Agarchand Bhairondan Sethiya Jain Parmarthik Sanstha, Bikaner
Pabhaveek Estrot
Front matter
No text on this page.
..
श्री
मानतुंगाचार्यविरचित माहा
प्रानाविक नतासर स्तोत्र,
ते
पंडितावतंत श्री सिद्धिचंद्रप्रणीत टीकासहित
तथा कवि हेमराजविरचित हिंऽस्थानी नापामां
दोहा चोपायुक्त,
भने श्री देवविजयजीत रागमालासंयुक्त,
तथा
यालाववोधयोजित सर्वे भली पांच अंगरूप,
आ ग्रंथ
विवेकी सुजनोने मांगलिकार्य प्रतिदिन पाठ करवाने
घणोज उपयोगी जाणीने
श्रावक भीमसिंद माणके
तृतीयावृत्ति.
श्री मुंबईमा
निर्णयसागर प्रेसमध्ये वाळकण रामचंद्र घाणेकरे
छपावी प्रसिद्ध करयो.
संवत् १९६५ भाद्रवा सुदी १.
सने २९.९, सतेंदर.
पर
No text on this page.
. ॥अथ॥ ॥ नक्तामर स्तोत्रः प्रारज्यते । तेमां प्रथम वे काव्ये करीने कवि देवतानुं नमस्का रात्मक मंगल करे ॥ नक्तामरप्रणतमौलिमणिप्रनाणा, मुद्योतकं द लितपापतमोवितानम् ॥ सम्यक् प्रणम्य जिन पादयुगं युगादा, वालंबनं नवजले पततां ज नानाम् ॥२॥यः संस्तुतः सकलवाञ्जयतत्त्ववो धा, भूतवुद्धिपटुनिः सुरलोकनाथैः ॥ स्तोत्रै- जगत्रितयचित्तहरैरुदारैः, स्तोष्ये किलाऽहमपि तं प्रथमं जिनेजम् ॥ युरस ॥३॥ अर्थः-(जक्तामर के०) नक्तिमंत एवा अमर जे दे वता तेना (प्रणत के०) नमेला एवा जे (मौलि के०) मुकुट, तेने विपे रहेला जे (मणि के०) मणियो, तेनी (प्रजाणां के०) कांतियोने (उद्योतकं के०) प्रकाश रनार एवं, तथा ( दलित के ) दलन करी न --
No text on this page.
(३) हुँ पण (किल के) निश्चें करी (स्तोष्ये के०) स्तुति क रोश॥२॥ आग्रंथनां काव्योनो अर्थ अन्वय करीक यो, माटे अर्थमां वहां काव्योनां पदो आगल पाब व जोवामां आवशे तेथी वांचनार साहेबोयें अर्थान्या स करती वेलायें, वांचती वखतें लक्ष देवो. आ सर्व स्तोत्रनो वसंततिलकानामा हंद ने. ॥ टीका ॥ श्रेयःश्रिये प्रजुयात् , स वः श्रीनानि नंदनः।। स्वर्गवी च यदीया गौः, सुरसार्थमपूपुपत् ॥२॥ कर्ता शतावधानानां, विजेतोन्मत्तवादिनाम् ॥ वेत्ता ष मपि शास्त्राणा,मध्येता फारसीमपि ॥॥ अकबरसुर त्राण, हृदयांबुजष्ट्रपदः ॥ दधानः शुश्फहमिति, विरुदं शाहिनार्पितम्॥शातेन वाचकचंडण, सिद्धिचंडेण त न्यते॥जक्तामरस्य वालानां, वृत्तिर्युत्पत्तिहेतवे ॥४॥ इति टीकाकारप्रशंसा॥ त्रिनिर्विशेषकं ॥ह हि खबु निर्विघ्नसमाप्तिकामो मंगलमाचरेदिति लौकिकाविगी तशिष्टाचारानुमितश्रुतिवोधितकर्त्तव्यताकत्वेन स्तोत्र कर्त्तात्रीमानतुंगसूरिवि शिष्टशिष्टाचारप्रतिपालनायस वैदर्शनानिमतस्वेष्टदेवतानसस्कारात्मकं मंगलं काव्य येन प्राःकुर्वन्नाह ॥ जक्तामरेति ॥ यः संस्तुते। काव्ययस्य युगपठ्याख्या। किलेति संजावन F
No text on this page.
॥
(५)
ति शब्दशास्त्रे प्रोक्तत्वात् ॥ उक्तं च ॥ सकर्मका
पासुत्पन्न, स्त्यादि व विवक्षया ॥ अपाकरोति क
मर्थि, त्यादिरेव न तत्पुनरिति ॥ अथ किं प्रणम्ये
न्याह ॥ जिनपादयुगमिति ॥ जयति रागादिशत्रूनि
ते जिनो वीतरागस्तस्य पादौ चरणौ तयोर्युगं युग्म
सेत्यर्थः॥ जिनस्य पादौ जिनपादौ जिनपादयोर्युगं
जेनपादयुगं इति तत्पुरुषः ॥ पादायं प्रपदंपादः,
रदंघ्रिश्चरणोऽस्त्रियामित्यमरः ॥ किं विशिष्टं जिनपा
दयुग, उद्योतकं उद्योतयति तत् उद्योतकं प्र
काशकारक केचिदिह उपसर्गस्य दकारं पृथक
कृत्य उद्योतकमिति पति काव्यं ॥ नक्तामरप्रणत
मौलिमणिप्रजाणां । नजंते सेवंत इति नक्ताः परिच
र्यायुक्ता ये अमरादेवास्तेषां प्रणमनवशात् प्रणताः
प्रकण नम्रीनूता ये मौलयोमुकुटानि शिरांसि वा
तेषु मणयोरत्नानि तेषां प्रत्तामरिचयस्तासां नक्ता
मरप्रणतमौलिमणिप्रताणां ॥ एतावता प्रणतदेवमु
कुटमणिप्रनाणामप्यधिकतरप्रकाशजनकमिति फलि
तार्थः ॥ मौलिः किरीटे धास्मद्धे, चूमाकंकेलिमूर्य
सु ॥ इति हेमानेकार्थः ॥ श्रथास्य पदस्य पृथ
समामाः ॥ नक्ताश्च ते अमराश्च नक्तामराः
(६)
कर्मधारयः ॥ नक्तामराणां प्रणताश्च ते मौलयश्च
नक्तामरप्रणतमौलय इति कर्मधारयः ॥ नक्तामरण
गतमौलीनां मणयो नक्तामरप्रणतमौलिमणयः इति
तत्पुरुषः ॥ जक्तामरप्रणतमौलिमणीनां प्रना नक्ता
मरप्रणतमौलिमणिप्रनास्तासां नक्तामरप्रणतमौलिम
णिप्रनाणां इति तत्पुरुषः ॥ पुनः कीदृशं? दलित
पापतमोवितानं दलितं ध्वस्तं पापमेव तमोवितानं
अंधकारजालं येन तत् दलितपायतमोवितानं इति
कर्मधारयगर्जितोवहुव्रीहिः ॥ ऋतुविस्तारयोरस्त्रीवि
तानं त्रिषु तुबक इत्यमरः ॥ पुनः कीदृशं ? आ
लंवनं आधारभूतं ॥ केपा, जनानां लोकानां ॥ कथनू
तानां जनानां? पततां पतंति ते पतंतस्तेषां पतता नि
मऊतां॥ कस्मिन्? लवजले संसारसमुझे ॥ नवएवज
.लं नवजलं तस्मिन् नवजले इति कर्मधारयः॥कदा, यु
गादो युगस्य आदियुगादिः तृतीयारकप्रांते तस्मिन्
युगादो इति तत्पुरुषः॥एवंच यथा समुझे छमता जना
नां यानपात्रंहीपं वा चाऽऽलंवनं नवति तथा नवसमु
के निमजातां लोकानां जिनचरणयुगलमेवालंबनम
स्तीतिनावः॥१॥तब्दस्य यछब्दसापेदात्वात्तं कं इत्या
कांदायामाह ॥ यः संस्तुत इति ॥ यो जिनंडः सुर
(७)
लोकनाथैः देवलोकखामिनिः इंडैरिति यावत् संस्तु
तः सम्यक् प्रकारेण स्तुतिविषयीकृतश्त्यर्थः ॥ संस्तु
त इति क्रियापदं ॥कैः कर्तृतिः सुरलोकनाथैः ॥ सुर
लोकानां नाथाः सुरलोकनाथास्तैः सुरलोकनाथैः
इति तत्पुरुपः ॥ कः कर्मतापन्नो यः । कैः कृत्वा
स्तोत्रैः शक्रस्तवादिस्तवनैः ॥ कीदृशैः सुरलोकना
धैः? उनूतबुझिपटुनिः ॥उजूता या बुद्धिः प्रति
जा तया पटुत्तिः निपुणै रित्यर्थः ॥ उद्लूता चासौ .
बुद्धिश्च उद्भूतबुद्धिः इति कर्मधारयः ॥ उद्भूत
बुड्या पटवः उद्भूतबुद्धिपटवस्तैः ‘उनूतबुझिपटु
निः इति तत्पुरुषः ॥ कस्मात् सकलवाङ्मयतत्ववो
धात् ॥ लकलं तमस्तं यहाङ्मयं शास्त्रं तस्य तत्त्वं रह
स्यं तस्य वोधः परिवित्तिः तस्मात् ॥ वाचा निवृत्तं
वाङ्मयं इति तत्पुरुप ॥ सकलं च तछाङ्मयं च सक
लवाङ्मयं इति कर्मधारयः ॥ तकलवाङ्मयस्य तत्त्वं
सकलवाङ्मयतत्त्वं इति तत्पुरुषः ॥ सकलवाङ्मयत
त्वस्यवोधः सकलवायतत्त्ववोधस्तस्मात् सकलवाङ्म
यतत्ववोधात् इति तत्पुरुषः ॥ एवं च सर्वशास्त्र
रहस्याधिगमोत्पन्नवुद्धिकुशलैरिर्थः स्तोत्रैः पृ ।
ति निर्गतितार्थः ॥ कीदृशैः स्तोत्रैः ?
No text on this page.
(ए)
॥दोहा बंद॥ आदि पुरुष आदीश जिन, आदि
सु विधि किरतार ॥ धर्मधुरंधर परमगुरु, नमो
आदि अवतार ॥१॥ चोपाई बंद ॥ सुर नर रत्न
मुकुट उवि करै, अंतर पाप तिमिर सव हरे ।
जिनपद वंदौं मन वच काय, नवजलपतितोरण
सहाय ॥ १॥ श्रुतपारग इंसादिक देव, जाकी थुति
कीनी करि सेव ॥ शब्द मनोहर अर्थ विशाल,
तिन प्रक्षुकी वरनों गुनमाल ॥२॥
॥ राम जयजयवंती ॥ तक्त अमरगण, प्रणत मु
कुटमनि, उलसित प्रज्ञा येन, ताकू कुति देतु है। पान
तिमिर हर, सुचत निचयकर, जिनपद युग वर, नी
के प्रणमेतु हे ॥ १॥ जुगनकी आदि जंतु, परत नव
जल ब्रांतु, जयजयवंत संतु, ताकू सच सेतु हे ॥५॥
नाजिरायके नंद, युगवंद सुखकंद, देव प्रचु धरि
अनंद, जिनंद वंदेतु हे॥३॥राग रामकली ॥ तुंही
परमेश्वर ध्याऊं, जगत गुरु ॥ तुंही ॥ टेक॥प्रथम
तीर्थंकर परम पुरुष हे, तातें चित्त न सुलाऊं ॥
जग ॥ १ ॥ सकल शास्त्रके तत्व विचारत, मति
निर्मल लय लाऊं ॥ विविध तवन करि ख वखा
नत, तिहिंको तवन वनाऊं ॥ जगण॥ ॥
(१०) हवे स्तोत्रकर्त्ता.श्री मानतुंगाचार्य, पोताना उहतपणानो त्याग करता थका कहे . वुझ्या विनापि विवुधार्चितपादपीठ, स्तोतुं समुद्यतमतिर्विगतत्रपोऽहम्॥वा लं विहाय जलसंस्थितमिउबिंव, मन्यः क इवति जनः सहसा ग्रहीतुम् ॥३॥ अर्थः-(विबुध के० ) देवताठ शयवा पंमितो रोण (प्रार्थित के० ) अर्चन पटले पूजन करेगुं गईं न ( पायपी0 ) पदासन पटले पग राखवार्नु प्रायनोन, तेना मंबोधनने विपे दे विबुधाचितपा दर्पी7 ! (नव्या विनापि के० ) बुकि विना पण पट पामिग विना पण ( विगतापः के) विशेष क की गजपा गटन लाजेनी यार्थात अशक्य वान विष प्रवीनकी गवला तो (म्तोतुं०) मन कावानी ( ममद्यनगलिः क)कडे प्रकार प्रयत्नवी कोली जिग अर्थात उद्यमवती घर वृद्धि बनी गवा ( श्रदं के।) दं. यही दृप्रांत कर च नमक (जलग नियनं का) जलविय करे प्रहर पटव प्रनिर्षिदिन अयशंग (पुषि (११) वं के०)चंअमानुं प्रतिबिंब तेने (सहसां के) तत्काल (ग्रहीतुं के०)ग्रहण करवाने (वालं विहाय के०)वा लक विना एटले वालक सूकीने (अन्यः के०) वीजो (कः के०) कयो (जनः केप) मनुष्य, (श्वतिके) श्वा करे ने ? अर्थात् वालक विना वीजो कोइ पण बुद्धिमान् जन, जलप्रति विंवित चंडने ग्रहण करवाने श्तो नथी, तेस हुं पण तमारं स्तोत्र करवाने अश क्य तो पण स्तुति करवाने अभिलाष करुं हुं माटे मने गतलज वालकज जाणवो ॥३॥ ॥ टीका॥अथ कविरात्मौलत्यं परिजिहीर्षुराह ॥ बुष्याविनेति ॥ हे विबुधार्चितपादपीठ ! विबुधा देवा पंमिता वा तैः अर्चितं पूजितं पादपीठं पदासनं यस्य स विबुधार्चितपादपीठः इति वत्रीहिः॥ तस्य संबोधनं हे देवपूजितपदालन ! अहं बुद्ध्या विनापि त्वां स्तोतुं स्तवीक समुद्यतमतिः अस्मि । अस्मीति क्रियापदं । कःकर्ता? अहोकथंनूतोऽहं? समुद्यतमतिः। समुद्यता उत्पन्ना कृतप्रयत्ना वा मतिषुधिर्यस्य स त सुद्यतमतिः इति वहुव्रीहिमकिं कर्तुं ? स्तोतुं। कं त्वामि त्यर्थाजन्यं कथं विनापियंतरेणापि । कया ? वुड्या । बुमिनीपा तया।इह विना योगे तृतीया॥पुनःक :
No text on this page.
विनु बालक, कुन सूरख कर घालै ॥ देव विजय जिन के गुन गावत, हर्ष हियेमहिं वाले ॥ ७० ॥२॥३॥ हवे लगवाननी स्तुति करवामां वीजा उनी कुष्करता देखाडे बे. वक्तुं गुणान् गुणसमुझ शशांककांतान, करते दमः सुरगुरुप्रतियोपि वुझ्या ॥ कल्पांतकालपवनो इतनकचक्रं, को वा तरीतुमलमंबुनिधि नुजाच्याम् ॥ ४॥ अर्थः-( गुणसमुख के) हे गुणरत्नाकर ! (ते के) तसारा (शशांककांतान के) शशांक जे चं उमा, तेना सरखा मनोहर उज्ज्वल एवा (गुणान् के) गुणो जे जे तेने ( वक्तुं के०) कदेवाने वर्णन करवाने (बुड्या के०) बुद्धियें करीने ( सुरगुरु प्रतिमोपि के०) वृहस्पति समान एवो पण (कः के) कयो पुरुप, (क्षमः केरा ) समर्थ थाय ? अर्थात् कोश् पण समर्थ थतो नथी. अहीं दृष्टांत कहे . के जेम (कल्पांतकाल के०) प्रलयकाल ते संहारकाल तेनो (पवन के) वायु तेणें करी ( उछ त के०) उठली रहेला एवा (नक्रवकं के७) न-
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
(१७)
अर्थः-(मुनि के०) सुनि जे सुसुदु तेमना (ईश
केण्) स्वामी, तेने सुनीश कहिये, तेना संवोधनने
विषे हे मुनीश ! हुं तमाएं स्तोत्र करवाने असमर्थ
९. (तथापि के०) तो पण ( तव के ) तमारा
(नक्तिवशात् के) नक्तिना वशघकी एटले नक्ति
वशपणायें करीअस्वतंत्र बतो (विगतशक्तिरपि के०)
गइ शक्ति जेनी अर्थात् स्तोत्र करवामां क्षीण ने
शक्ति जेनी एवो तो पण ( सः के) ते पूर्वोक्त बु
झिवृद्धिवर्जित एवो (अहं के०) हुँ जे मानतुंगनामा
श्राचार्य, ते ( स्तवं के) तमारी स्तुतिप्रत्ये
( कर्तुं के) करवाने (प्रवृत्तः के० ) प्रवृत्त थयो
९. त्यां उपमान कहे ते. जेम (मृगः के) हरिण
ते, (प्रीत्या के ) स्नेहें करीने (आत्मवीर्यं के)
पोतानुं जे वल तेने (अविचार्य के) श्रण विचारीने
(निजशिशोः के ) पोताना वालकना (परिपाल
नार्थ के०) रदाण करवाने अर्थ (मृगें के) लिं
हप्रत्ये (किं के०) शुं ( नात्येति के०) सन्मुख
युरूमाटें न जाय ठे ? अर्थात् जायज ते. तेग करि
कहे , के हुँ पण तमारी नक्तिवशे करीने स्तु
No text on this page.
