·'०
॥ २४ ॥लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्म
३७ षाः ॥ छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते
रताः ॥ २५॥ कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां
यतचेतसाम् ॥ अभितो ब्रह्मानिर्वाणं वर्तते
विदितात्मनाम् ॥ २६ ॥ स्पर्शान् कृत्वावहि
बर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरेभ्रवोः॥प्राणापानौ स
मौ रुत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥२॥ यतेन्द्रि
यमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः ॥ विगतेच्छा

·भयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥२८॥भो तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥सा ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्र ह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे संन्यासयोगी नाम पञ्चमोऽध्यायः॥५॥ श्रीभगवानुवाच॥अनाश्रितःकर्मफलं कार्यक मकरोति यः॥स संन्यासी च योगी च न नि

·--
॥ २४ ॥लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्म
षाः ॥ छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते
रताः ॥ २५ ॥ कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां
यतचेतसाम् ॥ अभितो ब्रह्मानिर्वाणं वर्तते
विदितात्मनाम् ॥ २६ ॥ स्पर्शान् कृत्वावहि
र्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रवोः॥प्राणापानौ स
मौ रुत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥२॥ यतेन्द्रि
यमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः ॥ विगतेच्छा

·व ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥५॥ वन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्ययेनाऽऽत्मैवात्मना जि तः ॥ अनात्मनस्तुशत्रुत्वे वर्ततात्मैव शत्रु वत् ॥६॥ जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः॥ शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मा नापमानयोः॥ ७ ॥ ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कू टस्थो विजितेन्द्रियः॥ युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥ ८॥ सुहृन्मित्रार्युदा -- 4

·रग्निर्न चाक्रियः॥१॥यंसंन्यासमिति प्राहु
योगं तं विद्धि पाण्डव ॥ न ह्यसंन्यस्तसङ्क
ल्पो योगी भवति कश्चन ॥२॥आरुरुक्षो
मुनेोगं कर्म कारणमुच्यते ॥ योगारुढस्य
तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥ ३॥ यदा हि
नेन्द्रियार्थेषुन कर्मस्वनुषज्जते॥सर्वसङ्कल्प
संन्यासी योगारुढस्तदोच्यते॥४॥ उद्धरेदा
त्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् ॥ आत्मै

·समंकायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ॥ सं
|प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥
॥१३॥प्रशान्तात्माविगतभीब्रह्मचारिखते स्थि
तः॥ मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत म
त्परः ॥१४॥ युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी निय
तमानसः॥ शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्था
मधिगच्छति ॥१५॥ नात्यश्नतस्तु योगोस्ति
न चैकान्तमनग्नतः ॥ नचातिस्वप्नशीलस्य

·.
सीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ॥ साधुष्वपि चं पा
पेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥६॥ योगी युञ्जीत
सततमात्मानं रहसि स्थितः ॥एकाकी य
तचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥१०॥ शुचौ
देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः।। नात्यु
च्छ्रितंनातिनीचं चैलाजिनकु शोतरम् ॥११॥
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचितेन्द्रियक्रियः॥ उ
पविश्यासनेयुज्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये॥१२॥

·वात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥ २०॥ सुखमात्यन्तिकंयत्तबुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥२॥ यं लब्ध्वा चापरं लाभ मन्यते नाधिक ततः ॥ यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापिवि चाल्यते ॥ २२ ॥ तं विद्याद्दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ॥स निश्चयेन योक्तव्यो योगो निर्विरणचेतसा ॥२३॥ संकल्पप्रभवान्कामां -

·जाग्रतो नैव चार्जुन॥१६॥ युक्ताहारविहार
स्य युक्तचेष्टस्यकर्मसु ॥ युक्तस्वप्नाववोधस्य :
योगो भवति दुःखहा ॥१७॥ यदा विनियतं
चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते॥निस्टहः सर्वकामे
भ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥१८॥ यथा दीपो
निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ॥ योगिनो
यतचित्तस्य युजतो योगमात्मनः ॥१६॥ य
त्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ॥ यत्रचै

·No text on this page.

·गी० स्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ॥ मनसैवेन्द्रिय
४१ विनियम्य समन्ततः ॥२४॥ शनैः शनैरु
वुद्धया धृतिगृहीतया । आत्मसंस्थम
त्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥२५॥ य
तो निश्चलति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ॥
स्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशंनयेत्॥
-~imi --

·युजन्नेवं सदात्मानं योगीविगतकल्मषः॥सु खेन वृह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥२८॥ सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ॥ ईक्षते योग युक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥२॥ यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वच मयि पश्यति ॥ तस्याहं न प्रणश्यामि सच मे न प्रणश्यति ॥ ३० ॥ सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमा स्थितः ॥ सर्वथा वर्तमानोपि स योगी मयि

·तते॥३१॥ आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्य प्रा
ते योर्जुन ॥ सुखं वा यदि वा दुःखं स यो ६
गी परमो मतः ॥३२॥ अर्जुन उवाच ॥ यो
यं योगस्त्वया प्रोक्तः भाम्येन मधुसूदन ॥
एतस्याहं न पश्यमि चञ्चलत्वात् स्थितिं स्थि
राम् ॥ ३३ ॥ चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि
बलवद्वृढम् ॥ तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरि।
मनष्करम् ॥ ३४ ॥ श्रीभगवानुवाच ॥ अ

iNo text on this page.

·३ महाबाहो विमूढो वृह्मणःपथि ॥३८॥ एत न्मे संशयं कृष्ण च्छेतुमर्हस्यशेषतः ॥ त्वद न्यः संशयस्यास्यच्छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥३॥ श्रीभगवानुवाच ॥ पार्थ नैवेह नामुत्र वि नाशस्तस्य विद्यते॥न हि कल्याणशकश्चि दुर्गतिं तात गच्छति ॥४०॥ प्राप्य पुण्यकृतां ल्लोकानुषित्वा शाश्वतीःसमा|शुचीनां श्री मतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते॥४१॥ अथवा , -

·No text on this page.

·तपस्विभ्योधिको योगी ज्ञानिभ्योपि मतोऽधि अ
ककर्मिभ्यश्चाधिको योगी तम्माद्योगी भ
वार्जुन ॥४६॥ योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेना
न्तरात्मना ॥ श्रद्धावान् भजते यो मांस मे
युक्ततमो मतः ॥४७॥ इति श्रीमद्भगवद्गीता
सूपनिषत्सु बृह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीक ४
ष्णार्जुनसंवादे अभ्यासयोगो नाम षष्ठो
ऽध्यायः ॥६॥

·श्रीभगवानुवाच॥मय्यासतानाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः ॥ असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥१॥ ज्ञानं तेऽहं सविज्ञा नमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ॥ यज्ज्ञात्वा नेह भू योऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥२॥ मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ॥ यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥३॥ भूमि रापोऽनलो वायुः खं मनो वुद्धिरेव च ॥ अ - ·- हङ्कार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥४॥ अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम्॥ जीवभूतां महावाहो ययेदं धार्यते जगत् ।। ॥५॥ एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधार य॥ अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्त था ॥६॥ मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति । नञ्जय ॥ मयि सर्वमिदंप्रोतं सूत्रे मणिगण इव ॥७॥ रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि :

·No text on this page.

·. M व सात्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये॥ मत्त एवेति तान्विद्धि नत्वहं तेषु ते मयि ॥१२॥ त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् ॥मो हितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम्।१३। दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया॥मा मेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते॥१४॥ न मां दुष्कृतिनो मूढाःप्रपद्यन्ते नराधमाः॥ माययापहृतज्ञाना आसुरम्भावमाश्रिताः।१५॥

·माययापह्तज्ञाना प्रामु चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जु न। आजिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानीच भरतर्ष भ॥१६॥ तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशि प्यते ॥ प्रियो हि ज्ञानिनोत्यर्थमहं स च मम प्रियः॥१७॥ उदाराः :सर्व एवैते ज्ञानीत्वात्मै व मे मतम् ॥ आस्थितः सहि युक्तात्मा मा मेवानुत्तमां गतिम्॥१८॥ बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ॥ वासुदेवःसर्वमिति स ·महात्मासुदुर्लभः॥१॥ कामैस्तैस्तैर्हतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः॥ तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताःस्वया ॥२०॥ यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति॥ तस्य तस्याउ चलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥२१॥स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते॥लभते च ततःकामान् मयैव विहितान् हितान्।२२। अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ॥ -- ·देवान्देवयजो यान्ति मनता यान्तिमामपि ॥२३॥ अव्यक्तंव्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्ध यः ॥ परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥२४॥ नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमाव तः॥ मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजम व्ययम् ॥२५॥ वेदाहंसमतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ॥ भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥२६॥ इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमो ·हेन भारत ॥ सर्वभूतानि संमोहं सर्ग:यान्ति : परन्तप ॥२७॥ येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ॥ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥ २८॥ जरामरणमोक्षाय मा माश्रित्य यतन्ति ये ॥ ते ब्रह्म तद्विदः कत्ल मध्यात्म कर्म चाऽखितम् ॥२॥ साधिभूता धिदैवं मां साधियजं च ये विदुः ॥ प्रयाण कालेपि च मां ते विदुर्युक्त चेतसः ॥ ३० ।

·इति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिपत्सु ब्रह्मविद्या यां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुन संवादे ज्ञानवि जनयोगो नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७॥ अर्जुन उवाच ॥ किं तद्ब्रह्म किमध्यात्म किं कर्म पुरुपोत्तम ॥ अधिभूतं च किं प्रोक्तम धिदेवं किमुच्यते॥१॥ अधियज्ञः कथं कोत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन ॥ प्रयाणकाले च कथं ज्ञे योऽसि नियतात्मभिः ॥२॥ श्रीभगवानुवाच॥

·अक्षर ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते ॥ भूतभावोद्भवकरो विसर्गःकर्मसंज्ञितः ॥३॥ अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् ॥ अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहेभृतांवर ॥४॥ अन्तकालेचमामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् । यःप्रयाति समद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥५॥ यं यं वापि स्मरन भावं त्यजत्यन कलेवरम् ॥ तंतमेवैति कौन्तेय सदा तद्भ ·भावितः॥६॥ तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्म र युध्य च ॥ मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्य संशयम् ॥७॥ अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा ना न्यगामिना ॥ परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्था नुचिन्तयन् ॥८॥ कविंपुराणमनुशासितारम णोरणीयांसमनुस्मरेद्यः ॥ सर्वस्य धातारम चिन्त्यरुपमादित्यवर्ण तमसः परस्तात्॥६॥ प्रयाण काले मनसा चलेन भक्त्या युक्तो यो ·गबलेन चैव ॥ ध्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य से म्यक् स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥१०॥ यदक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः ॥ यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्य चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥११॥ सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च ॥ मूल्याधाया त्मनःप्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥१२॥ओ मित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन् मामनुस्मरन् ·यः प्रयाति त्यजन् देहं स याति परमां ग तिम् ॥१३॥ अनन्यचेताः सततं यो मां स्म रति नित्यशः ॥ तस्याहं सुलभः पार्थ नित्य युक्तस्य योगिनः ॥१४॥ मामुपेत्य पुर्जन्म दुः खालयमशाश्वतम् ॥ नाप्नुवन्ति महात्मानः संमिद्धिं परमां गताः॥१५॥ या ब्रह्मभुवना ल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन ॥ मामुपेत्यतु कौ न्तय पुनर्जन्म न विद्यते ॥ १६॥ सहस्रयुग ·३१ पर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः॥रात्रिं युगसहस्रां तां तेऽहोरात्रविदोजनाः ॥१७॥ अव्यक्ताद्व्य तयःसर्वाःप्रभवन्त्यहरागमे ॥ राज्यागमे प्र लीयन्ते तत्रैवाव्यसंज्ञके ॥१८॥ भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते ॥ राज्यागमे. वशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥१॥ परस्तम त्तु भावोन्यो व्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः॥ यः सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥ २०

·No text on this page.

·ब्रह्मविदो जनाः ॥ २४ ॥ धमोरात्रिस्तथा अ० कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ॥ तत्र चान्द्र : मसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्त्तते ॥२५॥ शुक्न कृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते ॥ एक या यात्यनावत्तिमन्ययावर्ततेपुनः ॥ २६ ॥ नैते मृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन ॥ तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन॥२०॥ वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु यत्पुण्यफलं

·No text on this page.

·मम्॥प्रत्यक्षावगमं धयं सुसुखं कर्तुमव्ययम् । ॥२॥ अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य पर न्तप ।। अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्ती नि॥३॥ मया ततमिदं सर्व जगदव्यक्तमूर्ति ना ॥ मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्व वस्थितः॥४॥ न च मत्स्थानि भतानि पश्य मे योगमैश्वरम् ॥ भूतभृन्न च भूतस्थो ममा त्मा भूतभावनः ॥ ५॥ यथाऽऽकाशस्थितो ·नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ॥ तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥६॥ सर्वभता नि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् ॥ क ल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥ ॥ ७ ॥ प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः ॥ भूतग्राममिमंकृत्स्नमवशंप्रकृतेर्वशात् ॥८॥ नच मां तानि कर्माणि निवघ्नन्ति ध 'नजय ॥ उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्म - ·सु॥६॥ मयाऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचरा चरम् ॥ हेतुनानेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्त ते ॥ १०॥ अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं त नुमानितम् ॥ परं भावमजानन्तो मम भूत महेश्वरम् ॥ ११॥ मोघाशामोधकर्माणो मोघ ज्ञानाविचेतसः ॥ राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृति मोहिनीं श्रिताः ॥ १२ ॥ महात्मानस्तु मां पार्थ दैवी प्रकृतिमाश्रिताः ॥ भजन्त्यनन्यम ·नसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ १३ ॥ सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढवताः ॥ नमस्य न्तश्च मां मक्तया नित्ययुक्ता उपासते ॥१४॥ ज्ञान यज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते ॥ एकत्वेन पथक्त्वेन वहुधा ॥ १५ ॥ अहंक्रतुरहं यज्ञः स्वधाहमहमौष धम् । मन्त्रीहमहमेवाज्यमहमग्निरहंहुतम् ॥१६॥ पिताहमस्य जगतो माता धाता पि विश्वतोमुखम् ॥

·No text on this page.

·No text on this page.

·सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च ॥ नतु माम ॐ भिजानन्ति तत्त्वेनातपच्यवन्ति ते ॥२४॥ या ६ न्ति देववता देवान पितृन्यान्तिपितृवताः ॥ भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽ पिमाम् ॥२५॥ पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भ त्याप्रयच्छति ॥ तदहं भक्युपहतमश्नामि प्रयतात्मनः॥२६॥ यत्करोषि यदनासि यज्जु होषि ददासि यत् ॥ यत्तपस्यसि कौन्तेयत

·No text on this page.

·। निगच्छति ॥ कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भ तः प्रणश्यति॥३१॥ मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपिस्युः पापयोनयः॥ स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ ३२ ॥ किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा ॥ अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥३३॥ मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नम स्कुरु ॥ मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानंमत्परा

·No text on this page.

·. वेत्ति लोकमहेश्वरम् मम्म नु सर्वपापेः प्रमुच्यते ॥ ३॥ बुद्धि निमसं हासमा सत्यं दमः शमः ॥ मुग्वं दुःखं भवो भावो भयं चाभयमेव च ॥ ४ ॥ अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयगः।। भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव एथग्विधाः ॥५॥.महर्पयःसप्त पूर्व चत्त्वारो मनवस्तथा ॥ मद्भावा मानसा-जाता येपा लोक इमाः प्रजाः

·No text on this page.

·येन मामुपयान्ति ते ॥१०॥ तेषामेवानुकम्पा र्थमहमज्ञानजं तमः॥ नाशयाम्यात्मभावस्थं ज्ञानदीपेन भास्वता ॥११॥ अर्जुन उवाच । परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् । पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजंविभुम्॥१२॥ अहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षि रदस्तथोत्र सितो देवलो व्यासःस्वयं चैव ब्रवीषि मे । ॥१३॥ सर्वमेतदूतं मन्ये यन्मां वदसि के -

·No text on this page.

·नो योगं विभूतिं च जनार्दन ॥ भूयः कथ ० य तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥ ॥१८॥ ॥ श्रीभगवानुवाच ॥ हन्त ते कथयिष्या मि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ॥ प्राधान्यतः कु रुश्रेष्ठ नास्त्यन्ती विस्तरस्य मे ॥१६॥ अह मात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः॥ अह मादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥२०॥ आदित्यानामहं विष्णुर्योतिषां रविरंशुमा ·*" न्। मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥२१॥ वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः॥ इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानाम स्मि चेतना ॥ २२ ॥ रुद्राणां शङ्कर श्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ॥ वसूनां पावकाचा स्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥२३॥ पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ वहस्पतिम् । सेना नीनामहंस्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥२४॥ - ·हर्षीणां भृगुरहं गिरामस्स्येकमक्षरम् ॥ यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमाल यः ॥ २५ ॥ अश्वत्यः सर्ववक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ॥ गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः॥२६॥ उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम्॥ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ २७ ॥ आयुधानामहं वनं धेनूनामस्मि कामधुक्॥ प्रजनश्चास्मि कन्द -- ·. पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥रा अनन्तपदा स्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ॥ पितृ णामर्यमा चास्मि यमःसंयमतामहम् ॥२४॥ प्रहादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामह म् ॥ मृगाणां च मृगेन्द्रोहं वैनतेयश्च पक्षि ग्णाम् ॥३०॥ पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्र भृतामहम् ।। झपाणां मकरश्चास्मि स्रोतसा मस्मि जाहूवी ॥ ३१ ॥ सर्गाणामादिरन्तश्च ·० मध्यं चैवाहमर्जुन॥ अध्यात्मविद्याविद्यानां २ वादःप्रवदतामहम्॥३२॥ अक्षराणामकारोड स्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ॥ अहमेवाक्षयः कालो धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥ ३३॥ मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् ॥ कीर्तिः श्रीर्वाक्चनारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिःक्षमा।३४। बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम्॥ मानानां मार्गशीर्षी हमृतूनां कुसुमाकरः ॥

·--- ॥ ३५॥ द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विना महम् ॥ जयोस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं स त्त्ववतामहम्॥३६॥ वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः॥ मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥३७॥ दण्डो दमयता 'मस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् ॥ मौनं चैवा स्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ ३८॥ यच्चापि सर्वभूतानां वीजं तदहमर्जुन ॥ नत ·दस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम्॥३॥ नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्त प॥ एष तूद्वेशतः प्रोक्लोविभतेर्विस्तरो मया ॥ ४० ॥ यद्यद्भिभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।। तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंशसम्भव म् ॥४१॥ अथ वा बहुनैतेन किं ज्ञानेन त वार्जुन ॥ विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थि तो जगत्॥४२॥ इति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिष ·- त्सु वह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसं वादे विभूतियोगो नाम दशमोऽध्यायः॥१०॥ अर्जुन उवाच ॥ मदनुग्रहाय परमं गुह्यम ध्यात्मसंज्ञितम् ॥ यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोड यं विगतो मम॥१॥ भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतो विस्तरशो मया ॥ त्वत्तः कमलपत्राक्ष मा हात्म्यमपि चाव्ययम् ॥२॥ एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर ॥ द्रष्टुमिच्छामि ते रू ·'. ४ • पमैश्वरं पुरुषोत्तम ॥३॥ मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो ॥ योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ।।४॥ श्रीभगवानुवाच॥ पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोथ सहस्रशः ॥ नानाविधानि दिव्यानि नानावारुतीनि च ॥५॥ पश्यादित्यान् वसूनुरूद्रानश्विनी मरुत स्तथा ॥वहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भा रत॥६॥ इहैकस्थंजगत् कृत्स्नं पश्याद्य सच

·राचरम् ॥ मम देहे गुडाकेश यच्चान्यगृष्टुमि
च्छसि ॥७॥ न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्त्र
चक्षुपा | दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे
योगमैश्वरम् ॥८॥॥ संजय उवाच॥ एवमु
क्त्वा ततो राजन् महायोगेश्वरो हरिः॥द
यामास पार्थाय परमं सूपमैश्वरम् ॥६॥
अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् ॥ अनेक
दिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥ १० ॥

·- पमैश्वरं पुरुषोत्तम ॥३॥ मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो ॥ योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ॥४॥ श्रीभगवानुवाच॥ पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोथ सहस्रशः॥ नानाविधानि दिव्यानि नानावारुतीनि च ॥५॥ पश्यादित्यान् वसूनुरुद्रानश्विनौ मरुत स्तथा ॥बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भा रत॥६॥ इहैकस्थंजगत् कृत्स्नं पश्याद्य सच

·राचरम् ॥ मम देहे गुडाकेश यच्चान्यदृष्टुमि
च्छसि ॥ ७॥ न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्व
चक्षुपा ॥ दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे
योगमैश्वरम् ॥८॥॥ संजय उवाच ॥ एवमु
क्त्वा ततो राजन् महायोगेश्वरो हरिः॥द
यामास पार्थाय परमं रुपमैश्वरम् ॥४॥
नेकवक्तनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् ॥ अनेक
भिरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥ १० ॥

·• दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् ॥ ५ सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ।११॥ दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्यगपदुत्थिता ॥ यदि भाः सदशी सा स्यानासँस्तस्य महात्मनः ॥ १२॥ तत्रैकस्थंजगत् कृत्स्नं प्रविभकमने कधा ॥ अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डव स्तदा ॥१३ ॥ ततः सविस्मयाविष्टोहष्टरोमा धनजयः ॥ प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलि - ·रभापत ॥ १४ ॥ अर्जुन उवाच ॥ पश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषस वान् ॥ ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थमृषीश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान् ॥१५॥ अनेकबाहूद रवक्तनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोनन्तरूपम् ।। नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि वि श्वेश्वर विश्वरूपम् ॥१६॥ किरीटिनंगदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् ॥ H -- d 31 :

·शन्ति वक्वाण्यभिविज्वलन्ति ॥२८॥ यथान. दीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृ द्ववेगाः ॥ तथैव नाशाय विशन्ति लोकास्त वापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः॥॥लेलिह्य से ग्रसमानः समन्ताल्लोकान् समग्रान् वदनै ज्वलद्भिः ॥ तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रंभासस्त वोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ॥३०॥ आख्याहि में को भवानुग्ररूपो नमोस्तुते देववरप्रसीद ॥

·No text on this page.

