·श्रीगणेशाय नमः॥ ॥ अथ प्रातःस्मरणम् ।। ॥ हरिः ॐप्रात रग्निप्रातरिंद्रहवामहेप्रातर्मित्रावरुणाप्रातरश्विना ॥ प्रातर्भगपूषणंब ह्मणस्पतिप्रातःसोममुतरुद्रहुवेम ॥ प्रातर्जितुंभगमुग्रहुवेमवयंपुत्रम दियोंविधर्ता ॥ आध्रश्चिामन्यमानस्तुरश्चिद्राजाचिद्यंभगंभक्षीत्या है ॥ भगप्रणेतर्भगसत्यराधोभगेमांधियमुदवाददन्नः ॥ भगप्रणोज नयगोभिरश्वैर्भगप्रमिवंतःस्याम ॥ उतेदानीभगवंतःस्यामोतप्रपि त्वउतमध्येअह्नी ॥ उतोदितामघवन्त्सूर्यस्यव्यंदेवानीसुमतौस्योम ॥ भगऽएवभगवाँऽअस्तुदेवास्तेनैवयंभगवंतःस्याम ॥ तत्वाभगसर्वऽइ जौहवीतसनौभगपुरऽएताभवेह ॥ समध्यरायोषसौनमंतदधिक्रावैव शुचयेपदार्य ॥ अर्वाचीनंवसुवि,भगनोरथमिवाश्चावाजिनआवहंतु ॥

·अश्वावतीर्गोमतीनऽउपासौवीरवतीःसदसुच्छन्तुभद्राः ॥ घृतंदुहाना विश्वंतःप्रपीतायूयंपातस्वस्तिभिः सदानः ॥ ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ॥ अथ स्नानविधिः प्रारभ्यते ॥ नमामि गंगे तव पादपंकजं सुरासुरैवंदितदिव्यरूपम् ॥ भुक्तिं च मुक्तिं च ददासि नित्यं भावानुसारेण सदा नराणाम् ॥ १॥ गंगागंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि।मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति॥ श्रीमद्भगवतो महापुरुषस्य विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य अद्य ब्रह्मणो द्वितीये परार्धे विष्णुपदे श्रीश्वेतवाराहकल्पे वैवस्वतमन्वंतरे कलियुगे प्रथमचरणे भरतवर्षे भरतखण्डे जंबुद्वीपे दंडकारण्ये देशे गोदावर्याः दक्षिणे तीरे कृष्णावेण्योरुत्तरे तीरे शालिवाहनशके बौदावतारे राम- क्षेत्रेरामरामाश्रमे अस्मिन्वर्तमाने अमुकनामसंवत्सरे अमुकअयने अ- ·मुकऋतौ अमुकमासे अमुकपक्षे अमुकतिथौ अमुकवासरे अद्य दि- वसनक्षत्रं विष्णुदिवसनक्षत्रे विष्णुमहानक्षत्रे विष्णुस्थे वर्तमाने चंद्रे विष्णुस्थे सूर्ये विष्णुस्थे देवगुरौ शेषेपु ग्रहेषु यथास्थानस्थितेषु सत्सु एवंगुणविशेषणविशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ ममआत्मनःश्रुतिस्मृतिपु राणोक्तफलप्रात्यर्थ कायिकवाचिकमानसिकसांसर्गिकज्ञाताज्ञातस्पृ. टास्पृष्टभुक्ताभुक्तपीतापीतसकलपापक्षयार्थ गंगाभागीरथीतीर्थे स्नान- महं करिष्ये ॥ ॐआपोहिष्ठामयोभुवस्तानऊर्जेदधातन ॥ महेराय चक्षसे ॥ योवःशिवतमोरसस्तस्यभाजयतेहनः ॥ उशतीरिवमातरः ॥ तस्माअरंगमामवीयस्य॒क्षयायजिन्वथ ॥ आपोजनयथाचनः ॥ आपो वाइदसर्वविश्वाभूतान्यापःप्राणावाआपःपशवआपोन्नमापोमृतमापः सम्राडापौविराडार्पःस्वराडापश्छन्दारस्यापोज्योतीरण्यापोयजूएप्या ·पःसत्यमापःसादेवताआपोभूर्भुवःसुवरापओम् ॥ स्नानंकृत्वा ॥ ॐ ममैगंगेयमुनेसरस्वतिशुतुद्रिस्तोमंसचतापरुष्ण्या ॥ असिन्यामरुदृधे वितस्तयाज कीयेशृणुह्यासुपोमया ॥ अघमर्पणम् ॥ॐ ऋतंचसत्यंचा भीहात्तपसोध्य॑जायत ।। ततोराव्यजायत्ततःसमुद्रोअर्णवः ॥ समुद्रा दर्णवादर्धिसंवत्सरोअजायत ॥ अहोरात्राणिविदधद्विश्वस्यमिष्तोव शी ॥ सूर्याचंद्रमसौधातायथापूर्वमकल्पयत् ॥ दिवंचपृथिवींचांतर क्षमथोखः ॥ इति त्रिरावृत्त्याघमर्पणं कुर्यात् ॥अथ अर्घ्यमंत्राः॥ नमः कमलनाभाय नमस्ते जलशायिने ॥ नमस्ते केशवानंत गृहाणाय नमो ऽस्तु ते ॥ एहि सूर्य सहस्रांशो तेजोराशे जगत्पते ॥ अनुकंपय मां भक्त्या गृहाणायं नमोऽस्तु ते ॥धातुः कमंडलबूते गंगे त्रिपथगामि नि॥ त्रैलोक्यवंदिते देवि गृहाणायं नमोऽस्तु ते ॥३॥ स्नानांगत- ·पणं कुर्यात् ॥ ब्रह्मादयो ये देवाः॥ तान् देवांस्तर्पयामि ॥भूर्देवांस्त- र्पयामि ॥ भुवर्देवांस्तर्पयामि ॥ वर्देवांस्तर्पयामि ॥ भूर्भुवःस्वर्दे- वांस्तर्पयामि ॥ निवीती ॥ कृष्णद्वैपायनादयोयऋषयः ॥ तानृषी- स्तर्पयामि ॥ भूर्ऋषीस्तर्पयामि ॥ भुवीस्तर्पयामि ॥ स्वर्ऋषींस्तर्प यामि ॥ भूर्भुवःस्वषीस्तर्पयामि ॥ (सव्येन वा अपसव्येन)॥ सोमःपितृमान्यमोंगिरखानग्निष्वात्ताःकव्यवाहनादयोयेपितरः॥ तान् पितृस्तर्पयामि ॥ भूःपितॄस्तर्पयामि ॥ भुवःपितॄस्तर्पयामि ॥ स्वः पिर्तृस्तर्पयामि ॥ भूर्भुवःस्वःपितॄस्तर्पयामि ॥ यन्मयादूषितंतोयंशा- रीरमलसंभवात् ॥ तदोषपरिहारार्थयक्ष्माणतर्पयाम्यहं ॥ इतिय- क्ष्मतर्पणंकुर्यात् ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ भस्मधारणविधिः॥ आचम्य पवित्रंधृत्वा प्राणा- ·यामंकृत्वा ॥ अद्येत्यादिपूर्वो० शरीरशुद्ध्यर्थं भस्मधारणमहं करिष्ये ॥ ॐमानस्तोकेतनयेमानआयौमानोगोषुमानोअश्वैपुरीरिषः ॥ वीरान्मा नौरुद्रभामितोवधीह॒विष्म॑तःसमित्त्वाहवामहे॥(इति हस्ते भस्म गृही वाजलमिश्रितं कृत्वा)ॐ ईशानः सर्वविद्यानामीश्वरःसर्वभूतानांब्रह्मा धिपतिर्ब्रह्मणोधिपतिर्ब्रह्मांशिवोमेअस्तुसदाशिवोम् ॥ शिरसि ॥ ॐ तत्पुरुपायविद्महेमहादेवायधीमहि ॥ तन्नौरुद्रःप्रचोदयात् ॥ मुखे ॥ ॐअघोरेभ्योघोरेभ्योघोरघोरतरेभ्यः॥ सर्वेभ्यःसर्वशर्वेभ्योनमस्तेअ स्तुरुद्ररूपेभ्यः॥ हृदये॥ ॐवामदेवायनमोज्येष्ठायनमःश्रेष्ठायनमौरुद्रा यनमःकालायनमःकलविकरणायनमोवलविकरणायनमोवलायनमो बलप्रमथनायनमःसर्वभूतदमनायनोमनोन्मनायनमः ॥ गुह्ये ॥ ॐसद्योजातंप्रपद्यामिसद्योजातायवैनमोनमः॥भवेभवेनार्तिभवेभवस्त्र ·मां भवोद्भवायनमः ॥ पादयोः ।। अमिरिति भस्म ॥वायुरिति भस्म जलमिति भस्म । स्थलमिति भस्म । व्योमेति भस्म । सर्वरह वा इदं भस्म । मन एतानि चढूंषि भस्मानि ॥ तच्च ॥ ॐनमः शिवाय इति त्रिवारोचारितेन सर्वाङ्गे विलेपयेत् ॥ ॥ ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ॥ अथ प्रातःसंध्याप्रारंभः॥ ॐकेशवाय नमः। नारायणाय नमः । माधवाय नमः । गोविंदाय नमः। विष्णवे नमः । मधुसूदनाय नमः। त्रिविक्रमाय नमः।वामनाय नमः।श्रीधराय नमः। हृषीकेशाय नमः । पद्मनाभाय नमः । दामोदराय नमः। संकर्षणाय नमः । वासुदेवाय नमः । प्रद्युम्नाय नमः । अनिरुद्धाय नमः। पुरु- पोत्तमाय नमः । अधोक्षजाय नमः । नारसिंहाय नमः । अच्युताय नमः । जनार्दनाय नमः। उपेंद्राय नमः । हरये नमः । श्रीकृष्णाय ·नमः । प्रणवस्य परब्रह्म ऋषिः। परमात्मा देवता । दैवीगायत्री छंदः। सप्तानां व्याहृतीनां विश्वामित्रजमदग्निभरद्वाजगौतमात्रिवसिष्ठकश्य- पा ऋषयः । अग्निवाय्वादित्यबृहस्पतिवरुणेंद्रविश्वेदेवा देवताः । गायत्र्युष्णिगनुष्टुब्बृहतीपंक्तित्रिष्टुप्जगत्यश्छंदांसि । गायत्र्या वि- श्वामित्र ऋषिः । सविता देवता । गायत्री छंदः। गायत्रीशिरसः प्रजापतिर्ऋषिः । ब्रह्माग्निवाय्वादित्या देवताः। यजुश्छंदः। प्राणायामे विनियोगः॥ॐ भूः ॐभुवः ॐस्वः ॐमहः ॐजनः ॐतपः ॐसत्यं ॐ भूर्भुवःस्वः तत्सवितुर्वरेण्यंभर्गोदेवस्य॑धीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोद यात् ॥ॐआपोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःस्वरोम्।।ममोपात्तदुरितक्षय- द्वाराश्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं प्रातःसंध्यामुपासिष्ये । आपोहिष्ठेति तृचस्यां- वरीषः सिंधुद्वीपऋषिः । आपो देवता।गायत्री छंदः। मार्जने विनि- ·योगः॥ ॐआपोहिष्ठामयोभुवस्तानऊर्जेदधातन ॥ महेरायचक्षसे। योःशिवतमोरसस्तस्य॑भाजयतेहनः ॥ उशतीरिवमातरः ॥ तस्माज रंगमामवोयस्य॒क्षयायजिन्वथ ॥ आपोजनयथाचनः ॥ सूर्यश्चेति मंत्रस्य याज्ञवल्क्य उपनिषद ऋषिः । सूर्यमन्युमन्युपतिरात्रयो देवताः । प्रकृतिश्छंदः । मंत्राचमने विनियोगः ॥ ॐसूर्यश्चमामन्यु श्चमन्युपतयश्चमन्युकृतेभ्यः ॥ पापेभ्यौरक्षताम् ॥ यदानियापापम कार्ष ॥ मनसावाहिस्ताभ्यां ॥ पझ्यामुदरणशिश्ना ॥ रात्रिस्तदेव लुंपतु ॥ यत्किंचदुरितंमयि ॥ इदमहमामम॒तयोनौ ॥ सूर्येज्योतिषिजु हौमिस्वाहा ॥ इति जलं पीत्वा आचम्य ॥ आपोहिष्ठेति नवर्चस्य सूक्तस्यांवरीपः सिंधुद्वीप आपो गायत्री ॥ पंचमी वर्धमाना सप्तमी प्रतिष्ठा अंत्ये हे अनुष्टुभौ । मार्जने विनियोगः ॥ ॐआपोहिष्ठेति ·ऋत्रयम् ॥ शनोंदेवीरभिष्टयआपोभवंतुपीतये ॥ शंयोरभिस्रवंतु नः॥ ईशानावार्याणांक्षयतीश्चर्पणीनाम् ॥ अपोयाचामिभेषजम् ॥ अप्सुमेसोमोअब्रवीदंतर्विश्वानिभेषजा। अग्निंचविश्वशंभुवम् ॥ आ पःपृणीतभेषजंवरूथतन्वेइमम ॥ ज्योक्चसूर्यदृशे । इदापःप्रवह तयत्किंचदुरितमयि ॥ यहाहर्मभिदुद्रोहयद्वाशेपतानृतम् ॥ आपो अद्यान्वचारिरसैनसम॑गसहि ॥ पय॑स्वान आर्गहितमासंसृजवर्च सा ॥ सस्रुषीस्तदंपसोदिवानक्तंचसस्नु ः ॥ वरेण्यक्रतूरहमादेवीरवसे हुवे ॥ ऋतं चेति तृचस्य माधुच्छंदसोऽघमर्षण ऋषिः । भाववृत्ति- पार्दैवता । अनुष्टुप् छंदः । अघमर्षणे विनियोगः ॥ ॐऋतंचसत्यं चाभीद्धात्तपसोध्यजायत ॥ ततोरात्र्य॑जायतततःसमुद्रोअर्णवः ॥ समुद्रादर्णवादर्धिसंवत्सरोअजायत ॥ अहोरात्राणिविदधद्विश्वस्यमिष ·तोवशी ॥ सूर्याचंद्रमसौधातायथापूर्वमंकल्पयत् ॥ दिवचपृथिवींचा तरिक्षमथोखः । दक्षिणनासया पापपुरुषं निरस्य तज्जलं नावलोक्य वामभागे क्षितौ क्षिपेत् ॥ आचम्य ॥ गायत्र्या विश्वामित्रः सविता गायत्री। श्रीसूर्यायाळदाने विनियोगः॥ ॐभूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्व० श्रीसवितृसूर्यनारायणाय इदमयं दत्तं न मम ॥ इतित्रिः । आच म्यप्राणायाम कृत्वा । पृथ्वीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठ ऋषिः । कूर्मो देवता। सुतलं छंदः । आसने विनियोगः॥ॐपृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता ॥ त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम् ॥ ऊर्ध्वकेशि विरूपाक्षि मांसशोणितभक्षणे ॥ तिष्ठ देवि शिखावंधे चामुंडे ह्यपराजिते ॥ अपसपंतु ते भूता ये भूता भूमिसंस्थि- ताः ॥ ये भूता विघ्नकर्तारस्ते गच्छंतु शिवाज्ञया ॥ अपकामंतु ·भूतानि पिशाचाः सर्वतोदिशम् ॥ सर्वेषामवरोधेन ब्रह्मकर्म समा- रभे ॥ गायत्र्या विश्वामित्र ऋषिः । सविता देवता । गायत्री छंदः । न्यासे विनियोगः। ॐतत्सवितुर्हृदयाय नमः। वरेण्यं शिरसे स्वाहा । भर्गोदेवस्य शिखायै वषट् । धीमहि कवचाय हुम् । धियोयोनो नेत्र- त्रयाय वौषट् । प्रचोदयात् अस्त्राय फट् । इति दिग्बंधः ॥ बालां बालादित्यमंडलमध्यस्थां रक्तवर्णा रक्तांबरानुलेपनस्रगाभरणां चतु- चक्रां दंडकमंडल्वक्षसूत्राभयांकचतुर्भुजां हंसासनारूढां ब्रह्मदैवत्या- मृग्वेदमुदाहरंतीं भूलोकाधिष्ठात्री गायत्रीं नाम देवतां ध्यायामि ॥ आगच्छ वरदे देवि जपे मे संनिधौ भव ॥ गायंतं त्रायसे यस्मादाय त्री त्वं ततः स्मृता ॥ गायत्रीजपमहं करिष्ये ॥ अष्टोत्तरशतमष्टाविंश- तिर्दशवारं वा गायत्री जप्त्वा ॥ पुनः तत्सवितुरिति षडंगन्यासं कृत्वा । - .

·उपस्थानं कुर्यात् ॥ जातवेदसे मारीचः कश्यपो जातवेदा अग्निस्त्रि- टुप् ॥ उपस्थाने विनियोगः ॥ ॐजातवेदसेसुनवामसोममरातीयतो- निर्दहातिवेदः ॥ सनःपर्षदर्तिदुर्गाणिविश्वानावेवसिंधुदुरितात्य॒ग्निः ॥ मित्रोजनानिति नवर्चस्य सूक्तस्य गाथिनो विश्वामित्रः सविता त्रिष्टप् अंत्याश्चतस्रो गायत्र्यः । सूर्योपस्थाने विनियोगः ॥ ॐमित्रोजना न्यातयतिब्रुवाणोमित्रोदोधारपृथिवीमुतद्यां ॥ मत्रःकृष्टीरनिमिषाभि चष्टेमत्रार्यहव्यंघृतवज्जुहोत ॥ प्रसमित्रमौअस्तुप्रय॑स्वान्यस्तआदि त्यशिक्षतिव्रतेन ॥ नहन्यतेनीयतृत्वोतोनैनमहोअश्नोत्यंतितोनदू रात् ॥ अनमीवासइळयामदैतोमतोवरमुनापृथिव्याः ॥ आदि त्यस्य॑तमुपक्षियंतौवयंमत्रस्य॑सुमतौस्याम ॥ अयंमत्रोनम॒स्य॑सुशे वोराजांसुक्षत्रोअजनिष्टवेधाः ॥ तस्य॑वयंसुमतौयज्ञियस्यार्पिभद्रेसौम ·नसेस्याम ॥ महाँआदित्योनमसोप॒सद्योयातयजनोगृणतेसुशेवः ॥ तस्माएतत्पन्यतमायजुष्टमसौमित्रायहुविराजुहोत ॥ मित्रस्य॑चर्पणी धृतोऽवौदेवस्य॑सानसि ॥ द्युम्नंचित्रश्रवस्तमम् ॥ अभियोमहिनादिवं मित्रोवभूवसप्रथाः ॥ अभिश्रवोभिःपृथिवीम् ॥ मित्रायपंचयेमिरेज नाअभिष्टिशवसे ॥ सदेवान्विश्वान्विभर्ति ॥ मित्रोदेवेष्वायुपुजनायवृ क्तवहिपे ॥ इपइष्टवताअकः ॥ त्र्यंबकं मैत्रावरुणिर्वसिष्ठो रुद्रोऽनु- टुप् ॥ उपस्थाने विनियोगः॥ॐत्र्यवकंयजामहेसुगंधिपुष्टिवर्धनम् ॥ उर्वारुकमिव॒वंधनान्मृत्योर्मुक्षीयमामृतात् ॥ तच्छंयोः शंयुर्विश्वेदेवाः शकरी । उपस्थाने विनियोगः ॥ॐतच्छ्योरावृणीमहेगातुंयज्ञाय॑गा- तुंयज्ञप॑तयेदैवीस्वस्तिरस्तुनःस्वस्तिर्मा पेभ्यः ॥ ऊर्ध्वजिगातुभेष- जम् ॥ शंनौअस्तुद्विपदेशचतुष्पदे ॥. नमो ब्रह्मणे प्रजापतिर्वि- ·श्वेदेवा जगती । उपस्थाने विनियोगः ॥ ॐनमोब्रह्मणेनमोअ स्त्वग्नयेनमःपृथिव्यैनमओपंधीभ्यः ॥ नमोवाचेनौवाचस्पतयेनमो विष्णवेमतेकरोमि ॥ प्राच्य दिशे इंद्राय च नमः । आग्नेय्यै दिशे अग्नये च नमः । दक्षिणायै दिशे यमाय च नमः । नैर्ऋत्य दिशे निर्ऋतये च नमः । प्रतीच्यै दिशे वरुणाय च नमः। वायव्य दिशे वायवे च नमः । उदीच्यै दिशे सोमाय च नमः। ईशान्य दिशे ईश्व- राय च नमः । ऊर्ध्वायै दिशे ब्रह्मणे च नमः। अधरायै दिशे अनं- ताय च नमः।संध्याय नमः।गायत्र्यै नमः। सावित्र्यै नमः। सरस्वत्यै नमः । सर्वाभ्यो देवताभ्यो नमः॥ यां सदा सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ सायं प्रातर्नमस्यंति सा मां संध्याऽभिरक्षतु ॥ अमुक- गोत्रामुकप्रवरोत्पन्नोऽहममुकशर्मा भो गुरो त्वामभिवादयामि ॥

·उत्तमे शिखरे जाते भूम्यां पर्वतमूर्धनि ।। ब्राह्मणेभ्योऽभ्यनुज्ञाता गच्छ देवि यथासुखम् ॥ ॐभद्रंनोअर्पिवातयमनः॥ॐशांतिःशांतिः शांतिः ॥ प्रदक्षिणं परिभ्रमन् ॥ आसत्यलोकादापातालादालोकालो- कपर्वतात् ॥ ये संति ब्राह्मणा देवास्तेभ्यो नित्यं नमो नमः ॥ इति गुरूनभिवादयेत् । अनेन प्रातःसंध्यावंदनेन कर्मणा श्रीपरमेश्वरः प्रीयताम् ॥ ॐतत्सब्रह्मार्पणमस्तु । श्रीगणेशाय नमः ॥ अथ तृचाकल्पनमस्काराः ॥ आचम्य प्राणा- यामं कृत्वा ॥अयेत्यादि० श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थं श्रीसवित- सूर्यनारायणप्रीत्यर्थं तृचाकल्पविधिना एकावृत्त्या नमस्काराख्यं कर्म करिष्ये ॥ ध्येयः सदा सवितृमंडलमध्यवर्ती नारायणः सरसिजासन- संनिविष्टः ॥ केयूरवान्मकरकुंडलवान् किरीटी हारी हिरण्मयवपुर्धत- ·शंखचक्रः । इति ध्यात्वा ।। ॐ हां उद्यन्नद्यमित्रमहः हां ॐमित्राय नमः ॥ ॐ-हीं आरोहुन्नुत्तरांदिवम् न्हीं ॐरवये नमः॥ ॐहूं हृद्रोगं मर्मसूर्य हूं ॐसूर्याय नमः ॥ॐहैं हरिमाणंचनाशय हैं ॐभानवे नमः॥ ॐन्हौं शुकैपुमेहरिमाणम् न्हीं ॐखगाय नमः ॥ ॐव्हः रोपणाकासुदध्मसि व्हः ॐपूष्णे नमः ॥ ॐ हां अौहारिद्र्वेपुमे हां ॐ हिरण्यगर्भाय नमः ॥ ॐ हीं हरिमाणंनिदध्मसि व्हीं ॐम- रीचये नमः ॥ ॐहूं उदंगायमादित्यः हूं ॐआदित्याय नमः ॥ ॐहैं विश्वेनुसहसासह हैं ॐसवित्रे नमः ॥ ॐ हौं द्विषतमारंध यन् हौं ॐ अर्काय नमः ॥ ॐव्हः मोअहंहिषतेरधम् हः ॐभा- स्कराय नमः ॥ ॐव्हां ही उद्यन्नद्यमित्रमहआरोहुन्नुत्तरांदिवम् हां न्हीं ॐमित्ररविभ्यां नमः॥ ॐहूं. हैं हृद्रोगंमर्मसूर्यहरिमाणचना ·शय हूं हैं ॐसूर्यभानुभ्यां नमः ॥ ॐ हौं न्हः शुकैपुमेहरिमाणरो पुणाकासुदध्मसि न्हौं हः ॐखगपूषभ्यां नमः॥ ॐ हां ही अो हारिद्ववेपुमेहरिमाणं निदध्मसि व्हां न्हीं ॐहिरण्यगर्भमरीचिभ्यां नमः ॥ॐहूं हें उदगादयमादित्योविश्वन॒सहसासह हूं हैं ॐआ- दित्यसवितृभ्यांनमः ॥ ॐ हौं हः द्विषतमहारधयन्मोअहंषितेरधम् हौं हः ॐअर्कभास्कराभ्यां नमः॥ ॐ हां-हींहूंहैं उद्यन्नद्यमित्रमहः नाशय ॥ न्हांन्हींहूंहैं ॐ मित्ररविसूर्यभानुभ्यो नमः॥ ॐ हौं हा हां -हीं शुकैपुमे० धमसि हौं हः हां हीं ॐखगपूषहिरण्यगर्भमरीचि- भ्यो नमः॥ॐहूंन्हेंन्हौं-हःउदगादया० रधम् हूंहैं-हौं हः ॐआ- दित्यसवित्रर्कभास्करेभ्यो नमः॥ॐ-हां न्हींहूं हैं हौं हः २ उद्यन्न द्येति ऋक्त्रयं हां-हीं हूं हैं हौं व्हः२ मित्ररविसूर्यभानुखगपूपहि- ·रण्यगर्भमरीच्यादित्यसवित्रर्कभास्करेभ्यो नमः॥इति निः॥ विनता- तनयो देवः कर्मसाक्षी सुरेश्वरः॥ सप्ताश्वः सप्तरज्जुश्च अरुणो मे प्रसी-| दतु ॥ अरुणाय नमः॥आदित्यस्य नमस्कारं ये कुर्वति दिने दिने॥ जन्मांतरसहस्रेषु दारिद्यं नोपजायते ॥ अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधि- विनाशनं ॥ सूर्यपादोदकं तीर्थ जठरे धारयाम्यहं ॥ अनेन तृचा- कल्पोक्तनमस्काराख्येन कर्मणा श्रीसवितृसूर्यनारायणः प्रीयताम् ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ ॥ अथ सौरप्रारंभः॥ ॥ उदुत्यमितित्रयो दशर्चस्यसूक्तस्यकाण्वःप्रस्कण्वः सूर्योनवाद्यागायत्र्योत्याश्चतस्रोऽनुष्ट- भोत्यस्तृचोरोगनउपनिषदंत्योर्धहॊद्विषघ्नः ॥ चित्रंदेवानामितिषड र्चस्यसूक्तस्यआंगिरसःकुत्सःसूर्यत्रिष्टुप् ॥ इंद्रमित्रमितिद्वयोरौचथ्यो दीर्घतमाःसूर्यस्त्रिष्टुप् ॥ हंसःशुचिषदित्यस्यगौतमोवामदेवःसूर्योज ·गती ।। यत्त्वेतिभौमात्रिःसूर्योऽनुष्टुप् ॥ यदद्यत्येकाउत्सूर्यइतितिस्रःउ द्वेतीतिचतस्रोर्धपंचमाःएतासांमैत्रावरुणिर्वसिष्ठःसूर्यस्त्रिष्टुप् ॥ उदुत्य दर्शतमितिटचस्यमैत्रावरुणिर्वसिष्ठःसूर्यःआद्याबृहतीद्वितीयासतोबृह- तीतृतीयापुरउष्णिक् ॥वण्महानितिद्वयोर्भार्गवोजमदग्निःसूर्योवाहत- प्रगाथः ॥ नमोमित्रस्येतिद्वादशर्चस्यसूक्तस्यसौर्योभितपाःसूर्योजगती दशमीत्रिष्टुप् ॥ सूर्योनइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यसौर्यश्चक्षुःसूर्योगायत्री। विभ्रावृहदितिचतुर्कचस्यसूक्तस्यसौर्योविभ्राटसूर्योजगती॥अंत्याप्र- स्तारपंक्तिः ॥ आयंगौरितितृचस्यसार्पराज्ञीसूर्योगायत्री ॥ ऋतंचेतित चस्यमाधुच्छंदसोऽघमर्षणोभाववृत्तिरनुष्टुप् ॥ श्रीसवितृसूर्यनारायण प्रीत्यर्थेसौरसूक्तजपेविनियोगः॥ हरिः ॐ उदुत्संजातवैदसदेववहंतिके तः॥ दृशेविश्वायसूर्य ॥ अपत्येतायायथानक्षत्रायत्युक्तुभिः ॥.सूरां ·यविश्वचक्षसे ॥ अदृश्रमस्यकेतवोविश्मयोजनॉऽअनु ॥ भ्राजतो ऽग्नयौयथा ॥ तरणिर्विश्वदर्शतोज्योतिष्कृर्दसिसूर्य ॥ विश्वमा सिरोचनं ॥ प्रत्यङ्देवानांविशःप्रत्यङ्गुदेपिमानुषान् ॥ प्रत्यविश्व खट्टशे ॥१॥ येापावकचक्षसाभुरण्यंतंजनांऽअनुत्वंवरुणपश्यसि ॥ विद्यामपिरजस्पृथ्वहामिमानोऽअक्तुभिः ॥ पश्यन्जन्मानिसूर्य ॥ सप्त त्याहुरितोरथैवहतिदेवसूर्य ॥ शोचिष्कशंविचक्षण ॥ अर्युक्तसप्तशुंध्यु वःसूरोरथस्यनत्यः॥ताभिर्यातिखयुक्तिभिः॥ उद्यंतमसस्परिज्योति प्पश्यतउत्तरं ॥ देवंदैवत्रासूर्यमगन्मज्योतिरुत्तमं ॥ उद्यन्नद्यमित्रमहऽ आरोहुन्नुत्तरांदिव ॥ हृद्रोगंममंसूर्यहरिमाणचनाशय ॥ शुकैषुमेहरि माणरोपणाासुदध्मसि ॥ अथौहारिद्र्वेपुमेहरिमाणंनिध्मसि ॥ उ दंगायमादित्योवियनसहसासह ॥ द्विपंतमरिंधयन्मोऽअहंहिपतेर ·धं ।। २॥ चित्रंदेवानामुदंगादर्नाकंच मित्रस्य॒वरुणस्याग्नेः ॥ आमा द्यावापृथिवीऽअंतरिक्षंसूर्य आत्माजर्गतस्तस्थुषश्च ॥ सूर्योदेवीमुषसं रोचमानामोनयोपामभ्येतिपश्चात् ॥ यत्रानरोदेवयंतायुगानिवितन्त्र तेप्रतिभद्राय॑भद्रं ॥ भद्राऽअश्वारितःसूर्यस्यचित्राऽएतग्वाऽअनुमा द्यासः ॥ नमस्यंतौदिवऽआपृष्ठमस्थुःपरद्यावापृथिवीयतिसद्यः ॥ त त्सूर्यस्यदेवत्वंतन्महित्वंमध्याकाविततसंभार ॥ यदेदयुक्तहुरितःस धस्थादादात्रीवासंस्तनुतेसिमस्मै ॥ तन्मित्रस्य॒वरुणस्याभिचक्षेसूर्यो रूपंकृणुतेद्योरुपस्थे ।। अनंतमन्यदृशंदस्यपाजःकृष्णमन्यद्धरितःसंभ रंति ॥ अद्यादेवाऽउदितासूर्यस्यनिरंहसःपिपृतानिर्रवद्यात् ॥तन्नौमि त्रोंवरुणोमामहंतामदिति सिंधुःपृथिवीऽतद्यौः ॥३॥ इंद्रमिवरुणम् निमाहुरथोदिव्यःससुपर्णोगरुत्मान्॥एकसहिबहुधावदंत्यनियममा ·तरिश्वानमाहुः।कृष्णनियानहर॑यःसुपर्णाऽअपोवसानादिवमुत्पतति ॥ तऽआवृत्रन्त्सर्दनादृतस्यादिदृते पृथिवीव्युद्यते ॥ हंसःशुचिषहसुरं तरिक्षसन्दोतविदुिपदतिथिटुरोणसत् ॥ नृपदरसतसब्यौमसदना गोजाऽतजाअद्विजातं ॥ यत्त्वासूर्यवर्भानुस्तमसाविध्यदासुरः ॥ अक्षेत्रविद्यामुग्धोभुवनान्यदीधयुः ॥४॥ यदुद्यसूर्यव्रवोनागाऽउ द्यन्मित्रायवरुणायसत्यं ॥ वयंवत्रादितेस्यामतर्वप्रियासोऽअर्यमन्गृ णतः ॥ उत्सूर्योवृहदुर्चीप्यश्रेत्पुरुविश्वाजनिसमानुषाणां ॥ समोदिवा ददृशेरोचमानःक्रत्वाकृतःसुकृतःकर्तृभिर्भूत् ॥ ससूर्यप्रतिपुरोन उद्गा एभिःस्तोमैभिरेतशेभिरेवैः ॥प्रनौमित्रायवरुणायवोचोनागसोऽअर्य म्णेऽअग्नयेच ॥ विनःसहस्रशुरुधौरदंत्वृतावानोवरुणोमत्रोऽग्निः ॥ यच्छतुचंद्राऽउपमनोऽअर्कमानःकामपूपुरंतुस्तानाः ॥ ५॥ उद्वैतिसु ·भगोविश्वच॑क्षाःसाधारणःसूर्योमानुषाणां ॥ चक्षुमित्रस्यवरुणस्यदेव श्चमैवयःसमविव्यक्तमांसि ॥ उद्घतिप्रसवीताजनानांमहान्केतुरर्णवः सूर्यस्य ॥ समानंचक्रंपर्याविवृत्सन्यदैतृशोवर्हतिधूर्पुयुक्तः ॥ विभ्राज मानऽउषसामुपस्थभैिरुदैत्यनुमद्यमानः ॥ एषमैदेवःसविताचच्छंदु यःसमाननप्रमिनातिधाम ॥ दिवोरुक्मऽउठूचनाऽउदेतिदूरेऽअर्थस्त रणिर्भ्राज॑मानः ॥ नूनंजनाःसूर्येणप्रसूताऽअयन्नीनिकृणवन्नपासि ॥ यत्राचारमृतागातुमस्मैश्येनोनदीयन्नन्वेतिपार्थः ॥ उदुत्सद्देर्शतंवऍ kिवएतिप्रतिढरे ॥ यीमाशुर्वहतिदेवऽएतशोविश्वस्मैचक्षसेऽअ रे॥शीर्णशीर्णोजगतस्तस्थुषस्पर्तिसमयाविश्वमारजः ॥ सप्तख सारःसुवितायसूर्यवहतिहुरितोरथै ॥६॥ तच्चक्षुर्देवहितंशुक्रमुच्चरेत् ॥प श्यमशरदशतंजीवैमशरदःशुतम् ॥ वण्महाँअसिसूर्यवळादित्यमहाँ ·सि॥महस्तेसतोमहिमापनस्यतेहादेवमहाँअसि ॥ बसूर्यश्रवसामहाँ असिसत्रादेवमहाँअसि॥महादेवानामसुर्यःपुरोहितोविभुज्योतिरदाभ्यं ॥७॥नमौमित्रस्यवरुणस्य॒चक्षसेमहोदेवायतहतंसंपर्यत॥दूरेदशैदेवो तायकेतवैदिवस्पुत्रायसूर्यायशंसत ॥ साासत्योक्तिःपरिपातुविश्वतो द्यावाचयत्रततनन्नहानिच॥ विश्वम॒न्यंनिविशतेयदेजतिविश्वाहापौवि श्वाहोदेतिसूर्यः॥नतेअदैवःप्रदिवोनिवासतेयदैतशेभिःपतरैरैथर्यसि ॥ प्राचीनमुन्यदनुवर्ततेरजऽउद्न्येनज्योतिषायासिसूर्य ॥ येसूर्यज्यो तिषावार्धसेतमोजगचविश्वमुदियर्षिभानुना ॥ तेनास्महिश्वामनिराम नाहुतिमपाीवामपंदुःष्वन्यसुव ॥ विश्वस्यहिप्रेषितोरक्षसितमहेळ यन्नुचरेसिस्वधाऽअनु ॥ यद्यत्वासूर्योपत्रवामहैतन्नौदेवाऽअनुमंसीर तक्रतु ॥ तन्नोद्यावापृथिवीतन्नऽआपइंद्रःशृण्वंतुमरुतोहवर्चः॥ मा ·शूनैभूमसूर्यस्यसंदृशिभद्रंजीवंतोजरणामशीमहि ॥ ८॥ विश्वाहात्वा सुमनसःसुचक्षसःप्रजावतोऽअनमीवाऽअनागसः ॥ उद्यतत्वामित्रम होदिवेदिवेज्योग्जीवाःप्रतिपश्येमसूर्य ॥महिज्योतिर्विभ्रतंत्वाविचक्षण भास्वतंचक्षुषेचक्षुषेमयः॥ आरोहतंबृहुतःपासुस्परिवयंजीवाःप्रतिप श्येमसूर्य।यस्यतेविश्वाभुवनानिकेतुनाप्रचेरतेनिचविशंतेऽअक्तुभिः॥ अनागारत्वेनहरिकेशसूर्यालाहानोवस्य॑सावस्य॒सोदिहि ॥ शंनोभव चक्षसाशनोऽअहाशंभानुनाशहिमाशंघृणेन ॥ यथाशमध्वंच्छमस? रोणेतत्सूर्यद्रविणंधेहिचित्रं ॥ अस्माकैदेवाऽभर्यायजन्मनेशर्मयच्छ तद्विपदेचतुष्पदे ॥ अदत्पिवदुर्जयमानमार्शितंतदुस्मेशंयोररपोर्दधात न ॥ यहादेवाश्चकृमजिह्वागुरुमनसोवाप्रयुतीदेवहेळेनं ॥ अरावा योनोऽअभिदुच्छुनायतेतस्मिन्तदेनौवसवोनिर्धेतन ॥९॥ सूर्योनोदि ·वस्पातुवातौऽअंतरिक्षात् ॥ अग्निर्न पार्थिवेभ्यः ॥ जोपासवितर्यस्य तेहरःशतंसवाँऽअर्हति ॥ पाहिनोदिद्युतःपतत्याः॥ चक्षुनोंदेवासविता चक्षुर्नउतपर्वतः ॥ चक्षुर्धातादधातुनः ॥ चक्षुर्नोधेहिचक्षुषेचक्षुर्वि ख्यैतनूभ्यः। संचेदंविचपश्येम।सुसंहर्शत्वावयंप्रतिपश्येमसूर्य ॥ विप श्येमनृचक्षसः ॥१०॥ विभ्राबुहत्पिबतुसोम्यंमध्वायुधंद्यज्ञप॑ताववि हुतं ॥वातजूतोयोऽअभिरक्षतित्मनाप्र॒जाःपुपोषपुरुधाविराजति॥ वि भ्राबृहत्सुतंवाजसातमधर्मदिवोधरुणैसत्यमर्पितं ॥ अमित्रहावृत्रहा दस्युहतमज्योतिर्जशेऽअसुरहासपत्नहा ॥इदंश्रेष्ठज्योतिषांज्योर्तिरुत्तम विश्वजिजिर्दुच्यतेवृहत् ॥ विश्वभ्राट्चाजोमहसूर्योदृशऽरुपंप्रथे सहऽओज़ोऽअच्युतं । विभ्राजज्योतिषाखंरगच्छोरोचनंदिवः ॥ ये नेमाविश्वाभुवनान्याभृताविश्वकर्मणाविश्वदैव्यावता ॥ ११॥ आयं ·-- गौःपृश्निरक्रमीदसैदन्मातरैपुरः ॥ पितरैचप्रयन्तः ॥ अंत_रतिरो चनास्याणादपानती ॥ व्यख्यन्महिषोदिवै ॥ त्रिंशद्धामुविराजतिवा पतंगार्यधीयते ॥ प्रतिवस्तोरहद्युभिः ॥ १२ ॥ ऋतंचसत्यंचाभी द्वात्तपसोध्यजायत ॥ ततोरात्र्य॑जायतततःसमुद्रोऽअर्णवः ॥ समुद्रा दर्णवादधिसंवत्सरोऽअजायत ॥ अहोरात्राणिविदधद्विश्वस्यमिपतो । वशी ॥ सूर्याचंद्रमसौधातायथापूर्वमकल्पयत् ॥ दिवैचपृथिवींचांतरि क्षमोर्खः ॥ १३ ॥ सवि॒तापश्चातात्सवितापुरस्तात्सवितोत्तरात्तात्स विताधरात्तात् ॥ सवितानःसुवतुस॒र्वतातिसवितानौरासतांदीर्घमायुः ॥ श्रीसवितृसूर्यनारायणार्पणमस्तु ॥ इति सौरं समाप्तम् ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ ॥ अथ पंचायतनपूजाप्रारंभः ॥ आचम्य प्रा- णायामं कृत्वा ॥श्रीमन्महागणाधिपतये नमः॥ इष्टदेवताभ्यो नमः॥

·कुलदेवताभ्यो नमः ॥ ग्रामदेवताभ्यो नमः ॥ स्थानदेवताभ्यो नमः॥ वास्तुदेवताभ्यो नमः॥आदित्यादिनवग्रहदेवताभ्यो नमः ॥ सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः॥सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमोनमः॥ एतत्कर्मप्रधानदेवता- भ्यो नमः॥अविघ्नमस्तु॥सुमुखश्चैकदंतश्च कपिलो गजकर्णकः।।लंबो- दरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः ॥ धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो भालचंद्रो गजाननः ॥ द्वादशैतानि नामानि यः पठेच्छृणुयादपि ॥ विद्यारंभे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा॥संग्रामे संकटे चैव विघ्नस्तस्य नजायते॥ शुक्लांबरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ॥ प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नो पशांतये॥सर्वमंगलमांगल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके॥शरण्ये त्र्यंबके गौरि नारायणि नमोस्तु ते॥सर्वदा सर्वकार्येपुनास्ति तेषाममंगलम् ॥ येषां हृदिस्थो भगवान्मंगलायतनं हरिः॥तदेव लग्नं सुदिनं तदेव ताराबलं चंद्रबलं तदेव॥ विद्यावलं दैवबलं तदेव लक्ष्मीपते तेंऽघ्रियुगं स्मरामि॥

·लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः ॥ येषामिंदीवरश्यामो हृदय- स्थो जनार्दनः॥ विनायकं गुरुं भानुं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् ॥ सरस्वती प्रणौम्यादौ सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥ अभीप्सितार्थसिद्ध्यर्थं पूजितो यः सुरासुरैः । सर्वविघ्नहरस्तस्मै गणाधिपतये नमः ॥ सर्वेष्वारब्धकार्येषु त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः ॥ देवा दिशंतु नः सिद्धिं ब्रह्मेशानजनार्दनाः॥ श्रीमद्भगवतो महापुरुषस्य विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य अद्य ब्रह्मणो द्वितीये परार्धे विष्णुपदे श्रीश्वेतवाराहकल्पे वैवस्वतमन्वंतरे अष्टा- विंशतितमे युगचतुष्के कलियुगे प्रथमचरणे जंबूद्वीपे भरतवर्षे दक्षि- णापथे रामक्षेत्रे बुन्द्रावतारे दंडकारण्ये देशे गोदावर्याः दक्षिणदिग्भागे (वामुकदिग्भागे)शालिवाहनशके अस्मिन् वर्तमाने अमुकनामसंवत्सरे अमुकअयने अमुकऋतौ अमुकमासे अमुकपक्षे अमुकतिथौ अमुक- वासरे अमुकदिवसनक्षत्रे अमुकस्थिते वर्तमाने चंद्रे अमुकस्थिते ·श्रीसूर्ये अमुकस्थिते देवगुरौ शेषेषु ग्रहेषु यथायथं राशिस्थानस्थि- तेषु सत्सु एवंगुणविशेषणविशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ मम आत्मनः श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थ अस्माकं सकुटुंबानां सपरिवाराणां द्विपदचतुष्पदसहितानां क्षेमस्थैर्यायुरारोग्यैश्वर्याभिवृद्यर्थं समस्ता- भ्युदयार्थं च श्रीअमुकदेवताप्रीत्यर्थं यथामिलितोपचारद्रव्यैः ध्याना- वाहनादिपोडशोपचारपूजां करिष्ये ॥ आसनादिकलशशंखघंटापू- जनं च करिष्ये ॥ शरीरशुयर्थं पुरुषसूक्तन्यासंषडंगन्यासं च क० ॥ आदी निर्विघ्नतासियर्थ महागणपतिस्मरणं च क०॥गणानांत्वाशौन- कोगृत्समदोगणपतिर्जगती गणपतिस्मरणेविनियोगः॥ ॐगणानात्वा गणपतिहवामहेकविकवीनामुपमश्रवस्तमं ॥ज्येष्ठराजंब्रह्मणांब्रह्मणस्प तआनःशुण्वन्नूतिभिःसीदुसादनं ॥ महागणाधिपतये नमो नमः॥

·पृथ्वीति मंत्रस्य । मेरुपृष्ठ ऋषिः। कूर्मो देवता । सुतलं छंदः ॥आसने विनियोगः ॥ ॐपृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता ॥ त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम् ॥ अपसर्पतु वामदेवो भूतान्यनुष्टुप् । भूतोत्सादने विनियोगः ॥ ॐअपसर्पतु पूजाकर्मस मारभे ॥ इति वामपादतलपार्श्वेन भूमि त्रिः प्रहृत्य ।। देवा आयांतु॥ यातुधाना अपयांतु॥ विष्णो देवयजनं रक्षस्व॥भूमौ प्रादेशं कुर्यात् ॥ येभ्योमाता इत्यस्य गयःप्लातो विश्वेदेवाजगती ॥ एवापित्रइत्यस्य वामदेवो बृहस्पतिर्विश्वेदेवास्त्रिष्टुप्॥मनुष्यगंधनिवारणे विनियोगः॥ ॐ येभ्योमातामधुमत्पिन्वतेपर्यापीयूषंद्यौरदितिरविर्हाः ॥ उक्थ- शुष्मान्वृषभरान्स्वप्नसस्ताँऽआदित्याँऽअनुमदास्वस्तये ॥ ॐ एवापि विश्वदेवायवृष्णयज्ञैविधेम॒नम॑साहुविभिः ॥ बृहस्पतेसुप्रजावीरवं ·तोवयंस्यामपतयोरयीणाम् ॥ सहस्रशीर्षेति नारायणः पुरुषाऽनुष्टुप्॥ अंत्यानिष्टुप् । स्वांगन्यासे विनियोगः ॥ ॐसहस्रशीर्षा० वामकराय नमः ॥ ॐपुरुषएवेदं० दक्षिणकराय नमः । ॐएतावानस्य० वाम- पादाय० । ॐत्रिपादूर्ध्व० दक्षिणपादाय० । ॐतस्माद्विराळे. वाम- जानवेः। ॐयत्पुरुषेण दक्षिणजानवे।ॐतंयज्ञं० वामकट्यै०। ॐतस्माद्यज्ञास० दक्षिणकट्यै० । ॐतस्माद्यज्ञात्सर्चहुतऋचः० ना- भ्यैः । ॐतस्मादश्वा० हृदयाय० । ॐयत्पुरुष० कंठाय० । ॐ ब्रा- ह्मणोऽस्य० वामवाहवे। ॐचंद्रमामनसो० दक्षिणबाहवे० । ॐ नाभ्याआसीदुं० मुखायः। ॐसप्तास्यासन्० नेत्राभ्यां० । ॐयज्ञेन यज्ञ० शिरसे स्वाहा ॥ॐयत्पुरुष० अंगुष्ठाभ्यां हृदयाय०॥ॐब्राह्मणो ऽस्य तर्जनीभ्यां शिरसे स्वाहा ॥ॐचंद्रमा० मध्यमाभ्यां शिखाये ·वपट् ॥ ॐनाभ्या. अनामिकाभ्यां कवचाय हुमं ॥ ॐसप्तास्या० कनिष्ठिकाभ्यां नेत्रत्रयाय वौषट् ॥ ॐयज्ञेन यज्ञ करतलकरपृष्ठाभ्यां अस्त्राय फट । इति दिग्बंधः। कलशस्य मुखे विष्णुः कंठे रुद्रः समाश्रि- तः॥ मूले तत्र स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्मृताः॥कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा-वसुंधरा ॥ ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः ॥ अंगैश्च सहिताः सर्वे कलशांबु समाश्रिताः॥ अत्र गायत्री सावित्री शांतिपुष्टिकरी तथा ॥ आयांतु देवपूजार्थं दुरितक्षयकारकाः ॥ गंगे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति ॥ नर्मदे सिंधु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥ वरुणाय नमः सर्वोपचारार्थे गंधाक्षतपुष्पं समर्प०॥ धेनुमुद्रा प्रदर्य ॥ शंखादौ चंद्रदेवत्यं कुक्षौ वरुणदेवता ॥ पृष्ठे प्रजापतिश्चैव अग्रे गंगा सरस्वती ॥ त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि वासु- देवस्य चाज्ञया ॥ शंखे तिष्ठति विपेंद्र तस्माच्छंखं प्रपूजयेत् ॥ त्वं T ·पुरा सागरोत्पन्नो विष्णुना विधृतः करे ॥ नमितः सर्वदेवैश्च पांच- जन्य नमोस्तु ते ॥ पांचजन्याय विद्महे पावमानाय धीमहि ॥ तन्नः शंखः प्रचोदयात् ॥ शंखाय० सर्वोपचारार्थे गंधपुष्पं सम० ॥ शंख- मुद्रां प्रदर्श्य ॥ आगमार्थं तु देवानां गमनार्थं तु रक्षसाम् ॥ कुर्वे घंटारवं तत्र देवताह्वानलक्षणम् ॥ घंटायै० सर्वोपचारार्थे गंधपुष्पं सम० ॥ भो दीप ब्रह्मरूपस्त्वं ज्योतिषांप्रभुरव्ययः॥ आरोग्यं देहि पुत्रांश्च सर्वार्थांश्च प्रयच्छ मे॥दीपदेवतायै० गंधाक्षतपु०॥अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा ॥ यः स्मरेत् पुंडरीकाक्षंस बाह्या- भ्यंतरः शुचिः॥ ॥ पूजाद्रव्याणि संप्रोक्ष्य आत्मानं प्रोक्षेत् ॥ अथ ध्यानम् ॥ शांताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगन- सदृशं मेघवणं शुभांगम् ॥ लक्ष्मीकांतं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानग- म्यं वंदे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥ध्यायामि ॥ॐसहनशी ·पा० आगच्छ देवदेवेश तेजोराशे जगत्पते ॥ क्रियमाणां मया पूजां गृहाण सुरसत्तम ॥ श्रीअमुकदेवताभ्यो नमः आवाहनार्थे पुष्पांज- लिं समर्पयामि ॥ॐपुरुषएवेदं० नानारत्नसमायुक्तं कार्तस्वरविभूषि- तम् ॥ आसनं देवदेवेश प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअ० आस० तुलसीपत्रं स०॥ॐएतावानस्य० पायं गृहाण देवेश सर्वक्षेमसमर्थ भो ॥ भक्त्या समर्पितं देव लोकनाथ नमोऽस्तु ते ॥ श्रीअ० पायं समः ॥ ॐत्रिपादूर्ध्वउदै० नमस्ते देवदेवेश नमस्ते धरणीधर ॥ नमस्ते जगदाधार अयं नः प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअ० अयं स०॥ ॐतस्माहिराळ० कर्पूरवासितं तोयं मंदाकिन्याः समाहृतम् ॥ आचम्यतां जगन्नाथ मया दत्तं हि भक्तितः ॥ श्रीअ० आचम- नीयं सम० ॥ ॐयत्पुरुपेणहुविपा० गंगासरस्वतीरेवापयोष्णीनर्मदा- ·जलैः ॥ स्नापितोऽसि मया देव तथा शांतिं कुरुष्व मे ॥ श्रीअ० स्मानीयं स० ॥ पंचामृतैः स्नपयिष्ये ॥ ॐ आप्यायस्वसमेतुतेविश्व तःसोमवृष्ण्य ॥ भवावाजस्यसंगथे ॥ कामधेनोः समुद्भूतं देवर्षिपि- तृतृप्तिदम् ॥ पयो ददामि देवेश स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअ० स्नानार्थे पयःस्नानं स०॥ पयःस्नानानंतरं शुद्धोदकस्नानं सम०॥स- कलपूजार्थे गंधाक्षतान समर्प० ॥ ॐदुधिक्राव्णोअकारिपंजिष्णोरश्व स्यवाजिनः ॥ सुरभिनोमुखांकरत्प्रणआयूंषितारिषत् ॥ चंद्रमंडल- संकाशं सर्वदेवप्रियं दधि ॥ स्नानार्थं ते मया दत्तं प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्य- ताम्॥श्रीअ० दधि० सम० गंधा० ॥ॐघृतंमिमिक्षेतमस्ययोनिघृते श्रितोघृतम्बस्यधाम । अनुष्वधमावमादयस्वस्वाहाकृतंवृषभवक्षि- हुव्यं ॥ आज्यं सुराणामाहार आज्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम्॥ आज्यं पवित्रं ·परमं स्नानार्थप्रतिगृह्यताम् ॥श्रीअ० घृत० स० गंधा०॥ॐमधुवाता ऋतायतेमधुक्षरंतिसिंर्धवः॥मावीनःसत्वोषधीः । मधुनक्तमुतोषसोम धुमत्पार्थिवरजः । मधुद्यौरस्तुनःपिता ॥ मधुमानोवनस्पतिर्मधुमाँअ स्तुसूयः।माध्वीवोभवंतुनः॥ सर्वोषधिसमुत्पन्नं पीयूषसदृशं मधु ॥ स्मानार्थ ते प्रयच्छामि गृहाण परमेश्वर॥ श्रीअ० मधु० स० गंधा०॥ ॐस्वादुःविस्वदिव्याय॒जन्मनेस्वादुरिंद्रायसुहानाम्ने । स्वादुर्मित्रा युवरुणायवायवेवृहस्पतयेमधुमाँअदाभ्यः । इक्षुदंडसमद्धृतदिव्यशर्क- रया हरिम् ॥नापयामि महाभक्त्या प्रीतो भव सुरेश्वर॥श्रीअ०शर्करा० स० गंधा० ॥ ॐगंधहारांदुराधर्षानित्यपुष्टांकरीषिणी ॥ ईश्वरीसर्वभू तानांतामिहोपह्वयेश्रियम् ॥ कपूरैलासमायुक्तं सुगंधद्रव्यसंयुतम् ॥ गंधोदकं मया दत्तं स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम् ॥श्रीअ० पष्ठं गंधोदकना० ·स० गं० ॥ नाममंत्रेण चंदनाद्युपचारैः पूजयेत् ॥ अनेन पूर्वाराधनेन अमुकदेवता प्रीयताम् ॥ उत्तरे निर्माल्यं विसृज्य अभिषेकं कुर्यात् ॥ श्रीगणेशायनमः ॥ हरिःॐसहस्रशीर्षापुरुषःसहस्राक्षःसहस्रपात् ॥ सभूमिविश्वतोवृत्वात्यतिष्ठदशांगुलं॥पुरुपए॒वेदंसयद्भूतंयचभव्य ॥ उतामृतत्वस्येशानीयदन्नैनातिरोहति ॥ एतावानस्यमहिमातोज्यायो श्वपूरुपः ॥ पादौस्यविश्वाभूतानित्रपादस्यामृतदिवि ॥ त्रिपादूर्ध्वउ- दैत्पुरुषःपादौस्येहाभवत्पुनः ॥ ततोविष्वब्यंक्रामत्साशनानशने मि ॥ तस्माहिराळजायतविराजोअधिपूरुषः ॥ सजातोअत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमीपुरः ॥ १॥ यत्पुरुपेणहुविदेिवायज्ञमतन्वत॥ वसंतो स्यासीदाज्यग्रीप्मइध्मःशरढविः ॥ तंयवर्हिपिप्रौक्षन्पुरुषजातर्मग्र तः ॥ ते देवाअयजंतसाध्याऋषयश्चये ॥ तस्माद्यज्ञासर्वहुतःसंभृतं

