·SL No. 089127

·This Book forms part of the
C. B. N. Cama Collection of
Oriental Literature.
Presented to the
ASIATIC SOCIETY OF BENGAL
in MCINOLV
of
C. B.N.CAMA. ES.BALL M (Cantab.) Bar-at-Law, I
...
by his wile..

·No text on this page.

·अथ पञ्चतंत्रम् । V. 08012 प्रस्ताविका। आँ नमः श्रीशाग्दागणपनिगाभ्यो नमः ॥ नमो मनुहा व्यामवाल्मीकिन भनिभ्यः । महाक विभ्यां नमः ।। मकलार्थशाघमारं जगति ममालोक्य विष्णुशर्मेदम । नन्त्रैः पठनभिग्तच्चकार सुमनोहरं शास्त्रम ॥ १॥ 1 A garat syllable ( om ) malo up of 31 ( Vislinux Siva) and H ( Brahman) more generally uttered att beginning and end of a railing of the Vedas. Jtis - Quan honoritic litlo pretised to the nanion of deities-- her of course, it is prefixed to the me4 - TTTT (the line Goddry of drtueno), गगति ( the riod of learning and one that remove4 : .Qli-tacles ! 1 गुरु (apreorptor (yadered equal in dignity to a deity'. शारदा..... भ्य i4 Dyanda "eumpound शारदा च गगपतिभ गम्भ. ३ मन and बहराति are the, celebrated writers of law, and व्याम and वान्माकि are thod authors of the well known epic poemy Mahibbarzta and Rimaye re pectively. This word menne, beginning commencement and in this sonse it stands at the end of a Bahu. Comp. मन बृहस्पतिव्यामवाल्मीकय प्रभनयां यग ते ५ Grrat Dpoeta महल कवय Karim Comp. ६ Having perceived this A what is treated uf in the l'anchatantra ) to be the one sence of the wholo science of polity or moral and political Covernment in this world, Vishnu-arman composed this very pleasing scientific treatise ( शाम ), in five part or sections ( . ) (मकल अर्थशाम Karm. Compo"nd, तस्य सारं 6. T. Comp. ).

·पञ्चतन्त्र। धूयते । अस्ति दाक्षिणात्ये जमपदे महिलारोप्यं नाम व सकलार्थिसार्थकल्पद्रुमः प्रवरभूपर्मुकुटमणिमरीचि चरणयुगलः सकलकलापारंगतोमरशक्तिर्नाम गाजा बभूव। त्रयः पुत्राः परमदुर्मेधसो 'वसुशक्तियशक्तिरनेक- तनामानो बभूवुः । अर्थ राजा नारशास्त्रविमुखानालोक्य नाहय पीवाचें । भो ज्ञातमेतद्भवद्भिर्यन्ममैते त्रयोपि पुत्राःशा- वा विवेकहिताश्च । नदेतान्पश्यनो मे महरपि राज्यं न सौ- वहनि । अथवा साध्विंदेमुच्यते । It is heard or roported as follows. $ There was this is an anco of historical prescut, where the present is used for pa-t. In the Southern Country or region (जनपद जनानां स्थानं (den. Tat. Compound). ४ Namo of a city in the South. wish-t100 ( Ur a tree suppared to grant all desires) for multitnde of all supplicants सकलानां भर्थिनां सार्थाय कल्पदमः T. Corp. & Who-o feet (lit pair of feet) were, as it ro, covoroil with the collection of the rays issufrom tho diamonds on the crowns of excellent or distingshod princes. This of course happened whou other kings fint down at his foot a thoir suzerain. The whole 3a Bah. Comp. Dis --प्रवरनपमुकुटमणिमरीमिभन चचितं चरणयुगलं 774. The othor compounds aro easy. o Who had mastered Completely ( lit. gone beyond ) all arts सकला ग्ला तासां पार- गतः. ८ By name called, empl... o werfect 3rd P. Sing. of भू to the. Very silly or stupid दष्टा मेधा ( chang. od to मेधम् in Bahu. Comp. ) ये ते. ११ A Bah. Cornp. वसु. शकि......नामानि येषां ते. १२ Then-that is when he saw that they woro stupid. १३ Averse to the study of sciences शामे. यो विगतानि मुखानि येषां ताम् Bah. Comp. २४ Having sten ( absolutive of लोक with आ). २५ Ministers. १६ Abs. of it with भा-Ilaving callel. १७ 3rd P. Sing. Perfect of वच् with z to speak, to address. १८ This is known to your honours or your honours are aware that &c. Pe Void of consideration or thought, thoughtloss विकेन रहिता.. त.त. २० So that when I look at them, my kingdom, though •large, does not bring ( न आवहति )me any happiness. २१Or rather, (used to modity or correct a foregoing statement ). २२ This (whe follows ) in woll-said or what follows is a good saying.

·PREFACE
.
"he vilowing is a Popa'ır Edition of the first
Tantris, containing fulı explanatory notes and a glos
sdry oi woids, adapted to meet the requirements of
Ossadi wnced staden.s. By Popular Editier i moant
such a one as can be easily understood without the
noip of a teacher evou by a student who bus staclied
the first tew lessons of Dr. Bhandarkar's 2nd Book.
It is thas hoped that it will be largely availed of by
the generality of students am especially by those who
study privately. An experience of some years as a
teacher of Sanskrit baş convinced te clitor that a
book of the kind now presented would be generally
Qcceptable. Hence he thinks that the pallication of
thu.book meets a long felt want.
No pains have been spared to make this book
caseful to those for whom it is intended. Almost all
the verses have been literally translated into English
except only a few wbich, it was thonglit, coald be
wels under::ood.

·No text on this page.

·प्रसाविका। 'अजातमृतमूर्खेभ्यो मृताजातौ पुती परम् । यतस्तौ स्वल्पदुःखाय यावज्जीव जडो दहेत् ॥ २ ॥ वरं रामलावो वरमनुषु नैचाभिगमन वरं जातयेतो वरमपि च कन्यैव जनिता । वरं वन्ध्या भार्या वरमपि च गर्भेषु वसति- नं चाविद्वान्तृपद्रविणगुणयुक्तोपि तनयः ।। ३ ॥ कि तया क्रियने धेन्वा या न मूते न दुग्धदा । कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न विद्वान भक्तिमान ॥ ४ ॥ २ of the three kinds of •ons,-vir..,unborn, deal and stupid, the two former orð to be preferred () to the latter ; siar they (dead and unborn ) eniuse little grief, (while ) a stry son will caunu grief í lit burn ) as long as life endures. 3* &e. is a वंद्र, and sui मताजाती. वरम is derived from वृ choose, to prefer, tu select and micaus-better, preferala and is, in this one always followed by न- वरं-न :hould be therefore, translati by buller thun, prepirabli tu &c. 17640 दुखण्य is a कर्म. for this idiomatic use of the Dative, Seri Student's Guide ; and यावामा अ. स. आवार्यतं यावसायम् . 'It is botter that there should be miscarriago, it is better not to bave sexual intercourse with one's wifo during the favourable period ( अतुम् ). it is better to have a still-bora son, it is better to have cren a daughter burn, it is better to have iron wife, and it is also better that the child should remain in the womb), tlan au illiterate son, though possessed of the qualities of buuuty and woalth. Somo cdi tions omit thin Ter:e. गर्भस्लाव : प. न. जानत-क. आदी जानः पधा, 'प्रेस..अनिता-P.P.of the caus. of जन. आवद्वान-न.न.न विद्वान्. रूपद्र विणगुण-can be ticken as at-मयं च द्रविण व गणा or as a क. रूप विणे एव गमी. and साभ्यां युक्त न. न. ३ What is to be dons with, or what is thouge of, that cow which neither brings forth calvos nor gives milk ; what is the good of a son being born, whe is neither learned nor pious : दादा-उपपद. दुग्धं ददानाति. कोऽर्थः- to be conetrutovth the Instrumental-See 8. G. S. Comp fatty and ur 79 are adjøctiveshowing possession formoi by the terminations मन् or बन. .

·पञ्चतन्त्र। नदंतेषां या बुद्धिप्रबोधनं भवति तथा कोप्युपायोनुष्ठीयराम अत्र च मद्दना वृनिं भुजानानां पण्डिताना पर्चशती तिष्ठनि नतो यथा मम मनोरथाः सिद्धि पोति तथानुष्ठीयतामिति । तत्रै प्रोवाच । देव द्वादेशभिवर्षाकरणं श्रूयते । ततो धर्मशास्त्रालि मन्वादीन्यर्थशास्त्राणि चाणक्यादीनि कामशास्त्राणि वात्स्यायना- दीनि । वं च ततो धर्मार्थकामशास्त्राणि ज्ञायन्ते । ततः प्रतिबोधनं भवति । तन्मध्यको थापरः सुमतिनीमा प्राह । अशाश्वतोयं जीवित - व्यविषयः । प्रभूतकालज्ञेयानि शब्दशीस्त्राणि । तत्संक्षेपमात्रं शास्त्रं. किंचिंदतेषां प्रबोधनार्थं चिन्यतामिनि । उक्तं च यतः । Incans 10. RSo, that, in such a way that २ Awakening of talent, nother reading प्रकाश which the It is ष. त. ६ Any whatever. ४ Should the aopted or dovised. It is 3rd I'. Sing of the Inperativo the l'a:4. of Tut with 347.4 Given oregranted by me ( 971 नांत न ). ६ Means of livelihoodloor yulysistence. ७ Gen Plu. of जान Pre Part. of मन 7 A, to enjoy. / An unusual form for 487917 five hundrod ? Succeed, (lit. go to or achiove ducer ). १० (One from anyong thenn. Here तत्र तषां or त. 1In the course of twolve yours. The Instrumental hero donutes the time required for the completiou of anything. Reo Student's Guide. १२ Is heard, that ts, studiod ird P. Sing of the Passive of to hear, learn. ३ Then, after that... The Hindu scriptures or codes of law. 74 Composed by Manu and others. It stufeituri afa a १६ Chinakya is the a thor of the science of poity. १७. Thh stions of love, or the Institutes of Love composed by Tityayan. All those subjects havo 4-7 ay the vorb uuderstoul.?And then, in this wny are learnt the three scioucus. Religion, Morality and Love. १०. Then there takes place the awakening ( of the intellect ). २८ Another person from among them. *? Of the name of Sumati-mata pa २२ Transitory. न शामत न. न. २३ The scope or init of life. र. त. जावितव्य is the Pot. Pass. Participle from जा formed by ibo atlix 754, and here used as a substantive. * To los mastered ( lit. known) after a long tims प्रभूतकालन जयानि. १.त. २५ 'The sciencos or treatives on grtt. न्दानां शाम. म.न. २६ Short or briof संक्षेप मात्रा यस्य. ब. २७ 5002 above. Should be thought of. pe And because it is said. . .

·प्रथमतन्त्रम। ४ + हि तद्विद्यते किंचियदर्थेन न सिध्यति । यत्नेन मतिमस्तिस्मादर्थमेकं प्रसाधयेत ॥ २ ॥ यस्मास्तिस्य मित्राणि यस्यास्तिभ्य बान्धवाः । स्यार्थाः स पुमाल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ।। 3 ।। न सा विद्या न तद्दानं न तच्छिप न मा कला। अर्थाथिभिर्न तत्स्थैर्य धनिनां यन्न गीयंत ॥ १ ॥ इह लोके हि धनिनां पगेपि स्वजनायने । स्वजनापि दरिद्राणां तन्क्षणादुर्जनायने ।। ५ ।। अर्थ-योपि हि वृद्धभ्यः संवृनभ्यस्ततम्ननः । प्रवर्तन्त क्रियाः सर्वाः पर्वतेभ्य इवापगाः ।। ६ ।। पृज्यते यदपज्यो पि यदगम्योपि गम्यते । वन्यने यदवन्यापि म प्रभावी धनस्य च ॥ ७ ।। १ There stnu ch thing as des not succeed jy utcans of wealth ; a talented mu, tcrefuro, should .cquire wealth exclu-ively or alone with offorli, "arvita Pot. 3rd P. Sing. of the caus. of माघ : '. with .. | He Wio hus wealth, his friends; he, who has voulth, lias relations; lie, who has wealth, is soally a man n this world and he, who has wealth, 2-cevor or learvod. That is not learning, that is not charity, that i- 1100 ſkill in arts, that is not kill and that is not stqudine-s, of be rich which is not sung or praised by brose who are in peed rf.money, that is to say, that quality which the aeody do not ascribe to the rich is not a quality. . For, in this world even a stranger lecomes a relative or acts as a relative of the rich ; ( while ) cveu a rulative of the poor becomes wicked or acts wickedly towards them in a imoment. पर may also mean an eneniy. स्वजनाय स्वजनवदा. परनि a denominative form ; so alo दर्जनायत. ५ For, all ac. tions proceed from riches increased and producod anew from time to time, as river, proceed or i-suc froma raounlains. वृद्ध P. P. of वृध 1 A.; and संबन is P. P. of वृत with तम्... 'That he who deserves no respect, i respected, he who does sot deserto to be resorted to, isosorted to, and bo who does not desert to be saluted is, saluted, is the power . st wealth. अपूज्य, अंगम्य and अप are न. त.

·१० पञ्चतन्त्रे। 3 'अशनादिन्द्रियाणीव कार्याणमखिलान्यपि। एतस्मात्कारणाद्विनं मर्वसाधनमुच्यते ॥ ८॥ अर्थार्थी जीवलोकोयं श्मशानमपि सेलते ।। व्यक्त्वा जनयितारं म्वं निःस्वं मच्छति दृग्तः ।।।।। गतवयमामपि पुमा येषामर्था भवन्ति ने तरुणाः । अर्थेन तु ये हीना वृद्धास्ते यौवनेपि स्युः ॥ १० ॥ स चार्थः पुरुषाणां पडिरूपायैर्भवनि भिक्षया नृपमेवया सैषिक र्मणा वियोपार्जनया व्यवहारेण च वणिकर्मणा वा । सर्वेषामपि नेष वाणिज्येनानिरस्कृतार्थलाभः : स्यात । उक्तं च यतः। रुता भिक्षा रेकैर्वितरति नृपो नोचितमहो ? रुपिः किष्टावृष्ट्या प्रचग्गहन सेवन विधिः ।। Ag the organs of scuso depoiid on eating, so aro al actions dopendent ou wealth ; for ibis reason it (wealth is said to be the nicans of accomplishing all things. J 3rd P. Sing. I'ass. of 172 P. tu speak. This world o mortals, always hankering aftor wealth, frequents, cvor burial-grounds ( the most horrible places imaginable); and having deserted orcu him who gives birth (father) wliez destitute of wealth, goor far away or afar off. अर्थार्थी--अर्थ अर्थयते इति. उ. स. जीवलाक. घ. त. नि निर्गत व यरमात. ब. २ Cir among those who are advancod in age, those who possos richos, bocone young ( are considered to be young ), but thos who aro destitute of richos though in full youth, aru old ( considered गत-गतानि वयांनि । येषा तषा. म * Agricultural operations. ५ Acquisition. ६ Traders commerce. • The profossion of a merchant. ८ of all these moans of being rich, that of trading is the bost, because woalth acquired by it is not looked down upon with contempt. वाणिज्य abstract noun from वणिज्. Begging alms is practisod by thu out-castos; a king does not give what on deserves ; husbandry is spoiled by absence of raiu; tho ac of serving or the sorvice or attondance on others ( for ac quiring knowledge ) is very difficult ; poverty arises from usury by reason of the loss of the purso of money guue into the hands c, others (90) I think there is no hetter means of livelihunthan trade. लिटा r. P. of बि 6 P. अदृष्टि • न. न. प्रघरगहन-प्रचर यथातथा गहन grea' distressing परकर... शामनात्-.त. परम has the torce of the comperative here. d). .

·सामन "निदो पतिसम्ये श्रेष्ठी नौनि मंदवनाम । उपत्यारिवार। प्रथमतन्त्रम्। em कुसीदादारिद्रय परकरगतप्रन्थिशमना- ममन् वाणिज्याकिमपि परम वर्तनामिह ।। 11॥ 'उपायानी च सर्वेषामुपायः पण्यमंग्रहः । पनार्थ शस्यते ।कस्तदन्यः संशयान्मकः ॥ १२ ॥ नच्च वाणिज्य सविधमर्थागमाय म्यानयथा गान्धिकव्यवहारो क्षेर्पप्रवेशो गोष्टिककर्म परिचितग्राहकागमा मिथ्याक्रयकथने कुट- औमानं देशान्तराष्ट्राण्डानयन चेति । उकं च । "पण्यानां गन्धक पण्यं किमन्यैः काञ्चनादिभिः । यौन च यकीत तसान प्रदीयते ॥ १३ ।। १३ निक्षली मियने तुभ्यं प्रदाम्याम्युपयाचितम ।। 1 ।। Of all the intars of acquiring wealth, the -turing up of leablo wares is the best or the only one; for (ne ( that of Oring up wares) 1 paid for the wahr of wealth, and all Prest borinth its are doubtful शरयत 14-, of दाम सशयात्मक. संशय आमा यस्य २ Ofrohin kind of ti-fold मान विधा सः. व. . For the activition of wealth. / It is as llow. The orcupation of it furfumog The revenue income duvad tromi deposit y TH transaction of lsiness for a com, any of tradera ( The coming of a stome of one's lut naintance. • The telling of falso prices. Woighing out things to buyers out of fulse balances. Bringing in importing goods for all from other antrics. 1: Of all -aleable ware that of a perfumer is b host ; wł«zt uetil is thero of gold and other valuable ticles ? in which (the profe-sion of a perfumer ) that bich is bought for one is cold for a hundred. किमये ...Anter reading in किम कामनादिभि which means what nced here then of costly or high motals, such a gold &c. ? - यस्मिन् गांधि कव्यवहार. १६ When ndeposit is kept in a sep the merchant in whose house it is kept, prays bis ndeity, as follows :--" If the depc..itor should die or 's, I shall make vin a presont of anytbing.” 1727 a big rchant Ct, Marathi शेडमी. मियनं = मियन. .

·- पञ्चतन्त्रे। AAR cheating . 'गोष्ठिककर्मनियुक्तः श्रेष्ठी चिन्नयनि चेतसा हृष्ट । वसुधा वसुसंपूर्णा मयाय लब्धा किमत्येन ।। १५ ।। परिचितमागच्छन्तं ग्राहकमुत्कण्ठया विलोक्यासौ । हृष्यति तद्धनलुब्धो यद्वन्पुत्रेण जातेन ।। १६ ।। अन्यच्च । पूर्णापूर्ण माने परिचितजनवचनं तथा नित्यम । मिथ्या क्रयस्य कथनं निजधर्मीयं किगनानाम् ॥१७॥ अन्यच्च । द्विगुणं त्रिगुणं वापि भाण्डक्रयविधानतः । प्राप्नुवन्त्ययमालाका दृग्देशान्तरं गताः ।। १८ ।। বম্ব इत्यवं माप गधगामीनि भाण्टान्यादाय यां निथी गुरु 1 जनाभ्यनुज्ञातः सुरथाधिरुतः प्रथिनः । तस्य च महलवपभो मंज. वकनन्दकनामानी गृहोपन्नौ पूर्वादांग स्थितौ । तयोग्कः मंजीवकर धानत::Fas al रात A trador engaged in tran-uting bu-imes for a comppan being delighted at heart thinks, " Thave to-lay obtained th whole of the curth full of Wealth-ivhat led i those of oths thing. : गायिका निपना, म. न. नमम वा-त नhop-keepa having een with ourerneny it ('11-tuner of his acquintano going towarıly frim. feels delighter being greedy of hi money', 124 1925 11 *:44 people dlu ( ford chelbeced) at ile biru of a -on. Anil morcover. Dealing out full and had: mea:113 eu, so alvo deceiving pera.119 of acquaintana, told ing false prices--this is conuered as ) the proper cluta of the hiritis ; or the first line may be differently tradu Intend ; ils always deceiving & ... regarily full and ha's of things. पूर्णापा-द. निज वर्म --- ५ People gono tu distant foreign countries obtawu two or three-fola riches by selling their goods with grebt, exertions. i Having resolveil. ७ (roing towards Muthuri. .. On th anpicious day. • Being permitted by his eldero गुरुपर्नर यनशात त त. १. Mounted on n good chatiot. xe 1.?? Bully with an-picious anarks ur sign- on their bodiou क... Ryrm or bred up in the lione १३ Bulls yoked to l carriagv. १. Bearing the name of Sajirakt - संभावक अमित भान परय.. mensurer .

·प्रथमतन्त्रम् । ? धानो ममुनाकच्छमवतीर्णः सन्पङ्कपुरमासाय कलितचरणो युग- ई विधाय निषसाद । अथ तदर्वस्थमालोक्य वर्धमानः परं पादमगमत् । न च मेदियस्त्रिरात्र. प्रयाणभङ्गमकरोत् । 'य तं विषाणमालोक्य मौर्थिकैरभिहितम । भोः श्रेष्ठिन्किमेवं वृष- स्य हुने सिंहव्याघ्रसमाकुलस्मिन्चने बहाये ममग्रोपि स्वमा- स्वया मंदहे नियोजितः । उन च । न स्वरूपस्य रुने भूरि नाशयेन्मनिमान्नरः । एतदेव हि पाण्डित्यं यत्स्वल्पाद्भरिरक्षणम ॥ १९ ॥ अथामौ तदबधार्य संजीवकस्य पक्षापुरुषाभिरुष्य शेषमार्थ मात्रा प्रस्थितः । अथ रक्षापुरुषा अपि बद्दपायं तद्वनं विदित्वा । , .१ When he had . dearesided down to the bank the Yamunt. अवता P. I'. of तु 1 ' with अन. २ laving got to or reached a place full of deep m. 1*, TT t. a tiood of mud, and 311777 alis, of FG (14 with is. Whune des Was impelled or pu-lied forward or broke'u. fan l'.l. of Hint 10 l'. To impel forwaril. at , The reaking... the joke' . Sut loin. Perfect : P. Sing सद with नि. In that coulition मा अनम्या यम्य व. Dejertion, surrow. Whionpi heart was melted with acction for hina रनन आई हाय यस्य स . ब. . For thren glits It is an accurative of time and the compound in माहारनिंग-निमगा रानागा ममातार . : Marle a halt ( it. broke ir journey or merch. पयाण from या witl.-77 !! Drjartsdl. of मद 11'. with f Traders, merchants. P. I'. 1 U. with #fit tu sprak. i. Fur. for the sake ofoverning the Genitive. 9 Full of or abounding in lov nd tigers. H.? Full of many calamities or hari-lipu हनीपाया : हरिमन. ब. १० All, entire. / A caravan.." a'laced or put in dinger in a talenteri man should not pause the deatruction of much for the sako of a little, this lone is wisdom or prulonce, viz., saviug much at thu sarifice of a little. भरि is here used as a substantive. TAI). bf y 10 U. with T To consider, to think of. :: A guardi or watchman rart qa' 9. 7. Having appointed ( als-, of FT 10'with f). *r Tho remaining pr rest of thu caravani. २५ Having carried or led, that is, with.

·पञ्चतन्त्र। संजीवकं परित्यज्य पृष्ठनो गत्वान्युम्नं सार्थवाह मिथ्याईः । स्वा मिन्मृतोसौ संजीवकोस्माभिस्तु मार्थवाहया भीष्ट इनि मत्वा 4- द्विमा मस्त इति । नछुत्वा मार्थवाहः केनईः स्नेहाहृदयस्न- स्यौवंदेहिकैक्रिया वृषान्सर्गादिकाः सर्वाश्चकार । संजीवकोप्मायु शेषतया यमनासलिलमित्रैः "शिशिरतरवातैराण्यायितशरीरः कथंचि पुरधार्य यमुनातटमुपपद" । तत्र मरकनसदृशानि बालैतृणायाणिक भक्षमाणः कतिपयैर होभिवृषभ इव पीनः ककुंगान्वलवार्थी मंथनः प्रत्यहं वल्मीकशिनिंगमाणि शृङ्गाभ्यां विदाग्यन्त्र गश्चास्ते । साधु चेदमुच्यते । 9 From behind . The next day. : The leader or conductor of u aravan-साथ वार यताति. उ. स. ५ Falsely. (Optional form for अवन्ति. ६ Favourite. P. P. of इ' with आ. By fire. Consecrated P. P. of! कृ with सम. to fiuile a roport or speech... (irateful कृत जागनाति. टा. 2 Funeral carenonies, adj. from 3:16. It is mya 7: In which the letting loose of a bull wa- the first or chief. वपस्य उत्सर्ग आदिपासा ना . ब. 2.5 By reason of his life remaining unspent गयर शप नरपान- आर शपता q Mixed with the wnter of the, I'mmeri, carrying with them the water of kc. p'á By cool brein na Whoo boily wa- rfreshed. 3027- feta l'. P. of the cau-, of it with sil to increase--artita शरार . ब. १७ Sone how with difficulty. / IHaving stood up ( abs. of rit with 27 ); Ipproached i Rosembling or like emerald. मरकर्तन मद शानि.त. त .7 Thor ends ot tender grasi. २२ Fating, browsing. Pres. P. of पक्ष 1A,२३ Siyseral. By days. Instr. Plural of अहन."'. The bull of Humor Sivis userl by liim as liis vehiclo. is I'. P. of 41 P. to grow. increase. २७ Having a hump (ककुद) on the whoulders. Every day, adverbial compound with stra इति पत्यहम. २५The ends of ant-hills. ३. 'Tearing. / Roar. ing, thundering. ६२ And it is well said.

·प्रथमतन्त्रम 'अरक्षिनं निष्ठति दैवरक्षितं सुरक्षितं दैवहतं विनश्यति । जीवन्यनाथापि वने विमर्जिनः रुतप्रयत्नोपि गृहे विनश्यति ॥२॥ अथ कदाचित्पिडलंको नाम मिहः मर्वमृगपरिवृतः पिपामाकुल दिकग्रहणाथं यमुनानटमवतीर्णः मंजीवकम्य गम्भाग्न शब्दं दृगंद- शृणोत .। तं च श्रुन्वानर्वि व्याकुल हदयः में माध्यममाकोर प्रौच्छा- । वैटवृक्षतले चतुमहिलावस्थानेनावस्थितः । चतुर्मण्डलावस्थान बिदम । सिंहः मिहानुयायिनः कारवाः किवना इति । अथ स्य करटकदमनकनाननौ वो शृंगालो मन्त्रिपुत्रौ भ्रष्टाधिकारी दानुयायिनावास्ताम । नौ च पैम्परं मन्त्रयनः । नत्रै दमनकोत्र- ? What is unproter tud. tamis pr»textel by fate, what well-guardonlory-he- when -trit kiyy fate ; one ulbull- Paed in the forese without any licper. lovers, while vuodu & flie, hou-e, even though effort loc wanden tovo hiin. on be first 2 lino- -omething like the wall be understood fathe subjects of 191 ml ftatta and in the last 2 lives t. or का अनाथ ब. नास्ति नाया या कला सपना यम ब. Another realing for the sce toid बिनपान 1- न माननि which ives the samne ali • TheJ1, one upay tu time. Surpunded by all it. ल.न. ¿ Afflicted to thir-t f/TITTI (52fTH". Noun from the desiderative of 'yl to drink, For drinking water. n Bank Giraver or louder. Greatly. • Frightened at heart 5:71 673 671 777 :, ** 'ull of terror, frightened. ?? Appearance. Uaving conealed or Misguized bs. of tr, 10 l. with', 1.3 ('nder il anian troo. ?x l'orming a circle of four ?: Remained. ou 'he followers of the lion. Hitri or Filfri.. The middles lass of attendants मा यम वर्ग . किवना . Perious placed at be skirt of the forest probably to bring news from unit:ido नममध्यमाधमाः..Ja kulk, २. The Fous of minister. प.न. Who had lost their authority or were removed from ffice, cir, of minister. ब. २२ Always in attendance on the on. सदा अन्यालानि उप. २६ Mutually. २४ llold d consultan on or consult with each other. २५ तत्र तया:-of the two.

·पञ्चतन्ने। वीत । भद्र करटक अयं तावदस्मत्स्वामी पिहलक उरकग्रहणार यमुनाकच्छमवीर्य स्थितः । स कि निमितं पिपासाकुलो निवृत्य व्यहरचना सवा दौर्मनस्येनाभिभूतोत्र वटतले स्थितः, करटक आह । 'किमावयोग्नेन व्यापारेण । अव्यापारेषु व्यापार यो नरः कर्तुमिच्छनि । स एव निधनं याति कीलोत्पाटीव वानरः ॥ २१ ॥ दमनक आह । कथमेतन । मोबवीत"। ॥ कथा १ ॥ अस्ति कॅम्मिश्चिन्नगगभ्यासे केनापि वणिक्पुत्रेण तरूपण्डेमी देवायतनं कर्तुमाधम । नत्र ये च कमर्केगः स्थपत्यादयस्ते में ध्याह्नवेलायामाहागथ नगरमध्ये व्रजन्ति। अथ कदाचिनत्रानुषङ्गित . ? It is n title of address and means, good sir, or sir. As regards-- ++37 717771 as to, or as regard-, this og master : Bank. . For what reason, wlly: CAUS. qa withi fa 1 A. & Juving furmel a battle-array. TT 09.11. Mental pain or affliction. It is an abstract in from दर्मनस cil-minded. ( (Overtaken, P. 1. of with What have wo (two ) to do with this business affair : For the peculiar wc of the instrumental »de Stud ent's Guide at the Lesson thereon... That man wlly wi-he- to medile with rows with which he is not record wil ( 31-17119 ), meets with certain leath, ils did tho monkey drawing out a wedge ( in the following story' ). १९ IIuw thi-wa : १२ In a certain चित adlent to the declensional forms of fat gives them the sense of definiteness. 28 Vi- (inity १४ The son of ( वणिज ) a trader... A group, grove. Another reading is as having the same sense. 7 Tho templo of a deity ( lit. abode or house of a deity ). 70 Was begun to ho crected or built. ? Workmen. 7 Carpenters and others. ( स्थपतिगदियां नं. ब.) २८ At the time of middny मध्यं अह : मध्याह्न:-अहन being changed to at the end of a कर्मधारय. २१ For taking their meals २२ Into the middlo of the town. 7 Attached to or associated with. It is an adjective from अनुषंग formed by termination the sक.

·प्रस्ताविका। . 'अनन्तपारं किल शब्दशास्त्रं स्वल्पं नथायुर्बहवश्व विघ्नाः। सारं ततो ग्राह्यमपास्य फल्गु हंसैर्यथा भीरमिवाम्बुमध्यात ॥ ५॥ नदवास्ति विष्णुशमा नाम ब्राह्मणः मकलशास्त्रपारंगमछात्र- संसदि लब्धकीर्तिः । तस्मै ममर्पय त्वेतान । म नूनं द्रक्प्रिबुद्धा- करिष्यतीति । स राजा तदाकण्यं विष्णुशर्माणमौहूय प्रोवाच । भो भगवन्मदनुग्रहार्थमेनानुर्थशास्त्र प्रति द्राग्यधानन्यमशान्विदधामि तथा कुरु । 'नेदहं वो शामनशनेन योजयिष्यामि । अथ विष्णुशर्मा नं गजानमूचे । देव श्रूयतां में तथ्यवचनम । नाहं विद्याविक्रय The tience of grammar in certainly of boundley exwit, life is almost, and many are the obstaclos in one's WELY through life; U tho (5th of it ( science ) shoull be taken, throwing off what it worthless, as milk is separated from the water with which it ju nuxud, by raus अनन नग्न अन्तमाग यमनतब पाot P.P. of HR forved by the aflix 77. *17177 absolutive from mto tercing with आ. बम गात अम्बन म गात. . न२ शमन (m.). I- an addition to the names of Brahmu : See note i on page 2 Who had acquired fame ( for teaching ) in the n--embly of pupilk छापसगदिदापागा समाद पत. समाति कीनियन. ब. bland over, give in charge & Vloed. Qifully, speedily., Wine Clever AL from कणं ए. to hear. li-ten Al from 11' with sआ Reverend ; in this sense it is wol. in addressing divine or great personages. १२ To confer a favour on me अनग्रहार्थम. some editions adel मारान after तान As regards the knowledge of अर्थशास्त्र. ११ Not liku others, superior to others अन्य मदशा न भवन्ति नान न न. Theu I shall confer on you a hundred grant. I of lands kc ) शासनं a royal grant; योजयिष्यामि 2nd Future it P. Sing of the caus. of युज, १६ The form is 3rd P. Sing. Iinper. of Paşs.-let ( it) be heard, bear. This is a polito way of command or order. १. True words तथ्य वपन क... Tho sale of knowledge or learning. ० with 371 ·पञ्चतन्त्रे। शामनशनेनापि करोमि। पुनरेतास्तव पुत्रान्मासंघवेन यदि नीति'- शास्त्रज्ञान करोमि तनः स्वनामत्याग करोमि । अथासौ राजा ती ब्राह्मणस्यासंदर्भाव्या प्रतिही श्रुत्वा संसचिवः प्रेकृष्टो विस्मयान्वितस्त. स्मै सौदर तान्कुमारान्समर्प्य पैन निवृतिमंजगाम । विष्णु शर्मणापि नानादाय नैदे मित्रभेदमित्रप्राप्तिकाकोलूकीयलब्धप्रणाशापरीक्षित- कारकाणि चेति पञ्च तन्त्राणि रचयित्वा पाठिनास्ते राजपुत्राः। तेपि 'नान्यधीय मासपट्रेन यथोक्ताः 'संवृनाः। तुतः प्रभृत्येतत्पञ्चतन्त्रैक ३. or ४ . Evon for a hundred grants. The Instr. is used of that which denotos the prico at which thing is bought ur yold. Put. ३ By the end of six months collection of six months. Conversant with the science of politics. faste wintifa. उप. ५ I shall.give up my name. This is a usual form of swearing; Cf. Marithi नाव बदलून टनीनं. ६ Impossiblo-न. स. to Promiso, vow. <. Together with the ministory Art AG 4.4 P. P. of 7 4 P. with 4. to be glaul. ?o Full of wonder. न.त ११ Respectfully आरंरण सहितं. अ. १२ (Grent. १३ Happiness; and fatfattat means--Bevano or felt happy. 1x This is the ageut of the verb 2 and the absolutivas आदाय, रामयित्वा No., are passive in •rence. It is to be noted that the forras of the latinitive of purpose in me and al-olutives in 1 or are the same both in iho active and passive voices. ps for their sako. 17. 7. 19 These are the title of the five Tantras in order :-() मित्राद (प. न. ) thu separation of friends. (1) मित्रभारि the actuisition of friends. (c) काकालुकायं- Is the title of the Brd Tantra. So called because it doscribes the war between F7* (crows ) anil 57 ( owls ). (1) लब्धप्रणाश ( . त. ) the loss of what is obtained and (0) अपरी &c. य. न. the doer of an inconsiderate raction. १. Wero taught. P. P. of the caus. of पल 1 P. to learn. १८ Having studied them. Abs. of ३ with अधि. १९ Became ( संवना ) as it was promised thoy should be, rit, नीतिशाम- मा . २. Thenceforward. प्रति hore means commencing &c. ?? Containing 5 Taptras the # boing added to & T. compound.

·प्रस्ताविका। नीतिशास्त्र बालावबोधनार्थं भूतले संप्रैवृत्तम् । किं बैहुना । अधीने में इद नित्यं नीतिशास्त्रं शृणोति च । न पराभवमानोति शकादपि काचन ॥ ६ ॥ ॥ कथामुखमेतत् ॥ 1 On the surfaco of the earth. 9.7. Bocame known ur came into use. P.P. of त 11. with संभ. What is the use of more ? What need we say more ? In short. . He who alwaya studies this science of politics and hoars it, nover mcets with a defeat oven at tho hands of Sakra ( Indra.). ५ The introductory portion of a talo.

·६ पञ्चतन्ने। शामनशतेनापि करोमि । पेनग्नस्तित्र पुत्रान्मासघवेन यदि नीति - शास्त्रज्ञान करोमि ततः स्वनामत्याग करोमि । अथासौ राजा ती बाह्मणस्यासीव्या प्रतिक्षी श्रुत्वा ससचिवः प्रेहष्टो विस्मयान्वितस्त. स्मै सौदरं नान्कुमारान्समय पैरी नितिपोजगाम । विष्णुशर्मणापि नानादाय नैदेथ मित्रभेदमित्रप्राप्तिकाकोलूकीयलब्धप्रणाशापरीक्षित- कारकाणि चेति पञ्च तन्त्राणि रचयित्वा पाठिनास्ते राजपुत्राः। तेपि तान्य॑धीय मासषदेन यथोक्ताः संवृनाः। प्रभृत्येतत्पञ्चतन्त्रक ततः १ at 8 sold. ५ or gix Even for a hundred grunty The Instr. is used of that which denotos the price which thing is bought ir But. ३ By the end of six months colloction of months. Conversant with the science of politics. Arattet uintifa. ठप. ५ I shall.give up my name. This is a usual form of swearing; Cf. Marithi नाव बदलून ठेवीन. ६ Impossiblo-न. त. • Promise, vow. . Together with the minister मचि माहित . ब. ९ P. P. of F 4 P. with t. to be glad. . . Full of wonder. १.त. २१ Ro-pectfully आदरण सहित. अ. १२ (irent. १३ Happiness ; and निर्वतिभाजगाम moans-~~-Became or felt happy. १४ This is the agent of the very पाटिना and the absolutive भादाय, रचयित्वा &c., are passive in sent'. It is to be Doted that the forms of the Intimitive of purpose in 7 and absolutivey in 1 or I are the sanno both in the artixa and passive voices. For their sako. 1.7. 3. These are the title of the live Tautras in order :-( 1 ) मिद (प.त. ) thu separation of frionds. (b) मिनमामि the acquisition of friends. (c) काकालकायं- Is the titly of the 3rd Tantra. So called because it describes the war between कार ( erows) and उलूक ( owls). (1) लब्धप्रणाश (प.त. ) the lost of what is obtainod and ( ) अपरी &c. प.त. the doer of an inconsiderate raction. १. Were taught. P. P. of the caus. of पट 1 P. to learn.१८ Having studied them. Abs. of s with अधि. १९ Becane ( सेवना ) as it was promised they should be, ri., नीतिशास- २. Thenceforward. प्रति here means commenging &c. २१ Containing 5 Tantras the n being added to a . compound. .

·प्रस्ताविका। नीतिशास्त्र बालाबनोधनार्थं भूतले संघवृत्तम् । किंबहुना । अधीने में इद नित्यं नीतिशास्त्र शृपोनि च । न पराभवमानोति शकादपि कदाचन ॥ ६ ॥ कथामुखमेतत् ॥ १ On the surface of the earth. ए. न. २ Became known or came into use. P.P. of गत 1 A. with संप. ३ What is the use of more? What need we say moro? In short. . He who always studies this science of politics and hears it, never meets with a defeat oven at the hands of S'akra ( Indra ). ५ The introductory portion of a tale. .

·अथ प्रथमतन्त्रम् । अथानः प्रारभ्यते मित्रभेदं नाम प्रथमं नत्रं यस्यायमादिमः श्लोकः। वर्धमानो महान्स्नेहः मिहगोवषयावने । पिशुनेनानिलुब्धेन जम्बुकेन विनाशिनः ।। १ ।। नद्यथानुश्रूयते । अस्ति दाक्षिणात्ये जनपदे महिलारोप्यं नाम नगरम । तत्र धर्मोपार्जिनभूरिविभवो वर्धमानको नाम वणिपुत्री बभुव । तस्य कदाचिचिन्ता समुत्पन्ना याभूतेपि वित्ते सत्यों- पन्युपायाश्चिन्तनीयाः कर्तव्याश्चेति । यत उन च । ? Used to mark the beginning of a work. Is begun, be: gins, 1st P. of the pars. of रभ with y' and आ ३ First. . Vers 3, 4 A groat and increasing friendship between * lion and an excellent bull ( sira ) in the forest, was destroyed by a very avaricious and malicious jackul वर्धमान Pre. P. of वृध 1A. Another reading tor सिंह गोवपया i मग दातृपया -~-where मगंन्त्र means tho bost of, or the lord of.livum. सहम गांवृषभ *. facta P. P of 1:1 with a caus.' & One who had acquired immense riches by a just or hurest cỐurso of conduct. धर्मेण उपार्जित भूरिविभवः येन. न. ७ The son of a merchant. ८ Once upon a time. ९ An anxicty arose. P. P. of पद्.4 A. with समुद. १० Even though there was immense wealth. Lov. Abs. The means of acquiring er producing wealth should be thought of and put in practice. अर्थात्पन्युपायाः प.त. चिन्तनीया: und कर्तव्याः Pot. P. P. of चिन्त and . - ·प्रथमतन्नम्। निरयूथामितश्चेतच परिभ्रमदागतम् । तत्रैकस्य कस्यचिच्छि- पिनोधस्फाटिबोञ्जनवृक्षदारुमयः स्तम्भः खदिरकीलकेन निहितेनं तिष्ठति । अत्रान्तरे वानरास्तरुशिग्वरोमादशृङ्गदारुपयन्तेषु यथेच्छया क्रीडितुमारब्धाः । एकश्च तेषां प्रन्योमन्नमृत्युश्चपिल्यान- स्मिन्नर्धस्फाटितस्तम्भ उपविश्य पाणिभ्यां कीलकं संगृह्य यौवदुत्पा- शयितुमारेभे तानस्य स्तम्भमध्यगतवृषणस्य स्वस्थानाच्चलितकील- केन यद्वनं तत्प्रागव निवेदितम अतोहं ब्रवीमि । अध्यापारेष्विनि । आवयाभक्षिनशेष आहारो- स्त्येवं नक्किममुना व्यापारेण । दमनक आह । नक्किं भवानाहा- सर्थी केवलमेव । तन्न युक्तम् । उकं । . Put or २ A herd. २ Hera and there', to anl fro. ३ Wandering or roving. ४ Of an artisan or mechanis'. ५ Half-split. ६ Of the wood or timber of a tree called अंजन. - A pillar; porta < A wolge wuado of a tree callou mfar. placed between. म. न. १. अवातर = अस्मिन्नन्ना (during this intorval, in the meantime. ?? On the tops of tree and thu pieces of woud at the summit of palace. नशिग्यर व माद- 'शंगटा: च = तशिखरामाटश गदारणा दंद्र नगरी: पर्यन्त प. न. १२ An inaccurate fornm for कम at their will, ur they pleasel. २३ To rport. In. of purpoa from को द 1.24 1. P. forry, aro very frequently u-ed fur active verband forms hero आरब्धा- आरमन्त... Ile whore death was near or at hand प्रत्यासत्रो मन्युर्यस्य. व. १. Through ra-hree 3 or lhastiness. " With the two hunds. १८ यावत-जावत as soon as, 10 rooner. than. 10. T& draw yut, to extract. Inf. of the can4. vfqz, 1 with z. i9 Who-o testicles had been caught betwerut the two pieces of the pillar ग्नममयं गता वपणा यम्प. म. व. २१ }y thu wedge being moved from its proper place, ly reason the removal of the wedyo from its place. - What happened..२.३ Already. Hry been told. २५ The remains of what is caten, whab remains after eating. भक्षिनात शप: प.त. २६ Here एन means positively, surely. 8. Longing tor food, २८ Right, proper. 4719 ·3 'सुहृदामुपकारकारणाविषतां चाप्यपकारकारणान् । नृपसंश्रय इप्यने बुधैर्जठरं को न बिभर्ति केवलम् ॥३२॥ किंच । यस्मिजीवति जीवन्ति बहवः मो। जीवतिग वामि किं न कुर्वन्ति चच्चा स्वोदरपुरणम् ।। २३ ॥ यज्जीव्यते क्षणमपि प्रथितं मनुष्य- विज्ञानशौर्यविभवार्यगुणैः समेनम । तन्नाम जीवितमिह प्रवदन्ति तज्ज्ञाः काकोपि जीवति चिरं च बलिं च भुते ।। २४ ॥ 'सुपूरा स्यान्कुनठिका सुपरो मूषिकाञ्जलिः । सुमंतुष्टः कापुरुषः स्वल्पकेनापिनुष्यति ।। २५ ।। किंच । "किं तेन जातु जातेन मानुविनहारिणा । More आगेहति न यः स्वस्य वंशस्याग्रे श्वजो यथा ॥ २६ ॥ - brintre ? Tho patronage of a king is desired by wise per- 90119 with the two-fuld motive of olliging their friend and injuring their enemies; who does not fill his belly only? Iris said to live in this worlu by whose living many live; do not birls ( even ) till their Imllies by means of thoir heak ? यस्मिन जापनि Los. alls. ३ That well-known or celebrated existence, which is lod cven for a moment by men accompanieil with knowledge, bravery and nuble qualities, is indeed to be called, say the wine (for otherwise ) (ven a crow lives long and feeds on oblations. 551.17 &c. suc a construction is not allowable English. विज्ञानं च विमलभ आपंगणभ - विज्ञान गणा , समंत P. P. of s with सम् 2 P. न ज्ञा: नन मानतात. या... rinlet coun lye gasily filled, tho cavity of a mouse can be easily filled, a incan fellow whoso do-ires are limited is pleased even with a little. मारा सखेन पूपित शक्या. कुनदिका कृत्सिता नदी a small or insigni. ficant rivor. स्वल्पक dimunitive of ना.५ What is the use at all of that person's birth who only deprives the mother of her youth, but who nerer rises to the top of his family as . banner floats on the top of a bamboo Puig=at all. otra हारिणा = यौलने हरताति. “ उप. वंश (1) race, family; (2) a bamboo used for bannons.

·M प्रथमवन्तम्। गाल तथा चा 'परिवर्तिनि संसारे मृनः को वा न जायते । जावस्तु गण्यते सोत्र यः स्फुरत्यन्वयाधिकम् ॥ २७ ॥ किंच। 'जातस्य नदीतीरे तस्यापि तृणस्य जन्मसाफल्यम् । मझन यत्सलिलमज्जनाकुलजनहस्ताबलम्बनं भवति ।। २८ ।। सथा च। स्तिमितोमतसंचारा जनसंतापहारिणः । जायन्ते विरला लोके जलदा इव सजनाः ।। २९ । *निरतिशयं गरिमाणं तेन जनन्याः स्मरन्ति विद्वांसः । यत्कमपि वहति गर्ने महतामपि यो गुरुर्भवति ।। ३० ॥ 'अपकीरुतशक्तिः शक्कोपि जमिनस्कियां लभते । निवमन्नन्नारुणि लेख्यो वह्निर्न तु ज्वलितः ॥ ३१ ॥ कग्टक आह । आवां तीवदर्पधानौ तात्कमावयोरनेन व्यापारण । In this over. rovolving world wbat person that is doad is not possibly horp again? ( every one that dies, is born again); but he is considered to be rcally born in this world who shipos forth more than any member of his family. T possibly, I should like to knov-अन्वयाधिकम = अन्वयात अधिक .$. There is the fruitfulness of even that grass which grows on river-side and which serves as a support for tho persons who are in danger of being drowned in water. साफ- ल्य abstract noun from सफल fruitful सलिन्ट-नं सलिल मजनात् आकुलस्य अनग्य उम्तयार नलवन ३ Food men, who are steady and move in high cirolus and who remove the afliction of tho wretched, are rarely born in this world. & clouds, which are full of water or mojature and move high up in the sky and allay the pain of those afflicted by heat, scarcely rise in the sky. स्तिमित (1) steadly. (P) moist, wet. उन्नतसंभार is a ब. उन्नता: मंधारा: य. Having the same sense in both cases. . It is for that reason (तन ) that the learned remem. ber the excessivo greatness of the mother ; since she gives birth to someone who ( afterward.: ) becomes an object of adoration even to the great. निरतिशयं नास्ति अतिशयः यस्मात्. ब. कमपि some one insignificant at birth. ५ Even an able person, who has not put forth bis strongth, meets with conternpt; fire residing ( concealed ) in the wood can be passed over and not when it is blazing. अप्रक-ति-न प्रकटीक: साशकिः येन सः.ब. ६ Not ministers, that is, not employed: as ministers. .

·२. उक्तं च । 'अपृष्टोत्राप्रधानो यो ब्रूने राज्ञः पुर : कुधीः । न केवलमसंमानं लभते च निरस्कियाम् ॥ २ ॥ तथा च । वचस्तत्र प्रयोक्तव्यं यत्रोक्तं लभने फलम् । स्थायीभवति चात्यन्तं गगः शुक्लपळे यथा ॥ ३३ ।। 'दमनक आह । माँ मैवं वद । अप्रधानः प्रधानः स्यात्सेवते यदि पार्थिवम् । प्रधानोप्यपधानः स्यायदि सेवाविवर्जितः ।। ३४ ॥ . यत उन च। आसन्नमेव नृपतिर्भजत मनुष्यं विद्याविहीनमकुलीनमसंस्कृतं वा । प्रायेण भूमिपतयः प्रमदा लगाश्च यत्पार्श्वनो भवति नन्परिवेष्ट यन्ति ।। ३५ ।। That stupidl man, why not being a minister says any. thing hefore a king without heing usked (to do 50), meets not only with disrospect but also contempt. Fut:- Ind. a prefix pla.cu before words to show baduess, reproach &t. It assumes the forms कद as in कटशन, कव as in कवाष्णा, का, as in कारुप and किम as in किरुप. २ Words should be spokou only there avhere when puken, they produce the desired fruit or result and make it lasting impression, as red colour does on a whito garment. 411751 lit. shoull be usod, or eniployed. स्थाया भवति --Is one of those forms which being like or doing like the thing lenoted by the base, 8. J., गंगीभवति, स्थिरीकरोनि. ३ A prohibitive particle meaning do not. / He, who is not a minister, will be one if he serves the king; (while) even one who is actually a minister, will not be so, if he does not serve. सवाविवस्ति त. त. वर्जित P. P of 77.4 And because it is said, & A king honours (भमतं) that man who is near him though destitute of learning, low.born and unsanctified by roligious ceremonios (or himn whoso mind has receivoi no culturo );-geporally, the lords of the earth (kings ), young women and crospers cling to that which lies by their side. पार्वतः पार्थ side and तम् added in the sense of the locative=पार्षे.

·२१ प्रथमनमाम्। था च । कोमप्रसाइवस्तुनि ये विचिन्वन्ति सेवकाः । आरोहन्ति शनैः पश्चाद्धन्वन्तमपि पार्थिवम् ॥ ३६ ॥ 'वियावता महेच्छानां शिल्पविक्रमशीलिनाम् । सेवावृनिविदां चैव नाश्रयः पार्थिवं विना ।। ३७ ॥ ये जात्यादिमहोत्साहानरेन्द्रानोपयान्ति च । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चिनं विनिर्मितम् ॥ ३८ ॥ ये च प्राहुर्दुरात्मानौ दुरागध्या महीभुजः । प्रमादालस्य जाड्यानि ख्यापितानि निजानि तैः ।। ३९ ।। सन्व्यिाघ्रान्गजान्सिहान्दृष्टोपायैर्वशीस्तान् । राजेति कियती मात्रा धीमनामप्रमादिनाम् ॥ १० ॥ राजानमेव मंश्रित्य विद्वान्याति पर गनिम । Those servants who (try to) seck for causes of displeasuro and pleasure (of the king ), gradually afterwards get ascondenoy over a king who may be first treating them roughly (धुन्वतं). काप...स्तान---things of angerind pleavilrs-such things as will excitc his anger ur please thin. धुवतं. Pro. P. of y to shake, to treat roughly. २ There is no resort without a king to Dose who possess learning, ambition, skill or ingenuity (FETOT ) and bravery and who know the mode or mauner of serving. महमछानां महती इमापन ब शालिन at the end of compourü: means endowed with. Beggary is destined till death for those who do not go to kings through the pride of casto and other thing as the atuncment for their sin (vii. of pride or conceit). Here I take; महात्साह in the sense of operteening pride. जात्यादि बाति: आदिर्यषां तेभ्यः. ५ Those evil-minded persons who say that kings (महाभुजः) are hard to please, have simply made known or declared their own carelessness, laziness and dallness. दुराराःयाः दुःखेन आराधयितुं शक्या . ख्यापिनानि P. P. of the caus. of ख्या to tell. ५ Seeing that serpents, tigers, elephant- and lions are tamed by remedies, of what account are kings (Tifa fent मात्रा ) to those who are talented and careful. वशीकृतान, Cf. स्थायीभवति. मात्रा a measure, an account. ६ A learned man attains to an exalted position by resorting to a king alone; sandal does not grow in any other place excopt the Malaya mountain.

·२२ पञ्चतन्ने। विना मलयमन्यत्र चन्द्रनं न प्ररोहति ॥ ४॥ धवलान्यातपत्राणि वाजिनश्च मनोगमाः, सदा मनाश्च नागेन्द्राः प्रसन्ने सति भूपते ॥ १२ ॥ करटक आह । अथ भवान्कि कर्तुमनाः । सोबवीत । अयास्म- स्वामी पिङ्गल को भीनो भी परिवारभ वर्तते । नदेनं गत्वा भयकारणं विज्ञाय संधिविग्रहयानासनसंभयद्वैधीभावानामेकनमेन संविधास्ये । करटक आह। कथं वेत्ति भवान्यद्वयाविष्टीयं स्वामी । सोबवीत् । किमत्र ज्ञेयम् । यत उक्तं च । "उदीरितीर्थः पशुनापि, गृह्यने हयाश्च नागाश्च वहनि नोदिताः । अनुक्कमप्यूहति पण्डितो जनः परेड्रिन्तज्ञानफला हि बुद्धयः ॥ ४३ ॥ ? White umbrellas, beautiful horses and great clephants always in ruts, are obtained when a king is pleased. आतप- आणि = छत्राणि are marks of honour. भूपती-the word पति is declined like are in compounds. Desirous of doing or about to do. The attix 49 added to the Infinitives of verbs gives them this sense. In so doing the nasal is dropped: ३Whose retinus is frightened. मानः परिवारः यस्य. १ The cause of fright or fear. ५ By one of the six moans of dealing with an enemy. They are : -- (1) संधि (m.) Peace. (2) विग्रह (m.) Hostility or war. (३) यान (1) Marching against. (4) आसन (1.) Maintaining oue's ground. (5) मधप (m.) Taking shelter and (0) द्धाभाव (प.) Duplicity. ६ Shall bring about a reconcilintion. 14t P. Sing. of the 2nd Fu. of धा with सवि. . Your honour knows. The peculiarity of 71 is that it takes a verb in the 3rd P. ८ That (cong..) ९ Overtaken by fright P. P. of विश् 6 P. with आ. १. The moaning whou oxpressed in words is understood even by a beast; horses and clophants bear ( burdens ) when driven (by men); a clover man infors the sense though, not attered or expressed; for the fruit of talent is tho knowledge of the secrets di others. परेषां इंगितानां ज्ञानं फल यासां ताः इयः).