(१७)
अपितु अन्येत्येवेत्यर्थः ॥अन्येतीति क्रियापदं। कः क
ा, मृगःोकं कर्मतापन्नं मृगें।मृगाणां अरण्यपशूना
सोमृगेंडःतं मृगें इति तत्पुरुषः। अविचार्य अविम्
श्य। किं, आत्मवीर्य स्वीयवलं। आत्मनोवीर्य आत्मवी
यति तत्पुरुषः।कया, प्रीत्या प्रेम्णा|कस्य, निज शिशोः
आत्मीयवालकस्य। किमर्थ?परिपालनाथ । परिपालन
परिरक्षणं तदेव अर्थःप्रयोजनं उत तदर्थमित्यर्थः।
थोंनिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु इत्यमरः । यथा
मृगोनिजापत्यप्रीत्या स्वशक्तिम विनाव्यापि मृगेंजम
न्युपैति ॥ तथैवाहमपि त्वशक्तिवशात् स्तुतिविधान
सामर्थ्यमविचार्यापि त्वत्स्तुतिकरणार्थे प्रवृत्तोस्मीति
नावः ।अन्ये तु यथा मृगो मृगेंजान्युपगमे जनविक्र
मी हास्यास्पदं गवति ॥ तथाहमपि त्वत्स्तोत्रकरणनि
हे नग्नप्रतिज्ञोहास्यास्पदं नवितेत्यात्मनोऽनौछत्य
मेव प्रकाशितं नवति सूरिणेति नावमामनंति ॥ परे
तु यथा मृगो निःशक्तोपि निजापत्यरक्षणाय मृगेंडा
निमुखं ब्रजन् श्लाघां लजते ॥ तथैवाहं मंदमतिरपि
त्वदीयन्नत्या त्वत्स्तुतिविधानाय कृतप्रयत्नः कृती
नां कीर्तिपात्रं नविष्यामीत्यात्मीयौहत्यमेव सूरिणा
प्रदर्शितमिति नातं नितांति॥॥॥
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
(२३) वलं कारणं । तथा त्वन्नक्तिरेव मे त्वत्स्तोत्रकरणवा चालत्वे केवलं कारणमिति नावः ॥ उक्तं च ॥ उत्कू जंतु वटे वटे वत बकाः काका वराका अपि, कांकु वंतु सदा निनादपटवस्ते पिष्पले पिष्पले ॥ सोऽन्यः कोपि रसालपल्लवलवग्रासोल्लसत्पाटवः क्रीमकोकि लकंठकूजनकलालीलाविलासक्रमः॥१॥ इत्यस्मक तवृद्धप्रस्तावोक्तिरत्नाकरे ॥६॥ चोपाई ॥ ॥ में शव बुझिहसनको धाम, तुम मुफ नक्ति बुलावै राम; ज्यूं पिक अंवकली परजाव, मधु रितु मधुर करे श्राराव ॥६॥ ॥ राग वसंत ॥ ॥ हर ग्रहि आदि नाथ गुन वर्नन, तोरि नक्ति मुहि वोलि कहै ॥ अपढ पढेमें पावौं हासी, समरथ साहिव पयर ग्रहै ॥ ह ॥१॥ वसंत मास ज्यु कोकिल वोलत, खोलति पंचम राग व हे ॥ सोश प्रजाव अंवकी मंजरी, देवनगत प्रजु चरन रहै । ह ॥ ॥ ६ ॥ हवे स्तवन रचनामां जे गुण , ते कहे ते. त्वत्संस्तवेन नवसंततिसन्निवई, पापं दाणात्दयमुपैति शरीरनाजाम्॥ आकां
No text on this page.
(२५)
॥ टीका ॥ अथ स्तवनग्रंथने योगुणस्तमाह॥ त्व
संस्तवेनेति॥ हे जिन ! त्वत्संस्तवेन त्वक्षुणोत्कीर्तनेन
पापं वृजिनं क्षणात् दयं उपैति नाशं प्राप्नोतीत्यर्थः॥ज
पैति क्रियापदं। किं कर्तृ ? पापं। किंकर्मतापन्नं ? कथं ।
कथं क्षणातूघटिकापशेन॥क्षणैः षडनिश्चनामिका
चेति हैमः॥केन? त्वत्संस्तवेन तव संस्तवः त्वत्संस्तव
स्तेन त्वत्संस्तवेनेति तत्पुरुषः। पापं केषां? शरीरनाजां
शरीरं देहं नजंते ते शरीरजाजः। देहिनस्तेषां शरीर
नाजांइति तत्पुरुषः। कथंभूतं पापं ? नवसंततिसन्निव
इंनवोजन्मजरामृतिरूपः तस्य संततिः समूहः तया
सम्यक् प्रकारेण निव वंधन विषयीकृतं। अशुन्नकर्मों
दयात्जन्सकोटिशतसमर्जितमित्यर्थः॥ नवस्य संत
तिःनवसंततिरिति तत्पुरुषः। नवसंतत्या सन्निव न
वसंततिसन्निवा इति तत्पुरुषः। अमुमेवार्थसुपमीय
ते॥किमिव? अंधकार मिव । यथा अंधकारं तमःथाशु
शीघ्रं दायं उपैति गढतीत्यर्थः । उपैतीति क्रियापदं ।
किंकर्तृ? अंधकाराकिं कर्मतापन्नं? याकथं?आशु शीघ्र
यथास्यात्तथेति क्रियाविशेषणं । कथंभूतं अंधकारं? सू
यांशुनिन्नं । सूर्यस्य नानोः अंशवः किरणास्तैनिन्नं वि
दीर्ण मित्यर्थः । सूर्याशुनिनिन्नं सूर्याशुचिन्नं इति
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
(ए)
तः । केपां? सतां । कस्मात् तव प्रनावात् । एतावतास
तामेव चित्तं हरिष्यति नतु खलानामिति नावः॥ यतः
संतएवान्यगुणग्रहणलंपटाः॥ यमुक्तं ॥ जानंति नैव
वहयोति परप्रयास, ज्ञात्वापि हंत कुटिलाविमतिं न
जंते ॥ते केचिदेव शशिकांतमणिखन्नावा, येषां मनः
परगुणैवतामुपैति ॥१॥ उक्तिर्विशेषमधुरैर्वचनप्रपंचै
श्चित्तं जिनत्ति सुजनस्य नवेतरस्य ॥ पीयुषपूररचित
रपि चंजपादेर्ये चंजकांतमणयः खलु ते अवंति ॥२॥ ए
तावस्मत्कृतवृद्धप्रस्तावोक्तिरत्नाकरात् । अपिच ॥ मन
सि वचसि काये पुण्यपीयुषपूर्णा, स्त्रिजुवनमुपकारों
णिनिःप्रीयंतः॥ परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यं,
निजहदि विकसंतः संति संतः कियंत ॥३॥ जर्तृहरेः॥
अत्र उपमानं तु निश्चितं॥ उदविंडुर्वा रिकणः । मुक्ता
फलद्युतिं मौक्तिकमणिबायां उपैति प्राप्नोतीत्यर्थः ।।
जपतीति क्रियापदं । कः कर्त्ता ? उदविंः। उदकस्य
विपुः उदर्विरिति तत्पुरुषः । उदकस्य उदादेशः ।
कां कर्मतापन्नां ? मुक्ताफलद्युतिं । मुक्ताफलस्य युतिः
मुक्ताफलद्युतिः तां मुक्ताफलद्युति । इति तत्पुरुषः ।
केषु ? नलिनीदलेषु कमलिनीपत्रेषु। नलिनीनां दलानि
नलिनीदलानि तेषु नलिनीदलेषु इति तत्पुरुपः ॥ -
No text on this page.
(३१)
हवे सर्वज्ञ एवा नगवाननुं स्तवन, तो सकल दोप
हरणकारक हो, परंतु ते श्रीसर्वज्ञसंबंधिनी
कथा पण सकल मुरितने हरे ,ते कहे बे.
आस्तां तव स्तवनमस्तसमस्तदोषं, त्व
संकयापि जगतां उरितानि हंति ॥ दूरे
सहस्रकिरण. कुरुते प्रनैव, पद्माकरेषु
जलजानि विकाशनांजिए॥
अर्थ:-हे देव ! (अस्त के) नाश पाम्या ने (सम
स्तदोष केप) समग्र दोष जेथकी एवं (तव के० ) त
मारं (स्तवनं के०) स्तवन जे ने ते, (आस्तां के)
र रहो,परंतु (स्वत्संकयापि के) तमारी मात्र आज
व तथा पर जवना चरित्रनी कथा जे करवी,ते पण(ज
गतां के०) जगत्वासी लोकोनां (उरितानि के) पाप
जे , तेमने (हंति के०) हणे बे,तिहां उपमा कहे ठे.
(सहस्रकिरणः के) सूर्य जे ते ते तो (पूरे के)पूर र
: हो,परंतु तेनी (प्रत्लेव के)प्रना जे ,तेहीज (पद्माक
रेषु के०) पनना श्राकर एटले समूह ने जेमां एवांस
: रोवरादिक तेने विपे,रदेलां एवांजे (जनजानि के०)
कमलो तेने (विकाशनांजि के०) विकश्वर एटले प्रका
No text on this page.
(३३)
माह ॥ सहस्रकिरणः सूर्यः । पूरे तिष्ठतु प्रजैव सूर्य
मरीचिरेव जलजानिमुकुलितकमलानि विकाशनांजि
विकखराणि कुरुते विधत्ते इत्यर्थः। कुरुते इति क्रिया
पदं । का की ? प्रनैव अत्रैवकारोऽन्ययोगव्यवछेदा
र्थः । कानि कर्मतापन्नानि ? जलजानि जले जातानि
जलजानि इति तत्पुरुषः। केषु ? पद्माकरेषु पद्मानांक
मलानां आकराः समूहाः येषु ते पद्माकरास्तेषु पद्मा
करेषु इति वहुव्रीहिापद्माकरस्तमागोऽस्त्री कासारःस
रत्तीसरश्त्यमरःकथंभूतानि जलजानि?विकाशनांजि
विकाशं विवोधं नजंते तानि विकाशनांजि इति तत्पु
रुपः । विकस्वराणीत्यर्थः ॥ एवं च सूर्योदयात् प्राक
प्रवर्तिनी प्रनैव यदा पद्मानां विकाशिनी तदा सूर्यस्य
तद्विकाशने किं वक्तव्यं ॥ एवमेव यदा जगवत्कथैव
पुरितविनाशिनी तदा नगवत्स्तोत्रस्य पुरितनिवारणे
किं कथनीयमिति नावः ॥ उक्तं च ॥असदापि परा
गृहीतं, ध्रुवमिह महिमानमावहति ॥ मुरजिदनीर
वधूरति, कथापि यत्पातकं हरति ॥१॥ इत्यस्मत्कृत
प्रस्तावोक्तिरत्नाकरात् ॥ अथ मंत्रोयथा ॥ ही
९ श्री चक्रेश्वरी मम रक्षां कुरु कुरु स्वाहा ॥ श्रने
न मंत्रेण सर्वात्मरक्षा जवति ॥ ए॥
No text on this page.
(३५). तमारी (तुल्याः के) तुल्य एटले समान (नवंति के०) थाय ने. तेमां ( नात्यतं केण) अतिआश्चर्य नथी. (ननु के) प्रश्नमां, (नाथ के०) हे नाथ! (यः के ) जे कोश् धनवान् स्वामी, (श्ह के) आ लोकने विषे पोतानो (आश्रितं के) आश्रय करीने रह्यो एवो जे सेवक, तेने (नूत्या के ) सं पत्तियें करीने, लक्ष्मी करीने, महत्त्वे करीने, (आ त्मसमं के) पोतानी तुल्य (न करोति के०) नहिं करे ? तो (वा के०) अथवा (तेन के०) ते स्वामी ये करीने (किं के ) ? अर्थात् काहीज नहीं.ते म स्तवनकर्ता कहे बे, के हुँ पण तमारी स्तुति क रतो तो तमारी पेवें तीर्थंकर नामकर्मने संपादन क रनारो पाश्श. ए कविनो आशय जाणवो ॥ १० ॥ ॥टीका॥ अथ जगवणोत्कीर्तनफलमाह ॥ नात्य तमिति ॥हे जुवननूपणभूत ! नुवनानां जगत्यंगी नांनूषणनूतः जुवननूषणनूत इति तत्पुरुषः। तस्य संवोधनं हे जगदानरणसमान!अत्र नूतशब्दःउपमा वाचकः। जव्यजनाः नवंतं त्वां गुणैः अनिष्टुवंत स्तु तिविषयीकुर्वतःवि पृथिव्यां। नवतस्तवातुल्याःसमा ना नवंति जायते । तत्र न अत्यद्भुतं न अत्याश्चर्य। ...
No text on this page.
(३७)
सार सहकार तथा विधेयं, येनोपहासविषयोन नवेछि
रेफः ॥॥ अनाहताश्चैत्य, प्रगुणगुणलोजेन जवतः।
समीहे सौजाग्यं, तदिह परिहासं प्रथयति ॥ विदग्ध
त्वामेवं, पुनरिह कथाम्याचर तथा, यथा न स्यादा
ली,कपटकरतातीकटुरवः ॥ ४ ॥ एतेऽस्मन्निर्मित
प्रस्तावोक्तिरत्नकरात् ॥ १० ॥
चौपाई॥ ॥नहि अचंनो जो होश तुरंत, तुमसे
तुम गुन वरनत संत ॥ जो आधीनकू आप ससान,क
रैन सो निंदित धनवान ॥ १० ॥
राग देखाश ॥ ॥ अचरिजनांहि तिहारो, अहो
प्रक्षु ॥अगाटेक॥ नुवन नूषन झूषन नहिं तुममें,सक
ल गुणें निरधारो॥अ॥ ॥ वरनत त्तविजन तुम तम
होवे, देव प्रजु दिल धारो॥तिनकी सेवा कहा करे ते
वक, जो श्राप समान विचारो॥॥॥ ॥१०॥
हवे जगवद्दर्शनतुं फल कहे जे.
दृष्टा नवंतमनिमेषविलोकनीयं, नान्यत्र
तोषमुपयाति जनस्य चक्षुः॥ पीत्वा पयः
शशिकरद्युति पुग्धसिंधोः. दारं जलं
जलनिधेरशितुं क श्चेत् ॥ ११ ॥
No text on this page.
(३७) एवं हरिहरादिक अन्यदेवो, दर्शन, तेने कोण करे? अर्थात् कोज न करे ॥ ११ ॥ ॥ टीका ॥ अथ नगवद्दर्शनफलमाह ॥ दृष्ट्वेति ॥ प्रसन्नरूपजनस्य लोकस्य चतुर्नेत्रं नवंतं दृष्ट्वा त्वां वि लोक्य अन्यत्र देवे तोषं न उपयाति न प्राप्नोतीत्य र्थः ॥उपयातीति क्रियापदं। किं कर्तृ चतुः। किं कर्मता पन्नं तोष। कस्य जनस्य । किं कृत्वादृष्ट्वा । कं नवंतं । अन्य स्मिन्निति अन्यत्र कथंभूतं नवंतं अनिमेषविलो कनीयं अनिमेषेण निनिमिषेण विलोक्यते दृश्यते इति अनिमेषविलोकनीयस्तं अनिमेषविलोकनीयं इति त त्पुरुषः। एवं च स्थिरीनूय निर्निमेषशा नवंतं पश्यं तोनव्यजनास्त्वय्येव रतिं लनंते। नान्यत्र हरिहरा दाविति जावः॥ अत्रोपमानमाह ॥ कः पुमान् जलनि धेलवणसमुजस्य जलं नीरं अशितुं पातुं श्छेत् वांरेत् अपितु न कोपि वां दित्यर्थः॥दिति क्रियापदं। काकर्ता पुमानिति गम्यं । किं कर्तुं अशितुं । किं कर्मता पन्नं जलं । कस्य जलनिधेः। जलं निधीयंते स्थाप्यते अस्मिन्निति जलनिधिस्तस्य जल निधेः ॥ इति तत्पु रुपः॥ कथंनूतं जलं दारं कटु । अपेयमिति यावत् ॥ किं कृत्वा पीत्वा पानं कृत्वा । किं पयः पानीयं । कर
No text on this page.
(४१) ॥राग रासकती॥ ॥ तुम देखै सुख पावे, प्रक्षु ॥ तुगाटेक ॥ अनिमेष लोचन जगजन जो र गेर नहिं जावे ॥मे ॥१॥ क्षीरतमुझको पा पीवत, खारो जल नहीं नावे ॥ जनमनमोहन तु जग लोहन, देव विजय गुन गावे ॥मे ॥२॥११ हवे नगवानना रूपनुं वर्णन कहे . यैः शांतरागसचिन्तिः परमाणुन्निस्त्वं, निर्मापितस्विन्नुवनैकललामनूत ॥ ता वंतएव खलु तेऽप्यणवः पृथिव्यां, यत्ते समानमपरं नहि रूपमस्ति ॥ १७ ॥ अर्थः-( त्रिभुवन के० ) त्रण नुवनने विपे (ए क के) अद्वितीय एटले एकज (ललामभूत के०) सुंदरतूत तेना संबोधनने विपे हे त्रिनुबनेकललामन्नू त! (यैः के) जे (शांत के०) शांत नासा नवमो रस तेनो (राग के० ) नाव तेनी ( रुचिनिः के०) छाया वे जेमने विषे एवा (परमाणुन्निः के) पर माणु करीने (निर्मापितः के०) निर्माण करेला एका शरीरवाला (त्वं के) तमें दो अने (तेपि के) ते पण (श्रणवः के०) परमाणु (पृथिव्यां के
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
(४५) अर्थ-हे नाथ ! (सुर के) देवताउँ, (नर के) मनुष्यो, ( उरग के) नुवनपति अथवा ना गकुमार प्रमुख जे देवो तेनां (नेत्र के) चनु तेने (हारि के) हरण करवातुं वे शील जेतुं एवं . व ली केहे वे ? तो के (निःशेप के०) समस्त एवा जे (जगत्रितयोपसानं के०) त्रण तुवनने विषे जेनी उपमा देवाय एवा कमल, चंज, दर्पणादिक पदाथोंते सर्वना सौंदर्यने (निर्जित के) निःशेषपणायें करी ने जीत्युं वे जेणे एवं ( ते के० ) तसा (वक्रं के) मुख, ते (क के०) क्यां? अने (कलंकम लिनं केल) सांठने करी नलिन तथा (यत् के) जे (वासरे के०) दिवसने विपे (पांडुपलाशकल्पं के०) खाखराना जा मर्नु पांदडं जेवू पीलूं पली जाय. तेना सरलं (जय ति के०) चायवे. एवं (निशाकरस्य को०) चंजना ने k (विंद के) विंच ते (पा के०) पां? अर्थात् तमारामुख घनेचं विवर्नुडपमेयत्वपटनपी ॥१३॥ टीया॥ अथ जिनमुखवर्णनमाद मिनि! हे ना! ते तयाः सुखं छ। निशाकरम्प यदि पगंगलं घर वादो मरतरं सूबपतः। एन पर मुग्नरोगनेनारि सुराणा नरामयाः पुरण
No text on this page.
