Sv_digital_library

Jaimineeya Nyaya Malavi

Madhvacharya · 5\12\2003

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

॥ श्रीरामजी ॥
S
जैमिनीयन्यायमालावि॥
॥
॥श्रीमाधवाचार्यविरचितः॥
॥श्रीकाशीनिवासिना श्रीगोवईपालिने
नवहरसिकजनमनो विनोदाय।।
श्रीकाश्या
॥खकीय हरिहर यन्त्रालये।
मुद्रितः
सं.१९४४ श्रावरंगशुल बुधे ।

No text on this page.

॥१॥ जैमिनीयन्याय माला विनरस ॥ प्रथमोऽध्यायः॥ श्रीगणेशायनमः॥ वागीशद्यासुमनसः सर्वार्थानामुपक्रमे ॥ यनवाकृतहात्या सर्व मिग ननम्॥शायतिमानवनी वि दनस्थिरनिर्भदेविशयार्थभाकआनोहरनमक युक्तिनिपुणःश्या ध्यानिदेशोचनियनित्यस्मृधि खान्गनसदाबाधःसनक्वेश्वगाजा गर्नि अनिमन्मसाजचरितः श्री गामाप आशयब्रह्मप्रतिपाय ने प्रगुणयन नत पंचमात्र यंस्थि मूनिमाकलयति श्री। चुकूसापनियविद्यानीर्थ मुनिलदा निलसन मूर्जिल्चनुग्रहिका ने नासखगोरखरिहनपर सार्वज्ञमघोनाइन्द्रवाङ्गिरसानलस सुमति शैव्यसमेधातिथि धौम्योधर्म तस बैरपनपने सौजानिमा मॉनमियप्रत्यग धिरुन्धतीसहयोगमय' मनोयत्वान् नया विमोरभून कुलगुरुर्मची नया घासखलपाज्ञजीवानःस वंशावविशारदः अकरोन मनन्यायमा गरीयसीम्॥५॥ नांप्रशससभामध्ये वीरश्री भूपनि कुरुविलरमस्यास्वमिति माधवमादिशन॥६॥सभ द नीतीर्थयतीन्द्रचतुराननानारूपा मव्याहनां लब्ध्वोपरायन मोऽभवन ॥७॥निर्मायमाधवाचार्यो विदानन्ददायिनीमाजैमिनीयन्यायमाला चशे लखुद्दये।। न्यायमालायाआदौखकीयग्रन्थं वद्योतनाय समुद्रारूपमनेवा। र्थगर्भ देवनानमस्कारप्रतिपादकं श्लोकं पठनिावागीशाधाइ निदेवनां नमस्कृत्य चिकीर्वि परिपालनाय पालको खामिनि विद्यमानं महिमानमनः स्यनियुक्ति मानवनीमितिम ऋतिकीर्षिनधर्मशास्त्रेवन नायेप्रतिया घा अर्यायेचमीनि शास्त्री राजधर्माले सर्वेऽप्यस्मिन पनी उ फ्लम्पन्नोनीनिफ्यक्तियोगःसन्धिः। युक्ति मानवनीामानःस वाचतुर्वसामभेददानदरिषु उपायेषुप्रथमःउपाय:वैरियोबु हिमंदो हिनीय उपायाए भ्यो दाना वयुपलस्तारनैश्चनुर्मिी रुपायविशेषगार्थ धन भजीन मानिए बनाशत्रुक्षय कथित १२॥ जैमिनीयन्याय माला विस्तरे। अवशिष्टेन खराज्यप्रनिपालन प्र रुप्रनिपाधते। आप्लेषु अमान्या प्रमनिषु पुरुषेषु अयमीरशम पारस्य योग्यो नान्यस इत्येवमू। हापोह कुशला राजसभायामेने नपसिनःपूज्या विषा दक्षिण भाग उपवेशनीया एने चम् वामभागे इनि क्रमकरोनिनननन ग्राम अधिकनान पुरुषान उचिनबुद्धि प्रदानेन प्रयोक्तुं निपुण समुद्र पर्यन्नन्वेनानिबहुलस्स देशस्य उन्ननिःसमलभोग्यवस्तुसम्पनि साच परराष्ट्र निवासिभिःसकलप्रातिभिःलाध्यताइदं कर्नव्यमिदं नेत्येवं यो कार्यविषया स्फूनिल मधि रोऽयं गनोनित्यः सर्वत्राप्रतिहतबुदिनानागनो निवारितःसनां नपखिनाम् । धो विनोयेनासो गनसदावाधः देशान्तराधिपतीनां राजाम सनद धीनावे नापरप्रेव्यवादयं खननजगदीश्वरस्प विद्यानीर्थमुने गमूर्तिवमायमीश्वरायस्यसभायां गोष्टीरूपाप्रसङ्गो वेदार्थवियर नश्रुजिमानायदीयंचरितमपि निरन्नरं वेदोकरहस्याथी नुष्ठान स्साचेन निमन्भव ।सोऽयं श्रुनिमन्प्रसङ्ग-चरितः। एवंविधान करणपनिःअनःपरमेश्वरध्यानेवहि प्रजापालनेचनिन्यं जागी यथा नीतिशास्त्रोक्नेषु ममेदादिषु अयं कुशलभन सर्वज्ञार नारखान् धर्मशास्त्रोक्नेषुप्रमाणादिप्रसङ्गानेषु अध्यायार्थयु कुशल चिअध्यायार्थी उपरि न प्रदर्शयिष्यन्ने । राज्ञःसर्वज्ञत्व सोपा निकं प्रकटयनि यदूत्र प्रतिपाद्यन इत्यादिना। सर्वासपनिषन सुप्रतीयमानं यन परब्रह्म नदेव शैवागमेषु सरिस्थिनिसंहारनिरे धनानुग्रहलमपञ्चकन्य सिद्यर्थमीशाननन् पुरुषापोरवामः यसम्योजानलहानांपञ्चानी मूर्तीनां प्र प्रसिद्धि विस्तारंवा प्रगुण्यति प्रकरी करोनीति प्रतिपाद्यने। नव नासुमूर्निव्वयं भूप लास्थिनिमूर्नि धनो नसा मूर्नेगमनिलसन वि नीर्थमुनि वन स्वस जगतोऽनुग्रहिका मारित्युचनाय दयं भूपो वेदान्नोतं परंख य गौ महेश्वरस्य स्थिनिमूर्यिस्माच्च श्रीक्यि नीर्थमुनिलदान्मनि मंनिभाय प्रकाशनानस्मात सर्वज्ञत्वमस्सगज्ञ उन्कर्षे विदङ-नागोपालमविवादेनं प्रतिभामनाउनगुस्योप ॥॥ जैमिनीयन्यायमाला विसरे॥ प्राध्यायः॥ स्वराज्ञो मन्त्रिणं नानापुराणप्रसिद्दशनहितकारितया.प्रशंसनि ।इन्द्रस्याङ्गिरस इनि। चिकीर्षितग्रन्थं श्रदानिशयमुनपादयितुं कर्तृ गौरवं प्रकट्यति॥ श्रुतिस्मानिसदाचारपालको माधवो बुंधारमा नव्याख्याय सर्वार्थ हिलार्थ श्रीन उद्यनार॥सर्ववर्णाश्रमानुग्र हायपुराणासारपराशरस्मृति ख्या नादिना स्मा:धर्मःपूर्व रव्यातः इदानी हिजानांविशेषानुग्रहाय श्रीनधर्मव्याख्यानायप्रेशनः ॥ ग्रन्यमारिपसुसुरुमूर्युपाधिकं सकलवेदशास्त्रप्रवर्तकवेनावो चिनेष्टदेवतास्मे परमेश्वरमादौ नमस्कृत्य श्रोत प्रतिसियर्थे विषा यप्रायोजने दर्शयसंग्रन्थं प्रतिजानीनाप्रणम्पपरमा नंश्रीविया नीर्थरूपिणमानैमिनीयन्यायमाला श्लोकैसंगृह्यनेस्फुटम् ॥१॥ जैमिनिमोनानिधर्मनिर्णाय न्यधिकरणानि न्यायाने स्पग्रन्थ स्य विषयः। परिनुं सुशको कतिपयैरेव श्लोकैतेषां स्फुरीमावान योजनमान्यायमाला संगृह्यन इनियन्यनामनिर्देशपूर्विकाप्रतिज्ञा नस्य करिव्यमाणपन्थस्सप्रकारं दर्शयति॥एको विषयसन्देहपूर्व पक्षावभासकः॥श्लोकोऽपरन सिद्दान्नवादी प्रायेण कथ्यते॥२॥ गचावारोऽवयवाएकश्लोकेनोकाक्वचित क्वचित्॥यल पिबुह श्लोकैरुच्यन्ननोनविस्तर॥॥एकैकस्याधिकश्यास्पाविषयःस न्देहासङ्ग-निःपूर्वपक्षः सिहानश्चेनि पचावयवानलसङ्ग निरन नरमेव व्यनुपायिव्यमाणेन प्रकारेण प्रत्यधिकरणं स्वयमेकेहि मुंशकाना अवशिष्टानां चतुर्णामवयवानी संग्राहकाः क्वचिन वह वःश्लोकाः क्वचिदेक इत्पावापोहापाभ्यामन्नत प्रत्यधिकरलोक हिन्ये संख्या पर्यवस्पति अनो बह चिम्यना ग्रन्थगौरवशड्स न कर्म ।नमेव ग्रन्थबाहल्याभाव सुरीकुर्वन रूपकव्याजेनसुबा पत्वं दर्शयति। सर्वथापिसहलेहेनानिजामति संग्रहः। मीमांसासा गरलेन क्रीड़ापुष्करिणी भवेत्॥॥श्लोकेननोकाभ्यां श्लोकैवी य सम्भवं न्याय संगत्यनामासर्वथापि सहन्यायसंग्रहस्पोन न्यालोकसहस्रध्यपूजेरोमेव समाप्पोननसहरड्यमतिक्रार मधिभाव्यटीकादीनां बहेनी दरवगाहालच मीमांसा सागरसमा in जैमिनीय यमालाविस्तरे। प्रध्यायः॥ पूर्वमासीतानिय योनाचनेनैव नदोषश्यरहिनेनराज नाक्री निर्मि नाभिदनपुष्करिण्यास सेविष्यनिाया पिशा दीपि दश चिन्' चिन संग्रहश्लोकोऽस्ति पिनसर्व विधनाय न पि क्यसंशयसारसंग्रहा शोक ठमा वेणाधिरण पन्यसितुंशवानायलोन र्थसंशङ्कनी यमासङ्गनि सना दय शाले येन पादे सगर्नया लियाशा दिविषये जानेनननस • रुद्य मापाशाखस शानिर. यसङ्गतिभपादसे निश्चेनि त्रिी श्यामशः असाच दीनात्यायाम रणे बये ज्ञानमनिस्वयमेवोहिश शास्त्र ध्यायानां साधारण विषयं दर्शयनियधर्मादशसभा एया व्युना घलवल मन भेदशेषत्वप्रयनि मसंज्ञा काधाअधि रो देशश्चमा न्येन शेषनाहो धन नवञ्चप्रसङ्ग-थोदित क्रमान॥शास्तषणान्य गाहोदशानी लक्षाणानां से हारो हादशलदाणी। दृशस्य हादशा योपेत सवस्य धर्माविषय दयःप्रसङ्गान्ताहादशपदार्थाः क्रमाइहादशानाम विष प्रथम ध्यायविध्यर्थवादा दिरुपं धर्मप्र . निरूपिनमाहितीयेयागदा दिकर्मभेदभननी येण्याजादी दर्शपूर्ण सा अर्थविननच्छेषत्वमाचतुर्थगोदोह नस पुरुषार्थ में न नमान्न विधवप्रयत्येव दिय पञ्चमे मनियतिविधय दियः षष्ठे करीरधिकारो। देशि व्यास मेसमान तरच्छो नेने दिप्रन्यवचन। नागिने दिन नमिनक्चूनेन चसा न्यनोऽनिदेशाश्म। सौर्यचकै निर्वपेदि निर्वापरलहितेनदेव निर्देशएकदेव वनौषधद्रव्य चमि दिलिडे-नानेयपरो शेनिकर्न बनवा नान्यसेत्येवमादिविशेषतोड देशमनवमेघ नावमयेजुनि र्व मि । पहिनेमन्चे वि नौ सौर्यचरा निपदपहिरो गेन सूर्यपदप्रक्षेपेण सूर्यायजुष्ट निर्वपामिइत्येव यूहमदशा कृष्णालयचोदकपाशस्यावधान वितु करणासे वेनलौपदन्य जैमिनीयन्यायमालाविलरेमप्राध्यायः॥ वमादिर्बाधाए दशे बहूनामायादीनां प्रधानानां महदनधित नप्रयाजायड्रेनोप रहर दिनन्चमा हादशे प्रधानसपशोरूपा कारायानुष्ठिनेन श्याजाधड़ेनपश्वङ्गपोडाशेऽप्युप रदत्यादि प्रसङ्गापादानामसाधारण विषयंदर्शयति॥ विर्थ दस्मनयोनामचेनि च धम् ॥ प्रय यगैः दैवतुमिनिमोरिनम्ना प्रथमे पादे! शिरूमानमोरिनमा दिनीयेऽर्थवादरूसमाअर्थवा दोमन्च युपलक्षकाननीयेस्सतिरूपमास्मनिराचारमयंपलक्षय नि।चतुर्थ उशिचित्रादिनामरूपम् ॥ उपोद नाकर्मभेदमानन पवादगीः॥ प्रयोगभेद इत्येने हिनीयाध्यायपादगाः॥९॥ द्वितीयाध्यायस्य प्रथमे पादः त्यानमेवापूर्वबोधकमपूर्वसदभाव इत्यादिकः कर्मभेदचिन्नोपयुक्त उपोदयानावनिक दिनीयेभानु मेरपुनरुत्पादिभिः कर्मभेद तनीये रथन्नरादीनां कर्मभेदया। माण्यापवादः। चतुर्थ नित्यकाम्पयोः प्रयोगयोर्मेदः।। शुनिलिईच दि रोधप्रनिपनयः॥ अनारभ्योतिबर्थ म्पर्था अष्पादगा॥१०॥ तुतीयाध्यायस्य प्रथमे पादेशेषनबोध निां श्रुतिलिंगादीनां म ध्ये शुनिर्विचारिता हिनीये लिङमावनीये वावाप्रकरणादिाचतुर्थे निवीनोपवीनादिवर्थवादव विधि दिनिर्णयहेतुः शुन्यादेपस्स रविरोधसदसझावः। पच्चमे प्रतिपनिकर्माणियोनारभ्याधीता निासप्तमेबहप्रधानोपकारकपयाजादीनिाअष्टमे याजमामानिः॥ प्रधानस्य प्रयोक्तावमप्रधानप्रयोतता। फलचिन्नाजघन्याङ्गचिन्नेन्येनेचतुर्थेगा ॥१॥ चतुर्थाध्यायस्य प्रथमे पादेन नमूनानिसादध्यानयनस प्रयोजि। केन्यादिप्रधानप्रयोलावं विचारितमाहितीयेवप्रधानमावनसापाकर। मां शारखाच्छेदेश्योजकमिन्याचप्रधानपयोक्तत्वम्। हनीये जलपर्ण मयींलादेरपापश्लोकश्रवणादिफलभावाभावचिन्नाचतुर्थे राजस 4 ॥६॥ जैमिनीयन्यायमानाविलरे।प्राध्यायः॥ यगनजयन्यागासयूनादिचिन्ना ॥ श्रुत्यादिभिः क्रमल विशेषोवझवर्धने॥ सुदेवलना चेनि पच्चमाध्यायपागाः॥१२॥ पञ्चमाध्यायस्य प्रथमे पादे श्रुत्यर्थपाठादिभिः क्रमोनिरूपिनाहि ये वाजपेयगनेषु सनदशसु पशुख्खे कैकधर्मसमापनमिन्यादिक विशेषगवतीयेपच्चन दीनामावर्ननेनैकादश्यमि दिवृद्धि अदाभ्यग्रहचित्रिरनानिरिए दियभावः।चतुर्थे क्रमनि मकानां श्रुत्यर्थ पारादीनां प्रबलदुर्बलभावः॥ अधि रीतस्य धान निध्यर्थलोपने दीसासन देयवाहीषष्पादेखमीस्थिना॥ पक्षाध्यायस्य प्रथमेपादे कर्माधि स्कलेरख्यन्यादेनोसिस्त्रिया लिायोलिसचप सहन्येवमादिनाधि रीनिरूपिनःहिनीये त्राधिकार प्रत्येकं कृतलं फलमादर्शपूर्णमासयो कत्रै निर काम्य कर्मसमापनीयमित्येवमादयोऽधि रिचमी उतागर्न द्रव्यस्य प्रनिनिधिरस्ति। देवादीनामय्यादीनामपि रिणश्चस स्नीत्यादिनिरूपणम्।चतुर्थ पदार्थलोपनं विचारितम्।अवन शेस ज्येन यजेना रडार्थनाशेसति शेवान ग्राह्यमि हि मापञ्चमे लापराधेन चन्द्रोदये सत्यभ्युदयेहि प्रायश्चितर ज्योनिशेमस्यै दयो दीक्षामहादशाहा हादशदीक्षा सुन र रूपिनमापस पि रिगोल्प कल्पा एवासन विपस्से त्येवमादिकं चिन्निनमासमे पि दिकं नदेयम्॥महाभूमि देयेत्येवमादियवि स अरमे लौकिकानो उपनयनहीं मे पनीधिलथवेन्येव धमिविचारःकृतः॥. प्रत्यसो निदेशोऽसशेषःसाम निरूपणम् नामलिङ्गा देश दौसप्त ध्यायपादगाः॥२४॥ सप्तमाध्यायस्य प्रथम पादे समानमिवरच्छोनेनेत्यादिप्रत्याच ना. दिशन हितीये रथन्नरशब्देन गान मानामिधापिना गान वानिंद मिन्ये नाशः पूर्वाकानिदेशस्य शेषो विचारितगत 1॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरे।प्राध्यायः॥ अग्निहोवनामानिदेशचतुर्थनिर्वापौषधद्रव्यादिलिङ्गानिदेशः। सलाद से नंप्रब दपवादनः तिदेशविशे रस यायपादगाचार॥ अरमा यस्य प्रथमे पदिसन लिनेनानिदेशविशेषानदयथा। सौर्यचण्वनिदेशकानि निर्वाप महिनेन देवनानिर्देश एकदेवनात्व मौषधद्रव्यकावमि दीनि सान्यायलिङ्गानिाहितीये त्यस्पोनि डैति देशभनय ।वाजिने हविः सामान्यन लिङ्गेनपयोविध्या नोनिदिश्यते । नेत्रलिङ्ग-मसरामाशीघ्रं नबुधानुनपादनानाननी येप्रबलेन लिने नानिदेशानदयथा। आभिचारिकेशवाग्नावशावा सारखनवाईखत्येषु हविश्षुत्रिवेन लिने नयथाक्रममानेयादिविष्य ने प्राप्ते हिदैवन्यत्वेन लिनेन प्रथम आमावैशावे तनीयस्वामीसामी यस्य विध्यनोऽनिदिष्टवलच्च हिदेवन्य त्वम्।शब्दोच्चारणमावेश सहसा प्रनिभासान। क्रम विलम्बिनमनीया दुर्बलाचतुर्थे दर्वि। होमेषनि देशोऽ पाद्यते॥ जहारम्भी यसामोहोमन्चोहनप्रसङ्गना नवमाध्यायपादेषुचनुर्खेने प्रकीर्तिताः॥१६॥ नव ध्याय प्रथमे पाउपोझानपूर्वकमूहविचारप्रारम्भः। नत्रा प्रयाजादयो धर्माःअपूर्वप्रयता अवधानममन्त्रादिश्वविवदि नं ब्रीह्यग्यादिस्वरूपं साधनविशेषत्वमा विवक्षिनमित्यादिरु पोहानामविवामिपूषशब्दानां वितनिषु नास्यूह अग्निशब्दस्या स्यूह न्यादिक अहविचारारम्भःहितीयेमपरिकरःसामोहानी ये मेलोहाचतुर्थ मन्त्रोहप्रसङ्गापनितो विचार हारलोपोऽसविसारः र्यकावंसमुच्चयः। ग्रहसामप्रकीर्णानिननर्थ पादगाथा दशमाध्यायस्य प्रथमे पादे बाघहेतुरिलोयो निरूपिनःशनद्या स्वयंकृनावेदिर्भवतीत्याम्न वेदिनिष्यादनरूपस्स हारस्य लोपे) ननि द नामुननोसीना बाधाकृष्णलेषुविनुषीकरणरूपा स्याहारस लोपेनावधानस्यबाधा हिनीये संक्षेपेगोतस्स हारलोप १॥ उपो त यौनच नीयन्यायमालाविलरेम-ध्यायः।। स्थ बहुभिरुदाहरणैर्वि सवतीये छ रणं बैंकलमानह। य प्रकृती ग दिदक्षिणाया विपरिकयः र्यातयों विज्ञनिरूपेभूनाम्ये हे धेनुरूपा दलि, यालदेव कार्यमान नोधेन्ना गया दिदक्षि विकृती चोदव प्रा ध्यनेोचनुर्थे नसत्रे शिविहिनी उपहो चोद नारिवहोमैः सहसमुच्चीय नई दिसम् यःपञ्चमे घोड़शिग्रह प्रकृतिगामीसचायण पा देव ग्रहीत इत्यादिवीधप्रसङ्गमगनो ग्रहादिवि खरे म रचेगेयमित्यादिधिप्रसागतःसामविचारीसेतमे पडेखु हविर्भद गहमेधीयमपूर्वकर्मे दिर्बाधप्रसङ्गागनः प्रकीर्याविना अयमे नान याजेषिनि पर्युदासो न सोम इत्यर्थ दो रा व इनि निषेध दिर्वाधोपयको नमविचारः। आं पक्लिनिथै दक्ष यस्यपादगाश्॥ एकादशाध्यायस प्रथमे पादे नन्तस्योपोहानो वर्णिन दिनीये न चावापी संक्षेपेणोकतनीये नच्चमदाहरण हुपेन प्रपच्चि नम्। चलये नथै वा पः प्रपच्चिनः॥ प्रसङ्गलचिनिनिःसम यविक ने॥ हादशा यदायी इति पादार्थसंग्रहा। हादशा यस प्रथमे पादेच धर्मा पशुपुरोडाशे प्रमडो सौ मिकवेदेनर लीन कर्म प्रसङ्ग इन दिविचारहितीये सवनी यपोलन्चित्वमा नासवनीय पुगे शानामावि निलन्त्रिणी। नवनि। अन्नारम्भरणीया विकनि पिस्थानाननुकतावचे दिवि रवनीये ससोःसमुचयः। धारगनानामजुवसन्ता नवारीनी सुम यह दिकं धान्यनायवत्रीयोर्विकल्प इत्यादि नवाकायुगलयो कल्यं इत्यादिर्क प्राधान्यना या ज्यानुवाकयोसम य इत्यादिकं विकल्पापवादाचे नेत्युभयं चिन्ति नमानदेवं शदशाध्यायगनेविसंख्याकेषु पादेव पनिपाया अर्थाः संगृहीनाः ननु यथोक्नेभ्यः पादार्थेभ्योऽन्येऽप्यर्थी बहक्मा कंसूस जैमिनीयम्पायमालाविलरेशप्र-ध्यायः॥ नत्पादेषु विचार्यन्तोनेषां कथं नानपादानवि इत्याशयाह । उपोद्घानापवादाभ्यां प्रसंगानुप्रसनः। ननन पादगनावेन विचारानरमुन्नयेत्॥२९॥ यथोक्रपादपनियाद्यादन्येवर्थेषु यथोचितं कश्चिद्धपोशानः कश्चिद पवादः कश्चिन प्रसङ्ग-पतिनः कश्चिदनुप्रसङ्ग पनिन उत्येव पादान भवि उन्नयः। नन सन्वेवमध्यायानी पादानां च व्यवस्थिना अर्थाः । नदीयन क्रमः कथमवगन्तव्य इत्यत आह ॥ शास्त्र पूर्वानरीभावोऽध्यायानामभिधास्यने।। पारानान्नु नमत्येवलेशाद्व्यन पादयामहे॥२१॥ एकस्मिन्नध्याये समाप्ने सत्यध्यायानगरम्म नयोरध्याययोः पूर्वनिरी भावो वश्यते। प्रथमाध्यायगनानां पादानां पूर्वानरीभाव उदाहने म नि नदसुनपन्या पादानरेवपिनसोनशिनशानया नमुदाहरतिा विधिःसाक्षामितिमै नस्य शेयोऽर्थवादगी॥ बेदमूला स्मृनि म वाक्यांशो मीवनक्रमः॥२२॥ जिज्ञास्यत्वेन प्रतिज्ञाने धर्म विधिवाका साक्षान प्रमाणमिनि नति चारप्रयमे पादेयुक्ताअर्थवादवावपस्सविधिद्वारा प्रामाण्यान वि ध्यनन्तरभावित्वमा स्मृनिवाकास्य सार्थवादविधिरूपवेदमूलनया प्रामाण्पान अर्थवादोत्तरभावितम्। नामधेयस वाव कदेशवे नपूर्वतिविविध वाक्यविचागेनरकालीनवम्। अनेनन्यायेनोन राध्यायगनपादानां परस्परं कम उनेयाइत्यशास्त्रस्वाध्यायानां पादानां च क्रमविशेषविशिष्टानामसाधारण प्रनिपाधमर्थनि स्थ्य ननिर्णयफलं दर्शयति । ऊहित्वा सङ्ग-नीलिख था चान्नरसङ्गनिम्॥ जंदाक्षेपर नासुदाहर दिकम॥२३॥ शालादिनिपाचार्थसम्बन्धिनयाधिकरणेयोजिनेसनिनस्यार धिकरणस्य शावसातिरध्यायसह-तिःपासङ्ग-निश्चेनि सिरक हिना भवन्निानयया।प्रथमाध्यायथमपादस्य हिनीयाधिकारी धर्मस्सिलसाप्रमाणहित्यं पूर्वपशी क्रय ततसडाव प्रतिपाटि जैमिनीयन्यायमा सरप्रामायः॥ न। नस्साधिकरण धर्मसम्बन्धिन धर्म शास्त्रे सह-निः प्रमाणविचाररूप न प्रथमाध्यायेस निविधि गावे नोप सात प्रथमपादेसह- नियनन सङ्गनि यमूहिना मान पूर्वोनराधिकरणयोः पर रम नरसङ्ग-निरूहनी साँचानेकरूया आसेपसङ्गनिई नसङ्ग-निःपयुदाहरणासन निः प्रासाकिसङ्ग-निरूपोह' न सङ्ग-निरप रसङ्ग-निश्चेपे वा मादिरूपा। ना मासेपादिसड़ नामूह युनपादयति॥ पूर्वन्याय सिहा कि सपरेनये। पूर्वपसनाचन क्षेपादियोजयेत्य२४॥ नदेनत सर्व योजयि प्रदर्श्योपथ आये प्रथम दसम थमाधिकरणगनो धर्मविचार वैधमिति सिा अर्थ ज्ञानहे वध्यपने नियमविधेः सम्म दिनि नदयुक्क्रिाहिनी याधिकरणो धर्मल र प्रमाणं च मातीनि पूर्वप लौकिक कारहीन न यप्रसनेनि नधुनिः। यु धर्मर लक्षाप्रमाणरहिनने सनि नरविषाणसमो धर्मदा नहिचारण स्वस विधेयवमनुपपत्रमि क्षेपसङ्ग भय प्रथ पिक रो नियमविधिसम्बवेन हेतु चारशा सविधेयनमुक्कर तथा हिनी धिकरण लौकिका रहीन अन्य घाव पेश हेतुना धर्मे लस नमङ्ग निमय प्रथमाधिकरणसिहान्ने पूर्वी यु खलो तान हिनीया। करणसिहान्ने काचिदपि युक्ति नपश्याम इनि प्रत्युदाहरणसड़ निएने हे प्रत्युदाहरणमंडनी मन्रबुद्दिभिरपि सर्ववोन क्षितुं शक्नोपनमाधिकरण विधि कास्य निरपेक्षवान गये वर्णिनमानसचवां स शब्दार्थयोर्मध्ये शब्दकोटिनिविर प्रसङ्गेनशब्द नित्यानंष धिकरणेवीन इति । सङ्गिक सङ्गनिः। सप्नमाध्यायस्य चतुर्थे पाद हिनी विकररो मर्यादिति निषु वैदिकमङ्ग-जानमुपदेर नदुपयोगिन्वेन प्रा धिकरखेोधर्मसापेक्षा साधिनम्। नत्र प्रथमाधिकरणार खेन ।

१११॥ जैमिनीयम्पायमालाविलग यायः॥ पारयधि- हानगसेयमनराधिकरणेन सह पूर्वाधिकरण सोपोद्यानसङ्गनिः प्रिय ध्यायस ननीयपादसप्रथमाधिकरोग्य दिसते प्रामारपम मादिनी पिकरणे सर्ववेएनपने पूर्ववत् प्राप्त प्रामारपमयोपने सेयमपदसा-नि। अनया दिख सर्वचा सड-निरूहनीया। इत्यं सड़-नीर्यानपा य प्रत्यधिकरणं विषा यसंशय पूर्णपक्ष सिहानांश्चनुरोऽवयवान सजिए-प्रथमाध्याय स्य प्रथमपोटे प्रथमाधिकरणं भहमनेनारच्यान योग्य त्यस्य विधानस्य प्रयुकिनः॥ विचार रभ्य रस्य वेनि संशया। पर्थधीहे धीनेलौकरिडावधानवन्॥ नि मन नोवैधारमीन सम्भवी॥ दापूर्ववृक्षसन कवपूर्व नियामकम् । अर्थनिर्णायक शास्त्रमन पारस्पनां विधेः॥३॥ चोदनालक्षणोऽर्योधर्मो र रस्याचाहार्यच दर्शनादित्य नदन्न जैमिनिमोन सम्रजानं धर्मविचारशास्त्रमानदेनस प्रथमाधिक रगस क्याखा योग्यनयन्यथयनविधिरक्षाग्रहणमा पर्य योनि के अन्यन्ने। परेवेवमाह अर्थज्ञानरूपए प्रयोजनायेदमध्ययन विधीयताअर्थज्ञानञ्चविचारमन्नरेण नस म्भवतिाननो विधि विचारशास्तस्य प्रयोजक नि तत्रैवं संशयः॥ इदं विचारंण किंविधिप्रय नारस्मरणीयमनारम्भरणीय मिनि। नत्र अर्थज्ञानायाध्ययनस विधिरिति वदन यादी प्रश्व्यः किमत्य नम प्रमध्ययन विधीयनेोकिंवा पशेणाने मवधानवत्रियम्मा न इनि। छविमनं वेदाध्ययनमर्थज्ञानहेतु अधयनवान॥ भारतीध्ययनवनाइम्पनुमानेनैव विधिनिरपेक्षण प्राप्त २॥ ने हमि दिनीयः पसावधानवनियमविधिवसम्मवाना यथा न खैरवधानेन नण्डलनिष्यचिसम्भवान पश्येप्राप्तोऽवधानोवि धिनावश्यं की ऐन नियम्पनोन लिखिनपाठेनगुरुपूर्व ध्ययनेन यज्ञानसम्भवान पम्पासमध्ययन विधिनानिय 7 जैमिनीयन्पायमालाविस्तरेशप्राध्यायः॥ पा.अधिर नातैलादिनेत्ययं निर्णयोव्याकरणेननिगमेन निरुक्ते नवा नसिध्य निवि रणरंतु नेनोवै एनमिति वावाशेषादय निरोयानाथ नो.विचारोवैधावेदमधीम्य स्नायादिनि शास्त्रं बंध्ययनसमावर्न नयोः पूर्वापरी वसमानकर्तकाचे सेवाच नावानन्नयमान हिधिवशादेव. विचारशास्त्रमारस्मरणीयमिनि सिद्धान्नः स्मिन्ने धिकरणेगुरुमतमाह। अथ पनान सिइनेवास्यध्ययनेविधिः नपूर्वोनरी पसौ प्रमाध्यावन्यनुभिः ॥६॥ विधे ध्यापन सिध्येबालस्याधिविना नेन निर्विषयं शास्त्र निष्फलं चेयुपेक्ष्यनाम॥५॥ नःप्रा थी धस्स विय नपनोदनात् ।। विष दिसमनपादंशास्त्रमारभ्यना ननः॥ही अश्वई झणमुपनयोना नमध्यापयीनेन्यध्यापनविहितमान चात्र नियोज्याभावः प्राचार्यत्वकामिनोनियोज्पाचाराउपनयोनेय नेना यकिरणे विहिनेनान्मने पदेन नियोज्यविशेवगामाचार्यान्वं मनीयताउपनयनेयो नियाज्यास एवाध्यापनेपानयोरेकप्रयो जनवानाएवञ्च सत्याचार्यकर्दकमध्यापनं मागवकक के। गाध्ययनेन विना न सिध्यानीन्यध्यापन विधिप्रयुनवाध्ययनान मानसिहेर्न पृथगध्ययने विधिरसुपगन्नव्यः श्रूयमारण विधिवा कांनि नु दत्वेनाप्युपपद्यतेनिनोऽध्ययनविधिमुपजीव्य पूर्व मुपपली पूर्वनिरपसावन्य वर्णनीयौ विषयसंशययोमा नामिविप्रनिपनि विरशास्त्र विषयः अवैधंवैधं वेनिसंशा यः। नत्र वैधव दीप्रश्व्यःविधेयमाचार्यकर्टकमध्यापन किंमां व थज्ञानमपि प्रयुस्तीन किंवापाठमात्रमानायः। अन्तरेणाप्यर्थज्ञानमध्यापनसिमपातमात्रे न विचारस विषयो नसम्भव । ननःप्रचीन मन्दिग्धोज्यो विषयगत सति। य. प्रनीतिरेखनास्ति नवरदहस्य का कयानिया विचारस्य फलमासो विषयवद्दूरापन अनोविषयप्रयोजनाभावादा ॥१४॥ जैमिनीयन्यायमालाविनरे।प्राध्यायः॥ पा.अधि.२ विचारशास्त्र नारम्मतीयमिनिपूर्वपक्षः। अत्रीयनोमानासाध्यापनेना दियाधःप्रयुज्यतामा नयापिं साङ्वेदाध्यापिनी निगमनिरुकव्या करगोयुनपनस्य यौरुषेयग्रन्येष्विव वेदेश्य्यर्थावबोधःखनस्वार प्रोति। ननु यथा विषमुड-स्वेन्यत्रमनीयमानोऽप्यनि बसिनयन था दार्थसाविवशाया विषयाघभावलवस्थ इति चेनानविवशार या अपनोदितुमशकान्वाना विषभोजनचाकासाप्तप्रणीनत्वेन बाधो माभूदिति मुरत्यार्थलत्र परित्यनामवेदेनुकुनो न विवक्षिनार्थचम्। विवक्षितं च वेदार्थे यत्रपुरुषस्य सन्देह ससर्वोऽपि विचारशास्त्रस्य विषयः। ननिर्णयः प्रयोजनम्। ननोऽध्यापनविधिप्रयुक्त नाध्ययने नन बुध्यमानस्सार्थस्य विचार्यबाद विचारशास्त्रस्य वैधत्व सिहा माहिनीयाधिकरणं भट्टमनेनारचयति॥ विचारविषयोधर्मी लक्षणेन विवर्जिनः॥ मानेन वायवोपेन भ्यामिनिविचिच्यते॥७॥ रहीनस्य नसकि नामलक्षणम्॥ मानशङ्कातुरेस्त्र प्रत्यसाद्यप्रवर्जनाना चोदनागम्प कारो थवेसतिलक्षणम् ॥ अनएवष णच चोदने त्र नोकुतः॥॥ लक्षणाप्रमाणाभ्यां हि वसुसिडिअन एवाडःमानाधीना मेयसि हिंमनिसिहिच लक्षणादिनिसिजातीय विजानीयव्यावर्नको ल स्यगतः कश्चिलोकप्रसिद्ध आकारो लक्षणमानेनचलहानन्न से वसुनि सम्भावनाबुदीजानायां प्रमानुमुधुनःप रोमनदवग छनिानद्यया। सामादिमनी गौरित्युपश्रुत्य चतुष्यातसुजीवेषु। नवक्षण लक्षिनपदार्थमन्विव्येयं गीरिति चायावगच्छतिाव वसन्यलौकिकावाधर्मस्य नालिलझामानकुनःप्रमानुम योगः कथञ्चिदयोगेऽपि मनत्र प्रमाणसझावः शनुिमपि श कान नावस्त्र प्रत्यक्षं संक्रमनधर्मस रूपादिरहिन नान स्वव्याप्तिग्रहरणाभावाचारूपनुमानमा प्रत्यक्षानुमानमूलेय शब्द स्य सङ्गनिग्रहः। ननो युनपन्यभावाचागमोऽपि नत्र प्रवर्तनों न जैमिनीयन्पायमालाक्लिरेण प्रन्यायः॥ पारअधिर स्माधर्मो सहारणप्रमागरहिन नि प्राप्चूमामाभूत चक्षुरादिगम्यो लौकिक आसन पिचोदनागमःवर्गफलमाधनात्वादिलक्षण या रोस्निानार्थले सति चोदनागम्याधिर्मनि लसणंभव नि। अर्योधर्मर के ब्रह्माणिवेन्यवन्दनादो घारीचाति निदान इत्यवच्छेदाय चोदन गम्य इत्युनमा तावत्येवोक्ने विधिगनर्थफ सत्वे नर्थरूपेश्ये द्यभिचारकर्मण्यनिव्याधिनयवछेदा र्य इन्युनमायद्यपिश्यनस्य शत्रवध फलं ननु नरकानथापिनस्यव थे नरकहेनुबान बधहाराश्ये नो नर्थानमग्रीषो मीयपशु हिंसाया अपि वधत्वन नरकहेनन् स्यादिनिमशनीयमानस्याः वड-वेनकनफल खर्ग निरेकेाफलान्तराभावातायनश्चोदना गम्यत्व सन्यर्थ धर्मलक्षणमा अनरावगम्यधर्मविधियाकांप माणमायद्यपि प्रत्यक्षानमानयोरविषयो धर्मस्लयापि प्रसिद्ध पदसमभिव्याहारेण व्युत्पनिः सम्भवति। तस्मानाप्रमाणा भ्यामुपेनो धर्मः अस्मिन्नेवाधिकरण गुरुमनमाह । यहा जिज्ञास्यवेदार्थःकिंमन्वायवबोधिनः।। सिहाय्यथविध्ये कगम्य कार्यार्थ स्वचा५२०॥ मिपि एवजन्मादी व्युतपने रुपपजितः।। मन्त्रादिगम्यसिहस्य वेदार्थ पिकासनिः॥१॥ हर्षहेनु हुन्वेन युनपनिःपुत्रजन्मनि ॥ उलमा सुलभा काय वेदानःसएव हि ॥१२॥ अथानो धर्मजिज्ञासेन्यत्रायशब्दे नकृत मवेदाध्ययनाननगम च्याअनःशब्देन कनत्रस्य वेदस्य विवक्षिनार्थत्व हेतु क्रियो करा बयानुसारेण धर्मशब्दोऽपि कनल वेदार्थमाचातनःमत्र वेदार्थो जिज्ञास इनि प्रतिज्ञानात्र संशयःकिमन्त्रार्थवादननीन:सिद्दा पिवेदाभिवाना किंवा विधिया प्रनीनः यीर्थववेदार्थ इमिनित्र लो वगनसामर्थः शब्दो वेदेपिबोधक इति न्यायेन। व्युत्पन्न सारी वेदार्थो वर्णनीयायन पनिश्चमिहायोप्यस्लिापत्र लेजोन हार व्याहारजन्यं नईमनमाय वालो हर्षहे ॥१६॥ जैमिनीय यमा विस्लरेशम यायः॥ पारअधिः नौ पुत्रज निसंगनि पनिपनाननी म र्थवादपनीनोऽप्यों वे दार्थ इनि प्राप्ते ब्रूमपुत्रजन्मवहर्महेनूनां धन भादीनांवह दस्य वाकारसपुत्रजन्मै थहा निर्णयो दुलभागामानयेति कोतु-ग वानयनरूपांमध्यमप्रनिमवलोका सङ्ग-निग्रहणां सुलभम्। नरमान यरूपएव वेदार्थई। हनीयाधिकरणं महमनेनारचयनि। धर्म ज्ञापकं नं यदुन्न चोदा कम्॥ एनन किन परीप नकि सम्पपरीत्यनाम्॥३॥ मानोपदेशान्ये य सिहा न किंपरोक्ष ॥ मैवं विचार रस्मिनपरीक्षापेश्यने नः॥१४॥ स्पष्टोऽर्थः अस्मिन्नेवाधिकरण गुरामन ह॥ श्रादौ परीक्ष्यों वेदार्थश्वोदर माननाथ ॥ वेदार्थ प्रधान प्रथम ननपरीक्ष म॥१५॥ चोदो नने प्रथम साध्यनों ग अनपेशन ने यनो मुख्यत्व विनम्॥१६॥ हिनीयाध्यायाधैः कर्मभेदशेषशेषिन्वादिस्पो वेदार्थासूत्र रिण परीक्षिणानाचोदर मारपस्सन प्रथमाध्यायेपरीक्षा नदेनद यु मोकुनः वेदार्थस्य प्रधान दीपरीक्षणीय नाप्रधान। भूनो हि वेदार्थः पुरुषार्थवेनानुले यवानाप्र णानुनदेवाधना यहत्तमानललेषम्यान प्रधानमिति मा.अम्बन नोपाधी वेदार्थप्रायो-प्रधानोपसर्जनभावात राप्रमेयमा वोपाधौनप गास्स मुख्यत्वमानिरपेक्षबानानहि स्वतः पादिनी मने सापेक्ष प्रा एये लि। प्रमेयन्नु म। नाधीना मेयमिछिरिस ना नदेनन्मुख्यान मानिन्यस्त्र । एप्रमा परीक्षा मादौ गि युज्यना म्यान धान्यमाधि त्य-धर्म रगवादी म जनअपरीक्षितन योन धर्म सिद्दी नदविचारस्या सिदे नदेवमधिकरर येत्युन। दनाथ ह कर मनभेद उपन्यतः येाभाडे मनमेवोपन्य ने ॥ चतुर्थाधिरांमारचयति।