·द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कणं तथाऽन्या' नपियोधवीरान् ॥ मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युद्धयख जेतासि रणे सपत्नान॥ ॥३४॥ सञ्जय उवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा वचनं केश वस्य कृताञ्जलिर्वपमानः किरीटी ॥ नमस्ती त्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्र णम्य ॥ ३५ ॥ अर्जुन उवाच ॥ स्थाने हृपी केश तव प्रको] जगत्प्रहप्यत्यनुरज्यतेच ·- रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्व नमस्य न्ति च सिद्धसङ्घाः ॥३६॥ कस्माच्च ते न नमः रन्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणेऽप्यादिकत्रै॥ अनन्त देवेश जगन्निवास त्वमक्षरं सदसत्त त्परं यत् ॥३७॥ त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण स्त्वमस्य विश्वस्य परंनिधानम् ॥ वेत्ताऽसि वेद्यं च परं च धाम त्वयाततं विश्वमनन्त रूप॥३८॥ वायुर्यमोऽग्निवरुणः शशाङ्कः प्र ·. तस्त्वं प्रपितामहाच ॥ नमानमस्ते उहस्ररुत्वः पुनश्च भूयोपि नमो नम: 'स्ते ॥ ३८ ॥ नमः पुरस्तादय पटतम्ते नमी ते सर्वत गव ॥ अनन्तवीर्यामित विक्रमस्त्वं सर्व समाप्नोपि ततोऽमि मर्व ॥ ॥४०॥ सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे रुणा हे यादव हे सखेति ॥ अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात्मगायेन वापि ॥ ४१ ।। स्तु सर्व ·- यच्चावहासार्थमसत्रुतोसि विहारशय्यासन भोजनेषु ॥ एकोथ वाप्यच्युत तत्समक्षं त त्क्षामये त्वामहमप्रमेयम् ॥ ४२ ॥ पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्ग रीयान् ॥ न त्वत्समोस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेप्यप्रतिमप्रभावः ॥ ४३ ॥ तस्मात्प्रण म्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशसी ड्यम् ॥ पितेव पुत्रस्य सखेव सखयुः प्रियः ·opment जापतिस्त्वं प्रपितामहश्च ॥ नमोनमस्तेऽ : स्तु सहस्ररुत्वः पुनश्च भूयोपि नमो नम् स्ते ॥ ३८ ॥ नमः पुरस्तादथ पष्ठतस्ते नर्म स्तु ते सर्वत एव सर्व ॥ अनन्तवीर्यामि विक्रमस्त्वं सर्व समाप्नोषि ततोऽसि सर्व ॥४०॥ सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे रुष हे यादव हे सखेति ॥ अजानता महिम तवेदं मया प्रमादात्प्रणयेन वापि ॥ ४३ ·यच्चावहासार्थमसत्कृतोसि विहारशय्यासन भोजनेषु ॥ एकोथ वाप्यच्युत तत्समक्षं त त्क्षामये त्वामहमप्रमेयम् ॥ ४२ ॥ पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्ग रीयान् ॥ न त्वत्समोस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेप्यप्रतिमप्रभावः ॥ ४३ ॥ तस्मात्प्रण म्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमी ड्यम् ॥ पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः ..

·प्रियायार्हसि देव सोढुम्॥४४॥ अदृष्टपूर्व ह षितोस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे ॥ तदेव मे दर्शय देव रुपं प्रसीद देवेश जग निवास ॥४५॥ किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव ॥ तेनैवसू पेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूते ॥४६॥ श्रीभगवानुवाच ॥ मयाप्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात्॥तेजोमयं विश्व ·मनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम् ॥४॥ न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर्न च क्रियाभिर्न त पोभिरुग्रैः ॥ एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्र टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ॥४८!! मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपंघोरमीदृङ्ममे दम् ॥ व्यपेतमीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे सूपमिदं प्रपश्य ॥४॥ सञ्जय उवाच ॥ इत्यर्जु नंवासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास ·३० भूयः ॥ आश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा २ पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ॥५०॥ अर्जुन उवाच॥ दृष्ट्येदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन ॥ ई दानीमस्मि संवत्तः सचेताःप्रकृतिं गतः॥५१॥ श्रीभगवानुवाच ॥ सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवा नसि यन्मम ॥ देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ॥५२॥ नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया ॥ शक्य एवंविधोद्रष्टुं दू

·ष्टवानसि मां यथा ॥५३॥ भक्त्या त्वनन्यया
शक्यो ह्यहमेवंविधोऽर्जुन ॥ ज्ञातुं द्रष्टुं च त
त्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप ॥५४॥ मत्कर्मकन्मत्प
रमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः ॥ निर्वैरः सर्वभूतेषु
यः स मामेति पाण्डव ॥ ५५ ॥ इति श्रीमन
गवनीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशा
स्त्रेश्रीकृष्णार्जुनसंवादे विश्वरूपदर्शनयोगो
नाम एकादशोऽध्यायः ॥ ११॥ ॥ ॥

·गी० अर्जुन उवाच ॥ एवं सततयुक्ताये भक्तास पर्युपासते ॥ ये चाऽप्यक्षरमव्यक्तं तेष योगवित्तमाः ॥१॥ श्रीभगवानुवाच ॥ वेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते द्वया परयोपेतास्तेमे युक्ततमा मताः ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते नित्यं च कूटस्थमचल ध्रुवम् SHमबद्रयः ·मुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः ॥ ४ ॥ शोधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम्॥ अव्य ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥५॥ ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः ॥ अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते॥६॥ तेपामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ॥ म वामिन चिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम्॥१॥ मय्येव नन आधत्व मयि बुद्धिं निवेशय ॥

·निवसिष्यसि मय्येव अतऊध्वं न संशयः॥ अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोपि मयि सि रम् ॥ अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुंध ञ्जय ॥६॥ अभ्यासेप्यसमर्थोसि भत्कर्मपर भव ॥ मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन् सिद्धिमा प्स्यसि ॥१०॥ अथैतदप्यशक्तोसि कत्तुं मद गमाश्रितः ॥ सर्वकर्मफलत्यागं ततः कु यतात्मवान् ॥११॥ श्रेयो हि ज्ञानमभ्याग

·No text on this page.

·स • यः ॥१५॥ अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो ग तव्यथः ॥ सर्वारम्भपरित्यागी योमद्भक्तः स मे प्रियः ॥१६॥ योन हष्यति न द्वेष्टि न शो चति न काङ्क्षति ॥ शुभाशुभपरित्यागी भक्ति मान् यः स मे प्रियः ॥ १७ ॥ समःशत्रोच मित्रे च तथामानापमानयोः ॥ शीतोष्णसु खदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ १८॥ तुल्य निन्दास्तुतिौनी संतुष्टो येन केन चित्। अ ·निकेतः स्थिरमतिर्मकिमान्मे प्रियोनरः॥१॥ ये तु धामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते ॥ श्र द्दधाना मत्परमा भकास्तेऽतीव मे प्रियाः॥२०॥ इति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्या यां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे भक्तियो गोनाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥ श्रीभगवानुवाच ॥ इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्र मित्यभिधीयते॥ एतद्यो वेत्ति तंप्राहुःक्षेत्रज्ञ ·मिति तद्विदः॥१॥ क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत ॥ क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्त ज्ज्ञानं मतं मम ॥२॥ तत्क्षेत्रं यच्च यादृक् च यद्विकारि यतश्च यत् ॥ स च योयत्न भावश्च तत्समासेन मे शृणु ॥३॥ ऋषिभि बहुधागीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक् ॥ ब्रह्म सूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ॥ ४॥ म हाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ॥ इन्द्रि .

·याणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥५॥ इच्छाद्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः॥ एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम्॥६॥ अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा शान्तिरार्जवम्।। अचार्यापासनंशौचं स्थैर्यमात्मविनिगहः । इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च ॥ ज न्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥८॥ असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ॥ नि ·त्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषुः ॥६॥ ७ मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी॥ विविक्रदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि ॥ १० ॥ अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम्।। एतज्ज्ञानमिति प्रोकमज्ञानं यदतोऽन्यथा ॥११॥ ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वाऽमृतम शनुते ॥ अनादिमृत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासद् च्यते ॥ १२ ॥ सर्वतः पाणिपादतत्सर्वतोऽक्षि ·शिरोमुखम् ॥ सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमाव त्यतिष्ठति ॥१३॥ सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वन्द्रि यविवर्जितम् ॥ असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गु णभोक्त च ॥१४॥ बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च ॥ सूक्ष्मस्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चा न्तिके च तत् ॥१५॥ अविभक्तं च भूतेषु वि भतामिव चस्थितम् ॥ भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥ १६ ॥ ज्योतिषामपि ·muh तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ॥ ज्ञानं ज्ञेयं नगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम् ॥१७॥ क्षेत्र तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः॥ त एतद्विज्ञाय मनावायोपपद्यते ॥१८॥ कृतिं पुरुषं चैव विद्वयनादी उभावपि ॥ कारांश्च गुणांश्चैव विद्धिप्रकृतिसंभवान् । कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते॥पुर ·प्रकृतिस्थोहि भुङ्क्ते प्रकृतिजान् गुणान् ॥ कारणंगुणसंगोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥२१॥ उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ताभोक्ता महेश्वरः॥ पर मात्मेति चाप्युक्तो देहेस्मिन्पुरुषः परः॥२२॥ य एवं वेत्ति पुरुष प्रकृतिंच गुणैः सह ॥ सर्व थावर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥ २३॥ ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्म ना || वामांगेन गोगेन कर्मयोगेन चाप ·रे ॥२४॥ अन्ये त्वेवमजोनन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्य उपासते ॥ तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्यु श्रुति परायणाः ॥२५॥ यावत्संजायते किञ्चित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम् ॥ क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥२६॥ समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं प रमेश्वरम् ॥ विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्य ति स पश्यति ॥२७॥ समं पश्यन् हि सर्व त्र समवस्थितमीश्वरम् ॥ न हिनस्त्यात्मना ·त्मानं ततो याति परां गतिम् ॥ २८॥ प्रक त्येव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः॥ यः पश्यति तथात्मानमकर्तारं स पश्यति॥ यदा भूतपथग्भावमेकस्थमनुपश्यति ॥ तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥३०॥ अनादित्वान्निर्गुणत्वात्परमात्मायमव्ययः ॥ शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्य ते ॥३१॥ यथा सर्वगतं सौदम्यादाकाशं नो ·पलिप्यते ॥ सर्वत्रावस्थितो देहे तथात्मा नोपलिप्यते॥३२॥ यथा प्रकाशयत्येक कृत्स्नं लोकमिमं रविः ॥ क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्न्ने प्रकाशयति भारत ॥ ३३ ॥ क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेव मन्तरंज्ञानचक्षुषा ॥ भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम् ॥३४॥ इति श्रीमद्भगव द्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोगो -- ·नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥ श्रीभगवानुवाच ॥ परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञा नानांजानमुत्तमम् ॥ यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां मिद्धिमितो गताः ॥ १॥ इदं ज्ञानमु पाश्रित्य मम माधर्म्यमागताः ॥ सर्गऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥२॥ मम योनिर्महद्रम तस्मिन् गर्भ दधाम्यहम्॥संभ वः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥३॥स ·-- ० वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः संभवन्ति याः॥ ता २२ सां ब्रह्म महद्योनिरहं वीजप्रदःपिता ॥४॥ सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृति संभवाः ।। निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्।। तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम्॥ सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ॥६॥ रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासंगसमुद्भवम् ॥ तंनिबन्नाति कौन्तेय कर्मसंगेन देहिनाम्॥

·॥ ७॥ तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्व दे हिनाम्॥प्रमादालस्यनिद्राभिस्तं निबध्नाति भातर ॥८॥ सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्म णि भारत ॥ ज्ञानमावत्य तु तमः प्रमादे संजयत्युत ॥६॥ रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ॥ रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तस्था ॥ १० ॥ सर्वद्वारेषु देहेड स्मिन् प्रकाश उपजायते। जानं यदा तदा ·२ विद्याद्विवद्धं सत्त्वमित्युत ॥ ११ ॥ लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पहा ॥ रज स्येतानि जायन्ते विवढे भरतर्षभ ।। १२ ।। अप्रकाशोऽप्रवत्तिश्च प्रमादो मोह एव च। तमस्येतानि जायन्ते विवढे कुरुनन्दन ।। ॥ १३ ॥ यदा सत्त्वे प्रवद्धे तु प्रलयं याति दे हभृत् ॥ तदोत्तमविदां लोकानमलानप्रति पद्यते ॥ १४॥ रजसि प्रलयं गत्या कर्म सं

·।
गिपु जायते ॥ तथा प्रलोनस्तमाम मूढया
निषु जायते ॥१५॥ कर्मणः सुकृतस्याहुः सा
त्विकं निर्मलं फलम् ॥ रजसस्तु फलं दुःख
मज्ञानं तमसः फलम् ।।१६॥ मत्त्वात्संजाय
ते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ॥ प्रमादमोहौ
तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥१७॥ उर्व गच्छ
न्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ॥ जघ
न्यगुणवत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः॥१८॥

·! , मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते॥ स गुणान् समतीत्यैतान् ब्रह्म भूयाय कल्प ते ॥६॥ ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्यय स्य च ॥ शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्ति कस्य च ॥ २७ ॥ इति श्रीमद्भगवद्गीतासूप निषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णा र्जुनसंवादे गुणत्रयविभागयोगो नान चतु र्दशोऽध्यायः ॥ १४॥ ॥ ॥

·- श्रीभगवानुवाच ॥ ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं माहुरव्ययम् ॥ छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥१॥ अधश्चोध्वं प्रस्ता स्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ॥ अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥२॥ न रूपमस्येह तथोपलभ्य ते नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा ॥ अश्व त्यमेनं सुविसृढमूलमसङ्गशस्त्रेण दूढेन छि ·त्त्वाः ॥३॥ ततःपदं तत्परिमार्गितव्यं यस्मिन् गता न निवर्तन्ति भूयः। तमेवचाद्यं पुरुषप्र पद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसूता पुराणी ॥ ४ ॥ नि निमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्यावि निवृत्तकामाः ॥ द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंह गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥५॥ न तदा सयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः॥ यद्गत्वा न निर्तन्ते तद्धाम परमं मम॥६॥ ममैवांशी ·जीवलोके जीवभूतः सनातनः ॥ मनःषष्ठा नीन्द्रियागि प्रतिस्थानि कर्पति ॥ ७॥ श रीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।। गृ हीत्वेतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥ ॥ ८॥ श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं ध्राणमेव च । अधिष्ठाय मनचाऽयं विपयानुपसेवते ॥६॥ उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणा न्वितम्॥ विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञा ·- :॥१०॥ यतन्तोयोगिनश्चैनं पश्यन्त्या मन्यवस्थितम्॥यतन्तोऽप्यतात्मानो नैन पश्यन्त्यचेतसः ॥ ११ ॥ यदादित्यगतं तेजो जगदासयतेऽखिलम् ॥ यच्चन्द्रमसि यच्चानौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥ १२ ॥ गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा ॥ पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥१३ अहं वैश्वानरोभूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ·प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ ॥ १४ ॥ सर्वस्य चाहं हृदि संनिविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च ॥ वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तरुद्वेदविदेवचाहम् ।। १५ ॥ द्वा विमौ पुरुपौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ॥ क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥ १६ ॥ उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदा हतः ॥ यो लोकत्रयमाविश्य विभर्त्यव्यय ·• ईश्वरः ॥ १७ ॥ यस्मात्क्षरमतीतोहमक्षराद ७ पिचोत्तमः॥ अतोस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥१८॥ यो मामेवमसंमूढो जाना ति पुरुषोत्तमम् ॥ ससर्वविद्भजति मां सर्वमा वेन भारत ॥१६॥ इति गुह्यतमं शास्त्रमिद मुक्तमयाऽनघ॥ एतद्बुध्या बुद्धिमान् स्यात्कृ तकृत्यश्च भारत ॥ २०॥ ॐतत्सदिति श्री मद्भगवद्गीतासूपपुराणपुरुपोत्तमयोगोनाम

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·• षतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ॥ क्षिपाम्य • जस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥१॥ आसु री योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ॥ मा मप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥२०॥ त्रिविधं नरकस्येदंदारं नाशनमात्म नः ॥ कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्तयं त्यजेत्॥२९॥ एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारै स्त्रिभिर्नरः॥ आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो या

·No text on this page.

·गी० जन्ते श्रद्धयान्विताः॥ तेषां निष्ठा तुकारुष ९१ सत्त्वमाहो रजस्तमः॥१॥ श्रीभगवानुवाच त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभ जा ॥ सात्विकी राजसी चैव तामसी चे तां शृणु ॥ २॥सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा वति भारत॥श्रद्धामयोऽयं पुरुषो योयच्च स. एव सः॥३॥ यजन्ते सात्विका देव प्रेतान भूतगण TISET:

·No text on this page.

·१२ गी. रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः स' त्विकप्रियाः ॥८॥ कटुम्ललवणात्युष्णतीक्ष्ण सूक्षविदाहिनः ॥ आहारा राजसस्येष्टा खशोकामयप्रदाः॥६॥ यातयामं गतरसं तिपर्युषितं च यत् ॥ उच्छिष्टमपिचामे भोजनं तामसप्रियम् ॥ १०॥ अफलाका भिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते ॥ यष्टव्यमे मसात्विकः॥११॥ अभिम

·No text on this page.

·गी० मनः प्रसादः सौम्यत्वं मानमात्मविनिग्रहः ।।
९३ भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥१६॥
श्रद्धया परया तप्ततपस्तत्रिविधं नरैः ॥ अ
फलाकाटिभिर्युक्तः सात्विकं परिचक्षते॥१॥
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत्। क्रि
यते तदिहप्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥ १८ ॥
मूढगाहेणात्मनो यत् पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थ वा तत्तामसमुदाहृतम्॥१६॥

·दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ॥ दे। शे काले च पात्रे च तद्दानं सत्विकं स्मृतम् ॥ ॥ २० ॥ यत्तु प्रत्त्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः ॥ दीयते च परिक्लिष्टं तद्राजसमुदाहृ तम् ॥ २१ ॥ अदेशकालेयहानमपात्रेभ्यश्च दीयते ॥ असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृ तम् ॥ २२ ॥ ॐ तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मण स्त्रिविधः स्मृतः ॥ ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च य ·• ज्ञाश्च विहिताःपुरा ॥ २३ ॥ तस्मादोमित्यु ४ दाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः ॥ प्रवर्तन्ते वि धानोकाः सततं ब्रह्मवादिनाम्॥ २४ ॥ तदि त्यमभिसंधाय फलं यज्ञतपःक्रियाः॥ दान क्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाटिभिः ॥ २५ ॥ सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयु ज्यते ॥ प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ २६ ॥ यज्ञे तपसि दाने च स्थिति ·- -- मदिति चोच्यते ॥ कर्म चैव तदर्थीयं सदि त्येवाभिधीयते ॥ २७ ॥ अग्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् ॥ असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नोइह ॥ २८॥ इति श्रीमद्भग यद्गीतामूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे श्रद्धात्रयविभागयोगोना ममतदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥ अर्जुन उवाच ॥ संन्यासस्य महाबाहो तत्त्व ॥ ॥

·मिच्छामि वेदितुम् ॥ त्यागस्य च हृषीकेश पथक्केशिनिषूदन॥१॥ श्रीभगवानुवाच॥ का म्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः॥ सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ ॥२॥ त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषि णः ॥ यज्ञदानतपः कर्म न त्याज्यमिति चा परे ॥३॥ निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरत सत्तम ॥ त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः सं ·र्तितः॥४॥ यज्ञदानतपः कर्म न त्या कार्यमेव तत् ॥ यज्ञो दानं तपश्चैव पा नानि मनीषिणाम् ॥ ५॥ एतान्यपि तु क आणि संगं त्यक्त्वा फलानि न॥ कर्तव्यानी ति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥६॥ निय तस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ॥ मोहा त्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥७॥ दुःखमित्येव यत्कर्म कायनेशभयात्त्यजेत् ॥

·स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥८॥ कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुना। संगं त्यक्त्वा फलंचैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥६॥न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशलेनानुपज्जते॥ त्यागीसत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः॥ ॥ १० ॥ नहि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्य कर्मफलत्यागी स त्यागीत्य भिधीयते ॥ ११॥ अनिष्टमिष्टं मिमं च त्रिवि शेषतः ॥ यस्तु ·- धं कर्मणः फलम् ।। भवत्यत्यागीनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां कचित् ॥१२॥ पञ्चैतानि महा बाहो कारणानि निबोध मे ॥ सांख्ये कृतां ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥ १३ ॥ अ धिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ॥ विविधाश्च एथक् चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चम म् ॥ १४ ॥ शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ॥ न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हे ·तवः ॥१५॥ तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं के • वलं तु यः ॥ पश्यत्यकृतवुद्धित्वान्न स पश्य ति दुर्मतिः ॥ १६ ॥ यस्य नाहंकृतो भावो बु द्विर्यस्य न लिप्यते ॥ हत्वापि स इमाल्लोका न हन्ति न निबद्धयते ॥१७॥ ज्ञानं ज्ञेयं प रिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ॥ करणं कर्म कति त्रिविधः कर्मसंग्रहः॥१८॥ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः॥प्रोच्यते गुण

·No text on this page.