·प्रथमतमम्। 'नया च मनुः । आकारैरिङ्गिनैर्गस्या चेच्या भाषणेन च । नेत्रवक्वविकाश्च लक्ष्यतेन्तर्गतं मनः ॥४४॥ तदयैनं भयाकुलं प्राप्य स्वबुद्धिप्रभावेण "निर्भयं कृत्वा वशीकृत्य च निजी सार्चिव्यपदवीं समासादयिष्यामि। करटक आह । अन- भिज्ञो भवान्सेवाधर्मस्य तत्कथमेनं वशीकरिष्यसि । दमनक आह । यथैव नु पाण्डवानां विराटनगरप्रवेशकाले धौम्यमहर्षिकथितः सक- यनुनीविधर्मो विज्ञात इढि। 'सुवर्णपुष्पिता पृथ्वीं विचिन्वन्ति त्रयो जनाः । शूरश्न कनवियश्च यश्च जानानि सेवितुम ॥ ४५ ॥ "सा सेवा या प्रभुहिता ग्रोह्या वाक्यविशेषतः । आश्रये पार्थिवं विद्वास्तवागणैव नान्यथा ॥ १६ ॥ १६ . PSo also ( saj'sy Manu. २ Tho incard thoughts ( अन्तर्गतं मनः) of a person can be known by means of his countenance or appearance, gestures, motion, actions, speech and tho changes of the eyes and faci. नववक्षयाविकारः प. स. ६ Having gone to or reached. Abs. of आप 5 P. with 9. With the power of my talent. 4 Freo from fear. नास्ति भर्य यस्य or निर्गन भणं यरमात. ब. ६ Having won gver. My own. The post of minister or ministership. साधिव्य alstract noun from मभिव. .. Obtain, 2nd Fu. of the caus. of सद with समा.१० Ignorant. न अभिज्ञः- अनभिज्ञः न.त. 3The duties or mudo of servitude. At the timno of entering the capital of Iiita. :: The great rage Dhaumya wa: the spiritual adviser of the Pandavas. 7. The duties of servants, lit. of those who live on others. After this तथैव should be understood. ?'Known ; studied. ? The threo only gather fruit from the earth covered with golden flowers, riz., he who is brave, he who is Icarned and he who knows how to serve. सुवर्णपुष्पिना - सुवर्णपुष्पर्युकाम ; कृतविद्यः --कता विद्या येन. ब. २. According to a special proverb that service, which is beneficial to the master, should be considered acceptable ( ग्राह्या); a learned man should resort to a king only through that opening and not otherwise. प्रभुहिता प्रभवे हिना.. त. The word विशेष as the latter part ot compounds means some, special; CI. वृक्षविशेष, पुरुषविशेष &a..

·२४ पश्चनने। ( .. . ६ 'यो न वेत्ति गुणान्यस्य न + सेवेत पण्डितः । न हि तस्मात्फलं तस्य सुरुष्टादृषरादिव ॥ १७ ॥ द्रव्यप्ररुतिमनोपि सेव्यः सेव्यगुणान्वितः । भवत्या जीवनं तस्मात्फलं कालान्तगदपि ।। १८ ॥ 'अपि स्थाणुवदासीनः शुष्यन्परिगतः क्षुधा । Hitrina त्वेवानात्मसंपन्नादृनिमीहेन पण्डितः ॥ ४९ ॥ सेवकः स्वामिनं दृष्टि रुपणं परुषाक्षरम् । आत्मानं किं मन द्वेष्टि सेव्यामेव्यं न वेति यः ।। ५०॥ "यमाश्रित्य न विश्रामं क्षुधा यान्ति सेवकाः । सोर्कवन्नृपतिस्त्याज्यः सदापुष्पफलोपि सन ।। ५१ ॥ राजमातरि देव्यां च कुमारे मुख्यमन्त्रिाणि । पुरोहिते प्रतीहारे वर्तितव्यं नृपे यथा ॥ ५२ ॥ A clever man should not servo him whose qualities he does not know ; for there is no fruit from it (that service) as from a barren ground which is well-tilled. मकृष्ट - मष्ट कृष्टतात्. llo wlu is endlowed with the qualities of a master should be served though he be without wealth and ministers; there is livelung fruit from him though after the lapse of some time. मंव्यगुणान्वित मव्यस्य गणरन्वित . Even though a person be sitting like a post having nothing to do, and be reduced to a keletou throug'i hunger, a wise man should not wish to obtain livelihood from one who has not his gonses under proper antrol frota surrounded. अनात्मसान% न आत्ममंपन्नः = अजितेंद्रिय . A • servant hates a master who is misorly and ures harsh language 3 why does not he hate himsolf who does not know who is fit to be served and who is not. « That king, by resorting to whom hungry servants are not satisfied, should bo &- bandoned like the troo अर्क ( Marathi रुईचे आड) though it always has flowers and fruits. धार्ता:-क्ष सार्ताः त.त. सदा पुष्पाणि फलानि यस्य. ब. सन Nom. Sing. Mac. of the Pre. P. of अस2 P. ६ One should act towards the king's mother, the queen, the prince, the prime minister, the family priest attached to the royal honse-hold and the door-keeper, as towards the king himselt. The word राजन् is changed to राज in compounds.

·प्रथमतन्त्रम् । २५ जीवति प्रबुवयोक्तः कयं छत्यविचक्षणः । करोति निर्विकल्प यः स भवेद्राजक्लभः ।। ५३ ॥ प्रभुप्रसादजं विनं सुपात्रे यो नियोजयेत् । वस्त्रायं विधात्यले स भवेद्राजवल्लभः ।। ५४ ।। 'अन्तःपुरचरैः सार्थ यो मन्त्रं न समाचरेत ? न कलौनरेन्द्रस्य स भवेद्राजवल्लभः ।। ५५ ।। "संमतोहं प्रभोर्नित्यमिनि मत्वा व्यतिक्रमेत् । कृच्छेष्वपि न मर्यादा स भवेद्राजवल्लभः ।। ५६ ।। "षिद्वेषपरो नित्यमिष्टानामिः कर्मरुत् । यो नरो नरनाथस्य स भवेद्राजवल्लभः ॥ ५७ ।। " १ Ue. wh saying " live, is uokod to do anything (कृत्यं ), and who is well-versed in his dutios and makes the king free from doubt or uncertainty, will be the lavourite of the king. कृत्यविभक्षण:-विचक्षण added to substantives, means, well-versed or skilled in that which is denoted by the word to which it is affixed. निर्विकल्प-नि- गतः विकल्पः यस्मात्. ब. He who spends on a litting object tho money derived from the favour of a king and puts on his persun the clothing and other things (oltained from the king,) will be the favourite of a king. प्रभुप्रमादात् जातं. प. त. मुपा- ग्रामने पावे. क. वमायं = वम आयं यस्य तत् ब. विदधाति--lit. does on, puts on, lle who does hold counsel with those who move in the fomala apartment and also with the wives of the king, will be thorfavourite of a king. अन्त पुरे घरतीति % अन्तः पु- रमगः. उप. . He who never trangrosses the bounds of pro. priety thinkingole is favoured by the king, ovon when you duced to difficulties, will be the king's favourite. संमत P.P. of मन.4 A. Here य. is to be understood as the subject ot म्यात्तिकमत. ५ That man who is on enemical terms with the eneries, and accomplishes the desiros of the frionds, of . king, will be the king's tavourite. नियुषपर-परः पः परं यस्य. ब.बष्ट कर्म करोतीतिरकर्मरुत्. उप. wears. ३ pot ·२६ पञ्चतन्ने। : Sest front 'यूनं यो यमदूनाभं हालां, हालाहलोपमाम् । पश्येद्दारान्वृथाकारान्स भवेद्राजवल्लभः ॥ ५८ ।। 'युद्धकालेगो यः स्यात्सदा पृष्ठामुनः पुरे। प्रभोद्धाराश्रितो हर्ये स मेवेद्राजवल्लभः ।। ५९ ।। करटक आह । अथ भवास्तत्र गत्वा कि तावद्वक्ष्यति । तनावदुच्यताम् । दमनक आह । 'उनरादुनरं वाक्यं वदनां मंप्रजायते । सुवृष्टिगुणसंपन्नाद्वीजाद्वीजमिवापरम् ।। ६० ।। "अपायसंदर्शन जो विनिमुपायसंदर्शनां च सिद्धिम । मेधाविनो नीतिगुणप्रयुक्तां पुरः स्फुरन्नीमिव दर्शयन्ति ।। ६१ ।। एकेषां वाचि शुकवदन्येषो वृदि मूकवत । हृदि वाचि तथान्येषां वगु बगन्नि मुनयः ॥ ६२ ॥ growsha dc 880 | I, who considers gambling ar tho messenger of death, wine as deadly posion and tho king's wito phantom (of a vain form ), will bo the favourite of a king यमदूताभ = यमदूतस्य वाभा यस्य. सं. ब. हालाहलोपमां similarly लथाकारान - वा आकारा यंग तान्. . i lo who walks in front at the tinie of battle and remaius always behind when in the town and lives, at the lord's door in the palace, will be the king's favourite. ३ तावत् in the first place. ४ Imper. 3rd, P. Sing. of the Pass. of वध 2 P. ५ When people are conversing (बदवां )ne reply arises from another, as one grain of seed is produced from another obtained by tho abundance of good rain. yale- रेव गुणः = वृष्टिगणः तरमात संपन्नात बीनात. ६ Talented persons show calamity arising from the use of apparcntly futile moans and succosy arising from the employment of propor remedies and endowed with the quality of good feeling to be evident or clear before one's oyes. अपाय bad remedies, inadequate means. पुरःस्फुरन्ती as if shining vividly before one. Good words or sayings prove effective in the spooch of some as those of parrots, in the hearts of others as those of mute persons, and both in the heart und speech of some others. या वल्गति dince beautifully, prove successkul.

·... worten nesues प्रथमतन्त्रम्। hna न चाहमपातकालं वक्ष्ये । आकर्णिनं मया नीतिसारं "पिनुः पूर्व- मुत्सङ्गं हि निषेवता Itshrachut अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिरपि बुवन । लभते वृध्यवज्ञानमपमानं च पुष्कलम ॥ ६३ ॥ करटक आह दराराध्या हि राजानः पर्वना हुन्,सर्वदा । व्यालाकीर्णाः मधिषमा कठिना दुग्यसेविनाः ॥ ६४ ॥ नथा च । भोगिनः कञ्चुकाविष्टाः कुटिलाः कृरचेष्टिताः । सुदुष्टा मन्त्रसाध्याश्च राजानः पन्नगा इव ॥ ६५ 11-gharg दुगरोहें पदं राज्ञा सर्वलोकनमम्कनम् । स्वल्पेनाप्यपकारेण ब्राह्मण्यमिव दुष्यति ।। ६६ ।। दुगगध्याः श्रियो गज्ञां दुरापा दुष्परिग्रहाः । Anything for which there is nu occasion or fitting opportunity. न पान काल . यग्य ब. Here understand something like वचनं. २ lleard or listened to ]' P of कर्ण 10 U. with था. : The essence of politics, . While I was retting for. merly on the lap of my father. Even Brilapati saying anything for which no occasion ou-ta, i, blamed as vanting in sense and meets with a deal of disrespect. 7.T- वज्ञान बढेरव मानं प. स. Another reading for पुस्कल is शाधनम • perpetual. & Kings are always hard to please, surroundod by rogues (व्याल), hard to under-tand, hard hearted and served with difficulty, like mountains, which are hard to 1970nd, full of ferocious beauty, very rugged, hard and approached with pain व्यालाका and द खमविना are न.न. compounds Kings are given to enjoyments; covorod with arnoure, erooked in mind. of wicked actions, very cruel and can be gained over by counsel, and so they aro like serpents, who have boods, who are covered with skiu, crooked, wicked in deeds, viudictive and tamed by charms or incantations. करचाटताः. ब. कराणि बंटितानि येते. ८ Tho dignity of king which is difficult to attain and to wbich all bow, is defiled or sullied even by a slight fault liko the purity of a Brâhmang. The glory of kings is bard to preseryo, difficult to obtain and hard to grasp ; but when once obtained it remains with one for long timo as do waters in arreservoir. दुरापाः = दुःखेन आपितु शस्याः. ... .

·२८ पञ्चतन्त्र। तिष्ठन्न्याप इवाधारे चिरमात्मनि संस्थिताः ॥ ६७ ।। दमनक आह । सत्यमेतत् । परं किंतु । 'यस्य यस्य हि यो भावस्तस्य तस्य हितं नः अनुप्रविश्य मेधावी क्षिपमात्मवर्श नयेत् ।। ६८ ॥ भर्तुश्चिन्तानुवर्तित्वं सुवृनं चानुजीविनाम । राक्षसाश्चापि गृह्यन्ते नित्यं छन्दानुवर्तिभिः ।। ६९ ।। सरुषि नृपे स्तुतिवचनं तदभिमते प्रेम तहिषि द्वेषः। तदानस्य च शंसा अमवतन्वं वशीकरणम ॥ ७० ॥ करटक आह । यद्येवमभिमतं तर्हि शिवस्ति पन्थानः सन्तु । य- थाभिलषितमनुष्ठीयतामिति । दमन कापि करटकं प्रणम्य पिङ्गल- काभिमुखं प्रतस्थे । आगच्छन्नं दमनकमालोक्य पिछलको द्वाःस्र्थ- मब्रवीत् । अपसार्यतां वेत्रलता । अयमस्माकं चिन्तनो मन्त्रिपुत्रः A man of talents having accommodated himself to the disposition of whomsoover he comes across, should soon win him over to his side. अनाविश्य having entered into or adapted bimself to. Following the inclinations of the master's mind is said to be the goodness of behaviour in servants; even demons are almost won or gained over by those who humour thom चिन्तान वतिन्वं चिन्तां अनुवनि-वं. द्वित. Making uso of words of praise when the king is angry,. showing affection for those who are in high favpur with him, and hatred towards thoso who aro his cnomios and oxtolling his charities--this way of vinding him over requiros noither counsel or advice that is, he can bo won orer without charms or ineantations ) सरुषि-रुषा सहिते, प. भरतत्र नमन्ति मंत्राः तंत्राणि च यस्मिन्. ब. ४ If such he tho case, I give my consent. ५ May you farewell on your journey ! ( lit may your ways be happy ). This is said by way of farewell to thoso who are going on some business. Let what you like be done, please yourself. • Powards, facing. This word is joined to nouns to form Gen. Tat. Compounds, here. पिंगलकस्याभिमुखम्. ८ A door-keeper. ९ Let-(it) be removod. Imper. 3rd P. Sing. of the caus. of the Pass of with अप. १० The staft ot a door-keeper. ११ Of along standing. Hi added to adverbs of time gives them the sense rot definitiness, ..., तदानींतन, कदानींतन.

·प्रथमतमम्। । समागतः । तत्प्रवेश्यता द्वितीयमणलवर्ती पथार्थवादी प । अथोप- दि दमनकः पिछलक प्रणम्य पनिानुन उपविष्टः। स तु तस्य नख- लिशालंकृतं दक्षिणपाणिमुपरि दत्त्वा मानेपुरःसरमवाच । 'अपि वं भवतः, कस्माञ्चिरोदृष्टोसि । दमनक आह । किंचि - पादानामस्माभिः प्रयोजनम् । तथापि प्रामकाले वकव्यं । यत उन- मध्यमाधमैः सर्वैरपि राज्ञा प्रयोजनम् । उक्तं च । दन्तस्य निष्कोषणकेन नित्यं कर्णस्य कण्डयनकेन वापि। तृणेन कार्य भवनीश्वराणां किम वाग्घस्नवना नरण || ७१ ।। तथा वयं देवपादानामन्वयांगता भृत्या आपत्स्वपि पृष्ठंगामिनो यथति स्वमधिकार न लभामह तथापि देवपादानामेतेयुक्तं न भवति । उक्तं च। Soc 9 in P. 28 fur grunımar. Occupying the rank noxt to tho king,' of मिहान्यापिन्. ३ One who speaks what is right or true पमा वदताति.. When these instructions were issued. 4 Who bad obtained permission ( 373 to take his seat ). ६ Adorned with the thunderbolt-hke nails नखकुलिश3D 'मखान्यव कालिशः नखालिश. तेन अलंकृत qualifying पाणि. . The right hand. Having placed on him (ory in the abovo line ). ९ Respectfully मान पर सर: यस्मिन्कर्मणि यथा तथा. १० Is your honour well : अपि at the beginning arks a question.११ How is it that you are seen after a long time? How is it that I see you after a long time??? Your Majesty's feet have no noed whatover of us ; we aro not at all wanted by you. ?! The best, middling and low. ?x The pood of the rich is always servdovou by a blade of grass oither for scratching the erw or picking the treth ; how much more uso. ful will å may be who is endowod with spoech and hands ? किमंग how much more or how much less-hero of course it meats how much more ? १५ Hereditary. १६ Going atter, following. 7* Although ; yot. Our own office ( dir. of ministers) p It does not become or bobove your Majesty to keep us out of office, ·कचन। . higher Jewel alia - स्थानेष्वेव नियोकच्या भृत्याचाभरणानि का न हि चूडामणिः पादे प्रभवामीति बध्यते ॥ २ ॥ यनः। अनभिज्ञो गुणानो यो न भृत्यैरनुगम्यते। , धनाढ्योपि कुलीनोपि कमायातोपि भूपतिः ॥ ७३ ।। च. असमैः समीयमानः समैश्च परिहीयमाणसत्कारः। 'धुरि यो न युज्यमानस्त्रिभिरर्थपतिं त्यजति भृत्यः ॥ ४ ॥ यञ्चाविवेकितया राजा भृत्यानुनमपदयोग्यान्हीनाधमस्थाचे नि- योजयति न ते नत्रैव तिष्ठन्ति म भूपतेर्दोषो न तेषाम् । उक्तं च । कनुकभूषणसंग्रहणोचितो . यदि मणिस्त्रपुगि प्रतिबध्यते। न स विरौनि न चापि सशोभने भवति योजयितुर्वचनीयता ।। ७५ ।। गच्च स्वाम्येवं वदति चिराहश्यमे तदपि श्रृयताम् । Servants and ornamenty should be put in their proper placos (and not elsewhere); for a crest-jowel is never tied to the foot by any ono simply becauo ho can afford to do so. Lore tho predicato agrees with the nearest gubjoct--5677: PA king who nut able to approciato morits, though richi, nobly-born and bereditary, is not followed by the servants. धनाढयधनेन आढच. न त.. For three causes, viz., when ho is placed on it footing of oqnaliy with unoquials, when ho is not paid propor rospect among oquals and when he is not placed that the houd of all, & servant foriakes a king ( अर्थपति lord of riches ). समायमान Pre. P. of समाय a verb formod from the noun सम. परिहीय. माणःसत्कारः यस्मात्: from whom respect is withhold. ! Wbon a king through inconsideratencsy appoints such sorvauts as are fit for the best placey to very low ones and when they do not remain thore, it is the king's fault and not theirs. 4 If a jewel wbich is fit to boost in & gold ornament is set in a tin one, it geither sounds nor shines and the blame lies with him who sets it कनकभूषणे संग्रहणाय गतिः प.त. Another reading for प्रतिवःयते, is प्रविधीयते meaning-is Placed in or put in. वचनीयता abst. noun from पनीय blaimer worthy. Even that, vis. answer to that.

·प्रथमतन्नम्। " lift & risht difference सम्पदक्षिणयोर्यत्र विशेषों नोपलभ्यते । कस्तत्र क्षणमप्यार्यों विर्यमानगतिर्वसेत् ॥ ७६ ।। राने मणिर्मणो काचो येषो बुद्धिः प्रवर्तते । न.तेषां संनिधौ भृत्यो नाममातोपि तिष्ठति ॥ ७ ॥ यत्र स्वामी निर्विशेष समं भूत्येषु वर्तते । तत्रोयमसमर्थानामुत्साहः परिहीयते ।। ७८ ।। में विना पार्थिवो मृत्यैर्न भृत्याः पार्थिवं विना । तेषां च व्यवहारोयं परस्परनिबन्धनः ॥ ७९ ।। पानभृत्यैर्विना स्वयं राजा लोकानुग्रहकार्यपि । 27 मयूरवैरिव दीमांशुस्नेजे व्यपि न शोभते ।। ८७ रैः संधार्यते नाभिनाभौ चागः प्रतिष्ठिताः स्वामिमेवकयोरेवं वनिचक्र प्रवर्तने ॥ ८ ॥ नावि: rice अर course to take". ) २ What respectable person possessing a resource will dwell even a moment in the place whero no distinction betwocu right and left, that is, straightforward or othorwise, is oheered पियमानगति -विद्यमाना गतिर्यग्य. ब. ( he who hea any other open to him A serrant does not stay cven in namo ( much less in • reality ) near those who think it piece of gla-- to be jowol and a jevel to be a glass-lyradd नामगाम नाम मावा यस्य.ब. • The cnergy of those who are capablo of indestry fails them there where the master acts towards all his servants equally without any distinction. निशिंषम indiscriminately नास्ति विशेषी यस्मिकर्मणि यथा तथा. अ. उयमममर्थ- उद्यमाय ममर्थः च. न. परिहीयते-- IPar of tr with परि. The King cannot exist without servants and the servants without the king this rolation of thoirs ( of master and servants) depends on each other-or on mutuality. परम्परं निबानातीति.उप. 5 Even if a king bestow favours on tho people, ho does not shine without sorvants, as the sun (दीमांश ) though res. plendent, does not shine without rays. दीप्तांशु. दीप्ताः अंशयः यस्य सःब. Tho navel.of a wheel is supporton by the spokes and tho spokes are fixed in the navel; the wheel of the relation of master and scrvants is just liło this.

·ghurmilai २२ 'शिरसा विकृता नित्यं तथा स्नेहेन, पालिताः । केशा अपि विरज्यन्ते निःस्नेहाः किं न सेवकाः ॥ ८॥ राजा तुष्टोषि भृत्यानामर्थमात्रं प्रमच्छगी। ते तु संमानमात्रेण प्राणैःप्युपकुर्वते ।। ८३ ।। 'एवं ज्ञात्वा नरेन्द्रेण भृत्याः कार्या विचक्षणाः । कुलीनाः शौर्यसंयुक्ताः शक्ता भक्ताः क्रमागताः ॥ ८४ ।। "यस्मिन्कत्यं समावेश्य निर्विशान चेतसा । आस्यते सेवकः म स्यात्कलंबमिब चापरम् ।। ८५ ॥ difficult यः कन्वा सुरु राज्ञो देश हितमुत्तमम् । लजया वक्ति नो किंचिनेन राजा सहायवान् ॥८६॥ योनाहूतः समभ्येति द्वारि तिष्ठति सर्वदा । पृष्टः सत्यं मितं ब्रूने स भन्योही महीभुजाम् ॥ ८ ॥ T-Anm Even the hair which is always borne on the bead and snenrod with oil ( 193 ) turns gray, why should not then servant; when no affertion (1977) ix-hown to them be digaffected ? Here the words Fire and f773977 are used in.& double sents : (1) oil (:) affection and (1) turing gray, (2) boiug disatfoctail. Hven when plea-ul, a king gives • his servants only wealth ; but as to them, they repay his obligations for any light favour-howeven with their lives ( at the cost of their lives). : Thlo knowing a king should ompoly such servants as are clever, nobly born, "endowed with bravery, able, devoted and horeditary. That serrant, by entrusting any business to whom one can sit with his mind at ease or free from fear, is like a second wite ( as useful as the wife horself ). ममावेश्य abs. of the aans. of विश् with सम्. ५ A king is said to have a triend in that servant, who, having done a good action calculated to serve the best interest of the kiug, doos not vaunt about it. ६ Io is a deserving servant of kings, who goes aeer hini uncalled, always stands at the door and when. quostioned speaks the truth in a few words. मही. भुनति सः महीभुज. उप..

·प्रथमतन्त्रम् । न M 'अनादिष्टोपि भूपस्य दृष्ट्वा हानिकर च यः । यतने.तस्य नाशाय स भृत्योहों महीभुजाम् ।। ८८ ॥ पारितोपि दुरुक्कोपि दण्डितोपि महाभुजा। यो न चिन्तयने पापं स इत्योो महीभुजाम् ।। ८९ ॥ क्षुधा पीड्यने यस्तु निद्रया न कदाचन । न च शीतातपायैश्च स मृत्योर्हो महीभुजाम् ।। ९ ।। 'श्रुत्वा सांयामिकी धाता भविष्यां स्वाभिनं पति । प्रसन्नास्यो भवेयस्तु स भृत्योर्हो महीभुजाम् ।। ९, "सीमा वृद्धि समापति शकुपक्ष इवोइराट | large नियोगसंस्थिते यस्मिन्स भृत्यो महीभुजाम ॥ १२ ॥ सीमा संकोचमायानि वह्नौ चर्म इवाहितम । स्थिते यम्मिन्स तु त्याज्यो भृत्यो गज्यं समीहता ।। ९३ ।। तथा शृगालोयमिति मन्यमानेन ममोरि स्वामिना ययनका क्रियते तदप्ययुक्तम । उनं च यतः । । Hc, who having seen anything causing damage to the king, strives to destroy.it even without being told to do so, is a deserving servant of kings. हानिकर stand for हानिकर कार्य or वरंतु. २ He who, though struck, Scoldeil and find by the king, does not wish him any evil ( trit, is deserving servant of kings. "lle is a deserving crvant of kings who never says that he is overtaken by hunger and sloop and also by cold, heat and others. शातातपाये:-शानंच भानपभशीतानपी तो आदी येषां नैः . He, who having heard the rumar that awar is impending, looks cheerful, is a deserving servant of kings. प्रसमास्य ब. ५ Ie, during whose tenure of office, the limits of the kingdom increase like the moon (tlhe king of stars) in the bright balt of a lunar month, is a descrving servant of kings. Ho, during whose term of office, the limits of the kingdom become contracted like leather put in fire, should be shuined by him who wishes for a kingdom: समाहता. Instr. of समीहत् Pre. P. of समीर usually Atmanepadt only. • It your Majasty shows me disrespect. " ·पञ्चतन्त्र। 'स्वामिनि गुणान्तरज्ञे गुणवति भृत्येनुवर्तिनि कलंत्रे । मित्रे चानुपचर्ये निवेद्य दुःखं सुग्वी भवति ।। १०१ ॥. भो मनक शृणोषि शब्द दृगन्महान्तम् । सीबवी । स्वामिन् शृणोमि । तन्किम । पिङ्गलक आह । भद्र अहमस्मीद्वनागन्तुमि- च्छामि । दमनक आह । कस्मात । पिङ्गलक आह । यतोयौस्म- बने किमप्यपूर्व मन्वं प्रविष्टं यस्यायं महाशब्दः श्रूयते । तस्य च : शब्दानुरूपेण पगकर्मण भवितव्यमिनि । दमनक आह । यत्स्वा- मी शनमात्रादपि भयमुपगतस्तदप्ययुक्तम् । उक्तं च । अम्भमा भियत सेतुम्नथा सम्यरक्षितः । पैशुन्यायिने नहो वाचा भियन कालरः ।। १०२ ।। तन्न युक्तं स्वामिनः पूर्वापार्जिनं वनं त्यक्तुम । यतो 'भेरीवेणुवी- णामृर्देशपहिशवकालादिभेदन शब्दा अनेकविधा भवन्ति तन्न केवलाच्छब्दमात्रादपि भेतव्यम । उक्तं च । 'अत्युत्कंटे च गैद्रे च शत्रौ यस्य न हीयते । धैर्य प्राप्ने महीनाथे न स याति पराभवम ।। १०३ ।। A man becomes happy after having contided the secret of his grief to a master who can disitinguish between merits, to a servant who isvirtuous, to a wife who is obedient, and to a friend who is unsellish गुणान्तर-गुणयोः. अंतर. अनुवतिन lit. following, obeying. अनपचर्य. not to be waited on or cerved. २ What then ? wlint of that : the forost of which I am the lord. Unleard of or unseen botore, strange, extraordinary. ५ An animal, ६ Its pro. Wess must be according to its voice, or it must correspond with the voico; as the voice so the stroogth. o Has been terrifiod only by Loaring the sound. A brige or causeway is broken by water, to ulao del counsel whou not kept secret, is divulged ; friendship is disso vod through backbiting or slandor and a coward is cowed down simply by words (शुन्य is an abstract noun from पिशुन slanderer.) ( Acquired by foretathers. १. A kettle-drum. १९ A Qute. ११ A lute. १३ A double drum, a tabour. १. A war-dram. १५A coicb, adrum. १५ काहला t. A largedrum. १. Mers-१८ Ho, whose courage does not fail him when a very furious and torrible king approachos as.an enemy, nover sustains a defeat. .

·निगम • Im ine और comery प्रथमतन्त्रम् । ३७ 'दर्शितभयेपि धातार धैर्यध्वमो भवेन्न धागणाम् । शोषिनमामि निदाघ नितगमवोद्धनः मिन्धुः ।। १० ।। तथा च । स्य न विपदि विषाद: मंपदि हाँ ग्णे न भीरुत्वम् । नं भुवनत्रयतिलकं जनयति जननी सुतं विग्लम ।।१५।। तथा च । शक्तिवैकल्यनम्रस्य निःमाग्वाली यमः । जन्मिनी मानहींनम्य तृणम्य च ममा गतिः bering अपि च । अन्यमतापमामात्र यो दृदयं न गच्छति । जनुजाभरणम्यव रूपेणापि हि नम्य किम ।। 16॥ नदेवं ज्ञात्वा स्वाभिना धैर्यान्वयम्भः कार्यः । न अब्दमात्रात- व्यम । उक्तंच अवएम huemine पूर्वमेव मया ज्ञानं पूर्णमतद्धि मेदया । अनुपविश्य विज्ञान याव चमं च दाम च ।। १८ ।। पिङ्गलक आह । कथमनत् । माबीन । जमन ? The courage of the bold will never tutter even if the crentur thrcaten th: 1; when the beat of amar has drier up lakes, the ocean riuen bery high rinfreatly ngi. "tated. ) दशिनाये-टाशन यि येन व ; Of शानिमामि. २ A niuthor rarely givelirth to & 10!1, who fer la rou prrow in quiversity and delight in prosperity, why is not fighteaed 9n a battle and who is the frontal mark on the furrhead of the three worlds, or who is the best of all wen in the three worlds. भवनश्यतिलके म. न. ३ The condition of him ( that being) who is humble through want of treogth, trhu in insignia ficant through worthlessnes, who in destitute of honour, is erual to that of grass. शनियंकल्यात नमम्य.. त. मानहान-मान. नहान न.त.. What, inileed, is the use of the beanty of him who, having come in contact with the prower of another, does not become firm liko that of an orgamont stuffed with lac which melts away by heat? प्रताप (1) Prowess (2) Hent. ५ Courage should be resorted to z should take heart. First I thought that it was filled with marrow, but entoring it, I know that it contained only leather and woud, ·३० पञ्चतन्त्रे। ॥ कथा २ ॥ Whats ni । कश्चिच्छृगालः क्षुदगमकण्ठ इनम्तनः परिभ्रमन्यने न्यद्वयमं यामभृमिमपश्यत । तस्यां च दुन्दभः पतितम्य वायुवेशाद्वल्लीशाखी- अन्यमानम्य शब्दमशृणांन । अथ अभिनहदयश्चिन्तयामास । अहो विनष्टास्मि । नद्यांचनाम्याचारितशब्दम्य दृष्टिगोचरे गच्छामि नायव जामि । अथवा नैनयन्यने महमैच पितृपैनीमहं वनं त्यकुम । उक्त च । भये वा यदि वा हर्ष मंग्राम गाविमर्शयन । कत्यं न कुरुंन वगान स मनापमानुयात ॥ १९ ॥ दनावजानामि कम्याय शनः । वर्षमालम्य विमर्शयन्यावन्म- द मन्द गच्छनि तावहन्दुभिमपश्यन । स च नं परिक्षीय मर्मापं गत्वा स्वयमब कौतुकारताडयत् । भूयश्च पदचिन्तयत् । अहो चिग- देतदस्माकं महदोजनमापनितम । तन्नृनं प्रभृतमासमंदोमृग्भिः १२ dre टुभि- २ Vith the throat parsh.l witla hunger धक्षा क्षाम कट यमव. THo Garmies म गया दप A large kettledrum. Throngh the form or power of wind. 4 By. the end of the brancher of respers ६ Being button or struck..47lre. l'. ui par l'as o Agitated or confiturtel at hrart. कागतं हा गपब... Oh, [ am undone, ruincal. , 50 long a lot. before... Go within the reach of the connd uttered loudly. ?? Or rather. The word is used to correct or modify a fureguing statement. १२ Acquired by forefather, hereditary. पितपितामह याः इदadj. १३ Te, who considers well when. either a cause of danger or dolight arises, and does not do anything through rashness, will have no caus tor repentance.. संताप aflictivu, hcat and houve, remorse. ?? laring taken heart or courage. १५ Slowly and slowly, gently. १६ Having ascertain. ed. Through curiosity. १८ Again. १९ Has approached or come near. २० With plentiful flesh, marrow and blood. अभूतानि मोसमेदोमृजिते.क.

·प्रथमतन्त्रम। परिपग्निं भविष्यति । ननः परपनर्मावगुण्ठिनं नकथमपि विनायकटेशे छिद्रं कन्वा मंहष्ट मना मध्य प्रविष्टः । परं चर्मविदारता दंप्राङ्गः समजनि भनिनामीभनम्नशिपमवलोक्य लोक मनमपठत्पूर्व- मेव मया ज्ञातामिति ।। ततो न शंदमात्रा द्वनव्यम । पिंगलक आह । भाः पश्यायं मम मापि पग्ग्रिहा भयव्याकलिनचिनः पलायितमिच्छति । तत्कथम- धर्मवष्टम्भं कंगम । मनन । स्वामिन्न पमिष दीपा यत: स्वामिमहशा एव भवन्ति मन्याः । न च । अश्वः शत्रं गाव हागा बाणी नाथ नार्ग च । पुरुषविशेष प्रामा भवन्ययोग योग्याश्च ॥ ११ ॥ तत्परपावष्टा हल्याच नावटबैव प्रतिपलिय यावहम तच्छन- बझपं द्वावागामि । ततः पश्चायोनिन कार्यमिनि । पिडलक आह । किं नत्र भवान्यान्नममेहत । म आह । किम्बाम्यांदगात्म, दृन्यस्य कृत्यायमस्ति । उक च । मनात aftend. or .. Chinutri 1112-b, tough ? Lavropal. po '. of Truth 17 lang toll under Split (die of withio ft !! Delighted it heart. ☆ Of ' him whyaforget the skin , heaking or fracture of the JELU - Turki planer ord!' Sink Aurist of Ta with 174 option form for slita Divaprhin tel .. 1lving onl; 10 runing! J7 PT 7 ) after the "kin wa turn open : Perce ? All, without any excop tion ; for thi, u, oi Nit-ce (SC XXI. Rotinue. २४ Frightened out of their wit- २- Like the na-ter. स्वामिना मद शा न. न.Ah rt'. aron, any kind of lore, luti, sperch, and woman, la connu lit ud untit ( for uything )iccorlia as they are presupune cand les particular persons. fair (m) from 197771'. with ft to distinguishi, to parti. cularize, 9 Mauline / Wait Imper. of I uns... Nature. As it may 11t you. ? Darc or make boll. What is there that it tit'ur unfit to do for a goul crvant at the cominand of the mater? that i-, he must do that his master bids liru dlu, whether it to fit or Mufit, ·१० PATT='announce उक्तं उभय-blac ये भवन्ति महीपस्य ममानितविमानिनाः । पञ्चतन्त्र। स्वाम्यादेशान्मभृत्यस्य न भीः संजायने कचित । प्रविशन्मुग्वमाहेयं दुस्तर वा महार्णवम, ॥ ११ ॥ तथा च । स्वाम्यादिष्टरभु यो मृत्यः सम विषममेव च । मन्यते न म संधार्यो भूभुजा भूनिमिच्छना ॥ १२॥ पिछलक आह । भद्र ययेवं नद्रच्छ शिवास्ते पन्थानः मन्त्विनि। दमनकोषितं प्रणम्य संजीवकशब्दानुमारी प्रतस्थे । अथ दमनके गते भयव्याकुलमनाः पिछलकश्चिन्नयामाम । अहो न शोभन रुतं मया यनस्य विश्वास गन्वान्माभिप्रायो निवेदितः । कदाचिदमन- कोयमुभर्यवतनो भूत्वा ममोपरि दुष्टबुद्धिः स्यादभ्रष्टाधिकारत्वान । यतन्ने तस्य नाशाय कुलीना अपि मर्वदा ।। 11३ ।। तनाबदस्य चिकीर्पितं वेनुमन्य स्थानान्तरं गत्वा पनिपालयामि । कदाचिदमनकस्तमादाय मां व्यापादयितामेच्छति । उनं च । A good screant has no fear anywhers when ordered to do anything by his master; he will enter the mouth of a serpeut or the impa-ablo sca. 3tik" -- tríta nelj. from 377€. p That servant, who thiuks of the easiness or difleulty of doing n thing when ordered by his ma-ter, hould uot be entertained in worvice by a king who wishe, for his own welfare. संधार्य Pot. P. I'art. of the calls. of 41 P. with मम. ३ Following the sound of. शन्दं अनमरताति. उप. म. “ I have not actod well or I have not done well that I have dos Having pit i lit. gone to) confidence a Receiving wages or pay from both the partiey (myself and my chemy #** ). उभय वेतन. ब..]]-disposed or evil-dispored. / By reaon his having been thrown out of office. Those who are first honoured and then dislionour. od ly a king, alwnye strivo to ruin him even though they be nobly-born. संमानि ...ता Is a कर्मधारय. आदी ममानिता माहित मानिता ---Cf. जानप्रेत. १० कर्तुमिनिटतं what he desires to do. P.P. ot the desid. of 8 U. to do, used here as a substantive. ११ Here स्थानांतर after अन्यत् is rodundant, either अन्य स्थान or स्थानांतर would have been quito sufficient. स्थानांतरं. क. अन्य- स्थानम् क.१२ Having taken him, that is, having made friends with him. चंतन ..

·মখমল। ४॥ 'नवभ्यन्ते हविश्वस्ता बलिभिर्बला अपि । विश्वस्तास्त्वेवं वध्यन्ने बलिनो दुर्बलैरपि ।। ११४ ॥ हामतिरापि प्राज्ञो न विश्वास बजेदिपौ । विश्वासात्रिदशेन्द्रेण दिनेगर्भो विदारितः ।। ११५ ॥ एवं संप्रधार्य स्थानान्तरं गन्वा दमनकमपलोकयनेकाकी तस्थौ। ? दमनकोपि मंजीवकर्मकाशं गत्वा वृषभायमिति परिज्ञाय हृष्टमना व्यचिन्नयत । अहो शोभनमापनितम । अननस्य संधिविग्रहद्वारेण मम पिइलको वश्यो भविष्यतीति । उतं च । 'न कोलीन्यान में बादापा बाको प्रवर्तते । मन्त्रिणां यावदानं न व्यमनं गौक एव च । ११६ ॥ 'मदेवापद्नती गजा भाग्या भवति मन्त्रिणाम ! अत एव हि वाञ्छन्ति मन्त्रिणः मापदं नृपम ।। ११७॥ ? Even those who are wrak, ure not killed even by the strong when they ( the weak ) hare not put confidence ur faith in them (the trung ); but even the strong when wiey have connded (in the weak ) aru killed cvon by the weak. 17472 i- liero hlour in the active. The prelia gre in z hus ilmegative ene 7% for ata is not classical. À wie munthungti pou uneld of great talent should not place confidence in an eliumy, the lord of the gods (Indra) wre open the womb of Djiti thiruugh cvutidence HPHTA. Thti. the life of Ka-vara and the mother of the demons. l'roximity, narnes Bad lucky things ha- cone to paay!! By this (ri. . the fat t that tho objart of the lion'- fictur iss bull) l'ingalaka will come within my power by means of my uniting him (Sanjivaku) with the liun aud then separating him from him. king doen not act up to or follow the couleur of his minister:, either througla nubility of birth or frieudskip, until a calamity or a source of griet betall- him ( king). कालीन्य alustract noun from कुलीन. .A king: who is always in anxiety or danger, becomes profitable to minister: ; and it is for this ruason that ministors always wish the king to bo involved in difficulties.

·पञ्चतन्ने। यथा नेच्छति नीरोगः कदाचित्सुचिकित्सकस । तथापद्रहितो राजा सजिवं नाभिधाति ।। ११८॥ एवं विचिन्तयन्पिढ़लेकाभिमुखः प्रतस्थे । पिडालक पे . तमा- यान्तमुत्येक्ष्य स्वाकार गूहमानो यथापूर्वमवस्थितः । दमनकोपि पिछलकसकाशं गत्वा प्रणम्योपविष्टः । पिडलक आह । किं दृष्टं भवना तत्मत्वम । दमनक आह । ट्रष्ट स्वामिप्रसादात् । पिङ्गलको- प्याह । 'सन्यं दृष्टं भविष्यनि । दमनक आह । किं स्वामिपादानाम- ग्रेसन्यं विज्ञाप्यने । उन च । 'अपि स्वल्पममत्यं यः पुग बदति भृभुनाम । देवानां च विनश्येत म द्रुतं महानपि ॥ १९ ॥ नधाचे। 'मर्वदेवमया गजा मननः संपकातिरः । तस्मानमेव संवन न व्यलीकन कचित । १२० ॥ "सर्वदेवमयस्यापि विशेषी भूपतग्यम ! शुभाशुभफलं मयो सुपादेवाइवान्नी ॥ १२ ॥ १० A person free from diapers wishes for at good physician, soil king free from datult) nevor wirken to lutte minister. ; Town Pangalaku.. loucealing his own furin, that i, his appeared 41 {\( ... rtion of Damunakil. ४ fore Thruh yon Majesty's favour. fCan it be that your businully seen itu What! is a lic cvrstolid before your Majenty. ('an 16!* give son ii fil-, information :lle. vbe, though great, tells cron the last lie befur king.m! gods, will soon peri-h - 11 नश with frir utta :h the stinane padlu. A king i- declared to lo full of all god hyn. Manu ; 10 one, therefore, should cter werve him deceitfully; for partita ita wo lave qoup?7777!Ta meaning-lie should. therefore, the looked upon as god. Though a king is full of all gods, this is the difforencu between him and the gols 17., the fruit of good and evil is obtained from a king at once or inineliately, while that from gids in the next birth or existence. भवान्तर comparo स्थानान्तर.

·प्रथमतन्त्रम्। ४३ char । पिडलक आह । सत्यं दृष्टं भविष्यति भवता । न दीनोपरि महा- नः कुप्यन्तीति न त्वं तेन निपातितः । यतः । रणानि नोन्मूलयति प्रभजनो : मृदूनि नीचैः प्रणतानि सर्वनः । प्वभाव एवोमतचेतसामयं or समुछिनाव नरून प्रबाधते । महान्महत्स्वेव करोति विक्रमम ।। १२२ ।।, अपि च । गलस्थलेषु मदवारिषु बद्धगग- मन मनभ्रमदभ्रमरपादतलाहतोपि । कोपन गल्छनितान्नबलोपि नाग- मतुल्ये बले तु बलवान्परिकोपमेति ॥ १०३ ।। दमनक आह । अम्गव महान्मा म वयं कर्पणाः । नापित म्वामी यदि कथयनि नतो भूत्यत्वे नियोजयामि । पिछलक आह मान्छामम । किं भवाशकोन्यवं कर्तुम । दमनक आह । 'किम- माय बुद्धेम्ति । उक्तं च । मवार : cmmm al. उझराग - ghum मिर अमः , . valuiriemuivalent to 219.7; the lative plural of ea huki the case which do govern. 141ar til With 1 loe poror : Jitia kidor --auto. i A violent wind does not 1. Biri 2.. Willis wit (idelions) il entirely berach iluun (ute) lowly, it is but this mbom disposition of the loft minder ; a great preston i-play's l.is moti only got the great. यात गंतमा व ( in clephant, though peony anani of great strength. denn not at angry, till whui trolien by the feet of hope hoseing about with internation produced by tlucir attacament to the temple of clephant- screen with the rutting juice ; a powerful perangsangry with pos-011- of anal-trength. Another reading fool गायन i गाग्थल मटवारिस व मरवारि निगन गनर निनातवट, व... Thus, i... ar aler rithelthy you. ६ Miserly. wretched o Shall appoint him a ruant, -hull make him( your ) servant With a sigli or fetching a sig! Ja मामन सरित यथा नथा ९. What is impracticnble to talent ? What can talent not accompli-h !

·'न नास्त्रैर्न नागेन्दैन हयैर्व पदातिभिः । कार्य संसिद्धिमभ्येति यथा बुद्धयां प्रसाधितम् ॥ १२४ ॥ पिङ्गलक आह । ययेवं तर्षमात्यपद औरोपितस्त्वर अपम- ति प्रसादनिहादिकं त्वयैव कार्यमिति निश्चयः । अथ दमनकः सत्वरं गत्वा माक्षेप तमिदमाह । पोहि दुष्ट वृषभ । स्वामी पिङ्गल- कस्त्वामाकारयति । किं निःशङ्को भूत्वा मुहेर्मुहुर्नसि वृथेति । त- चत्वा संजीवकोबवीन । भद्र कोयं पिङ्गलकः । दमनक आह । कि स्वामिनं पिङ्गलकमपि न जानासि । नक्षणं प्रतिपालय । - लेन ज्ञास्यसि । नन्वयं सर्वमृगपरिवृतो उनले स्वामी पिङ्गलकनामा सिंहस्तिष्ठति । तच्छुत्वा गतासुमात्मनि मन्यमानः संजीवकः परं विवादमगमत् । आह च । भद्र भवान्साधुसमाचारो वचनपैदुच दृश्यते । तयदि मामवश्यं नत्र नयसि तदभदानेनात्मीयस्वामिर्स- काशात्प्रसादः कारयितव्यः । दमनक आह । भोः सत्यमभिहितं भव- ना। "नीतिरेषा । यतः। 'लभ्यते भूमिपर्यन्तः समुद्रस्य गिरेरपि । न कथंचिन्महीपस्य चिनान्नः केनचिकचित् । १२५॥ A bizsiness is not so well accomplished by means of weapons, elephants, horses and toot-soldiers as it is by means of talent, २ Placed, seated. P. P. of रुर with आ caus. From ty-day, henco-forward" * Showiug favourg ur awarding punishment &c. प्रसादम निप्रहम आदी यस्य-तत् (कार्यम). ५ This is the resolution I have come to. ६ Rovilingly आक्षेपेण सहितं यथा तया. अय. Asks, demands. (caus. of क 8 U. with आ.) ८ Without fonr. ९ Again and again, ropeatedly. 1° To hellow, to roar. // You will knon by the result ( who he is and what his power is). १२ Dend,-गना असवः यस्य नं. ब. १५ OLgood conduct, well. Bohared. माधु. समाचारः यस्य. ब. Clever in rpeech. स. न. १५ By the gift of freedom from fear or by a promise of safon ty. १६ Favour should be enused to be showm (to me ) at the hands of your lord. कारयितव्य Pot. Pass. Participle ots caus. P Policy, morality. १८ The extremity of the earth, ses, and evou of the mountain can be reacheck but that of a king mind can neror bo roached by any body.

·प्रथमतन्त्रम् । नत्त्वमेव तिष्ठ यावदई त समये दृष्ट्वा ततः पश्चान्वामानयामी- ति तत्पष्ठिते दमककः पिङ्गलकसकाशं गत्वेदमाह । स्वामिन न- साकेत सत्व भगवतो महेशस्य वाहनभूनो वृषभ इति । मया पृष्ट इदमूचे । श्रीमहेशेन परितुष्टेन कालिन्दीपरिसरे शष्पायणि चरितुं समादिष्टः । किं बहुना । मम प्रदन क्रीडा वनमिदम् । पिडूलक आह सभयम । ज्ञात'मयाधुना न देवताप्रसाद विना शष्पभोजिनी व्यालौकीर्णे वन एवं निःशङ्का नदन्तो भ्रमन्ति । ततस्त्वया किमान हितम् । दमनक आह । स्वामिन्नेतदाभिहितं "यदेतद्वनं चणिका वाहनभूतस्य पिङ्गलकस्य विषयीभूतम । तद्भवानभ्यागर्नेः प्रियो- तिथिः। तनस्य सकाशं गत्वा भ्रातृम्नेहनैका भक्षणपानविहरण- क्रियाभिरेकस्थानाश्रयेण कालो नेयः । तेनापि सर्वमेतत्पतिममुक्त च सहर्ष स्वामिनः सकाशादभयदक्षिणा दापयितव्येति । नदष स्वामी प्रमाणम । नच्छन्वा पिङ्गलक आह । "साधु सुमते साधु . On an opportunity offering itself. It being so done. I Ordinary, coinmon. / The god siva. ५ Become a vohisle. Ground on tho skirts of the Kilindi or Yamuna, o The ends of tender grass. ८ To graze, to cat. ९ What is the use of more ? in short... To sport or for sporting. ११ Now I see. १२ Grast-eater3. शी मते इति शम्पीजि . उप. १३ Arounding in wild or terocious animals. १४ That &c. १५ Who has become a vobicle of the wifo of B'ira 77 tho name of Pirvati, who has the lion for her vehicle. १६ Bocome a kingdom..Approached or arrived. १८ A guest. १९ With such friendship as exists between brothers. २. With actions such as eating, driuking and sporting. tutte पाननिहरणानि एवं क्रिया:. क. २१ By resorting to one place, by living together. २२ Admitted, acknowledged P. P.ot पद with ta. The gift of the promise of safety; for construo tion,808 16 in p. 44. ** Then in this case your magoaty is an authority, your majesty should decide what to do.in Well done, oh person of good talost, well dobe. - - ·पञ्चतन्ने। २ मन्त्रिश्रोत्रिय साधु । मम हृदयेन सह संमन्य भवतेदेमभिहितम तहाना मया तस्याभयदक्षिणा । परं सोपि मदभयदक्षिण याच यित्वा द्रुततरमानीयतामिति । अथ साधु चेवमुच्यते । अन्तःसारैग्कुटिलैरच्छिद्रैः सुपरीक्षितैः । मन्त्रिभिर्धार्यते राज्य सुस्तम्भरिख मन्दिरम् ॥ १२६ ॥ तथा च भविणां भिन्नसंधाने भिषजां सांनिपातिके । samकर्मणि व्यज्यते प्रज्ञा स्वस्थ को बा न पण्डितः ।।१२७॥ मिनकोपि तं प्रणम्य संजीवकसकाशं प्रस्थितः सहर्षमचिन्तय. पदात्मप्रसदिसंमुखो नः स्वामी वचनवाश्च संवृत्तस्तन्नास्ति धन्य- तरो मम । उक्तं च। अमृतं शिशिरे वन्हिरमृतं प्रियदर्शनम् । अमृतं राजसंमानममृतं क्षीरभोजनम ॥ १२८ ॥ A learned minister. You have said this, as if, in consultation with any miud, that is, you have said just what I would have said. ? llore EfTETT the causal form is used for the primitive याचित्वा. This ure is very frequent in the Panchatantras. ? A kingdom is supported by ministers who are steady in mind, straightforward, without defects and well-tried, us a. house is held by pillars which are soid, straight, without holes, and well-cxamined ( before they are fixed in the ground ). अन्त मारै अन्त सारं येषां ते . ब. धार्यतcaug. for primitivo. “ The wisdom of ministers is seen whon pondo is broken and the skill of physicians is tried when one is attacked by what is called सन्निपात ( the complication of tho throo humours of the body ), what nian is not wise when there is all quiet or peace, that is, when there is no occasion for the display of skill ? भित्रसंधान-भिने संधाने. क. सांनिपातिक an adjective from संनिपात from पर with सम. व्यज्यत from अंज 7 P. with वि to manifest. ६ Rondy to show favour to me. Gone into the power of my advice, that is, ready to abide by my advice. ८ More happy or blessed. मम = मत् ablative. ९ Firo is nectar itsolt ( pleasant) in the cold sonson, the sight of a beloved person is nooter, the honour paid by a king is nootarand lood containing milk, is nectar. क्षीरभोजन-क्षारयुकं भोजनं. समान ased here is a noutor noun. - ·प्रथमतन्त्रम् । प्रावित WITH अथ संजीवकसकाशमासाय संप्रश्रयमुवाच । भो मित्र प्रापितो- सौ मया भवदेर्थे स्वायंभयप्रदानम् । तद्विश्रब्धं गम्यतामिति । पर न्वया गजासाहमामाय मया मह ममयधर्मेण वर्तितव्यमान गर्न मासाद्य स्वप नया विचरणीयम् । अहमपि नव मंकेतेर्न सर्वा रो ज्यधुग्ममात्यपदवीमाश्रित्योद्धरिष्यामि । एवं केने द्वयोग्प्यावयो रोग्य लक्ष्मी ग्या भविष्यति । यतः । आग्वेटकस्य धर्मेण विभवाः स्युर्वशे नृणाम । नृप्रजाः प्रेग्यन्येका हन्यन्योत्र मृगानिव ॥ १२ तथा च ।"यो न पूजयते गर्वादुनमाधममध्यमान । नृपामन्नान्म मान्यापि भ्रश्यने नली यथा ॥ १३० ॥ मंजीवक आह । कथमेतत । मोबवीत । अमल ॥ कथा ॥ अस्यत्र धंगतले वर्धमानं नाम नगग्म । तत्र इन्तिलो नाम your behalf. २. Respectfully, courteou-s. R For your sake, on You should art with me on terms of friendship or mutual agreement for kooping on friendly terms. ? On your own authority or power. ५ To act or behave. By agreeineut with fou. o The yoke or responsibility of a kingilom or (invernment. It is the orfect of उ-हरिप्यामि. ८ Having attained to the dignity of a minister. į It being so clube. ? - Royal dignity or royal. ty. /? fit to bo enjoycd, enjoyable 13 Riches will be obtained by wen by following the duty of hunting or chase in which one man raises the game and another kills it: in the same way, one fvill direct the actions of the subjoots and another will punish them ( it found to go astray ). मप्रमा: human subjects. क. १. Even a rospectable person, who through prido does not honour the best, middling and low persons near the king, falls off from royal favour, as did* Dantila in the following story: On the surface of the earth. १५ Burdwan of the moderm times. .

