·अ—हैं अक्षर यकार उच्चारण करण्याचे समजावें॥
U-हे चिन्ह जा अक्षराला जोडलें आहे तेथें अर्धा णकार समजावा ।।
जाहिरखबर
मुकाम मुंबई बाहेरकोट पांजरापोल अंदर लालबागनामें पोषध शालामां निवास करणारा संवेगी श्री
चारित्रप्रधान स्वामीनां तरफथी नीचे लखेला प्रमाणे पुस्तको जेणें जोइए तेओए मंगावी लेवा.
पुस्तक
निछरावलरु० पुस्तक
निछरावलरु०
प्राकृत बालभाषा अथवा मागधी व्याकरण २॥
प्रतिक्रमण आवश्यक सूत्रार्थ
बारव्रतनी टीप
१॥
सिद्धांत धर्मसार
पीयूषधारा सटीक
४॥
संस्कृत मंजरी शिशु बोध व्याकरण
देवचंदजीनी चोवीसी बालाबोध त्रपाठ २॥
मानतुंग मानवतीनो रास
३
२
..
श्रीपाल रास
२॥

·॥ श्रीगणेशायनमः ॥ अथप्राकृतम् ॥ १॥ अपशब्दधानंतर्यार्थोऽधिकारार्थश्च ॥ प्रकृतिःसंस्कृतंतत्रभवंत तथागतंवाप्राकृतं ॥ संस्कृतानंतरंप्राकृतमधिक्रियते ॥ संस्कृतानंतरंप्राकृतस्यानुशासनंसिद्धसाध्यमानभेदसंस्क तयोनेरिवतस्यलक्षणंनदेश्यस्येतिज्ञापनार्थ ॥ संस्कृतसमंतुसंस्कृतलक्षणेनैवगतार्थ ॥ प्राकृतेचपकतिप्रत्ययलिंग कारकसमाससंज्ञादयःसंस्कृतवद्वेदितव्याः ॥ लोकादितिचवर्तते ॥ तेनऋऋललुऐऔङञशषविसर्जनीयप्लुतव ज्योवर्णसमानायोलोकादवगंतव्यः॥ उौस्यवर्गसंयुक्तौभवतएव ॥ ऐदौतौचकेषांचित् ॥कैतवम् ॥ कैथवं ॥ सौं दर्य । सोअरिथं ॥ कौरवाः। कौरवा ॥ तथाचअखरंव्यंजनंद्विवचनंचतुर्थीबहुवचनंचनभवति ॥ बहुलं ॥२॥ बहुलमित्यधिकृतवेदितव्यमाशास्वपरिसमाप्तेः ॥ ततश्च । कचित्प्रवृत्तिःक्वचिदप्रवृत्तिःकचिद्विभाषाक्वचिदन्यदे वभवति । तच्चयथास्थानंदर्शयिष्यामः ॥ आर्षम् ॥३॥ ऋषीणामिदमार्ष । थार्षप्राकृतबहुलंनवति ॥ तद पियथास्थानंदयिष्यामः ॥आर्षेहिसर्वेविधयोविकल्प्यते ॥ दीर्घहस्वौमिथोवृत्तौ ॥४॥ वृत्तौसमासेस्वरा गादीर्घहस्तौबहुलंभवतः। मिथःपरस्परं । तत्रहस्सस्यदीर्घः॥अंतर्वेदिः। अंतावेई ॥ सप्तविंशतिः । सत्तावी श्री सौभागमाजी उमरावनमजी उर्दा भावेरनालों की तरफ से साएर भेंट:-- ·न ॥ सा॥ क्वचिन्नभवति । जुवइअणो । कचिदिकल्पः। वारीमई । वारिमई ॥ भुजयंतं । भुयायंतं । भुययंतं ॥ पति गृहं । पईहरं । पइहरं ॥ वेणुवनं। वेलूवणं। वेलुवणं ॥ दीर्घस्य-हस्वः॥ निअंबसिलखलिअवीइमालस्स ॥ क्वचि विकल्पः॥ जउणअडं। जउणायडं ॥ नइसोनं । नईसोत्तं ॥ गौरिहरं । गौरीहरं ॥ वहुमुहं । वहुमुहं ॥पदयोःसं धिर्वा ॥५॥ संस्कतोक्तःसंधिःसर्वःप्रारुतेपदयोर्व्यवस्थितविभाषयाभवति ॥ वासेसी। वासइसी ॥ विसमाय वो। विसमायवो॥दहिईसरो। दहीसरो॥ साऊअयं । साउउअयं ॥ पदयोरितिकिं ॥ पायो । पई । वत्थायो। मुद्धाइ । मुराए ॥ महइ । महए ॥ बहुलाधिकारात् क्वचिदेकपदेपि ॥ काहिइ । काही ॥ बिइयो । बीयो॥ नयुवर्णस्याऽस्वे ॥ ६ ॥ इवर्णस्यउवर्णस्यचास्वेवणेपरेसंधिर्नभवति ॥ नवेरिवग्गेवियवयासो । वंदामि अज्जवइरं ॥ दणुइंदरुहिरलित्तो सहइउइंदोनहप्पहावलिअरुणो ॥ संज्झावहुअवऊढो नववारिहत्वविज्जु लापडिनिन्नो ॥ युवर्णस्येतिकिं ॥ गूढोथरतामरसानुसारिणीनमरपंतिव ॥ अस्वइतिकिं ॥ पुहवीसो ॥ एदोतोः स्वरे ॥ ७॥ एकारयोकारयोःवरेपरेसंधिर्ननवति ॥ बहुआएनहुल्लिहणे आबंधतीइकंचुअंअंगे ॥ मध्यरद्ध ॥ ॥

·सरधोरणि धाराच्छेउनदीसंति ॥ १॥ उवमासुधपज्जत्नेभ कलभदंतावहासमूरुजुधं॥तंचेअमलियविसदंड वि
रसमालक्खिमोएहि ॥२॥अहोअच्छरियं ॥ एदोतोरितिकिं ॥ अत्थालोषणतरला इयरकईणनमंतिबुद्धीओ।
श्रच्छश्चिधनिरारंभ मितिहिअयंकइंदाणं ॥ १॥ स्वरस्योवृत्ते ॥ ८॥ व्यञ्जनसंपृक्तःस्वरोव्यञ्जनेलुप्ते
योऽवशिष्यते सउदृत्तइहोच्यते ॥ स्वरस्यउद्धृत्तेवरेपरेसंधिर्नभवति ॥ गयणेच्चिअगंधउडिंकुणंति ॥ निसाय
रो।निसिबरो॥रणियरो। मणुअत्तं ॥ बहुलाधिकारात् क्वचिद्विकल्पः॥ कुम्नयारो। कुम्नारो ॥सुउरिसो । सू
रिसो॥ कचित्संधिरेव ॥ सालाहणो । चक्कायो॥अतएवप्रतिषेधात्समासेपिस्वरस्यसंधौनिन्नपदत्वम्त्यादेः॥९॥
तिबादीनांस्वरस्यस्वरेपरेसंधिर्ननवति ॥ नवतिइह । होइइह ॥ लुक् ॥ १० ॥ स्वरस्यस्वरेपरेबहुलंलुग्नवति ॥
त्रिदशेशः।तिषसीसो। निश्वासोच्छ्छासौ। नीसासूसासा॥अंत्यव्यंजनस्या॥११॥शब्दानायदत्यव्यंजनंतस्यलु
गनवति॥जाव । ताव ।जसो। तमो। जम्मो ॥ समासेतुवाक्यविनत्यपेक्षायामंत्यत्वमनंत्यत्वंचतेनोनयमपिनव
ति॥सदिक्षुः। सन्निक्खू ॥सज्जनः। सजणो॥ एतद्गुणाः। एअगुणा॥ तद्गुणाः। तग्गुणाः॥नश्रदुदोः ॥ १२॥

·॥ पा० अउद्इत्येतयोरंत्यव्यंजनस्यलुग्नभवति ॥ सदहियं । सद्धा । उग्गयं । उन्नयं ॥ निर्दुरोवा ॥ १३ ॥ निर्दुइत्येतयोरंत्यव्यंजनस्यवालुग्ननवति ॥ निस्सहं । नीसहं ॥ दुस्सहो । दूसहो ॥ दुक्खियो। दुहियो । स्वरेऽन्तरश्च ॥ १४॥ अन्तरोनिर्दुरोश्चान्त्यव्यंजनस्यस्वरेपरेलुग्ननवति ॥अंतरप्पा ॥निरंतरं॥निरवसेसं ॥ दुरुत्तरं ॥ दुरवगाहं ॥ क्वचिद्भवत्यपि ॥ अंतोवरि ॥ स्त्रियामादविद्युतः ॥ १५॥ स्त्रियांवर्तमानस्यशब्दस्यां त्यव्यंजनस्यात्वंभवति विद्युच्छब्दंवर्जयित्वा ॥ लुगपवादः॥ सरित् । सरिया॥प्रतिपद् । पाडिया ॥ संपद् । संपथा। बहुलाधिकारादोषत्स्पृष्टतरयश्रुतिरपि ॥ सरिया ॥ पाडिवया ॥ संपया ॥ अविद्युतइतिकिं ॥ वीहू ॥ रोरा ॥ १६ ॥ स्त्रियांवर्तमानस्यांत्यस्यरेफस्यराइत्यादेशोभवति ॥ आत्वापवादः ॥ गिरा ॥ धुरा ॥ पुरा ॥ क्षुधोहा ॥ १७॥ क्षुधशब्दस्यांत्यव्यंजनस्यहादेशोनवति ॥ छुहा ॥ शरदादेरत् ॥ १८ ॥ शरदादेरंत्यव्यं जनस्याद्भवति ॥ शरद् । सरो॥ निषक् । निषयो । दिक्प्रासषोःसः ॥ १९॥ एतयोरंत्यव्यंजनस्यसोनव ति॥दिसा॥ पाउसो ॥ आयुरप्सरसोर्वा ॥२०॥ एतयोरत्यव्यंजनस्यसोवानवति ॥ दीहाउसो । दीहाऊ॥ %3D ॥

·अछरसा। अछरा ॥ ककुनोहः ॥ २१ ॥ ककुभशब्दस्यास्यव्यंजनस्यहोभवति ॥ कउहाधनुषोव॥२२॥ धनुःशवस्यात्यव्यंजनस्यहोवानवति ॥ धणुहं । धपू ॥ मोनुस्वारः ॥ २३ ॥ अंत्यमकारस्यानुस्वारो नवति ॥ जलं फलं वच्छं गिरि पेच्छ ॥ क्वचिदनंत्यस्यापि ॥ वणम्मि । वधूमि ॥ वास्वरेमश्च ॥ २४ ॥ अं त्यमकारस्यस्वरेपरेऽनुस्वारोवाभवति पक्षेलुगपवादोमस्यमकारश्चनवति ॥ वैदेउसनयजिथं ॥ उसनमजिचं चवंदे ॥ बहुलाधिकारादन्यस्यापिव्यंजनस्यमकारः ॥ साक्षात् । सरवं ॥ यत् । जं ॥ तत् । तं ॥ विष्यक् । वीसुं॥ पृथक् । पिहं ॥ सम्यक् । सम्मं ॥ इहं । इहयं ॥ बालेयमित्यादि ॥ ङञणनोव्यंजने ॥२५॥ ङ ञ न इत्येषांस्थानेव्यंजनपरेअनुस्वारोभवति ॥ ङ । पङ्तिः। पंती॥पराङ्मुखः।परंमुहो ॥३॥ कञ्चुकः । कंचुओ॥ लाञ्छनं । लंछनं । ए। षण्मुखः। छमुहो॥ उत्कण्ठा । उक्कंठा॥ न । सन्ध्या। संझा ॥ विन्ध्यः। विंझो ॥ वक्रा दावंतः॥ २६ ॥ वक्रादिषुयथादर्शनंप्रथमादेःस्वरस्यांतत्रागमरूपोऽनुस्वारोभवति । वंकं । तंसं । अंसू । मंसू मुलं गुंछ मुंढा पंसू बुंधं कंकोडो कुंपलं इंसणं विंछियो गिठी मंजारो एष्वाधस्यासीत् ॥ वयंसो मणसी मणं ·२॥ ॥ ०मा० श्रद्इत्येतयोरत्यव्यंजनस्यलुग्नभवति ॥ सदहियं । सदा । उग्गयं । उन्नयं ॥ निर्दुरोर्वा ॥ १३ ॥ निर्दुइत्येतयोरंत्यव्यंजनस्यवालुग्ननवति ॥ निस्सहं । नीसहं ॥ दुस्सहो । दूसहो ॥ दुक्खियो। दुहियो । स्वरेऽन्तरश्च ॥ १४॥ अन्तरोनिर्दुरोश्चान्त्यव्यंजनस्यस्वरेपरेलुग्ननवति ॥अंतरप्पा ॥ निरंतरं ॥निरवसेसं॥ दुरुत्तरं ॥ दुरवगाहं ॥ कचिद्भवत्यपि ॥ अंतोवरि ॥ स्त्रियामादविद्युतः ॥ १५॥ स्त्रियांवर्तमानस्यशब्दस्यां त्यव्यंजनस्यात्वंभवति विद्युच्छब्दवर्जयित्वा ॥ लुगपवादः॥ सरित् । सरिया ॥ प्रतिपद् । पाडिया ॥ संपद् । संपथा। बहुलाधिकारादीषत्स्पृष्टतरयश्रुतिरपि ॥ सरिया ॥ पाडिवया ॥ संपया ॥ अविद्युतइतिकिं ॥वीहू ॥ रोरा ॥ १६ ॥ स्त्रियांवर्तमानस्यांत्यस्यरेफस्यराइत्यादेशोभवति ॥ आत्वापवादः ॥ गिरा ॥ धुरा ॥ पुरा ॥ क्षुधोहा॥१७॥ क्षुधशब्दस्यांत्यव्यंजनस्यहादेशोनवति ॥ छुहा ॥ शरदादेरत् ॥ १८ ॥ शरदादेरंत्यव्यं जनस्याद्भवति ॥ शरद् । सरओ ॥ निषक् । निषयो । दिक्प्रादृषोःसः ॥ १९॥ एतयोरंत्यव्यंजनस्यसोनव ति॥ दिसा॥ पाउसो ॥ आयुरप्सरसोर्वा ॥२०॥ एतयोरत्यव्यंजनस्यसोवानवति ॥ दीहाउसो। दीहाऊ॥ %3D ॥ ॥ ॥

·श्रच्छरसा। श्रच्छरा ॥ ककुनोहः ॥ २१ ॥ ककुभशब्दस्यात्यव्यंजनस्यहोभवति ॥ कउहा।धनुषोवा॥२२॥ धनुःशब्दस्योत्यव्यंजनस्यहोवानवति ॥ धर्ह । धणू ॥ मोनुस्वारः ॥ २३ ॥ अंत्यमकारस्यानुस्वारो नवति ॥ जलं फलं वच्छं गिरिं पेच्छ ॥ कचिदनंत्यस्यापि ॥ वणम्मि । वधूमि ॥ वास्वरेमश्च ॥ २४ ॥ अं त्यमकारस्यस्वरेपरेऽनुस्वारोवाभवति पक्षेलुगपवादोमस्यमकारश्चनवति ॥ वंदेउसनयजिथं ॥ उसनमजिथं चवंदे ॥ बहुलाधिकारादन्यस्यापिव्यंजनस्यमकारः ॥ साक्षात् । सक्ख ॥ यत् । जं ॥ तत् । तं ॥ विष्वक् । वीसुं। पृथक् । पिहं ॥ सम्यक् । सम्मं ॥ इह । इहयं ॥धालेलुयमित्यादि ॥ ङञपनोव्यंजने ॥ २५॥ ङञ ए न इत्येषांस्थानेव्यंजनपरेअनुस्वारोभवति ॥ङ । पतिः। पंती॥पराङ्मुखः।परंमुहो॥ ॥ कञ्चुकः । कंचुओ॥ लाञ्छनं । लंछनं ॥ण। षण्मुखः। छमुहो। उत्कण्ठा । उकंठा॥न । सन्ध्या। संझा ॥ विन्ध्यः। विंझो ॥ वक्रा दावंतः ॥२६॥ यकादिषुयथादर्शनंप्रथमादेःस्वरस्यांतधागमरूपोऽनुस्वारोभवति । वंकं । तसं । अंसू । मंसू पुले गुठं मुंढा पंसू बुंध कंकोडो कुंपर्ल बंसणं विछियो गिंठी मंजारो एष्वाधस्यासीत् ॥ वयंसो मणसी मणं ·॥ सिणी मणंसिला पडंसुथा एषुद्वितीयस्य ॥ श्रवरिं । अणिउतयं । अइमुंतयं । श्रनयोस्तृतीयस्य ।। वक्र व्यस्त्र अश्रु श्मश्रु पुच्छ गुच्छ मूर्द्धन् पशु बुन कोट कुड्मल दर्शन वृश्चिक गृष्टि मार्जार वयस्य मनस्विन् मनस्विनी मनःशिला प्रतिश्रुत् उपरि थतिमुक्तक इत्यादि । कचिच्छंदःपूरणेपि ॥ देवनागसुवण्णं ॥ कचिन्नभवति ॥ गिट्टी। मज्जारो। मणसिला॥ बामणोसिला। अइमुत्तयं ॥क्त्वास्यादेणस्वोर्वा ॥२७॥ क्त्वायाःस्यादीनांचयो रासू तयोरनुस्वारोंऽतोवानवति ॥ क्त्वा ॥ काऊणं । काऊण ॥काउधाणं । काउधाण॥स्यादि ॥वच्छेणं । वच्छे ण॥ वच्छेसुं। वच्छेसु॥ णस्वोरितिकिं ।। करिश्रायग्गिणो॥ विंशत्यादेर्लुक् ॥ २८॥ विंशत्यादीनामनुस्वा रस्यलुग्नवति ॥ विंशतिः । वीसा॥त्रिंशत् । तीसा ॥ संस्कृतं । सक्कयं ॥ संस्कारः । सक्कारी इत्यादि ॥ मांसा देर्वा ॥ २९ ॥मांसादेरनुस्वारस्यलुग्वानवति ॥ मासं । मंसं ॥ मासलं । मंसलं ॥ कासं । कंसं ॥ पासू। पंसू॥ कह । कहं ॥ एव । एवं । नूण । नूणं । इयाणि । इयाणि ॥ दाणि । दाणिं । कि करेमि । किं करेमि ।। समुहं । समुहं । किसुखं । किंसुयं । सीहो । सिंघो ॥ मांस । मांसल । कांस्य । पांसु । कथं । एवं । नूनं । इदानीं । दानीं। ॥ ॥

·॥ किं । सन्मुख । किंशुक । सिंह इत्यादि ॥ वर्गेऽत्योवा ॥ ३०॥ अनुस्वारस्यवर्गेपरेप्रत्यासनेस्तस्यैववर्गस्यां त्योवानवति ॥ पङ्को। पंको ॥ सखो। संखो॥ अङ्गणं । अंगणं ॥ लक्षणं । लंघणं ॥ कञ्चुयो। कंचुओ॥ लञ्छणं । लंछणं ॥ थञ्जिथं । अंजिथं ॥ सञ्झा । संझा॥ कण्ठयो। कंठयो । उक्कण्ठा । उक्कंठा ॥ कण्डं । कंडं ॥सण्ढो । संढो॥अन्तरं । थंतरं ॥ पन्थो । पंथो॥ चन्दो। चंदो॥बन्धवो। बंधवो।कम्पइ। कंपइ॥वम्फ है। वंफइ ॥ कलम्बो । कलंबो॥थारम्नो । पारंनो॥ वर्गइति किं ॥ संसश्रो॥ संहरइ ॥ नित्यमिच्छंत्यन्ये ॥ प्रारदारत्तरणय पुसि ॥ ३१ ॥ प्रावृट् शरद् तरणि इत्येतेशव्दाःपुंसिपुलिंगेप्रयोक्तव्याः॥ पाउसो । सर ओ। एसतरणी ॥ तरणिशब्दस्यपुंस्त्रीलिंगत्वेननियमार्थमुपादानं ॥ स्त्रमदामशिरोननः॥ ३२॥ दामन् शि रस् ननस् वर्जितंसकारांतनकारांतंचशब्दरूपंपुंसिप्रयोक्तव्यं ॥ सांतं ॥जसो। पथो । तमो। तेथी। उरो॥ नांत। जम्मो । नम्मो । मम्मो । बदामशिरोननइतिकिं ॥ दामं । सिरं । नहं ॥ यच सेयं । वयं । सुमणं । सम्मं । चम्म मितिदृश्यते तबहुलाधिकारात् ॥ वाक्ष्यर्थवचनाद्याः ॥ ३३ ॥ श्रक्षिपर्यायावचनादयश्वशब्दाःपुंसि वा प्र ॥

·मो० योक्तव्याः ॥ श्रक्ष्यर्थाः ॥ थज्जविसासवइ ते अच्छी ॥ नचाविधाइंतेणम्हथच्छीइं॥ अंजल्यादिपाठादक्षिश ब्दःस्त्रीलिंगेपि ॥ एसाथच्छी। चक्रवू । चक्खूई ॥ नयणा । नयणाईलोयणा । लोअगाइं ॥ वचनादिः॥वत्र्य गा। वश्यणाइं॥ विज्जुणा । विज्जुए ॥ कुलो । कुलं ॥ छंदो। छंद ॥ माहप्पं । माहप्पो । दुक्खा । दुक्खाई॥ भायणा । भाषणाई इत्यादि वचनादयः ॥ नेत्ता । नेत्ताई ॥ कमला । कमलाई इत्यादितुसंस्कृतवदेवसि दं ॥ गुणाद्याकीबवा ॥ ३४ ॥ गुणादयःक्कीबेवाप्रयोक्तव्याः ॥ गुणाई । गुणा॥ विहवेगुिणाईमगंति ॥दे वाणि । देवा ॥ बिंदूई। बिंदुणो॥ खग्गं । खग्गो॥ मंडलग्गं । मंडलग्गो ॥ कररुहं । कररुहो ॥ रुकवाई। रुक्खा इत्यादि ॥ इतिगुणादयः ॥ वेमांऽजल्याद्या स्त्रियां॥३५॥ इमांताअंजल्यादयश्वशब्दा स्त्रियांवाप्रयोक्तव्याः॥ एसा गरिमा। एसगरिमा ॥ एसामहिमा। एसमहिमा ॥ एसानिल्लज्जिमा। एसनिल्लज्जिमा ॥ एसाधुत्तिमा । एस धुत्तिमा ॥ यंजल्यादि ॥ एसाअंजली। एसधंजली ॥ पिढी । पिडं ॥ पृष्ठमित्वेकतेस्त्रियामेवेत्यन्ये ॥ अच्छी । अ छि ॥ पण्हा । पण्हो ॥ चोरिथा । चोरिथं ॥ एवं कुच्छी । बली। निही । विही । रस्सी । गंठी इत्यंजल्यादयः॥ ॥ ॥

·गड्ढा गोइतितुसंस्कृतवदेवसिद्ध ॥ श्मेतितंत्रेणत्वादेशस्यडिमाइत्यस्यपृथ्व्यादीनश्चसंग्रहः ॥ त्वादेशस्यस्त्रीत्व मेयेच्छंत्यन्ये ॥ बाहोरात् ॥ ३६ ॥ बाहुशब्दस्यस्त्रियामाकारोंतादेशोभवति ॥बाहाएजेणधरियोएक्काए ॥स्त्रि यामित्येव ॥ वामेअरोबाहू ॥ अतोडोविसर्गस्य ॥३७॥ संस्कृतलक्षणोत्पन्नस्यातःपरस्यविसर्गस्यस्थानेडो इत्यादेशोभवति ॥ सर्वतः। सबथो॥ पुरतः। पुरश्रो ॥ थमतः । श्रग्गयो ॥ मार्गतः। मग्गयो ॥ एवं सिद्धाव स्थापेक्षया ॥ भवतः। भवयो॥ भवंतः। भवंतो॥ संतः। संतो ॥ कुतः। कुदी ॥ निष्प्रतीउत्परीमाल्यस्थो र्वा ॥ ३८॥ निप्रतिइत्येतौमाल्यशब्देस्थाधातौचपरेयथासंख्यंउत्परिइत्येवरूपौवाभवतः ॥ अभेदनिर्देशः सर्वादेशार्थः ॥ उमालं । निम्मलं । उमालयं वहइ ॥ परिहा । पइहा ॥ परिहिथं । पइटिश्यं ॥ आदेः॥३९॥ श्रादेरित्यधिकारःकगचजेत्यादिसूत्रात्प्राविशेषेवेदितव्यः ॥ त्यदाद्यव्ययात्तत्स्वरस्यलुक्॥४०॥ त्यदा देरव्ययाञ्चपरस्यतयोरेवत्यदायव्यययोरादेःस्वरस्यबहुलंलुग्भवति ॥धम्हेत्थ। धम्हएत्थ ॥ अश्मा । जइइमा ॥ जइहं । जइअहं ॥ पदादपे॥४१॥पदात्परस्यअपेरव्ययस्यादेजुंग्याभवति ॥ तंपि । तमवि ॥ किंपि । कि ॥

·स्वारादितिप्रतिपेधात्सर्वत्रानादौशेपादेशयोईित्वमितिद्वित्वाभावः ॥ अतःसमध्यादौवा ॥४४॥ समृद्धि त्येवमादिपुाब्देष्वादेरकारस्यदी?भवति ॥ सामिद्धी । समिद्धी॥ पासिही। पसिद्धी ॥पाअडं । पञ्चड ॥ पाडि वया। पडिवया॥पासुत्तो । पसुत्तो ॥पाडिसिद्धी । पडिसिद्धी ॥ सारिच्छो । सरिच्छो॥माणंसी।मणंसी ॥ माणं सिणी । मणंसिणी ॥आहिवाई। यहिबाई ॥ पारोहो । परोहो ॥ पावासू । पवासू ॥ पाडिप्फद्धी । पडिप्फद्दी॥ समृद्धि । प्रसिद्धि । प्रकट । प्रतिपत् । प्रसुप्त । प्रतिसिद्धि । सदृक्ष । मनस्थिन् । मनस्विनी । अभियाति । प्ररोह । प्र वासिन्। प्रतिस्पर्द्धिन्॥आकतिगोयं ॥ तेनअस्पर्शः।आफंसो। परकीयं । पारकेरं । पारकं । प्रवचनं । पावलणं चउरतं । चाउरतमित्याद्यपिभवति ॥ दक्षिणेहे ॥४५॥ हक्षिणशब्देयादेरतोहेपरेदी?भवति ॥ दाहिणो ॥ हेइतिकिं ॥ दक्खिणो ॥ इःस्वप्नादौ॥४६॥ स्वप्नइत्येवमादिष्वादेरस्यइत्वंभवति ॥ सिविणो । सिमिणो ॥ आर्षेउकारोपि ॥ सुमिणो। ईसि । वेडिसोविलियं। वियणं। मुइंगो। किविणो। उत्तिमो। मिरियं । दिण्णं ॥ बहु लाधिकाराण्णत्वाऽभावेनभवति ॥ दत्तं । देवदत्तो ॥ स्वप्न । ईषत् । वेतस । व्यलीक । व्यजन । मृदङ्ग । रूपण। ॥

·उत्तम । मरिच । दत्त इत्यादि ॥ पक्काङ्गारललाटेवा ॥४७॥ एप्वादेरतइत्वंयाभवति ॥ पिकं । पकं ॥ई गालो । अंगारो ॥ पिडालं । गडालं ॥ मध्यमकतमेद्वितीयस्य ।। ४८॥ मध्यमकतमहाव्देहितीयस्यातइ त्वंभवति ॥ मज्झिमो । कइमो॥ सप्तपर्णेवा ॥ ४९ ॥ सप्तपर्णेद्वितीयस्याऽतइत्वंवाभवति ॥ छत्तिवण्णो। छ तवण्णो॥ मयट्यइर्वा ॥५०॥ मयट्प्रत्ययेयादेरतःस्छानेयइइत्यादेशोवाभयति ॥ विपमयः। विसमइयो । विसमओ ॥ ईहरेवा ॥ ५१ ॥ हरशब्देयावरतई भवति ॥ हीरो । हरो ॥ ध्वनिविप्वचोरुः ॥५२॥ अनयोरादेरस्यउत्वंभवति ।। झुगी । वीमुं । कथं सुगयो । शुमकइतिपरत्यंतरस्य ।। स्वनशब्दस्यतुसा सापोइ तिप्रयोगोभवतः॥ चण्डखण्डितणावा ॥५३॥ अनयोरादेरस्यकारेणसहितस्यउत्यंबाभवति ॥ चुडं । चं ण्डं ॥ खुडियो । खण्डियो॥गवयेवः॥ ५४॥ गवयशव्देवकाराऽकारस्यउत्वंभवति ॥ गउयो । गउधा ॥ प्रथ मेपथोवा ॥५५॥प्रथमहादेपकारथकारयोरकारस्ययुगपत्क्रमेणचउकारोवाभवति ॥ पुदुमं । पुढमं । पटुमं । प ढमं ॥ज्ञोगत्वेऽभिज्ञादौ ॥५६॥ श्रभिज्ञएवंप्रकारेपुनस्यणत्वेसतेजस्यैवाऽतउत्वं भवति । यहिणणू । मागणू । ॥

·कयण्णू। आगमण्णू । णत्वइतिकिं ॥अहिज्जो । सवज्जो ॥ अभिज्ञादावितिकिं॥प्राज्ञः। पण्णो॥येपांज्ञस्यणत्वे उत्वंदृश्यतेतेअभिज्ञादयः॥ एच्छय्यादौ॥५७॥ शय्यादिष्वादेरस्यएत्वंवाभवति ॥ सेज्जा। सुंदेरं । गेंदुझं। एत्थं ॥ शय्या । सौंदर्य । कंदुक । अत्र ॥ आपुरेकम्मं ॥ वल्युत्करपर्यंताश्चर्येवा ॥ ५८॥ एष्वादेरस्यएत्वंवा भवति ॥ वेल्ली। वल्ली ॥ उक्केरो। उक्करो॥पेरंतो। पज्जंतो॥अच्छेरं। अच्छरिअं।अच्छअरं।अच्छरिज्ज।अच्छ रीयं ॥ ब्रह्मचर्येचः॥५९॥ ब्रह्मचर्येशब्देचस्याऽतएत्वं भवति ॥ बम्भचेरं ॥ तोऽतरि॥६०॥ अंतर्भाब्देतस्या ऽतएत्वंभवति ॥ अंतःपुरं । अंतेउरं ॥ अंतश्चारी। अंतेआरी ॥ क्वचिन्नभवति ॥ अंनग्गय । अंतोवीसंभनिवेसि याण ॥ओत्पद्मे ॥६१ ॥ पद्मशब्देयादेरतोत्वंभवति ॥ पोम्मं ॥ पद्मछद्मतिविश्लेषेनभवति ॥पउमं॥ नम स्कारपरस्परेद्वितीयस्य ॥६२॥ यनयोईितीयस्याऽतश्रोत्वंभवति ॥ नमोकारो। परोप्परं ।। वाऽपौ॥६३॥ अर्पयतौधातौयादेरस्योत्वंवाभवति ॥ श्रोप्पेइ । अप्पेइ ॥ योप्पियं। अप्पिश्यं । स्वपावुच्च ॥६४॥ स्वपि तौधातावादेरस्योउच्चभवति ॥ सोवइ । सुवइ ॥नात्पुनर्यादाइवा ॥६५॥ नत्रःपरेपुनःशब्देश्रादेरस्य %3D %3D ·हारो॥पञ्यरो। पयारो॥प्रकारःप्रचारोवा॥पत्थवो। पत्थावो ॥ क्वचिन्नभवति ॥रागः। रायो॥ महाराष्ट्र॥६९॥ महाराष्ट्रेशब्देश्रादेराकारस्याद्वाभवति ॥मरहट्टं। मारहहो॥मांसादिष्वनुस्वारे ॥७०॥मांसप्रकारेष्वनुस्वारेस त्यादेरातोऽद्भवति ॥ मंसं । पंसू । पंसणो । कंसं । कंसिओ । वंसियो। पंडवो। संसिद्धिओ।संजत्तिो॥ अनुस्वार इतिकिं॥मासं। पासू॥मांस । पांसु । पांसन । कांस्य । कांसिक । वांशिक। पांडव । सांसिद्धिक । सांयात्रिकइत्यादि ॥श्यामाकेमः॥७१॥ श्यामाकेमस्याद्भवति ॥ सामो॥इ.सदादौवा॥७२॥ सदादिषुशब्देषुधातइत्वंवा भवति ॥ सइ । सया॥ निसिअरो। निसायरो॥ कुप्पिसो। कुप्पासो ॥ आचार्येचोऽञ्च ॥७३॥ आचार्यशब्दे चस्यातइत्वमत्वंचभवति ॥ आइरिओ । थायरियो।ईस्त्यानखल्वाटे ॥७४ ॥स्त्यानखल्वाटयोरादेरातई भवति ॥ ठीणा थीणं ॥थिण्णं । खड्नीडो॥ संखायमितितुसमःस्त्यःखाइतिखादेशेसिद्ध।उःसास्नास्तावके॥७॥ अनयोरादेरातउत्वंभवति ॥सुण्हा।थुवथो॥ ऊद्वाऽऽसारे।। ७६॥आसारेआदेरातऊद्वाभवति॥ऊसारो।या सारो॥आर्यायांर्यःश्वश्वां ॥७७॥ आर्याशब्देश्वश्वांवाच्यायांर्यस्यातऊर्भवति ॥अज्जू॥ श्वश्वामितिकिं॥ अ

·10
ज्जा॥ एग्राह्य ॥७८॥ ग्राह्यशब्देयादेशतएद्भवति ॥गेझं॥द्वारेवा ॥ ७९ ॥ द्वारशब्देश्रातएवाभवति ॥
देरं॥पक्षे। दुधारं । दारं । वारं ॥ कथं नेरइयो । नारडयो । नैरयिकनारयिकशाब्दयोभविष्यति ॥ आयन्यत्रा
पि॥पच्छेकम्मंअसहेज्जदेवासुर॥पारापतेरोवा ॥८०॥पारापतझडेरस्थस्यातएदाभवति ॥ पारे वयो। पारा
वयो। मात्रटिवा ।। ७१॥ मात्रट्प्रत्ययेयातएद्वाभवति ॥ एत्तिअमेत्तं । एत्ति अमत्त।। बहुलाधिकारात्कचिन्मात्र
शब्देपि ॥ भोअणमेत्तं ॥ उदोहाऽऽद्रे॥२॥ आर्द्रशब्देयादेरातउदोबवाभवतः।।उलायोगा। पक्षे । अनं । अदं ।
बाहसलिलपवहेणउल्लेइ ॥ ओदाल्यांपंक्तौ ॥ ८३॥ पालीशदेपंक्तिबाचिनिआतयोत्यंभवति ॥ोली॥ पंक्ता
वितिकिं॥आलीसखी॥हस्वःसंयोगेदीर्घस्य ॥८४॥ यथादर्शनंसंयोगेपरेन्हस्वोभवति।यातायाम्रम्।अम्बं॥
ताम्रम्। तम्बं । विरहामिः । विरहग्गी ॥ यास्यम्। अस्सं ॥ईत्॥मुनीन्द्रः । मुणिदो॥तीर्थम्। तित्यं ।। उत् ।। गुरु
ल्लापाः। गुरुल्लावा ॥चूर्णः । चुण्णो॥ एत् ॥ नरेन्द्रः । नरिंदो ॥ म्लेच्छः। मिलिच्छो दिहिमायणवढे ॥ योत् ॥
धरोष्ठः। अहरुलं ॥ नीलोत्पलं । नीलुप्पलं ॥ संयोगइतिकिं । यायासं ॥ईसरो। उसवो ॥ इतएवा ॥ ८५॥

