो धर्मदेशनाम् । तस्य पार्श्वे महात्मैप, मया दृष्टः सदागमः ॥ ५९० ॥ ज्ञापित-
श्वाकलङ्केन, यथा भो धनवाहन! । आराधनीयः साधूनामेपामेप सदागमः ।। ५९१ ।। एते ह्यस्य सदाऽऽदेशं, फुर्वन्ति नतमस्तकाः ।
एपोऽस्य सूरिजर्जानीते, गुणसम्भारगौरवम् ॥ ५९२ ॥ तदेप ते हितो भद्र!, धर्माधर्मविवेचकः । अतः सदुपदेशार्थमेनं विज्ञातुमर्हसि
॥५९३ ॥ ममामीपां च साधूनां, सूरेश्चास्स परिस्फुटम् । यज्ञानं भद्र! तजातमस्मादेव सदागमात् ।। ५९४ ॥ अतोऽयं कोविदा-
चार्यः, सम्बन्धं ते करिष्यति । सार्ध सदागमेनोचैरमुना हितकारिणा ॥ ५९५ ।। ततस्त्वमस्य सम्बन्धात्सर्वमात्महिताहितम् । क्रमेण
मास्यसे तात!, तदेनं शीघ्रमाश्रय ॥ ५९६ ॥ ततस्तदुपरोधेन, मया भद्रे! सदागमः । प्रतिपन्नस्तदा किंचित्तुष्टेनैवान्तरात्मना ॥ ५९७॥
ज्ञापिताश्च गुणाः केचित्तेन कोविदसूरिणा । दर्शितं चास्य विज्ञानं, श्रद्धानं मम नाभवत् ॥ ५९८ ॥ केवलं-अकलकोपरोधेन, विदधे
चैत्यवन्दनम् । ददामि दानं साधुभ्यो, भावशून्यमहं तदा ॥ ५९९ ॥ एवं च भद्रकः किंचिदकलकानुरोधतः । संजातोऽहं तदा भद्रे,
नमस्कारादिपाठकः ॥ ६०० ॥ अकलङ्कस्तु संभात्य, मातापित्रादिकं जनम् । प्रतिपनस्तदा दीक्षां, कोविदाचार्यसन्निधौ ॥ ६०१॥
ततश्च सुसाधुपरिवारेण, तेन कोविदसूरिणा | साधं गतो विहाराय, सोऽन्यत्र मुनिचर्यया ॥ ६०२।। इतश्च यावत्सदागमस्तत्र,
मत्समीपमुपागतः । महामोहबले तावजातं यत्तन्नियोध मे॥६०३ ॥ ज्ञानसंपरणं ज्ञात्वा, सदागमभयातुरम् । ततः प्रोको महामोहो,
रागकेसरिमश्रिणा ।। ६०४ ॥ एतावन्तं वयं कालं, निश्चिन्ता देव! संस्थिताः । यद्लेन स विनस्तो, ज्ञानसंवरणो नृपः ॥ ६०५ ॥
यतः-वष्टः सदागमतन्त्र, गत्वाऽभ्यर्णे व्यवस्थितः । देव! संसारिजीवस्य, विरुद्धः स च भूपतेः ।। ६०६ ॥ नोपेक्षणीयं देवेन, त-
मोहपरि-
ग्रहागमः
॥ ६५९॥

·उपमिती स.७-प्र. पनवाह नस्य सदा. गमेन सं. गमः ॥६५८॥ स्तेन, देव! कालेन भूयसा । भविष्यत्येव निर्मिध्यं, सोऽस्मदर्शनलालसः ॥ ५७० ॥ ततश्चारित्रधर्मेण, सद्बोधं प्रति मापितम् । साधु भो गदितं साधु, ब्रूहि कः प्रेषणोचितः ॥५७१॥ ततश्चारित्रधर्माय, सद्बोधेन निवेदितम् । अयं सदागमनत्र, देव! प्रस्थापनोचितः ॥ ५७२ ॥ बहुशः परिचयस्तस्य, यदाऽनेन भविष्यति । तदाऽस्मदर्शनाकांक्षा, तस्य संपत्स्यते ध्रुवम् ॥ ५७३ ॥ स फर्मपरिणामा- ख्यस्ततोऽस्मान् ज्ञापयिष्यति । तस्मै वयं भविष्यामस्ततः शयुविधातुकाः ।। ५७४ ।। ततश्चारित्रधर्मेण, प्रपन्नं मप्रिभापितम् । प्रवर्वितो यथादिष्टं, मां प्रत्येप सदागमः ॥ ५७५ ।। उक्तश्च राज्ञा सद्बोधः, किमेपोऽपि प्रदीयताम् । सम्यग्दर्शनसमामा, तस पार्थे महचमः १ ॥ ५७६ ॥ सद्बोधेनोदितं देव!, चारुरेप महत्तमः । तस्य संसारिजीवस्य, गतः पार्थे न संशयः ॥ ५७७ ॥ सिंप-सदागमोऽपि सफलो, युक्तोऽनेनोपपद्यते । अनेन सहितः सोऽस्मान् , सर्वानप्यवभोत्स्यते ॥ ५७८ ॥ किं तु नावसरोऽद्यापि, तेन नैप महीयते । प्रस्तावरहितं कार्य, न कुर्वन्ति विचक्षणाः ॥ ५७९ ॥ नृपतिनोक्तं-कदा पुनरहो मनिन् !, प्रस्तायोऽस्य भविष्यति । सदोषेनो- दितं देव!, समाकर्णय कथ्यते ॥ ५८० ॥ यदा सदागमेनोधै, रखितोऽसौ भविष्यति । पार्धे तस्य तदा देव!, प्रेपणीयो महत्तमः ॥ ५८१ ॥ भूयो भूयो युतोऽनेन, वीर्यमासादयेद्यदा । संसारिजीवः प्रस्तावस्तदाऽस्याप्युपपत्स्यते ॥ ५८२ ॥ नवोऽभ्युपगते याक्ये, मन्त्रिणस्तेन भूभुजा । समागतः क्रमेणायं, मत्समीपे सदागमः ॥ ५८३ ।। इतश्च-प्रयुक्तः पूर्वमेवासीन्महामोहादिभिर्यली । ज्ञानसं- वरणो नाम, मत्समीपे नराधिपः ॥ ५८४ ।। स हि चारित्रधर्मीयं, तिरोधत्ते सदा पलम् । महामोहमहानीकं, सर्वदा पोपयत्यलम् ॥ ५८५ ॥ एवं च स्थिते-तद्वलेनैव निश्चिन्ता, निर्नष्टभयकारणाः । स्थिता रिपूग्निराकृत्य, महामोहादयः सदा ॥ ५८६ ॥ ततः सदागर्म वीक्ष्य, प्रयासन्नं समागतम् । ज्ञानसंवरणः शीघ्रं, लीनलीनो व्यवस्थितः ।। ५८७ ॥ अथाकलङ्कः संप्राप्तो, भ्यानारूढस ॥ ६५८॥ - .

·7 एपमिती सदागम- महामोह- परिग्रहो- दितिः स.७-प. ॥६६१॥ भूतयः । यच पौद्गलिकं किंचिचित्ताबन्धविधायकम् ॥ ६२५ ॥ सदागमस्तदाचष्टे, यथेदं क्षणभङ्गुरम् । दुःखात्मकं मलछिन्नं, निःस्वभावं यहिश्वरम् ।। ६२६।। तदन मूर्छा मा कार्माि कार्घिनवाहन!। आत्मा ते ज्ञानसद्वीर्यदर्शनानन्दपूरितः ॥ ६२७ ॥ ततस्तत्रैव युक्तस्ते, चित्तावन्धो नरोत्तम ! । येन त्वं निर्वृति यासि, सतताहादसुन्दराम् ॥ ६२८॥ चतुर्भिः कलापकम् । महामोहस्तु मे सर्व, तद्राज्यं ताश्च सम्पदः । गात्रं शब्दादिभोगांव, यचान्यदपि तादृशम् ॥ ६२९॥ स्थिरं सुखात्मकं चारु, निर्मलं हितमुत्तमम् । इत्येवं कथयत्युचैरुपदेशं च यच्छति ॥ ६३० ॥ युग्मम् । यदुत-नास्ति जीवो न वा देवो, न मोक्षो न पुनर्भवः । न पुण्यपापे सद्भुते, भूतमात्रमिदं जगत् ॥ ६३१ ॥ अतो यावदयं देहो, विद्यते धनवाहन!। यथेष्टचेष्टया तावपिव खाद दिवानिशम् ॥ ६३२ ॥ सद्भोगैः प्रीणयाऽऽत्मानं, | मानयामललोचनाः । सुखं भुंश्व यथाकामं, मा मूढवचनं कृथाः ॥ ६३३ ॥ परिग्रहस्तु मां घूते, यथा भो धनवाहन! । हिरण्यधा- न्यरत्नादिसम्भारं कुरु यत्नतः ॥ ६३४ ॥ यः प्राप्तं पालयत्यर्थमप्राप्तं ढौकयत्यलम् । न च सन्तोपमादत्ते, तस्य सौख्यम- नारतम् ॥ ६३५ ॥ अहं तु त्रितयस्यापि, वाक्यमाकर्ण्य तादृशम् । ईपदोलायितश्चित्ते, यावज्ञातः सुलोचने ! ॥ ६३६ ॥ महामोह- यलेनासौ, ज्ञानसंवरणो नृपः । तावद्भयं परित्यज्य, मम पार्श्वे व्यवस्थितः॥ ६३७ ॥ ततः सदागमेनोक्तं, यत्तद्वाक्यं मनोहरम् । | तस्यार्थो न मया ज्ञातस्तेन चित्तं न रचितम् ॥ ६३८ ॥ यदाहतुः पुनर्भद्रे !, महामोहपरिग्रहौ । तल्लनं मामके चित्ते, यथा रङ्गः |सुपासिते ॥ ६३९ ॥ ततोऽहं तत्परित्यज्य, देववन्दनपूजनम् । नमस्कारादिपाठं च, संजातो भोगमूछितः ॥ ६४० ॥ दानं च साधु- वर्गादेविनिवार्य ततः परम् । धनसणे रक्तः, पीडयामि करैर्जनम् ॥ ६४१ ॥ सर्वसांसारिकार्थेषु, मूर्छा गाढं विवर्धते । स महा- मोयीपेण, रोचते न सदागमः ॥ ६४२ ॥ तथाऽपि-परिप्रहस्य वीर्येण, सर्वथा न्यूनचेतसः । न ममेच्छा तदा पूर्णा, प्राप्तैः सर्वधन- 3. भ. ५६ ·उपमिती स.७-प्र. मोहपरि- महागमः ॥६६॥ स्मादेतत्प्रयोजनम् । कुठारच्छेद्यतां कुर्यान्नखच्छेद्यं न पण्डितः ।। ६०७ ॥ अथामात्यवचः श्रुत्वा, महामोही महासभा । सा स- दागमरोपेण, सर्वा क्षोभमुपागता ॥ ६०८ ॥ कृतभ्रुकुटिहुट्कारा, दुष्टोप्ठा भूमिताडिनः । एफफालं महायोघाः, सर्व भापितुमुद्यताः ॥६०९॥ कथं !-मया स देव ! हन्तव्यो, गत्वा पापः सदागमः । इत्येकैको महायोधो, महामोहमभापत ॥ ६१०॥ वेनापि गदितं वत्साः!, कुर्वन्तीदं भवादृशाः । किं तु स्वयं स इन्वव्यो, मया गत्वा दुरात्मकः ॥ ६११ ॥ येनाभिभूतः पापेन, ज्ञानसंपरणो नृपः । मत्प्रयुक्तः स्वहस्तेन, स मे घईणमर्हति ।। ६१२ ।। अन्यथ—समुदायात्मको वत्सा!, वर्तेऽहं भो भवारशाम् । अतो मया हतः सर्वैर्युष्माभिर्हत एव सः ॥ ६१३ ॥ तथा-गते मयि गताः सर्वे, यूयं पातार्थमर्थतः । अतो गच्छाम्यहं वत्सा, यूयमत्रैव तिष्ठव ॥ ६१४ । किं तु-प्रतिजागरणीयोऽहं, गतस्तत्रान्तरान्तरा । सवरेव यथायोग, भवद्भिः स्वामिवत्सलैः ॥ ६१५ ॥ अन्यश-योऽयं परिग्रहो वत्सा!, वल्लभो मे विशेषतः । रागकेसरिपुत्रस्य, सागरस्य वयस्यकः ॥ ६१६ ॥ नाहमेनं परित्यज्य, वम गन्तुं समुत्सहे । अयमेव महावीर्यः, सहायो मम सुन्दरः ॥६१७॥ युग्मम् । ततश्च-अहमेकं गृहीत्वेनं, सत्सहायं परिप्रहम् । गच्छामि त्वरित वन, सदाग- मजिघांसया ।। ६१८ ॥ ततो विज्ञाय निर्वन्धं, सर्वैः प्रणतमस्तकैः । एवं विधीयतां देव!, तद्वचः परिपूरितम् ।। ६१९ ॥ ततः समा. गतौ भद्रे, महामोहपरिमहौ । मत्समीपं कृतोत्साहौ, मया चेमो विलोकितौ ॥ ६२० ॥ ततो मे नेहसम्बन्धस्ताभ्यां सार्थ सुनिर्भरः । अनाद्यभ्यासयोगेन, संजावस्तारलोचने! ॥ ६२१ ।। इतश्योपरतस्तातः, स जीमूतो नरेश्वरः । अहं च स्थापितो राज्ये, पन्धुमश्रिमह- त्तमैः ।। ६२२ ॥ प्रणताः सर्वसामन्ता, रिपयो भृत्यतां गताः । ततः परिणवं राज्यं, भूरिभूतिमनोहरम् ।। ६२३ ॥ स प पुण्योदय. स्वस्थ, मम राज्यस्य कारणम् । महामोहयुतेनासो, किंतु नो लक्षितो मया ॥ ६२४ ॥ इतव-शरीरं विषया राज्यं, विविधाध वि. ॥६६॥ .

·1 अपमिती स.७म. अकलङ्कः- युतकोवि- दागमः श्रुतिसङ्ग- वृत्तान्त: ॥६६३॥ तुष्टः स पालिशः । ततश्च चिन्तयत्येवं, महाहर्षवशं गतः ॥ ६५१ ॥ धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं, यस्येयं मम सुन्दरी । मनोहरा श्रुति- र्भार्या, संपन्ना पुण्यकर्मणः ॥ ६५२ ॥ ततस्तं तादृशं मत्वा, श्रुतौ स्नेहपरायणम् । बालिशं मधुरैर्वाक्यैः, स सङ्गः समभापत ।। ६५३।। अत्यन्तमुन्दरो देव!, देवेन हितकारिणा । देवेन साध स्वामिन्याः, संयोगो घटितो ह्ययम् ।। ६५४ ॥ तथाहि-रूपं चयः कुलं शीलं, लारण्यं च परस्परम् । दम्पत्योः प्रेमसहितमनुरूपं सुदुर्लभम् ॥ ६५५ ॥ एवध युवयोः सर्व, संपन्नं पुण्यकर्मणा । केवलं वर्ध- नीयोऽयं, प्रेमावन्धो मनोहरः ॥ ६५६ ॥ ततः स बालिशेनोक्तः, शठात्मा दासदारकः । यथा कथं स वर्धेत ?, स प्राह प्रियसेव- नात् ॥ ६५७ ॥ बालिशः प्राह किं तस्याः, प्रियं? सङ्ग! निवेद्यताम् । सनोक्तं यथा देव!, प्रियोऽस्या मधुरो ध्वनिः ॥ ६५८ ॥ पालिशः प्राह यद्येवं, ततस्तस्य निपेवणम् । अश्रान्तः कारयाम्येना, साधु साधु निवेदितम् ॥ ६५९ ॥ महाप्रसाद इत्येवं, गुवाणः स च दारकः । नेहाग्निवेशितस्तेन, हृदये वालिशेन भोः ! ॥ ६६० ॥ ततश्च काकलीगीतवेणुवीणाकलखनम् । तां श्रुति श्रावयन्नेप, था- लिशो हृदि मोदते ।। ६६१ ॥ चिन्तयति च-अहो सुखमहो स्वर्गस्तथाऽहो मम धन्यता । यस्येशी श्रुतिर्भार्या, सततानन्ददायिका ॥ ६६२ ॥ ततश्च-हृदये दारकं कृत्वा, तं सङ्गं स्नेहनिर्भरः । श्रुतेः स लालनं कुर्वन्नास्ते नित्यं कलस्वनैः ॥ ६६३ ॥ त्यतं तेनान्य- कर्तव्यं, धर्मादरेण स स्थितः । पिङ्गप्रायतया जातो, हास्यश्चासौ विवेकिनाम् ॥ ६६४ ॥ इतश्च कोविदेनापि, प्रभितोऽयं सदागमः । मह्यमेपा हिता भार्या, किं वा नेति ? निवेद्यताम् ।। ६६५ ॥ ततः सदागमेनोकं, न हिता ते नरोत्तम! । ससङ्गेयं श्रुतिौर्या, तत्रा- कर्णय कारणम् ॥ ६६६ ॥ इयं हि प्रहिता पूर्व, रागकेसरिमन्त्रिणा । इदं जगद्वशीकर्तु, पचमानुपमध्यगा ॥ ६६७ ॥ इतश्च-स कर्मपरिणामस्य, धान्यो रागकेसरी । प्रसिद्धश्चरटो लोके, तस्यामात्यो विशेषतः ॥ ६६८ ॥ स कर्मपरिणामाख्यः, सार्वभौमो नरा- ,

·उपमिती
स.७-प्र.
॥ ६६२॥
अम्टा-
युतकोषि-
दागमः
अतिसङ्ग-
वृतान्तः
रपि ।। ६४३ ॥ ततो मां तादृशं मत्वा, दूरीभूतः सदागमः । लब्धात्मलाभो संतुष्टी, महामोहपरिमहौ ।। ६४४ ॥ अयान्यदा समा-
यातः, सोऽकलङ्कयुतः पुनः । सुसाधुभिः समाकीर्णः, सरिः कोविदनामकः ।। ६४५ ॥ ततोऽफलदाक्षिण्याद्वोऽहं यस पन्दकः ।
दृष्टोऽकलङ्कः सूरिश्व, वन्दितो मुनिभिर्युतः ॥ ६४६ ।। इतश्च-ज्ञानालोकेन विज्ञातं, तेन कोविदरिणा । मदीयं परितं ठोकार-
कलङ्केन चाखिलम् ॥ ६४७ ॥ ततः प्रोक्तोऽफलकेन, सूरि थ! निवेद्यताम् । सदागमस्स माहात्म्यं, पनवाहनभूनुजे ॥ ६४८॥
तथा दुर्जनसङ्गे च, ये दोपाः सन्ति देहिनाम् । निवेदनीयास्तेऽप्यस्मै, विशेष येन युध्यते ॥६४९॥ युग्मम् । वः सदागमे भको, दुष्टस-
म्पर्कवर्जितः । इहामुत्र च येनायं, सुखसन्दोहमश्रुते ।। ६५०॥ कोविदरिणाऽभिहितं-एवं क्रियते, समाकर्णयतु महाराज:-ततो.
|ऽकलकोपरोधेन श्रवणाय स्थितोऽहं सूरेः प्रहतरः, सूरिणाऽमिहितं-अस्ति क्षमातलं नाम नगरं तर स्वमलनिचयो नाम राजा
तस्य तदनुभूतिर्नाम महादेवी, तयोश्च कोविदवालिशाभिधानी द्वौ वनयो, इतच जन्मान्तरे तस्य कोविदस्यासीदनेन सदागमेन सह
परिचयः, वतो यावत्सुनदृष्टोऽयं तावदीहापोहमार्गणगवेपणं कुर्वतः संजातं तस्य जातिस्मरणं प्रवृद्धचित्तानन्दः गृहीतोऽयं हितगुरुपुस्खा
| निवेदितं बालिशाय यदस्य स्वरूपं न प्रतिपन्नं तेन पापात्मना, इतश्च फर्मपरिणाममहाराजेन प्रहिता तयोः कोविदयालिशयोः स्वयंवरा
| श्रुति म कन्यका, तस्याश्च प्रहितोऽप्रगामी वष्टोऽतिचतुरः सम्बन्धघटनापटुः सनो नाम दासदारकः, आगत्य प पृतौ द्वावपि सौ
तया भ्रातरौ परिणीता सा ताभ्यां, अस्ति च तयोः कोविघालिशयोः परिग्रहे निजदेहो नाम पर्वतः तस्यास्ति मूर्धाभिधानमुपरि
महाकूटं तस्योभयपार्श्वयोर्विद्येते सपरिक्षेपे श्रवणनामिके द्वे अपवरिक दृष्टे ते तया अभिरुचितस्तस्यातयोर्निवासः ततः स्थिता सयो-
रेख सा भत्रनुज्ञाता सती, वत्र च कृतनिवासा सा श्रुविस्ताभ्यां कोविदवालिशाभ्यां साधं विचरतीति ।-इतश्च तां समासाय, परि-
॥६६२॥

·अपमिती
स.७प्र.
अकलङ्क-
युतकोवि-
दागमः
श्रुतिसङ्ग-
वृत्तान्त:
॥६६३॥
तुष्टः स पालिशः । ततश्च चिन्तयत्येवं, महाहर्पवशं गतः ॥ ६५१ ॥ धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं, यस्येयं मम सुन्दरी । मनोहरा श्रुति-
र्भार्या, संपन्ना पुण्यकर्मणः ॥ ६५२ ॥ ततस्तं तादृशं मत्वा, श्रुतौ स्नेहपरायणम् । बालिशं मधुरैर्वाक्यैः, स सङ्गः समभापत ॥ ६५३ ॥
अत्यन्तसुन्दरो देव !, दैवेन हितकारिणा । देवेन सार्ध स्वामिन्याः, संयोगो घटितो ह्ययम् ॥ ६५४ ॥ तथाहि-रूपं वयः कुलं शीलं,
लावण्यं च परस्परम् । दम्पत्योः प्रेमसहितमनुरूपं सुदुर्लभम् ॥ ६५५ ॥ एतच्च युवयोः सर्व, संपन्नं पुण्यकर्मणा । केवलं वर्ध-
नीयोऽयं, प्रेमावन्धो मनोहरः ।। ६५६ ॥ ततः स बालिशेनोक्तः, शठात्मा दासदारकः । यथा कथं स वर्धेत ?, स प्राह प्रियसेव-
नात् ।। ६५७ ॥वालिशः प्राह किं तस्याः, प्रियं? सङ्ग! निवेद्यताम् । सङ्गेनोक्तं यथा देव!, प्रियोऽस्या मधुरो ध्वनिः ॥ ६५८ ॥
यालिशः प्राह यद्येवं, ततस्तस्य निपेयणम् । अश्रान्तः कारयाम्येनां, साधु साधु निवेदितम् ॥ ६५९ ॥ महाप्रसाद इत्येवं, वाणः स
च दारकः । स्नेहान्निवेशितस्तेन, हृदये बालिशेन भोः !॥ ६६० ॥ ततश्च काकलीगीतयेणुवीणाकलखनम् । तां श्रुतिं श्रावयन्नेप, वा-
लिशो हृदि मोदते ॥ ६६१ ॥ चिन्तयति च-अहो सुखमहो स्वर्गस्तथाऽहो मम धन्यता । यस्वेदशी श्रुतिर्भार्या, सततानन्ददायिका
॥ ६६२ ॥ ततश्च-हृदये दारकं कृत्या, तं सङ्गं स्नेहनिर्भरः । श्रुतेः स लालनं कुर्वन्नास्ते नित्यं फलस्वनैः॥ ६६३ ॥ त्यक्तं तेनान्य-
कर्तव्यं, धर्माद्रेण स स्थितः । पिड्गप्रायतया जातो, हास्यश्वासी विवेकिनाम् ॥ ६६४ ॥ इतश्च कोविदेनापि, प्रनितोऽयं सदागमः ।
मह्यमेपा हिता भार्या, किं वा नेति ? निवेद्यताम् ॥ ६६५ ॥ ततः सदागमेनोक्तं, न हिता ते नरोत्तम! । ससङ्गेयं श्रुतिर्भार्या, तत्रा-
कर्णय कारणम् ।। ६६६ ।। इयं हि प्रहिता पूर्व, रागकेसरिमत्रिणा । इदं जगद्वशीकर्तु, पञ्चमानुपमध्यगा ॥ ६६७ ॥ इतश्वस
कर्मपरिणामस्य, भ्रातृव्यो रागकेसरी । प्रसिद्धश्चरटो लोके, तस्यामात्यो विशेषतः ॥ ६६८ ॥ स कर्मपरिणामाख्यः, सार्वभौमो नरा-
"
॥६६३॥

·उपमिती
स.७-प.
॥६६२॥
रपि ॥ ६४३ ॥ ततो मां तादृशं मत्वा, दूरीभूतः सदागमः । लब्धात्मलाभो संतुष्टौ, महामोहपरिमहौ ॥ ६४४ ।। अयान्यता समा-
यातः, सोऽकलङ्कयुतः पुनः । सुसाधुभिः समाकीर्णः, सरिः कोविदनामकः ।। ६४५ ॥ ततोऽफलदाक्षिण्याद्वोऽहं यस पन्दकः । युतकोवि.
दृष्टोऽकलङ्कः सूरिश्च, वन्दितो मुनिभिर्युतः ॥ ६४६ ॥ इत्तश्च–ज्ञानालोकेन विज्ञानं, वेन फोविदरिणा । मदीयं परितं छोगा।
कलद्वेन चाखिलम् ॥ ६४७ ॥ ततः प्रोक्तोऽकलङ्केन, सूरि थ! निवेद्यताम् । सदागमस्य माहात्म्य, पनवादनभूमुजे ॥ ६४८॥ अतिस-
तथा दुर्जनसङ्गे च, ये दोपाः सन्ति देहिनाम् । निवेदनीयास्तेऽप्यस्मै, विशेपं येन युध्यते ॥६४९॥ युग्मम् । सतः सदागमे भक्तो, दुष्टस.
पृचान्तः
म्पर्कवर्जितः । इहामुत्र च येनायं, सुखसन्दोहमभुते ॥ ६५० कोविदसूरिणाऽमिहितं-एवं क्रियते, समाफर्णयतु महाराजः-ततो-
ऽफलकोपरोधेन श्रवणाय स्थितोऽहं सूरेः प्रतिरः, सूरिणाऽभिहितं—अस्ति क्षमातलं नाम नगरं नम स्वमलनिचयो नाम राजा
| सस्य तदनुभूतिर्नाम महादेवी, तयोश्च कोविदवालिशामिधानौ द्वौ तनयो, इतश्च जन्मान्तरे तस्य कोविदस्यासीदनेन सदागमेन सह
परिचयः, ततो यावत्पुनदृष्टोऽयं तावदीहापोहमार्गणगवेपणं कुर्वतः संजातं तस्य जातिस्मरणं प्रपद्धचित्तानन्दः गृहीतोऽयं हितगुरुपुस्ता
निवेदितं बालिशाय यदस्य स्वरूपं न प्रतिपन्नं वेन पापात्मना, इतश्च फर्मपरिणाममहाराजेन प्रहिता तयोः कोविदयालिशयोः स्वयंवरा
श्रुति म कन्यका, तस्याश्च प्रहितोऽप्रगामी वष्टोऽतिचतुरः सम्बन्धपटनापटुः सङ्गो नाम दासदारकः, आगत्य प तो धावपि तो
दया भ्रातरौ परिणीता सा वाभ्यां, अस्ति च तयोः कोविदयालिशयोः परिमहे निजदेहो नाम पर्वतः तस्यानि मूर्धामिधानमुपरि
महाकूटं तस्योभयपार्श्वयोर्विद्यते सपरिक्षेपे श्रवणनामिके द्वे अपवरिक दृष्टे ते तया अभिरुचितस्तस्यास्तयोर्निवासः ततः सिता वयो.
रेव सा भत्रनुज्ञाता सती, तत्र च कृतनिवासा सा श्रुतिस्ताभ्यां कोविवालिशाभ्यां साधं विचरतीति । इतथ तां समासाद्य, परि-
॥६६२॥

·उपमिती
स.७-प्र.
श्रुतिसा-
भ्यां वा-
लिशमृातेः
कोविद-
दीक्षा च
॥६५॥
।। ६८७ ॥ अथ ताभ्यां समारब्धं, मधुरं कर्णपेशलम् । परस्परेjया गीतं, परिपाट्या मनोरमम् ॥ ६८८ ॥ ततस्तौ शिखरारूढौ,
भूप! कोविदवालिशौ । लभस्थमिथुनोद्गीतश्रुत्या गाढं प्रबोधितौ ॥ ६८९ ॥ ततश्च-हृदयस्थितसङ्गेन, बालिशेन दुरात्मना । सा
धुतिः स्थापिता, द्वारे तस्याकर्णनतत्परा ॥ ६९० ॥ तस्यामर्पितसद्भावः, सोऽपि तादात्म्यमागतः । रसेन निर्भरीभूतो, न चेतयति किं-
चन ॥ ६९१ ॥ ततः स तेन सङ्गेन, स्ववीर्येण तथा कृतः । गण्डशैलसमो रन्ध्र, द्राकृत्य पतितो यथा ॥ ६९२ ॥ दास्फोटपा-
तेन, तेन गान्धर्वकिन्नराः । गावपातादवष्टब्धा, वालिशे रोपमागताः ॥६९३॥ ततोऽभिहितमेतैस्तैः परस्परं अरे रे-कस्कोऽयं लात ला-
तेति, ततो यद्धश्च वालिशः । चूर्णितः समकं सर्वैर्दुःखमारेण मारितः ॥ ६९४ ॥ इतश्च-सदागमोपदेशेन, त्यक्तसङ्गः स कोविदः ।
तत्र गीते तदा मूर्छा, श्रुत्या युक्तोऽपि नो गतः ॥ ६९५ ॥ ततस्तं पतितं दृष्ट्वा, वालिशं हन्यमानकम् । तस्मात्तूर्णमपक्रान्तो, गिरेः
शृङ्गात्स कोविदः ॥ ६९६ ॥ सद्धर्मघोपनामानं, सूरिमासाद्य सुन्दरम् । जातो वालिशवृत्तान्तं, दृष्ट्वा साधुः प्रबुद्धधीः ॥ ६९७ ॥
क्रमाय गुरुणा तेन, निजस्थाने निवेशितः । स एपोऽहं महाराज!, विज्ञेयः कोविदस्त्वया ॥ ६९८ ॥ तदेवं स कुमित्रेण, तेन सद्गन
नाशितः । महादुःखभराक्रान्तो, भ्राता मे भूप! वालिशः ॥ ६९९ ॥ अहं तु मोचितोऽनेन, सर्वथा हितकारिणा । सदागमेन निःशे-
पात्तादृशाहुःसजालकात् ।। ७०० ॥ जातश्च सतताहादः, सांप्रतं लब्धसंयमः । अत एवास्य निर्देशमधुनाऽपि करोम्यहम् ॥ ७०१॥
तदेपोऽखिलभूतानां, हितकारी सदागमः । दुष्टान्तरङ्गालोकेन, मैत्री पर्यन्तदारुणा ॥ ७०२ ॥ एवं स्थिते महाराज!, पुरुषेण हितै-
पिणा । त्यक्तव्यो दुष्टसम्पर्को, न च त्याज्यः सदागमः ॥ ७०३ ॥ ततश्चेदं गुरोर्वाक्यमाकात्यन्तपेशलम् । भद्रेऽगृहीतसङ्केते!,
तदा मे हृदि संस्थितम् ॥ ७०४ ॥ अये! मां त्याजयत्येप, महामोहपरिग्रहौ । तथैप कारयत्युचैरादरं च सदागमे ।। ७०५ ॥ एवं च
,
।
॥६६५॥

·उपमिती
१६६४॥
अकलङ्क-
युतकोक्-ि
दागमः
श्रुतिसग-
वृत्तान्वः
,
-
धिपः । शुभाशुभकरत्वेन, लोके विश्वास्यतां गतः ॥ ६६९ ॥ एवं च स्थिते-इयं घरटकन्येति, मत्वा नागीकरिष्यति । अयं जनस्त.
तस्तेन, रागकेसरिमश्रिणा ॥ ६७० ॥ दासं दत्त्वाऽमतः स्वीय, सङ्गं सम्बन्धकारिणम् । महाराजसुतात्वेन, स्यापितेयं भुविः पुरा
॥६७१॥ युग्मम् । स कर्मपरिणामोऽस्या, जनकस्तेन गीयते । सुतेयं परमार्थेन, रागकेसरिमनिणः ॥६७२।। जगतो वचकत्वेन, या प
तेन दुरात्मना । प्रयुक्तयं कुतस्तस्या, हितत्वं हन्त विद्यते ॥ ६७३ ॥ ततश्च यद्यपीयं कृता भार्या, भवता भरीवधिका । मा कार्पो.
भद्र ! विश्वासं, तथाप्यस्यां कदाचन ॥ ६७४ ॥ न चेयं शस्यतेऽद्यापि, विहातुं निजपत्रिका | फेवलं वर्जनीयोऽयं, सर्वया दासदारकः
।। ६७५ ।। अनेन रहिताऽत्यन्तं, श्रुतिः सङ्गेन पापिना । इयं न विद्यमानापि, भद्र! ते दोपकारिणी ॥ ६७६ ॥ यवः--अनिष्टशब्द-
विद्विष्टा, मधुरध्वनिलोलुपा । अस्मात्संजायते सगाच्छुतिरेपा न तु स्वयम् ॥ ६७७ ।। यावर प्रेरयत्येषा, रागद्वेषपरायणा । त्वां सङ्गस.
हिता तात!, तावत्ते दुःखमालिका ॥ ६७८ ॥ अतोऽस्मिन् वर्जिते सङ्गे, शब्दप्रवणतत्परा । भवत्यपीयं मभ्यस्था, न ते वात! विया-
धिका ॥ ६७९ ॥ तदेष वष्टो दुष्टात्मा, सर्वथा दासदारकः । दुःखकारणभूतस्ते, सद्गस्त्यजनमर्हति ।। ६८० ॥ ततः प्रपय नम्रण,
तत्सदागमभापितम् । कोविदेन परित्यक्तः, स सङ्गः श्रुतिदारकः ॥ ६८१ ॥ सतः भुत्या युतोऽप्येप, शन्दौत्सुक्यविवर्जितः । भावय-
अपि वान् शब्दालोके श्लाघ्योऽभवत्सुखी ।।६८२॥ एवं च ललमानौ तो, श्रुत्या कोविदयालिशौ । सङ्गत्यागमहाजाती, सुसदुःखप्रपूरितो
॥ ६८३ ॥ अथास्ति तुङ्गशिखरो पहिरङ्गो महागिरिः । तत्रान्यदा समारूढौ, भूप! कोविदपालिशो ॥ ६८४ ॥ वत्रास्ति शिसरे
रन्में, विशालं देवनिर्मितम् । अदृष्टमूलं मानुष्यैर्गत्वा भूमौ प्रतिष्ठितम् ॥ ६८५ ॥ इतश्च-एक गान्धर्वमिथुनं, किन्नरं प तथापरम् ।
गेये परस्परस्पर्धा, तदा जाताऽनयोर्द्वयोः ॥ ६८६ ॥ वतः परीक्षकैर्युक्त. ते ल्भे तत्र दैविके । एकान्तमिति विज्ञाय, परीक्षार्थमुपागते
॥६६४॥

·उपमिती
स.७-प्र.
पुनरकल.
कागमः
देशनाया-
मप्यवोधः
-
॥६६७॥
-
,
कलकः कृपया, मत्समीपमुपागतः ॥ ७१९ ॥ ततः स मां महाभागो, दृष्ट्वा शोकवशीकतम् । विमुक्ताशेपसत्कृत्यं, दययेदमभाषत
॥ ७२० ॥ किमिदं भोः समारब्धं, भवता धनवाहन! । किं मे विस्मारितं वाक्यं, कि या त्यक्तः सदागमः ॥ ७२१ ॥ किमेप दुष्ट-
लोकेन, भवाने खिलीकृतः। कृतं च ज्ञाततत्त्वेन, किमिदं बालचेष्टितम् ? ॥ ७२२ ॥ यां च ते स्मरतो नित्यं, देवी मदनसुन्दरीम् ।
शोकोऽयं बाधते चित्तं, तत्कार्य किं न युध्यसे ? ॥ ७२३ ॥ तथाहि-सर्वेऽमी जन्तवो नियं, कृतान्तमुखकोटरे । वर्तन्तेऽतः क्षणं
भूप!, यजीवन्ति तदद्भुतम् ।। ७२४ ॥ स हि नापेक्षतेऽवस्थां, प्रेमाबन्धनसुन्दराम् । दलयत्येव भूतानि, मत्तवद्गन्धयारणः ॥ ७२५ ॥
यद्यत्सजनसत्सा, जननेत्रमनोहरम् । तत्तन्निपातयत्येष, कृतान्तहिमशीकरः ।। ७२६ ॥ न मना न धनं भूरि, न वैद्या न
च भेषजम् । न बान्धया न देवेन्द्रा, मृत्यो रक्षन्ति देहिनम् ।। ७२७ ॥ इत्यदृष्टप्रतीकारे, जाते मरणविडरे । सिद्धोऽयं मार्ग इत्येवं,
ज्ञात्या को विकलो भवेत् । ॥ ७२८ ।। तदेवं कुरुते नियमश्रान्तो धर्मदेशनाम् । सोऽकलको महाभागो, मत्तः शोकगमेच्छया ॥७२९॥
अहं पुनर्महामोहवशगस्तां न लक्षये । नष्टबुद्धिः प्रलापेन, तं शोकमनुवर्तयन् ॥ ७३० ॥ कथं!-हा बाले हा प्रिये मुग्धे, हा चा-
यदि ! वरानने । हा पद्मनेने हा सुभ्र, हा कान्ते वल्गुभापिणि ! ॥ ७३१ ॥ हा भर्तृवत्सले देवि!, हा हा मदनसुन्दरि! । क गताऽसि
विहायेमं, रुदन्तं धनवाहनम् ? ॥७३२॥ दीयतां दर्शनं तूर्ण, संभापो मे विधीयताम् । लीयतां मामके देहे, वैच्छव्यमपनीयताम् ॥७३३॥
इत्येवं प्रलपन्नुचैरकलइस्य धीमतः । भद्रे ! तत्तादृशं वाक्यं, न जानामि विचेतनः ॥ ७३४ ॥ दयापरीतचित्तोऽसौ, ततो मां वीक्ष्य
तादृशम् । अफलकस्तदा भद्रे, पुनः प्राह महामतिः ।। ७३५ ॥ यथा "भो भो महाराज घनवाहन! न युक्तमीदृशं भवादशां विधातुं
"पालचरितं तत्परित्यज ठीवता उररीकुरु धीरतां स्वस्थतां नयान्त:करणं स्मरात्मानं विरहयेममेकान्तेनाहितं महामोहं मुश्च शोकं शि-
॥६६७॥

·उपमिती
स.७-प्र.
भयस्प .
च्यानुमान
परिप्रहयो-
कमभावक्ष
॥६६६॥
-
स्थिते-अहं किं करवाणीति, यावचिन्तामुपागतः । तावन्ममाशयज्ञानादकलन जसितम् ॥ ७०६ ॥ यदुत-युर मगरदो माझ्यं,
किं वा नो घनवाहन! । भयोक्तं सुष्टु भो बुद्धं, स प्राह क्रियतामिदम् ॥ ७०७ ॥ ददो गाढरूढवयाऽफन सा प्रणयसापिन्स.
प्रभावतया भगवत्कोविदसूरिसन्निधानस्य प्रत्यासन्नवर्तितया कर्मप्रन्थिस्थानस्य प्रत्युचरदानसामध्यविरलतया प प्रतिपर्म सदाऽपसर-
चनं अभ्यर्णीभूतो भूयः सदागमः अनुशीलितं चैत्यवन्दनादिकं अनुगुणितं पूर्वपठिवादिकं प्रवर्तित पुनर्दानादिकं ईपीभूती महामो-
हपरिग्रहौ द्रव्यतोऽकलङ्कलञ्जया न पुनर्भावसारतया, ततोऽहं विगतमूर्च्छ इव सांसारिकपदापु संतुष्टपित इस विभवनिरयेषु सदा क-
लिवोऽकलङ्केन, ततो गतः सोऽन्यत्र विहाराय सह सूरिणावतस्सं दूरगं मत्या, महामोहपरिमहो । भूयोऽप्युटसितो भद्रे, दूरीभूतः
सदागमः ।। ७०८ ॥ ततः शिथिलितं कृत्यं, विस्मृता धर्मदेशना । संजातोऽहं पशोस्तुल्यस्तद्दीर्यास्ते पलाशकाः ॥७०९॥ यतो पिप.
यमूर्छान्धो, धनसञ्चयतत्परः । भूरिकन्याहिरण्यार्य, पीडयामि महीजनम् ॥७१० ॥ अन्तःपुरसहस्राणि, भूरिभोगपिपासया । हिरण्य.
भृतकूपानां, मीलितानि शतानि च ।। ७११ ॥ अहिरण्यीकृता गृथ्वी, महामोहवशेन च । यत्पापं न जगत्यति, यत्तदा न कृतं मया
॥ ७१२ ॥ स च पुण्योदयोऽभीष्टं, सर्व ढौकयते मम । मया तु तन्न विज्ञातं, ततोऽसौ अपितो मनाम् ॥ ७१३ ॥ अवध
मे
| देवी, नाम्ना मदनसुन्दरी । अत्यन्तवल्लभाऽभूत्सा, मृता शूलेन विद्वला ॥ ७१४ ॥ अनान्तरे समायातः, स्वामिमूळ विनीतमः । प्रति-
जागरको भद्रे, शोकनामा मनुष्यकः ॥ ७१५ ॥ स प्रणम्य महामोहं, स्वामिनं विहितादरः । ततश्चावसरं सात्वा, मामालिङ्गति मा-
यया ॥ ७१६ ॥ ततोऽहं कृतपूकारो, दैन्याक्रन्दनरोदनम् । स्मृत्वा स्मृत्वा फरोम्युधैर्देवी मदनसुन्दरीम् ॥ ७१७ ॥ त्यफः शरीरसं-
स्कारो, राज्यकार्य प्रमादितम् । जातो ग्रहगृहीतामस्ततोऽहं दुःसपरितः ॥ ७१८ ।। अथ मामफवृत्तान्तं, कचिजनवार्तया । भुत्या-
-
महा-
॥६६६॥

·सागरकृ.
पणतात-
उपमिती
स.७-प्र.
.
सागरः, पृष्टोऽनेन रागकेसरी, कृता तेनानुज्ञा, बहुलिकयोक्तं-तात! यत्र सागरोगच्छाते तत्र मयापि यातव्यं, यतो विदितमेवेदं तातस्य
न सल्वेप सागरः क्षणमपि मया विना वर्तते, रागकेसरिणोक्तं-वत्से! यद्येवं ततो गच्छतु भवती, किं च-इयमपि कृपणता सागरस्य
शरीरभूता जीवितभूता च वर्तते तदेवाऽपि गच्छतु येनास्य धृतिः संपद्यते, सागरेणोक्तं-तात! महाप्रसादः, ततः समागतानि तानि म-
दभ्यर्णे, हृष्टौ तदर्शनेन महामोहपरिमहौ, समालिङ्गितोऽहं कृपणतया, ततः प्रवृत्ता ममेच्छा-यदुत किमनेन ममादृष्टपरलोकसाधने-
च्छया दृष्टसुखहेतुना धनेन व्ययितेन प्रयोजनं?, अयं चाकलङ्कः प्रतिदिनं मामुत्साहयति यथा यदि भावस्तवकरणे नाद्यापि तवोत्साहः
ततो महाराज धनवाहन! द्रव्यस्तवकरणे तावदादरं कुरुष्वेति, व्ययितं च तद्वारेण बहुतमं धनं वर्तते तदत्र किं करवाणीति चिन्तयतो
मे विहितं यहुलिकयाऽऽलिगनं, ततः प्रादुर्भूता मे कुबुद्धिः-यथा प्रेपयामीतः केनचिद्वचनविन्यासेन तावदेनमकलङ्क, ततो न भविष्यति
ममायं धनव्ययः, ततोऽभिहितो मयाकलङ्कः-यथा भदन्त ! मदुपकारार्थमिहागता यूयं, अतः संपादितो ममोपकारः संपूर्णो भवतां मास-
फल्पः ततस्ते युष्मदर्थमुन्मनीभविष्यन्ति भगवन्तः कोविदाचार्याः संजनिष्यतेऽस्माकमुपालम्भः ततो विहरत यूयं वयं च करिष्यामो
युप्मदादेश, न भगवद्भिश्चिन्ता कार्येति, तदाकर्ण्य विहतोऽकलङ्कः प्राप्तो गुरुसमीपं ततो भूयोऽपि धर्मार्थ, विनिवार्य धनव्ययम् ।
संजातः सागरादेशादहं रक्तः परिग्रहे ॥ ७३६ ॥ ततः परिग्रहेणोक्तः, सागरो मित्रवत्सल! । नीयमानः क्षयं साक्षादहं भो रक्षित-
स्त्वया ॥ ७३७ ॥ त्वत्तोऽपि मे विशेपेण, संपन्ना भ्रातृवत्सला । एपा कृपणता मित्र!, मम जीवितदायिका ॥ ७३८ ॥ गाढं बहु-
लिकाप्येपा, शेया मदुपकारिणी । सोऽकलको महाशत्रुर्गाद निर्वासितो यया ॥ ७३९ ॥ तचारु विहितं चारु, यदागत्य नरोत्तम!
संदर्शिताऽऽर्यके भक्तिः, पालितोऽयं त्वया जनः ।। ७४० ॥ एवं च भापमाणं तं, महामोहः परिग्रहम् । प्रत्युवाच यथा वत्स!, साधु
"
-
॥६६९॥

·उपमिती पुनर्देश- नायाः शोकना ॥६६८॥ "थिलय परिमहं अनुवर्तय सदागर्म समाचर तदुपदेशं जनय मम चिचप्रमोदं, किं विस्मृतं भक्तोऽधुनैव वत्साघुनिवेदितं भवप्रदीपन ?, "किं न स्मरसि तत्संसारापानकं ? किं न चिन्तयसि तं भवारपट्ट? किं न ध्यायसि तं सकर्मकजीवचमठवृत्तान्तं ? किन पाटोप. "यसि तां मनुष्यजन्मरबद्वीपदुर्लभतां ? किं न निर्विद्यसे वसंतत्र जन्मसन्तानहट्टमार्गे १ किं विस्मारयसि तां चिचवानरलीवरूपतरसता? "किं नानुशीलयसि तस्यैव सततं रक्षणं ? किं वंभ्रमीपि तेषु विपयविपवृशेषु? किं लुठसि तस्मिन्ननर्धनिचयसंज्ञे पत्रकुमुमफलरजःफचपरे रि "निपातयसि जानन्नपि मोक्षमार्गमात्मानं पोरेषु महानरकेपु ? किं नारोहयसि तेनोपायेनात्मानं तत्र सतवानन्दे शिवालयमठे?, संसारे "हि निवसतां महाराज! देहिनां फरतलस्थानि व्यसनानि मुलभाः प्रियजनविप्रयोगाः अदूरगा महान्याधयः प्रत्यासन्नानि दुःसानि अव- "श्यंभावीनि मरणानि, ततः पुरुपस्य विमलविवेक एवात्र त्राणं नापरमिति” । ततोऽहं भद्रेऽगृहीवसते! गादप्रसुम इव प्रतियोधसभ्य- निपरम्परया विपपूर्णित इव सस्फुरमबापमार्जनया मदिरामत्त इव शीघ्रभयदर्शनतया मूर्छित इव सलिलशीकरन्यजनक्रियया उन्मता इव सुवैद्यप्रयुकभेपजमालिकया तयाऽकलङ्कयचनपद्धत्या संजातः प्रत्यागतचेतनः ॥ ततः शोकेन प्रणम्याभिहितो महामोहः- :-यथा देव! प्रजाम्यहं नायमकलको मामिहासितुं ददाति, महामोहः प्राह-वत्स! विपमोऽयमकलङ्कः प्रतारयति ठमोऽमुं धनवाहनं, आवयोरपि यस्किमप्यत्र भविष्यति तन्नाद्यापि जानीमः तद्गच्छ तावत्त्वं, केवलं पुनः प्रतिजागरणं विधेयं केनापि भवताऽऽवयोरिति, शोकेनोएं- यदाज्ञापयति देवः, ततो गतः शोकः प्रतिपन्नं मयाऽकलङ्कवचनं वल्लभीकृतः सदागमः अयधीरितो मनाङ महामोहपरिग्रहो इञ्चालितं पूर्वपठितं विहितोऽपूर्वश्रुतग्रहणादरः कारितानि जिनभवनविम्यादीनि प्रवर्तितानि यात्रासानपात्रदानप्रभृतीनि, ततः फ्तो मया तावदेप गुणभाजनमिति संतुष्टोऽकलङ्कः, अत्रान्तरे प्रियमित्रपरिप्रहोन्मायकेन विधुरितहृयः प्रवृत्तो मत्समीपारामनाय महामोहप्रतिजागरक:

·सागरक- पणताSS- उपमिती ॥६६९॥ |सागरः, पृष्टोऽनेन रागकेसरी, कृता तेनानुज्ञा, बहुलिकयोकं-तात! यत्र सागरो गच्छाते तत्र मयापि यातव्यं, यतो विदितमेवेदं तातस्य न सल्वेप सागरः क्षणमपि मया विना वर्तते, रागकेसरिणोक्तं यत्से! यद्येवं ततो गच्छतु भवती, किं च-इयमपि कृपणता सागरस्य शरीरभूता जीवितभूता च वर्तते तदेपाऽपि गच्छतु येनास्य धृतिः संपद्यते, सागरेणोक्तं-तात! महाप्रसादः, ततः समागतानि तानि म- दभ्यणे, हृष्टौ तदर्शनेन महामोहपरिप्रहौ, समालिङ्गितोऽहं कृपणतया, ततः प्रवृत्ता ममेच्छा-यदुत किमनेन ममादृष्टपरलोकसाधने- च्छया दृष्टसुखहेतुना धनेन व्ययितेन प्रयोजनं ?, अयं चाकलङ्कः प्रतिदिनं मामुत्साहयति यथा यदि भावस्तवकरणे नाद्यापि तवोत्साहः ततो महाराज धनवाहन! द्रव्यस्तवकरणे तावदादरं कुरुष्वेति, व्ययितं च तहारेण वहुतमं धनं वर्तते तत्र किं करवाणीति चिन्तयतो मे विहितं यहुलिकयाऽऽलिङ्गनं, ततः प्रादुर्भूता मे कुबुद्धिः :-~-यथा प्रेपयामीतः केनचिद्वचनविन्यासेन तावदेनमकलङ्क, ततो न भविष्यति ममायं धनव्ययः, ततोऽभिहितो मयाकलङ्कः-यथा भदन्त! मदुपकारार्थमिहागता यूयं, अतः संपादितो ममोपकारः संपूर्णो भवतां मास- कल्पः ततस्ते युष्मदर्थमुन्मनीभविष्यन्ति भगवन्तः कोविदाचार्याः संजनिष्यतेऽस्माकमुपालम्भः ततो विहरत यूयं वयं च करिष्यामो युष्मदादेशं, न भगवद्भिश्चिन्ता कार्येति, तदाकर्ण्य विहतोऽकलङ्कः प्राप्तो गुरुसमीपं-ततो भूयोऽपि धर्मार्थ, विनिवार्य धनव्ययम् । |संजातः सागरादेशादहं रक्तः परिग्रहे ॥ ७३६ ॥ ततः परिग्रहेणोक्तः, सागरो मित्रवत्सल! । नीयमानः क्षयं साक्षादहं भो रक्षित- |स्त्वया ॥ ७३७ ॥ त्वत्तोऽपि मे विशेपेण, संपन्ना भ्रातृवत्सला । एपा कृपणता मित्र!, मम जीवितदायिका ।। ७३८ ॥ गाढं बहु- लिकाप्येपा, झेया मदुपकारिणी । सोऽकलको महाशत्रुर्गाद निर्वासितो यया ॥ ७३९ ॥ तचारु विहितं चारु, यदागत्य नरोत्तम! । संदर्शिताऽऽर्यके भक्तिः, पालितोऽयं त्वया जनः ॥ ७४० ॥ एवं च भापमाणं तं, महामोहः परिप्रहम् । प्रत्युवाच यथा वत्स!, साधु , . , ·उपमिती स.७.प. पुनर्देश- नायाः शोकनारा ॥६६८॥ "धिलय परिमहं अनुवर्तय सदागर्म समाचर तदुपदेशं जनय मम चिचप्रमोदं, किं विस्मृतं भवतोऽधुनैव तत्साघुनिवेदितं भवप्रदीपनकी, "नि स्मरसि तत्संसारापानकं ? किं न चिन्तयसि तं भवारपट्ट? किन ध्यायसि तं सफर्मकजीवचट्टमठवृत्तान्त ? किन पयाटोप. "यसि तां मनुष्यजन्मरनद्वीपदुर्लभता ? किं न निर्विद्यसे वसंवत्र जन्मसन्तानहट्टमार्गे ? किं विस्मारयसि तां चिच्यानरलीवरूपवरलता? "किं नानुशीलयसि तस्यैव सततं रक्षणं ? किं वंभ्रमीपि तेषु विपयविपवृशेषु? फिलुठसि तस्मिन्ननर्धनिचयसंझे पत्रकुमुमफलरजःकचवरे कि "निपातयसि जाननपि मोक्षमार्गमात्मानं घोरेषु महानरकेपु? किं नारोहयसि तेनोपायेनात्मानं वत्र सततानन्दे शिवालयमठे?, संसारे "हि निवसतां महाराज ! देहिनां करतलस्थानि व्यसनानि सुलभाः प्रियजनविप्रयोगाः अदूरगा महाव्याधयः प्रत्यासन्नानि दुःसानि भर. "श्यंभावीनि मरणानि, ततः पुरुपस्य विमलविवेक एवान पाणं नापरमिति” । ततोऽहं भद्रेऽगृहीतसहते! गाढप्रमुम इव प्रतियोधस्य- निपरम्परया विपघूर्णित इव सस्फुरमन्नापमार्जनया मदिरामत्त इव शीघ्रभयदर्शनतया मूञ्छित इस सलिलशीकरव्यजनक्रियया उन्मचक इव सुवैद्यप्रयुक्तभेपजमालिकया तयाऽकलववचनपद्धत्या संजातः प्रत्यागतचेतनः ॥ ततः शोकेन प्रणम्याभिहितो महामोह:- प्रजाम्यहं नायमकलको मामिहासितुं ददाति, महामोहः प्राह-वत्स! विपमोऽयमकलङ्कः प्रतारयति लमोऽमुं पनवाहनं, आवयोरपि यत्किमप्यत्र भविष्यति तन्नाद्यापि जानीमः तद्गच्छ तावत्त्वं, केवलं पुनः प्रतिजागरणं विधेयं फेनापि भवताऽऽवयोरिति, शोफेनोफ- यदाशापयवि देवः, ततो गतः शोकः प्रतिपन्नं मयाऽकलङ्कवचनं वल्लभीकृतः सदागमः अवधीरितो मनाङ् महामोहपरिमही उन्चालितं पूर्वपठितं विहितोऽपूर्वश्रुतग्रहणादरः कारितानि जिनभवनविम्यादीनि प्रवर्तितानि यात्रास्नात्रपात्रदानप्रभृतीनि, ततः फूतो मया तावदेष गुणभाजनमिति संतुष्टोऽफलः, अत्रान्तरे प्रियमित्रपरिग्रहोन्मायकेन विधुरितहृदयः प्रवृत्तो मत्समीपागमनाय महामोहप्रतिमागरक: :-यथा देव! . । ॥६६८॥ ।

·उपमिती
विद्यानि-
रीहताव-
ननं
स.७.
॥६७१॥
च सा कन्या, सततोहरामलीलया । संसारातीतलावण्या, मुनीनामपि वल्लभा ॥ ७६० ॥ सा सर्वसम्पदा मूलं, सा सर्वष्ठेशनाशनी ।
निरन्तानन्दसन्दोहदायिका सा निगद्यते ॥ ७६१ ॥ अतस्तां कन्यका विद्या, यदाऽसौ धनवाहनः । लप्स्यते भोस्तदाऽमुष्मान्महामोहो
वियोश्यते ॥ ७६२ ॥ यतः-सा कन्या निजवीर्येण, विरुद्धाऽनेन पापिना । न विद्यते सहावस्था, अनयोस्तेन हेतुना ॥ ७६३ ॥ किं
च-सया निरीहता नाम, कन्याऽन्या विद्यतेऽनघा । चारित्रधर्मराजस्य, दुहिता सा मनोरमा ॥७६४ ॥ विरतेः कुक्षिसंभूता, भ्रा.
घोरत्यन्तपूजिता । चारित्रधर्मराजीये, राज्ये सा सर्वसारिका ॥ ७६५ ॥ महत्तमस्य साऽभीष्टा, सद्बोधस्यातिवल्लभा । सन्तोपतम्रपालेन,
स्वामिभक्तेन वर्धिता ॥ ७६६ ॥ स्वभावसुन्दरा याला, संपूर्णेच्छा न वाञ्छति । वस्त्रालद्वारमाल्यादिसंपाचं सा विभूषणम् ॥ ७६७ ॥
स्वर्णेन विविधैर्भोगविचित्रै रत्नराशिभिः । न शक्या लोभमानेतुं, कन्यका सा निरीहता ॥ ७६८ ॥ सा निःशेषजगद्वन्द्या, सा मुनीनां
मनोहरा । सा दुःखोच्छेदिका धन्या, सा चित्तानन्ददायिका ॥ ७६९ ।। तां कन्यां पारुलावण्यां, यदाऽसौ धनवाहनः । लप्स्यते वि-
लयं यायात्तदा नूनं परिमहः ।। ७७० ।। विरोधोऽमि तया सार्ध. यतस्तस्य दुरात्मनः । अतस्तां वीक्ष्य पापोऽसौ, गाढभीतो बिलीयते
।। ७७१ ॥ अकलकेनोक-कदा पुनरसौ धन्ये, ते कन्ये परिणेष्यति । तयोर्दलनकारिण्यौ, भदन्त ! धनवाहनः ॥ ७७२ ॥ कोविद-
सूरिणोक्तं-- भूयसाऽद्यापि कालेन, तयोर्लाभो नरोत्तम! । लब्धयोश्च भवेन्नूनं, स तयोः परिणायकः ॥ ७७३ ॥ अथाकलकः प्रत्याह,
युष्मभ्यं यदि रोचते । ततोऽहं लम्भयामीति, ते कन्ये पनवाहनम् ॥ ७७४ ॥ गुरुराह महाभाग!, नाधिकारो भवादृशाम् । कन्ययोः
प्रापणेऽद्यापि, तयोरेतेन हेतुना ॥ ७७५ ॥ स कर्मपरिणामाख्यस्ते कन्ये दापयिष्यति । पनवाहनराजाय, नोऽपरो दायकस्तयोः॥७७६॥
दाप्यमाने पुनस्तेन, ते स्यावां कन्यके यदा । हेतुभावं भजन्त्येव, तदा युष्मादृशा अपि ॥ ७७७ ।। एवं च स्थिते-
स एव योग्यता
॥ ६७१॥

·उपमिती
अकल
स्यागन-
नेच्छा
॥६७.0
साधूदितं त्वया ।। ७४१ ।। अयं हि सागरो वत्स!, सर्वस्वं मम जीवितम् । मदीयवीयं निःशेपं, भावतोऽत्र प्रतिष्ठितम् ।। ७४२॥
अयं निर्मिथ्यभक्तो मे, सागरो मामके घले । मत्पुत्रो राज्ययोग्योऽयमयं ते रक्षणक्षमः ॥ ७४३ ॥ एवं पोहासितस्तेन, महामोहेन
|सागरः । संजातो मां वशीकृत्य, स सदागमवाधकः ।। ७४४ ॥ ततो विवर्धिवाकांक्षो, दूरीकृतसदागमः । संजातस्त्यच्छत्योऽहं, यया
पूर्व तथा पुनः ॥ ७४५ ॥ ततो मदीयवृत्तान्तं, समाकर्ण्य कृपापरः । भूयः प्रचलितो भद्रे, सोऽलको मदन्तिकम् ॥ ७४६ ॥ ततः
| कृतप्रणामेन, तेन कोविदसूरयः । विज्ञापिता प्रजामीति, दीपयित्वा प्रयोजनम् ।। ७४७ ॥ अथ निधिय सद्भावं, पाहुः फोबिदसूरयः।
निरर्थकोऽयं ते छेशस्ततो मा गास्तदन्तिकम् ॥ ७४८ ।। तथाहि-यावत्तस्य समीपस्यौ, महामोहपरिप्रहौ । तावन्नाद्यापि कर्मण्यः, स
| तात! धनवाहनः ॥ ७४९ ।। यतः-आगच्छन्ति तयोः पार्थे, नियमात्सागरादयः । तेपामाभयभूती तो, सर्वेषां मूलनायकौ ॥७५०॥
यशे च वर्तमानस्य, तस्य तेषां दुरात्मनाम् । फोपदेशाः क वा धर्मः, क सदागममीलकः ॥ ७५९ ॥ पधिरे फर्णजापोऽयमन्धे नृत्त.
प्रदर्शनम् । ऊपरे वीजनिक्षेपस्तस्य या धर्मदेशना ।। ७५२ ॥ यतः-अत्यल्पस्तस्य संस्कारसावकीनेन जायते । वचनेन क्षतिगुरू,
स्वाध्यायस्य भवाहशाम् ।। ७५३ ॥ अन्यच्च -वोधितो योधितो भूयः, स शेते भावनिद्रया । यावदेवी समीपस्थी, महामोहपरिमहो
॥ ७५४ ॥ तदलं ते गतेनार्य !, घनवाहनसन्निधौ । स्वकार्यहानिदे कृत्ये, न वर्तन्ते विचक्षणाः ॥७५५ ॥ अकलहेनोफ-भ-
दन्तानर्थहेतुभ्यां, ताभ्यां साधं तपस्विनः । कदा पुनर्वियोगः स्याद्, घनवाहनभूभुजः ११७५६॥ गुरुणोकं विजानन्ति, सं प्रायेण भवा-
दृशाः । चारित्रधर्मराजस्य, प्रसिद्धो यो महत्तमः ॥ ७५७ ॥ चारित्रधर्मयुक्तेन, स्ववीर्येण विनिर्मिता । तेनास्ति मानसी कन्या, विद्या
नाम मनोहरा ॥ ७५८ ॥ सा सुरूपा विशालाक्षी, जगदाहादकारिणी । विज्ञावविश्वभावार्था, सर्वावयवसुन्दरी ॥ ५९ ॥ विलसन्ती
4
-
॥६७०॥

·चालिशा- वस्था उपमिती स.७. ॥६७३॥ तद्वशेन मया नैव, विज्ञाता भवदुष्टता ।। ७९६ ।। तथा द्वेषगजेन्द्रोऽपि, सनिमित्तानिमित्तकम् । फुर्वन्नप्रीतिसन्तापं, नितरां मे विज़- म्भितः ।। ७९७ ॥ वथा-तस्याविवेकिता भार्या, कार्याकार्यविचारणम् । कुर्वन्तं वारयत्युञ्चैस्तदा मां वशवर्तिनम् ॥ ७९८ ॥ तथाहि- शब्द रूपे रसे गन्धे, स्पर्शे चात्यन्तलोलुपः । वशीकृतोऽहं संपन्नो, रागकेसरिमनिणा ॥ ७९९ ॥ प्राप्तेपु गाढमूर्छान्धोऽप्राप्ताकांक्षावि- डम्बितः । कृतो भोगेपु तस्यैव, भार्यया भोगतृष्णया ॥ ८०० ॥ तथा -निर्वादितमुखो हा हा, हासितोऽहं निरर्थकम् । हासेन बहुशो भद्रे!, सद्गाम्भीर्यविरोधिना ॥ ८०१॥ मूत्राबक्छेदजाम्बालमलपूर्णेपु योपिताम् । गात्रेपु रमितो भद्रे !, रत्याऽहं विवशस्तदा ॥ ८०२ ॥ अरत्यापि महोद्वेगसन्तापाक्रान्तमानसः । कृतोऽहं भूरिशो भद्रे, कारणैरपरापरैः॥ ८०३ ॥ मरिष्यामीति विश्रान्तो, राज्यं वा मे हरिष्यते । इत्यादि कारणं प्राप्य, भयेनाहं विनाटितः ॥ ८०४ ॥ मरणं स्निग्धबन्धूनामर्थनाशादिकं तथा । हेतुं संप्राप्य शोकेन, भूयो भूयो विडम्बितः ॥ ८०५ ॥ तत्त्वमार्गवियुक्तात्मा, मिथ्यावुद्ध्या तिरोहितः । विवेकिहास्यता नीतस्तदाऽहं हि जुगुप्सया ॥ ८०६ ॥ वथा-रागकेसरिणः पुत्रा, येऽष्टौ पूर्व विवर्णिताः । सुता द्वेपगजेन्द्रस्य, ये चाप्टौ परिकीर्तिताः ।। ८०७ ॥ तैस्तदा मे कपायाख्यैर्म- हामोहपितामहे । समीपस्थे कृतं यत्तु, तदाख्यातुं न पार्यते ॥ ८०८ ॥ युग्मम् । ज्ञानप्रकाशलेशेन, रहितो भावतस्तदा । ज्ञानसंवर- नाहं, प्रबलेन कृतः पुनः ॥ ८०९ ॥ तथा-कुर्वन् घुरुधुरारावं, काष्ठवन्नष्टचेतनः । दर्शनावरणेनाहं, स्वापितो गतदर्शनः ॥ ८१०॥ -कचिदाहादितोऽत्यन्तं, कचित्सन्तापविह्वलः । कृतोऽहं तेन चाङ्गि!, वेदनीयेन भूभुजा ॥ ८११ ॥ तथा-आयुष्कनामके- नापि, नरेन्द्रेण सुलोचने! । धनवाहनरूपेण, तदाऽहं धारितश्विरम् ।। ८१२ ॥ तथा -जेन नामाभिधानेन, भूभुजा वरवीक्षणे । शरीरे मामके चित्रं, निजवीर्य निदर्शितम् ॥ ८१३ ॥ तथा गोत्रान्वरायाभ्यां, स्वमाहात्म्यं वरानने! । कृतमेव ममात्सर्थ, चरितार्थ - तथा- ॥६७३॥ उ.भ.५७

·उपमिती
पालिया-
यस्था
॥ ६७२॥
मत्वा, कचित्ते दापयिष्यति । कन्ये सुखप्रदे धन्ये, घनवाहनभूभुजे ॥ ७७८ ॥ अतो विहाय वचिन्ता, स्वाध्यायध्यानतत्परः । विमु-
क्तवस्तुनिर्वन्धस्तिष्ठार्य त्वं निराकुलः ॥ ७७९ ॥ ततस्तथेति भावेन, प्रतिपद्य गुरोर्वचः । स्थितोऽकलो निश्चिन्तस्तदा भद्रे! निरातुरः
॥ ७८०ी अहं तु तो समाश्रित्य, महामोहपरिमहौ । आगत्यागय तद्भूत्यैरेकैकेन कर्थितः ॥ ७८१ ।। तथाहि-एके गच्छन्ति त-
नृत्याः, प्रत्यागच्छन्ति चापरे । अन्ये तिष्ठन्ति मत्पार्चे, किंचिदासाद्य कारणम् ॥ ७८२ ॥ किं पात्र यहुनोकेन ?, समासाचे निवेद्यते ।
भूरिभापितया त्वं मां, वाचालं माऽवजीगणः ॥ ७८३ ॥ चित्तवृत्तिमहाटव्यां, या नदी सा प्रमत्तता । तत्तद्विलसितं नाम, यत्तस्याः
पुलिनं पुरा ॥ ७८४ ।। वर्णितं तत्र चोद्दिष्टश्चित्तविक्षेपमण्डपः । तृष्णा च येदिका तस्सा, विपर्यासाख्यविष्टरम् ।। ७८५ ॥ वनिपग्णो
महामोहस्तस्याविद्या वपुलता । विमर्शेन प्रकर्षाय, या सा पूर्व निवेदिता ॥ ७८६ ॥ स्मरसि त्वं विशालाक्षि:, चिचे सर्वमिदं न वा।।
ततोऽगृहीतसङ्केता, प्राह वाढं स्मरामि भोः ॥ ७८७ ॥ चतुर्भिः कलापकम् । संसारिजीवस्तां प्राह, ययेवं पारुलोचने! । तवस्ते ये
विमर्शन, प्रकर्षाय विवर्णिताः ॥ ७८८ ॥ मिध्यादर्शनसंज्ञाद्या, भूयांसो घेदिकास्थिताः । अन्ये सेवापरास्तत्र, स्थिता मुत्कलमण्डपे
॥ ७८९ ॥ ते सर्वे भूभुजो भद्रे!, सकलत्राः 'सबान्धवाः । सभृत्यपरिवाराश्व, प्रत्येकं समुपागवाः ॥ ७९० ॥ महामोहे समीपस्से,
तदा मे सर्वनायके । न सोऽस्ति कश्चित्तत्सैन्ये, येनाहं न निषेवितः ॥ ७९१ ॥ ततश्च-गृद्धो विञ्छितस्तेपु, भावेषु भवभाविपु ।
कृतोऽई नष्टसन्मार्गो, महामूढतया तदा ॥ ७९२ ।। सदागर्म परित्यज्य,' विधाय मतिविभ्रमम् । मिध्यादर्शनसंज्ञेन, भूयोऽहं पाधित-
स्तदा ।। ७९३ ॥ तथा—पापानि धर्मयुद्ध्याऽहं, दारुणानि पुनस्तदा । भूरिशः कारितो भद्रे, फुटप्पा तन्महेलया ॥७९४॥ शन्दादि-
विषयमामे, निःसारे साधुनिन्दिते । विधापितो मनःप्रीति, रागकेसरिणा पुनः ॥ ७९५ ॥ तस्य भार्या पुनयी सा, मूढता नाम विभुता ।
"
॥६७२॥

·उपमिती स.७-प्र. वालिशा- वस्था ॥६७३॥ तद्वशेन मया नैव, विज्ञाता भवदुष्टता ॥ ७९६ ॥ तथा द्वेषगजेन्द्रोऽपि, सनिमित्तानिमित्तकम् । कुर्वन्नप्रीतिसन्तापं, नितरां मे विज़- म्भितः ॥ ७९७ ॥ तथा--तस्याविवेकिता भार्या, कार्याकार्यविचारणम् । कुर्वन्तं वारयत्युचैस्तदा मां वशवर्तिनम् ॥ ७९८ ॥ तथाहि- शब्द रूपे रसे गन्धे, स्पर्शे चायन्तलोलुपः । वशीकृतोऽहं संपन्नो, रागकेसरिमन्त्रिणा ।। ७९९ ॥ प्राप्तेषु गाढमून्धिोऽप्राप्ताकांक्षावि- डम्वितः । कृतो भोगेषु तस्यैव, भार्यया भोगतृष्णया ॥ ८०० ॥ तथा निर्वादितमुखो हा हा, हासितोऽहं निरर्थकम् । हासेन बहुशो भद्रे!, सद्गाम्भीर्यविरोधिना ॥ ८०१ ॥ मूत्रानछेदजाम्बालमलपूर्णेपु योपिताम् । गात्रेषु रमितो भद्रे!, रत्याऽहं विवशस्तदा ॥ ८०२ ॥ अरत्यापि महोद्वेगसन्तापाक्रान्तमानसः । कृतोऽहं भूरिशो भद्रे!, कारणैरपरापरैः॥ ८०३ ॥ मरिष्यामीति विश्रान्तो, राज्यं या मे हरिष्यते । इत्यादि कारणं प्राप्य, भयेनाहं विनाटितः ॥ ८०४ ) मरणं स्निग्धयन्धूनामर्थनाशादिकं तथा । हेतुं संप्राप्य शोकेन, भूयो भूयो विडम्बितः ॥ ८०५ ॥ तत्त्वमार्गवियुकात्मा, मिथ्यावुद्ध्या तिरोहितः । विवेकिहास्यता नीतस्तदाऽहं हि जुगुप्सया ।। ८०६ ॥ तथा-रागकेसरिणः पुत्रा, येऽष्टौ पूर्व विवर्णिताः । सुता द्वेषगजेन्द्रस्य, ये चाष्टौ परिकीर्तिताः ॥ ८०७ ॥ तैस्तदा मे कपायाख्यैर्म- हामोहपितामहे । समीपस्थे कृतं यत्तु, तदाख्यातुं न पार्यते ॥ ८०८ ॥ युग्मम् । ज्ञानप्रकाशलेशेन, रहितो भावतस्तदा । ज्ञानसंवर- नाहं, प्रपलेन कृतः पुनः ॥ ८०९ ॥ तथा-कुर्वन् घुरघुरारावं, काष्ठवन्नष्टचेतनः । दर्शनावरणेनाहं, स्वापितो गतदर्शनः ॥ ८१०॥ तथा-कचिदाहादितोऽत्यन्तं, कचित्सन्तापविद्वलः । कृतोऽहं तेन चार्वङ्गि, वेदनीयेन भूभुजा ॥ ८११ ॥ तथा-आयुष्कनामके- नापि, नरेन्द्रेण सुलोचने ! । घनवाहनरूपेण, तदाऽहं धारितश्विरम् ।। ८१२ ॥ तथा-तेन नामाभिधानेन, भूभुजा वरवीक्षणे! । शरीरे मामके चिन्नं, निजवीर्य निदर्शितम् ॥ ८१३ ॥ तथा गोत्रान्तरायाभ्यां, स्वमाहात्म्यं वरानने । कृतमेव ममात्यर्थ, चरितार्थ ॥६७३॥ उ.भ. ५५