·पुट पञ्चतन्त्र। S नानाभाण्डपतिः सकलपुरनायकः प्रतिवसति स्म । तेन पुरैकार्य नृप- कार्यं च कुर्वता तुष्टिं नीतास्तत्पुरवासिनो लोकर नृपतिश्च । किं ब- हुना । न कोपि ताइक्चतुगे दृष्टो नापि श्रुतो वेति । अथवा सत्य- मेतदुक्तम । नसतितकर्ता द्वेष्यनां याति लॉक जनपदहितकर्ता त्यज्यते पार्थिवेन्द्रैः । इति महति विगंधे वर्तमाने समाने नृपतिजनपदानां दुर्लभः कार्यकर्ता ॥ १३१ ।। अथैवं गच्छति काले दन्तिलस्य कदाचिद्विवाहः संप्रवृतः । पतन सर्वे तत्पुरवासिनो गजैसंनिधिलोकाश्च संमानपुरःसरमा- मैन्य वस्त्रादिभिः सहनाः। ततो विवाहानन्तरं गजा सौन्तःपुरः स्वगृहमानीयाभ्यर्चितः । अथ तस्य नृपतेर्गृहसंमार्जनका गोरम्भो नाम गजसेवको गृहायानापि तेनानुचितस्थान उपविष्टो विज्ञाया- truly said. Rich in the merchandize of various kinds. i The leader of the whole town. Duties towards the town or pertaining to the towns-people. Were pleased or satisfiod. ५ It is ६ He, who does the good of the king ( नरपति), comes to be hated by the people, whilo le, who looks to the interest of the subjects, is abondoued by kiugs; thus there being great opposition cqual ( on both sides ), one, who does the dutios of the king and the subjects ( to the satisfaction of both)is, therefore, rare. पार्थिवन्द्र lit. a king of kings. • Thus as time rolled on, in course of time. ८ Took place, happened. ९ तस्मिन् in it, ris, the marriage. 1. The people near or about the king. 77 Being invited. 7 Wore treated with hospitality or respoct. After the marriage ceremony was over. विवाहादनंतर पं.त. १४ Accompanied with the inmatos of the larom, together with his queens. ? Worshipped or honoured. He who did the menial work cowadunging &o. Having known or found out that Desat In a place where he did not deserve to sit, i, e., in . Da biste for his vosition.

·चन्द्र दत्वा निसारितः । सोपि ततः प्रभृति निःश्वसनपमानाम रात्रि- मपि शेते । कथं मया तस्य भाण्डपदे राजसादहानिः कर्तव्येति चि- म्तयभास्ता किमनेनं वथा शरीरशोषेण । न किंचिन्मया नस्यापर कर्तुं शक्यमिनि । अथवा साध्विमुच्यते। “यो एपकं मशक्तः कुप्यति किमसौ नरोत्र निर्लज्जः । उत्पतितोपि हि चणकः शक्तः किं भ्राष्ट्रकं भजाम् ॥ १३२ ॥ अथ कदाचित्यचे योगनिद्रा गनस्य राज्ञः शय्यान्ने मार्जन कुर्वन्निडमाह । अहो इन्तिलस्य महद्धृष्टत्वं यद्राजमहिषीमालिङ्गति । तच्छ्रुत्वा गजा ससंभ्रममुन्याय नमुवाच । भो गोरम्भ सत्यमतपदेवी दन्तिलेनालिजितेति । गोरम्भः प्राह । ईव गत्रिजागरेण पूतासैकस्प मे बैलान्निद्रा समायाता । तनवनि कि मयाभिहितम । राजा से- य" स्वर्गतम् । एर्षे तावदस्महरुप्रतिहतगतिस्तथा दन्तिलोपि । तत्कदाचिदनेन डेवी ममालिन्चमाना दृष्टा भविष्यति । तेनेदमाभि- हितम । उक च। The expression that i means to seize a persou by the neck and turn him out. २ Breathing (rovengo ) through the indignity offered to bim. The torfeiture or loss of the king's favour. . By the drying up or withering of the bodily frame ( through anxiety ). ५ Why should that shameless person, who is unable to retaliate a wrong, get angry?, For, is a gram, though it flies up, shle to break the frying pan : ( in which itie tried ). ६ In the ourly morning. . While the king was in a state of balt contemplation and hall sleep. ८ Near the bed-stead or couch. ९ Boldness; andacity. १० The crowned Queen. ११ With great haste, hastily. संभ्रमेण सहितं यथा नयी. १२ On account ot wakofulness at night. १३ Addicted to gambling. 1v Sleep came on mo forcilly; sleep torced itself upon me. १५ Vith jealousy Mया सहित यथा तथा. अश्य. १६ Aside, to himself. This is one of the stage directions in dramas when a person says anything " asido" or soliloquizes, this expression is used. As to this man, ris Gorambha. las uninterrupted access. अप्रतिहना गतिर्य- स्व. द. १९1.6 in P.42.

·Tria घर- urtis) वीक्षन्तेन्यमितः स्फुटत्कुमुदिनीफुल्लोल्लसलोचनाः Enactuaryदारचरित्रचित्रविभवं ध्यायन्ति चान्यं धिया andine raving about it in a dream and also through intoxica- पञ्चतन। यद्वाञ्छति दिवा मयों वीक्षते वा करोनि वां। तत्स्वमेपि तदभ्यासाब्रूते वाथ करोति वा ॥ १३३ ॥ . तथा च । 'शुभं वा थदि वा पापं यन्नृणां हृदि मस्थितम् ।। सुगुदमपि तन्झेयं स्वप्रवाक्यानथा महात् । १३४ ।। अथवा स्त्रीणां विषये कोत्र मंदेहः ।। 'जल्पन्ति सार्धमन्येन पश्यन्त्यन्यं सविभ्रमाः। हृदतं चिन्तयन्त्यन्यं प्रियः को नाम योषिताम् ॥ १३॥ "कन स्मितपाटलाधररुचो जल्पन्यनल्पाक्षरं 37 Tot plan केनत्यं परमार्थतार्थवदिव प्रेमाजि वामझुवाम ॥ १३६ ।। That, which n wishes for, sees during day time, he speaks of or 'does in A dream by reason of its being constantly in the mind. ì That which is uppormost in the minds of people whether good evil, though well guarded, can be known by others by As rogards women ; with respect to women. ArDdubt. ५ They (women ) speak with one person and look anorously at another and think of a third who is the object •of their hearts ; who indeed is belored by women? हत-हदि 7.7. ^ Thoy (\vonen ) with tho lustre of their lower-lips rendered reddish by smiles, talk much with one person, look at quite a different ono with eyes shining like full-blown lotusos, and think inwardly of a third whose conduct is far from being uoble, but who possesses manifold riches ; in this way for whom do women (वामभ्रवः ) entertain love in the real sense of the term : स्मित...-स्मितन पाटला अधररुक या- सां. ब. स्मिसपाटल may also mean a loen पीटल Power. अनल्पाक्षर- अनल्यान्यक्षरााण यस्मिन यथा तथा. अन्य. इतः अन्यम् some one other than this one. स्फुट......ना:-स्फुटन्स्यः कमलिन्य इव फुगनि हसन्ति चलोचनानि यासां ना.. ब. दूरो...-दूरे उदारचरित्र यस्य सः दूरोदारचरित्र, वित्राः विर्भवाः यस्य सः ब. परमार्थतः significant in reality. वार्मभू:- ब्रामे ध्रुवौ ययाः सा. वामभूः a woman with beautiful eyebrors. H nlan or does JE * full blow or NE ग ..

·नथा च । नामिस्तृप्पनि काथाना नापगाना महोदधिः । नान्तकः सर्वभूताना न पुसा वामलोचना ।। १३७॥ रहो नास्ति क्षणो नास्ति नास्ति प्रार्थयिता नरः । नेन नाग्द नारीणां सतीत्वमुपजायते ॥ १३८ । यो मोहान्मन्यते मूढो रक्तयं मम कामिनी । स तस्या वशगो नित्यं भवेकीडाशकुन्तवन ।। १३९ ॥ नासा वाक्यानि कत्यानि स्वल्पानि मुगुरुण्यपि । करोति यः कतैलोंके लघुत्वं यानि सर्वनः ॥ १४ ॥ त्रियं च यः प्रार्थयते संनिकर्ष च गच्छति। ईषच्च कुरुते सेवी तमेवेच्छन्ति योषितः ।। १४१ ॥ ईमतः अनथित्वान्मनुष्याणां भयात्यग्जिनस्य च । izine मर्यादायाममर्यादाः स्त्रियस्तिष्ठन्ति मर्वदा ।। ११२ ॥ . 4 Fire is not satisfied with any quantity of fuel, the great ucean with any number of rivers falling into it, the god of death creu with all creatures, and women with any number of men. Heru the føur Genetives aro used for the instrumental. वामलांचना:-hero वाम menus beautiful-as in मामधूः: २ On Nirada, there is chastity in women only when there is no lonely place, fitting opportunity and a man to o make love to them ( and not otherwise ). ३ That foolish man who thinks or believes through ignorance that his wite is attached to him, will always be under her thumbs like a bird kept for sport. x Lle, who does their ( women's ) biddings and business whether trifling or great, demeans himself entirely in the opinion of the public by those very antions. कृतः = कृन्यैः Women wish only for that man, who sues a woman, goes noar ber and does even some drifting service for them. Ill-behaved womon (lit. those who have trangrossed the proper limits) always koop within proper bounds only for want of suing on the part of men and the foar of their attendants. affyrer. धित्वं न..

·मल्लककोभिजायते भोग्यो नारीणां शाटको यथा। पञ्चतन्त्र। 'नासा कबिरगम्योस्ति नासा च वयसि स्थितिः । विरूपं रूपवन्तं वा पुमानित्येव भुजते ॥ १४॥1॥ घृष्यते यो दशालम्बी नितम्बे विनिवेशितः ।। १४४ ॥ अलकको यथा रको निष्पीय पुरुषस्तथा । अबलाभिर्बलाद्रतः पादमूले निपात्यते ।। १४५ ॥ एवं स राजा बहुविध विलप्य नर्मभृति दन्तिलस्य प्रसादपरी- मुखः संजानः । किं बहुना । तस्य राजद्वारे प्रवेशो निवारितः । अथ दन्तिलः प्रसादपराङ्मुख राजानमवलोक्य चिन्तयामास । कोर्थान्प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदोस्तंगताः स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राज्ञा प्रियः। निपात है १ There is no oue who is unfit for their love, they have no restriction of age; thoy enjoy a man whother ugly or handsome only because he is a man. Here understand ता: as the subject of भुजते. २ A man whg is attached ( to a woman ) bocomes fit to be enjoyed by momon as a rod piode of cloth which is rubbed by being worm on the buttocks and hangs down with the skirt. रक (1) red (attached. दशालंबी- दशया आलंबने इति. उप. ६ As the red lac ( the red resin of certain trees ) is squeezed and then thrown down, so is a man who is attached urprived of his substance by women and made to fall prostrato at their feet. निपात्यते Pre. Pass. of the caus. of पत् with मि. / In various ways, variedly. ५ Having wept or lamented. ६ Thenceforward. It is equal to ततः प्रभृति. Averse to showing favour. ८ Prohibited. P. P. of the caus. ot g with नि. Who has not become proud by.getting wealth, what sensualist has his misories anded, whose mind is not disappointed on this earth by women, what men ( I slould like to know) is a favourite with kings, who bas not fallen into the jaws of death, what supplicant ia honoured, or what mün, who is caught in the nets spread for him by tho wicked, has come ont sate ? अस्तंगत-8. गोचर-rench. .

·प्रथमतन्त्रम्। है. कः कालस्य न गोचरान्तरगढः कोर्थी मतो गौरवं पोवा-दुर्जनवागुरासु पतितः क्षेमेण मानः पुमान ।।१४६ ।। काके शौचं घृतकारे च सत्यं सर्प शान्तिः स्त्रीषु कामोपशान्तिः । क्रीबे धैर्य मयपे नवचिन्ता राजा मित्र केन दृष्टं श्रुतं वा ।। १४७ ॥ अपरं मयास्य भूपतेरथवान्यस्यापि राजसंबन्धिनः स्वमेपि ना- निष्टं कृतम् । तत्किमेतत् । एवं तं इन्तिलं राजद्वारे विष्कैम्भित वि. लोक्य संमार्जनकर्ना गोगम्भो विहस्य ट्राग्पालानिदमूचे । भो भो द्वारपालाः राजप्रसादौधिष्ठिनोयं दन्तिलः स्वयं निग्रहानुग्रहकर्ता च । नदनेन निवारितेन यथाहं तथा यूयमप्यर्धचन्द्रभाजिनो भविष्य. थानच्छत्वा दन्तिलश्चिन्तयामाम । नूनमिदमेतस्य गोरम्भस्य चेष्टि- नेम । अथवा साध्विमुच्यते । "अकुलीनोपि मूर्योपि भूपालं यात्र मेवने । अपि संमानहींनोपि म मर्वत्रापि पूज्यने ॥ १४८ ॥ "अपि कापुरुषो भीरुः स्याचेन्नृपतिमेवकः । यदामोति फलं लोकात्तस्यांशमपि ना गुणी ॥ १४९ ॥ Who has ever seen or heard of purity in the crow, truthfulness in a gambler, torbearance in a serpent, the gratification of the carnal desire in women, courage in an impotent man, the thought or consideration of reality in a drunkard, and friendship in a king? ( lit. tho king as a triend ). २0f one related to or connected with the king. १ Obstructed. P. P. of स्कंभ with वि1A. 5, 9. P . The doorkeepers. Who has obtained royal favour. & He who Awards punishment and shows favour. o At the hands of him who is prohibited. ८ The sharers of अर्धचंद्र or अर्धचंद्रदान (boing seized by the neck and turned out). ९ Mischiot, trick. २. Even that man who is low.born, toolish and destitute ot honpurz is respected every where, when he serves the king. NA worthy or meritorious person does not get tren a fraction of that fruit, which even a mean coward does, provided he is the servant of a king. ..

·पञ्चतन्त्रे। एवं म बहुविध विलप्य विलक्षानन उद्वेगाद्नप्रीवः स्वगृहं. गत्वा निशामुग्वे गोरम्भमाहूय वस्त्रयुगलेन समान्यरमुवाच । भद्र मया तदा त्वमनुचितस्थाने राजामन उपविष्टो भर्त्सयित्वापमानितो न गौत्त्वं निःसौग्निः । सोपि स्वर्गराज्योपैम तद्वस्त्रयुगलमासायें परं परितोषं गत्वा तमुवाच । भोः श्रेष्ठिन्क्षान्तं मया ने तत् । अस्य कृतसमानस्य पश्य मे बुद्धिप्रभावं गर्जप्रसादं च । एवमुक्त्वा सप. रितोषं निष्क्रान्तः । साधु चेदमुच्यते । स्तोकेनोन्ननिमायानि स्तोकेनायात्यधोगतिम् । अहो सुसदृशी चेष्टा तुलायष्टेः ग्कलस्य च ॥ १५ ॥ अथ गोरम्भस्तत्रैव गत्वा योगनिद्रां गतस्य राज्ञः संमार्जनक्रियां कुर्वन्निदमाह । अहो अविवेकोस्मद्भपतेर्यत्पुरीपोन्सँग कुर्वश्चिर्भटी"- भक्षणं करोति । तच्छ्न्या गजा सविस्मयं नमुवाच ।रे रे गोरम्भ किमप्रेस्तुतं लपमि । गृहकर्मकत्वान्वा न व्यापादयामि । किं त्वया काप्यहमेवविध कर्म समाचरन्दृष्टः । मोबीन् । ठेव यूतासक्या () २ With abashed looks विलक्षं आननं यस्य मा. ब. २ Through agitation or perturbation. - Who bad lo-t power. x In the evoning ( lit. at tho beginning of night). 4 A pair of clothes, & Having honourod or worshipped. Good friend, good Sir. Having beon reprovod. . Throug anger. १० Turned out. ११ Rosembling a heavenly kingdom स्वर्गराज्यस्य उपमा य. स्थ. ब० १२ I have pardoned you ( that fault). १३ Who has been honoured. कृतः संमान. यस्य. ब. १४ Very similar is the ac. tion of a wicked man and also of the beam of a balance, viz., they both rise up or go down even with a little (weight or honour). १५ This is a Genetive absolute. १६ Thoughtlessness or inconsidoratonoss. O'While voiding the exaroments. १८ Cucumber. १९ Why do you talk so irrelevantly १.On account of your doing my household duties. २१ Doing such an (absurd ) aotion. २२ Attachment; addiotion.

·प्रथमतन्त्रम् । • रात्रिजागरणेन संमार्जन कुर्वाणस्य मम बलाभिद्रा समायाता । त- यौविष्टेन किंचिडल्पितम् । तन्न बेनि । मन्यसादं करोतु स्वामी मे परवशैस्येति । एवं राजा श्रुत्वा चिन्तिनवान्यन्मयाजन्म पुरीषो- त्सर्ग कुर्वता कदापि चिटिका न भक्षिता । तयथायं व्यतिकरोसं- भाष्यो ममानेन व्याहृतस्तथा दन्तिलस्यापीनि निश्चयः । नन्मया न युक्त रुतं यत्स वर्गकोपमानितः । न तादृक्पुरुषाणामेवंविधं चेष्टितं' संभाव्यते । तस्याप्रसादेन गजकत्यानि सर्वाण्यपि शिथिलेना बज- न्ति । एवमनेकर्धा विमृश्य दन्तिलमाहूय निजीगवस्त्राभग्णादिभिः संयोज्य स्वाधिकारे नियोजयामाम। अनोहं ब्रवीमि यो न पूजयते गादिति । संजीवक आह । भद्र एवमेवैतत । यद्भवताभिहितं तदेव मया कर्तव्यमिति । एवमभिहिते दमनकस्तमाठाय पिंगलकसकाशमगमत् । आह च । देव एष मया म संजीवक आनीतः । देवोधुना प्रमाणम्। संजीवकोपि सौदा प्रणम्याग्रतः मविनयं स्थितः। पिंगलकोपि तस्य पीनौयनककुद्मती नवॉलिशालंकन दक्षिणपाणिमुपरि दत्त्वा मानपुरःसग्मुवाच । "अपि भवतः शिवम । कुनस्त्वमस्मिन्वने किने समायानोसि । तेनाप्यात्मवृत्तान्तः कथितः । येथा वर्धमानेन सह वियोग: मंजातस्तथा सर्व निवेदितम् । एतच्छत्वा पिंगलकः occurrence. ६ १ Overtaken by it (sleep). २ Being in the power of another, hero of course under the influence of sleep .: Since birth आजन्म = जन्मनः प्रभृति. Altair, ५ Is spoken ot. Poor follow. Are carelessly done or mismapagod. (In various ways, in more ways than one. ९ Having considered. ( abs. of म 6 P with fa.) 9 With clothes and others taken off his own body. ११ Theretore I say &c. १२ Respectkully, आदरण सहित यथा तथा. १३ Of him whose hump was big and large. पीनं आयतं च ककुद् यस्य तस्य. व. १५ Adorned with the thunderbolt-like nails. नवमेव कुलिश:. क. तेन अलंकृतात. न. १५ Having placed upon. Is it well with your honour Is your honour well? २. Tenantless, nninhabited. विगता जना: यस्मात. . १८ Account, history. १९ As how he was separated from Vardhamana &c.

·पञ्चतन्त्रे। सादग्तरं तमुवाच । वयस्य न भेनव्यम् । मद्रुमपञ्जरपरिरक्षितेन ब- थेच्छं त्वयाधुना वर्तिनव्यमन्यच्च नित्यं मत्समीपवर्जिना भाय यतः' काग्णावपायं रौद्रेसत्वनिषेवितं वन गुरूणामपि सत्वानासम्यं कुतः शष्पभोजिनाम् । एवमुक्त्वा सकलमृगपरिवृतो यमुनाकच्छमवती- ोड़कग्रहणं कृत्वा स्वेच्छया तदेव वनं प्रविष्टः । ततश्च करटकदमन- कनिक्षिप्तर्गज्यभारः संजीवकेन मह सुभाषिनगोष्टीमैनुभवन्नास्ने । अथवा साध्विदमुच्यते । “यदृच्छयाप्युपन सकसजनसंगतम् । भवत्यजरमत्यन् नाभ्यासक्रममीक्षते ॥ १५१ ।। संजीवकेनाप्यनेकशास्त्रावगाहनादुत्पन्नबुद्धिप्रागल्भ्येन स्वल्परेवा- होभिमुमतिः पिंगलको धीमास्तथी कतो यथारण्यधर्माद्वियोज्य ग्रा- म्यधर्म नियोजितः । शेषः सर्वोपि मगजनी दूरीभूतस्तिष्ठति । करट- कदमनकाबपि प्रवेश न लभेते । अन्यच्च सिंहपराक्रमाभावात्सर्वोपि मृगजनः क्षुधाविष्टः कौदिशीकः संवृनः । उक्तं च । T-cha sfired .. More respectfully. Protected by the cage of nig arms. भुजावंव पंजरः. क. ३ Should be always near me.. Because, for. ५ Resorted to by ferocious animals. ६ Unit -to be inhabitod. . Whence then for &c.? ८ Having entrusted the responsibility of Government to Karataka and Damanaka, करटकदमनकयोः निक्षिनः राज्यभार : येन. ब. ९ Conversation on excellont subjects. 1o Uniou with good man when onoe brought on accidentally, becomes everlasting and great, and does not require any repetition. सज्जनसंगत रजनैः संगतम् तृ.स. अगर = नास्ति जरा यस्य.ब. ११ By plupging into various sciences, by deeply studying the various scior.ces. ? By the boldness of talent. १३ Of dull-intellect, a blockhead. / Talented, learned. १५ In such a way that he. १६ Being drawa aray from the ocoupation or duties of wild animas. pe -Towards the duties ot villagers. '१८ Animals ; beasts.at Codd get no 2oddes. Po By reason of the absence of ex. ploits on the part of the lion. २१ Overtaken by hunger. २१ Running away, fagitivo.

·Indraut = neglect of the ryme moment for प्रथमतन्त्रम्म 1 फलहीनं नृपं भृन्याः कुलीनमपि चोभतम् । त्यज्यात्यत्र गच्छन्ति शुष्कं वृक्षमिवाणहजाः ।। १५२ ।। नथा च। अपि समानसंयुकाः कुलीना भक्तितत्पराः । वृत्तिभंगान्महीपालं त्यक्त्वा यान्ति सुसेवकाः ॥ १५३ ॥ अन्यञ्च । 'कालानिक्रमणं वृत्तेर्यो न कुर्वीत भूपतिः कदाचिनं न मुञ्चन्ति भसिता अपि सेवकाः॥ १५४॥ तथा न केवलं सेवका एवेत्थं भवन्यासंसार समस्तमेतज्जगडपि तावद्भक्षणार्थं सामादिभिरुपायैस्तिष्ठति । तयथा । समात-ht देशानामुपरि मापा आतुगणां चिकित्सकाः । वणिजो ग्राहकाणां च मर्याणामपि पण्डिताः ॥ १५५ ।। प्रमादिना तथा बैग भिक्षुका गृहमेधिनाम् । . unia Having desertod a Ring from whom no fruit is obtained or no benefit is Bocurod, oven though he be nobly-born and high-minded, servants go olsowhero, just as birds (अंडजा.) do a dried-up tree. फलहीन may also be taken with in the sense of having no fruit on it. अंडज lit. the egg-born---the birds are so-callod be. cause they come out of the eggs after they have been hatched. Good servants though treated with respect - and devoted, go away by abandoning a king through the stoppage of the means of livelihood, that is, when thoir allowance is not paid.betimes. भकिनन्यर-भक्त्यां तत्पराः स.न. ३ Servants though scolded never desert that king who dons Hot make any delay in paying them their wages. Y A. tar as the world goes. By means of remedies such as सामन् &c. They are :-1. सामन (n.) peace, negotiation2. दान (m.) offering of bribes; 3. भेद (m.) sowing dissensions among the enemies and 4. दण्डः punishment, force. ६ By means ot snares made ready with sāma and othera, kings (माराः) watch over kingdoms, physicians over sick-persons, tnders over customers, wise men over fools, thieves over the derdless, beggars over householders, barlots over lovers and artisans over all people, nigbt and day, and enjoy them (de' above mentioned ) according to their power, 44 aoquatic animals do aoquatic ones. सामादिसजिलैः सामादिभिः सञ्जितः तृ.त. जलब-जलात् आतः जलजः.पं.त.

·पञ्चतन्त्र। . गणिकाः कामुकानां च सर्वलोकस्य शिल्पिनः । १५६ ॥. सामादिसज्जितै पाशैः प्रतीक्षन्ने दिवामिशम । भुञ्जने च यथाशक्ति जलज़ाजलजा यथा ॥ १.५७ ।। अथवा साध्विमुच्यते। साणां च खलानां च परद्रव्यापहारिणाम् । अभिप्राया न सिय॑न्ति तेनेदं वर्तने जगत् ।। १५८ ॥ 'अनु वाञ्छति शाम्भवो गणपतराखं क्षुधातः फणी ने च कौञ्चरिपोः शिखी गिरिसुतासिंहोपि नागाशनम । इत्यं यत्र परिग्रहस्य घटना शम्भोरपि स्यातहे 'तत्रान्यस्य कथं न भावि जगतो यस्मात्स्वरूपं हि नत् ॥ १५९ ।। ततः क्षुत्क्षामकण्ठौ परस्परं करटकदमनको मन्त्रयेते । तत्र दमनको लते । भद्र आवां तावप्रधानतां गतौ । एष पिङ्गलकः संजीवकानु- रक्तः स्वव्यापारपराङमुखः स्थितः । सर्वोपि परिजनो गतः । तकि क्रियते । करटक आह । यद्यपि त्वदीयवचनं न करोति तथापि स्वामी स्वदोषनौशाय वाच्यः । उक्त च । The objocts in viow of snakes, wickod men and of those who deprivo others of their wealth, do not succeed and, theretore,this world exists. परद्रव्य अपहरतीति परद्रव्यापहारिण: उप. २ The hungry snake of Siva (Sambhu) wishes to devour the mouse of Ganapati ; the peacook of the enemy of K'ranncha (Kartikeya) on his part, wishes to dovour him (the snake); the lion of the daughter of mountain (गिरिजा) also wishes to devour him (snake); when such is the occurrence among the mombers of the family even of Sanibbu, bow will not the same happen in the house of another (ordinary mortal)? For such indeed is the nature of the world. शाम्भव adj. from शंभु. Atter नागाशन understand वाञ्छति. परिग्रह train, retinue. Have been roduced to the state of non-ministers. * Does not listen to the advice of. To prevent your own future blams; in order that you may not be blamod after wards tor being negligent in your duties. ' ·उन्मार्ग- प्रथमानम् । अवमपि बोल्यो मन्त्रिभिः पृथिवीपतिः । यथा स्वदोषनाशाय विदुरेणाम्बिकासुतः ॥ १६० तथा चौपदोन्नत्तस्य भूपस्य कुञ्जरस्य च गच्छतः । उस्मार्ग वाच्यता यान्ति महामात्राः समीपगाः ॥ ११ ॥ तन्वयैव शष्पभोजी स्वामिनः सकाशमानीतः । तस्वहस्तेनाड़ा- ः कर्षिताः । दमनक आह । सत्यमेनन । ममायं दोषो न स्वामि- : । उक्तं च । जम्बुको हु/युद्धेन वयं चाषाढभूतिना । नापिती परकार्येण त्रयो दोषाः स्वयंकताः ॥ १६२ ॥] करटक आह । कथमेतत । सोबवीन । ॥ कथा ४ ॥ अस्ति कस्मिंश्चिद्विविकदेशे मठायतनम् । तत्र देवशर्मा नाम परिबाजकः प्रतिवसति स्म । तस्याने कसाधुजननमूक्ष्मवस्त्रबिक- यवशान्कालेन महती विनमात्रा मंजाता । ततः स न कस्यचिद्विश्व- . Even though a king may pot li-ten, be should be properly counselled by the ministers, as the son of Ambiki, rit., (धृतराष्ट्र) was advised by Vidura that he might not blame him (Vidura) atterwards. बोध्य - बाधितव्य caus. When an intoxicated king and a wild elephant go astray, the ministers "or drivers that are near, are blamed. महामात्रा (1) ministers. (2) elephant-drivers. « You have drawn burning charcoal over yourself with your own hands, that is, you have brought destruction upon your own head. Y A jackal suffered by the fight of two rams, we at the hands of Asbidhabhuti, and the temalo barber tor another's business-all the three faults were committed by themselves, riz,-by the very porsons that suffered for them. ५ Lonely, solitary.६ Hmonastery. A recluse. ८ In consequence of the sale of fine.clothes given hint by various good persons or dagos. In course of time. po 8 large measure of proferty, a large amount of money.

·६. सिति । नदिन कक्षान्तराना मा न मुञ्चति । भयो साधु चेदमुच्यते । अर्थानामर्जन दुःखमर्जितानां च रक्षणे आये दु:ख व्यये दुःख धिगाः कष्टसंश्रयाः ॥१६३ ॥ अथाषाढभूतिनाम परविनापहारकस्तामर्थमात्रो तस्य कक्षान्तर- गतां लक्षयित्वा व्यचिन्तयत् । कथं मयास्येयमर्थमात्रा हर्तव्येति । तदा मठे तावदृढशिलसिंचयवशादिनिभेदीपि नास्त्युच्चैस्तरत्वाच्च द्वारेण प्रवेशो नास्ति तदर्थ मार्यांवचनैविश्वास्य च्छात्रता व्रजामि येन स विश्वस्तः कदाचिद्विश्वीसमेति । उक्तं च । 'नाविदग्धः प्रियं ब्रूयात्स्फुटवक्ता न वञ्चकः । निःस्पृहो नाधिकारी स्यानाकामी मण्डनप्रियः ॥ १६४॥ एवं निश्चित्य तस्यान्तिकमुपगम्यो नमः शिवायेति प्रोच्चार्य सा- टौङ्गं प्रणम्य सप्रश्रयमुवाच । भगवन असारः संसारोयं गिरिनदी- Fic on ३ The arm-pit. There is trouble in acquiring wealth and in protecting that which is obtained, thus there is pain in its acquisition and oxpenditure. wealth which is the abode of all miseries ! One who doprived people of their wealth. By reason of a colloction of harl stones. « Breach of the wall. À On account of its boing very high. Deceptive speech. ८ Having caused him to confide in me. ९ Shall be ( his ) pupil. १० Places confidence, being inspired with con. fidence. 1 One who is not clever will not speak what is liked by one; he who is ont-spoken cannot be deceitful; ho who is free from desiro, or indifferent will uot be an of- Acer and he who has no loye-feeling cannot have auy liking tor ornaments. अकामी-न कामीः न. त. १२ A bow to Siva ! here the final अ of उपगम्य is dropped betore ओम्. १३ By talling prostrate (lit. on the eight limbs) साटांगपणाम is a very hombly mode of obeisance. !y This wor}d is unreal or unsubstantial. 4. Arapid in its motion as a river rauning down a hill.

·" प्रथमतनाम्। अगोपमं यौवनं तृणाभिसम जीवितं शरदच्छायासहशा भोगाः स्वमसहशो मिपुत्रकलपमृत्यधर्मसंयोगः । एवं मया सम्पपरिहा- तम् । तत्ति कुर्वतो मे संसारसमबोत्तरणं भविष्यति । तत्वास सादरमाह । वत्स धन्योसियलयम वयस्येवं विरक्तिभावः । उक्तं च । पूर्वे बयासि यः शान्तः स शान्त शति मे मतिः । धातुषु क्षीयमाणेषु शमः कस्य न जायते ॥ १६५ ॥ 'आदौ चिने ततः काये सा संपयते जरा । असा तु पुनः काये नैव चिने कदाचन ॥ १६६ ॥ यच मा संसारसागरोतरणोपायं पृच्छसि तच्छ्यताम् । शूद्रो वा यदि बान्योपि चण्डालोपि जटाधरः । दीक्षितः शिवमन्त्रेण सभस्माश्री शिवो भवेत् ॥ १६७ ॥ षडक्षरेण मन्त्रेण पुष्पमेकमपि स्वयम् । लिङ्गस्य मूर्ति यो दयान्न स भूयोभिजायते ।। १६८ ॥ २ Like the firo made by kindling grass. Like the shadow of a cloud in the Sarat season. Collection, multitudo. y Union. 4 Going buyond or crussing the gea in the form of this worldly existence. The absence of all worldly desires. loro faf aluno would havo expressed the intended sense and so भाव is superfluous, It is my opinion that sho, whose passions aro subdued in the first stage ot life, is really शांत ( free from passions); who does not become yta when the humours of tho body are wasted or dried up. क्षीयमाण is here put tor क्षीण. ८ There is old age first in the mind and then in the body of the good; But as regards the evil-minded, there is old age in the body and rever in the mind. ९. Whethor a person be a Sadra by caste or any other person or oven a low-uasto, when he wears mattod hair or bocomos an ascetio, is con- Wyborated with the mantra of B'iva and smears bis body with ghee, he becomes S'iva bimself. 70 He, who will place on the head of the linga, even one flower with his owl hand by repeating the mantra of sizsyllables (ओं नमः शिवाय), will never be born again, i. 6., will get absolution.

·६२ पश्चववे। नच्छुत्वाषाढभूतिः पादौ गृहीत्वा सप्रश्रयमिदमाह । भगवन्दीक्षवा. मेमहं कुरु । ततो देवामहि । वत्स अनुग्रहं ते, करिष्यामि, परंतु राभौ लया मठमध्ये न प्रवेष्टव्यं यत्कारणं निःसङ्गता यतीनां युग्यते तव ममापि च । उक्तं च । दुर्मन्त्राभूपतिविनश्यति यतिः सङ्गात्मतो लालना- द्विप्रोनध्ययनात्कुलं कुतनयास्नेहः प्रवासाश्रयात् । मैत्री चाप्रणयात्समृद्धिरनयाच्छीलं खलोपासना- स्त्री गर्वादनवेक्षणादपि कृषिस्त्यागात्प्रमादाद्धनम् ॥१६९॥ तत्त्वया वतग्रहणानन्तरं मठद्वारे तृणकुटीरके शयनीयम् । स चा- है । भगवन्भवदादेशः प्रमाणम् । परत्र हितेन प्रयोजनम् । अथ कृतशयनर्समयं देवशर्मानुग्रहं कृत्वा शास्त्रोक्त विधिना शिष्यतीमन- यह । सोपि हस्तपाझवमर्दनौदिपरिचर्यया तं परितोषमनयत् । पुन- ? Having clasped his feet by way of adoration. i By consecration or initiation. Absence of attachmont to the worldly objects. A king is ruined by evil counsel, an ascetic by attachment to worldly objects, a son by overindulgence, a Brâhmana by want of the study of the scrip-' tures, a family by a wicked son, affection by having recourse to travelling, frendship by waut of real affoction, prosperity by iniquity, good disposition by serving the wicked, & woman by pride, husbandry by want of suporintendence and wealth by charity and carelessness. The reading for the last two lines is different in Bhartrihari from which the verse is quoted. It runs thus हीर्मचादन वेक्षणादाप कृषिः स्नेहः प्रवासाश्रयात् । मैत्री चाप्रणयात्समृद्धिरनयात्यागात्प्रमादाद्धनम्. The only aifference is ot भी गर्वात् tor हार्मद्यात् for all the rest are found in the verse though in a different order. ५ Atter taking the vow. ६ Ahut. o There is use of it in the world to come or the next world ( परत्र). ८ Who had agreed to the condition of sleeping in the hut. This is an adjective of understood. According to the ceremoby prescribed in the S'astras. 70 Mado bim (bis) disoiple By meanş of service chiefly consisting in shampooing the hands and feet. हस्तपादावमर्दनं आदिर्यस्यां सा.व.

·प्रथमताम् । स्तथापि मुनिः कक्षान्तराम्मात्रा न मुञ्चति । अथैवं मच्छनि काल आषाढभूतिधिन्नयामास । अहो न कथंचिदेष में विश्वासमेति । नकि दिवापि शस्त्रेण मारयामि किंवा विष प्रयण्णामि किंवा पशु- मिव व्यभिादयामीति । एवं क्तियतस्तस्य देवशर्मणोपि शिष्यपुत्रः कश्चित्परिभ्रमन्नामन्त्रणाय समायातः । आह च । भगवन्पवित्रारी- पणकते मम गृहमागम्यतामिनि । तच्छुत्वा देवशर्मापाठभूतिना सा हृष्टमनाः प्रस्थितः । अयेवं गच्छतोरणे काचिदी समायाता । तो दृष्ट्वा मात्रा कक्षान्तरादवतीर्य कन्यामध्ये सुगुतो निधाय स्मात्या दे- वार्चन विधाय तदनन्तग्माषाढ मूतिमिदमाह । भो आषाढभूते याव- दह पुरीपोत्सर्ग विधायागच्छामि नाबदषा कन्या योगेश्वरस्य साब- धानेन रक्षणीया । इत्युक्त्वा गतः । आषाढभूनिरपि तस्मिन्नदेर्शनी- भूते मात्रामादाय सत्वरं प्रस्थितः । देवशर्मापि च्छात्रगुणानुरजित- मनाः सुविश्वस्तो यावदुपविष्टस्तिष्ठति तावत्सुवर्णरोमदेहयूथमध्ये हुरुयुद्धमपश्यन् । अथ रोषवंशाडुयुगलस्य दृग्मपमरणं रूत्वा भूयोपि समुपेत्य ललाटपट्टाभ्यां प्रहरनो भुरि रुधिरं पतति । तर जम्बुको जिहालौल्याद्रङ्गभूमि प्रविश्यास्वादयति । देवशर्मापि विलो- As time rolled on, in course of time. २ By any means whatever. ३ 0aus. of म to die, to kill. ४ While ho was so thinking ( Gen. absolute. ) ५ For giving him invitation. . Putting on of tho ofa', a ring of Darbha grass. It is a cort mony at the performance of which the members of a sect most together and put on the rings of darbha or Pavitras. Glad at heart. ८ While they ( two ) were thus going. . Having taken down. A patched garment worn by Yogins. १९Well-guarded. १२ Of the lord of yogins, Bivar १३ When her had disappeared. १४ Whose mind was attachod to his pupil by reason of his virtues. छात्रगुणेषु भनु- रंजित मनः यस्य सः.ब. १५ Remained sitting, was yet sitting.१९ Through anger. While the pair of rams having with drawn to a long distance, again came together and were striking one another. १८ Through the greed of the tongue. १९ Stage. .

·६४ पश्चनने। क्याचिन्तयत् । अहो मन्दमतिरयं जम्बुकः । यदि कश्मप्यनयोः संघट्टे पतिष्यति तन्नून मृत्युमेष्यनीति तर्कयामि । अवान्तरे तथैव रक्तास्वादनलौल्यान्मध्ये "प्रविशंस्तयोः शिरः सैपोते. 'पतितो मृतश्च शृगालः । देवशर्मापि ते शोचमानो मात्रामुहिश्य शनैः शनैः प्रस्थितो यावदाषाढभूतिं न पश्यति ततश्रौत्सुक्येन शौचं विधाय यावत्कन्यांमालोकयति तावन्मात्रा न पश्याति । ततश्च , हा हा मुषि- सोस्मीति जल्पन्पृथिवीतले निपपात । ततः क्षणाचेतना लब्ध्वा भूयोपि समुत्थाय फूत्कर्तुमारब्धः । भो आषाढभूने क मां वश्च- यित्वा गतोसि । तद्देहि मे प्रतिवचनम् । एवं बहु विलप्य तस्य प- दद्धतिमन्वेषयशनैः शनैः प्रस्थितः । एवं स गच्छन्संध्यासमये कंचियाममाससाद। अथ तस्माद्मामाकश्चित्कौलिकः सभीयों म- यपानकैते समीपवर्तिनि नगरे प्रस्थितः । देवशर्मापि तमालोक्य प्रो- बाच । भो भद्र वयं सूर्योढी अतिथयस्तवान्तिकं प्राप्ताः । न कम- प्यत्र ग्रामे जानीमः । तद्ब्रह्मनोंमतिथिधर्मः । उक्तं च । संप्राप्तो योतिथिः सायं सूर्योढो गृहमेधिनाम् । पूजया तस्य देवत्वं लभन्ते गृहमेधिनः ॥ १७० ॥ Collision. Through the greud of tasting the blood. Collision, striking together. Y Towards, in the direction ot. ५ With anxiety. ६ Haring cleansed his body &o. Searched his as for the 47 put into it. ८ I am robbed. ९ Having regained consciousness. To soream or ory aloud... Reply. १२ The trace of his toot-steps (tracing) his toot-prints. Blowly and slowly. १४ Evening, the time of evening. १५ A wearer. १६ Accompanied with bis wite भार्यया सहितः सहपूर्वपद. ब... For the sake of. १८ Being near. १९ Evening guests. सूर्योढ=सूर्य + 5ढ brought.hy or along with the sun. 7. 8. 9. Let the duties towards a guest be done (It. accepted ) by you. २९ House-holders obtain gorhood by the worship of that guest who comes in the evering to this houses, Hore art is rodundant as guita: expressl satho idea c. evening.

·वाच। तृणाने भूमिरुदकं वाचतुर्षी च सूनृता । सतामेतानि हम्र्येषु नोपिनो कदाचन ॥ ११ ॥ स्वागतनाभयस्तृप्ता आसनेन शतक्रतुः । पादशौचेन गोविन्दो अच्छम्भूस्तथातिथेः ॥ १२ ॥ कौलिकोपि तच्छुत्वा भार्यामाह । प्रिये गच्छ त्वमतिथिमावार्य गृहं प्रति । पादशौचभोजनश्यनादिभिः सलत्य त्वं तत्रैव तिह। अहं तव रुते प्रभूतमौसबमानेष्ये । एवमुक्त्वा प्रस्थितः । सापि भा- र्या पुधैली तमादाय प्रहसितवदना देवदनं ध्यायनी गृहं प्रतस्थे । अपवा साधु चेदमुच्यते । दुर्दिवसे सितपक्षे दुःसंचारामु नगरवीथीषु । पत्यौ विदेशयाते परं सुखं जघनचपलायाः ।।१३ ॥ Grass ( for sitting upon ), ground, water and fourthly agreeable speech-these are never refused (lit. cut off ) in the bouses of the good. Another reading tor सतामेतानि हर्येषु is एतान्यपि मतां गेहे which means the same. 7 Fire is satisfied by the hospitality shown to a guest, Indra, by the seat given to him, Govinda, by oloaning his feet, S'ambbu, by the argbya ( offering given to guests and consisting of various ingredients). सत्कन्य abs. otn 8 U with सत्. Here सत् bas the toroo ut a preposi- Hon... Spirituous liquor. ५ An unchaste woman.. With cheerful looks. प्रहसितं पदने यस्याः सा.व. देवदन here used for the guest देवशर्मा-as it generally does tor any dame whatevor. (Thinking of or contemplating. * When the day is cloudy, when there is the dark fortnight, when the streets, of a town are impassable by darkness, and when the husband is gone abroad (to a foreign country) great is the delight felt by a libidinous woman. The roadring tor भसितपक्षे is धनतिमिरे when there is pitchy darkness, and for पत्यो विदेशयात--पत्युर्विदेशगमने-during the sojourn ot the husband abroad. At a row of streets. Per tant a les शियाते.

·६६ स्वतनो। तथा च । 'पर्यकेष्वास्तरणं पविमनुकूल मनोहरं शयनम् ।। तृणमिव लघु मन्यन्ते कामिन्यौर्यरतलभाः ॥ ११ ॥ तथा व । केलिः प्रहति मज्जो शृङ्गारोस्थीनि चाटनः कटवः । बन्धक्याः परितोषो नृ स्यादनमीष्टदंपत्योः१५ ॥ कुलपतनं जनगहाँ बन्धनमपि जीविवव्यसंदेहम् । अंगीकरोति तत्क्षणमबला परपुरुषसंरक्ता ॥ १७६ ॥ अथ सा गृहं गत्वा देवशर्मणे गतीस्तरां भाना खा समये- दमाह । भो भगवन्यावदहं प्रामादागतां स्वसखी संभाव्य दुतमाग- च्छामि तावत्त्वया मट्टहे प्रमैनेन भाव्यम् । एवमभिधाय शृंगारविधि विधाय यावद्देवदनमुद्दिश्य बजनि तावत्संखो मदविलोगो C Those women, who are addicted to illicit sexual intercourse, regard the beds ( sproad on bedsteads ) the loving husband and the beautiful couch, as worthless as grass. अनुकूल lit. tavourable and hence, tond, loving. चौर्यरतल. ग्धाः. च. त. २ Tho love-sport (of the husband ) burns the marrow of an adulterese, his passion her bonos, and his loving address is unpleasant to her; no happiness is enjoyed by thoso husband and wife who are not liked by each other. बन्धकी, पुंभली, अघनचपला are all used in the same sense in these verses. अनभीष्टे घ दम्पती च = अनभीष्टदम्पती नयोः, ३ A woman attached to a man other than her husband, most readily (the vary moment of her attaobment ) prefers (accepts ) the falling off from her family, the censure of . the people, confinement, and oven danger to lito ( to any thing else ). कुलपतनं. पं. त. अबला lit. one having no strength and hence, a female. मरका P. P. of रेज् with सम्. ५ Without . bed, that which has no bed on. गतास्तरणा-गतम् आस्तरणे य- स्थाः सा.ब. ५ An interior kind of bed-stead. ६ Having ottered, having given. (abs. of अर्घ with सम्. cause of on). This is a term used in addressing reverend personages. Having honoured (abs. of the caus. of भू 1 P. with सम् ). ९ Quickly. १० Caretul, cantious. ११ The ceremony of decorating the por. son with ornaments &c.; decoration. Before, in broni. 1 With limbs powerless through intoxication. -- ।

·१६ १७ मुकशा पद स्खलन्गृहीतमपभाण्डस्तस्पाः पतिः समायातः । चामा इतर मात्र स्वगृह पविश्य करोंगारा यथा पूर्व- ममषन् । कोरिकोपि तो कता तशृङ्खारा 'पलापमानां विलोमा पागेई कम्वरपरया तस्या अपदभवणाक्षुभितहदयः स्वाकर निगूहमानः संदेवास्ते । ततश्च तथाविधं चेष्टितमवलोक्य पृष्ठप्रत्ययः क्रोधवशेगो गृह. प्रविश्य तामाह । पुश्चलिक प्रस्थितासि । सा पोवाच । अहं त्वत्सकाशादामना न कुमचिभिर्गना । नक्किं मर्य- शादप्रस्तुतं वदसि । अथवा साधु चेदमुच्यते । 'वैकल्यं धरणीपातमयथोचितजल्पनम् । संनिपातस्य चिहानि मयं सर्वाणि दर्शयेत् ॥ १७७॥ करस्पन्दोम्बरत्यामस्तेजोहानिः सरागता । वारुणीसङ्गजावस्था भानुनाप्यनुभूयते ॥ १७८ ॥ सोपि तच्छुत्वा प्रतिकूलवचन वेषविपर्ययं चावलोक्य तामाह । With the hair net loose or in disorder. Stumbling or tripping at each step. 2 Carrying a vessel filled with wino. गृहीतं मयभांडं येन. ब. . Having returned or flod back. (abs. of पद 1 A. with न्या). ५ She who had put off her decorations. & As before. • Extraordinary, such as was not seen by him before. ८ Already, before this time. ९ From ear to ear, by rumour or hearsay. १- Indignant at heart by bear- -ing evil reports abount hor. ११Cf. 3, p. 42. १२ One who has seen an evidence and thus obtained conviction of the rumours heard before. १३ Gone into the power bt anger, that is, beside himself with anger. १४ Through the in. -Buence of wine. १५ Liquor displays all the signs of सनिपा- (tho morbid state of the threo humours of the body producing dangerous illness and fever ) viv.., agitation of mind, falling down on tho ground and talking unbecoming or irrelevant language. अयथोचितजल्पनं. क. १६ The sun has his rays throbbing or qhivering, be quits the sky, loses his lustre, assumos rodness, and so ho experiencos a condition produced from contact with anot the western quartor ( 80 alled because it is the region of वरण ). When वारुणी means wine, the words कर, अम्बर, तेज and सरागता mean hand, gartment, energy or spirit and fury or violenon. वारुणीगमा वारुण्याः संगात् जाता qualitying अवस्था. The change ot dress.

·६८ पुंचालि चिरकालान्मया श्रुतस्तवापवादः । तदप स्वयं संजोतप्रत्य- यस्तव यथोचित निग्रह करोमीत्यभिधाय लगुग्नहोरस्ता जर्जरी है- तदेहां विधाय स्थूणैया सह दृढबन्धनेन बद्धा सौषि मदविकलो निद्रावशमगमत् । अत्रान्तरे तस्याः सखी नापिती कौलिक निदा- वर्शगतं विज्ञाय तो गत्वेदमाह । सखि स देवदत्तस्तस्मिन्स्थाने त्या प्रतीक्षते तच्छीघ्र गम्यतामिति । सा चाह । पश्य मेवस्थाम् । तत्कथं गच्छामि । ब्रूहि गत्वा ते कामिनं यदवावसरे न त्वया सह संगमः । सा पाह । सखि मा मैवं वद । नायं कुलंटाधर्मः । उक्तं च। "विषमस्थस्वादुफलग्रहणव्यवसायनिश्चयो येषाम् । उष्ट्राणामिव तेषां मन्येहं शंसितं जन्म ॥ १७९ ॥ तथा च । 'संदिग्धे परलोके जनापवादे च जगति बहुचित्रे। .स्वाधीने पररमणे धन्यास्तारुण्यफलभाजः ॥ १८० ॥ अन्यच्च । 'यदि भवति दैवयोगात्पुमान्विरूपोपि बन्धकी रहसि । न तु कच्छादपि भद्रं निजकान्तं सा भजत्येव ॥११॥ woman. १ Of. 12, p. 67. २ Ohastisement, punishment. . With the strokes of a stick or cudgel. * Whose body was disabled (by beating). The post or pillar of a house. & A female barber. Under the influence of sleep. ८ अावसरे =अस्मिन्नवसरे. This use of अत्र tor अस्मिन् and तो tor तस्मिन् is very trequent in the Pani chatantras. & An adulterous or unchaste १.I think that the birth of those, whose determination is to make efforts to seize or pluok sweet fruits lying in dificult places, is praiseworthy like that of camols whose &o. The love of camels for thorny shrubs is well-known. # The attainment of the next world, being doubtful, the public consure being so varied in this world and the husband of another paramour ) being devoted, blessed are those who enjoy tho fruit of youthfulness. fanfte Hits within one's power. १२ Even if untortunately Mar bs ugls, an adulteress enjoys him in private and not her, omd husband though bandsome, oven at groat risk or chanos of incurring a trouble. भद्र lovely, beautitel.

·सानबीद। पर्व नहि कथं सबन्धनेन पद्धा सती तब गच्छा- संनिहितश्याय पापमा मत्पतिः। नापित्याह । सखि महविग- पं सूर्यकरस्पष्ट बोध यास्यति । तदहं त्वामुमोचैयामि । मा- पास्मस्थाने बद्धा द्रुततरं देवदन संभाव्यागच्छ । साबबीत् । एवम- स्त्विति । सदनु ‘सा नापिती तो स्वसखी बन्धनाद्विमोग्य तस्याः स्थाने यथापूर्वमात्मानं बड़ा तो देवदनसकाशे संकेनथान मेषि- वती । तथानुष्ठिने कोलिकः कस्मिंश्चिक्षणे समुत्थाय किंचित- कोपो विमंदस्तामाह । हे परुषवादिनि ययप्रभृति गृहानिष्कमण करोषि न च परुषं वदासि ततस्त्वामुन्मोचयामि । नापित्यपि स्वरभेदर्भयायावन किंचिदूचे तावत्सोपि भूयो भूय इदमेवाह । अथ सा यावत्मत्युत्तरं न प्रयच्छति तावत्तेन कुपितेन तीक्ष्णशस्त्रमा- दाय तस्या नासिाँच्छेदोकीरि । बाह च । "रे पुश्चलि निष्ठेदानी मि त्वा भूयस्तोषयिष्यामीति विलप्य पुनरपि निद्रावशमगमत् । देव- शर्मापि वित्तनाशात्क्षुत्क्षामकण्ठी नष्टनिद्रस्तत्सर्वं स्त्रीचरित्रमपश्यत् । सापि कौलिकभार्या स्वेच्छया देवदत्नेन सह सुरतसुखमनुभूय क- स्मिंश्चित्क्षणे स्वगृहमागत्य नापिनी मिदमाइ । अपि शिवं भवत्याः। 1 Tied with strong ropes. - Wicked, evil-mindod. Help less through intoxication. Will awako when touched by the says of the sun. ५ Free or sot at liberty, the caus. for the priimitive ठन्मचामि. ६ Having tied me (to the post) in yourplace. Thereafter, after that. ८ To the place of appointment. . Sont. P. P. Act. of pi l'. with 7.9In a certain momont * Whose anger was a little pacified. Free from intoxication. विगतः मद . यस्य. व. १३ यत् = यदि It. १४ Going out, issuing out. 24 Through the fear of betraying herselt by hor voico being found to be different from that of tho कौलिक's wite). १६ Again and again १ Sharp, edged. १८ The outting of the nose. १९ Passive aorist of p. २. Ob, A term of address to persons of both sexes. *? Here forarato Tlg is not the cause of H14*"as ono would expost. 124 two are to be taken separately. ? Who had lost som pose. The conduct of woman. Tx At her ploaduro, as the linked. qu Having enjoyed the pleasure of sondalin tercoume.

·। मायं पापात्मा मम गताया उत्थितः । नापित्याह । शिव मासिकया विना शेषस्य शरीरस्य । तहुतं मां मोचर्य याबमायं पश्यति येनं स्वक ई गच्छामीति । तथानुष्ठिते भूयोपि कौलिक उत्थाथ तामाहं । पुनलि किमयापि न वदसि । किं भूयोप्यतो दुष्टतरं कर्णच्छेदादिनिग्रह करोमि । अथ सा सकोपं साधिक्षेपमिदमाह । धिग्मूढ को मां महासैनी धर्षयितुं व्यङ्गयितुं च समर्थः । ततः शृण्वन्तु सर्वे लोकपालाः। आदित्यचन्द्रावनिलोनलन । यौभूमिरापो हृदयं यमचा अहश्च राधिन उभे च संध्ये धर्मो हि जानाति नरस्य वृत्तम् ॥ १८२ ।। तयदि मम सैतीत्वमस्ति मनसापि परपुरुषो नाभिलषितस्ततो दे- वा भूयोप मे नासिको ताहापामती कुर्वन्तु । अथवा यदि मर चित्ते परपुरुषस्य श्रीन्तिरपि भवति ततो मां भस्मसान्नयन्तु । एव- मुक्त्वा भूयोपि तमाह । भो दुरात्मन्पश्य मे सतीत्वप्रभावेण नाह- गेव नासिका संवृत्ता । अथासावुल्कमादाय यावत्पश्यति तावन- Aftor I went away. P Moro cruel than this. p Tha punishment of cutting the ears &c. ३ Roproachfully. 4 A very virtuous lady. To insult or injure. . To maim or mutilate. It is a denom. from भ्यंग. ८ The regents of the quarters. ९ The sun, the moon, wind, fire, the sky, tho earth, water, the heart, Yama ( the god of death ), the day, the night and the two twilights and even religion, kuow the conduct of man. Here the verb agrees with the nearest subjoct, viz.,,, af:. For at ff another reading is धर्मोपि. १० Chastity ११ Desired or wished Lor. P. P. of लम् 1 P. with अभि. १२ Of the same form as bar tore. तारक रूप यस्याः सा.व. ११ Unburt or un woundod. PrP. at क्षण 8 U. १. Delusion, or glimmering idea. १५ Reduce pe to ashos, ara is a great afix denoting complete change into that which is indicatod by the beso. 1 A fire-brand.