·Caentia
पृपदाज्यं ॥ पशून्ताँचकेवायव्यया॑नारण्यानग्राम्याश्चये ॥ तस्माद्यज्ञा-
सर्वहुतुऋचःसामानिजज्ञिरे ॥ छंदौसिजज्ञिरेतस्माद्यजुस्तस्मादजा-
यत ॥ तस्मादाअजायंतयेकेचौभयादतः ॥ गावोहजज्ञिरेतस्मात्त-
स्माजाता जावयः॥२॥ यत्पुरुषव्यदधुःकतिधाव्यकल्पयन् ॥मुखंकि
मस्य॒कौवाहूकाऊरूपादोउच्यते ॥ ब्राह्मोस्य॒मुखमासीद्वाहूराजन्यः
कृतः ॥ ऊरूतदस्य॒यद्वैश्यपद्भ्यांशूद्रोअजायत ॥ चंद्रमामनसोजात-
थक्षोःसूर्योअजायत ।। मुखादिंद्रश्वाग्निश्चप्राणाहायुरजायत ॥ नाभ्या
आसीदंतरिक्षंशीष्र्णोद्यौःसमवर्तत ॥ पद्भ्यांभूमिर्दिशःश्रोत्रात्तालो-
काँअंकल्पयन् ॥ सप्तास्यासन्परिधयस्त्रिःसुप्तसमिधाकृताः ॥ देवाय-
द्यतन्वानाअनुन्पुरुषपृशुं ॥ यज्ञेन॑य॒ज्ञमयजंतदेवास्तानिधर्माणिप्र-
थमान्यांसन् ॥ तेहुनाकैमहिमानःसचंत्यपूर्वसाध्याःसंतिदेवाः ॥३॥

·ॐअतौदेवाअवंतुनीयतोविष्णुर्विचक्रमे॥ पृथिव्याःसुप्तधामभिः॥ इदं विष्णुर्विचक्रमेढेधानिर्दधेपदं । समूहमस्यपांसुरे ॥ त्रीणिपदाविच- कमेविष्णुगोपाऽअदाभ्यः ॥ अतीधर्माणिधारयन् ॥ विष्णोःकर्माणि पश्यतयतौतार्निपस्पशे ॥ इंद्रस्ययुज्यःसखो ॥ तद्विष्णोःपरमपदं सापश्यंतिसूरयः ॥ दिवीवचक्षुराततं ॥ तद्विप्रासोविपन्यवोजागृवां सःसमिंधते ॥ विष्णोर्यत्परमपदं ॥ देवस्यत्वासवितुःप्रेसवेश्विनोर्बा- हुभ्यांपूष्णोहस्ताभ्यामग्नेस्तेजसासूर्यस्यवर्चसेंद्रस्येंद्रियेणाभिषिचामि ॥ बलायश्रियैयशसेन्नाधाय ॐभूर्भुवःस्वः अमृताभिषेकोस्तु शांतिःपु- टिस्तुष्टिश्चास्तु॥ श्रीअमुकदेव० महाभिषेकस्नानं समर्पयामि ॥महा- मि० आचमनीयं समर्पयामि॥ॐतदस्तुमित्रावरुणातदेग्नेशंयोरस्मभ्य- मिदमस्तुशस्तं ॥ अशीमहिंगाधमुतप्रतिष्ठांनमोदिवेवृहतेसादनाय ॥

·गृहावै प्रतिष्ठासूक्तं तत्प्रतिष्ठिततमया वाचा शंस्तव्यं तस्माद्यद्यपि दुरइव पल्लभते गृहानेवैनानाजिगमिषति गृहाहि पशूनां प्रतिष्ठा प्रतिष्ठा ॥ ॐनर्यप्र॒जांमैगोपाय॥अमृतत्वायजीवसे ॥ जातांजनिष्यमा णांच॥अमृतैसत्येप्रतिष्ठितां ॥ सुप्रतिष्ठितमस्तु ॥ॐ तंय॒ज्ञंवर्हिषि० ॥ सर्वभूषाधिके सौम्ये लोकलज्जानिवारणे। मयोपपादिते तुभ्यं वाससी प्रतिगृह्यताम्॥श्रीअमु० देव वस्त्रं०॥ॐतस्माद्यज्ञात्सर्वहुतःसंभृ०॥ देवदेव नमस्तेऽस्तु त्राहि मां भवसागरात् ॥ ब्रह्मसूत्रं सोत्तरीयं गृहाण पुरुपोत्तम ॥ श्रीअमु० देव० यज्ञोप०॥ (हरिद्रा स्वर्णवर्णाभा सर्व- सौभाग्यदायिनी ॥ सर्वालंकारमुख्या हि देवि त्वं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअ० हरिद्रां स० ॥ हरिद्राचूर्णसंयुक्तं कुंकुमं कामदायकं ॥ वस्त्रा- लंकरणं सर्व देवि त्वं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअ० कुंकुम समर्पयामि ॥

·कजलं कामिकं रम्यं कामिनीकामसंभवं ॥ नेत्रयोभूषणार्थाय कञ्जलं प्रतिगृह्यताम्॥श्रीअ० कजलं स०॥उदितारुणसंकाशं जपाकुसुम- संनिभं ॥ सीमंतभूषणार्थाय सिंदूरं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअ० सिंदूर स ॥ मांगल्यतंतुमणिभिर्मुक्ताफलविराजितम् ॥ कंठस्य भूषणार्थाय प्रीत्यर्थ प्रतिगृह्यताम्॥श्रीअ० कंठसूत्रं स० ।। काचस्य निर्मितं दिव्यं कंकणं च सुरेश्वरि ॥ हस्तालंकरणार्थाय कंकणं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअ० कंकणं स०॥ अलंकारान्मया देवि सुवर्णेन विनिर्मितान् ॥ प्रीत्यर्थ तव देवेशि भूषणं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअ० नानाभूषणानि स०॥ नानाभरणशोभाढ्यं नानारत्नोपशोभितं ॥ अर्पितं च मया देवि ताडपत्रं प्रगृह्यताम् ॥ श्रीअ० ताडपत्रं स०॥) ॐ अहि-] रिवोगैःपतिबाहुंज्याहेतिपरिवार्धमानः ॥ हस्तन्नोविश्ववियुना- ·निविद्वान्पुमान्पुमासंपरिपातुविश्वतः ॥ ज्योत्स्नापते नमस्तुभ्यं नमस्ते विश्वरूपिणे ॥ नानापरिमलद्रव्यं गृहाण परमेश्वर ॥ श्रीअल नाना- परिमलद्रव्याणि स०॥ॐतस्माद्यज्ञासर्वहुतऋचः ॥ श्रीखंडं चंदनं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरं ॥ विलेपनं सुरश्रेष्ठ चंदनं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअ० चंदनं स० ॥ अक्षतास्तंडुलाः शुभ्राः कुंकुमेन विराजिताः॥ मया निवेदिता भक्त्या गृहाण परमेश्वर ॥श्रीअ० अक्षतान् स०॥ ॐ तस्मादश्वा० ॥ माल्यादीनि सुगंधीनि मालत्यादीनि वै प्रभो ॥ मयाहृतानि पूजार्थं गृह्यतां परमेश्वर ॥ सेवंतिकाबकुलचंपकपाट- लाजैः पुन्नागजातिकरवीररसालपुष्पैः ॥ बिल्वप्रवालतुलसीदलमा- लतीभिस्त्वां पूजयामि जगदीश्वर में प्रसीद ॥ श्रीअ० पुष्पाणि स०॥ केशवादिचतुर्विंशतिनामभिस्तुलसीदलैः पूजयेत् ॥

·ॐयत्पुरु० ॥ वनस्पतिरसोद्भूतो गंधाढ्यो गंध उत्तमः॥आप्रेयः सर्व- देवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्॥श्रीअमु० धूपं स०॥ॐब्राह्मणौस्य- मुख० ।। आज्यं च वर्तिसंयुक्तं वह्निना योजितं मया ॥ दीपं गृहाण देवेश त्रैलोक्यतिमिरापह ॥ भत्त्या दीपं प्रयच्छामि देवाय परमा- त्मने ॥ त्राहि मां निरयादोराद्दीपज्योतिर्नमोस्तुते ॥ श्रीअमु० दीपं स०॥ॐचन्द्रमामनसो०॥ नैवेद्यं गृह्यतां देव भक्ति मे ह्यचलां कुरु॥ ईप्सितंमेवरं देहि परत्र च परांगतिम्॥शर्कराखंडखाद्यानि दधिक्षीर- घृतानि च ॥ आहारं भक्ष्यभोज्यं च नैवेद्यं प्रतिगृह्यताम् ॥श्रीअमु० नैवेद्यं स० ॥ ॐ प्राणाय स्वाहा अपानाय० व्यानाय० उदानाय० समानाय० ब्रह्मणे० ॥ नैवेद्यमध्ये पानीयं स० उत्तरापोशनं स हस्त- प्रक्षालनं० स०॥मुखप्रक्षालनंस० करोद्वर्तनार्थे चंदनं सः॥पूगीफलं 11 ·महद्दिव्यं नागवल्लीदलैर्युतं ॥कर्पूरैलासमायुक्तं तांबूलं प्रतिगृह्यताम्॥ श्रीअमु० तांबूलं स०॥इदं फलं मया देव स्थापितं पुरतस्तव ॥ तेन मे सुफलावाप्तिर्भवेजन्मनि जन्मनि ॥ फलेन फलितं सर्वं त्रैलोक्यं सच- राचरं॥तस्मात्फलप्रदानेन सफलाश्च मनोरथाः॥श्रीअमु० फलंस०॥ हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेमवीजं विभावसोः ॥ अनंतपुण्यफलदमतः शांतिं प्रयच्छ मे॥श्रीअमु० दक्षिणांस०॥ॐ श्रियेजातःश्रियआनिरि यायश्रियंवोजरितृभ्यौददाति ॥ श्रियंवसानाअमृतत्वायन्भवतिस- त्यासमिथामितद्रौ ॥ श्रियएवैनं तत् श्रियामादधातिसंततमृचावपट्- कृत्यं संतत्यै संधीयते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद॥चंद्रादित्यौ च धरणि- विद्युदग्निस्तथैव च ॥ त्वमेव सर्वज्योतीपि आर्तिक्यं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीअमु० महानीराजनदीपं स०॥ कर्पूरगौरं करुणावतारं संसारसारं ·भुजगेंद्रहारं ॥सदा वसंतं हृदयारविंदे भवं भवानीसहितं नमामि ॥ श्रीअ०कर्पूरार्तिक्यदीपं स०॥ॐनाभ्याआसी०॥नमः सर्वहितार्थाय जगदाधारहेतवे॥ साष्टांगोऽयं प्रणामस्ते प्रयत्नेन मया कृतः ॥ नमो स्त्वनंताय सहस्रमूर्तये सहस्रपादाक्षिशिरोरुवाहवे ॥ सहस्रनाम्ने पुरुपाय शाश्वते सहस्रकोटीयुगधारिणे नमः॥ श्रीअमु०नमस्कारान स०॥ॐसप्तास्यासन्०॥यानि कानिचपापानि जन्मांतरकृतानि च। तानि तानि विनश्यति प्रदक्षिणपदे पदे॥श्रीअमु० प्रदक्षिणां स०॥ ॐयज्ञेनयज्ञ०॥ करचरणकृतं वाक्कायजं कर्मजं वा श्रवणनयनजं वा मानसं वापराधं ॥ विहितमविहितं वा सर्वमेतत्क्षमस्व जय जय करु- णाधे श्रीमहादेव शंभो॥श्रीअमु० मंत्रपुष्पं स०॥आवाहनं न जानामि न जानामि तवार्चनं ॥ पूजां चैव न जानामि क्षमस्व परमेश्वर ॥

·मंत्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं सुरेश्वर ॥ यत्पूजितं मया देव परिपूर्ण मे ॥ अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम ॥ तस्मात्का- तदस्तु रुण्यभावेन रक्षस्व परमेश्वर ॥ अपराधसहस्रं च क्रियतेऽहर्निशं मया ॥ दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व परमेश्वर ॥ गतं पापं गतं दुःखं गतं दारिद्यमेव च ॥ आगता सुखसंपत्तिः पुण्याच तव दर्शनात् ।। रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि ।। पुत्रान् देहि धनं देहि सर्वान्कामांश्च देहि मे ॥ यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपः- पूजाक्रियादिषु ॥ न्यूनं संपूर्णतां याति सद्यो वंदे तमच्युतं ॥ इति प्रार्थना ॥ अनेन मया यथाज्ञानेन यथामीलितोपचारद्रव्यैः कृतपू- जनेन श्रीअमुकदेवताः प्रीयंताम् ॥ घंटां पूजयेत् ॥ शंखमध्ये स्थितं तोयं भ्रामितं केशवोपरि ॥ अंगलग्नं मनुष्याणां ब्रह्महत्यां व्यपो- -- ·॥ हति ॥ अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशनं ॥ विष्णुपादोदकं तीर्थ जठरे धारयाम्यहं ॥ अच्युतानंत गोविंद नामोच्चारणभेपजात् ॥ नश्यंति सकला रोगाः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥ तीर्थं ग्राह्यं ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ आचम्य प्राणानायम्य ॥ ममोपात्तदुरितक्षय- द्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं मध्याह्नसंध्यामुपासिष्ये ॥ आपोहिछेति तृचेन पूर्ववत्प्रथमं मार्जनं कृत्वा ॥ मंत्राचमनं यथा ॥ आपः पुन- त्वित्यस्यानुवाकस्य नारायण आपो अष्टिः । मंत्राचमने विनियोगः॥ ॐ आपःपुनंतुपृथिवींपृथिवीपूतार्पुनातुमां ॥ पुनंतुब्रह्मणस्पतिर्ब्रह्मपू तार्पुनातुमां ॥ यदुच्छिष्टमभोज्यंयहादुश्चरितमम ॥ सर्वैपुनंतुमामा- पोसतांचप्रतिग्रहश्स्वाहा॥ इति अपः पीत्वा । आचम्य प्रातःसंध्या- वत् द्वितीयं मार्जनं अघमर्षणांतं कृत्वा ॥ हंसःशुचिषदिति मंत्रस्य ·गोतमोवामदेवः सूर्यो जगती ॥ अर्घ्यदाने विनियोगः ॥ ॐ हंसःशु- चिषदसुरंतरिक्षसद्धोतावेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ॥ नृषहरसतुसयो मसदजागोजातजाअद्विजाऋतं ॥ श्रीसूर्याय इदमयं दत्तं न- मम ॥ आत्मानं परिषिच्य द्विराचम्य ॥ ऊर्ध्वबाहुरुन्मुखः सूर्यमुप- तिष्टेत ॥ उदुत्यमिति त्रयोदशर्चस्य सूक्तस्य काण्वः प्रस्कण्व ऋषिः ॥ श्रीसूर्यो देवता ॥ नवाया गायत्र्यः अंत्याश्चतस्रोनुष्टुभः ॥ चित्रं देवा- नामिति षडचस्य सूक्तस्य आंगिरसः कुत्सः सूर्यस्त्रिष्टुप् ॥ सूर्योपस्थाने विनियोगः ॥ॐ उदुत्संजातवैदसंदेववहंतिकेतवः ॥ दृशेविश्वायसूर्य ॥ अपत्येतायवौयानक्षत्रायंत्य॒क्तुभिः ॥ सूरायविश्वचक्षसे ॥ अदृश्रम- स्यकेतवोविश्मयोजनाँऽअर्नु । भ्राजंतोऽअग्नयोयथा ॥ तरणिर्विश्वद- शंतोज्योतिष्कृदसिसूर्य ॥ विश्वमाभांसिरोचनं ॥ प्रत्यङ्देवानांविशः ·प्रत्यङ्देषिमानुषान् ॥ प्रत्यविश्वंस्वदृशे ॥ १ ॥ येनापावकचक्ष- साभरण्यंतंजनाँऽअनु ॥ त्वंवरुणपश्यसि ॥ विद्यामषिरज॑स्पृथ्वहामि- मानोऽअक्तुभिः ॥ पश्यन्जन्मानिसूर्य ॥ सुप्तत्वाहुरितोरथेवहंतिदेवसू- र्य ॥ शोचिष्कशंविचक्षण ॥ अयुक्तसप्तशुध्युवःसरोरथस्यनुप्त्यः ॥ ताभिर्यातिस्वयुक्तिभिः ॥ उद्वयंतम॑स॒स्परिज्योतिप्पश्यतउत्तरं ॥ देवं देवत्रासूर्यमर्गन्मज्योतिरुत्तमं ॥ उद्यनद्यमित्रमहऽआरोहन्नुत्तरांदिवै ॥ हृद्रोगंमर्मसूर्यहरिमाणचनाशय ॥ शुकैघुमेहरिमाणरोपणाकासुदध्म- सि ॥ अथौहारिद्र्वेपुमेहरिमाणनिदध्मसि ॥ उदगादयादित्योवि- श्वेनसहसासह ॥ द्विषतुमरिंधयन्मोऽअहंहिषतेरधं ॥२॥ चित्रंदेवा- नामुदगादनीकंचक्षुमित्रस्य॒वरुणस्याग्नेः ॥ आद्यावापृथिवीऽअंतरिक्ष सूर्य आत्माजगतस्तस्थुषश्च ॥ सूर्योदेवीमुषसंरोचमानांमर्योनयोषाम- ·भ्येतिपश्चात्॥यवानरौदेवयंतोयुगानिवितन्वतेप्रर्तिभद्रायभद्रं ॥ भद्रा ऽअश्वाहुरितःसूर्यस्यचित्राऽएतग्वाऽअनुमाद्यासः ॥ नमस्यंतौविऽआ पृष्ठमस्थुःपरिद्यावापृथिवीयतिस॒द्यः ॥ तत्सूर्यस्यदेवत्वंतन्महित्वंमध्या कार्विततसंजभार ॥ यदेदयुक्तहरितःसधस्थादादात्रीवासस्तनुतेस मस्मै ॥ तन्मित्रस्य॒वरुणस्याभिच सूर्यारूपंकृणुतेद्योऊपस्यै ॥ अनंत मन्यद्रुशदस्यपाजःकृष्णम॒न्यद्वरितःसंभरति ॥ अद्यादेवाऽउदितासूर्य- स्यनिरंहसः पिपृतानिवद्यात् ॥ तन्नौमित्रोवरुणोमामहंतामदितिः सिंधुःपृथिवीऽऊतद्यौः॥ ३॥ इत्युपस्थाय उपविश्याचम्य प्राणायाम कृत्वा ॥ युवतीं युवादित्यमंडलमध्यस्थां श्वेतवर्णा श्वेतांवरानुलेपन- स्रगाभरणां चतुर्वक्रां प्रतिवर्कत्रिनेत्रां चंद्रशेखरां त्रिशूलखगखट्वां- 1 गडमर्वकचतुर्भुजां वृषभासनारूढां रुद्रदेवत्यां यजुर्वेदमुदाहरंती भुव- ·लोकाधिष्ठात्री गायत्रीं नाम देवतां ध्यात्वा संपूज्य यथेष्टकामजपं कुर्यात् ॥ अन्यत् प्रातःसंध्यावत् ॥ इति मध्याह्नसंध्या ॥ ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ अथ ब्रह्मयज्ञप्रारंभः ॥ आचम्य प्राणानायम्य देवाचार्यपितृतृप्तिद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं ब्रह्मयज्ञेन यक्ष्ये ॥ पृ- थिवीतिमंत्र० रभे॥ विद्युदसीतिमंत्रस्य॥ अग्निर्ऋषिः॥वरुणोदेवता॥ उदकोपस्पर्शने विनियोगः ॥ ॐविद्युदसिविद्यमेपाप्मानमृतात्सत्यमु- पैमि (इतिमंत्रेणाप उपस्पृश्य वामजानूपरि दक्षिणं पादं निधाय दक्षि- णजानुनि कुशपवित्रगर्भ प्रागंगुलिमुत्तानं सव्यपाणिं निधाय तदुपरि दक्षिणं पाणिं प्रागंगुलिमेवं न्यंचं निधाय व्याहृतिपूर्वां पच्छोर्धर्चशः सर्वा सावित्री पठित्वा) ॐभूर्भुवःस्वःतत्सवितु० इतिपादः अर्धक ॐअग्मिीळेपुरोहितंय॒ज्ञस्य॑देवमुत्विज ॥ होतारंरत्नधातमं ॥ अग्निःपूर्व ·भित्रपिभिरीड्योनूतनैत ॥ सदेवाँऽएहर्वक्षति ॥ अग्निनारयिमश्नवत्पो मेवदिवेदिवे ॥ यशसवीरवत्तमं ॥ अग्नेययज्ञमध्वरंविश्वतःपरिभूर सिं ॥ सऽइद्देवेपुगच्छति ॥ अग्निहॊताकविक्रतुःसत्यश्चित्रश्रवस्तमः॥ देवोदेवेभिरागमत् ॥ १॥ यदुंगदाशुषेत्वमग्नेभद्रंकरिप्यसि ॥ तवेत्त सत्यमगिरः । उपत्वाग्नेदिवेर्दिवेदोपावस्तर्धियाव्यं ॥ नमोभरतऽएम सि ॥ राजैतमध्वराणांगोपामृतस्य॒दीदिविं ॥ वर्धमानस्वेदमै ॥ सनःपि तेवसूनवेग्नेसूपायनोभव॥सखानःस्वस्तये॥२॥ वायवाहिदर्शत ॥ ॥अग्नि देवानामवमो विष्णुः परमः॥ अथ महाव्रतं एषपंथाएत- कर्म॥अथातः संहिताया उपनिषत्॥ विदा मघवन्विदा ॥ महाव्रतस्य पंचविंशतिसामिधेन्यः ॥ इषेत्वोर्जेा ॥ अग्नुआयाहिवीतये ॥ शन्नौदे वीरभिष्टये॥अथैतस्यसमाम्नायस्य ॥ समाम्नायःसमाम्नातः ॥ मयरस- ·तजभनलगसंमितं॥गौः । ग्मा॥पंचसंवत्सरमयं ॥अथ शिक्षा प्रव- क्ष्यामि ॥ वृन्दिरादैच् ॥ (यदिंद्रोदाशराज्ञेमानुपंव्यगाहथाः॥ इदंज- माउपश्रुत)॥योगीश्वरं याज्ञवल्क्यं ॥नारायणं नमस्कृत्य ॥ अथातो धर्म व्याख्यास्यामः ॥ अथातो धर्मजिज्ञासा ॥ अथातो ब्रह्मजिज्ञा- सा ॥ ॐ तच्छंयोरावृणीमहेगातुंयज्ञायगा यज्ञपतयेदैवीस्वस्तिरस्तु नःस्वस्तिर्मा पेभ्यः ॥ ऊर्ध्वजिगातुभेपजं ॥ शन्नोऽअस्तुद्विपदेशचतु प्पदे॥ॐनौब्रह्मणे०इति त्रिः॥ ॐ वृष्टिरसिवृश्चमेपाप्मानमृतात्स- त्यमुपागामित्यपः स्पृष्ट्वा ॥ प्रजापतिस्तृप्यतु ॥ ब्रह्मा- तृप्यतु ॥ वे- दास्तृप्यतु ॥ देवास्तृप्यंतु ॥ ऋपयस्तृप्यतु ॥ सर्वाणि छंदांसि तृप्यतु ॥ ॐकारस्तृप्यतु ॥ वषट्कारस्तृप्यतु ॥ व्याहृतयस्तृप्यंतु ॥ सावित्री तृप्यतु ॥ यज्ञास्तृप्यतु ॥ द्यावापृथिवी तृप्यतां ॥ अंत- ·रिक्षं तृप्यतु ॥ अहोरात्राणि तृप्यंतु ॥ सांख्यास्तृप्यंतु ॥ सिद्धास्तु- प्यंतु ॥ समुद्रास्तृप्यतु ॥ नद्यस्तृप्यतु ॥ गिरयस्तृप्यंतु ॥ क्षेत्रौषधि- वनस्पतिगंधर्वाप्सरसस्तृप्यंतु ॥ नागास्तृप्यतु ॥ वयांसि तृप्यंतु ॥ गावस्तृप्यंतु ॥ साध्यास्तृप्यंतु ॥ विप्रास्तृप्यतु ।। यक्षास्तृप्यतु । रक्षांसि तृप्यंतु ॥ भूतानि तृप्यंतु ॥ एवमंतानितृप्यंत्वित्येकोनत्रिंश- न्मत्रैः कुशाग्रैर्देवतीर्थेनैकवारं तर्पयेत् ॥ निवीती ॥ शतर्चिनस्तृप्यं- तु ॥ माध्यमास्तृप्यतु ॥ गृत्समदस्तृप्यतु ॥ विश्वामित्रस्तृप्यतु ॥ वामदेवस्तृप्यतु ॥ अविस्तृप्यतु ॥ भरद्वाजस्तृप्यतु ॥ वसिष्ठस्तृ- प्यतु ॥ प्रगाथास्तृप्यंतु ॥ पावमान्यस्तृप्यतु ।। क्षुद्रसूक्तास्तृप्यतु । महासूक्तास्तृप्यंत्विति द्वादशमः कुशमध्येन ऋषितीर्थेन द्विःप्रत्येक तर्पयित्वा ॥ प्राचीनावीती ॥ सुमंतुजैमिनिवैशंपायनपैलसूत्रभाष्य- ·भारतमहाभारतधर्माचार्यास्तृप्यंतु ॥ जानंतिबाहविगार्यगौतमशा- कल्यवाभ्रव्यमांडव्यमांडूकेयास्तृप्यतु ॥ गर्गीवाचक्नवी तृप्यतु ॥ वडवाप्रातीथेयी तृप्य०॥ सुलभामैत्रेयी तृप्य०॥ कहोळं तर्पयामि ॥ कौपीतकं त०॥ महाकौपीतकं त०॥ पैंग्यं त०॥ महापेंग्यं त०॥ सुयज्ञं त० ॥ सांख्यायनं त० ॥ ऐतरेयं त० ॥ महैतरेयं त० ॥ शाकलं त० ॥ वाकलं त० ॥ सुजातवक्रं त० ॥ औदवाहिं त० ॥ महौदवाहिं त० ॥ सौजामि त०॥शौनकं त०॥आश्वलायनं त०॥ ये चान्ये आचार्यास्ते सर्वे तृप्यंतु ॥ इति त्रयोविंशतिमत्रैः पितृती- र्थेन कुशमूलैस्तर्पयेत् ॥ ततः अस्मत्पितरं अमुकशर्माणं अमुकगोत्रं वसुरूपं स्वधानमस्तर्पयामि ॥ एवं पितामहादीस्त्रींस्त्रीनंजलीन् दत्त्वा ॥ ( तातांबानितयं सपत्नजननी मातामहादित्रयं सस्त्रि स्त्रीतनयादि- ·तातजननीस्वभ्रातरः सस्त्रियः॥ तातांवात्मभगिन्यपत्यधवयुग्जाया- पिता सद्गुरुः शिष्याप्ताः पितरो महालयविधौ तीर्थे तथा तर्पणे ॥) आब्रह्मस्तंबपर्यंतं देवर्षिपितृमानवाः॥ तृप्यतु पितरः सर्वे मातृ- मातामहादयः ॥ अतीतकुलकोटीनां सप्तद्वीपनिवासिनां । आब्रह्म- भुवनाल्लोकादिदमस्तु तिलोदकमिति निर्दत्त्वा ॥ ये के चास्मत्कुले जाता अपुत्रा गोत्रिणो मृताः ॥ ते गृहंतु मया दत्तं वस्त्रनिष्पीडनो- दकमिति ॥ उपवीती चतुर्गुणं उपरिदशं वस्त्रं स्थले वामभागे निष्पीड्य द्विराचामेत् ॥ ॥ ॥ श्रीगणेशाय नमः॥अथ वैश्वदेवप्रयोगः॥अग्नेः पश्चात्प्रामुख उपवि- श्य आचम्य देशकालौ निर्दिश्य ममोपात्तदुरितक्षयपूर्वकमात्मसंस्का- रान्नसंस्कारद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ प्रातःसायवैश्वदेवी तंत्रेण करि- ॥

·प्ये। (पृथक्कर्तव्यश्वेत् प्रातर्वैश्वदेवं करिष्य इति प्रातः॥सायं तु सा यवैश्वदेवमिति॥)जुष्टोदमूना आत्रेयोवसुश्रुतोग्निस्त्रिष्टुप्॥ एह्यमे रा- हूगणो गोतमोग्निस्त्रिष्टुप् ॥ अग्न्यावाहनेविनियोगः ॥ ॐजुष्टोदमूनाऽ अतिथिर्दुरोणइमनोयज्ञमुपयाहिविद्वान् ॥ विश्वाऽअग्नेऽअभियुजौविह त्यांशत्रूयतामाभराभोजनानि ॥ ॐएह्यग्नऽहहोतानिषीदादब्धःसुपुर एताभवानः ॥ अवतांत्वारोदेसीविश्वमिन्वेयजामहेसौमनसायंदेवान् ॥ इत्यक्षतरावाह्य आच्छादनं दूरीकृत्य समस्तव्याहृतीनां परमेष्ठी प्रजा- पतिः प्रजापतिर्वृहती॥ अग्निप्रतिष्ठापने विनियोगः ॥ ॐभूर्भुवः स्वः पावकनामानमग्निं प्रतिष्ठापयामि ॥ प्रोक्षितेंधनानि निक्षिप्य ।। वेणुधमन्या प्रबोध्य ॥ चत्वारिशृंगागौतमो वामदेवोग्निस्त्रिष्टुप् ॥ अग्निमूर्तिध्याने विनियोगः॥ॐ चत्वारिशृंगात्रयो अस्यपादाद्देशीर्षेस ·तहस्तासोऽअस्य॥विधावृद्धोवृषभोरोरवीतिमहोदेवोमाऽआविवेश। सप्तहस्तश्चतुःशृंगः सप्तजिह्वो द्विशीर्षक: ॥ त्रिपात्प्रसन्नवदनः सुः खासीनः शुचिस्मितः ॥ स्वाहां तु दक्षिणे पार्थे देवीं वामे स्वधां तथा ॥ विभ्रदक्षिणहस्तैस्तु शक्तिमन्नं सुचं नुवं ॥ तोमरं व्यजनं वामैघृतपानं च धारयन् ॥ आत्माभिमुखमासीन एवंरूपो हुताश- नः ॥ अग्ने वैश्वानर शांडिल्यगोत्र मेषध्वज प्राङ्मुखो देव मम संमुखो वरदो भव ॥ इति ध्यात्वा परिसमूहनपर्युक्षणे कृत्वा ॥ सिद्धमन्नं पात्रांतरे निधायानावधिश्रित्य प्रोक्ष्योदगुद्वास्य पश्चिमभागे निधाय त्रिधा विभज्य निः प्रोक्ष्य पर्यनिकृत्वा सर्पिपाभ्यज्य अग्निं विश्वानिन इत्यलंकृत्य ॥ विश्वानिन इतितिसृणांचसुश्रुतोऽग्निस्त्रिष्टुप् ॥ द्वयोरर्च- नेऽन्त्याया उपस्थाने विनियोगः॥ॐ विश्वानिनोदुर्गहाजातवेदःसिंधुंन ·नावादुरितातिपर्षि ॥ अनेअविवन्नमसागृणानोरमाकैवोध्यवितात नून।यस्त्वाहृदाकीरिणामन्यमानोमयमोजोहवीमि ॥ जातवेदोय- शौअस्मासुधेहि जामिरनेअमृतत्वमश्यां । यस्मैत्वंसुकृतेजातवेदउलो कर्ममेकृणःस्योनं ॥ अश्विनसपुत्रिणवीरवतंगोमंतंरयिनशतेस्वस्ति ॥ आत्मानं चालंकृत्य हस्तं प्रक्षाल्य ॥ अन्नमभिघार्याग्नावधिश्रित्योद- गुहास्य सव्यं पाणितलं हृदि न्यस्य दक्षिणहस्तेन दक्षिणभागादन्नमा- दायांगुष्ठाग्रेण पीडितं संहतांगुल्युत्तानपाणिना समनं जुहुयात्॥ तच्च प्रातरित्थं ॥ ॐसूर्याय स्वाहा ॥ सूर्यायेदं न ममेति त्यागः सर्वत्रापि ज्ञेयः ॥ प्रजापतये स्वाहा। सोमाय वनस्पतये स्वाहा ॥ अग्नीषोमा- भ्यां ॥इंद्राग्निभ्यां०॥द्यावापृथिवीभ्यां स्वाहा ॥धन्वंतरये स्वाहा ।। इंद्रायः॥ विश्वेभ्योदेवेभ्यः०॥ब्रह्मणे स्वाहेति ॥ सायंतनवैश्वदेवाहुत- ·यस्तु॥अग्नये स्वाहा॥प्रजापतय इत्यादिब्रह्मण इत्यंतंपूर्ववन्नवाहुती - त्वा ॥ परिसमूहनपर्युक्षणे कृत्वा अग्न्यलंकरणं पंचोपचारपूजांतें विभू- तिं धारयेत् ॥ मानस्तोकइतिकुत्सोरुद्रोजगती ॥ विभूतिग्रहणे विनि- योगः ॥ ॐमानस्तोकेतनयेमानआयौमानोगोषुमानोअश्वैपुरीरिषः ॥ वीरान्मानौरुद्रभामितोवधीह॒विष्म॑तःसदमित्त्वाहवामहे ॥ व्यायुषं ज- मदग्नेरिति ललाटे ॥ कश्यपस्य व्यायुष कंठे ॥ अगस्त्यस्य न्यायुषं नाभौ ॥ यद्देवानां न्यायुषं दक्षिणस्कंधे ॥ तन्मे अस्तु व्यायुषं वाम- स्कंधे ॥ सर्वमस्तु शतायुषं शिरसि ॥ ओंचमेस्वर॑श्चमेय॒ज्ञोपंचतेन- मैश्च ॥ यत्ते न्यूनं तस्मै त उपयत्तेऽतिरिक्तं तस्मै ते नमः ॥ अग्नये नमः ।। स्वस्ति ॥ श्रद्धां मेधां यशः प्रज्ञां विद्या बुद्धिं श्रियं वलं ॥ आयुष्यं तेज आरोग्यं देहि मे हव्यवाहन ॥ इति देवयज्ञः॥ ॥

·श्रीगणेशाय नमः ॥ अथ भूतयज्ञः ॥ भूमि प्रोक्ष्य मध्यभागादन्न- मादाय प्राचीमारभ्य ईशानीपर्यंतं चक्राकारं नैरंतर्येण सूर्याय स्वा- हेति पूर्वोक्तैर्दशभिः अभ्यः स्वाहा ओषधिवनस्पतिभ्यः० गृहाय. गृहदेवताभ्यः० वास्तुदेवताभ्यः स्वाहेति पंचभिश्च दत्वा चक्रावहिः प्राच्यां प्रासंस्थं ॥ इंद्राय० इंद्रपुरुषेभ्यः ॥ दक्षिणत उदक्संस्थं ॥ यमाय० यमपुरुपेभ्यः ॥ पश्चिमतः प्राक्संस्थं ॥ वरुणाय० वरुणपुरु- पेभ्यः ॥ उत्तरस्यामुदक्संस्थं ॥सोमायः सोमपुरुषेभ्यः ॥चक्रमध्ये ब्रह्मणे स्वाहा तत्प्राच्यां ब्रह्मपुरुषेभ्यः० ब्रह्मणो दक्षिणतो विश्वेभ्यो देवेभ्यः० ब्रह्मणः पश्चिमतः सर्वेभ्यो भूतेभ्यः० ब्रह्मण उत्तरतो दिवा- चारिभ्यः० चक्रांदुत्तरतो रक्षोभ्यः स्वाहेति दत्वाप उपस्पृश्य तदु- त्तरतो भूमि प्रोक्ष्य द्वितीयभूतयज्ञं कुर्यात् ॥ तत्र सूर्यपदस्थानेऽग्नि- ·पदं दिवापदस्थाने नक्तमिति विशेषः ॥ शेषं पूर्ववत् ॥ इति भूतयज्ञः॥ श्रीगणेशाय नमः॥ अथ पितृयज्ञः॥ प्राचीनावीती॥ आग्नेय्यभि- मुखः सव्यंजान्वाच्योत्तरभागादंगुष्ठपर्वमात्रमन्नं गृहीत्वा पराचीन- पाणिना चकादक्षिणतः स्वधापितृभ्य इति मंत्रेण वलिं दत्वाप उप- स्पृश्य ॥ द्वितीयचक्राग्नेयभागे च तथैव दत्वाप उपस्पृश्य पितृयज्ञा- नशेपेणैव चक्रावहिर्नैर्ऋत्यकोणे श्यामाय चक्राहायव्यकोणे शव- लाय इत्युभयन स्वाहाकारवयं वलिं दत्वा गृहांगणे जलमासिच्य श्व- चांडालपतितभूतवायसेभ्योन्नं विकिरेत् ॥ ऐंद्रवारुणवायव्या याम्या नैर्ऋतिकाश्च ये॥ ते काकाः प्रतिगृहंतु भूम्यां पिंड मयोज्झितम् ॥ इति पितृयज्ञशेषेण दद्यात् ॥ वैवस्वतकुले जातौ द्वौ श्यामशबलौ शुनौ ॥ ताभ्यां पिंडो मया दत्तो रक्षेतां पथि मां सदा ॥ ये भूताः ·प्रचरंति दिवानक्तंवलिमिच्छंतोवितुदस्यप्रेष्ठाः ॥ तेभ्योवलिंपुष्टिकामो ददामि मयिपुष्टिंपुष्टिपतिर्ददातु स्वाहा ॥ रात्रौचेन्नक्तमिति ब्रूयादि- ति शौनकोक्तश्चक्राकारः प्रयोगः॥प्रक्षालितपाणिपादः आचम्य गृहं प्रविश्य ॥ शांतापृथिवीत्यादि जपित्वा विष्णुं स्मृत्वा कर्पियेत् ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ अथ मनुष्ययज्ञः ॥ अतिथिभोजनपर्याप्तं षोड- शग्रासमितं वा ग्रासचतुष्टयं वा ग्रासमितं वान्नं सनकादिमनुष्ये- भ्यो हंतेति दद्यात् ॥ बहुपु भिक्षुकेष्वागतेप्वशक्तेन त्रिभ्यो ग्रास- वयं देयम् ।। ।। इति मनुष्ययज्ञः ॥ ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ अथ सायंसंध्याप्रारंभः ॥ प्रातःकालवदाचमन प्राणायामं च कुर्यात् ॥ सायंसंध्या वृद्धा कृष्णा कृष्णवर्णा कृष्ण- वस्त्रा कृष्णगंधा कृष्णमाल्यानुलेपना गरुडवाहना विष्णुदेवत्या आ- ·हवनीयाम्युपस्थाना सामवेदसंहिता तृतीया विष्णुसंध्या सत्यवती- नाम्नी ममोपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं सायंसंध्योपास्ति करिष्ये।। ततः अपःप्राशनमंत्रपर्यंतं प्रातःकालवत्॥ अग्निश्चेतिमंत्रस्य याज्ञवल्क्य उपनिषदऋषिः॥ अग्निमन्युमन्युपतयो रात्रिश्च देवताः॥ प्रकृतिश्छंदः॥मंत्राचमने विनियोगः ॥ॐ अग्निश्चमामन्युश्चमन्युपत- यश्चमन्युकृतेभ्यः ॥ पापेभ्योरक्षंताम् ॥ यदहापापमकार्ष ॥ मनसावा- चाहस्ताभ्यां ॥ पञ्चामुदरैणशिश्ना ॥ अहुस्तदेवलुपतु ॥ यत्किंचदुरि- तमयि ॥ इदमहंमामम॑तयोनौ ॥ सत्येज्योतिषिजुहोमिस्वाहा ॥ आ- चम्य ॥ प्रातःकालवत् नवऋग्भिः मार्जनं कृत्वा ॥ तथा गायत्रीमं- त्रेण वरुणाय त्रिवारमयं दत्वा ॥ असावादित्यो ब्रह्म ॥ द्विराच- मनं प्राणायामं च कृत्वा ॥ प्रातःकालवत् दिग्बंधासनं षडंगं तथा च ·गायत्रीजपः पुनश्च षडंगं कृत्वा यचिद्धित इति दशर्चामाजीगर्तिः शुनःशेपः सकृत्रिमोवैश्वामित्रोदेवरातऋषिः॥ वरुणो देवता ॥ गायत्री छंदः॥वरुणोपस्थाने वि० ॥ ॐ यचिद्धितेविशोयथाप्रदेववरुणतं॥ मिनीमसिद्यविद्यवि । मानौवधायहुत्नवैजिहीळानस्थैरीरधः ॥ माहे- णानस्यमन्यवै ॥ विमृळीकार्यतेमनोरथीरश्चनसंदितं ॥ गीर्भिर्वरुण- सीमहि ॥ पराहिमे विमन्यवःपतैतिवस्य इष्टये ॥ वयोनवसुतीरुपं ॥ कुदाक्षेत्रश्रियनरमावरुणंकरामहे ॥मुळीकायोरुचक्षसं ॥१॥ तदिस मानाशातेवेनैतानप्रयुच्छतः ॥ धृतव्रतायदाशुषे ॥ वेदायोवीनांपद मंतरिक्षणपततां ॥ वेदनावःसमुद्रियः ॥ वेदमासोधृतव्रततोद्वादशप्र- जावतः ॥ वेदायउपजायते ॥ वेवातस्यवर्तुनिमुरोक्र्ष्वस्यबृहुतः ॥ वेदायेअध्यासते ॥ निषसादधृतवतोवरुणःपुस्त्या ३ स्वा । साम्राज्या ·॥ यसुक्रतुः ॥ यांसदासर्वभूतानीतिसमाप्तिपर्यंतंप्रातःकालवत्कुर्यात् ॥ इति सायंसंध्या समाप्ता ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ ॥ अथ यज्ञोपवीतसंस्कारविधिः ॥ द्विराचम्य प्राणायामंकृत्वा देशकालौ संकीर्त्य श्रौतस्मार्तकर्मानुष्ठानसिद्ध्यर्थयज्ञोप वीतसंस्कारमहंकरिष्ये ॥यज्ञोपवीतं पलाशपणे निधाय॥ॐ आपोहि छाम जनय॑थाचनः॥ हिर॑ण्यवर्णाःशुचयःपाव॒काया जातःकश्यपोया विद्रः ॥ अग्निंयागभैदधिरेविरूपास्तानआपःशरस्योनाभवंतु ॥ या सारराजावरुणोयातिमध्यसत्यानृतेवपश्यंजनानां ॥ मधुश्रुतःशुच योयाःविकास्तानुआपःशश्स्योनाभवंतु ॥ यासादेवादिविकृण्वंतिभक्षं याऽअंतरिक्षेवहुधाभवति ॥ याःपृथिवींपयसोदतिशुक्रास्तानआपःशए स्योनाभवंतु ॥ शिवेनमाचक्षुषापश्यतापः शिवतिनुवोपस्पृशतत्वच ·म।सर्वा अ॒ग्नीरप्सुषदोहुवेवोमवर्कोवलमोजोनिधत्त ॥ पर्वमानः सुवर्जनः ॥ पवित्रैणविचर्षणिः ॥ यःपोतासपुनातुमा ॥ पुनंतुमादेवज़ नाः॥ पुनंतुमनवोधिया ॥ पुनंतुविश्वआयवः ॥ जातवेदःपवित्रवत् ॥ पवित्रैणपुनाहिमा ॥ शुक्रर्णदेवदीद्यत् ॥ अग्नेक्रत्वातूरनु ॥ यत्तेप वित्रमचिर्षि ॥ अमेविर्ततमंतरा ॥ब्रह्मतेनपुनीमहे ॥ उभाभ्यादेवसवि तः॥पवित्रेणसवेनच ॥ इदंब्रह्मपुनीमहे ॥ वैश्वदेवीऍनतीदेव्यागात् ॥ यस्यैवह्वीस्तनुवौवीतपृष्ठाः ॥ तयामदैतःसधमाद्येषु ॥ वयश्यामपत योरयीणां ॥ वैश्वानरोरश्मिभिर्मापुनातु ॥ वातःप्राणेनैपिरोमयोभूः ॥ द्यावापृथिवीपयसापयोभिः ॥ ऋतावरीयज्ञियमापुनीतां ॥ बृहद्धिः स वितस्तृभिः ॥ वर्षिष्टैर्देवमन्मभिः ॥ अग्नेदक्षैःपुनाहिमा ॥ येनदेवाऽअ पुनत ॥ येनापोदिव्यंकशः ॥ तेनदिव्येनब्रह्मणा ॥ इदंब्रह्मपुनीमहे ॥

·यःपौवमानीरध्येति ।। ऋषिभिःसंभृतश्रस ॥ सर्वश्सपूतमश्नाति ॥ खुदितमातरिश्वना ॥ पाबमानीर्योऽअध्येति ॥ ऋषिभिःसंभृतरस ॥ तस्मैसरखतीदुहे ॥ क्षीरसर्पिमधूदुकं ॥ पावमानीःस्वस्त्यय॑नीः ॥ सुदुघाहिपय॑स्वतीः ॥ ऋषिभिःसंभृतोरसः ॥ ब्राह्मणेष्व॒मृत हितं ॥ पावमानीदिशंतुनः ॥ इमंलोकमोऽअमुं ॥ कामान्समर्धयंतुनः ॥ देवीदेवैःसमामृताः ॥ पावमानीःस्वस्त्ययनीः ॥ सुदुघाहिघृतश्चुतः ॥ ऋषिभिःसंभृतोरसः ॥ ब्राह्मणेष्वमृत हितं ॥ येनदेवाः पवित्रेण ॥ आत्मानपुनतेसा ॥ तेनस॒हस्रधारेण ॥ पावमान्यःपुंनंतुमा ॥ प्राजा- पत्रपवित्र ॥ शुतोद्यामरहिरण्मयं ॥ तेनब्रह्मविदोवयं ॥ पूतंत्र पुनी महे ॥इंद्रःसुनीतीसहापुनातु॥ सोमःस्वस्त्यावरुणःसुमीच्या ॥ यमो- राजोप्रमृणाभिःपुनातुमा॥जातवेदामोर्जयेत्यापुनातु॥ॐ भूरग्निंचपृथि ·चींचमांच ॥ त्रीरश्चलोकान्त्सवत्सरंच ॥ प्र॒जाप॑तिस्त्वासादयतु ॥ तयादेवतयांगिरवद्धुवासीद ।। भुवौवायुंचांतरिक्षंचमांच ॥ त्रीश्चलो कान्० ॥ प्रजापति० ॥ तयाँदेवतयां ॥ खरादित्यंचदिवचमांच ॥ नीचलोकान् ॥ प्रजापतिः ॥ तयादेवतयां० ॥ भूर्भुवःसुर्वश्चं द्रमसंचदिशश्चमांचे ।। त्रीरश्चलोकान्० ॥ प्रजापतिः ॥ तयादेव तयां०॥ॐ कारं प्रथमतंतो न्यसामि ॥ अग्निं द्वितीयतंतो न्यसामि॥ नागांस्तृतीयतंतौ०॥सोमं चतुर्थतंतौ०॥ पितृन्पंचमतंतौ०॥प्रजा- पतिषष्ठतंतौ० ॥वायुंसप्तमतंतौ०॥सूर्य अष्टमततौ०॥ विश्वानदेवान- चमतंतो न्यसामि ॥ ऋग्वेदं प्रथमदोरके न्यसामि । यजुर्वेदं द्विती- यदोरके न्यसामि । सामवेदं तृतीयदोरके न्यसामि । अथर्ववेदं ग्र- न्थी न्यसामि । प्रतियज्ञोपवीतं दशगायत्रीमंत्रं जप्त्वा । उहृयंतर्मस- ·स्परिज्योतिष्पश्यतउत्तरम् । देवंवत्रासूर्यमगन्मज्योतिरुत्तमं ॥ उद्यन्नयेतितिसृभिः सूर्याय दर्शयित्वा । देवस्य॑त्वासवितुःप्रेसवैश्विनो- र्बाहुभ्यांपूष्णो हस्ताभ्यामग्नेस्तेजसा सूर्यस्य वर्चसेन्द्रस्येन्द्रियेणाभि- पिचामि॥तत्सवितुर्वरेण्यंभदेिवस्य धीमहि । धियोयोनःप्रचोदयात् ॥ इति विस्ताडयेत् ॥ यज्ञोपवीतमितिमंत्रस्य परब्रह्मपरमात्मात्रिष्टुप् । श्रौतस्मार्तकर्मानुष्ठानसिद्धयर्थयज्ञोपवीतधारणे विनियोगः। ॐ यज्ञो- पवीतं परमं पवित्रं प्रजापतेर्यत्सहजं पुरस्तात् । आयुष्यमयं प्रतिमुञ्च शुभ्रं यज्ञोपवीतं वलमस्तु तेजः । इति मंत्रेण प्रथमं दक्षिणवाहुमु- 'हृत्य पश्चात् कण्ठे धारयेत् ॥ आचम्य ॥ समुद्रं गच्छ स्वाहा । इति जीर्णयज्ञोपवीतं जले विसर्जयेत् ॥ ॥ इति यज्ञोपवीतधारणविधिः ॥

