·सटीकवेराग्यशतकादिग्रन्थपञ्चकस्य ग्रन्यानुक्रमः-
पृष्टा
रीमा-पाया-विवरण का
श्रीगुणविनयगणिः
१-३३
३४-४२
प्रामाभिधानम्
मकी
गम्मनाम् (मटीकम् )
पूर्वीचार्यः
गरमालारणम् (सच्यायम्) श्रीलक्ष्मीरामगणिः
२ पधानन्यमान (गरमागर)
अष्ठि पान्दनकविः
गपतितान्तिमपणम् ( सविसरणम्) श्रीजिनवाहमसूरिः
५ पणिमाकरणम् (गचक्रपन्धस्यम् मूलमानन) श्रीमद् जिनउभसूरिः
४३-५०
श्रीधर्मतिलकमुनिः
६४-६६

·श्रेष्ठि देवचन्द लालभाई-जैनपुस्तकोद्धार-फण्ड-भाण्डागारस्य कार्यकराः
(दूस्टीमण्डलम्)
(१) मंछुभाई साकरचंद, झवेरी
(२) नेमचंद अभेचंद, (जे.पी.)
(३) नेमचंद गुलाबचंद देवचंद
(४) हीराभाई मंछुभाई झवेरी
(५) साकरचंद खूशालचंद झवेरी
अवैतनिक मत्री-
जीवणचंद साकरचंद झबेरी

·जय शान्तिः-श्रीशान्तिः प्रौप्रातिममन्दरेण मधिवाद सिद्धान्तदुग्धोदधेः, सदोधामृतमाय यः सुमनसं चके जनं स्वाधिवम् । दुफमांद्रिभिदेकरालपोपनायुधं धारयन् , जीयादेप सुपर्यनाथसमतः श्रीसिद्धिसूरीश्वरः ॥ किञ्चिद्वक्तव्य। दशेठ देवचन्द लालभाई जैनपुस्तकोद्धार फंडमांथी, पृधा पृथक मुनिवर्योथी गुम्फित धयेला वैराग्यशतकादि पांच अन्धो 'सिद्धिदालानी' एपायडे "अन्यार ९१" तरीके प्रसिद्ध करवा शक्तिशाली थाउं छं. अन्य अने पन्थकारो सम्बन्धे संशोधक मुनिवर्य श्रीवुद्धिसागर-गणिये विस्तारथी आलेखेलु होवाथी ते ज वस्तुने फरी मूकवानु प्रयोजन देसातुं नधी. संशोधक मुनिराज ए परमप्रभाविक वचनसिद्धपुरुष मुनिराज श्रीमन्मोहनलालजी महाराजश्रीना मुख्य शिष्य महान तपस्वी आचार्य श्रीजिनयशासूरिजी (प्रसिद्ध नाम श्रीजसमुनिजी) महाराज के जेओ त्रेपन ५३ उपवासनी महान् तपस्या करी प्रमुश्रीमहावीरदेवनी निर्याणभूमि पावापुरीमा स्वर्गवासी थया हता, तेमना आज्ञानुवर्ती अने श्रीमन्मोहनलालजी महाराजनाज शिष्यरत्न श्रीहेममुनिजी महाराजनां शिष्य वर्गीय अनुयोगाचार्य श्रीमत्केशरमुनिजी महाराजना शिष्य छे. एओश्रीये लधुवयमा मात्र दश १० पर्पनी उगरे मारवाडमां चवां गाममां दीक्षा अंगीकार करी हती. संशोधक लघु पये पण शास्त्रादिपठनमा अति उत्साही अने उद्यमवंत ·हरईमेश म्हारा जोवामां आव्या छे, पोते कदाच लघुअभ्यासी होय तोपण तेओना उत्साहने प्रोत्साहन मळे, अने भविष्यमा आवा पृथक् पृथक् गच्छो अने समुदायोना लघुलघुवयना मुनिमहाराजो पण संशोधनादिकार्यमा प्रेराता रहे एटलीज भावनाधी, 'अङ्क ९०'मो विद्यमान तपगच्छाचार्य श्रीविजयरामचन्द्रसूरि-शिष्य-पालनह्मचारी मुनिश्री कनकविजयजी द्वारा, अने आ वैराग्यशतकादि पांच प्रन्थो श्रीमदुद्धिसागरजी गणि द्वारा संशोधन कराववा प्रेरायो छु. संशोधक मुनिराजनो उपकार मानीये ए जरूरी छे. आ पछी प्रसिद्ध थनारा ग्रन्थोमा (१) अभिधानचिंतामणि कोप, निघंटुशेष, लिंगानुशासन, शब्दभेदप्रकाश, एकाक्षरनाममाला, शिलोंछ (२) जम्यूगुरु गुम्फित जिनशवक अने (३) जैनकुमारसभव-सटीक प्रेसमां चाल छे. उपरांत (१) प्रमाणनयतत्त्वालोकालंकार रनारायवारिका टीका, टिप्पण, पंजिकासहित (२) आवश्यकनियुक्ति छायासहित (३) श्रीमद् यशोविजयजीकृत अनेकांतविवरण अने (४) आगमोद्धारक आगमव्याख्याप्रज्ञ आचार्यप्रवर श्रीमद् आनन्दसागरसूरीश्वरजीनी देखरेख नीचे दीर्घ खर्चवाळो, शक्य एटलो सम्पूर्ण अने सुन्दर 'प्रावकोप' प्रसिद्ध करवा माटे हस्तप्रत तैयार करवातुं कार्य चाली रघु छे. ए ग्रंथ हवे पछी प्रेसमां मोकलाशे. टोपीवाला चाल, सॅन्डहर्स्टरोड, मुंबई सं० १९९७ श्रावणशुद्ध पूर्णिमा जीवणचंद साकरचंद जवेरी, ता. मी ऑगस्ट १९४१ गुरुवार अवैतनिक मत्री

·अस्मिश्चक्रद्धये धर्मशिक्षाया
आधान्तिमश्लोकद्वयम्
शि
ज्ञा
M
ता
0
더 적육적
!
역 최적9
역시
4
LEE
8
FEEEEEEEEE ),
म
प्र
A. 회의
최 4 위 .
य
का
4
* 1월 의
4
러 속 외 역
10
IC
10
C

·श्रेष्ठी देवचन्द लालभाई जह्वेरी.
जन्म १९०९ वैक्रमाब्दे
निर्याणम् १९६२ वैक्रमाब्दे
कार्तिक शुक्लकादश्याम्
पोपकृष्णतृतीयायाम्
(देवदीपावली-सोमवासरे)
(मकरसङ्कान्तिमन्दवासरे)
सूर्यपूरे.
मुम्बय्याम्.
The Late Sheth Devchand Lalbhai Javeri.
Born 22nd Nov 1852AD Surat,
Died 13th January 1906 AD Bombay.
11-41-Coples 1500
M.S.P

·नमोऽस्तु श्रमणाय भगवते महावीराय समारभ्यतेऽयं सटीकवैराग्यशतकादिग्रन्थपञ्चकस्योपक्रमः । --- शान्ताय दान्ताय जितेन्द्रियाय, धीराय वीराय मुनीश्वराय । सच्छास्त्रोधादिगुणाकराय, भक्ला नमः श्रीमुनिमोहनाय ।।१।। अयि श्रद्धाभरभारितान्तःकरणाः सजनाः! गृह्णन्त्ववलोकयन्तु चैतत् "सटीकवैराग्यशतकादिग्रन्थपञ्चकम् । अत्र हि सर्वतोऽर्वाग् वैराग्यशतफाख्यं सटीकं मन्थर मुद्रितमस्ति, यदनुपमा संसारासारतां प्रख्यापयत्युत्चमवैराग्यरसपोषकत्वेन शताधिकगाथाप्रमितत्वेन प'वैराग्यशतक'मित्यन्वर्थाभिधानं स्वीयं विभर्ति । निसर्गतः प्रादुर्भवत्यारेकेयं धीधनानां हृदये, यदुत-क इमेऽस्य मन्थरत्नस्य मूलप्रणे- तारः ?, के च इमे वृत्तिकारा?, इति, तत्र तावन् 'मूलप्रणेतारस्तु पूज्यमवराः के ?' इत्यत्रोत्तरप्रदाने नास्ति ममेतिवृत्तानभिज्ञस्य साम- र्यम्, तदुपलम्भकसाधनानुपलम्भात् । ज्ञापयिष्यन्तीविकृत्तज्ञा महानुभावास्तवृत्तमित्याशासे । वृत्तिकारावास प्रसिद्धा एव वन्द्यचरणा विनयगुणैकनिलयाः नीमन्तो गुणविनयवाचनाचार्यवर्याः ।

·पुण्यामे सजनुपा कदा कं देशं पुरं कुलं चालश्चः १, कदा कुत्र च दीक्षिता बभूवुः ?, कस्य विनेयवराः ?, कदा खपादवि- न्यासेनेमं पुरळ पाण्याचः १, कदा चैनां मृत्तिं विरचितवन्तः १, के के चान्ये ग्रन्था निर्मिता एभिः पूज्यवरैरिति जिज्ञासायां 'कदा मजन्मना ६ देशादिकमलम: ?, कदा कुन च दीक्षिता अभूव नित्येवज्ञापयितुमसमर्थोऽहं विदुपां पुरः, तत्साधनाभावात् । परं संवन- नममुंद्रपटाशिमिते [१६४९] युक्रमे लाभपुर(लाहोर)पत्तने श्रीजिनसिंहसूरीणां सूरिपदेन सममेपामपि वाचनाचार्यपदं प्रदे४ गच्छा- विपर्युगप्रमाननीमजिनचन्द्रसूरिवरैरिति सुझावमेवेतिहासविदाम् । कस्यैते विनेयाः?, कश्चैपां सत्तासमयः? कश्चास्या वृत्तेविरचन- फालः । इत्याद्वारेकाफदम्यकत्वस्या एव वृत्तेः प्रान्तोल्लिसितेन--- "श्रीगुरुसरतरगच्छे, श्रीमजिनचन्द्रसूरिराजानाम् । राज्ये विराजमाने, मुंनिवारिसेन्दुमित[१६४७]वर्षे ॥ १॥ श्रीक्षेमराजाभिषपाठकानां, शिप्या विशिष्य क्षमया क्षमामाः । क्षमाधराक्षोभ्यविनेयवृन्दाः, श्रीवाचकाः कीर्तिमहीजकन्दाः ॥२॥ प्रमोदमाणिस्यमुनामधेया-सेपां च सन्सद्गुतभागधेयाः । शास्त्रार्थसर्वस्खकलापविज्ञा, जयन्ति सुज्ञा जयसोमसंज्ञाः ॥३॥ तेषां शिष्येणेयं, गुणविनयारयेन निर्ममे व्याख्या । काऽपि यथादर्शमणु-स्त्वरित वैराग्यशतकस्य ॥ ४ ॥" इत्येतेन पद्यचतुकेणेव निरस्ता भवति, यतः स्फुटीभवलनेन यदुत-शुद्धधर्मोपदेशामृतपाननीणिवाकच्बरभूपतिभ्य आपाढीयाष्टाहिकायां ·- गममरेमारिक-सम्मतीय यजलभ्यन्तर्यायाध यायनालप्रपातनियारणेन समजलपरजन्तुजातरक्षाकारकै-शयुञ्जयादिसमस्ततीर्थ- TWITTER(मान)माप-मग्रार अफव्यरप्रदत्तयुगप्रधानपदालंकतॆश्रीमजिनचन्द्रसूरीश्वराणां धर्मसाम्राज्यवर्तिनः श्रीमजयसोम- "मापारसनार्य, सारा सूपेमु(गुम्बेपु)सपदेशेषु । स्फुटतरममापरिपटहः, प्रवादितो यैश्च सूरिवरैः॥१॥" इति कल्पलताप्रशस्तौ श्रीमत्समयमुन्दरोपाध्यायः । "शुचिमासे शुनी पक्षे, प्रसन्नो दिनसप्तकम् । नवमीतो ददी साहि-रमारिगुणपावनम् ॥१॥ एमासु शुम्पु, फरमानानि साहिना । अमारियोपणां फर्नु, लेसयित्वाऽर्पितान्यहो!!॥२॥" कर्मचन्द्रवंशावली । . "rror) श्रीमपररितीर्णापाडीयाटाहिराऽमारि-पांवधिधीस्तम्भतीर्थीयजलध्यन्तर्तिजलचरजीवतंतिम(१)रक्षणसमुद्भूतप्रभूतयशःसम्भारसाहि- HTRAधार + + + धीविनादारिपुरन्दराणम्" इति पानचित्कोशीयपोपधपत्रिंशिकात्तिप्रान्वे । १ "नाना प्रगोन, अनास्तीयांसमेऽपि हि । मनिसाथफिरे नूनं, पुण्डरीकाचलादयः ॥ १॥" कर्मचन्द्रवंशावली। r "मयभन्दगमुपदाशिमिते [१६४९] श्रीफाल्गुने मासि ये, *नप्रार्थी कृष्ण दशमीतिथौ[हि विलसत्पुण्याः सतां नन्दिनः । दादिवत्तयुगमधानपिन्दा आनन्दकन्दान्यिते, श्रीमच्छ्रोजिनचन्द्रसूरिगुरवो जीवन्तु विश्वे चिरम् ॥ १॥" इति "युगप्रधान श्रीजिनचन्द्रसूरि" नामनि हिन्दी-पुस्तके। "पागुममता, श्रीमचिनचन्द्रसूरिनामानः । जाता युगप्रधाना, दिल्लीपतिपातिसाहिकृताः॥१॥" कापलताप्रशस्वी । • भारत पारिन्या निशयाः धी.-चन्दप्राचास्मिय शोभा यौवविधा कृष्णपक्षीया।

·-~ महोपाप्पाशनां शिप्यपरा मे पृत्तिकारपूयाः, सप्तचत्वारिंशदधिके पोडशे शते च वैक्रमाब्दे विनिर्मितेयं वृचिरिति । एतेन सत्ता- ममयोऽप्येषां पून्यानां सप्तदशशवाच्या मध्यकालीनः सुस्पष्ट एव । विहायतां गृत्तिमेवे निम्नोसिसिताः समुपलभ्यन्वेऽन्येऽपि पन्थाः श्रीमदृचिककता। १-गण्टप्रशसिकाव्यस्य हनुमानकविकृतस्य वृत्तिः, शैशिसारसेन्दु( १६४१)मिते वैक्रमे सूत्रिता । २-पुपंशकाव्यवृत्तिः, विक्रमादसवेव्जीवनिकायेन्दु(१६४६ )हायने निर्मिता । ३-नटदमयन्तीकथायाखिविक्रमभट्टकृतायाष्टीका), तस्मिन्नेवाब्दे (१६४६ )गुम्फिता । *४ाम्योपसप्ततिकावृत्तिः, शैशिशेरजीवनिफायेन्दु( १६५१)मिते वैक्रमे सन्दब्धा । ५-कर्मचन्द्रवंशावल्याः स्वगुरुनिर्मितायाष्टीका, रसवाणर्दर्शनेन्दु(१६५६)मिते वैक्रमाब्दे निर्मिता। ६-विचाररत्नसंग्रहः, मुंनिवाणेरसेन्दु( १६५७ )मितेऽन्दे वैक्रमीये दृब्धः। 1 नपारया १२५ तने पृष्टेऽस्या गुगविजयकृतित्वेनोचिगनं प्रामादिकं भ्रामिक वेत्यनुमीयते, जावालिपुर(जालोर)दुर्गे यतिवर्यश्रीपूनमचन्द्रचित्कोशीयप्रती सपनवेपामा विना नामोहराय मष्टरवान् । एकरऽपि नयापल्या ३१ तमे पृष्ठे 'दमयन्तीचम्पूरविर्गुणविजयगणिकृ'त्युल्लिखितं परं प्रामादिकं भ्रामिकं वाऽनुमीयते, यतोऽनवरतं ग्रन्थसंशोधने कृत- परिधः श्रीमपारपिजपमुनिपुटवः सम्योधमप्तस्युपोद्धाते जैनग्रंथावल्यामपि च २१० तमे पृष्ठे टिप्पण्या एतदन्थटीकाकृतितयैवोल्लिखितम् । मुदिवपूर्ण एतचिहारिता प्रन्याः, शेषा अमुद्रिता इति । अपनपारची . तमे पृष्ठे श्रीमजयसोममहोपाध्यायानां कुवितयोखिनमस्य ग्रन्थस्य प्रामादिकं श्रामिकं वेत्येवानुमीयते, प्रागुक्तमुनिपु वैजैनप्रथावल्या- मपि र ११० मे पठे टिप्पमा एलइन्पातितिरपेनवोद्विखितत्वात् । शायते जैनप्रन्यावलीतो यदुतास्त्वयं ग्रन्यो राजनगरे, पर नोपलच्यो गवेषितोऽपि तत्र । - --

·.
---
७-उपशान्तिस्तववृत्तिः, विक्रमतो नन्दवाणर सशैशि(१६५९ मिलें झायने रचिता ।
*८-उत्सूनोद्घाटनकुलकखण्डनम् , झरेरसपर्दाशि( १६६५)मिते समे धैक्रमीचे अथितः ।
९-इन्द्रियपराजयशतकवृत्तिः, विक्रमतोऽम्बुधिरसर संशशि( १६६७ )वर्षे प्ररचिता ।
१०-अञ्चलमतस्वरूपचतुष्पदिका, चेयॉर्दिरस शि( १६७४ )मिते बैक्रमीये समे संसूत्रिता ।
११-मुम्पमततमोदिनकरचतुष्पदिका, शेराम्बुधिरसंशश(१६७५)मिते वैक्रमान्द सूत्रिता ।
१२-एकपश्चाशद्विचारसारचतुष्पदिका (गु०) संस्कृतटीकयाऽन्विता, रसमुनिपर्यामिशशाङ्क(१६७६ )मिते विक्रमाब्दे सन्दृब्धा ।
*१३-'सत्य'शब्दार्थसमुच्चयः ।
१४-उप्वजितशान्तिस्तववृतिः।
*१५-कर्मचन्द्रवंशावलीरासकः।
१६-अखनासुन्दरीसम्बन्धः (गु०), युगैरसदर्शनेन्दु( १६६२ )मिते पैक्रमे गुम्फितः ।
१७-गुणसुन्दरीचतुष्पदिका (गु०), शरदर्शनरसंशि(१६६५)मिते विक्रमहायने प्रथिवा ।
१८-जिनभद्रीयवृहत्सवाहण्याः गोर्जरो वालावयोधः ।
असम्पूर्णोऽय प्रन्यो मुम्बापुरीस्थानन्तनाथजिनालयसत्के चित्कोपेऽस्ति, तस्यैते आदिमा. लोका.--
"गिरां देवीं नमस्कृत्य, संस्मृत्य पुरुषोत्तमम् । श्रीपाच पार्श्वसान्निध्य-कारिपार्श्वमहोदयम् ॥१॥

·मविप्यन्यन्वेऽप्यनेके प्रन्या एतद्वृत्तिफत्कृताः, परं न मे श्रवणगोचरमागताः। पृत्तिपा मन्दपियामप्यत्युपकारिणी, यतो नास्त्यत्र शब्दकाठिन्यं पद्यपाण्डिसं वा, वर्तते च भाषालालिख वाचकानामन्दानन्द- मनोहजनक प्रासनिको गद्यपद्योभयात्मकः कथासमूहचापूर्ववैराग्यरसोत्पादकः । प्रामुद्रितो याप्पयं सटीको प्रन्यो नव्य(जाम)नगरवास्तव्यसुश्राद्ध-हंसराजात्मजेन पण्डित-हीरालालेन, परश्वाशुद्धिवहुलत्वा- उप्पाप्यत्याग मम्प्रति श्रेष्ठि-देवचन्दलालमाई-जैनपुस्तकोद्धारसंस्थाव्यवस्थापकावैतनिकमत्री झवेरी-जीवणचन्दसाकरचन्दद्वारा पुन- मुंद्रगमभुते। संगोपने पाम्प पुस्खफचतुष्टयं समासादितम् । 1-नया मोहमयीस्थानन्तनाथ जिनालयसत्कचित्कोशीयं, लेसनकालादिसूचनरहितमतीवाशुद्धम् । २-द्वितीयमान वरत्यमेव "संवत् १६६३ वर्षे कार्तिकवदि पष्ठी भृगु लिखित" इति लेखकलेखान्वितं, नात्यशुद्धम् । धीजिनदत्तगुरुणां, फल्पतरूपामनन्तफामानाम् । प्रत्यै चरणाम्भोज, हृदयाम्भोजे निवेश्यालिम् ॥२॥ श्रीजिनफुशलमहीनां, कुलमास्ते यस्य सदाऽधीनम् । श्रीधरणेन्द्र निध्याय, भाग्यः पद्मावतीजानिम् ॥ ३॥ पाठशिरोमणीनां, गुरुयानक्षीणबुद्धिविभवानाम् । श्रीजयसोमगुरूणां, प्रसादमासाद्य सघशसाम् ॥ ४॥ पेलोपदीपिकाया, व्याख्यां या विनोदविण्याताम्। वितनोमि संग्रहिण्याः, श्रीम' गुणविनय'गणिरेषः ॥५॥" पञ्चभिः कुलकम् । - ·३-तृतीयं पुना राजनगरस्थ डहेले त्याख्यामसिद्धभाण्डागारसत्के, नात्यशुद्धं, लेखकनामादिविरहितमप्यनुमानवो नातिमाचीनं, सतत साहित्योद्वारकपद्धकक्ष-झवेरी-श्रीमजीवणचन्द साकरचन्दद्वारा सम्मासम् । ४-चतुर्थ तु छायापुरीयचित्कोशस्थोपाध्याय-श्रीमद्वारविजयशास्त्रसंग्रहसत्कं, मुनिवर्य श्रीमन्मङ्गलविजयैः प्रेषितं झवेरी-जीवणचन्द साफरचन्दद्वारैव सम्प्राप्तं, नूवनमपि शुद्धप्रायम् । द्वितीयं मन्थरत्वं "वैराग्यरसायनप्रकरण" (सच्छार्य) मुद्रितमस्ति, रचित्तं वेत लक्ष्मीलाभे"न परमुनिनेति "रइयं पगरणमेयं, लच्छिलाहेण वरमुणिणा" इत्येतस्यैव प्रकरणस्यान्तिमार्याऽर्द्धन स्फुटीभवति । परमेते किंगच्छीया:? केपा सुगुरूणां विनीतविनेयाः ? के विपर्य ग्रामपुरादिकं चालश्चः स्वजनुषा ? कतमाब्दं यावत्यावयामासुः श्रमणविहारेणेमां भारतावनिम् ? कदा च विरचयाश्चरेतं प्रकरणरत्नं ? कॉस्कान् जग्रन्थुरन्यान् भन्थान् ? इत्याद्यारेकाकंदम्बकस्य समाधानमाधातु नालम्भविष्णुरदं, ताहक्सामयभावात् । एकप प्रतिरस्य 'महावीरभन्थमाला-धूलिया'द्वारा शुद्रिता ( सच्छाया) सम्प्राप्ता, नामेव यथापयोधं विशोध्य मुद्रापितमिदम् । चतुर्थ पुनर्वैराग्यैकरसोत्कर्षपोपकत्वेन वैराग्यशत मित्यन्वर्थाभिधानं पद्मानन्दकविना स्वाख्यया गुम्फितं 'पद्मानन्दशवामित्यभिधया प्रसिद्ध मन्थरत्नमस्ति।

·-- :- फगाम्य सचासमयादि रचनाकालादयश्चाप्यस्य शवस्य यद्यपि निश्चितं नोपलब्ध, परं- "सिकः 'श्रीजिनपालभ'स्य सुगुरोः शान्तोपदेशामृतः, श्रीमनागपुरे'चकार सदन 'श्रीनेमिनाथस्य यः। श्रेष्ठी 'श्रीधनदेव' इत्यभिधया ख्यातश्च तस्याङ्गजा, 'पद्मानन्दशतं व्यधत्त सुधियामानन्दसम्पत्तये ॥२॥" इत्येतद्वन्योपान्तपद्येन प्रकटित स्वयमेव कविना मुगुरु श्रीजिनवल्लभसूरिशान्तोपदेशामृतसितश्रेष्ठि श्रीधनदेवा'गजत्वं स्वस्य, । 'नागपुरे' (नागोर-मरुधरे) 'श्रीनेमिनाथ सदनकारकत्वमपि च खजनकस्येति । 'श्रीनिनवाइभसूरी'मां सत्तासमयः प्रतीत एवेतिहासविदा पट्टावल्यादिना द्वादशशताब्या मध्यकालीनो वैक्रमीयः । ततो नायुक्त गपा ममयः 'पमानन्द'कचेरपीत्यनुमानकरणम् । संशोपनेऽस्य प्रतिद्वयं ममासादिन, तत्राद्या तापनिर्णयसागरमुद्रणालयमुद्रिता काव्यमाला-सप्तमगुच्छकस्था अन्तरन्तटितपाठा, हितीया पुना राजनगरम्य डहेले'साख्यापसिद्धमाण्डागारसत्का, नातिप्राचीना नातिशुद्धाऽपि च । पतुर्थ मन्थरमं 'टप्पजिवशान्तिसपने' सटीझमस्ति, विषयोऽस्य मुख्यतया भगवतोरजितशान्योः स्तवनात्मको नयादिस्वरूपप्रति- पारनेनोपदेशालकोऽपि । मूद गय मपम्य प्रणेवारः 'सङ्घपट्टक-पिण्डविशुद्धि-पौपचविपिनकरण-पडशीति-सूक्ष्मार्थविचारसार्द्धशतका धनल्प- प्रगर्भस्यने सूधपाययमाणाः मुविहिनचरचूडामणयः झविन्दपन्दारकाः पूर्वपुरीयचैत्यवासपरित्यागपुरस्सरं नवागवृत्तिकारक .

·श्रीमदमयदेवसूरीश्वराणामुपसम्पन्नसगुरुत्योपसम्पदत्वेन* शिष्या भीमजिनपालभसूरिपादाः। पूज्यानां विशेपत इतिवृत्तज्ञीप्मुभिर्विलोक्या 'अपभ्रंशकाव्यनयी भूमिकादय इति ! स्तु-"तस्याभयगुरोः पाश्चा-दुपसम्पत्ततोऽभवत् । जिनवल्लभशिष्योऽथ, सर्वसिद्धान्तपारगः॥४३॥ क्रमशोऽभयसूरीणा, पट्टान्दरकेसरी । जिनवल्लभसूरीन्द्रो, द्रव्यलिगिगजार्दनः ॥ ४४॥" इति खरतरगच्छसुविहितसूरिपरम्पराप्रशस्ती । श्रीमन्तोऽपि च स्वयं-"लोकार्यक्वंपुरगच्छमहाधनोत्थ-मुक्ताफलोज्वलजिनेश्वरसरिशिष्यः । प्राप्तः प्रथा भुवि गणिर्जिनवल्लभोऽन, तस्योपसम्पदमवाप्य ततः श्रुतं च ॥१॥" इति अष्टसप्ततिगया (चित्राटीयमहावीरप्रासादशिलालेखे), अपभ्रंशकाव्यनयीप्रस्तावनातः समुतम् । तथैव "के या सहुरपोऽन चारवरणाः श्रीसुक्षुता विश्रुताः" इत्येतत्पश्नसोत्तरे "श्रीमदभयदेवाचार्याः" इति जैनश्रेयस्करमण्डलमहेशानाद्वारा मुहिवे गटीरसोगरनारद्वितीयविभागस्थ प्रश्नोत्तरेक्पष्टिशतके प्रन्थे श्रीमदभयदेवसूरीनेव सद्गुरत्वेनोचुः । यथोक्तं तव पूर्वपये "हि श्रीजिनवल्लभ! स्तुतिपदं; फीदग्विधाः फे सताम् ?" इति प्रश्नोत्तरे "महुरची जिनेश्वरसूरयः" इति, तथा अष्टसप्ततिायां "जिनेश्वरसूरिशिष्यः" इति च, तत्तु नापसम्पन्नो- सम्पदत्दै गहरवं, हेन्तु खं गाईस्थ्यात्समुत्य धर्मबोध ज्ञानादिगुणोत्कर्ष च सम्प्रापफ्रवादुपकार संस्मरमिश्चैत्यवासित्वगुरुत्वमधिकृत्य तेभ्यः सतां स्तुविपदल्ल- मुपम् । तसूचितमेप। यतो नाभूवंस्ते पूज्या अवसलीनमनुजा इव कृतोपकारिण उपकारस्यास्मतरः कृतमाः, किन्तु शिष्टाः, तथैव पडशीतिवृत्ती वर्णितत्वात् । तथाहि-"न चायमाचार्यों न शिष्टः" इति श्रीमन्मलयगिरयः, तथा "शिष्टश्चायमाप्याचार्यः" इति श्रीमरिभद्रसूरयो युगनिराशाभू(११७२)वर्षमाविनः । "देवसरि पटु नेमिचंदु यहुगुणिहि पसिद्ध । उजोयणु तह वक्षमाणु, खरतरवर लद्धउ। - ·, चिनिर्मिताऽम्य वृत्तिः सङ्घपट्टक-पश्चलिङ्गीवृत्त्यादिविविधप्रन्थनिर्मातृवार्किकचूडामणिश्रीजिनपतिसूरिशिष्यश्रीजिनेश्वरसूरिविनेयवरेण श्रीधर्मतिलकमुनिना नेवफरशिरीन्दु( १३२९)मिते वैक्रमाब्दे । संशोधिता च चिकत्सतीध्यैरेव जिनेश्वरंसूरीय श्रावकधर्मप्रकरण- गृत्ति'विधायकैः श्रीलक्ष्मीतिलकोपाध्यायैरिति निगदितं-- "तेः श्रीलक्ष्मीतिलको-पाध्यायैः परोपकृतिदक्षैः । विद्भिर्वृत्तिरिय, समशोधितरां प्रयलेन ॥४॥" अनेन प्रशस्तिगतपद्येन वृत्तिकता स्वयमेव । संशोधनेऽस्यावाप्तं प्रतित्रय, तबाद्या अष्ठि-देवचन्द्रलालभाई-जैनपुस्तकोद्धारसंस्था- व्ययम्याप फारापिता मुद्रणयोग्या प्रतिः, या हि वि० संवत् १५८७ वर्षे लिसितायाः कस्याश्चित्मत्या आधारेण कारापिताऽऽसीत् , फापदीयेत्युपाह-प्रोफेसर-हीरालालरसिकदासविहितया मूलमात्रस्य संस्कृतच्छाययाऽन्विता नात्यशुद्धा। द्वितीया सूर्यपुरस्थजनानन्दपुस्तका- मुगुरु जिनेसरसूरि नियमि जिणचंदु सुसंजमि । अभयदेड सवंगु नाणि जिणवल्लहु आगमि । जिणदत्तसूरि ठिउ पट्टि तहि जिण उजोइउ जिणचयणु । सावहिं परिक्खिवि परिवरिउ मुल्लि जीव रयणु ॥४॥" इति कविपाकृतपदावल्याम् संवत् ११७० वर्षे धारानगरीलिसित्तायाम् । "तटिप्यो जिनपालमा प्रभुरभूविश्वम्भराभामिनी-माखद्धालललामकोमलयशास्तोमः शमारामभूः" इति जयन्तविजयकाव्यप्रान्ते । "माकभियदेवरिसुगुरोः सिद्धान्ततत्त्वामृतं, येनाशायि न सङ्गतो जिनगृहे वासो यतीनामिति । सं त्यक्त्या गृहमेधिगेहवसतिनिर्दूपणा शिथिये, सूरिः श्रीजिनकल्लमोऽभवदसौ विख्यातकीर्तिस्ततः ॥१॥" इति पूर्णभद्रीयशालिभद्रचरिनान्ते ।

·- लयसत्का नात्यशुद्धा नातिप्राचीनाऽपि च । तृतीया तु विक्रमपुरखनीमजिनकृपाचन्द्रसूरिभाण्डागारसत्का, साहित्यसेवारसिक-विविधे- तिहासान्येषक-लेसक-श्रीमान्--अगरचन्दजीनाहटामहाशयसम्प्रेपित सटीकसप्तस्मरण प्रत्यन्तर्गता शुद्धपाया । अस्त्यस्याः प्रतिकृतेः प्रान्ते "संवत् १३२२ वर्षे, फाल्गुन सुदि ६, कृता वृत्तिरिय वाचनाचार्य-श्रीधर्मतिलक-गणिभिः। समाधमिति । शुभं भवतु" इति लेखः । अनेन स्वाभाविकमेव भवति वृत्चेरखा रचनलेखनकालयोरेकत्वानुमानमदीर्घदर्शिनाम् , परं न तत्सगतं यतो लिसिता वर्त्तते वस्यामेव प्रतो दादा-श्रीजिनदत्तसूरिविनिर्मितस्य गणधरदेवस्तुत्यादिस्मरणत्रिकस्य वृत्तिर्जयसांगरोपाध्यायसन्दब्धा । जयसागरोपाध्यायास्तु बैक्रमीयपाश्चात्यपञ्चदशशतकादारभ्य पोडशशतकप्रारम्भ* यावद्विद्यमानसत्ताका इत्यन्यान्याभ्यसत्कृतिभ्यो निश्ची-1 यतेऽतस्तत्पाश्चात्य एव काले लिसितेपा प्रतिरिति स्फुटमेव । प्रानिर्दिष्टलेखस्तु पुत्रस्या रचनाकालसूचनायैव लेखकेन लिखितरसम्भाव्यते । पञ्चमं त्या विविधच्छन्दोऽलवारसारादिकाव्यभूपाभूपितं चत्वारिंशत्पद्यात्मकं 'धर्मशिक्षाप्रकरणं' विन्यस्तम् । प्रणेतारस्त्वस्यापि व एव वन्द्यचणाः कबिचक्रशका नवानवृत्चिविधायकश्श्रीमदभयदेवरिपट्टपूर्वाचलार्यमणः श्रीमन्तो जिनवल्लभसूरिमिश्राः । विषयोऽप्यस्य प्रत्यधिकार पद्यद्वयनिवद्धश्चैत्यभक्तितपस्सक्त्याद्यष्टादशाधिकारेश्वौपदेशिक एव । विदुपां चेतश्चमत्कारकरी रचनाऽस्य प्रकरणस्य, छन्दोऽलङ्कारशब्दलालित्यार्थप्रयनपाण्डित्यादिगुणैः पूर्णत्वात् । "श्रीजयसागरगणिना, तेन मया चाचकेन शुचिवाच्यम् । पृथ्वीचन्द्रचरित्रं, विरचितमुचितप्रविस्तारम् ॥ ६॥ श्रीमदादनपुरनगरे, त्रिविन्दुतिथि( १५०३ )वत्सरे छतो ग्रन्थः । मायावकवसतौ, समाधिसन्तोपयोगेन ॥७॥" इति पृथ्वीचन्द्रचरिने। नाना ·पम्प 'केय प्रतिकृतिः पिचुमन्दपुरी(लीम्बडी )स्थ( आणंदजी-कल्याणजीत्याख्यया प्रसिद्ध)श्रीसद्धसत्कचित्कोशीया झवेरी- जीरण गारन्दद्वारा सम्मामा । एवं पश्वानामपि मन्यानो क्रमशः प्रविचतुष्टयेकद्वयन्नयैकाधारेण कृतेऽप्यायासे संशोधनकर्मणि छानस्थ्यसुलभा दृष्टि- मुद्रण दोपजा प्रभावजा या याः काशग पटना जाता भवेयुसाः सम्मानीया निसर्गतोऽनुमपरान्तःकरणैः सहृदयरित्यभ्यर्थयते । गर७४, २.१.१३, श्रीमहावीर पल्लनिधिते प्रवचनयमावक-श्रीमन्मोहनमुनीश्वरप्रशिप्यरतखर्गीयानुयोगाचार्य- मोर-मारमरगन्छोपाध्ये श्रीमत्केशरमुनिजीगणिवरान्तिपदा मुम्बापुर बुद्धिसागरो गणिः संचर्दष्टनचाहेन्दु (१९९८)-मिते विक्रमहायने । शुक्रे त्रयोदशीघने, माधवस्य सिते दले ॥१॥ मुन्यप्यास्यमहापुर्या, श्रीधीरचैत्यनिश्रिते । उपाश्रये सुरम्ये तु, श्रीखरतरसंज्ञिते श्रीमोहनमुनीशानां, अशिष्यशिप्यकेण हि । यशः केशरपादाज-द्विरेफेणाल्पबुद्धिना ॥ ३ ॥ निनर्बिरतसूरीणां, छत्रच्छायासु तिष्ठता । उपक्रमोऽयं सन्न्धो, गणिना बुद्धिसिन्धुना ॥४॥ (चतुर्भिः कलापफम् ) ·उजित-सेल-सिहरे, दीक्खा-नाणं-निसोहिमा जस्स; तं धम्म- वववत्ति, भारित-नेमि नमसामि. [आर्या जेना दात देवना न्हवणथी नाठी जरा-यादवी, जेना भावली-सारथी रथ-तणी फेरी सुरक्षा करी जेणे नाजुक नार राजुल सजी पैराग्यना रगथी, एका श्रीजगदीश नेमिजिनने वंदु सदा भादरी ॥१॥ श्रीहंसविजयजी शेठ देवचंद लालभाई जैन पुस्तकोद्धार फंडना उद्भक्नो इतिहास. जेमनी स्मृतिने अर्थे आ फंड स्थापयामां आव्यु छे ते शेठ देवचंद लालभाई झवेरीए पोताना मृत्युपत्रमा ९० १००००० (एक लाख )नी रफम विलथी जाहेर करी निराळी तपशील मुजब नीचे प्रमाणे शुभकार्योमा खर्चवा माटे पोताना ट्रस्टीओने फरमाव्यु हतु. २०००० जूनां ददेरासरोनो जीर्णोद्धार करवामां. ( आ रकम शेठ आणंदजी कल्याणजीनी पेढी मारफते, ए पेढीनी पण एटली ज रकम उमेरावीने, राणकपुरजीना धनाशाह पोरवाडना जगप्रसिद्ध त्रैलोक्यदीपक' दहेरासरना जीर्णोद्धारमा शेठ देवचंदना ट्रस्टीओए भाईश्री गुलाबचंदनी देखरेस नीचे सरचेल छे. वि० सं० १९७१।७२ लगभग.)

·५००० पांजरापोळ सुरत अने बीजे. (सुरतनी पांजरापोळमां अपाई.) २५.०० वाडी करया मांडी छे तेनी धर्मशाला करवी. (सुरतमा शेठ देवचंदे रू०२००००(वीस हजार) सरची मकान सहित पाही यांचया मांडी हती मां २५००० (पचीस हजार) उमेरी धर्मशाला स्थापी, जेथी धर्मशालामा कुल्ले रू. ४५००० (पिसालीस हजार)नी रकम वपराई.)* ५००० फेशर अने घरासमां. (आ रकम शेठ घेलाभाई लालभाई झवेरी केशर बरास फंडमां अपाई छ.) सेठ देवचंद उपर मुजय रू. ५५००० (पंचावन हजार) खरचवानी यादि लखी शक्या हता, अने रू० १००००० (एक दाब)मांधी रू० ४५००० (पिस्तालीश हजार) शेमा परचवा फरमावq ते विचार करी लखवाना हता. परंतु पोताना अवसान-काल पूर्षे ५ पारि पूर्ण फरीशकाई नहि, जेथी रू० ४५००० (पिस्तालीश हजार)नी रकम नाम-निर्देश विनानी शुभकार्यमां सरचवानी पाती रही. ए रू० ४५००० (पिस्खालीश हजार)नी रकम शुभकार्योमां सरचधानी शेठ देवचंदना सुपुत्र शा० गुलावचंदनी कायदेसर रजा मळया उपरांत, शा० गुलारचंद देवचंदे पोताना तरफयी महंमनी यादगीरी माटे शुभकार्यमा खरचवा काढेला रू. २५००० *पेट दपरदनो भाशय स. वीस हजार सरचेलाहता तेमा रु पाँच हजार उमेरी रू. पचीश हजारनी धर्मशाला करवानो हतो. पण कानून माने शिनो भएको यो के गोठ देवचंद गमे एटली रकम सरची गया होय ते विलमा या निराळा तपशीलपत्रमा ए मुजवर्नु स्पष्ट करेलु न होसमी एगरपेठ रसम गगपानी नहि, पग तेमा रू. पचीस हजार ट्रस्टीओए पधारे आपी ते वाडीनी धर्मशाला करवी." भा धर्मगाटातो पर्मशाला वरीके छाभ देवो न होवाथी स. गुभयचंदे कोर्टनी रजा मेळवी धर्मशालाने 'श्रीरत्नसागरजी जैन बोडौंग हाऊस' मेरी.रिपा(भो भाजे एनो मुदर टाम लई रक्षा के ·(पपीहार ) पण आ रम्ममा उमेरी मम शेठ देवचंदना नामर्नु एक स्थायी फंड स्थापवा सूचव्यु. आयी रू. २५००० (पीस हजार)नी रकमने रू. ४५००० (पिस्खालीश हजार)नी रकम साये उमेरी रू. ७०००० (सित्तेर हजार) संगीन फंड गापरा गाटे शेठ देयपंदना पिटना टूरटीमोद्वारा जुदा रासवामा माव्या.* आचार्य महाराज १००८ श्रीमद् आनन्दसागर सूरीश्वरजी (ते समये पन्यास पदे)नी सलाह अने उपदेशथी तथा शा. गुलावचंद दादनी मम्मविधी, आ एकत्र रकमोनुं मईम शेठ देवचंदनी यादगीरी माटे "शेठ देवचंद लालभाई जैन पुस्तकोद्धार फंड" नाम मा दृस्ट शेठ देवनंदना मृत्युपरना ट्रस्टीयो (१) शेठ नगीनभाई घेलामाई, (२) शेठ केशरीचंद रूपचंद, (३) शा. जीवणचंद मारवंद ने (४) याई वीजकोरे (शेठ देवचंदनी पुत्री) ईस्वी सन् १९०९मा स्थाप्यु. तेमज योग्य व्यवस्था जळ्याई रहेवा माठे (१)शेठ नगीनभाई पेलाभाई, (२) शेठ केशरीचंद रूपचंद, (३) शा० जीवणचंद साकरचंद, (४) शा० गुलावचंद देवचंद, (५) शेठ फुलपंद कम्नरपंद, अने (६) शा० मंछुभाई साफरचंदने ट्रस्टीओ निमी ट्रस्टडीड कराववामां आव्युं. सानो भाप सिमाएदया मुजब लास रू. पूरा सरचयानो हतो परंतु "जुदी जणावेली यादि प्रमाणे ते ते सातामोमा खरचवा" RAMA पित हवं, सारे डावपशीळपाकमा पोते मान रू० पंचावन हजारनी रकमनी यादि लषी शक्या भने रू० पिस्खालीश हजारनी यादि महि माथी कायदेपर एको अयं नीकळ्यो के "विल करनी पखते रू. एक लास खरचवानी इच्छा हो, परंतु तपशील लखती वखते .पंगाना गापानी हानिपय स्थलोसर नही होई रू. पिस्तालीश हजार नहि सरचया माटे ज वपशीलपनकमा नोंध्या नहि होय, तेथी पागनो माटिकरापुर गुटायपर न रहो. ट्रस्टीओने पोसानी मरजीथी शुभकामोमो ए रू० पिस्तालीश हजार खरची नांखवानी सत्ता नथी. पण जो पारण गुहागर परम्मनो मालिक पोते न यता ए परचया माटे ट्रस्टीओने सम्मति भापे वो तेनी मरजी भुजव टूस्टीओने ए रकम सरचवाने सपा प्राप्त थाप ." माई भी गुलापपंदनी इच्छा ए रकम पोते टेपानी नहोती तेथी तेनी सम्मति भळपाथी जा फंडनी स्थापना यई शकी.

