·TRIVANDRUM SANSKRIT SERIES:
No. CXXIV.
Sri Citrodayamanjari.
No. XIII.
THE
HARAMEKHALA
OF
Mahuka
with commentary
EDITED BY
K. SĀMBASIVA ŠĀSTRĪ
Curator of the Department for the Publication
of Oriental Manuscripts, Trivandrun.
(Part I.)
PUBLISHED UNDER THE AUTHORITY OF THE GOVERNMENT OF
HIS HIGHNESS THE MAHARAJA OF TRAVANCORE,
TRIVANDRUM:
PRINTED BY THE SUPERINTENDENT, GOVERNMENT PRESS,
1936
(All Rights Reserved.)

·अनन्तशयनसंस्कृतग्रन्थावलिः।
ग्रन्थाङ्क: १२४.
श्रीचित्रोदयमञ्जरी।
प्रन्थसङ्ख्या १३०
-
हरमेखला
माहुकविरचिता
सटीका
पौरस्त्यग्रन्थप्रकाशनकार्याध्यक्षेण
के. साम्बशिवशास्त्रिणा
संशोधिता।
[प्रथमभागः।]
साच
अनन्तशयने
महोन्नतमहामहिमश्रीचित्रावतारमहाराजशासनेन
राजकीयमुद्रणयन्त्रालये तदध्यक्षेण
मुद्रयित्वा प्रकाशिता।
कोलम्बाम्दाः ॥१. स्ताब्दा १९५६

·॥ श्रीः॥
mam
श्रीमूलावनिपालमौलिमणिना सङ्कल्पितश्रीरिख
श्रीमूलात्मजनिस्तथा सहजया लक्ष्म्या च सम्भावितः।
स्वातिज्योतिरिवादितः समुदितश्चित्रावतारः स्वयं
मार्ताण्डाग्रसरो विराजति महाराजः स रामाभिधः।।
भास्ववर्णमणिः प्रवालमृदुला श्रुत्याधलङ्कारिणी
श्रीमद्वञ्चिवसुन्धरानवयशोराशिप्रकाशात्मिका ।
उत्फुल्लत्सुकृतिप्रसाधनधृतामोदोन्नदड्डिण्डिमा
श्रीचित्रोदयमञ्जरी सुमनसां सर्वस्वमुज्जृम्भताम् ।।
के. साम्बशिवशास्त्री.
DERED

·PREFACE. This work namely Haramekhala is a Talisman for all living things. Its scope is really very great as it protects the humanity at large as well as the Animal Subject. Kingdom. Though it is supposed to comprise of five chapters the first one could not be availed of. So the department that was busily engaged in trying all possible means in the hope of bringing the first chapter as well to light, had to postpone its publication. But all endeavours proving futile, this work of so many invaluable and essential informations has been belated in its publication, by us whose duty it is to preserve all that are extant. And the final result is this publication of the first part with no more delay. Three chapters - from the second to the fourth - have been included in it. They more or less deal with Ripudamana (supression of enemies), Vidagdhadayita (allurements) and Cikitsitayoga (medicinal treatments) in order. I lope that the addition of the contents showing the details of the subjects treated in each chapter will prove of great use to the students of the work. This book which deals with various Dhūpas and others that will cause delusions at some places, the suppression of elephants belonging to enemies at other places, the destroying of mosquitoes and bugs at others, enchanting the whole world at certain others, the avoiding of tormenting caused by planets at certain places and the treatments for diabetes at still other places, and such many other Prayogas, cannot be called a treatise on Tantra, incantations, medicines or worldly experience. Thus it defies all attempts of giving a name so as to denote the subject matter individually or collectively. Rather it gives in a nut-shell all the essential sciences of such kind. So it is said at the close "Hot tat- गमाला रचिता ॥" Thus we are made to understand that this Haramē. khala is otherwise called Prayogamāla. This Mekhala comprises of original Karikas in Prakrit, Chhāyās - the renderings, and Tika – the notes, in Sanskrit, and as such is quite understandable Nature. to the reader. The fact that it was written during a period when Prakrit was the current spoken language and that it was commented in Sanskrit on a later occasion amply testifies to its great antiquity. The historians are of opinion that Sanskrit originated from Prakrit. From the following passages found at the close of the work ·"धरणिवराहरज्जे कविमण्डणतणअमाहवसुषण । रइआ चित्तउड माहुएण हरमेहळा ॥" (प्राकृतम्) "धराणेवराहराज्ये कविमण्डनननयमाधवसुनेन । रचिता चित्रकूटे माहुकेन हरमेखला ॥" (छाया) "माधवास्यस्य तनयेन चित्रकूटे निवासिना माहुकाख्येनेषा हरमेखला प्रयोगमाला रचिता" (व्याख्या) it is clear that the author is Mahuka who lived at Citrakūta and that he was the son of Madhava, the grandson of Kaviinandana. "एत्थरसाए असुत्ताए समाहमासम्मि। सत्तमदिणे समत्ता चिअबह्मजणमुणिअपरमस्था ॥" (प्राकृतम्) "वत्सर(गु? श) तेष्वष्टसु समाघमासस्य। सप्तमादेने समाप्ता विदग्धजनज्ञातपरमार्था ॥ (छाया) "श्रीविक्रमादित्यकालात् सप्ताशीत्याधिक धर्मशताष्टगते माघसप्तम्यामेषा हरमेखला व्युत्पन्नलोकैरेवावगततत्त्वा निष्पादिता टीका" From such passages in the original, rendering, and commentary it is assumed that the dato of Māhuka is the 9th century A, D , corresponding to 887 of the Vikrama Era, , in which year the Mēkhalā was completed. The fact that such an antiquity is ascribed to the work is in itself sufficient excuse for the publication of this work by our department, The place, date, name etc., of the commentator are not to be known either from internal or external evidences nor from other catalogues. Thus the method The Com of Sanskrit rendering and commentary adoptmentatorr. ed in this work is unrivalled and unknown., That he mentions no other author, nor is he mentioned by others is the result of his living at Citrakuta ·and his performing penance that seems quite in keeping with his life. So this publication which throws light on both is indeed an asset to our department which was fort - unate enough in getting access to the work I cut short my remarks, hoping that I shall discuss what remains in the second volume which is expected to be published shortly. In this Haramekhala there appears to be ano: her work aſter 181 Kārikas in the fourth chapter, and its name is Puttalikāpañcavimšati. In it are discus- Another work sed the various rites for killing the enemies connected. etc., with the necessary incantations and medicines. “शुक्लभाषाष्टसंयुक्तां कुर्यात् पुत्तलिका शुभाम् । ! स्त्रीपुंसयोः स्वरूपेण माने द्वादशके स्वके ।" (पृष्ठम् ८९.) As the Prayogas of the Mantras begin in such a manner it is but proper to call it Puttalikāpañcavimšati, I don't consider that this work that by some chance has fallen m, is out of place in such a work as Haramëkhalā which abounds in so many diverse rites. Even though we were aware of the existence of such an interpolation, the Puttalıkāpañcavimšati is published along with Haramēkhalā as there is striking coincidence between the two in the actual practice of the rites accompanied by medicinal applications. Besides 110 other manuscript copy of the work has been obtuned as yet. It is hoped that Mābuka himself had such an idea of both being compiled together and our duty being just to preserve what exists it will not be improper to publish the work as it is. The only original manuscript that forms the basis of the publication of this Haramekbalā of invaluable merits was obtained from Brahmasrı C, Narayanan Bha tatiri Avl. of Parambūrillom in Tiruvalla. The manuscript was very ola written about 800 years before and was deplorably wori and unreadable. Sincerely thanking the generous owner of the manuscript, who up for publication, I place the work before the enlightened public. Trivandrum.. } K. SAMBAŠIVA SĀSTRI, gave it ·॥ श्री॥ अवतारिका। - इयं हरमेखला नाम कापि रक्षामेखलैव लब्धजनुषाम् । न केवलम- नया मानवाः किन्तु पश्चादयोऽपि रक्षणीया अभिमता इति महत्यस्या अधि- कारव्याप्तिः । पक्षपरिच्छेदीपरिपुटितात्माप्यसौ प्रथमस्य परिच्छेदस्यानुपलब्धेः प्रत्याशाबद्धमतिभिः प्रबलतरप्रयत्नमुखः पूर्वमव प्रकाश- प्रकृतिः। नाय नोपादायि । प्रयत्नवैफल्यमेवोदाहरता तु गच्छता कालेन स्थितपरिरक्षणधर्मणामस्माकमवश्यावहुसारसम्पुटेयमचिरप्रसद्धीकृति प्रत्यैक्षिष्ट । फलमिदमस्याः प्रतीक्षाया यत् साम्प्रतमयमाविर्भावः प्रथम- भागस्य । अत्र द्वितीयादितस्तुरीयान्तास्त्रयः परिच्छेदा घटिताः । ते च रिपुदमनः विदग्धदयितः (वशीकरणयोगः) चिकित्सितयोगः इति यथाक्रम सामान्येन प्रमितप्रमेया दृष्टाः । प्रतिपरिच्छेदगतसर्वांशसङ्ग्रहणसश्रद्धा कापि विषयानुक्रमणी च समायोजितेह मन्ये प्रतिपत्तॄणां सौकर्यमावहति । कचन मोहोत्पादकधूपविशेषादिभिः, कुहचन परगजदनिवारणादिभिः, कुत्रचिन्मश- कमस्कुणादिनाशोपायैः, कापि च भुवनवशीकरणादिभिः, एकतश्च प्रहबाधा- परीहारादिमिः, अन्यतः प्रमेहादिनिवारणचिकित्सितैरन्यैरन्यैश्च विविधकार्यसम- पणप्रवणैः प्रतिपाद्यैरियं मेखला, न तन्त्रस्य, न वा मन्त्रस्य, नापि चिकि- सितस्य, नचापि लोकयात्रानियमस्येति सर्वसारसमुच्चयग्राहिका न विविच्य विषयतो नामग्राहं शक्यप्रहा भवति । अत एवोच्यतेऽन्ते "एषा हरमेखला प्रयोगमाला रचिते"ति । तस्मात् प्रयोगमालापरनामेयं हरमेखलेति ज्ञायते ॥ प्राकृतमयीमिर्मूलकारिकाभिः संस्कृतमयीभिश्छायामिः संस्कृतभाषा- टीकया च कयाचन कृताकृतिरियं मेखला जिवृक्षवे सुमहा प्रकाशते । प्राकृतसंन्यवहारे प्रचुरप्रचारे जामति विरचिता समया- भाकृतिः। न्तरे संस्कृतच्छायाटीकाभ्यां कृतविष्टम्भा तामिमामाकृति पतिपवेति विचिन्तनीयेयमात्मनः प्राक्तनतामभिव्यनक्ति । प्राकृतादेव संस्कृत- मिति तु निमपचं चरित्रकाराणाम् ॥

·ग्रन्धकार.. भन्थसमाप्ती- "धरणिवराहरज्जे कविमण्डणतणभमाहवमुपा । रइँआ चित्तउडे. माहुएण हरमेहळा ॥ (प्राकृत) धरणियराहराज्ये कविमण्डनतनयमाधवसुतेन । रचिता चित्रकूटे माहुकेन हरमेखला ॥ (छाया) माधवाख्यस्य तनयेन चित्रकूटे निवासिना माहुकाख्येनैषा हरमेखला प्रयोयमाला रचिता इति दृश्यमानाभिः पतिभिरस्या मेखलाया निमन्धा कविमण्डनपौत्रो माधवपुत्रचित्रकूट- निवासी माहुक इत्यवगम्यते ॥ "एत्थरसाए मसुत्ताए समाहमासम्मि। सत्तमदिणे समत्ता विअबझजणमुणिमपरमत्था ॥ (प्राकृतम्) वत्सर(मुशोतेष्वासु समाघमासस्या सप्तमदिने समाप्ता विदग्धजनज्ञातपरमार्था ॥ (छाया) श्रीविक्रमादित्यकालात् सप्ताशीत्यधिके धर्मशताष्टगते माघसप्तम्यामेषा जीवितसमयः । हरमेखला व्युत्पन्नलोकैरेवावगततत्त्वा निष्पादिता।" अनया मूलपलया छायया टीकया च विक्रमादित्यवत्सरेभ्यः सप्ताशीत्यधिकाष्टशताब्द्यामस्या मेखलायाः परिसमाप्तिं गमयन्त्या क्रिस्त्वब्दीय- नवमशताब्द्यस्य माहुकस्य जीवितसमयः प्रत्येतव्यः । सिद्धमेतावता प्राचीन- स्वमस्यानुगुणमस्मदधिकरणप्रकाश्यताभूषणम् ॥ व्याख्यातुश्च देशनामधेयादिकं न किमप्युपरूभामहे ग्रन्थात् , न वा सूचिकान्तरेभ्य इति सिद्धमपूर्वविज्ञातं गौरवमस्म छायाकरणे ·भन्थान्तरम्। विवरणकरणे च । अन्यैरयमनेन चान्ये ग्रन्थकारा नाम्मारिषतेति फलमिद चित्रकूटनिवासस्य समनुगुणस्य तपसम्वेति सम्प्रत्युभयप्रकाथाय कृतभाग्य- मस्मदाधिकरणं मन्ये धन्यधन्यम् । अचिरेण च प्रचिकाशयिषितेऽस्य द्वितीय- भागे यच्च यावध शेष विचारयितेति सद्यः सङ्ग्रहकुतुकी विरमामि ।। अस्यां हरमेखलायां चतुर्थपरिच्छेदे एकाशीत्यधिकशततम्याः कारि- अनुबद्धं कायाः समनन्तरं कियत्यपि ग्रन्थपाते किमपि ग्रन्थान्तरं प्रत्यक्षीभवति, यत् पुत्तलिकापश्चविंशत्यभिधानम् । यत्र मन्त्रसंयुक्तैरौषधैर्विविधां प्रयोगपरिपाटी प्रपन्नैः शत्रुमारणादिकं साध्यते ।। "शुक्लमाषाष्टसंयुक्तां कुर्यात् पुत्तलिका शुभाम् । स्त्रीपुंसयोः स्वरूपेण माने द्वादशके स्वके॥" (पृष्ठम् ८९.) इति मन्त्रोपक्रमदर्शनाद् युक्तमिदमभिधेयं पुतलिकापञ्चविंशतीति । बहुप्रयोगसंरम्भसम्मिश्रितेऽस्मिन् हरमेखलाग्रन्थे मन्ये पातपतितमपीदं नास्थाने । औषधोपयोगिमान्त्रिकप्रयोगस्योभयतः साम्याद् विज्ञातमपि प्रागेव, मातृकान्तरानुपलम्भादुपहितग्रन्थान्तरसाहायकस्य माहुकसङ्कल्पनापतितत्वशर- यापि यथास्थितमेव प्रकाश्यमानमिदं पुत्तलिकापञ्चविंशत्याख्यं भवत्यनागसे स्थितपरिपालनाक्षतेः। अस्या हरमेखलाया विशिष्टगुणभूषणाया एवं प्रकाशनेऽवलम्बभूतो मातृकाग्रन्थः तिरुवल्ला परम्पूरिल्लं ब्रह्मश्री सि. नारायणन् भट्टतिरिस्वामिकः जरत्तमतमो माकीमष्टशताब्दीपर्युषितोऽक्षरैः प्रायः सक्षरैरेव खिलपातबहुलै- रद्वितीयः । तमिमं ग्रन्थं प्रसाधनाय समर्पितवतेऽस्मै ग्रन्थस्वामिने बहून् धन्य- वादानुपहरन्नस्मि मेखलां महाजनसमक्षमवतारयामि ।। अनन्तशयनम् , २९. ४. ११२. के. साम्बधिवशास्त्री ·विषयानुक्रमणिका। enews पृष्ठम्. - २ ३ ५ विषयाः. द्वितीयपरिच्छेदे- कुट्टिन्या मदोत्पादनम् मनस्तापकरणम् छद्युत्पादनम् विरेचनसाधनम् रुधिरातिसारोल्पादनम् मुखरोगोत्पादनं तत्प्रतिक्रिया च मूकत्वापादनम् कटिपवनोत्पादनम् कुष्ठरोगोत्पादनम् लूतोत्पादनं तत्प्रतिक्रिया च रजःस्रावणं तत्प्रतिक्रिया च मलनिरोधनं तत्प्रतिक्रिया च मूत्रनिरोधनम् काकादिजन्तुभिः पीडोत्पादनम् वराङ्गदुःखोत्पादनम् उन्मादोत्पादनम् पुरुषाणां लिङ्गप्रसरनिरोधनम् स्त्रीणां पुंश्चिहेन सङ्गमनिरोधनं, तत्प्रतिक्रिया च योनिस्तम्भनम् स्त्रीणां रतिनिरोधनं तत्प्रतिक्रिया च पुरुषान्तररमणप्रतिबन्धनं तत्प्रतिक्रिया च योनिस्तम्भनं तत्प्रतिक्रिया च पुरुषस्य षण्डत्वापादनं तत्प्रतिविधानं च ६ ९ १० M ·विषया:. ११ १२ ", १३ १५ तंत्रवोपायान्तराणि रते मिथुनस्याविश्लेषणोपायः तत्रेयोपायान्तरं तत्प्रविविधानं च स्तनयोरदृश्यत्वकरणम् परस्परविरोधोत्पादको होमविशेषः मिथुनस्य प्रेमविघटनम तत्रैवोपायान्तराणि नष्टायाः प्रातः पुनरुत्सादनम् गृहोद्वासनम् कुट्टिनीगृहे प्रतिदिनं कलहोत्पादनम् मोहोत्पादको धूपविशेषः ताशो दीपज्वालाविशेषः नर्तनकारको धूपादिः धूपप्रयोगादीनामितिकर्तव्यता केशशुक्कीकरणम् अधरशुक्लीकरणं तत्प्रतिक्रिया च मोहोत्पादक आमोदविशेषः, तत्प्रतिक्रिया च केशनाशोत्पादनम् केशशावनसाधनम् अश्वपातनं तत्प्रतिक्रिया च तुरगान्धीकरणं तत्प्रतिक्रिया च गजानां परगजदपनिवारणम् गनपलायनोत्पादनम् बलिष्ठपुरुषदोपहरणम् कुक्कुटबलशातनम् बलाधिकप्रतिपक्षकुक्कुटनिषूदनम् सुराया विरसतापादनं तत्प्रतिक्रिया च नमक्षपणकध्वजोत्थापनं प्रतिक्रिया च १६ १७ , १८ १९ २१ ·पृष्ठम् - २१ २२ २३ विषयाः- स्त्रीणामधरवसनोत्क्षेपणम् गर्भस्तम्भनं प्रतिक्रिया च गर्भस्थशिशोर्जात्यन्धत्वापादनम् मृष्टान्नस्य तिक्तत्वापादन प्रतिक्रिया च वृष्टावप्यग्ने,लोत्पादनम् जलेऽग्नेवालोत्पादनम् पुरुषस्योन्मत्तत्वापादनं प्रतिक्रिया च बिलगतसर्पजीवापहारिणी वर्तिः गृहेषु सर्पपरिहरणोपायः मूषिकाणां मोहोत्पादनद्वारापसारणम् मूषिकासमूहनाशको लेपविशेषः मत्कुणनाशनम् मत्कुणाकर्षका दीपविशेषाः भुजगोन्दुरुघुगमत्कुणमशकयूकनाशको धूपः मत्कुणमशकविद्रावणो धूपविशेषः तृतीयपरिच्छेदे- अभीष्टस्त्रियाः स्वसमीपोपनयनम् त्रिभुवनवशीकरणे तिलकविशेषः नरनारीनरेन्द्रप्रीतिसम्पादनं विषानाक्रमणं च वशीकरणे पानभोजनविशेषाः वशीकरणेऽञ्जनविशेषाः सर्वार्थसाधको धूपविशेषः सौभाग्यसंजननो धूपविशेषः सर्वसिद्धिप्रदो धूपविशेषः राजवशीकरणे धूपविशेषः तस्यैव कार्यान्तरेष्वप्युपयोग, २५ २६ २७ " " ३२ ·पृष्ठम् . ३५ ३९ ४० ४१ विषयाः. भुवनवशीकरणे उपायान्तरम् कामिनीवाल्लभ्यकरणम् पशुपतिसृष्टो महावीकरणाख्यस्तैलविशेषः सुगन्धिकुसुमाघ्राणनेन वशीकरणम् वशीकरण लेपविशेष. नरकालसारहयमत्तगजवशीकरणम् योषिद्वशीकरणे लेपविशेषः योषितां दीपप्रीतिसम्पादको रुद्रदत्तो योगराजः कामिनीवशीकरणे लेपान्तराणि पतिवशीकारकं गुह्याभ्यञ्जनतेलम् तादृशो धूपविशेषः लिङ्गदायसम्पादकलेपविशेषाः तादृशं चरणाभ्यञ्जनतेलम् बीजस्तम्भको लेपविशेषः दुष्टधेनुवशीकरणेऽजनविशेपः चतुर्थपरिच्छेदे - खल्वाटस्य कुञ्चितकेशोत्पादनम् इन्द्रलुप्ताख्यव्याधिजातशमनम् कचस्थिरीकरणम् संहतरम्यकेशोत्पादनम् त्वचटनरूपशिरोव्याधिशमनम् सकलशिरोरोगनिवारकतैलानि दारकाख्यशिरोव्याधिशमनम् शिरस्युत्पन्नसूक्ष्मपिटकानाशनम् जटीभूतकेशस्य विविक्तत्वापादनम् यूकसङ्घाताकर्षिणी चीरिका लीक्षायूकनाशकस्तैलविशेषः १२ 7 १४ ४५ ४७ ·पृष्ठम्. ४८ ५० ५१ ५२ ५४ विषयाः. पलितकेशकृष्णीकरणे लेपविशेषाः तत्रैव नस्यत्वेन प्रयोक्तव्यास्तैलविशेषाः शिरोवेदनापसारणम् कर्णशूलपरिहारः सर्वकर्णरोगनाशकस्तैलविशेषः कर्णशूलपरिहारकस्तोयविशेषः कर्णपूतिरोगपरिहरणम् कर्णपालीवृद्धिकरणेऽभ्यङ्गसाधनानि कर्णकुचवृद्धिकरणेऽभ्यङ्गसाधनम् कर्णकरकुचलिङ्गस्कन्धानां वृद्धिकरणे उद्वर्तनविशेषः लिङ्गमहत्त्वदृढत्वसाधनानि नेत्रव्यथापरिहारसाधनानि नीलिकारोगनाशकोऽजनविशेषः पिल्लोन्मूलितपक्ष्मनेत्रपक्ष्मलीकरणम् नयनरोगनाशिनी वर्तिकादिः वायुजनितनेत्रशूलापसारणम् पटलादिनेत्ररोगनाशकमजनम् पुष्पकरोगनिवारणम् तत्रैव वर्तिविशेषः रात्र्यन्धतानिवारणम् तिमिरव्याधिशमनम् पटलव्याधिशमनम् अजनपिटकव्याधिशमनम् कामिलाव्याधिपरिहरणम् नासार्शोनाशनम् अधरोपसर्गनिवारणम् मुखप्रवृत्तरक्तविनाशनम् मुखरोगनाशनम् ५६ ५७ " " ५८ ७ " " ५९ ६० ६१ ·ur पृष्ठम्. ६३ " ६८ ७० विषयाः. मुखदुर्गन्धपरिहरणम् मुखवेदनापरिहरणम् मधुरस्वरापादनम् ताम्रवृत्ताख्यव्याधिशमनम् गलरोगशीर्षवेदनाशमनम् दन्तवेदनापरिहरणम् दशनकृमिपातनम् मुखवैवर्ण्यनाशका लेपाः मुखशोभातिशयसम्पादका लेपा: तत्रैवाभ्यङ्गसाधनतैलविशेषाः गण्डमालाव्यांधिपरिहरणम् बाहुशूलस्तम्भादिपरिहरणम् अपबाहुकनिवारणम् स्तनयुगलपीनोत्तुङ्गमनोहरत्वसम्पादनेऽभ्यङ्गसाधनम् श्रवणपयोधरलिङ्गानां स्थूलत्वसम्पादको लेपः प्लीहाख्यव्याधिनिवारणम् विद्रधिव्याधिपरिहरणम् सर्वजठररोगपरिहरणम् उदरकृमिपरिहरणम्, तीव्रत्वग्दोषनिवारणम् कुष्ठहरो लेपविशेषः चरणद्रुपरिहरणम् खसररोगनिवारणम् श्वित्रनाशनम् पामाख्यरोगनिवारणम् पतिपित्तपरिहरणम् ७१ ७२ " ७५ 53 " ·पृष्ठम्. ७९ ८१ ८२ विषयाः. सिध्मरोगनिवारणम् अङ्गशोभासम्पादको लेपविशेषः शरीरदौगन्ध्यनिवारक उद्वर्तनविशेपः रक्तापित्तकामिलापाण्डुरोगपरिहरणम् पीनसपरिहरणम् । कण्ठवैस्वर्यनाशनम् कासपरिहरणम् हिक्काश्वासविनाशनम् क्षयनाशनम् शोषक्षपणम् शरीरपीनत्वापादनम् परिणामशुलपरिहरणम् हृदयपृष्ठशूलपरिहरणम् अतिसारप्रतिक्रिया रुधिरातिसारप्रतिक्रिया सर्वातिसारग्रहणीरोगप्रतिक्रिया विचिकाप्रतिक्रिया सर्वमेहनिवारणम् प्रमेहनिवारणम् मूत्रकृच्छ्रपरिहरणम् अश्मरीन्याधिहरणम् शर्कराव्याधिनिस्सारणम् गण्डमालापरिहरणम् [आभिचारिकमन्त्राः] समस्तज्वरप्रतिक्रिया सन्निपावज्वरे कषायविशेषः ज्वरपीनसमन्दानलश्वासकासशूलहरः कामः " ८६ " ॐ ८८ ·८ विषयाः. ९८ " १०० " १०१ १०२ १०३ लेष्मज्वरहरः कषायः मू पित्तज्वरदाहविपशमनः कषायः विषमज्वरकासहृद्रोगप्रतिक्रिया धनसुप्तिनाशनम् निद्रोत्सादनम् ज्वरदाहपवनशोणिततापहरो लेपः उरुस्तम्भप्रतिक्रिया रहणीवातप्रतिक्रिया अस्थिमङ्गप्रतिक्रिया चरणतापहरो लेपः पादिकादोषपरिहरणम् चर्मकीलविनाशनम् मशकाख्यव्याधिप्रतिक्रिया ममिदग्धशामको लेपः शस्त्रप्रहारजव्रणप्रतिक्रियाः शस्त्रक्षतात् शल्योद्धरणम् व्रणगतिशामकास्तैलादयः रक्तमण्डलनिवर्तकस्तैलविशेषः अर्बुदाख्यव्याधिप्रतिक्रिया गण्डग्रन्थिनाशनम् व्रणकिणग्रन्थिविलयकरणम् अपस्मारपरिहरणम् भूतग्रहविद्रावणो नस्यप्रयोगः ब्रह्मराक्षसादिनाशको नस्यप्रयोगः भूतदोषनिवारकोऽञ्जनविशेषः भूतविद्राविणी अञ्जनगुलिका चातुर्थिकज्वरप्रतिक्रिया १०५ १०७ १०८ १०९ " ११० ११२ ·विषया.. पृष्ठम्. ११२ " ११३ " ११४ ११५ " " अहिवृश्चिकादीनां पार्श्वसञ्चारनिगेधक पानावगंध घोरसर्याक्रमणनिधनगरु:-तिमाधार सर्पदंशनिवारणम् मुजनोग्राहको मूलिकाबन्धः सर्पजातिविषविद्रावकः पानविशेषः मण्डलिविषापसारणम् कृत्रिमविषदीपसारणम् कोद्रवधु रकमुक्तिजातमोहापहः पानविशेषः पूगफलजमदनिवर्तकः पान विशेषः मद्यपानजमदनिवर्तकः पानविशेषः कृत्रिमविषमदनाशकः पानविशेष : वृश्चिकविषवेगस्यान्यत्र सङ्क्रामणम् वृश्चिकविषसङ्क्रामणम् वृश्चिकदष्टस्य स्वेदकम्पादिनिवारणम् खजूरविषापहरणम् रात्रिकाख्यप्राणिविषपरिहरणम् मूषिकविषनाशनम् मत्स्यविषनाशनम् गोधेरकविषपरिहरणम् शृनिमत्स्यवेदनापनयनम् वरटीविषनाशनम् माक्षिकविषनाशनम् हर्दुरविषशमनम् उन्मत्तशुनकविषपरिहरणम् सर्वप्राणिनखदन्तविषपरिहरणम् लताविषप्रशमनम् कीटपिटकादिदोषप्रशमनम् ११७ ११८ " १२० ·पृष्ठमा १२१ १२२ १२. विषयाः. ज्वालागर्दभव्याधिप्रशामको लेपः शीतलिकाव्याधिनिवारणम् प्रदरव्याधिनिरोधनम् रक्तगुल्मपरिहरणम् स्त्रीणां रजःप्रवर्तने वर्तिविशेषः गर्भग्रहणयोगाः गर्भधारणनिरोधनम् गर्भपातनिरोधकाः गर्भिण्याः शोणितप्रस्तावनिरोधनम् गर्भच्युतिवेदनानिवारणम् १२५ १२६ १२७ १२८ सुखप्रसवकरा योगाः १२९ १३१ १३२ गर्भस्य पुंस्त्वस्त्रीत्वपरिज्ञानम् विपन्नगर्भपातनम् प्रसूतानां वराङ्गशूलनाशनम् प्रसूताया दुग्धवृद्धिसम्पादनम् स्तनकीटकहरणद्वारा स्तन्यवृद्धिकरणम् स्वनवेदनापरिहरणम् स्त्रीणामुदरतनूकरणम् किकिसिकाप्रशमनम् योनिशूलापहारणम् बहिःप्रसृतस्य स्त्रीवराङ्गस्य स्वस्थानप्रापणम स्त्रीवराङ्गस्य शैथिल्यपरिहरणम् वराङ्गदौर्गन्ध्यनाशनम् वराङ्गकुहरस्य सुन्दरत्वापादनम् वराजधूपनम् वराङ्गस्थरोमशातनम् १३३ १३४ १३५ ·विषयाः. पृथ्म. १३६ १३८ १३९ १४० १.२ सुखस्वापानुभूत्युपायः शिशूनां ग्रहबाधापरिहारको धूपः बालानां विषव्याधिभूतबाधादिपरिहरणम् बालानां दन्तोत्पत्तिवेदनापरिहरणम् शीघ्र दन्तोत्पत्तिसाधनम् बालानामतिसारधरणः कषायश्चूर्णश्व बाकस्य वच्छारुषितापनयनम् कुकूणकादिनेत्ररोगहरमञ्जनम् कुमारमुखपदलविशेषः बालपरिचर्याक्रमः शरीरसौभाग्यसम्पादनम श्रुतधरत्वसम्पादनम् पलितामिभावनं प्रज्ञासम्पादनं च मतिनयननासाश्रवणनवयौवनवलप्रदायकश्चूर्णः दीर्घायुष्यसम्पादकस्तैलविशेषः सुरभिकठिनदेहत्वसम्पादनम् व्याधिजरामरणविद्रावणम् कामिनीशतभोगसामर्थ्यसम्पादनम् गोगर्भग्रहणोपायः गवां जरायुपातनम् सुरभीणां वत्सप्रीत्युत्पादनम् मृतवत्साया अपि क्षीरप्रस्रवणोपायः गवामङ्गेषु व्रणात् कृमिपातनम् गवां मुखरोगपरिहरणम् नवनीतापहारनाशनम् धेनुमहिषीमरकनिवारणम् गवां ज्वरहरो भूपविशेषः १४३ १४४ १४५ १४६ १४७ " ११८

·१२
विषयाः
पृष्ठम्.
१४८
नवनीतरक्षाकरणम्
तुरगस्य नेत्ररोगनाशकोऽजनविशेषः
वेसरहयाना वारिस्फोटपरिहरणम्
तुरगाणां गात्रकण्डूनिवारणम्
तुरगाणां स्ववत्सेषु प्रीत्युत्पादनम्

·॥ श्रीः॥ हरमेखला सटीका। अथ द्वितीयः परिच्छेदः । खळखुदवञ्चणा कजसजणब्भत्थणा विणिमवि+अम् ! कुणिवरसुहाणविलम्बणाहिआरं णिसामेह ॥१॥ खलकुट्टिनीप्रजुघा(?)विलम्बनाधिकारं निशामयत। द्वितीयस्याधिकारस्य रचने हेतुः फलं च गाथयानया प्रतिपादितमिति समघअमहरिअपईवगहिअकज(ल)विमिस्सिआ दि- [पणा। खुट्टीण कुणइ मइरा म(अअ? हामअं) जम्मपेरन्तम् [॥२॥ समघृतमधुभरितप्रदीपगृहीत(कज्जल्लवि)मिश्रि(तं? ता) द- (त्वा ? त्ता)। कुट्टनीनां करोति मदिरा महामदं जन्मपर्यन्तम् ।। तुल्यमात्रा(भ्या) क्षौद्रघृताभ्यां पूरितो यः प्रदीपः ततो गृहीतेन कज्ज- लेन संयुक्तः सुराद्यासवः पानाय दत्तः क्षीणं महान्तं मदमुत्पादयतीति ॥२॥ समहुघअतिमितिळभरिअणाई खदित्तकत्तीइ । कुहीण देहकाले कुणस अण्डं बणम्मइरा ॥ ३ ॥ समधुपचतिमितैलभरितमदीपकान्या । कुट्टनीनां दीर्घकालं करोति मनस्तापि ॥ ७.P. T. 680. 500. 29-9-1104. B

·२
....
हरमेखलायां
पूर्वोक्तद्रव्याभ्यां सममात्रेण मत्स्यानुक्काथस्नेहेन पूरितस्य
प्रदीपस्य समृद्धा ये ... सुराद्यासवमुक्तं कार्यं करोति । अत्र द्रव्याणि
सममात्राणीति ॥ ३॥
तम्माघअं सळोणं दसाहमेक्कं वराहरसअं वा ।
पाऊण मुश्च(इ मअं) छाअच्छीरं व णासाइ ॥ ४॥
ताम्राघृतं सलवणं दशाहमेकाहं (वा? वरा) हरसकं वा ।
पीत्वा मुञ्चति मदं छागक्षीरं वा नासिकया ।
पूर्वोक्तभागद्वयेनारभ्य मदनेन प्रयोगत्रयेण निवर्तते । ताम्रागोघृतसैन्धव-
संयुक्तमथवा छागक्षीरं दश दिनानि नस्येनोपयुज्यत इत्यर्थः ॥ ४ ॥
धवळहयमारमूलं रम्भाकुसुमाइ बिळाहळमज्जा।
दिण्णो भोअणसमए खळकुट्टणीअण वमइ ॥५॥
धवलहयमार(मूलं रम्भाकुसुमानि) बिल्वफलमज्जा ।
दत्तो भोजनसहितं खलकुट्टनीजनं वमयति ।।
श्वेतस्य हयमारस्य करवीरस्य मूलम् । रम्भा कदली तत्पुष्पाणि बिल्व-
मज्जा च एतत्संयुक्तभोजनेन सह दत्तं छर्दयतीति ॥ ५॥
सरकेण व वाणेण व दिपणं तम्बोळमीसि।
अहवा कंगुष्ठं अविणअकुट्टणीओ दिअहे विरेएइ ॥६॥
सरकेन वा पानेन वा दत्तं ताम्बूलमिश्रितम् ।
अथवा कङ्गुष्ठं (स?अ)विनयकुट्टनी(दिदि)वसे विरेचयति ॥
सरकमकृत्रिममद्यादि । पानं कृत्रिमं सुरादि । काङ्गुष्ठं तिक्तदुग्धिका ।
शिष्टं स्पष्टम् ॥ ६॥
भहीरनिळदुद्धमीसिअरोहिअपीएहि ।
(खीरळिळ ? क्षीरवल्ली)दुग्धविमिश्रितरूपिका जैः ।
गुळसनाथैर्भवति रुधिरातिसारः ।।
खादनेन वा दत्तैः क्षीरवल्लीसुधाक्षीरात् क्षीरेण विमिश्रितेन रुधिरकस्या-
वृक्षस्य बीजैगुलसंयुक्तैः । शिष्टं स्पष्टम् ॥ ७ ॥

·३
कनको मातुलुङ्गम् । तत्काष्ठजन्मोपरि निक्षिप्तभ्रमरशरीरजेन धूमेनापूरि-
द्वितीयः परिच्छेदः ।
पसाडकत्तिणिहित्ते तंबोले कुदृणीणं मुहरोओ।
ता होइ जा ण मुच्चइ विभवडिअहिअअपरिओसो॥८॥
स्थूलककलासकृत्तिनिहिते ताम्बूले कुट्टनीनां मुखरोगः ।
तावद् भवति यावन्न मुच्यते विभवर्द्धितहृदयपरितोषः ॥
सरलः कृकलासः प्रशब्दो विशेषणे तच्चमणि यदीयास्ताम्बूलवीटा निब-
ध्यन्ते तस्य तावन्मुखरोगो भवति यावत् पुनर्न मुच्यते। (युक्ते तु न? मुक्ते तु)
निवर्तत इति ॥ ८॥
भळ्ळाअअकठ्ठकरण्डअम्मि आमेळपूरिए जस्सह ।
अहिवअणे व णिहिप्पड़ मुहरोओ तस्स संभवइ ॥९॥
भल्लातककाष्टकरण्टके आवेतपूरिते यस्य ।
अहिवदने वा निधीयते मुखरोगस्तस्य (स?) सम्भवति ॥
भल्लातकस्यारुष्करस्य सम्बन्धि(नो) दारुणः सम्बन्धि यत् समुद्गादि
तत्र घृतसर्पमुखे वा यस्य सम्बन्धी तन्मूला पीडा धारा सपीडः पत्रिकाधटक(8)
इति प्रसिद्धो निक्षिप्यते तस्य मुखरोगो जायत इति ॥ ९ ॥
वग्गलिवअणणिहित्ते तंबोले वेरिणो महाघोरो।
घोणसमुहविच्छूढे दन्तधावणे होइ मुहरोओ ॥१०॥
वल्गुलिवदननिहिते ताम्बूले वैरिणो महाघोरः ।
गोन(समुखवि)न्यस्ते दन्तपवने भवति मुखरोगः ॥
वल्गुलिश्चर्मशकुनिः । वृक्षदलतले क्वचित् प्रसिद्धः । तन्मुखे यदीय-
स्ताम्बूलापीडो न्यस्यते तस्य मुखरोगो भवति । तथा गोनासमुखे यचर्वित
दन्तधावनं न्यस्यते तस्या मुखरोगो जायत इति ॥ १० ॥
कणअसिहिणिमिअमहुअरधूमाऊरिअकुटोअरणिहित्तम्।
कुणइ जळं दिण्णं कुट्टणीण मोअत्तणमसज्झम् ॥ ११ ॥
कनकशिखिनिर्मितमधुकरधूमापूरितकुटोदरन्यस्तम् ।
करोति जलं दत्तं कुट्टनीनां मूकत्वमसाध्यम् ॥
स्य घटस्य कुक्षौ निक्षिप्तं यज्जलं तत् पीतमसाध्यं वाग्वैकल्यं करोति ॥११॥

·४ हरमेखलायां माळइपमूअकअवासकुम्भपरिवसिअसलिलम् । सुप्पसइसोअत्तणमिणमो दुद्धरं पि सत्ताहमत्तेण ॥१२॥ मालतीप्रसूनानि सुमनःपुष्पाणि तैः कृताधिवासो यो घटः तत्परिवसि. तजलं सूत्रपर्युषितं रात्रिमेकां स्थितं मदिति (?) ॥ १२ ॥ चण(ब ? पहि समं खइआ पाउं दिण्णश्चसेअजळेण । अह कुणइ कुट्टिआ कुट्टणीण कडिपवणम् ।। १३ ॥ चणकैः समं खादिता पातुं दत्ता वासिनजलेन । अथ करोति कुम्भीका कुट्टनीनां कटिपवनमतिमुखरम् ।। कुम्भीका ओषधिविशेषः ॥ १३ ॥ मा + ल्ल जे भमन्ति सळिळोपरि मुडफुल्ळआ। कसणा भसगल्ल अच्च तारुअ इत्ति पसिद्धिआ॥ १४॥ इक्को कीडोळ्ळआण ताणअ मुण्डिअदेहओ दिण्णो । मह चुण्णइण काडिमारुअञ्जापओ ॥१५॥ अतित्वरिततरं ये भ्रमन्ति सलिलस्योपरि सूक्ष्माः । कृष्णा भ्रमरा इव तारुका इति प्रसिद्धाः॥ एकः कीटानां तेषां चूर्णीकृतदेहो दत्तः। सह चूर्णेन कटीमारुतो एकः (१) || ये लघुप्रमाणाः कृमिविशेषाः जलस्योपरि चतुरं कृत्वा कृष्णवर्णाः भ्र- मन्ति तेषां मध्यादेकः सुपिष्टशरीरस्ताम्बूलरागे सहदत्तः पूर्वोक्तं कार्य क- रोति ॥ १४, १५॥ सरडिन्दिन्दिरविजरपुअचुण्णभिक्केसु होइ अङ्गेसु। खळकुट्टणीण कुटुं सवेअणं कण्डुसजुत्तम् ॥ १६ ॥ सरडिन्दिन्दिरवृश्चिकचूर्णस्पृष्टेषु भवत्यङ्गेषु । खलकुट्टनीनां कुष्ठं सवेदनं कण्डूसंयुक्तम् ।। कृकलासभ्रमरवृश्चिकानां शरीर चूर्णेन यस्य गात्रं लिप्यते तस्य यथोक्तं कार्य करोति कुष्ठं जनयतीति ॥ १६॥ अस्य छाया मातृकायां नोपलभ्यते ।

·आ॥
द्वितीयः परिच्छेदः ।
फणिनो घरगोहाइव मुहम्मि सत्ताहसण्ठिआ गुञ्छा।
खइआ जणेइ कुटुं चार जइन्त समुप्पुसइ ॥ १७॥
फणिनो गृहगोधाया मुखे सप्ताहसंस्थिता गुञ्जा ।
खादिता जनयति कुष्ठं चारं तत्समुत्पुंसयति ॥
गुञ्जारक्तिकां सर्पस्य मुखोदरे वा , गृहगोधाया वा कुटमत्स्य इति
प्रसिद्धः कृमिविशेषस्तु वा, मुखे सप्तमात्राणि दिनानि निक्षिप्ता (उ? भुक्ता
सती कुष्ठं जनयतीति । तत् कुष्ठं चारस्य प्रिया इदमस्य फल .... उपयुक्त (?)
सन्निधारयतीति ॥ १७॥
सिद्धत्था अहिमुहम्मि क(द)मकअपरिवारश्च पेक्का ।
णिधूमधोरिदारुसमुन्भवजळएणणिक्खि त्ता ॥ १८ ॥
सअणअळपिप्पं समुग्ग
खळकुहिणी)अणं खपित्ति कद्दमपरिअररहिआ॥१९॥
सिद्धार्था अहिमुखे कर्दमकृतपरिवारके पक्के ।
निधूमकदलीदारुसमुद्भवज्वल(न)निक्षिप्ताः ।।
शयनतले स्पर्शसमद्तस्फोटकाम् ।
खलकुट्टनीजनं क्षपयन्ति कर्दमपरिकररहिताः ॥
सिद्धार्थाः सर्षपाः सर्पस्य मुष्टत्यादयस्तं ? क्षपयन्ति यदि पक्केनासौ
सर्वाङ्गीणकृत(कृत ? )परिकरे दत्तलेपो भवति । तस्मिन् दत्तकृतस्य(!) स्फोटाः
शाम्यन्तीति युगलकम् ॥ १८, १९ ॥
भल्लादअरसकविअच्छुरोमहि जीअहरजळणगुजाहि।
भिक्कम्मि होइ अंगे कूआ खरदिणअरे काळे ॥२०॥
भल्लातकरसकपिकच्छुकरोमजीवहरज्वलनगुञ्जाभिः ।
स्पृष्टे भवत्यङ्गे लूता खरदिनकरे काले ॥
भल्लातकम् आरुष्करम् । कपिकच्छुरोमाण्यात्मगुप्तापर्णानि । जीवहरं
विषम् । ज्वलनः चित्रकः । गुजा रक्तिका । एतैर्द्रव्यैः समैः कृतेन चूर्णेन
स्पृष्टेऽङ्गे ग्रीष्मकाले लूता जायन्ते इति ॥ २० ॥
तत्प्रत्यानयनमाह
-
सा धारितं ण जीवइ सामारुणमळअचन्दतअरेहि ।
वि छूआ (2) पसरन्ती मन्तसहिएहि ॥ २१ ॥

·६
हरमेखलायां
सा धारयितुं न पार्यते श्यामारुणमलयचन्द्रतगरैः ।
कुष्ठोशीराभ्यां पीनाः (१) प्रसरन्तीति मन्त्रसहितैः॥
सा लूताः प्रसरन्तीति वर्द्धमा(?)वारयितुं न शक्यते वक्ष्यमाणमन्त्र-
सहितैरेतैर्द्रव्यर्विना । कैः । श्यामा गन्धप्रियङ्गुः । अरुणं कुङ्कुमम् । मलयं च-
न्दनम् । चन्द्रः कर्पूरः। तगरं जिह्मम् । कुष्ठं वाप्यम् । उशीरमभयम् । एतैर्लेप-
पानादिना प्रयुक्तं निवर्तत इति । मन्त्रो यथा - 'ओन्नम उद्दामेश्वराय कुहरि
कुन्दीर ठठ' । एते(न) मन्त्रेणाभिमन्त्रितानि श्यामादीनि पूर्वोक्तप्रयोगोत्पन्नाया
लूताया निवारणमित्यर्थः ॥ २१ ॥
सरळस्साहिपइस्स व सोणिअरक्तम्मि लंघिए सुत्ते ।
महिळाण गळइ रहिर पिच्छोइयअ ळंघिए ठाइ॥२२॥
सरलस्याहिपतेर्वा शोणितरक्ते लविते सूत्रे ।
महेलानां गलति रुधिरं प्रक्षालिते लविते तिष्ठति ॥
सरलस्य कृकलासस्य अहिपतेः शोणितेन रुधिरेण रक्ते लिप्ते सूत्रे
लचिते सति महेलानां लवयित्रीणां शोणितं गलति रजः सवति । तस्मिन् पूर्व-
प्रक्षालिते ततो लविते तद् रक्तं तस्या निरुध्यत इत्यर्थः ॥ २२ ॥
वणमूसअखळ्ळाविणिहिम्मि कइतन्तिगाढबद्धम्मि ।
खुद्दीण मळणिरोहो (हो)इ पुरीसम्मि हहि सहा ॥२३॥
वनमूषिकचर्मनिपीडिते कपितन्त्रीगाढवद्धे ।
कुट्टनीनां मलनिरोधो भवति
तन्मुक्तौ गच्छति सममिति निवर्तत इति (?) ॥ २३ ॥
गोसळिळपिट्ठवग्गुलिमळळित्तसरावथइअवच्चस्स ।
णवास्त मळणिरोहो होइ महादुःखसञ्जणणो ॥ २४ ॥
गोसलिलपिष्टवल्गुलिमललिप्तशरावस्थगितवर्चस्कस्य ।
वैरिणो मलनिरोधो भवति महादुःखसञ्जननः ॥
गोमूत्रेण पिष्टं वल्गुलेस्तरुचर्मशकुनेः पुरीषं तेन लिप्तं यच्छरावं तेन
स्थगितं वर्गों यस्य तस्य तीव्रव्यथो मलनिरोधो भवति। शरावापासनेन निवर्तत
इति ॥ २४ ॥

·द्वितीयः परिच्छेदः। तरुदेवउळाळयचम्मसउणिमळळित्तमकळअणिरुद्धे । होइ पुरीसम्मि फुडं रिउणो मळमारुअणिरोहो ।।२५।। तरुदेवकुलालयचर्मशकुनिमललिप्तमल्लकनिरुद्धे । भवति पुरीषे स्फुटं रिपोर्मलमारुतनिरोधः ॥ वृक्षे देवकुले वा यश्चर्मशकुनिः सनीळो निवसति तस्य संबन्धिना शकृता लिप्तेन शरावन निरुद्धं स्थगितं यस्य मलं स्थाप्यते तस्य दुःसहव्यथो मलनिरोधो भवति तन्मुक्तौ ग्रन्थौ स निवर्तत इति ॥ २५ ॥ ताळहडकत्तिणिक्खित्तणिविडसञ्जमिअमुत्तपंकेण । खलकुट्टणी किळमइ मोत्तणिरोहाउळा सुइरम् ।। २६ ।। तालहडकृत्तिनिक्षिप्तनि(मि ? बि)डसंयमितमूत्रकर्दमा । खलकुदुनी क्लाम्यति मूत्रनिरोधातुरा सुचिरम् ।। तालहडस्य वनमूषिकस्य चर्मणि दृढबद्धो मूत्ररजःपङ्को यस्याः स मूत्रनिरोधातुरा क्लान्ता भवतीति ॥ २६ ॥ रितुण्डअरसगुण्ठिअमळळअथइअम्मि हिण्डइ पुरीसे । णहचञ्चुहणणपावडवाअ(स)णि(उ)रंबखज्जन्तो॥२७॥ रिष्टाण्डकरसरूषितमल्लकस्थगिते हिण्डति पुरीषे । नखचञ्चुहननव्यापृतवायसनिकुरुम्बखाद्यमानः ॥ रिष्टः काकः । तदण्डान्तर्वर्तिना रसेन कललेनाक्षिप्तो यः शरावस्तेन स्थगितं पुरीषं यस्य स (स )हिण्डति ब्रजति । नखचञ्चुधातव्यग्रैर्भक्ष्यमाणो भवतीति ॥ २७ ॥ लिहिऊण ज(ण)स्स णामं चूअदळे कसणरिद्वाहिरण । कीरइ पुरीसमज्झे सो खज्जइ काकणिवहेण ॥ २८ ॥ लिखित्वा यस्य नाम चूतदले कृष्णरिष्ट(क )रुधिरेण । क्रियते पुरीषमध्ये स खाद्यते काकनिवहेन ॥ यस्यापत्रे कृष्णवायसरक्तेन नाम लिखित्वा तत्पत्रं शकृन्मध्ये स्थाप्यते काकस भक्ष्यत इति ॥ २८ ।।

·हरमेखलायां
विच्छअकण्टअमहिए मअणफळान्तळ्ळिविणिहिए
[होइ।
विसमं पर(ह ?ङ्ग) दुःखं महिळाणं मुत्तचिक्खिळ्ळो
[॥ २९ ॥
वृश्चिककण्टकसहिते मदनफलेऽन्तर्विनिहिते भवति ।
विषमं वराङ्गदुःखं महेलानां मूत्रकर्दमे ।।
स्त्रीणां स्वमूत्रोत्पन्ने पङ्के एवंविधे क्रियमाणे दुःसहयोनिवेदना भवति ।
कीडशे । वृश्चिकस्य सम्बन्धि यत् कण्टकं येनासौ दशति तत्संयुक्ते मदन-
फलस्यान्तर्निक्षिप्त इति ॥ २९ ॥
विच्छअकण्टअविद्धं खळकुटणिपुरिसमद्दअसणाहम् ।
कुणइ कुसारणिहित्तं वराङ्गदुःखं महाघोरम् ॥ ३० ॥
वृश्चिककण्डकविद्धं खलकुट्टनी(पु)रीपमाद्रकसनाथम् ।
करोति भूतलगर्भनिहितं वराङ्गदुःखं महाघोरम् ।।
स्त्रीणां पुरीषमेवं क्रियमाणं तासामेव घोरां योनिव्यथां करोति । कथं
क्रियमाणम् । वृश्चिककण्टकेन विद्धं तथाकेण सनाथं ता(शेन ? शं) सद्
तलगर्भन्यस्तमिति । खलशब्दः कुट्टनीविशेषणं स्त्रीविषयत्वात् प्रयोगस्य ॥३०॥
दिअडोंबकाअकोसिअकइमज्जरछाअणउळरोमेहि ।
पच्छाइए पुरीसे रिउणो सम्भवइ उम्माओ ॥३१॥
द्विजटोम्बकाककौशिक(कपि)मार्जारच्छागनकुलरोमभिः ।
प्रच्छादिते पुरीषे रिपोः सम्भावत्युन्मादः॥
द्विजटोम्बयोः केशौ काकोलूकयोः पक्षौ मर्कटादीनां रोमभिर्यस्य पुरीष-
मवच्छाद्यते तस्योन्मादो जायत इति ॥ ३१ ॥
सुरगोवअभूअळआ(चु)पणं महिळाण छहइ जो गुज्झे।
तस्सेअ तत्थ वसरो पडइ(ध)ओ सेसपुरुसाण ॥ ३२ ।।
चूर्ण सुरगोप(क)भूल(त)योमहेलानां क्षिपति यो गुह्ये ।
तस्यैव तत्र प्रस(रः) पतति ध्वजः शेषपुरुषाणाम् ।।
सुस्गोपंकः इन्द्रगोपकाल्यः कीटः । (भूलता) गण्डूंपदः । ध्वज लिङ्गम् ।
शिष्टं गतार्थम् ॥ ३२ ॥

·द्वितीयः परिच्छेदः । परडीघरचुण्णसणाहसळिळविच्छाळिए वरंगम्मि। णरलिंगसंगमो महिळाणं महिअं विणा णत्थि ॥३३ ।। वरटीगृहचूर्णसनाथसलिलप्रक्षालिते वराङ्गे । नरलिङ्गसङ्गमो महेलानां मथितं विना नास्ति । वरटी क्षामोदरी, तस्या गृहमास्पदं, तच्चूर्णेन संयुक्तं यज्जलं तेन प्रक्षालिते गुह्ये स्त्रीणां पुंश्चिहेन सङ्गमो नास्ति यावन्मथितदना तन्न पुनः प्रक्षा- लितमिति ॥ ३३ ॥ अविणहसिप्पिसंपुटळेवो थंभेइ कामिणिवरंग । सुरभिस लि(ळरसे?ळा)भिसेओ पुणो वि (उत्थंभणं [कुणइ ॥ ३४ ॥ अविनष्टशुक्तिसंपुटलेपः स्तम्भयति कामिनीवराङ्गम् । सुरभिमथिताभिषेकः पुनरप्युत्तम्भनं कुरुते ॥ अविनष्टः अविघटितो यः शुक्तिसम्पुटः अविश्लिष्टकपुरद्वयमित्यर्थः । तेना विश्लिष्टेन लेपः योनेः स्तम्भनं करोति सम्प्रयोगायोग्यतां करोति । तस्योत्तम्भनं निवारणं (म)थितगोदधिसेकः करोति । शुक्तिरत्र नदीसम्भवेति ।। होन्ति अहोहुत्तंमुहसुरभिविसाणग्गळेविए कमसो। महिलाण वरंगे रइणिरोहपसरा जहिच्छाइ ॥ ३५ ॥ भवतोऽधोमुखोन्मुखसुरभिविषाणाग्रलिप्त क्रमशः । महिलानां वराङ्गे रतिनिरोधप्रसरौ यथेच्छया ॥ स्त्रीणामधोमुखस्य गोशृङ्गस्य अग्रेण घृष्टन योनिलपे कृते रतिनिरोधः मुरतव्यापाराभावो जायते । ऊर्ध्वगतशृङ्गाग्रलेपे रतिप्रसरः पुनः सुरतयोग्यता प्रयोक्तुरिच्छावशाज्जायत इति ॥ ३५ ॥ तंवाए बइळ्ळस्स व ओणअसिंगग्गळेविअं पडइ । उत्थाइ पुरुससाहणमुम्मुहसिंगग्गळेवेण ॥ ६॥ ताम्राया बलीवर्दस्य वा अवनतशृङ्गाग्रलिप्तं पतति । उत्तिष्ठति पुरुषसाधनमुन्मुखशृङ्गाग्रलेपेन ॥ गोर्दान्तस्य वा पूर्ववदधोमुखशृङ्गाग्रलेपे नरध्वजः पतति न रतिकार्य- क्षमो भवति । ऊर्ध्वशृङ्गाग्रलेपेन पुनरुत्तिष्ठति रतिकार्यक्षमो भवतीति ॥ ३६॥ * 'महि भाभि' इति तु व्याख्यानुसारीपाठः. C ·M हरमेखलायां गअणगहिअवरगुलिपुरीसकअळिंगळेवेण रमिअ (2)। अण्णण साणतीरइ सिविणेम्मिरमाविउं रमणी ॥३७॥ गगनगृहीतवल्गुलिपुरीषकृतलिङ्गलेपेन रमिता । अन्येन (सा) न शक्यते स्वप्नेऽपि रमयितुं रमणी ॥ वृक्षचरस्य वल्गु(व ? )ले: चर्मचटकस्य गगनादेव गृहीतेन भूमिमप्राप्तेन शकृता कृतसाधनलेपेन पुरुषेण प्रयुक्तरता सा अन्येन पुरुषान्तरेण कथञ्चिद् रमयितुं न शक्यते ।। ३७ ॥ तशेअ अनुसरावपुडधूममच्छारणाइपरिपिढे । ळेवेण पुरोपि करेइ रइधरुत्तंभमबळाणं (2)॥ ३८॥ तदेव यथोक्तं वल्गु(व?)लिपुरीषम् आमपात्रसंपुटादावर्तधूमतया दग्धं सत् पश्चान्निर्मलकाचिकपिष्टं लिङ्गलेपेन प्रयुक्तं पूर्वप्रयोगकृतवराजबन्धं स्त्रीणां निवारयतीति ॥ ३८ ॥ बाळेअवीअवडिअकरिकेसरळित्तळिंगरमिआण | रन्तुं रमणीण णरो तीरइ (?) अण्णो सअहो वि ।। ३९ ॥ पालेयवीजवर्तितकरिकेसरलिप्तलिङ्गरमितानाम् । रन्तुं रमणीनां नरो न तरत्यन्यः सतृष्णोऽपि ॥ खरजरसधातुभावितेन नागकेसरेण लिनलिङ्गो यः पुरुषः तेनारमिता याः स्त्रियस्तास्तदन्यः पुरुषः साभिलाषोऽपि रमयितुं न शक्नोतीति ॥ ३९ ॥ होइ अहोमुहवससिग्गळेविए णाहिमण्डळे महिळा । पद्धवरंगा उम्मुहविसाणळेवं अवावन्ति ॥ ४०॥ भवत्यधोमुखवृषशृङ्गलिप्ते नाभिमण्डले महेला । बद्धवराङ्गा उन्मुखविषाणलेपं प्राप्नुवन्तीति (१) ॥ अधोमुखस्य दा(रु ? )शृङ्गाग्रस्य निघर्षणेन लिप्ते नाभिमण्डले स्त्री स्तम्भितयोनिर्भवति । ऊर्ध्वमुखशृङ्गाग्रलेप यदा नाभिमण्डले करोति तदा निवृ. त्तयोनिस्तम्भा भवतीति ॥ ४० ॥ अस्य छाया मातृकायां नोपलभ्यते ।