·॥ अथ देवेप्रारंभः॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ ॥ ॐगणानात्वागणपतिहवामहेविंकवीनामुप मश्रवस्तमं ॥ ज्येष्ठराजंब्रह्मणांब्रह्मणस्पतआनःशृण्वन्नूतिभिःसीसा दनं ॥ ॥ नौम॒हन्योनोऽअर्भकेभ्योनमोयुव॑भ्योनमऽआशिनेभ्यः ॥ यामदेवान्यदिशनाममाज्यायसःशंसमावृक्षिदेवाः॥१॥ममत्तुनःप रिज्मांवसर्हाममत्तुवातौऽअपांवृषण्वान् ॥ शिशीतमिद्रापर्वतायुचनस्त नोविश्ववरिवस्यंतुदेवाः ॥२॥ कथातेऽअमेशुचयतऽआयोर्ददाशुर्वा जैभिराशुषाणाः ॥ उभयत्तोकेतनयेदानाऋतस्यसामंत्रणयतदेवाः ॥ ३॥ यज्ञेन॑य॒ज्ञमयजंतदेवास्तानिधर्माणिप्रथमान्यांसन् ॥ तेहनाकै १ ॐ गणा० नमो मम कथा यज्ञे परा त्वेरा उमा उत । तव दिव शंसा विरु नापा अप्र कोष त्वम ।।मूर्धा नाभिं तेनो येके असे परि प्रया ऐमि। अनृ गृभ्णा सम ना सयो इदं वपद क्रमान् ।।

·महिमानःसचंतयत्रपूर्वसाध्याःसंर्तिदेवाः ॥४॥ पराशुभ्राऽअयासोय व्यासांधारण्येवमरुतौमिमिक्षुः ॥ नरोदसीऽअपनुदंतघोराजुषंतवृधस ख्यायदेवाः ॥५॥ त्वेरायइंद्रतोशतमाःप्रणेतारःकस्यचिद्दतायोः ॥ तेपुणौमुरुतौमृळयंतुयेस्मापुरागातूयंतीवदेवाः ॥ ६॥ उभाशंसानर्या मामविष्टामुभेमामूतीऽअर्वसासचेतां ॥ भूरिचिदुर्यःसुदास्तरायेषामर्दै तऽइपयेमदेवाः ॥७॥ उतनईमरुतोवृदसेनास्मद्रोद॑सीसमनसःस दंतु ॥ पृषदश्वासोवनयोनरारिशादसोमित्रयुजोनदेवाः ॥ ८॥ तव स्यामपुरुवीरस्यशर्मन्नुरुशंसस्यवरुणप्रणेतः ॥ यूयनःपुत्राऽअदितेरद ब्धाऽअभिक्षमध्वंयुज्यायदेवाः ॥९॥ विचिदातेरुचयंतरोकाऽउषो विभातीरनुभासिपूर्वीः ॥ अपोयर्दनशधग्वनेषुहोर्तुर्मंद्रस्यपनयंत। वाः ॥ १०॥ शंसामहामिद्रयस्मिन्विश्वाऽआकृष्टयःसोमपाःकाममव्य ·न् ॥ यंसुक्रतुंधिपणैविभ्वतष्टंघनवृत्राणांजनयंतदेवाः ॥ ११ ॥ निरु त्तमादूणशारोचनानित्रयौराजंत्यसुरस्यवीराः ॥ ऋतावानऽइषिरादू लभासस्त्रिरादिवोविदथैसंतुदेवाः ॥ १२॥ नापाभूतनवोतीतूषामानि श्शस्ताऋभवोयज्ञेऽअस्मिन् ॥ समिंद्रेणमर्दथसंमरुद्धिःसंराजभीरत्नधे यायदेवाः ॥ १३ ॥ अप्रैतीतोजयतिसंधानिप्रतिजन्यान्युतयासज न्या ॥ अवस्यवेयोवरिवःकृणोतिब्रह्मणेराजातमवंतिदेवाः ॥ १४ ॥ को वस्त्रातावसवःकोवरूतायाभूमीऽअदितेत्रासीथांनः ॥ सहीयसोवरु णमित्रमत्त्कोवोध्वरेवरिवोधातिदेवाः ॥ १५॥ त्वमपोयर्दवेतुर्वशा यारमयःसुदुघाःपार द्र ॥ उग्रर्मयातमहोहुंकुत्संसंहयहांमुशनारैतदे वाः ॥ १६ ॥ मूर्धानदिवोऽअतिंपृथिव्यावैश्वानरमृतऽआजातमुनिं । कविसम्राज़मतिथिजनानामासन्नापात्रैजनयंतदेवाः ॥ १७॥ नाभि ·re यज्ञानांसद रयीणांमुहामाहावमुभिसनवंत ॥ वैश्वानररथ्य॑मध्वराणां यज्ञस्यकेतुंजनयंतदेवाः ॥ १८॥ तेनोरायोद्युमतोवाजवतोदांतारोभू तनुवतःपुरुक्षोः ॥ दशस्यंतौदिव्यापार्थिवासोगोजाताऽअप्यामुळता चदेवाः ॥ १९ ॥ येकेचज्मामहिनोऽअर्हिमायादिवोजजिरेऽअपांस धस्यै ॥ तेऽअस्मभ्यम॒षयविश्वमायुःक्षप स्रावरिवस्यंतुदेवाः ॥ २०॥ अ॒स्मेरुद्रामेहनापर्वतासोवृत्रहत्येभरहूतौस॒जोषाः ॥ यःशंसतेस्तुवते धार्यिपूजइंद्रज्येष्ठाऽअस्माँऽअवंतुदेवाः ॥ २१ ॥ परिप्रधन्वेंद्रीयसोम है स्वादुर्मित्रायपूष्णेभगाय ॥ इंद्रस्तेसोमसुतस्य॑पेयाःकत्वेदक्षायविश्वे चदेवाः ॥ २२॥ प्रयाजान्मऽअनुयाजांश्चकेवलानूर्जस्वंतंहुविषौदत्त । भागं ॥ घृतंचापांपुरुषचौषधीनामग्नेश्चदीर्घमायुरस्तुदेवाः ॥ २३ ॥ ऐभिर्ददेवृष्ण्यापौंस्यानियेभिरौक्षवृहत्यायवज्री ॥ येकर्मणःक्रिया ·णस्यमतेकर्ममुद्ायतदेवाः ॥ २४ ॥ अनुक्षराऋजवःसंतुपंथाये भिःसोयोयंतिनीवरेयं ॥ समर्यमासंभगोनोनिनीयात्संजास्पत्यंसु यममस्तुदेवाः ॥ २५॥ गृभ्णामितेसौभगत्वायुहस्तूंमयापत्यांजरद ष्टिर्यथासः ॥ भगोऽअर्युमासवितापुरैधिर्मात्वादुर्गार्हपत्यायदेवाः ॥२६॥ समस्मिन्जायमान आसतग्माउतेमवर्धनद्यस्वगूर्ताः ॥ महे यत्वापुरूरवोरणायावर्धयन्दस्युहत्यायदेवाः ॥ २७॥ ब्रह्मचारीचरति वेविपद्विपुःसदेवानाभवत्येकमंग ॥ ते जायामन्वविंदुहृहस्पतिःसोमे ननीतांजुन्नर्देवाः ॥ २८॥ सद्योजातोव्यमिमीतयज्ञमग्निर्देवाना मभवत्पुरोगाः ॥ अस्यहोर्तुःपृदिश्यतस्यैवाचिस्वाहाकृतंहविरदंतुदे वाः ॥ २९ ॥ इदंतेपासनवित्तमिपिवासोममेनातिकतो ॥ पूर्णऽ आहावोमदिरस्यमध्वोयविश्वऽइर्दभिहयैतिदेवाः ॥ ३०॥ ॐजातवें ·दसेसुनवामसोममरातीयतोनिदहातिवेदः ॥ सनःपर्पदतिदुर्गाणिवि श्वानावेवसिंधुदुरितात्य॒ग्निः ॥ ॐव्यवकंयजामहेसुगंधिपुष्टिवर्धनं ॥ उर्वारुकमिवबंधनान्मृत्योर्मुक्षीयमामृतात् ॥ ॐगौरीमिमायसलिला नितम्रत्येकपदीद्विपदीसाचतुष्पदी । अष्टापदीनवपदीवभूवुषीसहस्रा क्षरापरमेव्योमन् ॥ ॐसक्तुमिव॒तितउनापुनंतोयधीरामनसावाचम त ॥ अत्रासखायःसृख्यानिजानतेभद्रूषालक्ष्मीर्निहितार्धिवाचि ॥ ॐप्रणेदेिवीसरस्वतीवाजेभिर्वाजिनीवती ॥ धीनामवित्र्यवतु ॥ ॐ यागुंगूर्यासिनीवालीयाराकायासरस्वती ॥ इंद्राणीम॑ह्वऊतयैवरुणानी स्वस्तयै ।। अनिपुसौंदगणपतेगणेषुत्वामाहुर्विप्रतमंकवीनां ॥ न तेत्वविक्रयतेकिंचनारेमहामर्कमंघवंचित्रमर्च ॥ ॐआतूनइंद्रक्षुमंतंचि ग्राभंसंग्र्भाय ॥ महाहुस्तीदक्षिणेन ॥ ॐवर्षट्तेविष्णवासआर्कणो ·मितन्मजुषस्वशिपिविष्टहुव्यं ॥ वर्धेतुत्वासुष्टुतयोगिमियूर्यपातस्त्र स्तिभिःसदानः॥ ॐराजाधिराजायप्रसह्यसाहिने ॥ नौवयंवैश्रव णायकुर्महे ॥ समेकामान्कामुकाध्यमी ॥ कामेश्वरोवैश्रवणोददा तु ॥ कुबेरायवैश्रवणाय ॥ महाराजायनमः ॥ ॐवस्ति ॥ साम्राज्य भौज्यस्वाराज्यवैराज्यं पारमेष्ठयंराज्यमाहाराज्यमाधिपत्यमयं समंत पर्यायीस्यात्सार्वभौमःसार्वायुषआंतादापरार्धात् पृथिव्यैसमुद्रपर्यंता याएकरामिति ॥ तदप्येपःश्लोकौभिगीतोमरुतःपरिवेष्टारोमरुत्तस्या वसनगृहे ॥ आविक्षितस्यकामप्रेर्विश्वेदेवाःसभासदइति ॥ योवैतांब ह्मणोवेद अमृतैनामृतांपुरीं ॥ तस्मैह्मचब्रह्माच आयुःकीर्तिपूजांद दुः॥ ॐविश्वतश्चक्षुरुतविश्वतोमुखोविश्वौवाहुरुतविश्वतस्पात् ॥ संवाहुभ्यांधम॑तिसंपतत्रैवाभूमीजनयन्देवएकः ॥ संसृष्टंधनमुभय ·समाकृतमस्मभ्यदत्तांवरुणश्चमन्युः ॥ भियंदानाहृदयेषुशत्रवःपरा जितासोअपनिलयंतां ॥ त्रिनयनमभिमुखनिःसृतामिमायइहपठेत्प यतश्चसदाद्विजः ॥ सभवतिधनधान्यपशुपुत्रकीर्तिमानतुलंचसुखंसम भुतैडिवीतिदिवीति ॥ॐनारायणायविद्महैवासुदेवायधीमहि ॥ तन्नौ विष्णुःप्रचोदयात्॥ॐतत्पुरुषायविद्महे महादेवायधीमहि ॥ तन्नौरुद्रः प्रचोदयात् ॥ ॐएकदंतायविद्महे वक्रतुंडायधीमहि ॥ तन्नौदंतीप्रचो दयात् ॥ॐभास्करायविद्महे महद्दयुतिकरायधीमहि ॥ तन्नौआदित्यः प्रचोदयात्॥ॐमहालक्ष्मीच विद्महे विष्णुपत्नीचधीमहि ॥ तन्नौलक्ष्मीः प्रचोदयात् ॥ ॥ ॥ अथ रुद्रः॥ हरिःॐ ॥ इदेिवहर्मनुर्यजनी—हुस्पर्तिरुक्थामुदानिशसिषहि वैदे ·वाःसूक्तवाचः पृथिविमातर्मााहि सीमधुमनिष्येमधुजनिष्येमधुव क्ष्यामिमधुवदिष्यामि मधुमतीदेवेभ्योवामुद्यासरशुश्रूषेण्यामनुष्य भ्युस्तमदेिवाअवंतुशोभायैपितरोनुमदंतु ।। ॐ शांतिःशांति शांतिः ॥ ॐ नमस्तेरुद्रमन्यवउतोतइपवेनमः । नमस्तेअस्तुधन्वनेवाहुभ्या॑मुत तेनमः । यातइपुःशिवतमाशिवंबभूवतेधनुः । शिवाशरव्यायातवत यानोरुद्रमृडय । यातैरुद्रशिवातनूरघोरापापकाशिनी । तानस्तुनुवा शंतमयागिरिशंताभिचाकशीहि । यामिघुगिरिशंतहस्तेविभय॑स्तवे। शिवांगिरितांकुरुमाहिरसीःपुरुषजगत् । शिवेनवर्चसात्वागिरिशा च्छावदामसि ॥ यथानःसर्वमिजगदयक्ष्मसुमनाअसत् । अध्यवोच दधिवक्ताप्रथमोदैव्योभिषक् । अहीश्वसौन्जुभयन्त्सर्वांश्चयातुधा न्यः। असौयस्ताम्रोअरुणउतचःसुमंगलः । येचेमाररुद्राभितौदि ·क्षुश्रितासहस्रशोवैषा हेडईमहे । असौयौवसर्पतिनीलग्रीवोविलो हितः । उतै गोपाअंडशन्नदृशन्नुदहार्यः । उतै-विश्वाभूतानिसदृष्टोमै डयातिनः । नमौअस्तुनीलग्रीवायसहस्राक्षायमीढुषै । अोयेअस्यस त्यांनोहंतेभ्योकर॑नमः । प्रसुंचधनुस्त्वमुभयोरानियो| । याश्चते हस्तइप॑वःपराताभगवोवप । अवतत्यधनुस्त्वरसहस्राक्षशतेषुधे ॥ निशीयशल्यानांमुर्खाशिवोनःसुमनाभव । विज्यंधःकपर्दिनोविशल्यो बाणवात । अनैशन्नस्येपवआभुरस्यनिगर्थिः । यातै तिर्मीढुष्टम हस्तैवभूतेधनुः । तयास्मान्विश्वतस्त्वमयक्ष्मयापरिव्भुज । नमस्ते स्त्वायुधायानांततायधृष्णवै । उभाभ्यामुततेनमौवाहुभ्यांतधन्वने । परितेधन्वनोहेतिरस्मान्णक्तुविश्वतः । अथोयईषुधिस्तवारेअस्मन्निधे हितं ॥१॥ नमोहिर॑ण्यवाहवेसेनान्यदिशांचपतयेनमोनोवृक्षेभ्योहार ·केशेभ्यःपशूनांपतयेनमोनमःसस्पिरायविर्षीमतेपथीनांपतयेनमान मौवभ्लुशायविव्याधिनेन्नानांपतयेनमो नमोहरिकेशायोपवीतिनैमुष्टा नांपतयेनमोनोभवस्यहेत्यैजगतांपतयेनमोनोरुद्रायांतताविनेक्षेत्री णांपतयेनमो नमःसूतायाहत्यायवनानांपतयेनमोनमोरोहितायस्थपत येवृक्षाणांपतयेनमोनोमंत्रिणेवाणिजायकक्षाणांपतयेनमो नमोभुव॑तं यैवारिवस्कृतायौपंधीनांपतयेनमोनमच्चैौषायाकंदर्यतेपत्तीनांपतये. नमोनमःकृत्सवीतायधावतेसवापतयेनमः॥२॥नमःसहमानायनि व्यांधिनेऽआव्याधिनीनांपतयेनमो नमःककुभायनिषंगिणैस्तेनानांपत येनमोनमोनिपुगिणऽइपुधिमतेतस्कराणांपतयेनमो नमोवंचतेपरिवंच तेस्तायूनांपतयेनमोनमोनिचेरवैपरिचरायारण्यानांपतयेनमो नमःसृ काविभ्योजिघासयोमुष्णतांपतयेनमो नोसिमोनक्तंचरन्यःप्रकुं ·तानांपतयेनमो नमउष्णीपिणैगिरिचरायकुलुंचानापतयेनमोनमुइघुम योधन्वाविभ्यश्चवोनमो नमआतन्वानेभ्यःप्रतिदानेभ्यश्चवोनमोनम आयच्छेभ्योविसृजयश्चवोनमोनमोस्य॑योविध्ययश्चवोनमो नमुआसी नेभ्यःशयानेभ्यश्चवोनमोनमःस्वपयोजाग्रयश्चवोनमो नमस्तिष्ठन्यो धावग्यश्चवोनमोनमःसुभाभ्यःसभापतिभ्यश्चवोनमो नमोअश्वेभ्योऽश्व पतिभ्यश्चवोनमः ॥३॥ नमआव्याधिनीभ्योविविध्यतीभ्यश्चवोनमो नमउगंणाभ्यस्तृतीभ्यश्चवोनमो नौगृत्सेभ्योगृत्सपतिभ्यश्चवो नमोनमोबातेभ्योव्रातपतिभ्यश्ववोनमो नौगणेभ्योगणपतिभ्यश्चवो नमोनमोविरूपेभ्योविश्वरूपेभ्यश्चवोनमो नमोमहद्यःक्षुल्लकेभ्यश्ववोन मोनमौर्थिभ्योरथेभ्यश्ववोनमोनमोरथैभ्योरर्थपतिभ्यश्चवोनमो नमः सेनाभ्यःसेनानिभ्यश्चवोनमो नमःक्षत्तुभ्यःसंग्रहीतृभ्यश्चवोनमोनमस्त ·क्षेभ्योरथकारेभ्यश्चवोनमो नमःकुलालेभ्यःकारेभ्यश्चवोनमो नमः जिप्टेभ्योनिपादेभ्यश्यवोनमोनमंइषुकृयोधन्वकृयश्चवोनमो नौमृग युभ्यःयुनिभ्यश्चवोनमो नमःश्वभ्यश्वपतिभ्यश्ववोनमः ॥४॥नोभ वायचरुद्रायचुनमःशर्वायचपशुपतयेच नमोनीलग्रीवायचशितिकंठा यचनमःकपर्दिनेचव्युप्तकेशायचनमःसहस्राक्षायचशतधन्वनेच नमो गिरिशायचशिपिविष्टायचुनौमीढुष्टमायचेपुंमतेच नर्मोहस्वायचवा मनायचुनौबृहुतेचवर्षीयसेचनमौवृद्धायचसंरचनेच नमोअग्रियाय चप्रथमायच नमआशवैचाजिरायचनमःशीर्घियायचशीभ्यायचुनम ऊयायचावस्वन्यायचनमःस्रोतस्यायद्वीप्यायच ॥५॥ नमौज्येष्ठाये चकनिष्ठार्यच नमःपूर्वजायंचापरायचनमौमध्यमार्यचापगल्भायच नौजघन्योयचनियायचनमः सोभ्यायचप्रतिसर्यायचनमोयाम्याय ·चक्षेम्यायचनमडायचखल्यायचे नमःश्लोक्यायचावसान्यायचन मोवायचकक्ष्यायचनमःश्रवार्यचप्रतिश्रुवायच नमआशुषेणायचा शुरथायचनमःशूरायचावभिंदुतेचनमौर्मिणेचवरूथिनेच नौविल्मि नैचकचिनॆचनमःश्रुतायचश्रुतसेनायच॥६॥नमौदुंदुभ्यायचाहनन्या यचनमौधृष्णवेचप्रमुशार्यचनोदूतायचप्रहितायच नमोनिपुंगिणेचे पुधिमतेचनमस्तीक्ष्णैषवेचायुधिनैचनमः स्वायुधायचसुधन्वनेचनमः खुायचपायचनमःकायिचनीप्यायचनमः सूर्यायसरायचू नमोनाद्यायचवैशंताय॑चनमःकूप्यायचावट्यायचनमोवायचावा यचनमौमेयायचविद्युत्या॑यचनमईधियायचातप्यायचनमो वात्यायच रेमियायचनौवास्तायचवास्तुपायच ॥७॥ नमःसोमायचरुद्रा यचनमस्तापायचारुणायचनमः शृंगायचपशुपतयेचनमयायचभी ·मार्यचनोअग्रेवधाय॑चदूरेवधार्यच नमोहंत्रेचहनीयसेचनौवृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्योनमस्तारायनमःशंभवेचमयोभवैच नमःशंकरायचमयस्क रायचनमःशिवायचशिवतरायचनमस्तीर्थ्यांयच कूल्यायचनमःपार्यो यचावायचनमःमतरणायचोत्तरैणायच नर्मआतार्यायचालाद्यायच नमःशष्प्यायचफेन्यायचनमःसिकत्यायचप्रवाह्यायच॥८॥नमहरि ण्यायचप्रपायचनमःकि शिलायचक्षयणायचे नमःकपर्दिनेचपुल स्तयैचनमोगोघ्यायचगृह्यायचनमस्तल्प्यायचगेह्यायचनमः काव्याय चगह्वरेष्ठायचनमोह्रदुय्ायचनिष्प्यायचनमःपासव्यायचरजस्या यचनमःशुष्क्यायचहरित्यायचनमोलोप्यायचोलप्यायचनर्मऊयाय चसूयायचनमःपीयचपर्णशुद्यायच नौपगुराणायचाभिन्नुते चनमआख्खिदतेचप्रख्खिदुतेच नौवःकिरिकेभ्योदेवाना हृदयेभ्यो ·- नोविक्षीणकेभ्योनमौविचिन्वत्केभ्यो नमआनिर्हतेभ्योनमआमीवत्के भ्यः॥९॥ द्रापेअंघसस्पदरिनीललोहित । एषांपुरुषाणामेषांप शूनांमार्मारोमोएषांकिंचनाममत् । यातॆरुद्रशिवातनूःशिवाविश्वाहे भेषजी ॥ शिवारुद्रस्यभेषजीतांनोमृडजीवसैः ॥ इमाश्रुद्राय॑तवसे कपर्दिनक्ष्य-रायप्रभरामहेमतिं । यर्थानःशमसविपदेचर्तुष्पदेविश्वैपु टंग्रामअस्मिन्नातुरं । मुडानौरुद्रोतनोमय॑स्कृधिक्षयद्वीरायनमसावि धेमते । यच्छंचयोश्चम रायजे तातर्दश्यामतरुद्रप्रणीतौ । मानौ महांतमुतमानौअर्भकं मानउक्षतमुतमा उक्षितं । मानौवधीःपितरंमो तमातरैप्रियामानस्तुनुवौरुद्ररीरिषः । मानस्तोकेतनयेमानआयुषिमा नोगोषुमानोअश्वेपुरीरिषः । वीरान्मानौरुद्रभामितोवधीर्हविष्म॑तोन मसाविधेमते । आरात्तैगोनउतपूरुषनेक्षयद्वीरायसुम्नमस्मतेअस्तु ।

·रक्षाचनोअधिचदेवब्रह्मधाचनःशर्मयच्छद्विवहींः । स्तुहिश्रुतंगर्तस दंयुवानमुगंनभीममुपहनुमुग्रं । मडारिनेरुद्रुस्तानीअन्यतै स्म निवपंतुसेनाः । परिणोरुद्रस्यहेतिटैणक्तुपरित्वेषस्य॑दुर्मतिरघायोः । अवस्थिरामघव॑यस्तनुष्वमीस्तोकायतनयायमृडय । मीढुष्टमुशि वतमशिवोनःसुमनाभव । परमेवृक्षआयुधंनिधायकृत्तिवानुआचर पिनाकविभ्रदार्गहि । विकिरिदविलौहितनमस्तेअस्तुभगवः । यास्ते सहस्र हेतयोऽन्यमस्मन्निवपंतुताः । सहस्राणिसहस्रधार्वाहुवोस्तव हेतयः । तासामीशानोभगवःपराचीनामुखाकृधि ॥ १० ॥ सह स्राणिसहस्रशोयेरुद्राअधिभूम्याँ । तेषासहस्रयोजनेवधन्वानितन्म सि । अस्मिन्महत्यर्णवेऽतरिक्षभवाअधि । नीलग्रीवा शितिकंठाश अधाक्षमाचराः । नीलग्रीवाःशितिकंठादिव द्राउपश्रिताः । येत् ·क्षेपुंसस्पिर्जरानीलग्रीवाविलोहिताः । येभूतानामधिपतयोविशिखासः कपर्दिनः । येअन्नैपुविविध्यतिपात्रेषुपिवतोजनान् । ये थाप॑थिरक्षय ऐलवुदायव्युधः।येतीर्थानिपचरैतिसुकावतोनिगिणः। यएतावतश्च भूयासवृदिशौरुद्रावितस्थिरे ॥ तेषासहस्रयोजनेवधानितन्म सि । नौद्रेभ्योयेपृथिव्यायैतरिक्षेयेदिवियेषामन्नवातावर्षमिव॒स्ते न्यो दशप्राचीर्दर्शदक्षिणादर्शप्रतीचीर्दशोदींचीर्दशोस्तेिभ्योनम् । स्तेनौमृडयंतुतेयंद्विष्मोयश्वनोद्वेष्टितंवोजभदधामि ॥११॥॥ॐ अग्नी विष्णुसजोषसेमावर्धांगिरः । द्युम्नैर्वाभिरागतं । वार्जश्चमेप्रस वश्चमेप्रय॑तिश्चमेप्रसितिश्चमेधीतिश्चमे॒क्रतुश्चमे स्वरश्यमेश्लोकश्चमेश्रा वश्वमेश्रुतिश्चमेज्योतिश्चमेसुव॑श्चमेप्राणश्चमेपानश्चमेव्यानश्चमेसुश्चमे चित्तंचमआधीतंचमेवाक्चमेमनश्चमेचक्षुश्चमेश्रोचमेदक्षश्वमेबलैच ·मओज॑श्चमेसहश्चमआयुश्चमे जरार्चमआत्मार्चमेतनूश्चमेशर्मचमेवर्म चमेगानिचमेस्थानिचमेपरू षिचमेशरीराणिचमे ॥ १ ॥ ज्यैष्ठ्यै चमआधिपत्यंचमेमन्युश्चमेभामश्चमेमश्चमेम्भश्चमेजेमाचमे महिमा चमेवरिमार्चमे प्रथिमार्चमेवाचमेद्राघुयाचमे वृद्धंचमेर्द्धिश्चमेस त्यंचमेश्रुद्धार्चमेजगच्चमेधनैचमेवर्शश्चमे विषिश्चमेक्रीडाचमेमोद श्वमेजातंचमेजनिष्यमाणंचमेसूक्तंचमेसुकुतंचमे वित्तंचमेवेद्यचमभू तंचमेभविष्यच्चमेसुगंचमे सुपर्थचमऋद्धचमऋर्दिश्चमेकृप्तंचमेकृतिश्च मेमतिश्चमेसुमतिश्चमे ॥२॥शंचमेमर्यश्चमेप्रियंचमेनुकामश्चमेकाम श्चमेसीमनुसश्चमेभद्रंचमेश्रेयश्चमेवस्य॑श्चमेयशश्चमे भगश्चमेद्रविणंच मयंताचमेधर्ताचमेक्षेमश्चमेधृतिश्चमेविश्वैचमेमहश्चमेसंविच्चमेज्ञात्रैच मेसूश्चमेसूवमेसीरैचमेलयश्चमऋतंचमेमृतैचमेयतमंचमेामयच्च ·मेज़ीवातुश्चमेदीर्घायुत्वंचमेनमित्रंचमेभयंचमेसुगंचमेशयनंचमेसू पार्चमेसुदिनैचमे ॥ ३॥ ऊर्कमेसूनृताचमेपर्यश्चमेरसंश्चमेघृतंचमे मधुचमेसग्धिश्चमेसपीतिश्चमे कृषिश्चमेदृष्टिश्चमेजैत्रंचमुऔचिंचमे रयिश्चमेरायश्चमेपुष्टंचमेपुष्टिश्चमैविभुचमेप्रभुचमेबहुचमे भूय॑श्चमेपू र्णमेपूर्णतरंचमेक्षितिश्चमेकूर्यवाश्चमेन्नैचमेक्षुच्चमेव्रीहर्यश्चमेयवाश्च मेमाषाश्चमे॒तिलाश्चमेमुद्गाश्चमेखल्वाश्चमेगोधूश्चिमेमसुराश्वमे प्रियं गेवश्चमेणवश्चमेश्यामाकोश्चमेनीवाश्चिमे ॥४॥ अश्माचमेमृत्तिका चमेगिरयश्चमेपर्वताश्चमेसिकताश्चमे वनस्पतयश्चमेहिरण्यंचमेयश्चमे सीसैचमे॒त्रपुंश्चमेश्यामंचमेलोहंचमेग्निश्चमआप॑श्चमे वीरुधेश्चमओष धयश्चमेकृष्टपच्यंचमेकृष्टपच्यंचमेग्राम्याश्चमे पशआरण्याश्चयज्ञेने कल्पंतांवित्तंचमेवित्तिश्चमेभूतंचमेभूतिश्चमे वसुचमेवसतिश्चमेकर्मच ·मे शक्तिश्चमेर्थश्वमएमश्चमइतिश्चमेगतिश्चमे॥५॥ अग्निश्चमइंद्रश्च मेसोमश्चमइंद्रश्वमेसविताचमइंद्रेश्चमे सरस्वतीचमइंद्रश्चमेपूषाचमुई श्वमेवृहस्पतिश्चमइंद्रश्यमे मित्रश्चमइंद्रश्चमेवरुणश्चमइंद्रश्चमेत्वष्टी चमइंद्रेश्चमेधाताचमइंद्रेश्चमेविष्णुश्चमइंद्रेश्चमेश्विनौचमइंद्रेश्चमे मरु तश्चमइंद्रश्चमे विश्वेचमेदेवाइंद्रश्चमे पृथिवीचमइंद्रश्चौतरिक्षंचमइंद्र श्चमेद्योश्चमइंद्रेश्चमेदिशश्चमइंद्रश्चमेमूर्धाचमुइंश्चमे प्रजापतिश्चम इंद्रेश्चमे ॥६॥ अशुश्चमेरश्मिश्चमेदाभ्यश्चमेधिपतिश्चमउपाशुश्च मेंतर्यामश्चमऐंद्रवायवश्वमेमैत्रावरुणश्चमआश्विनश्चमे प्रतिप्रस्थान श्वमेशुक्रश्चमेमंथीचमआग्रयणश्चमेवैश्वदेवश्चमे ध्रुवश्चमेवैश्वानरचम ऋतुग्रहाचमेतिग्राह्याश्चमऐंद्रामश्चमेवैश्वदेवश्चमे मरुत्वतीयांश्चममा दश्चमआदित्यश्चमे सावित्रश्चमेसारस्वतश्चमेपोष्णश्चमेपानीवृतश्च ·मेहारियोजनश्चमे ॥७॥ इध्मश्चमेवर्हिश्वमेवेदिश्वमेधिष्णियाश्चमेस्नु चश्चमेचमसाश्चमेग्राणिश्चमे ‘स्वरवश्चमउपरवाश्चमेधिषवणेचमेद्रो णकलशश्चमेवायव्यानिचमेपूतश्चमआधवनीय॑श्चम् आग्नीधंचमेह वर्धा चमे ग्रहाश्चमेसदश्चमेपुरोडाशाश्वमेपचताश्चमेवभूथचमेस्वगा कारश्चमे ॥८॥ अग्निश्चमेघर्मश्चमेर्कश्चमेसूर्यश्चमेप्राणश्चमेश्वमेधच मेपृथिवीचमेऽर्दितिश्चमे दितिश्यमे॒द्योश्चमेशकरीरंगुर्लयोदिशश्चमेय॒ज्ञे नकल्पंतामक्र्चमेसाम॑चमेस्तोम॑श्चमेयर्जुश्चमे दीक्षार्चमेतप॑श्चमऋतु श्वमेव्रतंचमेहोरात्रयौर्वृष्टयावृहद्रथंतरेचमेय॒ज्ञेनकल्पेतां ॥९॥ गी श्वमे वत्साश्चमेत्र्यविश्वमेत्र्यवीचमेदित्यवाट्चमेदित्यौहीच पंचावि श्चमेपंचावीचमेत्रिवत्सश्चमेत्रियत्सार्चमे तुर्यवाट्चमेतुर्गीहीचमेपष्टवा चमेपष्टौहीचमउक्षाचमेवशाचमऋषभश्चमेवेहच्चमेऽनड्वान्चमेधेनुश्चम ·आयुर्यज्ञे कल्पतांप्राणोय॒ज्ञेनकल्पतामपानोयज्ञे कल्पतां व्यानोयज्ञे नेकल्पतांचक्षुर्यज्ञे कल्पताश्रोत्रैयज्ञेनकल्पतां मनौयज्ञे कल्पतांवा ग्यज्ञे कल्पतामात्मायज्ञेनकल्पतांयज्ञोय॒ज्ञेनकल्पतां ॥ १०॥ एकाच मेतिनश्चमेपर्चचमेसप्तर्चमेनवचमएकादशचमे त्रयोदशचमेपंचदश चमेसप्तदशचमेनवदशचमएकविशतिश्चमेत्रयौविशतिश्चमे पंच विशतिश्चमे सुप्तविशतिश्यमेनवविरंशतिश्चमएकत्रिशचमेत्रये स्त्रिशच्चमेचतस्रश्चमेष्टीचमेद्वादशचमे षोडशचमेविशतिश्चमेचतु विशतिश्चमेष्टाविशतिश्चमे द्वात्रिशचमेषवि शश्चमेचत्वारि शञ्चमे चर्तुश्चत्वारिशच्चमेऽष्टाचत्वारिशच्चमेवार्जश्वप्रसवश्चापिज चक्रतुश्चसुवैश्य मूर्धाचव्यनियश्चात्यायनश्चात्यश्वभौवनश्चभुवनश्वा धिपतिश्च ॥ ११ ॥ इडादेवहूर्मनु०॥

·॥ अथ त्रिसुपर्णप्रारंभः॥ श्रीगणेशाय नमः॥ श्रीसरस्वत्यैनमः ॥ श्रीगुरुभ्यो नमः॥ ॐब्रह्ममे तुमा ॥ मधुमेतुमा ॥ ब्रह्ममेवमधुमेतुमां ॥ यास्तैसोमप्रजावत्सोभिसो अहं ॥ दुःवनहंदुरुःषह ॥ यास्तसोमप्राणारस्तान्जुहोमि ॥ त्रिसुपर्ण मांचितंत्राह्मणायदद्यात् ॥ ब्रह्महत्यांवाएतेनति ॥ येब्राह्मणास्त्रिसु पर्णपठति ॥ तेसोमप्राप्नुवंति ॥ आसहस्रात्पंक्तिंपुर्नति ॥ ॐब्रह्ममे ।। धयां ॥ मधुमेधयां ॥ ब्रह्ममेवमधुमेधयो ॥ अद्यानौदेवसवितःप्रजा सावीःसौभगं ॥ परीदुःप्वनियरसुव ॥ विश्वानिदेवसवितर्दुरितानिप रसुव ॥ यद्भद्रंतन्मआसुव ॥ मधुवाऋतायतेमधुक्षरंतिसिंधवः ॥ मानिःसंत्वोषधीः ॥ मधुनक्तमुतोषसिमधुमत्पार्थिवरजः ॥ मधु द्यौरस्तुनःपिता ॥ मधुमानोवनस्पतिर्मधुमाअस्तुसूर्यः ॥ माध्वीर्गा ·वोभवंतुनः ॥ यइमंत्रिसुपर्णमांचितंत्राह्मणायदद्यात् ॥ भ्रूणहत्यां वाएतेनेति ॥ येाह्मणास्त्रिसुपर्णपठति ॥ तेसोमप्राप्नुवंति ॥ आस हुस्रात्पॅक्तिंपुनति ॥ॐब्रह्ममेधा मधुमेधा ॥ ब्रह्ममेवमधुमेधा ॥ ब्रह्मादेवानीपवीःकवीनामृपिर्विप्राणांमहिषोमृगाणां ॥ श्येनोग्राणा स्वधितर्वनाना सोमःपवित्रमलैतिरेभन् ॥ हुसःशुचिषहसुरंत रिक्षसहोतावेदिपदतिथिर्दुरोणसत् ॥ नृपसतसयौमसदृजागो जानतुजाअद्विजाऋतंवृहत् ॥ ऋचेत्वारुचेत्वासमित्स्रवंतिसरितोन धेनाः ॥ अंतर्हृदामनसापूयमानाः ॥ घृतस्यधारोऽअभिचौकशीमि ॥ हिरण्ययोवेतसोमध्यआसा ॥ तस्मिन्सुपर्णोमधुकृत्कुलायीभजन्नास्ते मधुदेवताभ्यः ॥ तस्यासतेहर॑यःसप्ततीरेखुधांदुहानाऽअमृतस्य॒धारी ॥ यड्दंत्रिसुपर्णमांचितंबामणायदद्यात् ॥ वीरहुत्यांवाएतेनंति ॥ ये ·. ब्राह्मणास्त्रिसुपर्णपठति ॥ तेसोमप्राप्नुवंति ॥ आसहस्रात्पंक्तिंपुन ति ॥ ॐतस्यैवंविदुषोय॒ज्ञस्यात्मायज॑मानःश्रद्धापत्नीशरीरमध्ममुरो वेदुिर्लोमानिर्हिर्वेदः शिखाहृदयंयूपःकामआज्यमन्युः पशुस्तपोग्निर्द मःशमयितादक्षिणावाग्योताप्राणउदाता' चक्षुरध्वर्युर्मनोब्रह्माश्रोत्रम नीद्यावद्भियतेसादीक्षा यदनातित विर्यत्पितितदस्यसोमपानं यद्रम तेतद्पसदो यत्संरत्युपविशत्युत्तिष्ठतेचसंप्रवग्यो यन्मुखंतावनी यो याव्याहृतिराहुतिर्यदस्यविज्ञानंतज्जुहोति यत्सायंप्रातरत्तितत्समि धंयत्प्रातमध्यंदिन सायंचतानसर्वनानि येअहोरात्रेतेदर्शपूर्णमासौ यैर्धीसाश्चमासाश्चते - चातुर्मास्यानियऋतवस्तेपशुबंधायेसंवत्सराश्च परिवत्सराश्तेहर्गणाः सर्ववेदसंवाएतत्सुत्रंयन्मरणंतवभृथएतद्वैज रामर्यमग्निहोत्रसत्रं यएवंविहानुद्गर्यनेप्रमीयतेदेवानामेवमहिमान ·गत्वादित्यस्यसायुज्यंगच्छत्यथ योदक्षिणेप्रमीयतेपितृणामेवमहिमान गुत्वा चंद्रमसःसायुज्यश्सलोकतामाप्नोत्तौ वैसूर्याचंद्रमसौमहिमा नौवाह्मणोविद्वानभिजयतितस्माद्ब्रह्मणौ “महिमानमाप्नोतितस्माद्ब्रह्मणों महिमानम् ॥ संहनाववतु ॥ सहनौभुनक्तु ॥ सहवीर्यकरवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तुमाविहिपावहै ॥ ॐशांतिःशांति शांतिः ॥ इति त्रिसुपर्णसमाप्तं ॥ .॥ ॥ अथ विष्णुसूक्तप्रारंभः ॥ श्रीगणेशाय नमः॥॥ श्रीगुरुभ्यो नमः ॥ हरिःअम् ॥ विष्णोंर्नुकवी याणिप्रवौचुयःपार्थिवानिविममेरजौसि ॥ योअस्कभायदुत्तरंसधस्थैवि चक्रमाणस्त्रेधोरुगायः ॥ प्रतद्विष्णुस्तवतेवीर्यणमृगोनभीमाकुचुरोगि रिष्ठाः॥ यस्योरुपुत्रिपुविक्रमणेष्वधिक्षियंतिभुवनानिविश्वा ॥ प्रविष्ण - ·वेशूपमैतुमन्मगिरिक्षितउरुगायायवृष्णे ॥ यइदंदीर्घप्रयतंसधस्थुमे कौविममेत्रिभिरित्पदेभिः॥ यस्य॒त्रीपूर्णामधुनापदान्यक्षीयमाणास्वध यामदति ॥ यउंत्रिधातुपृथिवीमुतद्यामेर्कोदाधारभुव॑नानिविश्वा ॥त देस्यप्रियमभिपाथोअश्यांनरोयत्रदेवयवोमदेति ॥ उरुक्रमस्यसहिवं धुरित्याविष्णोःपदेपरमेमध्वउत्सः ॥ तावांवास्तून्युश्मसिगमध्ययत्र गावोभूरिशृंगा यार्सः॥ अनाहुतर्दुरुगायस्य॒वृष्णःपरमपदमर्वभाति भूरि ॥ १॥ प्रवःपांतमंधसोधियायतेमहेशूरायविष्णवेचार्चत ॥ या सार्नुनपर्वतानामाभ्यामहस्तस्थतुरर्वतेवसाधुना ॥ त्वेषमित्थासमर राशिमीवतोरिंद्राविष्णूसुतपावामुरुष्यति ॥ यामायप्रतिधीयमान मित्कशानोरस्तुरसनामुरुण्यर्थः ॥ ताईवर्धतिमह्यस्यपौंस्य॒निमातरा नयतिरेतसेभुजे॥दर्धातिपुत्रोवरंपरपितुर्नाम॑तृतीयमधिरोचनेदिवः॥

·तत्तदिदस्यपौंस्यगृणीमसीनस्य॑त्रातुर्रवृकस्यमीहुषः ॥ यःपार्थिवानि त्रिभिरिद्विगामभिरुरुक्रमिष्टोरुगायायजीवसे ॥ इदस्यक्रमणेखई शौभिख्यायमयॊभुरण्यति ॥ तृतीयमस्यनकिरादधपतिवयश्चनपत यतःपतत्रिणः ॥ चतुभिःसाकनवतिंचनामभिश्चक्रनवृत्तव्यतीरवीवि पत् ॥ बृहच्छरीरोवमिमानकभिर्युवाकुमारःप्रत्यैत्याहुवं ॥२॥भ वामित्रोनशेव्यौघृतासुतिर्विभूतयुम्नएवयाउँसुप्रथाः ॥ अतिविष्णो विदुपांचिय॑स्तोमा॑य॒ज्ञश्चराध्योहुविष्म॑ता ॥ यःपूव्र्यवेधसेनवीय सेसुमानयेविणवेददाशति ॥ योजातम॑स्यमहतोमहित्रवत्सेदुश्रवो भिर्युज्यचिदुभ्य॑सत् ॥ तमुस्तोतारःपूर्व्ययाविदऋतस्यगर्भजनुपि पर्तन ॥ आस्य॑जानंतोनामचिद्विवक्तनमहस्तैविष्णोसुमतिंभजामहे ॥ तमस्य॒राजावरुणस्तमश्विनाक्रतुसर्चत॒मारुतस्यवेधसः ॥ दाधारदक्ष ·मुत्तममहुर्विदैवजंचविष्णुःसखिवाँऽअपोर्तुते ॥ आयोविवायसचाय दैव्यइंद्रायविष्णुःसुकृतसुकृतरः ॥ वेधाअजिन्वत्रिषधस्थआर्यमृत स्यभागेयजमानमा जत् ॥३॥ ॥ इति विष्णुसूक्तं समाप्तं ॥ ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ अथ श्रीसूक्तप्रारंभः॥ हिरण्यवर्णामिति पंचदश चस्यसूक्तस्यआनंदकर्दमचिक्लीतेंदिरासुताऋषयः॥ श्रीर्देवता ॥ आ द्यास्तिस्रोनुष्टुभः ॥ चतुर्थीबृहती ॥ पंचमीषष्ठयौत्रिष्टुभौ ॥ ततो टावनुष्टुभः॥ अंत्याप्रस्तारपंक्तिः॥जपेविनियोगः॥हरिःम् ॥ हिर एयवर्णीहरिणींसुवर्णरजतस्रजां ॥ चंद्रांहिरण्मयींलक्ष्मीजातवेदोममा वह ॥ तांमआवहजातवेदोलक्ष्मीमनपगामिनी ॥ यस्याहिरण्यंविंदेयं गामश्वपुरुपान्हं ॥ अश्वपूर्वार्रथमध्याहुस्तिनादप्रबोधिनी ॥ श्रियदे वीमुपह्वयेश्रीमादेवीर्जुषतां ॥ कांसोस्मिताहिरण्यप्राकारांमार्दीज्वल ·तीतुप्तांतर्पयेती ॥ पझेस्थितांपद्मवर्णातामहोपह्वयेश्रियै. ॥ चंद्रांप्र भासांयशसाज्वलतींश्रियलोकेदेवर्जुष्टामुदारां ॥ तापद्मिनीमीशरणम हप्रपद्येऽलक्ष्मीमनश्यतांत्वांवृणे ॥१॥ आदित्यवर्णेतपुसोधिजातो वनस्पतिस्तववृक्षोथविल्वः ॥ तस्यफलोनितपसा दंतुमायांतरायाच बाह्याअलक्ष्मीः। उपैतुमादेवसुख कीर्तिश्वमणिनासह ॥ प्रादुर्भूतोस्मि राष्ट्रेस्सिन्कीर्तिम॒दिदातुमे ॥ क्षुत्पिपासामलांज्येष्ठामलक्ष्मीनाशया म्यहै । अभूतिमसमृद्धिंचसऊनिर्गुदमेगृहात् ॥ गंधद्वारांदुराधर्षांनि त्यपुष्टांकरीपिणी ॥ ईश्वरीसर्वभूतानांतामिहोपह्वयेश्रियै ॥ मनसःका ममाकूतिवाचःसत्यमशीमहि ॥ पशूनांरूपमन्नस्यमयिश्रीःश्रयतायशः ॥२॥ कर्दमेनप्रजाभूतामयिसैभवकर्दूम ॥ श्रियैवासर्यमेकुलेमातरै पद्ममालिनी । आपसजंतुस्निग्धानिचिक्लीतवसमेहे ॥ निदेवीं ·- मातरंश्रियवासयमेकुले ॥ आपुष्करिणींपुष्टिंसुवर्णीहेममालिनीं ॥ । सूर्योहिरण्मयीलक्ष्मीजातवेदोमआवह ॥ आर्द्रायःकरिणीय॒ष्टिंपिंगला पद्ममालिनीं ॥ चद्रांहिरण्मयीलक्ष्मीजातवेदोमआवह ॥ तांमुआवह जातवेदोलक्ष्मीमनपगामिनी ॥ यस्याहिरण्यप्रभूतंगावोदास्योश्वान् विदेयंपुरुषानुहं ॥ ३॥ यःशुचिःप्रयतोभूत्वाजुहुादाज्यमन्वहं ॥ । सूक्तंपंचदशर्चचश्रीकामःसततंजपेत् ॥ पद्माननेपाऊरूपद्माक्षीपद्मसं भवे॥ तन्मभुजर्सिपद्माक्षीयेनसौख्यंलभाम्यहं ॥ अश्वदायैगोदायैधन दामहाधने ॥ धनंमेलभतादेविसर्वकामांश्चदेहिमे ॥ पद्माननेपद्मवि पापत्रेपद्मप्रियेपद्मदायताक्षि ॥ विश्वप्रियेविश्वमनौनुकूलेत्वत्पादप झमयसंनिधत्व ॥ पुत्रपौत्रर्धनधान्यहुस्त्यश्वोदिगवेरेथं ॥ प्रजानां भर्वसीमाताआयुष्मतंकरोतुमे ॥धनमग्निर्धनंवायुर्धनसूर्योधनवसुः ॥ -- ।

·धनमिंद्रोबृहस्पतिर्वरुप॒धनमस्तुमे ॥ वैनतेयसोमंपिबसोमैपिबतु वहा ॥ सोमंधनस्यसोमिनोमाददातुसोमिनः ॥ नक्रोधोनचमात्सर्य नलोभौनाशुभामतिः ॥ भवतिकृतपुण्यानांभक्तानाश्रीसूक्तंजपेत् ।। सरसिजनिलयेसरोजहस्तेधवलतरांशुकगंधमाल्यशोभे ॥ भगवतिह रिवल्लभेमनोज्ञेत्रिभुवनभूतिकरिप्रसीदमह्यं ॥ विष्णुपत्नींक्षमादेवींमाध वीमाधवप्रियां ॥ लक्ष्मीप्रियसखीदेवींनमाम्य॑च्युतवल्लभां ॥ महाल क्ष्मीच विद्महे विष्णुपत्नीचधीमहि ॥ तन्नौलक्ष्मीःप्रचोदयात् ॥ श्रीवर्च स्तुमायुप्यमारोग्यमाविधात्शोभमानंमहीयते ॥ धनधान्यं पशुवहुपु बलाभंशतसैवत्सरंदीर्घमायुः ॥ श्रीसूक्तं समाप्तम् ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ॥अथ गणपत्यथर्वशीर्ष व्याख्यास्यामः॥ॐनम स्तगणपतये ॥ त्वमेवप्रत्यक्षतत्त्वमसि ॥ त्वमेवकेवलंकर्तासि ॥ त्वमे ॥

·केवलंधर्तासि ॥ त्वमेवकेवलंहर्तासि ॥ त्वमेवसवंखल्विदंब्रह्मासि ॥ त्वंसाक्षादात्मासिनित्यं॥१॥ऋतंवच्मिासत्संवच्मि॥२॥अवत्वंमा॥अव वक्तारं ॥ अवश्रोतारं॥अवदातारं ॥ अवधातारं ॥ अवानूचानमवशि प्य॥अवपश्चात्तात्॥अवपुरस्तात् ॥अवोत्तरात्तात्॥अवदक्षिणात्तात् ॥ अवचोर्ध्वात्तात् ॥ अवाधरात्तात् ॥ सर्वतोमांपाहिपाहिसमंतात् ॥३॥ त्वंवाङ्मयस्त्वंचिन्मयः॥ त्वमानंदमयस्त्वंब्रह्ममयः ॥ त्वंसच्चिदानंदाद्वि तीयोसि ॥ त्वंप्रत्यक्षब्रह्मासिात्वंज्ञानमयोविज्ञानमयोसि ॥४॥ सर्वजग दिदंत्वत्तोजायते ॥ सर्वजगदिदंत्वत्तस्तिष्ठति ॥ सर्वजगदिदंत्वयिल यमेष्यति ॥ सर्वजगदिदंत्वयिप्रत्येति ॥ त्वंभूमिरापोनलोनिलोनभः॥ त्वंचत्वारिवाक्पदानि ॥५॥ त्वंगुणत्रयातीतः।।त्वंकालत्रयातीतः॥त्वंदे हत्रयातीतः॥ त्वंमूलाधारस्थितोसिनित्यं ॥ त्वंशक्तित्रयात्मकः ॥ त्वां ·योगिनोध्यायंतिनित्यं ॥ त्वंब्रह्मात्वं विष्णुस्त्वंरुद्रस्त्वमिंद्रस्त्वमग्निस्त्वं वायुस्त्वंसूर्यस्त्वंचंद्रमास्त्वंब्रह्मभूर्भुवःस्वरोम् ॥६॥ गणादिंपूर्वमुच्चार्यव दितदनंतरं ॥ अनुस्वारःपरतरः॥अर्धेदुलसितं॥ तारेणरुद्धं ॥ एत त्तवमनुखरूपं ॥गकारःपूर्वरूपं ॥ अकारोमध्यमरूपं ॥ अनुस्वारश्चा त्यरूपं ।। विदुरुत्तररूपं ॥ नादःसंधानं ॥ संहितासंधिः ॥ सैपागणे शविद्या ॥ गणकऋषिः॥ निचूद्गायत्रीछंदः ॥ गणपतिर्देवता ॥ ॐगं गणपतयेनमः॥७॥एकदंतायविद्महेवक्रतुंडायधीमहि। तन्नोदंतीप्रचो दयात्॥८॥एकदंतंचतुर्हस्तंपाशमंकुशधारिणम्॥रदंचवरदहस्तैर्विभ्रा णमूपकध्वजम् ॥ रक्तंलंबोदरंशूर्पकर्णकंरक्तवाससं ॥ रक्तगंधानुलिप्तां गरक्तपुष्पैःसुपूजितम् ॥भक्तानुकंपिनंदेवंजगत्कारणमच्युतं ॥आविर्भू तंचसृष्टयादीप्रकृतेःपुरुषात्परं ॥ एवंध्यायतियोनित्यसयोगीयोगिनांव ·रः॥९॥ नमोव्रातपतयेनमोगणपतये नमःप्रमथपतयेनमस्तेअस्तुलंबोद रायैकदंतायविघ्ननाशिनेशिवसुतायश्रीवरदमूर्तयेनमः॥१०॥एतदथर्च शीर्पयोधीते ॥ सब्रह्मभूयायकल्पते।ससर्वविघ्नैर्नबाध्यते।।ससर्वतःसुख मेधते ॥ सपंचमहापापात्प्रमुच्यते ॥ सायमधीयानोदिवसकृतंपापना शयति ॥ प्रातरधीयानोरात्रिकृतंपापनाशयति ॥ सायंप्रातःप्रयुंजानो अपापोभवति ॥ सर्वत्राधीयानोपविघ्नोभवति ॥ धर्मार्थकाममोक्षंचविं दति ॥ इदमथर्वशीर्षमशिष्यायनदेयं ॥ योयदिमोहाद्दास्यति ॥ सपापी यानभवति।सहस्त्रावर्तनात्यंयंकाममधीते|तंतमनेनसाधयेत्॥११॥ अनेनगणपतिमभिषिंचति ॥सवाग्मीभवति॥ चतुर्थ्यामनश्नन्जपति॥ सविद्यावान्भवति ॥ इत्यथर्वणवाक्यं ॥ ब्रह्माद्याचरणंविद्यात् ॥ नबि भेतिकदाचनेति॥१२॥योदूर्वांकुरैर्यजति॥सवैश्रवणोपमोभवति॥योला ·जैर्यजति ।। सयशोवान्भवति ॥ समेधावान्भवति ॥ योमोदकसहस्रेण यजति ॥ सवांछितफलमवाप्नोति ॥ यःसाज्यसमिद्भिर्यजति ॥ ससर्वल भतेससर्वलभते ॥ अष्टौब्राह्मणान्सम्यग्ग्राहयित्वासूर्यवर्चस्वीभवति ॥ सूर्यग्रहेमहानद्यांप्रतिमासंनिधौवाजप्त्वा सिद्धमंत्रोभवति ॥ महा विघ्नात्प्रमुच्यते॥ महादोषात्प्रमुच्यते ॥ महापापात्प्रमुच्यते ॥ ससर्व विद्भवतिससर्वविद्भवति ॥ यएवंवेद ॥ इत्युपनिषत् ॥ ॐ तन्मामव तु॥तद्वक्तारमवतु॥अवतुमाम्॥अवतुवक्तारं ॥१३॥ ॐशांतिःशांतिः शांतिः॥ ॥ इति गणपत्यथर्वशीर्ष समाप्तम् ॥ इई पुस्तकं पणशीकरोपादलक्ष्मणशर्मतनुजनुपा वासुदेवशर्मणा संशोधितं तभ मुंवय्यां पांडुरंग जावजी मेष्ठिमिः स्वीये निर्णयसागराल्येऽनयत्रालये मुद्रयिला प्रकाशितम् । शाफः १८५६, सन १९३५. Publisher -Pandurang Jawst at the Sirasysagar" Press, Platant-Remchandra Yuca Sbadge, 20-23,Kolbbatlae, Bombay.