·उपमिती
स.७-म.
पारिता
॥६७४॥
वदा पुनः ॥ ८१४ ॥ तथा औद्राध्यानसंयुक्तः, पापात्मा पापचेष्टिवः । विहितोऽहं विशालाक्षि !, तेन दुष्टाभिसन्धिना ॥८१५||
तथाऽन्यैरपि तत्काले, महामोहे समीपगे।ममाविर्भावितं भद्रे!, खं वीर्य महामटेः ।।८१६।। अकलन मुहल्यादनाय इस मियः।
इत्यं सलीकृतोऽत्यन्तं, तैरहं भावशत्रुभिः ।। ८१७ ॥ अथान्यदा समायातो, मत्कदर्थनकाम्यया । महामोहनरेन्द्रस, समर्मापे मारपत:
॥ ८१८ ॥ स च स्वीयां रति भार्या, रागकेसरिमनिणम् । पश्चमानुपसंयुकं, उप उप फुटुम्यफम् ।। ८१९ ॥ एतां सां समासाप,
सामग्री कार्यसिद्धये । संनद्धबद्धकवचसदा प्राप्तो मृगेक्षणे! ।। ८२० ।। ततस्तुष्टो महामोहो, मकरध्वजमीलनान् । सोऽप्यासाप मदा-
मोहं, परं हर्षमुपागतः ।।८२१॥ ततस्तेन युतः साक्षात्, संनद्धो गन्धवारणः । संपन्नोऽसौ मदामोदो, जातो मेऽसन्दपायकः ॥८२२॥
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धलुब्धोऽन्धसन्निभः । गाढं निर्नष्टसदोधः, संजातोऽहं ततस्तदा ।। ८२३ ॥ गर्ताशूकरसाशो, वि-
पयाशुचिकर्दमे । रात्रिंदिवं निमग्नात्मा, स्थितोऽहं विगतत्रपः ॥ ८२४ ॥ सुभूयसाऽपि फालेन, न भोगैस्तृप्तिमागतः । घृतपा-
नेन किं जातः, पीनगण्डोऽत्र वानरः ॥ ८२५ ॥ भुखानस्य च मे भोगान् , वर्धते भोगवृष्णिका । सुतरामुहसत्येव, जलेन
वडवानलः ॥ ८२६ ॥ अकलकोपदेशास्ते, शशाङ्ककरनिर्मलाः । तदा मे विस्मृताः सर्वे, महामोहपनापृताः ॥ ८२७ ॥धतो मां
तादृशं दृष्ट्वा, भावाविचेष्टितम् । न मेऽवसर इत्येवं, गतो दूरं सदागमः ॥ ८२८ ॥ यथाभिमतकामांध, संपादयति मे तदा । असो
पुण्योदयोऽहं तु, विमूढस्तं न लक्षये ॥ ८२९ ।। ततो विमुक्तनिःशेपराज्यफार्यों दिवानिशम् । अन्तःपुरगतः श्रेणं, मुखानोऽहमपस्थितः
॥ ८३० ।। तथा यां यां नारी प्रपश्यामि, नगरे पारुविग्रहाम् । कुलजामकुलजां या, यां या फश्चिभिवेदयेत् ।। ८३१ ॥ वां वां सया
समाप्य, जनेभ्यो, वलवत्तया । अन्तःपुरे प्रवेश्याई, फरोमि निजपनिकाम् ॥ ८३२ ॥ युग्मम् ॥ न जानामि महापापं, नापेक्षे फुलला.
कुलजेतर.
वीगा-
मिना
॥६७४॥

·.
पमिती
स.७प्र.
नीरदवा-
हनस्य नृ-
॥६७५॥
पत्वं
न्छनम् । गणयामि न पान्यो, वारकं मन्त्रिमण्डलम् ॥ ८३३ ॥ ततो विरक्ताः सामन्ताः, पुरं चोद्वेगमागतम् । तादृशाधमशीलेन,
लजिता मम यान्धवाः ॥ ८३४ ॥ पदातयोऽपि संपन्ना, मम निन्दाविधायकाः । गुणाः सर्वत्र पूज्यन्ते, सम्बन्धो नात्र कारणम्
।। ८३५ ॥ अहं तु तादशी लोकाजानानोऽप्यात्मगईणाम् । महामोहवशीभूतो, निन्द्यकर्मरतः स्थितः ॥ ८३६ ॥ या नीचकुलसंजाता,
याश्यागम्याः स्रियो नृणाम् । सर्वाः स्वेऽन्तःपुरे क्षिप्तास्ता मया पापकर्मणा ॥ ८३७ ॥ अथासीच कनिष्ठो मे, भ्राता नीरदवाहनः ।
लञापरो विनीतात्मा, प्रख्यातः सारपौरुपः ।। ८३८ ॥ ततश्चमत्तो विरक्तैः सामन्तैः, पौरमनिमहत्तमैः । एकवाक्यतया सव्वैः,
स प्रोक्तो रहसि स्थितः ॥८३९॥ यदुत-अगम्यगमनासक्तो, निर्मर्यादो विमूढधीः । नष्टधर्मा पशोस्तुल्यो, य एवं कुलदूपणः ।।८४०॥
सोऽयं सिंहासनस्येव, सारमेयो नराधमः । अस्य योग्यो न राज्यस्य, कुमार! धनवाहनः ॥ ८४१ ॥ अनेन हारितं राज्यं, वंश्यानां
लाघवं कृतम् । न युज्यते ततोऽस्माकं, विनाशोऽयमुपेक्षितुम् ॥८४२।। अतोऽयं प्रतिराज्येपु, वृत्तान्तो नावगम्यते । यावत्तावत्कुमारोऽत्र,
राजा भवितुमर्हति ॥ ८४३ ॥ अन्यथा नैप ते भ्राता, न राज्यं न च भूतयः । न वयं न यशो नैव, नगरं भो भविष्यति ॥ ८४४ ॥
एवं चोक्तः स तैयुक्तियुक्तं नीरदवाहनः । तथैव दृष्टतचेष्टः, पर्यालोचमुपागतः ॥ ८४५ ॥ इतश्च मामको भद्रे !, वयस्यो दुष्टचेष्टितैः ।
गाढमुद्वेजितश्चित्ते, नष्टः पुण्योदयस्तदा ।। ८४६ ।। पापं चात्यर्गलीभूतं, प्रवृद्धा भावशत्रवः । द्राघीयती च संजाता, भूयः सा कर्मणः
स्थितिः ॥ ८४७ ॥ ततश्च वचनं तस्य, यल्लोकैर्मत्रितं पुरः । तचित्ते युक्तियुक्तत्वाल्लनं मे भ्रातुरुच्चकैः ॥ ८४८॥ ततश्च-एवं भवतु
तेनोक्तैस्तैर्लोरिकैरिव । आगत्याहं दृढं यद्धो, मदिरामदविह्वलः ॥ ८४९ ॥ तावतः परिवर्गस्य, मध्ये जातो न कश्चन । मत्पक्षे स
जनो भद्रे!, येन मा मेति जल्पितम् ।। ८५० ॥ ततो नरकपालाभैस्तैर्यवा नरकोपमे । क्षिप्तोऽहं चारके सुनु, ज्ञातिमनिमहत्तमैः
,
॥६७५॥

·उपमिती
स.७-प्र.
पालिका
॥ ६७४॥
यस्था
-
-
तदा पुनः ।। ८१४ ॥ तथा-रौद्रातभ्यानसंयुक्तः, पापारमा पापचेष्टिवः । विदितोऽदं पिशालाशि, सेन दुष्टाभिसन्धिना ॥८१५॥
तथाऽन्यैरपि तत्काले, महामोहे समीपगे। ममाविर्भावितं भद्रे, सं खं वीर्य महाभटैः ।।८१६॥ अफरहन मुष्गालाय निभः।
इत्यं सलीकृतोऽसन्तं, वैरहं भावशत्रुभिः ॥ ८१७ ॥ अथान्यदा समायातो, मरुदर्धनसाम्यया । महामोहनरेन्द्रल, साप मारपत:
॥ ८१८ ॥ स च स्वीयां रति भार्या, रागकेसरिमग्रिणम् । पधमानुपसंयुषं, वय मस्स मुटुम्यरम् ॥ ८१९ ॥ एतां मां समासाप,
सामी कार्यसिद्धये । संनद्धयद्धकवचस्तदा प्रामो मृगेक्षणे ! ।। ८२० ॥ ववस्तुष्टो महामोहो, मकरयजमीलनाम् । सोऽप्यासाप मदा.
मोहं, परं हर्षमुपागतः ।।८२१॥ ततस्तेन युतः साक्षात्, संनद्धो गन्धपारणः । संपमोऽसौ महामोहो, जावो मेश्यन्तपापः ॥८२२॥
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धलुब्धोऽन्धसन्निभः । गाढं निर्नटसरोधः, संजातोऽहं ततस्तदा ।। ८२३ ॥ गाकरसासो, वि.
पयाशुचिकर्दमे । रात्रिंदिवं निमनात्मा, स्थितोऽहं विगतत्रपः ॥ ८२४ ॥ मुभूयसाऽपि फालेन, न भोगैस्तृप्तिमागतः । मृतपा-
नेन किं जातः, पीनगण्डोऽत्र वानरः ॥ ८२५ ॥ मुखानस प मे भोगान्, वर्धते भोगतष्णिका । सुतरामुहसत्येव, जलेन
वडवानलः ।। ८२६ ॥ अकलकोपदेशास्ते, शशाङ्ककरनिर्मलाः । तदा मे विस्मृवाः सर्वे, महामोहपनावृताः ॥ ८२७ ॥ ततो मां
तादृशं दृष्ट्वा, भावशत्रुविचेष्टितम् । न मेऽवसर इत्येवं, गतो दूरं सदागमः ।। ८२८ ॥ यथाभिमतकामांध, संपादयति में सदा । असो
पुण्योदयोऽहं तु, विमूढस्तं न लक्षये ॥ ८२९ ॥ ततो विमुक्तनिःशेपराज्यफार्यों दियानिशम् । अन्तःपुरगतः श्रेणं, मुखानोऽहमयस्थितः
॥ ८३० ॥ तथा~यां यां नारी प्रपश्यामि, नगरे पारुविमहाम् । फुलजामकुलजां या, यां या फथिमिवेदयेत् ॥ ८३१ ॥ तां हो सका
समाकप्य, जनेभ्यो वलवत्तया । अन्तःपुरे प्रवेश्याएं, करोमि निजपनिकाम् ।। ८३२ ॥ युग्मम् ॥ न जानामि महापाय, नापेक्षे फुलला.
मुटजेतर
स्त्रीगा.
मिना
॥६७४॥

·उपमिती
स.-प्र.
॥६७७॥
व्यवहाराख्यं, विहाय नगरं परम् । प्रायः समस्तस्थानेषु, भ्रमितोऽहं महेलया ॥ ८७१ ॥ युक्तः सपरिवारेण, महामोहेन सुन्दरि।
कुर्वाणो निजभार्याज्ञां, क काहं न विनाटितः ? ॥ ८७२ ॥ तया परिग्रहेणाह, संज्ञया निजभार्यया । युक्तेन बहुशो भद्रे, योनौ योनौ
विडम्वितः ॥ ८७३ ॥ यतः-गृहकोकिलिकासर्पमूपिकाकारधारकः । हृष्टो निधानमासाद्य, तन्नाशे विहलो मृतः ॥ ८७४ ॥ एवं
चानन्तकालं मे, भ्रमतो गजगामिनी । घर्षणाघूर्णनन्यायात्प्रसन्ना भवितव्यता ॥ ८७५ ॥ अन्यच्च-श्रान्ता इव मया सार्ध, भ्रमतो.
ऽनन्तवर्मनि । किंचित्ते दुर्यलीभूता, महामोहादयस्तदा ॥ ८७६ ॥ पापं च प्रतनूभूतमीपत्कर्मस्थितिस्तथा । पुनर्ग्रन्थिः समीपस्था, सं-
जाता में वरानने! ।। ८७७ ॥ ततो मनुजगत्यन्तः, पाटके भरताभिधे । साकेतेऽहं पुरे नीतो, भवितव्यतया तया ।। ८७८ ॥ चणि-
जस्तत्र नन्दस्य, भार्याऽस्ति धनसुन्दरी । जनिवस्तत्सुतत्वेन, गुडिकादानयोगतः ।।८७९॥ प्रतिष्ठितं च मे नाम, यथाऽयममृतोदरः ।
अथ क्रमेण संप्राप्तो, यौवनं काममन्दिरम् ।। ८८० ॥ दृष्टः सुदर्शनो नाम, सुसाधुः कानने मया । कृपापरीतचित्तेन, कृता तेन
देशना ॥ ८८१ ॥ ततो भूयो मया भद्रे !, महात्माऽयं सदागमः । विलोकितः समीपस्थस्तस्य साधोर्महात्मनः ॥ ८८२ ॥ किंचिद्भद्र-
कभावत्वान्नमस्कारादिपाठकः । जातोऽहं भावकाकारधारको द्रव्यतस्तदा ।। ८८३ ॥ ततस्तदनुभावेन, पुरेऽहं विबुधालये । भवचक्रस्थिते
नीतो, गुडिकायाः प्रभावतः ॥ ८८४ ॥ तत्र च--भावना व्यन्तरा ज्योतिश्चारिणः कल्पवासिनः । पाटकेपु वसन्त्येते, विबुधाः कुल-
पुत्रकाः ।। ८८५ ।। दशाष्टपञ्चभेदास्ते, त्रयः पूर्वे यथाक्रमम् । कल्पस्थास्तदतीवाश्च, द्विभेदातुर्यपाटके ॥ ८८६ ॥ कल्पस्था द्वादशावा-
ससंस्थिताः समुदाहृताः । नवपञ्चनिवासस्थास्तदतीताः प्रकीर्तिताः ॥ ८८७ ॥ वत्राये पाटके भद्रे!, जातोऽहं भावनस्तदा । आद्यभेद-
स्थितेष्वेव, विबुधः कुलपुत्रकः ॥ ८८८ ॥ ततश्च तस्य तन पद्माक्षि!, विस्मृतो मे सदागमः । स्थितोऽयमपि मां हित्या, कुर्वाणः
अमृतोद-
रभव:भ-
वनमश्च
॥६७७॥

·उपमिती
स.७.प्र.
॥ ६७६॥
रोध्या-
नात् मृतिः
भवचनथ
॥ ८५१ ॥ स च संस्थापितो राज्ये, राजा नीरदवाहनः । महाफलकलेनोधैर्नृत्यद्भिस्तोपनिर्भरैः ॥ ८५२ ॥धाः फुखानिनारोन, तुझा
सुस्वामिनो गुणैः । ते पौरसैनिका लोकास्ततः किं किं न कुर्वते ॥ ८५३ ॥ अहं तु पारके तत्र, पुरीपमलपिच्छिले । मूसापटेदजाम्या-
लदुर्गन्धे गर्भसन्निभे ।। ८५४ ।। क्षुधा क्षामोदरो पद्धः, परिभूतो विगर्हितः । स्मृतदुश्चेष्टितैः क्रुद्धयां फैरपि ताडितः ॥ ८५५ ॥ भने.
कयातनास्थाने, स्ववर्गणावधीरितः । प्राप्तः शारीरसंतापं, नरकेष्विव नारकः ॥ ८५६ ।। महामोहवशीभूते, राज्यभ्रष्टे व्या मयि । यः
संजातो मनस्तापः, स त्वाख्यातुं न पार्यते ॥ ८५७ ॥ तथाहि-ममेदं विपुलं राज्यं, मामकीना विभूतयः । अधुनाऽन्ये प्रभोचार
इति शोकेन पीडितः ।। ८५८ ॥ सुखलालितदेहोऽहमधुना त्वीरशी गतिः । सर्वस्य परिभूतोऽहमित्यरत्या फर्थिवः ॥ ८५९ ॥ लुम्प-
न्ति मामकमिदं, रत्नस्वर्णादिकं जनाः । एते हा हा हतोऽस्मीति, याधितो धनमूर्च्छया ॥८६०॥ सदेवं नरकाकारे, पारफे दुःसपूरितः ।
तत्राई संस्थितो भद्रे!, सुचिरं पापकर्मणा ।। ८६१ ॥ परिवारसमेतस्य, महामोहस्य दोपतः । तथाप्य न निर्विणः, संसारापारुलो-
चने! ॥ ८६२ ॥ क्रोधान्धस्तेपु लोकेपु, चित्तलोलदूपितः । रौद्र यानानुगो नित्यं, भूरिकालमवस्थितः ।। ८६३ ॥ अथ जीर्णा क्रम-
णैव, गुडिका मे चिरन्तनी । ततो वितीर्णा सा मां, भवितव्यतयाऽपरा ॥ ८६४ । गतः पापिष्ठवासायां, पुरि सप्तमपाटके । अहं
तस्याः प्रभावेण, जावः पापिष्टरूपकः ।। ८६५१॥ गृहे तत्राप्रतिष्ठाने, निर्भिन्नो यमकण्टकैः । सागराणां प्रयविंशतसन् फन्दुल्लीलया
॥ ८६६ ॥ तदन्ते गुडिकादानाद्भवितव्यतया तया । पञ्चाक्षपशुसंस्थानमानीय शफरीफतः ।। ८६७ ॥ पुन तोऽप्रतिष्ठाने, समानी-
वस्ततोऽप्यहम् । कृतश्च गुडिकादानाच्छार्दूलाकारधारकः ॥ ८६८ ॥ भूयः पापिष्ठवासायां, नीवोऽहं तुर्यपाटके । ततोऽप्यानीय विहितो,
मार्जाराकारधारकः ।। ८६९ ।। तदेवंविधरूपाणि, जनयन्या मुहुर्मुहुः । दुःखसागरविस्तार, दर्शयन्या क्षणे क्षणे ॥ ८७० ॥ सदसं-
॥६७६॥

·उपमिती
स.७-प्र.
॥६७९॥
प्रस्तायो हन्त मादृशाम् ॥ ९०८ ।। सद्बोधेनो-चारु चारूदितं तात!, सम्यक् संलक्षितोऽवधिः । ततो विज्ञापितस्तेन, सद्बोधेन
नरेश्वरः ॥ ९०९ ॥ ततश्च-चारित्रधर्मराजेन, वचनात्तस्य मत्रिणः । प्रहितो मत्समीपेऽसौ, सम्यग्दर्शननामकः ॥ ९१० तेन
चोक्तं-विद्येयं नीयतां देव!, प्राभृतं कन्यकाऽनघा । तस्य संसारिजीवस्य, येन तोपोऽस्य जायते ॥ ९११ ॥ सद्बोधः प्राह नाद्यापि,
प्रस्तावोऽस्या महत्तम! । नयने हन्त विद्यायास्तत्राकर्णय कारणम् ॥ ९१२ ॥ स हि संसारिजीवस्तां, मुग्धबुद्धिर्न भोत्स्यते । विशेपतस्त-
तस्तावत्सामान्येन प्रपत्स्यते ॥ ९१३ ॥ एवं च स्थिते-यावन तात्त्विकं रूपं, तवानेनावधारितम् । तावन्न युज्यते दातुमेपा तस्मै सुक-
न्यका ॥ ९१४ ॥ अज्ञातकुलशीलो हि, कुर्यादस्याः पराभवम् । ततः स्याञ्चित्तसंतापो, मादृशां तनिमित्तकः ।। ९१५ ॥ ततो गच्छ
विना विद्या, त्वं तावत्तस्य सन्निधौ । कालेन भूयसा रूपं, भोत्स्यते हि स तावकम् ॥ ९१६ ॥ ततश्च-यदा स्यात्तेन विज्ञातं, रूपं
तव परिस्फुटम् । तदाऽहमागमिष्यामि, विद्यामादाय तेऽन्तिके ॥ ९१७ ।। सदागमस्य सानाभ्यं, महामोहादितानवम् । तथा संसारि-
जीवस्थ, सुसस्वादादिवेदनम् ॥ ९१८ ॥ देवे चाभिमुखीभावस्तस्य दर्शनकाम्यया । विद्यया रहितस्यापि, गच्छतस्तत्र ते गुणाः ॥९१९॥
युग्मम् ॥ ततो यदादिशत्यार्यो, ययाऽऽज्ञापयति प्रभुः । इत्युक्त्वा प्रस्थितस्तूर्ण, मत्समीपं महत्तमः ॥९२०इतश्चाहं तदा भद्रे!, नगरे
जनमन्दिरे । सूनुरानन्दनन्दिन्योर्जातो नाम्ना विरोचनः ॥९२१॥ ततः संप्राप्ततारुण्यः, कानने चित्तनन्दने । गतस्तत्र मया दृष्टो,
धर्मघोपो मुनीश्वरः ॥ ९२२ ॥ इतश्च मे तदा इखा, वर्तते कर्मपद्धतिः । महामोहादयो जातास्तनवो भावशत्रवः ॥ ९२३ ॥ ततश्च
-प्रणम्य तं महाभार्ग, निपण्णः शुद्धभूतले । ज्ञातोऽहं भद्रकस्तेन, ज्ञानालोकन धीमता ॥ ९२४ ॥ किं च-कुर्वता मानसानन्दममृ-
तक्षरणोपमम् । ततो मे कर्तुमारब्धा, मुनिना धर्मदेशना ।।९२५॥ कथम् ?-"मनुजजन्म जगत्यतिदुर्लभं, जिनमतं पुनरत्र विशेषतः ।
विरोचन-
भवः
,
धर्मघोप-
मुनिदेशना
॥६७९॥

·उपमिती
॥६७८॥
फालयापनाम् ॥ ८८९ ॥ ततो महर्द्धिसंपन्नः, साध पल्योपमं मुदा । मुरां यष्टं भुवानः, पितो पारसपा 11 ८९. ॥रने
गुडिकां दत्त्वा,
भार्यया तुष्टचित्तया । पुरेऽहं मानवावासे, समानीतः पुनमया ॥८९१।। हामि याभुदराम, तिमिपदना।
भार्या तस्याः सुतत्वेन, जातोऽहं वन्धनामकः ॥ ८९२ ॥ संप्राप्तयुक्भाषन, मुन्दराल्यो मुनापरः । ष्टो मया सम भाई
सदागमः ॥ ८९३ ॥ शिक्षितं पुनरप्यस्य, सम्बन्धि ज्ञानमल्परम् । जातमादं सदा भ, भगवो भारतिः ।। ८९४ ॥ गनसदनु.
भावेन, भूयोऽहं विबुधालये । महर्द्धिर्वियुधस्वत्र, जातो व्यन्तरपाटके ॥ ८९५ ॥ न नातो पिगमनलेन, मपास मागमः । मौन
मानवावासे, पुनश्च प्रविलोकितः ॥८९६॥ एवं विचरताऽनन्ते, भवयफे पुनः पुनः । यथाऽनन्तन कारेन, मा भापनियोगः ॥८॥
अयं सदागमो भद्रे!, महात्मा प्रविलोकितः । अनन्तवारा दृष्टोऽपि, विस्मृतच पुनः पुनः ॥ ८९८ ॥ मुमम् ॥ सिएमृते प पुन.
र्धान्तं, भवचक्रं निरन्तकम् । आसादितः कथंचिय, पुनरेप सदागमः ॥ ८९९ ॥ यतः-भनन्तपाराः संपमः, भारी मुसोने।
द्रव्यतो यतिरूपश्च, तत्र दृष्टः सदागमः ॥ ९०० ॥ विमुच्येमं महाभाग, भूयो भूयोऽन्तरान्तरा । भान्तः समस्तस्थान, फवा गाना
विडम्बनाः ।। ९०१ ।। कुतीर्थिकयतिश्चाई, सदागमविदूषकः । अनन्तयाराः संपन्नो, भयचो निरन्तफे ॥ ९०२ ॥ भन्या भ्रमवसर,
भवचक्रे ममाखिले । कचिदीर्घा कचिद्धस्सा, संजाता फर्मणः स्थितिः ॥ ९०३ ॥ फचिष प्रपला जाता, महामोहारिराशयः । रिस-
दागमो जातः, प्रवलस्तन्निवारकः ॥ ९०४ ॥ ततधानन्तवाराभिर्यायदभ्यासमागतः । अयं सदागमसायमातं यत्तमिपोध में ॥९०५॥
सा किंचिन्निर्मलीभूता, चित्तवृत्तिर्महाटवी । ततश्यावसरं ज्ञात्वा, प्रस्थितः स महत्तमः ।। ९०६ ॥ उधानेन सदोधो, मत्समीपागमे
च्छया । आर्य ! विज्ञाप्यतां देवः, साम्प्रतं गम्यतां मया ॥ ९०७ ॥ यस्त्वया पूर्यनिर्दिष्टो, देवस्थामे नरोत्तम! । सोऽभुना यतते उमः,
"
सम्यग्दर्श-
नागमः
॥६७८॥

·उपमिती ॥६७९॥ प्रस्तावो हन्त मादृशाम् ॥ ९०८ ॥ सद्बोधेनोक्तं-चारु चारूदितं तात!, सम्यक् संलक्षितोऽवधिः । ततो विज्ञापितस्तेन, सद्बोधेन नरेश्वरः ॥ ९०९ ॥ ततश्च-चारित्रधर्मराजेन, वचनात्तस्य मत्रिणः । प्रहितो मत्समीपेऽसौ, सम्यग्दर्शननामकः ॥ ९१० ॥ तेन घोक्तं-विधेयं नीयतां देव!, प्राभृतं कन्यकाऽनघा । तस्य संसारिजीवस्य, येन तोपोऽस्य जायते ॥ ९११ ॥ सद्बोधः प्राह नाद्यापि, प्रस्तावोऽस्या महत्तम! । नयने हन्त विद्यायास्तत्राकर्णय कारणम् ॥ ९१२ ॥ स हि संसारिजीवस्तां, मुग्धबुद्धिर्न भोत्स्यते । विशेषतस्त- तस्तावत्सामान्येन प्रपत्स्यते ।। ९१३ ।। एवं च स्थिते-यापन तात्त्विकं रूपं, तवानेनावधारितम् । तावन्न युज्यते दातुमेपा तस्मै सुक- न्यका ।। ९१४ ॥ अज्ञातकुलशीलो हि, कुर्यादस्याः पराभवम् । ततः स्याञ्चित्तसंतापो, मादृशां तन्निमित्तकः ॥ ९१५ ॥ ततो गच्छ विना विद्या, त्वं तावत्तस्य सन्निधौ । कालेन भूयसा रूपं, भोत्स्यते हि स तावकम् ॥ ९१६ ॥ ततश्च-यदा स्यात्तेन विज्ञातं, रूपं तव परिस्फुटम् । तदाऽहमागमिष्यामि, विद्यामादाय तेऽन्तिके ॥ ९१७ ॥ सदागमस्य सानाध्यं, महामोहादितानवम् । तथा संसारि- जीवस्य, सुसस्वादादिवेदनम् ।। ९१८ ।। देवे चाभिमुखीभावस्तस्य दर्शनकाम्यया । विद्यया रहितस्थापि, गच्छतस्तत्र ते गुणाः ॥९१९॥ युग्मम् ॥ ततो यदादिशत्यार्यो, यथाऽऽज्ञापयति प्रभुः । इत्युक्त्वा प्रस्थितस्तूर्ण, मत्समीपं महत्तमः ॥९२०मा इतवाहं तदा भद्रे !, नगरे जनमन्दिरे । सूनुरानन्दनन्दिन्योर्जातो नाम्ना विरोचनः ॥९२२॥ ततः संप्राप्ततारुण्यः, कानने चित्तनन्दने । गतस्तत्र मया दृष्टो, धर्मघोपो मुनीश्वरः ।। ९२२ ।। इतश्च मे तदा इखा, वर्तते कर्मपद्धतिः । महामोहादयो जातास्तनवो भावशत्रवः ॥ ९२३ ॥ ततश्च -प्रणम्य तं महाभागं, निपण्णः शुद्धभूतले । ज्ञातोऽहं भद्रकस्तेन, ज्ञानालोकेन धीमता ॥ ९२४ ॥ किं च- -कुर्वता मानसानन्दममृ- तक्षरणोपमम् । ततो मे कर्तुमारब्धा, मुनिना धर्मदेशना ॥९२५॥ कथम् ?-"मनुजजन्म जगत्यतिदुर्लभं, जिनमतं पुनरत्र विशेपतः । विरोचन- भव: , धर्मयोप- मुनिदेशना ॥६७९॥ - ·उपमिती । कालयापनाम् ॥ ८८९ ॥ ततो महर्द्धिसंपन्नः, साधं पल्योपमं मुदा । गुरं यष्टं मुखानः, स्तिो पारटाटा ॥ ८९ ॥ गुडिकां दत्त्वा, भार्यया तुष्टचिचया । पुरेऽहं मानवायासे, ममानीतः पुनधपा ।।८५१॥ समाति पम्पुरत्तम्म, पति: विपरना। भार्या तस्याः सुतत्वेन, जातोऽहं वन्धनामकः ॥ ८९२ ॥ संप्राप्तयुपमान, गुन्दराल्यो मुनापरः । मया गम पार्ष सदागमः ॥ ८९३ ॥ शिक्षितं पुनरप्यस्य, सम्यन्धि मानमत्परम् । जातभादं सदा भद्र!, मानो भारतित: ।। ८५४ ।। मनुसनु भावेन, भूयोऽहं विबुधालये । महर्द्धिर्वियुधसत्र, जातो व्यन्तरपाटफे ॥ ८९५ ।। न नातो पिरगृतसंग, सपा सर महागमः । मोन मानवावासे, पुनश्च प्रविलोकितः ।।८९६॥ एवं विचरताऽनन्ते, भवपके पुनः पुनः तयाऽनन्तेन कारेन, ममा भागनियोगतः ।।८९७॥ अयं सदागमो भद्रे !, महात्मा प्रविलोकितः । अनन्तवारा दृष्टोऽपि, विरगृतच पुनः पुनः ।। ८९८ ॥ यामम् ॥ सिट पपुर. र्धान्तं, भवचक्र निरन्तकम् । आसादिवः कथंचिय, पुनरेप सदागमः ॥ ८९९ ॥ यतः-भनन्तपायः संपम:, भारको गुटोपो।। द्रव्यतो यतिरूपश्च, तत्र दृष्टः सदागमः ॥ ९०० ॥ विमुच्येमं महाभाग, भूयो भूयोऽन्तरान्तरा । भ्रान्तः समासान, कदा गाना विडम्बनाः ।। ९०१ ॥ कुतीर्थिकयतिश्चाई, सदागमविदूषकः । अनन्तयाराः संपमो, भवन निरन्तके ।। ९०२ ॥ भन्यप भ्रमवस्तन, भवचक्रे ममाखिले । कचिद्दीपी कचिद्भस्वा, संजाता कर्मणः स्थितिः ॥ ९०३ ॥ फपिध प्रपला जाता, महामोहारिसरः । पिरस. दागमो जातः, प्रयलस्तनिवारकः ॥ ९०४ ॥ ततश्चानन्तयाराभिर्यावदभ्यासमागतः । अयं सदागमस्तायनातं यत्तनियोध मे ॥९०५॥ सा किंचिन्निर्मलीभूता, चित्तवृत्तिर्महाटवी । ततश्चायसरं ज्ञात्या, प्रस्थितः स महत्तमः ।। ९०६ ॥ उतभानेन सदोधो, मत्समीपागमे- च्छया । आर्य ! विज्ञाप्यवां देवः, साम्प्रतं गम्यतां मया ॥ ९०७ ॥ यस्त्वया पूर्वनिर्दिष्टो, देवस्या नरोता! । सोऽधुना पर्व समः, सम्यादी- नागमः ॥६५॥ .

·उपमिती ॥६८१॥ . सुन्दर- स्थितिप्रा. प्तिःसौध. मभवः नज्ञानकारणम् । गुरवः केवलं तस्यां, भवन्ति सहकारिणः ॥ ९३३ ॥ तथाहि-अकल तथा लमे, बोधार्थ मे सकोविदे । न श्रद्धानं ममोत्पन्नं, तदा यत्नशतैरपि ।। ९३४ ॥ ततः परं पुनर्जातोऽनन्तवारा वरानने! । सदागमेन सम्बन्धः, श्रद्धाशून्यस्तथाप्यभूत् ॥ ९३५॥ अतो यदा यदा पुंसो, यावती योग्यता भवेत् । तदा तदा भवत्यस्य, तावानेव गुणोद्भवः ॥ ९३६ ॥ अतः श्रद्धानमात्रं मे, सूक्ष्मज्ञा- नविवर्जितम् । धर्मघोपोपदेशैस्तैः, संजावं योग्यतानुगम् ॥ ९३७ ॥ अन्यच्च -पल्योपमपृथक्त्वे तु, क्षीणे कर्मस्थितेस्तदा । गृहिधर्मों मया दृष्टः, सामान्यान्न विशेषतः ॥ ९३८ ॥ पालितानि तदादेशाद्वानि नियमास्तथा । केचित्तदा मया भद्रे!, श्रद्धासंशुद्धबुद्धिना ॥ ९३९ ॥ ततस्तदनुभावेन, सत्पुरे विबुधालये । कल्पवासिपु नीतोऽहं, गुडिकादानपूर्वकम् ॥ ९४० ॥ अथ सौधर्मकल्पेऽहं, भास्व- राकारधारकः । समुस्थितः क्षणार्धेन, शयनात्तच्च कीदृशम् ॥९४१।। -दिव्यपल्यङ्कसत्तूलीरचितं स्पर्शपेशलम् । कोमलामलसच्चेलच्छा- दितं चित्तनन्दनम् ॥ ९४२ ॥ सुमनोगन्धसद्धूपलसदामोदसुन्दरम् । दिव्यांशुकवरोलोचदृष्टिगोचरयन्धुरम् ॥ ९४३ ॥ युग्मम् । तत्र चोद्वेल्लमानेन, पाहुयुग्मेन विस्मितः । किरीटकटकेयूरहारकुण्डलभूपितः ॥ ९४४ ॥ भूषागरागताम्बूलवनमालाविराजितः । उपविष्टः क्षणाजातो, धोतिताखिलदिक्पथः ।। ९४५ ॥ ततोऽलं जय नन्देति, जय भद्रेति भापिणः । सलेखा ललनालोका, लोललोचनचारवः ॥९४६॥ स्तुवन्तो मां मनोहारिवचनैः कर्णपेशलैः । देवोऽसि स्वामिकोऽस्माकमिति किङ्करतां गताः ॥९४७॥ युग्मम् ॥ ततोऽहं विस्मयो- फुल्ललोचनः पर्यचिन्वयम् । तां समृद्धिं विलोक्येदं, किं मया सुकृतं कृतम् ? ॥ ९४८ ॥ ततः प्रादुरभूज्ज्ञानं, विमलं विमलेक्षणे! । मया विरोचनावस्थाऽनेन सर्वाऽवधारिता ।। ९४९ ॥ अत्रान्तरे समायाती, महत्तमसदागमौ । तौ च दृष्ट्वा मया ज्ञातं, माहात्म्यमन• योरिदम् ॥ ९५० ।। ववस्तौ पूर्ववद्भद्रे, प्रविपन्नौ स्वयान्धवौ । फुतं चोत्थाय निःशेष, कर्तव्यं विबुधोचितम् ।। ९५१ ॥ तथाहि- ।।६८१॥

·उपमिती
स.७-म.
॥६८०॥
युद्धकर.
णीयं
"वदिदमाप्य नरेण सुमेधसा, विढपनीयमतोऽपि परं पदम् ॥ ९२६ ॥ इवरथा पुनरेव निरन्तके, निपतितस सुभीममवाम्बके । पुशल-
"शम्बलमुत्कलसादनं, मनु विनाऽतुलदुःसपरंपरा ॥ ९२७ ॥ इदमवेत्स जनेन विजानता, कुशलफर्म भवोदधिवारकम् । इह विधेयमदो
"विफलं मुधा, न करणीयमिदं नरजन्मकम् ॥ ९२८ ॥” अत्रान्तरे प्रत्यक्षीभूतो मे तस्स मुनेः समीपे भूयोऽपि भगवानयं सदागमः,
ततो युद्धं मया तस्स मुनेर्वचनं, अभिहितं च-यन्मया कर्तव्यं तदादिशन्तु भगवन्तः, मुनिनोलं-भद्राकर्णय "अवधारणीयो भवता
"भवप्रपञ्चः आराधनीयो विलीनरागद्वेषमोहोऽनन्तज्ञानदर्शनवीर्यानन्दपरिपूर्णः परमात्मा वन्दनीयास्तदुपदिष्टमार्गवर्तिनो भगयन्दः
"साधवः प्रतिपत्तव्यानि जीवाजीवपुण्यपापास्रवसंवरनिर्जरायन्धमोक्षलक्षणानि नव तत्त्वानि सर्वया पेयं जिनवपनामृतं नेयं वदमा-
"श्रीभावेन अनुष्ठेयमात्महितं उपचेयं कुशलानुबन्धि कुशलं विधेयं निष्फल वमन्तःकरणं हेयं फुविकल्पजत्पजालं अबसेयं भगवदचनसारं
"विज्ञेयं रागादिदोपवृन्दं लेयं सुगुरुसदुपदेशभेषजं देयं सततं सदाचरणे मानसं अवगेयं दुर्जनप्रणीवकुमववचनं निमेयं महापुरुपवर्ग-
"मध्ये स्वरूपं स्थेयं निष्पकम्पचित्तेने"ति एवं चोपदिशति मधुरभापिणि भगवति धर्मघोपतपस्विनि संप्राप्तोऽसौ सम्यग्दर्शननामा मह-
त्तमः विलोकितो दुर्भेदकर्मप्रन्थिभेदद्वारेणासी मया ततः संजातं मे सत्र मुनिवचने स्वरुच्या श्रद्धानं प्रतिपनोऽसौ हितपन्धुपुया मह-
चमः, अभिहितो मुनिवर: यदाज्ञापयति नाथस्त्रदेवाहं करिष्ये, वतोऽभिवन्ध २ मुनिवरं गतोऽहं स्वभवने । ततः प्रभृति जातोऽद,
सम्यग्दर्शनसंयुतः । तत्त्वश्रद्धानपूतात्मा, विशिष्टज्ञानवर्जितः ॥ ९२९ ॥ तदेव सत्यं निःशद, यजिनेन्द्रः प्रवेदितम् । एतापमानतुष्टो.
ऽहं, तदा जातो वरानने! ॥ ९३० ॥ सदागमो हि विज्ञानं, स्वमावेदयते तदा । फेवलं सूक्ष्मभायेपु, न मे योधः प्रवर्तते ।। ९३१॥
न संजावास्तदा सूक्ष्मविविक्तज्ञानहेतवः । गुरवः पटुवाचोऽपि, विना मे निजयोग्यताम् ॥९३२॥ यतः-स्वयोग्यदेव पार्यजि!, अद्धा.
॥६८०॥

·, उपमिती स.७-प्र. ॥६८१॥ सुन्दर- स्थितिप्रा- प्तिः सौध- मभवः नज्ञानकारणम् । गुरवः केवलं तस्यां, भवन्ति सहकारिणः ॥ ९३३ ॥ तथाहि--अकलङ्के तथा लग्ने, बोधार्थ मे सकोविदे । न श्रद्धानं! ममोत्पन्नं, तदा यनशतैरपि ॥ ९३४ ॥ ततः परं पुनर्जातोऽनन्तवारा वरानने! । सदागमेन सम्बन्धः, श्रद्धाशून्यस्तथाप्यभूत् ॥९३५।। अतो यदा यदा पुंसो, यावती योग्यता भवेत् । तदा तदा भवत्यस्य, तावानेव गुणोद्भवः ॥ ९३६ ॥ अतः श्रद्धानमात्रं मे, सूक्ष्मज्ञा- नविवर्जितम् । धर्मघोपोपदेशैस्तैः, संजातं योग्यतानुगम् ॥ ९३७ ॥ अन्यच्च -पल्योपमपृथक्त्वे तु, क्षीणे कर्मस्थितेस्तदा । गृहिधर्मों मया दृष्टः, सामान्यान्न विशेषतः ॥ ९३८ ॥ पालितानि तदादेशाद्रतानि नियमास्तथा । केचित्तदा मया भद्रे!, श्रद्धासंशुद्धबुद्धिना ॥ ९३९ ।। ततस्तदनुभावेन, सत्पुरे विबुधालये । कल्पवासिपु नीतोऽहं, गुडिकादानपूर्वकम् ॥ ९४० ॥ अथ सौधर्मकल्पेऽहं, भास्व- राकारधारकः । समुन्धितः क्षणार्धेन, शयनात्तच कीदृशम् ? ॥९४१॥-दिव्यपल्यङ्कसत्तूलीरचितं स्पर्शपेशलम् । कोमलामलसचेलच्छा- दितं चित्तनन्दनम् ।। ९४२ ॥ सुमनोगन्धसद्धपलसदामोदसुन्दरम् । दिव्यांशुकवरोल्लोचदृष्टिगोचरवन्धुरम् ॥ ९४३ ॥ युग्मम् । तत्र चोद्वेलमानेन, बाहुयुग्मेन विस्मितः । किरीटकटकेयूरहारकुण्डलभूपितः ॥ ९४४ ॥ भूपाङ्गरागताम्बूलवनमालाविराजितः । उपविष्टः क्षणाजातो, धोतिताखिलदिपथः ।। ९४५ ॥ ततोऽलं जय नन्देति, जय भद्रेति भाषिणः । सलेखा ललनालोका, लोललोचनचारवः ॥९४६॥ स्तुवन्तो मां मनोहारिवचनैः कर्णपेशलैः । देवोऽसि स्वामिकोऽस्माकमिति किङ्करतां गताः ॥९४७॥ युग्मम् ॥ ततोऽहं विस्मयो- फुललोचनः पर्यचिन्तयम् । तां समृद्धिं विलोक्येदं, किं मया सुकृतं कृतम् ? ॥ ९४८ ॥ ततः प्रादुरभूज्ज्ञानं, विमलं विमलेक्षणे! । मया विरोचनावस्थाऽनेन सर्वाऽवधारिता ॥ ९४९ ॥ अत्रान्तरे समायातौ, महत्तमसदागमौ । तौ च दृष्ट्वा मया ज्ञातं, माहात्म्यमन- योरिदम् ।। ९५० ॥ ततस्तौ पूर्ववद्भद्रे, प्रतिपन्नौ स्ववान्धवौ । कृतं चोत्याय निःशेष, कर्तव्यं विबुधोचितम् ॥ ९५१ ॥ तथाहि- - ॥६८१॥ -

·उपमिती
॥६८०॥
बुद्धकर.
णीयं
"तदिदमाप्य नरेण सुमेधसा, विढपनीयमतोऽपि परं पदम् ।। ९२६ ॥ इतरथा पुनरेव निरन्तके, निपतितस्स मुभीमभवावके । फुशल-
"शम्बलमुत्कलसादनं, ननु विनाऽतुलदुःखपरंपरा ॥ ९२७ ॥ इदमवेत्य जनेन विजानता, फुशलफर्म भवोदधिवारकम् । इह विधेयमहो
"विफलं मुधा, न करणीयमिदं नरजन्मकम् ॥ ९२८ ॥” अत्रान्तरे प्रत्यक्षीभूतो मे तस्य मुनेः समीपे भूयोऽपि भगवानयं सदागमः,
ततो युद्धं मया तस्य मुनेर्वचनं, अभिहितं च-यन्मया कर्तव्यं तदादिशन्तु भगवन्तः, मुनिनोकं -भद्राकर्णय "अवधारणीयो भवदा
"भवप्रपश्चः आराधनीयो विलीनरागद्वेपमोहोऽनन्तज्ञानदर्शनयीर्यानन्दपरिपूर्णः परमात्मा बन्दनीयासदुपदिष्टमार्गवर्तिनो भगवन्तः
"साधयः प्रतिपत्तव्यानि जीवाजीवपुण्यपापास्रवसंवरनिर्जरायन्धमोक्षलक्षणानि नय तत्त्वानि सर्वथा पेयं जिनवपनामृतं नेयं सदना-
"श्रीमायेन अनुष्ठेयमात्महितं उपचेयं कुशलानुबन्धि कुशलं विधेयं निष्कलङ्कमन्तःकरणं हेयं फुविकल्पजपजालं अयसेयं भगवद्वचनसारं
"विशेयं रागादिदोपवृन्दं लेयं सुगुरुसदुपदेशभेपजं देयं सततं सदाचरणे मानसं अवगेयं दुर्जनप्रणीतकुमवयचनं निमेयं महापुरुपवर्ग-
"मध्ये स्वरूपं स्थेयं निष्पकम्पचित्तेने"ति एवं चोपदिशति मधुरभापिणि भगववि धर्मघोपतपस्विनि संप्राप्तोऽसौ सम्यादर्शननामा मह-
तमः विलोकितो दुर्भेदकर्मप्रन्थिभेदद्वारेणासी मया ततः संजातं मे तत्र मुनिवरने स्वरुच्या श्रद्धानं प्रतिपमोऽसी हिवयन्धुपुख्या मह-
त्तमः, अभिहितो मुनिवर:-यदाज्ञापयति नाथस्तदेवाहं करिष्ये, ततोऽभिवन्द्य ते मुनिवरं गतोऽहं स्वभवने । ततः प्रभृति जातोऽदं,
सम्यग्दर्शनसंयुतः । तत्त्वश्रद्धानपूतात्मा, विशिष्टज्ञानवर्जितः ॥ ९२९ ॥ तदेव सत्यं निःशवं, यजिनेन्द्रः प्रवेदिवम् । एतावन्मावतुष्टो.
ऽहं, उदा जातो घरानने ! ॥ ९३०॥ सदागमो हि विज्ञान, स्वमावेदयते तदा । फेवलं सूक्ष्मभावेपु, न मे योधः प्रवर्तते ।। ९३१ ॥
न संजाताखदा सूक्ष्मविविक्तज्ञानहेतवः । गुरवः पटुवाचोऽपि, विना मे निजयोग्यताम् ॥९३२॥ यतः-स्खयोग्यवेव पा!ि, मद्धा.
॥६८०॥

·.
उपमिती
स.७.
शान्तिसू-
रेसिवस्य
बोधः उ-
चताच
॥६८३॥
,
स्थस्यापि संपन्नी, ममेमौ स्मृतिगोचरौ । भुक्तं च सुचिरं दिव्यं, सुखं तत्र मयाऽतुलम् ।। ९७० ॥ ततो मनुजगत्यन्तः, पाटके काश्चने
पुरे । आगतस्य महामोहदोपतो विस्मृताविमौ ।। ९७१ ।। इत्थं सहयाधिका पारा, दृष्टो दृष्टः पुनः पुनः । सदागमयुतो भद्रे!, नष्टो-
ऽसौ मे महत्तमः ।। ९७२ ॥ यतः-विना विरतिभावेन, सङ्ख्यातीतेपु धामसु । श्रद्धानमात्रसंतुष्टो, जातोऽहं श्रावकः पुरा ।। ९७३ ॥
तथा-ऋजुत्वादुपरोधाद्वा, कचिच्छ्रद्धानसंयुतः । जातः श्रमणवेपोऽहं, विरत्या रहितो हृदि ॥ ९७४ ॥ अन्यच-सहयातीता मया
वारा, यत्र यत्र विलोकितः । महत्तमः पुनदृष्टस्तत्र तत्र सदागमः ॥ ९७५ ।। गृहिधर्मेऽपि तन्मूले, दृष्टः सामान्यरूपतः । कचित्क-
चिन्न दृष्टोऽपि, स महत्तमपार्श्वगः ॥ ९७६ ॥ सम्यग्दर्शनयुक्तौ च, गृहिधर्मसदागमौ । सामान्यरूपौ तौ भद्रेऽसङ्घयवारा विलोकिती
।। ९७७ ॥ तदेते बहुशो दृष्टानयोऽपि वरबान्धवाः । जाताश्च सुखदास्तत्र, विमुक्ताश्चान्तरान्तरा ॥ ९७८ ॥ अन्यच-दृष्टश्च केवलो-
ऽप्येपोऽनन्तवाराः सदागमः । न त्वनेन विना दृष्टः, स सम्यग्दर्शनः कचित् ।। ९७९ ॥ अन्यच-यत्र यत्र समीपस्थः, संजातो मे
महत्तमः । तत्र तत्र वयस्यो मे, जातः पुण्योदयः पुरा ॥ ९८० ॥ तेन चोत्पादिताः सर्वा, यथेष्टा भोगसम्पदः । वसतो मानवावासे,
पुरे च विबुधालये ॥ ९८१ ।। तथा--स्थिता कर्मस्थितिर्लध्वी, भीतभीताश्च शत्रवः । अन्तलीनाः स्थिता भद्रे, महामोहादयस्तथा
॥ ९८२ ॥ यत्र यत्र पुनर्जाताः, प्रबला भावशत्रवः । मत्तः पुण्योदयो नष्टस्तत्र तत्र वरानने! ॥ ९८३ ॥ नष्टे च तत्र जाता मे,
सर्वा दुःसपरंपरा । भ्रमितोऽनन्तकालं च, भवितव्यतया तया ॥ ९८४ ॥ तथा -स्थितिघीयसी जाता, कर्मणः क्लिष्टतां गतम् ।
मानसं च पुनर्जातं, तत्त्वश्रद्धानवर्जितम् ॥ ९८५ ॥ अत एवोत्कटा जाता, यत्र यत्र महारयः । ते मत्तस्तन्न तत्रैतौ, दूरीभूतौ सुबा-
न्धवौ ॥ ,९८६ ॥ विशेषः पुनरेपोऽत्र, कथ्यते ते निराकृतः । स मिथ्यादर्शनाख्येन, सम्यग्दर्शननामकः ॥ ९८७ ॥ ज्ञानसंवरणेनापि,
,
॥ ६८३॥

·उपमिती स.७. १६८२॥ आभीर. भय: . विविधरनमुदीधितिरक्षिते, विकचनीरजसण्डसुमण्डिते । गुरुनितम्बपयोधरचारुभिः, सह पभिरमभि सरोरे ॥ ९५२ ।। सनु निर्मलहाटकनिर्मितं, विशदरनविराजितकुट्टिमम् । लघु सलीलमवाप्य जिनालयं, मुढभक्ति फवं जिनपन्दनम् ॥ ९५३ ।। भय मुनि- मलपत्रकसञ्चयं, मणिमयं जिनभापितबन्धुरम् । पुलककारि रसेन तु वाचित, लघु विपाट्य मनोरमपुनकम् ।। ९५४ ॥ ततो यष्ट. शब्दादिसंभोगमुदिताशयः । सागरद्वितयं तन, किंचिदूनं व्यवस्थितः ॥ ९५५ ॥ तदन्ते मानपावासमानीय विहितसया । भाभीरो कलन्दाख्यः, सूनुर्मदनरेणयोः ॥ ९५६ ॥ इतश्च त्रायातस्स पार्वनि, मम तो पारुपान्धौ । नागदी पिस्तत्वेग, महचासदा गमौ ॥ ९५७ ।। सुतरां विस्मृतो भद्रे!, न दृष्टश्च तदा मया । गृहिधर्मो यवसाभ्यां, स निमुंफो न रयते ॥ ९५८ ॥ मापीनपास. नावन्धात् , केवलं पापभीरुकः । स्थितो भद्रकभावेन, तबाहं हंसगामिनि ॥ ९५९ ॥ पुनसानुभावेन, सपुरे विबुधालये । ज्योति- श्वारिषु नीतोऽहं, गुडिकादानपूर्वकम् ॥ ९६० ॥ स्थितस्तत्रापि सद्भोगसम्पत्तिप्रीणितेन्द्रियः । मुचिरं कि मुखौ रष्टौ, महामोहपरिमही ॥ ९६१ ॥ संजातश्च तयोर्भूयः, पक्षपातो वृहत्तरः । नितरां विस्मृतावेतो, महत्तमसदागमो ॥ ९६२ ॥ तो जीर्णायसाने यां, वितीय गुडिकां पुनः । पञ्चाक्षपशुसंस्थाने, नीतोऽहं रुष्टया तया ॥ ९६३ ॥ विहितो दर्दुराफारधारफः फेलिशीलया । तवः परं पुनरि, भ्रमितोऽर्दवितर्दकम् ।। ९६४ ॥ नानाविधेषु स्थानेषु, भ्रमयित्वा स्वभार्यया । आनीय मानवावासं, पुरे फाम्पिल्यनामफे ।। ९६५॥ धराया वसुवन्धोच, सूनुर्वासवनामकः । कृतोऽहं कृतसत्कर्मा, राजपुत्रो मनोरमः ॥ ९६६ ॥ वन पासाप शान्त्याल्यं, सरि स. द्धर्मदेशकम् । दृष्टाविमौ पुनर्भद्रे, महत्तमसदागमौ ॥ ९६७॥ ततः परिचयादाभ्यां, तनूभूताः पुनर्मम । शत्रवः सुदामासा, महा. मोहादयस्तदा ॥ ९६८ ॥ अथाहमनयोः प्राप्य, माहात्म्यं पारमापिणि । द्वितीयकल्पे संप्रातः, ससुरे विबुधालये ॥ ९६९ ।। सत्र- शान्तिसू. सवस्य योपः. घताप . . તે ૨૮૨ ·उपमिता शान्तिसू- रेसवस्य बोध: उ- च्चताच १६८३॥ . स्थस्यापि संपन्नौ, ममेमौ स्मृतिगोचरौ । भुक्तं च मुचिरं दिव्यं, सुखं तत्र मयाऽतुलम् ॥ ९७० ॥ ततो मनुजगत्यन्तः, पाटके काञ्चने पुरे । आगतस्य महामोहदोपतो विस्मृताविमौ ॥ ९७१ ।। इत्थं सङ्ख्याधिका वारा, दृष्टो दृष्टः पुनः पुनः । सदागमयुतो भद्रे !, नष्टो- ऽसौ मे महत्तमः ॥ ९७२ ॥ यतः-विना विरतिभावेन, सहयातीतेषु धामसु । श्रद्धानमात्रसंतुष्टो, जातोऽहं श्रावकः पुरा ॥ ९७३ ॥ तथा ऋजुत्वादुपरोधाद्वा, कचिच्छ्रद्धानसंयुतः । जातः श्रमणवेपोऽहं, विरत्या रहितो हृदि ॥ ९७४ ॥ अन्यच-सङ्ख्यातीता मया वारा, यत्र यत्र विलोकितः । महत्तमः पुनदृष्टस्तत्र तत्र सदागमः ॥ ९७५ ॥ गृहिधर्मेऽपि तन्मूले, दृष्टः सामान्यरूपतः । कचित्क- चिन्न दृष्टोऽपि, स महत्तमपार्श्वगः ॥ ९७६ ॥ सम्यग्दर्शनयुक्तो च, गृहिधर्मसदागमौ । सामान्यरूपौ तौ भद्रेऽसङ्ख्यवारा विलोकिती ॥ ९७७ ॥ तदेते वहुशो दृष्टानयोऽपि वरवान्धवाः । जाताश्च सुखदास्तत्र, विमुक्ताश्चान्तरान्तरा ॥ ९७८ ॥ अन्यच्च-दृष्टश्च केवलो. ऽप्येपोऽनन्तवाराः सदागमः । न त्वनेन विना दृष्टः, स सम्यग्दर्शनः कचित् ॥ ९७९ ॥ अन्यच्च-यत्र यत्र समीपस्थः, संजातो मे महत्तमः । तत्र तत्र ययस्यो मे, जातः पुण्योदयः पुरा ॥ ९८० ॥ तेन चोत्पादिताः सर्वा, यथेष्टा भोगसम्पदः । यसतो मानवावासे, पुरे च विबुधालये ।। ९८१ ॥ तथा–स्थिता कर्मस्थितिलबी, भीतभीताश्च शत्रवः । अन्तीनाः स्थिता भद्रे, महामोहादयस्तथा ॥ ९८२ ॥ यत्र यत्र पुनर्जाताः, प्रबला भावशत्रवः । मत्तः पुण्योदयो नष्टस्तत्र तत्र वरानने ! ॥ ९८३ ॥ नष्टे च तत्र जाता मे, सर्वा दुःखपरंपरा । भ्रमितोऽनन्तकालं च, भवितव्यतया तया ॥ ९८४ ॥ तथा -स्थितिघीयसी जाता, कर्मणः क्लिष्टतां गतम् । मानसं च पुनर्जातं, तत्त्वश्रद्धानयर्जितम् ॥ ९८५ ॥ अत एवोत्कटा जाता, यत्र यत्र महारयः । ते मत्तस्तत्र तत्रैती, दूरीभूतौ सुवा- न्धवौ ।।.९८६ ॥ विशेषः पुनरेपोऽत्र, कथ्यते ते निराकृतः । स मिथ्यादर्शनाख्येन, सम्यग्दर्शननामकः ॥ ९८७ ॥ ज्ञानसंवरणेनापि,

·पमिती
॥६८४॥
सुधाभूता-
व पिभूप-
णस्य दीक्षा
निन्दक-
दूरं नीतः सदागमः । कचित्तावपि निर्जित्य, नाभ्यामपि निराकृतौ ॥ ९८८ ॥ एवं पानन्तकालं ते, जयमङ्गपरायणाः । देशकालयट
प्राप्य, जाता भद्रे! परस्परम् ॥ ९८९ ॥ अन्यश-मामकः पक्षपातोऽभूययोरेव विशेषतः । वयोरेय तदा जातो, जयो भद्सदन्ययोः
॥ ९९० ॥ अन्यदा मानवावासमध्यवर्तिनि सुन्दरे । पुरे सोपारके पल्या, नीतोऽहं नीरजेक्षणे! ॥ ९९१ ॥ वणिजः शालिभद्रस,
भार्याऽस्ति कनकप्रभा । जातस्तस्याः सुतोऽस्मीति, तत्र नाना विभूपणः ॥ ९९२ ।। अथ सूरि सुधाभूतमासाद्य शुभकानने । पुन-
दृष्टौ मया भद्रे!, महत्तमसदागमौ ॥ ९९३ ॥ ततश्च-तत्त्वश्रद्धानसंपन्नो, भावतो विरति विना । जातो गुरूपरोधेन, भमणोऽहं त-
दाऽनघे ॥ ९९४ ॥ ततो गृहीतलिङ्गस, साधुमध्येऽपि तिष्ठतः । जातं मे फर्मदोपेण, वैभाप्यनिरतं मनः ॥ ९९५ ॥ ततः प्रयटतां
प्राप्ता, महामोहादयः पुनः । जाती च भावतो दूरे, महत्तमसदागमौ ॥ ९९६ ॥ ततो निमित्तमासाद्य, निमित्तविरहेण वा । स्वभावादेय
सम्पन्नस्तदाऽहं परनिन्दकः ।।९९७॥ तपस्विनां मुशीलानां, सद्नुष्ठानचारिणाम् । अन्येषामपि फुर्वाणो, निन्दा नो शक्तिस्तदा ॥९९८॥
किं बहुना?--तीर्थेश्वराणां सङ्घस्य, श्रुतस्य गणधारिणाम् । आशातनां दधानेन, मया पृष्ठं न वीक्षितम् ॥ ९९९ ॥ एवं
च-गृहीतयतिवेपोऽपि, पापात्मा गुणदूपकः । महामोहवशाज्जातो, मिथ्याष्टिः सुदारुणः ॥ १००० ॥ ततोऽतिपोरदु-
भेंदकर्मसद्धातपूरितः । संजातोऽहं पुनर्भद्रे!, तादृश्या पापचेष्टया ॥ १००१ ॥ ततोऽनन्तं पुनः फालं, दुःससागरमध्यगः । प्रायः
समस्तस्थानेषु, भ्रमितोऽहं स्वभार्यया ॥ १००२ ।। समस्तद्रव्यराशेश्व, भवनोदरचारिणः । तदा स्पृष्टं मयोपार्ध, भ्रमता पर्गणेक्षया
॥ १००३ ॥ न सा विपन्न तदुःखं, न सा गाढविडम्बना । लोकेऽस्ति पापनाक्षि!, या न सोढा तदा मया ॥१००४॥ एवं वदति
संसारिजीवे विस्मितमानसा । जाताऽगृहीतसङ्केता, किंचिद्भावार्थकोविदा ॥ १००५ ॥ वधा प्रज्ञाविशालापि, भुत्वा वचारशं परः ।
ताच
॥६८४॥

·एपमिती , ॥६८५॥ महामोह परिग्रहद हताचि- न्ता प्रज्ञा विशाला हृदि अत्यन्तजातसंवेगा, चिन्तयामास मानसे ॥ १००६॥ यदुत- अहो संसारिजीवस्य, महामोहपरिग्रहौ । मन्येऽहं सर्वपापेभ्यः, सका. शादतिदारुणौ ।। १००७ ॥ तथा-क्रोधादिभ्यो यदा जातमस्यानर्थकदम्बकम् । तदा नानेन कथितः, सम्यग्दर्शनमीलकः ॥ १००८॥ ततस्तैर्निर्गुणस्यास्य, यत्ताक्षं विजृम्भितम् । आलोच्यमानं तन्मेऽद्य, नाश्चर्य प्रतिभासते ।। १००९ ॥ आभ्यां पुनरिदं सर्व, सम्यग्दर्श- नमीलके । संजातेऽपि कृतं दीर्घसंसारपतनादिकम् ॥ १०१० ॥ तदेतौ सगुणस्यापि, यावनर्थविधायकौ । तावेव दारुणौ नूनं, महामो. हपरिग्रहौ ॥१०११॥ अथवा-यत्रेमौ तत्र ते सर्वे, सन्ति क्रोधादयः स्फुटम् । समुदायात्मकस्तेपां, महामोहो हि वर्णितः ॥ १०१२ ॥ परिप्रदोऽपि सर्वेपां, तेपामाधारतां गतः । स हि लोभसखो लाभो, महामोहबलाधिकः ॥ १०१३ ॥ तदेतौ गुणघाताय, सर्वेषां मूल- नायकौ । जातौ संसारिजीवस्य, यत्तन्नाश्चर्यमीदृशम् ॥ १०१४ ॥ किं च-सद्भूतगुणघाताय, सन्ति क्रोधादयोऽप्यलम् । अनयोस्तु विशेपार्थमनेनेत्थमुदाहृतम् ॥ १०१५ ॥ अन्यच्च-तेऽप्याभ्यां हन्त निर्मुक्का, न सन्त्येव कदाचन । किं तु प्रवर्तकावेतो, ते तु शेयाः पदातयः ।। १०१६ ॥ अस्यैव च विशेपस्य, सिद्ध्यर्थममुना कृता । दोपसन्दर्शिकाऽमीपां, क्रमेणेत्यमुदाहृतिः ॥ १०१७ ॥ समस्तान- र्थसार्थस्य, तदित्यं जनकाविमौ । अस्य संसारिजीवस्य, महामोहपरिग्रहौ ॥ १०१८ ॥ तथापि लोकः पापात्मा, गुरुवाक्यशतैरपि । नाचरत्यनयोस्त्यागं, तत्र किं यत कुर्महे ? ॥ १०१९ ॥ एषापि दुष्टा व्याख्याता, श्रुतिः कोविदरिणा । तथापि रज्यतेऽत्यर्थमस्यामेप जड़ो जनः ॥ १०२० ॥ अथ प्रज्ञाविशालां तां, गाढं संवीक्ष्य भाविताम् । स भव्यपुरुपोऽवादीदम्ब! किं चिन्तितं त्वया?॥१०२१॥ तयोक्तं पुत्र! ते सर्व, कथयिष्ये निराकुला । दत्तावधानस्त्वं तावदस्य वाक्यं निशामय ॥१०२२॥ किं च-वत्स! मोत्तालता कार्की, किलेदं न समाप्यते । कथितप्रायमेतेन, सर्वगात्मविचेष्टितम् ॥ १०२३ ॥ ततस्तूष्णी स्थिते तत्र, राजपुत्रे ससादरम् । संसारिजीवः उ.भ.५८

·एपमिती
स.७-प्र.
॥६८४॥
दूरं नीतः सदागमः । कचित्तावपि निर्जिय, ताभ्यामपि निराकृतौ ।। ९८८ ॥ एवं पानन्तकालं ते, जयमङ्गपरायणाः । देशमालयट
प्राप्य, जावा भद्रे! परस्परम् ।। ९८९ ।। अन्यच मामकः पक्षपातोऽभूपयोरेव विशेषतः । तयोरेय उदा जातो, जयो भगवदन्ययोः
।। ९९० ॥ अन्यदा मानवावासमध्यवर्तिनि सुन्दरे । पुरे सोपारके पल्या, नीतोऽहं नीरजेक्षणे! ।। ९९१ ।। वणिजः शालिभद्रस,
भार्याऽस्ति कनकप्रभा । जावस्तस्याः सुतोऽस्मीति, तत्र नाम्ना विभूषणः ॥ ९९२ ॥ अथ सूरि सुधाभूतमासाद्य शुभकानने । पुन-
दृष्टी मया भद्रे, महत्तमसदागमौ ॥ ९९३ ॥ ततश्च-तत्वश्रद्धानसंपन्नो, भावतो विरति विना । जातो गुरूपरोधेन, भमणोऽहं त.
दाऽनघे! ॥ ९९४ ॥ ततो गृहीतलिङ्गस्य, साधुमध्येऽपि तिष्ठतः । जातं मे कर्मदोपेण, वैभाप्यनिरतं मनः ॥ ९९५ ॥ वतः प्रपटतां
प्राप्ता, महामोहादयः पुनः । जातौ च भावतो दूरे, महत्तमसदागमौ ॥ ९९६ ॥ ततो निमित्तमासाय, निमित्तविरहेण या । स्वभायादेव
सम्पन्नस्तदाऽहं परनिन्दकः ॥९९७॥ तपस्विनां मुशीलानां, सदनुष्ठानचारिणाम् । अन्येपामपि फुर्वाणो, निन्दा नो शहिवलदा॥९९८॥
किं यहुना?-तीर्धेश्वराणां सस्य, श्रुतस्य गणधारिणाम् । आशातनां दधानेन, मया पृष्ठं न वीक्षितम् ॥ ९९९ ॥ एवं
च-गृहीतयतिवेपोऽपि, पापात्मा गुणदूषकः । महामोहवशाजातो, मिथ्यादृष्टिः सुदारुणः ॥ १००० ॥ ततोऽतिपोरदु-
भेंदकर्मससातपूरितः । संजातोऽहं पुनर्भद्रे!, तादृश्या पापचेष्टया ॥ १००१ ।। ततोऽनन्वं पुनः फालं, दुःपसागरमभ्यगः । प्रायः
समस्तस्थानेषु, भ्रमितोऽहं स्वभार्यया ॥ १.०२ ॥ समस्तद्रव्यराशेश्व, भुवनोदरचारिणः । वदा स्पृष्टं मयोपार्ध, भ्रमता वर्गणेश्या
॥ १००३ ।। न सा विपन्न तहुःखं, न सा गाढविडम्बना । लोकेऽस्ति पापनाक्षि!, या न सोढा तदा मया ॥ १००४ ॥ एवं वदति
संसारिजीवे विस्मितमानसा । जाताऽगृहीतसङ्केता, किंचिद्भावार्थकोविदा ॥.१००५ ॥ क्या प्रज्ञाविशालापि, मुत्या बत्ताशं यचः ।
सुधाभूता-
त् विभूप-
णस्य दीक्षा
निन्दक-
ताच
॥६८४॥

·गुणधार-
णतया
एपमिती
अ.८-प्र.
अथ अष्टमः प्रस्तावः।
॥६८७॥
अथास्ति मानवावासे, सपुरं सततोत्सवम् । सप्रमोदमिति ख्यातमचिन्त्यगुणभूषितम् ॥ १॥ दानवारिकृताहादो, महेभगतिवि-
भ्रमः । पुरंदरसमो यत्र, नरवर्गों विराजते ॥ २॥ रूपलावण्यनेपथ्यनिर्विशेपोऽमरीजनैः । विलासिनीजनो यत्र, नेत्रोन्मेपैर्विशिष्यते
॥ ३॥ तत्रारिकरिसवातविपाटितकटस्थलः । निर्व्याजपौरुषख्यातो, राजाऽस्ति मधुवारणः ॥ ४ ॥ सर्वसाधारणं कृत्वा, वितीर्ण येन
नो धनम् । रूपरक्षिवदारेण, सौविदला न धारिताः ॥ ५ ॥ तस्यास्ति पद्मपत्राक्षी, रूपलावण्यशालिनी । प्रधानवंशसंभूता, महादेवी
सुमालिनी ॥ ६ ॥ या हृदि न्यस्तराजाऽपि, राज्ञो हृदयवर्तिनी । इत्थं दर्शितचित्रापि, विचित्रगुणयोगिनी ॥७॥ अथ पुण्योदये.
नाहं, संयुको निजभार्यया । भद्रेऽगृहीतसङ्केते !, तस्याः कुक्षौ प्रवेशितः ॥८॥ निष्क्रान्तः कालपर्यायात्सर्वावयवसुन्दरः । छन्नः
सोऽपि मया साध, जातः पुण्योदयोऽनघे! ॥ ९ ॥ जाते च मयि संजातमानन्दरसनिर्भरम् । उद्दामनृत्तसंगीतं, मधुवारणमन्दिरम्
॥ १० ॥ तथा-विहितं च नरेश्वरतोपकर, वरराससलासविलासधरम् । बहुवादनखादनगानपरं, मदिरामदपूर्णितचारुनरम् ॥ ११ ॥
विलयाजननर्तितवामनकं, फतकुब्जककथुकिहासनकम् । विहितार्थिमनोरथपूरणकं, कृतलोकचमत्कृति वर्धनकम् ॥ १२ ॥ ततः समु-
चिते काले, महानन्दपुरःसरम् । जनकेनैव मे नाम, स्थापितं गुणधारणः ।। १३ ॥ पञ्चभिधारुधात्रीमिर्ललितोऽमरवदिवि । ततोऽहं
॥६८७॥

·उपमिती
मुमपुर
निशियः
विशदः
॥६८६॥
प्रोवाच, शेपामात्मकथानिकाम् ॥ १०२४ । उक्तं च तेन--अन्पदा भार्यया भद्रे, नीतोऽहं भद्रिले पुरे । मुतः साटिकरानस,
जातोऽहं विशदस्तदा ।। १०२५ ॥ विमलानन्दनथारुवारुण्ये वर्तमानकः । मुभयुद्धमुनि राना, प्रबुद्धो जिनशाने ।। १०२६ । भवो
भूयो भया दृष्टी, महत्तमसदागमौ । गृहिधर्मयुतौ भद्रे!, पालिताच प्रतादयः ॥ १०२७ ॥ यत्त्वभवानमुद्वामा, सिवाई पि यदा।
किं तु सूक्ष्मपदार्थेषु, विविक्तज्ञानवर्जितः ॥ १०२८ ॥ ततसदनुभावेन, जातः पुण्योदयोऽनपः । नीवस्वीपकल्पे, सत्सुरे पियुधा-
लये ॥ १०२९ । तथाभिमतशब्दादिभोगसम्मर्दसुन्दरे । धारयित्वा मुसेनोपेखान सागरसप्तकम् ॥ १०३०॥ ततोऽपि मानयागये,
ततश्च विवुधालये । इत्थं च कारतो भद्रे, भूरिवारा गमागमम् ॥ १०३१ ॥ कि यहुना?-यान्धवप्रययुफेन, सदशापि रिटो.
किताः । प्रत्येकं ते मया कल्पाः, कचिन्मुक्तश्च यान्धवैः ।। १०३२ ॥ एवं च स्थिते-दो द्वादशल्पसो, मानवापाससम्मुखम् ।
प्रस्थानं कारितो भद्रे!, भवितव्यतया तया ॥ १०३३ ॥ इति ॥ विमलमपि गुरूणां भापिवं भूरिभन्याः!, प्रपलकलिलहेतुर्यो महा-
मोहराजः । स्थगयति गुरुवीर्योऽनन्तसंसारकारी, मनुजमवमवाप्तास्तस्य मा भूत यश्याः ॥ १०३४ ॥ सफलदोपभवार्णयकारणं, त्यजत
लोभसखं च परिग्रहम् । इह परत्र च दुःखभराकरे, सजत मा यत कर्णसुखे ध्वनी ।। १०३५ ।। एतनियेदिवमशेषतपोभिरम, प्रयाग्ने
वदिदमात्मधिया विचिन्त्य । सत्यं हितं च यदि वो रुचितं कथंचितूर्ण तदस्य फरणे प्रटनां कुरुवम् ॥ १०३६ ॥
।। इत्युपमितिभवप्रपञ्चकथायां महामोहपरिग्रहश्रवणेन्द्रियविपाकवर्णनो नाम सधमा प्रस्तावः समाधः ॥
.
॥६८५॥

