·No text on this page.

·LEGE
BRARY
He this book very
If the book is stigured
(of markert or written on lule in your
possession the book will have to be
popolare end by itself copy on paid for. In
tase the book boe il volume of set 01
which sin le volumes are not available
the price of the whole will be realized
Class No.
Bogli No......
Acc. No...
No...

·No text on this page.

·The Kaskmir
Series of Texts and Studies
NO. 75
LOKAPRAKASHA
OF
KSHEMENDRA
Sauslent
incentiumoglegal document
1947 A. D.
RESEARCH DEPARTMENT
SRINAGAR,

·No text on this page.

·THE KASHMIR
SERIES OF TEXTS AND STUDIES
NO. LXXV.
LOKAPRAKASHA
OF
KSHEMENDRA
EDITED
BY
PT. JAGADDHAR ZADOO Shastri, M. A., M. O. L*
Superintendent Arcbaeology Research & Museum
Department,
His Highness's Government,
Jammu & KashmirSRINAGAR.
Publisbed under the authority of the Governmooi of
His Highness Rajarajeshvara Maharajadhiraja
Sri Maharaja Hari Singh Ji Babadur
G, C. S. I., G. C. I. E., K. C. V. O., LL. D.
Maharaja of Jammu & Kashmir.
de
SRINAGAR,
ORINTED AT THE PIONIER PRESS,
1947 A. D.

·No text on this page.

·วัย
काश्मीर-संस्कृतग्रन्थावलिः ।
ग्रन्थाङ्कः ७५
ल
लोकप्रकाशः
क्षेमेन्द्रविरचितः ।
श्रीराजराजेश्वर-महाराजाधिराज-कश्मीरनरेन्द्र
श्रीहरिसिंहजी-बहादुराज्ञया
रिसर्च-कार्यालयाध्यक्ष-पण्डित-जगद्धरजाशास्त्रिणा
कार्यालयस्थेतरसंपादकपण्डितसहायेन
संशोधनादिसंस्करणोत्तरं
संपाद्य
श्रीनगरे 'पायोनियर'
मुद्रापयित्वा
प्राकाश्यमुपनीतः।
मुद्रणालये
स्कृत
३
*पो. वा
कश्मीर-श्रीनगर
संवत् २००४
सन्न ईस्वी १९४७
'अस्य ग्रन्थस्य मुद्रापणाधिकाराः
प्रोक्तमहाराजवय्यः स्वायत्तीकृताः सन्तिं'

·14771
BOARD OF EDITORS
1.
2.
Pt. J. D. Zados Shastria M A., 'M. O. L.
Dr. S. N. Sharma Shastri, Acharya, D. 0. C.,
Vidyavaridbi.
Pt. Sri Kantb Shastri., B, A., H. H.
3.
(All rights reserved)
Publishod by Pandit Jagaddhar Zadoo Shastri, m. A., M. O. L.
For the Research Department,
Jammu and Kashmir Goveroment,
SRINAGAR.

·LOKAPRAKASHA Ascribed to Kshemendra, FOREWORD The high-sounding title LOKA- PRAKASHA-light of the world-should not mislead the reader. It may have been a guide book for everyday transactions for people during the Mohammedan period in Kashmir in the 17th centary A.D. As the study of the book reveals it has been initially a mere compendiom of the legal documents pertaining to selling and mortgaging of the immovable property such as land, houses, shops apd gardens etc., lending and borrowing of money, matrimonial alliances, dowries, endowments to temples to temples and and other sundry matters of public interest, A few closing chapters of the book throw a little light on Kashmir Geography, calculation of time and mythical topography of the the universe which is evedently borrowed from the ·2 Poradas. The book has been ascribed to Ksbemendra, who is very well known to have lived in the early years of the 11th centary A.D. Possibly there may have existed some one of the name of Kshemendra who is the author of the present work and may have lived in Kashmir during the time when Kashmir Kashmir was was under the sozerainty of Shah Jahan or under the prosperoas rale of Zaina-l-abidin, who are very often mentioned in the documents which we come across in the body of the book. It may not be out of place to mention here that Kshemendra, the author of the Deshopadesha and Narmamala, pab. lished as No: XL in the Kashmir series of Texts and Studies, is all over known as a versatile writer. He was He was a great satirist. He did not spare even the Diksha- Goros of his time. His compositions reveal a great hatred for the community of Kayasthas or men of clerical profession. A good number of verses found in the Deshopadesha and Narmamala, which exaggerate the ·3 excesses of of the clerks during his time, are also met with in the present text. There are some of the beaotifol Shlokas and prose passages in Lokaprakasha which are most most probably probably borrowed from the writings of Kshemendra and a mere soperficial study would easily reveal it, they present a bold contrast to the defective style and grammatically incorrect laoguage in which the nine-tenths of the Lokaprakasha are written. I would hazard a remark here that there must have been a hand book of legal documents in Sanskrit written by Kshemendra which some shrewd petition. writer of the 17th century, doring the Mohammedan rale in Kashmir, strong together for the convenience of the document-writers, facilitating their work by changing the language of high standard (and consequently unintelligible to common people who through aliea, repression head. long neglected the study of Sapaktit language), into one that was, thoogh defective, angrammatical and admixtare Kashmiri and Persian, in ose in the Library Sri Pratap College, Sister, ·4 offices and Law Courts of the then rolers. However we leave it for future study of the scholars, The text ander edition is based OD:- (7.) This is a forty years old Devanagari transcript made out by Pandit Sabaja Bhatta late of this Department, from his his own manuscript of the Lokaprakasha. (E.) This is a manuscript in Sharada script borrowed from the Deccan College Library, Poona, No other details are available in the office of these manuscripts. A critical study of the text, which, it is hoped, if carried on patiently and laboriously, will furnish ample useful material for a chronicler interested in the history, athnography and the language of Kashmir of the times of Shah Jahan and Zainu-l-'abidin, This would necessitate patient study the results of which would constitute a separate volume to be published later on in the Kashmir Series of Texts and Studies. Dated, Srinagar the J, D. Zadoo. 20th September, 1947, ·विषयानुक्रमणिका । संख्य विषयः पृष्ठे संख्या विषयः पृष्ठे १ ४ २ " ५ २८ ८ ३ " " १ ग्रन्थावतरणिका २ ब्राह्मणादीनां च- तुःपष्टिर्नामानि ३ चक्रवर्तिप्रशस्तिः ४ पतिनामानि ५ विषयपतिनामान ६ डामरपतिनामानि अन्तःपुर राक्षिक० राजघानीद्वार- राक्षिक ६ | पुरकार्यकर्तृना- मानि १० तल्पनामान्तराणि २१ श्रासननामान्त. राणि १२ | अलंकारनामान्त- राणि १३ | पत्रनामान्तराणि १४ | मण्डपभेदाः १५ | वणि ग्भेदाः १६ | गोपालनामानि १७ | पौष्पिकभेदाः १८ रजकादयः १३ भाण्डाग्रहारकाः २० वैद्यभेदाः २१ | पण्डितभेदाः २२ | पशुवैद्याः २३ विद्वद्भदाः २४ | गुरुभेदाः २५ तैलिकभेदाः २६ नटकभेदाः २७ शस्त्रभेदाः सनाभेदाः २६ चण्डालादयः ५ ३० सेतुभेदाः धातुघट्टकाः ६ ३२ धान्यविशेषाः ३३ सुराविशेषाः २४ गव्यविशेषाः ३५ | भूषणभेदाः ३६ | लेखनसामग्री ३७ | लेखकलक्षणम् ३८ | गायकभेदाः ३६ | वादकनिरूपणम् ७ ४० तक्षकारभेदाः ४१ पूजासम्भार: ४२ | प्रासादभेदाः ४३ | उपवीतनामानि ४४ | विहारस्थानानि ४५ ङ्गारचिन्ह निरू० ४६ श्रारण्यवल्ल्य: ४७ । पुष्पविशेषाः " " -: :: :: :: : : : : : r : K: ४ " ८ • . . . " " ·२ विषयानुक्रमणिका । सख्या विषयः पृष्ठ संख्या विषयः पृष्ठ ७० ७२ ७६ सेनाचकादयः : .. गृहसम्भार: लागनचीरिका ४८ २० ४१ केशनामान्तराणि २०७१ बन्धचीरिका २१ प्राचीपिका मध्वम्भोजहरि- ५० २२ पदार्थाः लागनवीरिका | २३ ७३ पात्रविशेषाः ७४ | बङ्गलचीरिका २४ ५२ तृणादीनि अवलागनवाट- ५३ | कर्पासयन्त्रादीनि कचारिका २६ वीहभेदाः ११ लामवाटकची- रिका घोटकादयः दान्तवाहनची- ५७ | अङ्गप्रत्यङ्गानि रिका २७ ५८ धातवः गौहिकाचीरिका २८ ५६ शालाभेदाः निक्षेपचारिका २६ द्वितीयः प्रकाश पशुसंरक्षणची- रिका ३० ६० हुण्डिकामतम् १३ विक्रियचीरिका | ३१ ६१ | चीरिकामेशः ८१ वाक्योहङ्कनवी- ६२ | पट्टकभेदाः ८२ रिका ३२ ६३ मध्यस्थभेदाः १४ ६४ (दोनारहुण्डिका | १५ उट्टङ्कनप्रसाद- चीरिका ३३ ६५ धान्यहुण्डिका १५ ६६ | यवगोधूमहु- वाक्यकर्णिका. ८४ बीरिका शिडका १६ प्रसादभूर्जम् ३४ ६७ क्रियाकारहु- प्रसादक्रियाकार- गिरका ८६ लेखः ६८ | गोटिकाहुण्डिका १८ क्रियाकारचीरिका| ३८ ६६ दीनारचीरिका १७ DO ५ ·विषयानुक्रमणिका। ३ संख्या विषयः पृष्ठ | संख्या विषयः पृष्ठे " " ac ८८ वाक्यविक्रियभूर्जः ३६ १०८ गोवन्धनस्थानानि ५४ ८६ | नियमनचीरिका १०६ पुत्रनामानि ६० ग्राह्यचीरिका ११० मन्दिरनामानि ६१ | मध्यमविहारीक १११ कारनामानि रणचारिका ४२ ११२ किकिन्यादयः ६२ | आज्ञाचीरिका ४२ ११३ मूकभेदाः ६३ श्रागमनचीरिका ४३ ११४ मन्दषिसर्पिण्या- १४ आज्ञाचीरिका दयः स्थावरधानुप्क- ११५ मीनादयः चीरका ११६ दीनारादीनि ६६ उन्मोचनवाटक- ११७ कुमार्यादयः ५५ चारिका ११८ दूतज्ञादयः ६७ | गुण्टीचीरिका ४६ ११६ दरीविशेषाः १८ लिखितक्रियाका १२० घनादिभेदाः रचीरिका २२१ गन्धादयः ६६ | परित्यागचीरिका | ४६ |१२२ भुवनादयः तृतीयः प्रकाशः १२३ कथनप्रकाराः १०० गृहमंभारनाना- १२४| शलभादयः पदानि ५१ १२५ सानिकानरूपणम् " १०१ स्लवणभेदाः १२६ तैलबणिक्निक ५२ १०२ | फलनामानि ५३ १२७ मैरवविक्रीतृनि० १०३ पादत्राणभेदाः १२८ शक्निनिरूपणम् १०४ प्रतरणभदाः १२६ दुर्जननिन्दनम् ५७ १०५ | करण्डभेदाः चतुथ: प्रकाश १०६ विलासिनामानि १३० कायस्थनिरूपणम् ५८ १०७ विलासिनीनामानि १३१ । सभालक्षणम् " " ·विषयानुक्रमणिका । सच्या विषयः पृष्ठे संख्या विषयः पृष्ठ . १३२ द्वाराधिपलक्षणम् ५६ १५१ भूहरणदोषः ६८ १३३. कम्पनाधिपमक्षा १५२ प्रतिज्ञापालनम् १३५ अश्वपतिलक्ष० १५३ | देवयजनपट्टकः १३५ अक्षौहिणीलक्ष० १५४ चतुःषष्टिवर्ण- १३६ मगराधिपलक्ष० जातयः १३७| विषयभेदाः ६० १५५ भूर्जप्राशस्त्यम् ७२ १३८ कश्मीरदेशः १५६ | अन्योतयः ७३ १३६ | विषयाधिपतिः १५७ कालकलनानि० १४० हष्ट्रपतिः ६१ | १५८ विषयकलनानिक १४१ चौरपतिः १५६ | कलिमाहात्म्यम् ७६ २४२ सप्त लोकार १६०| साक्षिनिरू० ८० १४३ लोकाधिपतिनि. १६१ | ब्राह्मादिपुर- १४५ सेनाधिपतिनि० विभागः ८१ १४४ शिरचीरिका- ६२ पातालपरिमाण विज्ञप्तिः विभागः ८२ १४/पदार्थलेखार्थ १६३ | मेरुपर्वतपरि- ६२ माणम् ८३ १४७ पलायनविज्ञप्तिः ६५ १६४/ समुद्रद्वीपपरि- १४८ दिव्यशपथवा- माणम् क्यचीरिका १६५ लोकालोकपर्वतः | ८५ १४६ | दक्षिणाप्रतिपाद- १६६ प्रहमण्डलप- ६७ नपट्टका रिणाहः ८६ १५० भूमिदानमाहा- १६७ | लोकपरिमाणम् ल्यम् ६८ प्रन्थसमाप्तिः " -1****:- ·लोकप्रकाशः क्षेमेन्द्रविरचितः । ज्वलदनलगलत्कपालचन्द्र द्रवदमृतोत्सवसम्भ्रमोत्सवाय । परहितपिहितान्तरालरोह- त्तपनपथाय नमो नमः शिवाय ॥ १ ॥ विश्ववोधविधातारं विश्वविज्ञानविग्रहम् । विश्वरूपं परं नवा विश्वेशं शिवमव्ययम् ॥ २ ॥ पराशरसुतो व्यासो वेदव्यासो महामुनिः । तस्य शिष्यो महाबुद्धिः क्षेमेन्द्रो नाम विश्रुतः ॥३॥ तेन तस्य प्रसादेन नानाशास्त्रोदितं परम् । लोकप्रकाशकमिदं कृतं लेखसमुच्चयम् ॥ ४ ॥ येन विज्ञातमात्रेण सर्वज्ञवं प्रपद्यते । तदेवं कथयिष्यामि श्रुत्वा चैवावधारयेत् ॥ ५ ॥ ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो बलवराश्च ये । तेषां नाम चतुःषष्ठिवणे वर्णान्तराणि च ॥ ६ ॥ ब्राह्मणश्च द्विजश्चैव वेदवेदान्तपारगः हिरण्यगर्भश्चतुर्थो भीमश्चैव तु श्राद्धभुक् ॥ ७ ॥ ऋत्विजो याज्ञिको यज्वा सामन्तो भट्ट उच्यते । त्रिसन्ध्योपासकश्चैव विप्रश्चैव पुरोहितः ॥ ८ ॥ १'तो' ख.पाठः । २'विज्ञान' स्व.पाठः। ३ 'भीमाश्चैख पाठः।

·२ लोकप्रकाशः विबुधः सस्यपालश्च ऋतुदण्डी पवित्रभृत् । आदिवर्णश्च वर्णज्ञो योदन्तः साम उच्यते ॥ ६ ॥ चतुर्विंशतिनामानि ब्राह्मणस्य महात्मनः । इत्थं राज्ञां प्रवक्ष्यामि जातिं नाम यथाक्रमम् ॥ १० ॥ तत्र शीतकरशेखरहरहसितसितच्छदच्छवियशः- परिपूरितदिगन्तरालतर(ल)लक्ष्मीवशीकरणकोविद-वि. दलितरिपुचक्रचक्रवर्युत्तमलोकपालश्रीमदमुकशाहामुक- सुरत्राणराजदेवपादः । अत्र सर्वे विज्ञापयन्तिः- भूपतिः । नरपतिः । हयपतिः । गजपतिः । नृपतिः । भूपः । भूपालः । राजा । राजलक्ष्मपालः । क्षत्रियः । क्ष्मापुरन्दरः । क्ष्माचन्द्रः । राजानकः । राजमहत्तमः । द्वारपतिः । कम्पनादिपतिः । हट्टपतिः । कोदृपतिः । चौरपतिः । लोकादिपतिः । विषयः। विषयादिपतिः । सेनादिपतिः । द्रङ्गा- दिपतिः । सचिवः । सचिवादिपतिः । डामरः । डामरादिपतिः । तत्रपतिः। मत्रपतिः। शस्त्रदारकः । सेल्लाहदारपतिः । प्रत्तप्रतीहारः। सौर- निकः । भोप्रतीहारः। लाप्रतीहारः । भगवच्छालीयः । भगवत्परिपालकः । कोष्ठादिपतिः । कोराक्षिकः । गञ्ज- वरः । गञ्जादिपतिः । दौवारिकः । सूपकारः। लेख- हारः । प्रतीहारः । अन्तःपुरः । अन्तःपुरराक्षिकः । राजधानी। राजधानीद्वारराक्षिकः । 'कोट' स्व. पाठः । २'दर' ख. पाठः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। ३ पुरम् । पुरपतिः । मत्री । पुरोहितः । राजपुरो- हितः । अमात्यः । वन्दी । वेत्रवान् । नृपाङ्गनम् । तन्पम् । शय्या । पर्यङ्कम् । शयनम् । आसनम् । सिंहासनम् । मित्रासनम् । धर्मा- सनम् । भद्रासनम् । अलङ्करणम् । मौलिः । नावीयकम् । राजपुत्रः । सचिवपुत्रः । सांयात्रिकपुत्रः । 'छत्रं च पुण्डरीकं स्यादातपत्रं नृपप्रियम् । अनुमत्मनिधानं च दौवारिकानुकेतनम् ॥' चामरम् । छत्रम् । पत्रम् । रथ(:)म् । विमानम् । कर्णेरथम् । यानम् । चत्तुरंतरम् । अस्थानमण्डपम् । क्रीडामण्डपम् । नृपमएड- पम् । नृपज्यामण्डपम् । मत्रीमण्डपम् । अगुप्तम- एडपम् । सचिवमण्डपम् । सर्वायुधमण्डपम् । भोज- नमण्डपम् । युद्धमण्डपम् । श्रममण्डपम् । गोष्ठीम- एडपम् । प्रज्ञामण्डपम् । कपोतमण्डपम् । धात्रीम- एडपम् । अर्चनमण्डपम् । देवार्चनमण्डपम् । निमा- जनमण्डपम् । गणनास्थानमण्डपम् । अत्र सर्वे विज्ञापयन्तिः जूटकः । डिगजव्यालः । वस्तव्यः । कुटुम्बिकः । वणिक् । वाणिज्यम् । भाम्पतिः । कन्यपालः । कन्दुकारः। वटुकारः। सौचिकः । सौनिकः । सौश्रीः। १ 'चतुर' क. पाठः । २ 'कल्प' क. पाठः ।

·४ लोकप्रकाशः सुवर्णघटिकः । ताम्रघटिकः । लुहूरघटिकः । स्फुटि- कटिकः । मणिहारः। फणिहारः । सेनासौनिकः । गौः । गोपालः । गोधारिकः । प्रस्तल्यः । पएयवायिकः । पौष्पिकः । पर्णशालीयः । त्रपुघटिकः । कुरा- टिकः । कुटिकी । रजकः । रञ्जकः । कोष्ठीपालकः। कंप्रक्ष्यालीयः। तुलामानभाण्डाग्रहारकः । तुलाचतुर्भाङ्गिकः । पञ्चशिखः । मुनिवन्तकम् । वैद्यः । भिषक् । शल्यहारः । व्यष्टीकः । व्याख्यात्रिकपण्डितः । वेदपण्डितः । पाठ्य- पण्डितः। विनापाट्यपण्डितः। श्रमपण्डितः । अश्ववैद्यः । गोवैद्यः । गो-अश्वविद्यापण्डितः । मत्रव्याख्यापण्डितः । अभ्यासनपण्डितः । विद्वान् । प्रादिवाकः । कविः । महाकविः । धनुर्विद्यापण्डितः । रावत्रः । कटुः । गुरुः । आचार्यः । आरद्यः । भगवदाचार्यः। भगवत्परिपालकः । कुलः । पञ्चकुलः । सूत्रपश्चकुलः। कर्मस्थानीयः । अदक्षः । पूजकः । श्रोत्रियः तैलवणिः। सुगन्धतैलवणिः । भाङ्गारिकः । विदग्धः । नटकः । नर्तकः । मार्दङ्गिकः । काद- लिकः । रञ्जकर्मविदग्धः । वीणापालकः । वंशी । १ 'लुहर' व पाठः । २ 'याष्टी'स्व.पाठः । ३ 'रज्जु'ख.पाठः ।

·क्षमेन्द्रविरचितः। महेश्वरः । कंसस्थालीयः । वादित्रिकः । पकवादि- त्रिकः । तुम्बावीणाधरः । धनुर्धरः। धनुकः। कोदण्डः । चापम् । शरः। इषवः । भल्लेवाणाः । पतत्रिणः । मार्गणः । खड्गम् । असिपट्टम् । करवालम् । सौनन्दः खेटकः । स्फेटकः । तूणीमुखम् । ज्यागुणम् । शङ्खम् । त्रिशूलम् । शक्तिः । तोमरम् । मुद्गरम् । भिण्डिपालम् । परशुः । गदा । पट्टिसम् । कुन्तम् । वज्रम् । कुलिशम् । पादावरोहणम् ! मुखरिकाः । अगुप्तम् । वर्म । चतु- पथिकाः । सन्नायम् । महारथः। रथी। अश्वारोहः। यन्तः । यन्तापतिः। सेना । सेनामुखम् । गुल्मगणों । वाहिनी । पृतना । चम्ः । अनीकिनी । अक्षौहिणी । पद्मम् । महापद्मम् । शङ्खम् । महाशङ्खम् । कोटिः । दश- कोटिः । लक्षम् । दशलक्षम । अयुतम् । सहस्रम् । दशसहस्रम् । शतम् । दशसंख्यकम् । चण्डालः । श्वपचः । पुसः । जानङ्गमः । दाशः । धीवरः । शाकुनिकः । वारिवारणम् । सेतुः । सीमा । १ 'धनुको' ख. पाठः । २ 'बल्ल' ख. पाठः । ३ 'सेनाह्यम्' क. पाठः । ४ 'पुक्कचः' ख. पाठः । ५ 'देवरः' स्व. पाठः । ६ 'सी' ख.पाठः।७'मः' ख. पाठः।

·६ लोकप्रकाशः 3 अयस्कारः । तक्षकारः । देवघाटकः । शक्कचः । दुःसेलः । भिस्सेलः । शिवघाटकः । कार्षिकः । कापालकः । लोडावनिः । तुङ्गारिकः । कुद्दालिकः । निःश्रेणिः । निःश्रेणिपालकः । गलगन्तकम् । परि पचनम् । शूर्पकम् । स्तोकालोकम् । उदकुम्भम् । उदकवाहिनी । स्थाल्यम् । लेह्यालयम् । धान्यम् । कलमम् । स्थावरम् । क्षेत्रम् । सस्यम् । मुद्गाः । माषाः । मसूरम् । अपखप्रियङ्गमम् । यवाः । गोधूमम् । कलजातलम् । तिलतेलम् । गुग्गुलवीजतै- लम् । तथा कद्रुतैलम् । अमृताख्यम् । पयोवीयः । चमितामिषम् । अप्रूपः । पर्पटम् । पुरोडाशः । बहुस्वादिकः । भोजनम् । कालेयकम् । लघुभोजनम् । मितभोजनम् । शीधुः । मद्यम् । सुरा । सुरापानम् । बौद्रम् । माक्षिकः । गव्यम् । घृतम् । सर्पिः । दधि । दुग्धम् । पयः । गवाङ्गिरसम् । कचवलया । कचकाशिनी । शिरोङ्गनम् । जुगिका । शिरोवेष्टनम् । प्रतानम् । डिलिका । नौर- ङ्गिका । काचुकी । काञ्चकम् । १ 'पाय' क पाठः।२'लेडा'क. पाठः। ३'श्रीणि'क. पाठः। ४ 'पय' क. पाठः । ५ 'कटु'क. पाठः । ६ 'श्रापूपः' क.पाठः। ७ 'पनम् क. पाठः।

·तमन्द्रविरचितः । ७ अङ्गुलीयकम् । अङ्गुटिका । भुजवन्तकम् । कङ्ककानि । कनानि । वलयम । हस्तिदान्तिके । अगदम् । लेखकम् । भूर्जम् । कपटिका । काङ्गटिका । मषिका । मषीभाण्डम् । मषीपुष्करिणी ॥ 'यमोऽपि वश्चितो येन गकारान्तरलेखकम् - । कलममायुधं यस्य तस्य देवोऽपि शङ्कते ॥ समानि समशीर्षाणि वर्तुलानि धनानि च । मात्रासुप्रतिवद्धानि यो जानाति स लेखकः ॥ यदुज्ज्वलं चिरकृतं मलिनं स्वल्पकालिकम् । भग्नं म्लिष्टाक्षरयुतं लेख कूटखमाप्नुयात् ॥ न लेखकेन लिखितं न दृष्टं सातिभिस्तथा । एवं प्रत्यर्थिनोक्त तु कूटलेख्यं प्रकीर्तितम् ॥' पतिस्कन्दः । जायास्कन्दः । दवामूनिकः। कल- गायनिकः । गायनिकः । गान्धारिकः । जल्लमल्ल- निहलकः । भकिकरः । भक्तिकारः । चित्रकारः । चित्तो. पाद्यपः । चरेपदवायकः । चंवायकः । पंवायकः । तूर्णपट्टवायकः । कम्बलीवायकः । तक्षकारः । नौः । नौतनकारः । क्रकचः । १ 'लीकम्'क.पाठः । २ 'णानि'क.पाठः। ३ 'वन्तु' क.पाठः । ४ 'भग्नो म्लिष्टा' ख. पाठः। ५ 'क्षतोक्नेन कूटलेखप्रवर्तकम् ख. पाठः । ६ 'निहल्लकः' क पाठः । ७ 'कम्म' क. पाठः। Library Sri Pratap College, Srinagar.