·मईम शेठनी दीकरी, शेठना मृत्युपननी एक वहीषटकार (एक्झिक्युट्रिक्स), मर्हम शा० मूलचंद नगीनदास झवेरीनी विधवा पाई बीजकोरनी, ८० २५००० (पचीश हजार) उपरांतनी रकमनी आखी मिल्फत वाई वीजकोरना मृत्युपत्रना टूस्टीयो तरफथी, इसी सन् १९११ना एक दस्तावेजद्वारा भेट मळवाथी, तथा मर्दुम शेठना भत्रीजा अने फंडना मुख्य ट्रस्टी महम शेठ नगीनभाई चेलाभाई सवेरीना भूरयुपत्नी रूये रू० २००० (पे हजार)नी रफम मना ट्रस्टी अने बहीवटकार (एक्झिक्युट्रिक्स) 'बाई चंदन उर्फे लीलावती' तरफयी ईम्बी सन् १९२२मा भेट मळवायी तथा परचुरण व्याजनी रकमो मळवा-वधवाथी फंडर्नु भंडोळ रू० ११०००० (एक टाप दश हजार)ना आरारानुं थयु छे. फंडनो उदेश "जैन श्वेतांबर मूर्तिपूजक धार्मिक साहित्यनी, जेवू के प्राकृत, मागधी, संस्कृत, गुजराती, अंग्रेजी वगैरे भाषामा लगायेटा पंचायेठां प्राचीन पुस्तको, काव्यो, निनन्धो, लेसो वगैरेनी जाळवणी, खीलवणी, पुनरुज्जीवन, रक्षण अने अभिवृद्धि करवानो" छे. प्राचीनवानी हद विक्रम सं० १९५० पूर्वेनी रहेशे अने मुद्रित मन्थ माटे थयेला खर्च करतां अडधी किम्मते ते वेचाशे ए, ट्रस्ट- | डीडमा फरमाववामां आव्युं छे. शेठ केदारीचंद रूपचंद सने १९१६मा ट्रस्टीपदेधी मुफ थया, अने शेठ नगीनभाई घेलाभाई सं० १९७८,---ईस्वी सन् १९२१मा देहमुक थवापी तेमना स्थाने शेठ अमरचंद कल्याणचंद अने शेठ नेमचंद अभेचंद जे. पी.ने सने १९२६मां ट्रस्टी निमपामां न्या. भाई श्री गुलाबचंद देवचंद सं० १९८३, सन् १९२७मा देहमुक्त थयाथी, तथा शेठ फुलचंद कस्तूरचंदना सने १९२८ना राजीनामाथी तेमना स्थाने शा० नेमचंद गुलाबचंद देवचंद अने शेठ हीरामाई मंछुमाईन सने १९२९मा ट्रस्टी वरीके संपरण फरवामां आन्यु, अने ए चारे नवा ट्रस्टीओनुं सने १९२९मा निमणुकखत (एपोइंटमेंट-डीड) करावी लेवडाव्यु. , , , ·नोट अमरपर कल्याणपंदना मने १९३२ मां थयेला अपसानी, शेठ साकरचंद खुशालचंदने सने १९३६मां टूस्टी-पदे गान प्रामा, अने मने १९३६मां ते यायव निमणूकरसत (एपोइंटमेंट-डीड) कराववामां आव्युं. गने १९३७मां में ट्राटीपदनु राजीनामुं आयुअने अमुफ समय बाद दूस्टीमंडले मारु राजीनामुं स्वीकारी मने दूस्टीपदथी गुग्ध सरी मंत्री नरेनीम्यो. नी समाधी फंडर्नु भंडोळ सं० १९९३ सुधी गवर्नमेंट सिक्युरिटिमां रोकवामां आवेलं हवं. सं० १९९३मां मुंबई हार-गोट पायादेवी रोट उपर फंटने यधु उत्पन्न करवा माटे स्थावर मकान सरीदवामां आव्युं त्यारथी फंडतुं सपळु भंडोळ मार गिफवमा रोकायेखें. पंनी ए स्थावर मिलकर उपर आ गुजय नामो अंकित करायां छे:- ती माहिती-गा] "शेठ देवचंद लालभाई जैन पुस्तकोद्वार फंड मिल्कत (सुरत)" मित नाम-पूषा] "आगमोद्धारक" ·छेल्लां पांच छ वर्षथी फंड तरफथी आगळ जेटला वधु प्रमाणमां पुस्तको प्रसिद्ध न थवाचं कारण ए हतुं के ए समय दरमियान फंड पासे पूरती रोकड रकमनो अभाव हतो. ते पहेलांनां वर्षोमा आगळ करतां वधु रकम सरचाई गयेली, अने निर्दिष्ट वर्षों दरमियान वेचवाना पुस्तकोनुं भंडोळ घणु वधी गयु होई पुस्तकना वेचाणमाथी थती आवक पण आगळ करतां बहु ओछी थई गई हती. आधी थोडो समय पुस्तकप्रकाशननुं काम मुलतवी राखवु आवश्यक थई पड्यु हतुं. त्रणे वर्ष व्याजनी रकम भेगी थवा देवामा अने पुस्तकोनो स्टॉक वेघवामां गया. आ पछी टूस्टीओए फंड्नु आशरे रू० एक लाख दश हजारहूँ थवा जतुं आखं भंडोळ वधारे उत्पन्नमाटे सिक्युरिटिमांधी छूटुं करी उपरोक्त मकानमा रोक्यु. ते पछी एकाद वर्षे मकाननी आवक एकत्र थवा मांडी. आ रीते पैसानी छूट थतां पुस्तकप्रकाशननुं कार्य हवे फरी हाथमा लेवामां आव्यु छे. जो विकय प्रमाणमा ठीक चालु रहे। तो पुस्तको मोटा प्रमाणमा प्रसिद्ध करवान अमारे माटे वधु सुगम बनशे. जैनसमुदाय आ वात लक्ष पर लई बने एटलां पुस्तको सरीदी ज्ञानप्रभावनाना कार्यने उत्तेजन आपशे, एवी आशा राखं कुं. मुंचाई ता०७ ऑगस्ट, १९४१ गुरुवार, वि० सं० १९९७, श्रावण शुद्ध नारियेळी-पूर्णिमा. जीवणचंद साकरचंद जवेरी अवैतनिक मन्त्री ·A Brief Account of the Fund I find somo pcopio anxious to know something more about Setha Davacanda Lalabhai Jaina Pustakoldhira Fuod than they do at presenta Hence I give here a brief account as to low it was incorporated, and a very brief note as regards its inner machinery since then up to date. Śctia Dercanda Lilablar, to commemorato whose memory this Fund was established, directed in his will that n sum of Rupees ono-lac bo used in charity. Out of Rupees one-lack, he had made up his mind for the following sums only. (1) Rs. 20000 towards reparation of old delapidated Jaina temples. (!) Rs. 5000 towards pinjarapoles at Surat and other places. (3) Rs. 25000 to be utilised for building 4 dharmacālā in place of a proposed bungalow in a compound owned by the donor in Surat, and then ander construction. (4) Rs 5000 to bo spent towards providing saffron and camphor (barāsa) to Jaina temples. Tho aboro sums totalling Rs. 55000 mentioned in the will were respectively utilised in the following inannor:

·0 4 (1) This sum was spent after reparation of the well-known Jaina temple at Răņakapura through Setha Anandaji Kalyāņaji firm, under the supervision of the late Gulābacanda Deyacanda. The Anandaji Kalyāņaji firm contributed an equal sum towards this undertaking. (2) This sum was handed over to the Surat Pinjarapole. (3) The late donor had already spent Rs. 20000 after a compound for a bungalow with a garden, tpbich was then under construction. The sum of Rs. 25000 was added to it, and a dharmasală was built therein, ( (4) This suun vas donated to Setha Ghelābhāi Lālabhāi Jaina Kesara-Barāsa Fund. The donor bad not decided how to spend the remaining Rs. 45000, and expired before giving any instructions as to this sum. The court interpreted this fact in a rather curious way: "The donor, ( When he prepared the will, might have intended to spend the entire sum of Rs. one-lac in charity. But the fact that he has not mentioned as to the disposal of more than the said Rs. 55000 means that he might 1 The donor intended to add a sum of only Rs. 5000 to the sum he had already spent; that is, Rs. 25000 yas the entire som he intended to spend after the dharmaśāla. But, according to the court-interpretation the words meant a frosh sum of Rs. 25000, and bence Rs. 25000 more bad to be spent after the dharmas'āla building. 1 ·huro changal his intention at tho last moment. Llenco tho surplus sum of Rs. 45000 must go to his adopted Fon Gullbrcuada. If, howerer, tho beir Jr. Gulabacanda wants to spend that sum in his father's charities, he is at liberty to do so." Lato Gulabacanda, a worthy son of the donor, asked the trustees of the will of tho lato donor to spend that sum in some charitable work, and added & sum of Rs. 25000 to it in memory of tho rerored father. IIc further instructed tho said trustees that they should spend the totalling sum towards somo charitablo concern which was permanent. Pajyapıda Agamoldhirska Acīrya (then pannyāsa) Loandasāgara advised the trustees of the will of the fats donor, (1) Sotha Naginabhai Ghelübhäs, (2) Setha Kesaricanda Rūpacanda, (3) Mr. Jivanacanda Si karaconda, and (1) Mrs. Vijakora Mlolacanda daughter of the late donor) to spend the sum in establishing ngruenloldhim fund, and Gulabacanda gavo his sanction for the same. Hence the present Fund was established. The following werd its original trustces: (1) Setha Naginabhāi Ghelabhūi, (2) Setha firfaricando Rapscanda, (3) Mr. Jivaşacanda Sikarscanda, (4) Mr. Gulabacanda Devacanda, (5) Setha Filcanda Kasturacanda, (6) Mr. Innchubhat Sakaracandı. Mrs. Vijakora, widow of the lata Mulacanda Nagiaadāsa Jhaveri, daughter of the late donor and crccutrir of hig trill, donated a sum of more than Rs. 25000, her entire estate, to the Fund ab her ·$ death. This sum was handed over to the Fund in 1911. Similarly one of the chiof trustees of the Fund and a nephew of the late donor, Naginabhāl Ghelabhāl donated'a sum of Rs, 2000 to the Fund, i at his death in 1921, which was handed over to the trustees in 1922. These two donations and sundry interests etc. added to the main sum have amounted to about one-lao and ten-thousand Rupees. The aim of this Fund as laid down in the trust-deed is as follows: It should undertake the preservation, circulation, publication etc. of ancient literature pertaining to the Svetambara Mūrtipůjaka sect of Jaina religion, written in any language--Sanskrt, Prākṣt, Apabbrańša, Pāli, Gujarati, English, German &c. It was also laid down that no work composed after V.S. 1950 should be considered ancient, and the books published should be sold at half the cost price. Sethn Keśarīcanda Rūpacanda resigned in 1916 and Setha Naginabbãi Ghelābhāſ expired in 1921. Šetha Amaracanda Kalyāņaçanda and Setha Nemacanda Abhecanda were appointed as trustees in their stead in 1926. Vr. Gulābacanda died in 1927 and Setha Fūlacanda Kasturacanda resigned in 1928. Hence Mr. Nemacanda Gulābacanda Devacanda and Setha Hirābhāi Manchubhūi were appointed in 1929 as trustees in their place. In 1929 an appointment-deed was got executed for the appointment of the said four new trustees, Setha Amaracanda Kalyanacanda expired in 1932. Hence Setha Sakaracanda Khuśālacanda was ·norninated for tho plios in 1936, and an appointment-deed to that effect was got cxecuted in tho samo year. In 1937 I tendcral my resignation, and after somo delay it ras accepted. Thereupon the trusteeg Appreciated mo tho Lonsrary General Secretary of this Fund. Since the establishment of this institution, its funds were invested in the Government Securities, Mutrino mo bought a building situated at Kalabāderi Road, Bombay, in V. S. 1993, the said fund is painly instefel in that immovablo property. This building is renamed as follows: SomA DETACAND LILABIAI JAINA PUSTAKODDIÄR FOND ESTATE (SURAT) AGAMODDHĀRAKA lcro the first line indicates tho ownership, whilo "Āgamoddhāraka" the namo of the building. Topicala Charcl, Sandhurst Road, Bombay, Thurulay, 7th August, 1911 Snityn Suu 16, 1997 JITANONAND SAKBRCHAND JAVERI Hon. Secretary ·. २-४-० " श्रीजैनआनंदपुस्तकालये लभ्यग्रन्थाः- , अहिमाष्टक, सर्वज्ञासदि ऐन्द्रस्तुतिश्च ०-८-०१५ परिणाममाला (लेजर पेपर) १२००४२७ युक्ति प्रयोधः २ अनुयोगद्वार-चूर्णिहोरिभद्रीयवृत्तिश्च १-१२-०, (द्रोइंग पेपर) ०.१०.०२८ ललितविस्तरा (सटीपना) ०-१०-० । ३ उत्तराभ्ययन-चूर्णिः ३-४-०४६ प्रवचन-सारोद्धारः (पूर्वादः) ३-०-०२९ वस्त्रवर्णसिद्धिः ४ प्रापिमापितानि (उत्तरार्द्धः) ३-०-०३०विचार-रत्नाकरः ५ ज्योतिपकरंटकप्रकीर्णकम् (सटीकम्) ३-०-०१८ पंचाशकादिशास्त्राष्टकम् मूलमानम् ३-०-०३) विदोपावश्यक-विषयानुक्रमः अका. ६ जिनस्तुति-देशना (हिन्दी) •-६-०१९ पंचाशकादिशानदशकस्याकाराद्यनुक्रमः३-०-० रादिक्रमः ७ वापतरंगिणी 6-८-०२० पंचवस्तुकग्रन्थः (सटीका) २-४-०३२ वंदावृत्तिः ८ विषष्टीयदेशनासंग्रहः ०-८-०२१ पयरणसंदोहो ०-१२-०३३ श्राविधिः (हिन्दी) ९ दशवकालिक-पूर्णिः ४-०-०२२ प्रवज्या-विधान-कुलकादि ०-३-०३४ क्षेत्रलोक-प्रकाशः प्रकीर्णकदशकम् (संस्कृतच्छायान्वितम्):-८-०२३ प्रत्याख्यानादि-विशेषणवती-वीशवीशी 1-४-० वृहसिमभाव्याकरणम् । "दग्यलोकयकाशः १-०-०२४ वारसासूत्रं (सचित्र) १२-०-० आवारांगसूत्रवृत्तिः १२ नंदीआदिअकारादिकमो विषयमश्व १-८-०२५ मध्यमसिदाभा व्याकरणम् भगवतीसूत्रं दानशेखरसूरिकृतवृत्तिसाहिवम् १३ नंदीचूर्णिहोरिमद्रीयवृतिश्च १-४-०२६ यशोविजयजीकृत १२५, १५०,३५०, पुष्पमाला अपरनाम उपदेशमालाप्रकरणवृतिः १४ नवपद-यकरण-हवृत्तिः गगवाया स्वषनानि(साक्षिपाठसहितानि).-८-० तस्वार्थसूत्रम् ( हारिभद्रीयटीकासहितम्) श्री-जैन-आनंद-पुस्तकालय, ओशवाल महोल्ला, गोपीपुरा, सुरत. ( २-०-० ०-८--.

·श्रेछि देवचन्द्र दाभाई-बैनपुसकोद्धारग्रथाओ- भई नमः। धीयमानाय नमो नमो, नमो नमः धीगुरुगीतमाय । दादेति नामा जनपूजिताप, नमाया सद्गुरमोहनाय॥१॥ भीमपरावागादिरमामायाEिSमारिपतप क्रिपोवारकरणेन समारतकठोरवरसाधुक्रियाणां-श्रीसाहदत्तयुगप्रधानपदधारकाणी- बीजिनपदरीपराणां मायाज्यवसि-पाठकापस थीमराजगणितिय-यापकवर्यश्रीमत्प्रमोदमाणिक्यगणिपरान्तेवासि-पादिगजकेसरि- मोरापापधीजयसीमाणिशिष्यरस-सोपसद्रियपातमकरधुरंशत्यापनपग्रन्यसीधसूयणसूत्रधार-धीसाहिंसमक्ष मायाचनाचापपरिभूपित-धीमगुणविनयगगिपरसबालितया पाण्यया समलतं पूर्वसरिभयरविनिर्मित वैराग्यशतकम् । भ प्रणम्य श्रीधरं पार्थ, पूर्वसूरिविनिर्मितम् । वैराग्यशतकं सम्यम् , विवृणोमि यथामति ॥ १॥ तबाऽधगायेयं- संसारंमि असारे, नत्थि सुहं याहिपणापउरे । जापती इह जीवो,, न कुंणइ जिणदेसियं धर्म ॥१॥ ध्याख्या-'असारे' अमपाने, 'संसारे चातुर्गतिकरूपे, तत्त्ववृत्त्या प्रायो वा किश्चिदपि 'सुख' सातवेयं कर्म, 'नास्ति' .

·, न विद्यते, असारत्वे कारणमाह-यतः किम्भूते संसारे?, व्याधिश्च-शरीरमन्दता, वेदना च-मानसं दुःखं, ताभ्यां 'प्रचुरे' वहुले, अस्मिन् संसारे केवलं जन्तूनां व्याधिवेदने. एव विद्यते एवं जाननपि 'इह' संसारे, 'जीव' प्राणी, प्राप्तमपि जिनस्तीर्घकृद्भिः 'देशितं' उपदिष्टं, 'धर्म' दुर्गती पततः प्राणिनो धरतीति धर्मस्तं, 'न करोति' न विधत्ते, कर्मबहुलत्वादिति ॥१॥ अनं कल्लं परं परारि, पुरिसा चिंतंति अत्थसंपत्ति । अंजलिगयं व तोयं, गलंतमाउं न पिच्छंति ॥२॥ व्याख्या-अद्यादिपदेषु प्राकृतत्वादनुस्वारः, 'पुरुषाः मूढा नराः, अद्य दिने 'कल्ये' आगामिदिने, 'परस्मिन् , आगामिवर्षे |'परारि परस्मिन् वर्षे (वा) अर्यसम्पत्ति' द्रव्यसम्पद-अर्घसम्प्राप्तिवा, 'चिन्तयन्ति' विचारयन्ति, यथाऽद्य दिने द्रव्यसम्पद् भविष्यति कत्ये वा परस्मिन् वा परारि वा भविष्यति, इत्येवमाशाग्रस्तास्तिष्पन्ति, परं ते 'अञ्जलिगत अञ्जलिप्राप्तं, 'तोय मिव' जलमिव, 'गलत् क्षरत् , आयुः न पश्यन्ति' न प्रेक्षन्ते-न विचारयन्ति, यथाऽञ्जलिगतं तोयं न कमपि कालं तिष्ठति तयेदमायुरपि क्षणे क्षणे आयोचिमरणेन क्षीयमाणं कियन्तं कालं स्थास्यतीत्येवं मूढत्वान्न जानन्तीति भावः ॥२॥ तय धीचिर्विच्छेदस्तदभावादवीचि[स्तदेवआवीचि] स्तेन मरणम[आ]वीचिमरणं, तत्पञ्चधा-द्रव्य १ क्षेत्र २ काल ३ भव ४ भाव ५ भेदात् । तग्र यनारकतिर्यगनरामराणामुत्पत्तिसमयात्ममृति निजनिजायु कर्मदलिकानामनुसमयमनुभवनाद् विचटनं तद् द्रव्याधीचिमरणं, तब नारकादिगतिचातुर्वि- याचतुर्विधम् । एवं नरकादिचतुर्गतिविषयक्षेत्रप्राधान्यापेक्षया क्षेत्रावीचिमरणमपि चतुबैव । देवादिप्वद्धाकालस्यासम्भवाद् देवाऽऽयुष्ककालादिचतुर्भेदप्राधा- न्यापेक्षया कालापीचिमरणमपि चतुर्विधम् । एवं देवादिचतुर्विधभवापेक्षया भवावीचिमरणं चतुर्दा । तया देवादीनां चतुर्विधायुःक्षयलक्षणभावप्राधान्या- पेश्या भावाधीचिमरणमपि चतुति" उत्तराध्ययनसर्वार्थसिविवृत्तौ १३५ पन्ने खरतरगच्छगगनाङ्गणनभोमणयः श्रीकमलसंयमोपाध्यायपादाः । . .

·" जं फरले फायपं, तं अजं चिय करेह तुरमाणा । बहुविग्यो हु मुहुत्तो, मा अचरण्हं पडिक्खेह ॥३॥ व्याख्या-हे प्राणिनः! यत् 'कल्ये' आगामिदिने, कर्तव्यं धर्मकरणीयमिति गम्यते, तद्धर्मकरणीयं त्वरमाणा' विल- ममन्तः सन्तः 'चिय' शब्दस्य एवकारार्थत्वादद्यैव कुरुभ्यं, यतो 'हु' निश्चये, 'वहयः' प्रचुरा, "विघ्ना' अन्तरायाः मन्त्यस्मिप्निति बहुविन एव 'मुहूर्तः' कालविशेषः, अतो मा 'अपराह' सायन्तनसमयं, 'प्रतीक्षध्वं' विलम्बध्वं, "श्रेयांसि पद्धविनानी"ति वचनात् पुण्ये कर्मणि प्रवर्तमानानां पुंसां वहयोऽन्तराया उत्तिष्ठन्त्यतो धर्मकर्मविधाने मा विलम्वं कुरु- पामिति, तथा च वेदेऽप्येवमेवोकं "न श्वः श्वः समुपासीत्, को हि मनुष्यस्य श्वो वेदेति" ॥३॥ ही!! संसारसहावं, चरियं नेहाणुरागरत्ता वि । जे पुवण्हे दिवा, ते अवरण्हे न दीसंति ॥४॥ व्याख्या-मकारोऽलाक्षणिकः, संसारस्वभावस्य 'चरित' आचरणं, संसारस्वभावचरितं दृष्ट्वा 'ही' इति विपादो मम, कथं विपादः १ इत्याह-'स्नेहानुरागेण प्रेमवन्धेन रक्ता अपि, आसतामन्ये, ये स्वजनादयः 'पूर्वाहे' प्रातःकाले, दृष्टास्त एवं 'अपराहे' सन्ध्यायां न दृश्यन्ते, नेहानुरागरकानां किल वियोगासंभवात्त एवोक्काः, परं संसारस्य क्षणदृष्ट- नष्टत्यातेऽपि यियुग्यन्त इति भावः ॥ ४ ॥ मा सुयह अग्गियधे, पलाइयमि कीस वीसमह ? । तिपिण जणा अणुलग्गा, रोगो अ जरा अ मञ्चू अ ॥५॥ व्याख्या-भो लोका ! जागरितव्ये-धर्मकर्मणि कर्तव्ये इति भावः, तन 'मा स्वपिथ' मा शेवं, न प्रमादितव्यमिति . " ·- . भावा, 'पलायितव्ये' अस्मात्संसारात् प्रेनष्टव्ये, 'कस्माद्विश्राम्यथ' कथमस्मिन् संसारे खेदापनयनं कुरुम्वमिति भावः, कथं ?, यतस्त्रयो जना भवतां 'अनुलग्नाः पृष्ठतो लग्नाः-प्रवृत्ताः, वर्तन्त इति शेषः, ते के ? इत्याह 'रोगश्च'अतीसा- रादिः, 'जरा ' वयोहानिः, 'मृत्युश्च' मरणं, एवंविधास्त्रयोऽपि जना अनुलग्ना, अतो धर्म न प्रमादो विधेय इति भावः, अन्योऽपि जागरितव्ये स्थाने न खपिति पलायितव्ये च न विश्राम्यतीति छाया भावार्थः, जना इति लोकोत्या उक्तं, अन्यथैपामात्मधर्मत्वादिति ॥ ५॥ दिवसनिसाघडिमालं, आउं सलिलं जियाण घेतूणं । चंदाइचवइल्ला, कालऽरहद भंमाडंति ॥ ६॥ व्याख्या-चन्द्रादित्यावेव' शशिभास्कराचेप, 'पलीयदी वृषभौ, प्राकृतत्वाद्विभक्तिपरिणामो, 'दिवसाश्च निशाश्च' [ दिवसनिशा ], ता एवं 'घटिमाला' कुम्भपकिस्तया, जीवानां 'आयुः' जीवितमेव सलिलं 'गृहीत्वा' आदाय 'कालः' परिवर्तनालक्षणः, स एव अरघट्टस्तं 'भ्रमयतः' परिवर्तयतः, पुनरुच्चैः पुनींचरित्येवमिति ॥ ६ ॥ सा नत्धि कला तं नथि, ओसहं तं नत्थि किं पि विनाणं । जेण धरिजइ काया, खजंती कालसप्पेणं ॥७॥ व्याख्या-सा नाति कला द्वासप्ततेरन्यतरा, तच्च 'औपध' अगदो नास्ति, तत् किमपि विज्ञान शिल्पं नास्ति, येन कलादिना 'कालो' मृत्युरेव सर्परतेन ' खाद्यमानो' भक्ष्यमाणः 'कायो' देहो 'धियते' तखादनाद्रक्ष्यते ॥७॥ पान्तस्य नोर्णस्यामाव: "मस्जिनशोसलि[-१-६०]" इति [पाणिनीय सूत्रेण ] नुम् । , .

·, १ दीहरफणिंदनाले, महियरकेसर दिसामहदलिल्ले । ओ पियइ कालभमरो, जणमयरंदं पुहविपउमे ॥८॥ व्याख्या-'ओ' इति पश्चात्तापे अव्ययं, काल एव 'भ्रमरों' भृङ्गः, पृथिव्येव पद्म, तस्मिन् 'जना' लोका एव 'मकरन्दो' रस पिचति, अन्योऽपि भ्रमरः पद्मे मकरन्द पिवत्येव, तथाऽयं काल एव भृङ्गो भूरूपकमले जनमकरन्द असते इति भावः, यतः-"दुपयं चउप्पयं बहु-पयं च अपयं समिद्धमहणं वा । अणवकए वि कयंतो, हरइ हयासो अपरितंतों ॥२॥" किंभूते पृथिवीपमे, 'दीर्घ आयतं 'फणीन्द्र एवं' शेप एच, 'नालं' मृणालं, यस्य तत्तस्मिन् दीर्घफणीन्द्रनाले, इद च लोकोत्या विशेषणं, तथा 'महीधराः' पर्वता एव 'केसराणि' किञ्जल्कानि यत्र तत्तस्मिन् महीधरकेसरे, प्राकृतत्वा- विभकिलोपः, तथा 'दिश एवं' आशा एय, 'महान्ति' बृहन्ति, 'दलानि' पन्नाणि, यस्मिन् तत्तस्मिन् दिडमहादले, स्वार्थे इसमत्ययः, "ओ सूचनापश्चाचा" [४-२-२०३] इति [हैम]प्राकृतव्याकरणे ॥८॥ छायामिसेण फालो, सयलजियाणं छलं गवसंतो। पास कहवि न मुंचइ, ता धम्मे उज्जम कुणहं ॥९॥ व्याख्या-हे प्राणिनः ! 'छायामिपेण' निजनिजशरीरप्रतिविम्वदम्भेन, अयं 'कालो' यमः सकलजीवानां 'छलं' रन्धं गवेपयन् अवलोकयन् सन् 'पार्थ प्राणिसमीपं कथमपि 'न मुश्चति' न त्यजति, शरीरिणामियं छाया न भवति किन्तु यम एव रन्धं गवेषयति, कदाऽसौ स्खलेत् कदाऽहं गृह्णामीति वाञ्छया, "ता" इति तस्मात् यूयं 'धर्मे जिनप्रणीतेऽहिंसा- दिरूपे उद्यम कुरुवं, यावयमेन गृहीता न वर्तध्ये तापरिकश्चित्पुण्यं विदध्यमिति भावः ॥९॥ . । . , ·, कालंमि अणाईए, जीवाणं विविह्कम्मवसगाणं । तं नत्थि संविहाणं, संसारे जं न संभवइ ॥१०॥ व्याख्या-'अनादी' आदिरहिते 'काले' परिवर्तनालक्षणे 'विविधकर्मवशगान' विविधकर्मायत्तानां 'जीवानां प्राणिनां संसारे तत् 'संविधान भेदो नास्ति यत् 'न सम्भवति' न घटते, अपि तु सर्वमपि घटत इत्यर्थः, जन्तुभिर्नानाजातिथ्य- नेकविधकर्मप्रेरितः सर्वेऽपि भेदा एकेन्द्रियादयः प्राप्ठा इत्यर्थः ॥ १० ॥ बंधवा सुहिणो सधे, पियमायापुत्तभारिया । पेयवणाओ नियत्तंति, दाऊणं सलिलंऽजलिं ॥११॥ व्याख्या सर्वेऽपि 'वान्धवाः' स्वजनाः, 'सुहृदो' मित्राणि, मातापितरौ, प्राकृतत्वात्सूत्रे विपर्ययः, पुत्रभार्या, मृतं प्रति 'सलिलाञ्जलि' जलतर्पणं, दत्त्वा 'पितृप्रित नात्' स्मशानात्, 'निवर्तन्ते' व्याघुट्य स्वगृहमायान्ति, न पुनस्तेन सहाऽनुयान्तीति भावः ॥११ ।। विहडंति सुआ विहडं-ति बंधवा वल्लहाय विहडंति।इको कहवि न विहडइ, धम्मोरे जीव ! जिणभणिओ॥१२॥ व्याख्या-रेजीव!' आत्मन् !, 'सुताः पुत्रा 'विघटन्ते' वियुज्यन्ते,स्वस्मात्तेषां पूर्वमेव मृतत्वात् , तथा 'वान्धवाः स्वजना विषदन्ते, तथा 'वल्लभाश्च'स्त्रियो विघटन्ते, तस्याः मरणेनाऽन्येन सह संयोगाद्वा, अन्यत्सर्व विघटते, परमेको 'जिनभ- णित'स्तीर्घकृत्मणीतो धर्मः कथमपिन विघटते, धर्मस्तु इहाऽमुत्राऽपि सुखकारणत्वादात्मनोन वियुज्यत इति भावः॥ १२॥ अडकम्मपासपद्धो, जीवो संसारचारए ठाइ । अडकम्मपासमुक्को, आया सिवमंदिरे ठाइ ।। १३ ।। , RS - ·. व्याख्या-हे आत्मन् ! अष्टसंख्यानि कर्माप्येव पाशास्तः 'पद्धा' संयतोऽयं 'जीव' प्राणी 'संसारचारके' भवरूपे घन्दि- गृहे, तिष्ठति' आस्ते, अष्टकर्मपाशेभ्यो 'मुक्को' रहित आरमा 'शिवमन्दिरे' मोक्षसीधे तिष्ठति, यदा आत्मा कर्मरहितो भाति तदकममयेन क्षेत्रान्तरमरपृशन् मोक्ष प्रयातीति ॥ १३ ॥ बिहयो मन्त्रणसंगो, पिसयसुहाई विलासललियाई । नलिणीदलऽग्गघोलिर-जललवपरिचंचलं सधं ॥१४॥ व्याख्या-विभयो' धनं, तथा 'सज्जनानां' पितृमातृभ्रातृभार्यादीना, 'सङ्घः' सम्बन्धः, तथा 'विलासेन' लीलया 'ललितानि ' मनोज्ञानि, 'विषयमुसानि' विषयसौख्यानि, एतत्सर्व नलिनीदलाने' पद्मिनीपत्रप्रान्ते, “घोलिरों" दोलन- शीलो यो 'जटलवः' पानीयविन्दुस्तद्वत् 'परिचावलं' अतिशयेनाऽस्थिरं, यथा नलिनीपनमान्ते जलविन्दुः स्तोकं काल- मेव तिष्ठति, वायुना शीघ्रमेव पतनात् , तथा विभवादिकं सर्वमप्यस्थिरमित्यर्थः, "घूर्णो घुल-घोल-घुम्म-पहल्लाः [८-४-११७]" इति [ हैम मा०] सूत्रेण घूर्णधातो?ल आदेशस्ततः शीलार्थे इरप्रत्ययः ॥१४॥[अथ ] कानपि पूर्व गूनो पलायुपेतान् दृष्ट्वा पश्चात्तानेव जरतो गलितशरीरान वीक्ष्योपदेशमाह- तं फत्य पलं तं फत्प, जुषर्ण अंगचंगिमा कत्थ ? । सचमणिचं पिच्छह, दिदं नह कयंतेण ॥१५॥ व्याख्या-हे प्राणिनः 'तद्' इति तारुण्यावस्थायां यद् ‘वलं' पराक्रममासीत्, तद्दलं तव कुत्र गतं ?, तथा तद् यौवनं' तारुण्यं कुत्र, तथा 'अङ्गचशिमा' शरीरोत्कृष्टता, कुत्र ?, तस्मात् 'कृतान्तेन' कालेन, कृत्वा 'दृष्टनष्टं' पूर्व दृष्टं - ·पश्चान्नष्टमिति दृष्टनष्ट 'सर्व' समस्तं 'अनित्यं' अशाश्वतं पश्यत' अवलोकयत, पूर्व यच्छरीरमेवं विधमासीत्तदेव सम्प्रति कालेनैवंविधं विहितमिति का तत्र शरीरे आस्थेति भावः॥ १५ ॥ घणकम्मपासपदो, भवनयरचउप्पहेसु विविहाओ। पावइ विडवणाओ, जीवो को एत्थ सरणं से? ॥१६॥ व्याख्या-हे प्राणिन् ! अयं 'जीवः' प्राणी 'धनानि' प्रचुराणि, यानि कर्माणि तान्येव 'पाशा' बन्धनग्रन्धयस्तैः 'बद्धः' संयतः सन् 'भव'श्चातुर्गतिकसंसार एवं नगरचतुष्पथानि, तेषु विविधा अनेकप्रकाराः शरीरमनोदुःखदायिन्यो 'विट- [विडम्वना' विगोपनानि वधवन्धादिरूपाणि प्रामोति, अतः "एत्य" एतस्मिन् , संसारे "से" तस्य प्राणिनः को शरणं 1, यदवष्टम्भाद्विगोपनानि स न प्रामुयादिति ॥ १६ ॥ घोरंमि गम्भवासे, कलमलजंबालअसुइवीभच्छे । वसिओ अणंतखुत्तो, जीवो कम्माणुभावेण ॥१७॥ व्याख्या-'घोरे रौद्रे गर्भवासे' जनन्युदरैकदेशे अयं जीवः 'कर्मणां' शुभाशुभरूपाणां 'अनुभावेन' प्रभावेण 'अनन्त- कृत्वः' अनन्तवारान्, 'उपितः' स्थितः, किम्भूते गर्भवासे ?, 'कलमलो' जठरद्रव्यसमूहः, स एव 'जम्बालः' कर्दमस्तेन 'अशुचि'रुद्धजनीय-उद्वेगकारी, 'विभत्सो' भयजनकस्तस्मिन् ॥ १७ ॥ चुलसीई किर लोए, जोणीणं पमुहसयसहस्साई "इकिमि अ जीवो, अणतखुत्तो समुत्पन्नो ।॥ १८ ॥ १ ·. च्याल्या-किलेत्यागमोकी, 'लोके 'योनीनां' जीनोत्पत्तिस्थानानां, चतुरशीतिः 'प्रमुखशतसहस्राणि' भेदलक्षाणि, शिषन्ते, 'जी' माणी, एकैकस्यां च योनावनन्तवारान् समुत्पन्नः ॥ १८॥ मायापिपयंति, संसारत्धेहिं परिओ लोओ। बहुजोणिनिवासीहिं, न य ते ताणं च सरणं च ॥१९॥ न्याख्या-'यायोनिनियासिभि'चतुरशीतिलक्षप्रमाणयोनिवासिभिः, 'संसारस्थैर्भवस्थितैर्मातापितवन्धुभिरयं लोकः 'पूरितो' भृतः, ममी जन्तरः सर्वेऽपि कदाचिन्मातृत्वेन कदाचिपितृत्वेन कदाचिद्वन्धुत्वेन जाता इति, न च ते संसां- रखा मादयखाणं भवन्ति, आपत्तरणसमर्थ त्राणमुच्यते, यथा महास्रोतोभिरुह्यमाणः सुकर्णधाराधिष्ठितं प्लव(पोत)- मामायाऽऽपस्तरतीति, न च ते शरणं भवन्ति, शरणं पुनर्यदवष्टम्मानिर्भयैः स्थीयते, तत्पुनर्ग पर्वतः पुरुषो वेति, तथास न कश्चिदस्तीति, उप-"जन्मजरामरणभयै-रभिद्रुते व्याधिवेदनाग्रस्ते । जिनवचनादन्यत्र तु, नास्ति [च] शरणं कपिलोके ॥१॥" ॥१९॥ जीपो पाहिविलुत्तो, सफरो इय निजले तडफडए । सयलो वि जणो पिच्छइ, को सझो वेयणाविगमे? ॥२०॥ व्याख्या-जीयो 'व्याधिभी' रोगः 'विलुप्तोऽभिद्रुतो 'निर्जले' जलरहितप्रदेशे 'शफर इव' मत्स्य इव "तडफडए"त्ति गाफुली भवति, तथायिधं रोगः पीव्यमानं जनं सकलोऽपि जनः 'पश्यति' अवलोकते, परं तस्य 'वेदनाया: पीडाया, 'पिगमे पिनादो, फः पुरुषः 'शक' समर्थः, अपि तु न कोऽपि तत्पीडामपगमयतीत्यर्थः॥ २० ॥ , ·मा जाणसि जीव ! तुमं, पुत्तकलत्ताई मज्झ मुहहेजा निउणं बंधणमेयं, संसारे संसरंताणं ॥ २१ ॥ च्याख्या-है 'जीच!' आत्मन् !, त्वं 'मा जानीहि' माऽवबुध्यस्व, यथा मम पुत्रंकलबादिः सुखहेतुर्भविष्यति, तर्हि कि जाने ? इत्याह-संसारे' भये 'संसरता' नारकतिर्यग्भवादिरूपेण पर्यटतां जीवानामेतत् पुत्रकलत्रादिकं 'निपुर्ण' गाढं चन्धनं, एतद्वन्धनवद्धा एव जन्तवः संसारे तिष्ठन्तीत्येवं जानीहीति भावः॥ २१ ॥ जणणी जायइ जाया, जाया माया पिया य पुत्तो य । अणवत्था संसारे, कम्मवसा सघजीवाणं ॥ २२ ॥ व्याख्या हे प्राणिन् ! संसारे 'कर्मवशात' कर्मपरतन्त्रतया, 'सर्वजीवाना' सकलमाणिनां, 'अनवस्था' अनयत्यं, ता. मेवाऽऽह-या 'जननी माता, सैव भयान्तरे 'जाया' पत्नी 'जायते' उत्पद्यते, या जाया सा माता जायते, तथा कर्मव- शात् पिता च पुत्रो भवति, च शब्दात्पुत्रश्च पिता भवति, अतोऽनवस्थैव, यदा जननी जनन्येव जाया जायैव भवान्त- रेऽपि भवेत्तदाऽवस्था-नयत्यं भवेत् , तथा नास्ति, अतोऽनवस्था, तथा चोक्तं श्रीमद्भगवत्यां-"अयं णं भंते ! जीवे सब- जीवाणं मातित्ताए पियत्ताए भाइताए भगिणिचाए भज्जत्ताए पुत्तत्ताए धुतत्ताए सुलताए उववण्णपुचे ?, हंता गोयमा ! असति अदुवा अणंतखुत्तो। सबजीवा वि णं भंते ! इमस्त जीवस्स मातित्ताए जाव ज्ववण्णपुवा ?, हंता गोयमा ! जाव अणंतखुत्तो । अयं णं भंते ! जीवे सबजीवाणं अरिताए वेरियेत्ताए यातयत्ताए यहगत्ताए पडिणीयत्ताए पञ्चमित्त- , मसल-भनेताः । २ अथवा ! ३ अनन्तकृत्वः-अनन्तवारान् । ५ सामान्यतः शत्रुभावेन । ५ वैरिकः-शत्रुभावानुबन्धयुक्ततत्तया । ६ मारकवया । पपकाया-वाहकवयेत्यर्थः । ८प्रत्सनीकतया कार्यापघातकतया। ९ अमित्रसहायतया। [इति वृत्तौ श्रीमभयदेवसूरिमिश्राः] ।

·ताए उपरण्णपुये ?, हंता गोयमा ! जाव अणंतखुत्तो। सधजीवा वि णं भंते!, एवं चेव । अयं णं भंते ! जीचे सघजीवाणं रायत्ताए जुवरायत्ताए जाव सत्यवाहत्ताए उवषण्णपुधे ?, हंता गोयमा ! असई जाच अणंतखुत्तो। सघजीवा विणं एवं घेव । अयं णं भंते ! जीवे सपजीवाणं दासत्ताए पेसत्ताए भयगताए भातिगत्ताए भोगपुरिसत्ताए सीसत्ताए सत्ताए उच- चण्णपुपे ?, हंता गोयमा ! जाव अणंतखुत्तो । एवं सबजीवा वि अपंतखुत्तो" (इति) द्वादशशतके सहमोद्देशके ॥२२॥ न सा जाई न सा जोणी, न तं ठाणं न तं कुलं । न जाया न मुया जत्थ, सधे जीवा अणंतसो ॥ २३ ॥ व्याख्या-संसारे सा 'जाति:' क्षत्रियादिन, तथा सा 'योनि'जीवोत्पत्तिस्थानं न, तथा तत् 'स्थान' आकाशक्षेत्रं न, तथा घोकं श्रीभगवत्यां-"एयंसि णं भंते ! महालगंसि लोगसि अस्थि भंते ! केती परमाणुपोग्गलमेत्ते वि पएसे, जत्थ णं अयं जीवे ण जाते न मते वा वि ?, गोयमा! णो तिण? सम, से केणद्वेणं भंते ! एवं वुच्चति ?, एयंसिणं ए महालयंसि लोगंसि णस्थि केई परमाणुपोग्गलमेत्ते वि पएसे जत्थ णं अयं जीवे ण जाते ण मते वा वि ?, गोयमा ! से जहा नामए केइ पुरिसे अयासयरस एणं महं अयांवयं करेजा, से णं तत्थ जहन्भेणं एको वा दो वा तिणि वा उक्कोसेणं अयासंहस्सं , गृहदासीयतया । २ प्रेन्यतया-भादेश्यतया । ३ भृतकतया-दुष्कालादौ पोपिततया । ४ कृप्या दिलाभस्य भागग्राहकतया। ५ अन्येस्पार्जिताना मोगकारिनरतया । ६ शिक्षणीयतया { ७ देप्यवयेति । ८ पट्याश्चतुर्थ्यर्थत्वात् , अजासत्ताय । ९ अजानज-अजावाटकम् । १० यदिहाजाशतप्रायोग्ये वाटके उत्कृष्टेणाजासहराप्रक्षेपणमभिहिवं तत्तासामतिसकीर्णतयाऽवस्थानरयापनार्थम् । [इति गृत्तौ श्रीमभयदेवसूरिपूज्याः] ।

·, पक्खियेजा, ताओ णं तत्थ पउरगोयराओ परपाणियातो जपणेणं एगाहं या दुयाह वा तियाहं वा उकोसेणं छम्मासे परिवसेजा, अस्थि गोयमा ! तस्स अयावयरस केती परमाणुपोग्गलमेत्ते वि पएसे जेणं तासिं अयाणं उच्चारेण वा पास- वणेण वा सेलेण वा सिंघाणएण वा तेण वा पित्तेण वा पूएण वा सुकेण वा सोणिएणे या चम्मेहिं की रोमेहिं वा सिंगेहि चा सुरेहि वा पहेहि वा अणकंतपुधे भवति ?, भगवं! णो तिगढे समढे, होजा विणं गोतमा! तस्स अयाव- यस्स केई परमाणुपोग्गलमेते वि पएसे जेणं तासिं अयाणे उच्चारेण चा जाच नहेहिं वा अणकंतपुष, णो चेव णं एयंसि ए महालयंति लोगसि, लोगरस य सासयं भावं संसारस्स य अणादिभावं जीवस्स य णिचभावं कम्मबहुत्तं जम्मणमरण- बाहुलं च पडुच गस्थि केई परमाणुपोग्गलमेत्ते वि पदेसे जत्थ णं अयं जीवे ण जाते वा ण मते या वि, से तेणद्वेणं तं चैव जाच ण मते वा वि" (इति) द्वादशशते सप्तमोदेशके, तथा तत्कुलमुग्रादि न, यत्र जात्यादिषु सर्वे जीवा 'अनन्तशों' अनन्तवारान् 'न जाता' नोत्पन्ना, 'न मृता' न परासुत्वं प्राप्ता इति, एतावता व्यवहारराशिमुपगतानां येषां जीवानाम- नन्तः कालो वृत्तो विद्यते तेषां सर्वेप्वपि जात्यादिपु अनन्तश उत्पत्तिर्जातैव भविष्यतीति सम्भाव्यते, पुनरेतदभिप्राय बहुश्रुता एव विदन्तीति ॥ २३ ॥ तं किं पि नत्यि ठाणं, लोए वालऽगकोडिमित्तं पि । जत्थ न जीवा पहुसो, सुहदुक्खपरंपरं पत्ता ॥ २४ ॥ व्याख्या-हे प्राणिन् ! लोके तकिमपि वालाग्रकोटिमात्र' केशाग्रप्रान्तमात्रमपि 'स्थान' क्षेत्रं नास्ति, बह्वास्तां यत्र । मधुरघरणभूमयः प्रपुरपानीयाध, अनेन च तासां प्रचुरमुबपुरीपसंभवो बुभुक्षापिपासाविरहेण सुस्यतया चिरंजीविश्व चोक्तम् । [इति वृत्तौ 11 ·, , . पालामकोटिमात्रेऽपि स्थाने 'यहुशो' वहुन् यारान् 'जीवाः' पाणिनः, 'सुखदुःखपरम्परां' सातासातपरिपाटी, न प्राप्ताः, एतारता जीनाः कर्मवशगाः सर्वत्र कदाचित्सुखं कदाचिदुःखं प्रापुरित्यर्थः ॥ २४ ॥ सपाओ रिद्धीओ, पत्ता सघे वि सयणसंबंधा। संसारे ता विरमसु, तत्तो जइ मुणसि अप्पाणं ॥२५॥ व्याख्या-हे आत्मन् ! संसारे पर्यटता भयता सर्वा 'ऋद्धयः' सम्पदः, साप्ता, अपि शब्दश्चार्यश्च पुनस्त्वया सर्वे स्वज- नसम्बन्धा मातापितृभ्रात्रादिभेदभिन्नाः प्राप्ताः, यतो "मातापितृसहस्राणि, पुत्रदारशतानि च । युगे युगे व्यतीतानि, मोहस्तेषु न युज्यते ॥१॥" अयुक्तत्वं च "दाराः परिभवकास, बन्धुजनो बन्धनं विषं विपयाः । कोऽयं जनस्य मोहो ?, ये रिपयस्तेषु सुहृदाशा ॥ २॥" "ता" इति तस्मात्कारणात् यद्यात्मानं सुखिनं भवन्तं जानासि तदा तदृद्धिस्वजनसम्ब- न्धेभ्यो विरमस्व' निवर्तस्व, विरतेः सुखकारणत्वादिति ॥ २५ ॥ एगो पंधइ कम्म, एगो वयंधमरणवसणाई । विसहइ भवंमि भमडई, एगुचिय कम्मवेलविओ॥ २६ ॥ व्याख्या-'एक एप' असहाय एव जीयः 'कर्म' ज्ञानावरणीयादि, वनाति आत्मना सह संश्लिष्टं करोति, तथा एक एस भयान्तरे 'वध'ताडनं, 'बन्धो' रज्यादिना संयमनं, 'मरणे' प्राणच्यवन, 'व्यसन' आपत्, ततो वधश्च बन्धश्च 5 मरणंच व्यसनं च, तानि 'विपहते' अनुभवति, वधवन्धादिकं नरकादौ प्रामोतीत्यर्थः, तथा एक एव कर्मभि"लविओ" , ·। , . अन्नो न कुणइ अहियं, हियं पि अप्पा करेइ न हु अन्नो । अप्पकयं सुहदुक्खं, मुंजसि ता कीस दीणमुहो? २७ व्याख्या-हे प्राणिन् । 'अहितं' अनिष्टं वधवन्धादिकं अन्यः कोऽपि न कुरुते, यथाऽनेनाऽहं ताडित इत्यादि परकृतं मा चिन्तयेति भावः, तथा 'हितमपि' इष्टमप्यात्मनः सुखकारणकदम्बकं आत्मैव करोति, "हुनिश्चये, नैव 'अन्यः परः करोति, "ता" इति तत, 'आत्मकृतं' आत्मना शुभाशुभकर्मप्रेरितेन 'कृतं' विहितं, सुखदुःखं 'भुनक्षि' अनुभवसि, ततः कस्माद् 'दीनमुखो' विच्छायवदनः, यदि परेण किथिदिष्टमनिष्ट या कृतं स्याचदा तव तयोरुपरि रागद्वेपकरणमुचितं स्यात् , परं स्वात्मैव सर्व करोतीति, तथा चोकं श्रीउत्तराध्ययनेयु २०-"अप्पा नई वेयरणी, अप्पा मे कूडसामली । अप्पा कामदुहा घेणु, अप्पा मे नंदणं वणं ॥ १॥ अप्पा कत्ता विकत्ता य, दुक्खाण य सुहाण य । अप्पा मित्तममित्तं च, दुप्पद्वियसुपढिओ ॥ २ ॥” ॥ २७ ॥ ; यहुआरंभविढत्तं, वित्तं विलसंति जीव ! सयणगणा । तजणियपावकम्म, अणुभवसि पुणो तुमं चेव ॥ २८ ॥ व्याख्या-हे 'जीव !' आत्मन् !, त्वया 'बहुना आरम्भण' कृप्यादिरूपेण, "विढत्तं" उपार्जितं 'वित्तं धनं 'स्वज- नगणाः पितृमातृवातूपुत्रादयो 'विलसन्ति' अनुभवन्ति-तत्फलभोकारो भवन्तीति भावः, तेन आरम्भेण 'जनितं' उत्पा- दितं 'पाप' अशुभप्रकृतिरूपं 'कर्म' ज्ञानावरणीयादि, त्वमेव एककः पुनर्नरकादौ, आर्पवचनत्वाद् “वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वे"ति वचनाद्वा भविष्यति वर्तमाना देशः], 'अनुभविष्यसि तत्फलस्वादं लप्यसे इत्यर्थः ॥ २८ ॥ , ·अह दुक्मियाइँ तह मु-क्खियाइँ जह चिंतिया डिभाइँ । तह धोवं पिन अप्पा, विचिंतिओ जीव ! किं भणिमो? ॥ २९ ॥ व्याख्या-हे आत्मन् ! त्यया यथा मोहवशगेन 'डिम्भा' वाला अथ 'दुःखिता' शीतत्राणाद्यभावेन पीडिता वर्तन्ते, तथा 'बुभुक्षिताः' धुपिता वर्तन्त इति 'चिन्तिता' अहर्निशं तच्चिन्ताकुलिततया विचारिताः, परं हे जीव ! त्वया 'स्तोक- मपि अल्पमपि 'आत्माऽमृतपुण्यः परलोके कथं भविष्यतीत्येवं न विचिन्तितोऽतस्त्वां 'किं भणामः' किं वचमः ?, योग्यस्ययोपदेशाईत्यात्, त्वं च पराचिन्तको जातो, न स्वार्थचिन्तक, इत्यतो मूर्खः, "सार्थभ्रंशो हि मूर्खते"ति उपनात् ॥ २९ ॥ पणभंगुरं सरीरं, जीयो अण्णो य सासयसख्यो । कम्मवसा संबंधो, निव्बंधो इत्य को तुज्झ ? ॥३०॥ व्याख्या-हे मात्मन् । इदं शरीरं 'क्षणभङ्गुरं' क्षणविध्वंसि, यत उकं श्रीआचारांगे [लोकसाराध्ययने द्वितीयो शके ] "भेवरधम्म विद्धंसणधम्म अधुर्य अणितयं असासयं चयावचइयं विपरिणामधम्म"मित्यादि, एतद्दीका "अपि पैतदीदारिफ शरीरं मुचिरमप्यौपधरसायनाद्युपबृंहितं मृण्मयाऽऽमघटादपि निस्सारतरं सर्वथा सदा विशराविति दर्शय- पाह-"भेउरचम्म" मित्यादि, यदि या पूर्व पश्चादप्येतदौदारिकं शरीरं वक्ष्यमाण धर्मस्वभावमित्याह-"भेउरधम्म” मित्यादि, स्वयमेव भिद्यत इति भिदुरः, स धर्मोऽस्य शरीरस्येति भिदुरधर्ममिदमौदारिक शरीरं सुपोपितमपि वेदनोद- ·, याच्छिरउदरचक्षुरुरःप्रभृत्यवयवेपु स्वत एव भिद्यत इति भिदुरं, तथा विध्वंसनधर्म' पाणिपादाद्यवयवविध्वंसनात्, । तथा अवश्यम्भावसम्भावितं त्रियामान्ते सूर्योदयवद् ध्रुवं, न तथा यत् तदध्रुवं, तथा अपच्युतानुत्पन्नस्थिरैकस्वभावतया कूटस्यनित्यत्वेन व्यवस्थितं सन्नित्यं, नैवं यत्तदनित्यमिति, तथा तेन तेन रूपेणोदकधारावच्छश्वद्भवतीति शा- श्वतं, ततोऽन्यदशाश्वतं, तथेष्टाहारोपभोगतया धृत्युपष्टम्भादौदारिकशरीरवर्गणापरमाणूपचयाच्चयस्तदभावेन तद्विचटना- दपचयः, चयापचयी विद्यते यस्य तच्चयापचयिक, अत एव विविधः 'परिणामो' अन्यथाभावात्मको 'धर्मः' स्वभावो यस्य तद्विपरिणामधर्म" [ इति सिद्ध सा० प्र० स० मुद्रिते १८७ पत्रे ], यतश्चैवम्भूतमिदं शरीरकं, तथा 'शाश्वतस्वरूपो' अमच्युतानुत्पन्नस्वरूपो 'जीय' आरमा 'अन्य' शरीराद् भिन्नस्तदपगमे तदनपगमात् , तहि परस्परं विभेदे अनयोः शरीरात्मनोः परस्परं सम्बन्धः कथं? इत्याह-'कर्मवशात्' कर्मपरतन्त्रतयाऽनयोः 'सम्बन्धः' संयोगः, अतस्तवाऽस्मिन् शरीरे को 'निर्गन्धः' अनुवन्धः-का मूर्छा ?, उक्तं च-"मसऽद्विरुहिरण्हारू-चणद्धकलमलयमेयमजासु । पुणमि चम्मकोसे, दुग्गंधे गमुइवीभच्छे ॥ १॥ संचारिमजंतगलं-तवञ्चमुत्तंतसययपुण्णंमि । देहे होजा ? किं रा-गकारणं असुइहेउम्मि । ॥२॥" अतः शरीरेऽनुवन्धं परित्यज्य किश्चिद्धमें उद्यम कुर्विति भावः॥ ३० ॥ फह आयं कह चलियं, तुमं पि कह आगओ कहं गमिही । अनुन्नं पि न याणह, जीव ! कुडुवं कओ तुज्झ ? ३१ व्याख्या-हे जीव !, आत्मन् ! इदं 'कुटुम्ब' मातृपितृभ्रात्रादि कुत आगतं ?, तथा 'कुत्र चलितं' इतो मृत्वा कुत्र ·गतं ?, समपि कुत आगतः फुत्र गमिष्यसीति 'अन्योऽन्यमपि' परस्परमपि युवां न जानीथे न वुध्येथे, यत उक्तं श्री- आगाराने [शसपरिक्षाऽध्ययने प्रथमोद्देशके ] "इह मेगेसिं णो सन्ना भवति, तं जहा-पुरच्छिमाओ वा दिसाओ आगो अइमंसि, दाहिणामो या दिसाओ आगो अहमसि, पञ्चत्थिमाओ या दिसाओ आगओ अहमंसि, उत्तराओ या दिसामो आगो अहमसि, उहाओ वा दिसाओ आगओ अहमंसि, अहो दिसाओ वा आगओ अहमंसि, अन्नयरीओ या दिमामो अणुदिसाओ या आगओ अहमंसि । एवमेगेसिं णो नातं भवति-अस्थि में आया उववाइए, णस्थि मे आया दयाइए, के अहं आसी ? कैया इो चुए इह पेच्चा भविस्सामि ?, से जं पुण जाणेजा सहसंमदियाए परवागरणेणं अण्णेनिया सोचा" इत्यादि, अतस्तय कुतः कुटुम्बं ?, परस्परमपि गमनागमनाद्यनवगमात् ॥ ३१ ॥ गणभंगुरे सरीरे, मणुयभवे अन्भपडलसारिच्छे । सारं इत्तियमेत्तं, जे कीरइ सोहणो धम्मो ॥ ३२ ॥ प्याग्या-हे आत्मन् ! 'शरीरे' देहे 'क्षणभङ्गुरे' क्षणं क्षणं विशरारुणि, तथा मनुष्यभवे 'अभ्रपटलसदृक्ष मेघसमूह- समाने, यायुना शीघ्रमेय यथाऽवृन्दं विनश्यति तथाऽयं मनुष्यभवोऽपि देवभवाद्यपेक्षया अल्पकालावस्थायी, अतोऽन "एतारन्मान'मियरममाणमेव 'सार' न्याय्यं-न्यायोपपेतं-युक्तमित्यर्थः, यत् 'शोभन: पञ्चाश्रवाद्विरतिरूपो ‘धर्मो' जिन- प्रणीतः मियते, "सारं तु द्रविणन्याय्यचारिपु” इत्यनेकार्थः ॥ ३२॥ जम्मदुक्पं जरादुक्खं, रोगा य मरणाणि य । अहो। दुक्खो हु संसारो, जत्थ कीसंति पाणिणो ॥ ३३ ॥ , , " ·~ प व्याख्या-अहो । इति जीवसम्बोधने आश्चर्य वा, संसारे पर्यटतां जन्तूनां तन्नाऽस्ति यदुःखरूपं न, तथाहि-जन्म- ) दुःसं, दुःसहेतुत्यादुःसं, तथा चोक्तं-"सूईहिं अग्गिवण्णाहिं, संभिण्णस्स निरंतरं । जारिसी चेयणा होइ, गन्भे अदु- गुणा तहा ॥१॥ अइविस्सरं रसंतो, जोणीजताउ कहवि निष्फडइ । माऊइ अप्पणो वि य, वेयणमउलं जणेमाणो ॥२॥ जायमाणरस जं दुक्खं, मरमाणस्स जंतुणो। तेण दुक्खेण संतत्तो, न सरइ जाइमप्पणी ॥३॥" तथा 'जरा' चयोहानिर्दुःसं, तथा चोक्तं-"धरहरइ जंघजुयलं, झिजइ दिट्टी पणस्सइ सुई वि । भजइ अंगं वाए-ण होइसिं भो! विजइपउरो॥१॥ लोयंमि अणाइजो, हसणिनो होइ सोअणिज्जो उ । चिट्ठइ घरस्स कोणे, पडिओ मंचंमि कासंतो ॥२॥ युद्धत्तणमि भजा, पुत्ता धूमा य बहुजणो चा वि । जिणदत्तसावगस्स च, पराभवं कुणइ अइदुसहं ॥३॥" तथा घोऊं श्रीआचाराने-[ लोकविजयाध्ययने प्रथमोद्देशके "जेहिं वा सद्धिं संवसति ते विणं एगया नियगा तं पुर्वि परि- घयंति, सो वा ते नियगे पच्छा परिवएज्जा, नालं ते तव ताणाए सरणाए वा, तुमं पि तेसिं नालं ताणाए वा सरणाए वा" प्रतीका-" या शब्दः पक्षान्तरद्योतकः, आस्तां तायदपरे लोका, यैः पुत्रकलत्रादिभिः 'साई' सह, संवसति त एव । भार्यापुत्रादयो, 'ग'मिति वाक्यालङ्कारे, 'एकदेति वृद्धावस्थायां "नियगा"आत्मीया, ये तेन समर्थावस्थायां पूर्वमेव पोषितास्ते तं 'परिवदन्ति' परि-समन्ताद्वदन्ति-यथाऽयं न घियते नाऽपि मञ्चकं ददाति, यदि वा 'परिवदन्ति' परिभ- वन्तीत्युक्तं भवति, अथवा किमनेन वृद्धेनेत्येवं परिवदन्ति, न केवलमेपा, तस्याऽऽत्माऽ[शरीरम]पि तस्यामवस्थायामय- गीतो भवतीति, आह च-"यलिसंततमस्थिशेपितं, शिथिलस्नायुधृतं कडेवरम् । स्वयमेव पुमान् जुगुप्सते, किमु कान्ता , , , in ·? नादवगततत्त्वैर्यधाऽयमुपचर्यमाणोऽपि वार्धक्याद्रोरुद्यते [इति प्रत्ययितं], ततस्तैरप्यवधीरितोऽन्येपामपि यथाऽवसरे ते तभण्डनस्वभावतामाचचक्षिरे, ततोऽसौ पुरैरवधीरितः स्नुपाभिः परिभूतः परिजनेनाऽवगीतो वामात्रेणाऽपि केनचिदप्य- ननुवर्त्यमग्नः सुखितेषु दुःखितः कप्टतरामायुःशेपामवस्थामनुभवतीति, एवमन्योऽपि जराभिभूतविग्रहस्तृणकुजीकरणेऽप्य- समर्थः सन् कार्यकनिष्ठलोकात्परिभवमामोतीति, आह च-"गात्रं संकुचितं गतिर्षिगलिता दन्ताश्च नाशं गता, दृष्टि- 4श्यति रूपमेव इसते वक्तं च लालायते । वाक्यं नैव करोति वान्धवजनः पत्नी न शुश्रूपते, धिकष्टं जरयाऽभिभूतपुरुष पुत्रोऽप्यवज्ञायते ॥ १॥” इत्यादि, तदेवं जराऽभिभूतं निजाः परिवदन्ति । असावपि परिभूयमानस्तद्विरक्तचेतास्तदपवा- दान जनायाऽऽचष्टे, आह च-“सो वा" इत्यादि, या शब्दः पूर्वापेक्षया पक्षान्तरं दर्शयति, ते वा निजास्तं परिवदन्ति, स वा जराजर्जरितदेहस्तान् निजाननेकदोपोट्टनतया परिवदेन्निन्देद्, अथवाऽविद्यमानार्यतया तानसाववज्ञायति परि- भवतीत्यर्थः, येऽपि पूर्वकृतधर्मवशाचं वृद्धं न परिवदन्ति, तेऽपि तदुःखापनयनसमर्धा न भवन्तीत्याह च-नाऽल- मित्यादि, 'नाऽलं' न समर्थास्ते पुत्रकलत्रादयस्तवेति प्रत्यक्षभावमुपगतं वृद्धमाह-त्राणाय शरणाय वेति, तत्राऽऽपत्तरण- समर्थ त्राणमुच्यते, यथा महाभोतोऽभिरुह्यमानः सुकर्णधाराधिष्ठितं प्लवमासाद्याऽऽपस्तरतीति, शरणं पुनर्यदवष्टम्भा- निर्भयैः स्थीयते तदुच्यते, तत्पुनढुंग पर्वतः पुरुपो वेति, एतदुक्तं भवति-जराभिभूतस्य न कश्चित्राणाय शरणाय वा, त्वमपि तेषां नाऽलं त्राणाय शरणाय वेति" । तथा रोगाश्च दुःखं, तथा चोक्तं श्रीआचारङ्गे [धूताख्येऽध्ययने प्रथमोद्दे- . असेग्यमानः।