·॥ संयोगइतिवर्तते ॥ श्रादेरिकारस्यसंयोगेपरेएकारोवाभवति ॥ पेण्डं । पिण्डं ॥ धम्मेलं । धम्मिलं । सेन्दूर । सन्दू रं ॥ वेहू । विहू ॥ पेटं । पिटं ॥ वेल्लं । विल्लं ॥ क्वचिन्नभवति ॥ चित्ता ॥ किंशुकेवा ॥८६॥ किंशुकेशब्देश्रादे रितएकारोवाभवति ॥ केसुध । किंसुधं॥मिरायाम ॥८७॥मिराशब्देइतएकारोभवति ॥ मेरा ॥ पथिष्टथि वीप्रतिश्रुन्मपिकहरिद्राविशीतकेष्वत् ॥ ८८॥ एष्वादेरितोऽकारोभवति ॥ पहो। पुहई। पुढवी ॥पडंसुथा। मूसयो। हलदी । हलदा ॥ बहेडम्प्रो ॥ पंथंकिरदेसित्तेतितुपथिशब्दार्थसमानार्थस्यपन्थशब्दस्यभविष्यति ॥ ह रिद्रायांविकल्पइत्यन्ये ॥ हलिही। हलिद्दा ॥ शिथिलेंगुदेवा ॥८९॥ अनयोरादेरितोऽद्वाभवति ॥ सढिलं । प सढिलं। सिढिलं । पसिढिलं । अंगुआं । इंगुरं ॥ निर्मितशब्देतुवाआत्वंनविधेयं ॥ निर्मातनिर्मितशब्दाभ्यामेव सिद्धेः॥तित्तिरौरः॥ ९०॥तित्तिरशब्देरस्येतोऽद्भवति ॥ तित्तिरो ॥ इतौतोवाक्यादौ ॥ ९१॥ वाक्यादिभू तेइतिशब्देयस्तस्तत्संबंधिनइकारस्याऽकारोभवति ॥ इथजंपिावसाणे । इअविअसिअकुसुमसरो॥ वाक्यादा वितिकिं ॥ पिउत्ति । पुरिसोति ॥ ईजिव्हासिंहत्रिंशदिशतीत्या ॥९२ ॥ जिव्हादिषुइकारस्यतिशब्देनसहईर्भ - ·ब्देईतयात्रवति ॥ कम्हारा ॥ पानीयादिवित् ॥ १०१॥ पानीयादिषुशब्देषुईतइद्भवति ॥ पाणिथं । अलि अं। जियइ । जिउ । विलिभं । करिसो। सिरिसो । दुइथं । तइथं। गहिरं । उवगिध। आधि। पलिविधी श्रोसिधेतं । पसिथ । गहिकं । वम्मियो । तयारिंग ॥ पानीय । अलीक । जीवति । जीवतु । वीडित। करीष । शि रीप । द्वितीय । तृतीय । गभीर । उपनीत । आनीत । प्रदीपित। अवसीदत् । प्रसीद । गृहीत । वल्मीक । तदानीं इतिपानीयादयः॥ बहुलाधिकारादेपुक्कचिन्नित्यंक्वचिद्विकल्पः ॥ तेनपाणीअं अलीअं जीपइ करीसो उवपीओ इत्यादिसिद्धं ॥ उजीर्णे ॥२॥ जीर्णशब्देईतउद्भवति ॥ जुण्णसुरा ॥ क्वचिन्नभवति ॥ जिण्णेभोअणमत्तेयो ॥ ऊहीनविहीनेवा ॥३॥ अनयोरीतऊत्वंवाभवति ॥ हूणो । हीणो॥ विहीणो । विहूणो ॥ विहीनइतिकिं ॥प हीजरमरणा ॥तीर्थेहे ॥४॥तीर्थशब्देहेसतिईतऊत्वंभवति ॥ तूहं ॥ हेइतिकिं ॥ तित्थं ॥ एत्पीयषापीडबि भीतककीहशेहशे॥५॥ एष्वीतएत्वंभवति ॥ पेऊसं । आमेलो। बहेडयो । केरिसो । एरिसो।। नीडपीठेवा ॥ ॥६॥अनयोरीतएत्वंवाभवति ॥ नेडं । नीडं ॥ पेढं । पीढं ।। उत्तोमुकुलादिष्वत् ॥७॥ मुकुलइत्येवमादिषु ·% 3D '. वति ॥जीहा । सीहो। तीसा। वीसा॥बहुलाधिकाराक्कचिन्नभवति ॥ सिंहदत्तो। सिंहरायो॥र्लुकिनिरः॥९३॥ निउपसर्गस्यरेफलोपेसतिइतईकारोभवति ॥नीसरइ। नीसासो॥लुकीतिकिं । निन्नयो । निस्सहाई अंगाई॥ द्विन्योरुत् ॥ ९४ ॥ द्विशब्देनावुपसर्गेचइतउद्भवति ॥ द्वि॥दुमत्तो। दुधाई। दुविहो। दुरेहो। दुवअणं॥ बहुलाधि कारात्कचिदिकल्पः॥दुउणो। विउणो।दुइयो। बिइयो॥ क्वचिन्नभवति ॥द्विजः।दियो॥द्विरदः।दिरो॥क्वचि दोत्वमपि ॥ दोवयणं ॥ नि ॥ णुमज्जइ। णुमन्नो ॥ क्वचिन्नभवति ॥ निवडइ ॥ प्रवासीक्षौ ॥ ९५ ॥ अनयो रादेरितउत्वंभवति ॥ पावासुयो। उच्छू ॥ युधिष्ठिरेवा ॥ ९६ ॥ युधिष्ठिरशब्देश्रादेरितउत्वंवाभवति ॥ जहुष्टि लो । जहिहिलो॥ओच्चविधाकृगः॥९७॥ द्विधाशब्देकग्धातोःप्रयोगेइतोत्वंचकारादुत्वंचभवति ॥ दोहा किज्जइ । दुहाकिज्जइ ॥ दोहाइथं । दुहाइथं ॥ कगइतिकिं ॥ दिहागधं ॥ क्वचित्केवलस्यापि ॥ दुहाविसोसुरव हूसत्थो॥वानिर्झरेना ॥ ९८॥ निर्झरशब्देनकारेणसहइतोकारोवाभवति ॥ श्रोज्झरो । निझरो ॥ हरी %3D %3D %D %D ॥

·ब्देईतश्राद्रवति ॥ कम्हारा ॥ पानीयादिवित् ।। १०१॥ पानीयादिषुशब्देषुईतइद्भवति ॥ पाणियं । अलि अं। जिथइ ।जिअउ । विलिथं । करिसो। सिरिसो। दुइथं । तइअं। गहिरं । उवणिध। आणिकं । पलिविया श्रोसिअंतं । पसिथ । गहियं । वम्मियो । तयाणि ॥ पानीय । अलीक । जीवति । जीवतु । ब्रीडित।करीष । शि रीप । द्वितीय । तृतीय । गभीर । उपनीत । आनीत । प्रदीपित । अवसीदत् । प्रसीद । गृहीत । वल्मीक । तदानीं इतिपानीयादयः॥ बहुलाधिकारादेषुक्कचिन्नित्यंक्वचिद्विकल्पः ॥ तेनपाणीअं अलीअं जीआइ करीसो उवणीयो इत्यादिसिद्धं ॥ उजीर्णे ॥२॥ जीर्णशब्देईतउद्भवति ॥ जुण्णसुरा ॥ क्वचिन्नभवति ॥ जिण्णेभोअणमत्तेयो ॥ ऊहीनविहीनेवा ॥३॥अनयोरीतऊत्वंवाभवति ॥ हूणो । हीणो॥ विहीणो । विहूणो । विहीनइतिकिं ॥प हीएजरमरणा ॥ तीर्थहे ॥४॥ तीर्थशब्देहेसतिईतऊत्वंभवति ॥ तूहं ॥ हेइतिकिं ॥ तित्थं ॥ एत्पीयूषापीडबि भीतककीहशेशे॥५॥ एवीतएत्वंभवति ॥ पेऊसं । आमेलो । बहेडयो । केरिसो। एरिसो॥ नीडपीठेवा॥ ६॥ अनयोरीतएत्वंवाभवति ॥ नेडं । नीडं ॥ पेढं । पीढं । उतोमुकुलादिष्वत्॥७॥ मुकुलइत्येवमादिषु ॥ ॥

·tó %3D शब्देष्वादेरुतोऽत्वंभवति ॥ मउलं । मउलो । मउरं । मउडं। अगलं । गरुई। जहिहिलो । जहुहिलो ॥ सोअमलं । गलोई ॥ मुकुल मुकुर मुकुट अगुरु गुर्वी युधिष्ठिर सौकुमार्य गुडूची इतिमुकुलादयः॥ क्वचिदाकारोपि ॥विद्रुतः। विदायो॥वोपरौ॥ ८॥उपरावुतोऽद्वाभवति ॥ अवरिं । उवरिं ॥ गुरौकेवा ॥९॥ गुरौस्वार्थ केसतियादे रुतोऽदाभवति ॥ गरुषो। गुरुयो॥कइतिकिं । गुरू ॥ इधुंकुटौ ॥ १०॥ भ्रुकुटावादेरुतइर्भवति ॥ निउडी ॥ पुरुषेरोः॥ ११ ॥ पुरुषशब्देरोरुतइत्वंभवति ॥ पुरिसो । पउरिसं ॥ ईक्षुते ॥ १२ ॥ क्षुतशब्देश्रादेरुत ईत्वंभवति ॥ छीधं ॥ ऊत्सुनगमुसलेवा ॥ १३ ॥ अनयोरादेरुतऊदाभवति ॥ सूहवो । सुहयो । मूसलं। मुसलं ॥ अनुत्साहोत्सन्नेत्सच्छे ॥ १४॥ उत्साहोत्सन्नवर्जितेशब्देयौत्सच्छौतयोःपरयोरादेरुतऊद्भवति ॥त्स। ऊसयो । ऊसवो ॥ ऊसित्तो । ऊसरइ ॥छ । उद्गताःशुकायस्मात्सः ऊसुओ। ऊससइ ॥ अनुत्साहोत्सन्नइतिकिं ॥ उच्छाहो । उत्सन्नो॥ लुकिदुरोवा ॥ १५॥ दुउपसर्गस्यरेफलोपेसतिउतऊत्वंवाभवति ॥ दूसहो । दुसहो॥दू हवो । दुहवो ॥ लुकीतिकिं ॥ दुस्सहोविरहो ॥ओत्संयोगे ॥ १६ ।। संयोगेपरेशादेरुतश्रोत्वंभवति ॥ तोण्डं । ॥

·मोण्डं। पोकरवरं । कोटिमं । पोत्यो । लोद्दयो।मोत्था । मोग्गरो। पोग्गलं । कोण्ठो । कोन्तो। वोकंतं ॥ कुतूह लवाहस्वश्च ॥ १७॥ कुतूहलशब्देउतोहाभवतितत्संनियोगेन्हस्वश्चवा ॥ कोउहलं । कुऊहलं । कोउहल्लम् ॥ अदूतः सूक्ष्मेवा ॥ १८॥ सूक्ष्मशब्देऊतोऽद्वाभवति ॥ सोहम् । सुण्हं ॥ आपै । सुहुमं ॥ दुकूलेवालश्च द्विः॥ १९॥ दकूलशब्देककारस्ययत्वंबाभवति तत्संनियोगेचलकारोतिर्भवति ॥ दुअलं । दुऊलं ॥ आपैदुगुल्लं ॥ ईझूिढे ॥ १२० ॥ उद्यूढशब्देऊतईत्वंवाभवति ॥ उत्पीढं । उबूढं । उ हनूमत्कंडूयवातूले ॥ २१ ॥ एपुऊतउत्वंभवति ॥ भुमया। हणुमन्तो। कंडुअइ । वाउलो॥ मधूकेवा ॥२२॥ मधूकशब्देऊतउदाभवति ॥ महुयं । महूयं ॥ इदेतौनूपुरेवा ॥२३ ॥ नूपुरशब्देऊतइत्इत्येतीवाभवतः ॥ निउरं । नेउरं ॥ पक्षे नूपुरं ॥ ॥ ओष्मांडीतूएगीरकूर्परस्थूलतांबूलगुडूचीमूल्ये ॥ २४॥ एषुऊतोद्भवति ॥ कोहण्डी । कोहली ॥ तो णीरं । कोप्परं । थोरं । तंबोलं । गलोई । मोल्लं । स्थूणातूरोवा ॥२५॥ अनयोरूतोत्वंवाभवति ॥ थोणा।) णा ॥ तोणं ।तूणं ॥तोऽत् ॥२६॥ आदेकारस्यात्वंभवति ॥ घृतं । घयं ॥ तृणं । तणं ॥ कृतं । कयं ॥ वृ %3D ·. रिद्वा ॥३५॥ मातृशब्दस्यगौणस्यऋतइदाभवति॥ माइहरं। माउहरं ॥ क्वचिदगौणस्यापि ॥माईण ॥ उदो न्मृपि ॥३६॥ मृपाशब्देऋतउत्ऊत्योच्चभवंति ॥मुसा । मूसा। मोसा ॥मुसावायो।मूसावायो। मोसावायो। ॥इदुतौष्टष्टिप्रथमृदंगनप्तृके॥३७॥एषुऋतइकारोकारोभवतः॥ विठो। वुट्टो ॥ विट्ठी।बुट्टी ॥पिह।पु हं॥मिइंगो। मुइंगो॥ नत्तियो। नत्तुयो॥वाबृहस्पतौ ॥३८॥ बृहस्पतौशब्देऋतइदुतौवाभवतः॥बिहप्फई। वुहप्फई। पक्षे बहप्फई । इदेदोद्वैते ॥३९॥ वृंतशब्देऋतइत्एत्श्रोचभवंति॥ विष्टं । वेण्टं। वोण्टा रिकेव लस्य ॥४०॥ केवलस्यव्यंजनेनाऽसंपृक्तस्यऋतोरिरादेशोभवति ॥रिद्धी। रिच्छो ॥ऋगर्वृषभवृषौवा॥४१॥ ऋणऋजुऋषभऋतुऋषिषुऋतोरिर्वाभवति ॥ रिणं।अणं। रिजू। उजू॥रिसहो। उसहोरिऊ। उऊ। रिसी। इसी॥ ॥शक्विप्टक्सकः॥४२॥ किप्टक्सक्इत्येतदंतस्यदृशेर्धातोर्ऋतोरिरादेशोभवति ॥ सदृक् । सरिवण्णो। सरिरूवो। सरिबंदीणं । सदृशः। सरिसो ॥ सहक्षः। सरिच्छो॥ एवंएयारिसो। भवारिसो। जारिसो। तारिसो के रिसो । एरिसो।अन्नादिसो। अम्हारिसो। तुम्हारिसो ॥ टक्सक्साहचर्यात्त्यदाद्यन्यादिसूत्रविहितःक्किबिहगृह्यते ॥

·श्राददिः ॥ १३॥ याहतशब्देऋतोढिरादेशोभवति ॥ आदियो । अरिईप्ते ॥४४॥ दृप्तशब्देऋतोऽरि रादेशोभवति ॥ दरियो ॥दरिअसीहेण ॥ तृतइलिःकृप्तकृन्ने ॥ ४५ ॥ अनयोलतइलिरादेशोभवति ॥ किलि कुमुमोवत्यारेनु॥ धाराकिलिन्नवन्तं ॥ एतइदावेदनाचपेटादेवरकेसरे ॥४६॥ वेदनादिष्वेतइत्वंवाभव ति ॥ विअणा । वेणा || चविडा। विथड चवेडा विणोआ ॥ दिधरो। देवरोमहमहिअदंसाकिसरं । केसरं ।। महिला महेला इतितुमहिलमहेलाभ्यांसिद्धं ॥ ऊःस्तेनेवा ॥४७॥ स्तेनेएतऊद्दाभवति ॥ थूणो। थे। ऐतएत् ॥४८॥ ऐकारस्यादौवर्तमानस्यएत्त्वंभवति ॥ सेला । सेन्नं । तेलुकं । एरावणो। केलासो । वेज्जो। केढयो । वेहन ॥ इत्सैंधवशनैश्चरे ॥१९॥ एतयोरैतइत्वंभवति ॥ सिंधवं । सणिच्छरो ॥सैन्येवा ॥१५०॥ सैन्यशब्देएतइदाभवति ॥ सिन्नं । सेन्नं ॥ अइदैत्यादौच ॥ ९१ ॥ सैन्यशब्देदैत्यइत्येवमादिपुचऐतोअइइ त्यादेशोभवति ॥ एत्वापवादः ॥ सइन्न । दइचो । दइन् । अइसरिझं। भइरवो। वइजवणो । दइवयं । वा लीयं । गइएसो। वइएहो । वइदम्भो । वइस्सागरो । कावं। वसाहो । वसालो। सहरं । च ॥ दैत्य %3D ·॥ दैन्य । ऐश्वर्य । भैरव । वैजवन । दैवत । वैतालीय । वैदेश। वैदेह। वैदर्भ। वैश्वानर । कैतव । वैशाख । वैशा ल। स्वैर । चैत्य इत्यादि॥ विश्लेपेनभवति ॥ चैत्यं । चेइथं ॥ आर्षे । चैत्यवंदनं । चीवंदणं॥वैरादौवा॥५२॥ वैरादिष्वैतोइरादेशोवाभवति ॥ वइरं । वरं ।। कइलासो। केलासो॥कइरवं । केरवं ।। वइसवणो । वेसवणो॥व इसंपायणो। वेसंपायणो ॥ बइयालिओ। वेथालियो॥ वइसिध। वेसियं ।। चइत्तो । चेत्तो ॥वैर । कैलास । कैरव । वैश्रवण। वैशंपायन । वैतालिक । वैशिक । चैत्र इत्यादि ॥ एञ्चदैवे ॥ ५३॥ दैवशब्देऐतएत्वइश्चा देशोभवति ॥ देवं । देवं ॥ दइवं । दइवं ॥ उच्चैर्नीचैस्यः ॥५४॥ अनयोरैतोयअइत्यादेशोभवति ॥ उच्च अं। नीचभं ॥ उच्चनीचाभ्यांकेपिसिद्धं ॥ उचैर्नीचैसोस्तुरूपांतरनिवृत्त्यर्थवचनं ॥ईधैर्ये ॥ ५५॥ धैर्यशब्देऐत ईद्भवति ॥ धीरंहरइविसायो॥ओतोऽहान्योऽन्यप्रकोष्ठातोद्यशिरोवेदनामनोहरसरोरुहेक्तोश्चवः ।।५६॥ एष्वोतोऽत्वंवाभवति तत्संनियोगेचयथासंभवंककारतकारयोर्वाऽऽदेशः ॥ अन्नन्नं । अन्नुन्नं ॥ पवट्ठो। पउहो ।। आवजा आउज्जासिरविश्रणा। सिरोविणा॥मणहरं । मणोहरं ॥ सररुहं । सरोरुहं ॥ऊत्सोच्छासे ॥५७॥ ॥

·मान्छाशब्देयोत ऊनवति ।। सोवासः। सूसासो ॥ गव्यउआअं॥५८॥ गोशब्देअउपाअइत्यादेशोभवतः॥ गउधोगउन्या । गायो।हरस्सएसागाई ॥ औतोत् ।। ५१॥ औकारस्याऽऽदेरोद्भवति ॥कौमुदी। कोमुई। योवनं । जोवणं ॥ कौस्तुभः । कोत्थुहो ॥ कौशाम्बी । कोसंबी॥ क्रौंचः।कोंचो ॥ कौशिकः। कोसियो ॥ उत्सौंदर्या दो॥ १६० ॥ सौंदर्यादिपुशब्देपुत्रौतउद्भवति ॥ सुंदेरं । सुंदरियं ॥ मुंजायणो । सुंडो। सुद्धोधणी । दुवारियो। मुगंधलणं । पुलोमी। सुवपिणओ॥ सौंदर्य । मौंजायन । शौण्ड । शौद्धोदनि । दौवारिक। सौगन्ध्य । पौलोमी। सौ वर्णिक ॥ कोक्षेयकेवा ॥६१ ॥कौक्षेयकशब्देशोतउदाभवति।कुच्छेययं। कोच्छेयाअउपौरादौचा६२॥ कोक्षेयकेपौरादिपुचौतथउरादेशोभवति ॥ कउच्छेअझं। पौरः। पउरो। पउरजणो॥ कौरवः। कउरवो॥कौश लं । कउसलं ॥ पोरुपं । पउरिसं ॥ सौधं । सउहं ॥ गौडः। गउडो॥ मौलिः । मउली । मौनं । मउणं ॥ सौराः। सउरा ॥ कौलाः । कउला ॥ आच्चगौरव ॥६३ ॥ गौरवशब्देशौतथात्वंभवति।गारवं। गउरवं ॥ नाव्या वः ॥ ६४ ॥ नौशब्देौताबादेशोभवति ॥ नावा ॥ एत्रयोदशादौस्वरस्यसस्वरव्यंजनेन ॥६५॥ -- ·० त्रयोदशन्नित्येवंप्रकारेषुसंरव्याशब्देष्वादेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसहएद्भवति ॥ तेरह । तेवीसा । तेतीसा ॥ ॥ स्थविरविचकिलायस्कारे ॥६६॥ एष्वादेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसहएद्भवति ॥ थेरो। वेइल्लं । मुद्धवि अइल्लपसूणपुंजाइत्यपिदृश्यते ॥ एक्कारो॥वाकदले॥६७॥ कदलशब्देशादेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसह एद्वाभवति ॥ केलं । कयलं ॥ केली । कयली ॥वेताकर्णिकारे॥६८॥ कर्णिकारेइतःसस्वरव्यंजनेनसहए दाभवति ॥ कणेरो। कण्णिधारो ॥अोवैत ॥६९॥अयिशब्दादेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसहऐदाभव ति ॥ ऐबीहेमि। यइउम्मत्तिए ॥ वचनादैकारस्यापिप्राकतेप्रयोगः ॥ओत्पूतरबदरनवमालिकानवफलिकापू गफले ॥ १७० ॥ पूतरादिष्वादेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसहयोद्भवति ॥ पोरो । बोरं । बोरी॥ नोमालिया। नोहलिया ॥ पोप्फलं। पोप्फली ॥ नवामयूखलवगतुर्गणचतुर्थचतुर्दशचतुर्वारसुकुमारकुतूहलोदूखलो लूखले ॥ ७१ ॥ मयूखादिष्वादेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसहोदाभवति ॥ मोहो । मऊहो ॥ लोणं। इअल वणुग्गमा ॥ चोग्गुणो। चउग्गुणो॥चोत्थो। चउत्थो॥ चोत्थी। चउत्थी॥ चोदह । चउदह ॥ चोदसी।चउद्दसी। ।

·चोबागे। चउबारो।। सोमालो । सुउमालो। कोहलं । कोउहल्लंग।तहमन्नेकोहलिए॥ोहलो। उऊहलो॥ोक्खलं।
उलूहलं ॥ मोरोमऊरोइतितमोरमयूरशब्दाभ्यांसिद्धं ॥अवापोतेच॥७२॥ अवापयोरुपसर्गयोरुतइतिविकल्पार्थ
निपातेचयादेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसहयोदाभवति॥ोअरइ।अवयरइ॥ोपासो।अवयासो॥अप।।
प्रोसरह । अवसरइ॥ोसारियं । अवसारिश्र॥उत॥ोवणं । उअवणं॥ोघणो।उअघणो कचिन्नभवति॥
अवगञ्यं । अवसहो। उअरवी ॥ऊच्चोपे॥७३॥ उपशब्देआदेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसहऊत्योच्चादेशौवा
भवतः ॥ ऊहसिध। श्रोहसिधे । उवहसिध॥ ऊज्झाहो । उज्झाओ। उवज्झाओ॥ऊआलो।ओवासो। उववा
सो॥ उमोनिपणे॥७॥निपण्णशब्देयादेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसहउमआदेशोवाभवति॥णुमण्यो।
गिसण्णो ॥प्रावरणेअङ्ग्वाऊ ॥७५॥ प्रावरणशब्देआदेःस्वरस्यपरेणसस्वरव्यंजनेनसह अङ्गु आउ इत्ये
ताबादेशीवाभवतः॥पंगुरणं। पाउरणं । पावरणं ॥ स्वरादसंयुक्तस्यानादेः॥७६ ॥ अधिकारोयम् ॥ यदित
ऊर्ध्वमनुक्रमिष्यामस्तत्स्वरात्परस्यासंयुक्तस्यानादेर्भवतीतिवेदितव्यं ॥ कगचजतदपयवांप्रायोलुक् ॥७७॥

·स्वरात्परेपामनादिभूतानामसंयुक्तानांकगचजतदपयवानांप्रायोलुग्भवति ॥का तित्थरो । लोयो । सबढं ॥ग॥ नयो।नयरं। मयंकोच।सई। कयग्गहो।जारयच्या पथ्यावई गो।तावित्राणं । रसायलं। जई॥द॥गया। मञ्यणोप॥रिऊ । सुउरिसोय॥ दयालू। नयणं । विउयो।व। लायणं । विउहो । वलयालो॥प्रायोग्रहणा रक्वचिन्नभवति।सुकुसुमं । पयागजलं। सुगयो।अगरू। सचावं। विजणं। सुतारं। विदुरो।सपाव।समवायो। देवो। दाणवो॥स्वरादित्येव ॥ संकरो। संगमो। नत्तंचरो।धणंजयो। विसंतवो। पुरंदरो। संवुडो। संवरो॥असंयुक्तस्येत्ये व ॥ अक्को। वग्गो।अच्चो। वज्जं।धुत्तो। उदामो। कज्ज। सर्व।क्वचित्संयुक्तस्यापि॥ नक्तंचरः। नक्कंचरो॥अनादेरि त्येव ॥ कालो। गंधो। चोरो।जारो।तरू। दवो। पावं। वण्णो॥यकारस्यतुजत्वमादौवक्ष्यते ॥समासेतुवाक्यविभ क्यपेक्षयाभिन्नपदत्वमपिविवक्ष्यते। तेनतत्रयथादर्शनमुभयमपिभवति। सुहंकरो। सुहयरोगयागमियो।आध्यमि ओ॥जलचरो।जलयरो॥बहुतरो। बहुअरो॥सुहदो। सुहओ इत्यादि॥क्वचिदादेरपि॥सपुनः। सउण।सच । सोय॥ चिन्हं।इन्धाक्कचिचस्यजः॥ पिशाची पिसाजी। एगत्तं। एक । एगो॥अमुकः।अमुगो॥श्रावकः। सांवगो॥आकारः। ॥

·%3D आगारो॥तीर्थकरः। तित्थगरो॥आकर्षः। आगरिसो॥लोगस्सुज्जोअगराइत्यादिषुतुव्यत्ययश्चेत्येव कस्यगत्वं । आर्षेअन्यदपिदृश्यते॥ आकुंचनं।ाउंटणं।अत्रचस्यटत्वं ॥ यमुनाचामुंडाकामुकाऽतिमुक्तकेमोऽनुनासिक श्व॥७८॥ एषुमस्यलुग्भवति लुकिचसतिमस्यस्थानेअनुनासिकोभवति ॥जउँणा । चाउँडा।काउँो। अगिउँत यं ॥ क्वचिन्नभवति ॥अइमुंतछ।अइमुत्तचं नावात्पः॥७९॥अवर्णात्परस्यानादेःपस्यलुग्नभवति॥सवहो। सावो॥अनादेरित्येव । परोहो ॥ अवगोयश्रुतिः॥ १८० ॥ कगचजेत्यादिनालुकिसतिशेषोऽवर्णोऽवर्ण त्परोलघुप्रयत्नतरयकारश्रुतिर्भवतिातित्थरो। सध्यढं । नय। मध्यंको कम्यग्गहो।कायमणी रयच्यापच्यावई। रसाअलं। पायालं। मध्यणो । गया। नअणं। दालू। लायएं।अवर्णइतिकि।सउणो। पउणो। पउरं। राई। निहो।निनो। वाऊ । कई॥अवर्णादित्येव ॥लोअस्स। देअरो॥क्वचिद्भवतिापिअइ॥कुब्जकर्परकीलकेकः खोऽपुष्पे ॥ ८१॥ एषुकस्यखोभवति पुष्पंचेत्कुब्जाभिधेयंनभवति ॥ खुज्जो। खप्परं । खीलो॥अपुष्पइति किं ॥ बंधेउकुज्जयप्पसूणं॥आर्षेऽन्यत्रापि । कासितं। खासितं । कसितं । खसिया मरकतमदकलेगःकंदुकेत्वा ·देः ॥८२॥अनयो कस्यगोभवति कंदुकेत्वाद्यस्य ॥ मरगयं । मधगलो। गेंदु।किरातेचः॥८॥किरातेकस्य चोभवति ॥ चिलायो । पुलिंदएवायंविधिः॥कामरूपिणितुनेष्यते॥नमिमोहरकिरायं॥शीकरेभहौवा || शीकरेभहौवाभवतः॥सीहरो। सीभरो ॥ पक्षेसीअरो। चंद्रिकायांमः॥८५॥ चंद्रिकाशब्देकस्यमोभवति ॥ चंदिमा ॥ निकपस्फटिकचिकुरेहः ॥ ८६ ॥ एषुकस्यहोभवति ॥ निहसो । फलिहो । चिहुरो ॥ चिहुरशब्दः संस्कृतेपिइतिदुर्गः ॥ खघथधभां ॥ ८७॥ स्वरात्परेषामसंयुक्तानामनादिभूतानांखघथधभांइत्येतेषांवर्णानां प्रायोहोभवति ॥ ख । साहा । मुहं । मेहला। लिहइ॥ ॥ मोहो । जहणं । माहो । लाहइ ॥थ ॥ नाहो । बाव सहो । मिहुणं । कहइ ॥ध ॥ साहू । वाहो । बहिरो। बाहइ । इंदहणू॥ भ ॥ सहा । सहावो । नहं। थणहरो। सो हइ ॥ स्वरादित्येव ॥ संखो। संघो । कथा । बंधो। खंभो ॥ असंयुक्तस्येत्येव ॥ अक्खइ । अग्घइ । कत्थइ । सिद्ध ओ । बंधइ । लुब्भइ ॥धनादेरित्येव ॥ गज्जंतेखेमेहा फुल्लानीवापणस्थिरामोरा । नहोचंदुजोउ । वासारत्तो ॥ह लापत्तो। गच्छइघणो॥प्रायइत्येव ॥सरिसवखलो। पलयघणो।अत्थिरो। जिराधम्मो।पहभो। नभाएथकि ·॥ धोवा ॥८॥ पृथक्झाब्देथस्यधोवाभवति ॥ पिधं । पुधं ॥ पिहं । पुहं ॥ शृङ्खलेखःकः ।। ८९ ॥ शृंखलेखस्य कोभवति ॥ संकलं ॥ पुन्नागभागिन्योगोमः।। १९० ॥ अनयोर्गस्यमोभवति ॥ पुन्नामाइंवसंते । भामिणी ॥छा गेलः॥९१॥ छागेगस्यलोभवति ॥ छालो । छाली॥ऊत्वेदुर्भगसुभगेवः ॥१२॥अनयोरूत्वेगस्यवोभवति॥ दूंहवो । सूहवो॥ ऊत्वइतिकिं ॥ दुहयो । सुहयो॥ खचितपिशाचयोश्चःसल्लौवा ॥९३॥अनयोश्चस्ययथासं रव्यं स ल इत्यादेशौवाभवतः॥खसियो । खइयो॥ पिसल्लो। पिसायो॥ जटिलेजोझोवा ॥ ९४ ॥ जटिलेज स्यझोवाभवति ॥ झडिलो। जडिलो ॥ टोडः ॥ ९५॥ स्वरात्परस्यासंयुक्तस्यानादेष्टस्यडोभवति ॥ नडो । भ डो। घडो। घडइ ॥ स्वरादित्येव ॥ घंटा ॥ असंयुक्तस्येत्येव ॥ खट्वा ॥ अनादेरित्येव ॥ टक्को ॥ कचिन्नभवति ॥ अ टति । अटइ॥सटाशकटकैटभेढः ॥९६ ॥ एषुटस्यढोभवति ॥ सढा । सबढो । केढवो स्फटिकेलः॥९७॥ स्फटिकेटस्यलोभवति ॥ फलिहो ॥ चपेटापाटौवा ॥९८॥ चपेटाशब्देण्यंतेपाटौधातौटस्यलोवाभवति ॥ च विला । चविडा । फालइ । फाडेइ ॥ ठोढः ।। ९९॥ स्वरात्परस्यासंयुक्तस्यानादेष्ठस्यढोभवति ॥ मढो । सढो। Man mp4 ·॥ %D %3D ओ। हरडई। मडधं ॥ आर्षे ॥ दुष्कृतं । दुक्कडं ॥ सुकृतं । सुकडं ॥आत्हतं । आहडं ॥ अवत्हतं । अवहडं इत्या दि॥ प्रायइत्येव ॥ प्रतिसमयं । पइसमयं ॥ प्रतीपं । पईवं संप्रति । संपइ॥प्रतिष्ठानं । पइहाणं । प्रतिष्ठा । पइ हा ॥ प्रतिज्ञा। पइण्णा ॥ प्रति । प्रभृति । प्राभृत । व्यापृत । पताका । बिभीतक । हरीतकी। मृतक इत्यादि । इत्वेवेतसे॥७॥ तसेतस्यडोभवति इत्वेसति ॥ वेडिसो ॥ इत्वइतिकिं । वेअसो ॥ इःस्वप्नादावितीकारोवि कल्पेनभवति इत्त्वव्यावृत्तिबलात् ॥ गर्मितातिमुक्तकेगः॥ ८॥अनयोस्तस्यणोभवति ॥ गम्भिणो । अणि उँतयं ॥ क्वचिन्नभवत्यपि ॥ अइमुत्तव्यं ॥ कथमेरावणो ऐरावणशब्दस्य ॥ एरावोइतितुऐरावतस्य ॥ रुदिते दिनाणगः॥९॥ रुदितेदिनासहतस्यद्विरुक्तोणोभवति ॥ रुण्णं ॥ अत्रकेचिदृत्वादिषुदइत्यारब्धवंतः सतु शौ रसेनीमागधीविषयएवदृश्यतेइतिनोच्यते ॥प्राकृतेहि । ऋतुः। रिऊ। उऊ॥रजतं । रअयं ॥ एतद् । एवं॥गतः। गो॥आगतः। आगयो॥सांप्रतं । संपध्यं ॥ यतः। जो॥ ततः। तो॥कृतं । कयंत्हतं। हयं॥ हताशः। हयासो॥श्रुतः। सुयो॥आकतिः। आकिई ॥ निर्वृतः। निबुत्रो ॥ तातः। ताओ॥कतरः। कयरो॥द्वितीयः। ॥ ॥

·.. ह दुईयो इत्यादयःप्रयोगाभवंति ॥ नपुनः रुदूरयदमित्यादि ॥ क्वचित्भावेपिव्यत्ययश्चेत्येवसिद्धं ॥ दिहीइत्येतद तुधृतेर्दिहिरितिवक्ष्यामः ॥ सप्ततौरः ॥ २१० ॥ सप्ततौतस्यरोभवति ॥ सत्तरी ॥ अतसीसातवाहने लः॥ ११॥ अनयोस्तस्यलोभवति ॥ अलसी । सालाहणो। सालवाहणो । सालाहणीभासा ॥ पलिते वा ॥१२॥ पलितेतस्यलोवाभवति ॥ पलिलं । पलिथं ॥ पीतेवोलेवा ॥ १३॥ पीतेतस्यवोवाभवति स्वार्थे लकारेपरे ॥ पीवलं । पीपलं ॥ लइतिकिं ॥ पीथं वितस्तिवसतिभरतकातरमातुलिंगेहः ।।१४॥ एषुतस्य होभवति ॥ विहत्थी। वसही ॥ बहुलाधिकारात्कचिन्नभवति ॥ वसई । भरहो । काहलो । माहुलिंगं । मातुलुंगश ब्दस्यतुमाउलुंगं । मेथिशिथिरशिथिलप्रथमेथस्यढः ॥१५॥ एषुथस्यढोभवति ॥ हापवादः॥ मेढी । सिढि लो। सिढिलो । पढमो ॥ निशीथपृथिव्योर्वा ॥१६॥अनयोस्थस्यढोभवतिवा॥निसीढो। निसीहो । पुढवी । पुहवी॥ दशनदष्टदग्धदोलादण्डदरदाहदम्भदर्भकदनदोहदेदोवाडः॥१७॥ एषुदस्यडोवाभवति ॥डस एं। दसणं॥डहो । दट्ठो।डको। डड्डो । दड्डो॥डोला । दोला|डंडो । दण्डो॥डरो। दरो॥डाहो । दाहो॥डंभो। दंभो॥ ।

·डब्भो। दभो।।कडणं । कयणं । डोहलो । दोहलो ॥ दरशब्दस्यचभयार्थवृत्तेरेवभवति ॥ अन्यत्र दरदलिथं ॥ दंशदहोः ॥ १८॥ अनयोर्धात्वोर्दस्यडोभवति ॥ डंसइ । डहइ ॥ संख्यागद्गदेरः॥ १९॥ संख्यावाचिनि गद्गदशब्देचदस्यरोभवति ॥ एप्रारह । बारह । तेरह । गग्गरं । अनादेरित्येव ॥तेदस ।। असंयुक्तस्येत्येव॥ चउद्द ह ॥ कदल्यामद्रुमे ॥ २२० ॥ कदलीशब्देअद्भुमवाचिनिदस्यरोभवति ॥ करली ॥ अद्रुमइतिकिं ॥ कयली। केली ॥प्रदीपिदोहदेलः ॥ २१ ॥ प्रपूर्वेदीप्यतोधातौदोहदशब्देचदस्यलोभवति ॥ पलोवेइ । पलितं । दोह लो ॥ कदंबेवा २२॥ कदंबशब्देदस्यलोवाभवति ॥ कलम्बो । कम्यम्बो॥ दीपौधोवा ॥२३॥ दीप्यतौद स्यधोवाभवति ॥ धिप्पइ । दिप्पइ ॥ कदर्थितेवः॥ २४ ॥ कर्थितेदस्यवोभवति ॥ कवट्टियो। ककुदेहः॥२५॥ ककुदेदस्यहोभवति ॥ कउहं ॥ निषधेधोढः २६॥ निषधेधस्यढोभवति ॥ निसढो । वौषधे ॥२७॥योषधेध स्यहोभवतिवा ॥ ओसहं । ओसढं ॥ नोएः॥२८॥ स्वरात्परस्यासंयुक्तस्यानादेर्नस्यणोभवति ॥ कणयामय गो। वयणं । नअणं। माइ॥आर्षे । आरनाल।अनिलोइत्याद्यपि ॥ वादौ ॥ २९ ॥ असंयुक्तस्यादौवर्तमान ·प स्यनस्यगोवाभवति ॥ रो।नरो॥ गई। नई ॥इ। नेइ॥असंयुक्तस्येत्येव ॥न्यायः।नायो॥निम्बनापितेल ण्हवा ॥ २३० ॥ अनयोर्नस्य ल ह इत्येतौवाभवतः॥लिम्बो। निम्बो।हावियो। नावियो॥पोवः॥३१॥ स्वरात्परस्यासंयुक्तस्याऽनादेःपरस्यप्रायोवोभवति।सवहो । सावो । उवसग्गो।पईवो। कासवो। पावं। उवमा।क विलं । कुणवं । कलावो। कवालं। महिवालो। गोवइ । तवइ ॥ स्वरादित्येव ।कम्पइ ॥असंयुक्तस्येत्येव॥अप्पमत्तो। अनादेरित्येव ॥ सुहेणपढइ ॥ प्रायइत्येव ॥ कई । रिऊ ॥ एतेनपकारस्यप्राप्तयोर्लोपवकारयोर्यस्मिन्कृतेश्रुतिसुख मुत्पद्यतेसतत्रकार्यः ॥ पाटिपरुपपरिघपरिखापनसपारिभद्रेफः॥ ३२ ॥ ण्यंतेपटिधातोपरुषादिषुचपस्य फोभवति॥ फालेइ। फाडेइ। फरुसो। फलिहो। फलिहा। फणसो। फालिहदो ॥ प्रभूतेवः ॥३३॥ प्रभूतपस्यवो भवति ॥ वहुत्तं ॥नीपापीडेमोवा॥३४॥ अनयोःपस्यमोवाभवतिानीमो । नीवो ॥ आमेलो ।आवेडोपाप ौरः॥ ३५॥ पापर्धावपदादोपकारस्यरोभवति ॥ पारदी ॥ फोभहौ ॥३६॥ स्वरात्परस्यासंयुक्तस्यानादेःफ स्यभहौभवतः॥ क्वचित्भः ॥ रेफः। रेभो ॥ सिफा । सिभा ॥ कचित्तुहः ॥ मुत्ताहलं ॥ क्वचिदुभावपि ॥ सभलं। स ॥ - ·युप्मच्छब्देऽर्थपरेयस्यतोभवति ॥तुम्हारिसो। तुम्हकेरो॥अर्थपरइतिकिं ॥ जुम्हदम्हपञ्चरणं यष्ट्यांलः ॥४७॥ यष्टशांयस्यलोभवति ॥लही। वेणुलट्ठी। उच्छलही। महुलही। वोत्तरीयानीयतीयकृयेजः ।। ४८॥ उत्तरीय शब्देअनीयतीयद्यप्रत्ययेपुचयस्यद्विरुक्तोजोवाभवति।उत्तरिज्जं । उत्तरी।अनीय। करगिज्ज। करणीआविम्ह णिज्जं । विम्हमपीअं॥जवणिज्जं। जवणीअं॥तीय । विइज्जो।बीयो॥द्य । पेज्जा। पेसा ॥छायायांहोऽ कांतौवा ॥४९॥ अकांतीवर्तमानेछायाशब्देयस्यहोवाभवति॥वच्छस्सछाया। वच्छस्सछाहा थातपाभावः ॥ सञ्छाहं । सच्छायं ॥ अकांतावितिकिं॥मुहच्छाया । कांतिरित्यर्थः ॥ डाहवौकतिपये ॥ ५० ॥ कतिपयेयस्य डाह व इत्येतोपर्यायेणभवतः॥कइवाहं । कइयवं॥ किरिभेरेरोडः॥५१॥अनयोरस्यडोवाभवति ॥ किडी। भेडो॥ पर्यारोडावा ॥५२॥पर्याणेरस्यडाइत्यादेशोभवतिवा ॥ पडायाणं। पल्लाणं॥ करवीरेयः॥५३॥ करवीरेप्रथमस्यरस्यणोभवति ॥ कणवीरो ॥ हरिद्रादौलः॥५४॥ हरिद्रादिषुशब्देषुषसंयुक्तस्यरस्यलोभव ति ॥ हलिही। दलिद्दाइ ॥ दलिदो। दालिदं । हलिदो । जहुहिलो। सिढिलो । मुहलो । चलो । बलुणो । कलु %D ॥