- (४७) यदास्यकमलस्य कलामनीशं, स्तदास्यमेव वहति ध्रुव मर्कविंवम् ॥२॥ स्रष्टुं यदीयतनुमप्रतिरूपरूपं, लाव एयपुण्यपयसः परिगालनायत्॥ शीतांशुमंशुकपटे वि दधे विधाता, तत्पंकमकमिषतोयदसौ व्यनक्ति ॥३॥ एतेऽस्मत्कृतवृक्षप्रस्तावोक्तिरत्नाकरात् ॥ मंत्रश्चायं ॥ ॐ ही पूर्वश्चामोसहि लजीणं सबोसहि लकीणं वि प्पोसहि लजीणं जलोसहि लजीणंनमः स्वाहा ॥रो गापहारिणी विद्येयं ॥ १३॥ चौपाई॥ ॥ कहां तुम सुख अनुपम अविकार, सुर नर नाग नयन मनोहार ॥ कहां चंजसंमल सकलं क, दिनमें ढांकपत्र सम रंग ॥ १३ ॥ राग देवगंधार ॥ ॥प्रजु तेरी मुखसमता कुन होवे ॥प्रन्नु ॥ टेक ॥ तीन जगत उपमान विचारे, सकल सुरासुर जोवै ॥प्रतु॥१॥ तुं निकलंक सदा कलंकी, पांडु पलास विगोवै ॥सोलकल वासर उदयेथे, चंअमंगल ववि खोवै ॥ २ ॥ ॥ १३॥ हवे नगवझुणोनी व्याप्ति कहे . संपूर्णमंगलशशांककलाकलाप, शुन्ना गुणाखिनुवनं तव लंघयंति॥ये संधि ya
No text on this page.
No text on this page.
(५०) निवारयतीति क्रियापदं। कः कर्ता कापुमानितिगम्यं। कान् कर्मतापन्नान् तान् गुणान् किं कुर्वतस्तान संच रंतः कथं यथेष्टं । यथानिप्रायं । एतावता समर्थस्वा मिनितत्संश्रितानां सर्वत्र स्वेच्या संचरणं युक्तमेवेति नावः। यथा मम ॥जीयात् श्रीमदखंगवाचकगणप्राप्त प्रतिष्टोन्नति, पालावलिवंद्यमानचरणः श्रीनानुचंयो गुरुः ॥ यत्कीर्तिर्जुवनांगणे गुणगणतन्ने न मांती पुन हतुःस्थूणगताऽकरोदनिनवब्रह्मांमयाञ्चामिव॥॥ ३ ति शोजनस्तुतिटीकायां ॥अत्र मंत्रः॥ जीआसीवि सलकीणं ही खीरासबलहीणं ही महुश्रास वलहीलं उदी अमीआसवलहीणं नमः स्वाहा ।। एपा विपापहारिणी विद्या॥अथवा उही थी ती असिमाजसी चुबु चुटु कुदु कुछ मुबु मुलु इवित्र मे कुरु कुरु स्वाहा ॥ एपात्रिनुवनखा मिनी विद्या सर्व समीहितप्रदा ॥ १४ ॥ चौपाई॥ ॥ पूरन चंड जोति विवंत, तुम गुन तीन जगत लंचंत॥ एक साथ ते तुम आधार, तिन विचरत को सके निवार ॥ १४ ॥ ॥राग ललित॥ ॥ प्रजु तेरे गुननकी कहा करं बड़ा शाटेक॥ संपूर्णशशिकलासम उज्ज्वल, त्रिजुवनसंधि (५१) सिकाई ॥ ॥१॥ जे सेवे प्रजु जाके मंदिर, त्रि जुवनकी उकुराई देवप्रनु ताके सेवकंकू, सन माने तिहां जाम, कौन निवारन जाई ॥ ५० ॥२॥ १४ ॥ हवे जगवाननु यथार्थ नामपणुं कहे . चित्रं किमत्र यदि ते त्रिदशांगनान्नि, नीतं मनागपि मनो न विकारमार्गम् ॥ कल्पांतकालमरुता चलिताचलेन, कि मंदरातिशिखरं चलितं कदाचित्॥१॥ अर्थः-हे प्रत्तो! उनस्थ अवस्थायें विचरता ए वा तमोने ( यदि के० ) जो ( त्रिदश के० ) देवता तेनी (अंगनानिः २०) स्त्रीयो जे तेणे (ते के.) तमा ( मनः के) मन जे ते ते (मनागपि कर ) किंचित् मात्र पण (विकारमार्ग के०) विकारना था नया प्रत्यें ( ननीतं के०) न पसार एटले तमाम : मन, शोलने न पसाएं तो (अन्न क.०) एका (चित्रं के ) आश्चर्य (किं . ) [ ? प्रधान र मां कांइ पण आश्चर्य नपी. यां यांत पदे है. ऐ. (पलिताचलेन .० ) चलायमान करवा पटले नोटा मोटा पर्वतो जेणे एको (कल (५२) कालमरुता के० ) कल्पांतकालनो वायु एटले प्रलय कालनो बायरो ते वायुयें करीने (कदाचित् के०) क्यारे पण (मंदराखिशिखरं के०) मंदराचल एटक्षे मेरुपर्वत तेनु जे शिखर ते, (किं के) शुं (चलि तं के०) चलायमान श्राय ? अर्थात प्रलय कालना पवने सर्व पर्वतोने तो चलायमान कस्या, परंतु मेरु पर्वतने चलायमान न कम्यो. तेम देवतानी स्त्रीय पण वीजा हरिहरा दिक देवोने चलायमान कस्या; परं तु तमोने दोन पमामी शकीयो नहीं ॥ १५ ॥ ॥ टीका ॥ अथ नगवन्नामतामाह ॥ चित्रमिति ॥हे प्रनो! यदि त्रिदशांगनानिः देववधतिः ते तत्र मनश्चित्तं ईपदापि मनागपि विकारमार्ग विकृतिपंथा नं न नीतं न प्रापितं। अत्रास्मिन् किं चित्रं किमाश्च यमित्यर्थःनीतं इति क्रियापदं। कानिःत्रिदशांगनाजिः त्रिदशानां अंगनाः त्रिदशांगनास्तानिस्त्रिदशांगना निःइति तत्पुरुषः। किं कर्मतापन्नं मनः। पुनःकिं कर्मताप नं विकारमार्ग विकारस्य मार्गःधिकारमार्गः इति त त्पुरुषःणी प्रापणे धातोर्डिकर्मकत्वाहिकर्म निर्देशान क्तं च॥एकःसंगिषु राजते प्रियतमादेहाडहारी हरो, नीरागेषु जिनोविमुक्तललनासंगोन यस्मात्परः॥5 (५३) बरिस्मरघस्मरोरगविषव्यासंगमूढो जनः,शेषःकामवि डंबनोस्ति विषयान् लोक्तुं न मोक्तुं क्षमः॥१॥अत्रदृष्टां तःकल्पांतकालमस्ता प्रलयसमयवायुना मंदाजिशि खरं मेरुगिरिशंगं किं कदाचित्कस्मिंश्चिदपि काले च लितं कंपित अपितु जातु कदाचिन्न चलितमित्यर्थः।च लितंइति क्रियापदं केनक कल्पांतकालमरुता कल्पां : तकालस्य मरुत्कल्पांतकालमरुत् तेन कल्पांतकालमरु ता इति तत्पुरुषः। किंकर्मतापन्नंमंदराजिशिखरं मंदरा शिखरंमंदराजिशिखरमितितत्पुरुषः। कीदृशेन का पांतकालमस्ता चलिताऽचलेनचलिताः कंपिताःअच लाःपर्वताःचेन सः चलिताचलस्तेनचलिताचलेनेतिव हुव्रीहिः॥एवं च यथा प्रलयकालपवनेन सर्वेपि पर्वताः दोनिताः परंतु मेरुनकुब्धः तथादेवस्त्रीजिःसर्वेऽपिद रिहरादयोदेवाः दोनिताः परमेकस्त्वमेवन कुब्धति जावःउक्तं च॥ शंभुस्वयंजुहरयो हरिणेक्षणानां, चेना क्रियंत सततं गृहकर्मदासाः॥ वाचामगोचरचरित्रवि चित्रिताय, तस्मै नमो जगवते कुसुमायुधाय ॥ ॥ मत्तेनकुंजदलने जुवि संति शूराः, केचित्प्रचंगमृगरा जवधेऽपि शक्ता। किंतु ब्रवीमि बलिनां पुरतःप्रसह्य कंदर्पदर्पदलने विरला मनुष्याः ॥॥ विकला
No text on this page.
(५५) चौपाई॥ ॥ज्यों सुरतीय वित्रम आरंज, सन न मिग्यो तुम तौ न अचंन ॥अचल चलावै प्रलय समी र, मेरुशिखर मिगमगै न धीर ॥ १५ ॥ राग गुजरी॥ ॥ यामें कलु नहिं नाथ विचि त्र, सुररमणी सन तनक न मोल्यो, मन वत्र कर्म प वित्र ॥ या ॥ १ ॥ कलपंतकाल पवनथे सवही, अ चल चलै ज्यूं पत्र ॥ मेरुशिखर कबदु नहिं मौलत, देव प्रनु करि मित्र ॥ चा ॥२॥ १५ ॥ हवे जगवानने दीवानी उपमानी व्यर्थता कहे ते. निमवर्तिरपवर्जिततैलपूरः, कृत्स्नं ज गत्रयमिदं प्रकटीकरोषिागम्यो न जातु मरुतां चलिताचलानां, दीपोऽपरस्त्वम सि नाथ जगत्प्रकाशः ॥१६॥ अर्थः-(नाव के०) हे नाथ ! ( त्वं के) तमें (अपरः के) विलक्षण एदो चीजोज (जगत्प्रकाशः के0 ) जगत्प्रकाशकरूप (दीपः केट) दीपक (श्र सि के० ) तो. ते केवी रीते दो ? त्यां पाहे ते. (नि मितिः २० ) निर्गत एटले गयो दे इंप सप धू नने पर्ति एटले काम दशारूप वाट
No text on this page.
(५७)
नेन गई इति दीपः इति तत्पुरुपः । कथंनूतोदीपः ?
अपरः अनिवर्तनीयः । पुनः कथंभूतः ? निर्झमवत्तिः
धूमवर्तियां रहितः धूमवर्तिरहितः धूमश्च वर्तिश्च
धुमवती इतरेतरहंछः । नितरां गते धुंसवीर्यस्मात्त
निर्धूमवर्तिः इति बहुव्रीहिः ॥ अन्यो दीपोधूमवत्ति
सहितः स्यात् । जगवत्पदे धूमो वेपः पतिः कामद
शाश्च ॥ तामाह ॥ अनिलापःप्रचिंता स्या, त्मरणं
गुणकीर्तनं ।। उठेगश्च प्रलपन, सुन्मादो व्याधिसंतवः
॥१॥ जमानामरणं चेति, दश कामदशाःस्मृता इति ।।
ताच्या रहितः । पुनः कीदृशः अपवर्जिततेलपूरः ।
अपवर्जितो निपिको तेलस्य पूरः प्रपूरणं येन सत्र
पवर्जिततेलपूर इति बहुव्रीहिः । अत्र तैलपूरनेट
प्रकारः । अन्योदीपस्तेलपूरसहितः ग्यात् ॥ अन्यत्र
स्वं दीपः कृतलं सकल मिदं प्रत्यद जगन शिजवन
प्रपाटीकरोपि केवलझानोचोतेन स्पष्ट विधीयते ॥
न्यदीपस्तु रहमात्रप्रकाशकः स्यात् । जापर
धर्माधर्मास्तिकायापाशपुजलान्तिकायजीवालिका
ति पंशास्तिकापारम: विश्वत्र झाला । पुनः कर
मृतः मरतां पालानां नातु पदापि नमः ।
---
॥
(५७)
राजवितुं न शक्यः ॥ अन्योदीपोवायुनिर्वापरा
ग्योनवति कथनूतानां मरुतां चलिताचलाना ।
ताः कंपिताः अचलाः पर्वतायैस्ते चलिताचलास्ते
चलिताचलानां इति बहुव्रीहिः। पुनः कथंजूतःजगता
काशः जगत्संवरिष्ठः सर्वत्र प्रचारी जगति सोके :
काशोयस्य स जगत्प्रकाशः।इति वहुव्रीहिः ॥ अन्य
दीपस्तु एकस्थानस्थः स्यात्। अतएव जगत्प्रसिद्धी
पका छिलक्षणोदीपस्त्वमसीति निष्कर्पः ॥ मंत्रश्चा
न हीवीयबुद्धीणं ही कुंयुद्धीणं नही संजित
सोवयाणं ॐ की अस्कीणं हामहाणसाणं ।
सबलहीणं नमः स्वाहा ॥ श्रीसंपादिनी विद्या॥१॥
चौपाई॥
॥ धूमरहित वाती गत नेह, परकास
क विनुवन घर एह ॥वातगम्य नांही परचम, अपर
दीप तुम बले यत्रंग ॥ १६ ॥
॥राग सामरी॥ ॥जिनजी तुंजगमांदे दीयो,तु
जग भनिनव जीयो॥टेक॥धूम नही नही वाटि अन्
म, तेलको पूर न पीयो ॥॥१॥ तीन जगतके जाल
प्रकारात, कबहुँ न पवन बीयोदेव विजय कर
कदै श्यत्र, बहुत वर्ष तुंदि जीवो ॥ प्र० ॥२॥
(एए) हवे प्रजुने सूर्य साथै उपमानी व्यर्थता कहे बे. नास्तं कदाचिउपयासि न राहुगम्यः, स्पष्टीकरोषि सहसा युगपजागति॥ नां नोधरोदरनिरुक्ष्मदाप्रन्नावः, सूर्याति शायिमहिमासि मुनींद्र लोके ॥ १७ ॥ अर्थः-( मुनीं के) हे सुनीं ! तमे (लोके के०) जगतने विपे (सूतिशायिमहिमा के०) सू थकी अधिक महिमावाला एवा (असि के) बो. ते केवी रीते सूर्यातिशायि बो? तो के (कदाचित् के) क्यारे पण ( अस्तं के ) अस्तपणाने (नजपयासि के) न पामो एवा नगे. अने सूर्य तो अस्त पामे वे. तथा वली तमें ( नराहुगम्यः के) राहुयें य सित होता नथी अने सूर्य तो राहुअस्त थाय ते. वली तमें तो (युगपत् केन्) समकालें (जगंति के) त्रण जगतने ( सहसा के ) तत्काल (स्पष्टीकरोपि के०) प्रकाश करोगे, अने सूर्य तो एक जंबूहीप नेजप्रकाश करे वे, तथा तमे तो (अंनोधर के०) म तिज्ञानावरणादिक पांच यावरण रूप से मेघ तेनो (उदर के०) मध्वजाग तेथकी (निरुक्ष के०) रोका
No text on this page.
(६१) शंजोधरोमेघत्तस्योदरं सध्यं तस्मिन् नितरां रुकन नोमहांश्चासौ प्रजावः प्रतापोयत्यासी । अंजोधरो दरनिरुकमहाप्रत्नावः ॥ एवंविधानइत्यर्थः ॥ अंजोध रस्य उदरं अंनोधरोदरं इति तत्पुरुषः ॥ अंनोधरो दरे निरुकोमहांधासो प्रनावोयस्य स अंजोधरोदर निरुझमहाप्रतावति कर्मधारयगर्नितोबहुत्रीहिः । सूर्यस्तु मेघवन्नो निस्तेजाः स्यात् ।। अथवा अंनोध रशब्देनान मतिश्रुतावधिमनःपर्यायकेवलानामावर गानि गृह्यते । ततस्तैः पंचतिः श्रावरणः न तिराहि तोहानोद्योतो यस्य स तथेत्व(तरं ॥ अनएन नवे धिकोसीति निष्कपः ॥ संत्रधात्र॥जी उगांनय चरणचारीणं अक्षा दिनतवाणं कानमनमा । उही पनिमापनिवन्नाणं नमः मादा ॥ परति इदिनी विद्या ॥ १७॥ चौपाई॥ ॥ विपर न लिप गली-:: ग परयात तुं है जिननाट् ॥पन पार, रचित प्रधिका धरै गुन सार । || रागाना गोगी नि। धि पसायो. मादल तुं नतिरे लियो !! पनि सरकारी योनी का -- --
No text on this page.