·प्रषनवनम्। मासिकांच भूतले रक्तप्रवाई च महान्तमपश्यत् । अयं स लनमैनास्ता बन्धनाविमुच्य शांयामारोप्य च पादुनः पर्य- प्रत् । देवशर्मासि सर्ववृत्तान्तमालोक्य विस्मितमना दमाह। । शम्बरस्य प्र या माया या माया नमुचेरपि । बलेः कुम्भीनसेचैव सर्वास्ता योषितो विदुः ॥ १०३ ॥ हैसन्तं प्रहसन्त्येता रुदन्त प्ररुदन्यपि । अप्रियं प्रियवाक्यैश्च गृह्णन्ति कालयोगतः ॥ १८४ ॥ उशना बेद यच्छास्त्रं यच्च विद वृहस्पतिः । स्त्रीबुध्या न विशेष्येत तस्माद्रक्ष्याः कथं हि ताः ।। १८५॥ "अनृतं सत्यमित्याहुः सत्यं चापि तथानृतम् । इति यास्ताः कथं धीरैः संरक्ष्याः पुरुषरिह ॥ १८६ ।। न्यत्राप्युक्तम । नातिप्रमद्रः प्रमदासु कार्यो नेच्छेदलं स्त्रीषु विवर्धमानम् । अनिमसक्तैः पुरुषैर्यतस्ताः कीइन्ति काकरिव लूनपक्षैः ।। १८७ ।। A stream of blood. Whose mind was struck with wonder. With hundreds of sweet words. 7 Women know all those trick- which were known by Sambara, Na. muchi, Bali and Kumbhinasi-these were demons well versed in deceitful arts. विदु: optional form for विदन्ति from विद् 2 P. to know. ५ These (womon ) snile with him who smiles, cry with him who cries, and captivato or win over him who is unfavourable by pleasing words. according as oc- • casions arise [ प्रहम् and प्ररुद are used to show that they do more than others ]. ६ That science which उशनम् (the pre. ceptor of the demons ) know and that which refa knew, cannot be distinguished from the talent (बुध्याः) of woman, i.e., ibcannot be more than that known by women, how are they to be protected ? विशेष्यंत Pot. 3rd P.Sing.Pass. of शिष् 1 P with rr. How should those ( women ), who say what is talse as true, and also what is true as false, bo prohacted by wise mon in this world ? It is so said also where also. There should not be excossive attachment to women, opo should not wish them to increase in strongth, siace they sport with those who are fondly attached to them as if with erows whose wings are clipped. • ·७२ पञ्चतनो। 'मुमुखेन वदन्ति बन्गुना प्रहरन्त्येव शितेन चेतसा । मधु तिष्ठति वाचि योषिता हृदये हालहलं महद्विषम् ॥१८॥ अत एव निपीयतेधरो हृदयं मुष्टिभिरेव ताज्यते । पुरुषैः सुखलेशवञ्चिधैर्मधुलुब्धैः कमलं यथालिभिः ॥१८॥ कार्कश्य स्तनयोईशोस्तरलतालीक मुखे दृश्यते कौटिल्यं कचसंचये प्रवचने मान्यं त्रिले स्थूलता। भीरुत्वं हृदये सदैव कथितं मायाप्रयोगः प्रिये यासां दोषगणो गुणा मृगहशा ताः किं नराणां प्रियाः॥१९॥ अपि च । आवनः संशयानामविनयभवत्तं पत्तनं साहसाना दोषाणां संनिधानं कपटशतमयं क्षेत्रमप्रत्ययानाम् । १ They ( women ) speak sweetly with their beautitul mouths and strike with their sharp or hard hearts ; there is honey in the speech, while there is the terribly deadly poison in the hearts ( of women ). २ It is for this reason that the lower lip is drunk in ( ki used ), and the heart is beaten with tho fists by men deceived by & particle of bappinoss or ploasuro, as a lotus is by boos attractod by the honey therein. = Low should those women whose apparent good qualities are a bundle of defucts be doar to men ? for, there is firmness in the breasts ( that is, hardness of heart), there is sparkling lustre in the oyes ( fickleness or unsteadiness ) elegance ( falschood ) in the face, waviness ( crooketiness ), in the hair, gravity (dulness ) in the speech, fulness ( clumsiness ) in the hips, there is said to be bashtulnoss ( timidity ) in the heart and love ( trick) towards the lover. मृगश-मृगस्य दृशौ व दशौ यस्याः सा. ब. मापा. प्रयोगःthe use of tricks. Who has created in this world this machine in the shape of a woman full of the opposite qualities of poison and Doctar for the destruction of virtue ? for it is a whirlpool of doubts, an abodo vt immodesties, the chief soat of daring or fool-bardiness, the proximity of detects, a thing made up of hundreds of tricks, and field of disbeliefs, and it is such that it cannot be fathomed by even the best and cleverest of men, and is a box ful of ail tusehoods or illusions. नरवरकृषभ here नरवर is sufficient to express the intended meaning and so पृषभ is superfluous.

·प्रथमतन्त्रम् । दुर्गास्य यन्महमिरवरवृषभैर सर्वमायाकरण्ड स्त्रीयन्नं केन लोके विषममृतमय धर्मनाशाय सृष्टम्।।१९१॥ पा हसन्ति च रुदन्ति । कार्यहनो- विश्वासयन्ति च परं न च विश्वसन्ति । तस्मानरेण कुलशीलवता सदैव नार्यः श्मशानघटिका इव वर्जनीयाः ।। १९२ ॥ कुर्वन्ति तावत्प्रथमं प्रियाणि याक्न जानन्ति नरं प्रसक्तम् । ज्ञात्वाथ तं मन्मथपाबद्धं ग्रस्तामिषं मीनमिवोद्धरन्ति ।। १९३ ।। किं च । 'समुद्रवीचीव चलस्वभावाः संध्याभ्रोवेव मुहूर्तगगाः । स्त्रियः कृतार्थाः पुरुषं निरर्थ निष्पीडितालककवत्यजन्ति ।। १९४ ॥ . These ( women ) smuilo and cry, to accomplish thcir ub. jects, cause others to cautide in them, but thoy themselves do not do so ; therefore, a person of good disposition and noble family, should always avoid women liko the carthon jars in a cenetary. Another reading for कुलशीलवता सदैव is कुलशीलसमन्वितन which is the same as कुलशीलवता. २ First they do what pleasos a man so long as they do not kuow that he is attachod to them ; but afterwards having known that he is tied up by the spares of cupid, they catch like a fish which bas swallowed the bait. मन्मथपाशबई- मन्मथपाशैर्बरत. न. अस्तं आमिर्ष येन स. ब. Women, who are as fickle in disposition as the unstearly waves of the sea, and whose love lasts only a moment like the stroak of red autour in the cloud of an ovening, having gained their ob ject, leave off a man, when without means, like the red las Which is squeezed and thrown away. Here has two senses (1) love3B (2) colour. चलस्वभावाः, मुहूर्तरागा कर्थािः and Parrut are all 7. compounds.

·'अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमनिलोभता । अशौचं नियत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः ।। १९५।। अन्तर्विषमया ह्येता बहिश्चैव मनोरमाः। गुञ्जाफलसमाकारा योषितः केन निर्मिताःनी १९६ ॥ एवमनेकानि सूतानि चिन्तयतस्तस्य परिवाजकस्य निशा क. च्छ्रेणातिचक्राम । सा च दूनिको हस्तगतच्छिन्ननासिकामा स्वगृह गत्वा चिन्तयामास । किमिदानी कर्तव्यम् । कथमेतन्महच्छिंद्र स्थगैयितव्यम । अथ तस्या एवं विचिन्तयन्न्या भर्ता कार्यवशाद्रा- जैकुले पैर्युषितः प्रत्यूषे स्वगृहमभ्युपेत्य द्वारदेशस्थः पौरकत्योत्सुक- तया नामाह । शीघ्रमानीयता क्षुरभौगई येन क्षौरकमकरय ग- च्छामि । सापि च्छिन्ननासिका गृहमध्यस्थितैव कार्यकरणीपेक्षया क्षुरभाण्डात्क्षुरमेकमादाय तस्याभिमुखं प्रेषयामास । नापिनोप्युत्सुक- तयाभाण्डं क्षुरैमालोक्य तदैभिमुखमेव नं क्षुरं प्रौहिणोत् । एतस्मिन्न- न्तरे सा दुष्टोव॑बाहू "विधाय फूत्कुर्वती गृहानिश्चकाम । पापेनानेन १ Untruthfulness, daring, illusion, tolly, excessive avarice, impurity and hard-heartedness-these are the inborn dotects of women. स्वभावजा: = स्वभावात् जाता: पं.त. born with the disposition. २ By whom are these women, who are it- 'wardly filled with poison and outwardly pleasant to look at, and thus resemble the gunja fruits in form, created ? गुंजाफलैः समाः आकाराः यासां. ब. विषमया for विषमयी-an inaccuracy. ३ Good or pithy sayings. ४ With great difficulty. ५ A female messenger of love, a go-botween. ६ Having the tip of the cut- 'nose in her hand. हरतगतं च्छिन्ननासिकाग्रं यस्याः. ब. - May mean either a 'holo'or metaphorically a defect, blemish. c Should be concealed. Pot. P. P. of स्थग 10 P. ९ For some business. १. In the royal palace. २९ Haddwelt. P.P. of व 1 P. with परि. १२ In the early morning. १३ Standing at the door. उपपद. म. १४ Through sagerness to do the twork of the citi. Rens, vizr, of shaving. १५ The razor case, १६ For the business of shaving. १७ (While ) standing in the middle of the house, i. s., without coming out. १८ With the object of ao. complishing her design. १९ Towards him. २० Sent; threy. २१,Haring seen the raror without the case. २९ सदभिमुख - तस्याः अभिमुख २१ Sent, Ot. -20. २४ Wicked on०, २५ Haring thrown up her arms. ..

·प्रयमनम्। . मम सदाचारवर्तिन्याः पश्यत नासिकाच्छेदो विहितः । तत्परिणा- यता तत्परित्रायताम् । अत्रान्तरे राजेपुरुषा अभ्युपेत्य नं नापित लगुमहारैर्जरीरुत्य दृढं बड़ा नया छिन्ननासिकया सह धर्मा- धिकरणस्यांने नीत्वा सम्यानूचुः । शृण्वन्तु भवन्तः सभासदो यंदनेन नापितेनापराध विना स्त्रीरत्नमेतचन्तिम् । नदस्य ययुज्यते तकि- यताम् । ततस्ते एभ्या ऊचुः । रे नापित किमर्थ त्वयंयं स्त्री व्यजिता । किमनया परपुरुषोभिलषित उनस्वित्माणद्रोहः"रुतः किंवा चौर्य- कर्माचरितम । तत्कथ्यतामस्या अपराधः । अथ तं नापिनं तूंष्णीभूतं दृष्ट्वा पुनः सभ्या ऊचुः । अहो सत्यमेतद्राजपुरुषाणां वचः। पापा- स्मायम् । अनेनेयं निर्दोषा"वराकी दृपिता । उक्तं च । "भिन्नस्वरमुखवर्णः शहिनदृष्टिः समुत्पतितनेजाः । भवति हि पापं कृत्वा स्वकर्मसंत्रासितः पुरुषः ॥ १९॥ तथा च। ""आयाति सदालतैः पादैर्मुखवैवर्ण्यसंयुतः । ललाटस्वेदभाग्भूरिगद्दं भाषते वचः ।। १९८ ॥ . course • Lending a virtuous of lite. The king's officers, policemen. Having belaboured him with the strokes of their batons. To tho seat ot justice. ५ The judges, magistrates. ६ यद् sinos, because. • This jewel of a woman, this excellent woman. ८ Let him, therefore, be dealt with adequately to his orime. ९ Or ; उतरिवत् is used to show doubt or deliberation.. 1. Conspired against lite. १९ Thoft. १२ Remaining silent, bolding his tongue. ? This innocent poor woman. atrast is equal to Marithi विचारी, बापडी. A person after committe ing a wicked deed becomes scared by his own action and consequently whis tone is altored, his countenance changes caloar, be looks about suspiciously and loses all his lustre. भिलो स्वरमुखवी यस्य. ब. similarly शांकितष्टि and समुत्पतिततंबाः a Bah. compounds. १५ He, (one who has done a wrong) comes. ( before the seat of justice ) with faltering steps, his too becomes pale, bis foreload is covered with perspirar tion and his, words are very indistingtly attered. भरिगाद- भूरिगाई यस्मिन् सदाब. qualitying ra:

·पञ्चतन्त्र। अधोदृष्टिर्भवेत्कृत्वा पापं प्राप्तः सभा नरः । तस्मायत्नात्परिरीयश्चित्तौवचक्षणैः ॥ ११ ॥ १९९॥ अन्यच्च । प्रसन्नवदनो हृष्टः स्पष्टवाक्यः सरोषटक । सभायां वक्ति सामर्षः सावष्टम्भो नरः शुचिः ।। २.० तेदेष दुष्टचरित्रलक्षणो दृश्यते । स्त्रीधर्षणावध्य इति । तच्छ्ला- यामारोप्यतामिति । अथ वध्यस्थाने नीयमानमवलोक्य ठेवशर्मा तान्धर्माधिकारिणो गत्वा प्रोवाच । भो भोः सभासदः । अन्याये- नैष वराको नापिता वध्यते । साधुसमाचारोयम् । तच्छयतां मे वा- क्यम । जम्बुको हुडुयुद्धेनेति । अथ ते सभ्या ऊचुः । भो भगवन्कथ- मेतत । ततश्च देवशर्मा नेषां त्रयाणामपि वृनानं मविस्तमकथयत । तदाकर्ण सुविस्मितमनसस्ने नापितं विमाच्य मिथ : पोचुः । अहो । "अवध्या ब्राह्मणो बालः श्री तपस्वी च गेगभाक । विहिता व्यङ्गिता तेषामपराधे महत्यपि ॥ २० ॥ तदस्याः पुनः कर्णच्छेदः कार्यः । तथानुष्ठिने देवशर्मापि विन- नाशसैमुद्धृतशोकरहितः पुनरपि स्वकीयं मठायतनमगमत् ।। २ A man who comes to the seat of justice after committing a crime, looks downwards ; he should, therefore, be known by clover persons to be an offendler by means of these signs. अधोदष्टिः. ब. २ A pure ( innocent ) person is cheorful-looking and jolly, spenku di tinctly and looks angrily, spoaks before the court with energy or spirit and is undouutod. All the adjoctives in this verse are Bah. compounds. ३ Having the signs of a wicked action. दुष्ट परिषस्य लक्षणानि यस्य सः. ब. . So let hinn be impaled. / The piace of execution. Woll-conducted, of a good conduct. o At length, in detail. सविस्तर may be also taken as an adjectire as विस्तरेण मह. ब. and may mean dotailed. ८ Greatly astonished at heart. ब. ९ Among themselves. / A Brahman, achild, a woman, an ascetic, and one who is diseased-thesd are not to be killed; mutilation 94 prescribed as pupishs ment for thom though the offunce committod bo very grape. Cuthing off of the ear in addition to that of the 20se. 17 Without griof arising from the loss of his wealth.

·प्रथमतन्त्रम् । . ब्रह्मायन अतोहं ब्रवीमि जम्बुको हुदुयुद्धनेनि । करटक आह । यौपि देवशर्मा तेनाषाभूतिना कथं वञ्चितः । दमनंक आहे. सुप्रशुतस्य दम्भस्य न गच्छति । कौलिको विष्णुरूपेण गजकन्या निषेवने ॥ २०२ ॥ कपटक अाह । भ्रातः कथमेनन । मोबवीत । ॥कथा ५॥ कम्मिश्चिदधिष्ठान कालिकग्यकोगप्रतिवमतः म्म। नत्र तौ जन्मत्र- भृति म है नारिणावाम्नाम । परम्परमतीव मंहपगै मकलम्यानविहा- रिणी सदैव काल नयनः । जय कदाचिनत्राधिणाने कम्मिश्रिदेवी- यनने यात्रामहात्मयः स नः । नत्र च नटन कचारगमकले नाना- देशागतेजनावने नौ मची भ्राम्यन्नौ काचिद्राजकन्यां करेणुका रूटो मर्वलक्षणननीयां क चुकिवर्षपग्विाग्निा देवतादर्शनाय म- मायानां दृष्टवन्तौ । अथामौ कौलिकम्नां दृष्ट्वा विषादित इव इंटय- हगृहीत इव कामशरैहन्यमानः महमा भृतले निषपात । अथ तं तद्- - २ . • Though shrewd, cautious. i Even Brahman cannot go to the end uſ that hypocriry which is well-managed, a weaver enjoyed a princess in thu disguise of Vishnu. A carpen. ter. Dwelt. म्म adderl to the form of the present tense give them the sense of the past. Companies. Apara इति-समारिणा. र. : Intent on friendship. नर पर गयो ती. Diverting theurselves in all places. ८. Then once on a tinue. . त माविष्ठान नरिमनाधिष्ठान In that place. ?. A tuinjilo. ? great fustival in consequence of a pilgrimage. ( Pilgrimaga.n are periodically held at certain shrines by the devotees. ) १२ नम्मिन In that ( festival ). १३ Crowded by dancer- ( नट), acturs ( नर्तक ) and wandering bards (चारण). १४ Filled with people come from various places. This and the preceding नट &c. are adjectives of im%3D तस्मिन महोत्सने... Companious, friends.१Mounted on a female elephant. १० Endowed with or [FOJsesed of all good signs. १८ Attended upon or surrounded by chamberlaths • and eunuchs. १९ Hurt by poison. 2. As. if smitian by an evil star. The arrows of cupid.

·वस्थमवलोक्य ग्थकारस्तवःखदुःखित आप्नैपुरुषैस्तं समुत्क्षिप्य स्व- गृहमानानयत । तत्रच विविधैः शीतोपचारैश्चिकित्सकोपदिष्टैर्म- वादिभिपचार्यमाणश्चिगकथंचित्मचेतनो बभूव । ततो रथका- रेण पृष्टः । भी मित्र किमेवं वमकस्माद्विचेतनो जातः । तत्कथ्य- नामात्मस्वरूपम् । स आह । वयस्य यद्येवं तच्छृणु मे रहस्य येनें सर्वामात्मवदनां ते वदामि । यदि त्वं मां सुहृदं मन्य ततः काष्ठ- अंदानंन प्रमादः क्रियताम । क्षम्यतां या किंचित्प्रणयातिरेकादयुक्तं तव मयानुष्ठितम । मापि तदाकर्ण्य बाप्पपिहितनयनः मगद्गदमुवा- च । वयस्य तह ग्यकारणं किं तव । तद्वद ऐन प्रतीकारः क्रियत यदि शक्यंत कम । उकं च यतः । औषधार्थ मन्त्राणां बदथैव महात्मनाम । अमाध्यं नास्ति लोकत्र ययाण्डस्य मध्यगम ॥ २०३ ॥ तंदपां चतुर्णा यदि माध्यं भविष्यति नंदह साधयिष्यामि । कौ- लिक आह । वयम्य नेपामन्यपामगि महम्रो उपायानाममाध्यं तन्मम दुःवम । तम्मान्मम मरण मा कालभपं कुरु । रथकार । 5 171 ३ । In that coullition. 41 Atflictcd by his affliction 777= 75777 By relative.. Cola remedies anit.in Prescribelly.physicians : Dy pressurs vezes in spells and incantations, Being attended to. Ire. P. Of चर caus. with 1 l'as Regained consciousness, Opposed to सवनन. नितन सिंगना मतमा यम्प. य... Real state or condition. २१ Secret. Sty that. २३ By the giving or offering of wood for the funeral pile Through the excess of love." With the ever till...? ( lit, covered or obstructed with tears. १६ Remely against. retaliation. Whatever is in the org vf Brahmin, that i-, universe. is not incurable by medicines, wealth, goud spells or charms nnd also by the talout of the magnanimous. 1 If it can be accomplished by theso four means. १९ Of thousands of remedies. २. Incurable.२t Do not make any delay (make no delay ) in my dexth, 1.7., dy not put off my death by talking of remedies which will be of no avail.

·प्रथमतन्त्रम् । आह । भो मित्र यदप्यसाध्य तथापि निवेदय येनाहमपि तदसाध्य मत्वा त्वया सह बदौ प्रविशामि । न क्षणमपि त्वद्विनीगं सहिष्ये । एष मे निश्चयः । कौलिके आह । वयस्य योसौ राजकन्या करेणुकारूठा तत्रोत्सवे दृष्टानस्या दर्शनानन्तरं मकरध्वजेन ममेयमवस्था विहिता नन्न शक्नोमि नदेना मदम । रथकारोपि मस्मितमिदमाह । बय- स्य विष्टया ययेवं लाई मिद्धं नः प्रयोजनम । तदद्यैव नया सह मं- गमः क्रियतामिनि । कौलिक भाह । वयः। यत्र कन्योन्तःपुरे वायु मुक्त्वान्यस्य प्रवंशी नास्ति तत्र पक्षापुरुषाधिष्ठिने कथं मम तया सह संगमः । नकि माम मत्यवचनन विडम्बैयमि । रथकार आह । मित्र पश्य में बुद्विषभावम । एबमभिधाय नक्षणाकलिंगचारिणं वैनतर्व सबाहयुगलं चिरजार्जुनजदामणा शा चक्रगदा पद्मान्वितं मकिरी- टेकौस्तुभम यत् । दाम्नम्मिन्कौलिक ममागग्य विष्णचिचिह्नित रुत्वा कोलमंचरणविज्ञानं च दर्शयित्वा प्रोवाच । वयम्य अनेन विष्णुरुपण गन्वा कन्यांन्नापुर निशीथे" गजकन्यामकाकिनी सन- १ Thinking 11 to be incurable after I leur of it. २ .Cupad. That ageny. नवंदना = ना बदना. ८ Hall, ob joy! In the female apertment a-signed to princesses. Without wind (lit. leaving off wind). This use of the absolutive fur prepo-itiony is very frequent in the l'anchatantras. ५ या-त। -यम्मिन- ताम्मन ॥ that -- where &c. ८ Inhabited by guards ( रक्षाररुप ). ., By false or imprac• ticallu as-urance. - Mock. ?? Power. ?: Juving on a pin or wedge. #at asralia 79.?: Garuda, the sou ur Tiuati.itas तंय = विन नापा अपत्य पमान a patronym.ic derivative. Garuda is the vehicle of Vishnu. 72 Having two arius. ?4 With the timler ormabld अर्जन tree. चिरजम्य अर्ज नयक्षम्य = मिरजार्जन अक्षम्य चिरमः = मिरान जानः पंत. १६ Furni-hed with a couch, wheel, mace and lotu iethuse four are the weapons wbich Vishnu is represented as wielding. 7 Accompanied with a diadena and dhe jewel कॉग्नम hanging down his neck. मकिरीटकौस्तभं किरीटकौस्तुभाभ्या महितं ब... Constructed. १९ In that artificiut eagle. कृषिमगरु. २. Marked with the signs of Vishnu है. त. २. Having taught him the skill of putting the machine in motion. if At midnight.

·८० पञ्चतन्त्र। भूमिकप्रासादेप्रान्नगनां मुग्धस्वभावा त्वां नासुदेवं मन्यमानां स्वकी- यमिथ्यावक्रोकिभी मजयित्वा' वात्स्यायनाक्तविधिना भज । कौं- लिकोपि तदाकर्ण्य वासुदेवरुरी रहस्तदा गत्वा तत्र नामाह । राज- पुत्रि सुना किंवा जागर्षि । अहं तव रूते ममुद्रासानु गो लक्ष्मी विहायैवागतः । नक्रियतां मया मह संगम इति । सापि गरुडारूढ़ चतुर्भुज माथुधं कौस्तुभापेतमवलोक्य सविस्मया शियनादुत्थाय प्रो- वाच । भगवन अहं मानुषी कीटिकामुचिर्भगवाखैलोक्यपावनो वन्द- नीयश्च । तत्कथमनय ज्यते । कौलिक आह । सुभगे सत्यमभिहितं भवन्या परं किंतु गधा नाम में भार्या गांपकुलप्रमूता प्रथममासीत । सा त्वमत्रावीणां । तेनाहमायातः । इत्युक्ता मा प्राह । भगवन्ययेवं नन्म तान प्रार्थय। मायुपकैलय तुभ्यं भी प्रयच्छति । कौलिक आह । सुभग नाह दर्शनपथं मानुपाणां गच्छामि किं पुनरालाप- । त्व गान्धर्वर्ण विवाहनात्मानं प्रयच्छ नाचच्छा- पं दन्वा मान्यं तं पितरं भम्ममाकरिष्यामीति । एवम- करणम ३ Br ? Living on the top of the palace seven stories high. सताना माद... : (Of an artless disposition. ब. fals. and equivocal terms or expressions. According to the mole prescribed by Pitsyiyana, an author on कामशास्त्र. ५ In the li-guise of Visudera. ६ Full of love ७ चतर्गज = सत्यारा भजा पम्य त. ब. ८ With weapons. . . norm, a term ued contcluptuously for a human being - Purifying the three world. ११ एतत्, ri. the fact that I lould have iutercourse with you. 17 Ob fortunate or beautiful one 2: Born in the family of cow. herds. १४ That came (you ) hase come down or daresided to the world of mortals as the daughter of king. 94 Having assigned me to you. ? To Me range of sight. Po Much luss du I talk with them ( mortals ). For this use of f: iu the double senso of how much more or how, much less " Su Guide to S.C. ?. According to the form of marriago called (anbarra, in which the only .condition necessary, is the mutual consent of the bride-groom and the bridi/ १९ If not, otherwise. २० Together with the fa-. mily, family and all. ..

·प्रथमतन्त्रम् । भिधाय गरुडादवाय • सव्ये 'पाशी रुत्व, ना सभा स- लज्जा. वेपमानां शय्यायामनरेननश्च यावद्वा- स्यायनाक्तविधिना निषेव्य प्रत्यूपेलक्षितो जगाम । एवं ना त- स्य नित्यं सेवमानस्य कालो याति। अथ केदाचित्कञ्चुकिनस्तस्या अपगेष्ठप्रवाल खण्डनं दृष्ट्वा मिथः पांचुः । अहो पश्यतास्या गज- कन्यायाः पुरुषोपभुकाया इव शगंगवयबाः संभाव्यन्ते । तत्कथमयं सुरक्षिनेप्यस्मिन्गृह एवंविधो 'व्यवहारः । तद्राज्ञे निवेदयामः । एवं निश्चित्य सर्वे ममेन्य राजानं पोचुः । देव बयं न विद्मः परं सुरक्षितेपि कन्यान्तःपुरे कश्चित्प्रविशति नदेवः प्रमाणमिति । तच्छु-. त्वा राजातीव व्याकलिनचिनो देवीं रह:स्था प्रावाच । देवि ज्ञायता किमेने कञ्चुकिनो वदन्ति । "नस्य सतान्तः कुपितो येनैनदेव किय- ते । देव्यपि तदाकर्ण्य व्याकुलीभूना सत्वरं गत्वा तां खण्डिनधेिरा नखविकर्तितशरीगँवयवामपश्यत । आह च । आः 'पीपे कुलक- लैंडिनि किमेवं शीलवण्डनं कृतम । कोयं कृतान्तावलोकितllaving taken hold of her with thu right hand. During the remaining portion of the night. ३ 'Understand here तां as the object of निषध्य having enjoyod. ! Some time passed while he was thus enjoying her. « Then once on a time. llaving scou a sign of biting on her coral-like lower-lip अधरोष्ठ एव प्रवाल. By The limbs of the body of the prin ons appear as it sho were being enjoyed by a man. Affair. 9. So het us inform the king of this fafara governs the dative of the porson to whoin some thing is told. The present indicative is often dised for the Imperative mool. So f777717 निव- दयाम. Hating come together. ?? Greatly distressed at heart. १२ When she was in private. ?? Tho god of death. is angry with him, by whom this is done, that is, he who has spoiled the virginity of the princess deserves no less a punishment than death. १४ Whose lower-lip was bitten. १५ Whose limbs were scratched with nails नविकर्तिताः शरीरावयवाः यस्या ताम्. व. १६ आ: an inter. .jection implying anger or displeasure. १: Oh sintals onc. १८ A disgrace to, of stain on, the family. zo. The destruction of virtue, o Looked at, or marked as a victim by death. %3D ·पञ्चतन्त्र। स्त्वत्सकाशमभ्येति । तत्कथ्यता विंगतेपि • सत्यम् । तच्छत्वा सापि वपाधोमुग्वी सकलं विष्णुरूपकौलिकवृनम्नं निवेदयामास । सापि नच्छुत्वा पहमिनवर्दैना 'पुलकाङ्किनमैर्वाङ्गी सबरं गत्वा रा. जानमूचे । देव दिष्टया वर्धसे । नित्यमेव निशीथे भगवान्नारायणः कन्यकापायेति । तेन गान्धर्वविवाहेन सा विवाहिती । तढ्य त्वया मया च गौ वातायनगताभ्यां निशीथे दृष्टव्यो यतो न स मानुषैः सहालापं करोति । तच्छुत्बा हर्षितस्य राजम्नदिनं वर्षशत- प्रायमिव के चिजगाम । ततस्तु गौ निभृतो "भृत्या राज्ञीसहितो राजा वातायनस्थो गगणामक दृष्टिविनिष्ठति तावद्गरुडारूढं तं शाच गदापद्महस्तं यथोक्तचिह्नहितं ' व्योम्नीवतरन्तमपश्यत् । ततः सुधापूरप्पै विनमिवात्मानं मन्यमानस्तामुवाच । प्रिये नास्त्यन्यो धन्यतरो मनस्त्व नश्च यत् मूर्ति नागयंणो भजते । तत्मिद्धाः सर्वे- स्माकं मनोरथाः । अधुना जामातृप्रभावेण सर्वा वसुमती बशे भविष्यति । एवं निश्चिन्य सवैः सीमाधिपैः सह मर्यादाव्यतिक्रम- २२ . Though such is the state of things; when your crime is so evident. : Who had hung down her head through shame. प्रपया अधः मखं यग्या: सा. ब. ३ Tue account of the weaver dis. guised listin. x With a smiling countenance.« Whose whole body was covered with duripilation. पुलकैः अं. कित सर्व अग यस्याः सा. ब. & You are happy ; this exprossion is equal to the Engli-h : I congratulate you ( on &c. ). ७ पायति = श्रमति comes near. । विवाहिता %= व्यदा. Seated in the window. १० As if equal in length dred years, that is, very long. ११ With great difficulty, any how. 97 Boing concealed, that is, concealing himsolt. pp Standing at the window. Thatta fasauta. ? With the oyos directed towards the sky. १५ Having.in his hands शंख &c. १६ Furnished with the signs mentioned before.. From the sky. As iſ deluged with the flood of. notar. १९ More allessed. २० Bince Niriyana enjoys our offspring. २१ The earth. २२ Will come in my power. २३ Borderkings. 7x The encroachment og the boundaries, riun. .

·प्रथमतन्त्रम् । मकरोत् । ते च तं मर्यागव्यनिकरण वर्तमामालोक्य सर्वे समेत्य तेन सह विग्रहं चकः । अत्रान्तरे से राजा देवीमुग्वेन नो दुहितरमु- वाच। पुत्रि त्वयि दंहितरि स्थिताया किमेवं युज्यते यन्मर्वे पार्थिवा मया सह विग्रहं कुर्वन्ति । तत्संबोध्योद्य भर्ता त्वया यथा स मम शत्रुन्व्यापादयति । अथ नया स कौलिको रात्रौ सविनयमभि हितः । भगवन त्वयि जापानरि स्थिते मम तातो यच्छत्रुभिः परिभूयते तन्न युक्तम । तन्यमादं कृत्वा माम्नान्व्यापादय । कौलिक आह । सुभगे कियन्मात्रामवंत नव पितुः शत्रवः । तद्विश्वम्ना भव क्षणे- नापि सुदर्शन चक्रण मस्निलशः"बण्डयिष्यामि । अथ गच्छना- कालेन समनदेशः शत्रुभिव्या नः । अन्य कंवलं म गजा पाका- रशेषः कृतः । तथापि वादवरूपधर कौलिकम जानबाजा नित्य- मेव विशेषतः कर्पगगरुकतरिकादिपरिमलविशंपानाना प्रकारवस्त्र- भक्ष्यपेयांश्च अपयन्दहितृमुग्वनं नमूचे । भगवन्यभान नृनं म्थान:- ङ्गो भविति यती यवमन्धनक्षयः मंजानम्तया मर्यापि जनः १ Living • Having joined together : Declared war with him. x Through tho month of, througl the Queen. ५ •You heing our daughter. ६ What, in it proper that A.. s Yonhould reynent your husband so that dic. ८. I. depi-eit, defeatcit. ५. How great n measure, of what account. are the! : किय मावा किम ला मावागत. व. po With the dim; calledd 2517. 9? Shall cut them to pieces as small as ( fac?) ne-ame, that is, hull cut them into small pieces. ?: Danged ?: The king had only the furtrews out of the kingdom kift to him अम्ग । .. दशग्य. प्राकारशंषः प्रा- कार पर बोय यस्य. ब. Not knowing that it was the कालिक whosen lomarell in the di-guise of Vasudeva. 2. Fragrant things such as comphor, aloc, mu-k and others, *1973- स्तुरिका आदयः यंशन तान (परिमल विशेगान ) ब. १६ Consisting . also of various sorts of garments, catables and Jriukalles. This is also ब. and an adjective of करा...विशे पान. नाना प्रका. राणि वमभक्ष पेयानि न ये तान. ३० प्रेषयन् (Sending) having for its object करा.. विशंशन; and विशेषत: especially, as special gitts on the preseut occasion. 2c Indeed or certainly in the riording. १९ We shell love our place ( fortress ). २. The supply of lodder and fuel is over or has fallen short.

·८४ पञ्चतन्त्र। १५ प्रहौरजजीरनंदहः संकनो योद्धुममः प्रचुसे मनश्च । तदेवं ज्ञात्वात्र काले यदृचितं भवति तद्विधेरिति । तच्छुत्वा ौतिकोप्यचिन्तय- यस्थानभने जाने ममानया म वियोगो नैविष्यति तस्माद्रुडमा- रुह्य सायुधमान्मानमाकाशे दर्शयामि । कदाचिन्मां वासुदेवं मन्य- मानास्ते माशङ्का गज्ञा योद्धृभिहन्यन्ने । उक्तं च ।। 'निविषणापि मर्पण कर्तव्या महती फणा । विषं भवतु मा भृद्वा फटाटोपा भयंकरः ॥ २० ॥ अथवा मम म्यानार्थ उद्यतस्य मृत्युर्भवति नापि सुन्दरग्म । उतं च । गवामर्थ ब्राह्मणार्थ स्वाम्यर्थ नीम्नथवा । स्थानार्थ यम्यजन्त्राणांम्तस्य लोकाः मनातनाः ॥ २५ ॥ एवं निश्चित्य प्रत्यूषे दन्नधावनं विधाय तामृचे । सुभगे ममस्तैः शत्रुभिर्हनेग्नं पानं चाम्बादयिष्यामि । किं बहुना । त्वयापि सह Exhan-led in boily by the wounds (reccived in defending the furt ). • I'nable. And many are killed or havo fallen. ४ जान% आम्म कालं. Lettlat which is suitable to the occasion be done. Let me allow myself armed in the sky. The;,resent Ind.wed for the Imperative, o Full of fear ( thinking wu to bo Vasudeva hituself ). / The king's sollier, Even that -nake who has no poison should spread ont his hood fully, there miny w may not be poison, but the very spreading of the hood is terriblo to look at. The very an seen elewhere is-निरिणापि कर्नच्या सण महती फटा । विर्ष वन वा नारत फटाटोमा भयकरः ॥ In the ver-o in the book the two words 67 and are, thereformesy. nonyulls. ?Rondly for or intent on saving the qulace of the king. ?? **TUI 778721. Ifatheu. ?: More pleasant, much better, ( than, of course, the destruction of the onemies by the king's soldiers) 1 Tho goud or happy world is the oternal place of residenco of him who will sacrifice his life for the sake of cows, Bribmans, the mastor, & womat, and a piace of residence. १८ Washing the teeth. १५ Wher/All the enemies are killed. This may be considered as an instance of the lustrumental absolute in Sanskrit, and may be rendered by समस्नेषु शत्रभु हतेषु. 0 ·प्रथमतन्त्रम। संगमंत : करिष्यामि । परं वा शस्त्वया निजपिता यन्वया प्रभाते सर्वमन्येन मह नगनिष्क्रम्य योद्धव्यमहं साकाशस्थस्तानिनमः कारिष्यामि मासुग्वेन भवता इन्तव्याः । यदि पुनरहं ताम्व- यमंत्र मुम्यामि नमपां पापामा वैकुण्ठीया गतिः स्यात । नम्मान तथा कर्तव्यां सथा पलायन्ना हन्यमानाः म्बर्ग न गच्छन्ति । सापि तदाकार्य पितुः ममापं गत्वा मर्व वृनान्नं न्यवेदयत । गजापि तम्या वाक्यं श्रदधानः पयूष ममन्याय ममन द्वमन्या युद्धार्थ नि- जंगाम । कालिकापि मग्ण तनिश्चयापाणिर्गगणगतिर्गमहारूदो युद्धाय प्रस्थितः । अवान्नं भगवता नागयणेनानीनानागवर्नमान- वदिना म्ममात्री वैन यः मंतिः विद्यम्य पाकः । भी गान्मन जानामि वं यन्मम झपंण कोलिको दाममयगळंदे ममारदा गज- कन्या कापत । मानवात । देव मर्व ज्ञायने नचटितम । दकि कुर्मः मांप्रतम । श्रीभगवानाइ । अन्य कालिका मरणे कनिश्चयो विहिननियमी युद्धा विनिर्गतः । म ननं प्रधान गाड़ियशगहती 4 Sliould love told us informed l'ut l'il nivel of 77 P. i Should tightlemaining in the sky « Destitute of energy' निर्गत तन गणन. व With eart', (n-ily. Kill ur destroy o bril-minlerd.or wickel. Will go to, or vllain l'aradise or the world of Vi-lumu for being killed whilo fighting with the cominy. Tlies huulil boy dealt with or treated i. Being, killed while running from the battlefield. पलायन पलापमाना: I're. P. of पलाय ( ग--2) to run - bere l-ed in the l'ara-mayuda. ?? With hun army will arm. cal or equipped. मत्र मन मन्ये याय a. 7: Ditermined to dia in.lattle. म. न. Biw in ha..! चार गाणी यम्य Moving sky. गगण गनियम्य. ब १. Knowing the past, the future ( stanica ) and the pre-ent This is au 7777 Comp. ( भनान व अनामन च वर्तमान भ) भनीनानागत गर्नमानानि वनानि. 7Being only remembered, as soon a- he was remembered. Arrived. P. P. of आy with सम undy. llis tricks or movements. १० Now, for the present. २. One who has taken upon himself a vow. विहित नियम यन. ब. :9 Being truck with an arrow by a powerful warrior--118.clini, and hence, powextul, brave. iu ·पञ्चतन्ने। नमेष्यनि । नस्मिन्हने सर्वो जनो हदष्यति यत्प्रभूतक्षषियमिलित्वा जासुदेवो गरुडश्च निपानिः । नतःभर लोक आवयोः पूजा न कर- यति । ततसब द्रुततरं नत्र दारुमगरुडे संक्रमणं 'कुस। अहमपि कौलिकशरीर आवेश करिष्यामि येन म शत्रु-व्यापादयती । नतश्च शत्रुवधादावयोमर्माहाँस्यवृद्धिः म्यात् । अथ नोति प्रतिपन्ने श्रीभग- पानागयणस्वच्छ र संक्रमणमकगेत । ततो भगवन्माहात्म्येन गग- णम्थः म कौलिकः शङ्खचक्रगदाचापनिह्नितः क्षणादेव लीलयैवै सर्वानपि प्रधानक्षत्रियानिम्नेजमश्चकार । ततस्तेन गज्ञा स्वमैन्यपरि- बनेन "जिना निहताश्च ते मवेपि शत्रवः । जानश्च लोकमध्ये प्रवा- दो यथानेन विष्णुजीमातृप्रभावेण सर्व शत्रवा निहता इनि। कौलिकोपि नान्हतान्दृष्ट्वा प्रमुदितमना गगणादेवीर्णः "मच्याबदाजामात्यपोग्लो- कास्तं नगरवास्तव्यं कौलिक पश्यन्ति ततः पृष्टः किमेतदिति । ततः मोपि मूलादारभ्य मर्व प्राग्वृ नन्निं न्यवेदयम् । ततश्च 'कौलिकसाह- मानुरजिनमनमा शत्रुवधादवानतेजमा गज्ञा मा गजकन्या सकल- जनयक्ष विवाहविधिना तम्मै ममर्पिता देशश्च पदनः । कौलि- । १ Dsath. २ Ho being killed, when he is killed. ३ IIari ing cuidu together, conjointly. Make an ontranco into, or enter intu. « Entrance. & Our greatuess or importance will bu beightened. That being agreed to (by Garuda ). ८ By the greatness of the gud. भगवत महात्म्येन. प. त. ५. In A moment. १. With case, easily. Cl. मुखेन. ११ All the enemies without a single erce, tion ( 31 ) were defented cud slain. ?f Thero was a talk anong people, it was opeuly talked. १३ By the power of his son-itter: Vishnu. विष्णुरंव जामाता. क. १४ Delightod at heart. scended. Ilero the sentence ought to end. १६ When the hing, the ministers and citizens saw that he was a weaver living in the town. नगरवास्तव्य नगरे वास्तव्यं यस्य तम्. ब... From the beginning. १८ Previous account. १९ The king. whogo mind was diverted by the adventurous disposition of the wowval, and who had obtained new vigour by the des struction of the enemies. In the prosence of all people. 7? And a country was bissigned to him for his sustenance.

·সখন। कोपि तया साधं पञ्चप्रकार जीवलोकमान विषयमुखमनभवन्का- लं निनाय ॥ अनस्तूच्यते सुप्राय मस्यने । करटक आह । अथैवंविधे व्यनिकरे कि कार्यमावाभ्याम् । उम- नक आह । एवंविधेपि ममये मम बुद्धिस्फुरणं भविष्यनि येन प्रभोः संजीवक विश्लेयिष्यामि । उकं च । एक हन्यान्न वा न्यादिपर्णको धनुष्मता । बद्धिबुद्धिमनात्मृष्टा हन्याद्राष्ट्र मगजकम ॥ ६ ॥ कग्टक आह । यद्यपि ने बुद्धिीगलभ्यं तथापि त्वं पिछलकान वियोजयितुमसमर्थ एव । दमनक आह । भ्रानः अममापि समर्थ एव । उनं च। "उ यायेन हि यत्कुनिन्न शाक्यं पगकमैः । काक्या कनकसूत्रेण कृष्णमो निपातितः ॥ २०७॥ करटक आह । कथमेतत । मोबवीन । । ॥ कथा६॥ कस्मिंश्रिप्रदेशे महातगै वायसदंपनी प्रतिवसनः स्म । अथ तयोः .. Tho essence of this worldly existeuco. The happiness derived from sensnal enjoymonts. Therefore, it is said &c. * Bach boing the stato of things. « The flashing forth of ellect. Separnte, alienate. 2nd Fut. of caus. of fine 4P, whia. s The arrow discharged by an archer may or may not bit a mausbut the taleut used (lit. hit. forth i by a talented inan, Will hit oven a kingdom together with the king. The skill or proficiency of talent. ९ The same as विश्ल. • Gabove. २ . That which one can accomplish by remedies, is not possible to do ( 1 ) by valour ; a female Cow destroyod a black-serpent by means of a gom oord or string (used as an ornament). Another reading for यायन हि यत्कुर्यात् is उपायम हि यच्छम्यम्. A eron.

·८८ पञ्चतन्त्रे। प्रमवकाले वृक्षविवगतिक्रम्य रुष्ण सपः संदेव तदपत्यानि भक्ष; यति । ततम्नी निर्वेदीदन्यवृक्षमूलक्विामिनं प्रियसुहृदं शृगालं गत्वो- चतुः । भद्र किमेवंविधे संजान पावयोः कर्तयं भवति । एषता- बहुष्टात्मा कृष्णसर्पो विबगनिर्गन्यावयार्बाल कान्भक्षयत्येव । तन्क- थ्यतां तदक्षार्थ कश्चिदुपायः । यस्य क्षेत्र नदीतीर भार्या च परसंगना । मम च गृहे वामः कथं म्यानस्य निर्वृनिः ॥ २०८ ।। अन्यच्चास्माकमपि तवस्थानां प्रतिदिनं पाणमंशयः । स आह । नात्र विषये विषदः कार्यः । नूनं स लुब्धी नोपायमन्तरेण वध्यः . स्थात। १५ "उपायेन जयो यादृग्रिपोस्तावन हतिभिः । उपायज्ञाल्पकायोपि न शुरैः परिभ्यते ॥ २०९ ॥ ? At tho time of delivery or bringing furth young ones. २ A hollow. ३ Their young ones. तया अपत्यानि. llere तयां stands for the masculine and feminine. It is an एकशेषद्वंदू. १ Through sorrow or dojection of spirits. 4 Residing at the root of another tree. ६ Dear friend. . Such being the case; whon we are thus circumstanced. <. For their protection, for saving them. नेपा रक्षार्थम. प. त. llow can he, whost abode is situated on the banks of a river, whose wife is attached to another (paramour ), and who lives in a house inhabited by snakos, have happiness or ea0' परसं गता. न. न २० While living there. I Danger to life. Fii meaning doubt, fear &c. is of frequent occurrence in Sanskrit. १२ Sorrow, १३ In this case. अब = अस्मिन. Without a reinlyअन्तरण and wat govorn the accusative. See Gruido. ?x That much victory. which is obtained against an enemy Dyan aking use of a remedy is not obtained by means of swords (हतिभिः); one who knows & requcdy is not dofoated by brave persone though he be small in body or bulk. Here 773 ought to havo ber followed by its usual correlative 77. or in place of rupne would expect 777 to correspond with 77- बान. उपायं जानतांति उपाय:. उप.; अस्पकायः ब. . PLEA ·प्रथमतन्त्रम् । तथा च । 'भक्षयिता हून्मत्स्य पुनमाधमर्मायमान । अनिलौल्यानकः कश्चिमृतः कर्कटैकग्रहात् ॥ २१ ॥ । कथमे त । मोबी है। ताबचतुः अस्ति कस्मिंश्चिपदेशे नानाजलैचग्मनाथं मरः । नत्र च सेना- श्रयो बक एको बृद्धभावमपागतो मत्स्यान्यापादयितुमसमर्थः । नत- श्व क्षुन्क्षामकण्ठः मरम्नीर उपविष्टा गाफलमदशैरेचप्रवाहैर्धगतल- मभिषिञ्चन्गेद । एकः कुलीको नानाजलचसमंतः ममयं तम्य दुःखेन दुःखितः मादामिदमुचे । माम किमय त्वयाहारनिनानुष्ठी- यते । केवलमश्रुपूर्णनत्राभ्यां मनिःश्वासन म्यीयन । म आह । बम सत्यमुपलेक्षितं भवता । मया हि मन्यादर्न पनि पग्मवैगग्यतया सांपतं प्रायोपवेशनं कृत नेताहं ममीपगतानपि मम्यान भक्षयामि । कुलीरकम्नच्छत्वा प्राह । किं तद्वैगम्य कारणम । म प्राह । वन्म अहमम्मिन्मगम जाता वृद्धि गनश्च । तन्मयनच्छतं यहादेशवार्षि- ? Laring devourod various sorts of fi-hes, li?, the best, the lowest and the wildling, a crane perished through exces of greerd, bang seized by a crab or by rontain of the seizure : ग्रह ) hy a crth. full of Various water animals. नाना जलघर . सनाथ न. न. : Residing, dwelling. कृत. आधयः यन. द. 7 Reduced to the state of old age, become oll. - Wetting the ground with tears falling dow: in drops rosombling pearl:. crab. ulcrompanied with varivus acquatic animals llaving come turrether Here wscons to have no propriety of menuing an una expresses the ALTH of it. ९ (irieved at his grief, sympathizing with him in bir grief. ? A term of adilresa maning uncle. ११ The actiot of taking food, cating &c. १२ Reman sighing. नि मामन मस्तिन. व Marked ; observed. १४ Great. absence of desire: as regard : the do- Touring of tish. परम वैगन्यता alystract noun from परमविराग परमः विराग: यम्य. ब. १५ Austaining from fool and awaiting the approach of death. 1: For that reason. ?. Born and brought ap. 1 Lastjog for a period of 12 years; an injective from द्वादशवर्ष by the taddhita afix क. .

·पञ्चतन्ने। क्यनावृष्टिः संपथने ते मा । कुलोक आह । कस्मात्तच्छुतम् । षक आह । दैवज्ञमुखांत । यतः शनै परो रोहिणीशंकर भित्वा भौमश्च शु- कश्च प्रयास्यनि । उक्तं च वराह मिहिरण। यदि गहिण्याः शकटं भिननि रविनन्दनो गगणवीथ्याम् । द्वादश वर्षाणि तदा न हि वर्षति वामवो भूमौ ॥ २११ ॥ नथा च । प्राजापत्ये शकट भिन्ने कत्वेव पानक वक्षुधा । भस्मास्थिशकलकीर्णा कापालमिव व्रतं धत्ते ॥ २१२ ॥ नथा च ।"रोहिणीशकटमर्कनन्दनश्चेद्भिनत्ति रुधिरोथवा शशी । किं वदामि तदनिष्टमागरे संक्षयं जगदशषमुपैति ॥२१३॥ नदेनन्मरः बन्पनोयं वर्तते । शीघ्रं शोएं यौस्यति । अस्मि शुष्के १ .1bsence (of rain ; drought. २ Is close (लग्ना) at hand, is closely impending. : l'ron an astrologer or fortune-teller. ४ The plunct शनि, Saturn. ५ The constellation Rohini in the form of a cart. ६ The planets Mars ( मंगल ) and Venus. . A very famully ladian astronomer, who flourished in the 6th century A. I). <. If the son of Ram ( Saturn ) crosses the cart of Rohini in his passage through the sly, Indra does not send down rain on the carth for twolve years. ( frattet lit. breaks through. ). When the cast of l'rajapati (the cart of Rohini, of which Prajipa ti is the deity ) is passed through (for it), the Earth boing covered with ashes and piecos of boues, as if it has committed sumo sin, assumes the vow of a kull-bearer ( a dovoteo of S'iva ). The earth is bero compared to a 771f by reason of its boing strowod with the ashes and bones of tho persons who have died in couscquence of the drought. A proffes ki is ono who covore his body with nshes and carries in his band a hurran carry alms in a- an ntonoment for his sin. Yo It other the Hon of the sun ( **) that is, Saturn, Maxs or the Moon passes through the cart of Rohini, what shoum I respect to the ovils that arise therefrom. The whole sartli gues to destruction or is destroyed. तदनिष्टसागरे-तस्या- निष्टस्य सागरे. with regard to the numberless evils that arise. Hore refers to tho fat of the Saturn passing through &o. अशेष-नासिता यम्य.T. Entire, whole. !! Ia. Bah. Comp. ** Will be dried up. 12 Whon it is dried up. to say with

·No text on this page.

·No text on this page.

·A
POTULAR EDITION
OF THE
FIRST(TANTRA)
01
VISHNUS'ARMAN.
(Containing a full dhon
Homary and a literal tranntation of the
Ierare occnrring in the Test.)
BY
MAHADEVA SHIVARÁMA APTE, B. A.,
1st ASSISTANT MASTER, II 1911 SCHOOL., SATARA.
PUBLISHED BY HARI NARAYAN GOKHALE,
Manager Arya-Bhushana Press,
PORNA.
AU rights reserred by the preblishor.
1894.

·PRINTED AT TIE Arya-Bhúshana Press, Poona, ·प्रथमान्त्रम् । 2 महाहं वृद्धि गतः सदैव कोडिनचैते सर्वे तोर्याभावाभाशं यास्यन्नि । वनेक वियोगं द्रष्टुमहमममर्थः । तेनैतत्प्रायोपवेशन कनम् । मापनं सर्वेषां स्वल्पजलाशयाना जलचग गुरुजलाशयेषु स्वस्वैजनैनीयन्ते केचिञ्च मकरगोधौशिशुमारजर्लेहस्निप्रभृतयः स्वय- मेव गच्छन्ति । अर्ब पुनः मरमि ये जलचगम्ने निश्चिन्ताः मन्ति तेनाह विशेषाद्रादिमि यदीजशषमात्रमप्यत्र"नाद्धरिष्यनि । तनः स तदाकान्येषामपि जल चगणी ननम्य वचनं निवेदयामाम । अथ ने सर्व भयत्रस्तमनमी मत्स्यकच्छपप्रभनय स्तमभ्युपन्य पप्रच्छुः । माम अम्नि कश्चिदपायो यनाम्माकं रक्षा भवति । बक आह । अ- स्यस्य जलाशयस्य नौनिहरे प्रभृतजलमनाथं मरः पद्मिनीषणाम- पिडनं यचतुर्विशन्यापि वर्षाणामवृष्टया न गोषमति । तयदि मम पृष्ठं कश्चिदागेहति तदह तं तत्र नयामि । अथ ने तत्र विश्वाममापना- स्तात मातुल भ्रातरिति बुवाणा अहं पूर्वमहं 'पमिनि ममन्तान्परि- तस्थुः । मोपि दुष्टार्शयः क्रमेण तागृष्ठमागंग्य जलाशयम्य नानि- द्रे शिला ममामाद्य तम्यामाक्षिय बच्छया भवयित्वा भूयोपि २ Played, sportech P. P. of का used actively. २ Through the absenco ur wnnt of water : The water-animals living in small ponds or roservoir of water. पनाभते जलाशयाभ. 7. 2 By their rewpective relatives, .1 large. water,-lizard. ६ The frangetic porpoice'. ७ Water-clephant. ( अत्र सरगि In this lake. . Free from anxiety or care. 7. For tbat reason, riz., that expres-ed by 7 following: ?? For not Own & vead of then will remain here or will be left here. उरिष्यति should be taken in the passive son 30 --- टद्वरिष्यते. बजिशंष-वाजमव शेषक: The fish, tortoisc and others. मत्स्यक- चापी प्रभूता येषां भ.ब.: Not for from this lake. 2 Adoined with a multitude of lotu-plants. ?* Abronce of rain, drought. १: नत्र तस्मिन् &c. Those who put confidence in hini in whom was ongendered confidence about him. १. Stood around him saying I first, I first, that is, take me first, take me irst. २८ of evils or wicked intention. 2 आशय. यस्य. १९ Having reached... Having dashed.