·यो । इंगालो । सक्कालो। सोमालो । चिलायो । फलिहा । फलिहो । फालिहदो । काहलो । लुक्को । अवदालं । भसलो। जढलं । बढलो। निठुलो॥ बहुलाधिकाराच्चरणशब्दस्यपादार्थवृत्तेरेव ॥ अन्यत्रचरणकरणं ॥ भ्रमरेसस नियोगएव ॥ अन्यत्र भमरो॥ तथा । जठरं । बठरो। निहुरो इत्याद्यपि ॥ हरिद्रा । दरिद्राति । दरिद्र । दारिद्र्य । हरिद्र । युधिष्ठिर । शिथिर । मुखर । चरण । वरुण । करुण । अंगार । सत्कार । सुकुमार । किरात । परिखा। प रिघ । पारिभद्र । कातर । रुग्ण । अपहार । भ्रमर । जठर । बठर । निष्ठर इत्यादि॥आर्षेदुवालसंगेइत्याद्यपि ॥ स्थूलेलोरः॥५५॥ स्थूलेलस्यरोभवति ॥थोरं ॥ कथंथूलभद्दो । थूरस्यहरिद्रादिलत्वेभविष्यति ॥ लाहलला गललांगूलेवाऽदः ॥५६॥ एष्वादेर्लस्यणोभवतिवा ॥ शाहलो ।लाहलो ॥ गंगलं। लंगलं ॥ एंगूलं । लं गूलं ॥ ललाटच ॥ ५७॥ ललाटेचादेर्लस्यणोभवति ॥ चकारआदेरनुवृत्यर्थः॥ पिडालं । गडालं ॥ शबरे बोमः ॥ ५८॥ शबरेवस्यमोभवति ॥ समरो ॥ स्वप्ननीव्योर्वा ॥ ५९॥ अनयोर्वस्यमोवाभवति ॥ सिमि यो। सिविणो॥ नीमी । नीवी ॥ शपोःसः ॥२६०॥ शकारषकारयो सोभवति ॥ ॥ सहो । कुसो। निसंसो।

·युप्मच्छब्देऽर्थपरेयस्यतोभवति ॥ तुम्हारिसो। तुम्हकेरो॥अर्थपरइतिकिं ॥जुम्हदम्हपअरणं ॥यष्ट्यांलः॥४७॥ यष्ट्यांयस्यलोभवति ॥लही। वेणुलट्ठी। उच्छलट्ठी। महुलट्ठी ।। वोत्तरीयानीयतीयकृद्येजः ।।४८॥ उत्तरीय शब्देअनीयतीयद्यप्रत्ययेपुचयस्य द्विरुक्तोजोवाभवति॥उत्तरिज्ज। उत्तरी।अनीय । करणिज्जं। करणीआविम्ह णिज्ज। विम्हायणीअं॥जवणिज्जं । जवणीअंतीय । विइज्जो। बीओ॥द्य । पेज्जा। पेया॥छायायांहोऽ कांतौवा ॥४९॥ अकांतौवर्तमानेछायाशब्देयस्यहोवाभवति ॥वच्छस्सछाया। वच्छस्सछाहा आतपाभावः ॥ सञ्छाहं । सच्छायं ॥ अकांतावितिकिं॥ मुहच्छाया । कांतिरित्यर्थः ॥ डाहवौकतिपये ॥ ५० ॥ कतिपयेयस्य डाह व इत्येतोपर्यायभवतः॥कइवाहं । कइयवं॥ किरिभेरेरोडः॥५१॥अनयोरस्यडोवाभवति ॥ किडी। भेडो॥ पर्यारोडावा ॥५२॥ पर्याणेरस्यडाइत्यादेशोभवतिवा ॥ पडायाएं। पल्लाणं॥ करवीरगः॥५३॥ करवीरेप्रथमस्यरस्यणोभवति ॥ कणवीरो ॥ हरिद्रादौलः॥५४॥ हरिद्रादिषुशब्देषुअसंयुक्तस्यरस्यलोभव ति ॥ इलिही। दलिद्दाइ ॥ दलिदो। दालिदं । हलिदो । जहुहिलो। सिढिलो । मुहलो । चलो। बलुणो । कलु ॥

·: कालायसन्हदयेयः॥६९॥एषुसस्वरस्ययकारस्यलुग्वाभवति ॥किसलं । किसलय॥कालासं। कालाअसं॥म हण्णवसमासहिया। जालातेसहिथएहिंधिप्पंति। निसमणुप्पिअहिअस्सहिअयं ॥ दुर्गादेव्युदुम्बरपादपतन पादपीठेन्तर्दः ॥२७०॥ एषुसखरस्यदकारस्यांतर्मध्येवर्तमानस्यलुग्वाभवति ॥ दुग्गाव।। दुग्गाएवी ॥ उंबरो। उउंबरो ॥ पावडणं । पायवडणं॥पावी ढं। पायवीढं ॥अंतरितिकिं ॥ दुर्गादेव्यामादौमाभूत् ॥ यावत्तावजीवि तावर्त्तमानावटप्रावारकदेवकुलैवमेवेवः॥२७१ ॥ यावदादिषुसस्वरस्यवकारस्यांतर्वर्तमानस्यलुग्वाभवति॥ जा। जाव ॥ ता । ताव ॥जीथं। जीविथं ॥ अत्तमायो । आवत्तमाणो॥ अडो।अवडो॥पारओ। पावारो॥ देउलं। देवउलं॥ एमेव । एवमेव ॥अंतरित्येव ॥ एवमेवेत्यस्यनभवति ॥ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचितायां सिद्धहेमचंद्राभिधानस्वोपज्ञशब्दानुशासनसत्तौअष्टमाध्यायस्यप्रथमः पादः॥१॥ यहोर्मण्डलकुंडलीकृत धनुर्दण्डेनसिंहाधिपक्रीतंवैरिकुलात्त्वयाकिलदलत्कुंदावदातंयशः॥भ्रांत्त्वात्रीणिजगंतिखेदविवशंतन्मालवीनांव्य धादापांडौस्तनमण्डलेचधवलेगण्डस्थलेऽवस्थिति ॥ १ ॥ संयुक्तस्य ॥ १॥अधिकारोयं ज्यायामीदितियावत्॥

·यदितऊर्ध्वमनुक्रमिष्यामस्तत्संयुक्तस्येतिवेदितव्यं । शक्तमुक्तदष्टरुग्णमृदुत्त्वेकोवा॥२॥ एषुसंयुक्तस्यकोवा भवति ॥ सफो । सत्नो ॥ मुको । मुत्तो ॥ डको । दट्टो ॥ लुक्को । लुग्गो। माउकं । माउत्तणं ॥ क्षःखक्वचित्तुछडौ ॥३॥क्षस्परयोभवतिकचित्तुछडावपि ॥ खयो । लक्खणं ॥ क्वचित्तुछडावपि ॥ खीणं । छीणं । डीएणं । डिज्झइ ॥कस्कयो नि॥४॥अनयो निसंज्ञायांखोभवति ॥ क॥पोक्खरं । पोखरिणी॥निक्खं ॥ स्क ॥ खं धो। खंधावारो । अवक्वंदो ॥ नाम्नीतिकिं ॥ दुक्करं । निकंपं । निक्कयो । नमोकारो । सक्क। सकारो । तक्करो॥ शुप्कस्कंदेवा॥९॥अनयोःकस्कयोःखोवाभवति।सुक्रवं। सुक्कं ॥ खंदो।कंदो॥क्ष्वेटकादौ॥६॥श्वेटकादिषुसंयुक्त स्यखोभवति ॥ खेडो॥ श्वेटशब्दोविषपर्यायः॥ वोटकः। खोडो॥ स्फोटकः। खोडयो॥स्फेटकः। खेडयोस्फे टिकः । खेडियो॥स्थाएगावहरे ॥ ७॥ स्थाणौसंयुक्तस्यखोभवति हरश्चेदाच्योनभवति ॥ खाणू॥अहरइतिकिं॥ थाणुगोरेहा ॥ स्तम्भेस्तोवा॥८॥ स्तम्भशब्देस्तस्यखोवाभवति ॥ खम्भो । थम्भो काष्ठादिमयः॥ थठाव स्पंदे ॥९॥ स्पन्दाभाववृत्तौस्तम्भेस्तस्यथठौभवतः॥ भो। ठभो॥ स्तभ्यते । भिज्जइ । ठभिज्जइ॥रक्ते ·गोवा ॥ १० ॥ रक्तशब्देसंयुक्तस्यगोवाभवति ॥ रग्गो । रत्तो ॥ शुक्लेडोवा ॥ ११॥ शुक्लशब्देसंयुक्तस्यङ्गो वाभवति ॥ सुझं । सुक्कं ॥ कृत्तिचत्वरेचः १२॥ अनयोःसंयुक्तस्यचोभवति ॥ किच्ची। चच्चरं ॥त्योऽचैत्य॥१३॥ चैत्यवर्जितेत्यस्यचोभवति ॥ सञ्चं पच्चो॥अचैत्यइतिकिं ॥ चइत्तं ॥ प्रत्यूषेषश्चहोवा ॥ १४ ॥ प्रत्यूषेत्यस्य चोभवति तत्सन्नियोगेचषस्यहोवाभवति ॥ पञ्चूहो । पनूसो॥ त्वथ्वद्वध्वांचछजझाक्वचित् ॥१५॥ एषांयथा संख्यमेतेक्वचित्भवति॥भुक्त्वा । भोच्चा॥ज्ञात्त्वा । गच्चा ॥ श्रुत्त्वा । सोच्चा ॥ पृथ्वी ।पिच्छी॥विद्वान्। विज्ज। बुध्वा । बुज्झा ॥ भोच्चासयलंपिच्छि विज्जंबुज्झाअणण्णयरगामि ॥ चइऊगतवंकाउंसंतीपत्तोसिवंपरमं ॥ रश्चि केश्चेञ्चुर्वा ॥ १६ ॥ वृश्चिकेश्चैःसखरस्यस्थानेञ्चुरादेशोभवति ॥ छापवादः ॥ विञ्चुभो ॥ विंचुवो ॥ पक्षे विछिओ ॥ छोऽक्ष्यादौ॥१७॥अक्ष्यादिषुसंयुक्तस्यछोभवति ॥ खस्यापवादः॥ अच्छि । उच्छू । लच्छी। क च्छो। छी । छी । सरिच्छो। वच्छो। मच्छिया। छेत्त। छुहा। दच्छो। कुच्छी। वच्छं। छुण्णो । कच्छा। छारो। कु च्यचं। छुरो। उच्छा । छथ्य। सारिच्छं॥अक्षि । इक्षु । लक्ष्मी । कक्ष।क्षुत ।क्षीर । सदृक्ष । वृक्ष। मक्षिका श्रे ·jo बनणं । संवतणं । यावत्तयो। निवत्तो। पवत्तो। संवत्तयो । वत्तिया। वत्तियो । कत्तियो । उक्कत्तिो।क गरी । मुनी । मुनो । मुहुनो ॥ बहुलाधिकारात् वट्टा ॥ धूर्ति । कीर्ति । वार्ता। यावर्तन । निवर्तन । प्रवर्तन । सं वर्तन । यावर्तक । निवर्तक । प्रवर्तक । संवर्तक। वर्तिक । वार्तिक । कार्तिक । उत्कर्तित ॥ कर्तरी । मूर्ति । मूर्त । मुहूर्त इत्यादि ॥ दन्तेण्टः॥३१॥ वृन्तेण्टोभवति ॥ वेण्टं। तालवेण्टं ॥ ठोऽस्थिविसंस्थुले ॥३२॥ अन यो संयुक्तस्यठोभवति ॥ अट्ठी । विसंतुलं ॥ त्यानचतुर्थार्थवा ॥ ३३॥ एषुसंयुक्तस्यठोवाभवति ॥ ठीणं । थी एणं । चउहो । अहोप्रयोजन ॥ अत्योधनं ॥ ष्टस्यानष्टेष्टासंदष्टे ।। ३४॥ उष्टादिवर्जितेष्टस्यठोभवति ॥ लही। मुट्ठी । दिट्ठी । सिट्टी। पुढो । कहं । सुरहा। इहो । अणिटं ॥ अनुष्टेष्टासंदष्टइतिकिं ॥ उदो । इट्टा । चुणवसंदट्टो ॥ गर्तेडः ॥ ३५॥ गर्तशब्देसंयुक्तस्यडोभवति ॥ टापवादः ॥ गड्डो । गड्डा ॥ सम्मर्द वितर्दिविछर्दछर्दिकपर्दम ईतेर्दस्य ॥ ३६ ॥ एपुर्दस्यडोभवति ॥ सम्मडो । विथड्डी । विछडो । छड्डी । कवडो । मडिओ । सम्मड्डियो। गर्दिभेवा ॥३७॥ गर्दभेर्दस्यडोवाभवति ॥ गड्डहो । गदहो ॥ कंदरिकाभिदिपालेण्डः॥३८॥अनयोःसंयुक्त ·%3D स्यण्डोभवति ॥ कण्डलिया। भिडिवालो ॥ स्तब्धेठढौ ॥३९॥ स्तब्धेसंयुक्तयोर्यथाक्रमंठढौभवतः ॥ ठड्डो ॥दग्धविदग्धरद्धिवृद्धढः॥४०॥ एषुसंयुक्तस्यढोभवति ॥ दडो। विथड्डो । वुड्डी । वुडो॥ कचिन्नभवति ॥ विद्धकइनिरूविधं ॥ श्रदर्धिमूर्धाऽर्धेऽतेवा॥४१॥ एष्वंतेवर्तमानस्यसंयुक्तस्यढोभवतिवा ॥ सड्डा । सदा ॥ इ डी। रिद्धी ॥ मुंढा । मुद्धा ॥ अहूं । अद्धं ॥ज्ञोर्णः॥४२॥ अनयोर्गोभवति ॥ न निणणं। पज्जुण्णो॥ज्ञ॥ पाणं । सण्णा । पण्णा । विण्णाणं ॥ पंचाशत्पंचदशदत्ते॥४३॥ एषुसंयुक्तस्यणोभवति ॥ पण्णासा । पण्ण रह । दिण्णामन्यौन्तोवा॥४४॥मन्युशब्देसंयुक्तस्यन्तोवाभवति ॥ मन्तू । मन्नूस्तस्यथोऽसमस्तस्तंब॥४५॥ समस्तस्तंबवर्जितेस्तस्यथोभवति ॥ हत्थो । थुई । थोत्तं । थोयं । पत्थरो। पसत्थो। अस्थि । सत्थि ॥ असमस्त स्तंबइतिकिं । समत्तो। तंबो ॥स्तवेवा॥४६॥ स्तवशब्देस्तस्यथोवाभवति ॥ थवो। तवो॥पर्यस्तेथटौ॥४७॥ पर्यस्तेस्तस्यर्यायेणथटौभवतः॥ पल्लत्थो। पट्टो।वोत्साहेथोहश्चर॥४८॥उत्साहशब्देसंयुक्तस्यथोवाभव ति तत्सन्नियोगेचहस्यरः॥ उत्थारो। उच्छाहो ॥आश्लिष्टेलधौ ॥४९॥ आश्लिष्टसंयुक्तयोर्यथासंख्यंलधइत्ये ॥

·॥ ॥ ॥ वाभवति ॥ उभं । उद्ध॥ कश्मीरेम्भोवा ॥६० ॥ कश्मीरशतयुक्तस्यम्भोवाभवति ॥ कम्भारो। कम्हारो॥ न्मोमः॥६१॥ न्मस्यमोभवति ॥ अधोलोपापवादः॥ जम्मो । वम्महो । मम्मणं ॥ ग्मोवा ॥६२॥ ग्मस्य मोवाभवति ॥ युग्मं । जुम्मं । जुग्गं ॥ तिग्मं । तिम्मं । तिग्गं ॥ ब्रह्मचर्यतूर्यसौंदर्यशौंडीर्येर्योरः॥६३॥ एषुर्य स्यरोभवति ॥ जापवादः ॥ बम्भचेरं । चौर्यसमत्त्वात्बम्भचरिथं । तूरं । सुंदेरं । सोंडीरं ॥धैर्येवा ॥६४॥ धैर्ये यस्यरोवाभवति ॥ धीरं । धिज्जं ॥ सूरोसुज्जोइतितुसूरसूर्यप्रकृतिभेदात् ॥ एतःपर्यते ॥६५॥ पर्यंतेएका रात्परस्यर्यस्यरोभवति ॥पेरंतो॥ एतइतिकिं ॥ पज्जंतो ॥आश्चर्ये ॥६६॥ एतःपरस्यर्यस्यरोभवति॥अच्छे रं॥ एतइत्येव ॥अच्छरियं ॥ अतोरिआररिज्जरीअं॥६७॥ आश्चर्येवकारात्परस्यर्यस्य रिथ अर रिज्ज रोष इत्येतेयादेशाभवंति॥अच्छरिषं। अच्छअरं । अच्छरिज्जं। अच्छरीअं॥अतइतिकिं ॥ अच्छेरं॥ पर्यस्त पर्यागसौकुमार्येल्लः ॥६८॥पर्यस्तपर्याणसौकुमार्यएषुर्यस्यल्लोभवति ॥ पर्यस्तं । पल्लहूँ । पल्लत्यं ॥ पल्लाणं। सोअमलं ॥ पलंकोइतिचपल्यंकशब्दस्ययलोपेद्वित्त्वेच ॥ पलिअंको इत्यपिचौर्यसमत्त्वात् ॥ बृहस्पतिवन ॥ ॥

·%D ॥ वाभवति ॥ उभं । उद्ध॥ कश्मीरेम्भोवा ॥६०॥ कश्मीरशतयुक्तस्यम्भोवाभवति ॥ कम्भारो। कम्हारो॥ न्मोमः॥६१॥ न्मस्यमोभवति ॥अधोलोपापवादः॥जम्मो । वम्महो । मम्मणं ॥ ग्मोवा ॥६२॥ ग्मस्य मोवाभवति ॥ युग्मं । जुम्मं । जुग्गं ॥ तिग्मं । तिम्मं । तिग्गं ॥ ब्रह्मचर्यतूर्यसौंदर्यशौंडीर्योरः॥६३॥ एषुर्य स्यरोभवति ॥ जापवादः॥ बम्भचेरं । चौर्यसमत्त्वात्बम्भचरिध । तूरं । सुंदेरं । सोंडीरं ॥धैर्येवा ॥६४॥ धैर्य यस्यरोवाभवति ॥ धीरं । धिज्ज ॥ सूरोसुज्जोइतितुसूरसूर्यप्रकृतिभेदात् ॥ एतःपर्यते ॥६५॥ पर्यंतेएका रात्परस्यर्यस्यरोभवति ॥पेरंतो॥ एतइतिकिं ॥ पज्जतो ॥आश्चर्ये ॥६६॥ एतःपरस्यर्यस्यरोभवति ॥अच्छे रं ॥ एतइत्येव ॥ अच्छरियं ॥ अतोरिआररिज्जरीअं॥६७॥ आश्चर्येअकारात्परस्यर्यस्य रिश्र अर रिज्ज रीब इत्येतेषादेशाभवंति॥अच्छरिषं। अच्छअरं । अच्छरिज्जं । अच्छरीअं॥अतइतिकिं ॥अच्छेरं॥ पर्यस्त पर्यागसौकुमार्येल्लः ॥६८॥ पर्यस्तपर्याणसौकुमार्यएषुर्यस्यल्लोभवति ॥ पर्यस्तं । पल्लटं। पल्लत्यं ॥ पल्लाणं । सोअमलं ॥ पल्लंकोइतिचपल्यंकशब्दस्ययलोपेद्वित्त्वेच ॥ पलिथंको इत्यपिचौर्यसमत्त्वात् ॥ बृहस्पतिवन ॥

·॥ ॥ %3D स्पत्यो सोवा ॥६९ ॥॥ श्रनयोःरांयुक्तस्यशोनाभनति ॥ नहस्राई । बहफई । भयस्राई। भयफई ॥वणस्स ई। वणप्फई।बाष्पेहोऽश्रुणि॥७०॥ बाष्पशब्देरांयुक्तस्यहोभवति प्रभुण्यभिधेये ॥ बाहोनेत्रजलं ॥ प्रभु पीतिकिं ॥बष्फोऊष्मा कार्षापणे ॥७१॥ कापणेरांयुक्तस्यहोभवति॥काहावणो । कथंकहावणो। हस्तः संयोगइतिपूर्वमेव-हस्वरलेपश्चादावेशे ॥ कर्षापणशब्दस्यवाभविष्यति ॥ दुःखदक्षिणतीर्थेवा ॥७२॥ एएसं गुक्तस्यहोवाभवति ॥ दुहं । दुक्खं । परदुक्खेणदुक्खियाविरला ॥ दाहियो। पक्खिणो॥ तूई । तित्थं ॥ कूष्मां ड्यांष्मोलस्तुण्डोवा ॥७३॥ कूष्मांडष्मिाइत्येतस्यहोभवति ण्डइत्येतस्यतुवालोभवति॥कोहली।कोहण्डी ॥ पक्ष्मममस्ममांम्हः॥७४॥पक्ष्मशब्दसंधिनःरांयुक्तस्यश्मण्मस्माांचमकाराकांतोहकारबादेशोभवति॥ पक्ष्मन् । पम्हाइं । पम्हललोअणा ॥रम ॥ कुश्मानः । कुम्हाणो ॥ करमीराः । कम्हारा म॥ ग्रीष्मः । गिम्हो॥ ऊष्मा । उम्हा ॥स्म॥अस्मादृशः । अम्हारिसो॥ निस्मयः । विम्हन्यो॥हा॥ब्रह्मा । बम्हा ॥ बम्हणो । बम्हचे। कथित्म्भोपिदृश्यते ॥ बम्भयो । बम्भचेरं । सिम्भो ॥ कचिन्नभवति ॥ रशिभः । रस्ती ॥ स्मरः । रारो॥सूक्ष्मश्न ॥

·ष्णनन्हहुक्ष्णांहः ॥ ७५ ॥ सूक्ष्मशब्दसंबंधिनःसंयुक्तस्यश्नष्णस्नन्हहुक्ष्णांचणकाराक्रांतोहकारादेशोभव ति ॥ सूक्ष्मं । सहं ॥ ॥ पण्हो । सिण्हो॥ष्ण ॥ विण्हू । कण्हो । उहीसं ॥स्न ॥ जोण्हा। हाओ। पण्हो॥ न्ह ॥ वही। जहू ॥ ॥ पुखण्हो । अवरण्हो॥ क्षण ॥ सण्हं । तिण्हं ॥ विप्रकर्षतुकृष्णकृत्स्नशब्दयो कसणो। कसिलो ॥ होल्हः ॥ ७६ ॥हस्थानेलकाराक्रांतोहोभवति ॥ कल्हारं। पल्हाओ ॥ कगटडतदपशषस:क: पामूर्थालुक् ॥ ७७॥ एषांसंयुक्तवर्णसंबंधिनामूस्थितानांलुग्भवति ॥ क ॥ भुक्तं। भुत्तं ॥ सिक्थं । सित्थं ॥ ग॥ दुद्धं । मुद्धं ॥ ८ ॥ षट्पदः। छप्पयो॥ कट्फलं । कप्फलं ॥ड॥ खग्गो । खडः ॥ सज्जो। षड्जः॥त ॥ उप्प लं। उप्पायो॥८॥ मद्गुः । मग्गू ॥ मोग्गरो॥५॥सुत्तो। गुत्तो॥श॥ लण्हं । निश्चलो। चुबइ ॥ष॥ गोही। छहो। निगुरो ॥ स ॥ खलियो । नेहो ॥क ॥दु:खं । दुक्खं ॥४॥अंत:पातः। अंतप्पायो ॥अधोमनयां॥७॥ मनयांसंयुक्तस्याधोवर्तमानानांलुग्भवति ॥ म ॥ जुग्गं । रस्सी । सरो। सेरं ॥ न॥ नग्गो। लग्गोय॥ सामा। कुडं । वाहो ॥सर्वत्रलबरामचंद्रे ॥७९॥ चंद्रशब्दादन्यत्रलबरांसर्वत्रसंयुक्तस्योर्ध्वमधश्चस्थितानांलुग्भवति ॥

·ऊध ॥ ल ॥ उल्का । उक्का ॥ वल्कलं । वकलं ॥ब ॥शब्दः। सदो॥अब्दः। श्रदो ॥ लुब्धकः । लोद्यो॥र॥ अर्कः । श्रको ॥ वर्गः। वग्गो ॥अधः॥ श्लक्षणं । सह ॥वितवः। विक्कयो॥पकं । पिकं ॥ध्वस्तः।धत्थो॥चक्र। चक्कं ॥ ग्रहः। गहो॥रात्रिः । रत्ती ॥ अत्रदइत्यादिसंयुक्तानामुभयप्राप्तौ यथादर्शनंलोपः कचिदूर्ध्वं ॥ उद्विग्नः । उ विग्गो॥द्विगुणः।बिउणो॥द्वितीयः। बीयो॥कल्मषं । कम्मसं ॥ सर्व । सर्व ॥ शुल्ब । सुवे । कचित्त्वधः॥काव्यं । कई । कुल्या । कुल्ला॥माल्यं । मलं ॥ द्विपः। दिगो ॥ द्विजातिः । दुधाई ॥ कचित्पर्यायेण । दारं । बारं । दारं ॥ उ द्विग्नः । उविग्गो । उविण्णो ॥ अचंद्रइतिकिं ॥ चंद्रं । संस्कृतसमोयंप्राकृतशब्दः॥अत्रोत्तरेणविकल्पोपिनभवति निषेधसामर्थ्यात् ॥ द्रेरोनवा ॥ ८० ॥ द्रशब्देपरेरेफस्यवालुग्भवति ॥ चंदो। चंद्रो ॥ रुद्दो। रुद्रो ॥ भई । भद्रं ॥ समुद्दो। समुद्रो ॥ हदशब्दस्यस्थितिपरिवृत्तौद्रहइतिरूपं ॥ तत्र द्रहो । दहो । केचिद्रलोपंनेच्छंति ॥ द्रह शब्दमपि कश्चित्संस्कृतंमन्यते ॥ वोद्रहादयस्तुतरुणपुरुषादिवाचकानित्यरेफसंयुक्तादेश्याएव ॥ सिक्संतुवोद्रही यो। वोद्रहद्रहमिपडिया ॥ धान्याम् ॥ ८१॥ धात्रीशब्देरस्यलुग्वाभवति ॥ धनी॥हस्वात्प्रागेवरलोपे धाई ·पक्षे। धारी॥तीक्ष्णेयः॥८२॥तीक्ष्णशब्देस्यलुग्वाभवति ॥ तिक्खं । तिण्हं ॥ज्ञोञः॥ ८३॥ ज्ञःसंबंधि नोत्रस्यलुग्वाभति ॥ जाणं । गाणं ॥ सबज्जो । सवण्णू ॥अप्पज्जो । अप्पण्णू ॥ दइवज्जो। दइवण्णू॥ इंगिध ज्जो। इंगियण्णू ॥मणोजं। मणोणं ॥अहिज्जो । अहिण्णू ॥ पज्जा । पण्णा ॥ अज्जा । अण्णा ॥ सज्जा। सण्णा ॥ क्वचिन्नभवति ॥ विण्णाणं ॥ मध्यान्हेहः॥८४॥ मध्यान्हेहस्यलुग्वाभवति ॥मज्झन्नो । मज्झण्हो ॥दशाहे ।। ८५॥ पृथक्योगा।तिनिवृत्तं ॥ दशार्हेहस्यलुग्भवति॥दसारो ॥ आदेश्मश्रुश्मशाने ॥ ८६॥ अनयोरादेर्मुग्भवति ॥ मासू । मंसू ॥ मस्सू । मसाणं ॥धारेश्मशानशब्दस्यसीआणंसुसाणमित्यपिभवति ॥ श्चोहरिश्चंद्रे ॥ ८७॥ हरिश्चंद्रशब्देश्चइत्यस्यलुग्भवति ॥ हरिअंदो ॥रात्रौवा ॥८८॥रात्रिशब्देसंयुक्तस्यलु ग्वाभवति ॥ राई । रत्ती ॥ अनादौशेषादेशयोदित्वं ॥ ८९ ॥ पदस्यानादौवर्तमानस्यशेषस्यादेशस्यचद्वित्त्वं भवति ॥ शेष ॥ कप्पतरू । भुत्तं । दुद्धं । नग्गो । उक्का । अक्को । मुक्खो॥आदेश ॥डको । जक्खो । रग्गो। किच्ची रुप्पी ॥ क्वचिन्नभवति ॥ कसिणो ॥ अनादावितिकिं ॥ खलिथं । थेरो । खंभो ॥ द्वयोस्तुद्वित्त्वमस्त्येवेतिनभव %D ॥

·. . %D ॥ ऊर्ध्व ॥ ल ॥ उल्का । उक्का ॥ वल्कलं । वक्कलं ॥ ब॥शब्दः। सदो॥अब्दः। अहो ॥ लुब्धकः । लोयो॥र॥ अर्कः। थक्को ॥ वर्गः। वग्गो॥अधः॥ श्लक्षणं । सह ॥ विक्तवः। विक्कवो॥पक्कं । पिकं ॥ध्वस्तः।धत्यो॥चक्र। चकं ॥ ग्रहः। गहो॥ रात्रिः। रत्ती ॥ अत्रहइत्यादिसंयुक्तानामुभयप्राप्तौ यथादर्शनंलोपः क्वचिदूर्व ॥ उद्विग्नः।उ विग्गो॥द्विगुणः।बिउणो॥ द्वितीयः। बीओ।कल्मषं । कम्मसं ॥ सर्व । सबं ॥ शुल्बं । सुवं । क्वचित्त्वधः॥ काव्यं । कवं । कुल्या । कुल्ला माल्यं । मलं ॥ द्विपः। दियो॥ द्विजातिः। दुधाई॥ क्वचित्पर्यायेण । दारं । बारं । दारं ॥उ द्विग्नः । उविग्गो । उविण्यो ॥ अचंद्रइतिकिं ॥ चंद्रं । संस्कृतसमोयंप्राकृतशब्दः॥अत्रोत्तरेणविकल्पोपिनभवति निषेधसामर्थ्यात् ॥ द्रेरोनवा ॥ ८० ॥ शब्दपरेरेफस्यवालुग्भवति ॥ चंदो। चंद्रो ॥ रुद्दो। रुद्रो ॥ भदं । भद्रं ॥ समुद्दो । समुद्रो ॥ हदशब्दस्यस्थितिपरिवृत्तौद्रहइतिरूपं ॥ तत्र द्रहो । दहो ॥ केचिद्रलोपंनेच्छंति ॥द्रह शब्दमपि कश्चित्संस्कृतंमन्यते ॥ वोद्रहादयस्तुतरुणपुरुषादिवाचकानित्यरेफसंयुक्तादेश्याएव ॥ सिक्संतुवोद्रही यो। वोद्रहद्रहमिपडिया ॥ धान्याम् ॥ ८१॥ धात्रीशब्देरस्यलुग्वाभवति ॥ धत्ती॥ हवात्प्रागेवरलोपे धाई ·॥ ॥ पक्षे।धारी ॥ तीक्ष्णेणः॥८२॥तीक्ष्णशब्देस्यलुग्वाभवति ॥ तिक्खं । तिण्हं ॥ज्ञोञः॥८३॥ ज्ञःसंबंधि नोत्रस्यलुग्वाभति ॥ जाणं। णाणं ॥ सव्वज्जो । सवण्णू ॥अप्पज्जो । अप्पण्णू ॥ दइवज्जो। दइवण्णू॥ इंगिथ ज्जो। इंगियण्णू ॥ मणोजं। मणोण्णं ॥ अहिज्जो । अहिण्णू ॥ पज्जा । पण्णा ॥ अज्जा । अण्णा ॥ सज्जा। सण्णा ॥ क्वचिन्नभवति ॥ विण्णाणं ॥ मध्यान्हहः॥८४॥ मध्यान्हेहस्यलुग्वाभवति ॥मज्झन्नो । मज्झण्हो ॥दशाह ।। ८५ ॥ पृथक्योगाऽतिनिवृत्तं ॥ दशाडूहस्यलुग्भवति ॥दसारो ॥ आदेश्मश्रुश्मशाने ॥ ८६ ॥ अनयोरादे ग्भवति ॥ मासू । मंसू ॥ मस्सू । मसाणं ॥थाश्मशानशब्दस्यसीयाणंसुसाणमित्यपिभवति ॥ श्योहरिश्चंद्रे ॥ ८७॥ हरिश्चंद्रशब्देश्चइत्यस्यलुग्भवति ॥ हरिअंदो ॥रात्रौवा ॥८॥रात्रिशब्देसंयुक्तस्यलु ग्वाभवति ॥ राई । रत्ती ॥ अनादौशेषादेशयोदित्वं ॥ ८९॥ पदस्यानादौवर्तमानस्यशेषस्यादेशस्यचद्वित्त्वं भवति ॥ शेष ॥ कप्पतरू । भुत्तं । दुई । नग्गो। उक्का । अक्को । मुक्खो॥आदेश ॥डक्को । जक्खो । रग्गो। किच्ची। रुप्पी ॥ क्वचिन्नभवति ॥ कसिणो॥अनादावितिकिं ॥ खलिथं । थेरो । खंभो ॥ द्वयोस्तुद्वित्त्वमस्त्येवेतिनभव ॥ ॥ %3D ·%D कहावणो॥धृष्टद्युम्नेणः॥९४॥ धृष्टद्युम्नशब्देयादेशस्यणस्यद्वित्त्वंनभवति ॥ धज्जुणो॥कर्णिकारेवा॥९५॥ कर्णिकारशब्देशेषस्य हित्त्ववानभवति ॥ कणिधारो। कण्णिधारो ॥ दृप्ते ॥ ९६॥ दृप्तशब्देशेषस्यद्वित्त्वंनभव ति ॥ दरिअसीहेण ॥ समासेवा ॥९७॥ शेषादेशयोःसमासेहित्त्वंवाभवति ॥ नइग्गामो । नइगामो ॥ कुसुम प्परो । कुसुमपअरो॥ देवत्थुई । देवथुई ॥ हरक्खंदा। हरखंदा ॥आणालखंभो। आणालखंभो ॥ बहुलाधि कारादशेषादेशयोरपि ।। सप्पिवासो । सपिवासो॥ बद्धप्फलो । बद्धफलो । मलयसिहरक्खंडं । मलयसिहरखंड। । पम्मुक्कं । पमुक्कं ॥ अईसणं। अदंसणं ॥ पडिकूलं । पडिकूलं ॥ तेल्लोकं । तेलोकमित्यादि ॥ तैलादौ ॥ ९८॥ तैलादिष्वनादौयथादर्शनमंत्यस्यानंत्यस्यचव्यंजनस्यद्वित्त्वंभवति ॥ तेलं। मंडुक्को। वेइलं। उज्जू । विड्डा। बहुत्त। अनंत्यस्य ॥ सोत्तं । पेम्म। जोवणं॥आर्षे । पडिसोयो। विस्सोयसिया॥तैल। मंडूका विचिकिल। ऋजु । ब्रीडा । प्रभूत । स्त्रोतस् ।प्रेमन् । यौवनइत्यादि । सेवादौवा ॥९९ ॥ सेवादिष्वनादौयथादर्शनमंत्यस्यानंत्यस्य हित्त्वं भवतिवा ॥ सेवा । सेवा ॥ नेडं । नेडं ॥ नक्खा । नहा ॥ निहिचो । निहिओ॥ वाहित्तो। वाहियो॥ माउकं । मा ·ति॥विञ्चुयो। भिण्डिवालो॥ द्वितीयतुर्ययोरुपरिपूर्वः ॥ ९० ॥ द्वितीयतुर्ययोईित्त्वप्रसंगेउपरिपूर्वीभवतः॥ व्य द्वितीयस्योपरिप्रथमश्चतुर्थस्योपरितृतीयइत्यर्थः ॥ शेष ॥ वक्खाणं । वग्यो । मुच्छा । निभरो॥ कई । तित्थं । निद्ध यो । गुप्फं। निज्झरो॥आदेश ॥ जक्खो ॥ घस्यनास्ति ॥अच्छी। मझं। पट्टी। वुडो। हत्यो।थालिदो। पुप्फं। भिन्भलो ॥ तैलादौद्वित्त्वे श्रोक्खलं ॥ सेवादौ नक्खा। नहा ॥समासेवा। कइयो । कइधयो॥ द्वित्त्वइ त्येव ॥ खायो॥दीर्धेवा ॥ ९१ ॥ दीर्घशब्देशेषस्यघस्यउपरिपूर्वोवाभवति ॥ दिग्घो। दीहो ॥ नदीर्घानुस्वा रात् ॥ ९२ ॥ दीर्घानुस्वाराभ्यांलाक्षणिकाभ्यामलाक्षणिकाभ्यांचपरयो शेषादेशयोईित्त्वंनभवति ॥ छूढो। नीसा सो। फासो॥थलाक्षणिकं । पाश्र्व । पासं॥शीर्ष । सीसं ॥ ईश्वरः। ईसरो॥ द्वेष्यः। वेसो॥ लास्यं । लासं ॥ यास्यं । यासं॥प्रेष्यः। पेसो॥अवमाल्यं । ओमालं । आज्ञा । श्राणा॥थाज्ञप्तिः।आणती॥श्राज्ञापनं। श्रावणं ॥ अनुस्वारात् । व्यस्त्रं । तंसं ॥थलाक्षणिकं ॥ संझा। विंझो। कंसालो॥रहोः॥९३॥रेफहकारयो हित्त्वंनभवति ॥ रेफः। शेषोनास्ति ॥श्रादेशे। सुंदेरं । बम्भचेरं । परंतं ॥ ठोषम्य हस्य । विहलो ॥थादेशस्य । ॥