·PRESEASESSERIERS
॥ इति ऋग्वेदीयनित्यविधिः समाप्तः॥
T-SIS-S-SELSE-ST-S

·म
BAD
• ॥ अथ ऋग्वेदीयदेवेप्रारंभः ॥
मुल्यं १ आणका.

·श्रीगणेशाय नमः ॥ ॥ॐगणानात्वागणपतिंहवामहेकविकवीनामुप मश्रवस्तमं ॥ ज्येष्ठराजंब्रह्मणांब्रह्मणस्पतआनःशुण्वन्नूतिभिःसीदसा दनं ॥ ॥ नौमुहयोनोऽअर्भकेभ्योनमोयुव॑भ्योनमऽआशिनेभ्यः॥ यजामदेवान्यर्दिशकाममाज्यायसःशंसमाक्षिदेवाः ॥३॥ ममर्तुनःप रिज्मावसर्हाममत्तुवातोऽअपांवृषण्वान् ॥ शिशीतमिंद्रापर्वतायुर्वनस्त नोविश्ववरिवस्यंतुदेवाः ॥ २॥ कथातेऽअग्नेशुचर्यतऽआयोर्ददाशुर्वा जेभिराशुपाणाः ॥ उभेयत्तोकेतनयेानाऋतस्यसामंत्रणयतदे॒वाः ॥३॥ यज्ञेय॒ज्ञमयजंतदे॒वास्तानिधर्माणिप्रथमान्यासन् ॥ तेहुनाकै महिमानःसचंत्यपूर्वाध्याःसंतिदे॒वाः॥४॥ पराशुभ्राऽ यासोय व्यासांधारण्येवम॒रुतौमिमिक्षुः ॥ नरोदसीऽअपनुदंतघोराजुपंतवृधैस ख्यादे॒वाः ॥ ५॥ त्वेरायइंद्रतोशतमाःप्रणेतारःकस्यचितायोः ।।

·तेपुणोमरुतौमृळयंतुयेसापुरागातूयंतीवदे॒वाः ॥६॥ उभाशंसाना मामविष्टामुभेमामूतीऽअवसासचेतां ॥ भूरिचिदुर्यःसुदास्तरायेषामद तऽइषयेमदेवाः ॥ ७ ॥ उतनईम॒रुतोवृद्धसैनास्मद्रोद॑सीसमनसःस दंतु ॥ पृषदश्वासोवनयोनरारिशादसोमिव॒युजोनदेवाः ॥८॥ तव स्यामपुरुवीरस्य॒शर्मन्नुरुशंसस्यवरुणप्रणेतः ॥ यूयनःपुत्राऽअदितेरद ब्धाऽअभिक्षमध्वंयुयायदेवाः ॥ ९॥ दिवश्विदातैरुचयंतरोकाऽषो विभातीरनुभासिपूर्वीः ॥ अपोयद॑ग्नशधग्वनेषुहोतुर्मंद्रस्यपनयतदे वाः ॥ १० ॥ शंसामहामियस्मिन्विश्वाऽआकृष्टयःसोम॒पाःकाममय न ॥ यंसुक्रतुधिषणैविभ्वतृष्टंघनंत्राणीजनयंतदे॒वाः ॥ ११॥ त्रिरु तमादणशारोचनानित्रयोराजंत्यसुहस्यवीराः ॥ ऋतावानऽइषिरादू ळ सृस्त्रिरादिवोविदथै संतुदेवाः ॥ १२॥ नापाभूतनवौतीतृषामानि --- ·श्शस्ताऋभवोयज्ञेऽअस्मिन् ॥ समिंद्रेणमर्दथसंमरुद्भिःसंराजभीरत्नधे यायदेवाः ॥ १३ ॥ अप्रैतीतोजयतिसंधानिप्रतिजन्यान्युतयासज न्या॥अवस्यवेयोवरिवःकृणोतिब्रह्मणेराजातमवंतिदेवाः ॥ १४॥ को वस्त्रातावसकोवरूताद्यावाभूमीऽअदितेत्रासीथांनः ॥ सहीयसोवरु णमित्रमर्ताकोोध्यरेवरिवोधातिदेवाः ॥१५॥ त्वमपोयट्वेतुर्वशा यार्रमयःसुदुघाःपार द्र ॥ उग्रमयातुमबहोहुकुत्संसंहयामुशनारतदे वाः ॥१६॥ मूर्धानैदिवोऽअरर्तिपृथिव्यावैश्वानरमृतऽआजातमुग्निं ॥ कविसम्राज़मतिथिंजनानामासन्नापानजनयंतदेवाः ॥ १७॥ नाभि यज्ञानांसदेनरयीणांमहामाहावमभिसंनवंत ॥ वैश्वानररथ्यमध्वराणां यज्ञस्य॑केतुंजनयंतदेवाः ॥ १८॥ तेनौरायोद्युमतोवाजवतोदातारॊभू तनृवतःपुरुक्षोः ॥ दशस्यंतौदिव्या पार्थिवासोगोजाताऽअप्यामुळता ·चदेवाः ॥ १९ ॥ येकेचज्मामुहिनोऽअहिंमायादिवोजजिरेऽअपांस धस्थे ।। तेऽअस्मभ्यमिपयेविश्वमायुःक्षप॑ स्रावरिवस्यंतुदेवाः ॥२०॥ अस्मेरुद्रामेहनापर्वतासोरत्रहत्येभरहूतौस॒जोषाः ॥ यःशंसतेस्तुवते धार्यिपूजइंद्रज्येष्ठाऽअस्माँअवंतुदेवाः ॥ २१ ॥ परिप्रधुन्चेंद्रायसोम स्वादुर्मित्रायपूष्णेभगाय ॥ इंद्रस्तेसोमसुतस्य॑पेयाःकत्वेदायविश्वे चदेवाः ॥ २२ ॥ प्रयाजान्मेऽअनुयाजांश्चकेवलानूर्जस्वंतंहुविौदत्त भागं ॥ घृतंचापांपुरुपंचौपंधीनामग्नेयदीर्घमायुरस्तुदेवाः ॥ २३ ॥ ऐभिर्ददेवप्ण्यापौस्यानियेभिरौक्षत्रहत्यायवी ॥ येकर्मणःक्रिया णस्यमह्नतेकर्ममुदायंतदेवाः ॥ २४ ॥ अनुक्षराजवःसंतुपंथाये भःसोयोयंतिनोवरेयं ॥ समर्यमासंभगोनोनिनीयात्संजोस्पत्यंसु यम॑मस्तुदेवाः ॥ २५॥ गृभ्णामितेसौभगृत्वाय॒हस्तंमयापांज़रदे ·ष्ट्रिर्यथासः . ॥ भगोऽअर्यमासवितापुरैधिर्मयत्वादुर्गार्हपत्यायदेवाः ॥ २६॥ समस्मिन्जायमान आसतनाउतेमवर्धनद्यस्वगूर्ताः॥महे यत्त्वापुरूरवोरणायाव॑र्धयंदस्युहत्यायदेवाः ॥ २७॥ ब्रह्मचारीचरति वेविपद्विपःसदेवानीभवत्येकमंगै ॥ ते जायामन्वविंदुहृहस्पतिःसोमै ननीतांजुद्धं नदेवाः ॥ २८ ॥ सद्योजातोव्य॑मिमीतयज्ञमग्निर्देवाना मभवत्पुरोगाः ॥ अस्यहोर्तुःप्रदिश्युतस्यवाचिस्वाहाकृतंहविरदंतुदे वाः ॥२९. ॥ इदंतेपासनवित्तमिपिवासोममेनातिकतो ॥ पूर्ण आहावोमंदिरस्यमध्योयविश्वऽइदभियंतिदेवाः ॥ ३०॥ ॐजातवै दसेसुनवामसोममरातीयतोनिदहातिवेदः ॥ सनःपर्पदतिदुर्गाणिवि वानावेवसिंधुदुरितात्य॒ग्निः ॥ ॐत्र्यैवकंयजामहेसुगंधिपुष्टिवर्धनं ॥ उर्वारुकमिवबंधनान्मृत्योर्मुक्षीय॒मामृतात् ॥ ॐगौरीमिमायसलिला ·नितक्षत्येकपदीट्ठिपदीसाचतुष्पदी ॥ अष्टापदीनवपदीबभूवुपीसहस्रा क्षरापरमेव्योमन् ॥ ॐसक्तुमिवतितउनापुनंतीयत्रधीरामनसावाचम केत ॥ अवासखायःसख्यार्निजानतेभद्रेालक्ष्मीनिहितार्धिवाचि ॥ ॐप्रणोदेवीसरस्वतीवाजेभिर्वाजिनीवती ॥ धीनामवित्र्य॑वतु ॥ ॐ यागुंगूर्यासिनीवालीयाराकायासरस्वती ॥ इंद्राणीमह्वऊतयेवरुणानी स्वस्तये ॥ॐनिपुसीदगणपतेगणेषुत्वामाहुर्विप्रतमंकवीनां ॥ नऽङ्क तेत्वत्नियतेकिंचनारेमहाममघवंचित्रमर्च ॥ ॐआतूनइंद्रक्षुमंतंचि ग्राभंसंग्रभाय ॥ महाहस्तीदक्षिणेन ॥ ॐवर्षट्तेविष्णवासआकृणो मितन्मैजुपस्वशिपिविष्टहुव्यं ॥ वर्धेतुत्वासुष्टुतयोगिरौमेयूयंतिस्व है । स्तिभिःसानः ॥ ॐराजाधिराजार्यप्रसह्यसाहिने ॥ नौवयवैश्रव णार्यकुर्महे ॥ समेकामान्कामकाायमझे ॥ कामेश्वरोवैश्रवणोददा -- er- M ·तु॥ कुबेरायवैश्रवणाय ॥ महाराजायनमः ॥ ॐस्वस्ति ॥ साम्राज्यं भौज्यस्वाराज्यवैराज्यं पारमेष्ठयराज्यमाहाराज्यमाधिपत्यमयं समंत पर्यायीस्यात्सार्वभौमःसार्वायुषआंतादापरार्धात् ॥ पृथिव्यैसमुद्रपर्यंता याएकराळिति ॥ तदप्येषःश्लोकोभिगीतोमरुतःपरिवेष्टारोमरुत्तस्या वसन्गृहे ॥ आविक्षितस्यकामप्रेर्विश्वेदेवाःसभासदइति ॥ योवैतीव्र मणोवेदअमृतैनामृतांपुरीं ॥ तस्मैब्रह्मचब्रह्माचआयुःकीर्तिपूजांद दुः ॥ ॐविश्वतश्चक्षुरुतविश्वतोमुखोविश्वतौवाहुरुतविश्वतेस्पात् ॥ संवाहुभ्यांधर्मतिसंपतत्रैवाभूमीजनयन्देवएकः ॥ संसृष्टंधनमुभय समाकृतमस्मभ्यदत्तांवरुणश्चमन्युः ॥ भियंदधानाहृदयेषुशवःपरी जितासोअपनिलयंतां ॥ निनयनमभिमुखनिःसृतामिमायइहपठेत्प्र यतश्चसदाद्विजः ॥ सभवतिधनधान्यपशुपुत्रकीर्तिमानमतुलंचसुखंस

·मश्नुतेदिवीतिदिवीति॥ॐनारायणायविद्महेवासुदेवायधीमहि ॥ तंनो
विष्णुःप्रचोदयात् ॥ तत्पुरुषायविद्महे महादेवाय धीमहि ॥ तंनोरुद्रः
प्रचोदयात् ॥ एकदंताय विद्महे वक्रतुंडायधीमहि ॥ तंनोदंतीप्रचो
दयात् ॥ भास्कराय विद्महे महद्दयुतिकरायधीमहि ॥ तंनोआदित्यः
प्रचोदयात् ॥ महालक्ष्मीचविद्महे विष्णुपत्नीचधीमहि ॥ तंनौलक्ष्मीः
प्रचोदयात् ॥
इदं पुस्तकं मुंबय्यां पांडुरंग जावजी इत्येतैः स्वीये "निर्णयसागरा" ख्ययंत्रे
मुद्रयित्वा प्रकाशितं । शाके १८४५. सन १९२३.
Publisher Pandurang Jaitaji
l'rlatex Rarechandralcag Shedge
at the Virpay8-58 gar Press,
93 Kolbbat Lane, Bombay

·॥इति ऋग्वेदीयदेवे मंत्राःसमाप्ताः॥ स

·FARMIRRORANHARAREERRRIORE
॥अथ हिरण्यकेशीया त्रिकालसंध्या॥
yyyy puuhevumuVEU
मूल्य १ आणका.

·अथ विभूतिधारणमंत्रः॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ (हस्ते भस जलं च गृहीत्वा) ॐ ईशानःसर्वविद्या नामीश्वरःसर्वभूतानांब्रह्माधिपतिर्ब्रह्मणोधिपतिर्बमाशिवोमैअस्तुस दाशिवोम्॥शिरसि॥ॐतत्पुरुषायविद्महेमहादेवार्यधीमहि।तन्नौरुद्रः प्रचोदयात्॥मुखे॥ॐअघोरेभ्योथघोरेभ्योघोरघोरतरेभ्यः॥सर्वेभ्यः सर्वशर्वेभ्योनमस्तेअस्तुरुद्ररूपेभ्यः॥हृदये॥ॐवामदेवायनोज्येष्ठा- यनमःश्रेष्ठायनमौद्रायनमःकालायनमःकलविकरणायनमोवलविक- रणायनमोवलायनमोबलप्रमथनायनमःसर्वभूतदमनायनमौमनोन्म-- नायनमः।गुह्ये॥ॐसद्योजातंप्रपद्यामिसद्योजातायवैनमोनमः।भवे- भवेनार्तिभवेभवस्वमाभवोद्भवायनमः॥पादयोः॥ॐअग्निरिति भस्म॥ वायुरितिभस्सा जलमितिभस्मस्थलमितिभस्म।व्योमैति ·भस्मासर्वरहवाईदं भस्म।मानस्तोकेतनयेमानआयुषिमानोगो- पुमानोअश्वेपुरीरिषः॥वीरान्मानौरुद्रभामितोवैधीहविष्मतोनमसावि- धेमतइतिसवाँगेभस्मविलिप्या|आचम्याकेशवादिप्राणायामंकृत्वा।। ।। अथ प्रातःसंध्या ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ (प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा कुशासने ऊर्णासने वोपविश्य)(उत्तमा तारकोपेता मध्यमा लुप्ततारका ॥ अंधमा सूर्य- सहिता प्रातःसंध्या त्रिधा मता)॥ॐ केशवाय नमः॥ नारायणाय नमः॥ माधवाय नमः ॥ गोविंदाय नमः॥ विष्णवे नमः॥ मधुसू- दनाय नमः॥ त्रिविक्रमाय नमः॥ वामनाय नमः॥श्रीधराय नमः। हृषीकेशाय नमः॥ पद्मनाभाय नमः ॥ दामोदराय नमः॥संकर्षणाय नमः॥ वासुदेवाय नमः ॥ प्रद्युम्नाय नमः ॥ अनिरुद्धाय नमः॥

·पुरुपोत्तमाय नमः॥ अधोक्षजाय नमः॥नारसिंहायनमः॥ अच्युताय नमः॥जनार्दनाय नमः ॥ उपेंद्राय नमः॥ हरये नमः॥ श्रीकृष्णाय नमः ॥ ॐ भूः ॥ ॐ भुवः ॥ ॐ सुवः ॥ ॐ महः ॥ ॐ जनः॥ ॐ तपः ॥ ॐ सत्यम् ॥ ॐतत्सवितुर्वरेण्यंभर्गोदेवस्य॑धीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोदयात्॥ॐ आपोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम् ॥ प्रातःसंध्या ॥ कुमारी॥ रक्ता ॥ रक्तवर्णा ॥ रक्तवस्त्रा ॥ रक्तगंधानु- लेपना ॥ रक्तमाल्या ॥ हंसवाहना ब्रह्मदैवत्या ॥ गार्हपत्याम्न्युप- स्थाना ॥ ऋग्वेदसंहिता ॥ प्रथमा ब्रह्मसंध्या वेदवतीनाम्नी ममो- पात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ प्रातःसंध्योपास्तिकरिष्ये ॥ आर्यातुवरदादेवीअक्षरब्रह्मसंमितम् ॥ गायत्रीछंदसामातेदं ब्रह्मजु- पखमे ॥ यदलात्कुरुतेपातदात्प्रतमुच्यते ॥ यद्रात्रियोत्कुरुतेपा- ·पंतद्रात्रियोत्प्रतिमुच्यते।। सवर्णेमहादेविसंध्याविद्येसरवति॥अज- रैअमरेदेविसर्वदेविनमोस्तुते ॥ ॐ ओजोसिसोसिवलमसिभ्राजो- सिदेवानांधामनामासिविश्वमसिविश्वायुःसर्वमसिसर्वायुरभिभूरोंगाय त्रीमावाहयामि सावित्रीमावाहयामि सरस्वतीमावाहयामिछंद(नावा हयामि श्रियमावायाम ह्रियमावाहयामि॥ॐआपोहिष्ठामयोभुव- स्तानऊर्जेदधातन ॥ महेरणायचक्षसे।योःशिवतमोरसस्तस्य॑भाजय- तेहनः॥उशतीरिवमातरः ॥तस्माअरंगमामोयस्य॒क्षायजिन्व॑थ । आपोजनयथाचनः॥ आपोवाइदश्सर्वविश्वाभूतान्यापाप्राणावाआपः । पशवआपोन्नमापोम॑तमापःसम्राडापौवराडापः स्वराडापश्छंदारस्या- पोज्योतीरप्यापोयजूएण्यापैःसत्यमापःसादेवताआपोभूर्भुवःसुवरा- पओम्॥ॐसूर्यश्चमामन्युश्चमन्युपतयश्चमन्युकृतेभ्यःपापेभ्योरक्षत।

·यद्रातियापापंमकार्ष॥ मनसावाचाहस्ताभ्याम्॥पयामुदरैणशिश्ना॥ रात्रिस्तदेवलुपतु॥ यत्किचंदुरितंमयि ॥ इदमहंमाममंतयोनौ ॥ सूर्ये ज्योतिपिजुहोमिस्वाहा॥ (इतिजलंपीत्वा) आचम्य प्राणायामकृत्वा दधिक्राव्णोअकारिषंजिष्णोरवस्यवाजिनः ॥ सुरभिनोमुखांकरत्- प्रणआयूषितारिषत् ॥ ॐआपोहिष्ठामयोभुवस्तानऊर्जेदधातन ॥ महेरायचक्षसे ॥ योवःशिवतमोरसस्तस्यभाजयतेहनः ॥ उशती- रिवमातरः॥तस्माअरंगमामोयस्यक्षायजिन्वथ ॥आपोजनयथाच नः॥ हिरण्यवर्णाःशुचयःपावकायासुजातःकश्यपोयाविद्रः॥ अग्निंया गर्भदधिरेविरूंपास्तानुआपःशरस्योनामवंतु ॥ यासारराजावरुणो यातिमध्यसत्यानृतेअवपश्यंजनानाम् ॥ मधुश्चुतःशुचयोयाःपावका- स्तानआपःशरस्योनाभवंतु ॥ यासंदेिवादिविकृतिभक्षयाअंतरि- ·बहुधाभवति॥ याःपृथिवीपयसोंदतिशुक्रास्तानुआपाशरस्योनाभ- वंतु ॥ शिवेनमाच पापश्यतापःशिवात्नुवोपस्पृशतत्वचमे ॥ स- वी अग्नीरप्सुपोहुवेवोमयुिवक़वलमोजोनिधत्त ॥ पर्वमानःसुव- जनः ॥ पवित्रैणविचर्पणिः ॥ यःपोतासपुनातुमा ॥ पुनंतुमादेवज़ नाः॥ पुनंतुमनवोधिया ॥ पुनंतुविश्वआयवः ॥ जातवेदःपवित्रवत् ॥ पवित्रैणपुनाहिमा ॥ शुक्रेणदेवदीद्यत् ॥ अग्नेक्रत्वाक्रतूरचें ॥ यत्तैपवित्रमर्चिर्षि ॥ अग्नेविर्ततमंतरा ॥ ब्रह्मतेनंपुनीमहे ।। उभाभ्यो देवसवितः ॥ पवित्रैणसवेनच ॥ इदंब्रह्मपुनीमहे ॥ वैश्वदेवी' नतीदेव्यागात् ॥ यस्यैवह्वीस्तुनुवौवीतपृष्ठाः ॥ तयामतःसधमाये- पु॥व्यश्स्यामपतयोरयीणाम् ॥ वैश्वानरोरश्मिभिर्मापुनातु ॥ वातः प्राणेनैपिरोमयोभूः॥द्यार्वापृथिवीपर्यसापयोभिः॥ऋतावरीयज्ञियमा ।

·पुनीताम् ॥ वृहद्भिःसवितस्तृभिः॥ वर्षिष्ठेर्देवमन्मभिः ॥ अग्नेदक्षैःपु- नाहिमा॥येनदेवाअऍनत॥येनापोदिव्यंकशः॥ तेनदिव्येनब्रह्मणा। इदंब्रह्मपुनीमहे ॥ यःपविमानीरध्येति ॥ ऋपिभिःसंभृतरसम् ॥ सर्वरसपूतमश्नाति ॥ स्वदितमातरिश्वना ॥ पावमानीर्योअध्येति ॥ ऋषिभिःसंभृतरसम्॥तस्मैसरस्वतीदुहे॥क्षीरसपिमधूदुकापाव- मानीःस्वस्त्यय॑नीः॥सुदुघाहिपयस्वतीः॥ऋपिभिःसंभृतोरसः॥वा- मणेप्वमृत हितम्॥पावमानीदिशंतुनः॥ इमंलोकमोअमुम् ॥का- मान्समर्धयंतुनः ॥ देवीदेवैःसमाभृताः॥ पावमानीःस्वस्त्यय॑नीः॥ सुदुघाहितश्चुतः॥ऋषिभिःसंभृतोरसः॥ ब्राह्मणेष्व॒मृत हितम् ॥ येनदेवाःपवित्रेण ॥ आत्मानपुनतेसदा ॥ तेनसहस्रधारेण ॥ पावमा न्यानंतुमा ॥ प्राजापत्यपवित्रम् ॥शतोद्यामपहिरण्मयम् ॥ तेनब्रह्म ·विदोवयम्॥पूतंब्रह्मपुनीमहे॥ इंद्रःसुनीतीसहापुनातु॥सोमःस्वस्त्या वरुणःसमीच्या ॥ यमोराजोप्रमुणाभिःपुनातुमा ॥ जातवैदामोर्जयेत्या पुनातु॥द्रुपदादिवेन्मुमुचानः॥स्विन्नस्नात्वीमलादिव॥पूतंपवित्रेणे- वाज्यम्॥आपःशुधंतुमैनसः॥आचम्यप्राणानायम्य ॥ॐभूर्भुवःसुवः है तत्सवितुर्वरेण्यंभर्गोदेवस्य॑धीमहि॥धियोयोनःप्रचोदयात् ॥श्रीसूर्याय इदमयं दत्तं न मम इतिनिः॥ असावादित्योब्रह्मेतिब्रह्मैवसन्ब्रह्माप्ये- तियएवंवेदआचम्य॥ॐकेशवाय नमः० श्रीकृष्णाय नमः॥प्राणायाम कृत्वा ॥ अपकामंतु पिशाचा भूताये भूमिपालकाः ॥ भूतानामवरो- धेन ब्रह्मकर्म समारभे ॥ पृथ्वीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठ ऋषिः कूर्मो देवता सुतलं छंदः आसने विनियोगः॥ॐ पृथ्वि त्वया धृतालोका देवि त्वं विष्णुना धृता॥त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम् ॥अंगुष्ठाने ·तु गोविंदं तर्जन्यां तु महीधरं ॥ मध्यमायां हृषीकेशमनामिक्यां त्रिविक्रमम् ॥ कनिष्ठिक्यां न्यसेहिष्णुं करमध्ये तु माधवम् ॥ एवं च करविन्यासं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ॐ भूःपादाभ्यां नमः॥ॐभुवःजानु- भ्यां नमः॥३०५सुवः कटिभ्यां नमः॥ॐमहः नाभ्यै नमः॥ॐजना हृद- याय नमः॥ॐतपःकंठाय नमः॥ॐ सत्यं ललाटायनमः॥ॐ परब्रह्म शिरसे स्वाहा।तत्सवितुर्ब्रह्मात्मने हृदयाय नमः॥वरेण्यं विष्ण्वात्मने शिरसे स्वाहा॥भर्गोदेवस्य रुद्रात्मने शिखायै वषट्॥ धीमहि परमा- स्मने कवचायतुं ॥धियोयोनोज्ञानात्मने नेत्रत्रयाय वौषट्॥प्रचोदया- सत्यात्मने अस्त्राय फट् ॥इति दिग्बंधः ॥ गायत्र्या गायत्रीच्छंदो वि- श्वामित्र ऋषिः सविता देवताग्निर्मुखं ब्रह्मा शिरो विष्णुहृदयरुद्रः शिखा पृथिवी योनिःप्राणापानव्यानोदानसमाना सप्राणा श्वेतवर्णा ·सांख्यायनसगोत्रा गायत्री चतुर्विशत्यक्षरा त्रिपदा षट्कुक्षिः पंच- शीर्षोपनयने विनियोगः॥ॐभूः ॐ भुवःॐ सुवःॐमहः ॐजनःॐ तपः असत्यम्॥ॐतत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्य धीमहि ॥ धियोयोनः प्रचोदयात्॥ओमापोज्योतीरसोमृतं ब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम्॥प्रातःसंध्यां- गत्वेनाष्टोत्तरशतमष्टाविंशतिर्दशसंख्यं वा गायत्रीजपमहं करिष्ये ॥ ॐभूर्भुवःसुवः॥तत्सवितुर्वरेण्यंभर्गोदेवस्यधीमहि धियोयोनःप्रचोद- यात्॥ॐइति गायत्री जप्त्वा ॥ तत्सवितुर्ब्रह्मात्मने हृदयाय नमः ॥ वरेण्यंविष्ण्वात्मने शिरसे स्वाहा।भर्गोदेवस्यरुद्रात्मने शिखायै वषट्॥ धीमहि परमात्मने कवचायहुम्॥धियोयोनोज्ञानात्मने नेत्रत्रयाय वौ- पट्॥प्रचोदयात्सत्यात्मने अस्त्रायफट्॥इति दिग्वधः॥ॐमित्रस्य॑चर्ष णीधृतश्रौदेवस्य॑सानसि ॥सत्यश्चित्रभ्रवस्तमं ॥ मित्रोजनान्यातय ( ·तिप्रजानन्मित्रोदाधारपृथिवीमुतद्यां ॥ मित्रःकृष्टीरनिमिषाभिचष्टेस त्यायव्यंघृतद्विधेम॥ प्रसमित्रमतौअस्तुप्रयस्वान्यस्तआदित्यशि- क्षतिव्रतेन ॥ नहन्यतेनीयतेत्वोतोनैनमशहौअश्नोत्यंतितोनदूरात् ॥ यञ्चिद्धितेविशौयथाप्रदेववरुणतं ॥ मिनीमसिद्यविद्यवि ॥ यत्किचे दंघरुणदैव्येजनैभिद्रोहंमनुष्याश्चरामसि ॥अचिंत्तीयत्तवधर्मीयुयोपिम मानस्तस्मादेनसोदेवरीरिषः॥कितवासोयद्भिरिपुर्नदीवियहांघासत्यमु तयन्नविद्मा सर्वाताविष्यशिथुिरेचदेवार्थातेस्यामवरुणप्रियासनाया सदासर्वभूतानिस्थावरणिचंराणिच ॥सायंप्रातर्नमस्यंतिसामासंध्या अभिरक्षत्वानमः ॥ नमः प्राच्यदिशेयाश्चदेवंताएतस्यांप्रतिवसंत्येता भ्यश्चनमोनमोदक्षिणायैदिशेयाश्चदेवताएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चन मोनमःप्रतीच्यैदिशेयार्थदेवताए॒तस्यांप्रर्तिवसंत्येताभ्य॑श्चनमोनमउ ·दीच्यदिशेयाश्चदेवताएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमऊर्ध्वायैदिशे यायदेवताए॒तस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमोधरायैदिशेयाश्चदेवता एतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनोवांतरायैदिशेयाश्चदेवाएतस्यां प्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनौगंगायमुनयोर्मध्येयेवसंततेमेप्रसन्नात्मा नश्चिरंजीवितंवर्धयंतिनमोगंगायमुनयोर्मुनिभ्यश्चनमोनमोगंगायमुन योर्मुनिभ्यश्चनमः॥अवांतरदिशाभ्यो नमः॥सरस्रवंतुदिशोमयिसा मागच्छंतुसूनृताः॥सर्वेकामाअभियंतुनः अप्रियाअभिस्रवंतुनः॥ ॐ प्रियाअभिवादये।अमुकप्रवरान्वितामुकगोत्रोत्पन्नःयजुर्वेदस्यतैत्तिरी यशाखांतर्गतहिरण्यकेशीशाखाध्यायी अमुकशर्माहं भोःअभिवादया मि॥नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च।।जगद्धिताय कृष्णाय विंदाय नमोनमः॥ उत्तमशिखरेजातेभूम्यांपर्वतमूर्धनि ब्राह्मणेभ्यो- - गो .

·भ्यनुज्ञातागच्छदैवियथासुखास्तुतोमयावरदावेदमाताप्रचोदयंतीपर्व नेद्विजाता।आयुःपृथिव्यांद्रविणंब्रह्मवर्चसंमचंदत्वाप्रजातुंब्रह्मलोकं ॥ घृणिःसूर्यआदित्योनप्रभावात्यक्षरं मधुक्षरंतितद्रसं॥सत्यवतद्रसमा पोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम् ॥ श्रियै नमः। संध्यायै नमः। विद्यायः नमः । गुरुभ्यो नमः।वेदाय नमः। वेदपुरुषाय नमः।सर्वे- भ्यो देवेभ्यो नमः।सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमो नमः।आकाशात्पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम् ॥सर्वदेवनमस्कारः केशवं प्रतिगच्छति॥ केशवाय नम इत्यादिप्राणायामं कृत्वा॥अनेनप्रातःसंध्यानित्यकर्मणा भगवान् श्रीपरमेश्वरःप्रीयताम्॥ विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णचे नमः ॥ इति प्रातःसंध्या समाप्ता ॥

·॥ अथ मध्याह्नसंध्याप्रारंभः।। केशवाय नेम इत्यादि प्राणायामं कृत्वा मध्याह्नसंध्या युवाना श्वेता वेतवर्णा श्वेतवस्त्रा श्वेतगंधा श्वेतमाल्यानुलेपना वृषभवाहना रुद्रदैवत्या दक्षिणान्युपस्थापना यजुर्वेदसंहिता द्वितीया रुद्रसंध्या धर्मवतीनाम्नी मम उपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ मध्याह्न- संध्योपास्ति करिष्ये ॥ आयातुवरदादेवी० सर्वांदेवताआपोभूर्भुवः सुवरापओम्॥आपःपुनंतुपृथिवींपृथिवीपूतापुनातुमां॥ पुनंतुब्रह्मणः स्पतिर्ब्रह्मपूतार्पुनातुमां ॥ यदुच्छिष्टमभोज्यंयहादुश्चरितमम ॥ सर्व- पुनंतुमामापोसतांचप्रतिग्रहुएखाहो॥ॐकेशवाय नमः। नारायणाय नमः । माधवाय नमः । दुधिका?अकारिषमित्यादि अर्घ्यदानांते प्राणायामांतं प्रातःसंध्यावत् ॥ ॐ उहृयंतम॑स॒स्परिपश्यतोज्योति ·रुक्षरं ॥ देवदेवनासूर्यमगेन्मज्योतिरुत्तमं ॥ उदुत्यंजातवेदसंदेववहं- तिकेतवः ॥ दृशेविश्वायुसूर्य ॥ चित्रंदेवानामुदंगादनीकंचक्षुर्मि- स्थवरुणस्याग्नेः॥आमाद्यावापृथिवीअंतरिक्ष सूर्यआत्माजगतस्त- स्थुषश्च ॥ तच्चक्षुर्देवहितंपुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत् ॥ पश्येमशरदःशुतंजी वैमशरदःशुतंनंर्दामशरद शतंमोदामशरदेशतंभामशरदःशत णामशरदःशतंप्रवामशरदःशतमीतास्यामशरदःशुतज्योपचसू यदृशे ॥ यउर्दगान्महतोर्णवाहिम्राज॑मानःसरिरस्य॒मध्यात्सावृपभो लोहिताक्षःसूर्योविपश्चिन्मनेसापुनातु ।। अवांतरदिशाभ्यो नमः।।अप- कामंतु पिशाचादिप्राणायामं कृत्वा ॥ मध्याह्नसंध्यांगं अष्टोत्तरशतं अष्टाविंशतिर्दशसंख्यंचांगायत्रीजपमहं करिप्य।। गायत्रीजपं कृत्वा॥ सरस्रवंतुदिशोमयि० अनेनं मध्याह्नसंध्यानित्यकर्मणा भगवान्परमे- ·श्वरः प्रीयताम् ॥ विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णवे नमः॥ इति मध्याह्नसंध्या समाप्ता।" ॥ अथ सायंसंध्याप्रारंभः ॥'' केशवाय नम इत्यादिप्राणायामं कृत्वा.॥ सायंसंध्या वृद्धा' कृष्णा कृष्णवर्णा कृष्णवस्त्रा कृष्णगंधा कृष्णमाल्यानुलेपना गरुडवाहंना विष्णुदैवत्या आहवनीयान्युपस्थाना सामवेदसंहिता तृतीया विष्णु- संध्या सत्यवतीनाम्नी मम उपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ सायंसंध्योपास्ति करिष्ये॥आयातुवर्रदादेवी०सर्वीदेवताआपोभूर्भुवः सुवरापओम् ॥अग्निश्चमामन्युश्चमन्युपतयश्चमन्युकृतेभ्यः॥ पापेभ्यो रखंतां॥यदहापापमकाएं ॥ मनसावाचौहस्ताभ्यां ॥ पयामुंदरैणशि भा।अहुस्तदैवलुपतु ॥ यत्किचंदुरितमयि॥ इदमहं माममृतयोनौ ॥

·सत्येज्योतिपिजुहौमिस्वाहा॥ॐकेशवाय नमः॥नारायणायः॥द्रुप- दादिवेन्मुमुचानः ॥ स्विन्नस्नात्वीमलादिव ॥ पूतंपवित्रेणेवाज्ये ॥ आपःशुंधंतुमैनसः ॥ ॐ भूर्भुवःसुवस्तत्सवितुर्वरेण्यंभर्गोदेवस्यधी- महिं ॥ धियोयोनःप्रचोदयात् ॥ॐ श्रीवरुणायइदमयं दत्तं नमम॥ एवंत्रिःअध्यदत्वा ॥ असावादित्यो तिब्रह्मैवसन्ब्रह्माप्येतियएवं वेद॥ॐ केशवाय नमः इत्यादिप्राणायाम कृत्वा॥ अपकामंतु ओमा पोज्योतीरसोसतंब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम् ॥ सायंसंध्यांगमष्टोत्तरशतमष्टाः विंशतिर्दशसंख्यं वा गायत्रीजपमहं करिष्ये। गायत्रीजपं कृत्वा ॥ॐ इममैवरुणश्रुधीहवमद्याचमृडयात्वामवस्युराचंके॥ॐतत्त्वायांमिब्रह्म णावंदमानस्तदाशस्तेियजमानोहुविभिः॥ अहेडमानोवरुणेहबोध्युरुश समानआयुःप्रमोपीः।।ॐत्वन्नौअमेवरुणस्यविद्वान्देवस्यहेडोयासि ·सीष्ठाः ॥ यजिष्टोवह्नितमःशोशुचानोविश्वाद्वेषारसिप्रमुमुग्ध्यस्मत् ।। सत्वन्नौअग्नेयमोभवोतीनेर्दिष्टोअस्याउषसोव्युष्टी॥अवयक्ष्वनीवरुण रराणोवीहिमुडीकरसुहवौनएधि ॥ॐयञ्चिद्धिविशौयथाप्रदेववरुण वृता मिनीमसिद्यविद्यवि०सायंप्रातर्नमस्यंतिसामासंध्याअभिरक्षत्वों नमः ॥ नमःप्रतीच्यैदिशेयाचदेवाएतस्याप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोन मउदीच्यैदिशेयाश्चदेवताएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमःप्राच्यै दिशेयार्श्वदेवताए॒तस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमोदक्षिणायैदिशेयो अंदेवाए॒तस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमऊर्ध्वायैदिशेयार्श्वदेवताः आयुःपृथिव्यांद्रविणंब्रह्मवर्चसंमचंदत्वाप्रजातुंब्रह्मलोकं ॥ ॐश्रियै । नमः॥संध्यायैनमः॥विद्यायै नमः॥अनेन सायंसंध्याख्यकर्मणा भग- वान्परमेश्वरःप्रीयताम्॥ विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णवे नमः॥ ( ·॥ अथ तृचाकल्पनमस्कारप्रारंभः॥ श्रीगणेशाय नमः॥ अयेत्यादि० श्रीसवितृसूर्यनारायणप्रीत्यर्थं तृचा- कल्पेन विधिना नमस्काराख्यं कर्म करिष्ये ॥ अथ ध्यानम् ॥ध्येयः सदा सवित्तृमंडलमध्यवर्ती नारायणः सरसिजासनसन्निविष्टः॥केयू- रवान्मकरकुंडलवान् किरीटी हारी हिरण्मयवपुर्धतशंखचक्रः॥ ॐ हां उद्यन्नद्यमित्रमहः न्हां ॐ मित्राय नमः॥१॥ॐ हीं आरोहुन्नुत्तरां दिवहीं ॐ रवये नमः॥२॥ ॐ हूं हृद्रोगंममैसूर्य हूं ॐ सूर्याय ॐ हैं हुरिमाणचनाशय हैं ॐ भानवे०॥४॥ॐ हौं शुके पुमेहरिमाण हौं ॐ खगाय०॥५॥ॐ हःरोपणाकासुदध्मसि पूष्णे ॥६॥ ॐ व्हां अथौहारिद्रवेघुमे न्हां ॐ हिरण्यगर्भा- यः॥७॥ॐ हीं हुरिमाणनिर्दध्मसि हीं ॐ मरीचये ॥८॥ॐ .

·हूं उदंगायमादित्यः हूं ॐ आदित्या०॥९॥ॐ हैं विश्वेनसहसा सह हैं ॐ सवित्रे० ॥१०॥ ॐ हौं हिपंतममरंधयन् हौं ॐ अर्का य० ॥११॥ॐन्हः मोअहंद्विषतेरधं हः ॐ भास्कराय० ॥ १२॥ ॐ न्हाही उद्यन्नद्यमित्रमहआरोहुन्नुत्तरांदिवं ॐ हां ही मित्ररविभ्यां नमः॥ॐ हूं हैं हृद्रोगंममंसूर्यहरिमाणंचनाशय हूं हैं ॐ सूर्यभा नु०॥ॐन्होंन्हःशुकैपुमेहरिमाणरोपणाकासुद्धमसिन्हीं हाॐखगपू पभ्यांन०॥ॐ न्हांन्हीं अोहारिद्र्वेपुमेहरिमाणनिर्दध्मसि ॥ हांहीं ॐ हिरण्यगर्भमरीचिभ्यां०॥ ॐ हूं हैं उदगादुयमादित्योविश्वेनस हंसासह हूं हैं ॐ आदित्यसवितृभ्यांनः ॥ ॐ हौंहःद्विषतमम रंधय॒न्मोअहंद्विपतेरधं न्हौंन्हः ॐ अर्कभास्कराभ्यां०॥ॐ हां न्हीं हैं उद्यन्नद्य० दिवै॥ हृद्रो० नाशय ॥ हां -हीं हूं हैं ॐ मित्रर ·विसूर्यभानुभ्यो०॥ॐ हौं हा-हां न्हीं शुकै सुधमसि।। अथोहानि दध्मसिन्हौं हःन्हांहीं ॐखगपूषहिरण्यगर्भमरीचि०॥ॐ हूं हैं हौं-हः उदगा० सहाद्विपंतरचाहूंन्हेंन्हौंहः ॐ आदित्यसवित्रर्क भास्करेभ्योन०॥ॐ न्हांहींहूंन्हें हौंन्हा हांहींहूंहेंन्हौंन्हः उद्यन्न द्विपंतममरंधयन्मोअहंदिषतेरधं व्हाहींहूं-हैं-हौं-हः हांन्हींहूंहैं| न्होंन्हा मित्ररविसूर्यभानुखगपूषहिरण्यगर्भमरीच्यादित्यसवित्रर्कभा स्करेभ्यो नमः इति त्रिः॥ तृचाकल्पनमस्काराः समाप्ताः॥ इदं पुस्तकं मुंवय्यां 'निर्णयसागर' मुद्रणयंत्रालयाधिपः पांडुरंग जावजी • इत्येतेः मुद्रापितम्. शाकः १८५२, सन १९३०. Published by Pandurang Jawaji, Printed by Ramachandra Yesu Shedge, At the Nirnaya-sagar. Press, 26-28, Kolbhat Lane, Bombay.

