·प्रकाशक-- नाथूराम प्रेमी, मन्त्री- माणिकचन्द्र जैन ग्रन्थमाला। हीराबाग, पो० गिरगांव, मुम्बई । मुद्रक- वि० वा. परांजपे, नेटिव ओपिनियन प्रेस, गिरगांव, आंग्रेवाडी-चम्बई।

·तृतीयखंडस्य पर्वसूची। ... १ ... ... ... " ९ १२ १४ १६ ... " ... षट्पष्टितमं पर्व-रावणदूतागमाभिधानं * सप्तपष्टितमं पर्व-शांतिगृहकीर्तनं अष्टपष्टितम पर्व-फाल्गुनाष्टाहिकामहिमाविधानं एकोनसप्ततितमं पर्व-लोकनियमकरणाभिधानं सप्ततितम पर्व-सम्यग्दृष्टिदेवप्रातिहार्यकीर्तनं एकसप्ततितम पर्व-बहुरूपविद्यासन्निधानाभिधानं , द्वासप्ततितम पर्व युद्धनिश्चयकीर्तनाभिधानं त्रिसप्ततितम पर्व-उद्योगाभिधानं चतुःसप्ततितमं पर्व-रामलक्ष्मणयुद्धवर्णनाभिधानं पञ्चसप्ततितम पर्व-चकरलोत्पत्तिवर्णनं पट्सप्ततितम पर्व-दशनीववधाभिधानं सप्तसप्ततितमं पर्व-प्रीतिफरोपाख्यान " ३२ ... " ... " " ... ... ६९ " ... ...

·. " ... " ... ... " ... ९९ ११५ १२५' १३१ १४५ १५९ MI ... अष्टसप्ततितमं पर्व-इन्द्रजितादिनिष्कमणाभिधानं एकोनाशीतितम पर्व-सीतासमागमाभिधानं अशीतितम पर्व-मयोपाख्यानं एकाशीतितमं पर्व-साकेतनगरीवर्णनं द्वयशीतितम पर्व-रामलक्ष्मणसमागमाभिधानं 83 84 व्यशीतितमं पर्व-त्रिभुवनालंकारशमाभिधानं पश्चाशीतितमं पर्व-भरतत्रिभुवनालंकारसमाध्यनुभवानुकीर्तनं पडशीतितम पर्व-भरतकेकयानिष्क्रमणाभिधानं सप्ताशीतितमं पर्व-भरतनिर्वाणगमन अष्टाशीतितमं पर्व-राज्याभिषेकाभिधान विभागदर्शनम् नवाशीतितम पर्व-मधुसुन्दरवधाभिधानं नवतितम पर्व-मथुरोपसर्गाभिधान एकनवतितम पर्व-शत्रुघ्नभवानुकीर्तनं द्विनवतितम पर्व-मथुरापुरीनिवेशकृपिदानगुणोपसर्गहननाभिधानं त्रिनवतितम पर्व-मनोरमालंभाभिधानं " ... ... ... " " ... ... १६७ १७७ १७९ १८४ १९१, T ·'(८) ... ३४५ ३५९ ... . " ... ... ... नवोत्तरशतं पर्व-मधूपाख्यान दशोत्तरशतं पर्व-कुमाराष्टकनिष्क्रमणाभिधानं एकादशोत्तरशतं पर्व-प्रभामंडलपरलोकाभिगमन । द्वादशोत्तरशतं पर्व-हनुमग्निर्वेद त्रयोदशोत्तरशतं पर्व-हनुमानिर्वाणाभिधानं चतुर्दशोत्तरशतं पर्व-शकसुरसंकथाभिधान... पंचदशोत्तरशतं पर्व-लघणाङ्कुशतपोभिधानं षोडशोत्तरशतं पर्व-रामदेवविमला सप्तदशोत्तरशतं पर्व-लक्ष्मणवियोगविभीषणसंसारस्थितिवर्णनम् अष्टादशोत्तरशतं पर्व-लक्ष्मणसंस्कारकरणं कल्याणमित्रदेवाभिगमाभिधानं एकोनविंशोत्तरशतं पर्व-बलदेवनिष्क्रमणाभिधानं विंशोत्तरशतं पर्व--पुरसंक्षोभाभिधानं एकविंशोत्तरशतं पर्व-दानप्रसंगाभिधान द्वाविंशोत्तरशतं पर्व-केवलोत्पत्त्यभिधानं. त्रयोविंशोत्तरशत पर्व-बलदेवसिद्धिगमनाभिधानं " ३६५ ३७७ ३८१ ३८६ ३९२ ३९५ ३९९ ४१० ४१५ ४१९ ४२२ ४२८ " " ... " "

·पद्मपुराणम्।
पषाष्टितम पर्व ।
अथ षट्षष्टितम पर्व ।
अथ लक्ष्मीधरस्वंतं विशल्याचरितोचितम् । चारेभ्यो रावणः श्रुत्वा जज्ञे विस्मयमत्सरी ॥१॥
जगाद च स्मितं कृत्वा को दोप इति मंदगीः । ततोऽगादि मृगांकाचैमंत्रिभिमंत्रकोविदः ॥२॥
यथार्थ भाष्यसे देव ! सुपथ्यं कुप्य तुष्य वा । परमार्थो हि निीकैरुपदेशोऽनुजीविभिः ॥ ३॥
संहगारुडविद्ये तु रामलक्ष्मणयोस्त्वया । दृष्टे यत्नाद्विना लब्धे पुण्यकर्मानुभावतः ॥४॥
बंधनं कुंभकर्णस्य दृष्टमात्मजयोस्तथा । शक्तेरनर्थकत्वं च दिव्यायाः परमौजसः ॥५॥
संभाव्य संभवं शत्रुस्त्वया जीयेत यद्यपि । तथापि भ्रातृपुत्राणां विनाशस्तव निश्चितः ॥ ६ ॥
इति ज्ञात्वा प्रसादं नः कुरु नाथाभियाचितः । अस्मदीयं हितं वाक्यं भग्नं पूर्व न जातुचित् ७
त्यज सीतां भजात्मीयां धर्मबुद्धिं पुरातनीम् । कुशली जायतां लोकः सकलः पालितस्त्वया ८
राघवेण समं संधिं कुरु सुंदरभापितम् । एवं कृते न दोपोऽस्ति दृश्यते तु महागुणः॥९॥
भवता परिपाल्यंते मर्यादाः सर्वविष्टपे । धर्माणां प्रभवस्त्वं हि रत्नानामिव सागरः ॥१०॥
इत्युक्त्वा प्रणता वृद्धाः शिरःस्थकरकुड्मलाः । उत्थाप्य संभ्रामाच्चैतांस्तथेत्यूचे दशाननः ॥११॥

·पट्पटितम पर्व।
पद्मपुराणम् ।
म
मंत्रविद्भिस्ततस्तुष्टैः संदिष्टोऽत्यंत शोभनः । द्रुतं गमीकृतो.दूतः सामंतो नयंकोविदः ।। १२ ।।
तं निमेषेगिताकृतपरिबोधविचक्षणम् । रावणः संज्ञया स्वस्मै रुचितं द्रागनिग्रहत् ।।.१३ ॥
दूतस्य मंत्रिसंदिष्टं नितांतमपि सुन्दरम् । महौपधं विपेणेव रावणार्थेन दूपितम् ॥ १४ ॥
अथ शुक्रसमो बुद्धघा महौजस्कः प्रतापवान् । कृतवाक्यो नृपैर्भूयः श्रुतिपेशलभाषणः ॥ १५ ।।
प्रणम्य स्वामिनं तुष्टः सामंतो गंतुमुद्यतः । बुद्धपावष्टंभतः पश्यन् लोकं गोपदसमितम् ॥१६॥
गच्छतोऽस्य बलं भीम नानाशस्त्रसमुज्ज्वलम् । बुद्धयेय निर्मित तस्य बभूव भयंचर्जितम् ॥१७॥
तस्य तूर्यरवं श्रुत्वा क्षुब्धा वानरसैनिकाः । खमीक्षांचक्रिरे भीता रावणांगमशंकिनः ॥१८॥
तस्मिन्नासन्नता प्राप्ते पुरुपांतरवेदिते । विश्रन्धता पुनर्भेजे वलं प्लवगलक्षणम् ॥ १९॥
दूतः प्राप्तो विदेहाजः प्रतीहारनिवेदितः । आप्तः कतिपयैः साकं वाखावासितसैनिकः ।। २० ॥
दृष्ट्वा पद्मं प्रणम्यासौ कृतदूतोचितक्रियः । जगौ क्षणमिव स्थित्वा वचनं क्रमसंगतम् ॥ २१॥
पद्म ! मवचनैः स्वामी भवन्तमिति मापते । श्रोत्रावधानदानेन प्रयत्नः क्रियतां क्षणम् ॥२२॥
यथा किल न युद्धेन किंचिदत्र प्रयोजनम् । वयो हि क्षयं प्राप्ता नरा युद्धाभिमानिनः ॥२३॥
प्रीत्यैव शोमना सिद्धियुद्धतस्तु जनक्षयः । असिद्धिश्च महान् दोपः सापवादाश्च सिद्धयः ॥२४॥

·पद्मपुराणमा
३
, पद्पष्टितम पर्व।
दुवृत्तो नरकः शंखो धवलांगोऽसुरस्तथा। निधानं शंवराद्याथ संग्रामश्रद्धया गताः ॥२५ ।।
प्रीतिरेव मया साई भवते नितरां हिंता । ननु सिंहो गुहां प्राप्य महाद्रेर्जायते सुखी ॥ २६ ॥
महेन्द्रदमनी येन समरेऽमरभीपणः । सुंदरीजनसामान्य बंदीगृहमुपाहृतः ॥ २७ ॥
पाताले भूतले व्योग्नि गतिर्यस्येच्छया कृता । सुरासुरैरपि क्रुद्धः प्रतिहतुं न शक्यते ॥ २८ ॥
नानानेकमहायुद्धवीरलक्ष्मी स्वयंग्रही । सोऽहं दशाननी जातु भवता किं.तु न श्रुवः ।।.२९ ॥
सागरांतां महीमेतां विद्याधरसमन्विताम् । लंकां भागद्वयोपेतां राजन्नेप. ददामि ते ॥ ३० ॥
अंय. मे सोदरं प्रेक्ष्य तनयो च सुमानसः । अनुमन्यस्य सीतां च ततः.क्षेमं भविष्यति ॥ ३१ ॥
न चेदं करोपि त्वं ततस्ते कुशलं कुतः । एताँश्च समरे बद्धानानेष्यामि बलादहम् ।।,३२ ॥
पद्मनाभस्ततोऽवोचन मे राज्येन कारणम् । न चान्यनमदाजेन भोगेन महताऽपि.हि ॥ ३३ ॥
एषः प्रेष्यामि ते पुत्री भ्रांतरं च दशानन । संप्राप्य परमां. पूजां सीता प्रेष्यसि मे यदि ॥३४॥
एतया सहितोऽरण्ये मृगसामान्यगोचरे । यथासुखं भ्रमिष्यामि महीं त्वं भुव, पुष्कलाम् ३५
गत्त्वैवं हि दूत त्वं तं लंकापरमेश्वरम् । एतदेव हि पथ्यं ते कर्तव्यं नान्यथाविधम् ॥ ३६॥
सर्वैः प्रपूजिनं श्रुत्वा पद्मनाभस्य तद्वचः । सौष्ठवेन समायुक्तं सामंतो वचनं जगौ ॥ ३७ ॥

·४
. .
पद्मपुराणम् ।
पट्षष्टितम पर्व।
न वैरिस नृपतेः कार्य बहुकल्याणकारणम् । यदुल्लंघ्यायुधि. भीममागतोऽसि भयोज्झितः ॥३८॥
न शोभना नितांतं ते प्रत्याशा जानकी प्रति । लंकेन्द्रसंगते कोपं त्यजाऽऽशामपि जीविते ॥३९॥
नरेण सर्वथा स्वस्य कर्त्तव्यं बुद्धिशालिना । रक्षणं सततं यत्नादारैरपि धनैरपि ॥ ४० ॥
प्रेपितं तार्श्वनाथेन यदि वाहनयुग्मकम् । यदि या छिद्रतो बद्धा मम पुत्रसहोदराः ॥४१॥
तथाऽपि नाम कोऽमुष्मिन् गर्वस्तव समुद्यतः । नैतावता कृतित्वं ते मयि जीवति जायते॥४२॥
विग्रहे कुर्वतों यत्नं न ते सीता न जीवितम् । मा भूरुभयतो,भ्रष्टस्त्यज सीतानुबंधिताम् ॥४३॥
लब्धवर्णः समस्तेषु शास्त्रेषु परमेश्वराः । सुरेन्द्रप्रतिमा नीताः खेचरा निधनं मया ॥ ४४ ॥
पश्याप्टापदकुटाभानिमान् कैकससंचयान् । उपेयुषा क्षयं राज्ञां मदीयभुजवीर्यतः ॥ ४५ ॥
इति प्रभाषिते दूते क्रोधतो जनकात्मजः । जगाद विस्फुरद्वक्रज्योतिलितपुष्करः ।। ४६ ।।
आः पाप दूत गोमायो ! वाक्यसंस्कारकूटकः । दुर्बुद्धे भापसे व्यर्थ किमित्येवमशंकितः ॥४७॥
सीतां प्रति कथा केयं पद्माधिक्षेपमेव वा । को नाम रावणो रक्षा पशुः कुत्सितचेष्टितः॥४८॥
इत्युक्त्या सायकं यावजग्राह जनकात्मजः । केकयीसनुना तावनिरुद्धो नयचक्षुपा ॥ ४९ ॥
रक्तोत्पलदलच्छाये नेत्रे जनकजन्मनः । कोपेन दृपिते जाते संध्याकारानुहारिणी ॥५०॥

·पद्मपुराणम्। पद्पष्टितम पर्व। स्वरं स मंत्रिमिनीतः समं साधूपदेशतः । मंत्रेणेव महासर्पः स्फुरद्विपकणद्युतिः ॥५१॥ नरेंद्र! त्यज संरंभ समुद्गतमगोचरे । अनेन महितेनापि कोऽर्थ प्रेपणकारिणा ॥५२॥ प्रापेण्यघनाकारगजमर्दनपंडितः । नासौ संक्षोभमायाति सिंहः प्रचलकेसरः ॥ ५२.।। प्रतिशब्देपु का कोपः छायापुरुषोऽपि वा । तिर्यक्षु वा शुकायेपु यंत्राचंवेषु वा सताम् ॥५४॥ लक्ष्मणनैवमुक्तोऽसौ शांतोऽभूज्जनकात्मजः । अभ्यधाच पुनक्तः पद्म साध्यसवर्जितः ॥ ५५ ॥ सचिवापसदैर्भूयः संप्रमूडैस्त्वमीशः । संयोज्यसे दुरुयोगैः संशये दुर्विदग्धकैः ॥५६॥ प्रतीर्यमाणमात्मानं प्रबुद्धचस्व त्वमेतकः । निरूपय हितं स्वस्य स्वयं वुद्धया प्रवीणया ॥५॥ त्यज सीतासमासंगं भवेन्द्रः सर्वविष्टपे । भ्रम पुष्पकमारूढो यथेष्टं विभवान्वितः ॥ ५८ ॥ मिथ्याग्रहं विमुंचस्व मा श्रीपी क्षुद्रभाषितम् । करणीये मनो दत्स्त्र भ्रशमेधि महासुखम् ॥५९॥ क्षुद्रस्योचरमेतस्य को ददातीति जानके । तृष्णी स्थितेऽथ दूतोऽसावन्यनिर्भत्सितः परम् ॥६०॥ स विद्धो वाक्शरैस्तीक्ष्णैरसत्कारमलं श्रितः। जगाम स्वामिनः पार्श्वे मनस्यत्यंतपीडितः ॥६१॥ स उवाच तवाग्देशान्नाथ रामो मयोदितः । क्रमेण नय विन्यासकारिणा त्वत्प्रभावतः ॥६॥ नानाजनपदाकीणामाकूपारनिवारिताम् । बहुरत्नाकरां क्षीणां विद्याभृत्पतनान्विताम् ।। ६३ ।।

·पट्टषष्टितमं पर्व।
• पद्मपुराणम् ।
.
ददामि ते महानागांस्तुरगांश्च रथांस्तथा । कामगं पुष्पकं यानमप्रधृष्यं सुरैरपि ॥ ६४ ॥
सहस्रत्रितयं चारुकन्यानां परिवर्गवत् । सिंहासनं रविच्छायं छत्रं च शशिसंनिभम् ॥ ६५ ॥
भज.निष्कंटक राज्यं सीता यदि तवाऽऽज्ञया । मां वृणोति किमन्येन भापितेनेह भूरिणा ॥६६॥
वयं वेत्रासनेनंव. संतुष्टाः स्वल्पवृत्तयः । भविष्यामो मदुक्तं चेत्करोपि सुविचक्षण ॥ ६७ ॥
एवमादीनि वाक्यानि प्रोक्तोऽपि स मया मुहुः । सीताग्राहं न तन्निष्ठो मुंचते रघुनंदनः ॥६॥
साधोरिवातिशांतस्य चर्या सा तस्य भापिता । अशक्यमोचना दानात् त्रैलोक्यस्यापि सुन्दरी ॥
प्रवीत्येवं च रामस्त्वां यथा तब दशानन । न युक्तमीदृशं वक्तुं सर्वलोकविगर्हितम् ॥ ७० ।।
नवं भापमाणस्य नृणामधमजन्मनः । रसनं न कथं यातं शतधा पापचेतसः ॥ ७१ ।।
अपि देवेंद्रभोगेर्मे न कृत्यं सीतया विना । मुंश्व त्वं पृथिवीं सर्वामाश्रयिस्याम्यहं वनम् ॥७२॥
परांगनां समुद्दिश्य यदि त्वं मर्तुमुद्यतः । अहं पुनः कथं स्वस्याःप्रियाया न कृते तथा ॥७३॥
सर्वलोकगताः कन्यास्त्वमेव भज सुन्दर । फलपर्णादिभोजी तु सीतयाऽमा भ्रमाम्यहम् ॥७४॥
शाखामृगध्वजाधीशस्त्वां प्रहस्याभणीदिदम् । यथा किल ग्रहेणाऽसौ भवत्स्वामी वशीकृतः ७५
वायुना वाऽतिचंडेन विप्रलापादिहेतुना । येनेदं विपरीतत्वं वराकः समुपागतः ॥७६ ॥

·पद्मपुराणम् । षट्पष्टितम पर्व। नूनं न संति लंकायां कुशला मंत्रिवादिनः । पकतैलादिना येन क्रियते तचिकित्सितम् ।।७७॥ आवेशं सायकैः कृत्वा क्षिप्रं संग्राममंडले । लक्ष्मीधरनरेंद्रोऽस्य रुजः सर्वा हरिष्यति ॥ ७८ ॥ ततो मया तदाक्रोशवहिज्वलितचेतसा । शुना द्विप इवाक्रुष्टो वानरध्वजचन्द्रमाः ॥ ७९ ॥ सुग्रीव ! पद्मगर्वेण नूनं त्वं मर्तुमिच्छसि । अधिक्षिपसि यक्षुद्र विद्याधरमहेश्वरम् ॥ ८० ॥ ऊचे विराधितश्च त्वां यथा ते शक्तिरस्ति चेत् । आगच्छतु ममैकस्य युद्धं यच्छ किमास्यते ८१ उक्तो दाशरथिभूयो मया रामरणाजिरे । रावणस्य न किं दृष्टस्त्वया परमविक्रमः ॥ ८२ ॥ यतः क्षमान्वितं वीरं राजखद्योतभास्करम् । सामप्रयोगमिच्छन्तं भवत्पुण्यानुभावतः ॥ ८३॥ वदान्यं त्रिजगवख्यातप्रतापं प्रणतप्रियम् । नेतुमिच्छसि-संक्षामं कैलासक्षोभकारिणम् ।। ८४ ।। चंडसैन्योर्मिमालाढ्यं शस्त्रयादोगणाकुलम् । तर्तुमिच्छसि किं दोभ्या दशग्रीवमहार्णवम् ॥८५।। ययुद्विपमहाव्याला पदातिगुमसंकठाम् । विवक्षसि कथं दुर्गा दशग्रीवमहाटवीम् ॥ ८६ ।। न पद्मवातेन सुमेरुरुह्यते । न सागरः शुष्यति मूर्यरश्मिभिः ॥ गवेन्द्रशृंगेधरणी न कंपते । न साध्यते त्वत्सदृशैर्दशाननः ।। ८७ ॥ इति प्रचंडं मयि भाषमाणे । भामडलं: क्रोधकपायनेत्रः॥

·पदपष्टितमं पर्व । 11 पद्मपुराणम् यावत्समाकपदसि प्रदीप्तं । तावत्सुमित्रातनयेन रुद्धः ॥ ८८ ॥ प्रसीद वैदेह ! विमुंच कोपं । न जंयुके कोपमुपैति सिंहः ॥ गजेंद्रकुंभस्थलदारणेन । क्रीडां स मुक्त्वा निकरैः करोति ।। ८९ ॥ नरेश्वरा ऊर्जित शौर्यचेष्टा । न भीतिभाजा प्रहरंति जातु ॥ न ब्राह्मणं श्रमणं न शून्यं । त्रियं न घालं न पशुं न वृतम् ।। ९० ॥ इत्यादिभिर्वा विनवहैः सुयुक्त-र्यदा स लक्ष्मीधरपंडितेन ॥ नीतः प्रबोधं शनकरसुचत् । क्रोधं तथा दुःसहदीप्तिचक्रः ॥ ९१ ॥ निर्भत्सितः क्रूरकुमारचक्रः वाक्यैरलं वजनिघाततुल्यैः । अपूर्वहेतुनलघूकृतात्मा स्वमन्यमानः शृणुतोऽप्यसारम् ॥ ९२ ॥ नमः समुत्पत्य भयादितोऽहं त्वत्पादमूलं पुनरागतोऽयम् । लक्ष्मीधरोऽसौ यदि नाऽभविष्य-द्वैदेहतो देव । ततोऽमरिष्यम् ॥ ९३ ।। इति गदितमिदं यथाऽनूभूतं रिपुचरितं तव देव ! निर्विशंकम् । कुरु यदुचितमत्र सांप्रतं वचनकरा हि भवंति मद्विघास्तु ॥ ९४ ।।

·सप्तषष्टितम पर्व।
पद्मपुराणम्।
बहु विदितमलं सुशास्त्रजालं नयविषयेषु सुमंत्रिणोऽभियुक्ताः ।
अखिलमिदमुपैति मोहभावं पुरुपरवौ घनमोहमेघरुद्धे ।। ९५ ॥
इत्यार्प रविपणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे रावणदूतागमागमाभिधानं नाम पद्पष्टितम पर्व ।
अथ सप्तषष्टितमं पर्व।
स्वदूतवचनं श्रुत्वा राक्षसानामधीश्वरः । क्षणं संन्मंत्रणं कृत्वा मंत्रज्ञैः सह मंत्रिभिः ॥१॥
कृत्वा पाणितले गंडं कुंडलालोकभासुरम् । अधोमुखः स्थितः किंचिदिति चिन्तामुपागतः ॥२॥
नागेन्द्रवृद्धसंघट्टे युद्धे शत्रु जयामि चेत् । तथा सति कुमाराणां प्रमादः परिदृश्यते ॥३॥
सुप्ते शत्रुपले दत्त्वा समास्कंदमवेदितः। आनयामि कुमारान्कि किं करोमि कथं शियम् ॥ ४ ॥
इति चिंतयतस्तस्य मागधेश्वर शेमुपी । इयं समुद्गता जातो यया सुखितमानसः ॥५॥
साधयामि महाविद्यां यहूरूपामिति श्रुताम् । प्रतिव्यूहितुमुद्युक्तैरशक्यां त्रिदशैरपि ॥ ६ ॥
इति ध्यात्वा समाहूय किंकरानशिपद्रुतम् । कुरुध्वं शांतिगेहस्य शोमां सत्तोरणादिमिः ॥७॥

·पद्मपुराणम्।
१०
सतपष्टितम पर्व ।
पूजां च सर्वचैत्येषु सर्वसंस्कारयोगिषु । सर्वथायं भरो न्यस्तो मंदोदर्या स्वचेतसि ॥ ८॥
विंशस्य देवदेवस्य बंदितस्य सुरासुरैः । मुनिसुव्रतनाथस्य तस्मिन् काले महोदये ॥ ९॥
सर्वत्र भरतक्षेत्रे मुविस्तीर्णे महायते । अर्हचैत्यैरियं पुण्यैर्वसुधाऽऽसीदलंकता ॥ १० ॥
राष्ट्राधिपतिभिभूपैः श्रेष्ठिभिग्रामभोगिभिः । उत्थापितास्तदा जैनाः प्रासादाः पृथुतेजसः ||११||
अधिष्ठिता भृशं भक्तियुक्तः शासनदैवतैः । सद्धर्मपक्षसंरक्षायणः शुभकारिभिः ॥ १२ ॥
सदा जनपदैः स्फीतिः कृताभिषयपूजनाः । रेजुः स्वर्जविमानामा भव्यलोकनिविताः ॥ १३ ॥
पर्वते पर्वते चारौ ग्रामे ग्रामे वने वने । पत्तने पत्तने राजन् इम्य हर्ये पुरे पुरे ॥ १४ ॥
संगमे संगमे रम्ये चत्त्वरे चत्वरे पृथौ । बभूवुश्चैत्यसंघाता महाशोभासमन्विताः ॥ १५ ॥
शरपंद्रसितच्छायाः संगीतध्वनिहारिणः । नानाज्यस्वनौद्भूतक्षुब्धसिंघुसमस्वनाः ।। १६ ।।
त्रिसंध्यं वंदनोद्युक्तः साधुसंधैः. समाकुलः । गंभीरा विविधायर्याचित्रपुप्पोपशोभिताः ।। १७ ।।
विभूत्या परया युक्ता नानावर्णमणित्विपः । सुविस्तीर्णाः समुत्तुंगा महाध्यजविराजिताः ॥१८॥
जिनेन्द्रप्रतिमास्तेषु हेमरूप्यादिमूर्तयः । पंचवर्णा भृशं रेजुः परिवारसमन्विताः ।। १९ ।।
पुरे च खेचराणां च स्थाने स्थानेऽतिचारुभिः । जिनप्रासादसत्कूटैविजयाईगिरिवरः ॥ २० ॥

·पद्मपुराणम् । सप्तपष्ठितम पर्व। नानारत्नमयैः कांतैरुद्यानादिविभूपितैः । व्याप्तं जगदिदं रेजे जिनेन्द्रभवनैः शुभैः ।। २१.॥ महेन्द्रनगराकारा लंकाऽप्येवं मनोहरा । अन्तर्वहिश्व जैनेन्द्रर्मवनैः पापहारिभिः॥ २२ ॥ यथाष्टादशसंख्यानां सहस्राणां सुयोपिताम् । पद्मिनीनां सहस्रांशुः स चिक्रीड दशाननः ॥२३॥ प्रावृदयदलच्छायो नागनासा महाभुजः । पूर्णेन्दुवदनः कांतो बंधूकछदनाधरः ॥ २४ ॥ विशालनयनो नामिनःकर्षणविभ्रमः । लक्ष्मीधरसमाकारो दिव्यरूपसमन्विताः ॥ २५.।। तस्मिन्नाश्रितसर्वलोकनयने प्रासादमालावृते, नानारत्नमये दशाननगृहे चैत्यालयोद्भासिते । हेमस्तमसहस्रशोभि विपुलं मध्ये स्थितं आसुरं । तुंगं शांतिगृहं स यन भगवान् शांतिर्जिनः स्थापितः वंद्यानां त्रिदशेन्द्रमौलिशिखरप्रत्युप्तरत्नस्फुर- स्फीतांशुमकरात्प्रसारिचरणप्रोत्सपिनक्षत्विपाम् ।। ज्ञात्वा सर्वमशाश्वतं परिदृढामाधाय धर्मे मतिं ॥ धन्याः सद्युति कारयंति परमं लोके जिनानां गृहम् ॥ २७ ॥...

·अष्टपष्टितम पर्व।
पद्मपुराणम् ।
वित्तस्य जातस्य फलं विशालं । वदंति सुज्ञाः सुकृतोपलंभम् ॥
धर्मश्च जैनः परमोऽखिलेऽस्मि-जगत्यभीष्टस्य रविप्रकाशे ॥ २८ ॥
'इत्यापे रविषेणाचार्यप्रोक्त शांतिगृहकीर्तनं नाम सप्तपष्टित्तमं पर्व ।
अथाष्टपष्टितमं पर्व।
अथ फाल्गुनिके मासे गृहीत्वा धवलाष्टमीम् । पौर्णमासी तिथिं यावल्लमो नंदीश्वरो महः ॥१॥
नंदीश्वरमहे तस्मिन् प्राप्ते परमसंपदः । यलद्वयेऽपि लोकोऽभूनियमग्रहणोद्यतः ॥२॥
एवं च मानसे चक्रुः सर्वे सैनिकपुङ्गवाः । सुपुण्यानि दिनान्यष्टावेतानि भुवनत्रये ॥३॥
नैतेषु विग्रहं कुर्मो न चान्यदपि हिंसनम् । यजामहे यथाशक्ति स्वश्रेयसि परायणाः ॥ ४ ॥
भवंति दिवसेप्येषु भोगादिपरिवर्जिताः । सुरा अपि जिनेन्द्राणां सेंद्राः पूजनतत्पराः ॥ ५॥
क्षीरोदवारिसंपूर्णैः कुमैरंभोजशोमिभिः । शातकुंभैरभं भक्ताः स्नापयंति जिनान् सुराः ॥ ६ ॥
अन्यैरपि जिनेंद्राणां प्रतिमाः प्रतिमोज्झिताः । भावितैरभिपेक्तव्याः पलाशादिपुटैरपि ॥७॥

·.
अष्टषष्टितम पर्व।
१३
पद्मपुराणम् ।
गत्वा नंदीश्वरं भक्त्या पूजयंति जिनेश्वरान् । देवेश्वरा न ते पूज्याः क्षुद्रकैः किमिहस्थितैः ॥८॥
अर्चयंति सुराः पबै रत्नजांबूनदात्मकैः । जिनास्ते भुविनिर्वित्तैः पूज्यश्चित्तदलैरपि ॥ ९॥
इति ध्यानमुपायाता लंकाद्वीपे मनोरमे । जनाचैत्यानि सोत्साहाः पताकाधैरभूपयन् ॥ १० ॥
सभाः प्रपाश्च मंचाश्च पदृशाला मनोहराः । नाट्यशाला विशालाश्च चाप्यश्च रचिताः शुभाः ११
सरांसि पयरम्याणि भांति सोपानकैवरैः । तटै सितवस्त्रादिचैत्यकूटानि भूरिशः ॥ १२ ॥
कनकादिरजश्चित्रमंडलादिविराजितैः । रेजुश्चैत्यादिसवारैर्वखरंभादिभूपितैः ॥ १३॥
घृतक्षीरादिभिः पूर्णाः कलशाः कमलाननाः । मुक्तादामादिसत्कंठा रत्नरश्मिविराजिताः॥१४॥
जनपिंयाभिषेकार्थमाहूना भक्तिभासुराः । दृश्यंते भोगिगेहेषु शतशोऽथ सहस्रशः॥ १५ ॥
नंदनप्रभः फुल्लैः कर्णिकारातिमुक्तकैः । कदंवैः सहकारैश्च चंपकैः पारिजातकैः ।। १६ ॥
मंदारैः सौरभावद्धमधुव्रतकदंचकैः । स्रजो विरचिता रेजुचैत्येषु परमोज्ज्वलाः ॥ १७ ॥
जातरूपमयैः पौ रजतादिमयैस्तथा । मणिरत्नशरीरैश्च पूजा विरचिता परा ॥ १८ ॥
पटुभिः पटहैस्तूयमृदंगैः काहलादिभिः । शंखैवाशु महानादैश्चैत्येषु समजायत ॥ १९ ॥
प्रशांतपैरसंबद्धर्महानंदसमागतैः । जिनानां महिमा चक्रे लंकापुरनिवासिभिः ॥२०॥

·एकोनसततितमं पर्व।
१४
पद्मपुराणम् ।
ते विभूतिं परां चकुर्विद्येशा भक्तितत्पराः । नंदीश्वरे यथा देवा जिनर्विवार्चनोद्यताः ॥२१॥
अयमपि राक्षसवृपभः । पृथुप्रतापः सुशांतिगृहमभिगम्य ॥
पूजां करोति भक्त्या । यलिरिव पूर्व मनोहरां शुचिर्भूत्वा ॥ २२ ॥
समुचितविभवयुतानां । जिनेंद्रचंद्रान् सुभक्तिभारधराणाम् ।।
पूजयतां पुरुपाणां । कः शक्तः पुण्यसंचयान् प्रचोदयितुम् ।। २३ ॥
भुक्त्वा देवविभूतिं । लब्ध्या चक्रांकभोगसंयोगम् ।।
रवितोऽपि तपस्तीत्रं । कृत्या जैनं व्रजति मुक्ति परमाम् ॥ २६ ॥
इत्याचे रविषेणाचार्यप्रोक्ते पद्मपुराणे फाल्गुनाष्टालिकामहिमाविधानं नामाष्टपष्टितम पर्व |
अथैकोनसप्ततितमं पर्व।
अथ शांतिजिनेन्द्रस्य भवनं शांतिकारणम् | कैलासफूटसंकाशं शरदचयोपमम् ।। १ ।।
स्वयंप्रभासुरं दिव्यं प्रामादालीसमावृतम् । जंबूद्वीपस्य मध्यस्थं महामेरुमिवोस्थितम् ॥२॥

·एकोनसप्ततितमं पर्व।
पद्मपुराणम्।
विद्यासाधनसंयुक्तमानसः स्थिरनिश्चयः । प्रविश्य रावणः पूजामकरोत्परमाद्भुताम् ॥ ३ ॥
अभिषेकैः सवादिनर्माल्यैरतिमनोहरैः । धूपैर्वल्युपहारैश्च सद्बणैरनुलेपनैः ॥ ४॥
चक्रे शांतिजिनेंद्रस्य शांतचेता दशाननः । पूजां परमया युत्या शुनाशीर इवोद्यतः ॥ ५ ॥
चूडामणिहंसबंधके शमौलिमहाद्युतिः । शुक्लांशुकधरः पीनकेयूरार्चितसद्भुजः ॥६॥
कृतांजलिपुटः क्षोणी पाडयन् जानुसंगमात् । प्रणामं शांतिनाथस्य चकार त्रिविधेन सः ॥७॥
शांतेरभिमुखः स्थित्वा निर्मले धरणीतले । पर्यकाधनियुक्तांगः पुष्परागिणि कुट्टिमे ॥ ८॥
विभ्रत्स्फटिकनिर्माणामक्षमालां करोदरे । वलाकापंक्तिसंयुक्तनीलांभोदचयोपमः ॥९॥
एकाग्रध्यानसंपन्नो नासाग्रस्थितलोचनः । विद्यायाः साधनं धीरः प्रारंभे राक्षसाधिपः ।। १०॥
दत्ताज्ञापूर्वमेवाथ नाथेन प्रियवर्तिनी । अमात्यं यमदंडाख्यमादिदेश मयात्मजा ॥ ११ ॥
दाप्यतां घोषणा स्थाने यथा लोकः समंततः । नियमेष नियुक्तात्मा जायतां सुंदयापरः ॥१२॥
जिनचंद्राः प्रपूज्यंता शेपव्यापारवर्जितः । दीयतां धनमर्थिभ्यो यथेष्टं हृतमत्सरः ॥ १३ ॥
यावत्समाप्यते योगो नायं भुवनभोगिनः । तावत् श्रद्धापरो भूत्वा जनस्तिष्ठतु.संयमी ॥१४॥
निकारो यादारोऽपि कुतश्चिनीचतो भवेत् । निश्चितं सोऽपि सोढन्यो महाबलयुतैरपि ॥१५॥

·सप्ततितम पर्व। पद्मपुराणम् । क्रोधादिकुरुते किंचिद्दिवसप्वेषु यो जनः । पिताऽपि किं पुनः शेपः स मे यध्यो भविष्यति १६ युक्तो रोधिसमाधिभ्यां संसारं सोऽन्तवर्जितम् । प्रतिपद्येत यो न स्यात्समादिष्टस्य कारकः १७ ततो यथाऽऽज्ञापयसीति संभ्रमी । मुदा तदाज्ञां शिरसा प्रतीक्ष्य सः ॥ चकार सर्व गदितं जनैश्च । तथा कृतं संशयसंगवर्जितैः ॥ १८ ॥ जिनेन्द्रपूजाकरणप्रसक्ता । प्रजा बभूवापरकार्यमुक्ता ॥ रविप्रभाणां परमालयाना-मन्तर्गता निर्मलतुंगभावा ॥ १९ ॥ इत्या रविपेणाचार्यप्रोक्त पद्मचरिते लोकनियमकरणाभिधानं नामैकोनसप्ततितमं पर्व अथ सप्ततितमं पर्व । सवृत्तांतश्वरास्येभ्यस्तत्र परवले श्रुतः । ऊचुश्व खेचराधीशा जयप्राप्तिपरायणाः ॥१॥ किल शांतिजिनेंद्रस्य प्रविश्य शरणं सुधीः । विद्या साधयितुं लग्नः स लंकापरमेश्वरः ॥२॥ चतुर्विशतिभिः सिद्धिं वासरैः प्रतिपद्यते । बहुरूपेति सा विद्या सुराणापि भंजती ।।३।।

·पद्मपुराणम् ।
सप्ततितम पर्व।
यावद्भगवती तस्य सा सिद्धिं न प्रपद्यते । तावत्कोपयतः क्षिप्रं तं गत्वा नियमस्थितम् ॥ ४॥
तस्यां सिद्धिमुपेतायां देवेन्द्ररपि शक्यते । न स साधयितुं कैव क्षुद्रेष्वस्मासु संकथा ॥ ५॥
ततो विभीपणेनोक्तं कर्त्तव्यं चेदिदं ध्रुवम् । द्रुतं प्रारभ्यतां कस्माद्भवद्भिरवलंव्यते.॥ ६ ॥
संप्रधार्य समस्तैस्तैः पद्मनाभाय वेदितम् । गदितं.च,यथा लंकाप्रस्तावे. गृह्यतामिति ॥ ७ ॥
बाध्यता रावणः कृत्यं क्रियतां च यथेप्सितम् । इत्युक्तः स.जगौ धीरो महापुरुपचेष्टितः ॥८॥
भीतादिष्वपि नो तावत् कर्तुं युक्तं विहिंसनम् । किं पुनर्नियमावस्थे जने जिनगृहस्थिते ॥ ९ ॥
नैपा कुलसमुत्थानां क्षत्रियाणां.प्रशस्यते । प्रवृत्तिर्गतुंगानां खिन्नानां शस्त्रकमणि ॥१०॥
महानुभावधीर्देवो विधौ न प्रवर्तते । इति प्रधार्य ते चक्रुः कुमारान् गामिनो रहः ॥ ११ ॥
श्वो गताः स्म इति प्राप्ता अपि बुद्धि नभश्वराः । अष्टमात्रदिनं, कालं संप्रधारणया स्थिताः १२
पूर्णमास्यां ततः पूर्णशशोकसदृशाननाः । पनायतेक्षणा नानालक्षणध्वजशोमिनः ॥ १३ ॥
सिंहव्याघवराहेभशरभादियुतान् रथान् । विमानानि तथाऽरूढा गृहीतपरमायुधाः ॥ १४ ॥
कुमाराः प्रस्थिता लंकां शंकामुत्सृज्य सादराः। रावणक्षोभणाळूता भवनामरभासुराः ॥१५॥
मकरध्वजसाटोपचंद्रामरतिवर्द्धनाः । वातायनो गुरुभरः सूर्यो ज्योतिर्महारथः ॥१६॥

·सप्ततितम पर्व।
पद्मपुराणम्
प्रीतिकरो दृढरयः समुन्नतबलस्तथा । नंदनः सर्वदो दुष्टः सिंहः सर्वप्रियोनलः ॥ १७ ॥
नीलः सागरनिस्वानः ससुतः पूर्णचंद्रमाः । स्कंदश्चन्द्रमरीचिश्व जांबवः संकटस्तथा ॥ १८॥
समाधिवहुल सिंहः कटिरिन्द्रोशनिर्वलः । तुरंगशतमेतेषां प्रत्येकं योजितं रथे ॥ १९ ॥
शेपाः सिंहवराहेभव्याघ्रयानैमनोजवैः । पदातिपटलांतस्थाः प्रस्थिताः परमौजसः ॥२०॥
नानाचिह्नातपत्रास्ते नानातोरणलांछनाः । चित्राभिर्वैजयंतीमिर्लक्षिता गगनांगणे ॥ २१ ॥
सैन्यार्णवसमुद्भूतमहागंभीरनिःस्वनाः । आस्तृणाना दिशो मानमुहंतः समुन्नताः ॥ २२ ॥
प्राप्ता लैकापुरीबाह्योदेशमेवमचिंतयन् । आश्चय किमिदं लंका निश्चितयमवस्थिता ॥ २३ ॥
स्वस्थो जनपदोऽमुष्यां सुचेताः, परिलक्ष्यते । अवृत्तपूर्वसंग्रामा इव चास्यां मटाः स्थिताः॥२४॥
अहो लंकेश्वरस्पदं धैर्यमत्यंतमुन्नतम् । गंभीरत्वं तथा सत्वं श्रीप्रवापसमुन्नतम् ॥२५॥
चंदिग्रहणमानीतः कुंभकर्णो महाबलः । इंद्रजिन्मेघनादश्च दुर्धरैरपि दुर्धराः ॥ २६ ॥
अक्षाद्या वह्वः शूरा नीता निधनमाहवे । न तथापि विभोः शंका काचिदस्योपजायते ॥२७॥
इति संचित्य कृत्वा च समालापं.परस्परम् । विस्मयं परमं प्राप्ताः कुमाराः शंकिता इव ॥२८॥
अथ वैभीषणिर्वाक्यं ख्यातो नाना सुभूषणः । जगाद धैर्यसंपन्नं निर्धान्तं मारुतायनम् ॥२९॥

·पद्मपुराणम्। सप्ततितम पर्व । भयासंगं समुत्सृत्य क्षिप्रं लंकां प्रविश्य ताम् । लोलयामि इमान् सर्वान्परित्यज्य कुलांगनाः३० वचनं तस्य संपूज्य ते विद्याधरदारकाः । महाशौर्यसमुन्नद्धा दुर्दान्ताः कलहप्रियाः ॥ ३१ ॥ आशीर्विपसमाश्चंडा उद्धताथपलाशलाः । भोगदुर्ललिता नानासंग्रामोद्भूतकीर्तयः ॥ ३२ ॥ असमाना इवाशेषां नगरी तां समास्तृणन् । महासैन्यसमायुक्ताः शस्त्ररश्मिविराजिताः ॥ ३३ ॥ सिंहभादिरवोन्मिश्रभेरीदुंदुभिनिस्वनम् । श्रुत्वातिभीपणं लंका परमं कंपमागता.॥ ३४ ।। सहसा चकितनस्ता विलोलनयनाः स्त्रियः । स्वनद्गलदलंकाराः प्रियाणामंकमाश्रिताः ।। ३५ ॥ विद्याभृन्मिथुनान्युचविंडलानि नोऽगणे । बभ्रमुश्चक्रवद्भ्रांत्या चलद्वासांसि सस्वनम् ॥ ३६॥ भवने राक्षसेन्द्रस्य महारत्नांशुभासुरे । स्वनन्मंगलगंभीरवीरतूर्यमृदंगके ॥ ३७॥ अन्युच्छिन्नसुसंगीतनृत्यनिष्णातयोपिति । जिनपूजासमुद्युक्तकन्याजनसमाकुले ॥ ३८ ॥ विलासैः परमस्त्रीणामप्युन्मादितमन्मथे । क्रूरतूर्यस्वनं श्रुत्वा शुन्धेऽतापुरसागरे ॥ ३९ ॥ उद्ययौ निःस्वनो रम्यो भूपणस्वनसंगतः। समतादाकुलो मंद्रो वल्लुकीनामिवायतः॥४०॥ विडलाऽचिंतयत्काचित्कष्टं किमिदमागवम् । मतेव्यमद्य किं क्रूरे कृते कर्मणि शत्रुभिः ॥४१॥ अन्या दध्यौ भवेत्पापः किं नु चंदिग्रहो मम । किंवा विवसनीभूता क्षिप्ये लवणसागरे।।१२।।

·पद्मपुराणम् । २० सप्ततितम पर्व। एवमाकुलता प्राप्त समस्ते नगरीजने । विहलेषु प्रवृत्तेषु निःस्वनेषु समंततः ॥४३॥ क्रुद्धो मयमहादैत्यः पिनकवचो द्रुतम् । सन्नद्धः सचिवैः साई समुन्नतपराक्रमः ॥४४॥ युद्धार्थमुद्यतो दीप्तः प्राप लंकेशमंदिरम् । श्रीमान् हरिणकेशीव सुनाशीरनिकेतनम् ॥ ४५ ॥ ऊचे मंदोदरी तं च कृत्वा निर्भर्त्सनं परम् । कर्तव्यं तात नैतत्ते दोषार्णवनिमज्जनम् ।। ४६ ॥ स मयो पोष्यमाणोऽसौ जेनः किं न त्वया श्रुतः । प्रसादं कुरु वांछा चेदस्ति स्वश्रेयसं प्रति ४७ दुहितुः स्वहितं वाक्यं श्रुत्वा दैत्यपतिर्मयः । प्रशांतः संजहारास्त्रं रश्मिचक्रं यथा रविः ॥१८॥ दुर्भेदकवचच्छन्नो मणिकुंडलमंडितः । हारराजितवक्षस्को विवेश स्वं जिनालयम् ।। ४९ ॥ उद्वेलसागराकाराः कुमारास्तावदागताः । प्राकार वेगवातेन कुर्वन्तः शिखरोज्झितम् ॥ ५० ॥ भनयजकपाटं च कृत्वा गोपुरमायनम् । प्रविटा नगरी धीरा महोपद्रवलालसाः ॥ ५१॥ इमे प्राप्ता दुतं नश्यत् क यामि प्रावेशालयम् । हा मातः किमिदं प्राप्तं तात तात निरीक्ष्यताम् ५२ त्रायस्व भद्र हा भ्रातः किं किं ही ही कथं कथम् । आर्यपुत्र निवर्तस्व तिष्ठ हा हा महद्भयम् ५३ एवं प्रवृत्तनिस्वानराकुलै गरीजनैः । संत्रस्तर्दशवक्रस्य भवनं परिपूर्यताम् ।। ५४ ॥ काचिद्विगलितां कांचीमाक्रम्यात्यंतमाकुला । स्वेनैव चरणेनांते जानुखंडं गता भुवि ।। ५५ ।।

·पद्मपुराणम्।
૨૨
सप्ततितमं पर्व।
हस्तालंवितवित्रस्तवसनान्यातिविहला । गृहीतपृथुका तन्वी चकंपे गंतुमुद्यता ।। ५६ ।।
संभ्रमत्रुटितस्थूलमुक्तानिकरवर्पिणी । मेघरेखेव काचित्तु प्रस्थिता वेगधारिणी ।। ५७ ।।
संत्रस्तहरिणीनेत्रा सस्तकेशकलापिका । वक्षः प्राप्य प्रियस्यान्या बभूवोत्कंपितोज्झिता ॥५८॥
एतस्मिन्नतरे दृष्ट्वा लोकं भयपरायणम् । शासनांतर्गता देवाः शान्तिप्रासादसंश्रिताः ॥ ५९॥
स्वपक्षपालनोयुक्ता करुणासक्तमानसाः । प्रातिहार्य द्रुतं कर्तुं प्रवृत्ता भावतत्पराः ॥ ६॥
उत्पत्य भैरवाकाराः शांतिचैत्यालयादमी । गृहीतविविधाकल्पा दंष्ट्रालीसंकटाननाः ॥ ६१ ॥
मध्याहार्कदुरीक्षाक्षाः क्षुब्धाः क्रोधोद्वमद्विपाः । दृष्टाधरा महाकाया नानावर्णमहारवाः ॥१२॥
देहदर्शनमात्रेण विकारैर्विपमैर्युताः । वानरांकवलं भंग निन्युरत्यंतविलम् ॥ ६३ ॥
क्षणं सिंहाः क्षणं वह्निः क्षणं मेघाः क्षणं द्विपाः । क्षणं सर्पाः क्षणं वायुस्ते भवंति क्षणं नगाः६४
अभिभूतानिमान् ज्ञात्वा देवैः शांतिगृहाश्रयैः । जिनालयकृतावासास्तेपामपि हिते रताः ॥६५॥
देवाः समागता योद्धं विकृताकारवर्तिनः । निजस्थानेषु तेपां हि ते वसंत्यनुपालकाः ॥ ६६ ।।
प्रवृत्ते तुमुले क्रूरे गीवार्णानां परस्परम् । आसीद्भावः स्वभावेऽपि संदेहो विकृति प्रति ॥ ६७ ॥
सीदतः स्वान सुरान् दृष्ट्वा बलिनश्च परामरान् । कपिकेतूच संदृष्टान्पुनलंकामुखं स्थितान् ॥६६॥

·पद्मपुराणम्।। ५२ सप्ततितम पर्व। महान्तं क्रोधमापन्नः प्रभावपरमः सुधीः । यक्षेशः पूर्णभद्राख्यो मणिभद्रमिदं जगौ ।। ६९ ॥ एवान्पश्य कृपामुक्तान शाखाकेसरिकेतनान् । जानंतोऽपि समस्तानि शास्त्राणि विकृतिं गता७० स्थित्याचारविनिर्मुक्तान् त्यक्ताहारं दशाननम् । योगसंयोजितात्मानं देहेऽपि रहितस्पृहम् ॥७१॥ प्रशांतहृदयं हंतुमुद्यतान्पापचेष्टितान् । रंध्रप्रहारिणः क्षुद्रान् त्यक्तवीरविचेष्टितान् ॥ ७२ ॥ मणिभद्रस्ततोऽवोचत्पूर्णभद्रसमोऽपरः । सम्यक्त्वभावितं वीरं जिनेंद्रचरणाश्रितम् ॥ ७३ ।। चारुलक्षणसंपूर्ण शांतात्मानं महाद्युतिम् । रावणं न सुरेन्द्रोऽपि नेतुं शक्तः पराभवम् ॥ ७४ ॥ ततस्तथाऽस्त्विति प्रोक्ते पूर्णभद्रेण तेजसा । गुह्यकाधिपयुग्मं तज्जातं विघ्नस्य नाशकम् ॥७५॥ यक्षेश्वरी परिक्रुद्धौ दृष्ट्वा योद्धं समुद्यतौ । लज्जान्विताश्च भीताश्च गताः स्वं स्वं परामराः ॥७६॥ यक्षेश्वरौ महावायुप्रेरितोपलवर्पिणौ । युगांतमेघसंकाशी जातो घोरोरुगर्जितौ ॥ ७७ ॥ तयोर्जघासमीरेण सा नभश्चरवाहिनी । प्रेरितोदारवेगेन शुष्कपर्णचयोपमा ।। ७८.।। तेपा. पलायमानानां भूत्वानुपदिकाविमौ । उपालंभकृताकृतावेकस्थौ पद्ममागतौ ॥ ७९ ॥ अभिनंद्य च तं सम्यक् पूर्णभद्रः सुधीर्जगौ । राज्ञो दशरथस्य त्वं श्रीमतस्तस्य नंदनः ॥८॥ अश्लाघ्येषु निवृत्तात्मा श्लाघ्यकृत्येषु चोद्यतः । तीर्णः शास्त्रसमुद्रस्य पारं शुद्धगुणोन्नतः ।।८१॥ ।

·. पंद्मपुराणम् । सप्ततितमं पर्व। ईदृशस्य सतो भद्र किमेतत्सदृशं विभोः । तव सेनाश्रितैः पौरजनो ध्वंसमुपाहृतः ॥ ८२ ॥ यो यस्य हरते द्रव्यं प्रयत्नेन समार्जितम् । स तस्य हरते प्राणान् बाह्यमेतद्धि जीवितम् ॥८३॥ अनर्घवज्रवैडूर्यविद्रुमादिभिराचिता । लंकापुरी परिध्वस्ता त्वदीयैराकुलांगना ॥ ८४ ॥ प्रौटुंदीवरसंकाशस्तनो गरुडकेतनः । जगाद तेजसा युक्तं वचनं विधिकोविदः ॥ ८५ ।। एतस्य रघुचंद्रस्य प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । महागुणधरी पत्नी शीलालंकारधारिणी ॥ ८६ ।। दुरात्मना छलं प्राप्य हृता सा येन रक्षसा । अनुकंपा त्वया तस्य रावणस्य कथं कृता ॥८७|| किं तेऽपकतमसाभिः किं वा तेन प्रियं कृतम् । कथ्यतां गुह्यकाधीश किंचिदप्यणुमात्रकम् ८८ कुटिला भृकुटी कृत्वा भीमा संध्यारुणेलिके । क्रुद्धोऽसि येन यक्षेन्द्र विना कार्य समागतः ८९ अर्घ कांचनपात्रेण तस्य दत्त्वातिसाध्वसः। कपिध्वजाधिपोऽवोचत् कोपो यक्षेन्द्र ! मुच्यतास् ९० पश्य त्वं समभावन मदलस्य निजां स्थितिम् । लंकायलार्णवस्यापि साक्षादीतित्वमीयुषः॥११॥ तथाप्येव प्रयत्नोऽस्य वर्तते रक्षसां विभोः । केनायं पूर्वकः साध्यः किं पुनर्वहुरूपया ॥ ९२ ॥ संकुलस्य मृधे तस्य स्खलंत्यभिमुखा नृपाः । जैनोक्तिलब्धवर्णस्य प्रवादे वादिनो यथा ॥१३॥ तसारक्षमार्पितात्मानं क्षोभयिष्यामि रावणम् । यत्साधयति नो विद्या यथा सिद्धिं कुदर्शनः ९४ ·सप्ततितमं पर्व। २४ पद्मपुराणम् । तत्तुल्यविभवा भूत्वा येन नाथेन रक्षसाम् । समं युद्धं करिष्यामो विषमं जायतेऽन्यथा ॥९५ ॥ पूर्णभद्रस्ततोऽयोचदस्त्वेवं किं नु पीडनम् | कृत्यं नाद्यापि लंकाय साधो जीर्णतृणेष्वपि ॥१६॥ क्षेमेण रावणांगस्य वेदनाद्यविधानतः । क्षोभं कुरुत मन्ये नु दुःखं क्षुभ्यति रावणः ॥ ९७ ॥ एवमुक्तौ प्रसन्नाक्षौ ती भव्यजनवत्सलौ । मक्ती श्रमणसंघस्य वैयावृत्यसमुद्यतौ ।। ९८॥ शशांकवदनौ राजन् यक्षाणां परमेश्वरौ । अमिनंदितपमाघावंतद्धि सानुगौ गतौ ॥ ९९ ॥ संप्राप्योपालभ लक्ष्मणवचनात्सुलज्जितौ तौ हि । संजातौ समचित्तौ निर्व्यापारौ स्थिती येन ॥ १० ॥ तावद्भवति जनानामधिका प्रीतिः समाश्रयासना । यावनिर्दोपत्वं रविमिच्छति कः सहोत्पातम् ॥ १०१॥ इत्याचे रविपेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे सम्यग्दृष्टिदेवप्रातिहार्यकीर्तनं नाम सप्ततितम पर्व ।

·पद्मपुराणम्।
२५
एकसप्ततितमं पर्व।
अथैकसप्ततितम पर्व।
शांतं यक्षाधिपं ज्ञात्वा सुतारात्मजसुंदरः । दशाननपुरीं द्रष्टुमुद्यतः परमोर्जितः ॥ १॥
उदारांघुददामं मुक्तामाल्यविभूषितम् । धवलैश्वामरैदीप्तं महाघंटानिनादितम् ॥ २ ॥
किष्किन्धकांडनामानमारूढो परवारणम् । रराज मेघपृष्ठस्थः पौर्णमासीशशांकवत् ॥ ३ ॥
तथा स्कंदेंद्रनीलाया महद्धिपरिराजिताः । तुरंगादिसमारूढाः कुमारा गंतुमुद्यताः ॥४॥
पदातयो महासंख्याश्चंदनाचिंतविग्रहाः । तांबूलरागिणो नानामुंडमालामनोहराः ॥५॥
कटकोद्भासिवाह्यता: स्कंधन्यस्तासिखेटकाः । चलावतंसकाश्वित्रपरमांशुकधारिणः ॥६॥
हेमसूत्रपरिक्षिप्तमौलपचारुविभ्रमाः । अग्रतः प्रसूता गर्वकृनालापाः सुतेजसः ॥७॥
वेणुवीणामृदंगादिवादिनसदृशं वरम् । पुरो जनः प्रवीणोऽस्य चक्रे शृंगारनर्तनम् ॥ ८॥
मंदस्तूर्यस्वनश्चित्री मनोहरणपंडितः । शंखनिःस्वनसंयुक्तः काहलावत्समुद्ययौ ॥९॥
विविशुश्च कुमारेशाः सविलासविभूपणाः । लंका देवपुरीतुल्यामसुरा इव चंचलाः ॥१०॥
महिन्ना पुरुणा युक्ता दशस्यनगरी ततः । प्रविष्टमंगदं वीक्ष्य जगावित्यंगनाजनः ॥११॥

·'पद्मपुराणम्।
एकसप्ततितम पर्व
1
यस्यैपा ललिता कर्णे विमला दंतनिर्मिता । विराजते महाकांतिकोमला तलपत्रिका ॥ १२ ॥
ग्रहाणामिव सर्वेषां समवायो महाप्रभः । द्वितीयः श्रवणे चायं चपलो मणिकुंडलः ॥ १३ ॥
अपूर्वकौमुदीसर्गप्रवीणः सोऽयमुद्गतः । अंगदेंदुर्दशास्यस्य नगयो, पश्य निर्भयः ॥ १४ ॥
किमनेनेदमारब्धं कथमेतद्भविष्यति । क्रीडेयं ललिताऽमुष्य निरर्था किन्तु सेत्स्यति ॥ १५ ॥
रावणालयवाह्यक्ष्मामणिकुहिमसंगताः। ग्राहवत्सरसोभिज्ञाखासमीयुः पदातयः ॥ १६ ॥
रूपनिश्चलतां दृष्ट्वा निख़तमणिकुट्टिमाः । पुनः प्रसरणं चकुर्भटाः विस्मयपूरिताः ॥ १७ ॥
पर्वतेन्द्रगुहाकारे महारत्नविनिर्मिते । गंभीरे भवनद्वारे मणितोरणभासुरे ॥ १८ ॥
अंजनाद्रिप्रतीकाशानिन्द्रनीलमयान् गजान् । सिग्धगंडस्थलान् स्थूलदंतानत्यंतभासुरान् ॥१९॥
सिंहवालांश्च तन्मूर्द्धन्यस्तांघीनूर्द्धवालधीन् । दंष्ट्राकरालवदनान् भीपणाक्षान् सुकेसरान ॥२०॥
दृष्ट्वा पादचरास्वस्ताः सत्यव्यालाभिशंकिताः । पलायितुं समारब्धाः प्राप्ता विह्वलतां पराम् २१
ततोऽगदकुमारेण तदमिज्ञेन कृच्छ्रतः 1.प्रबोधिताः प्रतीयते पदानि निदधुचिरात् ।। २२ ।।
प्रविष्टाश्च चलनेत्रा भटाः शंकासमन्विताः । रावणस्य गृहं सह पदं मृगगणा इव ॥ २३ ॥
द्वाराण्युल्लंघ्य भूरीणि परतो गंतुमक्षमाः । गहने गृहविन्यासे जात्यंधा इब बनमुः ॥ २४ ॥