·कहावणो॥धृष्टद्युम्नेणः॥९४॥ धृष्टद्युम्नशब्देशादेशस्यणस्यद्वित्त्वंनभवति ॥ धज्जुणो॥कर्णिकारेवा॥९५॥ कर्णिकारशब्देशेषस्यहित्त्ववानभवति ॥ कणियारो। कणियारो ॥ दृप्ते ॥ ९६॥ दृप्तशब्देशेषस्यद्वित्त्वंनभव ति ॥ दरिअसीहेण ॥ समासेवा ॥९७॥ शेषादेशयोःसमासेद्वित्त्वंवाभवति ॥ नइग्गामो । नइगामो ॥ कुसुम प्पअरो। कुसुमपञ्अरो॥ देवत्थुई । देवथुई ॥ हरक्खंदा।हरखंदा ॥णालक्खंभो।आणालखंभो ॥ बहुलाधि कारादशेषादेशयोरपि । सप्पिवासो । सपिवासोबद्धप्फलो। बद्धफलो॥ मलयसिहरक्खंड । मलयसिहरखंडं। पम्मुक्कं । पमुक्कं ॥ असणं । असणं ॥ पडिकूलं । पडिकूलं ॥ तेल्लोकं । तेलोक्कमित्यादि । तैलादौ ॥ ९८॥ तैलादिष्वनादौयथादर्शनमंत्यस्यानंत्यस्यचव्यंजनस्यद्वित्त्वंभवति ॥तेलं। मंडुक्को। वेइल्लं। उज्जू । विड्डा। बहुत्त॥ अनंत्यस्य ॥ सोनं। पेम्म। जोवणं॥आर्षे । पडिसोओ।विस्सोअसिआ॥तैल। मंडूक।विचिकिल। ऋजु । ब्रीडा । प्रभूत । स्रोतस् ।प्रेमन् । यौवनइत्यादि । सेवादौवा ॥९९॥ सेवादिष्वनादौयथादर्शनमंत्यस्यानंत्यस्यद्वित्त्वं भवतिवा ॥ सेवा। सेवा ॥ नेडं। नेडं । नक्खा। नहा ॥ निहिचो । निहियो॥वाहित्तो। वाहियो॥माउकं । मा ·. 10 ति ॥ विञ्चुयो। भिण्डिवालो॥ द्वितीयतुर्ययोरुपरिपूर्वः ॥ ९० ॥ द्वितीयतुर्ययोर्दित्त्वप्रसंगेउपरिपूर्वीभवतः॥ द्वितीयस्योपरिप्रथमश्चतुर्थस्योपरितृतीयइत्यर्थः। शेष ॥ वक्खाणं । वग्यो । मुच्छा । निभरो॥कहूँ। तित्थं । निद्ध यो। गुप्फं। निज्झरो॥आदेश ॥ जक्खो ॥घस्यनास्ति ॥अच्छी। मज्झं। पही। वुड्डो । हत्थो । थालिद्धो। पुप्फ भिब्भलो ॥ तैलादौहित्त्वे योक्खलं ॥सेवादौ नक्खा। नहा ॥ समासेवा। कइयो। कइधयो॥ द्वित्त्वइ त्येव ॥ खाओ॥दीर्घवा ॥ ९१ ॥ दीर्घशब्देशेषस्यघस्यउपरिपूर्वोवाभवति ॥ दिग्यो । दीहो । नदीर्घानुस्वा रात् ॥ ९२॥ दीर्घानुस्वाराभ्यांलाक्षणिकाभ्यामलाक्षणिकाभ्यांचपरयोःशेषादेशयोईित्त्वंनभवति ॥छूढो। नीसा लो। फासो॥अलाक्षणिकं । पार्व। पासं ॥शीर्ष । सीसं ॥ ईश्वरः। ईसरो॥ द्वेष्यः। वेसो॥ लास्यं । लासं ॥ वास्यं । आसं ॥प्रेष्यः। पेसो अवमाल्यं । योमालं याज्ञा । बाणा याज्ञप्तिः आपत्ती॥ आज्ञापनं । श्राणवणं ॥ अनुस्वारात् । व्यस्त्रं । तंसं ॥अलाक्षणिकं ॥ संझा। विंझो। कंसालो॥रहोः॥९३॥ रेफहकारयो त्त्विंनभवति ॥ रेफः। शेषोनास्ति ॥ आदेशे। सुंदेरं । बम्भचेरं । पेरंतं ॥ शेषस्य हस्य । विहलो ॥ आदेशस्य ।

·- ॥ त ॥ विञ्चुयो। भ द्वितीयस्योपरिप्रथर आ॥ कोउहल्लं । कोउहलं ॥ वाउलो। वाउलो ॥ धुल्लो । थोरो ॥ हुतं । हूयं ॥ दइ । दइवं ॥ तु हो। गुप्फ। ओ॥ मुक्को । मूथो ॥ खण्णू । खाणू ॥ थिणं । थीम् ॥अनंत्यस्य ॥अम्हक्केरं। अम्होरं ॥ तच्चेध। पुप्फ भि सञ्चित्र। सोचिच॥ सेवा । नीड । नख । निहित । व्याहत । मृदुक । एक । कुतूहल । व्याकुल । स्थूल। उष्णीक।मूकास्थाणु।स्त्यानाअस्मदीयाचेयाचित्र इत्यादि॥शाड़ेंडात्पूर्वोत्॥१००॥शा.डात्पूर्वो ॥सारंगं॥क्ष्माश्लाघारनेऽत्यव्यंजनात्॥१०१॥ एषुसंयुक्तस्ययदत्यव्यंजनंतस्मात्पूर्वोऽद्भवति॥ कहा । रयणं ॥ आसूक्ष्मेपि । सूहमं ॥ स्नेहान्योर्वा ॥२॥अनयोःसंयुक्तस्यांत्यव्यंजनात्पूर्वोकारो छमा । स ॥ सणेहो। नेहो ॥अगणी। अग्गी ॥ प्लक्षेलात् ॥३॥ प्लक्षशब्देसंयुक्तस्यांत्यव्यंजनाल्लात्पूर्वोऽद्भव ठक्खो ॥ईश्रीहीकृत्स्नक्रियादिष्ट्यामित् ॥४॥ एषुसंयुक्तस्यांत्यव्यंजनात्पूर्वइकारोभवति ॥ ॥ ति। अरिहो । गरिहा । बरिहो॥श्री सिरी॥ही। हिरी॥हीतः। हिरियो॥यहीकः। अहरियो ॥ कृत्स्न। या। किरिया ॥श्रा'तुहयंनाणंकियाहीणं ॥ दिष्ट्या। दिहिया ॥र्षितप्तवबेवा॥५॥र्षियोस्त हूत।देवा या ऽकारोभवति ॥ वाभव ·॥ प्तवजयोःसंयुक्तस्यात्यव्यंजनात्पूर्वइकारोवाभवति ॥ ॥ वायरिसो।आयसो॥सुदरिसणो । सुदंसणो॥ दरि सणं । दसणं ॥र्ष ॥ वरिसं । वासं ॥ वरिसा । वासा॥ वरिसस। वाससयं॥ व्यवस्थितविभाषयाक्कचिन्नित्यं । परामरिसो । हरिसो। अमरिसो॥ तप्तः। तविश्रो । तत्तो ॥ वजं । वइरं । वज्जं ॥ लात् ॥६॥ संयुक्तस्यांत्य व्यंजनालात्पूर्वइद्भवति ॥ किलिन्नं । किलिहूं। सिलिटं । पिलुढें । पिलोसो। सिलिम्हो । सिलेसो । सुक्किलं । सु इलं ॥ सिलोउ। किलेसो।अम्बिलं । गिलाणं । गिलाइ। मिलाइ । मिलाणं । किलमइ । किलंतं ॥ क्वचिन्नभव ति ॥ कमो। पवो। विप्पवो । सुक्कपक्खो ॥ उत्प्लावयति । उप्पावेइ ॥स्याङ्गव्यचैत्यचौर्यसमेषुयात् ॥७॥ स्या दादिषुचौर्यशब्देनसमेषुचशब्देषुसंयुक्तस्ययात्पूर्वइद्भवति ॥ सिथा। सियावाो । भवियो। चेइअं॥चौर्यसम। चोरिध । थेरियं । भारिया। गंभीरियं । गहीरियं । पायरियो। सुंदरिध। सोरिध। वीरिध। वरिध । सूरिओ। धीरियं । बंभचरित्रं ॥ स्वप्नेनात् ॥ ८॥ स्वप्नशब्देनात्पूर्वइद्भवति ॥ सिविणो ॥ स्निग्धेवाऽदितौ॥९ स्निग्धेसंयुक्तस्यनात्पूर्वावदितौवाभवतः॥ सणिद्धं । सिणिद्धं ॥ पक्षे । गिद्धं ॥ कृष्रोवरोंवा ॥ ११० ॥ ॥

·लो।आणालक्खंभो ॥ अचलपुरचलोः॥१८॥अचलपुरेशब्देचकारलकारयोर्व्यत्ययो भवति ॥ अचलपुरं॥ महाराष्ट्रेहरोः॥ १९॥ महाराष्ट्रशब्देहरोर्व्यत्ययोभवति ॥ मरहटं ॥ हदेहदोः॥ १२०॥ हदशब्देहकारद कारयोर्व्यत्ययोभवति ॥ द्रहो ॥आर्षे । हरएमहपुंडरिए ॥ हरितालेरलोर्नवा ॥ २१॥ हरितालशब्देरकारल कारयोर्व्यत्ययोवाभवति ॥ हलियारो। हरियालो ॥ लघुकेलहोः॥२२॥ लघुकशब्देघस्यहत्त्वेकतेलहोय॑त्य योवाभवति ॥ हलुथं। लहुअं॥ घस्यव्यत्ययेकतेपदादित्त्वाद्धोनप्राप्नोतीतिहकरणम् ॥ ललाटेलडोः ॥२३॥ ललाटशब्देलकारडकारयोर्व्यत्ययोभवतिवा॥ लाडं । गडालं ॥ ललाटेचेत्यादेर्लस्यणविधानादिहद्वितीयोलः स्थानी ॥ ह्येह्योः ॥२४॥ ह्यशब्देहकारयकारयोर्व्यत्ययोभवतिवा ॥ गुह्यं । गुय्हं । गुज्झं ॥ सह्यः। सय्हो। स ज्झो ॥ स्तोकस्यथोकथोवथेवाः॥२५॥ स्तोकशब्दस्यएतेत्रयादेशाभवंतिवा ॥ थोकं । थोवं । थेवं ॥ पक्षे। थोध ॥दुहितृभगिन्यो—आबहिण्यौ ॥२६॥अनयोरेतावादेशौवाभवतः॥धूया। दुहिया। बहिणी।भइणी॥ रक्षक्षिप्तयोरुक्खछूढौ ॥२७॥ वृक्षक्षिप्तयोर्यथासंख्यरुक्खळूढइत्यादेशौवाभवतः॥ रुक्खो । वच्छो ॥ छूढं । %3D ॥ ॥

·लो। आगालक्खंभो ॥ अचलपुरचलोः॥ १८॥अचलपुरेशब्देचकारलकारयोर्व्यत्ययोभवति ॥ अचलपुरं॥ महाराष्ट्रेहरोः॥ १९॥ महाराष्ट्रशब्देहरोर्व्यत्ययोभवति ॥ मरहट्ठ ॥ हदेहदोः॥ १२०॥ हदशब्देहकारद कारयोर्व्यत्ययोभवति ॥ द्रहो ॥ आर्षे । हरएमहपुंडरिए ॥ हरितालेरलोर्नवा ॥ २१॥ हरितालशब्देरकारल कारयोर्व्यत्ययोवाभवति ॥ हलियारो । हरिबालो ॥ लघुकेलहोः॥२२॥ लघुकशब्देघस्यहत्त्वेकतेलहोळत्य योवाभवति ॥ हलुवं । लहुअं ॥ घस्यव्यत्ययेकतेपदादित्त्वाद्धोनप्राप्नोतीतिहकरणम् ॥ललाटेलडोः ॥२३॥ ललाटशब्देलकारडकारयोर्व्यत्ययोभवतिवा ॥ लाडं । ण्डालं ॥ ललाटेचेत्यादेर्लस्यविधानादिहद्वितीयोलः स्थानी ॥ोह्योः॥२४॥ ह्यशब्देहकारयकारयोर्व्यत्ययोभवतिवा ॥ गुह्यं । गुय्हं । गुज्झं ॥ सह्यः। सय्हो । स ज्झो ॥ स्तोकस्यथोक्कोवथेवाः॥२५॥ स्तोकशब्दस्यएतेत्रयादेशाभवंतिवा ॥ थोकं । थोवं । थेवं ॥ पक्षे। थोत्रं ॥दुहितृभगिन्योधूआबहिण्यौ ॥२६॥अनयोरेतावादेशौवाभवतः॥धूया। दुहिया। बहिणीभइणी॥ रक्षक्षिप्तयोरुक्खछूढौ ॥२७॥ वृक्षक्षिप्तयोर्यथासंख्यरुक्खळूढइत्यादेशौवाभवतः॥ रुक्खो । वच्छो ॥ छूढं । %D ॥

·-- ॥ स्यइरइत्यादेशोभवति ॥ हसनशीलोहसिरो। रोविरो। लज्जिरो। जपिरो । वेविरो। भमिरो। ऊससिरो। केचित्तू ठर नएवेरमाहुस्तेषांनमिरगमिरादयोनसिध्यति ॥ तृनोत्ररादिना बाधितत्त्वात् ॥ क्त्वस्तुमत्तूणआणः॥४६॥ क्त्वांप्रत्ययस्य तुम् अत्तूण तुआण इत्येतेआदेशाभवंति ॥ तुम् ॥ दटुं। मोत्तुं ॥ अत्॥ भमित्र॥ तूण ॥घेत्तूण। काऊण॥तुआण॥भेत्तुआण।सोउआण॥वंदित्तुइत्यनुस्वारलोपात्॥ वंदित्ता इतिसिद्धंसंस्कृतस्यैववलोपेन।कट्ठ इतितुआर्षे॥ इदमर्थस्यकेरः॥४७॥ इदमर्थस्यप्रत्ययस्यकेरइत्यादेशोभवति॥युष्मदीयः। तुम्हकेरो॥अस्म दीयः। अम्हकेरो।नचभवंतिमईअपक्वेपाणिपीआ॥ परराजभ्यांकडिकोच ॥४८॥ परराजन्इत्येताभ्यां परस्यइदमर्थस्यप्रत्ययस्ययथासंख्यंसंयुक्तौ कडित्इक्कश्चादेशौभवतः। चकारात्केरश्च ॥ परकीयं । पारकं । पारकेरं। राजकीयं । राइकं । रायकेरं। युष्मदस्मदोऽत्रएच्चयः॥४९॥ आभ्यांपरस्येदमर्थस्यात्रएचयइत्ययमादेशोभ' वति ॥ युष्माकमिदं यौष्माकं । तुम्हेच्चयं । एवमम्हेच्चयं ॥ वतेवः ॥१५० ॥ वतेःप्रत्ययस्यद्विरुक्तोवोभवति॥

·इकइत्यादशोभवति ।। सर्वागीणः । सदंगीश्रो ॥ पथोणस्येकन्नित्यंणः ॥५२॥ पन्थश्चेतियःपथोणोविहित स्तस्येकट्भवति ॥ पाथः। पहियो ॥ईयस्यात्मनोणयः॥५३॥ आत्मनःपरस्ययस्यणयइत्यादेशोभवति॥श्रा त्मीयं । अप्पणयं ॥ त्वस्य डिमातणौवा ॥५४॥ त्वप्रत्ययस्य डिमा तण इत्यादेशौवाभवतः॥पीणिमा।पुप्फि मा ॥ पीणतणं । पुप्फत्तणं ॥ पक्षे। पीणतं । पुप्फत्तं । इन पृथ्व्यादिषुनियतत्त्वात्तदन्यप्रत्ययांतेष्वस्यविधिः॥पी नताइत्यस्यप्राकतेपीणयाइतिभवति ॥ पीणदाइतितुभाषांतरे ॥ तेनेहतलोदानक्रियते ॥ अनंकोठातैलस्यडे ल्लः ॥ ५५ ॥ अंकोठवर्जिताच्छब्दात्परस्यतैलप्रत्ययस्यडेल्लइत्यादेशोभवति ॥ सुरहिजलेणकडुएल्लं ॥ अनंको ठादितिकिं ॥ अंकोल्लतेल्लं ॥ यत्तदेतदोऽतोरित्तिभएतल्लुक्च॥५६॥एभ्यः परस्यडावादेरतोःपरिमाणार्थस्यइ त्तियइत्यादेशोभवति एतदोलुक्च॥यावत् । जित्तिकं ॥तावत् । तित्तिथं ॥ एतावत्। इत्तिकं ॥ इदंकिमचडेत्ति अडेत्तिल्लडेदहाः॥२७॥ इदंकिंभ्यांयत्तदेतद्यश्चपरस्याऽतोर्डावतोऽडित् एत्तिथ एत्तिल्ल एदह इत्यादेशाभवं तिएतल्लुक्च॥इयत्। एतिथं । एचिल्लं । एदहं॥ कियत्। केत्तियं । केत्तिलं । केदहं यावत् । जेत्तिथं। जेत्तिलं । जे ·- पा ॥ दहं ॥ तावत् । तेत्तियं । तेत्तिल्लं । तेहहं ।। एतावत् । एत्तियं । एत्तिल्लं । एदहं ॥ कृत्वसोहुत्तं ॥५८॥ वारेकत्त्व सिक्तियःकृत्त्वस्विहितस्तस्यहुत्तमित्यादेशोभवति ॥ सध्यहुतं । सहस्सहुत्तं ॥ कथंप्रियाभिमुखंपियहुत्तं ॥ अभिमुखा थैनहुतशब्देनभविष्यति ॥आल्विल्लोल्लालवन्तमन्तेत्तेरमणामतोः॥५९॥ बालुइत्यादयथादेशामतोःस्था नेयथाप्रयोगंभवंति ॥ बालू ॥ नेहालू । दयालू । ईसालू। लज्जालूया ॥ इल्ल ॥सोहिल्लो। छाइल्लो। जामइल्लो॥ उल्ल ॥ विधारुल्लो । मंसुल्लो । दप्पुल्लो ॥ आल॥ सदालो । जडालो । फडालो । रसालो । जोण्हालो॥ वन्त ॥धण वन्तो। भत्तिवन्तो॥ मन्त ॥ हणुमंतो । सिरिमन्तो । पुण्णमन्तो ॥ इत्त ॥ कबइत्तो । माणइत्तो ॥ इर ॥ गविरो। रेहिरो॥मण ॥धणमणो ॥ केचिन्मादेशमपीच्छति ॥ हणुमा ॥ मतोरितिकिं ॥धणी। अत्थिो । त्तोदोतसो वा ॥ १६० ॥ तसःप्रत्ययस्यस्थाने तो दो इत्यादेशौभवतः॥ सबत्तो । सबदो॥ एकत्तो । एकदो॥अन्नत्तो । अन्न दो॥ कत्तो । कदो ॥ जत्तो । जदो। तत्तो। तदो॥ इत्तो। इदो ॥ पक्षे । सबोइत्यादि ॥त्रपोहिहत्थाः॥११॥ वंति ॥ यत्र । जहि । जह । जत्थ ॥ तत्र । तहि । तह । तत्थ ॥ कुत्र । कहि । कह । कत्थू ॥ अन्य %3D ।

·- प्रायन्नाहो अन्नह । अन्नत्थ ॥ वैकादःसिसिअंइआ ॥६२ ॥ एकशब्दात्परस्यदाप्रत्ययस्य सि सिचं इथा ऽऽदेशावाभवंति ॥ एकदा । एक्कसि । एक्कसिथं । एकइथा॥ पक्षे । एगया॥ डिल्लडुल्लौभवे॥६३ ॥ भवेर्थेना नःपरौइल्लउल्लइत्येतौडितौप्रत्ययौभवतः॥ गामिल्लिया। पुरिल्लं । हेहिल्लं । उवरिलं । अप्पुल्लं ॥आल्वालावपीच्छं त्यन्ये ॥ स्वार्थेकश्चवा ॥६॥स्वार्थेकश्चकारादिल्लोल्लौडितौप्रत्ययौवाभवतः॥ क॥ कुंकुमपिंजरयंचंयोग यम्मि । धरणीहरपक्खुभंतयं । दुहिएरामहियअए। इहा। आलेढुझं। आश्लेष्टुमित्यर्थः॥ द्विरपिभवति॥ बहुअयं ॥ ककारोच्चारणंपैशाचिकभाषार्थ ॥ यथा वतनकेवतनकंसमप्पेत्तूण ॥ इल्ल।निज्जिासोअपल्लविल्लेण। पुरिल्लो । पुरापुरोवा ॥ उल्ल ।। महपिउल्लयोमुहुल्लं । हत्थुल्लो ॥ पक्षे । चंदोगव्यणंइहयालेटुं। बहु । बहुअं। मुहं । हत्या ॥कुत्सादिविशिष्टेतुसंस्कृतवदेवकप्सिद्धः॥यावादिलक्षणःकःप्रतिनियतएवेतिवचनं ॥ल्लोनवैकाहा॥१५॥ आभ्यांस्वार्थे संयुक्ताल्लोवाभवति ॥ नवल्लो। एकल्लो। सेवादित्त्वात्कस्यद्वित्त्वेएकल्लो॥पक्षे। नवो । एक्को । एओ॥ उपरेःसंव्याने ॥६६॥ संव्यानेऽर्थेवर्तमानादुपरिशब्दात्स्वार्थेल्लोभवति ॥ अवरिल्लो ॥ संव्यानइतिकिं ॥ अव N ।

·रिं ॥ध्रुवोमयाडमया ॥६७॥ भ्रूशब्दात्स्वार्थे मया डमया इत्येतोप्रत्ययौभवतः॥ भुमया।भमया॥शनैसो डिअम् ॥६८॥ शनैस्शब्दात्स्वार्थेडियम्भवति ॥ सणिअमवगूढो ॥ मनाकोवाडयंडियंच ॥६९॥ मना झाब्दात्स्वार्थेडयमडियंचप्रत्ययौवाभवतः॥ मणयं । मणियं ॥ पक्षे। मणा ॥ मिश्रात्डालिः॥ १७० ॥ मिश्रशब्दात्स्वार्थेडालिथप्रत्ययोभवति ॥ मीसालियं ॥ पक्षे । मीसं ॥रोदीर्घात् ॥ ७१॥ दीर्घशब्दात्स्वाथैरो वाभवति ॥ दीहरं । दीहं ॥ त्वादेःसः॥७२॥ भावेत्वतलित्यादिनाविहितत्वादे परःस्वार्थसएवत्वादिभिव ति ॥ मृदुत्त्वेन । मउयत्नयाइ ॥ थातिशायिकात्त्वातिशायिक संस्कृतवदेवसिद्धः॥ जिअरो। कनियरो॥वि द्युत्पत्रपीतांधाल्लः ॥ ७३॥ एभ्यःस्वार्थेलोवाभवति ॥ विज्जुला । पत्तलं । पीवलं। पीपलं । अंधलो ॥ पक्षे। विज्जू । पत्तं । पीथं । अंधो कथंजमलं यमलमितिसंस्कृतशब्दात्भविष्यति ॥ गोगादयः॥ ७४ ॥ गोणा दयःशब्दाऽनुक्तप्रकृतिप्रत्ययलोपागमवर्णविकाराबहुलंनिपात्यते॥गौः। गौणो। गावी गाव।। गावीओ॥बलीव दः। बइल्लो॥आपः। बाऊ॥ पञ्च । पंचाशत्। पंचावण्णा । पाध्यन्ना ॥त्रिपञ्चाशत् । तेवण्णा॥ त्रिचत्वारिंश %3D ॥

·- त्। तेयालीसा ॥ व्युत्सर्गः। विउस्सग्गो॥व्युत्सर्जनं । वीसरिणं ॥ बहिमैथुनंवा । बहिद्धाकार्य णामुक्कसिथ ॥क चित् । कत्थइ । उदहति । मुबहइ ॥अपस्मारः। वम्हलो ॥ उत्पलं । कंदुढें ॥ धिधिक् । छिछि द्विद्धि ॥ धिगस्तु । धिरत्यु ॥ प्रतिस्पर्धा । पडिसिद्धा । पाडिसिद्धा ॥ स्थासकः । चच्चिकं ॥ निलयः । निहेलणं ॥ मघवान् । मघोणो॥ साक्षी । साक्विणो॥जन्म । जम्मणं ॥ महान् । महंतो॥ भवान् । भवंतो॥आशीः । आशीसा ॥ कचित्हस्य डभौ ॥ बृहत्तरं । वड्डअरं ॥ हिमोरः॥ भिमोरो । लस्यडः। क्षुल्लकः । खुड्डयोघोषाणामयेतनः॥गायनः।घायण। वडः। वटो। ककुदं । ककुधम् ॥ अकाण्डं । अत्थक्कं ॥ लज्जावली । लज्जालुइणी ॥ कुतूहलं । कुटुं ॥ चूतः। मा आंदो॥माकंदशब्द संस्कृतोपीत्यन्ये ॥ विष्णुः। भट्टियो॥ श्मशानं । करसी॥असुराः। अगच्या ॥ खेलं । खेडं ॥ पौष्परजः।तिगिच्छि दिनं ॥अल्लं । समर्थः। पक्कले। पंडितः॥णेलच्छो । कर्यासः॥पलही। बली। उज्जलो। तांबूलः॥ कुसुरं। पुंश्चली। छिच्छई ॥ शाखा। साहुलीइत्यादि ॥ वाधिकारात्पक्षे यथादर्शनंगउयोइत्याद्यपि भवति ॥ गोला गोआवरी इतितु गोलागोदावरीभ्यां सिद्धं ॥भाषाशब्दाश्च ॥आहिच्छ । ललक्क । विडिर। प ·" बर चडिय । उप्पेहड । मडप्फर । पडित्थिर । अट्टमट्ट । विहडप्फड । उज्जल्ल। हलफलइत्यादयोमहाराष्ट्रविदर्भादि देशप्रसिद्धा लोकतोऽवगंतव्याः॥ क्रियाशब्दाश्च ॥ अवयासइ । फुफुल्लइ । उप्फालेइइत्यादयः । अतएव कृष्ट घृष्ट वाक्य विद्वस् वाचस्पति विष्टरश्रवस् प्रचेतस्प्रोक्तप्रोतादीनां विबादिप्रत्ययांतानांचाग्निचित्सोमसुत्सुग्लसुम्ले त्यादीनांपूर्वैःकविभिरप्रयुक्तानांप्रतीतिवैषम्यपर प्रयोगोनकर्तव्यःशब्दांतरैरेवतुतदर्थोभिधेयः॥यथाकष्टः कुशलः॥ वाचस्पतिर्गुरुः॥ विष्टरश्रवा हरिरित्यादि ॥धृष्टशब्दस्यतु सोपसर्गस्यप्रयोगइष्यतएव ॥ मंदरघडपरिघट्ट । त दिअसनिहठाणंगइत्यादि ॥आतुयथादर्शनंसर्वमविरुद्धं ॥ यथा । घट्टामट्ठा । विउसासुअलक्खणाणुसारेण । वकंतरेसुअपुणोइत्यादि ॥ अव्ययं ॥ ७॥अधिकारोयं ॥ इतःपरंयेवक्ष्यंतेश्रापादसमाप्तेस्तेऽव्यसंज्ञकाज्ञा तव्याः ॥ तंवाक्योपन्यासे ॥ ७ ॥ तंइतिवाक्योपन्यासेप्रयोक्तव्यं ॥ तंतिथसबंदिमोक्खं ॥ आमअभ्यु पगमे ॥ ७७॥ आमेत्यभ्युपगमेप्रयोक्तव्यं ॥ यामबहुलावणोली ॥ एविपरीत्ये॥७८॥ एवीतिव परीत्येप्रयोक्तव्यं ॥ एविहावणे ॥ पणरुतंकृतकरणे ॥७९॥ पुणरुत्तमितिकतकरणेप्रयोक्तव्यं ॥अइसुप्पइ ॥ ॥

·॥ पंसुलिगी सहेहिंअगेहिंपुणरुत्तं ॥ हदिविषादविकल्पपश्चात्तापनिश्चयसत्ये।। १८० ॥ हंदिइतिविषादाद पुप्रयोक्तव्यं ॥ हंदिचलणे|उसोणमाणियो । हंदिहुज्जएत्ताहे । हंदिनहोहीमणिरी । सासिज्जइहंदितुहकज्जे । हंदिसत्यमित्यर्थः ॥ हंदचगृहाणार्थे ॥ ८१ ॥ हंदहंदिचगृहाणार्थप्रयोक्तव्यं ॥हंदफ्लोएसु इमं। हंदि।गृहाणे त्यर्थः ॥ मिवपिवविवववविअइवार्थेवा ॥ ८२ ॥ एतेइवार्थेवव्ययसंज्ञका प्राकृतेवाप्रयुज्यंते ॥ कुमुझं मिव । चंदणं पिव । हंसोविव । साबरोब खारोश्रो ॥ सेसस्सवनिम्मोओ। कमलंविथ ॥ पक्षे नीलुप्पलमालइव ॥ जे एतेणलक्षणे॥८३॥ जेणतेणइत्येतौप्रयोक्तव्यौ ॥ भमररुअंजेणकमलवणं । भमररुअंतेणकमलवणं ॥ गइ चेअचिअच्चअवधारणे ॥ ८४॥ एतेअवधारणेप्रयोक्तव्याः॥ गइएणइ । जंचेअमउलणं लोषणाणमणुबद्ध तंचियकामिणीणं ॥ सेवादित्त्वाद्वित्वमपि ॥ तेञ्चियधन्ना । तेचेयसुपुरिसा॥च । सच्चपरूवेण । सञ्चसीलेण ॥ बलेनिर्धारणनिश्चययोः॥८५॥ बलेइतिनिर्धारणेनिश्चयेचप्रयोक्तव्यं ॥ निर्धारणे । बलेपुरिसोधणंजोख त्तिाणं ॥ निश्चयेबलेसीहो । सिंहएवायं ॥ किरेरहिरकिलार्थेवा ॥ ८६ ॥ किर इर हिर इत्येतेकिलार्थेवाप्रयो ॥ %D ·1॥ 10 ५ क्तव्याः॥ कहंकिरखरहियो । तस्सइर । पिथवयंसोहिरमाणिज्जो॥ पक्षे। एवं किलतेणसिविणएभणिया॥ गवरंकेवले॥ ८७॥ केवलेऽर्थेवरंइतिप्रयोक्तव्यं ॥ गवरपिचाइचियनिवडंति॥आनंतयेगवरि॥een आनंतर्येणवरीतिप्रयोक्तव्यं ॥ गवरिअरहुवइणा ॥ केचित्तु केवलानंतर्यार्थयोर्णवरणवरीत्येकमेवसूत्रंकुर्वते तन्मतेउभावप्युभयार्थी ॥ अलाहिनिवारणे ॥ ८९ ॥ अलाहीतिनिवारणेप्रयोक्तव्यं ॥ अलाहिकिंवाउ एणलेहेण ॥ अणणाईनञर्थे ॥१९०॥ अण णाई इत्येतौनार्थेप्रयोक्तव्यौ ॥ अणचिंतिश्रममुणति । गाइं करेमिरोतं ॥ माइंमार्थे ॥ ९१ ॥ माइं इतिमार्थेप्रयोक्तव्यं ॥ माइंकाहीअरोसं । माकार्षीद्रोषं ॥ हद्दी निदे॥ ९२॥ हद्धी इत्यव्ययमतएवनिर्देशात्हाधिक्शब्दादेशोवा निर्वेदेप्रयोक्तव्यं ॥हदी हद्धी हाधाहाधाह॥ वेवेभयवारण विषादे ॥ ९३ ॥ भयवारणविषादेषु वेवे इति प्रयोक्तव्यं ॥ वेवेतिभये । वेवेतिवारणे जूरणेथ वे वेतिउल्लाविरीइवितुहं वेवेतिमयच्छिकिंणेथं । किंउल्लातीएउअज्जूरतीए किंतूभीयाए उच्चाडिरीए वेवेतितीएभ णि नविम्हरिमो॥ वेवचआमंत्रणे ॥ ९४ ॥ वेववेवेच आमंत्रणेप्रयोक्तव्ये ॥ वेवगोले । वेवेमुरंदलेवहसिपा ·.. पीयं॥मामिहलाहलेसख्यावा॥९॥एतेसख्याधामंत्रणेवाप्रयोक्तव्याः॥मामि सरिसक्खराणवि।पणवहमा एस्सहलाहलेहयासस्तापक्षेसहिएरिसेच्चियगई।देसंमुखीकरणेच॥९॥संमुखीकरणेसख्यायामंत्रणेचदेइति प्रयोक्तव्यं॥देपसिथतावसुंदरिदेवापसिनियत्नसु॥हुंदानपृच्छानिवारणे॥९७॥हुँइतिदानादिषुप्रयुज्यते॥ हुँगेहण्हअप्पणोविध ॥ पृच्छायां । हुँसाहुसुसब्भावं॥निवारणे।हुंनिल्लज्जसमोसर ॥ हुखुनिश्चयवितर्कसंभाव नविस्मये॥९८॥हुखुइत्येतौनिश्चयादिषुप्रयोक्तव्यौ॥ निश्चये। तंपिहुअछिन्नसिरीयरहस्सं ॥ वितर्कऊहःसंशयो वा ॥ ऊहे । नहुणवरंसंगहिआ। एअंखुहसइ॥संशये।जलहरोखुधूमवडलोखु॥संभावने। तरिउंणहुणवरंइमं । ए अंखुहसइ ॥ विस्मये। कोखुएसोसहस्ससिरो॥बहुलाधिकारादनुस्वारात्परोहुर्नप्रयोक्तव्यः॥ऊगर्दाऽऽक्षेपविस्म यसूचनें ॥ ९९॥ ऊइतिगर्हादिषुप्रयोक्तव्यं ॥ गर्दा । ऊणिलज्ज ॥प्रकांतस्यवाक्यस्यविपर्यासाशंकायाविनिवर्त नलक्षणाक्षेपः॥ ऊकिंमएभणियं ॥विस्मये। ऊकहमुणिणायचं ॥ सूचने। ऊकेणनविण्णाचं ॥थूकुत्सायां ॥२०० ॥ थूइतिकुत्सायांप्रयोक्तव्यं ॥थूनिल्लज्जोलोयो । रेअरेसंभाषणरतिकलहे ॥२०१॥ अनयोरर्थ ॥ .. -

·ui
-
in-
वर
योर्यथासंख्यमेतौप्रयोक्तव्यौ ॥रेसंभाषणे ॥रेहिश्रयमडहसिरिया.॥अरेरतिकलहे॥अरेमएसमंमाकरेसुउवहासं
॥ हरेक्षेपेच ॥२॥क्षेपेसंभाषणरतिकलहयोश्चहरेइतिप्रयोक्तव्यं ॥ क्षेपे । हरेणिल्लज्ज ॥ संभाषणे । हरेपुरिसा॥
रतिकलहे । हरेवहुवल्लह ॥ ओसूचनापश्चात्तापे ॥३॥ श्रोइतिसूचनापश्चात्तापयोःप्रयोक्तव्यं ॥ सूचनायां ।
ओअविणव्यतचिल्ले ॥ पश्चात्तापे । ओनमएछायाइत्तिाए ॥ विकल्पेतुउतादेशेनोकारेणैवसिद्धं ॥ोविरएमि
नहथले अबोसूचनादुःखसंभाषणापराधविस्मयानंदादरभयखेदविषादपश्चात्तापे ॥४॥ अवोइतिसूच
नादिषुप्रयोक्तव्यं । सूचनायां। अबोदुःकरारय॥दुःखे॥अबोदलंतिहिथय॥संभाषणे॥अहोकिमिणंकिमिणं॥
अपराधविस्मययोः॥अबोहरंतिहियअंतहविनवेसावंतिजुवईण । अबोकिंपिरहस्संसुणंतिधुत्ताजणभहिया॥
आनंदादरभयेषु॥ अबोसुपहाध्यमिणं अबोअज्जम्हसफलंजी।अहोघाइअम्मितुमेनवरंजइसोनजूरिहइखेदे।
अबोनजामिक्खित्तं ॥ विषादे।अबोकहणुएवं॥पश्चात्तापे।अबोतहतेणकयाअहवंजहकस्ससाहेमि॥ अइसंभाव
ने॥५॥ संभावनेअइइतिप्रयोक्तव्यं ॥ अइदियरकिंनरपेच्छसि ॥ वनिश्चयविकल्पानुकम्प्येच॥६॥