·गो० रुतम् । अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्साटि ८ च्यते ॥ २३॥ यत्तु कामेप्सुनाकर्म साहक वा पुनः॥ क्रियते बहुलायासं तद्राजस हृतम् ॥२४॥ अनुबन्धंक्षयं हिंसामनवर पौरुषम् ॥ मोहादारभ्यते कर्म तत्तामस् हृतम्।२५।मुक्तसङ्गोऽनहंवादीधत्युत्सा न्वितासिद्धय सिद्धयोनिर्विकारः कर्तार

·No text on this page.

·यया धमेमधमें च काय चाकायमव च ॥ अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ रा जसी ॥३१॥ अधर्म धर्ममिति या मन्यते त मसावता ॥ सर्वार्थाविपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥३२॥धृत्या ययाधारयते मनः प्राणेन्दियक्रियाः ॥ योगेनाव्यभिचारिण्या धतिः सा पार्थ सात्विकी ॥३३॥ यया तु ध मकामार्थान्धृत्याधारयतेऽर्जुन ॥ प्रसङ्गेन फ ·लाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥३४॥ य या स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ॥ न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिःसा पार्थतामसी।३५॥ सुखं त्विदानी त्रिविधं शणु मे भरतर्षभ । अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥३६॥ यत्तदग्रेविषमिव परिणामेऽमृतोपम म् ॥ तत्सुखं सात्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसाद जम् ॥ ३७ ॥ विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽम ·तोपमम् ॥ परिणामे विषमिव तत्सुखं राज सं स्मृतम् ॥ ३८ ॥ यदने चानुवन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ॥ निद्रालस्यप्रमादोत्यं तत्ता मसमुदाहृतम् ॥ ३४॥ न तदस्ति पथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः॥ सत्त्वं प्रकृतिजैर्मु क्तं यदेभिःस्यात्त्रिभिर्गुणैः ॥४०॥ ब्राह्मणक्ष त्रियविशां शूद्राणां च परन्तप ॥ कर्माणि प्रविभक्तानिवभावप्रभवैर्गुणैः ॥४१॥ शमो द ·मस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ॥ ज्ञान विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥४२॥ शौर्य तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम्॥ दानमीश्वरभावश्च क्षात्रंकर्म स्वभावजम्॥४॥ रुपिगोरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम्॥ परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ ॥४४॥ स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते ॥ नरः ॥ स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति ·.. १ च्छृणु ॥ ४५ ॥ यतः प्रवृत्तिभूतानां येन सर्व मदं ततम् ॥स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं वि दति मानवः ॥ ४६॥ श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ॥ स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम्॥४७॥सहजं कर्म को न्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ॥ सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावताः॥४॥ असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पहः॥ नैष्कर्म्यसिद्धि

·No text on this page.

·काम क्रोधं परिग्रहम् ॥ विमुच्य निर्ममः शा न्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥४३॥ ब्रह्मभूतः प्रस नात्मा न शोचति न काङ्कति ॥ समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते परां ॥५४॥ भक्त्या मा मभिजानाति यावान्यपचास्मि तत्त्वतः॥ ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ।।५।। सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्यपाश्रयः॥ मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम्।५६।

·चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ॥ बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव॥५॥ मच्चितः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ॥ अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनक्ष्यसि ॥ ५८ ॥ यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ॥ मिथ्यैप व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥५६॥ स्वभावजेन कौन्तेय नि बद्धः स्वेन कर्मणा ॥ कर्तुं नेच्छसि यन्मोहा ·१८ करिष्यस्यवशोपि तत् ॥ ६० ॥ ईश्वरः सर्व अ भूतानां हृदेशेऽर्जुन तिष्ठति ॥ भ्रामयन्स र्वभूतानि यन्त्रारुढानि मायया ॥६॥ तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ॥ तत्पसादा त्परां शान्तिं स्थान प्राप्स्यसि शाश्वतम॥२॥ इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ॥ विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु॥३॥ १ सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः॥ इष्टोऽ ·सिमेढमतिस्ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥६॥ मन्मना भवमद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।। मा मेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे।।६।। सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।। अहं त्वां सर्व पापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥६६॥ इदं ते नाऽतपस्काय नाभक्ताय कदाचन ॥न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां यो भ्यसूयति ॥ ६॥य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्व ·भिधास्यति ॥ भक्तिं मयि परां कृत्वा मामे वैष्यत्यसंशयः ॥ ६८ ॥ न च तस्मान्मनुप्येषु कश्चिन्मे पियकृत्तमः॥भविता न च मे तस्मा दन्यः प्रियतरो भुवि ॥ ६ ॥ अध्येष्यते च य इमं धयं संवादमावयोः ॥ ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ ७० ॥ श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः॥ सोऽपि मुक्तः शुभाल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्म ·गाम् ॥ १॥ कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रे ण चेतसा ॥ कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रणष्टस्ते धनञ्जय ॥ ७२ ।। अर्जुन उवाच ॥ नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाऽच्युत॥ स्थितो ऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ ७३ ।। सञ्चय उवाच॥ इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ॥ संवादमिममप्रौपमद्भुतं रोम हर्पणम् ।।४।।व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेत्तद्गुह्य ·महं परम् ॥ योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्क थयतः स्वयम् ॥ ७५ ॥ राजन् संस्मृत्यसंस्म त्यसंवादमिममद्भुतम्।। केशवार्जुनयोःपुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ ७६ ॥ तच्च संस्मृत्यसं स्मृत्यरूपमत्यद्भुतंहरेः ॥ विस्मयो मे महा राजन्हष्यामि च पुनः पुनः।। ७७॥ यत्र योगे श्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ॥ तत्र श्री विजयो भूतिर्बुवा नीतिर्मतिर्मम॥८॥ इति

·No text on this page.

·-

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·-
कं परायणम् ।। स्तुवन्तः
कंकमर्चन्तः प्राप्नु
युर्मानवाः शुभम् ॥ ४ ॥ को धर्मः सर्वधर्मा
गां भवतः परमो मतः ॥ किं जपन्मुच्यते ज
तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ॥५॥भीष्म उवाच॥
जगत्प्रभुदेवदेवमनन्तं पुरुपोत्तमम् ॥ स्तु
वन्नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ ६ ॥
तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्यापुरुपमव्ययम्॥
ध्यायन्स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेवच॥७॥

·अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥८॥ ब्रह्मण्यं सर्वधर्मजं लोकानां कीर्तिव र्धनम् ॥ लोकनाथं महतं सर्वभूतभवोन वम् ॥६॥ एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिक तमो मतः॥यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्च बरःसदा ॥१०॥ परमं यो महत्तेजः परमं यो १६ महत्तपः॥ परमं यो महद्रह्म परमं यः परा ·यणम् ॥११॥ पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गला नां च मङ्गलम् ॥ दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥१२॥यतः सर्वाणि भूतानि. भवन्त्यादियुगागमे ।। यस्मिंपच प्रलयं या न्ति पुनरेव युगक्षये ॥१३॥ तस्य लोकप्रधा नस्य जगन्नाथस्य भूपते॥विष्णोर्नामसहस्रं मेशणु पापभयापहम् ॥ १४ ॥ यानि नामा नि गौणानि विख्यातानि महात्मनः ॥

·षिभिः परिगीतानि तानिवक्ष्यानिभूतये॥१५॥ ऋषिर्नाम्नां सहस्रस्य वेदव्यासो महामुनिः॥ छन्दोऽनुष्टुप् तथादेवो भगवान् देवकीसुतः ॥१६॥ विष्णुं जिष्णुं महाविष्णुं प्रभविष्णुं महे खरम्॥अनेकरूपदैत्यान्तं नमामिपुरुषोत्तम म्॥१॥ अस्य श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तो त्रमन्त्रस्य ॥ भगवान्वेदव्यासऋषिः ॥ अनु टुप्छन्दः॥ श्रीकृष्णः परमात्मा श्रीमन्नाराय ·-... ' णो देवता ॥ अमृतांशूद्भवोभानुरिति बीजम देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तिः॥त्रिसामासामग सामेति हृदयम् ॥ शङ्खभन्नन्दकीचक्रीति के लकम् ॥ शार्ङ्गधन्वागदाधर इत्यस्त्रम् ॥ थाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति कवचम् ॥ उद्भवः क्षों भणोदेव इति परमो मन्त्रः॥ श्रीकृष्णप्रीत्य थै सहस्त्रनामजपेवियोगः ॥अथकरन्यासः॥ ॐ उद्भवाय अगुष्ठाभ्यांनमः॥ ॐ सोHI ·य तर्जनीभ्यां नमः॥ ॐ देवाय मध्यमाभ्यां नमः ॥ ॐ उद्भवाय अनामिकाभ्यां नमः॥ ॐ क्षोभणाय कनिष्ठिकाभ्यां नमः ॥ ॐ दे वाय करतलकरपष्ठाभ्यां नमः ॥ इति करन्या सः॥ सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः॥ ज्ञानाय हृदया य नमः ॥ सहस्रमूर्धा विश्वात्मा ॥ ऐश्वर्या य शिरसे स्वाहा ॥ सहस्रार्चिःसप्तजिहः॥ श तयै शिखायै वषट् ॥ त्रिसामा सामगः सा ·' म ॥ वलाय कवचायहम्॥ रथाङ्गपागिरतो * भ्यः ॥ तेजसे नेत्राभ्यां वीपट् ॥ गाय न्वागदाधरः । वीर्याय अस्त्रायफट् । मातुः 'मुदर्शनः कालः भूर्भुवःस्वरोम् दिग्बंधः इति हृदयादिन्यासः॥ ॥ अथ ध्यानम् ॥ ॐक्षीरोदन्वत्प्रदेणे शुचिमणिविलमत्मकते मौक्तिकानां मालाऋप्तासनस्यः स्फटिकमगिा ·निभैौतिकर्मण्डितांगः॥शुभैरभैरदभैरुपरि विरचितैर्मुक्तपीयूषवरानन्दी न: पुनीयाद रिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुंदः ॥१॥ अथवा भूःपादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चंद्रसूर्यो च नेत्रे कर्णावाशाशिरो द्यौर्मुखमपि दहनौ यस्य वास्तेयमब्धिः॥ अन्तः स्थं यस्य विश्व सुरनरखगगो भोगिगंधर्वदैत्यैश्चित्रं रंरम्यते तंत्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि॥२॥ अथ ·वा ॥शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारंगगनसदृशं मेघवणं शुभाङ्गम्।।ल क्ष्मीकांतं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वंदे विष्णुंभवभयहरं सर्वलोकैकनाथम्॥३॥अथ वा ॥ मेघश्यामं पीतकौशेयवासं श्रीवत्साई कौस्तुभोद्भासितांगम् ॥ पुण्योपेतं पुण्डरीका यताक्षं विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम्॥४॥ अ थवा ॥ सशङ्खचक्र सकिरीटकुण्डलंसपीतव ·'स्त्रं सरसीरुहेक्षणम्॥ स हारवक्षःस्थलको स्तुभश्रियं नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम् ॥५॥ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभव त्प्रभुः ॥ भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभा वनः॥१॥ पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः ॥ अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञो ऽक्षर एव च ॥२॥ योगो योगविदां नेताप्र धानपुरुषेश्वरः ॥ नारसिंहपपुः श्रीमान् के ·वि० शवः पुरुषोत्तमः ॥३॥ सर्वः शर्वः शिवः स्थ णुर्भूतादिनिधिरव्ययः॥ संभवो भावनो भः प्रभवः प्रभुरीश्वरः॥४॥स्वयंभूः शंभुरादि पुष्कराक्षो महास्वनः॥अनादिनिधनोध विधाता धातुरुत्तमः ॥५॥ अप्रमेयो ह शः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ॥ विश्वकर्मा म वास्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥६॥ अग्राह प्रतर्दनः ॥ सिताक्षः

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·। महाबलः ॥१८॥ महाबुद्धिर्महावीर्यो म हाशक्तिर्महाद्युतिः॥ अनिर्देश्यवपुः श्रीमान मेयात्मा महाद्रिधक् ॥१६॥ महेष्वासो म हीभर्ता श्रीनिवासः सताङ्गतिः॥ अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदांपतिः ॥ २० मरीचिमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः॥ रण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥२१ नामात्यः सर्वदूक् सिंहः सन्धातासंधिम

·No text on this page.

·प्रसन्नात्माविश्वधग्विश्वभुग्विभुः ॥ सत्कार्ता सत्कृतिःसाधुजन्हुर्नारायणो नरः॥२६॥ संख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः सिद्वार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाध नः ॥ २७ ॥ वृषाही वृषभो विष्णुवषपर्वा व षोदरः॥वर्द्धनो वर्द्धमानश्च विविक्तः श्रुति सागरः॥२८॥ सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदी वसुः ।। नैकरूपो वहद्रूपः शिपिविष्ट.

·No text on this page.

·स हनाजदनन्ताजत्॥३३॥ इष्टो विाश प्टः शिखंडी नहुषो वषः ॥ क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः॥ ३४॥ अच्यु तः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः। अपां निधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः॥ ३५॥ स्कं द: स्कंदधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ॥ वा सुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरंदरः ॥३६॥ अ शोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ॥

·No text on this page.

·श्रीगर्मः परमेश्वरः ॥ करणे कारणं कर्ता वि स कर्ता गहनो गुहः ॥ ४१ ॥ व्यवसायो व्यव स्थानः संस्थान: स्थानदो ध्रुवः ॥ परद्धिः परमः स्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ॥ ४२ ॥ रामो विरामो विरजो मार्गों नेयो नयोऽन यः ॥ वीर: शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदु त्तमः ॥ ४३ ॥ वैकुंठः पुरुषः प्राणः प्राणदः १ प्रणवः एथः ॥ हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो ·वायुरधोक्षजः ॥ ४४ ॥ ऋतुः सुदशनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः ॥ उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ॥ ४५ ॥ विस्तारः स्थावरः स्थाणुः प्रमाणं वीजमव्ययम् ॥ अर्थाऽनों महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥४६ ॥ अनिर्विरणः स्थविष्ठो भूधर्मयूपीम हामखः ॥ नक्षत्रनेमिनक्षत्री क्षमः क्षामःस

·No text on this page.

·产

1No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·। तागमः ॥ अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो ध स. । नञ्जयः॥ ७० ॥ ब्रह्मण्योब्रह्मरुद्ब्रह्मा ब्रह्म न ह्मविवर्धनः॥ब्रह्मविद्ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो बाह्मणप्रियः ॥७॥महाक्रमो महाकर्मा म हातेजा महोरगः॥ महाक्रतुर्महायज्वा महा यज्ञो महाहविः ॥७२॥ स्तव्यः स्तवप्रियः स्तो स्तुतिः स्तोतारणप्रियः ॥ पूर्णः पूरयिता १ पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ ३॥ मनोजव

·No text on this page.

·को नैकः सवः कः किं यत्तत्पदमनुत्तमम् ॥ ६ लोकबंधुलॊकनाथो माधवो भक्तवत्सलः॥७॥ सुवर्णवर्णो हेमांगोवरांगश्चंदनांगदी। वीर हा विषमः शन्योधताशीरचलश्चलः ॥७॥ अमानी मानदी मान्यो लोकस्वामी त्रिलोक धक् ॥ सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धरा धरः ॥ ८० ॥ तेजोवषो द्युतिधरः सर्वशस्त्र भृतांवरः ॥ प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृंगो

·No text on this page.

·सववागाश्वरश्वरः ॥ महाहूदा महा । महाभूतो महानिधिः ॥ ८६ कुमुदः कु :कुन्द पर्जन्यःपावनोनिलः ॥ अमृतांशो वपुः सर्वज्ञःसर्वतोमुखः॥८७॥ सुलभः सु : सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः ॥ न्यग्रोधो रोश्वत्यश्चाणूरांध्रनिषदनः ॥ ८८॥ सह ९७ र्चिः सप्तजिहः सप्तधाः सप्तवाहनः ॥ अ

·No text on this page.

·सत्यः सत्यधर्मपरायणः॥अभिप्रायः प्रिया) ऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्द्धनः॥३॥ विहायसगति ज्योतिः सुरुचिर्तुतभुग्विभुः ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥४॥ अनन्तोहु तभुग भोक्ता सुखदोनैकजोऽग्रजः॥ अनिर्वि मः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ५॥ सनत्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ॥ स्व स्तिदःस्वस्तिकृत्स्वस्तिस्वस्तिभुकस्वस्तिदक्षि

·No text on this page.

·• शो व्यादिशोदिशः ॥१०० ॥ अनादिर्भूर्भुवो । लक्ष्मीः सुवीरोरुचिराङ्गदः॥जननोजनजन्मा दिर्भीमो भीमपराक्रमः।।१०१॥ आधारनिल यो धाता पुष्पहासः प्रजागरः॥ ऊर्ध्वगः स त्पथथाचारःप्राणदः प्रणवः पणः॥२॥प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत्प्राणजीवनः॥ तत्त्वं तत्त्व विदेकात्मा जन्ममृत्त्युजरातिगः ॥३॥भूर्भुवः स्वस्तरूस्तारः सविता प्रपितामहः ॥ यज्ञो

·No text on this page.

·तनीयस्य केशवस्य महात्मनः ॥ नाम्नां स २० हस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम् ॥८॥य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् ॥ नाशुभं प्राप्नुयात् किंचित् सोऽमुत्रेह च मा नवः॥६॥ वेदान्तगो ब्राह्मणः स्यात् क्षत्रियो विजयीभवेत्॥ वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रःसु खमवाप्नुयात् ॥ २०॥ धर्मार्थी प्राप्नुयाद्ध ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् ॥ कामानवाप्नुया ·॥ ११॥ भक्ति कामी प्रजार्थी प्राप्नुयात्प्रजाः मान्यः सदोत्थाय शुचिस्तद्तमानसः॥सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत्प्रकीर्तयेत्।।शायशः प्राप्नोतिविपुलंज्ञातिप्राधान्यमेव च॥ अचलां नियमाप्नोतिनयःप्राप्नोत्यनुत्तमम्॥१३॥नभयं कचिदाप्नोति वीर्य तेजश्च विन्दति॥भवत्य रोगो द्युतिमान्बलरूपगुणान्वितः॥१४॥रो गातो मुच्यते रोगाबद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥

·१ भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येतापन्न आपदः ॥ १५ ॥ दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुपोत्त मम् ॥ स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्रिसमन्वि तः ॥१६॥ वासुदेवायोमो वासुवपराय णः ॥ सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनात नम् ॥१७॥ न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते कचित् ॥ जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजा यते ॥ १८ ॥ इमं स्तवमधीयानः नद्धाभक्ति M ·न्वितः॥ युज्यतात्मा सुखशान्तिप्रीति तिकीर्तिभिः॥१॥न क्रोधो न च मात्सर्य नाशुभामतिः॥भवन्ति कृतपुण्यानां निां पुरुषोत्तमे ॥ २०॥ द्यौः सचन्द्रार्कन T: खं दिशो भूमहोदधिः ॥ वासुदेवस्य पण विधुतानि महात्मनः ॥ २१ ॥ ससुरा सुरगन्धर्व सयक्षोरगराक्षसम् ॥ जगदशे वर्त तेदं कृष्णस्य सचराचरम् ॥२२॥ इन्द्रियाणि - ·मनो वुद्धिः सत्त्वं तेजो वलं धृतिः ॥ वासुदे वात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञ एव च ॥२३॥ स ज्जिगमानामाचारः प्रथमं परिकल्पते॥ चारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥२४॥ ऋषयः पितरो देवा महाभतानि धातवः॥ जङ्गमाजङ्गमं चेदं जगन्नारायणोद्भवम् ॥२५॥ योगो ज्ञानं तथा साङ्खयं विद्याःशिल्यादिक मच ॥ वेदाः शास्त्राणि विज्ञानमेतत्सर्व ·नार्दनात् ॥ २६॥ एको विष्णुमहद्भूतं एथ ग्भूतान्यनेकशः ॥ त्रींल्लोकान् व्याप्य भूता त्मा भुङ्क्त विश्वभुगव्ययः॥२०॥ इमं स्तवं म गवतो विष्णोळसेन कीर्तितम्॥ पठेद्य इच्छे त्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च॥२८॥ विश्वे श्वरमजं देवं जगतःप्रभवाप्ययम्॥ भजन्ति ये पुष्कराक्षं न तेयान्ति पराभवम्॥२॥ अर्जुन उवाच॥ पद्मपत्रविशालाक्ष पद्मनाभ सुरो ·त्तम ॥ भक्तानामनुरक्तनां त्राता भव जनार्दन ॥१३०॥ श्रीभगवानुवाच॥यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पाण्डव ॥ सोहमेकेन श्लोके न स्तुत एव न संशयः॥३१॥ नमोस्त्वनन्ता यसहस्रमूर्तये सहसपादाक्षिशिरोरुबाहवे॥ सहसूनाम्ने पुरुपाय शाश्वते सहसकोटीयुग धारिणे नमः ॥ ३२ ॥ नमः कमलनाभाय नम स्ते जलशायिने ॥ नमस्ते केशवानन्त वासु

·No text on this page.