·। पश्चान्त्र । जलाशयं ममासाद्य जलचगणी मिथ्यावानमिदेशकैमनोमि रज- यन्निन्यामिवाहारवृनिमकगेन । अन्यस्मिनिरने व कुलीग्केणोक्तः । माम मया मह ते प्रथमः नहसंभाषः संजातः । तन्कि मां परित्य- ज्यान्यानयमि । नम्मादय में प्राणवाणं कुरु । तदाकर्ण्य मोपि दु- ष्टाशयश्चिन्तितवान । निविणाहं मन्म्यमामादनेन । तदयेतं कुली- रकं व्यजनस्थान कगमि । इति विचिन्त्य तं. पृष्ठे समारोप्य तो याशिलामुद्दिश्य पम्थिनः । कुलीको दृगदेवास्थितं शिलाश्रयम- बलाक्य मम्यायानि परिज्ञाय नमपृच्छत । माम कियहरं स जला- शयः । मदीयभांगणातिभीन्नम्वं तत्कथयं । मापि मन्दधीजलच- रोयमिति मन्वा म्बल न भवनानि मम्मितमिदमाह । कुलीरक कुनीन्यो जलाशयः । मम पयायमा । नम्मानमर्यतामात्मनो- भीष्टदेवता । बामप्यस्यां गिलायां निक्षिप्य भक्षयिष्यामि । इत्यु- कवनि तस्मिन्म्बबदनदंशयन मृणालिनालधवलायां मृदुवायां गृहीता मृत । अथ म नां बकग्रीवां ममादाय शनैः शनैम्तजला- « The २}} giving thein (जलना ) falhe account of things, २ Like tlu ll-unl one. : One day ( it does not mean exactly the next day). ५ Fruenlly discourse earing of li. 4174TFF Save my life. I am ligusted with eating the tleht of tiles. Ilse ( him ) 24 coudiment or illcu The studio of execution, that is, the stone on which he da-heul lii-prey befornecating it. 7.7 has no force of the pative here." Towardis heap of bones. २१ Lying on the tone. शिला आग पम्पन (विपनं ) ब. १२ llow fur, how rolliote. १३ (irtiutly fatiguel. १४ Dull-headol, of dull inte llavit. म. दानार्थम्य. य... {a- moner on RIC%B is powerless on land. Here understand - Tr aftep-14211a. 15 Subsistence, maintenance ? let your desired or tutolary deity ve remembereil; make your-elf ready for death by offering your lant prayer - lu your deity. With two toeth of his mouth. Fr hire refers to the कलारक. १०. As whitpur the stalk of alotas. मगालनालय धवला. क. २. Was seized ang porishod. llere there is a violatiou of the rule of SFTtax, home subject of the Loc. absolute ( construction) caunot be the subject of the principal sentence.

·पथमनन्म। शयमासमाद । ततः मेवग्व जलचौः पृष्टः । भी: कुलाग्क किंनि- मिनस्त्वं पश्चौदायानः । शल कारणं तिष्ठति । म मानुलोपि ना- यातः। नक्किं चिमि । वयं सर्व मोन्मुकाः ऊतक्षणाम्निष्टामः । एवं तैरभिहित कुलीरकोनि विडम्यं वाच । मृगाः सर्वे जलचग- स्तन मिथ्यावादिना वञ्चयित्वा नानिदर शिलानले प्रक्षिप्य भक्षि- ताः । तन्मयायुःशेषतया तम्य विश्वासघात कम्याभिप्रायं ज्ञात्वा ग्रावे- यमानीता। तदलं मंभ्रमेण । अधुना मर्वम', चगणां क्षम" भविष्यनि॥ अनोहं ब्रवीमि भक्षयित्वा बहृन्मत्म्यानिति । वायम आह । भद्र नन्कथय कथं म दुष्टमी बधपध्यनि । शृ- गाल आह । गच्छतु भवान्किचिन्न गर गजौधिष्ठानम । नत्र कस्या- पि धनिनी गजामान्याद:प्रमादिनः कनर्क सूत्रं हार वा गृहीत्वा त- कोटरे प्रक्षिपयन मर्पम्नदंग्रहणन वध्यंत । अथ तत्क्षणाकाकः काकी च तशकण्यन्मिन्छयायनिनौ । ततश्च काकी किंचित्मरः २ Reached, approached that rontl. Here त जलाशय cammot be a Genitive Tatpurusha, but it iकर्मधारय त जगशयम २ th what object in view, for what purpose? ima1457 TO fafara. Come back, returned. J. thero any causc in our return that concerni vur fare: llerr. f* in to be understood after fazla. 4 Why do you then delay telling us wliat motive has induced you to come back We are all very anxious and waitiug impatiently for the right moment. सात्म का and कृतक्षणा : व. Liar. A. I am yet destined to live by reason of the remainder of my life. 4 They enough of hasto or rashnew star ( enough ) governs generally the Instrumental and sometimes the absolutive or Infinitive of purpose, e. g. अलमव्यथा गहावा &c. १ - Safety, welfare ११ Go to or near: meet with. The place of re. mislence of a sovereign or his capital. Ofa king. minister &c. who may the carolesa. सामान्यांद -राजामान्यी आदीयस्य. ब. TA string or garland of guid. - Wreath, garhni. १६ तस्य कोटरे in his hole. 2. For having taken it away. 4. Or beir own will, ot their own accord. १०. Flew up..

·पञ्चतन्त्र । प्राप्य यावत्पश्यति नविनन्मध्ये कस्यचिद्रीज्ञोन्तःपुरं मलासन्नं न्यस्त- कनकसूत्रं मुकमुकाहारवस्त्राभग्णं जलक्रीडां कुरुते । अथ सा वा- यसी कनक मूत्रमेकमादाय स्वगृहाभिमुखं पत। नैनश्च कंचुकि- नो वर्षधराश्च तनीयमानमुपलक्ष्य गृहीनले गुडाः सत्वग्मनुययुः । काक्यपि मर्पकोटर तत्कनकमूत्रं पक्षिय सुदूरमवस्थिता । अथ या- । बदाजपुरुषास्नं वृक्षमारुह्य नेकोटरमवलोकयन्ति तावत्कृष्णसर्पः प्रसारिनभागैस्तिष्ठति । नतस्तं लगुदप्रहारेण हत्वा कनकमूत्रमादाय यथाभिलषितं स्थानं गताः । वायमदंपनी अपि ततः परं सुखेन वमतः॥ अताहं बीम्युपायन हि यत्कुर्यादिनि । . तन्न किचिदिह बुद्धिमताममाध्यमस्ति । उनं च । यस्य बुद्धिर्बलं नस्य निर्बुद्वेस्तु कुतो बलम । वन सिंहो मदोन्मनः भशकेन निपातितः ॥ २१४ ॥ करटक आह । कथमेतत । म आह । १२ ॥ कथा८॥ कस्मिश्चिद्वने भासुरको नाम सिंहः प्रतिवमति स्म । अथामा २ As soon as; no sooner than. The ladies of the female apartments collectively: a Near the water. जलम्य आसनम. प. न. Wlu has put off or laid nsidu thuir guld strings Who had taken off their persons, their pearl-necklaces, clothing and decorativus. This and tho preceding are both, Bali compounds. ६ Towards her own residence स्नगहरयाभिमप या मा. अमर The oupuch attendants on the harenu. ? Who had taken cudgels in their hands. गहाना लगडा परत ब. २ It may either mean, तस्य काटर = सर्पस्य कोटर जतन कोटर may • mean-that hollow. तत being a demonstrative pronoun. १० Who had spread out his hood. प्रसारित. भोगः यन. ब. ११, To the place dosired (by them). 3 He who has talent, tas power; whence can one, void of talent, have power? lion iftoricated with pride in a forost was destroyed by a hare. यस्य दिल तस्य- 6t. the English f knowledge is pourer."

·प्रथातनम्। वीति की निन्योबाने कान्मृगशिकाढीच्यापाशनापरगम । अ- थान्येयुस्तद्वनजाः सर्वे मारङ्गवराहमहिपेशशकादया मिलिन्वा तम- भ्युपेत्य प्रोचुः । स्वामिन मिनेन मैकलमृगवधेन नित्यमेव यतस्त- वैकेनापि मृगेण तृनिर्भवति । तक्रियतामम्माभिः मह ममयधर्मः । अयप्रभृति तवात्रापविष्टम्य जातिक्रमण प्रतिदिनमको मृगो भक्षार्थ समप्यनि । एवं कत नवतावाणयात्रा कुशं विनापि भविष्यत्य- स्माकं च पुनः मन्छिन न म्यान । नरप गजधर्मानुष्ठीयताम । उक्तं च। शनैः शनैश्च या राज्यमुपभुरे यथावलम । मायनमिव पानः म पुष्टि परम वजन ॥ २१५ ॥ "विधिना मन्त्रकन सक्षागि मथितापि च । प्रयच्छति फलं भूमिगरणीव हताशनम ॥ २१६॥ 11 Through the propose of trength: • Door, hare and others. मगशश जादा पापानान (प्रागिन : ) व 1 Did not care killing, i. e., went on killing continuon-ly killud. Born in his ( lion- ).mes! or in that forest. In the first cae77 isar.त., while in the other it is a क. ५ Deer, boar. buffalo, hare and other. मागवगामपिशशका: आदय: यपान. ब. ६ What is the goull of thi: destruction of all beasts. to A contract, a bargain, a treaty. While you are sitting bere, that is, without your moving from your place. A In the order of our kind. . . Every day. दिने दिन - प्रतिदि. नम्. अत्र्य. ११ First, as regards yourself. १२ Without any trouble at all. २३ But further, a regards ourselves. ११ The total destruction or extirpution of all. सर्व पाम छेदनम् . १५ That wise mau, To gradually enjoys his kingdom according to his strengthy will attaiu to great prosperity, as a per.on attains nourishiwut of the body by taking a medicine that prolongs life (रसायन = रस and अयन ). १६ A piece of land though sterile, yield, fruit when it is cultivated according to the propor mode ( मंत्रयतन विधिना ), as tho Arani (two pieces of wood usod in kindling the sacred fire ), though rough gives ire (हुताशन ) when it is handled chwood according to the rite accompanied with the Vodicobyma.

·परमनन्त्रे । 'प्रजाना पालनं शम्यं वर्गकोशस्य वर्धनम् । पीडनं धर्मनाशाय पापायायम स्थितम ॥ १७ ॥ *गोपालन प्रजाधनोविनदुग्धं शनैः श पालनापापणाद्राहां न्याय्यो वृत्ति समाचरेत ॥ २८ ॥ 'अजामिव प्रजा माहाया हन्यापृथिवीपतिः । तम्यैका जायंन तृपिन द्वितीया कथंचन ।। २१९ ॥ फलार्थी नृपतिलौकान्पालयेद्यन्नमास्थितः । दानमानादिनायेन मालाकारोगनिव ॥ २२ ॥ नृपापा बननहं प्रजाभ्यः मंहग्नपि । अन्तरम्थैर्गुणैः शुभैलश्यन नैव के नचिन ॥ २१ ॥ ? The protcution of the woject- ja prarseworthy and increa-o, the chances of obtiny hreien (otit) and al-u the treat while their opprinajoon tends to the destruction of religion, and tu in an infamy 1167611 may be taken as a कर्मधारय सर्ग पर काश 11. mins. tet-ure in the form of heay conly blist यिनम Ith the lative meaning lead to, result-in; f. नो स्वाद पाय in here.. A cowherd(गा "125"|| a king ) in the shape of a king should take the milk ( wealth ) from the cow ( uf-ubject ) gradually w protecting and nouri-hing them ( clown, llbject ) and thu: hy should have recome to a jui-tor wghteous path. 47177 and f14are T, it king being compared to a cowherd. 'That kirig who throngh fully kills his subjorts like a sheep, hus sati-fortion only once and never for a second tinc. हल्यान oppress to cleath , kill. एक तनि: one gratification, ri: , when killed, A king wishing to get fruit ( revenue ) from the subjects, should protect them with great efforts by giving them gift- nud hundr, as a gardener who wishes to get fruit from the shoots of trees should u them by giving them manure, water and prunning thone with great exertions. Here a king in compared to asardoncr. यन्नमा. स्थित: tanding on efforts. making efforts. A king, like a lamp, though he takes revenue from the subjects as the lamp doos oil, is never observed to do so by reason of his bright intrinsic merită, as the damp attracting oil by the wicks (गण ) is not peen to do so as it does imperceptibly. शन white ansullied. - ·प्रथमतन्त्रम्। 'यथा गौढह्यते काले पास्यते च तथा प्रजाः । मिच्यते चीड़ने चैव लता पुष्पफलप्रदा ॥ २२२ ।। यथा बीजाङ्करः सूक्ष्मः प्रयन्नेनाभिरक्षिनः । फलप्रदो भवेत्काल नहलाकः सुरक्षितः ॥ २२३ ।। 'हिरण्यधान्यंग्लानि यानानि विविधानि च । स्थान्यदपि यत्किंचित्यना: स्यान्महीपतेः ।। २२४ ॥ "लोकानुग्रहकर्तारः प्रवर्धन्ले नरश्वगः । लोकानां मंक्षयाच्चैव क्षयं यान्ति न संशयः ॥ २२५ ।। अथ तेषां तदाकर्ण्य भामुरक आह । अहो सत्यमभिहितं भ- अद्भिः परं यदि ममाप्युपविष्ट स्यात्र नित्यमेव नैकः श्वापदः ममागमि- भ्यति तभूनं सर्वानपि भक्षयिष्यामि । अथ ने तथैव प्रतिज्ञाय निव- तिभास्तत्रैव वने निर्भया: पर्यटन्ति । एकच प्रतिदिन क्रमेण पानि । वृद्धो वा बैग युक्ती वा शाकंग्रेस्ला वा पुत्रकलौनाशीतो .. ime, so २ As a cow is milked and fod at the proper are the subjects; a creoper which yields Lowers and fruits is watered and gathered ( fruits aru M2. hered from it ). Tlu invaning in, that if the king wishes o derivo revenue from the subjects, be must protect them, is a cow is ted and a creeper is watered. पुन फले च पुष्प कलं ने प्रददानि इनि. उप. २a sord-germ though small, when protectod with effortr, yields fuit in time, w do subo jects ( give fruit in the shape of tribute ) when well protocted. तलाक: supply atter it फलपद: भवेत. ३ Gold, corn and jewels and various kinds of vehicle, and so also everything alse, is obtained by the king from the subjeets. Supply स्यात् or भवेत् after यत्किचित्. ४ The Lords of men ( kings ) who show favour to the people, pro-per, and there is no doubt that by the destruction of the people they (themselves are destroyed. ५ Enjoying happiness. भाज ( from भग 1 A.) hus this sense, as a latter part of compounds. & 41 = 1 बेन. . Free trom tear. निर्गतं भय यभ्य. ते निर्भयाः. ब. ८ Having absence of desire as regards the objects of this world. Engrossed in grief. 1. Afraid of the destruktion of son and wite.

·पञ्चतत्वे। वा तेषां मध्यानस्पाहारथिं मध्यासमय उपतिष्ठते । अथ कवाचि- नातिक्रमाच्छशकस्य वारैः समायानः । स समस्तमृगैः प्रेरितोनि- छअपि मन्द मन्दं गत्वा नस्य वधोपायं चिन्तयन्देलातिकम कृत्वा व्याकुलिनहृदयो यावद्गच्छनि नावन्मार्गे गच्छवा कूपः संदृष्टः । वा- वकूपोपरि यानि तावत्कृपमध्य आत्मनः प्रतिबिम्ब ददर्श । तेन हृदये चिन्तितं यद्भव्य उपायोस्ति । अहं भासुरकं प्रकोप्य स्वबु- ध्याम्मिन्कूपे पातयिष्यामि । अथासौ दिनशेष" भासुरकसमीपं पानः । सिंहापि वेलातिक्रमेण शुन्क्षामकण्ठः कोपाविष्टः मृकणी पाग्लेलिहद्वयचिन्तयत् । अहो प्रानगहाराय निःसत्वं वनं मया कर्त- व्यम । एवं चिन्तयनस्तस्य शशका मन्दं मन्दं गत्वा प्रणम्य तस्याय • स्थितः । अथ ने प्रज्वलितात्मा भातरको भर्त्स यन्नाह । रे शश- काधम एक तीवन्वं लधुः प्रामापरं वेलानिक्रमेण तदस्मादपरोधात्वां निपात्य प्रातः सकलान्यपि मृगकुलोन्युच्छेदयिष्यामि । अथ श- शकः मविनयं प्रोवाच । स्वामिन्मापराधी मम न च सत्त्वानाम् । १३ ? Accorling to the order of thu kinds of animal alreadly fixed. Turn; time. Though unwilling, against his will. Slowly cul slowly. 4•Of the live hit. & Jlaving transgressed the proper time of going there, i. e., having gone lute. . .1s 4oom ay hu weut over to the mouth of the well. ८ Relection, image. ९ Excollent; right. 7o llaving excited the anger of (abs. of tho caus. vf का P. with i). ११ .It the conclusion or eud of the day. प. त. १२ With his throat parched with hunger. क्षमा क्षाम: कंठ: यस्य. व १३ Licking the corners of the mouth. Itivesign orune's being very hungry. १४ For (iny) food in the morning. १५ Void of all animals ( सत्व ). निगानि सन्मानि यरमात्. ब. १६ Whilo he was thus thinking. (Gen. absoluto cunstruction ) With the soul inflanned or burning with anger. प्रज्वलितः भामा यस्य सः. ब. १८ Abusing, scolding. १९ The worst of haros, ju Firstly and secondly, in.the first place and in tko besond-place.fi For this fault. The ablativo shows causa or roason. 9; The tribes or families of the beasts. ।

·प्रथमतम्बर। .. तुच्छ्रयतां कारणम् । सिंह आह । सत्वरं निवेदय यावद्दष्टान्तर्गनो न भवसीति । शशक आह । समस्तमृगैरय स्वामिजातिकमेण मम लघुतरस्य प्रस्ताव विज्ञाय ततोहं पञ्चशेशकैः समं प्रेषितः । ततश्चा- हमागच्छन्नन्तगले महता केनचिदपण मिहेन विवगनिर्गन्याभिहि- तः। रेक प्रस्थिता यूयम् । अभीष्टदेवता स्मरत । ततो मयाभिहि- नम् । वयं स्वामिनो भासुरकस्य मिरयमकाश आहारार्थ समयध- मेण गच्छामः । नतस्तेनाभिहितम । ययेवं तर्हि मेडीयमेतद्वनं मया सह समपधर्मेण सर्वः श्वापदेवर्तितव्यम । चौररूपी म भासुरकः । अथ यदि सोत्र गजा ततो विश्वासस्थान चतुर: शशकानत्र धृत्वा नमाहृय द्रुततरमागच्छ मेन द्वयोर्मध्यायः कश्चित्पराक्रमेण राजा भविष्यति स सनितान्भक्षयिष्यतीति । अनाहं नेनादिष्टः स्वामिम- काशमागतः । एतद्वेलाव्यतिकमकारणम । तदत्र स्वामी प्रमाणम् । तच्छुत्वा भासुरक आहे । भद्र ययेवं तर्हि मन्वरं दर्शय में तं चार- सिंहं येनाहं मृगकोपं 'नेम्योपरि भिन्वा स्वस्थो भवामि । उक्तं च। "भूमिर्मित्रं हिरण्यं च विग्रहम्य फलत्रयम । नास्त्येकमप्रियोग न तं कुर्यात्कथंचन ॥ २२६ ॥ Before you are placeLetueen my jaw's Turn, time of. ३ I was sent with four har i. ". I was the fifth of those that wcro scot. In the m ille, on the way. Mino, bolonging to me. ६ Of a thievi-h di.position or naturo. Having kept here four of the hares as lhostages. निभास- स्थान lit..place of confidence, object of sccurity. < Ordered, commanded. • Thut pretender lion, that inposter of a lion. ?. Having thrown, or directed the angor I entertain for the beasts against him. ?? Tho ( acquisition of ) land, friends and gold, tbese are the three fruits of waging war ( with others ); when there is not even one of these to be obtained, one should not declara hostility ( with others).

·पञ्चतत्त। 'यत्र न स्यात्फलं भूरि यत्र च स्यात्पराभवः । न तत्र मतिमान्युद्धं समुत्पाय समाचरेत् ॥ ३२७ ॥ शशक आह । स्वामिन्सत्यमिदम् । स्वभूमिहेतोः परिभवाच गु- प्यन्ते क्षत्रियाः। परं स दुर्गाश्रयः । दुर्गानिष्कम्य वयं तेन विकम्भि- ताः । ततो दुर्गगतो दुःसाध्यो भवति रिपुः । उक्तं च । न गजानां सहस्रेण न च लक्षेण वाजिनाम् । यत्रुत्य सिध्यति राज्ञा दुर्गेणैकेन विग्रहे ॥ २२८ ॥ शतमेकोपि संधने प्राकारस्थो धनुर्धरः । तस्मादुर्ग प्रशंसन्ति नीनिशास्त्रविचक्षणाः ॥ २२९ ।। 'पुरा गुरोः समादेशाद्धिरण्यकशिपोर्भयात् । शक्रेण विहितं दुर्गं प्रभावाद्विश्वकर्मणः ॥ २३० ।। तेनापि च बगे दनो यस्य दुर्गं स भूपतिः । विजयी स्यानतो भूमौ दुर्गाणि स्युः सहस्रशः ।। २३ ।। १० 9 A wiso man should not create a quarrel and wago war, when the fruit to be obtained from it is not considerable, and where defeat is certain. समुत्पाय (abs. of the caus. of पद with समद ). २ Warriors, brave per. sons. One whose place of residenee or shelter, is a for, tress . दुर्गः आश्रय यस्य. ब. . Obstructed, stopped. P. P. of स्कम् ! A. 5, P. with नि. ५ Gone. ints a fort, residing in a fort. दुर्गे गत' or दुर्ग गत. म or द्वि. त. ( Difficult to be subdued or killed. That thing which kings can accomplish in war by means of a furt alone, cannot be accom. plished by a thousand clephants and by ono hundred thousand horsos. Even a single archer is a match for a hundred when ho is in a furt, therefore, those who are proficient in politics, praise a fort rery highly. रानं-शतं धनु.. धरान. नीति...णा स. त. Formerly Indra had a fort built by tho powor of Visvakorman ( the builder of “Gods ) at the advice of his proreptor ( Bșihnepati) and through the frar of Hiranya Kasipu ( a demon killed by Visbnu in his fourth incarnation, ris, that of नृसिंह ). १. He ( Indra ) also gave a boon to the effoct that the king, who has a fort, will be victorious : therefore, there are forts on the earth by thousands. Here स्य:- सति.

·प्रथमतन्त्रम् । 'दंष्ट्राकिहितो नागो मदहीनो यथा गजः । मर्वेषां जायते वन्यो दुर्गहीनस्तथा नृपः ॥ २३२ ।। नच्छुत्वा भासुरक आह । भद्र दुर्गस्थमपि दर्शय तं चौरमिहं येन व्यापादयामि । उक्तं । जातमात्र न या शत्रु रोगं च प्रशमं नयेत । महाबलोपि तेनैव वृद्धि प्राप्य म हन्यते ॥ २३३ ॥ तथा च । उनिष्ठमानस्तु परो लोपेक्ष्यः पथ्यमिच्छना । समौ हि शिष्टैगम्नातौ वनलावामयः म च ॥ २३४।। अपि च । उपेक्षितः क्षीणवलोपि शत्रुः प्रमाइदापात्पुरुषैर्मदान्धैः । माध्यापि त्वा प्रथम नामा- बमाध्यतां व्याधिग्वि प्रयानि ।। २३५ ।। तथा च । आत्मनः शक्ति मुट्टीक्ष्य मानोत्माहं च यो वजेन । शवृन्हन्ति म एकोपि क्षत्रियान्भार्गवा यथा ।। २३६ ।। Asa cobra without fang and an elephant without intoxication, are subdueil, so is a king without a furt vonytered by all. ille, who does not eativnih an enemy and a disease as soon as they are born or produced, will, though very powerful, be killed by that cuciuy or that disease, when he or it grows strong. मावल = मायले यस्य म. ब. 1 riving enemy should never be uegle.ted thy hian who wishes hip own welfare; for, he ( the enemy ) and a disouse when about to increas, aro aid to be cual by those whose opinion carries weight line) na P. P. of up with आ. बर्यती Future P. of ५ which is optionally farai. and takos An enemy though weak and thus likely to bo subdued in the beginning, becomes afterwards hard to overcome, like a disease, when he is noglected by men blinded with pride througir the fault of carelessness or indifference. क्षीण. बल. ब., प्रमाददोप-प्रमाद एव दोष . क , मंदन अंधा . न.व. ५ He who will go to battle after rightly estimating bis own strongth and energy produced by. self-reliance, will, though alone, -kill bts enemies, as Bhirgara ( tire descendant of the sago ty and the seventh incarnation of Visbra) destroyed the Kshatriyas.

·पञ्चतन्त्र। ' शशक आह । अस्त्येतनथापि तस्य सामर्थ्यमविदित्वा न युज्यते गन्तुम् । उक्तं च। अविदित्वात्मनः शक्ति परस्य च समन्सुकः गच्छन्नभिमुग्वो यानि नाशं वह्नौ, पनङ्गवत् ।। २३७ ।। यो बलात्प्रोन्नतं यानि निहन्तुं मबलोप्यरिः । विमदः स निवर्तन शीर्णदन्नो गजो यथा ॥ २३८ ।। भासुरक आह । ययप्येवं तथापि त्वं दर्शये तं चौरसिंह यथा व्यापादयामि । शशक आह । ययेवं नागच्छतु स्वामी । एवमु- क्वाग्रे व्यवस्थितः । ततश्च नागच्छता. यः कृपो दृष्टोभूनमेव कूप- मामाद्य भासुरकमाह । स्वामिन्कस्ने मनापं मोढुं समर्थः । त्वां दृष्ट्वा दृरतोपि चौरसिंहः प्रविष्टः स्वं दुर्गम् । तदागच्छ यथा दर्शयामीति । भामुरक आह । दर्शय मे दुर्गम् । तदनु दाशतस्तेन कूपः । ततः सोपि मूर्चः सिंहः कृपमध्य आत्मप्रतिबिम्बं जलमध्यगतं मि. हनादं मुमोच । ततः प्रनिशब्दन कृपमध्यादिगुणतगे' नादः समः- त्थिनः । अथ तेन ने शत्रु मत्वामान नस्योपरि प्रक्षिप्य प्राणाः परि- त्यकाः । शशकापि दृष्टमनाः सर्वमृगामान्य नैः मह प्रशस्य॑मानो यथासचं तत्र बने निवमति म्म ।। ? This is so, that is what you-15 is just so still, &c. lo who without knowing his own strength and also that of the enemy, faces hin thouger :., ( ममन्मक अभिः PRIT TEZI ', nicott with destruction, as a moth does in tire. Thint enemy, though powerful, who gocy forward to kill uno who is clate with strength, will come back divested uf bis pride like an elephant who has histu-k, broken in fight. y So that, in oriler that." Lord, Your unajirts : ६ Weut forwaril, proceeded forward. o Who is allo, to enduro your might? Thereupon. « Fallen into water. 1 Roared (lit. uttered a lion': roar.)? Heho, reverberation. १२ Rwar twice as loud as that made by the lion. १६ Arose. ** Throwing bimself upon him. 75 laring pleased or gladdened. (abs. of नन्द with आ.)१६ Being extolled by them. Pro. P.of शस् with u. P. १. As it pleasud him, at ht.. pleasure..

·प्रथमतन्त्रम् । अनोहं ब्रवीमि यस्य बुद्धिर्बलं नस्येति । तयदि भवान्कथयनि तनत्रैव गत्वा तयोः स्वबुद्धिप्रभावेण मैधी- भेदं करोमि। कैग्टक आह । भद्र यद्येवं तार्ह गच्छ । शिवास्ते पन्थानः मन्नु । यथाभिप्रेतैमनुष्टीयताम् । अथ दमनकः संजीवक- वियुकं पिङ्गलकमवलोक्य तत्रान्तर प्रणम्याग्रे समुपविष्टः । पिङ्गल. कोपि तमाह । भोः कस्माञ्चिगदृश्यमे । दमनक आह । न किंचि- देवपादानामस्मैवभिः प्रयोजनं ने नागच्छामः । तथापि गजप्रया- जनबिनाशमवलोक्य मंदह्यमा॑नहट्यो - पाकुलनया स्वयमेवाभ्यागतो वक्तुम् । उक्तं च । "शुभं वा यदि वा पापं दुष्यं वा यदि वा प्रियम । अपृष्टस्तस्य नव्यायस्य नेच्छपगभवम् ॥ २३९ ॥ अथ तस्य माभिप्राय वचनमाकार्य पिडलक आह । किं वक- मना भवान । नत्कथ्यतां यकथनीयमस्ति । म प्राह । देव मंजीवको युप्मन्पादानामुपरि दोहबुद्धिाति । विश्वामगतम्य मम विजन इदमा- । इमनक दृष्टाम्य पिछलकम्य सागमाँगता । तदहमन हन्वा सक- लमपि मृगाधिपत्यं त्वमाचियसमन्वितं करिष्यामि । पिइलकोपि ? A breach of friendship i Du as you like. pleaso your:elf Separated from Sanjivaka In that interval, rize, during which the bull wal-abi-cut aft:1976. Your Majesty (lit. your Hajirty's tect ) har ww ncert of us. ६ for that reason. The destruction or ruin of the king's interest Burning (with grief) at heart महामाने हदयं यम ब. . Of mysell, of my own acord. Even when ut a-kod, one should say that to him whose defcat lie does not wisli, whether it be good or evil, or whether hateful or pleasing. 777777 = ito स्मै ब. Gemfor Dat.११ Full of some notire, underlying some purpose. अभिपापंग सह. ब. १२ Sanjivaka entertains evil dasigns against your Majasty. द्रोह बुद्धि-द्रोहाय बुद्धि यस्य. अ. १३ Io privato, 2.sccret. " Strength ( ATTAT and weakness ( असारता ) or strong and weak points. १५ The sovereignty over all the beasts. & Furnished or accompanied with your Ministership. वसा... तब माभित्र्येन समन्विते. नुः न. Tbo meaning is I shall be the lord of the forost, and nako you my chief minister of state. .

·पञ्चतन्त्रे। तद्वन्त्रमारप्रहारसदृशं दारुणं नवरः समाकर्ण्य मोहमुंगतों न कि- चिढचे । स दमनकोपि तस्य तमाकारमालोक्य चिन्तितवान् । अयं तावसंजीवकनिबद्धरागस्तन्नुनमनेन मन्त्रिणा राजा विनाशमाप्स्य- तीति । उक्तं च । 'एक भूमिपतिः करोति सचिवं राज्ये प्रमाणं यदा नं मोहाच्छ्रयते मदः स च मदादास्येन निर्विद्यते । निर्विण्णस्य पदं करोति हृदये तस्य स्वतन्त्रस्पृहा स्वातन्यान्नृपतेः स गज्यमथवा प्राणानपि च्यावयेत् ॥२४० किमत्र युकमिति । पिङ्गलकोपि चेननो ममामाय कथमपि तमाह । दमनक मंजीवकस्तांवत्प्राणसमो भृत्यः स कथं ममोपरि द्रोह बुद्धि करोति । दमनक आह । देव भृत्योभृत्य इन्यनैकान्तिक- मतत । उनं च। 'न सोस्ति पुरुषो राज्ञां या न कामयनं श्रियम । अशका एव सर्वत्र नगेन्द्रं पर्युपासत ॥ २४ ॥ 2 lho-curbling the strokes of alamant. त. त. २ Painted, Hwooned. À Form, appearance. Y One whose attachment is fixed on Sanjivaka. सनाव के निबद्ध रागः यस्य. व. u With this as ininister, with such a minister as this ६ When a king makes any minister as the sole author rity in the kingdom, prido tukes' possession of him (Divistur ) through infatuation, and through pride ho becomes disgusted with servitude, wheu dissatisfiod, a desire for independence arises in his mind and through indopondence ( with the dosiro of getting iudependence ) he will deprivo the king of his kingdom or even bis life. हदये पदं करोति makes a footing in the mind. स्व ....हा-स्वतंत्रा - ना. क. यावयेत Pot. of the caus. of न्यु 1 A. llaving rocorerod consciousness. ( Auy how, with great difficulty. As to Sauji vaka, he is a servant as dear tú me as life itself. P. The fact of his being a serrant or.non-servant, is not the question at issue, is out the point under discussion. एकान्तिक adj. couclusive and so अनैकान्तिक non-conclusive ; proving nothing. ११ There is no man who does not desire, wealth trom kings; the weak alone wait upone king opory where. The words (tet fort should be construed togethor.

·प्रथमतन्त्रम् । पिङ्गलक आह । भद्र नथापि मम वस्योपरि चिननिर्न विरुति याति । अथवा साध्विदमुच्यते । अनेकदोषदुष्टोपि कायः कस्य न वल्लभः । कुर्वमपि व्यलीकानि यः प्रियः प्रिय एव सः ॥ २४२ ॥ दमनक आह । अतं एवायं दोषः । उक्तं च । यस्मिनवाधिकं चक्षुरारोपयति पार्थिवः । अकुलीनः कुलीनी वा स भितो भाजनं नरः ॥ २४३ ॥ अपरं केन गुणविशेषेणं स्वामी संजीवकं निर्गुणकमपि निकटें" धारयति । अथ यद्येवं चिन्तयसि महाकायोयमनेन रिपन्च्यापाद- यिष्यामि तदस्मान्म सिध्यति यतोयं शष्पभोजी देवपादानां शत्रवो मांसाशिनः । तद्रिपुसोधनमस्य साहाय्येन न भवति । तस्मादेन दुष- यित्वा हन्यतामिति । पिङ्गलक आए। १My feelings (मिनयनि ) towards him will undergo no change. To whom is not the body though spoilod sy rarious defects dear: lle who is dear to one is ever so, though the commit faults or wrongs. अनंक...: न. न. ६ For this Very. reason it is a fault; this state of your fuelings towards him in the cau40 of bis oril intentions towards you. ! That man, whether low-born or nobly.born, for whom the king shone special rogard, becomes the receptacle of wealth or prosperity. अधिक चक्षुरारोपर्यात-paye more attention. भाजनं a pot. ५ For what special merit or quality : गणानां विशेष प. न. ६ Thougb dastitute of merits or virtes'. न मनि गुणा यस्य स.ब. • Holds near, keeps near. ८ If you think, '" hc ig largebodied, I shall kill my enemies at his hands, ' that too will not be accomplished through him, since he is a grass-eater, while yonr Majesty's enemies arc flesh cators. Subjugation, conquest. १० Having accused of crime. (abs. of tbe Caus. of दुष् 4 P.) २१ One would expect जहि here, or अयं in blace of एनं. It should, therefore, tre either तरमास रयित्वा इन्यताम् or तस्मादेनं दूषयिन्या अहि.

·पञ्चतन्त्र। 'उक्तो भवनि यः पूर्व गुणवानिनि संसदि ।। तस्य दोषो न वक्तव्यः प्रतिज्ञाभङ्गभीरुणा ॥ २४४ ।। अन्यच्च । मयास्यं तव वचनेनाभयप्रदानं दनम् । तत्कथं स्वय- मेव व्यापादयामि । सर्वथा संजीवकोयं सहदस्माकं नवं प्रति कश्चि- न्मन्युरिति । उक्तं च । इतः म दैत्यः प्रातश्रीर्नेत एवार्हनि क्षयम् । विषवृक्षोपि संवर्ध्य स्वयं छेनुमप्रितम् ॥ २४५ ॥ आदौ न वाप्रणयिनां प्रणयो विधेयो दनाथवा प्रतिदिनं परिपोषणीयः । उन्क्षिप्य यक्षिपति तत्प्रकरोति लज्जा भूभौ स्थितस्य पतनाद्भयमंव नास्ति ॥ २४६ ॥ उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य को गुणः । अपकारिपु य. माधुः स सात्रुः सद्भिरुच्यते ।। २४७ ।। One who is afraid of violating his promise should not mention the fault of him whom he has once said to be meritorious in an assembly, i e, publicly. fa- जा...णा. पं. न. प्रतिज्ञामगात मारणा. अमं. ३ At. your advice or recommendation. * Inve no ill-feeling of any kind against him. That demon has derived his glory from this (from ine) kud so he does not doserve to have his destruction from here ( me); it is not proper for ono to cut down even the tree of poi-on which ouo has reared with one's own hands. The construction of lino 2 should be explained by saying that #Ti is the ab. Bolutive of the passive of वृध with सम् नमसांपतम् = न जन- 07:. & In the first place no love at all should be shown to. friouds, but when once shown ( 577 ), it should be in croased every day; that a thing should be first elevated and then thrown down, produces shame, bur one who is alroady on the ground ( low) has no fear of a fill faifa las for the y'aliject #f4f1. o What crodit is to be given to the goodness of bim who is good to those who have cop. forred obligativne on lim; he is said to bo really a An (saints) by the good, who is really so (good ) towards those who have injured him.

·प्रथमतन्त्रम् । १०७ तोहबुद्धेरपि मयास्य विरुद्ध नाचरणीयम् । दमनक आह । बामिष धर्मो यहोहबुद्धेरपि क्षम्यने । उक्तं च । 'तुल्या, तुल्यमामयं मर्मज्ञं व्यवसायिनम । अर्धगज्यहरं भृत्यं यो न हन्यान्म हन्यते ॥ २४८ ।। अपां त्वयास्य मग्विन्वात्मापि गजधर्मः परित्यको राजध- भावान्मर्वापि परिजनी विरक्तिं गनी यनः मंजीवकः शप्पभोजी स्वान्मामादस्तव प्रेरुतयश्च । यनवावभ्यव्यवमायबाह्यं कुतस्नामा साशनम । यहितास्तास्त्वां त्यन। यास्यन्ति । नेनापि त्वं बेनष्ट एव । अस्य संगन्या पुनस्ने न कदाचिदग्वेिटके मतिर्भविष्य- ते। उन च । "यादशैः मेव्यते मयों यादृशाश्चैव मयते । कदाचिन्नात्र संदेहस्ताहाभवनि पृरूपः ।। २४९ ॥ . I hall not or cannot act against tim then though luc con-pire against my life. Forgiveness is shown to ono who is ill disposed toward you. : Ile who does not kill a sorvant wbue wealth is equal, whu e strength is equal ( to his own ), why know's thus weak points, who is industrious and who deprives him of half his kingiluri, i. killed by hin in his turn. नल्याई and तु-पराम? are a and मर्मr and hanftr:f57. 37. « In consequence of your friend-hip for lim. Bu By reason of your not schuring your duties as a king & Ilesh-eater. मांग अनानि मामीट lleu cou-truo T (मामाशनं ) नव पायव्यवसाय पाई तत नामा ( कृतीना ) कात Whence can those randbjects get tlesh to eat, since it is foro: 321, ur contrary to your determinanon of ant hilling ( 47.7317417 ) ? that is, -ince you are re ulved upon not killing any leasts, how can the subjects eut flesh ? (गन मामा शनंन रहिता.--when they have no flesh to eat. ५. In that case also. 1 Win never have any inclination for hunting or chaco. ? Thoru is no doubt that a pan becomes exactly like those best whom he is served, and those whom he serves Aftor .

·पञ्चतन्त्र। तथा च। 'संतप्तायसि संस्थितस्य पयसो नामापि न जायते मुक्ताकारतया तदेव नलिनीपत्रस्थितं राजते । स्वातौ सागरशुक्तिसंपुटगत तज्जायने मौक्तिक प्रायेणाधममध्यमोत्तमगुणः संवासतो जायते ।।२५०।। तथा च। 'असता सङ्गदोषेण साधवो यान्ति विक्रियाम् । दुर्योधनप्रसङ्गेन भीष्मो गोहरणे गतः ।। २५१ ।। अन एष सन्तो नीचसङ्गं वर्जयन्ति । उक्तं च । 'न ह्यविज्ञानशीलस्य प्रदातव्यः परिश्रयः । मत्कुणस्य च दोषण हता मचिमर्पिणी ॥ २५२ ।। पिङलक आह । कथमेतत् । सोबवीत । ॥ कथा ९।। अस्ति कस्यचिन्महीपतेर्मनोग्मं शयनस्थानम । तब श्वेततैरपटयु- गलमध्यसंस्थिता मन्दविसर्पिणी यूका प्रतिवमति स्म । सा च तस्य mean-even fiven the namo of tho water that falls boatod ou iron is not known, or is not left; that very water, wheu it stands on the leaf of a lotus, shines with tho lustre of pearls; when under the Sruti Nakshatra it fall into the carities of sea-shells it is turned into pearls; generally the quality of being luw, middling and best is acquired from association. 11 may also traco &c. In Bhartrihari's Nitisâ taka from which this verse is taken, the readiug for the third line is rather different. रवान्यां सागरशुक्रिमः यूपतितं सन्मौक्तिकं जा- यनंअधम... गुण -- अधमभ, मध्यमभ, उत्तमभासी गुण:. क. २ As. consequtuce of the fault of associating with ruo wicked, the good undergo change of disposition, Bhishma went with the party sent for stealing the cws of Virůta ) by associnting with Duryodhana. संगदोष = क. दुधिनेन प्रसंगः न. H. No shelter should bo given to him whose dispositon is not known, a louso called Hataritt was killed for the tault ot a bug. अदि... शील. द. ४ Pleasing the mind, charming. Whiter. Here at has no propriety since it is not said to be whiter than any thing. ; A louse.

·प्रथमतन्त्रम् । अपने रक्तमात्वादयन्ती सुखेन काल जयमाना तिष्ठति । अन्ये युथ शयने कचिदनाम्यनभिमुखो नाम मत्कुणः समायानः । अथ न मा विषण्णवदना प्रोवाच । भो अभिमुख कुतस्त्वमत्रानुचित- आम समायातः । नयावन्न कश्चिद्वनि नावच्छीघं गम्यतामिति । स ह। भगवति गृहागतास्यासाधोरपि नैतयुज्यते वकुम । उक्तं च । एह्यागच्छ ममाश्चमासनमिद कम्माञ्चिराइश्यम का वाना अतिदुर्बलोमि कुशलं पीनोम्मि ते दर्शनात् । एवं नीच जनेपि युन्यति गृहं प्रा मा सर्वदा धर्मायं गृहमेधिनां निगदिनः स्मानलंधुः स्वर्गदः ।। २५३।। अपरं मयानेकमानुषाणामनेकविधानि रुधिराण्यावादितान्याहा- पाकदातिक पायाम्लम्माम्बादानि न च कदाचिन्मधुर ममा- ठितम । तद्यदि त्वं प्रमाद कंगपि तदम्य नृपतविविधयंजनान- पानचोप्यलास्वाहाहारबशादम्य शरीरे यन्मिष्टं रक्तं मंजानं ता- स्वादनेन मौख्यं मंपादयामि जिहा या इनि । उकं च । ? Continued to pass her time de ilu that bed. 79 =ima. Defore any uue knull or tind, you out. Even to a man who it wicked, " Come, take heurt, hero is a seat, why do y811 come after a long time, what is the news, you are very fechle, is it well with jull, I am pleased at sceids your; this nudo of Preption is always fit to be accurded even to a lutv per-ou when die goes to the house of the good; this is recorded as the luty of hou-cholilors by those who are verweed in traditional law, and though tritiing, it secures heaven ( for the doer ). समाश्चम for समाध. faff. The sout is here used in the lat conjuguifun After कुशल supply अस्ति किम or अपि hefore it. युध्यति is used for युज्यंत. स्वर्गदे :-स्वर्ग ददानीति & Ilaving the taste of bitter, pungent. astrmgent and sour juicers कटुनिक ..स्टरमाना आग्वादी येषां नानि ( रुधिराणि ). ब. ७ If you do me farour, or show me lavour. / On account of his tasting weet food, drink, things to be sucked and things to be licked, and full of condiinents ( व्यंजन ) of various kinds. विविधयंजन Babu. compound qualitying अत्र, पान &c. विविधयमन.. तो वाद. न. त. and स्वाद आहार, क. ९ Sweet, saroury. १. Obtain, get. .

·११० पञ्चतन्त्र। 'रस्य नृपतेर्वापि जिवामौख्यं समं स्मृतम् । नन्मानं च स्मृतं सारं तदर्थं यतते जनः ।। २५४ ।। ययेव न भवेल्लोके कर्म जिह्नाप्रतुष्टिदम् । तन्न भृत्यो भवेकश्चिन्कस्यचिद्वशगोथवा ॥ २५५ ।। 'यदसत्यं वदेन्मो यद्वासेव्यं च सेवते । यद्गच्छति विदेशं च तन्मर्वमुदगर्थतः ।। २५६ ।। नन्मया गृहागतेन बुभुक्षया पीड्यमानेनापि त्वत्सकाशादोजन लभ्यम् । नन्न त्वयैकाकिन्याम्य भृपने स्मभोजनं कर्तुं युज्यते । नच्छत्वा मन्द विमपिण्याह । भी मत्कुण अस्य नृपनेन्द्रिावशं गत- म्याहं रक्तमास्वादयामि पुनस्त्वमग्निमुग्वश्चपलश्च । तयदि मया सह रक्तपानं करोपि ननिष्ठ । 'अभीष्टनरकमास्वादय । सोनवीन । भगवति एवं करिष्यामि । यावत्वं नास्वादयसि प्रथमं नृपरक्तं ताव- न्मम देवगुरुकनः शपथः स्याद्यदि नदास्वादयामि । एवं तयोः पर- म्पर वदनीः म गजा तच्छयनमामाय प्रसुमः । अथामौ मत्कुणो ? The plea-ure of the tongue in the case of a beggar and also in that of a king, is said to bequal; that much alone is the essenco of catings and people strive for obtaining that alone. If there be no eb thing in the world as gratifies the tongie, no one will be any bully's servant or under the control of any one निहार प्रष्टिः = जिह्वाराष्टः ता ददातीति. उप. That at man speaks untruth, serves him who is not fit to be served and goes to a foreign country, is all for the Hake of thic belly. ४ Desire to eat and henee hunger. (do. sid. noun from भज 11. ) ५ Meals: consi-ting at blood. ६ When under the power of sleep; when astepp., You, bulvever, aro fire-mouthed ur hut-montled and very busty or uicuntrolled ( and may thus awaken the king by your sharp bite ). <. Moro blood than you desire to drink sinato तर रकं. क. ९ I swear to you by my god and preceptor . that I shall fut taste the king's bloud before rou have first done it yourself.

·प्रथमतन्त्रम् । १३ ज़िलालौल्योत्कृष्टौत्सुक्याजायनमपि त. महीपतिमदशन । अथवा साध्विदमुच्यते । स्वभावो नोपदेशेन शक्यत कनुमन्यथा । सुनतमपि पनीयं पुनर्गच्छति शीननाम ॥ २५७ ।। "यदि स्याछतलो बदिः शीतांशुहनात्मकः । न स्वभावोत्र मानां शक्यंत कर्तुमन्यथा ।। २५८ ।। अथासौ महीपतिः मुच्यविद्ध इत्र नच्छयनं त्यका नन्क्षणाद- वोत्थितः । अहाँ ज्ञायतामत्र प्रच्छादना- मत्कुणी यका वा ननं तिष्ठनि येनाहं दष्ट इति । अथ ये कञ्चुकिनम्नत्र स्थिताम्ने सत्वरं प्रच्छादनपट गृहीत्वा मुक्ष्मदृष्टची वाक्षाच हुँः । अत्रान्तरे म मक- णश्चापल्या ग्वद्वान्नं प्रविष्टः । मा मन्दविमपिण्यपि वसमंध्येन्तर्गता नैदृष्टा व्यापादिता च ।। अतोहं ब्रवीमि न ह्यविज्ञानशीलम्यति । एवं ज्ञात्वा त्वयैष वध्यः । ना चन्वा व्यापाढयिष्यति । उके च । त्यनाथाभ्यन्तरा येन बाद्याश्राभ्यन्तगहनाः । स एव मृत्युमानानि यथा रजा ककुदमः ।। ५ ।। पिछलक आह । कथमेतन । मांजान । Through eagerpes- urged only the grcedines- of tongue. जिहालोल्यान्कृष्टत. त जिमालाल्याक भीमक्य. क. Even while he was awake. : It is nut po-sitle to (hange tilo otherwiso ) one', disposition is means of advice; water though well-iheated becommer coirl again. . Even if fire the cool and the moon burning hot. -tr.. the disposition of mon cannot be changed, that is, it may perhaps be posible for the fire to be de. but not possible for the di-position to be altered. पानांशु -शाना: 'अंशय. यग्य As it piriwded with the point of a needle. : In the cloth used for covering; in the cow.rlet. o With a ninute rearch. / Examined. विशेषण ŠHT 786 . The root ir is generally conjugated in the Atmanepada. Meanwhile. अम्मिन्नतो. १८ Entered a crevices in the cot. ?? Lying concealed at the joining of two pieces of garments. 13 Ile who has left off intimato friends and has made friends of strangers , will surely magot witte death, as did the king करम ( in the following story ). .

·११२ पञ्चतन्ने। ॥ कथा १०॥ १०॥ अस्ति करिमश्रिद्वनोद्देशे चण्डरवो नाम शृगालः । स कदाचि- क्षुधाविष्टो जिहालौल्यानगरमध्ये प्रविष्टः । अथ तं सारमेया विलोक्य सर्वतः शब्दायमानाः परिधाव्य तीवदन्तै क्षयितुमारब्धाः । सोपि नैर्भक्ष्यमाणः प्राणभयात्प्रत्यासर्नरजकगृहं प्रविष्टः । नत्र नीलीग्सप- रिपूर्णमहाभाण्डमासीत् । तत्र सारमेयैराकीलो भाण्डमध्ये पनितः । अथ यावन्निष्क्रान्तस्तावनीलीवर्णः संजातः । तत्रापरे सारमेयास्त' शृशालमजानन्तो यथाभीष्टदिशं जग्मुः । चण्डग्बोपि दृग्तर प्रदेशमा- साय काननाभिमुखं प्रतस्थे न च नीलवर्णेन कदाचिनिजैरङ्गस्त्य- ज्यते । उक्तं च । "वज्रलेपस्य मूर्खस्य नारीणां कर्कटस्य च । एको ग्रहस्तु मीनानां नीलीण्यपयोर्यथा ॥ २६० ।। अथ ने हरगलगग्लनमालसमप्रभमपूर्व सन्धमवलोक्य सर्वे सिंह- व्याघ्रद्वीपिवृकप्रभृतयोरण्यनिवासिनो भयव्याकुलिनचिनाः सम- When he was once ovortaken by hunger. Dogs. Al- रमेय = सरमाया अपत्य प्रमान. Sarami was the bitch of Gods and मारमय is, therefore, a patronymi: from सरमा. ३ Making a noise, that is, barking. * With their pointed teeth. u To tear, to devour. ६ Into the house of a washerman that was at hand. प्रत्यासत्रं च तत रजक गृहं. क. The juice of the Indigo plant. ८. Seized or caught. ९ Of the colour ofindigo. नालया वर्ण इव वर्ण: यस्य स . ब. 0 Not knowing him to bo a jacknl. ?? Its own colour was not abandoned; it was not remoxed. १२ One is the grasp (or final is the grasp) of व- जलेप, of a fool, of women, of a crab, of fishes and also of the colour indigo and of a drunkard, that is, whon these have once clung fast to any thing, they do not lees:c it. वजलेप is a kind of coment prepared with diamond and uther things. नीली च मपरम = नीलीम द्यपी तयोः नालीमद्यपयोः. १६ Resembling in colour tho Tamila tree which is as dark as the poison in the peck of हर (Siva) हरगल गरल तमाल. क. हरगल गरल इव नमाल: तेन समा प्रभा यस्य सः तं. ब. १४ दीपिन् A panther. .

·प्रथमतन्त्रम् । वात्सलायनक्रियां कुर्वन्ति कथयन्नि चीन ज्ञायतेस्य कीदृग्विचेष्टित पौरुषं च । तहरतरं गच्छामः । उक्तं च । न यस्य चेष्टितं वियान्न कुलं न पराक्रमम । न तस्य विश्वसेत्याज्ञो यदीच्छेच्छ्यिमात्मनः ॥ २६१ ॥ चण्डरवोपि भयव्याकुलिनान्विज्ञायेदमाह । भो भोः श्वापदाः किं यूयं मां दृष्ट्वैव संत्रस्ना बजथ । तन्न भतव्यम् । अहं ब्रह्मणाय स्वयमेव मृष्टाभिहितः । यच्छन्नपदानां कश्चिद्राजा नास्ति तत्त्वं म- याय सर्वश्चापदप्रभुत्वेभिषिक्तस्ततो गत्वा तान्सर्वान्परिपालयेति । ततोहमत्रागतः । तन्मम छत्रछाया सर्वैपि श्वापदेवर्तितव्यम् । अहं ककुद्दमो नाम गजा त्रैलोक्यपि संजातः । तच्छुत्वा मिहव्या- प्रपुरःसगः श्वापदाः स्वामिन्यभा ममादिशेनि बदन्तस्तं पग्विवुः"। अथ तेन सिंहम्यामात्यपदवी प्रदना व्याघस्य शय्यापालकत्वं दीपि- नस्ताम्बूलाधिकारी वृकस्य द्वारपालकत्वम । ये चीत्मीयाः शृगाला- स्तैः सहालापमात्रमपिं न कंगति । शृगालाः सर्वेपि निःसारिताः । एवं तस्य गग्यकियेया वर्तमानम्य मिहादयो मृगान्व्यापाय तत्पुरतः प्रक्षिपन्नि । मापि भुधर्मेण मर्वेषां तान्प्रविभज्य प्रयच्छति । एवं गच्छति काले कदाचिदुग्दश शब्दायमानाः शृगाला आकर्णिताः । ६ २ Say among them-elves. : Action. If a wise man wishes for prosperity be alivuld not put faith in him whose actions, family and exploits he does not know' विश्रमत = विभस्यात्. Knowing (tl.em ) to le overcome with fright. ५ Only by recing me, only at my sight. Being created. Here her has a passive force tyllave bron Cronbed as the Sovereign of all leasts. Inder the shade of my unbrella as kingt, hat is, m der my protection as your king. • With the lion und tiger a. the foremost fमाच्या प्री पर मरा येषां ते (धा- 971:) ?: Olmurd, vh liege. 2 ?? Surrounded him Perf of 1 with परि. १२ The dignity or post of minister. १. The office of looking after the bed. ?x The office of carrying the letel- Ruthox. १५ The office of door-keeper. १६ His own casteanimals. ** While he was thus carrying on the daties of aking. १८ As is the duty of a lord. १९ Has colanection with प्रयच्छति २०Howling. Pre. P. of शन्दाय denom. from शब्द .