·॥
वणेइतिनिश्चयादौसंभावनेचप्रयोक्तव्यं ॥ वणेदेमि । निश्चयंद नविकल्पे । होइवणेनहोइ। भवतिवानभव
ति ॥अनुकम्प्ये । दासोवणेनमुच्चइ । दासोनुकंप्योवनेनत्यज्यते ॥ संभावने । नत्थिवणेजन्नदेइविहिपरिणामो
संभाव्यतेएतदित्यर्थः ॥ मणेविमर्शे ॥ ७॥ मणेइतिविमर्शप्रयोक्तव्यं ॥ मणेसूरो । किंस्वित्सूर्यः॥ अन्येमन्ये
इत्यर्थमपीच्छति ॥ अम्मोआश्चर्ये ॥ ८॥ अम्मोइत्याश्चर्येप्रयोक्तव्यं ॥ अम्मोकहपारिज्जइ ॥ स्वयमोऽर्थे
अप्पणानवा ॥ ९॥ स्वयमित्यस्यार्थअप्पणोवाप्रयोक्तव्यं । विसयंविअसंतिअप्पोकमलसरा ॥ पक्षे सञ्चं
चेवसुणसिकरणिज्ज । प्रत्येकम पाडिकंपाडिएकं ॥२१०॥ प्रत्येकमित्यस्यार्थे पाडिक्कं पाडिएक मितिचप्र
योक्तव्यंवा ॥ पाडिकं । पाडिएक्कं ॥ पक्षे पत्तेयं ॥ उअपश्ये॥ ११॥उथइतिपश्येत्यस्यार्थेप्रयोक्तव्यंवा॥उथ
निचलनिप्फंदा भिसिणीपतमिरेहइबलाया॥ निम्मलमरगयभायणपरिठिआसंखसुत्तिव ॥ पक्षे पुलयादयः॥
इहराइतरथा॥१२॥इहराइतिइतरथार्थप्रयोक्तव्यंवा॥इहरानीसासन्नेहिं॥पक्षे इअरहा ॥ एकसरिअंझगिति
संप्रति॥१३॥एकसरिझंझगित्यर्थे संप्रत्यर्थेचप्रयोक्तव्यं ॥ एक्कसरियं॥झगितिसांप्रतंवा॥मोरउल्लामुधा॥१४॥

·--- ॥ - मोरउल्लाइतिमुधार्थप्रयोक्तव्यं ॥ मोरउल्ला । मुधेत्यर्थः॥दराऽर्धाऽल्पे॥१५॥दरइत्यव्ययमर्धार्थेईषदर्थेचप्रयो तव्यं ॥ दरविधसिकं । अर्धेनेषदाविकसितमित्यर्थः॥किणोप्रश्ने ॥ १६॥ किणोइतिप्रश्नेप्रयोक्तव्यं ॥ किरणों धुवसि ॥ ईजेइराःपादपूरणे ॥ १७॥ई जे इर इत्येतेपादपूरणेप्रयोक्तव्याः॥ नउणाईअच्छीई । अणुकूलं वोत्तुंजे । गेण्हइरकलमागोवि ॥ अहो । हहो। हे । हाहा । नाम । अहह । हीसिअयि । अहाह । अरिरिहो इत्याद यस्तुसंस्कृतसमत्त्वेनसिद्धाः॥ प्यादयः॥१८॥ प्यादयोनियतार्थवृत्तयःप्राकतेप्रयोक्तव्याः। पिवि अप्यर्थे। ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रसूरिविरचितायांसिद्धहेमचंद्राभिधानस्वीपज्ञशब्दानुशासनवृत्तौअष्टमस्याध्याय स्यद्वितीयःपादः॥२॥ ॥ द्विषत्पुरक्षोदविनोदहेतोर्भवादवामस्यभवद्भुजस्य ॥ अयंविशेषोभुवनैकवीरंपरं नयत्काममपाकरोषि॥१॥ वीप्सात्स्यादेर्वीप्स्येस्वरेमोवा ॥१॥वीप्सार्थात्पदात्परस्यस्यादेःस्थानेस्वरादौ वीप्साथैपदेपरेमोवाभवति ॥ एकैकं । एक्कमेकं । एक्कमेक्केण । अंगेचंगे। अंगमंगम्मि। पक्षे एक्कक्कमित्यादि । ॥ अतःसेझै ॥२॥अकारांतान्नानःपरस्यस्यादेःसेःस्थानेडोभवति ॥वच्छो॥ वैतत्तदः॥३॥एतत्तदोऽकारा ·त्परस्यस्यादेः सेझैवाभवति।एसो। एस । सो।स परो॥ जश्शसोलुक् ॥४॥अकारांतान्नानः परयोः स्यादिसंबं धिनोर्जशसोलुंग्भवति ॥वच्छा एए॥वच्छेपेच्छ॥अमोऽस्य॥५॥थतःपरस्यामोऽकारस्यलुग्भवति ॥ वच्छं पेच्छ ।टाआमोर्णः॥६॥अतःपरस्यदाइत्येतस्यषष्ठीबहुवचनस्यचधामोणोभवति ॥वच्छेणावच्छाण॥भिसो हिहिहिं ॥७॥ अतःपरस्यभिसःस्थानेकेवल सानुनासिकःसानुस्वारश्चहिर्भवति । वच्छेहि । वच्छेहिँ । वच्छेहि कयाछाही॥ङसेस्तोदोदुहिहिन्तोलुक् ॥८॥अतःपरस्यङसेः तो दो दुहि हिन्तो लुक् इत्येतेषडादेशाभवंति॥ वच्छत्तो । वच्छाओ। वच्छाउ । वच्छाहि । वच्छाहिन्तो। वच्छा । दकारकरणंभाषांतरार्थे ॥ भ्यसस्तोदोदुहि हिन्तोसुन्तो॥९॥ श्रतःपरस्यभ्यसःस्थाने नो दो दुहि हिन्तो सुन्तो इत्यादेशाभवंति ॥ वृक्षेभ्यः।वच्छत्तो। व च्छायो । वच्छाउ । वच्छाहि । वच्छेहि । वच्छाहिन्तो।वच्छे हिन्तो। वच्छासुन्तो। वच्छेसुन्तो॥ङसःस्सः॥१०॥ अतःपरस्यङसःसंयुक्तःस्सोभवति ॥पियस्स। पेमयस्स।उपकुंभशैत्यं। उवकुंभस्ससीथलत्तणं॥डेम्मि॥११॥ अतःपरस्यर्डित्एकारःसंयुक्तोमिश्चभवति ॥ वच्छे । वच्छम्मि ॥ देवं । देवम्मि ॥ तं । तम्मि ॥ अद्वितीयातृती ॥

·1 . - ययोःसप्तमीत्यमोङिः ॥ जश्शास्ङसित्तोदोहामिदीर्घः ॥ १२ ॥ एष्वतोदी|भवति ॥ जसिशसिच वच्छा । उसि । वच्छायो । वच्छाउ । वच्छाहि । वच्छाहिन्तो। वच्छा । तोदोदुषु । वृक्षेभ्यः। वच्छत्तो॥ हस्वःसंयोगइतिह स्वः॥ वच्छायो । वच्छाउ॥यामि । वच्छाणाङसिनैवसिद्धेत्तोदोदुग्रहणंभ्यस्येत्त्वबाधनार्थ ॥भ्यसिवा॥१३॥ भ्यसादेशेपरेऽतोदी?वाभवति ॥ वच्छाहिन्तो । वच्छेहिन्तो । वच्छासुन्तो । वच्छेसुन्तो । वच्छाहि । वच्छेहि । ॥ टाणशस्येत् ॥ १४ ॥ टादेशेणेशसिचपरेऽस्यएकारोभवति ॥ टाण । वच्छेण ॥ इतिकिं ॥ अप्पणा । अप्पणिया । अप्पणइथा ॥ शस् । वच्छे पेच्छ ॥ भिस्भ्यस्सुपि ॥ १५ ॥ एप्वतएद्भवति ॥भिस् । वच्छेहि। वच्छेहिँ । वच्छेहि ॥ भ्यस् । वच्छेहि । वच्छेहिन्तो। वच्छेसुन्तो ॥ सुप् । वच्छेसु ॥ इदुतोर्दीर्घः ॥ १६ ॥ इका रस्यउकारस्यचभिस्भ्यस्सुप्नुपरेषुदीर्घोभवति ॥भिस् ॥ गिरीहिं । बुद्धीहिं । दहीहिं । तरूहिं।धेणूहिं । महाहिं कश्यं ॥ भ्यस् ॥ गिरीओ। बुद्धीयो। दहीओ। तरूओ। घेणूओ। महूयो आगो॥ एवं गिरीहिन्तो । गिरीसुन्तो आग योइत्यायपि।सुप् ॥ गिरीसुबुद्धीसु। दहीसु । तरूसु।घेणूसु । महूसु ठियं ॥ क्वचिन्नभवति ॥दिअभूमिसुदाणज ·%3D ॥ लेक्लिाइ ॥ इत्कि ॥ वच्छेहिं । वच्छेसुन्तो । वच्छेसु ॥ भिस्भ्यस्सुपीत्येव ॥ गिरितरुपेच्छ ॥ चतुरोवा॥१७॥ चतुरस्यउदंतस्यभिस्भ्यस्सुप्सुपरेषुदीर्घोवाभवति ॥ चऊहिं । चउहि ॥ चऊयो । चउयो । चऊसु । चउसु ॥ लु प्तेशसि ॥ १८॥ इदुतो शसिलुप्तेदी|भवति ॥ गिरी । बुद्धी । तरू। घेणूपेच्छ ॥ लुप्तइतिकिं ॥गिरियो तरुणो पेच्छ ॥ इदुतइत्येव ॥ वच्छेपेच्छ ॥ जश्शसित्यादिनाशसिदीर्घस्यलक्ष्यानुरोधार्थोऽयंयोगः॥ लुप्तइतितु विप्रति प्रसवार्थशंकानिवृत्यर्थ ॥ अक्लीबेसौ ॥ १९॥ इदुतोऽक्कीबेनपुंसकादन्यत्रसौदी|भवति ॥गिरी। बुद्धी। तरू। धेणू ॥ अक्कीबइतिकिं ॥ दहिं । महं॥ सावितिकिं ॥ गिरिं । बुद्धिं । तरूं । धेणुं ॥ केचित्तुदीर्घत्त्वं विकल्प्यतदभावप क्षेसेर्मादेशमपीच्छंति ॥ अग्गि। निहिं । वाउं। विहुं ॥ पुंसिजसोडउडओवा ॥२०॥ इदुतइतीहपंचम्यंतंसं बध्यते ॥ इदुतःपरस्यजस पुंसि अउ अओ इत्यादेशौडितौवाभवतः॥अग्गउ।अग्गोवायउ। वाअोचि हति ॥ पक्षे अग्गियो। वाउणो॥शेषेचदंतवद्भावादग्गी।वाऊ॥पुंसीतिकिं ॥ बुद्धीओ। घेणूयो। दहीइं। महूइं॥ जसइतिकिं ॥ अग्गी। अग्गिणो ॥ वाऊ । वाउगो पेच्छइ ॥ इदुतइत्येव ॥ वच्छा ॥ वोतोडवो ॥ २१ ॥ उदं ॥

·तात्परस्यजस पुसिडित् अवो इत्यादेशोवाभवति ॥ साहवो ॥ पक्षे साहयो । साहउ । साहू । साहुणो॥ उतइ तिकिं ॥ वच्छा ॥ पुंसीत्येव ॥ घेणू । महूई ।। जसइत्येव ।। साहू । साहुणोपेच्छ । जश्शसोणेवा ॥२२॥ इदु तःपरयोर्जशसो पुसिणोइत्यादेशोवाभवति ।। गिरिणो । तरुणो रेहतिपेच्छवा ॥ पक्षे। गिरी। तरू॥पुंसीत्येव ॥ दहीई। महूई। जश्शसोरितिकिं । गिरिं । तरुं ॥ इदुतइत्येव ॥ वच्छा । वच्छे ॥ जइशसोरितिद्वित्वमिदुतइत्य नेनयथासंख्याभावार्थ ॥ एवमुत्तरसूत्रेपि ॥ उसिङसोःपुंक्लीबेवा ॥२३॥ पुंसिकीबेचवर्तमानादिदुतोपरयो ऊसिङसोर्गोवाभवति ॥ गिरियो । तरुणो । दहियो । महुणो थागोविधारोवा ॥ पक्षे । उसे गिरीउ । गिरी ओ। गिरिहिन्तो। तरूङ । तरूथो । तसहिन्तो ।। हिंलुकौनिषेत्स्यते ॥ उसः। गिरिस्स । तरुस्त ॥ ङसिङसोरि तिकिं ॥ गिरिणा। तरुणा कधं ॥ पुंक्तीबइतिकिं ॥ बुद्धीथ । घेणूअलद्धसमिद्दीवा ॥ इदुतइत्येव ॥ कमलायो। कमलस्स ॥ टोणा ॥२४॥ पुंक्तीबेवर्तमानादिदुतःपरस्यटाइत्यस्यणाभवति ॥ गामणिणा। खलपुणा । तरु णा । दहिणा।महणा। टाइतिकिं॥गिरी। तरू। दहिं । महुं॥ पुंक्तीबइत्येव ॥ बुद्धीध।घेणूचकम्य।इदुतइत्येव।

·%3D कमलेण ॥ क्लीबस्वरान्म्सेः ॥२५॥ क्लीबेवर्तमानात्स्वरातान्नानःसेःस्थानेम्भवति ॥ वणं । पिम्मं । दहिं । महुं॥ दहिमहुइतितुसिद्धापेक्षया ॥ केचिदनुनासिकमपीच्छति ॥ दहि । महुँ ॥ कीबइतिकिं ॥ बालो।बाला ॥ स्व रादितिइदुतोनिवृत्यर्थ ॥ जशशस्इँइणयःसप्राग्दीर्घाः॥२६॥ क्लीबेवर्तमानान्नानःपरयोर्जासोःस्थानेसा नुनासिकसानुस्वाराविकारौणिश्चादेशाभवंति ॥ सपाग्दीर्घाः। एषुसत्सुपूर्वस्वरस्यदीर्घत्वं विधीयतेइत्यर्थः॥।जा इवयपाइँ अम्हे॥६॥उम्मीलंतिपंकयाइं पेच्छवा चिटंति॥दहीइंजेमवाहुंति॥महूइंमुंचवाणिफुल्लंतिपंकया शिगेण्हवा॥हुँतिदहीणिजेमवा । एवंमहूणि ॥ क्लीबइत्येव । वच्छा । वच्छे ॥ जश्शसइतिकिं ॥ सुहं ॥ स्त्रियामुदो तौवा ॥२७॥ स्त्रियांवर्तमानान्नानःपरयोर्जासोःस्थानेप्रत्येकमुत् ओत् इत्येतौसपाग्दी|वाभवतः॥ वचन भेदोयथासंख्यनिवृत्यर्थः॥ मालाउ।मालायो॥ बुद्धीउ । बुद्धीओ॥ सहीउ । सहीयो॥धेणूउ ।धेणूयो॥ वहू उ। वहूओ ॥ पक्षे । माला। बुद्धी । सही।घेणू । वहू ॥ स्त्रियामितिकिं ॥ वच्छा॥जरशसइत्येव ॥मालाएकज्यं ॥ ईत सेवाऽऽवा ॥२८॥ स्त्रियांवर्तमानादीकारांतात्सेर्जासोश्वस्थानेआकारोवाभवति ॥ एसाहसंतीया । गो ·이 रीवा चिहति पेच्छवा ॥ पक्षे । हसंतीयो । गोरीश्रो ॥ टाङस्रदादिदेवातुङसेः॥ २९ ॥ स्त्रियांवर्तमानान्ना नःपरेपाटाङस्ङीनांस्थानेप्रत्येकं अत् आत् इत् एत् इत्येतेचत्वारादेशाभवति ॥ सप्राग्दीर्घाः ॥ उसे पुनरेतेस प्राग्दीर्घाभवंति ॥ मुद्धाय । मुद्धाइ । मुद्धाए कयं मुहंठिअंवा ॥ कप्रत्ययेतु मुद्धियाय मुद्धिआइ । मुद्धियाए । बुद्दीय। बुद्धीआ। बुद्धीइ। बुद्धीए कयं विहयो ठिअंवा ॥ सहीअ । सहीआ। सहीइ । सहीए कच्चं वयणं । ठिकंवा । घेणूथ । धेणूया। घेणूइ । धेणूए कच्चं दुद्धं ठिअंवा ॥ वहूब । वहूया । वहूइ । वहूए कम्यं भवणं ठिअंवा ॥ उसेस्तुवा ॥ मुद्दाथ । मुद्धाइ । मुद्धाए । बुद्धीय । बुद्धीया। बुद्धीइ । बुद्धीए। सहीअ । सही। सही इ। सहीए। घेणूथ। घेणूया। घेणूइ । घेणूए । वहूयावहूया। वहूइ। वहूए श्रागयो॥पक्षे। मुद्दायो।मुद्दाहिं तो। रईयो । रईउ । रईहिन्तो। धेणूयो । घेणूउ । घेणूहिन्तो इत्यादि ॥ शेषेऽदंतवदतिदेशाज्जइशस्ङसि तोदोद्वामिदीर्घइतिदीर्घत्वंपक्षेभवति ॥ स्त्रियामित्येव ॥ वच्छेए । वच्छस्स । वच्छम्मि । वच्छायो॥टादीनामिति किं ॥ मुद्धा । बुद्धी । सही । घेणू । वहू ॥ नातआत् ॥ ३०॥ स्त्रियांवर्तमानादादंतान्नाम्नःपरेषांटाङङिङसी ॥ - ·॥ नामादादेशानभवतिमालायामालाइ।मालाए कथं सुहंठिअंधागोवा॥प्रत्ययेङी वा॥३१॥णादिसूत्रे प्रत्ययनिमित्तोयोङीरुक्तःसस्त्रियांवर्तमानान्नानोवाभवति ॥ साहगी। कुरुचरी ॥ पक्षे आदित्याप् ॥ साहणा। | कुरुचरा ॥ अजातेःपुंसः॥ ३२ ॥ अजातिवाचिन पुल्लिंगास्त्रियांवर्तमानात्ङीर्वाभवति ॥ नीली। नीला। का । ली। काला ॥ हसमाणी। हसमाणा ॥ सुप्पणही। सुप्पणहा ॥ इमीए । इमाए। इमीणं । इमाणं ॥ एईए। एथा ए। एईणं । एआणं ॥अजातेरितिकिं ॥ करिणी। अया।एलच्या॥अप्राप्तविभाषेयं ॥ तेनगोरीकुमारी इत्यादौसं स्कृतवन्नित्यमेवङी ॥ किंयत्तदोऽस्यमामिसि ॥ ३३ ॥ अम् आम् वर्जितेस्यादौपरेएभ्यः स्त्रियांङीर्वाभवति ॥ कीयो । कायो । कीए ।काए। कीसु । कासु ॥ एवं । जीओ। जाओ॥ तीओ ताओ इत्यादि ॥अस्यमामीतिकिं॥ का।जा।ता।काजातं ॥ काण। जाण । ताण ॥ छायाहरिद्रयोः॥ ३४ ॥ अनयोराप्प्रसंगेनाम्नःस्त्रियांङीर्वाभ वति ॥ छाही। छाहा॥ हलद्दी । हलद्दा ॥ स्वस्त्रादेर्डा ॥३५॥ स्वस्त्रादेःस्त्रियांवर्तमानाड्डाप्रत्ययोभवति । ससा। नणंदा । दुहियाहि । दुहियासु । दुहिबासुओ। गउथा ॥ हस्वोऽमि ॥ ३६ ॥ स्त्रीलिंगस्यनाम्नोऽमिपरेन्ह ·गामि । भणिए॥ईदूतोर्हस्वः॥ ४२ ॥आमंत्रणेसौपरेईदूदतयोर्हखोभवति ॥ देनइ । हंगामणि । हेसमणि। हेवहु । हेखलपु॥किप॥४३॥किबंतस्येदूदंतस्यन्हस्वोभवति ॥ गामणिया। खलपुणा । गामणिणो । खलपुणो। गामणिसुश्री। खलपुसुओ॥ऋतामुदस्यमौसुवा ॥४४॥ सि अम् औ वर्जितेअर्थात्स्यादौपरेऋदंतानामुदंता देशोवाभवति ॥ जस्॥भत्तू॥भत्तुणो। भत्तो॥भत्तउ । पक्षे ।भत्तारो। शस् । भत्तू।भत्तुणो॥ पक्षे।भत्तारे॥टा ॥ भत्तुशारापक्षे भनारेणाभिस्॥भत्तूहिं॥पक्षे। भत्तारेहिं ॥डसिभित्तुणो॥भत्तूओ॥भत्तूउ भत्तूहिन्तो ॥ पक्षे। भत्ता रायो। भत्ताराउ । भत्ताराहि । भत्ताराहिन्तो। भत्तारा॥भ्यस्॥भत्तू। भत्तूो। भत्तूहिन्तो।भत्तूसुन्तो॥पक्षे। भत्तारा ओ। भत्ताराउ ॥ भत्ताराहि । भनारेहि ॥ भत्ताराहिन्तो। भत्तारेहिन्तो॥भत्तारासुन्तो। भत्तारेसुन्तो॥ ङस् । भत्तु गो।भत्तुस्त ॥ पक्षे। भत्तारस्तायाम्॥भत्तूणं । भतूण॥पक्षे। भत्ताराणं । भत्ताराण॥ङिभन्तुम्मि॥पक्षे। भत्तारे। भत्तारम्मि ॥ सुप् । भत्तूसु ॥ पक्षे।भचारेसु ॥ बहुवचनस्यव्याप्त्यर्थत्वात्यथादर्शननाम्न्यप्युद्दाभवतिजशस्ङसि उस्सु॥पिउणे। जामाउणो। भाउणो॥टायां । पिउणाभिलि। पिऊहिं ॥ सुपि । पिउसु ॥ पक्षेपिअरा इत्या .

·व्या ॥ रीधा चिहरिना त्वतिकिं ॥ पत्रा॥अम्। पिचरं। औपियरा ॥ आरःस्यादौ ॥४५॥ स्यादौपरेऋतधारइ नापरे॥यार भत्तारो। भत्तारा। भत्तारं। भत्तारोभत्तारेण । भत्तारोहि ॥ एवं ङःस्यादिषूदाहार्य । लुप्तस्याद्यपेक्ष ॥३८॥ अविहिथं ॥ आरामातुः॥४६॥ मातृसंबंधिनऋतःस्यादौपरे था अरा इत्यादेशीभवतः॥ माथा मिााउ। मायायो । माअराउ । मायराओ। माथं । माघरं इत्यादि ॥ बाहुलकाज्जनन्यर्थस्यादेव तार्थस्यतुअराइत्यादेशः॥ मायाएकुच्छीए । नमोमाअराण ॥ मातुरिदेतीत्त्वे माईण इतिभवति ॥ऋतामुदेत्या दिनाउत्वेतु माऊएसमनिकंवंदेइति ॥ स्यादावित्येव ॥ माइदेवो । माइगणो॥नाम्न्यरः॥४७॥ ऋतस्य नाम्निसंज्ञायांस्यादौपरेअरइत्यंतादेशोभवति ॥ पिथरा । पिअरं । पियरे।पियरेण।पियरेहिं । जामायरा॥जा मायरं । जामायरेण जामाअरेहि।भारा । भाय। भाअरे। भायरेण । भायरोहिं॥ आसौनवा॥४८॥ शवंतस्यसौपरेवाकारोवाभवति ॥पिया।जामाया। भाया। कत्तापक्षे । पियरो। जामायरो भायरो। कत्ता रो॥॥राज्ञः॥४९॥ राज्ञोनलोऽत्यस्ययात्त्ववाभवतिसौपरे। राया। हेराया॥पक्षे त्राणादेशे॥राया ·हतिपेच्छयागोधणंवा ॥राइगाकयं । राइम्मि॥पक्षे । रायागो। रण्यो । राअगा।राए । राध्यम्मि॥ इग यो। हेरा॥हेरायमितितुशौरसेन्यां॥एवं हेयप्पाहेअप्पाजश्शस्ङसिङसांगे॥५०॥राजन्शब्दात्परेषामे पाणोइत्यादेशोवाभवति।जस् । रायाणोचिट्ठति ॥पक्षे।राया॥शस् ॥राज्याणोपेच्छ॥पक्षे। राया। राए॥ङसि॥ राइणोरण्णोधागो॥पक्षे रायायोगाउ॥रायाहि । रायाहिन्तो। राया।उस् ॥राइणो। रण्णोधणं ॥ पक्षे। राअस्स ॥ टोण ॥५१॥ राजन्शब्दात्परस्पटाइत्यस्यणाइत्यादेशोवाभवति ॥राइणाारण्णा।राएणकयं॥ इर्जस्यगोपाडौं ॥५२॥ राजनशब्दसंबंधिनोजकारस्यस्थानेणोणाङिषुपरेषुइकारोवाभवति ॥ राइणोचि ममामा ॥५३॥राजनशब्दसंबंधिनोजकारस्यअमाऽऽम्भ्यांसहितस्यस्थानेइणम्इत्यादेशोवाभवति॥राइणंपे छ । राइणंधणं॥पक्षेराईणं ।राध॥ ईनिस्स्यसाम्सुपि ॥ ५४॥ राजनशब्दसंबंधिनोजकारस्यभिसादिषुप रतोवाईकारोभवति ॥ भिस् ॥ राईहिं ॥ भ्यस् ॥ राईहिन्तो । राईसुन्तो ॥ आम् ॥राईणं ॥ सुप् । राईसु ॥ पक्षे। राधाणेहि इत्यादि । आजस्यटाङसिङस्सुसणाणेष्वण् ॥ ५५॥ राजनशब्दसंबंधिनाजइत्यवयवस्यटा %3D ·। वर उसिङस्सुणाणोइत्यादेशापन्नेषुपरेषुअण्वाभवति ॥रण्णा । राइणा कथं ॥रणो राईयोधागयोधणंवा ॥ टाङ सिङस्वितिकिं । रायाणोचिट्ठति पेच्छवा ॥ सणाणेष्वितिकिं ॥राएण। रायायो। राज्यस्स ॥ पुंस्यनआएगोरा जवच्च ॥ ५६ ॥ पुल्लिंगेवर्तमानस्यानंतस्यस्थानेआणइत्यादेशोवाभवति पक्षेयथादर्शनराजवत्कार्यभवति ॥ आणादेशेचात सेडोंरित्यादयःप्रवर्तते ॥ पक्षेतुराज्ञः जश्शस्ङसिङसांणोटोणा इणममामाइतिप्रवर्तते ॥ अप्पा यो । अप्पाणा। अप्पाणं । अप्पाणे। अप्पाणेण । अप्पाणेहिं । अप्पाणाओ । अप्पाणासुन्तो। अप्पाण स्स । अप्पाणाण। अप्पाणम्मि । अप्पाणेसु ।थप्पाणकयं॥पक्षे राजवत्॥अप्पा। थप्पो। हेअप्पा। हेअप्प। अप्पागो चिट्ठति । अप्पाणो पेच्छ॥अप्पणा।अप्पेहिं । अप्पाणो।अप्पायो।अप्पाउ।अप्पाहि । अप्पाहि न्तो।यप्पा । अप्पासुन्तो॥अप्पणोधणं । अप्पाणं । अप्पे । अप्पेसु ॥रायाणो । रायाणा । रायाणं । राया णे। रायारोण। रायाणेहिं । रायाणाहिन्तो। रायास्स । रायाणाणं । रायाणम्मि।रायाणेसु॥पक्षे राज्याइ त्यादि॥एवं जुवाणो। जुवाणजणो । जुया॥बम्हाणो । बम्हा ॥ यद्धाणो। अदा ॥ उक्षन् । उच्छायो। उच्छा॥

·%3D गावाणो । गावा ॥ पूसाणो । पूसा ॥ तक्खाणौ। तक्खा ॥ मुद्धाणो । मुद्धा ।। इवन्। साणो । सा ।सुकर्मणःपश्य। सुकम्माणोपेच्छ । निएकहसो सुकम्माणो॥ पश्यतिकथंससुकर्मणइत्यर्थः ॥ पुंसीतिकिं ॥ शर्म । सम्म॥आत्मन ष्टोपिआएइआ॥ ५७॥ आत्मन-परस्याष्ठायास्थानेणिया पइया इत्यादेशौवाभवतः॥अप्पणिया।पा उसेउवगयम्मि।अप्पणियायवियडि खाणिया। अप्पणइया॥पक्षे अप्पाणेण॥अतःसर्वादेर्डेजसः॥५॥ सर्वादेरदंतात्परस्यजसःडितएआदेशोभवति ॥ सन्चे । अन्ने। जे। ते। के। एक्के । कमरे। इयरे।एए। अतइतिकिं॥ सबायोरिद्धीयो । जसीतिकिं ॥ सवस्स ॥ :स्सिम्मित्थाः॥५९॥ सर्वादेरकारात्परस्य३ःस्थाने सिम्मित्था एतेयादेशाभवंति ॥ सबस्ति । सबम्मि । सवत्थ ॥ अन्नस्सि। अन्नम्मि। अन्नत्य॥ एवंसर्वत्र॥अतइत्येव ॥अमु म्मि ॥ नवाऽनिदमेतदोहिम् ॥६०॥ इदम्एतदर्जितात्सर्वादेरदंतात्परस्यडेर्हिमादेशोवाभवति ॥ सबहिं । अन्नहिं । कहिं । जहिं । तहिं ॥ बाहुलाधिकारात्कियत्तद्यःस्त्रियामपि ॥ काहिं । जाहिं । ताहिं ॥ बाहुलकादेवकिंय चदोऽस्यमामीतिडी स्ति॥ पासवस्ति। सबम्मि। सवत्थ॥ अन्नस्ति । अन्नम्मि।अन्नत्थइत्यादि॥ स्त्रियांनु पक्षे। ॥

·लहिया॥ तेनेत्यर्थः। भणिचंचणाए। तयेत्यर्थः॥ ऐहिकश्यं । तैःकृतं ॥ गाहिंकञ्यं। ताभिःकृतमित्यर्थः॥ किमः॥ कस्वतसोश्च ॥ ७१॥ किमाकोभवतिस्यादौत्रतसोश्चपरयोः॥को।के।के। कोकेण ॥त्र॥कत्थ ॥ तस् । कयो। कत्तो। कदो ॥ इदमइमः॥ ७२ ॥ इदमः स्यादौपरेइमादेशोभवति ॥ इमो। इमे। इमं । इमे । इमेण ॥ स्त्रियामपि इमा ॥ पुंस्त्रियोर्नवाऽयमिमिआसौ ॥७३॥ इदम्शब्दस्यसौपरे अयमितिपुलिंगे इमिथाइति स्त्रीलिंगेश्रादेशौवाभवतः॥अहवाधे कञ्यकज्जो।इमिश्रावाणिअधूश्रा॥पक्षे इमो इमा॥स्सिस्सयोरत्७४॥ इदमास्सिस्सइत्येतयोःपरयोरद्भवतिवा ॥अस्ति । अस्स ॥ पक्षे इमादेशोपि । इमस्ति । इमस्स ॥ बहुलाधिका रादन्यत्रापिभवति ॥ एहि । एसु । बाहि ॥ एभिः एषु आभिरित्यर्थः ॥ मनहः॥ ७५॥ इदमःकृतेमादेशा त्परस्यःस्थानेमेनसह हयादेशोवाभवति ॥ इह ॥ पक्षे इमस्ति । इमम्मि॥ नत्थः॥७९॥ इदमःपरस्यः स्तिम्मित्थाइतिप्राप्तस्त्थोनभवति ॥ इह । इमस्ति । इमम्मि ॥ गोम्शस्टाभिसि॥७७॥ इदमःस्थानेऽम्श स्टाभिस्सुपरेषुणयादेशोकाभवति ॥णं पेच्छ । णे पेच्छ । रोण। रोहिंकच्यं ॥ पक्षे इमं । इमे । इमेण । इमेहिं ।

·॥ ॥ पा० परयोस्तस्यलुग्नवति ॥ एत्थ । एत्तो। एत्ताहे ॥ एरदीतौम्मौवा ॥ ८४॥ एतदएकारस्ययादेशेम्मौपरेअदीती वाभवतः ॥ अम्मि । ईअम्मि ॥ पक्षे । एअस्मि ॥ वैसेणमिणमोसिना ॥ ८५॥एतदःसिनासह एस इणम् इणमा इत्यादेशावाभवंति॥ सबस्सविएसगई ॥ सवाणविपत्थिवाणएसमही । एससहायोचिअससहरस्स ॥ ए ससिरं । इणं । इणमो॥ पक्षे । एथं । एसा । एसो॥ तदश्चतःसोऽक्कीबे ॥ ८६ ॥ तदएतदश्चतकारस्यसौपरेऽ हीवेसोभवति ॥ सोपुरिसो। सामहिला। एसोपियो। एसामुदा ॥ सावित्येव । एएधन्ना ॥ ता एथायो महिला ओ॥ अजीबइतिकिं ॥ तं एवं धणं || वाऽदसोदस्यहोनोदाम् ॥ ८७॥ अदसोदकारस्यसौपरेआदेशो वाभवति तम्मिश्चकतेषतःसेडोरित्योत्वं शेषसंस्कृतवदित्यतिदेशादादित्याप क्लीबेस्वरान्म्सेरितिमश्चनभवति ॥ अहपुरिसो।अहमहिला। अहवणं । अहमोहो परगुणलहुधाई । अहणेहिएण हसइ मारुअतएथो ॥ असा वस्मान्ह सतीत्यर्थः ॥ अहकमलमुह। ॥ पक्षे उत्तरेणमुरादेशः ॥ अमूपुरिलो। अमूमहिला । अमुंबणं ॥ मुःस्या दौ ॥८८॥ अटसोदस्यस्यादौपरेमुरादेशोभवति॥अमूपुरिसो। अमुणोपुरिसा । अमुंधणं । अमूइंधणाई। अ ·मूणिवणाणि । अमूमाला। अमूर अमूओ मालायो । अमुणा । अमूहि ॥ डसि ।। अमूयो। अमूड । अमूहिन्तो। भ्यस्॥अमूहिन्तो। असूसुन्तो॥ उस्॥श्रमुणो। अमुरुस ॥ आम्। अमूण॥ङि॥अमुम्मि ॥सुप्॥अमूसु॥ म्माद येनीवा ॥८९॥अदसोऽत्यव्यंजनलुकिदकारान्तस्यस्थानेऊयादेशोम्मौपरतःथय इथ इत्यादेशौवाभवतः॥ अ यम्मि । इअम्मि ॥ पक्षे अमुम्मि ॥ युष्मदस्तंतुंतुवंतुहतुमंसिना॥९०॥ युष्मदःसिनासह तं तु तुवं तुह तुम इ त्येतेपंचादेशाभवंति॥तं तुं तुवं तुह तुमं विडो॥ जेतुब्नेउज्झेतुम्हतुय्हेउय्हेजसा ॥९१ ॥ युष्मदोजसासह भे तुम्भे उज्झे तुम्ह तुम्हे उय्हे चिट्ठह ॥ ब्लोम्हज्झौवेतिवचनात् ॥ तुम्हे । तुज्झे । एवंचाष्टरूपाणि॥तंतुंतुमंतुवंतुह तुमेतुएअमा ॥ ९२ ॥ युष्मदोऽमासहएतेसप्तादेशाभवंति ॥ तं तुं तुमं तुवं तुह तुमे तुए वंदामि॥ वोतुब्ने उज्झेतुय्हेउव्हेनेशसा ॥९३॥ युष्मदःशासासहएतेपडादेशाभयंति ॥ वो तुम्भे उज्झे तुभोम्हज्झौवेतिय चनात् ॥ तुम्हे तुज्झे तुम्हे उय्हे मे पेच्छामि ॥ नेदिदेतेतइतएतुमंतुमइतुमएतुमेतुमाइटा ॥ १४ ॥ युष्मदृष्टा इत्यनेनसहएतेएकादशादेशाभवंति ॥ ने दि दे ते तइ तए तुमं तुमइ तुमए तुमे तुमाइ जंपि ·%3D ॥ मा० अं ॥ नेतुन्नेहिउज्झेहिंउम्हे हिंतुम्हेहिउव्हेहिंनिसा ॥ ९५ ॥ युष्मदोभिसासहएतेषडादेशाभवंति ॥ भे। तुम्भेहिं । भोम्हज्झौवेतिवचनात् ॥ तुज्झेहिं तुम्हेहिं उज्झेहिं उम्हेहिं तुम्हेहिं । उव्हेहिं भुत्तं ॥ एवं चाप्टरूप्यातइतुवतुमतुहतुब्नाङसौ ॥९६॥युष्मदोङसौपंचम्येकवचनेपरतएतेषांपंचादेशाभवंति॥ ङसेस्तुत्तो वोदुहिहिन्तोलुकोयथाप्राप्तमेव॥तइत्तो। तुवत्तो। तुमत्तो।तुहत्तो। तुब्भत्तो।भोम्हज्झौवेतिवचनात्॥तुम्हत्तो। तुज्झ नो॥एवंदोदुहिहिन्तोलुक्ष्वप्युदाहार्य ॥ तत्तोइतितुत्वत्तइत्यस्यवलोपेसति ॥तुय्हतुब्नतहिन्तोङसिना॥१७॥ युष्मदोङसिनासहितस्यएतेत्रयादेशानवंति ॥तुय्ह तुभ तहिन्तो आगो ॥ भोम्हज्झौवेतिवचनात् ॥ तुम्ह । तुज्झ । एवंचपंचरूपाणि ॥ तुब्नतुय्होय्होम्हाभ्यसि ॥९८॥ युष्मदोभ्यसिपरतएतेचत्वारआदेशानवति ॥ भ्यसस्तुयथाप्राप्तमेव ॥ तुजत्तो। तुम्हत्तो । उहत्तो। उम्हत्तो। नोम्हज्झौवेतिवचनात् । तुम्हत्तो। तुज्झत्तो ॥ एवं दोदुहिहिन्तोसुन्तेष्वप्युदाहार्य॥तइतुंतेतुम्हतुहतुहंतुवतुमतुमेतुमोतुमाइदिदेइएतुब्नोनोव्हाङसा॥९९॥ युप्मदोङसापष्ठयेकवचनेनसहितस्यैतेश्रष्टादशादेशाभवंति॥तइ। तुं। ते । तुम्ह । तुह । तुहं । तुव । तुम । तुमे । तु .