·उपमिती
अ.८-म.
मदनमंज-
रीसमा-
गमः
-
॥६८९॥
तस्य पुनः पुनः । अपश्यतः परीक्षार्थ, तदाऽयर्थ निभालये ॥ ३३ ॥ अथ विज्ञातसद्भावः, कलाकौशलकोविदः । निगूढं काकली
कृत्या, मामाह स कुलंधरः ॥३४॥ कुमार! किं स्थितेनात्र, गम्यतामधुना गृहे। क्रीडितं बृहती वेलामपराहो हि वर्तते ॥३५॥ मयोक्तं
रोचते यत्ते, तदेव क्रियतामिति । ततो गृहे गतावावां, कृतं च दिवसोचितम् ॥ ३६॥ अथ रात्रौ विविक्तायां, शय्यायां ममं तिष्ठतः ।
सा चेतसि फुरङ्गाक्षी, खाकृत्य पुनरागता ॥ ३७ ॥ नाभविष्यञ्च नेदिष्ठो, यदि पुण्योदयोऽनघः । तथा मे वर्तमानस्य, तदा भद्रे!
सहायकः ॥ ३८ ॥ ततः-सा शल्यभूता मे चित्ते, विलगन्ती मुहुर्मुहुः । अकरिष्यवस्था यां, साऽऽख्यातुं नैव पार्यते ॥३९॥ केवलं
निकटस्थायी, यतः पुण्योदयोऽनघः । ममाभूत्तेन सा जाता, नात्यर्थ बत बाधिका ॥४०॥ त्रिभिर्विशेषकम् । अनघः स करोत्येव, यतः
पुण्योदयो नृणाम् । सांसारिकपदार्थेषु, निरावाधमिदं मनः ॥४१॥ तथापि तामनुस्मृत्य, मनाक् चिन्तामहं गतः । यथा कस्य पुनः सा
स्यानीलनीरजलोचना ॥ ४२ ॥ चिन्तयित्वा गतो निद्रां, विभाता च विभावरी । प्रभाते च समायातो, मत्समीपं कुलंधरः ॥ ४३ ।।
ईपदर्शनलोभेन , तस्याः सोऽभिहितो मया । वयस्य ! किं प्रजावोऽद्य, पुनराहादमन्दिरे? ॥ ४४ ॥ ततः कुलंधरेणोक्तं, स्मितबन्धुरया
गिरा । किमिदं गम्यते ? किं ते, विस्मृता तत्र कुञ्चिका ? ॥४५।। अये! ज्ञातो ममानेन, भाव इत्यवधार्य च । मया सोऽभिहितो मित्र!,
परिहासो विमुच्यताम् ॥४६॥ गम्यतां पुनरुद्याने, का कस्येति च वीक्ष्यताम् । उचिता कन्यका चेति, नेति वा सा परीक्ष्यताम् ॥ ४७॥
अन्यय-परभार्या ग्रहीप्येऽहं, विकल्पमिति मा कृथाः । कन्यका चेन मुञ्चामि, तामिन्द्रस्यापि धावतः ॥४८॥ ततः कुलंधरः प्राह,
मित्र! मोत्तालवां गमः । गच्छावः क्रियते सर्व, यद्वयस्याय रोचते ॥४९॥ ततो गतौ पुनस्तत्र, कानने तन्निरूपितम् । स्थानं यत्र
पुरा दृष्टं, योपितोतियं परम् ॥ ५० ॥ अथादृष्ट्वा पुनस्तत्र, तां कुरङ्गमवीक्षणाम् । अहं तलिप्सया किंचिचित्तोद्वेगेन पीडितः ॥५१॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
कुलन्धर-
मैत्री
॥६८८॥
,
वृद्धिमायातः, सुखसागरमध्यगः ॥ १४ ॥ इतश्च-सगोत्रो मत्पितुर्मित्रं, जीवितादपि वल्लभः । नरेन्द्रोऽखि विशालाक्षसस्य सूनुः
कुलंधरः ॥ १५ ॥ स सप्रमोदे तत्रैव, तातलेहेन संस्थितः । ततो ममापि संपन्नः, स ययस्यः फुलंधरः ॥ १६ ॥ स च स्वच्चारायो
धन्यः, सुरूपः सुभगः कृती । समस्तगुणसंपन्नः, सत्य एव कुलंधरः ॥ १७ ॥ ततः संवर्धमानोऽहं, वेन साधं सुमेघसा । संजाटोs-
पितसद्भावः, स्नेहनिर्भरमानसः ॥ १८ ॥ ततश्व-समं कृतकलाभ्यासौ, फ्रीडारसपरायणौ । संप्राप्तो पारुवारुण्यमावां मदनमन्दिरम्
॥ १९ ॥ इत्तश्च नन्दनाकारं, पुरादूरे मनोरमम् । आह्वादमन्दिरं नाम, वत्रास्ति परफाननम् ॥ २०॥ व चिचचमत्कारि, लोर-
नाहाददायकम् । अत्यन्तमावयोर्जातं, सेवितं च दिने दिने ॥ २१ ॥ अन्यदा गतयोस्तत्र, दूरवर्ति परिस्फुटम् । योपितोर्दिवयं किंचिट्ट
ष्टिगोचरमागतम् ॥ २२ ॥ तत्रैका रूपलावण्यविलासैः कामगेहिनीम् । हसन्तीय विशालाक्षी, द्वितीया ननु वादशी ॥ २३ ॥ अथ सा
सुन्दरी दूराचक्षुर्गोचरचारिणम् । मां भूलताधनुर्मुक्कैदृष्टिबाणैरताडयत् ॥ २४ ॥ तथा-चूतशासां समालम्न्य, लीलयोटासिवसनी।
| आजिहीर्षद्विलासेन, चावगी मामकं मनः ॥ २५ ॥ तथा—चकितं विस्मितं निग्धं, साफूतमतिलन्जितम् । पहिलिगः क्षणाषिचं,
तत्स्वरूपं मयेक्षितम् ॥ २६ ॥ ततस्ता तादृशी वीक्ष्य, मनोनयननन्दनीम् । निर्मिध्यापितसद्भावां, रविवं मम मानसम् ॥ २७ ॥ ततो
मया चिन्तितं-किमियं सा रतिः साक्षाकि पुरंदरकामिनी? | किं वा लक्ष्मीरसुत्रेत्यं, पर्वते मनुधारिणी ॥ २८॥ एवं प चिन्तय-
नीपदशरीरशरेरितः । यावद्विकारलेशेन, युक्तो जातः शुभानने ! ॥ २९ ॥ वावमिरीक्षितस्तेन, साक्वं ज्ञातचेतसा । ययस्पेन मयाऽप्यु.
भैराकारवरणं कृतम् ॥ ३० ॥ युग्मम् । चिन्तितं च मया इन्त, लजाकारि विवेकिनाम् । इदं सफामया दृप्या, यत्परतीनिरीक्षणम्
॥ ३१ ॥ तदस्यां दृष्टिपातं मे, दृष्ट्वा निर्मलचेवसा । अहो कुलंधरेणात्र, न जाने किं विचिन्तितम् ॥ ३२॥ ततो लम्राभरेगाई, मुखं
| आल्हाद
मंदिरेग-
मनं
-
-
॥ ६८८॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
मदनमंज-
रीसमा-
गमः
॥६८९॥
तस्य पुनः पुनः । अपश्यतः परीक्षार्थ, तदाऽत्यर्थ निभालये ॥ ३३ ॥ अथ विज्ञावसद्भावः, कलाकौशलकोविदः । निगूढं काकली
कृत्या, मामाह स फुलंधरः ॥३४॥ कुमार! किं स्थितेनात्र, गम्यतामधुना गृहे। फ्रीडितं बृहती वेलामपराहो हि वर्तते ॥३५॥ मयोक्तं
रोचते यत्ते, तदेव कियतामिति । ततो गृहे गतावावां, कृतं च दिवसोचितम् ॥ ३६ ॥ अथ रात्रौ विविक्तायां, शय्यायां ममं तिष्ठतः ।
सा घेतसि कुरङ्गाक्षी, खाटकृत्य पुनरागता ॥ ३७ ।। नाभविष्यच नेदिष्ठो, यदि पुण्योदयोऽनघः । तथा मे वर्तमानस्य, तदा भद्रे!
सहायकः ॥ ३८ ॥ ततः-सा शल्यभूता मे चित्ते, विलगन्ती मुहुर्मुहुः । अकरिष्यवस्था यां, साऽऽख्यातुं नैव पार्यते ॥३९॥ केवलं
निकटस्थायी, यतः पुण्योदयोऽनघः । ममाभूत्तेन सा जाता, नात्यर्थ बत बाधिका ॥४०॥ त्रिभिर्विशेषकम् । अनघः स करोत्येव, यतः
पुण्योदयो नृणाम् । सांसारिकपदार्थेपु, निराबाधमिदं मनः ॥ ४१ । तथापि तामनुस्मृत्य, मनाक् चिन्तामहं गतः । यथा कस्य पुनः सा
स्यान्नीलनीरजलोचना ? ॥ ४२ ॥ चिन्तयित्वा गतो निद्रां, विभाता च विभावरी । प्रभाते च समायातो, मत्समीपं कुलंधरः ॥४३॥
ईपदर्शनलोभेन , तस्याः सोऽभिहितो मया । क्यस्य ! किं प्रजावोऽद्य, पुनराहादमन्दिरे? ॥ ४४ ॥ ततः कुलंधरेणोक्तं, मितवन्धुरया
गिरा । किमिदं गम्यते ? किं ते, विस्मृता तत्र कुश्चिका ? ॥४५।। अये ! ज्ञातो ममानेन, भाव इत्यवधार्य च । मया सोऽभिहितो मित्र!,
परिहासो विमुच्यताम् ॥४६॥ गम्यतां पुनरुद्याने, का कस्येति च वीक्ष्यताम् । उचिता कन्यका घेति, नेति वा सा परीक्ष्यताम् ॥४७॥
अन्यश-परभायी महीप्येऽहं, विकल्पमिति मा कृथाः । कन्यका चेन्न मुञ्चामि, तामिन्द्रस्यापि धावतः ॥४८॥ ततः कुलंधरः प्राह,
मित्र! मोत्तालतां गमः । गच्छावः क्रियते सर्व, यद्वयस्थाय रोचते ॥ ४९ ॥ ततो गतौ पुनस्तत्र, कानने तन्निरूपितम् । स्थानं यत्र
पुरा दृष्टं, योपितोतियं परम् ॥ ५० ॥ अथादृष्ट्वा पुनस्तत्र, तां कुरङ्गमवीक्षणाम् । अहं तल्लिप्सया किंचिचित्तोद्वेगेन पीडितः ।। ५१॥
.
॥६८९॥

·उपमिती
मदनमंशा
रीना.
॥६९०॥
ततश्च-वने पर्यट्य तां नूनं, बीक्षमाणो मुहुर्मुहुः । कुठंघरयुतो यावनिपग्णयस भूठठे ॥ ५२ ॥ मापनपदन्याः, परमि.
नम् । आकर्ण्य कस्यचित्पृष्ठे, वलिवा मम कन्धरा ॥ ५३ ।। अयका मध्यमापस्था, दृष्टा नारी मुरिमहा । द्वितीया सा समापरावा, या
सीत्तस्या द्वितीयिका ॥ ५४ ॥ ततः सकुलंधरेण मया फवमभ्युत्थानं नामिवमुचमाझं, वठः सरिशेपं पिठोरिता हा मोरनापा,
कृतमानन्दोदकबिन्दुपरिनुतनयनयुगलं, अभिहितं प-वत्स! चिरंजीव मदीय विवेनापि, पुटंधरोऽयुष्ः-पुष! दोघांपुर ,
अस्ति भवद्भ्यां सह किंचिद्वक्तव्यं अतो राजपुत्रमुपदेशयितुमईति वत्सः, फुलंधरेणोणं-यदारिश्त्यम्पा, हवः प्रधमनन भूतलं .
विष्टानि वयं, ततो मामुद्दिश्य तयाऽभिहितं वत्साकर्णय-अति विद्याधरालयो पताभ्यो नाम महागिरिः, तर गन्धयमूर नाम
नगरं, तदधिपतिर्विद्याधरपक्रवर्ती कनकोदरो नाम राजा, तस्याहं कामलता नाम महादेपो, न पाभूयसापसं गो भूरिकार:
विषण्णोऽसौ निरपत्यतयाऽहं च ततोऽपत्यार्थ प्रयुक्तानि भेषजानि विहिता महशान्तयः दधान्युपयापिठावान पृटा नैमितिका सरिता
मन्नवादिनः विन्यासितानि तम्माणि पीतानि मूलजालानि फवानि कौतुझानि निःसारिता भवभुतयः शोधितानि जावरानि अवदारिताः
प्रभाः प्रार्थिताः प्रशस्तस्वप्नाः अभ्यर्थिता योगिन्यः कृतं सर्व यदुक्तं किंपित्येनापीति, वो मध्यमे पपसि प्रादुर्भूतो मे गर्भ: माटो
राजा क्रमेण च प्रसूताऽहं जाता देहप्रभया दिक्चकवालमुद्भासयन्ती दारिफा नियेदिता राशे परितुष्टोऽसौ कारित महापर्धनकं प्रशि-
ठितं प्रशस्वदिने नाम मदनमञ्जरीति, पर्धिता सा सुखसन्दोहेन संजातेयमत्यन्तमभीष्टा, जनप्रियपदाविनरसनपरिकादुहिवा
तस्याः प्रियसखी लवलिका, प्राहिता सार्थमनया सा सकलाः फलाः प्राप्ता यौवनं, धवः फलाघोप्टन रूपाविशया पन मगोषितः
पुरुषोऽस्तीति बुद्ध्या संजाता पुरुपद्वेपिणी सा वत्सा मदनमसरी, सञ्च लबलिकाबपनेन विज्ञाय सदाफूवं विपण्णाऽई निवरित महारा-
॥६९.॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
मदनमञ्ज.
रीस्वयंवरः
॥६९१॥
चरा,
.
जाय संजातोऽसौ सचिन्तः कथमियं करिष्यत इति, ततः समुत्पन्नाऽस्य बुद्धिः कारितोऽनेन स्वयंवरामण्डपः समाहूताः सर्वे विद्याधर-
नरेन्द्राः समागता वेगेन कृतास्तत्प्रतिपत्तयः विरचिता मञ्चाः स्थिताः सर्वे यथास्थानं उपविष्टः स्वयंवरामण्डपमध्ये सपरिकरो राजा
प्रविष्टाऽहं विरचितयरनेपथ्यालद्वारागरागमाल्यादिविच्छित्तिचर्चना गृहीत्वा वत्सां मदनमश्चरी सह लवलिकया, तां चापहसित्तामर-
सुन्दरीलावण्यां कन्यामुपलभ्य प्रवलचित्तकल्लोलेरलमुल्ललमाना अपि तस्यां विनिविष्टदृष्टिचेष्टाः स्थिताश्चित्रन्यस्ता इव निश्चलाः सर्वेऽम्बर-
वर्णिता मया नामतो गोत्रतो विभवतो निवासतो रूपतो गुणतश्चिह्नतश्च प्रत्येकमेते, तद्यथा-वत्से मदनमसरि!--एपोऽमित-
प्रभो नाम, विद्युदन्तस्य नन्दनः । अतुलर्दिश्च वास्तव्यः, पुरे गगनवल्लभे ॥ ५५ ॥ सुराकारधरोऽशेपकलाकौशलकोविदः । केतौ
चारुमयूरेण, लसत्तालं विराजते ॥ ५६ ॥ तभा-एप भानुप्रभो नाम, नागकेसरिनन्दनः । महर्द्धिको महावीर्यो, गान्धर्वपुरना-
यकः ।। ५७ ।। कमनीयाकृतिर्वत्से !, भूरिविद्याविशारदः । आकरो गुणरत्नानां, प्रसिद्धो गरुडध्वजः ॥ ५८ ॥ तथा--अयमपि च
रतिविलासो रतिमित्रसुतो महर्द्धिसंपन्नः । तद्धिपतिरेप निवसति रथनूपुरचक्रवालपुरे ॥ ५९ ॥ कनकावदातवपुरेप निखिल-
विज्ञानगुणगणोपेतः । ननु पश्य मदनमरि ! वरवानरकेतुयष्टियुतः ॥ ६० ॥ तदेवं यावदेकैकं, वर्णयामि नरेश्वरम् । तावद्विपादमा-
पन्ना, वत्सा मदनमजरी ॥ ६१ ।। तथाहि-दृष्टा सा तदा मया दुर्भगनारीव सपत्नीगुणेषु विपद्तसुभट इव शग्रुवीर्येषु समत्सरवा-
दीव प्रतिवादिसौप्टवेपु सेयवैद्य इव प्रतिवैद्यकौशलेपु सोत्सेकविज्ञानिक इव प्रतिविज्ञानिकनैपुणेषु केनचित्सादरमुपवर्ण्यमानेषु तेषु वि-
चाधरनरेश्वरेषु मया तथा माध्यमानेषु दृष्टी अपातयन्ती संजाता गाढं विद्राणवदना वत्सा मदनमजरी, ततो हा किमेतदिति विचिन्त्य
मयाऽभिहिता सा-यथा वत्से ! मदनमरि किमभिरुचितः कश्चिदेतेपांमध्ये उत्सायै विद्याधरनरेन्द्रः १, तयोक्तं--अम्ब! तूर्णमपक्र-
॥६९१॥

·एपमिती ॥६९०॥ ततश्च-वने पर्यट्य वां नूनं, वीक्षमाणो मुहुर्मुहुः । मुलंधरयुतो यावमिपण्णवस भूठठे ॥ ५२ ॥ बारनादन्या:, LAR मदनमंत्र नम् । आकर्ण्य कस्यचित्पृष्ठे, पलिता मम कन्धरा ।। ५३ ।। अथैका मध्यमावस्था, दृष्टा नारी मुरिमा दिवाया सा एमापाता, का रांना सीत्तस्या द्वितीयिका ॥ ५४ ॥ ततः सकुलंधरेण मया फठमभ्युत्यानं नामिवमुत्तमा, सतः सपिरोपं पिलोस्तिो हया बोटापा, कृतमानन्दोदकविन्दुपरिप्लुतनयनयुगलं, अभिहित प-वत्स! चिरंजीव मदीपजीविवेनापि, पुठंधरो मुटः-पुर! दीपायुमंत्र , अस्ति भवद्भ्यां सह किंचिद्वक्तव्यं अतो राजपुत्रमुपयेशयितुमईति पत्सः, फुलंधरेगोठं पदायित्सम्या, हतः प्रगष्टमनेन भूतलं म. विष्टानि वयं, ततो मामुद्दिश्य वयाऽभिहित-वत्साकर्णय-अति विद्यापराठयो पताश्यो नाम महागिरिः, दर गन्धममृतं नाम नगरं, तदधिपतिर्विद्याधरचक्रवर्ती कनकोदरो नाम राजा, वसाई कामलता नाम महादेयी, न पामूचसापयं गतो भूरिकाः विषण्णोऽसौ निरपत्यतयाऽहं च ततोऽपत्यार्थ प्रयुक्तानि भेपजानि विहिता प्रशान्तयः दत्चान्युपयापितमानानि पृष्टा नैमितिमाः उपपरिवा मन्त्रवादिनः विन्यासिवानि वनाणि पीतानि मूलजालानि फवानि फौतुकानि निःसारिता अवभुतयः दोधितानि नावानि अपवारिताः प्रश्नाः प्रार्थिताः प्रशस्तस्वप्नाः अभ्यर्थिता योगिन्यः फतं सर्व यदुकं किंपित्येनापीति, यतो मध्यमे ययसि प्रादुर्भूतो मे गर्भ माटो राजा क्रमेण च प्रसूताऽहं जाता देहप्रभया दिचवालमुद्भासयन्ती दारिफा नियेदिता राशे परितुष्टोऽसौ कारित महायन प्रति- प्ठितं प्रशस्तदिने नाम मदनमञ्जरीति, वर्धिता सा मुससन्दोहेन संजातेयमत्यन्तमभीष्टा, जनकमियपदाधिनरसेनपरिकादुहिता तस्याः प्रियसखी लवलिका, माहिता सार्धमनया सा सकलाः कलाः प्राप्ता यौयनं, अतः फलासौधन रूपातिशया पन ममोषितः ॥६९० ॥ पुरुषोऽस्तीति बुद्धया संजाता पुरुपद्वेषिणी सा वत्सा मदनमखरी, पञ्च लवालिफायघनेन विज्ञाय पदाफूतं विपण्णाऽई निषेदिवं महारा- ,

·.
सपमिती
॥६९३॥
पतिगवेप-
णाय प्र-
वासः
-
ससा, पठितं कालनिवेदकेन-'उद्गन्छन्नेष भो लोका!, भास्करः कथयत्यलम् । मा कृव चित्तसन्तापं, मा हर्षे मा च विक्ल-
पम् ॥ ६२ ॥ यथैवानादिसिद्धोऽयमस्माकं भो दिने दिने । उदयादिक्रमः सर्वस्तथा वोऽपि भवे भवे ॥ ६३ ॥ एतच्चाकर्ण्य चिन्तितं
नरपतिना-अये युक्तमुक्तमनेन समर्थितः स्वप्नार्थः, तथाहि-यथा देवरूपैः पूर्वनिरूपित एवास्माभिर्मदनमजरीवर इत्युक्तं तथाऽनेनापि
पठता भास्करस्य प्रतिदिनमुदयप्रतापास्तमयादर्शनपुनरुदयादिवदेहिनां जन्मनि जन्मनि सुखदुःखलाभादिकं सर्व चिरनिरूपितमेवोपन-
मते तदलं तत्र विपादादिनेत्यावेदिवमिति, अतः सुतनितमेवेदं सर्वमास्ते किं नश्चिन्तयेत्याकलय्य निराकुलीभूतो राजा । इतश्च किम-
धुना कर्तव्यमिति पृष्टा लवलिकया भदनमजरी, तयोक्तं यदि तातोऽम्बा च मामुत्संकलयति ततोऽहं स्वयमेव पर्यट्य वसुन्धरामा-
त्माभिरुचितं परं वृणोमीति, ततः कथितं मे लवलिकया तद्वचनं निवेदितं मया राज्ञे, चिन्तितमनेन--सुन्दरमेवेदं मनितं वत्सया,
अयमेव तस्य देवनिर्दिष्टस्य वरस्य लाभोपाय इति विचिन्त्यानुज्ञाता वत्सा मदनमखरी, ततो गृहीत्वेमामात्मसहचरी लवलिका निर्गता
|सा वरार्थ सकलभूतलावलोकनाय गतानि कतिचिहिनानि स्थितो राजाऽहं च वत्सास्नेहेन सोन्मायको दिशो निभालयन्ती, अन्यदा
समागतेयं सविषादा लबलिका, दृष्ट्वा चेमां द्राकृत्य पतितमावयोर्हृदयं हा किमितीयमेकाकिनी सविषादा चोपलभ्यत इति भावनया,
|कृतोऽनया प्रणामः, मयोक्तं-अयि भद्रे! लवलिके कुशलं वत्सायाः, अनयोक्तं---अम्ब! कुशलं, मयोक्तं क पुनरिदानी वर्तते वत्सा ?,
अनयोक्तं-आकर्णयत्वम्बा-अस्ति तावदितो निर्गत्य विलोकितमावाभ्यामनेकग्रामनगरादिविभूपितं विविधवृत्तान्तभूरि भूमण्डलं प्राप्ते
सप्रमोदपुरं दृष्टं ततो पहिराहादमन्दिरमुद्यानं संजातमावयोस्तद्विलोकनकुतूहलं स्थिते तस्योपरिष्टात् दृष्टौ सुरवरकुमाराकारधारको
तत्र द्वौ राजपुरुषौ तयोश्चैकमवलोकयन्ती प्राप्ताऽत्यन्तमशरीरशरप्रहारगोचरं प्रियसखी ततस्तद्वेदनाभरनिःसहेवावतीर्णा मया सार्ध
॥६९३॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
॥६९२॥
मामो वयमितः स्थानात् अलमेतेषां दर्शनेन शिरो दुप्यति ममानेन युप्मदुपवर्णितालीमउद्गुणमवणेन, तदारुण्य विपण्याभिक्तिं
गतोऽसौ चिन्तां अभिहितमनेन नीयतां भवने वत्सा मा भूपिचदुःसासिकयाऽस्याः शरीरापाटपमिति, ववसां गदात्या निर्गतार सपं.
| वरमण्डपात् प्राप्ता स्वभवनं विषण्णेयं लवलिका, अभिहितमनया-यथाऽम्य! फः पुनर्भदारिकायाः परिपपनोपायो भविप्पति !, म.
योक्तं वत्से लवलिके! वयमपि न जानीमः अतिदुष्कररोपियं तय प्रियससी प्रष्टव्येयमेव भवसा यदा करणीयं समानोऽस्मार-
मिदानी मन्दभाग्यानां पर्यालोचगोचर इति वदन्ती स्थूलमुक्काफलकलापकल्पनयनसलिलपिन्दुसन्दोहै रोरितुं प्रपृचा, टरलिकयो;
|-खामिनि ! मुञ्च विपादं प्रश्नयिष्याम्यहं भर्तृदारिकां, न सत्येपा विनयसर्वस्वं सजननीजनायोः सन्तापकारिणी भविप्पति कथा
यिष्यति यदन करणीयं, ततश्चैवं स्वस्थीकृताऽहमनया लवालिकया ॥ इतय ते विद्याधराः स्वयंयरमण्डपादपृतपरामेय निर्गतीमय.
लोक्य तां वत्सां मदनमसरी हृतसर्वस्खा इव नष्टरत्ननिधाना इव मुद्रताडिता इव विगलितविया इव सर्वथा भ्रपच्छाया दिवशीभूताः
सकोपाः सन्तः कनकोदरनरेन्द्रमसंभाष्य निर्गताः स्वयंवरमण्डपाद्गता गृहीत्वैकां दिशं, तो राजा प्राप्तः शोकातिरेफ लहितं यर्पमिय
तदिनं समागता रजनी न दत्तं च प्रादोपिकमास्थानं, सुप्तः फेवलं क्या गमितप्राया चिन्तया विनिद्रेणैव राजा विभावरी नवोऽतिभरेण
लब्धोऽनेन निद्रालयः जातं तत्र स्वप्नदर्शनं, दृष्टानि जापतेव पत्वारि मानुपाणि-दो पुरुषो दे उठने, वैरभिहिवं-गहाराज! फनको.
दर किं सुप्तस्त्वं उत जागर्पि?, नृपतिराह जागर्मि, वैरुक्तं यद्येवं ततो मुश्च विपादं निरूपितोऽस्माभिः पूर्वमेव परो मदनमर्याः स
एव भविष्यति अलं भवतामन्यवरान्वेपणेन अस्माभिरेव च द्वेष्याः संपादिताः खल्यस्यास्ते विद्याधरनरेन्द्राः यतो न प्रयच्छामो यय-
| मनामन्यस्सै वरायेति ब्रुवाणानि तानि गतान्यदर्शनं, अत्रान्तरे संजावः प्राभाविकतूर्यनिर्णोपः प्रयुद्धो राजा स्मृतः स्वप्नार्थः प्रष्टये.
चतुर्मानु-
पःस्वमः
॥६९२॥

·उपमिती अ.८-प्र. मधुवार- णाद्यागमः ॥६९५॥ प्युक्तमनया-ससि! लवलिके नाहं गन्तुं पारयामि अवस्थं में शरीरं न च मोक्तव्यं मयेदमुद्यानं, वतो गच्छतु तूर्ण भवंती संपादयितुं वाताम्ययोर्वार्तामिति, ततो लक्षयित्वाऽनिवर्तकं तस्या निर्यन्धं स्थापयित्वा तां गुप्ततरुगहनमध्ये रचयित्वा शिशिरपल्लवशयनीयं कार- यित्वा न पलितव्यमितः स्थानान्न विधेयमन्यदपि किंचिदसमञ्जसमित्यत्रार्थे शपथशतानि समागताऽहं क्षणानिधूतासिश्यामलं गगनमुत्प- तन्ती वेगेन इत्येतदाकर्ण्य देवोऽम्या च प्रमाणं, ततो राज्ञोक्तं देवि! तावत् त्वं त्वरया गच्छ तत्समीपं संधीरय वत्सां मदनमञ्चरी अहं तु सामी विधायागमिष्यामि यतः साशकं मे मनः सकोपा निर्गतास्ते विद्याधराः प्रयुक्तश्च तद्वृत्तान्तोपलम्भाय मया चटुलः ततः |कृतसामग्रीकस्यैव मे तत्र गन्तुं युक्तं, नेतव्यं च तत्र गच्छद्भिः किंचित्प्राभृतं अतस्तद्गृहतो भविष्यति मे कालविलम्बः तत्तूर्ण गच्छतु देवी, मयोक्तं यदाज्ञापयत्यार्यपुत्रः, ततः पुरस्कृत्येमा लवलिकां गृहीत्वा घात्मवल्लभां दासदारिकां धवलिकां समागताऽहं वेगेन, दृष्टा तत्रैव शिशिरपल्लवशयनीये निषण्णा परमयोगिनीव निरालम्बनं किंचिद्ध्यायन्ती यत्सा मदनमञ्जरी, तया तु न लक्षितमस्मदागमनं | उपविष्टा वयं निकटे, लवलिकयोक्तं-भर्तृदारिके! समागतेयमम्बा किमेवं तिष्ठसि ?, ततो लब्धा वत्सया चेतना मोटितमनया शरीरकं व्यापारिते लोचने विलोकिताऽहं, ततः ससम्भ्रममुत्थाय निपतिता सा मघरणयोः, मयोक्तं-वत्से! मदीयजीवितेनापि चिरं जीव तूर्णमाप्नुहि हृदयवल्लभं अविधवा भव सुभगा संपद्यस्वेति, ततश्चोत्थाप्य समालिगिता समाघाता मूर्धदेशे स्थापिता निजोत्सङ्गे चुम्विता वदनकमले, अभिहिता च-वत्से! मदनमरि धीरा भव मुश्च विपादं सिद्धमेव पश्य समीहितं अयमागत एव वर्तते ते जनकः घ- टिकाः सल्वन प्रयोजने जल्पन्तीति, ततः कुतो ममेयन्ति भागधेयानीति शनैर्वदन्ती स्थिताऽधोमुखी वत्सा, अत्रान्तरे गतोऽस्तं दिन- करः समुलसितं तिमिरं विस्फुरितस्तारकानिकरः वियुक्ताश्चक्रवाकाः मुकुलितं कमलवनं निलीनाः शकुनयः प्रसरिताः कौशिकाः प्रहृष्टा N ॥,६९५॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
गुपधारणे
प्रीतिः
॥६९४॥
भूतले स्थिता वयोदृष्टिगोचरे मनागदूरवर्तिनि चूतवने तमेव राजकुमारमनिमिपिताश्री निरीक्षमाणा ववः पाविता सेनारि वाभिमुसं
दृष्टिः-ततः साऽमृतसिफेव, क्षिप्तेव सुखसागरे । तस्मिन्नवसरे दृष्टा, मया यान्ती रसान्तरम् ॥ ६४ ॥ प्रापटा ययाऽऽकम्प, मेय.
शब्दं मयूरिका । विजृम्भते वथा वाला, तं दृष्ट्वाऽम्य ! विजृम्भिता ।। ६५ ॥ विलासपन्धुरं यमै, सरसं प शारीरफम् । कपिलदम्य
पुष्पाभ, धारयन्ती मयेक्षिवा ॥ ६६ ॥ नृत्यतीय रसाक्षेपाप्लजतीव मुदुर्महुः । हसतीय विशालाशी, दृष्टिं ददवि परभे ॥ ६७ ।। स-
तसा तादृशीं वीक्ष्य, तत्र निक्षिप्तमानसाम् । कतुं प्रवृत्ता सङ्कल्पमहं हर्षमुपागता ।। ६८ ॥ यदुत-भदो विदग्धा निर्मिप्यमहो दु-
कररोचिका । तथापि तोपिताऽनेन, सूनुना भर्तृदारिका ॥ ६९ ।। अहो अस्य मुरूपत्वमदो लापण्यपूर्णता । अहो युक्तोऽनयोयोगो,
रतिमन्मथयोरिव ।। ७० ॥ अहो घटितमेवेदं, मिथुनं ननु वेधसा । सद्भावमीलनादेय, संपन्नं नः समीदिवम् ॥ ७१ ॥ अय अनास
केनापि, कारणेन ससम्भ्रमः । सार्ध तेन वयस्पेन, ततः स्थानागतो युवा ।। ७२ ॥ गते प वर सा पाला, त्या सरलतारिका । सं.
जाता विद्वलाऽत्यन्तं, यथा नष्टनिधानिका ।। ७३ ॥ ततो मयोक्तं भर्तदारिके! यपभिरचितस्तुभ्यमेप तरणसतो गम्यतां वाताम्मा-
समीपे निश्चितमेपोऽस्यैव सप्रमोदपुराधिपतेर्सधुवारणराजस्य सूनुर्मविप्यति फस्पान्यस्पेशो रूपातिशयः १, ‘वतो दाप्यतामरने वाते.
मात्मा किमधुना विलम्बितेनेति, तयोक्तं-ससि लवालिके! रुचितोऽयं मे जनः फेवलं साराएं गम हदयं न पिता प्रायेणाइमरने
कथमन्यथा तूर्णमपक्रमणं ?, मयोक्तं-स्वामिनि ! मा मैवं वोचः, तथाहि-किन ते प्रहिता रष्टिः, किं न जातः सवोपरः । स राज.
पुत्रस्त्वां दृष्ट्वा, येनेत्यमभिधीयते ।। ७४ ॥ अत्यर्थ रुचितासि त्वं, शब्दां मुन्ध परानने! । मधौ मधुकरायेव, सरसा घूतमधरी ॥७५॥
वैदग्भ्यादेव तेनेदं, हन्तापक्रमणं कृतम् । ततोऽनप्रीयतामेतत्स्वामिन्या मम पिता ॥ ६ ॥ मतः स्वशीभूता किंचिद्राजदुहिता तपा-
-
॥ ६९४॥

·उपमिती अ.८-प्र. मधुवार- णाद्यागमः ॥६९५॥ प्युक्तमनया-ससि! लवलिके नाहं गन्तुं पारयामि अस्वस्थं में शरीरं न च मोक्तव्यं मयेदमुद्यानं, ततो गच्छतु तूर्ण भवंती संपादयितुं ताताम्बयोािमिति, ततो लक्षयित्वाऽनिवर्तकं तस्या निर्यन्धं स्थापयित्वा तां गुप्ततरुगहनमध्ये रचयित्वा शिशिरपल्लवशयनीयं कार- यित्वा न चलितव्यमितः स्थानान्न विधेयमन्यदपि किंचिदसमञ्जसमित्यत्रार्थे शपथशतानि समागताऽहं क्षणान्निधूतासिश्यामलं गगनमुत्प- तन्ती येगेन इत्येतदाकर्ण्य देवोऽम्या च प्रमाणं, ततो राज्ञोक्तं-देवि! तावत् त्वं त्वरया गच्छ तत्समीपं संधीरय वत्सां मदनमसरी अहं तु सामी विधायागमिष्यामि यतः साशझं मे मनः सकोपा निर्गतास्ते विद्याधराः प्रयुक्तश्च तद्वृत्तान्तोपलम्भाय मया चटुलः ततः कृतसामग्रीकस्यैव मे तन गन्तुं युक्तं, नेतव्यं च तत्र गच्छद्भिः किंचित्प्राभृतं अतस्तद्गृहतो भविष्यति मे कालविलम्बः तत्तूर्ण गच्छतु देवी, मयोक्तं यदाज्ञापयत्यार्यपुत्रः, ततः पुरस्कृत्येमा लवलिकां गृहीत्वा पात्मवल्लभां दासदारिकां धवलिकां समागताऽहं वेगेन, दृष्टा तत्रैव शिशिरपल्लवशयनीये निपण्णा परमयोगिनीव निरालम्वनं किंचिद्ध्यायन्ती वत्सा मदनमञ्जरी, तया तु न लक्षितमस्मदागमनं उपविष्टा वयं निकटे, लवलिफयोक्तं भर्तृदारिके ! समागतेयमम्या किमेवं तिष्ठसि ?, ततो लब्धा वत्सया चेतना मोटितमनया शरीरकं व्यापारिते लोचने विलोकिताऽहं, ततः ससम्भ्रममुत्थाय निपतिता सा मचरणयोः, मयोक्तं वत्से! मदीयजीवितेनापि चिरं जीव सूर्णमानुहि हृदयवल्लभं अविधवा भव सुभगा संपद्यस्वेति, ततश्चोत्थाप्य समालिगिता समाघाता मूर्धदेशे स्थापिता निजोत्सङ्गे चुम्बिता बदनकमले, अभिहिता प-वत्से! मदनमरि धीरा भव मुश्च विपादं सिद्धमेव पश्य समीहितं अयमागत एव वर्तते ते जनकः घ- टिकाः सल्वत्र प्रयोजने जल्पन्तीति, ततः कुतो ममेयन्ति भागधेयानीति शनैर्वदन्ती स्थिताऽधोमुखी यत्सा, अनान्तरे गतोऽस्तं दिन- करः समुलसितं तिमिरं विस्फुरितस्तारकानिकरः वियुक्ताश्चकवाकाः मुकुलितं कमलवनं निलीनाः शकुनयः प्रसरिताः कौशिकाः प्रहृष्टा ॥,६९५॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
| मदनमज-
रीदानं
भूतवेतालाः समुद्गतः शशधरः विलसिता चन्द्रिका, ततश्चित्तप्रमोदकारिणीभिः कथाभिविनोदयन्तीभिखां वत्सां मदनमवरीमतिवाहि-
वाऽस्माभिः कथंचिद्रजनी समुद्तो दिनकरः, मयोक्तं-हले लवलिके! स्थिता गगनमार्गे निरूपय निजस्वामिवर्तनी फिमसौ चिरपति ?,
वतो यदाज्ञापयति स्वामिनीति वदन्ती स्थितेयं नभस्तले लवलिका स्थित्वा च क्षणमात्रं समवतीर्णा सहपी, मयो-इले! सहपा-
|ऽसि कि समागतस्ते स्वामी ?, अनयोक्तं-अम्य ! नाद्यापि समागतः स्वामी किं तु समागतो ती राजकुमारी निरीक्षितं प वाभ्यां भर्तृ-
दारिकादर्शनार्थ समस्तमुद्यानं केवलमतिगहनतयाऽस्य प्रदेशस्य न दृष्टा भर्तृदारिका, ततोऽसौ भ“दारिकाहृदयदयितः सविपादः सनु.
|क्तस्तेन द्वितीयेन यथा-कुमार! गुणधारण! स्थीयतां तावत्तत्रैव चूतवने तस्यैव च चूतस्याधो यत्र दृष्टाऽऽसीद्भवता सा पटुलपवनचलित-
कुवलयदललोललोचना हृदयतस्करी किमन्यत्र पर्यटितेन ? कदाचिदैवयोगात्पुनस्तत्रैवोपलभ्यत इति, तेनो–एवं भवतु, वो गती
| तौ तदभिमुखं, इदमम्ब मे हर्पकारणं, वत्सयोक्तं भवतु मातः! किमेवं मां प्रतारयसि ?, ततोऽनया वत्प्रत्यायनार्य श्वानि शपयश-
तानि तथापि न प्रत्यायिता वत्सा मदनमसरी, मयोकंहले लवालिके! किमनेन यहुना ?, दर्शय वावन्मे फुमारं येन स्वयमेयेहा-
नीय वत्सामाहादयामि, अनयोक्तं-एपा सजाऽस्मि प्रवर्ततामम्या, तदो विमुच्य वत्सासमीपे वां धवलिकां प्रवृत्ताऽई, ततथ नीताइ-
मेवमनया लवलिकया भवतः समीपं, तदेपोऽत्र कुमार! परमार्थ:-वत्सां फण्ठगतप्राणां, तां मे दुष्कररोचिकाम् । उत्यायानुपई
कृत्वा, कुमारो द्रष्टुमर्हति ॥ ७७ ॥ ततो विलोकितं मया कुलंधरवदनं, तेनोक्तं कुमार! गम्यतां फोऽन विरोधःी, ततः फतमस्मा.
[भिस्तत्र गमनं, दृष्टा यथानिर्दिष्टा मदनमसरी, ततोऽहं निमग्न इव सुखामृतमये महाइदे अवतीर्ण इव रविरसमये महासमुद्रे वर्तमान
इव सर्वानन्दसन्दोहे परिपूर्ण इव सर्वमनोरथभरेण प्रीणिताशेपेन्द्रियमाम इव सर्वोत्सवसमुदये संजातस्तदर्शने सतीति, क्या सापि
॥६९९॥

·उपमिती अ.८-प्र. मदनमञ्ज- याःपाणि- ग्रहणम् ॥६९७॥ मामवलोक्य प्राप्तः स एवायमिति हृष्टा चिराइष्ट इत्युत्कण्ठिता कुतरतसागमनमिति सवितर्का स्वप्नोऽयं भवेदिति सविपादा स्थिरः प्र- त्यय इति जातनिर्णया विरहेऽपि जीवितेति सलजा कथं मामेष प्रतिपद्यत इति सोद्वेगा निरीक्षते मामयमिति सप्रमोदेति संपन्ना संकी. गैरसनिर्भरहृदया, अत एव चालंकृता पुलकजालकेन विभूपिता खेदविन्दुमौक्तिकनिकरण बन्धुरा समुत्तालश्वसितपवनेन हृदयहारिणी सुललितलतेव कम्पमाना सर्वथा-अनाख्येयं रसं कंचिदत्यन्तप्रीतिनिर्भरा । मया सा स्निग्धलोलाक्षी, भजन्ती प्रविलोकिता ॥ ७८ ।। ततोऽभिहिता कामलतया -वत्से ! कि जातस्तेऽधुना लवालिकावचने संप्रत्ययः ?, ततः स्मितेन रञ्जयन्ती मम हृदयमिव सुधाधवले | नापि विमलकपोलौ स्थिता साऽधोमुखी, जातः सर्वेषां प्रमोदः, अत्रान्तरे-लसद्भूपणरत्नौघप्रभाजालैः समन्ततः । प्रकाशितनभोभा- गैर्देवाकारानुकारिभिः ॥ ७९ ॥ भूरिविद्याधरैः सार्ध, शक्रवचारुलीलया । रत्नैर्भूत्वा विमानौघमागतः कनकोदरः।। ८० ॥ युग्मम् । | सप्रमोदपुरं वीक्ष्य, सोऽवतीर्णः सखेचरः । आहादमन्दिरं प्राप्तो, दृष्टोऽस्माभिः सविस्मयम् ।। ८१ ॥ ततः कृतमस्माभिरभ्युत्थानं नामितमुत्तमाङ्गं विहिता प्रतिपत्तिः उपविष्टाः सर्वे यथास्थानं विलोकितोऽहं स्निग्धदृष्ट्या सुचिरं कनकोदरेण नूनं स एवायमिति निश्चित्य तुष्टश्चेतसा पृष्टा कामलता कथितोऽनया वृत्तान्तः, कनकोदरेणोक्तं देवि ! निर्वहितमेव वत्साया दुष्कररोचिकात्वमीशपुरुपरने ययाऽ- नया कृतो मनोनिन्धः, न खलु शची पुरंदरादन्यत्र स्वचित्तं निवेशयते, कामलतयोक्तं--एवमेतन्नास्त्यत्र सन्देहः ।। अत्रान्तरे समा- गतो वेगेन चटुलः, तेन च निवेदितं किमपि कनकोदराय कर्णाभ्यणे, ततोऽलमत्र कालविलम्बेनेति कामलतां प्रति वदता समालोच्य सह कुलन्धरेण तत्रैव स्थाने संक्षेपतः कारितोऽहं पाणिग्रहणं मदनमचर्याः कनकोदरेण निर्वर्तितो विवाहानन्दः प्रकटितानि तानि वन- वैडूर्येन्द्रनीलमहानीलकतनपद्मरागमरकतचूडामणिपुष्परागचन्द्रकान्तरुचकमेचकाद्यनर्धेयरत्नराशिपरिपूरितानि विमानानि, ततोऽभिहितः ॥६९७॥ उ.भ.

·उपमिती
अ.८-प्र.
मदनमछ-
रीदानं
॥६९६॥
भूतवेतालाः समुद्गतः शशधरः विलसिता चन्द्रिका, ततश्वित्तप्रमोदकारिणीभिः कयाभिविनोदयन्तीभिखां वत्सां मदनमखरीमविवाहि-
ताऽस्माभिः कथंचिद्रजनी समुद्गतो दिनकरः, मयोक्तं-हले लवलिके! स्थिता गगनमार्गे निरूपय निजस्वामिवर्वनी फिमसौ रियति ?,
ततो यदाज्ञापयति स्वामिनीति वदन्ती स्थितेयं नमस्तले लवलिका स्थित्वा च क्षणमा समवतीर्णा सहपा, मयोक्तं-इले! कि सहपा-
|ऽसि किं समागतस्ते स्वामी ?, अनयोक्तं-अम्ब ! नाद्यापि समागतः स्वामी किं तु समागवी ती राजकुमारी निरीक्षितं प वाभ्यां मt.
दारिकादर्शनार्थ समस्तमुद्यानं केवलमतिगहनतयाऽस्य प्रदेशस्य न दृष्टा भर्तृदारिका, ततोऽसौ भरीदारिकाहृदयदयितः सविपादः समु-
तस्तेन द्वितीयेन यथा-कुमार! गुणधारण! स्थीयतां तावत्तत्रैव चूतवने तस्यैव प चूतस्याधो यत्र दृष्टाऽऽसीद्भववा सा घटुलपवनचलित-
कुवलयदललोललोचना हृदयतस्करी किमन्यत्र पर्यटितेन ? कदाचिदैवयोगात्पुनस्तत्रैवोपलभ्यत इति, वेनोळं—एवं भवतु, ततो गती
तौ तदभिमुखं, इदमम्ब मे हर्पकारणं, वत्सयोक्तं भवतु मातः! किमेवं मां प्रतारयसि ?, ततोऽनया वत्प्रत्यायनार्य फवानि शपथश.
तानि तथापि न प्रत्यायिता वत्सा मदनमञ्जरी, मयो-हले लवलिके! किमनेन पहुना?, दर्शय सावन्मे फुमारं येन तं स्वयमेवेहा-
नीय वत्सामाहादयामि, अनयोक्तं—एपा सजाऽस्मि प्रवर्ततामम्बा, वतो विमुच्य वत्सासमीपे वां धवलिकां प्रवृत्ताऽइं, वतय नीवाऽइ-
मेवमनया लवलिकया भवतः समीपं, तदेपोऽत्र कुमार! परमार्थ:-वत्सां कण्ठगतप्राणां, वां मे दुष्कररोचिकाम् । उत्यायानुप्रहं
कृत्वा, कुमारो द्रष्टुमर्हति ॥ ७७॥ ततो विलोकितं मया कुलंधरवदनं, तेनो-कुमार! गम्यतां कोऽत्र विरोधः?, ततः कृतमस्मा-
भिस्तत्र गमनं, दृष्टा यथानिर्दिष्टा मदनमञ्जरी, ततोऽहं निमम इव सुखामृतमये महाइदे अवतीर्ण इव रतिरसमये महासमुद्रे वर्तमान
इव सर्वानन्दसन्दोहे परिपूर्ण इव सर्वमनोरथभरेण प्रीणिताशेपेन्द्रियमाम इव सर्वोत्सवसमुदये संजावस्तदर्शने सतीति, क्या सापि
॥६९९॥

·उपमिता मदनमञ्ज- याःपाणि- ग्रणम् अ.८-प्र. ॥६९७॥ , मामवलोक्य प्राप्तः स एवायमिति हृष्टा चिराइष्ट इत्युत्कण्ठिता कुतरतसागमनमिति सवितर्का स्वप्नोऽयं भवेदिति सविपादा स्थिरः प्र. त्यय इति जातनिर्णया विरहेऽपि जीवितेति सलजा कथं मामेप प्रतिपद्यत इति सोद्वेगा निरीक्षते मामयमिति सप्रमोदेति संपन्ना संकी. गरसनिर्भरहृदया, अत एव चालंकृता पुलकजालकेन विभूपिता स्वेदविन्दुमौक्तिकनिकरेण बन्धुरा समुत्तालश्वसितपवनेन हृदयहारिणी मुललितलतेव कम्पमाना सर्वथा-अनाख्येयं रसं कंचिदत्यन्तप्रीतिनिर्भरा । मया सा स्निग्धलोलाक्षी, भजन्ती प्रविलोकिता ।। ७८ ।। ततोऽभिहिता कामलतया-वत्से ! किं जातस्तेऽधुना लवलिकावचने संप्रत्ययः?, ततः स्मितेन रक्षयन्ती मम हृदयमिव सुधाधवले नापि विमलकपोलौ स्थिता साऽधोमुखी, जातः सर्वेषां प्रमोदः, अत्रान्तरे-लसद्भूपणरत्नौघप्रभाजालैः समन्ततः । प्रकाशितनभोभा- मैयाकारानुकारिभिः ॥ ७९ ॥ भूरिविद्याधरैः सार्ध, शक्रवचारुलीलया । रनै त्वा विमानौघमागतः कनकोदरः॥८० ॥ युग्मम् । |सप्रमोदपुरं वीक्ष्य, सोऽवतीर्णः सखेचरः । आह्वादमन्दिरं प्राप्तो, दृष्टोऽस्माभिः सविस्मयम् ।। ८१ ॥ ततः कृतमस्माभिरभ्युत्थानं नामितमुत्तमा विहिता प्रतिपत्तिः उपविष्टाः सर्वे यथास्थानं विलोकितोऽहं स्निग्धदृष्ट्या सुचिरं कनकोदरेण नूनं स एवायमिति निश्चित्य तुष्टश्चेतसा पृष्टा कामलता कथितोऽनया वृत्तान्तः, कनकोदरेणोक्तं-देवि ! निर्वहितमेव वत्साया दुष्कररोचिकात्वमीदृशपुरुपरने ययाऽ- नया कृतो मनोनिर्बन्धः, न खलु शची पुरंदरादन्यत्र स्वचित्तं निवेशयते, कामलतयोक्तं-एवमेतन्नास्त्यत्र सन्देहः ।। अनान्तरे समा- गतो वेगेन पटुलः, तेन च निवेदितं किमपि कनकोदराय कर्णाभ्यर्णे, ततोऽलमन कालविलम्बेनेति कामलतां प्रति वदता समालोच्य सह कुलन्धरेण तत्रैव स्थाने संक्षेपतः कारितोऽहं पाणिग्रहणं मदनमसर्याः कनकोदरेण निर्वतितो विवाहानन्दः प्रकटितानि तानि वन- वैडूर्येन्द्रनीलमहानीलकतनपद्मरागमरकतचूडामणिपुष्परागचन्द्रकान्तरुचकमेचकाद्यनर्पयरत्नराशिपरिपूरितानि विमानानि, ततोऽभिहितः ॥६९७॥ उ.भ.५९

·मेती
॥६९८॥
.
पप्योदयन
पद्य-
स्तब्धता
फुलन्धरः कनकोदरेण-भद्र! राजपुत्र कोशार्थमेतेपामिहानयनं, ततो यथाऽस्माकं हपंवृद्धये स्वीकृता मदनमखरी यत्सा यतापनि
स्वीकर्तुमर्हति राजपुत्रः, कुलंधरेणोक्तं-यूयमेव प्रमाणं किमत्र राजपुत्रस्य ?, न सलु गुरवो यथेष्टं कारयन्तो राजपुत्राभ्यर्थनां फनईन्ति,
| ततः परितुष्टः कनकोदरः कृतकृत्योऽहमिदानी निश्चिन्तीभूता वत्सा मदनमखरीति भावनया गता परमपरितोपं कामलता तो टरलि.
कादिः परिजनः, तथाहि-कन्या शोककरी जाता, चिन्ताधर्ममानिका । वितर्ककारिणी दाने, दांगत्ये गाददुःसदा ॥२॥
सानुरूपाय रुच्याय, धार्मिकाय धनैर्युता । किल निश्चिन्तताहेतुः, सद्भर्ने प्रतिपादिता ।। ८३ ॥ अतसां रनगा यां, दत्या
मदनमसरीम् । मह्यं स हृष्टः संपन्नः, सबन्धुः कनकोदरः ॥ ८४ ॥ अग्रान्तरे--सप्रमोदपुरस्याने, मेपजालमियातुलम् । विपापरपलं
दूरादृश्यते स्म नभस्तले ॥ ८५ ॥ वय पक्रासितूणीरकुन्तनाराचभीपणम् । शक्तिपासधनुर्दण्डगदाशूलभयानफम् ॥८६॥ प्रेशसेतिप्रभाजा.
लकरालं दपनिर्भरम् । असवयवल्गदुद्दामसेचराधिपसङ्कुलम् ।। ८७ ॥ सिंहनादमहोत्कृष्टिनिभ्यानभृतदिपथम् । संनदपरफयरकोपा-
न्धभटदारुणम् ॥८८॥ त्रिभिर्विशेपकम् । अथ सट्टामशौण्डीरं, स्पर्धमानं तदुगः ।क्षणादागतमभ्यणे, दृष्टगरमाभिरुन्मुसः ।।८९॥ ततः
कनकोदरेणोक्कं–भो भो विद्याधरास्तूर्ण, सजीभवत सम्मुखाः । सोऽयं पटुलवृत्तान्तः, साम्प्रतं फुटतां गतः ।।१०। सयादि-सोपा
ये गताः पूर्व, मामसंभाष्य मण्डपात् । स्थितास्ते मीलकेनेव, मत्सराध्मातचेतसः ॥ ९१ ॥ स एते सेपराः सर्वे, पर्यायोच्य परस्परम् ।
समागताश्चरीत्वा, दत्ता मदनमसरीम् ॥ ९२ ॥ एतेपामिदमाफूतं, किलायं गुणधारणः । हीनो भूगोचरोऽस्मत्तो, ययं विशापरो.
त्तमाः ॥ ९३ ॥ तदेते निपतन्यत्र, यावदाहादमन्दिरे । प्रेरयामः क्षणात्तापद्रुहा इव यायसान् ॥ ९४ ॥ अपसारयत येगेन, भूगि.
गोचरभृत्यकाः । सन्तो यूयममीणां हि, मिथ्यामानं स्वगोचरम् ॥ ९५ ॥ अथ तत्स्वामिनो याश्यमामण्यं रणशालिनः । समत्पतितमा.
॥६९८॥

·उपमिती
अ.८.म.
पुण्योदयेन
बलद्वय-
स्तब्धता
।। ६९९॥
.
रब्धास्ते भूमिष्टा नभश्चराः ॥ ९६ ।। अन्नान्तरे मया चिन्तितं-अहो न सुन्दरं जातमिदमेतेन हेतुना । यतो मत्कारणेऽमीयां, प्रल-
योऽत्र भविष्यति ॥ ९७ ॥ अथोत्पतितुकामेषु, तेषु तत्सम्मुखं तदा । नभःस्थिते परानीके, यज्जातं तन्निबोध मे ॥ ९८ ॥ निर्व्यापार
गताटोपं, निःशब्दं स्थिरलोचनम् । केनचिल्लेप्यता नीतं, स्तम्भित्वा तद्वलद्वयम् ।। ९९ ॥ ततो निष्पन्दमन्दाक्षं, तत्सैन्यद्वितयं तदा ।
भूम्याकाशस्थमन्योऽन्यं, चित्रन्यस्तमिवेक्षते ॥१००॥ अथ तेपां नभःस्थानां, गतोऽहं दृष्टिगोचरम् । समं मदनम अर्या, निविष्टो वरविष्टरे
॥ १०१ ॥ ततोऽस्मदर्शनात्तपा, सर्वपां मनसि स्थितम् । अहो रूपमहो मूर्तिरहो कान्तिरहो गुणाः ।। १०२ ॥ अहो धैर्यमहो स्थैर्य,
नरस्यास्य महात्मनः । अहो मदनमसर्याः, पर्यालोचितकारिता ॥ १०३ ॥ ययाऽयमीहशो भर्ता, गृहीतः स्वपरीक्षया । अमुनैव वयं
नूनं, स्तम्भिता निजतेजसा ॥ १०४ ॥ तथाहि-समं भदनमर्या, दृश्यते मुत्कलः स्वयम् । अयं सह वयस्पेन, राजपुत्रो न शेपकाः
॥ १०५ ॥ तदुष्टं कृतमस्माभिर्नररत्नं यदीरशम् । जिघांसितं महापापैः, प्राप्तमेतद्धि तत्फलम् ॥ १०६ ॥ तदेप स्वामिकोऽस्माकं, क्य-
मस्य पदातयः । एवं चिन्तयतां तेषां, प्रशान्तो मत्सरानलः ॥ १०७ ॥ ततस्ते तत्क्षणादेव, केनचिन्मुत्कलीकृताः । आगत्य पादयो
स्तूर्ण, पतिता मे नभश्चराः ॥ १०८ ॥ अथाभिधातुमारब्धा, ललाटे कुतकुड्मलाः । क्षन्तव्यं दुष्कृतं नाथ!, भृत्यास्ते ह्यधुना वयम्
॥ १०९ ॥ ततस्तयेष्टितं दृष्ट्वा, संपन्नो गतमत्सरः । जातश्च मुत्कलो भद्रे!, ससैन्यः कनकोदरः ॥ ११० ॥ ततो नभश्वराः सर्वे,
क्षमयन्तः परस्परम् । आनन्दोदकपूर्णाक्षाः, संजाता बान्धवाधिकाः ॥ १११ ॥ तं च वृत्तान्तमाकर्ण्य, स राजा मधुवारणः । जनको
मे समायातस्तत्रैवाहादमन्दिरे ॥ ११२ ॥ ततश्च-मयाऽम्बरचरैः सर्वैः, कृत्वाऽभ्युत्थानमादरात् । समं मदनमचर्या, नतं तातोहिप-
रजम् ॥ ११३ ॥ ततोऽन्याऽन्तःपुरैः सार्ध, शेषलोकाश्च ते मया । खेचरैश्च प्रणामादिविधिना बहुमानिताः ॥ ११४ ॥ तदनन्तरं च-
॥६९९॥

·पुरमा
उपमिती
अ.८-प्र.
॥७००॥
आनन्दपुलकोद्भेदसुन्दरं दधता वपुः । हर्पनीरप्लुताक्षेण, नातेनालिगनं कृतम् ॥११५॥ यतः फुलधरणारमै, पृचान्तो निसिळसदा । फुटो
विनयनप्रेण, यथावृत्तो निवेदितः ॥ ११६ ॥ अथ ते सेचराः सर्वे, तातस्याने प्रभापिताः । देयोऽयं स्पानिकोऽरमाएं, पुमो जीर-
दायकः ।। ११७ ।। अयं धन्यः कृतार्थोऽयं, भूपिताऽनेन मेदिनी । अचिन्सयरवीयर्योऽयं, नासि लोऽप्यमूदताः ॥ ११८॥ यतो:-
म्वरचरैरेवं, स्तूयमानं विलोक्य माम् । तातः प्रसादमापन्नो, जननी प सुमालिनी ।। ११९ ॥ तपादि-अन्तःपुरं पुरं सैन्यं, पाट-
युद्धः समाकुलम् । मभूति तादृशीं दृष्ट्वा, संजातं हपनिर्भरम् ॥ १२० ॥ ततः सर्वे प्रमोदेन, सप्रमोदे नदा पुरे । प्रयेमुकामातोपेण,
जनाः किं किं न कुर्वते ।। १२१ ।। तथाहि-गगनचारिगणे वियति स्थिते, मयि प धातयुते जयकुपरे । फरियरान्तरयर्तिपुबंधेरे,
करिणिकानिहिते दयिताजने ॥ १२२ ॥ विविधलासविठासपरायणे, प्रमदनिर्भरगायनयन्धुरे । परविभूपणमाल्पमनोहरे, विबुधन्दसमे
निसिले जने ॥ १२३ ।। ननु परिस्फुटमेव तदा नरैः, प्रमुदिताशयसौख्यभरोद्धरैः । अमरलोफसमानमिदं यनं, पुरवरं प मुदति दि.
निश्चितम् ॥ १२४ ।। पृथुनितम्यपयोधरचारुभिः, प्रमदवृत्तपरैः प्रमदाजनैः । इति विलासरावैरलोचने, प्रविशति म स सर्पजनः पुरे
।। १२५ ॥ ततो विद्याधरैः साध, सयन्धुः कनकोदरः। तातेनासादितोऽत्य, दानसन्मानपूजनैः ।। १२६ ॥ कि यहुना?-सर्य-
रत्नमयं किं वा, किं याऽमृतविनिर्मितम् । किं या मुसरसापूर्ण, किं या वाग्गोचरातिगम् ॥ १२७ ॥ गाढाहादफर पित्ते, पूर्णसर्वमनो-
रथम् । भद्रेऽगृहीतसङ्केते !, ललितं मम तहिनम् ॥१२८॥ तथाहि-संप्राप्तं फामसर्वस्वं, लन्धा मदनमखरी । लाभाय रामराशीना, सं.
पूर्णोऽर्थमनोरथः ॥ १२९ ॥ तथा -ताताम्बाचित्चतोपेण, बन्धुपौरसुखेन घ । रिपूर्णा प्रतिघातेन, जातचित्तोत्सवो महान्
॥ १३० ॥ ववश्वाहादसन्दोहपरिपूरितमानसः । स्थित्वा प्रदोपे वातादिसहितोऽदं यथेच्छया ।। १३१ ॥ ततः सफलसामग्रीसनाथे देव-
.
॥७००॥

·पञ्चमानु-
प: स्वमः
सपमिती
अ.८-प्र.
॥७०१॥
वहियि । साधं मदनमचर्या, स्थितः संवाससद्मनि ॥ १३२ ॥ तत्रावगाहितो दिव्यः, सुरतामृतसागरः । केवलं लौल्यमुक्तत्वान्नासति
नितरां मया ॥ १३३ ॥ लब्धनिद्रासुखोऽत्यन्तं, प्रबुद्धः सह कान्तया । कृतं प्रभातकर्तव्यं, ताताम्बावन्दनादिकम् ॥ १३४॥ अथा-
यातः प्रभातेऽसौ, मत्समीपं कुलंधरः । स मां प्रत्याह दृष्टोऽद्य, मया स्वप्नः स कीदृशः ? ॥ १३५ ॥ मानुपाणि मया पञ्च, भो दृ-
टानि परिस्फुटम् । त्रयः पुमांसो वे नायौं, तैश्चेदं तव भापितम् ॥ १३६ ॥ यदुत-य एप सुखसन्दोहसागरो गुणधारणे । संजातोऽयं
कृतोऽस्माभिः, स सर्वो नात्र संशयः ॥ १३७ ।। तथाऽन्यदपि यत्किचिदस्य पूर्व परन च । संपद्येत तदस्माभिस्तनितं भो कुलन्धर!
।। १३८ ॥ एवं तानि युवाणानि, मानुपाणि ममामतः । गतान्यदर्शनं बुद्धस्ततोऽहं गुणधारण! ॥ १३९ ।। न जाने कानि तान्यत्र,
मानुपाणि विशेपतः । तत्रयन्ति सदा यानि, कार्याणि तव भावतः ॥ १४० ॥ मयोक्तं कथ्यतामेप, तातादिभ्यस्त्वयाऽधुना । स्वप्नो
विज्ञायते येन, भावार्थोऽस्य परिस्फुटः ॥ १४१ ॥ ततो निवेदितस्तेन, विद्वत्सद्वातपूरिते । ताताऽऽस्थाने निजस्वप्नो, मद्वयस्येन धीमता
।। १४२ ॥ ततस्तातादिभिः संवरेकवाक्यतया तदा । निजबुद्ध्या विनिश्चित्य, स्वप्नार्थोऽयं प्रभाषितः ॥ १४३ ॥-अनुकूलानि वर्तन्ते,
देवरूपाणि कानिचित् । थैरीदशी कुमारस्य, कृता कल्याणमालिका ॥ १४४ ॥ तैरेव प्रियमित्राय, कुमारस्य निवेदितम् । तोपात्स्वप्ना-
न्तरे सर्व, यथाऽस्माभिरिदं कृतम् ॥ १४५ ।। एतयाकर्ण्य मे चित्ते, पूर्यापरविरोधतः । स्मृत्वा कामलतावाक्यं, सन्देहः समजायत
॥ १४६ ॥ यतो मया चिन्तितं-कनकोदरराजेन, किं चत्वारि पुरा तथा । किं वा कुलंधरेणाद्य, पञ्च दृष्टानि तानि वै ? ॥ १४७ ॥
फानि वा देवरूपाणि, ममैवं कार्यचिन्तनम् । अनुकूलानि कुर्वन्ति, किं वोरीकृत्य कारणम् ॥ १४८ ॥ सर्वथा सर्वमेवेदं, गहनं प्रति-
भासते । ममाद्यापि न जानेऽहं, किमत्र यत कारणम् ? ॥ १४९ ॥ एवं च स्थिते-यद्यतीन्द्रियवेत्तारं, कंचित्पश्यामि सन्मुनिम् ।
॥७०१॥

·मतौ
॥७०२॥
ततः पृष्ट्वाऽऽत्मसन्देहमेनं कुर्या विनिर्णयम् ॥ १५० ॥ तदेवंविधसत्पात्सन्देहकलितोऽप्यहम् । तदा मातादिनिर्दिष्ट, सासंग
दूपये ॥ १५१ ।। अथ ते रोचराः सर्वे, दिनानि कतिचित्तदा । फनकोदरसंयुकाः, संस्थिता मग मन्दिरे ॥ १५२ ॥ भयाजासमो.
दप्रीणितास्ते यथेच्छया । स्वस्थानमन्यदा प्राप्ता, भृत्यभावं प्रपद्य मे ॥ १५३ ॥ ततो मदनमसी, साथ में रतिसागरे । निमामा.
रस्येव, लीलया यान्ति वासराः ॥१५४॥ वर्धते च तया सार्धमासादोऽमृतदायकः । सद्भापालनासारः, ममापन्धी मनोदरः॥ १५५॥
तातचिन्तितकार्यस्य, प्रणताखिलभूभुजः । न मे तदा विशालाक्षि:, चिन्तागन्धोऽपि वियते ॥ १५६ ॥ पि-पिपायरोपनीय,
माल्यभूपादिभिर्मम । संपूर्णसर्वकामत्वाजाता तृप्तिसुसासिका ।। १५७ ॥ तदेवं लौल्पदानात्मा, प्रविष्टः गुसमागरे । सितो नत्र
चार्वह्नि, सभार्यः सकुलंधरः ।।१५८ ॥ अन्यदा मिनयुक्तेन, गोनाहादमन्दिरे । सभायेंण मया रयः, फन्दगाना मुनीधरः॥१५९॥
ततो विनयनम्रोऽहं, प्रणिपत्य यतीश्वरम् । तस्याप्रे भूतले शुद्ध, निपण्णो धर्मकाम्यया ॥ १६० ॥ अथ प्रहादानी, पंतसः की.
शला । विहिता मे यतीन्द्रेण, तेन सद्धर्मदेशना ॥ १६१ ॥ वा पाकर्णयता भद्रे!, विमुखेनान्तरात्मना । भाविनी मया रो, पुनसो
वरवान्धयौ ।। १६२ ॥ ततश्च प्रत्यभिज्ञातौ, यथाऽयं स सदागमः । अयं पासो महाभागः, सम्यग्दर्शननामकः ॥ १६३ ॥ भय :
पनी भावेन, तौ मया वरलोचने! । गुरुवाक्यप्रयुद्धन, हितकारितया नरौ ।। १६४ ॥ इतध-येदनीपनरेन्द्रस, पदातिः परिकी.
र्तितः । यः सातनामा राजेन्द्रः, सत्पुरे विवुधालये ॥ १६५ ॥ सोऽत्यन्तं मयि रकामा, मियभावविधिरसपा । पूधमेर मया साध,
सप्रमोदेऽप्युपागतः ।। १६६ ॥ प्राक् फेवलं तिरोभूतः, सोऽकापन्मेि मुसासिफाम् । भाविभूतस्तदा जातो, यदा जाती मुपान्धयो
॥ १६७ ।। ततश्च-या सत्कलनरनौपभोगजन्या मुखासिका । तदानी गुरुमूले मे, साऽनन्तगुणतां गवा ॥ १६८ ॥ अन्यर-गदा
फन्दमुनि-
समागमः
॥७०२॥

·है गृहिधर्माः उपमिती अ.८-प्र. गमः ॥७०३॥ कुलंधरेणापि, महत्तमसदागमौ । तथा मदनमआर्या, तौ प्रपन्नौ यथा मया ॥ १६९ ॥ ततोऽधिकतरं तुष्टस्तदाऽहं स च मे मुनिः । विशेषतः करोयेव, भूयः सद्धर्मदेशनाम् ॥ १७० ॥ अत्रान्तरे-चित्तवृत्तिमहाटव्यां, लीनलीनाः प्रकम्पिताः। भयेन रोधकं हित्वा, महामोहादयः स्थिताः ॥ १७१ ॥ ततश्च चारित्रधर्मराजेन, मत्री सद्बोधनामकः । इदमुक्तस्तदा भद्रे!, मनाक् संतुष्टचेतसा ॥१७२॥ यदुत-सुन्दरोऽवसरो गन्तुं, विद्यामादाय तेऽधुना । आर्य! संसारिजीवस्य, पार्श्वे गाढं फलप्रदः ॥ १७३ ।। तथाहि-शुभ्रीभूताs. धुना किंचिञ्चित्तवृत्तिमहाटवी । निवृत्तो रोधकोऽस्माकमीपहरे च शत्रवः ॥ १७४ ॥ तं कर्मपरिणामाख्यं, ततः पृष्ट्वा नरेश्वरम् । गच्छ खं शीप्रमादाय, विद्यामेनां सुकन्यकाम् ॥ १७५ ॥ कन्दसाधुसमीपस्थः, साम्प्रतं स चरैर्मया । विज्ञातस्तत्र चावश्य, भवन्तं प्रतिप. त्स्यते ॥ १७६ ॥ सद्बोधेनोदितं देव !, युक्तमतन्न संशयः । किं तु कालविलम्बोऽत्र, युक्तोऽद्यापि प्रयोजने ।। १७७ ॥ स हि पुण्यो- दयस्तस्य, स च सातो वयस्यकः । कियन्तमपि तत्कालमेतौ भोगफलप्रदौ ॥ १७८ ॥ अतोऽद्यापि बलादेतो, गृहे तं गुणधारणम् । शब्दादिसुससंपूर्ण, वात्सल्याद्धारयिष्यतः ॥ १७९ ॥ एवं च स्थिते-अध्यास्ते स गृहं यावदनुवर्तनया तयोः । शब्दादिविषयप्राम, सुखहेतुं च मन्यते ॥ १८० ॥ तायन्न युज्यते देव!, मम गन्तुं तदन्तिके । नयनं न च विद्याया, जाघटीति कथंचन ॥१८१॥ युग्मम् । केवलं प्रेष्यतामेप, देवेन निजदारकः । तदन्तिकेऽधुना तूर्ण, गृहिधर्मः सभार्यकः ॥ १८२ ।। प्रस्तावोऽस्याधुना देव!, तत्समीपेऽतिसु. न्दरः । गन्तुं सपरिवारस्य, वर्तते कार्यसाधकः ॥ १८३ ॥ गतमात्रमिमं देव!, स भावेन प्रपत्स्यते । भविष्यतीष्टा तस्यास्य, भार्या सद्गुणरक्तता ॥ १८४ ॥ किं च-यदा सदागमस्तावत्तस्य पार्थे गतः पुरा । तदाऽयं द्रव्यतस्तेन, भूरिवारा विलोकितः ।। १८५ ॥ यदा तु तत्पार्श्वगतः, सम्यग्दर्शननामकः । महत्तमोऽतिवात्सल्यानीतस्तेनाप्ययं तदा ॥ १८६ ॥ पल्योपमपृथक्त्वे च, लविते तेन भा- ॥७०३॥ ,

·उपमितौ
अ.८-प्र.
॥७०२॥
ततः पृष्ट्वाऽऽत्मसन्देहमेनं कुर्या विनिर्णयम् ॥ १५० ॥ तदेवंविधसासात्सन्देहपतितोऽयम् । तदा मातानिरिट, मसान
दूपये ॥ १५१ ॥ अथ ते खेचराः सर्वे, दिनानि कतिचित्तदा । फनकोदरसंयुधाः, संभिता मा मन्दिर ॥ १५२ ।।
RIP मो.
दप्रीणितास्ते यथेच्छया । स्वस्थानमन्यदा प्राप्ता, भृत्यभावं प्रपद्य मे ॥ १५३ ॥ सतो मदनासपा, माम रनिगागर । ममा.
रस्येव, लीलया यान्ति वासराः ॥१५४॥ वर्धते घ तया सार्धमासादोऽमृवदायफः । सायनाटनासार:, गान्धी मनोदरः ॥ १५५।।
तातचिन्तितकार्यस्य, प्रणतासिलभूभुजः । न मे तदा विशालाक्षि!, चिन्तागन्धोऽरि रिपते ॥ १५६ ॥ प-रिपापनानेय,
माल्यभूपादिभिर्मम । संपूर्णसर्वकामत्वाजाता तृप्तिमुसासिका ।। १५७ ॥ तदेवं टोत्पदानात्मा, प्रविष्टः गुखसागर । सितोर मत्र
चावह्नि !, सभार्यः सफुलंधरः ॥१५८ ॥ अन्यदा मित्रयुकेन, गवेनासादमन्दिरे । सभायेंग मपा रटः, फन्दनामा मुनीधरः॥१५॥
ततो विनयनम्रोऽहं, प्रणिपय यतीश्वरम् । तस्यापे भूतले शुद्ध, निपण्णो धर्मकाम्यया ॥ १६० ॥ भय प्रसादमगनी, पंतमः की.
शला । विहिता मे यतीन्द्रेण, तेन सद्धर्मदेशना ॥ १६१ ॥ तां पाफर्णयता भद्रे!, विशुद्धनान्तरात्मना । भाविभूतो मपा रो, नतो
परवान्धवौ ॥ १६२ ॥ ततश्च प्रत्यभिशातौ, यथाऽयं स सदागमः । अयं पासो महाभागः, सम्यादशंगनामफः ।। १६३ ॥ भय .
पन्नौ भावेन, वो मया वरलोचने! । गुरुवाक्यप्रयुद्धन, हितकारितया नरौ ॥ १६४ ॥ इतध-घेदनीयनरेन्द्रस, पदातिः परिकी
र्तितः । यः सातनामा राजेन्द्रः, सत्पुरे विवुधालये ॥ १६५ ।। सोऽत्यन्तं मयि रकारमा, मियभापविधिसया । पूर्वमेव मया साध,
सप्रमोदेऽप्युपागतः ॥ १६६ ॥ प्राक् केवलं तिरोभूतः, सोऽकापीन्मे मुसासिफाम् । आविर्भूतस्तदा जातो, यदा गातो मुपान्धयो
॥ १६७ ।। ततश्च-या सत्कलत्ररमोपभोगजन्या मुखासिका । तदानी गुरुमूले मे, साऽनन्तगुणतां गता ॥ १६८ ॥ अन्यच-सदा
फन्दमुनि-
-
समागमः
॥७०२॥