·११४ पञ्चतन्त्र । । वेषां शब्दं श्रुत्वा पुलकिंवतनुगनन्दाश्रुपूर्णनयनस्तारस्वरेण विशे- मारब्धः । अथ ते सिंहादयस्तं तारस्वरमाकर्ण्य शृगालोयमिति मन्वा लज्जयाधोमुखाः क्षणं स्थित्वा प्रोचुः । भो 'वाहिता अनेन वयम । क्षुद्रशृगालोयम् । तद्वध्यनामिनि । सोपि तदाकार्य पलायितु- मिच्छंस्तव स्थान एव सिंहादिभिः ग्वण्र्डशःरुतो मृतश्च ॥ अनाहं ब्रवीमि त्यकाश्चाभ्यन्तग येनेति । नदाकर्ण्य पिछलक आद । भो दमनक कः प्रत्ययोत्र विषये यतः म ममोपरि दुष्टबुद्धिः । स आह । यदय ममाग्रे तेन निश्चयः कती यत्प्रभात पिछलकं वधियामि तवैव प्रेत्ययः । प्रभातेवेसर- वेलायामाकनयनः स्फुग्निधिगे दिशावलोकयन्ननुचितस्र्थांनोपविष्ट - म्वां क्रूरदृष्टं यावलोकयिष्यनि । नदेवं ज्ञान्दा यदुचितं तत्कर्तव्यमिति कथयित्वा संजीवकमकाशं गतः । तं प्रणम्योपविष्टः। संजीवकोपि मागीकार मन्दमत्या ममायान्नं नमीक्ष्य मादातरमुवाच । भो मित्र स्वागनेम । चिगदृष्टोमि । अपि शिवं भवतः । तत्कथय यनादेयमपि तुभ्यं गृहायानाय प्रयच्छामि । उक्तं च । With the body covered with the hair standing on end through di-light, आनंदन गलकिता तनयम्य प. · With the eyes filled with the tours of jay आनदार पूर्ण नयनं यस्य व. ३ In 2 shrill or loul tone. ? To cry, to howl « With the honds hung down (through -hame) अधः भवानि येषां. ब. ६ Ve have been made to carry burilen by him that is, we have been useil as menials by him P. P. of the caus. of वह 1 P. ७ तरिमन्त्थान राब On the very hot, then and there'. ( Was cut to pieces • What proof or evidence is there in this case ? viz. that fie is ile Since, because ?? for afirma. ? अम्मिश्वेत पत्यय: Herein alone lies the proof that you demand. ?: At the time when there is a favourab opportunity ( अवसर ). अवमरस्य वलायां. न. ४ with reddish eyes. आरके (ईपटक ) नयन यस्य स ब १. With the lowerlip throbbing. सफरितः अधर यस्य. व १६ Seated in a place above his rank.. With cruel look3. १८ With a dejected appearance or look. 4. 7 Wolano pa Àre you well??? Even think thinn which cannot begiren.

·प्रथमतन्त्रम् । .. 'ते धन्यास्ते विवेकज्ञास्तै शस्या इह भूतले । आगच्छन्ति गृहे येषां कार्यार्थ सुहृदो जनाः ॥ २६२ ॥ उमनक आह । भोः कथं शिवं सेवकजनस्य । संपत्तयः मायनाः मदा चिनमनिर्वतम । स्वीविनेप्यविश्वामस्तेषां ये रानमेवकाः ॥ २६३ ॥ नथा च । मेवया धनमिच्छद्भिः सेवकैः पश्य यत्कतम । स्वातन्यं यच्छरीरस्य मुस्तदापि हारितम् ॥ २६४ ॥ तावजन्मानिदःग्वाय ततो दुगनता सदा । नत्रापि सेवया.वृनिम्ही दुःखपरंपरा ॥ २६५।। जीवन्तापि मनाः पञ्च अयन्ने किल भाग्ते । दग्दिी व्याधितो मर्चः प्रवासी नित्यसेवकः ।। २६६ ॥ नानाति सेवयौंन्सुक्याद्विनिद्रा न प्रबुध्यते ।। न निःशई बची बृते मेवको यत्र जीवति ।। २६७ ।। ? Those aluno zic ble--ell, thoso alonc are full of discrimination, and thuso alone are worthy of praise in this world, to whose house friend repair on some busino3g. विवेक जानतात. ग २ How can those who are servants fare well? The wealth of those who are the servants of a king, is dependont on others, their mind is always uncasy and they have no contidenre eren about their own life (being safe ). रायना = परंण आयना. म त... See what is done by those crvants who wish to obtain wealth by service the fuols have lost even tho mastery over their own hodies ( herau-o they entirely depend upon their masters ). हारिनम P. P. of the caus. of lit caused to be takcu away." Firstly (नावत ) birth itself causes great pain then there is always misery and in that again living is to be procured by service ob the series of califnities? दुर्गतता alb-tract noun from दर्गत ( miserable ). दर्गतम्य भाव: These ( the following five ) though alive, are beard or said to be dend in the Bharata, viz, hu who is poor, he who is diseased, he who is foolish, he who is a traveller and he who is alwaye a servant. For धूयन्तं किलभारत other editions read ज्यामन परिकीर्तिताः--declared by Jyisa. . He who isa prenat, cannot eat heartily by reason. of bis gemituda does not awake free from sleepiness, and does not speak aanything without fear; out, ho only lives in this world. fafara.

·पञ्चतन्त्रे। सेवा श्ववृनिगरच्यांना यस्तैर्मिथ्याः प्रजल्पितम् । स्वच्छन्दं चरनि श्वात्र सेवकः परशासनात् ।। २६८ ।। भूशय्या ब्रह्मचर्यं च रुशत्वं लघुभोजनम् । सेवकस्य यनेर्यद्विशेषः पापधर्मजः ।। २६९ना शीतातपादिकष्टानि सहते यानि सेवकः । धनाय तानि चाल्पानि यदि धर्मान्न मुच्यते ।। २७० ।। मृदुनातिसुवृत्तन समृष्टेनातिहारिणा। मादकेनापि किं तन निष्पत्तिर्यस्य मेवया ॥ २७१ ।। मंजीवक आह । अथ भवान्कि वक्तुमनाः । म आह । मित्र स्वामिना सचिवानां मन्त्रभेदं कर्नु न युग्जते । उक्तं च । 'यो मन्वं स्वामिनी भिन्द्यात्साचिव्ये संन्नियोजितः । म हत्वा नृपकार्य तम्बयं च नरकं व्रजेत ॥ २७२ । ? Those, who have said that service is like the life lud by a dog bave madlo a false statement, ( because ) a dog arts according to bis pleasure, while a servant acts under the orders of others भवनिराख्याता = श्वयतिरिति आख्याता. स्वउंटेन यया तथा अन्य. • The ground used as bed, celibacy of life, thinness and cranty foudom those are common both to a servant and a hormit; but the only difference between the two is the one ariving from sin and virtue ( sin in the case of a servant and virtue in that of a hermit ). भूशय्या-गाव शय्पा. क. यद्रत sinilar. पापधर्मजः- पापधर्माभ्यां जातः. The miscries arising from coll, beat and others, which a vervant endures, lave very little power to procure wealth oven if he does not Werye frum virtue What is the use of that high (a kind of sweatment) which is obtained from service, oven though it be soft. very Around, well cleaned and eharning to look at. अतिहारिन vary attractive. ५ Construe स्वामिना मनगट कर मषिवानां न युज्यते. It is not pros per on the part of ministers, to divulge the counsels of their lords. He, who buing appointed to the post of ministet, whl roreal the secret of his master, will destroy or ruin the king's affair which ho divulges and himself wil go to bella ·प्रथमतन्त्रम् । 'येन, यस्य रुतो भेदः सचिकेन महीपतेः । तेनाशववधस्तस्य रुत इत्याह नारदः ॥ २१ ॥ तथापि मया तव स्नेहपाशबद्धेन मन्त्रभेदः कार्यों यतस्त्वं मम वचनेनाव राजकुले विश्वस्तः प्रविष्टश्च । उनं च । 'विश्रम्भायस्व यो मृत्युमवामोति कथंचन । तस्य हत्या तदुत्था सा प्राहेदं वचनं मनुः ।। २७४ ॥ ननवोपरि पिङ्गलकोयं दुबुद्धिः कथिनं चायानेन मत्पुरतचतु- कर्णतया यत्प्रभाने संजीवकं हत्वा समस्तमृगपरिवारं चिगनृप्नि नेष्यामि । ततः स मयोक्तः। स्वामिन अयुक्तमिदं यन्मित्रद्रोहेर्ण संजीवनं क्रियते । उक्तं च । अपि ब्रह्मवधं कृत्वा प्रायश्चिनेन शुध्यति । नदर्हेण विचीर्णेन न कथंचिन्सुहहहः ॥ २७५ ।। ततस्तेनाहं सोमर्षणाक्तः । भो दुष्टबुद्धे संजीवकस्तावच्छप्पभोजी वयं मांसाशिनस्तदस्माकं स्वाभाविकं वैरमिति । कथं रिपुरुपेक्ष्यते । तस्मात्सामादिभिरुपायैर्हन्यते । न च हने तस्मिन्दोष : स्यात । उक्तं च । . That minister, who has betrayed his master's Secrets, is said to have committed hi- murder without any weapon-80 says Nirada. अशा पध:- नायधः. न. न. शवधन. 9. Bound to you by the ties of friendship llin murder arises from him, by placing contiene in wbuin he meets with death. This statement is made by Manu Construe यस्य विधभात् यो मत्यम वा नाति नग्य मा हत्या नन्यिता प्रति वचने मन : पाह तदुन्या = तस्मात् उन्या. पं. न. . In such a way as to be heard by four ears, that is, two persons only. . The retinue of the lion consisting of all the forest-animals. ६ Death or destruction. • Protection ( रक्षण ) or it may be taken to mean feeding ( 701) Even if one commit the murder of a Brahmana, be is freed from the sin thereof by undergoing an atonement (proportionately) adequate to the crime; but not trom that of kiiling a friend: विधार्ण P. P.of.पर 1 P. Arregularly formed. ९ Full of anger, indiguant सामर्पण-- आमरेण सहितेन.ब. १. Natural; inborn.

·११८ पञ्चतन्त्र । 'दन्वापि कन्यका वैरी 'निहन्तव्यो विपश्चिता। अन्योपायैरशक्यो यो हते दोषो न वियते ।। २७६ ।। सत्यासत्यं न मन्येत क्षत्रियो बुद्धिसंयुवः सुमो वा द्रोणपुत्रेण धृष्टद्युन्मः पुग हतः ।। २७७ ।। तदहं तस्य निश्चयं ज्ञात्वा त्वत्सकाशमुपागतः । सांप्रतं मे नास्ति विश्वासघातकदोषः। तयने प्रतिभाति तत्कुरुष्वेति । अथ संजीवक- स्तद्वन्नपातदारुणं वचनं श्रुत्वा मोहमुपागतः । अथ चेतना लब्ध्वा सवैराग्यमिदमाह । भाः साध्विदमुच्यते । "दुर्जनगम्या नार्यः प्रायेणास्नेहवान्भवनि राजा । रुपणानुमारि च धनं मेघा गिरिदुर्गवर्षी च ॥ ३७८ ॥ अहं हि मंमनो राज्ञो य एवं मन्यत कुधीः । बलीवर्डः स विज्ञया विषाणपरिवर्जितः ।। २७९ ॥ "वरं वनं वरं भैक्ष्यं वरं भारोपजीवनम । वरं व्याधिर्मनुष्याणां नाधिकारेण संपदः ॥ २८ ॥ ६ A wise man should kill his enemy even if he has given hina (enemy) hir own daughter in marriage; there is no sin in destroying him who is not likely to Do wou over by uthor renedicy, a talented warrior should not think of wbat is fit or unfit to do; for example, forinerly, Dhrishtadyumna while sleep was killed by the son of Droua (3****7477). Su that, you may uuw do what you think proper under the circumstances. / Disinterestedly. वैरायण महितं यथा तथा. अ. ५ Women become accessible to the wicked, the king is generaldy clestitute of affectiou, wealth follows a miser, and rain fulls on difficult places in mountains. दुर्जनगम्य त. न. क- पणानुसारि-कृपण मनुमानानि. प. गिरिदुर्ग-गिराणा दगा अनि स:. उप. That dull-headed fellow who thinks that he is a favourite of the king or is lionourod by the king, should bo considered to be a full- grown bull without horns. कुधा:-कत्मिता पीः यस्य- It is better for men to resort to a forest, to beg, for livelihood, to subsist on carrying burden, or to have any disease, than to obtain wealth by holding an office (under aking). भारांप जीवन-भारेण उपजीवनं. तृ. त. ब. .

·प्रथमतन्त्रम् । . .. . तदयुक्तं मया कृतं यदनेन सह मैत्री विहिना। उक्तं च । 'ययोरेव सम विनं ययोरेव ममं कुलम। तयोमैत्री विवाहश्न न तु पुष्टविपुष्टयोः ।। २८१ ।। तथा च । मृगा मृमैः सङ्गमनुवजन्नि गावश्व गोभिस्तुरगास्तुरडैः । मूर्वाश्च मृवः सुधियः सुधीभिः सैमानशीलव्यसनेषु सख्यम ।। २८२ ।। तयदि गत्वा तं प्रसादयामि तथापि न प्रमादं यास्यति । उक्तं च। निमिनमुद्दिश्य हि यः प्रकुष्यति ध्रुवं स तस्यापगमे प्रमादनि । अकारणद्वेषपगे.हियो भवे- कथं नगमौ परिता पमेप्यति ॥ २८३ ॥ अहो माधु चंदमुच्यते । 'भक्तानामुपकारिणां परहिनव्यापारयुकान्मनां ? Friendship anıl alliance by marriage are proper only betweeu thuso who aru equal in point of wealth as well as birth, and not between those who are strong and those who are weak. For समं कर thurd in a different realingay समे बल which gives a better sense than . $ Deor a-sociate with deer, cows with cows, horses with loures, fuuls with fouls, wiso men with wire men, there is friendship between though whoso dispositions are similar and those whosti mi-fortunes are equal. समान शालयमन यगं नए ब. He, who get + angry fronm a particular cause, is surely pacified when that causo is removed; but how will hic, who entertaing hatred without any cause, be propitiated : अकारणात परः = अकारण दे पपर . द्वषः परं यम्य समार.ब. Misfortune is certain in the various failings cren of those scrvants who are devoted, whliging and bave the minil, alway: directed towards accomplishing the good of other“, who kuow the essence of the duties of servitude and who are free from treachery, while as regards success it may be obtained or may not bo obtaiuod; therefore, the service of hingu like that of the occan, is ahrays attended with uncertainty or danger, ic, as one is ' not sure to succeed in his niaritime enterprise, so he is with respect to a king. परहितस्य व्यापार युका आमानः यंपात. ब. .

·१२० पञ्चतन्त्रे। सेवासंव्यवहारतत्वविदुषां द्रोहच्युतानामपि । व्यापनिः स्वलितान्तरेषु नियता सिद्धिर्भवेद्वा न वा तस्मादम्बुपनेग्विावनिपतेः सेवा सदाशदिनी ॥ २८४ तथा च । 'भावस्निग्धैरुपलतमपि द्वेष्यतां याति किंचि-. च्छाठ्यादन्यैरपरुतमपि प्रीतये चोपयाति । दुर्ग्राह्यत्वान्नृपतिमनमा नैकभावाश्रयाणा सेवाधर्मः परमगहनो चोगिनामप्यगम्यः ।। २८५।। तत्परिज्ञानं मया यत्प्रसादममहमानैः समीपवर्तिभिरेष पिङ्गलकः प्रकोपिनः । तेनायं ममादापस्याप्येवं वदति । उक्त च । प्रभाः प्रसादमन्यस्य न सहन्तीह सेवकाः । सपन्य इव मंकुद्धाः मपन्याः स्वारुतेरपि ।। २८६ ॥ भवति चैवं यद्गुणवता ममीपवर्तिना तद्गुणैरन्येषां प्रसादो न भ. वति । उक्तं च । गुणवनरपत्रिण च्छाद्यन्ने गुणिनां गुणाः । गत्रौ दीपशिग्वाकालिन भानावुदिते सति ॥ २८७ ।। ? Even the obligations conforrel by tous0 who are heartily attached, are looked upon ay hateful; wbile tho little injury that is done by other devoitfully, becomes pleasing; ou account of the authomable depth of the minds of kings which are filled with various feelings, the duty of servitude is very hard and impracticable even to saints. HaftTY. 7. A. quia-n the quality of fathoming with difficulty. **... adj. of : नसा. न एकभावाना आयाणाम ब. २ The favour shown (to me.) : Although I am free front blanie. अदोष -नाम्नि दोषः app #:. 7. y Servants of kings cannot bear to see favour shown to any other por-on, av fellow. wives at avgry with one of their own, though of a very charming form. Fir:- शोभना आकृति यस्याः सा स्वाकृतिः तस्याः. ब. ५ When a qualified person is nerr. The virtuos of the virtuous aro thruwa into the shade by one superior to thein in virtue; the frame of a lamp bas lustro at night and not after the suu bas risen. गुण व नरपाomeans one who is a receptacic of better qualities. ..

·प्रथमतन्त्रम्। १२१ . दमनक आह । भो मित्र ययेवं तनास्ति ते भयम् । प्रकोपितो- पि स दुर्जनैस्तव वचनेन प्रसाई यास्यति । संजीवक आह । भो न गुक्तमुक्तं भवता । लघूनामपि दुर्जनानां मध्ये वस्तुं न शक्यते । उ- पायर्यान्तरं विधाय ते नूनं नन्ति । उक्तं च । 'बहवः पण्डिताः क्षुद्राः सर्वे मायोपजीविनः । कुर्युः कृत्यमरुत्यं वा उष्टे काकादयो यथा ॥ २८८ ॥ दमनक आह । कथमेतत् । मोबवीत । ॥ कथा ११ ॥ अस्ति कस्मिंश्चिद्वनाश मदोत्कटो नाम सिंहः पनिवसति स्म । तस्य चानुचग अन्ये दीपिवायसगोमायवः मन्ति । अथ कदाचिनै- रितस्ततो भ्रमाद्भिः मारभ्रष्टः कथनको नामोटो दृष्टः । अथ सिंह आह । अहो अपूर्वमिदं मत्त्वम । तन्ज्ञायतां किंमतदारण्यकं ग्राम्यं वेति। तच्छुत्वा वायम आह । भोः स्वामिन्ग्राम्योयमुष्टनामा जीवविशेष- स्तव भोज्यः । तव्यापाद्यताम । सिंह आह । नाहं गृहमागतं हन्मि । उनं च। 'गृहं शत्रुमपि प्राप्त विश्वस्तमकुनीभयम । यो हन्यानस्य पापं स्याच्छतब्राह्मणघातजम ॥ २८९ ॥ १Will be pacified. २ A remedy other than strength. अन्य उपाय . क. ६ Many are the insignificant wise people, all living by trick or deceit, and thoy will do any thing whothor fit to do or unfit, just as the crow and others acted towards the camel ( in the following story.). मायांगजानिन ---मायया उपजीव. न्ति इति. उप. ४ अस्ति ke. प्रतिवसति स्म. Here भरित i superfluous as a very showing existence. It, therefore, should be taken to mean something like " there", "they say that" &c. in English. ५ Ajackal. ६ Fallen away fronn the herd. . Whether it is a wild animal or a domestic one. c A particular kind of creature animal. to be devoured by you ; a prey for you. १० He, who kills even his enemy who is come to his bunge, who has confided in him and who is, therefore, free from tear, will ba guilty of sin amounting to thatarising from the murder of a hundred Brihmans. अडतोभयम् नास्ति कुनापि भयं यस्व. ब.श. तमामणानां घातामातम्. १० or Fit पं.त.

·१२२ पञ्चतन्त्र। । तदभयप्रदान 'दन्वा मत्सकाशमानीया येनास्यागमकारणं पू- च्छामि । अथासौ सर्वेरपि विश्वास्याभयप्रदानं दत्त्वा मदोत्कटसका- शमानीतः प्रणम्योपविष्टश्च । ततस्तम्य पृच्छतस्तेनात्मवृत्तान्तः सार्थ- भ्रंशसमुद्भवो निवेदितः । ततः सिंहेनोक्तम् । भोः कथनक मा त्वं ग्रामं गत्वा भूयोपि भागेद्वहनकष्टभागी भृयाः । तदवारण्ये निर्विर्शको मरकतसदृशानि शष्पग्रिाणि भक्षयन्मया मह सदैव वस । सोपि तथेत्युक्त्वा नेपांमध्ये विचरन्न कुनोपि भयमिति सुखेनास्ते । तथा- न्येधुर्मदोन्कटस्य महागजेनारण्यचारिणा मह युद्धमभवत । ततस्तस्त्र दन्तऍमलपहाव्यथा मंजाना । व्यथितः कथमपि प्राणैर्न वियुक्तः । अथ शगंगामर्थ्यान्न कवचित्पतमपि चलितुं शक्नोति । ते सर्वे का- कादयोप्यप्रभुत्वेन क्षुधाविधाः परं दुःखं भेजुः । अथ मन्मिहः प्राह। भो अन्विष्यतां कुत्रचिकिंचित्मच्चं नाहमेनामपि दशां पातस्तद्धत्वा युष्मद्राजनं संपादयामि । अथ ते चत्वारोपि • भ्रमितुमारब्धा यावन किंचित्मत्त्वं पश्यन्ति तावद्वायमशृगालौ परस्परं मन्त्रयतः । शृगाल आह । भी वायम किं प्रतभ्रान्तेन । अयमम्माकं प्रभोः कथनको विश्वस्तस्तिष्ठति । तदेनं हत्वा प्राणयात्रा कुर्मः । वायम आह । यु- कमुक्तं भवता परं स्वामिना तस्या भयप्रदानं दनमास्ते न वध्योयwas ४ ? Being given a promise of safety. Being made to confido. 1 lim who asking. I'roceedling from the separation from the hero, that is, about his being separated &c. ५ Enduring the hardship of carrying loads. भारादहनकर भजन इति भारांद्वहनकट मागिन्. ६ Free from fear or danger. o Resembling cmerald, is green as emerald &c. ८ The -prouts of grass. २thinking he had no fear of any body. २० Living in the forest. ११ With the strokes of his pestle-like tusks. दन्त एव मुसल. क. ? With grcat difficulty: Through the inability of the body. १४ For want of chief power. १, Though reduced to.. this state. What is the use of wandering too much ? १७ Trusted, wntidential ·प्रथमतन्त्रम् । १२३ कति । शृगाल आह । भो वायस अहं स्वामिनं विज्ञाप्य तथा करिष्ये यथा स्वामी बधं करिष्यति । तनिष्ठन्तु भवन्तोत्रैव याव- र गृहं गत्वा प्रभोगज्ञा गृहीत्वा चागच्छामि । एवमभिधाय सत्वरं सिंहमुपस्थितः । अथ सिंहमामायेदमाह । स्वामिन्समस्तं वनं भ्रान्वा यमागताः । न किंचिम्मन्वमासादितम । तल्कि कुर्मा वयम । संपति वयं बुभुक्षया पदमपि चलितुं न शक्नुमः । देवापि पथ्याशी वर्तते । तयदि देवादेशो भवति तत्कथनकपिशिननीय पथ्यक्रिया क्रियते । अथ सिंहस्तस्य नद्दामणं वचनमाकर्ण्य कंपमिदमाह । धिपापा- धम ययेवं भूयोपि वदार ततस्त्वां तन्क्षणन वधियामि यता मया तस्याभयं उनम । तत्कथं व्यापादयामि । उनं च । न गोपदान न महीप्रदान न चान्नदानं हि तथा प्रदानम् । यथा बदन्तीह बुधाः प्रधानं सर्वपदानप्वभयप्रदानम ॥ २० ॥ तच्छ्रुत्वा शृगाल आह । स्वामिन्ययभयपदानं इच्या वधः क्रियते नदेष दोषो भवति । पुनर्यदि देवपादानां भकया स आत्मना जीवि- नव्यं प्रयच्छति नन्न दोषः । ततो यदि स स्वयमेवात्मानं वधायनि- योजयति तद्वध्यान्यथामा मध्यादेकनमो बध्य इनि यतो देवपादाः पथ्याशिनः झुनिगेधादन्यां दशा यास्यन्ति । नकिमतैः प्राणैरम्मा- कं ये स्वाम्यर्थ न याम्यन्ति । अपर पश्चादा-यस्माभिर्वहिप्रवेशः"का- र्यो यदि स्वामिपादानां किंचिदनिष्ट" भविष्यनि । उकं च । . २ Suall act in 12h a way that. ke.. One who reyniret wholesuino fool 9279uaifa. Flesh. ✓ The wise do not attach su muli importance to the giving away of a cow, land, food and charity in general as thoy do to the pruniise of afety considering it as the chief ot all gifts. ५ By reason of his devotion to your majerty. ६ Offers himself up as a victim. ७ Through the non- gratification of hunger, by checking hunger. The last extramity. What is the use of them our lives if they are not given up for our lord ? c Entering the fire by Avay of suicide. Any mishap-death.

·१२४ पञ्चतन्त्र। 'यस्मिन्कुले यः पुरुषः प्रधानः स सर्वयनैः परिरक्षणीयः। तस्मिन्विनष्टे स्वकुलं विनष्टं न नाभिभङ्ग ह्यरका वहन्ति ॥ २९ ॥ तदाकर्ण्य मदोत्कट आह । ययेवं नत्कुरुष्व यद्रोचते । तच्छ्रुत्वा स सत्वरं गत्वा तानाह । भोः स्वामिनो महत्यवस्था वर्तते तत्किं प- यटितेन । तेन विना कोत्रास्मात्रक्षयिष्यति । तद्गत्वा तस्य क्षुदोषा- स्पैरलोकं प्रस्थितस्यात्मशरीरदानं कुर्मो येन स्वामिप्रसादस्यानृणां गच्छामः । उक्तं च। आपदं प्रानुयात्स्वामी यस्य भृत्यस्य जीवतः । प्राणेषु विद्यमानेषु स भृत्यो नरकं ब्रजेत् ॥ २९२ ॥ इति श्रुत्वा ते सर्वे बाप्पपूरितदृशो मदोत्कटं प्रणम्योपविष्टाः । ता- न्दृष्ट्वा मदोत्कट आह । भोः प्राप्तं दृष्टं वा किंचिन्सच्चम् । अथ तेषां मध्यात्काकः प्रांवाच । स्वामिन्वयं तावत्सर्वत्र पर्यटिताः परं न किं. चित्सवमासादितं दृष्टं वा। तदय मां भक्षयिन्वा प्राणान्धारयतु स्वा- मी येन देवस्याप्यायना भवति मम पुनः स्वर्गप्राप्तिरिति । उक्तं च । स्वाम्यर्थे यस्त्यजेन्प्राणान्मृत्यो भक्तिसमन्वितः । स परं पदमामोति जरामरणवर्जितम् ॥ २९३ ॥ . १ That man, who is the chief of a family, should be saved with all offorts; if he perish, bis whole family perishes, for whon tho uave of a wheel is brokod, tho spokes do not move. i Our lord is in a serious condition, his condition is very precarious (महती lit. greut, serious ). # Who is about to depart to the next world through hunger. x Freedom from dut. That servant will go to hell why being alive, the master will meot with calamities With eyes filled with tears. • Support. ८ Satisfaction. ९ That servant, who being tull of devotion, gives up his life for the sake of his magter, obtain i very high position free from oldage and death. परं = परमजरामरणाभ्यां वर्जितं. त.त.

·प्रथमतन्त्रम् । १२५ तच्छ्रुत्वा शृगाल आह । भोः स्वरूपकायो भवान् । भवद्भक्षणा- स्वामिनस्तावत्राणयात्रा न भवत्यपरो दोषश्च तावत्समुत्पयते । उक्तं च । 'काकमामं शनोच्छिष्टं स्वल्पं तदपि दुर्बलम । भक्षितेनापि सिं तेन तृनिर्येन न जायते ॥ २९४ ॥ नदर्शिता स्वामिभक्तिर्भवता गतं चानृण्यं भर्तृपिण्डस्य प्रामश्चोभ- यलोंके माधुवादः । तदपमगग्रतः । अहं स्वामिनं विज्ञापयामि । त- थानुष्ठिते शृगालः मादरं प्रणम्योपविष्टः । स्वामिन्मां भक्षयित्वाप प्राणयात्रां विधाय ममीभयलोकप्रीतिं कुरु । उक्तं च । स्वाम्यायनाः मदा प्राणा भृत्यानामजिना धनैः । यतम्तता न दोपोस्ति नेषां ग्रहणमंभवः ॥ २९५ ॥ अथ तच्छन्वा द्वीप्याह । भोः माधुन भवना पुनर्भवानपि स्वल्प- कायः स्वजानिश्च नग्वायुधन्वादभक्ष्य एव । उक्तं च । नाभक्ष्यं भक्षयेत्याज्ञः प्राणैः कण्ठगतैरपि । विशेषानदापि स्नोक लोकद्वयविनाशकम् ॥ २९६ ॥ ust ĩ The fle-h of a crow at al-u the remains of a dog's fool are small and those ngain of littlo strength ; what is the CM .if one eat theny sinco no satisfaction is produced from them. You havo thus paid the debt which you owed to your master for support dr. Praizes, commendation. Thus give me both the worlds (this and the next). ५ The lives of serw..cs which are, as it irerce, earneal with the master's valth, aro solely at the master's service, and no th: is no blame attached to one if they (lives) are taken. ' . गर्मभव ग्रहणात् संव: सरय. प. ब. ६ By reason of your beeg furnished with nails for weapons. नम्व में वायुधं यग्य म तम्य भावः ब. नखायुधवं. A wise mati should not eat what is unfit to ext oven if he be at tło point of death ; cven if that be ite, it particularly destroys both the worldsy thatis, one's happiness hero as well as in heaven.

·१२६ पञ्चतन्ने। तद्दर्शितं त्वयान्मनः कौलीन्यम् । अथवा साधु चेदमुच्यते । 'एतदर्थं कुलीनानां नपाः कुर्वन्ति संग्रहम् । आदिमध्यावमानेषु न ते गच्छन्ति बिक्रियाम् ॥ २९७ ॥ तदपमगग्रतो येनाहं स्वामिनं विज्ञापयामि । तथानुष्ठिते द्वीपी ५- णम्य मदोत्कटमाह । स्वामिन्क्रियतामय मम प्राणैः प्राणयात्रा दी- यतामक्षयोवासः स्वर्ग मम विस्तार्यतां क्षितितले प्रभूनं यश इनि स- मात्र विस्मयः कार्यः । उक्तं च । मृतानां स्वामिनः कार्य भृत्यानामनुवर्तिनाम । भवेम्बंगक्षयो वामः कीर्तिश्च धरणीनले ॥ २९८ ॥ तच्छत्वा कथनकश्चिन्त यामास । एम्तावन्मपि शोभावाक्या- न्युक्तानि न चैकागि म्वामिना विनाशिकः । नदहमपि प्राप्नकाल वक्ष्यामि चित्रक यन मवचन मेने त्रयोपि ममर्थयन्ति - इति निश्चि- न्य प्रोवाच । भाः सत्यमुकं भवना परं भवानपि नखायुधः । तन्कथं भवन्तं म्वामी भक्षयनि । उ च। "मनसापि स्वजान्यानां यानिष्टानि प्रचिन्तयेत् । भवन्ति तस्य नान्येव इह लोके परत्र च ॥ २९९ ॥ नदपमगमती येना स्वामिनं विज्ञापयामि । नथानुष्ठिते कथन- काग्रे स्थित्वा प्रणम्योवाच । स्वामिन पतभयास्तव तन्मम पाणैः पाणयात्रा विधीयतां येन ममीभयलोकपानिर्भवति । उक्तं च । reason ? It is for this that the kings keep around them nolle persons, for they do not change at the beginning, in the milille and end, that is, they ak remain what they are. आदि... पु-दंद. २ Eternal, everlasting Thoso servant, who die for the sake of their musters and who are ubediare, will live forever in heaven and their fame will remain on earth y Speeches of beauty; iic, beautiful or complimentary words. ५ What betits the occasion. पान काल. यस्य तत्.. ६ A tiger or leopard. To consiller, to lelieve. ८ These vory evile which a man thinks of doing to his castoutta; betall imboth in this as well as the next, world. .

·प्रथमतन्त्रम्। १२७ 'न यज्वानीपि गच्छन्ति मा गतिं नैव योगिनः । यां यान्ति प्रोग्झितप्राणाः स्वाम्यर्थे सेवकोनमाः ॥३०० ॥ एवमभिहित नाभ्यां शृगालचित्रकाभ्यां विदारितोभयकुक्षिः कथ- नकः प्राणावत्याक्षीत । ततश्च नैः क्षुद्रपण्डितैः सर्वेभक्षितः ॥ अतोहं ब्रवीमि बहवः पण्डिताः क्षुद्रा इति । नद्भद्र क्षद्रपरिबागयं गजा मया मंपरिकल्पित. । उक्तं च । "अशद्वपकतौ गझिजनता नानुग्ज्यते । यथा गृध्रममामनः कलहंमः ममाचरेत ॥३०॥ नथा च । गृध्राकागेपि भव्यः म्याद्धमाकारैः मभासदैः । हमाकागपि मंन्या ज्या गृध्राकारैः म नैर्नृपः ॥ ३०२ ॥ नन्नृनं ममोपरि कनचिद्दर्जननायं प्रकापितः । तेनैवं वदानि । अथवा भवत्येतत । उकं च । कर्णविषण च भग्नः किं किं न कंगनि बालिशो लोकः । क्षपणकतामपि धने पिबति सुगं नरकपालन ।। ३०३ ॥ अथवा साध्विदमुच्यते । E २ Neither sacrificery nor a-ceties attain to that dignity, which excellent servants do (attain ) ly sacrificing their lives for the -ake of their masters. मितामा ब.२ Having both the sile, torn open. निदारित उभयकक्षा यस्य. ब.. Known or found out. The subiects or people do not become attached to a king whose ministers are dishonest or foul ; and he will ait like a gender overtaken by a vulture. अशद्ध प्रकृती-शहापनियंग्य म. ब. . Even though anking be of the nature of vultures, he is fit to be served when he has councillary of the nature of swans; while when he is of the nature of swans, he should be abandoned by reason of his baving councillors of the nature of vultures. TITATT ग्धस्यंव आकारः यस्य म. द. ६ When spoiled by the poison ototh oar what thing will a toolish person not.do? Ho WIII accept asceticism and drink wine in a pot of'tko skull of human beings.

·पञ्चतन्त्रे। १ पादाहतोपि दृढदण्डममाहतोपि यं दंष्टया स्पृशति ने किल हन्ति मर्पः।। कोप्यप एव पिशुनोग्रमनुष्यधर्मः कर्णे परं स्पृशति हन्लि परं समूलम ।। ३०१ ।। तथा च। 'अहो ग्वलभुजङ्गस्य विपरीनबधनमः । कर्णे लगनि चान्यस्य प्राणैरन्यो चियुज्यते ॥ ३०५ ।। नदेवं गतेपि किं कर्तव्यमिति । अहं त्वां मुहृद्राधान्पृच्छामि । द- मनक आह । तद्देशान्तरगमनं युज्यत नैवंविधस्य कुस्वा मिनः सेवा विधातुम । उक्तं च । 'गुगेग्यवलितम्य कार्याकार्यम जानतः । उत्पथप्रतिपन्नम्य परित्यागी विधीयते ।। ३०६ ।। मंजीवक आह । अम्धतत्परं स्वामिनि कुपिते गर्नु न शक्यते न चान्यत्र गतानामपि निनिर्भवति । उक्तं च । महतां योपगध्यत दरम्थोस्मीति नाश्वमेत । दीर्घा बुद्धिमनी बाह म नाभ्यां हन्नि हिमितः ॥ ३०७ ।। । - ? It is a firct that a unake, even though truck with the foot and leaten with a strong tiek, ki])+ bim alone whom ho touches nith his farth (hite); while wry -trange (indescribable) is this action of a terrible lancerer in the shinpe of a buman being, because he tunches the car of one man and kills another entirely, !. (, he whispor something in the oars of one person and destroys another. 91747 and a aro both त त. पिशुन एक दम मन या पिशनोग्रमनाय. क नस्य धर्म -प.त. Very strange or extraordinary is the mollu of kiling of a serpent in the shape of a wickel per-on ; because ho whispers umothing in the car of one man, while another dies. खला जग-खलमग म. क. For निगगन other editions read विचित्र. : Through friendship, as a friend. t Aud master. ५ Abandonmout is ordnined even of a preceptor who is elated with pride, dloes not know what is fit or unfit to do and goos astray. ६ Te, who offenmls the great, should not take comfort in the fact that, he is far away from them; for the ares of t talented person are long and he strikes witi . thom whep injured.

·प्रथमतन्त्रम् । १२९ ४ तयुद्धं मुक्त्वा मे नास्त्यन्यच्छ्रेयस्करम् । उक्तं च । न तान्मनीषैस्तपसा च लोका- स्वर्गपिणी दानशतैः सुविनैः । क्षणेन यान्यान्ति रणेषु धागः प्राणान्समुन्झन्ति हि ये सुशीलाः ।। ३.८ ।। मृतैः संप्राप्यंत स्वाँ जीवद्भिः कीर्तिरु नमा । तदुभावपि शुगणां गुणाबतौ न दुर्लभौ ॥ ३०९ ॥ तथा च । होमाथे विविधप्रदानविधिना मद्विप्रवृन्दाचने- यज्ञै भूरिसुदक्षिणेः सुविहितैः मंत्राप्यते यत्कलम् । सनीश्रमवामहामनियमैश्चान्द्रायणायः कनैः पुम्भिस्तत्फलमाहव विनिहनैः संप्राप्यते तत्क्षणात्॥३१०॥ तदाकर्ण्य दमनकश्चिन्तयामाम । तयुद्धाय कृतनिश्चयोयं दृश्यते दुरात्मा । तयदि कदाचिनीक्षणशृद्धाभ्यां स्वामिनं प्रहरिष्यति तन्म- हाननार्थः संपस्यो ।' तंदन भृयापि स्वचुभ्या प्रचार्य नथा कगेमि यथा देशान्तरगमनं करोति । आह च । भा मित्र मम्यगभिहित भव- ता परं किंतु कः स्वामिभृत्ययाः संग्रामः । उनं च । .. Without. Beneficial. Those worlle ulich, thuso bold pressous who lose their lives in battle, obtain in a momont, are not obtained by the desirou, of going to heaven eveu by moans of good holy places, penancı, by hundreds of charitablo acts and by wealth. By dying heaven is obtained and by living excellent fame is secured, -u both these advantages (ITH ) are not difficult to be whtained by the brave, that is, they can ea-ily obtain them Thoso persons, who are killed in bntile, immediately obtain that fruit which is obtained by uhlations to fire accompanied with various kinds of presents, by wor-hipping multitudes of good Brålinans, by sacrifices in which much wealth is bostowed as Dakshina and also by re-idencu in a boly place, oblations to fire, rows and Chintriyana vow. Having advised him, having awakened bim to the rcality ot his position. . What battle is there between a lord and his servaat, that is, the fight would be unequal. ६ ·पञ्चतन्त्र। 'बलवन्तं रिपुं दृष्ट्वा किलात्मानं प्रगोपयेत् । बलवद्भिश्च कर्तव्या शरच्चन्द्रप्रकाशना ॥ ३११ । अन्यच्च । शत्रोर्बलमविज्ञाय वैरमारभने तु यः । स पगभवमानोति समुद्रष्टिटिभादिव ॥ ३१२ ।। संजीवक आह । कथमेतत् । मोबवीत् । ॥ कथा १२॥ कस्मिंश्चिन्समुद्रैकदेशे टिट्टिभदंपनी वमनः । ततो गच्छति काल ऋतुसैमयमासाय टिटिभी गर्भाधन । आसन्नप्रमवा मती टिटिभ- मूचे । भोः कान्त मम प्रसवसमयो वर्तते विचिन्यतां किमपि निरु- पद्रवं स्थानं येन तत्राहमण्डमोक्षणं करोमि । टिटिभ आह । भद्रे रम्योयं समुद्रप्रदेशः । तदत्रैव प्रसवः कार्यः । मा प्राह । अत्र पूर्णि- मादिने समुद्रवेला चटति । सा मनगजेन्द्रानन्याकपति । तद्ग्मन्य- त्र किंचित्स्थानमन्विष्यताम् । तच्छृत्वा विहस्य टिटिभ आह । भद्रे न युक्तमुक्तं भवत्या । का मात्रा ममुद्रस्य यो मम दृषयिष्यति प्रमू- तिम् । तद्विअधात्रैव गर्भ मुञ्च । उनं च । . Llaving soon a powerful enemy one, should protect himself or hide himsolf from him; while those who are powerful should assume the brilliancy of the moon in the Sarat season (the bright light of the moon in आभिन and कार्तिक is well known) शरमन्द्र प्रकाशता--शरमन्द्रप्रकाशस्य भाव . He, kiio commences hostilities without ascertaining the strength of the eveniy meets with a defcat, as the sea sustained a defeat at the bands of a टिटिम (arapwing ). ३ In one part of the sea.. A couple, a pair. This word is made up of जाया and पनि. ५ The time favourable for con. ception. Had conception, conceived. • Near her delivery, about to be confined. आसनः प्रसव. यस्याः सा. ब. / The laying of eggs. The tide of the sea comos up or reacts Hurt, injure. ११ Freo trom tear, confident. . witte ·प्रथमतन्त्रम्। १३१ यः पराभवसंप्रातः स्वस्थान संसजेन्नरः । तेन चैत्पुत्रिणी माता तद्वन्ध्या केन कथ्यते ॥ ३१३ ॥ तच्छुत्वा समुद्रश्चिन्तयामास । 'अहो गर्वः पक्षिकीटस्यास्य । अथवा साचिदमुच्यने । उक्षिप्य टिभिः पादावास्ते भभयादिवः । स्वचिनकल्पिती गर्वः कस्य नात्रापि विद्यते ।। ३१४ ।। तन्मयास्य प्रमाणं कुतुहलादपि द्रष्टव्यम । किं ममैषोण्डापहारे रुते करिष्यति । इति चिन्तयित्वा स्थितः । अथ प्रसवानन्तरं पाण- यात्रार्थ गतायाष्टिट्टिभ्याः समुद्रो वेलायाजेनाण्डान्यपजहार । अ- थायाना मा टिटिभी प्रमवम्यानं शुन्यमवलोक्य प्रलपन्नी टिभिः मूचे । भो मुखं कथिनमम्मीन्मया ने यन्ममुद्रवलयाण्डानो विनाशो भविष्यनि तह स्तर वजावः परं मूटनयाई कामाश्रित्य मम वचनं न करोषि । अथवा माध्विमुच्यते । 'सुहृदां हितकामान न करोनाह यो वचः । स कूर्म इव दुर्बुद्धिः काष्ठाभ्रष्टो विनश्यति ॥ ३१५ ॥ टिभि भाह । कथमेनन । मानवीन । ? If a mother is tu bo called 7f7" ( a wonina having sun) by having that Sun, who t being defeated alandons his place, for what son sbould she be called harren ? thut is, she is a barren whose gon kc. २ Oh! how great is the prido. of this miserable hird ! The word काट at the end of compounds has the sense of contempt. 'पक्षा एव माट:. क. ३ The tittibha bird lies down with its legs upwards ( throwing its logs up) through the fear of the breaking of the sky (tu support it ); who has no prido conceived in his own mind? This verse is found written as under :-स्वविनकल्पिता गर्ने कस्य नाम न विद्यते । इन्क्षिय टिदिमी पादौ शत भभयादिनः ।। स्वधिनकन्धित स. त. ४ Lot me thou the truth of this out ot curiosity at least (if for nothing else ). ५, Under the pretext of tide. ६ Having recourse to prido or pgotism. ७ He, who does not listen to the advice of friends who are desirous of doing 'him good, perishes liko bis ish tortoise falling down from a pioca of wood. Ind hiaj. a. a OF sec .

·१३२ पञ्चतन्त्र। : ॥ का १३॥ अस्ति कस्मिंश्चिज्जलाशये कम्बुग्रीवो नाम कछपः । तस्य सं- कटविकटनान्मी मित्रे हंसजातीये परमस्वेहमाश्रिते। तौ च हंसौ सर स्तीरमासाय तेन सहानेकदेवर्षिमहर्षीणां कथाः कृत्वास्वमनवेलायो स्वनीडसंश्रयं कुरुतः । अथ गच्छति कालेनावृष्टिवशात्मरः शनैः शनैः शोषमगमत् । ततस्तदुःश्वदुःग्विनौ ताबूचतुः । भो मित्र जम्बा- लशेषमेतन्सरः संजान तत्कथं भवान्भविष्यतीनि व्या लवं ना हृदि वर्तते । तच्छत्वा कम्बुग्रीव आह । भोः सांप्रतं नाम्यस्माकं जीवि- नव्यं जलाभावात् । तथाप्युपायश्चिन्यतामिति । उ च । त्याज्यं न धैर्यं विधुरेपि काले धैर्यात्कदाचिद्गतिमानुयात्मः । यथा समुद्रेपि च पोतभदे मायात्रिको वञ्छिनि नर्तुमेव ।। ३१६॥ अपरं च । मित्रार्थे बान्धवार्थ च बुद्धिमान्यतने मदा । जातास्वापन्सु यत्नेन जगादेदं वचो मनुः ॥ ३१७ ॥ तदानीयता काचिदृढरन्जुलघु काष्ठं वाधिप्यनां च प्रभूतनैल- 1 Of the swan-kind. २ Resorted to or went to their nests for sholter (during night ). Grieved at his grief. तरप ( क परप ) दुखेन दुःखितौ. ४ llaving only the mud romaining: जम्बाल एव शेषः यस्य. ब. ५ How will it tare with you? what will be your state ? ६ Anxiety, perplexity. . It is not possible for us to live. ८ Even though the timos bo advorso, one should not give up courage; perhaps through courgo one (H: ) may obtain success (गति); just as in the sea when a boat is broken, a voyaging merohant wishes only to cross in safety. तम्-तरीd or तरितुं r being a sut root. ९ A talented man always strives with efforts for the sake of a friend or relative when calamitios befall, so says Manu. Po Full of plentifu' water.

·प्रथमतन्त्रम् । १३३ जरो येन मया मध्यप्रदेशे इन्नैर्गृहीते सति युवा कोटिभांगयो- म मया सहितं संगृह्य तसगे नयथैः । ताबूचतुः । भो मित्र करिष्यावः परं भवता मौनवनेन भाव्यं नो चेनव काष्ठा पानी यति । तथानुष्टि। गच्छता कम्बुप्रीवेणाधोभागव्यवस्थितं किं- पग्मालांकितम । तर ये पौगम्ने तथा नीयमानं विलोक्य मवि- स्मयमिदमूचुः । अही चक्राकारं किमपि पक्षिभ्यां नीयते । पश्यन पश्यन । अथ नेगी कोलाहलमाकर्य कम्युग्रीव आहे । भोः किमेष कोलाहल इति वक्त मैना अनि"पा : पोरैः ग्वाडशः रुतश्च । अनोहं बीमि सुहृदां हितकामानामिनि ॥ नथा च । "अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमनिम्नथा । द्वांबतो सुरमंधन पदविया विनश्यति ॥ 31८।। टिभि अम्ह । कथमेतत । मात्रात । ॥ कथा १४॥ कम्मिंश्चिजलाशयनागविधाता प्रत्युत्पन्नमतिय द्रविष्यश्चति त्र- या मत्म्याः सन्ति । अथ कदाचिनं जलाशयं दृष्ट्वागच्छदिमम्य- जाविभिरुतं यदहा बहमत्स्याय हुदः कदाचिदपि नाम्माभिग्न्वे- The midille pustion ( of the -tick ) hoing sized with the tecth. : At the two end. The l'reont is 11-ed for the Future. नपथ नयय... (Inc who has taken upon liinaself the vow of silent'. मौन बन यम्य. व... IBy Kamsugriva who was going or rather being carried by the two wans, Situated, lying. Having the form of a wheel, some. thing like a wherl. Noise, uproar. Wished or began to say: ? Desirous of aying the worls 477 or Ti aru affixed to the intuitives of verlos after dropping the nasal in the sense of "dosinous of" &c. Bring half uttered. १२ 3771572fT: The who provide for what is not come, that is, provident ) and TTTST ( he who is ready-witted ; these two happily pror per, while यविष्य ( he who say'swbat is to happen will happen, that is, a fataliat ) perishes. गमतगतंविधाता-अनागतम्य विधाता. प.तः प्रत्युपत्रमतिः-प्रत्यत्पत्रा मति- यस्य. ब. २३ Fishermen. २४ Containing or fult many fishes. 4. A pond, a lake. १२ .

·१३४ पञ्चतन्त्र। ३ पितः । नदयाहारवृतिः संजाता संध्यासमयश्च संभूतस्तनः प्रभाते भागन्तव्यमिति निश्चयः । अतस्तेषां तत्कुलिशंपातोपमं वचः समाक पर्यानागतविधाना सर्वान्मत्स्यानाहूयेदमूचे । अहो श्रुतं भवद्भिर्यन्ग त्स्यजीविभिगभिहितम् । तद्रापावपि किंचिद्गम्यतां ममीएवर्ति मरः उक्तं च । अशकैलिनः शत्रोः कर्तव्यं प्रपलायनम् । संश्रितव्योथवा दुर्गो नान्या तेषां गतिर्भवेत् ॥ ३१९ ॥ ननृन प्रभातसमये मत्स्यजीविनीत्र समागम्य मत्म्यमंक्षयं करि- प्यन्ति । एतन्मम मनमि वर्नने । नन्न युक्तं सांप्रतं क्षणमप्यत्राव- स्थातुम । उक्तं च । "विद्यमाना गनिर्यपामन्यत्रापि मुभावहा । ने न पश्यन्ति विद्रामा देशभई कुलक्षयम .. ३२३ ।। नदाकर्य प्रत्युत्पन्नमनिः प्राह । 'अहो मत्यमभिहितं भवता । ममायभीष्टमतत । तदन्यत्र गम्यनामिनि । उकं च । परदेशभयाद्रीना बहुमाया नपुंमकाः। म्वदेशे निधनं यान्ति काकाः कापुरुषा मृगाः ।। ३२१ ॥ यम्याम्नि मर्वत्र गतिः म कस्मा- म्वदेशगगेण हि याति नाशम । २ The mean of our suly-2-tence पद. Resembling the fail or troke of adamant करिशमानन मा यरप तत्. ब. : Even this very night. & Thone, who are wenk should run away from a powerful enemy or should take shelter in a fort; they have no other ulternative'. मतव्यः म पवितव्य. la Those wise men, who have a "afe re-ort clsewhere, do not see the destruction of their country or family ( by remaining where they are ). मावा व रा-मब मावहताति. डा. ६ Desirable, desired. • Those, who nre very foolish sau impotent, and also crows, wean persons and deer. Being afraid of the difficulties of a fotcigu country, die in their own. . Why should he, who has access everywhere, bring down de. struction upon himself through love for his own country; (for) it is the mean who drink salt water saying that tie well ( from which they drink ) belongs to their father or is ancestral. ।

·प्रथमतन्त्रम् । तातस्य कूपोयमिति बुवाणाः क्षार जलं कापुरुषाः पिबन्ति ।। ३२२ ॥ .भंथ तन्ममाकार्य पाच्चैविहस्य यद्भविष्यः प्रोवाच । अहो न भवद्या मन्त्रितं सम्मगतदिति यतः किं वाहात्रेणापि तेषां पितृपै- नामहिकमतत्सरस्त्यनुं • युज्यते । तद्ययायुःक्षयोस्ति तदन्यत्र गना- नामपि मृत्युभविष्यत्येव । उक्तं च । अगक्षितं निधुनि देवभिनं सुरक्षितं दैवहतं विनश्यति । जीवन्यनाथोपि वने विजितः कृतप्रायन्नापि गृहे विनश्यनि ।। ३२३ ।। तदह न यास्यामि । भवद्या च यत्प्रतिभानि तत्कार्यम । अथ तस्य ने निश्चयं ज्ञावानागविधाता प्रत्युत्पन्नमनिश्च निकान्नौ मह परिजनेन । अथ प्रभात मत्स्य विभिालेनन्जलाशयमालाड्य यद्भविष्येण मह जलाशयां निमम्यता नीतः। अनाहं ब्रवीम्यनाग- तविधाता चति नच्छुत्वा टिभि आह । भद्रे किं मां यद्रविष्य- सदृशं मंभावयिष्यामि । तत्पश्य में वृद्धिमभावं यावंदनं दुष्टममुद्र शोषयामि । टिभ्यिाए । अहो "कने ममुद्रण मह विग्रहः । तन्न युक्तमम्योपरि कोपं कर्तुम । उक्तं च यतः । ॥ . २Vory loudly. प्रकर्षण : Simply by bearing what they said. Belonging to the father and grandfather, that is, ancestral, hereditary. If our lives are at an end. Will certainly happen. "I ha- heru the furce of surely, as a matter of course. That which is uw vrutectud stands protected by fate and that which is well-guarded, is destroyed when struck by fate; a person, though deserted in a forest withont any help, lives, wliile ouc for whom great efforts are made does not live eren at home. कृतमय- न:- कृताः प्रयत्नाः यम्म.ब. What appears (proper). < जनगमय. कर्म. २ Having churned or stirred (abs. of the caus. of 7 1 P. with 371 ). 19 Rendered 6sh-less, not ow forb was latt. ११ How can you wage war with the sea : that is, there is great disparity between you and the soa.