(६३) करे . तथा वली तमारं सुखकमल तो, उर्वादी जे कुतर्क करतारा वादि तप (राहुवदनस्य के) राहु, जे सुख तेने (नगस्यं के) ग्रसवा योग्य नथी अने चंडने तो राहुन सुख असे ठे. तथा वली तमा रुं मुखकमल तो (अनस्पकांति के ) अल्पकांति वावु नयी थतुं अने चंअविंव तो अल्पकांति. वायूँ पण क्यारेक थाय . तथा वली तमा मुखाब्ज तो (नवारिदानां के०) मेघोने आबादन करवाने अशक्य अने चंअविवने तो मेघ आबादन करवाने शक्तिमा न ठे. अने तमारं सुखकमल तो (जगत् केए) त्रण जगतने (विद्योतयत् के) प्रकाश करे ने अने चंझविंच तो एक जंबुद्धीपनेज मात्र प्रकाश करे , माटे हे प्रजो ! अपूर्वशशांकर्विवपणुं ते तमारा मुखक मलने योग्यज ॥ १७ ॥ 11 टीका ॥ अथ विशेषाचंञोपमा निरस्यन्ना ह॥ नित्योदय मिति ॥ हे नाथ ! तव मुखाज मुखकमलं अपूर्वशशांकर्विवं नुतनं चंजमंडलं वित्रा जते विशेपेण शोलते इत्यर्थः ॥ वित्राजते इति कि यापदं मुखमेव अब्जं मुखाज इति कर्मधारयः ॥ कथंभूतं भुखाज? अपूर्वशशांकविंवं शशांकस्य विवं
No text on this page.
(ए) राहुवदनं तस्य राहुबदनस्य इति तत्पुरुषः अन्यचंड विवं तु राहुबदनगस्यं ॥ उक्तं च ॥ श्रास्तां ताव दिगं तप्रथितसुयशसां संगतिः सजानानां, तैःसाऊँ वैरयो गोप्यतिशयमहतीमुन्नतिं संतनोति ॥ लोके कस्याग मिष्यत्श्रुतिपयसवपुर्वक्रशेषोऽपि राहु, त्रैलोक्याख्या तधानोर्यदि रविशशिनो रितां नाकरिष्यत् ॥१॥ त्वरमत्कृतवृक्षप्रस्तावोक्तिरत्नाकरात् ॥अत्र मंत्रः॥ 3 झीजंघाचारणाणं ही विद्याचारणाणं जैसी वेजवि इपित्ताणं में भी भागासगामीणं नमः खाहा ॥ दोषनिर्नाशिनी विद्या ॥ १७ ॥ ॥ सदा जदित विदलित तम मोह, विघटित मेघ राहु अवरोह ।। तुम मुखकमल अपूरव चंद. जगतविकाशी ज्योति अमंद ॥ १७ ॥ राग सारंग मलार ॥ ॥ जिन तेरें सुख सारं ग विराजै ॥ टेक ॥ राहु वदनके गम नहिं श्रायो, मोह तिमिर सव नाजै री॥ जि० ॥ १ ॥ वर्पत ग रज घनाघन अंतर, नित्य उदय ठवि ताजे रीति न लोकमें देव प्रक्षु अव, नानि महार निवाजेरी, अपूरवमुख शशि गजेरी॥ जि० ॥२॥ १७ ॥ चौपाई॥
हवे प्रजुना मुखेंउ पासे सूर्य, चंडमा पण
निःप्रयोजनवाला , ए देखाडे ठे.
किं शर्वरीषु शशिनान्दि विवस्वता
वा, युष्मन्मुखेंउदलितेषु तमस्सु नाथ ।।
निष्पन्नशालिवनशालिनि जीवलोकें,
कार्य कियझालधरैजलनारनम्रः॥रणा
अर्थः( नाथ के०) हे नाथ ! (युष्मन्मुखेड
के०) तमारा मुखरूप इंदु जे चंद्रमा तेणें (तमस्सु
के
0) अज्ञानरूप अंधकारो ( दलितेषु के० ) दलन
करे ते पनी ( शर्वरीषु के० ) रात्रियोने विषे जद
य थनारा एवा ( शशिना के) चंद्रमायें करीने
(किं के०) शुं कार्य थवार्नु ? (वा के०) अथवा
(अन्हि के०) दिवसने विष उदय धनारा एवा (वि
वस्खता के) सूर्ये करीने (किं के०) शुं कार्य थवानुं
ठे? त्यां दृष्टांत कहे . के जेम (निष्पन्न के) पा
केलां एवां जे (शालिवन के०) शालिनां वन,
करी (शालिनि केप) शोलायमान थयेला एवा (जी
वलोके के) मृत्युलोक तेने विपे (जलजारननेः
के ) जलनो जे नार तेणें करी नम्र श्रयेला एवा
तेणे
No text on this page.
No text on this page.
॥ (६७) रखी हो निरखि, मुख निरखि ॥ निशि वासर कहा करि हो शशि रवि, विचकोर चित्त हरखी हरखि ॥ मु॥१॥ सब जगको अंधेर मिटायो, नयन नीके परखी परखि ॥ महि मंगलमें धान्य निपायो, जल धर कहा करै वरखी वरखि ॥ मु॥२॥ १ए । हवे ज्ञान धारायें करी अन्य देवोने तिरस्कार करतो तो कहे जे. ज्ञानं यथा त्वयि विनाति कृतावकाशं, नैवं तथा दरिदरादिषु नायकेषु ॥ तेजः स्फुरन्मणिषु याति यथा महत्त्वं, नैवं तु काचशकले किरणाकुलेऽपि ॥२०॥ अर्थः-हे नाथ ! (कृतावकाशं के ) अनंत पर्या चात्मक जे पदार्थों तेने विषे कस्यो ने अवकाश एट ले प्रकाश जेणे एवं (ज्ञानं के) केवल ज्ञान ते (यथा के) जेवी रीतें (त्वयि के० ) तमारे विपे ( विनाति के) शोने , ( तथा के०) तेवी रीतें (नायकेषु के) पोतपोताना शासनना स्वामी एवा (हरिहरादिषु के) हरि हरा दिक जे देवो , तेने विपे (एवं के०) ए प्रकारच् (न के०) नधी शो .
O के) ए प्रकारे (किरणाकुलेपि के०) कांतियें करीने नानीति क्रियापदं ॥ किं कर्तृ झानं । कस्मिन् स्वयि (30) तुं. त्या दृष्टांत कहे . के ( यथा के) जेवी रीत ( तेजः के० ) प्रकाश जे ठे, ते (स्फुरन्मणिषु के) देदीप्यमान जातिवंतमणियोने विषे (महत्त्वं के०) गौरबताने (याति के०) पामे ने. (तु के०) वली (एवं व्याप्त एटले चलकता एवा पण (काचशकले के०) काचना जे कटका तेने विपे गौरवाने (नैवं के) प्राप्त नश्रीज थतो. अर्थात् जेवू तमारे विषे झान ठे, ते, अन्यदेवोमां नयी ॥२०॥ ॥ टीका ॥ अथ शानद्वारेणान्यदेवान् तिरस्कुर्व नाद ॥ झानं ययेति ॥ हे नाथ! त्वयि त्वहिपये यथा यस प्रकागण झानं विज्ञाति शोजतइत्यर्थः ॥ त्रि ॥ काग्रं यन्यव्ययं कनृतं झानं कृतावकाशं अनंत पर्यायाम के वस्तुकृतो विहितोऽवकाशः प्रकाशोयन नन कृनावका ॥ इनि बहुव्रीहिः ॥ तथा तेन प्रका हरिदगदिप झानं न विनाति॥ विनातीति क्रिया पदाकि कन डानं । केषु हरिहगदिषु नारायणमहाद वादिषु हरिश्च दग्ध हरिहरी इतरेतर ठंडा हरिद में यादी यया ते हरिदरादयस्तष हरिहरादिषु इनि
No text on this page.
( 37 ) वापाड ॥ । जो सुबोध सा है तुम मां इरिगतिकम मा नांदि ॥ जो पुति माहारत दा. काच यंम पात्र नदि मां ॥ २० ॥ राग गानी ॥ । जसा जान अनंत है ते सकल देव हरि दर त्यु देव. निज़र न पावत अनेरो जैसा० ।। जानियंत मानिकर्की महिमा. पावन म नसंग ॥ न्यू नही महिमा काच कलकी, रविक चलक घनेगे. ध नेत्रक प्रतु कंगे । जै० ॥२॥२॥ इंय नगवाननी निंदाम्नुनि कहे डे. मन्य वर्ग हग्गिदयाय दृष्टा. दृष्टेषु ये पु हृदयं त्वयि नोपमति ॥ किं वीदितेन नवना नुवि येन नान्यः, कश्चिन्मनोह रति नाथ नवांतरपि॥१॥ अर्थः-( मन्ये के० ) हुँ विचार कर्म हुँ के. ( रिहरादयः के०) इग्गिदिक देवो जे ( दृष्टाः के० दीवा ते ( वरं एव के० ) माज धयु. केम के ? (येषु के० ) ज देवो ( दृष्टेषु के0 ) ई वे ते मारं ( हृदयं के० ) हृदय जे चिन. ते ( त्वयि के० ) तमारे विपे ( नोपं के०) संतापने ( एति के० ) पामे वे. अने (
No text on this page.
No text on this page.
(७५)
हवे मातानी प्रशंसाधारायें करीने जगवर्णन करे.
स्त्रीणां शतानि शतशो जनयंति पुत्रा,
नान्या सुतं त्वउपमं जननी प्रसूता ॥
सर्वादिशो दधति नानिसहस्ररश्मि, प्रा
च्येवदिग्जनयतिस्फुरदंशुजालम्॥श्शा
अर्थः-हे नाथ! लोकने विषे (स्त्रीणाशतानि के०)
स्त्रीयोना शश्कडाएटले घणी स्त्रीयो ने ते स्त्रीयो (श
तशः केप) शश्कमो गमे नाना प्रकारना स्वरूप वाला
एवा (पुत्रान् के ) पुत्रोने (जनयंति के ) जन्म
आपे ते खरी, परंतु (अन्या के) वीजी (जननी
के० ) माता जे ठे, ते ( त्वउपमं के ) तमारी उप
मा देवाय एवा (सुतं के०) पुत्रने (न प्रसूता के०) 3
त्पन्न करी शकती नथी. त्या दृष्टांत कहे ते. के (सर्वा
दिशः केस) सर्वे मली आठ दिशाउंजे वे, ते (नानि
के०)अश्विन्यादिक नदात्रोने (दधति के०) धारण करे
ते, परंतु (प्राच्येवदिक के.) एक मात्र पूर्व दिशाज (पु.
रदंशुजालं के०) देदीप्यमान वे फिरणजाल जेनां ए
वो अने (सहस्र के० ) हजार ते ( रहिम के ) कि.
रणो जेमनां एवा सूर्यने (जनयति के) उत्पन करे
जेम एक पूर्व दिशि सूर्यनी जननी दे.
.
No text on this page.
() रश्मिं स्फुरदंशुजालं स्फुरद्दीप्यमानं किरणानां जालं दं यस्मिन् सः स्फुरदंशुजालस्तं स्फुरदंशुजालं इति बहुव्रीहिः ॥ जालं समूह आनाय इत्यमरः ॥ एवं व यथा प्राच्येव दिक् सूर्यजनिका तथा वन्मातैव नवादशपुत्रजनिकेति नावः ॥ २ ॥ ॥ नाराच बंद॥ ॥अनेक पुत्रवंतनी नितं विनी सपुत्त हे. न तो समान पुत्र और माततें प्रसूत हैं। दिसा धरंति तारका अनेक कोटि को गिने, दिनेश तेजवंत एक पूर्वही दिशा जनै ॥ २२ ॥ राग काफी॥ ॥ वीतराग धन धन तूं, धन मार देवी माता॥ जायो पुत्ररतन तूं, त्रिजुवन विख्या ता ॥ वी॥ १॥ लाख गमै नारी जली, लाख पुत्र प्रसूता ॥ तो सम और न खलकमें, जन्म्या नहिं पूता ॥ वी० ॥२॥ श्रागै दिशे ग्रहगन धरै, सहस किरनन राता ॥ उदय होत पूरव दिशा.देवप्रजुगुण गातां ॥ वि० ॥३॥ २२ ॥ हवे प्रनुनी परमपुरुषत्वें करीने स्तुति करे ते. त्वामामनंति मुनयः परमं पुमांस. मादि त्यवर्णममलं तमसः पुरस्तात् ॥ त्वामेव .
No text on this page.
gu ) के कर्तारः मुनयः । कं कर्मतापन्नं त्वां कथंभूतं त्वां परमं पुमांसं परमपुंस्त्वं बाह्यान्त्यंतरपुंसोरपेक्षया वा यः पुमान् कायः औदारिका दिः आंतरः पुमा न् सकर्मा जीवः परमः पुमान् निःकर्मा सानंतचतु पकः सिझएवावसेयः ॥ अणानिहणा सिझा इत्या चार्यमपि अष्टव्यं । सुनयस्त्वां तमसः पुरस्तात् । श्रा दित्यवर्ण श्रहिमकरखरूपं श्रामनंति । श्रादित्यस्ये व वर्णो यस्य स आदित्यवर्णस्तं आदित्यवर्ण मिति वहुव्रीहिः कथंभूतं त्वां अमलं निर्मदं । रागद्वेषमल रहितत्वात् ॥ हे नाथ ! बुधः त्वामेव सम्यक् उपलक्ष्य प्राप्य मृत्युं जयंति स्फेटयंति ।। त्वामेव मृत्युजयमा मनंतीत्यर्थः॥ हे देव! शिवपदस्य मोदस्य पंथाः। अ न्यःशिवो निरुपयो न ॥ एतावता मुनयस्त्वामेव शिवं मोक्षपंथानं श्रामनंतीत्यर्थः।। अत्र मंत्रः ॥ ॐ जुलः मृत्युंजयाय नमः इति मृत्युंजयरदा ॥ ३ ॥ ॥नाराच छंद ।। ॥ पुरान हो पुमान हो पुनीत पुण्यवान हो, कहे मुनीश अंधकार नाशकों सुनान हो । महंत तोहि जानिके न होये बस्स कालकें. न और मोख मोक्ष पंध देव तोहि टालकें ॥ २३ ॥ ॥राग सामेरी॥ ॥ मुनीलर परम पुरुप तो ने? तो के तमें १ (अव्ययं के०) दय रहित बगे एटले सदास्थिरैकवनावी बो. वलो २ (विजु केस) परम ३ (अचिंत्यं के ) चितवन थ शके (७०) मान्यो । निर्मल तेज ऊलामल सोहत, सूर समान वखान्यो ॥ मु॥१॥तुमही जिन ध्यान लगायो, परमातम पहिचान्यो ॥ मरवेको जय तिनहीं जी त्यो, शिवमारग तुम जान्यो ॥ मु॥ २ ॥ ३ ॥ हवे सर्व देवने नामें करीने जिनने स्तवे . त्वामव्ययं विनुमचिंत्यमसंख्यमाद्यं, व्र माणमीश्वरमनंतमनंगकेतुम् ॥ योगी श्वरं विदीतयोगमनेकमेकं, झानस्वरू पममलं प्रवदंति संतः॥१४॥ अर्थः-हे प्रनो ! (त्वां के) तमोने (संतः के०) संत पुरुषो जे , ते (प्रवदति के) कहे . शुं कहे ऐश्वर्ये करीने विशेषे शोजो बो, अथवा कर्मोन्मूलन नहीं एवा महिमावंत बो अथवा तमाएं स्वरूप श्थी कलाय नहीं एवा बो. ४ ( अंसंख्यं के) गु णोनी संख्या रहित गे, एटले तमारा गुणोनी संख्या थर शके नहीं एवा बो, अथवा संख्य एटले युद्ध . को
,
(१)
ते जेने (अ के) नथी एवा गे. ५ (आचं के०)
लोकसृष्टिना हेतुपणायें करी आद्यसां बो, अथवा
आद्य तीर्थकर बो. अथवा पंच परमेष्ठीमध्ये श्रा
द्य . ६ (ब्रह्माणं के ) अनंत आनंदें करी सर्व
यकी अधिक वृशिवाला गे माटें ब्रह्म बो, निवृत्ति
रूप ठो. (ईश्वरं के) ईश्वरशील गे, सर्व दे
वना ईश्वर गे. ७ (अनंतं के०) अनंत ज्ञानदर्शन
ना योगथी अनंत बगे अथवा अंत रहित ओ. ए (अ
नंगकेतुं केu) कासदेवने ठेदवा पणायें करीने केतु गे
एटले जेम जगतूनो नाश करवाने केतु जे पूंमीयो
तारो ते जेम कारणनूत ने, तेम तमें पण कंदर्पनो
नाश करवाने कारणलूत बो. १० (योगीश्वरं के)
योगी एटले मन, वचन अने कायारूप व्यापारने जी
तनारा एवा जे सामान्य केवली तेना ईश्वर ठो. ११
(विदितयोगं के) विदित एटले ज्ञात वे, अवगत
ज्ञान, दर्शन, चारित्ररूप योग हस्तामलकवत् जे
ने, अथवा ज्ञानी पुरुपोयें तमाराथकी अष्टविध
योग जाएयो ठे एवा ठो, तथा १२ (अनेकं के)
झाने करी सर्वगत होवाची सर्वत्र व्यापकत्व वो माटें
पायथं अनेक ठो. १३ (एक के) अहित
ठे
No text on this page.
.
(३)
तुर्विंशतिजिनेषु श्रायं प्रथमतीर्थकरमित्यर्थः । पुनः
कथंभूतं ब्रह्माणं ब्रह्मनिवृत्तिरिति हैमः ॥ पुनः कथंनू
तं ईश्वरं सर्वदेवेषु इशितुं शीलमस्येति ईश्वरस्तं ईश्व
रं। पुनः कथंनूतं अनंत अनंतज्ञानदर्शनयोगादनंतं
यघा न अंतोविनाशो यस्य स अनंतस्तमनंतं अविन
श्वरं ॥इति वहुव्रीहिः॥ पुनः कथंभूतं अनंगकेतुं अनं
गःकामदेवस्तस्य केतुरिव केतुः अनंगकेतुरिति कर्म
धारयः॥ यया केतुरुदितो जगतःक्ष्यहेतुस्तघात्वमपि
कंदर्पदयहेतुरेवोदितोऽस्तीति नावः ॥ पुनः कथंनूतं
योगीश्वरं योगिनःसामान्यकेवतिनस्तेषां सामान्यत्वा
त् ॥ अथवा योगिनो मनोवचनकायव्यापारजेतारस्ते
पांशःईश्वरःखामी स तथोक्तस्तं योगीश्वरं योगिनां
ईश्वरोयोगीश्वरस्तं योगीश्वरं इति तत्पुरुषःकथंतू
तं विदितयोगं विदितोऽवगतज्ञानदर्शतचारित्ररूपो
योगोयेनयाविदितोयोगोयमाचष्टविधो ध्यानवहिर्य
लात् स विदितयोगस्तं विदितयोगं इति वदुव्रीहिः॥
यदि वाविशेषेण दितः खंमितोयोगो जीवेन सह कर्म
बंधो येन इत्यर्थातरं पुनःकथंभूतं अनेकं न एकाथनेक
स्तं अनेकं सर्वत्र व्याप्य स्थितत्वात् पर्यापेदया चच
ने अनेकन्वरूपं पुनः कथंभूतं एक अद्वितीयं
No text on this page.