जैमिनीयन्यायमालाविलरे।प्र.ध्यायः॥ पा.१ अधि: प्रत्यक्षादिमिरय्येव गयो विधिनैववा अक्षादीनांप्रमागणवान्मेयधर्मावभामिना॥११ वर्न नकविषयमसंधर्मनुभाव्यसौ ॥ अक्षमूलोग्नुमानादिस्लेनविणेकमेयना ॥९॥ असंप्रत्यक्षमाप्रत्यक्षादीनां प्रमाण त प्रमेयावभासकन्दमानाय दविवादमाधर्म प्रमेयः। असन्दिग्धाविपर्यसवे सनि बुध्यमान वानाधादिवनानम्मान प्रत्यशादिभिरोष धर्मो गम्यन इनि प्राप्ने बूमधर्मस्य प्रमेयपि प्रत्यायोग्यता नास्तिप्रत्ययसवर्नमान मात्रविषय नायनुप्रत्यारसायन्नमविषयलत्रानुमानादीनां कैव कथा। चिन पत्योया गहीने व्याश्यादी पश्चादनुमानादीनांप इनिधनस्माद विधिनैव धर्मो गम्पने ॥ पञ्चमाधिकरणमारचयनि। अवोधको बोधकोवाननावबोधकोविधिः। शरलौकिकेधर्म ग्रहणं दुर्घयनः॥१॥ समभिव्यादते धर्मेशनिग्रहण सम्भवान॥ बोधकस्य विधेर्माचमनपसन्यास्थिनम्॥२०॥ यथाधर्मे प्रत्यक्षादीनां प्रामाण्यं नास्तिानथाविधेरपिनाति प्रामा ण्यम्।शनिग्रहणपूर्वकं हि प्रामाण्यमाप्ताकास लोके रवम्॥ शनिश्चलोकप्रसिद्धेगवादी गयोधर्मस्खलौकिकाअनरलत्र शक्रिग्रहणं दुर्घटमानसाविधेरबोधकत्वावधर्म प्रामाण्यमि नि प्राप्ते ब्रूमःायथा प्रभिन्न कमलोदरेमधूनि मधुकर पिबनीत्यत्रा मधुकरपदे स्वार्थमजाननन्यपदार्थमवगन्य नन् समभिव्याहारान्, कमल मध्यगने मधुपानं कुर्वनिह माने धमरैमधुकरशदस्य सङ्ग-निंगहीत्या वाक्यार्थ प्रनिधनान र्याषि मो यजेने न्यत्र लोक प्रसिद्दार्थयादिपरसमभिव्याहारा दलौकिक भावनायो विधेःसङ्गानि रही विधिवा येचुरुषो बुद्धने। नस्मादबोध कवलसणामप्रमारंप नासिरानच सं राभावादपामारुपमासम ननरभाविप्रनि नियनहरफले । दौ संवादा पिसम्भवान् अनियन रुफले चि यांगादौ प्रतिनियन ज नरफलेज्योमि ॥१॥ जैमिनीयन्याय विसरे प्राध्यायः॥ पा-अधिः योमादौ संपादः कथमिति चेता एवं नहि खत मामा , युपगमा नास्ति वापि से दायपेशानिस्मादवोधकावसापेक्षाचयोरपामा राय रणयोरभावाहियः खनःमिदं प्रामाण्यं नाय होतं शकामाथ पि. रणामारचयनि॥ विदिस्पोयःशब्दःसोनियो विनश्वरः। अयोवर्णरूप नवर्णजन्मोपलम्भमान॥२१॥ अधिनप्रत्यभिज्ञाबलाइवर्णसं निस्ता। उच्चारमा प्रयत्नेनव्यज्यने सो यते॥२२॥ शब्दनित्यत्ववादिनी वै करणासावदेवं मन्यन्ने। वर्गसमूहश्रवण ननरमिदमेकं पद मिति प्रत्ययो मानसप्रत्यक्षेणान्पद्यतेनिस्या च प्रत्ययस्य वर्ण निति कश्चित् स्फोटनामक पदार्थो विषयः सचंनित्ययस एव शब्दो ननुवाति नदेनन्यायिकादयोनसा हन्नाचणेखेवै विच्छेदीपाधिना पदैकाबुद्दे रुपपनेर्वानि। रिक्रस्फोटकल्पना निरर्थकातस्माइनामेव शब्दावमवर्णाश्चा रांचजन्मविनाश्वन्न उपन्नध्पन्नान दनि त्याशदान च रणदोषसम्म हिंधेरपामाण्य मिनि पूर्वपमः बहभिः पुरवैः प्रत्येकंबहकत्व उ रिने गोशब्देनरावेमेग राद यो वर्णा इस घिनप्रत्यभि मायने। तव चिन्या वर्णाचनच वर्णा'ज भावे वह उच्चारणप्रय य इतिशडूनीम् निन प्रयन्त्र क ड्रो गन्।एवं सतिपुरुषभेदाद रण भेदा यथायोगमुदा दिभेदैः पद्मूटु रि भेदै श्योपे नवनि वि शेषानुनय च चरितार्थाभ व्यन्निान चिन्यै शब्द रणदी भा सप्त धिकरण स्वयति॥ ॥ वेदन म नं १ कर नवीक्षा मनपसाव वर्ज न्॥२३॥ वेदे लौ वन्व थै सड़ :पृथक्॥ ग्रहीन त, म ण नैरपेक्ष्मनः॥ ॥ पद्यपि वर्णा निन्य 'दे विच्छेदक पिपदस्य वास्पिा पनि पुरुषत्र ॥ ११॥ जैमिनीय यमालाविलोप्राध्यायः।। पारअधि-द नया नित्य दुर्णपदहारा वेदसकारणासापेक्षाव नास्निानथाप्यग्निहोत्री जहयान वर्ग इन दिवा सवाकार्येसह-निग्रहणमंपेशिनम। नमेनरपेक्ष्याभासाना रायं नास्तीनि प्राप्ने बेमालोकेगामानये या दिपदप्रयोगेष पदपदार्थयोरेवसह- नियनी वाक्वाकाइम यो ग्यना से धिवशान थनियादयनीयविवादमान वेदवाक्या स्थापि प्र यक दनपेक्षत्वेन प्रामाण्य मचिरुहम्॥ अपमाधिकरण मारवयनि । पौरुषेयेन वेद सान पौरुषेयना 3 दिस ख्यानाहा वाचोन्यवायवन ॥२५॥ स पनवाक्यावं तुपराहनम्॥ नन् नपलम्सेनसाजनोऽपौरुषेयना॥२६॥ कारक कौथुम नै निरीयक मित्यादि समात्यानम नहेदविषया लोके स्वामहित प्रत्ययश्च नेनप्रोतमिन्यस्मिन्नर्थे वर्नोनयासनियासे नमोक्रवैयासिकंभारत मिण्यादाविध पौरुषेयत्वं प्रतीयोकिवावि मतं वेदवाकी पौरुषेयमावाकाचानाकालिदासादिवाकरवदिति। प्राग्ने ब्रूमः अध्ययन सम्प्रदाय प्रवकले नसमायोएपद्यने। कालिदार दिग्रन्थेषु ननसर्गावसाने कर्नार उपलभ्यग्नानथा वेदस्यापि पौरुषेयत्वे नन कपिलभ्येन नचोपलभ्यताअनोवा कान्वहेतुः प्रतिकूलतर्कपराहनानस्मादपौरुषेयो वेदानया संनि पुरुषबुद्धि दोषवनस्सा प्रामारायस्यानाश-नीय बाहिधिवाकास्पध में प्रामाण्य सुस्थिनम्। इति माधवीये जैमिनीयन्यायमालाविलरे॥ प्रथमाध्याय प्रथमः पादः॥ ॥ हिनीययादस प्रथमाधिकरणमारचयनि॥ वायु इत्येवमादेर्यबादस्य मानना। न विधेयेऽस्लिधर्म किं किंवासौनत्रविद्यनाथ ध्यर्थ दशब्दानां मिथोम्पेक्षा परिक्षायान॥ नास्येक कानाधर्मप्रामाण्यं संम्भवेन कनारा विध्यर्थवाले साकाझी पाशरूपपुरुषार्थयोः। ।।.

जैमिनीयन्यायमालाविलग-ध्यायः॥ पारिश्रधि-२ तेनैकवाक्पना नस्सारदानां धर्ममानना॥ काम्यपशुकारडे विध्यर्थवादी श्रूयेनेोवायव्यंखेनमाल भेन मूति म इति विधिः यायवै दोपिया देवनावायमेव खेनमागधेयेनोपधावा निस एवैनं भूति गमयनीत्यर्थवादातर विधिवाका गना वाय दिशव्य अर्थवादशब्द नैरपेक्षेणैव विशिसमर्थ विदधति। र्थ दशब्दाश्चेनरनरपेक्षेणैव भूतार्थ मन्वाचक्षने। सिप्रगामीवायुःखो चिनेन भागेन तोपिनो भागप्रदायैश्वर्य प्रयच्छनीयुक्तरामायणभा रनादाविव सत्नान्नः कश्चिन पनीयता नवनय किश्चिनाअनएक वाकया भावाचास्पर्थवादस्य धर्म प्रामाण्य मिति प्राप्ने घूमनमाभून पदैक वाक्यनारावा कवाना नु विद्यने विधिवाकोनोवन पुरुष प्रेरयितुं विधेयार्थस प्राशस्यमपेसा अर्थवादवाकपच फलवदा विबोधपर्यवसिताध्ययनविधिपरिग्रहीतावनपुरुषार्थम झना नमः पुरुषार्थ पर्यावसि नविध्यपेक्षितमाशस्य लक्षणात्या समर्पयदर्थ वादवाकर विधिवाको नसहैकवामानामापयनायतसि प्रगामिखभावनया शीघफलप्रदो वायु रस पगोदेवनाननम्नशा समिमं नाययं पशुमालभेनि वाकायोरन्नयनरमादर्थवादोध में प्रमाणम् ॥ अस्मिन्नेवाधिकरणे मतान्तरमनुसत्यपूर्वीनरपसावाह। वायेताहेबषेशत्वान्न विधेर्माननेनि चेन् । सत्यन्वये नुनिहारा नापेक्षेनि गुरुर्जगौ॥४॥ यतो वायुःसिप्रमेव फलप्रद अनो पायथ्यमालभेनेत्येवमर्थवादीक हेतुमयेस्य विधिःपुरुष नियुक्ताननःसापेसन्दाद प्रामाण्य मिलिपू पसः विमनं कमानशेयमाफलपदेवनोपेलवानाराजसेवादिवदि न्यनमानं यदर्थ वादे विवस्यनेमानीमागमनमाण विशिवाय स्थमानान्नरसापेसर्व सानानवे विवक्षिनमा किन्नु कलमदेव नातोषकन्नोपन्यासमुखेन कर्मयशल्पमुपलक्षानेनथासनिमें शसं कर्मानयमित्यमित्रथै सार्थवादसविधेः पर्यवसानादेक याकरता लभ्यतेनतकुना सापेक्षवमानस्माद् विधिःप्रमाणमिनि रवानःहितीयाधिकरणमारयति ।। u ॥११॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेगप्राध्यायः॥ पारअधिः३ ऊोऽवरुवा उत्पेष विधिवत्रिगदोनकिमा यूपौडम्बर नौनिलौतिया नहिधित्सया॥५॥ चतुर्थ्याफलनास्लाभाद्यूपौडम्बरताफलम्। अवरोधकथयन् कथसौनपरो भवेनाई अखनौडम्बरवस्थाविधानानकसनानफलम्। अर्थधेवा भेदरलेनस्तावकरवसे ॥ इमाचायनाडम्बरोयूपो भवत्यूर्वा उडम्बरजर्कपशव वारसा ऊर्जेपशनाप्रोन्यूर्जीव इनिामनशब्दाभिधेयोऽन्यन्नसारभू नःसहमोग्न्नरस अर्गचतोउम्बररूपयो यजमानार्थमध्ययुः। पशुरूपामूर्जमामोनिानतो यूपस्पीडम्बरवमूर्जसम्पादनाय सम्भव नीन्यर्थअत्रावरु इनिनादथेचन नया फलावं गम्यनाधना लाभाय राजसेवे दो नादर्यदर्शनानानच फलपरस्यवचनस्य वकन्वंयुज्यने। अन्य वर्गकाम इत्यस्यापिज्योनिशमलावका वप्रसङ्गपदिति से ब्रूमः। योऽवशेषः कस्य फलमा किमविहि नसोडम्बरच उन विहिनसानायः अन नमनरेण स्व्यमात्रा नाफा ननपनेदिनीये किंमन्त्रविधिःप्रत्यक्ष उनोयानाद्याश्री इम्बरो यूपो भेव त्यत्र लिङ्प्रन्यया श्व नाहितीयेस्तु समुन्ने पानचात्रनु मङ्गीकरोषियोयना विधिना यूपौडम्बरन्वं सूय नेनिनफलं वयन इनि नहि वा भिद्यना नन-फलविधिवन्त्रि गद्यमानमध्यनबार सावकमेचा अत्रैव गुरुमनेनपूर्वानरपसावाह मोनी विधिवस्य वादावस्याप्यनिर्णयात्॥ नन चोदनेयेननवादोलेकवावानः॥॥ जर्ज पशना नीन्ये नस्यापूर्वार्थ विधिप्रतिभासनेलिड्स घभावांदर्थवादात्वम्। अतःसन्दिग्ध व प्रामाण्य चोदनाया दोन पूर्वपससक क्पाचलाभेनार्थवाद निर्मायने अनःप्रमाणे चोदनेति गद्यान्नः। ननीयाधिकरणमारचयति॥ नेन चमिति प्रोको दो हेतुरुन सुनिः। हि श्रा हेतुनांतःशुदिन्य धनम्ममा ॥२३॥ जैमिनीयन्पायमालाविलरे।प्रध्यायः॥ पारअधिन शूर्पसाधनता बोनीनाश्रीनैः साविकल्यने ।। अनो निरर्थको हेतुःस्मुतिस्तस्मान प्रवर्ति ॥७॥ दमामायतोशूर्पणजही नद्यन्न क्रियने ति। अयमर्थवादी विधेये शूर्प हेनुवै नान्वेनिहिशब्दस्य हेनुवाचि न यस्मादनसाध नं नस्मार्पण होतव्यमित्युक्तेयद्यदन साधनं दीपिउदिनेन नेन सर्वेण होतव्यमिनि लभ्यतानतः पिठगदयः शूर्पणा सहविक त्पन्न इति प्राप्त जमा होमसाधना श्रौनमातृतीययानदवंग माना पिठरादीनां नुमानि कमा अनोऽसमानबल च कल्पो युक्तः। ननी हेनुर्व्यर्थः। सुनिसु प्ररोचूनायोपयुक्नानस्मात मुनि व नान्चयः। चतुर्थाधिकरणामारचयति। मन्त्राजरुप्रथखेनि किमटेकहेनवः॥ यागेवून पुगे शपथ देखभासे ॥२॥ ब्रा गानापि नझानान्मन्त्राःपुण्यैकहेतवः॥ नन न हवाएं श्मशानः॥१२॥ करु प्रथखेन्पयं कश्चिन्मन्त्रगनस्सायमर्थ भी पुरे शा मुरुवि पुलना यथा भवति न प्रसरेत्येव मादयो म चार्यमाणा अयमेवजनयन्तिानावर्थप्र श यन्हु रणम पुरोडाशप्रथम लक्षणासार्थस्य ह्मणवाक्येनापि प्राप्तवाना। रुप्रथसेनि पुरीडाशं प्रथयनीनिहि ह्मण विरमाननदसकम् अर्थप्र यनस प्रयोजनस सम्भवे सति केवलारस्यका ल्पयितुमशकरवानानस्माद रश्यमानार्थानुस्मरणमेव गायो गेमनींचारास प्रयोजनम्। प्रणवाको नाष्यर्थानुस्मरणस म्भमन्वगावानुस्मरणीयमिति यो नियमनस्य सम्म ह प्रयोजनमा अत्रैव मनान्तरेणापूर्वोजरपक्षावाह ।। मन्च गयोहाकलहो विनियोजन नमन्चलिङसिद्धार्थमनुवनीनरधनः॥२॥ असम लिरेन वि योगे होगा म वक्षिनार्थस्या नावाकोन विनियोगे म लिहून वस्येनेत्युभयोर्विरोधादमा गप्रयोग

॥२३॥
जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेप्रध्यायः॥ पा अधिर
माण्य चोदनायानि पूर्वपक्षमनायं विरोध प्रबलेनलिनविनि
योगसिंदी वावास्यानुवादकत्वादिनि राशनः॥
इति माधवीयेजैमिनीय न्यायमा विस्लरे॥
प्रथमाध्यायसहिनीयः पादः॥
हनीय पादस्य प्रथमाधिकरण मारयति ॥
अथकादिस्यनेन त्वं न थे ।
निर्मूल मानं सावेदार्थाको निर्थ ॥१॥
वैदिकैःस्म> रण नसम्मा वेदमूलना
विप्रकीर्णार्थसंक्षे नसार्थ दस्लिमानना ॥२॥
अप कि इस दिस्मनि नधर्मे प्रमारणमापौरुषेय
वे सनि सूलप्रमागारहिनन्यानाविप्रलम्भकचाकावन। यमूलना
मारणवत्ताय वेदार्थ एव स्पतिभिरुच्यने रनि मन्ये बनहि वेदन
नदर्थसाधिगन दियं मा रनथास्थान नदानीमनवादकोवादया
मारयमिनि पाने माविमना स्मृनिर्वेदमूर । वैदिकम दिप्रणी
नरम नि नाजपनयनाथय दिस्मनिवनानवचैयर्थ शाइनी
यमात्र दादीनां प्रत्पशेषपरोक्षेषुनानावेदेषु विप्रकीर्णपान
घेयार्थसैकत्र संशिष्यमाणान्यानानस्मादियंनिर्धर्मप्र णम्॥
अस्मिनेव मनान्तरेण पूर्वानरपक्षावाह ॥
'नमा स्मारिका यांज इनिमन्त्री
तन्त्रस्मतेर्मूलवेदेऽनुमिने मात्वसम्भः ॥३॥
योजना प्रनिनन्दन्तीत्यर्थमन्त्री एका र इमानच आई
जमानहितस्पप्रतिपादकं वेदवाका मुपलभामहोन दिदं मन्त्रवा
कानधर्म प्रमाणमिनिचेतानातन्यूलस वेदः नुमेय ना अनु
नवदर्शितमा तस्मादसोमलो धर्म प्रमाणम्॥
हि धिकरणा रचयति॥
ओडम्बरी वेरनी "सर्वेत्येवा स्मृतिमिनिः॥
अनिनिसन्देहे मितिः दयं दिवन॥५॥

॥२४॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्मरे।प्रत्यायः॥ पा.अधि.३ प्रौडम्बरीं स्पशन गायेदिनि प्रत्यक्षवेदतः ॥ विरीधान्यूलवेदस्याननुमानान मानता॥५॥ ज्योतिशेमे सदोनामकस्य मण्डपस्यमध्ये काचिदौडम्बरीशा न खन्यानस्साश्ववाससा वेश्नं स्मर्याने।ौडम्बरी सर्वा वेशयितव्यो निसापूर्वन्यायेन प्रमाणमितिमा माओडम्बरों स्पष्टोमायेदित्य नेन प्रत्यक्षवेदवचनेन स्पर्श विधीयोन सर्ववेशने स्पर्शःसम्म वनानी मूलवेदानुमानं कालान्ययापदिष्टमानस्माइविप्रलम्भक वाक्पवनिर्मूला स्मनिरप्रमाणम् अत्रैवमनानरमाह। प्रत्यशानुमिनश्रुग्योर्यदवाव्याघानदर्शनात अमावे शडिने बाधोग्नुमानस्यात्रवर्यते॥६॥ परप्रत्यावेदोत्रमूलं चेदवेशनस्य नन् । अस्येवमप्यनुवान खपत्यशानुरोधनः॥७॥ स्पर्शसर्ववसनविषययोःप्रत्यक्षानमिनयोःश्वयोःपरस्परविरोधा दुभयोरपामारयमिति पूर्वपमा अनमानस कालान्ययापदियचे नविरुदत्यभावेन सर्शनिःस्वार्थ प्रमाणम्। अथपुरुषानर प्रत्यावेदः सर्ववेष्टनस्मतेलमित्युच्यतेनहि माभूज प्रामा ण्यमानयापि पर प्रत्यक्षात प्रत्यक्षस्याभ्यर्हिनत्वेन स्पर्श त्रानुले योनसर्ववेशनम्॥ हनीयाधिकरणमारचयति । वैसर्जनाय होमीयवासो ग्रहणसंस्मृतिः। प्रमा नवा शुन्यवाधान प्रमा सादर दिवाना॥ स्लोभैक मूलत्व सम्भवे शुन्यकल्पनान॥ सर्ववेएनवबाधही नाणे नहिप्रमा॥२॥ योनिशेमेनीयोमीयस्य पशोलन्ने पनवसर्जन होमो विहिः नः। नत्र यजमानंपनीषु भानुश्वाहनेन वाससा संच्छांय सुमोऽन्ने सुगदण्डमुपनिवथ्य जुहोति। नसिनवासस्पेवं यने विसर्जनहोमीयं वामोऽध्वर्गहानीनि सेयं सनिःसर्ववेशनम निवन प्रत्यक्षश्रुन्यानबाध्यता ननौसकादितिवन प्रमाणमा नि प्राप्त ब्रमः। कदाचिन कश्चिदश्वर्युलोभादेतहासोज हु॥ .. .

जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे। प्रध्यायः . पा.अधि.५ नन्मूलेवैषा स्मृतिरित्यपि कल्पना सम्भवतीनिहियानुसारिणीचे कल्पनादिक्षिणया परिसीमानामविजी नामदर्शनानानथा। सन्यस्याः स्मरन्यथायुपपनावटकादिवन्न मूलश्रुतिःकल्पयि तुं शकानोअनोबाधाभावेऽपि मूलवेदाभावान प्रभागामाचा धिकरगांभाष्यमनारच्यति ॥ आचान्ने नेत्यमावास्मतिरेयानमा भवेत् ॥ वेदः वेनियःौताक्रमलेनविरोधनः॥ प्राचानयादिःपदार्थोऽनक्रमोधर्मःपदार्थगः। धर्मस्य धर्मापेक्षवादबाधादस्लिमानना ॥१॥ सुनाचामेदिति विहिन पुरुषार्थमाचमनमायदातुमध्ये ना दिनिमिनं प्राप्नोति ॥ नदो नैमितिकमाचमनं क्रत्वङ्ग-वेनस्मत्या विधीयानाचान्नकर्तव्यमिति सेयं स्मनिर्न प्रमाणामाकुतः विरहाचानावेद बावेदिं करोनीति श्रुती पूर्वकालवाचिनका प्रत्ययेन मापनीयनविदो नाम दर्भमयं सन्मार्जनसाधनम् विदिराहवनीयगाई पत्यमध्यवर्जिनी चनुर-लखाना भूमिः ।नयो मध्ये यदा हानादिनिमिनमाचमनं कमीना नदायुन्यु तं नैरन्तविरुधनातस्माद वेवास्मतिवदाचमन स्मनिर्न प्रमाणमिनि प्राप्ते ब्रूमवेदवेद्यादि॥ श्रुत्युक्त पदार्थवदाचमना दयास्मयुक्ता अनुठेयपदार्थाः क्रमस्तु पदार्थ निहीधर्मास चपदार्थानुपजीवनिनित उपजीव्य विरोधान क्रम एव वाध्य नोननुक्रमेणाचमनसबाधोस्ति तस्मादियं मतिःप्रमाणम्।। अस्मिन्नेववानिककार-प्रकारान्तरेणाविचारहयं चकार । नत्रा प्रथम विचारं दर्शयति । शाकोलाहिंसनं धर्मोन वा धमेन्युनत्वनः॥ नधनहि पूनं साद्गाक्षीश्वनी नम्॥२॥ ब्रह्मचर्य महिसांच परिग्रह सत्यंचयने नरोदिनिाश्रुनावहिं सादिर्धर्मविनोतःससवधर्मःशाक्येनातनमान शाकास्मुनि धर्मप्रमाणमिनिन्वेनानास्वरूपेण धर्मस्पापि गोसारन्यायेनशा ॥२॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरेम-ध्यायः॥ पा.अधिक कासम्बन्धसत्यधर्मविप्रसङ्गमनानरीयग्रन्येनाहिं दि वगन्तव्यः नम्मानसाधर्मेप्रमाणमा विचारान्तरं दर्शयति॥ सदाचारोऽन्न वा निर्मूल द न ॥ अकादेरिदैनस्सससूलत्वानप्रमाणता॥१३॥ होलाकोत्सवादिसदाचारस्य मूलभूतवेदाभावादमा गय नि। चैनानावैदिकैःशिकः परिगहीनावेना दिवत् वेदमूर ना अनसवमन्वादिमिन्यगौरवभयादिशे. नुपदिशेऽपि। सदाचारःसामान्पाकारेणोपदिशा :म! :सदा रइन्येवं धर्म प्रमाणोपन्यासान नस्साच्छियाचास्त्र मा पन्च । धिकरणामारचयति॥ यवादिशब्दाःकिं नो र्यम्लेच्छसाम्पनः सर्घशूपियवाद्याइयेऽप्यविकस्लि य न्याइनिशाणस्थ पमिडिलक्लीयसी। शास्त्रीयधर्म नेनात्र प्रियंग्वादिर्नग ॥ यवमयश्चर्भव । वाराही उपानहा बुपमञ्चन हा श्रूयतान त्रायवशब्दमार्या दीर्घशक्षुप्रयुञ्जनेवराहशब्दचरखारामले छामयवशब्दं प्रियङ्ग-युवराहशब्दं कृष्णाश नौनियास लो कव्यवहारेरणनिश्चेनव्येषशब्दार्थवार्थम्लेच्छप्रसिघोस नब लवाभयविधा अय्यर्था विकल्पेन खी र्याझ सेमः। शास्त्रीयधर्मावबोधे शास्त्रप्रमिहिर्बलीयसी।प्र संच दवि छिन्नपारम्प-गत स्वेचयविध्यर्थ एवं श्रूय ओषधयोम्लायन्ना अथेने मोदमा इवोनियु ।इतरोवधिवि श लेभिहिदीर्घश्केषुरश्यान । प्रियङ्गाने मिनरौषधिया त पूर्व पच न ता उपान विध्यर्थ रश्चैवं भवति। वराहं गावोग्नुधावन्तीनि ग मा- नु वनं शुकरे सम्भवनिानतु वाशकुनौतन दीर्घशूर दिर्यवादिक्ष यानिककार पीला व्दमुदाजहारानं चलेका हलिनि प्रयुञ्जने। यानुसानत्रा नेव्यव नेय बाधनाना ॥शा जैमिनीयन्यायमालाविलरे।प्राध्यायः॥ पार अधिन हारस्पार्थेषु सम्मवाहक्षाएव पीनुशव्दार्थः अस्मिन्नेवाधिकरणगुरुमनमा यवाचनियननहान प्रमेन चैन। वलिवेननन प्रसिद्यायनिर्णयाना स्यर्थः। अमिचेवाधिकरणवार्मिककारमनेनवर्णकानरमारचयनि। योमातुलविवाहादी शि चारसमानवा॥ इतराचारव बम त्वं स्मनिमूलोहिसर्वत्र शिशचार नोऽवच॥ अनमे स्मृति स्म वाध्याप्रत्यसयानुसार केचिदक्षिणदेशेषु मातुलस दुहितरंशिशः परिणयनिासोऽयमा चारत्नमालमाशिवाचारवाना होला चारवदिति चेनानास निविरुदत्वेन लापयापदिषत्वानान चस्मतिः।मानुलस नामदा मानगोत्रां तथैवचा समानप्रवरां चैव त्यत्त्वाचान्द्रायण चरेदितिानच स्मात्याचारयोर्मूलवेदानुमापकावसाम्पान समबा लत्वमिति वाच्यम्॥ होलाकादिसदाचारस्य मन्वादिस्मृनिवहे। दान पकवायोगातानहीदानीन्ननाशिशमन्वादिवदेशका लेविन ए वेदंदिर तानेन साक्षातकर्नु शक्नुवन्तियेन शिक्षा चारोमूल वेदमनुमापयेनाशनोति नुयः कोऽपिशिशेयत्रका पिदेशविशेषे कालविशेषेचयंकञ्चिदपि होला याचारयः मूलभूतं स्मृतिग्रन्यमवलोकयितुम् तस्मात् शिष्टाचारेगास्म. निरैवानुमातुं शकात।नतु थुनिःअनुमिता चस्मनिर्विरुद्दया प्रत्यक्ष मा वाध्यता नरवाहः। आचारात नुसंनिं ज्ञात्या. स्पने श्रुतिकल्पनमानेनबन्नरिन नेयां प्रामाण्य विपकृष्याने न दमामाण्यमीहशस्पाचारस्पाभ्युपेयमानत्रैवापरंवर्णक मारचयति। गोर्थविदादेःसमन्वनः। उभौविध्यर्थवादैकवा त्वादविहान्निमारमा विहिव्यव नमिति श्रुनी त्रिच्छब्दसत्रैगुण्य लोकसिहोर्थः वा शे दुवया केषु त्रिषुववस्थिताना बहिष्य व लोचनि दनक्षमाणामुपास्मैगायनां नरयादी 12011 जैमिनीयन्यायमालाविलरे।प्राध्यायः॥ पाशअधि-७ नामृचानवकमर्थः। तत्र धर्मनिर्णयेवेदस्य प्रबलनेपिपदपदार्थ निर्णय लोकवेदयोः समान बलवांदुभावो विकल्पेन ग्रहीनच्या विनिचेनामैवमालौकिकार्थस्वीकारपक्षे विधिवाकोपर्थनेगुरुप मर्थवादवाकोसोनीयाणामची नवकमित्येवं विध्यर्थवादयोपैया धिकरण्यादेकवा वनस्साताअनएकवाक्पवाय स्तोत्रीयाणा नवकमेव विधिवाक्ये नियनोऽर्थः। षष्टाधिकरणामारच्यनि ।। कल्यःपि दिशब्दार्थोग्रायोवाम्लेच्छरूढिना कल्प्य येवसिंह दना-सामनादान॥२॥ ग्रा म्लेच्छप्रसिद्विस्तु विरोधादर्शने सति । पिकनेमादिशब्दानांकोकिलाद्यर्थनाननः॥२॥ पार्यापिकादिशब्दं नकाप्यर्थ प्रयुननाम्लेच्छाशनप्रमाणभूताः निस्मानिगमनिरुतच्याकरण:पिकनेमादिशब्दानामर्थकल्पनी यइतिचेनामैवमाआर्यप्रसिदिविरोधस्साहवेनेहशे विषय म्लेच्छ प्रसिद्धरण्यादरणीयवाहाकल्प्यमानादव्यवस्थितादर्थीहरं म्लेच्छरुदिायवरश्याअपिढेरभावसत्र निरुतादयश्चरितार्थाः न देनार्यप्रसिद्यापिकाकोकिलगनेमशब्दो ईवाचीनामरस शब्दःपद्मवाचीवेवंद्रयव्यमा अस्मिन्नेवाधिकरणेगुरुमनमाह। अर्थाबोधादन पिकालम्भनचीदना॥ मैवम्लेप्रसिद्यापि नबोधादविरुदया॥२॥ स्पेशेऽर्थःसन्न धिकरणामारचयति॥ अपौरुषेयाःकल्पाद्या कृत्रिमावान त्रि श्रुनिस्मात्योधर्मबुद्देः खनो बंयनःसमम्॥२३॥ मनोक्रेपौरुषेया काढ घसमन्वनः। नत्रोपलेभिरेकेचिदापस्तम्बादिकर्तनाम्॥४॥ बौधायनाप खिलायन न्यायनादिनामाडिताः कल्पसत्राम दियन्यानिगमनिरुक्रषङ्ग ग्रन्यामन्वादिस्मनये पौरुषेया॥ धर्मबुद्धिजनकवानावंदवनानचमूलपरासापेक्षन्वेनवेदवे बम्पमिनि शङ्क-नीयमा उत्पन्ना बुढेः नाप्रामाण्याङ्गीकारणा जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे।प्र-ध्यायः॥ पा-अधि। निरपेक्षवाना मेवमाउलानमानस्य कालात्ययापदिश्वानाबौधाय नसूत्रमापरलम्बस्वमिन्येवं पुरुषमानाने ग्रन्या उच्यन्तोनचका उका दिासमारख्यावना प्रवचननिमित्तायुक्तम्।नग्रन्थनिर्मा साकालेनदानीन्ननः कैश्चिदुपलब्धावानातच्चाविच्छिन्त्रपार म्पर्यणानुवर्नोननः कालिदासादिग्रन्यवन पौरुषेयासतथा पिवेदमूलावात प्रमाणाम्। अत्रैव गुरुमतमाह। कल्येसर्वनियो देशकार्य नोक्नेःश्रुनिमा। नकल्पे साध्यवेदत्वप्रहारणा दूदवलवतः॥२५॥ सर्वतियौ दर्शयागकर्नव्यनी कल्पसूत्रकार महासर्वासतिथि। वमावास्या कर्तव्येति। श्रुतिरुवमावास्यायामेवनियोजनकर्तव्य नो नाननःकल्पसूत्ररूपेशा वेदेन विरुहनादियं श्रुतिर्न माना मिनिचेनामैवमाकल्पस्य वेदानं नायापि सिद्धमाकिन्नुप्रयानेन साधनीयमानच नेन साधयितुं शक्यम् पौरुषेयत्वस्य समाख्यया ननकर्नु रुपलम्भेनच माधिनत्यानातःकल्पसूत्रसइईल ना यान श्रुनेरमामारण्यमा अपमाधिकरणमारचयति॥ होलाकादेर्व्यवस्थास्यात साधारण्यमुनानिमः देशभेदेन दृश्वानसाम्यंमूलसमाचना२६॥ होलाकादिशियाचाराणा हागनादिस्मृतिविशेषागांचानुशोनपुरू षभेदेन व्यवस्थिनं प्रामाण्यम्। कुतः देशविशेषे नेवा दृश्वान। .. होलाकादयः प्राच्यैरेव क्रियन्नोवसन्नोन सवो होलाका याहीने बुकादयो दाक्षिणात्याखखकुलागन करनादिस्थावरदेवता पूजादिकमान्ही नैवुकशब्देनोयनाउदषभयज्ञादय उदीच्याज्ये समासस्प पौर्णमास्साबलीवदर्शनभ्यर्चधावयन्तिासोश्यमुहषभ यज्ञ एवं हारीनादिस्म निःकाचित कचिद्देशविशेषे दृश्यानरमा व्यवस्थित प्रामाण्य मिनिचेनामैवमानन्मूलत्वेनानुमिनस्यवेद स्व-सर्वसाधारणचेननेषामपिसर्वसाधारणत्वाना अत्रैवगुरु मनमाहा प्राच्यादिपदयुनायाः अनेरनुमिनी पदे ॥ अर्थाबोधादमावचेन्नसामान्यानुमाननाशा ॥३०॥ जैमिनीयन्यायमा विस्लम ध्यायः॥ पाशनधिर प्राच्यादिभिर्व्यवस्थया होलाकादिष्वनुनीयमानेषुनन्मूलश्रुनिर। पिपाचादिपदयुक्नैवानुमाजव्या नत्र प्राच्यादियदस्यार्थीनबुध्य नायेपुरुषाः कच्चिन कालंप्रात्र्यांनिवसन्ति नवकालान्तरे प्र नी दिशि निवसन उपलभ्यन्ने नत्रौनप्राच्यादिपदस्यार्थी बोधादप्रमाणं श्रुतिरिनि चेना मैवमा अन् न मान्यस्य मूल श्रुति ल्पकत्वानाअतःप्रा दिपदाहित्ये सत्यर्थ बोधादनम ना श्रुतिःप्र णमानवमाथि गामारचयति॥ गो दिषसाधुवप्रयोगव नकश्चन ॥ नियमोऽ लिवानालिव्याकृतेर्मूलवर्जनात॥२८॥ साधूनेव प्रयुजीनग सवसाधवः॥ इत्यस्तिनियमःपूर्वपूर्व निमूलनः॥२॥ व्याकरणाभिःसा दिमहमुनि गौरियेवशदःप्रयुज्यनोन दन मिजैसुख देशीयभाषामनमत्य गावी गोरगीगोयौपीनलि केन्येव दयाशब्दो प्रयुज्यन्नातत्रेशरावशब्दःसाधुनेश हा स्मिन्नर्थे नियामकं लिन प्रयोगपिनन्नास्लिादेश एवशदःप्रयो व्यो नेहशतिन वड्व्याहारो नियामका नससर्वेष शव्देषुसमान नानापि व्याकरणस्म निनियामि कानस्यानिर्मूलचनाप्रमाण ने नाभियुक्त प्रयोगमन्मूल माअन्यो प्रयावप्रसङ्गात्। करणस्मृतः मारयुसिडोनदा नुसारेण प्रयोक्तृणामभियन मिहिनन सिद्दी नन प्रयोगमू लनया..व्या रंगास्य प्रामाण्यमान चालिसाधुन्वप्रयोगयो नियमति प्राप्तबमधसाधूनेवशव्दान प्रयुजीतनावपशब्दा नित्यस्लिनियमः।उभयत्र मेिशागणदोषवादिनो वैदवाक्पयोः अवगणनासकःशब्दःसम्यगज्ञानः प्रयु वर्गलेकिचुकामा धुगभवनोनि गावो मान इन नम्लेछिन्नवै ना। पभाषिनाम्लेच्छोह एषयदपशब्द इति दोष प्रयोगनियमन साधुत्वेऽपि नियमोदर अंग सवसाध वोन्तुगा स्यात्यस्मिन्त्री या नि मकासा॥

. जैमिनीयन्यायमालाविलगध्यायः॥ पात्यधि:१० नच निर्मूलबमापूर्वपूर्वव्याकरणस्य नन्मूलत्वानासनदेवाभिप्रेन्यो कमानत्रयूपादिकरणवव्याकरणांपरम्परानादित्वादनुपातम्भ इति करणाप्रामाण्य साक्षादेव वेदेनोपन्यस्लमानया चाथ वंशिका आमनन्तिा हे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्माहर्यद्व वि दो वदन्तिापरा चैवापराचानत्रापर करवदो यजुर्वेदः सामवेदी थर्ववेदःशिक्षा कल्यो व्याकरण निरुक्तं छन्दोज्पोनिषामिनि निरीय योऽपि व्याकरणस्योपादेयत्ना श्रूयनावाग्वैपराच्यव्याकृनाव दने देवा इन्द्रमब्रुवनिमोनोवाचे व्याकुर्विनिासोऽब्रवीणैमद्य। चैवैष वायवेचसह राह्याना इति ने दैन्द्र यवःसहप्रगृह्यने तामिन्द्रोमध्यनोऽवक्रम्य व्याकरोगानमा दियं कृता वोगुएन। इनि। करिश्व पाणिनिकात्यायन पनरलयो मन्वादिसमाना। न त साधूनामेव प्रयोगे गवादीनामेव साधुत्वे व्याकरण स्मतिः प्रमाणम्। अत्रैव गुरुमतमाह। अश्वालम्भनशास्त्रस्य दनयनालव्यसंशयान अमावेग्दनन्यनिति राप्तानाव्याकृतेर्वलान ॥३०॥ लभेने यात्राकार वकारयोर्मध्यवनिनो वस्पिदयात्रा सं धनम् नद्रहिनं दरिदमालभेनेत्यों भवनि नालव्यावे तर जमवाचिवमाननः संशयादप्रामाण्य मिनिचेनाना करता नुसारेगाशु व्याप्ताविन्यस्साहानो रौणादिके व प्रत्यये लेनाल व्यनिर्णयान। तस्मादश्वालम्भनशास्त्र प्रमाणामादशमाधिकरण प्रथमवर्णकमारचयति ॥ लोके पदपदायिौन नौ वेदेश्यवात्र नौ । रूपभेदार पदं भिन्नम नादिभिदा स्फुटा॥३॥ वर्णकाचान पदैकावं चिनकोस्पभिनना। प्रायिकेया पदैननदथै न विधम्॥२॥ वैदिको पदपदार्थो लौकिकाभ्यां पदपदार्थाभ्यामन्यो। कुनारूपा भेदानापदे नावद्रूपभेदोश्या शब्द: कारादित्वेनलाके नियनवेदन चिदा रहिनःपयनप्रियन पुरुष मनेति।

जैमिनीयन्यायमालाविहरे॥प्रध्ययन अधि-११ ब्राह्मणा इति लोके! वेदे वन्यथा पम्पने ब्राह्मणासःपिनस्सीम्या स इनि। अर्थभेदोऽयिसुद। उत्तानावैदेवगवा वहन्तीनिश्रूया ने। मनुष्यगवारखवाञ्चो वहन्ति वेदे बनस्पतिर्हिरण्यपान थाच श्रूयनादेवेभ्योवनस्पने हनीयि हिरण्यपर्ण प्रदिवले अर्थ मितिानमालोकवेदयोः पदपदार्थावन्याविति प्राप्ने मायए व लौकिकाः पदार्थाल एव वैदिकानयाहि वर्णानां नावन्नित्य बंप्रथमे पादे साधिनमा यथा प्रयोकृणां पुरुषाणां भेटेऽप्येक कस्य पुरुषस्य बहाव उचारणभेदे पिजसकामी वा इनिन त्यभिज्ञानाहरौकामानथा यानि लोके गवादिपदानि नान्येववेदे विधीयमानानीयवाधिनप्रत्यभिज्ञया पदैकत्वममुपेयमात्मना देवासइत्यादिपदभेदमुकाचिन का नैनावना बहुनरप्रत्यभिसाव गतपदैकामपाढं शकाम्। अन्यथा सोऽयं देवदन इनिप्रत्यभिर सानं देवदत्तक्यमपि देशादिभेदमात्रेरणपोहोनापदैको चार्थेक स्वमवश्यम्भाविअन्यथा वेदे पृथगव्युत्पन्यभावाबोधकाव। प्रसज्येनाराज देवामिप्रेन्योनम्। लोकावगनसामर्थःशब्दावेदे पिबोधक इनि खरुयूपाहवनीयादिशब्दानां नदर्थानां चालीकि कावेऽपि प्रसिद्ध पदसमभिव्याहारदव्यनपतिःसम्मवनिाउनान वहनादिकं स्वर्थवादः असुवा तथा वहनमानथायुयुजानादिशब्दा लंदाश्चलोकसिद्धारावानस्मादयस्व लौकिका पदपदार्थात एव वैदिकाः॥ हिनीयवाकमारचयति ॥ व्यक्तिींपादिशब्दार्थ प्राकृनिर्वाक्रियाम्क्यान॥ व्यक्तिर्युनपनिवेलायतमा कन्या सोपलस्पने शनिग्रहादियुक्तिभ्याक्ररर्थनोचिनाग क्रियापर्यवसानायव्यक्तिमत्रोपलक्ष्यनाम्॥३॥ ब्रीहीनवहन्ति।पशुमालभेना गामानया ब्राह्मणो नन्नव्य इत्या दिनयोगेषु बीह्यादिशब्दानां व्यनिरर्थः कुनः अवहनना विक्रि याभिर्व्यक्तरन्वेतुं शकान्वाना नह्यातनिरखहनुमालब्धुभयने वायोग्यानिन्वानन्यव्यभिचाराभ्यांनं व्यतीव्युत्पत्तिःसम्भवति।