·८ लोकप्रकाश क्रकचपालकः । इषुकः । इषुकारः । दावकः - कन्दावकः । स्नानम् । स्नपनम् । पुष्पम् । कुसुमम् । पूजा । वलिः । अयम् । तोयम् । सलिलम् । पयः । धूपम् । दीपम् । समालभनम् । नैवेद्यम् । कुसुमम् । नित्यम् । नैमित्तिकम् । नियुक्नम् । प्रासाद(:)म् । वल्लभी । हर्म्यम् । उपनयनम् । यज्ञोपवीतम् । उपवीतम् । विहारम् । प्रासारम् । प्रासारिका । उद्यानवाटिका। अक्षपटलीयः। पीठस्थानीयः । तत्रस्थानीयः । व्याष्टीकः । व्याख्यात्रिकः । मनाङ्गिकः । रवीन्दुरो. हितः । विगतेन्दुरविः । शृङ्गारचिह्नम् । चूतपुष्पम् । पलाशपुष्पम् । पल्लवम् । कुट्मलम् । स्थावकम् । मल्लिका । मालती। मानिनी । सुमनसानीयम् । पद्मम् । कदम्बम् । एलाकुसुमम् । कुरबकपुष्पम् । बकुलम् । अशोकम् । तिलकपुष्पम् । मन्दारम् । चएपकम् । इन्दीवरम् । कमलम् । अम्भोजम् । सरोजम् । कैरवरम् । घुस- णम् । कश्मीरजम् । स्थलारबिन्दम् । इरमञ्जरिका । विसम् । कर्णिकारम् । आरण्यम् । वन्यम् ! हेरिद्रावल्ली । नागार्जु- १ 'उद्यासन' ख. पाठः । २ 'चूतक' क. पाठः। ३ 'अम्बोज'क. पाठः । ४ 'रेवर' क. पाठः । ५ 'हरिद्धा' क पाठः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः । m नवल्ली । घृतवल्ली । राजवल्ली । सुजातवल्ली । करी- टवल्ली । लोहरवल्ली । सहजाकुसुमम् । रैदम् । अर्ककुसुमम् । पुष्करम् । केसरम् । हैलपुष्पम् । ह्रादिनी कुसुमम् । स्वैरम् । धत्तूरकुसुमम् । दाडिमपुष्पम् । पुण्डरीकम् । पाटलम् । ह्रदकुसुमम् । कालनाली । वर्भरिका । अत्रिका । पत्रिका । मेरुपत्रिका । शिवपत्रिका । कर्पूरपत्रिका । गोविन्दम् । विनाकुसुमम् । एरम् । कमकम् । शङ्ख- कुसुमम् । मोर्दलम् । स्वजातपुष्पम् । 'आलिङ्गनैः कुरवकस्तिलकः कटाक्षः शिञ्जाननूपुरपदाहरणैरशोकः । गण्डपशीधुपवनैर्बकुलोऽङ्गनाना- मभ्येति माधवमयेऽसमये विकासम् ॥' स्थाणुः । स्थणा । स्तम्भम् । वेश्मवाहिनी । तनु- द्रुमम् । द्वारम् । अर्गलम् । तमोहरम् । शाखा शिरोऽङ्गनम् । उलूखलम् । उत्तमाङ्गम् । अश्मष्टीला । आर्यष्टीला । कवाटपट्टम् । स्यन्दनम् । मधु । मधु- करिका । मधुकलोदकम् । मधुपात्रम् । श्रावकम् । रामठम् । शृङ्गवीहम् । भक्तम् । आरनालम् । मण्डम् । कीलालम् । द्वारीं । 'मार्मलम्' ख.पाठः । २ 'शशीदु' क. पाठः। ३ स्थूना क.पाठः। ४ केला' क. पाठः । - ओदनम् । काश्चिकम् ।

·१० लोकप्रकाशः त्रसम् । काक्षेपसम् । राजवर्तकम् । विद्रुमम् । कर्पासम् । कर्पटम् । श्वेतपट्टम् । सुखस्थानी । मस्तिष्कम् । मस्तिष्कपट्टम् । कचाः । केशा: । चिकुराः । शिरोरुहाः। कुज्या- वित्तिः । अलकाः । चूर्णकुन्तलम् । मक्षिका । दंशकाः । षट्पदाः । भ्रमराः । मातङ्गाः । मधुलिहः। अन्यशास्त्राभिप्रायः- 'मधु मद्यं मधु चौद्रं मधु पुष्परसं विदुः। मधुर्मध्यं मधुश्चैत्रो मधुः कोऽपि मधुर्मधुः ॥ १॥ अम्भोज पुण्डरीकं स्यात्पुण्डरीकाक्षमेव हि । पुण्डरीकं सितच्छत्रं पुण्डरीकश्च दिग्गजः ॥२ ।। हरिरको हरिश्चन्द्रो हरिश्चन्द्रस्तथा परः । हरिरश्वो हरिविद्युद्धरिविष्णुहरिम॒गः ॥ ३ ॥ स्थालम् । लुहप्रवहम् । वर्तटकम् । पादुावर्तटकम् नाडीवर्तटकम् । तृणम् । इन्धनम् । कांस्यम् । पलालम् । पलाली। प्रस्तारिका । कुटुम्बम् । कुद्वम् । कुद्वी । कर्पासयत्रम् । युद्धयत्रम् । शर्करायत्रम् । अश्मयन्त्रम् । द्राक्षाकण्डारयन्त्रम् । १ 'समम्' ख.पाठः । २ 'वस्त'क.पाठः। : 'कर्पासा'क.पाठः। ४ 'मस्त' क.पाठः। ५ 'मस्त' क.पाठः। ६'तट'कपाठः। ७ 'वन्तट'क. पाठः । 'कुट्टम्' क.पाठः । ६ 'कुट्टी'क.पाठः। ।

·११
क्षेमेन्द्रविरचितः।
चक्रवीहम् । शृङ्गवीहम् । शालिवाहम् । सूचिवीहम् ।
पद्मवीहम् । संस्कारवीहम् ।
सेनाचक्रम् । हरिचक्रम् । देवचक्रम् । तैलचक्रम् ।
देवताचक्रम् । रविचक्रम् । पूजाचक्रम् । फलचक्रम् ।
फणिचक्रम् । मातृचक्रम् ।
दहनागारम् । ज्यागारम् । ज्यासम । तल्पम् ।
शय्या ।
चक्रिका । दीर्घिका । पुष्करिणी । जलगिरिका ।
द्रविका । द्रचक्रम् । खर्जम् । दर्वी । दन्ती। सोपानम् ।
लगुडम् । दण्डम् । चक्षुः । वैद्यः ।
घोटकः । घोटकी । अश्वः । श्राजानीयः ।
तुरगः । तुरङ्गमः । मूहः । सिंहः । श्वान:
वृषः । वृषभः । अनुड्डान् । ककुद्मान् । ओतुः ।
विडालः । गौः। गोपः । गोपालः । इक्षुः । मूतः ।
अश्वः। अश्वशालीयः। अश्वारोहः। सारथिः। विहङ्गः ।
विहङ्गमः। भुजगः । भुजङ्गमः । व्यालः । भोगी।
सर्पः । अहिः । वक्रमुखः ।
असनम् । प्रास्यम् । वक्त्रम् । वदनम् । करें ।
श्रवणौ । श्रुतिः । भ्रूलता । नखाः । दन्ताः । नासा ।
गोणा । गलम् । कन्दरा । मुसलम् ।
रजतम् । सुवर्णम् । रौप्यम् । ताम्रम् । वपुः।
१ 'द्रवकम्' क.पाठः। २ 'गों क पाठः। ३ 'गोठः' क. पाठः ।
४ 'गोना' क. पाठः। ५'त्रपुम्' क. पाठः।

·१२ लोकप्रकाशः रजः। पिशितम् । कूर्चम् । गएडमण्डलम् । मनुजः । तल्पम् । शिवपुरी । ब्रह्मपुरी । विष्णुपुरी। चतुःशाला । गजशाला । अश्वशाला। गोशाला । उष्ट्रशाला । महिपशाला । सूदशाला। भोजनशाला । पर्णशाला । धान्यशाला । पाठ्यशाला । सर्वायुध- शाला । आप्तशाला | विनापाठ्यशाला। व्याख्या- त्रिकशाला। गृहशाला । श्मश्रुशाला। त्रेताग्निशाला । यज्ञयाजनशाला । यजनशालीया ॥ अल्पग्रन्थं प्रभूतार्थ दीपे तमसि सम्पुटे (१)। वर्णिांकर्णिते ज्ञाते योऽसौ भवति पूर्ववत् ॥ इति क्षेमेन्द्रविरचिते ग्रन्थे सर्वशास्त्रोद्धृते लोकप्रकाशे प्रथमः प्रकाशः॥१॥ १ ,महिशा' क. पाठः । २ 'वर्णिते कर्णिते' ख. पाठः।

·द्वितीयः प्रकाशः इदानी लोकलेखशिक्षाचरितं लिख्यते दीना(र)हुण्डिका । धान्यहुण्डिका । यवगोधूम- हुण्डिका । सेव्यहुण्डिका । क्रियाकारहुण्डिका । गो- टिकानामहुण्डिका । इति हुण्डिका मतम् ॥ अथ दीनारोज्जामचीरिका । धान्योजामचीरिका - देयं मया चीरिका । खलासवाटचीरिका । प्रतिवर चीरिका । अवलागनचीरिका । राशिचीरिका । गृह- धानुष्कचीरिका । स्थावरधानुष्कचीरिका । विभाग- चीरिका । भागीवर्तनचीरिका । वन्धोजामचीरिका । विक्रियक्रियाकारचीरिका । प्रष्टचीरिका । नियमन- चीरिका । गुण्टीचीरिका । अलङ्करणसङ्गेवादची- रिका । रट्टाचीरिका । संरक्षणचीरिका । वासुधेवा टचीरिका । सातनचीरिका । गुप्तिचीरिका । दिव्य- शपयचीरिका । वङ्गलचीरिका । ग्राह्यचीरिका । प्रति भुवचीरिका । वाक्यचीरिका । खसितग्रहणचीरिका । कर्षपत्रिचीरिका । विज्ञाप्तलेखचीरिका । खधायपट्टकम् । प्रासादपट्टकम् । दक्षिणापट्टकम् । १ 'शिख्या'क.पाठः । २'सव्येक पाठः३'वन्धोजा'क पाठः। ५ 'पस्त्रि' क. पाठः।

·लोकप्रकाशा पत्तालपट्टकम् । राजप्रासादपट्टकम् । पूजापट्टकम् । मठदेवगृहेविहारादीनां दक्षिणापट्टकम् । लिखित- लेखपट्टकम् । परित्यागपट्टकम् । अर्थिप्रत्यर्थि संवाद- पट्टकम् । पूर्वोत्तरपक्षयोः संवादपट्टकम् । आगच्छमानमध्यस्थम् । दृढमध्यस्थम् । वास्तव्यम- ध्यस्थम् । डिगिजयालमध्यस्थम् ॥ लवणमध्यस्थः । क्रियाकारमध्यस्थः । लागन- मध्यस्थः । धानुष्कमध्यस्थः । ग्राह्यमध्यस्थः । वङ्गल- मध्यस्थः॥ एवं विभागशो वक्ष्ये प्रत्येकस्य यथाक्रमम् दिविराणां हितार्थाय भूजसारसमुच्चयम् ॥१॥ अनुष्ठितोमुकविषयादमुकग्रामादमुकेनामुकपुत्रेण कुंवा हस्ते सति देयं धर्मतः दीनारशतत्रयं , अङ्के दी० ३००। एते दीनारशतत्रयमद्यारभ्य मासलाभायते देयम् अदत्ते सति वा दत्तं शिष्टखसितं स्यात्तत्प्रतिमासे शतं प्रति दीनारचतुष्टयं कालेन यथा लाभेन सह दातव्यं कालो पेक्षसमादापनाय समस्तफलपरिहारे सति यस्य हस्तेयं हुण्डिका तस्यैवम् । अमुकविषयादमुकपादामुकस्यामुकपुत्रस्यैवं सर्व दातव्यम् , अमुकदानार्थे दत्तप्रतिभूः अमुकस्यामीयामुको- १ 'ग्रह' क.पाठः । २ 'सांवाद' क.पाठः । ३ 'दानु' स्व.पाठ। ४ 'मुश्चयम्' क.पाठः । ५'त अमु' क. पाठः । ६ 'त्रिय' ब. पाठः । ७'शिष्य' ख. पाठः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। १५ ऽमुकपुत्रः मया दत्तमनेनोक्तमहं स्वात्पृष्ठादपि कुं वा हस्ते सति स्थितः अप्पुकसाक्षादनाधिकान्यक्षराणि प्र- माणमिति । शतत्रयं तावदिति भवेच्च हुण्डिकामतम् । प्रमाणमर्कवाणामप्रमाणमतः परम् ॥१॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रार्थिताय यथाविधि । अनाप्रार्थितभूज तदप्रमाणमतः स्मृतम् ॥ २ ॥ अनुष्ठितलहरविषये गान्धर्वबले रावुत्रामुकेन रावुत्रा मुकपुत्रेण कुंवा हस्ते सति देयं धर्मतः एतदीयस्व- ब्राह्मदेयलोत्रस्थावरभूमिप्रस्थाष्टकं प्रतिकराद्यथोत्पन्न- भोगमतिभागाद्विंशोत्तरशायकेन प्रस्थरस्थितमानेन श्रेष्टपुष्टशुष्कधान्यखारीदशकं, अङ्के धा० खा० १० एतद्धान्यं मयास्माद्गृहीतमस्मिन्वर्तमानशरदि मासिकेति देयम् अदत्ते सति वा दत्तशिष्टाखसितं स्यात्तदा चतु: पञ्चाशिकया वृद्धानुवृद्ध्या सहितं देशे राञ्जवारस्थले कोष्ठांगारप्राप्त मारिकामलव्ययसंशुद्धिमानाद्धिदेयं , कालोपेक्षासमादापनाय छलपरिहारे सति यस्य हस्तेयं हुण्डिका तस्यैवम् । मूललहरीयरावुत्रामुकस्यामुकपुत्रस्यैवं मार्गे एत- स्वेच्छया गृहीतप्राप्तं दातव्यमत्र दानाङ्गे दत्तप्रतिभूः अमुकरावुत्रामुकपुत्रं , मयास्य दत्तमनेनोक्तं स्वात्पृष्ठात्स्व- १ 'मन्क' ख. पाठः। २ 'कोष्ट क. पाठः। ३ 'श्छपरि' क. पाठः। ४ 'स्वेश्छ' क. पाठः।

·१६ लोकप्रकाशः विद्यामाने पराद्याहुचर्मोपरिष्टाकू सति स्थितः ॥ 'बाह्यमानेऽथ कालं मे भोगभुङ्क्तेति प्रार्थिते । अविच्छिन्नमतो धान्यं पुत्रपौत्रेषु जायते ॥ १ ॥ अप्रार्थितेषु भोगेषु विस्मृते कालपर्यये । नष्टमेकपदे सर्व दानमश्रोत्रिये यथा ॥ २ ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रार्थितेयं महर्षिभिः । अप्रार्थितत्वाद्वर्षाणां द्वादशानां चतुर्गुणम् ॥ ३ ॥ मौलिकेयं च ग्रहणमतोध न भवेत्ततः । एवमेतत्पुरा प्राह क्षेमेन्द्रस्य महामुनिः ॥ ४ ॥' अनुष्ठितममुकविषयादमुकग्रामादमुकेनामुकपुत्रेण कुं वा हस्ते सति देयं धर्मतः मयैतमात्पिपितामह- सत्कर्मार्जितस्वब्रह्मदेयाभिज्ञायमानो द्वारीयभूमिखारीप चकभोगपतिभागाद्यथोत्पन्नयबागोधूमकलजाखारीत्रयम् तज्जामीति गृहीतमङ्के खा० ३, एतद्ग्रहणमद्यारभ्य वर्तमानशरदि विशतिपस्थिकया मानेन श्रेष्ठपुष्टशुष्क- धान्यखारीपञ्चकं मया देयं, कालोपेक्षासमादापनाय समस्तच्छलपरिहारे सति यस्य हस्तेयं हुण्डिका तस्यैवम् । अमुकस्यामुकग्रामीणिकस्यामुकपुत्रस्य मार्गे धात- व्यम् अत्रावधौ यदि न दत्तं वा दत्तशिष्ठखसितं स्यात्तदा चतुःप्रस्थिकायां मानेन वृद्ध्यानुवृद्ध्या सहेति देयम् गञ्जवरदेशमूल्ये हम्भारप्राप्ते दातव्यम् अत्र प्रतिभूः अनु- १ 'मौजित' क. पाठः । २ 'त्रियम्' क. पाठः । ३ 'उज्जा' क. पाठः। ४ 'धातु' क. पाठः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। कग्रामादमुकपुत्रः, मयास्य दत्तोऽनेन नोक्नं, स्वविद्यमानो परात्स्वात्पृष्ठादपि हस्ते सति वाक्ये सति स्थितोऽत्र कर्ता कुं करोति , अमुकसमक्षादूनाधिकान्यक्षराणि प्रमाणम् ॥ फलं चाषाढमासस्य ग्रहणं हुण्डिकामतम् । स्थिरा च दशवर्षाणामस्थिरा स्यादतः परम् ॥ १॥ सद्यो भागफले तस्मात्प्रमाणं प्रार्थनां मतम् । अनाप्रार्थितभोग्यं स्याद्भुञ्जमानस्य क्षितम् ॥ २ ॥ बाह्यमानं फलं काले प्राय॑ च दशवार्षिके । तयतीते न भोग्यं स्याद्यावन्नाश्रावितं हितम् ।। ३ ।। अनुष्ठित ममुकविषयादमुकग्रामादमुकेनामुकपुत्रेण हस्तदानकुण्डलिकाभरणपूर्ववेमति (?) देयं धर्मतः मयै- तत्सकाशादमुकतूणादमुकपादसत्कर्षसमीपात्पिपिताम- हक्रमार्जितस्वब्रह्मदेवात् अमुकनामपाठान्मधुरसोत्पत्ति- फलरसादुत्पन्नभोगमस्त्रिभागात् मधुनाटिकापश्चाशकम्- न्यादी(नार)सहस्रनयं, दी० ३०००। एते दीनारा अद्या- रभ्य मासदानायेति देयम् । अदचे सति वा दत्तं शिष्टं खसितं स्यात्तत्प्रतिमासस्वप्राप्तलाभान्छतं प्रति दीनार- पहूं षटुं वृयानुसारे लाभेन सह दातव्यम् । कालोपेक्षा- समादापनाय समस्तच्चलपरिहारे सति यस्य हस्तेयं हुण्डिका तस्यैवम् । अमुकग्रामीयामुकस्यामुकपुत्रस्य मार्गे दातव्यम् । १ 'विद्या' क. पाठः । २'वाह्य' क. पाठः। ३ 'नू-रू' क. पाठः। ४ 'पाटा' क. पाठः। ५ 'वृढया' ख. पाठः। Library Sri Pratap College, Srinagar ·१ लोकप्रकाशः अत्र दाननिर्वाहनाय दत्तप्रतिभूः अमुकग्रामादमु कोमु- कपुत्रः, स यस्य देखानेन नोक्नं , स्वविद्यमाने परात्स्वा- त्पृष्ठादपि हस्ते सति वा कुं वा करोति स्थितोऽत्रामु- कसमक्षादूनाधिकान्यतराणि प्रमाणमिति ॥ अष्टौ वर्षाणि मध्यस्य प्रमाणं हुण्डिकामतम् । अप्रमाण मतश्चोर्व यदि स्यात्प्रार्थनां विना ॥१॥ अनुष्ठितं श्रीप्रादलाभदेनपुरप्राप्तात्समुद्रमट्टान- हारादमुकेनामुकपुत्रेण । कटारिकाहस्ते सति गोटकानाम वाटकोऽयं दीयते मया । पादीयहस्तादभिनवखुरशारदा- द्युतिगोटकोऽनेन विक्रीतस्तन्यादीनारसहस्रदिवर्धमे- तद्रव्याद्देयमङ्के दी० १५०० । एतद्रहणं सन्धिग्रहण- त्रये मासादिवध मासं स्खमूल्यादिके स्कन्दं द्विस्कन्दं त्रिस्कन्दं स्वरूपहस्तात्तद्वच्च कालोपेक्षासमादापनायेति समस्तच्छलपरिहारे सति यस्य हस्तेयं हुण्डिका तस्यैवम् । अमुकग्रामादमुकपुत्रस्यैवं मार्गे दातव्यम् । अत्रादौ यदि न दत्तं वा दत्तं शिष्टखसितं स्यात्तदा प्रत्यहं शतं प्रति दीनारद्वयद्वयकलनयात्र वा तु देयं, मलव्ययं क्षतोद्धा- टिकापादीयास्य दत्तेनोक्तमहं स्वात्पृष्ठात्कटारिका हस्ते सति कर्ता हस्तं करोत्येति । अमुकामुकादीनां समक्षा- दूनाधिकान्यक्षराणि प्रमाणमिति । अनेन समये गोटे- कोऽद्यदर्तद्वग्गाकर्षणे सति स तस्यामुकस्य मृतनष्टास- १ 'देवान'क.पाठः । २ 'दिक'क.पाठः । ३ 'ध्यस्याक,पाठः। ४ काण्य'क.पाठः।५ 'टका'क.पाठ स्तद्वदाकर्षणे'क.पाठः ·क्षेमेन्द्रविरचितः । १३ मानखात्तदस्य दीनाराणां उछलच्छिद्रपरिहारे सति नोपेक्षाफलं न किश्चित् ॥ मृते नष्टागतेऽप्यश्चे वग्गास्फेरितविग्रहे । भ्रष्टे महारिते कालेऽपेक्षा नैव तु कारयेत् ॥१॥ वग्गा न स्फेरिता यत्र ग्रहणं संप्रविष्टिते । मृतेऽथ गोटके तस्माद्रहणं चार्धवर्जितम् ॥ २ ॥ एतस्मात्स्फोरयेद्वग्गां गृह्यमानस्य यद्विधिः । प्रमाणं तद्विजानीयादप्रमाणं यथोचितम् ॥ ३ ॥ इति हुण्डिकामतम् ॥ देयं श्रीप्राप्ते सति विषये जयवनेय-डामरामुके. नामुकपुत्रेण कुं वा नेशाने सति , धर्मतः दीनारसह- सदशकं, अवे दी० १०००० । एते दीनारा अद्या रभ्य संवत्सरं तावत प्राप्तलाभादी(नार)सहस्रं एक न्यायप्रायपरिहारे सति रुद्धानिबन्धं न्यायताएडतया यस्य हस्तेयं हुण्डिका तस्यैवम् । पद्मपुरकेयामुकस्यामुकपुत्रस्य मार्गे दातव्यम् । संशो- धनीयम् । अत्र प्रतिभूः , पुराणतक्षकेयडामरामुकः डाम- रामुकपुत्र: कुं सति स्थितः। उदिष्टग्रहणव्यवहारकृते प्रवि- टम्, संवत्सरमासपक्षतिथि लिखितं गममुकः, विषये । पद्मपुं० भट्टामुकेन भट्टामुकपुत्रेण कुं वा नेशाने सति प्राचीरिका दत्तः, कुम्बलग्रामयडामरामुकहस्ताद दार्य- मानश्वेपाप्रमाणे प्रव्यात् ऊर्णापारका भट्ट-अमुकस्य प्रति- भाव्ये यदा स्थितं , तद्रव्यादी(नार)सहस्रपंचविंशति मम- १ 'गोटिके' ख. पाठः । २ 'स्फेरपे' क. पाठः ।