·द्गोविन्दरहितागमम् ॥ ३७॥ सर्ववेदेषु यत्यु ण्यं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥ तत् फलं सम वाप्नोति स्तुत्वा देवं जनार्दनं ॥३८॥यो नरः पठते नित्यं त्रिकालं केशवालये ॥ द्विकाल मेककालं वा क्रूरं सर्व व्यपोहति ॥३॥दह्यन्ते रिपवस्तस्य सौम्याः सर्वे सदा ग्रहाः॥ निली यन्ते चपापानि स्तवेद्यस्मिन्प्रकीर्तिते ॥४॥ येन ध्यातः श्रुतोयेन येनायं पठितस्तवः॥ द

·No text on this page.

·क्रपाणेर्वचो यथा॥ ब्रह्महत्यादिकं पापं सर्व सद्यो विनश्यति ॥४५॥ इति श्रीमन्महाभा रते शतसहस्रसंहितायां वैयासिक्यामानुशा सनिके पर्वणि दानधर्म भीष्मयुधिष्ठिरसंवादे श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥ -4 ·-- ॥अथ भीष्मस्तवराज- प्रारम्भः॥ -

·No text on this page.

·श्रीगणेशाय नमः॥अथ भीष्मस्तवराजप्रार म्भः॥जनमेजय उवाच॥ शरतल्पे शयानस्तु भारतानां पितामहः । कथमुत्सृष्टवान् देह कंच योगमधारयत्॥१॥वैशंपायन उवाच ॥ शृणुष्वावहितो राजन् शुचिर्भूत्वा समाहितः।। भीष्मस्य कुरुशार्दूल देहोत्सर्ग महात्मनः॥२॥ निवृत्तमात्रे त्वयने उत्तरे वै दिवाकरे॥समा १९ वेशयदात्मानमात्मन्येव समाहितः ॥ ३॥ शु - ·क्लपक्षस्य चाष्टम्यां माघमासस्य पार्थिव ॥ प्राजापत्ये च नक्षत्रेमध्यं प्राप्त दिवाकरे ॥४॥ विकीणाशुरिवादित्यो भीष्मः शरशतैश्चि तः॥ शुशुभे परयालक्ष्म्या वृतो ब्राह्मणसत्त मैः ॥५॥ व्यासेन वेदविदुषा नारदेन सुरर्षि णा ॥ देवरातेन वात्स्येन तथा तेन सुमन्तु ना ॥६॥ तथा जैमिनिना चैव पैलेन च म हात्मना ॥ शाण्डिल्यदेवलाभ्यां च मैत्रेयेण ·... च धीमता ॥ ७॥ असितेन वसिष्ठेन कौशि केन महात्मना ॥ हारीतरोमशाभ्यां च तथा येण धीमता ॥ ८॥ वहस्पतिश्च शुक्रश्च च्यवनश्च महामुनिः॥ सनत्कुमारः कपिलो वाल्मीकिस्तुंबुरुःकुरुःणामौद्गल्यो भार्गवोरा मस्तृणविन्दुमहामुनिः ॥ पिप्पलादश्च वा युश्च संवतः पुलहः कचः ॥१०॥कश्यपश्च पुलस्त्यश्च क्रतुर्दक्षः पराशरः ॥ मरीचिरं ·• गिराः कण्वो गौतमो गालवो मुनिः ॥११॥ २ धौम्यो विभाण्डो माण्डव्यो धौम्नः कृष्णोऽनु । भौतिकः॥ उलूकः परमो विप्रो मार्कंडेयो म हामुनिः॥१२॥ भास्करः परणः कृष्णः सूतः प रमधार्मिकः ॥ शैव्येन याज्ञवल्क्येन शंखेन लिखितेन च ॥ १३॥ एतैश्चान्यैर्मुनिगणैर्म हाभागैर्महात्मभिः ॥ श्रद्धादमपरस्कारैर्वत चन्द्र इव ग्रहैः॥१४॥भीष्मस्तुपुरुषव्याघ्र ·.. कर्मणा मनसा गिरा ॥शरतल्पगतः रुष्णं प्रदध्यौ प्राञ्जलिः शुचिः ॥ १५ ॥ स्वरेणहष्ट पुष्टेन तुष्टाव मधुसूदनम् ॥ योगेश्वरं पद्मना भविषणुं जिष्णुं जगत्प्रभुम् ॥१६॥ कृताञ्जलिः शुचिर्भूत्वा वाग्विदां प्रवरः प्रभुः ॥ भीष्मः परमधर्मात्मा वासुदेवमथास्तुवत् ॥१७॥ भी म उवाच ॥ आरिराधयिषुः कृष्णं वाचं जि गदिषाम्यहम् ॥ तयाव्याससमासिन्या प्रीय ·-- तां पुरुषोत्तमः ॥१८॥ शुचिं शुचिपदं हंसं त त्पदं परमेष्ठिनम् ॥मुत्का सर्वात्मनात्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम्॥१८॥ अनाद्यं तत्परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः ॥ एकोयं भगवान्देवो धाता नारायणो हरिः ॥२०॥ नारायणाह पिंगणास्तथा सिद्धमहोरगाः॥ देवा देवर्षय श्चैव तं विदुः परमव्ययम् ॥ २१ ॥ देवदान वगंधर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ यंन जानन्ति ·को ह्यप कुतो वा भगवानिति ॥ २२ ॥ यस्मि विश्वानि भूतानि तिष्ठन्ति च विशंतिच ॥ गुणभूतानि भूतेशे सूत्रे मणिगणा इव ॥२३॥ यस्मिन्नित्ये तते तन्तौ दृढे सगिव तिष्ठति ।। सदसद्ग्रथितं विश्वं विश्वगे विश्वकर्मणि ॥ २४ ॥ हरिं सहसशिरसं सहसचरणेक्षण म् ॥ सहसबाहुमुकुटं सहसवदनोच्चलम् ॥ २५ ॥ प्राहुर्नारायणं देवं यं विश्वस्य परा - ·४ १० यणम् ॥ अणीयसामणीयां संस्थविष्ठं च स्थ वीयसाम् ॥ २६ ॥ गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठ च श्रेयसामपि॥यं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूप निषत्सु च ।। २७ ।। गृणन्ति सर्वकर्माण सत्यं सत्येषु सामसु ॥ चतुर्भिश्चतुरात्मानं सत्व स्थंसात्वतां पतिम्॥२८॥ यं दिव्यैर्देवमर्चन्ति गुखैः परमनामभिः॥ यस्मिन्नित्यं तपस्तप्तं य दङ्गेष्वनुतिष्ठति ॥ २६ ॥ सर्वात्मा सर्ववित् ·सर्वः सर्वगः सर्वभावनः॥यंदेवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत् ॥ ३० ॥ भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै दीप्तमग्निमिवारणिः ॥ यमनन्योव्यपे ताशीरात्मानं वीतकल्मषम् ॥ ३१ ॥ इष्ट्वाज नन्त्याय गोविन्दं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ अतिवाविन्द्रकर्माणमतिसूर्याग्नितेजसम्३२॥ अतिवुद्धीन्द्रियात्मानं तं प्रपद्ये प्रजापति म् ॥ पुराणे पुरुष प्रोक्तं ब्रह्म प्रोक्तं युगादि ·षु॥ ३३॥ क्षये संकर्षणं प्रोक्तं तमुपास्यमुपा स्महे ॥ यमेकं बहुधात्मानं प्रादुर्भूतमधोक्ष जम् ॥ ३४ ॥ नान्यभक्ताः क्रियावन्तो यजन्ते सर्वकामदम् ॥यं प्राहुर्जगतः कोशं यस्मिन् सन्निहिताःप्रजाः ॥ ३५ ॥ यस्मिल्लोकाः स्फु रन्तीमे जले शकुनयो यथा ॥ ऋतमेकाक्षर ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ॥ ३६॥ अनादिम ध्यपर्यन्तं न देवा नर्षयो विदुः॥ यं सुरासु

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·रव्यंजनभूषणम्॥ यमाहुश्चाक्षरं नित्यं तस्मै स्व • वागात्मने नमः॥४॥यज्ञांगो यो वराहो वै भूत्वा गामुज्जहार ह ॥ लोकत्रयहितार्थाय तस्मै वीर्यात्मने नमः॥५०॥ यः शेते योगमा स्थाय पर्यङ्केनागभूषिते ॥ फणासहसरचिते तस्मै निद्रात्मने नमः ॥ ५१॥ यश्चिनोति सतां सेतुमृतेनामृतयोनिनाः ॥ धर्मार्थं व्यव हाथ तस्मै सत्यात्मने नमः ॥ ५२ ॥ य पथ ·ग्धर्भचरणाः एग्धर्मफलैषिणः ॥ एग्धमः स मर्चन्ति तस्मै धर्मात्मने नमः ॥ ५३ ॥ यतः सर्व प्रसूयन्ते ह्यनंगात्सांगदेहिनः॥ उन्मादः सर्वभूतानां तस्मै कामात्मने नमः ॥ ५४ ॥ यं व्यक्तिस्थितमव्यक्तं विचिन्वंति महर्षयः॥ क्षेत्रे क्षेत्रज्ञमासीनं तस्मै क्षेत्रात्मने नमः ॥ ५५ ॥ यं त्रिधात्मानमात्मस्थं वृत्तं षोडश भिर्गुणैः ॥ प्राहुः सप्तदशं सांख्यास्तस्मै सां ·ख्यात्मने नमः ॥५६॥ यं विनिद्रा जितश्या साः शांता दांता जितेंद्रियाः ॥ ज्योतिः प श्यंति युंजानास्तस्मै योगात्मने नमः॥५७॥ अपुण्यपुण्योपरमे यं पुनर्भवनिर्भयाः ॥ शां ताः संन्यासिनो यांति तस्मै मोक्षात्मने न मः॥५८॥ योसौ युगसहसांते प्रदीप्तार्चिर्वि भावसुः ॥ संक्षोभयति भूतानि तस्मै 'घोरा त्मने नमः ॥ ५८ ॥ संभक्ष्य सर्वभूतानि कृत्वा

·No text on this page.

·यस्मात्सर्वाः प्रसयन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ॥ यस्मिंश्चैव प्रलोयन्ते तस्मै हेत्वात्मने नमः । ६४॥ यो निषण्णो भवेद्रात्री दिवा भवति धिष्ठितः॥ इष्टानिष्टस्य च द्रष्टा तस्मै दृष्ट्रात्म ने नमः ॥ ६५ ॥ अकुंठं सर्वकार्येषुधर्मकार्या र्थमुद्यतम् ॥ वैकुंठस्य हि तद्रूपं तस्मै का र्या त्मने नमः ॥६६॥ विभज्य पंचधात्मान वायुभूतः शरीरगः ॥ यश्चेष्टयति भूतानि त

·No text on this page.

·रात्परतरो हि यः ॥ अनादिरादिविश्वस्य तस्मै विश्वात्मने नमः ॥७॥ विषये वर्तमा नो यः तं वैशेषिकनिर्गुणैः ॥ प्राहुर्विषयगो तारं तस्मै गोप्त्रात्मने नमः ॥ ७२ ॥ अन्न पानधनमयो रसप्राणविवर्धनः ॥ यो धार यतिभूतानि तस्मै प्राणात्मने नमः ॥ ७३ ॥ पिङ्गेक्षणसटं यस्य सूपं दंष्टा नखायुधम् ॥ दानवेन्द्रान्तकरणं तस्मै दूतात्मने नमः

·No text on this page.

·तस्मै कूर्मात्मने नमः ॥ ७ ॥ एकागवे हि मनां तां वाराहं रुपमास्थितः॥ उद्दधार महीं योऽसौ तस्मै क्रोडात्मने नमः॥ ७॥ नारसिंहवपुः कृत्वा यस्त्रैलोक्यभयंकरः॥हि रण्यकशिपुंजघ्न तस्मै सिंहात्मने नमः ॥८॥ वामनं रुपमास्थाय बलिं संयम्य मायया॥ इमे क्रांतास्त्रयो लोकास्तस्मैक्रांतात्मने नमः ॥८१॥ जमदग्निसुतो भूत्वा रामः परशुधक

·No text on this page.

·म्लेच्छांस्तुरगवाहनः ॥ धर्मसस्थापनाथाय तत्मै कल्क्यात्मने नमः ॥८६॥ आत्मज्ञान मिदंशानं ज्ञात्वा पञ्चस्ववस्थितः ॥ यं ज्ञाने नाधिगच्छन्ति तस्मै ज्ञानात्मने नमः ।।८७.॥ अप्रमेयशरीराय सर्वतोबुद्धिचक्षुषे॥ अपारी परिमेयाय तस्मै दिव्यात्मने नमः ॥ ८ ॥ जटिने दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे ॥ कमण्डलुनिषङ्गाय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ·॥ ८ ॥ शूलिने त्रिदशेशाय व्यंवकाय महा मने ॥ भस्मदिग्धोर्ध्वलिङ्गाय तस्मै रुद्रात्म ने नमः ॥ ६० ॥ चन्द्रार्धकृतशीय व्यालय ज्ञोपवीतिने॥ पिनाकशूलहस्ताय तस्मै उग्रा त्मने नमः ॥ १ ॥ पञ्चभूतात्मभूताय भूता दिनिधनाय च ॥ अक्रोधद्रोहमोहाय तस्मै शान्तात्मने नमः ॥६५॥ यस्मिन्सर्वं यतः सर्व यः सर्वे सर्वतश्च यः॥ यश्च सर्वमयो ·देवस्तस्मै सर्वात्मने नमः ॥ ३॥ विश्वकर्म नमस्तेऽस्तु विश्वात्मा विश्वसम्भवः॥ अपव स्थभूतानां पञ्चानां परतः स्थितः ॥४॥ नमस्ते त्रिषु लोकेषु नमस्ते परतस्त्रिषु ॥ नमस्ते त्रिषु सर्वेषुत्वंहि सर्वमयोनिधिः॥५॥ नमस्ते भगवन्विष्णो लोकानां प्रभवाप्ययः॥ त्वं हि कर्ता हषीकेश संहर्ता चापराजितः ॥ ६६ ॥ तेन पश्यामि भगवन् दिव्येषु त्रिषु।

·No text on this page.

·नम इत्येव कृष्णाय प्रणाममकरोत्तदा ॥ अभिगम्य तुय योगेन भक्ति भीष्मस्य माधवः॥ त्रैलोक्यदर्शनं ज्ञानं दिव्यं दत्वा ययौ हरिः ॥ ६॥ तस्मिन्नुपरते शब्दे ततस्ते ब्रह्मवादि नः ॥ भीष्मं वाग्भिर्वाष्पण्ठास्तमानचुमहा मतिम् ॥ ११० ॥ ते स्तुवंतश्च विप्राग्याः के शवं पुरुषोत्तमम् ॥ भीष्मं च शनकैः सर्वे प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ ११॥ यं योगिनः प्रा

·No text on this page.

·महात्मानौ युधिष्ठिरधनंजयौ ॥१५॥ भीमसे नो यमौ चोभी रथमेकं समास्थिताः॥ कृपो युयुत्सुः सूतश्च सञ्जयश्चापरं रथम् ॥ १६ ॥ ते रथैर्नगराकारैः प्रयाताः पुरुषर्षभाः॥ ने मिघोषण महता कम्पयन्तो वसुन्धराम्॥१॥ ततो गिरः पुरुषवरस्तवान्विता द्विजेरिताः पथि सुमनाः स सुश्रुवे ॥ कृताञ्जलिं प्रणतम थापरं जनं सकेशिहा मुदितमनाभ्यनन्दत

·No text on this page.

·माला असुरकुलनिहन्ता प्रीयतां वासुदेवः ॥ २१ ॥ स्तवराजः समाप्तोऽयं विष्णोरद्भुत कर्मणः ॥ गाङ्गेयेन पुरा गीतो महापातकना शनः ॥२२॥ श्रीभगवानुवाच ॥ यः संपठेदि दं स्तोत्रं मम जन्मानुकीर्तनम् ॥ देवलोकम तिक्रम्य तस्य लोको यथा मम ।।१२३ ॥ इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि भीष्मयुधिष्ठि रसंवादें भीष्मस्तवराजः समाप्तः ॥ ॥

·No text on this page.

·॥ इति भीष्मस्तवराज- समाप्तः॥

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·- १ इदमेव महाप्राज्ञ पृष्टवांश्च पितामहम् ॥ भीष्मं धर्मभृतां श्रेष्ठं धर्मपुत्रोयुधिष्ठिरः॥४॥ युधिष्ठिर उवाच ॥ पितामह महाप्राज्ञ सर्व शास्त्रविशारद॥प्रयाणकाले किं चिन्त्यं मुमु क्षोस्तत्त्वचिन्तने ॥५॥ किंनु स्मरन् कुरु ष्ठ मरणे पर्युपस्थिते ॥ प्राप्नुयां परमां सि द्धिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः॥६॥भीष्म उवाच॥ तद्युक्तं स्वहितं सूक्ष्म प्रश्नमुक्तं त्वयानघ । ...... -----

·No text on this page.

·२ • जपेन्नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ।। कथं जपे र सदाध्यायेद्ब्रूहि तत्त्वं सनातनम् ॥ ११ ॥ भीष्म उवाच ॥ श्रुत्वा च देवों देवाक्यं वाक्यविशारदः॥ प्रोवाच भगवान्विष्णु र दाय च धीमते॥१२॥श्रीभगवानुवाच॥ हन्त ते कथयिष्यामि इमां दिव्यामनुस्मृतिम् ॥ मरणे मामनुस्मृत्य प्राप्नोतिपरमां गतिम्।१३। यामतीत्य प्रयाणे तुमगावायोपपद्यते ॥ओं

·No text on this page.

·खात्मा स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ २६ ॥ येन क्रान्तास्त्रयो लोका दानवाश्च वशीकृताः॥ शरण्यः सर्वलोकानां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥२७॥ यस्य हस्ते गदा चक्र गरुडो यस्य वा हनम् ॥ शङ्खः करतले यस्य स मे विष्णुः प्र सीदतु ॥ २८ ॥ कार्य क्रिया च करणं कर्ता हेतुः प्रयोजनम् ॥ अक्रियाकरणे कार्य स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥॥ चतुर्भिश्च चतुमि ·-- पच द्वाभ्यां पञ्चभिरेवच ॥ हूयते च पुनी भ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३० ॥ शमीगर्भ स्य यो गर्भस्तस्य गर्भस्य यो रिपुः ॥ रिपुग 'भस्य यो गर्भः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥३॥ अग्निसोमार्कताराणांब्रह्मरुद्रेन्द्रयोगिनाम्। यस्तेजयति तेजांसि स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥३२॥ पर्जन्यः एथिवी सस्य कालो धर्मनि २२ या फलम् ॥ गुणाकारः स मे वभूर्वासुदेवः ·. अ० प्रसीदतु ॥ ३३ ॥ योगावास नमस्तुभ्यं सर्वा स वरप्रद ॥ हिरण्यगर्भ यज्ञान पञ्चगर नमोस्तु ते ॥३४॥ चतुर्मूर्ते परं धाम लक्ष्म्स वास सदाच्युत ॥ शब्दादिवास नान्योऽ वासुदेव प्रधानकृत् ॥ ३५ ॥ अजः संगम पार्थी ह्यमूर्तिर्विश्वमूर्तिधक् ॥ श्रीः की पजकालज्ञो नमस्ते ज्ञानसागर ॥ ३६ रामव्यकाद्यः परात्परः ·स्मात्परतरं नास्ति तमस्मि शरणं गतः॥३०॥ चिन्तयन्तो ह्यजं नित्यं ब्रह्मशानादयःसुराः॥ निश्चयं नाधिगच्छन्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ ३८॥ जितेन्द्रिया जितात्मानो ज्ञानध्यान परायणाः ॥ यं प्राप्य न निवर्तन्ते तमस्मि शरणं गतः ॥ ३६॥ एकांशेन जगत्कृत्स्नमव एभ्य स्थितः प्रभुः ॥ अग्राह्यो निर्गुणो नित्य स्तमस्मि शरणं गतः ॥ ४० ॥ सोमार्काग्निम

·No text on this page.