(५) देवा,लोकालोक सदा दरसावै ॥निर्मल ध्यान समाधि जगावै, परम दशा सोई आतम पावै ॥ज्ञाणारा हवे बीजो अर्थ करी वीजा देवने नामें जिननी स्तुति करे . बुद्धस्त्वमेव विवुधार्चितबुध्विोधा, त्वं शं करोसि नुवनत्रयशंकरत्वात् ॥धातासि धीर शिवमार्गविधेर्विधानात्, व्यक्तं त्व मेव नगवन्! पुरुषोत्तमोऽसि ॥२५॥ अर्थः-हे नाथ ! (विबुधार्चितबुद्धिवोधात् केन्) देवतायें अर्चित एटले पूजित कस्यो वे केवलज्ञान नो वोध जेमनो साटें ( त्वमेव के ) तमेज (बुझः के०) बुद्ध देवता ठो, एटले झाततत्त्वी वो. तया (ज बनत्रयशंकरत्वात् के०) त्रण नुवनने सुखना करनार होवाधी (त्वं के ) तमे (शंकरोति के०) कार देवता ठो. अन्यपक्षमा जे शंकर देवता देते नो न म. कपाली, नैरव, संदारक तेणें पारीने ते पार्टना मा शंकर नथी. तथा (धीर के) दे धीर नौज (शिवमार्ग 2.0 ) मोक्षमार्ग तेनो विधः ।
(७६) रत्नत्रययोगरूप क्रिया तेना ( विधानातू के) निः पादन करवायकी (धाता के) विधाता एटले सं पन्न (असि के) बो. अर्थात् तमेंज ब्रह्मदेव हो, अन्य पदमां जे ब्रह्मा ते ते तो जम वे, अने तेथे तो वेदोपदेशथकी नरकपथ उघाड्यो वे माटें यथार्थ ते ब्रह्मा नश्री. वली (नगवन् के०) हे जगवन् ! ( त्वमेव के ) तमेंज (व्यक्तं के ) प्रगटपणे ( (पु रुषोत्तमः के० ) पुरुषोत्तम ते नारायण देव, (असि के ) ठो. अन्य पक्षमा जे पुरुषोत्तम कृष्ण ठे, ते तो सर्वत्र कपटवशथकीयथार्थपुरुषोत्तमनथी ॥२५॥ ॥ टीका ॥ अथाांतरकरणेनान्यदेवनाम्नां जि नं स्तुवन्नाह ॥ बुद्धस्त्वमिति ॥ हे नाथ! त्वं एव बुद्धः असि वर्त्तसे असीतिक्रियापदं कः कर्त्ता त्वं । के थंनूतस्त्वं बुझः ज्ञाततत्त्वः। कस्मात् विबुधार्चितबुद्धि वोधात् विबुधैः गणधरैः देवैर्वा अर्चितः पूजितोबु केः केवलज्ञानस्य वोधो वस्तुस्तोमपरिवेदो यस्य स विवुधार्चितबुद्धिबोधस्तस्मात् विवुधार्चितस्विोधात इति बहुव्रीहिः। पके वुद्धः सप्तानामन्यतमः सुगतःके बलझानाजावेन झाततत्वोनास्तीति जावः ॥ नाथ! त्वं एव शंकरोसि । असीति क्रियापदं। कः कर्ता त्वं ।
(3) कथंनूतस्त्वं शंकरः कस्मात् नुवनत्रयशंकरत्वात् जु वनत्रयस्य जगत्रितयस्य शंकरत्वात् सुखकारित्वात् : भुवनानां त्रयं जुवनत्रयं इति तत्पुरुषः । नुवनत्रयस्य शं सुखं करोतीति नुवनत्रयशंकरस्तस्य नावस्तत्त्वं त स्मात् नुवनत्रयशंकरत्वात् । इति तत्पुरुषः ॥ पोशं करोमहादेवः सतु कपाली ननोचैरवः संहारकः तेन यथार्थनामा शंकरोनास्तीति जावः॥हेधीर धियं बुकिं राति ददातीति धीरस्तस्य संवोधनं दे धीर! धाता त्वं असि कस्मात् निःपादनात् कस्य शिवमार्गविधेः। शि वन्य मोक्षस्य मार्गः पंथाः। तस्य विधिः रत्नत्रयरूप योगन्तस्येति तत्पुरुपः एतावता सोक्षमार्गविधेविधा नात् त्वमेव धातासीत्यार्थ संपन्नः। पके धाता ब्रह्मा सतु जडोवेदोपदेशान्नरकपत्र मुदजीघटत्तेन शिवमार्गविधे विधायकोनास्तीतिनावः॥ देनगवन्! त्वमेव व्यनं. सप टं पुरुषोत्तमः प्रसि पुरुषेपुउत्तमः पुरषोत्तमप्रति गरए रुपः पदो पुरुपोत्तमः पापणः सतु सर्वत्र पाएटमपटनान् बचार्या पुरपोजमतां न धने प्रति जादः ॥ ४ ॥ ॥ नाराच तंद ॥ ॥ तुंही जिनेश वरू हो हि प्रमानते. तुती जिनेश दागे जगवी हि धान ॥ विशन देनटी मुगोसन भारते,
No text on this page.
(नए) तमोने (नमः के०) नमस्कार हो. तथा (त्रिजगतः के ) त्रण जगतना ( परमेश्वराय के) प्रकृष्ट प्रजु एवा (तुन्न्यं के) तमोने ( नमः के) नमस्कार हो. तथा (जिन के०) हे श्रीवीतराग ! ( नवोदधि केए) संसाररूप समुन, तेने (शोषणाय के०) शोषण करनारा एवा (तुन्यं के) तमोने (नमः के०) नम स्कार हो. अहींयां तुन्यं ए एक वचन ग्रहण कर ले ते सर्व अन्य देवोना निषेध सूचनार्थ कडं ॥६॥ ॥ टीका ॥ अथ पुनर्जिनं नमन्नाह ॥ तुज्यं नमश् ति॥हे नाथ! हे योगदेमकारिन् तुल्यं नवते नमः न मस्कारोस्तु ॥ तुल्यमित्यत्रैकवचनग्रहणेन समस्तान्य देवस्य निषेधः सूचितः॥ कथंभूताय तुज्यं त्रिनुवना तिहराय त्रिजगत्पीमाविनाशकाय त्रयाणां वनानां समाहार स्त्रिनुवनं इति द्विगुः ॥ त्रिलुवनस्य अतिः पीमा विजुवनार्तिः इति तत्पुरुषः त्रिनुवनाति हर तीति विक्षुवनातिहरः। तस्मै विजुवनातिहराय इति तत्पुरुषः ॥ श्रतिः पीसाधनुष्कोद्योरित्यमरः ॥ हे ना चतुज्यं नमःकथंभूताय तुल्यं क्षितितलामलतूपणाय जगतीतलानालंकारावेत्यर्थः॥श्रमलं च तत् नुपणं चथमतपणं इति कर्मधारयः। क्षितितजन्य
No text on this page.
(ए) हो॥नमो करी नवाब्धि नीरराशिशोप हेतु हो, नमो करौं महेश तोहि मोक्षपंथ देतु हो ॥ १ ॥ २६ ॥ ॥श्री राग ॥ ॥ तुमही नमो नमो तुमही नमो नमो, तीन जुवन पीडाहर खामी, नूतल निर्मल नूषण समो॥ तु॥१॥ तीन जगतके गकुर तुमही, नवजल निधि शोपण निममो॥देवविजय प्रनु जगहितकारी, नवि मन मंदिरमांहि रमो ॥ तु ॥५॥ २६ ॥ हवे निंदास्तुति कहे . कोविस्मयोऽत्र यदि नाम गुणैरशेष, स्त्वं संश्रितो निरवकाशतया मुनीश ॥ दोषै रुपातविविधाश्रयजातगईः, स्वप्नांतरेपि न कदाचिदपीदितोसि ॥ १७ ॥ अर्थः-(मुनीश के०) हे मुनियोना ईश्वर ! (नाम केव ) नाम ए पद जे , ते कोमलामंत्रणमां बे. (य दि के ) यदि शब्द अंगीकारार्थमां वे, (त्वं के) तमें (अशेपैः के) समग्र एवा (गुणैः के०) गुणोयें करी (निरवकाशतया के) निरंतरपणे (संश्रितः के०) रुडे प्रकारे आश्रय करायेला वो. (अत्र के) एने विपे ( कोविस्मयः केस ) शुं आश्चर्य ? अर्थात्
No text on this page.
(ए३)
न दृष्टोसि श्रत्रापि कोविस्मयः। विस्मयोद्भुतमाश्चर्य
मित्यमरः ॥ असीति क्रियापदं कः कर्त्ता त्वं कथंचूत
स्त्वं नेदितः कैः दोषैः । कस्मिन् खप्तांतरेपि एक
स्मात् स्वप्नात् अन्यः स्वप्नः स्वप्नांतरं तस्मिन् स्वप्नां
तरे इति तत्पुरुषः ॥ कथंजूतैः दोषैः उपात्तविविधा
अयजातगः संप्राप्तानेकाश्रयोत्पन्नाजिमानः विविधा
श्व ते आश्रयाश्चविविधाश्रयाः इति कर्मधारयः। उपा
त्ताश्च ते विविधाश्रयाश्च उपात्तविविधाश्रयाः। इति
कर्मधारयः॥ ततः उपातैःविविधैः अस्मादृशाद्याश्रयै
जर्जातःवयं सर्वजनाश्रयाः गुणास्तुस्तोकजनाश्रयाएवेति
रूपोगों येषां तेउपात्त विविधाश्रयजातगस्तैिः उपा
तविविधाश्रयजातगरिति वहुव्रीहिः॥त्वदतिरिक्ता
नेकाश्रयलालादिति नावः॥ नामप्राकाश्यसंजाव्यको
धोपगमकुत्सनइत्यमरः॥पूर्व संपूर्णमंगलेति काव्ये यु
पानां त्रिनुवनव्यापकत्वं कीर्तिबारेणोक्तं । सांप्रतं
त्वदंगाश्रयाएव गुणाति न विरोधोनावनीयः॥पत्र
मंत्रः ॥ ॐ नमो झपनाय मृत्युंजयाय सर्वजीवशर
गाय परब्रह्मणे अष्टमहाप्रातिहार्यसहिताय नागभूत
यदवशंकराय सर्वशांतिकराय मम शिवं कुरु कु
स्वाहा ॥ एकविंशतिवारस्मरणात् हुमोपलवनाशोवां प्रातिहार्य (उच्चैरशोकतरु के) प्रजुना अंगथकी- (ए४) वितलानश्च नवति ॥ २७ ॥ चौपाई॥ ॥ तुम जिनवर पूरन गुन जरे, दोष गर्व करि तव परिहरे, और देव गन आश्रय पाय, स्वप्न न देखे तुम फिर आय ॥ ७ ॥ ॥ राग कल्याण ॥ ॥ अचरिज कहा कहीं यहां मेरे री, और गैर विन फिर फिर आवत, सब गुण आश् नस्यो तन तेरे री ॥ अ॥२॥ गैर वौर श्रव गुण सव पाई,जात गर्व नये मानु नरेरी ॥स्वप्नांतर तुं कवडं न देख्यो,देवप्रनु देखी दिल परेशाअाशा हवे केटलाएक प्रातिहार्यने प्रगट करतो जिननी स्तुति करे वे. उच्चैरशोकतरुसंश्रितमुन्मयूख, मानाति रूपममलं नवतोनितांतम् ॥ स्पष्टोल्ल सत्किरणमस्ततमोवितानं, विवं रवेरि व पयोधरपार्थवर्ति ॥१॥ अर्थः-हे जिन ! थाउ प्रातिहार्यमांहेलो प्रथम बार गुणो.उंचो एवो जे अशोक वृक्ष तेने विपे (
(ए)
श्रितं के ) आश्रय करीने रेहेबुं अर्थात् अशोकने
नीचें वेठेला बो ते समयें (उन्सयूखं के ) उंचां
अधिक मयूख एटले किरणो जेनां एबुं (जव
तः के० ) तमारु (रूपं के) शरीर ते (नितांतं के)
अत्यंत (अमलं केण) निर्मल (आजाति के०) शोने
वे. त्या दृष्टांत कहे , ( स्पष्टोलसत्किरणं के०)
प्रगट ऊंचां गयेला ने किरणो जेनां एवं (रवेः के०)
सूर्य जे तेनु (विवं के०) विंव जे बे, ते (पयोधर के)
मेघ,तेना (पार्श्ववर्ति के) पार्श्वमां वर्ति एटले पासें
रडं थकुं (श्व के०) जेम होय नहिं ? एटले जेम
सूर्य पोताना प्रकाशित किरणो वडे करीने (अस्ततमो
वितानं के) अंधकारना समूहने अस्त करी नाखी
ने एटले नाश करीने शोनाने पामे ने. तेम तमें अ
शोकवृदानी नीचें वेगथका शोनाने पामो बो॥श्णा
॥टीका ॥ अथ कियत्प्रातिहार्यप्रकटनैर्जिनं स्तुव
नाह । उच्चैरिति। हे जिन! नवतस्तव रूपं नितांतं नि
तरांयानाति शोलते इत्यर्थः॥थानातीति क्रियापदं
किं कर्तृ ? रूपं कस्य नवतः । कथंनूतं रूपं उच्चैरशोक
तरुसंश्रितं उच्चैर्जिनांगाडादश गुणोच्चायः अशोकत
रुककेलि दास्तमिन्संश्रितं श्राश्रितं च रोक.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
(१००)
वित्राजते इति क्रियापदं॥ किं कर्तृ विवं कस्य सहस्रर
इमेः सहस्र रश्मयः किरणायस्य स सहस्ररश्मिस्तस्य
सहस्ररश्मेः इति बहुव्रीहिः कस्मिन् तुंगोदयानिशिर
सि अत्युच्चोदयगिरिमस्तके उदयाः शिरः उदयाधि
शिरःइति तत्पुरुषःतुंगं च तत् उदयानिशिरश्च तुंगोद
याडिशिरःतस्मिन् तुंगोदया डिशिरसि।इति कर्मधार
यः॥ कथं नूतं विवं वियछिलसदंशुलतावितानं वियति
श्राकाशे विशेपेण लसंतोद्योतमाना ये अंशवः किरणा
स्तेषां लताःशाखास्ताएव वितानं॥ विलसंतश्च ते अंश
वश्च विलसदंशवः॥ इति कर्मधारयः वियछिलसदंशनां
लता वियहिलसदंशुलता इति तत्पुरुषः ॥ वियहिस
सदंगुलतानां वितानं वियहिलसदंशुलतावितानं इति
तत्पुरुषः । वियछिलसदंशुलतावितानं यम्मिन् तत् कि
यहिलसदंशुलता वितानं इति बबी दिः ॥ श्रथया
वियहिलसंतो ये नयोदयत्वाऽक्तवर्णाःयंशवम्नएर रस
तावितानं रक्ताशोकणवालमपोयम्य तत्तयत्यातरं ।
अत्रांगुबूंदसमा मणिमयूखमाला। पूडिशियरममा
नं सिंहासनं रविविधोपमं जगवतपुरिनि युक्तमय उ
व्याऽिस्थितर विवियन सहोपमानोपमेयत्नावः ।।२।।
चौपाई॥ ॥ शए॥ (११) ॥ सिंहासन मणि किरण विचित्र, तिस पर कंचन वरन पवित्र ॥तुम तन शो किरन विधार, ज्यौं उदयाचल रवि तमहार ॥ श्ए । ॥राग केदारो॥ ॥जिन तेरो अंग विराजै चंग, सिंहासन परें कनक समान है, जमित जवाहिर नंग ॥ जि॥ टेक ॥१॥ ज्यु उदयाचल शिर पर सोहे, सूरज विवअनंग ॥ अंवर कर पसरेही जाके, देवप्रनु रसरंग ॥ जि ॥२॥ हवेफरी पण प्रकारांतरें जगवाननाशरीरनुवर्णनकरे. कुंदावदातचलचामरचारुशोनं, वित्राज ते तव वपुः कलधौतकांतम् ॥ उद्यत्र शांकशुचिनिरवारिधार, मुच्चैस्तटं सुर गिरेरिव शातकौनम् ॥ ३० ॥ थर्थः-हे नाथ ! (कुंद के०) मोघरानां पुष्प, तेना सरखां (अवदात के०) उज्ज्वल अने (चल के०) चंचल एटले शादिकें वींजेलां एवांजे (चामर के) वे चामरो तेणें करीने (चारुशोनं के०) मनोहर हे शोना जेनी एवं, अने ( कलधौतकांतं के० ) सुवर्ण- मनोहर एवं ( तव के ) तमारं ( -
No text on this page.