·2.
पद्मपुराणम् ।
૨૭
एकसप्ततितमं पर्व
इंद्रनीलालिका भिचीः पश्यंतो द्वारमोहिनः । आकाशाशंकया पेतुं स्फटिकच्छन्नसासु ॥ २५॥
शिलाताडितमूर्धानः पतिता रमसात्पुनः । परमाकुलता प्राप्ता वेदनाकूणितेक्षणाः ।। २६ ।।
कथंचिज्जातसंचाराः कक्षांतरमुपाश्रिताः । ब्रजंतो रमसा सक्ता नभः स्फटिकभित्तिषु ॥ २७॥
क्षुण्णांघिजानवस्तीत्रललाटस्फोटदुःखिताः । विनिवर्तिपोऽप्येते न ययुर्निर्गम पुनः ॥ २८ ॥
इंद्रनीलमपी भूमि स्मृत्वा कांचित्समानया । बुद्धया प्रतारिताः संतः पेतुर्भूतलवेश्मसु ॥ २९ ।।
तत उद्गतभूच्छेदशंकया शरणांतरे । भूमिष्यथैद्रनीलीषु ज्ञात्वा ज्ञात्वा पदं ददुः ॥ ३० ॥
नारी स्फटिकसोपानानामग्रगमनोद्यताम् । व्योम्नीति विविदुः पादन्यासान् तु पुनरन्यथा।॥३१॥
तां पिपृच्छपवो यांतः शंकिताः पुनरंतराः । भितिवापतितास्तस्थुः स्फाटिकीषु मुविलाः ॥३२॥
पश्यंति शिखरं शांतिभवनस्य समुन्नतम् । गंतुं पुनर्न ते शक्ता भित्तिभिः स्फटिकात्मभिः॥३३।।
विलासिनि यदायानमिति कश्चित्वरान्वितः । करे स्तंभसमासक्तामगृहीच्छालभंजिकाम् ॥३४॥
दृष्टं कश्चित्प्रतीहारं हेमवेत्रलताकरम् | जगाद शांतिगेहस्य पंथानं देशायाऽऽश्विति ॥ ३५ ॥
कथं न किंचिदुरिसक्तो ब्रवीत्येप विसंभ्रमः । इति घ्नन् पाणिना गादवापांगुलिचूर्णनम्।।३६।।
क्षत्रियोऽयमिति ज्ञात्वा हस्तस्पर्शनपूर्वकम् । किंचित्कक्षातरं जग्पुरं विज्ञाय कृच्छ्रतः॥ ३७॥

·२८ पद्मपुराणम्। एकसप्ततितम पर्व। द्वारमेतन कुड्यं तु महानीलमयं भवेत् । इति ते संशयं प्राप्ताः करं पूर्वमसारयन् ॥ ३८ ॥ स्वयमप्यागतं मार्ग पुनर्निर्गतुमक्षमाः । शांत्यालयगतौ बुद्धि कुटिलभ्रांतयो दधुः ॥ ३९ ।। ततः कंचिन्नरं दृष्ट्वा वाचा विज्ञाय सत्यकम् । कश्चिज्जग्राह केशेषु जगाद च सुनिष्टुरम् ॥४०॥ गच्छ गच्छाग्रतो मार्ग शांतिहम्य॑स्य दर्शय । इति तस्मिन्पुरो याति ते बभूवुनिराकुलाः ॥४१॥ प्राप्ताथ शान्तिनाथस्य भवनं मदमुद्वहत् । कुसुमांजीलभिः साकं विपुंचंतो जयस्वनम् ॥ ४२ ॥ धृतानि स्फटिकस्तंभैरम्यदेशेषु केचित् । पुराणि ददृशुर्योम्नि स्थितानीय मुविस्मयाः ॥४३॥ इदं चित्रमिदं चित्रमिदमन्यन्महाद्भुतम् । इति ते दर्शयांचाः समवस्तु परस्परम् ।। ४४ ॥ पूर्वमेव परित्यक्तवाहनोंऽगदसुंदरः । श्लाषिताद्भुतजैनेंद्रवास्तुयातपरिच्छदः ॥ ४५ ॥ ललाटोपरिविन्यस्तकरराजीवकुबलः । कृतप्रदक्षिणः स्तोत्रमुखरं मुखमुद्वहन् । ४६ ॥ अंतरंगप॑तो बाह्यकक्षस्थापितसैन्यकः । विलासिनीमनाक्षोभदक्षो विकसितेक्षणः ॥ १७ ॥ स्वमचित्रापितं पश्यन् चरितं जैनपुंगवम् । भावेन च नमस्कुर्वन्नाघमंडपभित्तिषु ॥४८॥ धीरो भगवतः शांतेर्विवेश परमालयम् । वंदनां च विधानेन चकार पुरुसम्मदः ॥ ४९ ॥ तत्रंद्रनीलसंघातमयूखनिकरप्रभम् । सम्मुखं शांतिनाथस्य स्वर्भानुमिव भास्वतः ।। ५० ॥

·पद्मपुराणम्।
૨છે
एकसंततितम पर्व।
अपश्यत्र दशास्यं स सामिपर्यकसस्थितम् । ध्यायन विद्या समाधानी प्रवज्यां भरतो यथा ॥५१॥
जगाद चाधुना वार्ता का ते रावण कथ्यताम् । तत्ते करोमि यत्कत्तुं क्रुद्धोऽपि न यमाक्षमः ५२
कोऽयं प्रवर्तितो दंभो जिनेंद्राणां पुरस्त्वया । धिक् त्वां दुरितकर्माणं वृथा प्रारब्धसक्रियम् ५३
एवमुक्त्वोत्तरीयांतदलेन तमताडयत् । कृत्वा कहकहाशब्दं विभ्रमी गर्वनिर्भरम् ।। ५४ ॥
अग्रताध्यस्थितान्यस्य पुप्पाण्यादाय तीव्रगीः । अताड़यदधो वक्त्रे निभृतं प्रमदाजनम् ।।५५।।
आकृप्य दारपाणिभ्यां निष्ठुरं कुंचितेक्षणः । तापनीयानि पद्मानि चकार जिनपूजनम् ॥५६॥
पुनरागम्य दुःखाभिर्वाग्मिः संचोदयन्मुहुः । अक्षमालां करादस्य गृहीत्वा चपलोच्छिनत् ५७
विकीणां तां पुरस्तस्य पुनरादाय सर्वतः । शनैरघटयद् भूयः करे चास्य समर्पयत् ॥ ५८॥
करे चाकृष्य चिच्छेद पुनवाघट्टयञ्चलः । चकार गलके भूयो निधे मस्तके पुनः ॥ ५९॥
ततोऽतःपुरराजीवखंडमध्यमुपागतः । चक्रे ग्रीष्माभितप्तस्य क्रीडां वन्यस्य दंतिनः ॥ ६॥
प्रभष्टदुष्टदुर्दान्तः स्थूरीपृष्ठकचंचलः । प्रवृत्तः शंकया मुक्तः सोऽतःपुरविलोलने ।। ६१॥
कृतग्रंधिकमाधाय कंठे कस्याश्चिदंशुकम् । गुरोपयति द्रव्यं किंचित्स्मितपरायणः ॥ ६२ ॥
उत्तरीयेण कंठेऽन्यां संयम्यालंचयत्पुरः । स्तंभेऽमुंचत्पुनः शीघ्रं कृतदुःखविचेष्टिताम् ॥ ६३ ॥

·एकसप्ततितम पर्व।
पद्मपुराणम् ।
दीनारैः पंचभिः कांचित्कांचीगुणसमन्विताम् । हस्ते निजमनुष्यस्य विक्रीणारक्रीडनोद्यतः ६४
नूपुरौ कर्णयोध केशपाशे च मेखलाम् । कस्याश्चिन्मृर्भि रत्नं च चकार चरणस्थितम् ॥६५॥
अन्योन्य मूर्द्धजैरन्या बंध कृतवेपना । चकार मस्तकेऽन्यस्याश्छेक कूजन्मयुरकम् ॥ ६६ ॥
एवं महावृपेणेव गोकुलं परमाकुलम् | कृतमन्तःपुरं तेन सन्निधौ रक्षसां विभोः॥ ६७ ॥
अभाणीद्रावण क्रुद्धिस्त्वया रे राक्षसाधम | मायया सचहीनेन राजपुत्री तदा हृता ॥ ६८॥
अधुना पश्यतस्तेहं सर्वमेव प्रियाजनम् । हरामि यदि शक्नोपि प्रतीकार ततः कुरु ।। ६९ ॥
एवमुक्त्वा समुत्पत्य पुरोऽस्य मृगराजयत् । महिषी सर्वतोऽभीष्टी प्राप्तप्रवणवेपथुम् ॥ ७० ॥
विलोभनयनां वेण्यां गृहीत्वाऽत्यंतकातराम् । आचक यथा राजलक्ष्मी भरतपार्थिवः ॥७१ ।।
जगी च शूर सेयं ते दयिता जीवितादपि । मंदोदरी महादेवी हियते गुणमेदिनी ॥ ७२ ॥
इयं विद्याधरेन्द्रस्य सभामंडपवर्तिनः । चामरग्राहिणी चार्वी सुग्रीवस्य भविष्यति ॥ ७३ ।।
ततोऽसी कंपवित्रंसिस्तनकुंभतटांशुकम् । समाहित मुहुस्तन्वी कुर्वती चलपाणिना ॥७४ ।।
याध्यमानाधरा नेत्रवारिणानंतरं सुता । चलद्रूपणनिःसानमुखरीकृतविग्रहा ।। ७५ ॥
मजन्ती पादयोभ्यः प्रविशंती भुजान्तरम् । दैन्य परममापन्ना भारमिदमभ्यधात् ॥ ७६ ॥

·पपुराणम्।
एकसप्ततितमं पर्व।
घायस्व नाथ कित्येतामवस्था मे न पश्यसि । किमन्य एव जातोऽसि नासि सः स्याद्दशानन ॥
अहो ते वीतरागत्वं निग्रंथानां समाश्रितम् । ईदृशे संगते दुःखे किमनेन भविष्यति ॥ ७८ ॥
धिगस्तु तव वीर्येण किमपि ध्यानमीयुपः । यदस्य पापचेप्टस्य छिनत्सि न शिरोऽसिना ॥७९॥
चंद्रादित्यसमानेभ्यः पुरुषेभ्यः पराभवम् । नासि सोढाऽधुना कस्मात्सहसे क्षुद्रतोऽमुतः ॥८॥
लंकेश्वरस्तु संगाढव्यानसंगतमानसः। न किंचिदभृणोनापि पश्यतिस्म सुनिश्चयः ॥ ८१॥
अर्द्धपकसंविष्टो दूरस्थापितमत्सरः । मंदरोरुगुहायातरत्नकूटमहाद्युतिः ॥ ८२॥
सर्वेन्द्रियक्रियामुक्तो विद्याराधनतत्परः । निष्कंपविग्रहो धीरः स ह्यासीत्पुस्तकायवत् ॥ ८३ ।।
विद्यां विचितयनेप मैथिलीमिय राघवः । नगाम मंदरस्याद्रेः स्थिरत्वेन समानताम् ॥ ८४ ॥
ततोऽध गदवः स्पष्टं द्योतयंती दिशो दश । जयेति जनितालापा तस्य विद्या पुरः स्थिता ॥८५॥
जगौ च देव सिद्धाऽहं तवाज्ञाकरणोद्यता । नियोगो दीयता नाथ सान्यः सकलविष्टपे ।। ८६॥
एकं चक्रधरं मुक्त्वा प्रतिकुलभवस्थितम् । वशीकरोमि ते लोकं भवदिच्छानुवर्तिनी ॥८७ ।।
करे च चक्ररत्नं च तवैवोत्तम वर्तते । पद्मलक्ष्मीधरार्मे ग्रहणं किमिवापरैः ।। ८८ ॥
मद्विधानां निसर्गोऽयं यन्न चक्रिणि शक्नुमः । किंचित्पराभवं कर्तुंमन्यत्र नु किमुच्यते ॥८९॥

·३२
पद्मपुराणम्।
द्वासप्ततितम पर्व।
ह्यद्य सर्वदैत्यानां करोमि किमु मारणम् । भवत्यप्रियचित्तानां किं वा स्वौकसामपि ॥९०॥
क्षुद्रविद्यात्तगर्वेषु नभसत्पथगामिपु । आदरो नैव मे कश्चिद्वराकेपु तृणेपिव ॥ ९१ ॥
प्रणम्य विद्या समुपास्थिताऽसौ समाप्तयोगः परमद्युतिस्थः ।
दशाननो यावदुदारचेष्टः । प्रदक्षिणं शांतिगृहं करोति ॥ ९२ ॥
तावत्परित्यज्य मनोभिरामां । मंदोदरी सेदपरीतदेहाम् ।।
उत्पत्य सं पद्मसमागमेन । गतोऽगदोऽसौ रविवत्सुतेजाः ।। ९३ ॥
इत्या रविषणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे पद्मायने बहुरूपविद्यासनिधानाभिधानं नामैकसप्ततितमं पर्व ।
अथ हासप्ततितमं पर्व ।
ततः स्त्रीणां सहस्राणि समस्तान्यस्य पादयोः । रुदत्यः प्रणिपत्योचुः युगपचारुनिःस्वनम् ॥१॥
सर्वविद्याधराघीशे वर्तमाने त्वयि प्रभो । बालकेनांगदेनत्य वयमद्य खलीकृताः ॥ २ ॥
त्वयि ध्यानमुपासीने परमे तेजसास्पदे । विद्याधरकखद्योतो विकारं सोपि संश्रितः॥३॥

·पद्मपुराणम् ।
द्वासप्ततितमं पर्व।
पश्यतकामवस्था नो विहता हतचेतसा । सौग्रीविणा विशंकेन शिशुना भवतः पुरः ॥ ४॥
श्रुत्वा तद्वचनं तासां समाधासनतत्परः । त्रिकूटाधिपतिः क्रुद्धो जगादं विमलेक्षणः ॥५॥
मृत्युपाशेन बद्धोऽसौ ध्रुवं यदि विचष्टते । देव्यो विमुच्यतां दुःखं भवत्यः प्रकृतिस्थिताः ॥६॥
कांताः! कास्मि मुग्रीवं निग्रीवं श्वो रणाजिरे । तमोमंडलकं तं च प्रमामंडलनामकम् ॥ ७॥
तयोस्तु कीदृशः कोपो भूमिगोचरकीटयोः । दुष्टविद्याधरान् सर्वान् निहतास्मि न संशयः ॥८॥
भूक्षेपमात्रकस्यापि दयिता मम शत्रवः । गम्याः किमु महारूपविद्यया स्युस्तथा न ते ॥९॥
एवं ताः सात्व्य दयिता बुदधा निहतशत्रवः । तस्थौ देहस्थिती राजा निष्क्रम्य जिनसमनः।।
नानाबाह्यकतानंदचित्रनाट्यसमायुतः । जो स्नानविधिस्तस्य पुष्पायुधसमाकृतेः ॥ ११ ॥
राजतैः कलशैः कश्चित्संपूर्णशशिसन्निभैः । श्यामाभिः स्नाप्यते कांतिज्योत्स्नासंप्लावितात्मभिः।।
पद्मकांतिभिरन्याभिः संध्याभिरिव सादरम् । वालमास्वरसंकाशः कलशैर्हाटकात्मभिः ॥१३॥
गरुत्ममणिनिर्माणः कुंभैरन्याभिरुत्तमैः । खीभिः साक्षादिव श्रीभिः पद्मपत्रपुटैरिव ॥ १४ ॥
कैश्विद्वालावपच्छायैः कदलीगर्भपांडुभिः । अन्पैर्गघसमाष्टमधुव्रतकदंबकैः ॥ १५॥
उद्वनैः मुलीलाभिः स्त्रीभिरुद्वतितोऽभजत् । स्नानं नानामणिस्फीतप्रभाभाजि वरासने.॥१६॥

·महापुराणम् .३४ द्वासप्ततितम पर्व। सुखातोऽलंकतः कांतः प्रयतो भावपूरितः। पुनः शांतिजिनेन्द्रस्य'विवेश भवन नृपः ॥ १७ ॥ कृत्वा तत्र परी पूजामहेता स्तुतितत्परः । चिरं नृभिः प्रणामं च भेजे भोजनमंडपम् ॥१८॥ चतुर्विधोत्तमाहारविधि निर्माय पार्थिवः। विद्यापरीक्षणं कर्तुमार क्रीडनभूमिकामू।। १९ ॥ अनेकरूपनिर्माण जनितं तेन विद्यया । विविधं चाद्भुतं को विद्याधरजनांतिगम् ॥२०॥ तत्कराहतमूकंपसमापूर्णितविग्रहम् । जातं परवलं भीतं जगी निधनशंकितम् ॥ २१ ॥ ततस्तं संचियाः प्रोचुः कृतविद्यापरीक्षणम् । अधुना नाथ मुक्त्वा त्वां नास्ति राघवसूदना २२ भवतो नापरः कश्चित्पद्मस्य क्रोधसंगिनः । इम्यासस्य (?) पुरः स्यातुं समर्थः समराजिरे॥२३॥ विद्ययाय महाधिस्थो विकृत्य परमं चलम् । संप्रति प्रमदोद्यानं प्रतस्थे प्रतिचक्रभृत् ना २४ ॥ सचिराधृतो धीरैः सुरैराखंडलो यथा| अप्रघृष्या समागच्छन् स रेजे मास्करोपमः ॥ २५॥ तमालोक्य समायांत विद्याधर्यो बमाबिरे । पश्य पश्य शुंभे सीते रावणस्य महाद्युतिम् ॥ २६ ॥ पुप्पकाग्रादयं श्रीमान् अवतीर्य महाबलः । नानाधातुविचित्रांगान्महीमृद्गहरांदिव ।। २७ ॥ गजेंद्र व सक्षीयः सूर्योशुपरितापितः । स्मरानलपरीतांगः पूर्णचन्द्रनिभाननः ।। २८॥ पुष्पशोभा परिच्छन्नमुपगीतं पडंघिमिः । विशति प्रमदोधानं दृष्टिरत्र निधीयताम् ।।-२९-।।

·पद्मपुराणम् । द्वासप्ततितम पर्व। विकूटाधिपतास्मिन् रूपं निरुपम थिते । सफला जायतां ते दृक् रूपं चास्येदमुत्तमम् ॥३०॥ 'ततो विमलया दृष्टया तया याह्यांतरात्मनः । चापांधकारितं वीक्ष्य चलमेवमचिंत्यतः।। ३१ ।। 'अदृष्टपारमुर्ग चलमीटर महाप्रभम् । रामो लक्ष्मीघरो वाऽपि दुःखं जयति संयुगे ॥ ३२ ॥ 'अधन्या किं-नु-पदामं किंवा लक्ष्मणसुन्दरम् । हतं श्रोष्यामि संग्रामे किंवा पापा सहोदरम् ३३ 'एवं चिंतामुपायातां परमाकुलितात्मिकाम् | कंपमाना-पंरित्रस्तां सीतामागत्य रावणः ॥ ३४ ॥ जगाद देवि! पापेन त्वं मया छमना हृता । क्षात्रगोत्रप्रसूतानां किमिदं साप्रत सताम् ॥३५॥ "अवश्यंभाचिनो नूनं कर्मणो गतिरीशी । स्नेहस्य परमस्येयं मोहस्य बलिनोऽथ वा ॥३६॥ साधूनो सन्निधौ पूर्व वे मंगवतो मया । वंद्यस्यानंतवीर्यस्य पादमूले समार्जितम् ॥ ३७॥ 'या रणोति न-मां नारी रमयामि न तामहम् । ययुर्वशी स्वयं रंभा यदि वान्या मनोरमा ३८ 'इति पालयता सत्यं प्रसादापेक्षिणा मया। प्रसभं रंमिता नांसि जगदुत्तमसुंदरि ॥३९ ।। अधुनाऽऽलंपने छिन्ने मद्भुप्रेरितैः शरैः । वैदेहि। पुष्पकारूढा विहर स्वेच्छया जगत् ।।४।। 'शिखराण्यगराजस्य चैत्यकूटानि सागरम् । महानदीच पश्यंती जनयात्मसुखांसिकाम् ॥४१॥ कृत्या करपुटं सीता वतः करुणमभ्यधात् । वास्पसंभारसंरुद्धकंठा कच्छ्रेण सादरम् ।। ४२॥ .

·पद्मपुराणम् । द्वासप्ततितमी पर्व । दशानन ! यदि प्रीतिर्विद्यते तव मां प्रति । प्रसादो वा ततः कर्तु ममेदं वाक्यमर्हसि ॥ ३ ॥ पुद्धनापि त्वया संख्ये प्राप्तोऽभिमुखतामसौ ! अनिवेदितसंदेशो न इंतव्यः मियो मम ॥१४॥ पद्य मामंडलस्वस्रा तव संदिष्टमीदृशम् । यथा श्रुत्वाऽन्यथा त्याहं विधियोगेन संयुगे ॥ ४५ ॥ महता शोकमारेण समानांता सती प्रभो । वात्याहतप्रदीपस्य शिखेव क्षणमात्रतः ॥ ४६॥ राजस्तनपा शोच्या जनकस्य महात्मनः । प्राणानेपा न मुंचामि त्वत्समागमनोत्सुका ॥४७॥ इत्युक्ता मूछिता भूमौ पपात मुकुलक्षणा । हेमकल्पलता यद्वद्भमा मत्तेन दंतिना ॥ ४८ ॥ तवस्थामिमां दृष्ट्वा रावणो मृदुमानसः । बभूव परमं दुःखी चिंता चैतामुपागतः ।। ४९ ॥ अहो निकांचितस्नेहः कर्मबंधोदयादहम् । अवसानविनिर्मुक्तः कोऽपि संसारगहरे ॥ ५० ॥ धिक् धिक् किमिदमश्लाध्यं कृतं सुविकृतं मया । यदन्योन्यरतं भीरुमिथुनं सद्वियोजितम्।।५१॥ पापातुरो विना कार्य पृथग्जनसनो महत् । अयशोमलमाप्तोऽस्मि सद्भिरत्यंतनिदितम् ।। ५२ ।। शुद्धांमोजसमं गोत्रं विपुलं मलिनीकृतम् । दुरात्मना मया कष्टं कथमेतदनुष्टितम् ।। ५३ ॥ घिइनारी पुरुषेन्द्राणां सहसा मारणरिमकाम् । किंपाकफलदेशीयां क्लेशोत्पत्तिवसुंधराम् ॥ ५४॥ भोगिमूर्द्धमणिच्छायासदृशी मोहकारिणी । सामान्येनांगना तावत्परस्त्री तु विशेषतः ।। ५५ ।।

·पद्मपुराणम्।
३७
द्वासप्ततितम पर्व ।
नदीव कुटिला मीमा धर्मार्थपरिनाशिनी । वर्जनीया सतां यत्नात्सर्वाशुभमहाखनिः ॥ ५६ ।।
अमृतेनेव या दृष्टा. मामसिंचन्मनोहराः । अमरीभ्योऽपि दयिता.सर्वाभ्यः पूर्वमुत्तमा ॥ ५७ ॥
अद्यैव सा परासक्तहृदया जनकात्मजा । विपकुंभीसमात्यंतं संजातोद्वेजनी मम ॥ ५८॥
अनिच्छंत्यपि मे पूर्वमशुन्यं याकरोन्मनः । सैवेयमधुना जीर्णतृणानादरमागता ।। ५९ ॥
अधुनाऽन्याहितस्वांता यद्यपीच्छेदियं तु माम् । तथापि काऽनया प्रीतिः सद्भावपरिमुक्तया ६०
आसीद्यदानुकूलो मे विद्वान् भ्राता विभीपणः । उपदेष्टा तदा नैवं शमं दग्धं मनोगतम् ॥६॥
प्रमादाद्विकृति प्राप्त मनः समुपदेशतः । प्रायः पुण्यवतां पुंसां वशीभावेऽवतिष्ठते ।। ६२ ।।
स्वसंग्रामवृत्तौ सार्द्ध सचिवैमंत्रणं कृतम् । अधुना कीदृशी मैत्री वीरलोकविगर्हिता ।। ६३ ।।
योद्धव्यं करुणा चेति द्वयमेतद्विरुध्यते । अहो संकटमापन्नः प्राकृतोऽहमिदं महत् ।। ६४ ॥
यद्यर्पयामि पद्माय जानकी कृपयाधुना । लोको दुहचित्तोऽयं ततो मां वेत्त्यशक्तकम् ॥६५॥
यत्किचित्करणोन्मुक्तः सुखं जीवति निर्पणः । जीवत्यस्मद्विधो दुःखं करुणामृदुमानसः ॥६६॥
हरिताक्ष्यसमुत्रद्धौ तौ कृत्वाऽऽजौ निरखकौं । जीवग्राहं गृहीतौ च पद्मलक्षणसंज्ञकौ ॥ ६७ ॥
पवाद्विमवसंयुक्तो पमनाभाय मैथिलीम् । न जायते करोम्येवं ततो निश्चितमानसः ॥ ६ ॥

·पद्मपुराणमा द्वासप्ततितमः पर्व महान. लोकापवादश्च भयान्यायसमुद्भवः:न,जायते करोम्येवं ततो. निर्वितमानसः ॥६९ ।।. मनसा.संप्रधायैवं महाविभवसंगतः. ययावत:पुरांभोजखंड.रावणवारणः ॥ ७० ॥ ततः परिभवं.स्मृत्वा महांत शत्रुसंभवम् । क्रोधारुगेक्षणों भीमः संवृत्तऽितकर्सनिमः ।।.७१.॥ भाण, दशवक्त्रस्तद्वचनं. स्फुरिताधरः । स्त्रीयांमध्ये, ज्वरों येन समुद्दीतः सुदुःसहः ।। ७२ ।। गृहीत्वा समरे पापातं. दुीवं. सहांगदम् ।..भागद्वयं करोम्येप,खड्गेन.घुतिहासिना. ॥७३॥ तमोमंडलक तं च गृहीत्वा दृढसंयतम् ।. लोहमुद्गरनिघातस्त्यांजयिष्यामि जीवितम् ।। ७४ ।। करालतीक्ष्णधारेण.क्रकचेन मरुत्सुतम् ।यंत्रितं काष्ठयुग्मेन. पाटयिष्यामि दुर्णयम् ॥.७५ ॥ मुफ्त्वा राघवमुवृत्तानखिलानाहने परान् । अत्रौर्यैश्चूर्णयिष्यार्मि. दुराचारान् हतात्मनः ॥७६।। इति निश्चयमापन्ने, वर्तमाने. दशाननें.। वाचो नैमित्तवक्त्रेषु, चरति.मगधेश्वर ॥ ७७ ।। उत्पाताः शतशो-भीमा, संप्रत्येते समुद्गताः..आयुधप्रतिमों रूक्षः परिवेषः खरत्विषः ॥ ७८ ॥ समस्तां रजनी चंद्रो नए- कापि भयादिव । निपेतु!रनिर्घाता. भूकंपा.सुमहानभूत् ।। ७९.॥ वेपमाना दिशि प्राच्यां मुक्ताशोणितसन्निमा । पपात विरसं रैदुरुत्तरेण तथा शिवाः ॥ ८० ॥ हेपंति कपितग्रीवास्तुरंगाः प्रसरस्वनाः । हस्तिनो रूक्षनिास्वाना प्रति हस्तेन मेदिनीम् ।।८।।

·पद्मपुराणम् द्वासप्ततितम पर्व । दैवतप्रतिमा.जाता लोचनोदकदुर्दिनाः। निपतति. ग्रहावृक्षाः विना, दृप्न हेतुनाः ।। ८२ ॥ आदित्याभिमुखीभूताः काका: खरकरस्वनाः । संघातवर्जिनों,जाताः सस्तपक्षा. महाकुलाः ८३ सरांसि सहसा शोष प्राप्तानि विपुलान्यपि । नितुर्गिरिंशृंगाणि नभो वर्पति शोणितम् ॥८४॥ स्वल्परेव दिनैः प्रायः प्रभोराचक्षते मृतिम् ।। त्रिंकाराः खलु भावानां जायते नान्यदृशः ।।८५॥ क्षीणेष्वात्मीयपुण्येषु याति शक्रोऽपि विच्युतिम् । जनता कर्मतंत्रेयं गुणभूतं हि पौरुपम् ॥८६॥ लभ्यते खलु: लब्धव्यं नातः- शक्यं पलायितुम् । न काचिरता. दैवे.प्राणिनां स्वकृताशिनाम्॥ सर्वेषु नयशाखेपु, कुशलो.लोकतंत्रवित, जैनव्याकरणाभिज्ञों. महागुणविभूषितः ।।८८ ॥ एवंविधो भवन् सोऽयं दशवक्रः स्वकर्मभिः । वाहितः मस्थितः कष्टमुन्मार्गेण विमूढधीः ॥८९॥ मरणात्परमं दुःखं न. लोके विद्यते परम् । न.चिंतयत्ययं पश्यतदप्यत्यंतगर्वितः ॥९०॥ नक्षत्रवलनिमुक्तो ग्रहै। सुकुटिलैः स्थितः। पीब्धमानो रणक्षोणीमाकांक्षत्येप दुर्मनाः ।। ९१॥ प्रतापभंगभीतोऽयं, वीरैकरसभावितः ।.कृतखेदोऽपि शास्त्रेषु, युक्तायुक्तं न.वीक्षते ॥ ९२ ॥ अतः परं महाराजन् दशग्रीवस्य मानिनः । मनसि स्थितमर्थं तें वदामि शृणु तत्वतः ॥ ९३ ॥ जित्वा सर्वजनं सर्वान मुक्त्वा पुत्रसहोदरान् । प्रविशामि पुनलंकामिदं पश्चात्करोमि चा- ॥९॥ .

·४०..
::: ::: त्रिसप्ततितम पर्व ।
पद्मपुराणम् ।
H:
।
उद्वासयामि सर्वस्मिन्नेतस्मिन्वसुधातले । क्षुद्रान् भूगोचरान् श्लाघ्यान् स्थापयामि नभश्वरान् ९५
येनान वंशे सुरवत्र्मगानां त्रिलोकनाथाभिनुता जिनेंद्राः।
चक्रायुधा रामजनार्दनाश्च । जन्म ग्रहीष्यंति तथाऽऽस्मदाद्याः ॥.९६ ॥
निकाचितं कर्म नरेण येन । यत्तस्य भुंक्ते सफलं नियोगात् ॥
. . कस्यान्यथा शास्त्ररवौ सुदीप्ते । तमो भवेन्मानुपकौशिकस्य ।। ९७ ॥
इत्यापे रविषेणाचार्यप्रोके पद्मपुराणे युद्धनिश्चयकीर्तनाभिधानं नाम द्वासप्ततितमं पर्व ।
.
अथ त्रिसप्ततितम पर्व।
ततो दशाननोऽन्यत्र दिने परमभासुरः । आस्थानमंडपे तस्थावुदिते दिवसाधिपे ॥१॥
कुवेरवरुणेशानयमसोमसमैनॅपैः । रराज सेवितस्तत्र त्रिदशानामिवाधिपः ॥२॥.
वृतः कुलोद्गारैः स्थितः केसरिविष्टरे । स बंभार परां कांतिं निशाकर इव ग्रहैः॥३॥
अत्यंतसुरभिर्दिव्यवस्खस्रगनुलेपनः । हारातिहारिवक्षस्का सुभगः सौम्यदर्शनः ॥ ४ ॥

·त्रिसप्ततितमं पर्व। पद्मपुराणम्। सदोऽवलोकमानोगादिति चिंतां महामनाः । मेघवाहनवीरोऽत्र स्वप्रदेशे न दृश्यते ॥ ५ ॥ महेन्द्रविभ्रमो नेतः शक्रजिन्नयनप्रियः । इतो भानुप्रभो भानुकर्णोऽसौ न निरीक्ष्यते ॥ ६ ॥ नेदं सदः सरः शोभा धारयत्यधुना पराम् । निर्महापुरुषांमोज शेपपुंस्कुमुदाचितम् ॥ ७ ॥ उत्फुल्लपुंडरीकाक्षः स मनोज्ञोऽपि तादृशः । चिंतादुःखविकारेण कृतो दुःसहदर्शनः ॥८॥ कुटिलभृकुटीबंधधनध्वांतालिकांगणम् । सरोषाशीपिच्छायं कृतांतमिव भीषणम् ।। ९॥ गाढदृष्टाधरं स्वांशुचक्रमग्नं समीक्ष्य तम् । सचिवेशा भृशं भीताः किंकर्त्तव्यत्वगहराः ॥ १० ममायं कुपितोऽमुप्य तस्येत्याकुलमानसाः । स्थिताः प्रांजलयः सर्वे धरणीगतमस्तकाः॥११॥ मयोग्रशुकलोकाक्षसारणाद्याः सलज्जिताः । परस्परं विविक्षतः क्षितिं च विनताननाः ॥१२॥ प्रचलत्कुंडला राजन् ते भटाः पार्श्ववर्तिनः । मुहुर्देव प्रसीदेति त्वरावंतो वभापिरे ॥ १३ ॥ कैलासकूटकल्पासु रत्नभासुरभित्तिषु । स्थिताः प्रासादमालासु सस्तास्तं ददृशुः स्त्रियः ॥१४॥ मणिजालगवाक्षांतन्यस्तसंभ्रांतलोचना । मंदोदरी ददर्शनं समालोडितमानसा ॥.१५ ।।... लोहिताक्षः प्रतापाढ्यः समुत्थाय दशाननः । अमोघरत्नशस्त्राव्यमायुधालयमुज्ज्वलम् ॥१६॥ वज्रालयमिवेशानः सुराणां गंतुमुद्यतः । विशतश्च समेतस्य दुनिमित्तानि जज्ञिरे ॥ १७ ॥ .

·त्रिसप्ततितम पर्व।
पद्मपुराणम् ।
४२२
पृष्ठतः क्षुतमये च छिनो मार्गो महाहिना । हाही धिङ्मां कयासीति वचांसि तमिवावदत् १८
वातूलप्रेरितं छत्रं, भग्नं वैडूर्यदण्डकम् । निपपातोत्तरीयं च बलिभुग्दक्षिणोऽरटक् ॥ १९ ॥
अन्येऽपि शकुनाः रास्तं युद्धाय न्यवर्तयन् । वचसा कर्मणा ते हि न कायनानुमोदकाः॥२०॥
नानाशकुनविज्ञानप्रवीणधिपणा ततः । दृष्ट्वा पापान्महोत्पातानसंताकुलमानसाः ॥ २१ ॥
मंदोदरी समाहूय शुकादीन् सारमंत्रिणः । जगाद नोच्यते कस्माद्भवद्भिः स्वहितं नृपः ॥२२॥
किमेतचेष्टतेऽद्यापि विज्ञातस्वपरक्रियः । अशक्ताः कुंभकर्णाद्याः किंयद्वंधनमागताः ॥ २३ ॥
लोकपालौजसो वीराः कृतानेकमहामृताः । शत्रुरोधमिमे प्राप्ताः किं नु कुर्वन्ति वः शमम् ॥२४॥
प्रणिपत्य ततो देवीमित्याहुर्मुख्यमंत्रिणः । कृतांतशासनो मानी स्वप्रधानो दशाननः ॥ २५ ॥
वचनं कुरुते यस्य नरस्य परमं हितम्.! न स सामिनि ! लोकेऽस्मिन् समस्तेऽप्युपलभ्यते २६
या काचिदविता बुद्धिर्नृणां कमानुपतिनाम् । अशक्या सान्यथाकर्तुं सेंद्र सुरगणैरपि ॥२७॥
अर्थसाराणि शास्त्राणि नयमोशनसं परम् । जाननपि त्रिकूटेन्द्रः पश्य मोहेन वाध्यते ॥ २८ ॥
उक्तः स बहुशोऽस्माभिः प्रकारेण न केन सः । तथापि तस्य नो चित्तमभिप्रेतानिवर्त्तते ॥२९॥
महापूरकतोत्पीडः पयोवाहसमागमे । दुष्करो हि नदो धतुं जीवो वा कर्मचोदितः ॥ ३० ॥

·पद्मपुराणम्। • ४३ त्रिसप्ततितमं पर्व। ईशे.तथापि को दोपः स्वयं वक्तुं त्वमर्हसि । कदाचित्रे मतिं कुर्यादुपेक्षणमसांप्रतम् ॥ ३१ ॥ इत्युदाहृतमाधाय निश्चितस्वतिधारिणी । परिवेंपवती लक्ष्मीरिव संभ्रमवर्तिनी ॥ ३२ ।। स्वच्छायतविचित्रेण पयःसादृश्यधारिणा । अंशुनावृता देवी गतुं रावणमुद्यता ॥ ३३ ॥ मन्मथस्यांतिक गंतुं तां प्रवृत्तां.रति यथा । परिवर्गः समालोक्य तत्परत्वमुपागतः ॥ ३४ ॥ छत्रचामरधारीभिरंगनाभिः समंततः । आपूर्यत शचीवेन्द्रं व्रजंती प्रवराननाः ।। ३५ ॥ श्वसंती प्रस्खलंती.च किंचिच्छिथिलमेखला | प्रिंयकार्यरता नित्यमनुरागमहानदीं ॥ ३६॥ आयांती. तेन सा दृष्टा.लीलावर्तेन चक्षुपा । स्पृशता कवचं मुख्यं शस्त्रजातं च सादरम् ॥३७॥ उक्ता मनोहरे हंसवधूललितगामिनि । रभसेंन किमायांत्यास्तव देवि प्रयोजनम् ॥ ३८ ॥ हिंयते हृदयं कस्माद्दशवक्त्रस्य, भामिनि । सन्निधानमिव स्वप्ने प्रस्तावपरिवर्जितम् ॥ ३९ ॥ तवों निर्मलसंपूर्णशशांकप्रतिमानना । संफुल्लांभोंजनयना निसर्गोत्तमविभ्रमा ॥ ४० ॥ मनोहरकटाक्षेपु विंसजेनर्विचक्षणा । मदनावासभूतांगा, मधुरस्खलितस्वना ।। ४१॥ दंताधरविचित्रोरुच्छायापिंजरविंग्रहा । स्तनहेममहाकुंभभारसन्नमितौंदरीं ॥ ४२ ॥ स्खलद्वलित्रयात्यंतसुकुमाराऽतिसुंदरी । जगाद प्रणता नाथ प्रसादस्यातिभूमिका:४३ ॥

·त्रिसप्ततितमं पर्व। ४४ . पद्मपुराणम्। प्रयच्छ देव मे भर्तृभिक्षामेहि प्रसन्नताम् । प्रेम्णा परेण धर्मेण कारुण्येन च संगतः ॥४४॥ वियोगनिन्नगादुःखजले संकल्पवीचिके । महाराज निमज्जती मकामुत्तम धारय ॥ ४५ ॥ कुलपद्मवनं गच्छत्प्रलयं विपुलं परम् । मा पेक्षिष्ठा महाबुद्धे बांधवव्योमभास्करः ॥ ४६ ॥ किंचिदाकर्णय स्वामिन् वचः परुषमप्यदः । क्षन्तुमर्हसि मे यस्माद्दत्तमेव त्वया पदम् ।। ४७ ॥ अविरुद्धं स्वभावस्थं परिणामसुखावहम् । वचोऽप्रियमपि ग्राह्यं सुहृदामौषधं यथा ॥ ४८ ॥ किमर्थ संशयतुलामारूढोऽस्य तुलामिमाम् । संतापयसि कस्मात्स्वमस्माँथ निरवग्रहः ॥ ४९ ॥ अद्यापि किमतीतं ते सैव भूमिः पुरातनी । उन्मार्गप्रस्थितं चित्तं केवलं देव वारय ।। ५० ॥ मनोरथः प्रवृत्तोऽयं नितान्तं तव संकटे । इन्द्रियाश्वानियच्छाऽऽशु विवेकदरश्मिभृत् ॥ ५१ ॥ उद्धैर्यत्वं गभीरत्वं परिज्ञातं च तत्कृते । गतं येन कुमार्गेण नाथ केनापि नीयसे ॥ ५२ ॥ दृष्ट्वा शरमवच्छायामात्मीया कृपवारिणि । किं प्रवृत्तोऽसि परमामापदायासदायिनि ॥ ५३ ॥ अयशः शालमुत्तुंगं मित्त्वा क्लेशकरं परम् । कदालीस्तंभनिःसारं फलं किमभिवांछसि ॥ ५४ ॥ श्लाघ्पं जलधिगंभीरं कुलं भूयो विभूषय । शिरोमति कुलजाताना मुंच भूगोचरस्त्रियम् ॥५५॥ विरोधः क्रियते स्वामिन् वीरैः स्वाप्तिप्रयोजनः । मृत्यु च मानसे कृत्वा परेपामत्मनोऽपि वा ॥

·४५
पद्मपुराणम् ।
त्रिसप्ततितम पर्व।
पराजित्यापि संघातं नाथ संबंधिनां तव । कोऽर्थः संपद्यते तस्मात्त्यज सीतामयं ग्रहम् ।। ५७॥
अन्यदास्तां व्रतं तावत्परस्त्रीमुक्तिमात्रतः । पुमान् जन्मद्वये शंसां सुशीलः प्रतिपद्यते ॥ ५८ ॥
कज्जलोपमकारीपु परनारीषु लोलुपः । मेरुगौरवयुक्तोऽपि तृणलाघवमेति ना ॥ ५९॥
देवैरनुगृहीतोऽपि चक्रवर्तितोऽपि वा । परस्त्रीसंगपंकेन दिग्धो कीर्ति बजेत्पराम् ॥ ६॥
योऽन्यप्रमदया साकं कुरुते मूढको रतिम् । आशीविष जग्याऽसौ रमते पापमानसः ॥ ६१॥
निर्मलं कुलमत्यंत मा यशो मलिनं कुरु । आत्मानं च करोपि त्वं तस्मादर्जय दुर्मतिम् ॥ ६२ ॥
धवांतरावलेच्छातः प्राप्ताः नाशं महाबलाः । सुमुखाशनिघोपाद्यास्ते च किं न गताः श्रुतिम् ॥
सितचंदनदिग्धांगो नवजीमूतसन्निभः । मंदोदरीमथावोचद्रावणः कमलेक्षणः ॥ ६४ ॥...
अयि कांते किमर्थ त्वमेवं कातरतां गता । भीरुत्वाद्भीरुभावांसि नाम हीद,महार्थकम् ॥६५॥
सूर्यकीर्तिरहं नासौ नचाप्यशनिघोषकः । न चेतरो नरः कश्चिकिमर्थमिति भाषसे ॥६६॥
मृत्युदावानलः सोऽहं शत्रुपादपसंहतेः । समर्पयामि नो सीतां मा भैपीमंदमानसे ॥६७॥
अनया कथया किं ते रक्षायां त्वं नियोजिता'। शक्तोऽपि रक्षितुं नाथ मद्यपये तां द्रुतम् ॥६८॥
ऊचे मंदोदरी साई तया रतिसुखं भवान् । वांछत्यर्पय मे वामित्येवं च वदतेत्रपः ॥ ६९ ॥

·त्रिसप्ततितम पर्व पद्मपुराणम्। इत्युक्तभिवं क्रोधं वहती विपुलेक्षणा । कोत्पलेन सौभाग्यमतिरेनमताडयत् ॥ ७० ॥ पुनरीयो नियम्यांतर्जगाद बदसुंदर। किं-माहात्म्यं त्वया तस्या दृष्टं तो यदीच्छंसि ॥७॥ न सा गुणवती ज्ञाता ललामा न च रूपतः । कलासु च न निष्णातान व चित्तानुवर्तिनी ७२ ईदृश्याऽपि तया साकं कांत का ते रतौ मतिः । आत्मनो.लाघवं शुद्धं भवत्वं नानुबुद्धधसे ७३ न कश्चित्स्वयमात्मानं शंसन्नामोति गौरवम् । गुणा हि.गुणती यांति: गुण्यमानाः पराननैः .७४ तदहं नो बदाम्येवं कि.न. वेत्सि त्वमेव हि । वराक्या सीतया किंवा न श्रीरंपि समेति मे ७५ 'विजहीहि विभोऽत्यते सीतासंगेप्सितात्मकम् । माऽनुषंगानले ती प्राप्तो निःपरिहारके।।.७६ ॥ मदवज्ञाकरो वांछन् भूमिगोचंरिणीमिमाम् । शिशुवैडूर्यमुत्सृज्य काचमिच्छसि मंदकः ॥ ७७ ॥ न दिव्य रूपमेतस्या जायते मनसि स्थितम् । इमां ग्रामेयकाकारां नाथ कामयंसे कथम्।।७८) यथा समीहिता कल्पकल्पनाऽतिविचक्षणा.। भवामि कीदृशी ब्रूहि जाये त्वचित्तहांरिणी ॥७९।। पद्मालया रतिः सद्यः श्रीभवामि किमीश्वर.। शकलोच विश्वान्तभूमिः किं वा शची प्रभो ८० मकरधचित्तस्य बंधनी रनिरेव वा । साक्षाद्भवामि कि देव भवदिच्छानुवर्तिनी ॥ ८१ ॥ तनः किंचिदधीवक्त्रो रावणोद्दीक्षियीक्षणः । सबीडः स्वैरमूचेऽई परस्त्रीहस्त्वयोदितः । ८२॥

·त्रिसप्ततितम पर्व।
पद्मपुराणम्।
किं मयोपचिंतं पश्य परमाकीर्तिगामिना । आन्मा लघुकृतो मूढः परस्त्रीसक्तचेतसा ॥ ८३॥
विषयाऽऽमिपशक्तात्मन् पापभाजनचंचला। धिगस्तु हृदयत्वं ते हृदयक्षुद्रचेष्टिता ॥ ८४ ॥
विलक्ष इव चोत्सर्पिमुखेन्दुस्मितचन्द्रिकः । बुद्धाक्षिकुमुदः कांतामेवमूचे दशाननः ॥ ८५.।।
देवि वैक्रियरूपेण विनैव प्रकृतिस्थिता । अत्यंतदयिता त्वं मे किमन्यस्त्रीभिरुत्तमे ॥ ८६ ॥
लब्धप्रसादया देव्या तंतो मुंदितचित्तया। भापितं देव किं भानोदीपोद्योताय युज्यते ।।८७ ॥
दशानन सुहृन्मध्ये यन्मयोक्तमिदं हितम् । अन्यानपि बुधान्पृच्छ वेमि नेत्यबला सती ॥८॥
जानन्नपि नयं सर्व प्रमादं दैवयोगतः । जंतुना हितकामेन बोधनीयो न कि प्रभुः ॥ ८९॥
आसीद्विष्णुरसौ-साधुर्विक्रियाविस्मृतात्मकः । सिद्धांतगीतिकाभिः किं न प्रबोधमुपाहृतः ॥९॥
अयं पुमानियं खीति विकल्पोऽयममेधसाम् । सर्वतो घचनं साधु समीहंते सुमेधसः॥ ११ ॥
स्वल्पोऽपि यदि कंचित्ते प्रसादो मयि विद्यते । ततो वदामि ते मुंच परस्त्रीरतमार्गणम् ॥ ९२॥
गृहीत्वा जानकी कृत्वा त्वामेव च समाश्रयम् । प्रत्यापयामि गत्त्वाऽहं रामं भवदनुज्ञया ॥१३॥
उपगृह्य सुती तेऽहं शत्रुजिन्मेघवाहनों । भ्रातरं चोपनेष्यामि किं भूरिजनहिसया ॥१४॥
एवमुक्तो भृशं क्रुद्धो रक्षसामधिपोऽवदत् । गच्छ गच्छ द्रुतं यत्र न पश्यामि मुर्ख तव ॥१५॥

·पद्मपुराणम् । ४८ त्रिसप्ततितमं पर्व। . । ।' अहो त्वं पंडितमन्या यद्विहायोन्नति निजाम् । परपक्षप्रशंसायां प्रवृत्ता दीनचेष्टिता ।। ९६ ।। त्वं वीरजननी भूत्वा ममाग्रमहिपी सती । या वक्षि क्लीवमेवं तत्कातरास्ति न ते परा,॥९७॥ एवमुक्ता जगौ देवी गृणु यद्गदितं युधैः । हलिनां चक्रिणां जन्म तथा च प्रतिचक्रिणाम् ॥१८॥ विनयोऽथ त्रिपृष्टश्च द्विपृष्टोऽचल एव च । स्वयंभूरिति च ख्यातस्तथा च पुरुषोत्तमः ॥ ९९ ॥ नरसिंह प्रतीतिश्च पुंडरीका विश्रुतः । दत्तश्चेति जगद्धीरा हरयोऽस्मिन् युगे स्मृताः ॥१०॥ समये तु महापीयो पद्मनारायणी स्मृती । यौ तौ ध्रुवमिमी जातौ दशानन समागतौ ॥१०॥ प्रत्यनीका ययुग्रीवतारकाद्या यथागताः । नाशमेभ्यस्तथा नूनं त्वमस्माइंतुमिच्छसि ॥ १२ ॥ तावदाशंक्यते नाथ वक्तुं तत्वं हिते रतम् । यावत्प्रज्ञापनीयस्य निश्चयांतो न दृश्यते ॥ १०३।।. तत्कार्य बुद्धियुक्तेन परत्रेह च यत्सुखम् । ननु दुःखांकुरोत्पत्तिकारणं कुत्सनास्पदम् ॥ १०४ ॥ विषयः सुचिरं भुक्तैर्यः पुमाँस्तृप्तिमागतः । त्रैलोक्येऽपि वदैक तं पापमोहित रावण ॥ १०५ ॥ भुक्त्वापि सकलं भोग मुनित्वं चेन्न सेवसे । गृहिधर्मरते भूत्वा कुरु दुःखविनाशनम् ॥ १०६ ॥ अणुव्रतासिदीप्तांगो नियमच्छत्रशोभितः । सम्यदर्शनसन्नाहः शीलकेतनलक्षितः ॥ १०७ ॥ भावनाचन्दनााङ्गः सुप्रबोधशरासना । वशेंद्रियवलोपेतः शुभध्यानप्रतापवान् ॥ १०८॥ ::

·पद्मपुराण । त्रिसततितम पर्व। . -- मर्यादांकुशसंयुक्तो निश्चयानेकपस्थितः । जिनभक्तिमहाशक्तिर्जय दुर्गतिवाहिनीम् ॥ १०९ ॥ इयं हि कुटिला पाप महावेगा सुदुःसहा । युधेन जीयते जित्वा तामेता सुखितो भव ॥११०॥ हिमवन्मंदरायेषु पर्वतेपु जिनालयान् । पूजयन् वशया सार्द्ध जंबूद्वीपं मया चर ॥ १११ ॥ अष्टादशसहस्रस्रीपाणिपल्लवलालितः। कीड मंदरकुंजेषु मंदाकिन्यास्तदेषु च ॥ ११२ ।। इप्सितेषु प्रदेशेषु रमणीयेषु सुंदर । विद्याधरयुगं स्वच्छं करोति विहृतिं सुखम् ॥.११३ ॥ लब्धवर्ण न युद्धेन किंचिदस्ति प्रयोजनम् । प्रसीद कुरु मे वाक्यं सर्वथैव सुखावहम् ।। ११४ ॥ श्वेडवद्दुर्जनं निंद्यं परमानर्थकारणम् । जनवादमिमं मुंच किं मज्जस्ययशीषुधौ ॥ ११५ ॥ इति प्रसादयंती सा,बद्धपाण्यजकुमला । पपात पादयोस्तस्य वांछंती परमं हितम् ॥ ११६ ।। विहसन्नथ तामूचे भीतां भयविवर्जितः । उत्थाप्य भीतिमेवं किंगता त्वं कारणं विना ।।११७।। मत्तोऽस्ति नाधिकः कश्चिद्वरारोहे नरोत्तमः | अलीका भीरुता केयं वैणादाव्यते त्वया ११८ गदितं यत्त्वयाऽन्यस्य पक्षस्योद्भवसूचनम् । नारायण इति स्पष्टं तव देवि निरूप्यते ॥ ११९ ॥ नामनारायणाः सति बलदेवाश्च भूरिशः । नामोपलब्धिमात्रेण कार्यसिद्धिः किमिष्यते ॥१२०॥ तिर्यक् कश्चिन्मनुष्यो वा कृतसिद्धाभिधानकः । वाइमात्रतः स किं सैद्धं सुखमामोति कावरे ॥ ३-४ ·त्रिसप्ततितम पर्व । पद्मपुराणम्। स्थनपुरधामेशो यथेंद्रोऽनिन्द्रतां मया । नीतस्तथेममीक्षस्व त्वमनारायणं कृतम् ॥ १२२ इत्यूर्जितमुदाहृत्य प्रतिशत्रुः प्रतापवान् । स्वप्रभापटलच्छन्नशरीर परमेश्वरः ॥ १२३ ॥ क्रीडागृहमुपाविक्षन्मंदोदर्या समन्वितः । श्रियेव सहितः शंक्रो यथा कालाश्रितक्रियः ॥१२४।। सायाह्नसमये तावत्संध्यानिर्गतमंडलः । सविता संहरत्यंशन्कपायानिव संयतः ॥ १२५ ॥ संध्यारलिविदष्टौष्टपुरुसरंभलोहितः । निर्भर्त्सयन्निव दिनं गतः कापि दिवाकरः ॥ १२६ ।। बद्धपांजलिपुटा नलिन्यो-स्तं गतं रविम् । विरुतैश्चक्रवाकानां दीनमाकारयन्निव ।। १२७ ॥ अनुमार्गेण च प्राप्ता ग्रहनक्षत्रवाहिनी । विक्षेपेणेच सरितुं मृगांकेन विसर्जिता ।। १२८ ।। प्रदोपे तत्र संवृत्ते दीपिका रत्नदीपिता । प्रभाभिर्नगरी लंका रेजे मेरोः शिखा यथा ॥१२९ ॥ प्रियं प्रणयिनी काचिदालिंग्योचे सोपथुः । अप्येका शर्वरीमेतां मानयामि त्वया सह ॥१३०॥ उद्वमाथिकाऽऽमोदमधुमत्ता विघूर्णित्ता । पर्यस्ता काचिदीशांके पुष्पवृष्टिः सुकोमला ।। १३१॥ अजतुल्यक्रमा काचित्पीवरोरुपयोधरा । वपुष्मती वपुष्मंतं दयिता दयितं ययौ ।। १३२ ॥ जग्राह भूषणं काचित्स्वभावेनैव सुंदरी । कुर्वन्ती हेमरत्नानां चारुमावा कृतार्थताम् ॥ १३३ ॥ मुविद्यापरयुग्मानि प्रचिक्रीडुपैथेप्सितम् । भवने भवने भांति सरश भोगभूमिषु ।। १३४ ॥

·पद्मपुराणम्। त्रिसप्ततितम पर्व। गीतानंग इवालापर्वाणावंशादिनिःस्वनः । जल्पतीव तदा लंका मुदिता क्षणदाऽऽगमे ।।१३५ ।। तांबूलगंधमाल्यावैरुपभोगैः सुरोपमैः । पितो मदिरामन्ये रमते दयितान्विताः ॥ १३६ ॥ काचित्स्यवदनं दृष्ट्वा चपकपतिविधितम् । ईदीवरेणेशं प्राप्ता मदमताडयत् ॥ १३७ ॥ मदिरायां परिन्यस्त नारीमिर्मुखसौरभम् । लोचनेषु निजो रागस्तासां मदिरया कृतः ॥१३॥ तदेव वस्तु संसर्गाद्धत्ते परमचारुताम् । तथाहि दयितापीतं शेष स्वादभवन्मधु ॥ १३९ ॥" मदिरापतितां कांचिदात्मीयाँ लोचनद्युतिम् । गृहन्तीन्दीवरप्रीत्या कांतेन हसिता चिरम् १४० अमोढापि सती काचिच्छनकैः पायिता सुराम् । जगाम प्रौढतां वाला मन्मथोचितवस्तुनि १४१ लज्जासखीमपाकृत्य तासामत्यन्तमीप्सितम् । कृतं कादंबरीसख्या प्रियेपु क्रीडितं परम् ।।१४२॥ पूर्णमानेक्षणं भूयः कलं स्खलितजल्पितम् । चेष्टितं विकटं खीणां पुंसां जातं मनोहरम् ।। १४३॥ दंपती मधु वांछती पीतशेपं परस्परम् । चक्रतुः प्रस्तोल्लापौ चपकस्य गतागतम् ॥ १४४॥ चपकेऽपि गतप्रीतिः कांतामालिंग्य सुंदरः। गंडूपमदिरां कश्चित्पपी मुकुलितेक्षणः ॥१४५ ॥ आसीद्विद्रुमकल्पानां किंचित्स्फुरणसेविनाम् | मधुशालितरागाणामधराणां परा द्युतिः ॥१४६॥ दंताधरक्षणच्छायासंसर्गिचपके मधु । शुक्लारुणसितांभोजयुक्तं सर इवाभवत् ॥ १४७ ).