·मो। तुमाइ।दि । दे।इ।ए। तुब्न।उन्न। उयह धणं॥ब्जोम्हज्झौवेतिवचनात्॥ तुम्ह । तुज्झा उम्ह। उज्झ । एवं चद्वाविंशतिरूपाणि ॥तुवोनेतुय्हतुब्नउब्जतुब्नाणतुवाणतुमाएतुहाणतुम्हागआमा॥१००॥ युष्मदा मासहितस्यएतेआदेशानवंति।तुवो।ने।तुरह। तुब्लाउन्ना तुब्नाण।तुवाण।तुमाण। तुहाण।तुम्हाण । क्त्वास्या देर्णस्वोर्वैत्यनुस्वारे। तुनाणं। तुवाणं । तुमाणं। तुहाणं । तुम्हाणं॥ब्लोम्हज्झौवेतिवचनात्। तुम्ह । तुज्झ । उम्ह। उज्झातुम्हाण । तुम्हाणां । तुज्झाण । तुज्झाणं॥एवंचत्रगोविंशतिरूपाणि ॥ तुमेतुमएतुमाइतइतएङिना ॥१॥ युष्मदोङिनासप्तम्येकवचनेनसहितस्यएतेपंचादेशाभवंति ॥ तुमे तुमए तुमाइ तइ तए ठियं ॥ तुतुवतुमतुह तुब्नाङौ ॥ २॥ युष्मदोङौपरतएतेपंचादेशाभवंति ॥डेस्तुयथाप्राप्तमेव ॥ तुम्मि। तुवम्मि। तुमम्मि। तुहम्मि। तुजम्मि । ब्लोम्हज्झौवेतिवचनात् ॥ तुम्हम्मि। तुज्झम्मि इत्यादि ॥ सुपि ॥३॥ युष्मदःसुपिपरतः तु तुव तुम तुह तुब्नानवंति । तुसु । तुवेसु। तुमेसु । तुहेसु । तुम्भेसु । भोम्हज्झौवेतिवचनात् । तुम्हेसु। तुज्झेसु॥ केचित्तुसुप्ये त्वविकल्पमिच्छति तन्मते । तुवसु । तुमसु । तुहसु । तुजसु । तुम्हसु । तुज्झसु॥ तुम्भस्यात्वमपीच्छंति इत्यन्ये ॥

·.. मझ्झम्मि ठिधं ॥ सुपि ॥ १७॥ अस्मदःसुपिपरेधम्हादयश्चत्वारयादेशानवंति ॥ अम्हेतु । ममेसु । महेतु । मज्झेसु॥ एत्वविकल्पमतेतु ॥ अम्हसु । ममसु । महसु । मज्झसु ॥ अम्हस्यात्वमपीच्छंत्यन्ये ॥ अम्हासु ॥त्रेस्ती तृतीयादौ ॥ १८ ॥ःस्थानेतीइत्यादेशोनवतितृतीयादौ॥ तीहिंकझं। तीहिन्तो आगो। तिण्हं धणं । तीसुठि अं॥ वेदोवे ।। १९॥द्विशब्दस्यतृतीयादौ दो वे इत्यादेशौवाजवतः॥ दोहि वेहि कयं । दोहिन्तो वेहिन्तो आग ओ। दोण्हं वेण्हं धणं ॥ दोसु वेसु ठिध॥ दुवेदोण्णिवेण्णिचजश्शसा ॥१२०॥ जश्शस्भ्यांसहितस्यद्वेःस्थाने दुवे दोणि वेणिण इत्येतेआदेशानवंति ॥ चकाराद्दोवेइत्येतौनवतः॥ दुवे । दोणि वेणि दो वे ठिापेच्छवा।। हस्वःसंयोगइतिन्हस्वत्वे दुणिण विणि ॥ स्तिण्णिः॥२१॥ जश्शस्भ्यांसहितस्यत्रेःस्थानेतिण्णिइत्यादेशो भवति ॥ तिण्णिठियापेच्छया ॥ चतुरश्चत्तारोचउरोचत्तारि॥२२॥ चतुझब्दस्यजइशस्भ्यासहितस्य चत्ता रो चउरो चत्तारि इत्येतेयादेशानवंति॥चत्तारो। चउरो। चत्तारि चिट्ठति पेञ्छवा ॥संख्यायाआमोण्हण्ह॥२३॥ संख्याशब्दात्परस्याऽऽमोह हं इत्यादेशौजवतः॥ दोण्ह । तिण्ह । चउण्ह । पंचण्ह । छह । सत्ताह ! अहह ॥

·एवं दोण्हें । तिहं । चउण्हें । पंचण्हं । छण्हं । सत्तण्हं । अहण्हं । नवण्हं । दसण्हं । पण्णरसण्हं दिवसाणं ॥बहार सण्हं समणसाहस्सीणं । कतीनां । कइण्हं ॥ बहुलाधिकाराविंशत्यादे नवति ॥ शेषेऽदंतवत्॥२४॥ उपयुक्ता दन्यःशेषस्तत्रस्यादिविधिरदंतवदतिदिश्यते ॥येष्वाकाराद्यतेषुपूर्वकार्याणिनोक्तानितेषुजरासो गित्यादीनिथदं ताधिकारविहितानिकार्याणिनवंतीत्यर्थः ॥ तत्रजश्शसोलुंगित्येतत्कार्यातिदेशः ॥ माला गिरी गुरू सही वहू रहंति पेच्छवा ॥ अमोस्येत्येतत्कार्यातिदेशः ॥ गिरि गुरुं सहिं वहुं गामणिं खलपुं पेच्छ । टाआमोर्णइ त्येतत्कार्यातिदेशः॥ हाहाण कयं । मालाण गिरीण गुरूण सहीण बहूण धणं ॥टायास्तु । टोणा ॥ टाङस्डेर दादिदेदातुङसेरितिविधिरुक्तः॥ निसोहिहिहिंइत्येतत्कार्यातिदेशः ॥ मालाहि गिरीहि गुरूहि सहीहि वहूहिक छ । एवंसानुनासिकानुस्वारयोरपि ॥ङसेस्तोदोदुहिहिन्तोलुकइत्येतत्कार्यातिदेशः॥मालायो। मालाउ।माला हिन्तो ॥ बुद्दीयो। बुद्धीउ । बुद्धीहिन्तो॥ धेणूत्रो । धेणूउ । घेणू हिन्तो आगो ॥ हिलुकौतुप्रतिषेत्स्येते ॥ भ्य सस्तोदोदुहिहिन्तोसुन्तो इत्येतत्कार्यातिदेशः॥ मालाहिन्तो । मालासुन्तो ॥ हिस्तुनिषेत्स्यते ॥ एवं गिरीहिन्तो इ ·॥ न • हिते-इतराणीति ॥षत्रपंचभ्याः॥ पिठीएकेसनारो। अत्रसप्तम्याः ॥ द्वितीयातृतीययोःसप्तमी ॥३५॥ द्वितीयातृतीययोःस्थानेक्कचित्सप्तमीनवति॥गामेवसामि । नअरेनजानामि। अत्रद्वितीयायाः॥मइवेवरिएमलिया इं॥तिसु तेसु अलंकियापुहवी॥ यत्रतृतीयायाः ॥ पंचम्यास्तृतीयाच ॥३६ ॥ पंचम्या स्थानक्कचित्तृतीयास प्सम्यौनवतः॥चोरेणबीहइ । चोराद्विनेतीत्यर्थः॥अंतेउरेरमिउमागोराया । अंतःपुरा,त्वागतइत्यर्थः॥स प्तम्याद्वितीया ॥ ३७॥ सप्तम्याःस्थानक्वचिद्वितीयानवति । विज्जुज्जोअंनरइरत्तिं ॥ आतृतीयापिदृश्यते ॥ तेणं कालेणं । तेणं समयेणं । तस्मिन्कालेतस्मिन्समये इत्यर्थः॥ प्रथमार्थपिद्वितीयादृश्यते ॥ चउवीसंपिजिणव रा। चतुर्विंशतिरपिजिनवराइत्यर्थः॥क्यङोयलुक्॥३८॥ क्यडंतस्य क्यजंतस्य क्यपंतस्य वा संबंधिनीयस्य लुग्नवति ॥ गरुयाइ । गरुषाधइ॥ अगुरुर्गुरुर्भवति गुरुरिवाचरतिवेत्यर्थः॥क्यच् । दमदमाइ। दमदमाअइ॥ क्यम् ॥लोहियाइ।लोहियाअइ॥ त्यादीनामाद्यत्रयस्याद्यस्येचेचौ ॥३९॥ त्यादीनांविनक्तीनांपरस्मैप दानामात्मनेपदानांचसंबंधिनःप्रथमत्रयस्य यदायवचनंतस्यस्थानेइच्एच्इत्येतावादेशौभवतः॥ हसइ । हसए। ॥

·.. ॥ वेवइ । वेवए॥ चकारौइचेच्इत्यत्र विशेषणार्थौ ॥ द्वितीयस्यसिसे ॥ १४०॥ त्यादीनांपरस्मैपदानामात्मनेप दानांचद्वितीयस्यत्रयस्यसंबंधिनयाद्यस्यवचनस्यस्थाने सि से इत्येतावादेशोभवतः॥ हससि । हससे। वेवसि । वे वसे ॥ तृतीयस्यमिः॥४१॥ त्यादीनांपरस्मैपदानामात्मनेपदानांचतृतीयस्यत्रयस्याद्यस्यवचनस्यस्थानेमि रादेशोभवति ॥ हसामि । वेवामि ॥ बहुलाधिकारात् मिबस्थानीयस्यमेरिकारलोपश्च॥ बहुजाणवरूसियोसकं । शक्नोमीत्यर्थः । नमरं । नम्रियेइत्यर्थः ॥ बहुप्वाद्यस्यन्तिन्तेइरे॥ ४२ ॥ त्यादीनांपरस्मैपदानामात्मनेप दानांचयाद्यत्रयसंबंधिनोबहुषुवर्तमानस्यवचनस्यस्थाने न्तिन्ते इरे इत्यादेशाभवंति॥ हसंति। वेवंति। हसिज्जति। रमिज्जति । गज्जंतेखेमेहा । बीहंतेरक्खसाणंच । उप्पज्जतेकविहियअसायरेकवरयणाई। दोषिणविनपहुप्पिरेबा हू॥ नप्रनवतइत्यर्थः ॥ विच्छुहिरे । विक्षुभ्यतीत्यर्थः ॥ क्वचिदिरेएकत्वेपि । सूसइरेगामचिखल्लो॥ शुष्यतीत्यर्थः। ॥मध्यमस्येत्थाहचौ ॥४३॥त्यादीनांपरस्मैपदात्मनेपदानांमध्यमस्यत्रयस्यबहुपुवर्तमानस्यवचनस्यस्थाने इ त्था हच् इत्येतावादेशौभवतः ॥ हसित्था। हसह॥ वेवित्था। वेविह ॥ बाहुलकादित्थाऽन्यत्रापि॥ यद्यतेरोचते । जं ·%D • जंतेरोइत्या ॥ हचितिचकारइहहचोहस्येत्यत्रविशेषणार्थः ॥ तृतीयस्यमोमुमाः ॥४४ ॥ त्यादीनांपरस्मैपदा न्मनेपदानांतृतीयस्यत्रयस्यसंबंधिनोबहुपुवर्तमानस्यस्थाने मो मुम इत्यादेशाभवंति।हसामो। हसामु।हसामातु वरामो। तुवरामु । तुवराम ॥ अतएवैसे ॥४५॥ त्यादेःस्थानेयो एच् से इत्येतावादेशावुक्तौतावकारांतादेव भवतोनान्यस्मात् ॥ हसए । हससे ॥ तुवरए । तुवरसे ॥करए । करसे । अतइतिकिं ॥ ठाइ । ठासि ॥ वसुआइ । वसुधासि ॥होइ । होसि ॥ एवकारोऽकारांतादेच्सेएवभवतइतिविपरीतावधारणनिषेधार्थः ॥ तेनाकारांतादिच् सिइत्येतावपिसिद्धौ ॥ हसइ । हससि ॥ वेवइ । वेवसि ॥ सिनाऽस्तेःसिः॥४६॥ सिनाद्वितीयत्रिकादेशेनस हास्तेःसिरादेशोभवति ॥ निट्ठरोजंसि ॥ सिनेतिकिं॥ सेआदेशेसति अत्थितुमं ॥ मिमोमैम्हिम्होम्हावा॥४७॥ अस्तेर्धातोःस्थानेमिमोमइत्यादेशैःसहयथासंख्यं म्हि म्हो म्ह इत्यादेशानवंति।एसम्हि । एपोस्मीत्यर्थः॥गयम्हो। गयम्ह ॥ मुकारस्याग्रहणादप्रयोगएवतस्येत्यवसीयते ॥ पक्षे। अस्थिअहं । अस्थिधम्हे । अस्थिधम्हो॥ ननुचसि दावस्थायां पक्ष्मश्मष्मस्ममाम्हइत्यनेनम्हादेशेम्होडतिसिध्यति ॥ सत्यं ॥ किंतुविभक्तिविधौप्रायःसाध्यमानाव ·॥ स्थांगीक्रियते॥अन्यथावच्छेण । वच्छेसु । सबेजेतेकेइत्याद्यर्थसूत्राण्यनारंनणीयानिस्युः॥अस्थिस्त्यादिना॥४८॥ अस्तेःस्थानेत्यादिनिःसहअथिइत्यादेशोनवति ॥अस्थिसो ।अथिते । अथिअम्हे ॥ परदेदावावे ॥४९॥ णेःस्थाने अत् एत् घाव थावे एतेचत्वारयादेशाभवंति।दरिसइ। कारेइ । करावइ।करावेइ॥हासेइ।हसावइ ।ह सावेइ ॥उवसामेइ । उवसमावइ । उवसमावेइ ॥ बहुलाधिकारात् क्वचिदेन्नास्ति॥ जाणावेइ ॥ क्वचिदावेनास्ति। पाएइ। नावेइ ॥ गुर्वादेरविर्वा ॥ १५० ॥ गुर्वादेणैःस्थानेअविइत्यादेशोवाभवति ॥ शोषितं । सोसविधासो सिकं ॥ तोषितं। तोसविध।तोसिधं ॥ ममेराडोवा ॥ ५१॥॥भ्रमे परस्योराडइत्यादेशोवानवति ॥ नमा डइ। भमाडेइ ॥ पक्षे । नामेइ । नमावइ। नमावेइ ॥लुगावीतनावकर्मसु ॥५२॥ ऐःस्थानेलुगाविइत्यादेशी भवतःक्तेभावकर्मविहितेचप्रत्ययेपरतः ॥ कारिध । कराविअं॥हासिथं । हसाविधं ॥ खामिषं। खमाविअं॥ भावकर्मणोः॥ कारीबइ। करावीअड । कारिज्जइ। कराविज्जडाहासीअड।हसावीअइहासिज्जड। हसाविज्ज इ ।। अदेल्लुक्यादेरतआः॥ ५३॥ ऐरदेल्लोपेपुकतेपुत्रादेरकारस्यानयति ॥ अति॥ पाडइ। मारड ॥ एति।

·।। 1। कारेइ । खामेइ ॥ लुकि । कारियं । खामियं । कारीबइ। खामीथइ। कारिज्जइ । खामिज्जइ॥अदेल्लुकीतिकिं॥ करावीपं । करावीआइ । कराविज्जइ ॥ आदेरितिकिं ॥ संगामेइ ॥ इहव्यवहितस्यमाभूत् ॥ कारिथं ॥ इहांत्य स्यमाभूत् ॥ अतइतिकिं ॥ दूसेइ ॥ केचित्तुआवेाव्यादेशयोरप्यादेरतात्वमिच्छति ॥ कारावेइ । हासावित्रो जणो सामलीए ॥ मौवा ॥५४॥ अतआइतिवर्तते ॥ अदंताद्धातोमौंपरेतयात्वंवाभवति ॥हसामि।ह समि ।। जाणामि । जाति ॥ लिहामि । लिहमि ॥ अतइत्येव । होमि ॥ इच्चमोमुमेवा ॥५५॥ आकारांताद्धा तोःपरेपुमोमुमेपमा । हसइजारादात्वंवाभवति॥भणिमो। भणामो। भणिमु । भणामु। भणिम ।भणाम । पक्षे । भणमो। शाभवति ॥ निहु वर्तमानापंचमीशतृपुवाइत्येत्वेतुभणेमो । नणेमु। नणेम ॥ अतइत्येव ॥ ठामो। होरोधातोःस्थानेमिमोमइत्या त्वंभवति ॥ इसिधे । पढियं । नविध । हासिध। पाढिय। गर्यनयमित्यादिषुतुसि गयम्ह ॥ मुकारस्याग्रहणादप्रयं ॥ झायं । लुअं । हूअं ॥ एचक्त्वातुम्तव्यनिविष्यत्सु ॥५७॥ क्त्वातुम्तव्येषु द्वावस्थायां पक्षमतमष्मस्मह्मांम्तोऽतएकारश्चकारादिकारश्चभवति ॥ मना । हसेऊण । हसिऊण ॥ तुम् । ।

·'॥ ॥ . मि ॥ नोच्छ। नोक्ष्ये॥सोच्छादयइजादिषुहिलुक्चवा॥७२॥ वादीनांस्थानेइजादिषुभविष्यदादिषुयथासं ठर रव्यसोच्छादयोभयंति॥ तेएवादेशांत्यस्वराद्यवयववाइत्यर्थः॥हिलुक्चवाभवति॥सोच्छिइ॥पक्षे । सोच्छिहिइ। एवंसोञ्छिति। सोच्छिहिंति।सोच्छिसि।सोच्छिहिसि।सोच्छित्था ।सोच्छिहित्या। सोच्छिह । सोच्छिहिह।सोच्छिमि। सोच्छिहिमि । सोच्छिस्सामि । सोच्छिहामि । सोच्छिस्सं । सोच्छं। सोछिमो । सोच्छिहिमो। सोच्छिस्सामो । सो छिहामो। सोच्छिहिस्सा । सोच्छिहित्था॥ एवंमुमयोरपि॥गच्छिइ । गच्छिहिइ। गञ्छिति। गच्छिहिन्ति । गच्छिसि । गच्छिहिसि। गच्छित्था।गच्छिहित्था।गच्छिह। गच्छिहिह।गञ्छिमिागच्छिहिमि।गच्छिस्सामि।गच्छिहामिागच्छिस्सं । गच्छं । गच्छिमो। गञ्छिहिमो । गच्छिस्सामो । गच्छिहामो । गञ्छिहिस्सा । गच्छिहित्था ॥ एवंमुमयोरपि ॥ एवंरु दादीनामप्युदाहायं ॥ दुसुमुविध्यादिष्वेकस्मिंस्त्रयाणां ॥७३॥ विध्यादिष्वर्थेवूत्पन्नानामनेकत्वेर्थेवर्तमाना नांत्रयाणामपित्रिकाणांस्थानेयथासंख्यं दु सु मु इत्येतेयादेशानवंति।हसउला । हसमु तुमं । हसामु अहं॥पेच्छ पेपा ।। पेच्छामु ॥ दकारोच्चारणंनाषांतरार्थ॥ सोहिर्वा॥१०॥ पर्वसूत्रविहितस्यसोःस्थानेहिरादेशोवान ।

·॥
चति ॥ देहि । देसु ॥ अतइज्जस्विज्जहीज्जेलुकोवा ॥ ७५॥अकारात्परस्यतोः इज्जसु इज्जहि इज्जे इत्ये
तेलुक्कआदेशावानवंति ॥ हसज्जसु । हसिज्जहि । हसज्ज ॥ हस ॥ पक्षे । हससु॥अतइतिकिं ॥होसु । ठाहि ॥
॥ बहुषुन्तुहमो ॥ ७६ ॥ विध्यादिषूत्पन्नानांबहुष्वर्थेषुवर्तमानानांत्रयाणांत्रिकाणांस्थानेयथासंख्यं न्तुहमो
इत्येतेआदेशाजवंति ॥ न्तु । हसन्तु । हसंतु हसेयुर्वा ॥ ह ॥ हसह । हसत । हसेतवा ॥ मो॥ हसामो हसाम।
हसेमवा ॥ एवंतुवरन्तु। तुवरह । तुवरामो ॥वर्तमानानविष्यंत्योश्चज्जज्जावा ॥ ७७॥ वर्तमानायानवि
ष्यंत्याश्चविध्यादिषुच विहितस्यप्रत्ययस्यस्थाने ज्ज ज्जा इत्येतावादेशौवाभवतः॥ पक्षेयथाप्रापं ॥ वर्तमाना॥ह
सेज्जाहसेज्जा । पढेज्ज। पढेज्जा। सुणेज्ज। सुरोज्जा॥पक्षे । सहइ। पढइ।सुगइ॥नविष्यंती। पढेज्ज। पढेज्जा
पक्षे। पढिहिइ॥ विध्यादिषुहसेज्ज। हसेज्जा। हसतु । हसेदाइत्यर्थः॥पक्षे । हसउ॥एवंसर्वत्र।यथातृतीयत्रये ।अ
इवाएज्जा। अइवायाविज्जा। नसमणुजाणामि। नसमणुजाणेज्जावा ॥अन्यत्वन्यासामपीच्छंति। होज्जा॥नवति।
नवेत्। नवतु।अनवत्।अभूत्। बभूव।भूयात् । नविता।नविष्यति।अनविष्यवेत्यर्थः॥मध्येचस्वरांतादा॥७८॥

·व. सरांतासातोःप्रकृतिप्रत्यययोर्मध्येचकारात्प्रत्ययानांचस्थानेज्जज्जाइत्येतौवाभवतः॥वर्तमानानविष्यंत्योर्विध्या व्या दिएन । वर्तमाना॥ होज्जइ । होज्जाइ। होज्ज । होज्जा ।। पक्षे । होइ॥ एवं होज्जसि । होज्जासि।होज्ज।हो ज्जा। होसि इत्यादि ॥अधिष्यंती ॥ होज्जहिइ । होज्जाहिइ ।होज्ज । होज्जा ॥पक्षे । होहिइ। एवंहोज्जहिसि । होज्जाहिति । होज्ज । होज्जा । होहिसि । होज्जिहिमि । होज्जाहिमि । होज्जस्सामि । होज्जहाभि । होज्जस्सं । होज्ज । होज्जा इत्यादि ॥ विध्यादिपु ।होज्जउ॥ होज्जाउ।होज्जा होज्जा । भवतु नवेद्वेत्यर्थः॥पक्षे। होउ ॥ स्वरांतादितिकिं ॥ हसेज्ज। हसेज्जा । तुरवेज्ज। तुरवेज्जा ॥ क्रियाऽतिपत्तेः ॥७९॥ क्रियातिपत्तेःस्थानेज्ज ज्जावादेशौनवतः॥ होज्ज । होज्जा। अनविष्यदित्यर्थः ॥ जइहोज्जवएणणिज्जो ॥ न्तमागौ ॥ १८०॥ कि यातिपत्तेःस्थानेन्तमाणौआदेशौनवतः ॥ होन्तो । होमायो। अनविष्यदित्यर्थः ॥ हरिणहाणेहरिक जइसिहरि पाहिनिवेसंतो॥ नहसंतोचितोराहुपरिहवंसेजिअंतस्स ॥ शत्रानवा ॥ ८१॥ शतृवानइत्येतयोःप्रत्येक न्त माण इत्येतावादेशौनवतः ॥ शतृ ॥ हसन्तो। हसमायो॥धानश्च ॥ वेवन्तो। वेवमाणोईचस्त्रियां ॥२॥ %D ॥ Part ·मागी॥ ॥ ॥ %D ॥ स्त्रियांवर्तमानयोःशत्रानशोःस्थानेईचकारात्न्तमाणौचनवतः॥हसई। हसन्ती। हसमापी । वेवई । वेवन्ती । वेव ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचितायांसिद्धहेमचंद्रानिधानस्वोपज्ञशब्दानुशासनसत्तौ अष्टमा ध्यायस्यतृतीयःपादःसमाप्तः ॥ ३॥ ॥ ऊर्ध्ववर्गनिकेतनादपितलेपातालमूलादपित्वत्कीर्तिर्धमतिक्षितीश्वरमणेपारेपयोधेरपि ॥ तेनास्याःप्रमदास्वभाव सुलभैरुचावचैश्चापलैस्तवाचंयमवृत्तयोपिमुनयोमौनव्रतंत्याजिताः॥ १॥ ॥ इदितोवा ॥१॥ सूत्रेयेइदितोधा तवोवक्ष्यंतेतेषांयेबादेशास्तेविकल्पेनभवंतीतिवेदितव्यं ॥ तत्रैवोदाव्हियते ॥ कथेर्वज्जरपज्जरोप्पालपिसुग संघबोल्लचवजम्पसीससाहाः॥२॥ कथेर्धातोर्वज्जरादयोदशादेशाभवंति ॥ वज्जरइ । पज्जरइ । उप्पालइ। पिसुणइ । संघइ । बोल्लइ । चवइ । जम्पइ । सीसइ । साहइ ॥ उबुक्कइ इतितूत्पूर्वस्य बुक्कभपणइत्यस्य ॥ प ले । कहइ ॥ एतेचान्यैर्देशीषुपठिताअपिअस्माभिर्धात्त्वादेशीकताविविधेपुप्रत्यये पुप्रतिष्ठिताइति ॥ तथाच । व ज्जरियोकथितः । वज्जरिऊण कथयित्त्वा । वज्जरणं कथनं । वज्जरंतो कथयन् । वज्जरियन । कथयितव्यमिति न ·11 11 ॥ र पसहस्राणिसिध्यति ॥ संस्कृतधातुवच्चप्रत्ययलौपागमादिविधिः ॥ दुःखेणिचरः॥ ३ ॥ दुःखविषयस्यकथे व्य रिंगजरइत्यादेशोवानवति ॥ णिञ्चरइ। दुःखकथयतीत्यर्थः ॥ जुगुप्सेझुणदुगुच्छदुगंछाः॥४॥ जुगुप्सेरेते त्रययादेशानवंतिया ॥ झुणइ । दुगुच्छइ । दुगुंछइ ॥ पक्षे । जुगुत्सइ ॥ गलांपे। दुउच्छइ । दुउंछइ । जुउच्छइ । ॥ बुभुक्षबीजोगीरवबोज्जौ ॥ ५॥ बुभुक्षेराचारक्किबंतस्यचबीजेर्यथासंरख्यमेतावादेशोवानवतः ॥ पीरवइ । बहुक्खइ । बोज्जड । बीजइ॥ ध्यागोागौ ॥६॥ अनयोर्यथासंख्यंझागाइत्यादेशौनवतः॥झाइ।झाइ। णिज्झाइ॥णिज्झाथइ ।निपूर्वोदर्शनार्थः ॥ गाइ।गाथइ। झाणं। गाणं ॥ज्ञोजाणमौ॥७॥ जानातेर्जाण मुणइत्यादेशौनवतः ॥ जाणइ । मुण्इ ॥ बहुलाधिकारात्कचिदिकल्पः ॥ जाणिवणाच्यं । जाणिऊण । पाऊण। जाणणं । गाणं । गणइइतितुमन्यते ॥ उदोध्मोधुमा ॥ ८॥ उदःपरस्यध्माधातो(माइत्यादेशोनवति ॥ उडुमाइ ॥श्रदोधोदहः॥९॥ अदःपरस्यदधातेर्दहइत्यादेशोनवति ॥ सदहइ । सदहमाणोजीवो ॥पिवेः रहाः ॥ १० ॥ पिवतेरेतेचत्त्वारादेशावानवंति ॥ पिज्जड । डुल्लड । पट्टड । घोड । पिअइ. ॥ .. ॥

·॥ उदातेरोरुम्मावसुआ॥११॥ उत्पूर्वस्यवाते रोरुम्मा वसुधा इत्यदिशौवानवतः॥शोरुम्माइ।वसुधाइ। उचाइ ॥ निद्रातरोहीरौधौ ॥१२॥निपूर्वस्यद्रातःोहीर ओङ्घ इत्येतावादेशौवाभवतः॥ोहीरइ । ओ वइ । निदाइ ॥ आघ्रराइग्घः ॥ १३ ॥ आजिघ्रतेराइग्घइत्यादेशोवानवति ॥ आइग्घइ । बाग्घायइ ॥ स्नातेरब्भुत्तः॥१४॥ स्नातेरब्भुत्तइत्यादेशोवानवति ॥ अभुत्तइ। हाइ ॥ समःस्त्यःखा ॥ १५॥ सम् पूर्वस्यस्त्यायतेःखाइत्यादेशोवानवति ॥ संखाइ। संखाइयं॥ स्थष्ठाथक्कचिटनिरप्पाः॥१६॥ तिष्ठतेरेतेचत्त्वा रयादेशानवंति ॥ ठाइ । ठाअइ । ठाणं । पहिओ । उहिओ। पहावियो । उहावियो । थक्कइ । चिहइ । चिट्ठिऊ ण। निरप्पइ ॥ बहुलाधिकाराक्वचिन्नभवति ॥ थियं । थाणं। पत्थिो। थाऊण ॥ उदष्ठकुकुरौ॥ १७॥ उदः परस्यतिष्ठतेः ठकुक्कर इत्यादेशौनवतः॥उहइ। उकुक्कुरइ॥ म्लेर्वापबायौ ॥ १८॥ म्लायते र्वा पवाय इत्या देशोवानवतः॥ वाइ। पवायइ । मिलाइ ॥निर्मोनिम्मानिम्मवौ ॥ १९॥ निपूर्वस्यमिमीतरेतावादे शौभवतः ॥ निम्माणइ। निम्मवइ ॥ क्षेणिज्झरोवा॥२०॥ क्षयतेणिज्झरइत्यादेशोवाभवति ॥ पिज्झ ·व्या प ॥ गइ । पक्षशिज्जा ॥छदेणेणुमनूमसन्नूमढक्कोम्वालपव्वालाः॥२१॥छदेण्यंतस्यैतेषडादेशावाभवंति।एमइ। नूमा॥णत्ये गूमइ । सन्मइ । ढक्कइ । बोम्बालइ । पवालइ।छाअइ॥निटपत्योर्णिहोडः॥२२॥निवृगःपते पण्यंतस्यणिहोडइत्यादेशोवाभवति ॥णिहोडइ ॥ पक्षे निवारेइ । पाडेइ ॥ दूङोदूमः॥२३॥ दूङोण्यंतस्यदूम इत्यादेशोभवति ॥ दूमेइमझ्झहिअयं ॥ धवले?मः ॥ २४ ॥ धवलयतेर्यंतस्यदुमादेशोवानवति ॥दुमइ। धवलइ ॥स्वराणांस्वराबहुलमितिदीर्घत्वमपि ॥ दूमिध। धवलितमित्यर्थः॥ तूलेरोहामः ॥ २५॥ तूलेण्यंत स्यबोहामइत्यादेशोवानवति ॥ योहामह । तुलइ ॥ विरेचेरोलुण्डोल्लण्डपहुत्थाः॥ २६ ॥ विरेचयतेर्यंत स्यत्रोलुण्डादयथादेशानवंति ॥ोलुण्डइ। उल्लण्डइ । पहुत्थइ । विरेबइ ॥ तडेराहोडविहोडौ ॥२७॥ तडेय॑तस्वएतावादेशीवाभवतः। आहोडइ । विहोडइ ॥ पक्षे । ताडेइ॥ मिश्रेर्वीसालमेलवौ॥ २८ ॥ मिश्रय तेर्यंतस्यवीसालमेलवइत्यादेशौवानवतः ॥ वीसालइ। मेलवइ । मिस्सइ ॥ उडूलेगुण्ठः ॥ २९ ॥ उडूले पतस्यगण्ठहत्यादेशोवानवति ॥ गण्ठड ॥ पक्षे । उद्धलेड ॥ भमेम्नालिअण्डतमाडौं ॥ ३० ॥ भ्रमतेण्यै ।

·To चचुप्पइ । पणामइ ॥पक्षे। थप्पेइ॥यापेर्जवः॥४०॥ यातेण्यतस्यजवइत्यादेशोवाभवति ॥जवइ । जावेइ॥ ॥ प्लावेरोम्बालपव्वालौ ॥४१॥ प्लवतेयतस्यएतावादेशौवाभवतः॥ोम्वालइ । पावेइ ॥ विकोशेःप क्खोडः॥४२॥ विकोशयते मधातोय॒तस्यपक्खोडइत्यादेशोवानवति ॥ पक्खोडइ । विकोसइ ।। रोमंथे रोग्गालवग्गोलौ ॥४३॥ रोमंथेर्नामधातोय॑तस्यएतावादेशौवाजवतः ॥ोग्गालइ । वग्गोलइ।रोमंथइ ॥ कमेणिहुवः॥४४॥ कमेःस्वार्थेण्यंतस्थणिहुवइत्यादेशोवाभवति ॥णिहुबइ । कामेइ॥प्रकाशेणुव्वः॥४५॥ प्रकाशेयतस्यणुबइत्यादेशोवानवति ॥णुबइ । पञ्यासेइ ।। कम्पेर्विच्छोलः ॥ ४६॥ कम्पेय॑तस्यविच्छोलइ त्यादेशोवानवति ॥ विच्छोलइ । कंपेइ॥ आरोहेर्वलः॥४७॥आरुहेण्य॒तस्यवलइत्यादेशोवाभवति ॥ वल इ।आरोवेइ॥दोलेरंखोलः॥४८॥दुलेःस्वार्थेण्यंतस्यरंखोलइत्यादेशोवानवति॥रखोलइ।दोलइ॥रंजेरा वः॥४९॥ रंजेण्यतस्परावइत्यादेशोवानवति ॥ रावेइ। रंजेइ॥ घटे परिवाडः ॥५०॥ घटेण्यतस्यपरिवा डइत्यादेशोवानवति ॥ परिवाडेड । घडेइ ॥॥वेष्ट परिआल॥५१॥ वेष्टेयतस्यपरिचालइत्यादेशोवानवति ॥ -- ·.. परियालेइ। वेढेइ ॥क्रियःकिणोवेस्तुक्केच ॥ ५२ ॥ रितिनिवृत्तं ॥ कोणाते किणइत्यादेशोभवतिवेःपरस्य तुद्विरुक्तःक्के चकारात्किणश्चनवति ॥ किणइ । विक्केइ । विकिपइ ॥ नियोनावीहौ ॥ ५३ ॥ बिभेतेरेतावादेशौ भवतः॥ भाइ । भाइथं। बीहइ । बीहियं ॥ बहुलाधिकारात्नीयो॥आलीङोऽल्ली ॥५४॥आलीयते यल्ली इत्यादेशोभवति ॥अल्लोथइ।अल्लीणो ॥ निलीडोणिलीअणिलुक्कणिरिग्घलुक्कलिक्कल्हिक्काः ॥ ५५ ॥ निलोङएतेषडादेशावाभवंति॥णिलोअइ।णिलुक्कइ।णिरिग्घइ।लुक्कइ । लिक्कइ।ल्हिक्कइ । निलिज्जिइ ॥विली कोविरा ॥ ५६ ॥ विलोडविराइत्यादेशोवानवति ॥ विराइ। विलिज्जइ ॥ रुतेसेंजरुण्टौ ॥ ५७॥ रौतेरे तावादेशोवानवतः॥ रुंजइ । रुण्टइ। रवइ ॥श्रुतेर्हगः ॥५८॥ शृणोतेर्हणइत्यादेशोवानवति ॥ हणइ।सु णइ ॥ धूगेधुवः॥ ५९ ॥ धुनोते(वइत्यादेशोवानवति ॥ धुवइ । धुणइ ॥ भुवेर्होहुवहवाः॥६०॥ भुवो धातोहो हुव हव इत्येतेआदेशावानवंति ॥ होइ । होन्ति। हुवइ।हुवन्ति ।हवइ।हवन्ति। पक्षे नवइ।परिहीणवि हवो। नविउं । पनवइ ।परिभवइ । संनवइ ॥ क्वचिदन्यदपि ॥ उम्भुअइ । भुत्तं ॥ अवित्तिहुः ॥६१॥ विद्व .4 ·:- 6 To जैप्रत्ययेभुवोहुइत्यादेशोभवतिराहुन्तिाभवन्। हुन्तो। अवित्तितीकिं ॥ होइ॥एथक्पष्टेणिबडः॥६२॥ पृथक् भूतेस्पष्टेचकर्तरिभुवोणिवडइत्यादेशोभवति ॥णिवडइ । पृथक्स्पष्टोवानवतीत्यर्थः। प्रनोर्तुप्पोवा॥६॥प्रभु कर्तृकस्यभुवोहुप्पइत्यादेशोवाभवति॥प्रभुत्वंचप्रपूर्वस्यैवार्थः॥अंगेच्चियनपहुप्पइ॥पक्षे।पभवेइ ॥ तेहूः॥६४॥ भुवःक्तेप्रत्ययेहूरादेशोनवति ॥ हूयं । अणुहूथं । पहूचं॥कृगे कुणः ॥ ६५ ॥ कगेःकुणइत्यादेशोवानवति ॥ कुणइ । करइ ॥ काणेक्षितेणिआरः ॥ ६६ ॥ काणेक्षितविषयस्यकर्णिधारइत्यादेशोवानवति ॥णि भारइ । काणेक्षितंकरोति ॥ निष्ठम्नावष्टम्नेगिाहसंदाणं ॥ ६७॥ निष्टम्नविपयस्यावष्टम्भविपयस्य चरूगोयथासंख्यं निट्ठह संदाण इत्यादेशौवाभवतः॥णिगुहइ । निष्टम्भंकरोति । संदाणइ । अवष्टंनंकरोती त्यर्थः ॥श्रमेवावम्फः॥६८॥श्रमविषयस्यकगोवावम्फइत्यादेशोभवतिवा॥ वावम्फइ । श्रमंकरोति ॥ मन्यु नौष्ठमालिन्येगिबोलः॥६९॥मन्युनाकरणेनयदोष्ठमालिन्यंतद्विषयस्यकगोणिबोलइत्यादेशोवाभवति ॥णिवो लइ।मन्युनाथोष्टमलिनंकरोति॥शैथिल्यलम्बनेपयल्लः॥७०॥शैथिल्यविषयस्यलम्बनविषयस्यचरूगःपयलइ ॥ - ·.. वंति ॥ नीहरइ। नीलइ। धाडइ । वरहाडइ । नीसरइ ॥जागेजग्गः ॥ ८०॥ जागर्तेर्जग्गइत्यादेशोवानव । ति ॥ जग्गइ । पक्षे। जागरइ ॥व्याप्रेराअडः ॥ ८१ ॥ व्याप्रियतेराअड्डइत्यादेशोवानवति॥धाअड्डेइ। वावा रइ ॥ संटगेःसाहरसाहहौ ॥८२॥ संवृणोतेः साहर साहट्ट इत्यादेशौवाभवतः॥ साहरइ।साहट्टइ। संवरइ ॥आहङःसन्नामः॥८३॥ आद्रियतेःसन्नामइत्यादेशोवानवति ॥ सन्नामेइ । यादरेइ ।।प्रहगेःसारः॥८४॥ प्रहरतेःसारइत्यादेशोवाजवति ॥ सारइ । पहरइ ॥ अवतरेरोहओरसौ॥८५॥ अवतरतेः बोहोरस इत्या देशोवानवतः॥ोहरइ । थोरसइ।ओअरइ ॥ शकेश्चयतरतीरपाराः ॥८६॥शनोतेरेतेचत्त्वारयादेशावा नवंति ॥ चयइ । तरइ । तोरइ । पारइ । सक्कइ ॥त्यजतेरपि । चयइ। हानिकरोति ॥ तरतेरपि । तरइ ।। तीरयतेर पि । तीरइ ॥ पारयतेरपि। पारेइ । कर्मसमाप्नोति ॥ फकस्थकः ॥ ८७॥ फक्कतेस्थक्कइत्यादेशोभवति ॥ थक्क इ ॥ श्लावासलहः ॥८८॥ श्लाघतेःसलहइत्यादेशोभवति ॥ सलहइ ॥ खचेर्वेअडः॥८९ ॥ खचतेर्वेअड इत्यादेशोवानवति ॥ वेअडइ । खचड़॥पचेःसोल्लपउल्लौ॥ ९०॥ पचतेः सोल्ल पउल्ल इत्यादेशौवानवतः॥सो ·लइ । पउल्लइ । पश्यइ ॥मुचेश्छडावहेडमेल्लोसिक्करेअवगिलुञ्छधंसाडाः॥९॥ मुंचतेरेतेसप्तादेशावाभवं ति ॥ छड्डइ । अवहेडइ । मेल्लइ । उसिक्कइ ॥ रेअवइ । णिलुञ्छइ । धंसाडइ ॥ पक्षे। मुबइ ॥ दुःखेणिच लः ॥९२॥ दुःखविषयस्यमुचोणिञ्चलइत्यादेशोवाभवति ॥ णिच्चलेइ । दुःखमुंचतीत्यर्थः ॥वञ्चेर्वेहववेलव जूरवोमच्छाः॥९३॥ बंचतेरेतेचत्वारयादेशानवंति ॥ वेहवइ । वेलवइ । जूरवइ। उमच्छइ । वञ्चइ ॥रचे रुग्गहावहविडविड्डाः॥ ९४॥ रचेर्धातोरेतेत्रयश्रादेशावानवंति ॥ उग्गहइ । अवहइ । विडविड्डइ । रयइ ॥ ॥ समारचेरुवहत्थसारवसमारकेलायाः ॥९५॥ समारचेरेतेचत्वारयादेशावानवंति।उवहत्थइ।सारवइ। समारइ । केलायइ ।समारच्यइसिचेःसिञ्चसिपौ॥९६॥सिचतेरेतावादेशौवाभवतः॥ सिञ्चइ। सिञ्पइ। सेअइ ॥प्रच्छापुच्छः ॥९७॥ प्रच्छेःपुच्छादेशोभवति ॥ पुच्छइ ॥गर्जेर्बकः॥९८॥ गर्जतेर्बुक्कइत्यादेशो वानवति ॥ बुक्कइ । गज्जइ ॥ षेर्दिकः ॥ ९९ ॥ वृपकर्तृकस्यगर्जेढिक्कइत्यादेशोनवति ॥ ढिक्कड । वृपभोगर्ज तीत्यर्थः ॥ राजेरग्घछज्जसहरीररेहाः॥ १० ॥राजेरेतेपंचादेशानवंति ॥अग्घड । छज्जड। सहइ । रीरइ।