·, - जं सुख, सुपरियं जह इमं वलं भज्झ । को नाम दढक्कारो, मरणंते मंदपुन्नस ॥ २॥” तथा “कथं दुष्कृतकर्माणः, सुख- रात्रिषु शेरते ? । मरणान्तरिता ये, नरके तीनवेदना ॥१॥" तथा-"सचे जीवा वि इच्छंति, जीविउं न मरिजि। तम्हा पाणिवहं घोरं, निगंधा वजयंति णं ॥१॥” [ दश० अ० ६ गाथा ११], एतदधिकृत्यैव भगवताऽप्याचाराने [ सम्यक्त्वाख्येऽध्ययने प्रथमोद्देशके ] उक्तं -"से वेमि जे य अतीया जे य पडुप्पण्णा जे आगमिस्सा अरहंतो भगवंतो ते सपे एवमाइक्वंति एवं भासंति एवं पण्णवेति एवं परूति-सधे पाणा सधे भूया सवे जीवा सधे सत्ता न हंतवा, न आणावेतपा, नपरिघेतवा, न परितावेतवा, न उद्दवेतवा, एस धम्मे सुद्धे णितिए सासए समिच्च लोयं खेदन्नेहिं पवेदिते" पतायता 'न हन्तव्या' इत्यादि कथनेन तेषां मरणं दुःखकरमिति ज्ञापितं, ततः किमित्याह-"दुक्खो हु"त्ति दुःखहेतुरेव संसारो जन्मादिनिवन्धनत्वात्तस्य, यत्र चातुर्गतिके संसारे प्राणिनः 'क्लिश्यन्ते' बाधामनुभवन्ति, “जन्मादि दुःखैरेवेति गम्यं, यद्वाऽनेके द्रव्योपार्जनाद्यर्थ क्लिश्यन्ते, यदुक्तं-"अर्थानामर्जनेदुःख-मर्जितानां च रक्षणे। आये दुःखं व्यये दुःखं, धिगर्थ दुःखसाधनम् ॥ १॥ ॥३३॥ जाव न इंदियहाणी, जाव न जरारक्खसी परिप्फुरइ । जाव न रोगवियारा, जाव न मच्चू समुल्लियइ ॥ ३४ ॥ व्याख्या- हे आत्मन् ! यावद् 'इन्द्रियाणां' श्रोत्रादीनां 'हानिः' स्वस्वविषयग्रहणप्रतिघातो न जातोऽस्ति, तथा या- पच्छरीरे अरैय राक्षसी, शरीरसप्रस्वासनात् , 'न परिस्फुरति' नाऽऽगच्छति, तथा यावद रोगाणां' व्याधीनां, 'विकारा' , ·- गगपाः ममुगासा न वर्तन्ते, क्या यापन 'मृत्युः कालो, न समाश्लिष्यति-न मरणं जायते, तावद्धर्म उद्यम कुवित्यर्थ- गया जो महरिणा-"यापरस्पस्थमिदं कलेवरगृहं यावजरा दूरतो, यावञ्चेन्द्रियशचिरप्रतिहता यावत्क्षयो नाऽऽयुपः। मारमश्रेयसि वायदेव गिदुपा कार्यःप्रयतो महान् , प्रोद्दीप्ले भवने हि कूपखननं प्रत्युद्यमः कीदृशः ॥१॥" ॥ ३४ ॥ नाह गेहमि पलित्ते, कृवं गणिउं न सफाए कोइ । तह संपत्ते मरणे, धम्मो कह कीरए? जीव ! ॥ ३५॥ न्याख्या-पथा गेहे 'प्रदी' अग्निप्रकोपे जाते सति कोऽपि कूपं खनितुं न शक्नोति' न समर्थों भवति, तथा 'मरणे' परलोकगमने, 'सम्मा' आसमे जावे हे 'जीव !' आरमन् ! धर्मः कथं क्रियेत ?, यदा धर्मस्य करणावसरोऽभूत्चदान हता, मम्मति मृत्यूत्सद्गगतः किं विधास्यसीति भारः॥ ३५ ॥ स्यमसामयमैर्य, विजुलयाचंचलं जए जीयं । संशाणुरागसरिसं, खणरमणीयं च तारुण्णं ॥३६॥ म्याग्न्या-है आत्मन् ! एतद्रुप' शरीरसौन्दर्य अशाश्वतं, शश्वभवतीति शाश्वतं, न शाश्वतमशाश्वतमनित्यं, रोगा- दिभिः कारणरस्य विनाशात्सनकुमारचक्रयादेरिव, तथा चोक्तं -"थोवेण वि सप्पुरिसा, सणंकुमारुख केइ बुझंति । देहे राणपरिहाणी, जं फिर देवेहि से कहियं ।। १ ।।" तथा जगति विद्युल्लतावत् 'चपलं' चपलं, 'जीवितं' प्राणधारणं, यथा पिपुलता क्षणदृएनष्टा तयेदं जीवितमपि, 'च' पुनस्तारुण्य', यौवनं सन्ध्यानुरागसदृशं क्षणं यावद् 'रमणीयं' सु- . , ·, , न्दरं, यथा सन्ध्यायामभ्रपटलानि विविधवर्णभानि भवन्ति, पुनर्वायुप्रयोगाद्विनश्यन्ति, तथेदं तारुण्यमपि पञ्च दिनानि भरन्ति, ततो जरैव तद्विनाशिनी समुल्लसत्यतस्तारुण्ये को मदः ॥ ३६॥ गयफण्णचंचलाओ, लच्छीओ तियसचावसारिच्छं । विसयसुहं जीवाणं, बुज्झसु रे जीव ! मा मुज्झ ।। ३७ ॥ व्याख्या-हे जीव!-आत्मन् !, यासां लक्ष्मीणां वं मदं धत्से 'एता मम यावजीचं पार्थ न मोक्षन्त्ये'चं परं ता 'ल- अभ्यः' थियो, गजकर्णवत् चचला, न चिरस्थायिन्यो भवन्ति, सम्प्रत्यपि पूर्व श्रीमन्तो दृष्ट्वा पश्चात्त एव निःश्रीका भूयां- सो वीक्ष्यन्त इत्यतः श्रीणां स्थिरत्वं न, तथा जीवानां 'विषयसुखं' शब्दादिसुखं 'त्रिदशचापसदृक्ष' इन्द्रधनुर्वच्चचलं, अतो रे जीव !' आत्मन् ! एवं चञ्चलस्वभावं सर्व ज्ञात्वा 'बुध्यस्व' धर्मे वोधं कुरु, 'मा मुह्यस्व' मा मोहं प्रामुहि, पुनरेताहक्सामम्या योगस्य दुष्प्राप्यत्वात् ॥ ३७॥ जह संझाए सउणा-ण संगमो जह पहे' अ पहियाणं । सयणाणं संजोगा, तहेव खणभंगुरा जीव ! ॥३८॥ व्याख्या-यथा 'सन्ध्यायां सायन्तनसमये 'शकुनानां' पक्षिणां 'सङ्गमः' सम्बन्धः, सन्ध्यासमये एकस्मिंस्तरौ यथ भूयांसः सर्वदिग्भ्यः पक्षिणो मिलन्ति, रात्रावुपित्वा पुनः प्रातर्यथेच्छं यान्ति च, पुनर्यथा 'पथि' मार्गे, 'पथिकानां' अध्व- गानां, सङ्गमो, यथा पथि पथिका रानावेकन स्थित्ला प्रातःकाले स्वस्वेष्टयामादिकं प्रति पृथक् पृथग यान्ति, तथेति यथा वेषां तवैव' तेनैव प्रकारेण, 'हे जीव !' आत्मन् ! 'स्वजनानां सम्बन्धिनां मातामात पितृभ्रात्रादीनां, संयोगाः 'क्षणभ- , ·- , हुराः क्षणेन विनगनशीलाः, तेऽपि कियन्तं कालं संयुज्य पुनरायुःक्षये वियुज्यन्तेऽतस्तेषु मा मोहं गच्छेरिति भावः ॥३८॥ निमाविरामे परिभाषयामि, गेहे पलित्ते किमहं सुयामि । इझंतमप्पाणमुविक्षयामि, ज धम्मरहिओ दिअहे गमामि ॥ ३९॥ व्याख्या-'निशाया' राने'निरामे' अवसाने, जागरितः सनेयं परिभाषयामि' चिन्तयामि, कि त ?, यदहं धर्मेण रदितो दिवमान 'गमयामि' अतिवाहयामि, तद् 'गेहे' गृहे, 'प्रदी' अग्निज्वालावलीढे, किं ? 'स्वपिमि' शये-निद्रा करो- मीति यावत् , तथा 'दह्यन्त अग्निग्यालयाजलेह्यमानं आत्मानं शरीरं 'उपेक्षे अवगणयामि, दह्यते चेत्तदा दह्यतामित्यु- पक्षां निदधामीत्यर्षः, एतावता धर्मरहितदिनान्यतिवाहयता मया कर्माग्निना दह्यमानः स्वात्मा उपेक्षित इति ज्ञापितम् ॥३९॥ जाजा याइ रयणी, न सा पडिनियत्तई । अधम्म कुणमाणस्स, अहला जंति राइओ ॥४०॥ व्याख्या-या या मजति 'रजनी' रात्रिः न सा 'प्रतिनिवर्तते पुनरागच्छति, ताश्चाऽधर्म कुर्वतो, जन्तोरिति गम्यते, 'अफटा' धर्मरूपफलरहिता रात्रयो यान्ति ।। ४० ॥ जस्सऽस्थि मगुणा सक्खं, जस्स चाथि पलायणं । जो जाणइ न मरिस्सामि, सो हु कंखे सुए सिया ॥४१॥ व्याल्पा-यस्य 'अस्ति' विद्यते, मृत्युना सह 'सख्य' मैत्री, यस्य चाऽस्ति 'पलायनं' नाशनं, मृत्योरिति प्रक्रमस्तथा -

·,
यो जानीते यथाऽहं न मरिप्यामि' "सो हु" स एव, काति' प्रार्थयते, 'श्वे आगमिनि दिने 'स्याद्, भविष्यतीदमिति
गम्यते, ततोऽयव धर्म कुरुष्वेति भावः ॥ ४१॥
दंडकलियं करिता, वचंति हु राइओ अ दिवसा य । आउससंविल्लिंता, गया य न पुणो नियत्तंति ॥४२॥
व्याख्या-हे आत्मन् ! "दण्डकलिय" दण्डरीति 'कुर्वन्तो विदधत 'आयु'जीवितं 'संवेष्टयन्तः सन्निहितोपक्रमका-
रगेटघुकुर्वन्तो, 'हुनिश्चये, रात्रयश्च दिवसाश्च ब्रजन्ति, अयं भावो - यथा कोलिकदण्डः सूत्रमुद्देष्टते निखिलमपि तथा
आयुरुद्वेष्टयन्तो रात्रियासराः प्रयान्तीत्यर्थः, परं ते रात्रिदिवसा गताश्च न पुनर्निवर्तन्ते' प्रत्यागच्छन्ति ॥४२॥
जहेह सीहो व मियं गहाय, मचू नरंणेइ हु अंतकाले ।
ण तस्स माया व पिया व भापा, कालंमि तमिऽसहरा भवंति ॥४३ ॥
व्याख्या-ययेत्यौपम्ये, 'इहे'ति लोके 'सिंहो' मृगपति पति पूरणे, 'मृगं' कुरङ्ग गृहीत्वा प्रक्रमात्परलोक नयतीति
सम्बन्धः, एवं 'मृत्युः कृतान्तो 'नर' पुरुष नयति, 'ह'खधारणे, ततो नयत्येव 'अन्तकाले' जीवितव्यावसानसमये न
'तस्य' मृत्युना नीयमानस्य माता वा पिता वा "भाय"त्ति वा शब्दस्येह गम्यमानत्वादाता वा 'काले तस्मिन् जीवितान्त-
रूपे 'अंश' प्रक्रमाजीवितभाग 'धारयन्ति' मृत्युना नीयमानं नरं रक्षन्तीत्यंशधरा भवन्तीत्युक्तं हि-"न पिता भ्रातरः
पुत्रा, न भार्या न प वान्धवाः । न शका मरणात्रातुं, मन्नाः संसारसागरे ॥ १॥” इति ॥ ४३ ॥

·, जी जलबिन्दुसमं, संपत्तीओ तरंगलोलाओ। सुमिणयसमं च पिम्मं, जं जाणसुतं करेजासु ॥४४॥ व्याख्या-हे आत्मन् ! 'जीवितं' प्राणधारणं 'जलविन्दुसमं' कुशाग्रप्राप्ताम्भोविन्दुवच्चञ्चलं, तथा 'सम्पत्तय' ऋद्धय- स्तरपद्वीपीय लोला'चपलास्वरितमन्यत्र संझामन्तीत्यर्थश्च पुनः 'प्रेम' ख्यादीनां स्नेहा, 'स्वमसमं' क्षणदृष्टनष्टमित्य- पस्तस्साघजानीपे तथा कुरुप्वेति, एतावतैपामस्थिरत्वं ज्ञात्वा स्थिरे श्रीजिनधर्मे उद्यम कुर्विति सूचितम् ॥४४॥रूपकम् ॥ संशरागजलयुन्युओवमे, जीविए य जलबिंदु चंचले।जुषणे य नइवेगसंनिभे, पावजीव! किमियं न बुज्झसि१४५ व्याख्या-सन्ध्यारागश्च जलयुद्धदश्चेति द्वन्द्वस्ताभ्यामुपमा यस्य तस्मिन्नेवैविधे 'जीविते' आयुपि, च शब्दो व्यवहितः सम्बन्धो 'जलविन्दुचच च' कुशाग्रादिलग्नतोयलयबचपले चेत्यर्थः, उपमात्रयाभिधानमतितरलतादर्शनार्थ, 'यौवने' तारुण्ये, च शब्दाद्रव्यनिचयादौ च 'नदीवेगसन्निभे' सरिजलतुल्ये सति, हे 'पापजीव !' दुरात्मन् ! किमिदं न बुध्यसे । पश्यन्नपीति ॥ ४५ ॥ अन्नत्य सुया अन्नत्य, रोहिणी परियणो वि अन्नत्थ । भूयवलिब कुडुवं, पक्खित्तं यकयंतेण ॥ ४६ ।। व्याख्या-'अन्यत्र' अन्यस्यां गती 'सुताः पुत्राः, अन्यत्र 'गहिनी' कलत्रं, 'परिंजनोऽपि परिवारोऽपि अन्यत्र 'हत- कृतान्तेन' निन्धयमेन, सुतादिरूपं कुटुम्मं भूतेभ्यो बलिरिव 'प्रक्षिप्त' इतस्ततः पर्यस्तं, यथा भूतेभ्यो वलिः प्रक्षिप्यते तथेदं कुटुम्ममपि सर्व कृतान्तेन भिन्न भिन्नां गतिं प्रापितमिति ॥ ४६॥ " ·, , जीवेण भवभवे मि-हियाइ देहाइ जाइ संसारे । ताणं न सागरेहिं, कीरइ संखा अणंतेहिं ॥४७॥ च्याल्या-हे आत्मन् ! यच्छरीरार्थ त्वमेवंविधानि पापानि कुरुपे परं ये देहाः संसारे जीवेन 'भवे भवे' जन्मनि जन्मनि 'मुक्ता'स्त्यकास्तेपां देहानां 'अनन्तैरनन्तसंख्यैः 'सागरैः' समुद्रैः संख्या न क्रियते, अनन्तसंख्यसागरविन्दुभ्योऽपि पूर्वपूर्वभवजीवमुकशरीराणामनन्तत्वाद्, यद्वाऽनन्तैः 'सागरैः' सागरोपमसमयैः, शेपं पूर्ववत्तथा चोक्तं-"जीवेण जाणि जविस-जियाणि जाइसएसु देहाई । थेवेहि तओ सयलं, पि तिहुयणं हुन पडिहत्थं ॥१॥" ॥४७॥ नयणोदयं पि तासिं, सागरसलिलाओ यहुयरं होइ । गलियं रुयमाणीणं, माऊणं अन्नमनाणे ॥४८॥ व्याख्या-हे आत्मन् 1 तासां रुदन्तीनां 'मातॄणां' जननीनां, 'अन्यान्यासो' अपरापर जन्मभाविनीनां ['गलितं' पतितं] 'नयनोदक' अवमलमपि 'सागरसलिलात्' समुद्रपानीया बहुतरं' अधिकतरं, भवति, ताभी रुदतीभिरश्रुजलमेतावद् ग[]लितं पातितं, यत्संख्या समुद्राम्भसाऽपि कर्तुं न शक्यत इत्यर्थः ॥४८ ॥ जं नरए नेरइया, दुहाई पावंति घोरऽणंताई । तत्तो अणंतगुणियं, निगोयमझे दुहं होइ ॥ ४९॥ व्याख्या-हे आत्मन् ! य रयिका' नारका नरके 'पोराणि' रौद्राणि च तान्य नन्तानि' अप्राप्तापरभागानि घोरान- न्तानि, 'दुःखानि' असातवेद्यानि, प्रामुवन्ति, तथा चोक्तं-"तह फालिया वि उकत्ति-आ वि तलिआ वि च्छिन्नभिन्ना वि ।

·, , दहा भग्गा मुडिया, तोडिया तह वीलीणा य ॥ १॥ पायोदएण पुणरवि, मिलंति तह चेव पारयरसुव । इच्छंता वि हुन मरंति, कह वि ते नारय धराया ॥ २॥ पभणंति तओ दीणा, मा मारेह सामि ! पहु नाह ! | अइदुसह दुक्खमिणं, पसिअह मा कुणह एत्ताहे ॥ ३॥ एवं परमाहम्मिय-पाएसु पुणो पुणो वि लग्गति । दंतेहिं अंगुलीओ, गिण्हंति भणंति दीणाई ॥ ४ ॥ तत्तो अ निरयपाला, भगति रे ! अज्ज दूसहं दुक्खं । जइआ पुण पावाई, करेसि तुट्ठो तया भणसि ॥५॥ नवि जए सपन्नू, अहवा अहमेव एत्थ सघविऊ । अहवा वि खाह पिअह, दिट्ठो सो केण परलोओ?॥६॥ संता पियंता इह जे मरंति, पुणो वि ते खंति पियंति राई । खुहाई तत्ता पुण जे मरंति, पुणो वि तप्पंति खुहाई ते ऊ ॥७॥ नस्थि अ पुण्णं पावं, भूअऽभहिओ अ दीसइ न जीवो । इच्चाइ भणसि तइया, वायालत्तेण परितुहो॥८॥ मंस- रसंमि य गिद्धो, जइया मारेसि निम्धिणो जीवे । भणसि तया अम्हाणं, भक्खमिणं निम्मियं विहिणा ॥ ९ ॥ वेयवि- | हिया न दोसं, जण्णे अहिंस त्ति अहव जंपेसि । चरचरचरस्सतो फा-लिऊण खाएसि परमंसं ॥ १० ॥ लावयतित्तिरि- अंडय-रसवसमाईणि पियसि अइगिद्धो । इहि पुण पुकारसि, अइदुसह दुक्खमेयंति ॥ ११॥ अलिएहि बंचसि तया, उफयमाइएहिं मुद्धजणं । पेसुण्णाईण करे-सि हरिसिओ पलवसि इयाणिं ॥ १२ ॥ तइआ खणेसि खत्तं, घायसि वीसं- भियं मुससि लोयं । परधणलुद्धो बहुदे-सगामनगराई भैजेसि ॥ १३ ॥ तेण वि पुरिसयारे-ण विनडिओ मुणसि तणसमें भुवणं । परदपेणं विलसेसि, कुणसि पुकार किं पुणि हि ? ॥ १४ ॥ मा हरसु परधणाई, सिक्खविओ भणसि पिट्ठयाए अ । सपरस वि परकीयं, सहोअरं कस्स वि न दर्ष ॥ १५॥ तइया परजुबईणं, चोरियरमियाई मुणसि सुहाई। अइरत्तो ·, विहु तासिं, मारसि भत्तारपमुहे अ॥१६॥ सोहन्गेण य नडिओ, कूडविलासेहिं (1) कुणसि ताहिँ समं । इहिं तु तत्त- तंचय-डिउतियाणं पलाएसि ॥१७॥ परकीयञ्चिय भजा, भुबइ निअया उ माउभइणीओ । एवं च दुविअड्डत्त-ग- पिशो वयसि सिक्सविओ ॥ १८ ॥ पिंडेसि असंतुट्ठो, बहु पायपरिग्गहं तहा मूढो । आरंभेहि अ तूससि, रूससि ? किं इत्य दुक्पेहिं ॥ १९॥ आरंभपरिग्गहव-जियाण निवहइ अम्ह न कुर्युवं । इय भणियं जस्स कप, तं आणसु दुहविभा- गऽत्थं ॥ २०॥ भरियं पिवीलियाई-ण सीविअं जइ मुहं तुहऽम्हेहिं । ता होसि पराहुत्तो, भुंजसि रयणीइ पुण मिटुं ॥२२॥ पियसि सुरं गायतो, यक्खाणतो भुमाहि नचंतो। इह ततिलतुंव-तऊणि किं पीअसि न हयास! ॥ २२॥ गुरु- देवाणुग्दासो, विहिा मासायणा वयं भग्गं । लोगो अ गामकूड-तणाइभावेसु संतविओ ।। २३ ॥ इय जइ नियहत्था- रो-पियरस तस्सेव पावविडयरस । भुंजसि फलाई रे दुछ 1, अम्ह ता इत्य को दोसो ? ॥ २४ ॥ इच्चाइ पुषभवदु-कयाइँ गुमरायि निरयपाला । पुणरवि वियणा उ उई-रयंति विविहप्पयारेहिं ॥ २५ ॥ उकत्तिऊण देहा-उ ताण मंसाइ चड- फदंताण । ताणं चिय ययणे प-क्सियंति जलणम्मि भुजेउं ॥ २६ ॥ रे रे ! तुह पुवभवे, संतुट्ठी आसि मंसरसिएहिं । इस भणि तसोय य, मंसरसं गिव्हिां दिति ॥ २७ ॥ तिरियाण य भारारो-यणाणि सुमराविऊण खंधेसु । चडिऊण सुरा तेमि, भरेण भंजंति अंगाई ॥ २८ ॥ दीणा सघनिहीणा, नपुंसगा सरणवजिया खीणा । चिट्ठति नरयवासे, नेरइया अहय किं बहुणा ॥ ३९ ॥ अप्छि निमीलगमित्र, नत्थि सुहं दुक्खमेव अणुवद्धं । नरए नेरइयाणं, अहोनिसं पच्चमाणाणं मधि गास्सपि प्रतिपय पर्गः, परमसतिरस्सामाये एवेति मे मतिः । .

·॥३०॥ तस्य य सम्मट्ठिी, पायं चिंतंति वेयणाऽभिहया । मुत्तुं कमाइ तुमं, मा रूससु जीव! भणियं ।। ३१ ॥ सपो पुपकयाणं, फम्माणं पायए फलविवागं । अपराहेसु गुणेसु अ, निमित्तमित्तं परो होइ ॥ ३२॥ धारिजंतो जल- निहि, यीचीकलोलभिनकुलसेलो। नहु अन्नजम्मनिम्मिम, सुहासुहो दिवपरिणामो ॥ ३३ ॥ वारिजतो वि हु गुरु- अणेण तइमा करेसि पायाई । सयमेव किणिय दुक्खे, रूससि रे जीव! कस्सिहि ? ॥ ३४ ॥ सत्तमियाओ अन्ना, अट्ठ- मिमा नस्थि नरयपुरवि त्ति । एमाइ पुणसि कूडु-चराइ इहि किमुवियसि ? ॥ ३५ ॥ इय चिंताए तह वे-अणाहि रायिऊण अमुहकम्माई। जायति रायभवणा-उपमु कमसो अ सिझंति ॥ ३६ ॥ अन्ने अवरुप्परकलह-भावओ तह य कोपारणेणं । पार्वति तिरिअभावं, भमंति तत्तो भवमणेतं ॥ ३७॥” ततो नरकदुःखेभ्यो 'निगोदाः' साधारणवनस्प- तिविशेषास्तेषां मध्ये 'अनन्तगुणितं' अनन्तगुणं, पुनः पुनर्जन्ममरणरूपं दुःखं भवति, यत उक्तं-"गोला हुँति असंखा, ति निगोमा असंसभा गोले । इफिफो अ निगोओ, अणंतजीवो मुणेयवो ॥१।। एगूसासम्मि म[ओ] (1) सत्तरसं- वाराउऽणतगुतो वि । सुलगभवगहणाओ, एएमु निगोयजीवेसु ॥ २ ॥" ।। ४९ ॥ संमि वि निगोयमझे, वसिओ रे जीव ! विविहकम्मवसा । विसहतो तिक्खदुहं, अणंतपुग्गलपरावते ॥५०॥ प्याख्या-'रे जीव!' हे आत्मन्! 'तस्मिन्नपि' नारकदुःखातिशायि दुःखसङ्काले निगोदमध्ये 'उपितः' स्थितः, कस्मात् ?, 'विविधकर्मवशात्' अनेकविध-भानावरणीयादि-कर्मपरतन्त्रतया, यत उक्तं-"जया मोहोदओ तियो, अण्णाणं , ·I सु महाभयं । कोमलं वैयणीयं नु, तया एगिदियत्तणं ॥ १॥" किं कुर्वन् तत्रोपित ? इत्याह-अनन्तान् सूक्ष्मक्षेत्रपुद्गल- परावर्तान् यावत् 'तीक्ष्ण उग्रं 'दुःखं' एकस्मिन् श्वासोच्छ्वासे साधिकसप्तदशभवात्मकं 'विषहमाणों' अनुभवन् , उक्तं -"सत्तरससमहिया फिर, इगाणुपाणमि हुँति खुड्डुभवा । सगतीससयतिहुत्तर-पाणू पुण इगमुहुत्तमि ॥ १॥ पणस- द्विसहसपणसइ-छत्तीसा इगमुहुत्तखुड्भया । आवलियाणं दोसय-छप्पन्ना एगखुडुभवे ॥ २॥ ॥ ५० ॥ नीहरिय कह वि तत्तो, पत्तो मणुयत्तणं पि रे जीय! । तत्थ वि जिणवरधम्मो, पत्तो चिंतामणिसरिच्छो ॥५१॥ व्याख्या-रे जीव ! त्वं 'कथमपि' महता कष्टेन 'ततो' निगोदानिःसृत्य 'मनुष्यत्वं' मनुजत्वमपि प्राप्त स्तनाऽपि' मनु- प्यत्वेऽपि, चिन्तामणिसदृक्षो, मनोभिलापपूरकत्यात् , श्रीजिनवरधर्मः पुण्यवशात्प्राप्तः, "निसरेणीहर-नील-धाड-वर- हाडा" इति [८-४-७९ हैमप्राकृतसूत्रेण ] निःसरे नीहरादेशः ॥५१॥ पत्ते वितमि रे जीव!, कुणसि पमायं तुम तयं चेव । जेणं भवंधकूवे, पुणो वि पडिओ दुहं लहसि ॥५२॥ व्याख्या-रे जीव ! 'तस्मिन्' दुप्पापे श्रीजिनधर्मे 'प्राप्तेऽपि' लब्धेऽपि, त्वं तमेव 'प्रमादं निद्राविकथादिक करोपि, येन प्रमादेन भव एवाऽन्धकूपस्तस्मिन्पुनरपि पतितो 'दु:खं' नरकादावसातमेव लभसे, आपवचनत्वाद्भविष्यत्यर्थे वर्तमानता, परं हारितं जिनधर्म पुनर्न लप्स्यस इत्यर्थः॥ ५२ ।। उपलदो जिणधम्मो, न य अणुचिन्नो पमायदोसेणं । हा !! जीव ! अप्पवेरिअ, सुबहुं पुरओ विसुरिहिसि ५३

·.
न्याख्या-हे जीव ! त्वया देवयोगाजिनधर्म 'उपलब्धः' प्राप्तः, परं प्रमाददोपण' आलस्यादिवैगुण्येन च 'नाऽनु-
पीर्णो' न सेवितो, 'हा' इति खेदे, 'आत्मपरिन् । स्वजीवशत्रो! हे जीव ! 'पुरतो' मरणावसाने-परलोके वा, 'सुवहुं'
अतिशयेन, भाशिराजयत् 'खेत्स्यसे' खेदं प्राप्स्यसि-शोचिष्यसीत्यर्थः, "खिदेरविसुरा”विति [ 4-४-१३२ हैम-
मामृतात्रण ] सिदेविंसूरादेशः ॥ ५३ ।।
सोगंति ते वराया, पच्छा समुवट्टियंमि मरणंमि । पावपमायवसेणं, न संचियो जेहि जिणधम्मो ॥१४॥
व्याख्या-ते 'पराका' रास्तपस्विनः, पश्चान् मरणे 'समुपस्थिते' प्राप्ते सति 'शोचन्ति' शोकं कुर्वन्ति, ते के ?, यैर्व-
राके 'पापममादयशेन' दुष्टालस्यादिपरतन्त्रतया जिनधर्मो न 'सञ्चितः' स्वात्मनि न सम्भृतो 'हा ! हा!! वयमकृत-
धर्माणः परलोके कथं सुसिनो भविष्याम' इति शोकं विदधतीति भावः ॥ ५४॥
थी धी धी संसारे, देवो मरिण जं तिरी होइ । मरिऊण रायराया, परिपचइ निरयजालाहिं ॥५५॥
व्याख्या-संसारं चातुर्गतिकरूपं-भवं धिग् धिग् , धिक्रयाभिधानं तु निन्द्यतमत्व सूचनार्थ, संसारस्य धिक्त्वे कारणमाह-
यस्मा देय मुरो 'मृत्या' च्युत्वा तिर्यक् पृथिव्यादिर्भवति, तथा 'राजराजो' वासुदेवादिद॒त्या निरयज्वालाभिः परिपच्यते,
गत उक्तं-"मीरामु संठएम य, कुडुसु अ पयणगेसु कुंभीसु । लोहीसु अपलवंते, पयंति कालाउ नेरइए ॥१॥" ॥५५॥
जाइ अणाहो जीवो, दुमस्स पुप्फ व कम्मवायहओ। धणधन्नाहरणाई, घरसयणकुटुंयमितेवि ॥५६॥

·, व्याख्या हे जीव ! अयं 'जीव' आत्मा कमैंय 'यातो वायुस्तेन 'हत:' प्रतिहतो, 'अनाथो' अस्वामिको-अनाधारः सन् 'दुमस्य' तरोः पुप्पमिव याति, परलोकमिति गम्यते, यथा दुमस्य पुष्पं यातप्रेरितं सद्यात्यधः पतति, तथा जीयोऽपि, किं कृत्वा ?, धनधान्याभरणानि गृहं स्वजनकुटुम्ब च मुक्त्या, अनुक्तोऽप्यत्र चकारो वोद्धव्यः, प्राकृतत्वाद्वि- भकिलोपश्च ॥५६॥ यसियं गिरीसु वसियं, दरीसु वसियं समुद्दमज्झम्मि । रुक्खऽग्गेसु य वसियं, संसारे संसरंतेणं ॥५७ ॥ व्याख्या-हे आत्मन् ! त्यया 'संसारे' भवे, 'संसरता' इतस्ततः पर्यटता सता कदाचिद् 'गिरिषु' पर्वतेपु 'उपितं' स्थितं, कदाचिद् ‘दरीपु कन्दरेपूपितं, कदाचित्समुद्रमध्ये उपितं, कदाचिदृक्षाग्रेषु चोपितं, अनवस्थितत्वानीवस्य ॥ ५७ ॥ किचाऽयमात्मा नटवदपरापररूपैः परावर्तते, ततः कः कुलाभिमानावकाश ? इत्याह- देवो नेरइओ त्ति य, किडपयंगो त्ति माणुसो एसो। स्वस्सी य विरुवो, सुहभागी दुक्खभागी य ॥ ५८॥ व्याख्या-'देवो' विवुधो, नारकः प्रतीत एव, इति शब्दाः सर्वे उपप्रदर्शनार्थाश्च शब्दाः समुच्चयार्थाः स्वगतानेक भेद- सूचका वा, तथा 'कीटः' कृम्यादिः, 'पतङ्गः' शलभस्तिर्यगुपलक्षणं चैतन् 'मानुपः पुमान , एप जीवः, परावर्तत इति सर्वत्र किया, "रूवरिस"त्ति कमनीयशरीरो 'विरूपो' विशोभः 'सुर्ख' सातं भजते तच्छीलश्चेति सुखभागी, एवं दुःखभागी ५८ राउत्ति य दमगोत्ति य, एस सपागोत्ति एस वेयविकासामी दासो पुज्जो, खलो त्ति अधणो धणवइति ॥५९॥ , ·व्याख्या तथा 'राजा' पृथिवीपति द्रमको निःस्व, एप जीवः 'श्वपाश्चाण्डालः, तथैप एव 'वेदवित् सामादिवेदा- नां येता-अपानवामण इत्यर्थः, असकृदेपशब्दग्रहणं पर्यायनिवृत्तावपि जीवद्रव्यस्याऽनुवृत्तिज्ञापनार्थ, एप एवैको नाना- पेप्येवं परावर्तते न सर्वथाऽन्यो भयतीत्यर्थः, तथा 'स्वामी'.स्वपोण्यापेक्षया नायको, 'दासो' ध्यक्षरकः, 'पूज्यो' अभ्यः नीय-उपाध्यायादिः, 'सलो' दुर्जनो, 'अधनो' निद्रव्यो, 'धनपतिरीश्वरः ॥ ५९॥ नवि इत्य कोइ नियमो, सफम्मविणिविट्टसरिसकयचिहो । अन्नान्नख्ववेसो, नडोव परियत्तए जीवो ॥६॥ व्याख्या किय 'नाऽपि न सम्भाव्यतेऽत्र कश्चिनियमोऽवश्यम्भावो, यथा परे मन्यन्ते-"पुरुपः पुरुषत्वमभुते, पशयः पशुत्व" मित्यादिरूपः, प्रमाणवाधित्वात् , कर्मवैचित्र्येण भववैचित्र्योपपत्तेः, किंतर्हि ?, स्वकर्मविनिविष्टसदृशकृत- चेष्टः परावर्तते जीव इति सम्बन्धः, तत्र क्रियत इति कर्म-ज्ञानावरणीयादि, स्वस्याऽऽत्मनः कर्म स्व कर्म, तस्य विनिविष्टं विनियेदाः, प्रकृतिस्थित्यनुभागप्रदेशात्मकं रचनमित्यर्थः, तस्य सदृशी-तदनुरूपा कृता-निर्वर्तिता चेष्टा-देवादिपर्याया- ध्यासरूपी व्यापारो येन स तथेति समासो, दृष्टान्तमाह 'अन्यान्यरूपो' नानाऽऽकारो 'वेपो' नेपथ्यवर्णकविच्छित्त्यादिल- क्षणो यस्याऽसायन्यान्यरूपयेपा, कोऽसी ?, नटः, स इव 'परावर्तते' परिभ्रमति 'जीव' आत्मेति, तदिदं संसारेऽनव- स्थितत्वमालोच्यं, तथा चोक्तं-श्रीआचारा -"से असई उच्चागोए, असति नीयागोए, नो हिणे णो अतिरित्ते, णोऽपीहए, इति संखाय को गोयावादी ? को माणावादी ? कसि वा एगे गिज्झे तम्हा पंडिए नो हरिसे णो कुज्झे"एतद्दीका] "इति" . , ·. , संसार्यसुमान् 'असकृद्' अनेकश 'उच्चैर्गोत्रे' मानसत्काराहे, उत्पन्न इति शेषः, तथाऽसकृ'नीचेोत्रे' सर्वलोकावगीते, पीनःपुन्येनोत्पन्न इति, तथाहि नीचैर्गोत्रोदयादनन्तमपि कालं तिर्यक्ष्वास्त इति, स चाऽनन्ता उत्सर्पिण्यवसर्पिणीः, आपलिकाकालासंख्येयभागसमयसंख्यान पुद्गलपरावर्तीनिति xxx तदेवमुच्चावचेपु गोत्रेवसकृदुत्पद्यमानेनाऽसु. मता xxx नमानो विधेयोनाऽपि दीनतेति, तयोश्वोच्चावचयोगानयोक्न्धाध्यवसायस्थानकण्डकानि तुल्यानीत्याह-"णो हीणे णो अतिरित्ते" यावन्त्युच्चैर्गोत्रेऽनुभाववन्धाध्यवसायस्थानकण्डकानि, नीच्चैर्गोत्रेऽपि तावन्त्येव, तानि च सर्वाण्य- प्यसुमताऽनादिसंसारे भूयोभूयः स्पर्शितानि, तत उच्चैर्गोत्रकण्डकार्थतयाऽसुभृन्न हीनो नाऽप्यतिरिक्तः, एवं नीचैर्गोत्र- कण्डकार्यतयाऽपीति, xxx यतश्चोच्चावचेपु स्थानेषु कर्मवशादुत्पद्यन्ते, बलरूपलाभादिमदस्थानानां चाऽसमञ्जसता- मवगम्य किं कर्तव्यमित्याह-"णोऽपीहए", "अपिः' सम्भावने, स च भिन्नक्रमो, जात्यादीनां मदस्थानानामन्यतममपि 'नो ईहेताऽपि, नाऽभिलपेदपि, अथवा नो स्मृहयेन्नाऽवकाङ्केदिति, तत्र याचावचेषु स्थानेष्वसकृदुत्पन्नोऽसुमांस्ततः किमित्याह-"इति संग्वाय” इत्यादि, इतिरुपमदर्शने, इत्येतत्पूर्वोक्तनीत्योचावचस्थानोत्पादादिकं परिसंख्याय' ज्ञात्वा 'को गोत्रवादी भवेद् ?' यथा ममोच्चैर्गोत्रं सर्वलोकमाननीय [ तथा ] नाऽपरस्येत्येवंवादी को बुद्धिमान् भवेत् ?, तथाहि-म- याऽन्यैश्च जन्तुभिः सर्वाण्यपि स्थानान्यनेकशः प्राप्तपूर्वाणीति, तथोच्चैर्गोत्रनिमित्तमानवादी वा को भवेत् ?, न कश्चित्सं- सारस्वभावपरिच्छेदीत्यर्थः, किच "कसि वा एगे गिज्झे" अनेकशोऽनेकस्मिन् स्थानेऽनुभूते सति तन्मध्ये कस्मिन्वा एकस्मिन्नुच्चैगोत्रादिकेऽनवस्थिते स्थाने रागादिविरहादेका कथं गृध्येत् ?, तात्पर्य-आसेवां विदितकर्मपरिणामो विदध्याद्,

·गुज्येत गाय, यदि तत्स्थान प्रासपूर्व नाऽभविष्यत् , तच्चाऽनेकशः प्राप्तपूर्वम् , अतस्तलाभालाभयो!त्कर्षापको विधेयाविति,
आदप "तमहा" इत्यादि, यतोऽनादी संसारे पर्यटताऽसुमताऽदृष्टायचान्यसकृदुच्चावचानि स्थानान्यनुभूतानि, तस्मात्क-
पगिदुधादिकं मदस्यानमवाप्य 'पण्डितो' हेयोपादेयतत्त्वज्ञो न हृप्यन्न हपं विदध्याद्, उक्तं च-सर्वसुखान्यपि वहुशः,
प्राधान्यटता मयाऽत्र संसारे । उच्च स्थानानि तथा, तेन न मे विस्मयस्तेषु ॥१॥ जई सो वि णिज्जरमओ, पडिसिद्धो
प्रहमाणमहोहिं । अवसेसमयट्ठाणा, परिहरियया पयत्तेणं ॥२॥' नाऽप्यवगीतस्थानावाप्ती वैमनस्यं विदध्याद्, आह च-
"णो कुछे” अदृष्टयशात्तथाभूतलोकासम्मतं जातिकुलरूपवललाभादिकमधममवाप्य 'न कुष्ये' क्रोधं कुर्यात् ,
फतरतीयस्थानं शब्दादिकं या दुःखं मया नाऽनुभूतमित्येवमवगम्य नोद्वेगवशगेन भाव्यमुक्तं च-'अवमानात्परिभ्रं-
शा-पन्धनक्षयात् । प्राप्ता रोगाश्च शोकाश्च, जात्यन्तरशतेष्वपि ॥ १॥ 'संते य अविम्हई, असोइडं पंडिएण
य असते । सफा हु दुमोवमियं, हियएण हियं धरतेणं ॥२॥ होऊण चकवट्टी, पुहुइवती विमलपंडुरच्छत्तो । सो व नाम
भुमो, अणाहसालालो होइ ॥३॥ ॥ ६ ॥
नरपसु वेषणाओ, अणोयमाओ असायपहुलाओ।रे जीव ! तए पत्ता, अणंतखुत्तो बहुविहाओ ॥ ११ ॥
सोऽपि मिशाग, मतिपिरोऽष्टमानमयनैः । भवोपमदस्थानानि, परिहतंव्यानि प्रयत्नेन ॥॥ २ सरसु चाविस्सेतुमसोचित पण्डितेन चाऽसरसु ।
पश्यं हि मोपनि, हायेन हितं धरणम् ॥ २॥ भूया धकाती, पृथिवीपतिमिलपाण्डुरच्छनः । स एव नाम भूयो-नाथशालालयो भवति. ॥३॥