·त्रिसप्ततितम पर्व। ५० पद्मपुराणम् । । रचनपुरधामेशो यथेंद्रोनिन्द्रतां मया । नीतस्तथेममीक्षस्व त्वमनारायणं कृतम् ।। १२२ ॥ इत्यूर्जितमुदाहृत्य प्रतिशत्रुः प्रतापवान् । स्वप्रभापटलच्छन्नशरीरः परमेश्वरः ॥ १२३ ॥ क्रीडागृहमुपाविक्षन्मंदोदो समन्वितः । श्रियेव सहितः शंको यथा कालाश्रितक्रियः ॥१२४।। सायाह्नसमये तावत्संध्यानिर्गतमंडलः । सविता संहरत्यंशन्कपायानिव संयतः ॥ १२५ ॥ संध्यायलिविदष्टौष्टपुरुसरंभलोहितः । निर्भत्सयन्निव दिनं गतः कापि दिवाकरः ।। १२६ ।। पद्धपयांजलिपुटा नलिन्योऽस्तं गतं रविम् । विरुतैश्चक्रवाकानां दीनमाकारयन्निव ॥ १२७ ।। अनुमार्गेण च प्राप्ता ग्रहनक्षत्रवाहिनी । विक्षेपेणेव सरितुं मृगांकेन विसर्जिता ॥ १२८ ॥ प्रदोपे तत्र संवृत्ते दीपिका रत्नदीपिता | प्रभाभिर्नगरी लंका रेजे मेरोः शिखा यथा ॥ ११९ ॥ प्रियं प्रणयिनी काचिदालिंग्योचे सवेपथुः । अप्येकां शबरीमेतां मानयामि त्वया सह ॥१३०॥ उद्वमथिकाऽऽमोदमधुमत्ता विघूर्णित्ता । पर्यस्ता काचिदीशांके पुष्पवृष्टिः सुकोमला ॥ १३१॥ अजतुल्यक्रमा काचित्पीवरोरुपयोधरा । वपुष्मती वपुष्मंतं दयिता दयितं ययौ ॥ १३२ ॥ जग्राह भूपणं काचित्स्वभावेनैव सुंदरी । कुर्वन्ती हेमरत्नानां चारुभावा कृतार्थताम् ॥१३३ ॥ मुखियाधरयुग्मानि प्रचिक्रीडुयेथेप्सितम् । भवने भवने भांति सदृशं भोगभूमिषु ।। १३४ ॥

·त्रिसप्ततितम पर्व। पद्मपुराणम्। असिचापगदाकुंतभासुराटोपसंकटाः । प्रचलचामरच्छत्रछायामंडलशोभिनः ॥ १६१ ।। आशुकारसमुद्युक्ताः सुराकाराः प्रतापिनः । विद्याधराधिपा योढुं निर्ययुः प्रवर्द्धयः ।। १६२ ।। तत्र पंकजनेत्राणां कारुण्यं पुरयोपिताम् । निरीक्ष्य दुर्जनस्यापि चित्तमासीत्सुदुःखितम् ।।१६३॥ निर्गतो दयितां कबिदनुव्रज्यापरायणाम् । अयि मुग्धे निवर्चस्व बजामि सुखमित्यवाक् ॥१६॥ उष्णीपं भो गृहाणेति व्याजादभिमुखं प्रियम् । चक्रे काचिन्मृगीनेत्रा वक्त्रदर्शनलालसा ।।१६५।। दृष्टिगोचरतो तीते प्रिये काचिद्वरांगना । पतंती सह वाप्पेण सखीभिर्मूच्छिता वृता ।। १६६॥ निवृत्य काचिदाश्रित्य शयनीयस्य पट्टिकाम् । तस्थौ मौनमुपादाय प्रस्तोपमशरीरिका ।।१६७॥ सम्यग्दर्शनसंपन्नः शूरः कश्चिदणुव्रती । पृष्ठतो वीक्ष्यते पन्याः पुरखिदशकन्यया ॥ १६८ ॥ पूर्व कर्णेन्दुवत्सौम्या बभूवुस्तुमुलागमे । शूराः कवचितोरस्काः कृतांताकारमामुराः ।। १६९ ॥ चतुरंगेन सैन्येन चापछवादिसंकुलः । संप्राप्तस्तत्र मारीचो नगमे धीवतेजसा ।। १७० ॥ असौ विमलचंद्रश्च धनुष्मान् विमलांबुदः । सुनंदानंदजंदाद्याः शतशोऽध सहस्रशः ॥ १७१ ।। विद्याविनिर्मितदिव्य रथईतवप्रभैः । रेजुरनिकुमारामा भासयंती दशो दिश ।। १७२ ।। • केचिदीप्तास्त्रसंपूर्णमिवत्संनिभरिभैः । ककुम छादयंति स सविद्युद्भिरिबांबुदैः ।। १७३ ।।

·पद्मपुराणम्।
त्रिसप्ततितम पर्व।
गोपनीयानदर्शन्त प्रदेशान् सुरया खियः । वाक्यान्यभाषणीयान्यभापत च गतप्रपाः ॥१४॥
चंद्रोदयेन मधुना यौवनेन च भूमिकाम् । आरूढो मदनस्तेपो. तासां चात्यंतमुन्नताम् ॥१४९॥
कृतक्षतं ससीत्कारं गृहीत्वौष्ठं समाकुलम् । सुरतं भावियुद्धस्य मंगलग्रहणायितम् ॥ १५० ॥
एषोऽपि रक्षसामिन्द्रश्वारुचेष्टितसंगतः । सममानयदुद्यवीरन्तःपुरमशेषतः ॥ १५१ ॥
मुदुर्मुहुः समालिंग्य स्नेहान्मंदोदरी विभोः । अपश्यद्वदनं तृप्तिमगच्छंती सुलोचना ॥१५२ ॥
इतः समरसंवृत्तात्परिप्राप्तजयस्य ते । आगतस्य सदा कांत करिष्याम्यवगृहनम् ॥ १५३ ॥
मोक्ष्यामि क्षणमप्येकं न त्वां भूयो मनोहर । लतेव बाहुबलिनं सर्वांगकृतसंगतिः ॥ १५४ ॥
वदंत्यामेवमेतस्यां प्रेमकातरचेतसि । रुतं ताम्रशिखश्चक्रे समाप्तिं च निशा गतां ॥ १५५ ।।
नक्षत्रदीधितिभ्रंशे प्राप्ते संध्यारुणागमे । गीतध्वनिरभूद्रम्यो भवन भवनेऽहताम् ॥ १५६ ॥
कालाग्निमंडलाकारो रश्मिभिश्छादयन् दिशः। जगामोदयसंबंध भास्करो लोकलोचनः॥१५७||
प्रभातसमये देव्यो व्यग्राः कृच्छ्रेण सांचिताः । दयितेन मनस्यूहुः किं किमित्यतिदुःसहम् १५८
गंभीरस्ताडिता भेर्यः शंखशब्दपुरःसराः । रावणस्याऽऽजया युद्धसंज्ञादानविचक्षणाः ॥ १५९ ॥
परस्परमहंकारं यहंतः परमोद्धनाः । प्रहृष्टा निर्ययुर्योधा ययुद्विपरथस्थिताः ॥ १६ ॥

·पद्मपुराणम् । त्रिसप्ततितमं पर्व। असिचापगदाकुंतभासुराटोपसंकटाः । प्रचलचामरच्छत्रछायामंडलशोभिन: ।। १६१ ॥ आशुकारसमुद्युक्ताः सुराकाराः प्रतापिनः । विद्याधराधिपा योदु निर्ययुः प्रवरर्द्धयः ॥ १६२ ॥ तत्र पंकजनेत्राणां कारुण्यं पुरयोपिताम् । निरीक्ष्य दुर्जनस्यापि चित्तमासीत्सुदुःखितम् ॥१६३।। निर्गतो दयितां कश्चिदनुव्रज्यापरायणाम् । अयि मुग्धे निवर्चस्व बजामि सुखमित्यवाक् ॥१६४॥ उष्णीष मो गृहाणेति व्याजादभिमुखं प्रियम् ।. चक्रे काचिन्मृगीनेत्रा वक्त्रदर्शनलालसा ॥१६५॥ दृष्टिगोचरतो तीते प्रिये काचिद्वरांगना । पतंती सह वाष्पेण सखीभिमूच्छिता वृता ॥१६६ ।। निवृत्त्य काचिदाथित्य शयनीयस्य पट्टिकाम् । तस्थौ मौनमुपादाय प्रस्तोपमशरीरिका ॥१६७।। सम्यग्दर्शनसंपन्नः शूरः कश्चिदणुव्रती । पृष्ठतो वीक्ष्यते पत्न्याः पुरखिदशकन्यया ॥ १६८ ॥ पूर्व कर्णेन्दुवत्सौम्या बभूवुस्तुमुलागमे । शूराः कवचितोरस्काः, कृतांताकारमासुराः ॥ १६९ ॥ चतुरंगेन सैन्येन चापछत्रादिसंकुलः । संप्राप्तस्तत्र मारीचो नैगमे क्षीवतेजसा ॥ १७० ॥ असौ विमलचंद्रश्व धनुष्मान् विमलांबुदः । सुनंदानंदजंदाद्याः शतशोऽथ सहस्रशः ।। १७१ ॥ विद्याविनिर्मितैर्दिव्यै रथै तवहनभैः । रेजुरमिकुमाराभा भासयंतो दशो दिशं ॥ १७२ ।। केचिद्दीप्तास्त्रसंपूर्णहिमवत्संनिभैरिभैः । ककुभश्छादयंति स सविद्युद्भिरिबांबुदैः ।। १७३ ।।

·. त्रिसप्ततितम पर्व। पद्मपुराणम् । ' ' . ५४ केचिद्वरतुरंगौघेर्दशार्धायुतसंकटाः । सहसा ज्योतिषां चक्रं चूर्णयंतीव वेगिनः॥ १७४ ॥ बृहद्विविधवादित्रैर्हयाना हेपितैस्तथा । गजानां गर्जितारावैः पदात्याकारितैरपि ॥.१७५ ॥ योधानां सिंहनादेव जयशब्दैश्च वंदिनाम् । गीतैः कुशीलवानां च समुत्साहनकोविदैः ॥१७६॥ इत्यन्यैश्च महानादैरेकीभूतैः समंततः । विननर्देव गगनं युगांतजलदाकुलम् ॥ १७७ ।। जनेशिनोऽश्वस्यपदातिसंकुला । परस्परातिशयविभूतिभासुराः॥ वृहद्भुजाः कवचिवतुंगवक्षस-स्तडित्प्रभाः प्रयवृतिरे जयैपिणः ॥ १७८ ॥ पदातयोऽपि करवालचंचलाः । पुरो ययुः प्रभुपरितोपणैपिणः ॥ समैश्व वैविविधसमूहिभिः कृतं । निरर्गलं गगनतलं दिशस्तथा ॥. १७९ ।। इति स्थिते विगतभवाभिसचिते । शुभाशुभे त्रिभुवनभाजि कर्माणि ।। जनः करोत्यतिबहुधानुचेष्टितं । न तं क्षमो रविरपि कर्तुपन्यथा ॥१२०॥ इत्या रविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे उद्योगाभिधानं नाम त्रिसप्ततितम पर्व । 1.

·पद्मपुराणम् ।
५५
चतुःसप्ततितमं पर्व
अर्थ चतुःसप्ततितमं पर्व।
विधिक्रमेण पूर्वेण सादरो मुदमुद्वहन् । आपृच्छत त्रिकूटशो दयितामित्यपि प्रियाम् ।।, १.॥
का जानाति प्रिये भूयो दर्शनं चारुदर्शने । महाप्रतिभये युद्धे किं भवेन भवेदिति ॥ २॥
ऊचुस्तं दयिता नाथ नंद नंद रिपूञ्जय । द्रक्ष्यामः सर्वथा भूयः संख्यतस्त्वां समागतम् ॥३॥
इत्युक्तो दायितानेत्रसहस्रैरभिवीक्षितः । निर्जगाम बहिर्नाथो रक्षसां विकटंप्रभुः ॥ ४ ॥
अपश्यच्च शरद्भानुभास्वरं बहुरूपया । विद्यया कृतनिर्माणमैन्द्रं नाम महारथम् ॥ ५॥
युक्तं दंतिसहस्रेण प्रावृपेण्यघनत्विषा । प्रभापरिकर मेरुं जिगीपंतमिव स्थिवम् ॥ ६ ॥
मत्तास्ते करिणो गंडप्रगलद्दाननिर्झराः । सितपीतचतुर्दष्ट्राः शंखचामरशोभिनः ॥७॥
मुक्तादामसमाकीर्णमहापंटानिनादिताः । ऐरावतसमा नानाधातुरागविभूपिताः ॥ ८॥
दुर्दान्ता विनयाधानभूमयो घनवर्जिताः । विरेजुः कालमेघौघसन्निभाश्चारुविभ्रमाः॥९॥
मनोहराभकेयूरविदष्टभुजमस्तकः । तमसौ रथमारूढः शुनासीरसमद्युतिः॥ १० ॥
विशालनयनस्तत्र स्थितो निरुपमाकृतिः । ओजसा सकलं लोकमग्रसप्टेव रावणः ॥ ११ ॥

·पद्मपुराणम्।
चतुःसप्ततितम पर्व।
५६
सहस्रर्दशभिः स्वस्य सदृशैः खेचराधिपः । वियल्लमनाथायैः स्वहितैः कृतमंडलः ॥ १२ ॥
महायलैः सुदच्छायैरभिप्रायानुवेदिभिः । क्रुद्धः सुग्रीववैदेही प्रत्यभीयाय रावणः ।। १३ ॥
दृष्ट्वा दक्षिणतोऽत्यन्तभीमनिःस्वानकारिणः । मल्लुका गग़ने गृध्रा भ्रमति छन्नभास्कराः ॥१४॥
जानतोऽपि निमित्तानि.कथयति महाक्षयम् । शौर्यमानोत्कटाः कुद्धा ययुरेव महानराः ॥ १५ ॥
पमाभोऽपि स्वसैन्यस्थः पर्यपृच्छत्सविस्मयः । भो भो मध्येयमेतस्या नगर्यास्तेजसा ज्वलन् १६
जांयूनदमयः कुरैः सुविशालैरलंकृतः । सतडिन्मेघसंघातच्छायः किनामको गिरिः ॥ १७ ॥
पृच्छतेऽस्मै सुषेणाद्या संमोह समुपागताः । न शेकुः सहसा वक्तुमपृच्छच्च स तान्मुहुः ॥१८॥
ब्रूत कि नामधेयोऽयं गिरिरत्र, निरीक्ष्यते । अगदञ्जाम्बवाद्यास्तमथो वेपथुमंथराः ॥ १९ ॥
दृश्यते पद्मनागोऽयं रथोऽयं बहुरूपया। विद्यया कल्पितोऽस्माकं मृत्युः स ज्वरकोविदः ॥२०॥
किष्किन्धराजपुत्रेण योऽसौ गत्वाभिरोपितः । रावणोऽवस्थितः सोऽत्र महामायामयोदयः ॥२१॥
श्रुत्वा तद्वचनं तेषां लक्ष्मणः सारथिं जगौः। रथं समानय क्षिप्रमित्युक्तः स तथाऽकरोत् ॥२२॥
ततः क्षुब्धार्णवस्वाना भीमा भेर्यः समाहताः। शंखकोटिस्वनोन्मिश्राः शेषवादिवसंगताना२३॥
श्रुत्वा तं निनदं दृष्टा मटा विकटचेष्टिताः । सन्नद्धा बद्धतूंणीरा लक्ष्मणस्यांतिके स्थिताः॥२४॥

·पद्मपुराणम्।
५७
चतुःसप्ततितमं पर्व।
.मा भैपीर्दीयते तिष्ठ निवर्तस्व शुचं त्यज । अहं लंकेश्वरं जित्वा प्रत्येम्पद्य तांतिकम् ॥ २५ ॥
इनि गर्वोत्कटा वीरा समाश्वास्य वरांगनाः । अंतःपुरात्सुसनद्धा विनिर्जग्मुर्यथायथम् ॥२६ ।।
परस्परप्रतिस्पर्द्धावेगचोदितवाहनाः । रथादिभिर्ययुर्योधाः शस्त्रावेक्षणचंचलाः ।। २७ ।।
रथं महेभसंयुक्तं गंभीरोदारनिस्वनम् । भूतस्वनः समारूढी विरेजे खेचराधिपः ॥ २८ ॥
तेनैव विधिनान्येपि विद्याधरजनाधिपाः । सहः प्रस्थिता योद्धं क्रुद्धा लंकेश्वरं प्रति ॥२९॥
तं प्रति प्रसूता वीराः क्षुब्धांभोधिसमाकृतिम् । संघ परमं प्रापुगंगातुंगोर्मिसनिभाः ॥३०॥
ततः शैतयशोव्याप्तभुवनौ परमाकृती । स्वावासतो विनिकांनी युद्धार्थी रामलक्ष्मणौ ॥ ३१ ॥
रथे सिंहयुते चारौ संवद्धकवचो वली. नवोदित इवादित्यः पद्मनाभी व्यराजत ॥ ३२ ॥
गारुडं रथमारूढी वैनतेयमहाध्वजः । समुन्नतांबुदच्छाय छायाश्यामलितांवरः ॥ ३३ ॥
मुकुटी कुंडली धन्वी कवची सायकी कुणी । संध्यासक्तांजनांगाभ-सुमित्राजो व्यराजत ॥३४]]
महाविद्याधराथान्ये भालंकारपुरःसराः । योर्बु श्रेणिक-निर्याता नानायानविमानगाः ॥ ३५ ॥
गमने शकुनास्तेषां कृतकोमलनिस्वनाः । आनंदयन्यथापूर्वमिष्टदेशनिवेशिनः ॥ ३६ ॥
तेपामभिमुखः क्रुद्धो महाबलसमन्वितः । प्रययौ रावणो वेगी महादावसमाकृतिः ॥ ३७ ॥

·चतुःसप्ततितम पर्व।
५८
पद्मपुराणम् ।
गंधर्वाप्सरसस्तेषां बलद्वितयवर्तिनाम् । नमास्थिता नृवीराणां पुष्पाणि मुमुचुमुहुः ।। ३८ ॥
पादातैः परिता गुप्ता निपुणाधोरणेरिताः । अंजनाद्रिसमाकाराः प्रसखुमत्तदंतिनः ॥ ३९ ॥
दिवाकररथाकारा रथाः प्रचलवाजिनः । युक्ताः सारथिभिः सांद्रनादाः परमरहसः॥ ४०॥
पवल्गुः परमं हृष्टाः समुल्लासितहेतयः। पदातयो रणक्षोण्यां सगर्वा बद्धमंडलाः ॥४१॥
स्थूरीपृष्ठसमारूढाः खड्गाष्टिप्रासपाणयः । खेटकाच्छादितोरस्काः संख्यक्ष्मां विविशुर्भटाः ॥४२॥
आस्तृणंत्यभिधावति स्पर्द्धन्ते निर्जयन्ति च । जीयंते नंति हन्यते कुर्वन्ति भटगर्जितम् ॥ ४३ ।।
तुरगाः कचिदुद्दीता भ्रमंत्याकुलमूर्चयः । कचमुष्टिगदायुद्धं प्रवृत्तं गहनं कचित् ॥ १४ ॥
केचित्खड्गक्षतोरस्काः केचिद्विशिखताडिताः । केचित्कुंताहताः शत्रु ताडयंति पुनस्तथा ।।४५॥
सतत लालितैः केचिदभीष्टार्थानुसेवनैः । इंद्रियैः परिमुच्यते कुमित्ररिव भूमिगाः ॥ ४६ ॥
गलदंत्रचयाः केचिदनावृत्योरुवेदनाम् । पतंति शत्रुणा साधं दंतनिष्पीडिताधराः ॥ ४७ ॥
प्रासादशिखरे देव कुमारप्रतिमौजसः । प्रचिक्रीडुमहामोगा ये कांतातनुलालिताः ॥ १८ ॥
ते चक्रकनकच्छिन्नाः संग्रामक्षितिशायिनः । भक्ष्यते विकृताकारा गृध्रगोमायुपंक्तिभिः ।।४९।।
नखक्षतकृताकूता कामिनीव शिवा भटम् । वहंती संगमप्रीतिं प्रसुप्तमुपसर्पति ॥ ५० ॥

·चतुःसप्ततितम पर्व। पद्मपुराणम् । स्फुरणेन पुनर्ज्ञात्वा जीवतीति ससंभ्रमा । निवर्तते यथा भीता डाकिनी मंत्रवादिनः ॥५१॥ शूरं विज्ञाय जीवंतं विभ्यती विहगी शनैः । दुष्टनारीव साशंका चलनेत्रासर्पति ॥५२ ।। शुभाशुमा च जंतूनां प्रकृतिस्तत्र लक्ष्यते । प्रत्यक्षादविशिष्टैव भंगेन विजयेन च ।। ५३ ॥ केचित्सुकृतसामर्थ्याद्विजयंते बहून्यपि । कृतपापाः प्रपद्यते बहवोऽपि पराजयम् ।। ५४ ॥ मिश्रितं मत्सरेणापि तयो यैरर्जितं पुरा । ते जयंति विजीयंते तत्र प्रलयमागते ॥ ५५ ॥ धर्मो रक्षति मर्माणि धर्मो जयति दुर्जयम् । धर्मः संजायते पक्षः धर्मः पश्यति सर्वतः ॥ ५६ ।। रथैरश्वयुतैर्दिव्यैरिभैर्भूधरसन्निभैः । अश्वैः पवनरंहोभिर्भूत्यैरसुरभासुरैः ॥ ५७ ॥ न शक्यो रक्षितुं पूर्व सुकतेनोज्झितो नरः । एको विजयते शत्रु पुण्येन परिपालितः॥ ५८॥ एवं संयति संवृत्ते प्रवीरमटसंकटे । योधा व्यवहिता योधैरवकाशं न लेभिरे ॥ ५९ ।। उत्पतन्निः पतन्द्रिश्च भटैरायुधभासुरैः । उत्पातघनसंछन्नमिव जात नभस्तलम् ॥ ६॥ मारीचचंद्रनिकरवजाक्षशुकसारणः । अन्यैश्च राक्षसाधीशैलमुत्सारितं द्विपाम् ।। ६१ ॥ श्रीशैलेन्दुमरीचिभ्यां नीलेन कुमुदेन च । तथा भुतस्वनाद्यैश्च विध्वस्तं रक्षसां बलम् ।। ६२ ।। कुंदः कुंभो निकुंभश्च विक्रमः क्रमणस्तथा । श्रीजंबुमालिवीरश्च सूर्यारो मकरध्वजः ।। ६३ ।।.

·पद्मपुराणम् । चतुःसप्ततितम पर्व। वथाशनिरयावाच राक्षसीया महानृपाः । उत्थिता वेगिनो योधास्तेषां साधारणोद्यताः ॥६४॥ भूधराचलसंमेदविकालकुटिलांगदाः । सुपेणकालचक्रोर्मितरंगाद्याः कपिध्वजाः॥६५॥ तेपामभिमुखीभूता निजसाधारणोद्यताः । नालाक्ष्यत भटः कचित्तदा प्रतिभटोज्झितः ॥ ६६ ।। अंजनायाः सुतस्तस्मिन्नारुह्यं द्विपयोजितम् । रथं क्रीडति पद्माव्ये सरसीव महागजः ॥ ६७ ॥ तेन श्रेणिक गरेण रक्षसां सुमहद्वलम् । कृतमुन्मत्तकीभूतं यथारुचितकारिणा ।। ६८ ॥ एतसिन्नंतरे क्रोधसंगपितलोचनः । प्राप्तो मयमहादैत्यः प्रजहार मरुत्सुतम् ॥ ६९ ॥ उदृत्य विशिखं सोऽपि पुंडरीकनिभेक्षणः । शरवृष्टिभिरुग्राभिरकरोद्विरथं मयम् ।। ७० ।। स रथांतरमारुष पुनर्योढुं समुद्यतः । श्रीशैलेन पुनस्तस्य सायकैर्दलितो रथः ॥ ७१ ॥ मयं विहलमालोक्य विद्यया बहुरूपया । रथं दशमुखः सृष्टं प्रहिणोतिम सत्वरम् ।। ७२ ।। स तं रथं समारुह्य नाम्ना प्रज्वलितोत्तमम् । संयाध्य विरथं चक्रे हनूमंतं महाद्युतिः ।। ७३ ॥ धापमानां समालोक्य वानरध्वजिनी भटाः । जगुःप्राप्तमिदं नाम कृतात्यंतविपर्ययम् ।। ७४ ॥ वाति व्यत्रतं दृष्ट्वा वैदेहः समधावत । कृतो विस्पंदनः सोऽपि मयेन शरवर्पिणा ॥ ७५ ॥ ततः किष्किन्धराजोऽस्य कुपितोऽयस्थितः 'पुरः । निरखोऽसावपि क्षोणी तेन देत्येन लमितः॥

·पोपुराणम् । ६१ चतुःसप्ततितमं पर्व। " ततो मयं पुरश्चके सुमरन्धो विभीषणः । तयोरभूत्परं युद्धमन्योन्यशरताडितम् ॥ ७७ ॥ विच्छिन्नकवचं कैकसीनंदनं ततः । रक्ताशोकदुमच्छायं प्रसक्तरुधिरसुतिम् ।। ७८ ॥ निरीक्ष्योन्मत्तभूतं च परित्रस्तं पराङ्मुखम् । कपिध्वजवलं शीर्ण रामो यौटुं समुद्यतः ॥ ७९ ॥ विद्याकेसरियुक्तं च रथमारुह्य सत्त्वरम् । मा भैपीरिति सस्वानों दधाव विहितस्मितः ॥ ८॥ स तडित्प्रावृडंभोदधनसंघसंनिभम् । विवेश परसैन्यं स वालार्कप्रतिमद्युतिः ॥ ८१॥ तस्मिन्परवलध्वंसं नरेंद्रे कर्तुमुद्यते । वातिवैदेहसुग्रीवकैकसेया धृति ययुः ॥ ८२ ॥ शाखामृगवलं भूयः कर्तुं युद्धं समुद्यतम् । रामतो चलमासाद्य त्यक्तनिःशेपसाध्वसम् ॥८३ ॥ प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते सुराणां रोमहर्पणे । लोकोऽन्य इव संजातस्तदालोकविवर्जितः ॥ ८४ ॥ ततः पद्मो मयं बाणैर्लग्न छादयितुं भृशम् । स्वल्पेनैव प्रयासेन वजीव चमरासुरम् ॥ ५ ॥ मयं विलितं दृष्ट्वा नितांत रामसायकैः । दधाव रावणः क्रुद्धः कृतांत इव तेजसा ।। ८६ ॥ अथ लक्ष्मणवीरेण भापितः परमौजसा । प्रस्थितः क मया दृष्टो भवानद्यापि भो खग ॥ ८७ ॥ तिष्ठ तिष्ठ रणं यच्छ क्षुद्र तस्कर पापक ! परखीदीपशलभ पुरुषाधम दुष्क्रिय ॥८॥ अद्य प्रकरणं तत्ते करोमि कृतसाहसम् । कुर्यान्नवापि यत्क्रुद्धः कृतांतोपि कुमानसः ।। ८९॥

·पद्मपुराणम्। चतुःसप्ततितम पर्व । अयं राघवदेवोग्य समस्तवसुधापतिः । चौरस्य ते वधं कर्तुं समादिशति धर्मधीः ॥९॥ अयोचालक्ष्मणं कोपी विंशत्पर्धाननस्ततः । मूढ ते किं न विज्ञातं लोके प्रख्यातमीदृशम् ॥११॥ यचारु भूतले सारं किंचिद्व्यं सुखावहम् । अर्हामि तदहं राजा वच्चापि मयि शोभते ॥ ९२ ।। न गजस्योचिता घंटा सारमेयस्य शोभते । तदन्न का कथाऽद्यापि योग्यद्व्यसमागमे ।। ९३ ॥ त्वया मानुपमात्रेण पत्किचनविलापिना । विधातुमसमानेन युद्धं दीनेन लज्जते ॥ ९४ ॥ विप्रलन्धस्तथाप्येतैयुद्धं चेत्कर्तुमर्हसि । प्रन्यक्तं काललब्धोऽसि निवेदीवासि जीविते ॥ ९५ ।। ततो लक्ष्मीधरोऽयोचवधि त्वं यादृशः प्रभुः । अद्य ते गर्जितं पाप हरामि किमिहोदितैः॥१६॥ इत्युक्तो रावणो वाणैः स वाणैः कैकयीसुतम् । प्रावृपेण्यधनाकारो गिरिकल्पं निरुद्धवान् ।।९७॥ वजदंडैः शरैस्तस्य विशाल्यारमणः शरान् । अदृष्टचापसंबंधैरंतराले न्यवारयत् ॥.९८ ॥ छिन्नर्षिपाटितैः क्षोदं गतेश्च विशिखोत्करे । चौश्च भूमिश्च संजाता विवेकपरिवर्जिता ॥ ९९ ।। कैकयीयनुना व्यस्त्रः कैकसीनंदनः कृतः । माहेन्द्रमस्त्रमुत्सृष्टं चकार गगनासनम् ॥ १० ॥ संप्रयुज्य समीरास्त्रमस्त्रक्रमविपश्चिता । सौमित्रिणा परिवंसं तं नीतं क्षणमात्रतः ॥ १०१॥ भूयः श्रेणिक संरंभस्फुरिताननतेजसा । रावणेनास्त्रमानेयं क्षिप्तं ज्वलितसर्वदिक् ॥ १०२॥ ..

·चसप्तात पद्मपुराणम् । लक्ष्मीधरेण तच्चापि वारुणास्त्रप्रयोगतः । निर्वापितं निमेषेण स्थितं कार्यविवर्जितम् ॥ १०३ ॥ कैकयेयस्ततः पापमा चिक्षेप रक्षसि । रक्षसा तच धर्मास्त्रप्रयोगेण निवारितम् ॥ १०४॥ ततोऽस्त्रीमधनं नाम लक्ष्मणेन प्रयुज्यते । रोधनेनैव तं नीतं रावणेन हतार्थताम् ॥ १०५ ॥ फलासारं विमुंचद्भिः प्रसूनपटलान्वितम् । गगनं वृक्षसंघातैरत्यन्तगहनीकृतम् ॥ १०६ ॥ भूयस्तामसवाणौधैरंधकारीकृतांपरैः । लक्ष्मीधरकुमारेण छादितो राक्षसाधिपः ॥ १०७ ॥ सहस्रकिरणास्त्रेण तामसास्त्रमपोह्य सः । प्रायुक्त दंदशूकास्त्रं विस्फुरत्फणमंडलम् ॥ १०८ ।। ततस्तायसमास्त्रेण लक्ष्मणेन निराकृतम् । पन्नगाव नभश्चाभूद्धेमभासेव परितम् ॥ १०९ ॥ संहारांबुदनिर्घोपमुरुगाखमथो पुनः । पद्मनाभानुजोऽमुंचद्विपाग्निकणदुःसहम् ॥ ११० ॥ चईणास्त्रेण तद्धीरत्रिकूटेंदुरसारयत् । प्रयोक्षीच दुरुत्सारमा विघ्नमनायकम् ॥ १११॥ विसृष्टे तत्र विभाने वांछितच्छेदकारािण । प्रयोगे त्रिदशास्त्राणां लक्ष्मणो मोहमागमत् ॥११२।। वनदंडान् शरानेव विससर्ज स भूरिशः । रावणोऽपि शरैरेव स्वभावस्थैरयुध्यत ॥ ११३ ॥ आकर्णसंहतैर्वाणैरासीटुद्धं तयोः समम् । लक्ष्मीभृद्रक्षसोर्पोरं तृपृष्ठययुकंठयोः ॥ ११४ ॥ कर्मण्युपेतेऽभ्युदयं पुराणे । संप्रेरके सत्यतिदारुणांगे ॥

·पद्मपुराणम्। पंचसप्ततितम पर्व। " .. तस्योचितं प्राप्तफलं मनुष्याः । क्रियापय प्रकृतं भजन्ते.॥,११५ ।।, उदारसंरभवशं प्रपन्नाः । प्रारब्धकार्यार्थनियुक्तचित्ताः॥ नरा न ती गणयंति शस्त्रं । न पावकं नैव रविं न वायुम् ॥ ११६ ॥ इत्या रविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे रावणलक्ष्मणयुद्धवर्णनाभिधानं नाम चतुःसप्ततितमं पर्व | . अथ पंचसप्ततितमं पर्व । खिन्नाभ्यां दीयते स्वादु.जलं ताभ्यां सुशीतलम् । महाताभिभूताभ्यामयं हि समरे विधिः १ अमृतोपममन्नं च क्षुधाग्लपनमीयुपोः । गोशीपचंदनं स्वेदसंगिनो हदि कारणम् ॥ २॥ तालवृतादिवातश्च हिमवारिकणं रणे । क्रियते तत्परैः कार्य तथाऽन्यदपि पार्श्वगैः ॥ ३॥ यथा तयोस्तथाऽन्येपामपि, स्वपरवर्गतः । इति कर्तव्यतासिद्धिः सकला प्रतिपद्यते ॥४॥ दशाहोऽतिगतस्तीवमेतयोयुध्यमानयोः । बलिनोभेगनिर्मुक्तचित्तयोरतिवीरयों ।। ५ ।।' रावर्णन समं युद्धं लक्ष्मणस्य वभूव यत् । लक्ष्मणेन समं युद्ध रावणस्य बभूव यत् ॥ ६॥ 1

·पंचसप्ततितम पद।
पद्मपुराणम् ।
यक्षकिनरगंधर्वाप्मरसो विस्मयं गताः । साधुशब्दविमिश्राणि पुष्पवर्षाणि चिक्षिपुः ।। ७॥
चंद्रवर्धननाम्नीय विद्याधरजनप्रभोः । अष्टौ दुहितरो व्योनि विमानशिसरस्थिताः ॥ ८॥
अप्रमत्तैमहाशंकैः कृतरक्षमहत्तरैः । पृष्टाः संगतिमताभिरप्सरेभिः कुतूहलात् ॥ ९ ॥
का यूयं देवताकारा भक्तिं लक्ष्मणसुंदरे । दधाना इस वर्तचे सुमारशरीरिकाः ॥१०॥
सलज्जा र ता ऊचुः श्रूयतां यदि कौतुकम् । वैदेहावरणे पूर्वमस्माभिः सहितः पिता ॥ ११ ॥
आसीद्गतः तदास्थानं राज्ञां कौतुकचोदितः । दृष्ट्वा च लक्ष्मणं तत्र ददावस्मै धियैव नः॥१२॥
ततोऽधिगम्य मानातो वृत्तमेतन्निवेदितम् । दर्शनादेव चाऽऽरभ्य मनस्येप व्यवस्थितः ॥ १३ ॥
सोऽयं महति संग्रामे वर्त्तते संशयावहे । भविष्यति कथं त्वेतदिति विमो न दुःखिताः ॥१४॥
अस्य मानवचंद्रस्य हृदयेशस्य या गतिः । लक्ष्मीधरकुमारस्य सैवास्माभिर्विनिश्चिता ॥ १५ ॥
मनोहरस्वनं तासां श्रुत्वा तद्वचनं ततः । चक्षुरूद्ध नियंजानो लक्ष्मणस्ता व्यलोकत ॥ १६ ॥
तद्दर्शनात्परं प्राप्ताः प्रमोदं ताः सुकन्यकाः । सिद्धार्थः सर्वथा नाथ भवेत्युदगिरन् सनम् ॥१७॥
सिद्धार्थशब्दनात्तस्मात् स्मृत्वा विहसिताननः । अखं सिद्धार्थनामानं लक्ष्मणः कृतितां गतः १८
स सिद्धार्थमहात्रेण क्षिप्रं विघ्नविनायकम् । अस्त्रमस्तगतं कृत्वा सुदीप्तं योद्धुमुद्यतः ॥ १९ ॥

·पंचसप्ततितम पर्व। पद्मपुराणम् ।। गृहाति रावणो यद्यदलं शस्त्रविशारदः । छिनत्ति लक्ष्मणस्तत्तत्परमास्त्रविशारदः ॥२०॥ ततः पतत्रिसंघातरस्य पत्रीन्द्रकेतुना । सर्वा दिशः परिच्छन्ना जीमूरिख भूभृतः ॥ २१ ॥ ततो भगवती विद्या बहुपविधायिनीम् । प्रविश्य रक्षसामीशः समरक्रीडनं श्रितः॥ २२ ॥ लक्ष्मीधरशरैस्तीक्ष्णैः शिरो, लंकापुरीप्रभोः । छिन्नं छिन्नमभूयः श्रीमत्कुंडलमंडितम् ॥ २३ ॥ एकस्मिन् शिरसिच्छिन्ने शिरोद्वयमजायत । तयोरुत्कृत्तयोवृद्धि शिरांसि द्विगुणां ययुः ॥ २४ ॥ निकृत्ते बाहुयुग्मे च जज्ञे बाहुचतुष्टयम् । तस्मिन् छिन्ने ययौ वृद्धि द्विगुणा बाहुसंततिः ॥२५॥ सहस्ररुत्तमांगानां भुजानां चातिभूरिभिः । पद्मखंडेरगण्यैश्व ज्ञायतें रावणो वृतः ॥ २६ ॥ नमःकरिकराकारैः करैः केयूरभूपितैः । शिरोभिवाभवत्पूर्ण, शस्त्ररत्नांशुपिंजरम् ॥ २७॥ शिरोग्राहसहस्रोग्रस्तुंगवाहुतरंगभृत् । अवर्द्धत महाभीमो राक्षसाधिपसागरः ॥ २८॥ बाहुसौदामिनीदंडप्रचंडो पोरनिस्वनः । शिर शिखरसंघातैर्ववृधे रावांबुदः ।। २९ ॥ बाहुमस्तकसंघट्टनिःस्वनच्छत्रभूषणः । महासैन्यसमानोऽभूदेकोऽपि त्रिककुप्पतिः . ॥ ३० ॥ पुराऽनेकेन युद्धोऽहमधुनैकाकिनाऽमुना । युद्धे कथमितीवायं लक्ष्मणेन बहूकृतः ॥३१॥ रत्नशखांशुसंघातकरजालप्रदीपितः । संजातो राक्षसाधीशो दह्यमानवनोपमः ।। ३२॥

·पंचसप्ततितम पर्व। पद्मपुराणम्। चक्रेषुशक्तिकुंतादिशखवर्षेण रावणः । शक्तप्छादयितुं बाहुसहस्रैरपि लक्ष्मणम् ॥ ३३ ॥ लक्ष्मणोऽपि परं क्रुद्धो विपादपरिवर्जितः । अर्कतुंडै शरैः शत्रु मच्छादयितुमुद्यतः ॥३४ ।। एक द्वे वीणि चत्वारि पंच पद दश विंशतिः । शतं सहस्रमयुतं चिच्छेदारिशिरांसि सः ॥३५॥ शिरःसहस्रसंछन्नं पतद्भिः सह चाहुभिः । सोल्कादंडं पतज्ज्योतिश्चक्रमासीदिवांवरम् ॥ ३६ ॥ सबाहुमस्तकच्छन्ना रणक्षोणी निरन्तरम् । सनागभोगराजीव संडशोभामधारयत् ।। ३७ ॥ समुत्पन्न समुत्पन्नं शिरो बाहुकदम्बकम् । रक्षसो लक्ष्मणोच्छित्त कर्मेव मुनिपुंगवः ॥ ३८ ॥ गलद्रुधिरधाराभिः संतताभिः समाकुलम् । वियत्संध्याविनिर्माण समुद्भूतमिवापरम् ।। ३९ ॥ असंख्यातभुजः शत्रुर्लक्ष्मणेन द्विबाहुना । महानुभावयुक्तेन कृतो निष्फलविग्रहः ॥ ४० ॥ निरुच्छासाननः स्वेदपिन्दुजालचिताननः । सत्त्ववाताकुलस्वागः संवृत्तो रावणः क्षणम्।। ४१॥ साबच्नेणिक निवृत्ते तस्मिन्संख्येऽतिरौरवे । स्वभावावस्थितो भूत्वा रावणः क्रोधदीपितः॥४२॥ युगावसानमध्याह्नसहस्रकिरणप्रभः । परपक्षक्षयक्षीवश्चक्ररत्नमचिंतयत् ॥ ४३ ॥ अप्रमेयप्रभाजालं मुक्काजालपरिष्कृतम् । स्वयं प्रभास्वर दिव्यं वनडे महाद्भुतम् ॥ १४ ॥ नानारत्नपरीतांग दिव्यमालानुलेपनम् । अग्निप्राकारसंकाशं धारामंडलदीधितिम् ॥ ४५ ।।

·६८
--
पद्मपुराणम्।
पंचसप्ततितम पर्व
पैडूर्यारसहस्रेण युक्तं दर्शनदुःसहम् । सदा यक्षसहस्रेण कृतरक्ष प्रयत्नतः ॥ ४६ ॥
महासरंभसंबंधकृतांताननसन्निभम् । चिंतानंतरमेतस्य चक्र सन्निहितं करे ॥ १७ ॥
कृतस्तत्र प्रभात्रेण निष्पभो ज्योतिषां पतिः । चित्रार्पितरविच्छायमात्रशेपो व्यवस्थितः ॥४८॥
गंधर्वाऽप्सरसो विश्वा-वसुतुबुरुनारदाः । परित्यज्य रणप्रेक्षां गताः कापि विगीतिकाः ॥४९॥
मतव्यमिति निश्चित्य तथाप्यत्यंतधीरधीः । शg तथाविधं वीक्ष्य पद्मनाभानुजोऽवदत् ॥५०॥
संगवेनामुना किं त्वं स्थितोऽस्यैवं कदर्यवत् । शक्तिश्चेदस्ति ते काचित्प्रहरस्व नराधम ।। ५१ ॥
इत्युक्तः परमं कुद्धो दन्तदष्टरदच्छदः । मंडलीकृतविस्फारिप्रभापटललोचनः ॥५२॥
शुब्धमेधकुलस्वानं प्रभ्रम्य सुमहाजवम् । चिक्षेप रावणश्चक्रं जनसंशयकारणम् ॥ ५३ ॥
दृष्टाऽभिमुसमागच्छत्तदुत्पातार्क संनिभम् । निवारयितुमुद्युक्तो वज्रास्यैर्लक्ष्मणः शरैः ॥ ५४॥
वजावर्तेन पद्माभो धनुपा वेगशालिना । हलेन चोग्रपात्रेण भ्राम्यते नाऽन्यवाहुना ॥ ५५ ॥
संभ्रमं परमं विभ्रत्सुग्रीवो गदया तदा । मंडलाग्रेण तीक्ष्णेन प्रभामंडलसुंदरः ॥ ५६ ॥
अरातिप्रतिकूलेन शूलेनासौ विभीषणः । उल्कामुद्गरलांगूलकनकायमेरुत्सुतः ॥ ५७ ॥
अंगदः पारदेनांगकुठारेणोत्तेजसा । शेषा अपि तथा शेपैः शस्त्रैः खेचरपुंगवाः ॥ ५८ ॥

·षदसप्ततितमं पर्च।
पद्मपुराणम् ।।
एकीभूय समुद्युक्ता अपि जीवितनिःस्पृहाः । ते निवारयितुं शेकुर्न तत्त्रिदशपालितम् ।। ५९ ॥
तेनाऽऽगत्य परीत्य निर्विनयस्थितिरक्षकम् । सुखं शांतवपुः स्वैर लक्ष्मणस्य करस्थितम् ॥६०॥
माहात्म्यमेतत्सुसमासतस्ते । निवेदितं कई सुविस्मयस्य ।।
रामस्य नारायणसंगतस्य । महर्द्धिकं श्रेणिक ! लोकतुंगम् ।। ६१ ॥
एकस्य पुण्योदयकालभाजः । संजायते नुः परमा विभूतिः ॥
पुण्यक्षयेऽन्यस्य विनाशयोग-चन्द्रोऽभ्युदेत्येति रविर्यथाऽस्तम् ।। ६२॥
इत्याचे रविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे चक्ररत्नोत्पत्तिवर्णनं नाम पंचसप्ततितमं पर्व ।
।
अथ षट्सप्ततितमं पर्व।
उत्पन्नचक्ररत्नं तं वीक्ष्य लक्ष्मणसुंदरम् । हृष्टा विद्याधराधीशाश्चारित्यभिनंदनम् ॥१॥
ऊचुदासीत्समादिष्टः पुरा भगवता तदा । नाथेनानंतवीर्येण योऽष्टमः कृष्णतायुजान् ॥ २ ॥
जातो नारायणः सोऽयं चक्रपाणिर्महाद्युतिः । अत्युत्तमवपुःश्रीमान् न शक्यो बलवर्णने ॥३॥

·पंगसंगम
....
पटुंसप्ततितम पर्व
.
अयं च. बलदेवोऽसौ रथं यस्य वहत्यमी । उद्धृत्तकेसरसटाः सिंहा भास्करभामुराः॥४॥
नीतो मपमहादैत्यो येन वंदिग्रहं क्षणे | हलरत्नं करे यस्य भृशमेतद्विरानते ॥५॥
रामनाराणावेती ती जानी पुरुषोत्तमौ । पुण्यानुभावयोगेन परमप्रेमसंगतौ ॥६॥
लक्ष्मणस्य स्थित पाणी समालोक्य मुदर्शनम् । रक्षसामधिपश्चितायोगमेवमुपागतः ।। ७ ॥
पंधेनानंतवीर्येण दिव्यं यद्भापितं तदा । ध्रुवं वदिदमायातं कर्मानिलसमीरितम् ॥ ८ ॥
पस्पातपत्रमालोक्य संवस्ता खेचराधिपाः । मंगं प्रापुर्महासैन्याः पर्यस्तच्छनकेतनाः ॥ ९ ॥
आकृपारपर्यावासा हिमवदिष्यसुस्तना । दासीवाशाकरी यस्य त्रिखंडवसुधाभवत् ।। १० ।।
सोऽहं भूगोचरणाजी जेतुमालोचितः कथम् । कप्टेयं वर्ततेऽवस्था पश्यताद्भुतमीदृशम् ।। ११ ।।
धिगिमां नृपतेर्लक्ष्मी कुलटासमचेष्टिताम् । भक्तुमेकपदे पापान त्यजंती चिरसंस्तुतान् ।। १२॥
किंपाकफलवनोगा विपाकविरसा भृशम् । अनंतदुःखसंबंधकारिणः साधुगर्हिताः ।।.१३ ॥
भरतायाः मधन्यास्त पुरुषा भुवनोत्तमाः । चक्रांक ये परिस्फीतं राज्यं कंटकवर्जितम् ॥ १४ ॥
विपमियान्नवत्यक्त्वा जनेन्द्रं व्रतमाश्रिताः। रत्नत्रयं समाराध्य प्रापुश्व परमं पदम् ॥ १५ ।।
मोहेन बलिनाऽत्यंत संसारस्फीतिकारिणा । पराजितो बराकोहं घिमामीडशचेष्टितम् ॥ १६ ॥

·षट्सप्ततितम पर्व।
पद्मपुराणम् ।
उत्पनचक्ररत्नेन लक्ष्मणेनाथ रावणः । विभीषणास्यमालोक्य जगदे पुरुतेजसा ॥ १७ ॥
अद्यापि सगसंपूज्य समर्प्य जनकात्मजाम् । रामदेवप्रसादेन जीवामीति वचो वद ॥ १८ ॥
ततस्तथाविधैवेयं तव लक्ष्मीरवस्थिता । विधाय मानभंग हि संतो याति कृतार्थताम् ॥ १९ ॥
रावणेन ततोऽवोचि लक्ष्मणः स्मितकारिणा । अहो कारणनिर्मुक्तो गर्वः क्षुद्रस्य ते मुधा ॥२०॥
दर्शयाम्यद्य तेऽवस्था यां तामनुभवाधम । अहं रावण एवाऽसौ स च त्वं धरणीधरः ॥ २१ ॥
लक्ष्मणेन ततोऽभाणि किमत्र बहुभापितैः । सर्वथाऽहं समुत्पन्नो हंता नारायणस्तव ॥ २२ ॥
उक्तं तेन निजाकूताद्यदि नारायणायसे । इच्छामात्रात्सुरेन्द्रत्वं कसान प्रतिपद्यसे ।। २३ ॥
निर्वासितस्य ते पित्रा दु:खिनो वनचारिणः । अपत्रपाविहीनस्य ज्ञाता केशवता मया ॥ २४ ॥
नारायणो भवाऽन्यो वा यत्ते मनास वर्त्तते । विस्फूर्जितं करोत्येप तव भनमनोरथम् ॥ २५ ॥
अनेनात्मातचक्रेण किलं त्वं कृतितां गतः । अथवा क्षुद्रजंतूनां खलेनाऽपि महोत्सवम् ॥ २६ ॥
सहामीभिः सगैः पापैः सचक्र सहवाहनम् । पाताले त्वां नयाम्यद्य कथितेनापरेण किम् ॥२७॥
एवमुक्तं समाकर्ण्य नवनारायणो रुपा । प्रभ्रम्य चक्रमुद्यम्य चिक्षेप प्रति रावणम् ॥ २८ ॥
वजप्रभवमेघौघघोरनिर्घोपभीपणम् । प्रलयार्कसमच्छायं तच्चक्रमभवत्तदा ॥ २९ ॥

·पद्मपुराणम् । '७२ पदसप्ततितम पर्व। हिरण्यकशिपुक्षिप्तं हरिणेव,तदायुधम् । निवारयितुमुद्युक्तः, संरब्धो रावणः शरैः ॥ ३० ॥ भूयथंडेन दंडन जविना पविना पुनः । तथापि ढोकते चक्र व पुण्यपरिक्षये ॥ ३१ ॥ चंद्रहास समाकृष्य ततोऽभ्यर्णत्वमागतम् । जयान गहनोत्सर्यिस्फुलिंगांचितपुष्करम् ॥ ३२ ॥ स्थितस्याभिमुखस्यास्य राक्षसेंद्रस्य शालिनः । तेन चक्रेण निर्मिन्नं वन्नसारसुरःस्थलम् ॥३३॥ उत्पातवातसन्नुन्नमहाजनगिरिप्रभः । पपात रावणः क्षोण्यां पतिते पुण्यकर्मणि ॥ ३४॥ रतेरिव पतिः सुप्तच्युतः स्वर्गादिवामरः । महीस्थितो राजासौ संदष्टदशनच्छदः ॥ ३५ ॥ स्वामिनं पतितं दृष्ट्वा सैन्य सागरनिस्वनम् । शीर्ण वितानतां प्राप्तं पर्यस्तच्छत्रकेतुकम् ॥३६॥ उत्सारय रथं देहि मार्गमश्वमितो नय । प्राप्तोऽयं पृष्ठतो हस्ती विमानं कुरु पार्श्वतः ।। ३७ ।।' पतितोऽयमहो नाथः कष्टं जातमनुत्तमम् । इत्यालापमलं भ्रांतं बलं तत्रैव विहलम् ॥ ३८॥ अन्योन्यापूरणाशक्तान्महाभयविकंपितान् । दृष्ट्वा निःशरणानेताजनान्पतितमस्तकान् ॥ ३९ ॥ किष्किधपतिवैदेहसमीरणसुतादयः । न भेतव्यं न भेतव्यमिति साधारमानयन् ॥ ४० ॥ भ्रमितोपरिवखांत: पल्लवानां समंततः । सेन्यमाचासितं तेषां वाक्यैः कर्णरसायनैः ॥ ४१ ॥ तथाविधां श्रियमनुभूय भूयसी । कृतामृतां जगति समुद्रवारिते ।।

·पद्मपुराणमा
सप्तसप्ततितमं पर्व ।
परिक्षये सति सुकृतस्य कर्मणः । खलामिमां प्रकृतिमितो दशाननः ॥ ४२ ॥
धिगीदृशीं श्रियमतिचंचलात्मिका । विवर्जितां सुकृतसमागमाशया ॥
इति स्फुटं मनसि निधाय भोजना-स्तपोधना भवत रवेर्जितौजसः ॥४३॥
इत्या रविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे दशग्रीववधाभिधानं नाम पट्सप्ततितम पर्व ।
.
अथ सप्तसप्ततितमं पर्व।
सोदरं पतितं दृष्ट्वा महादुःयसमन्वितः । पुरिकायां कर चक्रे स्ववधाय विभीषणः ॥१॥
वारयंती वधं तस्य निथेष्टीकृतविग्रहा । मूर्छा कालं कियंतं च चकारोपकृति पराम् ॥ २
लन्धसंज्ञो जिघांसुः स्वं वाएं दुःसहमुद्वहन् । रामेण विधुतः कृच्छ्रादुनीर्य निजतो रथात् ॥३॥
त्यक्ताखकवचो भूम्यां पुनर्मूर्छामुपागतः । प्रतियुद्धः पुनश्चक्रे विलापं करुणाकरम् ।। ४ ।।
हा भ्रातः करुणोदार शूर संश्रितवत्सल । मनोहर कथं प्राप्तोऽस्यवस्थामिति पापिकाम् ॥५॥
किं तन्मद्वचनं नाथ गद्यमानं हितं परम् । न मानि यतो युद्धे वीक्षे त्वां चक्रताडितम् ॥६॥

·सप्तसप्ततितम पर्व।
पद्मपुराणम्।
कष्टं भूमितले देव विद्याधरमहेश्वर । कथं सुप्तोऽसि लंकेश भोगदुर्ललितात्मकः ॥७॥
उत्तिष्ठ देहि मे वाक्यं चारुवाक्यगुणाकर | साधारय कृपाधार मनं मां शोकमागरे ॥ ८॥
एतस्मिन्नतरे ज्ञातं, दशानननिपातनम् । क्षुब्धमंतःपुरं शोकमहाकल्लोलसंकुलम् ॥ ९ ॥
सर्वाश्व वनिता वापधारासिक्तमहीतलाः । रणक्षोणी समाजग्मुर्मुहुः प्रस्खलितकमाः ॥१०॥
तं चूडामणिसंकाशं क्षितेरालोक्य सुंदरम् । निश्चेतनं पति नार्यो निपेतुरतिवेगतः ॥ ११ ॥
रंभा चंद्रानना चंद्रमंडलाजवरोर्वशी । मंदोदरी महादेवी सुंदरी कमलानना ॥ १२ ॥
रूपिणी रुक्मिणी शीला रत्नमाला तनूदरी | श्रीकांता श्रीमती भद्रा कनकामा मृगावती १३
श्रीमाला मानवी लक्ष्मीरानंदानंगमुंदरी । वसुंधरा तडिन्माला पमा पद्मावती सुखा ॥ १४ ॥
देवी पद्मावती कांतिः प्रीतिः संध्यावली शुभा । प्रभावती मनोवेगा रतिकांता मनोवती॥१५॥
अष्टादशैवमादीनां सहस्राणि सुयोपिताम् । परिवायें पतिं चकुराकंदं सुमहाशुचा ॥ १६ ॥
काश्चिन्मोहं गताः सत्यः सिक्ताश्चंदनवारिणा । समुत्प्लुतमृणालानां पमिनीनां श्रियं दधुः १७
आश्लिष्टदपिताः काश्विद्गाढं मूच्छोमुपागताः । अंजनाद्रिसमासक्तसंध्यारेखाद्युतिं दधुः ॥ १८॥
नियूँढमूर्च्छनाः काचिदुरस्ताडनचंचलाः । घनापनसमासंगितडिन्मालाकृतिं श्रिताः ॥ १९ ॥

·सप्तसत्ततितमं पर्व।
..
विधाय बदनांभोज काचिदंके मुबिड़ला । वक्षःस्थलपरामर्शकारिणी मूच्छिता मुहुः ॥ २० ॥
हा हा नाथ गतः कासि त्यक्त्या मामतिकातराम् । कथं नाऽपेक्षसे दुःखनिमग्नं जनमात्मनः२१
स त्वं सत्ययुनः कांतिमंडनः परमद्युतिः । विभूत्या शकसंकाशो मानी भरतभूपतिः ।। २२ ॥
मधानपुरुषो भूत्वा महाराज मनोरमः । किमर्थ स्वपिपि क्षोण्यां विद्याधरमहेश्वरः ॥ २३ ॥
उनिष्ठ कांत कारुण्य-पर स्वजनवत्सल । अमृतप्रतिम वाक्यं यच्छेकमपि सुंदरम् ॥ २४ ॥
अपराधविमुक्तानामस्माकं सक्तचेतसाम् । प्राणेश्वर किमित्येवं स्थितस्त्वं कोपसंगतः ॥ २५ ॥
परिहासकथासक्तं दंतज्योत्स्नामनोहरम् । वदनेंदुमिमं नाथ सकद्वारय पूर्ववत् ॥ २६ ॥
घरांगनापरिक्रीडास्थानेस्मिन्नपि मुंदरे । वक्षःस्थलै कथं न्यस्तं पदं ते चक्रधारया ॥ २७ ॥
पंधकपुष्पसंकाशस्तयायं दशनच्छदः । नर्मोत्तरप्रदानाय कथं स्फुरति नाधुना ॥२८ ।।
प्रगीद न चिरं कोपः सेवितो जातुचिचया । प्रत्युतास्माकमेवत्वमकरोः सान्त्वनं पुरा ॥२९॥
उदपाघेप यस्त्वतः कल्पलोकात्परिच्युतः । बंधने मेघवाहोऽसौ दुःखमास्ते तथेंद्रजित् ॥ ३० ॥
विधाय मुरुतशेन वीरेण गुणशालिना । पद्माभेन सह प्रीतिं भ्रातृपुत्री विमोचय ।। ३१ ॥
जीविनेश समुत्तिष्ठ प्रयच्छ वचनं प्रियम् । सुचिरं देव किं शेपे विधत्स्व नृपतेः क्रियाम् ॥३२॥

·सप्तसप्ततितमं पर्व।
पद्मपुराणम् ।
विरहामिप्रदीप्तानि भृशं सुंदरविभ्रम | कांत विध्यापयांगानि प्रसीद प्रणयिप्रिय ॥ ३३ ॥
अवस्थामतिकां प्राप्तमिदं वदनपंफजम् । प्रियस्य हृदयालोक्य दीर्यते शतधा न किम् ॥ ३४ ।।
वज्रसारमिद नूनं हृदयं दुःसभाजनम् । ज्ञाचापि यत्तवावस्थामिमां तिष्ठति निर्दयम् ॥ ३५ ॥
विधे किं कृतमस्माभिर्भवतः सुंदरेतरम् । विहितं येन कर्मेद त्वया निर्दय दुष्करम् ॥ ३६ ॥
समालिंगनमात्रेण दूर निधूय मानकम् । परस्परार्पणस्वादु नाथ यन्मधु सेवितम् ॥ ३७ ।।
यञ्चान्यत्प्रमदागोनग्रहणस्सलिते सति । कांचीगुणेन नीतोऽसि बहुशो बंधनं प्रियम् ॥ ३८ ॥
वतंसेंदीवराघातात्कोपमस्फुरिताघरम् । प्रापितोऽसि प्रभो यच्च किंजल्कोच्छसितालिकम् ॥ ३९॥
प्रेमकोपविनाशाय यच्चातिप्रियवादिना | कृतं पादार्पणं मूर्ति हृदयद्रवकारणम् ॥ ४० ॥
यानि चात्यंतरम्याणि रतानि परमेश्वर । कांत चाटुसमेतानि सेवितानि यथेप्सितम् ॥ ४१॥
परमानंदकारीणि तदेतानि मनोहर । अधुना स्मर्यमाणानि दहति हृदये भृशम् ॥ ४२ ।।
कुरु प्रसादमुत्तिष्ठ पादावेपा नमामि ते । न हि प्रियजने कोपः सुचिरं नाथ शोभते ॥ ४३ ॥
एवं रावणपत्नीनां श्रुत्वापि परिदेवनम् । कस्य न प्राणिनः प्राप्तं हृदयं द्रवतामलम् ॥ ४४ ॥
अथ पद्माभसौमित्री साकं खेचरपुंगरैः । सेहगर्भ परिपज्य राष्पापूरितलोचनौ ॥ ४५ ॥

·सप्तसप्ततितम पर्व। पद्मपुरणिम् । . ऊचतुः करुणोद्युक्तौ परिसचिनकोविदौ । विभीषणमिदं वाक्यं लोकवृत्तांतपंडितौ ।। ४६ ॥ राजन्नलं रुदित्वैवं विपादमधुना त्यज | जानास्पेत्र ननु व्यक्तं कर्मणामिति चेष्टितम् ॥ ४७ ॥ पूर्वकर्मानुभावेन प्रमादं भजतां नृणाम् । प्राप्तव्यं जायतेऽवश्यं तत्र शोकस्य कः क्रमः ॥ १८ ॥ प्रवर्त्तते यदाकार्य जनो ननु तदैव सः । मृतश्चिरं मृते तस्मिन् किं शोकः क्रियतेऽधुना ।। ४९॥ यः सदा परमप्रीत्या हिताय जगतो रतः । समाहितमतिर्वाद प्रजाकर्मणि पंडितः ॥५०॥ . सर्वशास्त्रार्थसंबोधक्षालितात्मापि रावणः । मोहेन बलिना नीतोऽवस्थामेतां सुदारुणाम् ॥५१॥ असौ. विनाशमेतेन प्रकारेणानुभूतवान् । नूनं विनाशकाले हि नृणां ध्यातायते मतिः ।। ५२ ॥ रामीयवचनस्यांते प्रभामंडलपंडितः । जगाद वचनं विभ्रन्माधुर्य परमोत्कटम् ॥ ५३॥ विभीपण रणे भीमे युध्यमानो महामनाः । मृत्युना वीरयोगेन रावणः स्वस्थितिं श्रितः ॥५४॥ किं तस्य पतितं यस्य मानो न पतितः प्रभोः । नन्वत्रतमसौ धन्यो योऽसून्प्रत्ययमुंचत ॥५५॥ महासत्त्वस्य वीरस्य शोच्यं तस्य न विद्यते । शत्रुदमसमा लोके शोच्या पार्थिवगोत्रजाः ५६ लक्ष्मीहरिध्वजो दतो बभूवाक्षपुरे नृपः । अरिंदम इति ख्यातः पुरंदरसमश्रिया ॥ ५७ ॥ स जित्वा शत्रुसंघातं नानादेशव्यवस्थितम् । प्रत्यागच्छनिज स्थान देवीदर्शनकांक्षया ॥५॥ .