·२० लोकप्रकाशः स्वरूपतः प्रविष्टम् अङ्के दी० २५००० , पात्याश्वेपानि वा स्फाटनीयम् । अत्र दिने अमुकविषयादमुकग्रामेय-ला- वि-अमुकेन लावि-अमुकपुत्रेण कुंसति लागनचीरिका दत्ता, पद्मपुरादारभ्य राजानामुकस्यामुकपुत्रस्यैवं यथेत्थम्, अत्रामुकखवाशात्पण्डितामुकस्थावरसमीपांच्छिल्ल भूप्रस्थ. पञ्चकं, भूप्र० ५, एतद्भूम्यामद्यारभ्य वर्षपञ्चकं तावत् मया भवता सकाशात् चलकाषकवेति-लागने यद्गृहीतं , तत्कर्म धर्माधिकरणीयम् , निन्दात्रयं ददनीयं , बलिपाशा क्षेपनीयम् , भिराभूम्या संरक्षणीयम् । अत्र शरदा यथो- च्यमानफलाद्भागत्रयभागेन भागीरनेयम् । भोगपतिभा- गात् भागमेकं भवता भार्गे दानपूर्वेऽब्द, मुच्यमानभागद्वयं कार्षकभागान्मया दत्तं, तथा प्रस्तदीनारा प्रतिप्रस्ते दी. द्वादश द्वादशं परिकल्पनया चेति दी० पञ्चसप्तति- भर्वा भो-काले प्राप्तं, तं त्रकमेकं मां त्रि(क)मेकं चेति एतस्य प्रतिवर्षे दातव्यम् । अत्र प्रतिभूः साम्भ- पुंलावि अमुकामुकपुत्र: कुं सति स्थितः, अत्र साक्षी, संवत्सरमासतिथिवारं लिखितम् ।। अत्र संवत्सरे द्वादशवर्षे वैशाखमासे बहुलपक्षे तिथौ पञ्चम्याम् अत्र दिने विषये पद्मपुरादारभ्य राजान अमुकेनामुकपुत्रेण स्वहस्ते सति लागनमध्यस्तोऽयं दत्तः, 'समे' क. पाठः । २ 'श्छिल्ल' क. पाठः ३ 'शल'ख.पाठः । ४'कार्ष' क पाठः। ५'शार' क. पाठः। ६ 'मागे' ख. पाठः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः । २१ कनोत्सके डामरामुकस्यैवं यथेत्थम् , अत्रामुकखवाशात्प- ण्डित अमुकसंस्थावरसमीपाच्छिलकभूमिप्रस्थपञ्चकं भू० प्र. ५, एतद्भूम्यामधारभ्य वर्षपञ्चकं तावत् ऊना- धिकं मध्ये नामान्तरेणापि जीयमानस्वलेत्रान्तरण भुक्तिमोज्यमानस्थितचलकार्षिकवे लागनायेति यदत्तं तद्भवतश्चरण घटनशोभनचर्यादि-निन्दात्रयं बलिपाशा क्षेपनीयम् , भिराभूम्या संरक्षणीयम् , सानुकाले वापस ग्रहणीयम् , अत्र शरदि यथोत्पद्यमानफलं भागत्र- पभागेन भागीरनीयम् , भोगपतिभागाद्भागमेकं मया ग्रहणपूर्वे ब्दं भागद्वयं भवतस्य कार्षिकभागादायत्तं प्रस्त- दीनारप्रस्थं प्रति दीनारद्वादशकल्पनया भोकाले प्राप्तं , तं त्रक्कमेकं मां त्रक्कं एकं प्रतिवर्षे चेन्मार्गे दानपूर्व मया ग्राहणीयम् , अत्राधिकबलं वा प्रचलनं ने कार्यम् । यदि केनापि कृतं तदा प्रतिभूरस्य पालनम् , अत्र मध्यस्थले दत्तप्रतिभूः अमुकः अमुकपुत्र: कुं सति स्थितः ॥ *-:-:- श्रीप्रान्तवंशहरात् पण्डितामुकेनामुकहस्तादिदं वर्षस्थावरधान्यभोगप्रव्या(दीना०) खारी त्रयं मम स्वरू- पतः प्रविष्टम् , खा०.३, देयं श्रीप्रे चलाडेमट्टेय-गामामु- १ पाश्छि' क.पाठः । २'शाय' क.पाठः । ३ 'लोत्र' क.पाठः। ४ 'शरदे' क. पाठः। ५ 'न' स्व. पाठः नास्ति । ६ 'प्रान्न' क. पाठः।

·२२ लोकप्रकाशः केन गामा अमुकपुत्रेण हस्ते सति दत्तकोऽयं दत्तः, उजामे गृहीतम् पंगानके, दी(नार,सहस्रविंशकं दी. २००००, द्विसू रुपया विंशतिरुपया २० चेति सह- सविंशति वा रुपया विंशति वा अद्यारभ्य मास एकं तावत् । एतत् बन्धे परिस्थापितं-सुवर्णडिज्यशौका एक १, परिमानधान्यं १५, द्विरौप्यकन्यकाद्वयं २, परि- मानपलकाद्वयं २, सुवर्णकण्ठमालिका एका १, फलकात्रिंशतिः ३०, एतद्वन्धस्य ओज्येराप्रतिमासे दी(नार)सहस्रद्वयं शतद्वयं च दी. २२०० । न्याय- प्रायपरिहारे सति यस्य हस्तेयं हुण्डिका तस्यैवम् । श्रीप्रे लुहुगाकदल पृष्ठे सराफ-अमुकस्य मार्गे दाँतव्यं, संशोधनीयम् । अत्र संशोधनार्थे दत्तप्रतिभूः, सत्यं प्रमाणम् अत्र साक्षी खुज्या अमुकः द्विसाची अमुकसमख्यात् । संवत् लिखितं गं-अमुकेन । संवत् सं० ४०, ज्येवदि ६, चन्द्रे । श्रीप्रे बुद्धगिरे रैञ्जि अमुकेन रैजि अमुकपुत्रेण नेशाने सति प्राची रिका दत्ता । तत्र केदानारि-अमुकहस्तात् पात्या केदा- र्यमानश्वेपाप्रमाणे दी० सहस्रत्रिंशतिः, अङ्के दी. ३००००, मम स्वरूप प्राप्तं, प्रविष्टं पात्याकेश्वेपानिपं वा स्फाटनेयम् । अत्र साक्षी खुज्या अमुकः वणिज अमुकसमख्यात् लिखितं गं अमुकेन ॥ १ 'गाभां' क.पाठः। २ 'प्राय' क.पाठः नास्ति । ३ 'धातु क.पाठः । ४ 'द्ध' क.पाठः। ५ 'शोद्ध' क.पाठः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः । २३ अंत्र संवत्सरे द्वादशवर्षे चैत्रमासे शुक्लपक्षे तिथौ पश्चम्यां गुरुवासरे संवत् १२ चैत्रशुदि ५ गुरौ अत्र दिने यिवारोटे हलथलके रावुत्रै-अमुकेन रावत्र-अमु- कपुत्रेण कुं वा नेशाने सति लागनचीरिका दत्ता । तत्रके नटेपुरके कण्ठभट्ट-अमुस्यैवं । यथा भवदीयसं अमुकख्वाशात् अमुकसकाशात् अमुकक्षेत्रात् शिलभू- प्रस्तअष्टकं, भूप्र० ८, एते भूप्रस्तका अष्टकं मया संवत्सरं तावत् लागनक्रमे यद्गृहीतं तथा पूर्वदिशि पाट्य-अमुक-अवस्तरं परिवर्त्य तत्समीपात् दक्षिण- दिशि तत्रय-अमुकतूल वृक्षं परिवयं नत्समीपात् पश्चि- मदिशि रास्त्रेय अमुक-अक्षोटवृक्षं परिवर्त्य तत्समीपात् उत्तरदिशि नदीसमीप आपःपृष्ठे आगतः चतुर्णा मध्ये भूप्र० अष्टकं । तत्कर्मधर्माधिकरणीयम् , सानुकाले सङ्ग्रहणीयम् , बलिपाशा क्षेपनेयम् , निन्दात्रयं ददनी. यम् । अत्र शरत्काले उत्पन्नफलं अर्धार्धभाग(र)णी- पादे क्षतिद्रतिका भवता प्रतारणीयम , भाग एक मम आयातम् भाग एको भवतः सङ्गे आयातम् । तणं वा अनेन क्रमेण भागीरणीयम् । अतः परं गोपावले नाशदोषं न कार्यम् चौरयाडं मध्यम् अत्र लागनचीरिकार्थे दत्तप्रतिभूः-सुत्रातु-रावत्र--अमुकः १'अत्र पूर्वमधिकः' क. पाठः। २ रट्टे क. पाठः। ३ 'रावत्र' क.पाठः । ४ 'इने' क.पाठः। ५ 'प्यतां'क.पाठः । ६ 'श्रायते' क.पाठः।

·२४ लोकप्रकाशः पाट्य--अमुकसमख्यात् लिखितं गं अमुकेन । अंत्र दिने यिक्षाराष्ठे हलथलके भट्ठ अमुकेन भट्ट अमुकपुत्रेण हस्ते सति लागनमध्यस्तोयं दत्तः। श्रीप्रे काष्ठेले रावत्र--अमुकस्य यथा मदीय सं० सुपितामह--अ- र्जित सुलनके शिलाभूप्रस्थद्वयं , भूप्र० २, भवता लागने यद्गृहीतं अद्यारभ्य संवत्सरं तावत् पूर्वदिशि दानारि- अमुकसमीपात् , दक्षिणदिशि कुलदेवं समीपात् , पश्चि- मदिशि पाठ्य--अमुकक्षेत्रपृष्ठे आपस्थितः, उत्तरदिशि अक्षोटवृक्षसमीपात , एवं चतुर्णा मध्ये शिलभूप्रस्थद्वयं भवता लागने यगृहीतम् । भिराभूमि संरक्षणीयम् स्वष्ट्- रनीयम्, सञ्चरनीयम् । अत्र शरदकाले उत्पद्यमानफलं भागत्रिभागं भागीरणीयम् , भागद्वयं भवतस्य कार्ष- कस्य आयातम् , भाग एकं मम आयातम् पादैः क्षितिद्रतिखण्डूरणिका देवधान्यं सर्व मया प्यतार- णीयम् । तृणमनेनैव क्रमेण भागीरणीयम् अत्र प्रतिभूः, सत्यं प्रमाणम् , अत्र साक्षी, अमुकसमख्यात् संवत् लिखितं गं अमुकेन ॥ संवत्सरे अत्र दिने श्रीप्रे नापितकदले रेजि अमुकेन रेजि अमुकपुत्रेण हस्ते सति बङ्गलचीरिका दत्ता । श्रीप्रे भुशरकदले रैञ्जि अमुकस्यैवं--यथा भव- दीयसं दक्षिणाभिमुखपरीक्षमाणस्थित--द्विपुरीशार्कारिका १ 'अत्र पूर्व ७' क पाठः । २ 'श्राय' क.पाठः । ३ 'दान्य' क. पाठः । ४ 'वङ्गल' क.पाठः। ५ 'सरक्षि' क. पाठः। .

·क्षेमेन्द्रविरचितः। एक पिचाच्छादन सह पश्चाद्वानद्वयं सह आङ्गन अव स्तर सूदशाला हंभार आभखानसह मया वङ्गली य- होतं, अद्यारभ्य संवत्सरत्रियं तावत् तस्य शार्कारि काया दारुधलवकोठपदिका संरक्षनीयम् , मृच्छिला संरक्षनीयम् , भाडं वा लेपनादि यथाक्रमं करनीयम् । अत्र प्रतिवर्षे वानद्वयं सह दीनारसहस्र सार्धसप्तकं बङ्गला मया देयम् , भवता ग्राहनेयम्, अत्र बङ्गल- चीरिकार्थे दत्तप्रतिभूः । सत्यं प्रमाणं । अत्र साक्षी। खुज्या अमुकसमख्यात् लिखितं गं अमुकेन । अत्र संवत्सरे अत्र दिने सदाशिवाने आयस्कार अमुकेन आयस्कार अमुकपुत्रेण कुंसति नेशाने सति बॉलमध्यस्तोऽयं दत्तः । श्रीप्रे काष्ठेले तक्षकार-अमुकस्य मार्गे एवं यमदीयसं पश्चिमाभिमुख-परीक्षमाणशार्का- रिका एकं, कोष्ठागारवानसहितं मया बङ्गले भवतस्य दत्तं संवत्सरत्रयं तावत् , भवता निवसनीयम् । दारुधलव- मृत्तिका-शिला-आच्छादनं तस्य फालव-कोलोफ संर- क्षणीयम् , प्रतिवर्षे होज्योरस्य दीनार-सहस्रत्रियं कोष्ठागारवानस्य दीनार-सहस्रद्वयं चैवं दीनारसहस्र- पञ्चकं प्रतिवर्षे भवता देयम् , मया ग्राहनीयम् , अत्र प्रतिभूः । सत्यं प्रमाणं । अत्र साक्षी । तत्र भट्ट-अमुक १ 'घवल'क. पाठः । २ 'पट्टिका'क. पाठः। ३ 'दीसहस्र' व पाठः । ४'वङ्ग'क.पाठः । ५ 'वङ्ग'क.पाठः। ६ 'स्तायंक.पाठः। ७ 'रक्षणे'क.पाठः) = 'होज्यर'क.पाठः । ६ 'अमुका'क.पाठः ।

·२६ लोकप्रकाशः (समक्षात् ) लिखितं भट्ट-अमुकेन । अत्र संवत्सरे पूर्वानदृष्टे मेर अमुकेन मेर अमुकपुत्रेण नेशाने सति अवलागनवाटकोऽयं दत्तः , सत्रके मेर अमुकस्यैवं यथा। मया भवतो निकटे संवत्सरं तावत् सेवा- खिज्मतिकार्थे निवसनेयम् , भवता हितानुमते निव- सनीयम् , भवता वचसा क्रमनीयम् , अश्वस्थले लष्कयों वा भूपतिगृहे प्रक्रमनीयम् , संवत्सरं तावत् , संवत्सरं तावत् लाभधन्याखारी पञ्चदशकं , खा० १५, पुराणवा- रिका एकं, वा एतद्गणने दीनार-सहस्रपञ्चकं भवत देयं, मया ग्राहनीयम् । नाशदोष कुच्छविच्छं छलच्छिद्रं नाशप्रणाशं मा कार्यम् , चौरयाडं मध्यं किश्चिन्न करणीयम् , प्रतिभुवनस्य पालनं , साक्षी संभावनम् । यदि गच्छति तदा प्रतिभुवनस्य हस्तादण्डं ददनीयम् अत्र प्रतिभू । सत्यं प्रमाणं । अत्र साक्षी रावत्र अमुकः। लिखितं गं अमुकेन । संवत्सरे अत्र दिने विषये बालाश्रमे मलेक अमुकेन मलेक अमुकपुत्रेण नेशाने सति लाभवाटकोऽयं दत्तः। पद्मपुं मला अमुकस्यैवम् । यथा भवता मम निकटे ओला- गनक्रमेण निवसनीयम् । तत्संवत्सरं तावत् मदीयवचसा प्रमाणे हितानुमते निवसनीयम् अश्वस्थले वा गृहसमा- चारे वा सेवार्थे वा स्तरे, यत्र हस्तमया तत्र निवसने, १ 'रणेय' क. पाठः । २ 'न' इति क. नास्ति । ३ 'भुवस्य' क. पाठः । ४ 'मोण' क. पाठः । .. 'श्राम' ख. पाठः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। २७ निवसनीयम् । लाभात् लाभाव दीनार -सहस्रात्रंशकं, अङ्के दी० ३००००, पुराणवारिप्रव्ये दीनारसहस्र- चत्वारिंशकं मया देयं, भवता ग्राहणीयम, लाभाध वा मासषटुं अतिवाह्या । अर्ध संवत्मरे संशोधनीयम् । रोधन- परिपन्थानं न कार्यम् । अत्र लाभवाटकार्थे दत्तप्रतिभूः । सत्यं प्रमाणं । अत्र साक्षी रै हसनकः । लिाखतं भट्ट अकेन । :-०*०-: संवत्सरे हेतोलालके भट्ट-अमुकेव-भट्ट अमुकपुत्रण नेशाने सति दान्तवाहनचीरिका दत्ताः । तत्रके तूल- मोलके भट्ट-अमुकस्यैवं । यथा भवदीयसं सुगृहे जातशारभ्रमरतूज्यल-दान्तका एकं, दान्तं १ । एतद्दान्तं मया संवत्सरं तावत दान्तवाहनक्रमेण देदनीयम् । सुपुत्र- वत् सुप्रणिवत्संरक्षणीयम् लवणं वा तृणं वा फलं वा अादि यथा लगमानं देशानुसार ददनीयम् । चेन्नै दत्तं परलोकं प्रतारनीयम् । अत्र शरदकाले धान्यखारी चतुष्टयं श्रेष्ठपुष्टं ददनीयम् । नाहावले ग्राहनेयम् दान्तस्य कुच्छ विच्छनाशं प्राणनाशं छलच्छिद्रं गोपावलेपं नाकार्यम् । यदि देववशान्मृतं , तदा नमचर्म सन्दशनीयम् , यदि अपहृतं केन वा चौर्यानीतं, तदा दौहिका प्रतिका १ 'हन' क.पाठः । २ 'द्धने'क.पाठः। ३ 'साक्ष' क. पाठः । ४ 'अमुके'न.पाठः । ५ 'होत'स्व. पाठः। ६ 'प्रान'क. पाठ । ७ 'नीयंक. पाठः। 'पापा' क. पाठः । ९ 'चित्त' क.पाठः । १०'नीयं' क. पाठः। ११ 'नम य. पाठः । Library Sri Pratap College, Srinagar.

·२८ लोकप्रकाश करणीयम् । अथ वा केनापि मदीये शाचानीतं , तदा महाजनवचसा प्रमाणे दीनारं दण्डं ददनीयम् । अत्र दान्तवाहन-चीरिकार्थे दत्तप्रतिभूः । सत्यं प्रमाणं । अत्र साक्षी लिखितं गं अमुकेन । -=-:-*-:.-- संवत्सरे अत्र दिने दक्षिणपार्श्वे सूर्याश्रमे कल्पमं अमुकेन कल्पगं अमुकपुत्रेण कुंवा सति दान्तवाहन- मध्यस्तोऽयं दत्तः। तत्र माहिन्दके तक्षकार-अमुकस्यैवं , भवदीयसं सुगृहीतजातं गोरलट्ठ-मन्यदान्तका एकं चतुवाक्षीणं मया संवत्सरं तावत् मया वानक्रमे दत्तं । शरदकाले धान्यखारी सधित्रियं, धान्यखा० ३३ भवता देयं मया ग्राह्यं । अतःपरं बलावलं न कार्यम् , अत्र साक्षी गं अमुकः, लिखितं गं अमुकेन । संवत्सरे वामपार्श्वे शनीरके उपाध्याय-अमुकेन उपाध्याय-अमुकपुत्रेण हस्ते सति गौहिकावत्सतरी अर्धचीरिका दत्ता । शिरोष्टमट्टे पशुपाल अमुकस्यैवं , यथा भवदीयसं अधोमुखशृङ्ग-कन्यगौहिका, एकं गौहिका १, वत्सतरी ललाटे श्वेततिलका सहितं चैवं पशू द्वौ, मया अर्धकक्रमेण नीतौ, वत्सतरी आजीवनान्तं तावत् मूल सह अर्ध भागीरयामौ । मूलगौहिका मूलं भवता मार्गे १ 'माने' क. पाठः । २ 'सूर्यधा' क. पाठः। ३ 'ल' क. पाठः । ४ 'चभुतुवा' ख. पाठः । ४ 'नान्तं' क. पाठः । .