जैमिनीयन्यायमालाविलरे॥ध्यायः॥ पाअधि। अनन्ना हि गोव्यक्तयः। अनीतानामनागतानामनेकदेशवर्जिनी गवामियना या अनवधारणानाकिंचाशुलाव्यती ब्युन पनो। गोशब्दः कृष्णाव्यनी प्रयुज्यमानःस्वार्थ व्यभिचरेता नत्रका थं व्युन पनिरिनि चनाएवं नहि सुनपनि कालेसा व्यक्तिगत पलक्ष्यतामिति प्राप्ने ब्रूमः अन्वयव्यतिरेकाभ्यामाकृतेःश निग्रहणनिमिनबाच्छब्दार्थत्वं तस्यायवोचितमाकिच्चागोशष्ट उ रिते व्यक्तिवादिनःसंशयो भवेनानस्सादाकने रेखाभिधेयत्व माय कृताववहननादिक्रिया नपर्यवसेना नहि व्यक्तिखत्रो। पलक्षणीया।किन्चाश्नचिन चिन्चीनेन्यादावाकनेरेखसार श्यप्रतियोगिनया कार्यान्वयो दृश्यातस्मादाकृतिःशब्दार्थः। अत्रैव गुरुमनमाह॥ गवादिचोदना नोमा जानियतया रनिर्णयान॥ आनन्य व्यभिचाराभ्यांनव्यक्तिरितिनिया होमर्थ इति माधवीये जैमिनीयन्यायमालावित स्लरे प्रथमाध्यायस्य हत्तीयःपादः ॥ चतुर्थपादस प्रथमाधिकरणं वार्निककारोनीनमारस्यति। उत्रिदादिपर्दधर्म किममानमुनप्रमा॥ 'षिध्यर्थवादमन्त्रांशेष्वनन्तभचिनोनमा॥९॥ अन्तर्धावोविधानिदायनेनि दृश्यते । नामवेनान्वयोवाको वक्ष्यतेनाममैवनना। उडिदायजेता विश्वजिना यजेनेत्येवंस स्वायता नीभिदादि पदं नधर्मघमाणमाकुन प्रमाणाविनाभिमनेषु त्रिवेदविर भागेष्वनन्तर्भावानाने हिपिधिःसाझान नाणमा अर्थवाद मन्त्री तु विध्यन्वयेना नत्रन नावद्भिदादि पदं विधावन्नी वनि विध्यर्थरूपाया भावनाया अंशेषु भाव्यकरणोनिकर्न व्यनारूपेषुकस्याप्यवाचकवान्।नाथ्यर्थवादावमातुनिबुझे। रभावाना नापि मन्त्रवाना उत्तमपस्वाधीनी सनलिकानामभा ॥

जैमिनीयन्याय लाविलरेम-ध्यायः॥ पासाअधि.२ नान चोकमाऊज म. नरूपायभावनाम न्वप्रसिडामा मन्चन नज्यन इनि। नये जुर्व पामीत्युत्तमपुरुषम ने यशखिन यशसे समर्पये मन्त्रण माउचासिक्खी सोय रूपमा वेवाजे रूपम्। दिशब्द शीर्देव पनि दियाएव दिर नन्न र्भा दर न मि चेनानविध्यंशे रोड भी नायद्यपि लि उपदेन सहस नपदो नो यजिी र्थःकरणामान न स्वयजे मेवे नो दादिपदमन्नतिन नमरणमोहिनी । धिकरणमारचयनित गुगोज्यं मधेयं निश्स्यनिरुक्तिनः॥ ज्यो शेमंसमाश्रित्य पश्यर्थगुणचोदा ॥३॥ फलो दानस नै रुक्तिर्याग पि॥ नामा म ने यागसा चिरण्यतःnn उभिदायजेन प म त्यत्र वनीयाने नोङ्गिनापदेन योग्य विवक्षित सोऽयं यागे चिगुणः नाद जहीनीन्यनेन र राविधिना सं न नाप्रथाज्येनादधिशब्दार्थोलो प्रमा डाउगिछदार्थस्वप्रसिद्ध इनिानन्नारुलभविष्यवयवार्थ निरु 'ननभसि उशियनै भूमिरने निव्युनपन्याखनित्र यसौ शब्दानचात्र पशुफलकः कश्चिन्यागोविधीयन इनि च्यमापशनी गुणफलवानाय गोदोहनैनपशुकामस्पेन्ये पशवी गोदीहनगुणस्य फलमानयेहखनित्रगुणस्यफलमा स्लायदिचमसे पःप्रणयेदिनि विहिनशनमपांप्रणयनमाथि न्य गोदोहनं विधीयतानयत्रापिज्योनिशेमेन यजेनेनि विहि नं पकने ज्योतियोम श्रिय खनित्रं विधीय मनमांदगुणो विधिरित प्राप्नुमः पशुकामो यजेनेत्यम्य पदहय. यमर्थः। पशुपंफलंयागेन रगोन कुर्यादिनिान केनयागेनेत्यपे सायामुङ्गिदे बनी नप यांगनामचिनान्वेनिाउनियनेप शुकलगनेन यागेनेनि निरुतमा नामन्चमुनिन पदस्पोपपद्य ॥३५॥ जैमिन यन्यायमा विलरेप्रध्यायः॥ पास अधि३ नोएवमपि गुणविधिनामधेयत्वयोःशब्दनिर्वचनमाम्याच नि राय इनिचेनामैवम् सा नाधिकरंगयस निर्णायकत्वात्। उनि मकैन यागन फलं कुर्यादित्युनेसा नाधिकरण्या लभ्यनागुणाचे नित्रेण साध्योयोयागलेनेत्येवं वैयधि करण्य सानायदि खनित्रवना यागेनेनि सामानाधि रपयु ज्येनानदा मात्वर्थलसमा प्रसज्येनानस्साङ्गिदादिपर्दनाम धेयमाद जहीनिाचीहिभिर्यजेने दि द्रव्यविशेषेद ध्यादिशब्दानामन्यन्नस्तनयायागनाम संम्भ दग गुणच श्रितमासोमेन यजेनेत्य प्यप्रसिद्धार्थ मधेयाब कल्पनानो वरं प्रसिद्वार्थहारेण लक्षणाश्रयणमित्यभिप्रे। न्य सोमव्यव यागनेनिमत्वर्थलसरा सी लाउनिच्छ ब्दस लोकप्रसिदार्थाभा दुकरीत्या नामवं युनमामयाज नन्तु नाम्नःसर्वत्रव्यवहारएवामयन्तरेण नामधेयमुविम्या रणदिवननाहं यस्य ख्यानोपायो तपःकश्चिदलिाना स्सा दुङ्गिदादिपदं नामधेयमाअत्रैवगुरुमतमाह। लौकिकै गणयागेऽसविधेसापेस्ननि चैत।। निरु श्रोन गस नाम चिरपेक्षता॥५॥ उभिदायजेनेत्ययं गुणविधिान स विझोन यूयोल भ्यतनिती लौकिकोमारगरायागादिराश्यत्वेनापे गीय नस्मिन यागे गुगोऽयं विधीयान सति साये रायमस्साश्चोदा या इति चेनामैवमा पूर्वक्तिनिरुत्पाश्रीता याग मन्चेसनिनिरपेक्ष नारनी चि रामारचयति ॥ यचित्र यजेनेनि नगुगो नाम भवेन। चि ली गुरगोरु रेग्नीषोमायके पशौ॥६॥ स्यौर्विधी भेदी वैशिष्टे गौरवं ननः मट ज्यवहिव्यवमानेषु ननन ॥२॥ चित्रया यजेनपशु महा यनानचित्राशब्दोनोडिन्छ ब्दवंगौगिकाकि रू चित्र स्त्रीवन्चाभिधनोननीनपू दप्रामा

गई।
जैमिनीयन्यायमालाविनरेगा-ध्यायनापा-४अधि-४
न्यायेन नामवमानयासत्यग्रीषोमीयंपशुमालभेनेजिविहि
नं पशुयागमत्र यजेनेत्यनेन प्रदेनानुद्यनस्मिन् पौचित्रात
स्त्रीत्वगुणा विधीयते इति प्राबमः।चित्राव स्त्रीवं चैनिहावे
तौ गुणातयोईयोंविधान वाकर भिना तथा चोकमामालेक
मणिनानेको विधानुं शक्ने गुणः।अप्रातुविधीयेरन वह
घोऽप्येकयानन इनिा अथवाकाभेदपरिहाराय गुगइपविशि
एं पशुव्यरूपं कारकं विधीयतोनदा गौरवस्याना नस्माधि
शब्दापूर्ववद्याजिसामानाधिकरपिन.योगनामधेयं भवतिाचि
त्वच्च नस्य विलक्षणद्रव्यहारेगोयपद्यत दधिमधुन
पो धानालाडलासनसं सर प्राजापत्यमिति ध्यादीनि वि।
चित्राणि प्रदेय द्रव्याणि घडाम्नानानिनिदेनचित्रानामकस्य
पागस्योन पनिवाकामायागस्वरूपभूतयोर्दध्यादिद्रव्यप्रजाप
मिदेवतयारत्रीपदिश्यमानत्वाना उत्पन्नस्यनस्य योगस्य चि
जया यूजेन पशुकाम इत्येनन फेलवोक्समापवंसतिप्रचना
थी लभ्येनाअग्रीमीयपंश्वनवादेनगुणविधाने प्रकृनहा
ना प्रकृतप्रक्रियेप्रसज्येयानामालिनत्यपस्यचानुपादकला
ड्रीकारान्मुत्यो विध्यर्थो वाध्यता नस्माचिनापदं नामधेयम्।
पया चित्राशब्देच ननकर्मनामधेयर्व योजनीयमाएवं हि
श्रूयनेत्रिहहिष्णवमानमा पञ्चदशा न्याज्याविासप्तदशा
निपृष्ठानोनिअस्य वाकायस्पार्थो विवियते।सामगानामु
जराग्रन्ये नचान्मकानिस्तान्यान्नानानि।नत्रोपास्मै गायनार
नर ड्यासक्रमादविद्युनत्या रुचेति हिनीयमा पवमानस्स
ते का इति तनीयमाज्यानिशेमस प्रातःसवनानशाने नेष
सूनेयु गायत्रसामगोमव्यम्। नदिदं स्त्रयगानसांध्यरला
वहिव्यवमानमित्युचनोनत्रावस्थिनानामुचांपवमानार्थ
त्वाना वहिःसम्बन्धाचानखल्विदं स्तोत्रमिनरलोत्रवन सदोना
मकस्य मरोडपस्यमध्य औडम्बयो नम्भशाखायाःसन्निधौ प्र
ज्पता किन्नुसदसो वहिःप्रसपीनियुज्यमानस्यचाहियर

॥३॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेगप्रन्यायापा-अधि.३ मानस्य त्रिचन्नामकलोमोभवतिानस्यचसोमसंविधायको ह्मणवायमेवमानायनातिमभ्पो हिंकरोनिसप्रथम या नि सभ्योहिंकरोनि समध्यमया निसभ्यो हिकरोनिस उनमयो द्या नी त्रिवृतो विष्टनिरितिा अयमर्थः सूनवयपठिनानान मृ चां गान त्रिभि-पीयैः कर्नव्यमानत्र प्रथमेपर्याये त्रिषुस्ने खुमाद्यालिस्रऋचाहिनीये पर्यायेमध्यमाःगवतीयेपर्यायो चीनमानिसभ्य इति ननीयार्थपञ्चमी हिंकरोनि गायतीत्या र्थः सेयं यथानप्रकारीता गोनिस्त्रिहत् लामरस विथुनिनु निःस्तुनिप्रकारविशेषः अस्या विटनेरुद्यनी नामेनिायवै परिख निनी कुलायिनीति देविटुनी।नयोः परिवर्तिन्पवमानायनानि सम्योहिंकरोनि सपराची भिस्लिमभ्पो हिंकरोति सपराचीभिा लिसभ्यो हिंकरोति स्पराचीभिःपरिवर्तिनी त्रिवतो विद्युति रितिापराचीभिरनुक्रमेयाम्नानाभिरित्यर्थः कुलापिन्वमा मायने।तिमभ्योहिंकरोति सपराचीभिलिसभ्यो हिकरोति। या मध्यमासा प्रथमा योनमा सा मध्यमा या प्रथमा सोना मानिसभ्यो हिंकगनि योनमा सा प्रथमा या प्रथमा सामा ध्यमा या मध्यमा सोनमा कुलायिनी त्रिनो विनिरिनि। प्रथमसले पाठक्रम गवाहितीयेमध्यमोनमप्रथमान वतीये तूतमप्रथममध्यमा इपेवं व्यत्ययेन मन्त्रागानच्या नदिदं विष नित्रयं विकल्पिनमात्रिनुच्छब्दस्पेशं लोमख रूपमर्थो नत्रैगुण्यमिनि पूर्व देनिशीनिम्॥ उत्तरानन्ये वहिव्यवमानसून भ्यस्त्रिभ्य ऊच रिसूक्ता न्याम्नानानि अग्ने आयाहिवीनय उत्पायं मनमायानोमि त्रावरुणेति हिनीयमा आयोहि सुयुमो हिनइति ननीयम्। इन्द्राग्री आगतं सनमिनि चतुर्थमा नान्ये नि मानसक्ने गायत्रसामाना गीयमानानिचवायोज्यस्तो गीन्युच्यन्ने ननिर्वचनं चयना यदाजिमीयुलदाज्यानाम जयन्तमि निानेवाज्यस्तोत्रषुपञ्चदेशनामकालोमोभवतिानस्थलो ॥

॥३॥ जैमिनीयन्याय लाविस।प्रध्यायापासअधि-३ मस्स विनिरेखमाम्नायनापञ्चभ्यो हिंकरोनिस तिमभिःसर कया पञ्चभ्यो हिंकरोनिसंसकयासतिस भिसर पञ्चभ्यो हिंकरोनिसंएक एकयास निमुभिरिये सूक्तं त्रिगवर्न यमानत्रप्रथमा जीप या ऋचस्त्रिरभ्यासाहि तो मध्यमाया सुनी सुनावन सोऽयं पञ्चदशस्तोमः॥ उक्नेभ्यश्रत्तुर्यःसतेभ्यज मुनराग्रन्ये चीणि ध्यन्दिनपूर्व मानसूतान्यानायतनऊचच रिसून तानिाने वभि. शूरूनोनुमाइन मायानचित्र भुवदिति हिा- नीयमानं दस्ममृतीयहमिनिननीयमातरोभिर्वाविदहसमि नि चतुर्थमार निक्रमेयों रथन्तरवामदैव्यनीधस लेय मभिमाध्यन्दिन सवने गीयमानानिष्ट लोत्राणीत्यु नोस्पर्श नानपानीत्येवं निरुक्तिईष्ट नेषु स्तोत्रेषु सप्तदशलोमोम वनिाजस्य स्लोमस विष्टनिरव सायनापञ्चभ्योहिंकगनिसति मुभिःसए यास एकया पच्चम्पोहिंकरोनि सएक सनिस, भिःसएकया सप्तभ्योहिंकरोनि सरकयास निमुभिःसा मुभि रितिापत्रमयमाहत्ती प्रथमाया ऋचस्त्रिरभ्यासमाहिती नो मध्यमायाचनीयाहत्ती मध्यमोनमयो सोऽयंससदशनामः अत्रिवपिवाकोषुत्रिन्चनपच्चदशसप्तदशशब्दागे विधा यकवेनसम्मनाभयदि वहिष्यव ज्य शब्दा पिगुणा विधायका स्नानदा प्रत्यदाहरणं गुणहयविधांनाहा भेद तान दहिव्यव नादिशब्दालोचनामधेयानिलिनामा भिःकर्मोण्यनूयत्रिदादिगुरगाविधीयन्न। चतुर्थाधिकरणमारचयनि। अग्निहोत्रं जुहोत्याघारमाधारयनीन्यसू॥ विधेयोगशाम गवाहोस्थित कर्म मनी अनये होत्रमन्त्रेनि बहुव्रीहिगनोऽनलः॥ गुगो विधेयो नामत्वे रूपनस्सानसरदशने संक्रियाघारमाघारयनीयुकाहितीयया ॥ ॥

॥३॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेनन्ध्यायः॥पा-अ-धि.५॥ आधारेयग्निहोत्रेनियौगिककर्मनामनी ॥१९॥ अगिज्यनिरिनिप्रोतमन्त्रीदेवलथा एनम्।। चतुर्गहीतवाक्यो हितीयायोचियंगनिः॥१॥ नासाधिनेहियावर्थकरणचननोऽस्यसा॥ साध्यानां वक्तिसंस्कारोवाडा-क्रियावास अमिहोत्रंजहोतिामाधारमाधारयनीन्यत्रोग्निहोत्रशब्दस्या कर्मनामवेदव्यदेवतयारभावाद्यागस्पखरूपमेवानसिंथ्ये नाननोऽपि देवनारूपो गुणोऽनेनदर्विहोमे विधीयता धार शब्दश्वएशरंगदीश्योरिन्यस्माहानोरुत्पन्नःसरतमाच शनस्सिंचरने द्वितीयाविभ संस्कार्य प्रनीयतानच स्कृतं एतमुपांशयाने द्रव्यभवति।नस्मादग्निहोत्राधारशब्दो गुणसंस्कारयोविधायकाविनि प्राप्तिबमाअग्निज्योतिज्योति रग्निः हेतिसायंजुहोतिसर्योज्योतिज्यौनिसर्य:खाहनि प्रानरिनि विहिनेनमन्त्रणप्राप्त दूदेवनानविधेयातनोs निसूर्यदेवना कस्यसायंप्रानः लयोनियमनानुषेयस्यक मगोऽग्निहोत्रमिनियोगिकं नामधेयमायोगश्च वहनीहिणा दर्शिनाचतुर्गहीनं एनदभून न घारमा यत्यनेनैवा ज्यव्यस्य प्राप्तन सरधन र विधेय दाधारश ब्दोपि यौगिकं कर्मनामधेयमायस्मिन् कर्मणि नैनदि शमारभ्यैशांनी दिशमवधिकृवासन न्योनं झार्थनेनस्य कर्मण एतन्नामाननु नामधेयत्वसत्यनिदायनज्योनिशा मेन यजेनेन्यादाविवधाचर्थन करणेन सामानाधि रण्याया ग्निहोत्रेण जुहोत्याधारेगाधारयतीनिनीयया भविनव्यमा नैष दोषः अनुमानार्धधात्वर्थस्ससिहत्त्वाकारेणकरणले पिननःपूर्वसाध्यत्वा रं वनुमग्निहोत्रमाघारमिनि हिनी यायायुतत्वानानचात्र द्वितीयानु रणनीहीन प्रोसतीत्यादा विवसंस्कार शङ्कनीयःब्रिीहिशब्दवदग्निहोत्राधारशब्दयोः। प्रसिद्रव्यवाचकवाभावेन क्रिया चिवाभ्युपगमाननिस्मा ॥४॥ जैमिनीयन्यायमालाविलगप्रध्याय॥ पा.अधि॥ दग्रिहोत्राधारशब्दो दर्विहोमोपांशुयाजयोर्गुणसं रविधा यिनी नभवनः किन कर्मोन्तरयो मनी। पञ्चमाधिकरणामारचयति॥ श्येनेनाभिचरनमयो यजेनेति श्रुनो गुणः॥ विधीय पक्षिरूपोनामवानस्यकर्मगार॥ सेनेनेति गुणाकाम्यः सौमिकःसोमबाधया॥ नचित्रावद्वाकाभेदोरुडेश्चैवमनुग्रहः॥४॥ यथा वैश्येनयुक्नायुपमानोपमेयना॥ नैकस्मिलेनगौरायास्यवृत्या स्थानव मनामना। श्येनेनाभिचरन यजेनेत्यत्र नामत्वे द्रव्यदेवनयोरभा योग स्वरूपमपि नसिध्येनाननःसोमयागे नित्यसोमद्रव्यं धि सोमस्य स्थाने पशिव्यस्तो गुणः काम्पो विधीयतानथा स निश्रीनशब्दस्य पक्षिणि लोकसिहा रूढिरभ्युपगता भवनि। नच गुणविधिवे चित्रायामिव वाक्यमेद प्रापादयितुं शका। चित्रावस्तीत्ववद्गुणहयाभावादिति प्राप्त ब्रूमध्यथा वेश्येनो निपत्यादनासवमयं हिवनं मानव्यमादने यमभिचरति श्या नेनेति बोकोनोक उपमानोपमेयभावः पक्षियकस्मिन य ज्योतस्मान पक्षिा उपमाचस्य गुण उपमेयै कर्मण्यस्लीनि श्वेनशब्दस्याभिचारकर्मनामत्वमा सन्दंशेनाभिचरनयना गवामिचर्यमाणो यजेनेन्यत्र सन्देशगोगब्दयोनामवेश्यन शब्दवद्दष्टव्यमा यथा संदेशेन दूरादानमादाय गावर गोपायन्तीति वाकाशेषाभ्यामुपमानोपमेयभा भिधानान् । ष धिकरणमारचयनि.॥ यजेन जपेयेन खाराज्यार्थान्यसौ गुणाः॥ नामवा गुणता तन्त्रयोगाइराणफलहये। साधारयजेःकर्मकरणलेन न त्रिकदयं विरुदस्यान्नबनायांफ प्र ॥शा उपादेयविधेयचगुणात्वाख्यात्रियः॥

जैमिनीयन्यायमाला विस्तरे।प्रध्यायः॥पा-अधि उद्देश्यानूक्तिमुख्यत्वत्रिनं नस्यगुणं प्रतिमा त्याचा नन्नदानी वाक् मियेन ने नमः। वाजपेयेनिशब्दोपिकर्मनामाग्निहोत्रवत्॥१॥ वाजपेयेनस्वाराज्यकामो यजेनेन्यत्र वाजपेयशब्देन गुरणे विधीयते। अन्नवाची वाजशब्द नवान्नं पेयेसुराद्रव्यमान वगुणः सुराग्रहाणामनुष्यवानाननगुगवे वाजपेय गुरावना यागेन खाराज्यं भावयेदित्येवं माचर्थलक्षणा प्र सज्येनामैवमास दुचारितस्य यजैनेन्याख्यानस्य वाजपेय गुणे खाराज्यफलेच नन्त्रण सम्बन्थाङ्गीकारद्वाजपेयेन व्या स्वाराज्याययजेनेत्येवमुभूयसम्बन्धमाननगगसम्बा न्धे सनि वाजपेयगुणेन यागकुर्यादिति यजेः कर्म रकबा भवतिफलसम्बन्ये जयागेन स्वाराज्यं सम्पादयेदिति करणा रकत्वमाननः कथमुभयसम्बन्ध इतिचेनानायं दोषयजे साधारण त्वेन हिरूपावसम्भवानायजेनेत्यत्र प्रत्यायागनः प्रत्ययेन भावनो ।नयोस्तु सममिव्याहारान सम्बन्धमा गम्युनोन कर्मत्वकरणवयोःसाधारणमानखलु नत्र कर्म त्वस्यैव करणावस्यवासासादभिधायिका विदसाधारण विभक्तिः श्रूयते। अनःसाधारणस्य यजेरुमाभ्यां युगपनसे. म्बन्धेसनि.येथोचिनसम्बन्धविशेषःपर्यवस्थानियवंतत्र रणसम्बन्धाङ्गी रेवाजपेय द्रव्येण यागं कुर्यादित्यर्थस्सा लभ्यमानावाहुणविधिवेऽपि नालिमत्वर्थलक्षणायनि दादिष्वयेवं गुणविधिःस्थान। नहि तान्यपि क्यान्यचोदा दत्यनदीयःसिद्धान्नःपुनराक्षिय्यतामिति प्राब्रूमायजने सन्गोभयसम्बन्धेसति विरुदकिड्यापनि स्यानापा देयत्वं विधेयत्वं गावं चेन्येकं त्रिकमाउद्देश्यत्वमन य मुख्य चेत्यपूरंत्रि मानतोद्देश्यवादयस्त्रयःस्वारा ज्यफलनि धर्मा उपादेयत्वादयस्वयःसाधनभूतयनि नि धर्माः फल हिश्य येजिरुपादयताफलमनूये य ॥४२॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेशप्र-ध्यायापा-४अधिः निर्विधीयताफलं प्रधानमा यजिरुपमर्जनमाफलस्योद्देश्यत्व नाममानसोपेशाविषयत्वाकारायजेरुपादेयत्वं नामानुष्ठीयमा नत्वाकार नावुभौ मनशरीरोपाधिको धो। अनुवायत्त्वविधे यवधर्मो न शब्दोपाधिको ज्ञातस्य कथन मनुवादः अज्ञा तस्यानयत्वंकथन विधिन फेलयागयोः साध्यसाधनावरू पनया प्रधानाचोपसर्जनावेएवंसतिफलननसाधनयोखा राज्ययागयोः स्वभावप-लोचनायां यथा फलस्योद्देश्य दित्रिक योगस्योपादेयत्वादित्रिकं व्यवनिनानथा योगस्या वाजपेयस्य च साध्यसाधनभावपयीलोचनायां यागफलस्सो द्देश्यवादित्रिकंवाजपेयद्रव्यस्पोपादेयत्वादित्रिकन्वर्यवस्य निाननीयोगस्यफलद्रव्याभ्या युगपन् सम्वन्ये सनि विरुईत्रि कड्यमापयनाननुनर्हि माभूतनचेगोभयसम्बन्धनश्यक संम्वन्याय यजिरावर्य नामिनि चेन्ना वाकाभेदप्रसङ्गातादव्ये रण यागं कुयोंदित्य कं वाकामायागेन फलं कुदिन्यपरम्।। तस्माद वाजपेयशब्दो न गुणविधायकः। किन्तु यथो द्र ॥ निमिनी कन्यांग्निहोत्रशब्दवन कर्मनामधेयमासप्तमाधिकर रमारचयति॥ यदाग्नेयोऽशकपाल इति नामगुणोग्यवा नामाग्निहोत्रवन्नामवेदेव नहि॥२०॥ मन्त्रोपिनेहप्रायक्षस्तहिनादेवनाविधिः। देवद्रव्यविशिष्टस्य विधानादेकवासना॥२९॥ दर्शपूर्णमासयोः श्रूयनीयदानेयोऽशकपालोमावास्यायांपी गमास्या चाच्यनो भवतीतिनत्र यथाग्निहोत्रशब्दोऽग्नये होत्र मन्यममर्थ निमिनी कृत्य कर्मनामधेयमान मेयशब्दो। अव्यसिसम्बन्ध निमिनीकृत्यकर्मनाम दिनिचेनामैवम। नामवे देवनारहित्य प्रसडाना अग्निहोत्रेवमिज्योनिज्य नि रमिः स्वाहेनिसाय जुहोतीत्यनेन विहिनोमन यक्षविहिर त इनिमावर्णिकी देवना लभ्यताइहत नादशमन्त्री स्निों APHIA ॥४३॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे।प्रध्यायः॥पा अधिः ॥ आमेयशब्दनु देवतां विधान शनोनि। अनिदेवतास्येत्यस्मिार बर्थन हिनस्सानपत्रवानानद्रव्यदेवतयोरुभयोमायोर्विी धानाद्वाकाभेइति शडू-नीयमाकर्मणो प्राप्तवन गुणह यविशिषस्य कर्मण एकेन वाकोनविधानातानस्सादानेयश ब्देन देवनागुणो विधीयता श्रत्र गुरुमनमाह॥ यदाग्नेय इति प्रोक्रनमा विध्यसम्भवान॥ इतिचेन विशि र्थविधीसत्यप्रमा कुनः॥२॥ उदाहनवाको देवनाराहित्यप्रसङ्गेन नामावाभावाहुणयोर्विधौ काभेदाच विध्यसम्भवोदप्रामाण्यमितिपूर्वपक्षः। गुणय विशिष्कर्मविधिसम्भवात् प्रामाण्य मिति सिद्दान्तः।। अष्टमाधिकरणमारचयति॥ बहिराज्यमरोडाशशब्दाःसंस्कारवाचिनः ॥ जात्यर्या शास्त्ररूढ़े लेस्युःसंस्कारवाचिनः॥२२॥ जानित्यवानसंस्कारेयुकालोकवेदयोः॥ विनापि संस्कृति लोके दृष्टवाज्जानियाचिनः॥२॥ दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते। बहिर्जुनानिायाज्यं विलापयनिाए रोडाशे पनि करोनीनि। नत्र बहिरादिशब्दानां शारले सर्व त्र संस्कृनेष्वेव तुगादिषु प्रयोगात् पील्लादिशब्देषु शास्त्री यरूढिप्राबल्यस्पोकवाद यूपाहवनीयादिशब्दवत् संसार चिनो बर्हिगदिशब्दा इनि चैन। मैवमा अन्वयव्यतिरेका भ्यां जानिवाचिवाना यत्र यत्र बर्हिरादिशब्दप्रयोगलत्रन जानिरिन्यस्या व्यालेकि वेदे च नालिव्यभिचारसंस्कर रख्यास्तु लौकिकप्रयोगे व्यभिचारो दृश्यने वचिदेशवि। शेषे लौकिकव्यवहारे जानिमात्रमुपजीव्य विना संस्कार ने शब्दाः प्रयुज्यन्नाबहिरदाय गावोगना इति। क्रयमाज्यमि निसरोडाशेन मेमानो महलकं ददानीनि चान ज्जानिया चिन प्रयोजनन बहिषा यूपावटमवलगानीत्यत्र विना। 'संस्कारेणा रा सिद्धिः॥ अत्र गुरुमनमाह.॥

॥४४॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरे।पाध्यायः॥ पासअधि.१० बर्हिरादौ निमिनस दुर्वचत्वान्न मेनि चेत् ॥ जानेलत्रनिमिजवान नदयुक्ता चोदना प्रमा॥२५॥ सोर्थ नवमाधिकर रचयति ॥ प्रोसणी:सं निर्जानियोगोवा सर्वभूमिषु॥ नयोनःसं निर्जानिःस्साढेःप्रबलवतः॥२६॥ अन्योन्याश्यनो नायोनजातिः लप्यशक्तिना योगःस्पान क्लप्तशक्ति न शिव्याकरणाइवेनाशा दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते। यो शीरासादयेनिनित्र पीसगीःश ब्दस्यामिमन्त्रणासाद दिसंस्कृति-प्रतिनिमिनमाकुनास र्वेषु वैदिकप्रयोगप्रदेशेषु संस्कनानामेवापी भोसणीशब्देनो च नवोदित्येकापसालोके जलक्रीडा प्रोक्षणीभिरुद्दे मिनारम इत्यसंस्कृताखपसुप्रयोगाद् बहिरादिशब्दवज्जार नौ रूढवादकावजानिःप्रनिनिमिनमानेच प्रेकर्षगोक्ष्य नाभिरिनि योगोऽत्रशड-नीयरूढे प्रवल दिनिपक्षा नरमात्र ननावन संस्कारो युक्ता अन्योन्याश्रय नाविहि नेवनिमन्त्रणा दिसू संस्कारेश्वनुष्ठिनेषु तसंह सप सुप्रोमणीशब्दप्रनिः। नन पचनी सन्याप्रोक्षणाशब्देनापोड नूर भिमन्नादिविधिरितिानापिजानिपसोयु उदक जानी प्रोक्षणीशब्दस्य हर वहारे पूर्वमक्लप नेतःपरंग शक्तःकल्पनीयवानाननो गोशब्देवदश्वक शिब्दवचरू। दोन भवनिायोगसु व्याकरणोन क्लासोपसर्गाहानोक रणे ल्युप्रन्ययेनव्युन पादनाना नस्मान मोक्षणी शब्दो यो गिकः। घनादेः प्रोक्षयात्वं प्रयोजनम्॥ दशमाधिकरणमारस्पतिः॥ रुटियोगायोगरूढिवा निर्मन्थ्यस्यवर्जनम्॥ द्यौपूर्ववदन्योऽचिरजानेनविनीनवन॥३॥ अग्निचयने भूयता निर्मन्थ्येनेष पचनीतिानत्र निर्मन्थ्या शब्दस्य स्वार्थ कोही जिरिति संशये बर्हिरादिशब्दवल्लोकि ॥४५॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरेमध्यायः॥पा.अधि. कवैदिक साधारण्याइडिजानी रहिरिन्येकापसमोसंगीशा दवढेरावादरणिनिर्मन्यनजन्मताच योग.इनि पक्षा नरमा लौकिकनिर्मन्यनेनचिरनिंमन्यनेनचजन्य रयितं योगदिःपडूजादिशब्दवदाश्रयणीया। आधान ले निर्भ न्थ्य ईपन्येनित्यं धनोनिश्विरनिर्मथिनासबरवालाकि कमन्थनेन जानोऽग्निरचिरनिर्मथिननेने :पव्यग्नेय पुराणनूतनयोधनयोर्नवनीनजन्याचे समानेपियो गरुढया नूतनमेव नावनीन मिनि व्यवड़ियोनहन स दशाधिकरणामारचयनि । चातुर्मास्याचपर्वो काग्रेयाघरकान्तिके। वैश्वदेवेति शब्दोनोरा :संघस्सनामवा॥ नामले रूपराहि दविधिप्रगना नतः॥ अयादिभिर्वि ल्प्पन्ने विश्वदेवासुससुश्॥ अन्यायजेनेनि ननसंघे नामवर्णिनम।। अविचित व्यर्थवन सा मप्राप्रवादिषुधा ज्यन्नत्रयजन्नेवाविश्वे देर इतोहशी। निरुक्तिनविकल्पःस्पादनपत्सुनयनशिश्नः॥३२॥ चातुर्मास्ययागस्य च रिपोरिणावैश्वदेवो बुरुणा प्रघास-सा कमेधःशुनासीरीयनिानेबुप्रथमे पर्वण्यशे यामाविहिताः ।आग्रेयमाकपालं निर्वपनि सौम्यं चस्मासावित्रादशक पालमास्वारस्वनं चरुमापौण चरुममारुते सेप्शकपालमा खदेवीमामिक्षामा द्यावापृथिव्यमेककपालमिनिानेषाम. ना. यागानां सत्रिया विमानायनेवैिश्वदेवेन यजेनेनिन मेर यादीन यागान यजेनेन्युनूध वैखदेवशब्देन देव स्लेषाविधीयनारदापि वैजयदे मामिदायां वि दे मासात थानेयादिषु समस्यागेष्वभासवान विधीयन्ना नेवण्या ग्यादिदेवनाः सन्नीलिओना नर्हिगन्यभावान नेषुदेव विक ल्य्पन्नामा नामधेयवेन नाममात्र विधेयोवाइद्रव्यदेवना रसोगुण કર जैमिनीयन्यायमालाविलरेगम-ध्यायः॥पा.४अधि.१२ योरभावेनयागस्यात्र खसपासम्मवालयमाणो विधिरनर्य स्थानानस्माद् गुणविधिरिति प्रामाउिनपनिवार विहिना मानयादीनी यागान्यजेत इत्यनद्योशनां संघे वैश्वदेवशा ब्दो नामवनोपवयनोनच विधिनाभावेऽपि नामोपदेशवा यीमाप्राचीन प्रवणे वैश्वदेवेन यजेनेत्यादिषु वैश्वदेव शब्देनैकेनैवाशनां पंचस्थ व्यवहव्यत्वाना नामप्रतिनिा मिनभूतानिरुक्निदिधामिक्षायोगे विश्वेषां देवानामिज्य माननयो तनसहचरिनार्थानां सर्वेषां त्रिन्यायेन वैश्वदेव त्वमा अथवा विश्खे दे अष्टानां कार इति वैश्वदेवत्वम्॥ रामायहिश्वे देवाःसमयजन्न नदेखदेवस्य वैश्वा देवचमिनिादेवनाविकल्पस्नु समानबलवाभावानयुज्यते॥ अग्न्याश्य उत्पतिशिष्यवान प्रबत्ताःविखेदेवा उत्पन्नशि शवाइ लागतस्मादेखदेवशब्दः कर्मनामधेयमाअत्रगुरुमन माह॥ गणनामत्वसन्देहादप्रमा चौदनेति चेन । नोकन्यायेन संघसस नामधेयावनियान॥३३॥ पष्टोऽर्थः॥ हादशाधिकरणमारचयनि। यहादशकपालेश्वैश्वान- अनन्नरम्॥ शुनमाकपालादिनहुगो नामवालनिः॥३४॥ अन्नाभीवादमृतादेनीम स्मादग्निहोत्रवन्॥ व्यंझ्यान्नरेनो चैहगारहि फलेवसी ॥३५॥ वारकासुपसंहागद विष्णनन जवाध्यते। नानागुणविधी नस्मादशहाराशिसंस्तुतिः॥६॥ काम्येधिकारडे श्रूयतोवैखानर हादशकपालनिर्वपेन पत्रेजा नोयताकपालो भवति गायत्री वैनं ब्रह्मवर्चसेनपुवाति। यनवकपालस्त्रिहनवासिंलेजो दधानि। यदशकपाली वि राजे स्मिवत्राद्यं दधाति। यदेकादशकपालत्रिएभवास्मि चिन्द्रियं दधानि। यद्वादशकपोलोजगन्यैवास्मिन शून द धानिायस्मिनानएनीमिर्षि निर्दय नि।पूतएव सनेजस्यत्रोदा

॥४॥
जैमिनीयन्यायमाला विस्तरे॥ध्याय-पा.अधि.३
इन्द्रियायो पशुमान भवनानिअित्राववादिसंख्यासामान्यात
पुरोडाशाहीनों गायनादिरूपत्वकल्पनाचतार्थिविधायके
पेयेयं हादशसंख्यानरेगामकृत्वादिसंख्यानामन्तभावानाः
संख्यानिमिनीकृत्याग्निहोत्रशब्दवदयाकपालादिशब्दाःकमी
नामधे नीत्येकापसानात्रद्वादशकपालशब्दःसंख्यापर।
किन्न परोडाशद्रव्यपरबहादशमुकपालेषुसंस्कृत इनि व्युन
पने एवमेवाकयालादिशब्दा अपिानथासति व्यस्यद्रा
व्यान्तरेऽनन्ती नामधेयरप निमिनं नास्तीनि चेनावना
हि पुरोडाशद्रव्यरूपो गणो विधीयनामानचोन पनिशिषवाद
शकपालपुरोड़ा वरुहवादाकपालोदेरमवकाश नियो
व्यमा ब्रह्मवर्चसादिफलाय नहिशुपपरित्यपरूपश्यम
प्यनुपेपनमबहनों गुणानाविधी वाकरभेदापनेनच भिन्नान्ये
वैनानि वाक्यानोनियाच्यमा वैश्वानरं हादशकपाले निर्वदि
नि विहितस्ययस्मिन्नान गनामित्युपसंहारेण वाकौकायावा
गमाना नेस्मादंशेर कपालादिमिरंशी प्रदेशकपालः स्लू
यते। अत्र गुरुमन माह।
अगुणावादनामवादमन्त्रवादनन्वये।
अश्वाराप्रमाणं चेनार्थवादतयान्वयानाशा
उक्तरीत्या गुणावं नामवचनसम्भवति। उत्तमपुरुषामन्त्र
राधभावान्न मनत्रत्वमा शुनोऽधाकपालादीनामनन्वयादा
प्रामाण्यं वाकरस्पेनिचेना मैवमालावकत्वेनान्वयस्सोकला
नप त्रयोदशाधिकरणामारचयनि ।।
यजमानःमलरोऽत्रगुणोवानाम वा स्तुनिः।
सामानाधिकरराय नसादेकस्यान्यनामना॥३८॥
गुगोवा यजमानोतु कार्य प्रलरलक्षिने।
अंशांशिवायभावेन पूर्ववन्नात्र संसुनिता
अर्थभेदादनामवं गुणश्चनप्रहिये नमः॥
पागसाधनाहारा विधेयप्रनरस्तु निः॥४॥

जैमिनीयन्यायमालाविलरे।प्रध्यायः॥चा अधि.१५॥ इदमांबायनायजमानःप्रस्तरनिनित्रयजमानस्य प्रलरश दो नामधेयमाप्रलरसवायजमानशब्दोनामधेयमाकुतः। उद्भिदायागेनेन्यादाविव सामानाधिकरण्यादिन्येकापसागुण विधिरित्यपरस्पसनदापियजमानकापेजपादौ प्रसार चेतनस सामर्थ्याभावाद्गुणाचं नास्लिापलरकार्येमुग्धार गादौ यजमानस्य शक्तवाद यजमानरूपो गुगो विधीयतारावं सनिपवाछुनप्रसरशन्दस्य कार्यलसकपिप्रथम तो यजमानशब्दो मुख्य निर्भविष्यतिान चात्र पूर्वन्यायेनस्तु निः सम्भवति। असाकपालहादशकपालयोरिव प्रसरसजा मानयोरंशांशिवाभावाना वायु क्षेपिडा देवनाजिर्णोऽवरु या इत्यादिवन स्तुतिरिति चेन नासिमवादिधर्मवन कस्यचि हुन कर्वसामेनीना नस्मानामगायोरन्यनरत्वमिनि प्राप्त ब्रूमने गोमहिषयोरिवार्थभेदस्यान्यन्न प्रसिहलीचामत्वं नयु नम्। गुणपस वनोपहरणस्य प्रस्लरकार्यवायजमानेन हने सति कमलोपःस्यात्। तस्माद विधेयःप्रस्तरीयजमाना शब्देन लूयने यथा सिंहो देवदन रत्यत्र सिंहगुणेन शोयी। दिनोपनो देवदतःसिंह शब्देन स्तूयतेनिया राजमानगुणा न यागसाधनाचैन युक्तः प्रतरी येजमानशब्देनस्लूयनाए वं यजमान एककपाल इत्यादिषु इयाव्यम्। ॥चतुर्दशाधिकरणामारच्यति॥ आग्नेयो ब्राह्मयोग्त्रापि पूर्ववत् सर्वनिर्णयः। हारन मुसजन्यत्वमायनसेसवे॥४१॥ इदमाम्मायने आग्नेयो वै ब्राह्मण इतिापत्रात्यन्त प्रसिद्धर्थभे दादाने यशब्दो न ब्राह्मणास्य नामधे यमानानिदेवनारूपो गुणो विधीयता आग्नेयमतमामेय हविरियेवं देवनान हिना स्पं सतहविर्विषयत्वान्न ब्राह्मणाः समानापि हविन सम्बन्धवाचिनहितान्ने नामेयशवेन ब्राह्मणाः स्तूयतायद्यपि ब्राह्मणे नामिसम्बन्धः तथाप्यग्निसम्बन्यो मुखजन्यवगतो ॥