·'सप्तसप्ततितम पर्व। पद्मपुराणम्। ७८ परमोत्कंठया युक्तः केतुतोरणमंडितम् । पुरं विवेश सोकस्मादश्वैर्मानसगत्यरैः ।। ५९ ॥ स्त्रं गृहं संस्कृतं दृष्ट्वा भूपितां च स्वसुंदरीम् । अपृच्छद्विदितोऽहं ते कथमेतीत्यवेदितम् ॥६॥ सा जगौ मुनिमुख्येन नाथ कीर्तिधरेण मे । अवधिज्ञानिना शिष्टं पृष्टेनतेन पारणाम् ॥ ६१ ॥ अवोचदीक्षया युक्तो गत्वाऽसौ मुनिपुंगवम् । यदि त्वं वेत्सि तचिता मदीयां मम चोधय ॥६२|| मुनिना गदितं चिने त्वयेदं विनिवेशितम् । यथा किल कथं मृत्युः कदा वा मे भविष्यति ६३ स त्वमस्मादिनादहि सप्तमे वज्रताडितः । मृत्वा भविष्यसि स्वस्मिन् कीटो विड्भवने महान् ६४ ततः प्रीतिकराभिख्यमागत्य तनयं जगौ । त्वयाऽहं विगृहे जातो हंतव्यं स्थूलकीटकः॥६५॥ तथाभूतं स दृष्ट्वा तं तनयं इंतुमुद्यतम् । विड्मध्यमविशद् मृत्युभीतिपरिद्भुतः ॥ ६६ ॥ मुनि प्रीतिकरो गला पप्रच्छ भगवन् कुतः । संदिश्य मार्यमाणोऽसौ कीटो दूरं पलायते ॥६॥ उवाच वचनं साधुर्विपादमिह मा कृथाः । योनि यामश्नुते जंतुस्तत्रैव रतिमेति सः ॥ ६८॥ आत्मनस्तत्कुरु श्रेयो मुच्यसे येन किल्विषात् । ननु स्वकृतसंप्राप्तिप्रवणाः सर्वदेहिनः ॥ ६९ ॥ एवं भवस्थितिं ज्ञात्वा परमासुखकारिणीम् । प्रीतिंकरो महायोगी बभूव विगतस्पृहः ॥ ७० ॥ एवं ते विविधा विभीषण न किं ज्ञाता जगत्संस्थिति-

·पत्रपुराणम्
अष्टसप्ततितम पर्व।
यद्रं कृतनिश्चयं विधिवशानारायणेनाहतम् ॥
संग्रामेऽभिमुखं प्रधानपुरुष शोचस्यहो.रावणं ।
स्वार्थे संप्रति यच्छ चित्तममुना शोकेन किं कारणम् ॥ ७१.।।
थुस्वैमा, प्रतिपोधदानकुशलां चित्रस्वभावान्वितां ।
सत्प्रीतिकरसंयतस्य चरितप्रोत्कीर्तनीयाँ कथाम् ।।
सर्वैः खेचरपुंगवैराभिहितैः साधूदित साध्विति ।
भ्रष्टः शुक्तिमिराद्विभीषणरविलॊकोत्तराचारवित् ।। ७२ ॥
इत्या रविषेणाचार्यमोक्ने पद्मपुराणे प्रीतिकरोपाख्यानं नाम सप्तसप्तवितम पर्व ।
अथाष्टसप्ततितम पर्व।
ततो हलधरोऽवोचत्कर्त्तव्यं किमतः परम् । मरणांतानि वैराणि जायते हि विपश्चिताम् ॥ १॥
परलोके गतस्यातो लकेशस्योत्तमं वपुः । महानरस्य संस्कार प्रापयामः सुखैधितम् ॥२॥

·पद्मपुराणम् ।
८०
अष्टसप्ततितमं पर्व ।
++
तत्राभिनंदिते वाक्ये विभीपणसमन्वितौ । बलनारायणी साकं शेषस्ता ककुभं श्रितौ ॥३॥
यन मंदोदरी शोकविहला कुररीसमम् । योपित्सहस्रमध्यस्था विरौति करुणावहम् ॥ ४ ॥
अवतीर्य महानागात्सत्वरं बलकेशवी । मंदोदरीमुपायातौ साकं खेचरपुंगवैः ॥५॥
दृष्ट्वा तौ सुतरां नार्यो रुरुदुर्मुक्तकण्ठकम् । विरुनरत्नवलया वसुधापांशुधूसराः ॥६॥
मंदादर्या समं सर्वमंगनानिवहं वलः । वाग्भिश्चित्राभिरानिन्ये समाश्वासं विचक्षणः ॥७॥
कर्पूरागुरुगोशीपचंदनादिभिरुत्तमैः । संस्कार्य रावणं याताः सर्वे पद्मसरो महत् ।। ८ ॥
उपविश्य सरस्तीरे पझेनोक्तं सुचेतसा | कुंभादयो विमुच्यतां सामंतैः सहिता इति ॥९॥
खेचरेशैस्ततः कैश्विदुक्तं ते फरमानसाः । हन्यतां वैरिणो यद्वन्नियंतां बंधने स्वयम् ॥ १० ॥
बलदेवो जगौ भूयः क्षानं नेदं विचेष्टितम् । प्रसिद्धा या न विज्ञाता भवद्भिः किमिय स्थितिः।।
सुप्तवद्धनतत्रस्तदंतदष्टादयो भटाः । न तव्या इति क्षात्रो धर्मो जगति राजते ॥१२॥
एवमस्त्विति सन्नद्धास्तानानेतुं महाभटाः । नानाऽऽयुधधरा जग्मुः स्वाम्यादेशपरायणाः ॥१३॥
इन्द्रजित्कुंभकर्णश्च मारीचो धनवाहनः । तथा मयमहादैत्यप्रमुखाः खेचरोत्तमाः ॥१४॥
परिता निगडैः स्थूलैरमी खणखणापितैः । प्रमादरहितैः शरैरानीयंते समाहितैः ॥ १५ ॥

·पद्मपुराणम् ।
अष्टसप्ततितम पर्व ।
-
विलोक्यानीयमानास्तान्दिङ्मतङ्गजसनिभान् । जजल्पुः कपयः स्वैरं संहतिस्थाः परस्परम् १६
प्रज्वलंती चितां वीक्ष्य रावणीयां रुपं यदि । प्रयातीन्द्रजितो यातु कुंभकर्णनृपोऽपि वा॥१७॥
अनयोरेककस्यापि ततो विकृतिमीयुपः । का समर्थः पुरः ख्यातुं कपिध्धजबले नृपः ॥१८॥
यो यत्रावस्थितस्तस्मात्स्थानादुद्याति नैव सः । अनयोहि बलं दृष्टमेतैः संग्राममूनि ॥ १९ ॥
भामंडलेन चात्मीया गदिता भटपुगवाः । यथा नाद्यापि विधेमो विधातव्यो विभीपणे ॥२०॥
कदाचित्स्वजनानेतात्प्राप्य नि—तबंधनान् । भ्रातदुःखानुतसस्य जायतेऽस्य विकारिता ||२१||
इत्युद्भुतसमाशकदेहादिभिराटताः । नीयते कुंभकर्णाद्या बलनारायणांतिकम् ॥ २२ ॥
रागद्वेषविनिर्मुक्ता मनसा मुनितां गताः । धरणी सौम्यया दृष्टया वीक्षमाणाः शुभाननाः २३
संसारे सारगंधोऽपि न कश्चिदिह विद्यते । धर्म एको महासंधुः सारः सबैशरीरिणाम् ॥ २४ ॥
निमोक्षं यदि नामास्मात्प्राप्स्यामो बंधनाद्वयम् । पारणा पाणिमात्रेण करिष्यामो निरंचराः २५
प्रतिज्ञामेवमारूढा रामस्थांतिकमाश्रिताः । विभीषणं समाजग्मुः कुंभकणोदयो नृपाः ॥२६॥
वृत्ते यथायथं तन दुःखसंभाषणेऽगदन् । प्रशांताः कुंभकर्णाद्या बलनारायणाविति ॥ २७॥
अहो वः परमं धैर्य गांभीर्य नेष्टितं बलम् । सुरैरप्यजयो नीतो मृत्यु मद्राक्षसाधिपः ॥ २८ ॥

·८२.
पद्मपुराणम् ।
अष्टसाततितम पर्व।
परं वापकारोऽपि मानी नियूंढभाषितः । अत्युन्नतगुणः शत्रुः श्लाघनीयो विपश्चिताम् ॥२९॥
परिसाल्य ततश्चक्री वचनैहृदयंगमैः । जगाद पूर्ववधूयं भोगेस्तिष्ठत संगताः ॥३०॥
गदितं तैरलं भोगैरस्माकं विपदारुणः । महामोहावहै मैः सुमहादुःखदायिभिः ॥ ३१ ॥
उपायाः संति तेनैव यैर्न ते कृतसांत्वनाः । तथापि भोगसंबंध प्रतीयुर्न मनस्विनः ॥ ३२ ॥
नारायणे तथा लग्ने स्वयं हलधरेऽपि च । दृष्टिोंगे पराचीना तेपामासीद्रवाविव ॥ ३३ ॥
भिन्नांजनदलच्छाये तस्मिन् सुसरसो जले । अबंधनैरिमैः, साकं नाताः सर्वे सुगंधिनि ।। ३४ ॥
राजीवसरसस्तस्मादुत्तीर्यानुक्रमेण च । यथा स्वं निलयं जग्मुः कपयो राक्षसास्तथा ॥ ३५ ॥
सरसोऽस्य तटे रम्ये खेचरा वद्धमंडलाः । केचिच्छूरकथा चर्विस्मयव्याप्तमानसाः ॥ ३६ ॥
ददुः केचिदुपालंभं देवस्य क्रूरकर्मणः । मुमुचुः केचिदस्राणि संततानि स्वनोज्झितम् . ॥ ३७ ॥
आपूMमाणचेतस्का गुणैः स्मृतिपधं गतः । रावणीयेजेनाः केचिदुरुदुर्मुक्तकण्ठकम् ।। ३८ ॥
चित्रता कर्मणां केचिदयोचन्नतिसंकटाम् । अन्ये संसारकांतारं निनिंदुरतिदुस्तरम् ॥ ३९ ॥
केचिद्भोगेषु विद्वेपं परमं समुपागताः । राजलक्ष्मी चलां केचिदमन्यंत निरर्थकाम् ॥ ४० ॥
गतिरेपेच वीराणामिति केचिद्वभापिरे । अकार्यगर्हणं केचिच्चकुरुत्तमबुद्धयः ॥ ४१ ॥

·अष्टसप्ततितम पर्व। पद्मपुराणम् । . रावणस्य कथा केचिदभजन् गर्वशालिनीम् । केचित्पद्मगुणानूचुः शक्ति केचिच लाक्ष्मणीम् ॥४२॥ केचिद्वलममृष्यंतो मंदकंपितमस्तकाः । सुकृतस्य फलं वीराः शशंसुः स्वच्छचेतसः ॥ ४३ ॥ गृहे गृहे तदा सर्वाः क्रियाः प्राप्ताः परिक्षयम् | प्रावर्त्तत कथा एव शिशूनामपि केवलाः ||४४॥ लंकायां सर्वलोकस्य वाष्पदुर्दिनकारिणः । शोकेनैव व्यलीयंत महता कुटिमान्यपि ॥ ४५ ॥ शेपभूतव्यपोहेन जलात्मकमियाभवत् । नयनेभ्यः प्रवृत्तेन वारिणा भुवनं तदा ॥ ४६॥ हृदयेषु पदं चकुस्तापाः परमदुःसहाः । नेत्रवारिप्रवाहेभ्यो भीता इव समंततः ॥४७॥ धिकधिकष्टमहो हा ही किमिदं जातमद्भुतम् । एवं निर्जग्मुरालापा जनेभ्यो वापसंगताः॥४८॥ भूमिशय्यासु मौनेन केचिनियमिताननाः । निष्कंपविग्रहास्तस्थुः पुस्तकर्मगता इव ।। ४ ।। चभजुः केचिदत्राणि चिक्षिपुर्भूपणानि च । रमणीवदनांभोजदृष्टिद्वेपमुपागताः॥ ५० ॥ उप्पैनिश्वासवातूलै षिष्ठः कलुपैरलम् । अमुंचदिव तद्दुःखं प्रारोहान्विरलेतरान् ॥ ५१ ।। केचित्संसारभावेभ्यो निर्वेदं परमागतः । चक्रुनैरंवरी दीक्षां मानसे जिनभाषिताम् ॥ ५२ ॥ अथ तस्य दिनस्यांते महासंघसमन्वितः । अप्रमेयवला ख्यातो लंकां प्राप्तो मुनीश्वरः ॥५३॥ रावणे जीवति प्राप्तो यदि स्यात्स महामुनिः । लक्ष्मणेन समं प्रीतिर्जाता स्यात्तस्य पुष्कला ५४ ·पद्मपुराणम् ।। "अंष्टसप्ततितम पर्व। तिष्ठति मुनयो यस्मिन्देशे परमलब्धयः । तथा केवलिनस्तत्र योजनानां शतद्वयम् ॥ ५५ ॥ पृथिवी स्वर्गसंकाशा जायते निरुपद्रवा । वैरानुबंधमुक्ताय भवंति निकटे नृपाः ॥ ५६,। अमूर्तत्वं यथा ब्योन्नश्चलत्वमनिलस्य च ! महामुनेनिसर्गेण लोकस्याहादन तथा ॥ ५७ ॥ अनेकाद्भुतसंपन्नमुनिभिः स समावृतः । यथाऽऽगतस्तथा वक्तुं केन श्रेणिक' शक्यते ।। ५८ ॥ सुवर्णकुंभसंकाशसंयता स संगतः । आंगत्यावासितो धीमानुद्याने कुसुमायुधे ॥ ५९॥ पदपंचाशत्सहस्रेस्तु खेचरैमुनिभिः परैः । रेजे तत्र समासीनो ग्रहैविधुरिवाऽऽवृतः ॥ ६ ॥ शुक्लध्यानप्रवृत्तस्य सद्विविक्ते शिलातले । तस्यामेव समुत्पन्नं शर्वयों तस्य केवलम् ।। ६१ ॥ तस्यातिशयसंबंध कीर्त्यमानं मनोहरम् ! शृणु श्रेणिक ! पापस्य नोदनं परमाद्भुतम् ॥ ६२ ॥ अर्थ मुनिवृषभं तथाऽनंतसत्वं मृगेन्द्रासने सनिविष्टं भुवोऽधोनिवासाः मरुनागविद्युः, सुर्पर्णादयो विंशतेरर्धभेदा । तथा षोडशार्द्धप्रकाराः स्मृता व्यंतराः, किंनराद्याः सहस्रांशु- चंद्रग्रहाद्याश्च , पंचप्रकारान्विता ज्योतिराख्या, द्विरष्टप्रकारांश्च कल्पालयाः ख्यातसौधर्मना- मादयो धातकीखंडवास्ये समुद्भूतकालोत्सवे स्फतिपूर्जा सुमेरोः शिरस्युत्मे देवदेवं जिनेंद्र १ भुजंगप्रयातछन्दोमयोऽयं भागः ।

·पद्मपुराणम्। अष्ट्रसप्ततितम पर्व । शुभ रत्नधात्विद्रकुंभैः सुभक्याभिपिच्य प्रणुत्य, प्रगीर्भिः पुनर्मातुरके सुखं स्थापयित्वा प्रभु वालकं पालकर्मप्रमुक्तं प्रवंद्य प्रहृष्टा विधायोचितं वस्तुकृत्यं परावर्तमानाः, समालोक्य तस्याभिजग्मुः समीपं, प्रभावानुकृष्टाः प्रवरविमानानि केचित्समानानि रत्नोरुदामानि दीप्तांशु- पिंचप्रकाशानि देवाः समारूढवंतोऽत्र केचिच्च शंखप्रतीकाशसद्राजहंसाश्रिताः केचिंदुद्दामदान प्रसेकातिसद्धसंबंधसंमान्तगुंजत्पडंघि-प्रहृष्टोरुचक्रातिनीलप्रभाजालकोच्लासिगंडस्थलानेक- पाधीशपृष्ठाधिरूढास्तथा बालचंद्राभदंष्ट्राकरालाननव्याघसिंहादिवाहाधिरूढा, मुनेरंतिकं प्रस्थिता. थारुचित्ताः, पटुपटहमृदंगगंभीरभेरीनिनादैः कणद्वंशवीणासु मुंदैज्झणज्झर्झरीकः, स्वनद्भरिशंखै- महामेघसंघातनिर्घोपमंद्रध्वनि दुंदुभिवातरम्पैर्मनोहाग्देिवांगनागीतकांतैर्नभोमंडलं व्याप्तमासी चदा प्रतिमयतमसि प्रभाचक्रमालोक्य तत्राद्धरात्रेविमानस्थरत्नादिजातं निशम्य ध्वनि दुंदुभीनां च तारां समुद्विग्नचित्तोऽभवद्राघवो लक्ष्मणश्च क्षणं तद्विदित्वा यथावत्पुनस्तुष्टिमेतौ । उदधिरिव कपिध्वजानां पलं क्षुभ्यते राक्षसानां तथैवोर्जितं भक्तितस्ते च विद्याधराः पद्मनारा- यणाद्याच सन्मानवाः सद्विपेन्द्राधिरूढास्तथा भानुकर्णेन्द्रजिन्मेघवाहादयो गंतुमभ्युद्यता रथ वरतरगान् समारुह्य शुभातपत्रध्वजप्रौढहंसावलीशोभनप्रोल्लसचामराटोपयुक्ता नभ छादयंत.

·क्यपुराणम् अष्टसप्ततितम पर्व समीपीवभूवुः । प्रस्नायुधोद्यानमिन्द्रा इवोदारसंमोदगंधर्षयक्षाप्सरसंघससेविता वाहनेभ्योऽध- तीर्याधिनिर्मुक्तकेत्वादिपत्रादियोगाः समागत्य योगीन्द्रमभ्यर्च्य पादारविंदद्वयं संविधाय प्रणाम प्रभच्या परिष्टुत्य सत्स्तोत्रमंत्रप्रगावचोभिर्यथाई क्षितौ संनिविश्य स्थिता धर्मशुश्रूपया युक्त- चित्ताः सुखं शुश्रुवुर्धर्ममेवं मुनीन्द्रास्यतो निर्गतम् । गत्य इव चतस्रो भवे यासु नानामहादुःख- चक्राधिरूढाः सदा देहिनः पर्यटत्यष्टकर्मावनद्धाः शुभं चाशुभं च स्वयं कर्म कुर्वन्ति रौद्रात- युक्ताः महामोहनीयेन तस्मिन्नरा बुद्धियुक्ताः कृता ये सदा प्राणिघातैरसत्यैः परद्रव्यहारैः पर- स्त्रीपरिष्वंगरागैः प्रमाणप्रहीणार्थसंगैर्महालोभसंवदितैयोति योगं कुकर्माभिनुन्नास्तके मृत्युमाप्य प्रपयंत्यधस्तान्महीरत्नप्रभाशर्करावालुकापंकधूमप्रभाध्यांतभातिप्रकृष्टांधकाराभिधास्ताव नित्यं महावांतयुक्ताः सुदुर्गधवीभत्सदुःप्रेक्ष्यदुःस्पर्शम्पा महादारुणास्तप्तलोहोपमक्ष्मातलाः क्रंदना- कोशनत्रासनैराकुला यत्र ते नारकाः पापबंधेन दुष्कर्मणा सर्वकालं महातीबदुःखामनेका- र्णवोपम्पबंधस्थितिं प्राप्नुवंतीदमेव विदित्वा बुधाः पापबंधादतिद्विष्टचिचा रमचं सुधर्मे व्रता नियमविनाकताच स्वभावार्जवायैगुणरंचिताः केचिदायांति मानुष्यमन्ये तपोभिर्विचित्रैः सुराणां निवासं ततभ्युताः प्राप्य भूयो मनुष्यत्वमुत्सृष्टधर्माभिलाषा जना ये भवत्येतके श्रेयसा विप्र- ·. । पद्मपुराणम् । अष्टसप्ततितम पर्व। मुक्ताः पुनर्जन्ममृत्युगुमोदारकांतारमध्ये भ्रमत्युग्रदुःखाहताशाः । अथातोऽपरे भव्यधर्मस्थिताः प्राणिनो देवदेवस्य वाग्मिभृशं माविताः सिद्धिमार्गानुसारेण शीलेन सत्येन शौचेन सम्यक्तपो- दर्शनशानचारित्रयोगेन चात्युत्कटाः येन ये यावदष्टप्रकारस्य कुर्वति निर्नाशनं कर्मणस्तावदु- तुंग भूत्यन्विताः स्वर्भवानां भवस्युत्तमाः स्वामिनस्तत्र चांमोधितुल्यान्प्रभूताननेकप्रभेदान्समा- साद्य सौख्यं ततः प्रच्युता धर्मशेषस्य लब्धा फलं स्फीतभोगान् श्रियं प्राप्य बोधि परि- त्यज्य राज्यादिकं जैनलिंग समादाय कृत्वा तपोऽत्यंतघोरं समुत्पाद्य सद्धयानिनः केवलज्ञान- मायुःक्षये कृत्स्नकर्मप्रमुक्ता भक्तत्रिलोकाग्रमारुह्य सिद्धा अनंतं शिवं सौख्यमात्मस्वभावं परिप्राप्नुवंत्युत्तमम् ।। अथेन्द्रजिद्वारिदवाहनाभ्यां । पृष्टः स्वंपूर्व जननं मुनीन्द्रः ।। उवाच कौशांव्यभिधानपुर्यो । भ्रातद्वयं, निःस्वकुलीनमासीत् ॥ ६३ ॥ आयोव नाम्ना 'प्रथमो द्वितीयः प्रकीर्तितः 'पश्चिम' नामधेयः ॥, अथाऽन्यदा तां भवदत्तनामा । पुरी प्रयातो विहरन् मदन्तः ।। ६४ ॥ श्रुत्वाऽस्य पार्थे विनयेन धर्म । तौ प्रातरौ क्षुल्लकरूपमेतौ ।।

·अष्टसप्ततितमं पर्व
पद्मपुराणम्।
.
मुनि च तं द्रष्टुमितो नगर्यास्तस्याः पतिः सद्युतिरिन्द्रनामा ॥६५॥
उपेक्षयैवाऽऽदरकार्यमुक्तः । स्थितः समालोक्य मुनिर्मनीपी ।।
मिथ्या यतो दर्शनमस्य राज्ञो । विज्ञातमेतेन तदानुपायम् ॥ ६६ ॥
श्रेष्ठीति नंदीति जिनेन्द्रभक्त-स्ततः पुरो द्रष्टुमितो भदन्तम् ।।
तस्यादरो राजसमस्य भूत्या । कृतोऽनगारेण यथाभिधानम् ॥ ६७ ॥
तमादृतं वीक्ष्य मुनीश्वरेण । निदानमावाध्यत पश्चिमेन ॥
भवाम्यहं नंदिसुतो यथेति । धर्म तदर्थ च कुधीरकापीत् ॥ ६८ ॥
स बोध्यमानोऽप्यनिवृत्तचित्तो । मृतो निदानग्रहदूपितात्मा ।।
सुतोऽभवनंदिन इंदुमुख्यां । सुयोपिति श्लाघ्यगुणान्वितायाम् ॥ ६९ ॥
गर्भस्य एवान महीपतीनां । स्थानेषु लिंगानि बहून्यभूवन् ।
एतस्य राज्योद्भवसूचनानि । प्राकारपातप्रभृतीनि सद्यः ॥ ७० ॥
ज्ञात्वा नृपास्तं विविधेनिमित्त-महानर माविनमुग्रसूतिम् ।।
जन्मप्रभृत्यादरसंप्रयुक्त-द्रयैरसेवंत सुदूवनीतैः ॥ ७१ ॥

·अष्टसप्ततितम पर्व। - पद्मपुराणम् । रतेरसौ वर्द्धनमादधानः । समस्तलोकस्य यथार्थशब्दः॥ अभून्नरेशो रतिवर्द्धनाख्यो । यस्येन्दुरप्यागतवान्प्रणामम् ॥ ७२ ॥ एवं स तावत्सुमहाविभूत्या । मत्तोऽभवद्यः पुनरस्य पूर्वम् ।। ज्यायानभूद्धर्ममसौ विधाय । मृत्वा गतः कल्पनिवासिभावम् ॥ ७३ ॥ स पूर्वमेव प्रतिवोधकार्ये । कनीयसा याचित उद्यदेवः ॥ सपाश्रितः क्षुल्लकरूपमेतं । प्रयोधमानेतुमभूत्कृताशः।। ७४ ।। गृहं च तस्य प्रविशनियुक्तै-द्वारे नरैरनिराकृतः सन् ॥ रूपं श्रितोऽसौ रतिवर्द्धनस्य । देवः क्षणेनोपनतं यथावत् ॥ ७५ ॥ कृत्वा च तं तन्नगरप्रभावि-तोन्मत्तकाकारमरण्यमारात् ॥ निर्वास्य गत्वा गदितस्य का ते । वार्ताऽधुना मत्परिभूतभाजः ।। ७६ ।। जगौ च पूर्व जननं यथाव-ततः प्रबोधं समुपागतोऽसौ ॥ सम्यक्त्वयुक्तो रतिवर्द्धनोऽभू-बंद्यादयश्चापि नृपा विशेषात् ॥ ७७ ॥ प्रव्रज्य राजा प्रथमामरस्य । गतः सकाशं कृतकालधर्मः ।।

·अष्टसप्ततितम पर्व।
पद्मपुराणम्।
.
ततश्युतौ तौ विजयेभिजातौ । उर्विसाख्यौ नगरे नरेन्द्रात् ॥ ७८ ॥
सहोदरी तो पुनरेव धर्म । विधाय जैनं त्रिदशावभूताम् ।।
ततऋयुताविंद्रजिदब्दबाहौ । जातौ भवंताविह खेचरेशौ ॥ ७९ ॥
या नंदिनभेन्दुमुखी द्वितीया । भवांतरान्तर्हितजन्मिका सा ।।
मंदोदरी स्नेहवशेन सेयं । माताऽभवद्वा जिनधर्मसक्ता ।। ८०॥
श्रुत्वा भवमिति विविधं त्यक्त्वा संसारवस्तुनि प्रीतिम् ।
पुरुसंवेगसमेतौ जगृहतुरुग्रामिमौ दीक्षाम् ।। ८१ ॥
कुंभश्रुतिमारीचावन्येऽत्र महांविशालसंवेगा।
अपगतकपायरागाः श्रामण्येऽवस्थिताः परमे ।। ८२.॥
तृणमिव खेचरविभवं विहाय विधिना सुधर्मचरणस्थाः ।
बहुविधलन्धिसमेताः पयोदुरिमे महीं मुनयः ।। ८३ ॥
मुनिसुव्रततीर्थकृवस्तीर्थे तपसा परेण संबद्धा।
ज्ञेयास्ते परमुनयो वंद्या भव्याः सुवाहानाम् ॥ ८४ ॥

·पद्मपुराणम्। अष्टसातितम पर्व। . . पतिपुत्रविरहदुःखज्वलनेन विदीपिता सती जाता। मंदोदरी नितांतं विद्वलहृदया महाशोका ।। ८५॥ भूर्छामेत्य चित्रोधं प्राप्य पुनः कुररकामिनी करुणम् । कुरुते स्म समाकंदं पतिता दुःखांबुधाजुने ॥८६ ॥ हा पुद्रजितेदं व्यवसितमीहक्कथं त्वया कृत्यम् । . हा मेघवाहन कर्थ जननी नापेक्षिता दीना ।। ८७ ॥ युक्तमिदं किं भवतोरनपेक्ष्य यदुग्रदुखसंतप्ताम् । मातरमेतद्विहितं किंचित्कार्य सुदुःखेन ॥ ८८॥ विरहितविद्याविभवो युक्ततन क्षितितले कयं परुषे । स्थातास्थो मे वत्सौ देवोपमभोगदुर्ललिती-।। ८९ ॥ हा तांत कवं. किमिदं भवताऽपि विमुच्य भोगमुत्तमं रूपम् । : एकपदे कथंय कथं त्यक्तलेहस्त्वया त्वपत्यासक्तः ॥ १० ॥ जनको भर्चा पुत्रः खीणामेतावदेव रसनिमित्तम् ।

·अष्टसप्ततितम पर्व। पद्मपुराणम्। . मुक्ता सवैरेभिः कं शरणं संश्रयामि पुण्यविहीना ॥ ९१ ॥ परिदेवनमिति करुणं भजमाना वाष्पदुर्दिनं जनयन्ती । शशिकांतयाऽऽययाऽसौ प्रतिबोधं वाग्भिरुत्तमाभिरानीता ।। ९२ ॥ मूढे ! रोदिपि किं त्वनादिसमये संसारचक्रे त्वया । तिर्यङ्मानुपभूरियोनिनिवहे संभूतिमायावया ॥ नानाबंधुवियोगविहलधियाः भूयः कृतं रोदनं । किं दुःखं पुनरभ्युपैपि पदवीं स्वास्थ्यं भजस्वाधुना ॥ ९३ ॥ संसारप्रकृतिप्रबोधनपरैर्वाक्यैर्मनोहारिभि- - स्तस्याः प्राप्य विवोधमुत्तमगुणा संवेगमुग्रं श्रिता । त्यक्ताशेषगृहस्थवेपरचना मंदोदरी संयता ॥ जातान्त्यंतविशुद्धधर्मनिरता शुक्रकवखाऽऽवृता ॥ ९४ ॥ लन्ध्या बोधिमनुत्तमा शशिनसाऽप्यायोमिमामाश्रिता । संशुद्धश्रमणा बतोरुविभवा नाता नितांतोत्कटा ।।

·एकोनाशीतितम पर्व।
पद्मपुराणम् ।
चत्वारिंशदथाष्टकं सुमनसां ज्ञेयं सहस्राणि हि ।
स्त्रीणां संयममाश्रितानि परमं तुल्यानि भासां खेः ॥ ९५ ॥
इत्या रविपेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे इन्द्रजितादिनिष्क्रमणाभिधान नामाष्टसप्ततितम पर्व |
अथैकोनाशीतितमं पर्व ।
ततश्च पद्मनाभस्य लक्ष्मणस्य च पार्थिव । कर्तव्या सुमहाभूतिः कथा लंकाप्रवेशने ॥१॥
महाविमानसघातैर्घटाभिश्च सुदंतिनाम् । परमैरश्वन्दैश्च रथैश्च भवनोपमैः ॥९॥
निकुंजजप्रतिसानबधिरीकृतदिल्युः । वादिनिःस्वनै रम्यैः शंखस्वननिमिश्रितैः ॥३॥
विद्याधरमहाचक्रसमेतौ परमाती । बलनारायणौ लंकां प्रविष्टानिंद्रसंनिभौ ॥ ४ ॥
दृष्ट्वा तो परमं हर्ष जनता समुपागता । मेने जन्मांतरोपाचधर्मस्य विपुलं फलम् ॥ ५ ॥
तस्मित्राजपथेप्राप्ते बलदेवे सचक्रिणि । व्यापाराः पौरलोकस्य प्रयाताः कापि पूर्वकाः ॥६॥
चिकचा:मुखैः स्त्रीणां जालमार्मास्तिरोहिताः । सनीलोत्पलराजीवैरिव रेजुर्निरंतरम् ॥७॥

·एकोनाशीतितम पर्व।
पद्मपुराणम्
१
महाकौतुकयुक्तानामाकुलानां निरीक्षणे । तासां मुखेषु निश्वेरुदिति वाचो मनोहराः ॥८॥
सखि पश्यप रामोऽसौ राजा दशरथात्मजः । राजत्युत्तमया योऽयं रत्नराशिरिक श्रिया ॥९॥
संपूर्णचंद्रसंकाशः पुंडरीकायतेक्षणः । अपूर्वकर्मणां सर्गः कोऽपि स्तुत्यधिकाकृतिः ॥१०॥
इमं या लमते कन्या धन्या रमणमुत्तमम् । कीर्तिस्तंभस्तया लोके स्थापितोऽयं स्वरूपया ॥११॥
परमश्चरितो धर्मश्विरं जन्मांतरे यया । ईदृशं लभते नाथ, सा सुनारी कुतोऽपरा ॥ १२ ॥
सहायता निशास्वस्य या नारी प्रतिपद्यते । सवैका योषितां मूर्ध्नि वर्त्तते परया तु किम् ॥१३॥
स्वर्गतः प्रच्युता नूनं कल्याणी जनकात्मजा । इमं रमयति श्लाघ्यं पतिमिन्द्रं शचीव या॥१४॥
असुरेन्द्रसमो येन रावणो रणमस्तके । साधितो लक्ष्मणः सोऽयं चक्रपाणिविराजते ॥ १५ ॥
भिनाजनदलच्छाया कांतिरस्य बलत्विपः । भिन्ना प्रयागतीर्थस्य धचे शोभा विसारिणीम् १६
चंद्रोदरसुतः सोऽयं विराधितनरेश्वरः । नययोगेन येनेयं विपुला श्रीरवाप्यते ॥ १७ ॥
असौ किष्किघराजोऽयं सुग्रीवः सत्त्वसंगतः । परमं रामदेवेन प्रेम यत्र नियोजितम् ॥ १८ ॥
अयं स जानकीभाता प्रभामंडलमंडितः । इंदुना खेचरेद्रेण यो नीतः पदमीदृशम् ॥ १९ ॥
वीरोंऽगदकुमारोऽयमसौ दुर्लडितः परम् । यस्तदा राक्षसेन्द्रस्य विमं कर्तुं समुद्यतः ॥ २० ॥

·.
पदापुराणम् ।
एकोनाशीतितम पर्व।
पश्य पश्येममुत्तुंगं स्पंदनं सखि सुन्दरम् । वातेरितमहाध्मातघनाभा यत्र दंतिनः ॥ २१ ॥
रणांगणे विपक्षाणां यस्य वानरलक्ष्मणं । ध्वजयष्टिरलं भीष्मा श्रीशैलोऽयं स मारुतिः ॥ २२ ।।
एवं वाग्भिर्विचित्राभिः पूज्यमाना महौजसः । राजमार्ग व्यगाहंत पद्मनाभादयः सुखम् ॥२३॥
अतिकस्थितामुक्त्वा पद्मश्यामरधारिणीम् । पप्रच्छ सादरं प्रेमरसाहृदयः परम् ।। २४ ।।
या सा मद्विरहे दुःखं परिप्राप्ता सुदुःसहम् । भामंडलस्वसा कासाविह देशेम्वतिष्ठते ॥ २५ ॥
ततोऽसौ रत्नयलयनमाजटिलवाहुका । करशाखां प्रसार्योचे स्वामितोपणतत्परा ॥ २६ ।।
अदृहासान्विमुंचतमिमं निझेरवारिभिः । पुप्पप्रकीर्णनामानं राजन् पश्यति य गिरिम् ।। २७ ॥
नंदनप्रतिमेऽमुष्मिन्नुद्याने जनकात्मजा । कीर्तिशीलपरीवारा रमणी तब तिष्ठति ॥ २८ ॥
तस्या अपि समीपस्या सखी मुप्रियकारिणी । अंगुलीमूर्मिकां रम्या प्रसार्यैवमभाषत ।। २९ ।।
आतपत्रमिदं यस्य चंद्रमंडलसंनिभम् । चंद्रादित्यप्रतीकाशे धत्ते यश्चैप कुंडले ॥ ३० ॥
शरनिझरसंकाशो हारो यस्य विराजते । सोऽयं मनोहरो देवि महाभूतिनरोत्तमः ॥ ३१ ॥
परमं त्वद्वियोगेन सुबके खेदमुद्वहन् । दिग्गजेंद्र इवाऽध्याति पद्मः पद्मनिरीक्षणे ॥ ३२ ॥
मुखारविंदमालोक्य प्राणनाथस्य जानकी । चिरात्स्वममिव प्रासं मेने भूयो विषादिनी ॥ ३३ ॥

·एकोनाशीतितमं पर्व। पद्मपुराणम् . उत्तीर्ण द्विरदाधीशात्पदनामः ससंभ्रमः । प्रमोदमुद्वहन्सीतां ससार विकचेक्षणः ॥ ३४ ॥ घनवृंदादिवोत्तीर्य चंद्रवल्लागलायुधः । रोहिण्या इव वैदेह्यास्तुष्टिं चक्रे समात्रजन् ॥ ३५॥ प्रत्यासन्नत्वमायातं ज्ञात्वा नाथं ससंभ्रमात् । मृगीवदाकुला सीता समुत्तस्थौ महाधृतिः॥३६॥ भरेणुधूसरीभूतकेशी मलिनदेहिकाम् । कालनिर्गलितच्छायबंधूकसदृशाधराम् ॥ ३७ ॥ स्वभावेनैव तन्वंगी विरहेण विशेषतः । तथापि किंचिदुन्दास दर्शनेन समागताम् ॥ ३८॥ आलिंगतीमिव स्निग्धर्मयूखैः करजोद्गतैः । स्नपर्यतीमिवद्विलविलोचनमरीचिभिः ।। ३९ ॥ लिंपतीमिव लावण्यसंपदा क्षणवृद्धया । वीजयंतीमिवोच्यासहनिर्मदनिर्गतैः ॥ ४० ॥ पृथुलारोहबच्छोणी नेत्रविश्रामभूमिकाम् । पाणिपल्लवसदिर्यजितश्रीपाणिपंकजाम् ॥ ४१ ॥ सौभाग्यरत्नसंभूतिधारिणी धर्मरक्षिताम् । संपूर्णचंद्रवदनां कलंकपरिवर्जिताम् ॥ ४२ ।। सौदामिनीसमच्छायामतिधीरत्वयोगिनीम् । मुखचंद्रांतरोद्भूतस्फीतनेत्रसरोरुहाम् ॥ १३ ॥ कलपत्वविनिर्मुक्तां समुन्नतपयोधराम् । चापयष्टिमनंगस्य वक्रतापरिवर्जिताम् ॥ ४४ ।। आयांतीमंतिकं किंचिद्बदेहीमापराजितः । विलोक्य निरुपाख्यानं भावं कमपि संगतः ।। १५ ।। विनयेन समासाद्य रमणं रतिसुंदरी । बाप्पाकुलक्षणा तस्थौ पुरः संगमनाकुला ।। ४६ ।। .

·पद्मपुराणम् ।
एकोनाशीतितम पर्व।
शचीव संगता शक्र रतिर्वा कुसुमायुधम् । जिनधर्ममहिंसा नु सुभद्रा भरतेश्वरम् ॥ ४७ ॥
चिरस्यालोक्य तां पद्मः संगम नूतनं विदन् । मनोरथशतैर्लब्धा फलभारप्रणामिभिः ॥४८॥
हृदयेन वहन् कप चिरासगस्वभावजम् । महाद्युतिधरः कांतः संभ्रांततरलेक्षणः ॥ ४९ ॥
केयूरदष्टमूलाभ्यां भुजाभ्या क्षणमानतः । संजातपीनरत्याभ्यामालिलिंग रसाधिकम् ॥ ५० ॥
तामालिंगन्विलीनो नु मग्नो नु सुखसागरे । हृदयं संग्रविष्टो नु पुनर्विरहतो भयात् ॥ ५१ ॥
प्रियकंठममासक्तमाहुपाशा सुमानसा । कल्पपादपमंसक्तहेमवल्लीव सा बभौ ॥ ५२ ॥
उद्भूतपुलकस्यास्य संगमेनातिसौख्यतः । मिथुनस्योपमा प्राप्तं तदेव मिथुनं परम् ।। ५३ ॥
दृष्ट्वा सुविहितं सीता रामदेवसमागमम् । तमंचरगता देवा मुमुचुः कुसुमांजलिम् ॥ ५४ ॥
गंधोदकं च संगुंजन्भ्रांतभ्रमरभीरुकम् । विमुच्य मेघपृष्ठस्याः ससृजुर्भारतीरिति ॥ ५५ ॥
अहो निरुपम धैर्य सीतायाः साधुचेतसः । अहो गांभीर्यमक्षोभमहो शीलमनोज्ञता ।। ५६ ।।
अहो नु व्रतनैष्कम्प्यमहो सवं समुन्नतम् । मनसाऽपि यया नेप्टो रावणः शुद्धवृत्तया ॥५७ ॥
संभ्रांतो लक्ष्मणस्तावद्वैदेयाश्चरणद्वयम् । अभिवाद्य पुरस्तस्यौ विनयानतविग्रहः ।। ५८ ॥
पुरंदरसमच्छाय दृष्ट्वा चक्रधरं तदा । असान्वितेक्षणा साध्वी जानकी परिपसजे ॥ ५९ ॥

·एकोनाशीतितम पर्व। पद्मपुराणम् . उवाच च यथा भद्र गदितं श्रमणोत्तमैः । महाज्ञानधरैः प्राप्तं पदमुच्चैस्तथा त्वया ॥६०॥ स त्वं चक्रांकराज्यस्य भाजनत्वमुपागतः । न हि निम्रन्थसंभूतं वचनं जायतेऽन्यथा ॥६१ ॥ एषोऽसौ बलदेवत्वं तव ज्येष्ठः समागतः । विरहानलमनाया येन मे जनिता कृपा ।। ६२॥ उडुनाथांशुविशदद्युतिस्तावदुपापयौ । स्वसुःसमीपधरणीं श्रीभामंडलमंडितः ।। ६३ ।। दृष्ट्वा तं मुदितं सीता सौंदर्यस्नेहनिर्भरा । रणप्रत्यागतं वीरं विनीतं परिपस्वजे ॥.६४ ।। सुग्रीवो वायुतनयो नलो नीलांगदस्तथा । विराधितोऽथ चंद्राभः सुपेणो जांबवो बली ॥६५॥ जीमूतशल्पदेवाद्यास्तथा परमखेचराः । संश्राव्य निजनामानि मूनी कृत्वाभिवादनम् ॥६६॥ विलेपनानि चारूणि वस्त्राण्याभरणानि च । पारिजातादिजातानि माल्यानि सुरभीणि च ॥६॥ सीताचरणराजीवयुगलांतिकभूतले । अतिष्ठिपन् सुवर्णादिपात्रस्थानि प्रमोदिनः ॥ ६८ ॥ ऊचुश्च देवि त्वमुदारभावा । सर्वत्र लोके प्रथितप्रभावा ॥ श्रिया महत्या गुणसंपदा च । प्राप्ता पदं तुंगतमं मनोज्ञम् ॥ ६९ ।। देवस्तुताचारविभूतिधानी । प्रीता घुना मंगलभूतदेहा ।। येयं जयश्रीबलदेवयुक्ता । प्रभारवर्यद्वदुदात्तलीला ॥ ७० ॥ इत्याचे रविपेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे सीतासमागमाभिधानं नामैकोनाशीतितम पर्व ।

·पपुराणाम्।
अशीतितम पर्व।
अथाशीतितम पर्व ।
ततस्तो संगमादित्यप्रबोधितमुखांधुनाम् । पाणावादाय हस्तेन समुत्तस्थौ हलायुधः ॥ १।।
ऐरावतोपमं नागमारोप्य स्वशानुगम् । आरोपयन्महातेजाः समयां कांतिमुहन् ।।२।।
चलघंटाभिरामस्य नागमेघस्य पृष्ठतः । जानकारोहिणीयुक्तः शुशुभे पनचंद्रमाः ॥ ३ ॥
समाहितमतिः श्रीति दधानोऽत्यर्थमुन्नताम् । पूर्यमाणो जनौघेन महर्चा परितो वृतः ॥ ४ ॥
महभिरनुमावेन खेचरैरनुरागिभिः । अविनश्चक्रहस्तेन लक्ष्मणेनोचमविपा ॥ ५॥
रावणस्य विमानाभं भवनं भवनड्युतेः ! पद्मनाभः परिप्राप्तः प्रविष्टश्च विचक्षणः ॥ ६ ॥
अपश्यच गृहस्पास्य मध्ये परमसुंदरम् । भवनं शांतिनाथस्य युक्तीवस्तारतुंगतम् ॥ ७॥
हेमस्तभंसहस्रेण चितं विकटाति । नानारत्नसमाकीर्णभित्तिमागं मनोरमम् ॥ ८॥
निदेहमध्यदेशस्थमंदराकारयोभिवम् । धीरोदकेन पटलच्छायं नयनबंधनम् ॥९॥
कणकिकिणिकाजालमहाध्वजपिराजितम् । मनोजरूपसंकीर्णमशक्यपरिवर्णनम् ॥ १० ॥
उत्तीर्य नागतो मत्तनागेन्द्रसमविक्रमः । मसलनयनः श्रीमान तद्विवेश महांगनः ॥११॥

·पद्मपुराणम् ।
• १००
अशीतितम पर्य।
कायोत्सर्गविधानेन प्रलंबितभुजद्वयः । प्रशांतहृदयः कृत्वा सामायिकपरिग्रहम् ॥ १२ ॥
बद्धा करद्वयांभोजकुइमलं सह सीतया । अघप्रमथनं पुण्यं रामः स्तोत्रमुदाहरत् ।। १३ ॥
यस्यावतरणे शांतिर्जाना सर्वत्र विष्टपे । प्रलयं सर्वरोगागां कुर्वती द्युतिकारिणी ॥ १४ ॥
चलिताऽऽसनकैरिन्द्ररागत्योत्तमभूतिभिः । यो मेरुशिखरे हृष्टैरभिषिक्तः सुभक्तिभिः ॥ १५ ॥
चक्रेणारिंगणं जित्वा याचं पाह्येन यो नृपः । आंतरं ध्यानचक्रेण जिगाय मुनिपुंगवः ॥ १६ ॥
मृत्युजन्मजराभीतिखड्गाद्यायुधचंचलम् । भावासुरं परिध्वस्य योगात्सिद्धिपुरं शिवम् ॥ १७ ॥
उपमारहितं नित्यं शुद्धमात्माश्रयं परम् । प्राप्तं निर्वाणसाम्राज्यं यो नात्यंतदुरासदम् ॥ १८ ॥
तसै ते शांतिनाधाय त्रिजगच्छाविहेतवे । नमविधा महेशाय प्राप्तात्वंतकांतये ॥ १९ ॥
चराचरस्य सर्वस्य नाथ त्वमतिविहलः । शरण्यः परमस्त्राता समाधिद्युतियोधिदः ॥२०॥
गुरुधुः प्रणेता च त्वमेकः परमेश्वरः । चतुर्णिकायदेवानां सशक्राणां समर्चितः ॥२१ ।।
तं कर्ता धर्मतीर्थस्य येन भव्यजनः सुखम् । ग्रामोति परमं स्थानं सर्वदुःखविमोक्षदम् ||२२।।
नमस्ते देवदेवाय नमस्ते स्वस्तिकर्मणे । नमस्ते कृतकृत्याय लब्धलभ्याय ते नमः ॥ २३ ॥
महाशांतिस्त्रमावस्थं सर्वदोपविवर्जितम् । प्रसीद भगवन्नुच्चैः पदं नित्यं विदेहिनः ॥ २४ ॥

·अशीतितम पर्व। पद्मपुराणम् । एवमादि पठन् स्तोत्रं पद्मः पद्मायतेक्षणः । चैत्यं प्रदक्षिणं चक्रे दक्षिणः पुण्यकर्मणि ।। २५ ॥ प्रहांगा पृष्ठतस्तस्य जानकी स्तुतितत्परा । समाहितकरांभोजकुड्मला भाविनी स्थिता ॥२६॥ महाद्दुभिनिर्योपप्रतिमे रामनिस्वने । जानकीस्वनितं जज्ञे वीणानिःकणकोमलम् ॥ २७ ।। सविशल्यस्ततश्चक्री सुग्रीवो रश्मिमंडलः । तथा वायुसुताद्याश्च मंगलस्तोत्रतत्पराः ॥ २८ ॥ बद्धपाणिपुटा धन्या भाविता जिनपुंगवे । गृहीतमुकुलांभोजा इव राजंति ते तदा ॥ २९ ॥ विमुंचत्सु स्वनं तेषु मुरजस्वनसुंदरम् । मेघध्वनिकृताशंका ननृतुन्छेकवहिणः ॥ ३० ।।. कृत्वा स्तुति प्रणामं च भूयो भूयः सुचेतसः । यथासुखं समासीनाः प्रांगणे जिनवेश्मनः ॥३१॥ यावत्त वंदनां चक्रस्तावद्राजा विभीषणः । सुमालिमाल्यवद्रत्नश्रयप्रभृतिबांधवान् ।। ३२ ॥ संसारानित्यतामावदेशनात्यंतकोविदः । परिसांत्वनमानिन्ये महादुःखनिपीडितान् ॥ ३३ ॥ आयौँ तात स्वकर्मोत्थफलभोजिपु जंतुषु । विधीयते मुधा शोकः क्रियतां स्वहिते मनः ॥३४॥ दृष्टागमा महाचित्ता यूयमेवं विचक्षणाः । वित्थ जातो यदि प्राणी मृत्युं न प्रतिपद्यते ॥ ३५ ॥ पुष्पसौंदर्यसंकाशं यौवन दुर्व्यतिक्रमम् । पल्लयश्रीसमालक्ष्मीजीवितं विद्युदधुवम् ।। ३६ ॥ जलयुचुदसंयोगप्रतिमा बंधुसंगमाः । संध्यारागसमा भोगाः क्रियाः स्वप्नक्रियोपमाः ।। ३७ ॥

·। पद्मपुराणम। अशीतितम पर्व। यदि नाम प्रपयेरन् जंतवो नैव पंचताम् । कथं संभवती गोत्रमागतः स्याद्भवांतरात् ॥ ३८ ॥ आत्मनोऽपि यदा नाम नियमाद्विशरारुता । तदा कथमिवात्यर्थं क्रियते शोकमूढता ।।.३९ ।। एवमेतदिति ध्यानं संसाराचारगोचरम् । सतां शोकविनाशाय पर्याप्त क्षणमात्रकम् ॥ ४०॥ भाषितान्यनुभूतानि दृष्टानि च मुबंधुभिः । समं वृत्तानि साधूनां तापयति मनः क्षणम् ॥४१॥ भवत्येव हि शोकेन. संगो बंधुवियोगिनः । बलादिव विशालेन स्मृतिविभ्रंशकारिणा ॥ ४२ ॥ ।। तथाऽप्यनादिकेऽमुष्मिन्संसारे भ्रमतो मम । केन बांधवां प्राप्ता इति ज्ञात्वा. सुगुह्यताम् ॥४३॥ यथा शक्या, जिनेन्द्राणां भवबंसविधायिनाम् । विधाय शासने चिचमात्मा स्वार्थे नियुज्यताम् ।। एवमादिभिरालापैर्मधुरैर्हृदयंगमैः । परिसांत्व्य समाधाय बंधून कृत्ये गृहं गतः ॥ ४५ ॥ अना देवीसहस्रस्य व्यवहारविचक्षणाम् । प्रविघाय विदग्धाख्यां महिपी इलिनों विकम् ।। ४६॥ आगत्य साभिजातेन प्रणामेन कृतार्थतां । ससीतौ भ्रातरौ वाक्यमिदं क्रमविदब्रवीत् ॥ ४७ ॥ असत्स्वामिगृहं देव स्वगृहाशयलक्षितम् । कर्तु पादतलासंगान्महानुग्रहमर्हसि ।।.४८ ॥ वर्तते संकथा यावत्तेषां वार्तासमुद्भवा । स्वयं विभीषणस्तावत्प्राप्तोऽत्यंतमहादरः ।। ४९ ।। उत्तिष्ठत गृहं यामः प्रसादः क्रियतामिति । तेनोक्तः सानुगः पनस्तद्गृहं गंतुमुद्यतः ॥ ५० ॥ .

·पद्मपुराणम् । १०३ अशीतितम पर्व। यानैर्नानाविधैस्तुंगेर्गजैरबुदसनिभैः । तरंगचंचलरश्वै रथैः प्रासादशोभिभिः ॥५१॥ विधाय कृतसंस्कारं राजमार्ग निरन्तरम् । विभीषणगृहं तेन प्रस्थितास्ते यथाक्रमम् ।। ५२॥ प्रलयांवुदनिर्धेपास्तूर्यशब्दाः.समुद्रताः । शंखकोटिरवोन्मिथा गहरप्रतिवादिनः ॥ ५३॥. भंभाभेरीमृदंगानां पटहानां सहस्रशः । लंपाककाहलाधुंधुदुंदुभीनां च निःस्वनः ।। ५४ ॥ झलाम्लातकढकाना हैकानां च निरंतरम् । गुंजाहुंकारसुंदाना तथा पूरितमंवरम् ।। ५५ ॥ स्फीतैईलहलाशब्दैरट्टहासैश्च संततैः । नानावाहननादैश्च दिगंता बधिरीकताः ।। ५६ ।। केचिच्छार्दूलपृष्ठस्थाः केचित्केसरिपृष्ठगाः । केचिद्रयादिभिवीराः प्रस्थिताः खेचरेश्वराः ।।५७।। नर्तकीनटभंडाद्यैर्नृत्यद्भिरतिसुंदरम् । वंदिसुंदैश्च ते जग्मुः स्तूयमाना महास्वनः ।। ५८ ।। अकांडकौमुदीसर्गमंडितै छत्रमंडलैः । नानायुधदलैयासन् भानुभासस्तिरोहिताः ॥ ५९ ।। दिव्यस्त्रीबदनांभोनखंडनंदनमुत्तम । कुर्वन्तस्ते परिप्राप्ता विभीषणनृपालयम् ।। ६० ।। विभूति तदा तेषां बभूव शुभलक्षणा । सा पर युनिवासानां विद्यते जनिताद्भुता ॥ ६१ ॥ अवतीर्याथ नागेंद्राद्रनार्यादिपुरस्कृतौ । रम्यं विविशतुः सब ससीतौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६२ ॥ मध्ये महालयस्यास्य रत्नतोरणसंगतम् । पद्मप्रमजिनेन्द्रस्य मवनं हेमसमिमम् ।। ६३ ॥

·अशीतितम पर्व। पद्मपुराणम्। '.. . प्रांतावस्थितहालीपरिवारमनोहरम् । शेपपर्तवमध्यस्थ मंदरौपम्यमागतम् ॥ ६४ ॥ हेमस्तंभसहस्रेण धृतमुत्तमभासुरम् । पूजितायामाविस्तारं नानामणिगणार्चितम् ॥.६५ ।। बहुरूपधरैर्युक्तं चंद्राभलभीपुटैः । गवाक्षप्रांतसंशक्तर्मुक्काजालैर्विरार्जितम् ।।.६६ ॥ अनेकाद्भुतसंकीर्णर्युक्तैः प्रतिसरादिभिः । प्रदेशैविविधैः कांतं पापप्रमथनं परम् ।। ६७ ।। एवंविघे गृहे तस्मिन्पनरागमयीं प्रभो।। पद्मप्रभजिनेंद्रस्य प्रतिमा प्रतिमोज्झिताम् ।। ६८॥ भासमभोजखंडानां दिशती मणिभूमिषु । स्तुत्वा च परिवंदित्वा यथाऽई समवस्थिताः ॥६९।।. यथाययं ततो याता खेचरेन्द्रा निरूपितम् । समाश्रयं बलं चित्ते विभ्राणाश्चक्रिणां तथा ।।७।। अथ विद्याधरस्त्रीभिः पद्मलक्ष्मणयोः पृथक् । सीतायाश्च शरीरस्य क्रियायोगः प्रवर्तितः ॥७१।। अक्तासुधिभिः पथ्यैः स्नेहैः पूर्णमनोहरैः । घ्राणदेहानुकुलैश्च शुभैरुद्वर्तनैः कृतः ॥ ७२ ॥ स्थितानां स्नानपीठेपु प्राङ्मुखानां सुमंगलः । ऋद्धया स्नानविधिस्तेषां क्रमयुक्तः प्रवर्तितः ७३ वपुरूषणपानीयविसर्जनलयान्वितम् । हारि प्रवृत्तमातोद्यं सर्वोपकरणाश्रितम् ।।.७४ ।। हेमैरिकतैर्वत्रैः स्फाटिकैरिन्दुनीलजैः । कुभैगंधोदकापूर्णः स्नानं तेपां समापितम् ॥ ७५ ॥ पवित्रयखसंवीताः सुस्नाताः सदलंकृताः । प्रविश्य चैत्यभवनं पद्माभं ते वयन्दिरे ।। ७६ ॥

·अशीतितम पर्व। ३ पद्मपुराणम्। तेषां प्रत्यवसानार्या कार्या विस्तारिणी कथा । घृताद्यैः पूरिता वाप्यः सद्भक्ष्यैः पर्वताकृताः ७७ वनेषु नंदनायेषु वस्तुजातं यदुद्गतम् । मनोघाणेक्षणाभीष्टं तस्कृतं भोजनावनौ ।। ७८ ॥ मृष्टमन्नं स्वभावेन जानक्या तु समंततः । कथं वर्णयितुं शक्यं पद्मनाभस्य चेतसः ॥ ७९ ॥ पंचानामर्थयुक्तत्वमिन्द्रियाणां तदेव हि । यदाभीष्टसमायोगे जायते कृतनिर्वृतिः ॥ ८ ॥ तदा भुक्तं तदा घातं तदा स्पृष्टं तदेक्षितम् । तदा श्रुतं यदा जंतोर्जायते प्रियसंगमः ॥ ८१ ॥ विषयः स्वर्गतुल्योऽपि विरहे नरकायते । स्वर्गायते महारण्यमपि प्रियसमागमे ।। ८२ ॥ रसायनरसैः कांतरद्भुतैर्बहुवर्णकैः । भक्ष्यैश्च विविधै स्तेपां निवृत्ता भोजनक्रिया ।। ८३॥ . खेचरेद्रा यथायोग्यं कृतभूमिनिवेशनाः । भोजिता कृतसन्मानाः परिवारसमन्विताः ॥ ८४ ॥ चंदनायैः कृताः सर्वगघेराबद्धपदपदैः । भद्रशोभाधरण्योत्थैः कुसमैश्च विभूषिताः ।। ८५ ॥ स्पर्शानुकूललघुभिवस्त्रैर्युक्ता महाधनः । नानारत्नप्रभाजालकरालितदिगाननाः ॥ ८६ ॥ सर्वे संभाविताः सर्वे फलयुक्तमनोरंथाः ।.दिवा रात्रौ च चित्राभिः कथाभी रतिमागताः ।।८७॥ अहो राक्षरावंशस्य भूपणोऽयं विभीपणः । अनुवृत्तिरियं येन कृतेदृक्पमचकिणोः ॥ ८८ ॥ श्लाघ्यो महानुभावोऽयं जगत्युतुंगतां यतः । कृतार्थो भवने यस्य स्थितः पयः सलक्ष्मणः।।८९।।

·• अशीतितम. पर्व।
H
पद्मपुराणम्।
एवं विभीपणाधारगुणग्रहणतत्परः । विद्याधरजनस्तस्थौ सुखं मत्संखर्जितः ॥ १०॥
पद्मलक्ष्मणवैदेहीविभीपणकथागतः । पौरलोकः समस्तोऽभूत्परित्यक्तान्यसंकथः ।। ९१.॥
संप्राप्तबलदेवत्वं पर्व लांगललक्षणम् । नारायणं च संप्राप्तचक्ररत्नं नरेश्वरम् ॥ ९२ ॥.,
अभिपेक्तुं समासक्ता विभीपणपुरःसराः । सर्वविद्याधराधीशा विनयेन दुढौकिरे ॥ ९३ ॥
ऊचतुस्तौ गुरोःपूर्वमभिपेकमवाप्तवान् । प्रमुर्भरत एवाऽऽस्तेऽयोध्यायां व स एवं नौ ॥ ९४ ॥
उक्तं तैरेवमेवैतत्तथाप्यभिपवेव कः । मंगले दृश्यते दोपो महापुरुषसेविते ।। ९५ ॥
क्रियमाणामसौ पूजा भवतोरनुमन्यते । श्रूयते त्यंतधीरोऽसौ मनसो नैति विक्रियाम् ।। ९६ ॥
वस्तुतो बलदेवत्वचक्रित्वप्राप्तिकारणात् । संप्रतिष्ठा तयोरासीत्पूजा.संभारसंगता ॥ ९७ ॥
एवमत्युग्नतां लक्ष्मी संप्राप्तौ रामलक्ष्मणी । लंकायामूचतुःस्वर्गनगर्या त्रिदशाविव ॥ ९८॥
पुर तत्रंद्रनगरप्रतिमे स्फीतभोगदे । नदीसरस्तटायेषु देशेष्वस्थुनभश्वराः ॥ ९९ ॥
विद्यालंकारतांबूलवस्त्रहारविलेपनाः । चिक्रीडस्तत्र ते स्वेच्छं सत्रीकाः स्वर्गिणो यथा ॥१००॥
दिनरत्नकरालीढसितपांतरद्युतिः । वैदेहीवदनं पश्यन्पग्रस्तृप्तिमियाय न ॥ १०१ ॥
विरामरहितं रामस्तयात्यंताभिरामया । रामया सहितो रेमे रमणीयासु भूमिषु ॥ १.२॥

·! पद्मपुराणम् । १०७ अशीतितम पर्व। विशल्यासुंदरीयुक्तस्तथा नारायणो रतिम् ।. जगाम चिंतितप्राप्तसर्ववस्तुसमागमः ॥ १०३ याताः स्मः स्व इति स्वांतं कृत्वापि पुनरुत्तमाम् । संप्राप्य रतिमेतेषां गमनं स्मृतितब्युतम् १०४ तयोर्बहूनि वर्षाणि रतिभोगोपयुक्तयोः । गतान्येकदिनौपम्यं भजमानानि सौख्यतः ॥ १०५ ॥ कदाचिदथ संस्मृत्य लक्ष्मणचारुलक्षणः । पुराणि कूवरादीनि प्रजिघाय विराधितम् ॥१०६ ॥ साभिज्ञानानसौ लेखानुपादाय महर्द्धिकः । कन्याभ्योऽदर्शयद्गत्या क्रमेण विधिकोविदः॥१०७॥ संवादजनितानंदाः पितृभ्यामनुमोदिताः । आजग्मुरनुरूपेण परिवारेण संगताः॥१०८ ॥ देशांगभोगनगरस्वामिनः कुलिशश्रुते । प्राप्ता रूपवती नाम कन्या रूपवती परा ॥१०९ ॥ कूवरस्थाननाथस्य वालिखिल्यस्य देहजा । सर्वकल्याणमालाख्या प्राप्ता परमसुंदरी ॥ ११० ॥ पृथिवीपुरनाथस्य पृथिवीधर भृतः । प्रथिता वनमालेति दुहिता समुपागता ॥ १११ ।। क्षेमांजलिपुरेशस्य जितशत्रोमहीक्षितः । नितपद्मति विख्याता तनया समुपागमत् ।। ११२ ॥ उज्जयिन्यादितोऽप्येता नगराद्राजकन्यकाः । जन्मांतरकृतात्पुण्यात्परमात्पतिमीदृशम् ॥ ११३॥ दमदानदयायुक्तं शीलाढ्यं गुरुसाक्षिकम् । नयुत्तमं तपोकृत्वा प्राप्यते पतिरीदृशः ॥ ११४ ॥ नूनं नास्तमिते भानौ भुक्तं साध्वी न पिता । विमानिता न दिग्वस्खा जातोऽयं पतिरीदृशः॥

·पद्मपुराणमा t १०८ 'अशीतितमं पर्व। योग्यो नारायणस्तासां योग्या नारायणस्य ताः । अन्योऽन्यं तेन ताभिश्च गृहीतं सुरतामृतम् ।। न सा संपन्नता शोभा न सालीला न साकला। तस्य तासांच या नाऽऽसीत्तत्र श्रेणिक का कथा।। कथं पचं कथं चंद्रः कथं लक्ष्मीः कथं रतिः । भण्यतां सुंदरत्वेन श्रुत्वा तं. किल तास्तथा ११८ रामलक्ष्मणयोदृष्ट्वा संपदं तां तथाविधाम् । विद्याधरजनौघानां विस्मयः परमोऽभवत् ॥ १९ ॥ चंद्रवर्द्धनजातानामपि संगमनी कथा । कर्तव्या सुमहानंदा विवाहस्य च, सूचनी ॥ १२०॥ पद्मनाभस्य कन्यानां सर्वासां संगमस्तथा । स विवाहोऽभवत्सर्वलोकानंदकर. परः ॥.१२१ ।। यथेप्सितमहाभोगसंबंधसुखभागिनौ । ताविन्द्राविव लंकायां रेमाते प्रमदान्वितौ ॥ १२२ ॥ वैदेहीदेहविन्यस्तसमस्तेंद्रियसंपदः । वर्षाणि पडतीतानि लंकायां सीरलक्ष्मणः ।। १२३ ॥ सुखार्णवे निमनस्य चारुचेष्टाविधायिनः । काकुत्स्थस्य तदा सर्वमन्यत्स्मृतिपयाच्च्युतम् ।।१२४॥ एवं तावदिदं वृत्तं कथांतरमिदं पुनः । पापक्षयकर भूप शृणु तत्परमानसः ॥ १२५ ॥ असाविन्द्रजितो योगी भगवान् सर्वपापहा । विद्यालन्धिसुसंपन्नो विजहार महीतलम् ।। १२६॥ वैराग्यानिलयुक्तेन सम्यक्त्वारणिजन्मना । कर्मकक्षं महाघोरमदहद्धधानवाहिना ॥ १२७ ॥ मेघवाहानगारोऽपि विपर्यधनपावकः । केवलज्ञानतः माप्तः स्वभावं जीवगोचरम् ।। १२८ ।।

·अशीतितम पवे । पद्मपुराणम्। तयोरनंतरं सम्यग्दर्शनज्ञानचेष्टितः । शुक्ललेश्याविशुद्धात्मा कलशश्रमणो मुनिः ॥ १२९ ॥ पश्य॑ल्लोकमलोकं च केवलेन तथाविधम् । विरजस्तः परिप्राप्तः परमं पदमच्युतम् ॥ १३९ ।। : सुरासुरजनाधीशैरुद्गीतोत्तमकीर्तयः । शुद्धशीलधरा दीप्ताः प्रणताच महर्पयः ॥ १३१ ॥ .:. गोष्पदीकृतनिःशेषगहनशेयतेजसः । संसारक्लेशदुर्मोचजालबंधननिर्गताः ॥ १३२ ॥ .. अपुनःपतनस्थानसंप्राप्तिस्वार्थसंगताः । उपमानविनिर्मुक्तनिष्प्रत्यूहसुखात्मकाः ॥ १३३ ॥ .. एतेऽन्ये च महात्मानः सिद्धा निधूतशत्रवः । दिशंतु बोधिमारोग्यं श्रीनृणां जिनशासने १३४ यशसा परिवीतान्यवत्वेऽपि परमात्मनाम् । स्थानानि तानि दृश्यते दृश्यते साधवो न ते १३५ विंध्यारण्यमहास्थल्या सार्द्धमिन्द्रजितो यतः । मेघनादस्थितस्तेन तीर्थ मेघवं स्मृतम् ॥ १३६), तूीगतिमहाशैले नानागुमलताकुले । नानापक्षिगणाकोणे नानाश्वापदसेविते ।। १३७ ॥ परिप्राप्तोऽहमिन्द्रत्वं जंयुमाली महावलः । अहिंसादिगुणाढ्यस्य किमु धर्मस्य दुष्करम् ॥१३८॥ ऐरावतेवतीर्यासी महाव्रतविभूषणः । कैवल्यतेजसा युक्तः सिद्धस्थानं गमिष्यति ॥ १३९ ॥ अरजा निस्तमो योगी कुंभकर्णो महामुनिः । निवृत्तो नर्मदातीरे तत्चीर्थ पिठरक्षतम् ॥ १४ ॥ नभोविचारिणी पूर्व लब्धि प्राप्य महाद्युतिः । मयो विहरणं चक्रे स्वेच्छं निर्वाणभूमिपु॥१४१॥.