·द्वितीयः परिच्छेदः।
१६
वीअमळत्तअपडगाढवेडिअं सरलुविक्खतळणिहि।
सट्टापाददळे वा णरस्स सण्ठत्तणं कुणइ ॥ ४१॥
बीजमलक्तकपटगाढवेष्टितं शेलुवृक्षतलनिहितम् ।
खट्वापादतले वा (न्य ? नर)स्य षण्डत्वं करोति ॥
पुरुषसम्बन्धि रेतः लाक्षारसरक्तवस्त्रनिबिडबद्धं शेलुवृक्षस्य श्लेष्मातक-
तरोरधस्तान्निक्षिप्तं तस्यैव वा पुरुषस्य सम्बन्धिन्याः खट्वायाः पादस्याधस्तान्नि-
क्षिप्तं तस्य पुरुषस्य षण्डत्वं स्त्रीभोगाक्षमत्वं करोतीति ॥ ४१ ॥
सोवण्णे तामरसे व्व भाअणे धोअमोत्तिअजळेण ।
पडिअंपि पुरुसलिंगं पुणोण्णअं होइ पीएण ॥ ४२ ॥
सौवर्णे तामरसे वा भाजने धौतमौक्तिकजलेन ।
पतितमपि पुरुषलिङ्गं पुनरुन्नतं भवति पीतेन ॥
पूर्वोक्तयुक्तिप्रतिविधानमेतत् । रूप्यमये (ताम्रमये) वा भाजने धौतानि
यानि मौक्तिकानि मुक्ताफलानि तत्सम्बन्धि यद् वारि तेन पीतेन सता षण्डी-
भूतोऽपि पुरुषः पुनः पुंस्त्वं लभत इति ॥ १२ ॥
छविन्दणिसाचुण्णं पसुवइसलिळेण साहिअं बहुसो।
पाणम्मि भोअणे वा दिण्णं सण्ठत्तणं कुणइ ॥ ४३ ॥
षड्विन्दुनिशाचूर्ण पशुपतिसलिलेन भावितं बहुशः।
पानेन वा भोजनेन वा दत्तं षण्डत्वं करोति ॥
पबिन्दुरिति बिन्दुषट्को विवक्षितः कृमिविशेषः क्षणिरिति कचित्
प्रसिद्धः । (निशा) पिण्डहरिद्रा । पशुपतिसलिलं छागमूत्रं, तेन भावितं बहुशः
शोधितं शुष्कं सदाीकृतम् । षण्डत्वं रतिकार्याक्षमत्वम् । शिष्टं स्पष्टम् ॥ ४३ ॥
समतिळगोक्खुरचुण्णं छाअच्छीरेण साहिअं ससि।
खइअं महुसजुत्तं णइमो सण्ठत्तणं हरइ ॥४४॥
समातलगोक्षुरचूर्ण छागक्षीरेण साधित ससितम् ।
खादितं मधुसंयुक्तमिदं षण्ड(करो? त्वं) हरति ।
गोक्षुरकं श्वदंष्ट्रा, तच्चूर्णं तिलेन सममात्रं छागक्षीरेण पकं सितशर्करया
सहितं शीतीभूतं माक्षिकेण सह भुक्तं पूर्वप्रयोगकृतं षण्डत्वमपहरतीति ॥४४॥

·१२ हरमेखलाया करहडिविवरणिहिआणरपरसुआकीळएण मिहुणस्स। सभणसिरुद्देमपरिठिएण बन्धो रए होइ ।। ४५ ॥ करभास्थिविवरनिहितनरपरशुकाकीलकेन मिथुनस्य । शयनशिरोद्देशपरिष्ठितेन वन्धो रते भवति ॥ करभास्थि उष्ट्रक(का)ळक, तच्छिद्रे निक्षिप्ता योऽसौ पुरुषपरशुका- शकुः, तेन मिथुनस्य स्त्रीपुंसयोः शयनशिरोभागे न्यस्तेन सुरतकाले बन्धः अन्योन्याविश्लेषः सम्भवतीति ॥ ४५ ॥ कीळअकअगवअपुरीसगोळओ मिहणतणिमविणिहित्तो। कुणइ रए लिङ्गवरंगबन्धमोसारिओ मोक्खं ॥४६॥ कीटककृतगवलपुरीषगोलको मिथुनशयनविनिहितः। करोति रते लिङ्गवराङ्गबन्धमपसारितो मोक्षम् ।। गवलाः कीटाः कृमिविशेषाः, तैः कृतो () यः खण्डशः कृतः परिवर्तुलः पिण्डः स स्त्रीपुंसयोः शय्यायां निक्षिप्तः पूर्ववद् रते बन्धं करोति । अपसारितो बन्धनिवृत्तिं करोति । पूर्वगाथोक्तम्यापि बन्धस्यैवमेव निवृत्तिरिति ॥ ४६ ॥ *डवळघरगोळिआ(भुत्त)जिण्णणवणीअताळाळत्तेण । हत्थेण हरइ जुर्वईपओहरे मुट्ठिबन्धेण ॥ ४७ ॥ धवला यासौ गृहगोलिका कुड्यमत्स्य इति व्याख्याता, तया भुक्तं सज्जाण यन्नवनीतं, तद्युक्तं यत् हरितालं तेन लिप्तकरो मुष्टिबन्धं कुर्वन् स्त्रीणां स्तनं हरति । उक्तेन द्रव्येण लिप्तहस्तः स्त्रीस्तनसाम्मुख्येन मुष्टिबन्धं कुर्वन् स्त्रीणां स्तनावश्यौ करोतीत्यर्थः ॥ ४७ ॥ चिळ्ळ(अ)समिहसअं रिठमहासउणसोणिआरुणिों। णामेण (जाण) हुच्चइ ताण महावेरमुब्भवइ ॥४८॥ चिल्लकसमिदष्टशतं रिष्टमहाशकुनशोणितारुणितम् । नाम्ना ययोहयते तयोर्महावरमुद्भवति ॥ चिल्लको वृक्षविशेषः तत्सम्बन्धिनीनां समिधामष्टोत्तरशतं काकोलूकस्य रक्तेन लिप्तं ययोर्नाम्ना इयते तयोः परस्परद्वेषः उत्पद्यते । होमविधिस्तत्रान्तरा इति ॥४८॥ * अस्य छाया मातृकायां नोपलभ्यते । Patapman-

·द्वितीयः परिच्छेदः ।
१३
सच्छन्ति जाण णामेण काअकाआरिपक्खपिन्छाइ ।
पणअपरूढं पिखणेण ताण पेम्म विसंघडइ ॥ ४९ ॥
दमन्ते ययोर्नाम्ना काककाकारिपक्षपिञ्छानि ।
प्रणयप्ररूढमपि क्षणेन तयोः प्रेम विसंघटते ॥
ययोद्धेष्ययोर्नाम्ना वायसकौशिकपक्षाः पावकेन दह्यन्ते भस्मीक्रियन्ते,
तयोरन्योन्यप्रणयस्थिरापि प्रीतिस्तत्काल एव निवर्तत इति ॥ ४९ ॥
हअमहिसवसापूरिअपईवगहिअञ्जण(जिअ)च्छीणं ।
णिअजणणी वि विरज्जइ अइरा वट्ठन्तसन्तावा॥५०॥
इयमहिषवसापूरितप्रदीपगृहीताञ्जनाञ्जिताक्षाणाम् ।
निजजनन्यपि विरज्यति अचिराद् वर्धमानसन्तापा ॥
अश्वस्य महिषस्य च सम्बन्धिन्या वसया स्नेहेन पूरितो यो दीप-
स्ततो गृहीतेन कज्जलेन रञ्जितनेत्राणां (यदह सन्धानेन तत्प्रयुक्तः ?) स्वस्य
मातापि सती तं प्रति विरागं भजते शीघ्रमेव वर्धमानानुशयेति ॥ ५० ॥
थिरवेरजीअरुहिरेण जस्स मिहुणस्स णिंबपत्तम्मि ।
णामक्खराइ लिखन्ति ताण अ प(र)प्परं वेरं ।। ५१॥
स्थिरवैरिजीवरुधिरेण यस्य मिथुनस्य निम्बपत्रे(ण)।
नामाक्षराणि लिख्यन्ते तयोः परस्परं वैरम् ॥
परस्परं नित्यं वैरं नैसर्गिकत्वात् । यस्य युग्मस्य स्थिरमाजीवं विरोधः,
तस्य काकोलूकस्य अश्वमहिषस्य वा अन्यस्य वा कस्यचिद् रक्तेन पिचुमन्द-
पनवे (ययोः) संज्ञावर्णा लिख्यन्ते तयोः परस्परं प्रति वैरं भवतीति ॥५१॥
केसेहि दिअदिअम्बर मूसअमज्जाररोमसहिएहि ।
अद्दासु (क)आ धूओ पिअविस्सेसं जणं कुणइ ॥५२॥
केशैद॑िजदिगम्बरयोपिकमार्जाररोमसहितः ।
(आसु कृतो) धूपः प्रियविश्लेषं जनं कुरुते ।।
ब्रामणक्षपणकयोः सम्बन्धिभि. केशैः, तथा उलूकवृषदंशयोः रोमभिः
माहितरार्दासु रौद्रनक्षत्रे कृतो धूपो यस्य विद्वे(ष ? ध्य)स्य शरीरे वा समीपे वा
दीयते तं प्रथमविद्वेष्यं करोतीति ॥ ५२ ॥

·हरमसलाया
सुरदारुतअरसुरसासुमुहप्पळगुळवआविसाणेहि ।
एसो पुणो पि णिद्धं करेइ मुणिणिम्मिओ धूओ॥५३॥
सुरदारुतगरसुरसा(सु)मुखफलगुळवचाविषाणैः ।
एष पुनरपि स्निग्धं करोति मुनिनिर्मितो धूपः ॥
सुरदारु देवदारु । तगरं कुटिलम् । सुरसा मजाकम् (१) । सुमुखं बृहत्पत्रं
तबीजानि । वचा उग्रगन्धा । विषाणं कुष्ठम् । एतैमुनिसंख्यैः सप्तभिर्द्रव्यै-
मुनिनिर्मितो मुनिभिस्तपोधनैः कैश्चित् प्रणीतोऽयं धूपो नष्टामपि प्रीतिं पुन-
रुत्पादयति । पूर्वोक्तप्रयोगप्रतिविधानमेतदिति ।। ५३ ॥
घेत्तूण जस्स णामे णिक्खिप्पड हम्मिओअरे णिहुअं।
मअण(र)शरणाअड्डणरज्जू सोणूणमुज्ज(डीस)इ ॥५४॥
गृहीत्वा यस्य नाम निक्षिप्यते हर्योदरे निभृतम् ।
मृतनरचरणाकर्पणरज्जुस्तन्नूनमुहसति ।।
हर्योदरे उपरितनमन्दिरस्याभ्यन्तरे यन्नामग्रहणपूर्वकं परासुपुरुषपादा-
कर्षणदाम निक्षिप्यते तद्गृहमुद्वसतीति ॥ ५४ ॥
अइरा वड्डन्तुद्दामदुःखसन्दावखविअजगणिवहं।
उच्चसइ घरं पुरिसाहिसंकुणा दारणिहिएण ॥५५॥
अचिराद्वर्धमानोद्दामदुःखसन्तापक्षपितजननिवहम् ।
उद्सति गृहं पुरुषास्थिशाना द्वारनिहितेन ॥
यस्य गृह(स्य) द्वारदेशे नरकीकसकीलको निखन्यते तद् गृहमुक्तविशे-
षणमद्वसतीति ।। ५५ ॥
मज्झण्णखुद्धिअखरभूमिहाणे (?)वामहत्थणिहिएण।
कुदृणिघरम्मि कळहो अणुदिहअ अणुट्ठिअं होइ॥५६॥
मध्याह्वलठितखरभूमिरजसा वामहस्तनिहितेन ।
कुट्टनीगृहे कलहोऽनुदिवसमनुष्ठितो भवति ॥
मध्याह्नकाललुठितः परिवर्तितशरीरः खरो रासभो यस्यां भूमौ तळू-
लियसिन् गृहे वामहस्तेन गृहीत्वा क्षिप्यते (तत्र) सततं कलिर्भवति ॥५६॥

·१५ द्वितीयः परिच्छेदः । *हरदाअसहण्डिपुरीसहलिणिजीअहरविरइओ धूओ। मूळच्छरुहिरसहिओ जणेइ मोहं विअंहन्तो ॥५७ ॥ हरदयित(?)शिखण्डिपुरीषः मयूरशकृत् । हलली लागली । जीवहरं विषम् । तैर्महिषरुधिरसहितैषूपो विजृम्भमाणः प्रसरन् मोहं निस्संवत्वं करो- तीति ।। ५७ ॥ मूळच्छरुहिरकळपि(कि)अकणअपञ्चङ्गाविसकळासहिओ। धूओ णिसासु मोहं जणेइ पुरमीसिओ दिण्णो ॥५८॥ सलाक्षा(?)रुधिराीकृतकनकपञ्चाङ्गविषकलासहितः । (धूपो) निशासु मोहं जनयति पुरमिश्रितो दत्तः॥ महिषरुधिरेणार्टीकृतानि कनकस्य कितवस्य यानि मूलस्कन्धपत्रपुष्प- फलानि पञ्चाङ्गानि तैर्विषकलया विषस्य षोडशाशेन सहितः तथा गुल्गुलुना मिश्रितो निशासु प्रयुक्तो धूपो मोहं जनयतीति ॥ ५८ ।। अजअरपुरीसधूओ तारा(?) जळुआबहळचुण्णधूओ वा। दिण्णो जणेइ मोहं ता जा रविदंसणं जाअं॥५९॥ अजगरपुरीषधूपस्तृणजलौकोबहलचूर्णधूपो वा । दत्तो जनयति मोहं तावद् यावद् रविदर्शनं जातम् ।। अजगरस्य सर्पस्य मांससम्बन्धिना शकृता कृतो धूप , तथा स्थूला(यां ? नां) जलौकसां कृमिविशेषाणां प्रभूतेन शरीरचूर्णेन कृतो यो धूपः, स प्रयुक्तः सन् आ सूर्योदयान्मोहं जनयति । तेन रात्रौ प्रयोक्तव्य इत्युक्तं भवतीति ॥५९॥ दिण्डहतेब्लुळ्ळाळत्तवत्तिणिम्मिअपईवकन्तीए । हिस्स(स्स) होइ णूणं मइमोहो सअळळोअस्स ॥६०॥ जलसर्पतैलाीकृतालक्तकवर्तिनिर्मितप्रदीपकान्त्या । स्पृष्टस्य भवति नूनं मतिमोहः सकललोकस्य ॥ जलसर्पशरीराद् गृहीतेन तै(ल? लेन) सिक्ता यासौ लाक्षारसलिप्ता वस्त्रमयी वर्तिः, तया निर्मितः प्रज्वालितो यो दीपस्तस्य दीप्त्या स्पृष्ट(स्य) जन्तोधित- मोहो जायत इति ॥ ६०॥ अस्य छाया मातृकायां नोपलभ्यते । । अस्यार्थो कप्तः स्यात् । . meo-

·१६
हरमेखलायां
१
गहिअं णचणविहिणा पुच्छं सराइ धूवजुत्ताए।
णचावेइ जणं स हि पञ्चगुम्मत्तअसणाहं ॥११॥
गृहीतं नर्तनविधिना पुच्छं सरल्या धूपयुक्त्या ।
नर्तयति जनं + + पञ्चाङ्गोन्मत्तकसनाथम् ॥
सरली प्राणिविशेषो धर्मनीति कचित् प्रसिद्धा । तस्या लागूलं पञ्चाङ्ग-
मातुलसहितं नृत्यता पुरुषेण गृहीतं धूपयुक्त्या प्रयुक्तं सद् यं जनं प्रतियुज्यते
तं नर्तयतीति ॥ ६१ ॥
पुच्छं हाळाहळस्स जा फन्दइ विच्छिण्णअं।
ता मुक्कणिअसणो हि णचिज्जइ सविळासों (2)॥६२॥
तं भवणप(व?) ईवस्स वत्तीमज्झणिहित्तअं।
खळळोअं वत्तिआ णचावेइ च्छिवन्तअं (?)॥६३ ॥
पुच्छं हालाहलस्य (यव १ यावत् ) स्पन्दते विच्छिन्नकम् ।
तावन्मुक्त(नि)वसनो नृत्यति सविलासकम् ।।
तद् भवनप्रदीपकस्य (वर्ति) मध्यनिहितम् ।
खललोकं कान्त्या(वर्ति) नर्तयति स्पृशन् ।
हालाहलस्य प्राणहा इत्युक्तस्य प्राणिविशेषस्य पुच्छमुच्छिन्नं सगाव-
चलत् तिष्ठति तावद् दिगम्बरैः प्रयोक्तृभिः नर्तितव्यम् । ततो निवृत्तस्पन्दं
तद् गृहीत्वा गृहप्रदीपकवर्सिमध्ये विक्षेप्तव्यम् । तत्कान्त्या लोकं संस्पृशन्
नर्तयतीति ॥ ६२,६३ ॥
जावजपडपरिवेडिअजळसप्पिणिचुण्णरइअवत्तीह ।
कअगब्भपईवसिहा करेइ विणिअंसणं महिळं ॥ ६४ ॥
यावकपट(परिवेष्टितजलसर्पिणीचूर्णरचितवया॑ ।
कृतगर्भप्रदीपशिखा करोति विगतनिवसनां महेलाम् ।।
लाक्षारञ्जितवस्त्रवलिता (या ?) यासौ जलसर्पिणी त(या ! स्या) जलौकसः
शरीरचूर्णेन रचिता वर्तिस्तया कृतगर्भया ततो ज्वलिता दीपज्वाला नियं
निजालोकस्पृष्टां दिगम्बरां करोतीति ॥ ६ ॥

·द्वितीयः परिच्छेदः। १७ “वर्तिधूपप्रयोगा निवातभवनोदरे प्रयुज्यन्त । निजरक्षा क्रियते गोघृतेन नासिकाया अभ्यङ्गम् ।। वर्तीनां धूपानां प्रयोगाः वातरहितगृहाभ्यन्तरे प्रयुज्यन्ते । आत्मरक्षा च गव्यघृतेन घ्राणाभ्यन्तरलेपान्निवाते । येन प्रयोक्तुः प्रयोगफलमात्मनि न बाधत इति । अनेनोक्तवर्तीधूपप्रयोगाणामितिकर्तव्यतोक्तेति ॥ ६५ ।। निहुटुंगिदुद्धभाविअइतिळतळलममिळआचिहुरा। णवणिग्गअकासपसूअसच्छहा होन्ति लोअस्स ॥६६॥ निहु(डु)ङ्गदुग्धभावितलुचित(?)तिलतलभाविताश्चिहुराः। नवनिर्गतकाशप्रसूनसदृशा भवन्ति लोकस्य ।। निहुडुङ्गी सुधावृक्षः तत्क्षीरेण भावितानामाद्रीकृतानां ततः शुल्काणां तिलानां (सं)बन्धि यत् तैलं तेनाभ्यक्ताः केशाः शुक्ला भवन्तीत्युपमार्थः ॥६६॥ अक्खसिअकडुअदुद्धिअमज्झविओ पक्खमत्यपरिवास- ळेवेण (कु)गइ तअरोधिहुरचअंससिअरसरिच्छं॥[ओ। अनुटितकटुक(द्वि? दुन्धि)कामध्यविनिहितः पक्षमात्रपयुपितः। लेपेन करोति तगरश्चिहुरचयं शशिकरसदृक्षम् ।। अत्रुटितायामेव स्थिता यासौ कटुदुग्धिका या तिक्तालाबुस्तुम्बिका तन्मध्ये तदभ्यन्तरे निक्षिप्तं सत् तत्रैव पक्षमात्रं पर्युषितं तगरं कुटिलं पिष्टं सत् तस्य लेपेन केशसमूहं शुक्लीकरोतीत्युपमार्थः ॥ ६७ ।। आआसि(अ)धवळतुरंगमस्स सेओळिए सिअंकुणइ। अहरं अळत्तओ ता जा ण लहर (?)ळमिच्छि आतेकळं [॥ ६८॥ आयासि(त)धवलतुरङ्गमस्य स्वंदाकृतः सितं करोति । अधरमलक्तकस्तावद् यावन्न लभते तमिस्रातलम् ॥ आयासितस्य बहुधायासितस्य श्वेताश्वस्य गात्रस्वेदेन आकृतः सन् लाक्षारसो लेपेनाधरं शुक्लीकरोति । तमिस्रावीजतैलेनैव पुनः प्रकृतिमापादय- तीति ॥ ६८॥ अस्य प्राकृतं मातृकाय नोपलभ्यते । D ·१८ हरमेखलाया हरदइअकुसुमरअकुण्डिआण कुसुमाण पडेइ गन्धण । पअळं पावइ णरो सोवीर(अ)णामणे दियण ॥ ६९ ।। हरदयितकुसुमरजोगुण्डि(तो ? तानां) कुसुमानां पतति गन्धन। प्रकृति प्रामोति नरः सौवीरकनावने दत्ते ।। हरदयितो मातुलः तत्पुप्पमकरन्दन परिवलितानि यानि कानिचित् पुष्पाणि तेपामाघ्रायमाणेनामोदेन मोहाविष्टः पतति । साबीरकं शलाञ्जनम् । तेन नस्ये दत्ते स्वस्थो भवति ॥ ६९ ॥ कुळिसतमदुद्धभाविअपिप्पलिचुण्णण चिहुरपन्भारो। णासइ मजणसलए आमळमजम्नि दिण्णेण ।। ७० ॥ कुलिशतरुदुग्धभावितपिप्पलिचूर्णेन चिहुरप्राग्मारः। नश्यति मज्जनसमये आमलकमध्ये दत्तेन ॥ कुलिशतरुः सुधावृक्षः तत्क्षीरभावितेन मागधिकातण्डुलचूर्णन लिप्तः केशकलापो नश्यति उन्मूलयितुमायाति । स्नानसमये आमलकैः सह दत्तेनेति गोपनार्थप्रकारनिर्देश इति ॥ ७० ॥ *छीरमिळअदुद्धभाविअरोहिअतिमिपिसिअसाहिहरइ। तेळ्ळभंग(अ)विहिणा सहसचिअ रोमसंघाआ॥ ७१ ॥ क्षीरलतायाः सुधाक्षीरेण भावितं यत् तद् रोहितकाख्यस्य मत्स्य(स्य) मांस तेन साधितं यत् तैलं तदभ्यङ्गे रोमाणि झटिति शातयति । साधनप्रकारो यत् साध्यते मांसं तच्चतुर्गुणं जलं क्वाथयित्वा तैलमेव ग्राह्यमिति । अनुक्तसाधन- प्रकाराणामयमेव साधनविधिः प्रायेणेति ॥ ७१ ।। णासाणओज्झविणिहिअचुच्छन्दरिचुण्ण अम्मि णिव- [डन्ति । उड+न्ति मळअणामणपाणण तुरंगमा तुरिअं ॥ ७२ ॥ नासानिकुञ्जविनिहितचुच्छन्दरीचूर्णे निपतन्ति । उत्तिष्ठन्ति मलयनावनपानेन तुरङ्गमास्त्वरि(ते ? तम् )। नासिकानिक्षिप्ते गन्धमूषिकाविवर चूर्ण सति अश्वः पतति । चन्दनन दत्त नस्यपाने त उत्तिष्ठन्तीति ॥ ७२ ।। + अस्य छाया मातृकाया नोपलभ्यते।

·द्वितीयः परिच्छेदः । १९ विगअतुसकसगजीरअचुण्णश्चिअळोअणा ण पेच्छन्ति । तह पुणो विअ(?) तुरंगमा तक रिअच्छा ।। ७३ ॥ विगततुषकृष्णजीरकचूर्णाश्चितलोचनाः (न) प्रेक्षन्ते । ततः पुनरपि खलु तुरङ्गमारतक्रमरिताक्षाः ॥ निस्तुषीकृतं यत् कृष्णजीरकं कालोपकुञ्चिका तच्चूर्णेन दत्ताञ्जनानि नेत्राणि येषां तादृशाः सन्तो वाजिनोऽन्धीभवन्ति । ते पुनरपि तक्रेण गोरसेन पूरितनेत्राः सन्तः प्रेक्षन्ते निवृत्तान्ध्या भवन्तीति ॥ ७ णिअमअजळञ्जिअच्छो समरे सुरवारणं पि रभसेण । णासेइ गलिअदप्पं पत्तिअपडहो वि माअंगो ॥ ७४ ॥ निजमदजलाञ्जिताक्षः समरे सुरवारणमपि रभसेन । नाशयति गलितदर्प प्रतीतिमूक्ष्मोऽपि मातङ्गः ॥ खदानाम्भसा दत्ताञ्जननेत्रः कुञ्जरः ऐरावतमप्युद्योगेन प्रशान्तद करोति, किमुतान्यम् । अत्र प्रतीतिं प्रत्ययं भावयन् सूक्ष्मोऽपीत्यतिशयोक्ति- रिति ॥ ७४ ॥ करगहिअसुअन्धुन्दुरिचुण्णपवाहाबा ण सम्नुहो होइ । आळाणं पि हु परिहरइ वारणो तेण कअळेवं ॥ ७९ ॥ करगृहीतसुगन्धोन्दुरीचूर्णप्रभावान सम्मुखो भवति । आलानमपि खलु परिहरति वारणस्तेन कृतलेपम् ॥ सुगन्धोन्दुरी चुच्छुन्दरी तत्कायचूर्णस्य हस्तगृहीतस्य प्रभावाद् गजो न सम्मुखीभवति पलायत इत्यर्थः । तथा तेन चूर्णेन लिप्तमालानं बन्धनस्तम्भ परिहरति ततोऽपि पलायत इत्यर्थः ॥ ७५ ॥ कर(ण)क्खत्तप्पाडिअळंगिलिआकन्दळेविअसरीरो। भीमस्स (वि)भीमपरक्कमस्स दप्पं णरो हरइ ।। ७६ ॥ करनक्षत्रोत्पाटितलाङ्गलिकाकन्दलेपितशरीरः । भीमस्यापि भीमपराक्रमस्य दर्प नरो हरति । करनक्षत्रेण हस्तनक्षत्रेण उत्पाटितं यल्लाङ्गलीकन्दं फलिनीमूलं तेन पिष्टेन समालब्धसकलगात्रः पुरुषो भीमसेनस्यापि भीमपराक्रमस्य दर्प (नरो ?) हरति । किमुतान्यस्येत्यतिशयोक्तिरिति ॥ ७६ ॥ women ·२० हरमेखलाया चरणंण समं दिण्णं सरवाणि मूळविरइआ गुलिआ। चिरआळपासिअस्स वि हरड़ बळं तंवचुडस्स ॥ ७७ ॥ चरणेन समं दत्ता सुरवारुणीमूलविरचिता गुलिका । चिरकालपोपितस्यापि हरति बलं ताम्रचूडस्य ॥ चरणमाहारद्रव्यं तेन सह दत्ता यासौ मुरवारुण्या विशाल ? ला)या मूलेन कृता गुलिका सा कुक्कुटस्य चिरकालपोपितगरीरस्यापि बलं शमयतीति ॥ मज्जारवसाळित्तो चम्मेण व तस्स धूविअसरीरो। जज्झम्मि तम्मचूळो णिहणइ पलिअंपि पडिपक्वम् ।। मार्जारवसालिप्त(स्य ? :)चर्मणापि तस्य धूपितशरीरः । युद्धे(न?) ताम्रचूडो निहन्ति बलिनमपि प्रतिपक्षम् ॥ भाजारः वृपदंशः । तद्वसया लिप्तस्तथा तच्चमणा वा दत्तधूपः कुक्कुटो युद्धे बलाधिकमपि प्रतिपक्ष कुक्कुटं निपदयतीति ।। ७४ ।। कळ्ळालावणविणिहित्तवळतम्कामरक्वफळ अम्मि। सुरसा वि होइ महरा मह(म)चिअ कश्चिअसरिच्छा॥७॥ क(ल्या? ल्य)(वा? पा)लापणविनिहितबकुलतरुकामवृक्षफ(ले?लके)। सु(रा? र)सापि भवति मदिरा सहसैव काश्चिकमदृक्षा । कल्य(बा ? पा)लस्य सौनिकस्यापणे विक्रयस्थाने निक्षिप्ते बकुल(तरु- कामवृक्ष)फलके केसरवृक्षे जातस्य वृक्षान्तरस्य वन्दाक इति प्रसिद्धस्य फलके सति तत्रापणे स्थिता सुरसापि गुग काञ्चिकतुल्या भवतीति । तस्मिन्नुद्धृते प्रकृतिमापद्यत इति ॥ ७९ ॥ काऊण कइकवाळे दुद्धंसकरञ्जवीअसञ्जुत्तं । जीए मइराए थोअंताविज्जइ मूरकिरणेहि ॥८॥ सा गळिआणिअरसा ताण मुश्चइ+ अम्मळत्तणमसेमं । जा तम्मि क(इ)अवाळे ण क जळमिस्सिदुद्धं ॥८१ ॥ कृत्वा कपिकपाले दुःस्पर्शकरञ्जबीजसंयुक्तम् । (यस्या) मदिरायाः स्तोकं ताप्यते सूर्यकिरणैः ॥ सा गलितनिजरसा (भा? ता)वन्न मुञ्च(त्युष्ण ? त्यम्ल)त्वमशेषम् । (यदि ? यावत्) तस्मिन कपिकपाले न कृतं जलमिश्रितं दुग्धम् ।।

·द्वितीयः परिच्छेदः । २१ युगलस्यायमर्थः .- यस्याः सुरायाः वचिद् भाण्डकादौ स्तोकमुद्धृत्य (क ? म)कंटशिरःकपरे विनिक्षिप्तं सद् दुःस्पर्शकरञ्जस्य बीजैमिश्रितं च (भूरि ? सूर) किरणैस्तापितं क्रियते सा सुरा भाण्डस्थिता नष्टखरसा तावदम्लत्वं समग्रं न त्यजति, यावत् तस्मिन् कपिकपाले सजलं क्षीरं निक्षिप्यते । तस्मिंश्च निक्षिप्ते सा सुरा प्रकृतिस्था भवतीति । युगलकम् ।। ८०,८१ ।। वाळेअरुहिररजिअ(रू)विअसिचएण दारणिहिएण। ककळाळावणमज्झट्टिआ विविग्सा सुरा होइ ॥ ८२ ॥ बालेयरुधिरराजितरूपिकांशुकेन द्वारनिहितेन । कल्यपालापणमध्यस्थितापि (वि)रसा सुरा भवति । खररुधिरेणालिप्तं यद्रूपिकार्कवृक्षस्य सम्बन्धि कार्पासप्रायं फलं तद्गतं द्रव्यं तेन निर्मितं यद् वस्त्रं तेन सौनिकगृहद्वारस्थितेन सा विक्रयस्थानान्त- नतापि सुरा विरसा भवतीति । वस्त्रापासने पुनः प्रकृतिमापद्यत इति ॥ ८२ ॥ रअसङ्गमकामकिसोरवाळकडअम्मि भुजळआबद्धे । होइ दिअंबरालिंगं उद्ध(मा? समा)रोविए थड्ढे ॥ ८३ ॥ रतसङ्ग(म)कामकिशोरवालकटके भुजलताबद्धे । भवति दिगम्बरलिङ्गमू(च)समारोपिते स्तब्धम् ।। करलग्नस्य वासस्थितस्य (?) कामकिशोरकस्य खरस्य पुच्छाद् वालाद् (रोमाणि) गृहीत्वा यः कटको निर्मितः तस्मिन् बाहुशिखरमानीते दिगम्बरस्य नग्नक्षपणकस्य ध्वज उत्थितो भवतीति । प्रयोक्त्रा तस्मिन् कटके बाहोराकृष्टे सति पुनः पततीति ।। ८३ ॥ सुरतट्ठिअखरपुच्छमहगुप्पजंवुअपुरीसबदरेहि । करकडअमुद्धणीअं कडिळळमवणेइ भहिळाण ॥ ८४ ॥ - सुरतस्थितखरपुच्छरुहप्रोतजम्बुकपुरीपबदरैः । (कर)कटकमूर्ध्वनीतमधोवस्खमपनयति महेलानाम् ।। पूर्ववत् खरपुच्छरोमाणि गृहीत्वा मृगालामध्यनिष्क्रान्तैबंदराण्डैः यत् कटकं विनिर्मितं तत् बाहुन्यस्तं पूर्ववदूर्ध्वनीतं सत् स्त्रीणामधरवसनमुरिक्षप- तीति ।। ८४ ॥

·२२
हरभखलाया
करदिअसगहिअमहिराविआइ हलिणीइ मुडिओ वअइ।
गमो गम्भवई ना जा मा णुकावआ थट्टो ।। ८५॥
करदिवसगृहीतमही (रा)पितथा हलिन्या मुद्रितस्तिष्ठति ।
गर्भो गर्भवत्या(स्तावद् यावन) मा नोल्खाता ततः ।।
गर्भवत्या गर्भाऽन्तर्गता जन्तुस्तिष्ठति न प्रवर्तते । कीदृशः सन् । हलिन्या
लाङ्गल्या मुद्रितः स्तम्भितः । कीदृश्या सत्या । हम्तनत्रयुक्तदिनकरगृहीतया
तदनु (देवताया गर्भ. स्तब्धा भवतीति ।' ) तद्गृहभूमी निक्षिप्तया। तावत्
तिष्ठति, यावदसौ हलिनी भूमेः पुनर्नाद्धृता । उद्धृतायां तु गर्भः प्रवर्तते इति ।
महिसमहामउणापिससिद्धत्य (आनेक साहिअं रसअं।
जा भुञ्जइ गम्भवई ती मुओ होड जच्चन्धो ॥ ८६ ॥
महिष(महा)शकुनामिपसिद्धार्थकतैलसाधितं रसकम् ।
या भुङ्क्ते गर्भवती तस्याः मुतो भवति जात्यन्धः ।
महिषस्य शुलाक्षस्य तथा महाशकुनस्य कौशिकस्य च मांसेन तथा
सर्वपतैलेन साधितं यूपं या भुङ्क्ते गर्भवती, सा जात्यन्धं सूत इति ॥८६॥
होइ महाणम(वि)णिहिए चिकळअभवकामरुकावफळ-
[अम्मि।
सिद्धं तित्तमसेसं पि भोअणं ओवग्वए सुरसं ।। ८७ ॥
भवति महानमनिहिने चिल्लकभवकामवृक्षफलके ।
सिद्धं तिक्तमशेषमपि भोजनमुत्खाते सुरसम् ।।
चिल्लकं वृक्षविशेषः तदुद्भवस्य कामवृक्षस्य वृक्षान्तरस्य फलके पचन-
स्थानन्यस्ते तत्र सिद्धं सर्वमेव भोजनं तिक्तं सम्पद्यते । उत्खाते तु तस्मिन् मृष्टं
भवतीति ।। ८७ ॥
सिसुमारद्विपरिडिअवेतसतम्दाम्भहणमंभूओ।
जळसिञ्चन्तो वि सिही पलिज्जइ विजजळणो व्व ॥ ८८॥
शिशुमारास्थिपरिस्थितवेनसतरुदारुमथनसम्भूतः ।
जलसिच्यमानोऽपि शिखी प्रदीप्यते विद्युज्ज्वलन इव ॥
शिशुमारो मत्स्यविशेषः तत्संबन्धिकीकसे निवेशितं यद्वेतसतरुदारु
तन्मथनेन सम्भूतोऽग्निः जलेनाभिवृष्टोऽपि प्रज्वलति, नतु शाम्यति, विद्युद-
ग्निवत् । स हि जलमध्ये ज्वलनीति ॥ ८८ ॥

·द्वितीयः परिच्छेदः ।
२३
सळिळपवंग(विहंग)हिकखण्डकअमन्यणाहि उप्पण्णो ।
बाडवजळणो व्व जळे वि(जळइ)जळणी णिरासंको ।।८९॥
सलिलप्लवङ्गविहङ्गास्थिखण्डकृतमन्थनादुत्पन्नः ।
बडबाज्वलन इव जले(ऽपि) ज्वलति ज्वलनो निराशङ्कः ॥
जले प्लवङ्गा जलचराः पक्षिण इत्यर्थः । तेषां सम्बन्धिना अस्मा अस्थि-
खण्डेन यत् कृतं मथनं परस्परनिघर्षः ततः उत्पन्नोऽग्निरौर्वानलवद् जलेऽपि
ज्वलति निस्संशयमिति ॥ ८९ ।।
सिहितंबचूळकळरवपुरीसहरिआळकणअनरुचुण्णं ।
उम्मत्तं कुणइ जणं ता जा (से? गो) मुण्डिअंमीसं ॥१०॥
शिखिताम्रचूडकलरवपुरीपहरितालकनकतरुचूर्णम् ।
उन्मत्तं करोति जनं तावद् यावन् (नो) मुण्डितं शीर्षम् ।।
मयूरकुक्कुटपारावतानां पुरीषं तथा हरितालधुबूंरचूर्णम् एतत् पुरुषस्य
शिरसि दत्तं सदुन्मादं जनयति । मुण्डिते शीर्षऽसौ निवर्तत इति ॥ ९० ॥
जाहअपुरीसगम्भा सिहण्डिमहिरण भाविओं वत्ती।
अवहरइ विळगआण वि जळिआ जीअं भुअंगाण ॥
जाहकपुरीषगर्भा शिखण्डिरुधिरेण भाविता वतीं ।
अपहरति बिलगवानामपि ज्वलिता जीवं भुजङ्गानाम् ॥
जाहकः प्राणिविशेषः, तत्पुरीषेण सगर्भा पूरितान्तरा मयूररक्तेन सिक्ता
या वर्ती सा ज्वलिता सती बिलस्थानगतानामपि सर्पाणां जीवम(प)हरति
किमुत वहि:स्थितानामिति ॥ ९१ ॥
घरपडळन्तरविणिहिअचकंकजडप्पभावविहरूंगा।
मुश्चन्ति खणेण महाविसा(णि? वि)फणिणो तमावासं ।।
गृहपटलान्तरविनिहितचक्राकजटाप्रभावविह्वलाङ्गाः ।
मुश्चन्ति क्षणेन महाविपा अपि फणिनस्तमावासम् ।।
गृहस्य पटलमाच्छादनं तदन्तरनिक्षिप्तायाः चक्राङ्कजटायाः मूलस्य
प्रभावात् विसंस्थुलगात्राः सन्तः सर्पाः तद्गृहं तत्कालमेव परिहरन्तीति
॥ ९२ ॥

·हरमेखलाया
तेळ्ळोळ्ळपळळीसिअघोहिअनुढे ममामकुम्मामं ।
रूविअदळेमु दिज्जइ वमाण कअगम्अदामाणं ॥१३॥
ते तं ग्वाऊण चिरं मुन्ति मअपमिहिळेहि अङ्गहि ।
कहकवि ळद्धसण्णा पुणो ण ढक्कन्ति तम्मि कए ।
तैलाद्रपललमिश्रितसुधाक्षीरं समापल्मापम् ।
रूपिकादलेषु दीयते वृपाणां कृतगुरुकदोपाणाम् ॥
ते तत् खादित्वा चिरं म्वपन्ति मदप्रशिथिलैरङ्गः ।
कथंकथमपि लब्धमंज्ञा पुनर्न ढाकन्ने तत्र गृहे ।।
तैलेन सिक्तं यत् तेलचूर्णन मिश्रं सुधाक्षीरं तन् मापकृतैः कुन्माषः रक्त-
पूपकैः सहितं वृषाणां मूपिकाणाम् अर्कपत्रेषु दीयते । कीदृशानाम् । कृतगुरुदो-
पाणाम् । ततश्च किं भवतीत्याह -~~ ते वृपाः तत् सुधाक्षीरं तथाविधं भुक्त्वा
चिरं स्वपन्ति मोहमनुभवन्तीति । कीदृशी मूछी । निःसहगात्रा । अनन्तरं
कथमपि प्राप्तप्रबोधाः तद् गृहमत्यन्तं परिहरन्तीति । युगलकम् ॥९.३,९४॥
पसुपइजळोकळारआळपळळमजरपुरीसकअळवा ।
उन्दुरुणिउरुयं हरइ मूसिए गेहवित्थारे ॥ १५ ॥
पशुपतिजलाद्रहरितालपललमार्जार पुरीपकृतलेपः ।
उन्दुरुनिकुरुम्वं हरति भूपिकाकविस्तारे(?) ॥
छागमूत्रपट्कीकृतैः हरितालतिलचूर्णवृपदंशमलैः कृतो लेपा मूषिका-
समूहमेव गृहाभोगगतं नाशयति ॥ ९५ ॥
णासन्ति तुरिअतुरिअंजीअं घेत्तृण मक्कुणा झत्ति ।
आळोळऊण मअणे बद्धं थळकुम्भिआमूळं ॥१६॥
नश्यन्ति त्वरितत्वरितं जीवं गृहीत्वा मक्कुणा झटिति ।
आलोक्य शयनबद्धं स्थलकुम्भिकामूलम् ।।
स्थलकुम्भिका ओषधिविशेषः । अस्या मूलं शयने बद्धं स्पृष्ट्वा न
केवलं तत्र न ढोकन्ते, यावज्जीवितरक्षार्थं पलायन्ते । त्वरितत्वरितमिति नाश-
क्रियाविशेषणम् । झटितीत्यालोकनक्रियाविशेषणमिति ॥९६॥

·द्वितीयः परिच्छेदः । २५ *ककडअवसापूरिअकुलीरकपरअविरइओ सहसा । आकरिसेइ पईयो पज्जलिओ माणसमूहं ।। ९७ ॥ कर्कटकः कुलीरो मत्स्यविशेषस्य पर्यायः । तत्र कर्कटकस्य सम्बन्धिन्या वसया पूरितो योऽसौ कुलीरस्यास्थिखण्डः तत्र विरचितः समुज्ज्वलितो दीपो मत्कुणसमूहमाकर्षति स्वसन्निकर्षमाकर्षयतीति ॥ ९७ ॥ रइतूळरइअजावअसरिसपतळोळळवत्तिआगम्भा। हरइ पईवो गेहम्मि मक्कुणे जानिणीलिओ ॥ ९८ ॥ रवितूलरचितयावकसपतलावतिकागर्भः । हरति प्रदीपो गेहे मत्कुणान् यामिनीज्वलितः ॥ ९८ ॥ रवितूलः अर्कवृक्षफलान्तर्वति कार्पासरूपं द्रव्यं तेन रचिता तथा लाक्षारसतैलसर्षपतैलाभ्यामाद्री वर्तिर्गर्भेऽन्तरे यस्य तादृशः प्रदीपो गृहे रात्री ज्वलितः सन् मत्कुणं हरति निर्वासयतीति ॥ ९८ ॥ धवळापराइआमूळककुभकुसुमफलपुरविळंगेहि। सिसिवाळअभळ्ळाअअळच्चासज्जरससञ्जुत्तेहि ॥ धूवो भवणब्भन्तरपसरतोद्दाममासळामोओ। णासेइ भुअंगोन्दुरुघुणमक्कुणमसअजूआओ ॥१०॥ धवलापराजितामूलककुमकुमुमफलपुरविहरैः। श्रीवासकभल्लातकलाक्षासर्जरससंयुक्तैः ॥ धूपो भवनाभ्यन्तरप्रसरदुद्दाममांसलामोदः । नाशयति भुजगोन्दुरुघुणमत्कुणमशकयूकान् । धवलापराजिता श्वेतगिरिकर्णिका तस्या मूलं ककुभस्यार्जुनस्य पुष्प- फलानि तथा धूपो गुग्गुलुः विहङ्गं कृमिघ्नम् एतैः तथा श्रीवासकेन तथा भल्लातकेन तथा लाक्षया तथा सर्जरसेन च कृतो धूपो गृहान्तःप्रसर्पदुत्कट- घटगन्धः स्पर्शादहिमूषककाष्ठकृमिमत्कुणमशकयूकान् नाशयतीति । युगल कम् ॥ ९९,१००॥ अस्य छाया मातृकायां नोपलभ्यते ।

·२६ हरमेखलायां तिहळाभळळाअअककुभकुसुमसाळजउविहंगेहि । रणमीसिएहि धूवो मक्कुणभसआण विद्दवणो ॥१०१॥ त्रिफलाभल्लातकककुभकुसुमसालजतुविहङ्गैः । रणमिश्रितेधूपो मत्कुणमशकानां विद्रावणः ॥ १०१ ॥ सालः सर्जरसः जतु लाक्षा । रणम् उशीरम् । शिष्टं गतार्थम् ॥१०१॥ इअ गळिअदप्पपसरा रिउणो एएहि विविहजोएहि । कीरन्ति णिअजणो विहु रक्खिज्जइ परपउत्ताण ॥१०२। इति गळितदर्पप्रसरा रिपव एतैर्विविधयोगैः। क्रियन्ते निजजनोऽपि खलु रक्ष्यते परप्रयुक्तेभ्यः ।। स्पष्टार्था गाथा ॥ १०२ ॥ *एसो एत्थ समप्पसइ कअन्तदूओव्व दारुणसरुवो। हरमेहळाए विइवो रिउजणदमणो परिच्छेओ॥१०३ ॥ इति हरमेखलायां द्वितीयः परिच्छेदः ।। अथ तृतीयः परिच्छेदः। वेसाण कए धुत्ता करेइ खुड्डीइ विविहभंगेहि । जइ तात्तचिअ ण बसे ता किं खुट्टोरि खविएहि १ ॥ वेश्यानां कृते धूर्ताः क्षपयन्ति कुट्टनीविविधभङ्गिभिः । यदि ता एव न वशे तत् किं कुट्टनीभिः क्षपयिताभिः ।। पूर्वपरिच्छेदोक्तस्य कुट्टनीक्षपणस्य यद्यपि वेश्यावशीकरणोपा(य)तयो- पन्यासः कृतः, तथापि वेश्यानामेव वशीकरणं मुख्यमिति तत्प्रयोजनं तृतीय- परिच्छेदोपन्यासस्य प्रतिपादयितुमेव । गाथा स्पष्टार्था ॥ १ ॥ अह दुब्विअढवेसासोहग्गविहडणसमत्थं । अविहेअवसीअरणं भणिमो तइअं परिच्छेअं॥२॥ अथ दुर्विदग्धवेश्यासौभाग्यविघटनसमर्थम् । अविधेयवशीकरणं भणामस्तृतीयं परिच्छेदम् ।। प्रस्तुतपरिच्छेदप्रशंसाप्रयोजनप्रतिपादनार्थं स्पष्टार्थेयं गाथा ॥ २॥ * अस्य छायाविवरणं वा न दृश्यते ।

·तृतीयः परिच्छेदः ।
उ(म्म)त्तसुणहदाहिणदिहीफळअम्मि लिक्खए जीए ।
णाम अकं गारेण एइ सा कामिणी तुरिअं॥३॥
उन्मत्तश्वदक्षिणदिगस्थिफलके लिख्यते (तया ? यस्याः)।
नामाङ्गिारेण एति सा कामिनी त्वरितम् ॥
उन्मतश्वा अलर्क इति प्रसिद्धः । तस्य कायदक्षिणभागास्थिपट्टके अर्का-
ङ्गारेण येन तेन कज्जलेन अमुकं वशमानयत्विति नाम लिख्यते, सा वशी-
कर्तुमिष्टा स्त्री क्षिप्रमागच्छतीति ॥ ३ ॥
अह कहवि णएए वसं पुव्वभगिए विहिम्मि णीसेसं ।
तत्ताविअम्मि मन्दाणळेण णामे धुवं एइ॥४॥
अथ कथमपि नैति वशं पूर्वमाणिते विधौ निश्शेषे ।
तत्तापिते मन्दानलेन नाम्नि ध्रुवमेति ॥
मन्दानलः कुकूलाग्निः । पूर्वगाथार्थविशेषणार्थेषा गाथा स्पष्टार्थेति ॥४॥
अदसणसिसुळाळारोअणाहि पूसम्मि विरइओ विहिणा ।
भंगरअमूळसहिओ कुणइ वसे तिभुअणं तिळओ॥५॥
अदशनशिशुलालारोचनाभ्यां तिष्ये विरचितो विधिना ।
भृङ्गरजोमूलसहितः करोति वशे त्रिभुवनं तिलकः ॥
अजातदन्तबा(लला)लारोचनाभ्यां मार्कवमूलेन सह पुष्यः पिष्टाभ्या
कृतो विशेषकः उक्तं कार्य करोते । विधिरत्र कुमारी द्रव्यं पिनष्टीति ॥५॥
गोरोअणासिळारुणदळरइअविसेसओ विळित्तो व्व ।
णरणारिणरिन्दपिओ होइ असज्झो विसाणं च॥६॥
गोरोचनाशिलारुणदलरचितविशेषको विलिप्तो वा ।
नरनारीनरेन्द्रप्रियो भवत्यसाध्यो विपाणां च ॥
गोरोचना प्रसिद्धा । शिला मनश्शिला । अरुणं कुङ्कुमम् । दलं तमा-
लपत्रम् । गन्धं पत्रमिति प्रसिद्धम् । कृत(स्ति ? ति)लकः समालब्धाङ्गो वा
पुंसां स्त्रीणां राज्ञां च वल्लभो भवति । विषाणां च स्थावरादीनामनाक्रमणीयो
भवति ॥६॥

·: २८ हरमेखलायां भङ्गरअदेविधवळापराइआसिअवआहि णिम्मविओ। गोरोअणासणाहो तिळओ भुषणं वसे कुणइ ।। ७॥ भृङ्गरजोदेविधवलापराजिनाश्वेतवचाभिनिर्मितः । गोरोचनासनास्तिलको भुवनं वशीकरोति ॥ मार्कवसहदेवाश्वेतगिरिकर्णिकाश्वेतवचागोरोचनाभिः कृतस्तिलकः उक्त- मेतत्कार्य करोतीति ॥ ७ ॥ कुणइ वसे वत्ती (पीपी)पित्तगोरोअणाविणिम्मविआ। सम्बकरकणिविर तिळपण तेकळोक्कं ॥८॥ करोति वशे वर्ती (पी ? मी)नपित्तगोरोचनाविनिर्मिता। सव्यकरकनिष्ठाविरचितेन तिलकेन त्रैलोक्यम् ॥ मत्स्यपित्तगोरोचनकृता या वी सा निवृष्टवामहस्तकनिष्ठा गुल्या विर- चिततिलकोक्तं कार्य करोति ॥ ८ ॥ गोरंभापित्तुभवसिहिसूळामोदणीसिळारइओ। नेगळोकं बसिअकरिणो मुहम्मि णिचाहिओ निळओ॥ गोरम्भापित्तोद्भवगोरोचना तथा समयूरशिखा तथा मोहनी विटपत्रिका शिला मनःशिला एताभिर्विरचितस्तिलको यथोक्तं कार्य करोतीति ॥९॥ विणुकन्ताभंगरअदेविधवळापराइअजटाहि । पूसम्मि रोअणापाणीषण अमारिपिहाहि ॥ १० ॥ कारूण तिळअमिमिणा ममरद्धआगेद्धबन्धसमेण । कुणह वसे जीअळोअं दंसणपरिवड्डिआणन्दं ॥ ११ ॥ विष्णुकान्ताभृङ्गरजोदेविधवलापराजितजटाभिः । पुष्ये गोरोचनापानीयेन कुमार्या पिष्टाभिः ।। कृत्वा तिलकममुना मकरध्वजस्निग्धवान्धवसमेन । कुरुत वशे जीवलोकं दर्शनपरिवधितानन्दम् ॥ विष्णुकान्ता भीलुपुष्पा तथा मार्कवेन सहदेव्या श्वेतगिरिकर्णिकामू- लेन चेत्यनेन द्रव्येण गोरोचनाजलारञ्जितेन कन्यकापिष्टेन तिलकं कृत्वा कार्य सम्पादयन्तीति युगलकम् ॥ १०, ११ ॥ अस्य छाय मातृकायां नोपलभ्यते ।

·तृतीयः परिच्छेदः ।
२९
बहुसोरंअरिसोणिअभाविआए गारोअणाए कअतिळ-
[आ।
जं जं पेच्छइ पुरुसतं तं महिळा बसे कुणइ ॥ १२ ॥
बहुशरीयत्तशोणित(भावित)या गोरोचनया कृततिलका ।
यं यं प्रेक्षते पुरुषं तं तं महेला वशीकुरुते ॥
तन्तुरजसबहुवारमिश्रितया गोरोचनया रचितविशेषका वधूः (यं) यमि-
च्छति तं तं दृष्टमात्रं वशीकुरुत इति ॥ १२ ॥
रक्तहअमारकुसुमं सिद्धत्यअकुटुगअभउम्मीसं ।
हरवळ्ळहोद्वारुणसिअमकवमूळसञ्जुत्तं ॥ १३ ॥
भूअदिणे पूसे वा सीअळसळिळेण वड्डिअं विहिणा।
सइ गुरुभआरम्भे तिळअमेअं(क)रज्जासु ॥ १४ ॥
रक्तहयमारसिद्धार्थककुष्ठगजमदोन्मिश्रम् ।
हरवल्लभोष्ट्रवारुणसितमार्कवमूलसंयुक्तम् ।।
भूतदिने पुष्ये वा शीतलसलिलेन वर्धितं विधिना ।
सदा सर्वभयारम्भेपु तिलकमेतं कुर्यात् ॥
लोहितकरवीरकुसुमं सर्षपावाप्यकरिदानमिश्रितधु—रकारतवारुणीसित.
मार्कवसंयुक्तं शीताम्बुना पिष्टं तिष्ये चतुर्दश्यां वा नित्यं सर्वभयनिवृत्त्यै
तिलकमेतं कुर्यादिति युगलकम् ॥ १३, १४ ॥
एअं विअ पाणे भोअणे व्य पूसम्मि पञ्चमळमिसि।
दिण्णं भुवणस्मि यसे कुणइ सआ दासपडिरूवं ॥१५॥
एतदेव पाने भोजने वा पुष्ये पञ्च(म)लयुक्तम् ।
दत्तं भुवनमपि वशीकरोति सदा दासप्रतिरूपम् ।।
एतदेव पूर्वोक्तं द्रव्यं देहजैः पञ्चभिस्तत्र मुखवारजैश्चतुर्भिस्त्वङ्मलेन
त(दा ? था) पञ्चमेन मिश्रितं पाने भोजने वा दत्तं सदुक्तं कार्य करोतीति ॥१५॥
सिअसरिसवमसिअभुजंगमच्छए गजमएण सजुत्वं ।
पुटदड्डे चुण्णइअमञ्जणमिणमो वसीअरणं ॥१६॥

·३० हरमेखलाया सितसर्षपमसितभुजङ्गमस्तके गजमदेन संयुक्तम् । पुटदग्धं चूर्णीकृतमञ्जनमिदं वशीकरणम् ॥ गौरसर्षपाख्यं द्रव्यं कृष्णसर्पमस्तकाभ्यन्तरे न्यस्तं करिमदमिश्रितं पुट- पाकदग्धं सत् पिण्डमित्येवं कृतमिदमञ्जनं वर्शाकरणमिति । आममृन्मयपात्र- द्वयस्याभ्यन्तरे द्रव्यं तस्य सन्धिस्थाने च लेपने च निर्विवरं कृत्वा पादद्वयपा- कपर्यन्तं पच्यते पुटपाकदग्धमित्युच्यत इति ॥ १६ ॥ होइ सिळाणाएसरपिअंगुरोअण(जिआ)च्छीणं । णिस्सेसतमणिजणवळळभत्तणं सामिसम्माणं ॥ १७ ॥ भवति शिलानागकेसरप्रियङ्गुगोरोचनाञ्जिता(क्षी ? क्षाणाम् । निश्शेषतरुणीजनवल्लभत्वं स्वामिसम्मानम् ॥ मनश्शिलानागकेसरश्यामगोरोचनाभिः कृताञ्जनेनाजितनेत्राणां पुंसा- मुक्तं फलं भवतीति ॥ १७ ॥ समतुळिअञ्जनचंदनपङ्कअदळरोअणापिअंगूहि । अञ्जिअणअणो जं जं पेच्छइ तं तं वसे कुणइ ॥१८॥ समतुलिताञ्जनचन्दनपङ्कजदलरोचनाप्रियगृभिः । अञ्जितनयनो यं यं द्रक्ष्यति तं तं वशीकुरुते ॥ समतुलिताभिस्तुल्यभागाभिः सौवीराञ्जनचन्दनपद्मतमालपत्रगोरोच- नाभिः कृतेनाञ्जनेनाञ्जितनेत्रो दर्शनमात्रेण परं वशीकुरुत इति ॥ १८ ॥ बहुसो वराहसोणिअभाविअजावअ(रञ्जिअ)कआए। सौवीरञ्जणमहुअरचुण्णसगब्भाए वत्तीए ॥ १९ ॥ कोळवसाभरिअपईवगहिअकज्जळकअञ्जणा होंति । सअळजणहिअअदइआ विहडिअपडिपक्खमाहप्पा [॥२०॥ बहुशो वराहशोणितभावित(परिभावित ?)यावक(रञ्जित)कृतया। सौवीराञ्जनमधुकरचूर्णसगर्भया वा ॥ कोलवसाभरितप्रदीपगृहीतकज्जलकृताञ्जना भवन्ति । सकलजनहृदयदयिता विघटितप्रतिपक्षमाहात्म्याः ।।

·तृतीयः परिच्छेदः । ३१ गाथायुगलस्यायमर्थः-बहुशो बहून् (व ? वा)रान् सूकरमांसरयासृजा भावितं सत् शुष्कं यद् यावकं लाक्षारसरञ्जितं वास उपचारात् । तेन निर्मितया वर्त्या । तथा सौवीराजनेन शुष्कभ्रमरचूर्णेन सगर्भया पूरितान्त(रा ? रया) सूकरस्नेहेन पूरितप्रदीपगृहीतेन कज्जलेन कृताञ्जननेत्रा उक्तफलभागिनो भव- न्तीति । युगलकम् ॥ १९, २० ॥ * सजरसविसाणवआभुअंगभुडिकामिणीहि णिम्माविओ। मिअसिद्धत्थसणाहो धूवो सव्वत्थसिद्धि)अरो ॥२१॥ सर्जकुष्ठवचानागकेसरसूक्ष्मिकाप्रियङ्गुभिः निर्मितः तथा गौरसर्षपैर्युक्तो धूपः सर्वार्थान् साधयतीति ॥ २१ ॥ जळवाहमळअमहीअरजोइअसमभाअ(वि)मीसिओ [पूसे। णिअळाळासजुत्तो धूवो सोहग्गसञ्जणणो ॥ २२ ॥ जलवाहमलयमहीधरयोजितसमभागमिश्रितः पुष्ये । निजलालासंयुक्तो धूपः सौभाग्यसञ्जननः ।। पुष्यः मुस्ताचन्दनशैलेयानां योजितैः समै गैर्मिश्रीकृतस्तथा स्वमुख- निष्यन्दसहितो धूपः सौभाग्यं जनयतीति ॥ २२ ।। कंकुतएणाएसरपउमअमालूरकुडिळमंसीहि । सव्वत्थ कुणइ सिद्धिं धूवो समभाअणिम्भविओ॥२३॥ कत्वङ्नागकेसरपाकमालूरकुटिलमांसीभिः । सर्वत्र करोति सिद्धिं धूपः समभागनिर्मितः ॥ कङ्गु प्रियङ्गु । त्वक् भृङ्गः । नागकेसरप के प्रसिद्धे । मालूरं बिल्वम् । कुटिलं तगरम् । मांसी नलदः । एतैद्रव्यैस्तुल्यांशैः कृतो धूपः... ....॥२३॥ व्रजथ नरेन्द्रभवनं यदीच्छथ वशीकर्तुम् ।। लघु कृष्णागरु । मलयं चन्द)नम् । कुष्ठं विषाणम् । कुङ्कुमं काश्मीरम् । सुरदेवदारु करिनागकेसरं वन्यं परिपेलवम् । कुसुमसलिलं माक्षिकम् । एतैः कृतो धूपो यैस्तथाविधाः सन्तो राजगृहं गच्छत, यदि राजानं वशीकर्तुं काम- श्चेति ॥ २४ ॥ * अस्य छाया मातृकायां नोपलभ्यते। 1 अत्र कियांश्चिद् ग्रन्थो गलित इति प्रतिभाति ॥