·गृहिधर्माः उपमिती अ.८-प्र. ॥७०३॥ कुलंधरेणापि, महत्तमसदागमौ । तथा मदनमचर्या, तौ प्रपन्नौ यथा मया ॥ १६९ ॥ ततोऽधिकतरं तुष्टस्तदाऽहं स च मे मुनिः । विशेपतः करोयेव, भूयः सद्धर्मदेशनाम् ॥ १७० ॥ अत्रान्तरे-चित्तवृत्तिमहाटव्यां, लीनलीनाः प्रकम्पिताः । भयेन रोधकं हित्वा, महामोहादयः स्थिताः ॥ १७१ ॥ ततश्च-चारित्रधर्मराजेन, मश्री सद्बोधनामकः । इदमुक्तस्तदा भद्रे!, मनाक् संतुष्टचेतसा ॥१७२॥ यदुत-सुन्दरोऽवसरो गन्तुं, विद्यामादाय तेऽधुना । आर्य! संसारिजीवस्य, पार्चे गाढं फलप्रदः ॥ १७३ ॥ तथाहि-शुभ्रीभूताs. धुना किंचिश्चित्तवृत्तिमहाटवी । निवृत्तो रोधकोऽस्माकमीषदरे च शत्रवः ॥ १७४ ।। तं कर्मपरिणामाख्यं, ततः पृष्ट्वा नरेश्वरम् । गच्छ त्वं शीघमादाय, विद्यामेनां सुकन्यकाम् ॥ १७५ ॥ कन्दसाधुसमीपस्थः, साम्प्रतं स चरैर्मया । विज्ञातस्तत्र चावश्यं, भवन्तं प्रतिप- त्स्यते ।। १७६ ॥ सद्बोधेनोदितं देव!, युक्तमेतन्न संशयः । किं तु कालविलम्बोऽत्र, युक्तोऽद्यापि प्रयोजने ।। १७७ ॥ स हि पुण्यो. दयस्तस्य, स च सातो वयस्यकः । कियन्तमपि तत्कालमेती भोगफलप्रदौ ॥ १७८ ॥ अतोऽद्यापि बलादेतो, गृहे तं गुणधारणम् । शब्दादिसुखसंपूर्ण, वात्सल्याद्धारयिष्यतः ॥ १७९ ॥ एवं च स्थिते-अध्यास्ते स गृहं यावदनुवर्तनया तयोः । शब्दादिविषयमामं, सुसहेतुं च मन्यते ॥ १८० ॥ तावन्न युज्यते देव!, मम गन्तुं तदन्तिके । नयनं न च विद्याया, जाघटीति कथंचन ॥ १८१॥ युग्मम् केवलं प्रेष्यतामेप, देवेन निजदारकः । तदन्तिकेऽधुना तूर्ण, गृहिधर्मः सभार्यकः ॥ १८२ ॥ प्रस्तावोऽस्याधुना देव!, सत्समीपेऽतिसु- न्दरः । गन्तुं सपरिवारस्य, वर्तते कार्यसाधकः ॥ १८३ ॥ गतमात्रमिमं देव!, स भावेन प्रपत्स्यते । भविष्यतीष्टा तस्यास्य, भार्या सद्गुणरकता ॥ १८४ ॥ किं च-यदा सदागमस्तावत्तस्य पार्श्वे गतः पुरा । तदाऽयं द्रव्यतस्तेन, भूरिवारा विलोकितः ॥ १८५ ।। यदा तु तत्पार्श्वगतः, सम्यग्दर्शननामकः । महत्तमोऽतिवात्सल्यानीतस्तेनाप्ययं तदा ॥ १८६ ॥ पल्योपमपृथक्त्वे च, लविते तेन भा- ॥७०३ ॥ ,

·।
उपमिती
अ.८-प्र.
गृहिधर्मा
गमः
॥७०४॥
वतः । प्रपन्नो गृहिधर्मोऽयं, पूर्वमासीत्ततः परम् ।। १८७ ॥ यदा यदा पुनदृष्टी, महत्तमसदागमौ । असाला भावतो यारा:, प्रमोऽसे
तदा तदा ॥ १८८ ।। अधुना केवलं देव!, यतोऽभ्यर्णे सदागमः । तेनैप हन्त उत्पा, विशेषण प्रदीयते ॥ १८९ ॥ वर्ष यानु
| तत्पावे, रक्षयत्वेप तं गुणैः । प्रस्तावो मारशां तत्र, ततो याने भविष्यति ॥ १९० ॥ अन्यए---
-महामोहादिसपासधिचरविमुद्धता ।
गृहिधर्मेऽपि तत्रस्थे, भवेदेव ! विशेषतः ॥ १९१ ।। तथास स्यादभिमुसोऽस्माकमक्षेपेण दिदक्षया । अनेन गृहिधर्मंग, पार्थन
प्रचोदितः ॥ १९२ ॥ चेतःसुखासिका गुर्वी, सन्तुष्टिः कर्मतानवम् । भयभीतेरभावश्च, गृहिधर्मेण ते गुणाः ॥ १९३ ॥
तस्मात्प्रस्थाप्यतामेप, गृहिधर्मस्तदन्तिके । यास्यामोऽवसरं ज्ञात्वा, पश्चात्सर्वे वयं पुनः ॥ १९४ ॥ तदिदं मधिणो वास्यं, मुत्वा सनी-
तिनिर्मलम् । चारित्रधर्मराजेन, प्रहितो निजदारकः ॥ १९५ ।। स कर्मपरिणामस्स, गत्वा मूलं तदाक्षया । समागतो ममाभ्यर्ण, स-
वाहादमन्दिरे ।। १९६ ।। अथ कन्दमुनेश्वार्थी, शृण्वतो धर्मदेशनाम् । आविर्भूतो ममामेऽसौ, मुनिना प प्रकाशितः ॥ १९७ ॥ गु.
णरक्ततया युक्तस्तथा द्वादशमानुपैः । मयाऽतः प्रतिपन्नोऽसौ, यन्धुवुद्ध्या नरोत्तमः ॥ १९८ ॥ क्या फुलंधरेगापि, कान्तया प सया-
न्धवः । प्रपन्नो गृहिधर्माख्यो, जाताऽत्यन्तं सुसासिका ॥ १९९ ॥ अथ कन्दमुनिः पृष्टः, सन्देहं पूर्वचिन्तितम् । तं मया सनसंपद्ध,
सद्भावार्थबुभुत्सया ।। २०० ।। ततः कन्दमुनिः प्राह, खनार्थस्य विनिर्णयः । अस्यातीन्द्रियवेत्तारं, विना नेयोपलभ्यते ॥ २०१॥
सन्ति मे केवलालोकभास्करा वरसूरयः । गुरवो निर्मला नाम, दूरदेशविहारिणः ।। २०२ ॥ एवं प-तत्पादमूलं यास्यामि, पन्द-
नार्थमहं यदा । तदा तान् प्रश्नयिष्यामि, भद्र! तावकसंशयम् ॥ १०३ ॥ यतः- -योऽयं स्वप्नद्वयाजातः, सन्देहस्ते मनोगतः । विविक्त
तस्य भावार्थ, विज्ञास्यन्ति महाधियः ।। २०४ ॥ मयोकं-भदन्त ! यदि तेऽत्रैप, गुरवस्ते कथंचन । आगच्छेयुस्तरस्वत्स्यासुन्दरादपि
-
-
-
॥७०४॥

·उपमिती अ.८-म. ॥७०५॥ सुन्दरम् ॥ २०५॥ मुनिराह महाभाग !, गतोऽहं वचनेन ते । गुरून विज्ञाप्य ते नूनं, पूरयिष्ये मनोरथम् ।। २०६ ॥ अथवा केव- लालोकालोकितासिलचेतसः । विज्ञाय भवतश्चित्तमागमिष्यन्ति ते स्वयम् ॥ २०७ ॥ केवलं गृहिधर्मेऽत्र, सम्यग्दर्शनसंयुते । सदागमे च कर्तव्यो, भवता तावदादरः ।। २०८ ।। ततश्व-इदं कन्दमुनेर्वाक्यमाकर्ण्य श्रुतिपेशलम् । महाप्रसाद इत्येवं, ब्रुवाणोऽहं सभार्यकः ॥ २०९ ॥ समित्रश्च तदा भद्रे, विनयानम्रमस्तकः । प्रणम्य तं महाभागं, काननाद्भवने गतः ॥ २१० ॥ युग्मम् । ततः सोऽपि महाभागो, मुनिमुनिवरैर्युतः । गतो निर्मलसूरीणां, गुरूणां पादवन्दकः ॥ २११ ॥ अथ कालक्रमाद्रे, स राजा मधुवारणः । तदा राज्याधि लोकान्तरीभूतः, पिता मे लब्धधर्मकः ।। २१२ ॥ ततो राज्येऽभिपित्तोऽहं, बन्धुमविमहत्तमैः । महानन्दविमर्दैन, हर्पनिर्भरमानसैः पत्वं ॥ २१३ ॥ ततः परिणतं राज्य, रक्तं मे राजमण्डलम् । शत्रवः किरीभूता, वशीभूताच खेचराः ।। २१४ ॥ किं बहुना?--मरुतो- ऽपि ममाज्ञायां, वर्तन्ते नतमस्तकाः । वर्धते कोशदण्डौ च, जायन्ते सर्वसम्पदः ॥ २१५ ॥ किं चनाकुञ्चितं कचिचापं, न कृता फोपदारुणा । दृष्टिस्तथापि मे जातं, राज्य कण्टकवर्जितम् ॥ २१६ ॥ तथाप्येवंविधेऽनल्पसुखसन्दोहकारणे । विद्यमानेऽपि नो जातं, मम लौल्याफुलं मनः ॥ २१७ ॥ किं तर्हि ?-सदागमे सदोद्योगी, सम्यग्दर्शनतत्परः। पुण्योदयेन संयुक्तो, गृहिधर्मे कृता- निर्मलसू- दरः ॥ २१८ ॥ सातेनाहादितो नित्यं, स्थितोऽहं सकुलंधरः । समं मदनमचर्या, देववदिवि लीलया ॥ २१९ ॥ एवं च तिष्ठतस्तत्र, र्यागमः ममस्यानन्दसागरे । साम्राज्ये मम चावगि!, भूरिकालोऽतिलहितः ॥ २२०॥ अथान्यदा ममास्थाने, प्रविश्य प्रियदारकः । कल्याणो नाम मामेवं, प्रणिपस व्यजिज्ञपत् ।। २२१ ॥ यदुत-आहादमन्दिरे देव!, देवदानवपूजिताः । समागता महाभागा, निर्मला ॥७०५॥ नाम सूरयः ॥ २२२ ॥ तच्छृत्याऽहं तदा भद्रे, कल्याणवचनं मुदा । न मामि देहे नो गेहे, न पुरे न जगत्रये ।। २२३ ।। ततोऽ-

·उपमिती
अ.८-प्र.
॥७०६॥
गलग्नसंयुक्तं, तस्मै संतुष्टचेतसा । दीनाराणां मया लङ, दापितं प्रियभापि ।। २.१॥ ततः मग, . it!
(निर्गतो नगराद्रे, सूरीणां पादयन्दकः ॥ २२५ ॥ अथामाफत दिव्ये, मलामरामर । मापी माया, ..
तयः ॥ २२६ ॥ वेष्टिता मुनिन्देन, देवदानवसेवरैः । तेभ्यो नरोत्तमाया, दुर्गा भगवान् ॥ २२॥414-११६६५ दा.
माञ्चभूपिनः सह राजकैः । अहं भत्तया विहायेदं, नोरेन्द्रं विपश्वयम् ।। २२८॥ नपा-२ दिन प मप:
मरम् । ततः कृतोत्तरासगः, प्रविष्टः सूर्यवाहे ॥ २२९ ॥ ततो भगवतः सम्यग, वासावदनन । ५ रन, 4.
णम्य मुनिपुगवान् ॥ २३० ॥ लब्धाशीर्वादतुष्टात्मा, भूयो नत्वा मुनीवरम् । भीत: सपरिवार, मन ।। २३१।।
| अथ कर्मविपोत्तारकारिणी भव्यदेहिनाम् । अमृतप्रापियाम्येन, गुरुगाऽऽरम्भि देशना ।। २३२ ॥ -"मी भन्याः सपनों,
निल
"नास्त्यन्यत्सततभ्रमे । लसदुद्दामदुःसोपसङ्घले भवचक्रके ।। २३३ ॥ मरणाय भषे जन्म, फायो रोगनियन्धनम् । तारा
"जरसो हेतुर्वियोगाय समागमः ॥ २३४ ॥ निमित्तं विपदां लोके, देहिनां सर्वसम्पदः । नास्ति या दुःलाय, या
"सांसारिकं जनाः ॥ २३५ ॥ एवं ध स्थिते-अमूर्ताः सर्वभावशाखेलोक्योपरियतिनः । शानगर महात्मानः, १८ मुत.
"मासते ।। २३६ ॥ सर्वद्वन्द्वविनिर्मुक्ताः, सर्वायायाविवर्जिताः । सर्वसंसिद्धराकाषाः, गुसं सपा रिमुच्यते ॥ २३ ॥rs-
"जन्माभावे जरामृत्योरभावो हेत्वभावतः । तदभावे च निःशेषदुःसाभावः सदैव हि ।। २३८ ॥ पामानन्दभावभ, सदभार Al
"श्वतः । व्यावाधाभावसंसिद्धं, सिद्धानां सुखमिप्यते ।। २३५ ॥ अथवा यसपायतरप्रन्या, निदा भपधारक । संतुष्टा ध्यानयो-
"गेन, प्रशमामृतपायिनः ।। २४०॥ निःसङ्गा निरद्दवारा, निर्मलीभूतचेतसः । मुखिनः फेयलं लोग, ददिनोऽपि मुमाधवः ॥२४॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
स्वप्नसंश-
यनिरास:
॥७०७॥
"सुखमेव च वाञ्छन्ति, सर्वे जगति जन्तवः । तच्च नास्त्येव संसारे, विहायैकां सुसाधुताम् ।। २४२ ॥ तदिदं भो महासत्त्वा!, वि-
"निश्चित्य विधीयताम् । विमुच्यासारसंसार, भवद्भिः सा सुसाधुता ॥ २४३ ॥” ततो भद्रे! तदा मह्यं, प्रलघूभूतकर्मणः । इदं भग-
वितो वाक्यं, चित्तेऽत्यन्तं सुखायितम् ।। २४४ ॥ चिन्तितं च मया-करोमीदं यदादिष्टं, भदन्तैः सुखकारणम् । ततः कृतं मया
भद्रे !, प्रव्रज्याभिमुसं मनः ॥ २४५ ॥ अत्रान्तरे विरतवचसि भगवति वचनमुधासेकवर्षिणि निर्मलसूरिकेवलिनि कन्दमुनिना बद्धकर-
कमलमुकुलं विधाय ललाटपट्टेऽभिहितमनेन-भगवन्निह जगति कस्स दुःशकः कालविलम्बः कर्तुं ?, भगवतोक्तं-जिज्ञासोर्गुरुमूले
स्वसन्देहस्य, कन्दमुनिराह-यद्येवं ततो गुणधारणमहाराजस्येदानी संशयमपनेतुमर्हन्ति भगवन्तः, भगवतोक्तं-एवं क्रियते, मयोक्तं-
महाप्रसादः, तदा कन्दमुनि प्रत्यभिहितं-भदन्तानुगृहीतोऽहं भगवता भगवन्तं प्रश्नयता सुतरामनेन वचनविन्यासेन, कन्दमुनिनोक्तं---
महाराजानुग्रहाएव यूयं, साम्प्रतं भगवद्वचनमाकर्ण्यता, स्थितोऽहं प्रह्वतरो नतोत्तमाङ्गः, ततो भगवतोक्तं--महाराज! गुणधारणायं
ते सन्देहः, यथा यानि कनकोदरराजेन स्वप्ने दृष्टानि चत्वारि मानुपाणि यानि कुलंधरेण पञ्चोपलब्धानि कतमानि तानि कथं वा मदी-
यकार्यपरंपरा निर्वर्तकानि किमिति चैकेन चत्वारि अपरेण पञ्च तानि विलोकितानि तथा कि देवरूपाणि तानि किं वाऽर्थशून्यं स्वप्नमात्रं
सहयमपीति संशयः, मयोक्तं-भगवन्नेवमिदं यदादिष्टं भगवता, भगवानाह–महाराज! यद्येवं ततो महतीयं कथा कथं निवेद्यतां कथं
या श्रूयते ?, मयोक्तं-तथापि ममानुग्रहेण कथयन्तु भगवन्तः, ततः कथिता भगवताऽसंव्यवहारनगरादारभ्य सर्वा सर्वसंविधानकोपेता
|संक्षेपेण मदीयवक्तव्यता, अभिहितं च तदेवमस्ति ते महाराज! त्वचित्तवृत्तौ विविधनगराकराद्याकुलमन्तरङ्गमहाराज्यं, केवलमभि-
भूय तान् युष्मद्धितकरणशीलांश्चारित्रधर्मराजादीन् वहिष्कृत्य च भवन्तं महामोहादिभिस्तदियन्तं कालमुद्दालितमासीत् , असावपि कर्म-
॥७०७॥

·मेती स्वानंश- यनिरासः ॥७०८॥ परिणामो भवतः प्रतिकूलतया तदेव महामोहादिवलं पुष्णाति स्म, साम्प्रतं पुनरसौ भवतोऽनुकूलो वर्तते, तेनैय प भयन्तं प्रति गु- णीकृताऽऽत्मीयमहादेवी कालपरिणतिः प्रसादिता ते भार्या भवितव्यता प्रवीकृतो निजमहत्तमरतेऽगभूतः स्वभावः प्रोत्साहितसर सह- चरः पुण्योदयः तथाऽवधीरिताः किंचिन्महामोहादयः आश्वासिताधारित्रधर्मराजादयः दर्शिता ते पूर्वमत्यन्तमुसमालिका यतःप्रभृति पुनस्ते वल्लभीभूतः सदागमोऽभीष्टीभूतः सम्यग्दर्शनाख्यो महत्तमः वत आरभ्यानुकूलतरोऽसौ फर्मपरिणामो यतते तो जनिता सप- रिवारेण तेन विवुधालये निवसतस्ते विशिष्टतरा सुखपद्धतिः अधुना मधुवारणराजमन्दिरमवाप्तस्य ते मुखसन्दोहसिद्धये मुतरां प्रो. त्साहितोऽसौ तव वयस्यः पुण्योदयः ततस्तेन संपादितेयं तव वहिरद्गभार्या मदनमझरी तेनैव प महापुरुपतया स्लिाई फोऽप कार्यसम्पादनस्य ? नूनमेतान्येव सकलकार्याणि घटयन्तीति मन्यमानेन कामरूपितया दर्शिवानि स्वप्ने फनकोदरराजस्व, तान्येर फर्मप- रिणामकालपरिणतिस्वभावभवितव्यतालक्षणानि, निरूपितोऽस्माभिरेव करो मदनमसर्याः ततोऽलं भवतामन्यवरान्यपणेनेति गुयापान्येय चत्वार्यपि मानुपरूपतया, तेषु च विश्वाधरेषु वैमुख्यमस्या मदनमस्तेिनैव तव ययस्येन पुण्योदयेन जनितं, किंतु महानुभावतया तदपि कर्मपरिणामादिभिर्विहितमिति स्वप्ने तन्मुखेनैवानेन प्रकाशितं, ततोऽभिहितः फर्मपरिणामेन पुण्योदयः-यदुतार्य! न मुन्दरमा- चरितं भवता यदेवं कृत्वा स्वयमेव प्रयोजनं तथापि त्वयाऽऽत्मा प्रच्छादितो वयं पुनरेवं तत्कर्तृतया प्रकाशितानि, पुण्योदयः प्राह- देव ! मा मैवमाज्ञापयत यूयं, आदेशकारी सल्वेप किङ्करजनो यूयमेवात्र परमार्थवः फर्तृणि तान्येव प मया फनकोदरराजाय प्रा. टितानि ततः किमत्रानुचितं?, कर्मपरिणामेनोक्तं---आर्य! सत्यमेवमिदं, तथापि त्वमेवान परमो हेतुः यतो न सुससाधनानि सुन्दर- कार्याणि भवद्विरहे वयमपि कर्तु पारयामः ततः प्रकाशनीयः सल्यात्माऽपि भवता नान्यथा मे चित्तनि तिरिति, पुण्योदयेनोलं- ॥७०८ -

·x
स्वमसंश-
यनिरासः
उपमिता
अ.८-प्र.
१७०९॥
यदाज्ञापयति देवः, ततः कुलंधराय स्वप्ने प्रकाशितानि पुनरात्मपञ्चमानि तान्येव पुण्योदयेन ख्यापिता च सकलकार्यसाधकता, तदेव-
मेतानि महाराज! मानुपाणि तथैव तेषां चतुर्णा पञ्चानां च दर्शने कारणमेतान्येव वा ते सम्बन्धीनि निःशेषप्रयोजनानि तन्त्रयन्ति मा
फार्षीः सन्देहमिति, मयोक्तं-भगवनिदानी योऽयं मदनमअरीलाभादारात्संपन्नो मम निरुपमः सुखामृतसागरावगाहः किमेपोऽपि ते-
नैव कर्मपरिणामादिभिरुत्साहितेन पुण्योदयेन जनितः ?, भगवानाह-वाढं, अपि च -महाराज! न केवलमेप एव जनितस्तवानेन, किं
तर्हि १, पूर्वमप्यमुना पुण्योदयेन विहितानि भवतो भूयांसि सुन्दरप्रयोजनानि, तथाहि-नन्दिवर्धनावस्थायां जनितस्तवानेन कनक-
मारीसम्यन्धः रिपुदारणकाले विहितो नरसुन्दरीमीलको बामदेवदशायां घटिता सद्गुणनिर्मलेन निर्मिथ्यवत्सलेन विमलेन सह
मैत्री धनशेखरावसरे संपादिता नानाविधविचित्रा रत्नराशयो घनवाहनभावे समुत्पादितो निर्व्याजविमुक्तकलकस्य तवोपर्यकलङ्कस्य
तादृशः स्नेहभावः आविर्भावितं तत्तादृशं महाराज्यं तथा विरचिताः सर्वस्थानेषु सुखपद्धतयः, केवलं न विज्ञातं ययस्यपुण्योदयस्य तदा
भवता माहात्म्य, भवताऽऽरोपितो हिंसावैश्वानरमृपावादशैलराजस्तेययहुलिकामैथुनसागरपरिप्रहमहामोहादिपु निःशेपदोपपुजेष्वपि गुण-
सन्दोहः, मयोक्तं-~-भदन्त ! यदि ममायं सुखपरंपराहेतुः पुण्योदयो वयस्यः प्रागप्यासीत् तत्तः किमिति मे तावन्ति दुःखकदम्यकानि
संजातानि किमिति वाऽनन्तकालमित्थमर्दवितर्दकं परिभ्रमणं मे संपन्नमिति ?, भगवानाह महाराज! यद्येवं ततः समूलमेतत्ते कथयिष्ये
येन समस्तस्ते सन्देहो विट्टलतीति, मयोक्तं भगवन्ननुग्रहो मे, भगवतोक्तं-महाराज! कथितं तावत्तुभ्यमिदं यथा असंव्यवहारनगरे
संसारिजीवाभिधानो वास्तव्यः कुटुम्विकस्त्वमसि, तव चेदमनादिरूढमन्तरङ्ग चित्तवृत्ती महाराज्यमिदं च चारित्रधर्मराजादिकं महा
मोहनरेन्द्रादिकं प, तत्र सैन्यद्वयं परस्परविरुद्धमपि सकलकालमवस्थितमेवाभूत् , स तु कर्मपरिणामो राजा तावकीनं वीर्यमुपलक्षयन्नेव
पुण्यपापो-
दयो से-
नान्यो
॥७०९॥

·उपमिती अ.८-प. स्वमसंश- यनिरास: ॥७०८॥ परिणामो भवतः प्रतिकूलतया तदेव महामोहादिवलं पुष्णाति स्म, साम्प्रतं पुनरसी भवतोऽनुकूलो यतते, तेनैव प भयन्तं प्रति गु. णीकृताऽऽत्मीयमहादेवी कालपरिणतिः प्रसादिता ते भार्या भवितव्यता प्रहीकृतो निजमहत्तमरतेऽशभूतः स्वभावः प्रोत्साहिवताप सह- चरः पुण्योदयः तथाऽवधीरिताः किंचिन्महामोहादयः आश्वासिवाध्यारिवधर्मराजादयः दर्शिता ते पूर्वमत्यन्तमुखमालिका यसःप्रभृति पुनस्ते वल्लभीभूतः सदागमोऽभीष्टीभूतः सम्यग्दर्शनाख्यो महत्तमः तव आरभ्यानुकूलतरोऽसौ फर्मपरिणामो यतते ततो अनिता सप- रिवारेण तेन विबुधालये निवसतस्ते विशिष्टतरा मुसपद्धतिः अधुना मधुवारणराजमन्दिरमपातस्य ते मुरासन्दोहसिद्धये मुतरां प्रो. साहितोऽसौ नव वयस्यः पुण्योदयः ततस्तेन संपादितेयं तव बहिरगभार्या मदनमञ्जरी तेनैव ए महापुरुपतया फिलाई कोश कार्यसम्पादनस्य ? नूनमेतान्येव सकलकार्याणि घटयन्तीति मन्यमानेन फामरूपितया दर्शितानि स्वप्ने फनकोदरराजस, सान्येर फर्मप- रिणामकालपरिणतिस्वभावभवितव्यतालक्षणानि, निरूपितोऽस्माभिरेव यरो मदनमर्याः ततोऽलं भवतामन्यवरान्यपणेनेति मुवामान्येय चत्वार्यपि मानुपरूपतया, तेषु च विश्वाधरेषु वैमुख्यमस्या मदनमस्तेिनैव तव वयस्पेन पुण्योदयेन जनितं, किंतु महानुभावतया तदपि कर्मपरिणामादिभिर्विहितमिति स्वप्ने तन्मुसेनैवानेन प्रकाशित, सतोऽभिहितः कर्मपरिणामेन पुण्योदयः--पदुतार्य! न मुन्दरमा. चरितं भवता यदेवं कृत्वा स्वयमेव प्रयोजनं तथापि त्वयाऽऽत्मा प्रच्छादितो वयं पुनरेवं तरफतराया प्रकाशिवानि, पुण्योदयः प्राह-- देव ! मा मैवमाज्ञापयत यूयं, आदेशकारी सल्वेप किङ्करजनो यूयमेवात्र परमार्थतः कर्तृणि तान्येव प मया फनकोदरराजाय प्रक- टितानि वतः किमत्रानुचितं ?, कर्मपरिणामेनोक्त--आर्य! सत्यमेवमिदं, तथापि त्वमेवान परमो देतुः यतो न सुससाधनानि मुन्दर- कार्याणि भवद्विरहे वयमपि कर्तु पारयामः ततः प्रकाशनीयः सत्यात्माऽपि भवता नान्यथा मे चित्तनिर्यतिरिति, पुण्योदयेनोफं- -

·उपमिती
पुण्यपापो-
दयौ से-
नान्यो
॥७११॥
तेऽन्तराऽन्तरा । संपन्नं च सुखं भूप!, तन्माहात्म्येन किंचन ॥ २४७ ॥ कचित्पापोदयो भूयस्तैरेव निकटीकृतः । ततस्त्वं दुःखितो
जातः, परित्यक्तः सदागमः ॥ २४८ ॥ एवं च--आलोच्याऽऽलोच्य यत्कृत्यमेकवाक्यतया पुरा । अमीभिर्भूप! निःशेषभवत्कार्यवि-
चिन्तकः ।। २४९ ॥ अनन्तवाराः संसारे, पुण्योदयसमन्वितः । पापोदयं तिरोधाय, मीलितस्ते सदागमः ॥ २५० ॥ यदा तु गृहि-
धर्मेण, सम्यग्दर्शननामकः । युक्तः पार्श्वे तवानीतोऽमीभिरेव स्वतेजसा ॥ २५१ ॥ तदा पुनरसौ त्वत्तोऽमीभिर्दूरतरीकृतः । पापोदयः
सैन्ययुतस्तव चोत्पादितं सुखम् ॥ २५२ ॥ युग्मम् । यतः पुण्योदयोपेतो, नीतस्त्वं विबुधालये । आनीतो मानवावासे, कृता कल्या-
णमालिका ॥ २५३ ॥ पुनश्च सर्वैः संभूय, तैरेव निकटीकृतः । पापोदयः ससैन्यस्ते, त्याजिताश्च सुवान्धवाः ॥ २५४ ॥ एवं चास-
छपवारास्ते, कृतौ विरहमीलकौ । अमीभिर्यावदानीतस्त्वमत्र नृपमन्दिरे ॥ २५५ ॥ ततोऽधुनाऽस्ति दूरस्थो, गाढं पापोदयस्तव । स-
सैन्यो वर्तते तेन, तूष्णीमास्ते नरोत्तम ! ॥ २५६ ॥ तैः कर्मपरिणामाद्यैरेते तु निकटीकृताः । साम्प्रतं ते महाभागाः, सातपुण्योदया-
दयः ॥ २५७ ॥ किं च न विद्यतेऽनुवन्धोऽस्य, तेन पापोदयेन भोः। तेनायं तेऽधुना भूप!, जातः पुण्योदयोऽनघः ॥ २५८ ॥
अनेन तेऽधुना शस्या, लौल्यनिर्मुक्तमानसा । ईदृशीयं महाराज!, जनिता सुखमालिका ॥ २५९ ॥ किंबहुना ?--चेष्टन्ते सर्वकार्येषु,
सुन्दरासुन्दरेषु ते । तान्येव स्वप्नदृष्टानि, मानुपाणि न संशयः ॥ २६० ॥ यदा हि प्रतिकूलानि, वर्तन्ते तानि ते तदा । पापोदयं पुर-
स्कृत्य, दुःसमुत्पादयन्त्यलम् ॥ २६१ ॥ अनुकूलानि तान्येव, कारणैरपरापरैः । पुण्योदयेन ते तात!, कारयन्ति सुखासिकाम् ॥२६२॥
यत्प्राप्त प्राप्स्यते यच्च, भवताऽत्र शुभाशुभम् । नित्यं तत्रोपयुक्तानि, तान्येव ननु कारणम् ॥ २६३ ।। मयोक्तं भगवन्नत्र, विधातव्ये
शुभाशुभे । किमकिंचित्करो वर्ते, सर्वथाऽहं बताऽऽत्मना ।। २६४ ॥ सूरिराह महाराज!, भैवं मंस्थाः कदाचन । परिवारस्तवामूनि,
।
॥७११॥

·उपमिती
पुण्यपापो.
दवा से-
नान्यो
॥७१०॥
निजबर्गतया महामोहादिवत्सलोऽपि भवतोऽत्र बलद्वये साधारणमात्मानं दर्शयति, ज्वलद्वितापकः सत्येप स्वरूपेग यहा पर तपो.
बलवत्सैन्यमुपलभते तदा तदेवोपबृहयति, तस्य च कर्मपरिणामस्य द्वौ सेनापती--एकः पापोदयो द्वितीयोऽयमेव पुण्योदय इति, सप
पापोदयस्ते गाढं प्रतिकूलः स्वरूपेण, अत एव कर्मपरिणामस्य सम्बन्धि यत्तव चैरिभूवमेकान्तेनासुन्दरं सैन्यं तदेवासापधिकुरुते, पुण्यो-
दयस्तु तवानुकूलः अत एव कर्मपरिणामस्य सत्तं यत्ते यन्धुभूतं सुन्दरमनीकं तदेवायमधिफुरुते, स प पापोदयस्यानादिरूदोऽसम्म-
वहारनगरादारभ्याभिव्यक्तरूपः सखाऽभूदेव, ततः सुप्रसिद्धत्यान्न दर्शितस्ते कपिदप्यसौ विशेपवो भवितव्यतया, ततस्त्वपदं महा-
राज! गुणधारण समस्तं माहास्यं यत्ते संपन्नमनन्तकालमेवं परिभ्रमणं संभूता भूरिदुःरासन्ततयः परिकल्पितं हिंसादिपु द्वितत्वं न
लक्षितोऽयं हितकरणशीलः पुण्योदयः, अन्यच तेनैव पापोदयेन यहिष्कृतस्त्वं वरमापित्तवृत्तियतिनः स्वकीयादन्तरमहाराग्यात्
तेनैव चाभिभूय प्रच्छादितं तव स्वादिकमेकान्तहितं चारित्रधर्मराजादिकमन्तरगवलं वेनैव पानवरतं पारितोपिकमेकान्ताहितमपि यन्धु.
भूतं च दर्शितं महामोहादिसैन्यं वष्टतया १ प्रकटितस्ते पुरतो वत्सलमित्ररूपतयाऽऽत्मा, स्थाऽयमपि पुण्योदयस्तदा तेन पापोदयनानु.
यद्धो यद्यपि ते सुखकारणमभून् तथापि न कल्याणपरंपराहेतुतां प्रतिपन्न इति, तन्नास्य वराफस्स दोपोऽसौ, किं तर्हि ?, तस्यैव दुरात्मनः
सर्वोऽप्ययं दोप इति, मयोक्तं-भगवन्निदानी किमित्यसौ पापोदयस्तूष्णीमास्ते ?, भगवतोफ-महाराज! न स्वतमः सत्यसो, किं
तर्हि १, सोऽप्यमीपा कर्मपरिणामकालपरिणतिस्वभावभवितव्यवादीनामायत्तो वर्वते, ततोऽमीभिरेय साम्प्रतं भवतः सकाशारीफ़तोऽसौ
दुरात्मा, तथाहि-
यतः प्रभृति भवत्समीपमीभिरनुज्ञातः समागतः सदागमस्तत एवारभ्य निवर्तिता सस्सामीभिः प्रयलता, ततः--
ईपटूरस्थितस्तेऽसौ, न जातो दुःसकारणम् । पापोदयोऽवकाशरतु, लब्धः पुण्योदयेन च ॥ २४६ ।। ततः सदागमे प्रीतिः, संजाता
.
॥७१०॥

·पुण्यपापो-
दयों से-
नान्यो
उपमिती
अ.८-प्र.
॥७११॥
तेऽन्तराऽन्तरा । संपन्नं च सुखं भूप!, तन्माहात्म्येन किंचन ॥ २४७ ॥ कचित्पापोदयो भूयस्तैरेव निकटीकृतः । ततस्त्वं दुःखितो
जातः, परित्यक्तः सदागमः ॥ २४८ ॥ एवं च-आलोच्याऽऽलोच्य यत्कृत्यमेकवाक्यतया पुरा । अमीभिर्भूप! निःशेषभवत्कार्यवि-
चिन्तकैः ॥ २४९ ।। अनन्तवाराः संसारे, पुण्योदयसमन्वितः । पापोदयं तिरोधाय, मीलितस्ते सदागमः ।। २५० ॥ यदा तु गृहि-
धर्मेण, सम्यग्दर्शननामकः । युक्तः पार्थे तवानीतोऽमीभिरेव स्वतेजसा ॥ २५१ ।। तदा पुनरसौ त्वत्तोऽमीभिर्दूरतरीकृतः । पापोदयः
सैन्ययुतस्तव चोत्पादितं सुखम् ॥ २५२ ॥ युग्मम् । यतः पुण्योदयोपेतो, नीतस्त्वं विबुधालये । आनीतो मानवावासे, कृता कल्या-
णमालिका ॥ २५३ ॥ पुनश्च सः संभूय, तैरेव निकटीकृतः । पापोदयः ससैन्यस्ते, त्याजिताश्च सुवान्धवाः ॥ २५४ ॥ एवं चास-
छपवारास्ते, फूतौ विरहमीलको । अमीभिर्यावदानीतस्त्वमत्र नृपमन्दिरे ॥ २५५ ॥ ततोऽधुनाऽस्ति दूरस्थो, गाढं पापोदयस्तव । स.
सैन्यो वर्तते तेन, तूष्णीमास्ते नरोत्तम! ॥ २५६ ॥ तैः कर्मपरिणामाद्यैरेते तु निकटीकृताः । साम्प्रतं ते महाभागाः, सातपुण्योदया-
दयः ॥ २५७ ॥ किं च न विद्यतेऽनुवन्धोऽस्य, तेन पापोदयेन भोः । तेनायं तेऽधुना भूप!, जातः पुण्योदयोऽनघः ।। २५८ ॥
अनेन तेऽधुना शस्या, लौल्यनिर्मुक्तमानसा । ईदृशीयं महाराज!, जनिता सुखमालिका ॥ २५९ ॥ कि यहुना?--चेष्टन्ते सर्वकार्येषु,
सुन्दरासुन्दरेषु ते । तान्येव स्वप्नदृष्टानि, मानुपाणि न संशयः ॥ २६० ॥ यदा हि प्रतिकूलानि, वर्तन्ते तानि ते तदा । पापोदयं पुर.
स्कृत्य, दुःसमुत्पादयन्त्यलम् ।। २६१ ॥ अनुकूलानि तान्येव, कारणैरपरापरैः । पुण्योदयेन ते तात!, कारयन्ति सुखासिकाम् ॥२६२॥
यत्प्राप्त प्राप्स्यते यच, भवताऽत्र शुभाशुभम् । नित्यं तत्रोपयुक्तानि, तान्येव ननु कारणम् ।। २६३ ॥ मयोक्तं भगवन्नत्र, विधातव्ये
शुभाशुभे । किमकिंचित्करो वर्ते, सर्वथाऽहं वताऽऽत्मना ॥ २६४ ॥ सूरिराह महाराज!, भैवं मंस्थाः कदाचन । परिवारस्तवामूनि,
.
॥७११॥

·उपमिती अ.८-प्र. पुण्यपापो- दया से. नान्या ॥७१०॥ निजवर्गतया महामोहादिवत्सलोऽपि भवतोऽत्र वलद्वये साधारणमात्मानं दर्शयति, ज्वलद्वितापकः सल्वेप सरूपेण यदा या वयो. बलवत्सैन्यमुपलभते तदा तदेवोपबृहयति, तस्य च कर्मपरिणामस्य द्वौ सेनापती -एफः पापोदयो द्वितीयोऽयमेव पुण्योदय इति, सप पापोदयस्ते गाढं प्रतिकूलः स्वरूपेण, अत एव कर्मपरिणामस्य सम्बन्धि यत्तव वैरिभूतमेकान्तेनासुन्दरं सैन्यं तदेवासायधिकुरुते, पुण्यो. दयस्तु तवानुकूलः अत एव कर्मपरिणामस्य सत्कं यत्ते बन्धुभूतं सुन्दरमनीकं वदेवायमधिफुरुते, स च पापोदयस्यानादिरूदोऽसन्य- वहारनगरादारभ्याभिव्यक्तरूपः सखाऽभूदेव, ततः सुप्रसिद्धत्वान्न दर्शितस्ते कचिदप्यसौ विशेपतो भवितव्यतया, पतस्त्ववेदं महा- राज' गुणधारण समस्तं माहात्म्यं यत्ते संपन्नमनन्तकालमेवं परिभ्रमणं संभूता भूरिदुःससन्वतयः परिकल्पितं हिंसादिपु हितत्वं न लक्षितोऽयं हितकरणशीलः पुण्योदयः, अन्यच -तेनैव पापोदयेन पहिष्कृतस्त्वं तस्मापिचत्तिवर्तिनः स्वकीयादन्तरमहाराज्यान् तेनैव चाभिभूय प्रच्छादितं तव स्वानिकमेकान्तहितं चारित्रधर्मराजादिकमन्तरगयलं तेनैव पानवरतं पारितोपिकमेकान्ताहितमपि पन्धु- भूतं च दर्शितं महामोहादिसैन्यं वष्टतया च प्रकटितस्ते पुरतो यत्सलमित्ररूपतयाऽऽत्मा, सयाऽयमपि पुण्योदयस्वदा तेन पापोदयेनानु- बद्धो यद्यपि ते सुसकारणमभूत् तथापि न कल्याणपरंपराहेतुतां प्रतिपन्न इति, वन्नास्य वराकस्प दोपोऽसौ, किं तर्हि ?, तस्मैय दुरात्मनः सर्वोऽप्ययं दोप इति, मयोक्तं-भगवनिदानी किमित्यसौ पापोदयस्तूष्णीमारते ?, भगवतोकं-महाराज! न स्वतयः सत्यसो, किं तर्हि ?, सोऽप्यमीपा कर्मपरिणामकालपरिणतिस्वभावभवितव्यतादीनामायत्तो वर्तते, ततोऽमीभिरेव साम्प्रतं भवतः सकाशादरीफ्नोऽसौ दुरात्मा, तथाहि-यतः प्रभृति भवत्समीपममीभिरनुज्ञातः समागतः सदागमस्तत एवारभ्य निवर्तिता स्यामीभिः प्रयलता, ततः-- ईपडूरस्थितस्तेऽसौ, न जातो दुःसकारणम् । पापोदयोऽवकाशस्तु, लब्धः पुण्योदयेन च ॥ २४६ ॥ ततः सदागमे प्रीतिः, संजाता १७१०॥

·३ सुस्थितक- ते सुख- , उपमिती अ.८-प्र. दुःखे ॥७१३ ॥ "सर्वलोकसमानया । वर्तते नृपतेराज्ञा, विधातुर्हितकारिणी ॥ २८४ ॥ संपूजनेन ध्यानेन, स्तवेन व्रतचर्यया । इयमेव विधातव्या, "तदाझा तस्य सेवकः ।। २८५ ॥ निपिद्धाचरणैः सर्वैरियमेव विराध्यते । तदुक्तद्वादशाङ्गार्थः, सर्वोऽप्यस्यां व्यवस्थितः ॥ २८६ ॥ तां "च यो यावतीं लोके, विदधाति नरः सदा । अजानन्नपि तद्रूपं, तस्य तावद्भवेत्सुखम् ।। २८७ ॥ केवलं-यस्तु तो लायन्नाज्ञां, "विपरीतं विचेष्टते । जाननपि च तद्रूपं, स भवेदुःखभाजनम् ।। २८८ ॥ यो यावत्कुरुते मोहात्तदाज्ञालवनं जनः । तस्य तावद्भवे- "हुःखं, यथा तत्करणे सुसम् ।। २८९ ॥ एवं च स्थिते-तदाज्ञालनादुःखं, तदाज्ञाकरणात्सुखम् । यतः संपद्यते सर्व, सर्वे- | "पामपि देहिनाम् ॥ २९० ॥ अणुमात्रमपि तन्नास्ति, भुवनेऽत्र शुभाशुभम् । तदाज्ञानिरपेक्षं हि, यजायेत कदाचन ।। २९१ "च्छारागविद्वेपरहितोऽपि स भूपतिः । निर्वृतिस्थोऽपिकार्याणां, शेयः परमकारणम् ॥ २९२ ।। स एव परमो हेतुरतस्ते गुणधारण!। "सुन्दरेतरकार्याणां, सर्वेषां नात्र संशयः ॥ २९३ ॥ तदाज्ञालचनात्पूर्व, जाता ते दुःखमालिका । अधुना तत्करत्वेन, सुखलेशोऽयमी- "दशः ॥ २९४ ॥ यदा तु तस्य संपूर्णामाज्ञप्निं तां करिष्यसि । तदा यः सुखसन्दोहस्तस्य विज्ञास्यसे रसम् ॥ २९५ ॥” तदेवं पर- मार्थेन, सर्वेऽमी तय हेतवः । प्रधानगुणभावेन, विज्ञेयाः सर्वकर्मसु ॥ २९६ ।। एकेनापि विना भूप!, कार्यसिद्धिर्न विद्यते । अमीपां प्रोक्तहेतूना, समाजः कार्यकारकः ।। २९७ ॥ मयोक्तं कारणामः, किं पूर्णोऽयं निवेदितः । एतावानेव किंवाऽस्ति, नाथान्यदपि कारणम् ? ॥ २९८ ।। सूरिराह महाराज!, प्रायशः प्रतिपादितः । एतावानेव हेतूनां, मीलकः कार्यसाधकः ॥ २९९ ।। अत्रैव शेपहे- तूनामन्तर्भावो हि विद्यते । यथा यदृच्छानियती, प्रविष्टे भवितव्यताम् ॥ ३०० ॥ ततो निष्ट सन्देहस्तदाऽहं यरलोचने! । प्रतिपद्य गुरोर्वाक्यं, तत्तथेति कृताञ्जलिः ॥ ३०१॥ पृष्टवानपरं सूरि, सन्देहं मानसे स्थितम् । गाढमद्भुतहेतुत्वात्पूर्वकाले वितर्कितम् ॥३०२॥ - । ॥७१३॥ ,

·उपमिती
निजयो-
ग्यता
॥७१२॥
सुस्थितक-
भवानेवात्र नायकः ॥ २६५ ॥ तथाहि-भवतो योग्यताऽपेक्षं, चेष्टन्ते सर्वकर्मसु । ते कर्मपरिणामाद्यास्वच्छुभाशुभहेतवः ।। २६६ ॥
ततस्ते निजयोग्यत्वं, प्रधानं भूप! कारणम् । सुन्दरेतरवस्तूनां, ते पुनः सहकारिणः ॥ २६७ ॥ राजन्ननादिरूढा सा, विद्यते तय
योग्यता । यया संपादितः सर्वः, प्रपञ्चोऽयममूदृशः ।। २६८ ।। तया विना पुनः सर्वे, मुन्दरेतरवस्तुपु । ते फर्मपरिणामाद्याः, किं
कुर्वन्तु वराककाः ? ॥ २६९ ॥ ततस्त्वमत्र प्राधान्यात्कारणत्वेन गीयसे । सुन्दरेतरकार्याणां, सर्वेषामात्मभाविनाम् ॥ २७० ॥ मयोकं
नाथ ! यद्येवं, मम कार्यप्रसाधनम् । ततः किमियदेवात्र, कारणानां कदम्बकम् ? ॥२७१।। किंचान्यदपि वियेत, मम कार्यप्रसाधकम् ।
सूरिराह महाराज!, समाकर्णय साम्प्रतम् ॥ २७२ ॥ “याऽस्त्यसो नितिर्नाम, नगरी सुमनोहरा । निरन्तानन्दसन्दोहपरिपूर्णा निरा-
"मया ॥ २७३ ॥ तस्यामनन्तवीर्यादयः, सर्वज्ञः सर्वदर्शनः । अनन्तानन्दसंपूर्णः, सुस्थितः परमेश्वरः ।। २७४ ॥ यो विद्यते महा-
"राज!, सर्वस्य जगतः प्रभुः । मुन्दरेतरकार्याणां, स ते परमकारणम् ॥ २७५ ।। अनेकोऽप्येकरूपोऽसौ, गीयते वरसूरिभिः । अदि-
"न्त्यवीर्ययुक्तात्मा, परमात्मा स गद्यते ॥ २७६ ॥ स बुद्धः स विरिचाख्यः, स विष्णुः स महेश्वरः । निष्कलः स जिनः प्रोक्तो,
"दृष्टतत्त्वैर्महात्मभिः ।। २७७ ॥ न घेच्छया करोत्येप, तव कार्यपरम्पराम् । वीतरागो गतद्वेपो, निरिच्छोऽयं यतो मतः ।। २७८ ।।
"यथा तु कुरुते तात!, तवायं सुन्दरेतरम् । कार्यजातं तथा वच्मि, साम्प्रतं विशदारैः ॥ २७९ ॥ सिद्धा भगवतस्तस्य, निश्चला
"सुप्रतिष्ठिता । अस्त्याज्ञा सर्वलोकानामाकालं करणोचिता ॥ २८० ॥ यदुत-निरन्धकारा कर्तव्या, चित्तवृत्तिः प्रभाखरा । गोक्षी-
"रहारनीहारकुन्देन्दुविशदा सदा ।। २८१ ।। गृहीत्वा रिपुबुद्ध्या च, महामोहादिकं यलम् । अनुक्षणं निहन्तव्यं, पोरसंसारकारणम्
"॥ २८२ ॥ बन्धुबुद्ध्याऽवधायेंद, पोषणीयं च सर्वदा । चारित्रधर्मराजाचं, सैन्यं फल्याणकारणम् ॥ २८३ ॥ इयमेतावती तस्य,
ते सुख-
॥७१२॥

·y
उपमिती
अ.८-प्र.
॥७१५॥
संपूर्णसुख-
जिज्ञासा
परां तजनकान्यवाह्याध्यात्मिकवस्तुप्रचोदनमुखेनैव संपादयन्ति, तदेषां 'सामग्री जनिका न पुनरकं किंचित्कस्यचिजनकमस्ती'ति,
केवलं यदादिष्टं भगवद्भिर्यथाऽयं तयामुना पुण्योदयेनेदानीमीदृशः सुखलेशः संपादित इत्यनेन वाक्येन जनितो मे कुतूहलाविरेकः, यत-
श्चिन्तितं मया-अये यस्मिन्नहनि मया लब्धा मदनमसरी तथाऽवाप्ता अनर्पया भूरिरत्नराशयः प्रशमितं चिन्तितमात्रेण खेचराणां
रणविडुरं समुत्पन्नस्तेपां परस्परं बन्धुभावः गताः सर्वेऽपि मम भृत्यतां जनितस्ताताम्यादिपरितोपः प्रादुर्भूतो महोत्सवः समुत्पादितो
नागरफानन्दः प्राप्ता मद्भवनेऽम्परपराः विहितं तातेन तत्सन्मानादिकं श्लापितोऽहं सर्वैः उल्लासितो यशःपटहः तदहर्मम सुखनिर्भरत-
याऽमृतमयमिव प्रतिभासितमासीत्, तथा वर्धमाने मदनमश्चर्या सह प्रेमायन्धे जाते कन्दमुनिदर्शने मित्रतामुपगतेपु सातसदागमस-
म्यग्दर्शनगृहिधर्मेपु परिणते महाराज्ये विलसतो यथेच्छया सुखसन्दोहपरिपूर्णतया संजाता मम देवलोकमुखेऽप्यवज्ञा, तथाऽधुना दृष्टे
भगवति पन्दिते सविनयं नष्टे सन्देहे पश्यतो भगवद्वदनकमलमाकर्णयतो वचनामृतं मम सुखातिरेको वाग्गोचरातीतो वर्तते तत्कथं
भगवद्भिरादिष्टं यथाऽधुना संपादितस्तवानेन पुण्योदयेनायं सुखलेश इति ?, तथाहि यद्ययमपि सुखलवस्तर्हि कीदृशं पुनस्तत्संपूर्ण सुखं
स्यादिति संजातो मे मनसि वितर्कः, ततः कथयन्तु भगवन्तः कीदृशं पुनः शरीरिणस्तत्संपूर्ण सुखमिति ?, निर्मलसूरिणोक्तं-महाराज!
गुणधारण स्वानुभवेनैव विज्ञास्यसि त्वं तत्स्वरूपं किं तस्य कथनेन ?, मयोक्तं-भदन्त ! कथं ?, भगवानाह-महाराज! यदा परिणे-
प्यसि त्वं दश कन्यकाः भविष्यति ताभिः सह सद्भावसारस्ते प्रेमाबन्धः ततस्तदोद्दामलीलया विलसतस्ते तन्मध्ये यत्सुखं संजनिप्यते
तदपेक्षया सुखलव एवायमधुनातनो वर्तते, मयोत-भगवन्नवधारितमिदानी मया यथाऽहमेनामपि मदनमञ्जरी परित्यज्य भगवत्पाद-
मूले प्रव्रजितको भविष्यामि तत्कथमहं कन्यकादशकं परिणेष्ये ?, भगवतोक्तं-अवश्यं त्वया परिणेतव्यास्ताः कन्यकाः, किं च-युक्तमेव
॥७१५॥

·उपमिती
-
-
॥ ७१४॥
ca.
म्ननारि
तुः
यदुत भगवन् !-एकं भूमौ तथाऽऽकाशे, वर्तमानं द्वितीयकम् । वदाऽम्यरचरं सैन्यं, सम्भिवं फेन हेनुना ॥ ३०३ ॥ मारेरार -
हाराज!, तत्रापि परकारणम् । सैव पुण्योदयो शेयः, शेषकारणघोदितः ॥ ३०४ ॥ फेयर सम्प पीयन, प्रसमा यनपता । शेर
तया सर्व, स्तम्भितं तद्बलद्वयम् ॥३०५॥ रक्षितं मरणं सेषां, पेपराणां तवेच्छया । पिमुधारयदभिप्रेता, अनिता पायोपमाः॥२०६॥
तयाऽपि च कृतं कार्य, कृतं तेनाभिधीयते । यतः प्रचोदकस्तस्याः, सैव पुण्योदयोऽनपः ॥ ३०७ ॥ अयं दि कार्य यांचः, मुन्दर से
नरोचम! । संप्रेर्य कारयत्यन्यैर्हेतुभिर्न पुनः स्वयम् ॥ ३०८ ॥ पापोदयोऽपि पुर्याणस्तर कार्यममुन्दरम् । प्रपोप कारपदन्यनुभिनं
पुनः स्वयम् ॥ ३०९ ॥ तदन्ये हेववो भूप!, सुन्दरेवरवस्तुपु । अप्रधानारत्यया यातायेव परमो यतः ॥३०॥ ययाहि-पूर्य
पापोदयेनैव, कारणैरपरापरैः । कारितानि विचित्राणि, दुःसानि यहुशस्वय ॥ ३११ ॥ इदानी फारयत्येप, स्वसामध्येन से मुसम् ।
निमित्तमानं बाह्यानि, वस्तूनि गुणधारण! ॥ ३१२ ॥ मयोर्क-भगवनष्टो मेऽभुना समस्तसन्देदः, अवधारितमिदं मया भगा.
चनेन यदुत-यदाऽहमज्ञानाचिष्ठामि निर्वृतिनगरीपरमेश्वरमहाराजसुस्थितासालाने फरोमि भावान्धकारमलिनां पितति पोपयामि
महामोहादियलं तदा तत्वादशं मदीयस्वरूपमालोक्य प्रतिकूलतां गवानि फर्मपरिणामफालपरिणतिस्वभावमविवन्यसादीनि सेन फर्मपरि-
णामसेनापतिना पापोदयेन मत्प्रतिकूलात्मीयानीकसहितेन मम विविधदुःसपरंपरां तत्सम्पादकपरापरपायाभ्यन्वरयस्तुप्रेरणद्वारेण जन-
यन्ति, यदा पुनरहं स्वयोग्यतामपेक्ष्य तस्यैव भगवतः मुस्थितमहानृपतेः प्रसादेनावाप्तसंज्ञानो भवामि तवसदाशायां पर्ने विदधामि भाव-
तमःक्षालनेन निर्मलां चित्तचिं प्रीणयामि पारित्रधर्मराजादिकं सैन्यं तदा तत्तादृशं मदीयचरितमाफलप्यानुकूलतां गतानि फर्मपरि-
णामकालपरिणतिस्वभावभवितव्यवादीनि अनेन द्वितीयेन कर्मपरिणामसेनापतिना पुण्योदयेन मदनुफूलात्मीयसैन्यसहितेन मम मुरुपरं-
শাম:
योःया.
घानां नि-
मितता
॥७१४॥

·. उपमिती अ.८-. ॥७१५॥ संपूर्णसुख- जिज्ञासा परां तजनकान्यबाह्याध्यात्मिकवस्तुप्रचोदनमुखेनैव संपादयन्ति, तदेषां 'सामग्री जनिका न पुनरेकं किंचित्कस्यचिजनकमस्ती'ति, केवलं यदादिष्टं भगवद्भिर्यथाऽयं तवामुना पुण्योदयेनेदानीमीदृशः सुखलेशः संपादित इत्यनेन वाक्येन जनितो मे कुतूहलातिरेकः, यत- श्चिन्तितं मया-अये यस्मिन्नहनि मया लब्धा मदनमक्षरी तथाऽवाप्ता अनर्धेया भूरिरत्नराशयः प्रशमितं चिन्तितमात्रेण खेचराणां रणविडुरं समुत्पन्नस्तेषां परस्परं बन्धुभावः गताः सर्वेऽपि मम भृत्यतां जनितस्ताताम्यादिपरितोपः प्रादुर्भूतो महोत्सवः समुत्पादितो नागरकानन्दः प्राप्ता मद्भवनेऽभ्यरचराः विहितं तातेन तत्सन्मानादिकं श्लाघितोऽहं सर्वैः उल्लासितो यशःपटहः तदहर्मम सुखनिर्भरत- याऽमृतमयमिव प्रतिभासितमासीत् , तथा वर्धमाने मदनमञ्जर्या सह प्रेमावन्धे जाते कन्दमुनिदर्शने मित्रतामुपगतेषु सातसदागमस- म्यग्दर्शनगृहिधर्मेपु परिणते महाराज्ये विलसतो यथेच्छया सुखसन्दोहपरिपूर्णतया संजाता मम देवलोकसुखेऽप्ययज्ञा, तथाऽधुना दृष्टे भगवति वन्दिते सविनयं नष्टे सन्देहे पइयतो भगवद्वदनकमलमाकर्णयतो वचनामृतं मम सुखातिरेको वाग्गोचरातीतो वर्तते तत्कथं भगवद्भिरादिष्टं यथाऽधुना संपादितस्तवानेन पुण्योदयेनायं सुखलेश इति ?, तथाहि-यद्ययमपि सुखलवस्तर्हि कीदृशं पुनस्तत्संपूर्ण सुखं स्यादिति संजातो मे मनसि वितर्कः, ततः कथयन्तु भगवन्तः कीदृशं पुनः शरीरिणस्तत्संपूर्ण सुखमिति ?, निर्मलसूरिणोक्तं-महाराज! गुणधारण स्वानुभवेनैव विज्ञास्यसि त्वं तत्स्वरूपं किं तस्य कथनेन?, मयोक्तं-भदन्त ! कथं ?, भगवानाह--महाराज! यदा परिणे- ध्यसि त्वं दश कन्यकाः भविष्यति ताभिः सह सद्भावसारस्ते प्रेमाबन्धः ततस्तदोद्दामलीलया विलसतस्ते तन्मध्ये यत्सुखं संजनिष्यते तदपेक्षया सुखलव एवायमधुनातनो वर्तते, मयोक्त-भगवनयधारितमिदानी मया यथाऽहमेनामपि मदनमञ्जरी परित्यज्य भगवत्पाद- मूले प्रबृजितको भविष्यामि तत्कथमहं कन्यकादशकं परिणेष्ये ?, भगवतोक्तं-अवश्यं त्वया परिणेतव्यास्ताः कन्यकाः, ---युक्तमेव ॥७१५॥ किंच- ·उपमिती ॥७१४॥ यदुत भगवन्!-एकं भूमौ तयाऽऽकाशे, वर्तमानं द्वितीयकम् । ददाऽयरपरं सत्यं, सम्भितं न गुना? ॥ ३०३ ।। मगर . हाराज!, तत्रापि परकारणम् । सैव पुण्योदयो शेयः, शेपकारणचोदितः ॥ ३०४ ॥ पठं बम्प यापन, सRI नसता । Finik म. तया सर्व, स्तम्भितं तद्बलद्वयम् ॥३०॥ रक्षितं मरणं तेषां, सेवराणां सर्वच्छया । विमुष्टास्वदभिता, अनिता पाभR.॥ तयाऽपि च कृतं कार्य, कृतं तेनाभिधीयते । यदः प्रचोदकरस्याः, संघ पुण्योदयोऽनपः ॥ ३०७ ॥ अयं दि कार्य सुरांना, मुन्दरं से तुः नरोत्तम । संप्रेर्य कारययन्यैहेतुभिर्न पुनः स्वयम् ॥ ३०८ ॥ पापोदयोऽपि पुयाजस्तय कार्यगमुन्दरम् । प्रपोप कारपसन्यनुभिनं पुनः स्वयम् ॥ ३०९ ॥ तदन्ये इतवो भूप!, सुन्दरेवरवस्तुपु । अप्रधानास्त्यया शेयास्तायेय परमो यतः ॥ १०॥ तयाहि-पूर पापोदयेनैव, कारणैरपरापरैः । कारितानि विचित्राणि, दुःखानि यहुदास्थय ।। ३११ ॥ इदानी फारयत्सेप, सामध्येन से मुसन्। निमित्तमात्रं वाह्यानि, वस्तूनि गुणधारण! ॥ ३१२ ॥ मयोफभगवन्नष्टो मेऽभुना समससन्देहः, अपधारितमिदं भया भगए:- शुभाशुभ. चनेन यदुत-यदाऽहमज्ञानाचिष्टामि नितिनगरीपरमेश्वरमहाराजमुस्थिताशालाहने करोमि भावान्धकारमलिना पिलि पोपयानि यो महामोहादिवलं सदा वचादृशं मदीयस्वरूपमालोक्य प्रतिफूलतां गतानि कर्मपरिणामफालपरिणतिस्वभावभवितव्यशादीनि सेन कर्मपरि- ह्यानां नि. णामसेनापतिना पापोदयेन मत्प्रतिकूलात्मीयानीफसहितेन मम विविधदुःसपरंपरां वत्सम्पादफपरापरमासाभ्यन्तरवस्तुप्रेरणद्वारेण जन- मितता यन्ति, यदा पुनरहं स्खयोग्यतामपेक्ष्य तस्यैव भगयतः मुस्थितमहानृपतेः प्रसादेनायातसंगानो भवामि तवस्तदाज्ञायां यः पिदधामि भाव- तमाक्षालनेन निर्मलां चित्तवृत्ति प्रोणयामि चारित्रधर्मराजादिकं सैन्यं तदा तत्तादृशं मदीयचरितमाकलप्यानुफूलवां गतानि फर्मपरि- ॥७१४॥ णामकालपरिणतिस्वभावभवितव्यतादीनि अनेन द्वितीयेन कर्मपरिणामसेनापतिना पुण्योदयेन मदनफूलात्मीयसैन्यसाहितेन मम सुखपरं- . .