·त्मा प्रसीदतु॥४४॥माङ्ख्ययोगाश्च ये चा न्ये सिद्धाश्च परमर्पयः ॥ यं विदित्वा विमु च्यन्ते स महात्मा प्रसीदतु॥४॥ अतीन्द्रि य नमस्तुभ्यं लिङ्गैर्व्यक्त न मीयते ॥ ये च त्वां नाभिजानन्ति तमस्मि शरणं गतः॥४६॥ कामक्रोधविनिर्मुक्ता रागद्वेपविवर्जिताः ॥ अन्यभक्का न जानन्ति न पुनर्नारका जनाः ॥४७॥ एकान्तिनो हि निईन्दा निराशाः कर्म ·F ॥ नाग्निदग्धकर्माणस्त्वांविशन्ति मनस्विनः ४८॥अशरीरं शरीरस्थं तमं स वैषु देहिषु ॥ पापपुण्यविनिर्मुक्का भक्तास्त्वां पर्यपासते ॥ ४॥ अव्यकबुद्धयहङ्कारमनोभू तेन्द्रियाणि च ॥ त्वयि तानि च तेषुत्वंनतेषु नतानिते॥५०॥ एकत्वाय च नानन्यं ये वि यन्ति ते परम्॥ समत्वमिह काङ्ग्रन्ति भ क्या वै नान्यचेतसा ॥५१॥ चराचरमिदं सर्व

·No text on this page.

·है विषयैरिन्द्रयैश्चापि न मे भयः समाग स्म मः ॥ ईश्वरोऽसि जगन्नाथ किमतः परमुच्यते ॥ ५६ ॥ भक्तानां यद्वितं देव तत्ते हिनिदशो श्वर ॥ पथिवीं यातु मे घ्राणं यातुमेरसनं - जलम् ॥ ५७॥ सूपं हुताशने यातुस्पर्शीमे यातु मारुते ॥ श्रोत्रमाकाशमभ्येतुमनो वै कारिकं पुनः॥ ५८ ॥ इन्द्रियाणि गुणान्या र न्तु स्वेषु स्वेषु च योनिषु ॥ एथिवी यातु ·सलिलमापोऽग्निमनलोऽनिलम् ॥ ५१ ॥ वा युराकाशमभ्येतु मनश्चाकाशमेव च ॥ अ हकारं मनो यातु मोहनं सर्वदेहिनाम॥६॥ अहङ्कारस्तथा बुद्धिं वुद्धिरव्यक्तमेव च ॥ प्र धानं प्रकृतं यातु गुणसाम्ये व्यवस्थिते ॥६॥ विसर्गः सर्वकरणैर्गुणभूतैश्च मे भवेत् ॥ स त्त्वं रजस्तमश्चैव प्रकृति प्रविशन्तु मे॥२॥ नेप्कैवल्यं पदं देव काळेऽहं ते परंतप॥ए ·कीभावस्त्वया मेस्तुनमेजन्म भवेत्पुनः ॥६॥ स नमो भगवते तस्मै विषयावे प्रभविष्णत्व द्वद्धिस्त्वद्गतप्राणस्त्वद्भक्तस्त्वत्परायणः॥४॥ त्वामेवाहं स्मरिष्यामि मरणे पर्यवस्थि ते ॥ पूर्वदेहकृताये मे व्याधयः प्रविशन्तु मा म् ॥ ६५ ॥ अर्दयन्तु च मा दुःखान्यृणं मे प्रतिमुच्यताम् ॥ अनुध्येयोऽसि मे देव न मे जन्मभवेत्पुनः ॥ ६॥ अस्माद्रवीमि कर्माणि

·ऋगां मे न भवेदिति ॥ उपतिष्ठन्तु मां सर्व
व्याधयः पूर्वसञ्चिताः ॥ ६७ ॥ अनृणो गन्तु
मिच्छामि तद्विष्णोः परमं पदम्॥ अहं भगव
तस्तस्य मम वासः सनातनः ॥ ६॥ तस्याहंन
प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति॥कर्मेन्द्रिया
णि संयम्य पञ्चभूतेन्द्रियाणि च ॥६॥ दशे
न्द्रियाणि मनसि अहङ्कारं तथामनः। अह
कारं तथा बुद्धौ वुद्धिमात्मनि योजयेत् ॥७॥

·आत्मबुद्धीन्द्रियं पश्येद्बुद्ध्याबुद्धेः परात्पर म् ॥ एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमा त्मना ॥७१॥ ततो बुद्धेः परं बुद्ध्वा लभते न पुनर्भवम् ॥ ममायमिति तस्याहं येन सर्व मिदं ततम् ॥ ७२ ॥ आत्मन्यात्मनि संयोज्य परात्मानमनुस्मरेत् ॥ नमो भगवते तस्मै दे हिनां परमात्मने ॥ ७३ ॥ नारायणाय भक्ता य एकनिष्ठाय शाश्वते ॥ हदि स्थाय च भ ·तानां सर्वेषां च महात्मने ॥ १४ ॥ इमामनु स्मरन्दिव्यां वैष्णवीं पापनाशिनीम् ॥ स्वप न्विबुध्य च पठेद्यत्नेन च समभ्यसेत् ॥७५॥ मरणे समनुप्राप्त यदेकं मामनुस्मरेत् ॥ अपि पाप समाचारः सयातिपरमां गतिम ।। ७६ ॥ यद्यहङ्कारमाश्रित्य यज्ञदानतपः क्रियाः॥ कुर्वन्फलमवाप्नोति पुनरावर्तनं च तत् ।। ७७ ॥ अभ्यर्चयन् पितॄन्देवान्पठन् ·१ जुहून् बलिं ददत् ॥ ज्वलदग्निं स्मरेद्यो मां स्म लभते परमां गतिम् ॥७॥ यज्ञो दानं तप सूचैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ यज्ञं दानं तपस्तस्मात्कुर्याद्रागविवर्जितः ॥ ७ ॥ पौ र्णमास्याममायां च द्वादश्यां च तथैव च ॥ श्रावयेच्छद्दधानश्च मद्भक्तश्च विशेषतः ॥ ॥८०॥ नम इत्येव यो ब्रूयान्मद्भक्तः प्रद्धया न्वितः ॥ तस्याक्षयो भवेल्लोकः श्वपाकस्या -- -.- ·पि नारद ॥ १॥ किं पुनर्य भजन्ते मांसा धका विधिपूर्वकम् ॥ श्रद्धावन्तो यतात्मा नस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥२॥ कर्माण्या द्यन्तवन्तीह मद्भक्तोऽनन्तमपनुते ॥ मामेव तस्माद्देव ध्याहि नित्यमतन्द्रितः ॥ ३ ॥ अजानां चैव यो ज्ञानं दद्याद्धर्मोपदेशतः ॥ कृत्स्नां वा एथिवीं दद्यात्तेनतुल्यं च तत्फ लम् ॥८४ ॥ तस्मात्प्रदेयंसाधुभ्यो जपं बन्ध ·भयापहम्॥ अवाप्स्यसि ततः सिद्धि प्राप्स्य से च पदं मम ॥ ५॥ अश्वमेधसहस्रैश्च वाजपेयशतैरपि ॥ नासौ पदमवाप्नोति मन तैर्यदवाप्यते ॥८६ ॥ भीष्म उवाच ॥ हरेः पष्टं पुरा तेन नारदेन सुरर्षिणा ॥ यदुवा च ततः शम्भुस्तदुक्तं समनुव्रतः॥७॥ त्वम् प्येकमना भूत्वा ध्याहि ध्येयं गुणाधिकम् । भजस्व सर्वभावेन परमात्मानमव्ययम्॥८८।

·श्रुत्वैवं नारदो वाक्यं दिव्यं नारायणोदि तम् ॥ अत्यन्तं भक्तिमान्देवमेकान्तित्वमुपे यिवान् ॥ ८॥ नारायणमृपिं देवं दशवर्षा गयनन्यभाक् ॥ इमं जपित्वा चाप्नोति तद्वि प्रणोः परमं पदम् ॥ . । किं तस्य बहुभि मन्त्रैः किं तस्य बहुभिव्रतैः ॥ नमो नाराय गायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥६५॥ किं त स्यदानः किं तीथैः किंतपोभिः किमध्वरैः॥

·--
यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणमनन्यधीः र
॥२॥ ये नृशंसा दुरात्मानः पापाचाररता
स्तथा ॥ तेपि यान्ति परं स्थानं नारायण
परायणाः ॥३॥ अनन्यया मन्दबुद्धया प्र
तिभाति दुरात्मनाम् ॥ कुतर्काज्ञानदृष्टीनां
विभ्रान्तेन्द्रियवर्त्मनाम्॥ ४ ॥ नमो नारा
यणायेति ये विदुब्रह्मशाश्वतम् ॥ अन्तकाले ।
जपाद्यान्ति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ५ ॥

·आचारहीनोऽपि मुनिप्रवीर भक्त्या विही नोऽपि विनिन्दितोऽपि ॥ किं तस्य नारा यणशब्दमात्त्रो विमुक्तपापो विशतेऽच्युतां गतिम् ॥ ६ ॥ कान्तारं वनदुर्गेषु कृच्छ्रप्वा पत्सुसंयुगे ॥ दस्युभिः सन्निरुद्धश्च नामभि मां प्रकोर्तयेत् ॥ ७॥ ॥ जन्मान्तरसहस्रेषु तपोध्यानममाधिभिः ॥ नराणां क्षीणपापा नां कृष्ण भक्तिः प्रजायते ॥ ८ ॥ नान्नोऽ ·स्ति यावती शक्तिः पापनिहरण हरेः ॥ श्व पचोऽपि नरः कर्तुं क्षमस्तावन्न किल्बिषम् ॥ न तावत्पापमस्तीह यावन्नामाह तं हरेः। अतिरेकभयादाहुः प्रायश्चित्तान्त रं वृथा ॥१००॥गत्वा गत्वा निवर्तन्ते चन्द्र सूर्यादयो ग्रहाः ॥ अद्यापि न निवर्तन्तेद्वाद शाक्षरचिन्तकाः ॥१॥ न वासुदेवात्परमस्ति मङ्गलं न वासुदेवात्परमस्ति पावनम् ॥ न ·। - वासुदेवात्परमस्ति दैवतं तं वासुदेवं प्रण मन्नसीदति ॥२॥ इमां रहस्यां परमामनु स्मृतिं योधीत्य बुद्धिं लभते च नैष्ठिकीम् ॥ विहाय पापं विनिमुच्य सङ्कटात् स वीतरा गो विचरेन्महीमिमाम् ॥३॥ इति श्रीमन्म हाभारते शतसाहस्यां संहितायामानुशास निके पर्वणि दानधर्म श्रीविष्णोर्दिव्यमनुस्मृ तिस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

·॥ इति अनुस्मृति- समाप्ता॥

·No text on this page.

·S इति अनुस्मृति- समाप्ता॥

·No text on this page.

·No text on this page.

·॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ अथ श्री गजेन्द्रमोक्ष प्रारम्भः ॥ शतानीक उवाच ॥ मयाहिदे वदेवस्य विष्णोरमिततेजमः ॥ श्रुताःसम्भूत यः सर्वा गदतस्तव सुव्रत ॥ १॥ यदि प्रस नो भगवाननुग्राह्योऽस्मि वा यदि ॥ तदहं श्रोतुमिच्छामि नृणां दुःस्वप्ननाशनम् ॥२॥ स्वप्नादिपु महाभागदृश्यन्ते ये शुभाशुभाः॥ फलानि च प्रयचछन्ति तद्गुणान्येव भार्गव

·No text on this page.

·॥ श्रीगणेशाय नमः॥ अथ श्री गजेन्द्रमोक्ष प्रारम्भः ॥ शतानीक उवाच ॥ मयाहिदे वदेवस्य विष्णोरमिततेजमः ॥ श्रुताःसम्भूत यः सर्वा गदतस्तव सुव्रत ॥ १॥ यदि प्रस नो भगवाननुग्राह्योऽस्मि वा यदि ॥ तदहं श्रोतुमिच्छामि नृणां दुःस्वप्ननाशनम् ॥२॥ स्वप्नादिपु महाभागदृश्यन्ते ये शुभाशुभाः॥ फलानि च प्रयचछन्ति तद्गुणान्येव भार्गव

·No text on this page.

·॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ अथ श्री गजेन्द्रमोक्ष प्रारम्भः ॥ शतानीक उवाच ॥ मयाहिदे वदेवस्य विष्णोरमिततेजमः ॥ श्रुताःसम्भूत यः सर्वा गदतस्तव सुव्रत ॥१॥ यदि प्रस नो भगवाननुग्राह्योऽस्मि वा यदि ॥ तदहं श्रोतुमिच्छामि नृणां दुःस्वप्ननाशनम् ॥२॥ स्वप्नादिपु महाभागदृश्यन्ते ये शुभाशुभाः॥ फलानि च प्रयचछन्ति तद्गुणान्येव भार्गव - ·वो न भूतो न भविष्यति ॥ एतेन सत्यवाक्येन र सर्वार्थान साधयाम्यहम् ॥ ११ ॥ किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैः किं तस्यहुभिव्रतैः ॥ नमो नारा यणेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥१२॥ जज्ञे ब हुशं परमत्युदारं यं द्वीपमध्ये सुतमात्मवन्त म्॥ पराशराद्गन्धवती महर्षेस्तस्मै नमोऽज्ञा नतमोनुदाय ॥१३॥ नमो भगवते तस्मै व्या सायामिततेजसे ॥ यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि ना

·No text on this page.

·अ- उवाच ॥ दुःस्वप्नदर्शनं घोरमवेक्ष्य भरतर्ष भ। प्रयतः किं जपेज्जाप्यं विवुधः किमनुस्म रेत् ॥१८॥ कस्यकुर्यान्नमस्कार प्रातरुत्याय मानवः ॥ किंच ध्यायेत सततं कः पूज्यो वा भवेत्सदा ॥ १६॥ पितामहप्रसादेन बुद्धिभे दो भवेन्न मे ॥ तदहं श्रोतुमिच्छामि ब्रूहि नो वदतां वर ॥२०॥ भीष्म उवाच ।। शणुराज : न्महाबाहो वर्णयिपये हि शान्तिदम् ॥ दुः ·स्वप्नदर्शने जाप्यं यदै नित्यं समाहितैः ॥२१॥ अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।।ग जेन्द्रमोक्षणं पुण्यं कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः॥२२॥ सर्वरत्नमयः श्रीमास्त्रिकूटो नाम पर्वतः ॥ सुतः पर्वतराजस्य सुमेरो स्करातेः ॥२३॥ क्षीरोदजलवीच्यौतामलशिलातलः ॥ उ त्थितः सागरं भित्त्वा देवर्षिगणसेवितः॥२४॥ अप्सरोमिः परिवतः श्रीमान्प्रस्रवणाकुलः ॥

·गन्धर्वः किन्नरैर्यक्षैः सिद्धचारणपन्नगैः ॥२५॥ मृगैः शाखामृगैः सिंहर्मातङ्गैश्च सदामदैः॥ वकदीपिवराहाद्यैर्वतगात्रो विराजते ॥२६॥ पुन्नागैः कर्णिकारैश्च सुविल्वैर्दिव्यपाटलैः॥ चतनिम्बकदम्पच चन्दनागरुचम्पकैः ॥२॥ शालैस्तालैस्तमालैश्च तरुभिश्चार्जुनैस्तथा। बकुलैःकुन्दपुष्पैश्चसरलैर्देवदारुभिः ॥२८॥ मन्दारकुसुमैश्चांन्यैः पारिजातैश्चसर्वतः॥

·No text on this page.

·. वजेन्द्रनीलवैडूर्यतेजोभिर्भासयन्नभः ॥ ३३ ॥ तृतीयं ब्रह्मसदनं प्रकृष्टं शङ्गमुत्तमम् ॥ त्यद्भुतं महासानुविचित्रसरसद्रुमम् ॥ ३४ ॥ विद्याधरपुरं तत्र हेमप्राकारतोरणम्॥तरु णादित्यसङ्काशं तप्तकाञ्चनसन्निभम् ॥३५॥वा लस्फटिकसोपानं वैडूर्यसुशिलातलम् ॥ जा म्वूनदमहद्दिव्यं नानारत्नोपशोभितम्॥३६॥ अप्सरोगणसङ्कीणं सिद्धगन्धर्वसेवितम्॥पद्

·No text on this page.

·- कानम् ॥ गतयोजनविस्तीगीमायोजन तपत्रः काञ्चनेच कमलेः समता ४१ ॥ पत्रैमरकतमख्यः पुष्पैः का रकीचकवेणूनां समन्तात्परिमारित प्रत्यदभुतं महाम्यानं विनिm मायतम्॥४३॥ पञ्चयोजनमृर्दानगर Hits माणतः ॥ हिमखगडोदकं राजत् मुम्बादाम मृतोपमम् ॥४४॥ त्रैलोक्येऽदृष्टय लयात

·No text on this page.

·२. में मदसावी जलाकाङ्क्षी पादचारीव पर्वतः॥ वासयन्मदगन्धेन महानैरावतोपमः॥४॥ गजोह्यजनसङ्काशो मदाच्चलितलोचनः ॥ तु षितः पातुकामोऽसाववतीर्णो महाहूदे॥५०॥ पिबतस्तस्य तत्तोयं ग्राहः समुपपद्यत ॥स लीनः यूथमध्यगतः करी ॥५१॥ गृहीतस्तेनरौद्रेण ग्राहेणाव्यक्तमूर्तिना ॥ प श्यन्तीनां करेणूनां क्रोशान्तीनां च दारुणम् पङ्कजवने ·॥५२ ॥ नीयते पङ्कजवने ग्राहेणातिवलीय सा॥ गजश्चाकर्षते तीरं ग्राहपचाकर्षते ज लम् ॥ ५३ ॥ तयोरासीन्महद्युद्धं दिव्यवर्षस हस्रकम् ॥ दारुणैः संयुतः पाशैर्निष्प्रयत्न गतिः कृतः ॥५४॥ वेष्टयमानः सघोरैस्तु पा शैर्नागो दूद्वैस्तथा ॥ विस्फूर्य च यथाश क्त्या विक्रोशंस्तु महारवान् ॥ ५५ ॥ व्यथि तः स निरुत्साहो गृहीतोघोरकर्मणा ॥ पर ·मदसावी जलाकाङ्क्षी पादचारीव पर्वतः ॥ वासयन्मदगन्धेन महानैरावतोपमः॥४६॥ गजोह्यञ्जनसङ्काशो मदाचलितलोचनः ॥ त षितः पातुकामोऽसाववतीर्णी महादे॥५०॥ पिबतस्तस्य तत्तोयं ग्राहः समुपपद्यत ॥ स लीनः पङ्कजवने यूथमध्यगतः करी ॥ ५१ ॥ गृहीतस्तेनरौद्रेण ग्राहेणाव्यक्तमूर्तिना ॥ प श्यन्तीनां करेणूनां क्रोशान्तीनां च दारुणम्

·No text on this page.

·• मापदमापन्नो मनसाऽचिन्तयद्धरिम् ॥५६ ॥ : स तु नागवरः श्रीमान्नारायणपरायणः॥त मेव शरणं देवं गतः सर्वात्मना तदा ॥५॥ एकाग्रो निगृहीतात्मा विशुद्धनान्तरात्मना। जन्मजन्मान्तराभ्यसाद्भक्तिमान गरुडध्वजावा नान्यं देवं महादेवात्पूजयामासकेशवात्॥दि ग्बाहुं स्वर्गमूर्धानं भूपादं गगनोदरम्॥५६॥ आदित्यचन्द्रनयनमनन्तं विश्वतोमुखम् ॥भ

·No text on this page.

·या वीजाय आर्षयाय महात्मने।अनन्तरा य चैकाय अव्यक्ताय नमोनमः ॥६४॥ नमो गुह्याय गूढाय गुणाय गुणवर्तिने ॥ अता याप्रभेयाय अतुलाय नमोनमः ॥६५॥ नमः शिवाय शान्ताय निश्चिन्ताय यशस्विने ॥ सनातनाय पूर्वाय पुराणाय नमोनमः॥६६॥ नमो जगत्प्रतिष्ठाय गोविन्दाय नमोनमः॥न मोऽस्तु पद्मनाभाय साङ्ख्ययोगोद्भवायच

·No text on this page.