॥४ जैमिनीयन्यायमालाविसमध्यायः॥पाहाअघि-१९ ब्राह्मणेवियनानथा चामिबाह्मणयोर्मुखजन्यन्वं कस्मिंश्चि दर्थ वादेसमानायते। प्रजापनिरंकामयन प्रजाःसुजेयेनिासा मुखनखित निरमिमीता नमनिर्देवनान्वराज्यनगायत्री छ न्दा रथन्तरं साम ह्मणो मनुष्याणामजःपशनामानस्मा ने मुख्यानमुखना झमज्पन्ननिनिस्मादग्नेियशब्द लोक्कर एवमन्द्रो राजन्यो वैश्यों वैश्वदेव इत्यादिषु द्रष्टव्यम्। पञ्चदशाधिकरणामारचयति। प्रादित्यो एप इत्यत्र स्खनिरादित्यशब्दनः। हासंचाशुषमारूयं नाके नैजसेनिनना॥ यादिन्ये येच गम्य नेनखित्वं नद्यूपेऽप्यस्लिा नाकस्सयू पस्य जखि ध्यवसायानानन आदित्यशब्देन यूपःलूयन रावं यजमानो यूप अन्यत्र चर्गम्यस्सोयवस्य समानता द् यजमानशब्देन यूपः सूयते ॥षोड़शाधिकरणमारवयंनि। पशवोऽन्येगवाखेभ्यो पशवो वाइनि शुनम। अजादिवपशुवै यद्गगो वादोऽथवाल नन॥३॥ जुन्यभावोद्गुमारलेषपशुकार्यनिषेधम्॥ अंशकावाविषेधस्य घायथाभिधायिनाम॥ पशवोऽपशुशब्देन प्राशयाभावसाम्युनः। स्तूपालत्रनिमिनन प्रशसैव गवाखयोः॥४५॥ इदमामायनोश्रपेशवो वा अन्ये गोअखेभ्यःपशवो गोरखाइ निनवाजादिषु श्रूयमा यदपशुवं नस्सार्थ वादन सम्भव निपशुत्वनिषेधमात्रै सुनेरभावाना ननःपशुकार्यनिषेधा रूपोगुणो विधीयन इनि चनामैवमा अजादिपशुविधिया Nप्रसननिषेदमशक्यत्वाना अपशुशब्दःपशुव्यनिरिह घ रादिपदार्थमभिदधानिनिसिनापारी गवाश्यवनप्राशय नास्तिासोज्य प्राशमयाभावोजादिषपशुचुअलीन्यनेना भिप्रायेणापशवरावसन्नोऽप्यनादयो घयादिसाम्पादप शुशब्देन लत्यनापूर्वत्र यजमान मिहिरमेये मुखजन्यमानादि ॥५०॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेगमध्यायापा-४अधि.१७॥ त्यवनेजसि च यजमानादिशब्दानांप्रलगद्यर्थेषुप्रिनिनिा मिनमातनप्रतिफलं प्रस्नगदितर्शसाहत्वपशुशब्दस्या। जादिषप्रहलो गवाखयो प्रशंसैव निमित्नं फलमचाहिमकारात हिप्रशंसावनुनि विद्यमानगुरगौनकर्ष एक प्रकारालावकेन शब्देन सम्पादितो गुगोनकों पर प्रकारागवायोरजादि भ्य उनको लोकसिहोय.सोऽत्रनिमिनम्। अजादया स्वभावतः पशवोऽपि सन्नीगवाश्वौ प्रत्यपश वसम्यंचांभईहशो गवाखयोमहिमे निमुनिःफलमातस्माद पशवो वा इत्ययमर्थवाद।अयमेवन्याय उदाहरणान्तरेपि योजनीयः अयज्ञी वारवयोगसामेत्येक मुदाहरणमाअसत्र वा सनदयदच्छन्दोममित्यपरमदाहरणमाअग्निहोत्रदर्शपू रामासादियज्ञोपिसामहीनवादयज्ञो भवनिाईहशः साम्नो महिमान्दोमशब्देन चर्विशयन्वारिंशोम्याचावारिंश इत्ये नेत्यालो मा उच्चन्ने अझरसं साम्येन गायत्री त्रियब जगतीच्छन्दोमिर्गीयमानावानेषा विपतिःसाम। रोईष्ट व्याअनासचमपि चतुर्दशगवारिक छन्दोमरहितवादसे भवनिा ईशश्छन्दोमानी महिमेत्येवलावकन्यादर्थवादन्यमा ॥ सप्तदशाधिकरणमारचयनि-॥ सधीरुपदधानीनि ये मन्नामरिलिङ्गकाः॥ विधेयालेगुगावेन वादो वानगुणे विधिः॥४६॥ याख्यानेनाभिसम्बन्धादविध्यन्नरयोगनः॥ लिङ्गप्रकरणापाप्मचाणी विध्यसम्भवानामा नानघर धानं विदध्यानस्लोव्याने यनः॥ यथा सोयनेनातःसटीरित थ देगीः॥४॥ एकपालुवतन्यादीमत्रसंघकचिनहि। समिशब्दलयाशुक्तिसरिशदेनभूमनः॥४॥ अनिचयने श्रूयतीसरीरुपयानोनिसिरिशब्दोपेना मचा। यासामिएकानामुपधाने विधोना इटकासष्य इयुच्चन्ने।

॥५॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरेम-ध्यायः॥पा-४अधि१५ सहिनामासामुपधाने मन्त्रइनि विगयनदानासासंपधान इत्या दिव्याकरणमत्रसिद्ध क्रियया सान्निध्यादनाता सपिशब्दोपेना श्योपधानमन्चारकयोस्नुवन्यस्मिन्ननुवाकेसमाबाना ब्रह्मा सज्पतभूतान्यज्यन्तेत्यादिना सजतिधानोलेय प्रयुकवानने मन्ना अत्रमरिशब्देनोपधाने गुणवेन विधीयानाकुन पदे थानीन्यनेनारख्यानेनाभिसम्बन्धानानचार्थवादसमस्यसम्भवा- निविध्यन्नरेण सहैकवाक्पवाभावादिनि प्राप्तेब्रूममअग्निच यनप्रकरणपहिनावानेमा मन्त्राणां सामान्यनश्चयनसम्बन्यो। वगम्यते। विशेषसम्बन्धःस्जतिलिडादवगन्नपानथासति प्राप्तवान नेमन्त्रा अत्रविधीयन्तोकिन्तु नान् मन्नाननूधे। कोयधान विधीयते। सुपिशब्दनानुवादनु वक्ष्यमाणार्थवादो पपत्यर्थः। यथा सूरामेवावरुन्ध इति वक्ष्यमागोमर्थवादशय दिविधिवाको मन्त्रागामनुवादकसरिशब्दो नस्पातानंदा नीमर्थवादे सृष्शिब्दप्रयोगाद विध्यर्थ चादयोर्वैयधिकरण्य भ्रमःस्थानानस्मा मन्त्रानवादी सरिशब्दो नेगणविधायक किन्वर्थवादानन प्रथममन्वेसजनिधातुर्न प्रयनाएकया सुचनामजाअधीयन्नेति ननपाडानावादमानयापिहितीया दिसुबहुषुमन्वेषु सजनिधानप्रयोगोभूमरूपं सारश्य मा लिायत्र सर्वागिण वाक्पानिमुष्टिशब्दोपेनानि नत्र यथारधि भूमना नयात्रापनि भूमगुणयोगेन सरसषिसंघसष्टिशा ब्दप्रयोगः॥ अ देशाधिकरणामारचयति ॥ मुश्विनप्राणभत्तत्रसारश्य लिङ्ग भूमनः॥ अत्रैकमन्छगोलिङ्ग-समवायो विशि ॥ प्राणभूत उपदधानीत्यत्रापि सुपिण्यायेन मन्त्रविधिरिति॥ पूर्वपुः लिङ्गप्रकरणाप्राप्तमन्त्रानुवादेनेएकोधानविधिः सनस्सैव प्राणान् दयानील्पस्सवस्यमारार्थवादस्योपपत्तये। प्राणभब्देन मन्त्रानुवांदापूर्वत्र दिनीयादिमवेष समिति ङ्गा बाहुल्पमा रहनुप्रथममन्य एवं प्राणभृनिङ्गमाना। NI ॥ ॥५॥ जैमिनीयन्यायमालाविलगवाध्यायपाअधि. २०॥ यतो अयंरोभवतस्य प्राणो भौवायन इत्येकस्यैव मन्त्रस्य। प्राणामचिपिछचिगी गन्नीनिवनात सहचरिताःसर्वेमन्त्रा प्राणभृटेन लक्ष्यन्ना नदेवं यजमान सिद्यादयो गुणा निहेनवो निमिाान । चोकमानन मिहिजानिसारूप्यूप्रशं सालिङ्गभूमभिःषभिः सर्वत्र शब्दानां गौणी इनिःप्र स्पिने गएकोनविंशाधिकरणमारचयनि॥ शर्करा उपधने लेजो वैशुनमत्र किम्॥ नैलादिनास्तिना एनेनै. वाजनम्॥२॥ नै दिनापि मुख्य रस नविरोध त् ॥ स र्थवनश्वास विधेर्वारा बलि नः॥५॥ सामान्यमननयविशेषस्न विधौनहि। एनेने जन काशेषान मंदिग्यनिर्णयान॥५॥ अर्थवादगता चैय स्तुतिऐनिमपेयषी। बोधयन्ती विधेयचं तस्यगमयेद्रविधिम्॥५॥ अशक उपदधानि नेजो वै एनमिति श्रूयतामनि मि पाशुद्रपाषाणा शर्कराः। म.पननेलवसादीनामन्यनमे न येण नीया कुतः अननसाधनसामान्यबोधक स्य विधि स्थापनविशेषवोधकादर्थ दानप्रबलवा तानत्माबल्येच मुख्य दयस्त्रयोहेनवः स्त्रार्थन मुख्यत्वमाप्रथमचनवाचासंजातविरोधित्वमाअनधिगता थबोधकवादप्रासार्थत्वम्। र्थ दुनु विधिस्तावकत्वान्नम मनचूरमथुन त सन्नानविरोधाज्ञा निवादिता पार्थान दयेन केनाप्य नमिति माविधि। वादोन किमजनसामान्य विधीयतेनहिशेषो नाद्यमा मान्य ननुलेय नान दिनीयः पृतनै दिविशेष चक शब्दाभा ना ननः री प्रबलमपि विधिवा मनुष नयोग्ये शेषे सन्देहजन त्वात्रिर्णयहेमुमर्थ दुमपेक्ष नौनतु नेन सह विरुध्यांना अर्थ देपिएनस्यविधिनी ॥ ॥५३॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरे।प्रध्यायः॥पा-बधि २१ स्लीनिचेनन विधेसनेयवानातेजोवैतमित्येवं नेजस्वेन एनस्य सूयमानावाद विधेयत्वं गम्पनालयोरु विधीयत इति न्यायानाने नविधेयवेन विधायक शब्द कल्यने एनेनाका इनि। नस्साद घृतेनैवा नम्॥विंशाधि रणमारचयति ॥ श्रुवेसाथस्वधिनिना हलेनावचनीयमी ॥ ॥ आज्ये मांसे पुरोडाशेसंकीर्णावाव्यस्थिताः॥५५॥ व्यवस्थापकराहिल्यानखुषा अव्यवस्थिनाः॥ व्यवस्थांप नाशकेलहशेनव्यवस्थिनिः॥५६॥ सुवेणावयति खधितिनावति हलेनावद्यनीति श्रूयतोत्रा वदेयेवाज्यमांसपुरोडाशेष हविवमी सुवाघा अवदानहेनक्स कीनिकुनः व्यवस्थाप स्पशब्दस्याभावादितिचेनामैवमाशने यवस्थापकताना आख्यातानामर्थ ब्रुवनां शक्तिःसहकारिणीति न्यायानाकटे भुक्ते कोसपायाभुत उत्पत्र लौकिकालन शतपनुसारेण व्यवस्था कल्पयन्निा केट सीनः कांस्यपाच्या मोदनं निधायेति वेदेश्य्य लिना सक्तून प्रदाव्ये जुह दिव्य यद्यपि हिहलसंयोगोखलिस्तथापि गुरुदेवनादिप्रसादना ा लिवनिश्चिद्रसंयोगो नभवति। नाहशेऽनलौ सक्तूना मवकाशाभावाना अनःसामर्थ्याव संयु प्रमनियात्मको मेध्या गनावकाशोपनो खलिहीनः एवमत्रापि द्रवद्रव्यस्याज्यस सुवो योग्यः। छेदनीयमांसस्य शस्त्रविशेषःखधिनिः। संहतस्प पुरोडाशस्य हल इत्यनेन प्र रिणा सु वस्थिनाः॥ इनि माधवीये जैमिनीयन्यायमाला विलरे प्रथम ध्यायसच नर्थः पादः। समाप्त प्रथमोऽध्यायः॥

॥५४॥ जैमिानीगन्यायमालाविलवाहिध्यायः॥पायधि.१ हितीयोऽध्यायः॥ ॥ प्रमाणमुपजीव्यत्वात्मयध्याय रितम् ॥ मानाधीनसधर्मसहिनीयेभेद उच्यते॥॥ अनेन प्रथमहिनीययोरध्याययोः पूर्वोनरभावः उपपादिनः। हिनीयाध्यायस्य प्रथमपादे प्रथ धिकरणप्रथमवर्णाकमारचयनि॥ विधियाको पदैः सर्वैरपूर्व प्रति बने । प्रत्येकमथवैकेन सर्वेस्तनप्रतिपादनमा फलान्वयि नसर्वेषांत नान्वयलाभनः॥ लाघवावेकबोध्यावं नन्छेषस्तुपदान्तरम॥२॥ विधि क्यमहामखिलमत्रोदाहरणम्। विधि कोयावन्निा पानिमन्ति नि सर्वाणि क्रिया रकसम्बन्धमनात्य प्रन्ये कमपूर्वस्थ प्रतिपादन निकुतःअपूर्वस्य फलावेनसर्वे प दानां फलान्वयित्वान। अपूर्वप्रतिपादनाभावेऽपि क्रिया र योः परस्परान्चयोऽस्येवेति चेनासत्यमानथापिप्रधा वयो। लभ्यना फलहि प्रधानमापुरुषार्थनया माध्यमानत्वादितिमा से चूमन अपूर्वपात्यन्नमदृष्टदादेवकल्प नव वाक्यस्पोपपता बनेककल्यने गौरवं नानस्सादेकमपूर्वमेकेनशब्देनप्रति पाधतोपदानरनु नळेय नयान्चेतिाननुये पदस्पार्थो पूर्व स्य कल्पकलन पदार्थस्यफलसाधनतया फलंप्रत्युपादेयत्ववि घेयत्वगुणत्वान्यसुपगन्त निनथा नस्यैव शेषभूतपदान्त रार्थ प्रत्युद्देश्यत्वानुवाधवप्रधानाचानामपि प्राप्तवाहिरुइंत्रि कयापनिरिनि चेन। मैवमा उभिदायजेन पशुकामाश्यनेनाभि चरन् यजेनेत्यादाघुङ्गिदादि शब्दाना नामवे नान्वयेस यागा साधनवाचिवाभावेन यजनाबुद्दे श्यत्वादित्रिकापादकान्वाभाचा न। तस्मादेकमेवपदमपूर्वप्रतिपादकमानचे धर्मभेदचिन्ता प्रस्तु तापरित्यज्य किमित्यपूर्व चिन्यत इति वाच्यमाअपूर्वस्वधर्म वान् ॥ ॥हिनीयवर्णकमारचयति ॥

॥५५॥ जैमिनीयन्पायमालाविनरे। हिध्यायः॥पा.अधि.१ ट्रा दिशब्दनो पूर्वधार्भावार्थपदान । द्रव्यादीनां फलार्थवानच्छदनापूर्वधी॥३॥ क्रि हारमने द्रव्यंफलेननहि युज्यने ।। भावना चिनो पूर्वमात्यानादवगम्यते॥४॥ धावर्थव्यनिरेकेण भावना नेनिननन्। सर्वधावर्थसम्बन्यः रोन्पों हिभाव ॥५॥ धात्वर्थः रगत समानपदवर्णितः द्र एप दिई धान्दोनपाद मि ॥६॥ इदा यने। सोमेन यजेन। हिरण्यमात्रेयायददातिनस्या न वर्ण हिरण्यंभार्यमाश्येनेनाभिचरनयनाचित्रया यजे। तपशुरु इस दिन सोमहिरण्यशब्दो द्रव्य चिनौ।सुव शब्दो गुणवाची शनचि शब्दो मवाचिनीनरेनैव्यादि शब्दरपूर्व प्रत्येनिाकुना दी सिहरूपाणा साध्यं फलंत्र निसाधनेवसम्म नायागदानादिरूपसभा खयमपि। फलवन माध्यरूपवान साधनं भवितुमर्हनिाननीद्रव्यादीनां प्रति करणावाद् दिशब्दा पूर्वप्रन्यायका इति प्राप्ने ब्रूमःक्रियां वि द गिफलं साधयितुं नशमन्नापचिक्रिया मन्नरेया अस्थाल्यादीनामोदनसाधकवादर्शनाना अनो। भाव चिनायजनिददानीन्याख्यातनापूर्व प्रनीयनानंनु। धात्वर्थ एवंभावना नदन्या वान नावहात्वर्थानस्सनीप्रति करणावोगन हिनीयाधात्वर्थव्यतिरिकायाःक्रियाया दु लस्य दिनि चेनामैवमासर्वधात्वर्थसम्बदस्पेण लशयित श तानदुतमाचा भात्वर्थ व्यतिरेकेा यद्यव्यषान लक्ष्यमानथापि सर्वसामान्यरूपेणैवावगम्यन इनि। अन्यैर प्यु मासिहसाध्य खमा भ्यां धान्वर्थो दिविधरुयोगअन्योन्। पादानुकूर त्मा भावना साध्यरूपिणीनिापचनीयुक्ने पाक के रो त्येनमर्थे सबै जना नियन्तिानत्रपाकापक्तिम्पचनमि न्ये नैः. दैर्व्यवहिय गोलिङ्ग. रकसंख्यायोग्योधावर्थः।

आयई।
जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे।हि.ध्यायः॥पाधि-१
सिहस्वभावा करीतीन्यनेन व्यवाहियमाणोलिङ्गायपेतःसाध्य
स्वभावः।नत्र सिईस्वभावाननाय यथा घन प्रत्ययादयो विहिा
नासनथा साध्यखभावद्योतनायाख्यानप्रत्ययविधिःसचाख्यो
नप्रत्ययार्थ ओदनोन पनेरनुकूलतनो भविनुरोदनसप्रयोज
कव्यापारवास्मि जनेन भावनाशब्देनोच्यन इत्यन्ये भावनापा
सा अयुक्ताप्रयम्बोभावनेति चेनानारथो गच्छनीन्यत्र नभा
वप्रसङ्ग सन्द इनिचेतानामानसेन्यागरूपेयजनावव्याप्ती
उभयसाधारणमुदासीनत्वविच्छेदसामान्य भावनेनिचेनाश
ब्दभावनायामव्याप्तिान हि शब्दस विभोरचेतनस्य स्पन्दःप्रय
नोचास्तिलिड्.लेड लोट्नव्यप्रत्ययमात्रगना शब्दभावना।
सरियानगनार्थे भावना। तदुक्तमा अभिधाभावनामोहर मे
मेव लिखादयः। अर्थात्मभावना दन्या सर्वाख्यानेषु गम्यत।
इनिकिन्चास्यन्दादिवादिनोऽपि नखरूपेशा स्पन्दादीनां भाव
नावमाहु। किन्त्वन्योत्पादानुकूनं स्वरूपमातस्माद दुक्त
वभावना यथा पचनीन्यत्रीदनफलोनयन्यनकू न य
नीत्यत्र खर्गादिफलोत्पन्यनकूलानियां चफलभावनायो।
प्रत्ययवाच्यायामैकपदोपानवेने प्रत्यासन्न प्रत्यर्थः
करणम्। न तुइव्यादिानस्य पदान्न रोपाजावेन विप्र शु
नासाध्यरूपोऽपि प्रकृत्यर्थःखसाधननिष्यादिनःसन्छनो
ति फलं साधयितुमाद्रव्यादीनां तुप्रकृयोन पादनेन दृष्य
एवोपकारद्रव्यादिनिध्यादितेन साधुवाच्येनयागादिकरणे
ने खर्गादिफलोन पनी सन्या येयमनुकूला पारामाकृति
शब्दाभिधेया फलोत्पादना सेयं यज्यादिधानूनामन्यनमा
न केनापि नाभिधीयतासर्वधावानुयायित्वानो अतोना
भावनायाः प्रकृत्यर्थत्वमाशङ्कितुंशकामा अस्तु नहिंधा र्थ
सामान्य मेव भावनेति चेनानाप्रति धात्वर्थ विलक्षारुपा
न्याना अन्यहि पाकस्सोदन प्रन्यानुकूल्पमा अन्यच्च चलनस्य
संयोगविभागों प्रति। अन्यथा फलविभागोनपयत्नाभि

॥५॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरे॥हि-ध्यायः॥पा अधि.२ सुभावनाव्यनियु भावनादसामान्यमनुवर्नतां नामानैतावना प्रकृत्यर्थसामान्य नवनिनिस्माद् विशेषरूपात सामान्यरूपा चयज्यादिधातुवाच्यादन्यै वारंयानप्रत्ययवाच्या भावाना नया सनि यजेनेत्यत्रारख्यातस्य भारयेदियों भवनिनित्र किंभावये त् केन भावयेत् कथं भावयेदिन्याकालायां स्वर्ग भावयेत्यागे नभायेदग्र्यान्वाधानप्रयाजावधानादिभिरुपकारं सम्पाया भावयेदित्येवं भाव्यकरणेनिकर्नव्यतासमर्पणेनाकाहापूरणा न प्रकरणास्त्रानःसकलःशब्दसन्दर्भो भावनावाचिनारख्या नवप्रपचा भाव्याचंशत्रयवनी सेयमर्थभावनेन्युच्यने। सा सर्वापि शब्दभावनाया भाव्या। विधाय लिङ्गादिःकरण माथर्थवादसम्यादिना निरिनिकर्नव्यना सेयशब्दभावना लिङ्गादिभिरेव गम्पनो अर्थभावना सर्वेरख्यात प्रत्ययुगम्य नइत्युक्तमानस्पाच्वार्थभावनायां स्वर्गस्यभाव्यचकर्मा योगा स्वगम्यता प्रकृत्यर्थस्यू कर्णव ननीयाश्रुन्या नथाचश्रूयने दर्शपूर्णमासाभ्यां वर्गकामो यजेनाचित्रया यजेन पशुको म इनिानच करण बमपूर्वकल्पनामनरेगा न सम्भवनात्या भिधास्पनो नादाख्यान प्रत्ययान्नाह भावार्थपदादपूर्व ग म्यते।चिन्नाप्रयोजनन्नापूर्वपझे द्रव्योधपचारेप्रनिनिध्यभा वासिद्धान्त ननसनाव इति । हिनीयाधिकरणमारचयनिय अपूर्व सदसझावसंशये मतिनालिनन्। मानाभावान फलंयागानसिध्येच्छाप्रमाणन:॥ शशिकस्स विनश्स्यवर्ग हेनुनकल्यनम्॥ विरुईमान्तरेशानःश्रेयो पूर्वस्यकल्यनम॥५॥ अन्तरख्याति शक्तिी यागजोच्यने। अपूर्वमिति नड्नेदःप्रक्रियानोश्वगम्यतामार। पूर्वाधिकरणे वर्णकाभ्यां यदिदमुक्रमपूर्वसैकमेव पदंप्र न्यायक नच्चयजेनेन्याख्यानान्तर्भावार्थपदमिति नदनुपपत्र मापूर्वसनावे मानाभावाना यजेनेत्याभ्यां प्रकृतिप्रत्ययाभ्यां ॥५॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे।दि-ध्यायः॥पाश्प्रधि-२ करणभावनयोरभिधानाना अपूर्वाभावेकालानरभाविखर्गसा। धनत्वं विनश्वरस्य यागस्यानुपपन्न मिति चेतानाशास्त्रप्रामाररे न नदुपपनेरिति प्राप्लेब्रुमः।दर्शपूर्णमासाभ्यामिति बनीया न्या नावट्यागस्य प्रसाधनवं प्रमिनमानधथोपपद्यतन यावश्यं भवतापि कल्पनीयमानत्र किंयावन फलंयागया। वस्थानं कल्पना किंवा विनस्सापिसर्गोत्पादनमानाचा यागे क्षणिकवस्य प्रत्यक्षसिद्धवानानहितीयःमनयोर्दम्पा न्यो युनान पत्यदर्शनाना अनो मानान्तरविरुहाइव दीयक ल्युनादस्मदीयमविरुहसपूर्वकल्पनं ज्यायः कल्पिनेऽप्यपूर्व नस्यैव वर्गसाधनावोत्यागस्य वर्गसाधनावअनिविरुध्येने निचेनानायागावानरव्यापारी पूर्वमित्यङ्गीकारानान घुम ननियतेनयोरखान्न व्यापारयोः सत्वे कुठारस्य साधनावमा नियदिव्यापारवनो यागस्य नाशे व्यापारी ननिन् नहिया गजन्या काचिच्छतिरपूर्वमा शनिव्यवधानेऽपियोगस्या साधनावमाविरुहम्। औष्णायव्यवहिनेऽप्यनो दाहकवाडीक राष्ट्र यथागारजन्यमोशाय शान्ने खप्यारेखुजलेग्नवर्ननो नया यागजन्यमपूर्व नोपियागे कर्नय्यान्मन्यनुवर्न मा तस्मादस्यपूर्वम्। नहिशेषतु सम्प्रदायसिहयागप्रक्रियया बंगन्तव्यच नया हि प्रक्रिया पूर्वाचायरिय दर्शिना। प्रथमंना वन फलवान कर्मणः फलसाधनना बोध्यनीयागेनवर्ग कुर्यादिनि। कथं विनश्वरेण फलं कर्जव्यमित्यपेसायाम वैकृत्वत्युच्यते। कथमपूर्व क्रियन इत्यपेक्षायां यागानुमान प्रकारयोति। नवापूर्व दर्शपूर्णमासयोरनेकविधम् फलापूर्व समुदायापूर्वमुत्पत्य पूर्वमङ्गापूर्ववेनि। येनवर्ग आरभ्यने नन फलापूर्वमा अ मा स्सा त्रयाणां.यागानामेकासमुदायः पौर्णमास्यामप सानयोर्मिन्त्रकालवर्जिनोः संहत्य फलापर्वाम्भा योगानटार ॥५॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरे।हिध्यायः॥पा.अधि.३॥ गय सुमदायड्यजन्यमपूर्वयं कल्पनीयमानयोरेकैकस्या भायैकै कसमुदायवर्जिनी त्रयाणां यागानां मिनसणावा चिन संघानापन्यभावा गत्रयंजन्यानि त्रीण्युनपन्यपूर्वा कल्पनीयानिानेबाबाङ्गोपकारमन्तरेणानिष्पनेरङ्गानांचा कक्षणवर्जिनां संधानासम्म रङ्गापूर्वाणि कल्पनीयानिमित्र यं विभागासन्निपत्योपकार रायवधानादीनि द्रव्यदेवनासं बरहारेणा यागस्वरूपस्वातिशयाधानेन नदुत्पत्यपूर्वनि। पनी प्रियन्तोनहारेणफलापूर्व आरादुपकार रिणत याजादीन्युनपन्प्यूर्वेभ्यःफलापूर्वनिष्यनी साक्षादेव व्यामि नोएवं प्रकारभेदे सत्यपि सर्वारपङ्गान्यपूर्वनियमावनुया काणीत्येकरूपेणेथे भावेन स्वीक्रियताअनयैव दिशाम वापूर्वप्रक्रिया वगन्नव्या अत्रगुरुमनमाह॥ यागक्रिया सूक्ष्मरूपा परमारावान्ममश्रिना। यावत्फलं नियोगाख्यं नापूर्वमिनिचेन्ननत॥२०॥ मानहीनं क्रियासोदम्यं नियोगलुलिडादिना॥ अभिधेयःपृथगयागादपूर्व कार्यमस्यनः॥१॥ रुणा यनियोगारख्यमपूर्वमभिप्रेयने ननास्तिाकुनः अन्न व नदपूर्व फलनिव्यानच यागनाशान् थं फलसिा रिति वाच्यम्। नहियागक्रिया सर्वात्मना नश्यति। किन्तु क्ष्मरूपत्वे नाडेश्या सनी स्वर्गदेहारम्भकेषुयागसम्बन्धिद्र गनपरमाणुषुयागकर्नर्यात्मनि वावस्थायफलमारमन ने पूर्वयाननयुक्तमाउनेगर्थेप्रमाणा भावानामच नियो। पि मानाभावः शाह-नीयवेदिकलिकादीनां तदभिधायंका मातनो धान्वयोनि रिन लाग्नरभाविकाम्यफलसाधन पूर्वमस्ति॥ ननीयाधिकरणामारचयति. अवधानादिनापूर्वमुत्पाद्यं विधतेन ॥ यजन्यादिवयव वाक्पवैयर्थ्यमन्य ॥१२॥ दुतुषविमोके तनापूर्व द्रव्यमानः॥

॥६॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरे॥हि'ध्याय-पा-अधिस स्यांचजन्यादिवैषम्यं नियमापूर्वकरचः॥१३॥ दर्शपूर्णमासयोः श्रूयत्ताचीहीनवहनिानगडलानपिनशीनि। नत्रावघातयेषरणे अपूर्वजनको विहितधात्वर्थत्वाद्यजत्यादि धात्वर्थवना वियशेविधिवाकावैयर्थरूपो बाधकरतौ वग न्तव्यातुषविमीकावयोषप्रयोजनयोलेकिसिइलेनना दर्य वधानपेषणयोविधियर्थः स्यानानस्मादस्यपूर्वमिति। प्रा माफलेसम्भवत्यपूर्वन कल्पनीयमायजत्यादि शन्न विषमः। नत्राहि क्रियामाधान्ये-नद्रव्यपारननव्याभा । दपूर्वसाधनत्व क्रियाया यकमाइह तुबीहीनिनि कर्मकार वि भत्या नीम्हीगामीप्सित्तनमत्वेने प्राधान्यावेगमाद्व्यपरनो उवधानो द्रव्य एवातिशयंकाना न त्वपूर्वजननि नचविधि वैयर्थमा नखनिर्भदादिना तुयविमोकसम्भवस्य वधानेनैवा सौ कर्तव्य इति यो नियमलस्य नियमस्यापूर्वहेतुत्वेन विधे ययात्। तस्मान्नास्यवघानादिजन्यमपूर्वम् अत्रगुरुमनमा हिनीया सावत्वा नियोगेन्वीयता क्रिया। सामादिति नमग्नव्यं रस्पात्रोपपजिनः॥१४॥ सक्नुहोनीयंत्र द्रव्यप्राधान्यं परित्यज्यू हिलीयाया भई हावा क्रियाप्राधान्याय सतभिर्जहो.नीति नतीयावेनविपरिणामो वत्यतीनथा नीहिमिरवहनीति विपरिणामेन प्रधानभूत क्रिया द्रव्युव्यवधानमन्तरेण साझादेव नियोगेन्वन्विति । तामैवमा वैषम्याना तत्र होमेन सक्षुसंस्कारोन सम्भव भस्मीभूतानामन्यत्र विनियोगासम्भवानाइत्यभिप्रेत्य सं स्कारकर्मत्वं परित्यक्तम्। इह दृष्टस्तुषविमोकेसंस्कार उप पद्यना वितुषागा नेवांपुरोडाशे विनियोगसम्भवान्॥ ॥ चतुर्थाधिकरणामारयति ।। संमाईिमुच इत्यत्र किंप्रधानाव्यकर्मना। गुणाकर्मवमथवा दृष्यभावेश्वधानवत्॥१५॥ गुणवं नहि सम्भाव्य प्राधान्यं तुपयाजवन्।

जैमिनीयन्यायमालाविसरे हिध्यायः॥ पा.अधि.५ अरष्टकल्पनेनापिगुणात्वंस्यादहिनीयया॥२६॥ दर्शपूर्णमासयोर्जुादीनां दर्भः सम्मार्जनमानायनासुकर्म मा निमित्र संमार्जनं प्रधानकीकुनागुणकर्मलशारहि तवान् प्रधानकर्मलमायुतत्वाचास्त्रकारी हिकर्मणा राशि इयं प्रति यनयोलक्षणं पृथकूस्त्रयामासानानि दैधंगुण प्रधानभूतानिायैस्तु चिकीर्दीने गुणवत्र प्रतीयेनानस्सा व्यप्रधानवान्।येस्तु द्रव्यं नचिकीयने नानि प्रधानसून नि दिव्यस्य गुणभूनावादिनिायैः कर्ममिव्यमुनयादयिन से तु वेव्यने नेषु कर्मसु गत्वम्।कुनःसनस्य कर्मयोद प्रधा न नाद्रव्यं प्रधानमस्पेनि बहुब्रीहिः यूपं नम हवनीयमा दधानीत्यादी यूपाह वनीयादिद्रव्यमुत्पादयिनुमिव्यनावी नवा हनि नराडलान पिनष्टीत्यादी बीह्यादिव्य संखजुमिएम्। प्रयाजादिषूक्तवैपरीयान प्रधानकर्मचमाएवंस व नेन यथा चीहीणी नुपविमोको दृपःसंस्कार तथा सं जनेन दिषु कश्चिदनिशयं न पश्यामः।अनोवधानब कर्म भावात् प्रयाजादिवन प्रधानकर्मीत्वमिति प्राप्ते मासुचनि हिनीया कर्म के विहिनाकीवं चेसिजनमत्वेसति भवनि कर्जुरीसिननमं कर्मेनि कर्मसंज्ञा विधानानानुसाधनादेन वसु" युक्तमीप्मिननमावमा अनःप्रधानभूनाःसुचानथा सनि संमार्जनक्रियाया गुणकर्मवमवधानवद्भविष्यनिायदि होतिशयो न स्थानानपूर्व कल्पनीयम्॥ पञ्चमाधिकरणामारचयति॥ प्रगं शंसनी दो गणनोन प्रधान ॥ दृश देवस्म निलेन गुणना लोत्रशस्त्रयोः॥ स्मत्यर्थवे सीनिशंस्पार्धा :श्रीनार्थ धनम्॥ मेनारमुपे पि न्यं श्रुनयेमनम्॥॥ ज्योनिशेमे श्रूयनाप्रउगं शंसनिानिष्कवल्य शंसनि। त्यैःसुव तोपःनुवन इनिपिउगनिकेवल्यशो शस्त्रविशेषनामनी॥

. ॥६॥ जैमिनीयन्यायमा विदिध्यायः॥पारअधिः आज्यषशब्दौ तु स्यानो। अप्रगीतम् सा स्तुनिःश स्वमाप्रगानमन्त्रसा निःस्वोत्रमानयोःनुनश योगें। रणकर्मवंयु मा नः। तुषविमो वह र्थ भाताप नेषु मन्ने वन रणेन देव संस्नियन । प्लेबमास्लोन व्यायादेव स्लावकैर्गुणैःसम्बन्धकीननं लोनिशंस वर्वाच्योर्थः यदि मन्त्र नि गुणसम्ब भिधानपराणि। तदा.धानोर्मु र्थ भाच्छु। रनुगृही भ व्यनिायदान गुहारे नुस्मरणीयदेव खरूपप्र शुनपराणिम निस्सुःशानदा धान्चोख्यार्थोन स्यानालो हिदेवदनश्च । दाभिन इत्युक्त लुनिःपनीयतान सगुगासम्बन्धपर त्वान्। यदा तु देवदनस्वरूपपर यश्चतुर्वेदी न नये दी तत्रनस्तु निपनी निगन चतुर्वेदसम्बन्धधार देवदनख रूसोपलक्षसापरवेनगुणसम्बन्धपरा भा नानन ज्यै देवं प्रकाशयेनार्दवं प्र शयेदिन्येवं विध्यर्थ पर्याव नोडावाच्यार्थी येना ननो धाननिम चिर्नुलोत्र शस्त्रयोः प्रधान मिचममुपेनयमानत्र प्रयोजनंनाल निचेनानतोऽपूर्वमतु॥ षष्ठाधि रामारचंयनि । वेदांश्चयामिर्यजना नं तुमन्त्रगम्॥ विधायकंन न्येन सम नतहिधायकम्॥३॥ यच्छब्दादेःशीशतिर्न विविधं नना ख्यानमभि न.प्र नगुण मगी॥२०॥ यते॥ दे च भिर्यजने ददा चज्योगि भिः सचने गोप :सहे । यमर्थः। गोपनियन नो. मि भि न यजते श्वगा रमेव भिः हपरलोके वनिष्ठन इनिानत्रयथा ब्राह्मणागत ख्यानपदंड धोनगुणकर्मयोरन्यतरस्य विधायकमान मन्त्रगतमपीनि चेनामैवमायच्छब्दादिना विधिशनेःक्षी नासनिहियच्छ सानुवादकत्वं प्र यनानविधायक मायच यं मन्त्र णेभ्यो ददा देन ॥६॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे। दिध्यायनापा-१अधिः ब्दादेरियादिशब्देनोनमपुरुषामन्त्रणादयाबहिर्देवसदनं दामी युनमःपुरुषअग्रीदगीन विहरेन्यामन्त्रणमा एवं ह्मरोऽपि यस्योभयं हविरानि ।दित्युदाहरणीयमातस्मादाख्यानस्थप धानकर्मविधायकवं गुणकर्मविधायकत्वं चेत्येवं हावेव प्रकारौ न भवनः।किंवभिधायकवमित्यप्यतिनीयःप्रकाराननोन मन्त्र गनाख्यानस्य विधायकत्वम्॥सप्तमाधिकरणमारचयनि॥ अहेबुनियमन मइति मन्त्रस्य लक्षणम्॥ . नास्यस्लिवास्प-नास्येनदव्याध्यादेश्वारान॥२॥ याति नांसमाख्यानंला दोषवर्जिनम्॥ नेनु न रकादी मन्त्रशब्दप्रयुनने॥२॥ आधान इदमात्रायते॥ अहेबुभियमन्त्रमे गोपायेनियनत्रम त्रस्य लक्षणं नास्तिो अव्या निव्याशीर्वारयितुमशवाचानावि हिनाभिधायको मन्च इत्युक्तेवसन्नाय कपि लानालभन ३ न्यस्य मन्त्रस्य विधिरूपावाद तिमननहेनुर्मच इत्युक्ने ब्राह्म गोऽनिव्याप्तिाएवमपि पदान्नो मन्नउत्तमपुरुषातो मन्त्र न्या दिलक्षणानां परस्परमव्याप्तिरिनिचेतामैवम्याज्ञिकसमा ख्यानस्य निर्देषिलक्षणत्वानानच्चसमाख्यानमेनुमानस्मारकादी नी मन्चत्वं गमयनिउरु प्रथरवन्यादयोऽनुमानस्मारकासार निमीले रोहिनमियादयःस्तुतिरूपागावे त्वेन्यादयूस्खान्नाः अग्न आयाहि वीनय इत्यादयामन्त्रोपना अमीदवीना विहरेन्यादयःप्रैवरूपाः। अधःखिदासीदपरिविदासीदिन्यादयो विचाररूसा अम्बेअम्विकेडम्बालिकेनमा नयति कश्चनेन्या दयः परिदेवन रूपापच्छामि वापरमनं रथिव्या इत्यादयः प्रश्नरूपाः॥ वेदिमाहःपरमन्तं पृथि इन दय उजररूपागसे वमन्यदयुदाहार्यमा ईदृशेष्वन्यन्नविजानीयेषु समाख्याना मन्तरे नान्यःकश्चिदनुगनो धर्मोऽस्लियस्यलक्षगावमुच्चे तालागास्योपयोगश्च पूर्वाचार्य दर्शिनः। ऋषयोऽपिपा दार्थानी नातं यान्ति पृथ शालक्षणेननु सिडानामन्नं या ॥४॥ जैमिनीयन्यायमालाविनरेगहिध्यायपाधि निविपश्चित इनिानस्मादभियुक्तानांमन्त्रोऽयमिनिसमात्यानं लक्षणम् अस्माधिकरणमारचयति ॥ नास्येनदुः ह्मणे त्यत्रलारण विद्यनेन्यवा॥ सीयन्नो वेदभागा इनि कृतेरभावतः॥२३॥ मन्त्रय ह्मणंचेतिौभागानेन मन्वनः॥ अन्यद्। झणमित्येतद्भवेद् गालसाम॥४॥ चातुर्मास्पेष्विदमाम्नायनोसनब्राह्मणान्येव पञ्चहवींषीतिनित्र ब्राह्मगास्य लक्षणां नास्लिा कुन वेदभागांनामियनानवधारोन ह्मणभागेम्वन्यभागे चलक्षास्याव्याश्य निवाश्या शोधयि तुमशावान॥पूर्वोक्तोमन्वभागएकः।भागान्तराचिकानिचि नपूर्वरुदाह संगहीनानिाहेतु निर्वचनं निन्दा प्रशंसा संशयो। विधिः परक्रिया पुराकल्पो व्यवधारणकल्पनेनिानेनद्यक्रि यन इनि हेतुबनधो दधित्वमिनि निर्वचनमाअमेध्यावैमाघाइ विनिन्दा युर्वै क्षेपिठेनि प्रशंसानव्यचिकिन सज्जुहवानि माहीयमिति संशयः।यजमानेनसंमिनौडम्बरीभवनानि विधि माषानेवमापचनेति परकृनियापुराब्राह्म भैयुरिनिपुरका सायावतोऽश्वानप्रनिगहीयान नावनो वारुणांश्चकपाल ननिर्वपेदिनि विशेषावधारणांकल्पनाएवमन्यदप्पदाहार्यमा नच हेवादीनामन्यनमः गामिनि लामामन्वेवपिह वादिसना नानथाहिान्दवो वा मुशन्ति होति हेनुमउटानिषु महीरिति तस्मादकमुच्यन इनि निर्वचनमा मोघमन्नंविन्दने अचेना इनि निन्दा अनिर्घादिवाककुदिनिप्रशंसा।अधःस्वि दासीदुपरिखिदासीदिति संशयाकपि नालभन इनि वि पिनसहनम्युना दददिति परकृतिः।यझेनयज्ञमयजन्न देवा इति पुरकलप। डा करणबहुलं ह्मणमिनि चनानाइन्यद हा इत्ययज् इत्यपच इनि ह्मयोगायेदियस्मिन् ब्राह्मणोन गानव्ये मन्त्रेऽति र हेन्यनेनवाको नोपनिषद बाहर। मिति चेनानाराजाचिदाभगंभशी हायोवारसाःचिरस्मी।