(१०३)
शोनं । कुंदवत् अवदाते कुंदावदाते चले च ते चा
मरे च चलचामरे कुंदावदाते च ते चलचामरे च
कुंदावदातचलचामरे इति सर्वत्र कर्मधारयः ॥ ततः
कुंदावदातचलचामराच्यां चार्वी शोजा यस्य तत् कुं
दावदातचलचामरचारुशोनं ॥ इति वहुव्रीहिः॥ कस्य
किमिव । सुरगिरेः कनकाचलस्य उच्चैस्तटमिव प्रोत्तुंग
प्रस्थमिव । यथा सुरगिरेः मेरोः उच्चैस्तटं विज्राजते।
वित्राजते इति क्रियापदं ॥ किं कर्तृ उच्चैस्तटं कस्य
सुमेरोः कथंभूतं उच्चैस्तटं शातकौनं सुवर्णमयं ॥
तपनीयं शातकुंनं गांगेयं नर्म कर्बुरं इत्यमरः ॥ पुनः
कथनृतं उद्यठशांकशुचिनिझरवारिधारं । उद्यत उ
छन् यः शशांकश्चंऽस्तहत् शुचिनिर्मला निर्सरन्य
प्रश्रवणम्य उजयपार्श्वयोरिति गम्यं वारिधारापानी
यधारा यत्र तत् उद्यठशांकशुचिनिसरवारिधारं । उ
पचासो शशांकच उद्यछशांकः इतिकर्मधारयः।वारी
गां धारा वारिधारा निसरयोः वारिधारा निरवा
रिधारा उन्नयत्र तत्पुरपः । ततः उपशास्वत् शु
चिनिसरवारिधारा पर तन उपशायचिनियर
मजीतिः ॥ तथा चान जगदा
५
, (१२) क०) शरीर, ते (वित्रजते के) विशे करी को ने , त्या दृष्टांत कहे ते, ( उद्यत् के०) उदय पर मेलो एवो (शशांक के) चंडमा तेना सरखं (g चि के ) निर्मल अने (निर्भर के) निर्भरणानी (वारिधारं के०) जलधारा जेने विपे वही रही डे ए. बुं ( शातकों के ) सुवर्णमय जे (सुरगिरेः के. मेरुपर्वत तेनुं ( उच्चैः के) उंचं एवं ( तट के) तट एटले शिखर ते जेम शोने के (श्व के० ) ते. नी पेरें तमालं शरीर पण शोने ते ॥ ३० ॥ ॥ टीका ॥ अथ पुनरपि प्रकारांतरेण जगवापुर्व यन्नाह ॥ कुंदावदातेति ॥ हे नाथ! तव वपुः रं वित्राजते शोजते इत्यर्थः ॥ विचाजते इति क्रिया पदं । किं कर्त वपुः । कम्य तव नवतः । कथंजूतं वपुः कलधौतकांतं । कलधोतं कनकं तत्कांतं सुंदरं कर घातकांनमिति कर्मधारयः। कलधोतं रूप्यदेनोः का धोतं कलध्वनाविति इमानेकार्थः ॥ पुनः कयंत्रुतं कुंदावदातचलचामरचामशोनं ॥ कुंदावदातान्यां कुंदकुमुमवहिशदान्यां चलान्यां चंचलायां शका दिवीयमानाच्यां चामरान्यां चार्वी वालव्यजनात्यां मनोहरा झोना यस्य तत् कुंदावदातचलचामरा शरी
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
(१०६)
वारितसूर्य किरणसंतापं । नानोः कराः जानुकराः
नानुकराणां प्रतापः नानुकरप्रतापः । उलयत्र तत्पु
रुपः। ततः स्थगितहादितः जानुकरप्रतापोयेन तत्
स्थगितजानुकरप्रतापं इति वदुब्रीहिः॥ पुनः कथं
तं । मुक्ताफलप्रकरजाल विवृद्धशोनं मुक्ताफलानां मो
क्तिकमणीनां प्रकरः समूहः तस्य जालेन रचना विशे
पेण समूढेन वा विशेपेण वृद्धा वृद्धिंगता शोजा
सश्रीकता यस्य तत् मुक्ताफलप्रकरजाल विवृफशोनं
मोक्तिकनिकर विवित्तिवस्तिश्रीकमित्यर्थः ॥ जालं
समूह थानाय इत्यमरः ॥ मुक्ताफलानां प्रकराःमुक्ता
फलसकराःमुक्ताफलप्रकराणांजालं मुक्ताफलप्रकरजा
लं उनयत्र तत्पुरुषः ॥ ततो मुक्ताफलप्रकरजालेन दि
वृका शोना यम्य तत् मुक्ताफलप्रकरजाल विरुशो
नं इति यदुवी दिः॥वत्रत्रयं किं कुर्वन् प्रख्यापयन प्र
पण व्यापयति झापयतीति प्रख्यापयत किं परमे
रचं परमश्चामा ईश्वरश्च परमेश्वरः परमेश्वरम्य ना
वः परमेश्वरत्वं इति कर्मधारयः ॥ कम्य विजगतः
बिनुवनस्य प्रयाणां जगतां समाहारम्रिजगत नस्य
त्रिजगतः इति हिणः । एवं च एकेन वा पाना
खलीकम्य, विनीयन उत्रा मत्यलोकस्य, तृतीयन
(१७) उत्रेण देवलोकस्य स्वामित्वंत्रत्रयं प्रख्यापयतीति ना वः ॥ यद्यपि । अशोक वृक्षःसुरपुष्पवृष्टि, दिव्यध्वनि शामरमासनं च ॥ नामंगलं मुमुनिरातपत्रं, स्युःप्रा तिहार्याणि जिनेश्वराणाम् ॥१॥ इत्यष्टौ प्रातिहा याणि सर्वतीर्थकृतां नवंति तथाप्यत्र तेषु चत्वार्येव प्रदर्शितानीत्यवसेयं ॥ अत्र मंत्रः ॥ ॐ अरिहंत सिझ आयरिय उबजाय सवसाहु सब धम्मतिमय राणं नमो नगवईए सुयदेवयाणं सबपवयणदेव चाणं दसएहदिसिपालाणं चजएह लोगपालाणं हैं ही अरिहंतदेवयाणं नमः ॥ एतहिया अष्टोत्तरश तवारजपा पवितसिझा । वादे कलहे व्याख्याने च सिडिं ददाति चौरलयं च निनत्ति ॥ ३१ ॥ चौपाई॥ ॥ &चो रहै सूर उति लोप, तीन वत्र तुम दीपे अगोप ॥ तीन लोककी प्रजुता कहे, मोती जालर स्यों रवि लहै ॥ ३१ ॥ ॥ राग विहागडो॥ ॥ अव में जान्यो सही, तीन जगतको ईश ॥ तीन वत्र शिरपर प्रनु सोहे, थंने है दिनईश ॥ अ० ॥१॥ मुक्ताफल रचना न तारा, देव नसावे शीश ॥ मानुं तीन चंद्रसेवा. मिश, रूप धस्यो निशि दीस ॥१०॥ :
No text on this page.
(१७) बत्रेण देवलोकस्य स्वामित्वंत्रत्रयं प्रख्यापयतीति ना वः ॥ यद्यपि । अशोक वृक्षःसुरपुष्पवृष्टि, दिव्यध्वनि श्यामरमासनं च ॥ नामंगलं निरातपत्रं, स्युःप्रा तिहार्याणि जिनेश्वराणाम् ॥ १॥ इत्यष्टौ प्रातिहा र्याणि सर्वतीर्थकृतां नवंति तथाप्यत्र तेषु चत्वार्येव प्रदर्शितानीत्यवसेयं ॥ अत्र मंत्रः ॥ ॐ अरिहंत सिझ आयरिय उवजाय सवसाहु सब धम्मतिबय राणं नमो नगवईए सुयदेवयाणं सवपवयणदेव याणं दसएहदिसिपालाणं चजएह लोगपालाणं 3 भी अरिहंतदेवयाणं नमः ॥ एतद्विद्या अष्टोत्तरश तवारजपात् पठितसिझा। वादे कलहे व्याख्याने व सिर्फि ददाति चौरजयं च चिनत्ति ॥ ३१ ॥ चौपाई॥ ॥ जंचो रहै सूर उति लोप, तीन त्र तुम दीपे अगोप ॥ तीन लोककी प्रजुता कहे, मोती जालर स्यों उवि लहै ॥ ३१ ॥ ॥ राग बिहागडो॥ ॥ श्रव में जान्यो सही, तीन जगतको ईश ॥ तीन ठत्र शिरपर प्रनु साद, थंने है दिनईश ॥ अ० ॥१॥ मुक्ताफल रचना न तारा, देव नसावे शीश ॥ मान तीन चंतेवा मिश, रूप धरयो निशि दीस ॥१०॥२॥ : M
No text on this page.
चौपाई॥ (१०८) कपटुस्त्रिलोक्याः ॥ दिव्यध्वनिर्जवति ते विशदार्थ सर्व, जापाखन्नावपरिणामगुणप्रयोज्यः ॥ ३५ ॥ ॥ स्वर्ग मोद मारग संकेत, परम धरम उपदेशन देत ॥ दिव्य वचन तुम खिरै अगाध, सव नापा गनित हित साध ॥ ३५ ॥ हवे अतिशय छारायें जनने स्तुति करतो तो कहे . उन्निशमनवपंकजपुंजकांती, पर्युल्लस नखमयूखशिखान्निरामौ ॥ पादौ पदानि तव यत्र जिनेंधत्तः, पद्मानि तत्र विवु धाः परिकल्पयंति ॥ ३२ ॥ अर्थः-(जिनं के०) हे जिनें!(उनि के०) विकसित एवां (हेम के०) सुवर्णनां (नव के०) नवसं- ख्या ठे जेनी अथवा नवीन एवां (पंकज के०) क- मल, तेना (पुंज के० ) समूह तेनी (कांती के श्रुति वे जेने एवां तथा (पर्युवसत् के०) चारे तरफ उनल- तां एवां, (नखमयूख के० ) परमेश्वरना पगना नाव तेनां जे किरणो तेनी (शिखा के) प्रकाशपनि जे. ने थासमंतात् नागमां फेली रही है. तेणे करीने ( निरामो के०) मनोदर एवां (तक के०) तमारां (पा
No text on this page.
(१०ए) कपत्रिलोक्याः ॥ दिव्यध्वनिनवति ते विशदार्थ सर्व, जापाखनावपरिणामगुणप्रयोज्यः ॥ ३५ ॥ चौपाई॥ ॥ वर्ग मोद मारग संकेत, परम धरम उपदेशन देत ॥ दिव्य वचन तुम खिरै अगाध, सब नापा गनित हित साध ॥ ३५ ॥ हवेचतिशय धारायें जनने स्तुति करतो तो कहे ते. नन्निपहेमनवपंकजपुंजकांती, पर्युक्षस नखमयखशिखान्निरामौ ॥ पादौ पदानि तव यत्र जिनेंधत्तः, पद्मानि तत्र विद्यु धाः परिकल्पयंति ॥ ३३ ॥ अर्थः-(जिनं के) दे जिनें! (जनिक) विकसित एवां (इम के०) सुवर्णनां (नव के) नवसं- ख्या ते जेनी अथवा नवीन एवां (पंकज के०) क- मल, तेना (पुंज के०) समूह तेनी (कांती हे युति के जेने एवां तथा (पर्युवसत् के) चारे तरफ जल- तां एवां, (नखमयूख के०) परमेश्वरना पगना नल तेनां जे किरणो तेनी ( शिखा के) प्रकाशपंक्ति जे. ने शासनंतात् नागमा फेली रही . तेणें करीने (य निरामी के) ननोहर एवां (तव के०) तनारां (पा ---
No text on this page.
(१०) कपटुत्रिलोक्याः ॥ दिव्यध्वनिर्नवति ते विशदार्थ सर्व. नापास्वनावपरिणामगुणप्रयोज्यः ॥ ३५ ॥ चौपाई॥ ॥ स्वर्ग मोक मारग संकेत, परम धरम उपदेशन देत ॥ दिव्य वचन तुम खिरे अगाध, सव नापा गर्जित हित साध ॥ ३५ ॥ हवे अतिशय धारायें जनने स्तुति करतो तो कहे . नन्निज्मनवपंकजपुंजकांती, पर्युल्लस नखमयूखशिखानिरामौ ॥ पादौ पदानि तव यत्र जिनेंधत्तः, पद्मानि तत्र विवु धाः परिकल्पयंति ॥ ३२ ॥ अर्थः-(जिनं के०) हे जिनें!(उन्निड के०) विकसित एवां (हेम के) सुवर्णनां (नव के०) नवसं- ख्या ते जेनी अथवा नवीन एवां (पंकज के०) क- मल, तेना (पुंज के०) समूह तेनी (कांती के)युति वे जेने एवां तथा (पर्युक्षसत् के०) चारे तरफ उबल- तां एवां, (नखमयूख के०) परमेश्वरना पगना नख तेनां जे किरणो तेनी ( शिखा केप)प्रकाशपंक्ति जे- ने आसमंतात् नागमां फेली रही ले. तेणें करीने (अ निरामौ के०) मनोहर एवां (तव के०) तमारां (पा .
No text on this page.
No text on this page.
(१९०) दो के.) चरणा ते, ( यत्र के) जे नूमिने विपे (पदानि के०) गमननां स्थानकप्रत्ये (धत्तः के) धारण करे ठे, (तत्र के) ते स्थलने विपे ( विवु धाः केरा) देवता ( पद्मानि के ) कमलोनी (परि कल्पयंति के ) रचना करे वे. एटले वे कमल चरण नीचें अने सात कमल मार्गमां रचे . अहीं नख कमलकांति दर्पणसदृश ठे, अने देवतायें रचेलां एवां सुवर्णकमलनी कांति पीत वे, ते वेहुना मल- वाथी चरणोनो विचित्र वर्ण थयो ॥३२ ॥ ॥ टीका॥अथातिशय द्वारा जिनं स्तुवन्नाह ॥ निति।हे जिनें! जिनानां सामान्यकेवलीनां इंझो जिनेजस्तस्य संवोधनं हे जिनपुरंदर! यत्र यस्मिन् प्र देशे तव पादौ क्रमौ पदानि गमनेऽवस्थानरूपाणि ध त्तः धारयतः।धत्तति क्रियापदं ॥ कौ कर्तारौ पादौ । कानि कर्मतापन्नानि पदानि । तत्र तस्मिन्प्रदेशे विबु धादेवाः । पद्मानि कमलानि । परिकल्पयंति विरच यंति स्थापयंतीत्यर्थः ॥ परिकल्पयंतीति क्रियापदं के कर्तारः विबुधाः । कानि कर्मतापन्नानि पद्मानि । कीदृशौ पादौ उन्निनहेमनवपंकजपुंजकांती उन्नि आणि विकाश प्राप्तानि यानि हेम्नः कांचनस्य नवा
(१९१)
नि नूतनानि वा नवसंख्याकानि यानि पंकजानि कम
लानि तेषां पुंजः प्रकरस्तछत्कांतियुतिर्ययोस्तौ उन्नि
अहेमनवपंकजपुंजकांती।नव च नवानि च वा तानि
हेम्नः पंकजानि च नवहेमपंकजानि इति कर्मधार
यः॥ उन्निसाणि च तानि हेमनवपंकजानि च उन्नि
अहेमनवपंकजानि इति कर्मधारयः ॥ उन्निनहेम
नवपंकजानां पुंजः जन्निनहेमनवपंकजपुंजः इति
तत्पुरुषः॥ जनिअमनवपंकजपुंजवत् कांतियोस्तौ
जन्नि हेमनवपंकजपुंजकांती इति वहुव्रीहिः॥ पुनः
कथंचूतौ पयुद्धसन्नखमयूखशिखानिरामौ । पर्युक्ष
संती समंताचलंती या नखानां करशूकानां मयूख
शिखा प्रकाशपंक्तिस्तया अनिरामौ रुचिरौ। मयूखानां
शिखा मयूखशिखा नखानां मयूख शिखा नखमयुख
शिखा उन्नयत्रापि तत्पुरुषः ॥ पर्युवसती चासौ नख
मयूख शिखा च पर्युक्षसन्नखमयूख शिखा इति कर्मधार
यः। पर्युक्षसन्नखमयूख शिखानिः अभिरामो पर्युल्स
नखमयूख शिखाचिरामौ इति तत्पुरुषः अन्येषु नन्नि
ऽत्यारन्य शिखानिरामौ इति यावत् एकमेव पदं कथ
यंति ॥ तथा च एका नवकनककमलकांतिः पीता ॥
(१९०) दौ के.) चरणा ते, ( यत्र के) जे नूमिने विषे (पदानि के०) गमननां स्थानकप्रत्ये ( धत्तः केप) धारण करे वे, (तत्र के०) ते स्थलने विषे ( विबु धाः के०) देवताः (पद्मानि के) कमलोनी (परि कल्पयंति के) रचना करे . एटले वे कमल चरण नीचें अने सात कमल मार्गमां रचे . अहीं नख कमलकांति दर्पणसदृश , अने देवतायें रचेलां एवां सुवर्णकमलनी कांति पीत ठे, ते वेहुना मल- वाथी चरणोनी विचित्र वर्ण थयो ॥३२॥ ॥ टीका॥अथातिशय द्वारा जिनं स्तुवन्नाह ॥ज निति।हे जिनें! जिनानां सामान्यकेवलीनां इंसो जिनेजस्तस्य संवोधनं हे जिनपुरंदर! यत्र यस्मिन् प्र देशे तव पादौ क्रमौ पदानि गमनेऽवस्थानरूपाणि ध त्तः धारयतः। धत्तइति क्रियापदं ॥ कौ कर्तारौ पादौ। कानि कर्मतापन्नानि पदानि । तत्र तस्मिन्प्रदेशे विद्यु २। पद्मानि कमलानि । परिकल्पयंति विरच यंति स्थापयंतीत्यर्थः ॥ परिकल्पयंतीति क्रियापदं के कर्तारः विबुधाः । कानि कर्मतापन्नानि पद्मानि । कीदृशौ पादौ उन्निनहेमनवपंकजपुंजकांती उन्नि झाणि विकाशं प्राप्तानि यानि हेम्नः कांचनस्य नवा (१९३) उपदेशनविधौ के०) उपदेश विधिने विषे एटले ज- पदेश करवाना समयने विषे, (वं के०) ए पूर्व कही एवी ( तव के ) तमारी ( विनूतिः के ) अति- शयनी संपदा ते, (यथा के०) जे प्रकारें (अनूत् केप) थर (तथा के०) ते प्रकारें (परस्य के०) बीजा जे हरिहरादिक देवो बे, तेनी (न के) नयी थती. त्यां दृष्टांत कहे . के जेम (प्रहत के०) प्रकर्षे करी हएयो (अंधकारा के०) अंधकार जेणे एवी (दि नकृतः के) सूर्य जे तेनी ( यादृप्रना के ) जेवी कांति ने, ( ताहकू के०) तेवी कांति, (विकाशिनो पि के ) प्रकाशित थयेला एवा पण (ग्रहगणस्य के ) नौमादिक जे ग्रहना समूह तेनीप्रना (कुतः के) क्याथी होय ? एटले सर्वथा नज होय. अर्थात् देशनासमयें जे अशोक वृक्षादिक श्राव महा प्रातिहार्य तथा चोत्रिश अतिशयवाली एवी तमारी जे समृद्धि , तेवी हरिहर ब्रह्मादिकनी क्यांची होय? कारण के एमने सरागपणाने लीधे कर्मक्षय. पणुं नथी अने कर्मक्षय विना उत्तमोत्तमताने पमाय नहीं. श्रने उत्तमोत्तमता विना प्रातिहार्यादिक समृ- छिनो अत्तावज होय ते ॥ ३३ ॥ ) भ०८ AM ॥ राग मारू॥ ( १९२) अपरा च नखप्रना रक्ता एतेन हो पादा विचित्र वर्णों वनूवतुरिति नावः ॥ ३२ ॥ ॥ दोहा छंद ॥ ॥ विकसित सुवरन कमल यति. नखद्युति मिलि चमकांहि ॥ तुम पद पुति जहाँ घरे, तहाँ सुर कमल रचांहि ॥ ३ ॥ ॥ चरण तुह्मारे हो नाथजी, च० ॥ मोहि लागे प्यारे हो ॥ जिनजी ॥ यादि जिन चरण तुमारे हो, देखतही घर नए सब पाप हमारे दो ॥ ना॥ १ ॥ जहां जहां प्रनु पगलांधेरे, नहां तहां देवकुमारे हो ॥ नख उवि नीक निर- खतां, नव कमल समारे दो ।। ना० ॥ २ ॥ ३२ ॥ हवे म्नोत्रनो संझप अतिशयें करतो तो कड़े . श्वं यथा तव विनृतिरनृनिंऽ, धर्मो पदेशनविधी न तथा परम्य ॥ याहक्ष ना दिनकृतः प्रदतांधकाग, नाहकुतोय दगणम्य विकाशिनोपि॥३३॥ यर्थ:- जिनंड का सामान्य करता इंच तुल्य! खुर्गनियंद जश्रुतचारित्र लक्षण धर्म, ने
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
.. (११) क्रमयुगाचलसंश्रितं क्रमयोर्युगं क्रमयुगं इति तत्पुरु पः॥ क्रमयुगमेव अचलःक्रमयुगाचलः इति कर्मधा रयः॥ क्रमयुगाचले संश्रितः क्रमयुगाचलसंश्रितः तं कमयुगाचलसंश्रितं इति तत्पुरुषः ॥ कस्य ते तव । पुनः कथंनूतं क्रमगतंक्रमयोः पादयोर्गतं प्राप्त क्रमग तं इति तत्पुरुषः ॥ फालप्राप्तमित्यर्थः ॥ कथंनूतोहरि णाधिपः वयक्रमः बसौ कीवितौ कसौ पादौ यस्य स वझक्रमः इति बहुव्रीहिः॥ पुनः कथंचूतः जिन्नेनकुं जगलपुज्ज्वलशोणिताक्तमुक्ताफलप्रकरजू पितनूमि नागः। निन्नाच्यां विदारितान्यां इनकुंजाच्यां हस्ति शिरःपिंमान्यां गलता पतता उज्ज्वलेन रक्तश्वेतवर्णेन शोणिताक्तेन रुधिरव्याप्तेन मुक्ताफलानां प्रकरण समू हेनन्नूपितोमंमितो नूमिनागोलूप्रदेशोयेन स निन्नेन कुंनगलपुज्ज्वलशोणिताक्तमुक्ताफल प्रकर नूपितलू मिनागः॥ अथास्थ पदस्य समासाः॥इनस्य कुंनो इन कुंचौ इति तत्पुरुषःनिन्नौ च तो इनकुंजौ च निन्नेन लौ इति कर्मधारयः॥शोणितेन अक्तःशोणिताकः इति तत्पुरुषः । मुक्ताफलानां प्रकरः मुक्ताफलप्रकरः इति तत्पुरुषः। ततो निन्नेलकुंलान्यांगलन करन् उज्ज्वलो धवलः शोणितात्तश्चासौ सुक्ताफलप्रकरश्च तिने
No text on this page.