·व्याख्या-रे जीव ! त्वया 'अनन्तकृत्वो'ऽनन्तवारान् , 'नरकेपु' रत्नप्रभादिपु सप्तसु 'बहुविधा' अनेकप्रकारा 'अनुपमा' अनन्यसदृशा असातेन-दुःखेन बहुला- व्याप्ता वेदना- असातावेदनीयकर्मजनिताः पीडाः प्राप्ता, यत उक्तं-"नेरइया णं भंते ! कइविहं वेयणं पचणुभवमाणा विहरति !, गोयमा ! दसविह, तं जहा-सीयं १ उसिणं २ खुहं ३ पिवासं ४ कंडूयं ५ परन्झ ६ जरं ७ दाहं ८ भयं ९ सोगं १०"एतट्टीका]-"सत्र शीतोष्णे प्रतीते, क्षुत्पुन रकाणां सदा स्थायिनी, ते हि क्षुद्वेदनादह्यमानाः सकलजगद्धृतादिपुद्गलाहारेऽपि न तृप्यन्ति, पिपासा तु नित्यं कण्ठोष्ठतालुजिहादिशोपविधायिनी सकलजलधिजलपानेऽपि नो शाम्यति, कण्डूः क्षुरकादिभिरप्यनुच्छेद्या, "परज्झं' पारवश्यं, ज्वरों यावजीवमत्रत्याद- नन्तगुणो, दाहभयशोका आप्यत्रत्येभ्योऽनन्तगुणा इति" ॥ ६१॥ देवत्ते मणुअत्ते, पराभिओगत्तणं उवगएणं । भीसणदुहं यहुविहं, अणंतखुत्तो समणुभूयं ॥ १२॥ व्याख्या-रे जीव ! त्वया 'देवत्वे' देवभवप्राप्तौ, तथा 'मनुजत्वे' मनुष्यभवप्राप्तौ, 'परे' स्वस्मादन्ये-देवा मनुजाश्च, तेपां 'अभियोगत्वं' परतन्त्रत्वं, 'उपगतेन' प्राप्तेन सता पारवश्याद् 'अनन्तकृत्वोऽनन्तवारान् 'बहुविधं' अनेकप्रकारं 'भीषणं' भयानकं दुःखं' असातं 'समनुभूतं' वेदितम् ॥ १२ ॥ तिरियगई अणुपत्तो, भीममहावेयणा अणेगविहा । जम्मणमरणऽरघट्टे, अणंतखुत्तो परिन्भमिओ ॥ ६३ ॥ व्याख्या हे जीव ! त्वं तिर्यग्गतिमनुप्राप्तोऽनेकविधा भीममहावेदना रौद्रमहापीडा, विषहमाणः, सन्निति गम्यते, ·" जन्ममरणारपदेऽनन्तकृत्यः 'परिभ्रान्तः' पर्यदित, उक्तं थ-"तिरिया कसंकुसारा, निवायवहवंधमारणसयाई नवि पहा पायंता, परस्य इ नियमिया हुंता ॥१॥" ॥ १३ ॥ जाति के पि बुक्पा, सारीरा माणसा व संसारे । पत्तो अणंतखुत्तो, जीवो संसारकतारे ॥ १४ ॥ न्याल्या-हे आत्मन् ! संसारकान्तारे यावन्ति कान्यपि 'शारीराणि' शरीरसम्बन्धीनि 'मानसानि' मनोभवानि वा पानि, ठानि मीण्यप्ययं जीनोऽनन्तकृत्यः प्रातः ।। ६४ ॥ तण्डा अणंतगुत्तो, संसारे तारिसी तुम आसी । ज पसमेउं सदो-दहीणमुदयं न तीरिजा ॥६५॥ प्याझ्या-रे जीन ! संसारे तव तादृशी 'तृष्णा' तृपाऽनन्तवारानासीत् , नरके इति गम्यते, यां तृष्णां प्रशमितुं 'स- दिधीनां सफटसमुद्राणां 'उदकं' जलं न शक्नुयात्' न समर्थ भवेत् ।। ६५ ॥ आसी अणंतरात्तो, संसारे ते छहा वि तारिसिया । जे पसमेउं सबो, पुग्गलकाओ विन तरिजा ॥ ३६॥ प्याल्या-रे जीव ! तव 'संसारे' नरफभवे, अनन्तकृत्यस्तादृशी 'क्षुधा' बुभुक्षा आसीद्, यां क्षुधां 'प्रशमितुं' निवर्त- यितुं सवाऽपि पुगलकायो घृतादिरूपो न शकुयात् ॥ ६६ ॥ फाऊणमणेगाई, जम्मणमरणपरियढणसयाई । दुक्खेण माणुसत्तं, जइ लहइ जहिच्छियं जीवो ॥६७ ॥ व्याख्या-हे जी ! 'अनेकानि' अनन्तानि, जन्ममरणानां परावर्तनशतानि-कदाचिजन्म कदाचिन्मरणमित्येवंरू- ,

·-
पाणि कृत्या 'दुःखेन' कप्टेन, अयं 'जीव' आत्मा, यदि यह[च्छिकं]च्छया (?) 'मानुपत्वं मनुजत्वं लभते,न तु सुखेन,
कुशलपक्षकारी पुनः सुखेन मृत्वा सुखेनैव लभत इति गाथार्थः ॥ ६७ ॥
तं तह दुल्लहलंभ, विजुलयाचंचलं च मणुअत्तं । धम्ममि जो विसीयइ, सो काउरिसो न सप्पुरिसो ॥ ६८॥
व्याख्या-तन्मनुजत्वं तथा चुल्लकादि दशोपनयव्यवस्थया 'दुर्लभलाभ दुर्लभमाप्ति तथा विद्युल्लतावच्चञ्चलं च, लब्ध्वेति
गम्यते, यो मनुजो 'धर्म' जिनप्रणीते, अदृष्टवशात् प्राप्ते 'विपीदति' विषण्णो भवति, धर्म न सम्यगनुतिष्ठतीत्यर्थः, स
'कापुरुप' कुत्सितपुरुषो, न सत्पुरुषः ॥ ६८ ॥
मणुस्सजम्मे तडिलद्धयंमि, जिणिंदधम्मो न कओ य जेणं ।
तुढे गुणे जह धाणुकरणं, हत्था मलेयवा अवस्स तेणं ।। ६९ ॥
व्याख्या-मनुष्यजन्मनि संसाराम्भोनिधित्तटप्राये लब्धे सति येन मनुष्येण, चः पादपूरणार्थी, जिनेन्द्रधर्मोऽहिंसादि-
रूपो न कृतो' नानुचीर्णस्तेन मनुष्येण 'अवश्य' निश्चितं, मरणावसाने हस्तौ 'मृदितव्यो' घृष्टव्यौ, "हा ! हा ! मया
सत्यां सामग्यां धर्मरूपं पाथेयं न जगृहे, अथाहं किं करोमीति", कस्मिन् केनेव ?, यथा 'गुणे प्रत्यञ्चायो त्रुटिते सति
। रणभूमौ 'धानुष्केण धनुर्धरेण, हस्तौ मृदितव्यौ भवतस्तथा तेनाऽपि, मृदुनातेर्मल इत्यादेशः ॥ ६९ ॥

·. रेजीच! निसुणि चंचलसहाय, मिल्हेविणु सयल वि यज्झभाव । नवभेयपरिग्गहविविहजाल, संसारि अधि सह इंदयाल ।। ७०॥ न्याख्या-रे जी!' आत्मन् !, स्वं 'शृणु आकर्णय, किं तदित्याह 'चञ्चलस्वभावान्' चपलस्वरूपान्, सकलानपि पायभागन् शरीरादीन तथा 'नयमेदो' नवप्रकारो यः परिग्रहो' धनधान्यक्षेत्रवास्तुरूप्यसुवर्णकुप्यद्विपदचतुष्पदरूपस्तस्य या 'पिविधजाउं' अनेकप्रकारसमूहस्तच मुक्त्वा परलोके यास्यसीति गम्यते, अतः संसारे यदस्ति धनधान्यादिकं तत्सर्व 'इन्द्रवाटमिर तन्त्रयठेनाविधमानवस्तुप्रकाशनमिव, इन्द्रजालं वस्तुगत्याऽसदित्यर्थः ॥ ७ ॥ पियपुत्तमित्तघरघरणिजाय, इहलोइअ सवि नियसुहसहाय । नवि अस्थि कोइ तुह सरणि मुक्व 1, इफल्लु सहसि तिरिनरयदुक्ख ७१॥ म्याग्या-हे 'मूर्स !' अज्ञानिन् !-आत्मन् !, यदर्थ त्वं द्रव्याद्युपार्जने परवचनादिकं कुरुपे तत्सर्वमैहलौकिकं पितापु- पमिगृहगृहिणीनां 'जात' समूहस्तव नरकादी प्राप्तस्य 'शरणे' निर्भयत्वस्थापने, “निजशुभसहाय' आत्मकल्याणनिमित्तं न कोऽप्यस्ति, न फोऽपि तन बातेत्यर्थः, केवलं जन्मान्तरे 'एक एव' एकाक्येव, तिर्यङ्गरकदुःखानि सहिष्यसे, ये वर्त- माने फाठे प्रसिनाले भूते भपिप्यत्यपि भवन्तीति वचनाददुष्टः प्रयोगः ।। ७१ ॥ कुसजगे जह ओसर्पिदुए, थोवं चिट्ठइ लंयमाणए। एवं मणुआण जीवियं, समयं गोयम! मा पमायए ॥७२॥ .

·, व्याख्या-कुशाग्रे यथा 'अवश्यायविन्दुक' शरत्कालभाविश्लक्षणवर्पविन्दुः, स्वार्थे कः प्रत्ययः, 'स्तोकं' अल्पं, काल- मिति गम्यते, तिष्ठति लम्बमानक, एवं मनुजानां जीवितं, अतः समयमपि गौतम ! मा प्रमादीरिति सूत्रायः॥ ७२ ।। संयुज्झह किं न बुज्झह ?, संयोहि खलु पेच बुल्लहा । नो एवणमंति राइओ, नो सुलहं पुणरवि जीवियं ॥७३॥ व्याख्या-श्री सूत्रकृताझे वैतालीयाध्ययने भगवानादितीर्थकरो भरततिरस्कारागतसंवेगान् स्वपुत्रानुदिश्येदमाह, यदि वा सुरासुरनरोरगतिरश्वः समुद्दिश्याऽऽह, यथा-'सम्वुध्यध्वं' यूयं धर्मे वोधं कुरुत, 'किं न बुध्यध्वं ?' एवंविधसामग्यां सत्यां कस्माद्धमे बोधो न क्रियत ? इत्यर्थः, यतोऽकृतधर्मापा 'प्रेत्य' परलोके सम्बोधिर्धर्मप्राप्तिरूपा पुनर्दुर्लभा, खलु शब्दस्याऽयधारणार्थत्वात् सुदुर्लभैव, नो 'हुनिश्चये, नैवाऽतिक्रान्ता रात्रय "उपनमन्ति' पुनौकन्ते, नह्यतिक्रान्तो यौव- नादिकालः पुनरावर्तत इति भावः, पुनरपि 'जीवितं' संयमजीवितं, 'नो' नैव, सुलभ, यदि वा जीवितं' आयुस्खुटितं तत्सन्धातुं न शक्यत इत्यायुपोऽनियतत्वमाह ॥ ७३ ॥ डहरा वुड्डा य पासह, गन्भत्था वि चयंति माणवा । सेणे जह वयं हरे, एवं आउखयंमि तुइ ॥७४ ॥ व्याख्या-"डहरा" वाला एव एके-केचिजीवितं त्यजन्ति, तथा वृद्धाश्च, गर्भस्था अपि मानवा, उपदेशयोग्यत्वा- न्मानवग्रहणं, एतत् पश्यत यूयं, यत्सास्वप्यवस्थासु प्राणी जीवितं त्यजतीति, तथाहि-त्रिपल्योपमायुष्कस्याऽपि पर्या- ·त्यनन्तरमन्तर्मुहनव कस्यचिन्मृत्युरुपतिष्ठतीत्यत्र दृष्टान्तमाह-यथा श्येनो 'वर्तक' तित्तिरिजीवं 'हरते' हन्ति, एव- मायुम्क्षये माणान्मृत्युरपहरेदायुःक्षये या व्यति जीवितम् ॥ ७४ ॥ ति?पणजणं मरंतं, दहण नयंति जे न अप्पाणं । विरमंति न पावाओ, घिद्धी धिट्टत्तणं ताणं ॥ ७ ॥ व्याख्या-निभुवनजनान्' समस्तलोकान् , वियमाणान् दृष्ट्वा य आत्मानं प्रक्रमाद्ध, 'न नयन्ति' न प्रापयन्ति, तथा पापाय हिंसादेन विरमन्ति' न निवर्तन्ते, तेषां 'घृष्टत्वं पार्ष, धिम् धिक् ॥ ७५॥ मा मा जंपद याअं, जे पद्धा चिकणेहि कम्मेहिं । सधेसि तेसि जायइ, हियोवएसो महादोसो॥ ७६ ॥ व्याख्या-सल्वममी पुनः पुनः प्रतिबोध्यमाना अपि किमिति न प्रतिबुध्यन्त इति 'बहु क' बहुलं, 'मा मेति' निपेधे, 'जल्पत' पदत, यद्वा अयोग्यान् प्रत्युपदिशतो गुरुन्मति साधूनामिदं वाक्यं-हे गुरखो!मा मा वहुकं हितोपदेशादिक जल्पत, कुतो , यतो ये माणिन चिकणनिविडैः 'कर्मभिज्ञानावरणीयादिभिर्वद्धा' आश्लिष्टा, स्तेषां प्राणिनां हितो. पदेशो' धर्मोपदेशो महादोपो महादेपो वा, दोपस्तु-"आमे घड़े निहवं, जहा जलं तं घडं विणासेइ । इय सिद्धंतरहस्सं, अप्पादारं विणासेइ ॥१॥" इत्यादिको, दर्पान्मामध्ययमेवमनुशास्तीत्यादिरूपो द्वेपो या 'जायते' भवति, ब्रह्मदत्त- पकवादियद्, यत उक्तं-"उपदेशो हि मूर्खाणां, प्रकोपाय न शान्तये । पयःपानं भुजङ्गानां, केवलं विपवर्धनम् ॥१॥" ततश्च यस्मानिबिडकर्मणां हितोपदेशो महादोपो महाद्वेपो वा जायते तस्मात्तान् प्रति मा बहु बहु जल्पतेत्यर्थः॥७६ ।।

·कुणसि ममत्तं धणसय-णविवपमुहेसुऽणतदुक्खेसु । सिढिलेसि आयरं पुण, अणंतसुक्खंमि मुक्खंमि ।।७७॥ व्याख्या-रे मूढात्मन् ! त्वं 'अनन्तदुःखेषु' अनन्तदुःखकारणेपु, धनस्वजनविभवप्रमुखेयु, धनं-हिरण्यादिः, स्वजनो- मात्रादि, विभवो-हस्त्यश्वादिस्तत्मभृतिषु 'ममत्वं' ममीकारं करोपि, तथा चोकं श्रीआचाराने [लोकविजयाध्ययने प्रथ- मोद्देशके ] "माया मे पिया मे भाया मे भगिणी मे भञ्जा में युत्ता मे धूता मे सुण्हा मे सहिसयणसंगंथसंथुया मे विवि- तोपकरणपरियट्टणभोयणच्छायणं मे, इच्चत्वं गढिए लोए घसे पमत्ते अहो य राओ य परितप्पमाणे कालाकालसमुहाई संजोगऽट्ठी अट्ठालोभी" [ एतद्दीका ]-"मातृविपयो रागः संसारस्वभावादुपकारकर्तृत्वाद्वोपजायते, रागे च सति मदीया माता क्षुत्पिपासादिकां वेदनां मा प्रापदित्यतः कृषिवाणिज्यसेवादिकां प्राण्युपधातरूपां क्रियामारभते, तदुपघातकारिणि च तस्यां पाऽकार्यप्रवृत्तायां द्वेप उपजायते, तद्यथा-अनन्तवीर्यप्रसकायां रेणुकायां रामस्येवेति, एवं पिता मे, पितृ- निमित्तं रागद्वेपो भवतो, यथा रामेण पितरि रागात्तदुपहन्तरि च द्वेषात्सतकृत्वः क्षत्रिया व्यापादिताः, सुभूमेनापि निःसतकृत्वो ब्राह्मणा इति, भ्राता मे, भगिनी निमित्तेन च क्लेशमनुभवति प्राणी, तथा भार्यानिमित्तं रागद्वेपोद्भवस्त- द्यथा-चाणाक्येन भगिनीभगिनीपत्याद्यवज्ञावया भार्यया चोदितेन नन्दान्तिकं द्रव्यार्यमुपगतेन कोपानन्दकुलं क्षयं निन्ये, तथा पुत्रा मे न जीवन्तीत्यारम्मे प्रवर्तते, एवं दुहिता मे दुःखिनीति रागद्वेषोपहतचेताः परमार्थमजानानस्तत्तद्वि- धत्ते येनैहिकामुप्मिकानपायानवामोति, तद्यथा-जरासन्धो जामातरि कसे व्यापादिते स्वबलावलेपादपसृतवासुदेवपदा- , - ·" . नुमारी मालवाहनः क्षयमगात्, स्नुषा मे न जीवतीत्यारम्भादौ प्रवर्तते, 'सखिस्वजनसंग्रन्थसंस्तुता में' सखा-मित्रं, स्वजन:-पितृव्यादिः, संग्रन्थः स्वजनस्याऽपि स्वजनः पितृव्यपुनशालादिः, संस्तुतो-भूयो भूयो दर्शनेन परिचितोऽथवा पूर्वमंस्तुतो-मातृपित्रादिभिरभिहितः, पश्चात्संस्तुतः-शालकादिः, स इह ग्राह्यः, स च मे दुःखित इति परितप्यते, विविक्तं- शोभनं प्रचुरं या, उपकरणं-हत्त्यश्वरथासनमश्चकादि, परिवर्तनं-द्विगुणत्रिगुणादिभेदभिन्नं तदेव, भोजनं-मोदकादि, माच्छादनं-पट्टयुगादि, तच्च मे भविष्यति नष्टं घा, "इचत्य"मिति, इत्येवमर्थ गृद्धो लोकस्तेय्वेव मातृपित्रादिरागादि- निमित्तस्थानेप्यामरण, प्रमत्तो-ममेदमहमस्य स्वामी पोपको वेत्येवं मोहितमना 'वसेत्' तिष्ठेदिति, उक्तं च-पुत्रा मे भ्राता मे, स्वजनो मे गृहकलत्रवर्गों मे । इति कृतमेमेशब्द, पशुमिव मृत्युर्जनं हरति ॥१॥ पुत्रकलत्रपरिग्रह-ममत्व- दोर्निरो प्रजति नाशम् । कृमिक इय कोशकारः, परिग्रहादुःखमाप्नोति ॥ २॥ xxx तदेवं कपायेन्द्रियप्रमत्तो मातृपि- घाघमोपार्जनरक्षणतत्परो दुःखमेव केवलमनुभवतीत्याह च-"अहो" इत्यादि, अहश्च सम्पूर्ण रात्रिं च, च शब्दात्प- | मासं घ निवृत्तशुभाध्ययसायः परि-समन्तात्तप्यमानः परितप्यमानः सन् तिष्ठति, तद्यथा-कई या वच्चइ सत्थो ?, फि भंड ? कत्थ केत्तिया भूमी । को कयविषयकालो ?, निधिसई किं कहिं केण? ॥१॥ इत्यादि, स च परितप्य- मानः किम्भूतो भवतीत्याह-'काळे'त्यादि, काल:-कर्तव्याघसरस्तद्विपर्यासोऽकालः, सम्यगुस्थातु-अभ्युद्यन्तुं शीलमस्येति समुत्थायीति पदायों, याक्यार्यस्तु काले-कर्तव्यायसरे अकालेन-तद्विपर्यासेन समुत्तिष्ठतेऽभ्युद्यतमनुधानं करोति, तच्छी- कमा समाति साधी, भाग् कुन कियती भूमिः । मयविझपकालो, निर्विशति (निर्गच्छति) किंक केन ? ॥१॥ , ,

·,
लश्चेति, कर्तव्यावसरे न करोतीत्यन्यदा च विदधातीति, यथा चा काले करोत्येवमकालेऽपीति, यथा वाऽनवसरे न करो-
त्येवमवसरेऽपीति, अन्यमनस्कत्वादपगतकालाकालविवेक इति भावना, यथा प्रद्योतेन मृगापतिरपगतभर्तृका सती ग्रह-
णकालमतिवाह्य कृतप्राकारादिरक्षा जिघृक्षितेति, यस्तु पुनः सम्यकालोत्थायी भवति स यथाकालं परस्परानावाधया सर्वाः
क्रियाः करोतीति, तदुक्तं 'मासैरप्टभिरह्ना च, पूर्वेण वयसाऽऽयुषा । तत्कर्तव्यं मनुष्येण, येनान्ते सुखमेधते ॥१॥
धर्मानुष्ठानस्य च न कश्चिदकालो मृत्योरिवेति, किमर्थ पुनः कालाकालसमुत्थाची भवतीत्याह-"संजोगट्ठी" संयुज्यते
संयोजनं वा संयोगोऽर्थः-प्रयोजनं संयोगार्थः, सोऽस्याऽस्तीति संयोगार्थी, तत्र धनधान्यहिरण्य द्विपदचतुप्पदराज्यभा-
र्यादिः संयोगस्तेनाऽर्थी-तत्प्रयोजनी, अथवा शब्दादिविषयः संयोगो मातापिलादिभिर्वा, तेनार्थी कालाकालसमुत्थायी
भवतीति, किश्च "अठ्ठालोभी" अर्थो-रतकुप्यादिस्तत्र आ-समन्ताल्लोभोऽर्थालोभः, स विद्यते यस्येत्यसावपि काला-
कालसमुत्थायी भवति, मम्मणवणिग्वत्तथाहि-असावतिक्रान्तार्थोपार्जनसमर्थयौवनवया जलस्थलपथप्रेपितनानादेशभा-
ण्डभृतयोहित्थगन्तृकोष्ट्रमण्डलिकासम्भृतसम्भारोऽपि प्रावृषि सप्तरात्रावच्छिन्नमुशलप्रमाणजलधारावर्षनिरुद्धसकलपाणि-
गणसञ्चारमनोरथायां महानदीजलपुरानीतकाष्ठानि जिघृक्षुरुपभोगधर्मावसरे निवृत्तापराशेपशुभपरिणामः केवलमर्थोपा-
जनप्रवृत्त इति, उक्तं च-"उक्खणइ खणइ निहणइ, रति ण सुमति दिया वि य ससंको। लिंपइ ठएइ सययं, लंछिय-
-
,
१ उखनति खनति निदधाति (निहन्वि), रानौ न स्वपिति दिवाऽपि च सशकः । लिम्पति स्थगयति सततं, लाञ्छितप्रतिलाञ्छितं करोति ॥ १॥ मुश्व
न तावद्वितः (नियोपारो), जिमितुं नाऽपि चाघ मस्क्ष्यामि । नाऽपि च वत्स्यामि गृहे, कर्तव्यमिदं ब्रह्वध ॥ २ ॥

·परिलंछियं कुणइ ॥ १॥ भुंजमु न ताप रिको, जेमेउं नवि य अज मज्जीहं । न वि य वसीहामि घरे, कायवमिणं वहुं अम ॥२॥" अथ प्रकृतार्थो-अनन्तसौख्ये मोदो पुनरादरं' अनुरागं, 'शिथिलयसि' शिथिलं कुरुपे, मोक्षगमनाय तद्धे- तुष्यहिंसादिपु न प्रवर्तसे इति भावः ।। ७७॥ संसारो वुहहेऊ, दुक्खफलो दुस्सहदुक्खस्यो य । न चयंति तं पि जीवा, अइवद्धा नेहनिअलेहि ॥ ७८ ॥ व्याख्या-हे जीव ! अयं संसारो दुःखस्य हेतुः-कारणं, तथा दुःखमेव फलं यस्याऽसौ दुःखफलः, च पुनः "दुस्सह, सोदुमशक्यं यदुःसं तद्रूपस्तत्स्वरूपः, तमपि संसारं 'जीवा' माणिनः 'स्नेहनिगडैः' प्रेमशृङ्खलाभिः 'अतिवद्धा' अतिशयेन | गृहीता न त्यजन्ति, ग्रामदत्तादिवत्, ब्रह्मदत्तो मारणान्तिकरोगवेदनादिभिरभिभूतः सन्तापातिशयात् स्पृशन्ती प्रणयि- नीमिप विश्वासभूमि मूर्छा बहुमन्यमानस्तथा हस्तीकृतो विहस्ततया, विषयीकृतो वैपम्येण, गोचरीकृतो ग्लान्या, दष्टो दुःसासिकया, फोडीकृतः फालेन, पीडितः पीडाभिर्निरूपितो नियत्या, आदित्सितो देवेन, अन्तिकेऽन्त्योच्छ्वासस्य, मुखे महामवासरस, दारि दीर्घनिद्राया, जिह्वाग्रे जीवितेशस्य वर्तमानो, विरलो याचि, विह्वलो वपुषि, प्रचुरः प्रलापे, जितो पृम्भिकाभिरित्येयम्भूतामवस्थामनुभवप्नपि महामोहोदयादोगांश्चिकाक्षिपुः पार्थोपविष्टां भार्यामनवरतवेदनावशगलद- शुरफनयनां कुरुमति ! कुरुमतीत्येवं व्याहरन्नधः सप्तमी नरकपृथ्वीमगात् , तत्रापि तीव्रतरवेदनाऽभिभूतोऽप्यविगणय्य वेदना तामेव फुरुमती ब्याहरतीत्सेयम्भूतो भोगाभिनको दुस्त्यजो भवति केपाश्चिद्, अन्येषां पुनर्महापुरुषाणामुदारसत्त्वा- .

·, -~- नामात्मनोऽन्यच्छरीरमित्येयमवगततत्त्वानां सनत्कुमारादीनामिव यथोकरोगवेदनासद्भावे सत्यपि मयैवैतत् कृतं सोढ- व्यमपि मर्यवेत्येवं जातनिश्चयानां कर्म क्षपणोद्यतानां न मनःपीडोत्पद्यते इति, उक्तं च-"उप्तो यः स्वत एव मोहसलिलो जन्मालयालोऽशुभो, रागद्वेषकपायसन्ततिमहानिर्विनवीजस्तया । रोगैरङ्कुरितो विपत्कुसुमितः कर्मद्रुमः साम्प्रतं, सोढा नो यदि सम्यगेप फलितो दुःखैरधोगामिभिः ॥१॥ पुनरपि सहनीयो दुःखपाकस्तवायं, न खलु भवति नाशः कर्मणां सञ्चि- तानाम् । इति सह गणयित्या यद्यदायाति सम्यक्, सदसदिति विवेकोऽन्यत्र भूयः कुतस्त्यः ॥ २॥"॥ ७८।। नियमम्मपवणचलिओ, जीवो संसारकाणणे घोरे । का का विडंयणाओ, न पावए दुसहदुक्खाओ ॥७९॥ च्याख्या-अयं 'जीय' आत्मा 'घोरे' रौदे 'संसारकानने' भयकान्तारे 'निजकर्मपवनचलित' आत्मीयज्ञानावरण्यादि- कर्मयायुप्रेरितो 'दुस्सह सोढुमशक्यं दुःखं याभ्यस्ता दुस्सहदुःखा, एवंविधाः काः का 'विडम्बना' वधवन्धादिरूपाणि । विगोपनानि न प्राप्नुयात् !, अपि तु सर्वा अपि ॥ ७९ ॥ ? सिसिरंमि सीयलानिल-लहरिसहस्सेहि भिन्नघणदेहो । तिरियत्तणंमि रण्णे, अणंतसो निहणमणुपत्तो ॥ ८ ॥ व्याख्या-हे जीव ! त्वं 'तिर्यक्त्वे' तिर्यग्भवे 'अरण्ये' कान्तारे 'शिशिरे' शीतकाले 'शीतलानिललहरिसहनै हेमन्त- पातप्रवाहसहनै पर्ने प्रचुरं यथा स्यात्तथा 'भिन्नो' व्यथितो देहो यस्य स भिन्नघनदेहा, प्राकृतत्वाद् व्यत्ययः, एवंविधः सन् 'मनन्तशो' अनन्तयारान्, याच नियन' विनाशमनुप्रातः ॥ ८ ॥ } - ·, - गिम्हायवसंततो, रणे छुहिओ पिवासिओ यहुसो। संपत्तो तिरियभवे,. मरणदुहं बहु विसूरंतो ॥४१॥ व्याख्या-रे जीव ! त्वं तिर्यग्भवे 'अरण्ये' अरण्यान्तः पतितो, 'ग्रीष्मातपेन' उष्णकालातपेन, 'सन्तसः' सन्ता- पितः- पीडितः सन् 'बहुशो' पहन्वारान 'क्षुधितो' बुभुक्षितः, "पिपासित'स्तृषितो, 'बहु' अतिशयेन, खिद्यमानो मरण- दुःसं सम्प्राप्तः ॥ ८१॥ यासासु रण्णमझे, गिरिनिज्झरणोदगेहि युज्झतो । सीआनिलडज्झविओ, मओसि तिरियत्तणे बहुसो ।। ८२॥ व्याख्या-रे जीव! त्वं अरण्यमध्ये 'तिर्यक्त्वे' तिर्यग्भवे 'वासु' वर्षाकाले, गिरीणां यानि 'निर्झरणोदकानि' प्रश्रव- गजलानि, तैः 'जयमान'स्ततः स्थलादन्यत्र नीयमानः 'शीतलानिलेन' हिमवातेन दग्धः सन् 'बहुशो' वारंवारं 'मृतोऽसि' पचर प्राप्तोऽसि ॥ ८२॥ एवं तिरियमवेसुं, कीसंतो दुक्खसयसहस्सेहिं । वसिओ अणंतखुत्तो, जीवो भीसणभवारपणे ॥ ८३ ॥ व्याख्या-'एवं पूर्वोकमकारेण तिर्यग्भवेषु जीवो दुःखशतसहस्त्रैः 'क्लिश्यन् क्लेशं प्रामुवन् सन् अनन्तवारान् भीषण- भयारण्ये 'उपितः' स्थितः ।। ८३ ।। बुट्ठद्धफम्मपलपा-निलपेरिओ भीसणमि भवरणे । हिंडतो नरएम वि, अणंतसो जीव ! पत्तोऽसि ॥ ८४ ॥ व्याख्या-हे जीर! त्वं 'भीपणे' भयजनके भवारण्ये 'उपिता' स्थितः, संसारकान्तारे 'दुष्टानि' दुष्टफलानि यान्यष्ट- .

·संख्यानि कर्माणि ज्ञानावरणीयादीनि, तान्येव 'प्रलयानिल प्रलयपवनस्तेन 'प्रेरितों' दोलितो 'हिण्डमानः' परिभ्रमन् ) सन्नरकेप्यपि 'अनन्तशो' अनन्तवारान्, प्रक्रमाहुःखं प्राप्तोऽसि ॥८४ ॥ सत्तसु नरयमहीसुं, वजानलदाहसीअविअणासुं। वसिओ अणंतखुत्तो, 'विलवंतो करुणसद्देहिं ।। ८५ ॥ व्याख्या-रे जीव त्वं 'सप्तसु' सतसंख्यांसु नरकपृथ्वीपु रत्नप्रभादिपु वज्रानलस्य' वनाघिस्य' उष्णस्य 'शीतस्य' प, हिमस्य, या 'वेदना' पीडास्तासु 'करुणशब्दैः' दयाजनकरुतै विलपन्' विलापं कुर्वन् सन् 'अनन्तकृत्वो' अनन्त- चारान् 'उपितः' स्थितः, नरके पूष्णवेदनायाः शीतवेदनायाश्च स्वरूपमेवमागमज्ञाः प्रज्ञापयन्ति, तथाहि-निदाघचरम- समये नभोमध्यमधिरूढे चण्डमहसि, मेघनिर्मुक्त नभसि, कस्यापि पुंसो अत्यन्तपित्तप्रकोपाभिभूतस्य निपिद्धातपवार- णस्य सर्वतो दीप्तवाहिज्यालाकरालस्य याहगुष्णवेदना जायते ततोऽप्युष्णवेदनेषु नरकेषु नारकाणामनन्तगुणा, अपि च ? यदि नारका उप्णवेदनेभ्यो नरकेभ्य उत्पाट्य ज्वलत्खादिराझारराशौ प्रक्षिप्य ध्मायन्ते तदा चन्दनलिप्ता इवाऽत्यन्तसु- सान्निद्रामपि लमेरन् । तथा पोपे माघे वा रात्रौ निरने नभसि हृदयादिकम्पकृति वाति मारुते हिमाचलस्थलीकृतस्थिते- निरग्नेनिराश्रयस्य निरावरणस्य तुपारकणसिकाङ्गस्य पुंसो या शीतवेदना ततोऽपि शीतवेदनेषु नरकेषु नारकाणामनन्त- गुणा, किन यदि नारकाः शीतवेदनेम्यो नरकेभ्य उत्पाट्य यथोकपुरुषस्थाने स्थाप्यन्ते तदा ते प्राप्तात्यन्तनिर्वात- ) स्थाना इव निरुपमसुखान्निद्रामप्यासादयेयुरिति ।। ८५ ॥

·.. पियमायसयणरहिमओ, दुरंतवाहिहि पीडिओ पहुसो।मणुयभवे निस्सारे, विलविओ किं न तं सरसि ॥८६॥ व्याख्या-रे जीव | 'निस्सारे' असारे मनुष्यभये त्वं मातृपितृस्वजनै 'रहितो' वियुक्तः, प्राकृतत्वाद्विपर्ययो, 'दुरन्त- च्याधिभिः'दुःसेनान्तोऽवसानं येषां ते दुरन्ता, एवंविधा ये व्याधयस्तैः पीडितः सन् 'बहुशो'बहुभिः प्रकारै विल(पितो)ों' |पिटापं कृतवान्, विलापं किं न 'स्मरसि' विचारयसि !, अन्यत्रापि मनुष्यभवदुःखाधिकारे उक्तं-“नथि घरे मह दिपं, पिलसइ लोओ पयहइ च्छणुत्ति । हिंभाइ अंति घरे, हद्धी किं देमि? घरणीए ॥१॥दिति न मह ढोरं पिह, अत्ममिशीइ गपिया सयणा । सेसा वि हु धणिणो परि-हवंति न हु दिति अवगासं ॥ २ ॥ अज घरे नथि धयं, तिल्लं लोणं च इंधणं वायं । जाया उ अज्ज तउणी, काले किह होही ? कुटुंबं ॥३॥ वट्टइ घरे कुमारी, वालो तणओ विढप्पइ न अयं । रोगबहुलं कुटुंब, ओसहमुल्लाइयं नस्थि ॥ ४ ॥ उड्डोआ मह घरणी, समागया पाहूणा बहु अज । जिण्णं घरं प इदं, शरइ जलं गठइ सपं पि ॥ ५॥ फलहकरी मह भजा, असंवुडो परिअणो पहू विसमो। देसो अधारणिज्जो, एसो पचामि असत्य ॥ ६ ॥ जलहिं पविसेमि महि, भमेमि धाउं धमेमि अहवा वि । विजं मंतं साहे-मि देवयं वा वि अच्चेमि ॥७॥ जीयइ अज वि सत्त्, मओ अ इट्ठो पह अ मह रुट्ठो । दाणिग्गहणं मग्ग-ति विहविणो कत्थ बच्चामि ॥८॥ श्याइ मदाचिंता, जरगहिया णिश्चमेय य दरिदा।कि अणुहवंति सुक्ख?, कोसंबीनयरिविप्पुष ॥९॥" तत्कथानकमिदं- कौशाम्यां सोमिलो द्विज आजन्मदरिद्रो भार्यापुत्रपुत्रिकादिकुटुम्बबहुलोऽन्यदा धनार्जनाय देशान्तरे गतः सन् वाणि: " , ·, . ~ ज्यादिव्यापाररहितं सदान-भोग योगिनमेकमद्राक्षीत् , स च तं द्विजं चिन्तातुरं पृच्छति-का चिन्ता ?, तेनोकं-दारियं चिन्ताकारि, योगी स्माह-वामीश्वरं करोमि, यदहं कथयामि तत्त्वया कार्य, ततो द्वावपि पर्वतनिकुळे गतौ, योगी माह-एष स्वर्णरसः शीतवातातपादिसहमानैः शुष्ककन्दमूलफलाशिभिः शमीपत्रपुरैर्मील्यते, द्वाभ्यामपि ततस्तथैव गृहीतो रसः, भृतं तुम्म, विनिर्गती यनात्, योगी स्माह-भो ! अप्रमत्तेन तुम्बकं धार्य, दुःखेन पण्मासैर्मीलितोऽस्ति रसोऽयं, 5 इत्येवं पुनः पुनः कथने रुष्टो विप्रो, ढोलितं तुम्नं, सागपत्रेरितस्ततः क्षिप्तो रसो गतः सर्वः, ततोऽयोग्योऽयमिति परित्यकः पृथिव्यां धान्या मृत इति ।। ८६ ॥ पवणुप गयणमग्गे, अलक्विओ भमइ भववणे जीवो । ठाणहामि समु-ज्झिऊण धणसयणसंधाए ॥८७॥ व्याख्या-हे आत्मन् ? अयं 'जीव' प्राणी स्थाने स्थाने धनस्वजनसंघातान् “समुज्झिऊण"त्ति समुज्झ्य-त्यक्त्वा भयरने 'अलक्षितो' अज्ञातस्वरूपः सन् 'भ्रमति' पर्यटति, कस्मिन् क इव ?, 'गगनमार्गे' नभोवम॑नि पवन इव, यथा गगने 'पवनों' चातो 'अलक्षितो अदृश्यरूपः सन् भ्रमति, तथाऽयं जीवोऽपि ॥ ८७ ॥ विधिवंता असयं, जम्मजरामरणतिक्खकुंतेहिं । दुहमणुहवंति घोरं, संसारे संसरंत जिया ॥८॥ व्याख्या-हे आत्मन् ! अमी जीवाः संसारे चातुर्गतिकरूपे 'संसरन्त' इतस्ततः पर्यटन्तः सन्तो 'असकृद्' वारंवार गुम्बनम्रप इति निपात्यन्ते, नुम्ममला। -- ~ ·, 'पोरं' रोद्रं 'दुःसं' असा अनुभवन्ति' प्रामुवन्ति, किम्भूता जीवाः १, जन्मजरामरणान्येव 'तीक्ष्णा' निशिता, ये 'कुन्ताः' मामासेविंध्यमाना' भेद्यमाना, अत एव दुःसानुभवनं जीवानाम् ॥ ८८॥ विपणं पि कया वि हु, अन्नाणमुअंगडंकिआ जीवा । संसारचारगाओ, न य उविजंति मूढमगा ॥ ८९ ॥ म्याख्या-ययप्येवं दुम्समनुभवन्ति तथाऽपि, 'हुनिश्चये, 'कदापि' कस्मिन्नपि प्रस्तावे, अमी 'मूढमनसो' मूर्खा जीवा, मशानमेन भुजङ्गम्तेन 'दष्टा' भक्षिता, अज्ञानान्धा इत्यर्थः, 'क्षणमपि' स्तोककालमपि, संसार एव 'चारको' गुप्तिगृहं, तस्मात् 'न घोद्विजन्ते' नोद्विग्ना भवन्ति ॥ ८९॥ फीलसि कियंत वेलं, सरीरवावीइ जत्थ पइसमयं । कालरहघडीहिं, सोसिजइ जीवियंभोहं ॥९॥ व्याख्या-रे जीव ! त्वं शरीरयाप्यां' देहरूपदीर्घिकायां कियती 'वेला' समयं यावत् 'क्रीडिष्यसि रस्यसे ?, कियन्तं फालं स्थास्यसीत्यर्थः, यत्र शरीरवाप्यां 'प्रतिसमय' प्रतिक्षणं कालारघट्टघटीभिजीविताम्भ ओघो' जीवितजलप्रवाहा शोप्यते, यथा यापी अरहघटीभिः प्रतिसमयं निर्यास्यमानजलेन शोपमासादयति, तयेदं शरीरमपि प्रतिसमयं कालाति- फमणेन जीवितजलशोपणाद्रिक जायत इत्यर्थः ॥१०॥ रे जीय ! युज्झ मा मु-ज्झ मा पमायं करेसि रे पाव! । किं परलोए गुरुदु-क्खभायणं होहिसि? अयाण! ९१ व्याख्या-रे जीव !' आत्मन् ! त्वं 'बुध्यस्व' धर्मे वोधं कुरु, 'मा मुह्य' मा मोहमामुहि, रे पाप ' दुष्टात्मन् !, अह- , . 1 ·टयशात्माते धर्मे मा 'प्रमाद' मा आलस्यं कुरु, है 'अज्ञान । मूढ ! 'परलोक' परभवे 'गुरुदुःखानां' महदसातवेदनीय- फर्मजन्यपीडानां 'भाजन' पात्रं किं भवसि ?, वर्तमानायां भविष्यत्प्रयोगः प्राकृतत्वात् ॥ ९१॥ पुज्शसु रे जीव तुम, मा मुज्झसु जिणमंयम्मि नाऊणं । जम्हा पुणरवि एसा, सामग्गी दुल्लहा जीव ! ॥१२॥ व्याख्या-रे जीव ! त्वं 'बुध्यस्व' धर्म वोधं कुरु, 'ज्ञात्वा यथास्वरूपमवबुध्य 'जिनमते' सर्वज्ञशासने 'भा मुह्य' मा मोहं याहि, जिनमत सम्यक् प्रतिपद्यस्वेत्यर्थः, यस्माद् हे जीव ! 'पुनरपि' एकशः काकतालीयन्यायेन प्राप्ता विद्यते, परं भूयोऽप्येपा सामग्री-साधुश्राद्धादिरूपा, "चत्तारि परमंगाणि, दुलहाणीह जंतुणो । माणुसत्तं सुइ सद्धा, संजमम्मि य वीरियं ॥ १ ॥” इति रूपा या, 'दुर्लभा' दुप्पापा, चक्रवेधवत्तथाहि-इंदपुरं नगरं, इंददत्तो राया, तस्स इट्ठाणं वराणं देवीणं चावीस पुत्ता, अण्णे भणंति-एकाए चेव देवीए पुत्ता, ते सधे राइणोणं पाणसमा, अण्णा एका अमञ्चधूया, सा परंपरिणतेण दिहिलिया, सा अण्णता कयाइ रिउण्हाता समाणी अच्छति, रायणा य दिट्ठा, का एस त्ति, तेहि भणितं- तुझ देवी एसा, ताहे सो ताए समं रति एकं यसितो, साय रितुण्हाता, तीसे गम्भो लग्गो, सा य अमच्चेण भणिल्लिता- ९ जघा तुम्भं गभी आहूतो भवति तदा ममं साहेजसु, ताए तस्स कथितं दिवसो मुहत्तो जं च रायएंण उल्लवितं सोति- यकारो, तेण तं पत्तए लिहितं, सो य सारवेति, गवण्हं मासाणं दारओ जातो, तस्स दासचेडाणि तदिवसं जाताणि, . , - संवा ·, नहा-अग्गियगो पपतो यहुलियो सागरो य, ताणि सहजाताणि, तेण कलायरिअरस उवणीतो, तेण लेहाइताओ गणियप्पाणागो पापचरि फलागो गाहितो, जाधे ताओ गाहिंति आयरिया ताघे ताणि तं कहंति वांउल्लंति 2; पुष- परिपएणं ताणि रोडंति, तेण वाणि णो चेय गणिताणि, गहिताओ कलाओ, ते अ अण्णे वावीसं कुमारा गाहिजंता से आयरियं पिटृति, अययणाणि भणंति, जति सो आयरियो पिति ताधे गंतण माऊणं साहति, ताहे ताओ आयरियं सिंगति-कीस आहणसि ?, कि सुलभाणि पुत्तजम्माणि ?, ततो ते ण सिक्खियाओ। इओ य महुराए परओ राया, तस्स मुता णियुति नाम दारिया, सा रण्णो अलंकिया उरणीया, राया भणति-जो तब रोंयति [ सो ते ] भत्तारों, ततो ताए जात-जो सूरो धीरो विफतो सो मम भत्ता होउ, से पुण रज्ज दिजा, ताधे सां य बलवाहणं गहाय गतो इंदपुरं नगरं, नरम वदत्तस्स रपणो यहये पुत्ता (सुपलिया), इंददत्तो तुही चिंतेइ-पूर्ण अण्णेहितो राईहिंतो लट्ठो तो आगमितो, ततो तेण उस्सितपडागं नगरं कारितं, तत्व एफम्मि अक्खे अट्ट पफाणि, तेसिं परतो धीयल्लिया, सा अच्छिम्मि विधि- तपा, वतो इंददत्तो राया संनद्धो गिरतो सह पुत्तेहिं, सा वि कपणा सघालंकारविभूसिया एगमि पएसे अच्छति, सो रंगो रायाणो, ते य दंठभउभोइया, जारिसो दोवतीप, तत्य रण्णो जेडो पुत्तो सिरिमाली णाम कुमारो, सो भणितो-पुत्त ! एसा दारिया र प पेत्तपं अतो विध एतं पुतलियं ति, ताधे सो अकतकरणो तस्स समूहस्स मज्झे धणूं चेव गेण्हितुं तरति, फहचिऽणेण गहितं, तेण जत्तो वचउ तत्तो बच्चउ ति मुको सरो, सो चके अप्फडितूण भग्गो, एवं करस वि पणं गरगंतरं योलीणो, फस्सइ दोण्हि करसइ तिण्हि, अण्णेसि वाहिरेणं चेवणीति, ताधे राया अधिर्ति पगतों, अहो !! , ·अहं एतेहिं धरिसितो ति, ततो अमचेण भणितो-फीस अधिति करेह ?, राया भणति-एतेहिं अहं अप्पधाणो कतो,अम- घो भणति-अस्थि पुणो अण्णो तुज्झ पुचो मम धूताए तणओ भणाइओ सुरिंददत्तो नाम, सो समत्थो विधेउं, अभि- पणाणाणि से कहिताणि, कहिं सो ?, दरिसितो, तचो राइणा अपगृहितो भणितो-सेयं तव एए अट्ठरहचके भेत्तूण पुत्त- लियं मच्छिम्मि विधित्ता रजसुहं णिपुतिं दारियं संपावित्तए, ततो कुमारो जधा आणवेह त्ति भणित्तूण ठाणं ठाइत्तूण पणुं गेण्हति, लक्साभिमुहं सरं सजेति, ताणि य दासरूवाणि चउद्दिसि ठिताणि रोडंति, अण्णे य उभयतो पासिं गहि- तखग्गा, जति कहवि लक्सरस चुकति ततो सीसं छिंदितचं ति, सो वि से उवज्झाओ पासे ठिओ भयं देति-मारिजसि जइ चुपसि, ते चावीस पि कुमारा एस विधिस्सति त्ति विसेसं उल्लंठाणि विग्याणि करेंति, ततो ताणि चत्तारि ते य दो पुरिसे पायीसं च कुमारे अगणितेण ताणं अट्ठण्हं रहचक्काणं अंतरे जाणिऊण तंमि लक्खे णिरुद्धाए दिट्ठीए अण्णमति अकुणमाणेण सा घीइडिया वामे अच्छिम्मि विद्धा, ततो लोकेण उक्किट्ठकलुकलुम्मिस्सो साधुकारो कतो, जधा तं चकं दुरा मेनुं, एवं एसा सामग्गी वि ॥ ९२ ।। दुलहो पुण निणधम्मो, तुम पमायायरो सुहेसी य । दुसहं च नरपदुक्खं, कह होहिसि तं न याणामो ॥१३॥ व्याख्या-हे जीव ! अयं 'जिनधर्मः' तीर्घकृत्प्रणीतो धर्मो अहिंसादिरेकशी लब्ध इति गम्यते, पुन दुर्लभो' दुष्पापः, । त्वं च 'प्रमादाकर' आलस्यादिखानिः, आलस्याद्युपहतो हि धर्म न प्रामोति, प्राधमपि सम्यग् नाऽनुतिष्ठति, यत उकं- G ·. श्रीआवश्यकनियुक्ती-"आलरंस-मोह-ऽवण्णा, थंभी कोही पमार्य-किविणता । भैय-सोगा अण्णाणी,-ऽवक्खेव- रुहला रमणा ।। १॥ आलस्यान्न साधुसकाशं गच्छति भृणोति वा, मोहाद् गृहकर्तव्यतामूढो का, अवज्ञातो वा-कि- मते विजामन्तीति, स्तम्भावा-जात्याद्यभिमानात्, क्रोधाद्वा-साधुदर्शनादेव कुष्यति, प्रमादादा-मद्यादिलक्षणात् , कृपः णत्यादा-दातव्यं भविष्यति] किश्चिदिति, भयाद्वा-नारकादिभयं वर्णयन्तीति, शोकादा-इष्टवियोगजात् , अज्ञानात्-कुह- टिमोहतः, व्यापाद्वहुकर्तव्यतामूढः, कुतूहलान्नटादिविपयात् , रमणात्-लाचकादि खेड्डेनेति गाथार्थः, एतेहि कारणेहि, लण मुद्राहं पि माणुस्सं न लहइ सुति हियकार, संसारुत्तारिणिं जीवो ॥ २॥" तथा त्वं 'मुखैपी च' ऐहिकसुख- वाया नरकदुःखं च 'दुस्सह सोढुमशक्यं, अतस्त्वं कथं भविष्यसि परलोके तन्न जानीमः ॥ ९३ ॥ अधिरेण धिरो समले-ण निम्मलो परवसेण साहीणो । देहेण जइ विढप्पइ, धम्मो ता किं न पज्जत्तं? ॥९४ ॥ व्याख्या-रे जीव ! अस्थिरेण' अशाश्वतेन देहेन यदि 'स्थिर: परलोकानुगामी, धर्म उपायते तदा 'किं न पर्याप्तं । फिन परिपूर्ण ?-फि न सम्पन्नमित्यर्थः, तथा 'समलेन' पुरीपप्रश्रवादिपूर्णेन देहेन 'निर्मलो निर्दोपो धर्मो यचर्यते तदा किन पर्याप्तं ?, तथा 'परवशेन' रोगाद्यायत्तेन देहेन यदि 'स्वाधीनः' स्वात्मायत्तो धर्मोऽयंते तदा किन पर्याप्तम् ? ॥ ९४॥ जह चिंतामणिरयणं, सुलहं न हु होइ तुच्छविहवाणं । गुणविववजियाणं, जियाण तह धम्मरयणं पि ॥१५॥ , , ·wy व्याख्या-'यथा' येन प्रकारेण 'चिन्तामणिरतं' प्रतीतं 'सुलभं' सुप्रापं 'न हु' नैव 'भवति' जायते 'तुच्छविभवानां' तुच्छः-स्वल्पो विभवः कारणे कार्योपचाराद्विभयकारणं पुण्यं येषां ते तुच्छविभवाः-स्वल्पपुण्या इत्यर्थस्तेपां, तथाविधपशु- पालवत् , तथा 'गुणा' अक्षुद्रतादयस्तेषां विशेषेण 'भवन' सत्ता गुणविभवो, अथवा गुणा एव 'विभवो' विभूतिर्गुण- विभवस्तेन 'वर्जिताना' रहितानां 'जीवाना' पञ्चेन्द्रियप्राणिनामुक्तं च-"प्राणा द्वित्रिचतुःप्रोका, भूतानि तरवः स्मृताः। जीवाः पथेन्द्रिया ज्ञेयाः, शेषाः सत्त्वा इतीरिताः ॥१॥" अपि शब्दस्य वक्ष्यमाणस्येह संवन्धादेवं भावना कार्या- एकेन्द्रियविकलेन्द्रियाणां तावद्धर्मप्राप्तिाऽस्ति, पश्चेन्द्रियजीवानामपि तद्योग्यताहेतुगुणसामग्रीविकलानां तथा' तेने प्रका- रेण धर्मरल सुलभं न भवतीति प्रकृतसंवन्ध इति, पूर्वसूचितपशुपालदृष्टान्तश्चाऽयं-"वहुविबुधजनोपेतं, हरिरक्षितमप्स- रशतसमेतम् । इह गस्थि हथिणपुरं, पुरं पुरन्दरपुरुष वरं ॥१॥ तत्र श्रेष्ठिगरिष्ठः, पुन्नागो नागदेवनामाऽऽसीत् । निम्म- लसीलगुणधरा, वसुंधरा रोहिणी तस्स ॥२॥ तत्तनयो विनयोज्वल-मतिविभवभरो बभूव जयदेवः । दक्खो रयणप- रिक्ख, सिक्खइ सो वारससमाओ ॥ ३ विजितान्यमहसममलं, विशदं सचिन्तितार्थदानपटुम् । चिंतामणि पमु, सेस- मणी गणइ उचलसमे ॥४॥ चिन्तामणिरतकृते, सुकृती स कृतोद्यमः पुरे सकले । हट्ट हटेण घर, घरेण भमिओ अपरि- तंतो ॥ ५॥ न च तमवाप दुरापं, पितरावूचेऽथ यन्मयाऽत्र पुरे । चिंतामणी ने पत्तो, तो जामि तयत्थमन्नत्य ॥६॥ है ताभ्यामभाणि वत्स!, स्वच्छमते ! कल्पनैव खल्वेपा । अन्नत्य वि कत्थइन-थि एस परमत्थओ भुवणे ॥ ७॥ तद्रत । । रसपलै-यथेष्टमन्यैरपि व्यवहरस्व । निम्मलकमलाकलियं, भवणं ते होइ जेणमिणं ॥८॥ इत्युक्तोऽपि स चिन्ता-र- " , ·साप्तौ रचियनिश्चयचतुरः। यारिणतो पियरे-हि निग्गयो हस्थिणपुराओ ॥९॥ नगनगरमामाकर-कर्वटपत्तनपयोधि- तीरेए । तम्मग्गणपउणमणो, मुइरं भंतो किलिस्संतो ॥१०॥ तमलभमानो विमनाः, दध्यो कि नाऽस्ति सत्यमेवेदम् । महान तरम चिंतं, न गाहा होइ सत्युत्तं ॥ ११॥ इति निश्चित्य स चेतसि, निपुणं वम्भ्रमितुमारभत भूयः। पर- राउ मणिराणीगो, पुच्छापुच्छि नियच्छंतो ॥ १२ ॥ वृद्धनरेणैकेन च, सोऽभाणि यथा मणीवतीहास्ति । खाणी गणीण तत्य य, पयरमणी पावइ सपुग्नो ॥ १३ ॥ तत्र च जगाम मणिगण-ममलमनारतमथो मृगयमाणः । एगो य तस्स मिलिमी, पसुवालो पालिसो अहियं ॥ १४ ॥ जयदेवेन निरक्ष्यत, पर्तुल उपलश्च फरतले तस्य । गहिओ परिच्छिओ सह, नामो पितामणि त्ति इमो ॥ १५ ॥ सोऽयाचि तेन समुदा, पशुपालः प्राह किममुना कार्यम् ? । भणइ वणी सगि- गमो, पाखाणं फीलणं दाहं ॥ १६ ॥ सोऽजल्पदीदृशा इह, ननु वयः सन्ति किन गृहासि ? | सिद्विसुमो भणई अहं, गमुरगुभो निययगिहगमणे ॥ १७ ॥ तद्देहि मह्यमेनं, समन्यमपि भद्र ! लप्स्यसे ह्यत्र । अपरोवयारसील-तणेण तह वि हुन सौ देव ॥ १८ ॥ तत एतस्याऽपि च वर-मयमुपकर्ताऽस्तु मास भूदफलः । इय करुणारसियमई-सिद्विसुओ भणइ भाभीरं ॥ १९॥ यदि भद्र ! मम न दत्से, चिन्तामणिमेनमात्मनाऽपि ततः । आराहसु जेण तुहं, पि चिंतियं देव रानु एसो॥२०॥ इतरः प्रोचे यदि स-त्यमेष चिन्तामणिर्मयाऽचिन्ति । ता बोरकयरकचर-पमुहं मह देउ लह पहुयं ॥ २१ ॥ अप इसितविकसितमुखः, श्रेष्ठिसुतः स्माइ चिन्त्यते नैवम् । किंतुववासतिगंऽतिम-रयणिमुहे लित्त- महिपीठे ॥ २२॥ शुचिपटनिहितसिचये, स्वपितविलितं मणिं निधायोचैः । कम्पूरकुसुममाई-हि पूइउं नमिय विहि- - ·पुपं ॥ २३ ॥ तदनु विचिन्त्यत इष्टं, पुरोऽस्य सर्वमपि लभ्यते प्रातः। इय सो सो चाले-वि छालिया गाममभिचलिओ ॥ २४ ॥ न स्थास्यति हसतले-ऽस्य मणिर(य)नं नूनमूनपुण्यस्य । इय चिंतिय सिद्विसुओ, वि तस्स पुट्टि न छड्डेइ ॥२५॥ गच्छन् पवि पशुपालः, प्राह मणे! छागिका इमा अधुना । विकिणिय किणिय घणसा-रमाइ काहामि तुह पूयं ॥ २६ ॥ मम चिन्तितार्षपूर्त्या, सान्वयसंज्ञो भवेस्त्वमपि भुवने । एव मणिमुल्लवंते-ण तेण भणियं पुणो एयं ॥ २७ ॥ दूरे ग्राम- स्तापन, मणे! कथां कथय काश्चन ममाये । अह न मुणसि तोऽहं तुह, कहेमि निसुणेसु एगग्गो ॥ २८ ॥ देवगृहमेक- हस्तं, चतुर्भुजो यसति तत्र देवस्तु । इय पुणरुत्तं वुत्तो, वि जंपए जाव नेव मणि ॥ २९ ॥ तावदुवाच स रुटो, यदि हुतिमात्रमपि न मे दत्से । ता चिंतियऽत्थसंपा-यणम्मि तुह केरिसी आसा ? ॥ ३०॥ तच्चिन्तामणि रिति ते, नाम मृपा सत्यमेव यदि वेदम् । तुह संपत्तीए, वि न मह फिद्दइ मणे ! चिंता ॥ ३१॥ किञ्च क्षणमपि योऽहं, रब्बात - चिना नहि स्थातुम् । सत्तो सोऽहं कहमिह, उववासतिगेण न मरामि ? ॥ ३२ ॥ तन्मम मारणहेतो-र्वणिजा रे ! वर्णि- तोऽसि तद्गच्छ । जत्य न दीससि इय भणि-य नंखिओ तेण सो सुमणी ॥ ३३ ॥ जयदेवो मुदितमनाः, सम्पूर्णमनो- रयः प्रणतिपूर्वम् । चिंतामणिं गहित्ता, नियनयराभिमुहमह चलिओ ॥३४॥ मणिमाहात्म्यादुल्लसि-तवैभवः पथि:महापुरे नगरे । रयणवइनामधूयं, परिणीय सुयुद्धिसिद्विस्स ॥ ३५ ॥ बहुपरिकरपरिकरितो, जननिवर्गीयमानसुगुणगणः । हस्थिण- पुरम्मि पत्तो, पणओ पियराण घलणेसु ॥ ३६॥ [युग्मम् ] ॥ अभिनन्दितः स ताभ्यां, स्वजनैः सम्मानितः सवहुमानैः। युणिओ सेसजणेणं, भोगाणं भायणं जाओ ॥३७॥ ज्ञातस्यास्योपनयो-ऽयमुच्चकैरमरनरकतिर्यक्षु । इयरमणीण खणीसु च, . .