·उपमिती
अ.८-प.
॥७१५॥
संपूर्णसुख-
जिज्ञासा
परां तजनकान्ययाह्याध्यात्मिकवस्तुप्रचोदनमुखेनैव संपादयन्ति, तदेषां 'सामग्री जनिका न पुनरेकं किंचित्कस्यचिजनकमस्ती'ति,
केवलं यदादिष्टं भगवद्भिर्यथाऽयं तवामुना पुण्योदयेनेदानीमीदृशः सुखलेशः संपादित इत्यनेन वाक्येन जनितो मे कुतूहलातिरेकः, यत-
चिन्तितं मया-अये यस्मिन्नहनि मया लब्धा मदनमसरी तथाऽवाप्ता अनर्पया भूरिरत्नराशयः प्रशमितं चिन्तितमात्रेण खेचराणां
रणविडुरं समुत्पन्नस्तेषां परस्परं घन्धुभावः गताः सर्वेऽपि मम भृत्यतां जनितस्ताताम्बादिपरितोपः प्रादुर्भूतो महोत्सवः समुत्पादितो
नागरकानन्दः प्राप्ता मद्भवनेऽम्बरचराः विहितं वातेन तत्सन्मानादिकं श्लाघितोऽहं सर्वैः उल्लासितो यशःपटहः तदहर्मम सुखनिर्भरत-
याऽमृतमयमिव प्रतिभासितमासीत् , तथा वर्धमाने मदनमखर्या सह प्रेमाबन्धे जाते कन्दमुनिदर्शने मित्रतामुपगतेपु सातसदागमस-
म्यग्दर्शनगृहिधर्मेष परिणते महाराज्ये विलसतो यथेच्छया सुखसन्दोहपरिपूर्णतया संजाता मम देवलोकसुखेऽप्यवज्ञा, तथाऽधुना दृष्टे
भगवति वन्दिते सविनयं नष्टे सन्देहे पश्यतो भगवद्वदनकमलमाकर्णयतो वचनामृतं मम सुखातिरेको वाग्गोचरातीतो वर्तते तत्कथं
भगवद्भिरादिष्टं यथाऽधुना संपादितस्तवानेन पुण्योदयेनायं सुखलेश इति ?, तथाहित्यद्ययमपि सुखलवस्तर्हि कीदृशं पुनस्तत्संपूर्ण सुखं
स्यादिति संजातो मे मनसि वितर्कः, ततः कथयन्तु भगवन्तः कीदृशं पुनः शरीरिणस्तत्संपूर्ण सुखमिति ?, निर्मलसूरिणोक्तं-महाराज!
गुणधारण स्वानुभवेनैव विज्ञास्यसि त्वं तत्स्वरूपं किं तस्य कथनेन ?, मयोक्तं भदन्त ! कथं?, भगवानाह' महाराज! यदा परिणे-
प्यसि त्वं दश कन्यकाः भविष्यति ताभिः सह सद्भावसारस्ते प्रेमायन्धः ततस्तदोहामलीलया विलसतस्ते तन्मध्ये यत्सुखं संजनिष्यते
तदपेक्षया सुखलव एवायमधुनातनो वर्तते, मयोक्तं-भगवनवधारितमिदानी मया यथाऽहमेनामपि मदनमञ्जरी परित्यज्य भगवत्पाद-
मूले प्रबजितको भविष्यामि तत्कथमहं कन्यकादशकं परिणेध्ये ?, भगवतोक्तं-अवश्यं त्वया परिणेतव्यास्ताः कन्यकाः, किं च -युक्तमेव
॥७१५॥

·उपमिती
अ.८-म.
संपूर्णसुख-
हेतुः क-
न्याददाकं
॥७१६॥
ताभिः प्रवाजयिष्यामो भवन्तं, न विरुध्यते ताभिः साध प्रवज्या किंवा तद्रहितस्य ते प्रत्रजितेन ?, न वलते हि प्रयजितो विरहि-
तस्तादृशकुटुम्बिनीभिः, ततस्ताः परिणीय नियमाद्भवता प्रबजितव्यमिति, एतपाकर्ण्य किमेवं भगवान् भापत इति विमर्शन सितोऽहं
विस्मितः, कन्दमुनिनोक-भदन्त ! कतमास्ताः कन्यकाः याः परिणेतव्या महाराजेन?, भगवानाह-यास्ताः पूर्व निवेदिता मया:-
स्यैव चिरन्तनवृत्तान्तं कथयता ता एव ताः कन्यका नान्याः, कन्दमुनिराह-भदन्त! विस्मृतास्ता मेऽधुना अतो ममानुप्रहेण यत्र
ता वर्तन्ते यस्य वा सम्बन्धिन्यो यन्नामिका या सर्वमिदं निवेदयितुमर्हन्ति भगवन्तः, भगवतोक्कं-आफर्णय, अस्ति चित्तसौन्दर्य
नाम नगरं तत्र शुभपरिणामो राजा तस्य निष्पकम्पताचारते द्वे भार्ये तयोर्यथाक्रमं क्षान्तिदये कन्यके विद्येते, क्याऽपरमस्ति शु-
भ्रमानसं नाम नगरं सत्र शुभाभिसन्धिर्नरेन्द्रः तस्य वरतावर्यते देव्यौ तयोर्मुदुतासत्यते कन्यके संजाते इति, वयाऽन्यदति
विशदमानसं नगरं तत्र शुद्धाभिसन्धिर्नरेश्वरः तस्य शुद्धतापापभीरुते गृहिण्यौ तयोश्च ऋजुताऽचारते नाम द्वे कन्यके संभूते इति,
तथा शुभ्रचित्तपुरेऽस्ति सदाशयो नरपतिः तस्य वरेण्यता देवी तस्या दे कन्यके, तद्यथा ब्रह्मरतिर्मुकता पेति, वयाऽन्याऽसि
तेनैव सम्यग्दर्शनेन स्ववीर्येण निर्वर्तिता मानसीविद्या नाम कन्यका, तथाऽपरा चारित्रधर्मराजस्य विरतेमहादेव्याः फुक्षेः संभूताऽस्ति
निरीहता नाम कन्येति, तदेतानि तान्याय! कन्दमुने तासां दशानामपि फन्यकानां वासाभिजननामानि ते निवेदितानि, फन्दमुनि-
नोक्तं--नाथ! महाप्रसाद, केवलं कथं पुनरेताः कन्यकाः प्राप्तव्या महाराजेन !, भगवतोकं आलोच्य सह कालपरिणत्यादिभिर्ग-
हीत्वा तदनुमतिं कृत्वा पुरतः पुण्योदयं गत्वा तेपु पुरेषु अनुकूल्य तजननीजनकान् स एव फर्मपरिणामो दापयिष्यति समस्ता अपि
ताः कन्यका महाराजायेति, केवलमनेनाप्यभ्यसनीयाः सद्गुणाः करणीयाऽऽत्मयोग्यता येनानुकुलतरो भवत्येनं प्रति स कर्मपरिणामः सदा-
॥७१६॥

·उपमिती ॥७१७॥ कन्यादश- कपरिणय- नोपायः नाभिमुसा जायन्ते स्वयमेव तासां पितरः ताम्य स्वत एवानुरज्यन्तेऽस्य ततो भवति निष्कृत्रिमः प्रेमावन्धः, न खलु राजाकान्त्या प्रेमायन्धो घटितः सुघटितो भवति, न च घटयितुं शक्यत इति, कन्दमुनिराह-भदन्त ! किमत्र वक्तव्यमधुनैवायं भगवद्वचन- करणेन यथार्थो भविष्यति गुणधारणः, तत्करोत्येवैप यदाज्ञापयन्ति भगवन्तः, केवलमादिशन्तु विशेषेण नाथाः के पुनरनेन तासां कन्यकानां लाभाय सद्गुणाः सततमनुशीलनीयाः?, भगवतोक्तं-"आर्य! क्षान्तिमभिवाञ्छता तावदनेन भावनीया समस्तजन्तुपु मैत्री | "सहनीयः परविहितः परिभवः अनुमोदनीयस्तहारेण परप्रीतियोगः चिन्तनीयस्तत्सम्पादनेनात्मानुग्रहः निन्दनीयः परिभाषकदुर्गतिहे- | "तुतयाऽऽत्मा श्लाघनीयाः परकोपकारणभावरहिता धन्यतया भगवन्तो मुक्तात्मानः प्रहीतव्याः कर्मनिर्जरणहेतुतया न्यकारकर्तारो हित- "युद्धया प्रतिपत्तव्याः संसारासारत्वदर्शितया त एव गुरुभावेन सर्वथा विधेयं निष्पकम्पमन्तःकरणमिति ॥ दयां पुनः परिणिनीपता- "ऽनेन सर्वथा वर्जनीयः स्तोकोऽपि परोपतापः दर्शनीयः सर्वदेहिनां बन्धुभावः प्रवर्तितव्यं परोपकारकरणे नोदासितव्यं परव्यसनेषु | "सर्वथा भवितव्यं समस्तजगदाहादकरामृताशयधारिणेति ॥ मृदुतां पुनरार्य ! विवाहयिपता महाराजेन मोक्तव्यो जातिमदः परित्याज्यः |"कुलाभिमानः वर्जनीयो यलोद्रेकः रहयितव्यः रूपोत्सेकः परिहर्तव्यस्तपोऽवष्टम्भः निराकरणीयो धनगवः निर्वासनीयः श्रुताहकारः "अपक्षेप्तव्यो लाभमदः शिथिलयितव्यो वाल्लभ्यकानुशयः सेवनीया नम्रता अभ्यसनीयो विनयः सर्वथा कर्तव्यं नवनीतपिण्डोपमं हृद- "यमिति ॥ तथा परिहरतः परेपां मर्मोद्घट्टनं वर्जयतः पैशुन्यं विमुञ्चतोऽवर्णवादं शिथिलयतो वाक्पारुण्यं गर्हयतो वक्रोक्तिं अनाचरतः "परिहास अवदतोऽलीकवचनं त्यजतो वाचाटतां विदधतो भूतार्थोद्भावनं प्रगुणीभविष्यति गुणानुरक्ता महाराजस्य स्वयमेव सा सत्य- "तेति । तथा निर्भर्सयता कौटिल्यं दर्शयता.सर्वत्र सरलभावं परित्यजता परवश्वनं विमलयता मानसं समनुशीलयता प्रकटाचारता ।। ७१७॥

·उपमिती
.८-म.
कारिणय.
नोपाय:
॥७१८॥
"अनुवर्तयता सद्भावप्रधानतां सर्वथा कुर्वता प्रगुणदण्डोपममात्मान्तःकरणं महाराजेन सा जुता यशीस्तव्येति । क्या भारपरी पर-
"पीटाभीरुतां निराकुर्वति परद्रोहबुद्धिं वर्जयति परधनहरणं लक्षयति तदपायहेतुवां गृहति दुर्गविभयं महाराने संवातानुगानि-
"यति स्वयंवरा सा नूनमचौरतेति । मुक्ततां पुनरभिलपताऽऽयं ! महाराजेन सानीभायमानतव्यो विवेकः द्रष्टव्यो पासाभ्यन्वरमन्या.
"दिन्नः सल्वात्मा शमनीया ग्रन्थपिपासा धारणीयं भावतो पहिरन्तश्चालनमन्तःफरणं सर्वथा पहजटाम्यानियारामाभ्यामस्तिः
"पद्मवननयितव्यो निजभाव इति । प्रारतिं पुनः पाणी जिघृक्षता कन्दमुने! महाराजन प्रतिपचम्याः समसा भपि मावर इस मुरनरविरमां
"नार्यः न वसव्यं तद्वसती न कार्या तत्कथा न भजनीया सन्निपद्या न पिलोकनीयानि समिन्द्रियाणि न स्थावस्यं रविसनिथुनफुड्या-
"भ्यर्ण न स्मरणीयं पूर्वललितं नाहरणीयः प्रणीताहारः रक्षणीया तदतिमात्रा न करणीया शरीररादा सर्ययोदयनीया रताभिटापितति ।
"तथा सर्वपुद्गलद्रव्याणां देहधनविपयादीनां भावयते सततमनित्यतां चिन्वयते गाढमशुचिरूपतां ध्यायते दुःसात्मतां पात्म-
"भिन्नस्वभावतां विरहयते सकलं कुवितर्कजालं विमृशते समस्तवस्तुतत्त्वमस्मै महाराजाय गुणधारणाय स सदोषः समानीप दासति
"तां सम्यग्दर्शनात्मजां विद्याकन्यकामिति । तथा चित्तसन्तापायेच्छा मनोदुःसाय भोगामिलापो मरणाप जन्म वियोगाय प्रिपसनमः
"कोशकारकीटस्येव तन्तुसन्तानरचना निबिडात्मवन्धनाय जीवस्य सहपरता छेशायासाय सफलं साजालं प्रपृचिर्दुःसं मिति:
"मुखमित्येवमनवरतं भाययतो महाराजस्य भविष्यति गाढमनुरक्ता सा निरीहवेति ।।" वदेते सद्गुणास्त्रासां दशानामपि कन्यमानामरा•
सये महाराजेनाभ्यसनीयाः, अन्यच्च-~~-एवं कुर्वतोऽस्यानुकूलतयैवायसरं विज्ञाय दर्शयिष्यति समस्तं पारिधर्मराजारिक निजयलं स
कर्मपरिणामः, ततः प्रत्येकमनुरूपगुणाभ्यासेनैवात्मन्यनुरागमानेतन्यास्ते महाराजेन सुभटाः, ततः स्याम्पनुरफास्ते निराकरिष्यन्ति
॥७१८॥

·सपमिती अ.८-अ. ॥७१९॥ कन्यादश. कपरिण- यन . तन्महामोहादिसैन्यं, ततोऽयमवाप्तभावराज्यः स्ववलकलितो विनिर्जितभावशत्रुस्ताभिः प्रियकामिनीभिः सार्ध ललमानोऽत्यन्तसुसितो भविष्यति महाराजः, वदिदमेवानेन वावदनुष्ठेयमिति । कन्दमुनिराह-भदन्त! कियता पुनः कालेन महाराजस्वेदं सेत्स्यति प्रयोजनं ?, भगवतोट-आर्य ! पण्मासमात्रेण, ततो मयोक्तं-नाथ! त्वरयति मामतीव प्रव्रज्याग्रहणायान्तःकरणं भूयांश्चैप कालविलम्बः तत्क- थमिदं ?, भगवानाह-राजन्नलमन त्वरया इयमेव हि परमार्थतः प्रव्रज्या यदस्य मदुपदिष्टस्यानुष्ठानं, द्रव्यलिङ्गं हि भवता गृहीतं पूर्व- मप्यनन्तवाराः न चैतद्व्यतिकरव्यतिरेकेण भवतस्तेन द्रव्यलिङ्गेन कश्चिद्विशिष्टतरः सम्पादितो गुणः, तदलं तावत्ते तदर्थमुत्त्वरितेनेदमेय मदुपदिष्टं कुर्वाणस्तिष्ठेति, कन्दमुनिनोक्तं-भदन्त ! केन पुनः क्रमेण महाराजेन ताः कन्यकाः परिणेतव्याः ?, भगवतोक्तं—आर्य! मदुपदेशमनुतिष्ठतोऽस्य समीपमागमिष्यत्यसौ विद्यामादाय सद्बोधो मन्त्री विवाहयिष्यत्यनेन तां कन्यको स्थास्यत्यस्य समीपस्थः, ततः किमनेन बहुना?, यदसौ किमपि ब्रूते तदेवानेनानुष्ठेयं, जानात्येवासौ प्राप्तकालं सर्व कारयितुं, तस्यागमने हि समाप्यतेऽस्मादृशामुप- देशावकाशः, तस्मात्स एव सद्बोधः सर्वत्र महाराजेन प्रमाणीकर्तव्य इति, मयोक्तं—नाथ! महाप्रसाद इच्छामोऽनुशास्ति, ततोऽभि- वन्य सपरिवारः सपरिकर भगवन्तं प्रविष्टोऽहं नगरे प्रारब्धोऽनुष्ठातुं भगवदुपदेशं गच्छन्ति दिनानि भगवत्पर्युपासनया मा अन्यदा भावयतो भगवदुपदिष्टास्ता भावनाः रात्रौ समागता मे निद्रा प्रबुद्धस्तयैव वासनया ततः प्रवृद्धा गाढतरं भावनाः, ततो रात्रिशेपे संजातो मे प्रमोदातिरेकः, ततः किमेतदिति विस्मितोऽहं यावत्समागतो मत्समीपं सद्धोधो मन्त्री विलोकितोऽसौ मया, तभ्यणे च-आनन्द- दायिका दृष्टेः, सर्वावयवसुन्दरा । आस्तिक्यचारुवदना, धवलामललोचना ।। ३१३ ॥ तत्त्वावगमसंवेगनामकं स्तनमण्डलम् । धारयन्ती नितम्यं च, प्रशमाख्यं मनोहरम् ।। ३१४ ॥ सर्वथा--स्पृहणीयगुणोपेता, चित्तनिर्वाणकारिका । सा चिरं स्तिमिताक्षेण, मया विद्या. ,

·उपमिती
अ.८-म.
पार
॥७१८॥
नौसाए:
"अनुवर्तयता सद्भावप्रधानतां सर्वथा कुर्वता प्रगुणदण्डोपममात्मान्तःकर महाराजन सा अजुना पारी । स पापी दर.
| "पीडाभीरुतां निराकुर्वति परद्रोहबुद्धि वर्जयति परधनहरणं रक्षयति सदपायनुतां गृहनि दुगंधिमपं महारा ता.
| "प्यति स्वयंवरा सा नूनमचौरतेति । मुक्तता पुनरभिलपताऽऽय! महारान सामीभाषमानेवम्यो विषयः दृष्टम्पो सामनामया.
| "दिन्नः सल्वात्मा शमनीया प्रन्थपिपासा धारणीयं भावतो पहिरन्तवाटपमन्दःकरणं संबंया पावसापानिममामामतिः
"पद्मवजनयितव्यो निजभाव इति । प्रारतिं पुनः पाणी जिपृक्षता फन्दमुने! महाराजन प्रविपतम्याः गमता भरि मावर मुरनतारमा
"नार्यः न वस्तव्यं तद्वसतौ न कार्या सत्कथा न भजनीया वग्निपद्यान विटोपनीयानि सरिन्द्रियानिन सातम्यं रतिनिधुनाया.
| "भ्यणे न स्मरणीयं पूर्वललितं नाहरणीयः प्रणीताहारः रक्षणीया वदतिमाशा न फरणीया शरिरादा सयोहरनीया रताभिलापिट ।
"तथा सर्वपुद्गलद्रव्याणां देहधनविपयादीनां भावयते सततमनित्यतां चिन्तयते गाटमाविरूपता प्यायवे दुःगरमतां उसपते पारग.
"भिन्नखभावतां विरहयते सकलं फुविदर्कजालं विमृशते समस्तवस्तुतत्त्वमसे महाराजाय गुणपारणाय स सदोपः समानीप दासी
"तां सम्यग्दर्शनात्मजां विद्याकन्यकामिति । तथा चित्तसन्तापायेच्छा मनोदुःसाय भोगाभिटापो गरणाय जन्म पियोगाय मिसनमः
"कोशकारकीटस्यैव वन्तुसन्तानरचना निविडात्मयन्धनाय जीवस्व सहापरता छशायासाय सफलं सगजाळं प्रकृतिसं निपुतिः
"सुखमित्येवमनवरतं भावयतो महाराजस्य भविष्यति गाढमनुरका सा निरीहतेति ॥" तदेते सद्गुणासासां दशानामपि फन्यमानामा
तये महाराजेनाभ्यसनीयाः, अन्यच-एवं कुर्वतोऽस्यानुकूलतयेवायसरं विज्ञाय दर्शयिष्यति सगसं पारित्रधर्मराजारिफ निसपलं स
कर्मपरिणामः, तवः प्रत्येकमनुरूपगुणाभ्यासेनैवात्मन्यनुरागमानेतव्यास्ते महाराजेन सुभटाः, ततः साम्यगुरफारसे गिरामरिष्यन्ति
-
॥७१८ ॥

·उपमिती सद्बोध- जयः ॥७२१॥ . रिणा? ॥ ३३३ ॥ यूयं हि यात मा यात, भयेन श्लथसन्धयः । मया यातव्यमेवास्य, प्रतिस्खलनकाम्यया ॥ ३३४ ॥ चलिते चा- भिधायेत्थं, ज्ञानसंवरणे नृपे । लजया चलितास्तेऽपि, सर्वे पापोदयादयः ॥ ३३५ ॥ रुद्धश्चागत्य तैर्गिस्तदा सद्बोधमत्रिणः । सा- शङ्काः केवलं सर्वे, भोः किमत्र भविष्यति ? ।। ३३६ ।। इतश्च-चारित्रधर्मराजीयं, सैन्यं सद्बोधमत्रिणः । तदाऽनुव्रजनं फुर्वदागतं तापती भुवम् ॥ ३३७ ॥ ततः परस्पराह्वानचण्डनिर्थोपभीपणम् । आयोधनं दृढस्पर्धमालग्नं बलयोस्तयोः ॥ ३३८ ।। अपि च- विशदशकसमप्रभमेकतो, मधुकरच्छविसन्निभमन्यतः । त्रिपथगायमुनाजलवचदाऽमिलदलं प्रविभाति बलद्वयम् ॥ ३३९ ॥ रथविलास- योधमहारथं, गजपदापतितापरवारणम् । हयनिरुद्धलसद्धरिसाधनं, वरपदातिनिपातितपत्तिकम् ॥ ३४० ॥ अथ विपाटितयोधशतोत्कटं, प्रकटविस्मयकार्यपि योगिनाम् । अभवदुद्भटपौरुपशालिनोस्तदितिसङ्कलयुद्धमनीकयोः ॥ ३४१ ॥ ततस्तं तादृशं वीक्ष्य, संशयारूढमु- पकैः । स कर्मपरिणामाख्योऽचिन्तयत्तत्प्रयोजनम् ॥ ३४२ ॥ अथे!-मया तावन्न कर्तव्यश्चित्तभेदविधायकः । प्रकटः पक्षपातोऽत्र, सर्वसाधारणो ह्ययम् ॥ ३४३ ॥ यतः कृते मत्तो विरज्यन्ते, पक्षपाते स्वबांधवाः । महामोहादयोऽतो मे, युक्तं नाकाण्डविडरम् ॥३४४ ॥ तथाहि --अद्य चारित्रधर्मीयं, वल्लभं में महाबलम् । गुणाः संसारिजीवस्य, मुंदरं प्रतिभासते ॥ ३४५ ॥ अथ दोषेषु वर्तेत, भूयोऽप्येषु यथा पुरा । तवश्चिरंतनस्थित्या, गति, निजबान्धवाः ॥ ३४६ ॥ तस्मात् प्रच्छन्नरूपेण, तस्येदं हितकारकम् । बलं चारित्र- धर्मीयमई पुष्णामि साम्प्रतम् ॥३४॥ येनेदं जीयतेऽनेन, बलं पापोदयादिकम् । न च मत्तो विरज्यन्ते, महामोहादिवान्धवाः ॥३४८॥ तत्तः सम्यग् विनिश्चित्य, तेनोपायं महात्मना । तथा मदुपविष्टास्ते, वर्द्धिता वरभावनाः ॥ ३४९ ॥ यावच भावनारूढः, स्थितस्त्वं गुण- धारण! । तावत्तत्प्रवलीभूतं, सद्बोधसहितं पलम् ॥ ३५० ॥ यतः --मणिमन्त्रीपधादीना, भावनानां विशेषतः । अचिन्त्यमिह विज्ञेयं, . . ॥७२१॥ उ.भ.६१ ·उपमिती ॥७२० ।। - - |ऽवलोकिता ।। ३१५ ॥ ततश्च-~सा सद्बोधेन मे दत्ता, परिणीता मयाऽनया ! जातः सदागमादीनामानन्दो सविता निशा ।। ३१६ ॥ ६न्यादा- प्रभाते तु समुत्थाय, परिवारविवेष्टितः । गतोऽहं भगवन्मूलं, वन्दिताः सर्वसाधवः ।। ३१७ ॥ ततो विनयननेण, विहिवासलिना कपरिण- मया । समस्तं रात्रिवृत्तान्तं, पृष्टा निर्मलसूरयः ॥ ३१८ ॥ यदुत-सा कि मे तादृशी नाध!, प्रवृत्ता परभाषना । किंवा नारक्स पन मुद्भूत्तो, हर्षोल्लासोऽतिसुन्दरः ॥ ३१९ ॥ सूरिराह महाराज!, समाकर्णय कथ्यते । स कर्मपरिणामाख्यरतुष्टस्ते साधुफर्मणा ।। ३२०॥ ततस्तेन स्वयं गत्या, सद्बोधोऽयं सविद्यकः । प्रोत्साहितो यथा गच्छ, भजस्य गुणधारणम् ।। ३२१ ॥ अथ चारित्रधर्मण, सार्धमालोच्य | पण्डितः । ततः प्रचलितोऽयं ते, समीपागमनेच्छया ॥ ३२२ ॥ विज्ञायामं च वृत्तान्त, महामोहादिशत्रवः । पापोदयं पुरस्सस्य, पर्या- लोचमुपागताः ॥ ३२३ ॥ विषयाभिलापेणोक्तं--विनष्टाः साम्प्रतं यूयं, सद्बोधो हतको यदि । तस्स संसारिजीवस्य, पार्धे यायान् सुवष्टकः ।। ३२४ ॥ तत्साम्प्रतं यथाशक्त्या, कुरुध्वं यनमुत्तमम् । मार्गे तिष्ठत सर्वेऽपि, तस्य स्खलनतत्पराः ।। ३२५ ॥ ततः पापो- | दयेनोक्तमार्य! किं क्रियतेऽधुना? । यदा देवोऽपि नः स्वामी, तेपो पक्षे व्यवस्थितः ॥ ३२६ ॥ तथाहि-स फर्मपरिणामाख्यो, देवो. |ऽस्मत्पक्षपूरकः । यदाऽऽसीदोः पुराऽभूम, बलवन्तस्तदा वयम् ।। ३२७ ॥ उदासीनोऽपि योप, स्यारेवोऽन यलद्वये । यथापि युज्यते- |ऽस्माकं, योद्धं तैः सार्धमससा ॥३२८॥ इदानी देवनिर्दिष्टो, यः पुनर्याति सत्वरम् । सोऽयं सद्बोधसचिवो, नैव स्सलनमर्हति ॥३२९॥ न चाधुना ममादेशो, देवकीयोऽत्र विद्यते । योद्धव्ये सर्वथा यस्मात्तेन दूरीकृता ययम् ।। ३३० ॥ तदेवं संस्थिता एवं, प्रस्तावं लन्धुम. ईथ ! यातु यावदयं तस्य, पार्श्वे सद्बोधनामकः ॥ ३३१ ॥ एतथाकर्ण्य वचनं, रोपेण स्फुरिताधरः । रणाय पलितः शीघ्रं, शानसंप. ॥७२॥ रणो नृपः ॥ ३३२ ॥ उक्तं च तेन--यद्ययं प्रतिपक्षो मे, तसाधैं याति लीलया । मया किं जीवितेनेह, जननीलेशका- - ·उपमिती अ.८-म. सद्वोध- जयः ॥७२१॥ रिणा? ॥ ३३३ ।। यूयं हि यात मा यात, भयेन श्लथसन्धयः । मया यातव्यमेवास्य, प्रतिस्खलनकाम्यया ॥ ३३४ ॥ चलिते चा- भिधायेत्थं, ज्ञानसंवरणे नृपे । लजया चलितास्तेऽपि, सर्वे पापोदयादयः ॥ ३३५ ॥ रुद्धश्चागत्स तैर्मार्गस्तदा सद्बोधमत्रिणः । सा- शङ्काः फेवलं सर्वे, भोः किमत्र भविष्यति ? ॥ ३३६ ॥ इतश्च-चारित्रधर्मराजीयं, सैन्यं सदोधमविणः । तदाऽनुव्रजनं कुर्वदागवं तायती भुवम् ॥ ३३७ ॥ ततः परस्पराह्वानचण्डनिघोपभीपणम् । आयोधनं दृढस्पर्धमालग्नं बलयोसयोः ॥ ३३८ ॥ अपि च- विशदशद्धसमप्रभमेकतो, मधुकरच्छविसन्निभमन्यतः । त्रिपथगायमुनाजलवत्तदाऽमिलदलं प्रविभाति बलद्वयम् ।। ३३९ ॥ रथविलमस- योधमहारथं, गजघटापतितापरवारणम् । यनिरुद्धलसद्धरिसाधनं, वरपदातिनिपातितपत्तिकम् ॥ ३४० ॥ अथ विपाटितयोधशतोत्कटं, प्रकटविस्मयकार्यपि योगिनाम् । अभवदुद्भटपौरुपशालिनोस्तदितिसङ्कलयुद्धमनीकयोः ॥ ३४१ ॥ ततसं तादृशं वीक्ष्य, संशयारूढमु- । स कर्मपरिणामाख्योऽचिन्तयत्तत्प्रयोजनम् ॥ ३४२ ।। अये!—मया तावन्न कर्तव्यश्चित्तभेदविधायकः । प्रकटः पक्षपातोऽत्र, सर्वसाधारणो ह्ययम् ।। ३४३ ॥ यतः कृते मत्तो विरज्यन्ते, पक्षपाते स्वयांधवाः । महामोहादयोऽतो मे, युक्तं नाकाण्डविडुरम् ॥ ३४४ ॥ तथाहि -अद्य चारित्रधर्मीयं, वल्लभं मे महाबलम् । गुणाः संसारिजीवस्य, सुंदरं प्रतिभासते ॥ ३४५ ॥ अथ दोपेषु वर्तेत, भूयोऽप्येपु यथा पुरा । ततश्चिरंतनस्थित्या, गति, निजयान्धवाः ॥ ३४६ ॥ तस्मात् प्रच्छन्नरूपेण, तस्येदं हितकारकम् । बलं चारित्र- धर्मीयमहं पुष्णामि साम्प्रतम् ॥३४७॥ येनेदं जीयतेऽनेन, बलं पापोदयादिकम् । न च मत्तो विरज्यन्ते, महामोहादिवान्धवाः ॥३४८॥ ततः सम्यग् विनिश्चित्य, तेनोपायं महात्मना । तथा मदुपविष्टास्ते, वर्द्धिता वरभावनाः ॥३४९ ॥ यावध भावनारूढः, स्थितस्त्वं गुण- धारण! । वावचत्प्रयलीभूतं, सद्बोधसहितं यलम् ।। ३५० ॥ यतः -मणिमनौपधादीनां, भावनानां विशेषतः । अचिन्यमिह विज्ञेयं, - ॥७२१॥ उ.भ."

·उपमिती कपरिण- पनं ॥७२०॥ ऽवलोकिता ॥ ३१५ ।। ततश्च-सा सद्बोधेन मे दत्ता, परिणीता मयाऽनपा । जातः सदागमादीनामानन्दो रहिता निशा ॥ ३१६ ॥ प्रभाते तु समुत्थाय, परिधारवियेष्टितः । गतोऽहं भगवन्मूलं, वन्दिताः सर्वसाधयः ।। ३१७ ॥ ततो विनयननेण, विहितासलिना मया । समस्तं रात्रिवृत्तान्तं, पृष्टा निर्मलसूरयः ॥ ३१८ ॥ यदुत {--सा कि मे ताशी नाध:, प्रवृत्ता चरभावना । किंवा तारक्स- मुद्भूतो, होल्लासोऽतिसुन्दरः ।। ३१९ ॥ सूरिराह महाराज!, समाफर्णय कथ्यते । स कर्मपरिणामात्यस्तुष्टस्ते साधुफर्मणा ॥ ३२०॥ ततस्तेन स्वयं गत्वा, सद्बोधोऽयं सविद्यकः । प्रोत्साहितो यथा गच्छ, भजस्व गुणधारणम् ।। ३२१ ॥ अथ पारिवधर्मेण, सार्धमालोच्य (पण्डितः । ततः प्रचलितोऽयं ते, समीपागमनेच्छया ।। ३२२ ॥ विज्ञायामुं च वृत्तान्त, महामोहादिशप्रयः । पापोदयं पुरस्कृत्य, पर्या- लोचमुपागताः ॥ ३२३ ॥ विपयाभिलाषेणोक्तं-विनष्टाः साम्प्रतं यूयं, सद्बोधो हतको यदि । तस संसारिजीवस, पाचँ पायान् सुवष्टकः ॥ ३२४ ॥ तत्साम्प्रतं यथाशक्या, कुरुध्वं यनमुचमम् । मार्गे तिष्ठत सर्वेऽपि, तस्स स्सलनतत्पराः ।। ३२५ ।। ततः पापो. दयेनोक्तमार्य ! किं क्रियतेऽधुना? । यदा देवोऽपि नः स्वामी, तेषां पक्षे व्यवस्थितः ॥ ३२६ ॥ तथाहि-~स फर्मपरिणामाख्यो, देवो- |ऽस्मत्पक्षपूरकः । यदाऽऽसीद्रोः पुराऽभूम, बलवन्तस्तदा वयम् ॥ ३२७ ॥ उदासीनोऽपि योप, स्पादेयोऽत्र पलद्वये । वथापि युज्यते- |ऽस्माकं, योद्धं तैः सार्धमनसा ॥३२८॥ इदानी देवनिर्दिष्टो, यः पुनयोति सत्वरम् । सोऽयं सदोधसचियो, नैव स्सलनमर्हति ।।३२९।। न चाधुना ममादेशो, देवकीयोऽत्र विद्यते । योद्धव्ये सर्वथा यस्मात्तेन दूरीकता क्यम् ।। ३३० ॥ तदेवं संस्थिता एवं, प्रस्तावं लधुम. ईय । यातु यावदयं तस्य, पार्वे सद्बोधनामकः ॥ ३३१ ॥ एतचाकर्ण्य वचनं, रोपेण स्फुरिताधरः । रणाय पलितः शीनं, मानसंव. रणो नृपः ॥ ३३२ ॥ उक्तं च तेन यद्ययं प्रतिपक्षो मे, तसार्थे याति लीलया । मया कि जीवितेनेह, जननीलेशका. ॥७२०॥ .

·उपमिती अ.८-प्र. ॥७२३॥ क्षान्त्या- दिवीवाहा- तदेतासु सम्यग्वर्तितव्यं देवेन, न वर्तेते सल्वासामभावे तव परमोपकारिणाविमौ पुरुपौ, अनयोश्च बलेन भवता तद्राज्यमासादनीयं ततः सम्यक् पोपणीया देवेनेमा नार्य इति, मयोक्तं-एवं करिष्ये, ततः प्रवृत्तोऽहं तदुपदेशकरणे प्रविशामि पुनः पुनश्चित्तवृत्ती वि. लसामि सह विद्यया मध्यामि मुहुर्मुहुः सद्बोधेन सार्ध सन्मानयामि सदागमसम्यग्दर्शनगृहिधर्मान् , एवं च कुर्वतो मे गते भगवति लहितं किंचिन्यून पञ्चमासमात्रं संजातो मद्गुणैः समावर्जितहृदयः कर्मपरिणामः ततो गतस्तथैव वेषु नगरेषु गमितास्ते राजानः कृताः सर्वे मे निजनिजकन्यकादानाभिमुसाः ततः समागतो मन्मूलं प्रवेशितोऽहं तेन पुरस्कृतपुण्योदयेन कालपरिणत्यादिपरिवारोपेतेन कर्म- परिणामेन तासां कन्यकानां विवाहार्थ सपरिकरचित्तवृत्ती, ततस्तस्मिन् सात्त्विकमानसवर्तिविवेकगिरिशिखरनिविष्टे जैनसत्पुरे समाहू- तास्ते समस्ताः शुभपरिणामादयः समागताः सपरिवाराः कृतस्तेषां समुचितोपचारः गणितं विवाहदिनं । अत्रान्तरे संजातो महा- मोहादिवले सर्वसमाजः प्रवृत्तः पर्यालोचः अभिहितं विपयाभिलापेण-देव! यद्यनेन संसारिजीवेनेमाः क्षान्त्यादिकाः कन्यकाः प- रिणीताः स्युस्ततः प्रलीना एव वयमिति मन्तव्यं अतो नास्माभिरुपेक्षाऽत्र विधेया कर्तव्यः सर्वथा यनोऽवलम्बनीयं साहसं मोक्तव्यो विषादः--भयं हि तावत्कर्तव्यं, यावदन्तो न दृश्यते । प्रयोजनस्य तत्माप्ती, प्रहर्तव्यं सुनिर्भयैः ॥३६४॥ ततोऽनुमतं तन्म- मिणो वचनं महामोहेन समर्थितं शेपसुभटैः विहिता सामग्री संनद्धं बलं समागतास्ते संभूय रणोत्साहेन केवलं दृष्टभयतया कर्मप- रिणामप्रतिकूलताभीरुतया च पर्याकुलाश्चित्तेन, ततः पृष्टाऽमीभिः सविनयं भवितव्यता-यथा भगवति ! किमस्माकमधुना प्राप्तकाल- मिति ?, तयोक्तं-भद्रा! न युक्तस्तावद्भवतां रणारम्भः यतः समादतोऽयमधुनाऽऽर्यपुत्रः कर्मपरिणामेन मिलिता विशेषतः शुभपरिणा- मादयः संजालमार्यपुत्रस्याधुना विशेपतो निजयलदर्शनौत्सुक्यं दर्शयिष्यति तदपि कर्मपरिणामः करिष्यत्यार्यपुत्रस्तस्स पोपणं ततोऽधुना मोहपर्या- लोचः ।।७२३॥

·उपमिती
अ.८.प्र.
॥७२२॥
वीर्यमाश्चर्यकारणम् ॥ ३५१ ॥ ततो यथा यथा भूयः, प्रवृद्धास्तव भावनाः । क्या क्या परिक्षीणा, महामोहादयः सपम् ॥ ३५२ ।।
ततः प्रबलतां प्राप्य, क्षणादेव विनिर्जितम् । तेन सदोघसैन्येन, पलं पापोदयादिकम् ।। ३५३ ।। स प्रदारिताः प्रायो, महामोहारिस
प्रवः । चूर्णितः स विशेपेण, ज्ञानसंवरणो नृपः ॥ ३५४ ॥ सिता निस्स्पन्दमन्दास्ते, सर्वे पापोदयादयः । नियादितः ससैन्येन, स.
द्वोधः सह विद्यया ॥ ३५५ ॥ गते चाभ्यर्णतां भूप!, तव सदोधमग्रिणि । स वारशस्तदा जातो, हसासोऽविसुन्दरः ॥ ३५६ ।।
(सद्बोधसचिवो दृष्टः, परिणीता च कन्यका । राजन् ! पुनस्त्वया सर्व, झातमेव ततः परम् ॥ ३५७ ।। तदिदं कारणं भूप, भावनानां
विवृद्धये। हर्षोल्लासाय चोत्पन्नं, रात्रौ ते नात्र संशयः ॥ ३५८ ॥ मयोकं-अधुना किं प्रकुर्वन्ति, ते ममान्तरशत्रवः । सूरिराह महा-
राज!, कुर्वते कालयापनाम् ।। ३५९ ॥ उदीर्णास्ते गवा नाशमुपशान्तास्तथा परे । सर्वेऽपि चिचचौ से, लीनलीनतया सिताः
॥ ३६० ॥ पुनः प्रस्तावमासाद्य, कृत्वा ते सर्वमीलकम् । संग्रामाय लगिप्यन्ति, मत्सराम्मातचेतसः ॥ ३६१॥ ततस्त्वया महाराज!,
सद्बोधवचनात्तदा । चारित्रधर्मसुभटैरिणीयाः पृथक् पृथक् ॥ ३६२ ॥ मयोकं यदाशापयति नायः, इतश्च संपूर्णो मासकसः
ततो गतास्तेऽन्यत्र भगवन्तो निर्मलसूरयः विशेपतोऽनुष्ठिता मया तदुपदेशाः प्रसादितमन्तःकरणं परिकर्मित शरीरं विहितचित्तवृत्ती
में सद्बोधेन प्रवेशः दर्शितौ सामान्यतः समाधिनामानौ द्वौ पुरुपौ धवलौ वर्णेन पारू दर्शनेन सुसदी स्वरूपेण, ततोऽभिहितं सद्बोधेन
-देव ! विशेषतो धर्मशुक्लाभिधानाविमौ पुरुपो प्रवेशको भवतोऽन्तरराज्ये तदनयोर्महानादरो विधेयः, मयोक्तं यदादिशत्यार्यः, कहो
दर्शिताः सद्बोधेन विद्युत्पद्मस्फटिकवर्णाः सुन्दराकारधारिण्यः सुखस्वरूपा लेश्या इति गोत्रेण पीवपद्मशुष्ठा इति नामा प्रसिद्धास्तिसो
नार्यः, अभिहितं च तेन यदा देवप्रथमस्य नरस्येमास्तिस्रोऽपि परिचारिकाः । शुष्छेवैका द्वितीयस्य, जायते परिपोपिका ॥३६३॥
धर्मशक्षा
याधिः
॥७२२॥

·सपमिती
॥७२५॥
-
मात्रष्टक-
स्थापना
दर्शिताधारित्रधर्मराजादयः विहिता तैसे प्रतिपत्तिः सन्मानिताः प्रत्येकं मया गताः पदातिभावं नियुक्ता रिपुनिराकरणे सह चतुरङ्गसे.
नया ॥ ततस्तेषां समुल्लासमालोक्य रणशालिनाम् । प्रत्येकं प्रभुणा राज्ञा, कृतं सन्मानतोपणम् ॥ ३६५ ॥ दूरादेव भयोद्धान्ता, महा-
मोहादयस्तदा । पापोदयं पुरस्कृत्य, नष्टास्ते मृत्युभीरवः ॥ ३६६ ॥ तैस्तु भमास्तदावासाः, शोधिता सा महाटवी । रिपुनाशेन लब्धा
च, लोके जयपताकिका ॥ ३६७ ॥ केवलं ते दुरात्मानः, किंचित्क्षयमुपागताः । किंचित्पशान्ततां धृत्वा, संस्थिता वकचर्यया ॥३६८॥
वतो महाविमर्दैन, विवाहोऽतिमनोरमः । प्रारब्धो मे तदा कर्तु, मुदितान्तरयान्धवैः ।। ३६९ ॥ स्थापिताः प्रथम वास्तत्राष्टौ चार
मातरः । तासां च विहिता पूजा, प्रयत्नेन यथोचिता ॥ ३७० ॥ निवेदितं च मे वीर्य, सद्बोधेन पृथक् पृथक् । मातृणां यत्तदा तासां,
तत्ते भद्रे ! निवेदये ।। ३७१ ॥ "आद्या हि कुरुते माता, युगमात्रमलोकिनम् । मुनिलोकं पुरे जैने, मार्गे व्याक्षेपवर्जितम् ॥ ३७२ ॥
"सदुद्धिपूतवाक्येन, तथ्यं ५ध्यं मिताक्षरम् । द्वितीया भापयत्येवं, माता यतिजनं सदा ॥ ३७३ ॥ तृतीयमाता निःशेपदोपनिर्मुक्तम-
"असा । आहारमेपयत्येव, यतिलोकेन कारणे ॥ ३७४ ॥ चतुर्थमाता मुनिभिः, सुदृष्टं सुप्रमार्जितम् । पात्राद्यादाननिक्षेपं, कारयन्ती
"विजृम्भते ॥ ३७५ ॥ यत्किंचित्स्यात्परित्याज्यं, देहाहारमलादिकम् । स्थण्डिले पञ्चमी माता, सन्नीत्या साजयत्यलम् ।। ३७६ ।। षष्ठी
"माता पुनर्नित्यं, साधुचित्तमनाकुला । रक्षन्ती क्षपयत्येव, दोपसवातमससा ॥ ३७७ ॥ सप्तमी कारणाभावे, माता मौन विधायिका ।
"साधूनां कारणे वाक्यदोपरक्षणतत्परा ॥३७८॥ अष्टमी फर्मवल्लीनं, मुनिलोकमकारणे । धारयेत्कारणे कायदोपविप्लवधारिका ॥३७९॥"
तदिमा मातरस्तत्र, स्थापिताः प्रथमे दिने । पूजिताश्च विधानेन, जैनसत्पुरसारिकाः ॥ ३८० ॥ ततश्चित्तसमाधाने, तत्रैव वरमण्डपे ।
सैय निःस्पृहता येदिविशेषेण समारिता ॥ ३८१ ॥ विनिर्मितं च धर्मेण, प्रदीप्तं निजतेजसा । तत्रामिकुण्डं विस्तीर्ण, कृतं सर्व यथो-
-
॥७२५॥

·एपमिती
मनोभतः
॥७२४॥
रणेन लगतां भवतां सर्वप्रलयः संपत्स्यते वस्मात्कालयापनां कुर्वन्तस्तावदृष्टसेवया विष्ठव यूयं, यदा तु भवतां प्रस्तावो भविष्यति उदा-
ऽहमेव निवेदयिष्ये, दत्तावधाना हि भवत्प्रयोजने सकलकालमहं वर्ते, का भवतां चिन्ता?, धवस्तदनुरोधेनोपसंहवसैः प्रकटसहामा-
बन्धः, केवलं तथापि वष्टतया प्रयुक्ता एव तैः प्रच्छन्नस्थितैरपि निजनिजा योगशक्तयः, ततस्तन्माहात्म्येन संजाता मम घेतसि फटोलाः
-यथेदमादिष्टं भगवता यदुत परिणीतासु तासु कन्यकासु भवन्तमहं प्रमाजयिष्ये "अतिदुष्करा प प्रमज्या तुल्या याहुभ्यां स्वयंभूर-
"मणतरणेन नैष्ठिकं यत्यनुष्ठानं सुखलालितं मे शरीरं संभविनो रोगातकाः वन्न क्षमिप्यते प्रायो दीर्घकालं मे रुक्षपचिता कावरहदया
“च वराकी मदनमखरी बाधिष्यते द्राधीयसा यावजीविकमदीयवियोगेन इत्यादि चिन्तयतश्च मे संजावो मनाङ् मनोभगः, ववश्चि-
"न्तितं मया-तत् किं न परिणयामि तावदेवाः तिष्ठामि यथासुखासिकया गमयामि यौवनं स्वाधीनाश्च ममैवाः ततः पश्चात्काले परि-
| "णीय प्रव्रजिष्यामीति," अयं च सर्वोऽपि दूरवर्तिनि सद्बोधे मम स्वगतः पर्यालोचः, अत्रान्तरे समागतः सद्बोधः निवेदितो मयाऽस्मै
निजाभिप्रायः, सद्बोधः प्राह-देव! न सुन्दरमिदं मनितं देवेन क्षतिकरमिदमात्महितस्य वियन्धकं सुससन्दोहानां चिह्नमेतदक्षतायाः
न च स्वाभाविकमेतन्मात्रणं देवस्य, किं तर्हि ?, विलसितमिदं तेपां पापात्मनां महामोहादीनां, ते हि निधिग्रहणकाल इव वेतालाः पयु.
पस्थिताः साम्प्रतं कृतान्तर्धाना विनकरणाय देवस्य तम वञ्चनीयस्तरात्मा देवेन, ततो लग्नं सदोधभापितं मधिचे, अभिहितं च मया
|-आर्य! कथं पुनरमी निराकर्तव्याः, सदोधेनोक्तं- देव! निजबलेन, मयोक्तं दर्शय मे निजपलं, सदोधेनो-एप सञोऽस्लि
केवलं ददर्शने कर्मपरिणामस्याधिकारः, कर्मपरिणामेनोक्तं—आर्य! मयाऽऽदिष्टेन त्वयाऽमी दर्शिताः परमार्थतो मयैव ते दशिता भ-
वन्ति वन्मा करोतु विकल्पं दर्शयत्वार्यः, सद्बोधेनोक्तं यदादिशति महाराजः, वतः प्रवेशितोऽहं सद्बोधेन चित्तसमाधानमण्डपे
सदोधो-
पदेशः
॥७२४॥

·सपमिती
अ.८-म.
॥७२७॥
द्रव्यलि-
ग्रहणं
M
सूचितो मम । भगवद्भिर्मया हन्त, साक्षादेवानुभूयते ॥ ३९५ ॥ यावच्चैवं प्रमोदान्यः, सप्रमोदे तदा पुरे। स्थितोऽहं तत्र संप्राप्तास्ता-
वनिर्मलसूरयः ॥ ३९६ ॥ स्थिताः सपरिवारास्ते, तत्रैवाहादमन्दिरे । गत्वा समस्तसामग्या, वन्दिताः सादरं मया ॥ ३९७ ॥ ततो
विधाय नमेण, ललाटे करकुङ्मलम् । भद्रे! भगवतामने, मयेदं भापितं तदा ॥ ३९८ ॥ सर्वो भगवदादेशः, संपन्नः साम्प्रतं यदि ।
नाथ! तबीयतां दीक्षा, प्रसादः क्रियतामिति ॥ ३९९ ॥ सूरिराह महाराज!, संपन्ना तव भावतः । स्वतो भागवती दीक्षा, तस्याः किं
दीयतेऽधुना ? ॥ ४०० ।। तथाहि-यदेतत्तव संपन्नं, गृहेऽपि वसतोऽधुना । इदमेव विधातव्यं, यतित्वेऽपि विशेषतः ॥ ४०१ ॥ त-
थापि व्यवहारोऽत्र, लकनीयो न पण्डितैः । अतस्ते साम्प्रतं भूप!, द्रव्यलिङ्ग विधीयते ॥४०२॥ किं च-भावलिङ्गबहिश्चितमिदं
हेतुरपीप्यते । तद्दीयते महाराज!, लिङ्गं ते द्रव्यतोऽधुना ॥ ४०३ ।। मयोक्तं नाथ! महाप्रसादः, ततो "विधायाप्ट दिनानि जिन-
"मुनिपूजां समुत्पाद्य नागरकानन्दं संभाल्य बन्धुवर्ग पूरयित्वाऽर्थिसङ्घात स्थापयित्वा निजसुतं जनतारणाभिधानं राज्ये समाप्य तत्का-
"लोचितं निःशेपं कृत्यविधि सह मदनमचर्या युक्तः कुलंधरेण प्रधानपरिजनेन च निष्कान्तो निर्मलसूरिपादमूले विधानेनाहमिति,
"ततोऽभ्यस्तः समस्तः साधुक्रियाकलापः वल्लभीभूतो गाढतरं सदागमः शिक्षितानि तदुपदिष्टान्येकादशाङ्गानि कालिकोत्कालिकश्रुतानि च
"तथाऽभीष्टतरीभूतः सम्यग्दर्शनः संजातश्चारित्रधर्मे चित्ताबन्धः विज्ञातं विशेषतस्तत्सैन्यं पालितौ नितरां संयमतपोयोगौ भग्नानि सुतरां
"प्रमत्ततानद्यादीनि रिपुक्रीडास्थानानि निर्मलीकृता चित्तवृत्तिः, तदेवं गुरुचरणशुश्रूपारतो विहृतोऽहं भूरिकालं मुनिचर्यये"ति, तदन्ते वि-
हिता संलेसना कृतमनशनविधानं तद्दर्शनात्तुष्टा मे भवितव्यता दत्ताऽपरा गुडिका तत्तेजसा नीतोऽहं विबुधालये कल्पातीतेषु विबुधेपु
स्थापितः प्रथमवेयके, तत्र च-मनोहारिणि पर्यङ्के, दिव्ये दिव्यांशुकावृते । शुभ्रातिनिर्मलाकारः, स्थितोऽहममृतोपमे ॥ ४०४ ।। त-
॥ ७२७॥

·उपमिती अ.८-प्र. ॥७२६॥ चितम् ।। ३८२ ॥ तैजसीपद्मगुलाभिर्जननीभिश्च सादरम् । सानाद्गरागभूपादि, बधून विनिर्मितम् ॥ ३८३ ।। नारिया, सर्वैः सामन्तपार्थिवैः । नापितोऽहं विलिप्तश्च, भूपितो यासितोऽसुकैः ।। ३८४ ॥ ततः प्रचो विवाहानन्दः सिनः मनीष पर पुरो. | हितः हूयन्ते कर्मनामिकाः समिधः क्षिप्यन्ते सद्भावनाहुतयः विकीयन्ते फुवासनाभिधाना सानापरयः, मनः कारिता समागमेरेर सांवत्सरतां भजताऽतिसुन्दर धूपलनांश पाणिप्रहणं क्षान्तिदारिकायाः, अनान्वरेऽविहर्षेण पिज़म्भिवाः शुभपरिणामादपः रिरसिता | निष्प्रकम्पतादयः प्रवृत्तो महाप्रमोदः भ्रान्तानि मण्डलानि, एवं च मेण वलिव यूपलमे परिणीताः पा र मपासो दपारिक- न्यकाः, उपविष्टः सहितसाभिस्तस्मिन्नेव जीववीर्यनामके विस्तीर्णे वरासने, ततः समानन्दितावारिधभमराजादयः प्रपत्ता पिपिपास- द्विलासाः, इतश्च-यदैव विद्या सा कन्या, परिणीवा मया पुरा । देवासी महामोहः, प्रलीनः परमातः ।। ३८५ ॥ मु-का- वेषो समुदायात्मा, सारभूतः स वर्तते । दग्धरजुसमाकारस्तेन पार्थे स मे स्थितः ।। ३८६ ।। यदा तु परिणीताताः, क्षान्त्साहिवरक- न्यकाः । सर्वा वैश्वानरादीनां, प्रतिपक्षतया स्मृताः ।। ३८७ ॥ तदा सोऽनीकसहितः, पापोदयसमन्वितः । पारिमधर्मरामादिनासितो. ऽपि तथा पुरा ॥ ३८८ ॥ लीनोऽपि लीनतरता, हिंसावैश्वानरादिभिः।साध नैवभिनासावरं गतः ॥ ३८९ ॥ शिभिविशेषकम् । | तथास्थितेषु तेपूचैः, शान्तावाधः प्रमोदितः । आश्लिष्टो वरनारीभिः, स्वसैन्यपरिवारितः ॥३९०॥ अन्तरङ्गा विलासन, समुरामलीलया। स्वसंवेदनतो घेद, तदा सत्यं मुनेर्वचः ॥ ३९१ ॥ तथा शुभपरिणामस्य, मयाऽन्या अपि फन्यकाः । वनिप्पफापवाजातास्तदा सहपो विवाहिताः ॥ ३९२ ॥ एताश्च ता धृतिश्रद्धामेधाविविदिषामुसाः । मैत्रीप्रमुदियोपेक्षाविज्ञप्तिकरुणादिकाः ॥ ३९३ ॥ वतस्तेन सुभा- याणां, वृन्देन सह लीलया । अत्यर्थ निर्भरीभूता, लसतो मे सुखासिका ॥ ३९४ ॥ चिन्तितं च मया- एप मुससन्दोहो, यः पूर्व - पृत्यादि परिणयनं ॥७२६॥ -

·समिती
अ.८-प्र.
॥७२७॥
!
द्रव्यलि
नग्रहणं
सूचितो मम । भगवद्भिर्मया हन्त, साक्षादेवानुभूयते ॥ ३९५ ॥ यावचैवं प्रमोदाढ्यः, सप्रमोदे तदा पुरे। स्थितोऽहं तत्र संप्राप्तास्ता-
वनिर्मल सूरयः ॥ ३९६ ॥ स्थिताः सपरिवारास्ते, तत्रैवाहादमन्दिरे । गत्वा समस्तसामन्या, वन्दिताः सादरं मया ॥ ३९७ ॥ ततो
विधाय नमेण, ललाटे करकुड्मलम् । भद्रे! भगवतामग्रे, मयेदं भापितं तदा ॥ ३९८ ॥ सर्वो भगवदादेशः, संपन्नः साम्प्रतं यदि ।
नाय! तबीयतां दीक्षा, प्रसादः क्रियतामिति ॥ ३९९ ॥ सूरिराह महाराज!, संपन्ना तव भावतः । स्वतो भागवती दीक्षा, तस्याः किं
दीयतेऽधुना? ॥ ४०० ।। तथाहि-यदेतत्तव संपन्नं, गृहेऽपि वसतोऽधुना । इदमेव विधातव्यं, यतित्वेऽपि विशेषतः ॥ ४०१ ॥ त-
थापि व्यवहारोऽत्र, लङ्घनीयो न पण्डितैः । अतस्ते साम्प्रतं भूप!, द्रव्यलिङ्ग विधीयते ॥४०२॥ किं च-भावलिङ्गबहिश्चिदमिदं
हेतुरपीप्यते । तद्दीयते महाराज!, लिङ्गं ते द्रव्यतोऽधुना ॥ ४०३ ॥ मयोक्तंनाथ ! महाप्रसादः, ततो "विधायाष्ट दिनानि जिन-
"मुनिपूजां समुत्पाद्य नागरकानन्दं संभाल्य बन्धुवर्ग पूरयित्वाऽर्थिसङ्घातं स्थापयित्वा निजसुतं जनतारणाभिधानं राज्ये समाप्य तत्का-
"लोचितं निःशेष कृत्यविधि सह मदनमचर्या युक्तः कुलंधरेण प्रधानपरिजनेन च निष्कान्तो निर्मलसूरिपादमूले विधानेनाहमिति,
"ततोऽभ्यस्तः समस्तः साधुक्रियाकलापः वल्लभीभूतो गाढतरं सदागमः शिक्षितानि तदुपदिष्टान्येकादशाङ्गानि कालिकोत्कालिकश्रुतानि च
"तथाऽभीष्टतरीभूतः सम्यग्दर्शनः संजातश्चारित्रधर्मे चित्तावन्धः विज्ञातं विशेपतस्तत्सैन्यं पालितौ नितरां संयमतपोयोगौ भनानि सुतरां
"प्रमत्ततानद्यादीनि रिपुक्रीडास्थानानि निर्मलीकृता चित्तवृत्तिः, तदेवं गुरुचरणशुश्रूषारतो विहृतोऽहं भूरिकालं मुनिचर्यये"ति, तदन्ते वि-
हिता संलेसना कृतमनशनविधानं तदर्शनात्तुष्टा मे भवितव्यता दत्ताऽपरा गुडिका तत्तेजसा नीतोऽहं विबुधालये कल्पातीतेपु विवुधेपु
स्थापितः प्रथमौवेयके, तत्र च-मनोहारिणि पर्यके, दिव्ये दिव्यांशुकावृते । शुभ्रातिनिर्मलाकारः, स्थितोऽहममृतोपमे ॥ ४०४ ॥ त-
॥ ७२७॥

·*उपमिती
दयादि-
भया:
॥७२८॥
-
सागरोपमाण्युचैत्रयोविंशतिमुत्तमम् । शान्तात्मा विगताबाधमनुभूय मुसामृतम् ॥ ४०५ ॥ ततो मनुजगत्यन्तःपानुषं दरपारम् । स-
दैरवतमायातो, भद्रे! भार्यानियोगतः ।। ४०६ ॥ तत्र सिंहपुरे जातः, सुतो पीणामहेन्द्रयोः । अदं गङ्गापरो नाम, शशिपः
ख्यातपौरुषः ॥ ४०७ ।। जातिस्मरणसंपन्नो, दीक्षामादाय सुन्दराम् । कृत्वा प पूर्ववत्कृसं, सुपोपाचार्यसमिधा ।। ४०८ ॥ तदन्दै प
विधानेन, पूर्वव्यावर्णितक्रमात् । प्रैवेयके द्वितीयेऽहं, गतो भार्यानियोगवः ॥ ४०९ ॥ परिपाटयाऽनया भद्रे, फटाः पथ गमागमाः ।
भावदीक्षां समादाय, भैवेयकनिवासिपु ॥ ४१० ॥ एकैकवृद्ध्या संजाना, स्थितिस्तत्र ममानपे! | सागरोपमतो यावतश्चमे साविशतिः
॥ ४११ ।। शरीरचित्तनिर्वाणी, शर्मसन्दोहदायिका । इह वत्र च जाता मे, पार्वी फल्याणमालिफा ॥ ४१२॥ ववध पटवारापा,
भरते शड्वनामके । पुरे मनुजगत्यन्तर्धातकीखण्डमण्डले ॥ ४१३ ।। पुत्रो भद्रामहागिर्योर्जातोऽ सिंहनामफः । नरेन्द्रवंशे सोगः,
सुन्दराकारधारकः ॥ ४१४ ॥ अथ यौवनसंस्थेन, धर्मवन्धुमहामुनिम् । प्राप्य भागवती दीक्षा, मयाऽमा परलोपने ॥ ४१५ ॥ यतः
क्रियाकलापेन, साधूनां चारुगामिनि! । विहृतोऽहं ससद्भावः, सूत्रार्थप्रणोद्यतः ॥ ४१६ ।। अय सत्पेन फालेन, द्वादशानः सदा.
गमः । सपूर्वः सातिशेषो मे, सर्वथा बन्धुतां गतः ॥ ४१७ ॥ पुराऽप्यस्य मया मातं, विज्ञानं पदशो यदु । किं तु संपूर्णपूर्वागि, न
प्राप्तानि कदाचन ॥ ४१८ ॥ तदा तु स्तोककालेन, विज्ञानं लीलया मया । निःशेषमस्य विज्ञातं, सर्व पूर्वः समन्वितम् ॥ ४१९॥
ततोऽधिगतसूत्रार्थो, गुरुणा धर्मवन्धुना । स्थापितोऽहं निजस्थाने, स्(भ)रिसप्तस्य पश्यतः ।। ४२० ॥ फवध गृहदानन्दो, देवदानव-
मानवैः । आचार्यस्थापनायां मे, सञ्चमत्कारकारकः ॥ ४२१ ।। गुरुणा शेफ्लोफेश, शापितोऽहं मुहुर्मुहुः । धन्यस्त्वं कृतकृत्योऽसि,
येन ज्ञातः सदागमः ॥४२२॥ तथावनालङ्कारमाल्यैश्च, पूजिता लोकवान्धवाः । विहिता सङ्गपूजा प, विधिना बसनाशनः ॥४२३॥
सिंदभवः
आचार्य
पदं
-
॥७२८॥

·उपमिती
म.८-प.
॥७२९॥
मोहमा-
बत्यं
(किं च ते देवारते महाभागा, मुनयस्ते च सजनाः । समाकृष्टा गुणैः सन॑म्राः किङ्करतां गताः ।। ४२४ ॥ तथाऽन्तेवासिनोऽनेके,
पण्डिता विनयोद्यताः । स्वीया गच्छान्तरेभ्यश्च, मम पार्श्वमुपागताः ॥४२५ ॥ ततो विचरतश्चित्रप्रामाकरपुरादिषु । कुर्वतश्च प्रबन्धेन,
व्याख्यानमतिसुन्दरम् ॥ ४२६ ॥ अनेकवादसहाटव्यां वाक्खड्गयष्टिना । कुतीथिमत्तमातगकुम्भनिर्भेदकारिणः ॥ ४२७ ॥ स्वशाखपर-
शास्त्राणां, सुटगर्भार्थदर्शिनः । पूजितस्य महाराजसामन्तपरमेश्वरैः ॥ ४२८ ॥ उद्दामवर्णसत्कीर्तिशब्दश्लाघापुरःसरः । उहासितो यशो-
रूपो, जनैमें पटहोऽनघः ।।४२९॥ चतुर्भिः कलापकम् ॥ तथा-धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि, भूपिता नाथ! मेदिनी। त्वयाऽवतरता मर्ये,
परममशरूपिणा ॥४३०॥ निर्मिध्यं सत्यसिंहस्त्वमित्येवं नतमस्तकाः । तीथिका अपि मां सर्वे, स्तुवन्तः पर्युपासते ॥ ४३१ ॥ युग्मम् ।
एवमाचार्यके जाते, सर्पलोकमनोहरे । भद्रेऽगृहीतसङ्केते !, यजातं तन्नियोध मे ॥ ४३२ ।। तां तादृशी समुद्वीक्ष्य, समृद्धिं भुवनाद्भु-
साम् । इय॑येव महापापा, कष्टा मे भवितव्यता ॥ ४३३ ॥ चिन्तितं च तया हन्त, प्रतिपन्नः पुरा मया । योऽसाववसरस्तेपां, महामो-
हादिभूभुजाम् ।। ४३४ ॥ स एप वर्तते लमः, साम्प्रतं कार्यसाधकः । आशाभृतो वराकास्ते, पुरा मद्वाक्यतः स्थिताः ॥४३५॥ तत्तेपां
लक्षयाम्येनं, प्रस्तावमधुनातनम् । येन ते लब्धमाहात्म्या, जायन्ते सुखभाजनम् ॥ ४३६ ॥ त्रिभिर्विशेषकम् । एवं निश्चित्य ते सर्वे, भद्रे!
पापोदयादयः । शापिताः कार्यगर्भार्थ, भवितव्यतया तया ॥४३७॥ किं च ते कर्मपरिणामाद्यास्ते च मे बन्धवोऽनघाः । विमूढा नष्ट-
चेष्टाफाः, स्वराच्या विहितास्तया ॥ ४३८ ॥ ततश्च-4
-पापोदयं पुरस्कृत्य, महामोहादयस्तदा । पुनः संस्थापनां कृत्वा, प्रवृत्ता मम स-
म्मुखम् ॥ ४३९ ॥ केवलं जातशकैस्तैदृष्टात्यन्तभयैः पुरा । कः स्यानो विजयोपाय, इति प्रारम्भि भषणम् ॥ ४४० ॥ "विपयाभिला-
"पेणोकं-इदमत्र प्राप्तकालं-अभ्यभिवतु तावत्तस्य समिध्यादर्शनो ज्ञानसंवरणः निकटीभवन्तु शैलराजसहितानि गौरवाभिधानानि
॥७२९॥

·उपमिती
अ.न.
देवादि
॥७२८॥
,
सागरोपमाण्युत्रियोविंशतिमुत्तमम् । शान्तात्मा विगताबाधमनुभूय मुसामृतम् ॥ ४०५ ।। ततो मनुजगत्यन्तःपातुकं वरपारम् ।
दैरवतमायातो, भद्रे! भार्यानियोगतः ।। ४०६ ॥ तत्र सिंहपुरे जावः, सुदो पीणामहेन्द्रयोः । अहं गङ्गाधरो नाम, अधिपः
ख्यातपौरुपः ॥ ४० ॥ जातिस्मरणसंपन्नो, दीक्षामादाय सुन्दराम् । कृत्वा घ पूर्ववत्कृयं, मुधोपापार्यसमिधा ।। ४०८ । सान्द प
विधानेन, पूर्वव्यावर्णितक्रमात् । प्रैवेयके द्वितीयेऽहं, गतो भार्यानियोगवः ॥ ४०९ ॥ परिपाट्याऽनया भद्रे, फवाः एष गमागमाः ।
भावदीक्षां समादाय, प्रैवेयकनिवासिषु ॥ ४१० ।। एफैकद्धया संजावा, स्थितिसम ममानपे । सागरोपमतो यावसभमे समितिः
॥ ४११ ॥ शरीरचित्तनिर्वाणी, शर्मसन्दोहदायिका । इह तत्र च जाता मे, पार्वी फल्याणमालिका ॥४१॥ ववश पाठवारापा,
भरते शङ्खनामके । पुरे मनुजगत्यन्तर्धातकीखण्डमण्डले ॥ ४१३ ॥ पुत्रो भद्रामहागिर्योजातोऽ सिंहनामकः । नरेन्द्रवंदो सद्भोगः,
सुन्दराकारधारकः ॥ ४१४ ॥ अथ यौवनसंस्थेन, धर्मवन्धुमहामुनिम् । प्राप्य भागवती दीक्षा, मयाऽऽमा वरलोचने ! ॥ ४१५ ॥ सतः
क्रियाकलापेन, साधूनां चारुगामिनि! । विहृतोऽहं ससद्भावः, सूत्रार्थप्रणोद्यतः ॥ ४१६ ॥ अथ स्पस्पेन फालेन, द्वादशाङ्गः सदा.
गमः । सपूर्वः सातिशेपो मे, सर्वथा वन्धुतां गतः ॥ ४१७ ॥ पुराऽप्यस्य मया सात, विज्ञानं पहुशो पहु । कि तु संपूर्णपूर्वाणि, न
प्राप्तानि कदाचन ।। ४१८ ॥ तदा तु स्तोककालेन, विज्ञानं लीलया मया । निःशेपमस्य विज्ञातं, सर्व पूर्वैः समन्वितम् ॥ ४१९ ।।
वतोऽधिगतसूत्रार्थो, गुरुणा धर्मबन्धुना । स्थापितोऽहं निजस्थाने, सू(भारिसष्ट्वस्य पश्यतः ॥ ४२० ॥ फवध वृहदानन्दो, देवदानव-
मानवैः । आचार्यस्थापनायां मे, सचमत्कारकारकः ॥ ४२१ ॥ गुरुणा शेषलोकैच, शापितोऽहं मुर्मुहुः । धन्यस्त्वं कृतकृत्योऽसि,
येन जातः सदागमः ॥४२२।। वथा-वधालङ्कारमाल्यैश्च, पूजिता लोकयान्धवाः । विहिता सहपूजा प, विधिना यसनाशनः॥४२३॥
-
सिंहभवा
आचार्य-
पदं
॥७२८॥

·गौरवं उपमिती अ.८-प्र. ॥७३१॥ गौरवपरि- । णामः "पात्रादयस्तया । अहं पूज्यो जने मां हि, वन्दन्ते देवदानवाः ॥ ४५५ ॥ ममाणिमादयः सर्वा, विद्यन्ते भावभूतयः । इत्युत्सकपरो "भूत्या, प्रार्थयामि च भाविनीः ॥४५६॥ युग्मम् । तथा--आस्वादितेषु लब्धेपु, रसेपु परमा रतिः । आविर्भूताऽतिलोल्यान्मे, प्रार्थनाs. "नागतेषु च ।। ४५७ ॥ शय्यासनादिसंपाये, वसाहारादिगोचरे । सुखे शारीरिके तोपः, प्राप्ते लौल्यं च भाविनि ॥ ४५८ ॥ जातं मे "त्रितयस्यापि, तदानी वशवर्तिनः । विहायोप्रविहारं च, जातोऽहं शिथिलस्तदा ॥ ४५९ ॥ गौरवत्रितयेनापि, ततो मे हतचेतसः । "आशियोऽपि संपन्नो, दुष्टसङ्कल्पकारकः ।। ४६० ॥ स च रौद्राभिसन्धिर्मे, न जातो बाधकस्तदा । आर्ताशयसमीपस्थः, केवलं सोऽ. "प्यवस्थितः ॥ ४६१ ॥ ततस्ता अपि संपन्नास्तिस्रस्तत्परिचारिकाः । तस्यैव वर्धनोयुक्ता, मम दौःशील्यकारिकाः ॥ ४६२ ॥ इतश्च "चित्तविक्षेपो, मण्डपो वेदिका च सा | चित्तवृत्तौ कृता सज्जा, विष्टरं च समारितम् ॥ ४६३ ॥ चारित्रधर्मराजायाश्चित्तवृत्तौ तिरो- “हिताः । जातः श्रमणवेपोऽपि, मिथ्यादृष्टिरहं तदा ॥४६४॥ ततो लब्धावकाशैस्तैरेवं सर्वैररातिभिः । आयुर्नामा च संदिष्टः, स राजा "मम भार्यया ॥ ४६५ ॥ यदुत-निरूपयाऽऽर्यपुत्रस्य, भद्र ! स्थानं मनोहरम् । साम्प्रतं चारुवासार्थ, योग्यमीदशकर्मणाम् ॥ ४६६ ॥ "तेनोक्तं-भगवति ! निरूपितमेवास्य निवासस्थानं, यतो मिलितः साम्प्रतं महामोहबलेऽमुष्य परितेन विरक्षितहृदयः कर्मपरिणामः "पुरस्कृतस्तेन पापोदयः प्रस्थापितोऽहमेकाक्षनिवासनगरे आकारितौ च ततस्तीबमोहोदयात्यन्तायोधौ महत्तमबलाधिकृतौ रुष्टश्च फेनचि- "कारणेन वेदनीयस्योपरि फर्मपरिणामः ततः सर्वखमपहत्य कृतोऽसावकिंचित्करः ततस्ताभ्यां तीव्रमोहोदयात्यन्तायोधाभ्यां सहानेन स- "परिवारेण मया भगवत्या च तस्मिन्नेवैकाक्षनिवासनगरेऽधुना निवस्तव्यं," किमत्र निरूपणीयं, जानाति चेदं सर्व स्वयमेव भगवती, फेवलं मयि दयां कुर्वती मामेवमुल्लापयति, भवितव्यतयोर्क-भद्रायुष्क! सत्यमेवमिदं, तथाहिनियोगो यत्र ते जातस्तत्रावश्यंतया , ॥७३१॥ - ·उपमिती अ.८-अ. ॥७३०॥ गौर "त्रीणि मानुपाणि तदनु प्रहेतव्यावार्ताशयरौद्राभिसन्धिनामानौ नौ पुरुषो सयो परिपारि पाहन्ति सत एप मनोरम | "धाना लेश्या इति गोत्रेण प्रसिद्धातिम्रो नार्यः वयं तु तावत्समचतानदी पुनः संस्थाप्य प्रयाहयामो महादमि प भूपः सकारा, | "एवं च कुर्वतां भविष्यत्यक्लेशेनैवास्माकं प्रभाव इति," ततः प्रतिभावं सन्ममिनो यपनं सपामार महामोहारिनगुना, ततसंक्षासन वाक्येन प्रारब्धं क्रियया-ततो मे निकटस्थेपु, तेपु जावेपु मुन्दरि! । पूर्वोतिषु सर्येषु, यमातं तमितामय ।। ४४१ ॥ वामारपती गुर्वी, यशस्सन्मानपूजनाम् । आत्मनश्चित्तकलोलाः, समुत्पन्ना ममेदृशाः ॥४४२॥ यदुत-"भदो ममानुठं मेजधपाशो मम गौरयम् । | "अहो जगति पाण्डित्यमन्यासाधारणं मम ॥ ४४३ ॥ अहो युगप्रधानोऽदं, यथाऽविक्रान्तभाविनोः । पासपोरपि माटो, न भूतो न "भविष्यति ॥ ४४४ ॥ सर्वा विद्याः कलाः सर्वाः, सर्वे पाविशयाः परम् । अहो पिमुच्य भुपन, मप्येय ननु संस्थिताः ॥ ४४५ ।। "नरेन्द्रः पूर्वपर्याये, सुरूपो भोगलालितः । अधुना त्वीदृशः सूरिरहो नाई टपुः पुमान् ॥ ४४६ ॥ महलं महधेजो, महवा भीम. “हत्तपः । महती च मम प्रज्ञा, सर्वं हि महतां महत् ॥ ४४७ ॥ एवंविधविफल्पैध, साहारस्य मे सदा । समं सेनानुपन्धेन, शेर- "राजो विजृम्भितः ॥ ४४८ ॥ तथा-यनासौ कत्र नियमान्मिध्यादर्शनवश्यता। मानसंपरणस्यापि, विलासो विद्यते भुगः ॥ ४४९ ॥ "वाभ्यां वशीकृतश्चाई, मलिनीभूतचेतनः । जानम्नपि न जानामि, शास्नगर्भार्थमससा ।। ४५० ॥ पठामि पाठयाम्यन्यं, व्यापशे शा. "प्रसंहतिम् । भावार्थ न च युध्येऽहं, तद्वशीभूतमानसः ॥ ४५१ ॥ फेवलं मे परिभ्रष्टं, सार्ध पूर्वपतुष्टयम् । पाधात्यं हन्त सत्काले, "शेषज्ञानं न विस्मृतम् ॥ ४५२ ।। अत्रान्तरे प्रयत्नेन, चित्तवृत्तौ ममानपे! । प्रवाहिता नदी तूर्ण, रिपुभिः सा प्रगत्तता ।। ४५३ ॥ "ततो विजृम्भिवान्युञ्चैर्निजवीर्येण सुन्दरि! । तानि गौरवशानि, मानुपाणि विशेषतः ॥ ४५४ ॥ १-ईशः शिष्यवर्गों मे, यन- ॥७३०६ ·गौरवं . गौरवपरि- णामः उपमिती | "पात्रादयस्तथा । अहं पूज्यो जने मां हि, वन्दन्ते देवदानवाः ।। ४५५ ॥ ममाणिमादयः सर्वा, विद्यन्ते भावभूतयः । इत्युत्सेकपरो अ.८-प्र. "भूत्या, प्रार्थयामि च भाविनीः ॥४५६॥ युग्मम् । तथा-आस्वादितेषु लब्धेषु, रसेपु परमा रतिः । आविर्भूताऽतिलौल्यान्मे, प्रार्थनाs. | "नागतेपु च ॥ ४५७ ॥ शय्यासनादिसंपाये, वसाहारादिगोचरे । सुखे शारीरिके तोपः, प्राप्ते लौल्यं च भाविनि ॥ ४५८ ॥ जातं मे ॥७३१॥ | "त्रितयस्यापि, तदानीं वशवर्तिनः । विहायोप्रविहारं च, जातोऽहं शिथिलस्तदा ॥ ४५९ ॥ गौरवत्रितयेनापि, ततो मे हृतचेतसः । | "आशियोऽपि संपन्नो, दुष्टसङ्कल्पकारकः ॥ ४६० ॥ स च रौद्राभिसन्धिर्मे, न जातो बाधकस्तदा । आर्ताशयसमीपस्थः, केवलं सोऽ- | "व्यवस्थितः ॥ ४६१ ॥ ततस्ता अपि संपन्नास्तिस्रस्तत्परिचारिकाः । तस्यैव वर्धनोयुक्ता, मम दौःशील्यकारिकाः ॥ ४६२ ॥ इतन्य "चित्तविक्षेपो, मण्डपो वेदिका च सा । चित्तवृत्तौ कृता सज्जा, विष्टरं च समारितम् ॥ ४६३ ॥ चारित्रधर्मराजाद्याश्चित्तवृत्तौ तिरो- "हिताः । जातः श्रमणयेपोऽपि, मिथ्यादृष्टिरहं तदा ॥ ४६४॥ ततो लब्धावकाशैस्तैरेवं सर्वैररातिभिः । आयुर्नामा च संदिष्टः, स राजा | "मम भार्यया ॥ ४६५ ॥ यदुत-निरूपयाऽऽर्यपुत्रस्य, भद्र ! स्थानं मनोहरम् । साम्प्रतं चारुवासार्थ, योग्यमीदशकर्मणाम् ॥ ४६६ ।। "तेनोक्तं-भगवति ! निरूपितमेवास्य निवासस्थानं, यतो मिलितः साम्प्रतं महामोयलेऽमुष्य चरितेन विरक्षितहृदयः कर्मपरिणामः | "पुरस्कृतस्तेन पापोदयः प्रस्थापितोऽहमेकाक्षनिवासनगरे आकारितौ च ततस्तीव्रमोहोदयात्यन्तायोधौ महत्तमबलाधिकृतौ रुष्टश्च केनचि- | "त्कारणेन वेदनीयस्योपरि कर्मपरिणामः ततः सर्वखमपहृत्य कृतोऽसावर्किचित्करः ततस्ताभ्यां तीव्रमोहोदयात्यन्तायोधाभ्यां सहानेन स- | "परिवारेण मया भगवत्या च तस्मिन्नेवैकाक्षनिवासनगरेऽधुना निवस्तव्यं," किमत्र निरूपणीयं ?, जानाति चेदं सर्व खयमेव भगवती, केवलं मयि दयां कुर्वती मामेवमुल्लापयति, भवितव्यतयोकं-भद्रायुष्क! सत्यमेवमिदं, तथाहि-नियोगो यत्र ते जातस्तत्रावश्यतया ॥७३१॥ ५

·उपमिती
अ.८-प्र.
॥७३०॥
गौरव
"त्रीणि मानुपाणि तदनु प्रहेतव्यावार्ताशयरौद्राभिसन्धिनामानौ द्वौ पुरुपो तयोध परिचारिका यासन्ति सव एष फम्पनीटस्पोनाभि
| "धाना लेश्या इति गोत्रेण प्रसिद्धातिम्रो नार्यः वयं तु तावत्प्रमचतानदी पुनः संस्थाप्य प्रवाहपामो मण्डपादीनि प भूयः समारपाम:,
"एवं च कुर्वतां भविष्यत्यच्छेशेनैवास्माकं प्रभाव इति," ततः प्रतिभातं तन्ममिणो यचनं सर्वेपामपि महामोहाविभूभुजा, वनसत्समर्पित
वाक्येन प्रारब्धं क्रियया-ततो मे निकटस्थेपु, तेपु जातेषु मुन्दरि! । पूर्वोदितेषु सर्वेषु, यनातं तनिशामय ॥ ४४१ ।। मामालोफयतो
गुर्वी, यशस्सन्मानपूजनाम् । आत्मनश्चित्तकल्लोलाः, समुत्पन्ना ममेदृशाः॥४४२॥ यदुत-"अहो ममातुलं तेजसथायो मम गौरवम् ।
| "अहो जगति पाण्डियमन्यासाधारणं मम ॥ ४४३ ॥ अहो युगप्रधानोऽहं, ययाऽविश्रान्चमाविनोः । पाठयोरपि मारलो, न भूतो न
"भविष्यति ।। ४४४ ॥ सर्वा विद्याः कलाः सर्वाः, सर्वे चातिशयाः परम् । अहो विमुच्य भुक्नं, मप्पेय ननु संस्थिताः ॥ ४४५ ॥
"नरेन्द्रः पूर्वपर्याये, सुरूपो भोगलालितः । अधुना त्वीदृशः रिरहो नाहं लघुः पुमान् ॥ ४४६ ॥ महत्वुलं महजो, महती भीम-
"इत्तपः । महती च मम प्रज्ञा, सर्वं हि महतां महत् ॥ ४४७ ॥ एवंविधविकल्पैश्च, साहवारस्य मे सदा । समं तेनानुपन्भेन, शैल-
"राजो विजृम्भितः ।। ४४८ ॥ तथा—यत्रासौ तत्र नियमान्मिध्यादर्शनवश्यता। मानसंवरणस्यापि, विलासो विद्यते भुः ॥ ४४९ ॥
"ताभ्यां वशीकृतश्चाई, मलिनीभूतचेतनः । जानन्नपि न जानामि, शास्त्रगर्भार्थमखसा ।। ४५० ।। पठामि पाठयाम्यन्यं, व्यापक्षे शा.
"संहतिम् । भावार्थ न च युध्येऽहं, वद्वशीभूतमानसः ॥ ४५१ ॥ फेलं मे परिभ्रष्टं, सार्ध पूर्वचतुष्टयम् । पाधासं हन्त सत्काले,
"शेषज्ञानं न विस्मृतम् ॥ ४५२ ॥ अत्रान्तरे प्रयत्नेन, चित्तवृत्तौ ममानघे! । प्रवाहिता नदी तूर्ण, रिपुभिः सा प्रमत्तता ॥ ४५३ ॥
"ततो विजृम्भितान्युच्चैर्निजवीर्येण सुन्दरि! । तानि गौरवसंज्ञानि, मानुपाणि विशेषतः ॥ ४५४ ॥ कथं ईदृशः शिष्यवों मे, यष-
.
॥७३०॥