·पद्मपुराणम् । 'अशीतितम पर्व। प्रदेशानुपमादीनां देवागमनसेवितान् । महाधृतिपरोऽपश्यद्रत्नत्रितयमंडनः ॥ १४२ ॥ मारीचः कल्पवासित्वं प्राप्याऽन्ये च महर्षयः । सत्वं यथाविधं यस्य फलं तस्य तथाविधम् ॥ वैदेयाः पश्य माहात्म्यं दृढव्रतसमुद्भवम् । यथा संपालितं शीलं द्विपंतश्च विवर्जिताः ॥ १४४ ॥ सीताया अतुलं धैर्य रूपं सुभगता मतिः । कल्याणगुणपूर्णायाः स्नेहबंधश्च भर्तरि ॥ १४५ ।। शीलतः स्वर्गगामिन्या स्वभर्नुपरितुष्टया । चरितं रामदेवस्य सीवया साधु भूपितम् ॥ १४६ ।। एकेन व्रतरत्नेन पुरुषांतरवर्जिना । स्वर्गारोहणसामर्थ्य योषितामपि विद्यते ।। १४७ ॥ मयोपि मायया तीवः कृत्वा प्राणियधान् बहून् । प्रपद्य वीतरागत्वं प्राप लब्धीः सुसंयतः ।। उवाच श्रेणिको नाथ ! श्रुतमिन्द्रजिवादिजम् । माहात्म्यमधुना श्रोतुं वांछामि मयसंभवम् १४९ संत्यन्याः शीलवत्यश्च नृणां वसुनतीतले । स्वभर्तृनिरतात्मानस्ता नु किं स्वर्गताविताः ॥१५०॥ गण्यने यदि सीताया निश्चयेन तेन च । तुल्याः पतिव्रताः स्वर्ग ब्रजंत्येव गुणान्विताः १५१ सुकवासुकतास्वादनिस्पंदीकृतवृत्तयः । शीलवत्यः समा राजन्ननु सर्या विचेष्टितैः ॥ १५२ ॥ पीरुदावमलोहानामुपलगुमवाससाम् । योषितां पुरुषाणां च विशेपोस्ति महानृपः ॥ १५३ ॥ न दि चित्रभृतं वल्ल्यां वल्ल्यां कूष्मांडमेव वा । एवं न सर्वनारीषु सद्वृत्वं नृप विद्यते।।१५४॥

·अशीतितमं पर्व। पद्मपुराणम्।। पतिव्रताभिमाना च प्रतिवंशसमुद्भवा । शीलांकुशादिनिर्याता प्राप्ता दुर्मतवारणम् ।।.१५५ ॥ लोकशास्त्रातिनिःसारस्तृणिना नैप शक्यते । वशीक मनोहस्ती. कुगतिं नयते ततः ॥ १५६ ॥ सर्वज्ञोक्यंकुशेनैव दयासौख्यान्विते पथि । शक्यो योजयितुं युक्तमतिना भव्यजंतुना ॥१५७॥ शृणु संक्षेपतो.वक्ष्येऽभिमाना शीलवर्णनम् । परंपरासमायातमाख्यानकं, विपश्चिताम् ॥ १५८ ।। आसीजनपदो यसिन्काले रोगानिलाहतः । धान्यग्रामात्तदा पत्न्या सहको निर्गतो द्विजः ।। आसीनोदननामासापभिमानाभिधांगना । अग्निनाम्ना समुत्पन्ना मानिन्यामभिमानिनी ॥१६॥ नोदनेनाभिमानासौ क्षुद्वाधाविहलात्मना । त्यक्त्वा गजवने प्राप्ता पनि कररुहं नपम् ॥१६॥ पुष्पप्रकीर्णनगरस्वामी लब्धप्रसादया । पादेन मस्तके जातु तयाऽसौ ताडितो रतौ ॥ १६२ ॥ आस्थानस्थः प्रभातेऽसौ पर्यपृच्छदहुश्रुतान् । पादेनऽऽईतियोराज-शिरस्तस्य किमिप्यते १६३ तस्मिन् बहवः प्रोचुः सभ्याः पंडितमानिनः । यथाऽस्य छिद्यते पादः प्राणैर्वा स वियोज्यताम् ।। हेमांकस्तत्र नामैको विनोऽभिप्रायकोविदः । जगाद तस्य पादोऽसौ पूजां संमाप्यतां पराम १६५ कोविदः कथमीकत्वमिति पृष्टः स भूभृता । दृष्टस्त्रीदंतशस्त्रीजं क्षतमिष्टं स्वमैक्षयत् ॥ १६६ ॥ अभिप्रायविदित्येष हेमांकस्तेन भूभृता । प्रापितः परमामृद्धिः सर्वेभ्याश्यांवरं गताः ॥ १६७ ।।

·अशीतितमपई। पमपुराणम्। हेमांकस्य गृहे तस्य नाम्ना मित्रयशाः सती । अमोघशरसंज्ञस्य मागेवस्य प्रिया ध्वसत् ॥१६८॥ विधवा दुःखिनी तस्मिन्वसती भवने सुतम् । अशिक्षयदसावं स्मृतभर्तृगुणोत्करा ॥ १६९ ॥ मुनिश्चितात्मना येन वाल्ये विद्यागमः कृतः । हेमांकस्य द्युति तस्य विदुपः पश्य पुत्रक||१७०॥ शरविज्ञाननिधूतसर्वभार्गवसंपदः । पितुस्तथाविधस्य त्वं तनयो वालिशो भव, ॥ १७१ ॥ वाप्पविप्लुतनेत्रायाः श्रुत्वा मातुर्वचस्तदा । प्रशाम्यतां गतो विद्यां शिक्षितुं सोऽभिमानवान् ॥ ततो व्याघ्रपुरे सर्वाः कलाः प्राप्य गुरो]है । तत्प्रदेशसुकांतस्य सुतां हत्वा विनिर्गतः ।।१७३॥ तस्याः शीलाभिधानायाः कन्यकाया सहोदरः । सिंहेदुरिति निर्यातो युद्धार्थी पुरविक्रमः ॥१७४॥ एकको पलसंपन्नं जित्वा सिंहदुमाये । श्रीवड़ितोऽन्वितो मात्रा संप्राप्तः परमां धृतिम् ॥१७॥ महाविज्ञानयुक्तेन तेन प्रख्यातकीर्तिना । लब्धं कररहाद्राज्यं नगरे पोदनाहये ॥ १७६ ।। सुकांत पंचतां प्राप्ते सिंहेदुर्घतिशत्रुणा । अभिभूतः समं देच्या निरगुहात्सुरंगया ॥.१७७॥ संभ्रांतः शरणं गच्छन् भगिनी खेदवान्भृशम् । प्राप्तस्तांचूलिक र वाहितः सह भार्यया ॥१७८।। भानावस्तंगतेऽभ्यास पोदनस्य स संगतः । मुक्तो राजन् मटै रात्री त्रासितो गहनं श्रितः १७९ महोरगेण संदष्टस्तं देवी परिदेवनी । कत्ता स्कंधे परिप्राप्ता देशं यत्र मयः स्थितः ॥ १८॥ :

·-- पद्मपुराणम् । अशीतितमं पर्व। वजस्तंभसमानस्य प्रतिमास्थानमीयुपः । महालब्धेः समीपस्य पादयोस्तमतिष्ठिपत् ।। १८१॥ पादौ मुनेः परामृष्य पत्युर्गात्रं समापृशत् । देवी ततः परिप्राप्तः सिहँदुर्जीवितं पुनः ।। १८२.॥ चैत्यस्य वंदनां कृत्वा भक्त्या केसरिचंद्रमाः । प्रणनाम मुनि भूयो भूयो दयितया समम् १८३ उगते भास्करे साधुः समाप्तनियमोऽभवत् । प्राप्तो विनयदत्तस्तं चंदनार्थमुपासकः ।। १८४ ।। संदेशाच्यायको गत्वा पुरं श्रीवद्धितायतम् । सिंहदुं प्राप्तमाचख्यौ श्रुत्वा सन्नदुमुद्यतः ॥ १८५।। ततो यथावदाख्याते प्रीतिसंगतमानसः । महोपचारशेपुष्या स्यालं श्रीवाद्धितोऽगमत् ।। १.६।। ततो बंधसमायोग प्राप्तः परमसंमदः । श्रीवर्द्धितः, सुखासीनं पप्रच्छेति मयं नतः ॥ १८७ ।। भगवन् ज्ञातुमिच्छामि पूर्वकं जन्ममात्मनः (?)। स्वजनानां च सत्साधुस्ततो वचनमब्रवीत् १८८ आसीच्छो पुरे नाना भद्राचार्यों दिगंवरः । अमलाख्यः पुरस्यास्य स्वामी गुणसमुत्करः १८९ स. ते प्रत्यहमाचार्य सेवितुं याति सन्मनाः । अन्यदा गंधमांजनों देशे तत्र सुदुःसहम् ॥१९॥ स. तं गंधं समाप्राय कुष्टिन्यंगसमुद्गतम् । पद्भयामेव निजं गेहं गतोऽसहनको द्रुतम् ॥ १९१ ॥ अन्यतः कुष्टिनी सा तुं प्राप्ता चैत्यांतिके तदा विश्रांताऽऽसीद्वणेभ्योऽस्या दुर्गधोऽसौ विनिर्ययो । अणुव्रतानि सा प्राप्य भद्राचार्यसकाशतः । देवलोकं गता च्युत्वाऽसौ कांता शीलवत्यभूत् १९३ ·अशीतितम पर्व। पद्मपुराणम् । यस्त्वसावमलो राजा पुत्रन्यस्तनृपक्रियः । संतुष्टः सोऽष्टभिमैः श्रावकत्वमुपाचरत् ॥ १९४ ।। देवलोकमसी गत्वा च्युतः श्रीवर्द्धितोऽभवत् । अधुना पूर्वकं जन्म मातुस्तव यदाम्यहम् ॥१९५।। एको वैदेशिको भ्राम्यन्याम क्षुद्वघाधितोऽविशत् । स भोजनगृहे भुक्तिमलब्ध्या कोपसंगतः १९६ सर्व ग्राम दहामीति निगद्य कटुकः स्वरम् । निष्क्रांतः सृष्टितोऽसौ च ग्रामः प्राप्तः प्रदीपनम् ।। ग्राम्पैरानीय संक्रुद्धः क्षिप्तोऽसौ तत्र पावके । मृतो दुःखेन संभूतः सूपकारी नृपालये ॥ १९८॥ ततो मृता परिग्राप्ता नरकं घोरघेदनम् । तसादुत्तीर्य माताऽभूत्तव मित्रपक्षोभिधा || १९९ ॥ बभूव पोदनस्थाने नाम्ना गोवाणिजो महान् । भुजपत्रेति तद्भार्या सौकांतिः सोमवन्मृतः २०० भुजपत्रापि जाताऽस्य कामिनी रतिवर्द्धनी । पीडनाद्गर्दमादीनां पुरा भारं च वाहितौ ॥२०१।। एवमुक्त्वा मयो व्योम मासयन् स्वेप्सितं ययौ । श्रीवर्द्धितोऽपि नगरं प्राप्तवंधुसमागमः ।।२०२॥ पूर्वमाग्योदयाद्राजन् संसारे चित्रकर्मणि । राज्यं कश्चिदवाप्नोति प्राप्त नश्यति कस्यचित् २०३ अप्येकस्माद्गुरोः प्राप्य जंतूनां धर्मसंगतिः । निदाननिनिंदानाभ्यां मरणाभ्यां पृथग्मतिः २०४ उत्तरंत्युदधि केचिरत्नपूर्णः सुखान्विताः । मध्ये केचिद्विशीर्यते तटे केचिद्धनाधिपाः ॥ २०५ ।। इति ज्ञात्वाऽत्मनः श्रेयः सदा कार्य मनीपिमिः । दयादमतपाशुद्धया विनयेनागमेन वा २०६

·एकाशीतितम पर्व ।
.
पद्मपुराणम्।
सकलं पोदनं नूनं तदा मयवचःश्रुतेः । उपशांतमभूद्धर्मगतचिंतं नराधिप ।। २०७॥
ईदग्गुणो विधिनः प्रासुविहारी मयः प्रांतात्मा । पंडितमरणं प्राप्तोऽभूदीशाने सुरश्रेष्ठः।।२०८॥
एतन्मयस्य साधोर्माहात्म्यं ये पठंति सञ्चित्ताः। अरयः क्रव्यादा वा हिंसंति नतान् कदाचिदपि।।
इत्या रविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे मयोपाख्यान नामाऽशीतितम पर्व ॥ २० ॥
अथैकाशीतितमं पर्व।
प्रमलोकभवाकारी लक्ष्मी लक्ष्मणपूर्वजः । चंद्रार्कचूडदेवेंद्रप्रतिमोऽनुभवन्नसौ ॥१॥
मपुत्रवियोगाग्निज्वालाशोपितविग्रहाम् । विस्मृतः कथमेकांतं जननीमपराजिताम् ॥२॥
सप्तमं तलमाझदा प्रासादस्य सखीवृता । उद्विग्नाऽत्रप्रपूर्णाक्षा नवधेनुरिवावृता ॥३॥
पीधते सा दिशः सर्वाः पुत्रस्नेहपरायणा । कांक्षती दर्शनं तीव्रशोकसागरवर्तिनी ॥ ४ ॥
पताकाशिखरे तिष्ठन्नुत्पतोत्पतवायसः । पयः पुत्रो ममाऽऽयातु वर दास्यामि पायसम् ॥ ५॥
इत्युक्त्वा चेष्टितं तस्य यात्वा ध्यानं मनोहरम् । विलापं कुरुते नेत्रवास्यदुर्दिनकारिणी ॥६॥

·एकाशीतितमं पर्व । पद्मपुराण। हा वत्सक क्व यातोगसि सततं सुखलालितः । विदेशभ्रमणे प्रीतिस्तव केयं समुद्गता ॥७॥ पादपल्लवयोः पीडां प्राप्नोपि परुपे पथि । विश्रमिष्यासि कस्याऽधो गहनस्योत्कटश्रमः॥८॥ मंदभाग्यां परित्यज्य मकामत्यर्थदुःखिताम् । यातोऽसि कतमामाशां भ्रात पुत्रकसंगतः ॥९॥ परिवेदनमारेभे सा कर्तुं चैवमादिकम् । देवपिंश्च परिप्राप्तो गगनांगणगोचरः ॥ १० ॥ जटाकूर्चधरः शुक्लबस्त्रमावृतविग्रहः । अंबद्धारगुणाभिख्यो नारदः क्षितिविश्रुतः ॥ ११ ॥ समीपस्थमायातमभ्युत्थायापराजिता । आसनाद्युपचारेणं सादरं सममानयत् ॥ १२ ॥ सिद्धयोगमुनिदृष्ट्रा तामश्रुतरलेक्षणाम् । आकारसूचितोदारशोकां संपरिपृष्टवान् ॥ १३ ॥ कुतः प्राप्तासि कल्याणि विमाननमिदं यतः । रुद्यते न तु संभाव्यं तव दुःखस्य कारणम् १४ सुकोशलमहाराजदुहिता लोकविश्रुता । श्लाघ्याऽपराजिताभिख्या पत्नी दशरथश्रुतेः ॥ १५ ।। पद्मनाभनृरत्नस्य प्रसवित्री सुलक्षणा । येन त्वं कोपिता मान्या देवतेव हतात्मना ॥ १६ ॥ अद्यैव कुरुते तस्य प्रतापाक्रांतयिष्टपः । नृपो दशरथः श्रीमानिग्रहं प्राणहारिणम् ॥ १७ ॥ उवाच नारदं देवी स त्वं चिरतरागतः । देवर्षे वेत्सि वृत्तांत नेमं येनेति मापसे ॥ १८ ॥ अन्य एवासि संवृत्तो वात्सल्यं तत्पुरातनम् । कुतो विशिथिलीभूतं लक्ष्यते निष्ठुरस्य ते ॥१९॥ --

·एकाशीतितम पर्व
पद्मपुराणम् ।
कथं वा मपीदानी त्वं नोपलभसे गुरुः । अतिदूरादिवायातः कुतोऽपि भ्रमणप्रियः ॥ २०॥
तेनोक्तं धातकीखंडे सुरेन्द्ररमणे पुरे । विदेहेऽजनि पूर्वस्मिखैलोक्यपरमेश्वरः ॥ २१ ॥
मंदरे तस्य देवेंद्रैः सुरासुरसमन्वितः । दिव्ययाऽद्भुतया भूत्या जननाभिपवः कृतः ॥ २२ ॥
तस्य देवाधिदेवस्य सर्वपापप्रणाशनः । अभिपेको मया दृष्टः पुण्यकर्मप्रवर्द्धकः ॥ २३ ॥
आनंद नतस्तत्र देवाः प्रमुदिताः परम् । विद्याधराश्च विभ्राणा विभूतिमति शोभनाम् ॥२४॥
जिनेंद्रदर्शनासक्तस्तस्मिन्नतिमनोहरे । त्रयोविंशतिवर्षाणि द्वीपेऽहमुपितः सुखम् ॥ २५ ॥
तथापि जननीतुल्या संस्मृत्य भरतक्षितिम् । महाधृतिकरीमेप प्राप्तोऽहं चिरसेविताम् ॥ २६ ॥
भरतमागत्य व्रजाम्पद्यापि न क्यचित् । भवती द्रष्टुमायातो वा ज्ञानपिपासितः ॥ २७ ॥
तवोऽपराजिता यादीद्यथावृत्तमशेपतः । सर्वप्राणिहिताचार्यस्यागतिं गणधारिणः ॥ २८ ॥
वैदेहस्य समायोग महाविद्याधरप्रमोः । दशस्यंदनराजस्य प्रव्रज्यां पार्थिवैः समम् ॥ २९ ॥
सीतालक्ष्मणयुक्तस्य पद्मनाभस्य निर्गमम् । वियोग सीतया साकं सुग्रीवादिसमागमम् ॥ ३० ॥
लक्ष्मणं समरे शक्या लंकानाथेन ताडितम् । द्रोणमेघस्य कन्याया नयनं त्वरयान्वितम् ॥३१॥
इत्युक्त्वानुस्मृतात्यंततीप्रदुःखपरायणा । अचधारां विमुंचती सा पुनः पर्यदेवत ॥ ३२ ॥

·पद्मपुराणम् । एकाशीतितम पर्व । हा हा पुत्र गतः क्वासि चिरमेहि प्रयच्छ मे । वचनं कुरु साधारं भग्नायाः शोकसागरे ॥३३॥ पुण्योज्झिता त्वदीयास्यमपश्यंती सुजातक । तीबदुःखानलालीढा हतं मन्ये स्वजीवितम् ॥३४॥ चंदिग्रहं समानीता राजपुत्री सुखैधिता । पाला वनमृगीमुग्धा सीता दुःखेन तिष्ठति ॥ ३५ ॥ निघणेन दशास्येन शक्त्या लक्ष्मणसुंदरः । ताडितो जीवितं धत्ते नेति वार्ता न विद्यते ॥३६॥ हा सुदुर्लभको, पुत्रौ हा सीते सति बालिके । प्राप्तासि जलधेमध्ये कथं दुःखमिदं परम् ॥ ३७॥ तं वृत्तातं ततो ज्ञात्वा वीणां क्षिप्त्वा महीतले । उद्विग्रो नारदस्तस्थौ हस्तावाधाय मस्तके ३८ क्षणनिष्कंपदेहश्च विमृश्य बहुवीक्षितः । अब्रवीदेवि नो सम्यग्वृत्तमेतद्विभाति मे ॥ ३९ ॥ विखंडाधिपतिथंडो विद्याधरमहेश्वरः । वैदेहकपिनाथाभ्यां रावणः किं प्रकोपितः ॥४०॥ तथापि कौशले शोकं मा कथाः परमं शुभे । अचिरादेप ते वार्तामानयामि न संशयः ॥४१॥ कृत्यं विधातुमेतावदेवि सामर्थ्यमस्ति मे । शक्तः स एव शेपस्य कार्यस्य तव नंदनः ॥ ४२ ॥ प्रतिज्ञामेवमादाय नारदःखं समुद्गतः । वीणां कक्षांतरे कृत्वा सखीमिव परां प्रियाम् ॥ ४३ ॥ ततो वातगतिः क्षोणी पश्यन्दुर्लक्ष्यपर्वताम् । लंका प्रतिकृताशंको नारदश्वक्रितं ययौ ॥४४॥ समीपीभूय कायाचितामेवमुपागतः । कथं वात्तोपरिझानं करोमि निरुपायकम् ।। ४५॥ .

·पद्मपुराणम् ।
एकाशीतितमं पर्व।
पमलक्ष्मणवार्चायाः प्रपने दोपोमिलक्ष्यते । पृच्छतो दशवक्त्रं तु स्फीतमार्गो न दृश्यते ॥४६॥
अनेनैवानुपूर्येण वात्तो ज्ञास्ये मनीपिताम् । इति ध्यात्वा सुविश्रब्धो गतः पद्मसरो यतः॥४७॥
तस्यां च तत्र वेलायामन्तःपुरसमन्वितः । तारायास्तनयः क्रीडां कुरुते चारुविभ्रमः ।। ४८ ॥
तटस्थं पुरुष तस्य कृतपूर्वनियोदितः । कुशलं रावणस्येति पप्रच्छावस्थितः क्षणम् ॥ ४९ ॥
श्रुत्वा तद्वचनं कुद्धाः किंकराः स्फुरिताधराः । जगदुःकथमेव त्वं दुष्टं तापस भापसे .॥ ५० ॥
कुतो रावणवर्गीणो मुनिखेटस्त्वमागतः । इत्युक्त्वा परिवार्यासावंगदस्यांतिकीकृतः ॥ ५१ ॥
कुशलं रावणस्यायं पृच्छतीत्युदिते भटैः । न कार्य दशवक्त्रेण ममेति मुनिरभ्यधात् ॥ ५२ ॥
तेरुक्तं यद्यदः सत्यं तस्य कस्मात्प्रमोदवान् । कुशलोदंतसंप्रश्नो वर्त्तसे परमादरः ॥ ५३ ॥
ततोऽगदः प्रहस्योचे बजतेनं कुतापसम् । दुरीहं पद्मनाभाय मूढं दर्शयत द्रुतम् ।। ५४ ॥
पृष्ठतः
प्रेर्यमाणोऽसौ वाहाकर्षणतत्परैः । सुकष्टं नीयमानस्तैरिति चिंतामुपागतः ।। ५५ ।।
बहवः पमनामाख्याः संत्यत्र वसुधातले । न जाने कतमः स स्थानीये यस्याहमंतिकम् ॥५६॥
अर्हच्छासनवात्सल्या देवता मम तायनम् । काचित्कुर्वीत किं नाम पतितोऽस्त्यतिसंशये।।५७॥
शिखांतिकगतप्राणो नारदः पुरुवेपथुः । विभीषणगृहद्वारं प्रविष्टः सद्गुहाकृतिम् ॥ ५८॥

·४१२० : एकाशीतितमं पर्व । पद्मपुराणम्, पमाभं दूरतो. दृष्ट्वा सहसोभ्रांतमानसः । अब्रह्मण्यमिति स्फीतं प्रस्वेदी मुमुचे स्वरम् ।। ५९ ॥ श्रुत्वा तस्य वं दत्त्वा दृष्टिं लक्ष्मणपूर्वजः । अवद्धारं परिज्ञाय स्वयमाहादरान्वितः ॥ ६० ।। मुंचध्यमाशु मुंचध्वमेतमित्युज्झितश्च सः । पद्माभस्यांतिकं गत्वा प्रहृष्टोऽवस्थितः पुरः ॥६१॥ स्वस्त्याशीभिः समानंद्य पदनारायणावृषिः । परित्यक्तपरित्रासः स्थितो दंतें सुखासनें ॥६२॥ पद्मनाभस्ततोऽवोचत्सोऽवद्धारगतिवान् । क्षुल्लकोऽभ्यागतः कस्मादुक्तंश्च सं जगी क्रमात् ६३ व्यसनार्णवमनाया जनन्या भवतोऽतिकात् । प्राप्तोऽस्मि वेदितुं वातत्वत्पादकमलांतिकम्।।६४॥ मान्यापराजिता देवी भव्या भगवती तव । माताऽश्रुधौतवदना दुःखमास्ते त्वया विना ॥६५॥ सिंही किशोररूपेण रहितेव समाकुला । विकीर्णकेशसंभारा कंतकुटिमलोठना ॥ ६६ ॥ विलापं कुरुते देव वादृशं येन तत्क्षणम् । मन्ये संजायते व्यक्तं दृपदामपि मार्दवम् ।। ६७ ।। तिष्ठति त्वयि सन्पुत्रे कथं तनयंवत्सला । महागुणधरी स्तुत्या कृच्छ्रे सा परमं गतो.॥ ६८ ॥ अद्यधीनमिदं मन्पे तस्याः प्राणविवर्जनम् । यदि तां नेक्षसे शुष्क त्वद्वियोगोरुभानुना ॥६९।। प्रसाद कुरुतां पश्यं व्रजोत्तिष्ठ किमास्यते । एतस्मिन्ननु संसारे बंधुर्माता प्रधानतः ॥ ७० ॥ पार्नेयमेव कैकय्या अपि दुःखेन वर्तते । तया हि कुट्टिमतलं कृतमभ्रेण पल्पलम् ॥ ७१ ।।

·१२१
पद्मपुराणम् ।
एकाशीतितम पर्व।
नाद्वारे शयने रात्री न दियास्ति मनागपि । तस्याः स्वस्थतया योगो भवतोर्विपयोगतः ।।७२!!
कुररीय कताकंदा शायकेन धियोगिनी । उरः शिरंथ सा इंति कराभ्यां विहला भृशम् ॥७३॥
हा लक्ष्मीधर मज्जात जननीमहि जीवयं । द्रुतं वाक्यं प्रयच्छेति विलापं सा निषेवते ॥ ७४ ॥
तनयायोगतीवानिज्वालालोढशरीरके । दर्शनामृतधाराभिर्मातरौ नयतं समम् ।। ७५ ।। -
एवमुक्तं निशम्पती. संजातो दुःखिती भृशम् । विमुक्ताखौ समाश्वासं खैचरेशैरुपाहता ॥ ७६ ॥
उवार वचनं पयः कथंचियमागतः । अहो महोपकारोऽयमस्मार्क भंवत्ता कृतः ॥ ७७ ॥
विकर्मणः स्मृतैरेव जननी नः परिच्युता । स्मरिता भवता साऽहं किमतोऽन्यन्महत्प्रियम् ।।७८।।
पुण्यवान् म नरो लोके यो मातुर्विनये स्थितः । कुरुते परिशुश्रूपां किंकरचमुपागतः ।। ७९ ॥
एवं मातृमहास्नेहरसप्तावितमानसः । अपूजयदवद्धार लक्ष्मणेन समं नृपः ॥ ८॥
अतिसंभ्रांतचित्तथ समाहाय विमीपणम् । प्रभामंडलसुग्रीवसन्निधावित्यभाषत ॥ ८१ ।।
महेन्द्रभवनाकार भवनस्मिन्विमीपण ।.तव नो विदितोस्माभिर्यातः कालो महानपि ॥ ८२।।
ग्रेप्मादित्यांशुसंतानतापितस्यैव वत्सरः । चिरादवस्थितं चिते मातृदर्शनमद्य मे ॥ ८३ ॥
स्मृवमारियोगामितापिन्यतिमात्रकम् । तद्दर्शनांघुनांगानि प्रापयाम्पतिनितिम् ॥ ८४ ॥

·एकाशीतितम पर्व।
१
पद्मपुराणम्।
१२२
अयोध्यानगरी द्रष्टुं मनो मेत्युत्सुकं स्थितम् । सा हि माता द्वितीयेव स्मरयत्यधिकं वरा ॥८५॥
ततो विभीषणोऽवोचत्स्वामिन्नेवं विधीयताम् । यथाज्ञापयसि स्वांत देवस्योपैतु शांतताम् ॥८६॥
प्रेप्यंते नगरी दूता वाता ज्ञापयितुं शुभाम् । भवतोथागमं येन जनन्यौ बजतः सुखम् ।। ८७॥
त्वया तु पोडशाहानि स्थातुमत्र पुरे विभो । प्रसादो मम कर्त्तव्यः समाश्रितसुवेत्सलः ॥ ८८ ॥
इत्युक्त्वा मस्तकं न्यस्य समणि रामपादयोः । तावद्विभीषणस्तस्थौ यावत्स प्रतिपन्नवान्।।८९॥
अथ प्रासादमूर्घस्था नित्यदक्षिणदिङ्मुखी । दूरतः खेचरान् वीक्ष्य जगादेत्यपराजिता ॥९॥
पश्य पश्य सुदूरस्थानेतान् केकयि खेचरान् | आयातोऽभिमुखानाशु वातरितघनोपमान् ॥११॥
अद्यैते श्राविकेऽवश्यं कथयिष्यंति शोभनाम् । वात्ता संप्रेषिता नूनं सानुजेन सुतेन मे ॥ ९२ ।।
सर्वथैवं भवत्वेतदिति यावत्कथा तयोः । वर्त्तते तावदायाताः समीपं दूतखेचराः ॥ ९३ ।।
उत्सृजंतश्च पुष्पाणि समुत्तीर्य नमस्तलात् । प्रविश्य भवनं ज्ञाताः प्रहृष्टा भरतं ययुः ॥ ९४ ।।
राज्ञा प्रमोदिना तेन सन्मानं समुपाहृताः । आशीर्वादप्रसक्तास्ते योग्यासनसमाश्रिताः ॥ ९५ ॥
यथाववृत्तमाचख्युरतिसुंदरचेतसः । पद्माभं वलदेवत्वं प्राप्त लांगललक्ष्मणम् ॥ ९६ ॥
उत्पनचक्ररत्नं च लक्ष्मणं हरितामितम् । तयोर्भरतवासस्य स्वामित्वं परमोन्नतम् ॥ ९७ ॥

·पद्मपुराणम्। १२३ एकाशीतितम पर्व रावण पंचना प्राप्तं लक्ष्मणेन हतं रणे । दीक्षामिन्द्रजितादीनां वंदिगृहमुपेयुपाम् ॥ ९८ ।। नायकसरिगद्विद्याप्राप्ति साधुप्रसादतः । विमीपणमहाप्रीति भोग लंकाप्रवेशनम् ।। ९९ ॥ एवं पनामलक्ष्मीभृदयस्तुतिसम्मदी । सक्तांबूलसुगंधायैतानभ्यर्हयन्नृपः ॥ १० ॥ गृहीत्वा स्तियोमोत्रोः सकाशं भरतो ययौ । शोकिन्यौ वाप्पपूर्णाक्ष्यो ते समानंदिते च तैः १०१ पधामनकभृन्मायोदनानां च सुमंकथा । मनःप्रहादिनी यावर्चते भूतिशंसिनी ॥ १०२ ॥ रखेराप पंगानं तावत्ता सहयाः । हेमरत्नांदिसंपूर्णाहनैरतिगत्त्वरैः ॥ १०३ ।। पिनियजलदाकाराः प्रापुर्वद्याधरा गणाः । जिनावतरणे काले देवा इस महौजसः ।। १०४ ।। ततस्ते व्योमपृष्ठस्था नानारत्नमयी पुरि । वृष्टिं मुमुचुरुयोतपूरितार्था समंततः ॥ १०५॥ परिवायामयोप्यायामककस्य सुटुंयिनः । गृहेषु भूधराकाराः कता हेमादिराशयः ।। १०६ ।। जन्मांतरकतलापकर्मा स्वर्गच्युनोऽधवा । लोकोऽयोध्यानिवासी यो येन प्राप्तस्तथा श्रियम् ॥ तस्मिन्नेव पुरे दना घोषणाऽनेन वस्तुना । मणिचामीकरायेन यो न तृप्तिमुपागतः ॥ १०८ ।। प्रविश्य स नरः सी वा निर्भयं पार्थिवालयम् । द्रव्येण पूरयित्वाऽऽत्मभवनं निजयेच्छया १०९ श्रुत्वा नो पोषणां सर्वस्वस्यां जनपदोऽगदत् । अस्माकं भवने शून्यं स्थानमेव न विद्यते ११० ·एकाशीतितमं पर्व । पद्मपुराणम् । विस्मयादित्यसंपर्कविकचाननपंकजाः । शशंसुनिताः पनं कृतदारिद्रयनाशनाः ॥ १११ ।। आगत्य बहुभिस्तावदक्षैः खेचरशिल्पिमिः । सप्यहेमादिभिलेपैर्लिप्ता भवनभूमयः ॥ ११२ ।। चैत्यागाराणि दिव्यानि जनितान्यतिभूरिशः । महाप्रासादमालाश्च विध्यकूटावलीसमाः॥११३।। सहस्रस्तंभसंपन्ना मुक्तादामविराजिताः । रचिता मंडपाचित्राश्चिनपुस्तोपशोभिताः ॥ ११४ ।। खचितानि महारत्नद्वाराणि करमस्वरैः । पताकालीसमायुक्तास्तोरणौघाः समुच्छ्रिताः ॥११५।। अनेकाश्चर्यसंपूर्णा प्रवृत्तसुमहोत्सवा । साम्योध्या नगरी जाता लंकादिजयकारिणी ॥ ११६ ॥ महेंद्रशिखराभेषु चैत्यगेहेषु संतताः । अभिपेकोत्सवा लग्नाः संगीतध्वनिनादिताः ॥ ११७ ॥ भ्रमरैरुपगीतानि समानि सजलपनैः । उद्यानानि सुपुष्पाणि जातानि सफलानि च ॥ ११८ ॥ वहिराशास्वशेपासु वनर्मुदितजंतुभिः । नंदनप्रतिमैर्जाता नगरी सुमनोहरा ।। ११९ ।। नवयोजनविस्तारा द्वादशायामसंगता । घधिकानि तु पड्विंशत्परिक्षेपेण पूरसौ ॥ १२० ॥ दिनैः पोडशभिचारुनभोगोचरशिल्पिभिः । निर्मिता शंसितुं शक्या न सा वर्षशतैरपि ॥१२१॥ वाप्या कांचनसोपाना दीपिकाश्च सुरोधसः । पद्मादिभिः समाकीर्णा जाता ग्रीष्मेप्यशोपिताः ।। स्नानक्रीड़ातिसंभोग्यास्तटस्थितजिनालयाः । दधुस्ताः परमां शोभा वृक्षपालीसमावृताः .१२३

·पापुराणमा
द्वयशीतितम पव।
तो स्वर्गपुरीतल्या जात्या तो नगरी हली । वो यानशंसिनी स्थाने घोपणां समदापयत् १२४
यदैव वार्ता गगनांगणायना । मुनिस्तयोर्मातृसमुद्भवां जगौ ।।
ततः प्रभृत्येव हि सीरिचक्रिणी । सदा सवित्र्यौ हृदयेन वातुः ।। १२५ ।।
नितितं करस्नमुपति चारुतां । कृतेन पुण्येन पुराऽसुधारिणाम् ।।
नतो जनः पुण्यपरोऽस्तु संततं । न येन चिंतारावतापमश्नुते ।। १२६ ।।
इत्या रविणाचार्यप्रोफे पद्मपुराणे साकेतनगरीवर्णनं नामेकाशीवितम पर्व ।
अथ व्यशीतितमं पर्व।
अधोदयमिते भानी पद्मनारायणी तदा । यानं पुष्पकमारुह्य साकेतां प्रस्थितौ शुभौ ॥१॥
परिवारममायुक्ता विविधर्यानवाहनः । विद्याधरेश्वरा गंतुं शक्तास्तत्संवनोद्यताः ॥ २ ॥
छयघननिरुद्धार्ककिरणं वायुगोचरम् । समाश्रितां महीं दूरं पश्यतो गिरिभूषिताम् ॥ ३ ॥
विलसद्विविधप्राणिसंघात क्षीरसागरम् । व्यतीत्य खेचरा लीलां वहतो यांवि हर्षिणः ॥४॥

·१२६.
पद्मपुराणम्।
तुयशीतितम पर्व
पद्यस्यांकगता सीता सती गुणसमुत्कटा । लक्ष्मीरिव महाशोभा पुरो न्यस्तेक्षणा जगौ ॥ ५ ॥
जंबूद्वीपतलस्येदं मध्ये नाथ किमीक्ष्यते । अत्यंतयुज्ज्वलं पद्मस्ततोऽभापत सुंदरी ॥६॥
देवि यत्र पुरा देवैर्मुनिसुव्रततीर्थकृत् । देवदेवप्रभुल्ये हृटैनीतोऽभिपेचनम् ॥ ७॥
सोऽयं रत्नमयैस्तुंगैः शिखरश्चित्तहारिभिः । विराजते नगाधीशो मंदरो नाम विश्रुतः ॥८॥
अहो वेगादतिक्रांतं विमानं पदवी पराम् । एहि भूयो वलं याम इति गत्वा पुनर्जगी ॥९॥
एतत्तु दंडकारण्यामिभाभोगमहातमः । लंकानाथेन यत्रस्था हृता त्वं स्वोपघातिना ॥१०॥
चारणश्रमणौ यत्र त्वया साई मया तदा । पारणं लंभिता सपा सुभगे दृश्यते नदी ॥ ११ ॥
सोऽयं सुलोचने भूभृदंशोऽभिख्योऽभिलक्ष्यते । हृष्टौ यत्र मुनी युक्तौ देशगोत्रविभूषणौ ।। १२ ।।
कृतं मयां ययोरासीद्भवत्या लक्ष्मणेन च । प्रातिहार्य ततो यातं केवलं शिवसौख्यदम् ॥ १३ ॥
वालिखिल्यपुरं भद्रे तदेतद्यत्र लक्ष्मणः । प्राप कल्याणमालाख्यां कन्यां कांचिचया समाम् १४
दशांगभोगनगरमदस्तदृश्यते प्रिये । रूपवत्याः पिता वस्रवा यच्छावकः पुरः ॥ १५ ॥
पुनरालोक्य धरणी पुनः पप्रच्छ जानकी । कांतेयं नगरी कस्य खेचरेशस्य दृश्यते ॥ १६ ॥
विमानसदृशगेरियमत्यंतमुत्कटा । न जातुचिन्मया दृष्टा त्रिविष्टपविडंबिनी ॥ १७ ॥

·यशीतितमं पर्व।
१२७
पद्मपुराणम्।
जानकीवननं श्रुत्वा दिशवालोक्य मंधरम् । क्षणं विभ्रान्तचेतस्को ज्ञात्वा पमः स्मिती जगौ ॥
पूरपोध्याप्रिय सेयं नून खेचशिल्पिमिः । अन्येव रचिता भाति जितलंका परद्युतिः ॥ १९ ।।
तनोऽपुग्रं विहायःस्थं विमानं सहसा परम् । द्वितीयादित्यसंकाशं वीक्ष्य क्षुधा नगर्यसौ ॥२०॥
आरुह्य च महानागं मरतः प्राप्तसंभ्रमः विभूत्यो परया युक्तः शक्रवनिरगात्पुरः ॥२१॥
तावदेवत सर्वाशाः स्थगिता गगनायनैः । नानायानविमानस्यैर्विचित्रर्तिसमन्वितैः ।। २२ ।।
दृष्टा भरवमायनिं भूमिस्थापितपुष्पकौ । पमलक्ष्मीधरौ यातौ समीपत्वं सुसंमदौ ॥ २३ ॥
ममीपो तापिता दृष्ट्वा गजादुनीयकैकयः । पूजामघशतैश्चके तयोः स्नेहादिपूरितैः ॥ २४ ॥
गिमानशिखरानी तं निष्क्रम्य प्रीतिनिर्भरम् । केयूरभूषितभुजावग्रजावालिलिंगतुः ।। २५ ॥
दृष्ट्वा पृष्टौ च कुशलं कृतशंसनसत्कयो । भरतेन समेतौ तावारूढौ पुष्पकं पुनः ॥ २६ ॥
प्रविनि ततः सर्वे क्रमेण कृतसस्क्रियाम् । अयोध्यानगरी चित्रपताकाशवलीकृताम् ॥ २७ ॥
मंघट्टसंगर्यानविमानर्ययुभी रथैः । अनेकपघटाभिश्व मार्गोऽभूद्वयवकाशकः ॥२८॥
प्रलयजलभृनुल्यास्तूयेयोपाः समुद्ययुः । शङ्खकोटिरवोन्मिश्रा भंमाभेरीमहारवाः ॥ २९ ॥
पटहाना पटीयांसो मुंद्राणां मंद्रता ययुः । लंपानां कंपशंपानां धुंधूनां मधुरा भृशम् ॥.३० ॥

·पद्मपुराणम् ।
यशीतितमं पर्व।
१२८
झल्लाम्लातकहकानां हैकहुंकारसंगिनाम् । गुंजाराटितनान्नां च वादित्राणां महास्वनाः ॥ ३१ ॥
सुकलाः काहला नादा घना हलहलारवाः । महासास्तुरंगेभसिंहव्याघ्रादिनिस्वनाः ॥ ३२ ॥
वंशस्वनानुगामीनि गीतानि विविधानि च । विनर्दितानि भांडानां दिनां पठितानिच ।।३३।।
संक्रीडितानि रम्याणि रथानां सूर्यतेजसाम् । वसुधाक्षोभघोपाच प्रतिशब्दाच कोटिशः ॥ ३४ ॥
एवं विद्याधराधीशैविभ्रद्भिः परमां श्रियम् । वृतौ विविशतः कांती पुरै पद्माभचक्रिणी ॥ ३५॥
आसन् विद्याधरा देवा इन्द्रौ पामचक्रिणौ । अयोध्यानगरी स्वर्गों वर्णना तत्र कीदृशीं ॥३६॥
पमानननिशानाथं वीक्ष्य लोकमहोदधिः । कलध्वनिर्ययौं वृद्धिमत्या वर्तनवेलयां ॥३७॥
विज्ञायमानपुरुषः पूज्यमानी पदे पदे । जय वर्द्धव जीवेति नंदेति च कृताशिषौ ॥ ३८ ॥ :
अत्युत्तुंगविमानामभवनानां क्षिरः स्थिताः ! सुंदर्यस्तो विलोकंत्यो विकच भोजलोचनाः ॥३९।।
संपूर्णचक्रसंकाशं पद्म पद्मनिभेक्षणम् । प्रापेण्यघनच्छायं लक्ष्मणं च सुलक्षणम् ॥ ४०॥
नार्यो निरीक्षितुं शक्ता मुक्ताशेपापरक्रियाः । गवाक्षान्वदनैश्चक्रोमांभोजवनोपमान् ॥ ४१ ॥
राजन्नन्योन्यसंपर्क निर्भरे सति योपिताम् । सृष्टा पूर्वा तदा वृष्टिश्छिन्नहारैः पयोधरैः।। ४२ ।।
च्युतं न पतितं भूमौ कांचीनूपुरकुंडलम् | तासां तद्गतचित्तानां धनयश्चैवमुद्गताः ॥ ४३ ॥

·द्वयशीतितम पर्व । पद्मपुराणम् । १२९ यस्यैपांकगता भाति प्रिया गुणधरा सती । देवी विदेहजा सोऽयं पद्मनाभो महेक्षणः ॥४४॥ निहतः प्रधने येन सुग्रीवाकृतितस्करः । वृत्रदैत्यपतेर्नप्ता स साहसगतिः खलः ॥ ४५ ॥ अयं लक्ष्मीधरो येन शक्रतुल्यपराक्रमः । हतो लंकेश्वरो युद्धे स्वेन चक्रेण वक्षसि ॥ ४६ ।। सुग्रीयोऽयं महासत्चस्तनयोऽस्यायमंगदः । अयं भामंडलाभिख्यः सीतादेव्याः सहोदरः ॥४७॥ देवेन जातमात्रः सन्नासीयोऽपहृतस्तदा । मुक्तोऽनुकंपया भूयो दृष्टो विद्याधरेंदुना ।।.४८॥ उन्मादेन यने तस्मिन्गृहीत्वा च प्रमोदिना.। पुत्रस्तवायमित्युक्त्वा पुष्यवत्यै समर्पितः ॥४९॥ एषोऽसी दिव्यरत्नात्मकुंडलोद्योतिताननः । विद्याधरमहाधीशो भाति सार्थकशब्दितः ।। ५०॥ चंद्रोदरसुतः सोऽयं सखि श्रीमान् बिराधितः । श्रीशैलः पवनस्याऽयं पुत्रो वानरकेतनः ॥५१॥ एवं विस्मययुक्ताभिस्तोपिणीभिः समुत्कटाः । लक्षिताः पौरनारीभिः प्राप्तास्ते पार्थिवालयम् ॥ तावत्प्रासादमुद्धस्थे पुत्रस्नेहपरायणे । संप्रसुतस्तने वीरमातराववतेरतुः ।। ५३ ॥ महागुणधरा देवी साधुशीलाऽपराजिता । केकयी केकया चापि सुप्रजाश्च सुचेष्टिताः ॥ ५४ ॥ भवांतरसमायोगमिव प्राप्तास्तयोरमा । मातरोऽयुः समीपत्वं मंगलोद्यतचेतसः ॥ ५५ ॥ ततो मातृजन वीक्ष्य मुदितौ कमलेक्षणौ । पुप्पयानात्समुत्तीर्य लोकपालोपमाती ॥ ५६ ।।

·द्वयशीतितम पर्व। पद्मपुराणम्।। १३० कृतांजलिपुटौ नम्रौ सनृपौ सांगनाजनौ । मातॄणां नेमतुः पादावुपगम्य क्रमेण तौ ।। ५७ ।। आशीर्वादसहस्राणि यच्छन्त्यः शुभदानि ताः। परिपस्व जिरे पुत्रौ स्वसंवेद्यमिताः सुखम् ५८ पुनः पुनः परिष्वज्य तृप्तिसंबंधयर्जिताः । चुचुंबुर्मस्तके कंपिकरामर्शनतत्पराः ॥ ५९ ।। आनंदवाप्पपूर्णाक्षाः कृतासनपरिग्रहाः । सुखदुःखं समावेद्य धृति ताः परमां ययुः ॥ ६ ॥ मनोरथसहस्राणि गुणितान्यसकृत्पुरा । तासां श्रेणिक पुण्येन फलितानीप्सिताधिकम् ॥ ६१ ।। सर्वाः शूरजनन्यस्ताः साधुभक्ताः सुचेतसः । स्नुपाशतसमाकीर्णा लक्ष्मीविभवसंगताः ।। ६२ ।। वीरपुत्रानुभावेन निजपुण्योदयेन च । महिमानं परिप्राप्ता गौरवं च सुपूजितम् ॥ ६३ ॥ क्षारोदसागरांतायां प्रतिघातविवर्जिताः । क्षितावेकातपत्रायां ददुराज्ञां यथेप्सितम् ॥६॥ इष्टसमागममेतं शृणोति यः पठति चातिशुद्धमतिः । लभते संपदमिष्टामायुः पूर्ण सुपुण्यं च ६५ एकोऽपि कृतो नियमः प्राप्तोऽभ्युदयं जनस्य सद्बुद्धेः । कुरुते प्रकाशमुच्चै रविरिव तस्मादिमं कुरुत ।। इत्यार्प श्रीरविपेणाचार्यप्रोक्ते पद्मपुराणे रामलक्ष्मणसमागमाभिधानं नाम द्वथशीतितमं पर्व |

·व्यशीतितमं पर्व।
पद्मपुराणम्।।
अथ त्र्यशीतितमं पर्व ।
पुनः प्रणम्य शिरसा पृच्छति श्रेणिको यतिम् । गृहे श्रीविस्तरे तेषां समुद्भूतातिकौतुकः ॥१॥
उवाच गौतमः पाद्याः लाक्ष्मणा भारता नृप । शात्रुनाथ न शक्यन्ते भोगाः कात्स्येन शंसितुम् ।।
तथाऽपि शृणु ते राजन् वेदयामि समासतः । रामचक्रिप्रभावेण विभवस्य समुद्भवम् ॥ ३॥
नंद्यावाख्यसंस्थानं बहुद्वारोच्चगोपुरम् । शक्रालयसमं कांतं भवनं भवनं श्रियः ॥ ४ ॥
चतु:शाल इति ख्यातः प्राकारोऽस्यं विराजते । महाद्रिशिखरोत्तुंगो वैजयंत्यभिधा सभा.॥५॥
शाला चन्द्रमणी रम्या सुवीथीति प्रकीर्तिता । प्रासादकूटमत्यन्तमुत्तुंगमवलोकनम् ॥ ६ ॥
प्रेक्षागृहं च विंध्याभं वर्द्धमानककीर्चनम् । परिकर्मोपयुक्तानि कर्मान्तभवनानि च ॥७॥
कुक्कुटांडप्रभं गर्भगृहकूटं महाद्भुतम् । एकस्तंभधृतं कल्पतरुतुल्यं मनोहरम् ॥ ८ ॥
मंडलेन तदावृत्य देवीनां गृहपालिका । तरंगाली परिख्याता स्थिता रत्नसमुज्ज्वला ॥ ९ ॥
महदंभोजकांडं च विद्युद्दलसमद्युतिः । सुश्लिष्टा सुभगस्पर्श शय्या सिंहशिरःस्थिता ॥१०॥
उद्यदास्करसंकाशमुत्तमं हरिविष्टरम् । चामराणि शशांकांशुसंचयप्रतिमानि च ॥ ११ ॥

·पापुराणम् ।
१३२
न्यशीतितम पर्व।
इष्टच्छायकरं स्फीतं. छत्रं तारापतिप्रभम् । सुखेन गगने कान्ते पादुके विपमोचिके ॥ १२ ॥
अनर्घाणि च वस्त्राणि दिव्यान्याभरणानि च । दुर्भेद्यं कवचं कान्तं मणिकुंडलयुग्मकम् ॥१३॥
अमोघाश्च गदा खड्गकनकारिशिलीमुखाः । अन्यानि च महस्त्राणि भासुराणि रणाजिरे ॥१४॥
पंचाशदलकोटीनां लक्षाणि गदितानि च । स्वयं लक्ष्मणशीलानां कोटिरम्यधिका गवाम् ॥१५॥
सप्ततिः साधिकाः कोटयः कुलानां स्फीतसंपदाम् । नित्यं न्यायप्रवृत्तानां साकेतानगरीजुपाम् १६
भवनान्यतिशुत्राणि सर्वाणि विविधानि च । अक्षीणकोशपूर्णानि रत्नवंति कुटुंविनाम् ।। १७ ॥
पाल्या बहुविधैर्धान्यैः पूर्णा गंडाद्रिसंनिभाः । विज्ञेयाः कुटिमतलाचतुःशालाः सुखावहा॥१८॥
प्रवरोधानमध्यस्था नानाकुसुमशोभिताः । दीपिकावारुसोपानाः परिक्रीडनकोचिताः॥ १९ ॥
प्रेक्ष्यगोमहिषीवृंदस्फीतास्तत्र कुटुंबिनः । सौख्पेन महता युक्ता रेजः सुरवरा इव ॥ २० ॥
दंडनायकसामंता लोकपाला इवोदिताः । महेन्द्रतुल्यविमवा राजानः पुरुतेजसः ॥ २१ ॥
सुंदर्योऽप्सरसां तुल्याः संसारसुखभूमयः । निखिलं चोपशरणं यथाभिमतसौख्यदम् ॥ २२॥
एवं रामेण भरतं नीतं शोभा परामिदम् । हरिपेणनरेन्द्रेण यथा चक्रभृता पुरा ॥ २३ ॥
चैत्यानि रामदेवेन कारितानि सहस्रशः। भांति भव्यजनैनित्यं पूजितानि महद्धिभिः ॥ २४ ॥

·व्यशीतितमं पर्व। पद्मपुराणम् । देशग्रामपुरारण्यगृहरथ्यागतो जनः । सदेति संकथां चक्रे सुखी रचितमंडलः ॥ २५ ॥ साकेताविषयः सर्वः सर्वथा पश्यताऽधुना । विलंबयितुमुयुक्तश्चित्रं गीर्वाणविष्टपम् ॥ २६ ॥ मध्ये शक्रपुरीतुल्या नगरी यस्य राजते । अयोध्या निलयैस्तुंगैरशक्यपरिवर्णनैः ॥ २७ ।। किममी त्रिदशक्रीडापर्वतास्तेजसाऽऽबृताः । आहोस्विच्छरदधौघाः किंवा विद्यामहालयाः २८ प्राकारोभ्यं समस्ताशा द्योतयन् परमोन्नतः । समुद्रवेदिकातुल्यो महाशिखरशोभितः ॥ २९ ॥ सुवर्णरत्नसंघातो रश्मिदीपितपुष्करः । कुत ईदृक्त्रिलोकेऽस्सिन्मानसस्याप्यगोचरः ॥ ३० ।। नूनं पुण्यजनैरेपा बिनीता नगरी शुभा । संपूर्णा रामदेवेन विहिताऽन्येव शोभना ॥ ३१ ॥ संप्रदायेन यः स्वर्गः श्रूयते कोऽपि सुन्दरः । नूनं तमेवमादाय संप्राप्तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३२ ॥ आहोस्वित्सैव पूर्वयं भवेदुत्तरकोशला । दुर्गमा जनितात्यन्तं प्राणिनां पुण्यवर्जिनाम् ॥ ३३ ॥ स्वशरीरेण लोकेन स्वस्त्रीपशुधनादिना । त्रिदिवं रघुचन्द्रेण नीता कान्तिमिमां गता ॥ ३४ ॥ एक एव महान्दोपः सुप्रकाशेन दृश्यते । महानिंदात्रपाहेतुः सतामत्यन्तदुस्त्यजः ॥ ३५ ॥ यद्विद्याधरनाथेन हृताभिरमिता ध्रुवम् । वैदेही पुनरानीता तत्कि पद्मस्य युज्यते ।। ३६ ॥ क्षत्रियस्य कुलीनस्य ज्ञानिनो मानशालिनः । जनाः पश्यत कर्मेदं किमन्यस्याभिधीयताम् ३७ ·१३४ . पद्मपुराणमें। न्यशीतितम पर्व। इति क्षुद्रजनोद्गीतः परिवादः समंततः । सीतायाः कर्मतः पूर्वाद्विस्तारं विष्टपे गतः ॥ ३८॥ अयासो भरतस्तत्र पुरे स्वय॑त्रपाकरे । सुरेन्द्रसदृशैभॊगैरपि नो विंदते रतिम् ॥ ३९ ॥ स्त्रीणां शतस्य सार्द्धस्य भी प्राणमहेश्वरः । विद्वेष्टि संततं राज्यं लक्ष्मी तुंगां तथापि ताम् ४० नियूहबलभीभंगप्रघरणाद्यतिहारिभिः । प्रासादैमंडलीवंधरचितैरुपशोभितैः ॥४१॥ विचित्रमणिनिर्माणकुहिमे चारुदीर्घिके। मुक्तादामचिते हेमखचिते पुष्पितद्रुमे ।। ४२॥ अनेकाश्चर्यसंकीर्णे यथाकाल मनोहर । सर्वशमुरजस्थाने सुंदरीजनसंकुले ।। ४३ ।। । प्रांतस्थितमदल्किनकपोलवरवारणे । वासिते मदगंधेन तुरंगरवहारिणि ।। ४४ ॥ कृतकोमलसंगीते रत्नोद्योतपटाहते । रम्ये क्रीडनकस्थाने रुचिष्ये स्वर्गिणामपि ॥ ४५ ॥ संसारभीरुरत्यन्तनृपश्चकितमानसः । धृति न लभते व्याधभीरुः सारंगको यथा ॥ ४६ ।। लभ्यं दुःखेन. मानुष्यं चपलं जलविन्दुवत् । यौवनं फेनपुंजेन सदृशं दोपसंकटम् ॥ ४७॥ समाप्तिविरसा भोगा जीवितं स्वमसंनिभम् । संवन्धो बंधुभिः सार्धं पक्षिसंगमनोपमः ॥ ४८ ॥ इति निश्चित्य यो धर्म करोति न शिवावहम् । सजराजर्जरः पश्चाद्दह्यते शोकवाहिना ॥ ४९ ॥ यौवनेभिनवे रागः कोऽस्मिन् मूढकवल्लभे । अपवादकुलावासे संध्योद्योतविनश्चरे ।। ५० ॥