·. 1 परिम्ममवेण फाह फद वि ।। ३८ ॥ जीयेन लभ्यत इयं, मनुजगतिः सन्मणीसनीतुल्या। तत्य वि दुलहों चिंता- मगि विणदेसिंगो धम्मो ।। ३९ । पशुपालोऽन यथा खल, मणिं न लेभेऽनुपातसुकृतधनः । जह पुण्णवित्तजुत्तो, पगितो पुण तयं पचो ॥ ४० ॥ तद्वद्गतगुणविभयो, जीवो लभते न धर्मरतमिदम् । अविकलनिम्मलगुणगण--विहव- मरो पायद वयं तु ॥४१॥ (श्रीधर्मरतमकरणची श्रीदेवेन्द्रसूरिकृतायां) ३९५ ॥ जाह विहीसंजोगो, न होइ जगंधयाण जीवाणं । तह जिणमयसंजोगो, न होइ मिच्छंधजीवाणं ॥ ९ ॥ प्याव्या-पथा 'जात्यन्धानां' आजन्मतोऽन्धीभूतानां 'जीवानी' प्राणिनां 'दृष्टिसंयोगश्चक्षुस्सम्बन्धो न भवति, तथा "मिप्यायन' गुयासनया 'अन्या' विवेकविकला ये जीवास्तेषां 'जिनमतस्य' श्रीजिनशासनस्य 'संयोगः' प्राप्तिन भवति ॥९॥ पागमणतगुणा, निणिदयम्मे न दोसलेसोऽवितहवि हु अन्नाणंऽधा, न रमंति कयावि तम्मि जिया ॥९७॥ न्याया-प्रीजिनेन्द्रधर्म 'प्रत्यक्ष साक्षादनन्तगुणा इहलोके यशम्मभृतिप्ताप्तिः परलोके प. स्वर्गमोक्षसौख्यावाप्तिः, नाऽस्मिन दोषाणा-अपशामभृतीनां 'लेशोऽपि लयोऽपि, तथापि 'हुनिश्चये 'अज्ञानेन' यथावत्स्वरूपानववोधेन, अन्धा जीयाः कदापि तस्मिन्' जिनेन्द्रधर्मे 'न रमन्त एच' नाधृति वनन्त्येय, अज्ञानित्यादेव ॥ १७ ॥ मिच्छे अणंतपोसा; पपयादीसंति नवि य गुणलेसोगातहवि यतं चेक जिया, ही !! मोहंधा निसेवेति ॥ ९८॥ प्याल्या-'मिप्यात्ये कुगुरुफुदेवकुधर्माकारमाध्यवसाये अनन्तदोषा नरकपातादयः प्रकदो स्पष्टा, दृश्यन्ते, , t - ·. नापिप गुणस्य 'लेशो' लवो दृश्यते, तथापि च' एवं जानन्तोऽपि 'ही' इति विस्मये विपादे वा, 'मोहेन' अज्ञाने- नाऽन्याः सन्तो जीवास्तदेव मिथ्यात्वं निपेवन्ते' आभयन्ति ॥ ९८॥ घिद्धी ताण नराणं, विनाणे तह गुणेसु कुसलतं । सुहसचधम्मरयणे, सुपरिक्खं जे न जाणंति ॥ १९ ॥ व्याख्या-तेषां नराणां 'विज्ञान' शिल्पे 'कुशल' नैपुण्यं धिर धिरु, किं तेषां शिल्पकौशलेन ?, तथा 'गुणेषु' शौयौँ- दार्यधैर्यादिए कुदालत्वं घिर धिक, कथं तेषां धिक्त्वमित्याह-ये पुरुषाः 'शुभं' शुभकारि, तथा 'सत्यं सत्यरूपं, एवंविधं यसमरतं, तस्मिन् 'मुपरीक्षा' सत्सरीक्षणं, 'न जानन्ति' नाऽवबुध्यन्ते, यथाऽयं धर्मः श्रेयान् उतायं धर्म इति परीक्षा- विकलास्तेषामन्यत्र कुशलत्वमपि घिग, यदुक्तं-"चावचरिकलाकुसला, पंडियपुरिसा अपंडिया चेव । सबकलाणं पवरं, जे धम्मकलं न याति ॥१॥" ॥ ९९ ।। जिणधम्मो य जीवाणं, अपुरो कप्पपायवो । सग्गापवग्गसुक्खाणं, फलाणं दायगो इमो॥ १०० ॥ व्याख्या-रे जीव ! 'जीवानां' प्राणिनां अयं जिनधर्मश्च'अपूर्वो' अभिनवः 'कल्पपादप' कल्पवृक्षः, कथमपूर्वत्वं, इत्याह-यतः, किम्भूतः ?, स्वर्गापवर्गसौख्यानां फलानां 'दायको' दाता, अन्यो हि कल्पवृक्ष एवंविधफलानां दाता न भवति, अयं चैपामप्यतोऽन्यस्मात्कल्पपादपादयमपूर्व इति ११००५ धम्मो बंधु सुमित्तो य, धम्मो य परमो गुरू । मुक्खमग्गपयवाणं, धम्मो परमसंदणो ॥१०१॥ , ·व्याख्या-रे जीव ! अयं श्रीजिनधर्मों 'वन्धुरिव' मातेव, यथा भ्राता आपदि साहाय्यं ददाति तथाऽयं धर्मोऽपि भवापदि वाता, 'च' पुनरयं धर्मः 'सुमित्रं' सुसखा, यधा मुमित्रं हितार्थसम्पादनात् सुखयति तथाऽयं धर्मोऽपि, तयाऽयं धर्मश्च 'परमः' प्रकृष्टो गुरुः, यथा गुरुरसन्मार्गान्निवर्तयति तथाऽयं धर्मोऽपि नरकतिर्यमार्गानिवारयिता, तथा 'मोक्षमार्गप्रवृत्तानां' शिवपथप्रचलितानां जीवानामयं धर्मः परमः 'स्वन्दनो' रथो, यथा स्यन्दनेन मार्गे सुखेन गम्यते तथा धर्मेणाऽपि मोक्षमार्ग प्रवृत्ताः पुरुषाः सुखेन शिवपुरी गच्छन्ति ॥ १०१॥ चउगहऽणंतदुहानल-पलित्तभवकाणणे महाभीमे । सेवसु रे जीव ! तुमं, जिणवयणं अमियकुंडसमं ॥१०२॥ व्याख्या-रे जीव! त्वं 'महाभीमे' महारौद्रे, चतसृणां गतीनां नरकादिरूपाणामनन्तानि यानि दुःखानि तान्येव 'अनलो' यहितेन 'प्रदीप्तं' ज्वलितं यद्भवकाननं तस्मिन् 'जिनवचनं' श्रीसिद्धान्तममृतकुण्डसमं 'सेवस्व' भजस्व, सिद्धान्तो- फमनुष्ठानं कुरुप्पेत्यर्थः ॥ १०२ ॥ विसमे भवमरुदेसे, अणंतदुहगिम्हतावसंतत्ते । जिणधम्मकप्परुक्खं, सरसु तुम जीव ! सिवसुदं ॥१०३ ॥ व्याख्या-हे जीव ! त्वं 'विपमें' दुरसञ्चारे, तथाऽनन्तदुःखान्येव ग्रीष्मतापस्तेन 'सन्तप्ते' उपद्रुते, एवं विधे भव एव- संसार एव 'मरुदेशो' मरुस्थलं, तस्मिन् भवमरुदेशे, जिनधर्म एव कल्पवृक्षस्तं 'सर' विचिन्तय, रक्षकत्वेनेति, किम्भूतं जिनधर्मकल्पवृक्षं ?-'शियसुखानि' मोक्षसौख्यानि ददातीति शिवसुखदतम् ॥ १०३ ॥ "न पूजनादिति" [५-४-६९, पा० ] स्वतिभ्यां न च ।

·1 किं पहुणा ? जिणधम्म, जइय, जह भवोदहिं घोरं । लहु तरिउमणंतमुह, लहइ जिओ सासयं ठाणं॥१०४॥ व्याख्या-कि, 'बहुना' बहतेन ?,हे जीय! तथा 'जिनधर्मे जिनप्रणीते धर्मे, 'यतितव्यं' प्रयतः कार्यो, यथा 'जीवः' स्वात्मा 'लघु' शीघ्र 'योरें रौद्रमनाद्यनन्तलाद् भव एच 'उदधि:' समुद्रस्तं ती 'अनन्तसुखं अनवसानसौख्यं शाश्व- तस्थानं मोक्षलक्षणं लभते, तदवस्थायां च शरीरादिदुःखकारणाभावात् केवलं सुखभाग्भवत्यात्मा, यदुक्तं श्रीआचाराङ्गे लोकसारनानि पधमाध्ययने [पठोद्देशके ]-"से न दीहे न हस्से न बहेन तंसे न चउरंसे न परिमंडले, न किण्हे न नीले न लोहिप न हालिन सुकिल्ले, न सुरभिगंधे न दुरभिगंधे, न तित्ते न कडुए न कसाए न अंविले न महरे, न कक्खडे न मउए न गुरुए न लहुए न सीए न उण्हे न निद्धे न लुक्खे, न काऊ न रहे न संगे न इत्थी न पुरिसे न अन्नहा, परिणे सन्ने, उपमा न विजए, अरूवी सत्ता, अपयस्स पयं नस्थि, से न सद्दे न रुवे न गंधे न रसे न फासे इति" [एत- टीका-] ("स-परमपदाध्यासी लोकान्तकोशषड्भागक्षेत्रावस्थानोऽनन्तज्ञानदर्शनोपयुक्तः संस्थानमाश्रित्य न दीर्घा न इस्वो न वृत्तो न व्यसो न चतुरस्रो न परिमण्डलो, वर्णमाश्रित्य न कृष्णो न नीलो न लोहितो न हारिद्रो न शुक्लो, गन्धमाश्रित्य न सुरभिगन्धो न दुरभिगन्धो, रसमाश्रित्य न तिक्तो न कटुको न कपायो नाम्लो न मधुरः, स्पर्शमाश्रित्य नफर्कशो न मृदुर्न लघुर्न गुरुर्न शीतो नोप्पो न सिग्धो न रूक्षो) "न काऊ" इत्यनेन लेश्या गृहीता, यदिवा न कायनान्, (*यथा वेदान्तवादिनां-'एक एव मुक्तात्मा, तत्कायमपरे क्षीणक्लेशा अनुपविशन्ति, आदित्यरश्मय इवांशु- शोषना संगृहीतेपु तुप्पंपादश त्रुटिवोऽस्त्यग्र दृत्तिपाठ, अचोऽय फॉसस्थः पारस्वत उद्धव इति । , . , , ·. मन्तमिति' तथा न, "रुह" बीजजन्मनि प्रादुर्भावे च, रोहतीति रुहा, न रहोऽरुहः, कर्मवीजाभावादपुनर्भावीत्यर्थः, न पुनर्यथा शाक्यानां दर्शननिकारतो मुक्तात्मनोऽपि पुनर्भवोपादानमिति, उक्तं च-'दग्धेन्धनः पुनरुपैति भवं प्रमथ्य, निर्वा- णमप्यनवधारितभीरुनिष्ठं । मुक्त स्वयं कृतभवश्च परार्थशूर-स्वच्छासनप्रतिहतेप्विह मोहराज्यम् ॥१॥ तथा न विद्यते सझोऽमूर्त्तत्वाद्यस्य स तथा, न खी न पुरुषो) न 'अन्यथेति न] नपुंसकः, "परिणे” इति केवलं सर्वैरात्मप्रदेशः परि- समन्ताद्विशेपतो जानातीति परिज्ञः, तथा सामान्यतः सम्यग जानातीति-पश्यतीति संज्ञः, ज्ञानदर्शनयुक्त इत्यर्थः, यदि नाम स्वरूपतो न ज्ञायते मुक्तात्मा तथाप्युपमाद्वारेणाऽऽदित्यगतिरिव ज्ञायत एवेति चेत्तन्न, यत आह-"उवमा ण विजए" उपमीयते-सदृशात्परिच्छिद्यते यया सा उपमा-तुल्यता, सा मुक्तात्मनस्तज्ज्ञानसुखयोर्वा न विद्यते, लोका- तिगत्यात्तेपां, कुत एतदिति चेदाह-"अख्वी सत्ता" तेषां मुक्तात्मनां या सत्ता साऽरूपिणी, अरूपित्वं च दीर्घादि- प्रतिपेधेन प्रतिपादितमेव, किश्च "अपयस्स” इत्यादि, न विद्यते पदं-अवस्थाविशेषो यस्य सोऽपदस्तस्य, पद्यते-गम्यते येनाऽर्थस्तत्पदम्-अभिधानं, तच्च 'नास्ति' न विद्यते, वाच्यविशेषाभावात् , तथाहि-योऽभिधीयते स शब्दरूपरसगन्धस्पर्शा- न्यतरविशेषेणाऽभिधीयते, वस्य च तदभाव इत्येतदर्शयितुमाह-"से ण सद्दे” इत्यादि, 'स' मुक्तात्मा न शब्दरूपो न रूपात्मा न गन्धो न रसोन स्पर्श इत्येतावन्त एव वस्तुनो भेदाः स्युः, तत्प्रतिपेधाच नापरः कश्चिद्विशेषः सम्भाव्यते येनाऽसौ व्यपदिश्यतेति भावार्थः"[इत्याचारावृत्तौ ।। १०४ ॥ .

·ते धन्ना ते साह, तेसिं च नमो अकजपडिविरया। घीरा वयमसिहारं, चरंति जह थूलभद्दमुणी ॥ १०५॥
(ते धन्याने साधवः, नेपां च नमः (ये) अकार्यप्रतिविरताः । धीरा ब्रतमसिधारं, चरन्ति यथा स्थूलभद्रमुनिः)
इति श्रीवैराग्यशतकं सटीकम् ।।
ग्रन्थकृत्पशस्ति:-
श्रीगुरुसरतरगच्छे, श्रीमजिनचन्द्रसूरिराजानां राज्ये विराजमाने, मुनिवाधिरसेन्दुमितवर्षे (१६४७)॥१॥श्रीक्षेम-
राजाभिधपाठकाना, शिष्या विशिष्य क्षमया क्षमाभाः। क्षमाधराक्षोभ्यविनेयवृन्दाः, श्रीवाचकाः कीर्तिमहीजकन्दाः ॥२॥
प्रमोदमाणिक्यसुनामधेया-स्तेषां च सन्त्यद्भुतभागधेयाः । शास्त्रार्थसर्वस्वकलापविज्ञा, जयन्ति सुज्ञा जयसोमसंज्ञाः
॥ ३ ॥ तेषां शिष्येणेयं, गुणविनयाख्येन निर्ममे व्याख्या । काऽपि यथादर्शमणु-स्त्वरितं वैराग्यशतकस्य ॥४॥ यद्यत्मा-
कृतसूत्र-न मिलति तत्रापि पूर्वसूरिगिरां ।प्रामाण्यादिति विबुधैः, सर्व सत्यं समाधेयम् ॥५॥
इति श्रीभववैराग्यशतकं सम्पूर्णम् ।
अन्याय ९९५ । यधाप्रति संवत् १६६३ वर्षे कार्तिकवदिषष्ठी भृगुलिखितं ।
सर्वत्र यो मोहनलालजीति,प्राप्तःप्रसिद्धि परमां महात्मा। स्वर्ग गतं सच्चरितं पवित्रं, नमामि नित्यं मुनिमोहनं तम् ॥१॥

·..
नमोऽस्तु श्रमणाय भगवते श्रीमन्महावीराय
प्रवचनप्रभावकश्रीमजिनदत्त-कुशल-सूरीश्वर-मोहनयश केशरसादपझेभ्यो नमः।
श्रीमहक्ष्मीलाभगणिवर विनिर्मित
वैराग्यरसायनप्रकरणम्।
संसारविउलसायर-निवडियजीवाण उद्धरणधीर ! । सिरिवीरनाहजिणवर !, पणयपुरंदर ! नमो तुज्झ ॥१॥
संवेगरपणखाणीण, पाए पणमित्तु सबसूरीणं । विरएमि पगरणमहं, वेरग्गरसायणं नाम ॥२॥
वेरन्ग इह हवई, तस्स य जीवस्स जो हु भवभीरू । इयरस्स पुणो वेरग्ग-रंगवयणं पि विससरिसं.॥३॥
संसारविपुलसागर-निपतितजीवानां उद्धरणधीर ।। श्रीवीरनाथजिनवर !, प्रणतपुरन्दर ! नमस्तुभ्यम् ॥ १ ॥
संवेगरत्नखनीनां, पादान् प्रणम्य सर्वसूरीणां । विरचयामि प्रकरणमहं, वैराग्यरसायनं नाम ॥ २ ॥
वैराग्यमिह भवति, तस्य च जीवस्य यः खलु भवमीरुः । इतरस्य पुनर्वैराग्य-रङ्गवचनमपि विपसदृशम् ॥ ३ ॥

·पेरग्गं खलु दुविहं, निच्छयववहारस्वमिह पुत्तं | निच्छयरूवं तं चिय, जं तिगरणभावसुद्धीए ॥४॥
यवहारवेरग्गं जं, पररंजणकयम्मि किनई य । तं पि हु कोडाकोडी वारं लद्धं च जीवेण ॥ ५॥
अहवावि होइ दुविहं, निसग्गुवएसभेयसंभिन्नं । संवेगं सिवकारण-भूयं परमत्थजुत्तीए ॥ ६ ॥
निसग्गग्विलादुभेयं, पाहिरपचयं अवाहिरं चैव । पत्तेयबुद्धसिद्धाण, सयंसंबुद्धाण तं जाण ॥७॥
उवासं घेरग्ग-जुयभेयविसुद्धमुत्तमं सुत्ते । यहुसवणमवहुसवणं, सुगुरुसमीवे हवई तं च ॥ ८॥
निम्मलमणपुहवी-कहो य जिणधम्मनीरपरिसित्तो। सिवसुहफलभरनमिओ, संवेगतरू जये जयऊ ॥९॥
रे जीव ! मोहपासेण, अणाइकालाओ वेदिओऽसि तुमं । इय नाऊण सम्म, छिंदसु तं नाणखग्गेण ॥१०॥
पैराग्यं खलु द्विविधं, निश्चयव्यवहाररूपमिहोकं । निश्चयरूपं तदेव, यत्रिकरणभाव [शुद्ध्या ॥ ४ ॥
व्यवहारवैराग्यं यत्, पररञ्जनकृते क्रियते च । तदपि खलु कोटाकोटी-वारं लब्धं च जीवेन ॥ ५ ॥
अथवाऽपि भवति द्विविध, निसर्गोपदेशमेदसम्मिन्न । संवेगः शिवकारण-भूतं परमायुक्त्या ॥६॥
निसर्ग खिल] द्विमेदं, वाह्यप्रत्ययं अवाह्यं चैव । प्रत्येकबुद्धसिद्धानां, स्वयंसम्बुद्धानां तज्जानीहि ॥ ७ ॥
उपदेशो वैराग्य-युतभेदविशुद्धमुत्तमं सूत्रे । बहुश्रवणमवहुश्रवणं, सुगुरुसमीपे भवति तच्च ॥ ८ ॥
निर्मटमनःपृथिवी-रुहश्च जिनधर्मनीरपरिसिकः । शिवसुखफलभरनमितः, संवेगतरुर्जगति जयतु ॥९॥
रे जीव ! मोहपाशेन, अनादिकालतो वेष्टितोऽसि त्वं । इति ज्ञात्वा च सम्यक्, छिन्दि तं ज्ञानखड्ड्रेन ॥१०॥

·--- नरखित्तदीहकमले, दिसादलद्वे वि नागनालिल्ले । निचं पि कालभमरो, जणमयरंदं पियइ बहुहा ॥ ११ ॥ कोहानलं जलंतं, पजालंतं सरीरतिणकुडीरं । संवेगसीयसीयल-खमाजलेणं च विज्झवह ॥१२॥ तनुगहणवणुप्पन्न, उम्मुलंतविवेयतरुमणहं । मिउभावअंकुसेणं, माणगयंदं घसीकुणह ॥१३॥ जा अइकुडिला ढसइ, अप्पापुरिसं च विस्सदोहयरा । अजवमहोरगेणं, तं मायासप्पिणिं जिणह ॥१४ ।। सुहं देहसिरिघराओ, जीपनिवडणो य गुणगणनिहाणं । गिण्हतं हो साहह, ताहाचोरं महाघोरं१५ ॥ इच्छानिरोहमुग्गर-पहारपूरेण लोहगुरुकुंभं । तह संचुन्नह विवुहा, पुणोवि न जह तारिसो होइ ॥ १६ ॥ देहुनाणाओ वि य, नीहरमाणं च मोहवेयालं । अन्नाणजणणिपुत्तं, कीलह वेरग्गमतेण ॥ १७॥ नरक्षेत्रदीर्घकमले, दिशादलाट्येऽपि नागनालीके । नित्यमपि कालभ्रमरो, जनमकरन्दं पिबति बहुधा ॥ ११ ॥ शोधानलं ज्वलन्त, प्रज्वालयन्तं शरीरतृणकुटीरं । संवेगशीतशीतल-क्षमाजलेन च विध्यापयत ॥ १२ ॥ वनुगहनवनोत्पन्न, उन्मूल्यमानविवेकतरुमनघं । मृदुभावअडाशेन, मानगजेन्द्र वशीकुरुत ॥ १३ ॥ या अतिकुटिला दशति, आत्मपुरुपं च विश्वद्रोहकरी । आर्जवमहोरगेपण, तां मायासपिणी जयत ॥ १४ ॥ सुखं देहनीगृहाद्, जीवनृपतेश्च गुणगणनिधानं । गृहन्तं भोः ! साधयत, तृष्णाचोरं महाघोरम् ॥ १५ ॥ इच्छानिरोधमुद्गर-प्रहारपूरेण लोभगुरुकुम्भं । तथा सञ्चूर्णयत विबुधाः 1, पुनरपि न यथा तादृशो भवति ॥ १६ ॥ देहोघानादपि च, निस्सरमरणं च मोहवेतालं । अज्ञानजननीपुत्रं, कीलयत वैराग्यमन्त्रेण ॥ १७ ॥ . . म , , ·घउपिहकसायरखो, हिंसादढमूलविसयवहुसाहो । जम्मजरामरणफलो, उम्मुलेयचो य मूलाओ॥१८॥ भीमम्मि भवसमुद्दे, पडिया कीसंति पाणिणो मूढा । न सरंति निरुयवेरग्ग-बंधवं बंधणविमुक्कं ॥१९॥ करणाफमलाइन्ने, आगमउज्जलजलेण पडिपुन्ने । बारस भावणहंसे, झीलह वेरग्गपउमदहे ॥ २०॥ कल्लोलवललच्छी, सयणाणं संगमा सुविणतुल्ला । तडिदिव चलं वियाणह, जुवणदेहं जरागेहं ॥ २१ ॥ सिद्धिपुरयारअग्गल-सरिसं उज्झिय ममत्तभावं खु । तपहामहाहिमंतं, चिंतसु निम्ममत्तणं धीर ! ॥ २२ ॥ इंदाइया य देवा, मरंति कालेण पीडियाऽसरणा । ता तुम्भ मरणकाले, होही को नाम सरणं च ? ॥ २३ ॥ पियमायभायपरियण-जणेसु पासंतएसुरे जीव !। जममंदिरं नीओ, अत्ताणो सकयकम्महि ॥ २४ ॥ चतुर्विधकषायवृक्षो, हिंसादृढमूलविषयवहुशाखः । जन्मजरामरणफल, उन्मूलयितव्यश्च मूलतः॥१८॥ मीमे भवसमुद्रे, पतिता लिष्यन्ते माणिनो मूढाः । न स्मरन्ति नीरुजवैराग्य-धान्धवं वन्धनविमुक्तम् ॥ १९॥ फरुणाफमलाफीणे, आगमोचठजलेन प्रतिपूर्णे । द्वादशभावनाहंसे, स्मात वैराग्यपद्महे ।।२०।। फलोटचपलालक्ष्मीः, स्वजनानां सद्गमाः स्वमतुल्याः। तडिदिव चलं रिजानीत, यौवनदेहं जरागेहम् ॥२१॥ सिनिपुरद्वारअर्गला-सदृर्श उज्झित्या ममत्यभायं खलु । तृष्णामहाऽहिमन्त्रं, चिन्तय निर्ममत्वं धीर । ॥ २२ ॥ इन्द्रादिकाश्च देवा, वियन्ते कालेन पीडिता अशरणाः । ततस्तव मरणकाले, भविष्यति को नाम शरणं च ? ॥२३॥ पितृमातृभ्रातृपरिजन-जनेषु पश्यत्म रे जीव ! । यममन्दिरं नीत, अत्राणः [अशरणस्सन्] स्वकृतकर्मभिः ॥२४॥ , ·जद सुत्तो ता मुत्तो, फालपिसाण गसिपलोएणं । मा मा वीसहसु तुमं, रागहोसाण सचूणं ॥२५॥ गहिरुण मयविर, अणुपयाई प चतुमिच्छसि । विसयवसेण कायर !, इय लज्जा तुज्झ अइगरई ।। २६ ॥ परिहर मित्तसंग, जस्स य संगाओ हुवसि चलचित्तो। वारण हीरमाणो, दुमुव कुरु साहुसंसरगं ॥ २७ ॥ पारागिहम्मि चासो, सीसे घाओ वि होउ बग्गस्स । लग्गउ मम्मे पाणो, मा संगो होउ कुगुरुस्स ॥ २८ ॥ पानाणीरिगन, तयनियमतुरंगमेहिं परिजुत्तं । संवेगरहं आमहिय, बच्चह निवाणवरणयरं ।। २९ ॥ पापमहापिमालि, भियभमणपावतरुचडियं । चेरग्गकालकरवाल-तिक्खधाराहि कप्पेसु ॥ ३० ॥ मिंगमहाएंगर-घे पडिजण गहिवि तवचक्कं । घणकम्मरायसेपणं, निद्दलह समाहिमणुहवह ॥ ३१ ॥ गरि मुघलतो भुक्तः, कालपिशाचेन प्रसितलोकेन । मा मा विश्वसिहि त्वं, रागद्वेषयोः शयोः ॥ २५ ॥ गृहीला मर्पपिरति, अणुप्रतानि च त्यफुमिच्छसि । विषयवशेन कातर !, इति लजा तवातिगुरुकी ॥ २६ ॥ (पदिएर गुमित्रस, यस्य प सद्गाद् भवसि चलचित्तः । पातेन हियमाणो, हुम इव फुरु साधुसंसर्गम् ॥ २७ ॥ कारागृहे पागा, शीर्ष पातोऽपि भवतु सङ्गस्य । लगतु ममें वाणः, मा सङ्गो भवतु कुगुरोः ॥२८॥ परशानक्रियामी, तपोनियमतुरगमैः परियुफै [योत्रितं ] । संवेगरथमारुह्य, मजत निर्वाणवरनगरम् ॥ २९॥ । रामहाविपति, भूरिभपत्रमणपापतरुचटितां । वैराग्यकालकरवाल-तीक्षणधाराभिः कर्त्तय ॥ ३० ।। संपेगमहाराजार-रकन्धे घटित्या गृहीत्वा तपश्च। घनकर्मराजसैन्यं, निर्दलयत समाधिमनुभवत ॥ ३१ ॥ - ·पंचिंदियचलतुरए, पइदिवसं कुप्पहम्मि धावते । सुयरञ्जणा निगिणिय, पंधह वेरग्गसंकुम्मि ॥ ३२ ॥ अपसराओ जाए, दसणवित्थिपणनाणपरिकलिए । वेरग्गमहापउमे, समाहिभसलो झुणझुपाउ ॥ ३३ ॥ } जइ सुदभावणाए, जीवपुरिसेण पत्थिओ होई । संवेगकप्परुक्खो, किं किं न हु वंछियं देइ ॥ ३४ ॥ वोससयगरगरीणं, विरत्तविसवहरीण नारीणं । जइ इच्छह संवेग, ता संगं चयह तिविहेणं ॥ ३५ ॥ समग समए आऊ, सयं च विहडइ न पहुए अहियं । परिअड कायलग्गो, कालो छायामिसेणं ते ॥ ३६॥ किं किं न कयं तुमए, किं किं कायदयं न अहुणावि । तं किमवि कुणसु भायर !,जेणऽप्पा सिद्धिपुरमेइ ॥३७॥ दसरस्स फए को को,न पत्पिओ? इत्थ मइ निलज्जेणं। तं किमवि कयं न सुकयं,जेण कएणं सुहि होमि ॥३८॥ पवेन्द्रियचलतुरगान, प्रतिदिवसं कुपथे धावतः । श्रुतरजुना निगृह्य, वनीत वैराग्यशङ्कौ ॥ ३२॥ आत्मसरसो जाते दर्शनविस्तीर्णज्ञानपरिकलिते ।वैराग्यमहापद्म, समाधिनमरो झुनझुनतु [अव्यक्तशब्दं करोतु] ॥ ३३ ॥ यदि शुद्धभावनया, जीवपुरुपेण प्रार्थितो भवति । संवेगकल्पवृक्षः, किं किं न खलु वाञ्छितं ददाति ॥ ३४ ॥ दोपशतगर्गरीणां, विरफविषयाहरीणां नारीणां । यदि इच्छत संवेग, ततस्सङ्गं त्यजत त्रिविधेन ॥ ३५ ॥ ममये ससये आयुः, स्वयं च विघटते न वर्धतेऽधिकं । पर्यटति कायलनः, कालछायामिपेण तव ॥ ३६ ॥ किं किं न कृतं त्वया, फि किं कर्त्तव्यं न अधुनाऽपि । तत् किमपि कुरु धातः !, येनात्मा सिद्धिपुरमेति ॥ ३७॥ उदरस्य कृते फस्को, न मार्थितोऽत्र मया निर्लजेन । तत् किमपि कृतं न सुकृतं, येन कृतेन सुखी भवामि ॥ ३८॥ । , , ·समु पि जीपेसु, मित्तीतत्तं करेदः गयमोहो । परिहरह वेरभावं, अई रुदं च • चोसिरह ॥ ३९ ॥ सगलममादिनिहाण, विपरियभवियणसमूहविरठाणं । पाचमलवारिपूरं, सासयसंवेगं अन्भसह ॥ ४०॥ गतिमापारमंडिग-महिंसगोउरं तं उनमकवाडं । जीवनरिंदपमुइयं, नंदउ वेरग्गपट्टणयं ॥४१॥ देगरिणा किंपि, पालिवह ययणमणुषयं भाय !। तं किर अहलं नेयं, ऊसरखित्तम्मि वीयं च ॥ ४२ ॥ राह परमपयं, अहया कम्मकापपं च या तत्तं । ता पालद जीवदर्य, जिणसासणपुत्तिसावित्तिं ॥ ४३ ॥ मा भणद अलिगवयणं, सुणिझणं वसु-चमुहबईचरियं । सचं पिय मा भासह, जं परपीडाकरं होई ॥४४ ॥ गोपपि सुणिवद, सचं भासंतओ गओ नरयं । कोसियमुणिवि सुत्तस्स, भणियं आणं तहा कुणह ॥ ४५ ॥ यपि जीए, मैत्रीवत्वं फुरुत गतमोहः । परिहरत धेरभावं, आर्त रौद्रं च व्युत्सृजत ॥ ३९ ॥ सस्टगमाधिनिधानं, वितरितभविजनसमूहस्थिरस्थानं । पापमलवारिपूरं, शाश्वतसंवेगं अभ्यस्यत ॥ ४० ॥ धान्तिमागरमण्डितं, अहिंसागोपुरं तदुधमकपाटं । जीवनरेन्द्रप्रमुदितं, नन्दतु वैराग्यपट्टनकम् ॥४१॥ गंगं गिना यत् किमपि, पाल्यते पचनमणुमतं भ्रातः ।। तत् किल अफलं ज्ञेयं, ऊपरक्षेत्रे वीजमिव ॥ ४२ ॥ यदि इयत परमपदं, अधया कर्मक्षयं च या तत्त्वं । ततः पालय जीवदयां, जिनशासनपुत्रीसावित्रीम् ॥ ४३ ॥ मा. भणत अलीकवचनं, श्रुत्या वसु-सुधापतिचरितं । सत्यमपि मा भापत, यत्परपीडाकरं भवति ॥४४॥ यपि यायते, सत्यं भापयन् गतो नरकं । कौशिकमुनिरपि सूत्रस्य, भणितां आज्ञा तथा कुरुत ॥ ४५ ॥ - . - ·- जेण परो दुम्मिन, पाणिवहो जेण होइ भणिएणं । अप्पा पडइ किलेसे, न हुतं भासंति गीयत्था ॥ ४६॥ वजाह अदत्तगहणं, पदपंधणदायगं च अयसकरं । संवेगवुद्धिपत्ता, सत्ता न रमंति अत्ताहे ॥४७॥ जं नियदेहं सीमं-तिणीण (जूहं ?) दहण रागमुबहइ।तस्स य देहस्स पुणो, किंचिवि अहमत्तणं सुणउ तुमं ॥४८॥ जोणीमुद्दनिफिडिए, धणगच्छीरेण वहिए जाए । पगइए अमिज्झमए, एरिसदेहम्मि को रागो ? ॥ ४९ ।। हा!!असुइसमुप्पंपणया, निग्गया य तेण चेव पारेणं सत्ता मोहपसत्तया य,रमंति तत्थेव असुइदारम्मि ५० नो जाति वराया, राएणं कलिमलस्स निद्धमणं । तत्येव दिति राग, दुगंछणिअम्मि जोणीए ॥५१॥ सोणियसुफोवण्णे, अमिज्झमइयम्मि वचसंघाये । रागो न हु काययो, विरागमूले सरीरम्मि ॥५२॥ येन परो दूयते, प्राणिवधो येन भवति भणितेन । आत्मा पतति क्लेशे, न खलु तं भापन्ते गीतार्थाः ॥ ४६॥ वर्जयतादत्तग्रहणं, वधवन्धनदायकं च अयशस्कर संवेगवुद्धिप्राप्ताः, सत्या न रमन्ते आत्मने आत्मगुणहन्तर्यदत्ते] ॥४७॥ यनिजदेहं सीम-न्तिनीनां (यूथं ?) दृष्ट्वा रागमुद्वहति । तस्य च देहस्य पुनः, किश्चिदपि अधमत्वं शृणु त्वम् ॥ ४८ ।। योनिमुसनिम्फिटिते, स्तनकक्षीरेण वद्धिते जाते । प्रकृतितोऽमेध्यमये, एतादृशे देहे को रागः ॥४९॥ हा !! अशुचिसमुत्पन्नका, निर्गता च तेन चैव द्वारेण । सत्त्वा मोहप्रसक्तकाच, रमन्ते तत्रैव अशुचिद्वारे ॥ ५० ॥ नो जानन्ति वराफा, रागेण कलिमलस्य अशुचे। निर्द्धमनं । तत्रैव ददति राग, जुगुप्सनीयायां योनौ ॥५१॥ शोणितशुकोत्पने, अमेध्यमये वर्चस्सझते । रागो न खलु कर्तव्यो, विरागमूले शरीरे ॥५२॥ ( ·मागमुणगेहिं भारो, किमिकुलभरो य चाहिभक्से यादेहम्मि मजुभक्खे, सुसाणभक्खम्मि को रागो?५३ दलमारूणहर-मिघाणगलालपूरिए पुढे । निचं असासयम्मि, खणमवि मा रमह देहम्मि ॥५४॥ पिसि मुई मनिलयं, मविसेसं राइएण अहरेण । सकडक्वं सवियार, तरलच्छि जुवणारंभे ॥५५॥ पिकमि पाहिरमहं, न पिचासि अंतरंगमुदिदं । कामेण मोहिओ तुं, हा हा !! होहिसी कथं मूढ ! ।। ५६ ॥ पाठपगमलिग-अगुरुपदणतुम्कावामीसं । गंधं समोयरतो, मुद्धो मन्नई सुगंधोऽहं ॥५७ ॥ परिणममो फारमलो, रोलो सिंघाणओ अ पूओ य । असुईमुत्तपुरीसो, एसो ते अप्पणो गंधो ॥ ५८ ॥ जो परनिहस्म लधि, कहिपि पासित्तु कहइऽहं धणिओ। सो फिर सयं दरिदो, भासंतो कहं न लज्जेइ ? ॥१९॥ मागुनर्भरणे, कृमिाउभश्ये च व्याधिभक्ष्ये प । देहे मृत्युभक्ष्ये, स्मशानभक्ष्ये को रागः? ॥ ५३ ॥ इनमद्ररुपम-सिद्धानफलालापूरिते दुष्टे । नित्यमशाश्वते, क्षणमपि मा रमध्यं देहे ॥ ५४ ॥ मग गुग मनिपानिदोपलयसहित], सविशेष राजितेन अधरेण । सकटाक्षं सविकार, तरलाक्षी यौवनारम्भे ॥ ५५ ॥ शमे पामर्थ, न प्रेसे अन्तरामुदिष्टं । कामेन मोहितस्त्वं, हा हा !! भविष्यसि कथं मूढ ! ॥५६॥ पाटपम्पमतिका-मगुरुरूपन्दनतुरुष्कव्यामिश्रं । गन्धं समयतरन् , मुग्धो मन्यते सुगन्धोऽहम् ॥ ५७ ।। गाक्षिमतः कर्णमयः, पेतः सिद्धानकच पूपश्च । अशुचिमूत्रपुरीपो, एप ते आत्मनो गन्धः ॥५८ ॥ पः परगृहरप सनी, पुत्रापि दृष्ट्या कथयत्यहं धनिकः । स किल स्वयं दरिद्रो, भापमाणः कथं न लज्जते ? ॥ ५९॥ - ·जो परघणेण सहणो, जो परगंधेण मण्णइ सुगंधोऽहं । तं पुरिसं गयलज, हसंति वेरग्गअमियधरा ।। ६० ।। जस्स य जस्स य जोगो, तस्स तस्स य हवेज हु विओगो । इय नाऊण विरत्ता !, विसयविसं दूरओमुयह ६१ अंचेइ कालो य तरंति राइओ, नयावि भोगा पुरिसाण निचा । उविच भोगा पुरिसं घयंति, दुर्म जहा खीणफलं व पक्खी ॥ १२ ॥ पुत्ता चपंति मित्ता, चयंति भजाविणं सुर्य चयइ । इको न चयइ धम्मो, रम्मो सवन्नु उवइट्ठो ॥ १३ ॥ आदारासणनिहा-जयं च काऊण जिणवरमएणं । झाइनइ नियअप्पा, उवइठं जिणवरिंदेणं ॥ १४ ॥ यः परधनेन सधनो, यः परगन्धेन मन्यते सुगन्धोऽहं । तं पुरुष गतलज, हसन्ति वैराग्यामृतधराः ॥ ६॥ यस्य च यस्य च योग-स्तस्य तस्य च भवेत्खलु वियोगः । इति ज्ञात्वा विरकाः!, विषयविषं दूरतो मुश्चत ॥ ११ ॥ अथ(गच्छ )ति कालश्च तर(या)न्ति राज्यो, न चापि भोगाः पुरुपाणां नित्याः । उपेत्य (प्राप्य) भोगा पुरुषं त्यजन्ति, दुमं यथा क्षीणफलमिव पक्षी ॥ २ ॥ पुत्रास्त्यजन्ति मित्राणि, त्यजन्ति भार्याऽपि सुतं त्यजति । एको न त्यजति धर्मो, रम्यः सर्वज्ञोपदिष्टः ॥ १३ ॥ आहारासननिद्रा-जयं च कृत्वा जिनपरमतेन । ध्यायते निज आत्मा, उपदिष्टं जिनवरेन्द्रेण ॥ ६४ ।।

·भी रिहाणार, दपकमासणं । नासजगदत्तसभित्तो, किंचि दुम्मीलिअफ्षणो॥ १५ ॥ मंकणाराओ, इमरसारियमाणसो । संसारच्छेपणुस्साहो, संवेगं झाउमरिहइ ॥ ६६ ॥ [युग्मम्] मंगलमलनारेण, फलिमलपण पंफियं जीयं । पक्खालह थिरचित्तो, फलिहुच जटुजलो होइ ॥१७॥ शासीनिमगोरा, पिमुणा सिहं च ते गवेसंति । मा रनसु कस्सुवरिं, सिणेहबंधं च मा रयसु ।। ६८॥ गुमरम्मो मो जीयो, जो पेरग्गाओ नट्टओ फिरइ । अहया सनुयहाणो, सुणहो किं करइ कापूरं ? ॥ ९ ॥ भारमग तु अद्ध, निदामोदेण ते गयं मित्त ! । अद्धं जं उपरियं, तं पि तिहायं च संजायं ॥ ७० ॥ मक विधायाय, एवं पर्पगुमासनं । नासाग्रदत्तसन्नेत्रः, किञ्चिदुन्मीलिताक्षणः ॥ ६५ ॥ मालागुरावो, दूरोरसारितमानसः । संसारच्छेदनोत्साहः, संवेगं ध्यातुमर्हति ॥६६॥ गामटनीरेण, कलिमलपन परितं नी । प्रक्षालयत स्थिरचित्ता, स्फटिक इव यथोज्वलो भवति ।। ६७ ॥ पपदामिविश्पोराः, पिशुनावि पते (ब) गयेपयन्ति । मा रजस्व कस्योपरि, स्नेहवन्धं च मा रचयत ॥ ६८॥ गुहार्ग म जीरो, यो पैराग्यासष्टको भ्रमति । अथवा सत्योपधानः, शुनकः किं करोति कर्पूरम् १ ॥ ६९ ॥ मागुतं गनु गर्ष, निद्रामोहेन वे गतं मित्र! । अर्ध यदुद्धरित ( अवशिष्टं ), तदपि विधाकं च सञ्जातम् ॥ ७० ॥ .