·गौरव
उपमिती
अ.८-प्र.
॥७३१॥
गौरवपरि-
णामः
"पात्रादयस्तथा । अहं पूज्यो जने मां हि, वन्दन्ते देवदानवाः ॥ ४५५ ॥ ममाणिमादयः सर्वा, विद्यन्ते भावभूतयः । इत्युत्सकपरो
"भूत्या, प्रार्थयामि च भाविनीः ॥४५६॥ युग्मम् । तथा—आस्वादितेषु लब्धेषु, रसेपु परमा रतिः । आविर्भूताऽतिलौल्यान्मे, प्रार्थनाs-
"नागतेपु च ।। ४५७ ॥ शय्यासनादिसंपाये, वघाहारादिगोचरे । सुखे शारीरिके तोपः, प्राप्ते लौल्यं च भाविनि ॥ ४५८ ॥ जातं मे
"त्रितयस्यापि, तदानी वशवर्तिनः । विहायोमविहारं च, जातोऽहं शिथिलतदा ॥ ४५९ ॥ गौरवत्रितयेनापि, ततो मे हृतचेतसः ।
"आशियोऽपि संपन्नो, दुष्टसङ्कल्पकारकः ॥ ४६० ॥ स च रौद्राभिसन्धिर्मे, न जातो बाधकस्तदा । आशियसमीपस्थः, केवलं सोs-
"प्यवस्थितः ॥ ४६१ ॥ ततस्ता अपि संपन्नास्तिस्रस्तत्परिचारिकाः । तस्यैव वर्धनोयुक्ता, मम दौःशील्यकारिकाः ॥ ४६२ ॥ इतश्च
"चित्तविक्षेपो, मण्डपो वेदिका च सा । चित्तवृत्तौ कृता सजा, विष्टरं च समारितम् ॥ ४६३ ॥ चारित्रधर्मराजाद्याश्चित्तवृत्तौ तिरो-
"हिताः । जातः श्रमणवेपोऽपि, मिथ्यादृष्टिरहं तदा ।। ४६४॥ ततो लब्धावकाशैस्तैरेवं सर्वैररातिभिः । आयुर्नामा च संदिष्टः, स राजा
"मम भार्यया ॥ ४६५ ॥ यदुत-निरूपयाऽऽर्यपुत्रस्य, भद्र! स्थानं मनोहरम् । साम्प्रतं चारुवासार्थ, योग्यमीदृशकर्मणाम् ॥ ४६६ ॥
"तेनोक्तं-भगवति ! निरूपितमेवास्य निवासस्थानं, यतो मिलितः साम्प्रतं महामोहबलेऽमुख्य चरितेन विरचितहृदयः कर्मपरिणामः
"पुरस्कृतस्तेन पापोदयः प्रस्थापितोऽहमेकाक्षनिवासनगरे आकारितौ च ततस्तीवमोहोदयात्यन्तावोधौ महत्तमबलाधिकृतौ रुष्टश्च केनचि-
"कारणेन वेदनीयस्योपरि कर्मपरिणामः ततः सर्वस्वमपहृत्य कृतोऽसावकिंचित्करः ततस्ताभ्यां तीव्रमोहोदयात्यन्ताबोधाभ्यां सहानेन स-
"परिवारेण मया भगवत्या च तस्मिन्नेवैकाक्षनिवासनगरेऽधुना निवस्तव्यं,” किमत्र निरूपणीयं ?, जानाति चेदं सर्व वयमेव भगवती,
केवलं मयि दयां कुर्वती मामेवमुल्लापयति, भवितव्यतयोक्तं-भद्रायुष्क! सत्यमेवमिदं, तथाहि-नियोगो यन्न ते जातस्तन्नावश्यतया
॥७३१॥

·-
.
उपमिती
अ.८-प्र.
-
॥७३२॥
बनस्पति-
युगतिःभ-
वपरम्परा
.
मया । स्थाने सहायपुत्रेण, बस्तव्यं शेपकैरपि ॥ ४६७ ॥ केवलं-विभागमात्रमद्यापि, स्थातव्यस्येह विष्ठति । ततोऽतिलहिते तत्र,
यास्यामो भद्र! लीलया ॥ ४६८ ॥ तेनोक्तं भगवत्येव, जानीते केऽत्र मादृशाः ? 1 किं घ-संपूर्ण कार्यतां सिंहः, सामग्री गमनोचि.
ताम् ॥४६९॥ वतस्तैः प्रबलीभूतैः, सवरेव वरानने! । अत्यन्तशिथिलो मार्ग, कृतोऽहं सुसलम्पटः ॥४७०॥मोप्पं मे मा घ शीतं मे, मा
सन्त्वन्ये परीपहा: । एवं सुखासिकाशीलस्त्यक्तमार्गस्तदाऽभवम् ॥ ४७१ ॥ ततस्तदन्ते रहिवो विधानेन संमूढया घेतनया प्रयलैः शा-
रीरदोषैरलक्षयन्नात्मानं जीयां प्राचीनगुडिकायामास्वाद्य तामपरां नीतोऽहं तत्रैकाक्षनिवासनगरे स्थापितो वनस्पतिपाटके वेन पूर्वो.
दितेन प्रासादापवरकन्यायेन, स्थितः कियन्तमपि कालं भक्षयन्नपरापरगुडिका, ततोऽन्यदा नीतोऽहं. शेपपाटकेपु वदन्यनगरेपु घ,
कदाचिदानीतः पञ्चाक्षपशुसंस्थाने-ततो विशुद्धभावत्वान्नीतोऽहं विवुधालये । कृताश्च बहवस्तस्माद्यस्तत्र गमागमाः ॥ ४७२ ॥ साहि
पञ्चाक्षपशुसंस्थानारिशो व्यन्तरादिपु । अकामनिर्जरां प्राप्य, गतोऽदं शुभभावतः ॥ ४७३ ॥ तथाविशिष्टपरिणामेन, फपि-
कल्पोपपातिपु । सौधर्मायेषु संपन्नो, विबुधाकारधारकः ॥ ४७४ ॥ किं पहुना ?--गृहिधर्मसमेतेन, सम्यग्दर्शनसंयुजा । उत्कृष्टतस्ततः
स्थानादृष्टौ कल्पा मयेक्षिताः ॥४७५॥ वथा-बहुशो मानवावासमवाप्तोऽहं सुलोचने ! । कर्माकर्मान्तरद्वीपभूमिजेपु नूपु स्थितः ॥४७६॥
तत्र-अकर्मभूमिजावोऽहमेकं द्वे त्रीणि वा मुदा । स्थितः पल्योपमान्युञ्चैः, कल्पपादपलालितः ।। ४४७ ॥ तावद्व्यूतमानध, सत्का-
न्ताभोगमोदितः । सुखाहारविहारश्च, विशुद्धाशयबन्धुरः ॥४७८॥ तदन्ते भार्यया युक्तो, गतोऽहं विधालये । आस्वाय गुडिकां पार्वी,
(पूर्वोक्तविधिना तथा ।। ४७९ ॥ भूरियाराः प्रजातोऽहमन्तरद्वीपवासिपु । असंख्यवर्पायुप्को (प्केपु), गश्च विवुधालये ।। ४८० ।। तथा
-कर्मभूमिपु जावेन, यदज्ञानान्मया कृतम् । जलज्वलनशैलादिपतनं विपभक्षणम् ॥ ४८१ ।। पध्यामितपनायं वा, रज्यायुद्भन्धनादि
॥७३२॥

·उपमिती ॥७३३॥ पा। कर्मशुद्धेन भावेन, धर्मबुद्ध्याऽन्यथापि वा ।। ४८२ ॥ प्राप्तं तदापि तद्भद्रे !, सत्पुरं विबुधालयम् । किं तु किल्बिपिकावासे, जातो व्यन्तरपाटके ।। ४८३ ॥ त्रिभिर्विशेपकम् ॥ तथा-कृत्वा बालतपो पोरं, सरोपो वैरतत्परः । तपोगौरवयुक्तोऽहं, गतो भवनवासिपु ॥ ४८४ ॥ तथा-तापसव्रतमासाद्य, तदनुष्ठानभावतः । ज्योतिश्चारिपु नीतोऽहं, बहुशो निजभार्यया ॥ ४८५ ॥ तथा--प्राप्य भा- गवती दीक्षा, तपोनिष्टप्तदेहकः । युक्तः क्रियाकलापेन, ध्यानाभ्यासपरायणः ॥४८६।। केवलं-सर्वज्ञभापितं किंचित्पदं वाक्यमथाक्षरम् । अभधानो मूढत्वात्सम्यग्दर्शनवर्जितः ॥ ४८७॥ गतोऽहं भूरिशो भद्रे !, सर्वप्रैवेयकेप्वपि । आगतो मानवावासं, भूयो भूयोऽन्तराऽन्तरा ॥ ४८८ ॥ युग्मम् । अस्य च भ्रमणस्यैवं, भद्रे! जानीहि कारणम् । तसिंहाचार्यताकाले, शैथिल्यं यन्मया कृतम् ॥४८९॥ इतरथा -तदैव निर्मलीकृत्य, चित्तवृत्तिं निहत्य च । रिपुवर्ग स्थितो राज्ये, गतः स्यां निर्वृतावहम् ॥ ४९० ॥ तदिदमखिलं जातं, भूयो भ्रम- णलक्षणम् । निजाया दुष्टचेष्टायाः, फलं नान्यस्य कस्यचित् ।। ४९१ ।। भगृहीतसङ्केतयोसं -न फेवलमिदं तात!, समस्तं यन्निवेदि- तम् । त्वयेह यत तत्सर्व, निजं चेष्टाविजृम्भितम् ॥ ४९२ ॥ तथाहि-यद्यवर्तिव्यथास्तात!, सर्वदा त्वं निरापदि । तस्य सुस्थितराजस्य, सदाक्षायां स्थिराशयः ॥ ४९३ ॥ नाभविष्यत्ततो दीर्घा, तवेयमतिदारुणा । भीपणा श्रूयमाणाऽपि, तीव्राऽनर्थपरंपय ॥ ४९४॥ युग्मम् । |संसारिजीवेनोकं -चारु चारूदितं सुनु, संप्रति त्वं हि वर्तसे । नाम्नाऽगृहीतसङ्केता, भावतस्तु विचक्षणा ॥ ४९५ ।। तदाकर्णय चाङ्गि!, साम्प्रतं येन हेतुना । जातोऽहमीदशावस्थस्तस्कराकारधारकः ॥ ४९६ ॥ अगृहीतसङ्केतयो-निवेदयतु भद्रः, संसारिजी- वेनोक्तं-तस्माद्वैवेयकादन्यादानीतोऽहं महेलया। पुरीं मनुजगत्यन्तःपातिनी क्षेमनामिकाम् ॥ ४९७ ॥ इतश्च जानात्येव भवती यथा. अनेकापणमालाट्ये, भूरिविस्तारसुन्दरे । महाविदेहरूपेऽत्र, हमार्गेऽतिदूरगे ॥ ४९८ ॥ वसन्ति चित्ररूपाणि, सत्पुराण्यन्तराऽन्तरा । अनुसुन्द- रजन्मादि - ॥७३३॥ उ.भ.६५

·उपमिती
अ.८-प्र.
॥७३२॥
बनस्पति-
पुगतिःभ-
चपरम्परा
मया । स्थाने सद्दार्यपुत्रेण, वस्तव्यं शेषकैरपि ।। ४६७ ।। केवलं-त्रिभागमात्रमद्यापि, स्थातव्यस्पेह विष्ठति । तदोऽविलहिते वन,
यास्यामो भद्र! लीलया ॥ ४६८ ॥ तेनोक्तं भगवत्येव, जानीते केऽत्र मादृशाः । प-संपूर्णा कार्यवां सिंहः, सामग्री गमनोरि.
ताम् ॥४६९॥ वतस्तैः प्रबलीभूतैः, सवेरेव वरानने । अत्यन्तशिथिलो मार्गे, कृतोऽहं मुसलम्पटः॥४७०॥ मोष्णं मे मा घशीवं मे, मा
सन्त्वन्ये परीपहाः । एवं सुखासिकाशीलस्त्यक्तमार्गस्तदाऽभवम् ॥ ४७१ ॥ वतस्तदन्ते रहिवो विधानेन संमूढया पेवनया प्रयलेः शा-
रीरदोपैरलक्षयन्नात्मानं जीर्णायां प्राचीनगुडिकायामास्वाद्य तामपरां नीतोऽहं तत्रैकाक्षनिवासनगरे स्थापितो वनस्पतिपाटके वेन पूर्वो-
दितेन प्रासादापवरकन्यायेन, स्थितः कियन्तमपि कालं भक्षयन्नपरापरगुडिकां, दतोऽन्यदा नीवोऽहं शेपपाटफेषु वदन्यनगरेषु प,
कदाचिदानीतः पञ्चाक्षपशुसंस्थाने-सतो विशुद्धभावत्वानीतोऽहं विबुधालये । कृताध यहवस्तस्माद्भूयस्तव गमागमाः ॥ ४७२ ॥ वयादि
-पञ्चाक्षपशुसंस्थानाद्भरिशो व्यन्तरादिपु । अकामनिर्जरां प्राप्य, गतोऽहं शुभभावतः ॥ ४७३ ॥ पया-विशिष्टपरिणामेन, फरि.
त्कल्पोपपातिपु । सौधर्मायेपु संपन्नो, विबुधाकारधारकः ॥ ४७४ ॥ किंबहुना ?--गृहिधर्मसमेतेन, सम्यग्दर्शनसंयुजा । उत्कृष्टतस्ततः
स्थानादष्टौ कल्पा मयेक्षिताः ॥४७५|| तथा-बहुशो मानवावासमवाप्तोऽहं सुलोचने ! । कर्माकर्मान्तरद्वीपभूमिजेपु नूपु स्थितः ॥४७६॥
तत्र-अकर्मभूमिजातोऽहमेकं द्वे त्रीणि वा मुदा । स्थितः पल्योपमान्युचैः, कल्पपादपलालितः ॥ ४७७ ॥ तावद्व्यूतमानध, सत्का-
न्ताभोगमोदितः । सुखाहारविहारच, विशुद्धाशयबन्धुरः ॥४७८॥ वदन्ते भार्यया युको, गतोऽहं पिबुधालये । आखाद्य गुडिकां पार्वी,
पूर्वोतविधिना वथा ।। ४७९ ॥ भूरिवाराः प्रजातोऽहमन्तरद्वीपवासिपु । असंख्यवायुप्को (केपु), गवध विबुधालये ।। ४८० ॥ तथा
-कर्मभूमिपु जानेन, यद्ज्ञानान्मया कृतम् । जलज्वलनशैलादिपतनं विपभक्षणम् ॥ ४८१ ॥ पश्यामिवपनाचं वा, रज्वायुद्वन्धनादि
॥७३२॥

·अनुसुन्दर
उपमिती
अ.८-प्र.
क्रित्वं
॥७३५॥
अथासौ भास्कराकारस्तातोऽस्तं समुपागतः । नलिनी च गता तेन, सार्ध माता ममानघा ॥ ५१८ ॥ ततो यावत्करिष्यन्ति, किल
राज्येऽभिपेचनम् । सामन्तास्तावदुत्पन्नं, चक्ररत्नं ममातुलम् ॥ ५१९ ॥ तथा-जातानि शेषरत्नानि, सुन्दराणि त्रयोदश । निधयश्च
समायाता, नव यक्षैः सुरक्षिताः ॥ ५२० ॥ ततोऽयं चक्रवर्तीति, मत्वा सर्वे नराधिपाः । गताः किङ्करतां मेऽत्र, सुकच्छविजये तदा
॥ ५२१ ॥ ततो निर्जित्य निःशेपं, पखण्डं भूमिमण्डलम् । क्षेमपुर्या स्थितेनैव, प्रतापेन मयाऽर्जितम् ॥ ५२२ ॥ कृतो द्वादश व-
पाणि, द्वात्रिंशद्भिर्महीभुजाम् । सहरभिपेको मे, किरीटाटोपराजिनाम् ॥ ५२३ ॥ ततो देवीसहस्राणां, चतुःपष्ट्या सहाखिलाम् । फु-
हनीलाब्जनेत्राणां, भुजानो भोगसंहतिम् ॥ ५२४ ॥ कुर्वाणो जनतानन्दं, दधानश्चक्रवर्तिताम् । महाभूतिविमर्दैन, भूरिकालमहं स्थितः
।। ५२५ ॥ युग्मम् । किं बहुना?-चतुर्भिरधिकाशीतिपूर्वलक्षाणि लीलया । उद्दामराज्यसम्भोगं, कृत्वाऽहं चारुलोचने! ॥ ५२६ ॥
निर्गतः पश्चिमे काले, स्वपुर्या राजलीलया । पटसण्डविजयस्यापि, स्वस्य दर्शनकाम्यया ॥५२७॥ पुराकरादिसंकीर्णा, तां पर्यट्य वसुन्ध.
राम् । अहमत्र समायातः, सत्पुरे शङ्खनामके ।। ५२८ ॥ ततश्व-पश्चात्कृत्वा बलं शेष, राजवल्लभवेष्टितः । प्राप्तश्चित्तरमं चेदमुद्यानं
नन्दनोपमम् ।। ५२९ ॥ इतश्च-यानि गुणधारणावस्थायामभूवंस्तद्यथा प्रथमो मे धर्मदेशकः कन्दमुनिः तथा वयस्यः कुलंधरो भार्या
च मदनमञ्जरी, तान्यप्यासेटितानि भवितव्यतया भ्रमितानि भवचक्रे दर्शितानि सुन्दरासुन्दररूपेण, ततः स कन्दमुनिः कचित्कृतबहु-
लिकासम्पर्कः समानीतोऽस्यैव मुकच्छविजयस्यान्तर्भूते हरिपुरे तत्र च भीमरथो राजा तस्य च सुभद्रा नाम महादेवी तयोश्वास्ति
समन्तभद्रो नाम तनयः ततः प्रवेशितोऽसौ कन्दः सुभद्राकुक्षौ निर्गतः क्रमेण जाता दारिका प्रतिष्ठितं तस्या नाम महाभद्रेति ।
इतश्च समन्तभद्रः संप्राप्य सुघोपमाचार्य संजातवैराग्यः संभाल्य पितरौ निष्क्रान्तः संपन्नः संपूर्णद्वादशाङ्गधरः स्थापितो गुरुभिः सूरि-
कन्दमुनि-
कुलन्धर
मदनमज-
रीणांमेला
..
.
॥ ७३५॥

·उपमिती
अ.८.प्र.
अनुमुन्द.
रजन्मादि
-
॥७३४॥
ततः क्षेमपुरी साऽस्य, हट्टमार्गस्य मध्यगा ॥ ४९९ ॥ सुकच्छविजयस्थानमिदं भद्र! निगद्यते । यत्र स्थिता वयं यूयं, पुरा सा प
मनोहरा ।। ५०० ।। तस्यां च क्षेमपुर्या-अभूदरातितामिस्रवईणस्तेजसां निधिः । राजा युगंधरो नाम, भास्कराफारधारकः ।।५०१॥
तस्य दर्शनमात्रेण, प्रोत्फुल्लमुसपङ्कजा । आसीदिष्टा महादेवी, नलिनी नाम विभुता ॥ ५०२ ॥ अथागृहीतसहते!, भपिवम्यतयां
तया । तस्याः प्रवेशितः कुक्षावहं पुण्योदयान्वितः ॥ ५०३ ।। इतश्च-तस्यां रात्री मुशय्यायां, सा मुप्ता फमलेक्षणा । चतुर्दश महा.
स्वप्नानवलोक्य समुत्थिता ॥ ५०४ ॥ ततः प्रहृष्टयाऽऽख्यातास्ते युगंधरभूभुजे । तया फलोपलम्भार्थ, महासना गजादयः ॥ ५०५॥
तेनाप्युक्तं यथा देवि !, देवदानवपूजितः । कुलप्रदीपस्ते पुत्रश्चक्रवर्ती भविष्यति ॥ ५०६ ॥ वतः प्रोत्पादनेगा सा, भास्यमनोहरः।
अभिनन्द्य तदुल्लापैर्गर्भ धारयतेऽनघा ॥५०७॥ ततः संपूर्णकालेन, सुन्दराकारधारकः । पुण्योदययुतो जातसोपाष्टोऽहमन्यया ॥५०८॥
अथ गत्वा प्रियङ्का, हर्पगद्गदया गिरा । प्रोत्फुल्लनेत्रयाऽऽस्थाने, तातायाहं निवेदितः ॥ ५०९ ॥ ततः पुलकचाशः, स दत्त्या पारि-
तोपिकम् । दानं तस्यै, यथाकाममादिदेश महोत्सवम् ।। ५१० ॥ अथ विलासविभूषणपन्धुरः, सरसनतनवादनमुन्दरः । मदपिपूर्णित-
लोकमनोहरः, प्रववृते मम जन्ममहोत्सवः ॥ ५११ ॥ गानपानवरसादनपन्तो, मानदानमदनादरवन्तः । तातवाक्यपशतो विलसन्त.
सत्र गाढमुदिता ननु सन्तः ॥ ५१२ ॥ यथैकं तहिनं भद्रे!, तथाऽन्यदिनपञ्चकम् । गतमुद्दामलीलाभिहदुत्सवसुन्दरम् ॥ ५१३ ॥
ततः प्रयत्नतः सर्वैताताम्बावान्धवादिभिः । पष्ठिकाजागरो रम्यः, फुतो मे नाकविध्रगः ॥ ५१४ ॥ तवो महाप्रमोदेन, उहिते मास.
मात्रके । प्रतिष्ठिनं च मे नाम, यथाऽयमनुसुन्दरः ॥ ५१५ ॥ अथ संवर्धमानोऽदं, धात्री पञ्चकलालितः । कुमारभावमापतो, गृ-
हीताः सकलाः कलाः ।। ५१६ ॥ ततश्च यौवनस्थोऽहं, यौवराज्येऽभिपेचितः । तातेन महता भद्रे, चिगर्दन मनोरमे ॥ ५१७ ॥
-
.
॥७३४॥

·उपमिती
अ.८-म.
पौण्डरीक-
जन्मादि
-
॥७३७॥
तदर्थ ददात्युपयाचितशतानि पिवत्यौपधमूलजातानि, ततो भवितव्यतया स कुलंधरो भूरिपु भवेषु कृतकुशलाभ्यासः प्रवेशितस्तस्याः कुक्षौ,
दृष्टोऽनया स्वप्नो यथा सुन्दराकारधरः पुरुषो वदनेन मे प्रविश्य शरीरे हृदयेन निर्गत्य गतः केनचिन्नरेण सार्ध, ततः कथितोऽनया भर्ने
स स्वमः, तेनोक्त-भविष्यति ते पुत्रः केवलमचिरेण कंचन गुरुं प्राप्य प्रव्रजिष्यति, तदाकर्ण्य तुष्टा कमलिनी, ततस्तृतीये मासि संजा.
वोऽस्याः कुशलकर्मकरणमनोरथः संपादितः श्रीगर्भराजेन संपूर्णकाले च जातो दारकः परिपुष्टो राजा कारितस्वजन्मानन्दः, इतश्च
समुत्पन्न विमलकेवलालोकः समागतोऽसौ समन्तभद्राचार्यः स्थितोऽत्रैव चित्तरमे कानने निर्गता तद्वन्दनार्थ महाभद्रा कथंचिन्न वि.
शातः सुललितया, संजातः कथंचिद्राजदारकजल्पः, भगवतोतं -एप बहुशोऽभ्यस्तकुशलकर्मा राजपुत्रो न स्थास्यति भवने प्रहीष्यति
प्रमज्या भविष्यति सर्वज्ञागमधारका, तदाकर्म्यागता निजोपाश्रये महाभद्रा, इतश्च तस्य नरेन्द्रतनयस्य पौण्डरीक इति प्रतिष्ठितमभि-
धानं विहितो नामकरणप्रमोदः, इतश्च सा सुललिता कुतूहलपरतया विचरन्ती प्राप्ता तत्र चित्तरमे कानने दृष्टः सङ्घमध्यस्थोऽनया स
समन्तभद्रसूरिनुपतिमुतगुणसन्दोहं वर्णयमानः, उक्तं च भगवता —यतोऽयं शुभेन फर्मपरिणामेन अनुकूलीभूतया कालपरिणत्या अस्यां
मनुजगतौ जनितस्तस्मादेवंविधगुण एवायं भविष्यति, भव्य पुरुपो हि सुमतिः सन्निखिलैर्गुणैर्युज्यत एव फोऽत्र सन्देहः ?, ततस्तदाकर्ण्य
हृष्टाः सर्वे लोकाः, सुललितया चिन्तितं-कथं कालपरिणतिकर्मपरिणामयोजनकत्वं कथं चैप भाविगुणजातं जानाति ?, ततो गत्वा व-
सति पृष्टाऽनया महाभद्रा, तया चिन्तितं-अत्यन्तमुग्धेयं सुललिता, ततोऽयमेवास्याः प्रतिवोधनोपाय इति संचिन्य युक्तितः समर्थितं
महाभद्रया कालपरिणतिकर्मपरिणामयोजनकत्वं, उत्पादयामि च सदागमगोचरामस्याः प्रीतिमिति चिन्तयन्त्याऽभिहितमनया-भद्रे! स
तदा लोकमध्ये व्याचक्षाणः सदागमरत्वयाऽवलोकितः स हि भगवान् भूतभवद्भविष्यद्भावान्निःशेषानाविर्भावयत्येव नास्त्यत्र सन्देहः
सुललि-
तायाः
समन्त-
भद्रदर्शन
॥७३७॥

·उपमिती
अ.८-म.
१७३६॥
पदे, सापि च महाभद्रा संप्राप्ता यौवनं परिणीता गन्धपुराधिपतिना पद्मावतीरविप्रभपुत्रेण दिवाकरेण गतोऽसौ कालपशेनासं प्रति-
घोधिता समन्तभद्रसूरिणा महाभद्रा गृहीवाऽनया भागवती दीक्षा संजातैकादशागधारिणी गीतार्था स्थापिता गुरुभिः प्रतिनीपदे ततः
सा सुसाध्वीभिः परिवारिता विहरन्ती संप्राप्ता रत्नपुरे, तत्र च मगधसेनो राजा तस्य च सुमङ्गला नाम महादेवी, इतच सा मद-
नमञ्जरी जनिता तत्सुतात्वेन भवितव्यतया तया कृतं तस्याः सुललितेति नाम प्राप्ता क्रमेण यौवनं संपन्ना पुरुपद्वेपिणी लहितो भूरि-
कालः नेष्टो वरगन्धोऽप्यनया वतः कथमियं वरिष्यत इति संजाता जननीजनकयोश्चिन्ता ततो महाभद्रां समागवामाकर्ण्य गृहीत्या तो
सुललितां प्रियपुत्रिकां गतौ तदुपाश्रये यन्दनार्थ देवीनरेन्द्रौ वन्दिता सपरिकरा भगवती दत्तोऽनया परमपदकल्पपादपनिरुपहतबीज-
भूतो धर्मलाभः विहितामृतप्रवाहकल्पा सद्धर्मदेशना ततः सा सुललिता परिस्फुटमध्यमानापि भगवतीवचनभावार्धमत्यन्तमुग्धवया
पूर्वपरिचयादुत्पन्नस्नेहरागा भगवतीवदनकमलावलोकनान्निजलोचने कचिदन्यत्र नेतुमपारयन्ती पितरं प्रत्याह-वात! मया भगरत्सा-
श्वरणयुगलं पर्युपासितव्यं तदनुजानातु मां तातो येनाहमनयैव सार्ध सर्वत्र विचरामीति, बदाकर्ण्य प्ररुदिता सुमहला, नृपतिराह-
देवि! अलमत्र रुदितेन करोतु वत्सा समीहितं अयमेवास्या विनोदनोपायो भविष्यति, केवलं भगवतीपार्श्वस्खयाऽनया सामीयुक्तया
गृहस्थयैव सत्या पर्यटितव्यं न चास्मदपृच्छयाऽनया प्रवन्याजल्पोऽपि विधेयः, सुललिवयोकं–तात! महाप्रसादा, सतः सा सुललि-
ता वया महाभद्रया प्रवर्तिन्या सह तथैव नानादेशेषु विचरितुं प्रवृत्ता, केवलं कर्मोदयान प्रवर्तते तस्याः पाठः न लगति सामापारी.
फमः न बुध्यते च सा परिस्फुटमपि कध्यमानमागमार्थ, अन्यदा समायाता भगवती महाभद्राऽत्र शनपुरे स्थिता नन्दस्य श्रेष्ठिनो पंप-
शालायां, इतश्चात्र शङ्खपुरे मम मातुलः श्रीगर्भो नाम राजा वस्य च महाभद्रामातृप्पसा कमलिनी नाम महादेवी सा प निरपत्या
सुललि.
ताया:
साव्या
सह पर्यटनं
.
॥७३६॥

·उपमिती
अ.८-प.
सुरिकृतं
अनुसु.
॥७३९॥
वस्थानि-
वेदनं
श्रीगर्भराजाय च संजातस्तयोः प्रमोदः ततो गत्वा महानन्देन समर्पितस्ताभ्यां भगवतो निजतनयः ततः कुरुते स प्रतिदिनमागमाधि-
गर्म पौण्डरीकः, ततोऽत्रैव चित्तरमे काननेऽत्रैव च मनोनन्दने चैत्यभवने सङ्घसमुदयमध्यस्थिते भगवति समन्तभद्रसूरौ धर्म व्याचक्षणे
स्थितायां महाभद्रायां निकटवर्तिनि पौण्डरीके समागतायां मुललितायां धर्मकथाऽऽक्षिप्तहृदये भव्यलोके समुल्लसितो मदीयबहलकल-
कलः, तच्छ्रवणादुत्कर्णिता परिपत् , ततः सुललितया महाभद्रां प्रत्युक्तं-भगवति ! किमेतत् ?, सा प्राह-नाहं जाने, ततो भगवता
तयोः सुललितापीण्डरीकयोः प्रतिवोधायेदमुक्तं यथा महाभद्रे! किं न जानीपे त्वं प्रसिद्धैव तावदियं मनुजगतिनगरी प्रख्यातोऽयं
महाविदेहरूपो हट्टमार्गो यत्राधुना सर्वेऽपि वयमास्महे, ततोऽद्य संसारिजीवो नाम तस्करी गृहीतः सलोनको दुष्टाशयादिभिर्दण्डपाशिकैः
दर्शितः कर्मपरिणाममहाराजाय, ततस्तेन पृष्ट्वा कालपरिणति स्वभावादींश्चाज्ञापितोऽसौ वध्यतया, ततः सोऽयं संसारिजीवः खल्वेवं वे-
टितस्तै राजपुरुपैर्महाकलकलेन हट्टमार्गमध्येन नगर्या निःसार्य नीत्वा च पापिपञ्चरनामके वध्यस्थाने दुःखमारेण मारयिष्यते, तदेप
तस्मिन्नीयमाने कोलाहलः श्रूयते, सुललितयोक्तं-भगवति ! ननु शङ्कपुरमिदं न मनुजगतिः चित्तरमं चेदं काननं न हट्टमार्गः श्रीगर्भ-
श्वान राजा न कर्मपरिणामः तत्किमित्येवं भगवन्तो जल्पन्ति ?, भगवानाह-धर्मशीलेऽगृहीतसङ्केता त्वमसि न जानीपे परमार्थ,
सुललितया चिन्तितंही ममाप्यपरं नाम कृतं भगवता, ततः स्थिता विस्मितवदना, महाभद्रया बुद्धो भगवद्वाक्यार्थः, चिन्तितम-
नया--कश्चिदेप कृतभूरिपापो नरकगामी भगवता जीवो निर्दिष्टः, ततः संजाता महाभद्रायाः करुणा, अभिहितमनया-भगवन् !
किमेप कथंचिन्मोचयितुं पार्यते तस्करो न वेति, भगवानाह-आर्ये ! तव दर्शनेनास्मसमीपागमनेन च भविष्यत्यस्य मोक्षः, महाभद्र-
योक्तं--भदन्त ! गच्छाम्यहमस्याभिमुखं, भगवतोक्तं--गच्छ, ततः करुणापरिगतहृदयाऽऽगता महाभद्रा मदभ्यर्ण, अभिहितोऽहं-
॥ ७३९॥

·उपमिती अ.८-प्र. मुटलि. ताया समन्त. भद्रदर्शन ॥७३८॥ तत्प्रसादादेव मयाऽपीदं समस्तं विज्ञातं चिरपरिचितः स मे भगवान्महाप्रभावधेत्यादि पणितं सदागममादात्म्यं कथितं पदस तथा परितोपकारणं, सुसलितयाऽभिहितं---भगवति ! ममापि विधेहि तेन भगवता सह परिचयं, महाभद्राऽऽद-वाद, सतो नानाऽनया समन्तभद्रसूरिसमीपे सुललिता, तद्दर्शनाजातः सुललितायाः प्रमोदः संपन्नः कथितगुणेषु संप्रत्ययः, अभिहितमनया-भगवति ! पति- ताऽहमियन्तं कालं भगवत्या यदेष न दर्शितो मे महाभागः सदागमः अहो ते स्वार्थपरता सदतः परं भगपति ! दर्शनीयो में दिने नि भगवान् येनाहमपि भगवत्या सदृशी पण्डिता भवामि, महाभद्रयोकं एवं करिष्ये, ततः प्रारम्धा ताभ्यां प्रतिदिनं भगवत्पर्युपासना लहितो मासकल्पः, ततो भगवानाह--महाभद्रे! क्षीणजवायलाऽसि त्वमधुना न शकोपि विहर्तु अवसिष्ठ त्वमथैव राहपुरे ययं मु विहरामस्तावत् पुनरागमिष्यामः, युष्मत्प्रतिजागरणमेवेहास्माकं मासकल्पकरणे फारणं, अन्यथा हि न फल्पते साधीसमभ्यासिवे धेय साधूनां कर्तु मासकल्पः, ग्लानप्रतिजागरणं तु पुष्टमालम्बनं, प्रतिचरणीयश्च भवत्या पौण्डरीकोऽयं राजदारकः भविप्पत्येप वर्धमानो में शिष्यः, ततस्तथेति प्रतिपन्नं सूरिवचनं महाभद्रया विहृता भगवन्तः, प्राप्तः प्रमेण पौण्टरीकः फुमारभावं प्रादुर्भूतोऽस ययानिदियो गुणकलापः जातोऽयं स्नेहप्रतिबद्धहृदयो महाभद्रायां, समागता भूयो भगवन्तः समन्तभद्रसूरयः नीतस्तदभ्यर्ण महाभद्रपा पोण्डरीका, स च भाविभद्रतया दृष्टस्तन्मूर्तिदर्शनेन रञ्जितस्तद्गुणकलापेन प्रीणितस्तद्वचनाकर्णनेन, गुरमुग्धपुखितया प महाभद्रां प्रत्याह-भग- वति ! किनामायं महाभागः?, तया चिन्तितं-सरलहृदयोऽयं राजपुत्रो रक्षितच भगवद्गुणैरिति लक्ष्यते, तदस्यापि जनयाम्येतहारे- णैव सर्वज्ञागमविषयां भक्तिमिति संचिन्त्याभिहितमनया-भद्र! सदागमोऽयमभिधीयते, पौण्डरीकेणोतं.-भगवति ! यधम्मातावयोः प्रतिभाति ततोऽहमस्यैव भगवतः सकाशे गृहाम्यागमार्थ, महाभद्रयोक्तं-युक्तमिदं, ततो निवेदितस्तदभिप्रायो महाभद्रया फमलिन्यै

·उपमिती
अ.८-प्र.
महामोह-
सामर्य
॥७४१॥
वृत्तान्तजातं जानाति भवान् ? इत्येतत्सर्व निवेदयितुमर्हति भद्रः, अनुसुन्दरेणोक्तं-अस्ति तावदागतोऽहमन्त्यप्रैवेयकात् समुत्पन्नोऽन
सुकच्छविजये क्षेमपुर्या युगन्धरनलिनीपुत्रतयाऽनुसुन्दराभिधानः, अत्रान्तरे प्रोत्साहितास्ते भवितव्यतया महामोहादयः, कथं ?-
म्यग्दर्शनदूरस्थो, यावदेपोऽनुसुन्दरः । यतध्वं तावदेवात्र, यूयं भोः स्वार्थसिद्धये ॥ ५३० ॥ इतरथा-कथंचित्तं समासाद्य, परिपोष्य
निजं पलम् । भवतां प्राग्वदेवायं, याधाकारी भविष्यति ॥ ५३१ ॥ अन्यच-.
-अक्लेशेन वशं याति, साम्प्रतं भवतामयम् । सदोधायै-
घृतो भूयो, दुर्महोऽयं भविष्यति ॥ ५३२ ॥ ततोऽधुना यथाशच्या, कृत्वमं वशवर्तिनम् । चित्तवृत्तिमहाराज्यं, लात यूयं निराकुलाः
॥ ५३३ ॥ ततस्तचोदितैर्भद्रे!, पलामाननिरङ्कुशैः । वालकालात्समारभ्य, तैरहं परिवेष्ठितः ।। ५३४ ॥ अहं तु तेषां मध्यस्थो, ध्या-
ध्यान्धीभूतचेतनः । विस्मृताशेषसद्वन्धुः, पुनस्तन्मयतां गतः ।। ५३५ ॥ ततः समस्तैस्तैः पापैः, संप्रयुज्य निजं निजम् । वीर्य कृतो-
ऽहं भूयोऽपि, पापार्जनपरायणः ॥ ५३६ ॥ कथं ?-कौमारे वर्तमानोऽहं, प्रवृत्तो मांसभक्षणे । मद्यपाने रतो ब्रूते, जन्तुसवातपीडने
॥ ५३७ ॥ यौवने वर्तमानेन, पारदार्यादयस्तथा । लोके प्रभयताऽत्यर्थ, प्रसह्य विहिता मया ॥ ५३८ ॥ तथा स्थितेन चक्रवर्तित्वे,
महारम्भपरिमहाः । पापर्द्धयोऽन्यदोपाश्च, निरपेक्षेण सेविताः ॥ ५३९ ॥ सर्वत्र मूछितो गृद्धो, विभूतौ विपयेषु च । एतावन्तमहं
कालं, स्थितोऽत्यन्तसुखी किल ॥५४०॥ एवं च वर्तमानेन, मया ते भावशत्रवः । विस्मृत्य पूर्ववृत्तान्तं, बन्धुबुद्धयाऽवधारिताः ॥५४॥
ततस्तैर्लब्धप्रसरैम मलिनतरीकृता चित्तवृत्तिः नितरामभिभूतं चारित्रधर्मराजयलं धारितं (दूरे) निरुद्धमभ्यन्तरे तिरोहितं तरक्षान्त्यादिकं
सुतरामन्तरङ्गमन्तःपुरं पहिर्भावितोऽहं मभुभावात् प्रकाशितं कर्मपरिणामराज्यं प्रयलीभूतः पापोदयः वल्गितमुद्दामतया महामोहसैन्यं सं.
स्थापितानि निजनगरादीनि प्रवृत्ता वोढुं महापूरेण प्रमत्तानदी विस्तीर्णीभूतं तद्विलसितं प्रत्समीकृतश्चित्तविक्षेपमण्डपः समारिता तृष्णा-
।
॥७४१॥

·उपमिती अ.८-प्र. भनुमुन्द- रस्पागमनं ॥७४०॥ यथा भद्र ! भगवन्तं सदागमं शरणं प्रतिपद्यस्वेति, ततः समानीतोऽहमेयं वदन्या भगवत्समीपं, रटोऽहमपं यभ्यतरहरापारधारफः स. मस्तपरिपदा, ममापि भगवन्तमवलोकयतोऽनास्येयसुसरसनिर्भरतया समागता भूच्छा लन्या ऐवना प्रतिपमः शरणतया भगान मा. भीर्दानेन समाश्वासितोऽहं भगवता दूरीभूना भगवद्भयेन किलते राजपुरुषाः ततो विभाधीभूतोऽदं पृष्टतया व्यतिकरं कधितम मौ. वमात्मवृत्तान्तो विस्तरेण, अयं च भद्रे! भगवतः समन्तभद्रसूरमहाभद्रायाः पौण्डरीकस भवत्याध सम्यन्धी पृचान्तः प्रतीतोऽपि तव स्वसंवित्त्यर्थ मया निवेदितः येन ते मदीयकथिते सुनिर्णीतमेवायं कथयतीति सर्वत्र सम्प्रत्ययो भवति, समावस्तेऽधुना सम्प्रत्ययः ?, सा प्राह-वाढमात्मगोचरः संजातः, केवलं यदि त्वमनुसुन्दरनामा चक्रवर्ती ततः किमित्येवं वस्कराचारधारको दृश्यसे ?, भयं मेभुना सन्देहः, स माह-भद्रे ! युवयोः प्रतियोधनार्थ मयेदं यहिरपि तस्कररूपं विरचितं यतोऽहमन्तरङ्गं पौर्यमुरिश्य भवतां पुरतो भगवता संसारिजीवो नामायं तस्करः कलकलेनेत्थं यद्धा नीयते लग्न इत्याख्यावः, नतो गतायां मम सम्मुसं महाभद्रायां सर्शनानुभागसंजाते प्रयोधे मया चिन्तितं यद्यप्येपा प्रज्ञाविशाला महाभद्रा जानात्येवेदं भगयदादिष्टं मदीयमन्तर पौर्य ववो उक्षपति भावतो मम स. स्करतां तथाप्यगृहीतसङ्केत्ताऽद्यापि सा सुललिता न जानीते गन्धमप्यस्य व्यतिकरस्य, तवधयर्विरूपधारिणं मामुपलभ्य भवेदस्याः सदागमवचने विप्रत्ययो न जानीते किंचिदयं सदागमो यतश्चक्रवयंप्यनेन तस्करोऽभिहित इति भावनया, कि य-असावपि पौण्डरी. कोऽनेनैव द्वारेण प्रतियोधितो भविष्यति, भव्यपुरुपो प्रसौ सुमतिश्च वर्तते विज्ञास्यति मामफीनवृत्तान्तभवणोचरफालमस्य सर्वस्य परि- स्फुटमैदंपर्य भविष्यस्यस्य प्रयोध इत्येवं विचिन्त्य विरचितमिदमन्तरङ्गात्मरूपसूपकं वैक्रियकरणलभ्या मया पहिरपि सर्वमेयंरिधं रूप. मिति, सुललितयोक्तं कीदृशं पुनस्तदन्तरङ्गं चौर्य यद्भवता विदित कथं या तशी दिसम्बना कयं पामगवं परगवं प निःोपं चौररूप- ताकण- काररणं ॥७४०॥ -

·उपमिती
अ.८-भ.
महाभद्रा-
यां रागः
-
॥७४३॥
महाभद्रा.
कृत उप-
देशः
गात् । आलोक्य काननं दिव्यं, संस्थितस्तहिदक्षया ॥ ५४६ ॥ राजपुत्राश्च मे यावद्विनीताश्चाटुकारिणः । वदन्तो देव देवेति, दर्शयन्ति
वनश्रियम् ।। ५४७ ॥ तावदेपा महाभागा, सुसाध्वीपरिवारिता । आगच्छन्ती महाभद्रे !, महाभद्रा विलोकिता ॥ ५४८ ॥ चतुर्भिः
| कलापकम् । अथ निःशेपरूपेभ्यो, व्यावृत्ता कीलितेव मे । अस्यां निपतिता दृष्टिः, संजाताऽत्यन्तनिश्चला ।। ५४९ ॥ एपापि मां प्रप-
श्यन्ती, संपन्ना स्नेहबन्धुरा । निःस्पृहापि महाभागा, पूर्वाभ्यासेन सुन्दरि! ॥ ५५० ॥ अथ प्राप्ता ममाभ्यर्णे, चिन्तयन्ती गुरोर्वचः ।
| अयं नरफगामीति, करुणाऽऽगतचेतना ॥ ५५१ ॥ ततः कन्दमुनिकाले गुणधारणेन सता मया नितरामेतद्गोचरस्याभ्यस्ततया बहुमान-
स्थानुशीलिततया विनयस्य प्रतिपन्नतया हृदयस्य भाविततया गौरवस्यानुष्ठिततया वत्सलभावस्य प्रादुर्भूतश्वेतसि मे विमर्शः यदुत-
कैपा पुनर्भगवती या दृष्टमात्रापि मे हृदयमेवमाहादयति नयने शीतलयति शरीरं निर्वापयति अमृतकुण्ड इव मां क्षिपतीति, ततः कृतो
| मया भगवत्याः शिरःप्रणामः दत्तोऽनया धर्मलाभाशीर्वादः, अभिहितं च-भो भो महाराज-मोक्षसम्प्रापके प्राप्ते, मानुष्ये ते नरो-
त्तम! । उन्मार्गगमनानैवं, गन्तुमन्यन युज्यते ॥ ५५२ ॥ निजकर्मापराधेन, तस्कराकारधारिणः । वध्यस्य नीयमानस्य, कृत्वा भाववि-
| डम्मनाम् ।। ५५३ ॥ किं राज्यं स्युर्विलासाः के, के भोगाः का विभूतयः । किं वा स्वास्थ्यं ? महाराज!, चिन्तयेदं स्वचेतसा ॥ ५५४ ॥
युग्मम् । किं च-मदर्शनात्तदा समुत्पन्नविमर्शायाः संजातमस्या भगवत्या महाभद्राया जातिस्मरणं स्मृतस्तेन कन्दमुनिकालादारभ्य
| समस्तो वृत्तान्तः प्रादुर्भूतं तदनुसारेण शुभाध्यवसायादवधिज्ञानं दृष्टं तेन मदीयमपि विचरणं, ततोऽभिहितमनया-किं न स्मरसि रा-
जेन्द्र, यत्तदा गुणधारणः । भवन्नुद्दामलीलाभिर्ललितस्त्वं ममाग्रतः ॥ ५५५ । क्षान्त्यायन्तःपुरं प्राप्य, सुखसम्भारपूरितः । स्थितो
यगावराज्ये त्वं, तकि ते विस्मृतं किल ? ॥ ५५६ ॥ किं न निर्मलसूरीणां, वचनानि स्मरन्ति ते । भवप्रपञ्चो यैस्तुभ्यमनन्तोऽपि
महाभद्रा-
या जाति-
स्मृतिरव.
विश्व
॥७४३॥

·उपमिती
॥७४२॥
वध्यता.
देशः
वेदिका संस्कृतं विपर्यासविष्टरं परिपोपिता महामोहेन निजाऽविद्यागात्रयष्टिः सर्वथा पुनर्नवीभूता समस्ता सामग्री, ततः प्रत्तोऽनीपां
पर्यालोचः-अभिहितं विपयाभिलापेण-भो भोः सर्वे महीपाला:!, संचिन्तयत मद्वयः । रष्टदाहाः पुरा यूयं, किंवा यः परिफभ्यते ?
॥ ५४२ ।। मन्दादरेण निर्माशं, तादृशं वीक्ष्य पूर्वकम् । मन्दादरो न युक्तो यः, साम्प्रतं कर्तुमन भोः! ॥ ५४३ ॥ तथा यतध्यम.
धुना, यूयं निष्कण्टकं हि वः । यथा संपद्यते राज्यमाकालं सुप्रतिष्ठिनम् ॥ ५४४ ॥ ततः प्रतिभावं तत्तेपां मयिश्चन, अभिहितमतः
--किं पुनरत्र क्रियत इति ?, मनिणोक्तं-इदमिदं च कुरुतेति, ततस्तदुपदेशेन प्रोत्साहितोऽदं माहितच स्वयमेव से क्षेत्रस्थितं फर्म-
परिणामसत्कं वर्गणाविरचितं प्रभूतमकुशलनामकं द्रव्यजातं, प्राहयित्वा च तैरेव झापितधौरतयाऽहं फर्मपरिगामराजस्म, ततस्तेनादिष्टं
|--यथा विडम्बनापुरःसरं पापिपसरे नीत्वेमं दुःसमारेण मारयत, तदाकर्ण्य दृष्टास्ते दुरात्मानः, ततो पिलिप्तोऽई फर्ममलभरमना
चर्चितो राजसँगैरिकहस्तकैः सचितस्तामसैस्तृणमपीपुण्डकैविनाटितः प्रयलरागकलोलपरंपरानामिकया सलमानया फणवीरमुण्डमालया
विडम्यितो हृदये घूर्णमानया कुविकल्पसन्ततिरूपया शराबमालया नियमाणेनोपरि पापातिरेकनामकेन जरपिटकसण्डेन पद्धोऽपुशलना.
मकलोत्प्रस्वरूपगलकेन आरोपितो महत्यसदाचाराभिधाने रासभे वेष्टितः कृतान्तसग्निभैर्दुप्राशयादिभिः सगन्नाद्राजपुरुषैनिन्यमानो
विवेकिलोकेन समुल्लसता कपायाभिधानडिम्भकलकलेन श्रूयमाणेन शब्दादिसम्भोगनामकेन विरसमिपमहिण्डिम पनिना पिजम्भमागेन
वहिरङ्गलोकसमुदयविलासरूपेण दुर्दान्तजनाट्टहासेन निःसारितोऽहमे बभ्यभूमेरभिमुरां तैर्महामोहादिभिर्महाविदेहरूपहट्टमागे निज.
देशदर्शनलीलाब्याजेनेति, वतस्तैरानीतोऽहममुं प्रदेशं श्रुतो युष्माभिर्मदीययलकलकलः •गता मम सम्मुसं तथा महाभद्रा, इतथाई तदा
-निःशेष पृष्ठतस्त्यक्त्वा, स्वसैन्यं राजलीलया । संप्राप्तश्चेदमुद्यानं, राजवल्लभवेष्टितः ॥ ५४५ ॥ रक्ताशोकतले यावदुत्तीर्य परवार-
॥७४२॥

·उपमिती अ.८.प्र. महाभद्रा- यां रागः - ॥७४३॥ महाभद्रा कृत उप- देशः णात् । आलोक्य काननं दिव्यं, संस्थितस्तद्दिदृक्षया ॥ ५४६ ॥ राजपुत्राश्च मे यावद्विनीताश्चाटुकारिणः । वदन्तो देव देवेति, दर्शयन्ति वनश्रियम् ।। ५४७ ॥ तावदेपा महाभागा, सुसाध्वीपरिवारिता । आगच्छन्ती महाभद्रे !, महाभद्रा विलोकिता ॥ ५४८ ॥ चतुर्भिः कलापकम् । अध निःशेपरूपेभ्यो, व्यावृत्ता कीलितेव मे । अस्यां निपतिता दृष्टिः, संजाताऽत्यन्तनिश्चला ॥ ५४९ ॥ एपापि मां प्रप- श्यन्ती, संपन्ना स्नेहयन्धुरा । निःस्पृहापि महाभागा, पूर्वाभ्यासेन सुन्दरि! ॥ ५५० ॥ अथ प्राप्ता ममाभ्यणे, चिन्तयन्ती गुरोर्वचः । अयं नरकगामीति, करुणाऽऽगतचेतना ॥ ५५१ ॥ ततः कन्दमुनिकाले गुणधारणेन सता मया नितरामेतद्गोचरस्याभ्यस्ततया बहुमान- स्यानुशीलिततया विनयस्य प्रतिपन्नतया हृदयस्य भाविततया गौरवस्यानुष्ठिततया वत्सलभावस्य प्रादुर्भूतश्चेतसि मे विमर्शः यदुत- कैपा पुनर्भगवती या दृष्टमात्रापि मे हृदयमेवमाहादयति नयने शीतलयति शरीरं निर्वापयति अमृतकुण्ड इव मां क्षिपतीति, ततः कृतो मया भगवत्याः शिरःप्रणामः दत्तोऽनया धर्मलाभाशीर्वादः, अभिहितं च-भो भो महाराज-मोक्षसम्प्रापके प्राप्ते, मानुष्ये ते नरो- त्तम! । उन्मार्गगमनान्नैवं, गन्तुमन्यत्र युज्यते ॥ ५५२ ॥ निजकर्मापराधेन, तस्कराकारधारिणः । वध्यस्य नीयमानस्य, कृत्वा भाववि- डम्यनाम् ।। ५५३ ॥ किं राज्यं स्युर्विलासाः के, के भोगाः का विभूतयः । किं वा स्वास्थ्यं ? महाराज!, चिन्तयेदं स्वचेतसा ।। ५५४ ॥ युग्मम् । किं च-मदर्शनात्तदा समुत्पन्नविमर्शायाः संजातमस्या भगवत्या महाभद्राया जातिस्मरणं स्मृतस्तेन कन्दमुनिकालादारभ्य समस्तो वृत्तान्तः प्रादुर्भूतं तदनुसारेण शुभाध्यवसायादवधिज्ञानं दृष्टं तेन मदीयमपि विचरणं, ततोऽभिहितमनया-किं न स्मरसि रा- जेन्द्र , यत्तदा गुणधारणः । भवन्नुद्दामलीलाभिललितस्त्वं ममानतः ॥ ५५५ ॥क्षान्याद्यन्तःपुरं प्राप्य, सुखसम्भारपूरितः । स्थितो यद्भावराज्ये त्वं, तरिक ते विस्मृतं किल ? ॥ ५५६ ॥ किं न निर्मलसूरीणां, वचनानि स्मरन्ति ते । भवप्रपञ्चो यैस्तुभ्यमनन्तोऽपि महाभद्रा- या जाति- स्मृतिरव. धिश्च ,

·उपमिती
अ.८-प्र.
अनुसुन्द.
॥७४४।।
म्यक्त्वं
निवेदितः ।। ५५७ ॥ यत्प्रसादावाप्तानि, त्वया प्रैवेयकादिपु । सुसानि शरणं तेऽसौ, केवलं हि सदागमः ॥ ५५८ ॥ तद्भ्यस महा-
राज!, तूर्ण मा मुह्य साम्प्रतम् । अहं हि ते समायाता, वोधार्थ करुणापरा ॥ ५५९ ॥ अत्रान्तरे प विज्ञाय, प्रतावं मम सम्मुखम् ।
पुनः प्रवृत्तः सद्बोधः, सम्यग्दर्शनसंयुतः ॥ ५६० ॥ स पान्तरारिवर्गण, रुद्धस्तेन दुरात्मना । न शक्नोति ममाभ्यर्णमागन्तुं वमसा
पथि ।। ५६१ ॥ ततो भगवतीवाक्यं, सूर्याशुनिकरेरितम् । सूर्यकान्तसमं दीप्तं, जीववीर्य परासनम् ।। १६२ ॥ ततस्तस्य प्रकाशेन,
तत्तमः प्रलयं गतम् । लममायोधनं रम्यं, चित्तवृत्तौ च सैन्ययोः ॥ ५६३ ॥ ततो यलेन निर्भिद्य, रिपुवर्ग विपन्धकम् । समागों प
मे पावं, तो सद्बोधमहत्तमौ ॥ ५६४ ॥ ततः प्रवृत्तो मे विमर्शः यदुत--किमेपा भगवती जल्पतीति, ततश्चोहापोहमार्गगगर्यपणं फर्वतो
मे समुत्पन्नं जातिस्मरणं, स्मृता गुणधारणावस्था, ततस्तदनुसारेण वर्धमानशुभाभ्यवसायस्य मे समागतः सद्बोधवयस्सो विनिजित्यात्मप्र-
तिपक्षमवधिः, तद्वलेन दृष्टा मयाऽसोया द्वीपसमुद्राः विलोकितोऽसोय एव भयप्रपश्चः प्रादुर्भूतं सिंहाचार्यकालाभ्यस्तं पूर्वपर्यन्तं
सहातिशयैः समसं ध्रुतं आकलितः परिस्फुट इव निर्मलसूरिनिवेदितः समस्तोऽप्यात्मसंसारविस्तारः तदारात् पुनरसोयतया रटः सा-
क्षादेव निजः परिभ्रमणवृत्तान्तः, ततः पूर्वोक्तन कारणेन विरचयेत्थं तस्कररूपतया यहिरपि विडम्यमानमात्मानं समागतोऽहमिह समं
महाभद्रया, तदारात्प्रतीत एव ते मदीयव्यतिकरः, वतो भद्रे! सुललिते मदनमसरीयमिति प्रसर्पितस्नेहतन्तुना असन्तमुग्धेयमरटपरमार्था
वराकीति संजातकरुणातिरेकेण सर्वज्ञागमगोचरपहुमानेन ठिष्टकर्मविलयतो भवत्वस्यास्तपस्विन्याः प्रतियोघ इति भगवतोऽस सदागमस्य
पादप्रसादादखिलं मयेदमयधारितमिति सदागमे यहुमानमुत्पादयता संक्षेपेणाप्यनन्ततया पण्मासकथनीयो भगवन्मादाम्यादेव प्रहरनये-
व निवेदितोऽयमगृहीतसङ्केते इत्युल्लपता मया कुतूहलपरायै भवत्यै स्वयमपि संवेगापन्नेन समस्तोऽध्यात्मभपभ्रमणप्रपभ्यः, नदीदशं भद्रे!
जातिस्म.
रणं पूर्य-
योघोऽय.
धिक्ष
-
॥७४४॥

·उपमिती अ.८-प्र. - अनुसुन्द- ॥७४५॥ रस्य चारि- - तदन्तरङ्गं चौर्य यन्मयाऽधुना विहितं ईदृशी च तत्र विडम्बना एवं चाहं स्वगतं परगतं च वृत्तान्तजातं जानामीति, एतयाकर्ण्य वि- स्मिता सुललिता भाविता हृदये, पौण्डरीकेणापि गृहीतो मनाग्भावार्थः, ततोऽभिहितमनेन-आर्य! किं पुनरधुना ते चित्तवृत्ती वर्तते ?, अनुसुन्दरेणोक्तं-आकर्णय-यावत्संवेगमापन्नः, प्रारब्धो निजचेष्टितम् । निवेदयितुमित्थं भोः, पुरतो भवतामहम् ॥ ५६५ ।। तापञ्चा- रित्रधर्मोऽसौ, स्वसैन्यपरिवारितः । प्रस्ताव इति विज्ञाय, चलितो मम सम्मुखम् ।। ५६६ ॥ तेन चागच्छता-आनन्दितं स्ववीर्येण, पुरं सात्त्विकमानसम् । अत्यन्तशुभ्रतां नीतो, विवेकवरपर्वतः ॥ ५६७ ॥ शिखरं चाप्रमत्तत्वं, कृतमुच्चैस्तरां वरम् । उद्वासितं च भूयो- ऽपि, पुरं जैनं प्रतिष्ठितम् ॥ ५६८ ॥ स च चित्तसमाधानो, मण्डपोऽपि समारितः । सा च निःस्पृहतावेदिः, पुनः सजा विनिर्मिता ॥ ५६९ ॥ तचोल्लसत्प्रभाजालं, जीववीर्य वरासनम् । कृतं तेन स्वसैन्यं च, सर्वथा परितोपितम् ॥ ५७० ।। ततश्चागच्छतस्तस्य, परि- पूर्णतयाऽध्वनि । सर्वप्राणेन तल्लमं, महामोहमहाबलम् ।। ५७१ ॥ दृष्टं प्रत्यक्षतः सर्व, तच युद्धं मयाऽतुलम् । ततः परिसरे रम्ये, चि- तवृत्तेरनीकयोः ॥ ५७२ ॥ ततः सद्बोधयुक्केन, सम्यग्दर्शनसंयुजा । मयाऽवष्टम्भितो जातः, स राजा जयभाजनम् ॥ ५७३ ॥ ततो विघटिताशेपपरपक्षः खलीलया । अवाप्तजयलक्ष्मीकः, शत्रुराज्यं निपीड्य च ॥ ५७४ ॥ गृहीत्वाऽन्तःपुरं सर्व, मामकीनं चिरन्तनम् । राजा चारित्रधर्मोऽसौ, मत्समीपमुपागतः ॥ ५७५ ॥ युग्मम् । ते च निर्नष्टसर्वस्वाः, किंचिच्छेपस्वजीविताः। दीनाः क्षीणा दृढं लीना, महामोहादयः स्थिताः ॥५७६॥ चित्तवृत्ताविदं भद्र, वर्तते मम साम्प्रतम् । यच्छन्त्रवः प्रलीनास्ते, प्रहृष्टा वरवान्धवाः ॥५७७॥ युग्मम् । अन्यचप्रपद्य निजगद्वन्द्यं, लिङ्गं सर्वज्ञभापितम् । अधुना पोषणीयोऽसौ, बन्धुवर्गो मयाऽऽन्तरः ॥ ५७८ ॥ एवं च वदता तेनानु- सुन्दरराजेनोपसंहृतं तद्विकृतं तस्कररूपं आविर्भावितं स्वाभाविकं चक्रवर्तिस्वरूपं कृतसङ्केततया निवृत्ता तस्करविडम्बनासामग्री समायाता - ७४५॥ उ.भ..

·उपमिती
अ.८-प्र.
| अनुसुन्द-
॥७४४॥
म्यक्त्वं
निवेदितः ।। ५५७ ॥ यत्प्रसादादवाप्तानि, त्वया अवेयकादिषु । सुसानि शरणं तेऽसौ, केवलं हि सदागमः ॥ ५५८ ॥ वद्रुभ्यख महा-
राज!, सूर्ण मा मुह्य साम्प्रतम् । अहं हि ते समायाता, बोधार्थ करुणापरा ॥ ५५९ ॥ अत्रान्तरे च विज्ञाय, प्रस्तावं मम सम्मुखम् ।
पुनः प्रवृत्तः सद्बोधः, सम्यग्दर्शनसंयुतः ॥ ५६० ॥ स चान्तरारिवर्गेण, रुद्धस्वेन दुरात्मना । न शनोति ममाभ्यर्णमागन्तुं तमसा
पथि ॥ ५६१ ॥ ततो भगवतीवाक्यं, सूर्याशुनिकरेरितम् । सूर्यकान्तसमं दीप्तं, जीववीर्य परासनम् ॥ १६२ ॥ ततस्तस्य प्रकाशेन,
तत्तमः प्रलयं गतम् । लममायोधनं रम्यं, चित्तवृत्तौ च सैन्ययोः ॥ ५६३ ॥ ततो यलेन निर्भिद्य, रिपुवर्ग विवन्धकम् । समागती प
मे पार्श्व, तौ सद्बोधमहत्तमौ ॥ ५६४ ॥ ततः प्रवृत्चो मे विमर्शः यदुत-किमेपा भगवती जल्पतीति, ततश्योहापोहमार्गणगवपणं कुर्वतो
मे समुत्पन्नं जातिस्मरणं, स्मृता गुणधारणावस्था, ततस्तदनुसारेण वर्धमानशुभाध्ययसायस्य मे समागतः सद्बोधवयसो विनिर्जित्यात्मप्र-
तिपक्षमवधिः, तद्बलेन दृष्टा मयाऽसद्धयेया द्वीपसमुद्राः विलोकितोऽसोय एव भयप्रपञ्चः प्रादुर्भूतं सिंहाचार्यकालाभ्यस्तं पूर्वपर्यन्तं
सहातिशयैः समस्तं श्रुतं आकलितः परिस्फुट इच निर्मलसूरिनिवेदितः समस्तोऽप्यात्मसंसारबिस्तारः तदारात् पुनरसोयतया दृष्टः सा-
क्षादेव निजः परिभ्रमणवृत्तान्तः, ततः पूर्वोकेन कारणेन विरचय्येत्थं तस्कररूपतया यहिरपि विडम्ब्यमानमात्मानं समागतोऽहमिह समं
महाभद्रया, तदारात्प्रतीत एव ते मदीयव्यतिकरः, ततो भद्रे! सुललिते मदनमसरीयमिति प्रसर्पितरनेहतन्तुना असन्तमुग्धेयमरष्टपरमार्था
वराकीति संजातकरुणातिरेकेण सर्वज्ञागमगोचरबहुमानेन लिष्टकर्मविलयतो भवत्वस्यास्तपस्विन्याः प्रतियोध इति भगवतोऽस्य सदागमस्स
पादप्रसादादखिलं मयेदमवधारितमिति सदागमे बहुमानमुत्पादयता संक्षेपेणाप्यनन्ततया पण्मासकथनीयो भगवन्माहाल्यादेव प्रहरत्रये-
गैव निवेदितोऽयमगृहीतसङ्केते इत्युलपता मया कुतूहलपरायै भवत्यै स्वयमपि संवेगापन्नेन समस्तोऽध्यात्मभवभ्रमणप्रपश्चा, नदीदशं भद्रे!
जातिस्म-
रणं पूर्व-
बोधोऽयं-
विश्व
॥७४४॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
सुललिता-
वोधाय
पूर्वोक्तभ-
वनपश्चो-
दितिः
.
॥७४७॥
यदहं प्रविडम्वितः ॥ ५९३ ॥ वदप्याकर्ण्य ते मुग्धे !, यदि नो द्रावितं मनः । कालदष्टं ततो मन्ये, हन्त तद्बजनिर्मितम् ॥ ५९४ ॥
युग्मम् । तथा अनर्थसार्थहेतू तो, महामोहपरिग्रहौ । मया निवेदिती श्रुत्वा, सर्वदोषसमाश्रयौ ॥ ५९५ ॥ यत्तदैव न युद्धाऽसि,
स्थिता त्वं विस्मितेक्षणा । तेनागृहीतसङ्केता, मया प्रोक्ता पुनः पुनः ॥ ५९६ ॥ युग्मम् । किं च-बाले जडे तथा मन्दे, अधमे घालि-
शेऽपि च । यः प्रोक्तः स्पर्शनादीनामिन्द्रियाणां सुदारुणः ।। ५९७ ॥ विपाकः सोऽपि चेदन, भवत्या नावधारितः । धिका ततो
मन्ये, काष्ठभूताऽसि सुन्दरि! ॥ ५९८ ॥ युग्मम् । तथा यत्तन्मनीषिणो वृत्तं, यच्च वैचक्षणं वचः । या देशना बुधस्योधैर्यचोत्तमवि-
घेष्टितम् ॥ ५९९ ।। यच कोविद विज्ञानमिन्द्रियाणां निवर्हणे । तदाकलय्य को नाम, संसारान विरज्यते ॥ ६००॥ युग्मम् । अ-
न्यय-अरियन्धूपमं यत्ते, मया मुग्धे! निवेदितम् । चित्तवृत्तिस्थितं साक्षादन्तरङ्गपलद्वयम् ।। ६०१ ॥ तस्याप्याकर्ण्य वृत्तान्तं, यदि न
प्रतिबुध्यसे । तव बोधे विधातव्ये, नास्त्युपायस्ततोऽपरः ॥ ६०२ ॥ तथा तदाकलय्य तादृशं, वृत्तं कानकशेखरम् । तच तादृशमा-
लोच्य, सौजन्यं नारयाहनम् ॥६०॥ विमलं मलहीनस्य, विमलस्य च चेष्टितम् । त्यागं हरिनरेन्द्रस्य, संचिन्त्य कृतविस्मयम् ॥६०४॥
विवेकमफलकस्य, समाकर्ण्य च तादृशम् । मुनीनां भूरिरूपं च, श्रुत्वा वैराग्यकारणम् ॥ ६०५ ॥ तथापि यदि ते चित्तं, बालिके! न
विरजितम् । हन्त कांकटुकमाया, ततस्त्वं नात्र संशयः ॥ ६०६ ॥ चतुर्भिःकलापकम् । ततोऽगृहीतसङ्केतेत्युच्यमाना मुहुर्मुहुः । माट-
शाऽन्येन वा मुग्धे!, न रोपं गन्तुमर्हसि ॥ ६०७ ॥ तथा -किं न स्मरसि तद्धाले !, यत्त्वं मदनमसरी । सती सती ममानीता, तथा
पुण्योदयादिभिः ॥ ६०८॥ सत्सुखं तादृशः स्नेहस्ते विलासा मनोहराः । सद्राज्यं ते घ वृत्तान्ताः, सर्व किं विस्मृतं तव ! ॥ ६०९ ॥
कन्दसाधु समासाद्य, प्रबुद्धा जिनशासने । समं फुलंधरेणोचैर्यत्तदा तन्न बुध्यसे ॥ ६१० ॥ यमाल्यन्निर्मलाचार्यः, केवलालोकभास्करः ।
॥७४७॥

·उपमिती
अ.८.म.
॥७४६॥
मनिमहत्तमसामन्ताः निवेदितस्तेभ्यो निजोऽभिप्रायः प्राप्तकालतया च प्रतिभातोऽमीपां, ततः पुरन्दराप निजमुताय समर्पितान्यनुमुन्दरेण
राज्यचिहानि अयं भवतां राजेति ज्ञापिता राजसमूहाः सविनयं प्रतिपन्नः निर्वतितं भगवदभिपेकपूजादिकं निःशेपफरणीय निर्गतः
सपोरान्तःपुरः श्रीगर्भराजः कृताऽनेन सर्वेषामुनिता प्रतिपत्तिः पुनर्मीलिता परिपत् प्रवृत्तो महानन्दः, ततः झणेन तारसं, 'समाज्य.
झुतमुत्तमम् । मुग्धा सुललिताऽसन्तं, जाता चित्ते चमत्कृता ।। ५७९ ॥ संजातः पौण्डरीकोऽपि, सतोपो विस्मितेक्षणः | Era
दशं साक्षादनुसुन्दरघेष्टितम् ।।५८० ॥ अथ विज्ञामनापूर्वमनुसुन्दरमूमुजा । सत्साहिते वदा सूरी, प्रमभ्यां दानुमुपते ॥ ५८१ ॥
सोऽनुसुन्दरराजेन्द्रः, करुणागतचेवनः । तां राजपुत्रीं भूयोऽपि, प्रत्युवाच असंभ्रमम् ।।५८२।। फयम् ?--भरे मुरालिवे ! योपखयापापि
न मानसे । संजातो धर्तसे मुग्धे !, तेनैवं चकितेक्षणा ॥ ५८३ ॥ दोलायमानपिता त्वमीपदावार्यकोविदा ॥ संजावा साम्म नि,
बेसिनो सस्वनिर्णयम् ॥ ५४४ सदोधार्य मया ोवं, गाढनिर्वेदकारकः । भवमोनिःशेपः, सफीया परिकीर्तितः ॥ ५८५ ।।
सदनेन भुवेनेत्यं, कि ते नाद्यापि जायते । अनन्सदुःखवितारे, पनिर्वेदो भवपारके ।। ५८६ ॥ कि प-यते पुरोपमानेन, सजीवस
विडम्बनम् । मयाऽसंव्यवहारेषु, जीवेषु प्रतिपादितम् ॥५८७॥ सकिनो लक्षिवं मुग्धे!, किंवा नो भावितं हदि । भक्त्या पेन नियंपा,
संसारे कुरुपे रतिम् ॥५८८॥ युग्मम् । एकेन्द्रियादिभेदेषु, यह तिर्यक्षु तिष्ठता । अनुभूतं भया दुःखं, स्फुट प सब कीवितम् ।।५८५।।
न युद्धस्तस्य भावार्थः, कि त्वयाऽद्यापि मानसे । एवं निराकुछा मुग्धे !, नायापि विलम्पसे ॥ ५९० ॥ पुग्मम् । मोक्षमापनयो-
ग्येऽपि, लम्भे मानुष्यकेतुले । हिंसाकोघातुरो यां', प्राप्तोऽहं दुःखमालिकाम् ॥ ५९९ ॥सा कि बिभाविता बाले !, सभावार्या
हदि त्वया । किं वा कथानिकामानं, मनत्या परिचिन्तितम्।।५९२।। युग्मम् । क्षमा मामकृपापादनेयमायापरायणः । लोभमैथुनयोगायो,
सुललिता-
योधाय
पूर्योकभ-
यमपचो.
दितिः
,
.
॥७४६॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
बोधाय
पूर्वोकभ-
यापश्यो-
दितिः
॥७४७॥
यदहं भविडम्बित: ।। ५९३ ॥ तदप्याकण्य त मुग्ध:, याद ना द्रावत मनः । कालपट सम्प,
युग्मम् । तथा-अनर्थसार्थहेतू तौ, महामोहपरिग्रहौ । मया निवेदितौ ध्रुस्वा, सर्वदोपसमाश्रयौ ।। ५९५ ॥ यत्तदैव न बुद्धाऽसि,
स्थिता त्वं विस्मितेक्षणा । तेनागृहीतसङ्केता, मया प्रोक्ता पुनः पुनः ॥ ५९६ ॥ युग्मम् । कि चयाले जडे तथा मन्दे, अधमे पालि.
शेऽपि च । यः प्रोक्तः स्पर्शनादीनामिन्द्रियाणां सुदारुणः ॥ ५९७ ॥ विपाकः सोऽपि चेत्र, भवत्या नावधारितः । अवैधिका ततो
मन्ये, काष्ठभूताऽसि सुन्दरि! ॥ ५९८ ॥ युग्मम् । तथा यत्तन्मनीषिणो वृत्तं, यच्च वैचक्षणं वयः । या देशना बुधस्योथैर्ययोत्तमयि-
घेष्टितम् ॥ ५९९ ॥ यच्च कोविदविज्ञानमिन्द्रियाणां नियहणे । तदाकलय्य को नाम, संसाराम विरज्यते ॥ ६००॥ युग्मम् । अ-
न्य-अरियन्धूपमं यचे, मया मुग्धे! निवेदितम् । चित्तवृत्तिस्थितं साक्षादन्तररुपलद्वयम् ॥ ६०१ ॥ तस्याप्याफर्ण्य वृत्तान्तं, यदि न
प्रतिबुभ्यसे । तव योघे विधातव्ये, नास्त्युपायस्ततोऽपरः ॥ ६०२ ॥ तथा तदाकलथ्य सादृशं, वृत्तं कानकशेखरम् । तच तादृशमा.
लोच्य, सौनन्यं नारपाहनम् ॥६०३॥ पिमलं मलहीनस्य, विमलस्य च चेष्टितम् । त्यागं हरिनरेन्द्रस्य, संचिन्त्य कृतविस्मयम् ॥६०४॥
विवेकमकलकस्य, समाकर्ण्य च तादृशम् । मुनीनां भूरिरूपं च, श्रुत्वा वैराग्यकारणम् ॥६०५॥ तथापि यदि ते चित्तं, यालिफे! न
विरजितम् । हन्त कांफटुकभाया, ततस्त्वं नात्र संशयः ।। ६०६ ॥ चतुर्भिःकलापकम् । सतोऽगृहीतसङ्केतेत्युच्यमाना मुहुर्मुहुः । माह-
शाऽन्येन वा मुग्धे !, न रोपं गन्तुमर्हसि ॥ ६०७ ॥ तथा-किं न सरसि तद्वाले!, यत्त्वं मदनम जरी। सती सती ममानीता, तथा
पुण्योदयादिभिः ॥ ६०८ ॥ वत्सुखं तादृशः स्नेहस्ते विलासा मनोहराः । तद्राज्यं ते घ वृत्तान्ताः, सर्व किं विस्मृतं तव ! ॥ ६०९ ॥
कन्दसाधु समासाद्य, प्रबुद्धा जिनशासने । समं फुलंधरेणोथैर्यत्तदा तन्न युध्यसे ॥६१० ॥ यमाख्यग्निर्मलाचार्यः, केवलालोकभास्करः ।
॥७४७॥