·क्षेमेन्द्रविरचितः २६ अर्ध आयातं । उत्पनच्छवं अर्धार्षिका भाग(र)णीयं । प्रति प्रसूतिकाले घृतमनद्धिवर्ध मया देयं , भवता ग्राह्यं । अत्र गौहिकार्थे दत्तप्रतिभूः । सत्यं प्रमाणं । अत्र साक्षी रावत्र अमुकः । लिखितं गं अमुकेन ॥ *-*-*-*- संवत्सरे अत्र दिने श्रीमान् पण्डित-अमुकेन पण्डित-अमुकपुत्रेण हस्ते सति मध्यस्तोऽयं दत्तः, अतिपालके भट्ट-अमुकस्यैवं , यथा महीयसुगृहे जाताः छावज्यका एकं १ , चंद्रगर्भिका एकं १, गोटलव- का एकं १, छावज्यका गभिंका चैवं पशूनि ४, मया अर्धेकक्रमे मार्गे यद्दत्तं, तत्सर्वासा तेनिनि अर्षे भागेर- णीयम् । अतः परं बलाबलं (न कार्यम् ) । अत्र मूलगौ- हिका यदि नाशप्रनाशगतं , तदा द्रौ(गौ)हिका पत्रिका दण्डं ददनीयम् । अत्र प्रतिभूः । सत्यं प्रमाणं । अत्र साक्षी । गं अमुकेन लिखितं गं अमुकसमख्यात् ॥ . :-*०*.: संवत्सरे अत्र दिने अर्धवि-अमुकग्रामे भट्ट-अमुकेन भट्ट-अमुकपुत्रेण हस्ते सति निक्षेयचीरिका दत्ता । सुप्र. समनके अमुकग्रामे भट्ट अमुकस्यैवं । यथा भवदीयसं कश्मीरीरुपया पंचकं ५, द्विरौप्यभङ्गोडिका एका १ 'आयतं' क. पाठः । २'श्छ्वं' क पाठः। ३ 'श्रीमां' क. पाठः । ४'अर्ध' क. पाठः । ५ 'निच्छवा' ख पाठः ।

·३० लोकप्रकाशः तोलदानिका पंचत्रिंशकं, डिज्यशौका एका, तोलधानिका षोडशकं १६, अप्रेक्ष्यसुघण्टा-ज्येज्येरद्वयं , एतत् ता. नविभागः-सुवर्णखारिकाद्वयं , विद्रुमफल-अष्टकं, मुक्त- गुम अष्टकं , प्रतिमुक्तफलस्य पञ्चषष्टिकं, त्रिन्यन--फल चतुष्टयं , कालविद्रुमं फलद्वयं , एताद्वैभागः--ज्येज्येरका एकं। एतद्वस्तुभावं मम निकटे निक्षेपं स्थितम । यस्मिन्स- मये भवता मार्गणं करिष्यते , तस्मिन्समये महाजनस्य लिखितं षष्ट्या देयम् , भवता ग्राह्यम् । अत्र साक्षी तत्रिय--अमुकः । लिखितं गं अमुकेन । -:-****-:- अत्र मंवत्सरे अत्र दिने भाट्यके अमुकग्रामे पशुपाल--अमुकेन पशुपाल-अमुकपुत्रेण कुं वा नेशाने सति पशुसंरक्षणचीरिका दत्ता । अत्र अमुकग्रामे अग्रेमराजान , अमुक वा , दरदराजान , अमुक वा, मोके- दम, मेर अमुक वा धानुष्क अमुक वा, इत्यादीनां समस्तग्रामेनिकानां एवं यथा भवता समम्तग्रामेनीनां हं पशु वा गर्भिका वा मया सुप्राणवत्संरेक्षणीयम् । एषां विभाग:--राजान अमुक , हं पशुका २५, गर्भिका ४०, शारोटलविका १०, लेश्यलविका २४ , लेटका १७, व्यस्फुरका १४ चैवं सूक्ष्म सर्व चैवं तानं १३० । एते पशवः द्विअमुकस्य ५, द्वि अमुकस्य १७, अमुकस्य १ 'त्रिन्यफ' व पाठः । २'क्षने' क. पाठः । ३'शवाः' क. पाठः । ४ ७५' संख्या स्व. पुस्तके । . ४ ·क्षेमेन्द्रविरचितः। AM ३१ ५३ , अमुकस्य ६०, पृथक्पृथक् प्रमाण--अवस्तर--प्रमाणे शरदकाले मया संशोधनीयं । नाशप्रणाशं परिहारे सति यदि कदाचित् दैववशान्म्रियते तदा नमचर्म सन्दर्श- नीयं ऊनादिकं सर्व सुकीयपरलोकं परीक्षित्वा सर्व शुभाशुभं सन्दर्शयामि । अत्र पशुसंरक्षणचारिकार्थे दत्तप्रतिभूः सुपुत्रपशुपाल अमुकः। लिखितं पं०अमुकेन । श्रीबहिलाहोरान्तरे ज्यहानवादके आगरान्तरे- भुटखुज्यां अमुकपादः श्रीकश्मीरान्तरे बलाडे--मध्य- निवसमानस्थित डां अमुके तथामुकेन सलामा वन्दगी करणेयम् । करणपूर्व कुशलितं--यथा इह अस्माकं अद्यदिनं तावत् विधिप्रसादात् आरोग्यं स्थितं । अथ- वा सहेसलामते काशमानहारस्थितम् । इतः खुज्या अमुकहस्ते लन्दितं पां भोटिका त्रिंशकं । एषां विभा- ग:--तराहदार पां भोटिदशकं १०, पञ्जारङ्गे पां भो- टिदशकं, श्वेत पां भोटिदशकं १० । द्विकुङ्कुममनदशकं १०, भुटचादरिविंशकं २० , कुङ्कुममर्पशतमकं १००, कस्तूरिनाभासप्तकं ७, मिचभारं पञ्चकं ५, लामचाद- रिकाद्वयं, एतद्वस्तुभावं ततः परीक्षित्वा तु लिखित्वा ग्राहनीयं । खस्मानं श्रेष्ठप्रकोरणीयं, प्रतीपे सत्वरं लेख- चीरिका कस्यापि हस्ते लन्दनीयं । चेतसि भूयात् एतद्वस्तुभावं विक्रीरित्वा, सौदाकृते किलेफम्भमनच १ 'दने' क. पाठः । 'प्रना' क. पाठः। ३ 'नेयं' क. पाठः । ४ 'केय' क. पाठः । ५'१०' स्व. नास्ति । ६ 'मिव'क.पाठः ·३२ लोकप्रकाशः वा, त्वारिंशकं लब्धनीयम् तोसफम्म मन एकं , च्छयटं वा, अलच्यं वा , नर्म वा, दारय वा, दारय वा, अट्टान वा, फुत वा, मन्देल वा, मन्मलि वा, च्यौतार वा, कौश दण्डेप्रतानं वा, सर्व सजं वानकृते स्वपुत्रकस्य खुज्या अमुकस्य कृते लब्दनीयम् । भवता सञ्जस्य सार्धे आगमनीयम् । नो वा आगतं , कश्चित् श्रेष्ठमानुषं विसर्जनीयम् । इह देशसमाचार राज्यसमाचारं श्रेष्ठं स्थितम् । सर्वेषां करारं स्थितम् संवत्सरातथिवारं लिखनीयम् ॥ -*०*०*- परमादिदैवाचनीयतमपरमभट्टारकमहाराजाधि- राजचक्रवर्युत्तमलोकपालश्रीमच्छाहिज्यानविजयराज्ये संवत्सरे अमुकवर्षे अमुकमासे अमुकपचे तिथौ अमु- कायां अमुकवारान्वितायां अत्र दिने क्षेरे मन्ननके गुन्दे भट्टअमुकेन गुन्देभट्टअमुकपुत्रेण हस्ते सति वाक्य उदृङ्कनचीरिका दत्ता, नाग्रामके चारोडके पण्डित- अमुकस्यैवं । यथा मदीया दुहित्री कुमारी अमुकाभि- घाना भवत्पुत्रपण्डितअमुकस्य सोमसूर्यानिसमचे ब्रह्म विवाहे यहीरिता भतो भर्तृपचादलङ्करणैकसौ० तोलं ५ तथा पारेमवाग्दानका० आननेयम् । अतो पितृप- चात् यज्ञपुरुषाणां मांससहस्रमेकं एतस्य सूपकारवचसा प्रमाणे कैयरयं ददयामौ । तथा महारजस्य सरोपायं १ 'चनी' क. पाठः । २ 'तहन' क. पाठः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः । कर्पटवारिका एकं । तथा यजपानस्य कञ्चुकी एकं । प्रतिमहाराजस्य इक्तया वा दस्तरं दण्ड प्रतानं एवं तानं ३ | तिलकराज्ञा रौसा. एकं. दग्धपितुकञ्चुका एका तथा गाहिका एका, अपनधिगर्मिका द्वगं २, लुह. स्थालका एकं, लुटका एकं । पृष्ठरवार ग १, लद्ध- पढ़के कलच्छनालिका दीनार महस्रदशकं १००००, अनोटवृक्षमेकं, भूप्रस्तद्वयं, एतल्लग्नमानं मया देयं, भवता ग्राह्यम । तथा भनपक्षान पांग्णवाग्दानप्र व्यात दीनारमहरविंशक दी० कश्मीरवाग्दानप्रव्ये, श्रीअङ्गका एकं । लाक्षाफरगाका एकं १ । श्रीदावनिका एकं । पादुकबनका एकं । रौप्यवालिका एकं । चादरिका एकं । मैन्यकच- (ल कादि यथा देशानुसारे लगमानं भवना देयं मया ग्राह्यम् । ऊनाधिकान्यक्षराणि प्रमाणानि , मानी विधिः।। ०००००, तथा *०*-:.-- संवत्सरे अमुकवर्षे अमुकमास अमुकपक्ष तिथा- वमुकायाम् अत्र दिने इक्षके कोथयां राजानअमुकेना मुकपुत्रेणामुकपोत्रेण हस्ते सति वाक्यकर्णिकाचारिका दत्ता , धौसके भट्टअमुकस्यैवं, यथा भवदीयदुहित्री कुमारी अमुकाया मत्पुत्रराजानअमुकस्य ब्रह्मविवाहे यगृहीता अतो भर्तृपक्षादलङ्करणात्सुवर्णतोलकाचतुष्टयं एतत्पव्ये दी(नार)सहस्रद्वात्रिंशतिः। श्रङ्के दी० ३२०००। १ 'धेसके' क. पाठः।

·३४ लोकप्रकाशः तथा पारेमवाग्दानकाद्विगुणमेकवाग्दानप्रन्यात दी(नार) सहस्रपश्चदशकं , अङ्के दी० १५०००। अङ्गका फिर- णका एकं । दानिका १ । रौप्यवालिका एकं १ सैन्यकचलका एकं १ । चादरिका एकं । यथा लगमानं देशप्रवाहे सर्वसादनं मया देयं, भवता ग्राह्यम् । अत्र साक्षी विधिः ॥ -:.०*०-:- अथ प्रसादभूर्ज लिख्यते- चराचरस्य जगतः कर्तारमजमन्ययम् । भक्कानां कामदं वन्दे निर्विघ्नं विघ्नशान्तये ॥ १॥ श्रीमत्सतीसरासारशारिकाशैलभूषितात् । श्रीजैननगरादसान्नानोपवनभूषितात् ॥ २ ॥ अस्ति त्रिभुवनारख्यातमुत्तमं भूषणं भुवः । श्रीकश्मीरपुरं रम्यं नानोपवनशोभितम् ॥ ३ ॥ परमाधिदेवार्चनीयतमपरमभट्टारकमहाराजाधि- राजपरमेश्वरधर्मचक्रवर्युत्तमलोकपालश्रीमद्गुणगणपरि. पूर्णेन्दुवदनजितमदनकवशीकृतरिपुकुलनिजकुलकमल- विकासराजमएडले मणिमुकुटप्रभारञ्जितचरणयुगदी- घभुजदएडदण्डितदशदिगन्तरदानास्पदीकृतलक्ष्मीव- शीकरणविचक्षणे महादेवप्रियगोत्रामणकृपापरपरमभ १ 'वादन' क पाठः । २ 'वाग्दन' क. पाठः । ३ 'फिरनका' क. पारः। ४ 'देवता' क. पाठः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। ३५ अत्र अमुकमासे द्वारकमहाप्रभुसुरत्राणशाहिज्यहानविजयराज्ये । संवत्सरे अमुकवर्षे अमुकपक्षे तिथावमुकायां अमुकवासरान्वितायां अत्र दिने प्रवरसेननिर्मितपुरे महा- लक्ष्मीमट्टेय-निवसमानस्थित-भट्टपण्डित-अमुकेन अमु- कपुत्रेणामुकपोत्रेण । तथैतदीयवैवाहिताया भार्या-राज्ञी अमुकोच्यमानामुकाया अमुकग्रामीयाया राजान-अमुक- दुहिताया तोहस्तवाग्भराभ्यामुपलक्षिते सति प्रसाद क्रि- याकारं कुरुतः । श्री. राजानवाटिकायां निवसमा- नस्थित -अमुकपुत्र-पण्डित-अमुकस्यैवं यथेत्थम् :- मदीयदुहित्री कुमारी अमुकोच्यमानामुका या भवत्पुत्राम- कस्य सोमसूर्याग्निब्रह्मसमक्षे शुभलग्ने शुभनक्षत्रे ज्योति- गणवचसा प्रमाणे ब्रह्मविवाहे यत्प्रतिपादिता, अतो भर्तृपक्षादलङ्करणात्सौ० तोलकापञ्चकं तोलका ५, तथा वाग्दानका द्विगुणमेकं , पारेमवाग्दानका वा, कश्मीरवाग्दानका:-श्रीअङ्गका, लोक्षफिरणका, दाव- निका, रौप्यवालिका, पादूकवर्तकं, चादरिका एकं, सैन्य- कचलकादि देशानुसारे मया देयम् । सर्व प्रोज्यमोलका कर्णाभरणे प्राप्तं, प्रविष्टं , मदीयं यतो यतः अस्यै अद्य ब्रामस्य विवाहस्य सिद्धवादावाभ्यामित्थं स्वार्जितेन सह । यथा विद्यमानस्थावरस्थाण्डिलगृहषाटोड्डारवृक्ष- वनस्पत्यादिपदजीवनगुण्ट्यादिप्रतिवार्षिकप्रतिनियतधा- १ 'तो' ख. पाठः । २ 'लाक्ष्य' ख. पाठः । ३ 'रनका' क. पाठः । ४ 'पनस्य' स्व. पाठः ।

·३६ नाकप्रकाशः न्यदीनारचीरिका क्रियाकारनिगृष्टसमग्रराश्यां समस्ते सपरिणामाङ्कितं कचित्साधायमानं कचित्सलब्दव्या- धिकं स्वरूपधन-प्रधन-गृहोपस्करणभाएडवस्त्रालङ्करण- कनकरजतमणिमुक्ताप्रवालममरगोप्राणि--पशुप्राणि-पशु प्राण्यादिकलुहताम्रहरितालकम्बलकपटतूलोशांकरि- का सूदशालादि मर्व यत्राम यद्रूपं यतो यतो यद्वि. द्यते , ततः सवस्माजात ननिष्यमाणदुहितृणां सर्वं यत्कि- चित्स्थितं तत्सर्व जातानां जायमानानां भ्रातृणामन्त- रादग्रजभागं एतस्य भार्यासहितस्य मया प्रसाढीकृतं श्राचन्द्रसूर्यसमुद्रपर्यन्तं यावदुषभुञ्जनीयम् । अयं द्विनाम्नी सत्पुत्रेण स्वात्मवदशनवसनादिकं देयमनु- पालनीयम् । विलविज्ञानलेपनमस्या अस्याः पृष्ठ ह्यन्य- द्दारापरिग्रहं न कार्यम्। यदि दैववशादनेन जातुचि- त्कृतं , तदा स्वकुलवृत्त्यनुसारेण अशनाच्छादनादिम- लोमलव्ययादिकं महाजनवचमा प्रमाणं ददनीयम् । चेन दत्तं प्रतिभुवस्य पालनम् । अत्र समस्तक्रियो- द्विष्टपरिपालनाय दत्तप्रतिभूः सुभ्रातु राजान - अमुकः अमुकपुत्रः हस्ते सति स्थितः । द्विसुवर्णचटपाचटकार्थे अन्यदारापरिग्रहार्थे दत्तप्रतिभूः आर्यहट्टयपण्डिता. कामुकपूत्रः हस्ते सति स्थितः । अत्र सातिणः ब्रह्मा- विष्णुमहेश्वराः । लौकिकसाती अमुकः राजानअमुकः। ऊनाधिकान्यक्षराणि प्रमाणानि । लिखितं गं अमुकेन ।। १ 'दीनार' क पाठः । २शाकारिका' क. पाठः । ३ 'लनेयं' क पारः । 'मस्याः' क. पाउः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः । ३७ परमादिदेवतार्चनीयतमपरमभट्टारकमहाराजाधि- राजपरमेश्वरचक्रवत्तमलोकपालमहाप्रभुश्रीमदमुकशा- हिसुरस्था(त्रा नराजदेवविजयराज्ये । अत्र संवत्सरे अत्र दिने माताश्रमे विदग्धग्रामे भट्ट अमुकामुकपुत्रामुकपोत्र: तथा तदीयवैवाहितमार्या अमुकोच्यमानामुकग्रामीयामुक- दुहिता या च एतयोः दम्पत्योः हस्त वाग्भराभ्यामुपलक्षिते सति स्वदायलेखक्रियाकारं कुरुनः । सुदुहित्री कुमारी अमुकोच्यमानामुका या अमुकग्रामीया पण्डितामुकपु. त्रामुकस्य विवाहिता एवं यथेत्थम् । अस्याचैव यथा- विधिहुतहुताशनं प्रदक्षिणीकृत्य ब्रह्मस्वविवाहस्य सिद्ध- बादावयोः पृथनियमानुसारे मून्यस्वदायात्पितापता- महक्रमार्जितभुक्तिभोज्यमानस्वलोन्तरादमुकग्रामादमुक- खवाशादमुकस्थावरसमीपाठुिलकभूमिप्रस्थत्रयं स्वदाय क्रमेण यद्दत्तं, तदनया अमुकोच्यमानामुकया समर्ट- कया ससन्तानयाँ आसन्तति यावदुपभुञ्जीतव्यम् । या पया वा रोधनपरिपन्थानांदिकं न जातु कार्यम् । अप- रेण यदि केनापि तदा यथा यथा विद्यमानभूस्था- नस्थावरस्थण्डिलगृहारामपाटोडाराक्षोटवृक्षवनस्पत्यादि- पदजीवनगुएट्या यतो यतो यद्विद्यते , ततः सर्वस्मा- स्वात्पृष्ठात्स्वक्षत्या निवारणीयमुन्मोच्य ददनीयम् । यदि न मुत्कीरितं तद्धान्यस्थानात्प्रति वस्तु देयम् । १'देवता' क. पाठः । २ 'माक्षाधामे' क. पाठः । ३ 'पृच्छतः इत्ययं पर्यायोऽस्ति कुरुत इत्यस्य' । ४ 'श्चिमक' क. पाठः। ५ 'यारासत'क पारः। ६ 'नादिकं'क.पाठः। ७ 'यतंक.पाठः। Library Sri Pratap College, Srinagar ·लोकप्रकाश अत्र स्वदायलेखार्थे दत्तप्रतिभूः स्वभ्रातु भट्ट-अमुका हस्ते सति स्थितः । अत्र अलङ्करणाद्भपक्षात्सौ० तोलपञ्चकं ५, तत्प्रव्यादी(नार सहस्रचखारिंशतिवेदमूले दत्तं प्रविष्टम् । तथास्मदीयपितृपक्षात्सौ० तोलमेकं, तत्प्रव्ये दीनारसहस्राष्टकं च । एवमुभयपक्षाद्दी नार) सहस्र-अष्ट- चत्वारिंशतिः । परस्परमतं विना दानुबन्धविक्रयं वा चट- पचटिका न जातु कार्यम् । अलङ्करणाः संरक्षणीयम् । सङ्गे वाटकार्थे दत्तप्रतिभूः पं० भट्ट अमुकः अमुकपुत्र: हस्ते सति स्थितः । संवत्सरमासतिथिः देयम् । लिखितं गं अमुकेन ॥ -=-*०*--- परमभट्टारकमहाप्रभुपादः । परिगं भट्ट अमुका- दिगंपतीनां मुखात अमुकग्रामायापारि-अमुकेनामुकपु- त्रेण हस्ते सति क्रियाकारचीरिकार्थे विज्ञाप्यन्ते । यये- त्थम् । अत्रामुकग्रामे अस्मिन्सं० अमुकवर्षे व्यापारे यह होतं तद्धीतिनीतिभीतिभ्यां साधुशुभाचारतया हिता- नुमते प्रक्रमणीयम् । संज्ञाहङ्कारमनुसन्धणीयम् । पादीय- शत्रुजनानां सर्वे दूतगममेलापं न कार्यम । तत्प्रस्वेधि- कास्वविहितेन क्रमेण प्रक्रमणीयम् । अत्रास्याधिक- वलोबलं न करणीयम् । अत्र शरैदि यथोत्पद्य- मानफलसुप्राप्तव्यापाराद्धान्यखारीशतमेकं खा० १०० वं पुं मधुपा शतत्रयं ३००, गृहपशवा मागोत्सवप- १'नीयं' क. पाठः। २ 'णेयम्' क. पाठः। ३ 'रदे' क. पाठः । 'राम्य' क. पाठः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। ३६ ञ्चविंशतिः पशवः ५२ ग्राघदानाय बङ्गलादिप्रन्या- ही नार)सहस्रपञ्चविंशतिः, अके दी. २५००० । मुद्ग- त्रककादशकं त्र० १० । मापत्रककादशकं १० । प्रिय मुशालत्रक्कपश्चविंशतिः ३० २५ । यवगोधूमत्रकपश्चस प्ततिः त्र० ७५ । अक्षोटसहस्राष्टकं ८००० ॥ -::---- संवत्सरे अमुकवर्षे अमुकमासे कृष्णपक्षे तिथौ अमुकायाम् अत्र दिने वाराहचेत्रे कोटविहारसमीपे निवसमानस्थितः । उन्नते मां--अमुकेनामुकपुत्रेण अम- कपोत्रेण हस्त सति वाक्यविक्रयभू|ऽयं दत्तः । तत्र के महत्तम-भुशर-अमुकामुकपुत्रामुकस्यैवं । यथा मदीयसं पूर्वपितामहमूलपुरुषा भाममुकेनार्जिता भाममुकाभ्यां हस्तात्पृथग्विक्रियभूर्जसारं श्रीजैनोल्लामदीन पुटप्रमाणेन मूले गृहीतं स्थितपूरणिकात्रयं , तदन्तरान्मम ज्येष्ठभा- गसह इह देशे नाग्रामे खुज्या अमुक तथा काजे मानुष अमुकसराफ तक्षकारामुकेन निवेदितपूरणिका- त्रयं तत् गोज्येशाहि राज्ये त्रयाणं भ्रातृणां मध्यात् मम सुभागया आगतस्थितदक्षिणाभिमुखपरीक्षमाण- शांकरिका वत्सरभागं यत आगतं, तत् प्रद्य मया भुशरमहत्त-अमुकस्य जान--वाट--पूर्वमद्य विक्रिय- भूर्जप्रमाणे दत्तम् , महाप्रभुशाहिसेलेम-स्थापितसराफत- १ 'घा'क. पाठः । २विक्रिय' क. पाठः। ३'ग्रही' क, पाठः। ४ 'गाजेशाह' क. पाठः । ५ 'शार्का क. पाठः । ६ 'जायनवाट' क. पाठः ।