·. पालत्तणम्मि किंचिवि, किंचियि तरुणतणम्मि थेरत्ते । एमेव गयं जम्म, सुण्णारण्णे तडागुव ॥ ७१ ॥ सदोसमवि दित्तेणं, सुवन्नं वहिणा जहा । तवग्गिणा तप्पमाणो, तहा जीवो विसुज्झइ ॥७२॥ ते सूरा ते पंडिया, सिंविग्गा जिण्ह ण माणमरह। जे महिलाण न वसि, पडिया ते [न]फिरिसह जेम घरह ७३ करवत्तकूडसामलि-चेयरणीकोलमुग्गरप्पमुहं । नरयस्स इमं दुक्खं, अबंधवो सहसि एगागी ॥७४ ॥ आहारमिच्छे मियमेसणिज्ज, साहायमिच्छे निउणबुद्धिं । निकेयमिच्छेन विवेगजुग्गं, समाहिकामो समणो विरत्तो ॥ ७ ॥ - चालये किश्चिदपि, किथिदपि तरुणवे स्थविरत्वे । एवमेव गतं जन्म, शून्यारण्ये तटाक इव ॥ ७१॥ सदोपमपि दीसेन, सुवर्ण यहिना यथा । तपोऽग्निना तप्यमान-स्तथा जीवो विशुध्यति ॥७२॥ ते शूरास्ते पण्डिताः, [संविग्नाः] येषां न मानमर(उत्कर्षः)। ये महिलांनां न वशे, पतितास्ते [न]भ्रमिष्यन्ति यथा घरह ७३ करपत्रकूटशाल्मलि-चैतरणीकोलमुद्गरप्रमुखं । नरकस्येदं दुःखं, अवान्धवो सहसे एकाकी ॥७४ ॥ आहारमिरछेत् मितमेपणीयं, सहायमिच्छेत् निपुणार्थबुद्धिम् । निकेतमिच्छेद् विवेकयोग्य, समाधिकामः श्रमपो विरक्तः ॥७५॥ PALACIREC ·न पालहिना निउणं सहायं, गुणाहियं वा गुणओ समं वा। इफो वि पावाई वियजयंतो, विहरिज कामेसु असनमाणो ॥ ७६ ।। [दश चूलिका २ गाथा 10 ] जहाग अंउपभयापलागा,अंडेयलागप्पभवं जहा या एमेच मोहाययणं खुतण्हा,मोहं च तण्हाययणंवयंति७७ रागोरियोसोविय कम्मवीयं,कम्मंच मोहप्पभवं वयंति। कम्मच जाइमरणस्समूलं,दुक्खंचजाइमरणं वयंति७८ दुकान हयं जरस न होई मोहो, मोहो हओ जस्स न होइ तण्हा। तपहा हया जस्स न होइ लोहो, लोहो हो जस्स न किंचणाइ ॥७९॥ न पा लमेत् निपुणं साहयं, गुणाधिकं वा गुणतः समं वा । एकोऽपि पापानि विवर्जयन्, विहरेत् कामेष्वसज्यमानः ॥७६ ॥ ययाप अण्डप्रभवा बलाका,अण्डं वलाकामभवं यथा च । एवमेव मोहायतनं खलु तृष्णा,मोहं च तृष्णायतनं वदन्ति ॥७७॥ राणोऽपि पोऽपि च फर्मवीज, कर्म च मोहप्रभवं वदन्ति । कर्म च जातिमरणस्य मूलं, दुःखं च जातिमरणं वदन्ति ॥७॥ दुःसं हतं यस्य न भवति मोहः, मोहो हतो यस्य न भवति तृष्णा । तृष्णा हता यस्य न भवति लोभा, लोभो हतो यस्य न किञ्चनापि ॥७९॥ .

·रसा पगामं न निसेवियद्या, पायं रसा दित्तिकरा नराणं । वित्तं प कामा समभिवंति, दुमं जहा साउफलं व पक्खी ॥८॥ जहा दवग्गी परिंधणे वणे, समाफओ नोवसमं उवेह । पंपिंदियग्गीवि पगामभोईणो, न बंभयारिस्स हिआय कस्सइ ॥८१॥ विवित्तसेनासणतिपाणं, ओमासणाणं दमिइंदिआणं । न रागसत्तू घरिसेद चित्तं, पराइओ वाहिरिचोसहेहिं ॥ ८२॥ जहा पिरालयसहिस्स मूले, न भूसगाणं घसही पसत्था । रसाः प्रकामं न निषेवितव्याः, प्रायो रसा दीप्तिकरा नराणाम् । दीप्तं च कामाः सममिद्रवन्ति, दुमं यथा स्वादुफलमिव पक्षी ॥८॥ यया दवाग्निः प्रचुरेन्धने बने, समारुतो नोपशममुपैति । पशेन्द्रियाग्निरपि मकामभोजिनो, न वह्मचारिणो हिताय कस्यापि ॥ ८१॥ वियितशय्यासनयन्त्रितानां, अवमानानां [ अल्पाहारिणां ] दमितेन्द्रियाणाम् । न रागशयुद्धपंयति चिचं, पराजितो व्यापिरियोपधैः ।। ८२॥ यथा विडालयसतेर्मूले, न भूपकाणां वसतिः प्रास्ता । در . . و

·गमेय इत्पीनिलयरस मूले, न यंभपारिस्स खमो निवासी ॥ ८३ ॥
आसणमप्पत्थण-मन्तिणमरित्तणं तुरीयं । नारीजणस्स सुहयं, हुवेइ घेरग्गधारीणं ॥ ८४ ॥
विभूसिपाहि देवीति, पिरत्तो योहिन सफो यातहवि हु एगत हिय-म्मि य नाउं विवित्तं मा सहय ॥८॥
रूपेसु जो गिद्विमुवेइ तिपं, अफालियं पावइ सो विणासं।
रागाउरो सो जहवा पयंगो, आलोयलोलो समुवेइ मर्नु ।। ८६ ।।
सोसु जो गिदिमुवेइ तिपं, अकालियं पावई सो विणासं।
रागाउरो सो हरिणुष गिद्धो, सद्दे अतित्तो समुवेइ म ॥८७ ।।
एपमेय वीनियस्य मूले, न ब्रह्मचारिणः क्षमो [ योग्यो ] निकासः ॥ ८३ ॥
गदर्शनममार्पन-मचिन्तन-मफीर्तनं चतुर्य (चतुर्थ)। नारीजनस्य सुखदं (शुभदं), भवति वैराग्यधारिणाम् ॥८४॥
पिभूपिचाभिर्देवीभि-पिरफः क्षोभितुं न शक्यचा तथापि खलु एकान्त हिते च ज्ञात्वा विविकं मा सह(श्रय)त ॥ ८५॥
रूपेषु यो गृजिमुपैति तीमां, अकालिक मानोति स विनाशम् ।
रागातुरः स यथा या पता, आलोकलोलः समुपैति मृत्युम् ॥८६॥
सन्देषु यो गृद्धिमुपैति तीमां, अकालिक प्रामोति स विनाशम् ।
रागातुरः स हरिण इव गृद्धः, शब्देऽतृप्तः समुपैति मृत्युम् ॥ ८७ ॥

·गंधेसु जो गिद्धिमुवेइ तिचं, अकालियं पावइ सो विणासं ।
रामाउरो ओसहिगंधगिद्धो, सप्पो विलाओ विच निक्खमंतो।।८८॥
रंसेसु जो गिदिमुवेइ तिचं, अकालियं पाचइ सो विणासं ।
रागाउरो पिडिसविभिन्नकाओ, मच्छो जहा आमिसभोगगिद्धो ॥ ८९ ॥
फासेसु जो गिद्विमुवेइ तिवं, अकालियं पावइ सो विणासं ।
रागाउरे सीयजलाववणे, गाहम्गहीए महिसे व रपणे ।। ९० ॥
पसु विरत्तो माओ विसोगो,गतेण दुक्खोहपरंपरेण । न लिप्पद भवमझे वसंतो,जले जहा उप्पलिणीपलासं ९१
गन्धेषु यो गृद्धिमुपैति तीनां, अकालिकं पामोति स विनाशम् ।
रागातुर ओपपिगन्धरद्धा, सो विलादिव निष्क्रमन् ॥ ८८ ॥
रसेपु यो गृद्धिमुपैति तीवां, अकालिकं प्रामोति स विनाशम् ।
रागातुरो विडिशविभिनकायो, मत्स्यो यथा आमिपभोगगृद्धः। ॥ ८९ ।।
स्पर्शेषु यो गृद्धिमुपैति तीवां, अकालिकं मामोति स विनाशम् ।
रागातुरः शीतजलारपन्नो, ग्राह(प्राहेण-भकरेण)गृहीतो महिप इचारण्ये ॥१०॥
एए विरफो मनुजो विशोक, एतेन दुःखौघपरम्परेण । न लिप्यते भवमध्ये वसन् , जले यथा उत्पलिनीपलाशम् ॥ ९१॥

·, अंकुसफसरचयंऽघण-छेयणपमुहाई उद्दवसयाई । तिरिया य परयसेणं, सहति हा !! कम्मउदएणं ॥९२ ।। मा घयह कइयवयणं, परमम्मं मा कहेह कइयावि। परगुणधणं च पासिय, कयावि मा मच्छरं वहह ॥ १३ ॥ मामसह मा तुसह, कस्स वि उपरि रग्गसंलीणो। अप्पारंजण नितोटो (2), समाहिहरयम्मि मजेह ॥९४॥ पाहिरमभितरियं, परिग्गहं परिहरह भो भवा! । वेरग्गदिणयरेणं, परिग्गहतमसंचयं हणह ॥ ९ ॥ चेरग्गमहारयणा-यरम्मि पत्ते विजेऽहियपमाया । ते कालेणं घत्था, पडिया भीमम्मि भवकूवे॥ ९६ ॥ आया अणुहवसिद्धो, अमुत्तिकत्तासदेहपरिमाणो । पुरिसायारो णिचो, नाओ संवेगकुसलेहिं ॥ ९७ ।। अफशारजुवन्धन-छेदनप्रमुखानिउपद्रवशतानि । तिर्यश्चश्च परवशेन, सहन्ते हा!! कर्मउदयेन ॥ ९२ ॥ मा वदत कटुकवचनं, परमर्म मा कथयत कदाचिदपि । परगुणधनं च दृष्ट्वा, कदाऽपि मा मत्सरं वहत ॥ १३ ॥ मा रुप्यत मा तुप्यत, कस्यापि उपरि वैराग्यसंलीनः । आत्मारञ्जननिर[तः] (2), समाधिहदे मज्जत-॥ ९४ ॥ चारामाभ्यन्तरिक, परिग्रह परिहरत भो भव्यरः । । वैराग्यदिनकरण, परिग्रहतमस्सश्चयं हत ॥ ९५.।।. वैराग्यमहारता-करे प्राप्तेऽपि येऽधिकप्रमादाः । ते कालेन प्रस्ताः, पतिता भीमे भवकूपे ॥ ९६.॥ आत्माऽनुभवसिद्धो-ऽमूर्तिः कर्ता [कर्मणां] स्वदेहपरिमाणः । पुरुषाकारो नित्यो, ज्ञातः संवेगकुशलैः ॥ ९५॥ :. - ·पउनिच्छयपाणजुओ, लोयस्सजगम्मि संठिओ विमलो। पुनरागमणविहीणो, सिद्धी उत्तो विरत्तेहिं ॥९८॥ सप वि निणयरिदा, सघे गणहारिणो य आपरिया|जे पुण चरिमसरीरा, ते सधे संवेगपसायओ सिद्धा॥१९॥ फलिलिविप्पमुत्ता, आगामतारासु जुत्तिसंरत्ता । संवेगदत्तचित्ता, सासयवासं समणुपत्ता ।।.१००।। मता वि यजे मंदा, तेसि कए णं परिस्समो एसो। विबुहाहमेण विहिओ, भए जिणाणारएणं च ॥१०१॥ इप कहवयगाहाहि, अमुणियागमवियारलेसेणं । रइयं पगरणमेयं, लच्छीलाहेण' वरमुणिणा ॥ १०२॥ पनुनिश्शयमाणयुतो, लोकस्याने संस्थितो विमलो। पुनरागमनविहीनः, सिद्ध उक्तो विरक्तः ॥ २८॥ सऽपि निनवरेन्द्रा, सर्वे गणधारिणश्च आचार्याः । ये पुनश्चरमशरीरा-स्ते सर्वे संवेगप्रसादतः सिद्धाः ॥ ९९ ॥ पलिकेलिविप्रमुफा, आप्रामवारास युक्तिसरताः । संवैगदत्तचित्ताः, शाश्वतवासं समनुप्रासाः ॥ १० ॥ मनोऽपि प ये मन्दार, तेषां कृते परिश्रम एपः । विबुधाधमेन विहितो, मया जिनाज्ञारतेन च ॥ १०१॥ इति कतिपयगाथाभि-रज्ञाताssगमविचारलेशेन । रचितं प्रकरणमेतत्, “लक्ष्मीलाभेन' घरमुनिना ।। १०२।। मानवारित्रमानवधनुष्यरूपमावाणयुवा । . इति वैराग्यरसायनप्रकरणं समासम् ।

·श्रेछि देवचन्द लालभाइ-जैन-पुस्तकोद्धार-ग्रन्थाङ्के- श्रीमबिनवल्लभसूर्युपासक-प्रेष्ठिवरधनदेवाइज-कविवर-श्रीपद्मानन्दप्रणीतं वैराग्यशतमित्यपराभिधानं पद्मानन्दशतम् रैलोक्यं युगएकराजलुउन्मुक्ताबदालोकते, जन्तूनां निजया गिरा परिणमद्यः सूकमाभापते । स श्रीमान भगवान् विचित्रविधिभिर्देवासुरैरर्चितो, वीतत्रासविलासहासरभसः पायाजिनानां पतिः ॥ १॥ (शार्दूल०) यःशुपका प्रसरद्विवेकपविना कोपादिभूमिभृतो, योगाभ्यासपरश्वधेने कपिनो यौहधात्रीरुहे। पत्रः संयमसिद्धमन्त्रविधिना यैः प्रौढकामज्वर-स्तान्मोक्षकसुखानुपसरसिकान्वन्दामहे योगिनः ॥ २॥ (शार्दूल०) यैरत्यफा किल शाकिनीचदसमप्रेमाश्चिता प्रेयसी, लक्ष्मीः प्राणसमाऽपि पनगवधूवत्प्रोज्झिता दूरतः । मुफ चित्रगयाक्षराजिरुचिरं वल्मीकवन्मन्दिरं, निरसङ्गत्वविराजिताः क्षितितले नन्दन्तु ते साधवः ॥३॥ (शार्दूल.) यः परयादे मूकः, परनारीवविक्षणेऽप्यन्धः । पड्डः परधनहरणे, स जयति लोके महापुरुषः ॥४॥ (आर्या) पूर्णा २ पत्रेण। ३ परशुना। ४लना।

·- आमोशेन न दूयते न च चटुमोक्त्या समानन्द्यते, दुर्गन्धेन न वाध्यते न च सदामोदेन सम्प्रीयते। खीरूपेण न रज्यते न च भूतश्चानेन विद्वेष्यते, माध्यस्थ्येन विराजितो विजयते कोऽप्येप योगीश्वरः ॥५॥ (शा.) मिये नन्दति नैव नैव पिशुने पैरातुरो जायते, भोगे लुभ्यति नैव नैव तपसि क्लेशं समालम्बते । रले रज्यति नैव नैव हपदि प्रद्वेषमापद्यते, येषां शुद्धहृदां सदैव हृदयं ते योगिनो योगिनः॥ ६॥ (शार्दूल.) मौन्दर्यानिधेः कलाकुलविधेावण्यपायोनिधेः, पीनोतुगपयोधरालसगतेः पातालकन्याकृतेः। कान्ताया नायौवनाधिततनोयेंरुज्झितः सङ्गमः, सम्यङ्मानसगोचरे चरति ? किं तेषां हताशः सरः ॥७॥ (शार्दूल०) शृङ्गारामृठसेकशाडुलरुचिर्यक्रोक्तिपत्रान्विता, प्रोद्गच्छत्सुमनोऽभिपङ्गसुभगा स्त्रीणां कथावलरी । येत्रमयतपायकेन परितो भस्मावशेषीकृता, किं तेषां विपमायुधः प्रकुरुते? रोपप्रकऽपि रे॥८॥ (शार्दूल०) आतायायतलोचनाभिरनिशं सन्तय॑ सन्तयं च, क्षिप्तस्तीक्ष्णकटाक्षमार्गणगणो मचाइनाभि शम् । वेपो फिन विधात्यति? प्रशामितप्रद्युम्नेलीलात्मनां, येषां शुद्धविवेकवनफलेक पार्थे परिनाम्यति ॥ ९॥ (शार्दूल.) अप्रेमा गजगामिनी प्रियतमा पृष्ठेऽपि सा दृश्यते, धान्यां सा गगनेऽपि सा किमपरं सर्वत्र सा सर्वदा। आमीधापदनगमद्गतिरसस्तावत्तवेयं स्थितिः, सम्प्रत्यास्यपुररसरामपि न तो द्रष्टाऽसि कोऽयं लयः। ॥१०॥ (शार्दूल०) । योगे पीनपयोधराथिततनोविच्छेदने विभ्यता, मानस्यावसरे चटूक्तिविधुरं दीनं मुखं विभ्रताम् । नागरन्यानागामारदेयाश्नानुस्यायाः। २ मतिरसविस्तीर्णः। ३प्रो। ५ पेटकं (2) [खेट:-दाल इति लोके] । ।

·रिट्रो स्मरयतिनाऽनुसमयं दन्दयमानात्मना, भ्रातः सर्वदशासु दुःखगहनं घिकामिनां जीवितम् ॥१२॥ (शार्दूल.) मध्येऽस्याः कृशता कुराहशो धूनेत्रयोर्वक्रतां, कौटिल्यं चिकुरेयु रागमधरे मान्धं गतिप्रक्रमे । काठिन्यं रुपमण्डले तरलतामणोनिरीक्ष्य स्फुटं, वैराग्यं न भजन्ति मन्दमतयः कामातुरा ही!! नराः ॥१२॥ (शार्दू) पाण्डवं गमितान्कनान्प्रतिहतां तारण्यपुण्यश्चियं, चक्षुः क्षीणवलं कृतं श्रवणयोर्वाधिर्यमुत्पादितम् । स्थानभ्रंशमयापिताश्व जरया दन्तास्थिमांसत्वचा, पश्यन्तोऽपि जडा हहा! हृदि सदा ध्यायन्ति तां प्रेयसीम् ॥१३॥ (शा०) अन्यायाणितवित्तपत्कचिदपि धष्टं समस्तै रद-तापलान्ततमालपत्रवदभूदङ्ग वलीभगुरम् । केशेषु क्षणचन्द्रवद्धपलिमा व्यक्तं धितो यद्यपि, स्वैरं धाति मे तथापि हृदयं भोगेषु मुग्धं हहा!! ॥१४॥ (शार्दूल.) उद्गृणन्ति प्रपयेन, योपितो गद्गदां गिरम् । तामामनन्ति प्रेमोफि, कामग्रहिलचेतसः ॥ १५ ॥ (अनुवृत्तम् ) याप्टरसक्षयाय नितरां नाहारलौल्यं जितं, सिद्धान्तार्थमहोपधेर्निरुपमचूर्णो न जीर्णो हदि । पीतं ज्ञानलघुदकं न विधिना तारत्मरोत्यो ज्वरः, शान्तिं याति न तात्त्विकी हृदय! हे शेपैरलं भेपजैः ॥१६॥ (शा०) शुमारगुमनीरदे प्रस्मरमीडारसस्रोतसि, प्रद्युम्नप्रियवान्धवे चतुरवामुक्ताफलोदन्यति । तन्वीनेपकोरपार्वणविधौ सौभाग्यलक्ष्मीनिधी, धत्यः कोऽपि न विक्रियां कलयति प्राप्ते नये यौवने ॥ १७ ॥ (शा०) सम्यकपरिहता येन, कामिनी गजगामिनी। किं करिष्यति रुष्टोऽपि, तस्य वीरवरः स्मरः ॥ १८॥ (अनुव्युत्तम्) देदीपुर २ मासान् । २ केशान् । ४ (पर्णिमाचन्द्रपस्)। ५ असावियन्तः पुंसि धर्तते। ७ स्त्री। - ६कामः।

·रजेयं प्रलयं प्रयाति झटिति ब्रह्मवतं भ्रश्यति, ज्ञानं सङ्कुचति स्मरज्वरवशात्पश्यामि यावप्रियाम् । यायत्तु स्मृतिमेति नारकगतेः पाकक्रमो भीपण-स्तावत्तत्त्वनिरीक्षणात्मियतमाऽप्येपा विषौघायते ॥ १९॥ (शार्दूल०) कारण्येन हता वधव्यसनिता सत्येन दुर्वाच्यता, सन्तोपेण परार्थचौर्यपटुता शीलेन रागान्धता । नैर्मन्प्येन परिग्रहह्महिलता यैावनेऽपि स्फुट, पृथ्वीयं सकलाऽपि तैः सुकृतिभिर्मन्ये पवित्रीकृता ॥ २०॥ (शार्दूल.) यत्रावोऽपि विचित्रमञ्जरिभरव्याजेन रोमाञ्चितो, दोलारूढविलासिनीविलसितं चैत्रे विलोक्याद्भुतम् । सिद्धान्तोपनिपन्निपण्णमनसां येप मनस्सर्वथा, तस्मिन्मन्मथवाधया न मवितं धन्यास्त एव भुवम् ॥ २१ ॥ (शार्दूल.) स्वाध्यायोत्तमगीतिसङ्गतिजुपः सन्तोषपुष्पाश्चिताः, सम्यग्ज्ञानविलासमण्डपगताः सद्ध्यानशय्यां श्रिताः । तत्त्वार्यप्रतियोपदीपकलिकाक्षान्त्यङ्गनासङ्गिनो, निर्वाणैकसुखाभिलापिमनसो धन्या नयन्ते निशाम् ॥ २२ ॥ (शार्दूल०) फिी लोलाक्षि! कटाक्षलग्पटतया किं? स्तम्भजृम्भादिभिः, कि ? प्रत्यङ्गानिदर्शनोत्सुकतया किं ? प्रोल्लसच्चाटुभिः । आत्मानं प्रतियाधसे त्वमधुना व्यर्थ मदर्थ यता, शुद्धध्यानमहारसायनरसे लीनं मदीयं मनः ॥२३॥ (शार्दूल०) मम्ज्ञानदर्शनशाली, दानशाखश्च येन वृत्चतरुः । श्रद्धाजलेन सिक्को, मुक्तिफलं तस्य स ददाति ॥ २४ ॥ (आर्या) क्रोधाद्युप्रचतुष्कपायचरणो व्यामोदहस्तरसखे !, रागद्वेषनिशातदीर्घदशनो दुरिमारोद्धरः। सम्झानाहाकौशलेन स महामिप्यात्वदुष्टद्विपो, नीतो येन वर्श वशीकृतमिदं तेनैव विश्वत्रयम् ॥ २५ ॥ (शार्दूल.) (मसान्तस्योपनिषदि-हम्मे लिपणं-निविष्टं मनो येपो ते तया, तेषां) चिदुपाम् । २ ("वृत्तं पद्ये चरित्रे त्रि-स्वतीते दृढनिम्बले". इत्यमरः)। प , ·, दृश्यन्ते पदयः फलामु कुशलास्ते च स्फुरत्कीर्तये, सर्वस्वं वितरन्ति ये तृणमिव क्षुद्वैरपि प्रार्थिताः। धीगस्तेऽपि प ये त्यजन्ति झटिति प्राणान्कृते स्वामिनो, द्वित्रास्ते तु नरा मनस्समरसं येषां सुहृद्वैरिणो ॥२६॥ (70) हृदयं सदयं यस्य, भापितं सत्यभूपितम् । कायः परहितोपायः, कलिः कुर्वीत तस्य किम् ? ॥ २७ ॥ (अनुष्यवृतम्) नारत्यसमापितं यस्य, नास्ति भो रणानणात् । नास्तीति याचके नास्ति, तेन रनवती क्षितिः ॥ २८ ॥ (अनुष्टुबवृत्तम्) आनन्दाय न फस्य मन्मयकथा ? कस्य प्रिया न प्रिया ?, लक्ष्मीः कस्य न वल्लभा? मनसि नो कस्याङ्गजा क्रीडति । नाम्यूलं न मुग्पाय फस्य ? न मतं कस्यानशीतोदकम् , सर्वाशाद्वमकर्त्तनैकपरशुर्मुत्युन चेत्स्याजनाः ॥२९॥ (शार्दूल.) भायं मधुराकृतिर्मम मम प्रीत्यन्वितोऽयं सुतः, स्वर्णस्यैष महानिधिर्मम ममासौ वन्धुरो वान्धवः । रम्यं हयमिदं ममेत्थमनया व्यामोहितो मायया, मृत्यु पश्यति नैव दैवहतकः कुद्धं पुरश्चारिणम् ॥ ३० ॥ (शार्दूल.) फप्टोपार्जितमन वित्तमसिलं घूते मया योजितं, विद्या कप्टतरं गुरोरधिगता व्यापारिता कुस्तुती । पारपर्यसमागतश्च पिनयो वामेक्षणायां कृतः, सत्पाने किमहं करोमि विवशः कालेऽद्य नेदीयसि ॥ ३१ ॥ (शा०) आरमा यद्विनियोजितो न विनये नोमं तपः प्रापितो, न क्षान्त्या समलतः प्रतिकलं सत्येन न प्रीणितः । तत्यं निन्दसि नैव कर्मइतकं प्राप्ते कृतान्तक्षणे, देवायैव ददासि जीव नितरां शापं विमूढोऽसि रे॥ ३२ ॥ (शा.) पाणे यौयनसम्पदापरिगतः क्षिप्रं क्षिती लक्ष्यते, वृद्धत्वेन युवा जरापरिणतो व्यक्तं समालोक्यते । सोऽपि फापि गतः कृतान्वशतो न ज्ञायते सर्वथा, पश्यैतद्यदि कौतुकं किमपरैस्तैरिन्द्रजालैः सखे ! ॥ ३३ ॥ (शा०) ·द्वार दन्तिमदप्रयाहनिर्यपामभूत्पदिलं, ग्रासाभावशान्न सञ्चरति यद्रकोऽपि तेपणे पुनः । मेऽभूपन्चिमुखाः स्वकुक्षिभरणे तेपामकस्मादहो!!, यच्च श्रीरिह दृश्यतेऽतिविपुला तत्कर्मलीलायितम् ॥ ३४ ॥ (शा.) नापत्यानि न वित्तानि, न सौधानि भवन्त्यहो।।। मृत्युना नीयमानस्य, पुण्यपापे परं पुरः ॥ ३५॥ (अनुष्यवृत्तम्) मृतेऽतिनिग्रहं मृदुतया पश्चात्करिष्याम्यहं, प्रोद्यन्मारविकारकन्दकर्दन पञ्चेन्द्रियाणां जयात् । च्यामोदपसरानरोधन विधि सद्धपानतो लीलया, नो जानाति हरिष्यतीह हतका कालोऽन्तराले किल ॥ १६ ॥ (शा.) पवान दशाननेन नितरां सट्टैकदेशे जरा, द्रोणाद्रिश्च समुद्धृतो हनुमता येन स्वदोलिलया। श्रीरामेण च येन राक्षसपतिखैलोक्यवीरो हतः, सर्वे तेऽपि गताः क्षयं विधिवशात्काऽन्येषु तद्भोः! कथा? ॥३७॥ (शा०) सभक्षी कृतान्तोऽयं, सत्यं लोके निगद्यते । रामदेवादयो धीराः, सर्व काप्यन्यथा गताः ॥ ३८॥ (अनुष्टुवचम्) मिथ्यावानुवरविचित्रगतिभिः सचारितस्योटै-रत्युमभ्रममुद्राहतियशात्सम्मञ्छितस्यानिशम् । संसारेऽत्र नियन्त्रितम्य निगडेर्मायामयैश्चौरवत् , मुक्तिः स्यान्मम सत्वरं कथमतः सद्वृत्तवित्तं विना ॥ ३९ ॥ (शार्दूल०) दुमा मकराकरे करतलामुलं निमग्नं यथा, संसारेऽत्र तथा नरत्वमथ तत्प्राप्तं मया निर्मलम् । भ्रातः! पश्य विमूढतां भम इहा !! नीतं यदेतन्मुधा, कामकोधकुरोधमत्सरकुधीमायामहामोहतः॥४०॥ (शार्दूल०) येनेह क्षणभङ्गुरेण वपुषा लिन्नेन सर्वात्मना, सद्व्यापारवियोजितेन परमं निर्वाणमप्याप्यते । , "सारे"गप्पारामा कर्म। २ (नायनम्)। ३ (भाग्यरहित.)। MARA .

·, ' प्रीतिम्तेन या ससे मियतमानकेन्दुरागोवा, क्रीता स्वल्पसुखाय मूढमनसा कोय्या मया काकिणी ॥४१॥ (शा०) मीजाकारि परोपहासरचनं तुष्टी परव्यंसनं, कान्ता काधनसुन्दरागलतिका कान्तैव पृथ्वीतले । भन्यो द्रव्यममर्जने फिल महारम्भोधमः किन्तु रे!, भेदच्छेदनताडनादिविधिना रौद्रो महारौरवः॥४२॥ (शार्दूल.) फन्दर्पग्रसरमशान्तिविधये शीलं न संशीलितं, लोभोन्मूलनहेतवे स्वविभवो दत्तो न पाने मुदा । व्यामोहोन्मथनाय सद्गुरुगिरां तत्त्वं न चाङ्गीकृतं, दुष्मापो नृभयो मया हतधिया हा!! हारितो हारितः ॥४३॥ (शा०) साख्यं मित्रफलापुत्रविभपभ्रंशादिभिर्भङ्गुर, कासन्चासभगन्दरादिभिरिदं व्याप्तं वपुर्व्याधिभिः । भ्रातस्तूर्णमुपैति सान्नधिमसौ कालः करालाननः, कष्टं किं करवाण्यहं तदपि यश्चित्तस्य पापे रतिः॥४४॥ ((शार्दूल०) संसारे गहनेऽत्र चित्रगतिपु धान्याऽनया सर्वथा, रे रे जीव! न सोऽस्ति कश्चन जगन्मध्ये प्रदेशो ध्रुवम् । यो नाप्तम्तय भूरिजन्ममरणैस्तकि न तेऽद्यापि ही!!, निर्देदो हृदि विद्यते ? यदनिशं पापक्रियायां रतिः ॥४५॥ (शार्दू) नो सन्धेन समुन्नतेन धरसे चारित्रगच्या धुरं, पृष्ठेनोपचितेन नैव पहसे प्रोच्चैरहिंसाभरम् । मिथ्यात्यानचयं पदाहतिवशाभो! गाहसे त्वं यत-श्चेतस्तद्गतशङ्क! सावृपवन्निन्धं परिभ्राम्यसि ॥ ४६॥ (शार्दूल०) प्राप्ते सत्कुलजन्ममानवभरे निर्दोषरलोपमे, नीरोगादिसमस्तवस्तुनिचये पुण्येन लब्धे सति ।। नोपात्तं किमपि प्रमादवशतस्तत्त्वं त्वया मुक्तये, रे! जीवात्र ततोऽतिदुःखविपमे संसारचक्रे भ्रमः ॥४७॥ (शार्दूल.) (मनोहरा)। २शीयम् । ३ (मिथ्यात्यमेवान, यस चयः-समूहस्तम्)। ४ (भकेन-सूर्याधुपलक्षितचिढेन सहितो वृपः-शण्डः)।

·, कोपो न्यातिभाजनं न विहितो नीतो न मानः क्षयं, माया नैव हता हताश! नितरां लोभो न सोभितः। रे। तीनोत्कटफूटचित्तवशग! स्वान्त ! त्वया हारितं, हस्ताक्षं फलमाशु मानवभवनीकल्पवृक्षोद्भवम् ॥४८॥ (शार्दूल०) पाल्ये मोदमदान्धकारगहने मग्नेन मूदात्मना, तारुण्ये तरुणीसमाहृतहदा भोगैकसङ्गेच्छुना। पृद्धत्वेऽपि जराऽभिभूतकरणग्रामेण निःशकिना, मानुष्यं किल दैवतः कथमपि प्राप्तं हतं हा!! मया ॥४९॥ (शा०) यस त्वं लघु लहसे जलनिधि दुष्टाटवी गाहसे, मित्रं वञ्चयसे विलुम्पसि निजं वाक्यक्रम मुञ्चसि । तद्विसं यदि दृश्यते स्थिरतया कस्यापि पृथ्वीतले, रे रे। चञ्चलचित्त वित्तहतक! व्यावर्चतां मे तदा ॥१०॥ शार्दूल० अशानादितटे फविकचिदपि प्रद्युम्नगर्त्तान्तरे, मायागुल्मतले क्वचित्वचिदहो! ! निन्दानदीसङ्कटे । मोहन्यामभयातुरं हरिणवत्संसारघोराटवी-मध्ये धावति पश्य सत्वरतरं कष्टं मदीयं मनः ॥५१॥ (शार्दूल.) गचारित्रपवित्रदाहरचितं शीलध्वजालमृतं, गुर्वाज्ञागुणगुम्फनादृढतरं सदोधपोतं श्रितः। मोदमादभयङ्करं तर महासंसारपारांनिधि, यावन्न प्रतिभिद्यते स्वनतटाघातैः कुरङ्गीदृशाम् ॥५२॥ (शार्दूल०) किं भस्ममतिलेपनेन? वपुपो घूमय पानेन ? किं, यत्रत्यागजुगुप्सया किमनया? किं? या त्रिदण्ड्याऽप्यहो।।। किं कन्धेन नतेन ? कम्बलभराजापस्य किं? मालया, चामाक्षीमभिधावमानमनिशं चेतोन चेद्रक्षितम् ॥५३॥ (शा०) रोडं पाउमृणालतन्तुभिरसी मत्तेभमुम्भते, मेत्तुं वनमयं शिरीषकुसुमप्रान्तेन सन्नाति । (fr-गि भा-समन्वादता-भवन)। AMAC- ·माधुर्य मधुपिन्दुना रचयितुं क्षाराम्युधेरीहते, नेतुं वान्छति यः सतां पथि खलान्सूकैस्सुधास्यन्दिभिः ॥५४॥ (शार्दू) मुक्या दुर्मतिमेदिनी गुरुगिरा संशील्य शीलाचलं, बद्धा क्रोधपयोनिधि कुटिलतालङ्कां क्षपित्वा क्षणात् । नीया मोहदशाननं निधनतामाराध्य चीरमतं, श्रीमद्राम इव मुकिवनितायुको भविष्याम्यहम् ॥ ५५ ॥ (शार्दूल०) आहारमधुरैमनोहरतरहारविहार्वरैः, केयूरैमंणिरलचारुशिखरैदीरैरुदारैश्च किम् । प्राणायामदलाप्रपारितरलाज्ञात्वा जयाजीय! रे, दानं देहि विधेहि शीतलपसी निर्वेदमास्वादय ॥५६॥ (शार्दूल०) शाया युदुदभङ्गुरं धनमिदं दीपप्रकम्प वपु-स्तारुण्यं तरलेक्षणाक्षितरलं विद्युचलं दोवलम् । रेरे जीव ! गुरुप्रसादयशतः किचिद्विधेहि द्रुतं, दानध्यानतपोविधानविपयं पुण्यं पवित्रोचितम् ॥ ५७॥ (शार्दूल०) श्रीसण्टपादपेनेव, कृतं सं जन्म निप्फलम् । जिलगानां द्विजिह्वानो, सम्बन्धमनुरुन्धता ॥ ५८ ॥ (अनुष्टुवृत्तम्) फि? तर्फेण वितर्कितेन शतशो ज्ञातेन फिी छन्दसा, किं? पीवेन सुधारसेन बहुधा स्वाध्यायपाठेन किम् ।। अभ्यस्तेन च लक्षणेन किमहो!! ध्यानं न चेत्सर्वथा, लोकालोकविलोकनैककुशलं ज्ञानं हृदि ब्रह्मणः ॥ ५९॥ (शा०) मां पाल्यादपि निनिमित्तनिविडमोद्भूतसख्यश्रियं, दम्भारम्भ! विहाय सत्वरतरं दूरान्तरं गम्यताम् । पश्योन्मीलति मेऽधुना शुभवशाज्ञानोप्णरश्मिप्रभा, पालेयोत्करवभवन्तमनया द्रक्ष्याम्यहं त्वां कथम् ॥६०॥ (शा०) कारुण्याग्न सुधारसोऽस्ति हृदयद्रोहान हालाहलं, वृत्तादस्ति न कल्पपादप इद क्रोधान्न दावानलः । (हिमसमूहमर) , , ·, सन्तोपादपरोऽस्ति न प्रियसुदृल्लोभान चान्यो रिपु-युक्तायुक्तमिदं मया निगदितं यद्रोचते स(गज)त्त्यज ॥११॥ (शा०) औचित्यांशुकशालिनी हृदय! हे शीलाङ्गरागोज्वलां, श्रद्धाज्ञानविवेकमण्डनवतीं कारुण्यहाराङ्किताम् । सद्वोधाननरजिनी परिलसच्चारित्रपत्राङ्करां, निर्वाणं यदि वाञ्छसीह परमक्षान्तिप्रियां तद्भज ॥ ६२ ॥ (शार्दूल.) यत्रातिनं मतिभ्रमो न न रतिः ख्यातिन नैवोन्नतिः, न व्याधिन विधिनिधिन न वधो ध्यानं न नाध्येपणा । नो दास्यं न विलासवाससदनं हास्यं न लास्यं च नो, तत्सांसारिकपुण्यपापरहितं ध्येयं पदं धीधनाः! ॥६३॥ (शार्दूल०), तापदानुकराः प्रकाशनपरा यक्षेश्वरोऽप्यर्थवान , सम्पूर्णेन्दुमुखी प्रिया प्रियमयी माधुर्यहृद्या सुधा । मुफादामगुणावलीपरिचितश्चैत्र(श्च)स्य चित्रोत्सवो, यायन्नैव विशन्ति हन्त!! हृदये सिद्धान्तवाक्योत्कराः ॥६॥ (शा०) क्षणमपि न यस्य तिष्ठति, गुरूपदेशो नरेन्द्र इव हृदये । मन्त्ररहस्योद्गारी, मन्त्रीव स दूरतस्त्याज्यः॥ ६५ ॥ (आर्या) धर्मो यैनिहतः प्रमादवशतः प्राप्तेऽपि मानुप्यके, कार्पण्येन विडम्बितौ सति धने पैरर्थकामावपि । अत्यन्त चलचित्तनिग्रहपरैरप्याप्यते वा न वा, मोक्षः शाश्वतिकः प्रसा[प्रमोदसदनं तेषां दवीयान्पुनः ॥६६॥ (शा०) आकाशेऽपि चिराय तिष्ठति शिला मन्त्रेण तन्त्रेण वा, याहुभ्यामपि तीर्यते जलनिधिर्वेधाः प्रसन्नो यदा । दृश्यन्ते ग्रहयोगतः सुरपथे प्राण्हेऽपि ताराः स्फुट, हिंसायां पुनराविरस्ति नियतं गन्धोऽपि न श्रेयसः ॥६॥ (शा.) निशानां च दिनानां च, यथा ज्योतिर्विभूषणम् । सतीनां च यतीनां च, तथा शीलमखण्डितम् ॥६६॥ (अनुष्टुवृत्तम् ) यात्रा।

·मायया राजते वेश्या, शीलेन कुलबालिका । न्यायेन मेदिनीनाथः, सदाचारतया यतिः ॥ १९ ॥ (अनुष्टुववृत्तम्) यायव्याधिषियाधया विधुरतामङ्गं न संसेवते, यावच्चेन्द्रियपाटवं न हरति क्रूरा जराराक्षसी। तापनिकलनिश्चलामलपदं कर्मक्षयायाधुना, ध्येयं ध्यानविचक्षणैः स्फुटतरं हृत्पद्मसद्मोदरे ॥ ७० ॥ (शार्दूल०) अज्ञानातचेतसो मम महान्यामूढतां मोहतां, कृत्वा धर्मधनं हतं यदनिशं वाराणसीधूर्त्तवत् । युक्तं तद्विहितं त्वयेदमपि ते युक्तं भवेद्धि प्रतं, मां पुण्याप्तगुरुप्रसादमधुना सन्त्यज्य निर्गच्छ रे। ॥ ७१॥ (शार्दूल०) तमो नागपतेर्भुजङ्गवनिताभोगोपचारैः पर-स्तन्नो श्रीसविलाससङ्गमशतः सारैर्मुरारेः किल । ततो यजपरस्य देवयनिताकोडारसनिर्भर-यत्सौख्यं यत वीतकाममनस तत्त्वार्यतो योगिनाम् ॥ ७२ ॥ (शार्दूल.) मध्यक्षामतया योपि-तपाक्षामतया यतिः । मुखक्षामतया चान्थो, राजते न तु भूपणैः ॥७३ ॥ (अनुष्टुयवृत्तम् ) तन्न्या श्रोत्ररसायनेन यचसा सप्रेमसम्भापितः, सर्पकोपविपाकपाटलरुचा संधीक्षितश्चक्षुषा । सद्योगास तिलाममात्रमपि यः सशोभितुं शक्यते, रागद्वेपविवर्जितो विजयते कोऽप्येप योगीश्वरः ॥७४ ॥ (शार्दूल०) आतापायतलोचनातुरमिदं न्यफारवानिन्दितं, पद्धभृकुटिभालभीममधरमरपन्ददुर्दर्शनम् । च्यालोलालकसलं कृशतनोः कोपेऽपि कान्तं मुखं, पश्यन्ति स्मरविह्वलीकृतहृदो ही!! कामिना मूढता ॥७५॥ (शा०) कौशल्यं प्रविलीयते विकटता सर्वाङ्गमालिप्यते, ज्ञानश्रीः प्रलयं प्रयाति कुमतिः प्रागल्भ्यमभ्यस्यति । धोऽपि प्रपलायते कलयति स्थेमानमहः परं, यस्माच्छोकवशात्कथं स विदुषां संसेवितुं युज्यते? ॥ ७६ ॥ (शार्दूल० ) , ·. क? कफातं मुसं नार्याः, क? पीयूपनिधिः शशी । आमनन्ति तयोरैक्य, कामिनो मन्दबुद्धयः ॥७७॥ (अनुष्टुववृत्तम् ) पाशे कुरगनिवहो [न] न (१) पतत्यविद्वान् , दाहात्मतामकलयञ्छलभः प्रदीपे । जाननहं पुनरमून् करिकर्णलोलान्, भोगाँस्त्यजामि न तथापि क एप मोहः ॥ ७८ ॥ (वसन्ततिलका) ज्ञानमेव परं मित्रं, काम एव परः परः । अहिंसैव परो धर्मों, योपिदेव परा जरा ॥ ७९ ॥ (अनुष्टुववृत्तम् ) विपन्दप जगन्नयीविजयिनो दोःस्थामविस्फूर्जितं, विद्वान्कः किल तावकीनमधुना ब्यालोकतामाननम् । दृष्ट्वा यौवनमित्रमत्रपभवान्सर्पजराराक्षसी चक्रान्तःपतितं विमुञ्चति न यः कोदण्डकेलिक्रमम् ॥ ८ ॥ (शार्दूल.) तृष्णावारितरङ्गभङ्गाविलसत्कौटिल्यवल्लीरुह-स्तिर्यक्मेक्षितवामपञ्चकबरीपाशध्रुवा पल्लयाः । यस्या मान्ति न तुच्छके हृदि ततः स्थान वहिः कुर्वते, कस्ताश्चञ्चलचक्षुषः कुशलधीः संसेवितुं वाञ्छति ? ॥८१॥ (शा०) रे रे मोह ! हताश! तायकमिदं धिक्पौरुषोतम्भितं, विस्रब्धं भवसागरे किल भवान्संयम्य मां क्षिप्तवान् । सम्प्रत्यासगुरूपदेशफलकः पारं प्रयातोऽस्म्यहं, शौण्डीयं तव विद्यते यदधुना दोष्णोतदा दर्शय ॥ ८२॥ (शार्दूल०) रे कन्दर्प किमाततज्यमधुना धत्से? धनुस्त्वं मुधा, किं धूलास्यकलासु पक्ष्मलदृशः प्रागल्भ्यमभ्यस्यथ ।। पैराग्याम्युजिनीमनोधनपटुः प्रध्यस्तदोपाकरः, खेलत्येप विवेकचण्डकिरणः करत्वादशामुत्सवः ॥ ८३ ॥ (शार्दूल०) अन्यं प्रियालापपर्थ नयन्ते, किचित्कटाक्षरपरं स्पृशन्ति । अन्यं हृदा कश्चन मन्त्रयन्ते, धिग्योपितां चञ्चलचित्तवृत्तिम् ॥ ४॥ (इन्द्रवमा) ACK , ·यामाय यचनझम रचयतः पादौ परिभ्रान्तये, नेत्रे रोपकपायितानि वदनान्यालोकितुं स्वामिनाम् । पातधेन दयालुता तव हृदि स्थानं धनन्ध क्षणं, तत्किं हन्त!! परिश्रमोऽपि निकटीभूयं न सम्पन्नवान् ? ॥८५॥ (शा०) रक्षाकृते धनलवस्य विमूढचेता, लोकः परं किमपि सन्तनुते प्रयतम् । तापक्षकोटिभिरनाप्यमपीदमायुः, कालो निकृन्तति न तन्ननु शकतेऽपि ॥८६॥ (वसन्ततिलका) बन्यो। क्रोधी विधेहि किचिदपरं स्वस्याधिवासास्पदं, धातर्मान ! भवानपि प्रचलतु त्वं देवि माये ! जज । हो लोभससे! यथाऽभिलपितं गच्छ द्रुतं वश्यतां, नीतः शान्तरसस्य सम्प्रति लसद्वाचा गुरूणामहम् ॥८७॥ (शा०) मनो न वैराग्यतरङ्गितं चे-दृथा तदा दानतपःप्रयासः । लावण्यमले यदि नागनानां, मुधा तदा विभ्रमवलिगतानि ॥ ८८ ॥ (रामा) विश्वाः कलाः परिचिता यदि तास्ततः किं १, तप्तं तपो यदि तदुग्रतरं ततः किम् ।। कीर्तिः कलविकला यदि सा ततः कि-मन्तर्विवेककलिका यदि नोल्ललास ॥ ८९ ॥ (वसन्ततिलका) स्फुर्नहोभकराठयक्रकुहरो हुकारगुजारवः, कामक्रोधविलोललोचनयुगो मायानखश्रेणिभाक् । स्वैरं यन स यम्भ्रमीति सततं मोहाहयः केसरी, तां संसारमहाऽटची प्रतिवसन्को नाम जन्तुः सुखी? ॥९०॥ (शा.) पारंभिषामा उपमातरेकादशोऽयं भेदः, यत्र सूतीयं घरणमिन्दवनापा: शेपं धरणति चोपेन्द्रवाया भवति ।