·पंद्मपुराणम् । ३५. न्यशीतितमं पर्व। अवश्यं त्यजनीये च नानाव्याधिकुलालये । शुक्रशोणितसंमूले देहयंत्रेऽपि का रतिः ॥५१॥ न तृप्यंति धनैर्वन्हिः सलिलैन नदीपतिः । न जीवो विपर्यावत्संसारमपि सेवितैः ॥ ५२ ॥ कामासक्तमतिः पापो न किंचिद्वेत्ति देहवान् । यत्पतंगसमो लोभी दुखं प्राप्नोति दारुणम् ॥५३॥ गलगंडसमानेपु क्लेदक्षरणकारिपु । स्तनाख्यमांसपिंडेपु वीभत्सेपु कथं रतिः ॥ ५४॥ दंतकीटकसंपूर्णे तांबूलरसलोहिते । क्षुरिकाच्छेदसदृशे शोभा वक्त्रविलेन का ।। ५५ ।। नारीणां चेष्टिते वायु दोपादिव समुद्ने । उन्मादजनिते प्रीतिर्विलासाभिहितेऽपि का ।। ५६ ॥ गृहांतचनिना तुल्ये मनोधतिनिवासिनि । संगीते रुदिते चैव विशेपो नोपलक्ष्यने ।। ५७ ॥ अमेध्यमयदेहाभिश्छन्नाभिः केवलं त्वचा । नारीभिः कीदृशं सौख्यं सेवमानस्य जायते ॥५८॥ विकुंभद्वितयं नीत्वा संयोगमतिलजनम् । विमूढमानसः शोकः सुखमित्यभिमन्यते ।। ५९ ॥ इच्छामात्रसमुद्भूतैर्दिव्यैर्यो भोगविस्तरैः । न तृप्यति कथं तस्य तृप्तिानुपभोगकैः ॥६० ।। तृप्ति न तृणकोटिस्थैरवश्यायकणवेने । बजतींधनविक्रायः केवलं श्रममृच्छति ॥ ६१ ।। । तथाऽप्युत्तमया राज्यश्रिया तृप्तिमनाप्तवान् । सौदासः कुत्सितं कर्म तथाविधमसेवत ॥ ६२ ॥ गंगायां पूरयुक्तायां प्रविष्टा मांसलुब्धकाः । काका हस्तिशवं मृत्यु प्राप्नुवन्ति महोदधौ ॥६३।।

·त्र्यशीतितम पर्व। पद्मपुराणम्। मोहर्पकनिमग्नेयं प्रजा मंतिकायते । लोभाहिनाऽतितीण नरकच्छिद्रमायिना ॥ ६४ ॥ एवं चिंतयतस्तस्य भरतस्य विरागिणः । विभेन यहवो याति दिवसा शांतचेतसः ।। ६५ ।। व्रतमप्राप्नुयञ्जैनं सर्व दुःखविनाशनम् | पंजरस्थो यथा सिंहा स समर्थोपि सीदति ॥ ६६ ।। प्रशांतहृदयो त्यर्थके कयायाचनादसौ । धियते हलिचक्रिभ्यां सस्नेहाभ्यां समुत्कटम् ॥ ६॥ उच्यते च यया भ्रातस्त्वमेव पृथिवीतले । सकले स्थापितो राजा पित्रा दीक्षाभिलापिणा ६८ सोऽभिषिक्तो भवान्नाथो गुरुणा विष्टपेन तु । अस्माकमपि हि स्वामी कुरु लोकस्य पालनम् ६९ इदं सुदर्शन चक्रमिमे विद्याधराधिपाः । तवाज्ञासाधनं पत्नीमिव मुंश्व वसुंधराम् ॥ ७० ॥ धारयामि स्वयं छत्रं शशांकवलं तव । शत्रुघ्नयामरं धत्ते मंत्री लक्ष्मणसुंदरः ।। ७१ ॥ इत्युक्तोऽपि न चेद्वाक्यं ममेदं कुरुते भवान् । यास्यामोऽद्य ततो भूयस्तदेव मृगवद्वनम् ॥ ७२ ॥ जित्वा राक्षसवंशस्य तिलकं रावणाभिधम् । भवदर्शनसख्यिस्य तृपिता वयमागताः ॥७३॥ निःप्रत्यूहमिदं राज्यं भुज्यतां तावदायतम् । अस्माभिःसहितः पश्चात्प्रवेक्ष्यमि तपोवनम् ।।७४।। एवं भापितुमासक्तमेनं पर्व सुचेतसम् । जगाद भरतोऽत्यंतविषयासक्तिनिःस्पृहः ।। ७५ ॥ इच्छामि देव संत्यक्तुमेतां राज्यश्रियं द्रुतम् । त्यक्त्वा यां सत्तपः कत्या वीरा मोक्षं समाश्रिता ७६

·पद्मपुराणम् ।
१३७
ज्यशीतितम पर्व।
सदा नरेन्द्र कामार्थी चंचलौ दुःखसंगती । विद्वेष्यौ सूरलोकस्य सुमूढजनसेविती ।। ७७।।
अशावतेपु भोगेषु सुरलोकसमेष्वपि । हलायुध न मे तृष्णा समुद्रौपम्यवत्स्वपि ।। ७८ ।।
संसारसागर पोरं मृत्युपानालसंकुलम् । जन्मकस्लोलसंकीर्ण रत्यरत्युरुषीचिकम् ॥ ७९ ॥
रागद्वेषमहाग्राहं नानादुःखमयंकरम् । बतपोतं समारुह्य वांछामि तरितुं नृप ॥८॥
पुनःपुनरहं राजन् भ्राम्यन्विविधयोनिषु । गर्भवासादिषु श्रांतो दुसहं दुःखमाप्तवान् ।। ८१ ।।
पवमुक्तं समाकये याप्पव्याकुललाचनाः । नृपा विस्मयमापन्ना जगदुः कंपितस्वनाः ।। ८२ ॥
परनं कुरु नातीय लोकं पालय पार्थिव । यदितेऽवमता लक्ष्मीर्मुनिः पवाद्भविष्यसि ।। ८३ ॥
उपान मरतो बाद तातस्योक्तं मया कृतम् । चिरं प्रपालितो लोको मानितो भोगविस्तरः ॥८४॥
दत्तं च परमं दानं साधुवर्गः सुतर्पितः । तातेन यत्कृतं कर्तुं तदपीच्छामि सांप्रतम् ॥ ८५ ।।
अनुमोदनमय मां किं न प्रयच्छत । श्लाध्ये यस्तुनि संबंधः कर्तव्यो हि यथा तथा ॥ ८६ ॥
जित्वा शत्रुगणं संख्ये द्विपसंघातभीषणे । नंदारिख या लक्ष्मीर्भवद्भिः समुपार्जिता ।। ८७ ॥
महत्यपि न सा तृप्ति ममोत्पादयितुं क्षमा । गंगेव वारिनाथस्य तत्वमार्गे घटे ततः ॥ ८८ ॥
इत्युक्त्वात्पनसंविधस्तानापृच्छय ससंभ्रमः । सिंहासनारसमुत्तस्थौ भरता भरतो यथा ॥८९॥

·न्यशीतितम पर्व।
.
पद्मपुराणम् ।
.
मनोहरगतिश्चैव यावद्तुं समुद्यतः । नारायणेन संरुद्धस्तावत्सस्नेहसंभ्रमम् ॥ ९० ॥
करणोद्वर्त्यनेप सौमित्रिकरपल्लवम् ।, यावदाश्वासयत्वादुर्दिनास्यां च मातरम् ॥ ९१ ।।
तावद्रामाज्ञया प्राप्ताः स्त्रियो लक्ष्मीसुविभ्रमाः । रुरुदुर्भरतं वातकंपितोत्पललोचनाः ।।१२।।
एतस्मिन्नतेरे. सीता स्वयं श्रीरिख देहिनी । उवी भानुमती देवी विशल्या सुंदरी तथा ।। ९३ ।।
ऐंद्री रत्नवती लक्ष्मीः सार्थी गुणवती श्रुतिः । कांता बंधुमती भद्रा कोवेरी नलकूबरा ॥ ९४॥
तथा कल्याणमालासौ चंद्रिणी मानसोत्सवा । मनोरमा प्रियानंदा चंद्रकांता कलावती ॥१५॥
रत्नस्थली सुरवती श्रीकांता गुणसागरा । पद्मावती तथान्याच स्त्रियो दुःशक्यवर्णनाः ॥१६॥
मनःप्रहरणाकारा. दिव्यवस्खविभूषणाः । समुद्भवशुभक्षेत्रभूमयः श्रेहगोत्रजाः ॥ ९७ ॥
कलासमस्तसंदोहफलदर्शनतत्पराः । वृताः समंततश्चारुचेतसो लोभनोद्यताः ॥ ९८ ॥
सर्वोदरेण भरत जगदुहारिनिःस्वनाः । वातोद्भुतनवोदारपमिनीखंडकांतयः ।। ९९॥
देवर क्रियतामेकः प्रसादोऽस्माकमुन्नतः । सेवामहे जलक्रीडां भवता सह सुंदरीम् ।। १०० ॥
त्यज्यतामपरां चिंतां नाथ मानसखेदिनीं । भ्रातृजायासमूहस्य क्रियतामस्य सुप्रियम् ॥१०१।।
तादृशीभिस्तथाप्यस्य संगतस्य न मानसम् । जगाम विक्रियां कांनिदाक्षिण्यं केवलं श्रितः ॥१०२॥

·पद्मपुराणम् ।
त्र्यशीतितमं पर्व।
संप्राप्तप्रसरास्तस्मात्नतः शंकाविवर्जिताः । नार्यस्ता भारतीयाश्च प्रापुः परमसंमदम् ॥१०३।।
परिवार्य ततस्तास्तं समस्ताश्चारुविभ्रमाः । अवतीर्णा महारम्यं सरः सरसिजेक्षणाः ॥ १०४ ॥
क्रीडानिस्पृहचित्तोऽसौ तत्वार्थगतमानसः । योपितामनुरोधेन जलसंगमशिश्रियत् ॥ १०५ ।।
देवीजनसभाकीर्णो विनयेन समन्वितः । विरराज सरः प्राप्तः करी यूथपतिर्यथा ॥१०६॥
स्निग्धैः सुगंधिमिः कांतैत्रिभिरुद्वर्त्तनैरसौ । उद्वर्तितः पृथुच्छायापटरंजितवारिभिः॥ १०७ ।।
किंचित्संक्रीड्य संचेष्टः मुस्नातः सुमनोहरः। सरसः केकयानुरुत्तीर्णः परमेश्वरः ॥ १०८ ।।
विहिताईन्महापूजः पद्मनीलोत्पलादिभिः । सादरेणांगनौपेन स समग्रमलंकृतः ॥१०९॥ .
एतस्मिन्नंतरे योऽसौ महाजलधराकृतिः । त्रिलोकमंडनाभिख्यः ख्यातो गजपतिः शुभः॥११०॥
आलानं स समाभिद्य महाभैरवनिःस्वनः । निःससार निजावासादानदुर्दिनितांबरः ॥ १११ ।।
घनायनघनोदारगंभीरं नस्य गर्जितम् । श्रुत्वाऽयोध्यापुरी याता समुन्मत्तजनेव सा ॥ ११२ ॥
जनितोदारसंघर्भयस्तब्धथुतेक्षणैः । राजमार्गान्तराः पूर्णाः सायासाधोरणैगेजैः ॥ ११३ ॥
यथानुकूलमाश्रित्य दिशो दश महाभयाः। नेश्नुस्ते मदनिर्मुक्ता गृहीतययुरहसः ॥ ११४ ।।
हेमरत्नमहाफूटं गोपुरं गिरिसन्निभम् | विध्वस्य भरतं तेन प्रवृत्तो वारणोत्तमः ॥११५॥

·.१५० त्र्यशीतितमं पर्व । पद्मपुराणम्। त्रासाकुलक्षणा नार्यो महासंभ्रमसंगताः । शिश्रियुर्भरतं त्राणं भानुं दीधितयो यथा ॥ ११६ ।। भरताभिमुखं यान्तं जनो वीक्ष्य गजोत्तमम् । हाहेति परमं तारं पिलापं परितोऽकरोत् ।।११७॥ विव्हला मातरथास्य महोद्वेगसमागताः । बभूवुः परमाशंकाः पुत्रस्नेहपरायणाः ॥ ११८ ।। तावत्परिकरं यद्धा पद्माभो लक्ष्मणस्तथा । उपसर्पति सछममहाविज्ञानसंगतः॥ ११९ ॥ नभश्वर महामात्रान्समुत्सार्य भयार्दितान् । बलाद्ग्रहीतुमुयुक्तो तमिभेन्द्रमलं चलम् ।। १२० ॥ सरोपमुक्तनिस्वानो दुःप्रेक्ष्यः प्रयलो जवी । नागपाशैरपि गजः संरोढुं न स शक्यते ॥१२१॥ ततोगना जनांतस्थं श्रीमंत कमलेक्षणम् । भरतं वीक्ष्य नागोऽसौ व्यतीतं भवमस्मरन् ।।१२२।। संजातोद्वेगभारश्च कृत्वा प्रशिथिलं करम् । भरतस्याग्रतो नागस्तस्थो विनयसंगतः ॥ १२३ ॥ जगाद भरतश्चन परं मधुरया गिरा | अहोऽनेकपनाथ त्वं रोपितः केन हेतुना ॥१२४॥ 'निशम्य वचनं तस्य संज्ञा संग्राप्य वारणः । अत्यर्थशांतचेतस्को निश्चल: सौम्यदर्शनः॥१२५॥ स्थितमग्रे परस्त्रीणां स्निग्धं भरतमीक्षते । पुरे वा सरसां बुंदै स्वर्गे गीर्वाणसत्तमम् ।। १२६ ।। परिज्ञानी ततो नागचितामेवं समाश्रितः। मुक्तात्याऽऽयतनिःश्वासो विकारपरिवर्जितः॥१२७|| एपोऽसौ यो महानासीत्कल्पे ब्रह्मोत्तराभिधे । देवः शशांकशुभश्रीवेयस्यः परमो मम ॥ १२८ ।।

·पद्मपुराणम्। चतुरशीतितमं पर्व। च्युतोऽऽयं पुण्यशेषेण जातः पुरुषसत्तमः । कष्ट निंदितकर्माहं तिर्यग्योनिमुपागतः ॥ १२९ ॥ कार्याकार्यविवेकेन सुदूरं परिवर्तितम् । कथं प्राप्तोऽस्मि हस्तित्वं धिगेतदिति गर्हितम् ॥१३॥ 'परितप्येऽधुना व्यर्थ किमिदं स्मृतिसंगतः। करोमि कर्म तद्येन लभ्यते हितमात्मने ॥ १३१ ॥ उद्वेगकरणं नात्र कारणं दुःखमोचने । तस्मादुपायमेवाएं घटे सवादरान्वितः॥ १३२ ।। इति स्मृतातीतभवो गजेंद्रो; भवेत्तु वैराग्यमलं प्रपन्नः । दुरीहितकांतपराङ्मुखात्मा; स्थितः सुकर्मार्जनचिंतनाग्रः ॥१३३॥ कृतानि कर्माण्यशुभानि पूर्व संतापमुग्रं जनयंति पश्चात् । तस्माजनाः कर्म शुभं कुरुवं; रवौ सति प्रस्खलनं न युक्तम् ॥ १३४ ॥ इत्यो श्रीरविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे त्रिभुवनालंकारक्षोभाभिधानं नाम व्यशीतितमं पर्व | अथ चतुरशीतितमं पर्व । तथा विचितयन्नेप विनयी द्विपसत्तमः । पाभ चक्रपाणिभ्यां वहङ्ग्यां विस्मयं परम् ॥ १॥ किंचिदाशंकितात्माभ्यामुपश्रित्य शनैः शनै । महाकालघनाकारो जगृहे भापितप्रियः ।। २।।

·पद्मपुराणम् ।
१४२.
चतुरशीततम पर्व ।
प्राप्यनारायणादाज्ञामन्यैरुत्तमसमदैः । सर्वालंकारयोगेन परां पूजां च लभतः ।।३॥
प्रशान्ते द्विरदश्रेष्ठे नगर्याकुलतोज्झिता । धनाधनपटोन्मुक्ता रराज शरदा समम् ॥४॥
विद्याधरजनाधीशैथंडा यस्योत्तमा गतिः । रोढुं नातियलैः शक्या नाकसमभिरेव वा ॥ ५ ॥
सोऽयं कैलाशकंपस्य राक्षसेंद्रस्य वाहनः । कृतपूर्वकथं रुद्धः सीरिणा लक्ष्मणेन च ॥ ६ ॥
तादृशी विकृतिं गत्वा यदयं शममागतः । तदस्य पूर्वलोकस्य पुण्यं दीर्घायुरावहम् ॥७॥
नगर्यामिति सर्वस्यां परं विस्मयमीयुपः । लोकस्य संकथा जाता विधूतकरमस्तका ॥ ८ ॥
ततः सीताविशल्याभ्यां समं तं वारणेश्वरम् | आरुह्य सुमहाभूतिभरतः प्रस्थितो गृहम् ॥९॥
महालंकारधारिण्यः शेपा अपि वरांगनाः । विचित्रवाहनारूढा भरतं पर्यवेष्टयन् ॥१०॥
तुरंगरथमारूढो विभूत्या परयाऽन्वितः । शत्रुघ्नोऽस्य महातेजाः प्रययावग्रतः स्थितः ॥ ११ ॥
झम्लाम्लातकभेोदिमहावादित्रनिस्वनः । संजातः शंखशब्देन मिथः कोलाहलान्वितः ॥१२॥
कुसुमामोदमुद्यानं त्यक्त्वा ते नंदनोपमम् । त्रिदशा इव संपापुरालयं सुमनोहरम् ॥१३॥
उचीर्य द्विरदाद्राजा प्रविश्याऽऽहारमंडपम् । साधून्संतप्ये विधिवत्प्रणम्य च विशुद्धधीः ॥१४॥
मित्रामात्यादिभिः सार्द्ध भ्रानपत्नीभिरेव च । आहारमकरोतत्वं स्वं ततो यातो जनःपदम् ॥१५॥

·पद्मपुराणम।
१४३
चतुरशीतितमं पर्व।
किं क्रुद्धः किं पुनः शांतःकिंस्थितो भरतांतिके । किमेतदिति लोकस्य कथा नेभे निवर्तते ॥१६॥
मगधेन्द्राथ निःशेषा महामात्राः समागताः । प्रणम्यादरिणोऽयोचन्पनं लक्ष्मणसंगतम् ॥ १७॥
अहोऽद्य वर्तते देव तुरीयो राजदंतिनः । विमुक्तपूर्वकृत्यस्य श्लथविग्रहधारिणः ॥ १८॥
यतःप्रभृति संक्षोभ संप्राप्य सममागतः । नत एव समारंभ्य वर्तते ध्यानसंगतः ॥ १९ ॥
महायतं चिनिःश्वस्य मुकुलाक्षोतिविह्वलः । चिरं किं किमपि ध्यात्वा हंति हस्तेन मेदिनीम् २०
यहुप्रियशनैः स्तोत्रैः स्तूयमानोऽपि संततम् । कवलं नैव गृह्णाति न हवं कुरुते श्रुतौ ॥२१॥
विधाय दंतयोरग्रे करं मीलितलोचनः । लेप्यकर्म गजेंद्रस्य चिरं याति समुन्नताम् ।।२२।।
किमयं कृत्रिमो दंती किंवा सत्यमहाद्विपः । इति तत्र समस्तस्य मतिर्लोकस्य वर्तते ॥ २३ ॥
चाटुवाक्यानुरोधेन गृहीतमपि कृच्छतः । चिमुंचत्यास्यमप्राप्त कवलं मृष्टमप्यलम् ॥ २४ ॥
त्रिपदीछेदललितं समुत्सज्य शुचान्वितः। आसज्य किंचिदालाने विनिःश्वस्यावतिष्ठते ॥२५॥
समस्तशास्त्रसत्कारविमलीकृतमानसः । प्रख्यावैरप्यलं वैद्यैर्भावो नास्योपलक्ष्यते ॥२६॥
रचितं स्वादरेणापि संगीतं सुमनोहरम् । न शृणोति यथापूर्व कापि निक्षिप्तमानसः ॥२७॥
मंगलैः कौतुकोगमविद्याभिरौपधैः । न प्रत्यापत्तिमायाति लालितोपि महादरैः ॥ २८ ॥

·चतुरशीतितमीपर्व। पद्मपुराणम्। १४४ न विहारे न निद्रायां न ग्रासे न च वारिणि । कुरुते याचितोऽपीच्छां सुहृन्मानमितो यथा ॥२९॥ दुर्ज्ञानांतरमीदृशं रहस्यं परमाद्भुतम् । किमेतदिति नो विद्यो गजस्य मनसि सितम् ॥ ३० ॥ न शक्यस्तोपमानतुं न च लोमं कदाचन । न याति क्रोधमप्येप दंती चित्रार्पितो यथा ॥ ३१॥ सकलस्यास्य राज्यस्य मूलमद्भुतविक्रमः । त्रिलोकभूषणो देव वर्तते करटीदृशः ।। ३२॥ इति विज्ञाय देवोत्र प्रमाणं कृत्यवस्तुनि । निवेदनक्रियामात्रसारा ह्यस्मादृशां मतिः ॥ ३३ ।। थुत्वेहितं नागपतेस्तदीटक, पूर्वहितात्यंतविभिन्नरूपम् । जातौ नरेद्रावधिक विचितौ पद्माभलक्ष्मीनिलयो क्षणेन ॥ ३४ ॥ आलानगेहानिसृतः किमर्थ शमं पुनः केन गुणेन जातः । वृणोसि कस्मादशनं न नाग इत्युद्युतिः पद्मरविर्यभूव ॥ ३५ ॥ इत्याचे श्रीरविपेणाचार्यप्रोक्ते पद्मपुराणे त्रिभुवनालंकारशमाभिधानं नाम चतुरशीतितमं पर्व ।

·पद्मपुराणम् ।
पंचाशीतितम पर्व।
अथ पंचाशीतितमं पर्व।
एतस्मिन्नतरे रानन्भगवान्देशभूपणः । कुलभूषणयुक्तच संप्राप्तो मुनिभिः समम् ॥ १॥
ययाँशगिरावामीत्प्रतिमा चतुराननाम् । श्रितयोरुपसर्गोऽसौ जनितः पूर्ववैरिणा.॥२॥ ,
पद्मलक्ष्मणवीराभ्यां प्रातिहार्ये कवे ततः। केवलज्ञानमुत्पन्नं लोकालोकावभासनम् ॥ ३॥
तनस्तुष्टन तार्येण मक्तिलहमुपेयुपाम् । रत्नाखवाहनान्याभ्यां दत्तानि विविधानि वै ॥४॥
यत्प्रसादानिरखत्वं प्राप्ती संशयिती रणे । चक्रतुर्विजयं शोर्यतो राज्यमवापतुः ॥ ५॥
देवानरस्तुतायती वी लोकत्रयविश्रुतौ । मुनीन्द्री नगरीमुख्यां प्राप्तायुत्तरकोशलाम् ॥६॥
नंदनप्रतिमे नी च महेंद्रोदयनामनि । उद्यानेऽवस्थिती पूर्व यथा संजयनंदनौ ॥ ७ ॥
महागणरामाकीणी चंद्राप्रनिमाविमी । सम्प्राप्ती नगरीलोको विवेद परमोदयौ ॥ ८॥
ततः पनाभनफेशी भरतारिनिषूदनौ । एते बंदारयो गतुं संयतेंद्रौ समुद्यताः ॥ ९ ॥
आरुहा धारणानुग्रानुक्त्या भानी समुद्गते । जातिस्मरं पुरस्कृत्य त्रिलोकविनयं द्विपम् ।। १० ।।
देवा र प्रदेशं तं प्रस्थिताश्चारुचेतसः । कल्याणपर्वती यत्र स्थितौ निग्रंथसत्तमौ ॥११॥

·पंचाशीतितमं पर्व। पद्मपुराणम् । केकया कैकयी देवी कोशलेंद्रात्मजा तथा । सुप्रजा चेति विख्यातास्तेषां श्रेणिक मातरः ॥ १२॥ जिनशासनसद्भावाः साधुभक्तिपरायणाः । देवीशतसमीकीणों देव्याभा गंतुमुद्यताः ।।१३।। मुनिदर्शनतृगस्ता सुग्रीवप्रमुखा, मुदा । विद्याधराः समायाता महाविभवसंगताः ॥ १४ ॥ आतपत्रं मुनेदृष्ट्वा सकलोडपसन्निभम् । उत्तीर्य पद्मनाभाद्या द्विरदेभ्यः समागताः॥ १५ ॥ कृतांजलिपुटा:श्रुत्वा प्रणम्य च यथाक्रमम् । समय॑ च मुनीस्तस्थुरात्मयोग्यासु भूमिपु ॥१६॥ शुश्रुवुच मुनेवाक्यं सुसमाहितचेतसः । संसारकारणचंसि धर्मशंसनतत्परम् ।। १७.।। अणुधर्मोऽधर्मश्च श्रेयसः पदवी द्वयी । पारंपर्येण तत्राद्या. परा साक्षात्प्रकीर्तिता ॥१८॥ गृहाश्रमविधेिः पूर्व महाविस्तारसंगतः । परो निग्रंथशूराणां कीर्तितोऽत्यंतदुःसहः ।। १९ ॥ अनादिनिधने लोके यत्र लोभेन मोहिताः । जंतवो दुःखमत्युग्रं प्राप्नुवंति कुयोनिषु ॥ २०॥ धर्मो नाम परो बंधुः सोऽयमेको हितः पुमान् । मूलं यस्य दया शुद्धा फलं वक्तुं न शक्यते॥२१॥ इक्षित जंतुना सर्व लभ्यते धर्मसंगमात् । धर्म पूज्यतमो लोके बुधा धर्मेण भाविताः ॥ २२ ॥ दयामूलस्तु यो धर्मो महाकल्याणकारणम् । दग्धधर्मेषु सोऽन्येषु विद्यते नैव जातचित् ॥ २३ ॥ जिनेंद्रविहिते सोऽयं मार्गे परमदुर्लभे । सदा सन्निहित येन त्रैलोक्याग्रमवाप्यते ।। २४ । ।

·पद्मपुराणम् । पंचाशीतितम पर्व। पातालेऽसुरनाथाघा क्षोण्यां चक्रधरादयः । फलं शक्रादयः स्वर्गे परमं यस्य भुंजते ॥ २५ ॥ तावत्प्रस्तावमासाद्य साधु नारायणः स्वयम् । प्रणम्य शिरसाऽपृच्छदिति संगतपाणिकः ॥२६॥ उपमृद्य प्रभो स्तमं नागेन्द्रः क्षोभमागतः । प्रशमं हेतुना केन सहसा पुनरागत:.1॥ २७ ॥ भगवन्निति संशीनिमप्यपाकर्तुमर्हसि । ततो जगाद वचनं केवली देशभूपणः ॥ २८ ॥ चलोद्रकादयं तुंगात्संक्षोभं परमं गतः । स्मृत्वा पूर्वभवं भूयः शमयोगमशिश्रियत् ॥ २९ ॥ आसीदाये युगेऽयोध्यानगर्यामुत्तमश्रुतिः। नामितो मरुदेव्याच निमित्वाचनुमाथितः ॥ ३० ॥ प्रैलोक्योमणं कर्म समुपार्य महोदयः । प्रकटत्वं परिमापदिति देवेन्द्रभूतिभिः || ३१ ] • विष्यादिमनगोनुंगस्थली सागरमेखलाम् । पत्नीमिव निजां साधी वश्यां योऽसेवत क्षितिम् ३२ भगवान्पुरुपेद्रोऽसौ लोकत्रयनमस्कृतः । पुराऽमत पुर्यस्यां दिवीव त्रिदशाधिपः ॥ ३३ ॥ श्रीमानृपभदेवोऽसौ तिकांतिसमन्वितः । लक्ष्मीश्रीकांतिसंपन्नः कल्याणगुणसागरः ॥ ३४ ॥ निशानी धीरगंभीरो घमनोहारिचेष्टितः । अभिरामवपुः सत्त्वी प्रतापी परमोऽभवत् ॥ ३५ ॥ सौधर्मेन्द्रप्रघानखिदरग्रजन्मनि । हेमरत्नघटैौरावभिषिक्तः सुमक्तिभिः ।। ३६ ।। गुणान्कस्तस्य शक्नोति वक्तुं केवलियर्जितः । ऐश्वर्य प्रार्थ्यवे यस्य सुरेंद्रैरपि संततम् ।। ३७ ॥

·पद्मपुराणम्।
'१४८
पंचाशीतितम पर्व ।
कालं द्रापिष्टमत्यंत भुक्त्वा श्रीविभवं परम् । अप्सरम्परमां वीक्ष्य तां नीलांजननर्तकीम् ॥३८॥
स्तुतो लोकांतिकदेवैः स्वयंबुद्धो महेश्वरः । न्यस्य पुत्रशते राज्यं निष्क्रांतो.जगतां गुरुः ॥३९||
उद्याने तिलकाभिख्ये प्रजाभ्यो यदसौ गतः । प्रयागमिति तत्तेन लोके तीर्थ प्रकीर्तितम् ॥४०॥
संवत्सरसहस्रं स दिव्यं मेरुरिवाचलः । गुरु प्रतिमया तस्थौ त्यक्ताशेषपरिग्रहः ।। ४१ ।।
सामिभक्या समं तेन ये श्रामण्यमुपस्थिताः । पण्मासाभ्यंतरे भग्ना दुःसहस्ते परीपदः ॥४२॥
ते भननिश्चयाः क्षुद्राः स्वेच्छाविरचितवताः । वल्लिनः फलमूलायैर्वालवृत्तिमुपाश्रिताः ।।४३॥
तेषां मध्ये महामानो मरीचिरिति यो ह्यसौ । परिव्राज्यमयंचक्रे कापायी सकपायधीः ॥ ४४ ॥
सुप्रभस्य विनीतायां सूर्वचंद्रोदयौ सुतौ । प्रह्लादनारुपमहिपीकुक्षिभूमिमहामणी ॥ ४५ ॥
स्वामिना सह निष्फ्रांती प्रथितौ सर्व विष्टपे । भनौ श्रामयतोऽत्यंतप्रीतौ तं शरणं गतौ ।।४६॥
मरीचिशिष्ययोः कूटप्रतापव्रतमानिनोः । तयोः शिष्यगणो जातः परिवाइगदितो महान् ॥४७॥
कुधर्माचरणाद्धांतो संसारं तौ चतुर्गतिम् । सहितौ पूरिता क्षोणी ययोस्त्यक्त कलेवरैः ॥ १८ ॥
ततचंद्रोदयः कर्मवशानागाभिधे पुरे । राज्ञो हरिपतेः पुत्रो मनोलूतासमुद्भवः ।।४९।।
जातः कुलंकराभिख्यः प्राप्तश्च नृपतां पराम् । पूर्वस्नेहानुबंधेन भावितेन भवान् बहून् ॥५०॥

·पंचाशीतितम पर्व। सूर्यादयः पुरे व ज्यातश्रुतिरतः श्रुतिः । विश्वाटेनानिझुंडायां जातोऽभूत्तत्पुरोहितः ।। ५१ ।। मुलंकरोऽन्यदा गोत्रसंवत्या कृतसेवनान् । तापसान्सेवितुं गच्छन्नपश्यन्मुनिपुंगवम् ॥ ५२ ॥ अभिनंदिनसंखेन तेनाऽसौ नतिमागतः । जगदेऽवधिनत्रेण सर्वलोकहितैषिणा ॥ ५३॥ पत्र स्वं प्रस्थितस्तत्र तापसभ्यः पितामहः । तापसः सर्पतां प्रातः काष्ठमध्येऽवतिष्ठते ॥ ५४॥ काठ विठयमाने । तापसेन गतो भवान् । रक्षिस्यसि गतस्यास्य तच सर्व तथाऽभवत् ।।५५|| कदागमसमापन्नान् दृष्ट्वा सौ वापसांस्ततः । अयोधमुत्तमं प्राप्तः श्रामण्यं कर्तुमुद्यतः ॥५६॥ गुपर्वतकथुत्या मूढथुतिरतस्ततः । तममोहयदेवं च पापकर्मा पुनर्जगौ ॥ ५७ ॥ गोपक्रमागतो राजन् धर्मोऽयं तय वैदिकः । ततो हरिपतेः पुत्रो यदि स्वं तत्तमाचर ॥ ५८ ।। नाथ चेदविधि कृत्वा सुतं न्यस्य निजे पदे । करिष्यसि हितं पथात्प्रसादः क्रियतां मम ||५९।। एवमेतदयाभीष्टा श्रीदामेति प्रकीचिता । महिप्यचिंतयत्यस्य नूनं राज्ञाऽन्यसंगता ॥ ६ ॥ मातास्मि येन वैराग्यात्प्रमज्यां कर्तुमिच्छति । प्रवज्येदपि किं नो वा को जानाति मनोगतिम् ।। तस्मादपापादयाम्येनं विपणेत्यनुचित्य सा । पुरोहितान्वितं पापा कुलकरममारयत् ।। ६२ ॥ वतोऽनुभ्यानमात्रेण पशुपातेन पापतः । कालप्राधावभूतां वौ निकुंजे शशको यने ।। ६३ ।।

·पंचाशीतितमं पर्व।
पद्मपुराणम्
भेकत्वं मूपिकत्वं च बर्हिणत्वं पृदाकुताम् । कुरुत्वं च पुनः प्राप्तौ कर्मानिलजवेरितौ ॥ ६४ ॥
पूर्वश्रुतिरतो हस्ती दर्दुरश्चेतरोऽभवत् । तस्याक्रांतः स पादेन चकारासुविमोचनम् ।। ६५ ।।
वर्षाभूत्वं पुनः प्राप्तः शुष्के सरसि भक्षितः । काकैः कुक्कुटतां प्राप्तो मारित्वं तु हस्त्यसौ ६६
कुलंकरचरो जन्मत्रितयं. कुक्कुरोऽभवत् । भक्षितो द्विजपूर्वेण माजीरेण नृजन्मना ।। ६७ ॥
राजद्विजचरौ मत्स्यशिशुमारत्वमागतौ । यद्धौ जालेन कैवत्तः कुठारेणाऽऽहती मृतौ ॥ ६८ ॥
शिशुमारस्तयोरुल्कावदाशतनयोऽभवत् । विनोदो रमणो मत्स्यो द्विजो राजगृहे तयोः ॥ ६९ ॥
निःस्वत्त्वेनाक्षरत्वे च सति जंतुर्द्विपात्पशुः । रमणः संप्रधायैवं वेदार्थी निःसृतो गृहात् ॥ ७० ॥
क्षोणी पर्यटता तेन गुरुवेश्मसु शिक्षिताः । चत्वारः सांगका वेदाः प्रस्थितच पुनर्गृहम् ।। ७१ ।।
मागधं नगरं प्राप्तो भ्रातृदर्शनलालसः । भास्करेऽस्तंगते चासौ व्योनि मेधांधकारिते ।। ७२ ।।
नगरस्य बहिर्यक्षनिलये वा समाश्रितः । जीर्णोद्यानस्य मध्यस्थे तत्र चेदं प्रवर्तते ।।७३ ॥
विनोदस्यांगना तस्य समिधाख्या कुशीलकः । अशोकदत्तसंकेता तं यक्षालयमागता ॥ ७४ ।।
अशोकदत्तको मार्गे गृहीतो दंढपाशिकः । विनोदोऽपि गृहीतासिौर्यानुपदमागतः ।। ७५ ॥
सद्भावमंत्रणं श्रुत्वा समिधा क्रोधसंगिना । सायकेन विनोदेन रमणः प्रासुकीकृतः ॥७६ ॥

·पमपुराणम् । पंचाशीतितम पर्व । विनोदो दयितायुक्तो दृष्टः प्रच्छन्नपापकः । गृहं गतः पुनस्तौ च संसारं पुरुमाटतुः ॥ ७७ ॥ महिपत्यमितोऽरण्ये विनोदो रमणः पुनः । ऋक्षा बभूव निचक्षुर्दग्धौ शालयने च तौ ॥ ७८ ॥ जानी गिरिवने व्याघी मृतौ च हरिणी पुनः। तयोर्वेधुजनस्वासादिशो यातो यथायधम् ॥ ७९ ॥ जीनायेय तापनी विपादः कांतलोचना । स्वयंभूतिरथो राजा विमलं बंदितुं गतः ॥ ८० ॥ मुरासुरः ममं नत्वा जिनेंद्रं समहर्धिकः । प्रत्यागच्छन्ददर्शता स्थापितौ च जिनालये ॥ ८१ ।। गंगनी तत्र पश्यन्ती भक्षयंती यथेप्सितम् । अन्नं राजकुले प्राप्ती हरिणौ परमां धृतिम् ॥ ४२ ॥ आयुप्पेकः परिक्षीणे लन्धमृत्युः समाधिना । सुरलोकमितोऽन्योऽपि तिर्यक्षु पुनरभ्रमत् ।।८३॥ नतः कथमपि प्राप कर्मयोगान्मनुष्यताम् । विनोदचरसारंगः स्वप्ने राज्यमिवोदितम् ।। ८४ ॥ जंबूद्वीपस्य मरते कापिल्यनगरे धनी । द्वाविंशतिप्रमाणामिमकोटिभिमार्जितः ।। ८५ ।। भमुप्प धनदाहस्य वणिजो रमणोऽमरः । च्युतो भूपणनामा भूद्वारुण्यां तनयः शुभः ॥ ८६ ॥ नमिनायमादिष्टः प्राजिप्यत्ययं ध्रुवम् । श्रुत्वैवं धनदो लोकादभूदुद्विनमानसः ॥ ८७ ।। . सत्पुप्रप्रेमसक्तेन तेन घेश्मनि धापितम् । योग्यं सर्वक्रियायोगे यत्र तिष्ठति भूपणः ॥ ८८ ॥ सेप्यमानो परस्त्रीभिर्यवाहारविलेपनैः । विविधैलेलितं चक्रे सुंदरं तत्र भूपणः ।। ८९॥

·पद्मपुराणम्।
१५२
पंचाशीतितमं पर्व।
नैक्षिष्ट भानुमुद्यन्तं नास्तं यान्तं च नोडुपम् । स्वमेऽप्यसौ गतो भूमिं गृहशैलस्य पंचमीम् ।।९०॥
मनोरथशतैलैब्धः पुत्रोऽसावेक एव हि । पूर्वस्नेहानुबंधेन दयितो जीवितादपि ॥ ९१ ॥
धनदः सोदरः पूर्व भूपणस्य पिताऽभवत् । विचित्रं खलु संसारे प्राणिनां नटचेष्टितम् ।। ९२ ॥
तावत्क्षपाक्षये श्रुत्वा देवदुंदुभिनिस्वनम् । दृष्ट्वा देवागमं श्रुत्वा शब्दं चाऽभूद्विबुद्धवान् ॥ ९३ ।।
स्वभावान्मृदुचेतस्कः सद्धर्माचारतत्परः । महाप्रमोदसंपन्नः करकुद्मलमस्तकः ॥ ९४ ॥
श्रीधरस्य मुनीन्द्रस्य वंदनार्थं त्वरान्धितः । सोपानेऽवतरन्दष्टः सोऽहिना तनुमत्यजत् ।। ९५ ॥
माहेन्द्रस्वर्गमाढश्युतो द्वीपे च पुष्करे । चंद्रादित्यपुरे जातः प्रकाशयशसः सुतः ॥ ९६ ॥
मावास्य माधवीत्यासीत्स जगातिसंज्ञितः । राजलक्ष्मी परिप्राप्तः परमां यौवनोदये ॥९७॥
संसारात्परमं भीहरसौ स्थविरमंत्रिभिः । उपदेशं प्रयच्छद्भिः राज्यं कृच्छ्रेण कार्यते ।। ९८ ॥
कुलकमागतं वत्स राज्यं पालय सुंदरम् । पालितेऽस्मिन्समस्तेयं सुखिनी जायते प्रजा ।।९९ ॥
तपोधनान्स राज्यस्थः साधून्सतर्य संततम् । गत्वा देवकुरुं काले कल्पमैशानमाश्रितः ॥१०॥
पल्योपमान्वहून्तत्र देवीजनसमावृतः । नानारूपधरो भोगान् बुभुजे परमद्युतिः ।। १०१ ॥
च्युतो जंबूमति द्वीपे विदेहे मेरुपधिमे । रत्नाख्या बालहरिणी महिप्यचलचक्रिणः ॥१०२॥

·पपुराणमा
पंचाशीतितम पर्व
पर ननयस्तस्य सर्वलोकसमुत्सवः । अभिरामोऽगनामाभ्यां महागुणसमुचयः ।। १०३ ।।
माराम्पसप अनम्याभिमुरां च तम् । ऐश्वर्ययोजयचकी कृतविवाहकं बलात् ।। १०४ ।।
प्रीणि नारीगामाणि मनतं गुणवर्तिनम् । लालयति स्म यत्नेन वारिस्थमिव वारणम् ॥१०५।।
गुलम्माभिरमी मेने रविमीयं विपोपमम् । श्रामण्यं केवलं कर्तुं न लेमे शान्तमानसः ।।१०६।।
अमिधाराय नीनं नामां मध्यगतो विभुः । चकार हारकेयूरमुकुटादिविभूपितः ॥ १०७ ॥
सिनो रागने श्रीमाननिताभ्यः समंततः । उपदेशं ददौ जैनधर्मशंसनकारिणम् ।। १०८ ।।
गिरं गंगारकान्नार भ्राम्पना पुण्यकर्मनः । मानुप्यकमिदं कात्याप्यते प्राणघारिणा ॥१०९।।
जानानः को जनः को धिपति सं महाशयः । विपं वा कः पिवेको वा भृगौ निद्रां निपेवते ।।
को वा रत्नेप्णया नाग-मस्तकं पाणिना स्पृगेन् । विनाशकेषु कामेषु धृतिर्जायेत कस्य वा १११
गुरुनामकिय साया मुक्तिमुरारहा। जनानां नंचलेऽत्यंत जीविते निस्पृहात्मनाम् ॥११२॥
परमापा गिरः श्रुत्वा परमार्थापदेशिनीः । उपशंता खियः शक्ता नियमेषु रंजिरे ॥ ११३ ॥
राजपुरः सुददपि स्वकीये रागवर्जितः । चतुर्यादिभिराहारः कर्मकालुप्यमक्षिणोत् ॥ ११४ ॥
गपमा म विगिण समाहितमना विभुः । शरीरं वनुवां निन्ये ग्रीष्मादित्य इवोदकम् ॥११५॥

·पंचाशीतितम पर्व।
पद्मपुराणम् ।
१५४
चतुःषष्टिसहस्राणि वर्षाणां स सुदर्शनः । अर्कषितमना वीरस्तपथकेऽतिदुःसहम् ॥ ११६ ॥
पंचमणामसंयुक्तं समाधिमरणं श्रितः । अशिश्रियत्सुदेवत्वं कल्पे ब्रह्मोत्तरश्रुतौ ॥ ११७ ॥
असौ धनदपूर्वस्तु जीवः संसृत्य योनिपु । पोदने नगरे जज्ञे जंवूभरतदक्षिणे ।। ११८ ।।
शकुनानिमुस स्तस्य माहनी जन्मकारणम् । नान्ना मृदुमतिश्चासौ व्यर्थेन परिभापितः ॥११९॥
द्यूताविनयसक्तात्मा रथ्यारेणुसमुक्षितः । नानापराधवद्वयेष्यः स बभूव दुरीहितः ॥ १२० ॥
लोकोपालंभखिन्नाभ्यां पितृभ्यां स निराकृतः । पर्यटघ धरणी प्राप यौवने पोदनं पुनः॥१२१॥
प्रविष्टो भरनं किंचिजलं पातुमयाचत । अददान्माहनी तस्मै जलं निपतदश्रुका ॥ १२२ ॥
मुशीतलायुतृप्तात्मा पप्रच्छासौ कुतस्त्वया । रुद्यते करुणायुक्तं इत्युक्ते माहनी जगौ ।। १२३ ॥
भद्र त्वदाकतिर्यालो मया पतिसमेतया । करुणोज्झितया गेहात्पुत्रको हा निराकृतः ॥ १२४ ॥
स त्वया भ्राम्यता देशे यदि स्यादीक्षितः काचित् । नीलोत्पलप्रतीकाशस्ततो वेदय तद्गतम् १२५
ततोऽसावधैमानूचे सवितृ रुदितं त्यज । समाश्वसिहि सोऽहं ते चिरदुर्लक्ष्यका सुतः ॥ १२६ ॥
शकुनानिमुखेनामा पुत्रप्राप्तिमहोत्सवम् । परिप्राप्ता सुखं तस्थौ तत्क्षणप्रमुतस्तनी ॥ १२७ ॥
तेजस्वी सुंदरो धीमान्नानाशास्त्रविशारदः । सर्वस्वीडङ्मनोहारी धूर्तानां मस्तके स्थितः ॥१२८॥

·मपुराणम् । રેક पंचाशीतितम पर्व। दुरोदरे मदा जेता सुविदग्धः कलालयः । कामोपभोगसक्तात्मा रेमे मृदुमतिः पुरे ।। १२९ ।। बसन्तसमये नाम गणिकानामनुत्तमा । द्वितीया रमणाचारे तस्याभूत्वरनेप्सिता ॥ १३० ॥. पितरी बंधुभिः साद्धं दरिद्रयात्तेन मोचितौ । राजलीलां परिप्राप्ती लब्धसर्वसमीहिती ॥ १३१ ।। कुंडलाघेरलंकारः पिताभूदनिभासुरः । नानाकार्यगणव्यग्रा माता कांच्यादिमंडिता. ॥ १३२ ॥ शशाकनगरे राजगृहं चौर्यरतोऽन्यदा । विष्टो मृदुमतिः शब्दमशृणोन्नंदिवर्द्धनम् ।। १३३ ।। शशांकमुखसंशस्य गुरोवरणमूलतः । मयाय परमो धर्मः श्रुतः शिवसुखप्रदः ।। १३४ ।। विपया विपपईचि परिणाम सुदारुणाः । तस्माद्भजाम्यहं दीक्षां न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ १३५ शिवपंतं नृपं देवीमेवं श्रीनदिवर्द्धनम् । श्रुत्वा मृदुमतियोधि निर्मला समुपाश्रितः ॥ १३६ ॥ संसारभावसं विप्रःसाधोचन्द्रमुखश्रुतेः । पादमूले मजदीक्षा सर्वग्रन्थविमोचिनीम् ॥ १३७ ।। अतपस तपो पोरं विधि शास्त्रोक्तमाचरन् । भिक्षा प्राप्नुवन्किचित्तासुकां स क्षमान्वितः १३८ अथ दुर्गगिरद्धि नाना गुणनिधिमुनिः । चकार चतुरो मासान्यार्पुकाना मुक्तिदान् ॥ १३९॥ सुरासुरास्तुतो धीरः समाप्तनियमोऽभवत् । उत्पपात मुनिः कापि विधिना गगनायनः ।। १४०॥ अथो मृदुमतिभिक्षाकरणार्थ सुचेष्टितः । आलोकनगरं प्राप्तो युगमात्राहितेक्षणः ॥ १४१ ।।

·पंचाशीतितमं पर्व। पद्मपुराणम् । ददर्श संभ्रमेणतं पौरलोकः स पार्थिवः । शैलानेऽवस्थितः सोऽयमिति ज्ञात्वा सुभक्तिकः १४२ भक्ष्यैर्वहुप्रकारस्तं तर्पयंतिस्म पूजितम् । जिहेंद्रियरतो मायां स च भेजे कुकर्मतः ।। १४३ ॥ . स त्वं यः पर्वतस्याग्रे यतिनाथो व्यवस्थितः । बंदितखिदर्शरेवमुक्तः सोऽनमयच्छिरः ॥१४४ ॥ अज्ञानादभिमानेन दुःखीजमुपार्जितम् । स्वादगौरवसक्तेन तेनेदं स्वस्य पंचनम् ।। १४५ ॥ एतत्तेन गुरोर न मायाशल्यमुद्धृतम् । दुःखभाजनतां तेन संप्राप्तः परमामिमाम् ॥ १४६ ॥ ततो मृदुमतिः कालं कृत्वा तं कल्पमाश्रितः । अभिरामोऽमरो यत्र वर्तते महिमान्वितः ॥१४॥ पूर्वकर्मानुभावेन तयोरतिनिरंतरा । त्रिविष्टपेऽभवत्प्रीतिः परमर्द्धिसमेतयोः॥ १४८ ॥ देवीजनसमाकीर्णी सुखसागरवर्तिनी । बहूनन्धिसमांस्तत्र रेमाते तो स्वपुण्यतः ॥ १४९ ॥ च्युतो मृदुमतिस्तस्मात्पुण्यराशिपरिक्षये । मायावशेषकर्माक्तो जंबूद्वीपं समागतः ।। १५० ।। उत्तुंगशिखरो नान्ना निकुंज इति भूधरः । अटव्यां तस्य शल्लक्यां गहनायां विशेषतः ॥१५१॥ अयं जीमूतसंघातसंकाशो चारणोऽभवत् । क्षुब्धार्णवसमस्त्रानो गतिनिर्जितमारुतः ॥ १५२ ॥ अत्यंतभैरवाकारः कोपकालेऽभिमानवान् । शशांकाकृतिसर्दष्ट्रो दंतिराजगुणान्वितः ॥ १५३ ॥ विजयादिमहानागगोत्रजः परमद्युतिः। द्विपत्नरावतस्यैव स्वच्छन्दकृतविग्रहः ।। १५४ ।।

·पापुराणेम।
पंचाशीतितम पर्व।
सिंहव्याघमहावृक्षगंडशैलाविनाशकत् । आसतां मानुपास्तावदुर्ग्रहः खेचरैरपि ॥ १५५ ।।
समस्तश्चापदनासं कुर्वनामोदमात्रतः । रमते गिरिकंजेपु. नानापल्लवहारिषु ॥ १५६ ।।
अयोध्ये विमले नानाकुसुमरुपशोभिते । मानसे सरसि क्रीडां कुरुतेऽनुचरान्वितः ॥ १५७ ।।
विलास सेवते सारं कैलासे सुलभेक्षिते । मंदाकिन्याः मनोज्ञेपु हदेपु च परः सुखी ।। १५८ ।।
भन्येषु च नगारण्यप्रदेशेष्यतिहारिपु । भजते क्रीडनं कांत यांधवानां महोदयः ॥ १५९ ॥
अनुवृत्तिप्रसक्तानां करेणूना स भूरिभिः । सहस्रः संगतः सौख्यं भजते यूथपोचितम् ॥१६॥
इनस्ततत्र विचरन द्विरदीपसमाटतः । शोभते पक्षिसंधानविनतानंदनो यथा ॥ १६१ ।।
पनापनधनस्वानो दाननिर्झरपर्वतः । लंकेंद्रणेक्षितः सोऽयमासीद्वारणसत्तमः ।। १६२ ।।
विद्यापराक्रमोग्रेण तेनायं साधितोऽभवत् । त्रिलोककंटकाभिख्यां प्रापितश्चारुलक्षणः ।। १६३ ।।
अप्सरोभिः समं स्वर्ग प्रकीड्य सुचिरं सुखम् । करिणीभिः समंक्रीडामकरोत्सुकरी पुनः॥१६४॥
ईदृशी कर्मणां शक्तिर्यज्जीवाः सर्वयोनिषु । वस्तुतो दुःखयुक्तासु प्राप्नुवंति परां रतिम् ॥१६५।।
च्युतः सन्नभिरामोऽपि साकेतानगरे नृपः । भरतोऽयमभुद्धीमान् सद्धर्मगतमानसः ॥ १६६ ॥
विलीनमोहनिचयः सोऽयं भोगपराइमुखः । श्रामण्यमीहते कर्तुं पुनर्भवनिवृत्तये ॥ १६७ ॥

·पंचाशीतितम पर्व। पद्मपुराणम् । गोदंडमार्गसदृशे यो मरीचिः प्रवर्त्तते । समये दीक्षितावास्तां परित्यक्तमहावतौ ॥ १६८ ।। नावेनी मानिनौ भानुशशांकोदयसंजितौ । संसारदुःखितौ भ्रांती भ्रातरौ कर्मचेष्टितौ ॥ १६९ ॥ छतस्य कर्मणो लोके सुखदुःखविधायिनः । जना निस्तपसोऽवश्यं प्राप्नुवंति फलोदयम् १७० चंद्रः कुलंकरो यश्च समाधिमरणी मृगः । सोऽयं नरपतिर्जातो भरतः साधुमानसः ॥ १७१ ॥ आदित्यश्रुतिविप्रश्व कष्टमृत्युः कुरंगकः । संप्राप्तो गजतामेप पापकर्मानुभावतः ॥ १७२ ।। प्रमृय बंधनस्तंभं बलवानुद्धतः परम् । भरतालोकनात्स्मृत्वा पूर्वजन्म शमं गतः ॥ १७३ ॥ ज्ञात्वैवं गतिमागतिं च विविधां वाह्यं सुखं वा ध्रुवं । कर्मारण्यमिदं विहाय विपमं धर्मे रमचं युधाः ॥ मानुष्यं समवाप्य यैर्जिनवरप्रोक्तो न धर्मः कृत- स्ते संसारसुहृत्वमभ्युपगताः स्वार्थस्य रे स्थिताः ॥ १७४ ॥ जिनवरवदनविनिर्गतमुपलभ्य शिवैकदानतत्परमतुलम् । निर्जितरविरुचिसुकतं कुरुत यतो यात निर्मल परमपदम् ॥ १७५ ॥ इत्या रविषणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे भरतत्रिभुवनालंकारममाध्यनुभवानुकीर्तनं नाम पञ्चाशीतितम पर्व ।

·पडशीतितमं पर्व ।
१५९
पनपुराणम् ।
अथ पडशीतितमं पर्व।
साघोस्तद्वचनं श्रुत्वा मुपवित्रं तमोऽपहम् । संसारसागरे घोरे नानादुःखनिवेदनम् ॥१॥
विस्मयं परमं प्राप्ता भरतानुभवोद्भवम् । पुस्तकर्मगतेवाऽऽसीत्सा सभा चेष्टितोज्झिता ॥२॥
भरतोऽथ समुत्थाय प्रचलद्धारकुंडलः । प्रतापप्रथितः श्रीमान्देवेन्द्रसमविभ्रमः ॥३॥
वहन्संवेगमुत्तुंगं प्रहकायो महामनाः । रभसान्वितमासाद्य पद्धः पाण्यनकुड्मलः ॥ ४ ॥
जानुसंपीडितक्षोणिः प्रणिपत्य मुनीश्वरम् । संसारवासखिन्नोऽसौ जगाद सुमनोहरम् ॥ ५ ॥
नाथ योनिसहस्रेषु संकटेपु चिरं भ्रमन् । महाध्वश्रमखिन्नोऽहं यच्छ मे मुक्तिकारणम् ॥६॥
उद्यमानाय संभूतिमरणोग्रतरंगया । मह्यं संसृतिनद्यास्त्वं हस्तालंधकरो भव ॥ ७॥
इत्युक्त्या त्यक्तनिम्शेपग्रंथपर्यवंधगः । स्वकरण करोल्लंचं महासत्वसमन्वितः॥८॥
परं सम्यक्त्वमासाद्य महाव्रतपरिग्रहः । दीक्षितो भरतो जातस्तत्क्षणेन मुनिः परः ॥९॥
साधु साध्विति देवानामंतरिक्षेऽभवत्स्वनः । पेतुः पुष्पाणि दिव्यानि भरते मुनितामिते ।।१०।।
सहसमधिकं राशी भरतस्यानुरागतः । क्रमागतां श्रियं त्यक्त्वा श्रामण्यं समशिश्रियत् ॥ ११ ॥

·पडशीतितमं पर्व।
पद्मपुराणम्।
अनुग्रशक्तयः केचिन्नमस्कृत्य मुनि जनाः। उपासांचक्रिरे धर्म विधिनागारसंगतम् ॥ १२ ॥
संभ्रान्ता केकया वाष्पदुर्दिनाऽऽकुलचेतना । धावन्ती पतिता भूमौ व्यामोहं च समागता १३
सुतप्रीतिभराक्रान्ता ततोऽसौ निश्चलांगिका । गोशीपादिपया से कैरपि संबामुपैति न ॥ १४ ॥
व्यक्तचेतनतां प्राप्य चिराय स्वयमेव सा । अरोदोत्करुणं धेनुर्वत्सेनेव वियोजिता ॥ १५ ॥
हा मे वत्स मनोह्लाद सुविनीत गुणाकर । क प्रयातोऽपि वचनं प्रयच्छांगानि धारय ॥ १६ ॥
त्वया पुत्रक सत्यक्ता दुःखसागरवर्तिनी । कथं स्थास्यामि शोकार्ता हा किमेतदनुष्ठितम् १७
कुर्वतीति समाक्रन्दं हलिना चक्रिणा च सा ! आनीयत समाश्वासं वचनैरतिसुंदरैः ॥ १८ ॥
पुण्यवान् भरतो विद्वानंच शोकं परित्यज । आवां ननु न किं पुत्रौ तवाज्ञाकरणोद्यतौ ॥ १९ ॥
इति कातरतां कृच्छायाजिता शांतमानमा । सपत्नीवाक्यजातैश्च सा बभूव विशोकिका ॥२०॥
विवुद्धा चाकरोनिंदामात्मनः शुद्धमानसा । धिक् स्त्रीकलेवरमिदं बहुदोपपरिप्लुतम् ॥ २१ ॥
अत्यंताशुचिवीभत्सं नगरीनिझरोपमम् । करोमि कर्म तद्येन विमुच्ये पापकर्मतः ॥ २२ ॥
पूर्वमेव जिनोक्तेन धर्मेणाऽसौ सुभाषिता । महासंवेगसंपन्ना सितैकवमनान्विता ॥ २३ ।।
सकाशे पृथिवीमत्याः सह नारीशतैत्रिभिः । दीक्षां जग्राह सम्यक्त्वं धारयंती सुनिर्मलम् ॥२४॥

·पद्मपुराण
सप्ताशीतितम पर्व ।
त्यक्त्वा समस्तं गृहिधर्मजालं प्राप्यार्यिका धर्ममनुत्तमं सा॥
रराज मुक्का धनसंगमेन शशांकलेखेव कलंकहीना ॥ २५ ॥
इतोऽभवद्भिक्षुगणः सुवेजास्तथाऽर्यिकाणां प्रचयोऽन्यतोऽभूत् ॥
तदा तदो भूरिसरोजयुक्तं सदः समं वद्भवति स्म कान्तम् ॥ २६ ॥
एवं जनस्तन बभूव नाना-नतक्रियासंगपवित्रचित्तः ।।
समुद्गते भव्यजनस्य कस्य पौ प्रज्ञाशेन न मुक्तिरस्ति ॥ २७ ॥
इत्यार्प श्रीरविषेणाचार्यप्रोक्ते पद्मपुराणे भरतकेकयानिष्क्रमणाभिधानं नाम पडशीतितम पर्ष ।
अथ सप्ताशीतितमं पर्व।
अथ साधुः प्रशांतात्मा लोकत्रयविभूषणः । अणुप्रतानि मुनिना विधिना परिलंभितः ॥१॥
सम्यग्दर्शनसंयुक्तः संज्ञानः सक्रियोयतः । सागारधर्मसंपूर्णो मतंगजारोऽभवत् ॥ २॥
पक्षमासादिभिर्भकश्युतः पत्रादिभिः स्वयम् । शुष्कैः स पारणं चक्रे दिनपूर्णकषेलिकाम् ॥३॥