·उपमिती अ.८-प. ॥७४६॥ मनिमहत्तमसामन्ताः निवेदितस्तेभ्यो निजोऽभिप्रायः प्राप्तकालदया प प्रतिभावोऽमीपां, ततः पुरन्दराय निजमुवाय समर्पिवान्यनुमन्दरेण राज्यचिह्नानि अयं भवतां राजेति ज्ञापिता राजसमूहाः सविनयं प्रतिपन्नमेवैः निर्वतितं भगवदमिपेकपूजादिफ निःशेपफरपीपं निर्गतः सपोरान्तःपुरः श्रीगर्भराजः कृताऽनेन सर्वेपामुचिता प्रतिपत्तिः पुनर्मीलिता परिपत् प्रवृत्तो महानन्दः, ततः हाणेन नारक्ष, रमाऽय. सुतमुत्तमम् । मुग्धा सुललिताऽत्यन्तं, जाता चित्ते चमत्कृता ।। ५७९ ॥ संजातः पोण्डरीकोऽपि, सतोपो विस्मिरीक्षणः । या मता- पुललिता- सं साक्षादनुसुन्दरमेष्टितम् ।।१५८० १॥ श्रय विज्ञापनापूर्वमनुसुन्दरमूभुजा । उत्साहिते तदा सूरी, प्रमभ्यां दातुमुपते ॥ ५८१ ॥ पोधाय सोऽनुसुन्दरराजेन्द्रः, करुणागतचेतनः। तां राजपुत्रीं भूयोऽपि, प्रत्युवाच संभ्रमम् ॥५८२|| कयम् भने मुठलिये ! योपसयापापि पूर्वोकभ- न मानसे । संजातो धर्वसे मुग्धे !, तेनैवं चकितेक्षणा ॥ ५८ ॥ दोलायमानपिता स्वमीपदावार्यकोविदा । संजावा साम्प्रतं किं मु. यापतो. मेत्सि नो तत्त्वनिर्णयम् ॥ ५४४ ॥स्वदोधार्थ अया क्षेत्रं, गादनिर्वेदकारकः । भवप्रपयो निःशेपः, स्वकीयः परिकीर्तितः ॥५८५ ॥ दितिः सदनेन भुतेनेत्यं, कि ते नाद्यापि जायते । अनन्तदुःखविस्तारे, निर्देदो भवचारके ।। ५८६ ।। लिप-यते पुरोपमानेन, सजीवस | विडम्बनम् । मयाऽसंव्यवहारेषु, जीवेषु प्रतिपादितम् ॥५८७॥ सकि जो लक्षिवं भुग्धे!, किंवा नो भावितं दि? । भवत्या पेव नियंमा, संसारे कुरुपे रतिम् ।।५८८॥ युग्मम् । एकेन्द्रियादिभेदेषु, यह तिर्य तिष्ठता । अनुभूतं भया दुःखं, एफुटं च तप कीवितम् ॥५८॥ न युद्धस्तस्य भावार्थः, कि त्वयाऽद्यापि मानसे । एवं निराकुछा मुग्धे !, येनाद्यापि विलम्पसे ॥ ५९० ॥ पुग्मम् । मोऽसामनयो- ग्येऽपि, लन्धे मानुष्यकेऽतुले ।। हिंसाकोघातुरो यां, प्राप्तोऽहं दुखमालिकाम् ॥ ५९९ ॥ सा कि विभाषिता बाले !, सभावायां ॥७४६॥ हवि त्वया । किं वा क्रमानिकामानं, मनमा परिचिन्तितम् ।।५९२॥ युग्मम् ॥शया माममृपावादलेयमायापरायणः । लोभमैथुमदोमायो, -

·उपमिती
अ.८-प.
सुललिता-
बोधाय
पूर्वोक्कम-
वप्रपश्चो.
दितिः
॥७४७॥
यदहं प्रविम्वितः ॥ ५९३ ॥ तदप्याफर्ण्य ते मुग्धे!, यदि नो द्रावितं मनः । कालदष्टं ततो मन्ये, हन्त तद्वजनिर्मितम् ॥ ५९४ ॥
युग्मम् । तथा अनर्थसार्थहेतू तौ, महामोहपरिप्रहौ । भया निवेदितौ भुत्वा, सर्वदोपसमाश्रयौ ॥ ५९५ ॥ यत्तदैव न बुद्धाऽसि,
स्थिता त्वं विस्मितेक्षणा । तेनागृहीतसङ्केता, मया प्रोक्ता पुनः पुनः ॥ ५९६ ॥ युग्मम् । किं च वाले जडे तथा मन्दे, अधमे बालि-
शोऽपि च । यः प्रोक्तः स्पर्शनादीनामिन्द्रियाणां सुदारुणः ॥ ५९७ ॥ विपाकः सोऽपि चेदन, भवत्या नावधारितः । अवैधिका ततो
मन्ये, काष्ठभूताऽसि सुन्दरि! ॥ ५९८ ॥ युग्मम् । तथा~-यत्तन्मनीषिणो वृत्तं, यच वैचक्षणं वचः । या देशना युधस्योधैर्यश्चोत्तमवि-
चेष्टितम् ॥ ५९९ ॥ यच कोविद विज्ञानमिन्द्रियाणां 'नियहणे । तदाकलय्य को नाम, संसाराम विरज्यते ॥६०० ॥ युग्मम् । अ-
न्या-अरियन्धूपमं यत्ते, मया मुग्धे! निवेदितम् । चित्तवृत्तिस्थितं साक्षादन्तररुपलद्वयम् ॥ ६०१ ॥ तस्याप्याफर्ण्य वृत्तान्तं, यदि न
प्रतिबुध्यसे । सव योघे विधातव्ये, नास्त्युपायस्ततोऽपरः ॥ ६०२ ॥ तथा तदाकलय्य तारखं, वृत्तं कानकशेखरम् । तच तादृशमा-
लोच्य, सौजन्यं नारवाहनम् ॥६०॥ विमलं मलहीनस्य, विमलस्य च चेष्टितम् । त्यागं हरिनरेन्द्रस्य, संचिन्त्य कृतविस्मयम् ॥६०४॥
विवेकमकलङ्कस्य, समाकर्ण्य घ तादृशम् । मुनीनां भूरिरूपं च, श्रुत्वा वैराग्यकारणम् ॥ ६०५ ॥ तथापि यदि ते चितं, यालिके! न
विरजितम् । हन्त कांकटुकप्राया, सतस्त्वं नात्र संशयः ॥ ६०६ ॥ चतुर्भिःकलापकम् । सतोऽगृहीतसङ्केतेत्युच्यमाना मुहुर्मुहुः । माट-
शाऽन्येन वा मुग्धे!, न रोपं गन्तुमर्हसि ॥ ६०७ ॥ तथा -किं न स्मरसि तद्वाले!, यत्त्वं मदनमजरी । सती सती ममानीता, तथा
पुण्योदयादिभिः ।। ६०८ ॥ तत्सुखं वादशः स्नेहस्ते विलासा मनोहराः । सद्राज्यं ते च वृत्तान्ताः, सर्व किं विस्मृतं तव ! ॥६०९॥
फन्दसाधु समासाद्य, प्रबुद्धा जिनशासने । समं फुलंधरेणोथैर्यत्तदा तन्न बुध्यसे ॥ ६१० ॥ यमाख्यनिर्मलाचार्यः, फेवलालोकभास्करः ।
॥७४७॥

·उपमिती
सुललिता-
वोधाय
पूर्वोक्तभ-
पप्रपद्यो-
दितिः
॥७४८॥
भवप्रपञ्च मेऽनन्तं, समक्षं ते स्फुटाक्षरैः ।। ६११ ॥ किं न बुद्धस्त्वया सोऽयं, किं वा नैवावधारितः । येनैवं कोर्समानेऽपि, तत्र शू.
न्येव विष्ठसि ।। ६१२ ॥ विन्यासेनामुना वाले, तव बोधविधित्सया । मया संसारविस्तारः, स एव प्रतिपादितः ।। ६१३ ॥ यथा
मे पथिकस्येव, सर्वेऽमी वासकोपमाः । एकरूपस्य भूयांसः, संपन्ना विविधा भवाः ॥६१४॥ ततः संसारिजीयोऽहमेकरूपोऽपि भावतः ।
संसारे नाटकाकारे, नानाकारैविनाटितः ॥ ६१५ ॥ तदेनमपि चेच्छ्रुत्वा, निर्वेदस्ते न जायते । संसारचारकात्तस्मात्ततः किं करवामहै ?
॥ ६१६ ॥ किं च-गगराण्यन्तरङ्गाणि, यानि ये तेषु सूचिताः । राजानस्तन्महादेव्यस्तासां या दश कन्यकाः ॥ ६१७ । प्रत्येक त.
गुणा दिव्या, विवाहः स च वादृशः। तत्राटी भातरो याश्च, व्युत्पत्त्यर्थ निवेदिताः॥६१८॥ तदिदं सर्वमाकर्ण्य, न बुद्धा यदि यालिके!!
हन्त पापाणभूतायास्ततस्ते किं निवेद्यताम् ? ॥ ६१९ ॥ त्रिभिर्विशेपकम् । तथा—किन स्मरसि तन्मुग्धे !, यन्मयि स्नेहतत्परा । प्रमज्यां
प्रतिपन्नाऽसि, निर्मलाचार्यसन्निधौ ॥ ६२० ॥ कृत्वा तपस्वतः स्वर्ग, प्राप्ताऽसि सुखमालिकाम् । भवचके पुनर्धान्त्वा, पुनरत्र समागता
॥ ६२१ ॥ किं च--संवेगार्थ यदाख्यातं, सम्यग्दर्शनदूपणीम् । आशातनां तथा कृत्वा, जिनादीनां सुदुःखितः ॥ ६२२ ।। उपार्धपुग-
लावर्त, यथाऽहमटितो भवे। एतावन्तं पुनः कालं, कि त्वया तन्न वीक्षितम् ॥६२३॥ युग्मम् ।वथा-चतुर्दशापि विज्ञाय, पूर्वाणि यदहं
| गतः । भूयोऽप्यनन्तकायादी, मदगोचरदोपतः ।। ६२४ ॥ तदप्याकर्ण्य संजाता, किं न चित्ते चमत्कृतिः । तावफेऽद्यापि येनत्यं,
निःसंवेगेव लक्ष्यसे ॥६२५॥ युग्मम् । अवेहि सूक्ष्मयोधेन, पूर्व तन्मामकं वचः । विचारय निजे चित्ते, सभावार्य पुनः पुनः ।।६२६॥
मा मुद्य सारं बुध्यस्ख, मा विलम्बस चालिके! । येन संपद्यते सर्वः, सफलो मे परिश्रमः ॥ ६२७॥ एवं प वदति तत्रानुसुन्दरराजे स-
मागतमोऽसौ निपतितः पौण्डरीका, किमेतदिति संजाता ससंभ्रमा परिपत् , समाकुलीभूतः श्रीगर्भराजः, हा पुन फिमिदं फिमिदमिति
पौण्डरी.
करोध:
॥७४८॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
॥७४९॥
वदन्ती तरलिता कमलिनी समाश्वासितोऽसौ वायुदानेन, ततः प्रोत्फुललोचनः स पितरं प्रत्याह-तातानेनानुसुन्दरराजेन वैक्रियं तस्क-
ररूपं धारयताऽत्यन्तविरुद्धमिवात्मभ्रग्रणमाख्यातं तवागमनात्पूर्वमासीत्, ततो ममाबुभ्यमानस्य संजातस्तदा विकल्पः यथाऽनया प्रज्ञा-
विशालया महाभद्रया भगवत्या सार्ध विचार्येदं सभावार्थ भोत्स्ये, यावताऽधुनेमां सुललितामनुशिष्यमाणामाकर्णयतो मे संजातः कश्चिद-
नाख्येयः प्रमोदः तद्वशेन संपन्नेयं चैतन्यनिःसहता ततः प्रादुर्भूतं मे जातिस्मरणं भूतपूर्वोऽहमस्य कुलंधरो नाम वयस्यकः श्रुतो. मया
तदा निर्मलसूरिणा निवेद्यमानोऽस्य भवप्रपञ्चः ततः स एवायमनेनेत्थमाख्यात इति त्रुटितो मेऽधुना सन्देह इति, विरक्तं च मे भवचा-
रकाचित्तं ततोऽनुजानीत यूयं येनाहमनेनैव सह दीक्षां गृहामीति, तदाकर्ण्य प्ररुदिता कमलिनी, श्रीगर्भराजेनोक्तं देवि ! मा रोदीः,
यतः-स्वमसूचित एवायं, पौण्डरीको नरोत्तमः । जातस्ते भायुकोऽवश्यं, शुद्धधर्मप्रसाधकः ॥ ६२८ ॥ तन्नास्य धारणं युक्तमाययोः
किं तु युज्यते । अनुब्रजनमेवास्य, निर्मिथ्यस्नेहसूचकम् ॥ ६२९ ॥ तथाहि-चालश्चेत्कुरुते धर्ममेप भोगसुखोचितः । ततः किं युज्यते
स्थातुमावयोवचारके? ॥ ६३० ॥ ततः कमलिनी प्राह, हर्पगद्गदया गिरा । चारु चारु महाराज!, प्रतिभातमिदं मम ॥ ६३१ ॥ त-
तोऽनुज्ञाय तं पुत्रं, यावत्तौ कृतनिश्चयो । प्रव्रज्याग्रहणे जाती, स्वयं देवीनरेश्वरौ ॥ ६३२ ॥ तायतै वितात्यर्थमनुसुन्दरभापितैः । ससं-
भ्रमा च तद्वीक्ष्य, पौण्डरीकादिचेष्टितम् ॥ ६३३ ॥ तामुद्दिश्य महाभद्रां, प्रबद्धाञ्जलिबन्धुरा । सा राजपुत्री संवेगात्सानुक्रोशमवोचत
॥६३४॥ त्रिभिर्विशेषकं । निवेदय महाभागे !, कि मया पापया कृतम् । पुरा दुश्चरितं येन, जाताऽहमियमीदृशी ? ॥६३५॥ विज्ञातसर्व-
भावार्थो, धन्योऽयं राजदारकः । संजातः क्षणमात्रेण, प्रसङ्गश्रवणादपि ॥ ६३६ ॥ मां पुनरयं साक्षान्मामेवोद्दिश्य सादरम् । एवं
निवेदयत्युच्चैर्महाभागः सविस्तरम् ।। ६३७ ॥ तथापि मन्दुभाग्याऽहं, योद्धुकामापि घेतसा । स्फुटं वचनभावार्थ, न बुध्ये पशुसन्निभा
अवोधात्
सुललिता-
याः खेद:
॥७४९॥

·उपमिती
सुललिता-
बोधाय
पूर्वोकभ-
चप्रपद्यो-
दितिः
॥७४८॥
भवप्रपञ्च मेऽनन्तं, समक्षं ते स्फुटाक्षरैः ।। ६११ ।। किं न बुद्धस्त्वया सोऽयं, किं वा नैवावधारितः । येनैवं कीर्यमानेऽपि, वत्र शू.
न्येव विष्ठसि ।। ६१२ ॥ विन्यासेनामुना वाले!, वव वोधविधित्सया । मया संसारविस्तारः, स एव प्रतिपादितः ॥ ६१३ ॥ यथा
मे पथिकस्येव, सर्वेऽमी वासकोपमाः । एकरूपस्य भूयांसः, संपन्ना विविधा भवाः ॥६१४॥ ततः संसारिजीवोऽहमेकरूपोऽपि भावतः ।
संसारे नाटकाकारे, नानाकारैविनाटितः ।। ६१५ ॥ तदेनमपि चेच्छुत्या, निर्वेदस्ते न जायते । संसारचारकात्तस्मात्ततः किं करवामहे ?
॥ ६१६ ॥ किं च-नगराण्यन्तरङ्गाणि, यानि ये तेपु सूचिताः । राजानस्तन्महादेव्यस्तासां या दश कन्यकाः ।। ६१७ ॥ प्रत्येकं त.
दुणा दिव्या, विवाहः स च तादृशः । तत्राष्टौ मातरो याच, व्युत्पत्त्यर्थ निवेदिताः॥६१८॥ तदिदं सर्वमाकर्ण्य, न बुद्धा यदि यालिके!!
हन्त पापाणभूतायास्ततस्ते किं निवेद्यताम् ? ॥ ६१९॥ त्रिमिर्विशेपकम् । तथा-किं न स्मरसि तन्मुग्धे !, यन्मयि सेहतत्परा । प्रमज्यां
प्रतिपन्नाऽसि, निर्मलाचार्यसन्निधौ ।। ६२० ।। कृत्वा तपस्ततः स्वर्ग, प्राप्ताऽसि सुखमालिकाम् । भवचक्रे पुनर्धान्त्वा, पुनरत्र समागता
॥ ६२१ ॥ किं च-~-संवेगार्थ यदाख्यातं, सम्यग्दर्शनदूपणीम् । आशावनां तथा कृत्वा, जिनादीनां सुदुःखितः ।। ६२२ ।। उपार्धपुद्ग-
लावर्त, यथाऽहमटितो भवे । एतावन्तं पुनः कालं, किं त्वया तन्न वीक्षितम् ॥६२३॥ युग्मम् । तथा-चतुर्दशापि विज्ञाय, पूर्वाणि यदहं
गतः । भूयोऽप्यनन्तकायादौ, मदगोचरदोपतः ॥ ६२४ ॥ तदप्याकर्ण्य संजाता, किं न चित्ते चमत्कृतिः । तायकेऽद्यापि येनत्यं,
निःसंवेगेव लक्ष्यसे ।।६२५।। युग्मम् । अवेहि सूक्ष्मबोधेन, पूर्व तन्मामकं वचः । विचारय निजे चित्ते, सभावार्थ पुनः पुनः ॥६२६।।
मा मुह्य सारं युध्यस्ख, मा विलम्बस्व पालिके ! । येन संपद्यते सर्वः, सफलो मे परिश्रमः ॥ ६२७॥ एवं १ वदति नत्रानुसुन्दरराजे स-
मागवमूछोऽसौ निपतितः पौण्डरीका, किमेतदिति संजाता ससंभ्रमा परिषत् , समाकुलीभूतः श्रीगर्भराजः, हा पुत्र किमिदं किमिदमिति
पौण्डरी.
करोधः
॥७४८॥

·एपमिती
॥७४९॥
वदन्ती तरलिता कमलिनी समाश्वासितोऽसौ वायुदानेन, ततः प्रोत्फुल्ललोचनः स पितरं प्रत्याह-तातानेनानुसुन्दरराजेन वैक्रियं तस्क-
ररूपं धारयताऽत्यन्तविरुद्धमिवात्मभ्रमणमाख्यातं तवागमनात्पूर्वमासीत् , ततो ममाबुध्यमानस्य संजातस्तदा विकल्पः यथाऽनया प्रज्ञा-
विशालया महाभद्रया भगवत्या सार्ध विचार्येदं सभावार्थ भोत्स्ये, यावत्ताऽधुनेमा सुललितामनुशिष्यमाणामाकर्णयतो मे संजातः कश्चिद-
नाख्येयः प्रमोदः तद्वशेन संपन्नेयं चैतन्यनिःसहता ततः प्रादुर्भूतं मे जातिस्मरणं भूतपूर्वोऽहमस्य कुलंधरो नाम वयस्यकः श्रुतो. मया
तदा निर्मलसूरिणा निवेद्यमानोऽस्य भवप्रपञ्चः ततः स एवायमनेनेत्थमाख्यात इति त्रुटितो मेऽधुना सन्देह इति, विरक्तं च मे भवचा-
रकाचित्तं ततोऽनुजानीत यूयं येनाहमनेनैव सह दीक्षां गृहामीति, तदाकर्ण्य प्ररुदिता कमलिनी, श्रीगर्भराजेनोक्तं देवि ! मा रोदीः,
यतः--स्वप्नसूचित एवायं, पौण्डरीको नरोत्तमः । जातस्ते भावुकोऽवश्यं, शुद्धधर्मप्रसाधकः ।। ६२८ ॥ तन्नास्य धारणं युक्तमावयोः
किं तु युज्यते । अनुग्रजनमेवास्य, निर्मिथ्यस्नेहसूचकम् ॥ ६२९ ॥ तथाहि-चालश्चेत्कुरुते धर्ममेप भोगसुखोचितः । ततः किं युज्यते
स्थातुमावयोपचारके ? ॥ ६३० ॥ ततः कमलिनी प्राह, हर्षगद्गदया गिरा । चारु चारु महाराज!, प्रतिभातमिदं मम ॥ ६३१ ।। त-
तोऽनुज्ञाय तं पुत्रं, यावत्तौ कृतनिश्चयो । प्रव्रज्याग्रहणे जाती, स्वयं देवीनरेश्वरौ ॥ ६३२ ॥ तावत्तैीवितात्यर्थमनुसुन्दरभापितः । ससं-
ध्रमा च तद्वीक्ष्य, पौण्डरीकादिचेष्टितम् ॥ ६३३ ।। तामुद्दिश्य महाभद्रां, प्रबद्धाञ्जलिबन्धुरा । सा राजपुत्री संवेगात्सानुक्रोशमवोचत
॥६३४॥ त्रिमिर्विशेषकं । निवेदय महाभागे !, किं मया पापया कृतम् । पुरा दुश्चरितं येन, जाताऽहमियमीदशी? ॥६३५॥ विज्ञातसर्व-
भावार्थो, धन्योऽयं राजदारकः । संजातः क्षणमात्रेण, प्रसङ्गश्रवणादपि ॥ ६३६ ॥ मह्यं पुनरयं साक्षान्मामेवोद्दिश्य सादरम् । एवं
निवेदयत्युच्चैर्महाभागः सविस्तरम् ॥ ६३७ ॥ तथापि मन्दभाग्याऽहं, योद्भुकामापि चेतसा । स्फुटं वचनभावार्थ, न बुध्ये पशुसन्निभा
अबोधात
सुललिता-
याः खेद
॥७४९॥

·सपमिती
अ.८-म.
॥७४८॥
सुललिता-
बोधाय
पूर्वोत्तम-
चप्रपद्यो-
दितिः
-
भवप्रपञ्च मेऽनन्तं, समक्षं ते स्फुटाक्षरैः ॥ ६११ ॥ किं न युद्धस्त्वया सोऽयं, किं वा नैवावधारितः । येनैवं कोर्समानेऽपि, वत्र शू-
न्येव तिष्ठसि ॥ ६१२ ॥ विन्यासेनामुना पाले!, तव वोधविधित्सया । मया संसारविस्तारः, स एव प्रतिपादितः ॥ ६१३ ॥ यथा
मे पथिकस्येव, सर्वेऽमी यासकोपमाः । एकरूपस्य भूयांसः, संपन्ना विविधा भवाः ।।६१४॥ वतः संसारिजीयोऽहमेकरूपोऽपि भावतः ।
संसारे नाटकाकारे, नानाकारैर्विनाटितः ॥ ६१५ ।। तदेनमपि चेच्छुत्वा, निर्वेदस्ते न जायते । संसारचारकात्तस्मात्ततः किं करवामहै ?
॥ ६१६ ॥ किं च-नगराण्यन्तरङ्गाणि, यानि ये तेषु सूचिताः । राजानस्तन्महादेव्यस्तासां या दश कन्यकाः ॥ ६१७ ॥ प्रत्येक व.
गुणा दिव्या, विवाहः स च तादृशः। तत्राष्टी मावरो याश्च, व्युत्पत्त्यर्थ निवेदिताः॥६१८॥ वदिदं सर्वमाकर्ण्य, न चुद्धा यदि वालिके!।
हन्त पापाणभूतायास्ततस्ते किं निवेद्यताम् ? ॥ ६१९ ॥.त्रिमिर्विशेषकम् । तथा-किं न स्मरसि तन्मुग्धे, यन्मयि नेहतत्परा । प्रमज्यां
प्रतिपन्नाऽसि, निर्मलाचार्यसन्निधौ ॥ ६२० ॥ कृत्वा तपस्वतः स्वर्ग, प्राप्ताऽसि सुखमालिफाम् । भवचके पुनन्त्रिा, पुनरत्र समागवा
॥ ६२१ ॥ किं च-~-संवेगार्थ यदाख्यातं, सम्यग्दर्शनदूपणीम् । आशातनां तथा फुत्वा, जिनादीनां सुदुःसितः ॥ ६२२ ।। उपार्धपुद्र-
लावर्त, यथाऽहमटितो भवे। एतावन्तं पुनः कालं, किं त्वया तन्न चीक्षितम् ? ॥६२३॥ युग्मम् । तथा-चतुर्दशापि विज्ञाय, पूर्वाणि यदहं
गतः । भूयोऽप्यनन्तकायादी, मदगोचरदोपतः ॥ ६२४ ॥ तदप्याकर्ण्य संजाता, किं न चित्ते चमत्कृतिः । तावकेऽद्यापि येनेत्यं,
निःसंवेगेव लक्ष्यसे ॥६२५|| युग्मम् । अवेहि सूक्ष्मवोधेन, पूर्व तन्मामकं वचः । विचारय निजे चित्ते, सभावार्थ पुनः पुनः ॥६२६॥
मा युह्य सारं बुध्यस्ख, मा विलम्बख वालिके ! । येन संपद्यते सर्वः, सफलो मे परिश्रमः ॥६२७॥ एवं च वदति तत्रानुसुन्दरराजे स.
मागतमूछोऽसौ निपतितः पौण्डरीकः, किमेतदिति संजाता ससंभ्रमा परिपत् , समाकुलीभूतः श्रीगर्भराजः, हा पुत्र किमिदं किमिदमिति
पौण्डरी.
कयोधः
॥७४८॥

·एपमिती अ.८-प्र. ॥७४९॥ वदन्ती तरलिता कमलिनी समाश्वासितोऽसौ वायुदानेन, ततः प्रोत्फुल्ललोचनः स पितरं प्रत्याह-तातानेनानुसुन्दरराजेन वैक्रियं तस्क- ररूपं धारयताऽत्यन्तविरुद्धमिवात्मभ्रमणमाख्यातं तवागमनात्पूर्वमासीत् , ततो ममाबुध्यमानस्य संजातस्तदा विकल्पः यथाऽनया प्रज्ञा- विशालया महाभद्रया भगवत्या सार्ध विचार्येदं सभावार्थ भोत्स्ये, यावताऽधुनेमां सुललितामनुशिष्यमाणामाकर्णयतो मे संजातः कश्चिद- नाख्येयः प्रमोदः तद्वशेन संपन्नेयं चैतन्यनिःसहता ततः प्रादुर्भूतं मे जातिस्मरणं भूतपूर्वोऽहमस्य कुलंधरो नाम वयस्यकः श्रुतो. मया तदा निर्मलसूरिणा निवेद्यमानोऽस्य भवप्रपञ्चः ततः स एवायमनेनेत्थमाख्यात इति युटितो मेऽधुना सन्देह इति, विरक्तं च मे भवचा- रकाचित्तं ततोऽनुजानीत यूयं येनाहमनेनैव सह दीक्षां गृहामीति, तदाकर्ण्य प्ररुदिता कमलिनी, श्रीगर्भराजेनोक्तं देवि ! मा रोदी:, यतः-स्वप्नसूचित एवायं, पौण्डरीको नरोत्तमः । जातस्ते भावुकोऽवश्यं, शुद्धधर्मप्रसाधकः ॥ ६२८ ॥ तन्नास्य धारणं युक्तमावयोः किं तु युज्यते । अनुव्रजनमेवास्य, निर्मिध्यस्नेहसूचकम् ।। ६२९ ।। तथाहि बालश्चेत्कुरुते धर्ममेप भोगसुखोचितः । ततः किं युज्यते स्थातुमावयोर्भयचारके १ ॥ ६३० ॥ ततः कमलिनी प्राह, हर्पगद्गदया गिरा । चारु चारु महाराज!, प्रतिभातमिदं मम ॥ ६३१ ॥ त- तोऽनुज्ञाय तं पुत्रं, यावती कृतनिश्चयो । प्रव्रज्यामहणे जातो, स्वयं देवीनरेश्वरौ ॥ ६३२ ॥ तावत्तैावितात्यर्थमनुसुन्दरभापितैः । ससं. भ्रमा च तीक्ष्य, पौण्डरीकादिचेष्टितम् ॥ ६३३ ॥ तामुद्दिश्य महाभद्रां, प्रबद्धाञ्जलिवन्धुरा । सा राजपुत्री संवेगात्सानुक्रोशमवोचत ॥६३४॥ त्रिभिर्विशेषकं । निवेदय महाभागे !, किं मया पापया कृतम् । पुरा दुश्चरितं येन, जाताऽहमियमीदृशी? ॥६३५॥ विज्ञातसर्व- भावार्थो, धन्योऽयं राजदारकः । संजातः क्षणमात्रेण, प्रसङ्गश्रवणादपि ॥ ६३६ ॥ मह्यं पुनरयं साक्षान्मामेवोद्दिश्य सादरम् । एवं निवेदयत्युधैर्महाभागः सविस्तरम् ॥ ६३७ ।। तथापि मन्दभाग्याऽहं, बोद्भुकामापि चेतसा । स्फुट बचनभावार्थ, न युध्ये पशुसन्निभा अबोधात् सुललिता- याः खेदः ।।७४९॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
॥७५०॥
अबोध-
कारणं
॥६३८ ॥ अन्यच्च-एपामेष परिच्छेदः, संजातो ज्ञानपूर्वकः । प्रयाणामपि धन्यानामनुसुन्दरवाक्यतः ॥ ६३९ ॥ अहं पुनर्न जाने-
|ऽत्र, किं करोम्यन्धकल्पिका? । शून्या प्रामेयकाकारा, स्पष्टसद्धोधवर्जिता ॥ ६४० ॥ सदिदं मे महाभागे!, स्वयं पुडा सदागमम् ।
दृष्ट्वा कथय निःशेषं, कस्य पापस्य जृम्भितम् ? ॥ ६४१ ॥ वतस्तां वादृशीं वीक्ष्य, भाप्पप्लुतविलोचनाम् । राजपुत्री पायेशानवीदनु-
सुन्दरः ॥ ६४२ ॥ उक्तं च तेन यथा -मुग्धे! सुललिते यदि तवास्ति स्वदुश्चरितजिज्ञासा समोऽहमेव तचे निवेदयामि अळं भगवत्याऽत्र
प्रयोजने प्रयासितया, सुललितयोक्त-अनुग्रहो मे, निवेदयत्वार्यः, अनुसुन्दरेणोक्तं-अस्ति तायद्गुणधारणेन सता मया सार्प मदनम-
खरी सती संजातवैराग्या प्रजिताऽसि त्वं अभ्यस्तः क्रियाकलापः कृतानि भूरितपश्चरणानि, फेवलं प्रवृत्ता वदा ते दुर्युद्धिः-यदुत यन्त्र
(कर्तव्यं सदेव क्रियतां किमनेन पहुना रोलेन ?, ततो न सुखायितस्ते स्वाध्यायकोलाहलः न रुचिता याचना न प्रतिभाता प्रच्छना ना.
(मिमता परावर्तना नानुष्ठिता त्वयाऽनुप्रेक्षा नानुशीलिता धर्मदेशना, किं तर्हि !, प्रतिभासिता ते प्रचला अभीष्टा स्वाभ्यायोगेन मौना-
तचारिता न च संजातस्तत्र तीव्रोऽभिनिवेशः यतो न विहिता ज्ञानवतां प्रत्यनीकत्ता न फवमान्तरायिकं न जनितस्तदुपपातः नाचरित-
स्तत्प्रपः नासेवितस्तन्निह्नवः न संपादिता महाशातना, किं तु तया फुबुद्ध्या तेन ज्ञानशैथिल्येन पया घ प्रमादपरतया कृता भपत्या
लघीयसी श्रुताशावना, ततः समुपार्जितमिदमीदृशं कर्म यत्प्रभावादसहोयकालं भ्रान्ताऽसि भवपक्रके जाताऽसि धैवंविधा त्वं जहबुद्धि-
| रिति, किं च---सुललिते! पूर्वभवाभ्यासादेव प्रायशः!, प्राणिनां भूयांसोऽनुवर्तन्ते भावा, तथाहि-यथा तदा त्वं मदनमवरी
सती पुरुषद्वेषिणी संजाता तथेहापि, अत एव सखीभिर्ब्रह्मचर्यनिरततया प्राह्मणी स्वमाकारिता, सत्किं मिलत्येप वे प्रत्ययः १, सुललि-
वयोक्तं-आर्य ! किं चात्र भवद्वचने न मिलति ?, केवलमहमत्र मन्दभाग्या यैवमपि फध्यमाने भास्करोदये कौशिकवत्तमःपूरितेव ति-
॥७५०॥

·एपमिती अ..८-प्र. सदागम- शरणाही- कार: ॥७५१॥ सुललिता. छामीति यदन्ती स्थूलमुक्ताफलनिकरमिव नयनसलिलबिन्दुवर्ष मोक्तुं प्रवृत्ता, ततोऽभिहिता साऽनुसुन्दरराजेन-राजपुत्रि! मुश्च विपादं भीणप्रायं तेऽधुना सत्कर्म कुरुष्व सदागमे भगवति भक्तिं गच्छेमं शरणं, एतदाराधनमूलं हि देहिनां तत्त्वज्ञानं, अयमेव अज्ञानतमोदलने भास्करभूतो भगवान् , धन्यासि त्वं याऽस्य पादमूलं प्राप्ता, ततोऽमीभिर्वचनैः पवनैरिव संधुक्षिततीघसंवेगानला सा सुललिता सदागमोऽ- यमितिबुद्ध्या पतिता भगवत्समन्तभद्रसूरिचरणयोः, अभिहितं च-अज्ञानपङ्कममाया, जगन्नाथ सदागम! । त्वमेव मन्दभाग्याया, ममोत्तारणवत्सलः ।। ६४३ ॥ शरणं त्वं महाभाग!, त्वं स्वामी स्वं च मे पिता । तदेप विमलो नाथ!, क्रियतां किकरो जनः॥६४४॥ ततो महाप्रभावतया सदागमबहुमानस्य गुरुतया संवेगस्य सरलतया हृदयस्य फल्याणहेतुतया भगवत्सन्निधानस्य प्रत्यासन्नतया मोक्षस्य विघटितं भूरि कर्मजालं, पादपतिताया एव संजातं जातिस्मरणं, दृष्टः साक्षादिव मदनमञ्जर्यादिको धृत्तान्तः, ततः समुल्लसितः प्रमोदः, समुत्थाय च निपतितानुसुन्दरचरणयोः, तेनोक्तं- सुललिते ! किमेतत् ?, सा पाह-यद्भगवतः प्रसादाद्भवति तत्संपन्नमधुना मे, यतः संजातं जातिस्मरणं संपन्नस्तावकवचननिर्णयः विरतं संसारचारकाञ्चित्तं, तदनुगृहीताऽहं मन्दभाग्या भगवता भवता च, अनुसुन्दरे- णोक्तं-आर्ये ! स्वभक्तमनुगृह्णायेवायं भगवान् ! नास्त्यत्र सन्देहः, तथाहि-अहं भगवताऽनेन, नरकं प्रति गामुकः । भावचौर्येण बद्धो- ऽपि, साक्षादेवं विमोचितः ।। ६४५ ॥ पापिष्ठा अपि ये सत्त्वाः, समासाद्य सदागमम् । एनं भक्तिं प्रकुर्वन्ति, मुच्यन्ते ते न संशयः ॥ ६४६ ॥ अन्यच्च-कृच्छ्रेण किल बुद्धाऽहं, मन्दभाग्येति चिन्तया । न चावभावना कार्या, त्वया भद्रे! स्वगोचरे ॥ ६४७॥ यतो- ऽहमपि तैः पूर्वमकलङ्कादिभिस्तदा । न बोधितो थदाऽऽसीन्मे, प्रबलं भूरिपातकम् ॥ ६४८॥ स्वयोग्यता पुनः प्राप्य, विलीने पापक- मणि । त्वत्तः कृच्छ्रतरेणारं, प्रबुद्धो जैनशासने ॥ ६४९ ॥ यदा ह्यस्य विलीयेत, पापं कालादिहेतुभिः । जीवस्तदा प्रधुध्येत, गुरवः या जाति- स्मरणं ॥७५१॥ -

·उपमितौ
अ.८-प्र.
॥७५०॥
अवोध:
कारणं
॥ ६३८ ॥ अन्यच्च-एपामेष परिच्छेदः, संजातो ज्ञानपूर्वकः । प्रयाणामपि धन्यानामनुसुन्दरवास्यतः ॥ ६३९ ॥ अहं पुनर्न लाने-
|ऽत्र, किं करोम्यन्धकल्पिका? । शून्या मामेयकाकारा, स्पष्टसद्बोधवर्जिता ।। ६४० ॥ धदिदं मे महाभागे!, स्वयं पुवा सदागमम् ।
| पृष्ट्वा कथय निःशेष, फस्य पापस्य जृम्भिवम् ? ॥ ६४१ ॥ ततस्तां तादृशीं वीक्ष्य, पाप्पप्लुतविलोचनाम् । राजपुत्री कपाशादावीदनु-
सुन्दरः ॥ ६४२ ॥ उक्तं च तेन यथा -मुग्धे! सुललिते यदि तवास्ति स्वदुश्चरिवजिज्ञासा सोऽहमेय तचे निवेदयामि मलं भगवत्याऽत्र
प्रयोजने प्रयासितया, सुललितयोक्तं—अनुग्रहो मे, निवेदयत्वार्यः, अनुसुन्दरेणोक्तं-अस्ति तायद्गुणधारणेन सता मया सार्ध मदनम-
अरी सती संजातवैराग्या प्रवजिताऽसि त्वं अभ्यस्तः क्रियाकलापः कृतानि भूरितपश्चरणानि, केवलं प्रवृत्ता तदा से दुर्बुद्धिः-पदुत यदन
कर्तव्यं तदेव क्रियतां किमनेन बहुना रोलेन ?, ततो न सुखायितस्ते स्वाध्यायकोलाहल म रुपिता याचना न प्रतिभाता प्रच्छना ना-
भिमता परावर्तना नानुष्ठिता त्वयाऽनुप्रेक्षा नानुशीलिता धर्मदेशना, किं तर्हि ?, प्रतिभासिदा ते प्रपला अभीष्टा स्वाभ्यायोगेन मौनम-
तचारिता न च संजातस्तत्र तीव्रोऽभिनिवेशः यतो न विहिता ज्ञानवतां प्रत्यनीकता न फवमान्तरायिकं न जनिवस्तदुपपावः नापरिव-
स्तत्प्रद्वेपः नासेवितस्तन्निहवः न संपादिता महाशातना, किं तु तया कुबुद्ध्या तेन शानदौथिल्येन चया प प्रमादपरसया कवा भपत्या
लघीयसी श्रुवाशातना, ततः समुपार्जितमिदमीदृशं कर्म यत्प्रभावादसोयकालं भ्रान्ताऽसि भवपकके जाताऽसि पैथंविधा त्वं अभयुद्धि-
रिति, किं च-सुललिते! पूर्वभवाभ्यासादेव प्रायशः!, प्राणिनां भूयांसोऽनुवर्तन्ते भावा, तथाहि -यथा तदा त्वं मदनमबरी
सती पुरुपद्वेषिणी संजाता तथेहापि, अत एव सखीभिर्ब्रह्मचर्यनिरखतया प्राह्मणी त्वमाकारिता, सतिक मिलत्येप के प्रत्ययः१, सुललि-
तयोकं आर्य! किं चात्र भवद्वचने न मिलति !, केवलमहमत्र मन्दभाग्या यैवमपि फध्यमाने भास्करोदये कौशिकवत्तमापूरिदेव ति-
॥७५०॥

·उपमिती
म.८.म.
सर्वेषां
दीक्षा
॥७५३॥
-
सुमङ्गलामगधसेनयोतं श्रुत्वा तोपातिरेकः प्रादुर्भूतो भावतोऽपि घरणपरिणामः याचितः सूरिः प्रव्रज्या, उपभृहिती गुरुणा,--ततः समु-
लसत्तोपवृहदुत्सवसुन्दरम् । निपतद्देवसङ्घातमुद्योतितदिगन्तरम् ॥ ६५८ ॥ विलसत्तूर्यनिर्घोषसंक्षुब्धभुवनीदरम् । अनन्तभूरिविस्तारपू-
जासत्कारपन्धुरम् ।। ६५९ ॥ दानसन्मानसद्गानविधानकरणोद्यतैः । भूरिभव्यैः समापूर्ण, मुनिवृन्दैश्च चारुभिः ॥ ६६० ॥ तदाऽनुसु-
न्दरादीनां, सदीक्षामहणक्षणे । क्षणमात्रेण संजातं, मनोनन्दनकाननम् ॥ ६६१ ॥ चतुर्भिः कलापकम् । ततो मगधसेनेन, श्रीगर्भण
च भूभुजा । स्वीयं पुरंदरायैव, राज्यं पाल्यतयाऽर्पितम् ।। ६६२ ॥ ततो निर्वर्य निःशेषकर्तव्यं सूरिभिस्तदा । दीक्षितानि क्षणेनैव,
सर्वाणि विधिपूर्वकम् ।। ६६३ ।। अथ संवेगवृद्ध्यर्थममृतास्वादसनिभा । सद्धर्मदेशनाऽकारि, गुरुभिः कलया गिरा ।। ६६४ ॥ तदन्ते ते
लसत्तोपाः, शेपलोकाः कथंचन । यथायथं गताः स्थानं, देवाश्च हृदि भाविताः ॥ ६६५ ॥ प्रहिताश्च महाभद्रासहिता गुरुभिस्तदा ।
साध्व्यः सर्वा निजस्थानमुपदिश्य यथोचितम् ॥ ६६६ ॥ अथादित्योऽपि तदृष्ट्वा, गुरोः श्रुत्वा प देशनाम् । शक्तोऽहं नेति मत्वेव, गतो
द्वीपान्तरे तदा ॥ ६६७ ।। कृतावश्यककर्तव्ये, स्वाध्यायध्यानतत्परे । ततः साधुगणे जाते, प्रदोपे चाविलहिते ॥ ६६८ ॥ अत्यन्तपरि-
सुष्टात्मा, कृतकृत्यतयाऽऽत्मनः । विविक्ते ध्यानमापनो, राजर्पिरनुसुन्दरः॥६६९॥ युग्मम् ॥ ततो विशुध्यमानाभिर्लेश्याभिः संप्राप्योपशम-
भणी संपन्नः क्रमेणासायुपशान्तमोहः, भगवदुपदेशाच विज्ञाय तस्मिन्नेव क्षणे तन्निर्याणकालं स्थिताः समाधिकारिणस्तदभ्यर्णे मुनयः,
अत्रान्तरे समाप्तमायुष्कं, ततो विमुच्य देहपतरं गतः सर्वार्थसिद्धिविमानं, संजातस्रयस्त्रिंशत्सागरोपमो महर्द्धिदेवः, प्रभाते विज्ञाय तम-
नुसुन्दरमुनिव्यतिकरं मीलितश्चतुर्विधोऽपि श्रीश्रमणसहः विधिना परित्यक्तं मुनिभिस्तच्छरीरं कृता नरामरैस्तत्पूजेति । अथ सद्धर्मदा-
यीति ममासाविति चिन्तया । पूर्वाभ्यस्तदृढस्नेहतन्तुबद्धवशेन च ॥ ६७० ॥ अनुसुन्दरवृत्तान्ते, संपन्ने त्वरया तया । चित्ते सुललिता
अनुसुन्द-
रमरणं
.
॥७५३॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
॥७५२॥
मुठलिता-
या पोषो
दीक्षोप.
मध
सहकारिणः ॥ ६५० ॥ सुललितयोक्त--आर्य! सत्यमेवमिदं, विनष्टा मेऽधुना मनस्ववभावना, फेवलं प्रतिपनं मया निजजननीजन-
कयोर्यथाऽननुज्ञातया प्रग्रज्यानामापि न प्राां, तत्कथं भविष्यति !, अनुसुन्दरेणोकं-आयें ! मा भैपीः समागतावेव वे जननीजनको
अत्रान्तरे समुल्लसितो बहलो बलकलकलः, स्तोकवेलायां च प्रविष्टस्तत्रैव मनोनन्दने जिनभवने सपरिकरो मगधसेनराजः सह सुमद्ग-
लया, ततः प्रणिपत्य जिनेश्वरमभिवन्य सूरिं साधुयर्ग च फूताभ्युत्थानप्रणामः सुललिवया प्रणम्य पानुमुन्दरराजमुपविष्टसत्समापे,
सुमङ्गलापि विहितनिःशेपप्रतिपत्तिर्विधाय सुललितालिङ्गनमाधाय मूर्धदेशे उपविष्टा तदन्तिके, आनन्दभरा गद्गदवागाह-वत्स! समु.
त्सुकत्वेन, तव दर्शनलालसौ । आवां राज्यं परित्यज्य, त्वत्समीपमुपागतौ ॥ ६५१ ॥ जनकरते रतिं यत्से, न प्रानोति त्वया विना ।
मन्दभाग्यस्तथा स्नेहादेप दन्दह्यते जनः ॥ ६५२ ॥ कठोरहृदयत्वेन, निर्दयत्वेन वा पुनः । त्वया निरन्तरं वत्से !, दत्ता वार्ताऽपि ना.
वयोः ॥ ६५३ ॥ सुललितयोकं-अम्य! किं बहुनोकेन, मां प्रत्यद्य यथास्थितः । युवयोः स्नेहसद्भावो, नूनं व्यकीभविष्यति ॥६५४॥
यतः- अहं युष्मदनुज्ञाता, प्रवज्यां पारमेश्वरीम् । अधुनैव ग्रहीष्यामि, संसारोत्तारकारिणीम् ॥ ६५५ ॥ वदो यदि युवां मेऽय, पारणं
न करिष्यथः । प्रव्रज्यां च मया सार्ध, निर्विकल्पं ग्रहीष्यथः ॥ ६५६ ॥ ततो मम तथामीपां, जनानामुपरि स्फुटम् । प्रतीतः स्नेहस.
द्भावो, योप्माकीणो भविष्यति ॥६५७॥ त्रिभिर्विशेपकम् । एतयाकर्ण्य मगधसेननरेन्द्रः सुमद्गला प्रत्याह-~-देवि! दत्तो वत्सयाऽऽययो-
मुखवन्धः विहिवाऽऽदित एव निरुचरता सुदृष्टपरमार्थेयमधुना वर्तते कधमन्यदशो वचनविन्यासः?, ततो न भवत्येपेयमयुक्तकारिणी,
साधु चोक्तमनया युक्तमेवाययोरनया सह प्रबृजनं निर्मिध्यस्नेहसारसूचकमिदं विशेषतः प्राप्तकालमावयोः, सुमद्गलयोकं यदाज्ञापयति
देवः, ततो दृष्टा सुललिवा पतिता महाप्रसाद इति वदन्ती द्वयोरपि परणयोः, कथितश्चानया संक्षेपतस्तयोरखसुन्दरादिवृत्तान्तः संजातः
॥७५२॥

·उपमिती अ.८-प्र. अन्तरङ्ग बलावि- भीवः ॥७५५॥ सुन्दरेतरलोकानां, तेपामाकालभाविनाम् । चित्तवृत्तौ पुनस्तस्य, को वृत्तान्तो भविष्यति ॥ ६९० ॥ गुरुभिरुक्तं, आकर्णय-गृहीतभा- वदीक्षस्य, सकसङ्गस्य तस्य भोः । साधोरमृतसारस्य, सतस्तत्र भवे पुनः ॥ ६९१ ॥क्षान्तिर्दया च ते मार्ये, मृदुतासत्यते च ते । अजुताचौरते ये च, ते प्रारतिमुक्तते ॥ ६९२ ॥ तथा-विद्यानिरीहते यच, स्थितं लीनतया पुरा । सैन्यं चारित्रधर्माद्यं, सर्वमाविर्भ- विष्यति ॥ ६९३ ॥ तथाऽन्याश्च धृतिश्रद्धामेधाविविदिपासुखाः। मैत्रीप्रमुदितोपेक्षाविज्ञप्तिकरुणादयः ॥ ६९४ ॥ तस्यान्तरङ्गसद्धार्याश्चित्त- वृत्तौ महात्मनः । मुखसन्दोहदायिन्यो, भविष्यन्ति यथा पुरा॥६९५॥ पञ्चभिः कुलकम् ।। ततस्तत्तादृशं राज्यमनन्ताहादसुन्दरम् । पालयनि- सिलानुषै, रिपूनुन्मूलयिष्यति ॥६९६॥ आरूढः क्षपकश्रेण्या, पुनरेप महाबलः । चतुरो घातिसंज्ञांस्तान , सर्वथा चूर्णयिष्यति ॥६९७॥ संप्राप्य फेवलालोकं, कृत्वा जगदनुग्रहम् । विधाय च समुद्घातं, सर्वयोगानिरुध्य च ॥ ६९८ ॥ अथ पर्यन्तकालेऽसौ, शैलेशी प्राप्य सत्कियाम् । निःशेपं रिपुसङ्घातं, सर्वथा दलयिष्यति ।।६९९॥ युग्मम् । ततो विहितकृत्योऽसौ, संपूर्णो निजबान्धवैः । संप्राप्तो निर्वृतौ पुर्या, | भोक्ष्यते राज्यसत्फलम् ।। ७०० ॥ अनन्तानन्दसंज्ञानवीर्यदर्शनपूरितः । निर्नष्टसकलाबाधः, सर्वकालं भविष्यति ।। ७०१ ॥ इतश्च तेन सा त्यक्ता, कुभार्या भवितव्यता । महामोहबले क्षीणे, तदा शोकं करिष्यति ।। ७०२ । कथं -दुर्घख्या यत जातैवमहं भममनोरथा- महामोहाविसैन्ये या, संजाता पक्षपातिनी ॥ ७०३ ॥ समस्तमपि जानत्या, न विज्ञातमिदं मया । प्रसिद्धं निखिले लोके, यद्वालैरपि गीयते ।। ७०४॥ किं तत् -भुवाणि या परित्यज्य, अनुवाणि निषेवते । भुवाणि तस्य नश्यन्ति, अधुवं नष्टमेव च।७०५।। यद्वा ममापि को दोषो ?, रूढेयमपि वर्तिनी । मुह्यत्येव जनो टेप, समस्तः स्वप्रयोजने ॥ ७०६ ।। एवं निश्चित्य सा शेपजनका- परायणा । हित्वाऽवभावनां तूष्णी, संस्थिता भवितन्यता ॥ ७०७ ॥ तदिदं ते समासेन, पौण्डरीकमुने! मया । आनुसुन्दरमाख्या: .

·उपमिती
अ.८-प्र.
घोकनि
यारणं
.
॥७५४॥
.
.
साध्वी, किंचिच्छोकेन पीडिता ॥ ६७१ ॥ ततः शोकापनोदार्य, तस्यास्ते वरसूरयः । सर्वेषामेव पुरतस्तेपामित्वं प्रभापिता ॥ ६७२ ॥
"आर्ये! न शोचनीयोऽसौ, महात्मा मरसत्तमः । येनैकदिनमात्रेण, साधितं सत्प्रयोजनम् ।। ६७३॥ यथा पापमरं फला, प्रपत्तो न-
"रकं प्रति । यदि गच्छेत्तथैवात्र, ततः शोच्यो भवोदधौ ॥ ६७५ ॥ या पुना प्राप्य सद्धर्म, निर्भूय निजफत्मपम् । सर्भिसिदिसं.
| "प्राप्तो, नासौ शोकस्य गोचरः ॥६७५।। शोचनीयः सतामिष्टो, नरा संयमदुर्वलः। स हि सर्वत्र संसारे, भ्रमेःसभरेरितः ॥६७६॥
| "न शोचनीयः स्निग्धेन, मृतः संयमवान् नरः । स हि संसारचक्रेऽपि, तिष्ठेदानन्दपूरितः ।। ६७७ ॥ स एव पविभेत्युचर्मरणे स-
"मुपस्थिते । येन नाचरितो धर्मः, परलोकसुखावहः ६७८ ॥ सद्धर्मपथ्यपायेयं, यस्त्वादाय प्रतीक्षवे । मरणं तस्य सत्पातो, न
| "भीः किं तु महोत्सवः ॥ ६७९ ।। ज्ञानदर्शनचारित्रतपोरूपापनाशिनी । आराधना चतु:स्कन्धा, यस्य स्यात्तस्य किं
"मृतम् ॥ ६८० ॥ आनन्दोत्पादकारतेऽत्र, भगवन्तो मुनीश्वराः । ये क्षालयित्वा पापोपं, मृताः पण्डितम्रयुना ।। ६८१॥" इत्या.
|र्येऽनार्यकार्येभ्यो, निवृत्तो योऽनुसुन्दरः । मृतः स शोचनीयस्ते, कथं सिद्धप्रयोजनः १ ॥ ६८२ ॥ किं प-सितिक्षयाचसभ्युत्वा, पु.
करार्घस्य भारते । अयोध्यायां स गान्धारराजसूनुर्भविष्यति ।। ६८३ ॥ नाना घामृतसारोऽसौ, पद्मिनीपित्तनन्दनः । भविष्यति
लसद्भूतिर्देववदिवि लालितः ॥ ६८४ ॥ क्रमेण यौवनं प्राप्तः, कलाकौशलकोविदः । पिपुलाशयनामानमाचार्य प्राप्य मुन्दरम् ॥६८५॥
संभाल्य पितरौ युक्या, स दीक्षां पारमेश्वरीम् । प्रहीष्यति विशुद्धात्मा, परिष्यति चिरं तपः ॥ ६८६ ॥ ततो निर्भूय निःशेष, कर्मजालं
समाधिना । भवप्रपञ्च निर्मुच्य, यास्यत्येव शिवालये ॥ ६८७ ॥ एवं च स्थिते-सर्वया स प्रमोदस्य, कारणं भव्यदेहिनाम् । भायें !
न शोकसन्तापकारणं स नरोत्तमः ॥६८८॥ अनान्तरे प्रणम्याह, पौण्डरीकमहामुनिः । इदं निवेदिवं मावृत्तं भाषि महात्मनः ॥६८९॥
भावी अ.
मृतसार-
॥७५४॥

·उपमिती अन्तरङ्ग बलावि. र्भावः अ.८-प्र. ॥७५५॥ सुन्दरेतरलोकानां, तेषामाकालभाविनाम् । चित्तवृत्तौ पुनस्तस्य, को वृत्तान्तो भविष्यति ? ॥ ६९० ॥ गुरुभिरुकं, आकर्णय-गृहीतभा- वदीक्षस, त्यक्तसङ्गस्य तस्य भोः । साधोरमृतसारस्य, सतस्तत्र भवे पुनः ।। ६९१ ॥ क्षान्तिर्दया च ते भार्ये, मृदुतासत्यते च ते ऋजुताचौरते ये च, ते प्रहरतिमुक्तते ॥ ६९२ ॥ तथा -विद्यानिरीहते यच्च, स्थितं लीनतया पुरा । सैन्यं चारित्रधर्माद्य, सर्वमाविर्भ- विष्यति ॥ ६९३ ।। तथाऽन्याश्च धृतिश्रद्धामेधाविविदिपासुखाः । मैत्रीप्रमुदितोपेक्षाविज्ञप्तिकरुणादयः॥६९४॥ तस्यान्तरङ्गसद्धार्याश्चित्त- वृत्तौ महात्मनः।सुखसन्दोहदायिन्यो, भविष्यन्ति यथा पुरा॥६९५॥पञ्चभिः कुलकम् ॥ ततस्तत्तादृशं राज्यमनन्ताहादसुन्दरम् । पालयनि- पिलानुधे, रिपूनुन्मूलयिष्यति ॥६९६॥ आरूढः क्षपकश्रेण्यां, पुनरेप महाबलः । चतुरो घातिसंज्ञांस्तान् , सर्वथा चूर्णयिष्यति ॥६९७॥ संप्राप्य फेवलालोकं, कृत्वा अगदनुमहम् । विधाय च समुद्घात, सर्वयोगान्निरुध्य च ॥ ६९८ ॥ अथ पर्यन्तकालेऽसौ, शैलेशी प्राप्य सस्क्रियाम् । निःशेपं रिपुसद्वातं, सर्वथा दलयिष्यति ॥६९९॥ युग्मम् । ततो विहितकृत्योऽसौ, संपूर्णो निजबान्धवैः । संप्राप्तो निर्वृतौ पुर्या, भोप्यते राज्यसत्कलम् ॥ ७०० ॥ अनन्तानन्दसंज्ञानवीर्यदर्शनपूरितः । निर्नष्टसकलाबाधा, सर्वकालं भविष्यति ॥ ७०१ ।। इतन्ध तेन सा त्यक्ता, फुभार्या भवितव्यता । महामोहबले क्षीणे, तदा शोकं करिष्यति ॥ ७०२ ॥ कथं ?-दुर्युया बत जातैवमहं भममनोरथा। महामोहादिसैन्ये या, संजाता पक्षपातिनी ॥ ७०३ ॥ समस्तमपि जानत्या, न विज्ञातमिदं मया । प्रसिद्धं निखिले लोके, यद्वालैरपि गीयते ।। ७०४ ॥ किं तत्-भुवाणि या परित्यज्य, अनुवाणि निपेवते । धुवाणि तस्य नश्यन्ति, अनुवं नष्टमेव च।।७०५।। यद्वा ममापि को दोषो १, रूढयमपि वर्तिनी । मुह्यत्येव जनो ह्येप, समस्तः स्वप्रयोजने ॥ ७०६ ॥ एवं निश्चित्य सा शेपजनका- र्यपरायणा । हित्वाऽवभावनां तूष्णी, संस्थिता भवितव्यता ॥७०७॥ तदिदं ते समासेन, पौण्डरीकमुने! मया । आनुसुन्दरमाख्या: ॥७५५॥ , ·सुठलिता- . म १६॥ । तपः वमन्तरङ्गं विचेष्टितम् ॥ ७०८ ॥ एतचाकर्ण्य ते तुष्टाः, पौण्डरीकादिसाधवः । चित्चे सुललिता जावा, सर्वया शोकवर्जिता ॥७०९॥ ततः सा चिन्तयामास, गाढं संविममानसा । पूर्वाबोधमनुस्मृत्य, यथाऽहं गुरुकर्मिका ॥ १० ॥ तदिदं मामकं नूनं, जीवरनं न सु- ध्यति । संवेगानिलसारेण, विना तीव्रतपोऽमिना ॥ ११ ॥ एवं विचिन्स सा धन्या, सद्गुरूणामनुज्ञया । कष्टेस्वपोभिरात्मानं, निस्त. ताप कृतोद्यमा !! ७१२ ।। कथं ?--चतुर्थपष्ठदशमद्वादशादिविचित्रया । रराज रागनिर्मुला, रनावल्या विराजिता ॥ ७१३ ॥ चिर- चर्यासुवर्णेन, निर्मिताऽस्याश्चतुर्लता । शरीरे संस्थिता रम्या, शुशुभे कनकावली ॥ ७१४ ॥ चतुर्थादितपःफर्मसन्मौतिकविशुद्धया । रु- रुचे सा महाभागा, मुक्तावल्या विभूपिता ॥ ७१५ ॥ लघुभिश्च महद्भिश्च, सिंहविक्रीडिवैस्तथा । फ्रीडानिवृचवुयापि, मीडिवं सिंह- लीलया ॥ ७१६ ॥ तस्या भद्रामहाभद्रे, सर्वतोभद्रया सह । भद्रोत्तरा च प्रतिमा, चकार उनुभूपणम् ।। ७१७ ॥ आचाम्लवर्धमानेन, वर्धमाना प्रतिक्षणम् । क्रियमाणेन सा जज्ञे, ज्ञानेन गतकल्मपा ॥ ७१८ ॥ चान्द्रायणं परन्त्या घ, निजं फुलनभखलम् । वयवोपोविवं मन्ये, पन्द्रलेखासमानया ॥ ७१९ ।। आसेव्य यवमध्यानि,वसमभ्यानि पानपा । साऽलं सुललिता जाता, निःस्पृहा भवचारके ।।७२०॥ तदेवमादिभिर्धन्या, तपोभिर्निजकत्मपम् । सा तदा लब्धसद्वीर्या, क्षालयन्ती व्यवस्थिता ।। ७२१ ॥ इतय पीण्डरीकोऽपि, ज्ञानाभ्या- सपरायणः । कालक्रमेण संपन्नो, गीतार्थो विजितेन्द्रियः ॥ ७२२ ॥ ततोऽसावागमार्थस्य, सर्वसारं सुनिर्मलम् । जिज्ञासुर्विनयेनत्यं, गुरु पप्रच्छ भावतः ।। ७२३ ॥ भदन्त द्वादशागस्य, विस्तीर्णस्योदधेरिव । भगवद्भापितस्यास्य, कि सारमिति कथ्यताम् ॥ ७२४ ॥ सम- न्तभद्रगुरुभिस्ततः प्रोकमिदं वचः । आर्य! सारोऽत्र विज्ञेयो, ध्यानयोगः सुनिर्मलः ॥ ७२५ ॥ यतः-मूलोत्तरगुणाः सर्वे, सर्वा चेयं बहिप्किया । मुनीनां श्रावकाणां च, ध्यानयोगार्थमीरिता ॥ ७२६ ॥ वयाहि-मनःप्रसादः साभ्योऽत्र, मुक्यर्थ ज्ञानसिद्धये । द्वाददा- गीसारं ध्यानं .. - - ।।७५६॥

·उपमिता अ.८-प्र. ॥७५७॥ ध्यानयो- गवैचित्र्यं अहिंसादिविशुद्धन, सोऽनुष्ठानेन साध्यते ।। ७२७ ॥ अतः सर्वमनुष्ठानं, चेतःशुद्ध्यर्थमिष्यते । विशुद्धं च यदेकामं, चित्तं तव्यानमुत्त- मम् ॥ ७२८ ॥ तस्मात्सर्वस्य सारोऽस्य, द्वादशागस्य सुन्दर! । ध्यानयोगः परं शुद्धः, स हि साध्यो मुमुक्षुणा ॥ ७२९ ॥ शेपानुष्ठा- नमप्येवं, यत्तद्गतया स्थितम् । मूलोत्तरगुणाढ्यं तत्सर्व सारमुदाहृतम् ॥ ७३० ॥ अथाकर्ण्य गुरोर्वाक्यं, पौण्डरीकमहामुनिः । पुनः प्रोवाच शान्तात्मा, ललाटे फुतकुड्मलः ॥ ७३१ ॥ भदन्त! बालकालेऽपि, ममासीदतिकौतुकम् । मोक्षमार्गे ततः पृष्टा, मया भूरि- कुतीर्थिकाः ॥ ७३२ ॥ यथा भो भो महाभागाः!, किं तत्तत्वं परं मतम् । निःश्रेयसकरं सारं, रहस्यं परमाक्षरम् ॥ ७३३ ॥ ततो यथायथं सर्वैर्मतमाश्रित्य तैर्मम । निवेदितं परं तत्त्वं, तीथिकैस्तच कीदृशम् ॥ ७३४ ॥ "एके प्राहुर्यथा सर्व, हिंसादि क्रियतामिति "केवलं बुद्धिलेपोऽत्र, रक्षणीयो मुमुक्षुणा ॥ ७३५ ॥ यतः यस्य चुद्धिर्न लिप्येत, हत्वा सर्वमिदं जगत् । आकाशमिव पकेन, नासौ "पापेन लिप्यते ।। ७३६ ॥ अन्ये प्राहुर्यथा सर्व, पापं कृत्वा हि मानवाः । मुच्यन्ते क्षणमात्रेण, ये स्मरन्ति महेश्वरम् ॥ ७३७ ॥ "यत:--छित्त्वा भित्त्वा च भूतानि, कृत्वा पापशतानि च । स्मरन् देवं विरूपाक्षं, सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ७३८ ॥ अन्यैस्तु पापशुद्धयर्थ, "विष्णुध्यानमुदाहृतम् । तद्ध्यशेपमलक्षालि, यतः प्रोक्तमिदं वचः ॥ ७३९ ॥ अपवित्रः पवित्रो वा, सर्वावस्थां गतोऽपि वा । यः स्मरे- "पुण्डरीकाक्षं, स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ ७४० ॥ अन्ये पापाशनं मनं, प्राहुः पापनिबर्हणम् । अन्ये वायुजयं प्राज्ञाः, प्राहुक्षस्य "साधनम् ॥ ७४१ ॥ ध्यानेनोद्वर्तते यत्तत्पौण्डरीकं हृदि स्थितम् । विघाटितदलं रम्यं, मनोऽलिसुखदं परम् ॥ ७४२ ॥ तहारेण निली- "येत, मनोऽलिः परमे पदे । तस्य यो लक्ष्यते नादस्तत्तत्त्वमपरे जगुः ॥ ७४३ ॥ युग्मम् । तथाऽन्ये पूरकं प्राहुः, कुम्भकं रेचकं तथा । "तस्यैव पुण्डरीकस्य, पवनं प्रविघाटकम् ॥ ७४४ ॥ अन्ये प्राहुः पुनर्विन्दु, कुन्देन्दुस्फटिकप्रभम् । तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव, सर्पन्तं ज्ञान- ॥७५७॥ स.भ.६४

·ध्यानयो-
गचित्र्य
॥७५८॥
| "कारणम् ॥ ७४५ ॥ अन्ये पर शिसां प्राहुरूर्ध्वाधो व्यापिकां किल । परमाक्षरमात्रा सा, सेवामृतकलोच्यते ।।७४६ ॥ नासाने भ्रूट
"तामध्ये, विन्दु देवमयापरे । तुपारहारधवलं, ध्येयमाहुश्चलचिरम् ।। ७४७ ॥ आनेयमण्डले स स्यान्मीलिते रक्तवर्णकः । माहेन्द्र
| "पीतकः कृष्णो, वायव्ये वारुणे सितः ॥ ७४८ ॥ तत्र-पीतः सुन्दरचिंत्तेन, रफतापेपु पिन्त्यते । कृष्णोऽभिचारिक कार्य, पुष्टिदो
| "धवलो मतः ।। ७४९ ।। अन्येऽप्याहुर्यथा शोध्यो, नाडीमार्गो मुमुक्षुणा । इडार्पिगलयो यं, नाच्योः सधारफर्म च ॥ ७५० ।।:ना-
"डीचक्रस्य विज्ञेया, प्रचारों दक्षिणेतरः । नहारेण च मन्तव्यं, यहिः कालयलादिकम् ।। ७५१ ॥ पद्मासनं विधायोधण्टानादायवं फ-
"लम् । ॐकारोचारणं प्राहुरपरे शान्तिदायकम् ॥ ७५२ ॥ तथाऽन्यें प्राहुर्यथा-आ' नामः सरलं पाणं, बिसवन्तुसमं शनैः । मूर्षा-
"न्तस्तालुरन्ध्रेण, निर्गच्छन्तं विचिन्तयेत् ।। ७५३ ।। आदित्यमण्डलस्य था, वक्षोराजीवसंस्थितम् । आयं पुमांसमपरे, तथा ध्येपतया
"विदुः ।।७५४ ॥ हृयोनि संस्थितं नित्यं, पुमसिं परमं सपा । लसदंशुशवाकीर्ण, ध्येयमाहुर्मनीषिणः ॥ ७५५ ॥ आकासमात्रमपरे,
"विश्वमन्ये चराचरम् । आत्मस्थं चिन्यमित्याहुरपरें ब्रह्माशाश्वतम् ॥७५६ ॥" एवं च स्थिते-यया नायममाख्यातों, द्वादशाहस्य सा.
रक) ध्यानयोगस्तथा तीयः, स एव प्रतिपादितः ॥ ७५७ ॥तरिक सर्वेऽपि ते तीा, भवेयुमोक्षसाधफाः । प्यानयोगयलेनैव,
सारो यधेप वर्तते ।। ७५८ ॥ किं चेदं ध्येयनानात्वमपरापरयोगिनाम् । एकत्र मोक्षे संसाध्ये १, पलवान्मम संशयः ॥ ७५९ ॥ वन.
मधुना नाथा!, रुढं सन्देहपादपम् । स्ववाक्यन्तिसामर्थ्यादुन्मूलयितुमईय ॥ ७६० ॥ सूरिंणोक-आर्य! सामान्मगीतार्थस्त्यमेवं सेन
मापसे । विशेषतो न विज्ञातमैदम्पर्य जिनागमे ।। ७६१ ॥ "एते हि ताः सर्वेऽपि, फूटयैधसमानकाः । जिनसद्वेषशनस्य, पल्लवमा.
"हिणो मताः ।। ७६२ ॥ तथा चात्र कथानक-एकस्मिन्नगरे भूरिरोंगमस्तसमस्तलोंके विद्यते कश्चिदेफ एव महावैधा, स चोलभविष्य-
॥७५८॥

·वैद्यकूटवै- द्यशाला उपमिती अ.८-प्र. ॥७५९॥ "ज्ञानः स्रष्टा समस्तरोगसंहितानां नाशको निःशेपरौगाणामुपकारनिरतो लोकानां तथापि ते लोका अधन्यया न प्रतिपद्यन्ते तस्य वचनं के "चित्तु धन्यतमाः प्रतिपद्यन्ते, स चानवरतं विधत्ते शिष्येभ्यो व्याख्यानं, तोपश्चत्याप्रसङ्गागरवधारित स्वयुद्ध्या कियदप्यन्यधूत:, "ततस्ते तल्लवमानतुष्टाः स्वपूजार्थ वैद्यकमाचरितुमारब्धाः, वेषां तु लोकानामधन्यतयैव ते नितरां प्रतिभासन्तें, ततस्तैः पण्डितमन्यतया "विरचिता निजनिजसंहिताः प्रथितानि कैश्चित्तान्युपश्रुत्याऽवधारितानि सवैद्यवचनान्यनुसरद्भिः कानिचित्तासां मध्ये क्वनानि अन्यः "पुनरेकान्तविपरीतसद्वैद्यवचनानामतिपाण्डित्याभिमान संहिता विहिताः, विविधरुचयश्च ते रोगिणी नागरकाः, ततस्तेपामपि कूटवैद्यानां "मध्ये कश्चिदेव केषांचिञ्चित्ते प्रतिभाति नापरः, ततः प्रसिद्धिं गताः सर्वेषां सम्बन्धिन्यो वैद्यशाला:, व्याख्याताः सर्वैर्विनेयेभ्यो निजनि- "जसंहिताः वाचालतया प्रसिद्धास्तेऽपि महावैद्यतया अवधीरित इव भूरिलोकरसी मौलमहावैद्यः । एवं च स्थिते-ये ते मौलमहावैद्यस- "कियां विधिपूर्वकम् । कुर्वन्ति रोगिणस्तावत्ते भवन्त्येव नीरजः ॥७६३॥ कि च-तत्र जीवति सद्वैये, रोगैर्मुक्का यथा जनाः । तस्यां "सुवैद्यशालायां, भूयांसों विहितक्रियाः ॥ ७६४ ॥ तथा मृतेऽपि सा शाला, सविनेया ससंहिता । संजाता सर्वलोकानां, रोगच्छेदविधा- "यिनी ।। ७६५ ॥ युग्मम् । ये पुनः कूटवैद्यानां, रोगिणों गोचरं गताः । तेषां ते रोगज़ालेन, नितरां परिपीडिताः ॥ ७६६ ॥ किं च "-यथा जीवरसु तच्छाला, लोकानामपकारिकाः । मृतेष्वपि तथा जाताः, सविनेयाः ससंहिताः ॥ ७६७ ॥ यस्तु तास्वपि दृश्येत, "वैद्यशालासु कश्चन । विशेषो रोगिणां हन्त, रोगतानवलक्षणः ॥ ७६८ ॥ सर्वरोगविमोक्षों वा, कथंचिदैवयोगतः । तासु स्थितानां शा. "लासु, यदि जायेत देहिनाम् ॥ ७६९ ॥ सोऽपि तेषां गुणो नूनं, सर्वव्याधिनिबर्हिणाम् । यानि सद्वैद्यशास्त्रस्य, गृहीतानि पदानि तैः "१७७०॥ त्रिभिर्विशेषकम् । तथाहि-यस्तानि न गृहीतानि, सर्वथा दुष्टबुद्धिभिः । एकान्तेनैव तें जाता, व्याधिवृद्धविधायकाः ॥७७१।। r७५९॥ -