॥५॥ नैमिनीयन्यायमालाविनरे हिध्यायः॥ पा श्यधि.१०॥ यनयोर्मन्दयोरनिव्या पात्यायिकारूपं ब्राह्मरामिनिचेन मियमीसंवादसतादावतिव्यागतस्माचास्ति ब्राह्मणलस ने प्राक्षे मामन्त्र मागास्पौहावेव वेदभागाविन्यङ्गीका चलक्षणवपूर्वममिहिनवादवशिष्टो वेदभागो ह्मणा त्रिभवतीनि नवमाधिकरणमारेचयति ॥ ॥ ऊहमवरनामांकिंमन्नास्यथवा नहि ।। मन्त्रालदेकवाक्यत्वान्ननवसावर्जनात्॥२५॥ पेजुष्टं निर्वधामीन्यस्य सौर्ये चरीसूर्यायजष्ट्रनिर्व मी पदान्तरप्रक्षेष ऊहः अदीक्षिष्टयं ब्राह्मण इत्यस्यमन्तरस नि प्रयोगकाले ब्राह्मणानामधेयविशेषनदीय प्रवरं चैवं प असो देवदलामुख्यपत्रोऽमुष्य पौत्रो मुख्य नप्तामुख्या:पुत्रो गापौवोऽमुख्या ननिाआङ्गिरसवाईस्पत्यभारहानगोत्र एतेषामूहप्रवरनामधेयानी मन्चत्वमलिाकुनामन्त्रणा वाकवावगमादिनिचेन।मैवम्। निकममिहिरूपस्यम सणसोहादिस्वभावानान ध्यनारजेहादीन्मने एडे न। नस्मा लिमनवम्॥ दशमै दशहादशाधिकर रचयति॥ नवा मयजुषां लक्ष्मसाक्षादिनिशङ्किने। पादश्वगीतिःप्रश्मिपाठ इत्यस्यसंकरः॥२६॥ नायता अहे बुध्रियमन मे गोपाय यमुषयस्चविदाविदुः ३ःसा नियधीनि तीन वेदान् विदन्तीनि त्रिविदात्रि सम्बन्धिनोग्ध्यनारसनेविदासनेचयं मन्चभागमृगादिर। विविधमाहले गोपायेति योजनानिन्न विविधानामृक्। यजुबां व्यवस्थिनं लक्षाणं नास्तिकुनासाडूर्य दुष्परि ना अध्यापकप्रसिडे ग्वेदादिषुपठितो मत्र इति हिल वक्तव्यमानञ्च संकीर्णमादेवो वः सविनोनपुनावच्छिद्र विवेण वसो सूर्यस्य रश्मिभिरित्ययं मन्यो यजुर्वेदसंपनि यजुषा मध्ये पठिनानचनस्य यजुष्टुमस्निानदा ह्मणेसा ॥ जैमिनीयन्यायमालाविलोहियायः॥पा अधिः विन्यचन्यतेन व्यवहनावातासतन साम गायनात इतिप्रतिज्ञा य किचिन साम यजुर्वेदै गीतमाअक्षिनमस्सच्युनमसि प्रागसशि नमसीनिनीशि यज॑यि सामवेदेसमामानानि। नथा गीयमानस साम्नाश्रयभूना ऋचःसामवेदे समानायन्नानस्मानानिलक्षा रणमिनि चेनानापादादीनामसंकीर्यालक्षणत्वाना पादवन्धेनार्थी वन्धनचोपेना सुनबहामन्ना ऋचमगीनिरूपामन्त्राःसामानि। हनगीनिवर्जिनन प्रतिस्परिनामसायजूषीयुके नवापिस कसा त्रयोदशाधिकरणमारचयनि । प्रोक्षणीरासादयेति निगदलिविवाहहिः॥ यजुर्वेस्विधर्मसभेदादरचतुर्थता॥२॥ परमत्यायनार्थवादुख यजुरेवसः॥ ननसोन युतावान त्रैविध मिनिसुस्थिनम॥२॥ पोरगीरामादयध्वहिरुपमादया अमीदग्नीनविहराबहिस्स गीहि। इन्द्र आगच्छा हरिव आगन्यायो निगा आखाताः। परसम्बोधनार्थी मना निगदानएनेच पूर्वी नेभ्य ऋग्यजुःसा मभ्यो वहिभूताश्तुर्थप्रकारामकुनः पादगीन्योकमामलया। गयोरभावान। प्रतिरूपाठस्य यजलसगस्य सचेऽपिधर्मभेदे। नयजव्यन्नवानपयतेः। उपांशु यजुषाच्चैर्निगदेनेति हिधर्मभै इति ब्रूमावहि ह्मण भोज्यन्तापरिव्राजकारचन्तरित्य त्रमन्येव परिवाजकानां ब्राह्माण्य पूजानिमित्तो विशेयीय । त निगदानी यजुर्लक्षणोपेनत्वेन यजुषामेव सनां परप्रन्या यननिमिन उवधर्मः॥ ननो मन्त्राणां त्रैविध्ये सुस्थिनम्। चतुर्दशाधिकरणामारचनि। देवसवेति वाकाय मिनावमथवैकना । ऐक्यप्रयोजकस्यात्र दुर्योधनभिनना॥२९॥ विभागसति साकाइस्यैकार्थत्वंप्रयोजकम्॥ न द कोकामेनेने यजुरन्नोऽवधार्यते॥३०॥ दर्शपूर्णमासयोगमायनेो देवस्य वा सवितुःप्रसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यां जैमिनीयन्यायमालाविलगहिध्यायः॥पास्यधि.१४॥ पूणो हस्ताभ्यामपये जुनिर्वयामीनि।नत्र वाक्यानिमिना नि। भवितुमर्हन्निा कुनाएकाव नियामकस्य दुर्बोधत्वानाअर्थकार कौक्ये प्रयोजकस्यादिनिचेतानाएकस्मिन पदेन सय दसंमूहस्यवावरत्वे समूहानामन बहूनां सम्मवाद वाक्यभेदः स्यादिति चेनामैवमायहिभागे साका’मविभागे चैकार्थेनदेके वाक्यमिति प्रयोजकस्य बोटुं शक्मया हिभागेसाकाङ्कमित्युकै निध्याप्तिःस्मानास्पोनसदन कणोमि घृतस्य धारयामसेवक ल्पयामिा तस्मिन सीदामने प्रनिनियनीहीगां मेध सुमनसमान इनियत्रनस्मिन्नित्यादिपदसमूहस विभाग सनिवनवाचिन लेब्दार्थनिर्णयाय पूर्वपदसमूहमाकाहान्वमस्लिा अननस्यका छेनुमेकार्थमित्युच्यनानहिनत्रै थैचमस्तिापूर्वसमूहस्सा सदनकरामर्थः उजरसमूहस पुरोडाशप्रनिष्ठापनमासान समीचीनमासुमेवं सुष्ट सेविन योग्यमामेधसारभूत परे शेन्य र्थः। अत्रयोःपदसमूहयो वरदयावमुभयवादिमिहमानदे कामिन्यनेन व्यावती एकामिन्यु के निव्याग्निः स्यानोभगो वांविभजन। पूषावां विभजलियनयोविभिन्नमवतनसमन योःपदसमूहयोलान पर्यविषयस द्रव्यविभागरूपस्याथै से कन्वान नदव्यवच्छेनु विभागे साकाङ्कमित्या मामलने वनये जुटमिन्यादिसमूहे पृथकतने पूर्वो देवस्य पैति सेमूह साकाही भवनिएकीकृत वस्तस्यै कण्व निर्वापोथासतेनैकवाको चनिर्णयेनानियनपरिमाणस यजुषोऽवमानं निश्चेतुं शक्यम्॥ पञ्चदशाधिकरणमारचयति ॥ इथे वादिर्मत्रएको भित्री वैकः क्रियापदे। असत्यस्मिारकवादे रहस्यकल्पनात्॥३॥ छेदने माजेने चैनो विनियको क्रियापदे। अध्याहने स्मारकवानन्चभेदोऽर्थभेदनः॥२२॥ खेखोर्जेनि श्रूयते। सोऽयं पदसमुदाय एकोमन्नाकुनाय दृशर्थवेनैकरी दृश्स्य कल्पनेलाघवानानचोरुप्रथा ..

॥ ॥९॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरेगहि-ध्यायः॥पारअधि वे न्याट्रिमन्नवदन यार्थस्मारकन्न सम्भवति। क्रियापदाभायो न तदर्थपनीन्यभावादिति प्राप्ते बमवेति छिनति अर्जेचे न्यनुमाऊनि पलाशशाखायाश्चंदनमार्जन योरेनौ विनियुक्ती ननसदनुसारेण छिनग्रिअनुमाजमीज्येवं क्रियापदे ध्याहने सत्यनुयार्थस्मारकाचादर्थभेदेन वा भेदाद यजुर्मत्रभेदाइथ्य मागायाचाय भोः पलाशशाखे। छिनछिजिर्जरमायव यो या वामनुमा मीत्यर्थभेदः स्वमायुर्यज्ञेन कल्पनामाप्रायो। यतेन कलपनामियादी कुष्तिसामान्यरूपस्मार्थकावेऽप्याय रादिमिनिचादर्थभेदवार भैदयों सष्ट नक्कुतीचिया नीति कृधिवहत्वस्य चोदित यजुर्भेदो दृष्ट्या घोडाधिकरण रचयति ॥ न्याने अप्रेजेन्यवाहाणे यहानुषजनम्॥ नभूरियन्यशेषत्वादध्याहारोवलौकिकः॥३॥ वेराकाडापूरशीया वेदेनेत्यनुपन्जनम्॥ अन्यशेषोऽपि बुद्धिस्यो लौकिकलननाहशः॥३१॥ ज्योनिशेम उपमहीमेवमा यते॥याने अग्ने याशया ननूर्व र्षिष्टा गहरेला।उग्रं वचो अपावधीन येवची अपाबधीन। स्वाहा।याने अने स्नाशया। याने अग्नै हराशयेतिी यमर्थः। अयमा रजनेन हिरण्य नच निर्मिना अग्नेलिसलनवानाखा द्या येयमुना ननूः सातिशयेन-हड्॥ गहरेनीशीट्रोलोहेवा स्थिना नया तन्वा सुनपिपासे उपयानके वीर हे दिमहापार नकं चहनवानसीति। नया च ब्राह्मणमाउग्रं वचो अपावधी वेवं वची अपाबधीतू स्वाहेनिाशनायापिपासे ह उग्र वचः एनश्च वैरहपंचत्वेपषववतिनत्रखाहान्नःप्रथमो मन्त्रः संपूर्णवाकर निगकाइदिनीयननीययोगका पूरयिन चितौलौकिको चाकाशेयोग्ध्याहव्यानहि ननूर्वधिको दिमा ग योरन्तुं योम्यानस्य प्रथममन्वशेषत्वादिनि प्राप्तेब्रूमः। वैदिर योर्मत्रयोराकांडा वैदिकेनैव पशेषेणेपूरणीयानिन गई। जैमिनीयन्यायमालाविलगहिध्यायःपा अधि:१८ लनूर्वर्षिोन्यादिभागउजरयोर्मन्त्रयोरनुषज्यते।यद्यपसावन्य मन्नस्य शेषलथापिबहिस्थःसंकल्पनीयादध्याहारान् सनिा कृष्यता नस्मादनुघड़ कर्तव्यासप्तदेशाधिकरणमारचयति॥ नानुषोऽनुषड़ोवाछिदेशोत्यस्य शेषिणी॥ चिनपतिस्त्वेन्यूनाकाडावतो नावानवज्यते॥३५॥ करणावं क्रियापेक्षंक्रियांचैकापुनाविति॥ मन्त्रत्रयेतलहारा सर्वशेषोनुवज्यने॥६॥ ज्योनिशेमे दीशाप्रकरण पठ्यते।चिनपतिस्त्वापुनातावाक पतिरूवा पुनानादेववासविना पुनावच्छिद्रे पवित्रणव सोःसूर्यस्य रश्मिभिरितिानननीयमानेशेषो छिद्रेशोन्या दिभागःप्रथम हिलीयमन्त्रयो धनुषज्यानाकुना निराकाडू। त्वाना नहिचिन पनिस्त्वापुनातावापनिरुवा एनाविन्यन योशेषिणः सम्पूर्ण वाकायोः काचिच्छेषा काढालीति पा वित्रेणरश्मिभिरित्युक्तं करावं हि क्रियामपेक्षन क्रिया चयु नाविन्येषात्रिष्वपि मन्नेवेकानयो क्रियया सेबः शेष-कि याद्वारा ननीयमन्त्र निरपेक्षेऽपि यथान्चे नि। तथा पूर्वयोर प्यन्तुमर्हनि। तस्मादस्यनुषङ्ग॥ अशदशाधिकरणमारचयति॥ गछतामिनि शब्दस्यानुषोऽस्ति नवोपरि।। सं यज्ञ पतिरित्यत्र योग्यवान सोऽस्लिपूर्ववनाशा नदेकवचनं मध्यमानीत्यनेनहि॥ नान्वेति तद्यवायेन नोपर्यप्यनुषज्यते॥३॥ अग्नीषोमीयपशो श्रूयतामने प्राणो वानेन गच्छनामास मङ्गानि यः सं यज्ञपनिगशिषेतिाअमर्थ भोःपशो। नव प्राणो वानेन वाह्येन वायुना संगच्छनामानव हृदयाघ गानि यागविशेषैः संयुज्यन्नामा यज्ञपनिराशिषा संयज्याना मिनि। नत्र यज्ञपतिरित्यस्मिंस्तृनीयमन्त्रे समित्युपसर्गस्या क्रियापदाकाडूवान प्रथम मन्त्रगस्य गच्छ मिनि प ॥

जैमिनीजन्यायमालाविस्तरेगहि-ध्यायापारअधि.१
दसैकवचनानस्ययज्ञपतिशब्दे नान्वेतुं योग्य न पूर्ववद्बु
हिस्थत्वे न संनिहिन दाकाहासन्निधियोग्य सनावेन कि
यापदमनूषज्यन इनि प्राप्ते ब्रूमः।म ममन्चे बहुवचनार
नेनाङ्गानीन्यनेनान्वैतुमयोग्य जव्य येनडिसंनिध्य
भावानास्यनषडाननी हिनीयननीयमन्त्रयोर्यथोचिनंवा
काशेयोध्याहनव्यः॥
इनि माधवीये जैमिनीयन्याय लावि
सरे दिनीयस्याध्यायस्य.प्रथमः पादः॥
हिनीयपादस्य प्रथमाधिकरणमारचयति ॥५॥
ददानियजनीत्यादी भावनैका मुनान्यथा ॥
आख्यानै क्यानदेकवं धातुभेदो प्रयोजकमा
धाजभेदेन भिनावमा ख्याने श्रूयते ननः॥
उपायकारक्तता नियन्ने भावनामिथः॥२॥
इहैकप्रकरंग सानाज्यपर्यायधातुनिष्यन्नाख्यानानियजनि
ददानिजुहोता मादीन्युदाहरणाम॥ नानि चैवंधूयन्नासामे
नयनेनाहिरण ...याय देवानिादाक्षिणानि जुहोतीनिानेषु
भावनावाचिन स्वानरीकवाझावनाया एक युक्तमान
चधानभेदानावनाभेदानहाचिवाभावेन धानोलस्यामप्रयो
जकत्वादिति प्राप्तेब्रूमः। अवाख्यानमेव भावनायाः प्रयोज
कमा नचास्यानं प्रतिधान भित्रमान हि वहूनां धानूनामुपा
येक आख्यात्प्रत्ययः श्रूयनेोनापि व्याकरणे धातुसमूहादे
कमाख्यानं विहिनमानने आख्यानानी बहूनामेकैकधातु।
विशेषानरतावेनोन पन्नानां भावनावाचियेने यागदानहो
मभावनाः परस्यरंभियन्ते। अत्रगुरुमनमाह॥
नियोगैकत्वनःशास्त्रमभित्रमिति चेवनान
धातु भेदाच्छास्त्रभेदेनियोगो भिद्यनेबलान॥३॥

जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे।ट्रि-ध्यायः॥पारअधिः३ कर्मभेदचिन्ना नाध्यायार्थः। किन्तु शास्त्रभेदचिन्नेनिगुरोमी नमान यजेन दयाज्जुहुयादित्यनेषुलिङ्प्रत्यय व्यस्स। नियोगसैकवादातूनी नियोगवाचकवाभावनाप्रयोजकवादे कनियोगार्थ कृत शास्त्रमेक मिनि पूर्वपत। प्रनिधान लिड प्रत्ययस्य भिन्नत्वाहात्वर्था नबन्धभेदेन नाहिशिनियोगे मेरो वारयिनमशानयानियोगानुसारिशास्त्रं भिन्नमिनिराहान्नमा हितीयाधिकरणमारचयनि । समिधीयजनी. दावेकत्वमुत भिन्नता ॥ धानुप्रत्यययोरैक्पादकत्वे भिचना कुनः॥४॥ अभ्यासात कर्मभेदोऽत्रनामावान विधिर्गुणे॥ विधिवं श्रुतिनो निसंनिधेनु दा ॥५॥ दर्शपूर्णमासयोः श्रूयतासमिधोयजतिाननूनपानयजतिर हो यजतिबहिर्यजति खाहाकारं यजनीतिान पञ्चचव श्रू माणे यजनिषदे पूर्वोतिषुयजनिदानीन्याट्पिदेखि धान दो नास्ति येनभावनाभेदाशइ-कोनातस्मादायातका युक्त भावनैकरमनि मिनिचेनामवम्यजतिपदाम्यासेन कर्मभेदाव गमाना कमैकवेभ्यासो निरर्थकास्यानाअयोच्ये । समिधोयजनीत्यनेन प्रथम श्रुनेन वापनविहिन समिन्ना [कं यागमुपरिननैश्चनुभिर्यजनिपदैरना ननूनपादादयोदे नारूपा ,व्यरूपा वा गुणाश्रन्दारोनिकलपिता विधीयनान नुवादार्थवाचाम्पासवैयर्थमिनि। नन्नाननूनपादादिश गनी योगनामवेनगुणाविधिवाभावानाननावदव देवना धिनचतुर्थान हिनयोरश्रवणानानापि द्रव्यविधिाननीया वाभावाना नोग्निहोत्रंजहोनीज्यादाविव हितीयान्नानायु 5 नामवमायन तु चतुमुपरिननानां यजतिपदानामनु दिलं नदसनानेषी विधायकवानायथासमिधो यजतीन्य यजनि परे विधिवं श्रुन्या प्रनीयतात्तथान्येष्वपि चनुर्पु पदे विधिलं श्रीनमा अनुवादलं नुपरे दरूपस्य समिधायज ॥७॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेगहिध्यायः॥पार अधि-३॥ नीपस्य सन्निधिनावगम्यतो सनिधिश्वश्रुनेला विधिवेचपूर्वी वाक्यविहिनस्य समि मकसयागस्य पुनर्विधानयोगाननूनया दादिनामकानि यागान्तराणि विधीयन्ते। नन्वेवं सतिसं भेदा न कर्मभेद: संपद्यने नत्वभ्यासानानथासनि वक्ष्यमाणेनाधिक रणेनसंकीर्येन। मैवम्।वैषम्यान। अथैव ज्योतिरित्यस्मिन् व स्यमागोदाहरणे यागावगमात् प्रागेव संज्ञात्वावगमात संज्ञा याःकर्मभेद हेतुत्वम्। इह विधायकैर्यजतिपदैर्यागेष्ववेगने घुभेदें चाभ्यासादवगने भिनानां यागानी समिन संज्ञायां न्याः संज्ञा अपेक्षिना इनि ननूनपादादीनां संज्ञावं पवादवगम्यते। तस्मादभ्याससवात्रभेदहेतु तृतीयाधिकरणमारचयनि ॥५ एवं विहान पौर्णमासीममावास्यामिनीरितम्॥ कर्मान्यदन पूर्वोक्नसमुदायानुवादकम्॥ ६॥ कर्मान्तरस्यादभ्यासाड्रीवं द्रव्यं हिदेवना॥ बार्चनीयादितो लभ्यान देने युज्यते॥॥ वार्चनीन्याज्यभागाइ-व्यवस्थोक्तन देवना। पौर्णोन्यनूद्यने पौर्णमासीयतं त्रिकं नया॥८॥ अमेन्यपिसमूहस्य हित्वमिहिःप्रयोजनम्॥ सहस्थितिः पौर्णमास्यामित्युक्तियांत्रिकेत्रि।। विहहा विचौ विध्यावनिराग्नेय दिना॥ विहिनस्य फलित्वेन प्राधान्य मिनरेगुगाः॥९॥ इदमानायनायएवं विहान पौर्णमासी यजनायएवं विहानमा वास्यों यजन इनि। अत्रयजमिना कर्मान्तरं विधीयोन नेप्रत तो आग्रेयादयः षड़यागा अनूद्यन्नाआग्नेयादयश्च कालसंया स्मिन् प्रकरण एवमानायन्तेायदानेयोऽसाकपालोमा स्थायां पौर्णमास्यांचाच्युनोभवनि नाव नामग्नीषोमावाज्य स्यैव नापांशु पौर्णमास्या यजनिनिताभ्यामेनममीयोमीयमे दशकपाल पूर्गासासे प्रायच्छदितिारोन्द्रं दध्यमावास्याया मारोन्द्र पयोमा स्सा यामितिारानेभ्यः प्रकृतेभ्यःघउभ्य आग्ने जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे।दिध्यायः॥पा अधिक यादिभ्यो विद्वाकविहिनसकर्मणोऽन्यत्वसनि पूर्वाधिकरण न्यायेन विध्यम्पास उपपद्यनानचकर्मान्तरे द्रव्यदेवतयोरभावः। धौवाज्यसनावान। अनएको मानौवं साधारण द्रव्य देव मा नवर्णिकी रूपवन्नौ ननो या धीयेने पृय पेनिासर्वस्मैवा एनद्यज्ञायगाने यवाया माज्यामिनि धौक्स साधारणा श्रुनमादेवनाया मानववर्णिकीवमिन्य मुन्ने नव्यमानस्माहानी पौर्ण सामनूच्येने धन्वनी अमावास्यायामिति त्री धन्वन्या चर्चा मेण लइयोपेते कर्मणि विधीयेने नत्राग्नि हीलागि जड़-नदित्येको वार्चनो मालमा सो सिसन पनिरुवं राजोन इचहन्यपर। नयोरु वनीयोभी पौर्ण सदेवनारावा मनन्नराम्नानयोधिधानुयु योर्मन्चयोरु वनीयो मावा स्पादेवनामा द्रव्यदेव भ्यां रूपत्वाद्या नरमत्र विधीयताय ड्यागोनवादचे नदन दैनविधेयानरस्य कस्यचिद् दर्शनाहिद होकामनर्थक स्थानानकेवलं नदानर्थकामाकिनु पौर्णमास्यापी मास्सा यजेना अमा स्सा म वारंपया यजेनेत्येतदपि व्या र्थस्थानानचैनन् लविधायकमायदाग्नेय इत्यायनपनिया कौरव नहिधानानां कर्मान्तरलेन लें विधास्पनिनिस्मानकर्मा नरविधिरिति प्रनिमः। आला नावद् द्रव्यम्। देवना विधिन सिनस कर्मान्तरस्य सर्वथा न लभ्यनों र्चच्याई धन्वयोश्री। ज्यभागदेव प्रतिपादकवाना होने मन्त्र रहे सामिधेनीरा वाहन निगदंप्रयाजमनाचाम्नायन नन्तर भाविना ज्यभागयोः क्रमेण वार्चभ्यो धन्वन्यौ चाम्नानालिझंचाग्नि विषयं मोमविषयच नत्रोपलभ्यतानतोलिड़. ध्यामाज्य भागविषयत्वमवगम्यायनु धापौर्ण स्वामित्यादि की नलिङ्ग-कमलप्तयोराज्यमा इन्योर्मन गलयोः लहये । वस्थामाचर। ननु नूतनकमोड नयाविदधानि चनो स्परा हि दुविवार कर्मानग घायु नभव किं नहिपूर्वी प्रने पाने पादिषषद् वि रूपो हौ समुदाया यनुवदनिानंच न विमा यो मायावा ma नाना पालामा ॥४॥ जैमिनीयन्यायमालाविलाहिध्यायः॥पारअधि.३। ननन् लविहिनयोर्यागनिकयोरुपलक्षिन नानचानुवाद अर्थः समुदायहिवसिडेतनप्रयोजनवानानन सिद्दीच दर्शपूर्ण मामाभ्यां स्वर्गः मो यजेनेत्यस्मिन् फलवाको घड्याग वक्षर हिवचननिर्देशउपपद्यतायदयकमनुवादपक्षे पौर्णमास्यामिन दिवाकावैयर्थमिति नदयुतमा ल धानासम्भवेऽप्येकैक स्वत्रिकस्स सहप्रयोगविधानान्। आग्नेयोपांशुयाजाग्रीषोमीर रणां बयाणां पौर्णमासीकालविहिनाना सहप्रयोगःपौर्णमास्ये न्यनेन ननीयैकवचनान्तेन विधीयतास्वमिनरत्रापि ननु वि इद्दाकास्य कर्मान्तर विधायक भावेऽपि नानुवादकत्वमानस योगविधायकवाभ्युपगमानाआमेयोऽशकपाल इत्यादिवाव नितु विहिनयागानुवादेन द्रव्यूदेवनालक्षणविधायकानीति चेनानान सत्ये कैनवाकोनाने के गुणविध्यसम्भवाताप्रनिग एवं प्रथगविधीविध्यादतिःप्रसज्येताग्नेियादिवाक्यानां विधार कलेजु विशिविधिवा लि विध्यानिदीवानस्मादाग्नेया। वाकाविहिताना विहारमनुदकमा किवानुवादाचमनभ्यु गम्य कन्निविधिवतःप्रयाजादीनामामेयादीनांच गुणाना नभावोन सिध्येनातयाहि समिधो यजनिाआधार माघार नीन्यादयः केचिघिय आम्नानाः। यदाग्रे॥ यो कपालोमावास्याया चपौर्ण स्था चेन्यादयः लयु अपराने मुभये प्रकन दू दर्शपूर्ण साभ्यां र्गकामो र जेनेति. कोन सर्वे फलसम्बन्धों धनीयादर्शपूर्णमासा भ्यामिति हिवचनमात्र बहुवचनन्वेनपरिणेतव्यमा विहहाकादि हिने हे कर्मानरे प्रयाजादय लाग्ने दयश्चेन्ये नेषुहिन सम्भवान सर्वेचफलसम्बन्धेराजसूयगएिपशुसोमवनसमप्राधा दीनागुणाभाचो नस्याना नदभावे नन्वान सौर्य दिविकृतिवानयादीनामिवानिदेशो न स्यानाअनुवादपसेनधि कयोः लयोगेन दर्शपूर्णमासशब्दाई नसमुदायदिन्वेनानि क्चनाही चामेयादीनामव फलसम्बन्धनप्राधान्यमाप्रयाजा -mm Aniem-anima..

जैमिनीयन्यायमालाविलहिध्यायः॥पा अधि: चतुर्थाधिकरणमारचयनि॥ उपांशुयाजमिन्येषोऽनुवादोत्राथवा विधिः। विषावा दिवाको विस्परविंधेरस्यानुवादना॥१॥ जामिबोक्नेरन्नरल उपांशुगुराके विधौ । सन्यर्थवादो विषवादिखट्रपध्रिौवमन्वनः॥२॥ इदमानायनेोजामि वा एनयज्ञस्या क्रियायदन्यचौपरोड़ा। चुपांशुयाजमनरायजनिाविरुपांशुयश्व्योम्जामिन्वाय॥ प्रजापतिरुयांशु यष्टव्यो जामिन्तायाअग्नीयोमानुपांशुयशव्या वजामिचायेनि तत्राविषरावादिवाको विहितस्य यागनयसमुदा यस्यानुवाद इति चेनामेवमायाग्नेयाग्नीषोमीयपुरोडाशया नैरनर्यकृतस्यजामिनदोषस्य वावोपक्रम उपन्यासान अरे डाशयोरन्तरले किञ्चिदविधिनसिनमान बनगलगुणविशिर्ष विधेयं विषावादिवाकोपनीयता पूर्ववाको जनन् प्रनीयत इति विधायकं नहावामान चात्र यजनीनिवर्नमानापदेशःशङ्कानी। यापञ्चमलकारस्थात्रयगानाअन्तरालकालबदुपांशुवंगुण पि विशेषणवान हिशिष्ट कर्मण उपांशुयाजनाम त्वमास त्येवं गुणहयविशिष्कर्मण्यायेन वाक्येन विहिने विद्यावादिवा कामर्थ दासानान चात्र विहितयागानुवादेन देवनाविधिश नीयः।समाधानध्य नजामित्वदोघेरणोपक्रमादजामित्वनसमाधा नेनोपसंहागवाजामिया इन देरजामि येत्यन्तस्य सर्वस्य महावा कास्सैकत्वनीनःनि खलकस्थिनवाको विधेयवाहले सम्भवति। न चात्र विधिनसिनस्योपांशुयाजस व्याभावः।धौवस्य नद्रव्य वातामापि देवनाया अभावानानाशाखापांशुयाजक्रमे पहिने भ्रष्णावप्राजापत्याग्नीषोमीयमनर्विकल्पेन देवतात्रयस्थपनीय मानचानानस्माइयजनीन्येनहिधायकम्। छ, पच्चमाधिकरमामारचयनि । अग्निहोत्राचार कामनुवादोऽथवा विधिः॥ १ ७६॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरेगरिध्यायापा-२अधिई अरूंपन्चाननुदध्यूर्धक कोनो मनूयने॥३॥ गुण्यसिहौनदध्या दिर्गुणोदु विशिष्टना। रूसंदध्यादिमन्नाभ्यामना सौगुणिनोविधि॥४॥ इदमा यताअग्रिहोत्रं जहानिादाजुहोनिापयसाजहोनीर निचाइदमपरमामायने रमांधारयोनाजी श्य ऋजुमाघारयनिचानवाग्रिहोत्र दा दि विहिन स्य कर्मसमुदायस्यानुवादः। श्रोधारवा चौ दिवा विहि नस्यानावेनहापयंकर्मविधायकमाकुनद्रव्यदेवनाला यास्ययागरूपस्याभावादिनि चनानव व्यमाकिंदा दिवा कोनगुणामात्र विधीयते किंवा गुणविशिएकमौना अनि होत्रादिवा स्यन्वन्मने कविधायकवाभावेन गणिनः कस्य चिदसिद्धी गुण्यनवादपुरस्सरस्य गुणमात्रविधानस्यासम्भवाना द्वितीये विधिगौरवं स्थानान सन्यो ग क्युक्तमा अनाग्निहो त्रादिवाका कर्मविधायकमान द्रव्यं दध्यादिवाकलपनाद बना तु मान्ववर्णिकी आधारे प्येवं द्रव्यदेवने उन्ने नव्ये॥ ष धिकरणमारचयति। यजन्यालभनी सनावनुवादौ विधी-उत ॥ गृहान्यवनीन्याभ्यां विहिने नुवादिनी नानुवादोपुगेवादेयज्यालभ्योरतो विधिः॥ ग्रहण सामसंस्कारोऽवदाने प संस्त्रिया॥९॥ सोमेन यजेनेनि श्रूयन। नत्रैन्द्र येवं गृहानिमित्रावरुणांग हानीन्यादीन्यपि श्रुनानिाएवमग्रीयोमीयपशुमालभेनेनिश्रू यनीनत्र हृदयसाग्रेश्वद्यानाथ निहाया अथवासइत्या दीन्यपि श्रुनानि। नत्रैन्द्रवायवादिवाकीयोगा विधीयन्ना इन्द्रेवा स्वादिप्रातिपदिकैर्देवनानी नहिनेन सोमरसद्रव्यस्यचपनीया मानवान्। सनेषां ग्रहणवावाविहिनानां यागानां समुदाया सोमेन यजेनेत्यनेनानघतोतयावदानवाकोषु हर दिद्रव्ये Qनमानी द्रव्यविशिश यागावत्र विधीयना नदन बादैन।

जैमिनीयन्यायमालाविलरेदिध्यायापार अधिः- पश्वालम्भवाग्मीयोमरूपा देवना विधीयनातस्मादवदान वारविहिनानां यागानां समुदाय पशुमालभेनेत्यनेनानूय नइति प्राप्त मानिहि परीवादेनवादो भवनिान ३ से दो लिासोमेनेयजेते न्यनेन प्रनीपमानस्सार्थस्य ग्रहा कोष प्रतीने नहिग्रहणं यजनं भवति।नापि नहिन प्रत्ययो कोरस मोमलतानचे हितप्रत्ययःसर्वनामार्थविहिनःप्रतिन तुरसमिति शङ्क-नीयमाधारया गृहानीनि रसस्सैया नात्या न। नथा पशुमालभतेन्यनेन प्रनीनोऽर्थी नावदानवाकयुप्रती यातनःपुरोवादाभावेनुवादासम्भवाद्यजन्यालभनिभ्यां कर्मशी विधीयता ग्रहणवासुदेवना विशिषःसोमसंस्कारो विधीयनोअवदानवाश्वपशुसंस्कारः॥ सन्नमाधिकरणमारचयनि॥ आइनीलिस इत्यत्र कमैक्रमन भिन्नता ॥ सकावंसकृदाख्यानात संख्यासुन्या प्रयाजवन॥ पाख्यानमात्र नोमानं संख्यामा बहुकर्मना । प्रात्यै कादशवंतु प्रयाजेगन्यभावनः॥१०॥ पशून सप्रदर्श प्राजापत्यानित्यत्रभाष्यकृत। विचारमाह पूर्वत्र क्रियात्रित्वस्फुटावनः॥१९॥ यहन्वोपेनपशुभिर्देवयोगादभिन्नना। रूपस्य नेन कुमका संख्या नात्र क्रियागना॥२० देवनासङ्ग-नस्यैव नहितार्थस्य पश्चिमः। बहवसईमो रूपसंख्यया ननक्रियाभिदास२२॥ निस.याहुनीर्जुहानीनि श्रूयने। नत्र जुहानीत्येनदात्यानं सा घो यजनीन्यादिवचाभ्यनमा किन्नु सहदवाम्नानम्। नन एवं मिद कीचिनसख्या जुनस्यै वकर्मा यानेनव्यायथः प्रयांजेचेकादशव संख्या पञ्चानामेव प्रयाजानामा म. ना। नदिनि प्राप्ते ब्रमःकिमिदमाख्या में पदान्नरनिरपेक्ष वकर्मेको प्रमाणमुन पदानरान्तिनमानाया वाकांशस्था ७८॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरेगहि ध्यायापारअधिः मात्र प्रमितिजनकवाभावाना हिनाये त्रि संख्य विशेषित नाख्यानेन कर्मबहन् गम्यताप्रयाजानां तुपूर्वमेवपञ्चसंख्याव रुद्धा दाहनिमन्तरेणैकादशवं दासम्पादम्। इहवेनहिधिः पूर्व कर्मणा सकाचंख्यावरोधी नारलीनि वैषम्पमा नदेन बनि रोदाहरणं भाष्यकारो नानुमन्यनो कर्म चिन आहुनिशब्दम्प विशेषणेन त्रिशब्देन कर्मबह फुटतया पूर्वपक्षानन्थानान्। इदंवत्रीदाहरणमा सनदशमा पन्यान् पशूनालमन इनियत्र प्रजापनिर्देव येषां पशु नेपा पन्या इनि नहिन नपनी बहत्वोपे :पशव एक द्रव्यमानो द्रव्यै क्याइ देवने चयागस्य रूपमभिचमिन्य मिदं कमी यान सनदशेनि संख्यामा पशुव्यगनाानतपूर्वादानत्रि वसंख्येव क्रियोगना। तस्मात्र कर्मभेदमापादयनीति प्रामः अत्रम पनि देवना यस्य पशोःसप्राजापत्या नादिनाने प्रातिपदिकंव्युनपाद्य पश्चान नडिनान्नप्रातिपदि र्थस्सप्रेजाप निदेव विशिष् पशोः कर्मबहावविवक्षायामुनपनेइमे। द्वितीयाविभङ्गिबहुवचन। नत्र प्रथमभाविन्या दिनीयाविभक्के रेव नावन नहितानपनिवेलायामन्चयोनास्तिकुनापश्चाद भाषिनो बहुवचनस्यान्वयाएवं सनि प्राजापत्यत्यनेननहि नान्तप्रातिपदिकेने पशुद्रव्यमेकदवनोपेनं यागस्यरूपंस मर्थनेनारशानां रूपाणी बहाचाय बहुवचनमा बहत्वविशे पासप्तदशनि निर्दिश्यनो नस्मादत्र संख्ययाकर्मभेदाएवं स त्पश्मे वक्ष्यमाण सप्तदशपशनामैकादशिनपशुगण विकनि त्वमुपपधुने। ॥ अश्माधिकरणामारचय ॥ अथैय ज्योतिरित्यत्रगुणो याकर्म या एथक । गुरणःसहस्त्रदानान्मा ज्योनिशेमेनू दिने॥२२॥ ग्रंथेनिम ने छिनायतच्छ्न्दोऽग्रगं बंदन। संख्यये न्यकर्मवमिहनूनन जया॥१३॥ अथैषज्योनिरथेष विश्वज्योनिर?ष सर्वज्योतिरेनेनंसहखद ॥७॥ जैमिनीयन्यायमान्नाविस्तरे।दिध्यायः॥पा-२अधिः- रोन यजेनेनि श्रूयनेोपत्र प्रकृनं ज्योनिशेममेषज्योनिरि। धनस्मिन् सहसेदानलझायो गुणो विधीयन रति चनान छनस्स ज्योतिशेमस्यायन्यनेनछिन्नवातानचैवं मायथैष। तिरिन्यु एनडब्दानुपपन्न इनि यमासनिहितवाषि छब्देनानीनन्निहिनस्सेषागामिसनिहितस्यापि परामर्श भनाआगामिसन्निहिनश्वज्योनिःशब्दार्थासच ज्योतिः। दोग्नीनमपरामशनपूर्वसंज्ञारूप ननूतनं किञ्चित् कर्मा धनाननीय पूर्वत्र सैख्य कर्मभेदाने पिसंतया ििभयनाविश्वज्योनिःसर्वज्योनिःशब्दयोरय्ययं न्यायोदशा ॥ नव धि रणमारचयति ॥ गुणःकर्मानरं वासावाजिभ्यो वाजिनं निति॥ गणो देवान नूयोकासमुच्चयविकल्पतः॥२४॥ वामिझोनपनिशिश्वान प्रवला नत्रवाजिनम्॥ गुणोऽप्रविश्य कर्मान्यन कल्पयेवानिदेवकम्॥२५॥ पियसि दध्यानयति। वैश्वदेव्यामिक्षावाजिनमिनिश्रू घनीभूनःपयपिण्ड आमिक्षा। जलं वाजिनमान मि द्रव्यभाजो विश्व देवामु ने वाजिभ्य इत्यनेनानूधन्ने जोनमामिझारूपमेषामलीनि नन्निध्यनेनाननूया जेनद्रव्यरूपो गुणो विधीयते। नच्च द्रव्यमामिक्षाद्रव्ये सह समुच्चीयनां विकल्प्यता वेति प्राप्ते ब्रूमाउन पनिशि मियादव्यगावरुहे वैश्वदेवयागे वाजिनद्रव्यस्पोनपना म्य प्रवेशाभावाद् वाजिनं वाजिशब्दार्थस्य देवनान्तरता यंनि। ननो द्रव्यदेवतालक्षणस्य रूपस्य भिन्नवान कर्मा स॥ दशमाधिकरणामारचयति ॥ ॥ दधिहोमन्यकर्मचगुणो वान्यन्त पूर्ववत्॥ निर्गुण दमिहोने युक्ती दध्यादिको गुणः॥२६॥ जहोनीनिशूयते। नन्नाग्निहोत्रं जुहानीन्येनस्मान् प्रहमान।

॥८॥ जैमिनीयन्यायमाला विलरेशहिध्यायः॥पारअधि.१२ कर्मणोऽन्यधिहोमस्यं कर्मनि पूर्वन्यायेनावगम्पनीयथापूर्वत्र वाजिनद्रव्येण कर्मभियान दधिद्रव्येणेनिचेनानावैषम्यान यि वैश्वदेवो गामिक्षागुणावरूहानथाग्निहोत्र नगुना रावरूहमा प्रन्युननिर्गुणत्वाद् गुणमाका निात दयं गुणविधि एवं पयसा जुहीनी दिषद्रशय्यमापयौदध्यादीमांसर्वेषामुनपा वशिएनयासमबल देकैकेन द्रव्येरणाग्निहोत्रनिष्यनेश्वब्रीहिय वहिकल्यः ॥ ए दशाधिकरणमारवग्रनि । यभेन्द्रियकामस्य जुयादिनि नन पृथक्॥ गुणो भिद्यनेकर्मधात्वर्थ फलिवनाशा मत्वर्थगौर दिभ्यो न्यात कर्म फलायतु । गुणो विधेयो धाव विहित दयने ॥२८॥ दनेन्द्रिय म जुहुयादिनि श्रूयता नदिदंघ नादग्निहोत्रादन्य न कमीनत्वत्र गुणविधिाकुना इन्द्रिय मयुक्तस्य फेलस्सा धात्वर्थमनरेगद्रव्य त्राद। ध्यनेरिनि चेनामैवम् कर्मान्तरवि धौ दधिमना होमेनदियंभावयेदितिमत्वर्थलक्षमाप्रसङ्गानागुरा विशिक्रिया विधी गौखाना प्रकृतहानाप्रकृतप्रक्रियाप्रसाच गुणमात्रंतु फलाय विधीयतायद्यपि द्धा जुहोतीनि दधिमा तन पिफलसम्बन्धी नप्राप्तधान्वर्थाभावेफ सम्भव चेनाना अग्निहोत्रं जुहीनीति विहितस्यचान्वर्थस्सानूयमान । द्वादशाधिकर, रचयनि । अनिष्टुनमेनस्य. खन्नीयसामहि ॥ रेवनीचूस वेनिश्रुन पशुफलातला से दिसणः कर्म ग्वा पूर्ववहुणः॥ खनीवारवन्नीयसम्बन्धास्य पशुप्रदः॥३०॥ साम्नोत्र फलकर्मभ्यासम्बन्ध पनि ना नेनोनगुणसंयु मन्यन कर्माच्चने फले॥३॥ विन्दपिष्टुनिष्टोमस्तस यव्यास्तृवे कविंशमग्निशेमसाम कृ ब्रह्मवर्चसकामो यजेनेत्यस्य सन्निधौ श्रूयतमनस्वरु ॥८॥ जैमिनीयन्यायमालाविलग हिथ्यायापार अधि.१३ नीवुवारखनीयमग्निष्टोमसामकृया पशुकामोहोनेन यजेनेनि अस्थायमर्थः। अग्निशेमस्य विकृतिरुपःकश्चिदे होऽग्निष्टन नामकासचखलोत्रे त्रिवन लोमयुक्तनया त्रिवृदियुच्यने । अप्रिोमोक्यादीनां सप्तानां सोमसंस्थानां मध्येऽग्निष्टोमसंस्था रूपत्वादग्निहोम इत्युच्यतो प्रकृती ननीयसवन आर्भवपवमाना स्योपरियज्ञायज्ञीय सामगीयने। नेनचसाम्नाग्निष्टोमयागस्यस माप्यमानत्वादानशेमसामेत्युच्यते। नव प्रकृनौ यज्ञायज्ञा दो। अग्नय इत्याद्योग्नेयीसु गीयते।अस्सिं स्वनिरनि ब्रह्मवर्चस कामेन वायव्यावसनन साम गातव्यमा नच्च प्रकृनाविवैकविं शस्तीमयुनमा पशु म ज रेवनीनः सधमाद इत्यादिषुरेव नोवृदु वारवन्नीयं साम गायेदिनि नत्ररेवनीनामची वारव जीयनामकेन साम्नायःसम्बन्धःमोऽयं पशुफलायाग्निानि । विधीयताएतस्यैवेनि प्र नपरामर्शकेननच्छब्देनान्यव्याव केनैवकारे चाग्निनः समर्म्यमारणवानायथा पूर्वाधि कर इन्द्रियकलाय प्रकृतेऽग्निहोत्रे दधिगुणो विहितान दिनि प्राप्ने ब्रूमा बिषमोह न्तानो होमजनकत्वं नशास्त्रे ण बोधनीयमानस्य लोकनो वगर्नुश नाफलसम्बन्धी एक एव शालेबोध्य इति ननंत्र वाक्पभेदः इह तु रेवन्यमा धारकवारयन्नीयमानोऽग्निान कर्मसाधनवं फलसाधना त्वचेयुभयस्य शाबै कबोध्यत्वाद दुवारो वाक्यभेदःनिनाप शुफलकं यथोनगुणविशि. कर्मान्नरमत्र विधीयताएका च्छब्द एवकारश्च विधीयमानकन्निविषयनयायोजनीयौ ॥ त्रयोदशाधिकरणामारचयनि ॥. दृष्टान्नवर्ग ना सौभरं लोत्रमीरिनम्॥ निधनान्यपि हीपूY इतिह दिर मि म॥ फलानरं किं दिही दीनामनोदिने । मोभरेफलसंभिनेनिधनं विनियम्यने॥३॥ फलान्नरंचनो दृषि मायहीषिनि ।। ॥