·सप्ताशीतितम पर्व। १६२ पद्मपुराणम् । गजा संसारभीतोऽयं सचेष्टितपरायणः । अय॑मानो जनैः क्षोणी विजहार विशुद्धिमान् ॥४॥ लइडुकान्मंडकान्मृष्टान्विविधाश्चारुपूरिकाः । पारणासमये तस्मै ससत्कारं ददौ जनः ॥५॥ तनुकर्मशरीरोऽसौ संवेगाऽऽलानसंयतः । उग्रं चत्वारि वर्षाणि तपश्चके यमांकुशः ॥६॥ स्वैरं स्वैरं परित्यज्य भुक्तिमुग्रतपा गजः । सल्लेखनां परिप्राप्य ब्रह्मोचरमशिश्रियत् ॥७॥ चरांगनासमाकीर्णो हारकुंडलमंडितः । पूर्व सुरसुखं प्राप्तो गजः पुण्यानुभावतः॥८॥ भरतोऽपि महातेजा महावतधरो विभुः । धराधरगुरुस्त्यक्तवाद्यांतरपरिग्रहः ॥९॥ व्युत्सृष्टांगो महाधीरस्तिष्ठन्नस्तमिते रखौ । विजहार यथा न्यायं चतुराराधनोयतः ॥१०॥ अविपद्धो यथा वायुमंगेन्द्र इव निर्भयः । अपार इवाक्षोभ्यो निष्कंपो मंदरो यथा ॥ ११ ॥ जातरूपधरः सत्यकवचः शांतिसायकः । परीपहजयोयुक्तस्तपः संयत्यवतत ॥ १२ ॥ समः शत्रौ च मित्रे च समानः सुखदुःखयोः । उत्तमः श्रमणः सोऽभूत्समधीस्तृणरत्नयोः॥१३॥ सूचीनिचितमार्गेषु भ्राम्यतः शास्त्रपूर्वकम् । शत्रुस्थानेषु तस्याभूचतुरंगगुलचारिता ॥ १४ ॥ अत्यंतप्रलयं कृत्वा मोहनीयस्य कर्मणः । अवाप केवलज्ञान लोकालोकावभासनम् ॥ १५ ॥ ईदृमाहात्म्ययुतः काले समनुक्रमेण विगतरजस्कः ।।

·पद्मपुराणम्। अष्टाशीतितम पर्व। यदभीप्सितं तदेय स्थान प्राप्तो यतो न भूयः पातः ॥ १६ ॥ भरपरिदमनघं सुचरितमनुकीर्तयेन्नरो यो मक्या ।। स्वायुरियत्ति स कीर्ति यशो बलं धनविभूतिमारोग्यं च ।। १७ ॥ सारं सर्वकथानां परममिदं चरितमुन्नतगुणं शुभ्रम् ।। शवंतु जना मव्या निर्जितरवितेजसो भवंति यदाशु ।। १८ ॥ इत्या श्रीरविपेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे भरतनिर्वाणगमनं नाम सप्ताशीतितमं पर्व । . अथाष्टाशीतितम पर्व। भरतेन समं वीरा निष्फ्रांता ये महानृपाः । निःस्पृहाः स्वशरीरेऽपि प्रवज्यां समुपागताः ॥१॥ प्राप्ताना दुर्लभ मार्ग तेषां सुपरमात्मनाम् । कीर्तयिष्यामि केषांचिन्नामानि शृणु पार्थिव ।।२।। सिद्धार्थः सिद्धसाध्यार्थो रतिदो रतिवर्द्धनः । अंबुवाहरथो जायूनदः शल्यः शशांकपात् ।। ३ ।। विरसो नंदनो नन्द आनन्दः सुमतिः सुधीः । सदाश्रयो महाबुद्धिः सूर्योरो जनवल्लभा ।। ४ ।।

·.. प पद्मपुराणम् । । अंटाशीतितमं पर्व। इन्द्रध्वजः श्रुतधरः सुचन्द्रः पृथिवीधरः । अलकः सुमतिः क्रोधः कुंदरः सत्ववान्हरिः ॥५॥ सुमित्रो धर्ममित्रायः संपूर्णेन्दुः प्रभाकरः । नघुपः सुंदनः शांतिः प्रियधर्मादयस्तथा ।। ६ ।। विशुद्धकुलसंभूताः सदाचारपरायणाः । सहस्राधिकसंख्याना भुवनाख्यातचेष्टिताः ॥ ७ ॥ एते हस्त्यश्वपादातं प्रवालस्वर्णमौक्तिकम् । अंतःपुरं च राज्यं च बहुजीर्णतृणं यथा ॥ ८॥ महावतघराः शांता नानालब्धिसमागताः । आत्मध्यानानुरूपेण यथायोग्यं पदं श्रिताः ॥ ९॥ निष्फ्रांते भरते तस्मिन्भरतोपमचेष्टिते । मेने शून्यकमात्मानं लक्ष्मणः स्मृततद्गुणः॥ १०॥ शोकाकुलितचेतस्को विपादं परमं भजन् । सूत्कारमुखरः क्लान्तलोचनेंदीवरद्युतिः॥ ११ ॥ विराधितभुजस्तंभकृतावष्टंभविग्रहः । तथापि प्रज्वलन् लक्ष्म्या मंदवर्णमवोचत ॥ १२ ॥ अधुना वर्तते कासौ भरतो गुणभूषणः । तरुणेन सता येन शरीरे प्रीतिरुज्झिता ॥ १३ ॥ इष्टं बंधुजनं त्यक्त्वा राज्यं च त्रिदशोपमम् । सिद्धार्थी स कथं भेजे जैनधर्म मुदुर्धरम् ।। १४ ॥ आहादयन् सदः सर्व ततः पद्मो विधानवित् । जगाद परमं धन्यो भरतः सुमहानसौ ॥ १५ ॥ तस्यैकस्य मतिः शुद्धा तस्य जन्मार्थसंगतम् । विपानमिव यस्त्यक्त्वा राज्यं प्राव्रज्यमास्थितः॥ पूज्यता वर्ण्यतां तस्य कथं परमयोगिनः । देवेंद्रा अपि नो शक्ता यस्य वक्तुं गुणाकरम्।।१७।।

·पद्मपुराणम् । 'अष्टाशीतितमं पर्व। मुकुटांगदकेयूरदारकुंडलभूषितौ । दिव्यसम्बस्रसंपन्नौ वरालेपनचर्वितौ ॥ ३१ ॥ सीरपाणिर्जयत्वेपश्चक्री जयतु लक्ष्मणः । इति तौ जयशब्देन खेचरैरभिनंदितौ ॥ ३२ ॥ राजेंद्रयोस्तयोः कृत्वा खेचरेंद्रा महोत्सवम् । गत्वाऽभिपिपिचुर्देवी स्वामिनी नु विदेहजाम् ३३ महासौभाग्यसंपन्ना पूर्वमेव हि साऽभवत् । प्रधाना सर्वदेवीनामभिपेकाद्विशेषतः ॥ ३४ ॥ आनंद्य जयशब्देन वैदेहीमभिपेचनम् । ऋद्धथा चक्रुर्विशल्यायाश्चक्रिपत्नीविभुत्त्वकृत् ।। ३५ ।। स्वामिनी, लक्ष्मणस्यापि प्राणदानाद्वभूव या । मर्यादामात्रकं तस्यास्तज्जातमभिपेचनम् ॥३६|| जय त्रिखंडनाथस्य लक्ष्मणस्याथ सुंदरि । इति तां जयशब्देन तेभिनंद्य स्थिताः सुखम्।।३७॥ त्रिकूटशिखरे राज्यं ददौ रामो विभीपणे । सुग्रीवस्य च किष्किधे वानरधजभूभृतः ॥ ३८ ॥ श्रीपर्वते मरुज्जस्य गिरी श्रीनगरे पुरे । विराधितनरेन्द्रस्य गोत्रक्रमनिपेविते ॥ ३९ ।। महार्गवोर्मिसंतानचुंबिते बहुकौतुके । कैम्किधे च पुरे स्फीतं पतित्वं नलनीलयोः ॥ ४० ॥ विजयाचदक्षिणे स्थाने प्रख्याते रथनूपुरे । राज्यं जनकपुत्रस्य प्रणतोग्रनभवरम् ।। ४१ ॥ देवोपगीतनगरे कृतो रत्नजटी नृपः । शेपा अपि यथायोग्यं विपयस्वामिनः कृताः ॥ ४२ ॥ एवं स्वपुण्योदययोग्यमाप्ता राज्यं नरेंद्राश्विरमप्रकपम् ॥

·नवाशीतितमं पर्व।
पद्मपुराणम् ।
नानापानसमारूढनरराजशततः । शुशुभे स वृतो देवैः सहस्रनयनो यथा ॥ ३३॥
श्रीनावासानुरुप्रीति भ्रातरं स समागतम् । जगौ पूज्य निवर्तस्व द्राग्वनाम्यनपेक्षतः ॥ ३४ ॥
लक्ष्मणेन धनूरत्नं समुद्रावर्तमर्पितम् । तस्मै ज्वलनवक्राश्च शराः पवनरहसः ।। ३५ ॥
कृतांतवक्रमात्मानं नियोज्यास्मै चमूपतिम् । लक्ष्मणेन समं रामचिंतायुक्तो न्यपर्वत ।। ३६ ।।
राजनरिनवीरोऽपि महापलसमन्वितः । मथुरां प्रति याति स्म मधुराजेन पालिताम् ॥ ३७॥
क्रमेण पुण्यभागायास्तीरं प्राप्य ससंभ्रमम् । सैन्यं न्यवेशयद्मध्वानं समुपागतम् ॥ ३८ ॥
कृताशेषक्रियस्ता मंत्रिवर्गो गत श्रमः । चकार संशयापन्नो मंत्रमत्यंतसूक्ष्मधीः ॥ ३९ ॥
मंधुभंगताशंसां पश्यतास्य धियं शिशोः। केवलं योऽभिमानेन प्रवृत्तो नयवर्जिताः ॥४०॥
महावीर्यः पुरा येन मांधाता निर्जितो रणे । खैचरैरपि दुःसाध्यो जय्यः सोऽस्य कथं मधुः ४१
चलत्पादाततुंगोर्मिशस्त्रग्राहकुलाकुलम् । कथं वांछति बाहुभ्यां तरितुं मधुसागरम् ।। ४२॥
पादातसुमहावृक्षं मत्तवारणमीपणम् । प्रविश्य मधुकांतारं को नि:कामति जीवितः ॥४३॥
एवमुक्तं समाकये कृतांतकुटिलोऽवदत् । यूयं भीताः किमित्येवं त्यक्त्वा मानसमुन्नतिम् ॥४४॥
अमोघेन किलाऽऽरूढो गवं शूलेन यद्यपि । हंतुं तथापि तं शक्तो मधु शत्रुमसुंदरा ॥ ४५ ॥

·१७१
नवाशीतितमं पर्व।
पद्मपुराणम्।
करण बलवान्दंती पातयेद्धरणीरुहान् । प्रक्षरदानधारोऽपि सिंहेन तु निपात्यते ॥ १६ ॥
लक्ष्मीप्रतापसंपन्नः सत्त्ववान्बलवान्बुधः । सुसहायश्च शत्रुघ्नः शत्रुघ्नो जायते ध्रुवम् ॥४७॥
अथ मंत्रिजनाऽऽदेशान्मथुरानगरी गताः । प्रत्यावृत्य चरा वार्ता वदंति स्म यथाविधि ॥४८॥
शृणु देवाऽस्ति पूर्वस्यां मथुरा नगरी दिछि । उद्यानं रम्यमत्यंत राजलोकसमावृतम् ।। ४९॥
मध्यऽमरकुरोयेद्वत्कुबेरच्छदसंज्ञितम् । इच्छापूरणसंपनं विपुलं राजतेतराम् ॥ ५० ॥
जयंत्यात्र महादेव्या सहितस्याद्य वर्तते. वारीगतगजस्येव स्पर्शवश्यस्य भूभृतः ॥५१॥.
कामिनो दिवस: पष्ठत्यक्ताशेपान्यकर्मणः । महासुस्थाभिमानस्य प्रमादवशवगिनः॥ ५२.॥
प्रतिज्ञा तय नो पेद नागमं कामवश्यधीः । युधैरुपेक्षितो मोहात्स भिपग्भिः सरोगवत् ।। ५३ ।।
प्रस्तावे यदि नैतस्मिन्मथुराऽध्यास्यते ततः । अन्यपुंवाहिनीवार्दुःसहः स्यान्मधूदधिः ॥५४॥ .
वचनं तत्समाकर्ण्य शत्रुघ्नः क्रमकोविदः । ययौ शतसहस्रेण ययूनां मधुरां पुरीम् ॥ ५५ ॥
अर्द्धरात्रे व्यतीतेऽसौ परलोके प्रमादिनि । नित्य प्राविशद्वारस्थानं , लब्धमहोदयः ।। ५६॥
आसीद्योगीव शत्रुघ्नः द्वारं कर्मेव चूर्णितम् । प्राप्ताऽत्यंतमनोज्ञा च मथुरा सिद्धिभूरिख ।। ५७॥
देवो जपति शत्रुघ्नः श्रीमान्दशरथात्मजः । दिनामिति वक्त्रेभ्यो महान्नादः समुद्ययौ ॥५८॥

·नवाशीतितमं पर्व।
१७२
पद्मपुराणम्।
।
परेणाथ समाक्रांतां विज्ञाय नगरी जनः । लंकायामंगदप्राप्तौ यथा क्षोभमितो भयात् ॥ ५९॥
त्रासाचरलनेत्राणां स्त्रीणामाकुलतायुपाम् । सद्यः प्रचलिता गर्भा हृदयेन समं भृशम् ॥ ६० ।।
महाकलकलारावप्रेरणे प्रतियोधिनः । उद्ययुः सहसा शूराः सिंहा इय भयोज्झिताः ॥ ६१ ॥
विध्वस्य शब्दमात्रेण शत्रुलोकं मधोगृहम् । सुप्रभातनयोऽविक्षदत्यंतोनितविक्रमः ॥ ६२ ॥
तंत्र दिव्यायुधाकीणां सुतेजाः परिपालयन् । शालामवस्थितः प्रीतो यथार्ह समितोदयः ॥६३॥
मधुराभिर्मनोज्ञाभिर्भारतीभिरशेपतः । नीतो लोकः समाश्वासं जहौ त्राससमागमम् ॥ ६४ ॥
शत्रुघ्नं मथुरां ज्ञात्वा प्रविष्टं मधुसुंदरः । निरैद्रावणवत्कोपादुद्यानात्स महाबलः ।। ६५ ।।
शत्रुघ्नरक्षितं स्थानं प्रवेष्टुं मधुपार्थिवः । निग्रन्थरक्षितं मोहो यथा शक्नोति नो तदा ॥६६॥
प्रवेशं विविधोपायरलव्ध्यायभिमानवान् । रहितश्चापि शूलेन न संधिं वृणुते मधुः ॥६७ ॥
असहंतः परानीकं द्रुष्टुं दर्पसमुद्धरम् । शत्रुघ्नसैनिकाः सैन्यात्स्वस्मानिर्ययुरश्विनः ।। ६८ ॥
तबाहवसमारंभे शात्रुघ्नं सकलं बलम् । प्राप्त जातश्च संयोगस्तयोः सैन्यसमुद्रयोः ॥ ६९॥
रथेभसादिपादाताः समर्था विविधायुधाः । रथेभैः सादिपादातैरालग्नाः सह वेगिमिः ।। ७० ।।
असहन्परसैन्यस्य दर्प रौद्रमहास्वनम् । कृतांतकुटिलोऽविक्षद्वेगवानाहितं बलम् ॥ ७१ ॥

·पद्मपुराणम्।
नवाशीतितम पर्व
अवारितगतिस्तत्र रणे कीडां चकार सः । स्वयंभुरमणोद्याने त्रिविष्टपपतियथा ।। ७२ ॥
अथ तं गोचरीकृत्य कुमारो लवणार्णवः । वाणेन इवांभोभिस्तिरथके महाधरम् ॥ ७३ ॥
सोऽप्याकर्णसमाकुरैः शरैराशीविपनभैः। चिच्छेद सायकानस्य तैश्च व्याप्त महीनभः ।।७४ ।।
अन्योन्यं विरथीकृत्य सिंहाविव वलोत्कटौ । करिपृष्ठसमारूढौ सगेपौ चक्रतुयुधम् ॥ ७५ ॥
विताडितः कृतांतः सः प्रथमं वक्षसीपुणा । चकार कवचं शत्रु शरैरखैरनंतरम् ॥ ७६ ॥
ततस्तोमरमुयम्य कृतांतवदनं पुनः । लवणोऽताडयत्क्रोधविस्फुरलोचनातिः ॥ ७७ ॥
स्वशोणितनिपेकातौं महासरंभवर्तिनौ । किंशुकानोकहच्छायौ प्रवीरौ तौ विरेजतुः ॥ ७८॥
गदासिचक्रसंपातो बभूव तुमुलस्तयोः । परस्परबलोन्मादविपादकरणोत्कटः ।। ७९ ।।
दत्तयुद्धश्चिरं शक्त्या ताडितो लवणार्णवः । वक्षस्यपामृतः क्षोणी स्वर्गीय सुकृतक्षयात् ॥ ८॥
पतितं तनयं वीक्ष्य मधुराहवमस्तके । धावन्कृतावक्त्राय शत्रुघ्नेन विशब्दितः ॥ ८१॥
शत्रुघ्नगिरिणा रुद्धो मधुवाहो व्यवर्द्धत । गृहीतः शोककोपाभ्यां दुःसहाभ्यामुपक्रमन् ॥ ८२॥
दृष्टिमाशीविपस्यैव तस्याशक्तं निरीक्षितुम् । सैन्यं व्यद्रवदत्युग्राद्वाताद्वा न दलौघवत् ।। ८३ ॥
तस्याभिमुखमालोक्य व्रजंतं सुप्रजासुतम् । अभिमानसमारूढा योधाः प्रत्यागता मुहुः ॥८॥

·मवाशीतितमं पर्व १७५ पद्मपुराणमा तावदेव प्रपद्यते मंगं भीत्याऽनुगामिनः । यावत्स्वामिनमीक्षते. न पुरो विकचाननम् ॥८५॥ अधोचमरथारूढो दिव्यं कार्मुकमाश्रयन् । हारराजितवक्षस्को मुकुटी लोलकुंडलः ॥८६॥ शरदादित्यसकाशो निःप्रत्यूहगतिः प्रभुः । व्रजन्नभिमुखः शत्रोरत्युग्रक्रोधसंगतः ॥ ८७ ॥ तदा शतानि योधानां बहूनि दहति क्षणात् । संशुष्कपत्रकूटानि यथा दावोऽरिमर्दनः ॥ ८८ ॥ न कश्चिदग्रतस्तस्य रणे वीरोऽवतिष्ठते । जिन शासनवीरस्य यथान्यमतदूपितः ।।.८९ ॥ योऽपि तेन समं योढुं कश्विद्वांछति मानवान् । सोऽपि दंतीव सिंहाग्रे विध्वंसं व्रजति क्षणात् ॥ उन्मचसदृशं जातं तत्सैन्यं परमाकुलम् । निपतत्क्षतभूयिष्टं मधु शरणमाश्रितम् ॥ ९१ ॥ रंहसा गच्छतस्तस्य मधुविच्छेद काननम् । स्थाश्वास्तस्य तेनापि विलुप्ताः क्षुरसायकैः ॥१२॥ ततः संभ्रांतचेतस्को मधुः क्षितिधरोपमम् । वारुणेंद्रं समारुह्य क्रोधज्वलितविग्रहः ।। ९३ ॥ प्रच्छादयितुमुद्युक्तः शरैरंतरवर्जितैः । महामेघ इवादित्यबिंच दशरथात्मजम् ।। ९४.॥ छिंदानेन शराबद्धकवचं तस्य पुष्कल । रणमाघूर्णकाचारः कृतः शत्रुघ्नमरिणा ॥.९५ ॥ अथ शुलायुधत्यक्तं ज्ञात्वाऽऽत्मानं विबोधवान् । सुतमृत्युमहाशोको वीक्ष्य शत्रु सुदूंजेयम्।।९६॥ बुद्धाऽऽत्मनोऽवसानं च कर्म च क्षीणमूर्जितम् । नैग्रंथ्यं वचनं धीरः सस्मारानुशयान्वितः ९७]] ·नवाशीतितमं पर्व। १७५ पद्मपुराणम्। अशाश्वते समस्तेऽस्मिन्नारंभे दुःखदायिनि । कमैकमेव संसारे शस्यते धर्मकारणम् ॥ ९८ ॥ नृजन्म सुकृती प्राप्य धर्मे दत्ते न यो मतिम् । स मोहकर्मणा जंतुर्वचितः परमार्थतः ॥ ९९ ॥ ध्रुवं पुनर्भवं ज्ञात्वा पापेनात्महितं.मया । न कृतं स्ववशे काले धिङ्मां मूढं प्रमादिनम्।।१००॥ आत्माधीनस्य पापस्य कथं जाता न मे सुधीः । पुरस्कृतोऽरिणेदानीं किं करोमि हताशकः१०१ प्रदीप्ते भवने कीहक्तडागखननादरः । को वा भुजंगदष्टस्य कालो मंत्रस्य साधने ॥ १०२ ।। सर्वथा यावदेतस्मिन्समये स्वार्थकारणम् । शुभं मनःसमाधानं कुर्वे तावदनाकुलः ॥१०३ ॥ अर्हद्भयोऽध विमुक्तेभ्य आचार्येभ्यस्तथा विधा । उपाध्यायगुरुभ्यश्च साधुभ्यश्च नमोनमः १०४ अर्हन्तोऽथ विमुक्ताश्च साधवः केवलीरितः । धर्मश्च मंगलं शश्वदुत्तमं मे चतुष्टयम् ॥ १०५ ॥ द्वीपेस्वर्धतृतीयेषु त्रिपंचार्जनभूमिपु । अईतां लोकनाथानामेपोऽस्मि प्रणतीविधा ॥ १०६ ॥ यावजी सहावा योगं मुंचे न चात्मकम् । निंदामि च पुरोपात्तं प्रत्याख्यानपरायणः॥१०७॥ अनादौ भयकांतारे यन्मया समुपार्जितम् । मिथ्या दुष्कृतमेतन्मे स्थितोऽहं तत्त्वसंगतौ ॥१०८|| प्युत्सृजाम्येप हातव्यमुपादेयमुपाददे । ज्ञानं दर्शनमात्मा मे शेष संयोगलक्षणम् ॥ १०९ ॥ संस्तरः परमार्थेन न तृणं न च भूः शुभा । मत्या कलुपया मुक्तो जीव एव हि संस्वरः।।११०॥

·नवाशीतितमं पर्व। पद्मपुराणम्। एवं सद्धधानमारुह्य त्यक्त्या ग्रंथं द्वयात्मकम् । द्रव्यतो गजपृष्ठस्थो मधुः केशानपानयेत् ॥१११॥ गाढक्षतशरीरोऽसी धृति परमदुर्धराम् । अध्यासीनः कृतोत्सर्गः कायादेः सुविशुद्धधीः ॥११२॥ शत्रुघ्नोऽपि तदाऽऽगत्य नमस्कारपरायणः । क्षन्तव्यं चं त्वया साधो मम दुष्कृतकारिणः ११३ अमराप्सरसः सख्यं निरीक्षितुमुपागताः । पुष्पाणि मुमुचुस्तस्मै विस्मिता भावतत्पराः ॥११४॥ ततः समाधि समुपेत्य कालं कृत्वा मधुस्तत्क्षणमात्रकेण ॥ महासुखांभोधिनिमग्नचेताः सनत्कुमारे विबुधोत्तमोऽभूत् ॥ ११५ ॥ शत्रुघ्नवीरोऽप्यभवत्कृतार्थो विवेश मोदी मधुरां सुतेजाः॥ स्थितश्च तस्यां गज़संज्ञितायां पुरीव मेघेश्वरसुंदरोऽसौ ॥ ११६ ॥ एवं जनस्य स्वविधानभाजो भवे भवत्यात्मनि दिव्यरूपम् ।। तस्मात्सदा कर्म शुभं कुरुध्वं खेः परां येन रुचि प्रयातः ॥ ११७ ॥ इत्या रविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे मधुसुन्दरवधाभिधानं नाम नवाशीतितमं पर्व । ..

·पद्मपुराणम् । !... १७७ ' .. ::नयतितम पर्य। अथ नवतितम.पर्व। .......: :: :: ततोऽरिघ्नानुभावन विफलं तेजसोज्झितम् । अमोघमपि तदिव्यं शूलरनं विधिच्युतम् ॥ १ ॥ वहन्खेदं च शोकं च त्रपांच जवमुक्तयेत् । स्वामिनोऽसुरनाथस्य चमरस्यांतिकं ययौ ॥.२ ॥ मरणे कथिते तेन मधोश्चमरपुंगवः । आहतः खेदशोकाभ्यां तत्सौहार्दगतस्मृतिः ॥ ३॥ रसातलात्समुत्थाय स्वरावानतिमासुरः । अटत्ो मथुरां गंतुमसो सरंभसंगतः ॥ ४॥ भ्राम्यन्नथ सुपर्णेन्द्रो वेणुधारी,तमैक्षत । अपृच्छरक दैत्येंद्र गमनं प्रस्तुतं त्वया ॥५॥ ऊचेऽसौ परमं मित्रं येन मे निहतं मधुः । संजनस्यास्य वैषम्य विधातुमहमुद्यतः ॥६॥ सुपर्णेशो 'जगौ किं न विशल्यासंभव त्वया । माहात्म्यं निहितं कर्णे, येनैवमभिलक्ष्यसि ॥७॥ जगादासापतिकांताः कालास्ते परमाद्भुताः। अचित्यं येन माहात्म्यं विशल्यायास्तथाविधंम् ।। कौमारवंतयुक्तासावासीदद्भुतकारिणी । योगेन जनितेदाली निर्विव भुजंगिका ॥९॥ नियताचारयुक्तानां प्रभवंति मनीषिणाम् । भाचा निरतिचाराणां श्लाघ्याः पूर्वकपुण्यजा ॥१०॥ जित विशल्यया तावद्भर्वमाश्रितया परम् | यावन्नारायणस्यास्यं न दृष्टं मदनावहम् ॥११।। -

·'पद्मपुराणम् ।'
-
१७०
नवतितम पर्व
सुरामुरपिशाचाद्या विभ्यति प्रतिचारिणाम् । तावद्यावन्न ते तीक्ष्णं निश्चयासिं जहंत्यहो ॥१२॥
मद्यामिपनिवृत्तस्य तावद्धस्तशातरम् । लंघयंति न दुःसचा यावत्सालोऽस्य नैयमः ॥ १३॥
कालागि म रुद्राणों दारुणो न श्रुतस्त्वया । शक्तो दयितया साकं निर्विद्यो. निधन गतः १४
बज वा किं तवैतेन कुरु कृत्यं. मनीपितम् । ज्ञास्यामि स्वयमेवाहं कर्त्तव्यं मित्रविद्विपः ॥१५॥
इत्युक्त्वा खं व्यतिक्रम्य मथुरायां सुदुर्मनाः । ऐक्षतोत्सवमत्यंत महान्तं सर्वलोकगम् ॥१६॥
अचिंतयच्च लोकोऽयमकृतज्ञो महाखलः । स्थाने राष्ट्रे च यदैन्यस्थाने. तोपमितः परम् ।। १७ ॥
बाहुच्छायां समाश्रित्य सुचिरं सुरसौख्यवान् । स्थितो यः स कथं लोको मधोमृत्याने दुःखितः॥
प्रवीरः कातरः शूरसहस्रेण च पण्डितः । सेव्यः किंचिद्भजेन्मूर्खमकृतज्ञ परित्यजेत् ॥ १९॥
आस्तां तावदसौ राजा स्निग्धो मे येन सूदितः । संस्थानं राष्ट्रमेवैतत्क्षयं, तावन्नयाम्यहम् २१.
इति ध्यात्वा महारौद्रः क्रोधसंभारचोदितः । उपसर्ग समारेमे कतुं लोकस्य दुःसहम् ॥ २१ ॥
विकृत्य सुमहारोगांल्लोकं दग्धुं समुद्यतः । क्षयदाव इवोदारं कक्ष्यं कारुण्यवर्जितः ॥२२ ।।
यत्रैव यः स्थितः स्थाने निविष्टः शयितोऽपि वा । अचलस्तत्र तत्रैव दीर्घनिद्रामसावितः २३
उपसर्ग समालोक्य कुलदैवतचोदितः । अयोध्यानगरी यातः शत्रुघ्नः साधनान्वितः ॥२४॥

·नवतितमं पर्व
-
१७९
पद्मपुराणम्।
1
तमुपात्तजयं शूरं प्रत्यायानं महाहवात् । समभ्यनंदन हृष्टा बलचक्रधरादयः ॥ २५ ॥
पूर्णाशा सुप्रजाथासौ विधाय जिनपूजनम् । धार्मिकेभ्यो महादानं दुःखिवेभ्यस्तथाऽददाद २६
यद्यपि महाभिरामा साकेता कांचनोज्ज्वलैः प्रासादैः।
धेनुरिव सर्वकामप्रदानचतुरा त्रिविष्टपोपभोगा ॥ २७ ॥
शत्रुघ्नकुमारो सौ मथुरापुर्यो सुरक्तहृदयोऽत्यन्तम् ।
न तथापि धृति भेजे वैदेह्या विरहितो तथासीद्रामः ॥ २८ ॥
स्वम इव भवति चारुसंयोगः प्राणिनां यदा तनुकालः ।
जनयति परमं तापं निदाघरविरश्मिजनितादधिकम् ॥ २९ ॥
इत्याप रविपेणाचार्यप्रोक्ते श्रीपद्मपुराणे मथुरोपसर्गाभिधान नाम नवतितमं पर्व ॥ ९० ।।
१
अथैकनवतितमं पर्व।
अथ राजगृहस्वामी जगादाद्भुतकौतुकः । भगवन्केन कार्येण तामेवासावयाचत ॥१॥
बहवो राजधान्योऽन्याः सन्ति स्वर्लोकसंनिभाः । तत्र शत्रुघ्नवीरस्य का प्रीतिमथुरा प्रति ॥२॥

·एकैनवतितम पर्व। पद्मपुराणम् " दिव्यज्ञानसमुद्रेण गणोडशशिना ततः । गौतमेनोच्यत प्रीति यथा सत्कुरु चेतसि ॥ ३॥ बहवो हि भवास्तस्य तस्यामेवाभवन्ततः । तामेव प्रति सोद्रेकं स्नेहमेप न्यपेवत ॥ ४ ॥ संसारार्णवसंसेवी जीवः कर्मस्वभावतः । जंबूमद्वीपभरते मथुरां समुपागतः ॥५॥ को यमुनदेवाख्यो धर्मकान्तपराङ्मुखः । स प्रेत्य क्रोडवालेयवायसत्वान्यसेवत ॥६॥ अजत्वं च परिप्राप्तो मृतो भवनदाहतः । महिपो जलवाहोऽभूदायते गवले वहन् ॥ ७ ॥ पट्टारान्महिषो भूत्वा दुःखप्रापणसंगतः । पंचकृत्वो मनुष्यत्वं दुःकुलेष्वधनोऽमजत् ।। ८ ।। मध्यकर्मसमाचाराः प्राप्यार्यत्वं मनुष्यताम् । प्राणिनः प्रतिपद्यते किंचित्कर्मपरिक्षयम् ॥ ९ ॥ ततः कुलंधराभिख्यः साधुसेवापरायणः । विप्रो सावभवद्रूपी शीलसेवाविवर्जितः ॥ १० ॥ अशंकित इव स्वामी पुरस्तस्या जयाशया । यातो देशांतरं तस्य महिषी ललिताभिधा ॥११॥ प्रासादस्था.कदाचित्सा, वातायनगतेक्षणा । निरक्षत तकं विप्रं दुचेष्टं कृतकारणम् ॥ १२ ॥ सा तं क्रीडतमालोक्य मनोभवशराहता । आनाययद्रहोत्यंतमाप्तया.चित्तहारिणम् ॥ १३ ॥ तस्या एकासने चासावुपविष्टो नृपश्च सः । अज्ञातांगमनोऽपश्यत्सहसा तद्विचेष्टितम् ।। १४ ॥ मायाप्रवीणया तावद्देव्या कंदितमुन्नतम् । वन्दिकोऽयमिति त्रस्तो गृहीतश्च भटैरसौ ॥१५॥ .

·पद्मपुराणम् ।
एकनवतितमं पर्व।
अष्टांगनिग्रहं कर्तुं नगरीतो बहिः कृतः । सेविवेनासकृदृष्टः कल्याणाख्येन साधुना ॥ १६ ॥
यदि प्रबजसीत्युक्त्वा तेनासौ प्रतिपन्नवान् । राज्ञः क्रूरमनुष्येभ्यो मोचितः भ्रमणोऽभवत् ॥१७॥
सोऽतिकष्टं तपः कृत्वा महामावनयान्वितः । अभूदृतुविमानेशः किन्नु धर्मस्य दुष्करम् ।। १८ ॥
मथुरायां महाचित्तश्चन्द्रभद्र इति प्रभुः । तस्य भार्या धरा नाम त्रयस्तस्याच सोदराः ।। १९ ।।
सूर्याब्धियमुनाशब्दैवान्तैर्नामभिः स्मृता । श्रीसत्स्विन्द्रप्रभोग्रार्का मुखान्ताचापराः सुताः।।२०।।
द्वितीया चंद्रभद्रस्याद्वितीया कनकप्रभा । आगत्यर्तुविमानात्स तस्यां जातोञ्चलाभिधः ॥२१॥
कलागुणसमृद्धोऽसौ सर्वलोकमनोहरः । बभौ देवकुमारामः सत्क्रीडाकरणोद्यतः ॥२२॥
अथान्यः कश्चिदंकाख्यः कृत्वा धर्मानुमोदनम् । स्रावस्त्यामंगिकागर्मे कंपेनापाभिधोऽभवत् ॥२३॥
कवाटजीविना वेन कंपेनाविनयान्वितः । अपो निर्घाटितो गेहादुद्राव भयदुःखितः ॥२४॥
अथाचलकुमारोऽसौ नितांतं दयितः पितुः । धराया भ्रातृभिस्तैश्च मुखांतैरष्टभिः सुतैः ॥ २५ ॥
दृष्यमाणो रहो तुं मात्रा ज्ञात्वा पलायितः । महता कंटकेनांनौ ताडितस्तिलके वने ॥ २६ ॥
गृहीतदारभारेण सेनापेनाथ वीक्षितम् । अविकष्ट कणखेदादचलो निश्चलः स्थितः ॥२७॥
दारुभारं परित्यज्य तेन तस्यासिकन्यया । आकृष्टः कंटको दवा कंटकं चेति भाषितः ॥२८॥

·पद्मपुराणम् । किनतितम पर्व। यदि नामाचलं किंचिच्छृणुयाल्लोकविश्रुतम् । त्वया तस्य ततोऽभ्यास गंतव्यं संशयोज्झितम् २९ अपो यथोचित यातो राजपुत्रोऽपि दुःखवान् । कौशांबीयाह्यमुद्देशं प्राप्तः सत्त्वसमुन्नतः ॥३०॥ तत्रंद्रदत्तनामानं कोशांचात्स समुद्भवम् । ययौ कलकलाशब्दात्सेवमानं खरूलिकाम् ।।.३१॥ विजित्य विशिखाचार्य लब्धपूजोऽथ भूभृता । प्रवेश्य नगरीमिन्द्रदत्ताख्यां लंभितः सुंताम् ॥३२॥ क्रमेण चानुभावेन चारुणा पूर्वकर्मणा । उपाध्याय इति ख्यातो वीरोऽसौ पार्थिवोऽभवत् ॥ ३३ ॥ अंगाद्यान् विपयाञ्जित्वा प्रतापी मधुरां श्रितः। बाह्योद्देशे कृतावासः स्थितः कटकसंगतः ॥३४॥ चंद्रभद्नृपः पुत्रमारोऽयमिति भापितैः । सामंताः सकलास्तस्य मिन्नास्तेनार्थसंगतैः॥ ३५॥ एकाकी.चंद्रभद्रश्च विपादं परमं भजन । श्यालान्सप्रेषयद्देवशब्दांतान्संधिवांछया ।। ३६॥ दृष्टा ते तं परिज्ञाय विलक्षास्त्रासमागताः। अदृष्टसेवकाः साकं धरायास्तनयैः कृताः ॥ ३७ ।। अचलस्य समं मात्रा संजातः परमोत्सवः । राज्यं च प्रणताशेपंराजकं गुंणपूजितम् ॥ ३८ ॥ अन्यदा नटरंगस्य मध्ये तमपमागतमं । हन्यमानं प्रतीहारैदृष्ट्वाऽभिज्ञातवान्नृपः ।। ३९ ।। तस्मै संयुक्तमापाद्य स्रावस्ती जन्मभूमिकाम् । कृतापरंगसंज्ञाय ददावचलभूपतिः ॥ ४० ॥ ताबुद्यानं गतौ क्रीडा विधातुं पुरुसंपदौ । यशः समुद्रमाचार्य दृष्ट्वा नैग्रंथ्यमाश्रितौ ।। ४१॥

·एकनवतितम पर्व। पद्मपुराणमा संयम परमं कृत्वा सम्यग्दर्शनमाविती । मृतौ समाधिना जातौ देवेशौ कमलोत्तरे ।। ४२ ॥ ततश्युतः समानोऽसावचला पुण्यशेपतः । सुप्रजालोचनानंदः शत्रुघ्नोऽयमभून्नृपः ॥ ४३ ॥ तेनानेकमवप्राप्तिसंबंधेनास्य भूपतेः । बभूव परमप्रीतिमथुरां प्रति पार्थिव ॥ ४४ ॥ गृहस्प शाखिनो वाऽपि यस्य छायां समाश्रयेत् । स्थीयते दिनमप्येकं प्रीतिस्तत्रापि जायते ४५ किं पुनर्यन भूयोऽपि जन्मभिः संगतिः कृता । संसारभावयुक्तानां जीवानामीदृशी गतिः ॥४६॥ परिच्युत्यापरगोऽपि पुण्यशेषादभूदसौ । कृतांतवक्कविख्यातः सेनायाः पतिरूर्जितः ॥ ४७ ॥ इति धर्माजनादेती प्राप्ती परमसंपदः । धर्मेण रहितैर्लभ्यं न हि किंचित्सुखावहम् ॥ १८ ॥ अनेकमपि संचित्य जंतुर्दुःखमलक्षये । धर्मतीर्थे श्रुते शुद्धिं जलवीर्थमनर्थकम् ॥ ४९ ।। एवं पारंपर्यादागतमिदमद्भुतं नितान्तमुदारम् । कथितं शत्रुघ्नायनमवबुध्य बुधा भवंतु धर्मसुरक्ताः।। श्रुत्वा परमं धर्म न भाति येपा सदीहिते प्रीतिः । शुभनेत्राणां तेषां रविरुदितोऽनर्थकीभवति ५१ इत्याचे श्रीरविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे शत्रुघ्नभवानुकीर्तन नामकनपातितम पर्व ।। ९१ ।।

·पद्मपुराणम्।
द्विनवतितमं पर्व।
१८४
अथ दिनवतितमं पर्व।
विहरन्तोऽन्यदा प्राप्ता, निर्ग्रन्था.मधुरां पुरीम् । गगनायनिनः सप्त सप्तसाप्तिसमत्विपः ॥ १ ॥
सुरमन्यातीयश्च श्रीमन्युरिति, कीर्तितः । अन्यः श्रीनिचयो नाम तुरीयः सर्वसुंदरः ॥२॥
पंचमो जयवान ज्ञेयः षष्ठो.विनयलालसः । चरमो जयमित्राख्यः सर्वे चारित्रसुंदराः ॥३॥
राज्ञः श्रीनंदनस्यैते धरणीसुंदरीभवाः । तनया जगति ख्याता गुणैः शुद्धः प्रभापुरे ॥ ४ ॥
प्रीतिकरमुनीन्द्रस्य देवागममुदीक्ष्यते । प्रतिबुद्धाः समं पित्रा धर्म कर्तुं समुद्यताः ॥ ५॥
मासजातं नृपोऽन्यस्य राज्ये डमरमंगलम् | प्रवव्राज समं पुर्वीरः प्रीतिकरांतिके ॥ ६ ॥'
केवलज्ञानमुत्पाद्य.काले श्रीनंदनोऽविशत् । सप्तर्पयस्त्वमी तस्य तनया मुनिसत्तमाः ॥ ७॥
काले विकालवरकाले कंदवृंदावृतान्तरे । न्यग्रोधतरुमूले ते योग सन्मुनयः श्रिताः ।।८।।
पां तपःप्रभावेन चमरासुरनिर्मिता । मारी श्वशुरदृष्टेव नारी, विटगताऽनशत् ॥ ९॥
धनजीमूतसंसक्ता मधुरा विषयोर्वरा । अकृष्टपच्यसस्यौपैः संछन्नाः सुमहाशयः ॥१०॥
रोगेति परिनिर्मुक्ता मथुरानगरी शुभा । पितृदर्शनतुष्टेव रराज नविका वधूः ॥ ११॥

·पद्मपुराणम्। द्विनवतितमं पर्व। युक्तं बहुप्रकारेण रसत्यागादिकेन ते ! पृष्टादिनोपवासेन चकुरत्युत्कटं तपः ॥ १२ ॥ नभी निमेपमात्रेण विप्रकृष्टं विलंध्य ते । चक्रुः पुरेषु विजय-पोदनादिपु पारणाम् ।। १३ ।। लब्धों परगृहे भिक्षां पाणिपात्रतलस्थिताम् । शरीरधृतिमात्राय जास्ते क्षपणोत्तमाः ॥ १४ ॥ नमोमध्यगते भानावन्यदा ते महाशमाः । साकेतामविशन् वीरा युगमात्राबलोकिनः ॥ १५॥ शुद्धभिक्षेपणाकूताः प्रलंपितमहाभुजाः । अर्हद्दत्तगृहं प्राप्ता भ्राम्यंतस्ते यथाविधि ॥ १६ ॥ अर्हद्दत्तश्च संप्राप्तचितामेतामसंभ्रमः । वर्षाकालः क चेदृक्षः क चेदं मुनिचेष्टितम् ॥ १७ ॥ प्राग्भारकंदरासिंधुतटे मूले च शालिनः । शून्यालये जिनागारे ये चान्पत्र कचित्स्थिताः॥१८॥ नगर्या श्रमणा अस्यां नेमे समयसंडनम् । कृत्वा हिंडनशीलत्वं प्रपद्यते सुचेष्टिताः ।। १९ ।। प्रतिकूलितमनार्था एते तु ज्ञानवर्जिताः । निराचार्या निराचाराः कथं कालेऽत्र हिंडकाः ॥२०॥ अकालेऽपि किल प्रामाः स्नुपयाऽस्य सुभक्तया । तर्पिताः प्रासकानेन ते गृहीतार्थया तया ॥२१॥ आर्हतं भवनं जन्मुः शुद्धसंयतसंकुलम् । यत्र त्रिभुवनानंदः स्थापितो मुनिसुव्रतः ॥ २२ ॥ चतुरंगुलमानेन ते त्यक्तधरणीतलाः । आयांतो द्युतिना दृष्टा लब्धिप्राप्ताः प्रसाधवः ।। २३ ।। पद्यामेव जिनागारं प्रविष्टाः श्रद्धयोद्यया । अभ्युत्थाननमस्यादिविधिना द्युतिनाचिंताः २४

·द्विनवतितम पर्व ।
पद्मपुराणम्
अस्मदीयोऽयमाचार्यों यत्किंचिद्वंदनोद्यतः। इति ज्ञात्वा झुतेः शिष्या दध्युः सप्तर्षिनंदनम् ।।२५।।
जिनेंद्रवंदनां कृत्वा सम्यक् स्तुतिपरायणाः । यातास्ते वियदुत्पत्य स्वमाश्रमपदं पुनः ॥२६॥
चारणश्रमणान् ज्ञात्वा मुनीस्ते मुनयः पुनः । स्वनिंदनादिना मुक्ताः साधुचित्तमुपागताः ॥२७॥
अर्हदत्ताय याताय जिनालयमिहांतरे । द्युतिना गदितं दृष्टाः साधवः स्युस्त्वयोत्तमाः ॥ २८॥
वंदिताः पूजिताः वा स्युर्महासत्वा महौजसः । मथुराकृतसंवासा मयाऽमा कृतसंकथाः ।।२९।।
महातपोधना दृष्टास्तेऽस्माभिः शुमचेष्टिताः । मुनयः परमोदारा बंद्या.गगनगामिनः ।। ३०॥
ततः प्रभावमाकर्ण्य साधूनां श्रावकाधिपः । तदा विपण्णहृदयः पश्चात्तापेन. तप्यते ॥ ३१ ।।
धिक् सोऽहमगृहीतार्थः सम्यग्दर्शनवर्जितः । अयुक्तोऽपसदाचारः न तुल्यो मेस्त्यधार्मिकः ॥३२॥
मिथ्याष्टिः कृतोस्त्यन्यो मत्तः प्रत्यपरोऽधुना। अभ्युत्थायाचित्वा नुत्वा साधवो यन्न तर्पिताः।।
साधुरूप समालोक्य न मुंचत्यासनं तु यः। दृष्ट्वापमन्यते .यश्च स मिथ्यादृष्टिरुच्यते ॥ ३४ ॥
पापोऽहं पापकर्मा,च पापात्मा पापभाजनम् । यो वा निंद्यतमः कश्चिज्जिनवाक्यवहिः कृतः ३५
शरीरे मर्मसंघाते तावन्मे दह्यते मनः । यावदंजलिमुद्धृत्य साधवस्ते न वंदिताः ।। ३६ ॥
अहंकारसमुत्थस्य पापस्यास्य न विद्यते । प्रायश्चित्तं परं तेषां मुनीनां वंदनादृते ॥ ३७॥

·पद्मपुराणम् ।
१८७
द्विनवतितम पर्व ।
अथ ज्ञात्वा समासनं कार्तिकी परमोत्मुकः । अर्हच्दूष्टी महादृष्टिनृपतुल्यपरिच्छदः ।। ३८ ॥
नितिमुनिमाहात्म्यः स्वनिंदाकरणोद्यतः । सप्तर्षिपूजनं कर्तु प्रस्थितो बंधुभिः समम् ।। ३९ ।।
रथकुंजरपादाततुरंगौघसमन्वितः । पूजां योगेश्वरी कर्तुमसौ याति स्म सत्वरम् ॥४०॥
समृद्धया परया युक्तः शुभध्यानपरायणः । कार्तिकामलसप्तम्यां प्राप्तः साप्तमुनि पदम् ॥ ४१ ॥
तत्राप्युत्तमसम्यक्त्वो विधाय मुनिवंदनाम् । पूजोपकरणं कर्तुमुद्यतः सर्वयत्नतः ।। ४२ ।।
प्रपानाटकसंगीतशालादिपरिराजितम् । जातं तदाश्रमस्थानं स्वर्गदेशमनोहरम् ॥ ४३ ॥
तं वृत्तांत समाकये शत्रुघ्नः स्वतुरीयकः । महातुरंगमारूढः सप्तमुन्यंतिकं ययौ ॥ १४ ॥
मुनीनां परया भक्त्या पुनस्नेहाच पुष्कलात् । माताऽप्यस्य गता पश्चात्समुग्राहितकोष्ठिका ॥४५॥
ततः प्रणम्य भक्तात्मा सम्मदी रिपुमर्दनः । मुनीन्समाप्तनियमान्पारणार्थमयाचत ॥ ४६॥
तत्रोक्तं मुनिमुख्यन नरपुंगवकल्पितम् । उपेत्य भोक्तुमाहारं संयतानां न वत्तेते ॥४७॥
अकृताकारितां भिक्षा मनसा नानुमोदिताम् । गृह्णतां विधिना युक्तां तपः पुष्यति योगिनाम् ।।
ततो जगाद शत्रुनः प्रसादं मुनिपुंगवाः । ममेदं कर्तुमर्हन्ति विज्ञापकसुवत्सलाः ॥ ४९ ॥
कियंतमपि कालं मे नगर्यामिह तिष्ठत । शिवं सुभिक्षमेतस्यां प्रजानां येन जायते ॥५०॥

·द्विनवतितमं पर्व। १८८ पद्मपुराणम् । आगतेषु भवत्स्वेपा समृद्धा सर्वतोऽभवत् । नष्टां प्रातेपु नलिनी यथा विशरदुत्सवाः ।। ५१ ॥ . इत्युक्त्वाऽचिंतयच्नद्धः कदा नु खलुं वांछितम् । अन्यं दास्यामि साधुभ्यः विधिना सुसमाहितः॥ अथं श्रेणिक शत्रुमं निरीक्ष्याऽऽनतमस्तकम् । कालानुभावमाचंख्यौ यथावन्मुनिसत्तमः ॥५३॥ धर्मनंदनकालेषु व्ययं यातेप्वनुक्रमात् । भविष्यति प्रचंडोव निर्धर्मसमयो महान् ॥ ५४ ।। । दुःपाडैरिदं जैन शासनं परमोन्नतम् । तिरोधयिष्यते क्षुद्ररेजोभिर्भानुपिंववत् ।। ५५ ॥ श्मशानसदृशा ग्रामाः प्रेतलोकोपमाः पुरः । क्लिप्टा जनपदाः कुत्स्या भविष्यन्ति दुरीहिताः ५६ कुकर्मनिरतः रेश्वोरैरिव निरन्तरम् । दुःपापंडैरयं लोको भविष्यति समाकुलः ॥५७ ॥ महीतलं खलं द्रव्यपरिमुक्ताः कुटुंबिनः । हिंसाक्लेशसहस्राणि भविष्यतीह संततम् ॥ ५८ ॥ पितरौ प्रति निःस्नेहाः पुत्रास्तौ च सुतान्प्रति । चौरा इव च राजानो भविष्यंति कली सति ५९ सुखिनोऽपि नराः केचिन्मोहयंतः परस्परम् । कथाभिर्दुर्गतीशाभी रम्यन्ते पापमानसाः ॥६॥ नक्ष्यंत्यतिशयाः सर्वे त्रिदशागमनादयः । कपायबहुले काले शत्रुघ्न ! समुपागते ॥ ६१ ।। जातरूपरान् दृष्ट्वा साधून्वतगुणान्वितान् । संजुगुप्सां करिष्यति महामोहान्विता जनाः ॥६२॥ अप्रशस्ते प्रशस्तत्वं मन्यमानाः कुचेतसाः । भयपक्षे पतिष्यति पतंगा इव मानवाः ॥ ६३ ।।

·पद्मपुराणम् । १८९ द्विनवतितम पर्व प्रशांतहृदयान् साधून निर्भत्स्य विहस्योद्यताः । मूढा मूढेषु दास्यंति केचिदन्नं प्रयत्नतः ॥६४॥ इत्यमेत निराकल प्रायान्यसमागतम् । यतिनो मोहिनी देयं दास्यत्यहितभावनाः ॥ ६५ ॥ पीजं शिलातले न्यस्त सिच्यमान सदापि हि । अनर्थकं यथा दानं तथा शीलेषु गेहिनाम्॥६६॥ अवज्ञाय मुनीन्गेही गेहिने या प्रयच्छति । त्यक्त्वा स चंदनं मूढो गृह्णात्येव विभीतकम् ॥६७॥ इति ज्ञात्वा समायातं कालं दुःखमताधमम् । विधत्स्वात्महितं किंचित्स्थिरं कार्य शुभोदयम् ।।६८।। नामग्रहणकोऽस्माकं भिक्षावृत्तिमवाससाम् । परिकल्पय तत्सारं तव द्रविणसंपदः ॥ ६९ ॥ आगमिष्यति काले सा श्रांतानां त्यक्तवेश्मनाम् । भविष्यत्याश्रयों राजन् स्वगृहाशयसम्मिता ७० तस्मादानमिदं दत्त्या वत्स त्वमधुना भज । सागरशीलनियमं कुरुजन्मार्थसंगतम् ।। ७१ ॥ जायतां मथुरालोकः सम्यग्धर्मपरायणः । दयावात्सल्यसंपन्नो जिनशासनभावितः ।। ७२ ॥ स्थाप्यतां जिनविवानि पूजितानि गृहे गृहे । अभिपेकाः प्रवर्त्यतां विधिना पाल्यतां प्रजा ।।७३।। सप्तर्पिप्रतिमा दिक्षु चतृसृष्वपि यत्नतः । नगयां कुरु शत्रुघ्न तेन शांतिभविष्यति ।। ७४ ॥ अयप्रभृति यद्नहे बिंचं जैनं न विद्यते । मारी भक्षति तद्वयाघ्री यथाऽनाथं कुरंगकम् ।। ७५ ।। यस्यांगुष्ठप्रमाणापि जैनेंद्री प्रतियातना । गृह तस्य न मारी स्यात्तायभीता यथोरगी !! ७६ ।।

·त्रिनवतितमं पर्व । पद्मपुराणम्। . तस्मै विदितनिःशेपलोकचेष्टितबुद्धये । राजा प्रस्तुतमाचख्यौ मुखासीनाय सादरः ॥ ६ ॥ अवद्धारो जगौ राजन् विज्ञातो भवता न किम् । भ्राता युगप्रधानस्य पुंसो लांगललक्ष्मणः ॥७॥ विधाणः परमां लक्ष्मी लक्ष्मणश्चारुलक्षणः । चक्रानुभावविनतसमस्तप्रतिमानवः ॥८॥ तस्येयं सदृशी कन्या हृदयानंददायिनी | ज्योत्स्ना कुमदखंडस्य यथा परमसुंदरीं ॥९॥ एवं प्रभापमाणेऽस्मिन्रत्नस्यंदनसूनवः । क्रुद्धा हरिमनांवातवेगाचा मानशालिनः ॥ १० ॥ स्मृत्वा स्वजनघातोत्थं वैरं प्रत्यग्रमुन्नतम् । जगुः कालाग्निवद्दीप्ताः परिस्फुरितविग्रहाः ॥ ११ ॥ अद्यैव व्यतिपत्याऽऽशु समाहूय दुरीहितः । अस्माभिर्यो विहंतव्यस्तस्मै कन्या न दीयते ॥१२॥ इत्युक्ते राजपुत्रभ्रूविकारपरिचोदितैः । किंकरौधैरवद्धारः पादाकर्षणमापितः ॥.१३ ॥ नभस्तलं समुत्पत्य ततः सुरमुनिर्वृतम् | साकेतायां सुमित्राजमुपसप्तो महादरः ॥.१४ ॥ अस्य विस्तरतो.वाता निवेद्य भुवनस्थिताम् । कन्यायाश्च विशेषेण व्यक्तकौतुकलक्षणः ॥ १५ ॥ कन्यामदर्शयश्चित्रे चित्रां दृश्चित्तहारिणीम् । त्रैलोक्यसुंदरीशोभामेकीकृत्येव निर्मिताम् ॥१६॥ तां समालोक्य सौमित्रिः पुस्तनिष्कंपलोचनः । अनन्यजस्य वारोऽपि परिप्राप्तोऽतिवश्यताम् १७ 'अचिंतयच यद्येतत्स्त्रीरत्नं न लभे ततः । इदं मे निष्फलं राज्यं शून्यं जीवितमेव वा..॥ १८:।। . :

·पद्मपुराणम्। विनवतितम पर्व । , उवाच चादरे विभ्रन् भगवन गुणकीर्चनम् । कुर्वन्मम कुमारस्तैः कथं वा त्वं खलीकृतः ॥१९॥ प्रचंडत्वमिदं तेपां पापानां विक्षिपाम्यहम् | असमीक्षितकार्याणां क्षुद्राणां निहतात्मनाम् ॥२०॥ ग्रज स्वास्थ्यं रजः शुद्ध तव मूर्द्धानमाश्रितम् । पादस्तु शिरसि न्यस्तो मदीयेऽसौ महामुने।॥२१॥ इत्युक्त्वाऽऽहाय संरन्धो विराधितखगेश्वरम् ! जगाद लक्ष्मणो रत्नपुरं गम्यं त्वरान्वितम् ॥२२॥ तस्माद्देशय पंथानमित्युक्तः शरणोत्कटः । लेस्वैराहाय तत्सर्वान्तीवानः खेचराधिपान् ॥ २३ ॥ महेन्द्रविंध्य किष्किधमलयादिपुराधिपाः । विमानाच्छादिताऽऽकाशः साकेतामागतास्ततः॥२४॥ वृत्तस्तैः सुमहासन्यैर्लक्ष्मणो विजयोन्मुखः । लोकपालैर्यथा लेखो ययौ पद्मपुरःसरः ॥ २५ ॥ नानाशस्त्रदलग्रस्तदिवाकरमरीचयः । प्राप्ता रत्नपुर भूपाः सितच्छनोपशोभिताः ।। २६ ॥ ततः परवलं प्राप्त ज्ञात्वा रत्नपुरो नृपः । साकं समस्तसामतैः संख्यचंचुर्विनिर्ययौ ॥ २७ ॥ तेन निष्क्रांतमात्रेण महारभसधारिणां । विस्तीर्ण दक्षिणं सैन्यं क्षणं ग्रस्तमिवाभवत् ।। २८ ॥ चक्रक्रकचवाणासिकुंवपाशगदादिभिः । बभूव गहनं तेषां युद्ध मुद्धतयोद्भवम् ॥ २९ ॥ अप्सर संहतियोग्यनभोदेशव्यवस्थिता । मुमोचाद्भुतयुक्तेपु स्थानेषु कुसुमांजलीः ॥ ३० ॥ ततः परवलांभोधी सौमित्रिर्वडवानलः । विजृमितुं समायुक्तो योधयादापरिक्षयः ॥ ३१ ॥ + ·. निनवतितम पर्व। १९४ प्रद्मपुराणम् । -- रथा वरं तुरंगाश्च नागाश्च मदतोयदाः । तृणवत्तस्य वैगेन दिशो दश समाश्रिताः ॥ ३२ ॥ युद्धक्रीड़ा कचिचके शकशक्तिहलायुधः । किष्किन्धपार्थिवोऽन्यत्र परमः कपिलक्ष्मणः ॥३३॥ अपरत्र प्रभाजालपरवीरो महाजवः । लांगूलपाणिरुग्रात्मा विविधाद्भुतचेष्टितः ॥ ३४ ॥ एवमेतैर्महायोधैर्विजया बलं महत् । शरत्प्रभातमेघाभं भक्त्वा नीतं मरुत्समः ।। ३५॥ ततोऽधिपतिना साकं विजयाद्रिभुवो नृपाः । स्वस्थानाभिमुखा नेशुः प्रक्षीणप्रधनप्सिताः॥३६॥ दृष्ट्वा पलायमानांस्तान्वीरान रत्नरथात्मजान् । परमामर्पसंपूर्णानारदः कलहप्रियः ।। ३७ ॥ कृत्वा.कलकलं च्योम्नि कृततालमहास्वनः । जगाद विस्फुरद्गात्रस्मितास्यो विकचेक्षणः ॥३८॥ एते. ते चपलाः क्रुद्धा दुचेष्टा मंदबुद्धयः । पलायंते न संसोढा यैर्लक्ष्मणगुणोन्नतिः ॥ ३९ ॥ दुर्विनीतान्प्रसीतानरं गृह्णीतमानवाः । पराभवं तदा कृत्वा काधुना मे पलाय्यते ॥ ४० ॥ इत्युक्ते पृष्ठतस्तेपामुपात्तजयकर्तियः । प्रतापपरमाधीराः प्रस्थिता ग्रहणोद्यताः॥४१॥ प्रत्यासनेषु तेष्वासीचदा रत्नपुरं पुरम् । आसन्नपार्श्वसंसक्तमहादाववनोपमम् ॥ ४२ ॥ तावत्सुकन्यका रत्नभूता तत्र मनोरमा । सखीभिरावृता दृष्टमात्रलोकमनोरमा ॥ ४३ ।। संभ्रान्ताश्वरथारूढा महाप्रेमवशीकृता । सौमित्रिमुपसंपन्ना पीलोमीय विडोजसम् ॥ ४५ ॥ .