·पञ्चतन्त्रे। 'पुंसामसमर्थानामुपद्रवायात्मनो भवेत्कोपः । पिठरं कथतिमात्रं निजपा नेव दहद्वितराम् ॥ ३२४॥ तथा च । अविदित्वात्मनः शक्ति परस्य च समुत्सुकः । गच्छन्नभिमुखो नाशं याति वह्नौ पतुङ्गवत् ।। ३२५ ।। टिटिभ आह । प्रिये मा मैवं बद । येषामुत्साहशक्तिर्भवति ने स्वल्पा अपि गुरूनपि विक्रमन्ते । उक्तं च । विशेषात्परिपूर्णस्य याति शबोरमर्षणः । आभिमुख्यं शशाङ्कस्य यथायापि विधुंनुदः ।। ३२६ ।। तथा च । 'प्रमाणादधिकस्यापि गण्डश्याममदच्युतेः । पदं मूर्षि समाधने केसरी मत्तदन्तिनः ॥ ३२७ ।। तथा च । बालस्यापि रवेः पादाः पतन्युपरि भूभृताम् । तेजसा सह जातानां वयः कुत्रोपयुज्यते ॥ ३२८ ।। तदनया चञ्चास्य सकलं नोयं शुष्कस्थलत 'नयामि । टिट्टिभ्याह । भोः कान्त यत्र जाह्नवी नवनंदीशतानि गृहीत्वा नित्यमेव प्रविशति १ The anger of those people who aro weak, becomes injurious to their own solvos; a pot when it buils excessively burns its own sides all the more (.and nothing olse). २ This has been already translated. Sce verse 237. The strength of energy. / Conquer, overcome. ५ A passionate man facey an enemy especially when he is full ( prepared at all points), just as the demon Rahu (विधुतुद् ) attacks the full-inoon even now. विधुं तुदतीति. उप. He who troubles विy the moon. शशाक-शशः अक यस्य. क. ६ Thelion places his foot on the head of au intoxicated elephant from the tom. plos of which brown juice is dropping down, and wbicle is arger in size. गण्डश्याममदन्युत ought to have been गण्डच्युत- क्याममदे. It is an irregular Bahu. Comp. v The rays even of the young sun fall on the mountains (the feet even of a young boy fall on the heads of kings ). What is the use or need of the age of those who are born with lustre. पाद (1) ray, (2) fapt. aa (1)'mountain, (2) king. <Shall makeitary gkound; shall dry it up. ९ Nine hundred rivers नवनदी पातानि-नदीनां शतानि.

·प्रथमसनम् । १३७. तथा सिन्धुश्च तत्कथं त्वमष्टादशनदीशनैः पूर्यमाणं तं विषुषवाहिन्या बच्चा शोषयिष्यसि । तत्किमश्रद्धेयेनोकेन । टिटिभ आह । प्रिये । 'अतिर्वे: श्रियो मूलं चञ्चुर्मे लोहसंनिभा । अहोराचाणि दीणि समुद्रः किं न शुष्यति ।। ३२९ ।। कुरधिगमः परभागो यावत्पुरुषेण पौरुषं न कतम् । जयति तुलामधिरूढो भास्वानपि जलदपटलानि ॥३३०॥ टिटिभ्याह । यदि त्वयावश्यं ममुद्रेण सह वैगनुष्ठान कार्य तद्- न्यानपि विहगानाहूय मुह जनसहित एवं समाचर । उक्तं च । बहूनामप्यसाराणां समवायो हि दुर्जयः । तृणैगवेष्टयने गजुर्यया नागोपि बध्यते ॥ ३३१ ।। तथा च । 'चटकाकाष्ठकृटेन मक्षिकादरैस्तथा । महाजनविरोधिन कुजरः प्रलयं गतः ॥ ३३२ ॥ टिभि आह । कथमेतत । सा प्राह । Eighteen hundred rivers. Carrying only a drop. विशुषं वहतीनि. ३ Alhence of dejction is the root of prosperity (Cf. the English Afaint heart never won a fair lady'), my heak is a hard as iron, will not thon the sea be dry ( if I work ) for long days and nights : लोह- संनिभा. तृ. त. अहोरान is usually used in the masculine gender. * Suporior orelleuce or nicrit is difficult to get only 80 long as a person has not put forth hiu mnuly power; cven the sun dispels ( lit. conquer!) multitudes of cloudy when it enters the sign Libra of the zodiac. The other mean. ing of staf is to be balanced ngripst; when a person is balanced against another, he can casily conquer him. To धिगम-दुखेन अधिगन्तं शक्य ; परभागः-परभामी भाग क It is equal to ममंपद. ५ Declaration of open hostility. ६ Acompanied with your friends or relations. The union oven of many trifling things is hard to overcome, ( for) a ropo is mado up of grass whereby even an elephant is tied. असाराणां nnderstand वस्तूनां. अमार--- -नारित मारं यस्मिन्. व. ८ An elephant was destroyed by the hostility with many people ( creatures ), viz., the sparrow, the wood.pecker, the Hy and the frog. Properly speaking the first too padas ought to be to काठकटाभ्यां and मक्षिकाटेराभ्यां respectively.

·1३८ । १० ॥ कथा ॥५॥ कस्मिंश्चिद्वनोद्देशे चटकदंपनी तमालनरुरुतनिलया प्रतिवसतः। अथ गच्छना कालेन संततिरभवत् । अन्यस्मिन्नहनि प्रमत्तो गजः कश्चिनं तमालवृक्ष घनिश्छायार्थी समाश्रितः । ततो मदोत्कर्षात्ता' तस्य शाखा चटकाक्रान्तां पुष्कर्गप्रेणारुष्य भञ्ज । तस्या भङ्गेन चटकाण्डानि सर्वाणि विशीर्णानि । आयुःशेषतया च चटका कथ- मपि प्राणैर्न वियुका । अथ साण्डभभिभूता प्रलापान्कुर्वाणा न कथंचिदतिष्ठत । अत्रान्तरे तम्यास्तान्प्रलापाश्रुन्चा काष्ठकुटो नाम पक्षी तस्याः परमसुहृन ःग्वदुःम्वितोभ्येत्य नामुवाच । भवति किं वृथा प्रलापेन । उक्तं च । "नष्टं मृतमतिकान्तं नानुशोचन्नि पण्डिताः । पण्डितानां च मृर्वाणां विशेषोयं यतः स्मृतः ॥ ३३३ ॥ नया च ।"अशोच्यानीह भतानि यो मुढस्नानि शोचति । स दुःग्वे लभते दुःख द्वाबनौँ निषेवते ।। ३३४ ॥ अवच्च । श्लेष्माश्रु बान्धवैर्मुझं प्रेनो भुक्ते यतोवशः । नस्मान्न गेदितव्यं हि कियाः कार्याः प्रयत्नतः ॥ ३३५।। चटका पाह । अस्त्वेतन । परं दृष्टगजेन मदान्मम संतानःयः Who had madu their ne-tz on a Tanila tree. तमालतरी कृतः निलयः याभ्याम्. ब. २ Progeny, offspring. s Dasirous of iitting in the shado. ४ Through excess of pride. ५ Occupied or inhabited by the sparrowp. ६ Trunk. ७ Hurt, injured, broken. P. P. of T O P. with 4. Overcome with sorrow for tholoss of her oggs. ९ Never ceased, continued lamenting.१० The wise do not bewail what is lost, what is dead and what is past. This is, therefore, said to be the difference between wise mon and fools (who do bewail &c). ?? In this world all created things (भूतानि ) are not tit to be lamented, and that fool who bewails their loss, gets one calamity in another and thus suffers two. 77 Since the helpless dead person has to eat the phlegmatic tears dropped down (in weeping) by the relatives, no one should weep, but perform all the funerxt" rites with all efforts. destruction of my offspring. २ १३ The ·प्रथमतनम्। कृतः । तयदि मम त्वं सुहृन्सत्यस्तस्य गजापसदस्य कोपि वधो- नयश्चिन्त्यो यस्यानुष्ठानेन मे संततिनाशःग्यमपसरति । उक्त च । आपदि येनोपकतं येन च हमितं दशासु चान्यासु । उपलटपकंदपि च तयोर्यस्तं पुरुषं परं मन्ये ॥ ३३६ ॥ काष्ठकूट आह । भवनि मत्यमभिहितं भवत्या । उक्तं च । स सुहृमसने यः स्यात्म पुत्रो यस्तु भक्तिमान् । स भृत्यो यो विधेयज मा नार्या यत्र निवृतिः ॥ ३३७ ॥ तत्पश्य मे बुद्धिप्रभावम । पर ममापि सुहृद्भूता वीर्णारवा नाम मक्षिकास्ति । तनामा यागच्छामि येन म दुगमा दृष्टगजो हन्यते । अथामौ.मह चटकया मक्षिकामामाय पोवाच । भद्रे ममेष्टेयं चट- का केनचिदुष्टगजेन पगभूताण्डस्फोटेंनन । ननस्य वधोपायमनिष्ठ- बो मै साहाय्यं कर्तुमर्हमि । मक्षिकायाह । भद्र "किमुच्यतेत्र विषये। उक्तं च। १ The lowest of elephant-. अरमद as a latter part of com. pounds has the sense of the . lowest, wor.t" of &c. Grief consequent on tho 1024 of my young ones. Goes away, is removed. r I consider that to bo the best man who confers bonefits on him who hay done him good in adversity, and injury to him who has laughed at him in his extremo circumstanreg. For ata thero is another reading as विषमाम. उपकृत aud अपकृत Pre. P. from + with उप and अ having for their objects तयोः. परं--पाम श्रेष्ठं. ५ He is a friend in reality who is friendly in need, he is a son who is devoted ( to his parents), he is servant who is obedient ( lit. knowing what to do ) and she is a wife from whom one gets happiness. सम्हद् &c. Cf. the Eng. lish proverbs A friend in need is a friend indeed. Having the sound of a lute. वीणाया इव रवां यम्या . . . Having invited or brought. ८ My friend. ९. Breaking or destroring. १० Doing, carrying out, executing. What more Dood you say on the subject ?, that is, what you hayo said is enough to induce me to assist you.

·१४० पञ्चतनो। .. पुनःप्रत्युपकाराय मिधागो क्रियते प्रियम् । यत्पुनर्मित्रमित्रस्य कार्य मित्रैर्न किं कृतम् ॥ ३३८ ॥ सत्यमेतत् । परं ममापि भेको मेघनादो नाम मित्रं तिष्ठति । तम- प्पाहूय यथोचितं कुर्मः । उक्तं च । हितैः साधुसमाचारैः शास्त्रज्ञैर्मनिशामिभिः । कथंचिन्न विकल्पन्ले विद्वद्भिश्चिन्निता नयाः ॥ ३३९ ।। अथ ते त्रयोपि गत्वा मेघनादस्याये पूर्वं वृत्तान्तुं निवेद्य तस्थुः । अथ स प्रोवाच । कियन्मात्री गजो लगको महाजनस्य कुपितस्य । तन्मडीयो मन्त्रः कर्तव्यः । मक्षिके न्वं गत्वा मध्यासमये तस्य मदोत्कटस्य गजस्य कर्णे वीणाग्वसदृशं शब्दं कुरु येन श्रवणसुख- लालसो निमीलिननयनो भवति । ततश्च काष्ठकटचञ्च्चा स्फोटित- नयनोन्धीभूतस्तृषा! मम गर्नतटाश्रिनस्य मपरिकरस्य शब्दं श्रुत्वा जलाशयं मत्वाभ्यति । नन गर्नमामाय पतिष्यनि पश्चत्वं यास्यति चेति । एवं समवायः कर्तव्यो यथा वैरसाधनं "भवति । अथ तथा- नुष्ठिते स मनगजो मक्षिकागेयाश्रवणसुग्दानिमीलितनयनः पश्चात्का- मुकूटहनचक्षुर्मध्याहममये भ्राम्यन्मण्डकशब्दानुमारी गच्छन्महनी गर्तामासाद्य पतितो मृतश्च ।। अतोहं ब्रवीमि चटकाकाष्ठकूटेनेति । are Any good in done to friends for an obligation in return ; thnt business which is done for the friend of a friend-is that nut said to be done by friends? The plans dosignou in consultation with friends of good conduct, versed in Shastras, endowed with talent and learned, do not change, or, cafe साधुममाचार साधु समाचारः यस्य. ब. शालिन as a latter part of compounds means endowed with or possessed of. Of what account is & poqw.velephant to many creatures got angry ? that is, they can easily defoat him. » Resembling the sound of a lute. ५ Ardently desirous of the pleasure of the ear. ब. स. ६A hollow; a hole. • Accompanied with my rotinue. परिकरण सहितस्य.ब. ८ Will die. पनन्न या or गम् means to soparate into the five ploments, and thus to die. Union. १. Revenge will be taken or accomplished..११ '. Hearing the song of the fiy. १२ Whose eyes were taken out by the wood-pecker. - ·प्रथमतन्त्रम्। १४१ 3 टिटिभ आह । भद्र एवं भवतु । सुहवर्गसमुदायेन समुद्रं शोष- यिष्यामीति निश्रित्य बकसारसमयूगदीन्ममाहृय प्रोवाच । भोः प- राभूतोहं समुद्रेणाण्डकापहारेण तञ्चिन्त्य तामस्य शोषणोपायः ते सं- मन्य प्रोतु । अशका वयं समुद्रशाषणे तन्किं वृथा प्रयामेन । उक्तं च । अबलः प्राभतं शत्रु यो याति मदमोहितः । युद्धार्थ स निवर्तेन शीर्णदन्ती गजो यथा ॥ ३४० ।। तदस्माकं स्वामी वैनतयोस्ति । ननस्मै सर्वमतपरिभवस्थान" निवेयते येन स्वजातिपरिभवकुपितो वैगनृण्यं गच्छति । अथवात्राव- लेपर्करिष्यति तथापि नास्ति वो ग्वम् । उक्तं च । सुहृदि निरन्तरचिने गुणवति भृत्येनुवर्तिनि कलत्रे । स्वामिनि शक्किममते निवेद्य दुःवं सुग्वीभवति ।। ३४१ ।। “तयामी वैनतेयसकाशं यतीमावस्माकं स्वामी । तथानुष्ठिने सर्वे ते पक्षिणी विवर्णवदनां बाप्पग्निदशी वैनतेयसकाशमुपेत्य करुण- स्वरेण फूत्कर्तुमारब्धाः । अहो अबम्हण्यमब्रम्हण्यम । अधुना सदा- चारस्म टिभिस्य भवनि "नाथे मति ममुद्रणाण्डान्यपहृतानि । न- सनष्ठमधुना पक्षिकुलम । अन्यपि स्वच्छ या समुद्रण व्यापादयि- ध्यन्ते । उक्तं च। १With a multitude ot friends &c. - Wo are unable to dry up the sea. • That weak person who through folly attacks a powerful enemy, will come bask ( shorn of his pride like an elephant Ac.). . Let us report all this humiliation to him. Will aveuge the injury (lit. with be free from the dobt of enmity &c. ). ६ (Or if he should show him. self too proud to sympathize with us. o A man becomes bappy by communicating tho cause of his grief to a friend whose heart is the same with his (an intimate friend ), to a moritorious servant, obedicut wife and a mastor who is able: निरंतरचिते-निरतरं पितं यस्य नरिमन ब. ८ So let u go. ९ With the eyes filled with tears. बाप्पैः पृरिता देशोभा. १. Alas ! als!.god forbid ! ११ Your honour being the lord or king. .

·१४२ पञ्चतन्त्र। एकस्य कर्म संवीक्ष्य करोत्यन्योपि गर्हितम् । गतानुगतिको लोको न लोकः पारमार्थिक ।। ३४२ ।। तथा च । चाटतस्करदुर्वनैस्तथा साहसिकादिभिः । पीड्यमानाः प्रजा रक्ष्याः कूटच्छद्मादिभिस्तथा ॥३४३।। प्रजानां धर्मषडभागो गज्ञो भवति गक्षितुः । अधर्मादपि षडभागो जायते यो न रक्षति ॥ ३४४ ॥ प्रजापीडनसंतापा-समुद्धृतो हृनाशनः । राज्ञः श्रियं कुलं प्राणान्नादग्ध्वा विनिवर्तते ।। ३४५ ।। राजा बन्धुरबन्धूनां गजा चक्षुरचक्षुषाम । राजा पिता च माता च सर्वेषां न्यायवर्तिनाम् ॥ ३४६ ।। फलार्थी पार्थिवो लोकान्पालयेयानमास्थितः । दानमानादिनीयेन मालाकारोड्नुगनिव ।। ३४७ ॥ यथा बीजाङ्कुरः सूक्ष्मः प्रयत्नेनाभिरक्षितः । फलप्रदो भवेकाले तल्लोकः सुरक्षितः ॥ ३४८ ।। Having soon a consurable action dune by ono mau, another doos it ; people are blind followers of customs and not the lovers of truth. गतानुगतिक = गर्न अनुगन्तीति following the bygones. पारमार्थिक adj. from परमार्थ the highest truth. २ Subjects should be protected from being persocuted by cheats, thieves, ill-behaved persons, adventurers and also by means of falsehood and other things. कूटच्छपनी भादिनी येषां ते ब. ३ A king who protects his subjects, gets onesixth part of their religious merits; he also gets one-sixth part of their irreligion when ho does not protoct them. :- षष्ठः भागः क. Instead of अधर्मादपि one would have ex. pected अधर्मस्यापि. ४ The fire arising from the rain of the opprossion of the subjects, dues not returu ( become cool) without burning the woalth, family and lifo of the king. संताप also means heat, fire. ५ A king is the brother of the brotherless, and eye of the eyotess; a king is the father and mether of all those who act justly. अवध and अचक्षुम् are ब. न्यायेन वर्मते इति. उप. ६ This verse is nearly the same as 220. • This is exactly equal to verse 223.

·प्रथमतन्त्रम् । १४३ । 'हिरण्यधान्यरत्नानि यानानि विविधानि च । तथान्यदपि यत्किंचित्प्रजाभ्यः स्याभूपस्य तत् ॥ ३४९ ॥ अथैवं गरुडः समाकर्ण्य तदुःखदुःखितः कोपाविष्टश्च व्यचिन्तयत्। त्यमुक्तमेवैः पक्षिभिः । अहो तय गत्वा तं समुद्र शोषयामः । वं चिन्तयतस्तस्य विष्णुदतः ममागन्याह । भो गरुन्मन्भगवता ना- दायर्णनाहं तव पार्थं प्रषितः । देवकार्येण श्रीभगवानमगवन्या या- स्थतीति । तन्मवीमागम्यताम । नच्छत्वा गरुडः साभिमान पाह भो दृत किं मया कुभृत्येन भगवान्करिष्यति । तद्वत्वा नं वद यद- न्यो भृत्यो बाहनायास्मस्थाने क्रियताम् । मदीयो नमस्कारो वाच्यो भगवतः । उनं च। यो न वनि गुणान्यस्य न २ मेवेत पण्डितः । न हि नम्मान्फलं किंचित्सुरुष्टादृषगदिव ॥ ३५ ॥ हुन आह । भी वैनतेय कदाचिदपि भगवन्तं प्रति त्वंया नैनव- भिहितमीहक । नत्कथय किं ने भगवतापमानस्थानं कृतम् । गरूर आह । भगवदाश्रयभूतेन म मुद्रेणास्मद्दिहिभाण्डान्यपहनानि । तयदि निग्रहं न कंगनि तदहं भगवनी न भृत्य इत्येप निश्चयम्वया वाच्यः । नहनतरं गत्वा भवता भगवतः ममीपे गन्तव्यम् । अथ दूतमुखेन प्रणयकुपित वैनतेय विज्ञाय भगवाश्चिन्तयामाम । अहो स्थान को- पो वैनतेयस्य । तस्वयमेव गन्वा ममानपुर:मरं तमानयामि। उक्तं च। भकं शनं कुलीनं च न भृत्यमपमानयेन । पुत्रवल्लालयेन्नित्यं य इच्छेन्छेय आत्मनः ।। ३५१ ।। This is nearly cual to 221. २ Let us dry; we shall dry. Have been sent to yon. On an errand of the gods. With pride or egotism. अभिमानेन मह यथा नथा. अव्य.. Be appointed in my place. Let my bumble respects be paid to the god ? Give him my respects. ८ This versc is nearly equal to 47: ९ The place or object of insult or disrespect3B cause of disrespect. ? Boing a sheltoring place, that is, the vehicle or seat of &c. ११ Punishment or chastisement. 1PAngry through love or affection, ? In the propor place; right, just. १४ He, who wishes for his own welfaregshould pever disrespect a servant who is devoted, able and noblyborn, but should treat him affectionately like a pon. १६ ·१४२ पञ्चतन्त्र। एकस्य कर्म संबीक्ष्य करोत्यन्योपि गर्हितम् । गतानुगतिको लोको न लोकः पारमार्थिक ।। ३४२ ॥ तथा च । चाटतस्करदुर्वृत्तैस्तथा साहसिकादिभिः। पीड्यमानाः प्रजा रक्ष्याः कूटच्छद्मादिभिस्तथा।।३४३।। प्रजानां धर्मषडभागो गज्ञो भवति रक्षितुः । अधर्मादपि षडभागो जायते यो न रक्षति ॥ ३४४ ॥ प्रजापीडनसंतापान्समुद्भुतो हताशनः । राज्ञः श्रियं कुलं प्राणान्नादग्ध्वा विनिवर्तते ।। ३४५ ।। राजा बन्धुरबन्धूनां गजा चक्षुरचक्षुषाम । राजा पिता च माता च सर्वेषां न्यायवर्तिनाम ॥ ३४६ ।। फलार्थी पार्थिवो लोकान्पालयेयत्नमास्थितः । दानमानादितोयेन मालाकारोगनिव ।। ३१७ ॥ *यथा बीजाङ्करः सूक्ष्मः प्रयत्नेनाभिरक्षितः । फलप्रदो भवेकाले तहल्लोकः सुरक्षितः ॥ ३४८ ॥ Ilaving soon a censurable action dune by onoman, another does it ; people aro blind followers of customs and not the lovers of truth. गतानुगतिक गर्न अनुगा नीति following the bygones. पारमार्थिक adj. from परमार्थ the highest truth. २ Subjects should be protected from beivg porsecuted by cheats, thieves, ill-behaved persons, adventurers and also by moans of falsehood and other things. कूटच्छ पनी भादिनी येषां ते. ब. ३ A king who protects his subjects, gets onesixth part of their religious morits; he also gets one-sixth part of their irreligion when he does not protect them. पड़ाग = षष्ठः भागः क. Instead of अधर्मादापि one would have ex. pected अधर्मस्यापि. ४ The fire arising from the pain of the op prossion of the subjects, dues not return ( bocomo cool) without burning the wealth, family and life of the king. संताप also means heat, fire. ५ A king is the brother of the brothorlogs, and eyo of the eyetos's; & king is the father and mother at all those who act justly. अवैध and अचम् art ब. न्यायेन वर्तते इति. उप. | This verse is nearly the same as 220. • This is exaotly equal to verse 223, ·प्रथमतन्त्रम् । 'हिरण्यधान्यरत्नानि यानानि विविधानि च । तथान्यहपि यत्किंचिप्रजाभ्यः स्यानृपस्य तत् ॥ ३४९ ॥ अथैवं गरुडः ममाकर्ण्य नहुःखदुःग्वितः कोपाविष्टश्र व्यचिन्तयत् । नित्यमुक्तमेरैः पक्षिभिः । अहो नदय गत्वा तं समुद्र शोषयामः । एवं चिन्तयतस्तस् विष्णुद्वतः ममागन्याह । भो गरुत्मन्भगवता ना- हायणेनाहं तवं पार्थे प्रेषितः । देवकार्येण श्रीभगवानमगवा या- स्थतीति । तत्सत्वगमागम्यनाम । नच्छ वा गरुडः माभिमान प्राह । भो दृत किं मया कुभृत्येन भगवान्करिष्यति । तद्न्वा तं वद यद- न्यो भृत्यो वाहनायास्मस्थाने क्रियताम् । मदीयो नमस्कारो वाच्यो भगवतः । उनं च। यो न बनि गुणान्यस्य न ते सेवेन पण्डितः । न हि तस्मात्फलं किंचित्सुकृष्टादृषगदिव ॥ ३५० ॥ दृत आह । भो वैनतेय कदाचिदपि भगवन्तं प्रति त्वंया नैतद- भिहितमीहक । तत्कथय किं ते भगवतापमानस्थानं कतम । गरुड आह । भगवदाश्रयभूतेनं ममुद्रेणास्मट्टिटिभाण्डान्यपहतानि । यदि निग्रहं न कंगति नहं भगवती न भृत्य इत्यप निश्चयस्वया वाच्यः । तहततरं गत्वा भवना भगवतः ममीपे गन्तव्यम । अथ दुतमुखेन प्रणयकुपित वैनतेयं विज्ञाय भगवाश्चिन्तयामाम । अहो स्थान को. प्रो बैनतेयस्य । नत्स्वयमेव गत्वा ममानपुरःसरं नमानयामि। उक्तं च । १६भ शक कुलीनं च न भृत्यमपमानयेत । पुत्रवल्लालयेन्नित्यं य इच्छेच्छेय आत्मनः ।। ३५१ ।। This is nearly oqnal to 221. ? Let us dry; we shall dry. ३ Have been sent to yon. On an errand of the gods. With pride or egotism. अभिमानेन सर यथा नथा. अन्य...Be appointed in my placo. • Let my humble respects bo paid to the god ? Give him my respects. ८ This verse is nearly equal to 47: , The place or object of insult or disrespect; cause ot disrespect. १० Being a sheltering place, that is, the vehicle or seat of &c. ?? Punishment or chastisemont. li Angry through love or affection. In tho proper place; right, just. ?He, who wislies for his own welfare should never disrespect a servant who is devoted, able andonoblyhorn, but sbould treat him affectionately like a pon.

·१४४ पञ्चतन्ने। अन्यच्च । राजा तुष्टोपि भृत्यानामर्थमात्र प्रयच्छनि । ते तु संमानमात्रेण प्राणैरप्युपकुर्वते ॥ ३'३२ ।। इत्येवं संप्रधार्य रुक्मपुरे वैनतेयसकाशं सत्वरमगमन् । वैनतेयोपि गृहागतं भगवन्तमवलोक्य अपाधोमुखः प्रणम्यावाच । भगवन् त्व- दाश्रयोन्मत्तेन समुद्रेण मम भृत्यस्याण्डान्यपन्य ऐपमानस्थानं कृत- म् । परं युष्मलजयाहं न स्थलना न नयामीति यतः स्वामिभया च्छु- नोपि प्रहागे न दीयते । उक्तं च । "येन स्यालुघुता वाथ पीडा चिने प्रभोः कचित । प्राणत्यागेपि तत्कर्म न कुर्यात्कुलसेवकः ॥ ३५३ ॥ वच्छत्वा भगवानाह । भी वैनतेयस मभिहितं भवता । उक्तं च। "भृत्यापराधजो दण्डः स्वामिनी जायते यतः । तेन लज्जापि तस्योत्था न मृत्यस्य तथा पुनः ॥ ३५४ ।। तदागच्छ येनाण्डानि ममुद्रादादाय टिभिं मंभावयावोमरावती च गच्छावः । तथानुष्ठिते समुद्रो भगवता निर्भाग्नेयं शर संधी- याभिहितः । भो दुगन्मन्दीयन्तां टिटिभाण्डानि नो चेत्स्थलतां त्वां नयामि । ततः समुद्रेण मभयेन टिटिभाण्डानि तानि प्रदत्तानि टिहि- भेनापि भार्यायै समर्पितानि । अनोहं ब्रवीमि शत्रोचलमविज्ञाय नि । तस्मात्पुरुषेणोयुमो न त्याज्यः । तदाकंर्य संजीवकस्तमेव भूयो- पि पप्रच्छ । भो मित्र कथं ज्ञेयो मयासौ दुर बुद्धिरिति । इयन्त कालं This verso is equal to 8:3. With the head hung down through slame. Iutoxicated or grown insolent by the fact of his being your seat or abode. x Throngh fear of bringing shule upon you. 4 One who is a hereditary servant, should not do that action. which will detract from the merit, or cause pain to the mind of the, master, even though he ( servant) be at the point of death. Since punishmont is awarded to a master for the tho offences of his servant, the shamo thercof should also be bis and not of the servant. तस्योत्था भृत्योत्था -भृत्यात् यत्या proceeding from the actions of the servant. o Being scolded or taken to. task. t Belonging to or presided over by firo. ९ Havins aimed. to Industry, offort. ११Up to this time.

·प्रथमतन्त्रम् । इत्तरोनरस्नेहेन प्रसादेनं चाही दृष्टो न कदाचिनद्विकृतिहा। यता येनाइमात्मरक्षार्थ नवधाय च यते । दमनक आह । भद्र न ज्ञेयम् । एष ने प्रत्ययः । यदि रक्तनेत्रविशिखा भ्रूकुटिं दधा- किणी परिलेलिहत्त्वां दृष्ट्वा भवति तदुष्टबुद्धिरन्यथा सुप्रसाद- है। तदाज्ञापय माम । स्वाश्रयं प्रति गच्छामि । त्वया च यथार्य भिदो न भवति तथा कार्यम् यदि निशीमुग्वं प्राप्य गन्तुं शक्रोषि त्यागः कार्यः। यतः। *त्यजेदेक कुलस्याथै प्रामम्याथै कुलं त्यजेत् । ग्राम जनपदस्यार्थ आत्मार्थ पृथिवीं त्यजेत ॥ ३५५ ।। आपदर्थे धनं रक्षेद्वागत्रक्षेद्धनैरपि । आत्मानं सततं रक्षेद्वारैरपि धनरपि ॥ ३५६ ॥ बलवताभिभात्य विदेशगमनं तदनुप्रवंशो वा नीतिः। तद्देशन्यागः कार्यः । अथवात्मा मामादिभिरूपायैरभिरक्षणीयः । उ च । "अपि पुत्रकला प्राणाम्रक्षेत पण्डितः । वियमानैर्यनस्तैः स्यान्सर्व : स्यान्सर्वं भूयोपि देहिनाम् ॥ ३५७ ।। . - | I have been treated with increasing affoction and tarour. R Seen, found (hy me ).. ३ With rod eyes. रके ने यस्य स .ब. ४ Contracting his eye-brows into three wrinkles (as a sign of anger). ५ Woll-pleased. Evening ( lit. the face of the night ). One hould sacrifice ono individual for tho good of the family, the family for the sake of the village, and the village for the good of the country, and the whole earth for one's own sake. ८ One should save wealth against the time of difficulty, save the life of the wife, oven at the sacrifice of wealth, and should always save himselt oven at the sacrifos of both wife and wealth. It is a politic step that when a man is detoated by a powerful person, he should either go to a foreign country or accommodate himself to his whims and thus gain bim over. 20 A wise man should save his Uitg oven at the sacrifice of his son and wile, sinco it (lite) being in existence, men will again obtain vow, thing ( lost before ).

·१४६ पञ्चतन्त्र। तथा च ।'येन केनाप्युपायेन शुभेनाप्यभुभेन बा । उद्धरेडीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ ३५८ यो मायां कुरुते मूढः प्राणत्यागे धनादिक । तस्य प्राणाः प्रणश्यन्ति तैनष्टैनष्टमेव तत् ॥ ३५९ ।। एवमभिधाय दमनकः करटकसकाशमगमत् । करकोपि तमा- यान्तं दृष्ट्वा पोवाच । भद्र किं कृतं तत्र भवना । दमनक आह । मया ताबनीतिबीजनिर्वीपणं कृतं परतो दैवविहिनायनम् । उक्तं च यतः। 'पराङ्मुखेपि दैवेत्र सत्यं कार्यं विपश्चिता । आत्मदोषविनाशाय स्वचिनस्तम्भनाय च ॥ ३६० ।। तथा च। 'उयोगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मी- दैवं हि दैवमिति कापुरुषा वदन्ति । दैवं निहत्य कुरु पौरुषमात्मशनया यन्ने कते यदि न सिध्यति कोत्र दोषः ॥ ३६१ ।। By any remedy whatevor, either fair or foul ono should save his poor soul, (for ) one who is prosperous can be virtuous. That fool who 1903 tricks &c. to progerve his woalth and other things at the time of death, loses his life and that ( lifc ) being lost, everything else is ( of course ) lost. तर्न --Is an example of the Instrumental absolute in Sanskrit. . The sowing of the soeds of policy. * Evorything further deponds on the will of Fate. देवविहित-दैवविधान or विधि-what is ordained by Fate. देवविहिते आयसम्. स. ५ Even though destiny be adverse, a wise man should do his duty hero, to prevent any blame being attached to himself, and to stop the yearning of his heart. That would be blame at the hands of others if he bouidle, and riferimentirat-stopping the heart, i. e., the desire of the heart. & The goddess of wealth resorts to that excellent man who is industrious; it is the cowardly that say that Fate is fate; that is, that which is destined to happen, will happen; having put down fato, pat forth your manly power to the best of your abilities; if any thing does not succeed when efforts are made for its accomplishment, what fault is there?, i..we are not to . blame. पुलसिह-पुरुषः सिंह इव. क. .

·प्रथमतन्त्रम् । १४७ घटक आह । तत्कथय कीहक्त्वया नीतिबीज निर्वापितम् । सो- । मयान्योन्य ताभ्यां मिथ्यापजल्पनेन भेदस्तथा विहितो अयोपि मन्त्रमन्तावेकस्थानस्थितौ न पश्यसि । करटक आह । न युक्तं भवता . विहितं यत्परस्परं नौ स्नेहार्द्रहृदयौ सुर्खायौ सागरे प्रक्षिप्तौ। उक्तं च । अधिरुद्धं सुग्वस्थं यो दुःखमार्गे नियोजयेत । जन्मजन्मान्तरे दुःखी स नरः स्यादसंशयम ।। ३६२ ।। अपरं त्वं यद्भेदमार्णापि तुष्टस्तदप्ययुक्तं यतः सर्वोपि जनो वि- करणे समर्थो भवनि नोपकर्तुम । उक्तं च । 'घानयितुमेव नीचः परकार्य पनि न प्रसायितुम । पातयितुमेव शक्ति ग्वोरुद्धमन्नपिटम् ॥ ३६३ ॥ दमनक आह । अनभिज्ञो भवानीतिशास्त्रस्य ननैतठबीपि । उक्तं च यतः। "जातमात्र नं यः शत्रु व्याधिं च प्रशर्म नयेत् । महाबलोपि नेनैव वृद्धि प्राप्य स हन्यते ॥ ३६४ ॥ तच्छत्रुभृतोयमस्माकं मन्त्रिपदापहरणात । उक्तं च । ११ C ४ 1 Has reference to भंद . ? By making false statoments to them.' Breach, rupturo. That you will not seo them in one placo consulting with each other. ५ Friendly disposed towards cach other. ६ Living in happiness. • There is no doubt that the man, who directs to a path of misery a man who is not against any body and is in happiness, will be miserable in overy birth or existence. सुखस्थं - सुखं निष्ठतानि. टप. जन्मजन्मतिर-in this and another birth. अस्मिन् जन्मनि अन्यस्मिन. ८ Satisfied with merdly having brought about a rupture betwoen them. In doing what is evil or undesirable. 7. A wicked person knows only how to spoil other's business and not to 40- complish it; a mouse has, strength only to throw down a basliet of food and not to lift it up. 17 Seo perse 233. 33 He has become our enemy by having usurped the post of minister.

·पश्चतम्। 'पितृपैतामहं स्थानं यो यस्पात्र जिगीषते । स तस्य सहजः शत्रुरुच्छेयोपि प्रिये स्थितः ॥ ३६५ ॥ तन्मया स उदासीनतया समानीनोभयप्रदानेन यावृतावदहमपि तेन साचिव्यात्पच्यावितः । अथवा साध्विदमुच्यते । देयात्साधुर्यदि निजपदे दुर्जनाय प्रवेश तन्नाशाय प्रभवति ततो वाम्छमानः स्वयं सः । तस्माद्देयो विपुलमतिभिर्नाबकाशोधमानां जारोपि स्याद्गृहपतिरिति श्रूयते वाक्यतोत्र ॥ ३६६ ॥ तेन मया तस्योपरि वधोपाय एष विरय॑ते । देशत्यागाय वा भ- विष्यति । तच्च त्वा मुक्तान्यो न ज्ञास्यति । तयुक्तमतत्स्वार्थायानुष्ठि- तम् । उक्तं च यतः। 'निस्त्रिंशं हृदयं कृत्वा वाणी चेक्षुरसोपमाम् । दुःखं तत्र न कर्तव्यं हन्यात्तत्रापकारिणम् ॥ ३६७ ।। Ho, who wishes to deprive & person of a post which is horoditary, is his natural cuemy and should be destroyed though he be kindly disposed towards him. frontera desid. of जि 1 P. to conquer. उपयोपि &c. construe स. प्रिये स्थितोपि उच्छेप. २ Indifferently; disinterestedly. ३ As soon as &c. * Doprivod of counsellorship. 4377fa P. P. of the caus. of ध्यु 1 A. ५ If agood man allow a wicked person access to his own post, ho becomes himself able to destroy him, it be wish tr do so; therefore, those who are possessed of great talents should give no access to the mean; it is heard from popular saying that open a paramour will be the master of a house. TPTT: from words, i. e. populer saying. Is designed; planned. (What I have done ) will rssalt in his leaving the country. Having made the heart Talentless and the spooch as sweet as sugar-cane juice, po sorrowskould be folt and an evil-door should be killed: 177 in that case ( wiere one can serve bis parpose by destroy ing his enemy ). 4 ·अपरं मृतोप्यस्माकं भोज्यो भविम्पति । तदेकं नागौरसाधनम् । पर साचिया भविष्यति तृमिश्रेति । तद्गुणत्रयस्मिमुपस्थिते क- लामो दूषयसि त्वं जायभावात् । उक्तं च । परस्य पीइन कुर्वन्स्वार्थसिद्धिं च पण्डितः । मूढबुद्धिर्न भक्षेत बने चतुरको यथा ॥ ३६८ ॥ करटक आह । कथमेतत् । स आह । कथा १६॥ अस्ति कस्मिंश्चिद्वनोद्देशे वज्रदंष्ट्रो नाम सिंहः । नस्य चतुरक- न्यमुखनामानौ शृगालवृकौ सदानुगतौ तत्रैव प्रतिवसनः । अथान्य- दिने सिंहेन कदाचिदासनप्रसवा प्रसववेदैनया स्वयूथाभ्रष्टोष्ट्रयूप- विष्टा कस्मिंश्चिद्वनोई समासादिता । अथ तां व्यापाय यावदरं स्फटियति तावनीवल्लघुदासेरकशिशुनिष्कान्तः । सिंहोपि दासेरै'- क्याः पिशितेन सपरिवारः परां तृप्तिमुपागनः परं नेहास दासेरकं गृहमानीयेदमुवाच । भद्र न तेस्ति मृत्योर्भयं मनो नान्यस्मादपि । तनः स्वेच्छयात्र बने भ्रम्यतामिति । यतस्ने शङ्कुमदृशौ कर्णावतः शुगुकर्णो नाम भविष्यसि । एवमनुष्ठिते चत्वारोपि न एकस्थाने विहारिणः परस्परमनेरुप्रकोरेगोष्ठीसुखमनुभवन्तस्तिष्ठन्ति । श? १ The accomplishing of rerenge. २ When thres such ad. vantages are before us. Thirough stupidity. A wise person whose intellect is confused will not eat, if by 80 doing he can oppress his enemy and accomplish his own end, as was done by Chaturaka in the forest. « Ilaving jawa of adamant, that is, jaws as bard as &c. Being always in attendance. Baing near her confinement; about to be banfined. By the pangs of delivory. Break open. (Osus. of 'स्कर्ट 6 P.) १० Ayoang one ot camel. दासेरक व शिक्षः, क. ११. The she-cumel. १२ Resemblings cone: १३ Epiring the pleasure of conversation on various subjects.

·१४८ 'पितृपैतामहं स्थान न्यो यस्यात्र जिगीषते। स तस्य सहजः शत्रुरुच्छेयोपि पिये स्थित ॥ ३६५ ॥ तन्मया स उदासीनतया समानीतोभयप्रदानेन यावत्ताबदहापे तेन साचिव्यापच्यावितः । अथवा साध्विदमुच्यते । देयान्साधुर्यदि निजपदे दुर्जनाय प्रवेश तमाशाय प्रभवति ततो वाञ्छमानः स्वयं सः । तस्माद्देयो विपुलमतिभिर्नाबकाशोधमानां जारोपि स्याटगृहपतिरिति श्रूयते वाक्यतोत्र ॥ ३६६ ॥ तेन मया तस्योपरि वधोपाय एष विरच्यते । देशत्यागाय वा भ- विष्यति । तच त्वा मुक्तान्यो न ज्ञास्यति । तयुक्तमेतत्स्वार्थायानुष्ठि- तम् । उक्तं च यतः। 'निस्त्रिंशं हृदयं रुत्वा वाणी चेक्षुरसोपमाम् । हवं तत्र न कर्तव्यं हन्यातचापकारिणम् ।। ३६७ ।। Ho, who wishos to doprivo a person of a post which is horoditary, is his natural enemy and should be destroyed though he be kindly disposed towards him. forotte desid. of जि 1 P. to conquer. उच्छेयोपि &c. construe स. प्रिये स्थितोपि उच्छेय : २ Indifferently; disinterestedly. ३ As soon as &c. / Deprived of counsellorship. प्रच्यावित P. P. of the caus. of प्यु 1A. ५ If a good man allow a wicked person access to his own post, he becomes himself able to destroy him, it he wish to do so; therefore, those who are possessed ot great talents should give no access to the mean; it is heard from popular saying that even a paramour will be the master of a bouso. arata: from words, i. e. popular saying. ६ Is designed; planned. . (What I have done)will resalt in his leaving the country. Having made the heart relentless and the speech 48 sweet as sugar-cane juice, po borrow kould be felt and an evil-doer should be killed: TT: in that case (where one can serre his purpose by destroy. ing his enemy).

·अपरं मृतोप्पस्माकं भोज्यो भविष्यति । तदेकं तावरसाधनम् । परं साचिव्या भविष्यति सुनिश्रेति । तद्गुणत्रयस्मिनुपस्थिते क. जम्मा दूषयसि त्वं जायभावात् । उक्तं च । परस्य पीड़न कुर्वन्स्वार्थसिद्धिं च पण्डितः । मूठबुद्धिन भक्षेत वने चतुरको यथा ॥ ३६८ ॥ करटक आह । कथमेतत् । स आह । कथा १६॥ अस्ति कस्मिंश्चिद्वनोद्देशे बज्रदंष्टो नाम सिंहः । तस्य चतुरका- व्यमुखनामानौ शृगालवृकौ सदा गतौ तत्रैव प्रनिवसनः । अथान्य- दिने सिंहेन कदाचिदासनप्रसवा प्रसववेदैनया स्वयूथानभ्रष्टोष्टयूप- विष्टा कस्मिंश्चिद्वनोदशे समासादिता । अथ तो व्यापाय यावदुदरं स्फटियति दावजीवल्लघुदामेरकशिशुनिष्कान्तः । सिंहोपि दासेरै - क्याः पिशितेन सपरिवारः परां तृप्तिमुपागतः परं स्नेहात्स दासेरकं गृहमानीयेदमुवाच । भद्र न तेस्ति मृत्योभयं मनो नान्यस्मादपि । ततः स्वेच्छयात्र वने भ्रम्यतामिनि । यतस्ते शङ्कुमदृशौ कर्णावतः शङ्कुकर्णो नाम भविष्यसि । एवमनुष्ठिते चत्वारोपि त एकस्थाने बिहारिणः परस्परमनेकप्रकारेगोष्ठीसुखमनुभवन्तस्तिष्ठन्ति । शा- १ The accomplishing of revenge. २ When three such ad. vantages are before us. Through stupidity. A wise person whoso intellect is confused will dot cat, il by HQ doing he can oppross bis onemy and accomplish his own and, as was done by Chaturaka in the forest. ५ Having jawa ot adamant, that is, jawa as hard as &c. ६ Being always in attendance. Being near her confinement; about to be confined. ८ By the pangs ot delivery: ९ Broak opan. (Caus.at 'सद 6P.) २० A young one ot camel. दामेरक एव शिवः क.११. The she-camel. १२ Resembling a cons. ११ Epiofing the pleasure of conversation on various subjecte.

·१५० पञ्चतन्त्रे। कर्णापि यौवनपदवीमारूढः क्षणमपि न त सिंहं मुञ्चति । अर्थ कदाचिज्रदंष्टस्य केनचिद्वन्येन मत्तगनेन सह युद्धमभवत् । रोन मदवीर्यात्स दन्तप्रहारैस्तथा क्षतशरीरो 'विहितो यथा प्रचलितुं न शक्नोति । तत्क्षुन्क्षामस्तान्प्रोवाच । भो भवन्तः । अन्विष्यता किं- चित्सत्त्वं येनाहमेवस्थितोपि तव्यापायात्मनों युष्माकं च क्षुत्षणाशं करोमि । तच्छुत्वा ते त्रयोपि बने संध्याकालं यावद्धान्ताः परं न किंचित्सत्त्वमासादितम् । अथ चतुरकश्चिन्तयामास । यदि शङ्कक- ोयं व्यापाद्यते ततः सर्वेषां कतिचिदिनानि तृप्तिर्भवति परं नैम स्वामी मित्रत्वाश्रयसमाश्रितत्वाच्च विनाशयिष्यति । अथवा बुद्धिप्रभावेण स्वामिनं प्रतिबोध्य तथा करिष्ये यथा व्यापादयि- ध्यति । उक्तं च । अवध्यं चाथवागम्यमरूत्यं नास्ति किंचन । लोक बुद्धिमतां बुद्धेस्तस्मानां विनियोजयेत ।। ३६९ ॥ एवं विचिन्य शङ्ककर्णमिदमाह । भोः शङ्ककर्ण स्वामी नावत्प- थ्यं विना क्षुधया पीड्यते । स्वाम्यभावादस्माकमपि ध्रुवं विनाश एव । ततो वाक्यं किंचिस्वाम्यर्थे वदिष्यामि । तच्छ्यनाम् । शङ्क- कर्ण आह । भोः शीघं निवेयतां येन ने बचनं शीघ्रं निर्विकल्पै क- रोमि । अपर स्वामिनो हिते कते मया सुरुनशतं रुन भविष्यति । अब चतुरक आह । भो भद्र आत्मशरीरं द्विगुणलौभेन प्रयच्छ ये- न ते द्विगुणं शरीरं भवनि स्वामिनः पुनः प्राणयात्रा भवति । तदा- १ Altained his youth. २ Wild. ३ Was wounded. / The satisfying of hunger. « By reason of his having taken shelter with him. & Thero is nothing in this world tnat is difficult to destroy, inaccessiblo, and unfit to do, for the talent of the talentod ; thoroforo, ono should use it. - I shall say something or propose somothing to you for the sako of our lord (the lion ). ८ Without any doubt or euspicion. ९ When I. havo dorotho welfare of the lord ; if I do what is for the wolfare of our lord. I shall have done a burdrod rightewous actions... For two-fold benefits ·प्रथमान्त्रम्। कर्ण्य शङ्कुकार्गः प्राह । भद्र ययेवं तन्मदीपप्रयोजनमेतदुच्यताम् । स्वाम्यर्थः क्रियतामिति । परमत्र धर्मः प्रतिभूरिति ते विचिन्त्य सर्वे सिंहसकाशमाजग्मुः । ततश्चतुरक आह । देव न किंचित्सत्त्वं प्राप्त- म् । भगवानादियोप्यस्तंगतः । तयदि स्वामी द्विगुणं शरीरं प्रयच्छ- ति ततः शङ्ककोयं द्विगुणवृद्धया स्वशरीरं प्रयच्छति धर्मप्रति ना । सिंह आह । भो यद्येवं तत्सुन्दरनरभ । व्यवहोरस्यास्य धर्मः प्रतिभूः क्रियतामिति । अथ सिंहवचनानन्तरं वृकशृगालाभ्यां बिदारितोभ- याक्षः शङ्ककर्णः पञ्चवमुपगतः । अथ वनदंष्टश्चतुरकमाह । भो- धनुरक यावदह नहीं गत्वा स्नानदेवनार्चनविधि रुत्वागच्छामि ताबन्वयात्राप्रमनेन भाव्यामित्युक्त्वा नयां गतः। अथ तस्मिन्गते चतुगकश्चिन्तयामाम । कथं ममैकाकिनों भोज्योयमुष्टो भविष्यतीति विचिन्य कव्यमुंग्वमाह । भोः कव्यमुग्व क्षुधालभवान् । नद्यावदमौ स्वामी नागच्छति तावन्चमस्योष्टस्य मांस भक्षय । अहं त्वां स्वामिनो निर्दोष प्रतिपादयिष्यामि । मोपि नच्छुत्वा यावत्किंचिन्मोसमास्वाद- यति नावञ्चतुरकेणोक्तम् । भोः कव्यमुग्व समागच्छति स्वामी । नन्य- क्वैनं दृरे निष्ठ येनास्य भक्षणं न विकल्प यनि । तथानुष्ठिने सिंहः । ? Let this my rcauliness to merre the WC of our lord be reported to him ( lion ); that is, let the lion know that I ani ready oven to sacrifice my life for his. : Thinking that justice was their surety having thought that justico was pledged &c. . For double the amount ( the original and the principle being oqual ). ४Justice being its security. धर्म: प्रनिर्यस्या मा. व. qualifying द्विगुणवृद्धचा. ५ Bargain, contract, transaction. ६ Bathing and worshipping gods. To be eaten by (po ), alone. The wolf. I shall pload your innocence in tho presonce of oar lord. 7o Suspect or doubt. Having A or स्वामी 'tor its subject. २ ·१५२ पञ्चततो। समायातो यावदुष्टुं पश्यति नापद्रितीतहृदयो दासेरकः । ततो भ्रूकुटि हेत्वा परुषनरमाह । अहो केनैष उष्ट्र उच्छिष्टता नीतो येन तमपि व्यापादयामि । एवमभिहिते कव्यमुखश्चनुरकमुखमवलोकय- ति । किल तद्वद किंचियेन मम शान्तिर्भवति । अथ चतुरको विह- स्योवाच । भो मामनाइन्य पिशितं भक्षयित्वाधुना मन्मुग्यमवलोक- यमि । तदास्वादयास्य दुर्नयंतगेः फलमिनि । तदाकर्ण्य कव्यमुखो जीवनाशभयाग्दशं गतः । एतस्मिन्नन्तरे तेन मार्गण दामेरकों भाराकान्तः समायातः । तस्याग्रसगेष्ट्रस्य कण्ठ महती घण्टा बद्धा । तस्याः शब्दं दूरतोयाकार्य सिंहो जम्बुकमाह । भद्र ज्ञायतां किमेष रौद्रः शब्दः श्रूयतेश्रुतपूर्वः । तच्छत्वा चतुरक: किंचिनान्तरं गत्वा सत्वरमभ्युपेत्य प्रोवाच । स्वामिन्गम्यतां गम्यतां यदि शक्नोषि गन्तुम । मोबबीन । भद्र कि मेवं व्याकुँलो दृश्यमे । तत्कथय किमे- दिनि । चतुरक आह । स्वामिन एष धर्मगजस्तवोपरि कुपितो यद- ने काले छामेरको यं मद्रीयो व्यापादितम्नन्महम्रगुणमष्टमम्य मका- शाहीष्यामीति निश्चिन्य बृहन्मानमादायायेमग्म्योष्टम्य ग्रीवायां घण्टा बद्धा वध्यदामंग्व मकानपि पितृपितामहानादाय वैरनिर्यातनार्थमा- यान एव । सिंहोपि तच्छत्वा मर्वतो दगदेवावलोक्य मृनमुष्टं परि- त्यज्य प्राणभयात्प्रनष्टः । चतुरकोपि शनैः शनैस्तस्योष्टस्य मामं भ. क्षयामासा i l'aviug the heart emptied or taken away. Ilaving frowned. The state of being tho remains of what is al. rendy enten; the state of being defiled by previous cating. * Surely, certainly.4 of the tree of injustice or inequity. 59: एक तरुः. क. ६ A herd. o Confused, frightened. / That he &c. These words are roported as if uttered by Dharmarija with respect tanthotion. ९. On thousand times such camols to. १. With a great fooling of wounded pride. ११ Killed: Hore Thay an active sunso. 17 Belonging to, attached to. १३ To wreak yengeance; to retaliate.

·। प्रथमतन्त्रम् १५३. अतोहं बर्वामि परस्य पीडनं कुर्वनिति । अथ दमन गते संजीवकश्चिन्नयामाम । अहो किमेनन्मया सनं यच्छप्पादोफि मामाशिनम्तम्यागः संवृनः । अथवा माध्वि- दमुच्यते ।। अगम्यान्यः पुमान्याति मंत्र्यांश्च निषवंत । म मृत्युमुपगृहानि गर्भमश्वरी यथा ॥ ३७: ॥ नकि कंगमि । क गच्छामि। यं मे शान्तिभविष्यति । अथवा नमेव पिङ्गलकं गच्छामि कदाचिन्मां शरणागतं भनि प्राणन वि- योजयति । यन उनं च। धमार्थ यतनामाह विपदी देवायद म्यः काच- तनासामुपशान्तय समतिभिः कार्या विशेषान्नयः । लोकं ख्यातिमुपागनात्र सकलं लोकोकिरपा यती दग्धानां किल बसिना हितकर : मकोपि तम्याद्भवः ॥३७१॥ तथा च । कथवा मनुभृतां निजकर्मपाक नित्यं ममाश्रितवां सहितक्रियाणाम । •. १ Though a graminivorous animal. श' । अनीति : Fol. lower, That man, who goes to thicone who are not worthy of being resorted to, ainl serve those who are not fit to be served, mects with death, just as a mulo meets with death in the shape of her conception. It general votion that u au lien ju-t aftor delivery. * If misfortune should ever befall thond wo strive for justice by accideut, talentul perauen divull e-perially use justice for removing them, inre this popular saying (लोकांक्ति ) is known to all the world. that the lotion con. sisting of fire is a beneficial remedy for the burns of those who are scorched by fire'. यतता % यतमानानां. नाकानि. लोकानां ठति:-lit. the -peech of people. तम्यांदवः - वहिममुदन:. ५ Or whatever is destined to happen whether good or evil oarnod by their conduct, to tho-o people in this world who al. ways reap the fruits of their own actions and whose actions are well-directed, does certainly happen; here there is no cause for consideration (there is no use in considering &c.).