·लोकप्रकाशः चकारामुकविसर्जित तक्षकारामुक काजे कासमेक स्था- पित इह श्रीवरा काजेमेर अमुकविसृष्ट महाजनमुखे ते तत्र मिलित विवेदित मदीयावस्तर चुटप्रमाणे दत्तं-तद्विभागः पूर्वदिशि सपुरीवालानां सादरे वित- स्ताबलगमनार्थे प्रमाणे रथ्यां परिवर्ण्य, तत्समीपात । तथा दक्षिणदिशि तैलवनि-अमुकसं सुधनार्जित-मूली गृहीता , शारिकावलीवारं परिवर्ण्य तत्समीपात् । तथा पश्चिमदिशि स्वकीयमध्यमभ्रातुरमुकः संभागनि- का शाकारिका वत्सं भागनिका शार्कारिका--पञ्चक परिवर्य तत्समीपात् । उत्तरदिशि महती राजरथ्यां परिवर्ण्य तत्समीपात् । चतुर्णानां समीपानां मध्ये मदी- यशार्कोटिका सह पुरणिका एकं । अत्र विभागः, पूर्व- लभायां उत्तरदक्षिणहस्त सार्धचत्वारिंशकं हस्तं ४० । दक्षिणलभायां पश्चिमात अवम्तरहस्तपश्चाशतिः ५० । पश्चिमलभायां पूर्वपश्चिमात अवस्तरसाचतुष्पश्चाशतिः ५४ अं० त्रियं ३। पूर्वलभायामधिक अवस्तर सार्ध- पतु पं क० = अं० ३। द्वारदानीसकाशे-आभखानतक्ष- कार-अमुक-अवस्तर-अन्तरात पृथग्विक्रयी गृहीत- स्थितदीनारसहौस्त्रिशद्भिमूलीगृहीत-हृञ्जरूपतया द- पिकया सह मया विक्रये दत्तं । अत्र विक्रीय ग्रह- णात् महाजनसराफ अग्रेसपुरीवालनिर्मितं मूल्यं मूल्या- पि सर्व गतो गंकते सति दीनारलक्षसार्धचतुर्दशकं , अड़े १ 'चूट'क.पाठः । २ 'सादार'क पाठः । ३ 'शार्का'क.पाठः ।

·क्षमन्द्रविरचितः। ४१ दी०१४५००००६ , तथा गां राक्षिकस्य प्रभो हासेला- कृतं दीनारलक्षमेकं, दी० १०००००, पुरीवालानां याचा दत्तं दीनारसहस्रत्रिंशकं , अङ्के ३०००० पूर्वदिशि अमु- केन उत्तरदिशि अमुकेन दक्षिणदिशि अमुकेन निवारितके हखशफादावार्थे दीनारलक्षमेकं , अङ्के दी० १०००००, एपां दीनारानां मयामुकस्य महत्तस्य ससन्तानस्य पुत्रपौत्रसहितस्य विक्रीरितम् । प्राचन्द्रसूर्यसमुद्रपर्यन्तं तावत् उपभुञ्जनीयम् । अत्र गोत्रजो वाऽन्यो वा दौहित्रो वा पोत्रो वा यदि केनापि शाचाकृता, तदा मया प्यतारणीयम् । अत्र विक्रयभूर्जे दत्तप्रतिभूः स्वपुत्र अमुकः स्वभार्या अमुकाया अमुकदुहिताया हस्तवाग्भरे सति , साक्षी सराफ अमुकः, काजे मानुष अमुकसमख्यात् । ऊनादिकाक्षराणि प्रमाणम् । लिखितं गं अमुकेन । *:-- महाश्री शिखदारे मेर अमुकग्रामात् अग्रे मामुक दारुगामुकमुखात् । अत्र दिने क्ररा हटेलके अमुकग्रामे गोटील अमुक सं० भार्या राज्ञी अमुको- च्यमानामुकाया अमुकग्रामे अमुकदुहिताया वाग्भरे सति उतपत्तिका दत्ता, पाँदेय दारुग अमुकस्य यथा- इह देशान्तरे अमुकामुकपुत्रेण विसर्जितपुकच(स)स्त्री अमुकनामा मध्यमविहारीकरणार्थ प्रहिता । मया मास- १'महन्तस्य'क.पाठः। २ 'शिव'क.पाठः । ३ 'पादये'क.पाठ।।

·४२ लोकप्रकाशः पद्धं तावत् नाङ्गीकारः कुरुतः । अधुना मध्याह्नसमवे स्वकं भर्तारं मितिभोजनं शिरोपरि पूर्ण पात्रं गृही- त्वा गतास्मि । ततो मध्यमार्मप्रविष्टात वनस्पतिगर्हित- सतागृहे बलाद रोधित्वा भूमौ स्वपितः, पातितः, अनेन सङ्गकृतः । स्त्रिया बलं विहीनाः सन्ति । लज्जा- वशात् आक्रन्दनं स्वल्पमेव कृतं । तदनु कालेन दास्गसं मानुषः अमुकः, गोरक्षपालः अमुकः, द्वौ तत्र प्राप्ती । आभ्यां मदीयसं टोहिकावा एतस्य शिरोवेष्टनं तानद्वयं चिहं रोषितम् । एतत्समाचारं सत्यं सत्यम् । रक्रिपत्रिकायां साक्षी । अमुकामुकसमस्यात् । संपत्सरतिधिः देयम् ॥ केनचित् महाप्रभुप्राधिकार रा मोचरके ब्रहग्रामे चक-मल्लेक अमुकस्य प्रति आज्ञा । इह काटवाटके प्रति लष्कर्श कृते दारदमानुषतद्वयं, शतं २००, तथा प्रामादिग्रामेऽजं पश्चकं पञ्चकं द्वि लुलवके शिखदारे मेर्जा अमुकस्य निकटे गमनीयम् । एतस्य खवरं कृत्वा लुलावके प्रतिग्रामे प्रतिग्रामेऽजं द्वयं द्वयं सार्षे गृहीत्वा भाममनीवम् इति । स्वयं मुद्रा सति ।। महाश्रीमहदकपादः खोरां शिखबारे मेओ अमुक बा मोकदमानां प्रति । इह एदाकते सजाते पादैमपाकृते १ 'म' क पारः २ 'महा' क. पार।

·क्षमन्द्रविरचितः । ४३ श्वेतं प्र. शतद्वयं , २००, हं पशुकाविंशकं, २०, घृतं त्र०- सप्तकं त्र. ७, क्षौद्रं त्र० पञ्चकं, त्र० ५, इन्दन- नाह्वा एकं, मिवहुते , दशकं १० अञ्जपक्षिण । किंच यथा जानाति तथा तोफच्य मेया अमुकहस्ते लग्द- नीयम् । चेतसि भूयात् । मुहा सति ॥ :-*०*-:- फाग्वा सोदवले शिखदारे स्थित अमुक मेर अमुकपादः । कोठान्तरे मया मेया अमुकेन सलामा- वन्दगे करणपूर्व कुशलितम् । यथा इह मया सुतस्य कार्य निकाहं शुक्रवासरे, मदीयमानुष्यसाधे आगम- नीयम् अवश्यमागमनीयं, मम रज्येदं मा कार्यम् ।। ..* महाश्री मेर अमुकपादः । कोशां अमुकहस्तप्रीहे गतंश्वे तंत्र. पञ्चकं तोपच्य अमुकस्य मामेलिका देयं । अवहारं न कार्य । भोकनके त्र० पट्ट् ददनीयम् ।। -:.--*--:- महाश्री मेर अमुकपादात् । तैलवनि अमुकस्य दीपप्रज्व- लने देयं । प्रति प्रेही गतं तैलमनपञ्चकं देवोट अमुकस्य प्रज्वलने देयम् । संवत्सरतिथिः देयम् ॥ ०:=*=:0- अत्र संवत्सरे अमुके अमुकमासे शुक्ने बहुलपक्षे तिथा- १ 'मुद्रा' ख. पाठः । २ 'महीश्री' क. पाठः ।

·लोकप्रकाशः प्रस्थरफलमसूरकलजा वमुकायाम् अत्र दिने । अमुकविषयादमुकग्रामादमुके- नामुकपुत्रेण कुं वा (सति वा) हस्ते सति स्थावर भानुष्कचीरिकां करोति । अमुकग्रामादमुकस्यामुक- पुत्रस्यैनं यथा यथेत्थम् । मयास्य सकाशादेतत्पिपि- तामहक्रमागत-भक्तिभोज्यमानो डारीय-स्थावरनिकटा- दूनादिकमन्यनामान्तरेणापि यथा रूपयमानां स्वब्रह्म देयलोकक्रमे भूप्रस्थाष्टकं वर्षचतुष्टयानां धानुष्कवेनेति यद्गृहीतमस्मिन्स्थावरे कुङ्कुमचीजगेप्यमाने सति व: कोलकमूल कादिकं पनार्थ वा स्फटीकरणार्थ वा यवगोधूमसुगन्धप्रियङ्गमादिकं तत्प्राप्तलाग्यमाने सति तत्प्रतिवर्ष धानुष्कात् प्रति- प्रस्थाद्दीनारद्वादशद्वादशकं आश्वयुज्यमहीमाने स्कन्द- द्वये गृहे आनीत्या ददनीयं उद्वहनीयं च । तद्वर्ष- चतुष्टये व्यतीते सति ततः स्थावरात्प्रस्थाफला यथो- पपन्नफलभागाद्भागमेकं दानपूर्वके सति ब्दं मुच्यमान भागत्रयं मम कार्षभागाय दत्तम् । एवं सजीवनकालं तावदुपभुञ्जनीयम् । अागम्यमानाक्षेपासनायां भवतस्य प्यतारणीयम् । स्वात्पृष्टादुन्मोच्यमानं ददनीयम् । एवं मातार्थे दत्तप्रतिभू अमुकग्रामीय पितृव्यभ्राता अमुका- मुकपुत्रः कुं वा हस्ते सति स्थितः । साक्षी । ऊनाधिकान्य- क्षराणि प्रमाणम् । एवं स्थावरधानुष्का निस्ताहने १ 'मुकस्यायाम्' ख पाठ;। २ '' ख. पाठः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। चारिका भविष्यति ॥ अत्र दिने विषये पद्मपुं भट्ट अमुकनामुकपुत्रेण हस्ते सति उन्मोचनवाटकोऽयं दत्तः । तत्र कुम्भले भट्टा- मुकसं यथेत्थम् । मया भवता ऊर्णपारकयराजान- अमुकस्य मागें दीनारसहस्रदशानां (१००००) पृथ- ग्दत्ता स्थिता , श्वपानुसार प्रतिभाव्य यत्पारस्थापिन तदर्थादागम्यमानाक्षपासनायां वा पाततस्य मानपालन मया स्वकृत्या निवारनीय । याद निवारित तदा प्रात- भुवस्य पालनं । अत्र प्रतिभः जयवन ग व अमुकाम- कपुत्र: कुं सति स्थितः । सवत्सरमासनिाथः लिाखतम ।। -:-:-.-:-:- अत्र संवत्सरे अमुक अमुकमासेऽमुकपक्ष तिथी अमुकायाम् अत्र दिने | विषय अणुकग्रामात अगुका- मुकपुत्रः स्वमतन विभङ्गक्रियाकारचाारकां कुरुतः. एककस्य परस्परानुमतन कगाति । यथा श्रावयाः पितृ- पितामहक्रमागतभुक्तिभोज्यमानलात्रलोत्राश्रयस्वार्जितो- पार्जितधनस्वदायात्संप्राप्तासितस्थावरस्थाण्डलगृहषा- टोड्डागरामाक्षोटवृक्षवनस्पत्यादिकात्पदजीवनगुण्ट्यादि- राजराशिसंप्राप्तशिलकोड्डारदीनारचीरिकावन्धलाभधा. नुष्कग्राह्यस्वरूपधनप्रधनगोप्राणिपशुप्राण्याधिगोटकाट- योरप्रच्छन्नदण्डवस्त्रादिकादग्रभागाढमुकवचसात्परिस्थाप्य शिष्टमवशिष्टमर्धादिकया भागीकार्यम् । एकाशयेनैकस- मृहेनेकचित्तेनैकसमयस्थादानेनैकस्मिन्निवसनीयम् । अथ ·लोकप्रकाशः वा विस्मयं यदि गतं तदातदा पृथक्प्रथनिवसने सति मध्यात्समांशेन पित्रोः भोजनाच्छादनादि भर्तव्यं दया । यथा मठदेवगृहनिगुष्टभोगपतिस्वधान्यवन्धलाभं राशि- चतां निवर्तना कर्तव्या, तथा रणे दिशापरेशेणायां राजकुले प्रस्तरप्रस्तारिके यतो यतो यद्यत्किञ्चिदातुं गच्छति , तत्समांशेनोद्वहनीयम् । चिकित्सभव्यमग्रे फेर- णार्थ च । अत्रानुपालनायोदहनाय दत्तप्रतिभूः अमु- कग्रामादमुकपुत्रः अमुकेन दत्तः । तथा अमुकेन दत्तं । अमुकग्रामादमुकोऽमुकपुत्रः एवमेवं । परस्पग्मेकेनैकस्य दत्ता। कुंवा हस्ताभ्यां स्थित्य । इत्यमुकादीनां समख्यात् ।। वृद्धौ च मातापितरौ भार्या स्वामी सुतः शिशुः । अप्य कार्यशतं कृत्वा भर्तव्या मनुरब्रवीत् ॥१॥' -:30*3:- अत्र संवत्सरे अमुके अमुकमासे अमुकपक्षे तिथा- वमुकायाम् अत्र दिने । अमुकविषयादमुकग्रामात अमु- केनामुकपुत्रेण हस्तोपलक्षिते सति वा कुण्डलिका- करणपूर्व के सति गुण्टीचीरिका करोति । यथा अमुकवि- षयस्थादमुकग्रामीयामुकस्यामुकपूत्रस्यैवं । यथेत्थम् । मदी- यस्मादमुकरखवाशादमुकखेत्रादमुकादीनां स्थावरसमी- पाच्छिलकभूप्रस्थाष्टकं स्वब्रह्मदेयं ऊनाधिकमन्यनामा- न्तरेणापि ज्ञायमानमद्यारभ्य वर्षपञ्चकं तावद्गुण्ठिले १ 'स्वाम्बी' ख. पारः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। गृहीतम् । तत्प्रतिवर्ष प्राप्तकालान्तराधान्यसारीषट् गृह- प्राप्तमथ वा हम्मारं कोष्टागारप्राप्तमानीत्य देयम । अस्मिन्वर्तमानशरदि प्रतिवर्षमुपर्युक्तवद्दातव्यम् । अत्रा वधी व्यतीते मति , निर्वाह्यमाने कालान्तरे सति , प्रासन्तते गुण्ठिकायत्ता यदि चलति , निविष्ठभोग्ये सति तत्स्थावरं भोगपतेरायत्तम् । अथ वा योऽस्मादत्त- विवर्षी न गुण्ठिले वर्षपश्चकं यावत्स्फुटीकरणाय गृहीतं । एतनिर्वाहे प्रसिद्ध सति तत्प्रतिवर्ष उपास्त सति । वस- न्तस्य शरदान अन्तशवटिकाद्वयं उद्वहनीयं । पालनीयं । संरचणीयं । अत्र दानार्थ वा उपर्युक्तं चाद्वहनाय संरक्ष- णाय गुण्यार्थाद्दत्तप्रतिभूः अमुकग्रामादमुकपुत्रः कं सति स्थितः । अनेन दत्तस्थितगुएट्यमध्यस्तलेखे तत्र फलं न किञ्चित् ॥ अत्र संवत्सरे अत्र दिने अमुकविषयादमुकग्रा- मादमुकः अमुकपुत्रः अमुकपौत्रः तथैतद्भार्या राज्ञी भंमुकोच्यमानामुकायामुकग्रामीया दुहिताया चेतो दम्पत्योहस्तदानवाग्भराभ्यां वा कुं सत्चाचरकरणपूर्व के सति लिखि वक्रियाकारचीरिकां कुरुतः,एवमठोऽसदीय- पितृव्यजभ्रातामुकाग्रजपुत्रामुकस्यैवं । मत्थस् । प्रागम त्पितॄन्यजमात-अमुकोच्य(मानो पयुक्तस्य यतो यतोऽयं विद्यमानविमङ्गक्रियानुसारं पृथक्कृतस्थितव्यवस्थबाद ·लाकप्रकाशः न्ता सामर्थ्याद्वक्तव्यम् , तत्समानसन्तानखाद्विद्यापठितवाद्वा तन्मयास्याभ्युपगमाद्दत्तं । यथा मम यथाविद्यमानगृह- गृहोपस्करणारम्भसंरम्भागुप्तस्थितसुवर्णरौप्यताम्रभाण्ड- दीनारनिष्कदेवार्चनं रहस्य-शास्त्रागमगमिकावन्तचतुर- -चतुरप्रस्थानस्थावरस्थण्डिलगृहपाटोड्डारामाक्षोटवृक्षव नस्पत्यादिपदजीवनगुण्ट्यादिदीनारचीरिकापत्रिकागृहव- गोप्राणिपशुप्राणिगोटकदायरपचभाण्डवस्त्रा- लङ्करणप्रकरणस्वरूपधनप्रधनधान्यदीनारलवणवसुऊ- लकपटघृतादिस्खोपार्जितोपरार्जितस्वदेश लठिकामठि- कापूरणिकाप्राकारकरपुरप्रकरणधानुष्कग्राह्यावाग्राह्यद्रा- क्षाशिण्डादिकोलकमलकादिबन्धसम्प्राप्तबन्धलाभादि- ग्रामगोषेभ्यो यतो यतो यद्विद्यमानप्रमावस्वदायसं- प्राप्तं वामत्रागमभुक्तिभोज्यमाने सति तस्मादध ममा- त्मनो दानबन्धविक्रियोपभोगकरणकं तथा कस्मै- चित्सद्रामणस्वयम्भुवे दक्षिणायै परलोकपुण्यवृद्ध्यर्थ परिस्थापितवर्ज शिष्टद्वितीयाधं अस्य कृत्रिमपुत्रस्य विधेयस्याज्ञाधरस्याविरुद्धस्य विरुद्धसमाश्रितपरिवर्जित- स्य मगृहनिवसमानस्य सद्धितानुमतेन भक्या अद्रो- हितया प्रक्रम्यमानस्य प्रक्रम्यमानस्य वलगमानस्यामगृहे दिशि दिशि परेणानुमतेन भक्त्या अद्रोहितया प्रक्रम्यमानस्या. सद्गृहे क्रमेण रणे सेवाराकुले वा गृहोद्वहनकरणपूर्व १ 'समासामन्ता' ख. पाठः । २ 'त्मानो' क. पाठः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः । निवसत्युपगमत्वादावाभ्यामस्य दत्तं परित्यक्त्रं च आव- योर्यावत्संस्थितं यः सत्येनास्मदीयं वा अस्मदीयराटके आवाभ्यां विना दानवन्धविक्रयीकरणं न कार्यम् । अस्मन्मतं विना च न किञ्चित्कर्तव्यम् । आवयोर्म- ध्यादेकस्मिन्विपन्ने सति द्वितीयस्य पितुर्वा मातुर्वा भर्त. व्यतस्य सतः तदेव तस्य सर्वमायत्तम् । आवयोर्यथा पुगेहितवचसा पद्यमानक्रमणक्रियाविधानसमाश्राद्धव- दिनिवर्तनाकरणपूर्वके सति उपभुञ्जनीयं भोक्तव्यं च । एवमतः क्रियया न चलनीयं, एवमित्यत्रार्थे समग्रक्रियापालनाय दत्तप्रतिभूः अमुकविषयादमुकग्रामा- दमुकोऽमुकपुत्रो यस्य द्वितीया व(य)स्याः सत्पुरोहितभट्ट- अमुकपुत्रोऽमुकपुत्रः । मयास्य दत्ता, आवाभ्यामुक्तं अस्याः ससस्तानस्योपर्युक्त कुर्वमनुपाल्यमानस्य उक्नं च । अत्र साक्षी अमुकादयः ।। -:-:-*-=:- संवत्सर अत्र दिने अमुकविषयादमुकग्रामादमु- कोऽमुकपौत्रः तथैतदीयभार्या राज्ञी अमुकोच्यमानामु- कायामुकग्रामीयामुकदुहिता चेताव...."युद्धौ हस्ते सति वा कुं वाग्भराभ्यामुपलक्षिते सति परित्यागची- रिका कुरुतः । एवं यथा ददतः अमुकविषयादमुक- ग्रामादमुकस्यामुकपुत्रस्य तस्यैवं यथेत्थम्-मम यथावि- १ 'दत्य' क पाठः।

·लोकप्रकाशः यमानामुकविषयाद मुकप्रदेशे अमुकस्थानलनमानस्वब्रह्म- देयलोकाद मुकखवाशाद मुकक्षत्राद्भुमिखारीत्रयमनेन स- पितृव्यजामुकाभिधसकाशात्सम्प्राप्तमस्मद्विना यदभूत तन्मयाद्य बोधितहेतुनार्थे अनेन ममामुकवचसा किश्चि- दत्तं तन्मयाद्य अस्य परित्यागोऽयं दत्तः । एतस्मान्मया स्वभार्येण वा पुत्रैः सहितेन छलेन वा बसेन वा सत्सन्तानेन वा सदेशजेन वा सगोत्रजेन वा सद्धेतुना पुरोहितसद्राह्मणेन वा सच्चशुरकुलनेन वा रोधनपरि- पन्थानादि - चक्रिका भूचक्रिका कुक्षिका हिंसा समू- दकुच्छविश्छकारोधनं न कार्यम् । एवमतः क्रियया उप- युक्तवत्संबन्धायाः सत्यान्न चलनीयम् । अत्र समग्र- क्रियानुपालनाय परित्यजनाय च प्रतिभूः अत: स्वदे- मस्थितामुकः अमुकपुत्र: कुं वा हस्ते सति स्थितः। अत्रात्यकेयदेशादिपत्यायुकादीनां समक्षात् ॥ इति क्षेमेन्द्रविरचिते सर्वशास्त्रोदृते लोकप्रकाशे द्वितीयः प्रकाशः ॥ २ ॥ १ 'स्व' क.पाः । जननेक.पाः।३ कुश्वविश्वका'क.पाठः।

·तृतीयः प्रकाशः । अथातः संप्रवक्ष्यामि तृतीयं लोक(लेख)संग्रहम् । पदैर्नानाविधैलोकप्रकाशोऽयमुदीरितः ॥ १ ॥ उत्तरीयम् । चादरीयम् । शिखालाहलम् । नडुलम् । विडालम् । अलावुपत्रम् । गडुकम् । अला- बुगडुकम् । कलशम् । कमण्डलुम् । भृङ्गारम् । गङ्गा- लीसक्कोलम् । सौधम् । वान्ताकम् । पर्यडूबन्धम् । गवाक्षम् । खजालम् । वेदिः । गोमयम् । कठम् । कटाहं वा । मलयजम् । चन्दनम् । हरिचन्दनम् । श्रीखण्डचन्दनम् । रहः । प्राजा । पालाश्मशानम् । श्मशानविटपम् । हरावासः । छुरिका । कटारिका । योगपट्टम् । पूजापट्टम् । कम्बलीपट्टम् । कोनपट्टम् । लिङ्गपीठम् । भद्रपीठम् । कामरीपट्टम । जालन्धरी- पीठम् । पूर्णगिरिपीठम् । उज्जयिनीपीठम् । श्रीपी- ठम् । यागपीठम् । रङ्गपीठम् । दिविरः । गञ्जदि- विरः । नगरदिविरः । ग्रामदिविरः । खवाशदि. विरः । कायस्थलिपिज्ञः । गणकः । गणशूल: संख्यापतिः । १ 'शीय' क. पाठः । २ 'कठा'न.पाठः । ३ पीठम्'क.पाठः।