·३२ हरमेखलायां कण्णाव(रेण? रणे) कालिशिलामागमे पण्णविकए तुरि। एसोचिअ सिद्धिअरो धूवो चिन्तामणी णाम ॥२५॥ कन्यावरणे कामिनीसमागमे पण्यविक्रये त्वरितम् । एष एव सिद्धिकरो धूपश्चिन्तामणि म ।। अस्यैव फलान्तरप्रतिपादनार्थी स्पष्टा गाथेति ॥ २५ ॥ कररुहकळळकुन्दकाळाउरुदळळक्खासणाहओ। दळमाळाविसाणमळउम्भवधिरइअसमभाओ।॥ २६ ॥ मअणमहाणरिन्दजवणिसिअसराणिपुडुमदूअओ। कुणइ वसम्मि सअळं भुवणं विहु एस सअन्धधूपओ॥ कररुहकललकुन्दकालागरुदललाक्षासनाथः । दलमालाविषाणमलयोद्भवविरचितसदृशभागः ॥ मदनमहानरेन्द्रनवनिशितशराशनिप्रथमदूतः । करोति वशे (सकलं) भुवनमपि खल्षेप सगन्धो धूपः।। कररुहो नखम् । कललं मांसी । कुन्दं कुन्दुरुष्कः । कृष्णागरु लघु। बलं गन्धपत्राणि । लाक्षा प्रसिद्धा । एतैः सहितं दलं सल्लकम् । माला स्पृका। विषाणं कुष्ठम् । मलयोद्भवं चन्दनम् । एतैर्विरचितास्तुल्यमागा यस्य समांशैः एतैः सर्वैरित्यर्थः । सुगन्धधूपोऽयमत्यन्तसौभाग्यप्रदत्वात् स्मरशरामदूतकल्पः । उतार्थक्रियाकर इति । युगलकम् ॥ २६, २७ ॥ मळआरुणगिरिमिअंककन्दळीसमकअभाअओ। गअदाणसिळापिअंगुरससरिसवसजुत्तओ धूवो ॥ मअरद्धओव्व विडडिअजणमाहप्पओ भुअणं । ससुरासुरं पि कुणइ क्से विळसन्तओ॥ २९ ॥ मलयारुणगिरिमृगाइफन्दलीकृतसमभागः । गनदानशिलाप्रियङ्गुरससर्वपसंयुक्तो धूपः ।। मकरध्वज इव विघटितजनमाहात्म्यं भुवनम् । ससुरासुरमपि करोति वशे विलसत् (१)॥ मलयं चन्दनम् । अरुणं कुङ्कुमम् । गिरिः शिलापुष्पम् । सृगाः कर्पूरम् । कन्दली ओषधिविशेषो देशान्तरे प्रसिद्धः । गजमदः । शिला मन- ·तृतीयः परिच्छेदः। ३३ शिशला । प्रियङ्गुः कामिनी । रसो गोलः । सर्षपः सटहः । एतैः समभागैः कृतो धूपः उक्तं कार्य करोतीति । "द्वादशाङ्गयुतो धूपो (ह्य)त्यन्तविबुधप्रियः । (द ? दा)रकर्मणि विख्यातः सम्यग्विधिनियोजितः” ॥ २८, २९ ॥ णिअवाहविंअसोणिअमळमीसुम्मत्तसुणहजीहाए । खाणेण व पाणेण व (पु? कुणइ वसे तिभुवणं सअळं ॥ निजबाष्पशोणितमल(य ?)मिश्रोन्मत्तश्वजि(हया ? ह्वायाः)। खादनेन वा पानेन वा करोति वशे त्रिभुवनं सकलम् ।। बाष्पादीनि प्रसिद्धानि । तान्येव त्रीणि समानि एतैमिश्रिता उन्मत्त- शुनोऽलर्कस्य जि(ह्वया ? ह्वा) खादनपानदत्ता उक्तं कार्य करोतीति । एतानि द्रव्याणि साधको यस्मै प्रयुङ्क्ते तं तं वशीकरोतीत्यर्थः ॥ ३० ॥ रइसमए णिअबीअं घेत्तूण करेण कामिणीचरणं । जो (वा? आ)लिंपइ वामं सो तीए चिरं वळ्ळहो होइ॥ रतिसमये निजबीजं गृहीत्वा करेण कामिनीचरणम् । य आलिम्पति वामं स तस्याश्चिरं वल्लभो भवति ॥ सम्प्राप्तयोगे भावप्राप्त्यवसरे स्ववीर्य वामकरण गृहीत्वा कामिन्या वामं चरणं लिम्पति स तां वशीकरोतीति ॥ ३१ ॥ माअंगणिहअणरणअणणासिआहिअअळिंगजीहाहि । पक्कं पिणाइभवणे तेळ्ळं पूसम्मि रअणीए ।। ३२ ।। मअणंकुस त्तिणामेण सिद्धमिणमो महावसीअरणं । फस्सेण वि किं बहुणा कुणइ वसं वणगइ(न्दो न्दं)पि॥ एअं पुरा सुरमणिमउडमऊहच्छुरिअचळणेण । सिड पसुवइणा पव्वईए तेब्ळं पसणेण ॥ ३४ ॥ खाणेण व पाणे(ण) व दिण्णं पूसम्मि कामिणिजणस्स। पञ्चङ्गमळसणाहं कत्तो अण्णं वसीअरणं ॥ ३५ ।। एअं गुरुआराहणपविअसिअळोअणारविन्देण । कहि दणइन्दपुरोहिएण सुरमन्तितणअस्स ।। ३६ ॥ F

·हरमेखलायां
मातङ्गनिहतनरनयननासिकाहृदयलिङ्गजिह्वाभिः ।
पक्वं पिनाकिभवने तैलं पुष्ये रजन्याम् ॥
ति नाम्ना सिद्धमिदं महावशीकरणम् ।
स्प.....बहुना करो(ति) वशं वनगजेन्द्रानपि ।
एतर पुरा सुरमकुटमणिमयूखच्छुरितचरणेन ।
सृष्टं पशुपतिना पार्वत्यास्तैलं प्रसन्नेन ॥
खादनेन वा पानन वा दत्तं पुण्ये कामिनीजनस्य ।
पञ्चाङ्गमलसनाथं कुतोऽन्यद् वशीकरणम् ।।
एतद् गुराधनप्रविकसितलोचनारविन्देन ।
कथितं दानवेन्द्रपुरोहितेन सुरमन्त्रितनयस्य ॥
गाथापञ्चकेन कुलकस्येदं तात्पर्य --- गजेन व्यापादितस्य पुंसो नेत्र-
प्राणहृदयपद्मध्वजलालाभिरतैलं पुप्यः रात्रौ रुद्रालये पंक्के शुद्धास्वस्थित्या (1)
उक्तं कार्य करोतीति । एतदेव पञ्चभिः कुलकम् ॥ ३२-३६ ।।
णिअवीअसुभाविअकइवराङ्गचुण्णेण कसळिअदळाई।
दिण्णाइ कुणन्ति वसे अध्याउं सुरहिकुसुमाई ॥३७॥
निजचीजसुभावितकपिवराङ्गचूर्णेन लिप्तदलानि ।
दत्तानि कुर्वन्ति वश आघ्रातुं सुरभिकुसुमानि ॥
निजबीजसंयुक्तेन प्लवङ्गध्वजचूर्णेन अवकुतपत्राणि सुगन्धिकुसुमान्यामो-
दग्रहणाय यस्मै दीयन्ते तं वशीकुर्वन्तीति ॥ ३७॥
पुत्तजारिव्व कअजाळिव्व मोहव्व बर्हिचूळोव्व ।
कुणइ वसे गोरम्भव पञ्चमळमीसिआ दिण्णा ॥३८॥
पुत्रञ्जारी वा कृताञ्जलि (मोहा वा) बहिचूडा वा ।
करोति वशे गोरम्भा वा पञ्चमलमिश्रिता दत्ता ॥
पुत्रधारी स्थितिभिः कृताञ्जलिर्नतिकृत् मोहा मोहनी बर्हिचूडा मयूर-
शिखा। गोरम्भानि सुमनस्य(१)चूर्णमिश्रनवनीतमतिशयप्रसिद्धम् अविधेयवशी-
करणं चरणतलाभ्यङ्गयुक्त्या । गोरम्भा ओषधिविशेषः । तदीयसूक्ष्मचूर्णभावित
नवनीतं वशीकार्यस्य पादतललेपात् सुप्रसिद्ध वशीकरणमिति ॥ ३८॥

·तृतीयः परिच्छेदः । ३५ णरकाळसारख्यमत्तकुञ्जरा होन्ति दासपडिरूवा। चण्डाळिआइ कमसो वढ्ढन्तएककपत्ताइ ॥ ३९ ।। नरकालसारहयमत्तकुञ्जरा भवन्ति दासप्रतिरूपाः। चण्डालिकया क्रमशो वर्धमानैकैकपत्रया ॥ चण्डालिका रक्तकञ्चुकाख्या ओषधिः तया नरस्य कृष्णसारस्य मृगस्य तुरगस्य मत्तवारणस्य एकैकपत्रवृद्धया दत्तया ते नरादयो दासप्रतिरूपा भवन्ति ॥ ३९ ॥ गन्धअसिळाविळेविअसोसिअचुण्णीकअं महुम्मीसं । ळेवेण (वसे महिलां) कुणइ रए कुळिसतरुखण्डं ॥४०॥ गन्धकशिलाविलेपितशोषितचूर्णीकृतं मधून्मिश्रम् । लेपेन वशे महेलां करोति (रते) कुलिशतरुखण्डम् ।। कुलिशः सुधावृक्षः तस्य खण्डः एकदेशः गन्धपाषाणमनश्शिलाख- ण्डाभ्यां शोषितस्ततश्चूर्णीकृतः पश्चात् क्षौद्रभावितो रतिसमये ध्वजलेपाद् योषितं वशीकरोतीति ॥ ४०॥ दिच्छिन्दिअमहुकप्पूरळित्तळिंगा रमः हिअए महिळाण णरा वसन्ति ते दिitळं ॥४१॥ एस किळ जोअराओ दिण्णो रुद्देण मूळएवस्स । भहस्स देवअत्ता(ए?) वस्सम्मि सम सहिआणेण ॥४२॥ दक्षे(न्द्र?न्द्रिय)मधुकर्पूरलिप्तलिङ्गा रमन्ते ये सुरते । हृदये महेलानां नरा वसन्ति ते दीर्घ कालम् ।। एष किल योगराजो दत्तो रुद्रेण मूलदेवाय । भद्राय देवदत्ता(य?) वशेऽस्य संस्थितानेन ॥ दक्षः प्राणिविशेषो भाळूक इति प्रसिद्धः । तदीयेनेन्द्रियेण पिष्टेन तथा माक्षिकघनसाराभ्यां लिप्तसाधना ये रमन्ते निधुवने क्रीडन्ति ते कामिनीनां चिरं कालं हृदये वसन्ति । सदा भवन्तीत्यर्थः । अस्यैवानुशंसार्थी स्पष्टा द्वितीया गाथा । भद्रशब्दो मूलदेवविशेषणमिति । युगलकम् ॥ ४१,४२॥ उरए।

·हरमेखलायां मुणिकुसुमसळिळघअ(मह)जाळिणिफळरेगुपारअहिमेहि । कीरइ विअदृदइओ कअअम्मीसिओ ओ ॥४३॥ मुनिसुमसलिलघृतमधुजालिनीफलरेणुपारतहिमैः । क्रियतां विदग्धदपितः कतकफलोनिमश्रितोपः॥ मुनिरगस्त्यतरुः तत्कुसुमजलेन तद्रसेनेत्यर्थः । तथा घृतमाक्षिकाभ्यां तथा जालिन्या देवताळ्याः सम्बन्धिना फलचूर्णेन तथा सूतेन चन्दने दत्तै. कतक- फलचूर्णमित्रै गरप्रियो ध्वजलेपः कामिनीवशीकारहेतुः क्रियतामिति ॥ ४३॥ जस्स मणे कज्जं सामळिए दासत्तणं पवण्णाए। सो कुणइ लिंगळेवं कळरवमळसिन्धवमहूहि ॥४४॥ यस्य मनसि कार्य श्यामलया दासत्वं प्रपन्नया । स करोतु लिङ्गलेपं कलरवमलसैन्धवमधुभिः ।। कलरवमलं पारावतशकृत् । सैन्धवमधुनी प्रसिद्धे। शिष्टं गतार्थमिति ॥४४॥ ससिमृआमणकइळिंगकणअमहुळित्तलिंगरमिआओ। कुणइ वसे डहविळामिणोओ विरहे ण जीअन्ति ॥ ४५ ॥ शशिसूतारुणकपिलिङ्गकनकमधुलिप्तलिङ्गरमिताः । करोति (वशे) लटहविलासिनीविरहे न जीवन्ति ॥ पारतकर्पूरकुङ्कुमवानरध्वजमातुलक्षौद्राभ्यक्तेन लिङ्गेन कामिता सु- भगकामिनीः पुरुषो वशीकरोति । एवं नाम (काश्यपा? ता वश्या) भवन्ति, यत् तद्विप्रयोगे न जीवन्तीति ॥ ४५ ॥ ससिरसळअणिमअगअणपिप्पलिसिन्धुतुंबु(रु)महूहि। विअधआण महिळा होन्ति रए णिज्झरसरिच्छा [॥ ४६॥ शशिरसलवनामदगगनपिप्पलिसिन्धुतुम्बुरुमधुभिः । लेपितध्वजानां महेला भवन्ति रते निर्झरसदृक्षाः॥ कर्पूरपारताभ्यां तथा लयनिमदेन (१) लताकस्तूरिकया तथा गगनेनाभ्र- केण तथा मागधिकया तथा सैन्धवेन तथा तुम्बुरुफलैः प्रसिद्धस्तथा माक्षिकेण

·तृतीयः परिच्छेदः।
एतैरभ्यक्तलिङ्गानां निधुवनसमये वनिता बहुमदस्यन्दिन्यो भवन्ति । ततश्च
वश्यत्वमापद्यन्त इत्यर्थः स्थित एवेति ॥ ४६॥
हरिआळञ्जणपारअमागहिआकुट्ठसेन्धवमहूहि ।
कळरवपुरीसमीसो लिं(ग? गे)ळेवो कओ विहिणा॥४७॥
सोहग्गमअपरवसतरुणिअणहिअअमत्तमाअंगो।
सुरए रभसेण बसे करेइ मअणंकुसो णाम ॥ ४८ ॥
हरितालाजनपारतमागधिकाकुष्ठसैन्धवमधुभिः ।
कलरवपुरीपमिलिंगलेपः कृतो विधिना ॥
सौभाग्यमदपरवशतरुणीजनहृदयमत्तमातङ्गम् ।
सुरते रभसेन वशे करोति मदनाङ्घशो नाम ॥
हरितालसौवीराजनहरवीर्यपिप्पलीविषाणलवणमाक्षिकैः पारावतमलसं-
युक्तैः विधिना मदसमांशरूपेण विधानेन कृतो ध्वजाभ्यङ्गो सुरते रभसेन साभि-
लाषत्वेनोक्तविशेषणविशिष्टास्तास्तरुणीर्वशीकरोतीति युगलकम् ॥ ४७,४८॥
जाइ (व) काइ व घेत्तूण पञ्च कुसुमाइ रत्तवण्णाइ ।
समतलिअपिअंगुमीसिआइ अइमसिणपिट्ठाइ ॥ ४९ ॥
एएण लित्तळिंगो जं जं कामेइ कामिणि कुसळो।
सोभग्गरूवगुणगविरं तरुणिं वसे कुणइ ॥५०॥
यानि वा कानि वा गृहीत्वा पञ्च कुसुमानि रक्तवर्णानि ।
समतुलितप्रियङ्गुमिश्रितान्यतिममृणपिष्टानि ।।
एतेन लिप्तलिङ्गो यां यां कामयते कामिनी कुशलः ।
सौभाग्यरूपगुणगर्वितां (तरुणीं) वशीकुरुते ॥
यानि वा कानिचित् प्रमि(न)जातिपुष्पमिति पञ्च लोकहितानि पुष्पाणि
गृहीत्वा तत्तुल्यपरिमाणगन्धप्रियङ्गुमिश्रितानि कृत्वा एतेन द्रव्येण कृतध्वजा.
भ्यङ्गो यां यां योषितं रमयति सा सा सुभगत्ववपुःप्रकर्षगर्वितापि तस्य वश्य-
त्वमापद्यत इति युगलकम् ॥ ४९,५० ।।
घअघट्ठ (रत्त)कइलिंग(ळित्त)लिंगाण डह(वणिदाओ)।
होइ वसे मअरद्धअसर(सोअर)सळळविहुराओ ॥५१॥

·३८
हरमेखलायां
एअस्स मूळसिरिणा मअरद्धअसरसहोअर)समस्स।
ळेवस्स पट्टबन्धो कओ महाआळभुवणम्मि ॥५२॥
घृत(भृ? पि)ट(रक्त)कपिलिङ्गीलप्तलिङ्गानां लटहवनिताः ।
भवन्ति वशे मकरध्वजशरसोदरशल्यविधुराः॥
एतस्य श्रीमूलदेवेन मकरध्वजशरसहोदरसमस्य ।
लेपस्य पट्टवन्धः कृतो महाकालभुवने ॥
घृतपिष्टेन रक्तस्य कर्मकटस्य मेट्रेण लिप्तसाधनानां सुन्दरस्त्रियः
स्मरशरनिकरशल्यव्यथिताः सद्यो वशीभवन्ति । अस्यैवानुशंसार्थी स्पष्टार्था
गाथा । मकरध्वजशराणां सहोदरतुल्यस्य समानार्थकारित्वाद् भ्रातृतुल्यस्य
योग(स्य) पट्टबन्धः कृत इति युगलकम् ॥ ५१, ५२ ॥
जाळिणिफळरेणुरसिन्दकणअळोअणखण्डसहिएहि ।
सुरअम्मि ओहवारुणिदुद्धेण करंभिओ ळेवो ॥ ५३॥
एसो विअ गुरुजोव्वणसोभग्गोत्ताणकामि(णि)जणस्स।
हरइ मअरडं मअरद्धओ व्व भुवणे विभन्तो।। ५४ ॥
जालिनिफलरेणुरसेन्द्रकनकलवणाम्लचेतस(स )हिमैः ।
सुरते उष्ट्रवारुणिदुग्धे मिश्रीकृतो लेपः ।।
एषोऽपि गुरुयौवनसौभाग्योत्तानकामिनीजनस्य ।
हरति गर्व मकरध्वज इव भुवने विजृम्भमाणः ॥
देवतालीफलचूर्णेन पारतेन च हरदयितेन सैन्धवेन अम्लवेतसेन चन्द-
नेन च एतैः करमवारुण्याः क्षीरेण च आलोलितो लेप एषोऽपि सुरतसमये
प्रयोगः प्रकृष्ट (वारुण्या? तारुण्य) सौन्दर्या ? यो)न्नतस्य विलासिनीलोकस्य
साक्षात् कन्दर्प इव दर्प (जनयति विजयमानो ?) हरतीति युगलकम् ॥ ५३,
५४ ॥
हअळाळासिअसरिसवमजिहाजाइकुसुमदळमीसं ।
जो कुणइ लिङ्गळे सोचिअ कुसुमाउहो होइ ॥५५॥
हयलालासितसर्षपमजिष्ठाजातिकुसुमदलमिश्रम् ।
यः करोति लिङ्गलेपं स एव कुसुमायुधो भवति ॥
तुरगमुखनिःष्यन्दो गौरसर्षपः मञ्जिष्ठा जातिकुसुमं सुमनःपुष्पाणि
तमालपल्लवानि एतानि मिश्रयित्वा कृतो ध्वजलेपः प्रयोक्तुः साक्षात् कुसुमा-
युधत्वमापादयतीति ॥ ५५॥

·तृतीयः परिच्छेदः । हरवीअघुसिणघणसाररोअणामळअहेमरअरइओ। सुरअम्मि हरइ हिअअंळेवो सुरसुन्दरीणं पि ॥५६॥ हरबीजकुङ्कुमघनसाररोचनामलयहेमरजोरचितः। सुरते हरति हृदयं लेपः सुरसुन्दरीणामपि ॥ पारतः काश्मीरकर्पूरगोरोचनाचन्दनमातुलचूनिर्मितः साधनलेपोऽप्स- रसामपि चित्तं हरतीति ॥ ५६ ॥ तइतअरकळ्ळकेसरकुसुम्भसेळेअविरइअं कुणइ । सोभग्गमणण्णसमं वामाण विळेवणं सुहअं॥५७ ॥ त्वक्तगरतकल्लकेसरकुसुम्भशैलेयविरचितं करोति । सौभाग्यमनन्यसमं वामानां विलेपनं सुखदम् ॥ वल्कलकुटिलमांसीनागरकेसरमहारजनीपरपुष्टैर्विरचितः वधूनां वराङ्ग- लेपः परमं सौभाग्यं करोति सुखदत्वादिति ॥ ५७ ॥ सिन्धुवआसोवचळसोवीर(अ)मच्छपित्तवरणीहि । घअमहुक(का?णा)सणाहो भअळेओ कुणइ सोभरगं॥ सैन्धववचासौवर्चलसौवीरकमत्स्यपित्तवरणीभिः । घृतमधु(कृतोऽसौ ? कणासनाथौ) भगलेपः करोति सौभाग्यम् ॥ लवणोपगन्धाकृतकशैलाञ्जनमत्स्यापित्तैस्तथा वरण्या सौराष्ट्रमृत्तिकया चेत्येतैः कृतः सर्पिर्माक्षिकपिप्पलीचूर्णयुतः स्त्रीणां वराङ्गाभ्य(क्तः ? ङ्गः) सौभा- ग्यमावहतीति ॥ ५८॥ (सिअ)सिद्धत्थअतेळ्ळं दाळिमपञ्चङ्गसाहिअं विहिणा। गुज्झब्भङ्गेण रए कुणइ वसे णिअपई महिळा ।। ५९ ॥ सितसिद्धार्थकतैलं डाडिमपञ्चाङ्गसाधितं विधिना । गुह्याभ्यङ्गेन रते करोति वशे निजपति महेला ॥ गौरसर्षयतैलं डाडिमस्य पञ्चभिरंशैर्दलादिभिर्विधानेन साधितं पक्कं व- राङ्गलेपेन प्रयोज्य स्त्री कामुकं वशीकरोति । विधिरत्र द्रव्यचतुर्गुणं तैलं तच्चतुर्गुणं जलं पक्कं लेपमात्रमिति ॥ ५९ ।। माळइपसूणसाहिअतेळ्ळब्भ(गो?त्ते) रङ्गकुहरमिन । महिळाण सुरअसमए होइ पई दासपडिरूवी ।। ६० ।। ?

·हरमेखलायां मालतीप्रमूनसाधिततैलाभ्यक्ते वराङ्गकुहरे । महेलानां सुरतसमये भवति पनिर्दीसप्रतिरूपः ॥ सुमनःपुप्परुक्तेन विधिना साधितं यत् तिलतलं तेन सुरतसमये क्षिप्ते संसारमार्गविवरे कामिनी कामुकमत्यन्तवश्यं करोतीति ॥ ६० ॥ पसुवइजळवहिअणिबदारुगुग्गुलुरसञ्जणकरण । महिला वरङ्गधूएण णिअदइअं वसे कुणइ ।। ६१॥ पशुपतिसलिलवर्तितनिम्बदारुगुग्गुलुरसाञ्जनकृतेन । महेला वराङ्गधूपेन निजदयितं वशीकरोति ॥ छागमूत्रपिष्टैः पिचुमन्ददेवदारुपुरभागैः कृतो निर्मितो यो धूपः तेन महेला वराङ्गं धूपयति कामुकं वशे करोतीति ॥ ६१ ॥ प्पिअपसुवइजळपिट्टवाणरीमूळळेविउम्मलि। ण पडइ लिङ्गं खरकोरिखररआ (आ) मसुदिअंपि॥६॥ दर्पितपशुपतिजलपिष्टवानरीमूललेपितोद्वर्तितम् । न पतति लिङ्गं खरखारीखररतायासमुदितमपि ॥ मत्तबस्तप्रस्रवेण निघृष्टयद्वानायर्याः कपिकच्छ्वा मूलं तेन लिप्तं यदु- द्वर्तितं चिद्रं कर्कशाधमदासीनिधुवनक्लेशकदार्थतमपि पुंश्चिहं स्तब्धत्वं न जहा- तीति ॥ ६२॥ सत्ताहं पसुबइसळिळभाविअं करहवारुणीमूळं। गाहोव्वट्टणविहिणा कुणइ रए साह गत्यम्भं ॥ ६३ ॥ (सप्ताह) पशुपतिसलिलभावित करभवारुणीमूलम् । गाढोद्वर्तनविधिना करोति रते साधनस्तम्भम् ॥ सप्त दिनानि छागमूत्रेण भावितमुष्ट्रवारुणीमूलं पिष्टं सद् बहलेनो- द्वैतनकर्मणा सुरते ध्वजस्तम्भ'म ? मु,पहरतीति ।। ६३ ।। कमपरिवट्टिकगपिपण्डुिळविसेहि पिढहि । ळेविअधोषण णरो लिङ्गेण चिरं रए मळइ ॥ ६४ ।। क्रमपरिवर्धितटकणपिप्पलितण्डुलविषयीः ? फैः पिष्टैः)। विलिप्तधौतेन नरो लिङ्गेन चिरं (ओरमओ ? रते मिलति)।

·तृतीयः परिच्छेदः । ४१ टङ्कणं सुवर्णपादिका, पिप्पलीतण्डुलं मागधिकाबीजानि, विषं मुस्तादि, एतैरुत्तरोत्तरवृद्ध्या गृहीत्वा पिष्टैः प्रथमं लिप्तेन पश्चाद्धौतेन ध्वजेन बहलं निधुवने क्रीडतीति ॥ ६४ ॥ मण्डोकवसाकुरुविळ्ळखण्डखण्डेहि काढिअं दुद्धं । धअधूमधअत्थंभं करेइ चरणअळळेवेण ।। ६५ ॥ मण्डूकवसाकुरुविल्लखण्डखण्डैः कथितं दुग्धम् । (ध्वज)धूमध्वजस्तम्भं करोति चरणतललेपेन ॥ दुर्दुरस्नेहेन तथा कुरुविल्लस्य कुलीराख्यस्य मत्स्यस्य (खण्ड)खण्डैः पिशितशकलैः सह कथितं क्षीरं (ध्वजस्य धूम) ध्वजस्य वामेः स्तम्भं करोति । तेन लिप्तपादश्चिरं स्तब्धध्वजो भवति अग्निना च न दह्यत इत्यर्थः ॥ ६५ ॥ सिद्धं कुसुम्भतेळळं भूमिळआचुण्णमीसि विहिणा। चळणभंगेण रए (करेइ) ण(र?रं) ख (रअ)रुच्छाहं॥६६॥ सिद्धं कुसुम्भतैलं भूमिलताचूर्णमिश्रितं विधिना । चरणाभ्यङ्गेन रते करोति नरं खरतरोत्साहम् ।। कुसुम्भस्य पद्मकस्य बीजोद्भवं तैलं गण्डूपदचूर्णेन (कुरु ? खर) पचन- विधिना साधितं पादलेपेन रतिविषये पुरुषं तरुणरासभं करोतीति ॥ ६६ ॥ णीलुप्पळसिअपंकअकेसरमहुसक्कराविळित्तेण । सुरअम्मि चिरं कीळइ दढळिंगे णाहिविवरण ।। ६७॥ नीलोत्पलसिनपङ्कजकेसरमधुशर्कराविलिप्तेन । सुरते चिरं क्रीडति दृढलिङ्गो नाभिविवरेण ॥ कुवलयेन तथा श्वेतपद्मकिञ्जल्केन तथा मधुशर्कराभ्यां लिप्तेन नाभि- कुहरेण पुरुषः स्तब्धलिङ्गः सन् सुरते चिरं रमत इति ॥ ६७॥ सिअवाअसजंघामूळोम्भीसकमळकेसरमहहि । णाहीहि कओ ळेवो वीअस्थम्भं रए कुणइ ॥ ६८ ॥ सितबायसजङ्घामूलोन्मिश्रकमलकेसरमधुभिः । नाभौ कृतो लेपो बीजस्तम्भं रते करोति ।। G G

·४२
हरमेखलायां
श्वेतायाः काकजचाया मूलन तथा किञ्जल्केन तथाच मधुना एतैर्मित्रैः
सम्पादितो नाभिविवराभ्यङ्गो रतौ वीर्यनिरोधं करोति चिरं रम(य)तीत्यर्थः ॥६८॥
छीरळ्ळिचुपादुव(त्ति)अंच ळणजुअळळेवेण ।
कुणइ समंगामूळं वीअस्थम्भं रए सुइरं ॥६॥
छीरळिगविकादुग्यवर्तितं चरणयुगळविलेपन ।
करोति समझामूलं बीजस्तम्भं रते सुचिरम् ।।
सुधायास्तथा छगल्याः क्षीरेण पिष्टं लज्जालुकाया मूलं पादद्वयलेपेन
रतौ पूर्वोक्तं कार्य करोतीति ।। ६९ ॥
सिअसरिसवमिरिअवआविसाणसुरसाविळङ्गवीएहि ।
दुस्सीळगोवसीअरणमञ्जणं पसुवइजळेण ॥ ७० ॥
सितसर्पपमरिचवचाविषाणसुरसाविळङ्गबीजैः ।
दुश्शीलगवीवशीकरणमञ्जनं पशुपतिजलेन ।
गौरसिद्धार्थकृष्णो गन्धाकुष्ठखञ्जकाकृमिघ्नबीजैः छागमूत्रपिष्टैः कृत-
मजनं दुष्टानां धेनूनां दमनमिति ॥ ७० ॥
इएस परिसमत्तो विविहवसीअरणजोअसंपुण्णो ।
हरमेहळाए तइओ विअदृदइओ परिच्छेओ ॥ ७१ ॥
इत्येष परिसमा(प्यते ? तो) विविधवशीकरणयोगसंपूर्णः ।
हरमेखलायास्तृतीयो विदग्धदयितः परिच्छेदः ॥
स्पष्टमेतत् ।। ७१ ॥
इति हरमेखलायां तृतीयः परिच्छेदः ।
अथ चतुर्थः परिच्छेदः ।
वेसाण विअट्ठाण अ सरीरपरिअम्मजणिअपरिओसं।
साहेमि चउत्थमहं सम्पइ विउळं परिच्छेअं॥१॥
वेश्यानां विदग्धानां च शरीरपरिकर्मजनि(त)परितोषम् ।
साधयामि चतुर्थमहं सम्प्रति विपुलं परिच्छेदम् ॥
वेश्याविदग्धग्रहणं पूर्वपरिच्छेदक्रमानुसरणमात्रम् । वक्ष्यमाणं तु सर्व-
साधारणम् । शिष्टः सुबोधः ॥१॥

·चतुथेः परिच्छेदः । ४३ करिदसणामळ अनसीमअगरअविपक्कतेकळकळ्ळविआ। वेण कुणइ कुडं खळळीवि कुश्चिए चिहुरे ।। २ ।। करिदशनामलकमषी भृङ्ग(राजो ? रस)विपकौलाकृतान् । लेपन करो(A) स्कुट खलतेरपि कुश्चितान् चिकुरान् । हस्तिदन्तं धात्रीफलं च पुटपाकेन मषीकृत्य मार्कवरसेन विपक्कं तेन मिश्रित(धाम ? ) मालेपः खल्वाटत्यापि कुटिलान् केशानापादयति । किं पुनर- न्यस्य । तैलपाकविधिः समूलस्य मार्कवस्य च पले तत्स्वरसस्य द्वात्रिंशत् पलानि तिलतैलपलान्यष्टौ तान्येव ग्राह्याणीति स्वरसपाकेन सर्वत्रैषैव स्थितिः ॥ २॥ छाअच्छीररसञ्जणपुडय़गइन्द्दन्नमसिळित्ता ॥ जाअन्ति सत्तरत्ता खळळीउवि कुञ्चिआ केसा ॥ ३ ॥ छागक्षीररसाञ्जनपुटदग्यगजेन्द्रदन्तमपीलिताः । जायन्ते सप्तरात्रात् खलतेरपि कुञ्चिताः केशाः ।। अजादुग्धरसाञ्जनाभ्यां मिश्रितया पुटपाकदग्धकरिदशनमण्या लिप्ताः केशाः पूर्ववत् श्रेष्ठा भवन्तीति ॥ ३ ॥ भंगरअरसोम्मीसिअगुञ्जाफळ(चुण्ण)साहिअं तेळ्ळं । कुणइ सिरोरुहरिद्धिं कुडमुरातुडिजडासहिअं॥ ४॥ भृङ्गर(जो ? सो)मिश्रितगुजाफलचूर्णसाधितं तैलम् । करोति शिरोरुहाद्धिं कुष्ठमुरातुटिजटासहितम् ॥ मार्कवरसेन गर्भीकृतरक्तिकाचूर्णेन पूर्वोक्तिपरिमाणस्थित्यादिना नि- च?चितं) तैलं विषाणेन मधुरया सुगन्धमुरया तु(ल्या ? टिभिः) सूक्ष्मैलामि र्जटया मांस्या च तैर्मिश्रीकृतचूर्णितैः सहितं केशस पत्तिं करोतीति ॥ ४ ॥ भळाअअबुहईफळगुञ्जामूळप्फळाण एक्केण । महुसहिएण विळितं सुरवइलुत्तं समञ्छाइ ॥५॥ भल्लातकबृहतीफलगुञ्जामूलफलानामेकेन । मधुसहितेन विलिप्तं सुरपतिलुप्तं श(मय ? मं या)ति ॥

·? हरमेखलायां भल्लातकमरुप्करम् । बृहतीफलं कण्टकालिकाफलम् । गुञ्जाया राक्त- काया मूलं फलं वा । एतेषां मध्यादन्यतमेन चूर्णीकृतेन माक्षिकेसति तेना- भ्यक्तमिन्द्रलुप्तसंज्ञया प्रसिद्ध शिरमि श्मश्रुणि वा लुप्तलोमरूपव्याधिजातं शम याति विनश्यतीति ॥५॥ पिढेहि कसणरोहिणि बुत्तम्प्रीसेहि जवअकुमुहि । कअळेवमिन्दलुत्तं घणचिहुरभणोहरं होइ ॥६॥ पिष्टैः कृष्णरोहिणीमूत्रमिर्जपाकुसुमैः । कुनलेपमिन्द्रलुप्तं (कनक ? घन)चिकुरमनोहरं भवति ॥ जपापुप्पाण्युड्पुप्पाणीति प्रसिद्धानि । तैः पिष्टैः कृष्णाया रोहिण्या धेनोः प्रस्रवेण मिश्रितैर्लिप्तं पूर्वोक्तमिन्द्रलुप्तात्यं व्याधिजातं पुनर्जातमनोहरकेशं भ- वतीति ॥ ६॥ वुहईफळरमघट्ट गुञ्जान ळं फळं च ळेवेग । कञ्चगणिहट्टपच्छि अमराहियमुण्डिहरइ ॥ ७ ॥ बृतीफलरसघृष्टं गुजामूलं फलं वा लेपेन । काञ्चननिघृष्टपच्छितममराधिपमुण्डितं हरति ।। कण्टकालीफलरसेन पिष्टं रक्तिकानां मूलं फलं वा लेपेन पूर्वोक्तमिन्द्र- लुप्तं हरति । कीदृशमिन्द्रलुप्तं, पूर्व सुवर्णेन निधृष्टं पश्चात् सूक्ष्मशस्त्रेण कृत- क्षतमिति । सर्वेषामिन्द्रलुप्तलेपानां निघर्षणप्रच्छादन विधिः साधारणः ॥ ७॥ पसुगन्धाणीलुप्पळतिळकळिफळमज्जमहुअछळ्ळीहि । गुण्डिअसिराण चिहुराण पडन्ति पिअंगुसहिएहि ॥८॥ पशुगन्धानीलोत्पलतिलकलिफल(मज्ज)मधुकत्वाग्भिः । गुण्डिताशिरसा केशा न पतन्ति प्रियङ्गुसहितैः ।। पशुगन्धा अविगन्धा पूतिपर्वरक इति प्रसिद्धः । नीलोत्पलं कुवलयम् । तिलाः प्रसिद्धाः । कलिफलं विभीतकफलं तस्य मज्जा अण्डसारः । मधुकस्य मधुयष्ट्यास्त्वगेतैः श्यामया सहितैः लिप्तमूनी कचा न पतन्ति स्थिरीभवन्ति । अत्र लेपत्वापादनाय द्रवद्रव्यं जलमेव ग्राह्यम् । विशेषानुक्तौ सर्वत्रैषैव स्थिति- रिति ।। ८॥ ..

·४५ चतुर्थः परिच्छेदः । आमळअकुकुवळअमंसिवळाळेविअम्मि सीसम्मि । अइरा विरळा विघणा जाअन्ति लगोहरा चिहुरा॥९॥ आमलककुष्ठकुवलयमांसीबलालिप्ते शीर्षे । अचिराद् विरला अपि धना जायन्ते मनोहराश्चिकुराः॥ धात्रीफलविषाणोत्पलनलदैस्तथा बलया अनयैव संज्ञया प्रसिद्धया कृतलेपेन लिप्ते मस्तके लुप्तत्वाद्विरला अपि) केशाः संहता रम्याश्च पुनर्जायन्ते इति ॥ ९॥ माअन्दबीअमीसिअलाणामळएहि शुण्डिआ चिहुरा । ण पडन्ति ढबद्ध मूळघणदीहरसिणिद्धा ॥ १० ॥ आम्रवीजमिश्रितस्नानामलकैर्गुण्ठिताश्चिकुराः। न पतन्ति भवन्ति दृढबद्धमूलघनस्निग्धदीर्घाः ॥ आम्रफलमज्जाभ्यन्तरवति यत् सारं तेन मिश्रितैः स्नानार्थमुपसाधितैः सुगन्धामलकैर्लिप्ते शिरसि सति केशा न केवलं न पतन्ति, यावत् सर्वैः स्वगुणैः संयुक्ता भवन्तीति । स्नानामलकविधि पञ्चम वक्ष्यति ॥ १० ॥ समणीळोप्पळकेसरळहिमहुतिळेहि सरिसामळअं। सीसम्मि चिरपरूढं पि उप्पिआसं समुप्पुसइ ॥११ ।। समनीलोत्पलकेसरयष्टिमधुतिलैः सदृशामलकम् । शीर्षे चिरप्ररूढमपि दारणं समुन्मूलयति ॥ समानस्तुल्यभागैः कुवलयेन नागकेसरेण मधुयष्टया तिलेन चेत्येतैः सर्वैः समानैर्धात्रीफलं शीर्षे दत्तं सत्वक्चटनरूपं व्याधिजातम् उप्पियास- मिति देशीपदे व्याख्यातं निवारयति ॥ ११ ॥ रविदुद्धोळळन्तरधूमसुहमासचुण्णमसिमसिं । ळेवेण सअळसिररोअविउडणं कुणइ कडतेळळं ॥१२॥ रविदुग्धान्त(र)धूमनिदग्धशुभमावचूर्णपपीमिश्रम् । लेपेन सकलशिरोरोगविघटनं करोति कटुतैलम् ।। अर्कक्षीरेणार्दीकृताः सन्तो धूपेन पुटपाकेन विदग्धा विशोषिता थे (मा)- पास्तच्चूर्णजा यासौ मषी तया मिश्रं कटुतैलं सर्षपतैलं तदलाभे गुल्गुलुबी- जतैलं लेपेन शिरोभ्यङ्गेन सर्वेषां शिरोरोगाणां विनाशं करोति इति ॥ १२ ॥ र ·हरमेखलायां आमळअफळ अमाळकिसळअप्पम्माडबीअळक्खाहि। ओ सीसम्मि कओ दारुणमवि हरइ दारणअं॥ १३ ॥ आमलकफलकृतमालकिसलयापुन्नाटबीजलाक्षाभिः । लेपः शीर्षे कृतो दारुणमपि हरति दारकम् ॥ धात्रीफलमारग्वधप्रवालमेळकोज दीप्तिश्चेत्येते. लेपा घोरमपि दारुणं शीर्षत्वग्विकारमुप्पियासमिति प्रामुक्तं निवारयतीति ॥ १३ ॥ ओ घणचण्डासुरविताणतणुदळणिसाहळद्दीहि । दारणअपमुहसिररूढचिहुररिउणो विणासेइ ॥ १४ ॥ लेपो घनचण्डासुरविपाणतनुदलनिशाहरिद्राभिः । दारणकप्रमुखशिरोरूढचिकुररिपून् विनाशयति ।। घनो मुस्ता चण्डा चोरकभेदः काठगुग्गुलुरिति प्रसिद्धः, असुरः, (सुर?) विषाणं कुठं, तनुदलं तमालपत्रं, निशा दारुहरिद्रा पिण्डहरिद्रेत्येतैः कृतो- ऽसावालेपः प्रागुक्तान् दारणप्रमुखान् सर्वाश्चिरमरूहानपि केशव्याधीन् विना- शयति॥१४॥ णिग्गुण्डिफ(लि)णिरूविअसिद्धं सिद्धञ्च मोरअफळेहि। तेळ्ळं सिररो(अ)हरणमभंगजुतीए ॥ १५॥ निर्गुण्डीफलिनीरूपिकसि द्वं सिद्धं वा मसूरकफलैः। तैलं शिरोरोगहरणमभ्यङ्गयुक्त्या ॥ निर्गुण्डो भूतकेशी । फलिनी लागली । रूरणो? पि)कोऽर्कवृक्षः एतैः पूर्वोक्तर....प्यां विधिना सिद्धम् अथवा अपामार्गफलसिद्धं तिलतैलं शिरो- रोगहरणं लेपयुक्त्या मूर्धरोगाणां समूहोत्सादनं भवतीति ॥ १५ ॥ खप्परभज्जणा वा चुण्णिएण कुटेण तेळ्ळसहिएण । चिररूढरूसिआदाहकण्डविअणाओ णासन्ति ॥१६॥ खर्परभजेंना(द्) वा चूर्णितेन कुष्ठेन तैल(सुलिप्ते ? सहित)न । चिररूढपिटकादाहकण्डुवेदना (नाशय ? नश्यन्ति ।। खपरे मृत्पात्रकपाले भृष्टं यत् कुष्ठं तेन तैलेन च सहितेन शिरोभ्य- झात् तज्जानां रुषकाख्यानां सूक्ष्मपिटकानां सम्बन्धी यो दाहः कण्डूश्च त- स्कृता वेदना नश्यन्तीति ॥ १६ ॥ ?

·चतुर्थः परिच्छेदः ।
अतरुणविळळसिरेण व धोलो गुळपाणिएण व जहिच्छं ।
मूढो वि होइ सहसा विसंखळो चिरपन्भारो॥१७॥
अतरुणबिल्वशिरसा वा धौतो गुळपानी येन वा यथेष्टम् ।
मूढोऽपि भवति सहसा विशृङ्खलश्चिकुरप्राग्भारः ॥
अतरुणर य पक्वत्य बिल्वफलस्य मज्ज्ञा वा शोधितस्य गुलस्य जलेन
वा अभ्यक्तः केशसमूहो जटीभूतोऽपि विविक्तो भवतीति ॥ १७ ॥
फणिवळ्ळीदलरसमिळिअमासेणपारअविळेविआ चेळी ।
(आअर)सेड़ णिवद्धा सिम्मि णीसेसजूअसंघाओ ॥१८॥
फणिवल्लीदलरसमिलितममृणपारतविलिता चोरिका।
आकर्पति निबद्धा (शिरसि निश्शेषयूकसा तान् ।)
तद्गतान् यूकाख्यान् जन्तूनाकर्षति ततो विद्वेषयतीति ॥ १८ ॥
सविळंगगन्धआसिळासिद्धं सुर(भि? भी)जळेन कडुतेकळं ।
आजम्म णेइ खरं लिक्खासहिआउ जूअसंघाउ ॥ १९ ॥
सविळङ्गगन्धकशिलासिद्धं सुरभिजलेन कटुतैलम् ।
आजन्म नयति क्षयं लीक्षासहितान् यूकसङ्घातान् ।।
कृमिघ्नेन सह गन्धपाषाणमनश्शिलाभ्यां गर्भक्षिप्ताभ्यां गोमूत्रेण पू-
वोक्तशुद्धाम्बुयुक्त्या सिद्धं सम्पन्नं कटुतैलं केशाभ्यङ्गाद् यावज्जीवं सलीक्षा
यूकाः क्षपयन्ति । पुनस्ता न भवन्तीत्यर्थः ॥ १९ ॥
णवधढसंखचुपणआणिहसीसअधिळेविआ चिहुरा ।
ससिकिरणकन्तिधवळा वि होन्ति भमरउळसच्छाआ॥
[२०॥
नवदग्धशङ्खचूर्णकनिघृष्टसीस(क)बिलिप्ताश्चिकुराः ।
शशिकिरणकान्तिधवला अपि भवन्ति भ्रमरकुलसच्छायाः ॥
तत्कालं पुटपाकदग्धस्य शङ्खस्य कच्चोर्यकचूर्णकेन निघृष्टं समरसी
कृतं यत् सीसकं नागं तेन लिप्ताः केशाः पलितशुक्ला अपि भ्रमरवत् कृष्णी-
भवन्तीति ॥ २० ॥

·४८ हरमेखलायां भंगरअळोहातिहळावीअअरुणवीरणीक्रिसमभा। वहुसो कधगुळवं करेइ कमणाइ पाळआइ ॥ २१ ॥ भृङ्गरजोलोहत्रिफळावीजककणवीरनीलीसमभागम् । बहुशः कृतगुलधूपं करोति कृष्णानि पलितानि ॥ मार्कवशस्त्रचूर्णत्रिफला असनहयमारनीलीनां समभागा यस्मिन् तत् तथाविधं द्रव्यं बहुवारं गुलधूपेन कृताधिवासं लपेन जराशुक्लान् कृष्णय- तीति ॥ २१ ॥ माअन्दवीअनिहळाणीळीभंगरअपंकळोहेहि । पळिआइ कुगइ यो सकश्चिओ अकिउन्दणीहाइ ॥२२॥ आम्रीजत्रिफलानीलीभृङ्गर(जः? स)पङ्कलोहै। पलितानि करोति लेपः सकाश्चिकोऽलिकुलनिभानि ॥ आम्रास्थिसारं त्रिफला तथा लेकराजरसः पङ्कः पद्मिनीतले कर्दम. श- स्त्रचूर्णमित्येतैः काञ्चिकसंयुक्तैलपो जरां नाशयतीति ॥ २२ ॥ कच्चूरतअरसागासेळेहि सम सुवट्टिआ रअणी । रश्लेइ धवळचिहुरे जणस्स गुळधूथिए बहुसो ।। २३ ।। कच्चूरतगरश्यामाशैलैः समं सुवर्तिता रजनी । रञ्जयति धवलचिकुरान् जनस्य गुलधूपितान् बहुशः॥ कच्चूरं कळयमिति प्रसिद्धं, तेन, तथा कुटिलं तथा प्रियङ्कः तथा शैलं शिलापुष्पम् एतैः सह सुपिष्टा हारेद्रा । किमुक्तं भवाते । कच्छूरादीनां चतुर्णां समांशानां यावत् परिमाणं तावत् प्रमाणं हरिद्रा, सा बहुशो गुळ- धूपकृताधिवासा पलितं नाशयतीति ॥ २३ ॥ सेलुसिवाखंभ रीकाअणिकळिरक्खणिम्बतेकळेग । णासेइ पळिअविउडणमेक्के दुद्धणिरअस्स ।। २४ ॥ शेलशिवाखंभारीकाकनिकलिवृक्षनिम्बतैलानाम् । नस्येन पलितविघटनमेकैकं दुग्बनिरतस्य ॥ क्षीराहारस्य सतः पुरुषाय शेल्वादिफलानां सम्बन्धि तैलं नस्येनोपयुक्तं पलितं नाशयति । तत्र शेलुः श्लेष्मातकः । शिवा हरीतकी । खम्भारी श्रीपर्णी ·चतुर्थः परिच्छेदः । काकनी गुञ्जा कलिवृक्षो विभीतकः निम्बः पिचुमन्दः एतेषामेकतमस्यापि फ- लसारनिर्गतेन तैलेन नस्यप्रयोगाद् उक्तफलसम्पत्तिरिति ॥ २४ ॥ समतिळकाकणिआवीअचुण्णतेळळेण णावणं दिण्णं । कुणइ घणकसणकुडिळं मुसिणिद्धं कुन्तळकळावं ॥२५॥ समतिलकाकनिकाबीजचूर्णतैलेन नावनं दत्तम् । करोति घनकृष्णकुटिलं (सुस्निग्धं) कुन्तलकलापम् ॥ समास्तुल्यभागा यस्य तिलास्तादृशं यद् गुञ्जाफलान्तर्वर्तिसारचूर्णं तदु- द्भवेन तैलेन प्रयुक्तं नस्यं चिकुरचयं सर्वं निजगुणैः संयुक्तं करोतीति ॥२५॥ कश्चिअवडिअपरिपक्कसेळुफळमज्जळित्ततविआहि । खररविअरेहि तेळळं परिच्चुअंळोहतण्णाहि ॥२६॥ अभंगणासविहिणा सिहिगळणीलाइ कुणइ पलिआइ। गळदसणसवणणासामुहणअणविआरसमणश्च ॥ २७॥ काश्चिकवर्तितपरिपक्कशेलुफलमजलिप्ततप्तात् । खररविकरैस्तैलं परिच्युतं लोहभाण्डात् ।। अभ्यङ्गनस्यविधिना शिखिगलनीलानि करोति पलितानि । गलदशनश्रवणनासामुखनयनविकारशमनं च ॥ काश्चिकेन आरनालेन पिष्टो योऽसौ श्लेष्मातकस्य फलस्य मज्जा सारः तेनाभ्य(क्तं ? क्तात्) शस्त्रमयाद् भाजनात् तीक्ष्णार्करश्मिभिस्ताातिाद् यत्तलं प्रस्रवति, तेन नस्याभ्यङ्गप्रयुक्तेन मयूरकण्ठकृष्णानि पलितानि संप- द्यन्ते । तथा तत् तैलं कण्ठादिविकारान् शमयतीति युगलकम् ॥ २६,२७ ॥ विहिणा सिहिसिहभङ्गरअसरससिद्धेण सुरहिसारण । कअणावणाण णासन्ति सत्तरत्तेण पळिआइ ॥ २८ ॥ विधिना शिखिशिखाभृङ्गराजस्वरससिद्धेन सुरभिसारेण । कृतनाव(ना)नां नश्यन्ति सप्तरात्रेण पलितानि ।। शिखिशिखा मयूरशिखा मार्कवस्वरसे हि कल्कीकृत्य सिद्धं यत् सुरभि- सारं घृतं तेन नस्यप्रयोगेण सप्तरात्रं प्रयुक्तं जरां विनाशयति । सिद्धिरत्र स्वरससिद्धतैलस्य पूर्वमुक्तो यः स (एवमि? वे)ति ॥ २८ ॥ अइकम्मळकञ्चिअवट्टिएहि एरण्डमूळकुटेहि । पउणाडळेविआ वा सिरविअणा दूरमोसरइ ॥ २९ ॥ ?