·- FI .. एकः स वैवस्वत एव देवः, शौण्डीर्यशाली च महाव्रती च । पशी च गीर्वाणपतौ च यस्या-विभिन्न मुद्रस्य दृशः पतन्ति ॥ ९१ ॥ (उपजातिः) एतानि तानि मदनज्वलनेन्धनानि, दूरीकुरुप्व मयि चक्रविलोकितानि । उन्मीलतिस्म ललिताङ्गयधुना स एव, मन्मानसे शुचिविवेककलाविलासः ॥ ९२ ॥ वसन्ततिलका) प्रत्यक्षो नरकः स एप वसुधापीठे परायत्तते-त्येवं पूत्कुरुते जनः प्रतिकलं सर्वोऽपि विद्वानिह । वनारीयशपतिनोऽपि विषयान्कण्डूतिकल्पानयं, रोमाञ्चाङ्गुरचर्चिताङ्गलतिकः किं नाम नैवोज्झति ? ॥९॥ (शार्दूल०) ता एयैताः कुवलयदृशः सैप कालो वसन्त-स्ता एवान्तःशुचिधनभुवस्ते वयं ते वयस्याः । फिन्तूबूतः स खलु हृदये तत्त्वदीपप्रकाशो, येनेदानी हसति हृदयं यौवनोन्मादलीला ॥ ९४ ॥ (मन्दाक्रान्ता) को देयो। बीततमाः, कः मुगुरुः? शुद्धमार्गसम्भापी। किं परमं विज्ञानं ?, स्वकीयगुणदोपविज्ञानम् ॥ ९५ ॥ (आर्या) यत्कारुण्यहिरण्य न न च यत्सन्मार्गताबोद्भव, नो यत्संयमलोहजन्म न च यत्संतोपमृत्स्नामयम् । यद्योग्यं न तपोविधानदहनज्यालायलीतेजसां, सिद्धिं याति? कथं नृधान्यनिकरस्तस्मिन् कुपात्रे श्रितः ॥९६॥ (शार्दूल०) हे मोहाइतजीय! हुं शृणु वचः श्रद्धाऽस्ति चेत्कथ्यता, प्राप्त किञ्चन सत्फलं भवमहाष्टव्यां त्वया भ्राम्यता। भ्रातर्नेय तथाविधं किमपि तन्निर्वाणदं तर्हि किं, शून्यं पश्यसि ? पङ्गवन्ननु गतं नोपक्रमे तिष्ठति ॥ ९७ ॥ (शार्दूल०) दोक्ल्ये हसबकोटयोः सति समे यबद्तायन्तरं, काप्पये कोकिलकाकयोः किल यथा भेदो भृशं भापिते । , ·. पैत्ये हेमदरिद्रयोरपि यथा मूल्ये विभिन्नार्थता, भानुप्ये सदृशे तथाऽऽर्थखलयोर्दूर विभेदो गुणः ॥९८॥ (शार्दूल०) त्वदृष्टिपातनिहताः खलु तेऽन्य एव, धैर्यव्रतं सुतनु ! ये परिमार्जयन्ति । अन्ये त्वमी शुचिविवेकपवित्रचित्ता-स्तत्किं विडम्वयसि ? मन्मथविनमः स्वम् ।। ९९।। (बसन्ततिलका) सम्पत्स्यते ? मम कदाचन तदिनं किं, सद्ध्यानरूडमनसः सततं भवेयुः। आनन्दविन्दुविदादानि सुधामयानि, यवेक्षितानि मयि मुक्तिमृगेक्षणायाः ॥ १००।। (वसन्ततिलका) ललितं सत्यसंयुफ, सुव्यक्तं सततं मितम् । ये वदन्ति सदा तेपां, स्वयं सिद्धैव भारती ॥ १०१॥ (अनुष्टुवृत्तम्) सिकः श्रीजिनवल्लभस्य सुगुरोः शान्तोपदेशामृतैः, श्रीमन्नागपुरे चकार सदर्न श्रीनेमिनाथस्य यः । श्रेष्ठी श्रीधनदेव इत्यभिधया ख्यातश्च तस्याङ्गजा, पद्मानन्दशतं व्यत्ति सुधियामानन्दसम्पत्तये ॥ १०२।। (शार्दूल०) सम्पूर्णेन्दुमुखीमुखे न च न च श्वेतांशुविम्बोदये, श्रीखण्डद्वलेपने न च न च द्राक्षारसास्वादने । आनन्दः स ससे! न च कचिदसौ कि भूरिभिर्भापितः, पद्मानन्दशते श्रुते किल भया यः स्वादित खेच्छया ॥१०॥ इति श्रीजिनघालभसूर्युपासकोष्ठियरधनदेवाङ्गज-कविवर-श्रीपद्मानन्दप्रणीतं वैशायरसनिभृतं वैराग्यशवमित्यपराभिधानं पद्मानन्दशतं समाप्तम्। नामा मोहनलालेति, विख्यातं जगतीतले । मुविहितक्रियासक्त, जैनशासनमण्डनम् ॥ १ ॥ गपिqाधिरेपो हि, प्रशिप्यस्यापि शिष्यकः । भत्तया सरति यं नित्यं, भद्रं ददातु सोऽन्वहम् ॥२॥ , ·इति श्रीपद्मानन्दकविप्रणीतं पद्मानन्दशतं समाप्तम् ·- श्रेष्ठि-देवचन्द लालभाई-जैन-पुस्तकोद्धारे- स्तम्भनपार्थप्रतिमाप्रकटननवाझवृत्तिकरणप्रवणश्रीमदभयदेवसूरिपट्टप्रभाकरसुविहितचक्रचूडामणिश्रीमज्जिनवल्लभसूरिवरप्रणीतं, श्रीमजिनपतिसूरिपट्टप्रकाशनदिनकरथीमचिनेश्वरसूरिबिनेयवरश्रीधर्मतिलकमुनिविरचितविवरणसमलङ्कृतम् उल्लासिकमेति प्रसिद्धाख्यं लध्वजितशान्तिस्तवनम् । (सच्छायम्) " . अजितशान्तिजिनौ भुवनत्रये, विजयशान्तिविधौ प्रथितौजसौ । समभिनम्य तयोः स्तवसङ्घतं, विवरणं विदधे किमपि स्फुटम् ॥१॥ -द्रुत०* इह हि किलैकदा वर्णनातिकान्तानुपमभागधेयाः सुगृहीतनामधेयाः सकललोकसंश्लाध्यमहायविमलगुणमणिश्रेणयः "दुतविलम्बितमाह नभी भरौ ॥ ५० ॥" पादे यतिरिति वृत्तरवाकरः । * नगण.-भगणः-भगण.-नगणः SIL SH SIS ·मंविग्नमुनिजनमातचूडामणयः स्वप्रज्ञाऽतिशयविशेपविनिर्जितामरसूरयः श्रीजिनवल्लभसूरयः श्रीअजितशान्त्योः स्तवनं पतुर्यिपत्रीमणसंपधेयरकर ससदरावृत्तप्रमाणे विशेषतः पाक्षिकादिपर्वणि पाठ्यं चिकीर्षवः प्रथममुत्प्रेक्षालपरसार गार्दूटरचन्दमा वृत्तेन भगवत्स्तुतिप्रतिज्ञा चक्रिरे- उल्लासिकमनवनिग्गयपहादंडच्छलेणंऽगिणं, वंदारूण दिसंत इव पगडं निवाणमग्गावलिं। (मासिकमनसनिर्गतममादण्डच्चलेनाङ्गिनां, चन्दारूणां दिशन्ताविव प्रकटं निर्वाणमार्गावलिम् ।) फुदिंदुबलदंतकंतिमिसओ नीहंतनाणऽकृरु-मेरे दोवि दुइजसोलसजिणे थोसामि खेमंकरे ॥१॥-शार्दूलot (कुन्देन्दुजबलदन्तकान्तिमिपतो निर्यज्ञानानुरो-करो द्वावपि द्वितीयपोडशजिनौ स्तोष्यामि क्षेमकरौ ॥१॥) विर-लोप्यामि-कीर्तयिष्यामि । अहमित्यध्याहारः। को कर्मतापन्नौ ?, द्वावपि । कौ द्वौ १, द्वितीयपोडशजिनौ अनिवशान्तिनामानी । कीदृगी ?, सेमरी । क्षेमं श्रेयः कुरुतः क्षेमकरौ, तौ। पुनः किंविशिष्टौ ?, दिशन्ताविव-प्रतिपा- दयन्तापिय । 'इ'शब्द उत्प्रेक्षायाम् । काम् ?, निर्वाणमार्गावलिं-मोक्षपथश्रेणिम् । केपाम् ?, अङ्गिना-प्राणिनाम् । किं- विधानाम् 1, चन्दारूणां-नमस्कृतिकृताम् । कथम् !, प्रकट-स्फुट] स्पष्टम् । केन?, उल्लासिक्रमनखनिर्गतप्रभादण्डच्छलेन । फरपना काचिदीचित्या-धमार्यय सतोऽन्यथा। धोतितेयादिभिःशद-सत्प्रेक्षा सा स्मृता यथा ॥ २०॥" इति वाग्भटाळकारे। "सिलगुरयः शार्दूलवितीदितम् ॥१९॥"मगणः-सगण:-जगणः-सगणा-गण:-तगण:-गुरुद्वादशभिःसष्ठभिश्च यतिरिति वृत्तरवाकरः। , Sss 131 sी ·कमाणां-जहीणां नसा-नगराः, तेभ्यो निर्गता याः प्रभाः कान्तयः, तेषां दण्डा सम्मिलितरुचिप्रपथाः । उहासिन-ऊर्ध्व- मुगं गच्छन्नो ये कमनपनिर्गतमभादण्डा, तेषां उलं-प्याजा, तेन । यः किल यं मार्ग दर्शयति स तदभिमुखं दण्डादिक प्यापार्य दर्शयति, ततो भगरतोरपि अोलसत्पदनसकिरणदण्डौ प्रणमतः प्रति मुक्तिमार्ग अर्ध्व वर्तमानं दर्शयन्ताविवो. पश्यते । नया पुनः पीनी ?, निर्यरज्ञानागुरोरकरी, ज्ञानस्यायुरा ज्ञानाद्राः, तेषां उत्कर:-समूहा, निर्यन्-निर्गच्छन् । मानारोसरी याम्यां तो निर्यज्ञानादुरोरकरी । कस्मात् ।, कुन्देन्दुजबलदन्तकान्तिमिषतः । कुन्द-माध्यं पुष्पं, इन्दु- चन्द्रा, योरिपोजला:-शुभ्रा पे दन्ता-रदास्तेषां कान्ति:-प्रभा, तथा मिपं-व्याजर, तस्मात् । एतेन भगवतोनिक्षेत्रत्व- गुफ पात् ॥ १॥ भगरतुतिप्रतिशा [प्रतिज्ञाय स्वस्य रामसिक्यविलसित दर्शयितुं भगवत्स्तुतायसामर्थ्यमाह- परमजलहिनीरं जी मिणिबंजलीहिं, खयसमयसमीरं जो जिणिजा गईए। (परमजलधिनी यो मिनुयादलिमिः, क्षयसमयसमीर यो जयेद्गत्या ।) सयलनाइयलं या लंघप जो पएदि, अजियमह्व सति सो समत्थो धुणेउं ।। २।। -मालिनी' ( सालमसलं पा लायेगः पदे, अजितमथवा शान्ति स समर्थः स्तोतुम् ॥२॥) "मा भयं माम्यम्" इमाण! "मनमयययुनेय मालिनी भोगिरोकः ॥८॥" गशिी परणारे मीपेऽध्याये। अष्टभिस्सतभिश्च नगण-नगण-मगणा-यगण:-यगण: Sss Iss 155 ·- विव-'स समर्थः' स शक्तः । किं कर्तुम् ?, स्तोतुं-उत्कीर्तयितुम् । कम् ?, अजित-द्वितीयतीर्थकरम् । अथवेति ममुचये । शान्ति च-पोडशं जिनम् । यः किम् ?, यो मिनुयात्-एतावदेतदिति प्रमाणं कुर्यात् । किम् ?, चरमजलधि ( नीर-स्वयम्भूरमणसमुद्रजउम् । कैः १, अञ्जलिभिः-प्रसूतिभिः, इतरसरोवरादिजलमप्यञ्जलिभिर्मातुं न शक्यते, किं पुनः समुद्रस्य !, तत्रापि स्वयम्भूरमणसमुद्रस्य ?, परं तदपि यो मिनुयात् । तथा यो जयेत्-पराभवेत् । कम् ?, क्षयममयसमीर-प्रलयकालयातम् । कया?, गत्या-पादचक्रमणेन । अन्योऽपि वातो गत्या जेतुं न शक्यते, क पुनः । क्षयसमयसमीरः ।, परं तमपि यः स्वगत्या पृष्टौ पातयित्वा पुरो याति । तथा [वा-अथवा] यो लङ्घयेत्-आअतिक्रमितुं नमः स्यात् । किम् ?, सकलनभस्तलं-सकाशमण्डलम्, न पुनरेकदेशतः काभ्यां ?, पादाभ्यां] । समुद्रादिकमपि । सहायितुं न शस्यते, आस्तां नमस्तलम् , तत्रापि सकलम् , परं तदपि यो लङ्घयेत् , स समर्थः। 'स्तोतुम्' इति पदं त्रिष्यपि परपन्देषु प्रत्येक योजनीयम् । अयमभिप्रायः-चरमजलधिनीरमानं क्षयसमयसमीरजयनं सकलनभस्तललवनं च पटुरपि न कोऽपि कतुं ममयः, एवं निरुपममहिमासमुद्रयोभंगवतोगुणोत्कीर्तनमपीत्यर्थः ॥ २॥ यदि नाम एवं उक्तयुक्या भगवद्गुणोत्कीर्तने कस्यापि प्रागल्भ्यं नावलोक्यते, तहि किमिति तव तावत्तत्रोद्यमः? फर्य च तत्प्रमाणपदयामारोश्यतीत्याशयाह- तहरि हु यहुमाणुल्लासिभत्तिन्मरेण, गुणकणमवि कित्तेहामि चिंतामणिय । (क्यारि गल यदुमानोलासिभफिभरेण, गुणकणमपि की यिष्यामि चिन्तामणिमिव ।) - ·अलमहय अचिंताणंतसामत्यो सिं, फलिहइ लहु सवं चंछियं णिच्छियं मे॥३॥-मालिनी (अलमयया अचिन्त्यानन्तसामोदनयोः, फलिष्यति लघु सर्व वान्छितं निश्चितं मे ॥ ३॥) विय०-यद्यप्येवमस्ति तथापि (हुरिति निश्चयेन) कीर्तयिष्यामि-सोप्थे । कम् ?, गुणकणमपि-गुणलेशमपि । अर्धादजितशान्योरिति गम्यते । यद्यपि भगवद्गुण एकोऽपि सामस्त्येन वर्णयितुं न शक्यते, तथापि गुणस्य लेशमप्यह उत्कीर्तयिष्यामि । केन ?, बहुमानोलासिभक्तिभरण । वहुमानेन-भान्तरप्रीतिविझेपेणोलासिनी-प्रवर्धमाना चासौ भक्तिः- शिरोनमनाजालिबन्धादिरूपा च, तस्या भरः-प्राग्भारस्तेन । ननु गुणलेशस्तवनेन कि सेत्स्यति ? इत्यत्राह-चिन्तामणि मिव- चिन्तामणिसहर्श, यथा स्वल्पोऽपि चिन्तामणिः स्तुतः सर्व समीहितं पूरयति, तथा भगवद्गुणलेशोऽपीत्यर्थः । अथवा अलं-एत । एतन्मम प्रारब्धं सेत्स्यति न वेति विचारेणेति गम्यते । कुतः ? इत्याह-फलिप्यति-सम्पत्स्यते । किम् ?, यानितं-समीहितम् । कस ?, मे-मम । कीदृशम् !, सर्व-समस्तम् । आतां सवकरणमात्रं, अन्यदमि सेत्स्यतीत्यर्थः कथम् ?, लघु-शीप्रम् । पुनः कथम् ?, निश्चितं-निस्संशयम् । कस्मात् ?, अचिन्त्यानन्तसामर्थ्यतः। अचिन्त्य- चिन्तयितुमदाक्य, अनन्तं-अपर्यवसानं, तच्च तत्सामर्थ्य च-प्रभावश्च, तस्मात् । कयो ?, 'सिं' इत्यनयोरजितशान्त्योः। "वेदं तदेतदो उस्तम्भ्यां से-सिमी" (८-३-८१ है।) इत्यनेन इदमः आमा सह सिमादेश इति ॥३॥ भगवन्माहात्म्यात् समस्तं पामिछतं सेत्स्यत्येवेति समर्पयितुं भगवन्नाममात्रस्यापि प्रभावातिशयं दर्शयन् भगवन्ती प्रति प्रणाममाह-- ·, सयलजयहियाणं नाममित्तेण जाणं, विहडइ लहु दुवाणिहदोघघ(थ)हम् । (सकलजगद्धितयो ममानेण ययो:, विघटते लघु दुष्टानिष्टदोघट्टप(थ)ः ।) नमिरसुरकिरीडुग्घिट्टपापारविंदे, सययमजियसंती ते जिर्णिदेऽभिवंदे ॥४॥ - मालिनी (नग्रसुररिरीटोदृष्टपादारविन्दौ, सततमलितशान्ती तो जिनेन्द्रावमिवन्दे ॥४॥ पिय०-[ मत-निरन्तरं ] अभिवन्दे-सादरेण स्तुवे । को,.ती-जिनेन्द्रो । किनामानौ ?, अजितशान्ती। विविधौ ?, नयसुरकिरीटोदृष्टपादारविन्दौ । नया-नमनशीला थे सुरा थैमानिकादयस्तेषां किरीटानि-मुकुटानि, तैरुद्दष्टे- उत्तेगिते पादारपिन्दे-चरणकमळे ययोस्तौ । तावभिवन्दे, ययोः सकलजगद्धितयो ममात्रेण, गृहीतेनेति शेपः। किं ?, पिपटते-पिद्रवति । का?, दुष्टानिष्टदोघघ(थ)हः । दुष्टानि-दुःखजनकानि च तानि अनिष्टानि च प्रियविप्रयोगादीनि, तान्पेय दोपहा-इम्तिनस्तेषां घ(ध):-समूहः । प्राकृतत्वात् नपुंसकत्वम् । कथम् ?, लघु-शीघ्रं । सर्वत्र प्राकृतत्वात् शिवपनेऽपि पहुचनम् । एवमप्रेतनेष्वपि वृत्तेषु ज्ञेयम् ॥४॥ सम्प्रत्यनयोरेव भगरतोः पदभक्तिप्रभावं दर्शयति- पसरद यरफित्ती पहप देहदित्ती, विलसइ भुचि मित्ती जायए सुप्पवित्ती। (प्रसरति परपीर्तिः वर्धते देहदीप्तिः, विटसवि भुवि मैत्री जायते सुप्रवृत्तिः।) , - ·, फुरद परमतित्ती होइ संसारछित्ती, जिणजयपयभत्ती ही अचिंतोरुसत्ती ॥५॥-मालिनी ( स्फुरति परमतृप्तिः भवति संसारछित्तिः, जिनयुगपदभक्तिहीं अचिन्त्योरशक्तिः ॥ ५॥) विव०-वर्तते । काऽसौ ?, जिनयुगपदभक्तिः । जिनयोः-अजितशान्त्योः, युग-युग्मं, तस्य पदाः-चरणास्तेषु भक्ति-आन्तरा प्रीतिः प्रवर्तितशिरोनमनादिरूपा । कीदृशी ?, अचिन्त्योरुशक्तिः । अचिन्त्या-चिन्तयितुमशक्या उर्वी- गरिछा शक्ति:-सामध्य प्रभावो यस्याः सा तथोक्ता । 'ही' इति शब्द आश्चर्ये । तथा च माघ:-"ही विचित्रो विपाकः" इति । कथं विज्ञायते ? इत्यत्राह-प्रसरति-विस्तारं गच्छति वरकीर्तिः-प्रधानं यशः, जिनपदयुगभक्तित इति गम्यम् । एवमग्रेऽपि । तथा वर्धते देहदीप्ति:-उजृम्भते शरीरकान्तिः । तथा विलसति भुवि मैत्री-विस्फूर्जति क्षिती प्रीतिः । तथा जायते-सम्पद्यते शोभना सफलत्वेन प्रवृत्तिः-व्यापारः सुप्रवृत्तिः । तथा स्फुरति परमतृप्तिः-उल्लसति परमसन्तोषः। भयति संसारछित्ति:-सम्पद्यते भवविच्छेद इति ॥ ५॥ अध देवाशनानां भगवद्विपये नृत्यपूजापतिपादनद्वारेण स्तुतिमाह- ललियपयपयारं भूरिदिवंगहारं, फुडधणरसभावोदारसिंगारसारं । (ललितपदाचारं भूरिदिव्याङ्गदारं, फुटपनरसभायोदारशृङ्गारसारम् ।) अणिमिसरमणी जसणच्छेयभीया, इव पणमणमंदा कासि नहोवहारं ।। ६॥-मालिनी (अनिमिपरमण्यो यदर्शनच्छेदभीताः, इव प्रणमनमन्दा अकापुर्नत्योपहारम् ।। ६ ।) , ·र و سر . , विव० अबागेतनवृत्तस्थं 'धुणह अजियसंती ते' इति तच्छब्दप्रधानं वाक्यं सम्बध्यते । ततश्च तावजितशान्ती स्तुत-वर्णयत । 'जईसणच्छेयभीया इव पणमणमंदा कासि नहोवहार मिति सम्बन्धः । अकार्यु:-विदधुः । का?, अनिमिपरमण्यः । प्राकृतत्वादन विभक्तिलोपः । अनिमिपा:-देवाः, तेपो रमण्या-स्त्रियः । कम् ?, नृत्योपहारम् । नृत्येन- नर्तनेन उपहार:-पूजा, तम् । कीदृश्यः?, प्रणमनमन्दाः। प्रणमने-न्यङ्मस्तककरणे मन्दा:-अलसाः। किल नर्तक्यः प्रायः सम्मुसमवलोकयन्त्य एव नृत्यं कुर्वन्तीति स्वभावः । ततः कविनोत्प्रेक्ष्यते-न स्वभावतो, यदर्शनच्छेदभीता इव । ययोरजितशान्त्योदर्शन-अवलोकनं भवशतेष्वपि दुष्प्रापं, तस्य छेदः-अन्तरायस्ततो भीता इव-चकिता इव, भूयोऽपि दुर्लभं भगवदर्शनं इति तदन्तरायं प्रणामकालभाविनमप्यसहन्त्य इत्यर्थः । कीदृशं नृत्योपहारम् ?, ललितपदप्रचारं । ललिताः-रमणीयाः पदमचाराः-स्वचरणन्यासा यत्र, तम् । पुनः किंविधम् ?, भूरिदिव्याङ्गहारं । भूरयः,-प्रभूता दिव्या:-परमोत्कर्पशालिनो अङ्गहाराः-अङ्गविक्षेपा यत्र, तम् । भूयोऽपि कीहक्, स्फुटनरसभावोदारशृङ्गारसारम् ।। स्फुदः-व्यतः, पना-सान्द्रो योऽसौ रस:-शृङ्गारो भायो-रतिस्ताभ्यां उदारो योऽसौ शृङ्गारो-विभूपाप्रकारस्तेन सारं- प्रधानम् । भावशगाररसाम्यां वन्धुरमित्यर्थः ॥ ६॥ सम्पति भगवतोरंर्णवर्णनापूर्वकं स्तुतिमाह- पुणह अजियसंती ते कयासेससंती, कणयरयपिसंगा छलए जाण मुत्ती। (स्तुत अजितशान्ती ती फवाशेपशान्ती, फनफरजःपिशङ्गा राजते ययोर्मूर्तिः।) ( , ..

·सरभसपरिरंभारंभिनियाणलच्छी-घणधणघुसिणंकुप्पंकपिंगीकय ॥७॥-मालिनी ( सरभसपरिरम्भारम्भिनिर्वाणलक्ष्मी-मनस्तनघुराणाशोत्पपिडीकता इव ।। ७ 11) व्याख्या स्तुत-नुत भो भन्याः1, को कर्मतापन्नौ ?, तौ अजित शान्ती । कीदृशौ ?, कृताशेपशान्ती । कृता-विहिता मशेषा-सम्पूर्णा जगत्रये शान्तिः-शिवं यकाभ्यां तौ । ययोः किं ?, 'छजए' इति राजते "राजेरग्घ-छज्ज-सह-रीर-रेहा" ८-४-१०० है. ] इति 'राज' पातोश्छज्जादेशः । काऽसौ ?, मूर्तिः तनुः । कीदृशी ?, कनकरजःपिशङ्गा । कनकस्य रा-चूर्ण, तद्वत् पिशङ्गा-पीता, भगवतोः सुवर्णवर्णा मूतिरेपः स्वभावः, परं कविनोत्प्रेक्ष्यते-न स्वभावतः, किं तर्हि , सरभसपरिरम्भारम्भिनिर्वाणलक्ष्मीधनस्तनधुसृणाकोत्पङ्कपिङ्गीकृतेय । सरभसं-सौत्सुक्यं यथा भवति, एवं परिरम्भ- आजिदान, तं आरभते-करोतीत्येवंशीला सरभसपरिरम्भारम्भिणी, सा चासौ निर्वाणलक्ष्मीश्च-मुक्तिनायिका च, तस्या पनी-पीनी च तो स्तनी च, तयोर्योऽसौ घुसृणाङ्क:-कुङ्कुमविभूषा, तस्योत्कृष्टः पदो-द्रवः, तेन पिङ्गीकृतेव-पिञ्जरितेव । फिल नायिकाः सकामाः शृङ्गारिण्यो नवयौवने निजस्तनकलशयोः कुङ्कुमेन मण्डनं कुर्वन्ति । ततो यदा गाढानुरागेण भियतमस्सालिङ्गानं कुर्वते तदा तत् स्तनमण्डनेन तस्याङ्गं पिञ्जरितं भवति, भगवतोरपि. मुक्केर्वधूत्वेन निरूपिताया आलिङ्गनं सम्भाव्यैवमुत्प्रेक्ष्यतेति भावः ॥७॥ सम्प्रति प्रमाणसुप्रतिष्ठस्याद्वादोपदेशकत्वद्वारेण भगवतोः स्तुतिमाह- ·यहुविहनयभंगं वत्यु णिचं अणिचं, सदसंदणभिलप्पालप्पमेग अणेगं । (यहुविधनयमङ्गं वस्तु नित्यमनित्यं, सदसदनमिलाप्याभिलाप्यमेकमनेकम् ।) इय कुनयविरुद्धं सुप्पसिद्धं च जेसिं, चयणमवयणिज्ज ते जिणे संभरामि ॥८॥ -मालिनी ( एवं कुनयविरुद्धं सुप्रसिद्धं च ययो-वचनमवचनीयं तो जिनौ संस्मरामि ॥ ८॥) व्याख्या-तो-अजितशान्ती संस्मरामि-ध्यायामि। कीदृशौ ?, जिनौ-रागादिदोपजयिनी, आधाविति यावत् । आप्तिर्हि दोपक्षयमुच्यते, सा विद्यते ययोस्तावाप्तौ । आप्तवं च प्रमाणोपपन्नार्थवादित्वेनानुमीयते इति भगवतोर्वचनविशुद्धिमाह- 'जेसिं' ययोचनं स्याद्वादसन्नद्धमतो द्वादशाशरूपं “अत्थं भासह अरिहा, सुत्तं गुंथति गणहरा निउणं" इति वपनादस्तीति गम्यते । कीदृशम् ?, 'इय'-एवंमकारवस्तुप्रतिपादकम् । तमेव वस्तुप्रकारमाह-वस्तु वर्तते । किं-रूपम् ?, अनन्तधर्मात्मकं वस्तु स्वमतधर्मविशिष्टं नयन्ति-गोचरयन्ति संवेदनमारोपयन्तीति नयाः, वस्त्वेकदेशपरामर्शा इत्यर्थः । तथा पोफम्-"एकदेशविशिष्टोऽयों, नयस्य विषयो मतः" इति [न्यायावतारः शो. १९]। ते अनन्तधर्माध्यासित- गदस्तुतस्तेषां अनन्तता, तथापि सर्वत्र प्रसिद्धत्वात् सह भेदा वर्ण्यन्ते । अन्येषां तेष्वेवान्तर्भावात् । ते चामी-नैगम- माह-व्यवहार-काजुसूत्र-शब्द-सममिरुदै-चम्भूताख्याः सप्त नयाः। तेपांच मध्ये नैगमाद्याश्चत्त्वारोऽप्यर्थनयाः, अर्थमेव प्रापान्येन शब्दोपननमिच्छन्ति । शब्दाद्यास्तु त्रयः शब्दनयाः, शब्दप्राधान्येनार्यमिच्छन्ति । ई मापतेगा, पर्व शान्ति गगधरा निपुणम् । , , ·(१) तन नैगमस्येदं स्वरूपम् , तद्यथा-निगम्यन्ते-विविकं परिच्छिद्यन्ते निगमा-घटादयोऽर्थास्तेषु भवो नैगमः। अथया सामान्य विशेषात्मकस्य यस्तुनो न एकेन प्रकारेण गमः-परिच्छेदो नैकगमः । अयं हि सत्तालक्षणं महासामान्य- मान्तरसामान्यानि च द्रव्यत्वगुणत्वकर्मत्वनीवत्वादीनि तथाऽन्त्यविशेपानसाधारणरूपलक्षणान् अवान्तर विशेषांश्च परमा- पाश्रितपटादीन अलादीन यामिति । अयं च नैगमः सामान्य विशेपात्मकवस्तुसमाश्रयणेऽपि न सम्यग्दृष्टिः, भेदेनैव सामान्यविशेषयोराश्रयणात् , तन्मताधितनैयायिकवैशेपिकवत् ॥ १॥ (२) अधुना सहाकृतं दयते--तत्र सनहाति समस्तविशेषप्रतिक्षेपद्वारेण सामान्यरूपतया सकलं वस्त्विति सङ्ग्रहः । तपाहि-अप्रच्युतानुत्पन्नस्विरकस्वभावमेव सत्तारूपे वस्तु, सत्ताव्यतिरिक्तस्य त्ववस्तुत्वं, खरविषाणस्येवेति । स च सङ्ग्रहः मामान्यविदोपात्मकस्य यस्तुनः सामान्यांशस्यैवाश्रयणान्मिथ्यादृष्टिः, तन्मताश्रितसाङ्ग्यवत् ॥ २ ॥ (३) व्ययहारनयस्य तु स्वरूपमिदं व्यवहियते लौकिकरनेनाभिप्रायेणेति व्यवहारः। अयं तु मन्यते, यथा-लोकग्राहमेव वस्तु, न तु यथा शुप्फतार्किकैः स्वाभिप्रायलक्षणानुगतमुच्यते तथाभूतं, आगोपालाङ्गनादिप्रसिद्धत्वाद्वस्तुस्वरूपस्येति । अयमगुत्पादव्ययध्रौव्यात्मकवस्त्वनभ्युपगमान्मिध्यादृष्टिः, तथाविधरथ्यापुरुषवत् ॥ ३॥ (४) साम्प्रतं मजुसूत्राभिप्रायः कथ्यते-तत्र ऋजु-प्रगुणं अतीतानागतवस्तुपरित्यागेन वर्तमानक्षणवर्तिवस्तुनो रूपं सूनयति-निष्टरितं गमयतीति जुसूत्रः । अस्याभिप्राय:-अतीतस्य विनष्टत्वात् अनागतस्यालब्धलाभत्वात् खरवि- पाणादिभ्योऽपिशिष्यमाणतया नार्थक्रियानिर्वर्तनक्षमत्वम् । अर्थक्रियाक्षम वस्तु, तदभावान्न तयोर्वस्तुत्वमिति ऋजुसूत्रः।

·अयमपि सामान्यविशेपोभयात्मकस्य वस्तुनः सामान्यांशपरित्यागेन विशेषांशस्यैव समाश्रयणात् शौद्धोदनिवन्न सम्यग्- दृष्टिः, कारणभूतद्रव्यानभ्युपगमेन तदाश्रितस्य विशेपस्यैवाभावात् ॥४॥ वदिदमस्वरूपनिरूपणप्रवणानां नयानां मतमुपवर्णितम् । अधुना शब्दद्वारकाणां मतमुपवयेते- (५) इदं साधारणमा त्रयाणामभिप्रायाकूतं, यदुत-शन्द एवार्थः, न ततो भिन्नोऽर्थः । तथाचानुमानम्-यस्मिन् प्रतीयमाने यनियमेन प्रतीयते तत्ततो न भिद्यते, यथा शब्दस्वरूपं शब्दात्, प्रतीयते च शब्दे प्रतीयमाने नियमेनार्थः) तस्मान्न ततो भिन्नः । सम्प्रत्ये के]कमतं कथ्यते तत्र शब्द्यते-आहूयतेऽनेनाभिप्रायेणार्थ इति शब्दः । अयमभिमन्यते) गम्यते-रूदितो यावन्तो ध्वनयः कस्मिंश्चिदर्थे प्रवर्तन्ते, यथेन्द्रशक्रपुरन्दरादयः, अमी(ते)पां एकोऽर्थों वाच्यः इति । अयं चार्यशब्दपर्यायोभयरूपस्य बस्तुनः दशब्दपर्यायस्यैव समाश्रयणान्मिथ्यादृष्टिः ॥५॥ (६) साम्प्रतं समभिरूढ उच्यते-पर्यायाणां नानार्यतया समभिरोहणात् समभिरूढः । नह्ययं घंटादिपर्यायाणामेकार्थ- तामिच्छति । तथाहि-घटनाद् घटः । कुटनात् कुटः । को भातीति कुम्भः । न हि घटनमेव कुटनमिति, शब्दप्रवृत्ति- निमिचस्य न परस्यानुगतिरिति । तद्यमपि मिथ्याष्टिः, पर्यायाभिहितधर्मवद्वस्तुनोऽनाभयणात् ; गृहीतप्रत्येकावयवान्ध- हस्तिज्ञानयत् ॥ ६॥ (७) एवम्भूताभिप्रायस्त्येवं-यदैव शब्दप्रवृत्तिनिमित्तं चेष्टादिकं तस्मिन् घटादौ वस्तुनि भवेत् , तदैवासौ युवतिमस्तका- रुट उदकाद्याहरणक्रियामवृची घटो भवति, न निर्व्यापारः, शब्दव्युत्पत्तिनिमित्तशून्यत्वात् , पटादिवत् । इत्येवम्मकारस्य - - , , ·भूवरप-मर्परप समाश्रयणादेयम्भूतनयो भवति, तदयमप्यनन्तधर्माध्यासितस्य यस्तुनोऽनाश्रयणान्मिथ्यादृष्टिः, रलावल्य: पर्य पमरागादौ शतरतावलीव्यपदेशपुरुपयत् ॥ ७॥ तदेवं सर्वेऽपि नया प्रत्येकं साधारणाः सन्तो मिथ्यादृष्टयोऽन्योन्यं सध्यपेक्षास्तु सम्यक्त्वं भजन्ते, तदुक्तम् (1) ॥ उतच पापिधा-नानाप्रकारा नयभा-अभिमायविशेषविकल्पा यन्न तद् बहुविधनयभङ्ग, सर्वनयविषयधर्मात्मकमित्यर्थः। तया नित्यं द्रन्यात्मकतया, अनित्यं पर्यायात्मकतया। तथा सत्-स्वकीयद्रव्यक्षेत्रकालस्वभावापेक्षया भावात्मकं, असत्-- परद्रव्यक्षेत्रका स्वभावापेक्षया त्वभावात्मकम् । तथा अनभिलाप्यं वचनागोचरधर्मात्मकत्वेनावक्तव्यम्, अभिलाप्यं- वपनगोचरधर्मस्वभायत्येन वक्तव्यम् । तथा एक सामान्यात्मक, अनेक-विशेपात्मक एवं परस्परविरुद्धधर्मात्मकवस्तु- प्रतिपादकमित्यर्थः । एवंविधं च सत् कीदृशं जिनवचनम् ?, कुनयाः-सदात्मकमेव वस्तु इति सायाः, असदात्मकमेवेति माध्यमिकाः, नित्यमेकमेवेति साध्याः, अनित्यमेवानेकमेवेति च बौद्धाः, अभिलाप्यमेवेति वैयाकरणाम अनभि- याप्यमेवेति च योद्धाः, 'प्रतिक्षणं नश्वरमितरव्यावृत्तं च वस्तु, तच न शब्दगोचरः, शब्दस्य स्थिरसामान्यरूपार्थ- विषयत्वात्' इति हि घौद्धराद्धान्तः, अनन्तधर्मात्मके पस्तुनि एकमेव धर्म, सदात्मकमेव यस्त्वित्यादि सावधारणमंभि- माना मिथ्याष्टित्वेन फुत्सिता मतविशेपास्तेषां विरुद्ध-असमञ्जसतया प्रतिभासमान । ननु नित्यमनित्यपरिहारेण प्यासितं; अनित्यमपि नित्यपरिहारेण, भावाभावयोः परस्पराभावात्मकत्वात् , एवं च सदार्दिष्वपि वाच्यम् । तत एका विरुद्धधर्मात्मकत्यप्रतिपादकं भगवद्वचनं कथं मिथ्यादृशामेव विरुद्धतया प्रतिभासत इत्युच्यते ?, "इत्याशक्याह- , -- , ·AIN , - अयमपि सामान्यविशेषोभयात्मकस्य वस्तुनः सामान्यांशपरित्यागेन विशेषांशस्यैव समाश्रयणात् शौद्धोदनिवन्न सम्यग्- दृष्टिः, कारणभूतव्यानभ्युपगमेन तदाधितस्य विशेषस्यैवाभावात् ॥ ४ ॥ तदिदमर्पस्वरूपनिरूपणप्रवणानां नयानां मतमुपवर्णितम् । अधुना शब्दद्वारकाणां मतमुपवर्ण्यते- (५) इदं साधारणमात्र त्रयाणामभिप्रायाकृतं, यदुत-शब्द एवार्थः, न ततो मिन्नोऽधः । तथाचानुमानम्-यस्मिन् प्रतीयमाने यनियमेन प्रतीयते तत्ततो न मिद्यते, यथा शब्दस्वरूपं शब्दात् , प्रतीयते च शब्दे प्रतीयमाने नियमेनार्थी, तस्मान ततो भिन्नः । सम्प्रत्येक] कमतं कथ्यते तत्र शब्द्यते-आहूयतेऽनेनाभिप्रायेणार्थ इति शब्दः । अयमभि(मन्यते) गम्यते-रूढितो यायन्तो धनयः कस्मिंश्चिदर्थे प्रयतस्ते, यथेन्द्रशक्रपुरन्दरादयः, अमी(ते)पां एकोऽर्थों वाच्यः इति । अयं पार्यशब्दपर्यायोभयरूपस्य वस्तुनः शब्दपर्यायस्यैव समाश्रयणानिमथ्याइष्टिः ॥५॥ (६) साम्प्रतं समभिरूद उच्यते-पर्यायाणां नानार्वतया समभिरोहणात् समभिरूढः । नवयं घंटादिपर्यायाणामेकार्थ- तामिछति । तवाहि घटनाइ घटः । कुटनात् कुटः । को भातीति कुम्भः । न हि घटनमेव कुटनमिति, शब्दप्रवृत्ति- निमिचस्य न परस्यानुगतिरिति । तदयमपि मिथ्यादृष्टिः, पर्यायाभिहितधर्मवद्वस्तुनोऽनाश्रयणात् ; गृहीतप्रत्येकावयवान्ध- हतिज्ञानयत् ॥६॥ (७) एवम्भूताभिप्रायस्त्येवं-यदेव शब्दप्रवृचिनिमित्तं चेष्टादिक तस्मिन् घटादी वस्तुनि भवेत् , तदैवासौ युवतिमस्तका- रुट उदकाचाहरणक्रियामवृत्ती पटो भवति, न नियापारः, शब्दव्युत्पत्तिनिमित्तशून्यत्वात् , पटादिवत् । इत्येवम्प्रकारस्य ·. भूताप-अपश्य समाश्रयणादेरम्भूतनयो भपति, तदयमप्यनन्तधर्माध्यासितस्य पस्तुनोऽनाश्रयणान्मिय्यादृष्टिः, रलावल्य- गयो पारागादो कवरतारलीव्यपदेशपुरत् ॥ ७ ॥ वदेपं पऽपि नया प्रत्येकं साधारणाः सन्तो मिथ्याटप्योऽन्योन्यं सन्यपेक्षास्तु सम्यक्त्वं भजन्ते, तदुकम् (8) ॥' व पपिपा-नानाप्रकारा नयभन्ना-अभिप्रायविशेपपिकल्पा यत्र तद् बहुविधनयभङ्ग, सर्वनयविषयधर्मात्मकमित्यर्थः। उपा नित्यं वन्यात्मकतया, अनित्यं पर्यायात्मकतया । तया सत्-स्वकीयद्रव्यक्षेत्रकालस्वभावापेक्षया भावात्मकं, असत्- परम्पक्षेत्रकालस्वभावापेक्षया सभायात्मकम् । तथा अनभिलाप्यं यचनागोचरधर्मात्मकत्येनावकन्यम्, अभिलाप्यं- पनगोपरपर्मस्वभावत्वेन यकन्यम् । तथा एक सामान्यात्मकं, अनेकं-विशेषात्मकं । एवं परस्परविरुद्धधर्मात्मकवस्तु- प्रतिपादपमित्यर्पः। एवंविधं प सत् कीदृशं जिनवचनम् , कुनयाः-सदात्मकमेव वस्तु इति साइयाः, असदात्मकमेवेति माध्यमिफाः, नित्यमेवैकमेति साशयाः, अनित्यमेवानेकमेवेति च चौद्धाः, अमिलाप्यमेवेति वैयाकरणाः, अनभि- दापति प पोसा, 'प्रतिक्षणं नश्वरमितरख्यावृत्तं च वस्तु, तच्च न शब्दगोचरः, शब्दस्य स्थिरसामान्यरूपार्थ- विश्ययात्' इति हि पौनराधान्तः, अनन्तधर्मात्मके वस्तुनि एकमेव धर्म, सदात्मकमेव वस्त्वित्यादि सावधारणमभिं- मन्यमाना मिप्याटिन पुत्सिता मतविदशेपास्तेषां विरुद्धं-असमञ्जसतया प्रतिभासमानं । ननु नित्यमनित्यपरिहारेण ध्यपस्विनी भनित्यमपि नित्यपरिहारेण, भावाभावयोः परस्पराभावात्मकत्वात् , एवं च सदादिष्वपि वाच्यम्। तत पफर पिरधर्मात्मफलप्रतिपादकं भगवचनं कथं मिथ्यादृशामेव विरुद्धतया प्रतिभासत इत्युच्यते १, इत्याशझ्याह-

·'सुप्रसिद्ध च-प्रमाणोपपन्नम् । तथाहि-अयमात्मा आत्मत्वापरिच्युतेनित्यः, देवत्वादिपर्यायविनाशाच्चानित्यः । यदि
पायं सधाऽपि नित्य एव स्यात् ? तर्हि न देवत्वादिपर्यायविनाशः स्यात् । अथ सर्वथाऽप्यनित्य एव स्यात् ? तर्हि देवत्वा-
दिपर्यायस्येवात्मत्वस्यापि विनादादेवत्वपर्यायत्यागेन मनुष्यपर्याये सति आत्मव्यपदेशो न स्यात् । तथाऽयमात्मा स्वद्रव्य-
क्षेमालस्वभावात्मकत्वेन सन् परद्रव्यक्षेत्रकालस्वभावात्मकत्वेनासन् । यदि चाऽयं सर्वथा सन् स्यात् ? [तदा] घटाद्या-
स्मकरवस्यापि माप्त्या बडोऽपि स्यात् , यदि च सर्वथाऽप्यसन स्यात् तदा खद्रव्याद्यात्मकत्वेनापि न भावरूपः प्रतिभासेत ।
तयाऽयमात्माऽऽत्मत्वादिधर्मात्मकतयाऽभिलाप्यः, घटत्वादिधर्मात्मकतया त्वनभिलाप्यः । यदि च सर्वथाऽप्यभिलाप्यः
स्यात् । तदा पटायात्मकोऽप्युच्येत । किच-केचिद्धाः सन्तोप्यनभिधेयाः। तथाहि-
"इसुक्षीरगुडादीनां, माधुर्यस्यान्तरं महत् । तथाऽपि न तदाख्यातुं, सरस्वत्याऽपि पार्यते ॥१॥"
पायानुभवसिद्धा यमराक्या अपि सन्त्यनन्ता धर्मा इति सिद्धम् । तथाच-
"पण्णाणिजा भागा, अणंतभागो उ अणभिलप्पाणं । पण्णवणिजाणं पुण, अणंतभागो सुयनिवद्धो ।। १४१॥"
विशेपावश्यकभाष्यम् ।
इति सिद्धान्ताचोऽतीवोपपन-सम्पन्नम् । तथा यदि सर्वथाऽप्यनमिलाप्योऽयमारमा स्यात् ? तदा आत्मशब्दादहंप्रत्यय-
गोचरर चिद्रूपस्य पदार्यविशेषस्य प्रतीतिर्न स्यात् । किच-"शब्दो नार्थप्रतिपादक" इति ये प्रलपन्ति ते "अहं मौनी"ति
शानीपा भाषा, भनन्नमागत (एच) अनभिलाप्यानाम् । प्रज्ञापनीयाना पुनरनन्तभागः श्रुखनिय ॥१॥

·प्रतिपादकरत् स्वव्याघातकप्रतिज्ञामतिपादनपरा न सहृदां वार्त्तनीयाः। तथाऽयमात्मा सामान्यरूपेण द्रव्यत्वादिना एका, व्यक्षेत्रफारस्वभागादिना सर्वतरच्यावृत्तेन रूपेणानेकः । यदि चैकरूप एव सर्वथा स्यात् । तदैकः सुखी अन्यो दुःखी एक स्वपिति मन्यो जागर्ति इत्यादिभेदो न प्रतिभासेत । अथ नानारूप एव सर्वधा स्यात् । तदाऽयमा(माऽयमा)त्मेत्येक- रूपोआभासो न स्यात् । तदनयैव गत्या सर्वेऽपि पदार्था व्याख्येयाः। तदुक्तम्- "आदीपमाव्योमसमस्वभानं, स्याद्वादमुद्राऽनतिभेदिवस्तु । तन्नित्यमेवैकमनित्यमन्य-दिति त्वदाजाद्विपता मलापा५" [अन्ययोगव्यवच्छेदढानिशिका] एवं च प्रतिभासमुद्गरप्रतिहतं स्याद्वादे विरोधोद्भावनं नोत्यातुमपि शक्नोतीत्यर्थः । अतएव 'अवयणिज' अवचनीय, पिरोधाभावादशक्यदोपोभायनमित्यर्थः ॥ ८॥ इदानी भगवतोनिप्रभावाविर्भावद्वारेण स्तुतिमाह- पसरइ तिथलोए ताव मोहंधयारं, भमइ जयमसन्नं ताव मिच्छत्तछन्नं । (प्रसरति त्रैलोक्ये तावन्मोहान्धकारं, भ्रमति जगदसंज्ञं तावन्मिध्यात्वच्छन्नम् ।) फुरइ फुडफलंताणतणाणंसुपूरो, पयडमजियसंतीझाणसूरो न जाव ॥ ९ ॥ -मालिनी (रपुरति स्फुट फलदनन्तज्ञानांशुपूरः, प्रकटमजितशान्तिध्यानसूरो न यावत् ॥ ९॥) + ·. ( च्यारया-प्रसरति-व्याप्तिं करोति । किं तत् ?, मोहान्यकार: मोहा-पुत्रमित्रकलवादिषु स्नेहरूपमोहनीयकमें निवास पपायकार मोहान्धकारम् । की, त्रैलोक्ये-जगन्नये, कथा, तावत् । तथा भ्रमति-विपरीतं प्रवर्तते । किं तत्?, जगत्- । मुवनम् । पीटर!, असंज्ञ-धर्माधर्मादिविशिष्टविज्ञानविकलम् । कीदृशं सत् १, मिथ्यात्वच्छन्नं, मिथ्यात्वेन-सम्यक्त्वा- भाषेन छसम्-आच्छादितम् । कथं ? तावत् । यारत् किं , यावन्न स्फुरति-यावनोदेति। कोऽसौ १, अजितशान्तिध्यानसूरः, अजिनशान्त्योान-शुलच्यानरूपं, तदेव सूरः-आदित्यः । कथं ?, प्रकट-कर्मरजःपटलानावृतम् । कीदृशः१, स्फुटफल- ( दनन्तानन्तज्ञानांशपूरः, अनन्त च तत् ज्ञानं-केयलाई च, तदेवांशुपूर:-किरणसमूहः। स्फुटं-(प्रगट) व्यक्तं, फलनुल्लसन् अनन्तमानमेांशपूरों यस्य स तथोक्तः । यथा-यावदेवादित्यो नोदेति तावदेवान्धकारं जगति प्रसरति; तावदेव च निद्रा- विश्वचैतन्यं जगत् मयति । तस्मिंस्तूदिते नान्धकार नापि निद्रयाऽचैतन्यम् , एवं तावदेव जगति मोहः प्रसरति तावदेव । न जगत मिप्यारन निद्रारूपेण चैतन्यविकलं भवति; यावद् भगवतो शुक्लध्यानं अनन्तज्ञानोत्पादक नोदयमासादयति, यदा तु भगाठी ध्यानात् त्रैलोक्यप्रकाशक केवलज्ञानमुत्पद्यते तदा भगवतोर्देशनया मोहो मिथ्यात्वं च समूल- १ मुन्मूल्यते इति भावः ॥९॥ सम्पति भगरचोर्णनामाहात्म्यमाह- अरिकरिहरितिपहुपहंबुचोराहिवाही-समरडमरमारीरुदखुद्दोयसग्गा। (अरिफरिहरिटप्लोमायुपौराधिन्याधि-समरडमरमारिरीतक्षुद्रोपसर्गा) - ·. पलयमजियसंतीकित्तणे झत्ति जंती, निविडतरतमोहा भक्खरालंखियच ॥१०॥-मालिनी (प्रलयं अजिवशान्तिकीर्तने झगिति यान्ति, निविडवरतमोघा भास्करीललिता इव ॥ १०॥) व्याख्या-श्रीमजितशान्तिवर्णने सति झगिति-शीनं यान्ति-गच्छन्ति । कम् , प्रलय-क्षयम् । के?, अरिकरिहरितृप्णो- प्णाम्युचौराधिव्याधिसमरडमरमारिरौद्रक्षुद्रोपसर्गाः । अरयः-शत्रवः, करिणो-हस्तिनः, हरयः-सिंहाः, तृष्णा-पिपासा, उष्ण-आतपः, अम्बु-जलं, चौरा:-तस्कराः, आधयो-मनोजनितपीडाविशेषाः, व्याधयो-ज्वरभगन्दरादयः,समरः-सङ्ग्रामा, उमरो-राजकृतोपद्रवः, मारिः-कुपितभूतपिशाचादिकृतप्राणिक्षयः, रौद्रक्षुद्रोपसर्गाः-भयानकराशयव्यन्तरादिविहितोप- याः। एतेषामितरेतरद्वन्द्वसमासः । अनोपमानमाह-क इव प्रलयं यान्ति ?, निविडतरमओषा इव-अतिगादान्धकार- मकरा इव । अत्रोपमानपचन इव शब्दो विशेषणपदाने न्यस्तोऽप्यन विशेष्यपदपुरो योज्यते । कीदृशाः, भक्खराखें- सियाति।भास्करण-आदित्येन आलुवित्ताः-स्पृष्टाः। "स्पृशा-फास-फंस-फरिस-छिव-छिलाहा-SSलंखा-लिहा" [[८-४-१८२ है ] इत्यनेन स्पृशेरालवादेश इति ॥ १०॥ अथ भगवतो रूपस्यध्यानद्वारेण स्तुतिमाह- निचियरियदारुदित्तझाणग्गिजाला-परिगयमिक.गोरं चिंतियं जाण रूवं । '(निचितदुरितदारूदीमध्यानामिण्याला-परिगतमिव गौर चिन्तितं ययोः रूपम् ।)