सौभर हा ॥२॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरे।हिन्ध्यायः॥पास घिस सोमरस्य फलंदृष्हिोषियु. विवर्धने॥३॥ नोकर न मानामन्यवंत्र भिज्ञ ॥ नियमेऽपि चतुर्थे नादोदपपद्यते॥३१॥ योटि मो यो I मोयः र्गमाससौभरेगोसुचीन सर्ववै यपुनःस नमाहीषिति रिकामाय निधनं कुर्योदूनिय यू य ऊनि खर्ग । मायेनिा सोभरं ममाम विशेषःनिधनं नाम पञ्चभिःसप्त भिर्वा भागैरुपेनस्ससानातिमो गानस्मिन् निधनेही दयो विशे सौभरमामसाध्यलोत्र लेभ्यो दिभ्योन्यानि दिफलानिजनयित विधीयन्ने। कुनाही दिविधि कोवृष्टि कामायेन्यादिना चतुर्थाश्रवणाना दर्य ब्रुवनीहीषादीनांह यदि. भूपुरुषशेषत्वंगमयतिानच्छेवाईचएरु भिलाषा तफलसाधनले सत्युपपनाननः सौमरस होषि निधनदि शेषस्य च फलभूने हे दृशी भवन नभयमेलनान्महनी। सुधिरिति प्राप्तेबमासौभरविधीयो दिन माससव ही पादिविधौ प्रत्यभिज्ञायते।मनःसौभरस्य फलंभूनाये दयन एव ही दिवाकोषचन्न इनि नफ नरमाअयो येतानूतनफलान्नरा भावाही दी च नानाशाखाध्यया नादेव सौभरे त दनर्थकोऽयं विधिरितिाननाफलत्रा यकामानां । गामनियमेनैव हीवादिषुमध्ये यस्साकस्य चिनिधनस्यप्राप्तौ विधेर्नियमार्थचाना नादी ल फलान्न राभावेऽपि सौभरवायोकह दिफलसाधने सौभरे हीवादी नो नियम्यमानत्वादुपपद्यते। नस्सादयं निधनविशेषनियमः निविधिः॥ ॥नि माधवीये जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे॥ ॥ ॥रिनीय । यस्य दिनीयः पादः॥ ततीयपादस्य प्रथमाधिकरणमारचयनि॥ स्थन्तरंसाम सोमे भवेज रहन गत ॥ ऐन्द्र यवशुक्राग्रयणप्राश्चग्रहाः श्रुमाः॥१॥ + ॥८॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्ताहि ध्यायः॥पा-अधिन रथन्तरादिसंयुक्तमन्यन कमीथवा गुणः॥ दियनान पूर्वादन्ययावनिनोगणा॥ सोमशब्दप्रकरण ज्योनिशेमसमर्पके। ग्रहाय गुणस्तत्र दृनिनुपरस्परम् ॥३॥ ज्योति रणे श्रूयनोयदि नरसामासोमःस्यादैन्द्र। य न्ग्रहानगृहीयानायदि वहन् मामा शु पानायदि जगनमा गयेरणाग्रीनिनिानेत्र मशल्देन सोमल साधन को यो धीयानस्मिंश्चयागे ध्यन्दिने सवने लो। रथन्नरचहज्जगन्नाम् नि सामानि विकल्पेन विहिनानि॥ अभि शुरेन्येनस्या नावुनपन रथन्नरम्। महिह । मह स्पेन मुत्पन्न बहना जगनीच्छन्स्कायामृयुत्पन्न जगनारोन्दर यचा मै वरुणे विनः शुक्रो मन्थ्या ग्रयण उक्थ्यो ध्रव इन दिन मका बहाःप्रानःसबने गहान्नादारु। त्रेषु सोमरसस ग्रहरणाद् ग्रहा भवनिय सोम गस्य रथन्न र मोपेन पक्ष एनेषु ग्रहब्वेन्द्र प्रथमं ग्रहीन व्यावह नसामोपेनवपक्षे शुजगतसामोपेनवपक्ष आग्रयणाःप्रा थमिक हान विषयवावास्यार्थः। नत्र नोज्योनिशेमोगा ५ दिसामोपेना नव्या इत्यर्थमिहरथन्नरादयो गु :की ज्यानस्सादेन्द्र वायवाग्रवादिगणोपैतानिकर्मान्तरण्यत्रा विधीयन्न इनि प्राप्ते ब्रूमः। यदि रथन्तरमा सोमः स्यादि न्युकीयःसोमशब्दलेनप्रकरणोन चात्र ज्योतिशेमःसमर्थने। समर्पिने तस्मिन यथोनग्रहानं गुरणविधीयनानचरथन्ना रादिगुणानुवादेनज्योनिष्टोमस्य निःसम्भवनिनस्यमानः सव दो गायत्रादिसामोपेतत्वेऽपि एखस्लोस्थन्नरादियोग स्थापि सङ्गा नाकिनहि वर्णन इति चेतारयन्तरवहन गनों परस्परं व्यातिरि व मभरथन्नरादयः प्रसस्तोत्रे वि ल्पि नत्ररथरानवादेनेनरी पक्षो वन्यनोएवमित स पिान इंगुणविधिवननेयान तो ज्योनिटोमः सोऽन्य।

जैमिनीयन्यायमालाविलादि-ध्यायः॥ अधि.३ षांसोमयागानां प्रकृतिमहिप्रकृती जगन्यामुनपानं साम वि। हिनमस्लिाअतरावदशमाध्याये पञ्चमपादस्य पञ्चदशाधिक रणे प्रथमवर्णके यदि जगतमामेनिवाक्पोकमाग्रयणायच। विक्रनो विषवनामके मुख्य हनिव्यवस्थापिनमावाढमानथा पिनात्र कश्चिहिरोधः आग्रयणाग्रत्ववान कर्मान्तरविधाय कमाकिन्चन्ये नविहिने सोमयागे यत्र जगनसामसम्भवनिन गुणविधायकमित्येनावन्मात्रस्यात्रमनियाद्यवान॥ ॥हिनीयाधिकरणामारचयति॥ राजसूयं प्रकृत्येधिवेस्याख्या शुनावतु। विप्रक्षत्रियविभेदाइविधांव्यत्ययःक्रमे॥४॥ विप्रादेरनुवाद स्थान प्रापणं वानुवादगीः॥ व्यत्ययाय नयागाच राजवानमाप्तिरलिहि॥५॥ नराज्ययोगादाजावं क्षत्रियवंतुनचनः॥ अप्राप्तप्रापणनम्मान रथन्तरतुल्यना॥६॥ राजसूयप्रकरण काचिदिपिरवेषिनामका श्रूयते।आग्नेयमा शाकपालं निर्वपनि हिरण्यं दक्षिणागिन्द्रमेकादशकपाल मृषभो दक्षिण। वैश्वदेवेचलं पिशङ्गी प्रवीही दक्षिणामैत्रा वरुणीमामिशा वशा दक्षिण।वार्हस्पत्यं चरुशिनिटलोदक्षि ऐतिनस्यामेवेटौहविषा क्रमव्यत्ययः श्रूयनायदिब्राह्मणो। यजेव वार्हस्पत्यं मध्ये निधायाहुनिं हत्वा नमभिधारयेतोयदि राजन्यगन्द्रमा यदि वैश्यो वैश्वदेवमिनिनित्र यथा पूर्वाधिक रंग ऐन्द्रवायवागवं व्यवस्थापयितुं यदिशब्दयुक्तनवाकोन रथन्तरं निमिनाचनानूदितमाएवमन्त्रापि पञ्चमस्थानेश्रूय माणं वार्हस्पत्यं चकंमध्ये हनीयेस्थाने स्थापयितुं यदि से ण इत्येननिमित्नावेनानूयोहिनीयस्थाने शुनसैन्द्रस्यन्नी यस्थानेश्वस्थापयितुं यदिराजन्य इत्यनुवाद: वैश्वदेवस्यतुख नएव ननीयस्थानेवणानत्र मध्ये निधानविधिनियानुवादः ननु गज कके राजसूये ब्राह्मणवैश्ययोःप्रात्यभावान्नानता जैमिनीयन्यायमालाविलग हिध्यायः॥पाधिः३ दोयुक्त निचेनानानयोरपिराज्ययोगहेनुकतराजशब्दार्थना दिनि प्राप्त ब्रूमा राजशब्दाशचियंजानो रुटीनताराज्ययोग तस्य प्रतिनिमिनमा प्रत्युन राज्यशब्दस्य राजयोग प्रति निमिनमा राज्ञःकर्मेनि विगृह्यगनप्रातिपदिकस्योपरिप्रत्यय विशेयविधानादब्राह्मगावैश्ययोःप्रजापालनन राजशब्दउप चारिनशनस्मादवेश वैश्यो पूर्वमा बनेन वचनेना योनन राजसूयस्य राजकर्नकवानदन्तर्गता अवेष्टेरपि नथावानस्या ह्मणवैश्ययोःप्रापणमयुक्तमिनिचना मवमा अन्तरवेशेनदसम्भवपि राजसूयाइहिः प्रयुज्यमानायाम वैशनन् सम्भवाना नस्मादत्र ब्राह्मादिकर्तक यथोकगुण विशिएं कमान्न विधीयन इनिन रथन्तरादितुल्यत्वमादि। शब्दलु निपातन्वादनर्थको नरवाची वेन्यु नेयम् । आननीयाधिकरणमाश्चयनि॥ वसने प्रिय आदध्यान त्रैवोपनयोत जम् ॥ अनुवादःप्रापरणं चानुवादःकालसिइये॥७॥ अन्नरेरणाग्निविद्याभ्यां कमीनहित्यसम्म न॥ कुन्ने अाधानोपनीनी पाना विदयलनगा। लौकिकाःपुलकाचतनसिनीलि पनम्॥ कालविवादिसंयुक्तमतो प्राप्त विधीयते॥९॥ वसन्ने ब्राह्मणोनीनादधीना ग्रीष्मे राजन्यः शरदिवैश्य ३ निश्रूयताबसन्त सामुपनयाना ग्रीयमे राजन्यमाशरदि। वैश्यामनिचानव वसन्नादिकालविशेष विधान मगादयो उनूद्यन्नानचनेषांपा भावः क्रत्वनु नान्य नुपप कू प्रत्वानानखान्याधारभूतमग्निमनुखानप्रकारज्ञापि वि द्यांच विना कर्मानु नसम्भवनिाअग्निश्च नाधानमन्तरेगा नीति। ब्राह्मणादिक कमाधानं कल्पयतिवि चोपनय नपूर्व ध्ययनमनरेगांसम्भवती हरायपनयनं कल्प यनीति नत्रप्राप्तिरिनिचेनामैवमालौकि नौ होनुं पुलकपा -- जैमिनीयन्यायमालाविलरेगहिध्यायः॥पा-श्वधि.५ ठेनाधिमन्नूच शकावनाधानोपनयनयोरकलपनेब्रा गादीना मप्राप्तेनस्माइसन्नादिकालविशिष्टे गादिकर्नुके थानो पनयनेयत्रविधीयते ॥ चतुर्थाधिकरणमारचयनि । यहाशायणयज्ञेनखर्ग मो यजेन नत् ॥ कर्मान्तरं गणो वोकदर्शादौ फलसिहये॥१०॥ गुणास्यास्याप्रसिहर नमभेदोत्रसंज्ञया। गुणोव्युनपतिशेषाभ्यामाहत्याख्यान मनन॥९॥ दर्शपूर्णमासप्रकरणे श्रूयनादरासायरायजेनवर्गकामायजेने निमित्र यहाशब्दवाच्यस्य कस्यचिद् गुणस्थलोकप्रसिद्य भावादुङ्गिदादिवट् यजिसामानाधिकरण्येनकर्मनाम दथेष ज्योतिरित्यादिवदपूर्वसंज्ञा कमीनरविधिरिनि चेतानादा पशब्दस्यानिवाचक नान शब्दनिर्वचनादः को शेषावगम्यतानथा हिानयनमि दृनिरुच्यनादसामदा सानियामयनमिनि ननिर्वचनमादाउनसाही पुनःपुनराव नावनलस इत्यर्थ नदीयानां प्रयोगागामानिदीक्षायणशा ब्दार्थ नयाचाहण्यायुक्त प्रकृनो दुर्शपूर्णमासात्मकोयज्ञो दा शायणायज्ञः। शनिप्रकार हे पौर्णमास्पोरजेन है मो इन दिर काशेवादवगम्यतानतो दध्यादिवन प्रसिद्दार्थ दू दर्शपूर्णमासयो प्रकृनयोरयं सर्गफलसिमर्थ हत्याख्यगरण विधिःनि निदादिवत् कर्मनामधेयमाएवं साकंप्रस्थायीयेन यजेत पशु म इत्यत्रापिद्रव्यमाश्रमावास्यायागे हो ही दो हो सम्पायचतगणाधिपयसोःकुम्भीनां सहमस्यापनंसाकर यीयः। नदयुक्तोदर्शयागःसाकंप्रस्थायीयवनथासतिप्रत दर्शयागपशुफ यसाकंप्रस्थायाख्योगणी विधीयते॥ ॥ ॥प धिकरणमारचयनि॥ खनालयाभूत्यै सौर्यचनया निर्वपद मनेजार्यमीयोमुरिनिरुपयोः॥१२॥ गुणी वनं च किंवायावनकथिनकर्मरांग जैमिनीयन्यायमालाविनादिध्यायपाधि फुलार्थअथवायागौ विशिशे विहिताविह॥२३॥ चैत्यं वायसगीयायामागेयेच रविप्रभ। चरुर्गअरुःस्थाली निर्वाय नदाधिनः॥४॥ फलहानेनं नन किन्तुयावचोदिनकर्मनन ॥ इव्यादिरूपसंपनेरवाय्यायागतार्थिकी॥१५॥ ३ रभ्येदर मायनोवायध्य खेनमालमेनभूति मनिासौर्य रु निर्वपद ब्रह्मवर्चसकामइनि चानथा दर्शपूर्णमासयोरिदमा नमाईबामालेभेनेति चतुरी मशीन निर्वपनी चार शक गनो लाइल दण्डवही काष्ठविशेषःसनस्या लम्भ-मर्श मेनपूर्ण सगतमीयालम्ममनूद्यनस्यामालभ्यायामी यांसे ।गुणौ विधीयनसचखेन अस्य वायुना स्पृश्यमा यता सम्भवनिनिया चतुर्मुरिनिर्वपमन्यचरुर्गुणाने । धीयतीचर-स्थाली।साच निर्वापस्याश्रयःनिरुतस्य हवि । नेयनया सूर्यवन प्रभासम्बन्धान सौर्यविमाभूतिब्रह्मा से फलेचसर्व कामिकयोदर्शपूर्णमास्योःपूर्वसिद्दे एवान निनिस्माइ गुणविधी रत्येक-पूर्वपक्षान हि फलपदयोनी पवनयोः सम्भवन प्रयोजनयोश्चपक्षिकानुवादत्वमानर्थ वायुतमातस्माहुणफलविशिशे कर्मानरविधीयोनदापि गस्याश्रवणादालम्भनिर्वापयोरेव श्रवणायावदुतकर्मवि धेशिनि हिनीयापूर्वपक्षः। खेतपशुचरुद्रव्ययोवायुसूर्यदे नियोश्वस्सएं प्रतीयमाननया रूपवतीर्यागयोगर्थिकयो परियितुमशकावाद् द्रव्यदेवनाविशिश्योगियो विधिस्य गनव्याभूतिकामा वायव्येन खेनन पशुनायजेनाब्रह्मव सकामःसौर्येण चरुण यनेनेत्येवंविधोयसिही विधि: ट्रवादेवनासम्बन्धकल्पिानस यागस्य लिङ्प्रत्ययनकर्जय विधावालम्भनिर्वापयोर्धात्वर्थयोःका गनिरिति चेनाथ । झा 'बेमानन्प्राधिस्वार्थिकी।निर्वापालम्भावनरेगा नयोगासिननस्मायागविधिरिनिराहान्नः॥ ॥

। ॥८॥ जैमिनीयन्यायमालाविलहिण्यायः॥पा.अधि.८ ॥ष धिकरणमारचयति । वत्सालम्भोयजिः रों यव्यादिवट्यनि॥ स्पर्श देवहि नसंस्कारर य नारी अग्निहोत्रदोहाधि रेश्यो वनसमालभेने तत्र मनो। वन्सालम्मो यनिःस्पाना गिद्र म्भवदिनि चेनानादेवनारहिनननद्वैषम्याना किवाया यंक्तसालम्भोऽग्निहोत्रा संस्कारमानन्ः पठिन नाइ नरसंस्कारवनावस्मादयं "श प्रविधिः॥ सप्त धिकरण रचयति॥ चरुर्भवतिनै उपधनेचरंचिति ॥ गरस्यादुपधानं गाशे देवनः॥१॥ ग निश्चये शेषो पेिक्ष्याग्नीय स्तुनः॥ किंतूपधानमात्र बदु चरीस्थितमारा अग्रो श्रूयना नेवारश्वरुभवानीतिाचरुमुपदा नीनिचा जननी वारचरुद्रव्यको मो विधीयतानचा देवा भाव हस्पनेवी गनदवं यन्नी रा इनि शेषे देव सिद्ध उपधानं तु यागोपयुक्तस्य प्रति पनि विष्टकृनादि ब्रूमायाविधी निश्चिने सनि ५ द् देव मपेक्षि शेषवलाद्देव' कुशिन इह तुदेवा ल्पनेन याग विधिवनिश्चयान्योन्याश्रयान दिहोपधान विधी यते॥ अश्माधिकरणमारचयनि । पोनिकृतःपानीवन उन सपनन सौ। गःस्पादव व्यवधाननमारा प्रत्यभिज्ञानमालम्पमनूद्योनसर्गशब्दनः।। गुणपोग्निजन्याख्य वनानिये॥२०॥ नद परिस नचोदर नमाग्विधीमनि। पप्पैनिकरणा मीनिःक्ल प रतः॥४॥ बापानीवनमालभतेनि प्रेन्येदमा नमापयोग a 7 यागोगुणो नं

जैमिनीयन्यायमालाविस्तरे विध्यायः॥पा-अधि।
नीवनमुनरुजनीति नत्रपर्यविहानशब्देनसंस्कृतपशुद्रा
व्यस्य पालीवनशब्देन पलीवचमकादेवनासम्बन्धस्यचपनी
यमानावादयं यागविधि स्वंसनिपचिकन बीवनशब्द
योरव्यवहिनान्बयो लभ्यते। सिहानी नपनि नमुनरजनी
त्यन्वर्थ वाञ्छनिानदाव्यवाहिनान्चयो दुर्वाररातस्मादाय प
शुक्यागविधिरिनि प्रान ब्रूमा अनारम्याधीन लि
यव्ये प्रवत प्रत्यभिज्ञााइह लभ्यत्वेन प्रकृतःपशुःपाबीच
नशब्देन प्रत्यभिज्ञायनानमनूपपर्यानिकृनशब्दाविनेनीन्
सजतीन्याख्यानेन पर्याप्रिकरणाख्यो गुगो विधीयतेन च
न निगनस्य एधिकरणस्य विद्वानी चोदकेन प्राप्त द
नर्थकोऽयविधिरिनि बाच्चमा उपनिन नाइलन नुहनेविधिप
जनादानानन्वेषं सति परिसंख्या स्थानामांच दोषत्रयद !
स्वाथीयागी न्यार्थखीकारः प्राप्तबाघनित्रयो से पर्य
निकरणावावरे स्वार्थो विधिल्पना न्याय निषेधःखी
क्रियेताचीदकमामान्य परिजनाडानि वाध्यस्नाभवमापर्ण
निकरणोनरभावीन्यानि नानुलेयानी ये नस्या:परिसख्या
अनीकारानाकर्थ नहि ननिनि आर्थिकीति ब्रूमः।
चोदकाचेःप्रागवायं विधिःप्रवनीने प्रत्यक्षोपदेशपेशीर
प्रबुदिजनकनयाकल्य्यानि देशान् प्रबलवानान सत्युप
दिघरेवाट्टै निराकाहायो विकृती बोदकस्याप्रत्येवोपरिता
नान्यङ्गानि नमाम्यन्नान चानेन न्यायेन पर्थ्यनिकरयाना
चीनानामध्यप्राप्तिरिति वाच्यमा विधीयमानस्यपनि ।
रस्पतनाचे सत्युपकारकल्पनापल्या प्र नौयनलमो
परंपर्याग्निकरणं तदवस्थापत्रस्य धेयवाना
नौ च प्राचीनाडानन्तरभाविन एवोपकारःप्त इत्यः पि है
शस्यैव विधानान पर्यनिकरणमनाइरीनि:सिध्यनिायवंच।
सत्यनाजनीन्याख्यातेन यथोक्तपनिकरणविधावर्थसिहर
परिननाङ्गोनस! धानुनानूद्यानदेवमन गु विधिः॥४॥

॥1॥ जैमिनीयन्याय विहिथ्यायापाअधि-२० नव घिपार मारचयनि । यददाभ्यंगृही निग्रहायशुमि. इयम्॥ यदर गो गुणो गः दिदाभ्यां मनः॥२॥ ग्रहयोरेव म दानन्नय्याद विधि गुणा जलस्स नज्योतिशे भि मि ॥२२॥ अनारभ्यश्रूयनारायवैहवि ह यजति दाभ्यंगही । सोमाय यजन इनिापरा यत युः ए यो शुंगहर नीनिचान दाभ्यशब्दस्यज्योतिरादिवदपूर्वनामावानन में को गोयजन नेन विधीयते शमिन्यत्रयजनेर। प्रवणेऽपिनामविशेषचलादे पूर्वयागविधिनचा द्रव्यदेव तयोरभावशग्रहणलिङ्गेनज्योनिशमवि नि वगनी नदीय विध्यन्चानिदेशेन नामहेरिनि प्राप्तेबमाभवत्वदाम्यांशुशा ब्दयोनीमावमानेचनामनी ग्रहयोरेव सातामाननुयागयोः गृहोचति शब्दर नन्तरमेव पागनायजनित वहिनः। नारशोपियजिरंशु को नास्तिानस्याग्रहयौरे प्रविधिः ग्रहणंचज्योनिशेमगनस्य सोमरसस्यसंस्काररूपोगुणा ऐन्द्रय दिग्रहणास ने नायद्यप्यत्र नमनोज्यानि। टोमल पि न सम्बन्धिग्रहण हाग काजज्योनिशेमा गामित्वमाअतरवसो यादाभ्यंगहोवेनि निदि नाथ नैतिरी रण व रडेष प्रपाठके प्ररणि विनिये स्ट मानस्माजज्यो निष्टोमे गुणविधिः॥ ॥दशः धिकरणा रचयनि॥ मिचिनुन र त्र गो लिङ्ग-न ग दिनः॥४॥ रु द्र मिनहेग न सं ने वहावाम मोधी ॥२५॥ यएवं विद्याननिचिनुन इत्येवं भूपनाथ नोमिमनिटोमे नानुयजति तमुक्थेननं इशिना नम गो दिए । यजिः॥ दयजि जैमिनीयन्यायमालाविलरेगहिन्ध्यायाया-अधि.१ पिशब्दो यागवाची स्तोत्रशस्वादेःक्रलिङ्गस्य श्रूयमावाना नचलिङ्गमेव श्रूयताअनःस्तोत्रमनेःशस्त्र मितिाबड्पसदो पेश्यिसभवन्नौतिचायदि लिङ्ग-प्रायकापेमानहि यजिना तदनुवादः प्रापकोजाअग्निमग्निशे में नानुयजनीत्य। तस्मिन् वाग्निं यजनीति यजिसामानाधिकरण्यादपांशु यजनीनिवद्यागनामावमा अथोच्यताअनुशब्दस्पानिशब्द न्च द्यज्यन्वयोऽग्निशमस्सेनि नथाप्यपुरोयजने सत्य ग्रिशमस्यानुयजन सम्भवनिादेवदन मनुगच्छति यज्ञद। न इत्यत्र देवदने पुरोगमनदर्शनातातस्मादनिचिनने न्यत्राग्निनामको याग पाख्यान विधीयनाचिनोनिस्क्यि काभिरग्निं चिनुन इति वाका प्राप्तस्य चयनस्य सोमयागा विकृतित्वप्राप्तस्य ग्रहसमुदायस्पेवानुवाद इति प्रतिवमा अग्निशब्दो रूढावाहेदव्यमाचारदिश्च कृतनया लिङ्गमा रिकल्प्याट्योग वाचिवाबस्लीयसीनि नयांगनामवीन चात्रयागरूपमस्लिाव्यदेवन्योरसिहअतीग्निमादधी। नेत्यु धानवदनिचिनुन इत्युक्तं चयनमग्निद्रव्यसंस्कारः। न च संस्कृतस्यनियोगाभावअग्निमग्निटोमेन यजन इत्या दि कैरिनियमादौ विनियोगानान नसे. रविधिः॥ ॥ एकादशाधिकरणामारचयनि ।। मासंजहोन्यग्निहोत्रगुणोऽन्यनकर्मवागणः॥ अनूयमाप्तकमात्र मासोप्राप्तो विधीयते॥६॥ उपसडिशरिवेनि नित्यतासामसम्भवान् ॥ अनेकस्या विधेश्चान्यन कर्मप्र रानरात्॥शा कुण्डपायि मयने भूयनेमासममिहोत्रंजहानि। संदर्श पूर्णमासाभ्यां यजेनेतिापत्रमा नित्याग्निहोत्रमन्यमास लक्षणो गुणीमावारिधीयन इनिचेनावमाकिं मास। एव विधीयन उनोपसनिवरिवेत्यु उपसदोऽपिानायः॥ उपसदामपिनि मिहोत्र तिरहिनानांवन्मने विधानव्याचा नान हिंतीयानाकर्मण्यनेकगुण विधी वाकाभेदापने शर ॥२॥ जैमिनीयन्याय लाविस्तरे।हि-ध्यायः॥पाधि२२ ननुमाभूत नहि गुणविधिःकर्मान्नरचे किं प्रमाणामिनिचे नाप रणान्तरमिनि बेमान ननिम्याग्निहोत्रस्यप्रकर सामाअसंनिहित नाअयनवेनत्प्रकरणाम्। अयनमात्र भ्याधीन ना नहिनि निहोत्रगुणविधिश निचेन प्रकरणसासम वेऽप्यग्निहोत्रशब्देनैननसमर्पणादिया साचवा मेदापल्या निराकृतानिया सनि! खतःसिद्धप्रकरणभेदं निराकृत्य प्रकरण पादनेन गुर वि पयितुं प्रवनस्साग्निहोत्रशब्दस्स शकौनिहाया नद व पराभेदोनि ग्रिो दिदं कर्मभिननिअग्रिही शब्दोधर्मा देशार्थ इति सप्तमे वृत्याननूपसन्मासा भ्यां विशिषमिदंम विधीयते।ननो वाजिनन्यायन गुरगा भेदान कर्मभेदानप्रकरणभेदादिनिचेतानावैषम्यानाउपा देयत धेयो गुगो जिनम। स नपादेय इत्ये कंदै पन्यमाद्रयवनरूपाननं वाजिनमामासान नयेत्यपर वैषम्यमापरमार्थनस्तत्रप्रथमानरमतीनेनप्रकरणभेदे नसिह कर्मभेदंगणभेद उपोद्दलयानाननःप्रकरणान्तरे मे भेदहेतुः॥ हादशाधिकरणमारचयति॥ अशकपालमाग्नेयं रुकामःप्राकृत फलम्॥ मन्यिाफलभा पूर्वन्यायाप्रवेशनाता। भूति प्रकरणांकमन्निरमसं निधेः। अरेभ्याधीनमैनद्रूपं वन्यूनमीदाने॥९॥ रम्यश्यते। आग्नेयमशेकपाले निर्वपक्काम इति रु लेज माअवेशनांप निभूनदर्शपूर्णमास गन ने मनूध नत्र नेजरकामरूपे फल विधीयने कुन मेयफलसम्बन्धस्य भासमानत्वानीनचा पूर्यो पिहोत्रन्यायेन कर्माना मावैषम्यानानत्रा यनमार. धीनदलिप्रकरणान्नरचमाइहावनाभ्याधी नविन प्रकरणमेवनावनास्लिा कुन प्रकरणोन्तरवम्॥

॥९॥ जैमिनीयन्यायन्याय विस्तरेशहि-ध्यायः॥पा-अधिक्ष किंचमासोऽनुपादेयाअग्निहोत्रानुसारेण सम्पादयितुमश का नाफले तपादेयमादार्शपौर्णमासिकानेयानुसारेगा। नेजसः मयितुं शकात्यानांतस्मानाफलविधिरिति प्रार बेमप्रकरणातर भावेऽप्यनारभ्यावीन दसैनिधिर स्येवोसस त्रकर्म भिनत्तिानचात्र वाजिन येन मभेदः। कपालद्रव्याग्निदेव त्मनो रूस भयत्रैकवि धत्वाना यदिप्रकरणान्नर मय्यसनिधि नमित्यसनिधि रेवमामाग्रिहोत्रर्मभेदहेतुः।नर्हि नस्यैवार्य प्रपच्चो स्तु॥ फलंच मासवेदनुपादेयमोअन्यथा साधनवदफलवप्रा सङ्गान। म च विषय सौन्दर्यज्ञानान वन एवोत्पद्य ताननु धिश्रवणान सम्ययनायद्यधिकरणयोन्यायभेदन यदि न्यायकामामुर्वथा नेजस्कामेशिनकर्मान्तरम्। म्येषि ण्डपठिने बैन्द्राग्रमेकादशकपालं निर्वपेत जा काम इत्य दिवयमे यो द्रष्टव्यः॥ पत्रयोदशाधिकरणमारचयनि। यजेन समेपोर्णमा याक्जीवनथेन ॥ अ य म इत्यादी कर्मभेदोऽथ गुणः॥३०॥ विशुपादानयोरैक्पाद देशादेरनुपतिनः।। यावश्यके में घी नहैदःपुनरुक्तिनः॥१॥ देशादियोगस्या से घिन टेकना नयोः॥ शब्दयोव्याति नपुनरु नूचने॥२॥ दुर्शपूर्णमासन रणे देशकालनिमि यन्नासमय जैनापोर्गा स्यां यजेता बन्नीवं दर्शपूर्णमासाभ्यां यजे। नेति। वेधिप्रकरणे फल नमाए वाद्य मयाज येदिनि श्रादिशब्देन संस्कारो गृहान सचदर्शपूर्णमासम रणेस नाशवं विश्लने समवद्यतीनिनित्रदेशका लनिमितफलसंस्कार अनुनयवादनुपादेयाः।अन सा वनविधे उपादानविधिशब्दयोःपायंचानानातःकर्म

પીકા
जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेगरिध्यायः॥पा-३अधि.१५
विधिरित्यवश्यमन्सपेयमानत्रप्रकरणिनोदशीदेःपूर्वविहिनस्यै
वैभिर्वा पुनर्विधानेसभिधीयजनीत्यादिवदभ्यासादेव कर्मभे
द इनि प्राप्तेबमादेशादौनामविधेयत्वेऽपि हिनकर्मणा सह।
तेषासम्बन्धी विधीयनामासचकर्मवन पूर्वन विहिन इन्यता
तवाहिधिमहतियदुनमुपादानविधिशब्दो पायो तिना
उसना अप्रनप्रवननं विधानमान पुरुषविषयाशब्दर पा
अननुधिनस्यानुष्ठानमुपादानमानच कर्मविषयः पुरुषा
व्यापार इनि महान भेदः।योऽपि दर्शादीनी पुनर्विधिःसोऽपिदे
शादिसम्बन्ध विधानुकर्मानुवाद तिनकर्मभेदमावह से
मिधी यजनीत्यादौविधेयगुणान्तराभावेनानुवादासम्म न॥
पुनर्विधानं भेदहेतु रिनि वैषम्यम्॥
॥चतुर्दशाधिकरणमारचयनि।
दर्शपूर्गामासप्रोक्लामेय केवलोऽप्यसो॥
दर्श यदिति वाक्याभ्यां मान्यतानुवादगी॥३॥
अभ्यासादन्यकर्मत्वं दर्शष्टौहित्प्रयुज्यू म्॥
एकात्वप्रत्यभिज्ञानादनूनरेन्द्रामसंस्तुतिः॥३॥
यदानेयोऽस्याकपालोऽमावास्यायोच पौर्णमास्यांचाच्युतो भवती
नि लहूये विहिनमानदायोऽष्टा कपास्लो मावास्पायां भवा
नीत्येकस्मिन् काले पुनर्विहितमानत्राविशेषपुनःश्रुनिलस
णेनाभ्यासेन प्रयाजानामिव भेद तथा सत्याग्नेययागस्यदर्श
लेःिप्रयोग इति चेनाना प्रत्यभिज्ञानादाने यसैकत्व से
त्येककालवापस्यानुवादकत्वान्।नचानुवादो व्यर्थः विधे
यैन्द्राग्ननुत्यर्थवाना यद्ययाग्नेयोग्याकपालोमा स्यायांभ
वनि नथापि न केवलेनाग्निना साधुर्भवनिाइन्द्रमहिनामिः
समीचीननशनस्मादैन्द्राग्नः कर्तव्य इति विधेयमुनिधन
जवैषम्यं नक्तमेवानुसन्धे यम्॥
इनि माधवीये जैमिनीयन्यायमालाविलरे हि
नीयाध्यायस्य तृतीयः पादः॥ ॥

वेन । जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेगट्रिध्यायः॥पा-४ अधि.२ चतुर्थयाट्स्यप्रथ धिकरणमारचयनि। यावन्नीवजुहोनीति धर्म कर्मणिपुंसिवा॥ कालवान कर्मधर्मोतः स्थरएकाप्रयुज्य म॥ नकालो जीवन नेन निमिनप्रविभागतः। म्यप्रयोगोभिन्नःसायावज्जीवप्रयोगनवा॥ बच ब्राह्मणे श्रूयतायावज्जीवमग्निहोत्रं जुहानीविनत्रा यावज्जीवशब्दो मरमाधिकालपरननकालसम्बन्धमा छने काम्पापिहोनेपूर्वमप्राप्तन्वाज्जुहोनीन्यनूदिने मगिविधी यान सत्यस्य वारस्य नित्यप्रयोगविधायक क्यान्नरविहितःकाम्यप्रयोगएकरावाग्रिहोत्रस्यपर्य्यवस्यनि। सच म्यप्रयोगोऽभ्पसिनव्यास दनुषानस्याग्निहोत्रंजुहु। योनास्वर्गः म इत्यनेनैव सिहयातायावज्जीवमिन्ये लविधेयर्थं प्रसडानातस्मादयं काम्यकर्मणोऽभ्याससिंड्ये कालरूपधर्मविधिर्शित प्राप्ति ब्रूमः। यावज्जीवशब्दोनकाल वाचकाकिन्नु लसावाच्यार्थलुकृत स्नजीवनम। नच जीवनं कर्मधर्मीवेन वि श मान पुरुष धर्म नानस्यपुरुषधर्म निमिजी न्याग्निहोत्रप्रेयोगो वि। धीयोन चात्र कर्मभेदः नडेतूनां शब्दान्नरादीनाममा न। नचाभ्यासलहेतु निमिजविशेषसमावेनाविशेषपुनः श्रुने रभावाताअनःप्रयोगभेदःपर्यवस्थानाजीवन मिन नामानि निमित्ने नैमिनिकस्य न्यागायो चियाचमसि इमानजीवननैरन्नर्यण प्रयोगनरन्नापनि सायं नः कोलयोविहितवाना नस्माज्जीवनस्यपरुषधर्म नित्य न्य प्रयोगौभिन्न ॥हितीयाधिकरणामारचयनि। ॥ शाखाभेदान कर्मभेदोन वा कर्मात्रभिद्यते। हर्ष काठकनामादि बहुभेदः रगाम॥३॥. ग्रन्थहारादिनाद्येने युज्यन्ने भेदहेतवः॥ रूपादिप्रत्यभिज्ञानादभिकर्म गम्यता

m
जैमिनीयन्यायमालाविरसहिध्यायः॥या अधि-२
काठककारावमाध्यन्दिननैतिरीयादिशाखामुदर्शपूर्णमासा क
मम्निानमात्रशाखाभेदानकर्म भियनाकुनाभेदकारणानांना
मभेदादीनां बलमपलम्भाना काठककारावादिको नामभेदः।
रोरीवा न्यधीयानाः केचिच्छाखिनोभूमौ भोजन चर
निाशाखान्नराध्यायिनी नाचरन्नीनिधर्मभेद सकपाशाखा
यामधीना खेचे दयो मच्चाः पलाशशाखाच्छेदादयःक्रिया
श्वशाखान्तरेक्य्यधीयन्न इनि पुनरुक्ति एवमशनयादयोभे
दहेनवउदाहायान ल्पायुषामनुष्येण सर्वशास्वाध्ययन
पूर्वक कर्मानु ने कर्नु शकामातस्माच्छाखाभेदेनकर्मभेद
इति प्राप्तेबमारूपाद्यभेदादेकं कर्माग्नेयायकपालादियागा.
रूपं यदेवकरयां शाखायां नदेवान्यत्वाप्युपलभ्यनादर्शपूर्णमा
साभ्यां यजेनेति यागरूपःपुरुषव्यापारश्चैकविधादर्शपूर्णमा
साविति कर्मनामाय्येकमास्वर्गकाम इनि फलसम्बन्धी व्यकः।
नस्मादभित्रंकमीपूर्वपहिनववन्यथा सङ्गच्छन्ने। 3
दिक ज्योनि गदिवन्न कर्मनामाकाठकेन यजैत्यश्रवणाना
काठ मधीन इनि प्रयोगाद् ग्रन्यनामेन्यवगन्तव्यमाभूभी
जनादिरध्ययनधर्म पुनरुक्तिरध्ये नभेदा दु नि
यु. पिशाखानरस्थोपसंहार यिनकर्मान तुंशकातान
स्मादनन्यथासिहरूपमन्यभिज्ञानाछाखाभेटेपिकमनभि ।
इनि माधवीये जैमिनीय यमालाविलरे
हिनीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥
॥समानश्च दिनीयोऽध्यायः॥

जैमिनीयन्यायमालाविलरेगन-ध्यायः॥पा अधि वृत्तीयोग्ध्यायः॥ हितीये कर्मणां भेदे सिहे भित्रक्रियास्त्यम। बुभुत सिनःशेषशेषिभावोनोऽत्राभिधीयते। ॥अनेन रितीयन्तीययोरध्याययोः पौर्वापर्य निरूपित्तम पतलीयाध्यायस्यप्रथमपादै प्रथमाधिकरणमारचयति । अशान्ट्रीशेषता शाब्दीवानशासमनोतिनः। क्रियाकारकसंसर्गमाचेव्यनपजिसम्भवान॥१॥ गुराप्रधानभावनसंसर्गन्निभवन्यसो ॥ व्युनपनिसम्भवानाशाब्दतास्यानक्रियादिवन॥२॥ यदिदम स्मिल्टनीयाध्याये प्रतिपादित शेषनाच्छादमाकुनः केनापिशब्देन शेषत्वस्याप्रतीयमानत्वाताव्यत्नपचोहिशब्द प्रत्यायकाव्युनयनिश्च नशेषशेषिमावे क्वचिद्यालोकेस चैत्रक्रियाकारकान्वयस्यैवसुनपनिप्रयोजकावदर्शनानाथ नःशेषनाया अंशाब्दत्वाचायमध्याय आरम्मयीय इनिचेना मैवमाअन्वये शेषशेषिभावस्पान्तर्भावाना नहिगुणप्रधान भावमन्तरेणान्वयःसम्भवनिाइयोर्गुणयोःपरस्पराकाङ्कारहि नत्वेनान्वययोग्यत्वाभावानासवं होम्प्रधानयोरपिानी व्यु नपत्निसम्सवान क्रियाकारकनदन्दयो यया शाब्दसानथानदन्च यान्ननःशेषशेषिभावोपिशाब्दशनस्मादयमध्यायथारम्भरणी। यः॥ ॥हितीयाधिकर मारचति। स्वरूपहेनून स्लोत्रस्तो वा नैवानिरूपान्॥ पारार्थ शेषताहेतूरूप नेनोपस्तशिनम्॥३॥ ननांव शेषावस्य स्वरूप निस्पयितुं शकानानयाहिशेिष वं नाम किमविनाभूतवं प्रयोज्यत्वं वाविध्यन्नविहिनावा। नाद्यषड्यागानामविनाभूनानांपरस्सरशेषावप्रसनतान हिनीयापुरोडाश कयालेन तुषानुपवपत्नीत्यत्रानुषोप पा प्रति शेषस्यापि कपालस्यतन प्रयोज्य भावानाननीयः।

गा जैमिनीयन्यायमालाविरमगारध्यायः॥पा अधि४ विथ्यादिविहितस्पलाशशास्त्राच्छेदस्यमयपिशेषत्व विध्यन्न विहिलवाभावाना नस्मानास्ति शेयतायाःस्वरूपम्। पिहेतुर तिविमानःशेषः सववादिति कस्पचिनोरनिरूपणादिति। प्राप्ते ब्रूमाविमनःप्रयाजादिरशेखायरार्थवानाभृ दिव दिति हेतु:सुनिरूपिना अविनाभूतत्वादीनां लक्षणानां डलर पि परार्थःशेष तिालागास्यादुशवानानेनलक्षिनया रखरूपमा नच्पारार्थस्यैव हेतुत्व लक्षणवेच कूर्य ना आकारभेदन नड्नेहाना स्टाले गृहीतव्याति सहायोन्य दोधक ओकारी हेतु इनरव्याहया बोधक कारोला मानस्माच्छेयनाया हेनुस्वरुविधेन। तनीयाधिकरणमारचयति । किंदव्यगुणामकारमात्र शेयोऽथवा फलम्॥ पुमान् कर्मचसो हावादेयो मनभेदतः॥४॥ शेयवमुप रिले द्रव्यादावाह वादरि। पासथै शवना नच सर्वेवस्तीतिजैमिनिः॥५॥ स्थाकपालादिकं ट्रेव्यमाअरुणिमादिको गुणाः। घोनो सादिक संस्कारमानेषुत्रिवेवशेष वर्ग:फलमाननर मिी पुरुष दर्शपूर्ण सौ कमीन हि फलादीनां त्रया शेषाव मस्ति। उप रितस्यशेषवलक्षणस्य लोदिवभावादि। दरेमनमापारार्थ तल्लक्षणमभिप्रेत्य फलादयोपि शेषाद निजैमिनर्मनमानथाच त्रीणिसूत्राणि पयलोकर्माण्यपिजे मिनिःफलार्थवानाफलच पुरुषार्थ नापुरुषश्च कर्मार्थ दिति। तत्रोपकारिवमति समाप्रधान ने पिस्वामिनिगर्भ दासोपकारित्वदर्शनानानस्मा जैमिनिमन मेवमुव्यसिहाना चतुर्थाधिकरणमारचयनि॥ श्रुनाबी ज्यसान्नायधर्माःसायंगामिन-।। यवस्थि साडू-र्य फलापूर्वण सग । अवानगपूर्वसत्त्वान सामान नैनैव मङ्गलो॥