·५०
हरमेखलायां
अत्यम्ल काञ्चिक पतिताभ्यापेरण्डमूल कुष्ठाभ्याम्
प्रपुन्नाटलिप्ता वा गिगेवेदना दूरमपसरति ॥
चुक्रारनालपिष्टाभ्यां गन्धर्वविषाणमूलाभ्यां शिरआर्तिनश्यति । अथवा
एळकबीजेन पूर्वोक्तद्रव्यपिप्टेन लेपान्नश्यतीति ॥ २० ॥
तेळोळ्ळयत्यवेडिअमुरपिळळ किळिश्चआण एकस्त ।
जळणादीपिअगळिआ मिमिसिमिआ हरइ सुइ मूळं ॥३०॥
तैलाईवस्त्रवेष्टितसुरबिल्वसूक्ष्मदारुणोरेकस्य ।
ज्व(लिता? लना) दीपितगळिता सिमिसिमा हरति श्रुतिशूलम् ।।
तिलतैलेनाद्रीकृतं यद् वस्त्रं तेन वेष्टितयोर्देवदारुमालूरसूक्ष्मकाष्ठयो-
मध्यादेकत(म ? रोस्य सम्बन्धिनी अग्निप्रज्वलिना सती गळिता प्रसुता
यासौ सिमिसिमाशब्दोपलक्षिता स्नेहकणिका सा कर्णान्त प्रविष्टा कर्णरुज
हरतीति ।। ३०॥
हिङ्गवआमिसिसिन्धवणाअरसुरदारकुट्टपरिपक्कं ।
गोमअरसेण तेळ्ळं समत्थसुइरोअविदवणं ।। ३१ ।।
हिड्वचामिसिसैन्धवनागरसुरदारुकुष्ठपरिपक्वम् ।
गोमयरसेन तैलं समस्तश्रुतिरोग(निर्मळनम् ) ।
राम(ठाश्व ? ठोग्र गन्धाभ्यां तथा मिस्या शतपुष्पया लवणेन शुण्ठ्या
देवदारुणा वा चव्येन च गोशकृद्रसकल्कितेन सिद्धं तैलं श्रवणगदविनाशनम् ।
पचनीवीधरत्र स्वरससाध्यतैलवदिति ॥ ३१ ॥
रूविअदळवेडिअजळणसिण्णळसुणंबु सवणसूळहरं ।
सवणाण भरणविहिणा गोसे णिहुडंगितोयं वा ॥३२॥
रूपिकादलवेष्टितज्वलनस्विनलशुनाम्बु श्रवणशूलहरम् ।
श्रवणानां भरणविधिना प्रभाते निहुडुङ्गितोयं वा ॥
अकपल्ल(वरस ? वे)न वेष्टितं यद् रसोनमूलं ज्वलने मन्दामौ कुकूले स्विन्नं
द्रवो निष्पीडनान्निष्क्रान्तः तेन कर्णपूरणात् श्रवणशूलहरः । अथवा सुधावृ-
क्षजलं श्रवणपूरणविधिना शूलमपहरति । सुधावृक्षस्य यावद(रुण)स्योदयो न
जातस्तावद्यज्जलं स्रवति, तस्यायं प्रयोग इति ॥ ३२ ॥

·चतुर्थः परिच्छदः ।
ओस(रइ) ससिन्धवमीसमुत्तपरिपूरिआण सवणाण
विअळन्तपूअविअणातुराण दुक्खं मुहुत्तेण ॥ ३३ ॥
अपसरति (स)सैन्धवमेषमूत्रपरिपूरितयोः श्रवणयोः ।
विगलत्पूयवेदनातुरयोः दुःखं मुहूर्तेन ।।
मेषशब्देनात्र छागो विवक्षित इत्याचार्यास्तेन सैन्धवयुक्तलवणेन छाग-
मूत्रेण कृतपूरणयोः कर्णयोः स्यन्दमानपूतिजनितव्यथयोरपि घटिकाद्वयमात्र-
पूरणात् शूलं निवर्तत इति ॥ ३३ ॥
माळइदळकुसुमरसेहि पूरिअं गोजळेण भरिअंपि।
दूरेण परिहरिज्जइ सवणजुअं पूइरोएण ॥ ३४ ॥
मालतीदलकुसुमरसाभ्यां पूरितं गोजलेन भरितं वा ।
दूरेण परिहियते श्रवणयुगं पूतिरोगेण ।।
सुमनःपल्लवाभ्यां (कुसुम)रसेन च माक्षिकेण च अथवा गोमूत्रेणैव च
पूरितं कर्णयुग्मं कर्णस्रावव्याधिना वय॑ते । स तस्य पुरुषस्य पुनर्न भवती-
त्यर्थः॥ ३४ ॥
माहिसणवणीअजुअं सत्ताहं धण्णरासिपरिवासि।
णवमुसळिकन्दचुण्णं विद्विअरं कण्णपाळीण ॥३५ ।।
माहिषनवनीतयुतं सप्ताहं धान्यराशिपर्युषितम् ।
नवमुसलीकन्दचूर्ण वृद्धिकरं कर्णपालीनाम् ।।
नवायाः प्रत्यग्राया मुसल्याः क्षुरिकाया मूलस्य चूर्णं महिषीनवनीतेन
संयुक्तं सप्ताहोरात्रं व्रीहिकूटमध्ये स्थापेतं तदभ्यङ्गाभ्यासात् कर्णपाली वर्धते
इति ॥ ३५॥
गुञ्जाफळचुण्णम्त्रीसजाअमाहिसपउन्भवं कुणइ
घअमणुदिणमभंगेण कण्णविद्धिं जहिच्छाइं ॥३६ ।।
गुञ्जाफलचूर्णोन्मिश्रितजातमाहिपपयोद्भवं करोति ।
घृतमनुदिनमभ्यङ्गेन कर्णवृद्धि यथेच्छया ।
रक्तिकाफलसारचूर्णेन सहितं यन्माहिषं पयः कथितं ततो दधिभूता-
दुत्पन्नं यन्नवनीतं तत्सिद्धं यद् घृतं तदभ्यङ्गाभ्यासाद् यथारुचि श्रोत्रपालीवृद्धिं
करोति ॥ ३६॥

·५२ हरमेखलायां विसगभत्तित्ताळाउतेकळमउणखरजलविपकं । एक्कभंगेण वि कुणइ कण्णपाळीउ बिउळाउ ॥ ३७॥ विषगर्भतिक्तालाबुतैलमष्टगुणखरजलविपक्वम् । एकाभ्यङ्गेनापि करोति कर्णपालीविपुलाः ।। कटुतुम्ब्या बीजोद्भूतं तैलमष्टभागमानं विषसंयुक्तं तैलादष्टगुणेन रासभमूत्रेण पक्कं सकृदभ्यङ्गात् कर्णपालीवृद्धिं करोतीति ॥ ३७ ॥ सिअसरिसववुहईफळरोहिअझसिपित्तसुरभिपिसि- [एहि। होइ थणसवणविद्धी माहिसगंवणीअसहिएहि ॥३८॥ सितसर्षपबृहतीफलरोहितझपपित्तगोपिशितैः । भवति स्तनश्रवणवृद्धिर्माहिषनवनीतसहितैः ॥ गौरसिद्धार्थकण्टकालीफलाभ्यां सह, रोहिताख्यस्य मत्स्यस्य पित्तं रोहिषीद्रव्यं चैताभ्यां शुष्कचूर्णीकृताभ्यां तथा माहिषनवनीतेन युक्ताभ्याम- भ्यङ्गाभ्यां कर्णकुचवृद्धिर्भवतीति ॥ ३८ ॥ कुसुमरसतअरमोरअसिअसरिसववुहइपिप्पळिति- [ळेहि। हयगन्धसिन्धवमरीअकुट्ठजवमासमीसहि ॥ ३९ ॥ उम्मळअमिन्नमो सवणपाणियणलिंगबाहुसिहराण । कुणइ सई किरमाणं विद्धिं णिउणो गुणाण व्य ।। ४० ॥ कुसुमरसतगरमयूरकसितसर्पपचहतीपिप्पलीतिलैः । हयगन्धसैन्धवमरीचकुष्ठयवमापमित्रैः ।। उन्मळनमिदं श्रवणपाणिस्तनलिङ्गबाहुशिखराणाम् ॥ करोति सदा क्रियमाणं वृद्धिं निपुणो गुणानामिव ।। माक्षिकं तथा कुटिलं तथा अपामार्गः तथा गौरसिद्धार्थः तथा कण्टकाली तथा कणा तथा तिलाः तथा अश्वगन्धा तथा लवणं तथा मरिचं तथा व्याधिस्तथ

·चतुर्थः परिच्छेदः ।
यवास्तथा माषाश्चेत्येतैः समभागैः कृतमुद्वर्तनं कर्णकरकुचध्वजस्कन्धानां
सदाभ्यस्यमा(नैः ? नं) वृद्धिं करोति गुणानां श्रुतानामभियुक्तो यथेति युगलकम्
॥ ३९, ४०॥
भळ्ळाअअबुहईफळळाळिमछळळीहि(ता? का)ढिअं
[कुणइ।
सरिसवतेळ्ळं लिंगं जणस्स हयळिंगपडिरूवं ॥४१॥
भल्लातकबृहतीफलडाडिमत्वक्वथितं करोति ।
सर्षपतैलं लिङ्गं जनस्य हयलिङ्गप्रतिरूपम् ॥
अरुष्करकण्टकारीफल(दाडिम)त्वक्साधितं यत् पूर्वोक्तशुद्धाम्बुयुक्त्या
सम्पादितं सिद्धार्थकतैलं तल्लोकस्याभ्यासात् महासाधनतां करोतीति ॥ ४१ ।।
पुडडट्टपुडइणीदळभळ्ळाअभसळिळकलळोणाण ।
भूईअ काळपरिणअबुहईफळवारिपिट्ठाण ॥ ४२ ॥
महिसीपुरिसुम्मळि परसाहणमणुविळे होइ ।
मुसळव्व मम्महाउरजुअईजणदप्पविद्दवणं ॥ ४३ ॥
पुट(पाक १)दग्धपुटकिनी(दल)भल्लातकसलिलकृष्णलवणानाम् ।
भूत्या कालपर्युषितबृहतीफलवारिपिष्टानाम् ।।
महिषीपुरीषोन्मलितं नरसाधनमनुलिप्तं भवति ।
मुसलमिव मन्मथातुरयुवतिजनदर्पविद्रवणम् ।।
पुटपाकदग्धस्य (पुटकिनीदलस्य) तथा अरुष्करस्य तथा सलिलस्य
वालकस्य तथा कृष्णलवणस्यार्कस्य चेत्येतेषां भस्मना सुपक्ककण्टकारीफलरस.
मिश्रितेन प्रागिव शूलाक्षशकृतोद्वर्तितमभ्यङ्गानन्तरं वराङ्गं महत्त्वादुक्तकार्यक्षम
भवतीति युगलकम् ।। ४२, ४३ ।।
जळसूअरोहिणीपिसिअचुण्णमाहिसघडम्मलिज्जन्तं ।
ळिंगं तरुणतुरंगमळिंगसमाणं समुव्वहइ ॥ ४४ ।।
जलशूकरोहिणीपिशितचूर्णमाहिषघृतोन्मळ्यमानम् ।
लिङ्गं तरुणतुरङ्गमलिङ्गप्रमाणमुद्वहति ॥
शैवालेन तथा ताम्रापलस्य शुष्कस्य चूर्णेन महिषधृितेन चोद्वय॑मानं
लिजमुक्तप्रमाणं भवतीति ॥ ४४ ॥

·हरमेखलाया
वुहईफळभळ्ळा अअणळिणीदळसिन्धुसळिळसूएहि ।
माहिसणवणीअकरंभिएहि हयपरिमळाच्छन्दो ॥४५॥
सत्ताहमेत्तवसिएहि सेरिहीकानकअदुम्मळअं (१)।
ळितं इमेहि जाअइ लहुइअखरसाहणं लिंगं ॥ ४६॥
पूर्व महिषीनवनीतकृतोन्मलनम् (१) ।
लिप्तमेतैर्जायते लघूकृतखरसाधनकं लिङ्गम् ।।
पूर्व महिषीशकृता गाढमुद्वर्तितं पश्चादेतैः सर्पिरश्वगन्धाया मूलमुत्कर्णिन
अन्तर्निहितैः (१) पश्चात् सप्ताहमात्रपर्युषितमिति युगलकम् ॥ ४५, ४६ ॥
कणअरसमझिणवट्टिअहयगन्धाकन्दमीसिअंथविरं।
माहिसणवणीअम्मि विगअविअधुत्तीरफळम्मि॥४७॥
गोमअगादुव्वाटिअमेएण विळेविअंतिरत्तेण ।
होइ हयळिंगसरिसं लिंगं काढणंगणादइअं॥ ४८ ।।
कनक(रस)मसृणवर्तितहयगन्धाकन्दमिश्रितं पर्युषितम् ।
माहिषनवनीतं विगतबीजधुधूरकफले ।
गोमयगाढोद्वर्तितमेतेन विलिप्तं त्रिरात्रम् ।
भवति हयलिङ्गसदृशं लिङ्गं कठिनाङ्गनादायितम् ।।
पूर्व गोशकृता दृढोन्मलितं साधनं पश्चादेतेन द्रव्येण त्रिरात्रं लिप्त-
मुक्तरूपं भवति । केन द्रव्येण। मातुलरसेन श्लक्ष्णपिष्टेनाश्वगन्धाकन्देन मिश्रितं
महिषीनवनीतमुट्ठीजस्य हरदयिताफलस्यान्तर्निहितमहोरात्रमकं पर्युषितं कृत्वा-
नेनेति युगलकम् ॥ ४७, ४८ ।।
धवळकणवीरकिसळअछेउब्भवबहळसळिळसंपुण्णं ।
णअणजुअंणीरुज्जइ सहसचिअतक्खणुक्कुविअं॥४९॥
धवलकणवीरकिसलयच्छेदोद्भवबहलसलिलसम्पूर्णम् ।
नयनयुगं नीरुजीभवति सहसैव तत्क्षणोत्कुपितम् ॥
श्वेतहयमारबालपल्लवत्रोटनादुद्भवो यस्य तादृशेन बहुना जलेन त-
द्रसेनेत्यर्थः । सम्पूर्णं भरितं तत्कालं विकृतं नेत्रयुग्मं तत्क्षणमेव विगतव्यथं
भवति ॥ ४९॥

·५५
चतुर्थः परिच्छेदः ।
मोरअमूळं तम्ममअभाअणे थोअसिन्धवोम्मीसं।
मन्थणिहित्तं सरणेण हरइ गवळोअणुक्कोवं ॥ ५० ॥
मयूरकमूलं ताम्रमयभाजने स्तोकसैन्धवोन्मिश्रम् ।
मस्तुनिघृष्टं भरणेन हरति नवलोचनोत्कोपम् ।।
अपामार्गमूलं ताम्रभाण्डे ईषत्सैन्धवयुक्तं दधिमण्डेन निवृष्टं कृत्वा तेन
पूरितयोनॆत्रयोस्तरुणो विकारस्तत्कालमेव शाम्यतीति ॥ ५० ॥
कण्णणिविट्ठासहएविनूळिआ हरइ लोअणुक्कोवं ।
भरणे (अ?)ण सिरगुपकळवरसो व्व अहुणा समुम्मि-
[स्सो॥५१॥
कर्णनिविष्टसहदेवीमूलिका हरति लोचनोत्कोपम् ।
भरणेन शिग्रुपल्लवरसो वा मधुना समुन्मिश्रः॥
सहदेव्या दण्डोत्पलाया मूलं श्रोत्रपालीभृतं तत्क्षणात् कुपितयोर्नेत्रयो-
विकारं संशमयति । अथ सौभाञ्जनकिसलयस्यन्दो माक्षिकसहितो नेत्रपूरणेन
पूर्वोक्तं कार्य करोतीति ॥ ५१ ॥
अणुदिअसं गोसे कोअणाइ जो धुवइ तीणि वाराओ।
विमळजळभरिअवअणो सो मुच्चइ णअणरोएहि ॥५२॥
अनुदिवसं प्रभाते लोचने यो धावति त्रीन् वारान् ।
विमलजलभरितवदनः स मुच्यते नयनरोगैः ॥
सुप्रभाते शिशिरनिर्मलस्वादुजलपूरितास्यः अञ्जलित्रयैः प्रतिदिवसं
लोचने प्रक्षालयन् सर्वनेत्ररोगैः न कदाचिद् बाध्यते । स्वस्थवृत्तस्य च नित्या-
भ्यासार्थमयं प्रयोगो न तु विकृतनेत्रस्य इति ॥ ५२ ॥
हरइ तुरंगमजळघट्टमसिणकरवळिआजडा णीलिं
अझणजुत्तीए णरा(ण) पीअमेत्तिव्व माहप्पं ॥ ५३॥
हरति तुरङ्गमजलघृष्टमसृणकारवल्लीजटा नीलिकाम् ।
अञ्जनयुक्त्या नराणां नीचमैत्रीव माहात्म्यम् ।।
अश्वप्रस्रवेण सूक्ष्मपिष्टा कारवल्लयाख्या या ओषधी निष्पर्याया या, (2)
तस्या यन्मूलम् अञ्जनयोगेनोपयुक्तं नीलिकां पटलाख्यं नेत्ररोगं हरति ।
अन्धनीलिकाशब्दोऽपि पटलपर्यायः । यथा निकृष्टेन सह सौहार्द गुणगरि-
माणमिति ॥ ५३ ॥

·५६ हरमेखलायां पसुसळिळगाढभाविअसुमसिणसुरदारुरअभरिज्जन्त। विळ्ळोमूळिअपमं वि पह्मळ होइ णअणजुअं ।। ५४ ॥ पशु(पति?)सलिलगाढभावितमसृणसुरदारुरजोभ्रियमाणम् । (वैमल्यो ?पिल्लो)न्मूलितपक्ष्मा(पि) पक्ष्मलं भवति (नयनयुगम्)। छागमूत्रेण पुन.पुनर्दत्तभावनं सुसूक्ष्मं यद्देवदारुकाष्ठचूर्णं तेन पूर्यमाणं लोचनयुगलं चिरकालपिल्लत्वात् पतितपत्रमपि पुनर्जातैः पत्रैः शोभितं भव- तीति ॥ ५४ ॥ गअणजळपिपिप्पळिकअअवआमळअ(अ)रअणिणि. [म्मिआ। वत्ती क्खपअइणीसे(स)णअणरोए पउज्जन्ती ॥ ५५ ॥ गगनजलपिष्टपिप्पलिकतकवचामलय(ज)रजनिनिर्मिता । वर्तिः क्षपयति निश्शेषनयनरोगान् प्रयुज्यमाना ॥ अवश्यायपानीयेन चूर्णीकृतया मागधिकया तथा कतकस्याच्छस्य फलेन तथोग्रगन्धया तथा रक्तचन्दनेन तथा पिण्डहरिद्रयेत्येतैः समभागैः स- म्पादिता वर्तिः सर्वनेत्रामयानुपयुक्ता (भव ? ह)न्तीति ॥ ५५ ॥ तरुसण्ठिअणहणिभिण्णपरिणामळअसाल(ळ ? ण)। भरिआण ळोअणाण संमासकन्ति णीसेसदुःखाई ॥ ५६ ॥ तरुसंस्थितनखनिर्भिन्नपरिणतामलकसलि(ल? लेन)। भरितयोः (लोचनयोः) संसर्पन्ति निश्शेषदुःखानि ॥ झटिति वृक्षस्थितस्यैव कर(ज)विदारितस्य सुपक्कस्य धात्रीफलस्य रसेन पूरितयोनॆत्रयोः सर्वरुजोऽपसर्पन्तीति ॥ ५६ ॥ सिअतरुणमूळपळ्ळवसाहिअपसुदुद्धसेअजुत्तीए । ओसरइ पवणमूळ णअणाण मुहुत्तमत्तेण ॥ ५७ ॥ सिततरुणमूलपल्लवसाधिवपशुदुग्धसेकयुक्त्या । अपसर(न्ति ? ति) पवनशूलं नयनयोर्मुहूर्तमात्रेण ॥ सितपुष्पोपलक्षितं यत् तरुणमेरण्डं तस्य मूलं पत्राणि च तैः कथितं यदजाक्षीरं तत्सेकयुक्त्या अभ्युक्षणप्रयोगेण नेत्रयोर्वायुजं शूलमल्पेन कालेन ·चतुर्थः परिच्छेदः । शाम्यति । क्षीरस्य साधनयुक्ति. - एरण्डमूरूपत्रयोः पलं पानीयपलैः षोड- शभिः काथयित्वा च तुर्मागशे पानी कला तत्र झीसलानि चत्वारि मिश्री- कृत्य पुनः काथयित्वा क्षीरपलान्येव चत्वारि ग्राह्याणीति ॥ ५७ ॥ कमपरिवडिअचन्दणसिन्धवपत्थापळासखइरेहि । अञ्जणमिणसो पडळन्धकुसुमणीलिहरं भणिअं॥५८॥ क्रमपरिवर्धितचन्दनसैन्धयपथ्यापलाशनिर्यासः । अञ्जनमिदं पटलान्धकुसुमनीलिहरं भणितम् ।। उत्तरोत्तरभागवृद्धया चन्दनादिभिः साधितमञ्जनं पटलादीन् नेत्ररो- गान् नाशयतीति सम्बन्धः । तत्र रक्तचन्दनं श्वेतमेव लवगं हरीतकी किंशुकनिर्यास इत्येतैरकैकांशवृद्ध्या श्क्ष्णचूर्णितेरुक्तफलसिद्धिः पटलार्दः पुष्पितार्दः । शेषौ प्रसिद्धाविाते ॥ ५८ ॥ वासाहुसेअगिरिअण्णिआण मूळाइ जवसणाहाई । जळवट्टिआइ णोळेन्ति फुकळ ळोअणगआइ ॥ ५९॥ वर्षाभूश्वेतगिरिकणिकयोमलानि यवसनाथानि । जलवर्तितानि लुडन्ति पुष्पकं लोचनगतानि ।। वर्षाभूः पुनर्नवा श्वेतगिरिकर्णिका शुक्लकटभी तयोर्मूले सूक्ष्मयवचूर्ण- युक्ते सलिलपिष्टे नेत्रन्यस्ते पुष्पाख्यं तद्रोग निवारयति । एकैकमनयोः का- र्यकरणमिति ॥ ५९॥ किंसुअरसभाविअकरञ्जतरुशीअविरइआ बत्ती चिरजाअं वि पउत्ता फुटळअमइरा समुप्पसइ ।। ६० ॥ किंशुकरस(परि ?)भावितकरज्जतस्बीजविरचिता वर्तिः । चिरजातमपि प्रयुक्ता पुष्पकमचिरात् समुत्पुंसयति ॥ पलाशनिर्यासेन मिश्रितं यत् करञ्जवीजं करञ्जस्य नक्तमालस्य बी- जानां चूर्णं तन्निर्मिता वर्तिः बहुकालोत्पन्नमपि पुष्पाख्यं नेत्ररोगं शीघ्रमञ्ज- नेनापसारयति ॥ ६० ॥ थपणेण मसिणपत्थरघट्टाइ विभीअअस्प्त मज्जाए। णासइ फुळ्ळअमइरा णिसामुहे अञ्जिअच्छस्स ॥६१॥ I ·हरमेखलायां स्तन्येन मसृणप्रस्तरघृष्टया विभीतकस्य मज्जया । नश्यति पुष्पमचिरान्निशामुखे अञ्जिताक्षस्य ।। स्त्रीशीरेण सुश्लक्ष्णदृढपाषाणपिष्टो यः कलितरुफलस्य मज्जासारस्तेन दत्ताञ्जननेत्रस्य पुष्पाख्यरोगो नश्यतीति ॥ ६१ ॥ महुमीसिअकण्णमळश्चिहि णासह जणस्स णअणेहि । णत्तन्धं कडुआळअमसिणमसिअञ्जणेण व जहिच्छं ॥३२॥ मधुमिश्रितकर्णमलाञ्जिताभ्यां(नश्यति जनस्य नयनाभ्याम् ।) नक्तान्ध्यं लघुमत्स्यमसृणमष्यजनेन वा यथेच्छम् ।। माक्षिकमाविनेन स्वश्रवणगूथेन दत्ताञ्जनाभ्यां नेत्राभ्यां राज्यन्धता निवर्तते । अथवा सूक्ष्ममत्स्यं पुटपाकदग्धं कृत्वा तत्कायजेन मषीचूर्णेन मा- क्षिकमिश्रेणैवाञ्जनात् । यथेच्छमिति पूर्वप्रयोगापेक्षया बोद्धव्यमिति ॥ ६२ ॥ पसुसळिळघडगुञ्जामूळनिअळोअणस्स तिमिराडू । जळघटजळहराञ्जअणअणस्स व झत्ति णासन्ति ॥६३ ॥ पशुसलिलघृष्टगुञ्जामूलाञ्जितलोचनस्य तिमिराणि । जलघृष्टजलधराञ्जितनयनस्य वा झटिति नश्यन्ति ।। तिमिराख्या नानानिदा(ने ? ना)नेत्ररोगाः छागमूत्रपिष्टेन रक्तिकामूलेन दत्ताजनस्य निवर्तन्ते । अथवा पानीयघृष्टेन मुस्तेन कृत्वा ? ता)ञ्जनस्य अचिरेणैव विनश्यन्तीति ।। ६३ ॥ तण्डुलधुअणसुवट्टिअपड़गाळिअदोणफुळ्ळिमूळेण । विउडिज्जइ पडलं ळोअणाण णासेइ दिपणेण ॥ ६४ ॥ तण्डुलधाचनसुवर्तितपटगाळितद्रोणपुष्पिकामूलेन । विहन्यते पटलं लोचनयोर्नस्ये दत्तेन ॥ द्रोणपुष्पिका कुसुम्भयोनिस्तन्मूलेन तण्डुलक्षालनजलसू(क्ष्मेणक्ष्म)पि- हेन पटगाळितेन वस्त्रपूतेन नस्यप्रयुक्तेन पटलाख्यो नेत्रव्याधिनश्यतीति॥६॥ सुप्पाडणीळघहा अहवा कणएण रुप्पएणं व । णासह अञ्जणगुळिआ गिरिणो काणच्छ एणं व ॥६५॥ शूटिव्या घृष्टा अथवा कनकेन वा रूप्येण वा । नश्पत्यञ्जनगुळिका गिरेः काणाक्षकेण वा ॥ •.

·चतुर्थः परिच्छेदः ।
५९
अञ्जनगुलिका अजनपिटकाख्यो नेत्रव्याधिः । शूर्पस्य अटव्या
प्रान्तेन सुवर्णेन रूप्येण वा निघृष्टा सा विनश्यति अथवा पर्वतकटाख्यनि-
रीक्षणेनेति ॥ ६५ ॥
अंकोळ्ळाक्कजडाणं एक्कं ओहरइ कामळावाहिं ।
तण्डुळजळेण णावणमध्याअं जाळिणिफळं वा ॥६६॥
अकोलार्कजटयोरेकं हरति कामिलान्याधिम् ।
तण्डुलजलेन नावनमाघ्रातं जालिनीफलं वा ।।
अकोलस्य चिरिबिल्वस्य वृक्षस्य रूषकस्य ये जटे मूले तयोर्मध्यादेकं
तण्डुलधावननिघृष्टं नस्येनोपयुक्तं कामिलां शमयति । अथवा जालिन्या जीमू-
तकाख्यस्य ओषधिविशेषस्य सम्बन्धि फलं मर्दयित्वाघ्रातं पूर्वोक्तं कार्य
करोतीति ॥ ६६ ॥
जाळिणिफळपरिभाविअंबुणामणं हरइ कामळावाहिं ।
सिसिरजळमसिणवहिअकुमारिकन्देण व विइण्णं
[॥ ६७॥
जालिनीफलपर्युषिताम्बुनावनं हरति कामिलाव्याधिम् ।
शिशिरजलमसृणवर्तितकुमारिकन्देन वा वितीर्णम् ।।
देवताल्याः फलस्यान्तः पर्युषितं यज्जलं तेन दत्तं नस्य कामिलारोगं
शमयति । अथवा शीतजलसुसूक्ष्मपिष्टेन कुमार्या अफलायाः कर्कोट्या मूलेन
दत्तं नस्यमुक्तफलं करोतीति ॥ ६७ ॥
ओसरह दोणफुळ्ळीरसरञ्जिअळोअणारविन्दस्स ।
हिङ्गुविहिअञ्जणस्स व दारुणमवि कामिळादुःखं ॥ ६८॥
अपसरति द्रोणपुष्पिकारसरञ्जितलोचनारविन्दस्य ।
हिडपिहिताजनस्य वा दारुणमपि कामिलादुःखम् ।।
द्रोणपुष्पिकारसेन दत्ताञ्जननेत्रस्य अथवा रामठेनाञ्जिताक्षस्य तीब्रापि
कामिलावेदनापसरतीति ॥ ६८ ॥
पच्छीळत्तअडाडिमपसूअदुव्वारसो णिवारेइ ।
गाराविहिणा खुखुणअसोणिभ सइपअट्ट पि ॥ ६९ ॥

·६० हरमेखलाया पथ्यालक्तकडाडिमप्रसूनदूर्वारसो निवारयति । तत्रायं विशेषः । डाडिमपुप्पदूर्वारस वेकं नस्येन प्रयुक्तावुक्तकार्य- करौ । हरीतकीलाक्षारसावित्येकम् । गताभ्यां द्वाभ्यां रगाभ्यां सहितौ कार्य- करौ । चत्वार्यपि द्रव्याणि सहसा प्रयुक्तान्युक्त कार्यकराणीति ॥ ६९ ।। परिवसिअसळिळवहिअकडहुश्चकन्दणासेण । णासरिणाउ णासं पचन्ति कअं व अउळीण ॥ ७० ॥ पर्युपितमलिस्वस्तिक(क)म्बीकन्दनस्येन । नासासि नाशं व्रजन्ति कृतमिवाकुलीनेन । अहोरात्रस्थापितेन जलेन पिष्टं यत् परिपक्कायाः कडहुम्ब्या निष्पर्याया (या) मूलेन नस्योपयुक्तेन प्राणविवरोत्पन्ना अनामिका नश्यन्ति उपकारो दुर्जन इवेति । फलाविसंवादनार्थमुपमानमिति ॥ ७० ॥ मञ्जिहातुत्थअकमळनालिजीवन्तिदारुरअणीहि । सिद्धं सदुद्धमहरोपसग्गविणिवारणं मां ॥ ७१ ॥ मञ्जिष्ठातुत्थककमलशालिजीवन्तीदारुरजनीभिः । सिद्धं सदुग्धमधरोपसर्ग(वि)निवारणं मदनम् ॥ मदनं सिक्थकं दुग्धेन सह मञ्जिष्ठया मित्रवल्या तथा तुत्थकेन मयूर- प्रीवेण किटिभाख्येन कार्परिकेनामृतासङ्गेन वा तथा कमलशालिना तथा जी. वन्त्या जीवनीयया तथा दारुहरिद्रया एतैश्चूर्णितैः समांशैः सम्पन्नमोष्ठस्फुट- नादिदोषनिवारणम् । साधनं त्वस्य क्षीर क्वाथयित्वा तन्मध्ये सिक्थकं गाल- यित्वा मञ्जिष्ठादिचूर्णकं क्षिप्त्वा तेनाधरावुपलिम्पेदिति ॥ ७१ ॥ सज्जरसकणअगेरिअफाणिअघअतेळ्ळसेन्धुसजुत्तं । सिद्धं सित्थअमहरफ्फुडिओच्छडिआइवणहरणं ॥७२॥ सर्जरसकनकगैरिकफाणितघृततैलसैन्धवैर्युक्तम् । सिद्धं सिक्थकमधरस्फुटितोच्छटितवणशमनम् ।। मदनं सिद्धं सिक्थकं गालितं सदुक्तं कार्य करोतीति । कथं गालितं गलया सुवर्णगैरिकेण तथा गुडक्काथाकल्केन फाणिताख्येन तथा गव्यवृत- तैलाभ्यां लवणेन च संयुक्तम् । अयं तु विशेषः । प्रथमं घृततैले काथयित्वा- ·चतुर्थः परिच्छेदः। ६१ रालादिचूर्णं क्षिपेत् तेन लिप्तयोरोष्ठयोः पिष्टादिवगात् स्फुटितयोस्तथा तच्चटि- तयोरुद्तत्वचोर्यानि क्षतानि तानि नश्यन्तीति ॥ ७२ ॥ तण्डुळजळेण पि काअंबरिआइ मूळ प्रइभसिणं । पीअं वअणपअई वर्णण रुहिरं विणासेइ ॥ ७३ ।। तण्डुलजलेन पिष्टं काकोदुम्बरिकाया मूलमतिमसृणम् । पीतं वदनप्रवृत्तं क्षणेन रुधिरं विनाशयति ॥ काकोदुम्बरिका फल्लू: तन्मूलं तण्डुलधावनजलेन पिष्टं पीतं सन्मुख- प्रवृत्तं दन्तस्रावादि रक्तं शमयतीति ।। ७३ ।। चव्विअधरिएहि मुहे णासइ जाईदळेहि मुहरोओ। केसरीएहि पुणो चलिआ दन्ना थिरा होन्ति ।। ७४ ।। चर्वितधृतैर्मुखे(न?) नश्यति जातीदलेर्मुखरोगः । केसरवीजैः पुनश्चलिता दन्ता स्थिरा भवन्ति ॥ सुमनःपल्लवैः पूर्व चर्वितैस्ततः आस्याभ्यन्तरे धृतैः आस्यरोगो निव- तते । वकुलपुप्पफलस्य बीजैः पूर्ववत् कृतैः शिथिलाः सन्तो दशना बद्धमूला भवन्तीति ॥ ७४ ॥ घणकुठेळाधणिअअळहिपहुएळावालुआकवळो । वअणाइ पूइगन्धं हरइ खुराळणगन्धश्च ॥ ७५ ॥ घनकुष्ठलाधान्यकयष्टिमध्वेलावालुककवलः । वदनात् पूतिगन्धं हरति सुरालशुनगन्धं च ॥ मुस्ताकुष्ठतुटिधान्यकफलै तथैलावालुकेन हरिवालुकेन च एतैः कृतः कबलः आस्यान्तरसञ्चार्यमाणद्रव्यापीड आस्यात् सहजदुर्गन्ध ? न्धिोत्वं तथा पीतस्य सुरादेरासवस्य तथा भुक्तस्य लशुनादेः कर्कटगन्धस्य द्रव्यस्य सम्ब- न्धिनः दुरामोदमपसारयतीति ॥ ७५ ॥ तंबाजळगादुक्काडिआओ मसिचिहुरकुट्टमिलिआओ। णासन्ति वअणदोसं सेविज्जन्तीओ पच्छाओ ॥७६ ॥ ताम्राजलगाटेकाथिका निमिचिहुम्कुष्ठमिलिताः । नाशयन्ति वदनदोषं सेव्यमानाः पथ्याः॥

·६३ हरमेखलाया हरीतक्योऽभ्यासेनोपयुज्यमाना दौर्गन्ध्याद्याम्यदोष निवारयन्ति । की- दृश्यः प्रथमं गोमूत्रेण गाढं घनत्वापत्तिपर्यन्तं कृतकाथाः पश्चात् शतपुष्पावा- लुकबाष्पचूर्णेन मिश्रिताः सत्यः उपयुक्ता इति ॥ ७६ ।। जाईफळकोसकुवळअवरंगमरुवअविणिम्मआ हरह । घोरं(वि)पूइगन्धं मुहविवर परिहिआ गुळिआ ॥ ७७ ॥ जातीफलकोशकुवलयवराङ्गमरुवकविनिर्मिता हरति । घोरमपि(हरति ?)पूतिगन्धं मुखविवरपरिष्ठिता गुलिका ॥ एतैव्यैः सम्पादिता गुलिकास्यकुहरस्था दुर्निवारमपि तदुर्गन्धमपो- हति । कैव्यनिर्मिता जातीफलं प्रसिद्धम् , तस्य मज्जा, तथा कोशो जातिप- त्रिका कुवलयं कुष्ठं, वराङ्गं त्वक्, मरुवकम् फणिज्जकम् इत्येतैः समाजजलव- तितै रिति । यत्र गुलिकावलेहत्वाद्यापादनया विशिष्टद्रवद्रव्यं नोक्तं तत्र सामा- न्यमेव पानीयं प्राथमिति सर्वत्र सिद्धिः ॥ ७७ ॥ विळडेइ पूहगन्धं मुहरोअं हरइ खयमणुदिअहं । दन्तहणन्तेभळजुअं कडुअन्तित्तं कसाअं व ॥ ७ ॥ विघटयति पूतिगन्धं मुखरोगं हरति क्षयमनुदिवसम् । दन्तधावनं तैलयुतं कटु(क) तिक्तं कषायश्च ॥ दन्तकाष्ठं कटुतिक्तकषायाणां रसानामन्यतमरसयुक्तं तैलसिक्ताग्रं नि- त्यमभ्यस्यमानमास्यदौर्गन्ध्यं तद्व्याध्यन्तराणि च शमयतीति ।। ७८ ॥ तंबोळतिव्व चुण्णअन्तोडड्ढे मुहम्मि गण्डूसो। तेळळेण कश्चिएण व धरिओ वेअणं विणासेइ ॥७९॥ ताम्बूलतीव्रचूर्णकान्तर्दग्धे मुखे गण्डूषः । तैलेन काश्चिकेन वा धृतो वेदनां विनाशयति ॥ अतिखेरण ताम्बूलचूर्णरागेण दग्धस्यास्यस्य या व्यथा भवति तैले- नारनालेन वा कृतो गण्डूषस्तां शमयतीति ॥ ७९ ॥ जाइदळेळापिप्पाळळाआमहुमाउछंगदळळेहो। किण्णरसममहुरसरं कुणइ णरं सइ पउज्जन्तो।। ८० ।। जातिदलैलापिप्पलिलाजामधुमातुलुङ्गदललेहः। किन्नरसममधुरस्वरं करोति नरं सदा प्रयुज्यमानः॥

·चतुर्थः परिच्छेदः। एतैर्द्रव्यैः कृतो लेहोऽवलेह्यद्रव्यं नित्यं प्राग्भक्तगमनेनाभ्यस्यमानं कि- पुरुषतुल्यश्राव्यध्वनि पुरुषं करोति । कैद्रव्यैः कृतो तुट्या तथा मागधिकया (जातीदलैः) लाजैस्तथा माक्षिकेण तथा मातुलुङ्गवृक्षस्य पत्रैः तत्र माक्षिकमव- लेहस्य द्रवद्रव्यमिति ।। ८० ॥ सेहाळिआजडाचव्वणेण गळसुण्ठ(आ)समो सरइ । उवजभिआविणासाविवरसिरासोणिए गळिए ॥ ८१ ॥ शेफालिकया स्ताम्रवत्ताख्यो व्याधिर्निवर्तते यो शिरव्याध्यादियुक्त्य नासिकापाातिसिरामार्गेण रक्ते विगलिते सतीति ॥ ८१ ॥ सुरतरुबीअसगन्भं हअळदिदिरसेण साधिअन्तेकळं । गळरोअसीसपिअणाओ णावणविहिणो विणासेइ ।। ८२ ।। सुरतरुवीजसगर्भ हयशकद्रसेन साधितं तैलम् । गलरोगशीर्षवेदना नस्यविधिना शमयति । तैलमेतन्नस्येनोपयु(क्तमु)क्तं कार्य करोति । कीदृशम् अश्वशकृद्रसेन स्वरसयुक्त्या गर्भीकृतं तदेव दारुफलान्तर्वर्तितसारेण सिद्ध पक्वमिति ॥ ८२ ।। गुञ्जावराहकण्णीण मूळमेक्कक्कम समुप्पसइ । चव्विअदन्तक्कन्तं घुणदन्तअवेअणादुःखं ॥ ८३ ॥ गुञ्जावराहकर्योर्मूलमेकैकमुत्पुंसयति । चर्वितदशनाक्रान्तं घुणदन्तवेदनादुःखम् ।। रक्तिकायास्तथा वराहका मूषिकका एकतरस्या मूलं चर्वितं सत् सरुजा दशनेनाक्रान्तं सत् तत्रैकं धृतमित्यर्थः । तादृशं सद् घुणदन्तव्याधिवि- शेषस्य सम्बन्धिनी व्यथामपसारयतीति । अन्तर्गतकृमिदन्तो यत्र घुणदन्त- काख्यो व्याधिरिति ।। ८३ ॥ शिहुटुंगिणीळीजंघादुद्धिआमूळिआण एक्काए । दसणक्कन्ताए किमीणि पडइ दसणुब्भवो णिउणं ॥८४॥ णिहुडुङ्गिनीलीजवादुग्धिकामूलिकानामेकैकया। दशनाक्रान्तया कृमिणः पतन्ति दशनोद्भवा निपुणम् ।।

·हरमेखलायां
सुधावृक्षस्य तथा नील्या नालिन्यास्तथा जङ्घायास्तथा दुग्धिकाया अ.
कपुष्पिकाया अलालिकामूलानि सामान्यतनया सरुजा दशनेनाक्रान्तया(व)
ब्धया दन्तजा कृमिर्निश्शेषं निपततीति ॥ ८४ ।।
अंगुहअ णहळेवो कीरइ फळिए जम्न पासम्मि ।
तत्तो आवरादिगुलभ वधुणदन्तअ कीडओ पडइ ।। ८५ ॥
अङ्गुष्ठे नखलेपः क्रियते फलिन्या यस्मिन् पार्थे ।
ततोऽपरदिगुद्भवघुणदन्तात् कीटकः पतति ॥
फलिन्या लाङ्गलिकया जलपिष्टया चरणाङ्गुष्ठे यस्मिन् दक्षिणे वामे
लेपः क्रियते तत्कल्पनया तदन्यदिग्भागघुणदन्तकाख्यव्याधिजः कृमिर्निपत्त-
तीति ॥ ८५॥
दुद्धोम्मासिअकक्कडअचळणपरि(पक्क)घअकअन्भंगा।
णहु कडअन्ति दन्ना केवळतचळणमित्तं व ॥ ८३ ॥
दुग्धोन्मिश्रितकर्कटकचरणपरिपक्वघृतकृताभ्यङ्गाः ।
न खलु कटकटायन्ते दन्ताः केवलतच्चरणलिप्ता वा ॥
कर्कटकस्य कुरुबिल्वाख्यस्य मत्स्यविशेषस्य पादास्ते गोक्षीरेण पानीय-
स्थाने प्रयुक्तेन पश्चात् सिद्धं यद् घृतं तेन कृताभ्यङ्गाद् बालादेर्दन्ताः कट-
कटाशब्दं न कुर्वन्ति । अथवा कर्कटकस्य पादैः परिपिष्टैर्लिप्तास्सन्तस्तथा
(न) कुर्वन्ति ॥ ८६ ॥
णासन्ति तक्खणाहअसससोणिअविआइ वंगाइ।
सजलाए व जाईफळवाहिच्छळ्ळीए लित्ताइ ॥ ८७॥
नश्यन्ति तत्क्षणाहतशशशोणितलिप्तानि व्यङ्गानि ।
सजलया वा जातीफलबाह्यत्वचा लिप्तानि ॥
व्यङ्गानि मुखवैवर्ण्यकारीणि प्रसृतरूपाणि श्यामानि मण्डलानि त्वग्वि-
कारस्थानि तत्क्षणव्यापादितशशरुधिराभ्यक्तानि निवर्तन्ते । यदि वा पानीय-
पिष्टया जातीफलस्याण्डपरिहारेण बाह्यत्वचा केवलया लिप्तानि निवर्तन्त इति
॥ ८७ ॥
इंगुइफळमज्जा सिसिरसळिळपिट्ठा तिरत्तीमत्तेण ।
ळेवेण हरइ वंगं गंगासंगो व्च दुरिआई ॥ ८८ ॥

·६५ चतुर्थः परिच्छेदः। इगुदीफलमज्जाशिशिरसलिलपिष्टस्त्रिरात्रमात्रेण | लेपेन हरति व्यङ्गं गङ्गासङ्ग इव दुरितानि ॥ इङ्गुदी पिल्वकः तत्फलसारस्य सलिलेन पिष्टस्य लेपेन व्यङ्गं निवार- यति । कार्याविसंवादार्थमुपमानं स्पष्टमिति ॥ ८८ ॥ कसणतिळकसणजीरअसिद्धत्थअजीरएहि मुहससिणो। दुद्धेण कओ ळेवो वंगकळंकं समुप्पसइ ।। ८९ ॥ कृष्णतिलकृष्णजीरकसिद्धार्थकजीरकै खशशिनः । दुग्धेन कृतो लेपो व्यङ्गकलङ्क समुत्पुंसयति ।। कृष्णतिलाः प्रसिद्धाः । कृष्णजीरकं कालोपकुञ्चिका । तथा गौर- सर्षपाः तथा जीरकं सिताजाजी एतैः समांशैः पिष्टोक्षीरभावितैर्लेपो मुख- चन्द्रव्यङ्गमपसारयति । चन्द्रस्य यथा कलङ्को दुर्भरस्तथैव यो मुखस्थ व्यङ्ग- कलङ्कः तमप्ययं प्रयोगो हरतीत्युपमानप्रयोजनमिति ॥ ८९ ॥ अवहरइ बोरमज्जा गुळभहुणवणीअसञ्जुआ वंगं । पसुदुद्धमसिणपिट्टा वारुणिछळ्ळिच वेण ॥ ९ ॥ अपहरति बदरमज्जा गुळ(मधु)नवनीतसंयु(तो? ता) व्यङ्गम् । पशुदुग्धमसृणपिष्टा वारुणीत्वगिव लेपेन ॥ बदर(स्य) कर्कन्धोरस्थिसारं गुलं तथा मधुनवनीतमिश्रितं व्यङ्गमप- हरति । तथा छागक्षीरेण सूक्ष्मपिष्टा विशालात्वक् लेपेन पूर्वप्रयोगकार्य करो. तीति ॥ ९०॥ तुसरहिअमसिणजवरअसरिसवमहुटिळोद्धळेवेण । होन्ति मुहाइ विणिज्जिअचामीअर(चारु)सोहाइ॥९१ ।। तुपरहितमसृणयवरजस्सर्षपाधुयटिलोध्रलेपेन । भवन्ति मुखानि विनिर्जितचामीकरचारुशोभानि ॥ निस्तुषीकृत्य पिष्टानामक्षतानां सूक्ष्मचूर्णेन तथा गौरसिद्धार्थस्तथा मधुयष्टया तथा लोभ्रेण शबरेण एतैरपि सूक्ष्मपिष्टैः पानीयभावितैः कृत- ले(पो ? पेन) मुखान्यतिगौराणि सर्वकलङ्कदोषरहितत्वाद् भवन्ति । चामीकर सुवर्णमिति ॥ ९१ ॥ KI ·६६ हरमेखलायां परिणअघटपण्णसुवपणछळ्ळिपंकअपिअंगुमहुएहि । मचिठ्ठाकाळेअअळक्खारुणळोद्धभाएहि ॥ ९२ ॥ जळवहिएहि ळेबो वअणाइ विळासिणीण सुहआई। कुणइ विणिज्जिअसंपुण्णसरअससिविंबसोहाई ॥९३ ॥ परिणतवटपर्णसुवर्णत्वक्पङ्कजप्रियङ्गुमधूकैः । मञ्जिष्ठाकालेयक(लाक्षारुण)लोध्रभागैः॥ जलवर्तितैलेंपो वदनानि विलासिनीनां सुभगानि । करोति विनिर्जितसंपूर्णशरच्छशिबिम्बशोभानि ॥ परिपक्कानां वटस्य न्यग्रोधवृक्षस्य पत्राणां तथा सुवर्णत्वगाल्या ओष. ध्यस्तथा पङ्कजस्य पद्मस्य तथा श्यामायास्तथा मधुयष्टयास्तथा चित्रवल्ल्यास्तथा कालेयकस्य पीतसारस्य तथा द्रुमव्याधेस्तथा कुङ्कुमस्य तथा शाबरस्यैतेषां समै गैः पानीयपिष्टैः कृतेन लेपेन मुखान्यतिवर्णाट्यानि भवन्तीत्युपमानार्थ इति । कालेयकस्यालाभे दारुहरिद्रा देयेति सर्वत्र योज्यम् । शिष्टं सुबोधम् । युगलकम् ॥ ९२,९३ ॥ जळफलिणिवोरमज्जाचन्दणकाळेअएहि सरिसेहि । वअणाइ कुणइ ळेवो कमळोअरकन्तिचोराइं ॥ ९४ ॥ जलफलिनी(कोल ? बदर)मज्जाचन्दनकालेयकैः सदृशैः । वदनानि करोति लेपः कमलोदरकान्तिचोराणि ॥ वालप्रियड्बदरफलसारमलयपीतसारैः समांशैः पानीयपिष्टैः कृतो लेपो मुखान्यपहृतपद्मकर्णि(का)कान्तीनि करोति ॥ ९४ ॥ कुंकुमकाळेअअछ(निळ ?इ)पदुममुणाळेहि मळअसहि- [एहि । पत्लंगोअणाबोरसार(ससा)माहिकुटेहि ।। ९५ ॥ वितुसमसूरुणिसाजुअमरअळोद्धेहि सकिळपिढहि । केयो करेह वअणं लहुइअमिअळञ्छणच्छाअं ॥९६ ॥ (कुङ्कुमकालेयकच्छबिपद्ममृणालमलयसहितैः। पत्तङ्गरोचनावदरसारश्यामाहिकुष्ठैः ।।

·चतुर्थः परिच्छेदः। ६७ वितुषमभरनिशाणमधूकलोधैः सलिलपिष्टैः । लेपः करोति वदनं लबूतगलाञ्छनच्छायम् ॥) एतद्रव्यैलेंपो मुखमतिशयितपूर्णशशिशोभं करोति । कैद्रव्यैः । काश्मी- रकतृतीयचन्दनसुवर्णच्छविकलशोशीरचन्दनैगोरोचनाबदरास्थिसारप्रियङ्गुनाग- केसरवाप्यैस्तथा वितुपमसूरसूक्ष्मचूर्णहरिद्राद्वयमधुयष्टिशाबरैरित्येतैः समांशै- जलपिष्टैरिति युगलकम् ॥ ९५,९६ ॥ महुसारगुसरिसपउण(अ)काळेअळोदरअणीहि । অভ ঘা বিজ্ঞ() ফাতি অঙ্গ [१९७॥ মিত্বগুৰি সতভিৰত হুয়াই ? सिसिरजळशि णिहिट ১-১তলা ও घण्णअधएण इमिणा सिसिरे जि हुरन्तकन्तिमुहआइ। वअणाइ विळा(स) वईण होन्ति समारलसोहाइ ॥९९ ।। मधुसार(कुङ्कुम ? कङ्गु)सर्षपपनककालेयकलोध्ररजनीभिः। पक्त्वा घृतं विधिना (सिचयाश्चल)गालितं पश्चात् ।। निर्मलपवनोन्मित्रं जलवर्तिनप्रचुरकुमसनाथम् । शिशिरजले निक्षिप्तं युद्धनलतापितं निभृतम् ।। वर्णकघृतेनाना शिशिरेऽपि स्फुरस्कान्तिसुभगानि । वदनानि विलासपतीनां भवन्ति तामरसशोभानि ॥ त्वगस्थिता(?) मधुयष्टि(:) (कुकुम ? कङ्गुः)प्रियङ्गुस्तथा गौरसिद्धार्थः पद्मकं तथा कालेयकं पीतचन्दनं तथा शाबरं तथा पिण्डहरिद्रा(या ?) इत्येतैः कल्कद्रव्यैः समांशैरक्तपानीयमात्रापर्वृतमुक्तमानं साधयित्वा कर्पटपूतं कृत्वा ततः निष्कलीकृत्य सिक्थके घृतपले कर्ष इति भावितं सत् श्रेष्ठकाश्मीरेणं तदर्घपरिमाणेन सहितं कार्यम् । ततः शीतलपानीय निक्षिप्तं तत उद्धृतकाले अनुत्कटामिना शनैाषितं कार्यमित्येवं साधितेनानेन वर्णकघृताभिधानेन घृतेन सुन्दरीणां मुखानि अभ्यक्तानि वैवर्यकारिणि शिशिरकालेऽपि विलसद्दीप्ति- सुन्दराणीति । युगलकम् (?) ॥९७-९२ ।।

·हरमेखलायां कुङ्कु(म)महू अचन्दणमञ्जिडातरुविआरकरिसेहि। तेळ्ळकुडवं विपक्रसिणि अपसुबुद्धसञ्नुत्तं ॥१०० ।। पहितिळअवंगरहिआइ मासळलावण्णगण्डसुहआई । कुणइ समभंगेण सत्ताहा कामिणिमुहाई॥१०१॥ कुङ्कुमयधूकचन्दनमञ्जिष्ठातरुविकारकः। तैलकुडुवं विपकं द्विगुणितपशुदुग्धसंयुक्तम् ॥ पलितिलकव्यङ्गरहितानि मांसललावण्यगण्डसुभगानि । करोति समभ्यङ्गेन सप्ताहात् कामिनीमुखानि ।। अरुणेन तथा मधुयष्टया तथा चन्दनेन तथा मञ्जिष्ठया अरुणया तथा तरुविकारेण लाक्षया एतैः प्रत्येकं कर्षपरिमाणैस्तैलपलाष्टकद्विगुणच्छागक्षीरस- हितं विपक्कं साधितं सत् सप्ताहात् सम्यगभ्यङ्गप्रयोगेण विलासिनीनां वदनानि त्वक्संकोचेन तथा कृष्णैर्बिन्दुभिस्तथा भृङ्गेमुखत्वग्वैवर्ण्यरूपैर्मण्डलैः रहितानि परिपूर्णगौरकपोलसुभगानि करोतीति युगलकम् ।। १००, १०१॥ कळधोअमसिणवट्टिअटकणकोविअकअकमळगभं। तंबादुद्धेण चउरगुणेण मन्दाणळे सिद्धं ॥ १०२॥ जुत्तीइ विमळसित्थअसञ्जोइअथोअकुंकुमउमिस्सं । अइकुणइ वअणसोहं तेळ्ळं सिसिरम्मि सविसेसं॥१०॥ कलधौतमसृणवर्ति(नोटकणकोपितकमलकृतगर्भम् । ताम्रादुग्धेन चतुर्गुणेन मन्दानले सिद्धम् ।। युक्त्या विमलसित्थकसंयोजितस्तोककुङ्कुमोन्मिश्रम् । अतिकरोति वदनशोमां तैलं शिशिरेऽपि सविशेषम् ॥ एतत्तैलमुक्तक्रमेण मृद्वग्नौ सिद्धं सच्छिशिरकाले वातप्रधानेऽपि मुखा- भ्यङ्गेन प्रयुक्तं वधूनां वदनमेकविंशतिदिनाभ्यासादतिसुन्दरामं करोति । की. दृशम् । कमलं तानं तच्चूर्णं गर्भे यस्य । कीदृक्चूर्णं प्रथमटङ्कणेन सुवर्णम् । एवंविधं ताम्रचूर्णगर्भ तत्तैलं चूर्णचतुर्गुणपरिमाणं तच्चतुर्गुणगोक्षीरसंयुक्तं युग- पच्च मुखं (!) ततो युक्त्या वैदग्ध्येन विमिश्रीकृतं यन्मधूच्छिष्टं तैलपलमेकत्व- मात्रपरिमाणमष्टभागमात्रकुङ्कुमसंयुक्तं तेन तैलमिश्रं सं(यु? यो)ज्यमिति युगलकम् ॥ १०२, १०३ ॥

·चतुर्थः परिच्छेदः । ६९ अवहरइ गण्डमाळ सुरहीसळिळेण सज़ुअंपी। गिरिकणिआपुरन्दरवारुणिमूळमे? लेसु ए)ककं ॥१०४॥ अपहरति गण्डमालां सुरभिसलिलेन संयुतं पीतम् । गिरिकर्णिकापुरन्दरवारुणीमूलयोरेकैकम् ॥ श्वेतस्पन्दायास्तथा पुरन्दरवारुण्या विशालायाश्च सम्बन्धिनोर्मूलयोरेक- तमं गोमूत्रेण पिष्ट्वा पीतं सन्मालारूपां गण्डमुपचीति प्रसिद्धां नाशय- तीति ॥ १०४ ॥ सरिसेहि जवाकुसुमकदुद्धतिळतेफळजावअरसेहि । णासेइ गण्डमाळांळेबो कोवं पणामो व्व ॥ १०५ ॥ सह(जै? )जपाकुसुमार्कदुग्धतिलतैलयावकरसैः। नाशयति मण्डमालां लेपः कोपं प्रणाम इव ॥ तुल्यमात्रैजपाकुसुमस्य जापकाख्यया लोके प्रसिद्धस्य पुष्पस्य रसेन तथार्कवृक्षस्य क्षीरेण तथा तिलतैलेन तथा लाक्षारसेनेत्यतैर्मिश्रितैः कृतो लेपः पूर्वोक्तं कार्य करोतीति । उपमानं फलाविसंवादार्थमिति ॥ १०५ ॥ विउडेइ गण्डमाळ (दवि ? महि) अं पूसम्मि कन्धराबद्धं । पीअं व घउम्मीसं सिअपव्वअकण्णिआमूळं ॥ १०६ ॥ विघटयति गण्डमालां गृहीतं पुष्ये कन्धराबद्धम् । पीतं वा घृतोन्मिथं सितपर्वतकर्णिकामूलम् ।। श्वेतगिरिकर्णिकामूलं तिष्यक्षगृहीतं व्याधितस्य ग्रीवाग्रथितं पूर्वोक्तं व्याधि नाशयति । अथवा तदेव गोघृतेन सहावलीढमुक्तं कार्य करोतीति ॥ १०६ ॥ चुच्छन्दरिसाहिअतळ्ळतुप्पिआ दारुणा वि वेएण । परिहरइ गण्डमाळा धणरहिअं धुत्तगोहि व्व ॥१०७॥ चुच्छन्दरीसाधिततैलाभ्यक्ता दारुणापि वेमेन । परिहरति गण्डमाला धनरहितं धूर्त कुट्टिनीव ।।

·हरमेखलायां
चुच्छुन्दरी गन्धमूषिका तया पक्कं यत् तैलं तेनाभ्यक्ता सती गण्डमाला
रो(गं न ? गिणं) वेगेन शीघ्रमेव घोरापि परित्यजति । न तं बाधत इत्यर्थः ।
उपमानं गाथापूरणार्थमेवेति । अत्र साधनयुक्ति(:) शुद्धाम्बुयुक्त्या ॥ १०७॥
(जं? जो) खाअइ वेळळतळं पिवइ कसाअं व्व सेलुरु-
[क्खस्स।
कुटिआ वि गण्डमाळा तस्स फुडं णिव्वणा होइ ॥१०८॥
(यत् ? यः) खादति पल्लवतैलं पिबति कषायं वा शेल्लवृक्षस्य ।
स्फुटितापि गण्डमाला तस्य स्फुटं निव्रणा भवति ॥
पल्लव इति देशान्तरप्रसिद्धसंज्ञो निष्पावाख्यः शिम्बधान्यविशेषः । तं
तैलेन सह योऽभाति तस्य भनापि गण्डमाला रोहति । निवृत्तव्याधिरसौ
भवतीत्यर्थः । अथवा श्लेष्मातकतरोः कषायं क्वाथं यः पिबति तस्यापि पूर्वोक्त-
मलसंपत्तिरिति ॥ १०८॥
कइकच्छुमूळमीसिअजिंगिणितरुसरससीसअजळेहि ।
गावणमवबाहुअकण्ठकन्धरारोअ(वि ?णि)हळणं ॥१०॥
कपिकच्छमूलमिश्रितजिङ्गिणीतरुस्वरसशीतलजलैः।
नावनमपबाहुककण्ठकन्धरारोगनिर्दलनम् ॥
कपिकच्छ्वा आत्मगुप्ताया मूलं तथा जिङ्गिण्याश्च तथा मौचक्या
निर्यासः तथा शीतोदकमेतैः कृतं नस्यमपबाहुकस्य बाहुशूलस्तम्भादिलक्ष-
णस्य बाहुव्या(धिं ? धेः) तथा गलगण्डव्याधीनां विनाश(न)मिति । नस्यविधि-
रत्रायुर्वेदोक्तः ॥ १०९॥
जिङ्गिणीरसोदुम्बरबुद्धहिडकपिकच्छुमूळणासेण ।
अववाहुअरोओ रुसिओ व्व दूरं समोसरह ॥११० ॥
जिङ्गिणीनियर्यासोदुम्बरदुग्धहिङ्गुकपिकच्छूमूलनस्येन ।
अपवाहुकरोगो रुषित इव दूरं समपसरति ।।
जिङ्गिणीनिर्यासेन तथा उदुम्बरस्य वृक्षस्य कृमिफलाख्यस्य क्षीरेण
तथा बाहिकेन कपिकच्छ्वा आत्मगुप्ताया मूलेनैतैः कृतेन नस्येन हेतुना पू-
र्वोक्तः अपबाहुकरोगो निवर्तते । उपमानं गतार्थमिति ॥ ११० ॥

·चतुर्थः परिच्छेदः ।
सूळक्खकोळकुञ्जरमेएहि वसाहि (ज? पिळणिवासीण।
अभंगो पीणुत्तुंगमणहरं कुणइ थणजुअळं ॥ १११ ॥
शूलाक्षकोलकुञ्जरमेदोभिर्वसाभिर्बिलनिवासिनाम् ।
अभ्यङ्गः पीनोत्तुङ्गमनोहरं करोति स्तनयुगलम् ।।
महिषसूकरकरिणां मेदोभिस्तथा सर्पादीनां बि(ल? ले)शयानां पूर्वो-
क्तयुक्तिगृहीताभिर्वसाभिश्चम्पुटनं (१) स्त्रीणां कुचयुग्मं पीवरोन्नतत्वेन सुन्दरं
करोतीति । शरीरान्तर्गत आश्यानस्नेहो मेदः, द्रवरूपस्नेहादियुक्तिग्राह्यशुद्ध-
मांसस्नेहो वसा इति ॥ १११ ॥
माहिसणवणीअक्आमअपिप्पळिकुट्ठतुरअगन्धाहि ।
सवणपओहरलिंगाण कुणइ थोरत्तणं वो ॥ ११२ ॥
माहिषनवनीतवचागजपिप्पलिकुष्ठतुरगगन्धाभिः ।
श्रवणपयोधरलिङ्गानां करोति स्थूलत्वं लेपः ॥
महिषीनवनीतेन सहोयगन्धाहस्तिपिप्पलीविषाणाश्वगन्धाभिः कृतो
लेपः कर्णपाली(स्तन)नरचिह्नानां स्थौल्यं जनयतीति ॥ ११२ ॥
तण्डुळजळेण परमञ्जणेण महिळाण णावणं दिष्णं ।
कुणइ पओहरजुअळं थिरथोरमणोहरुत्तुंगं ॥ ११३ ।।
तण्डुलधावनेन परमाञ्जनेन महेलानां नावनं दत्तम् ।
करोति पयोधरयुगलं स्थिरस्थूलमनोहरोत्तुङ्गम् ।।
तण्डलधाक्नेन सह स्रोतोञ्जनेन स्त्रीणां नस्यं प्रयुक्तं स्तनौ कठिनौ
पीवरौ सुस्पर्शवर्णावुन्नतौ च करोतीति ॥ ११३ ॥
माहिसणवणीअजुअं कुट्ठवआगअबळोब्भवं चुण्णं ।'
ळेवण कुणइ जुवईण पीणघणमणुहरे थणए ॥ ११४ ॥
महिषीनवनीतयुतं कुष्ठवचागजबलोद्भवं चूर्णम् ।
लेपन करोति युवतीनां पीन(धन)मनोहरौ स्तनौं ।
माहिषनवनीतेन भावितं व्याध्युग्रगन्धानागबलानां सम्बन्धि चूर्ण स्त्रीणां
लेपप्रयुक्तं स्तनावुक्तरूपौं करोति ॥ ११४ ।।
दाडिमवक्कळभाविअसिद्धत्थअतळ्ळतुंबिआ बहुसो।
होन्ति थणा थिरथोरा सवणा विहु मासळपळंव॥११५॥

·७२ हरमखलाया दाडिमवल्कलसाधितसिद्धार्थकतैलाभ्यक्ता बहुशः । भवन्ति स्तनाः स्थिरस्थूलाः श्रवणान्यपि मांसलप्रलम्बानि ।। दाडिमफलस्य रक्तबीजस्य वल्कलेन त्वचा शुद्धाम्बुस्थित्या पकं यद् गौरसर्षपतैलं तेनाभ्यक्ताः स्तनाः श्रवणानि चोक्तरूपा(णि) भवन्तीति ॥११५॥ गोमहिसीघअसहि तेळ्ळं सामाकअञ्जळिवआहि । कडुअणिसासजुत्ताहि सा(हि)अंणामणे दिण्णं ॥११६॥ कुणइ वअपरिणआण वि म(हि)ळाण तिसत्तरत्तळित्तेण । थणजुअळं पीणुत्तुंगथोरिथरमणहरच्छाअं ॥ ११७॥ गोमहिषीघृतसहितं तैलं श्यामाकृताञ्जलिवचाभिः । कटुकनिशासंयुक्ताभिः साधितं नावने दत्तम् ॥ करोति वयःपरिणतानामपि महेलानां त्रिःसप्तरात्रेण । स्तनयुगलं पीनोत्तुङ्गस्थूलस्थिरमनोहरच्छायम् ॥ गव्येन माहिषेण घृतेन तुल्यमानं तैलं प्रियङ्वा तथा कृताञ्जल्या प्र- सिद्धया तथोग्रगन्धया तथा कटुकरोहिण्या तथा पिण्डहरिया एताभिस्तुल्य- मात्राभिः पक्वं सत् नस्ये प्रयुक्तं स्त्रीणामुक्तरूपान् स्तनान् करोति । अत्र पा- कयुक्तिद्रव्येभ्यः षोडशगुणं जलं द्रव्यचतुर्गुणं स्नेहं त्रयं क्षिप्त्वा शेषं ग्राह्य- मिति युगलकम् ॥ ११६,११७ ॥ मुण्डिअकसाअचुण्णेहि साहिअं पाणणामणविइण्णं । तेब्ळं पडिअथणाणं वि कुणइ पीणुण्णए थणए ॥११८॥ मुण्डितकषायचूर्णाभ्यां साधितं पाननावनवितीर्णम् । तैलं पतित(स्थूला? स्तना)नामाप करोति पीनोन्नतौ स्तनौ ॥ श्रवणशीर्षकाथेन च सम्पादितं तैलं पाननस्याभ्यां युक्तमुक्तं कार्य करोतीति । अत्र पाकयुक्तिकषायद्रव्यपलं षोडशगुणेन जलेन पक्त्वा चतुर्भाग- शेषे तस्मिन् जले कषायद्रव्यमुद्धृत्य गर्भस्नेहे पले तत् षड्भागं चूर्णस्य च दत्त्वा तैलशेष ग्रामिति ॥ ११८ ॥ णिअदसणखुण्णगिरिविअडवि(ळासासाळा)ण बा- [णपुंखा(इ?ण)। मूळं पिहिळिअसमणं विळीविआ मोअणरअस्स ॥

·७३ ? , चतुर्थः परिच्छेदः। निजदशनक्षुण्णनिगीर्णपिचटविशालाया बाणपुङ्खायाः। मूलं प्लीहकशमनं विलेपिकाभोजनरतस्य ॥ शरपुङ्खाया ओषधिप्रतानविस्तीर्णाया मूलं स्वदन्तनिर्दलितं कृत्वा ग्रस्तं सद् वामपान्तिर्व(र्ती ? ति)कृष्णमांसविकारात्मकप्लीहाव्याधिनिवर्तकम् । की- दशस्यातुरस्य, घनप्राया विलेपिकेत्युच्यते, तदशनरतस्य । भोजनान्तरपरिण(?) इत्यर्थः ॥ ११९ ॥ घेत्तूण जस्स णामं णिक्खिप्पइ इन्दवारुणीमूळं । फाळेऊण सुदूरे णासइ पिलिहो(अ)रं लस्स ॥१२० ।। गृहीत्वा यन्नाम निक्षिप्यते इन्द्रवारुणीमूलम् । पाट(लि ? यि)त्वा सुदूरे नश्यति प्लीहोदरं तस्य ।। यस्य पुरुषस्य देवदत्तस्य प्लीहोदरं विनष्टमिति संज्ञायामुच्चार्य वि- शालामूलं द्विधा कृत्वा दूरे क्षिप्यते, तस्य प्लीहप्रधान उदरव्याधिर्निवर्तत इति ॥ १२० ॥ अन्तरधूमे++ऊण लोणसहिआइ रूविअदळाइ खाआइ म(थु? थ्थु)णा मिसिआइ पिळीहोअरहराइ [॥१२१॥ अन्तधूमेन दग्ध्वा लवणसहितानि रूपिकदलानि । (खादि)तानि मस्तुना मिश्रितानि प्लीहोदरहराणि ॥ अर्कवृक्षपत्राणि सैन्धवेन सह पुटपाकदग्धानि कृत्वा मस्तुना सह मिश्रयित्वा पीतानि पूर्वोक्तकार्यकराणि । अत्र मात्रा मेष्टद्रव्ययोः शशांशयोः(१) कर्षों मस्तुपलानि त्रीणि ॥ १२१ ॥ पिप्पळि(मूळ ?)चुण्णं णिहुडुंगिदुद्धपरिभाविअं (ति) [सत्ताहं । दिण्णमपहरइ उअरं महुरासणपाणणिरअस्स ॥ १२२ ।। पिप्पलीचूर्ण सुधाक्षीरपरिभावितं त्रिसप्ताहम् । दत्तमपहरत्युदरं मधुराशनपाननिरतस्य । LI ·७४ हरमेखलायां मागधिकाचूर्णं सुधाक्षीरेण एकविंशतिरात्रिकृतभावनं सक्षीरादिद्रव्य- भोजनरतस्य उदरव्याधि विनाशयतीति ॥ १२२ ॥ एक्केण सिअपुणण्णवपाढाचकंकिआण मूळेण । उवसमइ झत्ति विदिही पीएण सतण्डुळजळेण ॥१२३।। एकेन सितपुनर्नवपाठाचकाङ्कमूलानाम् । उपशाम्यति द्रागिति विद्रधिः पीतेन सतण्डुलजलेन । श्वेतवर्षाभ्वस्तथा पाठाया वड्यास्तथा सुदर्शनायाः सम्बन्धिनां मूलानां (पथ्या ? मध्या)देकतमेन तण्डुलधावनेन सहितेन शीघ्रमेव विद्रधिव्याधिनिव- तत इति ॥ १२३ ॥ कअलिदळभूइगाळिअजळसिद्धविळविआ विणासेइ । खइआउअरुब्भवसअळरोअजाळं तिरत्तेण ॥ १२४ ॥ कदलीदलभूतिगालितजलसिद्धविलेपिका विनाशयति । खादितोद्भवसकलरोगजालं त्रिरात्रेण ॥ रम्भापत्राणां पुटपाकदग्धानां भस्मना मिश्रीकृतं सत् पटपूतं यत् पानीयं तेन पकविलेपिकावलेझपाया पेया भुक्ता सती दिनत्रयेण सर्वज(ठर)- रोग(मा)मयसमूहं क्षपयति ॥ १२४ ॥ कन्दळिआकन्दअगुळ.. . (वारेन्ति तक्ख)णचिअ किमिजाळअमुअरसभूअं॥ १२५ ॥ कन्दलिकाकन्दगुलघृतानि सितापीतानि खादितानि । चारयन्ति तत्क्षणमेव कृमिजाळमुदरसम्भूतम् ॥ कन्दलिन्या निष्पर्यायाः तस्या मूलानां पलं गुलपलानि चत्वारि घृत- पलानि चत्वारि पानीयपलानि षोडश एतत् सर्वममिना पकं लेहीकृत्य मात्रया खादितं जठरजान् सर्वकृमीन् पातयति ॥ १२५ ॥ जो लिहइ रअणिविरमे णिबदळामळअचुण्णमणुदिअहं। सो गाढकुट्ठविउडिअदेहो वि पुणो वो होइ ॥ १२६ ।। यो लेढि रजनिविरामै निम्बदलामलकचूर्णमनुदिवसम् । स गाढकुष्ठविघटितदेहोऽपि पुनर्नवो भवति ॥ ....