·राय सिंहाय दैत्यनिधनाय चतुर्भुजाय ॥ ब्रह्मेन्द्ररुद्रमुनिचारणसंस्तुताय देवोत्तमाय वरदाय नमोच्युताय ॥ १॥ नागेन्द्रदेश यनासनसुप्रियाय गोक्षीरहेमशुकनीलधनोप माय ॥ पीताम्बराय मधुकैटभनाशनाय वि खाय चारुमुकुटाय नमोऽक्षराय ॥७२॥ना भिप्रजातकमलस्थचतुर्मुखाय क्षीरोदकार्णव निकेतनशोभनाय ॥ नानाविचित्रमुकुटाङ्गद

·No text on this page.

·य मणिकुण्डलभूषणायकंसान्तकायशिशुपा लविनाशनाय ॥ गोवर्धनाय सुरशत्रुनिकृन्त नाय दामोदराय वरदाय नमो वराय॥६॥ ब्रह्मायनाय त्रिदशाधिपाय लोकायनाया त्मभवोद्भवाय ॥नारायणायातिविनाशनाय महावराहाय नमस्करोमि ॥७॥ कूटस्थम व्यक्मचिन्त्यरूपनरायणं कारणमादिदेवम्॥ । युगान्तशेषं पुरुषं पुराणं तं वासुदेवं शरणं

·No text on this page.

·म शरणं प्रपद्ये ॥८॥ कार्यक्रियाकारणमप्रमे यं हिरण्यबाहुं वरपद्मनाभम् ॥ महाबलं वे दनिधिं सुरोत्तमं ब्रजामि विष्णुं शरणं जना र्दनम् ॥ २॥ किरीटकेयूरमहार्हनिष्कैरत्य न्तमालंकृतसर्वगात्रम्॥ पीताम्बरं काञ्चनम क्तिचित्रमालाधरं केशवमभ्युपैमि ॥ ३॥ म वोद्भवं वेदविदांवरिष्ठमादित्यचन्द्राग्निवसुप्र भावम् ॥ योगात्मकं सांख्यविदां वरिष्ठं प्र

·No text on this page.

·-- ३ भूतानां निर्गुणं परमेश्वरम् ॥ प्रपद्ये मुक्त संगानां यतीनां परमां गतिम् ॥८८ ॥ भग वन्तं गुणाध्यक्षमक्षरं परमं पदम् ॥ शरणं शरणार्तानां प्रपद्ये भक्तवत्सलम ॥८॥ त्रि विक्रमं त्रिलोकेशं सर्वेषां प्रपितामहम्॥ यो गात्मानं महात्मानं प्रपद्येऽहं जनार्दनम्। ॥ 6 ॥ आदिदेवमजं विष्णुं व्यक्ताव्यक्तं स नातनम् ॥ नारायणमणीयांसं प्रपद्ये ब्राह्म ·णप्रियम् ॥ १ ॥ अकूपाराय देवाय नमः सर्वमहात्मने । प्रपद्ये देवदेवेशमणीयांसम णोर्यथा ॥२॥ लोकत्रयाय चैकाय परतः परमात्मने । नमःसर्वत्र शिरसे अनन्ताय महात्मने ।। १३ ।। तमेव परमं देवमृषयो वे दपारगाः ॥ कीर्तयन्ति च यं सर्वे ब्रह्मादी नां परायणम् ।। ४ ॥ नमस्ते पुण्डरीकाक्ष भक्तानामभयङ्कर ॥सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु त्रा ·हिमां शरणागतम्॥५॥ तावद्भवति मेदुःखं चिन्ता संसारसागरे॥यावत्कमलपत्राक्षं न स्मरामि जनार्दनम् ॥ ६ ॥ भीष्म उवाच ॥ भक्तिं तस्य तुसंचिन्त्य नागस्यामोघसंस्तवमा प्रीतिमानभवद्राजन् श्रुत्वा चक्रगदाधरः। आरुह्य गरुड विष्णुराजगाम सुरोत्तमः।सा निध्यं कल्पयामास तस्मिन् सरसि लोकध क् ॥ ८ ॥ ग्राहग्रस्तं गजेन्द्रं च तं ग्राहं च ·जलाशयात् ॥ उज्जहाराप्रमेयात्मा तरसा मधुमूदनः ॥ ८॥ जलस्थं दारयामास ग्राहं चक्रेग माधवः ॥ मोचयामास नागेन्द्र पा पेभ्यः शरणागतम् ॥ १०० ॥ स हि देवलशा पेन हूहूर्गन्धर्वसत्तमः ॥ ग्राहत्वमगत्कृष्णाद धं प्राप्य दियं गतः॥१॥ युधिष्ठिर उवाच ॥ कयं शापोद्भवं नाम गन्धर्वाणां महात्यम्॥ एतदिच्छाम्यहं मोतुं विस्तरेण पितामहा२॥

·भीष्म उवाच ॥ इदमप्यपरं गुह्यं राजन् पु.
ण्यतमं शृणुः ॥ हाहाहूहूरिति ख्यातो...गी
तवाद्यविशारदौः॥ इति तो शापितौ तेन दे
वलेन महात्मना॥३॥ उर्वशी मेनका रम्भा
तथाचान्येऽप्सरोगणाः ॥ शक्रस्य पुरतो रा
जन नृत्यन्ते ताः सुमध्यमाः ॥४॥ ततस्तो
गायमानौतु गन्धर्वी राजसद्मनि ॥ अन्यो,
न्यं चक्रतुःस्पधा शक्रस्य पुरतस्तदा ॥ ५ ॥

·."वियोरुभयोर्मध्ये कः श्रेष्ठी गीतवाद्ययोः। वदस्व सुरश्रेष्ठ ज्ञात्वा गीतस्य लक्षणम् ६॥ गन्धर्वयोर्वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच शतक तुः ॥ युवयोर्गीतवाद्येपु विशेषो नोपलभ्यते ॥७॥ एक एव मुनिश्रेष्ठो देवलो नामनाम तः ॥ युवयोः संशयच्छेत्ता भविष्यति न सं शयः ॥ ८॥ ततस्तु तौ शक्रवचो निशम्य प्र णम्य राजन् शिरसा सुरेश्वरम् ॥ गतौसुह ·ष्टौ जयकारिणौ तौ यत्राश्रमे तिष्ठति स द्वि जातिः ॥ ॥ ततो दृष्ट्वा मुनिश्रेष्ठं देवलं शं सितव्रतम् ॥ अभिवाद्य महात्मानं प्रोचतुः पार्श्वसंस्थितौ ॥ १०॥ शक्रेण प्रेषितौ देव त्वत्समीपे द्विजोत्तम ॥ एकस्यच जयं देहि यत्ते मनसि रोचते ॥११॥ एथक्चरन्तौ गा यन्तौ सुचिरं मधुरस्वरम्॥ नकिंचिद्वदते वा क्यमुनिर्मोनस्य धारणात् ॥ १२॥ शण्वन्नपि ·कु पदं तेषां नकिचिददते मुनिः ॥ तदा तौ पितौ तस्य देवलस्य महात्मनः ॥ १३ ॥ ऊ चतुस्तौ तदा वाक्यं गन्धर्वो कालनोदितौ ॥ मूढोऽयं नाभिजानाति निश्चयं वाद्यगीत योः ॥१४॥ निशम्यैतदचस्तेषां गन्धर्वाणां म. दान्वितम् ।। क्रोधादुत्थाय विप्रेन्द्र इदं वच नमत्रवीत् ॥ १५॥ एप हूहूर्दुरात्मा तु ग्राह त्वं यातु मूढधीः ॥ त्वमेव गजराजस्तु भवस्व ·गिरिगहरेः॥ १६ ॥ ततस्तौ शापितो तेन. दे ७ वलेन महात्मना॥प्रणम्य शिरसाविप्रंगन्ध विदमूचतुः॥ १७ ॥ भूमण्डलगती ह्यावां प्रसादं कुरुः मत्तम॥निश्चयं वद विप्रेन्द्राये न शापाद्विमुच्यतः ॥ १८॥ ततस्तौ पुरतो दृष्ट्वा उभी शापभयादितौ ॥ प्रत्युवाच मुनि श्रेष्ठो गन्धर्वो तो भयान्वितौ ॥१६॥. मेरुप ठे सरो रम्यं बहुवृक्षसमाकुलम् ॥:नाना प ---- - ·सिनिनादाढयं द्वितीय इव सागरः॥ २० ॥ तस्मिन्सरोवरे रम्ये नित्यं ग्राहो भविष्यसि॥ तपार्तस्तत्र मातङ्गो गमिष्यति न संशयः॥२१॥ तयोर्मध्ये महद्यद्धं भविष्यतिसुदारुणम्॥ ग्रा हेगारुप्यमाणस्तु गजः स्तोत्रं करिष्यति।२२। तदेव देवदेवेशस्तुप्यते नात्र संशयः॥ ततो नारायगः प्रीतः शापतो मोचयिष्यति॥२३॥ इत्युक्तापिणा तेन वरेणैती प्रमोदितौ ॥

·। भीष्म उवाचएवं परावार्तिभृतौ श्रुत्वासीद्भग वानिह ।।२४॥ श्रीभगवानुवाच ॥ क्रोधोऽपि वरतुल्योऽयमापदं तां प्रयच्छतु ॥ आपति मुक्तौ युगपद्गजो गन्धर्व एवच ॥२५॥ गज पि मुक्ततां यातः श्रीकृष्णेनविमोचितः।तम्म च्छापाद्विनिर्मुक्तः प्रागिवाविरुतोऽभवत्॥२६ तौ च स्वं स्वं वपुः प्राप्य प्रणिपत्य जनार्दन म् ॥ गजो गन्धर्वराजश्च परां निर्वितिमा ·॥ २७॥ प्रीतिमान् पुण्डरीकाक्षः शरणाग तवत्सल ॥ अभवत्तत्र देवेशस्त्राभ्यां चैवप्रपू जितः ॥२८॥ इदं चैव महावाहो देवस्यचप्रभा पितम् ॥ भजन्तं गजराजंतमवदन्मधुसूद नः ॥२८॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ये मांवां च स रचैव ग्राहस्य च विदारणम् ॥ गुल्मकीच कवेणनां तंच शैलवरं तथा ॥ ३० ॥ अश्व त्थं भास्करं गङ्गां नैमिषारण्यपुष्करम् ।।

·प्रयोगब्रह्मतीर्थं च दण्डकारण्यमेवच ॥३१॥ पुराणं रामचरितं भारताख्यानमुत्तमम्॥वि भूतिविश्वरूपं चस्तवराजमनुस्मृतिम् ।।३२ ।। प्रणवं च कुरुक्षेत्रं गरुडं मेरुपर्वतम् ॥ रूप काञ्चनगुल्मानां रूपं मेरोः सुतस्य च ॥३३॥ ये स्मरिष्यन्ति मनुजाःप्रयताः स्थिरबुद्धयः। दुस्वप्नो नश्यते तेषां सुस्वप्नश्च भविष्यति ॥३४॥ अनिरुद्धं गज ग्राहं वासदेवं मह ·द्युतिम् ।। संकर्षणं महात्मानं प्रद्युम्न च त थैव च ॥ ३५ ॥ मत्स्यं कर्म वाराहं च वा मनं तायमेवच ॥ नारसिंहं च नागेन्द्र सु | प्टिसंहारकारम् ।। ३६ ॥ विश्वरूपं हृषीकेशं गोविन्दं मधुसूदनम् ॥ त्रिदशैर्वन्दितं देवं दृढभक्तिमनूपमम्॥३॥ वैकुण्ठं दुष्टदमनं भ क्तिदं मधुसूदनम् ॥ एतानि प्रातरुत्थाय सं स्मरिप्यन्ति ये जराः ॥ ३८ ॥ सर्वपापैः प्रमु ·|| यन्ते स्वर्गलोकमवाप्नुयुः ॥ भीष्म उवाच॥ एवमुक्त्वा महाराज गजेन्द्रं मधुसूदनः।३६ स्पर्शयामास हस्तेन गजं गंधर्वमेव च॥तौर स्पष्टौततः सद्यो माल्याम्बरधरावुभौ॥४०॥ तमेव मनसा प्राप्य जग्मतुस्त्रिदशालयम् ततो दिव्यवपुर्भूत्वा हस्तिराट् परमं पर म्॥४१॥ गच्छत्ति स्म महाबाहो नारा णपरायणः ॥ ततो नारायणः श्रीमान्मो ·यित्वा गजोत्तमम् ॥ ४२ ॥ ऋषिभिस्तयमा नोऽयैर्वेदगुह्यपदाक्षरैः ॥ ततस्तु भगवा विष्णुर्दुर्विज्ञेयगतिः प्रभुः ॥ ४३ ॥ गङ्खचक्र गदापाणिरन्तर्धानं युधिष्ठिर ॥ गजेन्द्रमोक्ष णं दृष्ट्वा सर्व प्राञ्जलयस्तदा ॥४४॥ववन्दि रे महात्मनं प्रभु नारायणपरम् ॥ विस्मयो त्फुल्लनयनाः प्रजापतिपुरःसराः ॥ ४५ ॥ य २६|| इदं शणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः ॥ प्रा ·to गुयात्परमांसिद्धिं दुःस्वप्नस्तस्य नश्यति।४६॥ गजेन्द्रमोक्षणं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्॥श्रा वयेत्प्रातरुत्थाय दीर्घमायुरवाप्नुयात्॥४॥ श्रुतेन हि कुरुश्रेष्ठ स्तुतेन कथितेन च ॥ गजे न्द्रमोक्षणेनैव सद्यः पापात्प्रमुच्यते॥ ४८ । मया ते कथितं राजन् पवित्रं पापनाशनम् कीर्तयस्व महाबाहो गजेन्द्रस्य महात्मन ॥४॥ चरितं पुण्यकर्माणि पुष्कलं वर्द्ध ·, यशः॥प्रीतिमान्पुण्डरीकाक्षो ग़जं दुःखात्म मुक्तवान् ॥ ५० ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ एत च्छ्रुत्वा महाबाहो भारतानां पितामहात् ॥ गजेन्द्रमोक्षणं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ५१ ॥ भ्रातृभिः सहितः सम्यग् ब्राह्मणैर्व दपारगैः ॥ पूजयामास देवेशं पार्श्वस्थं म धुसूदनम् ॥ ५२ ॥ विस्मयोत्फुल्लनयनाः श्रुत्वा नागस्य मोक्षणम् ॥ ऋषयस्तु महा - ·- भंगाःसर्वे प्राज्जलयस्तदा ॥ ५३ ।। अजं वरे ऐयं वरपट्ननामं महावलं वेदनिधिं सुरोत्त मम्॥तं वेदगुह्यं पुरुषं पुराणं ववन्दिरे वेद विदां वरिष्ठम् ॥५४॥ एतत्पुण्यं महाबाहो जनानां पुण्यकर्मणाम् ॥ दुःस्वप्नदर्शनेघोरे श्रुत्वाः पापात्प्रमुच्यते ॥ ५५ ॥ तस्मात्त्वंहि महाराजःप्रपद्य शरणं हरिम् ॥ विमुक्त सर्वपापेभ्यः प्राप्स्पसे परमं पदम् ॥ ५६ ।

·यदा महाग्राहगृहीतकातरं सुपुष्पिते पद्मवने महाद्विपम् ॥ विमोक्षयामास गज जनार्दनः स्मरामि दुःस्वप्नविनाशनं हरिम् ॥५०॥ परं पुराणं परमं पवित्रं पुराणमीशं सुरलोकना थम् ।। मुरासुरैरर्चितपादपद्म सनातनं लो कगुरूं स्मरामि ॥५८ ॥ वरगजशरणाद्विमुक्ति हेतुं पुरुपतरस्तुतदिव्यदेहगीतम् ॥ सततम भिपठन्ति ये तु तेषां सुमरणमन्तिककिल्बि

·पहंस्यात् ॥५॥ धर्मदृढवद्धमूलो वेदस्क
पुराणशाखाढ्यः ॥ ऋतुकुसुमो मोक्षफ
मधुसूदनपादपो जयति ॥ ६०॥ नमो ब्र
लण्यदेवाय गोब्राह्मणहितायः च.॥ जगद्धि
य कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ ६१॥
प्रार्ता विषसाः शिथिलाश्च भीताघोरेषु च
याधिषु वर्तमानाः ॥ संकीर्त्यः नारायणमा
दमात्रं विमुक्तदुःखाः सुखिनोभवन्ति॥६॥

·वेदे रामायो चैव पुराणे भारते तथा॥ आ दीमध्ये तथा चान्ते हरिःसर्वत्र गीतये॥३॥ एकोऽपिकृष्णस्य कृतःप्रणामो दशाश्वमेधाव भृथेन तुल्यः ॥ दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म क प्रणप्रणामी न पुनर्भवाय ॥ ६४॥ सर्वरत्नमयो मेरुःसर्याश्चर्यमयं नमः ॥ सर्वतीर्थमयी गङ्गा सर्वदेवमयो हरिः॥ ६५ ॥ आकाशात्पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम् ॥ सर्वदेवनम ·स्कारः केशवं प्रति गच्छति ॥६६॥ गीता हस्रनामानि स्तवराजोद्यनुस्मृतिः ॥ गंजे मोक्षणं चैव पञ्च रत्नानि भारते॥६॥ इ श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आनुशास के दानधर्मेषु गजेन्द्रमोक्षणं नाम शतो कोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः॥ श्रीकृष्णार्पणम- : संवत् १८५५ सन् १८८८ ॥ !! है ·^ . درا هن ۲۲ : ۱۲ :۲۰:۰۲۲:۳۰ 17565:17 %17. 11:12:33 2017 برج !!. ولكن ·• तस्मै कूर्मात्मने नमः ॥ ७ ॥ एकागवे हि मनां तां वाराहं रुपमास्थितः ॥ उद्धार १

·No text on this page.

·--- म्लेच्छांस्तुरगवाहनः ॥ धर्मसंस्थापनार्थाय तत्म कल्क्यात्मने नमः ॥८६॥ आत्मज्ञान मिदंशानं ज्ञात्वा पञ्चस्ववस्थितः ॥ यं ज्ञाने नाधिगच्छन्ति तस्मै ज्ञानात्मने नमः ॥८॥ अप्रमेयशरीराय सर्वतोबुद्धिचक्षुषे॥अपारा परिमेयाय तस्मै दिव्यात्मने नमः ॥८८ ॥ जटिने दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे ॥ कमण्डलुनिषङ्गाय तस्मै 'ब्रह्मात्मने नमः

·No text on this page.

·॥३॥ विश्वकर्म स्तव मस्तेऽस्तु विश्वात्मा विश्वसम्भवः ॥ अपव स्थभूतानां पञ्चानां परतः स्थितः ॥ ४ ॥ उस्ते त्रिषु लोकेषु नमस्ते परतस्त्रिषु ॥ स्ते त्रिषु सर्वेषुत्वंहि सर्वमयोनिधिः॥शा स्ते भगवन्विष्णो लोकानां प्रभवाप्ययः॥ हे कर्ता हृषीकेश संहर्ता चापराजितः ॥ तेन पश्यामि भगवन् दिव्येषु त्रिषु १३ तु॥ तच्च पश्यामि ततो 1 ८७॥

·No text on this page.

·नम इत्येव कृष्णाय प्रणाममकरोत्तदा ॥८॥ अभिगम्य तु योगेन भक्ति भीष्मस्य माधवः॥ त्रैलोक्यदर्शनं ज्ञानं दिव्यं दत्वा ययौ हरिः ॥६॥ तस्मिन्नुपरते शब्दे ततस्ते ब्रह्मवादि नः ॥ भीष्मं वाग्भिर्वाष्पण्ठास्तमानचुमहा मतिम् ॥ ११० ॥ ते स्तुवंतश्च विप्राग्याः के शवं पुरुषोत्तमम् ॥ भीष्मं च शनकैः सर्वे प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ १॥ यं योगिनः प्रा

·No text on this page.

·मी महात्मानौ युधिष्ठिरधनंजयौ ॥१५॥ भीम १६ नो यमौ चोभौ रथमेकं समास्थिताः॥ कृप युयुत्सुः सूतश्च सज्जयश्चापरं रथम् ॥१६ ते रथैर्नगराकारैः प्रयाताः पुरुषर्षभाः॥ मिघोषेण महता कम्पयन्तो वसुन्धराम्॥१ ततो गिरः पुरुषवरस्तवान्विता द्विजेरित पथि सुमनाः स सुश्रुवे ॥ कृताञ्जलिं प्रणत थापरं जनं सकेशिहा मुदितमनाभ्यनन्द

·No text on this page.

·. ला असुरकुलनिहन्ता प्रीयतां वासुदेवः २१ ॥ स्तवराजः समाप्तोऽयं विष्णोरद्भुत कर्मणः ॥ गाङ्गेयेन पुरा गीतो महापातकना शनः ॥२२॥ श्रीभगवानुवाच ॥ यः संपठेदि दं स्तोत्रं मम जन्मानुकीर्तनम् ॥ देवलोकम तिक्रम्य तस्य लोको यथा मम ॥१२३ ॥ इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि भीष्मयुधिष्ठि रसंवादें भीष्मस्तवराजः समाप्तः ॥

·No text on this page.