(११) कमयुगाचलसंश्रितं क्रमयोर्युगं क्रमयुगं इति तत्पुरु पः॥क्रमयुगमेव अचलः क्रमयुगाचलः इति कर्मधा रयः॥ क्रमयुगाचले संश्रितः क्रमयुगाचलसंश्रितः तं कमयुगाचलसंश्रितं इति तत्पुरुषः ॥ कस्य ते तव । पुनः कथंनूतं क्रमगतंकमयोः पादयोर्गतं प्राप्त क्रमग तं इति तत्पुरुषः ॥ फालप्राप्तमित्यर्थः ॥ कनूतोहरि णाधिपः वक्रमः वसौ कीलितौ क्रमौ पादौयस्य स वझक्रमः इति वहुन्नीहिः॥ पुनः कथंभूतः जिन्नेजकुं नगलज्ज्वलशोणिताक्तमुक्ताफलप्रकरलूपितनूमि नागः। चिन्नाच्यां विदारितान्यां इनकुंलान्यां हस्ति शिरः पिंमान्यां गलता पतता उज्ज्वलेन रक्तश्वेतवर्णेन शोणिताक्तेन रुधिरव्याप्तेन मुक्ताफलानां प्रकरण समू हेनन्नूपितोमंमितोनूमिनागोनूप्रदेशोयेन स जिन्नेन कुंतगलज्ज्वलशोणिताक्तमुक्ताफलप्रकर नृपित मिनागः॥ अथास्य पदस्य समासाः॥इनस्य कुंनोज कुंनो शति तत्पुरुषः॥निन्नौ च तौ इनकुंनीच जिसेन लौ इति कर्मधारयः॥शोणितेन अक्तःशोणितानःप्रति तत्पुरुपः । मुक्ताफलानां प्रकरः मुत्ताफालप्रकरः इति तत्पुरुषः । ततो निन्नेजकुंजाच्यांगलन् दार उनको धवलः शोणितातश्चासो मुक्ताफलप्रकरण :
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
(१७) ॥ राग रामग्री ॥ ॥ तेरो नाम कीर्तन जल स. माचे, दावानल असराल ॥ कलपंत कालके पत्र- न परगट, वन्दि यूं विकराल री॥ते॥१॥ माहा तबर वनहीं जारे, दौर सूनी ज्वालरी॥ विश्व लावा रूप रावत, जयो यूं जमताल री॥ते॥२॥ देव प्रजुते तवहिं जहरे जंतु सब जगपातरी तेजाज्ञाक्षा हवे उरगन्जय निवारण करतो तो कड़े के. रक्तेदाणं समदकोकिलकंचनीलं, क्रोधो तं फणिनमुत्फण्मापतंतम्॥आक्राम ति क्रमयुगेन निरस्तशंक, स्त्वन्नामना गदमनी हदि यस्य पुंसः ॥ ३ ॥ अर्थः-(रक्तक्षणं के ) रातां के नेत्र जेनां एको धने (लमद के०) मदोन्मत्त एबो नया (कोशिक) कोकिल तेनो (कंच के) व तेना सरको ( नीट) यामवर्णवालो एवो श्रने (मोधोजन को करीने उन पवेलो दबा (रातो) दीले । सी पाणा जोणे एवो के (प.लिक (श्रापकतं मोट) उनासो सन्सानो कोष ने पए (निरन्तः कोरसाद
No text on this page.
(ए) समये कृपणनीलयोरेक्यात् । सदेन सह वर्तमानः समद इति तत्पुरुपः ॥ समदशासो कोकिलश समद कोकिल इति कर्मधारयः॥ ससदकोकिलस्य कंवलम दको किलकंठ इति तत्पुरुषःससदकोकिलकंठवतु नीलः समनकोकिल कंपनीलस्तं समदको किलकंवनीलं इति कर्मधारयः । मदोरेतन्यहंकारे सद्यो वर्षलवानयो रिकि नानार्थः ॥ पुनः कतनं शोधोलनं क्रोधे नकोपन नरुतः॥प्रेरितः क्रोधोजन को धोखनन नापुरपः । पुनः कयंजूनं उत्फणं उनका वी चन्य स उत्फणनं उत्पाणं इनि बहीन वीयाकफाण मित्यर्थः ॥ पुनः वाहन घामा, नं दशनानि गम्यं ॥ नाय का म पः ॥ यग्य पुनः पुरपग्य :- दमनी वदनिशानलकणाम ली विद्या बासनीयतादा! 16 यावी ? मनामनाम: शनि निमानि गतिमा कर्मधारयpिer: गोविना पशिानियो ! pm- Pran AN T , .
No text on this page.
(१३१) अर्थ:-जे (श्राजी के०) संग्रामने विषे (वगत के०) युद्ध करता एवा (तुरंग के०) घोमा ते जेने विषे दोडी रह्या ने अने (गज के०) हस्ती तेनुं (गर्जित के०) गर्जन तेणें करी (नीम के०)ज- यंकर ने (नादं के) शब्दो जेने विषे एवं ( वल वतामपि नूपतीनां के० ) अतिशय बलवान् राजार्ड तेनुं पण (वलं के) सैन्य ते (त्वरकीर्तनात् के) तमारा नामना कीर्तनथकी (अशु के०) शीघ्र (भि दां के०) नेदनने (उपैति के०) पामे . एटले तुर- त नाशी जाय वे. ते कोनी पे ? तो के० (उच दिवाक र के०) उदय थयेलो एवो जे सूर्य, तेनां (मयूख के) किरणो तेनी (शिखा के) शिखाउँ तेणें के रीने (अपविक के) क्षिप्त पटले नेदन बग्रेलु एवं (तमः के०) अंधकार तेहीज (श्व के ) जेम होय नहीं ? अर्थात् सूर्यकिरणोयें करीने जेस अंध- कार नाश पामे , तेस तमारा नामग्रहणप्रसावध- कि शत्रुनुं लैन्य संग्रामने विषे पलायन पाय ठे॥३॥ ॥ टीका ॥ श्रथ रणनयं हरन्नाह ॥ वल्गनुरंगे ति ॥ हे वरद! थाजो संग्रामे जूपतीनां चूनृतां दई सैन्यं थाश शीघ्रं निदां उपैति । नेदं प्राप्नोती *
No text on this page.
(२३) नगनुरंगगजगजितनीमनाई। बद्धगतां युध्यमानानां तुरंगाणां शश्वानां गजानांहस्तिनांच गतिानिनी मोझोनादोयत्र तत् बगानुरंगगजगजितनीमनाई इनि नसुनपतितो बहुवी हिनायथवा नुरंगाच नजा अनुरंगगजाः इतिहः॥द्धांततेनुगमजाक बगनुरंगगजाः। इतिकर्मधारया वागगजाना पार्जिनानि बगानुरंगगजगार्जिनानिहनि नव्या गवान ने तुरंगाबाननंगा मित्र मज्ञानां गर्मिनानिजगजिनामिनि नाम: सुरंगानगजाजिनानिक माजीमानाबादी - N anve .. Amey
No text on this page.
(१३५) हवे वली पण प्रकारांतरें करीने संग्रामनयने निरास करतो तो कहे . कुंताग्रनिन्नगजशोणितवारिवाद, वेगा वतारतरणातुरयोधनीमें, ॥ युझे जयं विजितर्जयजेयपदा, स्त्वत्पादपंकजव नाश्रयिणोलनंते ॥ ३५॥ अर्थः-(कुंत के०) वरबी, तेमना (अग्र के०) अपनाग जे अणी तेणे करीने (निन्न के०) नेदेला ए- वा (गज के) हस्ती तेना (शोणित के०) रुधिररू- प (वारिवाह के) जलना प्रवाह तेने विषे जे (वे गावतार के) उताव, प्रवेश थq एटले रुधिररूप पाणीमां तणा जवाने तैय्यार थयेला तेमांथी (तर णातुर के०) फरीपाग तरी नीकलवाने थातुर थयेला एवा जे (योध के०) सुनटो तेणें करीने (नीमे के) ज- यंकर देखातुं एवं जे (युझे के०) युद्ध तेने विषेपण (त्व त्पाद के० ) तमारा चरणारविंद ते रूप जे ( पंकजव न के ) कमलवन तेने (आश्रयिणः के) आश्रय करीने रह्या एवा जे पुरुप, ते (पुर्जय के०) नहीं जीताय एवा जे (जेयपक्षाः के० ) शत्रुना वर्गों
No text on this page.
(१३७) दोयैस्ते विजितपुर्जयजेयपदाः इति वहुव्रीहिः। कथं भूते युझे ? कुंताग्रचिन्नगजशोणितवारिवाइवेगावता रतरणातुरयोधजीमे कुंताःयासास्तेषां अप्रैः अग्रता गैः जिन्ना विदीर्ण ये गजा हिरदास्तेषां शोणितं रु धिरं तदेव वारिवाहो निरस्तत्र वेगेन शीघ्रतया श्रवतरणं प्रविशनं तस्मात् तरणे प्लरने आतुरा विह्व ला चे योधाः सुन्नटास्तै मे जयावहे ॥ अथात्य पद स्य समासाः। कुंतानां अग्राणि कुंताग्राणि कुंताग्रै न्निा कुंतायजिन्ना उन्नयत्रापि तत्पुरुषः॥ कुंताग्रनि वाश्च ते गजाश्च कुंताग्रनिन्नगजाः इति कर्मधारयः ॥ कुंताग्रनिन्नगजानां शोणितं कुंताग्रन्निन्नगजशोणितं इति तत्पुरुषः ॥कुंताग्रनिन्नगजशोणितमेव वारिवाहः कुंताग्रचिन्नगजशोणितवारिवाहति कर्मधारयःकुंता पनिन्नगजशोणितवारिवाहवेगेन श्रवतरणं अवतारः कुंताग्रनिन्नगजशोणितवारिवाहवेगावतार प्रति तत्पु रुपः ॥ कुंताय जिन्नगजशोणितवारिवाल्वेगातार तरणे थाकुलाश्च ते योधाश्च कुंतापनिजगजमोनित वारिवाल्वेगावतारतरणातुरयोधाःइति कर्मधारयः । कुंताग्रन्निनगजशोणितवारिबादवेगावकारतरणातुर चोधेमः । बुतायनिजगजशोहितारिवाद
No text on this page.
(१३) उप्पय हंद ॥ ॥ मारे जहां गयंद, कुन हथि- चार विदारे ॥ उमगे रुधिर प्रवाह, वेगि जलसें विस्तारे ॥ होये तरण असमरन, महा योधा जल ॥ पूरे तिस रणमें जिन तोय, जत्ति जे हैं नर सूरे ॥ उर्जयथरिकुल जीतिकें, जे पावै निकलंक ॥ तुम पदपंकजवन वसै, ते नर सदा निःशंक ॥ १॥३॥ ॥ राग कमखो ॥ कुंतवर निन्न गज कुंन निकसत रुधिर, वारिपरवाहमें तरन लागे॥ चपल अति योध वल रोध अरि शोधते, क्रोध कल कल करै कार नागै॥१॥युद्ध करि दक्ष वेहुपद अरि पक्षजे, नाति श्रावाजथें यूहि कागे॥ आदिप्रनु चरण शरणागता जना, शुन्नमना जय वरे वीतरागें ॥२॥३५॥ हवे समुअनय निरास करतो ठतो कहे दे. अंनोनिधौ हुन्नितन्नीषणनकचक्र, पा तीनपीउन्नयदोल्वणवामवासी ॥ रंगत रंगशिखरस्थितयानपात्रा, स्वासं विदा य नवतः स्मरणाद्वति ॥ ४० ॥ अर्थः-(नित के०) झोन पसारा (जीप ए के.0 मसानयंकर एका (नवनापानीनीवर) जे
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
(१५१) तेम (थाशु के ) शीघ्र उताव (नाशं के०) नाशने (उपयाति के) पामे . अर्थात् आ तमारा स्तोत्रना पाठ करनारने पूर्वोक्त आठ प्रका- रना नयनो नाश घाय ॥४३ ॥ ॥ टीका ॥ अथ पूर्वोक्तान्यष्ट नयानि निर्गमयन्ना ६॥ मत्तहिति॥ हे प्रत्नो! योमतिमान् बुद्धिमान् पुमानिति गम्यं तावकं त्वदीयं स्तवनं अधीते पठती त्यर्थः॥ अधीते इति क्रियापदं । कः कर्त्ता पुमान् । कथंचूतः पुमान् मतिमान् । मतिर्विद्यते यस्यासौ म तिमान् इति बहुव्रीहिः॥ कं कर्मतापन्नं स्तवं कथंभूतं स्तवं तावकं तव इदं तावकं तत्पुरुषः ॥ पुनः कथंनूतं इमं प्रत्यदलादृश्यं यदस्य तव्दसापेक्षत्वात् तस्य पुंसः नयं श्राशु सद्यः नाशं विनाशं उपयाति गठ तीत्यर्थः ॥ उपयातीति क्रियापदं किं कर्तृ ? नयं के कर्मतापन्नं नाशं कयेव निया श्व जयस्यापि जयं समुत्पन्नमिवेत्युत्प्रेक्षा ॥कथंभूतं जयं मत्तहिअमृगरा जवानलाहिसंग्रामवारिधिमहोदरवंधनोठं हिंपाग जास्तेषु इंडोहिजः इति तत्पुरुषः ॥ मत्तश्चासौ हि अश्च मत्तहिति कर्मधारयः॥मृगाःसर : स्तेषु राजते तेषां राजा वा मृगराज इति ।
No text on this page.