·चतुर्थः परिच्छेदः।
७५
यः क्षपाक्षये पिचुमन्दपत्राणि आमलकानि च पूर्णीकृत्य मध्वादिना
योजितानि प्रतिदिवसमभ्यासेनावलेह्यत्वेनोपयुक्ते, स तीव्रत्वग्दोषविनाशित-
शरीरोऽपि निवृत्तनिर्मूलव्याधित्वाद् भूयो जात इव निर्विकारः सम्पद्यत इति
॥ १२६॥
सिन्धुविळंगसिवासोमरईसरिसवकरञ्जरअणीहि ।
सुरहिसळिळेण वो अट्टहरो दिअहणाहो व्य ॥१२७॥
सिन्धुसैन्धवविलङ्गशिवासोमराजीसर्वपकरञ्जरजनीभिः ।
सुरभिसलिलेन लेपः कुष्ठहरो दिवसनाथ इव ।।
सैन्धवलवणे(न) तथा कृमिघ्नेन तथा हरीतक्या तथा सोमराज्या
चन्द्रलेखया तथा गौरसिद्धार्थकैः तथा करञ्जस्य नक्तमालस्य फलैस्तथा पिण्ड-
हरिद्रया च एतैः समांशैः कल्कीकृतैर्गोमूत्रमिश्रितैः कृतो लेपः कुष्ठव्याधि
विनाशयति यथा भगवान् भास्कर इति ॥ १२७ ॥
एक्को तिळाण भाओ दो भाओ सोमराइवीआण ।
खज्जन्ता णेइ खअं चळणे ९ मुदुव्वारं ॥१२८ ॥
एकस्तिलानां भागो द्वौ भागौ सोमराजिबीजानाम् ।
खाद्यमाना नयन्ति क्षयं चरणद8 सुदुर्वारम् ।।
सोमराज्याश्चन्द्रलेखायाः संबन्धिनां बीजानां द्वौ भागौ तृतीयस्तिला-
नामिति भुज्यमानं चूर्ण पादत्वप्रोगविशेषं दुराख्यं घोरमपि क्षपय-
तीति ॥ १२८॥
अइअम्मिळतकसमं सुरहिजळं कोणमीसि कढिअं।
घणगोमअगण्डघहाइ ळेवेण हरइ खसराई ।। १२९ ।।
अत्यम्ळतक्रसमं सुरभिजलं लवणमिश्रितं क्वथितम् ।
बनगोमयगण्डघृष्टानि लेपेन हरति खसराणि ॥
अतिचुक्रेण गोरसेन तुल्यमानं गोमूत्रं सैन्धवेन संयुक्तं संपकं खसराणि
त्वग्विकारविशेषमरण्यगोमयशकलवृष्टानि सन्ति लेपेन विनाशयतीति ॥१२९॥
ववगतुसगुम्जाचुण्णमीसणवणीअळेविअं विहिणा ।
णासह सतकतंबअ(कि)ण पळेविअंकुहं ॥१३० ॥

·७६ हरमेखलायां व्यपगततुषगुञ्जाफलचूर्णमिश्रनवनी(तलपि)तं विधिना । नश्यति सतकताकिट्टेन वा लेपितं कुष्ठम् ॥ अथवा गोरसयुक्तताम्रमलेन कृतलेपो विनश्यतीति ।। १३० ।। दुच्चासिन्धवहरिआळरअणिगोमुत्तमलिअं सहसा । टुं खसरञ्च तहा णासइ चिरआळजाअंपि ॥१३१॥ दुर्वासैन्धवहरितालरजनीगोमूत्रमिश्रित सहसा । दर्दु खसरं च तथा नाशयति चिरकालजातमपि ॥ शाड्वलं सैन्धवं लवणं हरितालं पिण्डहरिद्रा चैतत् समांशचूर्णीकृतं गोमूत्रेण मिश्रितं सदुपयुक्तं. बहुकालोपन्नावपि दद्रुखसराख्यौ त्वग्विकारौ झ- टिति नाशयतीति ॥ १३१ ॥ ससिरेहाचुपणमीसजापिअदुद्धोब्भवं मुणवणीअं । सिअकुट्टहरं महुणा लीढं तकाणुपाणेण ॥ १३२ ।। शशिरेखाचूर्णमिश्रितयापितदुग्धोद्भवं सुनवनीतम् । सितकुष्ठहरं मधुना लीहं तक्रानुपानेन ॥ शशिरेखायाः सोमराज्याश्चूर्णेन भाण्डमुपलिप्य कृतदधिभावमापादितं गव्यक्षीरं तन्मथित्वोत्पादितं शोभनं यन्नवनीतं तन्माक्षिकेण सहावलीढं तक्रेण सानुपानेन सितकुष्ठं श्वित्रं नाशयतीति ॥ १३२ ॥ जळवहिअसेअप्फन्दमूळपंकेण ळित्तमणुदिअहं । पक्खेण व मासेण व सिअकुटुं वच्चइ विणासं ॥ १३३ ॥ जलवर्तितसितश्वेतस्पन्दामूलपङ्केन लिप्तमनुदिवसम् । पक्षेण वा मासेन वा सितकुष्ठं व्रजति विनाशम् ।। श्वेतगिरिकर्णिकाया मूलं पानीयेन पिष्ट्वा पाकीकृतं लेपेनोपयुज्यमान- मभ्यासात् पक्षाद् मासाद् वा सितकुष्ठं नाशयतीति ॥ १३३ ।। माअंगकत्तिचित्तअचम्ममसीतेळळपंकळेवेण । सिअकुह्रदूसिआइ पि होन्ति सवण्णाइ अंगाइ ॥१३४ ॥ मातत्तिचित्रकचर्ममपीतैलपङ्कलेपेन । सितकुष्ठक्षितान्यपि भवन्ति सवर्णान्यङ्गानि ।।

·-
चतुर्थः परिच्छेदः ।
हस्तिद्वीपिनोश्चर्मणी पुटपाकदग्धे कृत्वा तिलतैलमिश्रितेन तत्कज्जल-
कर्दमेन यो लेपस्तेन श्वित्रकलङ्कितानि गात्राणि स्ववर्णमचिरेणासादयन्ति,
निवृत्तश्वित्राणि भवन्तीत्यर्थः । एतयोरेकैकमपि कार्यकरमिति ॥ १३४ ।।
सिन्दूरपुररसञ्जणतुत्थाळसचुण्णमीसिअं कढिरं ।
कडुइळ्ळं चिरआळुब्भवं पि पामं विणासेइ ॥ १३५ ।।
सिन्दूरपुररसाञ्जनतुत्थालसचूर्णमिश्रितं (कथितम्)
कटुतैलं चिरकालोद्भवामपि पायां विनाशयति ।।
सिन्दूरमिनपिष्टं तथा गुग्गुलुः तथा कृत्रिमाञ्जनं तथा तुत्यकं मयूर-
ग्रीवाकारयोरन्यतमं तथालसं सिक्थकं तेषां समांशानां चूर्णेन शुद्धाम्बुस्थित्या
पक्वं सर्षपतैलं लेपात् प्ररूढामपि पामाख्यां त्वग्विकृति विनाशयति । अथवा
कटुतैलं सुतप्तं कृत्वा तन्मध्ये द्रव्याणि मिश्रीकृतानि लेपेनोपयुज्यमानमित्यर्थः।
पामालक्षणम् -
"विस्फोटपिटका पामा कण्डूक्लेदरुजाधिका ।
सूक्ष्माख्या वारु(णो ? णा) बढ्यः प्रायः स्फिक्पाणिकोपरे ॥" १३५ ॥
माहिसणवणीउम्मीसमिरिअसिन्दूरळेविआ पहुसो।
णासह पामा खळकुटिणिव्व धुत्तविडविआ दूरं॥१३६।।
(माहिषनवनीतोन्मिश्रमरिचसिन्दूरलेपिता बहुशः ।
नश्यति पामा खलकुट्टिनीव धूर्तविडम्बिता दूरम् ।)
सिन्दूरमरिचयोः समांशं चूर्ण माहिषेण नवनीतेन मिश्रितं यत् तेन
बहुवारं कृतलेपा पामात्यर्थं विनाश(मुप)यति धूर्तवञ्चिता कुट्टनीवेति ॥ १३६॥
खंभारितरुफळाइं परिणअसुक्खाइ दुद्धासण्णाइ।
खइआइ पीअपितं ह(रइ ? रोन्त) पच्छासिणो विहिणा।
खम्भारीतरुफलानि परिणतशुष्काणि दुग्धस्विन्नानि ।
खादितानि पीतपित्तं हरन्ति पथ्याशिनो विधिना ॥
खम्भारी श्रीपर्णी, काष्मर्याख्यानि फलानि परिपक्कानि ततः शोषितानि
दुग्धेन सह स्विन्नानि सन्ति भुक्तानि पीतपित्त्रं पीतवर्णं पित्तं यद् दृश्यते त-
च्छमयन्ति क्षीरादिपथ्याशिनः । विधिरत्र काथ्यद्रव्यपलं पानीयं च पलैरष्टभिः
क्षीरपलान्यष्टौ सह काथयित्वा चतुर्भागशेषं ग्राह्यम् । तत्कषितानि (प? फ)-
लानि भु (क्ता ? क्त्वा) तेन क्षीरेणानुपानं कर्तव्यमिति ॥ १३७ ॥

·'हरमेखलायां कइरोअफळिणिचन्दणमूळअवीआइ कुट्टस(म)भा। उव्वट्टणअं सिलाइ हरइ गन्धञ्च सुसुअन्धं ॥ १३८ ॥ कपिरोगफलिनिचन्दनमूलक जानि कुष्ठसमभागम् । उद्वर्तनं सिध्मानि हरति सुसुगन्धगन्धं च ॥ कपिरोगः कपिकच्छूः तथा प्रियजुः तथा श्वेतचन्दनं तथा मूल- कस्य बीजानि तथा नागकेसरं तथा कुष्ठानि एतानि समांशानि पानीये लेपीकृतान्युद्वर्तनप्रयोगेन सिध्माख्यं त्वग्विकारं शमयन्ति । अतिसुभगं च सौ(रं रम) भवतीति ॥ १३८ ॥ फळहोइदळमूळअबीअमीसजंघाजा(कि)ओळेवो । महिएण मंगळदिणे कुभित्तसमूहविवणं ॥ १३९ ॥ कासीदलमूलकबीजमिश्रजवाजटाकृतो लेपः । मथितेन मङ्गलदिने दुर्भित्तसमूहविद्रवणम् ।। फलिनीदर (हीदलं.) कापासलतापत्रं तथा मूलकबीजं ताभ्यां सहितेन काकजङ्घामूलेन (मास्या ।) तक्रेण सम्पादितो लेपो भौमवारे प्रयुक्तं सिध्ममिति (प्र)सिद्ध दुर्मिचाख्यं त्वग्विकारं नाशयतीति ॥ १३९ ।। मोअन्दअरसपिढेहि ळेविअं मूळअस्स वीएहि । णासइ सिमारंभा खारुम्मीसाइ व णिसाइं ॥१४॥ मयूरकर(स)पिष्टैपितं मूलकस्य बीजैः। नश्यति सिध्मारम्भः क्षारोन्मिश्रयेव निशया॥ नश्यति तथैवेति द्वितीयः प्रयोग इति ॥ १४० ॥ मोरअकअळिक्खारं सतेळ्ळमेककम समुप्पसह । कुंभण्ड(ण)ळक्खारं (जोगो)जलुम्मीसिअं सिझं [॥१४१ ॥ मयूरककदलीक्षारं सतैलमेकैकं समुत्पुंसयति । कूश्माण्डनालक्षारं वा गोजलोन्मिश्रितं सिध्मम् ।। अपामार्गस्यान्तमदग्धस्य भस्मनः, अथवा रम्भायाः पूर्ववद् गृहीतेन भस्मना द्वयोरेकतरस्य तैलमिश्रितस्य लेपः सिध्मं नाशयति । अथवा मा- ण्डकं पुष्पफलं तस्य वृन्तं पूर्ववत् कृत्वा क्षारेण गोमूत्रसहितेन लेपः सिध्मं ·चतुर्थः परिच्छेदः। जळपिट्टमाहिसच्छअणवेड्आि मउअजळ(ण)संसिद्धा । अंगाणि कुणइ रअणी रोमाणि अक(स?)णअगोराई [॥ १४२॥ जलपिष्टमाहिषच्छगणवेष्टिता मृदुलज्वलनसंसिद्धा । अङ्गानि करोति रजनी (रोमाणि च) तापितकनकगौराणि ॥ पिण्डहरिद्रा चूर्णीकृता पानीयेन गुलिकात्वमापादिता ततो दर्मेण वेष्टिता ततो महिषापुरीषेण पृष्ठतोऽवकुण्ठिता मृनो पक्त्वा ततो निष्कृष्य लेपेनोपयुक्ता गात्राणि पामनिष्क्रान्तहेमोज्ज्वलानि करोति ॥ १४२ ॥ (जो मज्जइ) तिळसरिसवरणिणिसाकुळेविअसरारो। सो होइ सुरहिदेहो मणुहरवण्णुज्जकावअवो ॥ १४३ ॥ यो मज्जति तिलसर्षपरजनिनिशाकुष्ठलेपितशरीरः। स भवति सुरभिदेहो मनोहरवर्णोज्ज्वलावयवः ॥ रजनी पिण्डहरिद्रा । निशा दारुहरिद्रा । शिष्टं गतार्थमिति ॥१४३ ।। जंबूदळककुभपसूअसबरसमभाअमेळि कुणह । उव्वट्टणअं गिम्हे शरीरदुग्गन्धविद्दवणं ॥ १४४ ॥ जम्बूदलककुभप्रसूनशवरसमभागमेलितं कुरुते । उद्वर्तनकं ग्रीष्मे शरीरदौर्गन्ध्यविद्रवणम् ।। जम्बूदलानि सुरभिपत्रपल्लवानि तथा अर्जुनकुसुमानि तथा लोध्रमेतैः समांशैमिश्रीकृतैरुद्वर्तनं निदाघे धर्मादिजनितदेहदुरामोदशमनं कुरुते ॥११॥ कामज्जअहेमसिरीससबरचुण्णेण मळिअदेहस्स। तअदोससेअपसरा गिम्हे विणिहोन्ति कोअस्स ॥१४॥ लामज्जकहेमशिरीषशवरचूर्णेन मलितदेहस्य । (स्वग्दोषस्वेदप्रसरान् ग्रीष्मे विनिम्नन्ति लोकस्य ।) त्वग्दोषस्वेदयोर्दोषा अपसरन्ति ॥ १४५ ॥ दळजळरुणमळआरुणविळेवणं हरइ देहदुग्गन्धं । विमळारणाळसहिअं(पीअं) वाळंबुसाचुण्णं ॥ १४६ ॥ दलजलारुणमलयारुणविलेपनं हरति देहदौर्गन्ध्यम् । विमलारनालसहितं पीतं वालम्बुसाचूर्णम् ॥

·हरमेखलायां
अरुणं
दलं सुगन्धपत्रं, जलं वालकम् , अरुणमुशीरं, मलयं चन्दनम् ,
कुष्ठम् एतैः कृतं विलेपनं शरीरदुरामोदं हरति । अथवा श्रमणशीर्षस्य चूर्ण
निर्मलकाञ्चिकपीतमुक्तं कार्य करोतीति ।। १४६॥
एक्को किरिमाळअणिबदुद्धदाडिमसिरीसछळ्ळीहि ।
जळहर(सा)मारअणीहिमणोहरसळिळपिट्टाहि ॥१४७॥
अण्णो णिवदळसिवाडाडिममाअन्वक्कळरसेहि ।
माहिळाण अंगराओ पराण जंघाकसाओ व्व ॥१४८ ॥
ए(त: १ कः) किरिमालकनिम्ब(दुग्ध)डाडिमशिरीषत्वग्भिः ।
जलधरश्यामारजनीभिर्मनोहरसलिलपिष्टाभिः॥
अ(न्यो) निम्बदलशिवाडाडिमाम्रबल्कलरसैः।
महेळानामङ्गरागो नराणां जङ्घाकषायश्च ॥
किरिमालस्यारग्वधस्य तथा पिचुमन्दस्य तथा शाबरस्य तथा डाडिम-
फलस्य वल्कलैस्तथा कीरतरोस्त्वग्भिः तथा मुस्ताप्रियङ्गुपिण्डहरिद्राभिरेतैः सर्वैः
समांशैलपिष्टैः कृतो रम्यो महेलानामङ्गरागोऽङ्गशोभाजनकमुद्वर्तनं भवत्येक
आद्यः । अन्योऽपरः पिचुमन्दपत्रैस्तथा हरीतकीडाडिमरसानां बिल्वरसेन
कृतकषायः पुरुषाणां जङ्घावर्णप्रकर्ष इति पूर्वापरगाथापठितौ स्त्रीपुरुषविषयौ
द्वौ प्रयोगाविति ॥ १४७, १४८ ।।
वा(अ?आ)रसोळळहिमहुसक्करामहुविमीसिओ पीओ।
अवहरह रत्तपित्तं सकामळं पण्डुरोअञ्च ॥ १४९ ॥
वाशारसायष्टिमधुशर्करामधुविमिश्रितं पीतम् ।
अपहरति रक्तपित्तं सकामिलं पाण्डुरोगं च ॥
वाशाया आटवषस्य निष्यन्देन आH यासौ मधुयष्टिः तथा श्वेतश-
करा तथा माक्षिकम् एतद्विमिश्रीकृतं सत् पीतं रक्तपित्तं कामिलां पाण्डुरोगं च
नाशयति । पानद्रव्यं वाशानिष्यन्द एव । तस्य पलत्रयेण मधुयष्टिशर्करयोः
कर्ष माक्षिककर्षद्वये इत्युपयोग इति ॥ १४९ ॥
वासअपळ्ळव(सु)रसं (कु)सुमरसुम्मीसिअंपिअन्तस्स ।
उवसमा रक्तपित्तं सळिळेण हुआसपुञ्जो व्व ॥१५०॥

·चतुर्थः परिच्छेदः । ८१ वाशापल्लवस्वरसं कुसुमरनोमिश्रितं पिवतः । उपशाम्यति रक्तपित्तं सलिलेन हुताशपुञ्ज इव ।। आटरूषकस्य पत्राणां स्वरसं चतुष्पलमात्रं माशिककर्षमात्रेण सह पि- बतो रक्तपित्तं क्षणात् शाम्यति । आशुकार्यकरत्व -तिपादनार्थमुपमानमिति ॥ १५० ॥ अहिणवपीणसहिओ समरिअगुळदहिआणमत्तेग । पण्णम्मइ गोहुमपळ्ळवाखिरच अभोअणे (ण) व्य ।। १५१ ।। अभिनवपीनसाःखितः समरिचगुलदधिधानमात्रेण । स्वस्थ भवति गोधूमपल्लवकसरभोजनेन वा ।। तत्कालेन प्रतिपन्नेन प्रतिश्यायेन कदर्थितो दध्नो गुलमरिचयुक्तस्य पानमात्रात् पुरुषो निरामयीभवति । अथवा निस्पीकृतेन गोधूमेन तथा निष्पावाख्येन शिम्बधान्यविशेषेण सिद्धं गव्यवृतसंयुक्तं कृतरमश्नतः पूर्वोक्त. कार्यसम्पत्तिरिति । घृतक्षीर नवनीतदधिनथितादीनामविशेषोक्तो गव्यमेव सर्वत्र बोद्धव्यमिति ॥ १५१ ॥ जो पिबइ सअणकाळे सअणारुढो ससीअळत्यो । सळि(ळेण ? ) पीणसदुहिओ पण्णप्पइ सोतिरत्तेण । १५२॥ यः पिबति शयनकाले शयनारूढः सशीतल सस्तोकम् । सलिलं पीनसदुःखितः स्वस्थीभवति (स त्रिरात्रेण) । स्पष्टार्था गाथा ॥ १५२ ॥ कळितरु(फळ)सिन्धुकणाचुण्णं चुक्केण ळीढमवहरइ । सरसेअं तंबादुद्ध(तीअमासळो ? पीअमामळ)अचुण्णोव्व [॥ १५३ ॥ कलितरुफलसैन्धवकणाचुर्ग चुक्रेण लढमपहरति । स्वरभेदं ताम्रादुग्धेन पी(ता ? तमा मलकचूर्ण वा ॥ विभीतकफलं तथा सैन्धवे लवणं तथा पिप्पलीचूर्ण समांशमेकीकृत्य (शुक्लेना ? चुक्रेणावलीढं सत् कण्ठवैस्वयं नाशयति । अथवा गोक्षीरेण पीतं धात्रीचूणमिति ॥ १५३ ॥ M

·८२
हरमेखलाया
समतुळिअकुरुमीसिअजणाणिवसेकोळपळळवासिहाहि ।
विउणा वि वळामूळाधूमो कासं समुप्पसइ ॥ १५४ ॥
समतुलितपुगेमिश्रितजननी(वाशा)कोलपल्लवशिखाभिः ।
द्विगुण पि बलामूलाधूपः कासात्पुंसयति ॥
जनन्याः सुमनसो वृक्षस्य वाशायास्तथा कोलम्याम्बूबदनस्य पत्रमूला-
भ्यामित्येतैः समांशैः एतेषां तुल्येन गुग्गुलुना कृतो धूपः । कीदृशः । (ऐतषां
पुवयं) सर्वेषां द्विगुणपरिमाणं नागबलाया मूलं यस्मिन् तथाविधः कासव्याधि
शमयति । अस्य धूमपानेन प्रयोग इति तस्य विधिर्जान्योः समे सुखासने
स्थित्वा शरावसम्पुटेऽन्तस्थमृद्वग्निक्षिप्तचूर्णस्तोकादुत्थितं धूममू(_)शरावम-
ध्यकृतामलकाण्डपरिमाणाच्छद्रयोजितदशद्वादशाङ्गुलप्रमाणदीर्धे (ध ? ण) नळि
निकादिना निराकुलं कृत्वा वक्षःप्रदेशपर्य तं तुङ्गवत् प्रपीत्वा तथैव तत्कालमेव
मुखेनोद्वमेत् । ततो निष्ठीवनशान्तौ पुनरेव पिबेत् यावद् वारत्रयम् । ततः
प्मशान्तौ सत्यामनुपानं गुलदुग्धमिति ॥ १५४ ॥
पुरजाइजाकिसळअमोरअफळकोळळपळळवसिळाहिं ।
वत्ती सरीरधूवाहि हरइ खारग्गिण खासं ॥ १५५ ॥
पुरजातिजटाकिसलयमयूरफलकोलपल्लवशिलाभिः ।
वर्तिः शरीरधूपाद्धरति बदग्निना कासम् ॥
गुग्गुलुना तथा सुमनोमूलपल्लवाभ्यां तथापामार्गफलैस्तथा बदरपत्रै.
स्तथा मनश्शिलाभिः एतैः समांशैलवर्तितैः कृता वर्तिबंदरकाष्ठामिना गन्धा
धूपेन देह धिवासनादेव कासमपहरतीति ।। १५५ ॥
भोअणसमए महुणा पिप्पळितिहळाण चुण्णमवळीढं ।
सिम्भुम्भवजडपीणससो(स)महासासविदवणं ।। १५६ ॥
भोजनसमये मधुना पिप्पलित्रिफलायाश्च चूर्णमवलीढम् ।
श्लेष्मोद्भवजळपीनसशोषमहाश्वासविद्रावणम् ॥
मागधिकात्रिफलयोर्द्रव्यचतुष्टयस्य समांशस्य चूर्ण माक्षिकेण सहान-
भोजनेऽवलेहनोपयुक्तं कफोत्थं जाल्यं (प्रति चतुष्टयस्य समांशस्य चूर्ण माक्षि.
केण सह ? )प्रतिश्यायं तथात्युदणं श्वासमपसारयतीति ॥ १५६ ॥

·चतुर्थः परिच्छेदः। पवळं पि हरइ हिक्कं सासम(दि)पसरिअं णिवारे । सिहिपिजहूइपिपलिचुण्णं महुमीसिअंळीई ॥ १७॥ प्रबलामपि हरति हिकां श्वासमतिमलिहनं विनाशयति । शिखिपिञ्छभूतिपिप्पलीचूर्णं मधुमिश्रितं लीढम् ।। करिसं काळहळचुण्णस्स कीढमञ्चन्तमीसिअंमणा। गुरुसासवाहिविउडणमुद्धसिहरञ्च जिमिआम्मि॥१५८॥ कर्ष कलिफलचूर्णस्य लीढमत्यन्तमिश्रितं मधुना ! गुरुश्वासव्याधिविघटनमूर्चशिहरञ्च जिमिते ॥ विभीतकफलचूर्णस्य विलाळपदकं माक्षिकसंयुक्तं भुक्तोत्तरमवलेहनोप- प्रवृद्धश्वासकासहरमिति ॥ १५८ ॥ घअकुसुमसारलीढं खरं खरं णेइ गअबळामूळं । पसुजुद्धेण (च?व) पीए कुरणपसुपळरओ विहिणा ॥१५९॥ घृतकुसुमसारलीढं क्षयं क्षयं नयति गजबलामूलम् । पशुदुग्धेन वा पीतं कुरङ्गपशुपलरजो विधिना ।। गव्यसर्पिष माक्षिकेण च सह नागबलाचूर्णमवलेहनोपयुक्तं क्षय याचिं राजयक्ष्माणं क्षपयति । अथवा छागक्षीरेण पीतं कुरङ्गमृगस्य तथा छागस्य पलरजः शुष्कमांसचूर्णमुक्तं कार्य करोति ॥ १५९ ।। घअसहिअं कह(कव्बं) णीळीनूळ व्व जुद्धसञ्जुत्तं । विउडेइ राअमन्दं दन्तिसमूहं मइन्द च ॥ १६० । घृतसहितं कपि(द्र १क)व्यं नीलीमूलं वा दुग्धसंयुक्तम् । विघटयति राजमान्यं दन्तिसमूह मृगेन्द्र इव ॥ गव्यसर्पिषा मर्कटमांसमथवा नीलीमूलं गव्यक्षीरसहितमुपयुक्तं नृप- व्याधि राजयक्ष्माणं नाशयति । सकृत्करत्वप्रतिपादनार्थमुपमानमिति ॥ १६०॥ चुण्णं महुसञ्जोइअहअगन्धाकन्दगोक्खुरफळाणं । सोसमोसिरिअबळाणं दुद्ध पी(ते? ए) बळं कुणइ ।। १६१ ॥ चूर्ण मधुसंयोजितहयगन्धाकन्दगोरकफलयोः । शोषम(पोस्तबलानां दुग्धं पीतं बलं कुरुते ॥ M2 ·हरमेखलायां हयगन्धामूलश्वदंष्ट्रामूलयोः समांशयोरचूर्ण माक्षिकसहितं छागक्षीरेण कथितीतेन पीतं क्षयेणापगतसामर्थ्यानां बलाधानं करोतोति ॥ १६१ ।। विहणुकन्ता सोसं खवेइ सेळञ्जणेण सञ्जुत्ता। दुद्धेण केवळचिअ वाअसजंघव्व पिज्जन्मी ।। १६२ ॥ विष्णुक्रान्ता शोषं क्षपयति शैलाञ्जनेन संयुक्ता । दुग्धेन केवलेन वा वायसजङ्घा (वा) पीयमाना ॥ विष्णुक्रान्ता नीलपुष्पी सौवीराञ्जनेन सह क्षीरेण पीता शोषं क्षपयति। दुग्धेन केवलेन वा वायसजङ्घा पीयमाना । (विष्णुकान्ता नीलपुष्पी सौवी- राजनेन सह पीता शोषं नाशयति अथवा काकजखैव क्षीरण सह पीतेति ?) ॥१६२।। हअगन्धादुद्धळिआचुण्णे दुद्धेण पिअइ जो मासं। दुद्धाहारो (सो) दुबळो वि पीणत्तणं लहइ ॥ १६३ ॥ हयगन्धादुद्धलिकाचूर्णे दुग्धेन पिबेद् यो मासम् । दुग्धाहारः स दुर्बलोऽपि पीनत्वं लभते ॥ अश्वगन्धार्कपुष्पिकयोश्चूर्णं गव्यक्षीरेण प्रत्यहं मासं यः पिबति, स क्षीणबलोऽपि बललाभात् पीवरत्वं प्राप्नोतीति ॥ १६३॥ जबतीळतुरगगन्धाणाअबळासासगुळणिसेवीण। होइ बळं णवजोव्वणवणवारण(वारण)समत्थं ॥१६४॥ यवतिलतुरगगन्धानागबलामाषगुलनिषेवणात् । भवति बलं नवयौवनवनवारण(वारण)सपर्थम् ।। अक्षततिलाश्वगन्धागाङ्गेरुकीमाषान् समांशांश्चूर्णीकृत्य गुलेन द्विगु. णांशेन सह ये समुपयुञ्जते, ते तरुणारण्यकुञ्जरप्रतिषेधक्षमसामर्थ्य प्राप्नु- चन्तीति ॥ १६४ ॥ तिहळा सळोहचुण्णं महुणा परिणामसूळमवहरइ । कढिअजळमाळिअगदिओ च सहसेंभुक्कखारेण [॥१६५ ॥ त्रिफला सलोहचूर्णा मधुना परिणामशूलमपहरति । कथितजलमिलितनिगीण वा सूक्ष्मज्ञम्बूकक्षारेण ॥

·- चतुर्थः परिच्छेदः। हरीतकीविभीतामलकानि त्रीणि यावत्प्रमाणानि, तावत्प्रमाणेनैव चूर्णेन सहितानि माक्षिण सहोपयुक्तानि अन्नपरिणामकालजं हृच्छूलमप- हरति । अथवाशीततोयेन मिलितं सत् पीतं सूक्ष्माणां नलादिप्रदेशजानां शङ्खानां पुटपाकदग्धानां भस्मोक्तकार्य करोति ॥ १६५ ॥ डमणिग्गअधूअं मअसंगं गोघहीण सह पी। हिअणिरिप्पास्तूळं हरु सिही दारुणिवह व्व ।। १६६॥ दग्धमनिर्गसधूपं :ग(व्य ? भू)ङ्ग गोघृतेन सह पीतम् । हृदयपृष्ठ(वर्तिशूलं) हरति शिखी दारुनिवहमिव ।। हरिणविषाणमन्तधूमदग्धं गोघृतेन सह पीतं हृत्पृष्ठवर्ति शूलमपहरति । उपमानमाशुकार्यकरत्वप्रतिपादनार्थम् इति ॥ १६६ ॥ सोवच्चळहिङ्गमहोसहेहि पीएहि (का)काढिअजळेण । दोग्गच्चेण सुहाइ व णासन्ति समत्थसूळाई ॥ १६७॥ सौवर्चलहिङ्गुमहौषधैः पीतैः कथितजलेन । दौर्गत्येन सुखानीव नश्यन्ति समस्तशूलानि ।। रुचकरामठनागरैः गृहपानीयपीतैः सर्वशूलानि निवर्तन्ते) । व्यक्तार्थ- मुपमानमिति ॥ १६७ ॥ णासइ फुडमइसारो वरजळपिढेहि तक्कपीएहि । वडपाअपप्परोहंकुरेहि कुळमविणअं व ॥ १६८ ॥ नश्यति स्फुटमतिसारो वरजलपिष्टैस्तकपीतैः। वटपाद(प)प्ररोहाकुरैः कुलमविनयमिव ॥ वटपादपस्य न्यग्रोधवृक्षस्य ऊर्ध्ववृत्तशाखोद्गतैर्मूलाङ्कुरैस्तण्डुलोदक. पिष्टैः पश्चाद् गोरसेन पीतैः निश्चितमतिप्रवृतं नश्यतीति सुबोधार्थमुपमान- मिति ॥ १६८॥ जळमसिणपिट्ठकोमळबन्धूळदळेहि पीअमत्तेहि । सइ पसरिओ (वि)थक्कइ अइसारोमुहिगहिओ ब्व॥१६९।। जलमसृणपिष्टकोमलबन्धू(लदलैः पातमात्रैः। सदाप्यविसृतोऽपि तिष्ठत्यतिसारो मुष्टिगृहीत इव ॥

·८६ हरमखलायां जलेन सूक्ष्मपिष्टानि यानि बन्धूलकस्य किकिरातस्य पत्राणि तैः पीतमात्रैः नित्यं प्रवृत्तोऽप्यतिसारो निरुध्यते । यथा मुष्टयावष्टब्धः के(न)चिद् बलवता कश्चिन्निरुध्यत इति ॥१६९ ॥ महुसक्करासणाहं तण्डुळधुअणे पीअमणुदिअहं । हरइ रुहिराइसारं घणरवमूळं तिरसेण ॥ १७० ।। मधुशर्करासनाथं तण्डुलधुवनेन पीतमनुदिवसम् । हरति रुधिरातिसारं घनरवमूलं त्रिरात्रेण ॥ माक्षिकसितशर्कराभ्यां युक्तं धनरवत्य लोहेिलीसस्य मूलं गोष्ठोदकेन पष्ट्वा पीतं रक्तातिप्रवृत्तं त्रिरात्राभ्यासान्निवारयतीति ॥ १७० ॥ तण्डुळजळपिडकोळळमूळकरिसद्धपाणम(व)हरह। सव्वाइसारगहणीरोअसमूहं महाघोरं ॥ १७१ ॥ तण्डुलजलपिष्टाकोलमूलकपर्धि(मात्र ? पान)मपहरति । सर्वातिसारग्रहणीरोगसमूहं महाघोरम् ॥ वरजलेन पिष्टमिरिकिल्लस्य मूलं तोलकमात्रपरिमाणं पीतं सत् सर्वेषा- नतिसाराणां च वृन्दं विनाशयति ॥ १७१ ।। चुण्णं मरिअमहोसहकुडअजडाधिउणभाअकमवधिअं। गुळमीसमहिअपीअं गहणिमहावाहिविदवणं ॥ १७२ ॥ चूर्णं मरिचमहौषधकुटचत्वग्भिर्द्विगुणभागक्रमवृद्धम् । गुळमिश्रमथितपीनं ग्रहणीमहाव्याधिविद्रवणम् ।। ऊषणस्य तथा नागरस्य तथा कुटचत्य एषामुत्तरोत्तरद्विगुणभाग- या वृद्धं चूर्ण गुळमिश्रेण तक्रेण पीतं ग्रहणीशाथेल्यात्मकं महाव्याधि द्रा- षयति इति ॥ १७२ ॥ मोरअतण्डुळमाहूअसारगिरिकणिआहळद्दीहि । अञ्जणगुलिआ णिहणइ विस्तूइअंतिअडसणाहा ।।१७३॥ मयूरकतण्डुलमाधूकसारगिरिकर्णिकाहरिद्राभिः । अञ्जनगुलिका निहन्ति विषूचिकां त्रिकटुमनाथा ।। एभिर्द्रव्यैः कृताञ्जनगुलिका विषाधिकाख्यमजीर्णरोगं नाभ्यञ्जनेन ना- शयति । कैः । अपामार्गस्य बीजैः स्तबकगृहीतया मधुयष्टया तथाटव्या तथा रद्रया तथा शुण्ठिमरिचपिप्पलीभिरित्येतैः समाशैर्जलपिष्टैरिति ।।१७३॥

·चतुर्थः परिच्छेदः ।
तिहळाळोहसिळाजउहरडइचुण्णाण लीढमेकेक्कं ।
महुणाग(ळू) इसुरसोव्व (सव्व)ने (हे ? हं)णिवारेइ॥१७४॥
त्रिफलालोहशिलाजतुहरीतकीचूर्णानां लीढमेकैकम् ।
मधुना गुलूचीस्वरसो वा सर्वमेहं निवारयति ॥
त्रिफलायास्तथा शस्त्र चूर्ण ?,स्य तथा मनश्शिलानिःष्यन्दस्य तथा
पथ्यायाः मम्बन्धिनां चूर्णानामेकैकं माक्षिकेण सहावलीढं सर्वमेहान् बहुमूत्र-
रूपव्याधिभेदान् अपवारयतीति । अथवा गुलूच्या अमृतायाः स्वरसः पीतः
सन् पूर्वोक्तं कार्य करोति ॥ १७४ ॥
अचन्दमसिणमहिणवणिम्मळ हुमीसि णिसाचुण्णं ।
आमळअरसोम्मीसं जासेइ पमेहसन्दोहं ।। १७२ ।।
अत्यन्तममणमाभिनवनिर्मलमधुमिश्रितं निशाचूर्णम् ।
आमलकरसोन्मिश्रं नाशयति प्रमेहसन्दोहम् ।।
पिण्डहरिद्राचूर्णमतिसूक्ष्मपिष्टमपुराणनिष्कलङ्कमाक्षिक तथामलकरसेन
सह पीतमुपयोगात् प्रमेहव्याधीन् सर्वान् निवारयति इति ॥ १७५ ॥
गोधावईइमूळ कढि घअतेकळगोरसुम्मीसं ।
मुत्तमहरुद्धपसरं (वि) पीअमत्तं पवढेइ ॥ १७६ ॥
गोधावतीमूलं क्वथितं घृतलगोरसोनिमश्रम् ।
मूत्रमतिरुद्धप्रसरमपि पीतमा प्रवर्तयति ॥
गोधावत्याः (स्त्रीश्री)पा मूलं गोरसन तथा घृततैलाभ्यां भूई
पीतमत्यन्तगाढमूत्रकृच्छ्रमाशु निवर्तयति । पूर्व घृततैलभृष्टं पश्चाद् गोरसन
पक्तव्यमिति ॥ १७६॥
पाणाहवाहिपीडं सोवचळमीसिआ सुरा हरइ ।
महुदुद्धेहि तिरत्तं पीआ तिळणाळभूइ व्व ॥ १७७॥
अश्मरीव्याधिपीडां सौवर्चलामश्रिता सुरा हरति ।
मधुदुग्धाभ्यां त्रिरात्रं पीता (तृण ? तिल)नालभूतिर्वा ।
अश्मरीरोगजं वारुणी रुचकसंयुक्ता पीता सती नाशयति। अथवा ति.
लकाण्डानां भस्म माक्षिकक्षीराभ्यां सह पीतमेतत्कार्य करोति इति ॥ १७७॥

·हरमेखलायां वच्छकडिआमूळं परिवसिअजळेग पीअमगुदिअहं । एसडेइ पच्छणिरअस्स सक्करं तइअदिअहम्मि ॥ १७८ ॥ वच्छकर्कटिकामूलं पर्युषितजलेन पीतमनुदिवसम् । पातयति पथ्यनिरतस्य शर्करां तृतीयदिवसे ॥ बच्छकर्कटिकाया गोपाया (कर्कटिका?)मूलं पर्युषितेन रात्रिपूर्वस्थापि- तेन जलेन पिष्टं प्रातः प्रातः प्रत्यहं तेनैव सह पीतं सत् पथ्याशिनः शर्कराख्यं पाधिविशेषं निस्सारयति तृतीयेऽहीति ॥ १७८ । पीआ दुधुम्मीसा कम्मओडिजडा साहभत्तेण । भइकण्डसक्करं हित्तिऊण कढिपि पाडेइ ॥ १७२ ।। पीता दुग्धोन्मिश्रा कपोटिजटा दशाहमात्रेण । अप्यण्डशर्करां भिवा कठिनामपि पातयति ॥ कपोट्या(अ) र्कपुष्प्या मूलं गव्यक्षीरेण सह पीतं (दधिः दिन)दशकमा. प्राभ्यासादतिकर्कशामप्यण्डगतां शर्करां विदार्य पातयति इति ॥ १७९ ॥ गिमुप्पोडिअमाळइमूळ पसुदुद्धसाहि ससि। (पी)मुत्तणिरोहण्डस करादुक्खचिद्दवणं ।। १८० ॥ ग्रीष्मोत्पाटितमालतीमूलं पशुदुग्धसाधितं ससितम् । पतिं मूत्रनिरोधाण्डशर्करा(दुःख)विद्रावणम् ।। निदाघो न्मी ?न्मू)लितायाः सुमनोलताया मूलं छागक्षीरेण सितशर्करया च साधितं सत् पीतं मूत्रकृच्छ्राण्डशर्कराव्यथानिवारणम् । अत्र साधनविधिः पानीयपलानि षोडश द्रव्यपलेन सह काथयित्वा चतुर्भागशेषं ततो द्रव्य- (मपा)स्य तेनैव जलेन सह क्षीरपलानि चत्वारि काथयित्वा क्षीरं प्राथमिति ॥ गळगण्डगण्डमाळा कुरण्डरोआविणेण णासन्ति । कअळेवातण्डुळधुअणपिट्टदिअळं(?) ॥ १८१ ॥ [*नमः प्रयोगै(?) प्रयोगसम्बन्धेरौषधैर्मन्त्रसंयु(क्तैः तैः)। भिषग्वरकृतैः शास्त्रैस्तथान्यग्रन्थमि(त्रैः? श्रितैः) ॥ मन्त्रैश्च विविधैः प्रोक्तं वामदक्षिणकैस्तथा । सर्वतः सारभूतं तु यत्तद् वक्ष्याम्यशेषतः ॥ इतः परं मातृकायां ग्रन्थाशो लुन इति, 'पुलकापञ्चविंशातका समाप्ता' इत्ये- न्तं दृश्यमानो ग्रन्थः प्रक्षिप्त इति च प्रतिभाति ।

·८९ चतुर्थः परिच्छेदः। नाम्ना मिश्रकमित्युक्तं सर्वस्रोतसमुच्चयम् ॥ तत्र कर्म प्रवक्ष्यामि यथायोगसुखप्रदम् । सिद्धयोगा यथा मन्त्रा धूलिकर्माणि चैव हि ॥ धूपाश्च विविधाश्चान्ये स्नानवर्तिविलेपनम् । विदग्धैर्विविधैः प्रोक्तास्तथान्यैः शास्त्रचिन्तकैः ।। तदहं चैकतो वक्ष्ये सुभाषितकरण्डकम् । हर आगमलागर्ते संज्ञावर्णसमन्वितम् ॥ मारयस्वपदैर्युक्तं रेफस्सान्तरईसमम् । कद्वितीयविसर्गेण हुंफडन्तनियोजितम् ।। अत्रमन्त्रः ओं भूगोलगर्भे अमुके मारय ही खः हूं फट् । शुष्कमाषाष्टसंयुक्तां कुर्यात् पुत्तलिकां शुभाम् । स्त्रीपुंसयोः स्वरूपेण माने द्वादशके खके ।। पुंसोऽस्थिकेन सम्मथ्य शकुं कुर्याच्चतुरङ्गुलम् । हृदये निखनेत्तद्धि स्नाप्यश्चेयोद्भवे मृणा ॥ स्थापयेद् वह्निसंस्थाने पूजयेद् दिनसप्तकम् । त्रिपञ्चार्णयुतं मन्त्रं मारयेत् त्रिदशानपि ॥ गुलात्तीयनमेतद्धि विद्वेष रिपुनिग्रहे । किण्टं सप्तदिनोषितं सुनिहितं गोमूत्रतोये स्थितं रजश्मशानारिपुपादकण्टका सविषं सर्पकञ्चकम् । एतैः कण्टकवेधितां प्रतिकृति साम्य रिपुं चालिखेत् पश्चाद्वा लिखितं च पूजय महाकालं ततोऽस्याः स्तनौ ।। सप्ताहं कुसुमानि चूर्णमपि तथा कृष्णं विषं धूपनं रक्तं पानमतिप्रसादय तथा कामं मु(मुक्षुस्तथा । अत्र मन्त्रं प्रवक्ष्यामि येन कर्म प्रसिद्धयति ॥ ओं नमो गणपतये महाकालाय हन गृह्य तापय अमुं मारय मारय ग्लां हं फट् । अनेन मन्त्रेणालोड्य कारयेत् प्रतिमां ततः । चुल्लीपृष्ठे तथा आमे शवे स्था(ने) तथा गृहे । श्मशाने वान्यदेशे वा यत्र वा रोचते मनः ।। N ·हरमेखलायो तत्र स्थाने कृतं घेवं मृत्युरेष्यति वं नरम् । नरस्य दक्षिणा कार्या (स्त्रया ? स्त्रिया) यामेन कारयेत् ॥ माषयवतण्डुलपिष्टैः पुत्तलिकां कृत्वा शुक्तनालोख्य विपराजिकारकाले पयेश्चतुरगुलं मानुषास्थिमयं कीलकगतशूलमुत्पद्यते । अमुदत मारयति । उद्धृते मोक्षः । अस्य मन्त्रं प्रवक्ष्यामि । ओं त्रैशिखे ज्वालामुखि ही हाहा हहहै फट् हें हैं नमः ओहन्नतमृफट्टतिश्च शय त्रू बूं दूं हीं पाशहस्ते अ- मुकं मारय फट् । (स्त्रया ? स्त्रिया)वा पुरुषस्य क्रियते । एषा सिद्धिः । मानुषास्थि. चूर्ण गोधूमराजिकातण्डुलाढकैर्व्यामिश्रं शुक्तेनालोड्य. प्रादेशमात्रां पुत्तलिकां कृत्वा खदिरकीलकां खात्वा रोहदि शिरासे नाहुद्वये च विधायाष्टसहस्र जप्तं कृत्वा सप्ताहपूजनान्मारयति । गुह्यमातरं संपूज्य मन्त्रमेतमनुस्मरेत् । हे कालि काकरुदिते काकि पिण्डोपहारिण । अमुकस्य हृदयं भित्त्वा गच्छ काकि यथासुखम् ॥ ओं ह्रीं क्रां अमुकं मारय ह्रीं फट् । पुरुषस्य पुरुषास्थिभिः (खया स्त्रियाः) स्त्रयस्थिभिः कार्यम् । एषा सिद्धिः । श्मशानास्थिमयं भस्म शत्रुपांसुपदच्युतम् । यबशिष्टं तु मोटाहा स्वरक्तन क्षपेत् + +॥ शत्रुनामयुतां कृत्वा याम्यायां स्थापयेद् दिशि । शुनोऽस्थ्ना हृदये विद्ध्वा नरकेशैश्च वेष्टयेत् ॥ विलोमेनैव हृदये जप्तव्या साधकेन तु । मों जम्भे मोहे नमः। सप्ताहं तापयेद् यत्नाच्छत्रूणां नाशनाय च । निखनेद् यत्र संस्थाने मन्त्रेणानेन संयुताम् ॥ ओं रुद्राय वज्रतुण्डाय गणेभ्यः । उद्धृते मोक्षः तापमध्ये स्वस्थी- करणम् । मानुषास्थीनि संपूज्य विषेण सह पेषयेत् । रक्तेन बोधिकां कृत्वा कुर्यात् पुत्तलिकां शुभाम् ॥ साध्यनामाक्षरयुक्तां तस्य कर्णे तु बन्धयेत् । चुल्लिमध्यस्थितां कुर्यादुत्तमामुक्तराशिना । वामेन पाणिना चैव अष्टधारां तु कारयेत् । ततस्तु ज्वलिते वह्नौ तत्क्षणाद् दह्यते भृशम् ॥

·चतुर्थः परिच्छेदः । १५ सले पतति मोहात्तु यदि ब्रह्मा वयं भवेत् । सिकमेवं प्रयोगं तु कुर्यात् खे मन्त्रवित् तदा ॥ ओं ही आज अमुकं नाशय फट । सर्षपानथ सञ्चूर्ण्य सिक्तकेन सहैव तु । ततः पुत्तलिकां कृत्वा नामाक्षरसमन्विताम् ।। कपाले निहितामेतां मुक्तकेशो निशामुखे । गृहीत्वा वामहस्तेन मन्त्रमष्टशतं जपेत् ।। ओं ही बूं आं जं अमुकं मे वशमानय स्वाहा । अनेन मन्त्रराजेन योजनानां शतैरपि ।। आनयेद् यक्षकन्याश्च किं पुनर्मानुषस्त्रियः। पुरुषं वा, चिताभस्म गृहीत्वाथ पादपांसुसमन्वितम् ॥ शुक्तेन भावयेदेतद् विषेण च समन्वितम् । कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्यां कपाले कारयेत् कृतिम् ।। चित्यनारे च पत्रे च शत्रुनाम निवेशयेत् । विषेण सह संलिप्य मन्त्रेणानेन बुद्धिमान् ॥ ओं नमो भगवति कामरूपिणि माये महामाये स्फुटं स्फोटय रौद्र- फर्माणि साधनीकुरु । याम्ये यमान्तिके घातय ओं नमो भगवति अप्रति- हतशक्तिदमनि दारय शी(धं घं) नाशय हूं फट् । काकपक्षेण संलिख्य मन्त्रं हृदि निवेशयेत् । शवकेशेन संवेष्टय चीरिकां तत्र निक्षिपेत् ।। अमिस्थाननिविष्टातो मन्त्रेशेनापतान्वितम् । एवं विधानतः कुर्यात् प्रपन्नः साधकोत्तमः ।। मातृभिः सहितं पूज्यं भैरवं तु स चाङ्कुशम् । द्विसप्ताहकृते जापे शत्रुः प्राणैर्वियुज्यते ॥ इत्येतद् गुह्यमुद्दिष्टं न देयं यस्य कस्य चित् । यवतण्डुलगोधूमचूर्णमाम्राणि योजितम् ।। श्मशानभस्मना युक्तां कुर्यात् तद्रूपतत्कृतिम् । N2

·१२
हरमेखलायां
भावयेत श्वमूत्रेण विषघृष्टं लिखेत्तु ता ।
शवकेशेन संवेष्टय चीरिकान्तति निक्षिपेत् ।।
नरास्थि शङ्कुग्रीवायां द्वितीयं चैव वक्षसि ।
कृत्वा यममयी शूली गुह्यदेशे तु निक्षिपेत् ॥
सहस्रपरिजप्तानां कुर्यान्मन्त्रवरेण तु ।
भैरवं च शिवादूती याम्यां ज्वालामुखीं तथा ॥
मध्ये ह्यत्र कृता गौरी न विगर्भेह कर्हिचित् ।
होमयचितिकं भस्म विषमर्थ्य यया सह ॥
होमं कृत्वा त्रिसन्ध्यान्तं मारयेत् त्रिदशानपि ।
मारयेदसुरान् क्रुद्धो यदि रक्षासुरक्षितः ॥
मारयेद्धोमयेत् तां तु आहुत्यन्ते तु भैरवम् ।
विनाप्ययुतहोमेन स्नायुशेषो भवेद् रिपुः ।।
श्मशाने सिध्यति ह्येतद् यस्मात् कर्म सुदारुणम् ।
चितिभस्म तथा गृह्य पादपांसु तथैव च ॥
माषाष्टकेन संयुक्तां कुर्यात् पुत्तलिकां नरः।
आर्द्रा च भरणी चैव तिस्रः पूर्वास्तथैव च ।
एते पुत्तलिकायोगा अन्येषां नैव योग्यता।
प्रादेशमात्राः कर्तव्याश्छागरक्तेन वापयेत् ॥
रक्तपुष्पं तथा धूपो रक्तो देयो बलिस्तथा ।
एतं त्रिसप्तवर्णेन सप्तरात्रं प्रपूजयेत् ॥
ततोऽन्ते सप्तरात्रस्य दक्षिणायां दिशि स्थितः ।
चुल्या निवापयेत् प्राज्ञो मन्त्रराजं च षड्जपम् ।।
ततोऽग्निवर्णा विकटा जायन्ते तस्य निग्रहे ।
तोयमध्ये तदाक्षिप्य शोषं चैव न संशयः ॥
गृहे तालुगतो शोषं दाघ शुक्लस्य मध्यगः ।
अं(ब)रीषे शिरोर्तिः स्याद् गोमये कृतसञ्चयः ॥
उद्धृते चैव मोक्षः स्याद् यदि नेच्छेत मारणम् ।