·५२ लोकप्रकाशः नन्दिनागरगोडार्कविधिवनायकीलिपिः । तत्संख्याकलनाध्यक्षो गणाध्यक्षो विधीयते ॥१॥ भोज्यभुक् । भोक्ता । निर्गुटः । अायुक्तः । खड्ग- धारी । पशुपालः । गोधारः । गो प्रालयः। गोनि- लयः । गोमयः । गो अङ्गायटिः । गोचरम् । गोभारती । गोडासा । गोवसुन्धरा । गोदन्ति । गोदन्ता । गौरश्मिः । गौपस्तवे । नयरिगौ । द्यौ (गौ सरयनि । गौवनम् । गौसस्यम् । गौरङ्गनाभे । तुरङ्गम् । गोवि- मानम् । गोसूक्तम् । गौ श्रावकः । गौस्थालिः ॥ गोशब्दस्य चतुर्विशत्युक्तमर्थ हि सूरिभिः । पुराणां दश प्रोक्ताः प्रसिद्धिता ॥ १ ॥ त्रयोदश गोशब्दं चतुर्विंशत् । ठक्कुरो नापितश्चैव मङ्गल्योऽपि कुशाग्रधीः । विशाखखुरकर्मज्ञो वाक्छुते वैदिकं मतम् ॥ १ ॥ ठक्कुरायनः । शाो । गोलमदिशः । अधिस्वामी तथा शूरः तुरष्कः सर्वमक्षिकः । गोशब्दस्यान्यशास्त्राभिप्रायः । वाग्मिगोरश्मिवातेषुपश्वाक्षिस्वर्गवारिषु । दशस्वर्थेषु मेधावी गोशब्दमवधारयेत ॥ १ ॥ लवणम् । कृष्णलवणम् । घोरलवणम् । स्फुटि- काकारलवणम् । मिश्रलवणम् । पकेष्टलवणम् । पृष्ठ- लवणम् । भ्रमरलवणम् । चारलवणम । स्फेना- ·क्षेमेन्द्रविरचितः । द्गमलवणम् । अम्ललवणम् । सैन्धवलवणम् । त्र- द्रुमम् । वेश्मवाहिनी । धरालम्बः । पर्वणम् | अरि- स्त्रम् | छटपूटिः । त्रिष्कया । प्रेतोददेहम् । दाम् । इमः । द्राक्षाफलम् । अक्षोटफलम् । चिरफलम । कपित्थफलम् । चोया(चा'फलम् । चूर्णफलम् । पार- फलम् । काकवृष्ट्योद्भवफलम् । निम्बफलम् । दाडि- मीफलम् । शाकफलम् । मूल्यफलम् । नारफलम् । सस्यफलम् । नारिकेलफलम् । यवफलम् । क्षेत्रफलम् । गोधूमफलम् । वनफलम् । काकद्राक्षाफलम् । पादत्राणम् । पादुकः । पादावरोहकः । शल्कम् । तीक्ष्णकारि । नौः । तरणिः । सेतुः । वारिवारणम् । उडुपम् । तरण्डम् । द्राक्षामर्मकरण्डम् । इष्टिका । धान्ये- ष्टिका । कूपम् । तडाकम् । गतम् । परिखा । खातम् । भृङ्गः । विलासी । कामुकः । दयितः । रमणः । दासः । भृत्यः । स्वामी । अधिपतिः । प्रिया । कान्ता । वराङ्गना । महिषी । रसा। मदना । महिषीरसा.। कामिनी । वाला। चकोर- चक्षुषी । सस्तेवन्तकम् । वेश्या । पेन्यस्त्री । देव- १ 'मूर्य'क.पाठः। २ 'नारङ्ग'क.पाठः । ३ 'गन्तम्'क. पाठः । ४ प्राधिप' क. पाठः । ५ 'पत्यस्त्री' क. पाठः।

·५४ लोकप्रकाशः दासी । मार्या । नियाः । युवतयः । गोवन्धनालयम् । गोवन्धनकीयकम् । गोब- धनफेलकम् । मोमूत्रनाडी । वेश्मनिका । एकक- मिलः । खेचरी । घण्टा । चिचिल्ला । भासापुत्रः । अर्भकः । सुतः । शिशुः । लठिका । मठिका । मन्दिरम् । ओकम् । भवनम् । गृहम् । प्राकारम् । दिविरम् । पट्टमण्डपम् । कन्दुकारः । मूपकारः । कुम्भकारः। कन्दुः। कन्दुधारम् । किङ्किनी । मकुरम् । दर्पणम् । धूम्रम् । आधारधूम्रम् । मूषकः । श्राखुः । गर्ताटः । सर्वापहारी । कन्द्वांगारकर्षणम् । वालुकाः । सिक्काः । सूक्ष्मा । ग्रीवायकः । मन्दविसर्पिणी । पिष्पी । टिट्टिभोम्भरस्वामी। चटः । चटकः । कलविङ्कः । मीनः । मत्स्यः । बालचरः । शफरी । शफा- लिकः । गिरिकर्णिकः । कवरी । वीणिः । तोर- मानिष्काः । दीनारः । अवेयकः । कन्दुलिकः । लुहरवका । चारसी । सूवा । कुल्या । कुलनदी । १ 'गिविरम्'क.पाटः। २'मर्मक.पाठः। ३ 'काल' स्व. पायः ।

·क्षमम्द्रविराचसः । कुमारी । पत्रिका । कुटिका । दुहिता । कन्या । अंकः । स्वसा । भगिनी । जननी । माता । धात्री। कुण्डम् । ऊधस्यम् । स्ताव्यम् । नवनीतम् । यवाङ्गिरमम् कुम्भिाटिका । आज्यस्थालिः दृतज्ञः । कितवः । दण्डी । तपस्वी । दान- शीलः । सत्यः । धर्मप्रधानः । ऋजवः । पुत्रवान् । धनवान । धीमान् । सत्यवान् । बुद्धिमान् । रा- वतारि । पापण्डो । करकत । विकलेन्द्रियः । कमें- न्द्रियः । पतितप्तः । अर्थसन्धः । रिपुः । शत्रुः । अरातिः । चौरः । तस्करः। साहसिकः । श्रारामिकः । दरी । गुहा । गोहरी । कण्ठमात्रा । तटक- टधारा । काटिधारा । धरः । सात्यम । रन्ध्रम् पुरन्ध्रम् । नइला । पल्वला । अवराधम । घनम् । पीवरम । कठोरम् । निविडम् । गुडः । पृथुः । वृहन् । उच्चः । महान् । आरम् । अशोचम् । गन्धम् । मुगन्धिः । सौरभम् । पूषणम् । पूरणम् । निर्मरम् । सुरम् । भवनम् । दारुभवनम् । हृदभवनम् । सुरतभवनम् । निशाभवनम् । कथनम् । जन्पम् । भणितम् । भणितिः । भणिः। भावः । कङ्कारः । स्थालम् । पूर्णम् वागुरः । वार्तरिकाः । १ 'अकुः' क. पाठः। २ 'पाखण्डी' क. पाठः । ३ 'झकारः' - ऋकारः क. पाठः।

·लोकप्रकाशः शलभाः । शुकाः । मित्तिरयः । श्रारात्रिक डुकम् । कमशम् । दीपम् । स्थालिः । अकारेवृषः । भर- सहः । भारसहः । उष्ट्रः । उरभ्रः । कर्पटम् । नीचः । कर्मम् । अजिनम् । पारिवारणम् ! रणइटम् । अव- टम् । घटम् । पटम् । करम् । शकटम् । तटम् करपात्रम् । वादित्रम् । सुत्त्रा । सैरन्ध्री । दरी । मक्षयम् । जझरीपेफैटम् । रङ्गनम् । गोरम् । कुम- लम् । शुभ्रम् । अभ्रम् । तत्रम् । बभ्रुः । पिङ्गम् । पिञ्जरम् । कन्दरा । कृकाटिका । कुन्दुरम् । चतुर- ङ्गम् । चतुरडलीला । अक्षः । पञ्जरगम् । द्विष्टी । त्रिहडम् । पुंचीनः । पवनी । कवरी । दशमूना समो चक्री दशचक्रसमो ध्वजी । दशध्वजिसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः ॥१॥ दशानां च सहस्राणां यो वा ह)यति तद्धरम् । सा सूना सौनिको ज्ञेयो ब्रह्महारी सभुग्विभुः ॥२॥ तेलचक्रसहस्राणां द्वादशानां च योऽधिपः । तस्य यच्च मुखं पश्येत्स तैलवणिजां पतिः॥३॥ मैरवं येन विक्रीतं मिश्रितं वा जलेन तु । मधुजी रौरवं गच्छेत्सदा संवत्सरत्रयम् ॥ ४ ॥ उत्तमाः शक्लयो ज्ञेयाः कुलकौलरतेषु च । पणं नीत्वा परं यान्ति पाकपुण्यस्त्रियः स्मृताः॥५॥ १ 'युकारे' क, पाठः । २ पेभटम्' क. पाठः । ३ 'कुल्मलं' क. पाडः । ४ 'कुम्द' क. पाठः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः । साधुभ्यो यो धनं ग्राह्येदसाधुभ्यः प्रयच्छति । स राजा नारकी ज्ञेयः शुद्धस्तद्रहितो नृपः ॥ ६ ॥ भिक्षो कन्था श्लथा ते ननु शफरिवधे जालमश्नासि मत्स्यां- स्ते वै मद्योपदंशाः पिवसि मधु समं वेश्यया यासि वेश्याम् । दत्वाङ्गिं मृiरीणां तव किमु रिपवो येषु सन्धि विदनि चौरस्वं द्यूतहेतोस्वमसि च. कितवो नास्ति नष्टे विचारः । ७ ।। इति क्षेमेन्द्रकते सर्वशास्रोदृते लोकप्रकाशे तृतीयः प्रकाशः ॥ ३ ॥ -*.*०*- १ 'द्ररितो' क.पाठः।२'शासकथासरित्सागरे'क.पाठः।

·श्रथ चतुर्थः प्रकाशः । अथातः संप्रवक्ष्यामि चतुर्थ लेखसङ्ग्रहम् । येन विज्ञातमात्रेण मूको भवति पण्डितः ॥ १॥ कायस्थनोदरस्थन मातुरामिषशङ्कया । अत्राणि किं न जग्धानि तत्र हेतुग्दन्तता ॥ २ ॥ उनमनिमद्भिश च्छिद्रान्वेषणतत्परः । उपस्यैरिव कायस्थः कायस्थः को न वक्ष्यते ॥३॥ चितिं प्रज्वलितां दृष्ट्वा वैद्यो विस्मयतां ययौ । नाहं गतो न माता कस्येदं हस्तलाघवम् ॥ ४॥ अश्यागारे कुटी कृता ब्राह्मणो विगतभ्रमः । मौसुलं तत्रमासाद्य ऊर्ध्वबाहुः क्षिपेत्सचित ॥५॥ स्थये स्थाणु राज्ञो द्वारमुद्वहति यः स राजा. नकः । प्रजापालनार्थमुदहति रक्षयति स राजस्थानीयः ।। पतिता च प्रतिष्ठा च मुद्रिता शासिता तथा । चतुर्विधा सभा प्रोक्ता सभ्याश्चैव चतुर्विधाः॥१॥ प्रतिष्ठिता पुरे ग्रामे चलखादप्रतिष्ठिता । मुद्रितात्यर्थसंयुक्ता राजयुक्ता तु शासिता ॥ २ ॥ १ 'लोक' क.पाटः । २ 'विज्ञान'क पाठः । ३ 'यन्न ख. पाठः ।

·क्षमेन्द्रविरचितः।
५६
तत्र सभायां लौकिकार्थमोहार्तिवारणं यः करोति
स राजमहत्तमः ॥
नृणां पष्टिसहस्राणामधिपद्यो तथा जगुः ।
राज्ञीश्वरमुद्वहति स द्वाराधिप उच्यते ॥ १ ॥
प्रजानां परमः कंपो मोहकम्पं निवारयेत् ।
गजाङ्गं च समाख्यातं स ज्ञेयः कम्पनापतिः ।। २।।
वाजिनो यत्र तत्राहं तत्राह तत्र (यत्र) वाजिनः ।
न ते यत्र न तत्राहं नाहं यत्र न तत्र ते ।। ३ ।।
एषां वाजिनां सहस्रसंख्यानामनीकिनीनामयु-
तस्य योऽधिपतिः सोऽश्वपतिः ॥
रथो गजो नराः पञ्च त्रयोऽश्वाः पत्तिरेव च ।
मेनामुखं गुल्मगणौ वाहिनी पृतना चमूः ॥ १॥
प्रत्येकं च यदुक्तं च त्रिगुणं त्रिगुणोदयम् ।
अनीकिनीदशगुणं चाहुरक्षौहिणी बुधाः ॥ २ ॥
तदक्षौहिणीनामयुतानां योऽधिपतिः स गजपतिः ।।
ग्रामायुतसहस्राणां पत्तनं ज्ञायते बुधैः ।
तत्रापि सारं नगरं तत्पौराः पुरवासिनः ॥ १॥
तेषां तु सारं यद्न्थं लक्ष्मीवन्तो नरा जगुः ।
एषां योऽधिपतिस्तत्र स शेयो नगराधिपः ॥ २॥
चितिं पश्यति पुत्रस्य शिलां पश्यसि खण्डिताम् ।
मन्दिराणां सहस्रस्य ग्रामाणां पञ्चसप्ततिः १ ॥३॥
विषयेष्वतिकष्टोऽयं विषयः स्त्रीति नाम यः ।
जीवत्यन्यैः किलाकृष्टस्तयाकृष्टो न जीवति ॥ ४ ॥

·लोकप्रकाशः शब्दादयो विषयास्तथा कामक्रोधलोभादयः, तदनु ग्रामादयो बृहनविषयो डामरो विषयः । कश्मीरेषु सप्ताविंशतिविषयाः । ईशदिग्भागाचत्र खोयाश्र(हा)मी । एकेनविषयः । क्रोधनविषयः । द्वाविं- शतिविषयः । चालनविषयः । समालाविषयः । देव- सूची(र)विषयः । भृङ्गविषयः । वितस्ताविषयः। सत्र- वविषयः । खरवारिविषयः । नीलाविषयः । हारी- विषयः । जलहडीयविषयः । खडूवीयविषयः । फाग्वा- विषयः । लहराविषयः । औलडीयविषयः । नीला- शविषयः । एषां विषयानां ग्रामविभागो यत्र षष्टिग्रामसहस्राणि षष्टिग्रामशतानि च । पष्टिामास्त्रयो ग्रामा ह्मतत्कश्मीरमण्डलम् ।। १ ।। अथान्यशास्त्राभिप्राय:- चत्वारिंशत्तथापि पञ्च गिरिशाः पष्टिश्च चक्रायुधा ब्रह्माणस्त्रय इत्यनादिनिधनाः क्रीडन्ति विश्वेश्वराः नीलादीनि शतानि सप्त फणिनां तीथोकसां कोटयो व्याख्याताश्च चतुर्दशोत्तमतमाः कश्मीरभूमण्डलम् ।। एषां विषयानां योधिपतिः स विषयाधिपतिः ॥ पुराङ्किताच ये नाम निर्मितास्त्रिपुरारिणा । तेषां च नगरं ग्रामं पत्तनं तत्र वासिनः ॥ १ ॥ त्रिविष्टपस्य सारं तत्पार्थिवं क्षेत्रमीश्वरम् ! तत्रापि सारं हिमवांस्तत्र सारं सतीसरः ॥ २ ॥ १ 'रिंशतयापि' स्व. पाठः । २ 'गिरिश' ख. पारः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। सती च पार्वती ज्ञेया राजा ज्ञेयो हरांशजः । तेन नामाङ्किता यत्र कृताश्च नगरादयः ॥ ३ ॥ तत्र पुण्ये गिरौ वणिग्वाणिज्यपएयवाहादयः स्थिताः तेषां योऽधिपतिः । तस्मिन् हट्टे रात्री मुष- णमारणभित्तिभेदसन्धितस्करा ये सन्धि ददति वा मुपन्ति वा मारयन्ति एतत्संरक्षणार्थे यो द्रुह्यति स चौरपतिः। पारमार्थिकस्तु आत्मा एव लोकस्तथा भूभुवः व इति लोकाः । भूर्लोकः, भुवो लोकः, स्वर्लोकः, महर्लोकः, जनलोकः, तपोलोकः, सत्यलोकः, इत्येवं सप्तलोकाः । एषु सप्तलोकेष्वथ निवसन्ति तेषां योऽधि- पतिः स ईश्वरः । यत्र यत्र यस्मिन्विषये लोकस्व चेश्वरः तस्मिनृतो संयतार्था गजाश्वरथपदातयः योधोऽनीकस्य लोकानामालोकयति स लोकाधिपतिः । एकं दश शतं चैव सहस्रमयुतं तथा । लक्षं च दशलक्षं च कोटिश्च दशकोटयः ॥ १ ॥ एवं रथानामयुतं सा सेना प्रोच्यते बुधैः । तत्र योऽधिपतिः गजा स मेनाधिपतिर्मतः ।।२।। परमादिदेवतार्चनीयतमभट्टारकमहाप्रभुश्रीमदमुक- राजदेवपादः अमुकविषयस्थामुकग्रामादमुकेनामुकपुत्रेण कटारिकाहस्ते सति शिरचीरिकार्थे विज्ञाप्यन्ते यथे- स्थम्:-इतः प्रदेशात्सान्तवर्तिकाद्भोगभूम्यादिसहिता- १ 'माधि' क पाठः ।

·૧૨ लोकप्रकाशः द्रणिसाङ्गस्यादुपास्त इति दीनारसहस्रपञ्चनवंति तथा धान्यखारीसहस्रष; (६०००) खं गं संक्षत्यादिक- स्योपरि सस्यापादीयो ग्राहकगरलाप्राणनिर्यातले वह्नि- कवता साधै प्रविश्य करणपूर्वतो दहनीयनिवर्तनीय च तत्तस्माद्राष्ट्रसंलग्नमानग्रामगोशभोगभूम्यादित्यः येति- गिजघालतकनिर्गुटखोस्सरदिविरवणिग्वाणिज्यसमग्रद्र- पतिवास्तव्यदेशनिवामिनां यदि केनचित्कृतं तत्स- मेन वक्तव्यम् । अत्र धनत्रिभागस्य वा खसितग्रह- णस्य द्विहनस्य संशोधनम्य च प्रतिभुवः अमुकवि- षयस्थादमुकग्रामीयामुकः अमुकपुत्रः तत्र तनोऽमुको- ऽमुकपुत्रः अमुकग्रामादमुकोऽमुकपुत्रः मया पादानां दत्तः कुं वा हस्ते सति स्थितः पदातियथा दत्तस्थितचुट- केनोपेक्षाच्छलं तं किंचित तथा खसिनग्रहणप्रस्तरि- काद्वास्तव्यहस्तात्ततो दीनारास्तत्संग्रहणीयाः विज्ञप्ता: पादाः लिखितममुकेन प्रमाणम् ॥ :-*०*-:- परमादिदेवतार्चनीयतमपरमभट्टारकमहाराजा धिराजपरमेश्वरश्रीमदत्तमलोकपालसरत्राणराजदेवपाहा. न्तिकातः-अमुकप्रदेशीयराजस्थानीयामुकस्यामुकपुत्रस्य पदार्थलेखार्थ समाज्ञास्थं यथावदमुकेयविषयादेवा सच प्रदेशनिवसमानस्थितकम्पनादिपति राजानमहाश्री अमु- १ 'नमति' म्व. पाठः । २ 'घोष' स्व. पाठः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। ६३ कदेवस्य राज्ञी पुत्रकलत्रधनगोप्राणिपशुप्राण्यादियो- धकटायनपथकपरिजनवणिग्वाणिज्य-मांपति-परिजन- दीवरसांयात्रिककन्यपालप्रत्येकत्रिमयालवास्तव्यधृतस- हितस्य धेयस्याज्ञाधरस्य विरुद्धस्य विरुद्धसमाश्रितप- रिवर्जितस्य निदोषस्य निरपराधस्यास्माकं हितानुम- तेन भक्ष्याद्रोहतया प्रक्रम्यमानम्य तदन्वस्मदीय शत्रु- गोत्रजाविरुद्धविचलितानां साधं विपक्षविदेयानां साधे दत्यागमाचारसञ्चारादितगमागमलेखलेखहारविसृष्टप्र- त्य मन कोहेलिकादर्शनग्रहणाधिकं सुमुखपरिमुखाभ्याम- क्रम्यमाणस्य तत्तस्माद्राष्ट्राद्भोगान्तस्यादिकात्सान्तवर्ति- काणि साङ्गस्थपुग्दुर्गग्राम पेभ्यो यद्यदारुहति देया- वढयचारोपचारहगोपहारगोट( क )दानारचतुष्कस्वदीय- तादीनारमार्गायमार्गोत्सवढीनारात्रिस्कन्धाश्वयुजमही- माननिदाघापादपापमानप्रमाणशुष्कद्रनगटकाधर्मासन- न्यायाचारपथोपचाररूढाम्थतधानुष्कगृहधानुष्कस्थाव- रधानुष्कनाटिवाटिकाशिण्डिकाधानुप्रस्थामार्गरध्यादी- नारव्यापारिशवशिवदवगृहविहागठारबालप्रवलपथिर- विकसाक्षिदीनारगोष्टि एडलश्वपचश्मशानमण्डलिक- भवलोत्रकापालिशवदाहदीनारादिसमग्रजनपदादीनां सकाशाद्यथोत्पन्नयथास्थितशिरचारिकायां परुत्परारि वर्षस्थितः यथोक्तवदभ्यन्तरे यहत्तं स्थितं तत्रोपरि- १'शचु' क. पाठः । २ 'प्रत्येसमको' क. पारः। ३ 'दशन क पाठः । ४ 'शिव' के. पाठः ।

·६४ लोकप्रकाशा चातनाद्दीनारसहस्रपश्चपश्चाशादिकेन सह तदुपर्युक्तक्रि- याकारानुसारं पृथक्लिखितस्थितवात्सर्वस्मात् खण्ड- निकायां संयोगप्रयोगदशैकादशसंस्मरणगणस्थानप्रधा- नदीनाराः मर्मद्वन्द्वव बभूवुः । एतत्तेषां सचिवकारक- गम्पतिसङ्खयेशानादानपूर्व अस्मदीयगणनास्थानाडि- र्याततिथिष्यमाणलवाहिकवेतालवहिकाभिसहितं मार्ग- निवर्तनं कुर्वमाणस्य नास्ति विशेषपर्यन्तं गणनानि- र्वाणपूर्वमुद्वहनां कुर्वमाणस्य शठशाव्यादिकेन दिशां परिसेवायां वा दिगन्तरयात्रायां प्रापणाय यत्र यत्र गच्छति तत्र तत्र तुल्यकालं छत्रपश्वेच्छस्त्रधृताश्वारोह- पदातिसकलेन सेनामुखेन सह प्राप्यमाणस्य तत्र सागु- तसत्यहचतुष्पत्रिकाचले चालादिपृष्ठखरिकामुखरिका सन्नाहादिभिः सुसहितेन रमणीयशब्दकाभियोगं कुर्वमाणस्यैव सतो वृहत्कार्षनाधिपतिलाव लाभं यद्दा- ध्यपत्रिकं स्थितं तत्र वलाबलक्रमण कदाचित्के- नापि प्रकारेण तत्र तस्मिन्विषये च प्रदोषे ग्रामघो- षेभ्यो दुर्गाणां प्रस्तरप्रस्थारिको मठदेवगृहविहारचैत- न्यचेत्याशिवपुरी चतुश्शालास्वधायबन्धलाभनिर्गुण- दिविरडामरकुदुम्बिभोगपतिपतलाप्रासादसम्प्राप्तिराशि- लोत्रषत्रां देवब्राह्मणानां बलावलक्रमादिकमकुर्वमाणस्य तदनुपद्यमाणक्रमेण योऽन्तः प्रक्रमयति सोऽस्य मद्य- मानक्रमणाय तञ्च वृहचिकित्सावतां दीनारसहस्रदिव- २ 'मालस्थ'क पाठः। २ 'दिशा'क.पाठः । ३'तामर'क.पाठः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। ६५ धर्मस्यायत्तम् , अवशिष्टमस्माकमायत्तम् । एवमन्तश्च सर्वक्रियायां न चलनीयम् । एवमित्यस्यार्थे मध्यस्थवेति प्रतिरूपे सति सचिवानां तथा कारकमहत्तमानां मुखात स्वयं दत्तादेशात् अनेन यथादत्तस्थितशिरचीरिकायां सति प्रभूतकायां प्रबुद्धायां सत्यां तत्र च्छलच्छिद्रोप- द्रवादिकं न कदाचित्करणीयं, अपि चलने सत्ये तच्चु- टकमध्यस्तपादानां न किञ्चित् इति चुटकोऽयं स- मध्यस्तोऽयं दत्तः ॥ :-*०*:- परमभट्टारकमहाराजाधिराज-अमुकप्रदेशीयामुकस्था- मुकदेशे निवसमानस्थितखात् तत्रोत्थाय पलायामताः, तदस्यागच्छमानस्य पथि पन्थाने प्रक्रम्यमाणस्य सशुभा- चारतया नियसमानस्य मोषणमारणावष्टम्भादिकं स्वमु- खपरमुखाभ्यां न क्रियते, अद्यारभ्य पत्तस्य मध्यस्थले अमुकोऽमुकपुत्रः परिस्थापितः हस्ते सति वा वृहद्ध- स्तालङ्कत्ते सति रूपं सति सचिवानां मुखात् ॥ -:-*० परमादिदैवतार्चनीय. अत्र संवत्सरे अत्र दिने अमुकविषयस्थामुकग्रामीयामुकेनामुकपुत्रेण हस्ते सति दिव्यशपथवाक्यचीरिका अमुकविषयस्थामुकप्रदेशीया- मुकं प्रति धृता । यथा अनेन तत्कार्यपुरुषाग्रेण प्रतिभूः लागितः । तत्सत्र प्राप्यासिन्नग्रे प्राडिवाकपण्डितसा- १ 'ग्रेना' क. पाठः ।