गरसा जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेणान-ध्यायापारअधि.५॥ श्रुत्याव्यवस्थापिनास्लेमाहिप्रकरणोलमा॥ ब्रीहिया अवधानप्रोक्षणादयाज्यधर्माजनपदनावेसरणादयः मानायधर्मा दोहनानचनात्याने सर्व फलहेनुनया दर्शपूर्णमा सापूर्वण सङ्ग छन्ना अवान्नरापूर्वस्य कस्यचिदभावानासकेन। पूर्वेण फलसिहावपूर्वान्नरस कल्पकाभावानाफलापूर्वप्रयु: चानुष्ठीयमानाधर्मा यस्मिन कस्मिन्नपि द्रव्यग्नुविना लापूर्वजनयन्येवेनि साङ्क-र्य प्राप्त माआग्नेयादयःयड्याला भित्रणवर्जिनो विनखग-संभूय फेलापूर्वजनयितुं नशे वन्तिामनस्तजननसमर्यान्यायादिजन्यानिषड्वान्नगर्दा विकल्पानिानेषुपुरो श द्रव्यवयागेजन्यापूर्व त्रीहिनता प्रयोजकमा प्रत्यासन्न चाना फलापूर्वन्नु नैन व्यवहिनमारका माज्यधर्माणां सान्नायधर्मागां च ननद्रव्यकृयागजेन्यायान गपूर्वेणैवसामान मर-निगनथासति ननदपूर्वप्रयुला सस्ता रासनदपूर्वसाधनत्र निद्रव्येष्वेव व्यवनिश्पन्नाननु र्श पू यः सप्रकरणमात्र संस्काराणां विनियोजकमानच सर्वह निद्रव्यसाधारणमिति नदवस्थमेव साइर्यमाअयोधतान पविमोकस्स ब्रीहिवेवसम्मेवानलेवावधानःनिावाज्यसाना ययोकाएवं विलापनमाज्य सवारोहना दिकं सान्नायएवेति वादमादृशर्थानां धमीणां व्यवस्थिनवेश्य्यदृशी भादाणा दया समर्यरनेवेनि चेनामैवमा ब्रीहीन प्रोसनिायाज्यमवेक्ष न इत्यादि दिनीया शुन्या व्यवस्थापिनत्वान। श्रुनिथप्रकरणाद बली पसीनस्माद वस्थिताधर्माः॥ ॥पञ्चमाधिकरण रचयति॥ द्रव्य फरक लादेसाइये वाव्यवस्थिनिः॥ यज्ञायुध सर्वेषां समलेनोव सारः॥८॥ वारस्योहननादेश दवैयर्यमईरेसनि। अनुवादोह्यायधोतिर्यवस्थानेन पूर्ववनाला दर्शपूर्ण सयो भूयनासलचकपासानि चाग्रिहोत्रहवी A- ॥१०॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरेन-ध्यायापात्यधिई शूर्पचक्रष्णाजिनंच शम्या चोलूखलंचमुसलंचयचोपला चैतानि वैदशयज्ञायुधानीति स्काशब्देन खड्डाकारकासुर या अग्निहोत्रहशानिर्वापसाधनं कालपात्रमाशम्या मुसलाका कायमानत्रव्रीह्यादिद्रव्ये खवधानादिसंस्काराणा माइये निरा कनेपिस्फरकपालादिद्रव्यारणामुहमनपुरोडाशयपरगाथा क्रियासुमाइये निराकर्तुमशक्लमायेनकेनापि व्ययस्या कस्साच्चिन क्रियायां कमायामपि श्रूयंमाशास्य यज्ञायुधवस्या विरोधाना नह्यव्यवस्थामात्रेण यज्ञसोधनवमपेनी जिप्रासन मास्फोमोहन्निाकपालेषुपयनिाअग्निहोत्रहवण्या इवीषि निर्वपनि शूर्पण विविनति कृषााजिनमधलादुलूखलस्यान स्तुणानिशम्यया दृषदमुपदधातिाउलूखलमुसरनाम्यामबह निाइयदपलाभ्यापिनीयेनेयो विशेषसंयोगबाधकानी चा क्यानां वैयर्थ्य साङ्कर्म्य पक्षे प्रसज्येनाव्यवस्थापक्षेपि सम्बा न्धसामान्यबोधक यज्ञायुधवाक्यमनर्थकमिनि चेनाना उद्धा ननादिवाक्यसिद्धार्थानुवादवानानच वैयरीन्येनोहननादि। वाक्यानामेवानुवादात्वमिनि बाच्यमाबहुवैयर्थम्य जघन्यावा. नानचायनं यज्ञायुधानुवादस्य वैयर्सेमा यज्ञायुधानि सम्भ रन्नोन्यासादनविधानायोपयुक्तवाना नस्मादवधानादिसंस्का रइव कपकपालादिद्रव्याणि व्यवस्थिनानि. व धिकरणामारचयनि। क्रीणान्यरुणयन्येननमड़ीवा क्रयेकभाक्॥ क्रयगानन्द नकीर्णमवेद्रव्येषुरक्तिमा॥०॥ ट्र द्वारा ये योगान नभागे चान्वयःपुनः। सोसान क्रयेगणस्याथाद्रव्येसंनिहिनेचसी॥३॥ ज्योनिशेमे श्रूयनीअरुणया पियकहायन्यासोमंक्रीयानी। तिनवारुणाशब्दो सरितमानं गुसमाचगणिविषयत्नया प्र युज्यमानस्यापि नांगहीनविशेषगा विशिष्टबुद्धिरिति न्यायेनगु रणवोधकवान। अन्वयव्यतिरेकाभ्यां गुणमात्रै नदव्यन्पनेचा ॥१०१॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरेशन यायापा-श्यधिः तस्य चारुणिमगुणस्यतनीयानुन्या सोमयसाधनबंपनी। योन नुपपन्नमा अमूर्तस्य गुणस्य वासोहिरसयादिवनक यसाधनबासम्म नननमानीयाश्रुनैर्विनियोजकन्या भावना प्रकरणस्यात्र विनियोजकावं वक्तव्यमाप्रकरणाचप्रहरममा द्यखिलद्रव्येवरूणि नंनिवेशयतिानचानेनन्यायनपिङ्गा। ध्ये हायनीशब्दार्थयोरपि सर्वद्रव्यागामित्वं शङ-नीयमानयोः शब्दयो चि नापिड-लवणे अक्षिणीयस्यों गोःमा पिडा शाएवमकहायनीयद्ययकगोवाचिनी शब्द न पिं विशेषा गाभूतधर्मभेदाच्छब्दयमानञ्च युगपन प्रवृत्तसहर्मयविशिा हंगोद्रव्यं यसाधनत्वेन विदधातिानचे नाव्यमिनस्ट्रव्य। निवेशयितुंश माअरुणिमगरण द्रव्येयुविशेषणवे नान्द नुयोग्य न नेषु निवेश्यना नत्रैवारियोजना अरुणयेत्येनत पृथग्नावरमाननीयाश्रुत्या प्राकरणिकानिसाधनद्रव्यांगि सर्बारण्यनूय प्रानिपदिकेनगुणो विधीयतायानि ज्योनिशा मे साधनद्रव्याणि नानिमारण्यरुणानि कर्नव्यानोतिनस्मा। द्गु सङ्कीर्ण नि प्राप्तेमायद्यय्यमूनों गुणस्तथापि हा. यनवदक्षिवच गोद्रव्यं वछिनतिन द्रव्ये साधन मितिन दहारा गुणस्यक्रयान्चयोभव एवं सनि वाकरभेदोन भवि व्यत्तिाननु पभेदाभावेऽपिलक्षणा दुर्वागागुणवाचिनःश ब्दस्य गुणिद्रव्यपरवाङ्गीकाराना मैवमागुणास्मेवात्र नृतीया साधनाचमुच्यनातच द्रव्यहारमन्नरेण नसम्भवनात्यर्था पन्यादा बच्छेदकत्वं कल्पोनहिग्रह चमसादिद्रव्यमप्या वच्छिद्य मि चेनानानस्स द्रव्यस्य क्रयसाधनावाभावेना नदवच्छेदकगुणस्यश्रूयमाण यसाधनाचासिद्धेगवहिवा ससा क्रीयान्यजया कोणातीनि वस्त्रादीनां क्रयसाधनवान दवच्छेदोऽस्ति चेतानाने यान्तरसाधनवानानहित त्राग्निहोत्र पयोदध्यादि। कल्पवन। नुवादेनवरुवा दिदा व्यविकल्पोविधीयता वाद्यस्य क्रयमात्रस्यामिहोत्रवदन्या जैमिनीयन्यायमालाविलग-ध्यायः॥पायधि- त्राविधानांनतनो वस्लादिद्रव्यविशिशःक्रयान्नाविधया हिस्वधाकागतमेकहायनीदव्यमपेक्ष्य वस्वाद्यवच्छेदोयुक्त । नस्मान येण साक्षादन्विनयोव्यगुणयो पश्चादापच्या परस्परावच्छेदकावेनान्वयान सन्यारुण्यविशिरैकहाया न्या क्रीमानीत्यर्थः पर्यवस्पनिनिस्मादारुण्यगुण-क्रयहेतुमेव हायनीमेवभजने। ॥ सप्त धिकरणामारचयनि॥ संमार्थिग्रहमित्येकोग्रह शोध्य उत्नाखिलः ए उद्देश्यसव्यायाउ देयवदादरान॥१२॥ प्राधान्यानहगाहोरेकवमनपेशिनम्। नहिधीवावरभेदोऽतोड्यो सर्वशोधनम्॥३॥ सोमेश्रूयनोदशापवित्रण ग्रहसंमार्शनिदिशापवित्रंयास खण्ड नत्र यथा पशुना यनेनेन्यत्रोपादेय पशुगनमेक विवशिनमा नहद्देश्यग्रहगतमप्येक विवक्षित माकिच्चाग्रहशब्दस्य जातिवाचियेन जाने संस्कार्यवे सनि नदोश्रयभूने येस्सिनव स्मिनपियनष्नेिन संस्कारेशाजानि:संस्कृता भवनिनिस्मे देकरवग्रह-शोधनीय इनि प्राप्तेब्रूमः।ग्रहमिनिहिनीययाग्रह स्योद्देश्यनया प्रयोजनक्जयाचप्राधान्यं गम्पोपहंप्रनिगुण सम्माधिप्रनिप्रधानच्च गुण आवर्जनीय इनिन्यायेनयावन्तो ग्रहासन्निने सम्माननीयाःएवं निश्चयेसति सम्माजयितव्य ग्रहयनाया अबभुन सिनवादुद्देश्यगन मेकत्वं श्रूय मागामय विवशिनमायाचनानेदमुद्देश्यगनमा किन सय विधेयर्याम निमित्रावाकाभेदापने ग्रह समज्यानं चेकमिन्येवं विधेयार्थ भेदाहाकाभेदक्षपशुना यजेनेत्यत्रयागंप्रनिगुणभूतःपशु नहि प्रनि गुण प्रधानस्यानिरिति कश्चिच्यायोमलोनन यनोया बुभुनसिनवाच्छ्यमाणामेकन्वं विवक्षिनमिनिवैष म्यमानवजानि संस्कानि असूनीवानानतीजानिहा गद्रव्यलशको यहशब्दानाचारनिरु निस्मानं सर्वग्रहाः ॥अषमाधिकरणा रचयनि ।

मनीयन्यायमालाविलगानन्ध्यायापारअधि.१० चमसादिचसंमन्यानोवानस्पालिमार्जनम्॥ एकाववग्रहत्व. मनादरणासंभवान॥२ अबाधोवादरेहेतुचर्चा भेदन नैव हि ॥ चमसादौ चसैमार्गःशु नहिषयार्पणत्॥१५॥ यहमित्यत्र प्रत्ययार्थभूतमेकावय ने विवक्षिनमानथा प्रानि पदि यस्य ग्रहावस्याप्यविवक्षासम्भाव्यतेनिनो ग्रहशब्दस्यसो मपात्रोपलक्षकवादग्रहा मिव चममानामपि सम्मार्गमा सो मरसैकनिहरणप्रयोजनसम्भवाञ्चचमसादयोपि संमार्जनी या इनि प्राप्माएकवं वरभेदेन दुरावाच विवक्षिनम्॥ अनुग्रहत्व कुनोनविवक्ष्ये नाननःसत्यपि प्रयोजनेप्र गा भावाचममादौनालि संमार्गानच विषयापेक्षया ननकल्यन माग्रहशुपव नहिषयसमर्पणानातस्मानास्ति संमार्गः॥ नव धिकरणमारचयति ॥ भवेन सप्तदशानिर्वाजपेयस्य यूयकः उन्मान श्यर्ग जपेय ई.पशोरुन॥१६॥ नन्नयति रमान कम्मायोइशिन्यदः।। जर्वपात्रेखादिरेग्रेसयु वेनि कर्मण॥७॥ यूपहारापशोरईपशुहार च कर्मः ॥ सोमिकावाहाजपेयेयूपो तिपशुविना॥२॥ वाजपेयप्रकरणे श्रूयते। सप्तदशारविर्वाजपेयस्य यूपोभवनी। निनित्रयूपदव्यगर्ने सप्तदशारनिशब्दोदितं यदूर्धमानं नाज़ पेयकर्मणोङ्गमाससदशारनिशब्दूवाजपेयशब्दयोरानना नाप्रकरणचैवमनुगद्यता यदि कर्मणःसाक्षादूर्ध्वमाननसम्म वनानहि जपेयगर्ने दिरसून यन्योडशिपात्र नरिमनद न्माने प्रथमं संयुज्य नदबारा कर्मणान्ने नीति प्राप्लेबमाससद शारवि'पा सामानाधिकर यूपेनसामान संबधोन स्य चयूपस परखडान्वादुन्मानं यूपहागे पोरभवनिनिस्यापि पशोवोजपेयाङ्गवान पशुहारकर्मणोङ्गमायद्यपि वाजपेययू ॥ ॥ ॥ ॥१०॥ जैमिनोयन्यायमालाविलरेशन-ध्यायशपारअधि.. पशब्दयोगनन्नय्यमम्मि नयापि वाजपेयस्य सोमयागतया सा हादयूपसंबन्धाभावान पशु व्यवधानमभ्युपेयमावाजपेयस्से। निषठ्याः संबन्धमात्रवाचियेन व्यवहिन संबन्धमय्यसायभिध नांदेवदलस्य नीनिवनायत्तुसप्तदशारनिवाजपेययोरानन्ना यं यच्च प्रकरण नभयमविरुद्धमापश्वङ्गत्वेऽप्यन्तनो गोजये। याङ्गलागीकारानाकिच्चापूर्वपो यूपशब्देन घोडशिपावं लक्ष गीयमासिहान्नेले नासा दोषः। दशमाधिकरणामारच्यति॥ अभिकामं जहाँनीनियुक्त करिवलस्य नन किंवा प्रयाजमात्रस्य कुतस्त्र कश्युनं भवेत्॥ प्रपाजाभिकमायोः क्रियावादुभयोरपि। मिथःसंबन्धराहिल्यान्मैवं नेपि समन्वनः॥२०॥ कार्नु योगाददोषशेन समानेयं समाहिनिः॥ तनःप्रयाजसानिध्यान ननकर्ने स्पसंयुनिः॥२१॥ दर्शपूर्णमामयोःप्रयाजसमीपे श्रूयते। अभि मेजहोनीनियनत्रा होमकाले यदेनदाहवनीयमभिनः संचरणं ननन स्नदर्शपूर्णमा सका संबध्यनो नतु प्रयाजमात्रकी कुमाअभिक्रमरणस्यकि यारूपस्य कारकत्वाभावेन प्रयाज क्रियया संबन्धासंभवादितिचा नामेवमाविया रूपत्वादेव दर्शपूर्णमासक्रिययापिसंबन्धासम्भ वाना अथाच्येनायभिक्रमग कर्तृकारकेया सामान संबध्यान दहाग कृत स्नदर्शपूर्णमासकर्मणा संबध्यन इनिा नदेनन समा धाने प्रयाजसम्बन्धपि समानमाशनःसनिधिबलान प्रयाजक त्री मंबध्यने॥ एनदेवाधिकरणं वार्निककारमनेनारचयनि। यहाबलिव सानिध्यादस्लि प्रकरणे तनः॥ दर्शादिप्रक्रियाधीने क्रम स्याजदङ्ग-ना॥२२॥ अवाम्नरप्रकरण समिधो यजनीन्यतः॥ तन्मध्यपाठानस्याङ्गजइहागंदर्शशेष ॥२२॥ अस्मिनपिमने नावेवं विषयसंशयो।पूर्वनिरपनहेतुमात्रमन्या ॥९०५॥ जैमिनीयन्यायमालाविलगत भ्यायापा-१ अधि.१२ नाप्रयाजसनिधिनोऽपि दर्श पूर्णमासप्रकरणस्यप्रबलवानामा करणिकेषु जाननेखभिक्रमणी निविशन इति पूर्वपंसाममि धोन्यजनीत्यारभ्याम्मानमवारप्रयाजप्रकरणमानन्मध्ये भिक्रमणामाम्बानमानस्पचामिक्रमणविधरुभयने प्रयाजवि षयैर्वारःसंहवाभि क्रममा प्रयाजमात्रेनिविशन ति गा द्वान्न। अस्मिन्नपियो महाप्रकरणं न विरुध्यनोमयाजदारा। दर्शपूर्णमासयोनिवेशाना एकादशाधिकरणमारवयति॥ उपव्ययन इत्यस्य सामि न्यङ्गनाथवा। दाहिना प्रक्रिया वानरानोऽस्तिहानिमः॥२॥ लिड्दनेजाभूतनिधिनसंज्ञकमन्नकैः॥ विछदेसनि दहिं महाप्रकरणोनिनःग२५॥ दर्शपूर्णमासप्रकरणे विश्वरूपो वैवाष्ट्र इनि प्रपाठके सप्तमा छु मयोरनुवाकयोः समिधेनी लामामानमानबके निविन संज्ञ नाममे महानसि ब्राह्मणाभारतेन्यादीनां मन्नाणां ब्राह्मणाम दशमे काम्पाः सामिधेनीपसागराकादशैतूपवीतमेवं विहिता मानिवीनं मनुष्याणां प्राचीनावीनं पितृणामुपवीतं देवानाम पव्ययते देवलक्ष्ममेव नत कुकनेनिानत्र पूर्वन्यायेन सामि) नीप्रकरणस्यावान्तरस्साङ्गीकारान सामिधेन्यङ्ग-मुपदीनमिः नि चेनानानिवि ब्राह्मगन सामिधेनीमकन्सास विच्छे। दिन नानच निविदामपि सामिधेन्यजया नत प्रकरणों पा दविच्छेद कवमिति वाच्यमालिड़े ने निविदामयारा वगमाना पाहत्यधिकरणाभूनमग्निसंबोध महानसाच्या दिभिनिविहाकारगरुनसाइजननाय नदगुणा आदेचन्ने न संब निर्वचनमेवं श्रूयना निविनिवेदयता नचिक्दिा निविवामिनि ननु सम्पगिध्यनेऽपियामि गभिलाःसामि घेन्यदनि व्यनपत्याना अध्यत्र जननहारेगाग्य एवेति। चेतासन्तुनामानैतावना परस्परमडाडि भावनि विविध नां सामिधनीमकारणामा निचिन् प्रकरणनीय वीनस्य निविदा

॥१०॥
जैमिनीयन्यायमालाविलगतध्यायः॥पारअधि१३
गावस्यादिनिचेनानापूर्वोजगनुवाकयोनिविदामश्रवणेनप्र
करणाभानं संनिधिना नदेड-वमिनिचेनानकाम्यसामिधेनी
भिर्व्यवधानानानच म्यसमिधेन्यङ्गना शनी सिनिधि
नःप्रकरणस्य प्रबलवाना नस्मादव प्रयाजन्यायाभावादर्शपूर
रामामाइमपचीनमा हादशाधि रणमारचयनि ।
वैकडू-नादिकं पात्रंपवमानहविषये ॥
यते खिलेप्रकरणादाधान चितमननारस
अनर्थक नद्रे यहविचे नियते ॥
नाधानहविषा सास्याहा इयत्तेऽखिलेभवेत्॥२॥
धानप्रकरणे दारुपात्र हो र्थयज्ञार्थ चयनाने दूर
रगो वैयज्ञावचस्यान्न चिनेन जुयादवैकडूनो यज्ञावच
स्यानुहयादेवनेनेनिायज्ञावचयज्ञप्रचारहेतु नत्रवारमा
वैकडूनादिपात्रं प्रकरणाबलादाधाने त्र ममन्चेनिा रातेनपा
त्रेयांधाने प्रयोज भावादाधाना३खपव नहविःश्वेवानन
पात्रंनिविशनोअस्तिहि पवमान हवियामाधानाड़वमानना
रणे पाठान्वति स्वग्निमादधीनेन्य स्मिन् प्रकरणे प्रजापनिर्वा
चःसत्यमपश्यदिन्यस्मिन्ननुवाके त्रीणि हवींषि निर्वपनी दि
ना. नानिविहिनानिनिनो यथा सप्तदशारविन्द वाजयेयेसा
सादसंभ ने नदङ्ग-पशोर-निविशतीनदिदमपीति प्राप्त
ब्रूमः अग्निमुहिश्याधान यथा विहितमानथा पर नहीं।
ष्योपायदाहवनीये जुहति नेन मोऽस्वाभीष्ठःप्रीन इत्याहवनी
योद्देशेन पर्वमानहविहीमविधानानानस्मा दमिसंस्कारवना
स नानामाधानहविषा नास्ति परस्परमादिभावान म
नि प्रकरणास्यपात्रप्रति विनियोजकत्वाभावाद वैकड़जोया
ज्ञावचर इनि वाकोन दर्शपूर्णमामादिसर्वयज्ञघुनर्विनियज्य
n योदशाधिकरण रचयनि।
त्रनी पूर्ण सेतो धन्वन्यो नुदर्शगे।
इति प्रधानशेषत्वमुक्तं किंवाव्यवस्थिनिः॥२८॥

॥१०॥ जैमिनीयन्पाय लाविलरेगन-ध्यायापा-यधि-१४ क्रमेण प्रापिता मन्वायत्वारोऽप्याज्यभागयो। क्रमाद कांबलीयोग्तस्वादशादिशेषनारा न त्यसोमसकोलिनाभारवादिकालयोः॥ दशादेश वस्थि प्राप्नोवा दुव्यवस्थिनिः॥३०॥ दर्शपूर्णमासप्रकरणे श्रूयतो वानी पोर्णमास्या मनूचेने धन्वनी अमा स्थायामिनिनित्रेदं त्रघ्रीयुगलं धन्वनीयुगलंच होत्र ण्ड याज्यभागयोः मेग्नि गिजा नदित्यन केनाम्ना तमाउदाहतेन तु णवाकोन दर्शपूर्णमास्यागयोंसद् वि घिरवगम्यननत्र वास्प प्रबलवादेषा मन्त्राणां दर्शपूर्णमा सूयागाङ्गवमान् ज्यभागाइमिनि प्राप्ते ब्रूमा अमित्रा। गिजा नदि मेयीत्र बेनीवं सोमासिसन्पतिरिति सो हिनीया चैनी। अग्निःप्रनेन मन्मनेन्यानेयोप्रथमा धन्वनौ। मामगीर्भिला क्यूमिनि सौम्याहिनीया वृधन्वनी नत्रा मुख्ययोर्दशंपूर्णमासयोगियोरानेयपुरोडाशमहावादाने। योड्यस्य विकल्येनपुरोऽनुवा बंकथञ्चिद्भवता सौम्पयोतु। तच सम्भवनिासोमदेव अभावानानाग्नौषोंमीये पिका बलासोमो विद्यनाकिन्चापौर्णमास्याममावास्यायामिति सप्ता मीस्यामाधारचं गम्यतानच्च यामवाचिवे यागस्य मुख्यत्वान्न सम्भवति।कालस्स तूपसर्जनचानवाचि युक्रमाकिञ्चों प्रयाजमन्त्रानुवाकस्यानन्तरमेवाय मनुवाकः पठिनःसचाज्य भागयोरङ-या क्रमाननु मुख्ययो दर्शपूर्णमासयोजनस्मान मन्त्रचतुष्टयस्य मुख्य यागाडावमा किन्वाज्यभागाइवमान वेतन क्रमेणैव लब्धमानत्राय्यानेये प्रथमाज्यभागे मन्त्रो प्याग्नेया सौम्मे हिनाये सौम्य इत्येषा व्यवस्था लि नैव लस्यने । ढमान पि नौयुगलं पौर्णमासी काले धन्वनी युगला ममाचास्यायामित्ये व्यवस्था पूर्वमप्राप्ता ब्राह्मणवाक्येनाभि धीयन इनिन वैयर्थमं ॥ ॥ चतुर्द . धिकरणमारचयति ।

॥१०८॥ जैगिनीयन्यायमालाविस्तान-ध्यायः॥पारअघि-१५ हनोंडावधने निलुगायुलपराजिकाम्॥ दर्भातरण एवाई हलशुडिरुताखिस्ने॥१॥ तन्मात्राङ्गवमत्रस्योदानन्नय्योन्मकानक्रमान।। लिङ्गप्रकरणाभ्यांतु सर्वानु नशेषता॥ ३२॥ दर्श पूर्ण सप्रकरणे श्रूयतोहरलाववने निकाउलपराजिर गानीनिवेद्यामालगीतुं सम्पादित स्तुगालम्ब उलपराजिः नत्र हस्त शुद्दिदर्भालरंगावाकायोरतर्पण पठिन न मप्रमाणन हलशुद्धिास्तरणमात्रस्याङ-मिनि चेनामेवर अवनजनं हस्नसंस्कार संस्हनी हरलो सर्वान ने योग्या विन्ये नाशं सामर्थ लिङ्ग-माप्रकरणाञ्च दर्शपूर्णमासयोः फुटामाअनःप्रबलाभ्यां लिङ्गप्रकरणाभ्यां क्रम धान सर्व यो हनशहित अयं न्यायो वाग्यमेपिद्रष्टव्यःसचवागया ज्योतिष्टोमप्रकरणे श्रुनः।मुष्टीकरोनिावाचं यच्छनीति। एनन्नरमेवेदं श्रूयता दीक्षितमाघेदयनीनिाआवेदन प्रका चैवं श्रुनः। अदीशिष्टाय ह्मण इनि त्रिस्पांशाह देवेभ्य एवैनं पाहं त्रिरुचैरुमयेभ्य एवैनं देवमनुष्येभ्यःप्राहेति। त्र मुशीकरणवानियमाभ्यां हल हागन चापले निवा ने सनि मनस एकाग्रस्य सर्वकर्मसु ग्यवंलिङ्ग-मानेनक्रमे बाध्यते॥ पन्चाधिकरण रचयति ॥ चतुर्धाकार्य आगेयःपुरो शइनीरिनम्॥ चतुधाकरगां सर्वशेषो वानेयमात्रगमा॥ उपलक्षणनाग्नेये युनानःसर्बशेषता ॥ अनी मीयसेन्द्राग्ने यनास्वाग्रेय नमः॥३॥ नागेयत्वं नयोर्मुरव्य केवलायन यान॥ नेनैकस्मिन परोडाशे चतुर्धाकरणस्थिनिः॥३५॥ दर्शपूर्णमामयोः श्रूयनाआग्नेयं चनुर्धा करोनीनि। नत्रायव न्यामाग्नीषोमीययोपि पुण्डाशयोरग्निसंवन्याटायशब्देना रोडाशत्रयमुपलस्यता नतस्त्रयाणां शेषइति चेनामैवमानध ॥१०॥ जैमिनीयन्यायमालाविलरेव-ध्यायापारअधि? पेय इत्ययं नहित संवन्धमाने विहिन, किन्तु देवनासंबन्धाअा निश्चकेवली हिदेवन्ययोःपरोडाशयान देवनातिनो देवनैकदे शेन कृत् स्वदेवनोपलक्षणादाग्नेयत्वं नयोन मुस्थमिनिमुख्य एवाग्नेये चतुर्धाकुरण व्यवनिते॥ ॥इति माधवीये जैमिनीयन्यायमालाविलरे तनीयाध्याय स्वप्रथमः पादः॥ हितीयपादस्य प्रथ धिकरणमारच्यति ॥ देवोपसदनवाईमिगीर्मुख्यगौणयो। नचिङ्गमर्थयोर्म नियुक्त मुख्यएव ॥१॥ शब्दार्थ दुयो ज्येने विनियोजनमा प्रथ वगमत्वेन मुरये नविनियम्यनेगा वर्हिदेवसदनं दामीति लवनप्रकाशको मात्र आम्नोनयनत्रा लवनप्रकाशनसामर्थ्य लक्षणेन लिईनायमची लवनक्रिया यो विनियुज्यतालविनव्यं वहिईि विधमामुत्य गोगीचामुख्य कुशकाशादि दशविधदर्भरूपमा गोणं जननसदृशं नगान। मानस्मिन् वर्हि शब्दस्य माणवकेनिशब्दवदागयोगेन प्र हजवाननया सनि मुत्यवहौगास्यापिशब्दार्थवेनदर्भस्यात गानरस्येच लवने मन्त्र विनियोग इति प्राप्त अमःमुख्यस्य शोध प्रनीत नमुखे मनं विनियुज्य चरि थलिई विलम्ब प्रनीति को पेशा न करोति। तस्मान्मुख्यसैवलवने मन्त्री नियम्यते॥ द्वितीयाधिकरणमारचयति ॥ पेन्द्र निवेशनेन्यग्नि ईपये भजेदि । प्रकाश्ये मुख्य डून्द्र गौणमयोऽनुपूर्ववन॥३॥ एकस्य गोगा ध्रौव्य मन्त्रस्यै नुवादतः।। गौशानातोश्रयुपस्थाने मन्त्रःश्रु नियुज्यनेय। अग्निचंयने निवेशनासर-मन दा दिका काचिदैन्द्रीसमानाना। नस्पोनराई इन्द्रो ननस्थाविति पम्पमानवानानन्म विषयी जैमिनीयन्यायमा विलगतध्यायः। अधि.४ ह्मणं चैवमानायने निवेशनामगम वमनामित्येन्यागार्हप त्यमुपनियन इनिायनेन ह्मणेन गार्हपन्यायस्थाने विनियुज्य मांनी मन्त्रोऽर्थन शयन मुख्यमिन्द्रंप शयति मु शेन्द्र स्वर्गाधिपनिःसह सानन्दशब्दस्य रूढ नागौणविन्द्रो। गार्हपत्यानी र्यगुणयोगेन यज्ञसाधनन्वेन मुखेन्द्रसे दृशावाना नत्र पूर्व येन शीघ्रप्रनी मुख्येन्द्रप्र शिंन सनि मन्त्र ह्मणयोर्विसंवादं नि रयितुंगार्हपत्यशब्दनमुखेन्द्रो गाई पन्यसमीपदेशो ले गीय इति प्राप्ते मइन्द्र हपन शब्दयोरन्यनरस्य गौरवश्यम्भाविनिसनि विधायक दमा थवेन विधौलागाया अन्या नप प्रार्थवेनानुवादको मन्त्र रावेन्द्रशब्देन वहिलक्षायिष्यनिानने गार्हपत्यप्रकाशनेसमर्थमेव मन्त्रमन्द्रोति तनी निर्गार्हप ज्योपस्थाने विनियुड्ने चुनीयाधिकरण रिचयति॥ हविष्कदेहीयोमन्च्यत्रिवननस हयेन। विनियोगोऽवधाने स्यादाहोने नके॥५॥ हरेन्द्रीय च हानं गो हान्निई न्य ॥ पाठेन प्रापितं त्रिचे हयने रुपेचारगीः॥६॥ विरभ्यामो विधानव्यो.निन्यं प्राप्तेरभावनः॥ हन्तिना लक्ष्यने लाप्राप्नो सोहयनितथा॥॥ विनियोगे वा भेदोलिझदाहानशे ॥ नैन्द्रीन्यायः भावादबहिन्यायनसंख्यगः॥॥ दर्शपूर्णमासयोःश्रूयनोहविष्छैदेहीनि त्रिख वाहयनीनिादे नामर्थे याहा सम्पादयति हविकृता नामेनां सैवो वर्य रेहीनि ब्रूना चाय मन्त्री ह्मणेन यताहविकृदेही न्याह व देव हविष्कृतलाना यती निमिमम र्याध्वर्य वि रेमव नं कुर्व हयनीत्यर्थः। नेन कोन मन्चो वधाने विनियुज्यनानन्वाहाने समर्थो नत्वव न इनिचे नानान व नलक्षक नायथा पूर्वोदाहनायामैन्द्रामचीन्द्र वि नेस ॥११॥ जैमिनीयन्यायमालाविलगवन्ध्यायः। श्यधि। शब्दो गौ अनहदेहीनि पदं मन्चगनवनावधाने गौगांभविष्यनि अन्यथाम ह्मणयोगह्वानपर यमाणमवघ्रनिनिप दमनर्थ स्थाना समवयानमुद्दि तत्रमन्त्रस्यत्रिव च। विधी भेद इति चेनानात्रि प्राप्तवे नानुवादक ना स्पाश्चिकारखा मयं मन्त्र एड्रे त्रिवारमभ्य मानः। यतिपदं वेही वदव नपरनयोप रगीयमि प्राप्त मात्रिरभ्यास नि वत् प्राप्तिः पाठमात्रे नसिध्यनि। विच्छावा दिया ना स्वाचिनस निया नानो सौ नित्यवद धीयान वज्रन्निन्य वैयर्थमान न। लस्यापि विधी भेद तिचेतान। लस्य। प्राप्त नान ह्वानमन्यस्मिना लेभवनिान नोपर्थ : लहानमपि मच्चसामर्थ्यादेवपानात्यानवि धेयमानह्येहीनिमन्चपाठा नमन्तरेयोपपद्यनामनव्या ख्यानचोदाहामानवायंवा र्थःसम्पन्न अव न लेय दाह्मानं नस्पत्रिरभ्यासः लिव्य इनिाअनरव शारखान्तरे वि स्पश्माहानानुवादेन भ्यासो विधीयन।त्रिग य निमाया हि देटिना एवं सनि मन्त्रा पिविनियोग भेदः स्या त्। लिङ्गेनवा ने विनियुज्या नावधानानवेन्द्रीन्यायोग्त्र प्रसगीनीया त्यसंभवानाबहिवसदनं दामीत्यत्रोकन तु न्यायेन मुख्य र हानेलिङ्गनमन्त्रविनियोगधनववधा। नरूपेगौ हाने। दा नशेषोमचः॥ ॥चतुर्थाधि रामारचयनि । उति नभवदेदग्नीदग्नीनित्यादिकेन । छणुन चनमिन्येवं पठन्। विमुच्चनिएर। मन्त्री विधेयो सो मन्त्राखु न मो योभ विनियोज्यौन लस्थलमा युज्यतेविधी॥९॥ मन्त्रार्थानन्द नत्र नहिधिवश ने॥ अग लक्षणाप्यनु नेन कासोविधीयते॥१॥ ॥

॥१२॥ जैमिनीयन्यायमालाविलगवाध्यायगापा अधिप ज्योनिटोमेसमामनन्तिाउनियनचाहाग्नीदग्रीनविहरेतिान था वनं वणुतनि बाचं विसजनीतिानत्राग्रौधंसंबोध्यारि विहरणादि प्रयरूपोमचोग्नेनवाकोनोल्यानशेषनया विनि युज्मनी नथो मुर्षि वानियमिन चोदीक्षितस्य वाग्विमोके जनं करातेनि मन्त्री विनियुज्यनोनचात्र पूर्वोक्तावेघानशब्दा दुस्थानविमोक शब्दो काललसको। नन लियोरवधानका लवदर्थमाश भावेन विधेयाचे सनि लगाया अन्याय्यत्व दिति प्राप्ते ब्रूमः।अग्निविहरणप्रेषे पयःपानरूपवनसंपादन प्रेषेचान्वितावेतो मचौन तून्याने वाग्विमोके चानोसम यो विनियोगासम्भवादगल्या लक्षणामप्पङ्गीकृत्य कालोवि धीयते॥ पचमाधिकरणमारचयनि । प्रतरं सतवाकेन पहरेदिनि कालधीः॥ अगाडिनावा न लो जुषनेत्याधनन्वयान॥ प्रहरिलदे र्थसंस्कारवान नदन्वयः॥ संपाद्यो देवताहारा तनीयाश्रुतिनोडना॥१३॥ दर्शपूर्णमासयोरामायना मतवाकेन प्रस्तरमहरतीनि। इदं। द्या ट्रथिवीभद्रमभूदिल्यादिको मन्त्रमनवाकवनस्मिन म नवेऽग्नि संबोध्य व सक्तवागसीत्यामानाना प्रल दर्भमुशिक्षन स-प्रहरणमग्नी प्रक्षेपण नत्रसंक्तवाकेनेन्यनतापदं ले लदा यनिाही मवेस्मिनापर ननन पाटकालाध्वर्यु-प्रनरी प्रहरेशान त्वत्रपहरण मन्नोऽयं विनियोक्तुं शवयनपूर्वोकश्रयम चवदनान्वयाभावाना अग्निरिदं हविरजुषनावीवधन महोज्या योकनेत्यादिकं मन्त्रपना पुगेडाशमेवया उदोऽनिःस्वस्मि न्यज ने वा नजोवाइल्प नवानिनि नस्यार्थशनचासोप्र स्लरपहरणोऽन्वेनुं शक्य इनि प्राप्ते बेमन सूक्तवाकेनेनि सनी याशुन्या ग्रहरणे मन्चो विनियज्याने चान्यनमन्वयाभावः। मन्त्री त्वयं पूर्वमि नग्न्यादिदेवान स्मास्यनिप्रिलरप्रहारण वेश्देवनासंस्कारः अनो देवनाहारा मन्त्रमहरणयोरन्वयान्म ॥ ॥११॥ जैमिनीयन्यायमालाविलगाव-ध्यायः॥पाराशि चो विनियुज्यनान्नुपहरणं नाम प्रक्षेपमात्रमान तु देवनाश नप्रक्षेपायजिधानोरश्रवणाना तथा मनि देवना मनाभायो ननद हारापि न्वय इति चनामैवमादेवताना सझावात। अस्मादिदेव न शकस्य सूक्तवाकस्य ननीया शुत्या प्रहरे इन्वं बाध्यता यदि प्रहरणेऽप्यायो देव भवेयुजनदा ने न प्रकाशनेन ह थे मन्त्रस्य लभ्येनानतो देवनाकल्पनेन उद्देशपूर्वकस्य प्रशेपस्य गत्वंसिध्यनिन देवना झगस्से वान्यः॥ ष धिकरणामारचयति ॥ प्रहनेरखिलःमूक्त को ई-स्पाद विभज्यवा॥ स कून वगानेन विर्भ साङ्ग-नानहिरा दर्शपूर्णिमयोदेवाननुमन्य विभज्य नाम्॥ आध्यालिड्न घि भागेनामनिरुच्यनेय॥ पूर्वादाहने मन्त्रसूतवाकसमाख्या कृतस्त्र मन्त्रविषयाया। झिकैः कृतने तच्छदप्रयोगात्। ननःसर्वोऽपि प्रहरणाझमिनि चेनानालिनेन समाख्याया पिन नानस्मिन्मन् पूर्णमा सदेवनाम्नान स्मिंश्चिदागे दृश्यनो अग्नीयोमाविदं हविरा जुषेनामिनि।भागान्नरेज दर्शदेवनाम्नानमाइन्द्राग्री इदं हविर जुषे मिनिाइट्र इदं हविस्जुषनेनि महेन्द्र दे हविरजुषनेनि चाइन्द्राग्नीन्द्र महेन्द्राः पुरुषभेदेन दशैं व्यवस्थितानया सनि मन्त्रालड़े नंनतद्भाग सननन काले व्यवतिष्ठनोसक्तवाकर शब्दश्च भागे यौगिकासक्तं वक्तानि नव्युत्पनेयागकाले नजन्मच्चेण सम्पगुतमादेवं वक्रीत्यर्थ अन एव होना ख्यानमा अग्निरिदं हविरजुषने ह देवनारला अ रोरधामति वा वैनदाहेनिसरीरधामायाराचिनों सुशानकु मत्यर्थः। तस्मादयं विभज्य विनियुज्यते॥ सप्तमाधि रणामारचयति ॥ ऐन्द्रानादीषयः म्या याज्यायप्युदिनाः क्रमान। राख्योरताय लिहू-संचार्या नियमोऽथवाई।