·चतुर्थः परिच्छेदः। ओं नमः कृष्णशबलाय। अन्यथा क्षिप्रकरणं योगं योगवरं शृणु ॥ सुरा. कीमां कुर्याद् वश्यं तथा क्रमम् । होपरिगृहे गोष्ठे यत्र वा जनवर्जिते ॥ देवदारुसमिद्भिर्वा होमयेद् विषमासुरीम् । प्रतिमा स्थापयेत् तत्र तादृगिच्छेदवेदना ।। पानीये सतिले शोषं दाहं प्रस्फोट्य वह्निना । क्षीरेण शीर्यते मांसो गृहे ताल्वादिशोषणम् ॥ शुक्तमध्ये तदापं गोमूत्रे शूलना सह । अम्बरीषे शिरोतिः स्याद् गोमये कृमिसञ्चयः ।। उद्धृते कुरुते मोक्षं यदि नेच्छेत्तु मारणम् । घृतदुग्धतिलैर्होमाच्छान्तिः स्यात् सर्वकर्मसु ।। ओं जं श्रं ह्रीं ह्रीं शत्रु नाशय । चीरिकाभ्यन्तरेण विषेण सुशिवा- मुला धृष्टका लेखनीय किण्टेभ्येवत् भैरवो गौरी शिवा दूती याम्या ज्वालामुखी। यत् पूर्व द्युतिवर्णान्यं पमेति च पदे तथा । उलूखीति पदं पश्चात् कालीति + पदं पुनः ॥ विद्युज्जिह्वेति संयोज्यममुकं द्विहनेति च ! दहेति च पदं द्वेधा उत्सादयपदं द्विधा ।। दूतीद्वितीयबीजान्तं फटकारान्तसमन्वितम् । चितिस्थं लोष्टकं गृह्य आग्नेये दिग्गतं प्रिये ॥ जपेदष्टशतं मन्त्री नमो मुक्तशिखस्तथा। स्थापयेत त्रिभुवने पर्वतानपि चालयेत् ॥ ही धमत चूली कराली विद्युज्जिह्वे अमुकं हन दह उत्सादय हूं फट् । संज्ञा दुर्वचसापौरन्दरमन्दिरे लूटीभूतां मलउबीजविद्धाममुकवचो हनस्व प्र- त्येक नणनीवत् पुटितं स्यात् । वेधय तीक्ष्णाग्रकण्टकैः बीजमावष्टनीयं रजसा जसरिचूणस्तौं सुरायुक्तैः । मृसुटसम्पुटितोऽयं वेधय तीक्ष्णाग्रकण्टकैर्बीजम् । देव्यने भवि निहितं वागीशस्यापि संहरेद वाचम् ॥

·१७ हरमेखलाया पूजन्ते चितिनामिना यमदिने मुष्कान्तमध्ये रिपुः भूयस्ते जोम तेजो भुवनं संलिख्यते सप्तधा । खण्डश्चापि सप्तधा दिशसपद्दक्षिणां संस्थितः सघृष्टं च तथात्र सप्तदिवसान्तो वर्णो मन्त्रनिपरे ॥ सप्ताहेन रिपुज्वरेण प्रियते सत्यं वदे नानृतं भूयोभूय निघृष्यते यदि रुषा सप्तत्रयं यावधिः । पात्रोथ बृहस्पतिर्दिनकर खस्थं च सम्पातयेत् ओं आमुटे प्रलटि सप्तपुटके अमुकस्य अमुकेन सह विद्वेषमुत्पादयो- स्पादय । विषच्छागरुधिरश्मशानागारमृत्तिकां श्मशानादानीयास्थिना लिखेत् काकपक्षलेखिन्या आश्लेषानक्षत्रे नैर्ऋत्यां दिशि यक्षमाणास्यैव होम दिवसात् सप्तसन्ध्यात्रयं काष्ठं रावरासुह्वयं वा नैर्ऋत्यां दिशि वीक्षमाणा सन्ध्यावेलायां नमोन्मुक्तशिखस्तु विषच्छागरुधिरेणालोड्याहुतीनां शतमेकेनवथिकं दद्यात् । देवताध्यानेन चण्डिका चिन्तनीया कुमारीद्वये भोजयेत् विनायकं यजेत् पूर्वसेवा आसनं कृष्णभूर्थकं बहिः प्राणस्थः असितं ध्यानं काचिकेन सहा- लोच्य सर्वदुःखोपशमनी हस्तस्पर्शदुःखाच्छिन्दन्ति इदं च कपालद्वयलिखित काकपक्षण विषरुधिरेण काञ्चिकेनालिख्य श्मशानमृत्तिका अस्थि अङ्गारिका पदपांसु साध्यस्य बाह्ये केशेनावेष्टय कुम्भकारामिमध्ये क्षेप्तव्यं पीडार्थ धरण्यां खनित्वा क्षेपणीयं पृष्ठे अनि प्रज्वाल्य विषपीडा उत्सादयति । ओं रुद्र शवरि फुफु । एषां प्रदोषे आमेयमण्डलमध्ये ध्याये मध्यरात्रो शय्यामूत्रणस्तति- श्यति ओं नमः परिव्राजकानां तद्यथा कथम ओमि । आत्मीयलिङ्गमभि- मन्त्रयेद्वाराभ्यस्तवामहस्तेनावष्टभ्य ततो मैथुनं कुर्याद् वश्यो भवति। पूर्वसेवा- लोहितपटाद्वर्तिसिरातैलेन कज्जळमध्ये मातुलुङ्गपञ्चाङ्गं वर्विमध्ये प्रदीपयेत् । एतेनाञ्जितनेत्रस्तु यद् ब्रवीति स पश्यति । अत्र मन्त्रः । ओं रके रक्ताङ्गुष्ठे अवतर विद्ये । अनेनाष्टशताभि- मन्त्रितेनाङ्गुष्ठे प्रलेपने प्रसेना दृश्यते । ओं दधिविवेकाय अमुक में वश- मानय हुंफट् । पीठतासिद्धः वचया वशीकरोति ।

·चतुर्थः परिच्छेदः । प्रियङ्गुरोचनालोनं पिप्पल्यथ मनश्शिला । भश्वलालासमायुक्तं प्रीतिकारकमुत्तमम् ॥ अनेन तिलकं कृत्वा यावत् पश्यत्यसौ जनम् । प्रियो ददाति सर्वेषां दर्शनादेव मानवाः ।। अग्नीषोमौ समौ कृत्वा शुचिरनिं प्रपश्यति । तत्रस्थस्तु जपेन्मन्त्रं विनै!वाभिभूयते ॥ लापीविविकलास्या यदि जीरेण बेष्टिता तन्तुगुल्गुलु धपश्चित्रस्त्री- कामश्रेष्ठ ओं भैरव भयसन्त्रासनिनत रक्षरक्षनार्थमिह देवियात्वं बलेन बलवति बलासिक्के. त्वां नमस्तेस्तु बलायिकायै अमुकस्य जिह्वां स्तम्भय । पूर्वाषाढ- नक्षनं. पूर्वामुखं चतुरश्रमण्डले दे पूज्या । अनेन मन्त्रेणार्घ्यपुष्पप्रापणकं विक्षे- पाचं श्मशानाङ्गारिकैः साध्यं वित्रस्तं जिह्वा निर्गत्वान्यछामजिह्वा तत्पृष्ठे कुम्भके सूचितव्यम् । कुष्ठे प्रदेशे चितिभस्मकण्टकैर्वेष्टयित्वात्मपृष्ठके दातव्यम् । घण्टा- कर्णाय नमः । अनेन मन्त्रेण सप्ताभिमन्त्रितं लोष्टं कृत्वा तेन वृक्षं ताडयेत् ग्रामे प्रविशते लभ्यते पूर्वसेवा । ओं नमो भगवति वामेश्वरि अनुपूर्वे ग्राम- प्रवेशे जपेच्छतमष्टाधिकं भक्तञ्जमिकं लभ्यते । ओं विटिचिटिभाटिलि अने- माष्टाङ्गुलां काष्ठिकामभिमन्व्य कर्णे निक्षिपेत् ग्रामे प्रदेशे अयाचितमन्नं लभते । मो रक्ते देवदत्ते अवतर उच्छष्ममातङ्गिनि कृष्णाष्टम्यां शुचौ देशे अष्ट- सहस्र जपेत् सिद्धा भवति । अङ्गुष्ठमलक्तके विलिप्य कुमारिका शुभाशुभ पश्यति प्रसेनेयम् । ओं नमो भगवते आईपटेश्वराय अनिले काळिका आई- जिहे चण्डशोषणि रुद्रकापालिनि ज्वालामुखि सप्तजिह्व सहस्रजिह्वे अमुकं ते पशुं ददामि तस्य जीवितं निकृन्त रुद्राय फट् अघोराय फट् विकलाय फट् चिण्डि चण्डमुखि गच्छ पशुपतिराज्ञापयति श्मशानमध्ये यावत्पटो न शु- प्यति तावच्छत्रु मारयति । न तिथिन च नक्षत्रं नोपवासेन च क्रिया । अथ मारयितुर्नाम ग्राहयेचितिभस्मना ।। रुधिराक्तेन जुहुयात् सद्यो म्रियते । वशीकरणे पादपांसु जपेदष्टोत्तरशतं यस्य ददाति सर्वस्य उच्चाटन गौरसर्षपकाकजिह्वामर्कटरोमाणि निम्बपत्रलवण- गोपितं जपेदष्टोत्तरशतं शत्रुद्वारे धूपः अथ श्मशानभस्मना पदमानं कृत्वा मध्याहं यावदादित्याभिमुखो जप्त्वा श्मशानभस्मभ्यो पटमार्दीकृत्य देवाने ·हरमखलाया जपेदुत्सादयति । ओं मुण्डे महापिशाचि । अहोरात्रोपोषितो जपेत् स्वप्नं क- लयति । अमुकमन्त्रं जपस्वेति । ओं ईगिळि पिङ्गिळि । भिक्षायाः प्रथम- पिण्डं सप्ताभिमन्त्रितं भूम्यां क्षिपेत् अपरिमितमनुभवति । पूर्वाषाढनक्षत्रे सा- ध्यपादपांसुश्मशानाङ्गारविषराजिकाच्छागरक्तहरिद्रा भौमवारे अथाभिरणी- कृत्तिकापूर्वफल्गुन्यां वा शरावद्वये मारणे कपालद्वये वा भौमचण्डको तुषके श्मशानाङ्गारकैः श्मशानास्थिभिः पूरणीयौ परस्परं पुटितौ अङ्गाररज्ज्वा अश्व- वालरज्ज्वा वा उपरिलिखितद्रव्यलितयोर्बाह्ये वेष्टितव्या सन्ध्याकाले रात्रौ बहिः प्राणेन कृत्वा लिखितव्यौ दक्षिणादिङ्मुखः काकपक्षलेखिन्या तयोः पृष्ठौ स्तोकमात्रां मृत्तिकां दत्त्वा मूत्रपुरीषौ कार्यों तच्च राहुशिरसि शरावलिखिते द्वयीशराव अमु(क्त ? क)स्यवाचं स्तम्भय जिह्वां स्तम्भय अथवा अमुकं मारय अथवामु(क्त ? क)स्यान्नपानं भक्ष पानीयं वा पानं स्तम्भय इति द्विधा लेख्य- माकारे वकारे लग्लौकारेणोभयसंपुटितेनावर्तन्तत्पृष्ठे लिखित्वा ठ तत्पृष्ठेन्द्रपुर वज्रलाग्छितं लकारचिहितं सपावं सपुटयोर्बाह्ये वज्रपुरं राहुशिरा नाममन्त्रः ॥ पुत्तलिकापञ्चविंशतिका समाप्ता ।। तथा सर्वेषु त्रिष्वपि दोषेषु ज्वरनिमित्तेषु महौषधसूक्ष्मपत्रप(यो । यः)- काथः पूर्ववत् सुखावहः । अस्य च दोषस्य वातिकादिज्वरेषु पृथगपि प्रयोग- मिच्छन्त्याचार्या इति युगलकम् ॥ जळजळहरधम्मासअरोहिणिसुण्ठीउ काढिअजळेण । पीआउ समत्तजरे हरन्ति उअरग्गिजणणीओ। जलजलधरधन्वयाषरोहिणीशुण्ठ्यः कथितजलेन । पीताः समस्तज्वरान् हरन्त्युदराग्निजनन्यः॥ बालकमुस्तकदुरालभाकटुनागराणि क्वाथक्रमेण जलसाधितानि पीतानि सन्ति सर्वदोषोद्भवान् व्यस्तसमस्तान् ज्वरान् नाशयन्ति जठराग्मिं च दीपय- न्तीति ॥ छिण्णरुहाघणभूर्णिब(सुण्ठि)कढिअं जलं जरं हरइ । घणसुरणिडिडिआहि व मुणाळपाठाजळेहिं ब ।। छिन्नरुहाधनभूनिम्बशुण्ठीकथितं जलं ज्वरं हरति । घनसुरनिदिग्धिकाभिर्वा मृणालपाठाजलैवा ॥

·चतुर्भः परिच्छेदः। गुळूचीमुस्तककिराततिक्तकविश्वौषधैः कथित तोयं पीतं सत् ज्वरं हरति । अथवा मुस्तदेवदारुकण्टकारीभिः कथितम् अथवा उशीरभङ्गीबालकैः कथितम् । काथत्रयस्यास्य बलाबलं विचार्य सर्वज्वरेषु प्रयोग इति ॥१८३ ॥ तिहळापडोळजळहरछिण्णरुहार्णिबधणिअकसाओ । हरइ समत्थे विअणं पीओ महुसकरासहिओ ॥ १८४ ॥ त्रिफलापटोलजलधरछिन्नरहानिम्बधनिककषायः। हरति समस्तानपि ज्वरा(न्) पीतो मधुशर्करासहितः ॥ हरीतक्यामलकविभीतकैः तथा पटोलेन कुलकेन तथा गुळूच्या तथा पिचुमन्देन तथा धान्यकाफलैः कृतकाथो माक्षिकसितशर्कराभ्यां सह शृतशीतं सत् सर्वज्वरान् निवारयतीति ॥ १८४ ॥ अपहरइ (स)मत्थजरे कुणइ खुहं मम्महं च दीवेइ । आमळअसिवाचित्तअपिप्परिचुण्णो समन्भसिओ।। १८५।। अपहरति समस्तज्वरान् करोति क्षुधं मन्मथं च दीपयति । आमलकशिवाचित्रकपिप्पळीमूलचूर्ण समभ्यस्तम् ।। धात्रीफलपथ्याग्निकर्णानां समांशानां चूर्णमभ्यासेनोपयुक्तं सर्वज्वरा- नरुचिं च क्षपयति, वृषकार्य च करोतीति ॥ १८५ ॥ आमळअमळअवाळअ(मुणाळ)पप्पडअघणगुळोईहि । कढिअजळं स(म)हुसिअ समत्थजरदप्पविहवणं ॥ १८६ ॥ आमलकमलयवालकमृणालपर्पटधनगुच्चीभिः । कथितजलं समधुसितं समस्तज्वरदर्पविद्रावणम् ॥ धात्रीफलचन्दनवालकफलोशीरतिक्तमुस्तामृताभिः कृतः काथः शृत- माक्षिकसितशर्कराभ्यां सहितः सर्वज्वरवेगविद्रा(वण) इति ॥ १८६ ।। किरिमाळअधम्मासअवसाणिंबमळअदक्खाहि । कढिअजळं पि तहचिअ हरइ जरं सअळदोसभवं ॥ १८७॥ किरिमालकधन्वयावकवसानिम्बमलयद्राक्षाभिः । कथितजलमपि तथैव हरति ज्वरं सकलदोषभवम् ।। आरग्वधदुरालभाटरूषककिराततिक्तकचन्दनमृद्वीकाभिः शृतं जर वन्मधुसिताभ्यां सहितं पूर्वोक्तं कार्य करोतीति ॥ १८७ ।। १ ·? हरमेखलाया मुत्थापडोळरोहिणिनिहळासुरदामणिबरअणीहि । सकहन्ति सण्णिवाए कलाअमिणमो महावज्जा ॥१८८|| मुरतापटोलरोहिणित्रिफलासुरदारुनिम्बरजनीभिः । श्लाघन्ते सन्निपाते कषायमेतं महावैद्याः ॥ धनकूलककटुकापथ्यामलकाक्षदेवदारुपिचुमन्दहरिद्राभिः नवभिः कृतो यो जलकाथः, एनं भिपग्वराः प्रशंसन्ति सन्निपातज्वरघ्नमिति ॥ १८ ॥ पुक्खरगळोइणाअरणिडिदुिआकढइ तिदोसजरे । सपवणबळारविअणाखासुभअसासपीडसञ्जणणे ॥१८९॥ पुष्करगलोजिनागरनिदग्धिकाकाथस्त्रिदोषज्वरान् । सपवनबलासवेदना(खा ? का)सोद्भवस्य श्वासपीडायाश्च ॥ निवृत्तिहेतुभूत इति । पुष्करस्य वाद्याहुमूलस्य तथा शुण्ठ्यास्तथा कण्टकार्याः काथः सन्निपातज्वरे योज्यः । कीदृशी वातश्लेष्मसंयुक्ता या वेदना तया कासोद्भवस्य श्वासपीडायाश्च निवृत्तिहेतुभूत इति ॥ १८९ ।। हिण्णुब्भवामहोसहणिडिद्विआकाढओ कणासहिओ। पिज्जन्तो जरपीणसमन्दाणळकाससाससूळहरो ॥१९०॥ छिनोद्भवामहौषधनिदग्धिकायाथः कणासहितः । पीयमानो ज्वरपीनसमन्दानलश्वासकासशूलहरः ।। गुळूचीशुण्ठीकण्टकारीणां सममानः काथः उपरि पिप्पलीचूर्णयुतः पीयमानो ज्वरं प्रतिश्यायममिकाय कासं श्वासं शूलानि च हरतीति ॥१९०॥ किरिमाळअ(मर?)सुण्ठिसिवाघणपिप्पलिमूळरोहिणि- [कसाओ। (स)पवणसूळे वि बळासजरहरो दन्तिवाअवरो॥१९१ ।। किरिमालशुण्ठिशिवाघनपिप्पलीमूलरोहिणिकषायः। सपवनशूलेऽपि बलासज्वरहरो दन्तीपादवरः ॥ आरग्वधनागरपथ्यामुस्ताग्रन्थिकाकाथः सर्वेषां चतुर्भागमात्रेण निकु- म्मेन संयुक्तः सवातशूलेऽपि आतुरे श्लेष्मप्रधान ज्वरं हरतीति ॥ १९१ ।।

·चतुर्भः परिच्छेदः । किरिमाळअरोहिणिदक्खापप्पडअंचेअइकसाओ। तण्णाउळाण मुच्छापित्तजरदाहविससमणो ॥१९२ ।। किरिमालरोहिणीद्राक्षापर्पटकचेतकिकषायः । तृष्णाकुलानां मूळपित्तज्वरदाहविषशमनः ।। आरग्वधशीतकटुकावरतिक्तहरीतकीनां काथः तृषिवानां हृद्वयथाकुल- स्वं पित्तज्वरकृतं सन्तापं वमनं च शमयतीति ॥ १९२ ॥ मळअमुणाळमहोसहमुत्थापप्पडअवाळअसणाहं । जरतलादाहहरं काढिअसिसिरं जळं पीअं॥ १९३ ॥ मलयमृणालमहौषधमुस्तापर्पटकवालकसनाथम् । ज्वरतृष्णादाहहरं कथितशिशिरं जलं पीतम् ।। श्वेतचन्दनोशीरशुण्ठीघनवरतिक्तकहीबेरसंयुक्तं शृतशीतलं सलिलं पीतं सज्वरं तृष दाहमपनयति ॥ १९३ ॥ पिप्पळिचुण्णो घअमहुविमीसिओ कढिअदुद्धसञ्जुत्तो। पीओ विसमज्जरकासहिअअरोए विणासेइ ॥ १९४॥ पिप्पलीचूर्ण घृतमधुमिश्रितं क्वयितदुग्धसंयुक्तम् । पीतं विषमज्वरकासहद्रोगान् विनाशयति ।। मागधिकाचूर्ण सर्पिर्माक्षिकाभ्यां सहितं शृतशीतेन गोक्षीरेण सह पीतं विषमज्वरांस्तथा हृद्रोगान् नाशयति । विषमज्वरस्थ यावन्तः प्रभेदाः सम्भवन्ति, तेष्वयं प्रतिपक्षप्रयोगः । भेदाः सततोऽन्येधुराश्रितस्तृतीयकश्चतु- र्थको द्विधेति पञ्च विषमज्वरभेदाः। वैषम्यं च उद्भवति चिकित्साकालवैष- म्यात् । तेषामुत्तरत्राहोरात्रे मध्ये द्वौ वारौ यो भवति सतता सतत एकवार्यों भवति सोऽन्येधुराश्रितः। एकाहान्तरितस्तृतीयकः । दिनमेकं भूत्वा दिनद्वयं न भवति पुनश्चतुर्थे प्रवर्तत इति । तद्विपर्ययो दिनद्वयं भूत्वा एके दिने भवति, पुनश्चतुर्थे प्रवर्तत इति । सर्वेषु व्याधिषु निदानादिपञ्चकं देशकालप्रवृत्त्या दि- नादिविकारं च कृत्वा प्रयोगाः प्रयोक्तव्या इति ॥ १९ ॥ गोमयरसंजुत्तं विसमज्जरपीडिआण गोदुद्धं । सुण्ठीसहिअं व कढिअं छाअच्छीरं सुहं देइ ॥ १९५ ॥ 02 ·१०० हरमेखलाया गो(म)यरससंयुक्तं विषमज्वरपीडितानां गोदुग्धम् । शुण्ठीसहितं वा क्वथितं छागक्षीरं सुखं ददाति ॥ गोक्षीरं कथितं त्रिभागमात्रेण गोशकृद्रसेन पश्चात् संयुक्तमुक्तपभेदैः सर्वशीतज्वरैः कदर्थितानां पीतं स्वास्थ्यं करोति । अथवा नागरेण सहित- मजापयः कथितं वा तावदेवं करोति इति ॥ १९५ ॥ मोत्थायिहईफळसेन्धवेमळनिआसणाहहि । बच्च(इ) वळिआ वि खअंणिहाणे सेसेविणेहि ॥१९६॥ मुस्तबृहतीफलसैन्धवमधुयष्टिसनाथैः । व्रजति बलवत्यपि क्षयं निद्रा नस्येव तिलरेतः ।। सतैलैर्भावनैर्दत्तैः सुप्तिधनापि नश्यति । कैः मुस्तेन तथा कण्टकारि- काफलेन तथा सैन्धवलवणेन तथा मधुयष्टया एतैः समाशैरिति ॥ १९६ ।। मरिअतुरंगमळाळापसूअसारजणं पणासेइ । वाअसजंघाजडिआ जणेइ सिरसण्ठआ णिदं ॥१९७॥ मरिचतुरङ्गमलालाप्रसूनसाराञ्जनं विनाशयति । वायसजवाजटिका जनयति शिरःसंस्थिता निद्राम् ।। ऊषणमश्वमुखनिष्यन्दो माक्षिकं चेत्येतैः कृतमञ्जनं नेत्रन्यस्तं निद्रां नि- वर्तयति । कालजङ्घामूलं तु मूनि निबद्धं नष्टां निद्रामुत्पादयतीति ॥ १९ ॥ तेकळं सज्जरसम्मिळपरिविक्कमधोअसिसिरजळम- [ळ। जरदाहपवणसोणिअतावहरं ळेहमत्तेण ॥ १९८ ।। तैलं सर्जरसाम्लं परिपक्वमस्तोकशिशिरजलमलितम् । ज्वरदाहपवनशोणिततापहरं लेपमात्रेण ॥ राळागर्मेण काश्चिकेन यथोक्तमात्रया पक्कं सत् तैलं पश्चादतिशीतलेन बहुनोदकेन निर्मथितं लेपेनोपयुक्तमेव ज्वरकृतं च वातकृतं च तापं हर- तीति ॥ १९८॥ चुण्णीकअजवकुडअड्ढरत्तवळळीवळद्धसञ्जत्तं । तेळळस्स पत्थमेक्कं सगुणतुससळिसंसिद्धं ॥ १९९ ।।

·चतुर्थः परिच्छेदः। एभ जरदारुणदाहप्पसमण तुहिणकिरणपडिरूअं । तेकळमुपयुज्जमाणं पहरिसजणणश्च अंगाणं ॥२०० ।। चूर्णीकृतयवकुटचा(कै ?)रक्तवल्लीपलार्धसंयुक्तम् । तैलस्य प्रस्थमेकं शतगुणतुषसलिलसंयुक्तम् ।। एतद् ज्वर(दारुण)दाहप्रशमनं तुहिनकिरणप्रतिरूपम् । तैलमुपयुज्यमानं प्रहर्षजननं चाङ्गानाम् ।। इदं तैलमभ्यङ्गेनोपयुज्यमानं ज्वरकृतं दारुणं दाहं प्रशमयति । गात्राणि प्रहा(द)यत्यत एव शशिकरसदृशम् । कीदृशं चूर्णम् । इन्द्रेव चूर्णस्य कुटचार्ध(फ? प)लद्वयं तथा मञ्जिष्ठाया अर्धपलम् एतद् गर्भीकृत्य द्वात्रिंश- पलपरिमाणं तैलं शतगुणेन काञ्चिकेन सिद्धमिति युगलकम् ।। १९९,२००॥ भळ्ळाअअपिप्पळीमूळपिप्पलीकाढअंपिअन्तस्स । जूआरसिरिव्विअ ऊरुत्थंभं ण सण्ठाइ ॥२०१॥ भल्लातकपिप्पलीमूलपिप्पलीकाथं पिबतः । द्यूतकारश्रीरिव ऊरुस्तम्भो न सन्तिष्ठते ॥ अरुष्करग्रन्थिकमागधिकाभिः सिद्धं काथं पानेनाभ्यवहरतः करु- स्तम्माख्यो व्याधिः शीघ्रं नश्यति । उपमानं गतार्थमिति ।। २०१॥ मूलकवीएहि समं अस्सगन्धा रप्फमहिआसहिआ। ळे मळअविहिणा ऊरुत्थम्भं समं णेइ । २०२॥ मूलकवीजैः सममश्वगन्धा वल्मीकमृत्तिकासहिता । लेपो मदनविधिनोरुस्तम्भं शमं नयति ॥ मूलकस्य महाकन्दस्य बीजैः सह वाजिगन्धा वल्मीकमृदा सहिता । त्रीणि समांशानीत्यर्थः । सा जलेन सह लेपोद्वर्तनकर्मणा ऊरुस्तम्भं शमं नयति इति ॥ २०२॥ भइगुरुणिषमूळं सीअळजळवटि पिअन्तस्स। विहार रंघणि(व? वा)ओ वसणे अकुंळीणपिच्चोव्व

·१०२
हरमेखलायां
अदएकअरमूळ पिटुं तक्केण पीअमवहरह।
सेहाळिआदळेहि व कढिअजळं रंघणीवाअं ॥ २०४॥
अतिगुरुनिम्बमूलं शीनलजलवर्तितं पिबतः ।
विघटयते रक्षणिवातो व्यसनेकुलीनभृत्य इव ।।
आद्राकतरमूलं पिष्टं तक्रेण पीतमपहरति ।
शेफालिकादलैर्वा कथितजलं रचणीवातम् ॥
पिचुपन्दवृक्षस्य मूलं महदेव शिशिरोदकेन सह पिष्टं तेनैव सह का-
थितजलै रवनिवातमतिसरसस्य विकुटितमूलं गोरसेन सह पिष्टं तेनैव सह
प्रतिदिवसं पीतं पूर्वोक्तं व्याधिं शमयति । अथवा शेफालिका याम्ताम्रवृत्तायाः
पल्लवैः पानेनोपयुक्तमेतदेव कार्य करोति । पानेनोपयुञानस्यातुरस्य रचण्यो-
जयोर्वातो गच्छत्युपमानं व्यक्तार्थमिति ॥ २०३, २०४ ॥
अण्णेण समं खअळ्ळआ पीआ वा पिसिअरससञ्जुत्ता।
अपहरइ अट्ठिभंग पवणश्च सिआळमेहळिआ ॥२०५ ॥
अभेन समं खादिता पीता वा पिशिनरससंयुक्ता ।
अपहरत्यस्थिभङ्गं पवनं च सृमालमेखलिका ॥
अस्थिसहारावरनाम्नः ओदनेन सह व्यञ्जनीकृत्य भुक्तमांसरसेन सह
कथिता पीता वा भन्नमस्थि रोहयति । व्याधि विनाशयति ॥ २०५॥
घअमीसिअमसिणसत्तुअछाअच्छीरेण ळित्तमत्ताण।
सम्मळिळेवेणं वा णासइ चळणाण सन्तावो। २०६ ॥
घृतमिश्रममृणसक्तुकच्छागक्षीरेण लिप्तमात्रयोः।
शल्मलिलेपेन वा नश्यति चरणयोः सन्तापः ॥
गव्यघृतेन मलिताः सूक्ष्माः यवसक्तवो यस्मिन् तादृशेन अजापयसा
लेपसमकालमेव पादयोर्वातरक्तादिजनितो दाहः शमयतीति । अथवा शल्मल्या
कारयत्या जलेन पिष्टया त्वचा लेपेनैतत् कार्य स्यादिति ॥ २०६॥

·Py चतुर्थः परिच्छेदः।। १०३ गुळगैरुअपुरराळासिन्धवमहुमअणघअकआळेवा । पुढावि होन्ति पतीअ कमळोअरकोमळा चरणा।।२०७॥ गुळगैरिकपुरराळासैन्धवमधुमदनघृतकृतालेपौ । स्फुटितावपि भवतः प्रतीहि कमलोदरकोमलौ चरणौ ।। गुळेन तथा गैरिकेण तथा गिरिमृदाख्येन धातुविशेषेण तथा गुग्गुलु ना सर्जरसेन तथा सैन्धवलवणेन तथा माक्षिकेण तथा गोघृतेन च एतैस्तुल्यै- चूर्णद्रव्यैर्द्रवद्रव्यलेपैः कृतैः कृतोऽभ्यङ्गो ययोस्तादृशौ पादौ स्फुटितावपि पादिकादूषितावपि पद्मगर्भसुकुमारौ सम्पद्यतामिति ॥२०७॥ विअरल्लिअघरकुमरीदळद्धबद्धाण नहअदिअहाह्म । उद्देसोवि वि हु कहकहवि णज्जए चम्मकीळाण ॥२०८॥ विदारितगृहक्कुमारीदलार्धबद्धानां तृतीयदिवसे । उद्देशोऽपि खलु कथं कथमपि न ज्ञायते चर्मकीलानाम् ।। घरकुमार्या हठकुमार्याः पत्रेण विदलीकृत्य प्रच्छायामाचतानां पादादिजातानां कठिनग्रन्थिरूपाणां व्याधिविशेषाणां चर्मकीलसंज्ञानां संबन्धा- दनन्तरं तृतीये वधं नाम विनाशं सम्पद्यते यत्तु दीयते तद्देश उत्पत्ति- स्थानमेव क्लेशेन ज्ञायत एतेन च सूक्ष्ममध्यसूक्ष्मरूपा जतुमणिचमकीला- मशसंज्ञा प्रसिद्धा व्याधयस्त्रिविधा अप्यनेन योगेन वक्ष्यमाणानि रत्यैर्वास सर्वे विनश्यति अर्दकीलादिसंज्ञाग्रहणम् उपलक्षणार्थमिति (११॥२०८ ।। घट्टा वणदक्खाकन्दएण माळवदळेहि वाताएं। णिपडन्ति चम्मकीळा सारेअड्डविडावव्व पूण २९॥ FBE5*TPSF घृष्टा वनद्राक्षाकन्देन मिळिता दकैर्वा तस्याः। निपतन्ति चर्मकीलाः सरितटविटपिन इव पूरेणी: वनद्राक्षाया गोष्ट्राम्लिकायाः मूलेन कृतनिघर्षणास्तस्था एवं पचा मृदि- ताः सन्तः पूर्वोक्ताश्चमकीला निपतन्ति नदीतीर इव ओपेनकि॥२०९ ॥ पबणारिपळवछेअगळिअचुण्णअणिहंससहिलंगा। बहुळसमुग्ग(अ)रुहिरोसूर व्व रणे मसोपा ॥२१० ।। पवनारिपल्लवच्छेदगृहीतचूर्णकनिघर्षशिथिलागा कामका बहळसमुद्गतरुधिराशुर इव रणे पतति मर्शकर नगि ·१०. हरमेलामा पवनारेरे(र)ण्डस्य यः पल्लवस्तस्य छेदस्थाने वृन्तसन्धिरूपैर्गृहीतं यच्चूर्ण ताम्बूलरंगतेन यद् घर्षणं तेन मृदूभूतं गात्रं यस्य स तथा अत एव भूरिसमुद्भूतरक्तो मशकाख्यो व्याधिः स्वस्थानात् पतति निवर्तत इत्यर्थः । व्यक्तार्थमुपमानम् ॥ २१० ॥ णिसिविसिअसज्जिआजलविज्जविअशुडड्डसंखअवि- [ळित्ता। णस्सन्ति मसा दुग्गच्चणोकिळा सज्जणगुण व्व ॥२११ ॥ निशोषितसर्जिकाजलनिधावितसुदग्धशङ्कविलिप्ताः। नश्यन्ति मशका दौर्गत्यनुन्नाः सज्जनगुणा इव ॥ रात्रिपर्युषितेन स्वर्चिकाक्षारस्य सुवर्चिकायाः कर्षमात्रप्रयुक्तेन पानीय- कुडुबमात्रेण प्रशमितपुटपाकदग्धो यः कम्बुस्तेन पिष्टेन सता दत्तलेपाः सन्तः प्रागु(मा? का) मशका अभावं यान्ति दारिद्ये प्रस्ता यथा साधुगुणाः श्रुतशमादय इति ॥ २११ ॥ आदीविअपळहिकिळिम्बोअग्ग अंगारसेइआ बहुसो। पडा मसा अहिकञ्चुअघट्टे वा तम्मि कोहविए॥११॥ आदीपितकाससूक्ष्मदाग्राङ्गारस्वेदितो बहुशः । (पतति)अहिकञ्चुकघृष्टो वा तस्मिन् रुषिते ।। कार्पासलतायाः सम्बन्धिनोऽमिदग्धो यः प्रान्तः तद्गतेन स्फुलिङ्गेन तेन पुनः पुनस्तापनाजनितस्वेदस्य दशो नश्यति । अथवा सर्पनिर्मोकेन पुटपाकदग्धेन कृतनिधर्षणं तद्भस्म केशमापन्ने निपततीति ॥ २१२ ॥ जीरअपिक्खं पर सित्थअसज्जरसमीसिअं हरह। घअमन्भंगेण हुआसक्खं माट्टेण ॥ २१३ ॥ जीरकपकं पश्चात् सिक्थकसर्जरसमिश्रितं हरति । घृतमभ्यङ्गेन हुताशदग्धेन दुःखं क्षणार्धेन ॥ अजाज्यसिद्ध घृतं कृत्वा मच्छिष्टेन राळ्या च घृतपले प्रत्येकतो- कमिति मात्रा मिश्रितं सलेपेनोपयुक्तममिदग्धं तत्कालमेव शमयति । भत्र साधनं पूर्वोक्तहरपलं पानीयपलषोडशं घृतपलचतुष्टयं युगपत् काथयित्वा

·चतुर्थः परिच्छेदः ।
१०५
तिळतेळकडदृजवमिसिविलितपइरा विमुत्तसन्दावम् ।
सिहिडर्ल्ड पण्णपई तत्तेळ्ळभरिग बहुसो ॥ २१४ ॥
तिलतैलदग्धयवमषीविलिप्तमचिराद् विमुक्तशन्तापम् ।
शिखिदग्धं रोहति तत्तैलाभ्यक्तं बहुशः॥
तिलतैलमध्यदृष्टा त्रिधान्दृष्ट्वा(?) कृतया मष्या विलिप्तं सद् अग्निप्लुष्टं
तत्कालमेवोपशान्तदाहं तेनैव तैलेन पुनः पुनः कृताभ्यङ्गं निव्रणीभवतीति ॥
माहिसणवणीअं दुद्धपिट्टलिकमीसि समं णेइ ।
येण सूणिमं दुद्धरं किमळळादअप्पभवं ॥ २१५ ॥
माहिषनवनीतं दुग्धपिष्टतिलमिश्रितं शनं नयति ।
लेपेन स्वं(?) दुर्धरमपि भल्लातकप्रभवम् ॥
महिषीनवनी(तेन ? तं) महिषीक्षीरसचूर्णिततिलसहितं लेपेन अरुष्कर-
फलभोजनस्पर्शनादिना जीनच्छ्वेथु (2) घोरमपि शमयतीति ॥ २१५ ॥
सहसचिअ घअघणसारपूरिओ धनळपट्टअणिबन्धो।
अप्पत्तपाअधिअणो रुभइ लत्थुब्भवो पहरो ॥ २१६ ॥
सहसैव घृतघनमारपूरितो धवळपट्टकनिबन्धः ।
थप्राप्तपादखदनो रोहति शस्त्रोद्भवः प्रहारः॥
गोसर्पिषा तथा घनसारेण कपूरेण सहसैव लग्नमात्र एव हरितस(१).
खड्गाघातः श्वेतांशुकबद्धपाकमनवेक्ष्यैव तेनैव पट्टिकाबन्धेन निर्बणीभवति ।
आ सप्ताहात् सद्योत्रणोक्ता चिकित्सा शस्त्रक्षते कर्तव्या । सप्ता(हा)दूर्ध्व त्व-
न्येति ॥ २१६ ॥
रोहेइ दहणळब्विअसरपुंखामूलिआरसो पहरे
महिसीनुअपठमपुरीतमसिणधुण्ण भिमिसेण ॥२१७॥
रोह(य)ति दशनचर्वितशरपुङ्खामूलरसः प्रहारम् ।
महिषीसुतप्रथमपुरीपमसूणचूर्णमिव निमिषेण ।।
शरपुङ्खायाः बाणपुङ्खायाः मूलस्य दन्तचर्वितस्य रसः पूरणात् शस्त्र-
घातं रोहयति, यथा तत्कालप्रसूतस्य महिषीवत्सस्यागृहीतग्रासस्य प्रथमप्रवृत्त-
शकत् तस्य शुष्कस्य सम्बन्धी चूर्णो रोहयतीत्युपमानद्वारेण द्वितीयः प्रयोग
इति ॥ २१७ ॥

·हरमेश्वलाया
हरिओ यि हरिओ सह एविरमेण बद्ध अणिबढ़े।
अहिणवारा रोहं पञ्चइ नेणअ बन्धण ।। २१८॥
हरितो रिक्तीकृत्य परितः महदेवीगेन पट्टकनिबद्धः।
अभिनवग्रहा। रोई वजन तेनैव वन्धन ।।
सहदेवी दण्डोत्सलाख्या नापधिः, तन्मूलन निप्पीडितस्य रसेन
प्रथमं पूरितः पुन: रिक्तीकृतः पुनस्तेनैव रसन पूरितः पश्चाद् बद्धपिटकः सन्
तत्काललग्नशस्त्रवाना रोहति तनव बन्धेन, द्वितीयं पट्टिकाधारं नापेक्षत इति ।
एकश्चिअ सरघुवापाटाळ उजालुआण जळपिटम् ।
रोहेइ महापहरं पि भूळमाळवभत्तेण ।। २१९ ॥
एकमेव शरपुङ्खापाठालज्जालुकीनां जन्मपिष्टा ।
रोहयति महाप्रा. रमपि मूलमालेपमात्रेण ॥
बाणपुलायास्तथा मार्यास्तथा ममनायाश्च तिमृणां मध्यादेकस्या एव
मूलं सलिलचूर्णित सल्लेपनैव दृढमपि प्रहारमा बेरणव रोहयतीति ।। २१९ ।।
रोहेइ वणं विउडेइ अणं पूअवाअमवहरइ ।
षाभसंजङ्घाळेवो तिरत्तमत्तं की पहरे ॥ २२० ॥
रोहयति व्रण विघटयति वेदनां पूतिपाकमपहरति ।
वायसजङ्घालेपस्त्रिरा(त्रं ?त्रमात्र) (ते? तः) प्र(ह ? हा)रे ॥
काकजवायाः पिष्टायाः शस्त्रप्रहारे दत्तो लेपस्त्रिरात्रमात्रेण व्रणं रोह-
पति । पूतिपाकावस्थामप्राप्तमेव व्रणमाशु रोहयतीत्यर्थः ।। २२० ॥
कदिअं लज्जिरिआसरसमूळखण्देहि सञ्जअं तेळे ।
रोहेइ सेअविहिणा +++ पाउज्जिअं पहरं ॥ २२१ ॥
कथितं लज्जालुकीसरसमूलखण्डैः संयुक्तं तैलम् ।
रोहयति सेकविधिना पाकोज्झितं प्रहारम् ।।
लज्जालुकी समझा तस्या आाया मूलानां शकलैः सहितं पकं ति-
छतैलं सेकविधिना अभ्यङ्गकर्मणा वृथा पाकरहितं शस्त्रकृतं व्रणं रोहयति ।
भत्र तैलपाकविधिर्न विवक्षितः । केवलमूलखण्डानि क्षिप्त्वा तैलं पच्यत इति
॥ २२१॥
सळिळमोरन्दअमूळपक्कतिळतेळकद्धसेआण ।
सहसत्ति दारुणाण वि वणाण विअणा समोसरइ ॥२२२॥

·१०७ चतुर्थः परिच्छेदः । सलिलमयूरकमूलपक्वतिलतैललब्धसेंकानाम् । सहसातिदारुणानामपि व्रणानां वेदना समपसरति ।। सलिलैः स्वरसैरा!रपामार्गमूलैस्तैलपाकविधिना साधितं यत् तिलतैलं तेन प्राप्तः सेको यस्तादृशानां व्रणानां घोराणामपि आश्वेव वेदनापगच्छतीति ॥ २२२ ॥ षणदक्खावणघरकुमरिकन्दझिण्टुअमोरअविपक्कम् । अपहरइ घअं सेएण सअळगहरुब्भवं दुक्खं ॥ २२३ ।। वनद्राक्षावनगृहकुमारीकन्दाझिण्टकमयूरकविपक्वम् । अपहरति घृतं सेकेन सकलपहारोद्भवं दुःखम् ।। बनद्राक्षायाः गोषाम्बिकायाः तथा वनकुमायाः वन्ध्यकाकोव्याः गृहकुमार्याः फटकुमारीति प्रसिद्धायाश्च मूलैश्च गोपालपीठकेन तथापामार्गेण चैतैः समांशैः कल्कीकृतैः सिद्धं घृतमभ्यङ्गेन सर्वशस्त्रस्याभिघातजं दुःखं नि- वारयतीति। पाकविधिरत्र शुद्धाम्बुक्रमेण द्रव्येभ्यश्चतुर्गुणः स्नेहस्तच्चतुर्गुण जलं, सहसैव पक्त्वा स्नेहशेषं ग्राह्यमिति ॥ २२३ ।। करसम्पुडणिप्पीडिअमोरन्दअओळरसेण दिण्णेण। पहराहि चिरपअहं पि सोणिअं थक्कइ खणेण ॥ २२४ ।। (करसम्पुटनिष्पीडितमयूरदलरसेन दत्तेन । प्रहारैश्विरप्रवृत्तमपि शोणितं त्रुट्यति क्षणेन ।) करसम्पुटनिष्पीडितानाम् अपामार्गपत्राणां निःष्यन्देन प्रवृत्तेन शस्त्र- मताद् बहु(ज? का)लप्रसृतमपि रक्तं तत्कालमेव त्रुट्यतीति ।। २२४ ॥ लंगळिआवच्छळकन्दळेविए (व)णमुहम्मि णीसरइ । चिरआळपणहूँ पि हुसळं नेणेअ (णीसरह ? मग्गेण) [॥ २२५॥ लाङ्गलिकावर्तुलकन्दलिप्ते वणमुखे निस्सरति ॥ चिरकालप्रणष्टमपि (खलु) शल्यं तेनैव मार्गेण ।। लाजलिका हलिनी तस्या वृत्तरूपेणादीर्पण मूलेन जलपिष्टेन कृताभ्यों शस्त्रक्षतास्ये बहुकालमदृश्यमानमपि शस्त्रशकलादिरूपं शल्यं येनैव मार्गण प्रविष्ट तेनैव निष्कामतीति ॥२२५॥ P2

·हरमेललाया
जळवहिजडवाहाणिमूळ (मूळ) व मेससिंगीए ।
बणपरन्ताळेपेण सकळ समुद्धरइ ॥ २२६ ।।
जलवर्तितोट्रवारुणीमूलं मूल वा मेपण याः ।
प्रणपर्यन्तालेपेन नष्टशल्यं समुद्वरति ।
उष्ट्रवारुण्याः करभवारुण्याः मूलं जलपिष्टं श(लं ? स्त्र)क्षताभ्यनेनावश्यं
शस्यमाकर्षयति, अथवा मेषशृङ्ग्या अजशृङ्गया मृलामति ।। २२६ ॥
आअलिअमूळरअणीण खण्डखण्ादि कादिनेछ ।
पूरणमत्रोणच्चिअ णासे(ह) चिरन्भवं णाडिं ॥ २२७ ।।
आअळिळअमूलरजन्योः खण्डखण्डः स्वथितं तेलम् ।
पूरणमात्रेणैव नाशयति चिरकालोद्भवां नालीम् ।।
आअन्ळी निष्पर्याया देशविशेषप्रसिद्धा या, तस्या मूलं तथा रजनी
पिण्डहरिद्रा तयोः शकलशकळे क्वथितं तलं अणस्य पूरणमांत्रणव कालान्तर-
प्ररूढां नाली गति रोहयति । तैलस्य मूलखण्डैः सह क्वाथमा विवक्षितं, न
(त!तु) पाकविपिरिति ॥ २२७ ।।
माहिसदाधिकरवकूरमीसिअं हर चिरपरूढ पि।
खाइअं कंगळिआमूळचुण्णमइदारुणं णादिं ॥२२८ ॥
माहिषदधिकोदवानमिश्रितं हरति चिरपरूढमपि ।
खादितं कानीकामूल(चूर्ण)मतिदारुणां नालीम् ।।
कनिका निष्पर्याया ओषधिस्तस्या मूलचूर्ण कोद्रवस्य कोरदूषक
तृणमान्यविशेषस्यानेन महिषीदधिसंयुक्तेन सह मुक्तं चिरप्रवृत्तामपि धोरां
अणस्य गति शमयतीति ।। २२८ ॥
समलिअपुडपईपिअताळघणणाअमूळमनीभरिआ ।
णासह णाडी दुटुंब दूसहं चिरपरूद्ध पि ॥ २२९ ॥
समतुलितपुटप्रदीपिततालपननागमूलमषीभरिता ।
नवमति नाली दुकं च दुःसहं चिरप्ररूढमपि ॥
तुल्यांनर्मितस्यान्तमदग्धस्य हरितालस्य तण्डुलीयकमूलस्य मष्या
पूरिता नाली अणगतिः प्ररोहति । दुष्टं च अणं चिरकालपस्थितमसषेदनमपि
निवर्तते पूरणादवेति ॥ २२९ ॥

·१०९ चतुर्थः परिच्छेदः। हेहंसोसुब्भवरतमण्डलं सिसिरसळिळपिढेण । उवसमइ क्खणञ्चिभ दिअतरुफळळेवमत्तेण ॥ २३० ॥ फे(न)निकर्षोद्भवरक्तमण्डलं शिशिरसलिलपिष्टेन । उपशाम्यति तत्क्षणमेव (जितस्त ? द्विजत)रुफललेपमात्रेण ॥ समुद्रफेननिकर्षणवशाज्जवादिगात्रेषु यद् रक्तमण्डलमण्डलं दूषितरुधि- रबिम्बमुत्पद्यते तद् द्विजतरोः पलाशवृक्षम्य फलैः शीताम्बुपिष्टैर्लिप्तमात्रेण निव- तत इति ॥ २३० ।। सरळरुहिरोळ (अ)गन्धअविडंगजवहूइसुण्ठिळेवेण । विवइ अब्बुदं रविमऊहछिकं व हिमखण्डं ॥ २३१ ॥ सरलरुधिराईगन्धकविलङ्गयवभूतिशुण्ठिलेपेन । विद्रवत्यर्बुद रविमयूखस्पृष्टमिव हिमखण्डम् ।। कृकलासस्य रक्तेनाद्रीकृतं यद् गन्धपाषाणस्य चूर्ण तथा कृमिघ्नवी- जानि तथा यवक्षारं तथा नागरमेतैमिश्रितैः कृतेन लेपेन शोफविकारोऽर्बुदा- ख्यो व्याधिनश्यति । आशु निवृत्तावुपमानं स्पष्टमिति ॥ २३१ ।। सोम्मदिसासंभूअं विहिगहिअं हर वमत्तेण । ढगण्ठि(अ)गण्डमाळधुआइ उत्तण्टईमूळ ॥ २३२ ।। सोमदिक्संभूतं विधिगृहीतं हरति लेपमात्रेण । दृढग्रन्थिगण्डमालार्बुदान्युत्तण्टकीमूलम् ।। उत्तण्टकी निष्पर्याया, तस्या उत्तराशाभिमुखत्वेन जातं मूलं विधिना वनप्रवेशोचितेन सेयमेन स्वीकृतं जलपिष्टं लेपमात्रेणैतान् विकारान् विनाश- यति । तत्र अन्थिरर्बुदापेक्षया सूक्ष्म किन्त्वसमा (?) । बहूनि गण्डानि गण्ड- नाला अर्बुदमुक्तलक्षणमिति ॥ २३२ ॥ अअमिममीलिद्धत्थअजवमूळअसिग्गुबीअळेवेण । अंबिलअतक्कपिटे(ण) गण्डगण्डीओ णासन्ति ।। २३३ ।। अतसिशमीसिद्धार्थकयवमूलकशिबीजलेपेन । अम्लतक्रपिष्टेन गण्डग्रन्थयो नश्यन्ति ।।

·हरमेखलाया मानसी भङ्गा, शमी पवित्रपत्रा. तथा गौरसर्षपस्तथा यवमहाकन्दा, तथा श्वेतमरिनमती जदचुक्रगोरमपिष्टः कृतेन लेपेन गण्डानि ग्रन्थयश्च न- श्यन्तीति ।। २:३॥ पम्पणमसंग विळिज्जह वणकिणगण्डी राण कठिणो वि। णिअजणणिवाहकीडअपिच्छिळ्ळपळविओणिउणं॥२३४॥ क्षणमात्रेण विलीयते वर्णाकणग्रन्थिनराणां कठिनोऽपि निजजननिवाहकीटपिच्छिललिप्तो निपुणम् ।। निजजननिवाहाख्यः कीटाऽर्कशलभ इति प्रसिद्धम्तस्याच्छादिय पि- पिछलं सरसं (1) वस्त्रान्तेन प्रलिप्तो व्रणानां किणस्य रूढवणनाशस्योपरि प्रन्धिः कठिनो विकारस्तकालमेव निरंशषं गलतीति ॥२३४ ॥ उळविअणरगीवावासममी सिसिरसळिळसञ्जुत्ता । पीआपत्यारं हरइ दुट्ठधरिणिच घरसारं ॥ २३५ ।। उल्लम्बितनरग्रीवापाशमपी शिशिग्सलिळसंयुक्ता। पीतापस्मारं हरति दुष्टगृहिणीव गृहसारम् ॥ उद्बद्धस्य पुंसो ग्रीवापाशस्य (घ? पु)टपाकदग्धस्य यद् भस्म तच्छी- ताम्बुना सह पीतमपस्मृति विनाशयति । उपमानं गतार्थमिति ॥ २३५ ॥ परसळिळपिट्ठसेआपराइआसळिळणा(सम)णं सघअं । भूअग्गहविश्वर्ण समिरिअमुणिकुसुमसळिळं व ॥ २३६ ॥ वरसलिलपिष्टश्वेतापराजितासलिलनावनं सघृतम् । भूतग्रहविद्रावणं समरिचमुनिकुसुमसलिलं वा ।। तण्डुलोदकपिष्टश्वेतगिरिकर्णिकामूलं घृतसहितं नस्येनोपयुक्तं भूतानां पिशाचादीनां ग्रहाणामपस्मारादीनां विनाशनम् । अथवा कटुकसमभागः अग- स्त्यतरुपुष्पाणां रस एवमेवोपयुक्त इति ॥२३६॥ हिजवआसिद्धत्थर्णिबदळ अंगकत्तिणिम्मविओ। ळामामोहिअमोक्खं करेइ सिद्धो महाध्वो ॥ २३७॥ ?