·॥ इति भीष्मस्तवराज- समाप्तः॥

·No text on this page.

·No text on this page.

·अथ अनुस्मृति- प्रारम्भः ॥ FO ri FREE ·or म० इदमव महामाश पष्टवाश्च पितामहम् भीष्मं धर्मभृतां श्रेष्ठं धर्मपुत्रोयुधिष्ठिरः॥४ युधिष्ठिर उवाच ॥ पितामह महाप्राज्ञ स शास्त्रविशारदः॥ प्रयाणकाले किं चिन्त्यं भु क्षोस्तत्त्वचिन्तने ॥ ५॥ किंनु स्मरन् कुरु ष्ठ भरणे पर्युपस्थिते ॥ प्राप्नुयां परमां । द्धिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः॥६॥भीष्म उवाच ·॥श्रीगणेशाय नमः॥अथानुस्मृतिप्रारम्भः॥ शतानीक उवाच ॥ महामते महाप्राज्ञ सर्व शास्त्रविशारद ॥ प्रक्षीणकर्मवन्धस्तु पुरुषो द्विजसत्तम ॥ १॥ सततं किं जपेज्जाप्यं विबु धः किमनुस्मरन् ॥ मरणे यज्जपेज्जाप्यं यं च भावमनुस्मरन् ॥२॥ यं च ध्यात्वा विज श्रेष्ठ पुरुषो मृत्युमागतः॥ परं पदमवाप्नोति तन्मे वद महामुने ॥ ३॥ शौनक उवाच ॥

·• जपेन्नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ कथं जपे । त्सदाध्यायेब्रूहि तत्त्वं सनातनम् ॥ ११ ॥ भीष्म उवाच ॥ श्रुत्वा च देवों देवर्वाक्यं वाक्यविशारदः ।। प्रोवाच भगवान्विष्णु र दाय च धीमते॥१२॥श्रीभगवानुवाच॥ हन्त ते कथयिष्यामि इमां दिव्यामनुस्मृतिम् ॥ मरणे मामनुस्मृत्य प्राप्नोतिपरमां गतिम्।। यामतीत्य प्रयाणे तुमद्भावायोपपद्यते ॥ ओं

·No text on this page.

·No text on this page.

·- ·प्रसीदतु ॥ ३३ ॥ योगावास नमस्तुभ्यं सर्वा सि वरप्रद ॥ हिरण्यगर्भ यज्ञाङ्ग पञ्चगर्भ नमोस्तु ते ॥ ३४॥ चतुर्मूत परं धाम लक्ष्म्या बास सदाच्युत ॥ शब्दादिवास नान्योऽसि वासुदेव प्रधानरुत् ।। ३५ ॥ अजः संगमनः गर्थो ह्यमूर्तिर्विश्वमूर्तिधक् ॥ श्रीः कीर्तिः ञ्चकालज्ञो नमस्ते ज्ञानसागर ॥ ३६ ॥ अ५ वाट्यक्तमुत्पन्नमव्यवाद्यः परात्परः ॥ य ·- पच द्वाभ्यां पञ्चभिरेवच ॥ हूयते च पुना भ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३० ॥ शमीगर्भ स्प यो गर्भस्तस्य गर्भस्य यो रिपुः ॥ रिपुग र्भस्य यो गर्भः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥३१॥ अग्निसोमाताराणांब्रह्मरुद्रेन्द्रयोगिनाम्।। यस्तेजयति तेजांसि स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥३२ ।। पर्जन्यः पथिवी सस्य कालो धर्मकि या फलम् ॥ गुणाकारः स मे वधूर्वासुदेवः

·No text on this page.

·स्मात्परतरं नास्ति तमस्मि शरणं गतः॥३॥ चिन्तयन्तो ह्यजं नित्यं ब्रह्मेशानादयःसुराः। निश्चयं नाधिगच्छन्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ ३८॥ जितेन्द्रिया जितात्मानो ज्ञानध्यान परायणाः ॥ यं प्राप्य न निवर्तन्ते तमस्मि शरणं गतः ॥ ३६॥ एकांशेन जगत्कृत्स्नमव एभ्य स्थितः प्रभुः ॥ अग्राह्यो निर्गुणो नित्य स्तमस्मि शरणं गतः ॥४०॥ सोमार्काग्निम ·निाग्निदग्धकर्माणस्त्वांविशन्ति मनस्विनः ४८॥अशरीरं शरीरस्थं समं स वैषु देहिषु ॥ पापपुण्यविनिर्मुक्का भक्तास्त्वां पर्यपासते ॥ ४ ॥ अव्यक्ताबुद्भयहङ्कारमनोभू तेन्द्रियाणि च ॥ त्वयि तानि च तेषुत्वंनतेषु वंन तानिते॥५०॥ एकत्वाय च नानन्यं ये वि र्यान्ति ते परम् ॥ समत्वमिह काङ्क्षन्ति भू क्या वै नान्यचेतसा ॥५२॥ चराचरमिदं सर्व ·N त्मा प्रसीदतु॥४४॥ माङ्ख्ययोगाश्च ये चा न्ये सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ यं विदित्वा विमु च्यन्ते स महात्मा प्रसीदतु ।। ४५।। अतीन्द्रि य नमस्तुभ्यं लिङ्गैर्व्यक्त न मीयते ॥ ये च त्वां नाभिजानन्ति तमस्मि शरणं गतः॥४६॥ कामक्रोधविनिर्मुक्ता रागद्वेपविवर्जिताः ॥ अन्यभक्ता न जानन्ति न पुनर्नारका जनाः ॥४७॥ एकान्तिनो हि निर्द्वन्द्वा निराशाः कर्म ·वषयैरि न्द्रयैश्चापि न मे भयः समाग नः॥ ईश्वरोऽसि जगन्नाथ किमतः परमुच्यते ॥ ५६ ॥ भक्तानां यद्वितं देव तत्ते हित्रिदशे श्वर ॥ पृथिवीं यातु मे घ्राणं यातुमेरसनं लम् ॥ ५७ ॥ रूपं हुताशने यातुस्पर्शीमे यातु मारुते ॥ श्रोत्रमाकाशमभ्येतुमनो वै कारिकं पुनः॥ ५८ ॥ इन्द्रियाणि गुणान्या न्तु स्वेषु स्वेषु च योनिष ॥ एथिवी यातु

·भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ त्वयि तन्तौ च तत्प्रोतं
सूत्रे मणिगणा इव ॥५२॥ स्रष्टा भोलासिकू
टस्थो ह्यचिन्त्यः सर्वसंज्ञितः ।। अकर्ताहेतुर
हितः एथगात्मा व्यवस्थितः॥५३॥ न मेमतेपु
संयोगो न भूतित्वं गुणातिगे ॥ अहङ्कारेण
द्वया वा न मे योगस्त्रिभिर्गुणैः ॥ ५४॥ न मे
धर्मो ह्यधर्मी वा नारम्भो जन्म वा पुनः॥ जरा
मरणमोक्षार्थं त्वां प्रपन्नोस्मि सर्वगम् ॥ ५५ ॥

·कीभावस्त्वया मेस्तुनमेजन्म भवेत्पुनः ॥६॥ नमो भगवते तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे॥त्व बद्धिस्त्वद्गतप्राणस्त्वद्भक्तस्त्वत्परायणः॥४॥ त्वामेवाहं स्मरिष्यामि मरणे पर्यवस्थि ते ॥ पूर्वदेहकृताये मे व्याधयः प्रविशन्तु मा म् ॥ ६५ ॥ अर्दयन्तु च मा दुःखान्य॒णं मे प्रतिमुच्यताम् ॥ अनुध्येयोऽसि मे देव न मे जन्मभवेत्पुनः ॥६६॥ अस्माद्ब्रवीमि कर्माणि ·सलिलमापोऽग्निमनलोऽनिलम् ॥ ५१ ॥ वा युराकाशमभ्येतु मनश्चाकाशमेव च ॥ अ हङ्कारं मनो यातु मोहनं सर्वदेहिनाम्॥६॥ अहङ्कारस्तथा बुद्धिं बुद्धिरव्यक्तमेव च ॥ प्र धानं प्रकृतं यातु गुणसाम्ये व्यवस्थिते ॥६॥ विसर्गः सर्वकरणैर्गुणभूतैश्च मे भवेत् ॥ स त्वं रजस्तमश्चैव प्रकृति प्रविशन्तु मे ॥ २॥ नेप्कैवल्यं पदं देव काळेऽहं ते परंतप॥ए ·प्रात्मबुद्धीन्द्रियं पश्येद्बुद्ध्याबुद्धेः परात्पर म् ॥ एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमा त्मना॥१॥ ततो बुद्धः परं बुद्ध्वा लभते न पुनर्भवम् ॥ ममायमिति तस्याहं येन सर्व मिदं ततम् ।। ७२ ॥ प्रात्मन्यात्मनि संयोज्य परात्मानमनुस्मरेत् ॥ नमो भगवते तस्मै दे हिनां परमात्मने ॥७३॥ नारायणाय भक्ता य एकनिष्ठाय शाश्वते ॥ हृदि स्थाय च भू new -

·--
ऋगां मे न भवेदिति ॥ उपतिष्ठन्तु मां सर्व
व्याधयः पूर्वसञ्चिताः ॥ ६७ ॥ अनृणो गन्तु
मिच्छामि तद्विष्णोः परमं पदम्॥ अहं भगव
तस्तस्य मम वासः सनातनः॥ ६॥ तस्याहंन
प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति॥ कर्मेन्द्रिया
णि संयम्य पञ्चभूतेन्द्रियाणि च ॥६॥ दशे
न्द्रियाणि मनसि अहङ्कारं तथामनः ॥ अह
कारं तथा वुद्धौ वुद्धिमात्मनि योजयेत्॥७॥

·इन् बलिं ददत् ॥ ज्वलदनि स्मरेद्यो मांस मिते परमां गतिम् ।। ७८॥ यज्ञो दानं तप चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ यज्ञं दानं पिस्तस्मात्कुर्याद्रागविवर्जितः ॥ ७ ॥ पौ मिास्याममायां च द्वादश्यां च तथैव च ॥ प्रावयेच्छधानश्च मक्तपच विशेषतः ।। ।८०॥ नम इत्येव यो ब्रूयान्मद्भक्तः प्रद्धया न्वतः ॥ तस्याक्षयो भवेल्लोकः श्वपाकस्या १ ·तानां सर्वपां च महात्मने ॥ १४ ॥ इमामनु स्मरन्दिव्यां वैष्णवीं पापनाशिनीम् ॥स्वप न्विबुध्य च पठेद्यत्नेन च समभ्यसेत् ॥७५॥ मरणे समनुप्राप्ते यदेकं मामनुस्मरेत् ॥ अपि पाप समाचारः सयातिपरमां गतिम । ७६ ॥ यद्यहङ्कारमाश्रित्य यज्ञदानतपः क्रियाः ॥ कुर्वन्फलमवाप्नोति पुनरावर्तनं च तत् ॥ ७७ ॥ अभ्यर्चयन् पितृन्देवान्पठन्

·---
भयापहम्॥अवाप्स्यसि ततः सिद्धि प्राप्स्य
से च पदं मम ॥ ८५ ॥ अश्वमेधसहस्रैश्च
वाजपेयशतैरपि ॥ नासौ पदमवाप्नोति मन
तैर्यदवाप्यते ॥ ८६ ॥ भीप्म उवाच ॥ हरेः
पष्टं पुरा तेन नारदेन सुरर्षिणा ।। यदुवा
च ततः शम्भुस्तदुक्तं समनुव्रतः ॥८॥ त्वम
प्येकमना भूत्वा ध्याहि ध्येयं गुणाधिकम् ॥
भजस्व सर्वभावेन परमात्मानमव्ययम्॥८॥

·सियतः ॥ तस्याइयो भयमा. पि नारद ॥ ८॥ किं पुनर्य भजन्ते मां सा धका विधिपूर्वकम् ॥ श्रद्धावन्तो यतात्मा नस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥२॥ कर्माण्या द्यन्तवन्तीह मनतोऽनन्तमश्नुते ॥ मामेव तस्माद्देव ध्याहि नित्यमतन्द्रितः ॥ ३॥ अज्ञानां चैव यो ज्ञानं दद्याद्धर्मोपदेशतः॥ रुत्नां वा एथिवीं दद्यात्तेनतुल्यं च तत्फ लम् ॥८४ ॥ तस्मात्प्रदेयंसाधुभ्यो जपं बन्ध

·यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणमनन्यधीः
॥२॥ ये नृशंसा दुरात्मानः पापाचाररता
स्तथा ॥ तेपि यान्ति परं स्थानं नारायण
परायणाः ॥ ३॥ अनन्यया मन्दबुद्धया प्र
तिभाति दुरात्मनाम् ॥ कुतर्काज्ञानदृष्टीनां
विधान्तेन्द्रियवर्त्मनाम्॥ ४ ॥ नमो नारा
यणायेति ये विदुर्ब्रह्मशाश्वतम् । अन्तकाले
जपाटाान्ति तदिष्णोः परमं पदम् ॥ ५॥

·श्रुत्वेवं नारदो वाक्यं दिव्यं नारायणोदि तम् ॥ अत्यन्तं भक्तिमान्देवमेकान्तित्वमुपे यिवान् ॥६॥ नारायणमृपिं देवं दशवर्षा गयनन्यभाक् ॥ इमं जपित्वा चाप्नोति तद्वि प्णोः परमं पदम् ॥ ० ॥ किं तस्य बहुभि मन्त्रैः किं तस्य वहुभिव्रतैः ॥ नमो नाराय णायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥१॥ किं त स्यदानः किं तीर्थैः किंतपोभिः किमध्वरैः॥

·. स्त यावती शक्तिः पापनिहरण हरेः॥ श्वस चोऽपि नरः कर्तुं क्षमस्तावन्न किल्बिषम् । ॥ न तावत्यायमस्तीह यावन्नामाह तं हरेः॥ अतिरेकभयादाहुः प्रायश्चित्तान्त रं वृथा ।। १०० ।। गत्वा गत्वा निवर्तन्ते चन्द्र सूर्यादयो ग्रहाः॥ अद्यापि न निवर्तन्तेद्वाद शाक्षरचिन्तकाः ॥१॥ न वासुदेवात्परमस्ति मङ्गलं न वासुदेवात्परमस्ति पावनम् ॥ न ·'आचारहीनोऽपि मुनिप्रवीर भक्त्या विही नोऽपि विनिन्दितोऽपि ॥ किं तस्य नारा यणशब्दमात्रो विमुक्तपापो विशतेऽच्युतां गतिम् ॥ ६ ॥ कान्तारं वनदुर्गेषु कृच्छ्र वा पत्सुसंयुगे ॥ दस्युभिः सन्निरुद्धश्च नामभि मां प्रकोर्तयेत् ॥ ७ ॥ ॥ जन्मान्तरसहस्रेषु तपोध्यानममाधिभिः ॥ नराणां क्षीणपापा नां रुष्णे भक्तिः प्रजायते ॥ ८ ॥ नाम्नोऽ ·॥ इति अनुस्मृति- समाप्ता॥

·वासुदेवात्परमस्ति दैवतं तं वासुदेवं प्रण मन्नसीदति ॥२॥ इमां रहस्यां परमामनु स्मृतिं योधीत्य बुद्धिं लभते च नैष्ठिकीम् ॥ विहाय पापं विनिमुच्य सङ्कटात् स वीतरा गो विचरेन्महीमिमाम् ॥३॥ इति श्रीमन्म हाभारते शतसाहस्यां संहितायामानुशास निके पर्वणि दानधर्म श्रीविष्णोर्दिव्यमनुस्मृ तिस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥ ॥ ॥ ।

·॥ इति अनुस्मृति- समाप्ता॥

·No text on this page.

·No text on this page.

·अथ गजेन्द्रमोक्ष- प्रारम्भः ॥

·No text on this page.

·॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ अथ श्री गजेन्द्रमोक्ष प्रारम्भः ॥ शतानीक उवाच ॥ मयाहिदे यदेवस्य विष्णोरमिततेजमः ॥ श्रुताःसम्भूत यः सर्वा गदतस्तव सुव्रत ॥१॥ यदि प्रस नो भगवाननुग्राह्योऽस्मि वा यदि ॥ तदहं श्रोतुमिच्छामि नृणां दुःस्वप्ननाशनम् ॥२॥ स्वप्नादिपु महाभागदृश्यन्ते ये शुभाशुभाः॥ फलानि च प्रयचछन्ति तद्गुणान्येव भार्गव

·No text on this page.

·No text on this page.

·म. वो न भूतो न भविष्यति ॥ एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान साधयाम्यहम् ॥ ११ ॥ किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैः किं तस्यहुभिव्रतैः ॥ नमो नारा यणेति सन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥१२॥ जज्ञेब हुशं परमत्युदारं यं द्वीपमध्ये सुतमात्मवन्त म्॥ पराशराद्गन्धवती महर्षस्तस्मै नमोऽज्ञा नतमोनुदाय ॥१३॥ नमो भगवते तस्मै व्या सायोमिततेजसे ॥ यस्य प्रसादाद्वक्ष्यामि ना

·No text on this page.

·उवाच ॥ दुःस्वप्नदर्शनं घोरमवेक्ष्य भरतर्प भ ॥ प्रयतः किं जपेज्जाप्यं विवुधः किमनुस्म रेत् ॥१८॥ कस्यकुर्यान्नमस्कारं प्रातरुत्याय मानवः ॥ किंच ध्यायेत सततं कः पूज्यो वा भवेत्सदा ॥१६॥ पितामहप्रसादेन बुद्धिभे दो भवेन्न मे ॥ तदहं श्रोतुमिच्छामि ब्रूहि नो वदतां वर ॥२०॥ भीष्म उवाच ॥ शणुराज नावाहो वर्णयिपये हि शान्तिदम् ॥ दुः

·No text on this page.

·न्धर्वः किन्नरर्यक्षैः सिद्धचारणपन्नगैः ॥२५॥ मृगैः शाखामृगैः सिंहर्मातङ्गैश्च सदामदैः॥ कदीपिवराहाद्यैर्वतगात्री विराजते ॥२६॥ पुन्नागैः कर्णिकारैश्च सुविल्वैर्दिव्यपाटलैः ।। तनिम्बकदम्बैश्च चन्दनागरुचम्पकैः ॥२०॥ पालैस्तालैस्तमालैश्च तरुभिश्चार्जुनैस्तथा॥ बकुलैःकुन्दपुष्पैश्चसरलैर्देवदारुभिः ॥ २८॥ मन्दारकुसुमैश्चान्यैः पारिजातैश्चसर्वतः ॥

·स्वप्नदर्शने जाप्यं यदै नित्यं समाहितैः॥२१॥ अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्॥ग जेन्द्रमोक्षणं पुण्यं कृष्णस्यानिटकर्मणः॥२२॥ सर्वरत्नमयः श्रीमांस्त्रिकूटो नाम पर्वतः ॥ सुतः पर्वतराजस्य सुमेरो स्करातेः ॥२३॥ क्षीरोदजलवीच्यग्रेधौतामलशिलातलः ॥ उ त्थितः सागरं मित्त्वा देवर्षिगणसेवितः॥२४॥ अप्सरोभिः परिवतः श्रीमान्प्रस्रवणाकुलः ॥

·) .. वजेन्द्रनीलवैडूर्यतेजोभिर्भासयन्नभः ॥ ३३ ॥ तृतीयं ब्रह्मसदनं प्रकृष्टं शङ्गमुत्तमम् ॥ त्यद्भुतं महासानुविचित्रसरसद्रुमम् ॥ ३४ ॥ विद्याधरपुरं तत्र हेमप्राकारतोरणम्॥तरु णादित्यसङ्काशं तप्तकाञ्चनसन्निभम् ॥३५॥बा लस्फटिकसोपानं वैडूर्यसुशिलातलम् ॥ जा म्वूनदमहद्दिव्यं नानारत्नोपशोभितम् ॥३६॥ अप्सरोगणसङ्कीर्ण सिद्धगन्धर्वसेवितम्॥पद ·एवं बहुविधैर्वक्षःशोभितः समलङ्कृतः॥४॥ नानाधात्वङ्कितेः शङ्गैः प्रस्रवद्भिःसमन्ततः॥ जीवजीवकसंघुटं चकोरशिखिनादितम्॥३०॥ पद्मरागसमप्रख्यंज्वालापुञ्जमिवोत्थितम्।। तस्येकं काञ्चनं शझं सेवते यद्दिवाकरः ॥३१॥ नानापुप्पैःसमाकीण नानागन्धैःसमाकुलम्॥ द्वितीयं राजतं शङ्गं सेवते यन्निशाकरः॥३॥ पागलुराम्बुदसङ्काशं तुपाराचलसन्निभम् ॥

·तपत्रः काञ्चनश्च कमलेः समला ४१ ॥ पत्रेमरकतपस्यः पुप्पैः काम शाकीचकवेगानां समन्तात्परिणायिका अत्यद्भुतं महास्याने विवि नम् ॥ शतयोजनविस्तीगी नायी मायतम्॥४३॥पञ्चयोजनमानसरuit माणतः ॥ हिमखगोदकं राजत् मुस्वाद मृतोपमम् ॥४४॥ त्रैलोरयंदापy

·No text on this page.