·६६ लोकप्रकाशः धिकपुरस्थे स्वीयसारप्रसारेत्युदीरितोत्पन्नवनव्ये सति तदनेनोक्नं इत्यमुकक्षेत्रादमुकरूपाद्भूमिखारीपञ्चकं बला- [क्निकत्वाच्च मत्पिप्रध्यादमुकग्रामीयादमुकसमृहीत्वा मृन्येन संप्राप्तस्थितमित्यर्थाच तचानेन वोधितं तस्यो- पभुञ्जमानतद्वलाच तेन नीतं सममिति विचार्यैतदुक्क- तया मयास्य नीतं न किञ्चिदर्थवत , न किञ्चिदपि तत्त- स्मादेतत्स्थावरं मम पित्रा तु भुक्तमिति मया वर्षत्रिंशत्प- नाशकं तावदुपभुञ्जितमेतदवे क्रमेण शाठ्येन शठिलं आगतस्तस्मात्सर्वतो वा सर्वमान्ममोपभुञ्जमानस्याधि- कवलं केन हेतुना किं प्रयोगेन कथं क्रियते इति पदानि परस्परमुदीर्यामुकविषयस्थामुकनागराजदेवपादानामग्रे तत्र स्थित्या तत्राद्यविधानेन पद्यमानक्रमेण च पदोदीर- णपूर्व शुद्धचीरिका प्रेक्ष्य धर्मचीरिकां ललोटे गृहीला समपदानि गवा दिव्यं कर्तव्यमत्र सन्धयः वदि पञ्चम्यां वदि द्वादश्यां शुदि प्रतिपदि इत्येकेनुष्ठया मया यदि न शुद्धिःकर्षिता वा स्फोठिता वा अहं पलायगत- स्वदेवोपयुक्तं स्थावरं दत्वास्मि व्यतिक्रमादीनारसहस्रप- श्वकं पादो यो ग्राहकानां मार्गे दातव्यं तद्वदनेन कर्षापितस्तदा मम न वक्तव्यम् दैविराजकुलिकपरस्परं प्रेक्षणीया । एवमतः क्रियया न चलनीयं । अत्र शुद्धिनिकर्षणाय दत्तप्रतिभूः अमुकनामादमुकोऽमुकपुत्र: १ 'श्चि' क. पाठः । २.शलार्ट' क. पाठः ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः । स यस्य दत्तमनेनोक्कमहमेष यदि दग्धो वा पलायग- तस्तदुपर्युक्तबदनुपालनीयम् । अनेन तद्वच्छुद्धिमध्यस्थ: अमुकविषयस्थामुकदेशीयाऽमुकोऽमुकपुत्र अनेनामुके- नामुकस्य तद्वद्दत्तः कुंसति स्थितः । ऊनाधिकान्यक्षराणि प्रमाणमिति । आदित्य चन्द्रावनलानिलो च द्योभूमिरापो हृदयं नल(यम)श्च ! अहश्च रात्रिश्च उभे च सन्ध्ये देवोधिों) हि जानाति नरस्य वृत्तम् ॥ १॥ :-*०*-:-=- परमादिदेवतार्चनीयतम-परमभट्टारकमहाराजा- धराजपरमेश्वरचक्रवर्युत्तमलोकपालमहाप्रभुश्रीमदमुक- सुरस्थानराजदेवविजयराज्ये संवत्सरे अत्र दिने अमु- कविषयस्थामुकग्रामीयोऽमुकः अमुकपुत्रोऽमुकपौत्रः तथा तदीयवैवाहितभार्या राज्ञी अमुकोच्यमानामुकाया अमु. कग्रामीयामुकदुहित्र्या चेताववियुतोक्नं वा हस्तवाग्भ- राभ्यामुपलक्षिते सति दक्षिणाप्रतिपादनपट्टकोऽयं ददाति यथा । अत एवामुकप्रदेशीयाग्रहारीयभट्टामुकायामुक पुत्राय त्रिसन्ध्योपासकाय ऋग्यजुःसामाथर्ववेदपाठकाय नित्यस्नानदानदेवार्चनरताय मम मातापित्रोरुद्धरणाय ब्रह्मचारिणे' सद्राह्मणाय श्रीकश्मीरेषु श्रीमद्विजयेश्वर- देवपादानां पूजार्थमर्यपुष्पधूपदीपसमालभनार्थ :- १ 'कुंवा' क. पाठः ।

·६८ लोकप्रकाश आपःक्षीरं कुशाग्राणि तण्डुलाः सुमनास्तिलाः । यवाः सिद्धार्थकाश्चैतदष्टाङ्गोऽर्थः प्रकीर्तितः॥१॥ इति पूज्य पूजकाय दत्तं नियमितम् । अमुकविषयादमु- कग्रामादमुकसमीपादमुकनामक्षेत्रादमुकप्रदेशीयादमुक स्थावरनिकबादमुकसमीपादमुकनामक्षेत्रात अमुकप्रदेशी- यादमुकस्थावरनिकटादमुकविषयस्थादमुकादीनां सत्का- र्थान्मलेन दीनारशतसप्तको'पेतसहस्रपञ्चकैयः सम्प्राप्त- स्थितागमसञ्चालकाद्भूप्रस्थद्वादशकमस्मै दक्षिणाये दत्तं प्रतिपादितं पंरित्यक्त्रं च , एतस्योपभुञ्जमानस्य ससन्तान स्यास्माभिरस्मद्वेशजने वान्यत्र केनचिद्रोधनपरिपन्थ- नादिकं न कार्य । केनापि चेत्कृतं स नरकपाती स्यात्पुत्रवध्यो भवति । प्राचन्द्रसूर्यसमुद्रमेरुमलयपर्व- तपर्यन्तं तावदहार्य ससन्ततेर्जीवनाय प्रतिपादितपट्ट. कोऽयं दत्तः । उक्तं च भगवता- हलकृष्टां महीं दद्यात्सवीजां सस्यशालिनीम् । यावतसूर्यकृतालोकास्तावत्स्वर्गे महीयते ॥ ५ ॥ षष्टिवर्षसहस्राणि पष्टिवर्षशतानि च । वर्षकोटिशतं चैव स्वर्गे वसति भूमिदः ॥ २ ।। देवद्रव्यविनाशाय ब्रह्मस्वहरणाय च । अर्जितं कुलनाशाय स वेदात्मवधाय च ॥ ३ ॥ न विपं विषमित्याहुब्रह्मस्वं विषमुच्यते । विषमेकाकिनं हन्ति ब्रह्मस्वं पुत्रपौत्रकान् ॥ ४ ॥ १. कोपीतं' क पारः।२ वैश्य' क गरः।

·क्षेमेन्द्रावराचेतः। ६६ सुवर्णमेकं गामकां भूमेरप्येकमङ्गुलम् । हरन्नरकमाप्नोति यावदाभूमिसंप्लवम् ॥ ५ ॥ तटाकानां सहस्रेण अश्वमेधशतेन च । गवां कोटिप्रधानेन भूमिहर्ता न शुधति ।। ६ ॥ अक्षिपक्ष्मपरिक्षेपक्षणक्षयिनि जीविते । कन्ताक्ष्याश्चाक्षिपेत्तोणीं यस्या वाचाक्षयेऽक्षयः ।। तप्तायःपिण्डदण्डद्रुततरलधिकावज्रतुण्डाएडजाच्चै- यावातभिन्नमुण्डाद्विकटकटुरटचण्डभृच्चण्डदूताः । थाराध्यारात्प्रकाएडमहतहुतवहाखण्डखण्डाङ्गसङ्गा- जायन्त नारकास्ते जलधवनिकटा ये धरित्री हरन्तिः। भूमेर्दाता यातिलोकं सुराणां हस्तै(क्वा वाहमारुह्य दिव्यम् । तस्या हर्ता प्रज्वलतैलपूर्णे लोहे कुम्भे पच्यते कालधूतैः ।। ६ ॥ सामान्योऽयं धर्मसेतुर्नराणां काले काले पालनीयो भवद्भिः । सर्वानेतान्भाविनः पार्थिवेन्द्रान् भूयो भूयो याचते रामभद्रः ॥ १० ॥ स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत वसुन्धराम् । स्वविष्ठायां कमिभूत्वा पितृभिः सह मअति ॥ ११ ॥ यो वारयति रोधयति वा स नरकपाती स्यात् । एवं न कश्चिदपहरणीयम् इति दक्षिणापट्टकोऽयं दत्तः । १ 'श्वाविष्ठायां' क. पाठः ।

·७० लोकप्रकाशः अत्र साक्षित्वे धर्माऽऽदित्यवसुमरुद्गणरुद्राः । एवममु- कदेवमहाप्रभुशाहिप्रत्यक्ष लिखितं गं पत्यमुकेन । *०*०*०* परमभट्टारकमहाप्रभुपादान्तिकात अमुकप्रदेशी- यामुकस्य समाज्ञप्तम् । यथा अमुकदवयजनार्थ पूजोपक- रणार्थ पूज्यद्रव्यादिसम्भारणार्थ अमुकव्यापारिहस्ताद्ग- णनाद्गृहीतलवह्निकया दीनारसहस्रपञ्चदशकं (१५०००) गणपत्यामुकमुखादिहानीत्य देयं , प्राप्तमात्रं प्रापणीयम् । लोकस्यार्थार्थमर्थकवाचकस्य सार्थासङ्गस्य च शिरो. ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रादीनां ब्राह्मण स्याङ्गाद्वेदचतुष्ट- यार्थ चतुवर्णो नियतः, क्षत्रियस्यायुधादिपरिकल्पना- र्थम् । अङ्गाच्चतुवर्णो निर्यातः, एवं पोडशवर्णाः षोडशाणां वर्णानां जातीनां एवं चतुर्धा प्रजापतिसं- ख्ययाश्चतुषष्टिश्च वर्णजातयः । सरीसृपाः । कृमिस्थटाः । चर्मचटाः । कल. विङ्काः । वङ्गाः । कलिङ्गा । अङ्गाः । स्फुलिङ्गः । पलिकः । इष्टिकः । धान्याहिकाः । काप: कुन्तकम् । अन्तकम् । पङ्कम् । सङ्गम् । रङ्गम् । पतङ्गम् । तङ्गम् । सङ्गम् । सारणिः । णिकः । काठिनः । जलकटाहिकः । घटं । पटं । कटं । कटं । कवाटम् । नटं । नाट्यं । जटं । घटं । नाजामुक्तं । कलापः । सिन्धुवारः। डासः । छुरिका । अभिरामः । नाधासः । सापं । विवाङ्गम् । लवङ्गम् । १'ङ्गाश्च'क. पाठः २ विगाः'क.पाठः । ३'भासः'क.पाठः । । तर- ·क्षेमेन्द्रविरचितः। साङ्गामिः । सुवर्णायकम् । सुवर्णपत्रिका । सुवर्ण- मुख्यम् । जारम् । रजकः । कण्डम् । कुलवत्रकम् । कुमारः । स्फुरम् । सिकतालुम् । नोवस्कम् । सारणिः : सारविकम् । स्फुरन्ती । रन्ता । परसारसायम् । स्थिराणवसने । द्वेपातनम् । सदोलकम् । नपोलकम् । सोलकम् । वाकोलकम् । कवाटिः । वारिधानी । वारिधरः । वारिवारणम् । वारिकरणम् । वारिकरं । वारिका । वारिघं । वारिणं । वारिभं । वारिवारी । वारिपा । देविरामः । सुरापः । रामः । रमणः । रंरारमणः । ऋतुपदं । ऋतुकालं । ऋतुपवनम् । रदायकं । ऋतूत्यं । ऋणम् । ऋतुरामं । स्वार्थम् । स्वाङ्गम् । स्वाग्यम् । स्वात्मीयकम् । स्वानिका पवनः । पादनः । पावनः । पूसनिकः । सूरिः सारणिः । सारम् । सदनम् । सोदनम् । पिण्डी । गएडाङ्गकतिवम् । आधानम् । स्वाङ्गम् । रङ्गम् । सारम् । सारोवनम् । सैरङ्गं । मुंङ्गं । भारवनम् । भारकाननम् । सयत्तातातम् । तुरङकम् । तरणिः । तावकम् । सामकम् । तत्ततुष्करः । चतुष्कम् । गिरः। पैतम् । पितृतम् । लिङ्गम् । वृक्षायुधम् । इदम् । पयः । जालम् । सङ्गमम् । चतुरम् । चतुष्कयम् । उग्रदेशे ऋताधिपितृवनम् लिङ्गचायुधे । दृद- जलसङ्गमम् । चत्वरोग्रदेशात् । १ 'सिकता' क पाठः । २'ताव' क. पाठः । ३'तुझंक.पाठः ।

·७२ लोकप्रकाशः (शिवयामले- शिवपित्वनमेकलिङ्गवृक्षो- द्भवजलसङ्गमचत्वरे सुदेशे ।) अपि शिवगदितं विमुच्य शस्तं निजगृह एव हि पूजनं मुमुक्षोः ॥१॥ ---*०*०*.- लेखपञ्चाशते भूर्जे सङ्घहे गणनामते । पदैर्नानाविधैर्लोकप्रकाशे यदुदीरितम् ॥ १ ॥ दिविराणां लिपिज्ञाने गणाध्यक्ष महाविधौ । शास्त्र सारस्वते सांख्ये दैवज्ञ ज्ञाननिर्भरे ॥ २॥ पुगणतर्कमीमांसावेदशास्त्रेषु चोदितम् । बोधये चाधिके भूर्जे पद्धतौ यदुदाहृतम् ॥ ३ ॥ एवमादिषु शास्त्रेषु तेषु यद्यत्प्रकाशितम् । तदहं कीर्तयिष्यामि श्रुत्वा चैवावधारय ॥ ४ ॥ येन विज्ञातमात्रेण सर्वज्ञत्वं प्रपद्यते । सारात्सारतरं वच्मि दधो घृतमिवोद्धृतम् ॥ ५ ॥ दिव्यं चक्षुः समाकीर्ण पश्यते सचराचरम् । परं बोधसुपारं च सर्वविज्ञानमुत्तमम् ॥ ६ ॥ पश्यते दिव्यदृष्ट्या च सर्व त्रिभुवनोदयम् । एतज्ज्ञातेन भूर्जेन सर्वशास्त्राणि लेखयेत् ॥ ७॥ पश्यते सर्वशास्त्राणि लिखित्वा भूर्जसङ्घहम् । शास्त्रं पूर्वकथाम्नाये संक्षेपात्कथयाम्यहम् ॥ ८॥ १ 'लेख्य' क. पाठः । २ सदैर्नाना' क. पाठः। ३ 'मादिमहा- शास्त्रे' क. पाठः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। ७३ शिवाभक्तिसमुत्पन्नं तस्मात्सृष्टमिदं जगत् । ॥ - । भावं । भावं । मार्य । भारं । सारं । संसारं । आरं । जारं । भभं । स्वरं । परं । पारं । अऊं । रङ । भङ्गं । सङ्गं । अरुणीतं । सालं । तालं । समालं । सुलग्नम् । भङ्गुरम् । दुग्धकरः । करं । करतलं । करतालं । बालम् । पताकीयम् । कन्दुकीकरणम् । करणम् । अहितरम् । अतिविषमतः प्रापः पूर्व कृतादथ वैहिकाः कुगतिभिरिह प्राप्तां येयं मृतिकृतिलोप्यहम् । शिवनिगदितातेजोक्षिप्तक्रमादधिकारिता- मसमयिनां सञ्चार्यानं. मृतोद्धृतमाप्यते ॥ १॥ गङ्गायां स्नातुमायाता एको ना विंशतिस्त्रियः । एका तत्र जले मना विंशतिहमागताः ॥ २ ॥ मुनकं वृक्ष मारुह्य भिक्षामटति शङ्करः । गरुडेन विना यातो गगने गरुडध्वजः ॥ ३ ॥ आलम्भाय विलम्भितेन भविनां भीमे भवाम्भोनिधी वहीं येन च कम्पतो बलवतो हालाहलस्योद्यतः । यस्तु कूरमपेटपाटनपटुः कालस्य गण्डस्थले दिव्यात्कञ्चककिङ्किणः समफला पाशङ्करः शङ्करः ॥ पित्रा पुत्रः समादिष्टो लिग्व लेखं ममाज्ञया । नतेन लिखितं लेखं पितुराज्ञा न खण्डिता ॥ ५ ॥ पम्पासरसि रामेण सस्नेहं सविलासया । ६ 'शिव' क. पाठः २ 'कामाया' । क. पाठः।

·७ लोकप्रकाशः किं कृतं सीतया सार्धमत्रैवोत्तरमीरितम् ॥ ६ ॥ तरत्तरलसेनाभं तेन न्याप्तमिदं जगत् । वर्णान्येकोनपञ्चाशद्यस्मिश्चके व्यवस्थितिः । ७॥ तैस्तु व्याप्तमिदं सर्वमचराचरपतिभिः । शास्ने मत्रे च भूर्जे च उत्पनं मातमएडलम् ॥ ८ भूर्जेन धनसम्पत्तिस्तदर्थ सर्वकर्मकृत् । अर्थेनोपार्जितेनैव गुरुदेवाग्नितर्पणम् ॥ ६ ॥ देन्यग्निस्तुष्टो भाग्यानि पक्षे सद्गुरुसेवनम् । इत्थं गुरुतरं भूर्जमिहामुत्र व्यवस्थितम् ॥ १० । येन विज्ञातमात्रेण सुखं जीवति मानवः । भूर्जाधीनाः प्रजाः सर्वा राज्ञां वै भूर्जलोचनम् ॥११॥ तव कायस्थितं यस्य तं कायस्थं जगुव॒धाः । अज्ञाने तु यथा ज्ञान प्रकाश सर्वजन्तुषु ॥ १२॥ तथा भूर्ज पृथिव्यां च सङ्घहे सर्वजन्तुषु । अथ कालकलनो कथ्यते :- आधचरं समुचार्य तावचं निमिषः स्मृतः । निमिषद्वयेन तुटिर्लव: स्यात्तुटिकाट्यम् ॥ १ ॥ षष्टिस्तु चपकाचैव घटिका समुदाहृता । घटिकादयसम्भूतो मुहूर्तः स्यात्तथैव च ॥ २ ॥ त्रिंशन्मुहर्तकं चैवमहोरात्रमुदाहृतम् । पश्चदश यहोरात्राएयाहुः पदं सितासितम् ॥ ३॥ पचयेन मासस्तु ऋतुर्मासद्वयेन तु । १ 'स्वर्ग' क. पाठः। २'करणा' स्व. पाठः ।

·क्षमन्द्रविरचितः।
ऋतुत्रयेणायनं स्यात्संवत्सगेऽयनद्वयम् ॥ ४ ॥
एतत्लुराणां दिवसं प्रोन्तं श्रीच्छुरिकामते ।
अहोरात्रमथो दिव्यमिन्द्रादीनां तथैव च ॥ ५ ॥
द्वात्रिंशत्तु सहस्राणि लक्षश्चतुष्प्रमाणकैः ।
प्रोक्तं कलियुगं चेव द्विगुणं द्वापरं तथा ॥ ६ ॥
त्रिगुणं च तथा त्रेता कृतयुगं चतुर्गुणम् ।
चतुर्युगेकसप्तत्या मन्वन्तरं जगुर्बुधाः ॥ ७ ॥
मन्वन्तरप्रमाणेन दिनमेकं तु ब्रह्मणः ।
ब्रह्मणोऽनन्तरं विष्णोः केशवाख्यस्य सुब्रत ।।८।।
केशवानन्तरं रुद्रो रुद्रस्यान्ते महेश्वरः ।
सदाशिवस्तु तस्यान्ते भुङ्क्ते माया ह्यतःपरम् ।। ६॥
इत्थं संवत्सरं प्रोक्तः देवादीनां सुरेषु च ।
अत्र संवत्सरे पक्षे तिथयः समुदाहृताः ॥१०॥
प्राक्प्रतिपद्गदितो द्वितीयायामथ द्विधा ।
गिरिकन्या तृतीयायां चतुर्थीमायुधान्यपि ॥ ११ ॥
पञ्चमी तु शरः प्रोक्तो पष्ठी भौमाधिपी जगुः ।
तथा चाषाढसप्तमी चामुण्डा वृहदष्टमीम् ॥ १२ ॥
महानवमीं समयां दशम्यां यामतःपरम् ।
एकादशी वैष्णवी च इन्द्रं च द्वादशी विदुः ।। १३ ॥
त्रयोदशी चतुर्दशी शिवस्य परमात्मनः ।
पौर्णमासी ह्यमावसी तिथयः समुदाहृताः॥१४ ।।
मार्गशीर्षादिमासेषु शुक्लपक्षादयः स्मृताः ।
वसन्तादिक्रमेणैव ऋतवः समुदाहृताः ॥ १५ ॥

·लाकप्रकाशः रविश्चन्द्रस्तथा भौमो बुधो गुरुस्तथैव च । शुक्रः सौरिग्रहाणां च वाराः स्वस्वोदये स्मृताः।१६। अनन्तरं पत्र दिने ह्यागमानां यथाविधि । विष्टिस्तु परमा शक्तिः शनिः साक्षात्सदाशिवः।१७। रात्रिशक्तिसमुद्भूता दिवसो भैरवः स्वयम् । वेदान्तिके यथा वेदा यद्यत्कर्म तु लेखकाः ॥१८॥ तत्तत्सर्वे तथा कुर्याद्रात्रौ नैव च नैव च । स्वीकृतान्यत्र माणानि प्रमाणानामुदाहृतम् ॥१६॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन लेखनीयं न पण्डितः । तथा चोक्नं भगवता ह्यागमेऽपि यथार्थतः॥२०॥ विषयवतिकष्ठान्दे विषया पार्थिवाः स्थिताः । तस्माकिश्चिदागमोक्त्या कश्मीरेपूच्यते किल । २१॥ त्रिविष्टपस्य सारं तत्पार्थिवं चेत्त्रभेश्वरम् । तत्रापि सारं हिमवांस्तत्र सारं सतीसरः ॥ २२ ॥ सती च पार्वती ज्ञेया राजा ज्ञेयो हरांशजः । तत्राधिपत्यमासाद्य चक्रवर्तिपदे स्थितिः ।। २३ ।। अथेदानी विषयानां कलनाप्युच्यतेः- किल खोयाश्रमिकादारभ्य एकेनविषयस्तथा । कौवेयर्या प्राच्या प्रतीच्यां अमञ्जयां प्रतीपाद्या प्रावृ- प्ठ्याद्यम् । प्रोख्यं । प्रेख्यं । स्रोन्मत्तोयम् । सोमाने- पम् ।' सौदम् । साम । सांराज्यं । मुद्रासिदान्तम् । सौरभेयम् । सैहिकेयम् । सिद्धा सिक्तम् । सोदरे १ 'खाश्रामि' क. पाठः।

·Sri Pratap College, क्षेमेन्द्रविरचितः । सुवर्चसम् । सोमम् । सोमपम् । पानमनाक् । नाकम् । आवापनम् । सारतरम् । शाननम् । विद्युत् । अन- ङ्गकम् । सारङ्गकम् । षणा शल्यमस्ति । पिण्डापुत्रै- विज्ञायेति । यतः परं रामणी स्वात्म्यं हस्ताहेत्व- लिकः स्वान्या स्वारादी वैणवीणावादित्रकाः स्वरास्व- रादीयस्वरूपमाह । यथा वदति हीनः स्यानिवृत्तं वैराग्यम् । वैनतेयम् । सुवर्णपुच्छम् । विराजं । राज- मानं । वैराज्यम् । विवाहिकम् । वैहं । वागुरिका । सारीसुरवृत्तं । सुन्दरिसुषाणम् । सुजनम् । सागसा- गरम् । कपटिका । कुन्तम् । कुलिशम् । कुत्सितम् । कुशूलिनम् । कुचैलिनम् । काकवृक्षम् । कारीयम् । कावीरम् । कुमुदिनी । कुन्तार्णम् । कलिकार्णम् । कारागृहम् । बन्धनालयम् । कालवृत्तम् । कुलजम् । काश्मीरम् । कश्मीरजन्म । वागुकुलम् । वादीवर्ष- पस्कन्दं । मन्दं । वराहादर्शनम् । सारात्पारम् । वृत्रहनम् । वृषवृत्त्रतदाहवी । वृत्तम् । आज्यम् । घुषशिवादाराकारं । सारं । वारणं । सावदानं । वृन्दं । वृन्दारकं । रागं । वटवृत्तवृन्दं । वृहद्बट्टारकम् । नालं । सालं । सादारणम् । वृत्त । सुषणं । एषां सप्तविंशतिविषयाणां अन्तरालोपवेषणकः । यत्र: खोयाश्रमिकादारभ्य कामराजं स्मृतं बुधैः । वातूललहरान्तं च नगरैः परिवारितः ॥ १ ॥ मध्यं मराजमित्युक्तं ग्रामपश्चसहस्रकम । १ 'चामूल' स्व. पाठः । Srinagar.