·चतुर्थः परिच्छेदः । हिङ्गुवचासिद्धार्थक निम्म लभुजङ्गकृत्तिनिर्मित(म्? :)। लामामुद्रितमोक्षं करोति सिद्धो महाधूपः ॥ वाल्हीकोप्रगन्धागौरसर्पपपिचुभन्दपत्रैः सर्पकञ्चुकैः सम्पादित उत्कृश धूपो द्रागित्यधिष्ठितानां मोक्षं ततः परित्यागं करोतीति ॥ २३७ ॥ पकं गोजळयसि पळं विसाळाए णामणं दिण्णं । णासेइ बह्मरक्खसमण्णे विगहे सुव्वारे ॥ २३८ ।। पकं गोजलोषितं फलं विशालाया नावनं दत्तम् । नाशयति ब्रह्मराक्षसमन्यांश्च महान सुदुरान् ।। गोमूत्रपर्युषितं पूर्णं फलं पकमिन्द्रवारुण्या निष्पीड्य नस्येनोपयुक्तं अमराक्षसाख्यमहाग्रहमन्यानप्यपस्मारादीन् दुष्करनिवारणान् महाग्रहान् नाश- यतीति ॥ २३८॥ मागहिआसेन्धवसुरहिपित्तमहुमरिअरइअमइपअडं । भूअहरमञ्जणमिणं दुद्धरगहदप्पविदवणं ॥ २३९ ।। मागधिकासैन्धवसुरभिपित्तमधुमरिचरचितमतिप्रकटम् । भूतहरमञ्जनमिदं दुर्द्धरग्रह पविद्रावणम् ॥ उपकुल्यासैन्धवलवणगोपित्तक्षौद्रोषणैः सम्पादितं सुलभद्रव्यसाध्यत्वा- दत्यन्तस्फुटमिदमञ्जनं भूतदोषनाशनं, तथा दुरिबलानां ब्रह्मराक्षसादिग्रहाणां मदविद्रावणमिति ॥ २३९ ॥ दारुहरिदं पूसे पूसफळरसेण बहिआ रइआ । अक्षणगुणिआ गहवन्दवन्दिआ भूअविद्दवणी ॥२४०।। दारहरि(द्रां ? द्रा) पुष्ये पुष्यफलरसेन वर्तिता रचिता । अञ्जनगुलिका ग्रहवृन्दवन्दिता भूतविद्रावणी ।। दारुहरिद्रां पिष्ट्वा कूश्माण्डरसेनालोख्य पुष्यनक्षत्रे सम्पादिताअनाथ गुलिकाम्जनेनोपयुक्ता सर्वदुष्टग्रहैभीतैः सद्भिः स्तुता सर्वभूतानां व्यप- सारिणी, सर्वप्रहभूतनिवारणीत्यर्थः ।। २४० ।।

·हरमेखलायां कसणंयरगाढणिअन्धमपुरकाआरिपिाधूवेण । रषिभ(र)छिकोन्य नमो णामह यातुन्यओ दुरं ॥ २४१ ॥ कृष्णाम्बरदृद्धग्रथिनमपुरकाकारिपि अधीन । रविकरस्पृष्टमिव तमो नश्यति मातुको दृग्म् ।। कृष्णखर्पटवण्डे निबिडं कृत्वा प्रथिनाय महिपाक्षसहिताः कौशिक- पशास्तैः सर्वदम्भै नितेन धूपेन चातुर्थकज्वरा नश्यति ॥ २४ ॥ जो पिअह पूसदिअहे जळपि सि अपुग गयाभूळं । पासे वि णहु विअरन्ति नस्म अदिविच्चुआ परिसं॥२४२॥ यः पिबति पुष्यदिवसे जलपिष्टं मिनपुनर्न मामूठम् । पार्थेऽपि न खल विचरन्ति नम्याहिवृश्चिका वर्षम् ॥ यस्तोयसणितं श्वेतवर्षाभूमूलं पिबति नाम संवत्सर यावत् सर्प- अधिकाः समीपेऽपि न गच्छन्तीति ॥ ४२ ॥ जो विणअतणअपडिम तरच्छदबदमणविरइअं वहइ । भोजग्गिड ण तीरइ भीमहि विमो भुअंगेहि ।। २४३ ।। यो विनतातनयप्रतिमां तरक्षुदृढदशनविरचितां वहति । अभिभवितुमपि न पार्यते भीमैरपि स भुजङ्गमैः ।। यस्तरक्षोः श्वापदविशेषस्य ऋक्षाल्यस्य सम्बन्धिन्या दंष्ट्रया दृढद- शनया निर्मितां गरुडमूर्ति कण्ठादौ धारयति, अशनिदारुणेरप्युरगैराक्रमितुं न स शक्य इति ॥ २४३ ॥ छम्मासमही ण इसह पूसे पीएण गळिमूळेण । अह डसइ कह वि पुरिसं ता मरइ खणद्धमत्तेण ।। २४४ ॥ षण्मासानहिर्न दशति पुष्ये पीतेन गरुळिमूलेन । अथ दशति कथमपि पुरुषं तदा म्रियते क्षणार्धमात्रेण ।। गरुली रक्तपुष्पा पुनर्नवा तन्मूलेन जलपीनेन मासषट्कं सर्पः पुरुष न दशति । यदि वा कथञ्चिद् दशति तदासौ सर्पस्तत्कालमेव प्रियत इति ।। २४४॥

·चतुर्थः परिच्छेदः । ११३ पाणञ्जणळेवणावणेहि (क?त)श्चिअ विसं समुप्पसइ । उक्कस्स गरुळमूळं जइ हमसामळं होई ॥ २४५ ॥ पानाञ्जनलेपननावनैस्तदेव विषं सत्पुंसयति । दष्टस्य गरुलिमूलं यदि घृष्ट(म)श्यामलं भवाते ॥ तदेव गरुल्याः पुनर्नवाया मूलं पानाञ्जनलेपननस्यैः प्रयुक्तं दष्टस्य विषमशेषं नाशयति । यदि तन्मूलं निवृष्टं सत् कृष्णवर्णं न भवति । श्वेत- बर्ण तत्कार्य करोतीत्यर्थः ॥ २४५ ॥ ळिस(क)करो बद्धेण (ब) Fळेण णिअसरीरस्ति। सरगाहेइ भुअंगे गरुडब्ध जरो जिरासंको ॥ २४६ ॥ लिप्तकरो नद्धेन वा लज्जामूलेन निजशरीरे । उग्राहयति भुजङ्गान् गरुड इन नरो निराशङ्कः ।। लज्जा समझा तन्मूलेन जलपिष्टेन लिप्तहस्तोऽथवा तेनैव बाहादि- शरीरैकदेशबद्धेन वैनतेय इव निर्भयः सर्प गृहातीति ॥ २१६ ॥ अक्कजडावक्कळमसिणचुण्णमइसिसिर(सळिळ)सजुत्तं। पीअमहिकणअघोणसहआरि(ओपिसाण विहवणं ॥२४७॥ अर्कजटावल्कलमसूणचूर्णमतिशिविरसलिलसंयुक्तम् । पीतमहिकनकगोनसहयारि(ज)विषाणा विद्रावणम् ॥ रूपिकामूलस्य त्वचं सूक्ष्मचूर्णीकृतमतिशीतलजलसहितं सत् पानेनो- पयुक्तं सर्पधुर्धमण्डलिकरवीरजानां विषाणां निवारणमिति ॥ २४७ ॥ तुससळिळमसिणहिअकाअणिमानूळपाणळेवेण । ओसरह मण्डळिविसं मारुअविहुअंक घणवन्दं ॥२४८॥ तुषसलिलमसृणवर्तितकाकनिकामूलपानलेपेन । अपसरति मण्डलिविष मारुतविधुतमिव बनवृन्दम् ।। काञ्चिकसूक्ष्मपिष्टं गुञ्जामूलं तेनैव सह जलेनोपयुक्तम् । गोनासविष- मपगच्छति वायुनिघृतमभ्रजालं यथेति ॥ २४८ ॥ तण्डुळजळेण पिट्ठा पीआ घअभीसिआ समुप्पसइ । घणणाअजा णिम्मिअगरळं अगरुअवेअंपि॥२४९॥ Q ·हरमेलकाया तण्डुलजलेन पिष्टा पीता घृतमिश्रिता समुत्युसयति । घननादजटा निर्मितगरलमलिगुरुवेगमपि । तण्डलीयकमूलं तण्डुलधावनसञ्चूर्णितं सद् घृतेन सह पीतं निर्मित कृत्रिमं विषं तीव्रदर्पमप्यपसारयतीति ।। २४९ ॥ लज्जालुईए मूळं णीळीमूळे १ लण्डटजळेण । मण्डळिविसमइविसमं पिपअमर्श णिवारे ॥२५०॥ लज्जाल(की क्या) मूलं नीलीमूलं वा तण्डुलोदकेन । मण्डलिविषमतिविषममपि पीतमात्रं निवारयति । समझाया मूलं तण्डुलोदकेन पिष्ट्वा तेनैव पीतं घोरतरमपि गोनास- विषं तत्कालमेव नाशयति । अथवा नीलीमूलमेवोपयुक्तमिति ॥ २५० ॥ सळो कोहळ(अ)रसो (कण)(ोन सक्करासहि। पीअमपहरइ मोहं कुहवधुधुरअप्पहवं ॥ २५१ ॥ सगुलः कोहलकरसः क्रमेण दुग्धं च शर्करासहितम् । पीतमपहरति मोह कोद्रवधुर्धरकप्रभवम् ॥ कुश्माण्डकरसो गुलसहितः पीतः कोरदूषकभोजननिमित्तं मोहं ना- भवति। तथा गोक्षीरं शर्करासंयुक्तं मातुळप्रभवं मोहं नाशयतीति ॥२५१ ॥ गरओ वि वोफ्फळमओ जविउन्भढपुळअभेअमइमोहो। उवसमा शत्ति सीअळजळेण युळुएहि पीएण॥२५२॥ गुरुरपि पूगफलमदो जवितोद्भटपुलकस्वेदमतिमोहा। उपशाम्यति गिति शीतबजलेन चुल्लकै पीतेन ॥ पूगफलेनोद्वेगेन महानपि तो मदः स्लेवरोमाञ्चबुद्धिप्रयसहितः शिशिरोदकेन चुटकैः पीतेन अगिति निवर्तत इति ॥ २५२ ।। अवहत्यिममुहणीसरिअपडळ(ला)ळाजळो समोसरह। पुरसाण पुष्फळमओ जिघाए अटविहारे ब(1)॥ २५३ ।। अपहस्तितमुखनिस्त(बहलोलालाजलः समपसरति । पुरुषाणां पूगफलमादिदो) प्रातेवीधुस्कमोमये जा बचना पूगमम्मदः पुंसामरकोशको विनिमाने सति ·चतुर्थः परिच्छेदः। निवर्तते । कीदृशः सन् । द्रव्यबला (द)निवारित आस्यनिष्क्रान्तो नहलः श्लेष्म- निःष्यन्दो यति ) स तथाविध इति ।। २५३ ॥ घअसक्करावळेहं पढने काऊण पि. जो पच्छा। उहाममणहरं पि हु तस्स (स ) ज्झं मअं कुणइ ॥ [२५४॥ घृतशर्करावलेहं प्रथमं कृत्वा पिबति यः पश्रात् । उद्दाममनोहरमपि खलु तस्य (न) म(ध्ये १ ) मदं कुरुते ॥ यो गोघृतमत्स्य(पि ?)ण्डीतले काभ्यामपावलीढमुपयुज्य पश्चादुद्दाम बहुप्रगल्भवीर्य वा मनोहरं हृद्यमपि तस्य तन्मयं न विकार जनयतीति ॥ २५४ ॥ कसणंकोळ्ळजडाकाठओ व्ध चुषणं पतिणि दिअहाइ । अवहरह गरविसं दुज्जपि पीओ पअत्तेण ॥ २९५ ।। कृष्णाटोलजटाक्वाथो वा चूर्ण वा त्रीणि दिवसानि । अपहरति गरविषं दुर्जयमपि पीतः प्रयत्नेन । कृष्णस्य इरिबिल्लस्य मूलकाथचूर्णाभ्यामेकतरो दिनत्रयमुपयुक्तः गर- विषं दुष्करमपि कृत्रिमविषं नाशयति ॥ २५५ ।। भरुणसिळाभण्टिकरञ्जवीअकुडेहि होइ लंकामो। भइविसमस्स वि विच्छ अथलाविलवेअदुक्खस्स ॥ २५६॥ कुड्डमशिलाभण्टिकरञ्जबीजकुष्ठेर्भवति संक्रामः । अतिविषमस्यापि वृश्चिकवर्धभाजविरगदुःखस्य ।। अरुणशिलाशिरीषनक्तमालबीजवाप्यैस्तुल्यांशै पानीयेन कृतया गुलि- कया दंशस्थाने गाढं व्यवधाय करनदन्तिरादिना .) न्यस्तया वृश्चिकसम्बन्धि- नो वर्धमानविषदपक्लेशस्य दुप्करस्यानि तत्र संक्रामो भवति । दृष्टः स्वास्थ्यं गच्छत्यतः सहस्तेन निरन्तरतया सा तत्र न देयेति ॥ २५६ ॥ ओआरेइ भहोणीअभुद्धभारोधिपि बले।। इक्कस्स विज्जुअविसं विहिणा वणमज्जुआमूळ ॥२५७ ॥ अवधारयत्यधोनीतमूर्ध्वमारोपि(तं ? तमपि) वर्धयति । दष्टकस्य वृश्चिकविषं विधिना वनमज्जुक.मूलम् ।।

·हरमेखलायां
उन्दुरुदंशसान्तेन विषेण व्याधितस्य संज्ञां गृहीत्वा उन्मूलिता पट्ट-
पुळ्ळिका निष्पाया यावत् प्रवृत्त दूर परिवस्यते अमुकस्य मूषिकविषं नश्य-
वित्युक्त्वा तावत्कालं जपतस्य (?) विषं निवर्तत इति ॥ १६५ ॥
कडएकळकोससतिअधिभरकस्त पाल अणेण ।
भंकोळ्ळपत्तधूविअडक(अविस?स्स दि)मच्छविसवि-
[अणा ॥ २६६ ॥
कटुतैलकोशसंयुक्तधूपितदंगस्य (नश्यति) क्षणेन ।
(अकोलपत्रधूपितदंशस्यापि) मत्स्य(विष)वेदना ।।
सर्षपतैलेन खलय( ? )सक्तुभिर्दत्तधूपः शृझिमत्स्यविषदंशो यस्य तस्य
पुरुषस्य तत्कृता व्यथा तत्कालमेव प्रणश्यति । अथवारिकिल्लस्य पल्लवैधूपितो
दंशो यस्य तस्यापि शृद्धिमत्स्यविषवेदना तथैव नश्यतीति ।। २६६॥
बहोअअमसिणणिहणामिअं हरइ विसमवेअंपि।
गोहेरअडकविसं मूळमहिं(सहसाए)णिमिसेण ॥२६७।।
उष्णोदकममृणनिघृष्टनावनं (कृतं ?) हरति विषमवेगमपि ।
गोधेरकदंशविषं मूलमहिं(स? सा)या निमिषेण ॥
महिंसाया गृध्रनख्या मूलमुष्णसलिलेन पिष्ट्वा तेनैव सह नस्य
कृतं सद् गोधेरकस्य प्राणिविशेषस्य प्राग्बाहुसंज्ञया प्रसिद्धस्य सम्बन्धिना दंशेन
सस्क्रान्तं विषं क्षणेन नश्यतीति २६७ ॥
घिअमीसिअविकसपिण्डी सेविहिणा जाहि अवणेइ ।
सिंगिअमच्छअनिहिणा मिअंककन्तिव्व गोसग्गे॥२६८॥
घृतमिश्रितचिक्कसपिण्डी खेदविधिना व्रणानपनयति ।
शृङ्गिमत्स्यवेदना मृगाङ्ककान्तिरिव निशान्ते ॥
गोघृतेन मिश्रिता भ्रष्टयवचूर्णिपिण्डी स्वेदविधिना शृङ्गयाख्यमीनदंश-
सस्क्रान्तविषव्यथामपसारयति। (अथवा :) रात्र्यवसाने ज्योत्स्नेवेति ॥२६८॥
उक्कम्भि लोहघटे उद्धरिए कण्टए (ब) डक्काहि ।
पासइ बरडीए विसं दिण्णाए व फणि(ज्ज)अरसम्मि
[॥ २६९॥
दंशे लोहघृष्टे उद्धृते कण्टके वा दंशे ।
नश्यति वरव्या विषं दते (वा) फणिज्जकस्य (रसे)।
मरुनकस्य कुनेरस्य वा (शरे रसे) दचे सति तद्विषं नश्यतीति ॥२६॥

·चतुः परिच्छेदः।
वो मिरिअमहोजकेसरकुडिळेहि मच्छिागरळं।
णासेइ घउम्मीलिअसउफ्फा(स)धवकओ व्व ॥ २७० ॥
लेपो मरिचमहौषधकेसरछुटिलैर्माक्षिकगरलम् ।
नाशयति घृटोन्सिभितशतपुष्पा पैन्धवकलो वा ।।
कटुनागरकेसरतगरैर्जलवतितैः समांशैः कृतो लेपो माक्षिकाणा सरवाणां
संबन्धि विषं नाशयाते । अथवा गोघृतमिश्रया (तस्याः : मिस्या) सैन्धवलवण-
युक्तया कृतो लेप एवं करोति ॥ २७० ॥
कुळिसतरतु हिनिकोटमाइलिवलवहरइ ।
दुरविल(मा? मोदिसमदारगं पि सलि(?ळेण)जळणी
[व्य॥ २७१॥
कुलिशतरुदुग्धवर्तितशिरीषबीजेलिसमुपशाम्यति ।
द रविषमतिशयदारुणमपि सलिलेन ज्वलन इन ॥
सुधापक्षस्य क्षीरेण पिष्टं क्षीरवरुनीजैः कृतेन लेपेन विसं मण्डूकवि
पोरमपि नश्यति । व्यक्तमुपमानमिति ॥ २७१ ॥
हरपळ्ळहरसमीसं दुद्धसनं गुळघाण पळजुअळं ।
उन्मत्तमुणहविसमाविसवे(अ)णं हरड पाणेण ॥ २७२॥
हवल्लभसुरसोन्मिनं दुग्धसमं घृतगुलानां पलपगलम् ।
उन्मत्तश्च(विषम)विषवेदनां हरति पानेन ।
मातुलस्वरससहि(तेन ! त)क्षीरतुल्यांशयोर्धतगुल्योः पलद्वयम् । एवमुकं
भवति-चतुर्णा द्रव्याणां प्रत्येकमर्षपलम् एकत्र पलद्वयं पानेनोपयुकम्
अलर्कदशनसंक्रान्तघोरविषव्यथां निवारयंतीति ॥ २७२ ।।
काउंबरिआमूळ हरदइअफळाइ तण्डुळजळेण ।
समबीआइ व पीआइ कविळपिसदोससमणाइ ॥२७३ ।।
काकोदुम्परिकामूल हरदायितफलानि तण्डलजलेन ।
समबीजानि वा पीतानि कपिलविषदोपशमनानि ।।
सेरुकोदुम्बरिका फल्गु तस्या मूल तण्ड्डलधावनेन सह पिटवा पीवं
पदंशविषदोष शमयति । अथवा धुर्धूरकफलानि असनतरुमूलतल्यांसानि
तेनैव तण्डलजलेन पीतान्युक्त कार्य कुर्वन्तीति ॥ २३ ॥

·१२० हरमेलामा जळपलिआए गोइज्जिआए महुमीसिआए कअळेवो । णीसेसजीअसंभवणहदन्तविसं खरं णेइ ॥ २७४ ॥ जलवर्तितया गोजिया (मधुमिश्रितया) कृतलेपः । निश्शेषजीवसम्भवनखदन्तविष क्षयं नयति ।। गोजिहिकया गोधूमिकया पानीयेन पिष्टया माक्षिकेण सहितया (१)तलेपः सर्वेषां विषवतां प्राणिनां नखदशनसमुद्भवं क्षपयति ॥ २७४ ॥ निम्बमसीवडवक्कळकाढिअसळिळेण ळित्तमुवसमइ । महदन्तविसं गरुअं दारुणिसारअणि(वि)ळित्तं व॥२७५॥ निम्बरजनीवटवल्ककथितसलिलेन लिप्तमुपशाम्यति । नखदन्तविषं गुरुकं दारुनिशारजनीरिसंवा ॥ पिचुमन्दपत्रपत्रन्यग्रोभत्वग्मिस्तुल्याभिः कथितेन सलिलेन लिप्तं पोर- मपि पूर्ववनसदन्त विषं विनश्यति । अथवा दाीपिण्डहरिद्राभ्यां जल- पिधाभ्यां लिप्तमेवं भवतीति ॥ २७५ ॥ पत्तंगणिसाकेसरमञ्जिद्वारआणिळेविआ (आ)। उपसमइ इं(ग)ईतरुवक्कळळेवेण गण्डं व ॥ २७६ ॥ पत्तङ्गनिशाकेसरममिष्ठाचित्रवल्लिलता दार्वित्येताभिर्जलपिष्टाभिर्मचोति- सा(E) लता विनश्यति । तथा इङ्गुदीवृक्षस्य तित्वकस्य त्वचा जलपिष्टया लिप्तं सद् वा पिट(प.)कविशेष उपशाम्यति इति । उपमानद्वारेण द्वितीयप्रयोग इति । तत्र लता सूर्यकिरणमध्यमेवा(रि ? ति)दुर्लक्षप्राणिरूपा दंशविशेषानुमेया। आयु- (ब)दात् तस्या लक्षणानि ज्ञेयानी(ति) ॥ २७६ ॥ मूळेहि व वीएहि व क अपिढेहि ळित्तमुवसमइ । कीरविर(अ? आदि)दुढे ळंबासुरताळिफळिणीणं ॥२७७॥ मूलै बीजैर्वा कानिकपिष्टैर्लिप्तमुपशाम्यति । कीटपिटकादिदुष्टं लम्बासुरतालिफलिनीनाम् ।। तिकालाबुदेवतालीलागलीनामेकतमाया मूलैः फलैर्वा मारनालसम्यू- णितैर्दत्तोपस शारीरकीटपिटकादिलग्दोषो विनश्यति। कीटादि ग्रन्थ्याकारम् ।

·चतुर्थः परिच्छेदः। १२१ येषां लोहितपा(पा? मा)नां पाकेन विना स्वेदः कठिनं च मुखं दृश्यते ते पिटकाः प्रसिद्धा विकारा इति ॥ २७७ ॥ तिळसरिसवमीसकरञ्जवीअळेवेण सअळपिडआण । (दा? तरुणफळदन्तिणिहि व भवज्जइ पसरो विळि- [त्ताणं ॥ २७८॥ तिलसर्षपमिश्रकरञ्जबीजलेपेन सकलपिटकानाम् । (दा? तरुणफलदन्ति(नी)भ्यां वा भिद्यते वा प्रसरो विलिप्तानाम् ।। तिलसिद्धार्थकचूर्णमित्रैः करञ्जस्य नक्तमालस्य बीजैः पानीयपिष्टैः कृतेन लेपेन ये केचित् पिटकभेदाः शरीरेषु सम्भवन्ति, तेषां प्रसूतिर्निवर्तते । यदि तरु(ण)स्यैरण्डस्य फलं (तेन) तथा दन्तिन्या निकुम्भेनेत्येताभ्यां कृताभ्या- मेतत् कार्य भविष्यतीति ॥ २७८ ।। जाळावद्दहविअणं हरेन्ति जळवटिआइ सघआइ। णीळीतण्डुळमूळाइ णूणमुवळेवमत्तेण ॥ २७९ ॥ ज्वालागर्दभवेदनां हरन्ति जलवर्तितानि सघृतानि । (तिल ? नीली)तण्डुलमूलानि नूनमुपलेपमात्रेण ॥ नीलिन्या मेघनादस्य च मूलानि नूनमुपलेपमात्रेण तोयघृष्टानि घृतेन सहितानि लेपोदव ज्वालागर्दभाख्यस्य व्याघेः सम्बन्धिनी व्यथां शमयन्ति । यस्यैवं लक्षणं पठन्ति - दोषैः पित्तोल्बणैः मत्तैः विसर्पवत् शोफपाकस्ताम्रो ज्वरकृत् ज्वालागर्दभो जालगर्दभ इति द्विधा चास्य संज्ञा श्रूयत इति ॥२७९ ।। गोइभिआए मूळं (अहवा) उत्तण्टअस्स विहिगहि। तण्डुळजळेण दिण्णं सेअ(ळिअ)णिवारणं कुणइ ॥२८॥ गोजिहिकाया मूलमथवोत्कण्टकस्य विधिगृहीतम् । तण्डुलजलेन दत्तं शीतलिकानिवारणं करोति ॥ गोजिहिका व्याख्याता, तस्या मूलं ज्येष्ठोदकेन पिष्टं तेनैव सह पीतं सत् शीतलिकाव्याधेविस्फोटाख्यस्य विनाशं सम्पादयति । (अथवा उत्कण्ट- कस्य । विनाशं सम्पादयति । ?) अथवा उत्कण्टकस्य पुनर्नवाया मूलमेवमुक्त- कार्य करोति । सर्वोषधीनां ग्रहणे विधिनियमविशेषो ग्रन्थसमाप्तौ विवक्षित इति ॥ २८०॥ R ·१२२ हरमेखलायां उवसग्गम्मि पअहे रअणी चिञ्चादळेहि सञ्जुत्ता । सिसिरजळपिट्ठपीआ करेइ सीअळिअपडिसेहं ॥२८१॥ उपसर्गे प्रवृत्ते रजनी चिश्चादलैः संयुक्ता । शिशिरजलपिष्टपीता करोति शीतलिकाप्रतिषेधम् ।। पिण्डहरिद्रा अम्लिकादलैः सह शीतलेन (जलेन) सञ्चूर्णिता तेनैव सह पीता पूर्वगाथोक्तस्य व्याघेः प्रसरनिरोधं करोति । कदा । उपसर्गे दैविक उपद्रवे बाहुल्येन प्रवृत्ते सति। उपसर्गजस्य शीतलिकादोषस्य निवर्तनेऽयं प्रयोग इति ॥ २८१ ॥ जत्तिअमत्ता अङ्गे सीअळिआओ त्तिएहि पण्णेहि । छिण्णेहि सेळुतरुणो आउरणामेण णासन्ति ।। २८२ ।। यावन्मात्रा अङ्गे शीतलिकास्तावद्भिः पर्णैः। छिन्नैः शेलुतरोरातुरनाम्ना विनश्यन्ति ।। यावन्मात्राः सङ्ख्या यावन्त्यः आतुरस्य गात्रे शीतलिका उत्पत्त्यवसरे दृश्यन्ते, तावत्सङ्ख्यैरेव श्लेष्मातकतरोर्दलैर्देवदत्तस्य शीतलिका नश्यन्त्विति आतुरनामग्रहणपूर्वं त्रोटितैस्ता निवर्तन्त इति ॥ २८२ ॥ *अन्ते सेअळिअसमुन्भवम्मि गरुएहि देहसन्दावे । परिवसिअसनिळपाणं महुमीसफुळं (स.) (पु?कुणइ E॥ २८३॥ रात्रिपर्युषितस्य माक्षिकसंयुक्तस्य तोयस्य पानं शीतलिकाजनितं शरीरस्यात्मदाहं शमयतीति ॥ २८३ ॥ महिळाण तक्खणच्चिअथकई रुहिरं सिरम्मि विणिहित्ते। जळकळसे दुद्धेण व पीए चक्कङ्कमूळम्मि ॥ २८४ ॥ महेलानां तत्क्षणमेव तिष्ठति रुधिरं शिरसि विनिहिते । जलकलशे दुग्धेन वा पीते चक्रांङ्कमूले ॥ स्त्रीणामतिप्रवृत्तं रक्तं प्रदराख्यो व्याधिस्तत्क्षणेनैव निरुध्यते शीतल- सलिलपूर्णे कलशे मस्तके न्यस्ते सति, अथवा गोक्षीरेण सुदर्शनामूले पीते सतीति ॥ २८४ ॥ अस्य छाया मातृकायां न दृश्यते । * ·चतुर्थः परिच्छेदः । ११३ कुसवडिआतरुमूळाइ पीअमत्ताइ तण्डुळजळेण ! महिलाण महारुहिरं वरोन्ति कअळीहळाइ छ ।. २८५ ॥ कुशवाव्यालकतरुमूलानि (समांशानि?) पीतमात्राणि तण्डुलजलेन । महेलानां महारुधिरं वारयन्ति कदलीफलानि वा ।। स्त्रीणामतिरजः कुशानां दर्भाणां तथा वाट्यालकस्य बलाया मूलानि समांशानि वरजलेन पिष्ट्वा पीतान्येव नि(तन्व ? रुन्ध)न्ति । अथवा रम्भायाः फलं मोचकाख्यं घृतेन सह पीतमेतत्कार्य करोतीति ॥ २८५ ॥ तण्डुळसळिळेण बळा पुराणगुळविरइअव्व पोराळी । महिलाण महारुहिरं (वि) पीअमत्ते णिवारेइ ॥ २८६ ।। तण्डुलसलिलेन बला पुराणगुलविरचिता (वा) बदराली । महेलानां महारुधिरमपि पीतमात्रानिवारयति ।। ज्येष्ठसलिलेन पिष्टा तेनैव सह पीता बला (तस्या :) महारुधिरं घोरमपि प्रदरं स्त्रीणां निवारयति । अथवा बदरचूर्णं शीतलगुलसममात्रं ज्येष्ठजलपीतम् उक्तकार्य(कर)मिति ॥ २८६ ॥ दुद्धेण बळामूळं घणरवमूलाइ तण्डुळजळेण । महुमीसिअमेक्केक्कं पीअं पअरं समं णेइ ॥ २८७ ॥ दुग्धेन बलामूलं धनरवमूलानि तण्डुलजलेन । मधुमिश्रितमेकैकं पीतं प्रदरं शमं नयति ॥ बलायाः कन्दौदन्या मूलं गोक्षीरेण पिष्टं पीतं मधुसंयुक्तं प्रदरमतिरजः शमयति । अथवा लोहितलीलसस्य मूलानि ज्येष्ठोदकेनैव पीतानि माक्षिक- सहितान्येवोक्तं कार्यं कुर्वन्तीति ॥ २८७ ॥ पिट्टञ्च रत्तसाळीण दुद्धसिद्धं सुसीअळं समहु । पीअमवहरइ पअरं सिवचिन्ता पापणिवहं व ॥२८८॥ पि(ष्टेन ?ष्टं च) रक्तशालीनां दुग्धसिद्धं सुशीतलं समधु । पीतमपहरति प्रदरं शिवचिन्ता पापनिवहामिव ।। R2

·१२४
हरमेखलाया
.
रक्तशालीनां लोहितशालीनां शालिविशेषाणां संबन्धि पिष्टं तण्डुलचूर्ण
गोक्षीरेण सह क्षीरिणीवत् पक्कं पश्चात् सिद्धं माक्षिकेण सहोपयुक्तमतिरजः
शमयति । यथा महेश्वरस्मरणं किल्बिषसमूहमिति ॥ २८८ ॥
लक्का घअसकढिआ पीआ दुद्धेण हरइ महिळाण ।
मोअररसो व्व सीसे अमुणिअणिम्मीलिओ पअरं ॥२८॥
लाक्षा घृतसंक्वथिता पीता दुग्धेन हरति महेलानाम् ।
मयूरकरसो वा शीर्षे अज्ञातनिष्पी(डि)तः प्रदरम् ॥
लाक्षा तरुव्याधिः पूर्वं घृतेन क्वथि(ते ? ता) पश्चाद् दुग्धेन पिष्टपीता
स्त्रीणामतिरजः शमयति । अथवा अपामार्गस्य अगृहीतसंज्ञस्यैवातुरशिरसि
निष्पीडितस्य रस उक्तं कार्य करोतीति ॥ २८९ ॥
चुण्णं तिअडुअदिअळहिआण तिळकाढेण पिअमवहरइ।
विसमं पि रत्तगुम्मं कुसुमणिरोहश्च तरुणीण ॥ २९० ।।
चूर्ण त्रिक(टुक)द्विजयष्टयास्तिलकाथेन पीतमपहरति ।
विषममपि रक्तगुल्मं कुसुमनिरोधं च तरुणीनाम् ॥
व्योषस्य चूर्णं ब्राह्मणयष्टयाश्च मूलंचूर्णमेवं चतुर्णा समांशानां चूर्ण
तिलकथितेन सह पीतं स्त्रीणां घोरमपि रक्तगुल्मं वातेन गुल्मत्वमापादितं
रक्तं तथा कुसुमस्य ऋतुकालजस्य रक्तरोधं स्तम्भं शमयतीति ॥ २९० ॥
किव्वकणागुळमअणफळदन्तिजळखारतुंबिबीएहि ।
सकुळिसदुद्धा वत्ती जोणिगआ कुसुम(सं)जणणी ।।२९१ ॥
किण्वकणागुळमदनफलदन्तीयवक्षारतुम्बिबीजैः ।
सकुलिशदुग्धा वर्ती योनिगता कुसुमसञ्जननी ॥
किण्वं सुराबीजं तथा पिप्पली तथा गुलः तथा मदनस्य सुमनस्य
फलं तथा निकुम्भः तथा यवशूकः तथा तिक्तालाबुबीजान्येतानि तुल्यांशानि
सुधाक्षीरेण वर्तितानि कृत्वा कृता वर्ती स्त्रीणां वराङ्गन्यस्ता कुमुमस्यान्तर्भवस्य
रजसः प्रवर्तनीति ॥ २९१ ॥
णवणा(अ)एसरचुण्णं घएण पाऊण कुसुमदिअहेसु।
दुद्धरआ स + णरसङ्गमेण णारी सुअंळभइ ॥२९२॥

·चतुर्थः परिच्छेदः । १२५ नवनागकेसरचूर्ण घृतेन पीत्वा कुसुमदिवसेषु । दुग्धर(त? ता) सदा नरसङ्गमेन नारी सुतं लभते ॥ नवस्य प्रत्यग्रस्य कनकस्य चूर्णं गोघृतेन सहावलेहं प्रागृतदिनान्युप- युज्य गोक्षीराहा (र? रा) पुरुषसंप्रयोगेन पुत्रं लभते । सदेति, प्रयोगस्याव्यभि- चारार्थ नित्यग्रह्णमिति ॥ २९२ ॥ सघणाम(ण विहिणा दाहिणणा(सा)उडाम्म उदुसमए। वज्झाणं देइ सुअंलिङ्गङ्किअळक्खणामूळम् ।। २९३ ॥ सघृतं नावनविधिना दक्षिणनासापुटे ऋतुसमये । वन्ध्याभ्यो ददाति सुतं लिङ्गाङ्कितलक्ष्मणामूलम् ॥ केनचिद् वस्तुना लिखितेन लिङ्गेनाङ्कितं कृतचिह्नं यल्लक्ष्मणायाः पुत्र- जनन्योषधेर्मूलं तद् वन्ध्याभ्यः गर्भग्रहणरहिताभ्यः पुत्रजन्म प्रयच्छति केन प्रकारेण * ॥ २९३ ॥ (दक्खि ? एके)ण सिहि सिहाळखणाण मूळेण दुद्धपीएण । गम्भं धरेइ महिळा कुसुमवई तीणि दिअहाइ ॥ २९४ ।। एकेन शिखिशिखालक्ष्मणयोर्मूलेन दुग्धपीतेन | गर्भ धारयति महेला कुसुमवती त्रीणि दिवसानि ॥ मयूरशिखापुत्रजननीमूलयोरेकतमेन गोक्षीरेण सह त्रीणि दिवसानि पिष्टपी(तानि? तेन) महेला गर्भमपत्यं गृह्णाति । वन्ध्या पीतसंयोगा (१) न भवतीत्यर्थः ॥ २९४ ॥ कुपाई कुरण्डअमूळं ऋद्धिं गब्भस्स पीअमणुदिअहं । गोहामिसे व कमिसो थोअत्याअं समन्भसि।। २९५ ॥ करोति कुरण्टकमूलम् ऋद्धिं गर्भस्य पीतमनुदिवसम् । गोधामिष वा क्रमशः स्तोकस्तोकं समभ्यस्तम् ॥ कुरण्डस्याम्लातकस्य मूलं पानीयेन पिष्टं सत् तेनैव सह प्रति- दिवसं पीतं गर्भस्य ऋद्धिं सम्पूर्णधातुत्वं करोति । अथवा गोधा प्राणिविशेषः प्रसिद्धस्तन्मांसं क्रमेणाभ्यस्यमानमुक्तं कार्यं करोतीति ॥ २९५ ॥ * अवशिष्टो भगः लुप्तः स्यात् ।

·हरमखलाया
:
जळपिढे जोणिगभं धरेइ (ण धरेइ) जट्ठजळपी।
गन्भं ळक्खेसदिसाभवमुन्दुरुकणिआमूळं ॥ २९६ ॥
जलपिष्टं योनिगतं धारयति न धारयति ज्येष्ठजलपीतम् ।
गर्भ यक्षेशदिग्भवमुन्दुरुकर्णिकामूलम् ।।
उन्दुरुकर्णिकाया मूषिककार्णकाया मूलमुदीचीप्रसृतं जलेन पिष्टं वराङ्गस्थं
सद् गर्भ धारयति । तण्डुलधावनेन सह पिष्टं पीतं तु गर्भ न धारयति प्रवर्त-
यतीत्यर्थः ॥ २९६ ॥
जा महुधअमीसपळासबीअळेवं करेइ भअकुहरे।
उदुसमए सा महिला ण कआ(इ) वि होइ गम्भवई
[॥ २९७ ॥
या मधुघृतमिश्रपलाशबीजलेपं करोति भगकुहरे ।
ऋतुसमये सा महेला न कदाचिदपि भवति (गर्भवती)।
या स्त्री गोघृतक्षौद्राभ्यां सहितेन पलाशतरोः किंशुकस्य बीजानां
चूर्णेन योन्यन्तरम् ऋतुकाले लिम्पति, सा न कदाचिदपि गर्भ गृह्णाति ।
ऋतुकालशेषप्रयोगो न तु सकृदेवेति ॥ २९७ ॥
रइसमए तेळ्ळोळं गम्भासअवअणविणिहि विहिणा।
अवहरइ ळोणखण्डं गम्भभअं दुरण्टाण ।। २९८ ॥
रतिविरामे तैलाई गर्भाशयवदनविनिहितं विधिना ।
अपहरति लवणखण्डं गर्भभयं दुष्टरण्डानाम् ॥
दुश्शालविधवानां सैन्धवशकलं तिलतैलाभ्यक्तं गर्भसम्भवं त्रास
हरति । गर्भ तासां नाशयतीत्यर्थः । किं कृतं सत् , सुरतावसाने गर्भग्रहण-
मुखे विधिना तत्रैव सम्यक्समर्पणरूपेण प्रकारेण निक्षिप्तमिति ॥ २९८ ॥
पूसुम्मूळिअहरदइअमूळिअंणिअकडीए बन्धेलं ।
कामेह कामिणीओ कामेन्ति ण पसवितं जाउ ॥ २९९ ॥
पुष्योन्मूलितहरदयितमूलिका निजकटौ बद्ध्वा ।
कामयन्तं कामि(नीं? न्यः) कामयन्ते (न) प्रसवितुं यान्ति ॥
पुष्य नक्षत्रोत्खाता मातुलशिफां स्वनितम्बे प्रथयित्वा रमणी रमयति ।
मास्वाः प्रसवं नेच्छन्ति ॥ २९९ ॥

·?
चतुर्थः परिच्छेदः।
१२.
जळकुसुमकन्दतिळसकराओ महुमीसिआ(ओ) पीआओ।
वारन्ति गन्भपडणं धम्ममई कुगइगमणं व ॥ ३००॥
जल(कुसुमकन्दतिल)शर्करा मधुमिश्रिताः पीताः ।
(धावा)रयन्ति गर्भपतनं धर्ममतिः कुगतिगमनमिव ।
जलकुसुमस्य पद्मस्य कन्दं बिसं तथा तिलास्तथा सितशर्करा
एतानि समांशानि माक्षिकेणोपयुक्तानि गर्भस्य पातं निरुन्धन्ति । यथा धर्म-
बुद्धिनरकपातमिति ॥ ३०० ॥
धाअइकुसुमसमंगाणीलुप्पळसबरकुसुममारेहि ।
ण पडइ गब्भो जळसण्ठिआइ दुखेण पीएहि ॥३०१॥
धातकीकुसुमसमझानीलोत्पल(शबर)कुसु(म)मारी।
न पतति गर्भो जलसंस्थिताया दुग्धेन पीतैः ॥
आ नाभेः पानीयान्तर्गताया गर्भवत्या गर्भम् एतैव्यैर्गोक्षीरेण सह
पीतैर्न पतति न स्रवति । कैद्रव्यैः । धातकी मदयन्ती तत्पुष्पैस्तथा लज्जाव-
त्यास्तथा कुवलयैस्तथा लोभ्रेण एतैः समांशैर्माक्षिकेणावलोलितैरिति ॥३०१॥
सिहसुरहिकळमतण्डुळचुण्णं समसक्करं पिअन्तीए ।
उंबरिकन्दकसारण पडइ गब्भो (ण) महिलाए ॥३०२॥
सितसुरभिकलमतण्डुलचूर्ण समशर्करं पिबन्त्याः ।
उदुम्बरिकन्दकषायेण पतति गर्भो न महेलायाः ॥
शुक्लस्य सुगन्धस्य च शालेः पिष्टं सितशर्करासमा(शैः शं) काकोदुम्बरि-
काया मूलकथितेन सह पिबन्त्याः (नया ? नायर्या) गर्भो (महेलायाः शुक्लाशुक्लस्य
सुगन्धस्य शालेः पिष्टम्मतिशर्करासमांशैः काकोदुम्बरिकाया मूलक्काथेन सह
पिबन्त्यानया गर्भो?) न विस्रवतीति ॥ ३०२ ॥
थंमेइ गम्भपडणं कुळा(कु?)ळकरकद्दमं मुहुत्तेण ।
धरिआ गिरिअण्णिअजडव्व ॥ ३०३ ।।
(स्तम्भयति गर्भपतन कुलालकरकर्दम मुहूर्तेन ।
धृता गिरिकर्णिकाजटा वा ॥
कुम्भकारपाणिलग्नो मृत्पिण्डो माक्षिकयुक्तेन छागक्षीरेण सह पीतो
ग(र्भिणी ? भनिरुणद्धि । अथवा श्वेतस्पन्दाया मूलं नारीनितम्बबद्धमेवं करो-
तीति ॥ ३०३ ॥

·हरमखलाया पज्झरइ सोणि गम्भिनीए गम्भाव जीए महिलाए । तिस्सा पाणं तण्डुळजळेण पारावअपुरीसं ॥ ३०४ ॥ (प्रस्रवति शोणितं गर्भिण्या गर्भाद् यस्या महेलाया। तस्याः पानं तण्डुलजलेन पारावतपुरीषम् ॥) यस्या गर्मिण्या गर्भाद् रक्तं सवति, तस्यास्तन्निवृत्तये कलरवमलं ज्येष्ठाजलेन सह पानं देयमिति ॥३०४ ॥ महुअसिआकुवळअकन्द(चुण्ण)पाणं परिभमइ गब्भे । महिळाण हरइ पोडं परि(पी?षे)ओ सीअळो तहअ ॥ मधुकसिताकुवलयकन्दचूर्णपानं परिच्युते गर्ने । महेलानां हरति पीडां परिषेकः शीतलस्तथाच ।। मधुयष्टिसितोत्पलमूलानां समांशानां चूर्णस्य पानीयेन सह पानं स्त्रीणां गर्भच्युतौ सत्यां वेदनां निवारयति शिशिरश्च परिषेक इति ॥ ३०५ ॥ कढिआरनाळपीअं सिन्धुन्भवहिंगुचुण्णमबळाण । तुरिअं करेइ पसवं कडिबद्धा मातुळजडव्व ॥ ३०६॥ कथितारनालपीतं सिन्धूद्भव(हिङ्ग)चूर्णमबलानाम् । त्वरितं करोति प्रसवं कटिबद्धा मातुलजटा वा ॥ सैन्धवलवणबाहीकयोश्चूर्ण क्वथितकाञ्चिकेन सह पीतं स्त्रीणामाशु गर्भमोक्षं करोति । अथवा हरवल्लभस्य मूलं स्त्रीनितम्बे अथितमेवं करोति ॥ एक्कं सुरअरुवाअसमोरअमूळाण विहिपरिग्गहिरं । माहिळाण कडिणिबद्धं सुहपसवं कुणइ णिमिसेण ॥३०७॥ एकं सुरतरुवायसमयूरकमूलानां विधिपरिगृहीतम् । महेलानां कटि(नि)बद्धं सुखप्रसवं करोति निमिषेण ।। सुरतरुः पारिभद्रकः तथा वायसजङ्घा तथा अपामार्गः एतन्मूलानामेकं स्त्रीणां नितम्बग्रथितं सुखेन शीघ्रं च प्रसवं करोतीति (विभिरक्षति)॥३०७॥ वाढाए मोरअस्स व मूळं महिळाण जोणिविणिहित्तं । कुणइ सुहं विअ पसवं दुक्खप्पसवाण विखणेण॥३०८॥ भङ्गया अपामार्गस्य वा मूलं महेलानां योनिविनिहितम् । करोति मुखमेव प्रसवं (दुःख)प्रसवानामपि क्षणेन ।

·चतुर्थः परिच्छेदः । १२९ भनया अपामार्गस्य (वा) मूलं स्त्रीणां वराजनिक्षिप्तं सक्केशप्रसवानामप्य- केवेनैव शीघ्रं गर्भमोक्षं सम्पादयतीति ॥ ३०८ ॥ जह तं मोरअमूळ पावो कुट्टइ समुद्धरिज्जन्तं । तापस हिइ कुमारी महिळा तणअं अहम्मि॥३०९॥ यदि तन्मयूरकमूलं तदानी खण्ड्यते समुध्रियमाणम् । तत् प्रसोध्यते कुमारी महेला तनयमखण्डिते ॥ यदि तदपामार्गमूलं पूर्वोक्तप्रयोगार्थ)मुन्मूल्यमानं तदानीमेव त्रुट्यति तलारी कन्यां जनयिष्यतीति ज्ञेयम् । अत्रुटिते तूद्धृते पुत्रमिति ॥ ३०९ ॥ पुररसप्पकञ्चुअमसिणमसीकुसुमसारभरिभम्भी। स(त्ति)विसकळा जामइ गब्भवई मूढगम्भा वि॥३१०॥ पुटदग्धसर्पकञ्चुकमसृणमषीकुसुमसारभरिताक्षी । झगिति विशल्या जायते गर्भवती मूढगर्भापि ॥ अन्तधूमदग्धेन भुजगनिर्मोकेन कृतं यत् सूक्ष्मपिष्टं (भरिते? तेन) माधि- कमिश्रितेन पूरितनेत्रा अपमार्गप्रवृत्तगर्भापि स्त्री तत्कालमेव विगतशल्या सम्पद्यते । सुखेन शीघ्रं मुञ्चतीत्यर्थः ॥ ३१० ॥ थोएणचिअ णिपडइ (पुश्कु)लिसच्छीरेण सीसणिहिएण। महिळाण गब्भसळ्ळं सरपुंखामूलिआएण ॥ ३११ ॥ स्तोकेनैव निपतति कुलिशक्षीरेण शीर्षनिहितेन । महेलानां गर्भ(शल्यं) शरपुङ्खामूलिकाया वा ॥ सुधाक्षीरेणाल्पेनापि मूर्धन्यस्तेन स्त्रीणां जरायुः केवलगर्भरहितो वा निपततीति । अथवा बाणपुलाया मूलेन शिरसि न्यस्तेन एवं भवतीति ॥३११॥ पडइ पभावेणञ्चिभ गब्भो महिळाण जोणिधरिआए। जाभा वा जडाए॥ ३१२ ॥ ... .... ... .... .... भार्द्रायाः श्वेतापराजिताया जटामूलेन वीर्यमात्रेणैव महेलानां गर्भ: प्रवर्तते । कीदृश्या । अन्तर्वराजस्थापितया । अथवा काकादन्याः शिफमैवं कृतया गर्भः पततीति ॥ ३१२ ॥ S ·१३० हरमेखलाया पाडेइ जरसणाहं मअंपि गम्भं जरं (च) पाडेइ । महिळाण चरणचूडं उत्तरिणीमूळिआवइअं ॥ ३१३ ॥ पातयति जरासनाथं मृतमपि (गर्भ जरां च) पातयति । महेलानां चरणन्यस्तमुत्तरिणीमूलिकावलयम् ।। उत्त(रस्या ? रिण्या) उष्ट्रवारुण्या मूलं वलयीकृतं पयोक्षिप्तं सीणां तत्का- लमेव जरायुसहितं विपन्नमपि गर्भ पातयति । तस्मिन् वा पूर्वपचितं शिष्टं(?) जरायुमपि पातयति ॥ ३१३ ॥ परचुण्णिअगोसेणाडअमूलमूळखण्डेण (१) जोणिविणिहि- [एण। रमणीण तक्खणचिअ णिपडइ गम्भो पपेवन्तो॥३१४॥ .... .... दरचूर्णितगोरसेन वरानन्यस्तेन तत्कालमेव गर्ने प्रवर्तत इति ॥३१४ ॥ अज्जरिअतिमळतुंबिअपुणण्णवा(स)रसमूळखण्डेण । गन्भासअमुहछित्तेण पडइ गम्भो मुहुत्तेण ॥ ३१५॥ .... ... .... .... जर्जरिततैलाभ्यक्तमाई वर्षाभूमूलं गर्भग्रहणीवदननिषितं अवर्तयति गर्भ शीघ्रमेवेति ॥ ३१५ ॥ मइरामण्डाळोळिअपुराणगुळसुरसपत्तसरसेहि। पीएहि जाइ णासं बरंगसूळं पसूआण ॥ ३१६ ॥ मदिरामण्डालोलितपुराणगुळसुरसपत्रस्वरसाभ्याम् । पीताभ्यां याति नाशं वराशूलं प्रसूतानाम् ॥ (मदिरा) स्वच्छभागेन मिश्रितो यो जीर्णगुलं मज्जुकापल्लवगुणनिःष्यन्दः ताभ्यां गुलस्य कर्षो द्रवद्रव्यस्य पलत्रयेणेति मात्रया मिश्रीकृत्य पीताभ्यां वृत्तप्रसवानां नारीणां प्रसवजनिता वेदना नश्यतीति ॥ ३१६ ॥ "णासइ वरंगविअणा पुणण्णचामोरआण एकास्स। सरसेण झत्ति सहा वि अन्तो णिहित्तण ३१ONI ·चतुथेः परिच्छेदः। नश्यति वराङ्गवेदना पुनर्नवामयूरकयोरेकस्य । स्वरसेन झटिति दृढदुस्सहाप्यन्तनिहितेन ॥ वर्षाभ्वा अपामार्गस्य च मध्यादेकतरस्य स्वरसेन निजनिःष्यन्देन योन्यन्तरनिक्षिप्तेन स्त्रीणां तीव्रमपि योनिशूलं तत्कालमेव निवर्तत इति ॥३१७॥ विउडेइ जोणिविअणं पञ्चंगुळतिळळतिम्मिअं तूळं । अन्तो णिहिओव्व फुडं सञ्जाआळंबुसारइओ ॥ ३१८॥ विघटयति योनिवेदनां पञ्चाङ्गुलतैलसिक्तं तूलम् । अन्तर्निहितो वा स्फुटं शम्बालम्बुसारचितः॥ कार्पासपिञ्छम् पेरण्डकमूलबीजतैलाभ्यक्तं योन्यन्तरन्यस्तं तच्छूलं शमयति । अथवा श्रमणशीर्षके(ण) (केशः श्लक्ष्ण)चूर्णीकृतेन घृतभर्जितेन सम्पा- दितं सद्यावकसारं प्रायः तद्वत् कलाख्यया प्रसिद्धं योनिशूलं नाशयति । संयाव- विरचने द्विधा युक्तिर्यत् तप्तघृतमध्ये श्रमणशीर्षचूर्णं भृष्टं कृत्वा तत उद्धृत्य पानीयपिष्टं पिण्डीकृत्य यथासुखावहं घृताभ्यक्तं योनौ संयोज्यमित्येकः प्रकारः । द्वितीयस्तु पानीयेन सूक्ष्मपिष्टं पिण्डीकृत्य तप्तघृतेनाद्रीकृतं पूर्ववद् योनौ संयोज्य तथा निवेश्यमिति ॥ ३१८ ॥ अवहरइ जवक्खारो पकळ्ळं सूइआण महिळाण । फटिअंजळेण घएण व पीअं वरं विसाओव्व ॥३१९।। भपहरति यवक्षारं पक्कल्लं सूतिकानां महेलानाम् । कथितं जलेन घृतेन वा पीतं वीर्य विषाद इव ॥ वृत्तप्रसवानां स्त्रीणां यादृशं शूलमुत्पद्यते तस्य पक्कल्लमित्याख्या । तद् यवशूकः कफादिकानां क्यथिततोयेन वा पीतं घृतेन वावलेहयोग्यं कृत्वा क्रमात् पानावलेहनोपयुक्तः शमयति । स्पष्टमुपमानमिति ॥ ३१९ ॥ दुद्धेण कळमतण्डुळचुण्णं पीओ विडारिकन्दो वा। सत्ताहं दुद्धरआए कुणइ दुद्धं पसूआए ॥ ३२० ।। दुग्धेन कलमतण्डुलचूर्ण पीतो विदारिकन्दो वा । सप्ताहं दुग्धरतायाः करोति दुग्धं प्रसूतायाः ॥ S2 ·१३२ हरमेखबायां गोक्षारेण सदृशकालं शालेस्तण्डुलानां सम्बन्धि पिएं सप्त दिनानि पाने- नोपयुक्तं जातापत्यायाः अल्पक्षीरायाः क्षीरवृद्धिं करोति । (तथा विदारिकन्दं वा) तान्येव सप्त दिनानि क्षीरप्रधानमेव भुजानायाः भरितस्तनीयुक्त कार्ममिति) ॥ ३२०॥ कुक्कुरमद्दयमूळं चव्विअधरिअं मुहम्मि महिळाए । हरइ ठणकीटए कुणइ (ठ)ण्णरिद्धिश्च सत्ताहा ॥ ३२१॥ कुक्कुरमर्दकमूल चर्वितधृतं मुखे महेलायाः । हरति स्तनकीटकान् करोति स्तन्यद्धिं च सप्ताहात् ।। कुक्कुरमर्दकस्य रामशीतलिकाया मूलं तच्चूर्णितं सदास्यान्तरस्था- पितं नार्याः कु(चयो)रुत्पन्नान् क्षीरदोषकृतान् कण्टकमायान् विकारान् नाशयति, क्षीरं च वर्धयति सप्त दिनान्युपयुक्तमिति ॥ ३२१ ॥ हर पिसाळामूळं थणविअणं कामिणीण ळेवेण । सणअभवं सहळिहो कुमारिकन्दोव्व णिमिषे)ण ॥ ३२२॥ हरति विशालामूलं स्तनवेदनां कामिनीनां लेपेन । तनयभवां सहरिद्रः कुमारिकन्दो वा निमिषेण ।। स्त्रीणामपत्यविपत्त्यादिव्यथादिजां कुचपीडामिन्द्रवारुणीमूलं पानीयपिष्टं विलेपेनोपयुक्तं नाशयति । अथवा पिण्डहरिद्रासहितं फलकुमारीमूलमेलोपयुक्त- मतिशीघ्रमेवं करोतीति ॥ ३२२ ॥ तणुईकरेइ मज्झं पीअंमहिएण माहबीमूळं । ळीढव्व णिशाविरमे कशेलुअं घअबहुम्मीसं ॥३२॥ तनूकरोति मध्य पीतं मथितेन माधवीमूलम् । लीढं वा निशाविरामे कशेलुकं घृतमधून्मिश्रम् ॥ माधब्या अतिमुक्तकलतामा मूलं तक्रेण सह पीतं मीणामुदरं (तनू- करोति । ) अथवा गोघृतमाक्षिकाभ्यां मिश्रितं कम्पिल्लकं माचितं चूर्णाकृतं सदवलेहनोपयुक्तमेवं करोति ॥ ३२३ ॥ गोमअविरुक्खिआई जळवधिअसघअवरणअदळेहि। एष्वद्दिआइ बहुसो ककसिआणं विणासन्ति ।। ३२४ ॥

·यस्य
चतुर्भः परिच्छेदः।
१३३
गोमयविरूक्षितानि जलवर्तितसघृतवरणकदलैः ।
उर्तितानि बहुशः किकिसिकानि (विनश्यन्ति)।
(किकिसिकानि) ग्रन्थिकात्वरभेदजलवरूप्यहेतवो रोगविशेषाः गोशकृता
प्रथमं विरूक्षत्वं प्रतिपादितानि पश्चाद् गोवृतसंयुक्तैर्वरणवृक्ष (स्य) श्वेतपुष्पा-
पत्रैस्तोयपिष्टैः पुनः पुनः कृतैरुद्वर्तनैः शाम्यन्ति ॥ ३२४ ॥
कप्पासवीअसाहिअघअपोणी जोणिसूळमवहरह।
भूसिअपिसिअविपक्कं तेकळं (व) वरंगविन्भंसं ॥३२५।।
(कार्पासबीजसाधितघृतपोणी योनिशूलमपहरति ।
मूषिकपिशितविपक्व तैलमिव वराङ्गविभ्रंशम् ।।)
फार्पासबीजैः साधितेन घृतेनाक्ता कार्पासवीजचूर्णेनावचूर्णिता यासौ
पोणी कार्पासादिपिचुरुष्णीकृता योनौ समर्पिता तच्छूलं निवर्तयति यथा
उन्दुरुमांससिद्धं तैलं वराङ्गस्य बहिनिस्सरणरूपेण विभ्रंशमभ्यनान्निवर्तयति ।
घृतलपाकविधिः सामान्येनोक्त इति ॥ ३२५ ॥
पविसह णिकन्ता वि खु कारळ्ळीकन्दळेविभा जोणी।
सढिळा वि होइ गाढा सुरगोवअ(घ)कअन्भंगा॥३२६॥
प्रविशति निर्गतापि खलु कारवल्लीकन्दलेपिता योनिः ।
शिथिला(पि) भवति गाढा सुरगोपक(घृत)कृताभ्यङ्गा ।।
बहिः प्रसतमपि स्त्रीणां वरानमन्तः प्रविशति प्रकृतिस्थं भवति, कार-
वल्ली निष्प-या, तन्मूलेन जलपिष्टेन कृतलेपं सत् । तथापि शिथिला सस्तामि
गाढ़ा दृढा भवति योनिः इन्द्रगोपाख्यः कीटस्तच्छरीरचूर्णयुतेन घृतेनाभ्यता
सतीति ॥ ३२६॥
माआफळमहुकप्पूरपूरिअं होइ कामिणिजणस्स।
घिरगळिअजोव्वणस्स वि वरंगमइगाढसोमाळ ॥३२॥
मायाफलमधुकर्पूरपूरितं भवति कामिनीजनस्य ।
चिरगलितयौवनस्यापि बराङ्गमतिगाढसुकुमारम् ॥
मायाफलानि प्रसिद्धानि तैस्तथा माक्षिकघनसाराभ्यां भरितं खी-
(जनस्य) बहुवनस्यापि वराचं विगतशैथिल्यं मृदुस्पर्श च भवति ॥ ३२७ ॥

·१५॥ .... .... हरमेखलाया पामतुरंगगन्धाकाराअणिखउरसाहिअं सळिलें। पक्साळणेण जोणि कुणइ गाढ सुइरं(?)॥ ३२८ ॥ (धातकितुरङ्गगन्धाकारायणिनिर्याससाधितं सलिलम् । प्रक्षालनेन योनि करोति ॥) धातकितुरजगन्धाकारायणिनिर्याससाधितं सलिलं प्रक्षालनेन प्रयुक्तं बहुकावं तस्य शैथिल्यं निवारयतीति ।। ३२८ ॥ खरतरणिकिरणभाविअभे(अ)ण्टअरस(रव)ण्ण- [मूसअवसाहि। मण्डूअवसासहिओ कुणइ कुमारत्तणं वो ॥ ३२९ ।। खरतरणिकिरणभावितभे(क?)ण्टकरसवन्यमूषिकवसामिः। पण्ड्कवसासहितः करोति कुमारित्वं लेपः॥ तीवार्करश्मिभिर्भावितस्य भेण्टकस्य वार्ताकस्य तालहडस्य (रसेन) तथा दर्दुरवसया तथा (वन्यमूषिकवसया) एतैस्तुल्यांशैः कृतो यः स लेपः कुमार्याः सत्याः पुरुषोपभुक्तायाः पुनः कुमारित्वमविभमयोनित्वं सम्पादयतीति ॥ ३२९॥ महुळहिपञ्चपळ्ळवमाळइकुसुमेहि रविअरविपक्कं । णारीवरंगगन्धं घअमन्भंगेण णासेइ ॥ ३३० ।। मधुयष्टिपञ्चपल्लवमालतीकुमुमै रविकरविपकम् । नारीवराङ्गगन्धं घृतमभ्यन नाशयति ॥ मधुयष्टया तथा पञ्चभिः पल्लवैः कपित्थस्याग्रस्य जम्बीरस्य बीजपूरस्थ विस्वस्येति पञ्चानो वृक्षाणां पत्रैः तथा सुमनःपुष्परेतैः सप्तभिस्तुल्यांशैरष्ट. गुणं गोघृतं पक्षमात्रं सूर्यकिरणैः कथितं वराङ्गाभ्यान्नारीणां तद्दौर्गन्ध्यं माशयतीति ।। ३३०॥ अवहरह कमळ(कुवळ)अवीअविसोसीरजळहरविपक्कं । दुग्गन्धसिहिळपिच्छिळविसमवरत्तणं(?) तेळळं ॥३३१॥ अपहरति कमलकुवलयबीजविषोशीरजरुधरविपक्वम् । दुर्गन्धशिथिकपिच्छिल तैलम् ॥ भपहरति कमलकुवलयवीजविषोशीरजलपरविपक्वं (तैलं) दुर्गन्ध- शिविलपिच्छिल्लं, तथा वैषम्यं निम्नोनतत्वं च नाशयतीति ॥ ३३१ ।।

·पतुः परिच्छेदः। पक्खालि सुबहुसोर्णिबकसारण धूविरं पच्छा। जिं(ब)च्छळ्ळीए वरङ्गकुहरमइसुन्दरं होइ ॥ ३३२ ॥ प्रक्षालितं सुबहुशो निम्बकषायेण धूपितं पश्चात् । निम्बत्वचा वराङ्गकुहरमतिसुन्दरं भवति ॥ पिचुमन्दक्वाथेन पुनःपुनर्निर्मार्जितं पश्चान्निम्बत्वचा दत्तधूपं वीणा परानं सौकुमार्यसौगन्ध्यादिगुणयोगादतिसुन्दरं भवति सम्पद्यत इति ॥३३२॥ मअससिकुडमरसाउरु च(१)तण्डुलमळअकुवळअणहेहि। समहूहि ळडहकामिणिवरंगधूओ समुहिहो ॥ ३३३ ॥ मदशशिकुकुमरसागुरु च(?) तण्डुलमख्यकुवलयनखैः। समधुभिर्लटहकामिनीवराङ्गधूपः समुद्दिष्टः ॥ एतैर्द्रव्यैरुत्तमस्त्रीणां भगधूपनमुक्तम् । कैव्यैः । मदेन कस्तूरिकया तथा कपूरेण तथा काश्मीरेण तथा बोळेन तथा नखेन एतैस्तुल्यांशेर्माक्षिक- मिश्रितरिति ॥ ३३३ ॥ चुण्णं हरिआळपळासभूइछारेहि रोमाणिउरुम्पो। णासेइ ळेविअमत्तं रसचन्दमिअंकसरिसेहि ॥ ३.३४ ॥ चूर्ण हरितालपळायभूतिक्षा(रेण१३) रोमनिकुरुम्बम् । नाशयति लिप्तमात्र चन्द्रमृगाङ्कसहितः॥ हरितालं तथा शुकदारुभस्म तथा यवक्षारम् एतैः हरितालस्य पक्ष भागाः (पलाशभस्म क्षारयोझै भागौ इति मात्रया जलपिष्टैः रोमसम्हं लिप्तमात्र शातयतीति । मृगाकः कर्पूरः ॥ ३३४ ॥ उप्पडिऊण रोमाइ तुप्पिा (१) जस्स होइ पेरन्तो। रोमरहिअंचरंगं पत्तिहि कोसंबितेकळेण ॥ ३३५ ।। उत्पाढ्य रोमाण्य(स्यों ? भ्यक्तो) यस्य भवति पर्यन्तः । सेमरहितं वराङ्गं प्रतीहि कौशाम्बिवैलेन ॥ यस्य वराङ्गस्य रोमाण्यु(जायाः खाय) कौशाम्ब्याः कोशासक्या बीजसम्भूतेन तैलेन पर्यन्तभागेऽभ्यज्यते तद् वराचं मित्यमेव रोमबोर्षित भवत्पत्र प्रत्ययं कृर्विति ।। ३३५ ॥