·उपमिती
अ.८-प्र.
ध्यानयो
गचित्र
॥७५८॥
"कारणम् ॥ ७४५ ॥ अन्ये पर शिखां प्राहुरूधिो व्यार्मिकां किल । परमाक्षरमात्रा सा, सेवामृतकलोच्यते॥७४६ ॥ नासा धूल-
"तामध्ये, बिन्दुं देवमथापरे । तुपारहारपवलं, ध्येयमाहुश्चलचिरम् ।। ७४७ ॥ आनेयमण्डले स स्थान्मीलिते रकवर्णकः । माईन्द्र
| "पीतकः कृष्णो, वायव्ये वारुणे सिनः ॥ ७४८॥ तत्र-पीतः सुन्दरचिंत्तेन, रक्तस्तापेषु चिन्यते । फष्णोऽभिचारिके कार्य, पुष्टिदो
| "धवलो मतः ॥ ७४९ ॥ अन्येऽप्याहुर्यथा शोध्यो, नाडीमार्गो मुमुक्षुणा । इडार्पिङ्गलयोयिं, नाड्योः सधारकर्म च ।। ७५० ॥ ना-
"डीचक्रस्य विज्ञेयः, प्रचारों दक्षिणेतरः । तहारेण च मन्तव्यं, पहिः कालयलादिकम् ।। ७५१ ॥ पद्मासनं विधायोधर्पण्टानादाय क-
"लम् । ॐकारोचारणं प्राहुरपरे शान्तिदायकम् ।। ७५२ ॥ तथाऽन्ये प्राहुर्यथा--आ नामः सरल प्राणं, विसतन्तुसमं शनैः । मूर्षा-
"न्तस्तालुरन्ध्रण, निर्गच्छन्तं विचिन्तयेत् ।। ७५३' ।। आदित्यमण्डलस्यं वा, वक्षोराजीवसंस्थिवम् । आर्य' पुमांसमपरे, तया ध्येयवया
"विदुः ॥ ७५४ ॥ हृदयौग्नि संस्थितं नित्यं, पुर्सि परमं तथा । लसदंशुशवाकीर्ण, ध्येयमाहुर्मनीषिणः ।।७५५ ॥ आकासमायमपरे,
"विश्वमन्ये चराचरम् । आत्मस्थं चिन्यमित्याहुरपरे प्रा शाश्वतम् ।। ७५६ ॥" एवं च हिते-यथा नाधर्ममाख्यातों, द्वादशाहस्य सा.
रिका ! भ्यानयोगस्तथा तीयः, स एव प्रतिपादितः ॥ ७५७ ॥ तरिक सर्वेऽपि ते तीर्थ्या, भवेयुमोक्षसाधफा: ? ।। ध्यानयोगयलेनैव,
सारो यद्येप वर्तते ॥ ७५८ ॥ किं चेदं ध्येयनानात्वमपरापरयोगिनाम् । एकत्र मोक्षे संसाध्ये ?, पलयान्मम संशयः ॥ ७५९ ॥ सदन-
मधुना नाथा!, सढं सन्देहपादपम् । स्ववाक्यन्तिसामर्थ्यांदुन्मूलयितुमईय ।। ७६० ॥ सूरिणोर्क-आर्य ! सामान्यगीतास्त्वमेव सेन
भाषसे । विशेषतो न विज्ञातमैदम्पर्य जिनागमें ।। ७६१ ॥ "एते हि तीर्थ्याः सर्वेऽपि, फूटवैद्यसमानकाः । जिनसद्वेधशालस्य, पक्षमा-
"हिणो मताः ॥ ७६२ ॥ तथा चात्र कथानक-एकमिन्नगरे भूरिशेगमस्तसमस्तलोके विद्यते फधिक एव महावैया, स धोत्पादिव्य-
-
.
..
॥७५८॥

·वैद्यकूट- द्यशाला: उपमिती अ.८-प. , ॥७५९।। "ज्ञानः स्रष्टा समस्तरोगसंहितानों नाशको निःशेषरोगाणामुपकारनिरतो लोकानां तथापि ते लोका अपन्यया न प्रतिपद्यन्ते तस्य वचनं के "चित्तु धन्यतमाः प्रतिपद्यन्ते, स पानवरतं विधत्ते स्पशिष्येभ्यो व्याख्यानं, तशेपवत्याप्रसगागतरवधारितं स्वबुद्ध्या कियदप्यन्यत:, "ततस्ते तलवमानतुष्टा खपूजार्थं वैधफमाचरितुमारब्धाः, तेषां तु लोकानामधन्यत्तयैव ते नितरां प्रतिभासन्ने, ततस्तैः पण्डितमन्यतया "विरचिता निजनिजसंहिताः प्रथितानि कैश्चिसान्युपश्रुत्याऽवधारितानि सवैधवचनान्यनुसरद्भिः कानिचित्तासां मध्ये क्वनानि अन्यैः "पुनरेकान्तविपरीतसद्वैद्यवयनानामतिपाण्डित्याभिमानेन संहिता विहिताः, विविधरुचयश्च ते रोगिणो नागरकाः, ततस्तेपामपि सूटवैद्यानां "मध्ये कश्चिदेव केपांचिञ्चिते प्रतिभाति नापरः, ततः प्रसिद्धि गताः सर्वेषां सम्बन्धिन्यो वैद्यशालाः, व्याख्याताः सविनयेभ्यो निजनि- "जसंहिताः वाचालतया प्रसिद्धास्तेऽपि महावैद्यतया अवर्धारित इष भूरिलोकरसी मौलमहावैद्यः । एपं च स्थिते..ये ते मौलमहादस- "क्रियां विधिपूर्वकम् । कुर्वन्ति रोगिणस्तावत्ते भवन्त्येव नीरजः ॥७६३॥ कि य-तत्र जीवति सद्वैद्य, रोगका यथा जनाः । तस्यां "सुवैद्यशालायां, भूयांसों विहितक्रियाः ॥ ७६४ ॥ तथा मृतेऽपि सा शाला, सविनया ससंहिता । संजाता सर्वलोकानां, रोगच्छेदविधा- "यिनी ।। ७६५ ॥ युग्मम् । ये पुनः कूटवैद्यानां, रोगिणों गोचरं गताः । तैपां ते रोगज़ालेन, नितरां परिपीडिताः ।। ७६६ ॥ कि च "यथा जीवत्सु तच्छाला, लोकानामपकारिकाः । मृतेष्वपि तथा जाताः, सविनेयाः ससंहिताः ॥ ७६७ ॥ यस्तु तावपि दृश्येत, "वैद्यशालासु कश्चन । विशेपो रोगिणां हन्त, रोगतानवलक्षणः ॥ ७६८ ॥ सर्वरोगविमोक्षों वा, कथंचिदैवयोगतः । तासु स्थितानां शा. "लासु, यदि जायेत देहिनाम् ॥ ७६९ ॥ सोऽपि तेषां गुणो नून, सर्वव्याधिनिवर्हिणाम् । यानि सद्यशास्त्रस्य, गृहीतानि पदानि : "||७७०॥ त्रिभिर्थिशेपकम् । तथाहि-यस्तानि न गृहीतानि, सर्वथा दुष्ट्युद्धिभिः । एकान्तेनैव तें जाता, व्याधियुद्धविधायकाः ॥७७१॥ - Ir७५९॥

·उपमिती
ध्यानयो-
गचित्र्यं
॥७५८॥
-
"कारणम् ॥ ७४५ ॥ अन्ये परां शिखां प्राहुरूर्वाधो' व्यापिकां किल । परमाक्षरमात्रा सा, सेवामृतफलोच्यते॥७४६ ॥ नासाने धूल-
"तामध्ये, बिन्दुं देवमयापरे । तुपारहारधवलं, ध्येयमाहुबलस्थिरम् ।। ७४७ ॥ आनेयमण्डले स सान्मीलिते रएवर्णकः । माहेन्द्र
| "पीतकः कृष्णो, वायव्ये वारुणे सितः ॥ ७४८ ॥ तत्र-पीतः सुन्दरचित्तेन, रक्तस्तापेपु पिन्यते । कृष्णोऽभिचारिके कार्य, पुष्टिदो
| "धवलो मतः ।। ७४९ ।। अन्येऽप्याहुर्यथा शोध्यो, नाडीमार्गो मुमुक्षुणा । इडापिंगलोईयं, नाड्योः सधारफर्म प ॥ ७५० ॥मा-
"डीचक्रस्य विज्ञेयः, प्रचारों दक्षिणेतरः । तहारेण च मन्तव्यं, यहिः कालयलादिकम् ।। ७५१ ।। पद्मासनं विधायोचर्घण्टानादापवं फ-
"लम् । ॐकारोचारणं प्राहुरपरे शान्तिदायकम् ।। ७५२ ।। तथाऽन्ये प्राहुर्यया-आ नाभैः सरलं प्राणं, पिसवन्तुसमं शनैः । मूर्मा-
"न्ततालुरन्ध्रेण, निर्गच्छन्तं विचिन्तयेत् ।। ७५३' ।। आदित्यमण्डलस्यं धा, वक्षोराजीवसंस्थितम् । आयं पुमांसमपर, या ध्येपवया
"विदुः ।। ७५४ ॥ हृयोनि संस्थितं नित्यं, पुमसिं परमं तथा । लसदंशुशवाकीर्ण, ध्येयमाहुर्मनीषिणः ॥ ५५ ॥ आकाशमाप्रमपरे,
"विश्वमन्ये चराचरम् । आत्मस्थं चिन्त्यमित्याहुरपरे प्रा शाश्वतम् ॥७५६॥" एवं च स्थिते-यया नायर्ममाख्यातों, शाहस्य सा.
रकः । भ्यानयोगस्तथा तीयः, स एव प्रतिपादितः ।। ७५७ ॥ तरिक सर्वेऽपि ते तीर्थ्या, भवेयुमोक्षसाधकाः । प्यानयोगयसेनेव,
सारो यद्येप वर्तते ॥ ७५८ ॥ किं चेदं ध्येयनानात्वमपरापरयोगिनाम् । एका मोंक्षे संसाध्ये ?, पलवान्मम संशयः ।। ७५९ ॥ वदेन-
मधुना नाथा!, रुढं सन्देहपादपम् । स्ववाक्यदन्तिसामर्थ्यादुन्मूलयितुमईथ ॥ ७६० ॥ सूरिणोकं आर्य! सामान्यगीवास्त्विमेयं सेन
|भापसें । विशेषतो न विज्ञातमैदम्पर्य जिनागमें ॥ ७६९ ॥ "एते हि तीPः सर्वेऽपि, फूटवैधसमानकाः | जिनसवैद्यशास्त्रस्य, पटवमा.
"हिंगो मताः ॥ ७६२ ॥ तथा चात्र कथानक-एकस्मिन्नगरे भूरिरोंगमस्तसमस्तलोंके विद्यते कधिदेक एव महावैया, स चोत्पादिष्य.
1
॥७५८॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
वैद्यकूटवै-
द्यशाला:
॥७६१॥
-
"तीर्थ्याः, केचिदेव न पापरे ॥ ७९० ॥ अन्यच्चकणभक्षाक्षपादाद्या, ये तीर्थ्याः शास्त्रकारिणः । तैस्तानि निजशास्त्राणि, शिष्येभ्यः
"कथितानि भोः! ॥ ७९१ ॥ प्रवर्तितानि तीर्थानि, शिष्टानुष्ठानमालिका । तदिदं वैद्यशालानामुत्थानमभिधीयते ॥७९२ ॥ एवं च स्थिते
"-ये सर्वशमहावैद्यशालायां कर्मरोगिणः । चिकित्सां कुर्वते धन्यास्ते भवन्त्येव नीरुजः ॥ ७९३ ॥ आस्तिकेषु च तीयेषु, कर्मरोगस्य
"तानवम् । यदृश्यते तथा सर्वमोक्षो वा श्रूयते फचित् ॥ ७९४ ॥ सोऽपि सर्वज्ञवाक्यानां, तेपामेव गुणो ननु । यानि तैर्निजशास्त्रेपु,
"प्रथितानि कथंचन ॥ ७९५ ॥ युग्मम् । यद्वा जातिस्मरादीनां, तेषां सर्वज्ञभापितम् । हृदि स्थितं भवत्येव, कर्मरोगनिबर्षणम् ॥ ७९६ ॥
"यथा दोपत्रयं वैद्यः, शारीरज्ञश्चिकित्सति । रागद्वेषमहामोहांस्तथा सर्वज्ञ एव हि ॥ ७९७ ॥ तस्मानास्त्येव सर्वज्ञवैद्यशास्त्रबहिःस्थिता ।
"चिकित्सा कर्मरोगाणां, नूनमेतेन हेतुना ॥ ७९८ ।। तथाहि-एकान्तविपरीता ये, जैनशास्त्रस्य नास्तिकाः । एकान्तेनैव ते पापा, दी-
"संसारकारकाः ॥ ७९९ ॥ तथापि लिष्टजन्तूनां, गृद्धानामर्थकामयोः । त एव प्रतिभान्त्युचैर्नास्तिकाः साम्प्रतेक्षिणाम् ॥ ८०० ॥ तदे-
"वमार्य ! शेपाणि, तीर्थानि जिनभापितात् । विनिर्गतानि तेनेदं, व्यापकं जिनदर्शनम् ।। ८०१ ॥ एवं च स्थिते-यद्रागद्वेपमोहानां, प्र-
"तिपक्षतया स्थितम् । सत्यं भूतदया ब्रह्म, शौचमिन्द्रियनिग्रहः ॥ ८०२ ॥ औदार्य सुन्दरं वीर्यमाकिश्चन्यमलोभता । गुरुभक्तिस्तपो
"ज्ञानं, ध्यानमन्यच्च तादृशम् ॥८०३॥ आस्तिकेप्वपि तीर्थेषु, तत्स्वरूपेण सुन्दरम् । किंतु नो राजते तेपु, यथा याचितभूपणम् ? ॥८०४॥
"त्रिभिर्विशेषकम् । तद्धि स्वकल्पितैः शेपैः, सर्वज्ञवचनातिगैः । यागहोमादिभिः सार्ध, मीलितं न विराजते ॥ ८०५॥ समस्तोपाधिशु.
"द्धानां, गुणानां प्रतिपादकम् । तदेवं सर्वतीर्थेषु, स्थितं सर्वज्ञदर्शनम् ॥ ८०६ ॥ तच सद्भाविक जैनं, तीर्थ सर्वगुणात्मकम् । सर्वत्र
"संस्थितं शेयं, न लिङ्गं धर्मकारणम् ।। ८०७॥ अतो मदुक्तमार्गेण, यथा ते तीथिकास्तथा । ध्यानयोगबलेनैव, किं स्युर्मोक्षस्य साधकाः ?
सर्वज्ञदर्श-
नस्य व्या-
पकता
॥७६१॥

·उपमिती
पंचकूट-
पनाला
॥७६०॥
.
| "किं बहुना?-सा महावैद्यशालैका, ज्ञेया रोगनिबर्हणी । तत्संहितानुसारेण, शेपा अपि कदाचन ॥ ७७२ ॥ यतः-यातः पिच कफ-
| "श्चेति, सर्वरोगविधायकम् । दोपत्रयं विजानीते, सुवैद्यस्तस्य भेपजम् ॥ ७७३ ॥ फूटवैद्या न जानन्ति, स्वयं तत्त्वविरोपतः । तेभ्यो
"योऽपि विशेषः स्याद्धन्यानां रोगिणां कचित् ॥७७४॥ सोऽयं घुणाक्षरन्यायः, स्याहोपनयहानितः । तस्मात्स एव सदैवसत्र रोगपिरि-
"रसकः ।। ७७५ ॥ युग्मम् । वदिदं ते समासेन, मया वैद्यकथानकम् । पौण्डरीक ! समाख्यातं, सन्देहदलनं परम् ।। ७७६ ॥ भयोऽय
"नगरं शेयः, सर्वरोगप्रपीडितः । एकस्तत्र महावैद्यः, सर्वज्ञः परमेश्वरः ।। ७७७ ॥ संजावकेवलज्ञानः, शिष्टसिद्धान्तसंहितः । सर्वलोको-
"पकारी च, कर्मरोगनिवर्हणः ॥ ७७८ ।। तथापि गुरुकर्माणः, संसारोदरचारिणः । भूयांसो न प्रपद्यन्ते, जीवावं परमेश्वरम्॥७७९॥
"ये भन्या लघुकर्माणो, जीवा धन्यतमाः परम् । त एव तं प्रपद्यन्ते, सद्वैवं परमेश्वरम् ।। ७८० ॥ सदेवमनुजायां च, स सभायां यदा-
["ऽतुलम् । शिष्येभ्यो देशयत्युञ्चर्मोक्षमार्ग जगद्गुरुः ॥ ७८१ ॥ तदा देवा मनुष्याच, केचित्तां कलुपाशयाः । प्रसङ्गेनागताखा, शृण्वन्ति
"जिनदेशनाम् ।। ७८२ ॥.अनेकनयगम्भीरां, तां श्रुत्वा मन्दबुद्धयः । अन्यथा कल्पयन्त्येते, मिथ्यात्वाध्मातचेतसः ॥ ७८३ ॥ सवस्ते
"जिनसद्वैद्यादुपश्रुत्य बहिर्गताः । स्वशास्त्राणि प्रकुर्वन्ति, कूटवैद्यसमानकाः ॥७८४॥ वत्र प-ये वावदास्तिकाः केचित्तीर्थ्याः सांस्यादयो
"मताः । जिनवाक्यानुसारेण, सैम्रन्थेषु कियन्यपि ।। ७८५ ॥ कृतानि चारुवाक्यानि, शेषमभ्यूहितं स्वयम् । स्वपाण्डित्याभिमानेन, फूट-
“वैद्यैरिवाखिलम् ॥ ७८६ ॥ युग्मम् । ततः सर्वज्ञसद्वाक्यभूपितानि महीतले । तच्छानाण्यपि राजन्ते, प्रसिद्धि प्रगतानि च ॥७८५ ॥
"ये पुनर्नास्तिकाः पापा, बृहस्पतिसुतादयः । सर्व तैर्जिनशास्रस्य, विपरीतं विकल्पितम् ॥७८८ ॥ तेऽपि पाचाउनासारास्तथाविधजने
"गताः । प्रसिद्धिं तस्करस्येह, प्रागल्भ्यं हि महत्तरम् ॥७८९॥ तथा-नानारुचित्यालोकानां, प्रतिभान्ति यथाशयम् । केपांचिदेव ते
।
॥७९॥

·उपमिती
अ.'८-प्र.
ध्येयना-
नात्वस्या-
कारणता
॥७६३॥
"॥ ८२६ ॥ वित्तजालोपसंहारि, यत्पुननिमीदृशम् । औदासीन्य मतं तद्धि, निर्जरामात्रकारणम् ।। ८२७॥ तदन्न तन्निरोद्धव्यं, चित्त-
"जालं मुमुक्षुणा । तच्च नानाविधोपाय, रागद्वैपादिसूदनः ।। ८२८ ॥ ततो यस्तीथिकैः प्रोक्तो, यः प्रोक्तों जिनशासने । मावतीर्थे स्थितः
"सोऽयं, ध्येयभावो न दुष्यति ॥ ८२९ ॥ यतः- -यहिर्विशुद्धकर्तव्याः, साधयन्ति मुमुक्षवः । मोक्षं नानाविधैध्येयैाध्यस्थ्यं तत्र कार-
"णम् ॥ ८३० ॥ कि तु-परमात्मादयो ध्येया, यथा संवेगकारिणः । जीवस्य चेतसोऽत्यर्थ, न हि विन्द्वादयस्तथा ॥ ८३१ ।। आल-
"न्यनविशेषेण, घेतसः सुन्दरेतरम् । स्वरूपं जायते सिद्ध, स्वसंवेदनों पदः ।। ८३२ ॥ किं तु-नानारुचित्वाजीवानां, कस्यचित्स्या-
"त्कथंचन । चेतःशुद्धिरतचित्रा, मौनीन्द्री मार्गदेशना ।। ८३३ ।। ततो विशुद्धचित्तानां, शुद्धमाध्यस्थ्यशालिनाम् । केपांचिसेऽपि पि-
"द्वाद्याः, स्युर्विमुद्धविधायकाः ।। ८३४ ॥ इतरथा-तत्त्वं विज्ञाय ये मूढाः, प्रवर्तन्तेऽर्थकामयोः । तद्बलेनैव निश्चिन्ता, योगिनोऽत्र
"पयं किल ॥८३५।। तेषां ज्ञानमुलकाना, यादृक् सूर्योदयेऽमलें। कोटरान्तःप्रविष्टानां, तादृग् ज्ञेयं महात्मभिः ।।८३६॥ युग्मम् । ते ह्यज्ञान-
"तमोलिप्ताः, सुदृष्टिप्रसर विना । कौशिका इव लीयन्ते, नितरां भवकोटरे ।। ८३७ ।। योगे ज्ञानांशुदीप्ताङ्गे, परिस्फुरति भास्करे । हृदये
"हि फुतस्तिष्ठेदर्थकामस्पृहातमः १ ।। ८३८ ॥ तस्मानिर्मलचिताना, वैराग्याभ्यासलासिनाम् । चित्रमालम्बनं प्राप्य, माध्यस्थ्य संप्रवर्तते
"॥ ८३९ ।। अतोऽमी ये पुरा प्रोक्ता, ध्येयभेदाः कुतीर्थिकः । निष्यन्दबिन्दुभूतास्तै, स्युजैनमतवारिधेः॥ ८४० ॥ तत्कूटवैद्यशालावद-
"न्यदर्शनमालिका । स्वरूपेण सदा ज्ञेया, कर्मरोगविवर्धनी ॥ ८४१॥ तत्रस्थानां पुनर्यः स्यात्कर्मरोगक्षयः कचित् । विशेपो वा स वि.
"शेयः, सर्वज्ञवचनाद्गुणः ॥ ८४२ ।। इयं सद्वैद्यशालावदाकालं तन्मतात्मिका । कर्मरोगहरी ज्ञेया, द्वादशाङ्गी सुसंहिता ॥ ८४३ ॥ यद्दो-
"पोच्छेदनं लोके, किंचित्स्यात्सुन्दरं वचः । तद्गुणाकररूपायां, सर्वमस्यां प्रतिष्ठितम् ॥ ८४४॥ यत्पुनर्बुद्धिलेपेन, विना हिंसादि सुन्दरम् ।
द्वादशा-
जयाः सं-
.
हितात्वं
॥६॥

·उपमिती ॥७६२॥ ॥ ८०८॥ तत्र-शुद्धानुष्ठानविकलं, ध्यानं यदुष्टीलिनः । घ्यायन्ति तद्वचोमात्र, नास्थाकारि विवेफिनाम् ॥ ८०९ ॥ "यतोऽत्र वण्डलस्येव, जीवस्य तुपसन्निभे । शुद्धे मलें सदाचारध्यानाच्छोभ्यस्तयेतरः ।। ८१० ॥ यः पुनर्मलिनारम्भी, यहिानपरो "भवेत् । नासौ ध्यानाद्भवेच्छुद्धः, सतुपस्तण्डुलों यथा ॥ ८११ ।। युग्मम् । सर्वोपाधिविगुखेन, ततो जीयन साभ्यते । मान- "योगः परः श्रेष्ठो, यः स्यान्मोक्षस्य साधकः ।। ८१२ ॥ यश्च स्याचादृशो जीवो, निर्मलात्मा फयंपन । स सीर्षिकोऽपि मारेन, यदेते "जिनशासने ॥ ८१३ ॥ तस्मानेन्द्रमेवैकं, शासनं मवनाशनम् । तीथिका मपि धनस्या, भवन्त्येव मपच्छिदः ।। ८१४ ॥ किं पहुना? "वातपित्तकफानां मों, निःशेषगदकारिणाम् । शमादारोग्यजननं, यथा लोके सुभेपजम् ।। ८१५ ॥ तत्कूटभिपजाऽपीह, प्रयुकं पर- "मार्थतः । कचिंद् धुणाक्षरन्यायाद्यथा सद्वैद्यसम्मतम् ।। ८१६ ।। क्या सर्पमनुष्ठान, यवनाशकारणम् । सरागपमोहानां, पिचासिलम- "लात्मनाम् ॥ ८१७ ॥ तहोके सर्वतीर्थेषु, साक्षानेऽपि वा मते । यथा तथा फवं हन्त, शेयं सर्वसम्मतम् ॥ ८१८॥ पर्मिः कंठा- "पकम् । यत्पुनश्चित्तमालिन्यकारक मोक्षवारकम् । यतिश्रावकरूपेण, कुर्युः फर्म प्रवादिनः ॥ ८१९ ॥ धनेन्द्रमतादू पादं, बहिर्भूतं न "संशयः । किं पुनर्लोकतीर्थाणां, कर्तव्यं बहुदोपलम् ॥ ८२० ॥ युग्मम् । तदिदं भावसचीर्थमवतीय सरन्ति भोः! । संसारसागर "जीवाः, पर्याप्तं वेपचिन्तया ।। ८२१ ॥ यच ते ध्येयनानात्वमत्र सन्देहकारणम् । समाकर्णय तत्रापि, परमार्यो निवेद्यते ॥ २२ ॥ "पापं हि दुष्टकलो, पुण्यं गृहाति सुन्दरैः । चित्तरात्मा तयोमाभ्यामौदासीन्येन मुच्यते ॥ ८२३ ।। खमाव एप जीपल, यतापरि- "कामभाग् । यध्यते पुण्यपापाभ्या, माध्यस्थात्तु विमुच्यते ।। ८२४ ॥ ते च हिंसाधनुष्यानाद्, भ्रमकालुप्यकारकात् । जायन्ते पित्ता- "लौंला, यथाऽपथ्यागदास्तनौ ॥ ८२५ ॥ तथाऽहिंसाधनुष्ठानात् , स्वैर्यनमल्यकारकात् । जायन्ते शुभकायोगा, पप्यादिव मुसासिकाः ध्येयना. नात्वस्था- ७५२॥

·उपमिती
अ.८.प्र.
धर्मस्वरूपं
॥७६५॥
"परमात्माख्यः, शुद्धयोधप्रभावकः । अशरीरोऽध्यनन्तेन, वीर्येण भवमोचकः ॥ ८६४ ॥ विज्ञातो यैर्महाभागैः, प्रतिपन्नश्च भावतः । तेषां
"निर्णीतरूपाणां, विवादः कुत्र कारणे ? ॥ ८६५॥ केवलं-ये कल्पयन्ति तं मूढा, रागद्वेपमलाविलम् । ते ज्ञाततत्स्वरूपैस्तैर्वार्यन्ते करु-
"णापरैः ॥ ८६६ ॥ तदेवं वात्त्विकस्तावद्देवस्तुभ्यं निवेदितः। यः प्रमाणप्रसिद्धत्वादेकः सर्वप्रवादिनाम् ॥ ८६७ ॥ धर्मोऽप्येको जगत्पत्र,
"विशेयः पारमार्थिकः । फल्याणगालिकाहेतुः, शुद्धः शुद्धगुणात्मकः ॥ ८६८॥ क्षमामार्दवसच्छौचतपःसंयममुक्तयः । सत्यब्रह्मार्जवत्यागा,
"एते धर्मगुणा दश ॥ ८६९ ॥ दशलक्षणकं धर्ममेनं विज्ञाय पण्डिताः । स्वर्गापवर्गदावारं, विवदन्ते न केनचित् ॥ ८७० ॥ यस्त्वस्य
"वपरीत्येन, कल्प्यते मूढमानवैः । धर्मस्तं वारयन्तीमे, करुणाऽऽक्रान्तबुद्धयः ॥ ८७१ ॥ तदेव धर्मः सर्वत्र, यः प्रमाणप्रतिष्ठितः । एकः
"स वर्णितस्तुभ्यं, पौण्डरीकमुने! मया ॥ ८७२ ॥ तथाऽत्र मोक्षमार्गो यः, संगीतस्तत्त्वसंज्ञकः । सोऽप्येक एव विज्ञातः, पण्डितैः पर-
"मार्थतः ॥८७३॥ तथाहि-सत्त्वं कैश्चित्तदाख्यातं, लेश्याशुद्धिस्तथाऽपरैः । शक्तिस्तथाऽऽत्मनो वीर्य, यल्लभ्यं योगिभिः परम् ।।८७४॥
"तदिदं शब्दभेदेन, भिद्यते नार्थतो ध्रुवम् । तथाऽस्याचरणेऽप्यत्र, ध्वनयो भेदिनः परम् ॥ ८७५ ॥ यतः-अदृष्टकर्मसंस्कारा, पुण्या-
"पुण्ये शुभाशुभे । धर्माधर्मों तथा पाशाः, पर्यायास्तस्य कीर्तिताः ॥ ८७६ ॥ एतच्च सत्त्ववीर्यादिशब्दवाच्यं यदिष्यते । इदं स्वहानि-
"द्विभ्यां, कारणं भवमोक्षयोः ॥ ८७७ ॥ हीयमाने भवन्त्यस्मिन् , भवे सर्वा विपत्तयः । वर्धमाने पुनः सर्वाः, संभवन्ति विभूतयः
"॥ ८७८ ॥ इदमेव चतुष्कोटिविशुद्धमपरे विदुः । ऐश्वर्यज्ञानवैराग्यधर्मरूपास्तु कोटयः ॥ ८७९ ॥ रजस्तमोभ्यां तत्सत्त्वमावृतं
"शते । विपरीताय जायन्ते, तस्यैश्वर्यादयो गुणाः ॥ ८८० ॥ तत्र-रजोवशावैराग्यमनैश्वर्य तमोवशात् । तमसश्चैव माहात्म्यादज्ञानाध-
"मसम्भवः ॥ ८८१ ॥ यत्रैकं तत्र नियमाहितीयमपि विद्यते । रजस्तमोभ्यामेवं हि, भवितव्यं सदा सह ॥ ८८२ ॥ सर्वथा मलिनं
मोक्षमार्ग
स्यैक्यं
प्रका-
॥७६५॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
व्यापकता
जैनदर्श
नस्य
॥७६४॥
| "समस्तपापनाशश्च, स्मृतिमात्रेण देवयोः ॥ ८४५ ॥ प्रोक्तमित्यादिकं पूर्व, तीध्यस्तत्त्वयहिश्वरैः । नियुक्तिकं घचोमा, उत्तु हा विय-
"किनाम् ॥ ८४६ ॥ युग्मम् । ततश्चेदं गुरोर्वाक्यमाकर्ण्य पुनरप्रवीत् । पौण्डरीकमुनिस्तत्त्वविस्पष्टकरणेच्छया ॥ ८४७ ॥ यया नाय!
"वयं घूमो, व्यापकं जिनदर्शनम् । तथा तीर्ध्या यदि स्वीयं, युस्तत्र किमुत्तरम् ? ॥८४८॥ वयाहि निजया पुस्खा, सर्वे सर्यशावादिनः ।
| "परतीर्थतिरस्काराः, स्वीयदर्शनगर्विताः ।। ८४९ ॥ देवे धर्मे निजे तत्त्वे, मोक्षे पाविष्टयुद्धयः। तेऽन्यदर्शनमस्तीति, स्वप्नान्तेऽपि न जा-
"नते ॥ ८५० ॥ एवं च स्थिते-यथा ते दर्पितास्तीा, दर्शनेन यथायथम् । क्या नाय! वयं स्पेन, को विशेषः परस्परम् ॥८५१॥
"तदो विनिर्णयं नाथाः!, सुन्दरं कर्तुमर्हथ । मचित्तं जायते येन, सुमेरुशिखरोपमम् ॥ ८५२ ॥ वो विमलसरन्वदीधितिच्छुरिवाधरः ।
| "तनिर्णयविधानाय, गुरुरित्थमभापत ॥ ८५३ ॥ एवन्निवेदितं व्यापि, मया वत्सुविनिश्चितम् । यत्सम्यग्दृष्टिभिर्टश्य,भाविरं जैनदर्शनम्
॥ ८५४ ॥ वनोपलब्धे जीवानां, स्वयमेव मलोद्भवाः । एता हि विनिवर्तन्ते, मोहिन्यो भेदयुद्धयः ॥ ८५५ । एकः प्रभास देयः,
"सर्वज्ञः सर्वदर्शनः । वीतरागो गतद्वेपो, महामोहादिसूदनः ।। ८५६ ॥ सकलो भुवनभर्वाऽसौ, सशरीरो निगयते । निष्कलो मोक्षमा-
| "पन्नः, स एव भुवनप्रभुः ।।८५७॥ इदं स्वरूपं निश्चित्य, यैः स देवोऽवधारितः । तेपां नानाविधाः शब्दा, भेदबुद्धि न कुर्वते ॥८५८॥
"तथाहि -स बुद्धः प्रोच्यता लोके, ब्रह्मा विष्णुमहेश्वरः । जिनेश्वरोऽपि वा हन्त, नार्थभेदस्तथापि प ॥ ८५९ ॥ य एवं पं परिक्षाय,
"भजेत्तस्यैव स प्रभुः । ममास्ति तव नास्तीति, सर्वो मत्सरविभ्रमः ।। ८६० ॥ यस्यैव भावतोऽभीष्टस्तस्यासी कुरुते शिवम् । न
"शृङ्गकेण पानीयं, चण्डालस्यापि वार्यते ॥ ८६१ ॥ निःशेपछेशनिर्मुकः, स समः सर्वदेहिनाम् । विशातः कुरुते मोक्षं, तातीया
"कस्य जाह्नवी ॥ ८६२ ॥ संसारिणां हि नानात्वमात्मनां कर्मनिर्मितम् । कर्मप्रपञ्चनिर्मुकः, परमात्मा न भिद्यते ॥ ८६३ ॥ स देवः
देवस्वरूप
-
.
॥७६४॥

·उपमिती अ.८-म. ॥७६७॥ "तस्यापाये पुनः पुंसां, सगुद्धेगोचरं गते । अत्र सद्दर्शने नूनं, भेदबुद्धिर्निवर्तते ॥९०२॥ आत्मा साधारणो ह्येप, सर्वेपामपि वादिनाम् । "समलो न विजानीते, मोक्षमार्ग यथास्थितम् ॥ ९०३ ॥ मलक्षये पुनस्तस्य, मोक्षमार्गों यथास्थितः । यत्र तत्र स्थितस्यापि, हठादेष प्र- "काशते । ९०४ ॥ ततश्चेदं विनिश्चित्य, दर्शनं पारमार्थिकम् । स मुश्चेदामहं स्वीयं, तथा चोक्तं मनीपिभिः ।।९०५ ॥ रिक्तस्य जन्तो- "ओतस्य, गुणदोपानपश्यतः । विलब्धा बत केनामी, सिद्धान्तविषमप्रहाः ॥ ९०६ ॥ अहं चारुरचारुस्त्वं, मदीयं चारु - दर्शनम् । न "त्वदीयमिति स्पष्टं, मत्सरस्य विजृम्भितम् ।। ९०७ ।। किं बहुना ?-यावन्तो देहिनो लोके, यथावस्थितदृष्टयः । ते सर्वेऽप्यन वर्तन्ते, "तात्त्विके शुद्धदर्शने ।। ९०८ ॥ निर्नष्टममकारास्ते, विवादं नैव कुर्वते । अथ कुर्युस्ततस्तेभ्यो, दातव्यैवैकवाक्यता ।। ९०९ ।। ये त्वक्षी. "मलत्वेन, विपरीतविलोकिनः । स्वतीर्थ व्यापकत्वेन, संगिरन्ते समत्सराः ॥ ९१० ॥ तेषो जात्यन्धकल्पानामपकर्णनमुत्तरम् । अथवा "तत्त्वमार्ग ते, योधनीयाः प्रयत्नतः ।। ९११ ।। युग्मम् । न मोहदलनादन्यो, ह्युपकारो महत्तमः । अतो यदुक्तं भवता यदुत- "स्थतीर्थ व्यापि चेत्तीर्ध्या, घ्युस्तत्र किमुत्तरम् १ । तदिदं ते मयाऽऽख्यातं, प्रतिघातविवर्जितम् ॥ ९१२ ॥ यावदृष्टिविवादाने, निःशेप- "नयसागरे । फुदृष्टिसरितः सर्वाः, पतन्तीक्ष्यसि स्फुटम् ॥ ९१३ ।। तावते सर्वसन्देहा, यास्यन्ति प्रलयं तदा । शास्यसि त्वं यथा "नास्ति, सर्वशवचनात्परम् ॥ ९१४ ॥ युग्मम् ।" ततो निर्नष्टसन्देहः, प्रपद्य गुरुभाषितम् । संजातः पौण्डरीकोऽसौ, विशेपागमतत्परः ॥ ९१५ । कालक्रमेण संपन्नो, द्वादशाङ्गस्य पारगः । समन्तभद्रसूरीणामसी पादप्रसादतः ॥ ९१६ ॥ अनन्तगमपर्यायः, सातिशेपः सविस्तरः । सर्वज्ञागमसद्भावः, सर्वोऽस्य मनसि स्थितः ॥ ९१७ ॥ ततोऽनुयोगोऽनुज्ञातः, सगच्छस्तस्य सूरिभिः । दत्तमाचार्यकं स्वीयं, कृतमानृण्यमात्मनः ।। ९१८ ॥ आचार्यस्थापनायां च, तस्यामरनरैर्मुदा । कृता विधानतो देवसङ्गपूजा दिनाष्टकम् ॥ ९१९ ॥ ततः स- द्वादशा- गीपार- गामिता

·उपमिती
अ.८-प.
मोभमाग.
स्पैस्य
॥७६६॥
.
"सत्त्वं, हेतुः संसारदुःखयोः । तदेव विमलं वीर्य, कारणं सुखमोक्षयोः ।। ८८३ ।। सप्ताभार्थमिमे सर्वे, तपोभ्यानप्रवादयः । परिवा
"हेतवो लोके, तत्तत्त्वं पारमेश्वरम् ।। ८८४ ।। ज्ञानं तद्गोचरं यत्स्याच्छ्रद्धानं च सदाभयम् । क्रिया पवनी तस, मोक्षमार्गः स की.
"र्तितः ॥ ८८५ ।। एतच तवं यः सत्वैर्विज्ञातं शुद्धबुद्धिमिः । मेनिष्कम्पपिताना, पो भ्रान्तिः स्वस्यिका ।। ८८६ ॥ देबठं
"वारयन्तीमे, मूढलोकं कृपापरा: । तत्त्वमार्गात्सरिभ्रष्टं, यान्तमर्दयितर्दकम् ।। ८८७ ॥ तदिदं ते समासेन, वरवं सादाविषं मया ।
"माख्यातं यद्विनिश्चित्य, पटन्ते चारुयोगिनः ।। ८८८ ॥ चाविच ठोके, येथेक मानवः शिवम् । वा गोशोऽप्यनेनैकः, साय:
"महादसुन्दरः ।। ८८९ ॥ आत्मनोऽनन्तसोधदर्शनानन्ददीर्यिणः । अमूर्वस्यात्रिरूपस्य, स्वरूपस्थितिठमणः ॥ ८९० ।। संसिसिनिपुतिः
"शान्तिः, शिवमक्षयमव्ययम् । अमृतं ब्रमा निर्वाणं, ध्वनयस्वस्य वाचकाः ।।८९१॥ समस्तमितिकर्वयं, श्याशुसमीरियम् । श्या-
"शुद्धिस्तु मोक्षाय, स चैवविधलक्षणः ॥ ८९२ ।। तद्बुद्धितारतम्येन, यदेवमनुदिपु । अनुपङ्गात्मुख , देवपशे प्रतिष्ठितम् ।।८९३॥
"तदेवंविधसदेवधर्मतत्त्वनिवेदकम् । सच्छास्त्रमीदशस्यैव, मोक्षस्य प्रतिपादकम् ।। ८९४ ॥ स्टेटाव्याहतं सा, प्रमाणेन प्रतिष्टितम् । तरेक-
"मिह सर्वत्र, व्यापक परिकीर्तितम् ॥ ८९५ ॥ युग्मम् । अमुंघ-तस्य भावार्य, परिक्षाय विशेषतः । इपिदियः शन्दैथेष्टमभिधीयते
"! ८९६ ॥ वैष्णव वा यदुच्येत, ब्राह्मण वा निगद्यताम् । माहेश्वर वा गीयेत, बौद्ध पाऽप्यभिधीयताम् ॥ ८९७ ।। जैनेगा निषे.
"येत, ज्ञातारिह मानवैः । अविनष्टे हि मावार्थे, शब्दभेदो न दुष्यति ।। ८९८ ॥ न हि प्रसीदन्ति, शब्दमात्रेण नौ पुपाः ।
"संतुष्यदेव इत्युक्तो, मूर्ख एव निरर्थकम् ॥ ४९९ ॥ एवं च स्थिते-एवंविधार्य चेत्तेऽपि, वदेवुताविकाः सकम् । पर्शन.व्यापकत्वेन,
"न विवादोऽस्ति सैः सह ।। ९०० ।। आच्छादिताना मोहेन, पोण्डरीकमहामुने । बहूनि दर्शनानीति, मोहोऽयं संभवर्तते ।। ९०१.॥
॥७२६॥

·काशा अपमिती Mamdभो ॥ ३८॥ भन्या माषाभूमशालोपा हतो भयेत् । सो पिडम्बना शेषा, भयेषन परप्रभ ॥ ५२५ ॥ .... HESAKAIR REMitem मी मोhel, पाराम गो॥ ५४.॥सेशानभागनं पम्यारो स्पर्षाननि. तापमानास your"IRRRY auni tul, Him FRIENathuniform uttonse mily | unt ventil muARATHu || ५४३ ॥ wivanitary in Hist t thattitants toint think-min || ५ | mr-title mnt ५ १९९१ vitamin 10 Mintinummamil mmmitrinthine writeria artnNTHunii. Mirmmm tummy ॥ ५ ॥ Kntshririkur hinr ni mritute or Attitin indi IN NAHANI Mmm trimahist Antilt ( 11 ) Hrint biwi.९५५१० ( 11 || Hindi • hoti h na honi timr.AURAAtinium MIL It Atithin 001 ७७३॥ संपद्यते भवतामपि विशिष्टस्तत्त्वावबोध इति । इह प-श्रेयांसनादत्तादिजातिस्मरणतुल्यकः । ज्ञेयोऽनुसुन्दरादीनां, तदुत्पादः सयु-

·उपमिती
अ.८-प्र.
॥७६८॥
मन्तभद्राख्या, हित्वा स्खं देहपश्चरम् । ते सूरयः शिवं प्राप्ताः, अवकत्या महाधियः ॥ ९२० ॥ अयापातारपिज्ञानो, मनःपयांपगंयुगः ।
जातः स पौण्डरीकाख्यः, सूरिः शासनदीपकः ।। ९२१ ॥ स भन्यपौण्डरीकाणां, सूर्यवरेसनांशुभिः । विजदार दरनिद्रा, महामोहन-
मोमयीम् ॥ ९२२ ॥ अपरापरदेशेषु, सुचिरं मुनिचर्यया । विहृत्य शिष्यवर्ग प, निष्पाप गुणभूपितम् ॥ ९२३ ॥ दानशीटतपोभार.
धर्मयामचतुष्टयम् । पालयित्वा दिनाकारं, प्रकाश्य जिनशासनम् ॥ ९२४ ॥ विझायायुष्कपर्यन्वं, पौण्डरीकदिवाकरः । ततः संसपना.
व्याजं, सन्ध्यारागं धकार सः ॥ ९२५ ॥ त्रिभिर्विशेषकम् । स्वस्थाने स्थापितस्तेन, सूरिः सभ्यस्यसमियः । साधुर्धनन्धरी नाम,
निःशेषागमपारगः ॥ ९२६ ।। ततस्तं विहितानुशं, पुरस्कृय धनेश्वरम् । आचार्य निजगच्छं १, सोऽनुशिष्टिं पदाविमाम् ॥ ९२७ ॥
"धन्यस्त्वं येन विज्ञातः, संसारगिरिदारकः । वनवहुर्भिदश्चार्य, महाभाग! जिनागमः ॥ ९२८ ॥ इदं पारोपितं यचे, पदं सत्सम्पदा
"पदम् । अत्युत्तममिदं लोके, महासत्त्वनिपेवितम् ।। ९२९ ॥ धन्येभ्यो दीयते वात!, धन्या एपास पारगाः । गत्वाऽस पार से
पारं गच्छन्ति संसृतेः ॥ ९३० ॥ भीतं संसारकान्वायत्समर्थस्य विमोचने । साधुपन्दमिदं सर्व, भपतः शरणागवम् ।।९३१॥
"संप्राप्य गुणसन्दोहं, निर्मलं पारमेश्वरम् । प्राणं संसारभीवानां, धन्याः फुर्वन्ति देहिनाम् ।। ९५२ ॥ वदेते भायरोगावस्त्यं प माय-
"भिपग्वरः । अतस्त्वयाऽमी सजीवा, मोचनीयाः प्रयत्नतः ॥ ९३३ ।। गुरुध मोचयत्येवानप्रमत्तो हितोद्यवः । परलो एवं मोशे,
"निस्टहो भवचारके ।। ९३४ ॥ कल्पोऽयमितिकृत्वा त्वमीटशोऽयं प्रचोदितः । निजावस्थानुरूपं दि, पेष्टिवम्यं सदा स्यया ।।९३५॥
अनुशिष्टिं विधायेत्थं, सूरेस्तस्य कृतानतेः । सूरयः पौण्डरीफाख्या:, प्रागुः शिष्यगणं ततः ॥ ९३६ ॥ "युप्माभिरपि नैयेप, गुरुपोड़ि-
"थसन्निभः । संसारसागरोत्तारी, न मोक्तव्यः कदाचन ॥ ९३७ । प्रतिफूलं न फर्तव्यमनुफूलहरः सदाभाष्यमस्य गृहत्यागो, येन यः
धनरा.
यापार्यप-
ददानं
| "धन्या,
-
॥७१८॥

·उपमिती अ.८-म. ॥७६९॥ अनशने आराधना "सफलो भवेत् ।। ९३८ ॥ अन्यथा जन्तुबन्धूनामाशालोपः कृतो भवेत् । ततो विडम्बना शेपा, भवेदन परत्र च ॥ ९३९॥ ततः "कुलवधून्यायात्कार्ये निर्भसितैरपि । यावज्जीवं न मोक्तव्यं, पादमूलममुष्य भोः ! ॥ ९४० ॥ ते ज्ञानभाजनं धन्यास्ते स्वदर्शननि- मलाः। ते निष्प्रकम्पचारित्रा, ये सदा गुरुसेविनः ॥ ९४१ ॥” एवं वदत्सु वीरेषु, तेपु सद्धर्मसूरिषु । तथेति तद्वचः सर्वे, प्रपद्य प्रणतिं गताः ॥ ९४२ ॥ ततो विहितकर्तव्यः, परित्यज्य गणं क्रमात् । स सूरिः पौण्डरीकाख्यो, गतः सद्विगरिकन्दरम् ।। ९४३ ॥ अस्थिधर्मावशेपेण, वपुपा धीरमानसः । परीपहतितिक्षार्थ, स्थितः शुद्धशिलातले ।। ९४४ ॥ तत्र च-कृतपञ्चनमस्कारो, भावसारं मुहुर्मुहुः । स दत्तालोचनः सम्यक् , सिद्धानाधाय चेतसि ॥ ९४५ ॥ प्रणिधानं महाभागः, कारणं धर्मशुछयोः । ध्यानयोस्तीवसंवेग- श्वकारेत्थं विशुद्धधीः ॥ ९४६ ॥ "ज्ञानदर्शनचारित्रवीर्याराधनतत्परः । एक एवान्तरात्मा मे, व्युत्सृष्टमधुनाऽपरम् ॥ ९४७ ॥ राग- "उपमहामोहकपायमलधूनकः । विशुद्धः साम्प्रतं वर्ते, स्नातकोऽहं समाहितः ॥ ९४८ ॥क्षाम्यन्तु सर्वसत्त्वा मे, क्षान्ति सर्वजन्तुपु । "निरः साम्प्रतं शान्तः, क्षेत्रज्ञो मम वर्तते ॥ ९४९ ॥ यदन्तर्यायिनः किंचिद्वहिर्भूतं पुरा मया । गृहीतं स्वीयबुद्ध्या तयुत्सृष्टमधुना- "ऽखिलम् ॥ ९५० ॥ तीर्थेश्वरा महात्मानः, सिद्धा निर्धूतकल्मपाः । सद्धर्मः साधवश्चेति, भवन्तु मम मङ्गलम् ॥ ९५१ ॥ एतानेवो- "तमत्वेन, गृहामि भुवनेऽप्यहम् । एतानेव प्रपद्येऽहं, शरणं भवभीरुकः ॥ ९५२ ॥ निवृत्तसर्वकामोऽहं, मनोजालनिरोधकः । बन्धुः "समस्तभूतानां, सूनुवत्सर्वयोपिताम् ॥ ९५३ ॥ स्थितः सामायिके शुद्धे, सर्वयोगनिरोधिनि । व्युत्सृष्टचेष्टं मां सिद्धाः, पश्यन्तु परमे- "श्वराः ।। ९५४ ॥ यच्च दुश्चरितं किंचिदिहान्यन च मे भवेत् । संजातं जातसंवेगस्तन्निन्दामि पुनः पुनः ॥ ९५५ ॥ सर्वोपाधिविशु- "द्धोऽहं, ममेयमधुना गतिः । साक्षात्केवलिनस्तत्त्वं, भगवन्तो विजानते ॥ ९५६ ॥ सर्वथा-भवप्रपञ्चविरतो, मोक्षकगतचेतसा । ॥७६९॥ । उ.भ.६५

·उपमिती
अ.८-प्र.
पुण्डरीक-
स्य मोक्षो
देवोत्स-
वश्व
॥७७०॥
"समर्पितो मयाऽऽत्मैप, जिनानां जन्मनाशिनाम् ॥ ९५७ ॥ वत एव महात्मानः, सद्भावार्पितचेतसः । स्वशक्यानोपरमादच्छेदं कु.
"न्तु मेऽधुना ॥ ९५८ ॥” इत्येवं प्रणिधानेन, स महात्मा शिलातले । व्युत्सृष्टकायो निःसप्तः, पादपोपगमे सितः ॥ ९५९ ॥ परी.
पहचमू सर्वा, विनिर्जित्य खतेजसा । तिर्यग्देवमनुष्याणामुपसर्गाश्च भैरवान् ।। ९६० ॥ प्रनष्टभूरिफर्माशो, धर्मभ्यानमनुत्तमम् । अवि-
लंध्य तराः शुलं, पूरयामास सचमम् ॥ ९६१ ॥ युग्मम् । अशेपकर्मजालंच, वीर्यचलनदीपितम् । विधाय आपकण्यामारूदः प्रमशो दहन
॥ ९६२ ॥ ततो भस्मीकृते वीर्याद् घातिकर्मचतुष्टये । संप्राप्तः केवलालोकं, सोऽनन्तशानगोचरम् ॥ ९६३ ॥ युग्मम् । ववः प्रादुरभूत्तय,
देवसङ्घश्चतुर्विधः । आकृष्टः सद्गुणैस्तस्य, पूजार्थ हि महात्मनः ।। ९६४ ।। ततो दुन्दुभयो दिव्या, दभ्यनुर्मधुरस्पनाः । जगुः किन्नरसापा,
ननूतुर्दैवयोपितः ॥ ९६५ ॥ अपनिन्ये रजः सर्व, यवृपे गन्धवारि च । प्रकीर्यते स्म देवोधः, पुष्पवृष्टिमनोहरा ॥ ९६६ ॥ भ्रमरमर-
विस्तारवारझकारवन्धुरः । स प्रदेशः क्षणाजातो, दिव्यगन्धैर्विसमिभिः,॥ ९६७ ॥ गोशीपचन्दनालिस, दिव्यसदूपयासिवम् । पाई
मुनीन्द्रस्य, देवाः सद्भक्तिनिर्भराः ।।९६८॥ तथा लसकिरीटारते, तुष्टुपुग्ध मुनीश्वरम् । दधुः पादरजस्तस्य, शिरसा पापशुद्धये ॥९६९॥
एवं प्रमोदसन्दर्भनिर्भरे बैबुधे गणे । पार्श्वस्थे स महाभागः, समुद्घातमुपागतः ॥ ९७० ॥ ततः समीफताशेपकर्माशः क्षणमायकम् ।
स्थित्वा योगत्रयं धीरो, निरुरोध क्रमेण सः॥ ९७१ ॥ वतश्च तनिरोधेन, शैलेशी प्राप्य सत्कियाम् । देहत्रयविनिर्मुकः, स प्राप परमं
पदम् ।। ९७२ ॥ ततो विशेपपूजां ते, विधायानन्दनिर्भराः । गता देवा निजस्थानं, तण्या धूतफल्मपाः ॥ ९७३ ।। अन्यथ-स.
क्रमेणामुना सापि, महाभद्रा प्रवर्तिनी । हत्वा कर्म गता मोक्षं, कि तु मतपरिशया ॥ ९७४ ॥ क्या सुललिवासाव्यालेखपोभिखभा-
विधैः । क्षाराधैरिव संजातं, चित्तरनं सुनिर्मलम् ।। ९७५ ॥ ततः सापि क्रमेणेत्य, संत्यज्य तनुफ्तरम् । गवा कर्मक्षयं कृत्या, मोक्षं
॥७७०॥

·उपमिती
अ.८-प्र.
॥७७१॥
ग्रन्थकृत
द्विहितः
श्रोतृवोधः
भक्तपरिशया ।। ९७६ ॥ ते तु श्रीगर्भराजाद्याः, साधवः सुतपोधनाः । सुमङ्गलाद्याः साध्व्यश्च, देवलोकमुपागताः ॥ ९७७ ॥ किं
बहुना?-~यावद्भिर्जन्तुभिस्तत्र, मनोनन्दनकानने । समन्तभद्रसूरीणां, पादमूलमुपागतैः ।। ९७८ ॥ इदमाकर्णितं धन्यैरनुसुन्दरचेष्टि-
तम् । दूरस्वैरपि लेशेन, कौतुकेनापि विस्मितैः ॥ ९७९ ॥ तावतां भव्यजन्तूनां, श्रुतेन जनितं तदा । भवप्रपञ्चविरतं, मनो नूनमनेन
भोः ॥ ९८० ॥ त्रिभिर्विशेषकम् । ततः कैश्चित्कृता दीक्षा, कैश्चिद्धर्मो गृहस्थितैः । केचि सम्यक्त्वमापन्नाः, केचित्संवेगमागताः ॥९८१॥
एवं च स्थिते-भवद्भिरपि विज्ञातमेवं कथयतो मम । भो भो भन्याः सभावार्थमिदं वृत्तं महात्मनः ॥ ९८२ ॥ ततोऽनुष्ठीयतां तूर्ण,
यज्ञातस्यास्य सनिभम् । येनैप जायते सद्यः, सफलो मे परिश्रमः ॥ ९८३ ॥ यतस्तुल्यः समस्तानां, प्रायः संसारचारिणाम् । जीवा-
नामेप वृत्तान्तो, मया योऽत्र निवेदितः ॥ ९८४ ॥ तदेतदपि संश्रुत्य, चरितं निजसन्निभम् । न युज्यतेऽन्न भो भव्या, विधातुमवधीरणां
॥ ९८५ ॥ तथाहि-यथाऽसौ पौण्डरीको जम्बूद्वीपे पूर्व विदेहवर्तिनि सुकच्छविजयान्तर्गते शङ्खपुरे कमलिनीनीगर्भराजपुत्रतयाऽपि
जातस्तेन भगवता समन्तभद्रसूरिणा तस्यैव शङ्खपुरस्य सम्वन्धिनि चित्तरमकाननान्तर्भूते मनोनन्दने चैत्यभवने वर्तमानेन भूरिभव्यानां
पुरतस्तत्पक्षपातेन मनुजगतावेप राजदारकोऽनुकूलाभ्यां कालपरिणतिकर्मपरिणामाभ्यां सुमतिर्भव्यपुरुषो जनित इतिकृत्वा भविष्यति
निःशेपगुणाधार इति ख्यापितस्तदिदं सर्वेपां लघुकर्मणां भव्यमनुष्याणां समानं वर्तते, यतो नानाक्षेत्रोत्पन्ना अपि सर्वे मनुजगतौ वर्तन्ते
बहिरङ्गविविधजननीजनका अपि सर्वे परमार्थतस्ते कालपरिणतिकर्मपरिणामयोः पुत्रा भवन्त्येव पहुविधाभिधाना अपि सुमतिभव्यपुरुपत्वं
न व्यभिचरन्तीति सदागमः सर्वदा ख्यापयति, यथा च सा महाभद्रा समन्तभद्रसूरिवचनेनादित एवं प्रतियुध्य प्रनजिता सती प्रज्ञा-
विशाला जाता तथैवेहोत्तमपुरुषाः सर्वज्ञागमोपदेशात् संजाततत्त्वावबोधाः प्रथममेव साधवः संपधन्ते, त एव च परमार्थतः प्रज्ञावि-
॥७७१॥

·भिती उपनयो- पसंदारा ॥७७२॥ शाला इति, यथा च तस्याः सुललितायाः पूर्वभवाभ्यासवशेन संपन्नतया महाभद्रया सह सहसम्यन्धः स प गुपरोऽभून् पयह गुर- कर्मणामपि केपांचिद्धाविभद्राणां भन्यजन्तूनां कथंचिद्भवत्येव सुसाधुभिः साध घटना, सा प भवत्येव पां गुणकरी "सम्परसम्पा- | "दको हि कल्याणमित्रयोगो जनको योग्यतायाः आकरो गुणरत्नानां सूचको भाविकल्याणपरंपरायाः अमृतयोग व निपातकः फमंपि. “पघस्मरकस्य” यथा च तया महाभद्रया तस्याः मुललितायाः समन्तभद्रसूरिद्वारेण सदागमे भफिर्जनिया पोण्डरीफस प क्षेप धात्रीभावमिवात्मनो दर्शयन्त्या कृतश्च तेन भगवता सह परिचयः तथाऽद्यापि सुसाधवः परहितकरणैसलालसाः सन्तो गुरुमगांप भव्यजन्तूनां निष्कृत्रिमस्नेहभावमिव दर्शयन्तो यथा तथा सर्वज्ञागमे भगवति भक्तिमुत्पादयन्त्येव, सा हि यथा वयाऽऽविर्भूता प्रभा. लिनी कर्ममलस्य शोधनी जीवरत्नस्य मोचनी भवप्रपध्वस्य दर्शनी तत्त्वमार्गस्य साधनी परमपदस्पेति । यप वेनानुमुन्दरपक्रवर्तिनो- स्पन्नज्ञानेन तेपा पुरतः सविस्तरमाख्यातमात्मनो भवभ्रमणमुपमाद्वारेण सुललितापौण्डरीकयोः संवेगजननायं वत्प्रायः सर्वेषां संसारिजी- वानां समानं वर्तते, यतः कचिन्मोक्षमुपागतेषु केपुचिज्जीवेषु लोकस्थितिनियोगतः कर्मपरिणामादिष्टा इव भक्विल्पवावशेन निर्गच्छन्वि कियन्तोऽपि जीवा असान्यवहारिकजीवराशेः ततः कुर्वन्ति विचित्रमनन्तभवभ्रमणं हारयन्ति हिंसाफ्रोधादिदोपातुरा मोक्षसाधनक्षम- मपि कृच्छ्रेणावाप्तं बहुशो मनुष्यभवं कुर्वन्ति मुहुर्मुहुः सद्गुणावाप्तिं त्यागावसरेवन्तपपर्पणघूर्णनकृतनरफगमनसामग्रीका अपि मुच्यन्ते सर्वज्ञोक्तागमानुष्ठानसम्बन्धेन अवाप्तसज्ज्ञानाश्च पश्यन्ति स्वयं प्रतिपादयन्ति च परेभ्यः, यथा -"निष्ठिवनाटकमायोऽयं प्राणिनां भव- "प्रपञ्चोऽपरापरवेपकरणोपमानि शरीरमहणानि अन्योऽन्यस्थाननर्तनकस्पानि बहुविधयोनिविशेपसवरणानि नानाविधवासकफुटीरफ- |"तुल्यानि विमानभवनालयादीनि कूटनटपेटकदेश्यानि पन्धुकुटुम्बकादीनि, एकोऽयं द्रव्यमपेक्ष्य परमार्थेनारमा कृत्रिमेयमस्य मनुष्या- , ॥७७२ . .

·उपमिती
अ.८.भ.
-
॥७७३।।
अन्तिम
उपदेशः
,
"दिपर्यायेप्वपरापरनाममाला नेयमास्थास्थानं विवेकिनां लोकस्थितिकालपरिणतिकर्मपरिणामस्वभावभवितव्यतानिजभव्यतादिपरस्परसव्य-
"पेक्षकारणसमुदायजनितः समस्तोऽप्यस्य भवप्रपञ्चः तत्परिपाकलभ्यस्तु विच्छेदको प्रपञ्चस्यास्य परमेश्वरानुग्रहः, स हि कारणं विम-
"लझानस्य तदलादेवायमात्मा जानीते यदुत परमेश्वराशाकरणाकरणजनिते मम सुखदुःखे भवमोक्षौ च लेश्याविशोधनं तदाशाकरणं
"लेश्यामालिन्यजननं तदाशाविराधनं, ततः प्रवर्तते लेश्याविशोधकेषु सद्भुतगुणेषु निवर्तते लेश्यामालिन्यजनकेभ्यः समस्तदोपेभ्यः,
"ततोऽत्यन्तविशोधितां लेश्यामपि विहाय भवत्यलेश्यः ततः स्वरूपे स्थितः स एवात्मा संपद्यते परमेश्वरः परमात्मे"ति, यथा च तद्-
नुसुन्दरचरितं तस्य भगवतः समन्तभद्रसूरेः प्रत्यक्षं महाभद्रा च कथ्यमानं तद्रुध्यते स्म तथा संसारिजीवचरितं भगवतः सर्वज्ञागमस्य
प्रतीतं मुसाधवश्च निवेद्यमानं प्रज्ञाविशालतया स्वत एव युध्यन्ते परेभ्यश्च प्रतिपादनसमर्था भवन्ति, यथा च तेन पौण्डरीकेण सुललि-
तामुद्दिश्य कथ्यमानं लघुकर्मतया प्रसंगेनाप्याकर्णयता तदनुसुन्दरराजचरितमवगतं विहितं च तदनुगमानुरूपं तथा यूयमपि "भो
"भव्या इदं संसारिजीवचरितमनुभवागमसिद्धमवबुध्यध्वं अवबोधानुरूपं पाचरत विरहयत कपायान स्थगयतास्रवद्वाराणि निराकुरुते-
"न्द्रियगणं दलयत सकलं मनोमलजालं पोपयत सद्भूतगुणगणं मुश्चत भवप्रपञ्च यात तूर्ण शिवालयं.येन यूयमपि सुमतयो भव्यपु.
"रुपा भवध" । अध नास्ति भवतां तादृशी लघुकर्मता ततो यथा सुललिता भूयो भूयः प्रचोदिता सप्रणयं मुहुर्मुहुनिर्भसिता पहुवि-
धमुपालब्धा पुनः पुनः स्मारिता सती गुरुकर्मिकापि प्रतिबुद्धा तथा युध्यध्वं, केवलं तथा प्रतियोध्यमाना अगृहीतसङ्केता भविष्यथ यूयं
गलतालुशोपका गुरूणां तथापि गुरुभिः प्रतियोधनीया एव युष्माभिरपि प्रतियोद्धव्यमेव, यथा स्वदुश्चरितपश्चात्तापेन सद्भतगुणपक्षपा-
तसारो निखिलकर्ममलविलयकारी सदागमयहुमानस्तस्याः सुललितायाः प्रतिबोधकारणं संपन्नः तथा भवद्भिरपि तथैव स विधेयो येन
संपद्यते भवतामपि विशिष्टस्तत्वावयोध इति । इह प-श्रेयांसमझदत्तादिजातिस्मरणतुल्यकः । शेयोऽनुसुन्दरादीनां, तदुत्पादः सयु-
असंख्य-
भवगोच-
रता जा-
तिस्मृतेः
॥७७३॥

·समिती
॥७७४॥
मटविशुः
तात्पर्य
क्तिकः ॥ ९८६ ॥ यतश्चागमे मतिवासनाया:-असरकालोऽनुशातो, पचो नाति प वारकम् । मुभूरिभवभापेऽपि, सरनामाप्ति
विरोधिता ।। ९८७ ॥ आदितः पुनरारभ्य प्रस्तावभावार्थोऽयम्-कुशलकर्मविपाकरशाहो, जगति किंपिरिक्षासि न दुर्लभम् । सफ-
लभोगसुखाधिकमुच्चकैः, शमसुखं प्रतिभाति च धीमताम् ।। ९८८ ॥ परमकोटिगतोऽपि पुनर्नरः, प्रपळतानुपगम्य निपासठे ।
खलमलैरतिभीमभवोदधौ, यदि न वेत्ति स तां तदरातिताम् ॥ ९८९ ॥ नरफयोग्यछतागुभकर्मरः, पुनरपति गियं गतरुत्मपः । परि
सदागमयोधपरायणः, क्षणमपि प्रकरोति शुभं नरः ॥ ९९० ॥ इदमवेरा मनोमलवर्जन, लघु विधाय सदागमसेयनम् । मुरुत सेन दि
याथ शिवं यथाऽऽगमवशादनुसुन्दरपार्थिवः ॥ ९९१ ।। अन्यध-इदमनन्तभयभ्रमसूचकं, मलयसादनमुन्दरपेष्टितम् । यदि बावमतः
परिकीर्तितं, मतिविकाशनकारि सुदेहिनाम् ॥ ९९२ ॥ न प नियोगत एव भवेदियं, गदितपद्धतिरम नरे नरे । सरुदराप्य जिनेन्द्रमतं
यतः, शिवमितः प्रगता यहवो नराः ॥ ९९३ ॥ त्रिचतुरेषु भवेषु तथाऽपरे, पटुवमाः पुनरन्यविधानतः । पिविधभव्यतया भवसरणं,
निजनिजक्रमतो दधिरे नराः ॥ ९९४ ॥ तदिदमत्र सुगुखमहो जना!, हृदि विपच परं परमाक्षरम् । मलविशोधनमेय मुमेधसा,
लघु विधेयमिहाप्य जिनागमम् ॥ ९९५ ॥ एतनिःशेपमत्र प्रकटिवमस्टियुक्तिगभैचोभिः, प्रसाय भावसारं सदस्लिमभुना -
द्धबुद्ध्या विचिन्त्य । भो भव्या! भाति चित्ते यदि हितमनपं घेदमुघेस्तरां पसत्तूर्ण मेऽनुरोधाद्विरितफटगलं सापसिी कुरुभम्
॥ ९९६ ॥ उत्सूत्रमेव रचितं मतिमान्यभाजा, किंचिद्यदीशि मयान यानिपन्धे । संसारसागरमनेन सरीतुकामैसरसाधुभिः छतर-
पैर्मयि शोधनीयम् ॥ ९९७ ॥ इत्युपमितिभवप्रपञ्चायां कथायां पूर्वसूचितमीलफवर्णनो नामाष्टमः प्रस्तापा समाधः ॥
॥ समाप्तेपमुपमितिभयमपश्चा कथेति
-
।
॥७७४॥

·उपमिती गुरुपार- म्पर्य : अ.८-प्र. ॥७७५॥ प्रशस्तिः। योतितासिलभावार्थः, सद्भव्याजप्रबोधकः । सूराचार्योऽभवदीप्तः, साक्षादिव दिवाकरः ॥ ९९८ ॥ स निवृत्तिकुलोद्भूतो, लाट- | देशविभूषणः । आचारपञ्चकोयुक्तः, प्रसिद्धो जगतीतले ।। ९९९ ॥ अभूभूतहितो धीरततो देल्लमहत्तरः । ज्योतिर्निमित्तशास्त्रज्ञः, प्रसिद्धो देशविस्तरे ॥ १००० ॥ ततोऽभूदुल्लसत्कीर्तिमगोत्रविभूपणः । दुर्गस्वामी महाभागः, प्रख्यातः पृथिवीतले ॥ १००१ ॥ प्रवज्यां गृहता येन, गृहं सद्धनपूरितम् । हित्वा सद्धर्ममाहात्म्यं, क्रिययैव प्रकाशितम् ॥ १००२ ॥ यस्य तचरितं वीक्ष्य, शशाङ्ककर- | निर्मलम् । युद्धास्तत्प्रत्ययादेव, भूयांसो जन्तयस्तदा ॥ १००३ ॥ सद्दीक्षादायकं तस्य, स्वस्य चाहं गुरूत्तमम् । नमस्यामि महाभागं, गपि मुनिपुङ्गवम् ।। १००४॥ छिप्टेऽपि दुप्पमाकाले, यः पूर्वमुनिचर्यया । विजहारेह निःसगो, दुर्गस्वामी धरातले ॥१००५॥ सद्देश- नांशुभिर्लोके, चोतित्वा भास्करोपमः । श्रीभिल्लमाले यो धीरो, गतोऽस्तं सद्विधानतः ॥ १००६ ॥ तस्मादतुलोपशमः सिद्ध(सद्द)पिरभू- दनाविलमनस्कः । परहितनिरतैकमतिः सिद्धान्तनिधिर्महाभागः ॥ १००७ ॥ विषमभवगर्तनिपतितजन्तुशतालम्बदानदुर्ललितः । दलि. ताखिलदोपकुलोऽपि सततकरुणापरीतमनाः ॥ १००८ ॥ यः सङ्घहकरणरतः सदुपग्रहनिरतबुद्धिरनवरतम् । आत्मन्यतुलगुणगणैर्गणध- रद्धि विधापयति ॥ १००९॥ वहुविधमपि यस्य मनो निरीक्ष्य कुन्देन्दुविशदमद्यतनाः । मन्यन्ते विमलधियः सुसाधुगुणवर्णकं स- त्यम् ॥ १०१० ।। उपमितभवप्रपञ्चा कथेति तचरणरेणुकल्पेन । गीर्देवतया विहिताऽभिहिता सिद्धाभिधानेन ॥ १०११ ॥ अथवा- आचार्यो हरिभद्रो मे, धर्मवोधकरो गुरुः । प्रस्तावे भावतो हन्त, स एवाद्ये निवेदितः ॥ १०१२ ॥ विपं विनिर्धूय कुवासनामयं, व्यची. उपकारि- गुरुस्मृतिः ॥७७५ ·उपमिती अ.८-प. उपकारि-. गुरुस्मृतिः परयः कृपया मदाशये । अचिन्यवीर्येण सुवासनासुघां, नमोऽस्तु तस्मै हरिभद्रसूरये ॥ १०१३॥ अनागतं परिझाय, पैसवन्दनसंभया । मदथैव कृता येन, वृत्तिर्ललितविस्तरा ॥ १०१४ ॥ यनातुलरधयानाधिकमिदमिति लब्धवरजयपताकम् । निसिउमुरभवनमध्ये सतत- | प्रमदं जिनेन्द्रगृहम् ॥ १०१५ ॥ यत्रार्थष्टकशालायां, धर्मः सद्देवधामसु । कामो लीलावतीलोके, सदाऽऽस्ते निगुणो मुदा ॥ १०१६ ॥ तत्रेयं तेन कथा कविना निःशेषगुणगणाधारे।श्रीभिल्लमालनगरे गदिताऽप्रिममण्डपस्थेन ॥१०१७ ॥ प्रथमादर्श लिसिता साच्या भुन. देवतानुकारिण्या। दुर्गस्वामिगुरूणां शिप्यिकयेयं गुणाभिधया ॥ १०१८ ॥ संवत्सरशतनवके द्विपष्टिसहिते (९६२)ऽविउक्ति पालाः । ज्येष्ठे सितपञ्चम्यां पुनर्वसौ गुरुदिने समाप्तिरभूत् ।। १०१९ ॥ मन्याप्रमस्या विकाय, कीर्तयन्ति मनीपिणः । अनुधुभां सहस्राणि, प्रायसः सन्ति पोडश ॥ १०२० ।। समाप्ततामगमदियमुपमितिभवप्रपञ्चा कथा ॥ DIRINRNRNR1200ENRN श्रीमत्सिद्धसाधुविरचिता समारोपमुपमितिभयमपञ्चा कथा इति श्रेष्ठि देवचन्द्र लालभाइ जैनपुस्तकोडारे अन्धाङ्कः ४९.

·अधुना अस्मदीया प्राप्यग्रन्था किम्मत. नाम. अंक. नाम. ... ... ... ... २-८-० ... अंक. ४५ धीधर्मसंग्रहः-उत्तरार्द्धः ४६ उपमितिभवप्रपञ्चाकथा-पूर्वार्द्ध ४७ श्रीदशवकालिकसूत्रम्-सम्पूर्ण ४८ श्राद्धप्रतिक्रमणसूत्रं (मुद्रणालये) ४९ उपमितिभवप्रपञ्चाकथा-उत्तरार्द्ध ५० थीजीवाजीवाभिगम-उपाङ्गं (मुद्रणालये) ... ... तृतीयं किम्मत. १३ धी कर्मफिलोसोफी धीरचंद्रराघवजीकृत अंग्रेजी ०-५-० १४ थीआनंदकाव्यमहोदधिमौक्तिकं प्रथम ०-१०-० १८ फल्पसूत्रं-मूलमा कालिकाचार्य कथायुतं २० थीआनंदकाव्यमहोदधिमौक्तिकं द्वितीयं ०-१०-० २२ श्रीआनंदकाव्यं , ०-१०-० ३० धीआनंदकाव्यं । चतुर्थ ०-१२-० ३२ श्रीआनंदकाव्यं पञ्चम ४२ धीधर्मसंग्रहणीः (उत्तरार्द्ध) १-४-० ४३ श्रीआनंदफाव्यमहोदधिमौक्तिकं पष्ठम् -धीनयसुं. दरप्रणीतकाव्यानि ०-१२-० ४४ श्रीपिंडनियुकिः-सभाप्या १-८-० " " ... " ... प्राप्तिस्थलम्-लायबेरियन्- शेठ देवचंद लालभाई पुस्तकोद्धारफण्ड बडेखां चकलो सुरतसिटी. ... ... ...

·पापा को दिनसम्मान प्रार, बार
జరుగుజ
श्रीमत् सिद्धसाधुविरचिता-
समाप्तेयमुपमितिभवप्रपञ्चाकथा.
5 श्री आचार्य विनय चन्द्र ज्ञान भण्डार
संपात
थीभ्याम्पर स्थानम्यासीजन श्रावक संघ, जयपुर
इति श्रेष्ठि देवचन्द्र लालभाई जैनपुस्तकोद्धारे अन्याः ४९.

·No text on this page.