(१५१) तेम (आशु के ) शीघ्र उतावबुं (नाशं के) नाशने (उपयाति के) पामे ने. अर्थात् आ तमारा स्तोत्रना पाठ करनारने पूर्वोक्त आठ प्रका- रना नयनो नाश थाय ॥४३॥ ॥ टीका ॥ अथ पूर्वोक्तान्यष्ट नयानि निर्गमयन्ना ६॥ मत्तहिति ॥ हे प्रलो!योमतिमान् वुकिमान् पुमानिति गम्यं तावकं त्वदीयं स्तवनं अधीते परती त्यर्थः॥ अधीते इति क्रियापदं । कः कर्ता पुमान् । कथंचूतः पुमान् मतिमान् । मतिर्विद्यते यस्यासौ म तिमान् इति बहुव्रीहिः॥कं कर्मतापन्नं स्तवं कथंभूतं स्तवं तावकं तव इदं तावकं तत्पुरुषः ॥ पुनः कथंनूतं इमं प्रत्यक्षलाहश्य यनन्दस्य तन्दसापेक्षत्वात् तस्य पुंसः नयं आशु सद्यः नाशं विनाशं उपयाति गठ तीत्यर्थः ॥ उपचातीति क्रियापदं किं कर्तृ ? नयं के कर्मतापन्नं नाशं कयेव निया श्व जयस्यापि जयं समुत्पन्न मिवेत्युत्प्रेक्षा कथंभूतं जयं मत्तलिअमृगरा जदवानलाहिसंग्रामवारिधिमहोदरवंधनोठं हिंपाग जास्तेषु मोहिमः इति तत्पुरुषः ॥ मत्तश्चासौ हि अश्च मत्तहिति कर्मधारयः॥मृगाःअरण्यपशव स्तेषु राजते राजा वा मृगराज इति तर ।
( १५२ )
राजा हिसम्विन्यएच ॥ ननोमत्तहिश्च मृगराजश्व
इवान लश्च अहिश्च संग्रामश्च वारिधिश्च महोदरं च
बंधनं न मन हिऽमृगगजदवानलाहिसंग्रामवारि
धिमहादग्यंधनानि इतरेताछः । मत्तहिउँऽमृगरा
जदानलाहिसंग्रामवारिधिमहोदरचंधनेच्यः उत्यं
जुम्पन्न मिनि मनपिंऽमृगगजदवानलाहिसंग्राम
पारिभिमदोदरचनात्यं इति तत्पुरुषः ॥ ३ ॥
पवर्ग भने सरकाव्यरूप लक्ष्मी, (समुपैति नहीं? ते स्तोत्ररूप पुष्पमालाने (कंगतां के) पोताना कंठने विषे (अजस्र के) निरंतर (धत्ते के०) धारण करे . (तं के) ते (मान के०)चित्तनी उन्नति तेणे करीने (तुंगं के०) अत्यंत जन्नत थयेला एका (श्रवशा के०) अखतंत्र एवी जे (लक्ष्मी के०) (१५३) धिको कतु कह्यो, सूरिजन सुनहु खमावतां, देव प्र- तु दिल ध्यावतां ॥श्री॥३॥४३॥ हवे स्तवनप्रन्नाव सर्वखने कदे ने. स्तोत्रस्रजं तव जिने गुणैर्निवझां, न तयामयारुचिरवर्णविचित्रपुष्पाम्॥धत्ते जनोय श्द कंठगतामजस्रं, तं मानतुंग मवशा समुपैति लक्ष्मीः॥४४॥ इति नक्तामरनामकस्तोत्रं समाप्तम् ॥ अर्थः-(जिनें के) हे जिनेंद्र ! ( तव के) मारी (श्ह के) श्रा लोकनें विपे ( यः के) ने (जनः के ) पुरुष, (स्तोत्रस्र के) स्तोत्र तेज पदसंदनितपणे करीने जाणे मालाज होय
No text on this page.
(१५५) कंगतां धत्ते दधातीत्यर्थः ॥ धत्ते इति क्रियापदं का कर्ता योजनः॥ कां कर्मतापन्नां स्तोत्रस्रजं स्तोत्र मेव पदसंदर्भितत्वेन स्रगिव स्तोत्रस्रक तां स्तोत्र खजं इति कर्मधारयः अन्यापि माला पुष्पसंदर्जिता जवतीति नावः ॥ पुनः कथंजूतां गुणैर्निवहां ग्रथितां केन मया मानतुंगसूरिणा कया नक्त्या श्रद्धया । पळे नक्तिर्विचित्ररचना तया प्रकारचनयोतिरि त्यमरः ॥ अन्यापि स्त्रक गुणैस्तंतुनिर्निवझा नवत्तीति नावः॥ पुनः कथंभूतां रुचिरवर्णविचित्रपुष्पां रुचिरा मनोज्ञा चे वर्णा अकाराद्या द्विपंचाशन्मिताः तएव विचित्राणि यमकानुप्रासश्लेषादिना विचित्राणि पुष्पाणि कुसुमानि यस्याः सा रुचिरवर्ण विचित्रपुष्पा तां रुचिरवर्ण विचित्रपुष्पां इति बहुव्रीहिः । तं मानतुंगं मानश्चित्तोन्नतिस्तया तुंगं अत्युन्नत पुयांसं स्तोत्रकारं वा लदमीःराज्यत्वर्गापवर्गसत्का व्या श्रवशा अस्वतंत्रा समुपैति ॥ समंतात् तमीप मागळंतीत्यर्थः ॥ समुपैतीति क्रियापदं ॥ का कत्री लक्ष्मीः । कं कर्मतापन्नं मानतुंगं । मानेन तुंगं मान तुंगं इति तत्पुरुषः । स्तवांते पुष्पमाला शब्दो पन महोत्सवानंदतः । लदमी ४
No text on this page.
No text on this page.
॥ (१५६) मांगल्यवाचित्वं तेन स्तोत्रं पिपरिपूणां शुश्रूपमा णानां च पुंसां व्या चिख्यासूनां च पुंसां समाप्ताव विरतं कल्याणपरंपरा नविष्यतीति नावः॥ प्राणीनां प्रतिष्ठा हेतुश्च श्रीरेव ॥ उक्तं च ॥ वारां राशिरसौ प्रनूय जवती रत्नाकरत्वं गतो. लक्ष्मीस्त्वत्पतिजाव मेत्य मुरजिजात स्त्रिलोकीपतिः ॥ कंदप्पोंजन चित्त रंजन इतित्वन्नंदनत्वादनू , सर्वत्र त्वदनुग्रहप्रणयिनी मन्ये महत्व स्थितिः ॥१॥ गौरीशंकरयोःसुतो विज यते खामी कुमारबती, धत्तेऽद्यापि चतुर्मुखस्य तनया कौमारमेव व्रतम् ॥ यलक्ष्मीपतिनूः प्रियाययुतोनं गोऽपि संसेव्यते, तन्मन्ये कमले ! त्वदाश्रयवशात्स वोऽपि मान्योजनः॥२॥ इत्यस्मत्कृतवृरूप्रस्तावोक्ति रत्नाकरात् ॥ ४४ ॥ इति पादशाहश्री अकबरजबा बुदीनसूर्यसहस्रनामाध्यापक श्रीशत्रुजयतीर्थकरमो चन गोवध निवर्त्तनाद्यनेकसुकृतविनिर्मापकमहोपा ध्यायश्रीनानुचंडगणि शिप्ययुमपदष्टोत्तरशतावधान साधन प्रमुदितपातशाह श्रीयकव्यरजल्लालुदीन पात शाह श्रीनरदीनजिहांगीरप्रदत्तशुष्कहमनादिरंजनो हितीयानिधान महोपाध्यायश्रीसिचिंऽगणिविर चितानक्तामरस्तोत्रवृनि unar ॥ (१५७) ॥ काव्यहंद॥ ॥ गुनमाल विशाल, नाथ तुम गुणकी समारी॥ विविध वरनके पुहप, गुंघिमें न- गति विद्यारी॥जे नर पहिरे कंव,नाव मनमांही नावै।। मानतुंग निजाधीन, ते शिवकमला पावै ॥१॥ ४ ॥ ॥ दोहा॥ ॥ नाषा नक्तामर कियो, हेमराज हितहेत ॥ जे नर पढे सुनावगुं, ते पावै शिवखेत॥१॥ ॥ राग धन्याश्री ॥ ॥जे नर जगति नाव नदा र ॥ श्रादि जिनवर सकल सुखकर, जगत जन श्रा- धार ॥ जे ॥ १॥ सकल महिमा निधि अनुपम, मंत्र के विस्तार ॥ विविध वर्ण विचित्र प्रगुण, पाल गुं. थी माल ॥ ॥ २ ॥ कंठ पीते धरे निरंतर. मो. त्र रचन रसाल ॥ सकल संपदकी सुवालन. नगर प. द मुविशाल । जे ॥३॥ सवल परिसस नि. दर, अचल लखमी सार ॥ मानतुंग मनुष्य को घरे जय परमाल ॥ ७० ॥ ४ ॥ विजयर पदधर, विजयसिंद गणधार ॥ीर : पोल. देवविजय जयकार जि॥५॥ वर्षे,पाप शुदि सित पार ॥ तिमी दिनमा व सुरुकार ॥ रोका जाना wer 2 .
(१५ए) गर्व रहितधगया. पठी रात्रि पमीत्यारेवन्ने एक मढी- मांसुता. सरस्वतीजीयें तिहां परीक्षा करवा सारु मयूर- जहने जगावी या प्रकारनीसमस्यापूढी के "शतचंडं न जस्तलं"एचोधु पदवे तेनी पहेलानांत्रण पद रचीश्लो- कपूरोकरी आपो.शतवंडं ननस्तलं एटले आकाशनुं तल सो चंजवावं . पठी अनिवागत मयूर पंमितें विचार करी का के:-" दामोदरकराघात, बिजुली नूतचेतसा ॥ दृष्टं चाणूरमलेन, शतचं ननस्तलं" भावार्थः-दामोदरना करप्रहारें करी जेनुं चित्त वि- हल थ गयुं बे एवा चाणूर मलने आकाशमां सो चंडमा देखावा लाग्या. श्रा प्रमाणे मयूरजहें समस्या पूरवानां त्रण पद नवां कस्या, त्यारपठी तेज समस्या पूरवा माटें श्रीना- रतीय वाणनट्टने पण पूठ्युं त्यारें वाणनद्दे हुंकार शब्द पहेलो कह्यो अने पनी समस्या पूर्ति माटे त्रए पद नवां करयां. “यस्यामुत्तुंगसौधार, विलोलवदनां वुजं. ॥ विरराज विनावर्या, शतचंडं ननस्तलं नावार्थः-उंची हवेलीनी उपर विलोल वदनां- बुज जेनु, एवी स्त्रीनु मुख रात्रिने विषे केहेवु लागे ? 'गणे सो चंअवालुं श्राकाश शोजतुं होय न • -
No text on this page.
(१६१) पगमां पड्या. ते वखतें ते स्त्री नेपुरवाला चरण बड़े वाणनट्टना मस्तकें प्रहार कस्यो. पादप्रहारनो शब्द सांजली तथा अत्यंत नम्र थ गयेला वाणजह- ने अपमान यवाथकी पुःख पामी मयूरजह गोखनी नीचेंज उन्ना रह्या. ते वखतें वाणनट्टे पोतानी स्त्रीने नवीन काव्य वनावी कही वताव्यु केः-"गतप्राया रा त्रिः कृशतनुशशी शीर्थत श्व,प्रदीपोयं निझावशमुपग तोचूर्णितश्च ॥ प्रणामांतो मानस्त्यजसि न यथा त्वं कथमहो,कुचप्रत्यासत्त्या हृदयमपि ते सुन्नु कविनम्॥ भावार्थ:-हे रूमी व्रकुटीवाली स्त्रि! रात्रि पण हवे गतप्राय घरही वे. चंडमा पण कांति विनानो यश गयो ते. अने दीप पण निसावश एटले निस्तेज घ गयो ते. माटे हे स्त्रि!हवे तुं क्रोधनो त्याग कर. अने जगतमां क्रोध पण ज्यां सुधी अपराधी मापल तेने प्रणाम न करे त्यां सुधी होय ते. माटे हवे में तने प्रणाम पण करयो तो पण तुं मान मुक्ती नथी. तेथी कठिण स्तन पालें रदेला तारा हदयने पण कठिनता प्रावी दोप ? एम लागे दे. ए सर्वे मयूरन नी जज उन्नां सांभब्यु. प्रने पाए ! तने लोकनी पंत ही
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
(१६३) वाणनदृनुं श्रा वाक्य सांजव्यु तेथी राजायें तरत जाएयु के मयूरजह कुष्ठी थगया बे. मयूरजट्टने कह्यु के तमने शरीरे कुष्ठ थयो ने माटे ते मट्या पठी सनामां श्रावजा. ए सांजली मयूरल शोकातुर थश् पोताने घेर जश् सूर्यने प्रत्यक्ष देव जाणी स्थिर मन राखी सूर्यनी नवीन सोश्लोकधी स्तुति करी. तेनुं ना- म सूर्यशतक हाल पण प्रसिद्ध ले. सूर्य प्रत्यद थया, त्यारें मयूरनट्टे कर्बु के हे देव! आ मारा शरीरें कुष्ठ थयो ने तेनो तमें नाश करो. सूर्ये कह्यु के रन्ना देवीनी श्वा विना गमन करवाने श्वता एवा मने पण मारी स्त्री कोढनो शाप आप्यो दे, ते हजी सुधी पण मा- रापादने विषे अनुनबु तथापि मारा एक किरणना दानथी तमारा कोढनुहुँ आबादन करीश. एम कहीने सूर्य अंतर्ध्यान थया. अने पोताना एक किरणें करी मयूरजद्दनो कुष्ठ घर कस्यो. वीजे दिवसें मयूरन राजसत्नामां आव्या, तेने नीरोगी जोइराजायें प्रशंसा करीकडं के धन्य ते मयूर- नहनी विद्याने ? या प्रशंसा वाणनट्टथी सहन न थ- ३, तेथी तेणें विचार कस्यो के मारे पण मारी विद्या- ना वलथी प्रशंसाने पात्र थq. एवं धारी वाएनहें (१६२) कडं ते अयोग्य वे, कारण के कोपने आधीन थयेवी । स्त्रीने सुत्रुत्व घटतुं नश्री.परंतु“चंमि एटले हे कोपयु- क्त स्त्रि! एवं पद कहेवू योग्य ते.पितानां आवां वचन : सांजली मयूरजनी दीकरी पोते सती होवाथी पोता. : ना वापने वकीय चरित्र प्रगट करनारो निर्लजजा- णी पोताना पिता नपर मुखमांथी तांबूलरस नाख्यो, : अने शाप आप्यो के पुत्रीना मर्म प्रकाशवाथी तुं : कोढीयो अश्श. सतीना शापश्री मयूरना शरीर उपर : तरतज कोढ उत्पन्न थयो. पठी खिन्न थयेला मयूरनट्ट पश्चात्तापयुक्त यश्चेर श्रावी शरीर कुष्टयुक्त उता वस्त्र पहेरवाथी शरीर तो ढंकायुं श्रने गरदन उघामी रही तेथी तेना उपर - माल वींटीनोजराजानी सनामां गया.ते दिवसंपने लीधे वाण पंमित पण प्रथमश्रीज राजसनामां था- वी बेग हता. मयूरनने थावता जोश वाणन लेपमा बोल्या के "यायो वरकोडी" ए पदमा रा. जाने एम जग्णाव्यु के कुटी श्राव्यो. ए यात मांन. ली वृखनीज बुद्धिमान दोबाश्री तरन समजी गया. काग के वरक एबुं समाजनुं नाम श्रने गला . पर नमान बदिती राजाचं जायो, वही
No text on this page.
No text on this page.
ने (१६५) जावार्थः-हे राजन् ! मस्तक उपर जटायें करी रमणीय तथा गण जे गणधरो तेनी पंक्ति जेने श्रा- सपास वे एवा तथा शांकरांकित कदेतां मुक्तिनांचि- न्होथी युक्त एवा तथा सुशोलीत सर्वत्र जेने मंगल एवा शंकर कहेतां सुखना करनारा युगादीश ए- टले युगना श्रादीश्वर जे श्रीरुपनदेव तमने श्रेय करो, एश्लोकधी आशीर्वाद श्रापी वेग, जोज- राजायें पुठ्यु के हे पंमितवर्य ! कांइ पण चमत्कार आप यथास्थित जाणता हो तो वतावो. त्यारे श्रीमा- नतुंगाचार्य कहेवा लाग्या के, अमारा इष्टदेव श्रादि- नाथ वगेरे तीर्थकरोनो एवो प्रताप के मारा हाथ पगमां सांकलयुक्त वेडीयो नाखो अने सर्व कमाइबंध करी तमारी मरजीमां आवे तेटलां तालां प्रापीने पूरो अने मारी पासें तपास करवा प्राहारियो पार राखो धने जो हुं ते सर्व वेडीयोची मुत्त. याउंनो. मारा इष्टदेव खरा समजवा. था प्रमाणे तारहत चसत्कारयुक्त श्रीमानतुंगाचार्यनां वाक्प तांजलीने राजा कj के तमारा देवनो मतिमा जोवा घमारी हा ठे. पटी सांवलो तथा वेडीरो बने तासांवरे मंगावी, सर्व भंग सांकल तथा देखीधी वांधी. एक.
No text on this page.
No text on this page.