·॥इति हिरण्यकेशीया त्रिकालसंध्या॥

·PARTIERGARHIARRRRRRARY
॥अथ हिरण्यकेशीया त्रिकालसंध्या।
yoyYUCUNUYOyut
मूल्यं १ आणकः,

·अथ विभूतिधारणमंत्रः॥ श्रीगणेशाय नमः॥ (हस्ते भस्म जलं च गृहीत्वा) ॐ ईशानःसर्वविद्या नामीश्वरःसर्वभूतानांब्रह्माधिपतिर्ब्रह्मणोधिपतिर्ब्रह्माशिवोमेंअस्तुस दाशिवोम्॥शिरसि॥ॐतत्पुरुषायविद्महेमहादेवायधीमहि।तन्नौरुद्रः प्रचोदयात्॥मुखे॥ॐअघोरेभ्योथघोरेभ्योघोरघोरतरेभ्यः॥सर्वेभ्यः सर्वशवभ्योनमस्तेअस्तुरुद्ररूपेभ्यः॥हृदये॥ॐवामदेवाय॒नर्मोज्येष्ठा- यनमःश्रेष्ठायनमोरुद्रायनम कार्लायनमःकर्लविकरणायनमोव विक- रणायनमोवलायनमोवलप्रमथनायनमःसर्वभूतदमनायनमोम॒नोन्म- नायनमः॥गुह्ये॥ॐसद्योजातंप्रपद्यामिसद्योजातायवैनमोनमः॥भवे- भवेनार्तिभवेभवस्वमाभवोद्भवायनमः।पादयोः॥ॐअग्निरितिं भस्म। वायुरितिभस्म। जलर्मितिभस्मा अस्थलमितिभुसाव्योमैति ·भस्स।। सर्वरहवाईदंभस्म॥ मानस्तोकेतनयेमानआयुषिमानोगो- पुमानोअश्वैपुरीरिषः॥वीरान्मानौरुद्रभामितोर्वधीहविष्मंतोनमसावि- धेमते।।इतिसांगेभस्म विलेप्याआचम्याकेशवादिप्राणायामंकृत्वा॥ ॥ अथ प्रातःसंध्या ॥ - श्रीगणेशाय नमः ॥ (प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा कुशासने ऊर्णासने वोपविश्य) (उत्तमा तारकोपेता मध्यमा लुप्ततारका ॥ अंधमा सूर्य- सहिता प्रातःसंध्या त्रिधा मता)॥ॐ केशवाय नमः॥ नारायणाय नमः॥माधवाय नमः ॥ गोविंदाय नमः ॥ विष्णवे नमः॥ मधुसू- दनाय नमः॥त्रिविक्रमाय नमः॥ वामनाय नमः॥श्रीधराय नमः॥ हृपीकेशाय नमः॥पद्मनाभाय नमः॥ दामोदराय नमः।।संकर्षणाय नमः ॥ वासुदेवाय नमः ॥प्रद्युम्नाय नमः ।। अनिरुद्धाय नमः ॥

·पुरुषोत्तमाय नमः॥ अधोक्षजाय नमः॥नारसिंहायनमः ॥ अच्युताय नमः॥जनार्दनाय नमः॥ उपेंद्राय नमः॥ हरये नमः॥ श्रीकृष्णाय नमः ॥ ॐ भूः ॥ ॐ भुवः ॥ ॐ सुवः ॥ ॐ महः ॥ ॐ जनः ।। ॐ तपः ॥ ॐ सत्यम् ॥ ॐतत्सवितुर्वरेण्यंभर्गोदेवस्य धीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोदयात्॥ॐ आपोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम् ॥ प्रातःसंध्या । कुमारी ॥ रक्ता ॥ रक्तवर्णा ॥ रक्तवस्त्रा ॥ रक्तगंधानु- लेपना ॥ रक्तमाल्या ॥ हंसवाहना ब्रह्मदैवत्या ॥ गार्हपत्याम्युप- स्थाना ॥ ऋग्वेदसंहिता ॥ प्रथमा ब्रह्मसंध्या वेदवतीनाम्नी ममो- पात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ प्रातःसंध्योपास्तिकरिष्ये ॥ आयातुवरदादेवीअक्षरब्रह्मसंमितम् ॥ गायत्रीछंदसामातेदं ब्रह्मजु- पर्खमे ॥ यदलात्कुरुतेपातदहात्प्रतमुच्यते ॥ यद्रात्रियात्कुरुतेपा- ·पंतद्रात्रियात्प्रतिमुच्यते॥सर्ववर्णेमहादेविसंध्याविद्येसरखेति॥अज- रैअमरेदेविसर्वदेविनमोस्तुते ॥ ॐ ओजोसिसोसिवलमसिभ्राजो- सिदेवानांधामनामांसिविश्वमसिविश्वायुःसर्वमसिसर्वायुरभिभूरोंगाय त्रीमाहियामि सावित्रीमावाहयामि सरस्वतीमावाहयामि छंद(नावा हयामि श्रियमावाहयामि ह्रियमावायामि॥ॐआपोहिष्ठामयोभुव- स्तानऊर्जेदधातन ॥ महेराय॒चक्षसे।योवःशिवतमोरसस्तस्य॑भाजय- तेहनः॥ उशतीरिवमातरः॥तस्माअरंगमामोयस्य॒क्षायजिन्व॑थ ।। आपोजनयथाचनः॥ आपोवाइदरसर्वविश्वाभूतान्यापःप्राणावाआपः पुशवआपोन्नुमापोम॑तमापःसम्राडापौविराडापः स्वराडापश्छंदा: स्या- पोज्योतीरप्यापोयजूएण्यापःसत्यमापःसर्वीदेवताआपोभूर्भुवःसुवरा- पओमाॐसूर्यश्चमामन्युश्चमन्युपतयश्चमन्युकृतेभ्यः॥पापेभ्योरक्षंतां॥

·यद्रानियापापंमकार्ष ॥ मनसावाहिस्ताभ्याम्॥पयामुदरणशिश्ना॥ रात्रिस्तदेवलुपतु॥यत्किचंदुरितंमयिं ॥ इदमहंमाम तयोनौ ॥ सूर्ये ज्योतिपिजुहोमिस्वाहा ॥ (इतिजलंपीत्वा) आचम्य प्राणायामंकृत्वा दधिक्राव्ोअकारिपंजिष्णोरश्वस्यवाजिनः ॥ सुरभिनोमुखौकरत्- प्रणआयूषितारिषत् ॥ ॐआपोहिष्ठामयोभुवस्तानऊर्जेदधातन ।। महेरायचक्षसे ॥ योवशिवतमोरसस्तस्यभाजयतेहनः ॥ उशती- रिवमातरः॥ तस्माअरंगमामवीयस्य॒क्षायजिन्वथ ॥आपौजनयथाच नः॥हिरण्यवर्णाःशुचयःपावकायासुजातःकश्यपोयाबिंद्रः ।। अग्निया गर्भदधिरेविरूंपास्तानुआपःशस्योनाभवंतु ॥ यासाभराजावरुणो यातिमध्येसत्यानुतेअवपश्यंजनानाम् ॥ मधुश्चुतःशुचयोयाःपावका- स्तानुआपःशरस्योनाभवंतु ॥ यासंदेिवादिविकृण्वंतिभक्षयाअंतरि- ·जनः क्षेवहुधाभवति॥ यापृथिवीपयसादंतिशुक्रास्ता आपःशश्स्योनाभ- वंतु | शिवेनमाच पापश्यताप:शिवयातनुवोपस्पृशतत्वचमे ॥ स- वारअग्नीरप्सुपौडवेवोमयव!वलमोजोनिर्धत्त ॥ पव॑मानःसुव- ॥ पवित्रैणविचर्पणिः ॥ यःपोतासपुनातुमा ॥ पुनंतुमादेवज नाः॥ पुनंतुमनवोधिया ॥ पुनंतुविश्वआयवः ॥ जातवेदःपवित्रवत् ॥ पवित्रैणपुनाहिमा ॥ शुक्रर्णदेवदीद्यत् ॥ अग्नेक्रत्वाक्रतूरनु ॥ यत्पवित्रमर्चिपि ॥ अग्नेविर्ततमंतरा.॥ ब्रह्मतेनपुनीमहे ॥ उभाभ्या देवसवितः ॥ पवित्रेणसवेनच ॥ इदंब्रह्मपुनीमहे ॥ वैश्वदेवी' नतीदेव्यागात् ॥ यस्यैव॒ह्वीस्तुनुवौवीतपृष्ठाः ॥. तयामदैतःसधमाद्यै- पुराव्यश्यामपतयोरयीणाम् ॥ वैश्वानरोरश्मिभिर्मापुनातुः॥ वातः प्राणेनैपिरोमयोभूः॥ द्यावापृथिवीपर्यसापयोभिः॥ऋतावरीयज्ञियेमा ·पुनीताम्॥हद्भिःसवितस्तृभिः॥ वर्षिष्ठैर्देवमन्मभिः ॥ अग्नेदःपु- नाहिमा॥ये देवाअपुनत॥येनापोदिव्यंकशः॥तेनदिव्येनब्रह्मणा। इदंब्रह्मपुनीमहे ॥ यःपविमानीरध्येति ॥ ऋर्षिभिःसंभृतरसम् ।। सर्वरसपूतमश्नाति ॥ स्वदितमातरिश्वना ॥ पावमानीर्योअध्येति ॥ ऋषिभिःसंभृतरसम्॥तस्मैसरस्वतीदुहे॥क्षीर सर्पिमधूदुकापाव- मांनीःस्वस्त्यय॑नीः॥सुदुधाहिपयखतीः॥ऋषिभिःसंभृतोरसः॥ब्रा- ह्मणेष्वमृत हितम्॥पावमानीदिशंतुनः॥ इमंलोकमौअमुम् ॥का- मान्सम॑र्धयंतुनः ॥ देवीदेवैःसमा ताः॥ पावमानीःस्वस्त्यय॑नीः॥ सुदुघाहिघृतश्चुतः॥ ऋषिभिःसंभृतोरसः॥ ब्राह्मणेष्व॒मृतसहितम् ॥ येनदेवाःपवित्रेण ॥ आत्मानपुनतेसा ॥ तेनसहस्रधारेण ॥ पावमा न्यापुंनंतुमा ॥ प्राजापत्यपवित्रम् ॥शतोद्यामरहिरण्मयम् । तेन॑ब्रह्म ·विदोवयम्॥पूतंब्रह्मपुनीमहे॥ इंद्रसुनीतीसहमापुनातु॥सोमःस्वस्त्या वरुणःसुमीच्या ॥ यमोराजांप्रमृणाभिःपुनातुमा ॥ जातवेदामोर्जयेत्या पुनातु॥द्रुपदादिवेन्मुमुचानः॥स्विन्नस्नात्वीमादिव॥पूतंपवित्रेणे- वाज्यम्॥आपःशुंधतुमैनसः॥आचम्यप्राणानायम्य ॥ॐभूर्भुवःसुवः तत्सवितुर्वरेण्यंभर्गोदेवस्य॑धीमहि॥धियोयोनःप्रचोदयात् ॥श्रीसूर्याय इदमयं दत्तं न मम इतित्रिः॥ असावादित्योब्रह्मेतिब्रह्मैवसन्ब्रह्माप्ये- तियएवंवेदआचम्याॐकेशवाय नमः० श्रीकृष्णाय नमः॥प्राणायाम कृत्वा ॥ अपकामंतु पिशाचा भूताये भूमिपालकाः ॥ भूतानामवरो- ( धेन ब्रह्मकर्म समारभे ॥ पृथ्वीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठ ऋषिः कूर्मो देवता सुतलं छंदः आसने विनियोगः॥ॐ पृथ्वि त्वया धृतालोका देवि त्वं विष्णुना धृतात्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम् ॥अंगुष्ठाग्रे ( ·तु गोविंदं तर्जन्यां तु महीधरं ॥ मध्यमायां हृषीकेशमनामिक्यां त्रिविक्रमम् ॥ कनिष्ठिक्यां न्यसेहिष्णुं करमध्ये तु माधवम् ॥ एवं च करविन्यासं सर्वपापप्रणाशनम्॥ॐ भूःपादाभ्यां नमः॥ॐभुवःजानु- भ्यां नमः॥ॐ सुवः कटिभ्यां नमः॥ॐमहानाभ्यै नमः॥ॐजन हृद- याय नमः॥ॐतपकंठाय नमः॥५सत्संललाटायनमः॥ॐ परब्रह्म शिरसे स्वाहा॥तत्सवितुर्ब्रह्मात्मने हृदयाय नमः॥वरेण्यं विष्ण्वात्मने शिरसे स्वाहा॥भर्गोदेवस्य रुद्रात्मने शिखायै वषट्॥ धीमहि परमा- मने कवचायहुं॥धियोयोनोज्ञानात्मने नेत्रत्रयाय वौषट् ॥प्रचोदया- त्सत्यात्मने अस्त्राय फट् ॥इति दिग्बंधः ॥ गायत्र्या गायत्रीच्छंदो वि- श्वामित्र ऋषिः सविता देवताग्निर्मुखं ब्रह्मा शिरो विष्णुर्हृदयरुद्रः शिखा पृथिवी योनिःप्राणापानव्यानोदानसमाना सप्राणा श्वेतवर्णा ·- सांख्यायनसगोत्रा गायत्री चतुर्विशत्यक्षरा त्रिपदा षट्कुक्षिः पंच- शीर्षोपनयने विनियोगः॥ॐभूः ॐ भुवःसुवःॐमहः ॐजनःॐ तपः सत्यम्॥ॐतत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्य॑धीमहि ॥ धियोयोनः प्रचोदयात्॥ओमापोज्योतीरसोमृतं ब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम्॥प्रातःसंध्यां- गत्वेनाष्टोत्तरशतमष्टाविंशतिर्दशसंख्यं वा गायत्रीजपमहं करिष्ये॥ ॐभूर्भुवःसुवः॥तत्सवितुर्वरेण्यंभदेिवस्यधीमहि धियोयोनःप्रचोद- यात्॥ॐइति गायत्री जप्त्वा तत्सवितुर्ब्रह्मात्मने हृदयाय नमः॥ वरेण्यंविष्ण्वात्मने शिरसे स्वाहा।भर्गोदेवस्यरुद्रात्मने शिखायै वषट्। धीमहि परमात्मने कवचायहुम्॥ धियोयोनोज्ञानात्मने नेत्रत्रयाय वौ- १ पटू।प्रचोदयात्सत्यात्मने अस्त्रायफट्॥इति दिग्बंधः॥ॐमित्रस्यचर्ष णीधृतश्रवौदेवस्य॑सानसि॥सत्यश्चित्रश्रवस्तमं ॥ मित्रोजनांन्यातय ·तिप्रजानन्मित्रोदोधारपृथिवीमुतयां ॥ मित्रःकृष्टीरनिमिषाभिचष्टेस त्यायहव्यंघृतद्विधेम॥ प्रसमित्रमततॊअस्तुप्रय॑स्वान्यस्तआदित्यशि- क्षतिव्रतेन ॥ नहन्यतेनीयते॒त्वोतोनैनुमोअश्नोत्यंतितोनदूरात् ॥ यच्चिद्धितेविशौयथाप्रदेववरुणतं ॥ मिनीमसिद्यविद्यवि ॥ यत्किंचे दंबरुणदैव्येजनैभिद्रोहंमनुष्याश्चरामसि॥अचित्तीयत्तधर्मायुयोपिम मानस्तस्मादेनसोदेवरीरिषः॥कितवासोयद्रिरिपुर्नदीवियहांघासत्यमु तयन्नवृिद्म॥सर्वाताविष्यशिथिरेवदेवाातेस्यामवरुणप्रियासनाया सदासर्वभूतानिस्थावरोणिचराणिच ॥सायात मस्य॑तिसामासंध्या अभिरक्षत्वानमः ॥ नमः प्राच्यदिशेयाश्चदेवताएतस्याप्रतिवसंत्येता भ्यश्चनमोनमोदक्षिणायैदिशेयाश्चदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चन मोनमःप्रतीच्यैदिशेयाश्चदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमउ ·दीच्यदिशेयाश्चदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमऊर्ध्वायैदिशे याचदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमोधरायैदिशेयाश्चदेवता एतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनोवांतरायैदिशेयाश्चदेवताए॒तस्यां प्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनोगंगायमुनयोर्मध्येयैवसंततेमेप्रसन्नात्मा नश्चिरंजीवितंवर्धयतिनमोगंगायमुनयोर्मुनिभ्यश्चनमोनमोगंगायमुन योर्मुनिभ्यश्चनमः॥अवांतरदिशाभ्यो नमः॥सरस्रवंतुदिशोमयिसा मागच्छंतुसूनृताः॥सर्वेकामाअभियंतुनः ॐप्रियाअभिस्रवंतुनः॥ प्रियाअभिवादये।अमुकप्रवरान्वितामुकगोत्रोत्पन्नःयजुर्वेदस्यतैत्तिरी यशाखांतर्गतहिरण्यकेशीशाखाध्यायी अमुकशर्माहं भोःअभिवादया मिनमोब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च॥जगद्विताय कृष्णाय गो विंदाय नमोनमः॥ उत्तमैशिखरेज़ातेभूापर्वतमूर्धनि ॥ब्राह्मणेभ्यो- ·भ्यनुज्ञातागच्छदैवियथासुखास्तुतोमयावरदावेदमाताप्रचोदयंतीपव नेद्विजाता।आयुःपृथिव्यांद्रविणंब्रह्मवर्चसंमादत्वाप्रजातुंब्रह्मलोकं ॥ घृणिःसूर्यआदित्योनप्रभावात्यक्षरं मधुक्षरंतितद्रसं॥सत्यवैतद्रसमा पोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम् ॥ श्रियै नमः। संध्यायै नमः। विद्यायैः नमः। गुरुभ्यो नमः। वेदाय नमः। वेदपुरुषाय नमः।सर्वे- भ्यो देवेभ्यो नमः।सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमो नमः। आकाशात्पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम्॥सर्वदेवनमस्कारः केशवं प्रतिगच्छति॥ केशवाय नम इत्यादिप्राणायामं कृत्वा॥अनेनप्रातःसंध्यानित्यकर्मणा भगवान् श्रीपरमेश्वरःप्रीयताम्॥ विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णवे नमः ॥ इति प्रातःसंध्या समाप्ता ॥

·॥ अथ मध्याह्नसंध्याप्रारंभः॥ केशवाय नम इत्यादि प्राणायामं कृत्वा मध्याह्नसंध्या युवाना श्वेता श्वेतवर्णा श्वेतवस्त्रा · श्वेतगंधा श्वेतमाल्यानुलेपना वृषभवाहना रुद्रदैवत्या दक्षिणायुपस्थापना यजुर्वेदसंहिता द्वितीया रुद्रसंध्या धर्मवतीनाम्नी मम उपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ मध्याह्न- संध्योपास्ति करिष्ये ॥ आयातुवरदादेवी० सर्वोदेवताआपोभूर्भुवः सुवरापओम्॥आपःपुनंतुपृथिवींपृथिवीपूतापुनातुमां ॥ पुनंतुब्रह्मणः स्पतिर्ब्रह्मपूतार्पुनातुमां ॥ यदुच्छिष्टमभोज्यंयहादुश्चरितमम ॥ सर्व- पुनंतुमामापोसतांचप्रतिग्रहश्स्वाहा ॥ॐकेशवाय नमः। नारायणाय नमः । माधवाय नमः । दधिक्राव्णोअकारिषमित्यादि अर्घ्यदानांते प्राणायामांतं प्रातःसंध्यावत् ॥ ॐ उहृयंतमसस्परिपश्यतोज्योति ·रुत्तरं ॥ देवंदैवत्रासूर्यमगन्मज्योतिरुत्तमं ॥ उदुत्यजातवैदसंदेववहं- तिकेतवः ॥ दृशेविश्वाय॒सूर्य ॥ चित्रंदेवानामुद्गादनीकंचक्षुर्मि- त्रस्य॒वरुणस्याग्नेः॥आमाद्यावापृथिवीअंतरिक्ष सूर्यआत्माजगतस्त- स्थुपैश्च ॥ तचक्षुर्देवहितंपुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत् ॥ पश्यमशरदःशुतंजी वैमशरदःशतंनंदामशरदः शतंमोदामशरदःशुतंभामशरदःशतर' णामशरदः शतंप्रर्बवामशरदःशतमजीतास्यामशरदःशतंज्योक्चर यदृशे ॥ यउदगान्महतोर्णवाहिभ्राजमानःसरिरस्यमध्यात्समावृषभो लौहिताक्षःसूयॊविपश्चिन्मनसापुनातु ॥अवांतरदिशाभ्यो नमः॥अपः कामंतु पिशाचादिप्राणायामं कृत्वाः। मध्याह्नसंध्यांगं अष्टोत्तरशतं अष्टाविंशतिर्दशसंख्यं वागायत्रीजपमहं करिष्य॥गायत्रीजपं कृत्वा॥ सरसवंतुदिशोमयिः अनेन मध्याह्नसंध्यानित्यकर्मणा भगवान्परमे- ·श्वरः प्रीयताम् ॥ विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णवे नमः॥इति मध्याह्नसंध्या समाप्ता ॥ ॥ अथ सायंसंध्याप्रारंभः॥ केशवाय नम इत्यादिप्राणायामं कृत्वा ॥ सायंसंध्या सदा कृष्णा कृष्णवर्णा कृष्णवस्त्रा कृष्णगंधा कृष्णमाल्यानुलेपना गरुडवाहना विष्णुदैवत्या आहवनीयान्युपस्थाना सामवेदसंहिता तृतीया विष्णु- संध्या सत्यवतीनाम्नी मम उपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं सायंसंध्योपास्ति करिष्ये॥आयातुवरदादेवी सर्वीदेवताआपोभूर्भुवः । सुवरापओम् ॥अग्निश्चमामन्युश्चमन्युपतयश्चमन्य॒कृतेभ्यः॥ पापेभ्यो रखंतां॥यदहापापमकार्ष ॥ मनसावा_हस्ताभ्यां ॥ पयामुदरेणशि ना॥अहस्तदवलुपतु ॥यत्किंचदुरितंमयि॥ इदमहं माममृतयोनौ॥

·सत्येज्योतिषिजुहोमिस्वाहा॥ॐकेशवाय नमः॥नारायणाय०॥द्रुप- दादिवेन्मुमुचानः ॥ स्विन्नस्नात्वीमलादिव ॥ पूतंपवित्रेणेवाज्यं ॥ आपःशुधंतुमैनसः ॥ ॐ भूर्भुवःसुवस्तत्सवितुर्वरेण्यंमर्गोदेवस्य॑धी- महि ॥ धियोयोनःप्रचोदयात् ॥ॐ श्रीवरुणायइदमयं दत्तं नमम।। एवंत्रिःअयंदत्वा ॥ असावादियोब्रह्मेतिब्रह्मैवसन्ब्रह्माप्येतियएवं वेदे॥ॐकेशवाय नमः इत्यादिप्राणायामं कृत्वा ॥ अपकामंतु ओमा पोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम् ॥ सायंसंध्यांगमष्टोत्तरशतमष्टा- विंशतिर्दशसंख्यं वा गायत्रीजपमहं करिष्ये॥गायत्रीजपं कृत्वा ।। ॐ इममैवरुणश्रुधीहवमद्याचमृडयात्वामवस्युराके॥ॐतत्त्वोयामिब्रह्म णावंदेमानस्तदाशास्तेयजमानोहविभिः॥अहेडमानोवरुणेहवोध्युरुश समानआयुःप्रमोषीः॥ॐत्वन्नौअग्नेवरुणस्यविद्वान्देवस्यहेडोवैयासि ·सीष्ठाः ॥यजिष्ठोवह्नितमःशोशुचानोविश्वाद्वेषरिसिप्रमुमुग्ध्यस्मत् ॥ सत्वन्नौअमेवमोभवोतीनेदिष्ठो स्याउषसोव्युष्टौ॥अवयस्वनीवरुण रराणोवीहिमडीकरसुहवौनएधि ॥ॐयञ्चिद्धितेविशीयथाप्रदेववरुण वृती। मिनीमसिद्यविद्यवि०सायंप्रातर्नमस्यंतिसामासंध्याअभिरक्षत्वों नमः ॥नमःप्रतीच्यैदिशेयाश्चदेवताए॒तस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोन मउदीच्यैदिशेयाश्चदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्य॑श्च॒नमोनमःप्राच्यै दिशेयाचदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमोदक्षिणायैदिशेया चदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमऊर्ध्वायैदिशेयार्श्वदेवता० आयुःपृथिव्यांद्रविणंब्रह्मवर्चसंमचंदत्वाप्रजातुंब्रह्मलोकं ॥ ॐश्रियै नमः॥संध्यायैनमः॥विद्यायै नमः॥अनेनं सायंसंध्याख्यकर्मणा भग- वान्परमेश्वरः प्रीयताम्॥ विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णवे नमः॥

·॥ अथ तृचाकल्पनमस्कारप्रारंभः॥ श्रीगणेशाय नमः॥अद्येत्यादि० श्रीसवितृसूर्यनारायणप्रीत्यर्थ तृचा- कल्पेन विधिना नमस्काराख्यं कर्म करिष्ये ॥ अथ ध्यानम् ॥ ध्येयः सदा सवितृमंडलमध्यवर्ती नारायणः सरसिजासनसन्निविष्टः॥केयू- रवान्मकरकुंडलवान् किरीटी हारी हिरण्मयवपुर्धतशंखचक्रः॥ ॐ हां उद्यन्नद्यमित्रमहः हां ॐ मित्राय नमः॥१॥ॐ हीं आरोहन्नुत्तरां दिवंन्हीं ॐ रवये नमः ॥२॥ ॐहूं हृद्रोगंमर्मसूर्य हूं ॐ सूर्याय० ॥३॥ॐ हें हरिमाणचनाशय हैं ॐ भानवे०॥४॥ॐ हौं शुके पुमेहरिमाण हौं ॐ खगाय०॥५॥ॐ-हारोपणाकासुदध्मसिम्हः ॐ पूष्णे०॥ ६॥ॐ न्हां अर्थीहारिदवेघुमे न्हां ॐ हिरण्यगर्भा- यः॥७॥ॐ हीं हुरिमाणनिर्दमसि ही ॐ मरीचये ॥८॥ॐ ·हूं उदंगायमादित्यः हूंॐ आदित्या०॥९॥ॐ हैं विश्वेनसहसा सह, ॐ सवित्रे० ॥१०॥ ॐ हौं द्विषतममरंधयन् हौं ॐ अर्का ॥११॥ॐ हः मोअहंद्विषतेरधंहः ॐ भास्कराय० ॥१२॥ ॐ न्हांन्ही उद्यन्नुद्यमित्रमहआरोहुन्नुत्तरांदिवै ॐन्हांन्ही मित्ररविभ्यां नमः॥ॐ हूं हैं हृद्रोगंमर्मसूर्यहरिमाणचनाशय हूं हैं ॐ सूर्यभा नु०॥ॐ हौंहःशुकैपुमेहरिमाणरोपणाकासुदध्मसिन्हौंन्हःॐखगपू पभ्यांन०॥ॐ हांहीं अथौहारिद्र्वेपुमेहरिमाणनिर्दध्मसि॥हांहीं ॐ हिरण्यगर्भमरीचिभ्यां०॥ ॐ हूं हैं उदगायमादित्योविश्वेनस हसासह हूं हैं ॐ आदित्यसवितृभ्यांनः ॥ ॐ हौं-हाद्विपंतमम रंधयन्मोअहंद्विषतेरधं न्हौंन्हः ॐ अर्कभास्कराभ्यां०॥ॐव्हां न्हीं हूं हे उद्यन्नद्य० दिवै ॥ हृद्रो० नाशय ॥ हां ही हूं हैं ॐ मित्रर ·विसूर्यभानुभ्यो०॥ॐ हौं हा-हां हीं शुक० सुद्धमसि॥अथोहानि दध्मसिाहाँ न्हः न्हांन्हीं ॐखगपूषहिरण्यगर्भमरीचि०॥ॐ हूं हैं न्हाहः उदंगासहाद्विपंत०रधाहूंन्हेंन्होंन्हः ॐ आदित्यसवित्रर्क भास्करेभ्योन०॥ॐ न्हांन्हींहूंहौंहः हांन्हींहूंहेंन्हौंहः उद्यन्न० द्विपंतममरंधयन्मोअहंदिपतेरधं व्हाहींहूंन्हैं होन्हः न्हांन्हींहूं हैं न्होंहः मित्ररविसूर्यभानुखगपूपहिरण्यगर्भमरीच्यादित्यसवित्रर्कभा स्करेभ्यो नमः इति त्रिः॥ तृचाकल्पनमस्काराः समाप्ताः।। इदं पुस्तकं मुंबय्यां 'निर्णयसागर' मुद्रणयंत्रालयाधिपः पांडुरंग जावजी इत्येतेः मुद्रापितम्. शाकः १८५२, सन १९३०. Published by Pandurang Iswami, Printed by Ramchandra Yesu Shedge, At the Nirmaya-sagar Prets, 26-28, Kolbhat Lane, Bombay.

·॥इति हिरण्यकेशीया त्रिकालसंध्या॥

·अथ ऋग्वेदीया त्रिकालसंध्या ॥ किंमत १॥ आणा.

·श्रीगणेशाय नमः ॥ अथभस्मधारणविधिः ॥ आचम्य प्राणायाम कृत्वा॥अद्येत्यादिपूर्वो शरीरशुद्ध्यर्थं भस्मधारणमहं करिष्ये। ॐमान स्तोकेतनयेमा आयौमानोगोषुमानोअश्वैपुरीरिषः ॥ वीरान्मानौरुद्र भामितोवंधीह॒विष्म॑तःसदुमित्वाहवामहे ॥ (इति हस्ते भस्म गृहीत्वा जलमिश्रितं कृत्वा)॥ॐईशानःसर्वविद्यानामीश्वरःसर्वभूतानांब्रह्माधि पतिर्ब्रह्मणोधिपतिब्रह्माशिवोमेअस्तुसदाशिवोम् ॥ शिरसि ॥ॐतत्पु रुपायविद्महेमहादेवार्यधीमहि ॥ तन्नौरुद्रःप्रचोदयात् ॥ मुखे ॥ ॐअघोरेभ्योथघोरेभ्योघोरघोरतरेभ्यः ॥ सर्वेभ्यःसर्वशर्वेभ्योनमस्ते अस्तुरुद्ररूपेभ्यः॥ हृदये।।ॐवामदेवायनोज्येष्ठायनमःश्रेष्ठायनमौत द्रायनमःकालायनमःकलविकरणायनमोवलविकरणायनमोवलायन मोवलंप्रमथनायनमःसर्वभूतदमनायनमौमनोमनायनमः ॥गुह्ये॥

·ॐसद्योजातंप्रपद्यामिसद्योजातायवेनमोनमः।।भवेभवेनार्तिभवेभवस्व मां भवोद्भवायनमः॥पादयोः॥अग्निरिति भस्म । वायुरिति भस्म । जलमिति भस्म । स्थलमिति भस्म । व्योमेति भस्म । सर्व हवा भस्म । मन एतानि चढूंषि भस्मानि ॥ तच्च ॥ ॐनमः शिवाय इति त्रिवारोचारितेन सर्वाङ्गे विलिप्य आचामेत् ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ॥ अथ प्रातःसंध्याप्रारंभः॥ केशवाय नमः। नारायणाय नमः।माधवाय नमः। गोविंदाय नमः। विष्णवे तमः । मधुसूदनाय नमः। त्रिविक्रमाय नमः।वामनाय नमः।श्रीधराय नमः। हृपीकेशाय नमः । पद्मनाभाय नमः । दामोदराय नमः । संकर्षणाय नमः। वासुदेवाय नमः। प्रद्युम्नाय नमः। अनिरुद्धाय नमः । पुरु- पोत्तमाय नमः । अधोक्षजाय नमः । नारसिंहाय नमः । अच्युताय ·नमः । जनार्दनाय नमः। उपेंद्राय नमः । हरये नमः। श्रीकृष्णाय नमः। प्रणवस्य परब्रह्म ऋपिः। परमात्मा देवता।देवीगायत्री छंदः। सप्तानां व्याहृतीनां विश्वामित्रजमदग्निभरद्वाजगौतमात्रिवसिष्ठकश्य- पा ऋपयः । अग्निवाय्वादित्यवृहस्पतिवरुणेंद्रविश्वेदेवा देवताः। गायत्र्युप्णिगनुष्टुब्बृहतीपंक्तित्रिष्टुप्जगत्यश्छंदांसि । गायत्र्या वि- श्वामित्र पिः । सविता देवता । गायत्री छंदः । गायत्रीशिरसः प्रजापतिपिः । ब्रह्माग्निवाय्वादित्या देवताः। यजुश्छंदः। प्राणायामे विनियोगः ॥ॐभूः ॐ भुवः ॐवः ॐमहः ॐजनःॐतपः ॐसत्यं ॐतत्सवितुर्वरेण्यंभगैदेिवस्य॑धीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोदयात् ॥ ॐआपोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःस्वरोम् ॥ ममोपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ प्रातःसंध्यामुपासिष्ये । आपोहिष्ठेति तृचस्यां ·वरीपः सिंधुढीप ऋषिः। आपो देवता गायत्री छंदः।मार्जने विनि- योगः॥ॐआपोहिष्ठामयोभुवः॥तानऊर्जेदधातनामहेरायचक्षसे॥ योवःशिवतमोरसः॥तस्य॑भाजयतेहनः॥ उशतीरिवमातरः॥ तस्माअ रंगमामवः।यस्य॒क्षयायजिन्वथ ॥ आपोजनयथाचनः ॥ सूर्यश्चेति मं- त्रस्य याज्ञवल्क्य उपनिपद ऋषिः । सूर्यमन्युमन्युपतिरात्रिश्च देव- ताः । प्रकृतिश्छंदः । मंत्राचमने विनियोगः ॥ ॐसूर्यश्चमामन्यु- श्चमन्युपतयश्चमन्य॒कृतेभ्यः ॥ पापेभ्योरखंताम् ॥ यत्र्यापापम कार्प ॥ मनसावाचाहस्ताभ्यां ॥ पयामुदरेणशिश्ना ॥ रात्रिस्तदेव लुपतु ॥ यकिंचदुरितंमर्यि ॥ इदमहंमामझतयोनौ ॥ सूर्येज्योतिषिजु होमिस्वाहा ॥ इति जलं पीत्वा आचम्य ॥ आपोहिष्ठेति नवर्चस्य सूक्तस्यांवरीपः सिंधुदीप आपो गायत्री । पंचमी वर्धमाना सप्तमी ·प्रतिष्ठा अंत्ये हे अनुष्टुभौ ॥ मार्जने विनियोगः ॥ ॐआपोहिष्ठेति ऋक्त्रयम् ॥ शंनौदेवीरभिष्टयआपोभवंतुपीतये ॥ शंयोरभिस्रवंतु नः ॥ ईशानावार्याणांक्षयतीश्चर्पणीनाम् ॥ अपोयांचामिभेषजम् ॥ अप्सुमेसोोअब्रवीदंतर्विश्वानिभेषजा ॥ अग्निंचविश्वशंभुवम् ॥ आ- पःपृणीतभेषजंवरूथतन्वेइमम ॥ ज्योक्चसूर्यदृशे ॥ इदमापाप्रवह तयत्किंचदुरितमर्यि ॥ यहाहर्मभिदुद्रोहयहाशेपड़तानृतम् ॥ आपो द्यान्वचारिपरसैनसमगमहि ॥पयस्वान आगहितमासंसृजवर्चसा॥ (ससुपीस्तदंपसोदिवानक्तंचसनुषीः॥ वरेण्यक्रतूरहमादेवीरवसेहुवे।) ऋतंचेति तृचस्य सूक्तस्य माधुच्छंदसोऽघमर्पण ऋषिः । भाववृत्ति- देवता । अनुष्टुप् छंदः । अघमर्पणे विनियोगः ॥ ॐऋतंचसत्यं चाभीद्वात्तपसोध्यजायत ॥ ततोरात्र्य॑जायतततःसमुद्रोअर्णवः ॥ स ·मुद्रादर्णवादर्धिसंवत्सरोअजायत ॥ अहोरात्राणिविदधद्विश्वस्यमिष तोवशी ॥ सूर्याचंद्रमसौधातार्यथापूर्वमंकल्पयत् ॥ दिवचपृथिवींचां तरिक्षमोस्वः ॥ दक्षिणनासया पापपुरुषं निरस्य तजलं नावलोक्य वामभागे क्षितौ क्षिपेत् । आचम्य॥ गायत्र्या विश्वामित्रः सविता गायत्री। श्रीसूर्यायार्घ्यदाने विनियोगः ॥ॐभूर्भुवःस्वः तत्सवितुर्व० श्रीसवितृसूर्यनारायणाय इदमयं दत्तं न मम ॥ इति त्रिः । आच- म्य प्राणायामंकृत्वा ॥ पृथ्वीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठऋषिः ॥ कूर्मो देव- ता। सुतलं छंदः। आसने विनियोगः ॥ ॐपृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता ॥ त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासन- म् । ऊर्ध्वकेशि विरूपाक्षि मांसशोणितभक्षणे ॥ तिष्ठ देवि शिखा- बंधे चामुंडे ह्यपराजिते ॥ अपसर्पतु ते भूता ये भूता. भूमिसंस्थि- ·ताः ॥ ये भूता विघ्नकर्तारस्ते गच्छंतु शिवाज्ञया । अपकामंतु भू- तानि पिशाचाः सर्वतोदिशम् ॥ सर्वेषामविरोधेन ब्रह्मकर्म समा- रमे।। गायत्र्या विश्वामित्र ऋषिः । सविता देवता। गायत्री छंदः । न्यासे विनियोगः। ॐतत्सवितुर्हृदयाय नमः।वरेण्यं शिरसे स्वाहा। भर्गोदेवस्य शिखायै वषट् । धीमहि कवचाय हुम् । धियोयोनो ने- त्रत्रयाय वौषट् । प्रचोदयात् अस्त्राय फट् । इति दिग्बंधः ॥ वाला वालादित्यमंडलमध्यस्थां रक्तवर्णा रक्तांवरानुलेपनस्रगाभरणां चतु- र्वक्रां दंडकमंडल्यक्षसूत्राभयांकचतुर्भुजां हंसासनारूढां ब्रह्मदैवत्या- मृग्वेदमुदाहरंतीं भूलॊकाधिष्ठात्री गायत्रीं नाम देवतां ध्यायामि ॥ आगच्छ वरदे देवि जपे मे संनिधौ भव ॥ गायंतं त्रायसे यस्मादाय- त्रीत्वं ततः स्मृता॥गायत्री जपमहं करिष्ये ॥ अष्टोत्तरशतमष्टाविंश ·तिर्दशवारं वा गायत्री जप्त्वा ॥ पुनः तत्सवितुरिति षडंगन्यासं कृत्वा उपस्थानं कुर्यात् ।। जातवेदसे मारीचः कश्यपो जातवेदा अग्निस्त्रि- टुप् ॥ उपस्थाने विनियोगः ॥ ॐजातवेदसेसुनवामसोममरातीयतो- निदहातिवेदः ॥ सनःपर्षदर्तिदुर्गाणिविश्वानावेवसिंधुदुरितात्य॒ग्निः ।। मित्रोजनानिति नवर्चस्य सूक्तस्य गाथिनो विश्वामित्रः सविता त्रि- टुप् अंत्याश्चतस्रो गायत्र्यः सूर्योपस्थाने विनियोगः ॥ ॐमित्रोजना न्यातयतिबुवाणोमित्रोधिारपृथिवीमुतद्यां ॥ मत्रःकुष्टीरनिमिषाभि चंप्टेमत्रायहुव्यंघृतवजुहोत ॥ प्रसमित्रमौअस्तुप्रय॑स्वान्यस्तआदि त्यशिक्षतितेनं ॥ नहन्यतेनीयतृत्वोतोनैनमहोअश्नोत्यंतितोनदू रात् ॥ अनमीवासइळेयामदतोमितज्ञवोवरिमन्नापृथिव्याः॥ आदि त्यस्यैतर्मुपक्षियंतौवयंमत्रस्य॑सुमतौस्याम ॥ अयंमत्रो मस्यःसुशे ·वोराजोसुक्षत्रोअंजनिष्टवेधाः ॥ तस्य॑वयंसुमतौयज्ञियस्यापिभद्रेसौम नसेस्याम ॥ महाँआदित्योनमसोपसोयातयजनोग्रणतेसुशेवः ॥ तस्माएतत्पन्यतमाय॒जुष्टमग्नौमित्रार्यहविराजुहोत ॥ मित्रस्यचर्षणी धृतोऽवौदेवस्यसानसि ॥ द्युम्नंचित्रश्रवस्तमम् ॥ अभियोमहिनादिव मित्रोवभूवसप्रथाः ॥ अभिश्रवोभिःपृथिवीम् ॥ मित्रायपंचयेमिरेज नाअभिष्टिशवसे ॥ सदेवान्विश्वान्विभर्ति ॥ मित्रोदेवेष्वायुपुजनायवृ तबंहिपे ॥ इपइष्टवताअकः ॥ त्र्यंबकं मैत्रावरुणिर्वसिष्ठो रुद्रोऽनु- टुप् । उपस्थाने विनियोगः ॥ ॐन्यवकंयजामहेसुगंधिपुष्टिवर्धनम्॥ उर्वारुकमिवबंधनान्मृत्योर्मुक्षीयमामृतात् ।। तच्छंयोः शंयुर्विश्वेदेवाः शकरी। उपस्थाने विनियोगः॥ॐतच्छ्योरावृणीमहेगातुंयज्ञार्यगा- तुंयज्ञप॑तयेदेवीस्वस्तिरस्तुनःस्वस्तिर्मानुपेभ्यः ॥ ऊर्ध्वजिगातुभेष- ·जम् ॥ शनोअस्तुद्विपदेशचतुष्पदे ॥ नमो ब्रह्मणे प्रजापतिर्वि- श्वेदेवा जगती । उपस्थाने विनियोगः ॥ ॐनमोह्मणेनमौअ स्त्वग्नयेनमः पृथिव्यैनमओषधीभ्यः ॥ नमोवाचेनावाचस्पतयेनमो विष्णवेमहुतेकरोमि ॥प्राच्य दिशे इंद्राय च नमः । आग्नेय्य दिशे अग्नये च नमः । दक्षिणस्यै दिशे यमाय च नमः । नैर्ऋत्य दिशे निर्जतये च नमः। प्रतीच्यै दिशे वरुणाय च नमः । वायव्य दिशे वायवे च नमः। उदीच्यै दिशे सोमाय च नमः। ईशान्य दिशे ईश्व- राय च नमः । ऊर्ध्वायै दिशे ब्रह्मणे च नमः । अधरस्यै दिशे अनं- ताय च नमः ।संध्यायै नमः।गायत्र्यै नमः।सावित्र्यै नमः। सरस्वत्यै नमः । सर्वाभ्यो देवताभ्यो नमः॥ यां सदा सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ सायं प्रातर्नमस्यंति सा मा संध्याऽभिरक्षतु ॥ अमुक ·गोत्रामुकप्रवरोत्पन्नोऽहममुकशर्मा भो गुरो त्वामभिवादयामि ॥ उत्तमे शिखरे जाते भूम्यां पर्वतमूर्धनि॥ ब्राह्मणेभ्योऽभ्यनुज्ञाता गच्छ देवि यथासुखम् ।। भद्रंनोअर्पिवातयमनः॥ ॐशांतिःशांतिःशांतिः॥ प्रदक्षिणं परिभ्रमन् । आसत्यलोकादापातालादालोकालोकपर्वतात्॥ ये संति ब्राह्मणा देवास्तेभ्यो नित्यं नमो नमः ॥ इति गुरूनभिवा- दयेत् । अनेन प्रातःसंध्यावंदनेन कर्मणा श्रीपरमेश्वरः प्रीयतां ॥ ॐ तत्सद्ब्रह्मार्पणमस्तु॥ ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ आचम्य प्राणानायम्य ॥ ममोपात्तदुरितक्षय- द्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ मध्याह्नसंध्यामुपासिष्ये ॥ आपोहिष्टेति तृचेन पूर्ववत्प्रथमं मार्जनं कृत्वा मंत्राचमनं कार्य ।। आपः पुन- वित्यस्यानुवाकस्य नारायण आपो अष्टिः मंत्राचमने विनियोगः ॥ ॥

·ॐ आपः पुनंतुपृथिवींपृथिवीपूतार्पुनातुमां ॥ पुनंतुब्रह्मणस्पतिर्ब्रह्म पूतार्पुनातुमां ॥ यदुच्छिष्टमभोज्यंयहादुश्चरितमम ॥ सर्वैपुनंतुमामा पोसताचप्रतिग्रहुरस्वाहा ॥ इति अपः पीत्वा । आचम्य प्रातःसंध्या- वत् द्वितीयं मार्जनं अघमर्पणांतं कृत्वा ॥ हंसःशुचिषदिति मंत्रस्य गोतमो वामदेवः सूर्यो जगती ॥ अर्घ्यदाने विनियोगः ॥ ॐहुंसः शुचिपदसुरंतरिक्षसदोवेिदिपदर्तथिर्दुरोणसत् ॥ नृषद्बरसतसद् व्यौमसदुञ्जागोजातजाअद्विजाऋतं ॥ श्रीसूर्याय इदमयं दत्तं न मम ॥ आत्मानं परिपिच्य द्विराचम्य ॥ ऊर्ध्ववाहुरुन्मुखःसूर्यमुप तिष्ठेत ॥ ऊदुत्यमिति त्रयोदशर्चस्य सूक्तस्य काण्वः प्रस्कण्व ऋषिः श्रीसूर्यो देवता नवाद्या गायत्र्यः अंत्याश्चतस्रोनुष्टुभः ॥ चित्रं देवा- नामिति पड़चस्य सूक्तस्य आंगिरसः कुत्सः सूर्यस्त्रिष्टुप् सूर्योपस्थाने ·विनियोगः॥ॐउदुत्वंजातवेदसंदेववहंतिकेतवः॥ दृशेविश्वायसूर्य। अपत्येतायवॉयथानक्षत्रायंत्युक्तुभिः ॥ सूरायविश्वचक्षसे ॥ अदृश्रम स्यकेतवोविश्मयोजनाँअनु ॥ भ्राजैतोअग्नयौयथा ॥ तुरणिर्विश्वद शंतोज्योतिप्कृदसिसूर्य । विश्वमानासिरोचुनं ॥ प्रत्यङ्दे॒वानांविशः प्रत्यङ्देपिमानुपान् ॥ प्रत्यविश्वंस्वदृशे ॥१॥ येन पावकचक्ष साभुरण्यंतजनाँअनु ॥ त्वंवरुणपश्यसि ॥ विद्यामपिरस्पृथ्वहामि मानोअक्तुभिः ॥ पश्यन्जन्मानिसूर्य ॥ सप्ताहुरितोरथेवहँतिदेव सूर्य ॥ शोचिप्कैशंविचक्षण ॥ अयुक्तसप्तशुंध्युवःसूरोरथस्यनुप्त्यः । भिर्यातिस्वयुक्तिभिः ॥ उठ्यंतमसुस्परिज्योतिष्पश्यतउत्तरं ॥ देवं दैवत्रासूर्यमगन्मज्योतिरुत्तमं ॥ उद्यन्नद्यमित्रमहआरोहुन्नुर्तरांदिवै ॥ हृद्रोगंममंसूर्यहरिमाणंचनाशय ॥ शुकैपुमेहरिमाणरोपणाकासुदध्म ·सि ॥ अथौहारिद्र्वेपुमेहरिमाणनिर्दध्मसि ॥ उदंगायमादिलोवि श्चैनसहसासह ॥ द्विपंतमारंधयन्मोअहंद्विपतेरधं ॥ २॥ चित्रदेवा नामुदंगानीकंच मित्रस्यवरुणस्यानेः ॥ आप्राद्यावापृथिवीअंतारै क्षसूर्यआत्माजगतस्तस्थुषश्च ॥ सूर्योदेवीमुषसंरोचमानांमर्योनयोषा मभ्येतिपश्चात् ॥ यानरौदेवयंतौयुगानिवितन्वतेप्रतिभद्रायभद्रं ॥ भद्राअश्वाहरितःसूर्यस्यचित्राएतैग्वाअनुमाद्यासः ॥ नमस्यंतौदुिवआ पृष्ठमस्थुःपरिद्यावापृथिवीयतिस॒द्यः॥ तत्सूर्यस्यदेवत्वंतन्महित्वंमध्या कार्षिततसंजभार ॥ यदेदर्युक्तहरितःसधस्थादादात्रीवासस्तनुतेसि मस्मै ॥ तन्मित्रस्य॒वरुणस्याभिचक्षेसूयौरूपंकृणुतेद्योरुपस्थे ॥ अनंत मन्यद्गुर्शदस्य॒पाजःकृष्णमन्यद्वरितःसंभरति ॥ अद्यादेवाउदितासूर्य स्यनिरंहसःपिपृतानिरवद्यात् ॥ तन्नौमित्रोवरुणोमामहंतामर्दितिःसिं ६ ·॥ धुःपृथिवी तद्यौः ॥ ३ ॥ इत्युपस्थाय उपविश्याचम्य प्राणायाम कृत्वा ॥ युवतीं युवादित्यमंडलमध्यस्थां श्वेतवर्णा श्वेतांवरानुलेपन- स्रगाभरणां चतुर्वक्रां प्रतिवर्कत्रिनेत्रां चंद्रशेखरां त्रिशूलखगखटांगड मकचतुर्भुजां टपभासनारूढां रुद्रदेवत्यां यजुर्वेदमुदाहरंती भुव- लौकाधिष्ठात्री नामदेवतां ध्यात्वा संपूज्य यथाशक्ति जपं कुर्यात् ॥ अन्यत् प्रातःसंध्यावत् ॥ इति मध्याह्नसंध्या ॥ श्रीगणेशाय नमः॥अथ सायंसंध्याप्रारंभः॥प्रातःकालवदाचमनं प्राणायामं च कुर्यात् ॥ सायसंध्या वृद्धा कृष्णा कृष्णवर्णा कृष्ण- वस्त्रा कृष्णगंधा कृष्णमाल्यानुलेपनागरुडवाहना विष्णुदैवत्या आह- वानीयान्युपस्थाना सामवेदसंहिता तृतीया विष्णुसंध्या सत्यवती नानी ममोपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ सायंसंध्योपास्ति ·करिष्ये ॥ ततः प्रथममार्जनपर्यंतं प्रातःकालवत् ॥ अग्निश्चेति मंत्रस्य ॥ याज्ञवल्क्य उपनिषद ऋषिः ॥ अग्निमन्युमन्युपतयोऽहश्च देवताः ॥ प्रकृतिश्छंदः॥ मंत्राचमने विनियोगः॥ ॐअग्निश्चमामन्यु श्चमन्युपतयश्चमन्य॒कृतेभ्यः॥ पापेभ्योरखंताम्॥यदहापापमकार्ष ॥ मनसावाचाहस्ताभ्यां॥पयामुदरणशिश्ना॥अहस्तदेवलुपतु ॥ यत्कि चंदुरितमयि॥इदमहंमाम तयोनौ॥ सत्येज्योतिषिजुहोमिस्वाहा ॥ आचम्य०॥प्रातःकालवदापोहिष्ठेति नवम्भिर्मार्जनं कृत्वा ॥ तथा गा यत्रीमंत्रेण वरुणाय त्रिवारमयं दत्वा ॥ असावादित्यो ब्रह्म ॥ द्विरा चमनं प्राणायामं च कृत्वा ॥ प्रातःकालवत् दिग्बंधासनं षडंगं तथा च गायत्रीजपः ॥ पुनश्च षडंगं कृत्वा यचिद्धितेइति दशर्चामाजीग र्तिःशुनःशेपासकृत्रिमो वैश्वामित्रो देवरात ऋषिः वरुणो देवता गाय ·वीछंदः वरुणोपस्थाने वि०॥ॐयचिद्धिविशौयथाप्रदेववरुणवतं ॥ मिनीमसिद्यविद्यवि ॥ मानौवधायहुत्नवैजिहीळानस्यरीरधः ॥ माह | णानस्य॑मन्यवै ॥ विमळीकार्यतेमनौरथीरश्नसंदितं ॥ गीविरुण सीमहि ॥पराहिमेविर्मन्यवःपतैतिवस्य॑इष्टये॥ वयोनवसतीरुप ॥ क दाश्रियनरमावरुणंकरामहे ॥ मृळीकाौरुचक्षसं ॥ १॥ तदित्स मानमाशातेवेनंतानप्रयुच्छतः॥धृतव्रतायदाशुपै॥ वेढायोवीनांपद मंतरिक्षणपततां ॥ वेदनावःसमुद्रियः ॥ वेदमासोधृतवतोद्वादशन जावतः॥ वेदायउपजायते ॥ वेदुवातस्यवर्तनिमुरोर्चप्वस्यवृहतः ॥ वेदायेअध्यासते ॥ निपंसादधृतव्रतोवरुणःपुस्त्यईस्वा ॥ साम्राज्या यसुक्रतुः ॥ यांसदास इतःप्रातःकालसंध्यावत् ॥ इति सायंसंध्या ।। इई पुस्तकं पांडुरंग जायजी इश्येते.म्बीवे निर्णयसागरमुदणालये मुत्रयिरग मारितन, शाके १८५२ सन १९३०.

·॥ इति ऋग्वेदीया त्रिकालसंध्या ॥
पब्लिशर-पाडुरग जावती,
प्रिन्टर-रामचद्र येसू शेडगे
निर्णयसागर प्रेस,
न० २६।२८ कोलभाट लेन, मुंबई.

·Ex-5)
॥ अथ हिरण्यकेशीयो नित्यविधिः॥
मूल्यं ५ आणकाः।
(MOL

·॥ हिरण्यकेशीयनित्यविधेरनुक्रमणिका ॥ १ .... .... .... .... .... १३ २४ .... .... .... .... .... .... ૨૭ ४ ...1 .... .... .... १ लानविधिः २ विभूतिधारणम् . ३ मावःसंध्या ४ मध्याहसंध्या ५ सायंसंध्या ६ रुचाकल्पनमस्काराः ७ देवपूजा ३ ८ ब्रह्मयज्ञः ९ वैश्वदेवः.... १०१० यज्ञोपवीतमंत्रः ११/११ रुद्र: १२/१२ देवे .... .... .... .... .... .... .... .... ....