·१५४ पञ्चगन्। भावार्जिनं शुभम थाप्यशुभं निकामं यदावि तद्भवति नात्र विचारहेतुः । (७२ ॥ अपरं चान्यत्र गतस्यापि मे कस्यचिहुटमत्त्वस्य मांसाशिनः संका- शान्मृत्युभविष्यति । नवरं मिहान । उक्तं च । महता स्पर्धमानस्य विपदेव गर्गयीं। दन्तभङ्गोपि नागानां श्लाघ्यो गिरिविदारणे ॥ ३७३ ॥ तथा च । म हनीपि क्षयं लब्ध्या साध्यं नीचापि गच्छनि । दानार्थी मधुपो यद्वद्गजकर्णसमानः ॥ ३७५ ॥ एवं निश्चित्य स्वलितगतिर्मन्दं मन्दं गत्वा मिहाश्रयमपठत् । अहो साध्विदमुच्यते । 'अन्तलीन भुजदुर्म गृहमिव व्यालाकुलं वा वनं ग्राहाकीर्णमिवाभिगमकमलच्छायामनाथं सरः । नानादुष्टजनेरमन्यवचनासक्तैरनार्यवृतं दुःखन प्रतिगम्यते प्रचकिनै गज्ञां गृहं वार्धिवन ॥ ३७५ ॥ एवं पठन्दमनकोक्ताकारं पिछलकं दृष्ट्वा प्रचकितः संवृतशरीरो दरतरं प्रणामरुतिं विनाप्युपविष्टः । पिडलकोपि तथाविधं तं वि- लोक्य दमनकबाक्यं श्रद्दधानः कोपानस्योपरि पपात । अथ संजी- Evon calamity is more lionourable to him who is rivalling with the great; ovep the breaking of the tusks of clophants is desirablo in tearing mountains, i Even a mean person attains praiso even by meeting with destruction at the hands of the groat; just as a bee (also a drunkard ) who is dosirous of the rutting juico ( also desirous of doing charity ) is struck the eary of the hant. The abode -f king which is filled with various sorts of wicked peoplo, and by those rudo follows who are given to telling lies, is approached by frightoned people with great pain liko tho sea, which is like a house having snakes concoaled inside, or like a forest filled with ferocivus aninials or liko a lake abounding in alligators and contaius multitudes of beautiful lotu863-The opithets in the first two lines can also bey Diade'applicable to the Tmi TT by taking the words भुजंगम ko. in different senses. अन्तर्लीनभजंगमं. ब. वाधि Bea (lit. वारः धीयन्ते यस्मिन् सः). " Startled. ५ Guarding his body.

·प्रथमतन्त्रम्। पकः परनवरी विकर्तितपृष्ठः शृङ्गाभ्यां तदरमुष्ठिरव्य कथमपित- 'स्मादपेतः शृडाभ्यां हन्तुमिच्छन्युद्धापाँवस्थितः । अथ द्वावपि तौ पुष्पितपलौशप्रतिमौ परस्परवधकाङ्किणौ दृष्ट्वा कण्टको दमनकमा । भी मूढमने अनयोविरोधं विनन्वता त्वया माधु न कृतम् । न च त्वं नीतितत्वं वसि । नीतिविदितं च । कार्याणयुनमदण्डमाहमफलान्यायाममाध्यानि ये बुद्धस मंशमयन्ति नीतिकशलाः माम्नैव ने मन्त्रिणः । निःमागल्पफलानि ये त्वविधिना वाञ्छन्ति दण्डोद्यमै- स्तेषां दर्नयष्टिनेनग्पनेगगायत श्रीस्तुलाम ।। ३७६ ॥ तद्यदि स्वाम्यभिधानो भविष्यति तन्कि त्वदीयमन्त्रर्बुद्धया कि- यते । अथवा यदि मंजीवको न वध्यने नथाप्यभव्यं यतः प्राणमंदे. हानस्य च बधः । नन्मृढ कथं त्वं मन्त्रिपदम भिलपमि । माममिद्धि न वेन्सि । नथा मनोन्याय ने दाई चेः । उकं च । to ? Whose back wa- mauleil by the sharp nnils (of the liou). îHaving turn or scratched. ? Having escaped from him. with difliculty: 1 Became ready figlit. ५ Resenibling the lovrom of the lalisa-tre', by reason of the red drops of bloud with whirh their bodio, were covered. Those aro really ministert versed in potitics who ly means of talent peacefully settle -uch nffairs as aro deserying of the highest puni-hment and as are to be accomplished with trouðles ; while the royal power is placed in the balance, that is, endangered by the imprudent actions of those who wish to accomplish wortbless and insignificant affairs improperly and by mea} 4 of punishment. उनम...नि- उत्तमदण्डसारम एन फल येणं तानि. ब. नि ...नि-नि साराणि अम्मानि च फलानि येषां. व. प्रविधिना by what is not a rule, against the rule. तलामारोग्यंत is placed in the balance, is made to totter. • Destruction. Knowledge or power of counselling. ९ On the other hand. ? Not good. ? ? His death will happen by his lite being in danger. १२ Accomplishment (ot an object) .by peaceful means. Fritt fert: 1.7.13 0f one fond of punishment as a means to an end. दण्डाय रुधि पस्थ स .. .

·१५६ पञ्चतन्वे। 'सामादिदण्डपर्यन्तो नयः प्रोक्तः स्वयंभुवा । तेषां दंडस्तु पापीयास्तं पश्चाद्विनियोजयेत् ॥ ३७७॥ तथा च । साम्नैव यत्र मिद्विर्न नत्र दण्डो बुधेन विनियोग्यः । पिनं यदि शर्कग्या शाम्यति कोर्थः पटोलेन ॥ ३७८ ॥ तथा च । आदौ साम प्रयोक्तव्यं पुरुषेण विजानता । सामसाध्यानि कार्याणि विकियां यान्ति न कचित् ॥३७९॥ न चन्द्रेण न चौपध्या न मूर्येण न वह्निना। साम्नैव विलयं यानि विद्वषिप्रभवं तमः ।। ३८० ॥ तथा यवं मन्त्रिपदमभिलपसि नदप्य युक्तं यनस्त्वं मन्त्रगेति न वेसि । यतः पञ्चविधी मन्त्रः स च कर्मणामारम्भं पायः पुरुष- द्रव्यसंपदेशकालविभागो विनिपा प्रतीकारः कार्यमिद्धिश्चेति । ४ Policy is said by the clf-born (Brahman) to begin with peaco ( H ) and to end with punishment ; of thoso punishment iy sinful, and one should use it afterwards ( that is, when the other- have failed). सामादि: and दण्डः पर्य- न्ती गरयस. ब. The order of there is साम, दान, मंद and दण्ड. These four boing the remedies of accomplishing objects. In that caso where success is to be gained only by peace, a wise man should not make u-o of punishment; if bilo can be made to subsiddo by ligar. what is the use of पाटील ? (A kind of cucumber called F3 7573 in Marithi and used in severe cases of bilious affections ). A clever man should first usc pence; (for) the busines, accomplishablo by peace can never be spoiled ( lit. changed ). विजानता = विशेषेण जानता. ४ The darkness ( calamity ) arising from a bittor foo, is dispelled only by means of peaco and not by the moon, not by shining medicinal horby, not by the sun and not by fire. विद्वेषिप्रभव विद्रषी प्रभवः यस्य तत्. ब. ५ The course or direction which a counsel should take. ६ Mantra ( counsel ) is of five kinds such as:-(a) आरंभोगय. the remedy to be applied at the beginning: (b) पुरुषत्र्यसंपद् the plenty of men and wealth, (c) देशकालविभाग. the proper division of place and time, (d) विनिपात-प्रतीकारः. the retaliation of a calamity, and (0) कार्यसिद्धि the accomplishment of a business. पुरुषव्य- लोः संपदः ष.न.

·प्रथमतन्त्रम्। वि. सोयं स्वाम्यमान्ययोरेकमस्य किंवा द्वयोरपि विनिपातः समुत्पयते' लग्न: । उक्तं मन्त्रिणा भिन्नमंधाने भिषा सानिपातिक । कर्मणि व्यन्यते प्रज्ञा स्वस्थ का वा न पण्डिनः ॥ ३८१ ॥ तन्मूख नैन का समर्थम्बम । उक्तं च । घातयितुमब नीचः परकार्य वनि न प्रमाधयितुम् । पातयितुमव शकिन ग्वाद्ध नपिटम ॥ ३८२ ॥ अथवा न ने दोपोयं स्वामिनो दोषी यम्ने वाक्यं अदधाति । उक्तं च । 'नगधिषा नीचजनानुवर्तिनी बुधपदिष्टन न यान्ति यं पथा । विन्यता दुर्गममार्गनिगम ममम्तमंबाधमनर्थपजग्म ॥ ३८३ ॥ तयदि त्वाम्य मन्त्री भविष्यति नदान्याप्यम्य ममीप माधुजनो न समष्यति । उन च । गुणाल योग्यमन्मन्त्री नृपतिनाधिगम्यते । प्रसन्नम्वादुमलिलो दुष्टग्राहो यथा हदः ।। ३८१ ।। . २ (Of one of the twu, via, the king and the minister. Here एकतम i . inaccurately ued for T. कतर as in the Kidambari 1979 for कतराम. २ Is closely impending ; Cf. मंशयन लना already explained. This verse is equal to 127.7 This verse is equal to 303. ५ Those kings, who, following the advice of the mean, do not go by the way pointed out by tho wiso, enter as it wore, into a cage of calamitien surrounded by dangers on all sides ( समस्तमबाधं ) and affording to cary ogress, that is, the way out of which is very difficult दुर्गम. मामि नमः यस्मात् ब. समम्तमबाध-ममारता संबाधाः यस्य. ब. ६ A king having bad ministers, though he be an abode of all virtues, is not approached, as a pund, though full of clear and sweet water, but containing wicked alligators, (is not approached). असम्मंत्री-भमंत. मंत्रिणो यस्य.ब.; मत्रम्वादसलिल:-प्रसव स्वादु च सलिलं यस्य. व दुटपाह.--- दुष्टा पाहा: यसिन. ब. १४ ..

·१५८ पञ्चतन्त्र : तथा शिष्ट जनरहितस्य स्वामिनोपि नाशो भविष्यति । उक्तं च । 'चित्रास्वादकथैर्भूत्यैरनायासितकार्मुकैः । ये रमन्ते नृपास्तेषां रमन्ते रिपवः श्रिया ॥ ३८५ ।। तत्किं मूर्योपदेशेन । केवलं दोपो न गुणः । उक्तं च। नानाम्यं नमते दारु नाश्मनि स्यात्क्षुगंक्रया। मृचीमुग्य विजानीहि नाशिष्यायोपदिश्यते ॥ ३८६ ॥ दमनक आह । कथमेतत । मोवीत । ॥ कथा १७॥ अम्नि कस्मिंश्चिपर्वतकद वानग्यापम । नच कदाचिद्वेमन्नम- मये सौम्यवानसंम्पशवपमानकलवरं प्रवपद्धनागनिपानममाहत न कथंचिच्छान्तिमगमत । अथ कंचिद्वानग वकिणमद्देशानि गुजा फलानि विचिन्य वहिवाश्या फुत्कुर्वन्तः समन्नानस्थुः । ? The enemies of those king, who enjoy pleasure, with yuci erant at ara aliviry's talking of various kinds of taste of things, and have never 11-e Itheir low's trenn- Un-ly, always enjiry prior perity. निनादक. विमानादानांक- या युगात . ब . अनायामित काम के - आना यागिन कामक प... व. What is then the line of the vice of a fooli : Amber that cannot be bent, never beril, there will be operation of it razor on a tone ; oli ncolloin kod ono, know that no ad vice is even (sloull be given ) tu one who is not a fuithful pupil, that is, who will not follow it The 2.0n of the two months of Histry and 117, that in the winter sensou.c; 4-Whome bodies were hiveung with cold by the tour of strong gurt of wind. It in a. unl साग्य ought to ho अमीप अमापनावसम्पर्शन व मानं कलवर यरप. Reaten by the rain falling down in torrent- og Could get no peace of mind or endo with all attempts. Resembling sparks of firo वडिकणे मर शानि. न. न. ९. A kind of small fruits called in • Marithi जा and used in weighing gold and other raltiable. metals. ? - Blowing them ( गूजाफलानि ) mistaking them for fire which they wanted to warm themselves with.

·। प्रथमन्त्रम् । १५९. अथ सूचीमुग्यो नाम पक्षी तेषां तं वृथायासमवलोक्य प्रोवाच । भो भवन्तः सर्वे सूर्मतमाः । नैते वदिकणा वहिकणसदृशानि गुजा- फलान्येतानि । नल्कि वृथाश्रमेण । नैतस्माच्छीनरंक्षा भवति । तद- विष्यतां कृश्चिन्निवाती वनप्रदशी गुहा वा गिरिकन्दरं वा । अयापि साटॉपो मेघा दृश्यते । अथ तपामेकनमा वृद्धवानगस्तमुवाच । भोः किं तवानेन व्यापारण । तदम्यताम । उक्तं च । 'मुहविनिनकर्माण तय · पगजिनम । नालापयद्विवकज्ञा य इच्छच्च्य आत्मनः ॥ ३८७ ॥ तथा च । 'आग्वंटकं यानशं मन व्यमनमंम्बिनम । ममालापन या युद्धे म गच्छति पराभवम ॥ ३८८ ।। सापि तमनाइन्य भूत्रोपि वानगननग्नमाह । भोः किं वृथा- क्लेशन । अथ याबदगी न कनियलपविग्मनि नावटकन वानरण व्यर्थश्रमन्वाकुपितेन पक्षाभ्यां गृहीत्वा शिलायामाम्फीलिन उपरतश्च।। अतोहं बामि नानाम्यं नमते दाविन्यादि । तथा च । "उपंदशी हि मर्याणां प्रकोणय न शान्तये । पयःपानं भुजङ्गानां केवलं विषवर्धनम ॥ ३८९ ॥ lo . ? Vain attempt. There will be protution from cold by the-e', you cannot protect your-churn from cold by incans of these fruit. i Tree from wind, liul exposed to wind 7 The cave of a mountain Increa-ing, spreading. . That con-iilerate man who wisher for his own welfare, should 10t -peak with him, who interrupt, bis actions often and oft. Il, him who is a gambler. unid him wliv is defeated forward taift 19.07 ollo, wlio engages in convor-ation on equal term- with a hunter, with him whuyo attempts have beeu fuiled, and a foul who i, io difficulty, sustains a defeat. वृथा श-वृथा अंशा यग्य नं. 4 . Incor-antly, unceasingly. ९ Did not cease talking. .. Buing reized with the wings. १! Dashed, struck. १: The advice given •to a fool irritates him and does not satisfyi ( hin); the drinking of milk by snakes only increases their poison. पयः पान प.त. विपर्धन प..

·१६० पञ्चान्ने 'उपदेशो न दातव्यो यादृशे तादृशे जने । पश्य वानर मर्येण सुगृही निगृहीकता ॥ १० ॥ दमनक आह । कथमेतत् । सोबवीत । ॥ कथा १८॥ कम्मिहिने शमीवृक्षशाग्वालम्बिनवमथं कन्वागण्यचटकैदपनी प्रतिवमतः ग्म । अथ कदाचिनयोः सम्पमस्थाईमन्नमेघो मन्द मन्दं वर्पितमारब्धः । अचान्नर कश्चिच्छापामृगा वातासारसमाहतः प्रोद्धृपिशगंगे दन्तवीणां वादयन्चपमानस्तम्याः शम्या मूलमासा- योपविष्टः । अथ तं तादृशमवलोक्य चटका प्राह । भो भद्र । 'हैम्तपादममापतो दृश्यमे पुरुपारुतिः । शीतेन भिद्यमे मृढ कथं न कुरुप गृहम ॥ ३९१ ॥ एतच्छन्या वानरः सकोपमाह यचं कम्मान्मौनवना न भवमि । अहो धार्चमस्याः। अद्य मामुपहमनि । सूचीमुग्यि गवारे रे र पण्डितबादिनि । नाशङ्कमे प्रजल्पन्नी नक्किमेनां न हन्म्यहम ॥ ३९२ ॥ Advice -hould not be given, tu angono whatever, belold, one having a good abode wa deprived of it by a foolish ape. या द श ताद श has an indent conve २ Ilabi. tation or nest bunying down from the branch of a S'ami tree. llere वमय it, I think, a misrint for अवसथ. ३ A pair of sparroin .. Living in it happy dwelling सुखा रथा यया: तयां . ५ The rain of हमत, that is, the months of मार्गशार्ष and पोष. ६ A menkey. s Agust ; ashower. With the bully violentiy shakový Chattering his tooth.? Eudowed with hands anii foet, you soem to have a human shape ; you are troubled by cold, why fool, do you not construct a house 2 (Oh you needlemouthed and ill-behaved one, talking like a Pandita, you do not igar to talk; why should I then uot kill her ? पंडित agaia. The last words are not addressed to the sparrow but to the reader in gencral. . - ·प्रथमतन्त्रम् । १६. एव प्रलप्य तामाह । मुग्धे किं' तब ममोपरि चिन्तया । उतं च । वाच्यं श्रद्धासमेतस्य पृच्छतश्च विशेषतः । पोक अद्धाविहीनस्य अरण्यरुदितोपमम् ॥ ३९३ ।। ताकि बहुना तावत् । म कुलायस्थितया तयाभिहिती यावत्नाव- च्छीमारुह्य तं कुलामं शतधा भगमनयत् ॥ अनोहं ब्राम्युपदेशी न दातव्य इति । तन्मर्व शिक्षापितापि न शित्रितस्वम । अथवा न ने दोषो. स्ति यतः माधोः शिक्षा गुणा, संपद्यने नामाधोः । उनं च । 'कि कंगन्येव पाण्डिन्यमस्थाने विनिवेशितम् । अन्धकारप्रतिच्छन्ने घंटे दीप इवाहितः ।। ३९ ।। तवार्थपाण्डित्यं न्वमाश्रितः । मम वचनमशृण्वन्नान्मनः शान्निम- पिन वन्मि । उनं च। अध्यात्मनो विनाशं गण यति न ग्बलः परख्यमनहष्टः । पायो मम्तक नाशे ममर मुग्ये नृत्यनि कबन्धः ॥ ३६५ ।। अहो माध्विदमुच्यते । धर्मबुद्धि : कु.बुद्धिश्च द्वांवना विदिती मम । पुत्रण व्यर्थपाण्डित्यापिता धूमेन धानिरः ॥ ३९६ ॥ दमनक आह । कथमनन । माबीन । . What have provincoliy raring for ne :: boleiro Rould bu given to one wbwlin' faith in the alvin, hindi spre ially to one who may ask for it ; what .. clil to ou• Riti. soil of confidence, is like airy in the wildern :0totr was he addre--ell ly location de Tought I'. 1'. of llie form **T*177, a prikritih from the end of (761.thede-idcrativo of 1, · The instruition imparted to a good on tru to advantage (1717) What can won lo ulion ilin 1100 or employed in a white place, it i-like w lamp pierced in a pot corered cornith larknes, SA wikal man dwighted at the mi-ery of other-dur not minderen lin w ruin; yoncrally when the head in severed from the trunk, the latter dances in the front of a tattle. गाव्यमनट-परव्यसनेन इट.. न.. ८ Dhurmashuddlhi ( one roigion-ly inchueil ) and. Kubuddhi ( one of evil intentions )-both there are known to me; a son kided bi: father with smoke through vain wisdou. - ·१६२ पञ्चाये। ॥ कथा १९॥ कस्मिंश्चिद्देशे धर्मबुद्धिः पापबुद्धिश्च द्वे मित्रे प्रतिवसतः । अथ कंदाचित्पापबुद्धिना चिन्तितं यदहं नावन्मूर्यो ठारिद्रोपेतुश्च । तदेनं धर्मबुद्धिमादाय देशान्तरं गत्वास्याश्रयेणार्थोपार्जनां कृत्वैनमपि वञ्चयिन्वा सुग्वीभवामि । अथान्यस्मिन्नहनि पापबुद्धिधर्मबुद्धिं प्राह । भो मित्र बार्द्धकभाव किमात्मनश्चेष्टित 'स्मरिष्यमिग देशान्तरमदृष्ट्वा का शिष्टजनवानों कथयिष्यसि । उक्तं च । "देशान्तरेषु बहुविधभाषावेषादि येन. न ज्ञातम । भ्रमना धरणीपीठे तस्य फलं जन्मनो व्यर्थम् ॥ ३९७ ॥ नथा च । विद्यां विनं शिल्पं तावन्नामानि मानवः सम्यक । याबद्बजनि न भूमौ देशादेशान्तरं दृष्टः ॥ ३९८ ।। अथ तद्वचनमाकार्य पहष्टमनास्तेनैव मह गुरुजनानुज्ञानः शुभे- हनि देशान्तरं प्रस्थिनः । नत्र च धर्मबुद्धिप्रभावण भ्रमता पापबुद्धिना प्रभृततरं विनमामादितम । ननश्च नौ द्वावपि प्रभृतोपार्जितविनी प्रहृष्टौ स्वगृहं प्रत्यौत्सुक्येन पस्थितौ । उक्तं च । 'प्रामविद्यार्थशिल्पानां दशान्तनिवामिनाम । कोशमात्रापि भूभागः शनयोजनबद्भवेत ॥ ३९९ ।। Overcome by poverty... What exploit of yours ( performed in youth) will you remember in old ago ?? Intelligenco about respectablo people. ? Vain is the fruit of the cristence of that man, who, while wanderon the warfare of tho carth, has not known the various languages and dre--e3 dic. of different countries 174. भाषांवरील आदी यस्य तत. ५ A man does not properly acquire learuing. Wealth anil art so long as he does not go from country to country on the earth with a delightul heart. a Iu the foreign country'. ७ Who had acquired mucn wealthy It is a ब. but one expects it to be उपातिप्रभाविनी. ८ To those who have ncquired learning, wealth and knowledgo of art, and are residing in a foreign country, the distango of even Koss, will be ( appear ) like a hundred Yojanas. This, of coure, will happen by reason of their anxiety to . reach home..

·१६३ . प्रथमत्यम्। अथ स्वस्थानसमीपवर्तिना पापबुद्धिना धर्मबुद्धिरभिहितः । भद्र न सर्वमेतद्धनं गृहं पनि नेतुं युज्यते यतः कुटुम्बिनो बान्धवाश्च प्रो- र्थयिष्यन्ति । तदवैव वनेगहने कापि भूमौ निक्षिप्य किंचिन्मात्र- मादाय गृहं प्रविशावो भूयोपि प्रयोजने संजाते तन्मात्रं समेत्या- स्मात्स्थानान्नेप्याचः । उकं च । न विनं दर्शयेत्याज्ञः कस्यचित्स्वल्पमप्यहो । मुनेरपि यतस्तम्य दर्शनाचने मनः ॥ १० ॥ तथा च । यथामिपं जले मत्स्यभक्ष्यते श्वापदभुवि । आकाशे पक्षिमिव नथा सर्वत्र विनवान् ।। १०१ ॥ तदाकर्ण्य धर्मबुद्धिगह । भद्र एवं क्रियताम । तथानुष्ठिते हाव- पि तौ स्वगृहं गन्वा सुग्वन स्थितवन्तौ । 'अन्यदा च पापबुद्धिनि- शीथे तत्रागत्य मर्व विनमादाय गनां पृयित्वा बभवनं जगाम । अथान्याधर्मबुद्धिं समेत्य प्रोवाच । भग्य बहकुटुम्बा वयं विनाभा- वान्मादीमः । तद्न्वा नतः स्थानाकिंचिद्विनमानयावः । मोबवी- न । भद्र एवं कियतामिनि । अथ द्वावपि गत्वा यावन्यानं खनन- स्तावद्रिक्तभाण्डं दृष्टयन्ती । अत्रान्तरे पापबाद्धिः शिम्नाइयन्प्रोवा- च । भो धर्मबुद्ध त्वया हृतमंत द्वनं नान्येन यती भृयोपि गपृग्णं 4 ? Will a-k for it In ume difficult place in the fore-t. ३ . little. When an occasion arises, when there is moral Only as much at is Wantert. A wiso mou should 206 show his wealth, howevrur little, to any body; sinto the mind even of a -age it tempted (to tako it ). Palit moves, that is, moves from the right path. Just as thesd is devoured by the fish in water, by the heasts on land and hy thig birds in the air ( -ky ), so is & rich man ( depriscil of his wealth ) every shere. ८ Having filled up or covered the holo made in the ground. S Ilaving many members in the family. बह करवं पां ने.क. १० Suffer misery.१ Boating his head. .

·१३ १६४ पञ्चाये। कृतम् । तत्प्रयच्छ मे तस्यार्धमथवाह राजकुले निवेदयिष्यामि ।. स आह । भी दुरात्मन्मा मैवं वद । धर्मबुद्धिः खल्वहम् । नैतचौरकर्म करोमि । उक्तं च । 'मातृवत्पग्दागणि परद्रव्याणि लोष्ठवत आत्मवत्सर्वभूतानि यः पश्यति स पश्यति ॥ ४०२ ॥ एवं नौ द्वावपि विवदमानौ धर्माधिकारिणं गतवन्तौ पोचतुः परस्पर दृपयन्तौ । अथ धर्माधिकरणाधिष्ठितपुरुपैदिव्यार्थं यावन्नि- योजिनी नावपापबुद्धिगह । अहो न सम्यग्दृष्टो न्यायः । उक्तं च । 'विवादन्विष्यते पत्रं पत्राभावे तु माक्षिणः । माक्ष्यभावानतो दिव्यं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १३ ॥ अंत्र विषय मम वृक्षदेवताः माक्षिभनाः सन्ति । तना एवावयोरे- कैतमं चौरं माधुं वा करिष्यन्ति । अथ तैः संवरभिहितम । भो युक्तमुक्तं भवता । उतं च । अन्त्य जोपि यदा साक्षी विवादे संपजायते । न तत्र वियन दिव्यं किं पनर्यत्र देवताः ॥ १०४ ॥ तदस्माकमप्यत्र विषय महत्को नहलमनि। तत्प्रत्यूपसमये द्वाभ्या- मस्माभिः सह तत्र बनादेशे गन्तव्यमिति । अथ पापबुद्धि : स्वगृहं Ishull give information of this to the king's officers. I am really, army name rignititis (धर्मवाद), righteous-minded. ३ Ile, who look - 11/01 (other-' give- a mothers. and ten others' wealthas a lump of varth, ani un all creatures ay upon him. self, really clusiiler rightly or Correctly परटार is used here as n henter noun in an exceptional cases Accu-ing each other of crime. “ l'er-ons appointed to the utlica of judge, judget. ६ Were andered to u. through an ordeal. The judgmente is not justly pronouncel, the decision given is uujust. In a di-puti', first a written proof is required, in the absence of a writing, witnes-cy are wanted and in the ahuen of witne--4, in orical is re-vrtid ; SO SVJ tho wise. In this case, in the present instance. ? Sylvun deities are my witnesses. L'ur Fitt.-inaccurately used. १२ Will declare. : In a dr-pute, when eren a lowcasto in coming forth as a witness, there is no ordeal required, how much more so, when there are deities themselves as wituesses. १४ At the time of early morning.

·प्रथमान्त्रम्। है • गत्वा स्वजनक मुवाच । तात प्रभूतोयं मयार्थो धर्मबुद्धेश्रोग्निः । स च तव वचनेन परिणति यास्यति । अन्यथा मम प्राणः मह यास्य- नि । म आह । कम दनं वद येन प्राच्य नद्रव्यं स्थिरता नयामि । पापबुद्धिगा। तात अस्ति तत्पदशे महाशमी । तस्यां महकोटरम- स्ति । तत्र वं मानतम प्रविश । ततः प्रभातहं यदा मत्यश्रावण करोमि तदा त्वया वाच्यं यद्धर्मबुद्धिवार इनि । नथानुष्ठिते प्रत्यूष पापबुद्धिः स्नान्या धर्मबुद्धिपुर मगे गजपुपैः सह तां शमीमभ्येत्य तारस्वंग्ण वाच । आदित्यचन्द्रावनितानला योभूमिग हदयं यमश्च । अहश्च गतिश्च उभच मंध्य •धर्मा हि जानाति नरम्य वृनम ।। ... ।। तत्कथयत वनदेवम आवायवीर इति । य पापबुद्धिपिता शमीकोटरस्थः प्रोवाच । भी धर्मबद्धिना हृतमंगद्धनम् । नहाकर्य सर्वे राजपुरुषा विम्मयो फलली चना यावहमवद्ध विनहरणाचित नि- ग्रहं शायदृष्टयावलोकयन्ति नाबद्धर्मवादिना नन्द्रमाकाट वद्धिभो- ज्यद्रव्यः परिवार्य बहिना मंदी पितम् । अथ ग्वलनि नम्मिशमी- कोटरे दग्धशरीरः स्फुटितणः करुणं पारदेवयन्यापद्धिपिता निश्च- काम । ततस्तैः मर्वः पृष्टः मवं पापं वद्धिचेष्टितं निवदयामास । अथ ते राजपुरुषाः पापबुद्धि शमीशाखाय प्रनिलंग्य धर्मवादि प्रशम्ये- दमूचुः । अहो साध्विमुच्यते । | Will be secured ( lit. will be ripa} :lio away with my life, will deprive me of life Having declared uluud. YMake it firm in your pores-leon Mu're truth heard, declare the truth. Thus ver-e is equal to 142. With the eyes glistening with wouder. व. Were con-idering according to law what wa: the puni-diment to be awarded to Dharmaluddhi adequately to his criine of theft. £. With combustible things or materials. ?. With brom.eu (ges. T. 3? Having hanged. .

·पञ्चतन्त्रे। उपायं चिन्तयत्यावस्तथापायं च चिन्तयेत् । पश्यतो बकमर्वस्य नकुलेन हना बकाः ।। ४०६ ॥ धर्मबुद्धिः प्राह । कथमेतत् । ने प्राचुः । ॥ कथा २० ॥ अस्ति कम्मिश्चिद्वनादेशे बहुबकमनाथी वटपायः । तस्य कोटरे रुष्णसर्पः प्रनिवसति स्म । म च बकबाल कानजीनपक्षानपि मदैव भक्षयन्कालं नयति । अथैको बको भक्षित शिशुबैराग्या मरस्तीरमा- साय बाप्पपरप्पनलाचनाधामुखस्तिष्टनि । तं च नाक्चेष्टितमवलोक्य कुलीरकः प्रोवाच । माम किंमवं रुद्यते भवताय । स आह । भद्र किं करोमि । मम मन्दभाग्यस्य बालकाः काटरनिवामिना मर्पण भक्षिताः । दु:ग्विनाहं तहःग्वेन । तत्कथय में यद्यस्ति कश्चिदुपाय- स्तद्विनाशाय । तदाकर्ण्य कुलीरक श्चन्तयामाम् । अयं तावदस्मन्सह- जवैरी । तथापदशं प्रयच्छामि सत्यानृतं यथान्यपि बकाः सर्वे सं- क्षयमायान्ति । उनं च। 'नवनीतममा वाणी कृत्वा चिनं सुनिर्दयम् । तथा प्रबाध्यत शत्रुः सान्दयो म्रियते यथा ॥ १७ ॥ आह च । माम ययेवं नन्मत्स्नमांसशकलानि नकुलस्य बिलद्वा- रात्सर्पकोटरं यावत्यक्षिप यथा नकुलस्तन्मार्गेण गत्वा तं दुष्टसर्प विना- शयति । अथ तथानुष्ठिते मस्यमांमानुमारिणा नकुलंन तं रुष्णसर्प A wise man should think out a remedy as also an injury; while a foolish crane was looking on, tbe eranes were destroyod by a mangooso. ¡ Even before they had wings , before they wers fledged. ३ Througir absence of all desires consequent on the offspring lemg dovoured. ४ Flooded or filled with. ५ Thus circumstanced. Natural enemyTruu and falso, that is, apparently trụe but really Anise. ¿ Haring made the words ( as soft ) as brutter, . and the heart very hard, an enemy is so adrised ( should be so advised ) that'he dies together with his family.

·प्रथमत्वम् । नहत्य तेपि तदक्षा याः सर्वे बकाच शनैः शनैभक्षिताः । अतो वयं बृम उपायं चिन्तयेदिनि ।। तदनेन पापबुद्धिनापायश्चिन्निनो नापायः । तम्य प्रानं फलम् । एवं मृढ त्वमाप्युपायश्चिन्तिता नापायः पापबुद्धिवन । नन्न चामि त्वं सज्जनः केवलं पापबुद्धिरमि ज्ञातो मया स्वामिनः प्राणमंदेहा- , नयनात । प्रकटीकतं त्वया स्वयंमवात्मनो दृष्टत्वं कौटिल्य च । अथ- वा माध्विदम च्यो। यन्नादपि कः पश्यच्छिबिनामाहानिःमग्णमार्गम । यदि जलदध्वनिमदिनाम्न एव मुठा न नृत्ययः ।। १८ ।। नद्यदि त्वं म्वामिन एनां दशां न यमि नदम्मद्विधम्य का गणना। तस्मान्ममामनेन भवता न भाव्यम । उकं च । "तुलां लाहमहम्रस्य यत्र खादन्ति मृपिकाः । गस्तत्र इंग्च्छचनो बालकं नाव मंशयः ॥ ०९ ।। दमनक आह । कथमेनन । माबीन । ॥ कथा २१ ॥ अम्ति कम्मिबिधिष्टाने जीर्णधना नाम वणिकपत्रः । स च द- व्यक्षयादेशान्तरगमनमना व्यचिन्न बन । 'यत्र दायमा म्यान भागान्भुना म्वा यतः । तस्मिन्विभवहीना. यो बगन्म पुरुषाधमः ॥ 213 ।। ? Reiling the trees rariyl : 01-}}irtel. i By endanges the life of your lirii Crkencanya ५ ) (an.11 111. Pupen with florte, tl. was by which pencytok - gi) lif sking porn s. if thway Purits delighted at the thunder of the curuls, do not Juno. +16 dc. आहाराय नि.मराम वरद नि ।' न. न ६ What a..count will you make of us Of what ao vunt aru per:083 liko us Yor should not be near me In the case wliero mico cat the weight of a thouan ( lloc.) of irodi, oli king, thero is no doubt that a rane (all take away the child. २. Of decline: 1 wealth. जोग धनं यग्य. व. is 'That man is the wor-t of men who resides, when · without 'wealtd. oven in that place or country where he has cnjoyed plcasuros through his own valuur.

·१६८ पञ्चान्त्र। तथा च ।'येनाहंकारयुक्तेन चिरं विलसिन पुग। दीनं वदति तत्रैव यः परेषां स निन्दिनः । ४११ ॥ तस्य च गृहे लोहमारंघटिता पूर्वपुरुषोपार्जिता.तुलासीत् । नाच कस्यचिद्वणिजो गृहे निक्षेपभूनां कृत्वा देशान्तरं प्रस्थितः । ततः सु- चिरं कालं देशान्तरं भ्रान्त्वा पुनस्तदेव स्वपुरमागत्य तं श्रेष्ठिनमु- वाच । भोः श्रेष्ठिन्दीयतां मे सा निक्षेपतुला । स आह । भो नास्ति सा त्वदीया तुला । मूषिकैक्षिता । जीर्णधन आह । भोः श्रेष्ठिना- स्ति दोषस्ते यदि मूषिकै क्षिनेति । इडगेवसंसारः । न किंचिदत्र शाश्वतमस्ति । परमहं नया स्मानार्थ गमिष्यामि । तत्त्वमात्मीय शि- शुमेतं मया सह स्नानोपकरणहस्तं प्रेषयनि । सोपि चौर्यभयानस्य शङ्कितः स्वपुत्रमुवाच । वत्स पितृव्योयं तव लानार्थं नयां यास्यति । तवम्यतामनेन सार्धं स्नानोपकरणमादायेनि । अहो साश्चिदमुच्यते । 'न भन्या कस्यचित्कोपि प्रियं प्रकुरुते नरः । मुचा भयं प्रलोभं वा कार्यकारणमेव वा ॥ ४१२ ।। तथा च । अत्यावरो भवेयत्र कार्यकारणवर्जितः । नत्र शङ्का प्रकर्तव्या परिणामे सुखावहा ॥ ४१३ ॥ . That man is consurable in the eyes of others who speaks piteously in that very place where he has before enjoyed pleasutes, being full of self-pride. Mado of many weights of iron, that is, made of iron weighing many lbs &c. ३ Having kept as a deposit. y The balance kept as a deposit. It is a क. निक्षेप रख तुला. ५ Such is the world. ६ Carrying in his hands the materials of bathing. खानस्य उपकरणानि.प.त. तानि इस यस्य ३. Boing atraid ot him through the tear of the thoft committed. No body does any good to another through more devotion, except through fear, avarios or a motive to accomplisb some object. कार्यकारण-कार्यस्य कारणं. प.त. कार्यकारण may also mean cause and effect. ९ In that place where there is great respect shown without any partionlar zotive' for posomplishing an object, there hadombt should be optertained as it is beneficial in the end. सुखाया- सुर्व माहवतीति. उप.

·प्रयतनाम्। अथासो बणिविशशुः नानोपकरणमादाय प्रहटमनास्तेनाम्यान- तेन सह प्रस्थितः । तथानुहिने पणिस्नात्वा ते शिशु नदीहापा प्रक्षिप्य तदारं बृहच्छिलयाच्छाप सत्वरं गृहमागतः । प्रथम देव पाणिजा भी अभ्यागत तत्कय्यतां कुत्र मे शिशुर्यस्त्वया सह नहीं मा इति । स आह । नदीतटास श्येनेन हुत इति । श्रेष्ठचाह । मिथ्या- बादिन्किं कचिच्छचेनो बाल, हर्तुं शक्नोति । तत्समर्पय मे उतमन्द- था राजकुले निवेदयिष्यामीति । स आह । भोः सत्यवादिन्यथा श्येनो बाल न नयति तथा मूषिका अपि लोहमारपटितां तुला भक्षयन्ति । तदर्पय मे तुला यदि वारकेण प्रयोजनम् । एवं विवद- मानौ द्वावपि राजकुलं गतौ । तत्र श्रेष्ठी तारस्वरेण प्रोवाच । भो अब्रह्मण्यमब्रह्मण्यम् । मम शिशुरनेन चौरेणापट्टतः । अथ धर्माधि- कारिणस्तमूचुः । भोः समर्म्यतां श्रेष्ठिसुतः । स आह । किं करोमि। पश्यतो में नदीतदारण्येनेनापहनः शिशुः । तच्छुत्वा ते प्रोचुः । भी न सत्यमभिहितं भवता । किं श्येनः शिशु हतु समर्थो भवति । सबाह । भो भोः श्रूयता मवचः । तुला लोहसहस्रस्य यत्र खादन्ति मूषिकाः । राजस्तब हरेन्सचेनो बालक नात्र संशयः ॥ ४१४॥ ते मोनुः । कथमेतत् । ननः श्रेठी सभ्यानामादितः सर्व दलाई निवेदयामास । तनैर्विहस्य द्वावपि नौ परस्परं संबोध्य तुलाशिय- प्रदानेन संतोपितो।। अनोई बवीमि तुला लोहसहस्रस्येति । नन्मन संजीवकरसाइमसइमानेन स्वयतकतम् । अहो साथि बमुच्यते । Groot In a care inside the river. If you want youtube Prom the beginning. By restoring the betymon mind von remportirely. Not bearing the favou shown to the the lion to Suajivake.

·१७ 'भायमान मुलान्वित कुकुलमाः मोवलम दुर्भमा दानार कपणा मजूमनजबो बिचान्वितं निर्धनाः । खप्योपहताच काम्नवपुष धर्माश्रयं पापिनो मानाशास्त्रविचक्षणं च पुरुष निन्दति मूर्सा जमाः । ४१५॥ तथा च मूर्माणां पण्डिता देण्या निधनाना महाधमाः। बतिनः पापशीलानामसतीनां कुलस्त्रियः ॥ ४१६॥ मन्मूख त्वया हितमप्यहितं रूतम् । तं च । पडितोपि बरं शत्रुर्न मूर्यो हितकारकः । वानरेण हतो राजा विप्राचौरेण रक्षिताः ॥ ४१७॥ दमनक आह । कथमेतत् । सोबवीत् । ॥ कथा २२ ॥ कस्पचिद्राजो नित्यं वानरोनिभक्तिपरोसेबैकोन्नःपुरप्यातिषि- अपसरोविविधासस्थानमभूत् । एकड़ा राज्ञो निद्रा गतस्य पावर यजनं नीत्वा वायु विदधनि राज्ञो वक्षःस्थलोपरि मक्षिकोपविता। म्यजनेन मुहुर्मुहुनिषिध्यमानापि पुनःपुनस्तत्रैवोपविशति । ततस्तेन रक- मावर्चपलेन मूर्खण वानरेण कुबेन सता नीवं खङ्गमादाय वस्सों उपर Caperally in this world, those horn in a tamily calumniate those who are nobly born, fortunate the fortunate, misers a generous mount ompoked the straightforward, the poor the rich thone are deformed the handsome, sinfól the religious, wed the foolish cansure those who are well-versed in various poleaon. श्रीवाभ-प्रियः बहभं the tavourite of the goddess of wealth. The wise are an object of hatred foolish,e the rich to the poor, those who dehoher to religious observances, to the hotels and ristmom romen to the debanched ones. मला.. पापी माय मारवेष ...An enemy, that is wise bpratent open to a friend CARTE* ) who is foolish; a king was Ein A monke, while Brihmans pero naved by a thid मितिः गई पस्प. Apemonst orm.totaram Inoll byabarera ·प्रहारी विहितः । ततो भतिकौडीय गता पर देन शिनधारातिमा राज्ञो पक्षो विधा जातं राजा मृतथ । तस्माधिरायुरिच्छता पण मूसानुचरो न रक्षणीयः ॥ अपरमेकस्मिनगरे कोपि विमो महो द्वान्परं वजन्म योगेन चौरो वर्तते । नस्मिन्पुरेन्यदेशादागतामती विमान्बहूनि वस्तूनि विक्रीणैतो दृष्ट्वा चिन्तितवान् । अहो कमी- पायेनैषां धन लभे । इति विचिन्त्य तेषां पुरोनेकानि शास्त्रीकानि सुभाषितानि चातिप्रियाणि मधुराणि वचनानि जन्मता तेषां मनात विश्वासमुत्पाप सेवा कर्तुमारब्धा । अथवा साध्विदमुच्यते । असती भवति सलना क्षारं नीरं च शीतल भवति । 'दम्भो भवति विवेकी प्रियवक्ता भवति धूर्तजनः ॥४१॥ अथ तस्मिन्सेवा कुर्वति नैविप्रैः सर्ववस्तूनि विक्रीय बहुमून्यानि रस्लामि कीतानि । ततस्तानि जामध्ये तत्समक्षं प्रक्षिप्य स्वदेशं पति- गन्नमुफ्मो विहितः । ततः स धूर्तविप्रस्ताविप्रान्गन्तुमुपतान्प्रेक्ष्यकि तान्याइलितमनाः संजातः । अहो धनमेनन किंचिन्मम चैटिनम् । अभिः सह यामि । पथि कापि विष दत्चैताभिहत्य सर्वरलागि साम इति विचिन्त्य तेषामो सकरुणं दिलप्येदमाह । मो मिया- गि यूवं मामेकाकिनं मुक्त्वा गन्तुमुपताः । नन्मे मनो भवानिः सह पाशेन बद्ध भवद्विरहनानवाकुल संजातं यथा धृति कापि न भने। की पूपमनुग्रह विधाय सहायभूत मामपि सहैव मयत । तहमा • भूत्वा ने करुणाईचित्तास्तेन सममेव स्वदेश प्रति प्रस्थिताः । अथा- पनिषा पञ्चानामपि पल्लीपुरमध्ये ब्रजना ध्वाः कथयितुमारास Was made, dealt (TTT:). Having a sharp edge. Format भारा बस्स.ब. Aking desirons of long liter By the Sorce oran committed in the previous existence. Fir.ot the Pre. P. of की P. with दि. Ananchah Woman in bashtul ( affacts to be modest ), salt water food hypocrite atteott to be spaaiderste, and rogable balks sweaty. ta bero means • bypocrito hypocrisy Tho thigh. • Obtained by pro od of de douton t the portanon tion of ।

·१७२ पञ्चकन्ने। रे रे किराता धावत धावत । सपादलक्षधनिनो यान्ति । एतानिहत्य. धनं नयत । ततः किरातैङ्गिवचनमाकर्ण्य सत्वरं गत्वा ते विषा लगुडमहारैर्जर्जरीकैत्य वस्त्राणि मोचयित्वा विलोकिताः परं धनं किंचिन्न लब्धम् । तदा तैः किगतैरभिहितम् । भोः पान्थाः पुरा कदापि ध्वाह्ववचनमनृतं नासीत् । ततो भवतां संनिधौ कापि धनं वियते तदर्पयन । अन्यथा सर्वेषामपि वधं विधाय चर्म विदार्य प्रत्यार प्रेक्ष्य धनं नेष्यामः । तदा तेषामीदृशं वचनमाकर्ण्य चौर- विप्रेण मनास चिन्तितम् । यढेषां विप्राणां वधं विधाया विलोक्य रत्नानि नेष्यन्ति तदापि मा बधिष्यन्ति ततोहं पूर्वमेवात्मानमरत्नं स- मप्यतान्मुञ्चामि । उक्तं च । मृत्योर्बिभोष किं बाल न स भीरं विमुञ्चति । अद्य वादशनान्ते वा मृत्यु प्राणिनां ध्रुवः ॥ ४१९॥ नथा च । गवार्थे ब्राह्मणार्थे च प्राणत्यागं करोति यः। सूर्यस्य मण्डलं भिन्चा स याति परमा गतिम् ॥४२०॥ इति निश्चित्याभिहितम । भोः किराना ययेवं तनो मा पूर्व निहत्य क्लिोकयत । ततस्तैस्तथानुष्ठिते तं धनरहितमवलोक्यापरे चत्वारोपि । मुक्ताः॥ अतोहं ब्रवीमि पण्डितोपि वरं शत्रुरिति । अथैवं संवर्दतोस्तयोः संजीवकः क्षणमके पिङ्गलकेन सह युद्धं कृत्वा तस्य वरनखरमहाराभिहतो गतासुर्वसुंधरापीठ निपपात । अथ. Savagos, barbarians. Persons possessing wealth to the amount of a lac and a quarter. Having defeated. y Searched a Heving searched every limb. Without jewels, or valuables. • Haring surrendered (myselt ). ८ Child, why do you fear death? He does not spare him who fears him (death). Death is sure to overtake mortals Bither to-dey or at the end ot a bundred years. अम्दशत. भग्दानां का.प.न. He who gives up his lite for the sakerot cows, Brûbmans, goos to the highest place after having ponstrated through the orb of the sun. While they (two) waps thus wrangling or disputinga ·प्रथमतमम् । . तै गतासुमवलोक्य पिङ्गलकस्तगणस्मरपाईहृदयः प्रोवाच । भो अ- युक्तं मया पापेन कृतं संजीवकं व्यापादयता यतो विश्वासघातादन्य- मास्तिं पापेतर कर्म । उक्तं च । 'मिऋद्रोही रुतुनश्च यश्च विश्वासघातकः । ते नरा नरक यान्ति यावच्चन्द्रदिवाकगै ॥ ४२१ ॥ तथा मया सभामध्ये स सदैव प्रशंसितः । तत्किं कथयिष्यामि तेषामग्रतः । उक्त च। "उको भवति यः पूर्व गुणवानिति समदि। न तस्य दोषो बतव्यः प्रतिज्ञाभडभीरुणा ॥ ४२२ ॥ एवंविधं प्रलपन्तं दमनकः समेत्य सहर्षमिदमाह । देव कातर- तमस्तवैष न्यायो यद्रोहकारिणं शष्पभुजं हन्वेन्यं शोचसि । नन्नैत- दुपपन्नं भूभुजाम । उनं च । "पिता वा यदि वा भ्राता पुत्रो भाथिवा सुहन् । पाणद्रोहं यदा गच्छेनं घ्नना नास्ति पातकम ॥ ४२३ ॥ तथा च। राजा घृणी ब्राह्मणः सर्वभक्षी स्त्री चावशा दुष्टमतिः महायः । प्रेष्यः प्रतीपोधिरुतः प्रमादी त्याच्या अमी, यश्च कृतं न वेति ॥ ४२४ ॥ २ With his heart meted with pity by remembering his merits. More sinful or wickod. A man, who kills his friend, who is ungrateful, and who breaks faith with others-these men go to hell and remain there so long as there are the moon and sun (that is, perpetually ). ४ This verso is equal to 244. This your judgment is the most cowardly. There is no sin in killing either a tather, brother, son, wife or triend; when he or she con. spires against one's life. These seven, viz., a mercitul king, a Brihmana eating all, that is, roracious, a wite that is not under proper control, a wicked-minded companion, a servant going .against one's wishes, a careless, oficer and one who does not recognize what is done and one who is angratetul-should be abandoned. प्रतीप lisagainst the current of water (प्रति- from अप) and hence going Against &c. .

·पञ्चान्ने।
अपि च ।
सत्यानृता च परुषा प्रियवादिनी च
हिंस्रा दयालुरपि चार्थपरा वदान्या ।
भूरिव्यया प्रचुरवित्तसमागमा च
वेश्याङ्गनेव नृपनीतिरनेकरूपा ।। ४२५ ॥
एवं तेन संबोधितः पिडलकः संजीवकशोकं त्यक्त्वा दमनक
साचिव्येन राज्यमकरोत् ॥
॥ समाप्त चेदं मित्रभेदं नामै प्रथम तन्त्रम ।।
Royral policy is of various forms lika harlot,
viz., it is truo, falso, harsh, swoet-speaking, cruel, compassi.
onate, intent on acquiring wealth, bountiful, extravagant
and associating with one having much wealth. All these
adjectives apply equally to a king and a harlot. Sorrow
for the death of Sanjivaka. $ Hero ends this first Tantra
amtitled मित्रमंद.

·TWO-THIRDS OF THE EDITION IS ALREADY EXHAUSTED. TUE STANDARD Sanskrit-English Dictiouary BY 1. R., VAIDYA, M. A., LL, B. 1 (Sanctioned by the Department of Public Instruction for an in High Schools > Neat and strongly lound, cheap, handy, well-printed and above all, compendion, and reliable, the Dictionary bas only to be seen and the temptation to buy it is overpowering. It is a bargain for a life-time for it contains all that you are likely to want in your Sanskrit studies. The author has sparod no pains to make the work a standard hook of reference for our schools and colleges. Meatness and compactness of arrangement, copious referonces and original quotations selected by the author bimself from classical works usually studied in our schools and colloges, accuracy in giving the various meanings and sbades of mcaping, the biographical appendix, and the other on metre wako the work an altogether indispensable one for the study of the Sanskrit language. The Ohief Points of Merit of this Diotonary, AS NOTICED BY THE VARIOU8 LEARNED CRITICS WHO HAVE REVIEWED THE WORX. (1) The book is not a mere compilation. •(2) It contains not only the results of the best and latest efforts of Loricographers bat a great deal of original scork ·. अपि च। सत्यानृता च परुषा प्रियवादिनी च हिंस्रा दयालुरपि चार्थपरा वदान्या । भूरिव्यया प्रचुरवित्तसमागमा च वेश्याङ्गनेव नृपनीतिरनेकरूपा ।। ४२५ ।। एवं तेन संबोधितः पिडलकः संजीवकशोकं त्यक्त्वा दमनक. साचिव्येन राज्यमकरोत् ॥ ॥ समाप्तं चेदं मित्रभेदं नामै प्रथम नन्त्रम् ॥ Royral policy is of various forms like a harlot, viz., it is true, talse, harsh, sweet-speaking, cruel, compassionate, intent on acquiring wealth, bountiful, extravagant and associating with one having much wealth. All these adjectives apply equally to a king and a harlot. Sorrow for the death of Sanjivaka. Here ends this first Tantra entitled मित्रभेद.

·TWO-THIRDS OF THE EDITION IS ALREADY EXHAUSTED. THE STANDARD Sanskrit-Englisly Dictionary BY L. R. VAIDYA, M, A., LL. B. (Sanctioned by the Department of Public Instraction for alle in in High Schools ) Neat and strongly bound, cheap, handy, well-printed and above all, compendious and reliable, the Dictionary bus only to be seen and the temptation to buy it is overpower ing. It is a bargain for a life-time for it contains all that you are likely to want in your Sanskrit studies. The author has spared no pains to make the work a standard book of roterende for our schools and collegos. Neatness and comactions of arrangement, copious references and original quotations selected by the author himself from classical Worke nyually studied in our schools and colleges, accuracy in giving the various meanings and shades of meaning, the biographical appendix, and the other on metre mako the work an altogether indispensable one for the study of the Sanskrit language. The Chief Polats of Merit of this Diodonary, AS NOTICED BY THE VARIOUB LEARNED CRITICS WIO LAVI REVIEWED THE WORK. (1) The book is not e mora tompilation, •() It contains not only the results of the bearing and latest eforts of Locsicographers but a great acidul of entginal words 2 ·(3) Many of the references are the author's oren being taken directly from the books which are usually read by the most successful students of Sanskrit. (4) The different senses of words are we'l arranged and given clearly and accurately and the work is thus a reliable guide. (5) It is eminently qualified for the use of the pupils of Schools and Colleges, (6) The biographical appendix is a novel feature, very interesting and very raluable. (7) Comprehensivoness of matter ; compactness of sizo ; and modesty of prico. (8) For classical works of the post-l'edic literature the Dictionary may be used with singular benefit and success. (9) Tho work deserves to be the Standard Dictionary of the class intended for Schools and Colleges. The Dictionary contains quotations and references, mythological and other allusions, idionuatic expressions and their usos, choice English equivalents, in short all that a student wants ; and it is confidentiy expected that so far as the study of the Classical Sauskrit works in our Schools mod Colleges is concernod, the Standard Sanskrit-English Dictionary is a work which the students of Sanskrit cannot afford to dispense with. Bound in Cloth Price Rs. 3, Postage Ans. 10. Bound in Half-Leather Price Rs. 4, Postage Ans. 10. Apply to MR. RAMCHANDRA GOVIND, MASAGER, NRA, RADHABAI ATNARAY BAGOON, Bookseller & Publisher, Kalbadevi Rond, BOMBAY. Or to MR. HARI NARAYAN GOKHALE, MANAGER, ARTA-BHUSHANA PRESS, POONA.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.