·लाकप्रकाशः श्रीवन्तकादथारभ्य मनुवान्तं स्मृतं बुधैः ॥ २॥ मनुवाराजमित्यूचुः पूतनात्कथ्यते किल । सतीसरसि ग्रामाणां यत्प्रमाणमुदीरितम् ॥ ३ ॥ षष्टिग्रामसहस्राणि पष्टिग्रामशतानि च । षष्टिामास्त्रयो ग्रामा ह्येतत्कश्मीरमण्डलम् ॥ ४॥ अर्क समुपताकीकान्तं सारमणे विप्रीता विस्तीर्य तमाद्यायेयं पादुकेयं अपीयं प्रस्थमुद्धणमुदाधेः वापी प्रतापपुरवासिनमस्तीत्यत्र विहस्तमङ्गलः । वारणः । हस्तिनः । सिंहः । केसरी । हरिः । मृगः । मृगा- धिपः । वाणीवाकरकोठं । पालकीवास्थरणम् ! व्यकम् । अङ्गस्थमङ्गं । रङ्गं । स्वामीश्वराधिपत्याधिपतिकाः । प्रहरणं । प्राप्या । तत्पादम् । पाकेयम् । दुरिधा- प्रशमनं । क्षारोदधिच क्षीरस्वामी । स्वरी । स्वाधीः । स्वल्पप्रसाधारीकः । परिवारचित्तनिग्रहं । हारहरावि- हारादिकं । स्वामी । सुतोऽर्भकः । खवाल । लीला। कोलिका । मुक्तावली । हृदिवारिका । धान्यकक्ष्यका । कन्दुकधवारणं । स्फारणं । स्फुटं । सारं । सरं । सारमादितं । वारिधारीविस्थारण । स्थालं । सालं । मुलहरणं.। सारीयं । साहमारमं । सुशूलिनी । स्त्री स्वैय्यं । ध्येयकं । स्त्रीरालेयं । स्त्रीवृत्तेयं । स्त्रीनूरागेयं । वर्षाभूः । पुन भूः । पुनरत्रार्थ । शब्दा- दिधर्मतत्त्वज्ञं च । गणनाकुशलो शुची नानालिपिज्ञौ १ 'शिथिज्ञो' ख. पाठः।

·क्षेमेन्द्रविरचितः । ७४ कर्तन्यौ राज्ञा गणकलेखको । लेखोऽयं प्रकारम् । लेख्यं । लौलेयं । लेख्यं लोकपदेदां । लोकानुत्तरं । लोकाकारं । लोलाख्यं । लेख्यहारोऽयम् । लेख्य- सादनं । षडङ्गेयं षडङ्गं । षामां षडध्वा । षोडसारं । पडरं । षष्टीष्टं । षडागारं । शासनं । साद्धकोऽयं । सोर्चनामं । सार्वभौमोऽयं । सारसिकः । साननिकः। सारकः । सारासारीयं । सौपर्य । पाठीनः । पाठी। पाठनी । पाठकः । पाठनीकः । पौठीनः। पौरुषः। प्राकृतिः । प्राकृतेयम् । प्रावृत्तान्तं । प्रोन्मत्तेयम् । प्रोवाचकः । वाचीकाकाराः। सामिः । सर्व । सान्तरम् ।। यस्य संपुटिका नास्ति पिता यस न पण्डितः । ॥ १॥ आचार्यसमधाकृतं कुरचनाधुः क्रियाब्राह्मण- मुंबँापितचेटकैरपि महावैद्यनदर्पः धृतः । सारङ्गैश्च महातपस्विपदवीं ज्योतिर्गणप्रक्रिया मीनप्राणहरैरहो महदिदं माहात्म्यमुग्रं कलेः॥२॥ सपापा सपापं द्वे"...""सादलग्नभयः । (१) यस्यैतानि न विद्यन्ते सगुरुभवमोचकः ॥ ३ ॥ दीनारमेकोऽस्ति ममेन्दुवक्त्रे ! कथापटप्रान्तसुबद्धवद्धम् । उपार्जितोऽयं बहुभिः प्रयत्नै- स्तदेवमर्धेन कुरु प्रसादम् ॥ ४ ॥ यस्य देवस्स यो धर्मः प्रवृत्तिः सार्वलौकिकी । १ 'मेण' स्व. पाठः। २ 'मोदकः' न. पाठः।

·लोकप्रकाशः श्रुतिस्मृतिविरुद्धोऽपि देवदृष्टिः स उच्यते ॥ ४ ॥ धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः । तस्माद्धर्मो न हन्तव्यो मा नो धर्मो हतोऽवधीत् ॥ ५॥ विप्रो धर्मद्रुमस्यादौ स्कन्धशाखा महीपतिः । सचिवाः पत्रपुष्पाणि फलं न्यायस्य पालनम् ॥६॥ अथ साक्षिणः:- तपस्विनो दानशीलाः कुलीनाः सत्यवादिनः । धर्मप्रधाना ऋजयः पुत्वन्तो धनान्विताः ॥ १॥ व्यवराः साक्षिणो ज्ञेयाः श्रौतस्मार्तक्रियापराः । स्त्रीवालवृद्धकितव-मत्तोन्मत्ताभिशस्तकाः ।। २ ।। रङ्गावतारिपाषाण्डेिकूटकृतिकलेन्द्रियाः । पतिताप्तार्थमम्बन्धि-सहाय रिपुतस्कराः ॥ ३ ॥ साहसी दृष्टदोषश्च निधृतश्चेति साक्षिणः । उभयानुमतः साक्षी भवत्येकोऽपि धर्मवित ॥ ४॥ सर्वः सातीसंग्रहणे चौर्यपारुष्यसाहसे । । वृषो हि भगवान् धर्म अतः कोऽप्यगतेप्यलम् । ५ ॥ वृषमं तं विदुर्देवास्तस्माद्धर्म न लोपयेत् । वरं वाराणसीखएडमण्डनोदरपूरणम् ॥ ६ ॥ नतु ब्रह्माण्डखण्डेऽस्मिन्राज्यं दोर्दण्डमण्डितम् । १ 'ऽब्रवीत्' स्व. पाठः । २ 'त्रिपुराः' ख. पाठः । ३ 'त्तभिष- तथा' ख. पाठः। ४ 'रूपक' स्व. पाठः१५ 'सर्व ख.पाठः । ३ 'कृष्ट' ख, पाठः । ७ 'निर्मितश्चेति' ख. पाठः । ८ 'भवे. देको' स्व. पाठः | E 'सर्वसाक्षी संग्रहण सर्व' ख. पाठः। Ep.- 1:519 ·क्षेमेन्द्रविरचितः। ८१ ब्राह्मणस्य सुवर्णमयूखभित्तिर्योजनकोटिरेका यत्र नगरे अनेकविलासिनः सन्ति नानारूपधराश्च । योज- नकोटिविभागः (१०००००००)। अनोपरि कालाग्निरुद्रस्य नानाघोरचण्डज्वालाम- हावृताः शिखायोजनकोटयो दश , यत्र तेजोमया अणवः सन्ति । योजनानां विभागोऽयं (१००००००००)। अनोपरि कालाग्निरुद्रस्य भुवनं योजनकोटिर्यत्र परिवारयुता देवः साक्षास्थितः स्वयं तत्र । योज- नकोटिविभागः (१०००००००) । अत्रापरि शिखानां धूमनयोजनकोटयः पश्च । विभागोऽयं विद्यते ५००००००० । अनोपरि नरकावनिः यत्र प्रागुक्तकाः सपापक- मसम्बन्धहेतुना मनुष्याः क्रोशं कुर्वन्तः स्थितास्तत्र योजनकोटयो द्वात्रिंशतिः (३२०००००००)। अत्रोपरि योजनैश्च कूष्माण्डरुद्रस्य भुवनं , यत्र देवः साक्षात्कूष्माण्डरुद्रो भगवान्भूतभावनस्थितियोंज- नलक्षाणि नवनवतिः (88०००००)। अनोपरि रसातलं नाम पातालं, यत्रानन्ताख्या: फणेश्वरदेवाः सन्ति । योजनसहस्राणि दश (१००००)। अत्रोपरि विशालाख्यं नाम पातालं , यत्रानेक- विषयाः सन्ति , रम्यरम्यतरा देवदेवपत्न्याः सन्ति योजनसहस्राणि दश (१००००) ।

·कर नोकप्रकाशः अत्रोपर्याशालारूयं नाम पातालं, यत्र समन्ता. छुघुतिदेवासुरदेवताधिष्ठितस्वरूपाः चेतन्यात्रिफञ्ज- प्रभापिञ्जरा रमन्ति । योजनसहस्राणि दश..००००)। अत्रोपर्यपयशालाख्यं नाम पातालं, यत्रानेकरच- नावन्तः सन्तो भवन्ति । योजनसहस्राणि दश १००००। अत्रोपरि मण्डलाख्यं नाम पातालमनेकरत- विचित्तिपातालपौरुषीयुतं, यत्र भवनगोश्वभ्रभासितं अवनत्रयं, योजनसहस्राणि दश (१००००)। अत्रोपरि पातालाख्यं नाम पातालं यत्र लम- संवलितपादकीवतारसंचारकिरातपतेः, यत्र योजनसह- साथि दश प्रमाणं, हाटकमयसमारम्भसारम्भस्वताल- विगलितानेकविचित्रचैतन्यस्वरूपविश्वव्यापी भगवान् हाटके परदेवता स्थितः भुवनेऽस्मिन्प्रमाणमित्याहुः, (१.०..)। भत्रोपरि भूमेः कम्पनिकायोजनसहस्राणि विंशतिः । परिमाणम् (२००००)। अत्रोपरि जम्बुद्वीपं योजनसहस्राणि पश्च, परितो दिविदिशाश्वतर्गुणस्थाः। यत्र मध्ये मेरुः स्थितः। जम्बु. द्वीपपरिमाएं योजनानि (५०००) ।

·क्षेमेन्द्रविरचितः। ५३ शि स E स २ च्छ ६ १० 8 १० १० ६ || ६ १ २ शि ६ ११ k ६ १ . -- | | . १ ६ सि मेरुपर्वतपरिमाणम् । ततः चारसमुद्रपरिमाणं योजनसहस्राणि दश, यत्र शेवालविद्रुमकम्व्वाकुलिते शङ्खरननामाविषं जल- मकराकारं तरलिततारहाराभरणं भवति । योजन- परिमाणम् , (१००००) । तत्परतःशाकलद्वीपं तत्र अन्तिकोलासितयोजनल- चयं झति परिमाणम् , (२०००००) । ततः चीरसमुद्रो वर्तुलभुवनाकारं । प्रमावं योज- नलक्षद्वयं (२०००००) । ततः कुशद्वीपं योजनलचचतुष्टयं परिमाणमिति (४०००००)। १'भत्र (१) संख्या ब. पुस्तके वर्तते ।

·८४
लोकप्रकाशः
ततो दधिसमुद्रो योजनचतुष्टयमिति परिमाणं ,
यत्रानेकपाणिनः सन्ति देवेन्द्राभाः सागराम्बरविश्वरूप-
चाराः सन्ति । कलनया यो० (४०००) ।
तत्परितः क्रौंचद्वीपो योजनलक्षाष्टकमिति देवेन्द्र-
सदृशजनाः सप्त , तत्र सर्वैः कालकल्पना कैश्चिदुझि-
ता । यो० (८०००००)।
ततो घृतसमुद्रो योजनलक्ष टकं परिमाणं', यत्र
जगदाप्यायकं हिमकरनिकरहरहसितसितच्छदछविप्रदी.
सतेजोराशिवन्तः स्थितास्तिष्ठन्ति । यो० (८०००००)।
ततः शाल्मलिद्वीपः योजनलक्षषोडशकं, यत्रा-
नेकविच्छित्तिवैमानिक प्रभावाप्रभावमानवधर्माप्तिरताः
यत्र स्वभावात्परिपूरितदिगन्तर। इत्येव प्रकरणम् । यो०
(१६०००००)।
ततः शार्करद्वीपपरिमाणं , यत्र योजनलक्षषोड-
शकम् । अत्रास्मिञ्छर्करोदकस्वादयुतेकपादभिषबारिश-
तकलक्षवाः द्रौणपौरुषिकाण्डकालवृन्दवन्दितपादपद्यु-
राप्तवक्रयकरणप्रमाणं । यो० (१६०००००) ।
ततो गोमेदाख्यो पवनयोजनलनद्वात्रिंशतिप्रमा-
णमित्याहुः (३२०००००)। तत्परतो मधुसमुद्राः योज-
नलक्षाणि द्वात्रिंशतिमयत्वात् ।
परामृतसमुद्भूता कला सप्तादशी परा [१]|
महाभैरवतेजखी तत्कालगलितामृतम् ॥ १ ॥

·क्षेमेन्द्रविरचितः। ८५ तन्मध्यं देवदेवेशि तद्रक्षेषु समुद्भवम् । तस्माद्गृहाजातमेवं सर्वामरतदेवताः ॥ २ ॥ वल्लभाप्यायकोदम् रूपेण स्थितं तत्र तन्मध्यं, यो० (३२०००००)। ततः पुष्करद्वीपो योजनलक्षाणि चतुःपष्टिप्रमाण- मिति । यत्र पुष्करपरमेश्वरतत्रे सारावल्यां संवादेन गुङ्गुभ्यन्ते सर्वे पुष्कराः, यत्रानकजन्तवो विविधाः सन्ति । तत्र स्थले नानारूपधराः परा धरित्रीवराः वैदित्रधात्रै करधना निषङ्गाः। यो० (६४०००००)। ततः सादकसमुद्रो योजनलक्षचतुःषष्टिकलनया भवत्येतत् । यद्यत्र सुस्वादकाः दुर्विदोषपरिष्कराः यदु- त्तरान्तरसितप्रभारञ्जितकटाक्षदीक्षिताः परिभवन्ति । योजन परिमाणम् (६४०००००) । ततो हेममयी भूमियत्र मेरुसमप्रभा । उत्तप्ता भास्वराकारा तप्तसौवर्णसच्छिखा ॥ १ ॥ शैलेयसनिभाः स्वभावभुवनप्रभाहर्म्यवातायन- प्रभृतयः , मयूखनखरपुरोदितपतिपीवरीकृतनखांशुमा- लावलीपिञ्जर सञ्चयीकृतप्रवालसञ्चयवल्ललितखेचरी- प्रभातलमित्यर्थः । योजनलबाणि (२००००००) ततो लोकालोकपर्वतः योजनसहस्राणि दशकमत्र सप्ताश्वरथवाहनो रविरुदेति पर्येति, सहस्ररश्मिप्रभा- पुञ्जपिञ्जरि त)सुरासुरवन्दितपादपद्माभ्युदयस्वरूपपरि- भूषितपादयुगलललितसदंशमणिप्रदीप्ततडित्प्ररोहपरिपी- ·नोकप्रकाश वरीभूतनखांशुमौलिजयति । यो० [१०...] । तत्परतस्तमोमयभूमियोजनकोटिपश्चत्रिशल्ल- क्षाणि एकोनविंशतिसहस्राणि चत्वारिंशतिः यत्रा- नेकस्वयंप्रकाशेन सञ्चरन्ति परमेश्वरमर्चयन्ति ३५. १६०४० । अस्मिन्स्वयंगर्भे स्थितिः रु य० [४७०००००] कटाहयोजनकोटिरेका [१०००००००। एवं पृथिवी- पतिपरिमाणम् यो० [५०००००००० इति भूलॊकस्य परिमाणम् । भत्रोपरि भुवोलोकस्य मेयानां योजनलचमेकं यत्रानेकशरीरवन्तो विद्यन्ते च [:०००००] । अत्रोपरि वायुपययोजनसहस्रद राकमिति प्रमाणं , शम्भुर्यत्रा- नेकजगदाप्यायनकनकनिकरहारहसितसिदउदछविपू. मृतर साम्राज्य मुन्दराङ्गा यत्र [१००००००]। भत्रो- परि भौमण्डलस्य चन्द्रयचायोजनदशसहस्रपरिमाण- मिति अन्यच्च शिष्टं पूर्ववत् [१००००] । अत्रे परि बुधमण्डलस्य योजनसहस्राणि दश, यत्रानेकसोमाति सौम्यग्रहगृहवर्तिनः सन्तः सन्ति परमरूपधारिणस्ते- पुकाः किल यत्र [१००००। अत्रोपरि बृहस्पतिम- गडलस्य योजनसहस्रदश सङ्ख्याप्रमाणं, यानेकशास्त्र- विधयः सन्त्यत्र निश्चयः यो. (१८०००) । अत्रोपरि शुक्रमण्डलस्य योजनसहस्राणि दश संख्याप्रमाणे [१०००० । अत्रोपरि शनैश्चरमण्डलस्य योजनसहस्राणि दश परिमावं, यत्रानेकजनपदनिष्ठितस्थितवासिमर- ·क्षेमेन्द्रविरचितः। ज्वरजननाम्रवेत् यो० [१००००]। अत्रोपरि सप्तर्षि- मण्डलस्य योजनलक्षाष्टादशकं, यत्र मनुगौतमसंवर्तविष्णुच्यवनकश्यपाः । पितामहोऽङ्गिरो दक्षो यमापस्तम्बदेवलाः ॥ १ ॥ बुधवौधायनव्यासवसिष्ठजमदग्नयः । लिखितच्छागलेयात्रिविश्वामित्रमरीचयः ॥ २ ॥ सोमनारदहारीतयाज्ञवल्क्यप्रचेतसः । कात्यायनोऽथ जाबालिः पैठीनसिसुमन्तवः ॥३॥ एते महर्षय अत्र निवसन्ति , तस्य यो० [१८- ०००००। अत्रोपरि ध्रुवमण्डलस्य योजनसङ्ख्यापरिमा. णमस्त्येति लक्षमेकं [१०००००] । अतः परमिन्द्रस्य राज्यं योजनसहस्रनवत्यादिलक्षमेकपश्चाशतिः एतद्द्यु. वोलोकस्य परिमाणं, यत्र त्रयस्त्रिंशद्देवकोटयो नाना- वैद्यानुरूपाः सन्ति । यो० [५१६००००) । अनोपरि वर्लोकस्य योजनकोटिरका, यत्र ब्रह्माद्या देवाः सन्ति , तत्राध्ययनऋग्यजुःसामाथाणं वेदः पाठका ये ये ज्ञानवर्तिनः सन्तः सन्ति यो० [१००- ०००००। अवोपरि महर्लोकस्य योजनकोटिचतुष्टयं यत्र विष्णुलोकं विख्यातं , यत्रेन्द्र नीलमरकतमणिनिभं भरि- तवाद्यकश्रुतस्थानानि वैचित्रवन्तः सन्ति । प्रमाणं यो. [४.......। .

·लोकप्रकाशः अत्रोपरि जनलोकस्य परिमाणं योजनकोटिषो. उशकं, यत्र देवो रुद्रः स्वयंप्रभुरेकरुद्रकोटीपरिवृत्तः । ततो योजनको० (१६०००००००)। अनोपरि तपोलोकस्य परिमाणं योजनकोटिद्वा- त्रिंशविः, यत्र सदाशिवः साक्षाद्रूपी शिवः शान्तिः खेच्छाचारी स्वयंस्थितः । अत्र योजनसंख्याको० (३२- ०००००००)। अत्रोपरि सत्यलोकस्य परिमाणं योजनकोटि- रेका, यत्र दण्डपाणी रुद्रः साक्षास्थितः यत्र यर्ध्व- दण्डेन पुण्यशालिनां जन्तूनां द्वारमुद्घाटयति । यत्र योजनको. (१०००००००)। एवमेतद्वामणस्य कालकलनाविभागः दृष्ट्या- नया दिव्यम् (१०००००००००) । इत्येतत्कथितं लोकप्रकाशं शाश्वतीमतम् । येन विज्ञानमात्रेण सर्वज्ञवं प्रपद्यते ॥ १ ॥ इति क्षेमेन्द्रविरचिते सर्वशास्त्रोद्धृते लोक-- प्रकाशके चतुर्थः प्रकाशः ॥४॥ इति लोकप्रकाशः समाप्तः॥ ---******:-

·No text on this page.