·श्रीगणेशाय नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः।। अथ स्नानविधिः ।। नमामि गंगे तव पादपंकजं सुरासुरैवंदितदिव्यरूपम् ॥ भुक्तिं च मुक्तिं च ददासि नित्यं भावानुसारेण सदा नराणाम् ॥ १॥ दर्शनात्सर्वपा- पन्नीं स्पर्शनान्मोक्षदायिनीम् ॥ स्नानेन मुक्तिदां पुण्यां भागीरथी नमाम्यहम् ॥२॥ आचम्य । प्राणानायम्य । विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णवे नमः॥ विष्णुर्विष्णुः॥श्रीमद्भगवतो महापुरुपस्य विष्णो- राज्ञया प्रवर्तमानस्य अद्य ब्रह्मणो द्वितीये परार्धे विष्णुपदे श्रीश्वेतवा- राहकल्पे वैवस्वतमन्वंतरे भरतवर्षे भरतखंडे जंबुद्वीपे दंडकारण्ये देशे गोदावर्याः दक्षिणे तीरे कृष्णावेण्योरुत्तरे तीरे शालिवाहन- शके बौद्धावतारे रामक्षेत्रे रामरामाश्रमे अस्सिन्वर्तमाने अमुकनाम- संवत्सरे अमुकअयने अमुकऋतौ अमुकमासे अमुकपक्षे अमुक- ·तिथौ अमुकवासरे अमुकनक्षत्रे अमुकस्थे वर्तमाने चंद्रे अमुकस्थे श्रीसूर्ये अमुकस्थे देवगुरौ शेषेषु ग्रहेषु यथायथं राशिस्थान- स्थितेपु सत्सु एवंगुणविशेषणविशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ मम आ- त्मनः श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थं श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं कायि- कवाचिकमानसिकसांसर्गिकज्ञाताज्ञातस्पृष्टास्पृष्टभुक्ताभुक्तपीतापी- तसकलपापक्षयार्थं गंगाभागीरथीतीर्थे प्रातःस्नानमहं करिष्याहिरण्य शृंगंवरुणंप्रपद्येतीर्थमैदेहियाचितः ॥ यन्मभुक्तमसाधूनांपापेभ्य- श्वप्रतिग्रहः ॥ यन्मेमनसावाचाकर्मणावार्दुष्कृतकृतम् ॥ तन्नइंद्रोव रुणोबृहस्पतिःसविताचपुनंतुपुनःपुनः॥ नमोग्नयेप्सुमतेनमइंद्रायन- मोवरुणायनमोवारुण्यैनमोद्यः॥ यदपांक्रूरंयदमेध्यंयदशांतंतदर्पगच्छ तात् ॥ अत्याशनादतीपानाद्यच्चउंग्रात्प्रतिग्रहात् ॥ तन्नोवरुणोराजा- ·पाणिनाशवमर्शतु॥सोहमपापोविरजोनिर्मुक्तोमुक्तकिल्विपः॥ नाक- स्यपृष्ठमारुह्यगच्छेब्रह्मसलोकताम्॥यश्चाप्सुवरुणःसपुनात्वंघमर्पणः॥ तीक्ष्णदंष्ट्रमहाकाय कल्पांतदहनोपमाभैरवाय नमस्तुभ्यमनुज्ञां दातु- मर्हसि ॥ सागरस्वननिर्घोष दंडहस्तासुरांतक ॥ जगत्त्रप्टर्जगन्मर्दि- नमामि त्वां सुरेश्वर ॥ इमं मंत्रं समुच्चार्य तीर्थ स्नानं समाचरेत् ॥ अ- न्यथा तत्फलस्याधं तीर्थेशो हरति ध्रुवम् ॥स्नानं कृत्वा ॥इममैगंगेयमु नेसरस्वतिशुद्रिस्तोमरसचतापरुष्णिया ॥ असिक्कियामरुदृधेवित- स्त्या कीयेशृणुह्यासुषोमया॥अघमर्पणम्॥ऋतं,सत्यंचाभीद्धात्त- पसोध्य॑जायत॥ ततोरात्रिरजायतततःसमुद्रोअर्णवः। समुद्रादर्णवाद- धिसंवत्सरोअजायत ॥अहोरात्राणिविदधद्विश्वस्यमिषतोवशी॥सूर्या- चंद्रमसौधातायथापूर्वमंकल्पयत् ॥ दिवचपृथिवींचांतरिक्षमोसुवः ·॥१॥ऋतंचसत्यं इतित्रिरावृत्त्याघमर्षणंकुर्यात् ॥ आपोहिष्ठामयोभुव स्तानऊर्जेदधातनमहेरायचक्षसे॥योःशिवतमोरसस्तस्य॑भाजय तेहनः॥शतीरिवमातरः॥ तस्माअरंगमामवोयस्य॒क्षयायजिन्वथ ॥ आपोजनयथाचनः॥ नमः कमलनाभाय नमस्ते जलशायिने ॥ न- मस्ते केशवानंत गृहाणायं नमोस्तु ते॥ एहि सूर्य सहस्रांशोतेजोरा- शेजगत्पते।अनुकंपय मां भक्त्या गृहाणायं नमोस्तुते ॥ ब्रह्मकमंड- लद्भूते गंगे त्रिपथगामिनि ॥ त्रैलोक्यवंदिते देवि गृहाणाऱ्या नमोस्तु ते॥३॥ तपनस्य सुते देवि यमुने च महानदि ॥ शुद्धानां शुद्धये देवि गृहाणाय नमोस्तु ते॥४॥ किरणा धूतपापा च पुण्यतोया सर- खतीगंगा च यमुना चैव गृहाणायं नमोस्तु ते ॥५॥ पापोहं पाप- कर्माहं पापात्मा पापसंभवः॥त्राहि मां कृपया गंगे सर्वपापहरा भव॥

·(पुनश्च स्नानंकृत्वा) अद्यपूर्वोचरितवर्तमानएवंगुणविशेषणविशिष्टा- यां शुभपुण्यतिथौ ॥ मम आत्मनः श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थ नानांगं देवर्षि पितृतर्पणं करिष्ये ॥ तान्देवांस्तर्पयामि ॥ भूर्दैवांस्तर्प- यामि ॥ भुवर्देवांस्तर्पयामि ॥ सुवर्देवांस्तर्पयामि ॥ भूर्भुवःसुवर्देवांस्त- र्पयामि ॥ निवीती ॥ तान् ऋषींस्तर्पयामि ॥ भूत्रीस्तर्पयामि ॥ भुवर्ऋषींस्तर्पयामि ॥ सुवर्ऋपीस्तर्पयामि ॥ भूर्भुवःसुवर्ऋषींस्तर्पया- मि ।। प्राचीनावीती ॥ तान् पितॄस्तर्पयामि ॥ भूःपितॄस्तर्पयामि ॥ भु- वापितॄस्तर्पयामि ॥ सुवःपितॄस्तर्पयामि॥भूर्भुवःसुवःपितॄस्तर्पयामि ॥ अनेन तर्पणेन श्रीपरमेश्वरःप्रीयताम्॥ यन्मया दूषितं तोयं शारीरम- लसंभवात् ॥ तद्दोषपरिहारार्थ यक्ष्माणं तर्पयाम्यहम् ॥ वस्त्रपरिधानं कुर्यात् ॥ इति स्नानविधिः समाप्तः॥

·॥ अथ विभूतिधारणमंत्रः॥ श्रीगणेशाय नमः॥(हस्ते भस्म जलं च गृहीत्वा )ॐईशानःसर्व विद्या नामीश्वरः सर्वभूतानां ब्रह्माधिपतिर्ब्रह्मणोधिपतिर्ब्रह्माशिवोमअस्तुस दाशिवोम् ॥ शिरसि ॥ॐतत्पुरुषायविद्महेमहादेवायधीमहि तन्नौरु द्राप्रचोदयात्॥मुखे॥ ॐअघोरेभ्योघोरेभ्योघोरघोरतरेभ्यः॥ सर्वे भ्यःसर्वशर्वेभ्योनमस्तेअस्तुरुद्ररूपेभ्यः॥हृदये॥ॐवामदेवायनमौज्ये- ठायनमःश्रेष्ठायनमोरुद्रायनमःकालायनमः कलविकरणायनमोवलवि करणायनमोवायनमोवलंप्रमथनायनमः सर्वभूतदमनायनोमनो न्मनायनमः।गुह्ये॥ॐसद्योजातंप्रपद्यामिसुद्योजातायवैनमोनमः॥भ- वेभवेनातिभवेभवस्वमांभवोद्भवायनमः॥पादयोः॥ अग्निरितिभस्म॥ वायुरिति भस्म ॥जलमिति भस्म ॥स्थलमिति भस्म ॥व्योमेति भस्म।।

·सर्व हवाइदं भस्म॥ॐमानस्तोकेतनयेमानआयुषिमानोगोषुमानोअ श्वेरीरिषः ॥ वीरान्मानोरुद्रभामितोवधी विष्मतोनमंसाविधेमते ॥ इतिसागे भस्म विलिप्य ॥ आचम्य ॥ केशवादिप्राणायामं कृत्वा ।। ॥ अथ प्रातःसंध्या ॥ श्रीगणेशाय नमः (प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा कुशासने ऊर्णासने वो- पविश्य ) (उत्तमा तारकोपेता मध्यमा लुप्ततारका ॥ अधमा सूर्य- सहिता प्रातःसंध्या त्रिधा मता)॥ॐ केशवाय नमः ॥ नाराय- णाय नमः॥ माधवाय नमः॥ गोविंदाय नमः॥ विष्णवे नमः॥ मधुसूदनाय नमः॥ त्रिविक्रमाय नमः॥ वामनाय नमः ॥ श्रीध- राय नमः॥ हृषीकेशायनमः॥पद्मनाभाय नमः॥दामोदराय नमः॥ संकर्षणाय नमः॥वासुदेवाय नमः॥प्रद्युम्नाय नमः ॥ अनिरुद्धाय ·नमः॥पुरुपोत्तमाय नमः। अधोक्षजाय नमः।नारसिंहाय नमः।। अं- च्युताय नमः॥जनार्दनाय नमः॥ उपेंद्राय नमः॥हरये नमः॥ श्रीकृ- प्णाय नमः ॥ॐभूः ॥ॐ भुवः॥५सुवः॥ॐ महः॥ ॐ जनः॥ ॐ तपः ॥ ॐ सत्यम् ॥ ॐ तत्सवितुर्वरेण्यंभौदेवस्यधीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोदयात् ॥ अमापोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःसुवरो- म् ॥ प्रातःसंध्या कुमारी रक्ता रक्तवर्णा रक्तवस्त्रा रक्तगंधा रक्तमाल्यानुलेपना हंसवाहना ब्रह्मदैवत्या गार्हपत्यान्युपस्थाना ऋग्वेदसंहिता प्रथमा ब्रह्मसंध्या वेदवतीनाम्नी ॥ ममोपा- तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं प्रातःसंध्योपास्ति करिष्ये ॥ आर्यातुवरदादेवीअक्षरब्रह्मसंमितम् ॥ गायत्रींछंदसांमातेदं ब्रह्म- जुपर्वमे ॥ यदाकुरुतेपापंतदात्प्रति॒मुच्यते ॥ यद्रात्रिर्यात्कुरु ·तेपातद्रात्रियात्प्रतिमुच्यते ॥ सर्ववर्णेमहादेविसंध्याविद्येसरस्वति॥ अजरैअमरेदेविसर्वदेविनमोस्तुते॥ॐओजोसिसहोसिव मसभ्राजो सिदेवानांधामनामासिविश्वमसिविश्वायुःसर्वमसिसर्वायुरभिभूरोंगाय त्रीमावाहयामि सावित्रीमावाहयामि सरस्वतीमावाहयामि छंद(नावा हयामि श्रियमावाहयामि ह्रियमावाहयामि ॥ॐआपोहिष्ठामयोभुव स्तानऊर्जेदधातन ॥महेरायचक्षसे ॥ योवःशिवतमोरसस्तस्यभाज यतेहनः ॥ उशतीरिवमातरः ॥ तस्माअरंगमामवोयस्यक्षायजिन्व थ॥ आपौजनयथाचनः ॥ आपोवाइदश्सर्वविश्वाभूतान्यापःप्राणावा आपःपृशवआपोन्नमापोम॑तमापःसम्राडापोविराडापःस्वराडापश्छंदा एस्यापोज्योतीरण्यापोयजुरप्यापैःसत्यमापःसर्वीदेवताआपोभूर्भुवः सुवरापओम् ॐ सूर्यश्चमामन्युश्चमन्युपतयश्चमन्युकृतेभ्यः॥पापेभ्योर ·झंतीयद्वात्रियापाप्मकार्ष मनसावा_हस्ताभ्याम्॥पयामुदरैणशि भा॥रात्रुिस्तदवलुपतु॥ यत्किचंदुरितंमयि ॥ इदमहंमामम॑तयोनौ॥ सूर्येज्योतिप॒िजुहौमिस्वाहा॥ ॐकेशवायनमः ॥ श्रीकृष्णायनमः॥ ॐ भूः॥ॐ भुवः ॥ ॐतत्सवि०॥मापोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भु वःसुवरोम् ॥दधिक्राव्णोअकारिपंजिष्णोरवस्यवाजिनः॥सुरभिनोमु खाकरप्रणआयूपितारिपत्॥ आपोहिष्ठामयोभुवस्तानऊर्जेदधात न॥महेराय॒चक्षसे॥ यो शिवतमोरसस्तस्यभाजयतेहनः॥उशती रिवमातरः॥ तस्माअरैगमामबोयस्य॒क्षयायजिन्वथ।आपोजनयथाच- नः ॥ हिरण्यवर्णाःशुचयःपावकायासुजाताकश्यपोयाबिंद्रः।। अग्निया गर्भदधिरेविरूपास्तानआपःशरस्योनाभवंतु ॥ यासारराजावरुणो- यातिमध्यसत्यानृतेअवपश्यंजनानाम् ॥ मधुश्चुतःशुचयोया पावका- ·स्तानआपःशश्स्योनाभवंतु ॥ यासादेवादिविकृण्वंतिभक्षयाअंतरिक्षे- बहुधाभवति ॥ याःपृथिवीपयंसोंदर्तिशुक्रास्तानआपःशस्योनाम- वंतु ॥ शिवेनमाचक्षुषापश्यतापःशिवयातुनुवोपस्पृशतत्वचमे ॥ सर्वा अग्नीरप्सुषदोहुवेवोमयिव!वलमोजोनिधत्त । पर्वमानःसुव जनः ।। पवित्रेणविचर्पणिः ॥ यापोतासपुनातुमा ॥ पुनंतुमादेवज नाः॥ पुनंतुमनवोधिया ॥ पुनंतुविश्वआयवः॥जातवेदःपवित्रवत् ॥ पवित्रैणपुनाहिमा ॥ शुक्रेणदेवदीद्यत् ॥ अग्नेक्रत्वाक्रतूरने ॥ यत्तैपवित्रमचिपि ॥ अग्नेवितंतमंतरा ॥ ब्रह्मतेनपुनीमहे ॥ उभाभ्यां देवसवितः ॥ प॒वित्रेणसवेनच ॥ इदंब्रह्मपुनीमहे ॥ वैश्वदेवी' नतीदेव्यागात् ॥ यस्यैवह्वीस्तुनुवौवीतपृष्ठाः ॥ तयामदैतःसधमाये- पु॥ वयश्स्यामपतयोरयीणाम्॥वैश्वानरोरश्मिभिर्मापुनातु ॥ वातः ·प्राणेनैपिरोमयोभूः॥द्यावापृथिवीपयसापयोभिः॥ ऋतावरीयज्ञिय॑मा- पुनीताम् ॥ बृहर्द्धिःसवितस्तृभिः॥ वर्षिष्ठैर्देवमन्मभिः॥ अग्नेदर्तःपु- नाहिमा ॥येनदेवाअपुनत ॥येनापौदिव्यंकशः॥ तेनदिव्येनब्रह्मणा ॥ इदंब्रह्मपुनीमहे ॥ यःविमानीरध्येति ॥ ऋषिभिःसंभृतरसम् ॥ सर्वसपूतमश्नाति ॥ स्वदितमातरिश्वना ॥ पाचमानीर्योअध्यति ॥ ऋषिभिःसंभृतरसम् ॥ तस्मैसरस्वतीदुहे ॥ क्षीरसर्पिर्मधूदुकं ॥ पावमांनीःस्वस्त्ययनीः॥सुदुघाहिपय॑स्वतीः ॥ ऋषिभिःसंभृतोरसः॥ ब्राह्मणेप्वमृत हितम् ॥ पावमानीदिशंतुनः ॥ इमंलोकमथौअमुम् ॥ कामान्त्समधयंतुनः॥ देवीर्दुवैःसमा ताः ॥ पावमानीःस्वस्त्ययनीः॥ सुदुघाहिघृतश्श्रुतः ॥ऋषिभिःसंभृतोरसः ॥ ब्राह्मणेष्वमृत हितम् ॥ ये देवाःपवित्रैण ॥ आत्मानपुनतेसदा ॥ तेन॑स॒हस्रधारेण ॥ पावमा ·न्यापुनंतुमा ॥ प्राजापत्यपवित्रम् ॥ शतोद्यामरहिरण्मयम् ॥ तेनब्रह्म विदोवयम्॥पूतंब्रह्मपुनीमहे॥इंद्रःसुनीतीस॒हमापुनातु॥ सोमस्वस्त्या वरुणःसमीच्या ॥ यमोराजोप्रमुणामिःपुनातुमा ॥जातवेदामोर्जयेत्या पुनातु॥द्रुपदादिवेन्मुमुचानः॥स्विन्नस्नात्वीमलादिव॥पूतं पवित्रेणे- वाज्यम् ॥ आप:शुंधतुमैनसःआचम्यप्राणानायम्य ॥ॐ भूर्भुवःसुव- स्तत्सवितुर्वरेण्यंभ!देवस्य॑धीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोदयात् ॥ श्रीसू- र्याय इदमयं दत्तं न मम ॥ ॐ भूर्भुवःसुवस्तत्सवितुर्वरेण्यंभदेिव स्वैधीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोदयात्॥ श्रीसूर्याय इदमयं दत्तं न मम।। ॐ भूर्भुवःसुवस्तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्य॑धीमहि ॥ धियोयोनःप्रचो- दयात्॥श्रीसूर्याय इदमयं दत्तंन मम॥ असावादियोब्रह्मेतिब्रह्मैवस- ब्रह्माप्येतियएवंवेद॥ केशवाय नमः० श्रीकृष्णाय नमः॥प्राणायाम ·कृत्वा । अपनामंतु पिशाचा ये भूता भूमिपालकाः॥ भूतानामवरोधेन ब्रह्मकर्म समारभे॥ पृथ्वीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठऋषिःकूर्मो देवता सुतलं छंदः आसने विनियोगः ॥ पृश्चि त्वया धृता लोकां देवि त्वं विष्णुना धृतात्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम्॥अंगुष्ठाग्रेतु गोविंद तर्जन्यांतुमहीधरं ।। मध्यमायां हृषीकेशमनामिक्यां त्रिविक्रमम् ॥ क- निष्ठिक्यां न्यसे द्विप्णुंकरमध्ये तु माधवम्॥ एवं च करविन्यास सर्वपा- पप्रणाशनम्॥ॐभूःपादाभ्यां नमः॥ॐ भुवःजानुभ्यां नमः ॥ॐ सु- वःकटिभ्यां नमः।।ॐमहानाभ्यै नमः॥ॐजना हृदयाय नमः॥ॐतपः- कंठाय नमः ॥ॐ सत्यं ललाटाय नमः॥ ॐपरब्रह्म शिरसे स्वाहा ॥ ॐतत्सवितुर्ब्रह्मात्मने हृदयाय नमः ॥ॐवरेण्यं विष्ण्वात्मने शिरसे स्वाहा।। ॐ भगोदेवस्य रुद्रात्मने शिर्खायै वषट् ॥ॐधीमहि परमा- , ·त्मने कवचाय हुँ॥ॐधियोयोनो ज्ञानात्मने नेत्रत्रयायवौषट् ॥ॐप्र. चोदयात्सत्यात्मने अस्त्राय फट्॥इतिदिग्बंधः गायत्र्या गायत्रीच्छंदो विश्वामित्रऋषिः सविता देवताग्निर्मुखं ब्रह्मा शिरो विष्णुहृदयरुद्रः शिखा पृथिवी योनिः प्राणापानव्यानोदानसमाना सप्राणा श्वेतवर्णा सांख्यायनसगोत्रा गायत्री चतुर्विशत्यक्षरा त्रिपदाषट्रकुक्षिः पंच- शीर्षोपनयने विनियोगः ॐभूःॐभुवः सुवः ॐ महः ॐजनः ॐ तपः सत्यम्॥ओतत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्य॑धीमहि ॥धियोयोनः प्रचोदयात्॥ओमापोज्योतीरसोमृतं ब्रह्म भूर्भुवःसुवरों॥प्रातःसंध्यां- गत्वेनाष्टोत्तरशतमष्टाविंशतिर्दशसंख्यं वा गायत्रीजपमहं करिष्ये ॥ ॐ भूर्भुवःसुव॒स्तत्सवितुर्वरेण्यंभौदेवस्यधीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोद- यात् ॥ इति गायत्री जप्त्वा ॥ॐतत्सवितुर्ब्रह्मात्मने हृदयाय नमः॥

·वरेण्यंविष्ण्वात्मने शिरसेस्वाहा॥भर्गोदेवस्यरुद्रात्मने शिखायै वषट्।। धीमहि परमात्मने कवचाय हुम्॥धियोयोनो ज्ञानात्मने नेत्रत्रयाय वौ- पदाप्रचोदयात्सत्यात्मने अस्त्रायफट्॥इति दिग्बंधः॥ॐमित्रस्यचर्प णीधृतश्रवैदेिवस्य॑सानसिं ॥ सुत्यंचित्रश्रवस्तमं ॥ मित्रोजनान्यातय तिप्रजानन्मिनोदाधारपृथिवीमुतयां ॥ मित्रःकृष्टीरनिमिषाभिचष्टेस सायहुव्यंघृतवद्विधेम ॥ प्रसमित्रमतीअस्तुप्रय॑स्वान्यस्तआदित्यशि- क्षेतिव्रतेन ॥ नहन्यतेनीयते॒त्योतोनैनम होअश्नोत्यंतितोनदूरात्॥ यञ्चिद्धितेविौयाप्रदेववरुणवतं ॥ मिनीमसिद्यविद्यावि ॥ यत्किचेदं वरुणदैव्येजनैभिद्रोहंमनुप्याश्चरामसि ॥ अर्चित्तीयत्तधर्मायुयोपिम मानस्तस्मादेनसोदेवरीरिपः॥कितवासोयद्भिरिपुर्नदीवियद्वाघासत्यमु तयनविद्म।सर्वाताविष्यशिथिरेवदेवार्थातेस्यामवरुणप्रियासः॥याए ·सदासर्वभूतानिस्थावरोणिचुराणिच॥ सायंप्रातर्नमस्यंतिसामासंध्या अभिरक्षत्वानमः ॥ नमःप्राच्यदिशेयाश्चदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येता भ्यश्चनमोदक्षिणायैदिशे याश्चदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमो नमःप्रतीच्यैदिशे याचदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमउदी च्यैदिशेयाश्चदेवताएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमऊर्ध्वायैदिशेया चदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमोधरायैदिशे यार्थदेवताए तस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्च नमोनमौवांतरायैदिशेयाश्चदेवाएतस्यांप्र तिवसंत्येताभ्यश्चनमोनमोगंगायमुनयोर्मध्येयेवसंतिते मेप्रसन्नात्मा नश्चिरंजीवितंवर्धयंतिनमोगंगांयमुनयोर्मुनिभ्यश्चनमोनमोगंगायमु- नयोर्मुनिभ्यश्चनमः ॥ अवांतरदिशाभ्यो नमः॥ सरस्रवंतुदिशोमयि सामागच्छंतुसूनृताः । सर्वेकामाअभियंतुनःॐप्रियाअभिसवंतुनः॥

·( . ॐ प्रियाअभिवादये॥अमुकप्रवरान्वितामुकगोत्रोत्पन्नः यजुर्वेदस्यतै- त्तिरीयशाखांतर्गतहिरण्यकेशीशाखाध्यायीअमुकशाहं भोःअभिवा- दयामि॥नमोब्रह्मण्यदेवायगोब्राह्मणहिताय च ॥जगद्धिताय कृष्णा- यगोविंदाय नमोनमः॥उत्तमशिखरेजातेभूम्यांपर्वतमूर्धनि ॥ ब्राह्मणे भ्योद्यनुज्ञातागच्छदेवियथासुखं ॥ स्तुतोमयावरदावेदमाताप्रचोदयं तीपवनेंद्विजाता॥आयुःपृथिव्यांद्रविणंब्रह्मवर्चसंमचंदत्वाप्रजातुंब्रह्म । लोकं॥घृणिःसूर्यआदित्योनप्रभावात्यक्षरं ॥ मधुक्षरंतितद्रसं॥ सत्यंवै तद्रसमापोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम् ॥ श्रियै नमः॥ संध्यायै नमः॥ विद्यायै नमः।गुरुभ्यो नमः । वेदाय नमः। वेदपुरुषाय नमः॥ सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमो नमः । आका- शात्पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम् ॥ सर्वदेवनमस्कारः केशवं ·प्रति गच्छति ॥ ॐ केशवाय नम इत्यादिप्राणायामं कृत्वा ॥ अनेन प्रातःसंध्यानित्यकर्मणा भगवान् परमेश्वरः प्रीयताम् ॥ विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णवे नमः॥ इति प्रातःसंध्या समाप्ता॥ .॥ अथ मध्याह्नसंध्याप्रारंभः॥ ॐ केशवाय नम इत्यादि प्राणायाम कृत्वा ॥ मध्याह्नसंध्या युवाना श्वेता श्वेतवर्णा श्वेतवस्त्रा श्वेतगंधा श्वेतमाल्यानुलेपना- वृप- भवाहना रुद्रदेवत्या दक्षिणाम्युपस्थाना यजुर्वेदसंहिता द्वितीया रुद्रसंध्या धर्मवतीनाम्नी मम उपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वर- प्रीत्यर्थ मध्याह्नसंध्योपास्ति करिष्ये ॥ आयातुवरदादेवी० सौंदे- वताआपोभूर्भुवःसुवरापॐ ॥ आपःपुनंतुपृथिवींपृथिवीपूताऍना- तुमा ॥ पुनंतुब्रह्मणस्पतिर्ब्रह्मपूतार्पुनातुमां ॥ यदुच्छिष्टमभोज्यंयहां- ·दुश्चरितमम॥सर्वैपुनंतुमामापौसतांचंप्रतिग्रहस्वाहा ॥ॐकेशवाय नमः । नारायणाय नमः। माधवाय नमः । दुधिक्राणोअकारिष- मित्यादि अर्घ्यदानांते प्राणायामांतं प्रातःसंध्यावत् ॥ ॐ उद्वयं- तमसस्परिपश्यतोज्योतिरुत्तरं ॥ देवंदेवनासूर्यमगन्मज्योतिरुत्तमं ॥ उदुत्वंजातवेदसंदेववहंतिकेतवः ॥ दृशेविश्वायसूर्यम् ॥ चित्रंदेवाना मुदगाद कंचक्षुमित्रस्यवरुणस्यानेः॥आमाद्यावापृथिवीअंतरिक्ष सूर्यआत्माजगतस्तस्थुपश्च ॥ तच्चक्षुर्देवहितंपुरस्ताच्छुकमुच्चरेत् ॥ प श्यमशरदःशुतंजीवैमशरदःशतं नंदामशरदः शतंमोदामशरदःशतंभ १ वामशरदःशुतश्शृणवामशरदः शतंप्रत्रवामशरदःशुतमजीताःस्यामश रदःशुतज्योक्चसूर्यदृशे ॥ यउद्गान्महुतोर्णवाढिभ्राजमानःसरिरस्य मध्यात्समावृपभोलोहिताक्षःसूयॊविपश्चिन्मनसापुनातु ॥ अवांतरदि ·शाभ्यो नमः ॥ अपक्रामंतु पिशाचादिप्राणायामं कृत्वा ॥ मध्याह्न- संध्यांगं अष्टोत्तरशतं अष्टाविंशतिर्दशसंख्यं वा गायत्रीजपमहं क- रिप्ये॥गायत्रीजपं कृत्वा ॥सरस्रवंतुदिशोमयि०॥अनेन मध्याह्नसं- ध्यानित्यकर्मणा भगवान्परमेश्वरः प्रीयताम् ॥ विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णवे नमः ॥ इति मध्याह्नसंध्या समाप्ता ॥ ॥ अथ सायंसंध्याप्रारंभः॥ ॐ केशवाय नमः इत्यादिप्राणायामं कृत्वा ॥ सायंसंध्या वृद्धा कृष्णा कृष्णवर्णा कृष्णवस्त्रा कृष्णगंधा कृष्णमाल्यानुलेपना गरुडवाहना विष्णुदेवत्या आहवनीयाम्युपस्थाना सामवेदसंहिता तृतीया वि- प्णुसंध्या सत्यवतीनाम्नी मम उपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वर- प्रीत्यर्थ सायंसंध्योपास्ति करिष्ये ॥ आयातुवरदादेवी० सौदेव- ·ताआपोभूर्भुवःसुवरापॐ ॥ अग्निश्चमामन्युश्चमन्युपतयश्चमन्य॒कृते भ्यः ॥ पापेभ्यौरखंतां ॥ यदह्नापापमकार्ष ॥ मनसावाचाहस्ताभ्यां ॥ पयासुदरणशिश्ना ॥ अहस्तदवलुपतु ॥ यत्किंचदुरितंमार्य ॥ इदमहं मामम॑तयोनौ ॥ सत्येज्योतिषिजुहोमिस्वाहा ॥ ॐ केशवाय नमः॥ नारायणाय०॥द्रुपदादिवेन्मुमुचानः॥ स्विन्नस्नात्वीमलादिव॥ पूतंपवि त्रेणेवाज्ये ॥ आपःशुंधंतुमैनसः ॥ ॐभूर्भुवःसुवस्तत्सवितुर्वरेण्यंभर्गों देवस्यधीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोदयात् ॥ ॐश्रीवरुणाय इदमयं दत्तं नमम ॥ एवंत्रिरयंदत्वा॥ असावादित्योब्रह्मेतिब्रह्मैवसन्ब्रह्माप्ये- तयएवंवेदे॥ॐकेशवाय नमः इत्यादिप्राणायामं कृत्वा॥ अपकामंतु० मापोज्योतीरसोमृतब्रह्मभूर्भुवःसुवरोम् ॥ सायंसंध्यांगमष्टोत्तरशत- मष्टाविंशतिर्दशसंख्यंवा गायत्रीजपमहं करिष्ये॥गायत्रीजपं कृत्वा॥

·ॐडुममैवरुणश्रुधीहवमद्याचमृडय॥त्वावस्युराचके॥ॐतत्वायामि ब्रह्मणावंदमानस्तदाशास्तृयजमानोहुविभिः॥अहैडमानोवरुणेहवोध्यु रुशरसमानुआयुःप्रमौषीः॥ॐत्वन्नौअग्नेवरुणस्यविद्वान्देवस्यहेडोक्या सिसीष्ठाः ॥ यजिष्ठोवह्नितमःशोशुचानोविश्वाइपासप्रमुमुग्ध्यस्म त् ॥ सत्वन्नोअग्नेयमोभवोतीनेदिष्ठोअस्याउषसोव्युष्टौ ॥ अवयवनोव रुणराणोवीहिमृडीकरसुहवानएधि॥ॐयञ्चिद्धितेविशौयथाप्रदेव- वरुणतं। मिनीमसिद्यविद्यवि।सायंप्रातर्नमस्य॒तिसामासंध्याअभिर भृत्वानमः॥ नमःप्रतीच्यैदिशेयाश्चदेवाएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चन मोनमउदीच्यैदिशेयाश्चदेवताएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्वनमोनमःप्रा च्यदिशेयार्थदेवताएतस्यांप्रतिवसंयेताभ्य॑श्चनमोनमोदक्षिणायैदिशे यायदेवताएतस्यांप्रतिवसंत्येताभ्यश्चनमोनम ऊर्धायैदिशेयाश्चदेव- ·ता०॥आयुःपृथिव्यांद्रविणंब्रह्मवर्चसमीदत्वाप्रजातुंब्रह्मलोकं ॥श्रियै नमः॥ संध्यायै नमः॥ विद्यायै नमः। अनेन सायंसंध्याख्येनकर्मणाभ- गवान्परमेश्वरःप्रीयताम्॥ विष्णवे नमो विष्णवे नमो विष्णवे नमः॥ ॥अथ तृचाकल्पनमस्कारप्रारंभः॥ श्रीगणेशाय नमः॥ आचम्य प्राणायामं कृत्वा अद्येत्यादि० श्रीसवि- तृसूर्यनारायणप्रीत्यर्थ तृचाकल्पेन विधिना नमस्काराख्यं कर्म करि- प्ये ॥ अथ ध्यानम् ॥ ध्येयः सदा सवितृमंडलमध्यवर्ती नारायणः सरसिजासनसन्निविष्टः॥केयूरवान्मकरकुंडलवान् किरीटी हारी हिर- ण्मयवपुर्धतशंखचक्रः॥ॐन्हां उद्यन्नद्यमित्रमहः हांॐ मित्राय नमः ॥१॥ॐ-हीं आरोहुन्नुत्तरां दिवे व्हींॐ रवये नमः ॥२॥ ॐ हृद्रोगंमर्मसूर्य हूं ॐ सूर्याय० ॥३॥ ॐ हैं हरिमाणचनाशय हैं ·ॐ भानवे०॥४॥ॐ हौं शुकैपुमेहरिमाण हौं ॐ खगाय० ॥५॥ ॐव्हः रोपणाकासुदध्मसि हः ॐ पूष्णे न० ॥६॥ॐ हां अौहा रिद्रवेपुमे हां ॐ हिरण्यगर्भाय० ॥७॥ॐ हीं हुरिमाणनिर्दधमसि -हीं ॐ मरीचये०॥८॥ॐ हूं उदंगायमादित्यः हूं ॐ आदि- त्याय० ॥९॥ॐ हैं विश्वनुसहसा सह हैं ॐ सवित्रे न० ॥१०॥ ॐ हों द्विपंतंममरंधयन् हौं ॐ अर्काय० ॥११॥ॐ हः मोअहं हिपतोरंधं हः ॐ भास्कराय० ॥ १२॥ ॐ-हांन्हीं उद्यन्नद्यमित्रमह आरोहुन्नुत्तरादिवं ॐ हां ही मित्ररविभ्यां नमः ॥ ॐ हूंहैं हृद्रोगं ममसूर्यहरिमाणेचनाशय हूं हैं ॐ सूर्यभानुभ्यां० ॥ॐ हौंन्हः शुकैपुमेहरिमाणरोपणाकासुद्धमसि हौंहः ॐ खगपूषभ्यां० ॥ॐ हाहीं अथौहारिद्र्वेयुमेहरिमाणनिर्दध्मसिन्हांन्हीं ॐ हिरण्यग- ·र्भमरीचिभ्यां०॥ॐ हूं, उदंगायमौदित्यो विश्वेनुसहसासह हूंन्हें ॐ आदित्यसवितृभ्यांन० ॥ ॐ हींहः द्विषतममरंधयन्मोअहडिव तोरधं हौंहः ॐ अर्कभास्कराभ्यां० ॥ ॐ हां -हीं हूं हैं उद्य नद्य० दिव० ।। हृट्ठो० नाशय ॥ हां -हीं हूं हैं ॐ मित्ररविसूर्य भानुभ्यो०॥ॐ हौं हः हां हीं शुकै सुदध्मसि ॥अथोहा० निद ध्मसि॥हौं हः हां हीं ॐ खगपूषहिरण्यगर्भमरीचि० ॥ॐ हूं हौंहःउदंगा सह॥द्विषंतरध॥हूंहँन्हौं हःॐआदित्यंसवित्रर्क भास्करेभ्योन ॥ॐव्हांन्हींहूंहैं हौंहः हाहीं-हूंन्हैं हौं-हाउद्यन्न० द्विपंतममरंधय॒न्मोअहंदिपतोरधं ॐव्हांन्हींहूं,न्हौंन्हः हां-हींहूं हैं-हाहः ॐ मित्ररविसूर्यभानुखगपूषहिरण्यगर्भमरीच्यादित्यसवित्र कभास्करेभ्यो नमोनमः॥इति त्रिः॥ तृचाकल्पनमस्काराःसमाप्ताः ॥

·अथ देवपूजाप्रारंभः॥ श्रीगणेशाय नमः॥ॐकेशवादिप्राणायामं कृत्वा ॥ श्रीमन्महागणा- धिपतये नमः॥इष्टदेवताभ्यो नमः ।। कुलदेवताभ्यो नमः॥ ग्रामदे- वताभ्योनमः ॥वास्तुदेवताभ्यो नमः शचीपुरंदराभ्यां नमः॥उमा- महेश्वराभ्यां नमः॥ मातापितृभ्यां नमः॥सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः॥स- र्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमो नमः॥अविघ्नमस्तु ॥सुमुखश्चैकदंतश्च कपि- लोगजकर्णकः॥लंबोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः॥ धूम्रके- तुर्गणाध्यक्षो भालचंद्रो गजाननः॥द्वादशैतानि नामानि यः पठेच्छ्र- णुयादपि ॥ विद्यारंभे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा ॥ संग्रामे संकटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते ॥ शुक्लांबरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ॥ प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये॥सर्वमंगलमांगल्ये शिवे सर्वा- ·थसाधिके । शरण्ये त्र्यंबके गौरि नारायणि नमोस्तु ते ॥ सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममंगलम्॥ येषां हृदिस्थो भगवान्मंगलायतनं हरिः॥ तदेव लग्नं सुदिनं तदेव तारावलं चंद्रवलं तदेव ॥ विद्या- बलं दैवबलं तदेव लक्ष्मीपते तेंघ्रियुगं स्मरामि ॥ लाभस्तेषां जय- स्तेषां कुतस्तेषां पराजयः॥येषामिंदीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः।। विनायकं गुरुं भानुं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् ॥सरस्वती प्रणौम्यादौ सर्व- कार्यार्थसिद्धये ॥ अभीप्सितार्थसिद्यर्थ पूजितो यः सुरासुरैः । सर्व- विघ्नहरस्तस्मै गणाधिपतये नमः॥सर्वेष्वारंभकार्येपु त्रयस्त्रिभुवनेश्व- राः॥ देवा दिशंतु नः सिद्धिं ब्रह्मेशानजनार्दनः ॥ श्रीमद्भगवतो म- हापुरुषस्य विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य अद्य ब्रह्मणो द्वितीये परार्धे विष्णुपदे श्रीश्वेतवाराहकल्पे वैवस्वतमन्वंतरे भरतवर्षे भरतखंडे क- ·लियुगे कलिप्रथमचरणे जंबुद्वीपे दंडकारण्ये देशे गोदावर्याः दक्षिणे तीरे कृष्णावेण्योरुत्तरे तीरे शालिवाहनशके वौद्धावतारे रामक्षेने रा- मरामाश्रमे अस्मिन्वर्तमाने अमुकनामसंवत्सरे अमुकायने अमुकत्र- तौ अमुकमासे अमुकपक्षे अमुकतिथौ अद्य वासरः वासरस्तु अमुक- वासरे ॥ अद्य दिवसनक्षत्रं विष्णुदिवसनक्षत्रे ॥ विष्णुस्थे वर्तमाने चंद्रे ॥ विष्णुस्थे श्रीसूर्ये ॥ विष्णुस्थे देवगुरौ ॥ शेषेपु ग्रहेषु यथायथं राशिस्थानस्थितेषु सत्सु एवंगुणविशेषणविशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ मम आत्मनः श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थ श्रीमहाविष्णुप्रमुख- पंचायतनदेवताप्रीत्यर्थं यथामीलितोपचारद्रव्यैः पूजनमहं करिष्ये॥ तदंगं कलशपूजनं शंखपूजनं घंटापूजनं पुरुषसूक्तषडंगन्यासं च करिष्ये ॥ पृथ्वीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठप्राषिः कूर्मो देवता सुतलं छंदः ·आसने विनियोगः॥ॐ पृश्चि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता ॥ त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम् ॥ ऊर्ध्वकेशि विरूपाक्षि मांसशोणितभोजने ॥ तिष्ठ देवि शिखाबंधे चामुंडे ह्यप- राजिते ॥ अपकामंतु भूतानि पिशाचाः सर्वतोदिशम् ॥ सर्वेषाम- विरोधेन पूजाकर्म समारभे ॥ तीक्ष्णदंष्ट्र महाकाय कल्पांतदहनो- पम ॥ भैरवाय नमस्तुभ्यमनुज्ञां दातुमर्हसि ॥ ॐयत्पुरुषव्यदधुः॥ कतिधाव्यकल्पयन् ॥ मुखंकिमस्यकौवाहू ॥ कावूरूपादाउच्यते ॥ ॐहृदयाय नमः॥ ब्राह्मणोस्य॒मुखमासीत्॥वाहूराजन्यःकृतः॥ ऊरू. तदस्य॒यद्वैश्यः॥पञ्याश्शूद्रोअंजायत॥शिरसे स्वाहा॥चंद्रमामन- सोजातः॥ चक्षोःसूर्योअजायत ॥ मुखादिंद्रश्याग्निश्च ॥ प्राणाद्वायुरंजा यत॥ॐशिखायै वषट्ानाभ्या आसीदंतरिक्षणशीर्णोद्यौःसमवर्तत।।

·पझ्याभूमिर्दिशःश्रोत्रात्।।तथालोकाअकल्पयन्॥ॐकवचायहुं॥स- प्तास्यासन्परिधयः॥ त्रिःसृप्तसमिधःकृताः॥ देवायद्यशंतन्वानाः॥अ- बनन्पुरुषपशुं॥ॐनेत्रत्रयाय वौषट्रायज्ञे यज्ञमयजंदेवाः॥तानिध मीणिप्रथमान्यांसन् ॥ तेहुनाकमहिमानःसचंते ॥ यत्रपूर्वसाध्याःसंति देवाः॥ॐअस्त्राय फट् ॥कलशस्य मुखे विष्णुः कंठे रुद्रः समाश्रितः॥ मूले तत्र स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्मृताः॥ कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुंधरा ॥ ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः॥ अंगैश्च सहिताः सर्वे कलशं तु समाश्रिताः॥ अत्र गायत्री सावित्री शांतिपुष्टिकरी तथा ॥ आयांतु देवपूजार्थ दुरितक्षयकारकाः॥ गंगे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति ॥ नर्मदे सिंधु कावेरि जलेऽस्मि- न्सनिधिं कुरु ॥ ॐ भूर्भुवःसुवःकलशाय नमः॥ सकलपूजार्थे ·गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि ॥ कलशमुद्रांप्रदर्श्य ॥ शंखादौ चंद्रदेवत्यं कुक्षौ वरुणदेवता ॥ पृष्ठे प्रजापतिश्चैव अग्रे गंगा सरस्वती ॥ त्रैलोक्येयानि तीर्थानि वासुदेवस्य चाज्ञया ॥ शंखेतिष्ठंतिविपेंद्र त- स्माच्छंखं प्रपूजयेत् ॥ त्वं पुरा सागरोत्पन्नो विष्णुना विधृतः करे। अग्रतः सर्वदेवानां पांचजन्य नमोऽस्तु ते॥पांचजन्याय विद्महे पाव- मानाय धीमहि ॥ तन्नः शंखः प्रचोदयात् ॥ शंखदेवताभ्यो नमः॥ समस्तोपचारार्थे गंधपुष्पं समर्पयामि॥ शंखमुद्रांप्रदW॥ आगमार्थ तु देवानां गमनार्थ तु रक्षसां ॥ कुर्वे घंटारवं तत्र देवताह्वानलांछनं ॥ घंटायै नमः सकलपूजार्थे गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि।घंटामुद्रां प्रदय।। घंटानादं कुर्यात् ॥ भोदीपभूताधारस्त्वं ज्योतिषां पतिरव्ययः ॥ याव- त्पूजासमाप्तिः स्यात्तावत्त्वं सुस्थिरोभव ॥ दीपदेवतायैनमः स० गंधा ·अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोपि वा ॥ यः स्मरे पुंडरीकाक्षं स वाह्याभ्यंतरः शुचिः॥ शंखोदकेन पूजाद्रव्याणि संप्रोक्ष्य आत्मानं च प्रोक्षेत् ॥ अथ ध्यानम् ॥ शांताकारं भुजगशयनं पद्मनाभ सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्ण शुभांगम् ।। लक्ष्मीकांतं कम- लनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वंदे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥१॥ ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचंद्रावतंसं रत्नाकल्पो- ख्वलांगं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् ॥ पद्मासीनं समंतात्स्तुत- ममरगणैाघकृत्तिं वसानं विश्वाद्यं विश्ववंद्यं निखिलभयहरं पंचवक्र त्रिनेत्रम्॥२॥ वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटिसमप्रमानिर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥३॥ध्येयः सदा सवितृमंडलमध्यवर्ती नारायणः सरसिजासनसंनिविष्टः॥केयूरवान्मकरकुंडलवान किरीटी हारी हिर- ·ण्मयवपुर्धतशंखचक्रः॥४॥नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः॥ नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्म ताम्॥५॥श्रीमहाविष्णुप्रमु- खपंचायतनंदेवताभ्यो नमो नमः॥ध्यायामि॥ॐसहस्रशीर्षापुरुषः॥ सहस्राक्षःसहस्रपात् ॥ सभूमिविश्वतोवृत्वा ॥ अतिष्ठदशांगुलं ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः॥आवाहनार्थे पुष्पांजलिं समर्पयामि॥ॐपुरुषएवेदसः॥ यद्भूतंयच्चभव्यं।उतार्मतत्वस्येशा- नः॥ यदन्नैनातिरोहति ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः॥आसनार्थे अक्षतान समर्पयामि॥ॐएतावानस्यमहिमा॥ अतो ज्यायांपूरुषः॥पादौस्यविश्वाभूतानि।त्रिपादस्यामृतदिवि ॥श्री- महाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्योनमःपायंसमर्पयामि॥ॐत्रिपा- दुर्घउदैत्पुरुषः॥ पादौस्येहाभवात्पुनः।ततीविष्वव्यंक्रामत्॥साश ·नानशनेअभि॥श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः॥अध्यं समर्पयामि ॥ तस्माहिराडजायत ॥ विराजोअधिपूरुषः॥सजातोअत्य रिच्यत ॥ पश्चाद्भूमिमोपुरः ॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवता भ्योनमः॥ आचमनीयं समर्पयामि ॥ ॐ यत्पुरुषेणहुविो ॥ देवायज्ञ मतेन्वत ॥ वसंतोअस्यासीदाज्यै ॥ ग्रीष्मइध्मःशुरद्धविः॥श्रीमहावि- प्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः॥ स्नानं समर्पयामि ॥ स्नानांतरण आचमनीयं समर्पयामि॥ॐसप्तास्यासन्परिधयः॥ त्रिःसप्तसमिधःकृ- ताः ॥ देवायद्यतन्वानाः॥ अवन्पुिरुषपशुं ॥मधुपर्क निवेदयामि दधिघृतंमधु मधुपर्कस्नानान्तरेण आचमनीयं समर्पयामि॥अथ पंचा मृतस्नानम् ॥ ॐ आप्यायस्वसमैतुतेविश्वतःसोमवृष्णियं॥ भवावाज स्यसंगथे॥ श्रीमहाविष्णुप्रमुखपंचायतनदेवताभ्यो नमः॥ पयःस्नानं ·समर्पयामि।पयःनानांतरेण शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि।।शुद्धोदकस्ना- नांतरेण आचमनीयं समर्पयामि ॥ सकलपूजार्थे गंधाक्षतपुष्पं सम- १०॥ॐ दुधिकाव्ोअकारिपंजिष्णोरश्वस्यवाजिनः॥ सुरभिनोमुखा करत्प्रण आए पितारिपत्।।श्रीमहाविष्णु० दधिस्नानं समर्प०॥दुधि- स्मानांतरेण शुद्धोदक० सम०॥शुद्धोदक० आच० सकलपूजार्थे०॥ ॐ घृतंमिमिक्षिरेघुतमस्ययोनिघृतेश्रितोघृतवस्यधाम ॥ अनुष्वध मावहमादयस्व॒स्वाहाकृतंवृषभवक्षिहुव्यं ॥श्रीमहावि०॥धृतस्नानं स- मर्प०॥घृतस्नानांतरेण शुद्धोदकस्नानं सम०॥शुद्धोदक०सकलपू०॥ ॐमधुवाताऋतायतेमधुक्षरंतिसिंधवः॥माध्वीनःसंत्वोपंधीः।मधुनक्त मुतोपसिमधुमत्पार्थिवरजः॥मधुचौरस्तुनःपिता॥मधुमानोवनस्प तिर्मधुमा अस्तुसूर्यमांवीर्गावोभवंतुनः॥श्रीमहावि०॥मधुस्नानं० ·॥ मधुनानांतरेण शुद्धोदक० ॥सकल० ॥ॐत्वेक्रतुमर्पिजतिविश्वे द्विर्यदेतेत्रिर्भवंत्यूमाः॥स्वादोःस्वादीयःस्वादुनासृजासमतऊपुमधुम- धुनाभियोधि ॥ श्रीमहावि०॥ शर्करास्नानं स० ॥ शर्करास्नाना- ते०॥ शुद्धोदक०॥ सकलपूजा०॥ॐगंधहारांदुराधर्षानित्यपुष्टांक- रीपिणी ॥ ईश्वरी सर्वभूतानांतामिहोपह्रयेश्रियै ॥श्रीमहा०॥ पष्ठेन गंधोदकस्नानं सम०॥ गंधोदकस्नानांतरेण शुद्धोदकस्ना०॥ सकल- पू०॥श्रीमहावि०॥ विलेपनार्थे चंदनं सम०॥ अलंकरणार्थे अक्ष- तान् सम०॥पूजार्थे पुष्पाणि तुलसीपत्राणि बिल्वपत्राणि दूर्वांकुरांश्च ऋतूद्भवानि पुष्पाणि समर्प०॥ श्रीमहा० ॥धूपं स०॥श्रीमहा०॥ दीपं स०॥श्रीमहा०॥नैवेद्यार्थे पंचामृतशेपनैवेद्यं स०॥ (अथवा पयःशर्करां गुडं)॥ॐ प्राणाय स्वाहा॥ॐअपानाय स्वाहा ॥ॐव्या- ३ ·नाय स्वाहा ॥ॐ उदानाय स्वाहा॑ ॥ ॐ समानाय स्वाहा ॥ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ॥ नैवेद्यमध्ये पानीयं समर्प० (पुनः) ॐ प्राणाय स्वाहा ब्रह्मणे स्वाहा ॥ हस्तप्रक्षालनं सम० मुखप्रक्षालनं स०॥ करोद्वर्त- नार्थे चंदनं स०॥मुखवासार्थे पूगीफलतांबूलंस०॥सुवर्णपुष्पदक्षिणां समर्पयामि॥श्रीमहा०॥प्रदक्षिणां सम० ॥ नमस्कारं सम०॥ मंत्र- पुष्पं समर्पयामि॥अनेन यथाज्ञानेन कृतपूर्वाराधनेन श्रीमहाविष्णुः प्रीयतां न मम ॥ तत्सद्ब्रह्मार्पणमस्तु ॥ उत्तरे निर्माल्यं विसर्जयेत् ॥ अथाभिपेकः ॥ ॐसहस्रशीर्पापुरुषः ॥ सहस्राक्षःसहस्रपात्॥सभूमि विश्वतोवृत्वा॥अत्यतिष्ठदशांगुलं ॥ पुरुषएवेदश्सर्वं ॥ यद्भूतंयञ्चभ- व्यं ॥उतामृतत्वस्येशानः॥ यदन्नेनातिरोहति ॥ एतावानस्यमहिमा॥ अतोज्यायांपूरुषः॥पादौस्यविश्वाभूतानि॥त्रिपादस्यामृतदिवि॥

·पादूर्ध्वउदैपुरुपः॥पादौस्येहाभवात्पुनः॥ ततोविष्वयंक्रामत् ॥ साशनानशुनेअभि॥तस्माहिराईजायत॥विराजोअधिपूरुषः॥सजा- तो अत्यरिच्यत॥ पश्चाद्भूमिमीपुरः॥यत्पुरुषेणहुविर्षा ॥ देवायज्ञम- तन्वत ॥वसंतोअस्यासीदाज्य ॥ ग्रीमइध्मःशुरद्धाविः॥सप्तास्यासन्प- रिधर्यः॥त्रिःसप्तसमिधःकृताः॥देवायद्यतन्वानाः॥ अवन्पुिरुषप- शुं॥तंयज्ञंवर्हिपिप्रौक्षन्॥ पुरुषजातमग्रतः ॥ तेनंदेवाअयजंत ॥ सा- ध्याऋर्पयश्चय।तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः॥संभृतंपृपदाज्यं॥पशूरस्ताश्च केवायव्योन्॥आरण्यान्याम्याश्चये॥ तस्माद्यज्ञासर्वहुतः॥ऋचःसा- मानिजज्ञिरे॥ छंदारसिजज्ञिरेतस्मात्॥यजुस्तस्मादजायत।तस्माद- श्वाअजायंतायेकेचौभयादतः॥गावौहजज्ञिरेतस्मात्॥तस्माजाता- जावयः॥यत्पुरुपंव्यदधुः॥कतिधाव्यकल्पयन्॥मुखंकिर्मस्य॒कौवाहू॥

·कावूरूपादोवुच्येते॥ब्राह्मणोस्यमुर्खमासीत्॥वाहूराजन्यःकृतः॥ऊरू तदस्यद्वैश्यः॥ पुग्या शूद्रोअजायत ॥ चंद्रमामनसोजातः॥चक्षोः सूर्योअजायत ॥ मुखादिंद्रश्याग्निच ॥ प्राणाद्वायुर्रजायत ॥ नाभ्याआ- सीदंतरिक्षं ॥शीर्णोद्यौःसमवर्तत ॥ पुग्यांभूमिर्दिशःश्रोत्रात् ॥ तथा लोकाअकल्पयन् ॥ वेदाहमेतंपुरुषमहांत ॥ आदित्यवर्णतमसस्तु- पारे ॥ सर्वाणिरूपाणिविचित्यधीरः ॥ नामानिकृत्वाभिवदन्यदास्तै ॥ धातापुरस्ताद्यसुंदाजहार॥शुक्रःप्रविद्वान्प्रदिशश्चतस्रः॥तमेवंविद्वा- नमृतइहभवति॥नान्यःपंथाअयनायविद्यते॥यज्ञेनयज्ञमयजंतदेवाः॥ तानिधर्माणिप्रथमान्यासन् ॥ तेहुनाकमहिमानःसचंते ॥ यत्रपूर्व साध्याःसंतिदेवाः ॥ अदिवाअवंतुनोयतोविष्णुर्विचक्रमे ॥ पृथिव्याः सप्तधामभिः॥इदंविष्णुर्विचक्रमेत्रेधानिर्दधेपदं॥समूढमस्यपारसुरे॥

·त्रीणिपदाविचक्रमेविष्णुर्गोपाअदाभ्यः । अतोधर्माणिधारयन् ॥ विष्णोःकर्माणिपश्यतयौतानिपस्पशे ॥ इंद्रस्ययुज्यःसखा । तढि- प्णोःपरमपदंसदोपश्यंतिसूरयः॥ दिवीवचक्षुराततं॥तहिनासोविप- न्यौजागृवारसासमिधते ॥ विष्णोर्यत्परमपदं॥ देवस्यत्वासवितुःप्र- सवैश्विौर्वाहुभ्यांपूप्णोहस्ताभ्यामुग्नेस्तेजसासूर्यस्यवर्चसेंद्रस्येंद्वियेणा- भिपिंचामि॥वलायश्रियैयशसेन्नाद्याय॥भूर्भुवःसुवः अमृताभिषेको- स्तु ॥ शांतिः पुष्टिस्तुष्टिश्चास्तु ।। हरों हरों हरों हरहरमहादेव ॥ श्रीमहावि० ॥ अभिपेकस्नानंसमर्पयामि ॥ अभिषेकनानांतेआच- मनीयंसम० ॥ नर्यप्रजामगोपाय ॥ अमृतत्वायजीवसे ॥ जातांजे- निष्यमाणांच॥ अमृतेसत्येप्रतिष्ठिताम्॥सुप्रतिष्ठितमस्तु ॥ॐतंयज्ञ बर्हिपिप्रौक्षेन्॥पुरुपंजातमग्रतः। ते देवाअयजन्त॥साध्याऋषयश्च ·ये॥ श्रीमहा०॥वस्त्रार्थे तुलसीपत्रसम०॥ॐतस्माद्यज्ञासर्वहुतः॥ संभृतं० ॥ उपवस्त्रार्थे यज्ञोपवीतं सम०॥ (अथवा तुलसीपत्रं स०) वस्त्रोपवस्त्रांते आचमनीयं सम०॥ॐतस्माद्यज्ञात्सर्वहुतैः॥ ऋचःसा श्रीखंडं चंदनं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम् ॥ विलेपनं सुरश्रेष्ठ चंदनं प्रतिगृह्यताम्॥गंधद्वारांदुराधर्षांनित्यपुंष्टांकरीषिणी॥ईश्वरी सर्व०॥ श्रीमहा विलेपनार्थे चंदनं सम०॥अक्षताश्च सुरश्रेष्ठ कुंकुमाताः सु- शोभिताः॥ मया निवेदिता भक्त्या गृहाण परमेश्वर ॥श्रीमहा०॥ अलंकरणार्थे अक्षतान सम०॥ हरिद्रां कुंकुम परिमलद्रव्यं सम०॥ तस्मादश्वो० ॥ माल्यादीनि सुगंधीनि मालत्यादीनि वै प्रभो॥ मया- हृतानि पूजार्थ पुष्पाणि प्रतिगृह्यताम् ॥ करवीरैर्जातिकुसुमैश्चंपकैर्च- कुलैः शुभैः ॥ शतपत्रैश्च कल्हारैरर्चये परमेश्वरं ॥श्रीमहा० ॥