·हरमेललाया
हाळाहळकिप्पइचुण्णमीसिअं सत्तरत्तपरिवसि।
सरिसवतेब्ळं व इमं करेइ अब्भंगमत्तेण ॥ ३३६ ॥
हालाहलपुच्छविचूर्णमिश्रितं सप्तरात्रपर्युषितम् ।
सर्षपतैलं वेदं करोत्यभ्यङ्गमात्रेण ॥
इदमुक्तं कार्य गौरसिद्धार्थकतैलं वा अभ्यङ्गमात्रेण सम्पादयति ।
कीदशम् । ब्रामणिकाख्यस्य प्राणिनश्चूर्णीकृतेन पुच्छेन मिश्रितं सत् सप्ताहो-
रावस्थापितमिति ॥ ३३६ ॥
महुमीसवीअपूरअदळचुण्णं पिबइ जा पओसम्भि ।
सा लज्जावहमारुणिरुद्धपसरा मुहं सुवइ ॥ ३३७ ॥
मधुमिश्रबीजपूरकदलचूर्ण पिबति या प्रदोषे ।
सा लज्जावहमारुतनिरुद्धप्रसरा सुखं स्वपिति ।।
माक्षिकेण मिश्रं यन्मातुळुङ्गतरुपत्राणां चू। तदपरालसन्ध्यायामवलेहेन
या उपमुझे सा व्रीलाकरस्य मारुतस्य निरुद्धप्रवृत्तिः सती निराशङ्कत्वात् सुखं
स्वपिति समीपे निद्रामनुभवतीति ॥ ३३७ ।।
जम्मदिअहाहि दिण्णो सत्ताहं बाळआण सघिएहि ।
धूओ करेइ रक्खं दाहिणदिअपक्खपिञ्छाहि ॥ ३३८ ॥
जन्मदिवसादारभ्य (दत्तः) समाहं बालकानां सघृतः ।
धूपः करोति रक्षां दक्षिणद्विजपक्षपिच्छैः ॥
उत्पतिदिनादारभ्य सघ दिनानि शिशूनामैतैव्यैर्दत्तो धूपः ग्रहादिभ्यो
रक्षा करति ॥ ३३८॥
विसवाहिभूअरक्खं मेहं सुरहित्तमंगळावणं ।
कुणइ सिमकुटुं अन्तरा पाणअविहिणा सि (१) बिंबाण।
विषव्याधिभूतरक्षां मेधां सुरभित्वमङ्गलावण्यम् ।
करोति सितकुष्ठमन्तरा पानविधिना बालानाम ॥
श्वेत(प्र? कुष्ठस्य) चूर्ण गोघृतक्षौद्रमिश्रितं जातमात्रस्यागृहतिस्तन्यस्यैव
पारस्यावलेहनत्वेनोपयुक्तं विषादिभ्यो रक्षां करोति सौगन्ध्यादिस्वगुणान् करो-
तीति ॥ ३९॥
सिहिचूळआए मूळं अहिमअरविडप्पसंगमे गहिअं!
बाळाण कण्ठबद्धं समत्थगहदोसविद्दवणं ॥३४०॥

·चतुर्षः परिच्छेदः।
१३७
शिखिचूडाया मूलमहिमकरराहुसङ्गमे गृहीवम् ।
बालानां कण्ठबद्धं समस्तग्रहदोषविद्रावणम् ॥
शिखिचूडा मयूरशिखा तस्या मूलं ग्रहणकाले स्वीकृतं शिशूनां
गलग्रथितं सर्वनालग्रहभयनिवारणम् । अहिमकरः सूर्यः । विडप्पो राहुरिति
॥ ३४०॥
संखुप्पळकुट्ठवआ(क ? काळाअसधारणं कुमाराण ।
कुणइ सआ सव्वत्तो रक्खं सअळोवसग्गेसु ॥ ३४१॥
शलोत्पलकुष्ठवचाका(लवयो ? लायस)धारणं कुमाराणाम् ।
करोति सर्वदा सर्वतो रक्षा सकलोपसर्गेषु ॥
आधिदैवादिषु सर्वेषूपद्रवेषु जातेषु सर्वेभ्यो ग्रहादिदोषेभ्यो बालानां
रक्षामेतेषां पारणं सम्पादयति । केषां, शङ्खस्य समुद्रजस्य कम्बोरुत्पलस्य कुष्ठस्य
वाप्यस्यैव तभोपगन्धायास्तथा शस्त्रस्यैषां व्यस्तान समस्तानां चेति ॥३४१॥
रूविअदुद्धमहोसहतम्माघअकुणडिआहि णिम्मविअं।
सिंभाण विळेवणअं गहगणघणदोसविडवणं ॥ ३४२ ॥
रूपिकदुग्धमहौषधताम्राघृतकुनटीभिनिर्मितम् ।
डिम्भानां विलेपनं ग्रहगणघनदोषविद्रावणम् ।।
मकक्षीरेण तथा नागरेण तथा गोघृतेन तथा कुनव्या मनःशिलया
एतैर्निर्मितं कृतं समालम्भनं बालानां सर्वदुष्टग्रहवृन्दानां सततानां दोषाणामप-
सारणं करोतीति ॥ ३४२ ॥
सिअसिन्दुवारमूळं पुब्वदिसासंभवं समुप्पसह ।
बाळ?ळाण)गळणिबद्धं दसणुब्भववेअणादुक्खं ॥३४३ ॥
सितसिन्दुबारमूलं पूर्वदिग्भवं समुत्पुंसयति ।
बालानां गलनिबद्धं दशनोद्भववेदनादुःखम् ॥
सितसिन्दुवारस्य श्वेतपुत्रस्य मूलं प्राचीदिग्भागप्रसृतं कण्ठप्रथितं सत्
माराणां दन्तजन्मव्यथात्मकं क्लेशमपहरतीति ॥ ३४३ ॥
एक दुद्धळिआसंखफुल्लितुंबीजवासमूळाण ।
बाळाण कण्ठबद्धं दसणुब्भवदुक्खमपहरइ ॥ ३४४ ॥

·१३८
हरमेखलाया
एक दुग्धलिकाशजपुष्पितुम्बीयवापमूलानाम् ।
बालानां कण्ठबद्धं दशनोद्भवदुःखमपहरति ।
अर्कपुष्प्याः तथा शङ्खपुष्प्याः स्फेरुट्याः तथा तिक्तालाब्वास्तथा यवा-
षस्य दीर्घमूलस्य सम्बन्धिनां मूलानामन्यतमं शिशूनां गलग्रथितं सद् दशनो.
द्भवकालजातां व्यथां (शिशूनां ?) शमयतीति ।। ३४४ ॥
महु(णा) कअरअपिञ्छ(ल)वळ्ळूर+ओ करेइ अवळीदे।
दन्तग्गममइतुरिअं बाळाण उवद्दवविमुत्तं ॥ ३४५ ॥
मधुना करकपिञ्ज(ल)वल्लूरकं करोत्यवलीढम् ।
दन्तोद्गममतित्वरितं वालानामुपद्रवविमुक्तम् ॥
क्रकरकपिञ्जलयोः सम्बन्धि शुष्कमांसचूर्ण क्षौद्रेण सहावलेहेनोपयुक्तं
कुमाराणां शीघ्रमेव करोत्यतिसाराद्युपद्रवरहितं दशनजन्म सम्पादयतीति ।
करकपिजलयोरभावे तित्तिरिलाबको प्राथाविति ॥ ३४५ ॥
बाळाण बिळ्ळधाअइ(गअ)पिप्पळिसबरसळिळसम-
[भाओ।
सव्वाइसारधरणो समहू चुण्णो कसाओ व्व ।। ३४६ ॥
बालानां विश्वधातकिगजपिप्पलीशवरसलिलसमभागः ।
सर्वातिसारधरणः समधुश्चूर्णः कषायो वा ॥
मालूरमज्जा तथा ताम्रपुष्पा तथा चविका तथा लोध्रः तथा वालक
इत्येतेषां समभागो यस्मिंस्तादृशश्चू! माक्षिकेण सहावलेहनोपयुक्तः अती-
सारं सर्वदोषमपि निरुणद्धि। अथवा एतैरेव क्वाथः समाक्षिक एवेति ॥३४६॥
घअफळिणीसोवीरअचुपणो तण्डुळजळेण महुसहिओ।
अइसारछद्दितलाउ हरइ दिण्णो कुमाराण ॥ ३४७ ।।
घनफलिनीसौवीरकचूर्णस्तण्डुलजलेन मधुसहितः।
अतिसारच्छर्दितृष्णा हरति दत्तः कुमाराणाम् ।।
मुस्ताप्रियमुशैलाञ्जनानां चूर्ण ज्येष्ठजलेनालोड्य तेनैव सह माक्षिण
पीतमतिप्रवृत्तिं वर्मि तृषं च नाशयति ॥३१७॥
णिपडन्ति क्किमिवच्छारु(सि)आ डिभस्स मुण्डिपी-
[न्तस्स ()
दाऊण उत्तमङ्गे सहझपळासावळामूळं ॥ ३४८॥

·चतुर्थः परिच्छेदः । १३९ निपतन्ति कृमयो वत्सारु(पिता) डिम्भस्य सुपीतमात्रस्य (१)। दत्त्वोचमाझे सूक्ष्मपलाशाबलामूलम् ।। बालस्य वच्छारुषित व्याधिविशेषा मूर्ध्नि तोये भवन्ति । तेजु कृमयो जायन्ते । ताः (स्या)सूक्ष्मपत्राया बला(पाश्च ) (तद्रौहिय्याः ! ) मूलचूर्ण शिरसि दत्त्वा नापितस्यैव (भवन्ति !) ततो निपतन्ति तद्रणं च रोहति ॥ ३४८ ॥ लक्खामुषपणगेरिअसविळंगसिळाहिदारुरअणी(हि) खुक्खुणियामुत्थ(इ)पमुहरोअहमञ्ज मणि। लाक्षा(द्रव ?)सुवर्णगैरिकसविलशिलाहिदारुरजनीभिः । कुखुणिकामुस्तकीप्रमुख(नयन ?)रोगहरमञ्जनं भणितम् ।। तरुव्याधिस्तथा सुवर्णगैरिकं प्रसिद्ध तथा कृमिन्नसहिता कुनटी तथा अहिर्नागकेसरं तथा दार्वी एतैः समांशः कृतमञ्जनं कुकूणकमुस्तकीप्रमु- खानां चक्षुरोगाणां विनाशनमुक्तम् । कुकूणकस्य लक्षणमेवं पठन्ति "कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः । स्यात् तेन शिशुरुच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः ॥" इति । एष कुखुणिकासंज्ञयेहोक्तः । मुस्तकाख्यस्तु शिशूनामन्येषामपि भवती- त्यस्य वाभ्यन्तरे सूक्ष्मपिटको नामादिरूपं (१) लक्षणमाहुः । प्रमुखग्रहणेन इच्छुप्रबोधादीनां चतुर्वि(शा : शत्य)न्तर्वमरोगाणां ग्रहणमिति ॥ ३४९ ॥ मसिणवळामूळवआचुण्णसणाहं खराअवविपक्कं । तुळिआमअमाहप्पं तेळळं सुहअं कुमाराण ॥ ३५० ॥ मसृणबलामूलवचाचूर्णसनाथं खरातपविपक्वम् । तुलितामृतमाहात्म्यं तैलं सुखदं कुमाराणाम् ॥ सूक्ष्मपिष्टेन वाट्यालकमूलस्य तथा (जपा ? वचा)याश्चूर्णेन संयुक्तं तैल पक्षमात्रं तीक्ष्णार्ककिरणकथितं सदभ्यनेन प्रयुक्तं बालकानां बालमुष्टिवर्णाधि कारत्वात् नवितामृतप्रभावमत एव सौख्यदायीति ॥ ३५० ।। एएण कअभंगो पळाजडाविगअतुसजळोम्मलिओ। उहोलबळाकाहिअजळेण बाळो षळं ळहा ॥ ३५१ ॥ एतेन कृताभ्यङ्गो बलाजटाविगततु(षो ? षजलो)न्मलितः ! उष्णोष्णवलावथितजलेन बालो (बलं लभते) T2 ·हरमेखलायां अनेनोक्तेन तै(ला लेना)भ्यक्ताङ्गः शिशुः पश्चाद् बलाचूर्णेन नि- स्तुषीकृत(मांसी)चूर्णेन चैताभ्यां जलमिश्रिताभ्यामुवर्तितस्ततो बलाक्वाथेन सुखोप्णेन सलिलेन स्नापितो बलं लभत इति ॥ ३५१ ॥ हअरिउकरञ्जलविअसत्तच्छअपण्णपसुजळोम्मलिओ। हिरिबेरदे(सि.)विलंबुषकाहिअविच्छोणिअसरीरो॥३५॥ हिंगुवआपुरोहिणणिग्गुण्डीणियपण्णकअधूओ। घअकुसुमसार(स)कउहवेणुभवकणअकअळेहो ॥ ३५३ ॥ गअविसहविसाणुरिअमहिआसुरहिहोअणातिळओ । मोरआणिमत्तकण्टअसुवण्णमणिचूळकअरक्खो ॥ ३५४ ॥ हुसिणिद्धजणणिपरिअणणिवत्तिअविविहमंगळाआरो। गहदोसवाहिरहिओ होइ कमारो कुमार व ॥ ३५५ ॥ हयरिपुकरअरूपिकसरच्छदार्णपशुपति १)जलोन्मलितः। हीबेरदेव्यलम्बुषाकाथविक्षालितशरीरः॥ हिजवचापुरशिखि(अ ? पिछ)निर्गुण्डिनिम्मपर्णकृतधूपः । घृतकुसुमसार(स)ककुभवेणूद्धनकनककृतलेहः ॥ गजवषभविपाणोद्धृवमृतिकासुरभिरोचनातिळकः । मयूरकण्टकसुवर्णमणिमूलकृतरक्षः ॥ सुस्निग्धजननीपरिजननिवर्तित विविधमङ्गलाचारः। ग्रहदोषव्याधिरहितो भनति (कुमारः) कुमार इव ।। परिचर्यमाणो बालः स्कन्दसमो भवति । कीदृशः । करवीरनक्तमालार्क- (सप्तपर्ण)मूलानां चूर्णेन, एतैः गांशैरछागमूत्रमिश्रितैः कृतोद्वर्तनः, वालक- सहदेवीश्रमणशीर्षकैः कथितजलेन क्षालिताङ्गः, तथा बाहीकेनोग्रगन्धया महि- पाक्षेण मयूरपक्षण तथा भूतकेश्या पिचुमन्दपत्रैः समांशैः प्रयुक्तधूपः, तथा गव्यसर्पिषा क्षौद्रेण चालोलितः अर्जुनपुष्पवंशरोचनापद्मकैः समांशैर्दत्तावलेहः, तथा दन्तिवलीवर्दशृत्वातया मृदा तथा गोरोचनया रचितविशेषकः, तथा सर्पभयन्नैर्मन्त्रैः कृतेन कण्ठामरणेन तथा सुवर्णेन तथा मणिमरतकादिभिः तथा बलमोटाद्यौषधीनां मूलैः कण्ठे बद्धैः सम्पादितरक्षः, स्निग्धैर्मातृप्रमुखैः ।

·चतुर्थः परिच्छेदः। परिचारकैः सम्पादिता नानाकाराः कल्याणप्रधानक्रियाविशेषा यस्य तथाविधः बालो बालग्रहदोषैर्वरादिमिश्च वर्जितः सन्नुक्तरूपो भवतीति ॥ ३५२ -- ३५५॥ कुमुराणा(अ)एसरयुगं जो लिहा घअमम्मीसं । सो होह सुरहिगन्धोतरुणीअणवळळहो तह अ ॥ ३५६ ।। कुष्टमुरानागकेसरचूर्ण यो लेडि घृतमधून्मिश्रम् स भवति सुरभिगन्धस्तरुणीजनवल्लभस्तथा च ॥ वाप्यस्य तथा मुराया गन्धवाट्याः (लशा नागकेसरस्य) सूक्ष्मपिष्टचूर्ण सर्पिःक्षौदाभ्यामालोलितं पुष्पानवलेहेनोपयुके, स सुगन्धिशीलः कामिनी- लोकदयितश्च भवतीति ।। ३५६ ॥ तामरसणाअकेसरविसुद्धकुट्ठाण पलसों विहिणा । महुसुरहिघअकरंभिअमअ(j) धण्णम्मि परिवसिअं [॥ ३५७ ॥ थोअत्या(अजा)अं गोसे खज्जन्तमिणं करेइ सोभग्गं। आअडअममरउळं सरीरगन्धश्च मासेण ॥ ३५८ ॥ तामरसनागकेसरविशुद्धकुष्ठानां पलशतं विधिना। मधुसुरभिघृतमिश्रितमयनं धान्ये पर्युषितम् ॥ स्तोकस्तोकं प्रभाते खाद्यमानं करोति सौभाग्यम् । आकृष्टभ्रमरकुलं शरीरगन्धं च मासेन ।। तामरसस्य पद्मपुष्पस्य तथा (नागकेसरस्य तथा) निर्मलीकृतस्य वाप्यस्यैतेषां तुल्यांशकल्पनारूपेण विधानेन पलशतं माक्षिकेण गोघृतेन च समांशाभ्यामालोलितं षण्मासं ब्रीहिमंध्ये पर्युषितं कृत्वा ततःपरममिबलापे- क्षिण्या मात्रया स्वल्पं स्वल्पं भुज्यमानं सुभगतां जनयति । देहामोदं चाक्षिप्तषट्पदवृन्दं मासेन जनयति । विधिरत्र रसायनोपक्रमविहितशरीरशोध- नादिर्विवक्षित इति युगलकम् ॥ ३१४, ३५८ ॥ सव आमळअघोसाणिआण जो पिचाई घअमम्मीसं । ळहुपच्छासी तइए नियालिम तो सुअहरो होइ ॥ ३५९ ॥ स(पद ? वच)मामलभकोशातकीनों यः पिवति घृतमधून्मिश्रम् । लघुपथ्याशी तृतीये दिनेऽसौ श्रुतधरो यति ॥

·११२
हरमेखलायां
धात्रीफलघोषयोश्चूर्णम् उपगन्धाचूर्णेन (सह ?) सहेति त्रयं समांश
घृतमाक्षिकाभ्यां समांशाभ्यामालोलितं यः पुमान् स्वल्पहितभोजनः सन्नवलेदि
दिनत्रयं, सः तृतीय एव दिवसे यच्छाबादिकं किञ्चिच्छृणोति, तद् धारयति
न विस्मरत्येकसन्धो भवति । गाथायामस्यां चूर्णशब्दोऽध्याहार्य इति ॥ ३५९ ॥
समहुघअं सविडंगं पळासबीअरअमा(म)ळरसेण ।
पीअं भासण जरं जअह महाबुद्धिजणणश्च ॥ ३६० ॥
समधुघृतं सविलङ्गं पलाशबीजर(स ? ज) आमामलकरसेन ।
पीतं मासेन जरा जयति महाबुद्धिजननं च ॥
किंशुकबीजानां चूर्ण कृमिघ्नफलेन समांशघृतक्षौद्राभ्यामालोलितं
धात्रीफलनिःष्यन्देन सह पानयुक्त्योपयुक्तं सत् मासाभ्यासात् पलितमभि-
भवति, प्रकृष्टां च प्रज्ञामुत्पादयतीति ॥ ३६० ॥
घअमहुतिळमीसामळअचुण्णसेवाए परिणअवओ वि।
मासेण जोव्वणं पाविऊण वाईसरो होइ ॥ ३६१ ॥
घृतमधुतिलमिश्रामलकचूर्णसेवया परिणतवयस्कोऽपि ।
मासेन यौवनं प्राप्य वागीश्वरो भवति ।
तिलचूर्णसमाशस्य धात्रीचूर्णस्य घृतक्षौद्राभ्यामालोलितस्य त्रिंशदा-
नोपयोगेन वृद्धोऽपि पुरुषस्तारुण्यमासाम वादादौ स्वेच्छाविधेयभारतीकः
सम्पयत इति ॥ ३६१ ॥
सघआमळअसिभामहुतिळसमतुळि पळासतरुबीअं।
मत्ताए सअणकाळे खइऊण णरो जरं जिणइ ॥ ३६२॥
सधृतामलकसित:मधुतिलसमतुलितं पलाशतरुबीजम् ।
मात्रया शयनकाले खादित्वा नरो जरा जयति ॥
किंशुकतरोधीजचूर्णभेतैः सर्वैः समांशैः कृत्वैषां सर्वेषां यावत्परिमाण
भवति तुलितं, (तावत् कृत्वा) पुरुषोऽभिबलानुसारेण निद्राकाले भुक्त्वा पलितं
तिरस्करोतीति ॥ ३६२ ॥
आमळचुण्णं ळीढं जळेण महुणा घएण व पओसे।
कृणइ महणअणणासासवणे णवजोव्वणवळाई॥३२॥

·D चतुर्थः परिच्छेदः । आमलकचूर्ण लीढं जलेन मधुना घृतेन वा (प्र)दोषे । करोति मतिनयननासाश्रवणनवयौवनबलानि ॥ धात्रीफलचूर्ण सलिलेन सह पीतं घृतमाक्षिकाभ्यां वा सहावलेहेन निशारम्भे उपयुक्तं प्रज्ञायाश्चक्षुषो घ्राणस्य कर्णयोर्जठरामेस्तारुण्यस्य चैषां बलानि स्वशक्तीर्जनयतीति ॥ ३६३॥ पीळणविहिगहिअंकोळळबीअसिअसरिसवुन्भवं तेन्ळं । णा(सइ जीवणजु)त्तीए जणं करेइ परमाउसंपुण्णं ॥३६४ ।। पीळनविधिगृहीताकोलबीजसितसर्षपोद्भवं तैलम् । नावनयुक्त्या जनं करोति परमायुस्सम्पूर्णम् ॥ इरिकिल्लबीजेभ्यस्तथा गौरसर्षपेभ्यः समांशेभ्यः पीळनकर्मणा सञ्जातं तैलं नस्येनोपयुक्तमभ्यासात् पुरुष परमेनायुषा विंशत्यविकवर्षशतपरिमाणेन सम्पूर्ण सम्पादयतीति । परमायुःप्रमाणं- "समा षष्टिर्दिना मनुजकरिणां पञ्च च निशा हयानां द्वात्रिंशत् खरकरभयोः पञ्चककृतिः । विरूपा साप्यायुर्वृषमहिषयोदश शुनां स्मृतं छागादीनां दशकसहिताः षट् च परमम् ॥" इति वराहमिहिरः ॥ ३६४ ॥ जो लिहइ रअणिविराने घअनहुणा कुडचुण्णमणुदिअहं। सो सुरहिकढिणदेहो जिअइ णरो दीहरं काळं ।। ३६५ ॥ यो लेडि रजनिविरामे घृतमधुना कुष्ठचूर्णमदिवसम् । (स) सुरभिकठिनदेहो जीवति नरो दीर्घकालम् ॥ वाप्यचूर्ण घृतसमांशेन क्षौद्रेण सह प्रत्यहं प्रभात एव योऽवलेहेनोपयुद्धे, स सुभगामोदस्थैर्ययुक्तशरीरः सन् पुरुषायुषमात्रजीवी भवतीति ॥३६५ ॥ सिसिरे तुरङ्गगन्धाकुन्दरओ पळळघअमम्मीसं। खज्जन्तो तारुण्णं थेराण वि कुणइ मासेण ॥ ३६६ ।। शिशिरे तुरङ्गगन्धाकुन्दरजः पललघृतमधून्मिश्रम् । खाद्यमानं तारुण्यं स्थविराणामपि करोति मासेन ॥

·हरमेखलाया अश्वगन्धा(कुन्द)मूलानां चूर्ण तिलचूर्णेन समांशेन सहितं घृतमा- क्षिकाम्यामालोलितमवलेहेन शिशिरतुकाले मासं भुज्यमानं वृद्धानामपि यौवनं जनयतीति ॥ ३६६॥ रसळोहसिळाजतुळोहदइअचकंकगअणविसचुण्णं । खज्जन्तं घअमहुणा वाहिजरामरणविडवणं ॥ ३६७ ।। रसलोहशिलाजतुलोहदयितचक्राङ्कगगनविषचूर्णम् । खाद्यमानं घृतमधुना व्याधिजरामरणविद्रावणम् ॥ (रसः पारतः), लोहं शस्त्रचूर्ण, शिलाजतु शिलानिःष्यन्दः, लोहदयितो आमकोऽयस्कान्तः, चक्राई पट्टमाक्षिकं, गगनमभ्रकं स्थावरं मुस्तकादि, एषां विषरहितानां समांशानां चूर्णम् । विषचूर्णस्य तु प्रत्येकं रसादीनां यदि पलं तत्तस्य तिलमात्रया।घृतसहितेन माक्षिकेणालोलितं प्रत्यहं भुज्यमानमेतच्चूर्ण सर्वरोगाणां पलितस्य मृत्योश्च निवारणमिति ॥ ३६७ ॥ अवगभतुसघअसोप्पडिअमासळिआइपाअसं सिद्धं (2)। घअसक्करासणाहञ्छिमित्त महिळास रमह ॥ ३६८॥ व्यपगततुपचुप्पटितमाषमयूरकदुग्धमतरककच्छवीजदुग्धानि (१)। पीत्वा नरो रमणीशतमपि रमयति रजन्याम् (१) ॥ निस्तुषीकृता यवास्तथा माषास्तथा अपामार्गस्य तथा कोकिलाक्षस्य तथा कपिकच्छ्वा बीजानि एतानि समांशानि पिष्टानि क्षीरेण सह पीत्वा मुमनो तस्यामपिट) रात्रौ शतं कामिनीनां कामयत इति ॥ ३६८ ॥ सममासकळमतण्डुळजवगोहमविप्पळी(ण) चुण्णेण । घअ(वि)पकं पूपळि खाऊण ससक्करं दुद्धं ॥ ३६९॥ जो पिअइ सो सकन्दपसमणससमत्थो(?)। फळविको व्व विळभइ तोसविअविळासिणीस(म?)त्यो [॥३७॥ मममाषकलमतण्डुलयवगोधूमपिप्पलीनां चूर्णेन । घृतपका पूपलिका खादित्वा सशर्करं दुग्धम् ।।

·चतुर्थः परिच्छेदः। १४५ यः पिबति स कन्दर्पप्रशमनसमर्थः । कलविङ्क इव जृम्भति तोषितविलासिनीसार्थः ।। सममाषा येषां तादृशा ये कलमस्य शालेस्तण्डुलास्तथा यवास्तथा गोधमाः तथा मागधिका एषां समांशानां चूर्णेन कृतमपूपं घृतमध्ये पकं मुक्त्वा पश्चात् सितशर्करासहितं क्षीरं यः पिबति, स मन्मथोदिक्तयुवतिवृन्दमदक्षपण- शक्तः सन् चटकावद् विलसति अत एवानन्दितसुन्दरीवृन्द इति युगलकम् ॥ ३६९, ३७०॥ भणि णरणारीअणसरीरपरिअम्ममिह सुवित्थिण्णं । गोमहिसप्पमुहाण वि संपइ भणिमो समासेण ॥ ३७१ ॥ भणितं (नर)नारीजनशरीरपरिक(ममि)ह सुविस्तीर्णम् । गोमहिषप्रमुखानामपि सम्प्रति भणामः समासेन ।। उक्तार्थसंग्रहार्था वक्ष्यमाणोपक्षेपणार्था स्पष्टार्थी गाथा । समासेन संक्षेपेणेति ॥ ३७१ ॥ गहइ दुहाअणेच्चिअ तमा गम्भं सुपुट्ठसव्वंगं । पब्विअळक्खणजडिआसगन्भमुहहूइअवरंगा ॥ ३७२ ॥ गृहाति विहायनैव ताम्रा गर्ने सुपुष्टसर्वाङ्गम् । चर्वितलक्षणाजटिकासगर्भमुखपूत्कृतवराङ्गा ॥ द्विहायना वर्षद्वय(वय)स्कैव गौर्गर्भमाधत्ते । कीदृशं, सुसम्पूर्णसकलावय- बम् । कीदृशी गौः । चर्वितेन दन्तदलितेन लक्षणायाः पुत्रजनन्या मूलेन सगर्भ रितं यद् गोपस्यास्य,(तेन) दत्तत्फूकार योनिदलं यस्याः सा तथा या गौर्गर्भ न गृह्माति, सानेन प्रयोगेणाकालेऽपि गर्भवती भवतीत्यतिशयोक्तिरिति ॥ ३७२ ॥ सम्माए संगबद्धं सामरिसञ्जाभ(सर)सकुसखण्डं । तुरिअं पाडेइ जरउं दिण्णं गुञ्जाफळ्ळू वा ॥ ३७३ ।। ताम्रायाः शृङ्गबद्धं (श्यामल ? शाल्मलि)सञ्जात(स)रसकुशखण्डम् । स्वरितं पातयति जरायं दत्तं गुजाफलाधं वा ॥ शस्मलिवृक्षे समुत्पन्नानां कुशानां दर्भाणां प्रत्यत्रो भागः गोविषाण- अथितो गर्भशम्याम(स्थो स्थ्नो) बहिनिस्सारयति । अथवा रक्तिकायाः फलं विषा इत्ला गोरास्ये क्षिसमर्ष योनायुक्तं कार्य करोतीति ॥ ३७३ ।। ए ·हरमेखकानी अच्छउ णिमण्णं पिखु गोरंभातकजीरअमहूहि । कअळेवं पच्छरु होइ पिअइ(१)सुरहीण ॥ ३७४ ।। आस्तां निजोऽन्योऽपि खलु गोरम्भातकजीरकमधुभिः । कुतलेपो वत्सको भवति (मियः सुरभीणाम् ) ॥ आत्मीये तु का आन्तिरिति ॥ ३७४ ।। पाहाणं पि विळितं इमिणा जोएण विणिहिअं पुरओ। चट्ठन्ती मअ(र?)वच्छावि रोहिणी झत्ति वह्नअइ॥३७५॥ पाषाणमपि विलिप्तम(धु ? मु)ना योगेन विनिहितं पुरतः। लिहन्ती मृतवत्सापि रोहिणी झत्ति प्रस्नौति ॥ अनेन पूर्वोक्तेन प्रयोगेणाभ्यक्तमश्मानमग्रे स्थापितं जिह्वयाव(लीढं ! लिय) सूतवत्सापि गौः सहसैव क्षीरं प्रसवति । पूर्वोक्तयोगातिशयप्रतिपादनपरमेत- दिति ॥ ३७५ ॥ उम्मुहळित्तम्मि किमी वणाहि दसणा अहोमुहविळित्ते। सुरहीए संगजुअळे पडन्ति किळ बह्मदण्डीए ॥ ३७६ ॥ उन्मुखलिते कमयो व्रणादशनादधोमुखविलिप्ते । सुरभेः शृङ्गयुगले पतन्ति किल ब्रह्मदण्ड्या ।। द्विजयष्टया जलपिष्टयावलिप्तेन हस्तेन गोशृङ्गे ऊर्ध्वगामिना (कार: करे)णाभ्यक्ते व्रणात् कायगतात् क्षताज्जन्तवो विलुप्यन्ति । तथागोगामिना (कार करे)ण शृङ्गे लिखे सति जन्तवः पतन्तीति ॥ ३७६ ॥ सुरहीए सेरिहीए व मण्डळहोण कण्ठबद्धेण । सुइरुब्भवं पि सहसा वणाहि किमिजाळ पडह ॥३७७॥ सुरभ्या महिण्याथ मण्डलास्थ्ना कण्ठप्रथितेन । सुचिरोद्भवमपि सहसा प्रणात् कृमिजालं पतति ॥ मण्डलास्मा तदीयेन कीकसेन गोर्महिष्या वा गलग्रथितेन क्षतात् जन्तुषन्दं च्यवते कालान्तरजातमपीति ॥ ३७७ ।।

·चतुर्थः परिच्छेदः। ११७ करजुअळमळिमवारुणिफळभरिअवणाहि पर() णीसेसं। किमिजाळं दुवइचउप्पआण पण्णप्पड़ घणो वि ॥ ३७८ ॥ करयुगलमलितवारुणिफलभरितव्रणात् पतति निश्शेषम् । कमिजालं विपदचतुष्पदानां रोहति व्रणोऽपि ॥ हस्तद्वयनिर्मथितेन्द्रवारुणीफलरसेन पूरिताद् (व्रणात्) समग्रजन्तु न्द च्यवते द्विप(दानां) मनुष्यपक्ष्यादीनां, तथा चतुष्पदानां गवाश्चादीनां च । प्रणं च तेषां रोहतीति ॥ ३७८ ।। उबोअपक्खाळणमत्त(अ)सिद्धत्वतेकळचुब्वडणं । लाळादळळेवो वा मुहरोअं हरह तम्माण ॥ ३७९॥ उष्णोदकपक्षालनमात्रसिद्धार्थतैनचुब्बडणम् । रालादललेपो वा मुखरोगं हरति ताम्राणाम् ॥ धेनुनामास्यव्याधिमन्तरुष्णजलेन प्रक्षाल्य गौरसर्षपाभ्यनाचायवा सर्ज- रसगन्धपत्राभ्यां लेपनं हरति ॥ ३७९ ॥ अम्मकणअं(?) गोसेरिहीण णासेइ वमत्तेण । चण्डाळिअभूइ फुळ्ळमवि(?) घोणसक्खारं ॥ ३८० ॥ नवनीतापहारं गोमहिषीणां नाशयति लेपमात्रेण । चण्डालिकाभूते पुष्पमपि गोनासक्षारम् ।। गवां महिषाणां च मुष्कभूतहिंसादिना यो नवनीतापहारः तं नाशयति लेपमात्रेण शमयति । अथवा गोनासशरीरदाहजं भस्म तथा कृतं शमयति । प्रत्यक्षं नवनीतनाम तदभावात् प्रत्यक्षमिति केचिद् दध्याचक्षत इतिह)॥३८॥ ओसका तम्मारिहीण गअमुत्तसेअ(मा१पाणहि । मरु(व ?)अमुवसग्गदुस्खं हटेण ववे णिहीएण ॥३८१ ॥ अपसर्पति(तासा') गोमहिषीणां गजमत्र(सङ्क? सेक)पानाम्याम् । म(रुवर)कमुपसर्गदुःखमस्थ्ना गोष्ठनिहितेन ॥ धेनूनां च महिषीणां च मरकं समूहमरणम् अन्यच व्याध्याधुपप्लवदुःखं गजानां सम्बन्धिनो मूत्रस्य पानेन तदभ्युक्षणेन चापसर्पति । अथवा गजस- म्बन्धिनैव कीकसेन गवादीनामास्पदस्थाने निखातेनापसर्पति॥ ३८१ ॥ 02 ·हरमेखामा भगवा मोरअमुणाळळाआपुरवेसिणरेन्दगोमअघएहि। धूमो वज्झन्तो गोहणाण गोहे जरं हरह ॥ ३८२ ।। मयूरमृणालकराजपुरपेशिनरेन्द्रगोपयधृतः। धूपो दह्यमानो गोधनस्य गोष्ठे ज्वरं हरति । अपामार्गाशीर(ह ? भृ)ष्टधान्यगुग्गुलुमांसीतगरगोशकृत्सपिमिर्गवामास्पदे दश्चमानो धूपभागो ज्वरं निवर्तयतीति ॥ ३८२ ॥ भूमीकुरवअमूळं चक्कङ्कजडव्व मत्थअणिषद्धा । कुणइ णवणीअरक्खं रक्खइ थण्णञ्च(च)क्कङ्का ॥३८३॥ भूमिकरवकमूलं चकाङ्कज(माटा) वा मस्तकनिषदा । करोति नवनीतरक्षा रक्षति स्तन्यं (च) चक्राका ।। गोमहिषीणां नवनीतस्य रक्षा हिंसानिवृत्तिं भूमिकुरवकस्य तिरक(?)तरो. मुलं शीर्षप्रथितं सम्पादयति । अथवा सुदर्शनामूलमेवं करोतीति । सुदर्शना च शीर्षनिबद्धा क्षीरेण रक्षति तस्य दुग्धहिंसां निवारयतीति ॥ ३८३ ॥ पेक्खह अन्धो वि हओ गुञ्जाबीअभिएहि भच्छीहि । णवणीअपूरिएहि व उहाअअसेइएहि व्व ॥ ३८४ ॥ प्रेक्षतेऽन्धोऽपि यो गुञा जाजिता(भ्याप)क्षिभ्याम् । नवनीतपूरिताम्यामुष्णोदकसिक्ताम्यां वा ॥ अचक्षुष्मानपि तुरगः रक्तिकासूक्ष्मचूर्णेन दत्ताजनाभ्यां नेत्राभ्यां पश्यति । अथवा नवनीत ताभ्यां पश्चादुष्णजलेन पूरिताभ्यां दत्तसेकाभ्यां पश्यतीति ॥ ३८॥ चुण्णिअसरपुंखावण्णळोणपिण्डेण बेसरहाण । णासन्ति वारिफोघा होइ बळं सुन्दरच्छाअं ॥ ३८५ ॥ चूर्णितशरपुवापर्णकवणपिण्डेन वेसरड्यानाम् । नश्यन्ति वारिस्फोटा भवति बलं सुन्दरच्छायम् ।। बाणपुलायाः पत्रैः सैन्धवलवणेन च कृतकवलैस्तेन दत्तेन वेसरतुर- गाणां वेसराणां सरेण तुरगीतो जातानां तथा(मामा)कवानामश्वानां बारिस्फोटाः ·चतुर्थः परिच्छेदः । अन्तर्जलेन वारिस्फोटीचूर्णाः शारीरविस्फोटरूपा विकारा नश्यन्ति । सामर्थ्य - शोधनाच्छवी भवतीति (1)॥ ३८५ ।। घरकुमरि(दीप)सपिण्डो कोणसणाहो दसाहमत्तेण । भवहरह तुरङ्गम(वे)सराण सव्वंगिरं कण्ड ।। ३८६ ।। गृहकुमारीपत्रपिण्डो लवणसनायो दशाहमात्रेण । अपहरति तुरङ्गम(वे)सराणां सालिकी कण्डूम् ॥ हठकुमार्याः (पत्रोपिण्डैश्चुर्णीकृतच रसेन संयुक्तैः कृतः कबलः दश- दिवसमात्रोपयोगादश्वानां वेसराणां (तो समस्तावयवां कण्डूतिमपनयतीति ॥३८६॥ देसं पिणिअविळिवं वटवा सेवेत तक्खणच्चे। सिन्धुभवकुट्ठसणाहकुसुम(रस)लेविअसरीरं ॥ ३८७॥ देण्यमपि निजशिपिलिं(?) वडवा से ते तत्क्षणमेव । सिन्धूद्भवकुष्ठसनाथकुसुमरसलिप्तशरीरम् ॥ सैन्धवलवणवाप्यचूर्णेन युक्तं यन्माक्षिक, तेनाभ्यक्तदेहं स्ववत्स द्वेष्यम- प्यश्वा प्रीत्या भजत इति ॥ ३८७ ॥ वारावएसु कम(र?)सो धवळाकणसहळानि जासन्ति । करडाममूळसह मुग्गपिट्टे वळाणी(१) ॥ ३८८ ॥ पारावतेषु क्रमशो धवलाकणसहलानि जायन्ते । करटामयरसमुद्गसुपिष्टे पलानि ॥ (१) कलरवैः प्रकटिताधाहारपोषितशरीरेषु यथाक्रमं धवलान्यपथ्यान्युत्प. चन्ते । तेन कटिकया कुसुम्भबीजेन येषु पिष्टा भवन्ति तेषां सुवर्णपातका जा- यन्ते ये दलिताः मसूरेण तेषां लोहितवर्णाः ये सदलैः समुद्स्तेषां पीवरा इति कमार्थ इति (8) ॥ ३८८ ॥ इभ विविहजोअदसणपरितुविअनुविज्जगोविए । हरमेहळाए विरमइ एत्थ चउत्थो परिच्छेओ ॥ ३८९ ।। इति विविधयोगदर्शनपरितुष्टविदग्धवैद्यजनितगौरवः । हरमेखलाया विरमतीह चतुर्थः परिच्छेदः ॥

·१५.
हरमेखलायां चतुर्थः परिच्छेदः ।
इति यथोक्तेन क्रमेण प्रतिपादितो हरमेखलायाधतुर्थः परिच्छेदः
समाप्तिं भजते । कीदृशः । नानाकाराणां प्रयोगाणां निरूपणेन सानन्दैर्युत्पन्नै-
भिषग्भिः प्रशंसया प्रकटितमाहात्म्य इति ।। ३८९ ॥
चतुर्थस्य प्रयोगाणामयमुद्देशसंग्रहः ।
स्मृतिसौकर्यसम्पत्त्यै क्रमेण परािलख्यते ।।
शिरसः परिकर्मादौ शिरशूलचिकित्सितम् ।
श्रोत्ररोगचिकित्सा (च) श्रोत्रपाल्यादिवर्धनम् ।।
चिकित्सा नेत्ररोगाणां कामलानामिकारुजाम् ।
चिकित्सा मुखरोगाणां मुखस्य परिकर्म च ॥
कण्ठरोगप्रशमनमपबाहुचिकित्सितम् ।
परिकर्म स्तनादीनां शान्तिः प्लीहोदरादिषु ।।
कुष्ठादीनां चिकित्सा च रक्तपित्तचिकित्सितम् ।
तथा पीनसवैस्वयकासश्वास(मप ! शम)क्रिया ॥
यक्ष्मादीनां प्रशमनं हृद्रोगस्य च भेषजम् ।
मतीसारचिकित्सा च विषूच्याश्च निवारणम् ॥
प्रमेहादिनिवृत्तिव भगन्दरचिकित्सितम् ।
चिकित्सि ! सित)न्च दुर्नाम्नां प्रयोगश्चामिदीपनः ॥
छर्दितृष्णाप्रशमनं ज्वरस्य च चिकित्सितम् ।
निद्रायोगस्तथा वातशोणितस्य चिकित्सितम् ॥
उरुस्तम्भादिशमनमस्थिभन्नचिकित्सितप ।
अमिदग्धचिकित्सा च शल्यभूतचिकित्सितम् ।।
नानाविषचिकित्सा च गर्भसंस्थापनादिकम् ।
चिकित्सितं च बालानां रसायनविधिस्तथा ।
वृद्धियो(ग? गो) गवादीनाममिकर्म यथाक्रमम् ।।
?
इति हरमेखलायां बतुर्थः परिच्छेदः ॥
(प्रथमो भागः समाप्तः।"

·LIST OF SANSKRIT PUBLICATIONS FOR SALE RS, A8, P. Hai Bhaktimanjari (Stuti) by H. H. Syāti Sri Kāma Varma Mahārāja. 1 0 0 स्यानन्दूरपुरवर्णनप्रबन्धः Syanandurapuravarnanaprabandha (Kāvya) by H. H. Svāti Sri Rāma Varma Mahārāja, with the commentary Sundarī of Rājarāja Varma Koil Tampuran. 2 0 0 Trivandrum Sanskrit Series. No. 1-24 Daiva (Vyākaraña) by Deva with Puruşakāra of Krşnalīlāsukamuni (out of stock). 1 0 0 No. 2-अभिनवकौस्तुभमाला-दक्षिणामूर्तिस्तवौ Abhinavakaustubhamala and Daksinamurtistava by Krşmalīlāśukamuni (out of stock). 0 % No. 3-- DET: Nalabhyudaya (Kāvya) by Vāmana Bhatta Bāņa (second edition). 04 0 No. 4--faracteruiet: Sivalilarnava (Kāvya) by Nīlakantha Dīksita (out of stock). 2 1 0 No. 5m oftalaar Vyaktiviveka (Alankāra) by Mahima-Bhatta with commentary (out of stock). 2 12 0 No. 6- zęta: Durghatavrtti (Vyakarana) by Saraṇadeva (out of stock). 2 O O No. 7-gara matit Brahmatattvapraka - sika (Vedānta) by Sadāśivendrasara. svalī (out of stock). 240 No. 8- प्रद्युम्नाभ्युदयम् Pradyumnabhyudaya (Nāțaka) by Ravi Varma Bhūpa (out of stock). 1 0 0 ·2 RS. AS. P. No. 9-falar amatot Virupaksapancasika (l'edānta) by Virūpākşanātha with the commentary of Vidyācakravartin (out of stock). 0 8 080 No. 10w-Alaatat Matangalila (Gajalakşaña) by Nīlakantha (out of stock) 0 8 0 No. 11-तपतीसंवरणम् Tapatisamvarana (Nāțaka) by Kulasekhara Varma with the commentary of Sivarāma (out of stock). 2 2 4 0 No. 12-OTARFAITE Paramarthasara (Vedānta) by Adišeşa with the commentary of Rāghavānanda (out of stock). O 0 80 No. 13-THEi9947 Subhadradhananjaya (Nataka) by Kulasekhara Varma with the commentary of Sivarāma (out of stock), 2 200 No. 14-aart: Nitisara (Nītı) by Kānandaka, with the cominentary of Sankarārja (out of stock). 3 8 0 No. 15--Fare Svapnavasavadatta (Nataka) by Bhāra (second edition). 1 1 8 0 No. 16-aastritFTITUH Pratijnayaugandharayana (Nă țaka) by Bhāsa (out of stock). 1 1 8 0 No. 17-TIETOT Pancaratra (Nataka) by Bhāsa (out of stock). 1 0 0 No. 18--ATTITOTTra Narayaniya (Stuti) by Nārāyaṇa Bhatta with the commentary of Dreśamangalavārya 4 0 0 (second edition). No. 19- APRÈTEST: Manameyodaya (Mimāınsa) by Nārāyaṇa Bhatta and Nārāyaṇa Pandita (out of stock). 1 4 C No. 20-aara Avimaraka (Nățaka) by Bhāsa (out of stock). 1 8 0 No. 21-okta Balacarita (Nataka) by Bhāsa (out of stock). 1 0 0 .

·Co RS, Ag. Pa No. 22-मध्यमव्यायोग-दूतवाक्य-दूतघटोत्कच कर्णभारो. Theta Madhyamavyayoga-Duta - vakya-Dutaghatotkaca-Karnabhara and Urubhanga (Nāțaka) by Bhāsa (out of stock). 1 8 0 No. 23-tartufatieta: Nanartharnavasam - ksepa (Kośa) by Keśavasrāmin (Part I, 1st and 2nd Kāņņas). (out of stock). 1 12 0 No. 24-4fturst: Janakiparinaya (Kavya) by Cakra Kavi (out of stock). 1 0 0 No. 25—TUTTE alderen Kanadasiddhantacandrika (Nyāya) by Gangādharasūri (out of stock). 0 12 0 No. 26-37701 Abhisekanataka by Bhāsa (out of stock). 0 12 0 No. 27AR EFHET: Kumarasambhava (Kāvya) by Kalıdā sa with the two commentaries, Prakásikā of Arunagirinātha and Vivarana of Nārāyaṇa Pandita (Part I, 1st and 2nd Sargas) (out of stock). 1 12 0 No. 28-SETETTHET: Vaikhanasadharmaprasna (Dharmasūtra) by Vikhanas (out of stock). 0 8 0 No. 29- TETTUSTEETT: Nanartharnavasam - ksepa (Kośa) by Keśavasvâmin (Part II, 3rd Kāņda) (out of stock). 2 4 0 No. 30—areglan Vastuvidya (Śılpa) (out of stock). 0 12 0 No. 31-arrerueretana: Nanartharnavasam - ksepa (Koša) by Keśavasyāmin (Part III, 4th, 5th and 6th Kāņdas). 1 0 ? No. 32-BATCHFHA: Kumarasambhava (Kavya) by Kālıdāsa with the two commentaries, Prakāśikā of Aruņagirinātha and Vivaraña of Nārāyaṇa Pandita (Part II, 3rd, 4th and 5th Sargas) (out of stock). %0) ·RS, A8. P. No. 33-ECETTE: Vararucasangraha (Vyakaraña) with the commentary Dipaprabhå of Nārāyaṇa (out of stock). 0 8 0 No. 4- furgfor: Manidarpana (Nyāya) by Rājacūļāmaņimakhin. 1 4 0 No. 35---POETT: Manisara (Nyāya) by Gopinātha. 1 8 0 No. 36-KATTEFA: Kumarasambhava (Kāvya) by Kālidāsa with the two commentaries, Prakāśikā of Aruņagirinātha and Vivaraña of Nārāyaṇa Pandita (Part III, 6th, 7th and 8th Sargas). 3 0 0 No. 37-5FRİNE H Asaucastaka (Smſti) by Vararuci with conmentary. 0 40 No. 38-ATATEKIOTTERI Namalinganusasana (Koša) by Amarasimha with the commentary Tikäsarvasva of Vandyaghatiya Sarvānanda (Part I, 1st Kända). 2 0 0 No. 39--218777 Carudatta (Nataka) by Bhāsa (out of stock). 0 12 0 No. 40-Tarrat Alankarasutra by Rājānaka Ruyyaka with the Alankārasarvasva of Mankhuka and its commentary by Samudrabandha (second edition). 2 8 0 No, 41-ETH ZOH Adhyatmapatala (Vedānta) by Apastamba with Vivarana of Sri Sankara-Bhagavat-Păda (out of stock). 0 4 0 No. 42-afHTEETH. Pratimanataka by Bhāsa (out of stock). 1 8 0 No. 43-नामलिङ्गानुशासनम् Namalinganusasana (Kosa) by Amarasimha with the two commentaries, Amarakośodghatana of KŞIrasvămin and Tīkāsarvasva of Vandyaghatīya Sarvānanda (Part II, 2nd Kanda, 1-6 vargas). 2 8 0 No. 447# Tantrasuddha by Bhattāraka Vedottama. (out of stock). 0 4 0 ·5 RS. AS. P. No. 45-49EUR Prapancahrdaya. No. 46-4Charma: Paribhasavrtti (l'yakaraņa) by Nīlakantha Dīķşita. 0 8 0 No. 47-estraf TTH Sidhantasiddhanjana (Vedārta) by Krşņānanda Sarasvati (Part I.) 1 12 0 No. 48-सिद्धान्तसिद्धाञ्जनम् Do. Do. (Part II). 2 0 0 No. 49-tittat Goladipika (Jyotişa) by Parameśvara. 0 4 0 No. 50m-Truiaget: Rasarnavasudhakara (Alankara) by Singa Bhūpāla. 3 0 0 No. 51-नामलिङ्गानुशासनम् Namalinganusasana (Kośa) by Amarasimha with the tho commentaries, Amarakośodghā tana of Kşīrasyāmin and Tīkāsarvasva of Vandyaghatiya Sarvānanda (Part III, 2nd Kanda, 7-10 vargas). 200 No. 52-नामलिङ्गानुशासनम् Namalinganusasana (Kośa) by Ainarasimha with the commentary Tikâsarvasva of Vandyaghatiya Sarvânanda (Part IV, 3rd Kấņda). 1 8 0 No. 53–15 laurer: Sabdanirnaya (Vedânta) by Prakaśâtmayatîndra. 0 12 0 No. 54-TITEERITert: Sphotasiddhinyayavicara (Vyâkaraṇa). 04 0 No. 55_ATE CITTEETH Mattavilasaprahasana (Nâţaka) by Mahendravikramavarman. (out of stoch je u 8 0 No. 56_Aagaar Manusyalayacandrika (Silpa) (out of stock). 0 8 0 No. 57-reacaftah Raghuviracarita (Kâvya). 1 4 0 No. 58-paraETTST74 Siddhantasiddhanjana (Vedânia) by Krşņânanda Sarasvati (Part III). 2 0 0 ·6 RO. AS P. No. 59- Targ Nagananda (Nâ taka) by Harşadeva with the commentary Vimarsinſ of Sivarâma (out of stock). 3 4 0 No. 60mgegla: Laghustuti by Laghubhattâraka with the commentary of Râyhavinanda. 0 8 0 No. 61-farrafas TH Siddhantasiddhanjana (Vedânta) by Krşņânanda Sarasvati (Part IV). 1 4 0 No. 62-FHCETE: Sarvamatasangraha. (out of stock). 0 8 0 No. 63-facrare der Kiratarjuniya (Kavya) by Bhāravi with the commentary Sabdârthadīpika of Citrabhânn (1, 2 and 3 Sargas). 2 8 0 No. 64–ATERET: Meghasandesa by Kâlidāsa with the commentary Pradīpa of Dakşiņâvartanātha. 0 12 0 MO 65-HTHCA Mayamata (Silpa) hy Mayamuni (out of stock). 3 4 0 No. 66-FETAT Maharthamanjari (Darsana) with the commentary Parimala of Maheśvarânanda. ? 4 0 No. 67-PETTantrasamuccaya (Tantra) by Nârâyaņa with the commentary Vimirsinī of Sankara (Part I, 1-6 Patalās) (out of stock). 3 4 0 No. 68--arauart: Tattvaprakasa (Agama) by Śrī Bhojadeva with the commentary Tâtparyadīpikā of Śrī Kunāra 1 120 No. 6) -ईशानशिवगुरुदेवपद्धतिः Isanasiyagurudevapaddhati(Tantra)by Īsảnasivagurudevamiára Part I, Sâmānyapâda). 1 80 No. 70-7pfhgrette9: Aryamanjusrimula kalpa (Part I). 2 8 0 ·7 RS. AS. P. No. 71-19T: Tantrasamuccaya(Tantra) by Nârâyaņa, with the commentary Vimarsint of Sankara (Part II, 7-12 Patalās) (out of stock). 3 8 0 No. 72-aaratacatara: Isanasivagurudevapaddhati (Tantra) by Isanaśıragurudevamisra (Part II, Vantrapāda), 4 0 0 No, 73-ati af T: Isvarapratipattiprakasa (Vedānta) by Madhusādanasarasvati. 0 4 0 No. 74 Emiraf: Yajnavalkyasmrti with the commentary Bâlakridâ of Viſvara pâcârya (Part I -Åcara and Vyavahâra Adhyâyās). 3 4 0 No. 75--FETETCGH Silparatna (Šilpa) by Srikumâra (Part I). 2 12 0 No. 76-37fAFTsuper: Aryamanjusrimulakalpa (Part II). 3 0 0 No. 77 ----ईशानशिवगुरुदेवपद्धति. Isanasivagurudevapaddhati (Tantra) by Iśānasiyagurudevamıśra (Part III, Kriyāpāda 1-30 Patalās). 3 0 0 No. 78-31524OTTELUTEH Asvalayanagrhyasutra with the commentary Anāvilā of Haradattācārya. 2 60 No. 79---Teatre Arthasastra of Kautalya with commentary by Mahāmahopādhyāya T. Ganapati Šāstri (Part I, 1 & 2 Adhikaraņās). 3 12 0 No. 80-37ZTETH Do. Do. (Part II, 3-7 Adhikaraņās). 4 0 0 No. 81-719c7ipla:Yajnavalkyasmrti with the commentary Balakrida of Visvarūpācārya (Part II. Prayascittậdhysya). 2 0 0 No. 82-sarath Arthasastra of Kautalya with commentary by, Mahāmahopā. dhyāya T. Ganapati Sāstri (Part III, 8-15 Adhikaraņās). 3 4 0 ·8 RS. AS. P. . 83-euraarauaganefa: Isanasivagurudevapaddhati (Tantra) by Isānasivagurudevamisra (Part IV, Kriyapāra 31-64 Patalās and Yogapāda). 38 0 No. 84--377##safiyet: Aryamanjusrimulakalpa (Part III). 2 0 0 No 85-farku EAT Visnusamhita (Tantra). 28 8 0 No. 86-Haita Bharatacarita (Kavya) by Krşmakavi. 1 8 0 No. 87-ASTERYTERT: Sangitasamayasara (Sangīta) of Sangīta kara Pârsvadeva. 1 20 No. 88-1679*1.7: Kavyaprakasa (Alankara) of Mammaţabhatta with the two coinmentaries the Sampradāyaprakäsinſ of Sri Vidyācakravartin and the Sâhityacadâmaņi of Bliattagopala (Part I, 1-5 Ullâsās). 300 No. 89--Estate Sphotasiddhi (Vyakaraña) by Bharatamiśra. 0 8 0 No. 90-AAIERS Mimamsaslokavartika with the commentary Kasıkā of Sucaritamiéra (Part I). 2 8 0 No. 91-Ecrire Horasastra of Varāhamihirăcārya with the Vivarana of Rudra. 3 No. 92-cigareta Rasopanisat. 20 0 0 No. 93-trafThat Vedantaparibhasa (Vedānta) of Dharmarājādhvarindra with the commentary Prakāśika of Peddādīkşita. 1 80 No. 94-graft Brihaddesi (Sangita) of Matangamuni. 1 80 No. 95--Tulfaat Ranadipika (Jyotişa) of Kumāraganaka. 0 4 0 ·RS. AN PR No. 96-weifear Rksamhita with the Bhăşya of Skandasvāmin and the commentary of Venkatamādhavārya (Part I, 1st Adhyāya in 1st Aşçaka). 180 No. 97-ATTEITAgafar Naradiyamanusamhita (Smrti) with Bhāşya of Bhavasvāmin. 2 0 0 No. 98 - Farrah Silparatna (Śilpa) by Śrikumāra. (Part II.) 2 8 0 No. 99--ATHIEU efter Mimamsaslokavartika (Mīmāmsā) with the commentary Kāśikā of Sucaritamisra (Part II). 200 No. 100yilat: Kavyaprakasa (Alankāra) of Mammaţabhatta with the two commentaries, Sampradāyaprakāśinſ of Srividyācakravartin and Sahityacũļāmaņi of Bhattagopāla. (Part II, 6-10 Ullāsās). 5 0 0 No. 101--THER Aryabhatīya (Jyotişa) of Aryabhatācārya with the Bhâșya of Nīlakanthasomasutvan (Part I. Gaạitapāda). 2 8 0 No. 102-1Dattila (Sangīta) of Dattilamuni, 040 No. 103-Art: Hamsasandesa (Vedānta) with cominentary. No. 104-rayselfaret Sambapancasika (Stuti) with commentary. 1 00 No. 105-afuata: Nidhipradipa of Siddhaérikanthaśambhu. 0 4 0 No. 106- TH Prakriyasarvasva (Vyakaraña) of Śrī Nārāyaņa Bhatta with commentary (Part I.) 100 ·10 RS. AS. P No. 107-cah Kavyaratna (Kāvra) of Arhalldása 0 12 0 No. 108-atonratice Balamartandavijaya Nātakat) of Devarājakavi, 1 8 0 N. 109-_-FTTETT Nyayasara with the Commentary of Vasudevasūri. 1 8 0 No. 110---Heuh Aryabhatiya (Jyotişā) uf Aryabhatācāry, with the Blaşya of Nilikunt u minutvan.(Part II. Kälukriyāpāda) 1 0 0 No. 111 : Hridayapriya (Vaidyaka) by Paramevami 3 0 0 N, 12 -कुचेलोपाग्यानम् अजामिलोपाख्यानं च । Kucclopakhyana and Ajamilopakhyana (Sanglia) by H. H. Svati Sri Rama Viu'mı Maharaja. 0 4 0 No. 113-ostat: Sangitakrtis (Gana) of H. H. Svaw Sri Rāma Varma Maharaja 1 0 0 No. 114 - HERTHTAISTI Sahityamimamsa (Alankara) 1 0 0 No. 115--TEATRksamhita (with the Bhāsya of Skandasvāmin and the commentary of Venkatamadhavārya) (Part II 2nd Adhyāya in Ist Astaka.) 1 & 0 No. 116-apreetra Yakyapadiya (Vyakaraņa) with the commentary Frakırnakaprakasa by Helaraja son of Bhutiraja. (Part I) 1 80 No. 117–palvelut Sarasvatikantabharana (Vyā karņa) by Bhojadeva with the commentary of Sri Narayaņa Dandanatha, 1 8 0