·, जलियजलणजालालिंगियाणं च शाणं, जणयह बहु संति संतिनाहाजियाण ॥१२॥-मालिनी (ज्वलितज्वलनग्मालालिङ्गितानां च ध्यानं, जनयति लघु शान्ति शान्तिनाथाजितयोः ।। १२ ।) व्याख्या-शान्तिनाथाजितयोर्ध्यान-संस्मरणं कर्तृ [ चिन्तिम्, लघु--शीघ्रम्] 1 जनयति करोति । काम् ? शान्ति- शिवम् । केपाम् 1, अर्धाद् ध्यानकरीणाम् । कीदृशानाम् !, अटविनिपतितानाम् । अटव्यां-अरण्ये; सार्थविच्छुट्टनादि- कारणेन निपतितानां-संस्थितानाम् । तथा पार्थिवोत्रासितानाम् । पार्थिवैः स्वदेशपरदेशोद्भवैर्नृपतिभिरुनासितानां-ता(भा)- पितानान् । तथा जलधिलहरिहियमाणानां, यानभङ्गादिनाऽन्तःपाते सति समुद्रवीचीभिरितस्ततः प्रेर्यमाणानाम् । तथा गुधिस्थितानां, गुप्तौ-कारागारे स्थिताना-प्रक्षिधानाम् । तथा ज्वलितज्वलनज्वालालिङ्गिताना, ज्वलितो-दीप्यमानश्चासौ ज्यटनो-दावानलादिलक्षणश्च, तस्य ज्वालाः-शिखास्ताभिः आलिहिता-च्याशास्तेपाम् । अत्र प्रथम शान्तिनाथनामोच्चारणं ततोऽनिवस्यानुप्रासकारणात् छन्दोभङ्गभयाद् वा ॥ १२॥ अथ साम्राज्यपरित्यागपूर्वकं चारित्रागीकारं भगयतोवर्णयन प्रार्थनामाह- हरिकरिपरिकिन्नं पफपाइकपुन्नं, सयलपुहविरनं छडि आणसज्ज । (हरिकरिपरिकीण पक्षपादाविपूर्ण, सफलपृथिवीराज्यं छर्दित्वा आशासनम् ।) तणमिव पडलग्गं जे जिणा मुत्तिमार्ग, चरणमणुपयना हुतु ते मे पसन्ना ॥१३॥-मालिनी (एणमिव पटलमं यो जिनो मुक्तिमार्ग, चरणमनुप्रपन्नौ भवतस्त्रो मे प्रसन्नौ ॥ १३॥)

·. कणयनिहसरेहाफतिचोरं करिजा, चिरचिरमिह लच्छि गाढसंबंभियच ॥ ११॥-मालिनी ( कनफनिकपरेराकान्तिचौरं कुर्यात् , चिरस्थिरमिह लक्ष्मी गाढसंस्तम्भितामिव ॥ ११॥) न्याल्या-ययोः श्रीअजितशान्त्योः रूपं कर्तचिन्तितं-ध्यातं सत् [इह जगति ] कुर्यात् । काम् ?, लक्ष्मीम् । कीट- शीम् !, पिरपिरा चिरं-चिरकालं स्थिरां-निश्चलाम् । कामिव !, गाढसंस्तम्भितामिव । गाढं-अत्यर्थ संस्तम्भिता-सम्यम् नियन्त्रिता, तामिय । यथा गादं नाराचादिना पाश्चालिका चिरं स्थिरा भवति, एवं यदुपध्यानालक्ष्मीरित्यर्थः। कीदृशं रूपम्, गौरं-अवदातम् । कियन्मानेन गौरमित्याह-कनकनिकपरेखाकान्तिचौरं । कनकस्य-स्वर्णस्य निकपः-कपपदृस्तत्र रेगा कनकनिकपरेसा, तस्याः कान्तिद्युतिस्तां चोरयति-अनुकरोति यत् तत्तथा । अत्र गौरत्वे उत्प्रेक्षामाह-निचितदुरित- दारुहीसध्यानानिग्वालापरिगतमिय । दुरितानि-दुष्कृतानि, तान्येव दारूणि-इन्धनानि दुरितदारूणि, ध्यानमेवाग्निः- पहिर्यानानिस, निचितानि-अनेकभयदातेपु सञ्चितानि-उपार्जितानि यानि दुरितदारूणि, तैरुदीक्षा-उज्यालितो योऽसौ प्यानानिखस माला-कीटा, तया परिगत-व्याप्तम् । 'इव' शब्दोऽत्रोत्प्रेक्षावचनः॥११॥ अप पुनर्भगमनलस्पर ध्यानस्य फलविशेपद्वारेण स्तुतिमाह- अदविनियडियाण पत्थियुत्तासियाणं, जलहिलहरिहीरंताण गुत्तिट्ठियाणं । (असीनिपतिनाना पार्थियोत्रासिताना, जलधिलहरिहियमाणानां गुप्तिस्थितानाम् ।) . - ·: जलियजलणजालालिंगियाणं च झाणं, जणयइ लहु संति संतिनाहाजियाणं ॥१२॥- मालिनी (मलिवग्यलनमालालिद्विानां च ध्यानं, जनयति लघु शान्ति शान्तिनाथाजितयोः ।। १२ ।।) च्याख्या-शान्तिनायाजितयोर्ध्यान-संस्मरणं कर्त चिन्तिम्, लघु-शीमम् ] । जनयति-करोति । काम् ? शान्ति- शिवम् । केषाम् 1, अर्धा ध्यानकर्तृणाम् । कीदृशानाम् ?, अटविनिपतितानाम् । अटव्यां-अरण्ये; सार्थविच्छुट्टनादि- फारणेन निपतितानां सस्थितानाम् । तथा पार्थिवोत्रासितानाम् । पार्थिवैः स्वदेशपरदेशोदवपतिभिरुनासितानां-ता(भा)- पितानान् । तथा जलधिलहरिहियमाणानां, यानभङ्गादिनाऽन्तःपाते सति समुद्रवीचीभिरितस्तत: प्रेर्यमाणानाम् । तथा गुसिस्थिताना, गुप्ती कारागारे स्थिताना-प्रक्षिप्तानाम् । तथा ज्वलितज्वलनज्वालालिहितानां, ज्वलितो-दीप्यमानश्चासौ ज्यटनो-दायानटादिलक्षणश्च, तस्स ज्यालाः-शिसाताभिः आलिङ्गिता-व्याठरस्तेषाम् । अन्न प्रथमं शान्तिनाथनामोच्चारण ततोऽजितस्यानुप्रासकारणात् छन्दोभगभयाद् वा ॥ १२॥ अब साम्राज्यपरित्यागपूर्वकं चारित्राङ्गीकार भगवतोर्वर्णयन प्रार्थनामाह- हरिकरिपरि किन्नं पफपाइफपुन्नं, सयलपुह विरजं छड्डि आणसज्ज । (हरिकरिपरिकीर्ण पफपादातिपूर्ण, सफलपृथिवीराज्यं छर्दित्वा आज्ञासजम् ।) तणमिच पडलग्गं जे जिणा मुत्तिमनगं, चरणमणुपवना हुंतु ते मे पसन्नर ॥१३॥-मालिनी (पृणमिव पटलमं यो जिनो मुक्तिमार्ग, चरणमनुप्रपन्नौ भवतस्तो मे प्रसन्नौ ॥ १३ ॥)

·. , -- व्याख्या-तो-अजितशान्ती भवतां स्याताम् । कीदृशौं भवताम् १, [इति] विशेषणे तात्पर्यम् । प्रसन्नी-प्रसादपरौ। कस्य ?, मे-मम वी प्रसादपरी भवताम् । यो जिनी किविशिष्टी,?, अनुप्रपन्नी-अंङ्गीकृतवन्तौ । किम् 'चरणं-चारित्रम्। कीहक् ?, मुक्तिमार्ग । मुक्ती-मुक्तिपत्तने मार्ग इच-पन्था इक, 'मुक्तिमार्ग, चरणमेव हि मुक्तिगमने मार्गः, यदुच्यते- "सम्पग्दर्शन-ज्ञान-चारित्राणि मोक्षमार्ग:"[त०-१-१] किं कृत्वा । छर्दित्वा परित्यज्य । किम् ?, सकलपृथ्वी- राज्यम् । कीदृशम् , हरिकरिपरिकीर्णम् । हरयः-केवाणवाहीकादिदेशोनवा जात्यास्तुरङ्गमा, करिणो-भद्रजातीयसवाङ्ग- भूपतिष्ठितमतजास्तैः परि-समन्तात् कीर्ण-व्याप्तम् । तथा पुनः किंविशिष्टम् ?, पकपादातिपूर्ण । पक्का:-रिपुनिग्रहसमर्थाः पदावयः-पचयस्तैः पूर्ण-युक्तम् । कदाचिद्राज्यमपि पराभवपात्रं विडम्बना(कारक)पात्रं ब्रह्मदर्तचक्रिण इव भवति, तदा परित्यागोचितं भवतीत्याशयाह-आज्ञायां-आदेशे सज्ज-मगुणं च तत्, सकलसामन्तैः सुरेन्द्ररपियोजित्तकरकमल: शामन शिरसि धार्यते इति भावः । किमिव त्यकं राज्यं ?, तृणमिव किंविधम् ?, पटलग्नम् । यथा-पटल -खांश्चला- पटम्बितृणमाच्छोट्य त्यग्यते तथा तादामपि राज्यं छदितमिति भावः ।। १३ ॥ मम्प्रति रमणीया(मर)रमणीचन्दनीयत्वप्रतिपादनद्वारेण स्तुतिमाह- छणससिवयणाहिं फुल्लनीलुप्पलाहिं, थणभरनमिरीहिं मुहिगिज्झोदरीहि । । (क्षणशशिवदनाभिः फुटनेगोत्पलाभिः, स्खनभरनम्राभिर्मुष्टिप्राह्योदरीमिः।)

·. ललियभुपलयाहिं पीणसोणित्यलीहि, सय सुररमणीहिं दिया जेसि पाया ॥१४॥-मालिनी (ललितगुजलवाभिः पीनभोणिस्थलीभिः, सदा सुररमणीभिः वन्दिताः ययोः पादाः ॥ १४ ॥) व्याख्या-"तु ते मे पसना" इति पूर्ववृत्तस्यं तच्छन्दवाक्यं अत्रापि सम्बध्यते । ययोः श्रीअजितशान्त्योः पादा:-क्रमाः पन्दिताः-प्रणताः। फाभिः, मुररमणीभिः। सुरा-भयनपतिव्यन्तरज्योतिप्करैमानिकारतेपां रमण्या-कामिन्यस्ताभिः । कपम् ?, सदा। फीशीभिः ।, क्षणशशिवदनाभिः । क्षणः-पूर्णिमारूपं पर्व, तस्य शशी-चन्द्रः, तद्वत् वदनं-मुखं यासां तागायोगास्ताभिः । तथा फुटनेनोत्पलाभिः । नेवाण्येवोत्पलानि-इन्दीवराणि नेत्रोत्पलानि, फुल्लानि-निर्निमेपत्वेन सदा विकम्यराणि नेनोपलानि-लोचनकमलानि यास तास्तथोक्तास्ताभिः। तथा स्तनभरनम्राभिः । स्तनयोः-कुचयोर्भरः- माग्भारो गुरुत्वं, तेन नया-नतान्या, ताभिः। 'नमिरीहिंति "शीलाद्यर्थस्येर" [८-२-१४५ है। अनेन शीलाद्यर्थस्य घर(१)मत्ययस्य इरादेशः तथा मुष्टिमायोदरीभिः।मुष्टिना माह्यमुदरं यासा तास्तथोकास्ताभिः। लक्षणयुक्ता हि स्त्रियः कृशो दरा एप भरन्ति । तथा उलितभुजलताभिः । ललिते-मनोहरे भुजलते-वाहुलते, बाहुवल्यौ यासां तास्तथोक्तास्ताभिः । तथा पीनश्रोणिस्थलीभिः पीना-उपचिता श्रोणिस्थली-कटितटी यासांतास्तथोक्तास्ताभिःलता-स्थलीशब्दोशोभावचनौ॥१४॥ माम्प्रतं परमपुरुषार्पहेतुसंयमानुछानविनभूतरोगापहारं भगवतः सकाशात् प्रार्थयति- अरिसफिडिभकुटरगंठिकासाइसार-क्खयजरवणलूआसाससोसोदराणि । (अफिटिभफुधप्रन्धिकासातिसार-क्षयवरप्रणलूतावासशोपोदराणि ।)

·, - . . नहमुहदसणच्छीकुच्छिकन्नाइरोगे, मह जिणजुयपाया सप्पसाया हरंतु ॥ १५ ॥ - मालिनी (नसमुरादशनाझिकुक्षिकर्णादिरोगान, मम जिनयुगपादाः सप्रसादाः हरन्तु ॥ १५॥) व्याख्या-जिनयुगपादाः । जिनयो:-अजितशान्त्योर्युग-युग्मं, तस्य पादा:-क्रमाः। किंविशिष्टाः ?, सप्रसादाः-प्रसत्ति- युगाः, मे-मम हरन्तु-अपनयन्तु । कानि !, अर्श:-किदिभ-कुष्ट-ग्रन्थि-कासा-तिसार-ज्वर-त्रण-लूता-श्वास-शोपो-दराणि । मासि-गुदादुराः, किटिभो-जहाचरणसन्धिभावी रोगविशेपः; कुष्ठं-त्वग्विकारविशेपः, ग्रन्धिर्वातरकोद्भवो मांसोपचयः, कामातिसारी प्रसिद्धी, क्षयो-धात्वपचयः, ज्वरः-तापः, नणः-गण्डः अष्टाविंशतिभेदभिन्नः, लूता-द्वात्रिंशद्भेदभिन्ना दुष्ट- स्फोटिकाः, यासः-श्यासातिरेकः, शोषः-कण्ठोष्ठताल्वादिशोपः, उदरं-उदररोगः, जलोदरकठोदरादिः । अत्रेतरेतरद्वन्द्व- समामः । वधा नस-मुस-दशना-क्षि-कुक्षि-कर्णादिरोगान् । नखाः-पुनर्भवः, मुख-वदनं, दशना-दन्ताः, अक्षि-चक्षुः, कुक्षिः-जठरं, कर्णी-श्रुती । नखाश्च मुखं च दशनाश्च अक्षि च कुक्षिश्च कर्णौ च नखमुखदशनाक्षिकुक्षिकर्णा इति समाहार- बन्दः । तत् आदिउँपां कण्ठादीनां ते कर्णादयस्तेषां रोगा-आमयास्तान् ॥ १५॥ इदं सर्वश्रेयस्करं सर्वविमहरं स्तवनं प्रति भन्यान् प्रवर्तयितुमाह- इय गुरुदुहतासे परिपए चाउमासे, जिणवरदुगधुत्तं वच्छरे वा पवित्तं । (इति गुम्दुःपनासे पाक्षिके चातुर्मासे, जिनवरयुगस्तोत्रं वत्सरे वा पवित्रम् ।) - .

·- पढह सुणह सज्झाएह झापह चित्ते, कुणह मुणह विग्घं जेण घाएह सिग्धं ॥१६॥ मालिनी (पठत शणुत स्वाध्यायत ध्यायत चित्ते, फुरुत जानीत विप्नं येन घातयत शीघ्रम् ॥ १६॥) व्याख्या-भो भव्याः! यूयं इति-उफप्रकारेणेदं जिनवरद्विकस्तोत्रं । जिनवरयोः-अजितशान्त्योकिं-युग्मं, तस्य नोट-सपनम् । फीशम् ।, पवित्रं-प्रधानम् । किम् ?, पठत-अधीध्वं पट्टिकादो लिखित्वा, तथा शृणुत-आकर्णयत सूत्रतोऽतय कथ्यमानं, स्वाध्यायत-गुणयत विकथात्यागेन, ध्यायत-मरत पदपदार्थादिचिन्तनेन, चित्ते-मनसि कुरुत-विधात मारौद्रपरिहारेण, कदाचिदपि चित्तान्मा मुश्थतेत्यर्थः । 'मुणहे ति "ज्ञो जाणमुणी" [८-४-७ है०] इत्यनेन शाधातोर्मुणादेशः, तेन सूत्रार्यतो जानीतेत्यर्थः । पठनादेः प्रस्तावविशेपमाह-पक्षे भवं पाक्षिक पर्व, तस्मिन् । तया पतुएं मासेषु भयं चातुर्मासं पर्व, तस्मिन्, तथा वत्सरे-पर्युपणापर्वणि । वा शब्दः समुच्चये। कीदृशे पाक्षिके चातुर्मासे संवत्सरे या पर्वणि ?, गुरुदुःखत्रासे । गुरुदुःखानि-भवान्तरोपचितदुष्कर्मप्रभवाण्यसातानि, तानि त्रासयति-भापयते, परमनिर्जराहेतुपेन नाशयतीति भावः, गुरुदुःखनासं, तस्मिन् । एतत्पठनादौ हेतुमाह-येन-स्तोत्रपठनादिना कारणेन पातयत-विनाशयत । किं तत् कर्मतापन्नम् ?, विनं-धर्मान्तरायम् । कथम् ?, शीघ्रं-झटिति, पठनानन्तरमेवेत्यर्थः ॥१६॥ अध स्तोत्रं समर्पयन स्तोवन प्रति भगवन्ती श्रेयस्करणविघ्नापहारी प्रार्थयति- श्य विजयाजियसत्तुपुत्त ! सिरिअजियजिणेसर !, तह अइराविससेणतणय ! पंचमचक्कीसर।। (इति विजयाजिवशनुपुत्र ! श्रीमजितजिनेश्वर!, वथा अचिराविश्वसेनवनय ! पञ्चमचक्रीश्वर !) , " , ।

·. तित्यंकर! सोलसम संतिजिण! वल्लह! संतह, कुरु मंगलमवंहरसु दुरियमखिलं पि थुणंतह ॥१७॥-द्विपदी (तीयार ! पोग्राम शान्तिजिन! वहम ! सवां, कुरु मङ्गलमपहरख दुरितमसिलमपि स्तुवताम् ॥ १७॥) व्याख्या-हे श्रीमजितजिनेश्वर ! विजयाजितात्रुपुत्र! तथा शान्तिजिन! अचिराविश्वसेनतनय ! पञ्चमचक्रीवर !, तीधर पोडश[म], वाहभ!-अभीष्ट! केपाम् ?, सता-साधूनाम् । एतानि सर्वाणि सम्बोधनपदानि । एवंविधस्त्वं भगवन् । कुल-विधेहि । किम् ?, मगलं-श्रेयः । तथा-अपहरस-अपनय । किं तत् ?, दुरितं-दुष्कृतम् । किंविशिष्टम् ?, अखिल- मपि-नमन्नमपि । फेसाम् ?, स्तुपता-स्तवनं पठताम् । कथम् ?, इति-पूर्वोत्तप्रकारेण । अत्र 'जिनवल्लभे'ति अनेन दिना भान्तरेण स्वनाम सूचितं वर्तते । पुरा हि श्रीजितानुमहाराजविजयादेव्यो सारिद्यूतेन क्रीडतः। देवी च सर्वदा दारयति । यदा च भगवान् श्रीमजितस्वामी मूर्ती विजय इव वैशाख शुक्लत्रयोदश्यां निशीथसमये श्रीविजयविमानत: धीविनयादेव्याः कुशावगतरत् ततः प्रभृत्येव विजयादेवी कदापि न हारयति स्म । ततो मातापितृभ्यां प्रभोरजितेति नाम कृतम् । तथा श्रीविश्वसेनमहाराजमण्डले सम्यक्प्रयुक्तविधिमण्डल इव योगिमण्डलैः विफलितमहामान्त्रिकतान्त्रिकाद्यु- 1 मुश्विामिनाशिमा "संयुय" (मंगुत) इति । २"मम" इति प पाठान्तरम् । ३ कृतेऽप्यायासे नामाशिष लक्षणं कुनाप्येवस्या द्विपद्याः, tr निरिनिहितोऽयं नामनिर्देश मिर-गृतस्यास्स सादृश्यमन्त्रि 'जय तिहुअणे त्यादिस्वरवृत्तेन, यद्यपि तस्य 'रोलावृत्त मिल्युलि- NATIनिगगिना रामपंपीनानाधानिगा 'जय तिहुअप' माय गौर्मिरानुवादे, परं न सनग्घटीति बलक्षणं तत्र, "एकादशमधिविरति" raviप तिगुमन'मोवापि च घामपिपिरतिष्यादिति ।

·पार्य पितमालजनताकायं कृतान्तप्रायमशियं महारक्ष इवोत्थितमभूत् । तच भाद्रपदकृष्णसप्तमीनिशीथसमये श्रीसर्वार्थ- मिरिमदारिमानतोऽतिविष्यजनतोपकारायेव श्रीविश्वसेनराजमणयिन्याः श्रीअचिरादेव्याः कुक्षिशुक्किपुटमचिन्त्यधाग्नि भगाल्पपतीर्णमापि तथा प्रपलायितं यथाऽनुद्भूतमियासीत् । ततोऽस्य प्रभावात् सर्वत्र शान्तिरभूदिति मातृपितृभ्यां भगतः शान्तीत्यभिधा चके । अतो यद्यपि भगवन्तः सर्वेऽपि विजयहेतवः श्रेयोहेतवश्च तथापि विशेषतो विजयः शान्तिधतान्यामेर पके, इत्येतयोरेव योगपद्येन पाक्षिकादिपर्वणि स्तोत्रमभिधीयते । नचैतदनागमिकम् , यतः श्रीमहा- चौरमिष्यत्रीनन्दिपेणमहपिणाऽपि विशेषतः पाक्षिकादिपर्वणि पाट्यं श्रीअजितशान्त्योः स्तवनं कृतमस्ति, इति तदनु- ममनुरतमानः श्रीजिनयहमरिरपि तथैव चकार । अत्र प्रथमं वृत्तं शार्दूलच्छन्दसा, ततो वृत्तपञ्चदशकं मालिनी- उन्दमा, अन्तिमं गृतं द्विपदीछन्दसा विरचितमस्तीति भावः ।। इति श्रीधर्मतिलकमुनिविरचिता श्रीउल्लासिकमस्तोत्रवृत्तिः समाप्सा ।। [वृत्तिकृत्प्रशस्तिः] गवतापरजोनसत्वशमिका सच्छायतादायिका, धूताचारुचरित्रमुख्यकगुणैः प्राप्ता च काश्चिच्छ्यिम् । पेषां पीर्तिपदीजगप्रयजनः सम्प्राप्य नके दिवं, व्यापार्येत भजेत नो मलिनतां शीर्येत वा न कचित् ॥१॥ सायी परिणाम मिनिमशिष्य इत्यपि, यथा-"श्रीनेमिययनाद्यात्रा-SSगतः सर्परुजापहम् । नन्दिपेणगणेशोऽना-जितशान्ति- गरे पधार ॥१॥" ही पिरिपतीकमान्तर्गते मनुअपारपे, एवमेव शत्रुभयमहाकल्पेऽपि ।

·तेपां युगप्रवरसूरिजिनेश्वराणां, शिष्यः स धर्मतिलको मुनिरादधाति । व्याख्यामिमामजितशान्तिजिनस्तवस्य, स्वार्थ परोपकृतये च कुताभिसन्धिः ॥२॥-युग्मम् । विचक्षणैर्मन्यसुवर्णमुद्रिका, विचित्रविच्छित्तिभृवृ)ता विनिर्मिता । यदीयनेत्रोत्तमरत्नयोगतः, श्रियं लभन्ते क्षितिमण्डले पराम् ॥ ३ ॥ तैः श्रीलक्ष्मीतिलको-पाध्यायैः परोपकृतिदक्षः। विद्वद्भिवृत्तिरिय, समशोधितरां प्रयत्नेन ॥ ४॥ युग्मम् । नेयनकरशिखीन्दु(१३२२), विक्रमवर्षे तपस्यसितपट्याम् । गृत्तिः समर्थिताऽस्या, मानं च सविंशतित्रिशती ॥५॥ संवत् १५८७ वर्षे। ग्रंथायं ॥ ३२० ॥ मंवत् १३२२ वर्षे फाल्गुनसुदि ६ कृता वृत्तिरियं वाचनाचार्यश्रीधर्मतिलकगणिभिः । समाप्तमिति । शुभं भवतु । C "पला पायनिकः" इत्यमरः। २ विक्रमपुरस्य धीमशिनपाचन्द्रसूरिसरकचिरकोपस्थायाः प्रतिकृतेः मान्तवार्ययं पुष्पिकालेसः ।

·श्रेष्ठि देवचन्द लालभाई-जैन-पुस्तकोद्धार-अन्या- शर्षपुरीयौत्सवामपरित्यागपुरस्मरं नपानतिविधायकश्रीमदभयदेवसूरेरुपसम्पन्नोपसम्पच्छिष्य- फविचकशकश्रीमनिनवल्लभसूरिपुरन्दरगुम्फितम् धर्मशिक्षाप्रकरणम् । मा भेफिनताकोऽहमभयं नष्टाभिमानंध, विज्ञं वैद्धितशोणिमक्रमनख चण्यं सतामिष्टदम् । विधायिभु जिनेन्द्रमसफ़ल्टन्ध्याऽस्य पादी"भये, वेद्यं ज्ञानवता विमर्शविशदं धयं पदं प्रस्तुवे ॥१॥ चक्रम् ॥ भो भो भन्या भवान्धी निरवधिविधुरे यम्भ्रमनिर्भयदि-दृष्टान्तैश्चोछकाचैर्दशभिरसुलभं प्रापि कृच्छान्नरत्वम् । सपेक्षेत्रादिसामन्यपि समधिगता दुर्लभैयेति सम्यर, मखा माहाकुलीनाः कुरुत कुशलतां धर्मकर्म स्वजनम् ॥२॥ x Arसिंगमेरिवेक्षरे 'जिनपराभगणिपयनमिद मिति वारपेन धयन्धे स्वाभिधानं प्रन्यकयां । * जिनेन्द्रस्य । चरणम् । । संसारे । पपि सनम्।

·, सना-भक्तिश्चैत्येषु सक्तिस्तपसि गुणिजने रैतिरर्थे विरक्तिः, प्रीतिस्तंचे प्रतीतिः शुभमुरुषु भवाद्मीतिरुद्धामनीतिः । शान्तिान्तिः स्वशान्ति सुखंहतिरवलांवान्तिरभ्रान्तिप्तेि, ज्ञीसौं दित्सा विधित्सा श्रुत-धन-विनयेष्वनुधीः पुस्तके च ॥३॥ [१]-व्यपोहति विपद्भर हरति रोगमस्यत्यघं, करोति रतिमेधय-त्यतुलकीति त] श्रीगुणान् । तनोति मुरसम्पदं वितरति क्रमान्मुक्तता, जिनेन्द्रबहुमानतः फलति 'चैत्यभक्तिर्न किम् ? ॥ ४ ॥ तद्गेहे प्रसुतस्तन्यभिलपति मुदा कामधेनुः प्रवेष्टु, चिन्तारलं तदीयं श्यति करमनिमैति तं कल्पशाखी। स्वःश्रीस्तत्सममाय स्पृहयति यतते कीर्तिकान्ता तमातुं, तं क्षिप्रं मोक्षलक्ष्मीरभिसरति रतिर्यस्य चैत्यार्चनादौ ॥५॥१॥ [२]-चके तीर्थकरैः स्वयं निजगदे तैरेव तीर्थेश्वरैः, श्रीहेतुर्भवहारि दारितरुजं सन्निर्जराकारणम् । सद्यो विघ्नहरं हपीकदमनं माङ्गल्य मिष्टार्थकृद्, देवाकर्पणकारि दुष्टदलनं त्रैलोक्यलक्ष्मीप्रदम् ॥ ६ ॥ इत्यादिप्रथितप्रभावमवनी-विख्यातसङ्ख्याविदों, मुख्यैः ख्यापितमाशु शाश्वतसुख-श्रीक्लप्तपाणिग्रहम् । जाशंसादिपिमुक्तमुक्तविधिना श्रद्धाविशुद्धाशयैः, शक्तिव्यक्तिसुभकिरक्तिभिरभि-ध्येयं विधेयं तपः॥७॥२॥ युग्मम् । [३]-ज्ञानादित्रययाझनो गुणिजन-स्तत्सझमात्सम्भवेत् , स्नेहस्तेपु स तत्त्वतो गुणिगुण-कारम्याद्गुणेष्वेव यत् । तसात्सवंगसद्गुणानुमननं तस्माच सदर्शनं, यस्मात्सर्वशुभं गुणिव्यतिकरः कार्यः सदायैस्ततः॥८॥ गया-प्रसमा भारमनीनिरधाग्मनीतिः, "उद्यो हस्तपुटे वह्नी, लायायां देहजानिले" इति हेमावतरणममरवृत्तौ । , , ·म सानचन्द्रिकाभिः स च किल मृगतृष्णाजलैरेव तृसः, साजर्मालां स धत्ते शिरसि स शश-झीयचापं विभत्ति । मागलेष स्थपीयः स्वरतलसिकता-स्तैलहेतोर्य उग्झन्, सई ज्ञानक्रियाव-गुणिभिरपि परं धर्ममिच्छेच्छियाय ॥९॥॥ [४]-सम्भेदग्छेदगद-व्यसनपरिभया-प्रीतिभीतिप्रमीति-केशाविश्वासहेतुं प्रशमदमदया-वल्लरीधूमकेतुम् । गय निःशेषदोपा-रभरजननमावृषेण्याम्बु धूत्वा, लूत्वा लोभमरोहं सुगतिपथरथं धत्त सन्तोषपोषम् ॥१०॥ निद्रामुद्रा विनय स्फुटमपरम-तन्यवीजं जनानां, लक्ष्मीतृप्णीघभावः प्रकटमपटलः सन्निपातोऽत्रिदोपः। किन धीरान्धिवासिन्यभजदियमपां सर्पणानीचगवं, कालोलेभ्यश्चलत्वं स्मृतिमतिहरणं कालकूटच्छदाभ्यः ॥११॥४॥ 11५/-जीया भूरिभिदा जगीयविधयः पञ्चैव पुण्यानवी, भिन्नौ पड्गुणसप्तधा प्रकृतयः पापे ध्यशीतिः स्मृताः। भेदान गयरवन्धयोः पृथगया-ऽऽशुः सतपचाशतं, मोक्षो देशविनिर्जरेति च नव श्रद्धत्त तत्त्वानि भोः ॥ १२ ॥ नांशोकमिति प्रमापटितमि-त्यक्षोम्यमन्यैरिति, न्यायस्थानमिति स्फुटक्रममिति स्याद्वादधीभागिति । गुल्या गुफमिति प्रतीतिपदमि-त्यक्षुण्णलक्ष्मेति सत्, सप्त द्वे नव चेत्यवेत्त वहुधा तत्त्वं विवक्षावशात् ॥ १३ ॥५॥ [[१]-सम्यगतानगरीयमां सुवचसां चारित्रवृन्दीयसां, तर्कन्यायपटीयसां शुचिगुण-प्राग्भारहीयसाम् । विधामग्रमहीयसां मुमनसां भव्यनजमेयसां, धत्तोचैस्तपसां विकाशियशसां सम्यग्गुरूणां गिरः ॥१४॥ मुक्की गन्तरि मोहहन्तरि सदा शास्त्रस्थितौ रन्तरि, ध्यानध्यातरि धर्मधातरि वर-व्याख्यातरि त्रातरि । विवाभरि शीलपरि तमः-स्तोमं तिरस्कृतरि, द्वेपच्छेत्तरि रागभेत्तरि गुरौ भकाः स्थ वाग्वेतरि ॥ १५ ॥ ६॥ ,

·[७]-प्रोत्सर्पदर्पसर्पन्मृतिजननजरा-राक्षसे नोकपाये, क्रूरोरुश्वापदौधे विपमतमकपा-येद्धदावाग्निदुर्गे।
मोहान्धा भोगतृष्णा-ऽऽतुरतरलदृशो भूरि वम्भ्रम्यमाणा-स्त्राणाय प्राणभाजो भववनगहने केशमेवाश्रयन्ते ॥१६॥
मुसी दुःखी रद्धो नृपतिरथ निःखो धनपतिः, प्रभुर्दासः
शत्रुः प्रियसुहृदबुद्धिविशदधी।
भ्रमत्यम्यावृत्त्या चतसृषु गतिप्वेवमसुमान् , हहा!! संसारेऽस्मिन् नट इव महामोहनिहतः ॥ १७॥७॥
[८]-सख्यं साप्तपदीनमुत्तमगुणा-भ्यासः परोपक्रिया, सत्कारो गुरुदेवताऽतिथियति-प्वायत्यनुप्रेक्षणम् ।
स्वलायापरिवर्जनं जनमना-प्रेयस्त्वमक्षुद्रता, सप्रेमप्रथमाभिभाषणमिति प्रायेण नीतिः साम् ॥ १८ ॥
तथ्यापण्यायथार्यस्फुटमितमधुरोदारसारोद्य[ता वाक्]ते वा, के()[चे]तश्च क्षोभलोभस्मयभयमदनद्रोहमोहनमुक्तम् ।
कार्य देहं च गेहं प्रतनियमशमौचित्यगाम्भीर्यधैर्य-स्थैर्योदार्यचर्याविनयनयदया दाक्ष्यदाक्षिण्यलक्ष्म्या॥१९॥८॥
[९]-प्रीत्या मीत्या च सर्व सहति किल स[दा मो()-ऽप्यनुतेऽचेष्टमेवं,कार्य कुर्यात् क्षमी य-न्न तदिह कुपितः स्पष्टमेतजनेऽपि ।
तस्मादयुप्युनराग-द्विपि मिपति रिपो सर्वशाखोदितायां, सर्वाभीष्टार्यलाभप्रभवकृतिसदाऽर्थर्ति तद्यत् क्षमायाम् ॥२०॥
दश विधयतिधर्मस्यादिम क्षान्तिरङ्ग, विमलगुणमणीनां रोहिणाद्रिः क्षमैव ।
तदिति कुशलवलिप्रोल्लसलास्यलीला, कुसुमसमयमुच्चैर्धत्त रोपप्रमोपम् ॥ २१ ॥९॥
[१०]-विद्याफन्दासिदण्डः कुगतिसुरगृह-प्रोल्लसत्केतुदण्डः, प्रद्वेषश्लेपहेतुः सुगतिजलधिनि-स्तारविस्तीर्णसेतुः ।
मलं सत्सङ्गरज्या व्यसनकुलगृहं रागयागाम्ययज्ञा, हारिष्टं शिष्टतायाः करणवशगता तदमेऽतो यतध्वम् ॥२२॥

·मेवयाग्रभिन्नोत्कटकरटिघटाकुम्भकीलालकुल्या, वेगव्यस्तककुयुद्भटभटपटलीलूनचकाम्बुजानि । शुद्धोद्धारकान्धव्यविकरयिफलायनशखाण्यभीक्ष्णं, भूयांसः प्रापुरत्र क्षयमिति करणैः कार्यमाणा रणानि ॥२३॥१०॥ [११]-मानः मन्मानविनः स्फुटमविनयकृत्-कोधयोधः प्रबोध-ध्वंसी वैरानुवन्धी प्रणयविमथनी सव्यपाया च माया। टोमा सलोभहेतुर्यसनशतमहा-धामकामोऽपि वामो,व्यामोहायेति जित्या-ऽन्तरमरिविसरं स्वस्य शान्ति कुरुंध्यम् ॥२४॥ फान्ता कान्ताऽपि तापं विरहदहन हन्त!! चित्ते विधत्ते, क्रीडा नीडा मुनीनां मनसि मनसिजो-दामलीलाऽपि हीला। गानं पारिचिर-प्रकृतिकृतसमा-योगरोगबजाना, सोऽहं मोहं निहन्तुं तदपि कथमपि प्रेमरक्तो न शक्तः ॥२५॥१२॥ [१२] अ निःसीनि पायाप्लवजवजयिनि प्रेम्णि कान्ताकटाक्ष-प्रक्षेपस्थेन्नि धाम्नि क्षयपवनचले स्थानि विद्युद्विलोले । जीपाती यातयेगा-हतकमलदल-प्रान्तलनोदविन्दु-व्यालोले देहभाजा-मिह भवविपिने सौख्यवाञ्छा वृथैव ।। २६ ॥ उभागक्रोधगधे-ऽधिकपरुपरयो तालतृष्णाशृगाली-शालिन्युद्यन्मनोभू-ललितकिलकिला-रावरागोगभूते । ईयोऽमदिदंष्ट्रोरकटकलहमुख-उपवेतादरौद्रे,हा!! संसारश्मशाने भृशभयजनने न्यूषुषा* कास्तु भद्रम् ॥२७॥ [[१३]-चक्षुर्दिधु क्षिपन्ती क्षपयति झगिति प्रेक्षकाक्षीणि साक्षा-लीलालोलालसाजी जगति वितनुते-ऽनङ्गासाङ्गभङ्गान् । सेदस्खेदप्रभेदान् प्रधयति दवधु-स्तम्भसंरम्भगर्भान, वाला व्यालावलीव धमयति भुवनं चेतसा चिन्तिताऽपि ॥२८॥ * "सोम" इत्यमरपारयाए 'नि' उपसर्गपूर्व 'उ' अव्ययेन सह 'वस' धातो रूपनिप्पत्ति ।

·कालुप्यं कचसञ्चया-चपलता लीलाचलल्लोचनाद् , विम्बोष्ठाद्गुरुरागिता कुटिलित-भूवक्रतो वक्रता। नाभीतोऽपि च नीचता कुचतटात् काठिन्यमन्वर्थतो, वामानां बत तुच्छता परिचयाल्लग्नावलग्ना ध्रुवम् ॥२९॥१३॥ [१४]-रांगदेपनमोदा-रैतिरैतिभयशंग्-जन्मचिन्ताजुगुप्सा-मिथ्यात्वाज्ञानहास्या-विरति मैदान]नि-द्रीविषादान्तरीयाः। संमारावर्तग-व्यतिकरजनका देहिनां यस्य नेते, दोपा अष्टादशाऽऽतःस इह तदुदिते वास्तु शङ्काऽवकाशः? ॥३०॥ विद्वत्प्रेयसि सद्गरीयसि परा-नन्दाश्रयस्थेयसि, स्फीतश्रेयसि नाशितैनसि सदा सम्यग्गुणज्यायसि । समानौकसि धर्मवेधसि हुता-विद्याविताने नो()धसि,कोजन्तौजसि तारतेजसि जिने सन्दे[ग्धि]दि (१) वृन्दीयसि ॥ [१५]-उद्यदारिद्य[रह रह(१)मसितपरशुर्दुर्गदुर्गत्युदार-द्वारस्फारापिधानं विषयविषधरयासगृध्य : खगेन्द्रः]श्वगेन्द्रः। कुदाधियोधप्रतिभटपटलीमोहरोहत्मरोह-प्रेतीक्ष्णक्षुरप्रप्रमदमदकरिक्रूरकुप्यन्मृगारिः ॥ ३२ ॥ सर्पकन्दर्पपांशुमकरसरमरुत्वगदुत्तुगदंश-क्ष्माभृद्दम्भोलिरु(2)[ऋद्धिरनुपशमदवोदाहवाम्बुवाहः । मिथ्यात्वापथ्यतय्यस्फुरदमृतरसः प्रोल्लसलोभयलि-च्छेदच्छेकासिपत्रं श्रुतमिह तदिति ज्ञाप्यमध्याप्यमाप्य॥३३॥१५॥ [१६-तेने तेन सुधांशुधामधवट विश्वकस्वकीयं यशो, दीर्भाग्यदुरभाजि तेन ममृदे दारियमुद्रा द्रुतम् । चने केशवाफि[चकि]कमला तूर्ण स्वहस्तोदरे, पानवाकृतमत्र येन विधिना स्वं स्वं नयोपार्जितम् ॥ ३४॥ प्रोतासे गुणयलिभिः प्रन (प्रसस्ते कीर्त्या त्रिलोकाङ्गणे, सौख्यैरुचकृपे भिया प्रववृधे वुद्ध्या जजृम्भे भृशम् । स्वर्टम्या ददृशे सतर्पमभितो दीक्षाभूवे शिय-प्रेयस्या विधिदानदातुरसकृत् कैर्वा न लिल्ये ? शुभैः ॥६५॥१६॥ - , ·१७)-पाहुदकमेय पायकमिय प्रायोऽयिनीतं जनं, प्राप्नोत्येप कदाचनापि न खलु खेप्टार्थसिद्धिं कचित् ।' तस्मादीहितदान कल्पविटपि-न्युहासिनिःश्रेयस-श्रीसम्बन्धविधानधान्नि विनये यतं विदध्यादुधः ॥३३॥ मूलं धर्मदुमस्य धुपतिनरपति-धीलताकल्पकन्दः, सौदर्याहानविद्या निखिलसुखनिधि श्यतायोगचूर्णः । सिद्राक्षामन्त्रयन्त्रा-धिगममणिमहा-रोहणाविसमत, सा] प्रत्यर्थितन्नं निजगति विनयः किन कि साधु धत्ते ॥३७॥ [१८] गंमारार्णवनीविपद्धनदयः कोपानिपाथोनिधि-मिथ्यावासविसारिवारिदमरुन्मोहान्धकारांशुमान् । तीमव्याधिटताशितासिरसिलान्तस्तापसर्पसुधा-सारः पुस्तकलेखनं भुवि नृणां सज्ज्ञानदानप्रपा ॥ ३८ ॥ मिथ्यात्योदंवदीचे व्यसनातमहावापदे शोकशङ्का-ऽऽतङ्काया एव ग[च] मृतिजननजरा-ऽपारविस्तारिवारि। आपिन्याधिप्रपन्धोदुरतिमिमकरे पोरसंसारसिन्धी, पुंसां पोतावमानं दह ददाति कृतधियः पुस्तकज्ञानदानम् ॥३९॥ शिक्षा भव्यनृणां गणाय भयका-ममदैनस्तरे, दग्धुं वह्निरभाणि येयमनया वर्तेत योऽमत्सरः। नम्य धमभृतां जिनरवमपि स-प्लधार्यपादःपरं, रन्ताऽसौ शिवसुन्दरीस्तनतटे रुन्द्रे नरः सादरम् ॥४०॥ चक्रम् ॥ समावं धर्मशिक्षाप्रकरणम् कृतिर्जिनवाउभगणिन इति । इति श्रेष्ठि-देवचन्द-लालभाई-जैन-पुस्तकोद्धारे ग्रन्थाङ्कः ९१ •भापानाप्यतेपहिणारेणु गिगिजिनयलभवचनमदः' इत्यनेन पाक्येन चक्रवन्धे प्रकटिवं स्वाभिधानं अन्यकृतिः । अप्रैव पृथइमुद्रितो शिरप्येवपापम्पयो।

·२-८-० १-0-0 श्रावक . सुरतद्रगस्थे श्रीजिनदत्तसूरि-ज्ञानभाण्डागारे लभ्यग्रन्था:- पटिशारणम् (मरी), विधिमार्गप्रपा मामलोपाटी (पारियुगा) २-०-० धर्म० उत्सूत्रखण्डनम् मंगामाला (मामा-अपमो विभागः) वैराग्यशतकम् (मूल-छाया-शब्दार्थ-भावार्थसहितम्) भेट नपतिहुभगोत्रम् (मटी) साधुपंचमतिक्रमणसूत्रम् (हिन्दी-शब्दार्थयुक्तम् ) गादीगडिमावि पुरियरयसमीरं' लोग्रम् (सटीक) भामरयोगम् (मटी) पंचप्रतिक्रमणादि सुत्रम् (मूलमात्र, शास्त्री) परिधिषी पाशिमा (अपमोमीया, सदीरा) राइदेवसिप्रतिक्रमणसूत्रम् (" पोपपारनितिका (सोमीपा, सी) श्रीजिनदत्तसूरिचरित्रम् (पूर्वाद्धम्) Urieरियर (संसोडवर) भेट (उपरादम्) " (, हिन्पर्य समाप) वृहरम्तवनावली पखानाम् (मरी) साशम् (सखापाया) प्रारुतण्याकरणम् पम्पपरिचनागापम् प्रमोचरमंजरी (भाग-२-३ हिन्दी) भेट मानापरीमयम्म हर्षहदयदर्पणम् (भाग १-२ हिन्दी) गापामरी कृपाविनोदः सूचना-उपायनलभ्यानामपि मन्यानां पोष्टब्ययनं दातव्यमेव भविष्यति प्राहकैरिति । प्रालिस्थान-श्रीजिनदत्तसारिशानभण्डार-गोपीपुरा-शीतलवाही उपाश्रय, " ·" गुजराती) ०-८-0 " " ०-२-० मोदनपिस्थे श्रीजिनदत्तसूरि-ज्ञानभाण्डागारे लभ्यग्रन्थाः- TA (मरीमनि) नवपदादितपविधिसंग्रहः 0-१०-१ पाण्यानमार (मी) पचप्रतिक्रमणादिसूत्रम् (मूलमा शासी) मममानोत्रम् (गरी) ०-१०-० VITAम (गरी) पंचप्रतिक्रमणसूयम् (गुर्जरशब्दार्थभावार्थयुफम्) पानापारीमा राइदेयसी प्रतिक्रमणसूयम् (मूलं शाली) गागागाणी (, गुजराती) भेट धिमा urisरिया (सोम्मरम्) भेट दादासाहेयकी पूजा (शास्त्री) (मा, हिम्पनुराइयु) जिनदत्तसूरिजी जीवनचरित्र (गुजराती) ੧੨੫ भेट जिनकुरालजीवनप्रभा (गुजराती) मrmireणा (सिपी-पापुदम्) बिनचंद्रजीवनचंद्रिका (गुजराती) भेट सप्तस्मरणादिस्तोगसंप्रहः भेट -चीकानेर प्रकाशितानि पुस्तकानि- युगमभाननिवषयगरि (हिन्दी) दादा श्रीजिनकुशलरि (हिन्दी) विनिम्म्य (मशीनर) मणिधारी श्रीजिनचन्द्ररि (हिन्दी) गुना-सापनसम्पानामपि मन्यानो पोएट्यपन दातव्यमेव भविष्यति माहवैरिति । प्रतिस्थल-श्रीजिनदत्तसूरि-पानभण्डार-महावीरतामी-जैन-मन्दिर, पायधुनी, मुंबई.३ पुष्टम्) पापा अभय ग्रन्थमाला- ०-२-०

·TITH
malk
इति सटीकवैराग्यशतकादिग्रन्थपञ्चकं समाप्तम् ।
Ma
इति श्रेष्ठि-देवचन्द-लालभाई-जैन-पुस्तकोद्धारे-ग्रन्थाङ्क: ९१