·To घुसलइ। विरोलइ ॥ ल्हादेरवअत्थः ॥ २२ ॥ ल्हादतेर्यंतस्याण्यंतस्यचधवअथइत्यादेशोनवति ॥ अव अत्यइ ॥ल्हादते । ल्हादयतिवा।इकारोण्यंतस्यापिपरिग्रहार्थः॥ने सदोमज्जः॥२३॥निपूर्वस्यसदेमज्जइत्यादे शोभवति॥अत्ताएत्यणुमज्जइ॥छिदेर्दुहावणिछल्लनिज्झोडणिवरणिल्लूरलूराः॥२४॥छिदेरेतेपडादेशावानवं ति॥दुहावइ। पिछल्लइ । णिज्झोडइ । णिवरइ । णिलूरइ । लूरइ ॥ पक्षे । छिंदइ॥आङाओअन्दोदालौ॥२५॥ आङायुक्तस्यछिदे रोअन्द उद्दालइ त्यादेशौवाभवतः॥ोअन्दइ।उद्दालइ।बाच्छिदइ॥मृदोमलमढपरिहहख डचड्डमड्डपन्नाडाः॥२६॥मुदातेरेतेसप्तादेशानवंति॥ मलइ । मढइ । परिहट्टइ खड्डइ। चड्डइ।मड्डइ। पन्नाडइ ॥स्पंदेश्शुलुचुलः॥२७॥स्पंदेथुलुचुलइत्यादेशोवानवति॥चुलुचुलइ। फंदइ॥निरःपदेवलः ॥२८॥नि:वस्य पदेवलइत्यादेशोवाभवति ॥ निवलइ। निप्पज्जइ॥ विसंवदेविअविलोहफंसाः॥२९॥ विसंपूर्वस्यवदेरेतेत्र ययादेशावानवंति ॥ विघट्टइ। विलोदृइ । फंसइ । विसंवच्यइ ॥ शदोज्झडपक्खोडौ ॥३०॥ शीयतेरेता वादेशौनवतः॥ झडइ । पक्खोडइ ॥ खिदेर्जूरविसूरौ॥ ३१ ॥ खिदेरेतावादेशौवाजवतः।।जूरइ । घिसूरइ।

·To घुसलइ । विरोलइ ॥ ल्हादेवअत्थः ॥२२॥ ल्हादतेय॒तस्याण्यंतस्यचथवअत्यइत्यादेशोनवति ॥ अव अत्थइ ॥ल्हादते । ल्हादयतिवा।इकारोण्यंतस्यापिपरिग्रहार्थः॥ने सदोमजः॥२३॥निपूर्वस्यसदेर्मज्जइत्यादे शोभवति।यत्ताएत्थणुमज्जइ॥छिदेर्दुहावणिछल्लनिज्झोडणिवरणिल्लूरलूराः॥२४॥छिदेरेतेषडादेशावानवं तिदुहावइ।णिछल्लइ।णिज्झोडइ। णिवरइ । णिलूरइ । लूरइ ॥ पक्षे । छिंदइ॥आङाओअन्दोदालौ॥२५॥ आङायुक्तस्यछिदे रोअन्द उद्दालइ त्यादेशौवाभवतः॥ोअन्दइ।उद्दालइ।याच्छिदइ।मृदोमलमढपरिहहरख डचड्डमड्डपन्नाडाः॥२६॥मृदातेरेतेसप्तादेशानवंति॥ मलइ । मढइ । परिहट्टइ।खड्डइ। चड्डइ।मड्डइ । पन्नाडइ ॥स्पंदेश्वुलुचुला२७॥स्पंदेश्रुलुचुलइत्यादेशोवानवति।चुलुचुलइ । फंदइ॥निरःपदेवलः ॥२८॥निए॒वस्य पदेवलइत्यादेशोवाभवति ॥ निवलइ। निप्पज्जइ॥ विसंवदेविअविलोहफंसाः॥२९॥ विसंपूर्वस्यवदेरेतेत्र यादेशावानवंति ॥ विअट्टइ । विलोट्टइ । फंसइ। विसंवयइ ॥ शदोज्झडपक्खोडौ ॥३०॥ शीयतेरेता वादेशौनवतः॥ ज्झडइ । पक्खोडइ ॥ खिदेर्जूरविसूरौ॥ ३१ ॥ खिदेरेतावादेशौवानवतः॥जूरइ।धिसूरइ। / ।

·खिज्जइ॥ रुधेरुत्थंघः ॥ ३२ ॥ रुधेरुत्यंघइत्यादेशोवानवति॥उत्थंघइ।रुंधइ ॥ निरोधेर्हक्कः ॥३३ निषेध तेर्हक्कइत्यादेशोवानवति ॥ हक्कइ। निसेहइ ॥ धेर्जूरः ॥ ३४॥ धेरइत्यादेशोवानवति ॥ जूरइ॥कुज्झइ। ॥जनोजाजम्मौ॥३५॥जायते र्जा जम्मइत्यादेशोवानवतः।जाअइ।जम्मइ॥तनेस्तडतडतडवविरल्लाः॥३६॥ तनेरेतेचत्वारयादेशावानवंति ॥ तडइ । तड्डइ । तड्डवइ । विरल्लइ। तणइ ॥ तृपस्थिप्पः॥३७॥ तृप्यतेस्थि प्पइत्यादेशोभवति ॥ थिप्पइ ॥ उपसर्परल्लिभः॥३८॥उपपूर्वस्यसृपे कृतगुणस्यअल्लिअइत्यादेशोवानवति॥ अल्लियइ। उवसप्पइ ॥ संतपे१खः ॥३९॥ संतप्यतेखइत्यादेशोवानवति ॥ डंखइ॥ पक्षे। संतप्पड़ ॥ ॥व्यापेरोअग्गः॥४०॥व्याप्नोतेरोअग्गइत्यादेशोवानवति ॥ ओबग्गइ । वावे|समापेःसमाणः॥४१॥ समाप्नोतेःसमाणइत्यादेशोवानवति ॥ समाणइ। समावेइ ॥ क्षिपेर्गलत्थाडक्खसोल्लपेल्लपोल्लछुहहुलपरी घत्ताः ॥४२॥ क्षिपेरेतेनवादेशावानवंति॥गलत्थइ । अड्डक्खइ । सोल्लइ ।पेल्लइ। णोल्लइ। हस्वत्वणुल्लइ । छु हइ । हुलइ। परीइ। घत्तइ। खिवइ ॥ उक्षिपेर्गुलगुच्छोत्थंघाल्लत्थोब्नुतोस्सिकहक्खुप्पाः॥४३॥ उत्पूर्व %3D ॥

·मा० - स्यक्षिपेरेतेषडादेशावानवंति ।। गुलुगुञ्छइ । उत्थंघइ।थल्लत्थइ ।उब्भुत्तइ । उस्सिकइ । हक्खुप्पइ । उक्खिवइ ॥ आक्षिपणीरवः॥४४॥ यापूर्वस्यक्षिपेीरवइत्यादेशोवानवति ॥ णीरवइ।अक्खिवइ ॥स्वपे कम ठसलिसलोहाः ॥४५॥ स्वपेरेतेत्रययादेशावाभवंति ॥ कमठसइ । लिसइ । लोट्टइ । सुअइ॥वेपेरायम्ब यज्झौ॥४६॥ वेपे रायम्ब बायज्झ इत्यादेशौवानवतः॥यायम्बहाआयज्झइ।वेवइ ॥ विलपे_खवडव डौ॥४७॥ विलपे झैख वडवड इत्यादेशोवानवतःझंखइ।वडवडइ। विलवइ ॥ लिपोलिम्पः॥४८॥ लिपतेलिम्पइत्यादेशोनवति ॥ लिम्पइ ॥ गुप्येविरण्डौ ॥ १९ ॥ गुप्यतेरेतावादशौवानवतः ॥ विरइ। ण्डइ ॥ पक्षे । गुप्पइ ॥ कृपोऽवहोणिः ॥ ५० ॥ कृपे अवहइत्यादेशोण्यंतोभवति । अवहावेइ । कृपांकरोती त्यर्थः ॥ प्रदीपेस्तेअवसंदुमसंधुक्काब्नुत्ताः ॥ ५१ ॥ प्रदीप्यतेरेतेचत्वारयादेशावाभवंति ॥ तेअवइ । संदु मइ । संधुक्कइ । अब्भुत्तइ । पलीवइ । लुनेःसंनावः ॥ ५२ ॥ लुभ्यतेःसंनावइत्यादेशोवानवति ॥ संजावइ। लुन्नइ ॥ क्षुनेखउरपडुहौ ।। ५३ ॥ क्षुनेः खउर पडुह इत्यादेशौवा 4 खउरइ । पडुहइ । खुब्भइ॥ आ ·॥ डोरनेरम्नढवौ ॥५४॥आङ परस्यरने रम्न ढव इत्यादेशौवाभवतः॥आरम्नइ । बाढवइ । पारनइ॥उपा लम्ने खपच्चारवेलवाः॥५५॥ उपालम्नेरेतेत्रयादेशावानवंति ॥ झंखइ । पञ्चारइ । वेलवइ । उवा लंनइ ॥अवेर्जनोजना ॥५६ ॥ भेजनाइत्यादेशोनवतिवेस्तुनभवति॥जंभाइ । जनाथइ । अवेरिति किं ॥ केलिपसरोविधनइ ॥ नाराकातेनमेर्णिसुढः॥५७॥ भाराक्रांतकर्तरिनमेर्णिसुढइत्यादेशोनवति ॥ णिमुढइ । भाराक्रांतोनमतीत्यर्थः॥ विश्रमणिवा ॥ ५८ ॥ विश्राम्यतेर्णिवाइत्यादेशोवाभवति ॥ णिवाइ। वी समइ॥आक्रामेरोहावोच्छारछंदाः॥ ५९॥ आक्रमेरेतेत्रयादेशावानवंति ॥ओहावइ। उच्छारइ। छुदइ । अक्कमइ॥म्रमेष्टिरिटिल्ढुंढुल्लढंढल्लचकम्मनमडनम्माडनमाडतलअण्टझण्टझम्पनुमगुमफुमफुसढुमढु सपरीपराः॥६॥भ्रमेरेतेऽष्टादशादेशावाभवंति॥टिरिटिल्लइ।ढुंढल्लइ। ढंढल्लइ। चक्कम्मइ।भमडइ।भम्माडइ। नमाडइ। तलअण्टइ। झण्टइ । झम्पइ। भुमइ ।गुमइ । फुमइ। फुसइ । दुमइ। ढुसइ। परीइ। परइ । नमइ ॥ग मेरइअइच्छाणुवज्जावसज्जोकुसाकुसपच्चडपच्छंदणिम्महणीपीणगीलुक्कपदरनपरिअल्लबोलपरि ·111 ॥ ना० अलगिरिणासणिवहावसेहावहराः ॥६१ ॥ गमेरेतेएकविंशतिरादेशावानवंति।अइइ। अइच्छइ।अणुव ज्जइ । अवसज्जइ । उक्कुसइ । अकुतइ । पञ्चड्डइ । पच्छंदइ।णिम्महइ । गोइ। गीगइ। पीलुक्कइ । पदअइ। रंजइ । परिअल्लइ । बोलइ । परिथलइ।णिरिणासइ ।णिवहइ । अवसेहइ । अवहरइ ॥पक्षे । गच्छइ॥हम्मइ णिहम्मइ। णीहम्मइ।बाहम्मइ । पहम्मइ इत्येतेतुहम्मगतावित्यस्यैवनविष्यति॥आङाअहिपञ्चुः॥१२॥ आङासहितस्यगमे अहिपजुबइत्यादेशोवाभवति ॥ अहिपञ्चुअइ । पक्षे। आगच्छइ ॥ समाब्निडः॥६॥ समायुक्तस्यगमेःयब्निडइत्यादेशोवाभवति ॥ अग्निडइ । संगच्छइ ॥ अभ्याङोम्मत्थः ॥६४ ॥ अभ्याङ् न्यायुक्तस्यगमेःउम्मत्थइत्यादेशोवाभवति ॥ उम्मत्यइ । अन्नागच्छइ । अभिमुखमागच्छतीत्यर्थः ॥ प्रत्या ङापलोहः ॥६५॥ प्रत्याभ्यांयुक्तस्यगमेःपलोदृइत्यादेशोवानवति ॥ पलोट्टइ। पञ्चागच्छइ ॥ शमे पडि सापडिसामौ॥६६॥शमेरेताबादेशौवानवतः॥पडिसाइ॥पडिसामइ।समइ ॥रमेःसंखुड्डखेड्डोब्नावकिलिकिं चकोट्टममोहायणीसरवेल्लाः॥६७॥ रमतेरेतेऽष्टादेशावानवंति ॥ संखुड्डइ । खेड्डइ । उन्नावइकिलिकिंचइ ।

·कोट्ठमइ। मोट्टायइ । णीसरइ। वेल्लइ । रमइ ॥ पूरेरग्वाडोग्यवोधुमांगुमाहिरेमाः ॥६८॥पूरेरेतेपञ्चादेशा वाभवंति ॥ अग्घाडइ । उग्धवइ । उडूमइ । अंगुमइ । अहिरेमइ । पूरइ ॥ त्वरस्तुवरजअडौ॥ ६९ ॥ त्वर तेरेतावादेशौजवतः॥ तुवरइ। जबडइ । तुवरंतो । जअडतो॥ त्यादिशत्रोस्तूरः ॥ ७० ॥ त्वरतेस्त्यादौश तरिचतूरइत्यादेशोनवति ॥ तूरइ । तूरंतो ॥ तुरोऽत्यादौ ॥ ७१॥ त्वरोऽत्यादौतुरआदेशोनवति ॥ तुरियो। तुरंतो ॥ क्षरःखिरज्झरपज्झरपचडणिव्वलपिहुआः ॥ ७२ ॥ क्षरेरेतेषडादेशाभवंति ॥ विरइ । ज्झरइ। पज्झरइ । पञ्चडइ । शिवलइ। णिद्रुअइ॥ उच्छलउच्छल्लः॥ ७३ ॥ उच्छलतेरुच्छल्लइत्यादेशोनवति ॥ उ च्छल्लइ ॥ विगलेस्थिप्पणिहौ ॥७४ । विगलतेरेतावादेशौवाभवतः॥ थिप्पइ।णिदहइ । विगलइ॥दलि वल्योर्विसहवम्फो ॥ ७५॥ दलेर्वलेश्चयथासंख्यं विसट्ट वम्फ इत्यादेशौवानवतः॥विसट्टइ। वम्फइ ॥ पक्षे। दलइ। वलइ ॥ भ्रंशेःफिडफिट्टफुडफुट्टचुकनुल्लाः ॥७६॥ भ्रंशेरेतेषडादेशावाभवंति ॥ फिडइ।फिट्टइ । फु डइ। फुटइ। चुक्कइ । भुल्लइ ॥ पक्षे। जैसइ ॥ नशेर्णिरिणासणिवहावसेहपडिसासेहावहराः॥७७॥ नशे .

·गिरिणिज्जइ । रोचइ । चड्डइ ॥ पक्षे । पीसइ। नषेर्नुकः ॥ ८५॥ नषेर्भुक्कइत्यादेशोवानवति ॥ भुक्कइ । नस इ॥ कृषःकसाअट्ठाञ्चागच्छायञ्छाइञ्छाः ॥८६॥ षेरेतेषडादेशावाभवंति॥कहा। साथइ।अञ्चइ। अणच्छइ । अयञ्छइ । आइञ्छइ ॥ पक्षे । करिसइ ॥ असावक्खोडः॥ ८७॥ असिविषयस्यषेरक्खोडइ त्यादेशोनवति ॥ अक्खोडइ । असिंकोशात्कर्षतीत्यर्थः ॥ गवेषे?ढुल्लढंढोलगमेसघत्ताः॥ ८८॥ गवेषेरेते चत्वारादेशावाभवंति ॥ ढुंढुल्लइ । ढंढोलइ । गमेसइ । घत्तइ ॥ गवेसइ ॥ श्लिषेःसामग्गावयासपरिअ ताः॥८९॥ श्लिष्यतेरेतेत्रयादेशावानवंति ॥ सामग्गइ । अवयासइ । परिवत्तइ । सिलेसइ ॥ यक्षेश्योप्प डः॥९०॥म्रक्षेश्वोप्पडइत्यादेशोवाभवति॥चोप्पडइ।नक्खइ॥कांक्षराहाहिलंघाहिलंखवच्चवंफमहसिहविलं पाः ॥ ९१ ॥ कांक्षतेरेतेऽष्टादेशावाभवति॥आहाइ। अहिलंघइ। अहिलंखइ । वञ्चइ । वंफइ । महइ सिहइ विलुपइ। कंखइ ॥प्रतीक्षेःसामयविहीरविरमाला॥९२॥प्रतीक्षेरेतेत्रययादेशावाभवंति ॥ सामयइ। विही रइ।विरमालइ। पडिक्खइ ॥ तक्षेस्तच्छचच्छरम्परम्फाः ॥९३॥ तक्षेरेतेचत्वारयादेशावाजवंति॥ तच्छइ।

·०मा० .. चच्छइ । रम्पइ । रम्फइ। तक्रखइ ॥ विकसे कोआसवोसहौ ॥१४॥ विकसेरेतावादेशौवाभवतः॥ कोबासइ वोसट्टइ। विधसइ । हसेगुजः ॥ ९५ ॥ हसेर्गुजइत्यादेशोवानवति ॥ गुंजइ । हसइ ॥ श्रेसेर्हसडि म्नौ ॥ ९६ ॥ श्रंसेरेताबादेशोवानवतः॥ ल्हसइ । परिल्हसइ । सलिलवसणं डिम्नइ । संसइ ।। त्रसेडरवो जवज्जाः ॥९७॥ त्रसेरेतेत्रयादेशावाभवंति ॥ डरइ। वोज्जइ । वज्जइ । तसइ॥न्यसोणिमणुमौ ॥९८॥ न्यस्यतेरेतावादेशौजवतः॥ णिमइ । णुमइ ॥ पर्यसःपलोपल्लहपल्हत्थाः ॥१९॥ पर्यस्यतेरेतेत्रययादेशा नवंति ॥ पलोट्टइ। पल्लइ । पल्हत्थइ ॥ निःश्वसेझखः॥२०० निश्वसेझखइत्यादेशोवानवति॥झंखइ। नीससइ ॥ उल्लसेरूसलोसुम्नपिल्लसपुलआअगुंजोल्लारोआः ॥ १ ॥ उल्लसेरेतेषडादेशावानवंति॥ऊसल इ। ऊसुम्नइ । शिल्लसइ । पुलबाथइ । गुंजोल्लइ । हस्वत्वेतु । गुंजुल्लइ । आरोअइ।उल्लसइ ॥नासेनिसार॥ नासेनिसइत्यादेशोवानवति ॥ निसइ । नासइ ॥ ग्रसेर्घिसः॥३॥ ग्रसेर्विसइत्यादेशोभवतिवा ॥ घिसइ । गसइ ॥अवात्गाहेर्वाहः॥४॥ अवात्परस्यगाहेर्वाहइत्यादेशोवानवति ॥ उवाहइ । उगाहइ ॥ आरुहेश्वड ·वलग्गौ॥५॥ आरुहेरेतावादेशीवाभवतः॥ चडइ । वलग्गइ। थारुहइ ॥मुहेर्गुम्मगुम्मडौ॥६॥ मुहेरेता वादेशौवानवतः॥ गुम्मइ । गुम्मडइ । मुज्झइ ॥ दहेरहिऊलालुंखौ ॥७॥ दहेरेतावादेशौवानवतः।अहि ऊलइ । आलुखइ । डहइ ॥ ग्रहोवलगेण्हहरपङ्गनिरुवाराहिपञ्चुआः॥ ८॥ ग्रहेरेतेषडादेशानवंति ॥ वल इ। गेण्हइ । हरइ । पङ्गइ । निरुवारइ । अहिपचुइ ॥ क्त्वातुम्तव्येषुघेत् ॥ ९॥ ग्रहेःक्त्वातुम्तव्येषु घेदित्यादेशोभवति ॥ क्त्वा ॥ घेतूण । घेत्तूप्राण । क्वचिन्ननवति । गेण्हिथ । तुम् ॥घेत्तुं ॥ तव्य ॥घेत्तई ।। ॥ वचोवोत् ॥ २१० ॥ वक्तेर्वोदित्यादेशोभवतिक्त्वातुम्तव्येषु ॥ वोत्तूण । वोत्तुं । वोनवं ॥ रुदनुजमुचां तोऽत्यस्य ॥ ११॥ एषामंत्यस्यक्त्वातुम्तव्येषुपरतःत्तोनवति ॥ रोत्तूण । रोत्तुं । रोत्तत्वं ॥ नोनूण । भोत्तुं । नो त्वं ॥ मोत्तूण । मोत्तुं । मोत्तवं ॥ दृशस्तेनहः ॥ १२ ॥ दृशोत्यस्यतकारेणसहद्विरुक्तष्ठकारोभवति ॥ दद्दू ए । दृढ । दृढव्वं ॥ आःकृगोनूतनविण्यतोश्च ॥ १३॥ कृगोऽन्त्यस्यथाइत्यादेशोभवतिभूतनविष्यत्का लयोश्चकारात्क्त्वातुम्तव्येषुच॥ काहीअ । अकार्षीत् । अकरोत् । चकारवा॥काहिइ। करिष्यति कर्तावा ॥ क्त्वा॥

·मा. काऊण ॥ तुम् ॥ काउं॥ तव्य ॥कायब । गमिष्यमासांछः॥१४॥ एषामंत्यस्यछोनवति ॥ गच्छइ । इच्छा। जच्छइ । अच्छइ ॥ छिदिनिदोन्दः॥ १५॥ अनयोरंत्यस्यनकाराक्रांतोदकारोनवति ॥ छिन्दइ । निन्दइ ॥ ॥युधबुधगृधक्रुधसिधमुहांज्झः ॥ १६ ॥ एषामंत्यस्यद्विरुक्तोझोभवति ॥ जुज्झइ । बुज्झइ । गिज्झइ । कुज्झ इ। सिज्झइ । मुज्झइ ॥रुधोन्धम्नौच ॥ १७॥रुधोंऽन्त्यस्य न्ध म्न इत्येतोचकारात्झश्चनवति ॥ रुन्धइ। रुम्भइ । रुज्झइ॥ सदपतोर्डः ॥ १८॥ श्रनयोरंत्यस्यडोभवति ॥ सडइ । पडइ ॥ कथवर्धाढः॥१९॥ अनयोरंत्यस्यढोभवति ॥ कढइ। वडइ पवधकलअलो॥परियइ लायण्ण।बहुवचनादृधे कृतगुणस्यवर्धेश्वावि शेषेणग्रहणं ॥ वेष्टेः॥२२०॥वेष्टवेष्टनेइत्यस्यधातोःकगटडेत्यादिनापलोऽन्त्यस्यढोनवति ॥ वेढइ। वेढिज्ज इ॥ समोल्लः॥२१॥ संपूर्वस्यवेष्टतेरंत्यस्यद्विरुक्तोलोभवति ।। संवेल्लइ ॥ वोदः ॥२२॥ उदःपरस्यवेष्टे रंत्यस्यल्लोवाभवति ॥ उच्वेल्लइ । उल्वेढइ ॥ स्विदांज्जः॥ २३ ॥ स्विदिप्रकाराणामंत्यस्यद्विरुक्तोजोनवति ।। सत्वं गसिज्जिरीए । संपज्जइ । खिज्जइ । बहुवचनंप्रयोगानुसरणार्थ ॥ वजनृतमदांच्चः॥20॥ एषामंत्यस्यद्विरु ·॥ ॥ ॥ क्तश्चोभवति ॥ वच्चइ । नचइ । मञ्चइ ॥ रुदनमोर्वः ॥ २५ ॥ धनयोग्त्यस्यवोभवति ॥रुवइ । रोवइ । नव इ॥ उद्विजः ॥ २६ ॥ उद्विजतेरंत्यस्यवोनवति ॥ उविवइ । उल्वेवो ॥ खादधावोर्लुक् ॥ २७॥ अनयोरं त्यस्यलुग्भवति ॥खाइ। खाथइ। खाहिइ। खायो। धाइ। धाश्रइ।धाहिइ। धायो॥ बहुलाधिकाराद्वर्तमानान विष्यविध्यायेकवचनएवनवतितेनेहननवति। खादन्ति। धावन्ति ॥क्वचिन्नभवति॥धावइपुरो।सृजोरः॥२८॥ सृजोधातोरंत्यस्यरोभवति ॥ निसिरइ। वोसिरइ। वोसिरामि॥शकादीनांद्वित्वं ।।२९।। शकादीनामंत्यस्यद्वित्वं भवति ॥ शक् । सक्कइ॥जिम् । जिम्मइ ॥ लग् । लग्गइ ॥ मग । मग्गइ ॥ कुप् । कुप्पइ ॥ नम्। नस्सइ ॥ अट् । परिघट्टइ ॥ लुट् । पलोट्टइ ॥ तुट् । तुट्टइ॥ नट् । नट्टइ ॥ सिन् । सिञ्चइ इत्यादि ॥ स्फुटिचलेः॥२३०॥अन योग्त्यस्यद्वित्वंवानवति ॥ फुटइ । फुडइ ॥ चल्लइ । चलइ ॥ प्रादेर्मीलेः ॥ ३१ ॥ प्रादेःपरस्यमीलेरंत्यस्यति त्वंवानवति ॥ पमिल्लइ । पमीलइ ॥ निमिल्लइ।निमीलइ ॥ संमिल्लइ । संमीलइ॥ उम्मिल्लइ । उम्मीलइ ॥प्रादे रितिकिम् ॥ मीलइ ॥ उवर्णस्यावः॥३२॥ धातोरंत्यस्योवर्णस्यअवादेशोवाभवति ॥ न्हुङ् । निण्हवइ । निह ·- ना० ॥ वइ ॥ च्युङ । चवइ ॥रु। रवइ ॥ कु। कवइ ॥ सू । सवइ । पसवइ ॥ ऋवर्णस्यारः॥३३॥ धातोरंत्यस्यऋव स्यबरादेशोनवति ॥ करइ । धरइ। मरइ । वरइ । सरइ। हरइ । तरइ । जरइ ॥ दृषादीनामरिः॥ ३४ ॥ वृषइत्येवंप्रकाराणांधातूनांऋवर्णस्यारिइत्यादेशोनवति ॥ वृष्। वरिसइ । कृष् । करिसइ॥ दृष् । दरिसइ ॥मष् । मरिसइ॥ त्दृष् । हरिसइ ॥ येषामरिरादेशोदृश्यतेतेवृषादयः रुषादीनांदीर्घः॥३५॥ रुषइत्येवंप्रकारणांधा तूनांस्वरस्यदीर्घोनवति ॥ रूसइ । तूसइ । सूसइ । दूसइ । पूसइ । सीसइ इत्यादि ॥ युवर्णस्यगुणः ॥३६ ॥ धातोरिवर्णस्योवर्णस्यचकित्यपिगुणोनवति ॥ जेऊण । नेऊण ॥ नेइ। नेति ॥ उड्डेइ । उडेति ॥ मोत्तूण । सोऊण। क्वचिन्ननवति ॥ नीयो।उड्डीणो ॥ स्वराणांस्वराः॥ ३७॥ धातुषुस्वराणांस्थानेस्वराबहुलंभवंति ॥हवइ । हि वइ॥चिणइ। चुणइ ॥ सद्दहणं । सदहाणं ॥धावइ । धुवइ । रुवइ । रोवइ । क्वचिंन्नित्यं । देइ। लेइ । विहेइ । नासइ॥आर्षे । बेमि ॥ व्यंजनाददंते ॥ ३८ ॥ व्यंजनांताद्धातोरतेऽकारोनवति ॥ भमइ । हसइ । कुणइ । चुम्बइ। भणइ । उवसमइ । पावइ । सिंचइ । रुंधइ । मुसइ । हरइ । करइ ॥शवादीनांचप्रायःप्रयोगोनास्ति ॥ ॥ ॥ ॥

·वर सिशसिचपरेप्रत्येक मम्हे अम्हई इत्यादेशौनवतः॥धम्हेथोवारिउबहुअकायरएस्वभएंति ॥ मुद्धिनिहालहिगयणु यलुकइजणजोण्हकरंति॥अम्बणुलाइविजेगयापहियपरायाकेवि ॥अवसनसुअहिंसुधच्छिबहिं जिम्वधम्हइंति म्वतेवि ॥धम्हेदेखइ । अम्हइंदेक्वइ । वचनभेदोयथासंख्यनिवृत्यर्थः । टाङ्यमामइं ॥ ७७॥ अप घंशेऽस्मदः टाडियमित्येतैःसहमइंइत्यादेशोनवति ॥टा॥ मइंजाणिउंपिअविरहिअहंकविधरहोइविद्यालि॥नव रमिग्रंकुवितिहतवइजिणदिणपरुखयगालि॥ डिना॥पइंमइंबेहिंविरणगयहिं॥यमा॥ मइंमेल्लंतहोतुज्झु॥अ म्हेहिनिसा ।। ७८ ।। अपभ्रंशेऽस्मदोभिसासहअम्हेहिंइत्यादेशोभवति॥तुम्हेहिंधम्हेहिंजंकी। महुमज्झु ङसिङस्न्यां ॥ ७९ ॥ अपभ्रंशेऽस्मदोङसिनाङसाचसहप्रत्येकं महु मज्झु इत्यादेशौनवतः॥ महुहोतउगदो महोतउगदो ॥ डसा ॥ महुकंतहबेदोसडाहेल्लिमखलिहिंधालु ॥ दितहोहउंपरिउबरिथजुझंतहोकरवालु ॥ जइनग्गापारकडातोसहिमज्झुपिएण ॥ थहनग्गाधम्हहंतणातोतेमारिअडेण ॥ अम्हहंन्यसामन्यां॥३८०॥ थपभ्रंशयस्मदोभ्यसायामाचधम्हहंइत्यादेशोनवति ॥ अम्हहहोतउागदो॥धामा ॥थहनग्गाथम्हहंतणा।। ।

·॥ सुपाअम्हासु ॥ ८१ ॥ अपभ्रंशेऽस्मदःसुपासहअम्हासुइत्यादेशोभवति ।। अम्हासुठिचं ॥ त्यादेराद्यत्र यस्यबहुत्वेहिनवा ॥ ८२ ॥ त्यादीनामायत्रयस्यसंबंधिनोबहुष्वर्थेषुवर्तमानस्यवचनस्यापभ्रंशेहिंइत्यादेशो भवति ॥ मुहकबरिबंधतहेसोहधरहिं । नमल्लजुज्झससिराहुकरेहिं ॥ तहेसहहिंकुरलनमरउलतुलिअनंतिमिरडिं जखेल्लंतिमिलिय ॥ मध्यत्रयस्याद्यस्यहिः ॥ ८३ ॥ त्यादीनांमध्यमत्रयस्ययदाद्यवचनंतस्यापभ्रंशेहिइत्या देशोवानवति॥ बप्पीहापिउपिउनणवि केत्तिउरुबहिअयास ॥ तुहजलिमहुपुणवल्लहइबिहुँविनपूरियथास॥ त्मनेपदे । बप्पीहाकइंबोल्लिएणनिग्घिणवारइवार । सायरिनरियइविमलजलिलहहिनएक्कइधार ॥ सप्तम्यां ॥ श्रायहिंजमिमहुअन्नहिंविगोरिसुदेज्जहिकंतु ॥ गयमत्तहचत्तंकुसहजोअभिडइहसंतु ॥ पक्षेरुयसीत्यादि ॥ बहु त्वेहुः ।। ८४ ॥ त्यादीनांमध्यमत्रयस्यसंबंधिबहुष्वर्थेषुवर्तमानंयद्वचनंतस्यापभ्रंशेहुइत्यादेशोभवति ॥ बलिय च्छणिमहुमहणुलहुईहुआसोइ ॥जइइच्छहवडुत्ताउंदेहुममग्गहुकोइ॥पक्षे। इच्छहेत्यादि ॥ अंत्यत्रयस्याद्य स्यउं ॥ ८५ ॥ त्यादीनामंत्यत्रयस्ययदाद्यवचनंतस्यापभ्रंशेउंइत्यादेशोवानवति ॥ विहिविनडउपीडतुग्गहमं ·प पणिकहिबिसाउ ।। संपइकट्टउंवेसजिम्वछुडुबग्घइववसाउ ॥ बलिकिज्जउंसुधणस्त ॥ पक्षे । कटामीत्यादि। बहुत्वहुं ॥ ८६ ॥ त्यादीनामंत्यसंबंधिपुबहुष्वर्थेपुवर्तमानंयद्वचनंतस्यहुमित्यादेशोवानवति ॥ खग्गविसा जिरिलहपियतहिदेसहिजाडं ॥ रणदुन्निक्वेनग्गाइविणजुज्झेनविलाहुं ॥ पक्षे । लहिमुइत्यादि ॥हिस्व यारिददेत् ॥ ८७॥ पंचम्यांहिस्वयोरपभ्रंशे इ उ ए इत्येतेत्रयथादेशावाभवति ॥ इत् ॥ कुंजरसुमरिमसल्ल इउसरलासासममेल्लि ॥ कवलजपावियविहिवसेणतेचरमाणुममेल्लि ॥ उत् ॥ नमराएत्थुविलिम्बडइकेविदिय डापिलम्बु ।। घणपत्नलछायाबहुलफुल्लइजाम्वकयम्बु॥ एत् ॥प्रियएम्बहिंकरिसेल्लुकरिछदृहिनुहुँकरवालु । जका बालिथवप्फडालेहिंधनग्गकवालु ॥ पक्षेसुमुरहीत्यादि ॥ वय॑तिस्यस्यसः॥८॥ अपभ्रंशेनविष्यदर्थविप यस्पत्यादे.स्यस्यसोवाभवति॥ दियहाजंतिझडप्पडहिं पडहिमणोरहपच्छि॥जंघच्छइतमाणिथइहोसइकरतुम थच्छि ॥ पक्षे । होहिइ ॥ क्रियेकीसु ॥ ८९॥ कियेइत्येतस्यक्रियापदस्यापभ्रंशेकीसुइत्यादेशोवानवति ॥ सं तानोगजुपरिहरइ तसुकंतहोवलिकीसु॥ तसुंदइवेणविमुंडियनसुखल्लिहडउंसीसु ॥ पक्षे । साध्यमानावस्थाना , ·॥ क्रियेइतिसंस्कृतशब्दाद्वेषप्रयोगः ॥ बलिकिजउसुअण्णस्सु ॥ नुवःपर्याप्तौहुच्चः॥३९॥ अपभ्रंशेभुवोधा तोःपर्याप्तावथैवर्तमानस्यहुन्चइत्यादेशोवानवति ॥ अइतुंगत्तजंथणहंसोच्छेयउनहुलाहु॥ सहिजइकिम्वइतुडि वसेणयहरिपहुचईनाहु ॥ ब्रुगोध्रुवोवा ॥११॥ अपभ्रंशेब्रुगोधातोर्बुवइत्यादेशोवानवति ॥ ध्रुवहसुहासिउकिं पि ॥ पक्षे । इत्तउंब्रोप्पिणुसउणिहिउपुणुदूसासणुब्रोप्पि ॥ तोहउंजाणउंएहोहरिजइमहुअग्गइब्रोप्पि ॥ ब्रजेर्नु जः ॥ ९२॥ अपभ्रंशेव्रजतेर्धातोर्वनइत्यादेशोभवति ॥ वुत्रइ । वुप्पि । वुझेप्पिणु ॥ दृशे प्रस्सः॥९३॥ अपभ्रंशेदृशेर्धातोःप्रस्सइत्यादेशोनवति । प्रस्सदि ॥ ग्रहेण्हः॥ ९४ ॥ अपभ्रंशेनहेर्धातोण्हइत्यादेशोनव ति॥ पढगृण्हेप्पिणुव्रतु ॥ तक्ष्यादीनांछोल्लादयः ॥ ९५ ॥ अपभ्रंशेतक्षप्रभृतीनांधातूनांछोल्लइत्यादया देशानवति ॥ जिम्वजिम्वतिक्खालेविकरजइससिछोल्लिज्जतु ॥ नोजइगोरिहेमुहकमलेसरिसिमकाविलहंतु ॥ आदिग्रहणाद्देशीयेषुयेक्रियावचनाउपलभ्यतेतेउदाहार्याः॥चूडुल्लउचुण्णीहोइसइमुद्धिकवोलिनिहित्तउ ॥सासान लजालझलकिपउवाहसलिलसंसित्तउ॥अन्नडवंचिउवेषयइंपेम्मुनियत्तइजाम्व। सवासगरिउसनवहोकरिपरि 1.