५११४॥ जैमिनीयन्यायमालाविलव-ध्यायः॥पास्यधि.॥ लिडंक्रमसमाख्याभ्यां प्रबलं नहशादमः॥ अकाम्याखपिसंचा-याज्या:सर्वत्रकासनिः१॥ समाख्यानान कागडयोगःक्रमादिवियुयोजनम्॥ अपेक्षने देवमात्रंशक्तिःकाम्येकेगारतनः॥१८॥ काम्पेश्यलनकाराडे क्रमेणामानारोन्द्राग्नमेकादशकपालनि पद्यस्य सजाना वायुरियादिनाामजाना ज्ञानया वायुर्विगना विप्रतिपन्ना इत्यर्थः इन्द्रानीरोचनेत्यादिके मन्त्रवाण्डेयाज्या नुवाक्या क्रमेणाम्नानावनोदकाम्ययाज्यानुवापाकाण्डमिर तियासिकानां समाख्ययावगम्यानयोरिटिकाण्डमन्त्रकाराड यो प्रथमाया मिष्टो प्रथमपटिने याज्यानवाको झ्यादिव्यव स्था क्रमेण क्रियतामचगानं वेन्द्राग्नलिई काम्यायां नित्या या चैन्द्रानेटौ नेयाज्यानुवाकये विनियुड्नीलिङ्गचप्रबलमिा ति सर्वत्र क्योर्विनियोग इति प्राप्ते ब्रूमा नात्र लिङ्गेन क्रमा समारोप बाधितुं शवरेनोउपजीव्यत्वात्। इन्द्रादि देवता सरू पमात्रप्रकाशन लिङ्गमानच नावन्मात्रेण मन्त्रकर्मणोरङ्गाडि भावानातः ममाख्याबलान्मन्त्र . ण्डकर्मकारयोः सम्बन्धी वगतो सामान्य नमन्त्रकर्मणोः संवन्धोऽवगम्यते। विशेषत स्वस्मिन् प्रथमे कर्मण्ययं मन्त्रः प्रथम इनि दवगम्यने निन्द्राने वैन्द्राग्नमन्त्री नवैश्वानरमन्त्र इत्येनाशीवि शेषो लिड़ेनैवावगम्पन इति चेनानालिसाधारण्ये कमा। पेक्षरणना रोन्द्राममे कादशकपाले निर्वपेचातव्य निनि। हिनीयेटिपिानन्द्रानी पठितौ। मन्त्रकाण्डेयोन्द्राग्नी। न वनि मिन्यादिकमपरमैन्द्रानं याज्यानुवाक्या युगल माम्बानम निहि नत्र क्रम मनरेण निर्गतुं शक्यमानच क्रमेणैव नन् सिहेर्लिङ्ग मप्रयोजकमिनि वाच्यमा चचिलिङ्कास्वव्यवस्थ पकवाना सेन्द्रावार्हस्पत्येपिरेकैवानानारायंकामयनराजन्यम नयोब्धो जायेत जान नंश्चरेदिति तस्मासनमै बार्हस्पत्य चसैनिर्वपेदिनिायराजपुत्रं जाय मानं प्रति राज्ञः पुरोहितस्या न ॥११॥ जैमिनीय य लाविलरेगनध्यायः॥ अधि.१० अविधेग्रहणादीनां भक्षणे निखिलो स॥ अक्षियुनेस्वंयथालिई विभज्यने॥२॥ ज्योतिष्मे हुनस सोमस्य शेवभक्षणेवि नमाअतए माअभिषयाह नोयेहु अन्य परे सदसि सोमभक्षय नोनिनिस्मिन भक्षणे ग्रहणावेक्षणा निगरणसम्यगजरणार रोम्सन्निामन्चश्मोही नया कैसे नयनत्र भक्षरगं यथा साचोदितमानन ग्रहणावे रण निगरंण सम्यगजरणानि चोदिनानिान विहिनेषु मच्चो विनियोगमहनिासे ख्या भयानक सत्येवंरूपाभसा मात्रविष ने न। तिस प्यन कस्यभरा एव वि नियोग इनि से ब्रूमः विहित न्यपि ग्रहर दोन्यक्षि तानिानो रेकेाभ सम्भ नाअनलेवनवाकोय विनियो नत्र भलेही रम्या खिनो वाहभ्यास समि न्नो ग्रहणं प्रकाशयानाएही हान हुभ्यां वी र गीन्येन चदर्श नारचक्षमत्वा देवसोम सुचक्षा अवस्य पमित्ययं भागोम्वेक्षण प्रकाशयतिशोभन चक्षुरहं मनुष्ये प्रत्यानं वामवेक्षियोयेत्यभिधानानाहिन्व मे गात्र दिर्मा मे अनाभिमति इत्यन्तः सम्यगजी प्र काशयतिगात्र प्रीणनेनोधोभागे भ्यतिक्रमणानिषेधेनचा दवग नाजरणं नाक्षिसमानेन विनापि भामिहरिति के नानाजरणपर्यन्तस्यैव सार्थकमस नानचजरणे पु गभावः सम्यगुपवेशनादेशरणार्थ नामन्द्राभिर गि दिर्भशया मीन्यन्ना भक्षण प्र शयति।न चिड्रेन समारख्या धि विनियोगः कर्नव्यः॥ दश घिरमारचयति। मन्द्र। वसुमच्चैनिय नर्पणभयो। विभ मन शतमिसंयुक्त मशग३॥ लिङ्गाभिागो मैवं नो वृप्तिभक्षणानोऽन्यतः॥ लिङ्गं विभ ॥ ॥९१५॥ जैमिनीयन्यायमालाविलगन्ध्यायापा-२अधिर च काम एवं भवत्ययं मातगर्ने देवरुनविनेनं केनाप्यमा निक्हो जानश्च शत्रून मारयन संचरेदिति नाजपुत्रार्थे। यमितिमन्नकाराडे नदिबिक्रमे याज्या पुरोऽनुवाक्य इन्द्रा बहस्पनिदेवनाके दिविधे श्रानात इदं वासास हविरित्या दिकमेकं युगलम्। श्रस्मा इन्द्राहस्ती इत्यादिक मपरम। नयोःप्रथम युगलस्य क्रमेण विनियोगेपि हिनीययुग्म लि नैवविनियोकव्यमानस्मात् क्रमसमारख्या सहवतेनलि नकास्ये शिववैना याज्यानियस्यन्ने । ॥अष्टमाधिकरणमारचयति ।। आग्नेय्यानीभ्रमित्यग्निदेवनाकाऋचोऽखिलाः। उपस्थाने प्रयो व्याःप्रज्ञानाएवना उन॥१॥ साधाररायन शब्दोतःसर्वाभिस्तदुपस्थितिमा विशेष विधिसंक्रान्या प्रकृताभिरितीव्यनाम्॥२०॥ ज्योनिशेमे श्रूयता आगेय्यानीध्रमुपनियन इतिानत्राग्नीध्र नामकस्य मण्डपस्य यदुपस्थान नद्यथा कया विचादा शनयोगनयाग्नि संबन्धिन्या कर्तव्यमा अग्निर्देष यस्यार ऋचःसाग्नेयोनि साधारणो विशेषस्या प्रनीनेरिनिचेना मैवमान प्रकरण पठि ना माने योनासूची क्रनुप्रये व्या पारसाधनाव प्रकरणादे वगनमाको सो व्यापार इनिविश बबुभुनमायामाग्योधीपस्थानरूपोऽयमिति बोधयनयं विधि विशेषमात्र सकामनौति लाघवम्।अप्रकृनानी नूपयुक्त व्यापारसाधनत्वं न व्यापारविशेषश्चेत्यभयमनेन बोध्यन इति गौरवमानस्सान प्रकृनाभिगोयाभिस्तदुप स्थानमाएवमैन्यासदो वैष्णव्याहविर्धान मिन्यत्र सदोहानि धनिनामकयो मण्डपयोरुपस्थान प्रकृनाना मेवैद्रागावै यावीनां च प्रयोग रनि द्रष्टव्यम्॥नवमाधिकरणमारंचयनि॥ भहीत्यनुवाकोऽयसभिक्षणागान॥ ग्रहरणादी यथायोगविभज्य व्यवनिने २१॥

॥२१॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेगाव-ध्यायः॥ पा.२ अधि.११ लिङ्ग-स्थासम्भवेवाक्पशेयान सर्वोऽस्तुभक्षणमा मन्द्रामिभूतिरित्यादिर्जुषाणा सोमस्य पवित्यनोभागो हटाया रुचिममिभवन्याः सोमं सेव नां निहाया स्मृतिं प्रकाशयनि। क्समगणस्येन्यादिर्भस मीन्यन्तो भागो भक्षण प्रकाशकः। नत्रःपूर्ववचिड्रेनविभज्य विनियोग इनिचेनामैवमान खल तिभशमादन्येन रेण जायनेोकिं तर्हि भक्षणानु निष्पा दिनी हिमानथा सति कस्मिन पारेनतिषशको भागो वि नियुज्येता ननो लिङ्गेन विनियो सम्भवाद् भक्षणमन्त्र वा वरस्य शेषस्तृप्तिप्रकाशभागो भविष्यति। उपयु श्चन यं॥ भागः।तृप्तिसहितभक्षणप्रकाशनेन पुरुषोनसाहजननान्। तस्मान्मन्द्रादिः सर्वो भक्षणे विनियुज्यने। एकादशाधिकरणामारचयति। इन्द्रपीनस्पतिभसामन्त्रीश:किमिहेन्द्रके। केवलेन्पत्र वोहाचसर्वत्रोनयथाशुनम्॥२५॥ ऐन्द्ररावसमर्थ नशीमेवान्यमारगम।। ऊहोवन्येषुकमैकोऽप्यस्यूहो भनभैदनगाई। इन्द्रेश यस्मिनसवने सोमःपाने इनीरगोन॥ सवनस्थेषु सर्वेषमन्त्रोऽनुहेन पल्पनाम्॥२०॥ भक्षमत्र कश्चिदेश इन्द्रपीनस्न्येवं विधायनानन्द्रेण पी तस्य सोमस्य शेष मायामीत्यर्थो भवति। नया सायस मन्च स्येन्द्रप्रदानशेषभक्षराराव समर्थवानवायं मन्चो विनियु ज्यान तुमैः वरुणादिशेषभसरणे। तस्मादमन्चकमेव नग समित्येकः पूर्वपक्षः। इन्द्रपीन स्पेनि पूदा समर्थवे पि मित्रावरुणापीनसेन्येवमूहे सनि सामर्थ्य भविष्यनिान । नेय यागस्य नि नगन नयेज़मिनि मन्त्रसवि कतो साथै चौ सूर्याय जुटमित्येवमूहः क्रियते।इहन कमै कपात्रोह इति चेताना मभेद ख-भाभेदेोप्यूहितं शका दिति द्वितीयः पूर्वपश। इन्द्रपीनस्सन्यत्र वईबीहिरव्यानन भपात्र विशेषस्थिनाः सोमरमा तारानु ॥११॥ जैमिनीय य विस्लानध्यायः॥ २अधि-१३ पुरुषावे स सस्पेति सूत्रेणान्तोदान प्रसङ्गाना दार मतपद नमा इन्द्र पदि तुखन छुदानम्। सति बह होम पूर्वपदा नि सूत्रेण पूर्वपद । खरवि नात सम पदम घुदानमेव संप नाइने पीनः सोमो यस्मिन सवना विग्रहानासवन परवेमा द्रमाण एवेतिनियन्तुमसमर्थवान सर्वभक्षणेषन्हें यं मन्वप्रयो व्यइतिराहान्नः।। पहादशाधि रणमारचयति ।। ऊहपोया नचिन्यने यंपन्चके । सेन्द्र हुनेण्ये तब्लेषे होत्रकैश्चमसस्थिनेगर॥ सोमोसनीय देवेभ्यो संभपने नदा॥ इन्द्रोन लक्ष्यो लक्ष्यो नशेषः र्थ यः॥८॥ उनीनवसंबदोन पूची देव नरैः।। अन् इन्द्रस्य सिद्मथै लेख्यो सा निस्सह॥३०॥ पूर्वाधिकरणे योग्यमूहरूपो दिनीयःपूर्वपक्ष लन् प्रसङ्गान त्वाचिन्नास्पेशा न्यायपञ्चकेनोह विषयश्चिनामैत्रावरु छंसिपीवादय विजो होत्र ने चसन्नि मिन्द्रो हुनअनन्तरं चमसस्थे हुनशेषेपुनःसो नरम नीयदेच मनरेभ्यो होत्र अनव दू रेजु तिमित्र वरुण मित्रं वयं हे इति नेण मि वरुणोया ब्राह्मणाछ सौन्द मि वयं इति मन्त्रणेन्द्रय मरुनीयस्य हिसय इति मन्चेण मरुनो सवं पश्चात सोमाभस्यतानस्थिन् भसगो मि विरुणा पीतसे मन्त्र जेहनीयानंदानी न्द्र मित्रावरुण पीनस्सन्येवं मिन वरुणाभ्यासह नेन्द्र उपाणीयाकुतः इन्द्रशेषे पुनर नीनस्य नेन शेषेण सह मित्रावरु द्यर्थ सनि नसणे + मह ॥११॥ जैमिनीयन्यायमालाविस ध्यायापार अधि-१४ न्द्र संबन्ध राहि न।पुनरुनीतस्यैवान्यार्थचान पूर्वस्येनि चेनाना उन्नयन लेमि वरुणोद्योन्यमिति सं ल्याभा वानप्रदानकालनु पूर्वशेषेण सहैव मित्रावरुणादिभ्यःप्रदी। यानरमादिन्द्रसंबन्धहि नेन्द्रो लक्षणीय इति प्राप्नेब्रूमः। भूत संकल्पना प्युनयनं रि माग मै वरुणादिया गार्थमेवानननस पूर्वानुष्टिनेन्द्र र्थवं संभवतिानस्माद बीनो मि वरुणादि संक्शेष इन्द्रसबह एवेन्युभयभसा रणे मि वरुणादिभिः सहेन्द्रोऽयुप शीयः॥ ॥त्रयोदशाधिकरण रचयति॥ हिंदेव शेषादिन्यस्थाल्या ग्रयणामिधाम स्थालों तलनःपानी वनस्यग्रहणे सनि॥२॥ ननसारो हिदे कि सार्थ पानीवन ने। उपलस्यान पूर्व येनासु फ्लक्षणम्॥२॥ अन्य ग्रयगान पानीवनो नैनस्य विधन। काहापूर्वदेवेषु पत्तीवानेव लक्ष्यने॥७॥ ऐन्द्र यवादेयो हिदेव ने शेय दियस्थाली गच्छ निपुनरपि नस्सा ग्रयणा ली गच्छतिानस्सा। ग्रयण ल्याःपानी वनाग नान पानीवनस्य भक्षा इन्द्रवारवादयः उपलशगी पूर्वाधिकरणे य मित्रा वरुणादिमि महेन्द्र उपलक्षिना नहदिति नै मायद शु पात्रेरणे पानीवन ग्रयणाहह्मानी गया पात्रस्यापा दानव श्रवणाननो निःसनख सोमरसस्य नन संबन्धपने सति ५ नपत्नी वद्देव यै ग्रहणं भव न सत्यायन भिचस जीवनस्य पूर्वदेवेषाङ्का लिापुनमुन्नी त सोम ऐन्द्रशेष समुष्मान सैसस्य भक्षण में व रुगादी मिवेन्द्र पि संबन्धो नापनीनि वैषम्यमानस्यार नपानीवनः भय इन्द्रवा दयो नोप सगीयां। सचनुई शधि र॥ रचयति।

॥१२०॥ जैमिनीयन्याय विलगान-ध्यायः॥ अधिरई सहपत्नीवता शानद्ग्रहे सस्यनेन ॥ सहवश पिलेयुक्नेदेव नमोऽपिलक्ष्यते॥ सहत्व त्रं घुस्या पांतृत्वमशब्द ना चोदनाया अभावाचन देवोऽनोनलक्ष्यते॥३५॥ तस्मिन्नेव पानीवनग्रहे शेषभक्षरणमचे पनीव मेह प्युपलमरणीयः। कुनगद रपि तद्देवू नान होमम स्वगतमा ग्नाइपानी वन सदैवेन सोमं पिव स्वाहेत्यस्मिन् मन्त्र पत्तीवन्तमग्नि नेन पदेन संबोध्यन प्रा देवेन सही भिधा नपानलेन पत्ती वन व दुरू हेवालमाततःपत्नीकलष्टपोनस्सेत्युपलक्षण मि पान ले सहाव न मात्रं सुसरित्यनेन पदेन पाने यतानतु पात्रत्वम्। संबोधिनस्य व पिबन्यनेन शब्देन सामानाधिश नानच पादसहभाव त्रेण च त्वमा सहैव दशभिःपत्रेभरें वहनिगर्दभी त्र५ या बोर न्वादर्शनाना मन्त्रः। शिवलावर्देवत्वमिति चेन मापानीवन माग्रयणाद्गह्मानीन्यत्र पुरानीनेान देवत्वान नोपल गीयः॥ ५ दशाधि रण रचय पानीवन्न स्त्रयलिंशहे खान्। दये मी। यानवायाज्य ने देवावादुपेलाम॥६॥ एकोऽनियेज नेन दिनोऽन्ये वह्निनांग तोऽग्नेरेव देव न्ये मुपलक्षाम॥३॥ तस्यैव वनग्रह मनिसंबोध्यप व मध रियस्त्रिंशहे। न्' दये भिधीयतापत्तीवन स्त्रिंशनं त्रीश्च देवाननषधे वह मादयखेति। घमनुमन इय नेिन सोमरसैन मादनीयवान त्रयस्त्रिंश देवा माअनले भरणे लक्षणीया । चेनानायज नेन म दनीय रेव नहेव नात्रयस्त्रिंशहेन वहि इति नने मत्र देव मानस्साचोपलेक्षेणाम् ॥

॥११॥ जैमिनीयन्यायमालाविलग-ध्यायः॥पारश्यधि.१७ बोडशाधिकरणमारचयति । सोमस्याग्रनि प्रोक्तानुवषद र देवना लक्ष्यानवा देव वा यात्रिशहिला रना प्रकृती विद्यमानोऽनिरनदेशादलक्षिनः।। उद्देश्येन्द्रोलक्षिनोऽनोविकनावपिननथा॥३॥ सोमस्याये वोहीत्यनुयजनीनि श्रूयनानवानवषटकारस मान्यव र्णिको निर्देव ।नत्रयस्त्रिंश मिव वन्हरटे मामन्ने वहिं संबोध्य सोमपानवाभिधानानानस्मादगिलक्षणीय इनि चेनानाप्रकृनावलशिनवानापन्दश्चमसम्प्र निमदतरेवि नि रूयान बैन्द्रस्य सोमो गाने मीयते चानेनैवेव सोमः। निन्द्रेषु सोम सब नास्लीनि सर्व सोमधर्मा पेन्द्र देवानेन्द्र अधर्मका धर्मसाकाहाश्वोरकेन मधर्मका इनि विनिवम् गृहमारास मीयमानस्य च सोमस्यैन्द्रव मिन्द्राय वासुमन झादिग्रहणमन्त्रादवगम्यतोनसप्रकृति भूतस्पेन्द्रचमसस भसोऽग्निरेनुवषट्कारदेवो नोपलशिनम कुनः ग्रहणे नदुद्दे शाभा नाइन्द्रलू हे श्यत्वादपलसितः। एवं विकृतावस्यद्देश्य है नामेवोप लक्षण न्याय्यमान पिपलश्यः। ॥सप्तदशाधिकरणमारचयनि। अमनपसमाश्रित्य के चिन्तान्तरवयम। अहोऽस्ति नो वा मोऽस्यत्र विकृती नस्यसम्म न॥४॥ सोमेनेनि विधःसर्वप्रदान समवनमा अविकारयनहोतोऽनेन्द्र निर्मचभमाशा उभ्यःपञ्चभ्यः कायाचिन्नाभ्यः पूर्वस्मिन्ने धिकरसोयोध्यम नैन्द्रेषमन्त्रं भक्षणमिन्य रूपःप्रथमः पूर्वपक्षनमेव मनसि निधायपुनः कलाचिन्नानां त्रयमभिधीयता अनेन्द्रतरीत्या विकृतिविनोहसम्भवादस्यहइतिचेनानाअनन्द्रामा विनिया सम्भवाना सोमन यजेतेयन पनिश्रुनःसोमःकर्मणोऽङ्ग-मान। नप्रदानविशेषस्य करसचिरङ्गमा एवं सोमासर्वप्रदानेवा ॥१२॥ जैमिनीयन्याय स्लाविस्तरेषत-ध्यायः॥पा-अधि.१६ भ्यस्यन. तिसर्वाणि समप्रधानानिामनरेन्द्रासामनेन्द्राणांच निवि निभावासम्मवाचारपत्रोहः इन्द्राय वसुमन इ. दिमन्त्रोलिङ्गादैन्द्रविषयोऽनाने वना निविकनिभावः ध्यनि। नस्मांडनमन्त्रस्य लिङ्गादेन्द्रमात्र विषयवादनन्द्रेवर ब भक्षणाम॥ ३ दशाधिकरणामारचयनि ।। समन्त्रकममचं स्वादैन्द्रामादिभसाम्॥ सेन्द्राध्यान्द्रपान सम्भवाजत समन्त्रकमम॥ नेपानमशरीरस्सयन दान न मिश्रगम्॥ मनोयनुन मि हलस्मादेनदमन्त्रकम्॥४३॥ यदेनदैन्द्राग्नं राजानीति विहिते शेवभारणमा नरेन्द्राग्निभ्यं पीनःसोम इन्द्रे पि पीनो भवनीति लिड़े-नैवविनियोगान मत्रमशामिनि चेनामैवमा नवमाध्याये वश्यमारादेव धिकरणान्यायेनाशरीरस्पेन्द्रस्य पानासम्म नाअथ पीनश ब्देन दानं विवस्येनानदानी मिन्द्राय दनः सोम इति मन्त्रा भवनिनिचात्र यज न इन्द्रमुहिश्य देदी। किं चिन्द्राग्नीज यानस्साहानं मिथ विययमामचनुन मिश्रविषय इत्यमन के भक्षणम्॥ एकोनविंशाधिकरणामारचयनि॥ ऐन्द्रदाने पि गायत्रमात्रयुक्त थवेनरैः।। छन्दोभिरपि युक्ने राघोमन्त्रे तयोक्तिनः॥४॥ इयोसमी बहु हिरे छन्दानुन कृचिन॥ नाना छन्द्रस्येन्द्ररावे चिन्नयमीरिना॥४॥ सवनार्थेन्द्र पोनोकि रिन्युयाटन मीरितम् ॥ नेन सर्वप्रदानेषु मत्रपाठीय स्थितः॥४६॥ नस्मिनेव मशमन्त्र यत्र छन्दस इन्द्रपीनस्पेनि श्रूयतेोग त्रमेव छन्दो यस्सेनि मन्त्रपदेस माभिधानादेकछन्दो यु सेन्द्र सोमे भक्षमत्र इनि चेना मैक्माबहुछ्न्दोयनापिका ब्रीहः समान नाएक रंपरित्यज्य गायत्रछन्दो यस्पेनि ग्रह सम्म नाएकछन्दवस्तु सोमोन काप्यस्लिानस्सा ॥१२३॥ जैमिनीयन्याय विस्तरे।त. यापा-वधि-१ बन्दरके सोम ऐन्द्रमदान एवमःनान्यत्र निदेव चिन्ना जयं तमा हिविध चिन्नोंदा तुमागेव सिहानि ना.दर्शि ॥ इति धवीये जैमिनीयन्यायमा स्तरे। तृतीयाध्यायस्य हिनीयः पादः । हनीय दुस्स प्रथमाधि रणमारचयनि । कर्न मञ्चैःसामगाम शु यजुवेन्यमी॥ मन्त्राणां थवेदानां धर्मा मन्त्रग यनः॥१॥ विध्युद्देशेमन्त्रवाचिशब्दाःनो ऋगादयः॥ ऋगवेदोऽग्ने समतपत्र हे मवेदगी ॥२॥ असेजान विरोनलहशा दुपसंहतेः॥ नयनेसति वाकोन धागा वेरगामिना ॥३॥ ज्योनिशेमे श्रूयते। उच्चै ऋचा क्रिया शुयजु । उच्चैः सा पेनिनित्र विधिवाकी मच चिना मृगादिशब्दा. प्रयो नमा वधर्मा उच्चैखादयानया सनि यजुर्वेदोनप अध्वर्य प्रयुज्यमानां अपृच उच्चैरेव पठिन इनिचेनामैवमात्र संजान विरोधियेन प्रवलमुष म मनुमन्य नहशेनोपसंहा रस्य नेनव्यालाना उप मे हि वेदशब्दः शुनःत्रियो वेदा अंम। ज्यन्नानेगवदो योर्यजुर्वेद दिल्यान सामवेदाता त उपक्रम गवेदानुसारेण विध्यद्देशगनाना मयूगादिश ब्दानां वेदपरत्वे सत्यूचोपि यजुर्वदीत पचाउ शुपटनी। याननूपक्रमोऽर्थवाद दुर्वलः। उपसंहारो विध्यदेश न प्रवल इनि चेन। ढमाले मनो हि वियुद्देशस्य वा ल्यम्। इह ने प्रथमती बानपादर उपक्रमःनिरानीमल कावा न बाधकखापश्चाज को नै मानलप्यनोनदेवपक्रमोपसंहारैकवा बलेन॥ निर्णया हाक्यविनियोगोऽयम्॥ यनद। रोथे ॥

॥१२५॥ ॥ जैमिनीयन्यायमालाविनरेगाव-ध्यायशपारअधिः४ ॥हिती धिकरणमारचयनि॥ यजुर्वेदस्थमाधान नद सामनत्र किम् ॥ उच्चैरुपांशुवागान मच्चैःशीघ्रप्रनिता। उनपनि विनियोगोऽत्रप्रक्लोऽनुभूनिर्यतः॥ मुख्यस्यारेन न त गानउपांशु ॥५॥ आधारमात्र मुख्यत्वंगानस्य गुण विनियोगसमुख्यत्वमुनपनेर्गणनालिहाही थाने वामदेर दिसा न्य- नविहित निनित्र यचप्पना नियजुर्वेदगतस्याधानस्याङ्गानि न पिसामवेदे ने मुनपा नन्वान्पनेश्च शीघ्रबुद्धिहे नसामवेदूधर्मेण गेनी चेनानावि योगस्य प्र नामयजुर्वेदेवुनः यएवंवि हान्वामदेव्यं गायनानि गुणेन हिम स्थानुसरणं न्याय्यम कोगुणः किं मुख्य मिनिचेना हि राधान मुख्यमासामग नमड़ त्वेन गुणान सनिधर्म:शिर इन दय धा भून मन्त्राययोपांशुपानान सा न्य व्याधा नुसारेणोपांश गे निाथ विनियोगोऽनु पक विधि मुख्यः उन नि विधिरत विध गुणगत दर नियोग वेदानुसा रेशो 'शुगे निती थिरणामारचयति॥ ज्यानिशमो यजामामवेदयोरति नत्र किम्॥ उच्चै स्वमुन नीचस्वं हेचभानोदनिर्णयाणा यजुष्यधिगते द्रव्यदेवने नत्रत विधिः॥ तवशान खरनिति रुपांशुस्यानुष्ठिनिः॥८॥ ज्योनिशेमेन वर्ग मो यजेने न्येनहाविदहये समा नम नत्र कोविधिःकश्वगु विधानायान ददति जिज्ञास्पयों। मक हेनो प्रनिभानादेनस वेदर धोग्नुछेय इत्यनि य इनिचेनानासोमद्रव्यस्पेन्द्रबादि देवनायाश्च यजुर्वे धिगन दिवाइल्य श्रवणाच नत्रैव विधिरियुपांशुप्रयोग चतुर्थाधिकरणमारचयनि नि येन को जैमिनीयन्यायमालाविलरेन-ध्यायः॥पा अधि५ इंप्र दि त्वङ्गंवा न चाहता॥ अन वैराकाोण का आर॥ भावपिच ना नेन प्रकरणानानं नस्मादङ्गाङ्गि तयोः॥१९॥ साईपादहये योजकवेनोनानि श्रुनिलिजः नेभ्यो शिप्रकरणनामकं किञ्चित प्रमाणन वेदेपश्यामः॥ नहिपदतनसामर्थ्यान्वयै रसंसष्टः श्विवेदभाग केनचिा दाम्नायनोए मापनो वापसमूह-प्रकरण मिति चेनानावावायो सनोःपश्चादेकवा भावानानहि दर्शपूर्णमासा कामो यजेता मिधो यजनी नयो विषयोःपर राश स्पेना दो दर्शपूरी साङ्ग मिति मात्र जादयःफ हेतवःपुरुषमनिरूप नासे दिवनोदश पूर्णमा चुप रणैरुप यो। र नाप्रदीपोपहनच सुर्वनान किं फलं किं दर्शपूर्ण सयारु प स्ण काय संप को नारूप:प्रकरणामा वेन श्या दीना महत्वं प्रमीयते॥प धिकरण रिचयनि दधिनामेति मन्त्रोम यजनेन ॥ साधारण लिङ्गादेर्मानाभा दनग-ना॥४॥ मन्त्रागा मग त्र मेणाम्नान मीश्यते। प्र यावन मो नंय संख्यं ननोडना॥१२॥ य सनिधि य संस्यगवाहनम्॥२॥ शुन्यध्वनि सा पा सनिधेर्मतम्॥ पशुपतिर्थसादे दमीषा मीयगो भवेत् ॥ १४॥ दर्शपूर्ण सयो र्याज ने मन्त्रकाण्डे चिन्मन्त्र या याद धिर दब्योभूर सम इभेयमिनि। मन्त्रस्सापांशु या निवाको न छन। णे वि योग मना या स ने दो यु। ॥१२॥ जैमिनीयन्यायमालाविशन-ध्यायशपाअधिः र्थ विवरण नाताएनयावै व्या दे। अमुरानदभु बनानव मानव्यं दभोनीति मणमादधिर्यात धमाधागे नी योमीययोरयनिए निरकवात्रि सा धारणमाप्रकरणाचत्रयाणामेक मेवाननी मानाभा दय मन्त्री नोपांशु या इ.मिनि प्राप्तेवमन आध्वर्यवे राड मेयोपांशु नी बौमीय मांगों क्रमेणाम्नानानिायाजा मानेन रहे नहिषया मन्त्राः क्रमेणाम्बाना। अग्नेरहं देवर ज्ययान्नारो भूयास दधिरस्य दयो भूर स ममुं दमेयमनी। यामयोरहं देवयज्यया चत्रहा भूयासमिति। नत्र ये यानुसन्धानसम्पन्न प्रारी पृथक् प्रमागणमानथाप । रगर नुसन्धान सम्पनःक्रमः कुनो नमानस्यानानचास्य प्रकरणमा वायोपियोरिवत्र रणयोरे भा नामस्मान प्रोन मध्यवर्जिनः उपांशुया सम ध्यवर्ती मन्नोमास न देशवं मइनि मस्यरूपमा न हिविधमापाठ जमर्थ नचान पाठ नमपि हिवि धमाय सरव्यं सत्रिधिश्चेतिानयोगद्यस दब्धिमन्त्र उदा हरणमाशुन्य दै य कर्मण इत्यय मन्त्रःशोधनीयेयुके तुषु साधारणोभासने।नत्र सा व्यपा णि कुंम्मीशारखा। पवित्रादीन्यन नरेखुमातरिश्वन इन दिमन्वेष्ववभासन इति सविधिना ननपात्रोमणे शुन्धवमिनि मन्त्री विनियु ज्यते। नु न सादे न प धमणिमग्नीषोमीयाइन्वम्॥ नदेवं क्रमस्य वैविध्यं द्रष्टव्यम्॥ ष घिरा चयनि वेदत्र धर्मामुगिभिःसङ्गति लिमिः॥ अनिय निय नियनिन निरूपणन ॥१५॥ होत्रा दिसमाख्यानं नियनेर्ग निर्वाध चान्यवत्त ने विनियो मारी याज्या पुरोऽनुव पागदयो धर्माऋग्वेदे प्री बोदोहन निर्वा पादयो यजुर्वेदाज्यस्तोत्रप्रसादयःमामवेदान स्यैवैतेधा ॥१२॥ जैमिनीय पमा विलरेरध्यायापार अधिक 6 इ! नियामकस्य दुनिस्य येन केनापि, युकोऽपि धर्म इछ्या संगच्छन नि चेतामैवं हौत्र वर्णव मौदगा। त्रमिनि म नेन नियनि ध्यान चसमाख्यानस्य धक चिनप मानस्मादबोधकाच चितवयोरमा एय कारणयोरमा नि लिङ्गादि पच्च वनम होनसमा ख्यानेन धर्मा व पन्ने॥ सप्तमाधि रण चयनि । ऐन्द्रयोपस्थीय वन्हिरिती यो वि ल्यनम्॥ यो बोनश एनिःके लोग ॥१७॥ वि ल्यः लिङ्गाभ्यो गुणात् सम् यः॥ श सानिश एकोनलि नः॥ शतिरु श्रुशी लिङ्गं श्रुत्यन् पम्॥ नैग यान्मके बोधे श्रन्यानो केवल स्थितियार। ऐन्द्रया होत्यमुपनि न इनि भूयने। कदाचनलरीरसिने न्द्रससि दाशुष इत्यसादृगेन्द्रीनवेन्द्र प्रश नाभोइ द्र दाचिदपि नको न भवसिा कि हुनिंदनवने यज मानाय प्रीयम इत्यर्थानवेन्द्र शन सामर्थ्य ख्याचिङ्गा वस्येन्द्र वयक्रि साधन गम्यते। सो मन्त्र इन्द्र। प्रधानक्रिया साधको नभवनानदानीमनेन मन्त्रेणेन्द्रमा शनं पर्थ स्थानानस्मादेन त्ररणाकक्रिया प्रनीन्द्रः प्र न मिन्येताहशयन पादनंलिङ्ग-विनियोगः। मौकि येनि विशेष जिज्ञासा मैन्योपनि त इत्यने विरुद्धप दहयरूपेशा कोनोप नक्रि पर्यवसानं क्रियते। सत्येन्द्र मन्त्रणेन्द्र मुप वेने न्ययमर्थःपर्यव तिात गाईपत्य मि न हिनी न्नपदरूप त्रु गार्हपत्य प्रायंगस्यतान गुणभूतां यन किचिन करणका कि म रेण नस वान रशी हिने मा नि ईपया निमित्ये हशबुझुना दनं नियोगः पिसोपनिष्ठन इनियरहयेन विविशेषकि शेषयो .

जैमिनीय य
वि रामायः॥ •अधिक
पर्यावं नंभवनिान सत्येन्द्र मन्देश ईप मुप धु
त । भवनिानदेवं त्रु लि न्योर्विरोधेस
शे. द्रोहियववाहित इये :पूर्वपनि हपत्ययान्न
धान विशे उप नस्य चगुण न १ नंग
निरिनि न्यायेनोप
लिङ्गयोः यदा हि
नीयः पूर्वपसनश्रुनि नियु व 'मर्थमनुस्यैव
नियत । य वह्नि सिञ्चेद्यारिणा दहदि पि नि
युज्यना जन उपजीव्यत्वेन लि स्य प्रक्ल दिन्द्ररात्मन्ने
गोपस्थेय इति बत्तीयः पूर्वपक्षारोन्द्रमन्त्रस्य ईपन्येमा
वेपि गुण श रस्ती निवेशन
स्विनुदाहरणेपूर्वमेव दर्शिनमान सनि सामर्थ्याभाव न
र्षि शुनिःशीघ्रं नि : लिङ्गनु
नाम पदा दौ भिधेय मर्थप्रतिपादयेन्निाननयम
त्रस्य मर्य निरूप्यताप नसामर्थ्य वशान साधन
नी धान्य चिनी श्रुतिः कलर नोसाच श्रुनिमन्त्रेणे
न्द्रमुप निष्ठेनेति विनियुक्त। तथा मति प्रत्यक्ष श्रुनो साभिः
धेय प्रतिपादन विनियोगयोर्मध्यवर्जिनौ सामर्थ्य निरूपण
श्रुनि ल्पन गैनल इति प्रावल्यानया लिङ्गं ध्यते।
नच प्रत्यक्ष
योगवे मलब्धात्म वेना
ध्य ने शनीयमाभविष्यत् तिनिबन्धस्यै
निय स्यैव मन्त्र पुनर्विनियोगा
नुदे हिनियोजलिङ्गं पस्यानानस्माना
हपयोपस्थाने मन्त्र प्रत्यक्ष विनियुज्यने ।
॥अष्टमाधि र॥ रचयति॥
सोनन । पूर्वाई नरिमन सोदेति चोनरम॥
सदने सादने ये सर्वोऽधैं व्यवस्थिते॥२॥
गच्छब्दादेक वाक्यत्वे भवेदाःप्रिनि॥
लिङ्गस्य सन्नि ए हावा वस्थि ॥२६॥

॥१३॥ जैमिनीयन्यायमालावि रिपध्यायः॥पाइअधिार उदाहनिरियं धेनबैन्द्रसत्यसौ ॥ धाई निरर्थवाद' माण्य प्रसङ्गनः॥२२॥ दर्शपूर्ण सयोः श्रूयतास्सोनने सदनं करोमि एनस्य भार या सुशेवं ल्पयामिानस्मिन् सोदामने प्रतिनिष्ठ वाहाणांमेध मनस्य न । भोपुरी शनव समीचीनं स्थान रोमि नं घृतस्य धार सुसेवितुं योग्यं ल्पयामिा भो हि रभूत स हित मनस्क स्मिन् मोचीने. नउ पश नत्र स्थिरो भवेत्यर्थः नत्र नस्मिन्नित्यनेन नदेनम न चिना पूर्वोत्नराई यो रेक वे सनि मच्चर भावा न सर्वोऽव्ययं मच्चा न रणस्याङ्गमानव विनियोजि शुनिरेवं कल्पनीयाासर्वेशानेन मन्त्रेण नं न नि। सर्वरण मन्त्रेण पुरोडाशःस्थापनीय इत्यपि कल्पनीया सदनाङ्गत्ववान पनि पनावस्यापि नहीं बोधिन ना सनि सदन पनयास्य मन्नस्य विकल्पःसमुच्च खेच्छया भविष्यनीति प्राप्त मायदेनन् पूर्वनिराही योःपरस्परान्चयेन सम्पन्नमे को नदेनदुनराई सदना रो शक्तिमकल्पयि नखं मन्वंसदने विनियोक्तुं ना होता तथा पूर्वाईस्य स्थापने शक्तिमकल्पयि नमत्र प्रस वनाअनोलिङ्ग कल्पन व्यवधानेन वा श्रुति पनि विश्वष्य नोप्रत्यक्षतु लिङ्ग-यं मनिष्यतानथा सनिलिडेन दर्धक्ष्य मुभयोर्यवस्थिनमा नन्वेन्द्रमा गाईपन्यामि त्य पिपदहयान्वयरूपस्य वारस्य विनियोजकपनीने विगधाय नदेवोदाहियनामिति चेनानाना लि नेवीको वाधिने सत्येकै पदस्यार्थप्रत्यायक भावन शु जनविनियोग पसिद्धरनामाण्य मेवोदाहनस्यत्र सज्पना इह तु महावाको धिनेापवान्तर करयो रर्थनीनो लिङ्गविनियोगः सिध्यनीत्यनदेवोदाहरणम्॥ ॥नव मधिकरण रचयनि । लिङ्ग ॥३०॥ जैमिनीयम्पाय विलरेगन-ध्यायः। ३२ पिल अमीषोमाविदं हव्यमजुरांना मिनीरितान् ॥ अपछिधेदमि दिसर्वशयो भवेत्रवा॥२॥ प्रक्रियानो भवेम्मेवं प्र नविना त्रिभिः॥ कान्तरितं तेन भवेन प्रकरणाइलिग३४॥ सक्त केथूयते। अग्नीषोमाविदंह रजुषेना मदी धेना महोज्यायो कानामा इन्द्रानी इदै हेविरजुषे मवीधेना मही ज्यायोड शामित्यादि।नत्र देव च मनीषो सि पर्द पौर्णमास्यादिकाले य देवनं विभज्य प्रयोक्तव्य मिति पूर्वपादे निर्णीतमाय दंह हि दिक मवशिष्टं पद में नदग्री यामनन्त्र गतमप्यमा स्या मनीषोमपदपरि गि पठनीयमाएव मिन्द्रागी मन्चगनमपि पौर्ण स्वामिन्द्राग्री पद परि गेन पठनीयमान सत्ये मन्वभागानां सर्वशेषावा धको दर्शपूर्णमास प्रकरण मेऽनुगृह्यन हा प्राप्ते ब्रूमः पीयोम मन्चशेषसे ग्नी पदान्त्र अवगणना रोन थम नदन्वयरूपं कल्पनीयमानेन वाको मैन्द्रागी प्रव शनं सामर्थ रूपं लिङ्गं. ल्यातच लिङ्ग-मनेन मच्चभागे नेन्द्राग्निविषया क्रियानलेयेति विनियोजिचनीयाधुनि कल्पयतिाननःप्र र विनियोग योर्मयेत्रिभिर्व्यवध नं भव । अमीषोमपदाचयरूपंतु श्रूयमाण हि पंनिभ्यामेव व्यवधीयतेनिस्माहाकीनप्रकरणस्य धित नच्छेब लव व्यवति ने॥ दश धिकरणमारचयति॥ राजसूयेऽभिषे ख्ये गेये देवनादयः॥ नच्छे लेखि र्थी नच्छे से सचिधेः॥२५॥ नेःसर्वशेष कामिये स्वप्रक्रि प्रवला ततः ॥ राजसूये पखिष्टि सोम बहवःप्रधानभूतासनत्राभिषे थित सोम गानस्य सन्निधौ देव दयः शूर तो क्षेदर्दीव्यनि राजन्यं जिनानि शोनः शेष ख्यापयनी ॥

॥११॥ जैमिनीयन्यायमालाविस्तरेनन्ध्यायः॥पा-अधि.११ जिनाति जयति यहच ब्राह्मणे समानं शुन-शेय विषयमा ख्यानं शौनः शेपमानत्र मन्त्रिधि वलाद्देवनादयोऽभिषेच नीयाङ्ग मिनि चेन। मैवमाराजसूयस्य कथंभा काकाया म नह यां विहि देव देयाप्रकरणेन गजस्यशेराजम ये बहुयागात्म इनि नत्र यसर्व ग शेषवमान चाभिषे चनीयस्य चिदाकाका देवना दिवस्लिाज्योतियोम विला निवे नि दिदै प्राकृताङ्गैरेव नदाकालानिवृतासविहिन वि धिवला सकायो प्यता इनिचेना अनेए काडारूपमवान्न प्ररण मा परि ल्पनहारा वा लिङ्ग अनि कल्पना या सविधि विप्र निराजसूयाकाहारूपं तुमहाप्रकरण। कृत देकया कक्षया मन्त्रि ध्यनेन प्रकरणेनेस निधिवाधान सर्वशे देवनादयः॥ गएकादशाधिकरणमोरचयनि। शुन्धध्वमिति मन्तव्य पौरोडाशिकशोधने। साँचाय्य शुद्धी वा प्रथमोऽस्तुसमाख्यया॥शा पौगेडाशिक मित्र प्र त्या नहितेन ॥ सनिध्यनक्तितःकल्प कृप्त रमाक्र न॥२०॥ शुन्धध्वं दैव्याय कर्मरण इत्ययं मनःपौरोडाशिकमिति ज्ञिा कै.समारयाने रडे परिजवाना समाख्ययापुरोडाश सुडे ना मुलूक्ल जुह्मादीनामपि शोधना-मिनि चेन। मै वमापौरो शिक मिनि समारख्यायां प्रकृतिःपुरोडाशमात्रा मभिधनीतहित य काण्डमान चे व रोडाशपात्राणी मन्त्रसनिधि प्रत्यक्षो भव ।कि थोर ल्यायदयुक्तःसन्निधिर्न स्थानानदा मन्त्र प्रतिय दर ग्रन्थस्य पौरोडाशिकसमाख्या नस्पानानखसन्निहिता मिषे दिमन्नारण गेय राडासमाख्या भवति । सन्निहितानुयुजानःमयमं मनः डा दिने गांभ वन्येषानिस्मात् ण्डसमाख्यया सन्निधिं पेरिस ल्य

Jaimineeya Nyaya Malavi

Author
Madhvacharya
Title
Jaimineeya Nyaya Malavi
File name
Jaimineeya Nyaya Malavi
Text
OCR done
Citation
1844
Published
5\12\2003
Publisher
Govardhan_mumbai
Language
Sanskrit
Pages
133
Library
Sv_digital_library
DLI number
383502
Barcode
2040100049162.00
Scanning centre
S.V. Digital Library, Tirupati
Digital publisher
UDL TTD TIRUPATI
VMLT id
XibNjoOtpZ5
Download PDF

Jaimineeya Nyaya Malavi