·पूजार्थे कालोद्भवपुष्पाणि समर्पयामि ॥ श्रीमहा०॥ केशवादिचतु- विशतिनामभिः तुलसीपत्राणि सम०॥ त्रिदलं त्रिगुणाकारं त्रिनेत्रंच प्रयायुधं ॥ त्रिजन्मपापसंहारमेकविल्वं शिवार्पणम् ॥ ॐयत्पुरुष व्यदधुः। कति०॥धूरसिधूर्वधूतपूर्वतं यौस्मान् धूर्वतितं धूर्वयं वयं धूमः ॥ वनस्पतिरसोद्भूतो गंधाढ्यो गंध उत्तमः ॥ आनेयः सर्व- देवानांधूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्॥श्रीम० धूपं स०॥ॐब्राह्मणोस्युमुख०॥ आज्यं च वर्तिसंयुक्तं वह्निना योजितं मया॥दीपं गृहाण देवेश त्रैलो- क्यतिमिरापह ॥ भक्त्या दीपं प्रयच्छामि देवाय परमात्मने ॥ त्राहि मां निरयादोरादीपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥ उद्दीप्यस्वजातवेदोपनि- ऋतिमम ॥ पशुश्चमामावहुजीवनचदिशौदिश ॥ श्रीम०॥ दीपं स० ॥ ॐचंद्रमामनसोजातः॥चक्षोःसू० ॥ नैवेद्यं गृह्यतां देव भक्ति ·मे ह्यचलां कुरु ॥ ईप्सितं मे वरं देहि परत्र च परां गतिम् ॥ शर्क- राखंडखाद्यानि दधिक्षीरघृतानि च ॥ आहारं भक्ष्यभोज्यं च नैवेद्यं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्रीमहा०॥ नैवेद्यार्थे पयःशर्करानैवेद्यं सम०॥ नैवेद्यात्पूर्व आचमनीयं स०॥अमृतोपस्तरणमसि ॥ ॐ प्राणायखा- हो॥ॐ अपानायस्वाहा ॥ॐ व्यानाय॒स्वाहा ॥ ॐ उदानायस्वाहा ॥ ॐ समानायस्वाहा॥ॐब्रह्मणेस्वाहा। नैवेद्यमध्ये पानीयंस०॥ॐप्रा- णायस्वाहा ॥ॐ अपा० ब्रह्मणेस्वाहा॥ उत्तरापोशनं सम०॥ हस्त- प्रक्षालनं स०॥मुखप्रक्षालनं साकरोद्वर्तनार्थे चंदनं स०॥पूगीफलं महद्दिव्यं नागवल्लीदलैर्युतम् ॥ कर्पूरैलासमायुक्तं तांबूलं प्रतिगृह्य- ताम् ॥ ॐनाभ्या आसी०॥श्रीम० तावूलं स० ॥ वेदाहमेतंपुरुषं महांत ॥ आदित्यवत॒तम॑सस्तुपारे । सर्वाणिरूपाणिविचित्यधीरः ।।

·नामानिकृत्वाभिवदन्यदास्ते॥हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेमवीजविभावसोः ॥ अनंतपुण्यफलदमतः शांतिं प्रयच्छ मे ॥ श्रीम० सुवर्णपुष्पद- क्षिणांस ॥ धातापुरस्ताद्यमुंदाजहार ॥ शुक्रःप्रविहान्० ॥ इदं फलं मया देव स्थापितं पुरतस्तव ॥ तेन मे सुफलावाप्तिर्भवेजन्मनि जन्मनि ॥ फलेन फलितं सर्व त्रैलोक्यं सचराचरं ॥ तस्मात्फलप्रदा- नेन सफलाश्च मनोरथाः॥श्रीम०॥ नारिकेलफलं स० (अथवा) कालोद्भवफलं स०॥ श्रियेजातःश्रियआनिरियायश्रियंवयो जरित- भ्यौदधाति ॥ श्रियंवसानाअमृतत्वाय॒न्भवतिसत्यासमिथामित- द्रौ॥ श्रियएवैनंतच्छ्रियामादधातिसंततमृचावपट्कृत्यंसंतत्यैसंधीय- तेप्रजयापशुभिर्यएवंवेद ॥ कर्पूरगौरं करुणावतारं संसारसारं भुज- गेंद्रहारम् ॥ सदा वसंतं हृदयारविंदे भवं भवानीसहितं नमामि ॥

·(आरार्तिक्यं कुर्यात् )॥ अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम॥ तस्मात्कारुण्यभावेन रक्षस्व परमेश्वर ॥श्रीम०॥ नमस्कारान् सम०॥ यानि कानि च पापानि जन्मांतरकृतानि च ॥ तानि तानि विनश्यं- ति प्रदक्षिणपदे पदे॥श्रीम०॥ प्रदक्षिणाः सम०॥ यज्ञेनयज्ञमय- जंत० ॥ ॐ राजाधिराजायप्रसह्यसाहिने ॥ नमोवयंवैश्रवणार्यकुर्म- हे॥ समेकामान्कामकामाय॒मय॑ ॥ कामेश्वरोवैश्रवणोददातु ॥ कुवेरा- यवैश्रवणाय॥महाराजायनमः॥ॐस्वस्ति ॥ साम्राज्यं भौज्यं स्वारा- ज्यं वैराज्यं पारमेष्ठयं राज्यं माहाराज्यमाधिपत्यमयं समंतपर्यायी स्यात् सार्वभौमः सार्वायुप आंतादापरार्धात् पृथिव्यै समुद्रपर्यंताया एकरा- लिति । तदप्येप श्लोकोभिगीतो मरुतः परिवेटारो मरुत्तस्यावसन् गृहे ॥ आविक्षितस्य कामप्रेर्विश्वेदेवाः सभासद इति ॥ योवैतात्र- ·ह्मणोवेद ॥ अमृतेनावृतांपुरीं ॥ तस्मैब्रह्मचब्रह्माच ॥ आयुःकीर्ति प्रजांददुः॥ श्रीम०॥ मंत्रपुष्पं स०॥ नमस्करोमि ॥ गतं दुःखं गतं पापं गतं दारिद्यमेव च ॥ आगता सुखसंपत्तिः पुण्योहं तव दर्शना- त्॥आवाहनं न जानामि न जानामि तवार्चनम्॥पूजां चैव न जा- नामि क्षम्यतां परमेश्वर ॥ मंत्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं सुरे- श्वर ॥ यत्पूजितं मया देव परिपूर्ण तदस्तु मे ॥ नमो देवेभ्यः अनेनध्यानावाहनादिपोडशोपचारैर्यथाज्ञानेन पूर्वाराधनेनोत्तराराध- नेन च श्रीभगवान् परमेश्वरः प्रीयतां न मम ॥ तत्सद्ब्रह्मार्पण- मस्तु ॥ कलशशंखघंटाधूपदीपस्थावरदीपदेवताभ्यो नमः॥ विलेप- नार्थे चंदनं स० ॥ अलंकरणार्थे अक्षतान सम० ॥ पूजार्थे पुष्पाणि स०॥ धूपं स०॥दीपं स०॥कलशादिसमस्तदेवता ॥ नैवेद्यार्थे प- ·यःशर्करानेवेद्यं स०॥अमृतोपस्तरणमसि॥ॐप्राणायस्वाहा॥ॐअ पाना०॥ॐव्याना०॥ॐउदाना०॥ॐ समाना०॥ॐ ब्रह्मणेस्वा- हा ॥ नैवेद्यमध्ये पानीयं स० ॥ॐ प्राणाय॒स्वाहा० ब्रह्मणेस्वाहा ॥ कलशांदिसमस्त० ॥ मंत्रपुष्पं स०॥शंखमध्ये स्थितं तोयं भ्रामितं केशवोपरि ॥ अंगलग्नं मनुष्याणां ब्रह्महत्यां व्यपोहति ॥ १॥ अ- कालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशनम् ॥ विष्णुपादोदकं तीर्थ जठरे धारयाम्यहम् ॥ २॥ वाणरावणचंडीशनंदी गीरिटादयः ॥ सदा- शिवप्रसादेन सर्वे गृहंतु शांभवाः ॥ ३॥ अपराधसहस्राणि क्रि- यतेऽहर्निशं मया ॥ दासोऽयमिति मां.मत्वा क्षमस्व परमेश्वर ।। इति प्रार्थनां समर्पयामि ॥ अनेन यथाज्ञानेन कृतपूजनेन श्रीभगवान् परमेश्वरः प्रीयतां ॥ॐ तत्सत् ।। ॥

·अथ ब्रह्मयज्ञतर्पणप्रारंभः ॥
श्रीगणेशाय नमः ॥अद्य पूर्वोच्चरितवर्तमानएवंगुणविशेषणविशिष्टा-
यां शुभपुण्यतिथी मम आत्मनः श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थम्
श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ ब्रह्मयज्ञेन यक्ष्ये ॥ हस्तावनिय ॥ त्रिराचामे
त् ॥ द्विःपरिमृज्य ॥ सकृदुपस्पृश्य ॥ सव्यंपाणिपादौनोक्षति ॥
शिरश्चक्षुपीनासिकेो।हृदयमालभ्य ॥ दक्षिणोत्तरौपाणीपादौक-
त्वा ॥ सपवित्रावोमितिप्रतिपद्यते ।। ॐ भूस्तत्सवितुर्वरेण्यं ॥ भुवो
भगौदेवस्य॑धीमहि ॥ सुवर्धियोयोनःप्रचोदयात् ॥१॥ ॐ भूर्भुवस्तत्स
वितुर्वरेण्यंभ!देवस्यधीमहि।सुवर्धियोयोनःप्रचोदयात् ॥२॥ॐ भू-
र्भुवःसुवस्तत्सवितुर्वरेण्यंभगौदेवस्य धीमहिधियोयोनःप्रचोदयात्॥३॥
अग्निमीळेपुरोहितंय॒ज्ञस्य॑देवमृत्विजै ॥ होतारंरत्नधातमं ॥१॥

·इषेत्वोर्जेत्वावायवस्थोपायवस्थदेवोवःसविताप्रार्पयतुश्रेष्ठतमायकम- आप्यायध्वमप्नियादेवभागमूर्जखतीः पय॑खतीः प्र॒जाव॑तीरनमीवा- अयक्ष्मामावस्तेनईशतमाघशरसोरुद्रस्य॑हेतिःपरिवोवृणक्तुध्रुवा - स्मिन्गोपतौस्यातवीर्यज॑मानस्यपृशून्पाहि ॥ २॥ ॐ अग्नआया- हिवीतयैगृणानोहुव्यदातये ॥ निहोतासत्सिर्हिषि ॥ ३ ॥ ॐ शं- नौदेवीरभिष्टयआपोभवंतुपीतये ॥ शंयोरभिस्रवंतुनः॥४॥ॐ न- मोब्रह्मणेनमौअस्त्व॒ग्नयेनमःपृथिव्यैनमओषधीभ्यः ॥ नमोवाचनमो- वाचस्प॑तयेनमोविणवेबृहतेकरोमि ॥ इतित्रिवारंजप्त्वा ॥ ३ ॥ शांतिःशांतिःशांतिः ॥ अनेन ब्रह्मयज्ञाख्येन कर्मणा श्रीभगवान् परमेश्वरः प्रीयतां न मम ॥ तत्सब्रह्मार्पणमस्तु ॥ ॥ श्रीपरमेश्वर- प्रीत्यर्थ देवर्षिपितृतर्पणं करिष्ये ॥ ॐ ब्रह्माणं तर्पयामि ॥प्रजापति ·तर्पयामि ॥ वृहस्पतिं त०॥ अग्निं त०॥ वायुं त०॥सूयंत०॥चंद्र- मसं० ॥ नक्षत्राणि ॥ इंद्रराजानं०॥ यमराजानं० ॥ वरुण राजानं०॥ सोमराजानं० ॥ वैश्रवणराजानं० ॥ वसूंस्त०॥ रुद्रास्त० ॥ आदित्यांस्त०॥ विश्वान्देवांस्त०॥ साध्यांस्त० ॥ ऋy- स्त० ॥ भृगूस्त० ॥ मरुतस्त० ॥ अथर्वणस्त० ॥ अंगिरसस्त०॥ अथ निवीती॥ विश्वामित्रंत०॥जमदग्निंत०॥भरद्वाजंत०॥गौतम त०॥अत्रिंत०॥वसिष्ठंत०॥कश्यपं त०॥ अरुंधतीत०॥अगस्त्यं त०॥कृष्णद्वैपायनंत०॥जातूकर्ण्य त०॥तरुक्षंत०॥तृणविंदुंतः॥ वर्मिणं०॥वरूथिनं०॥ वाजिनं०॥वाजश्रवसं०॥ सत्यश्रवसं०॥ मुश्रवसं० ॥ सुतश्रवसं०॥ सोमशुष्मायणं० ॥ सत्ववंतं०॥ बृहदु- क्थं०॥ वामदेवं०॥ वाजिरत्नं०॥ हर्यज्वायनं० ॥ उदमयं० ॥

·गोतमं०॥ ऋणंजय० ॥ ऋतंजय० ॥ कृतंजय० ॥ धनंजय० ॥ व ० ॥ व्यरुणं० ॥ त्रिवर्ष० ॥ त्रिधातुं० ॥ शिविंदं० ॥ पराश- २०॥ विष्णुं० ॥ रुद्रं० ॥ स्कंदं०॥काशीश्वरं०॥ ज्वरं ॥धर्म०॥ अर्थ ॥ कामं० ॥ क्रोधं० ॥ वसिष्ठं० ॥ इंद्र० ॥ त्वष्टार० ॥ कर्तारं ॥धर्तारं ॥ धातारं०॥ मृत्युं०॥सवितारं०॥ सावित्री०॥ ऋग्वेदं०॥ यजुर्वेदं० ॥ सामवेदं० ॥ अथर्ववेदं० ॥ इतिहा- सपुराणंत० ॥ प्राचीनावीती ॥ वैशंपायनं० ॥.पलिंगुं० ॥ तित्ति- रं० ॥ उखं० ॥ आत्रेयंपदकारं० ॥ कौंडिण्यंवृत्तिकारं० ॥ सूत्रका- रं० ॥ सत्यापाढं० ॥ प्रवचनकर्तृस्त० ॥ आचास्ति०॥ ऋषींस्त०॥ वानप्रस्थांस्तः ॥ ऊर्ध्वरेतसस्त० ॥ एकपत्नींस्त० ॥ १४ ॥ यथाधिकारं पितॄन् ॥ तातांवात्रितयं सपत्नजननी मातामहादिनयं ·सस्त्रि स्त्रीतनयादि तातजननीखभ्रातरः सस्त्रियः । तातांवात्मभगि- न्यपत्यधवयुग्जायापिता सद्गुरुः शिष्याप्ताः पितरो महालयविधौ तीर्थे तथा तर्पणे ॥ आब्रह्मस्तंवपर्यंतं देवर्षिपितृमानवाः ॥ तृप्यतु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः ॥ अतीतकुलकोटीनां सप्तद्वीपनिवा- सिनाम् ॥ आब्रह्मभुवनाल्लोकानिदमस्तु तिलोदकम् ॥ ये के चास्म- स्कुले जाता अपुत्रा गोत्रिणो मृताः॥ ते गृहंतु मया दत्तं सूत्रनिष्पी- डनोदकम्॥अनेन देवर्षिपितृतर्पणाख्येन कर्मणा भगवान् परमेश्वरः प्रीयतां न मम ॥ तत्सब्रह्मार्पणमस्तु । अथ सवलिहरणवैश्वदेवप्रारंभः॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ केशवादिचतुर्विंशतिनामभिराचम्य ॥ प्राणा- याम कृत्वा ॥ अद्य पूर्वोच्चरितवर्तमान एवंगुणविशेषणविशिष्टायां --- ·शुभपुण्यतिथौ मम आत्मनः श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थं श्रीप- रमेश्वरप्रीत्यर्थ पंचसूनादोषपरिहारार्थ आत्मसंस्कारार्थ अन्नसंस्का- रार्थ सिद्धान्नेन सायंप्रातर्वैश्वदेवौ तंत्रेण करिष्ये ॥अग्निं प्रज्वाल्य॥ रुक्मकनामानमग्निं प्रतिष्ठापयामि ॥ ॐ चत्वारिशृंगात्रोअस्यपादा द्वेशीसुप्तहस्तासोअस्य ॥ विधावृद्धोवृषभोरौरवीतिमहोदेवोमा आविवेश ॥ सप्तहस्तश्चतुःशृंगः सप्तजिह्नो द्विशीर्षकः ॥ त्रिपा- प्रसन्नवदनः सुखासीनः शुचिस्मितः ॥ स्वाहां तु दक्षिणे पार्थे देवीं वामे स्वधां तथा ॥ विभ्रदक्षिणहस्तैस्तु शक्तिमन्नं सुचं म् ॥ तोमरं व्यजनं वामैघृतपानं च धारयन् ॥ आत्माभिमुखमासीन एवंरूपो हुताशनः । अग्ने वैश्वानर शांडिल्यगोत्र मेषध्वज प्राङ्मु- ख ममसंमुखो घरदो भव ॥ याहुतहसवोगौयचित्पदिषिताम- सुव- ·मुंचतायजत्राः ॥ एवात्वमस्मत्प्रमुचाव्याप्रातार्यप्रतरांनआयुः ।। परिस्तीर्य ॥ अदितेनुमन्यख ॥ अनुमतेनुमन्यस्त्र ॥ सरस्वतेनुम- न्यस्व ॥ देवसवितःप्रसुवः ॥ यस्त्वादाकीरिणामन्यमानोमय॑म- योजोहवीमि ॥ जातवेदोयशोअस्मासुधेहिजाभिरग्नेअमृतत्वम- श्यां ॥ यस्मैत्वरसुकृतेजातवेदउलोकमग्नेकृणवःस्योनं ॥ अश्विन सपुत्रिणवीरवतंगोमैतनिशतेस्वस्ति ॥ सिद्धमन्नमनावधिश्रि- त्य ॥ उदगुद्वास्य ॥प्रोक्ष्य ॥ अग्नेःपश्चात् आत्मनोग्रतोनिधाय ॥ अभिघार्य ।। ॐ अग्नयेस्वाहा ॥अग्नय इदं न मम ॥ विश्वेभ्योदेवेभ्यः स्वाहा ॥ विश्वेभ्यो देवेभ्य इदं न मम ॥ ध्रुवार्यभूमाय॒स्वाहा ॥ ध्रु- वाय भूमायेदं० ॥ध्रुवक्षितयेस्वाहा ॥ ध्रुवक्षितय इदं० ॥ अच्युत- क्षितयेस्वाहा ॥ अच्युतक्षितय इ० ॥ अग्नयेस्विष्टकृतेस्वाहा ॥ अग्न- ·M येस्विष्टकृतइदं० ॥ॐ भूःस्वाहा।। अनय इदं०॥ॐभुवःस्वाहा॥वायव । इदं०॥ॐ सुवःस्वाहा ॥ सूर्यायेदं॥ ॐभूर्भुवःसुवःस्वाहा ॥प्रजापत- य इदं न मम ॥ याहुतईसवोगौचित्पदिषितामसुचतायजत्राः ॥ एवात्वमस्मत्प्रमुंचाव्यरःप्रातर्यिग्नेप्रतरांनआयुः॥परिस्तरणान्युत्तरे विसृज्य ॥ अदितेन्मस्थाः ॥ अनुमतेन्वमस्थाः ॥ सरस्वतन्त्र मरस्थाः ॥ देवसवितःप्रासावीः ॥ यज्ञनमस्तेयज्ञ ॥ नमोनमश्चतेय ज्ञ॥ शिवेन संतष्ठव ॥स्योनेनमेसंतष्ठव ॥ सुभूतेनमेसतिष्ठव ॥ ब्रह्मवर्चसेनमेसतिष्ठव ॥ यज्ञस्यर्धिमनुसंतिष्ठस्व ॥ उपतेयजनमः उपतेनमः । उपतनमः ॥ सर्वमंत्रेपु तिष्ठति ॥ मेधावीतेजस्वीवर्च- स्वीयशस्त्रीब्रह्मवर्चसीआयुष्मान् भूयासं ॥ स्वस्ति ॥ श्रद्धां मेधां यशःप्रज्ञां विद्यां वुद्धिं श्रियं बलम् ॥ आयुष्यं तेज आरोग्यं देहि ·मे हव्यवाहन ॥ प्रमादात्कुर्वतां कर्मप्रच्यवेताध्वरेपु यत् ॥ स्मरणा- देव तद्विष्णोः संपूर्ण स्यादिति श्रुतिः॥ ॐधर्मीयस्वाहा ॥ अध यस्वाहा ॥ परिपिच्य ॥ अद्यःस्वाहा ॥ परिपिच्य ॥ ओषधिवन स्पतिभ्यःस्वाहो ॥ रक्षोदेवजनेभ्यःस्वाहो ॥ परिषिच्य ॥ गृह्याभ्यः स्वाहा॥अवसानेभ्यःस्वाहा॥ अवसानपतिभ्यःस्वाहा ॥ सर्वभूतेभ्यः स्वाहा ॥ परिपिच्य॥कामायस्वाहापरिषिच्य॥अंतरिक्षायस्वाहां। परिपिच्य॥यदेजतिजगतियञ्चचेष्टतिनान्नौभागोयनाम्नेस्वाहा ॥परि- पिच्य ॥ ॐ पृथिव्यैस्वाहा ॥अंतरिक्षायस्वाहा ॥ दिवेस्वाहा ॥ सूर्या- यस्वाहा॥ चंद्रमसेस्वाहा ॥नक्षत्रेभ्यःस्वाहा ॥ इंद्रायस्वाहा ॥ बृहस्प तयेस्वाहा ॥ प्र॒जाप॑तयेस्वाहा ॥ ब्रह्मणेस्वाहा ॥ परिपिच्य ॥ स्वधापितृभ्यःस्वाहा ॥ परिपिच्य ॥ नौरुद्रायपशुपतयेस्वाहा ॥

·परिपिच्य ॥ देवेभ्यःस्वाहा ॥ अनौपरिषिच्य ॥ अपसव्यं ॥ पितृभ्यः स्वधास्तु ॥ परिपिच्य ॥ सव्यं ॥ भूतेभ्योनमः॥परिषिच्य॥ मनुप्ययज्ञेनयक्ष्ये ॥ मनुष्येभ्योहंते ॥ परिषिच्य ॥ प्रजाप- तयेस्वाहा ॥ परिपिच्य ॥ परमेष्ठिनेस्वाहा ॥ परिपिच्य ॥ यथाकूपः शतधारःसहस्रधारोअक्षितः॥एवामअस्तुधान्यसहस्रधारमक्षितं ॥ धनधान्यै स्वाहा ॥ परिपिच्य ।। अनेनसायंप्रातर्वैश्वदेवहोमाख्येन कर्मणाभगवान्परमेश्वरःप्रीयतांनमम ॥ तत्सब्रह्मार्पणमस्तु ॥ अग्नये नमःगंधाक्षतपुष्पंसमर्पयामि ॥ येभूताःप्रचरतिदिवानक्तंवलिंमिच्छं तौवितुदस्यप्रेष्याः ॥ तेभ्योबुलिंपुष्टिकामोहराममयिपुष्टिंपुष्टिपतिर्द दातुस्वाहा ॥ चांडालवायसेभ्यो भूतेभ्य इदं न मम ॥ हस्तौ पादौ प्रक्षाल्य ॥ आचम्य ।। प्राणायाम कुर्यात् ॥

·॥ कुंड ।।
२५ देवेभ्यः
३१ यथा०९ सर्वभू० | १२ यदेज. ५ रक्षोदे० | २२ ब्रह्म २७ भूते० २६ पढ़
३० परमे०८ अवसा० ११ अंतरि० ४ ओपधि०२१ प्रजा०२४ नमो०२३ स्वधा०
२९ प्रजाप०७अवसा०] १० कामा० ३ अन्य २० बृह
२८ मनुप्ये ६ गृह्या. २ अधर्मा० १ धर्मा० १९ इंद्रा०
१८ नक्षत्रे
१७ चंद्र०
१६ सूर्या
१५ दिवे०
१४ अंतरिक
१३ पृथि०

·अथ यज्ञोपवीतमंत्रः॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ आचम्य ॥ प्राणायामं कृत्वा ॥ अद्य पूर्वोच्च- रितवर्तमानएवंगुणविशेषणविशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ मम आत्मनः श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थं श्रौतस्मार्तकर्मानुष्ठानसियर्थं यज्ञो- पवीतसंस्कारमहं करिष्ये ॥ आपोहिष्टामयोभु० जातवेदामोर्जयेत्या पुनातु ॥ ॐ भूरनिंचपृथिवींचमांच ॥ त्रीवलोकान्त्संवत्सरंच ॥ प्रजापतिस्त्वासादयतु ॥ तयाँदेवतयांगिरस्वध्रुवासीद ॥ भुवोवायुंचा तरिक्षंचमांच॥ त्रीश्चलोकान्त्संवत्सरंच ॥ प्रजापतिस्त्वासादयतु ॥ तोदेवतयांगिरस्वध्रुवासीद ॥ स्वरादित्यंचदिवचमांच ॥ त्रीरश्च०॥ प्रजाप० ॥ तया०॥ भूर्भुवःसुवश्चंद्रमसंचदिशश्चमांच॥ त्रीपश्च०॥ प्रजाप०॥ तया०॥ ॐकारं प्रथमतंतौ न्यसामि ॥ अग्निं द्वितीय- ·तंतो न्यसामि ॥नागांस्तृतीयतं०॥सोमं चतुर्थतं०॥पितृन्पंचमतं०॥ प्रजापति पष्ठतं० ॥वायुं सप्तमतं० ।। सूर्यमष्टमतं० ॥ विश्वान्देवान् नवमतं० ॥उदयंतमसस्परिपश्यतोज्योतिरुत्तरं देवंदैवत्रासूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमं ॥ उदुत्यंजातवेदसंदेववहंतिकेतवः ॥ दृशेविश्वायसूर्य ।। चित्रदेवानामुदगादीकंचक्षुर्मित्रस्युवरुणस्यानेः ॥ आमाद्यावापृथि वीअंतरिक्ष सूर्यआत्माजगतस्तस्थुपैश्च ॥ त्रिस्ताडयेत् ॥ अद्य पूर्वो- चरितवर्तमानएवंगुणविशेषणविशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ मम आत्म- नःश्रुतिस्मृतिपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थ ॥ श्रौतस्मार्तकर्मानुष्ठानसिद्ध्यर्थ यज्ञोपवीतधारणमहं करिष्ये ॥ यज्ञोपवीतंपुरमपवित्रप्रजापतेर्यत्सह जैपुरस्तात् ॥ आयुष्यमयंतिसूचशुभ्रंयज्ञोपवीतंवलमस्तुतेजः ॥ अनेनमंत्रेणधारयेत् ॥ दशगायत्रीर्जपित्वा ॥ जीर्ण विसृजेत् ॥

·॥ अथ रुद्रः॥ हरिःॐ ॥. इडादेवहूर्म र्यजनीयृहस्पतिरुक्थामुदानिश सिषद्विश्चैदे वा सूक्तवाचः पृथिविमातर्मामाहि सीमधुमनिष्येमधुजनिष्येमधुव क्यामिमथुवदिष्यामि मधुमतीदेवेभ्योवाचमुद्यासरशुश्रूषेण्यांमनुष्य भ्युस्तंमदेिवाअवंतुशोभायैपितरो मदंतु ॥ॐ शांतिःशांतिःशांतिः ॥ ॐ नमस्तेरुद्रमन्यतोतइपवेनमः । नमस्तेअस्तुधन्वनेवाहुभ्यामुत तेनमः । यातइपुःशिवतमाशिवंवभूतेधनुः । शिवाशव्यायातवत यानोरुद्रमृडय । यातेरुद्रशिवातनूरघोरापापकाशिनी । तानस्तुनुवा शंतमयागिरिशंताभिचाकशीहि । यामिपुगिरिशंतहस्तेविर्ण्यस्तवे । शिवांनिरितांकुरुमाहिरसीःपुरुषजगत् । शिवेनवर्चसात्वागिरिशा च्याबदामसि ॥ यानःसर्वमिजगदयक्ष्मसुमनाअसत् । अध्यवोच ·दधिवक्ताप्रथमोदैव्योभिषक् । अहीसवीन्जंभयन्त्सर्वाश्चयातुधा न्यः । असौयस्ताघोअरुणउतभ्रुःसुमंगलः । येचेमाररुद्राअभितौदि क्षुश्रिताःसहस्रशोवैषा हेडईमहे । असौयोत्सर्पतिनीलग्रीवोविलौ हितः । उतै गोपादृशन्नदृशन्नुदहार्यः । उतै विश्वभूतानिसदृष्टोम डयातिनः । नमौअस्तुनीलग्रीवायसहस्राक्षायमीढुषै । अोयेअस्यस नोहंतेभ्यौकरनमः । प्रमुंचधय॑न॒स्त्वमुभयोरानियोा । याश्चते हस्तइषवःपराताभगवोवप । अवतत्यधनुस्त्वरसहस्राक्षशतैपुधे ॥ निशीयशल्यानांमुखाशिवोनःसुमनाभव । विज्यंधःकपर्दिनोविशल्यो वाणवारत । अनैशन्नुस्येपवआभुरस्यनिषगर्थिः । यातैहेतिर्मीढुष्टम हस्तैवभूवतेधनुः । तयास्मान्विश्वतस्त्वमयक्ष्मयापर्रिव्भुज । नमस्ते स्त्वायुधायानाततायधृष्णवै । उभाभ्या॑मुततेनमौवाहुभ्यांतवधन्वने ·परितेधवनोहेतिरस्मान्णक्तुविश्वतः । अथोयईपुधिस्तवारेअ॒स्मन्निधै हितं ॥ १॥ नमोहिर॑ण्यवाहवेसेनान्यदिशांचपतयेनमोनमौवृक्षेभ्योहरि केशेभ्यःपशूनांपतयेनमोनमःसस्पिजरायविर्षीमतेपथीनांपतयेनमोन मौवभ्लुशायविव्याधिनेन्नानांपतयेनमो नमोहरिकेशायोपवीतिनैपुष्टा नांपतयेनमोनमौभवस्यहेत्यैजगतांपतयेनमोनमोरुद्रायांतताविनेक्षेत्रा णांपतयेनमो नमःसूतायाहत्यायवानांपतयेनमोनमोरोहितायस्थपत येवृक्षाणांपतयेनमोनमौमंत्रिणेवाणिजायकाणापतयेनमो नमौभुवंत येवारिवस्कृतायौषधीनांपतयेनमोनमच्चै|पायाकंदयतेपत्तीनांपतये नमोनमःकृत्स्नवीतायधावतेसत्वनांपतयेनमः॥२॥नमःसहमानायनि व्याधिनेऽआव्याधिनीनांपतयेनमो नमःककुभायनिषंगिणैस्तेनानांपत येनमोनोनिगिर्णऽइपुधिमतेतस्कराणांपतयेनमो नमोवंचतेपरिवंच ·तेस्तायूनांपतयेनमोनमौनिचेवैपरिचरायारण्यानांपतयेनमो नमः काविभ्योजिघासयोमुष्णतांपतयेनमो नमोसिमोनक्तंचर॑यःप्रकृ तानांपतयेनमो नम॑उष्णीषिणेगिरिचायकुलुंचानांपतयेनमोनमइपुम योधन्वाविभ्यश्चवोनमो नमआतन्वानेभ्यःप्रतिदानेभ्यश्चवोनमोनम आयच्छंयोबिसुजन्यश्चवोनमोनमोस्ययोविध्ययश्चवोनमो नमआसी नेभ्यःशर्यानेभ्यश्चवोनमोनमःस्वपयोजाग्रयश्चवोनमो नमुस्तिष्ठन्यो धावयश्चवोनमोनमःसभाभ्यःसभापतिभ्यश्चवोनमो नमोअश्वेभ्योऽश्व पतिभ्यश्चोनमः ॥३॥ नमआव्याधिनीभ्योविविध्यतीभ्यश्ववोनमो नमउगंणाभ्यस्त रहतीभ्यश्चवोनमो नौगुत्सेभ्योगृत्सर्पतिभ्यश्चवो नमोनमोबातेभ्योव्रातपतिभ्यश्चवोनमो नौगणेभ्योगणपतिभ्यश्चवो नमोनमोविरूपेभ्योविश्वरूपेभ्यश्चवोनमो नमोमुहद्यःक्षुल्लकेभ्यश्चवोन ·-- रेमियायचनमौवास्तव्यायचवास्तुपायच ॥७॥ नमःसोमायचद्रा यचनमस्तापायचारुणायचनमः शृंगायचपशुपतयेचनमउग्रायंचभी मार्यचुनौअवधायचदूरेवधार्यच नमोहंत्रेचनीयसेचनमोवृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्योनमस्तारायनमःशंभवैचमयोभवैच नमःशंकरायचमयस्क रायचनमःशिवायचशिवतरायचनमस्तीर्थ्यायच कूल्यायचनमःपायी यचावायीयचनमः तर्रणायचोत्तरैणायच नर्मआतार्यायचालाद्यायच नमःशप्प्यायचफेन्यायचनमःसिकत्यायचप्रवाह्यायच ॥८॥ नमइरि ण्यायचप्रपोयचनमःकिरशिलाय॑चक्षय॑णायच नमःकपर्दिनैचपुल स्तयैचनमोगोयायचगृह्यायचनमस्तल्प्यायचगेह्यायचनमः काव्याय चगहरेष्ठायचनर्मोह्रदायचनिष्प्यायचनमःपासायचरजा यचनमःशुप्यायचहरित्यायचनमोलोप्यायचोलप्यायचनमऊयाय ·चसूायचनमःपायचपर्णशद्यायच नर्मोपगुराणायचाभिनुते चनमआख्खिदुतेचप्रख्खिदुतेच नोवःकिरिकेभ्योदेवाना रहृदयेभ्यो नमोविक्षीणकेभ्योनमोविचिन्वत्केभ्यो नमआनिर्हतेभ्योनर्मआमीवुत्के भ्यः॥९॥द्रापेअंधसस्पते॒दरिद्र्नीललोहित । एषांपुरुषाणामेषांप शूनांमार्मारोमोएषांकिंचनाम॑मत् । यातेरुद्रशिवातनूःशिवाविश्वाहे भेषजी ॥ शिवारुद्रस्यभेषजीतांनोमृडजीवसे ॥ इमारुद्रायतवसे कपर्दिनैक्ष्यहीरायप्रभरामहेमृति । यर्थानःशमसद्विपदेचतुष्पदेविश्वैपु ट्रयामैअस्मिन्नातुरं । मुडानौरुद्योतनोमय॑स्कृधिक्षयद्वीरायनम॑सावि धेमते। यच्छंचयोश्चम रायजेपितातर्दश्यामतवरुद्रप्रणीतौ । मानों महातमुतमानौअर्भकं मानउक्षतमुतमा उक्षितं । मानौवधीःपितरंमो तमातरप्रियामानस्तुनुवौरुद्ररीरिषः । मार्नस्तोकेतनयेमानआयुषिमा ·रेमियायचनौवास्तव्या॑यचवास्तुपायंच ॥७॥ नमःसोमायचरुद्रा यचनमस्ताचार्यचारुणार्यचनमः शंगायचपशुपतयेचनम॑नायचभी मायचनमौअग्रेवधायचरेवधायच नमोहंत्रेचहनीयसेचनोवृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्योनमस्तारायनमःशंभवेचमयोभर्वच नमःशंकरायचमयस्क रायचनमःशिवायंचशिवतरायचनमस्तीर्थ्यांयच कूल्यायचनमःपार्या यचावायायचनमःमृतरणायचोत्तरैणायच नमआतार्यायचालाद्यायच नमःशप्प्यायचफेन्यायचनमःसिकायचप्रवाह्यायच ॥८॥ नमइरि पायचप्रपायचनमःकिरशिलार्यचक्षयणायचे नमःकपर्दिनैचपुल स्तयेचनमोगोट्यायचगृह्यायचनमस्तल्प्यायचगेह्यायचनमः काट्याय चगहरेष्ठायचनमौहायचनिष्प्यायचनमःपासव्यायचरजस्या यचनमःशुप्क्यायचहरित्यायचनमोलोप्यायचोलप्यायचनमऊयाय ।

·चसूायचनमःपीयचपर्णशद्यायच नौपगुराणायचाभिन्नुते चनमआख्खिदतेचप्रख्खिदुतेच नौवःकिरिकेभ्योदेवाना रहदयेभ्यो नमौविक्षीणकेभ्योनमौविचिन्वत्केभ्यो नमआनिर्हतेभ्योनमआमीवत्के भ्यः॥९॥ द्रापेअंघसस्पतेदरि,नीललोहित । एषांपुरुषाणामेषांप शूनांमार्मारोमोएषांकिंचनाम॑मत् । यातेरुद्रशिवातनूःशिवाविश्वाह भैषजी ॥ शिवारुद्रस्यभेषजीतांनोमृडजीवसे ॥ इमाररुद्रायतवसै कपर्दिनेक्ष्यहीरायप्रभरामहेमतिं । यर्थानःशमसद्विपदेचतुष्पदेविश्वपु ष्ट्रयामअस्मिन्ननातुरं । मुडानौरुद्रोतनोमय॑स्कृधित्यहीरायनमसावि धेमते । यच्छंचयोश्चम रायजेपितातर्दश्यामतवरुद्भुप्रणीतौ । मानौ महांतमुतमानौअर्भकं मानउक्षतमुतमा उक्षितं । मानौवधी:पितरंमो तमातरैप्रियामा स्तनुवौरुद्ररीरिषः । मानस्तोकेतनयेमानआर्युषिमा ·नोगोपुमानोअश्वपुरीरिषः । वीरान्मानौरुद्रभामितोवधी विष्मतोन मसाविधेमते । आरात्तैगोन्नतपूरुषनेत्यहीरायसुन्नमस्मेतॆअस्तु । रक्षाचनोअधिचदेवब्रूह्यर्धाचनःशर्मयच्छद्विवहाँः । स्तुहिश्रुतंगर्लस इंयुानंमुगंनभीममुपहनुमुग्रं । मडारिनेरुद्रस्तानोअन्यतैअस्म निवपंतुसैनाः । परिणोरुद्रस्यहेतिरैणक्तुपरित्वेषस्य॑दुर्मतिरघायोः । अवस्थिरामघव॑यस्तनुष्यमी स्तोकायतनयायमृडय । मीढुष्टमशि वतमशिवोनःसुमनाभव । परमेवृक्षआयुधंनिधायकृत्तिवानुआचर पिनाकविभ्रदार्गहि । विकिरिदविलौहितनमस्तेअस्तुभगवः । यास्तै सहस्र हेतयोऽन्यमुस्मन्निवपंतुताः । सहस्रोणिसहस्रधा हुवोस्तव तयः । तासामीशानोभगवःपराचीनामुखाकृधि ॥ १० ॥ सह स्राणिसहस्रशोयेरुद्राअधिभूम्यौ । तेपासहस्रयोजनेवधानितन्म ·सि । अस्मिन्म॑हुत्यर्णवेऽतरिक्षेभवाअधि । नीलग्रीवाःशितिकंठाश अधःक्षमाचराः । नीलग्रीवाःशितिकंठादिवररुद्राउपश्रिताः । येवु क्षेपुंसस्पिर्जरानीलग्रीवाक्लिौहिताः । येभूतानामधिपतयोविशिखासः कपर्दिनः । येअन्नैपुविविध्यतिपात्रेषुपिवतोजनान् । येपथांपथिरक्षय ऐलवुदायव्युधः।येतीर्थानिप्रचरैतिसुकावतोनिगिणः । यएतावतश्च भूया सदिशौरुद्रावितस्थिरे ॥ तेषासहस्रयोजनेवधवानितन्म सि। नमौद्रेन्योयेपृथिव्यायतरिक्षेयेदिवियेपामन्नंवातौवर्षमिव॒स्ते दशप्राचीर्दर्शदक्षिणादर्शप्रतीचीर्दशोदीचीर्दशोस्तेियोनम स्तेनौमृडयंतुतेयहिष्मोययनोद्वेष्टितंवोजभैदधामि ॥११॥ ॥ॐ अन्ना विष्णूसजोषसेमावर्धतुवांगिरः । द्युम्नैर्वाजेभिरागतं । वार्जश्वमेप्रस वश्यमेप्रय॑तिश्चमेप्रसितिश्चमेधीतिश्चमेक्रतुश्चमे स्वरश्चमेश्लोकश्वमेश्रा ·वश्वमेश्रुतिश्चमे॒ज्योतिश्चमेसुर्वश्चमेप्राणश्चमेपानश्चमेव्यानश्चमेसुश्चमे चित्तंचमआधीतंचमेवाक्च मनश्चमेचक्षुश्चमेश्रोत्रंचमेदक्षश्चमेवलैच मओज॑श्चमेसहश्चमआयुश्चमे जराचमआत्मार्चमेतुनूश्चमेशमैचमेवमै चमेंगोनिचमेस्थानिचमेपरू षिचमेशरीराणिचमे ॥ १ ॥ ज्यैष्ठ्ये चमआधिपत्यंचमेमन्युश्चमेभामश्चमेर्मश्चमेम्भश्चमेजेमार्चमे महिमा चमेवरिमार्चमे प्रथिमार्चमेवव्र्चमेद्राघुयार्चमे वृद्धचमेदृश्चिमेस त्यंचमेश्रुद्धाचमेजगच्चमेधनंचमेवशश्चमे त्विर्षिश्चमेकीडाचमेमोद श्वमेजातंचमेजनिष्यमाणंचमेसूक्तंचमेसुकृतंचमे वित्तंचमेवेद्यचमभू तंचमेभविप्यच्चमेसुगंचमेसुपर्थचमऋद्धचमऋदिश्वमेक्लुप्तंचमेकृतिश्च मेमतिश्चमेसुमतिश्चमे ॥२॥शंचमेमयश्चमेप्रियंचमेनुकामश्चमेकाम श्चमेसोमनसश्चमेभद्रंचमेश्रेयश्चमेवस्य॑श्चमेयशश्चमे भगेश्चमेद्रविणंच ·मयंतार्चमेधर्ताचमेक्षेमश्चमे धृतिश्चमे॒विश्वचमेमहेश्चमेसंविच्चमेज्ञात्रंच मेसूर्यप्रसूश्चमेसीरैचमेलयश्चमऋतंचमेमृतैचमे यक्ष्मंचमेनामयच्च मेज़ीवार्तुश्चमेदीर्घायुत्वंचमेनमित्रंचमे भयंचमेसुगंचमेशयनंचमेसू पार्चमेसुदिनैचमे ॥ ३॥ ऊर्कमेसूनृताचमेपर्यश्चमेरसंश्चमेघृतंचमे मधुचमेसग्धिश्चमेसपीतिश्चमे कुषिश्चमेदृष्टिश्चमेजैत्रैचमऔचिंचमे एयिश्चमेरायश्चमेपुष्टंचमेपुष्टिश्चमेवभुचमेघभुचमेवहुचमे भूय॑श्चमेपू गचमे पूर्णतरचमे क्षितिश्चमेकूर्यवाश्चमेन्नैचमेक्षुच्चमेवीहर्यश्चमेयाश्च मेमाश्चिमे॒तिलाश्वमेमुद्गाश्चमेखल्वाश्चमेगोधूश्चिमेमसुरोश्चमे प्रियं गवश्युमेणवश्चमेश्यामाकोश्चमेनीवारोश्चमे ॥४॥ अश्माचमेमृत्तिका चमेगिरयश्चमेपर्वताश्चमेसिकताश्चमे वनस्पतयश्चमेहिरण्यंचमेयश्चमे सीसँचमे॒त्रपुंश्चमेश्यामंचमेलोहंचमेनिश्चमआपश्चमे वीरुधश्चमओष ·धयश्चमेकृष्टपच्यचमेकृष्टपच्यचमेग्राम्याश्चमे पुशवआरण्याचयज्ञेने कल्पंतांवित्तंचमेवितिश्चमेभूतंचमेभूर्तिश्चमे वसुचमेवसतिश्चमेकर्मच शक्तिश्चमेधैश्चमएमश्चमइतिश्चमेगतिश्चमे॥५॥ अग्निश्चमुइंद्रश्च मेसोम॑श्चमइंद्रश्चमेसविताचमुइंद्रश्वमे सरस्वतीचमइंद्रेश्चमेपूषाचमई दृश्यमेवृहस्पतिश्चमइंद्रश्चमे मित्रश्चमइंद्रेश्चमेवरुणश्चमइंद्रश्चमेत्वष्टा चमइंद्रेश्चमेधाताचमुइंश्वमे॒विष्णुंश्चमइंद्रश्वमे॒श्विनौचमुइंद्रेश्चमे मुरु तश्चमइंद्रश्वमेविश्चमेदेवाइंद्रश्चमे पृथिवीचमइंद्रेश्चमेंतरिक्षंचमुइंद्र श्वमेघौश्यमइंद्रश्वमे॒दिर्शश्चमइंश्चमेमूर्धाचमुइंद्रेश्चमे प्र॒जाप॑तिश्चम इंद्रश्चमे ॥६॥ अशुश्चमेरश्मिश्चमेदाभ्यश्चमेधिपतिश्चमउपाशुश्चे मेंतर्यामश्चमऐंद्रवायवर्धमेमैत्रावरुणयमआश्विनश्चमे प्रतिप्रस्थान श्वमेशुक्रर्थमेमुथीर्चमआययणश्चमेवैश्वदेवश्चमे ध्रुवर्थमेवैश्वानरचम ·ऋतुग्रहाचमेतिग्राह्याश्चमऐंद्रामश्चमेवैश्वदेवश्चमे मरुत्वतीयांश्चमेमा हेद्रश्चमआदित्यश्चमे सावित्रश्चमेसारस्वतश्चमेपौष्णश्चमेपानीवतश्च मेहारियोजनश्चमे ॥७॥ इध्मश्चमेबुर्हिश्चमेवेदिश्वमेधिणियाश्चमेस्तु चश्चमेचमसाश्चमेग्राणिश्यमे स्वरवश्चमउपरवाश्चमेऽधिषवणेचमेद्रो णकलशश्चमेवायव्यानिचमेपूतचमआधवनीयश्चम आधिंचमेह विर्धा चमे ग्रहाश्चमेसर्दश्चमेपुरोडाशांश्चमेपचूताश्चमेवभृथश्चमेस्वगा कारचमे ॥८॥ अग्निश्चमेघर्म_मेर्कश्चमेसूर्यश्चमेप्राणश्चमेश्वमेधच मेपृथिवीचमेऽदितिश्यमे दितिश्चमेद्योश्चमेशरीरंगुलयोदिशश्वमेय॒ज्ञे नकल्पंताक्र्चमेसामैचमेस्तोम॑श्चमेयर्जुश्चमे दीक्षाचमेतप॑श्चमऋतु श्यमेतंर्चमेहोरात्रयोर्तृष्ट्यावृहद्रथतरेचमेय॒ज्ञेन॑कल्पेतां ॥९॥ गी श्वमे वत्साश्चमेव्यर्विश्वमेव्यवीचमेदित्यवाट्चमेदित्यौहीच पंर्चावि ·श्वमपंचावीचमेत्रिवत्सश्चमेत्रिवत्सार्चमे तुर्यवाट्चमेतु?हीचमेपष्टवा चमेपष्ठीहीचमक्षार्चमेवशार्चमऋपभश्चमेवेहच्चमेऽनड्वान्चमेधेनुश्चम आयुर्यज्ञेनंकल्पतांाणोयज्ञेनेकल्पतामपानीय॒ज्ञेनकल्पतां व्यानोयज्ञे नकल्पतांचक्षुर्यज्ञे कल्पताश्रोत्रयज्ञे कल्पतां मनौय॒ज्ञेनैकल्पतांवा ग्यज्ञेनकल्पतामात्मायज्ञे कल्पतांयज्ञोयज्ञेनकल्पतां ॥१०॥ एकाच मेतिस्रथमपंचचमेसप्तचमेनवैचमएकादशचमे त्रयोदशचमेपंचदश चमेसप्तदेशचमेनर्वदशचमएकविशतिश्चमेनोविश्शतिश्चमे पंच विश्शातिश्चमे सप्तविशतिश्चमेनविशतिश्चमएकत्रिशच्चमेत्रय स्त्रिश्शश्चमेचतस्रश्वमेष्टोचमेद्वादशचमे षोडशचमेविशतिश्चमेचतु विशतिश्चमेष्टाविशतिश्चमे द्वात्रिशचमेट्विशचमेचत्वारिए शचमे चर्तुथल्यारिशचमेऽष्टाचत्वारिशचमेवाजेश्चप्रसवश्चापिज - ·नाम ॥ श्क्रतुश्सुव॑श्च मूर्धाचव्यनियश्चात्यायनश्चात्यश्चभौवनश्चभुवनश्चा धिपतिश्च ॥ ११॥ इडादेवहूर्मनु० ॥ ॥ अथ देवेमंत्रप्रारंभः ॥ श्रीगणेशायनमः॥॥ॐमूर्धा दिवोअरर्तिपृथिव्यावैश्वानरमृताय॑जात मग्निं ॥ कवि सम्राजमतिथिजनानामासन्नापात्रैजनयंतदेवाः ॥१॥ ममतुनःपरिज्मावसर्हाममत्तुवातो पांवृषण्वान् । शिशीतर्मिंद्रापर्वता युवन्नस्तन्नोविश्चैवरिवस्यंतुदेवाः ॥२॥ सवुघ्नादाष्टजनुपाभ्यग्रंबृहस्प तिर्देवतायस्यसम्राट् ॥ बुन्नाद्योअग्रेमभ्ययोजसाबृहस्पतिमाविवासं तिदेवाः ॥ ३॥ वायुस्ताअग्रेप्रमुमोक्तुदेवःप्र॒जाप॑तिःजयसिंविदा नः॥ प्रमुंचानाभुवनस्यरेतौगातुंधत्तयजमानायदेवाः ॥ ४॥ जा तवेदोवपयागच्छदेवान्त्वरहिहोतांप्रथमोवभूर्थ ॥ घुतेनत्वंतनुवौवध ·यस्य॒खाहाकृत हुविरदंतुदेवाः॥५॥ शतंर्चिनःसहस्रचसाक रहथो अप॒त्यसुरस्यवीरान् ॥ उतमातामहिषमन्ववेनदुमीत्वजितिपुत्रदे वाः ॥६॥ यज्ञेन॑य॒ज्ञमयजंतदेवास्तानिधर्माणिप्रथमान्यासन् ॥ तेह नाकैमहिमानःसचंतेयत्रपूर्वसाध्याःसंतिदेवाः ॥७॥ बृहस्पतेसवित र्बोधयन सरशितंचित्संतरारसशिंशाधि ॥वर्धयैनंमहुतेसौभगाय विश्वएनमनुमदंतुदेवाः ॥ ८॥ यईशैअस्यढिपदश्चतुष्पदःकस्मैदेवा यहुविपाविधेम ॥ यआत्मदाबलदायस्यविश्वउपासतेप्रशिर्पयस्यदेवाः ॥९॥ येसहारसिसहसासहतेरेजतेअग्नेपृथिवीमुखेभ्यः ॥ विश्वेदे वाविश्वेदेवाः॥ १०॥ अपामतिदुर्मतिवाधमानारायस्पोपैयज्ञपतिमा भजतीसुवेर्धेहियजमानायपोपमुश्विनाध्व!सादयतामहा ॥ अग्नेः पुरीपमसिदेवयानीताल्लाविश्वेअभिणंतुदेवाः ॥११॥ मर्माणितेवर्म ·भिश्छादयामिसोमस्त्वाराजामृतेनाभिवस्तां ॥ उरोर्वरीयोवरीवस्तेअ स्तुजयतत्वामनुमदंतुदेवाः ॥ १२॥ प्रजापतेस्तपसावावृधानःसद्यो जातोदधिषेयज्ञमने ॥ स्वाहाकृतेनहविषांपुरोगायाहिसाध्याहविरदंतु देवाः ॥ १३ ॥ तद्राणांग्रहुत्वं ॥ देवतावाए॒तायजमानस्यगृहेगृह्यं ते ॥ यद्ग्रहाः ॥ विदुरैनंदेवाः ॥ १४ ॥ तदिष्टिनामिष्टित्वं ॥ एष्टयो हुवैनाम ॥ ताइष्टयइत्याचक्षतेपरोक्षेण ॥ परोक्षप्रियाइवहिदेवाः ॥१५॥ दुशहूतोवैनामैपः ।। तंवाएतंदशहूतरसंत ॥ दशहोतेत्याचक्षतेपरो क्षण ॥ परोक्षप्रियाइवहिदेवाः ॥ १६॥ सप्तहूतोहुवैनामैपः ॥ तंवाए तरसुप्तहूतसंत ॥ सप्तहोतेत्याचक्षतेपरोक्षेण ॥ परोक्षप्रियाइवहि देवाः ॥ १७॥ पद्धृतोचैनामैपः॥ तंवाएतरषद्धृतरसंत ॥ पड्डोतेत्या चक्षतेपरोक्षण॥ परोक्षप्रियाइवहिदेवाः॥१८॥पंचहूतोहुवैनामैपः॥

·तंवाएतपंचहूतरसंत ॥ पंचहोतेत्याचक्षतेपुरोक्षेण ॥ पुरोक्षप्रिया इवहिदेवाः ॥ १९॥ चतुर्हतोहवैनामैषः ॥ तंवाएतंचतुहूतरसंत ॥ चतुोतेत्याचक्षतेपरोक्षेण ॥ परोक्षप्रियाइवहिदेवाः ॥२०॥ आशिक्ष तोनशैकिम॥मेदवतायजमानाः॥स्नुचाज्येन॒जुह्वतः॥अकामावौवि श्वेदेवाः॥२१॥ नहिस्पशमविहन्नन्यमस्मात् ॥ वैश्वानराप्रएतार्रम मेः ॥ अथैममंथनमृतममूराः ॥ वैश्वानरक्षेत्रजित्यायदेवाः ॥ २२ ॥ उपतेगाइवाकरं ॥ वृणीष्वर्दुहितर्दिवः॥ रात्रीस्तोमनजिग्युषर्षी ॥ देवीं वाचमजनयंतदेवाः ॥ २३ ॥ सहिवेदयाहुविः ॥ शिवाअस्मभ्य मोषधीः ॥ कृणोतुविश्वचर्षणिः ॥ भद्रांनःश्रेयःसमनैप्टदेवाः॥२४॥ अयय॒ज्ञोवर्धतांगोभिरश्वैः ॥ इयंवेदिःस्वपथ्या॑सुवीरो ॥ इदंबर्हिराति बहीण्य॒न्या ॥ इमंयज्ञविश्वअवंतुदेवाः ॥ २५॥ देवंदेवायजा!