·मदसावी जलाकाङ्क्षा पादचारीव पर्वतः ॥ वासयन्मदगन्धेन महानैरावतोपमः॥४६॥ गजोह्यजनसङ्काशो मदाच्चलितलोचनः ॥ त षितः पातुकामोऽसाववतीर्णी महाहूदे॥५०॥ पिबतस्तस्य तत्तोयं ग्राहः समुपपद्यत ॥ स लीनः पङ्कजवने यूथमध्यगतः करी ॥५१॥ गृहीतस्तेनरौद्रेण ग्राहेणाव्यतमूर्तिना ॥ प श्यन्तीनां करेणूनां क्रोशान्तीनां च दारुणम्

·No text on this page.

·मदसावी जलाकाङ्क्षी पादचारीव पर्वतः ॥ वासयन्मदगन्धेन महानैरावतोपमः॥४६॥ गजोह्यञ्जनसङ्काशो मदाच्चलितलोचनः ॥ त षितः पातुकामोऽसाववतीर्णा महादे॥५०॥ पिबतस्तस्य तत्तीयं ग्राहः समुपपद्यत ॥ स लीनः पङ्कजवने यूथमध्यगतः करी ॥ १ ॥ गृहीतस्तेनरौद्रेण ग्राहेणाव्यक्तमूर्तिना ॥ प श्यन्तीनां करेणूनां क्रोशान्तीनां च दारुणम् ·॥५२॥ नीयते पङ्कजवने ग्राहेणातिबलीय सा॥गजश्चाकर्षते तीरं ग्राहश्चाकर्षते ज लम् ॥५३॥ तयोरासीन्महद्युद्धं दिव्यवर्पस हस्रकम् ॥ दारुणैः संयुतः पाशैर्निष्प्रयत्न गतिः कृतः ॥५४॥ वेष्टयमानः सघोरैस्तु पा शैर्नागो दूद्वैस्तथा ॥ विस्फूर्य च यथाश क्त्या विक्रोशंस्तु महारवान् ॥ ५५ ॥ व्यथि तः स निरुत्साहो गृहीतीघोरकर्मणा ॥ पर ·मापदमापन्नो मनसाऽचिन्तयद्धरिम् ॥५६॥ स तु नागवरः श्रीमान्नारायणपरायणः॥त मेव शरणं देवं गतः सर्वात्मना तदा ॥५॥ एकाग्रो निगृहीतात्मा विशुद्धनान्तरात्मना॥ जन्मजन्मान्तराभ्यसाद्भक्तिमान गरुडध्वजो५८ नान्यं देवं महादेवात्पूजयामासकेशवात्॥दि ग्बाहुं स्वर्गमूर्धानं भूपादं गगनोदरम्॥५६॥ आदित्यचन्द्रनयनमनन्तं विश्वतोमुखम् ॥ भू

·No text on this page.

·h- यबीजाय आर्षेयाय महात्मने। अनन्तरा य चैकाय अव्यक्ताय नमोनमः ॥ ६४॥ नमो गुह्याय गूढाय गुणाय गुणवर्तिने ॥ अता याप्रभेयाय अतुलाय नमोनमः॥६५॥ नमः शिवाय शान्ताय निश्चिन्ताय यशस्विने ॥ सनातनाय पूर्वाय पुराणाय नमोनमः॥६॥ नमो जगत्प्रतिष्ठाय गोविन्दाय नमोनमः॥न मोऽस्तु पद्मनाभाय साङ्ख्ययोगोद्भवायच

·No text on this page.

·राय सिंहाय दैत्यनिधनाय चतुर्भुजाय ॥ ब्रह्मेन्द्ररुद्रमुनिचारणसंस्तुताय देवोत्तमाय वरदाय नमोच्युताय ॥१॥ नागेन्द्रदेहश यनासनसुप्रियाय गोक्षीरहेमशुकनीलघनोय माय ॥ पीताम्बराय मधुकैटभनाशनाय वि श्वाय चारुमुकुटाय नमोऽक्षराय ॥७२॥ना भिप्रजातकमलस्थचतुर्मुखाय क्षीरोदकार्णव निकेतनशोभनाय ॥ नानाविचित्रमुकुटाङ्गद

·No text on this page.

·घमणिकुण्डलभूषणायकंसान्तकायशिशुपा लविनाशनाय ॥ गोवर्धनाय सुरशत्रुनिकृन्त नाय दामोदराय वरदाय नमो वराय॥६॥ ब्रह्मायनाय त्रिदशाधिपाय लोकायनाया मभवोद्भवाय ॥नारायणायार्तिविनाशनाय महावराहाय नमस्करोमि ॥७७॥ कूटस्थम व्यक्तमचिन्त्यरूपंनरायणं कारणमादिदेवम्।। युगान्तशेषं पुरुषं पुराणं तं वासुदेवं शरणं

·No text on this page.

·शरणं प्रपद्ये ॥१॥ कार्यक्रियाकारणमप्रमे यं हिरण्यबाहुं वरपद्मनाभम् ॥ महाबलं वे दनिधिं सुरोत्तमं व्रजामि विष्णुं शरणं जना दनम् ॥ २॥ किरीटकेयूरमहार्ह निकैरत्य न्तमालं कृतसर्वगात्रम् ॥ पीताम्बरं काञ्चनम विचित्रमालाधरं केशवमभ्युपैमि ॥ ३॥ भ वोद्भवं वेदविदांवरिष्ठमादित्यचन्द्राग्निवसुन भावम् ॥ योगात्मकं सांख्यविदां वरिष्ठं प्र

·No text on this page.

·नां निगुण गानां यतीनां परमां गतिम् ॥ ८ ॥ न्तं गुणाध्यक्षमक्षरं परमं पदम् ॥ शरणं परणार्तानां प्रपद्ये भक्तवत्सलम् ॥८॥ त्रि विक्रमं त्रिलोकेशं सर्वेषां प्रपितामहम् ॥ यो गात्मानं महात्मानं प्रपद्येऽहं जनार्दनम् ॥ ॥ ६ ॥ आदिदेवमजं विष्णुं व्यक्ताव्यक्तं स नातनम् ॥ नारायणमणीयांसं प्रपद्ये ब्राह्म

·No text on this page.

·हिमां शरणागतम् ॥५॥ तावद्भवति मेदुःखं चिन्ता संसारसागरे॥यावत्कमलपत्राक्षं न स्मरामि जनार्दनम् ॥ ६ ॥ भीष्म उवाच ॥ भक्ति तस्य तुसंचिन्त्य नागस्यामोघसंस्तवम्॥ प्रीतिमानभवद्राजन् श्रुत्वा चक्रगदाधरः। आरुह्य गरुडं विष्णुराजगाम सुरोत्तमः।सा निध्यं कल्पयामास तस्मिन सरसि लोक क् ॥ ८ ॥ ग्राहग्रस्तं गजेन्द्र च तं ग्राहं र ·णप्रियम् ॥ १ ॥ अकूपाराय देवाय नमः सर्वमहात्मने ॥ प्रपद्ये देवदेवेशमणीयांसम णोर्यथा ॥२॥ लोकत्रयाय चैकाय परतः परमात्मने ॥ नमःसर्वत्र शिरसे अनन्ताय महात्मने ॥ ०३ ॥ तमेव परमं देवमपयो वे दपारगाः ॥ कीर्त्तयन्ति च यं सर्वे ब्रह्मादी नां परायणम् ॥ ४ ॥ नमस्ते पुण्डरीकाक्ष भक्तानामभयङ्कर । सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु त्रा

·भीष्म उवाच ॥ इदमप्यपरं गुह्यं राजन् पु
ण्यतमं शृणुः ॥ हाहाहूहूरिति ख्याती गी
तवाद्यविशारदौः॥ इति तौ शापितो तेन दे
वलेन महात्मना ॥३॥ उर्वशी मेनका. रम्भा
तथाचान्येऽप्सरोगणाः ॥ शक्रस्य पुरतो र
जन नृत्यन्ते ताः सुमध्यमाः ॥४॥ ततस्तो
गायमानौतु गन्धर्वी राजसद्मनि ॥ अन्य
न्यं चक्रतुःस्पधा शक्रस्य पुरतस्तदा ॥ ५॥

·k..Fr जलाशयात् ॥ उज्जहाराप्रमेयात्मा तरसा मधुसूदनः ॥ ॥ जलस्थं दारयामास ग्राहं चक्रेण माधवः ॥ मोचयामास नागेन्द्र पा पेभ्यः शरणागतम् ॥ १०० ॥ स हि देवलशा पेन हूहूर्गन्धर्वसत्तमः ॥ ग्राहत्वमगत्कृष्णाद्व धं प्राप्य दिवं गतः॥१॥ युधिष्ठिर उवाच ॥ कथं शापोद्भवं नाम गन्धर्वाणां महात्यम्॥ एतदिच्छाम्यहं प्रोतुं विस्तरेण पितामहारा ·ष्टौ जयकाङ्किणौ तौ यत्रानमे तिष्ठति स ट्वि जातिः ॥ ॥ ततो दृष्ट्वा मुनिश्रेष्ठं देवलं शं सितव्रतम् ॥ अभिवाद्य महात्मानं प्रोचतुः पार्श्वसंस्थितौ ॥१०॥ शक्रेण प्रेषितौ देव त्वत्समीपे द्विजोत्तम ॥ एकस्यच जयं देहि यत्ते मनसि रोचते ॥११॥ एथक्चरन्तौ गा यन्तौ सुचिरं मधुरस्वरम्॥नकिंचिद्वदते वा क्यमुनिौनस्य धारणात् ॥ १२॥ शण्वन्नपि ·- --- वियोरुभयोर्मध्ये कः श्रेष्ठी गीतवाद्ययोग। वदस्व सुरश्रेष्ठ ज्ञात्वा गीतस्य लक्षणम् । ६ ॥ गन्धर्वयोवेचः श्रुत्वा प्रत्युवाच शतक्र तुः ॥ युवयोर्गीतवाद्येपु विशेपो नोपलभ्यते ॥७॥ एक एव मुनिश्रेष्ठो देवलो नामनाम तः ॥ युवयोः संशयच्छेत्ता भविष्यति न सं शयः ॥ ८॥ ततस्तु तो शक्रवदो निशम्य प्र रणम्य राजन् शिरसा सुरेश्वरम् ॥ गतौसुह %3D ·गिरिगहरेः॥१६॥ ततस्तौ शापितो तेन दे वलेन.महात्मना॥प्रणम्य शिरसाविप्रंगन्ध विदमूचतुः॥ १७ ॥ भूमण्डलगती ह्यावां प्रसादं कुरु मत्तम॥ निश्चयं वद विप्रेन्द्र ये न.शापाद्विमुच्यतः...॥ १८ ॥ ततस्तौ पुरतो दृष्ट्वा उभौ शापभयादितौ ॥ प्रत्युवाच मुनि श्रेष्ठो गन्धर्वो तो भयान्वितौ ॥१६॥ मेरुप ठे सरो रम्यं बहुवक्षसमाकुलम् ॥ नाना ८ ·पदं तेषां नकिचिद्वदते मुनिः ॥ तदा तो कु पितो तस्य देवलस्य महात्मनः ॥ १३ ॥ ऊ चतुस्ती तदा वाक्यं गन्धर्वो कालनोदितौ ॥ मूढोऽयं नाभिजानाति निश्चयं वाद्यगीत योः ॥१४॥ निशम्यैतद्वचस्तेषां गन्धर्वाणां म दान्वितम् ।। क्रोधादुत्थाय विप्रेन्द्र इदं वच नमब्रवीत् ॥ १५॥ एप हूहूरात्मा तु ग्राह त्वं यातु मूढधीः ॥ त्वमेव गजराजस्तु भवस्व ·मीष्म उवाचएवं परावार्तिभृतौ श्रुत्वासीद्भग चानिह ॥२४॥ श्रीभगवानुवाच ॥ क्रोधोऽपि वरतुल्योऽयमापदं तां प्रयच्छतु ॥ आपति मुक्तौ युगपद्गजो गन्धर्व एवच ॥२५॥ गजो पि मुक्ततां यातः श्रीकृष्णेनविमोचितः।तस्मा च्छापाद्विनिर्मुक्तःप्रागिवाविकृतोऽभवत्॥२६॥ तौ च स्वं स्वं वपुः प्राप्य प्रणिपत्य जनार्दन म् ॥ गजो गन्धर्वराजश्च परां निर्वितिमाग ग ·सिनिनादाढय द्वितीय इव सागरः॥ २० ॥ तस्मिन्सरोवरे रम्ये नित्यं ग्राहो भविष्यसि॥ तपार्तस्तत्र मातङ्गो गमिष्यति न संशयः।२१।। तयोर्मध्ये महद्यद्धं भविष्यतिसुदारुणम् ॥ ग्रा हणारूप्यमाणस्तु गजः स्तोत्रं करिष्यति।२२। तदेव देवदेवेशस्तुप्यते नात्र संशयः॥ ततो नारायणः प्रीतः शापतो मोचयिष्यति॥२३॥ इत्युक्तायपिणा तेन वरेणती प्रमोदितौ ॥

·प्रयागं ब्रह्मतीर्थं च दण्डकारण्यमेवच ॥३१॥ पुराणं रामचरितं भारताख्यानमुत्तमम्॥वि भूतिविश्वरूपं चस्तवराजमनुस्मृतिम्॥३२॥ प्रणवं च कुरुक्षेत्रं गरुडं मेरुपर्वतम् ॥ रूपं काञ्चनगुल्मानां रूपं मेरोः सुतस्य च ॥३३॥ ये स्मरिष्यन्ति मनुजाःप्रयताः स्थिरबुद्धयः॥ दुस्वप्नो नश्यते तेषां सुस्वप्नश्च भविष्यति ॥ ३४ ॥ अनिरुद्धं गजं ग्राहं वासुदेवं महा ·-- ॥ २७॥ प्रीतिमान् पुण्डरीकाक्षः शरणाग तवत्सल ॥ अभवत्तत्र देवेशस्ताभ्यां चैवप्रपू जितः॥२८॥ इदं चैव महाबाहो देवस्यचप्रभा पितम् ॥ भजन्तं गजराजंतमवदन्मधुसूद नः ॥॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ये मांवां च स रश्चैव ग्राहस्य च विदारणम् ॥ गुल्मकीच कवेणनां तंच शैलवरं तथा ॥ ३० ॥ अश्व त्थं भास्करं गङ्गां नैमिषारण्यपुष्करम् ॥

·० च्यन्ते स्वर्गलोकमवाप्नुयुः ॥ भीष्म उवाच २२ एवमुक्त्वा महाराज गजेन्द्र मधुसूदनः।३ स्पर्शयामास हस्तेन गजं गंधर्वमेव चत स्पष्टौततः सद्यो माल्याम्बरधरावुभौ ॥ तमेव मनसा प्राप्य जग्मतुस्त्रिदशालय ततो दिव्यवपुर्भूत्वा हस्तिराट् परमं म् ॥ ४१ ॥ गच्छति स्म महाबाहो न रणपरायणः ॥ ततो नारायणः श्रीमा ·द्युतिम् ।। संकर्षणं महात्मानं प्रद्युम्न च त थेव च ॥ ३५ ॥ मत्स्यं कर्म वाराहं च वा मनं तार्क्ष्यमेवच ॥ नारसिंहं च नागेन्द्र सू टिसंहारकारम् ॥ ३६ ॥ विश्वरूपं हृषीकेशं गोविन्दं मधुसूदनम् ॥ त्रिदशैर्वन्दितं देवं दृढभक्तिमनूपमम्॥३७॥ वैकुण्ठं दुष्टदमनं भ क्तिदं मधुसूदनम् ॥ एतानि प्रातरुत्थाय सं स्मरिप्यन्ति ये नराः ॥३८॥ सर्वपापैः प्रमु ·मुंयात्परमांसिद्धिंदुःस्वप्नस्तस्य नश्यति।४६ गजेन्द्रमोक्षणं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्॥ वयेत्प्रातरुत्थाय दीर्घमायुरवाप्नुयात्॥ श्रुतेन हि कुरुश्रेष्ठ स्तुतेन कथितेन च ॥ न्द्रमोक्षणेनैव सद्यः पापात्प्रमुच्यते ॥ मया ते कथितं राजन पवित्रं पापनाशन कीर्तयस्व महाबाहो गजेन्द्रस्य महा ॥ ४॥ चरितं पुण्यकर्माणि पुष्कलं- ·यित्वा गजोत्तमम् ॥ ४२ ॥ ऋषिभिस्तूयमा नोऽयैर्वेदगुह्यपदाक्षरैः ॥ ततस्तु भगवा न्विष्णुर्दुर्विज्ञेयगतिः प्रभुः ॥ ४३ ॥ गङ्खचक्र गदापाणिरन्तर्धानं युधिष्ठिर ॥ गजेन्द्रमोक्ष णं दृष्ट्वा सर्व प्राञ्जलयस्तदा ॥४४॥ववन्दि महात्मनं प्रभु नारायणंपरम् ॥ विस्मयो त्फुल्लनयनाः प्रजापतिपुरःसराः ॥ ४५ ॥य इदं शणुयानित्यं प्रातरुत्थाय मानवः ॥ प्रा ·गव भगा:सर्व प्राञ्जलयस्तदा ॥ ५३॥ अज २२ गयं वरपट्सनामं महावलं वेदनिधि : मम्॥तं वेदगुह्यं पुरुषं पुराणं ववन्दि विदां वरिष्ठम् ॥५४॥ एतत्पुण्यं मह जनानां पुण्यकर्मणाम् ॥ दुःस्वप्नदर्श श्रुत्वाः पापात्प्रमुच्यते ॥ ५५ ॥ तस्म महाराजाप्रपद्म शरणं हरिम् ॥ ។ -- ·यशः। प्रीतिमान्पुण्डरीकाक्षो ग़जं दुःखात्म मुक्तवान् ॥ ५० ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ एत च्छ्रुत्वा महाबाहो मारतानां पितामहात् ॥ गजेन्द्रमोक्षणं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।। ५१ ।। भ्रातृभिः सहितः सम्यग् ब्राह्मणवे दपारगैः ॥ पूजयामास देवेशं पार्श्वस्थं म धुसूदनम् ॥ ५२ ॥ विस्मयोत्फुल्लनयनाः श्रुत्वा नागस्य मोक्षणम् ॥ ऋषयस्तु महा ·पहंस्यात् ॥८॥ धर्मदृढवद्धमूलो वेदक वपुराणशाखादयः ॥ क्रतुकुसुमो मोक्ष तो मधुसूदनपादपो जयति ॥६० ॥ नमो ह्मण्यंदेवाय गोब्राह्मणहिताय. च.॥ जग ताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ ६ आर्ता विषमाः शिथिलाश्च भीताघोरे व्याधिषु वर्तमानाः ॥ संकीर्त्य नाराय ब्दमानं विमुक्तदुःखाः सुखिनोभवन्ति। - ·| यदा महाग्राहगृहीतकातरं सुपुष्पिते पद्मवने महाद्विपम् ॥ विमोक्षयामास गजं जनार्दनः स्मरामि दुःस्वप्नविनाशनं हरिम् ॥५७ ॥ परं पुराणं परमं पवित्रं पुराणमीशं सुरलोकना थम् ॥ मुरासुरैरर्चितपादपद्म सनातनं लो | कगुरुं स्मरामि ।। ५८ ॥ वरगजशरणाद्विमुक्ति हेतुं पुरुपतरस्तुतदिव्यदेहगीतम् ॥ सततम भिपटन्ति ये तु तेपां सुमरणमन्तिककिल्वि ·स्कारः केशवं प्रति गच्छति ॥६६॥ गीता हस्रनामानि स्तवराजोह्यनुस्मृतिः ॥ गजे मोक्षणं चैव पञ्च रत्नानि भारते॥६॥ श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आनुशा के दानधर्मेषु गजेन्द्रमोक्षणं नामः शतं कोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः॥श्रीकृष्णार्पण संवत्-१८५५ सन् १८४८ ·वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा॥ आ दीमध्ये तथा चान्ते हरिःसर्वत्र गीतये॥३॥ एकोऽपिकृष्णस्य कृतःप्रणामो दशाश्वमेधाव भृथेन तुल्यः ॥ दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म क प्रणप्रणामी न पुनर्भवाय ॥६४॥ सर्वरत्नमयो मेरुःसर्वाश्चर्यमयं नमः ॥सर्वतीर्थमयी गङ्गा सर्वदेवमयो हरिः॥ ६५ ॥ आकाशात्पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम् ॥ सर्वदेवनम ·1. بله ! نه دا؟ بعده ۲? ?? 51 52 53:۱۱:۲۶i i : F1317 ۲۹۰ !"لا : 11811223 : ج ۲۹ :كم .