·व्या पान प्रनाताम्य ॥ हिबइखुडुक्कइगोरडि गयणिघुडुक्कइमेह ॥ वासारत्तिपवासुअहंविसमासंकडुएह ॥ अम्मिपयोह रवज्जमानिजिसंमुहन्ति ॥ महकंतइहोइसमरंगणइगयघडभजिउति ॥ पुत्जाएकवणुगुणधवगुणकवण माण ॥ जाव'पीकी_हडीचपीज्जइथवरेण। तंतित्तिउज्जलसायरहोसोतेवडुवित्थारुतिसहेनिवारणपलुविनवि परुधुझ्यसारु ॥ अनादौस्वरादसंयुक्तानांकखतथपफांगघदधबनाः ॥ ९६ ॥ अपभ्रंशेऽपदादौवर्तमा नानास्वरात्परेपामसंयुक्तानांकरखतथपफांस्थानेयथासंख्यंगघधबनाःप्रायोनवंति ॥ कस्यगः।दिउंसोमग्गहणु थसई हिंहसिउनिसंकु॥पिथमाणुसविच्छोहगरुगिलिगिलिराहुमयंकु॥खस्यघः॥धम्मीएसत्थावत्थेहिंसुग्घेचित्तिज्ज इमाणापिएदिदेहल्लोहलेणकोचेघइयप्पाणु ॥ तथपफानांदधबनाः।।सवधुकरेप्पिणुकधिदुमइँतसुपुरसनलुजम्मु॥ जासुनचाउनवारर डिनयपम्हुदउधम्मु ॥ धनादावितिकिं ॥ सवधुकरेप्पिणु। अत्रकस्यगत्वननवति ॥ स्वरादिति किं । गिलिगिलिराहुमयंकु ॥ असंयुक्तानामितिकिं ॥ एक्कहिअस्विहिसावण ॥प्रायोधिकारात्कचिन्नभवति । जइ माला-पावेसुपिउयफियाकडकरीसु ॥ पाणीउनवइसराविजिम्वसइंगिइंपइसीसु ॥ उधकणियारुपफुल्लिउकंचण ·कतिपयातु । गोरीवक्षणविणिज्जियउनसेवइवणवासु ॥ मोऽनुनासिकोवोवा ॥ ९७॥ अपभ्रंशेऽनादावत मानस्यासंयुक्तस्यमकारस्यानुनासिकोवकारोवानवति ॥ कवलु । कमलु ॥ जवँरु । नमरु ॥ लाक्षणिकस्यापि ॥ जिव । तिवँ । जेवँ । तेव॑ ॥ जावें । तावँ ॥ अनादावित्येव ॥ मअणु ॥धसंयुक्तस्येत्येव ॥ तसुपरसनलुजम्म ॥ वाऽधोरोलुक्॥९८॥ अपभ्रंशेसंयोगाधोवर्तमानोरेफोलुग्वाभवति ॥ जइकेम्वइ पावीसुपिउ ॥ पक्षे। जइ भग्गापारक्कडातोसहिमज्झुप्रियेण ॥ अभूतोपिक्वचित् ॥ ९९ ॥ अपभ्रंशेक्वचिदविद्यमानोपिरेफोभवति ॥ वा सुमहारिसिएउनणइजइसुइसत्थुपमाणु।मायहचलणनवंताहंदिवेदिवेगंगाण्हाणु।कचिदितिकिंवासेणविभारह खंभिबद्ध ॥ आपहिपत्संपदांदइः॥४०० ॥ अपभ्रंशेधापद्विपसंपदइत्येतेपांदकारस्यइर्जवति॥अनउक रंतहोपुरिसहोश्रावइयावइ । विवइ । संपइ । प्रायोधिकारात् । गुणहीनसंपय किचिपरा ॥ कथंयथातथाथादेरे मेमेहधाडितः॥१॥ अपभ्रंशेकथंयथातथाइत्येतेपांथादेरवयवस्यप्रत्येकं एम इमइह इध इत्येतडितश्चत्त्वारया देशानवंति ॥ केमसमप्पउदुहृदिणुकिधरयपीछुड्डहोई ॥ नववहुदंसणलालसहुवहइमणोरहसोइ ॥ोगोरीमुह ·V ४ बनाताम्य ॥ हिथइखडकइगोरडि गयपिघुडुक्कइमेह ॥ वासारतिपवासुअहंविसमासंकडुएह ॥ अम्मिपोह रवजमानिजिसंमुहथन्ति ॥ महकंतइहोइसमरंगणइगयघडभज्जिउजति ॥ पुत्जाएकवणुगुणधवगुणकवण मएण ॥ जाबप्पीकी_हडीचपीज्जइथवरेण।ततित्तिउज्जलसायरहोसोतेवडुवित्थारुतिसहेनिवारणपलुविनवि परुधुइथसारु ॥ अनादौस्वरादसंयुक्तानांकखतथपफांगघदधबनाः ॥ ९६ ॥ अपभ्रंशेऽपदादौवर्तमा नानांस्वरात्परेपामसंयुक्तानांकखतथपफांस्थानेयथासंख्यंगघदधबनाःप्रायोनवंति ॥ कस्यगःजिदिउंसोमग्गहणु थसईहिंहसिउनिसंकुपियमाणुसविच्छोहगरुगिलिगिलिराहुमयंकु।।खस्यघः॥धम्मीएसत्थावत्येहिंसुग्घेचित्तिज्ज इमाणु॥पिएदिटेहल्लोहलेणकोचेथइयप्पाणु ॥ तथपफानांदधबनाः॥सवधुकरेप्पिणुकधिदुमइँतसुपुरसनलुजम्मु॥ जासुनचाउनवारहडिनयपम्हुउधम्मु ॥ अनादावितिकिं ।। सवधुकरेप्पिणु। अत्रकस्यगत्वंननवति ॥ स्वरादिति किं । गिलिगिलिराहुमयंकु ॥ असंयुक्तानामितिकिं ॥ एक्कहिंअक्खिहिंसावण ॥प्रायोधिकारात्कचिन्नभवति । जइ नाना पावेसुपिउयकियाकडकरीसु ॥ पाणीउनवइसराविजिम्वसईगिइंपइसीसु ॥ उधकणियारुपफुल्लिउकंचण ·कतिपयासु ॥ गोरीवयणविणिज्जियउनसेवइवणवासु ॥ मोऽनुनासिकोवोवा ॥ ९७॥ अपभ्रंशेऽनादौवर्त मानस्यासंयुक्तस्यमकारस्यानुनासिकोवकारोवानवति ॥ कवलु । कमलु ॥ नवरु । जमरु ॥ लाक्षणिकस्यापि ॥ जि । ति । जेएँ । तेव॑ ॥ जावें । तावँ । अनादावित्येव ॥ मयणु ॥ असंयुक्तस्येत्येव ॥ तसुपरसनलुजम्मु ॥ वाऽधोरोलुक्॥९८॥ अपभ्रंशेसंयोगाधोवर्तमानोरेफोलुग्वाभवति ॥ जइकेम्वइ पावीसुपिउ ॥ पक्षे। जइ भग्गापारक्कडातोसहिमझुप्रियेण ॥ अनूतोपिक्वचित् ॥ ९९ ॥ अपभ्रंशेक्कचिदविद्यमानोपिरेफोभवति ॥ वा सुमहारिसिएउनणइजइसुइसत्थुपमाणु। मायहंचलणनवंताहंदिवेदिवेगंगाहाणु।कचिदितिकिंवासेणविभारह खंभिबद्ध ॥ आपहिपत्संपदादइः॥४००॥ अपभ्रंशेधापद्विपदसंपदइत्येतेपांदकारस्यइनवति॥अनउक रंतहोपुरिसहोयावइयावइ । विवइ । संपइ । प्रायोधिकारात् । गुणहीनसंपयकित्तिपरा ॥ कथंयथातथांथादेरे मेमेहधाडितः॥१॥ अपभ्रंशेकथंयथातथाइत्येतेपांथादेरवयवस्यप्रत्येकं एम इमइह इध इत्येतडितश्चत्त्वारा देशानवंति ॥ केमसमप्पउदुहृदिणुकिधरयपीछुडुहोइ ॥ नववहुदंसपलालसहुवहइमणोरहसोइ ।। योगोरीमुह ·निस्जिय उपालिलुफमिथंकु ॥ धन्नविजोपरिहविधतणुसोकिमनमइनिसंकु॥बिम्बाहरितणुरवणवणुकिहठिउ व्य सिरियाणंद । निरुवमरसुपिएंविपियविजणुसेसहोदिण्णीमुद ॥ नणसहिनिहुअउंतेम्वमइंजइ पिउदिसदोसु ॥ जग्यनजाणइमझुमणपक्खावडिबंतासु॥ जिम्वजिन्ववंकिमलोअपहंतिम्वतिभ्ववम्महुनिधयसर ॥मइंजाणि उप्रियविरहिन्यहंकाविधरहोइविद्यालि॥ नवरमिथंकुवितिहतवइजिहदिणयरुखयगालि । एवंतिधजिधावुदाहा?॥ ॥ यादकाकीहगीदशांदादेहः ॥२॥ थपभ्रंशेयाहगादीनांद्वादेरवयवस्यडित्एहइत्यादेशोभवति ॥ मइंन पिथउबलिरायतुहंकेहउमग्गणएहु । जेहुतेहुनविहोइवढसइंनारायणुएहु ॥ अतांडइसः॥ ३ ॥ अपभ्रंशेया गादीनामदंतानांयादृशतादृशकीदृशेदशानादादेरवयवस्यडित् थइस इत्यादेशोभवति॥जइसो । तइसो। कइ सो । थइसो॥ यत्रतत्रयोस्त्रस्यडिदेत्य्वत्रु ॥४॥ थपभ्रंशेयत्रतत्रशब्दयोस्त्रस्य एत्यु धनु इत्येतौडितौनवतः॥ जइसोघडदिप्रयावदीकेल्युविलेप्पिणुसिक्खु ॥ जेत्युधितेत्युविएल्थुजगिनणतोतहेसारिक्ख ॥ जत्रुठिदो। तत्रुटिदो ॥ एत्थकत्राने ॥५॥ अपभ्रंशेकुनअत्रइत्येतयोस्त्रशब्दस्यडित्एत्युइत्यादेशोनवति ॥ केत्युविलेपिणुसिक्खुजे ॥

·व्या पाद तेरहंहिहंकाराणां॥११॥अपभ्रंशेपदतिवर्तमानानां उंहुं हिंइत्येतेपाउभारणारयलाघप्रायोभवति ॥ अनु जुतुच्छउंतहेधणाहबलिकिज्जउंसुश्रणास्तु ॥ दइउघडावश्वणित । तरुविवषालु खग्गविरााहिउजहिलह ॥ पाहतइजीजगिनविहुं ॥ म्होम्जोवा॥ १२ ॥ अपभ्रंशम्हे इत्यस्यरधानम्नातिमकाराकांतानकारोवाभवति ॥ म्हातिपक्ष्मरममस्ममाम्हइतिवारतलक्षणविहितोत्रगृह्यते । संरस्ततवरांभवात् ॥ गित । शिम्भो । विम्न तविरलाकविनरजेसांगच्छशल ॥ जकातवेंचयरजउज्जुश्रतेबइल ॥ अन्यादृशान्नाइसावराइसौ ॥ १३ ॥ अपभ्रंशेधन्याशशब्दस्य अन्नाइस प्रवराइस इत्यदिशौजवतः ॥ प्रचाइसी । प्रवरारो॥प्रायसःप्राउप्राद चप्राइग्बपग्गिम्बा॥१४॥अपभ्रंशंपायसित्येतस्य प्राउप्राइव पाइन्ध पग्गिग्य त्यतन वारश्रादेशागवंति। नेतेदोहरलोश्रणप्रभुतं पुश्रजुअल ॥श्रनुसुघणघणहारतंत्रजिनलकमलु ॥सुजिकराकलाउराश्रनुजिमाउवि हि ॥ जेणणियम्बणि दिप्रसगुणलायणणिहि ॥ प्राइवमणिहविभंतीतमणिप्रगति ॥ अखानिरागापर मपइज्जविलउनहति ॥ अंशुज्जलेमाइन्यगोरिअहसाहिउशनानयारा ॥ राम्गुदीपशिलादितितिरिन्छीघर ॥८ ·. पर ॥ एसीपिउरूसेसहुउंरुट्टीमइंअणुणेइ।पग्गिम्यएइमणोरहइंदुक्करुदइउकरेइ ॥ वाऽन्यथोनुः १५ ॥ अपभ्रं शेऽन्यथाशब्दस्यानुइत्यादेशोवाभवति ॥ विरहानलजालकरालिथउपहिउकोविचुडविठिथयो । अन्नुसिसिरका लिसीबलजललहुधूमकहंतिहुउहिअधी॥ पक्षे । अन्नह ॥ कुतसःकउकहंतिङ ॥१६॥ अपभ्रंशेकुतस्शब्द स्य कउ कहतिहु इत्यादेशौनवतः ॥ महुकतहोगुट्टहियहोकउडुपडाबलंति ॥ धम्हरिउरुहिरेंउल्हवइयथप्पणेन भन्ति । धूमुकहंतिहुउहियो ॥ ततस्तदोस्तोः ॥१७॥ अपभ्रंशेततस्तदोइत्येतयोस्तोइत्यादेशोनवति॥ज इनग्गापारकडातोसहिमज्झुपिएण ॥ अहनग्गाथम्हतणा तोतेमारिअडेण ॥ एवंपरंसमंध्रुर्वमामनाकएम्व परसमाणुध्रुवमंमगाउ ॥१८॥ अपभ्रंशेएवमादीनांएम्वादययादेशाभवंति ॥ एवमएम्व ॥ पियसंगमिक उनिद्दडीपियहोपरोक्खहोकिम्व ॥ मइंविणिविविन्नासिथानिद्दनएम्बनतेम्व ॥ परमःपरः ॥ गुणहीनसंपयकित्ति परा ॥ सममःसमाणुः॥ कंतुज्जुसीहहोउवमिथइंतमहुखंडिउमाणु॥सीहुनिरक्खयगयहणइंपिउपयरक्खसमाणु॥ ध्रुवमोध्रुवुः॥ चंचलजीविउध्रुवुमरणुपिइरूसिज्जइकाइं ॥ होसइंदिघहारूसणादिवइंवरिससयाइं ॥माम ॥ मंध -- ·पाद णिकरहिंविसाउं ॥ प्रायोग्रहणात् । माणिपइटइजइनत्तणुतोदेसडाचइज्ज ॥ मादुज्जणकरपल्लवेहिसिज्जंतुन व्या० मेज्ज ॥ लोणविलिज्जइपाणिएणअरिखलमेहमगज्जु । बालिउगलइझुपडइमोरीतिम्मइयज्जु ॥ मनाकोम गाउ ॥ विहविपणहइवंकुडउरिद्विहिंजणसामन्नु।किंपिमणाउमपिअहोससिअणुहरइनअन्नु ॥ किलाथवादि वासहनहेः किराहवइदिवसहुंनाहिं॥१९॥यपभ्रंशेकिलादीनांकिरादययादेशाभवंति॥किलस्यकिरः॥ किरखाइ नपीथइनविद्दवइधम्मिनवेचरूअडउ॥इहकिविणुनजाणइजहजमहोथखणेणपहुच्चइदूधडउ॥यथवोयहवइ॥ध हवइनसुवंसहएहखोडि ॥प्रायोधिकारात्॥जाइज्जइतहिंदेसडइलन्नइपियहोपमाणु ॥जइबावइतोआपीइथ हवातंजिनिवाणु।दिवोदिवे॥दिवेदिवेगंगाहाणु॥ सहस्यसहुं॥जउपविसंतेनसहुंमुइयत्तसुअविउएंतस्सु ॥ लज्जि ज्जइसंदेसडादेतहिंसुहयजणस्सु॥नहेर्नाहिं।एत्तहेमहपियंतिजलुएत्तहेवडवानलथावट्टइ।पेक्खुगहीरिमसायरहो एक्कविकणियनाहिंउहदृइ ॥ पश्चादेवमेवैवेदानींप्रत्युतेतसःपच्छइएम्वइजिएम्वहिंपचुलिउएत्तहे॥४२०॥ अपभ्रंशेपश्चादादीनांपच्छइइत्यादययादेशावानवंति ॥ पश्चात पच्छइ॥पच्छइहोइविहाणु ॥एवमेवस्य एम्बइ। ॥

·एम्बइ सुरउसमनु ॥ एवस्यजिः ॥ जाउमजंतउपल्लवह दिक्खउंकइपइदेइ ॥ हीइतिरिच्छीहुजिपरपिउडंबरइंक रेइ ॥ इदानीमएम्वहिं ॥ हरिनञ्चाविउपंगणइविम्हइपाडिउलोउ । एम्बहिरायपोहरहे जनावइतंहोउ ॥ प्रत्यु तस्यपचुलिउ ॥ सावसलोणीगोरडी नवखीकविविसर्गठि॥भडुपजुलिउसोमरइ जासुनलग्गइकंठि॥ इतसएत्तहे॥ एनहेमेहपियंतिजलु ॥ विषण्णोक्तवमनोवुन्नवुत्तविञ्च ॥ २१ ॥ अपभ्रंशेविषण्णदीनांबुन्नादयादेशानवं ति ॥ विषण्णस्यवुन्न।। मइंबुन्नरंतुहुंधुरधरदिकसहिं विगुत्ताइँ॥ पइंविणुधवलनचडइनरुएम्वइंवुन्नउंकाइं॥उक्त स्यवृत्तः ॥ इमवुत्तउं । वमनोविचः॥ जेमणुविञ्चिनमाइं ॥शीघ्रादीनांवहिल्लादयः ॥२२॥ अपभ्रंशेशीघ्रा दीनांवहिल्लादययादेशानवंति ॥ एकुकइ अहविश्रावहीअन्नुवहिल्लउजाहि ॥ मइंमितडाप्रमाणियउंपइंजेहउंख लुनाहि ॥ झकटस्यघंघलः ॥ जिम्बसुपुरिसतिम्वघंघलइ जिम्वनइतिम्ववलणाई ॥ जिमडुंगरतिमकुट्टरई हि आविसूरहिकाई ॥ अस्पृश्यसंसर्गस्यविद्यालः ॥ जेछडेविणुरयणनिहिं अप्पांतडिघल्लंति ॥ तहुँसंखहं विट्टा लुपरफुक्किज्जतनमति ॥ जयस्यद्रवक्कः ॥ दिवेहिंविढत्तउंखाहिवढसंचिमएक्कुविद्रम्मु ।। कोविद्रवक्कउसोपडइ - ·॥ पात जेणसमप्पइजम्मु ॥ आत्मीयस्याप्पणः॥ फोडन्तिजेहियडउंयप्पणउं ॥ दृष्टेट्टैहिः॥ एकमेक्कउंजइविजोएदि व्या हरिगुट्टसबायरेण।तोविरोहिंजहिकहिंविराहीकोसक्कइ संचरेविदड्ढनयणानेहिंपलुट्टा ॥ गाढस्यनिवहः ॥ विहवे कस्तथिरत्तणउंजोहणिकस्मुमरट्ट ॥ लोलेखडउपठाविधाइ जोलग्गइनिबट्ट ॥ असाधारणस्यसडल्लः ॥ कहिं ससिहरकहिंमयरहरुकहिंवरिहिणुकहिंमेहु । दूरठिाणविसज्जणहहोइंबसड्डलुनेहु॥कौतुकस्यकोड:॥ कुंजरथ नहतरुथरहकोड्डेपघल्लइहत्थु । मणुपुणुएक्कहिंसल्लइहिंजहपुच्छहपरमत्थु ॥ क्रीडायाखेड्डः ॥ खेड्डयं कयम म्हेहिंनिच्छयंपियंपह । अणुरत्तायोभत्तायो अम्हेमाचयसामिथ ।। रम्यस्यरवण्णः॥ सरिहिनसरवरेहिं नवि उज्जाणवणेहिं ॥ देसरवण्णाहोंतिवढनिवसंतेहिं सुथणेहिं ॥ अद्भुतस्यढकरिः॥ हिवडापइं एहुबोल्लिउमड अग्गइसयवार ॥ फुठिसुपिएपवसंतिसहुंनंडयढक्करिसार ॥ हेसखीत्यस्यहेल्लिः ॥ हेल्लिमझंखहियालु ॥ एकाथरपृथगित्यस्यजुअंजुअः ॥ एक्ककुडुल्लीपंचहिरुद्दीतहपंचहविजुअंजुधबुद्धी । बहिणुएतंघरकहिकि अपभ्रं३ जेत्युकुडुम्बउंथप्पणछंदउं ॥ मूढस्यनालिअवढौ ॥ जोपुणुमणिजिखसफतिथउ चिन्तइदेइनद ॥

·म्मनाथजारइवसभामरुकरग्गुल्लालिउघरहिँजिकोनुगुणइसोनालिबउ । दिवेहिंविढत्तउंखाहिवढ॥ नवस्यनव क्खः॥ नवक्खीवकविविसगंठि ॥ अवस्कंदस्यदडवडः॥चलेहिचलचित्तेहिलोथरोहिंजेतलइंदिहाबालि॥ तहिंमरयद्धयदडवडउपडइयपूरइकालि॥यदेश्छुड्डः॥छुडुअग्घइवचसाउ॥संबंधिनःकरतणौ॥गयउसुकेसरि पिथहुजलुनिचिंतइंहरिणाई ॥जसुकेरएहुंकारउएमुहहुंपडंतितणाई॥जइनग्गाधम्हहतणा॥मानैषीरित्यस्यम ब्नोसेतिस्त्रीलिंग।सत्थावत्यहंघालवणुसाहुविलोउकरेइ ॥ आदन्नहंमन्नीसडीजोसज्जणसोदेइ॥यद्यदृष्टतत्त दित्यस्यजाइहि॥ जइरञ्चसिजाइटिअएहिवडासुद्धसहाव । लोहेंफुट्टणएणजिम्वघणासहेसइताव ॥ हुहुरु घुग्घादयःशब्दचेष्टानुकरणयोः॥२३॥अपभ्रंशेहुहुर्वादयःशब्दानुकरणेघुग्घादयश्चेष्टानुकरणेयथासंख्यंप्रयोक्त व्याः॥मइंजाणिउंबुड्डीसुहउंपेमद्रहेहुहुरत्तिानवरिथचिन्तियसंपडिअविप्पिअनावझडत्ति।खज्जइनउकसरक्केहिंपि ज्जइनउघुटहिं । एम्वइहोइसुहछडीपिएंदिटेनयणेहिंइत्यादि॥अज्जविनाहुमहुज्जिघरिसिद्धत्वावंदेइ।ताउंजिविर हगवक्खेहिंमक्कडघुग्घिउदेइ॥धादिग्रहणात्।सिरिजरखंडीलोअडीगलिमणियडानवीसातोविगोठडाकराविधामु ·C ॥ दएउहवईस इत्यादि ॥ घइमादयोऽनर्थकाः ॥२४॥ थपभ्रंशेषइमित्यादयोनिपाताथनर्थकाःप्रयुज्यंते॥थ म्मडिपच्छायावडापिउकलहियउविद्यालि ॥ घइंविविरीरीबुडीहोइविणासहोकालि॥यादिग्रहणात्वाइंइत्या दयः॥ तादयेंकेहिंतेहिंरेसिरेसिंतणेणाः॥२५॥ अपभ्रंशेतादयेंद्योत्ये केहिं तेहिं रेसि रेसिं तणेण इत्येतेपंच निपाताःप्रयोक्तव्याः ॥ ढोलाएहपरिहासडीअहिइभनकवणहिंदेसि॥हउंझिज्जउंतउकेहिंपियतुहुंपुणुथन्नहरेसि॥ एवंतेहिंरेसिमावुदाहायौ ॥ वडुनणहोतणेण ॥ पुनर्विनःस्वार्थेडुः॥ २६॥ अपभ्रंशेपुनर्विनाइत्येताभ्यांस्वार्थे हुम्प्रत्ययोनवति ॥ सुमरिज्जइतंवल्लहंजवीसरइमणाउं ॥ जहिंपुणुसमरणजाउंगउताहोनेहहोकहनाउं ॥ विणुजु ज्झेनवलाहुं ॥ अवश्यमोडेंडौ ॥२७॥ अपभ्रंशेऽवश्यमःस्वार्थे . ड इत्येतोप्रत्ययौ भवतः॥जिनिदिउनायगु वसिकरहुसुयादिन्नइंयन्नई ॥ मूलिविणिडइतुंविणिहे अवसेंसुक्केहिंपणई॥थवसनसुथहिंसुथच्छियहिं ॥ एक शसोडिः ॥२८॥ थपभ्रंशेएकशशब्दात्वार्थेडिर्भवति ॥ एकसिसीलकलंकिअहंदेज्जहिंपच्छिताई ॥ जोपुणु खंडइथणुदिबहुतसुपच्छित्काई ॥ अडडडुल्लाःस्वार्थिककलुक्च ॥२९॥ अपभ्रंशेनानःपरतःस्वार्थे थ डड ·"" ॥ डुल् इत्येतेत्रयःप्रत्ययानवंति तत्संन्नियोगेस्वार्थिकस्यकप्रत्ययस्पलोपश्च ॥ विरहानलजालकरालिउपहिउपंथिज़ दिउ ॥ तंमेलविसहिपंथियहिंसोजिकियउअग्गिहउ॥ डड महुकंतहुबेदोसडा । डुल्ल ॥ एक्ककुडुल्लीपंचहिंरुद्धी ॥ योगजाश्चैषां ॥४३०॥ अपभ्रंशेअडडडुल्लानांयोगभेदेभ्योयेजायंतेडडयइत्यादयःप्रत्ययास्तेपिस्वार्थेप्रायोभवं ति।डडाफोडंतिजेहियडउंबप्पाउं॥यत्रकिसलयेत्यादिनायलुक् ॥ डुल्लअ । चुडुल्लउचुन्नीहोइसइ॥डुल्ल । डड। सामिपसाउसलज्जुपिउ सीमासंधिहिवासु ॥ पेक्विविबाहुवलुल्लडा धणमेल्लइनीसास ॥ यत्रामित्यस्यादौदीर्घ हस्वावितिदीर्घः॥ एवंबाहुबलुल्लडउअत्रत्रयाणांयोगः ॥ स्त्रियांतदंताड्डीः ॥३१॥ अपभ्रंशेस्त्रियांवर्तमानेभ्यः प्राक्तनसूत्रद्वयोक्तप्रत्ययांतेभ्योडीप्रत्ययोभवति ॥ पहियादिष्टिगोरडीदिहीमग्गनिधन्त ॥ अंसूसासहिंकंचुयातितु वाणकरन्त ॥ एक्ककुडुल्लीपंचहिंरुद्धी ॥ आतांताड्डा ॥३२॥ अपभ्रंशेस्त्रियांवर्तमानादप्रत्ययांतप्रत्ययांतात्डाप्र त्ययो भवति ॥ ड्यपवादः ॥ पिउआउइयोसुथवत्तडिझुणिकन्नडइपइड ॥ तहोविरहहोनासंतमहोधूलडियावि नदिड ॥ अस्येदे ॥३३॥ थपभ्रंशेस्त्रियांवर्तमानस्यनाम्रोयोकारस्तस्याकारेप्रत्ययेपरेइकारोनवति। धूलडिया ·व्य पा विनदिह॥स्त्रियामित्येव ॥ झुणिकन्नडइपइट॥ युष्मदादेरीयस्यडारः ॥३४॥ अपभ्रंशेयुष्मदादिभ्यः परस्यई यप्रत्ययस्यडारइत्यादेशोनवति ॥ संदेसेंकांइंतुहारेजसंगहोनमिलिज्जइ ॥ सुइणंतरिपिएपाणिपिएणपियास किंछिज्जइ ॥दिक्खित्रम्हाराकंतु । बहिणिमाहाराकंतु ॥अतोडेत्रुल्लः॥३५॥ अपभ्रंशेइदंकिंयत्तदेतद्भ्यः परस्या तोःप्रत्ययस्यडेत्रुल्लइत्यादेशोनवति ॥ एत्रुल्लो ।केत्रुल्लो । जेल्लो। तेत्रुल्लो ॥त्रस्यडेतहे॥३६॥अपभ्रंशेसर्वादेःस तम्यंतात्परस्यत्रप्रत्ययस्यडेनहेइत्यादेशोभवति ॥ एत्तहेतेत्तहेवारिघरिलच्छिविसंतुलधाइ ॥ पिथपन्नवगोरडी निचलकहिनविठाइ ॥त्वतलोःप्पणः॥३७॥ अपभ्रंशेत्वतलोःप्रत्ययोःप्पणइत्यादेशोनवति ॥ वडप्पणुपरिपा विवइ॥ प्रायोधिकाराबडुत्तणहोचणेण॥ तव्यस्यइएव उंएम्बउंएवाः ॥३८॥ अपभ्रंशेतव्यप्रत्ययस्य इएव उं एम्वउं एवाइ त्येतेत्रययादेशानवंति।एउगृहप्पिणुधुमई जइपिउउव्वारिज्जइ॥महुकरिएम्वउंकिंपिणविमरिए बउंपरदिज्जई ॥ देसुच्चाडणुसिहिकढणुघणकुट्टणजेलोइ ॥ मंजिहएथइरत्तिएससहेवउहोइ॥सोएवापरवारिया पुप्फवईहिंसमाणु ॥जग्गेवापुणकोधरइजइसोवेउपमाणु ॥ क्त्वइइउइविअवयः ॥ ३९॥ थपभ्रंशेक्त्वाप्र %3D ·त्ययस्य इ इउ इवि अवि इत्येतेचत्त्वारादेशानवंति ॥ इ॥ हिथडाजइवेरियघणातोकिंथब्जिचडाहुं ॥ य म्हाहिंबेहत्थडाजइ पुणमारिमराहुं ॥ इउ ॥ गयघडलज्जिउति ॥ इवि ॥ रक्खइसाविसहारिणीतेकरचुबिविजी उ॥पडिबिंबिधसुंजालजलुजहियडोहिउपीउ ॥ अवि ॥ बाहविछोडविजाहितुहुं हउंतेम्बइकोदोस।हियअहिउ जइनीहरइ जाणउमुंजसरोस एप्प्येप्पिण्वेव्येविणवः॥४४॥थपभ्रंशेक्त्वाप्रत्ययस्य एप्पि एप्पिणु एविए विणु इत्येतेचत्वारयादेशानवंति ॥ जेप्पिथसेसुकसायबलुदेप्पिणुधनयजयस्सु ॥लेविमहत्वयसिबुलहहिंझाएवि पुतत्तस्सु॥पृथग्योगउत्तरार्थः॥ तुमएवमगाणहमराहिंच ॥४१॥ अपभ्रंशेतुमप्रत्ययस्य एवम् थण अणहम् अहिं इत्येतेचत्त्वारथादेशाभवंति। चकारात् एप्पि एप्पिणु एवि एविष्णु इत्येते॥ एवंचाष्टौ॥देवंदुक्करुनिययध एकरणनतउपडिहाइ ॥ एम्वइसुहनंजणहंमणुपरभुंजणहिंनजाइ॥ जेपिवएप्पिणुसयलधरलेविणुतवपालेवि॥ विणुसंतितित्थेसरेणकोसक्कइभुवणेवि ॥ गमेरेप्पिण्वेप्प्योरेलुंग्वा॥४२॥ अपभ्रंशेगमेर्धातोःपरयोरेप्पिणुए प्पिइत्यादेशयोरेकारस्यलोपोवानवति ॥ गप्पिणुवाणारतिहिंनर अहउज्जेणिहिंगप्पि ॥ मुधापराबाहें परमपउदि ·र • |वंतरिइंमपि ॥ पक्षे । गंगगमेप्पिणजोमुचयो जोसिवतित्थगमेप्पि ॥ कीलदितिदसावासगउ सोजमलोउजिणे (प्प ॥ तनोअणः॥४३॥ अपभ्रंशे तन्प्रत्ययस्य अणय इत्यादेशोनवति ॥ हस्थिमारणथो लोउबोल्लप उ॥ पडहुवज्जणो। सुणहुनसणउ ॥ इवार्थेनंनउनाइनावइजणिजणवः॥४४॥ अपभ्रंशेइवशब्दस्यार्थे नं नउ नाइ नावइ जणि जणु इत्येतेषट्भवंति ॥ ना नंमल्लुजुज्झुससिराहुकरहि ॥नउ॥रवियत्थमणिसमाउलेएकं ठिविण्णुनछिण्णु ॥ चक्केखंडुमुणालिबहेनउजीवग्गलुदिन्नु ॥ नाइ ॥ वलयावलिनिवडणजएण धणउहब्भुयजा इ॥ वल्लहविरहमहादहहोथाहंगविसइनाइ ॥ नावइ ॥ पेक्खेविणुमुजिणवरहोदीहरनयणसलोणु ॥ नावइगुरु मच्छरिजरिउजलणिपवीसइलोणु॥जणि॥चंपयकुसुमहोमज्झिसहिनसलुपइहउ॥सोहइइंदनीलुमणिजणिकण इबइहउ॥ जणु॥ निरुवमरसुपिएंपिएविजणु ॥ लिंगमतंत्रं ॥ ४५ ॥ अपभ्रंशेलिंगमतंत्रं व्यभिचारिप्रायो भवति ॥ गयकुंनइंदारंतु॥यत्रपुल्लिंगस्यनपुंसकत्वं॥थनालग्गाडुंगरेहिं पहिउरडंतउजाइ॥जोएहागिरिगिलणम णु सोकिंधणहेधणाइ ॥ अत्रअनाइतिनपुंसकस्यपुंस्त्वं ॥ पाइविलग्गीयंत्रडी सिरुल्हसिउंबंधस्स।तोविकटारइ ·र ॥ %D ॥ पिक्वचित्संस्कृतवदेवभवति ॥ यथाप्राकृतेउरस्शब्दस्यसप्तम्येकवचनांतस्यउरेउरम्मिइतिप्रयोगौनवतस्तथाक्क चिदुरसीत्यपिनवति ॥ एवंसिरे। सिरम्मि । सिरसि ॥ सरे । सरम्मिसिद्धग्रहणमंगलाथै। ततोह्यायुष्मच्छ्रोतृकताऽ न्युदयश्चेति ॥ ॥इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचितायांसिदहेमचंद्रानिधानस्वोपज्ञशब्दानुशासनलघुटत्ता वष्टमाध्यायस्यचतुर्थःपादः ॥४॥ ॥ अष्टमोऽध्यायःसमप्तिः ॥ ॥ ॥यासीदिशांपतिरमुद्रचतुःसमुद्र मुद्रांकितक्षितिनरक्षमबाहुदंडः॥ श्रीमूलराजइतिदुर्धरचैरिकुंभिकंठीरवःशुचिचु लुक्यकुलावतंसः॥ १॥ तस्यान्वयेसमजनिप्रबलप्रतापतिग्मद्युतिःक्षितिपतिर्जयसिंहदेवः ॥ येनस्ववंशसवितर्यप रंसुधांशीश्रीसिद्धराजइतिनामनिजंव्यलेखि ॥२॥सम्यनिषेव्यचतुरश्चतुरोप्युपायान्जित्वोपनुज्यचभुवंचतुरब्धि मात्रां ॥ विद्याचतुष्टयविनीतमतिर्यतात्माकाष्ठामवापपुरुषार्थचतुष्टयेयः ॥३॥ तेनातिविस्तृतदुरागमविप्रकीर्णश ब्दानुशासनसमूहकदर्थितेन ॥अभ्यर्थितोनिरवमंविधिवत्व्यधत्तशब्दानुशासनमिदमुनिहेमचंद्रः॥४॥राजहंसौ ननोनोजेक्रीडतोयावदन्वहं ॥ वाच्यमानंबुधैस्तावत्पुस्तकंजयतादिदम्॥५॥ (हे पुस्तक "ज्ञानदीपक छापखान्यामध्ये" शा० उकेडानाइ शिवजी याणी छापिले.) ॥ %D ·॥हेमाचार्योपझं व्याकरणंप्राकृतीयमतिरम्यं ॥ विद्वन्महाबलोपा निधकृष्णविशोधितंयथाप्रज्ञ॥१॥संवेगीचारित्र प्रधानयतिरांचकद्विमलैः॥मुद्राक्षरैरुकेडा नाईशिवजीतिनामधारयता ॥२॥विख्यातायामंकन शालायांज्ञानदीप कानिधया ॥ नंदविनंदवसुधा मितविक्रमवत्सरेतपसि ॥३॥ वदिदिक्तिथौसमाप्नो न्यूनाधिकमत्रपौरुषादोषात्॥ यत्स्यात्तद्विदद्भिः क्षतव्यंप्रार्थ्यमेतावत्॥४॥ होमसोमवतीमालारनामेजमेरवालों *शमकी और से मेंट। ॥ इत्याचार्यहेमचंद्रस्वामीविरचितस्वोपज्ञशब्दानुशासनप्राकृत बालनाषा मागधी व्याकरणं समाप्तम् ॥ ॥ त्रिषष्टिश्चतुःषष्टि वर्णाःशंभुमतमताः॥प्राकृतेसंस्कतेचापि स्वयंप्रोक्ताःस्वयंभुवा ॥१॥ ॥ इतिवेदवेदांगशिक्षायांप्रतिपादितं ॥

·श्री सौभागमलजी उमरावमलजी दद्दा भजमेरवालों
की तरफ से सादर भेंट
৫৪ মুনি আর জান্তা (সাত) চাহ এলার্ধ ৪
TM MINS