·वि ॥ कामिहैकाःकइमेपतंगाः ॥ माथालाःकुलिपरिमापतंति ॥ अना वृतैनान्प्रधमंतुदेवाः ॥ २६ ॥ स्तोमैसप्तदशेस्तुतं ॥ वैरूपेणविशौ जैसा॥हुविरिद्रेवोदधुः ॥ शारदेनर्तुनादेवाः ॥२७॥ एकविशऋ भवःस्तुतं ॥ वैराजेनःश्रियाश्रियै ॥ हविरिंद्रेवयौदधुः ॥ हेमंतेनुर्तुना देवाः ॥ २८ ॥ मरुतस्त्रिणवेस्तुतं ॥ बलैनशक्करीःसहः ॥ हविरिंद्रेव यौदधुः। शैशिरेणर्तुनादेवाः ॥ २९ ॥ आदित्यान्काममव॑सेहुवेम ।। येभूतानिजनयंतोविचिख्युः ॥ सीदतुपुत्राअदितेरुपस्थ ॥ स्तीर्णब हिहविरायदेवाः ॥ ३०॥ आवृत्रहणागीभिर्विप्रः ॥ ब्रह्मणस्पते त्वमस्ययंता ॥ सूक्तस्य॑वोधितनयंचजिन्व ॥ विश्वतद्रंयदुवंतिदेवाः ॥ ३१ ॥ नराशसोनास्पति!अच्यात् ॥ आयेवामस्यसंगथेरयी णां ॥ प्रियादेवस्य॑सवितुःस्या॑म ॥ आनोविश्वेअस्क्रांगमंतुदेवाः ॥

·॥ ३२ ॥ शमभिषाचःशमुरातिषाचः ॥ शंनौदिव्या पार्थिवाःशंनो अाः ॥ येसवितुःसत्यसवस्यविश्वै ॥ मित्रस्य॑वतेवरुणस्यदेवाः ॥ ॥ ३३ ॥ याचवैशंतीस॒तासुचीर्याः ॥ यासामषाढामधुंभक्षयति ॥ तानआपःशस्योनामवंतु ॥ तन्नोविश्वेउपशृण्वंतुदेवाः ॥३४॥ तौ देवेभ्याकृणुतोदीर्घमायुः ॥ शुतरसहस्राभेषजानिधत्तः ॥ यज्ञंनोरा जावरुणउपयातु ॥ तन्नोविश्वेअभिसंयतुदेवाः ॥ ३५॥ श्रेष्ठौदेवाना मुतमानुषाणां ॥ तंबामणाःसोमपाःसोम्यासः ॥ प्रोप्ठपदासौअभिर क्षतिसर्वे ॥ चत्वारएकमभिकर्मदेवाः ॥ ३६ ॥ लोकस्यराजामहतो महानहि ॥ सुगंनःपंथामभयंकृणोतु ॥ यस्मिन्नक्षत्रेयमएतिराजो ॥ यमिन्नेनमभ्यर्षिचंतदेवाः ॥ ३७॥ यथादेवतमेवप्रसौति ॥ दैव्यस्य चमानुषस्य॑चव्यावृत्यै ॥ त्रिरोह ॥ त्रिषत्याहिदेवाः ॥ ३८ ॥ यएव ·देवानांशहविष्कृतः ॥ तान्ह्वयति ॥ त्रिर्दयति ॥ त्रिषत्याहिदेवाः ॥३९॥ तद्ब्रह्महणनात्यच्यवत ॥ अंतर्वेदिनियत्यवरुध्यै ॥ उल्म केनाभिग्रह्णातिवृतत्वार्य ॥ शतकामाइवहिदेवाः॥४०॥तेषांतोग धेय॥ तानेवतेनप्रीणाति ॥ वैश्वदेव्यर्चा ॥ एतेहि विश्वेदेवाः॥४१॥ सद्योजातोयमिमीतयज्ञं ॥ अग्निर्देवानामभवत्पुरोगाः ॥ अस्यहोतुः प्रदिश्युतस्य॑वाचि ॥ स्वाहाकृतरहुविरदंतुदेवाः ॥४२॥ आमन्वा न्सौमघृतवानहिभूत्वा ॥ देवानगच्छसुवैदियजमानायमॉ॥ इराभू तिःपृथिव्यैरसोमोत्तमीत् ॥ देवाःपितरःपितरोदेवाः ॥४३॥ यज्ञि यायज्ञविचतिशंच ॥ ओपधीरापइहशकरीश्च ॥ योमाहृदामनसाय चवाचा ॥ योब्रह्मणाकर्मणादृष्टिदेवाः ॥ ४४ ॥ विच्छिनझिविधृती भ्यारसपत्नान् ॥ जातानभ्रारीव्यान्येचजनिप्यमाणाः ॥ विशोयंत्रा ·भ्यांविधमाम्येनान् ॥ अहरस्वानामुत्तमौसानिदेवाः ॥ ४५ ॥ उषा श्रुतस्मैनिघुक्क ॥ सर्वपापरसमूहतां ॥ योनःसपनोयोरणः ॥ मर्तों भिदासतिदेवाः॥४६॥ अन्नविराट् ॥ विराजैवान्नाद्यमवरंधे ॥ वेधा विभज्यदेवतांजुहोति ॥त्र्यावृतोवैदे॒वाः ॥४७॥ अस्मिन्नेवतल्लोके कान्दिधाति ॥ तस्मादस्मॅिल्लोकेवहवःकामाः ॥ त्रयाणांत्रयाणास हवपाजुहोति ॥ व्यावृतोदेवाः ॥ ४८ ॥ राजामहिमा ॥ यहपां महिम्नोभयतःपरियति ॥ यजमानमेवराज्येनोभयतःपरिगृह्णाति ॥ पुरस्तात्स्वाहाकारावाअन्येदेवाः ॥ ४९ ॥ एतद्वैतदेवाएतावतां ॥ पशुंभूतंमेधायार्लभंत ॥ यज्ञमेव ॥ यज्ञेन॑य॒ज्ञमयजंतदेवाः ॥५०॥ तेनमेतप ॥ तेनमेज्वल ॥ तेनमेदीदिहि ॥ यावढेवाः ॥ ५१ ॥ वासौददाति ॥ तेनायुःप्रतिरते ॥ वेदितुतीयेयजेत ॥ विषयाहिदे ·वाः ॥५२॥ कृशानुर्विश्वावसुः ॥ मूर्धवान्त्सूर्यवर्चाः ॥ कृतिरित्येका दशगंधर्वगणाः ।। देवाश्चमहादेवाः ॥५३॥ एवाहिवायो॥ एवाही द्र॥ एवाहिपूंपन् ॥ एवाहिदेवाः ॥५४॥ भुवनंदेवसूर्वरीः॥ आदि त्यानदितिदेवीं ॥ योनिनोर्ध्वमुदीपत ॥ भद्रंकर्णेभिःशृणुयामदेवाः ॥५५ ।। उपायुतान्निघुक्च ।। सर्वपापसमूहतां॥ योनःसपनोयो रणः । मौभिदासतिदेवाः ॥५६॥ ऋतस्य॑प॒देकवयोनिपौति ॥ अं ताप्रविष्टंकारमेतं ॥ अंतश्चंद्रमसिमनसाचरतं ॥ सहैवसंतनविजान तिढेवाः ॥५७ । शुक्रःप्रवद्वान्प्रदिशश्चतस्रः । तमेवंविद्वानमृतइह भवति ॥ नान्यःपंथाअर्यनायविद्यते ॥ यज्ञे यज्ञमयजंतदेवाः ॥५८॥ अराजाधिराजायप्रसह्यसाहिने ॥ नौवयंवैश्रवणायकुर्महे ॥ समे कामान्कामुकाायमौ ॥ कामेश्वरोवैश्रवणोददातु ॥ कुबेरायवैश्रयणा ·. । य॥ महाराजायनमः ॥ ॐवस्ति ॥ साम्राज्यभौज्यस्वाराज्यं वैराज्यं पारमेष्ट्यराज्यमाहाराज्यमाधिपत्यमयसमंतपर्यायीस्यात् सार्वभौमः सार्वायुषआंतादापरार्धात् ॥ पृथिव्यैसमुद्रपर्यंतायाएकराळिति ॥ तद प्येषश्लोकोभिगीतोमरुतः परिवेष्टारो मरुत्तस्यावसन्गृहे ॥ आविक्षि तस्यकामप्रेर्विश्वेदेवाःसभासदइति ॥ विश्वतश्चक्षुरुतविश्वतोमुखोवि श्वौहस्तउतविश्वतस्पात् ॥ संवाहुभ्यांनमतसंपतत्रैवापृथिवीज़ नयन्देवएकः ॥ योवैतांब्रह्मणोवेद ॥ अमृतेनावृतांपुरीं ॥ तस्मैब्रह्मच ब्रह्माच ॥ आयुःकीर्तिपूजांददुः ॥ इति देवेमंत्राः समाप्ताः॥ ॥ इदं पुस्तकं मुंबर पांडुरंग जावजी इत्येतैः स्वीये "निर्णयसागरा" ख्यमुद्रणं. यन्त्रालये मुद्रयित्वा प्रकाशितं । शाके १८५३. सन १९३२. Publisher:-Pandurang Jawall, at the "Nirnaya-sager" Press, Punter.-Ramchandra YesuShedge, S 26-28, Kolbhat Lane, Bornbay.

·कता
Goao@ogoäo Goro
चाएGO काजल
॥ इति हिरण्यकेशीयो नित्यविधिः॥
COLORSCODog
R-SHIRS-8-32-33
onogकण्वनाDadagao27630-

·vie
॥ अथ हिरण्यकेशी देवे प्रारंभः ॥
मूल्यं १ आणका

·श्रीगणेशायनमः ॥ ॐमूर्धानंदिवोअरर्तिपृथिव्यावैश्वानरमृतार्यजात मुग्निं ॥कवि सम्राजमतिथिजनानामासनापानजनयंतदेवाः ॥ १॥ ममतुनःपरिज्मावसर्हाममत्तुवातौ पांवृषण्वान् ॥ शिशीतमिंद्रापर्वता युव॑नस्तन्नोविश्चैवरिवस्यंतुदेवाः ॥२॥ सवुघ्नादाप्टजनुषाभ्यग्रंबृहस्प तिर्देवतायस्य॑सम्राट् ॥ बुनायोअग्रमभ्योजसाबृहस्पतिमाविवासं तिदेवाः ॥ ३ ॥ वायुस्तारअग्रेप्रमुमोक्तुदेवःप्रजापतिःप्रजासंविदा नः॥ प्रमुंचानाभुवनस्यरेतौगातुंर्धत्तयजमानायदेवाः ॥ ४॥ जा तवेदोवपयोगच्छदेवान्त्वरहिहोताप्रथमोवभूर्थ ॥ घृतेनत्वंतनुवौवर्ध यस्वखाहाकृत रहविरदंतुदेवाः॥५॥शतंवर्चिनःसहस्रंचसाकरहुथो अप॒त्यसुरस्यवीरान् ॥ उत्तमातामहिषमन्यवेनदमीत्वजिहतिपुत्रदे वाः॥६॥ यज्ञेनयज्ञमयजंतदेवास्तानिधर्माणिप्रथमान्यासन् ॥ तेह ·नाकमहिमानःसचंतेयपूर्वसाध्याःसंतिदेवाः ॥७॥ बृहस्पतेसवित वोधयैन सर्शितंचित्संतरासशिंशाधि॥ वर्धयैनंमहुतेसौभगाय विश्वएनमर्नुमदंतुदेवाः ॥ ८॥ यईशेअस्यद्विपदश्चतुष्पदुःकस्सैदेवा यहुविषाविधेम ॥ यआत्मदावलदायस्यविश्वउपासतेप्रशिषयस्यदेवाः ॥९॥ येसहारसिसहसासहतेरेजतेअग्नेपृथिवीमुखेभ्यः ॥ विश्वेदे वाविश्वेदेवाः ।। १० ।। अपामतिदुर्मतिंवाधमानारायस्पोयज्ञपतिमा भजतीसुर्वर्धेहियजमानायपोपम॒श्विनाध्व!ौदयतामिहत्वा ॥ अग्नेः पुरीपमसिदेवयानीतांत्वाविश्वेअभिणंतुदेवाः ॥११॥ मर्माणितेवर्म भिश्छादयामिसोम॑स्त्वाराजामृतैनाभिवस्तां ॥ उरोर्वरीयोवरिवस्तेअ स्तुजयतत्वामनुमदंतुदेवाः ॥ १२॥ प्रजापतेस्तपसावावृधानःसद्यो जातोदधिपेयज्ञमने ॥ स्वाहाकृतेनहविर्षापुरोगायाहिसाध्याहुविरदंतु ·देवाः ॥ १३ ॥ तद्रोणांग्रहुत्वं ॥ देवतावाएतायजमानस्यगृहेग़ां ते ॥ यद्गाः ॥ विदुरैनदेवाः ॥ १४ ॥ तदिष्टीनामिष्टित्वं ॥ एष्टयो हुवैनाम॥ताइष्टयइत्याचक्षतेपरोक्षण॥पुरोक्षप्रियाइवहिदेवाः ॥१५॥ दशहूतोहुवैनामैपः ॥ तंवाएतंदशहूतरसंत ॥ दशहोतेत्याचक्षतेपरो क्षण ॥ परोक्षप्रियाइवहिदेवाः ॥ १६ ॥ सप्तहूतोहुवैनामैषः॥ तंवाए तरसप्तश्तरसंत ॥ सप्तहोतेत्याचक्षतेपरोक्षण ॥ परोक्षप्रियाइवहि देवाः ॥ १७॥ पर्दूतोहुवैनामैपः॥ तंवाएतष तरसंत ॥षहोतेत्या चक्षतेपरोक्षेण ॥ पुरोक्षप्रियाइवहिदुवाः॥१८॥पंचहूतोहवैनामैषः॥ तंवाएतपंचहूतरसंत ॥ पंचहोतेत्याचक्षतेपरोक्षेण ॥ परोक्षप्रिया इहिदेवाः ॥ १९ ॥ चतुर्हतोहुवैनामैषः ॥ तंवाएतंचतुर्हत संतं ॥ चतुझेतेत्याचक्षतेपरोक्षेण ॥ परोक्षप्रियाइवहिदेवाः॥२०॥आशिक्ष ·तोनशैकिम॥मेदखतायजमानाः॥सुचाज्येनजुह्वतः॥अकामावौवि श्वेदेवाः॥२१ ॥ नहिस्पशमविदन्नन्यमस्मात् ।। वैश्वानरापुरएतारम मेः ।। अर्थममंथनमृतममूराः ॥ वैश्वानरंक्षेत्रजित्यायदेवाः ॥२२॥ उपतेगाइवाकरं ।। वृणीप्वटुंहितर्दिवः ॥ रात्रीस्तोमनजिग्युषी ॥ दे वींवाचमजनयंतदेवाः ॥ २३ ॥ सहिवेद्याहुविः ॥ शिवाअस्मभ्य मोपंधीः ॥ कुणोतुविश्वचर्षणिः ॥ भद्रांनःश्रेयासमनैप्टदेवाः॥२४॥ अयंयज्ञोवर्धतांगोभिरश्वैः ।। इयंवेदिःस्वपत्यासुवीरां ॥ इदंवहिरति वहीं प्यन्या ॥ इमंयज्ञविश्वेअवंतुदेवाः ॥ २५ ॥ देवंदेवायजा वि॥ कामिहेकाःकड़मेपतंगाः॥ मांथालाकुलिपरिमापतंति-॥ अना वृतैनान्प्रधमंतुदेवाः ॥ २६ ॥ स्तोमैसप्तदशेस्तुतं ॥ वैरूपेणविशोज सा॥ हविरिंद्रेवयोदधुः ॥ शारदेनर्तुनादेवाः ॥ २७॥ एकविशऋ ·भवःस्तुतं ॥ वैराजेनः श्रियाश्रिये ॥ हविरिंद्रेवयोदधुः ॥ हेमतेनुर्तुना देवाः ॥ २८ ॥ मरुतस्त्रिणवेस्तुतं ॥ वलनशकरी सहः॥ हुविरिंद्रेव यौदधुः॥ शैशिरेणर्तुदेवाः॥२९॥ आदित्यान्काममव॑सेहुवेम॥ये भूतानिजनयंतोविचिख्युः ॥ सीदतुपुत्राअदितेरुपस्थ ॥ स्तीर्णवर्हिर्ह विरद्यायदे॒वाः ॥ ३०॥ आवृत्रहणागीर्भिविप्रः ॥ ब्रह्मणस्पतॄत्वम स्ययंता ॥ सूक्तस्यवोधितनयंचजिन्व ॥ विश्वंतद्रंयदुवंतिदेवाः ॥ ३१ ॥ नराशसोनास्पति!अव्यात् ॥ आयेवामस्यसंगथेरयी णां ॥ प्रियादेवस्यसवितुःस्याम ॥ आनोविश्वेअस्क्रांगमंतुदेवाः ।। ॥३२॥ शमभिषाचःशमुरातिषाचः ॥ शंनोदिव्या पार्थिवाःशंनोअ प्याः ॥ येसवितुःसत्यसंवस्य॒विश् ॥ मित्रस्यवृत्तेवरुणस्यदेवाः ॥ ॥ ३३ ॥ याचवैशंतीरुतासचीर्याः ॥ यासामषाढामधुंभक्षयति ॥

·तानुआपःशस्योनार्भवतु ॥ तन्नोविश्वेउपशृण्वंतुदेवाः ॥ ३४॥ तो देवेभ्यःकृणुतोदीर्घमायुः ॥ शतसहस्राभेपजानिधत्तः॥ यज्ञनोरा जावरुउपयातु ॥ तन्नोविश्वेअभिसंयतुदेवाः ॥ ३५॥ श्रेष्ठौदे॒वाना मुतमानुषाणां ॥ तंबामणाःसोमपाःसोम्यासः ॥प्रोष्ठपदासौअभिर क्षतिसर्वे ॥ चत्वारएकमभिकर्मदेवाः ॥ ३६॥ लोकस्यरामिहतोम हाहि ॥ सुगंन पंथामभयंकृणोतु ॥ यस्मिन्नक्षत्रेयमएतराजा ॥ य स्मिन्नेनमभ्यर्षिचंतदेवाः ॥ ३७॥ यथादेवतमेवप्रसौति ॥ दैव्य॑स्य चमानुपस्य॑चव्यारत्यै ॥ त्रिरोह ॥ त्रिषत्याहिदे॒वाः ॥ ३८ ॥ यए वदे॒वाना हविष्कृतः ॥ तानह्वयति ॥ विह्नयति ॥ त्रिपत्याहिदेवाः ॥ ३९ ॥ तद्ब्रह्महणनात्यच्यवत ॥ अंतर्वेदिनि यत्सर्वरुध्यै ॥ उल्, केनाभिगृहातिशृतत्वाय ॥ शुतकोमाइवृहिदे॒वाः॥४०॥ तेषांता ·गधेय ॥ तानेवतेनेप्रीणाति ॥वैश्वदेव्यर्चा॥ एतेहिविश्वेदेवाः ॥४१॥ सद्योजातोव्यमिमीतय॒ज्ञं ॥ अग्निर्देवानामभवत्पुरोगाः॥अस्यहोर्तुःपू दिश्यतस्यैवाचि॥ स्वाहाकृतरहुविरदंतुदेवाः ॥ ४२ ॥ आत्मन्वान्त्सो मधृतवानहिभूखा ॥ देवानगच्छवियजमानामा ॥ इराभू तिःपृथिव्यैरसोमोक्रमीत् । देवाःपितरःपितरोदेवाः ॥४३॥ यज्ञि यायज्ञविचयंतिशंच ॥ ओषधीरापहशकरीश्च ॥ योमाहृदामनसाय श्वाचा ॥ योब्रह्मणाकर्मणादृष्टिदेवाः ॥४४॥ विच्छिनद्मिविभूती भ्यारसपत्नान् ॥ जातान्भ्रार्तृव्यान्येचजनुष्याणाः ॥ विशोयंत्रा भ्यांविधमाम्येनान् ॥ अहएखानामुत्तमौसानिदेवाः ॥ ४५ ॥ उषा तस्मैनियुक्क ॥ सर्वपापरसमूहतां ॥ योनःसपनोयोरणः॥ मौभि दासतिदेवाः ॥ ४६ ॥ अन्नविराट् ॥ विराजैवान्नाद्यमवरुंधे ॥ त्रेधा ·विभज्यदेवताजुहोति ॥ व्यावृतोदेवाः॥४७॥ अस्मिन्नेवतल्लोकेका मान्दधाति । तस्मादस्मॅिल्लोकेवहवःकामाः ॥ त्रयाणांयाणासहव पार्जुहोति ।। व्यावृतोवैदेवाः ।।४८॥ राजामहिमा ॥ यहपांमहि नोभयतःपरियजति ॥ यज॑मानमेवराज्येनौभयतःपरिगृह्णाति ॥ पुर स्तोत्स्वाहाकारावाअन्येदेवाः ॥४९॥ एतद्वैतदैवाएतादेवतौ ॥ पशुं भूतंमेधायालभंत ॥ यज्ञेमेव ॥ यज्ञेनयज्ञमयजंतदेवाः ॥५०॥ मैतप । तेनमेज्वल ।। तेनमेदीदिहि ॥ यावदे॒वाः ॥ ५१ ॥ वासो ददाति ॥ तेनायुःप्रतिरते ॥ वेदितृतीयेयजेत ॥ त्रिर्षयाहि देवाः ॥५२॥ कृशानुर्विश्वावसुः ॥ मूर्ध्नवान्सूर्यवर्चाः ॥ कृतिरिये कादशगंधर्वगणाः ॥ देवाश्चमहादेवाः ॥ ५३॥ एवाहिवायो ॥ ए वाहींद्र ॥ एवाहिपूषन् ॥ एवाहिदेवाः ॥५४॥ भुवनंदेवसूवरीः ॥

·आदित्यानदितिदेवीं ॥ योनिनोर्ध्वमुदीपत ॥ भद्रंकर्णेभिःशृणुयामदे वाः॥५५॥ उपाश्चतस्मनिघुर्क ॥ सर्वैपापसमूहतां ॥ योनःसपत्नो योरणः॥मौभिदासतिदेवाः॥५६॥ऋतस्यपदेकवयोनिपाति ॥ अं तःप्रविष्टंकारमेतं ॥ अंतश्चंद्रमसिमनसाचरतं ॥ सहैवसंतनविजा नंतिदेवाः॥५७॥शुक्रःप्रवद्वान्प्रदिशश्चतस्रः॥ तमेवं विद्वानमृतह भवति ॥ नान्यःपंथाअयनायविद्यते॥ यज्ञेनयज्ञमयजंतदेवाः॥५८॥ ॐराजाधिराजार्यप्रसह्यसाहिने ॥ नमोवयंवैश्रवणायकुर्महे ॥ समे कामान्कामकामायमा ॥ कामेश्वरोवैश्रवणोददातु ॥ कुवेरायवैश्रव णार्य ॥ महाराजायनमः॥ ॐस्वस्ति ॥ साम्राज्यंभौज्यस्वाराज्यं वैरा- ज्यपारमेष्ठ्यराज्यमाहाराज्यमाधिपत्यमयंसमंतपर्यायीस्यात् सार्वभौमः सार्वायुषआंतादापरार्धात् ॥ पृथिव्यैसमुद्रपर्यतायाएकरादिति ॥

·तदप्येषश्लोकोभिगीतोमरुतः परिवेष्टारो मरुत्तस्यावसन्गृहे ॥ आवि क्षितस्यकामप्रेर्विश्वेदेवाःसभासदइति ॥ विश्वतश्चक्षुरुतविश्वतोमु खोविश्वतोहस्तड़तविश्वतस्पात् ॥ संवाहुभ्यांनमतिसंपतत्रैवापृथि वीज़नयन्देवएकः॥ योवैतांब्रह्मणोवेद ॥ अमृतेनावृतांपुरीं ॥ तस्मैत्र मर्चब्रह्माच ॥ आयुःकीर्तिपूजांददुः ॥ इति देवेमंत्रीः समाप्ताः ॥ ॥ इदं पुस्तकं मुम्बय्यां पाण्डुरङ्ग जावजी इत्येतैः स्वीये 'निर्णयसागराख्य' मुद्रणयन्त्रालय मुद्रयित्वा प्रकाशितम् ॥ शाकः १८५२, सनाब्दः १९३०. Published by Pandurang Jawaji, Printed by Ramchandra Yesu Shedge, om At the Nirnaya-sagar Press, 26-28, Kolbhat Lane, Bombay.

·॥ इति हिरण्यकेशी देवे समाप्ताः॥

·manand
अथ ऋग्वेदीया त्रिकालसंध्या ॥
किंमत १॥ आणा.

·श्रीगणेशाय नमः ॥ अथभस्मधारणविधिः ॥ आचम्य प्राणायाम कृत्वा॥अद्येत्यादिपूर्वो शरीरशुद्यर्थं भस्मधारणमहं करिष्ये।ॐमान स्तोकेतनयेमानआयौमानोगोषुमानोअश्वपुरीरिषः ॥ वीरान्मानौरुद्र भामितोवधीह॒विष्मतःसदुमित्वोहवामहे ।। (इति हस्ते भस्म गृहीत्वा जलमिश्रितं कृत्वा)॥ॐईशानःसर्व विद्यानामीश्वरःसर्वभूतानांब्रह्माधि पतिर्ब्रह्मणोधिपतिब्रह्माशिवोमअस्तुसदाशिवोम् ।। शिरसि॥ॐतत्पु रुषायविद्महैमहादेवार्यधीमहि ॥ तन्नौरुद्रःप्रचोदयात् ॥ मुखे । ॐअघोरेभ्योथघोरेभ्योघोरघोरतरेभ्यः ।। सर्वेभ्यःसर्वशवभ्योनमस्ते अस्तुरुद्ररूपेभ्यः ॥ हृदये।।ॐवामदेवायनमौज्येष्ठायनमःश्रेष्ठायनौरु द्रायनमःकालायनमःकलेविकरणायनमोवलविकरणायनमोवलायन मोवलंप्रमथनायनमःसर्वभूतदमनायनोमनोन्मनायनमः । गुह्ये ॥

·ॐसद्योजातंप्रपद्यामिसद्योजातायवैनमोनमः॥भवेभवेनार्तिभवेभवस्व मां भवोद्भवायनमः॥ पादयोः॥अग्निरिति भस्म । वायुरिति भस्म । जलमिति भस्म । स्थलमिति भस्म । व्योमेति भस्म । सर्वर हवा इदं भस्म । मन एतानि चढूंषि भस्मानि ॥ तच्च ॥ॐनमः शिवाय इति त्रिवारोचारितेन. सर्वाङ्गे विलिप्य आचामेत् ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ॥ अथ प्रातःसंध्याप्रारंभः ॥ केशवाय नमः । नारायणाय नमः।माधवाय नमः । गोविंदाय नमः । विष्णवे नमः। मधुसूदनाय नमः। त्रिविक्रमाय नमः।वामनाय नमः।श्रीधराय नमः। हृषीकेशाय नमः । पद्मनाभाय नमः । दामोदराय नमः । संकर्षणाय नमः । वासुदेवाय नमः। प्रद्युम्नाय नमः। अनिरुद्धाय नमः । पुरु- पोत्तमाय नमः। अधोक्षजाय नमः । नारसिंहाय नमः । अच्युताय ·नमः । जनार्दनाय नमः। उपेंद्राय नमः। हरये नमः। श्रीकृष्णाय नमः।प्रणवस्य परब्रह्म ऋषिः। परमात्मा देवता दैवीगायत्री छंदः। सप्तानां व्याहृतीनां विश्वामित्रजमदग्निभरद्वाजगौतमानिवसिष्ठकश्य- पा ऋषयः । अग्निवाय्वादित्यवृहस्पतिवरुणेंद्रविश्वेदेवा देवताः। गायत्र्युष्णिगनुष्टुब्बृहतीपंक्तित्रिष्टुप्जगत्यश्छंदांसि । गायत्र्या वि- श्वामित्र ऋषिः । सविता देवता। गायत्री छंदः । गायत्रीशिरसः प्रजापतिषिः।ब्रह्माग्निवाय्वादित्या देवताः। यजुश्छंदः। प्राणायामे विनियोगः॥ॐभूः ॐ भुवः ॐस्वः ॐमहः ॐजनः ॐतपः ॐसत्यं ॐतत्सवितुर्वरेण्यंभदेिवस्यधीमहि ॥ धियोयोनःप्रचोदयात् ॥ ॐआपोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवःस्वरोम् ॥ ममोपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं प्रातःसंध्यामुपासिष्ये । आपोहिष्ठेति तृचस्यां ·। वरीपः सिंधुदीप ऋषिः। आपो देवता गायत्री छंदः । मार्जने विनि- योगः॥ॐआपोहिष्ठामयोभुवः॥तानऊर्जेदधातन॥महेरणायचक्षसे ॥ योवाशिवतमोरसः।तस्यभाजयतेहनः॥ उशतीरिवमातरः॥ तस्माअ रंगमामवः।यस्य॒क्षयायजिन्वथ ॥ आपोजनयथाचनः॥सूर्यश्चेति मं- वस्य याज्ञवल्क्य उपनिषद ऋषिः । सूर्यमन्युमन्युपतिरात्रिश्च देव- ताः । प्रकृतिश्छंदः । मंत्राचमने विनियोगः ॥ ॐसूर्यश्चमामन्यु- श्वमन्युपतयश्चमन्युकृतेभ्यः ॥ पापेभ्यौरखंताम्. ॥ यद्रव्यापापम कार्प ॥ मनसावाचाहस्ताभ्यां ॥ पयामुदरणशिश्ना ॥ रात्रिस्तदेव लुपतु ॥ यकिंचदुरितंमयिं ॥ इदमहमाम तयोनौ ॥ सूर्येज्योतिषिजु होमिस्वाहा ॥ इति जलं पीत्वा आचम्य ॥ आपोहिष्ठेति नवर्चस्य सूक्तस्यांवरीपः सिंधुदीप आपो गायत्री । पंचमी वर्धमाना सप्तमी ·प्रतिष्ठा अंये हे अनुष्टुभौ ॥ मार्जने विनियोगः ॥ ॐआपोहिष्ठेति ऋक्त्रयम् ॥ शंनादेवीरभिष्टयआपोभवंतुपीतये ॥ शंयोरभिनवंतु नः ॥ ईशानावार्याणांक्षयतीश्चर्षणीनाम् ॥ अपोयांचामिभेषजम् ॥ अप्सुमेसोमौअब्रवीदंतर्विश्वानिभेषजा ॥ अग्निंचविश्वशंभुवम् ॥ आ- पंःपृणीतभैपजंवरूंर्थतन्वे३मम ॥ ज्योक्चसूर्यदृशे ॥ इदापःप्रवह तयत्किचंदुरितंमयि । यहाहमभिदुद्रोहयहाशेप तानृतम् ॥ आपोअ द्यान्वैचारिपरसैनसमंगस्महि ।। पर्यस्वानमआर्गहितमासंसृजवर्चसा॥ (सखुपीस्तदपसोदिवानक्तंचसखूपी॥वरेण्यक्रतूरहुमादेवीरवसेहुवे।) नाचिति तृचस्य सूक्तस्य माधुच्छंदसोऽघमर्पण ऋपिः । भाववृत्ति- बत्ता । अनुष्टुप् छंदः । अघमर्पणे विनियोगः ॥ ॐऋतंचसुत्यं चाभीदात्तपसोयजायत ॥ ततोराय॑जायतततःसमुद्रोअर्णवः ॥ स ।

·मुद्रादर्णवादर्धिसंवत्सरोअजायत ॥ अहोरात्राणिविदधद्विश्वस्यमिष तोवशी॥ सूर्याचंद्रमसौधातायथापूर्वमंकल्पयत् ॥ दिवैचपृथिवींचां तरिक्षमथोस्वः ॥ दक्षिणनासया पापपुरुष निरस्य तज्जलं नावलोक्य वामभागे क्षितौ क्षिपेत् । आचम्य॥ गायत्र्या विश्वामित्रः सविता गायत्री। श्रीसूर्यायार्थ्यदाने विनियोगः ॥ॐभूर्भुवःस्वः तत्सवितुर्व० श्रीसवितृसूर्यनारायणाय इदमयं दत्तं न मम ॥ इति त्रिः । आच- म्य प्राणायामंकृत्वा ॥ पृथ्वीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठऋषिः ॥ कूर्मो देव- ता। सुतलं छंदः। आसने विनियोगः ॥ ॐपृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता ॥ त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासन- म् । ऊर्ध्वकेशि विरूपाक्षि मांसशोणितभक्षणे ॥ तिष्ठ देवि शिखा- बंधे चामुंडे ह्यपराजिते ॥अपसपंतु ते भूता ये भूता भूमिसंस्थि- ·ताः ॥ ये भूता विघ्नकर्तारस्ते गच्छंतु शिवाज्ञया ॥ अपकामंतु भू- तानि पिशाचाः सर्वतोदिशम् ॥ सर्वेषामविरोधेन ब्रह्मकर्म समा- रभे॥ गायत्र्या विश्वामित्र ऋषिः। सविता देवता। गायत्री छंदः। न्यासे विनियोगः। ॐतत्सवितुर्हृदयाय नमः। वरेण्यं शिरसे स्वाहा । भर्गोदेवस्य शिखायै वषट् । धीमहि कवचाय हुम् । धियोयोनो ने- नत्रयाय वौपट । प्रचोदयात् अस्त्राय फट । इति दिग्बंधः ॥ वाला वालादित्यमंडलमध्यस्थां रक्तवर्णा रक्तांवरानुलेपनस्रगाभरणां चतु- चक्रां दंडकमंडल्वक्षसूत्राभयांकचतुर्भुजां हंसासनारूढां ब्रह्मदैवत्या- मृग्वेदमुदाहरंती मूर्लोकाधिष्ठात्री गायनीं नाम देवतां ध्यायामि ॥ आगच्छ वरदे देवि जपे मे संनिधौ भव ॥ गायंतं त्रायसे यस्मादाय- त्रीत्वं ततः स्मृतागायत्री जपमहं करिष्ये ।। अष्टोत्तरशतमष्टाविंश ·तिर्दशवारं वा गायत्री जप्त्वा ॥पुनः तत्सवितुरिति षडंगन्यासं कृत्वा उपस्थानं कुर्यात् ॥ जातवेदसे मारीचः कश्यपो जातवेदा अग्निस्त्रि- टुप् ॥ उपस्थाने विनियोगः ॥ ॐजातवेदसेसुनवामसोममरातीयतो- निदेहातवेदः ॥ सनःपर्पदतिदुर्गाणिविश्वानावेवसिंधुदुरितात्य॒ग्निः ।। मित्रोजनानिति नवर्चस्य सूक्तस्य गाथिनो विश्वामित्रः सविता त्रि- टुप् अंत्याश्चतस्रो गायत्र्यः सूर्योपस्थाने विनियोगः ॥ मित्रोजना न्यातयतिबुवाणोमित्रोदाधारपृथिवीमुंतयां ॥ मित्रःकृष्टीरनिमिपाभि चष्टेमित्राय॑हव्यंघृतवज्जुहोत ॥ प्रसमित्रमर्तीअस्तुप्रय॑स्वान्यस्तआदि त्यशिक्षतिव्रतेनं ॥ नहन्यतेनीयतृत्वोतोनैनमहोअश्नोत्यंतितोनदू रात् ॥ अनमीवासइळेयामदैतोमतवोवरिमन्नापृथिव्याः ॥ आदि त्यस्यव्रतमुपक्षियंतौवयंमत्रस्य॑सुमतौस्याम ॥ अयंमित्रोनमस्यःसुशे ·वोराजोसुक्षत्रोअजनिष्टवेधाः ॥ तस्य॑वयंसुमतौयज्ञियस्यापिभद्रेसौम नसेस्याम ॥ महाँआदित्योनमसोपसोयातयजनोगृणतेसुशेवः ॥ ताएतत्पन्य॑तमायजुष्टमुनौमित्रायहुविरार्जुहोत ॥ मित्रस्यचर्पणी धृतोऽवैदिवस्य॑सानसि ॥ द्युम्नंचित्रश्रवस्तमम् ॥ अभियोमहिनादिवै मित्रोवभूर्वसप्रथाः ॥ अभिश्रोभिःपृथिवीम् ॥ मित्रायुपंचयेमिरज नाअभिष्टिशवसे ॥ सदेवान्विश्वान्विभर्ति ॥ मित्रोदेवेष्वायुपुजनायव क्तवहिपे । इपइष्टव्रताअकः॥ त्र्यंबकं मैत्रावरुणिर्वसिष्ठो रुद्रोऽनु- टुप् । उपस्थाने विनियोगः ॥ ॐन्यवकंयजामहेसुगंधिपुष्टिवर्धनम्॥ उर्वारुकमिवबंधनान्मृत्योर्मुक्षीयमामृतात् ॥ तच्छंयोः शंयुर्विश्वेदेवाः शकरी। उपस्थाने विनियोगः॥ तच्छंयोरावृणीमहेगातुंयज्ञायगा- तुंयज्ञप॑तयेदेवीस्य॒स्तिरस्तुनःस्वस्तिर्मानुषेभ्यः ॥ ऊर्ध्वजिगातुभेप- ·जम् ॥ शंनौअस्तुढिपदेशचतुष्पदे ॥ नमो ब्रह्मणे प्रजापतिर्वि- श्वेदेवा जगती । उपस्थाने विनियोगः ॥ ॐनमोब्रह्मणेनमौल स्त्वनयेनमः पृथिव्यैनमओषधीभ्यः॥ नमोवाचेनौवाचस्पतयेनमो विष्णवेमहुतेकरोमि॥प्राच्य दिशे इंद्राय च नमः । आग्नेय्यै दिशे अग्नये च नमः । दक्षिणस्यै दिशे यमाय च नमः । नैर्ऋत्यै दिशे निक्रतये च नमः।प्रतीच्यै दिशे वरुणाय च नमः । वायव्य दिशे वायवे च नमः। उदीच्यै दिशे सोमाय च नमः। ईशान्य दिशे ईश्व- राय च नमः । ऊर्धायै दिशे ब्रह्मणे च नमः । अधरस्यै दिशे अनं-. ताय च नमःसंध्यायै नमः।गायन्यै नमः।सावित्र्यै नमः । सरस्वत्यै नमः। सर्वाभ्यो देवताभ्यो नमः॥ यां सदा सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ सायं प्रातर्नमस्यंति सा मा संध्याऽभिरक्षतु ॥ अमुक ·गोत्रामुकप्रवरोत्पन्नोऽहममुकशर्मा भो गुरो त्वामभिवादयामि ॥ उत्तमे शिखरे जाते भूम्यां पर्वतमूर्धनि ॥ब्राह्मणेभ्योऽभ्यनुज्ञाता गच्छ देवि यथासुखम् ॥ भद्रनोअर्पिवातयुमनः ॥ ॐशांतिःशांतिःशांतिः॥ प्रदक्षिणं परिभ्रमन् । आसत्यलोकादापातालादालोकालोकपर्वतात्॥ ये संति ब्राह्मणा देवास्तेभ्यो नित्यं नमो नमः ॥ इति गुरूनभिवा- दयेत् । अनेन प्रातःसंध्यावंदनेन कर्मणा श्रीपरमेश्वरः प्रीयतां ॥ ॐ तत्सद्ब्रह्मार्पणमस्तु॥ ॥ ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ आचम्य प्राणानायम्य ॥ ममोपात्तदुरितक्षय- द्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ मध्याह्नसंध्यामुपासिष्ये ॥ आपोहिष्ठेति तृचेन पूर्ववत्प्रथमं मार्जनं कृत्वा मंत्राचमनं कार्य ॥ आपः पुन- त्वित्सस्यानुवाकस्य नारायण आपो अष्टिः मंत्राचमने विनियोगः ॥ ॥

·ॐ आपः पुनंतुपृथिवींपृथिवीपूतार्पुनातुमां ॥ पुनंतुब्रह्मणस्पतिर्ब्रह्म पूतार्पुनातुमां ॥ यदुछिटम ज्यहादुश्चरितमम ॥ सर्वैपुनंतुमामा पोसतांचप्रतिग्रहश्स्वाहा ॥इति अपः पीत्वा । आचम्य प्रातःसंध्या- वत् द्वितीयं मार्जनं अघमर्षणांतं कृत्वा ।। हंसःशुचिषदिति मंत्रस्य गोतमो वामदेवः सूर्यो जगती ॥ अर्घ्यदाने विनियोगः ॥ ॐहंसः शुचिपहसुरंतरिक्षसद्धोतावेदिषदर्तिथिर्दुरोणसत् ॥ नुषद्बरसतसद् व्योमसजागोजातजाअद्विजाऋतं ॥ श्रीसूर्याय इदमयं दत्तं न मम ॥ आत्मानं परिषिच्य द्विराचम्य ॥ ऊर्ध्ववाहुरुन्मुखःसूर्यमुप तिष्ठेत ॥ ऊदुत्यमिति त्रयोदशर्चस्य सूक्तस्य काण्वः प्रस्कण्व ऋषिः श्रीसूर्यो देवता नवाद्या गायत्र्यः अंत्याश्चतस्रोनुष्टुभः ॥ चित्रं देवा- नामिति पड़चस्य सूक्तस्य आंगिरसः कुत्सः सूर्यस्त्रिष्टुप् सूर्योपस्थाने ·विनियोगः॥ॐउदुत्यंजातवेदसंदेववहंतिकेतवः॥ दृशेविश्वायसूर्य। अपत्येतायवौयानक्षेत्रायंत्य॒क्तुभिः ॥ सूरायविश्वचक्षसे ॥ अदृश्रम स्यकेतवोविश्मयोजनाँअर्नु ॥ भ्राजैतोअग्नयोयथा ॥ तरणिर्विश्वद शतोज्योतिप्कृदंसिसूर्य ॥ विश्वमाभासिरोचनं ॥ प्रत्यदे॒वानांविशः प्रत्यक्षुदेपमानुपान् ॥ प्रत्यविश्व॑स्वदृशे ॥ १॥ येनापावकचक्ष साभुरण्यंजनाअनु । त्वंवरुणपश्यसि ॥ विद्यामषिरजस्पृथ्वहामि मानोअक्तुभिः ॥ पश्यन्जन्मानिसूर्य ॥ सप्ताहुरितोरथेवहतिदेव सूर्य ॥ शौचिप्कैशंविचक्षण ॥ अयुक्तम॒प्तशुध्युवःसूरोरथस्यनुप्त्यः ॥ ताभिर्यातिस्पयुक्तिभिः ॥ उढयंतम॑सस्परिज्योतिप्पश्यतउत्तरं ॥ देवं देवत्रामूर्यमगेन्मज्योतिरुत्तमं ॥ उद्यन्नद्यमित्रमहआरोहुन्नुतरांदिवै ॥ हृद्रोगममंसूर्यहरिमाणंचनाशय ॥ शुकैपुमेहरिमाणरोपणासुदध्म ·सि ॥ अौहारिद्र्वेपुमेहरिमाणनिर्दध्मसि ॥ उदंगायमादित्योवि धैनसहसासह ॥ हिपंतमरिंधयन्मोअ॒हंपितेरधं ॥ २॥ चित्रंदेवा नामुदगानदीकंचक्षुमित्रस्यवरुणस्याग्नेः ॥ आप्राद्याापृथिवीअंतर संसूर्यआत्माजगतस्तस्थुपैश्च ॥ सूर्यदेिवीमुषसंरोचमानांमर्योनयोपा मभ्येतिपश्चात् ॥ यत्रानरौदेवयंतायुगानिवितन्वतेप्रतिभद्रायभद्रं ॥ भद्राअश्वाहरितःसूर्यस्यचित्राएतग्वाअनुमाद्यासः ॥ नमस्यंतौविआ पृष्ठमस्थुःपरिद्यावापृथिवीयतिस॒द्यः॥ तत्सूर्यस्यदेवत्वंतन्महित्वंमध्या कार्विततसंभार ॥ यदेदयुक्तहुरितःसधस्थादादात्रीवासंस्तनुतेस मस्मै ॥ तन्मित्रस्य॒वरुणस्याभिचक्षेसूर्योरूपंकृणुतेद्योपस्थे । अनंत मन्यद्गुर्शदस्य॒पाजःकृष्णमन्यद्वरितःसंभरंति ॥ अद्यादेवाउदितासूर्य स्युनिरहसःपिपृतानिवद्यात् ॥ तन्नौमित्रोवरुणोमामहंतामर्दितिःसिं ·॥ धुःपृथिवी तद्यौः ॥ ३॥ इत्युपस्थाय उपविश्याचम्य प्राणायाम कृत्वा ॥ युवतीं युवादित्यमंडलमध्यस्थां श्वेतवर्णा श्वेतांवरानुलेपन- स्रगाभरणां चतुर्वक्रां प्रतिवर्ऋत्रिनेत्रां चंद्रशेखरां त्रिशूलखड्गखट्वांगड मर्यकचतुर्भुजां उपभासनारूढां रुद्रदैवत्यां यजुर्वेदमुदाहरंती भुव- लोकाधिष्ठात्री नामदेवतां ध्यात्वा संपूज्य यथाशक्ति जपं कुर्यात् ॥ अन्यत् प्रातःसंध्यावत् ॥ इति मध्याह्नसंध्या ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥अथ सायंसंध्याप्रारंभः॥प्रातःकालवदाचमनं प्राणायामं च कुर्यात् ॥ सायंसंध्या वृद्धा कृष्णा कृष्णवर्णा कृष्ण- वस्त्रा कृष्णगंधा कृष्णमाल्यानुलेपनागरुडवाहना विष्णुदैवत्या आह- वानीयान्युपस्थाना सामवेदसंहिता तृतीया विष्णुसंध्या सत्यवती नाम्नी ममोपात्तदुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ सायंसंध्योपास्ति ·करिष्ये ॥ ततः प्रथममार्जनपर्यंतं प्रातःकालवत् ॥ अग्निश्चेति मंत्रस्य ॥ याज्ञवल्क्य उपनिषद ऋषिः॥ अग्निमन्युमन्युपतयोऽहश्च देवताः ॥ प्रकृतिश्छंदः ।। मंत्राचमने विनियोगः॥ॐअग्निश्चमामन्यु श्चमन्युपतयश्चमन्युकृतेभ्यः॥ पापेभ्योरखंताम्॥यदहापापमकार्ष ॥ मनसावाहिस्ताभ्यां॥पयामुदरणशिश्ना॥अहुस्तदेवलुपतु ॥यत्किं चंदुरितमयि ॥ इदमहंमामभृतयोनौ॥ सत्येज्योतिषिजुहोमिस्वाहा ॥ आचम्य० ॥प्रातःकालवदापोहिष्ठेतिनवम्भिर्मार्जनं कृत्वा ॥ तथा गा यत्रीमंत्रेण वरुणाय त्रिवारमयं दत्वा ॥ असावादित्यो ब्रह्म ॥ हिरा चमनं प्राणायामं च कृत्वा ॥प्रातःकालवत् दिग्बंधासनं षडंगं तथा “ च गायनीजपः ॥ पुनश्च षडंगं कृत्वा यचिद्धितेइति दशर्चामाजीग तिः शुनःशेपासकृत्रिमो वैश्वामित्रो देवरात ऋषिः वरुणो देवता गाय ·वीछंदः वरुणोपस्थाने वि०॥ॐयञ्चिन्छितेविशौयथाप्रदेववरुणवतं ॥ मिनीमसिद्यविद्यवि ॥ मानौवधायहनवैजिहीळानस्यरीरधः ॥ माह णानस्यमन्यवै ॥ विमुळीकार्यतेमनोरथीरश्नसंदितं ॥ गीर्भिर्वरुण सीमहि ॥ पराहिमेविमन्यवःपतैतिवस्य॑इष्टये ॥ वयोनसतीरुपं ॥क दाश्रियनरमावरुणकरामहे ॥ मुळीकायौरुचक्षसं ॥ १॥ तदित्स मानाशातेवेनैतानप्रयुच्छतः ॥ धृतव्रतायदाशु ॥ वेढायोवीनांपद मंतरिक्षणपततां ॥ वेदनावःसमुद्रियः ॥ वेदमासोधृतवतोद्वादशत्र जावतः॥ वेदायउपजायते ॥ वेवातस्यवर्तनिमुरोक्र्ष्वस्यवृहतः ॥ वेदायेअध्यासते॥ निप॑सादधृतवतोवरुणःपुस्त्यइस्खा ॥ साम्राज्या यसुक्रतुः ॥ यांसदास०इतःप्रातःकालसंध्यावत् ॥ इति सायंसंध्या ।। र पुन पांडुरंग जायजी येते स्वीये निर्णयसागरमुद्रणालये मुदायित्वा प्रकाशिवम् शाके १८५१ सन १९३०.

·HAMAREANIYASEENAWARA
॥ इति ऋग्वेदीया त्रिकालसंध्या ॥
पब्लिशर-पारंग जावजी,
प्रिन्टर-रामचद्र येसू शेडगे.
निर्णयसागर प्रेस,
न० ०६।२८ कोलभाट लैन, मुंबई.