·त्रिनवतितम पर्व। पद्मपुराणमा तो प्रसादनसंयुक्तां प्रसायां प्राप्य लक्ष्मणः । प्रशान्तकलुपो जातो भ्रकुटीरहिताननः ॥ ४५ ॥ ततो रत्नरथः सारं सुर्मानविवर्जितः । प्रीत्या निर्गत्य नगरादुपायनसमन्वितः ॥ ४६ ॥ देशकालविधानज्ञो दृष्टात्मपरपीरुपः । संगत्य सुप्ठु तुष्टाव मृगनागारिकेतनौ ॥ १७ ॥ अन्तरेऽत्र समागत्य सुमहाजनमध्यगम् । नारदो इपयद्रत्नरथं सस्मितभापितैः ॥ ४८ ।। का पाा तेऽधुना रत्नरथ पांशुरथोऽथ वा । केचित्कुशलमुत्तुंगभटगर्जितकारिणः ॥ ४९ ॥ नूनं रत्नरथो न त्वं सहि गर्वमहाचलः । नारायणांघ्रिसेवास्थो भवन् कोऽप्यपरो नृपः॥ ५० ॥ कृत्वा कहकहाशब्दं कराहतकरः पुनः । जगी भी स्थीयते कचित्सुखं रत्नरथांगजाः ॥५१॥ सोऽयं नारायणो यस्य भयद्भिस्तादृशं तदा । गदितं हृदयाग्राहि स्वगृहोद्धतचेष्टितैः ॥ ५२ ।। एवं सत्यपि तैरुक्तं स्वयि नारद कोपिते । महापुरुषसंपर्कः प्राप्तोऽस्माभिः सुदुर्तमः ।। ५३ ॥ इति नर्मसमेताभिः कथाभिः क्षणमात्रकम् । अवस्थाय पुरं सर्वे विविशुः परमर्द्धयः ।। ५४ ॥ श्रीदामनामा रतितुल्यरूपा रामाय दत्चा सुमनोभिरामा । रामामिमां प्राप्य परं स रेमे मेरुप्रभावः कृतपाणियोगः ॥ ५५ ॥ दत्ता तथा रत्नरथेन जाता स्वयं दशास्यक्षणकरणाय ।

·चतुर्णवतितम पर्य। पद्मपुराणम् । मनोरमार्थप्रतिपननामा तयोश्च वृत्ता परिणीतिरुवा ।। ५६ ॥ . एवं प्रचंडा अपि यान्ति नाम रत्नान्यनर्घाणि च संश्रयन्ते । पुण्यानुभावेन यतो जनानां ततः कुरुवं रविनिर्मलं तत् ॥ ५७ ।। इति श्रीरविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे मनोरमालंभाभिधानं नाम निनवतितमं पर्व ॥ ९३ ॥ अथ चतुर्णवतितम पर्व । अन्योऽपि दक्षिणश्रेण्या विजयार्धस्य खेचराः । शस्रांधकारित संख्ये लक्ष्मणेन वशीकृताः॥१॥ अत्यन्तदुःसहाः संतो महापनगसंनिभाः । शार्यक्ष्वेडविनिर्मुक्ता जाता रामानुसेविनः ॥२॥ नामानि राजधानीनां तासांख्यावानि कानिचित् । कीत्तीयष्यामि ते राजन् स्वापुरीसमतेजसाम्३ पुरं रविनिमं नाम तथा बन्हिप्रमं शुभम् । कांचनं मेघसंहं च तथा च शिवमंदिरम् ॥ ४ ॥ गांधर्वगीतममृतं पुरं लक्ष्मीधरं तथा । किन्नरोद्गीतसंज्ञं च जीमूतशिखरं परम् ॥ ५ ॥ मानुगीतं चक्राहं विश्वतं स्थन पुरम् । श्रीमद्वहुवाभिख्यं चारुश्रीमलयश्रुतिम् ॥६॥ ।

·१९७
चतुर्णवतितम पर्व।
पद्मपुराणम्।
श्रीगुहं भास्करामं च तथारिंजयसंज्ञकम् । ज्योतिःपुरं शशिच्छायं गांधारमलयं धनम् ।। ७ ॥
सिंहस्थानं मनोज्ञं च भद्रं श्रीविजयस्वनम् । कांतं यक्षपुरं रम्यं तिलकस्थानमेव च ॥ ८॥
परमाण्येवमादीनि पुराणि पुरुषोत्तम । परिक्रांतानि भूरीणि लक्ष्मणन महात्मना ।। ९॥
प्रसाद्य धरणी सर्वा रत्नैः सप्तमिरन्वितः । नारायणपदं कृत्स्नं पाप लक्ष्मणसुंदरः ॥१०॥
चक्र छत्रं धनुः शक्तिर्गदा मणिरसिस्तथा । एतानि सप्त रत्नानि परिप्राप्तानि लक्ष्मणम् ॥११॥
उवाच श्रेणिको भूपो भगवंस्त्वत्प्रसादतः । रामलक्ष्मणयोतिं माहात्म्यं विधिना मया ॥१२॥
अधुना ज्ञातुमिच्छामि लवणांकुशसंभवम् । सौमित्रिपुत्रसंभूति तथा तद्वक्तुमर्हसि ॥ १३ ॥
ततो मुनिगणस्वामी जगाद परमस्वनम् । श्रृणु वक्ष्यामि ते राजन् कथावस्तु मनीपितम् ॥१४॥.
युगप्रधाननरयोः पद्मलक्ष्मणयोस्तयोः । निष्कंटकमहाराज्यजातभोगोपयुक्तयोः ॥ १५ ॥
ब्रजंत्यहानि पक्षाश्च मासा वर्षयुगानि च । दोद्दकामराज्ञातसुमहासुखसक्तयोः ॥ १६ ॥
सुरस्त्रीभिः समानानां स्त्रीणां सत्कुलजन्मनाम् । सहस्त्राण्यववोध्यानि दश सप्त च लक्ष्मणे ॥१७॥
तासामष्टौ महादेव्यः कीर्तिश्रीरविसनिभा । गुणशीलकलावत्यः सौम्पाः सुंदरविभ्रमाः ॥१८॥
वासां जगत्प्रसिद्धानि कीर्त्यमानानि भूपते । भृणु नामानि चारूणि यथावदनुपूर्वशः ॥ १९ ॥

·पद्मपुराणम्।
૨૧૮
चतुर्णवतितम पर्व
राज्ञः श्रीद्रोणमेघस्य विशल्याख्या सुतादिताः। ततो रूपवतीख्याता प्रतिरूपविवर्जिता ॥२०॥
तृतीया वनमालेति वसंतश्रीयुतेव सा । अन्या कल्याणमालाख्या नामाख्यातमहागुणा ॥ २१ ।।
पंचमी रतिमालेति रतिमालेव रूपिणी । पष्ठी च जितपति जितपमा सुखश्रिया ॥ २२ ॥
अन्या भगवती नाम चरमा च मनोरमा अग्रपत्न्य इमा अष्टावुक्ता गरुडलक्ष्मणः ॥ २३ ॥
दयिताष्टसहस्त्री तु पद्माभस्यामरीसमा । चतस्रश्च महादेव्यो जगत्प्रख्यातकीर्तयः ॥ २४ ॥
प्रथमा जानकी ख्याता द्वितीया च प्रभावती । ततो रतिनिभाऽभिख्या श्रीदामा च रमा स्मृता ।।
एतासां च समस्तानां मध्यस्था चारुलक्ष्मणा । जानकी शोभतेऽत्यर्थ सतारेंदुकला यथा ॥२६॥
द्वे शते शतमद्धं च पुत्राणां तार्क्ष्यलक्ष्मणः । तेषां च कीर्तयिष्यामि शृणु नामानि कानिचित् २७
वृपभो धरणश्चंद्रः शरभो मकरध्वजः । धारणो हरिनागश्च श्रीधरो मदनोऽच्युतः ॥ २८॥
तैपामष्टौ प्रधानाश्व कुमारावारुचेष्टिताः । अनुरक्ता गुणर्येपामनन्यमनसो जनाः ॥ २९ ॥
विशल्यासुंदरीमनुः प्रथम श्रीधरः स्मृतः । असी पुरिविनीतायां राजते दि िचंद्रवत् ॥३०॥
ज्ञेयो रूपवतीपुत्रः पृथिवीतिलकाभिधः । पृथिवीतलविख्यातः पृथ्वी कान्ति समुद्वहन् ॥ ३१ ॥
पुत्रः कल्याणमालाया बहुकल्याणभाजनम् । बभूव मंगलाभिख्यो मंगलैकक्रियोदितः ॥३२॥

·पद्मपुराणम् ।
चतुर्णवतितम पर्व।
चिमलप्रमनामाऽभूत्पद्मावत्या शरीरजः । तनयोऽर्जुनवृक्षाख्यो वनमालासमुद्भवः ॥ ३३ ।।
अतिवीयस्य तनया श्रीकेशिनमस्त च । आत्मजो भगवत्याश्च सत्यकीर्तिः प्रकीर्तितः ॥३४॥
सुपार्श्वकीर्तिनामानं सुतं पाप मनोरमा । सर्वे चैते महासत्याः शस्त्रशास्त्रविशारदाः ॥ ३५ ॥
नखमांसवदेतेषां भ्रातृणां संगतिढा । सर्वत्र शस्यते लोके समानोचितचेष्टिता ।। ३६ ॥
अन्योन्यहृदयासीनाः प्रेमनिर्भरचेतसः । अष्टौ दिवीव वसवो रेमिरे स्वप्सितं पुरि ॥ ३७ ॥
पूर्व जनितपुण्यानां प्राणिनां शुभचेतसाम् । आरभ्य जन्मतः सर्व जायते सुमनोहरम् ॥ ३८ ॥
एवं च कात्स्न्यैन कुमारकोटयः स्मृता नरेंद्रप्रभवाश्चतस्रः ।
कोटयर्द्धयुक्ताः पुरि तत्र शक्त्या ख्याता नितांत परया मनोज्ञाः ॥ ३९ ॥
नानाजनपदनिरतं परिगतमुकुटोचमांग नृपचक्रम् ।
पोडशसहस्रसंख्यं पलहरिचरणानुगं स्मृतं रवितेजः ॥४०॥
इत्याचे रविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे रामलक्ष्मणविभूतिदर्शनीयाभिधान नाम चतुर्णवतितम पर्व ॥ ९४ ॥

·२०० पश्चनवतितमं पर्व। पद्मपुराणम्। अथ पञ्चनवतितम पर्व। एवं दिनेषु गच्छत्सु भोगसंभारयोगिषु । धर्मार्थकामसंवन्धनितान्तरतिकारिपु ॥१॥ विमानाभेऽन्यदा सुप्ता भवने जानकी सुखम् । शयनीये शरन्मेघमालासंमितमार्दवे ।। २ ।। अपश्यत्पश्चिमे यामे स्वप्नमभोजलोचना । दिव्यतूर्यनिनादश्च मंगलेोधमागता ॥३॥ ततोऽतिविमले जाते प्रभाते संशयान्विता । कृतदेहस्थितिः कान्तमियाय सुसखीवृता ॥४॥ अपृच्छच्च मया नाथ, स्वप्नो योऽद्य निरीक्षितः । अर्थ कथायितुं तस्य लब्धवर्णत्वमर्हसि ॥५॥ शरदिन्दुसमच्छायौ क्षुब्धसागरनिःस्वनौ । कैलासशिखराकारी सर्वालंकारभूपिती ॥६॥ कांतिमत्सितसइंष्ट्रौ प्रवरौ शरभोत्तमौ । प्रविष्टौ मे मुखं मन्ये विलसत्सितकेसरौ ॥ ७ ॥ शिखरात्पुष्पकस्याथ संभ्रमेणोरुणान्विता । वातनुन्ना पताकेवापतितास्मि किल क्षिती,॥ ८॥ पद्मनाभस्ततोऽवोचच्छरभद्वयदर्शनात् । प्रवरोर्वेचिरेणैव पुत्रयुग्ममवाप्स्यति ॥९॥ पतनं पुष्पकस्याग्राद्दयिते न प्रशस्यते । अथवा समदानस्थाः प्रयांतुं प्रशमं ग्रहाः ॥ १० ॥ वसंतोऽथ परिप्राप्तस्तिलकामुक्तकंकटः । नीपनागेश्वरारूढः सहकारशरासनः ।। ११.॥

·पद्मपुराणम् ।
'२०१
पश्चनवतितम पर्व ।
+
:
पद्मनाराचसंयुक्तः केसरापूरितेपुधिः । गीयमानोऽमलश्लोकैर्मधुम्रतकदंबकः ॥ १२ ॥
कदंबघनवातेन हारिणा निःश्वसन्निव । मल्लिकाकुसुमोद्योतैः शनन्यान्हसन्निव ॥ १३ ॥
कलपुंस्कोकिलापल्पन्निव निजोचितम् । विभ्रन्नरपते लीलां लोकाकुलत्वकारिणीम् ॥ १४ ॥
अकोठनखरो विचईष्ट्राकुरवकात्मिकाम् । लोहिताशोकनयनश्चलपल्लवजिद्धकः ॥ १५ ॥
वसंतकेसरी प्राप्तो विवेश जनमानसम् । नीयमानः परं त्रासं सिंहकेसरकेसरः ॥ १६ ॥
रमणीय स्वभावेन वसंतेन विशेषतः । महेंद्रोदयमुद्यानं जातं नंदनसुंदरम् ॥ १७ ॥
विचित्रकुसुमा वृक्षा विचित्रचलपल्लवाः । मत्ता इव विघूर्णन्ते दक्षिणानिलसंगताः ॥ १८ ॥
समोत्पलादिसंछन्नाः शकुंतगणनादिताः । वाप्यो वरं विराजते जनसेवितरोधसः ॥ १९ ॥
हंससारसचक्राहकुरराणां मनोहराः । स्वनाः कारंडवानां च प्रवृत्ता रागिदुःसहाः ॥ २० ॥
निपातोत्पतनस्तेषां विमलं लुलितं जलम् । प्रमोदादिव संवृत्तं तरंगाढ्यं समाकुलम् ॥ २१ ॥
पद्मादिभिर्जलं च्याप्त स्थलं कुरवकादिभिः । गगनं रजसा तेषां वसंते जुभिते सति ॥ २२ ॥
गुच्छगुल्मलतावृशनकारा बहुधा स्थिताः । वनस्पतेः परां शोभामुपग्मुः समंततः ॥ २३ ॥
काले तस्मिन्नरेंद्रस्य जनकस्य शरीरजाम् । किंचिद्गर्भकृतश्रांतिकशीभूतशरीरिकाम् ॥ २४ ॥

·पञ्चनवतितमं पर्य।
२०२
द्मपुराणम्। .
4
.क्ष्य पृच्छसि पद्माभः किं ते कान्ते मनोहरम् । संपादयाम्यहं ब्रूहि दोहकं किमसीदृशी ॥२५॥
ततःसंस्मित्य वैदेही जगाद कमलानना । नाथ चैत्यालयान्द्रष्टुं भूरीन् वांछामि भूतले ॥ २६ ॥
लोक्यमंगलात्मभ्यः पंचवर्णेभ्य. आदरात् । जिनेंद्रपतिविवेभ्यो नमस्कतुं ममाशयः ॥ २७ ॥
हेमरत्नमयः पुष्पैः पूजयामि जिनानिति । इयं मे महती श्रद्धा किमन्यदभिवांछपते ॥ २८ ॥
एवमाकर्ण्य पद्माभः स्मेरवक्त्रः प्रमोदवान् । समादिशत्प्रतीहारी वत्क्षणप्रणतांगिकाम् ॥२९ ।।
अयि कल्याणि ! निक्षेपममात्यो गद्यतामिति । जिनालयेषु क्रियवामर्चना महतीत्यलम् ॥३०॥
महेंद्रोदयमुद्यानं समेत्य सुमहादरम् । क्रियतां सर्वलोकेन सुशोभा जिनवेश्मनाम् ॥ ३१ ॥
तोरणजयंतीभिघटालघूपयुचुदैः । अर्धचन्द्रवितानैश्च वस्त्रैश्च सुमनोहरैः ॥.३२ ।।
तथीपकरणैरन्यैः समस्तैरतिसुन्दरैः । लोको मह्यां समस्तायां करोतु जिनपूजनम् ॥ ३३ ॥
निर्वाणधामचैत्यानि विभूष्यन्तां विशेषतः । महानंदाः प्रवत्येन्तां सर्वसंपचिसंगताः ॥ ३४ ॥
कल्याण दोहदं तेषु वैदेह्या येसूजयन् । विहराम्यनया साकं महिमानं समेधयन् ॥ ३५ ॥
आदिष्ट्या तयेत्यात्मपदे कृत्वाऽऽत्मसम्मिताम् । ययोक्तं गदितोऽमात्यस्तेनादिष्टाः स्वकिंकराः॥
व्यतिपत्य महोद्योगैस्ततस्तैः सम्मदान्वितैः । उपशोभी जिनेंद्राणामालयेषु प्रवर्तिता ॥ ३७॥

·पद्मपुराणम् । पञ्चनवतितमं पर्व । महागिरिगुहाद्वारगंभीरेषु मनोहराः । स्थापिताः पूर्णकलशाः सुहारादिविभूषिताः ॥ ३८॥ मणिचित्रसमाकृष्टचित्राः परमपट्टकाः । प्रसारिता विशालासु हेममंडलभित्तिषु ॥ ३९ ॥ अत्यन्तविमलाः शुद्धाः स्तंभेपु मणिदर्पणाः । हारा गवाक्षवक्रेपु स्वच्छनिर्झरहारिणः ॥ ४० ॥ विचित्रा भक्तयो न्यस्ता रत्नचूर्णेन चारुणा । विभक्ताः पंचवर्णेन पादगोचरभूमिषु ॥ ४१ ।। न्यस्तानि शतपत्राणि सहस्रच्छदनानि च । देहलीकांडयुक्तानि कमलान्यपरत्र च ॥ ४२ ॥ हस्तसंपर्कयोग्येपु स्थानेषु कृतमुज्ज्वलम् । किंकिणी जालकं मत्तकामिनीसमनिःस्वनम् ॥४३॥ पंचवर्णैर्विकारायचामरैर्मण्डिदंडकैः । संयुक्ताः पदलंबूपाः स्वायतांगाः प्रलंबिताः ॥ ४४ ॥ माल्यान्यत्यन्तचित्राणि प्रापितानि प्रसारणम् । सौरभाकृष्ट/गाणि कृतान्युचमाशिल्पिभिः॥४५॥ विशालातोयशालाभिः कल्पिताभिश्च नैकशः । तथा प्रेक्षकशालाभिः तदुद्यानमलंकृतं ॥ ४६॥ एवमत्यंतचा:भिरत्युवीभिर्विभूतिभिः । महेन्द्रोदयमुद्यानं जातं नंदनसुंदरम् ।। ४७ ॥ अथभूत्यासुरपतिवत्सपुरजनपदसमन्वितो देवामिः । सर्वामात्यसमेतःपद्मःसीतान्वितो ययावुद्यानम् ।। ४८ ॥ परमं गजमारूढः सीतायुक्तो राज बाद पद्मः ।

·२०५
पद्मपुराणम् ।
पण्णवतितम. पर्व।
:
अमृताहारविलेपनशयनासनवासगंधमाल्यादिभवम् ।
शब्दरसरूपगंधस्पर्शसुखं तत्र राम आपोदारम् ॥ ५६ ।।
एवं जिनेंद्रभवने प्रतिदिनपूजाविधानयोगरतस्य ।
रामस्य रतिः परमा जाता रवितेजसः सुदारयुतस्य ॥ ५७ ॥
इत्यार्प श्रीरविषेणाचार्यप्रोक्ते पद्मपुराणे जिनेन्द्रपूजादोहदाभिधानं नाम पंचनवतितमं पर्व ।। ९५ ॥
अथ षण्णवतितमं पर्व
उद्यानेऽवस्थितस्यैवं राघवस्य सुचेतसः । तृपिता इव संप्रापुः प्रजा दर्शनकांक्षयां ।। १ ।।
श्रावितं प्रतिहारीभिः पारंपर्यात्प्रजागमम् । विज्ञाय दक्षिणस्याक्ष्णः स्पंदं प्राप विदेहजा ॥२॥
अचिंतयञ्च किं त्वेतन्निवेदयति मे परम् । दुखस्याऽऽगमन नेत्रमधस्तात्स्पंदनं भजत् ॥ ३ ॥
पापेन विधिना दुःखं प्रापिता सागरांतरे । दृष्टस्तेन न संतुष्टः किमन्यत्प्रापयिष्यति ॥ ४ ॥
निर्मितानां स्वयं शश्वत्कर्मणामुचितं फलम् । ध्रुवं प्राणिभिराप्तव्यं न तच्छक्यं निवारणम् ॥५॥

·पद्मपुराणम्॥ २०६ यण्णवतितम पर्व ।। उपगुण्य प्रयत्नेन सिंतांशुकमिवांशुमान् । पालयन्नपि नित्यं स्वं कर्मणां फलमश्नुते ॥ ६ ॥ अगदच विचेतस्का देव्यो ब्रूत श्रुतागमाः । सम्यग्विचार्य मेऽधरतान्नेत्रस्यंदनजं फलम् ॥ ७ ॥ तासामनुमती नाम देवी निश्चयकोविदा । जगाद देवी को नाम विधिरन्योऽत्र दृश्यते ॥८॥ यत्कर्म निर्मितं पूर्व सितं मलिनमेव वा । स कृतांतो विधिश्वासौ दैवं तच्च तदीश्वरः ॥ ९ ॥ कृततिनाहमानीता व्यवस्थामेतिकामिति 1 पृथनिरूपणं तत्र जनस्याज्ञानसंभवम् ॥ १० ॥ अथातो गुणदोपज्ञा गुणमालेति कीर्तिता । जगाद सांत्वनोद्युक्ता देवी देवनयान्विताम् ॥११॥ देवि त्वमेव च देवस्य सर्वतोपि गरीयसी । तवैव च प्रसादेन जनस्यान्यस्य संयुता ॥ १२ ॥ ततोह न प्रपश्यामि सुयुक्तेनापि चेतसा । यत्ते यास्यति दुःखस्य कारणत्वं सुचेष्टिते ।। १३ ।। अन्यास्तत्र जगुर्देव्यो देव्यत्र जनितेन क्रिम् । वितणविशालेन शान्तिकर्म विधीयताम् ॥१४॥ अभिपेकैर्जिनेन्द्राणामत्युदारैश्च पूजनैः । दानरिच्छाभिपूरैश्च क्रियतामशुभेरणम् ॥ १५ ॥ एवमुक्ता जगौ. सीता देव्यः साधु समीरितम् 1 दानं पूजाभिषेकश्वं तपश्चाशुभसूदनम् ॥ १६ ॥ विघ्नानां नाशनं दानं रिपूणां वरनाशनम् 1 पुण्यस्य समुपादान महतो यशसस्तथा ॥ १७ ॥ इत्युक्त्वा भद्रकलशं समाहाय जगाविति । किमिच्छदानमामतेर्दीयता प्रतिवासरम् ।। १८ ॥

·पर पुराणम्। .२०७ प्रणवतितमं पर्व । यथाज्ञापयसीत्युक्त्वा द्रविणाधिकृतो ययौ । इयमप्यादरे तस्थौ जिनपूजादिगोचरे ॥ १९॥ ततो जिनेंद्रगेहेप तूर्यशब्दाः समुद्ययुः । शंखकोटिरबोन्मिश्राः प्रावृधनरखोपमाः ॥ २० ॥ जिनंद्रचरितन्यस्तचित्रपट्टाः प्रसारिताः । पयोघृतादिसंपूर्णाः कलशाः समुपाहताः ॥ २१ ।। ऋपितांगो द्विपारूढः कंचुकी सितवस्त्रभृत् । कः केनार्थीत्ययोध्यायां घोपणामददात्स्वयम् ॥२२॥ एवं सुविधिना दानं महोत्साहमदीयत । विविध नियमं देवी निजशक्त्या चकार च ॥ २३ ॥ प्रावर्त्यन्त महापूजा अभिषेकाः सुसंपदः । पापवस्तुनिवृत्तात्मा बभूव समंधीर्जनः ॥ २४ ॥ इतिक्रियाप्रसक्तायां सीतायां शांतचेतसि । आस्थानमंडपे तस्थौ दर्शने शक्रबदलः ।। २५ ।। प्रतीहारविनिर्मुक्तद्वाराः संभ्रांतचेतसः । ततो जनपदाः सह धामेवास्थानमाश्रिताः ॥२६ ।। रत्नकांचननिर्माणामदृष्टां जातुचित्पुनः । सभामालोक्य गंमीरां प्रजानां चलितं मनः ।। २७ ॥ हृदयानंदनं राममालोक्य नयनोत्सवम् । उल्लसन्मनसो नेमुः प्रवद्धांजलयः प्रजाः ॥ २८ ॥ वीक्ष्य कंपितदेहास्ता मुहुः कंपितमानसाः । पो जगाद भो भद्रा तांगमनकारणम् ॥ २९ ॥ विजयोऽथ सुराजिश्व मधुमान् वसुलो घरः। काश्यपः पिंगला काला क्षमायाश्च महत्वराः ॥३०॥ निश्चलाधरणन्यस्तलोचना गलितौजसः । न किंचिदूचुराकान्ताः प्रभावेण महीपतेः ।। ३१ ।।

·पद्मपुराणम् ।
२०८
पण्णवतितम पर्व।
.
चिरादुत्सहते वक्तुं मतियद्यपि कृच्छ्रतः । निःकामति तथाप्येपा चक्रागारान्न वाग्वधूः ॥३२॥
गिरा सांत्वनकारिण्या पद्मः पुनरभापत । ब्रूत स्वागतिनो ब्रूत कैमर्यन सभागताः ।। ३३ ॥
इत्युक्ता अपि ते भूयः समस्तकरणोज्झिताः । तस्थुः पुस्त इव न्यस्ताः सुनिष्णातेन शिल्पिना ॥
हीपाशकण्ठबद्धास्ते किंचिचंचललोचनाः । अर्भका इव सारंगा जगुराकुलचेतसः ॥ ३५ ॥
ततः प्राग्रहरस्तेपामुवाच ,चलिताक्षरम् । देवाभयप्रसादेन प्रसादः क्रियतामिति ॥ ३६ ॥
ऊचे नरपतिर्भद्रा न किंचिद्भवतां भयम् । प्रकाशयत चित्तस्थं स्वस्थतामुपगच्छत ॥ ३७ ।।
अवयं सकलं त्यक्त्वा साध्धिदानी भजाम्यहम् । मिश्रीभूतं जलं त्यक्त्वा यथा हंसः स्तनोद्भवम् ।।
अभयेऽपि ततो लब्धे कृच्छप्रस्थापिताक्षरः । जगाद मंदनिःस्वानो विजयोंजलिमस्तकः।।३९॥
विज्ञाप्यं श्रूयतां नाथ पद्मनाभ नरोत्तम ! प्रजाघुनाऽखिला जाता मर्यादारहितात्मिका ।। ४०॥
स्वभावादेव लोकोऽयं महाकुटिलमानसः । प्रकटं प्राप्य दृष्टान्तं न किंचित्तस्य दुष्करम् ॥४१॥
परमं चापलं धत्ते निसर्गण. प्लवंगमः । किमंग पुनरारुह्य चपलं यंत्रपंजरम् ।। ४२ ॥
तरुण्यो रूपसंपन्नाः पुंसामल्पबलात्मनाम् । हियन्ते बलिभिः छिद्रे पापचित्तैः प्रसह्य च ॥४३॥
प्राप्तदुःखां प्रियां साची विरहात्यंतदुःखितः । कश्चित्सहायमासाद्य पुनरानयते गृहम् ॥ ४४ ॥

·पद्मपुराणमा ૨૦૬ पण्णवतितम पर्व भलीनधर्ममर्यादा यावनश्यति नावनिः । उपायश्चित्यतां तावत्प्रजानां हितकाम्यया ॥ ४५ ॥ राजा मनुष्यलोकेऽस्मिन्नधुना त्वं यदा प्रजाः । न पासि विधिना नाशमिमा यांति तदा ध्रुवम् ।। नयुधानसभायामप्रपाध्वपुरवेश्मसु । अवर्णवादमेकं ते मुक्त्वा नान्यास्ति संकथा ॥ ४७ ॥ स तु दाशरथी रामः सर्वशास्त्रविशारदः । हृतां विद्याधरेशेन जानकी पुनरानयत् ॥ ४८ ॥ . तत्र नूनं न.दोपोऽस्ति कश्चिदप्येवमाश्रिते । व्यवहारेऽपि विद्वांसः प्रमाणं जगतः परम् ॥४९॥ किं च यादृशमुर्तीशः कर्मयोगं निपेवते । स एव सहतेऽस्माकमपि नाथानुवर्तिनाम् ॥ ५० ॥ एवं प्रदुष्टचित्तस्य वदमानस्य भूतले । निरंकुशस्य लोकस्य काकुत्स्थ कुरु निग्रहम् ।। ५१ ॥. एक एव हि दोपोऽयमभविष्यन्न चेत्ततः । व्यलंबयिप्यदेतत्ते राज्यमाखंडलेशताम् ॥५२॥ . एवमुक्तं समाकर्ण्य क्षणमेकमभून्नृपः । विषादमुद्राघातविचलद्धृदयो भृशम् ॥ ५३ ॥ अचिंतयच हा कष्टमिदमन्यत्समागतम् । यद्यशोंबुजखंडं मे दग्धुं लग्नोऽयशोऽनलः ॥ ५४ ॥ यत्कृतं दुःसहं सोढं विरहव्यसनं मया | सा क्रिया कुल चंद्रं मे प्रकरोति मलीमसम् ॥ ५५ ॥. विनीता यां समुद्दिश्य प्रवीराः कपिकेतवः । करोति मलिनां सीता सा मे गोत्रकुमुद्वतीम् ॥५६॥ यदर्थमब्धिमुचीर्य रिपुचसि रणं कृतम् । करोति.कलुपं सा मे जानकी कुलदपणम् ।। ५७ ॥ ३-१४ ·पण्णवतितमं पर्व । पद्मपुराणम्। युक्तं जनपदो वक्ति दुष्टपुंसि परालये | अवस्थिता कथं सीता लोकनिंद्या मया हृता ॥.५८ ॥ अपश्यन् क्षणमात्रं यां भवामि विरहाकुलः । अनुरक्तां त्यजाम्येतां दयितामधुना कथम् ॥५९॥ चक्षुर्मानसयोर्यासं कृत्वाऽवस्थिता मम । गुणधानीमदोपां तां कथं मुंचामि जानकीम् ॥६० ॥ अथवा वेत्ति नारीणां चेतसः को विचेष्टितम् । दोषाणां प्रभवो यासु साक्षाद्वसति मन्मथः ॥६१॥ धिस्त्रियं सर्वदोषाणामाकरं तापकारणम् । विशुद्धकुलजाताना पुंसां पंकं सुदुस्त्यजम् ॥ ६२ ॥ अभिहंत्री समस्तानां चलानां रागसंश्रयाम् । स्मृतीनां परमं भ्रशं सत्यस्खलनखातिकाम् ॥६॥ विघ्नं निर्वाणसौख्यस्य ज्ञानप्रभवसदनीम् । भस्मच्छन्नाग्निसंकाशा दर्भसूचीसमानिकाम् ॥६॥ दृङ्मात्ररमणीयां तां निर्मुक्तमिव पन्नगः । तस्मात्यजामि वैदेही महादुःखजिहासया ॥६५॥ अशून्यं सर्वदा तीव्रस्नेहबंधवशीकृतम् । यया मे हृदयं मुष्यं, विरहामि कथं तकाम् ।। ६६ ।। पद्यप्यहं स्थिरस्वान्तस्तथाप्यासनवर्तिनी । आर्चिन्मम वैदेही मनोविलयनक्षमा ।। ६७ ॥ मन्ये दूरस्थिताऽप्येपा चंद्ररेखा कुमुद्वतीम् । यथा चालयितुं शक्ता धृति मम मनोहरा ॥ ६८॥ इतो जनपरीवादश्वेतःस्नेहः सुदुस्त्यजः । आहोऽस्मि भयेरागाभ्यां प्रक्षिप्तो गहनांतरे ॥ ६९ ॥ श्रेष्ठा सर्वप्रकारेण दिवौकोयोपितामपि । कथं त्यजामिना साध्वी प्रीत्या यातामिकताम् ।।७०॥ .

·पद्मपुराणम् सप्तनवतितम पर्व। एतां यदि न सुंचामि साक्षाढुकीर्तिमुद्ताम् । कृपणो मत्समो मह्यां तदैतस्यां न विद्यते ॥७१॥ स्नेहापवादभयसंगतमानसस्य व्यामिश्रतीवरसवेगवशीकृतस्य । रामस्य गाढपरितापसमाकुलस्य कालस्तदा निरुपमः स बभूव कच्छुः ॥ ७२ ॥ विरुद्धपूर्वोत्तरमाकुलं परं विसंधिसातेतरवेदनान्वितम् । अभूदिदं केसरिकेतुचिंतनं । निदाघमध्याहरवेः सुदुःसहम् ॥ ७३ ॥ इत्या श्रीरविषेणाचार्यप्रोके श्रीपद्मपुराणे जनपरीवादचिंताभिधानं नाम पण्णवतिम पर्व ॥ ९१ ॥ अथ सप्तनवतितमं पर्व । ततः कथमपि न्यस्य चिंतामेकत्र वस्तुनि । आज्ञापयत्प्रतीहारं लक्ष्मणाकारणं प्रति ॥१॥ प्रतीहारचः श्रुत्वा लक्ष्मणः संभ्रमान्वितः । तुरंग चलमारुह्य कृत्येक्षागतमानसः ॥२॥ रामस्यासन्नतां प्राप्य प्रणिपत्य कृतांजलिः । आसीनो भूतले रम्ये तत्पादनिहितेक्षणः ॥३॥ स्वयमुत्थाप्य तं पद्मो विनयानतविग्रहम् । परमाश्रयताभाजं चक्रेर्धासनसंगतम् ॥ ४ ॥ । मान चक्रध

·पद्मपुराणम् ।
२१२
सप्तनवतितमं पर्व।
शत्रुनाग्रेसराः भूपाचंद्रोदयसुतादयः । तथाविशन् कृतानुज्ञा आसीनाथ यथोचितम् ॥ ५॥"
पुरोहितः पुरः श्रेष्ठी मंत्रिणोऽन्ये च सजनाः । यथायोग्यं समासीनाः कुतूहलसमन्विताः ॥ ६॥
ततः क्षणमिव स्थित्वा बलदेवो यथाक्रमम् । लक्ष्मणाय परीवादसमुत्पत्ति न्यवेदयत् ॥ ७ ॥
तदाकये सुमित्राजो रोपलोहितलोचनः । सन्नडुमादिशन् योधानिदं च पुनरभ्यधात् ॥८॥
अब गच्छाम्यहं शीघ्रमन्तदुर्जनवारिधेः । करोमि धरणी मिथ्यावाक्पजिहतिरोहिताम् ॥९॥
उपमानविनिर्मुक्तशीलसंभारधारिणीम् । द्विपंति गुणगंभीरां सीतां ये तान्नये क्षयम् ।। १० ।।
ततो दुरीक्षितां प्राप्त हरि क्रोधवशीकृतम् । संक्षुब्धसंसदं वाक्यैरिमैरसमयन्नृपः ॥ ११ ॥
सौम्यर्पमकृतौपम्यैः सदृर्भरतस्य च । महीसागरपर्यन्ता पालितेयं नरोत्तमैः ॥ १२ ॥
इक्ष्वाकुवंशतिलका आदित्ययशसादयः । आसन्नेषां रणे पृष्ठं दृष्टं नंदोरिवारिभिः ॥ १३ ॥
तेषां यशःप्रतानेन कौमुदीपटशोभिना | अलंकृतमिदं लोकत्रितयं रहितांतरम् ॥ १४ ॥
कथं तद्रागमात्रस्य कृते यापस्य भंगिनः । वहनिरर्थकं प्राणान् विदधामि मलीमसम् ॥ १५ ॥
अकीर्तिः परमल्पापि याति इद्धिमुपेक्षिता । कीर्तिरल्पापि देवानामपि नाथैः प्रयुज्यते ॥ १६ ॥
भोगैः किं परमोदारैरपि प्रक्षयवत्सलैः । कीऍधानं प्ररूढं यद्दयतेऽकीविहिना ॥१७॥

·२२३
सप्तनवतितम पर्व।
तचैतच्छखशाखाणां बध्यं नावणभाषितम् । देव्यामस्मगृहस्थायां सत्यामपि सुचेतसि ॥ १८ ॥
पश्यांभोजवनानन्दकारिणस्तिग्मतेजसः । अस्तं यानस्य को रात्री सत्यामस्ति निवर्चकः ॥१९॥
अपवादरजोभिर्मे महाविस्तारगामिभिः । छायायाः क्रियते हानं मा भूदातपवारणम् ॥२०॥
शशांकविमलं गोत्रमकीर्तिधनलेखया । मारुधत्प्राप्य मां भ्रातरित्यहं यत्नतत्परः ।। २१ ॥
शुष्कंधनमहाकूटे सलिलाप्लाववर्जितः । मावर्द्धिष्ट यथावहिरयशो भुवने कृतम् ॥ २२ ॥
कुलं महाईमेतन्मे प्रकाशममलोज्ज्वलम् । यावत्कलंक्यते नारं तावदीपायिकं कुरु ॥ २३ ॥
अपि त्यजामि वैदेही निर्दोषां शीलशालिनीम् । प्रमादयामि नो कीर्ति लोकसौख्यहृतात्मकः ॥२४॥
ततो जगाद सौमित्रिर्धातृस्नेहपरायणः । राजन्न खल वैदेह्यां विधातुं शोकमर्हसि ॥ २५ ॥
लोकापवादमात्रेण कथं त्यजसि जानकीम् । स्थितां सर्वसतीमूनि साकारमनिंदिताम् ॥२६॥
असत्त्वं वक्ति दुर्लोकः प्राणिनां शीलधारिणाम् । न हि तद्वचनातेषां परमार्थत्वमश्नुते ॥ २७ ॥
गृह्यमाणोपिऽतिकृष्णोऽपि विपर्पितलोचनैः । सितत्वं परमार्थेन न विचति चंद्रमाः ॥ २८ ॥
आत्मा शीलसमृद्धस्य जंतोजति साक्षिताम् । परमार्थाय पर्याप्तं वस्तुत्वं न बाह्यतः ।। २९ ।।
नो पृथग्जनवादेन संक्षोभ यांति कोविदाः । न शुनो भापणाईती लक्ष्यं प्रतिपद्यते ॥३०॥

·पद्मपुराणम् । २४. सप्तनवतितम पर्व विचित्रस्यास्य लोकस्य तरंगसमचेष्टिनः । परदोपकथासक्तेनिग्रहं श्वो विधास्यति ॥ ३१ ॥ शिलामुत्पाट्य शीतांशु जिघांसुमोहवत्सलः । स्वयमेव नरो नाशमसंदिग्धं प्रपद्यते ॥ ३२ ॥ अभ्याख्यानपरो दुष्टस्तथा परगुणासहः । नियतिं दुर्गतिं जंतुर्दुःकर्मा प्रतिपद्यते ॥ ३३ ॥ बलदेवस्ततोऽवोचद्यथा वदसि लक्ष्मण । सत्यमेवमिदं घुद्धिर्मध्यस्था तव शोभना ॥ ३४ ॥ किन्तु लोकविरुद्धानि त्यजतः शुद्धिशालिनः । न दोपो दृश्यते कश्चिद्गुणश्चैकान्तसंभवः ॥३५॥ सौख्यं जगति किं तस्य का वाऽऽशा जीवितं प्रति । दिशो यस्यायशोदावज्वालालीढाः समंततः॥ किमनर्थकृतार्थेन सविषेणौषधेन किम् । किं वीर्येण न रक्ष्यन्ते प्राणिनो येन भीगताः ॥ ३७ ।। चारित्रेण न तेनार्थो येन नात्मा हितोद्भवः । ज्ञानेन तेन किं येन ज्ञातो नाध्यात्मगोचरः॥३८॥ प्रशस्तं जन्म नो तस्य यस्य कीर्तिवधू वराम् । बली हरति दुर्वादस्ततस्तु मरणं वरम् ॥३९ ।। आस्तां जनपरीवादो दोपोऽप्यतिमहान्मम । परपुंसा हृता सीता यत्पुनर्गृहमाहृता ॥४०॥ रक्षसो मवनोद्याने चकार वसतिं चिरम् । अभ्यर्थिता च दूतीभिर्वदमानाभिरिक्षितम् ॥ ४१ ॥ दया च दुष्टया दृष्टया समीपावनिवर्तिना । असकृद्राक्षसेन्द्रेण भविता च यथेप्सितम् ॥ ४२ ॥ एवंविधा तका सीतां गृहमानयता मया । कथं न लज्जितं किंवा दुष्करं मूढचेतसाम् ॥ ४३ ।।

·पद्मपुराणम् । सप्तनवतितम पर्व । कृतांतचक्रसेनानीः शब्दचतामविलंवितम् । सीता गर्भद्वितीया मे गृहादद्यैव नीयताम् ।। ४४ ॥ एवमुक्त्वांजलिं पदा सौमित्रिः प्रणतात्मकः । जगाद देव नो युक्तं त्यक्त्तुं जनकसंभवाम्।।४५।। सुमार्दवाघ्रिकमला तन्वी मुग्धा सुखैधिता । एकाकिनी यथा जातु क वैदेही खिलेन वा ॥४६॥ गर्भभारसमाकांता परमं खेदमाश्रिता । राजपुत्री त्वया त्यक्ता संश्रयं कं प्रपद्यते ॥ ४७ ॥ वलिपुष्पादिकं दृष्ट लोकेन.तु जिनाय किम् । कल्प्यते भक्तियुक्तेन को दोपः परदर्शने ॥४८॥ प्रसीद नाथ निर्दोपामसूर्यपश्यकोमलाम् । माऽत्याक्षीमैथिली वीर भवदर्पितमानसाम् ॥ ४९ ॥ ततोऽत्यंतढीभूतविरागः क्रोधभारभाक् । काकुत्स्थः प्रवरोऽवोचदप्रसन्नमुखोऽनुजम् ॥५०॥. लक्ष्मीधर न वक्तव्यं त्वया किंचिदतः परम् । मयैतनिश्चितं कृत्यमवश्यं साध्वसाधु वा ॥५१॥ निर्मानुष्ये वने त्यक्ता सहायपरिवर्जिता । जीवतु म्रियतां वाऽपि सीताऽऽत्मीयेन कर्मणा॥५२॥ क्षणमप्यत्र मे देशे मा शिष्टनगरेऽपि वा । कुत एव गृहे सीता मलवर्द्धनकारिणी ॥ ५३ ।। चतुरश्वमथाऽऽरुह्य रथं सैन्यसमावृतः । जय नंदेति शब्देन वंदिभिः परिपूजितः ॥५४॥ समुच्छ्रितसितच्छनचापी कवचकुंडली । कृतांतवक्रसेनानीरीशितुः प्रस्थितोऽतिकम् ॥ ५५ ॥ तं तथाविधमायांतं दृष्ट्वा नगरयोपिताम् | कथा बहुविकल्पाऽऽसीद्वितर्कागतचेतसाम् ।। ५६ ॥

·सप्तनवतितम पर्व।
.R१६
पद्मपुराणम्
किमिदं हेतुना केन त्वरावानेप लक्ष्यते । के प्रत्येप सुसंरंभाः किन्नु कस्य भविष्यति ।। ५७ ॥
शस्त्रांधकारमध्यस्थो निदाघार्कसमद्युतिः । मातः कृतांतवक्रोऽयं कृतांत इव भीपणः ॥५८ ॥
एवमादिकथासक्तनगरीयोपिदीक्षितः । अंतिक रामदेवस्य सेनानीः समुपागमत् ।। ५९॥
प्रणिपत्य ततो नाथं शिरसा धरणीस्पृशा | जगाद देव देह्याज्ञामिति संगतपाणिकः ॥ ६०॥
पद्मनाभो जगौ गच्छ सीतामपनय द्रुतम् । मार्ग जिनेंद्रसद्मानि दर्शयन् कृतदोहदाम् ॥ ६१ ॥
सम्मेदगिरिजनेंद्रनिर्वाणावनिकल्पितान् । प्रदर्श्व चैत्यसंघातानाशापूरणपंडितान् ॥ ६२ ।।
अटवीं सिंहनादास्यां नीत्वा जनविवर्जिताम् । अवस्थाप्यतिका सौम्य त्वरितं पुनरावज ६३
यथाऽऽज्ञापयसीत्युक्ता वितर्कपरिवर्जितः । जानकी समुपागम्य सेनानीरिन्यभापत ॥ ६४ ॥
उत्तिष्ठ रथमारोह देवि कुर्वभिवांछितम् । प्रपश्य चैत्यगेहानि भजाशंसाफलोदयम् ।। ६५ ॥
इति प्रसाधमाना सा सेनान्या मधुरस्वनम् । प्रमोदमानहृदया रथमूलमुपागता ।। ६६ ।।
जगाद च चतुर्भेदः संघो जयतु संततम् । जैनो जयतु पद्मामः साधुवृत्तैकतत्परः ।। ६७ ॥
प्रमादात्पतितं किंचिदसुंदरविचेष्टितम् । मृष्यंतु सकलं देवा जिनालयनिवासिनः ॥ ६८॥
मनसा कान्तसक्तन सकलं च सखीजनम् । न्यवतेयन्निगयेवमत्यंतोत्सुकमानसा ॥ ६९ ॥

·पद्मपुराणम् । হ{ सप्तनवतितम पर्य। सुखं तिष्ठत सत्सख्यो नमस्कृत्य जिनालयान् । एषाऽऽहमाबजाम्येव कृत्या नोत्सुकता परा ॥७०।। एवं तदुक्तितः पत्युरनादेशाच्च योपितः ! शेषा विहरणे बुद्धिं न चक्रुश्चारुभापिताः ॥ ७१ ।। ततः सिद्धान्नमस्कृत्य प्रमोदं परमं श्रिता । प्रसन्नवदना सीता रथमारोहदुज्ज्वलम् ॥ ७२ ॥ सा तं रथं समारूढा रत्नकांचनकल्पितम् । रेजे सुरवधूर्यद्वद्विमानं रत्नमालिनी ।। ७३ ।।. रथः कृतांतवक्त्रेण चोदितो वरवाजियुक् । ययौ भरतनिर्मुक्तो नाराच इव वेगवान् ।। ७४ ।। शुष्कद्रुमसमारूदो वायसोऽत्यंतमाकुलः । रराट विरसं धुन्वन्नसकृत्पक्षमस्तकम् ॥ ७५ ॥ सुमहाशोकसंतप्ता धूतमुक्ता शिरोरुहा । रुरोदाभिमुखं नारी कुर्वती परिदेवनम् ।। ७६ ।। पश्यत्यप्येवमादीनि दुनिमित्तानि जानकी । बजत्येव जिनासक्तमानसा स्थिरनिश्चया ॥७७॥ महीभृच्छिखरश्वभ्रकंदरावनगड्ढरम् । निमेपेण समुल्लंघ्य योजनं यात्यसौ रथः ॥ ७८ ।। तायवेगाश्चसंयुक्तः सितकेतुविराजितः । आदित्यरथसंकाशो रथो यात्यनिवारितः ॥ ७९ ॥ रामशक्रप्रियारूढो मनोरथजवो रथः । कृतांतमातलिक्षिप्रनुन्नाश्वः शोभतेतराम् ॥ ८॥ तत्रापाश्रयसंयुक्ततनुः सुपरमासना । याति सीता सुखं क्षोणी पश्यंती विविधामिति ।। ८१ ॥ कचिद्ग्रामे पुरेऽरण्ये सरांसि कमलादिभिः । कुसुमेरतिरम्याणि तयाऽदृश्यंत सोत्सुकम् ॥ ८२।।

·२१८
पद्मपुराण ।
सप्तनवतितमं पर्य।
कचिद्घनपटच्छन्ननभोरात्रितमः समम् । दुरालक्ष्यपृथग्भावं विशालं वृक्षगह्वरम् ॥ ८३ ॥
च्युतपुष्पफला तन्वी विपना विरला हिया । अटती कचिदच्छाया विधवा कुलजा यथा ॥८॥
सहकारसमासक्ना कचित्सुंदरमाधवी । वेश्येव चपलासक्तमशोकमभिलष्यति ।। ८५ ॥
महापादपसंघातः कचिद्दावविनाशितः । न भाति हृदयं साधोः खलवाक्याहतं यथा ॥ ८६ ॥
सुपल्लवलताजालैः कचिन्मंदानिलेरितैः । नृत्यं वसंतपत्नीव वनराजी निपेवते ॥ ८७ ॥
कचित्पुलिन्दसंघातमहाकलकलारथैः । उद्भातविहगा दूरं गता सारंगसंहतिः ॥ ८८ ॥
• कचिदुन्नतशैलाग्रं पश्यंती चोर्द्धमस्तका । विचित्रधातुनिर्माणैर्नयनः कौतुकान्वितैः ।। ८९ ।।
कचिदच्छाल्पनीराभिः सरिद्भिः प्रोपितुप्रिया । नारीवाथुप्रपूर्णाक्षा भाति संतापशोभिता ।।९०॥
नानाशकुंतनादेन जल्पतीच मनोहरम् । करोतीव कचिद्वीध्रनिर्झराट्टहसं मुदा ॥ ९१ ॥
मकरंदातिलुब्धाभि गीभिमंदमंथरम् । क्वचित्संस्तूयमानेव शोभते नमिता फलैः ॥ ९२ ।।
सत्पछचमहाशाखेवृक्षवायुविचूर्णितः । उपचारप्रसक्तेव पुप्पवृष्टिं विमुंचते ॥ ९३ ।।
एवमादिक्रियासक्तामटली श्वापदाकुलाम् । पश्यंती याति चैदेही पद्माभापेक्षिमानसा ॥९४ ॥
तावच्च मधुरं श्रुत्वा स्वनमत्यंतमांसलम् । दध्यौ किंत्वेप रामस्य दुंदुभिर्ध्वनिरायतः ॥ ९५ ॥

·पद्मपुराण सप्तनवतितम पर्व । इति प्रतर्कमापन्ना दृष्ट्वा भागीरथीमसौ । एतद्घोपप्रतिस्वानं जानात्यन्यदिशि श्रुतम् ॥ ९६ ॥ अंतर्नक्रझपग्राहमकरादिविघटिताम् । उद्वतोर्मिसमासंगात क्वचित्कंपितपंकजाम् ।। ९७ ॥ समूलोन्मूलितोत्तुंगरोधोगतमहीरुहाम् । विदारितमहाशलग्रावसंघातरंहसम् ॥ ९८ ॥ समुद्रक्रोडपर्यस्तो सगरात्मजनिर्मिताम् । आरसातलगंभीरां पुलिनैः शोभितां सितैः ॥ ९९ ॥ फेनमालासमासक्तविशालापर्चमेरवाम् । प्रांतावस्थितसस्वानशकुन्तगणराजिताम् ॥ १० ॥ अश्वास्ते तां समुत्तीर्णाः पवनोपमरंहसः । सम्यक् संसारयोगेन संसृति साधवो यथा ॥१०१ ।। ततो मेरुवदक्षोभ्यचित्तोऽपि सततं भवन् । सेनानीः परमं प्राप विपादं सदयस्तदा ॥ १०२ ।। किंचिद्वक्तुमशक्तात्मा महादुःखसमाहतः । नियन्तुमक्षमः स्थातुं प्रयलायातवाष्मकः ।। १०३ ।। विधृत्य स्पन्दनं लग्नः कर्तुं क्रन्दनमुत्कटम् । निधाय मस्तके हस्ती स्रस्तांगो विगतद्युतिः ॥१०४॥ ततो जगाद वैदेही प्रभ्रष्टहृदया सती । कृतांतवक्र कस्माचं विरोपीदं सुदुःखियत् ॥ १०५ ॥ मस्ताऽत्यंतहर्षस्य विपादयसि मामपि । विजनेऽस्मिन्महारण्ये कस्मादाश्रितरोदनः ॥ १०६॥ स्वाम्यादेशस्य कृत्यत्वाद्वक्तव्यत्वानियोगतः । कथंचिद्रोदनं कृत्वा यथावत्स न्यवेदयत् ॥१०७॥ विपानिशस्त्रसदृशं शुभे दुर्जनभाषितम् । श्रुत्वा देवेन दुःकीर्तिः परमं भयमीयुपा || १०८ ॥

·पद्मपुराणम् ।
सप्तनवतितमं पर्व ।
संत्यज्य दुस्त्यजं स्नेहं दोहदानां नियोगतः । त्यक्तासि देव रामेण श्रमणेन रतियया ॥१०९।।
स्वामिन्यस्ति प्रकारोऽसौ नैव येन सविष्णुना । अनुनीतस्तवार्थेन न तथाप्यत्यजद्गृहम् ॥११०॥
नस्मिन् स्वामिनि नीराग शरणं तेऽस्ति न कचित्। धर्मसंबंधमुक्ताया जीवे सौख्यस्थितेरिव १११
न सवित्री न च भ्राता नैव बांधवसंहतिः । आश्रयस्तेऽधुना देवि मृगाकुलमिदं वनम् ॥११२॥
ततस्तद्वचनं श्रुत्वा बजेणेचाभिताडिता । हृदये दुःखसंभारव्याप्ता मोहमुपागता ॥ ११३ ॥
संज्ञां प्राप्य च कृच्छ्रेण स्खलितोद्गतवर्णगीः । जगादापृच्छनं कर्नु सकृन्मे नाथमीक्षय ॥११४॥
सोऽयोचदेवि दूरं सा नगरी रहिताऽधुना । कुतः पश्यसि पद्माभं परमं चंडशासनम् ॥११५ ।।
ततोऽश्रुजलधाराभिः क्षालयंत्यास्यपंकजम् । तथापि निर्भरस्नेहरसाक्रांता जगाविदम् ।। ११६ ।।
सेनापते त्वया वांच्यो रामो मद्वचनादिदम् । यथा मत्त्यागजः कार्यो न विपादस्त्वया प्रभो ११७
अवलंब्य परं धैर्य महापुरुष सर्वथा । सदा रक्ष प्रजां सम्यक्पितेव न्यायवत्सलः ॥ ११८ ।।
परिप्राप्तकलापारं नृपमाहादकारणम् । शरचंद्रमसं यद्वदिच्छन्ति संततं प्रजाः ॥ ११९ ॥
संसारादुःखनि|रान्मुच्यन्ते येन देहिनः । भव्यास्तदर्शनं सम्यगाराधयितुमर्हसि ॥ १२० ॥
साम्राज्यादपि पद्माभ तदेव बडु मन्यते । नश्यत्येव पुना राज्यं दर्शनं स्थिरसौख्यदम् ॥१२१॥

·पद्मपुराणम.
सप्तनवतितम पर्व।
तदभव्यजुगुप्सातो भीतेन पुरुषोत्तम । न कथंचित्वया त्याज्यं नितान्त तद्धि दुर्लभम् ॥१२२ ॥
रत्नं पाणितलं प्रासं परिभ्रटं महोदधौ । उपायेन पुनः केन संगति प्रतिपद्यते ॥ १२३ ॥
क्षिप्त्वामृतफलं कूपे महाऽऽपत्तिभयंकरे । परं प्रपद्यते दुःखं पश्चात्तापहतः शिशुः ॥ १२४ ॥
यस्य तत्सदृशं तत्स प्रवदत्त्वनिवारितः । कोह्यस्य जगतः कर्तुं शक्नोति मुखवंधनम् ॥ १२५ ॥
शृण्वतापि त्वया तत्तत्स्वार्थनाशनकारणम् । एडेनेव न कर्त्तव्यं हृदये गुणभूपणः ॥ १२६ ॥
तीवाज्ञोऽपि यथाभूतो जगदावभासनात् । विकारमतनु प्राप्तो भवादित्य इय प्रियः ॥ १२७ ॥
भजस्व प्रस्खलं दानः प्रीतियोगैनिजं जनम् । परं च शीलयोगेन मित्रं सद्भावसेवनैः ॥ १२८ ।।
यथोपपन्नमन्नेन समेतमतिथि गृहम् । साधून समस्तभावेन प्रणामाभ्यर्चनादिभिः ॥ १२९ ।।
क्षात्या क्रोघं मृदुत्वेन मानं निर्विपया स्थितम् । माया मार्जवयोगेन धृत्या लोभं तनूकुरु।।१३०॥
सर्वशास्त्रप्रवीणस्य नोपदेशस्तव क्षमः । चापलं हृदयस्येदं त्वत्प्रेमग्रहयोगिनः ॥ १३१ ।।
कृतं वश्यतया किंचित्परिहासेन वा पुनः । मयाऽविनयमीश त्वं समस्तं क्षन्तुमर्हसि ॥ १३२ ॥
एतावद्दर्शनं नूनं भवता सह में प्रभो । पुनः पुनरतो वच्मि क्षेतव्यं साध्वसाधु वा ॥ १३३ ।।
इत्युक्त्या पूर्वमेवासारवतीर्णा रथोदरात् । पपात धरणीपृष्ठे तृणोपलसमाकुले ॥ १३४ ॥

·पद्मपुराणम् । '२२२ सप्तनवतितम पर्व। धरण्यां पतिता तस्यां मूर्छानिश्चेतनीकृता । रराज जानकी यद्वत्पर्यस्ता रत्नसंहतिः ॥१३५॥ नष्टचेष्टां तकां दृष्ट्वा सेनानीरातिदुःखितः । अचिंतयादियं प्राणान् दुष्करं धारयिष्यति ।। १३६ ।। अरण्येऽत्र महाभीष्मे व्यालसंघातसंकुले । विदधाति न धीरोऽपि प्रत्याशा जीवितं प्रति ॥१३७।। मृगाक्षीमतिको त्यक्त्वा विपिनऽस्मिन्ननुत्तमे । स्थानं न तत्प्रपश्यामि यत्र मां शांतिरेष्यति ।। इतो निर्देयताऽत्युग्रा स्वाम्याशा निश्चिताऽन्यतः । अहो दुःखमहावत्तेमध्य प्राप्तोऽस्मि पापका १३९ धिरभृत्यतां जगविद्या यत्किंचन विधायिनीम् । परायचीकृतात्मानं क्षुद्रमानवसेविताम् ॥१४॥ यंत्रचेष्टिततुल्यस्य दुःखैकनिहितात्मनः । भृत्यस्य जीविताद्रं वरं कुक्कुरजीवितम् ॥ १४१ ॥ नरेन्द्रशक्तिवश्यः स निंद्यनामा पिशाचवत् । विदधाति न किं भृत्यः किं वा न परिमापते ।।१४२॥ चित्रचापसमानस्य निःकृत्यगुणधारिणः । नित्यनम्रशरीरस्य नियं भृत्यस्य जीवितम् ।।१४३॥ सत्कारकूटकस्पेव पवान्नित्तचेतसः । निर्माल्यवाहिनो धिधिग्भृत्यनान्नोऽसुधारणम् ॥१४॥ पश्चात्कृतगुरुत्वस्य तोयार्थमपि नामिनः । तुलायंत्रसमानस्य धिम्भृत्यस्याऽसुधारणम् ।।१४५॥ उन्नत्या त्रपया दीप्तया वर्जितस्य निजेच्छया । मा स्म भूज्जन्म भृत्यस्य पुस्तकर्मसमात्मनः१४६ विमानस्यापि मुक्तस्य गत्या गुरुतया समम् । अधस्ताद्गच्छतो नित्यं धिग्भृत्यस्यामुधारणम् १४७

·पद्मपुराणम्।
२२३.
सप्तनवतितम पर्व।
निःसत्त्वस्य महामांसविक्रयं कुर्वतः सदा । निर्मदस्यास्वतंत्रस्प घिरभृत्यस्यासुधारणम् ॥१८॥
भृत्यताकरणीयेन कर्मणास्मि वशीकृतः । एतां येन विमुंचामि प्रस्तावेऽप्यंत्र दारुणे ॥१४९।।
इवि विमृश्य सत्यज्य सीतां धर्मधियं यथा । अयोध्याऽभिमुखोऽयासीत्सेनानीः सत्रपात्मकः ।।
इतराऽपि परिप्राप्तसंज्ञा परमदुःखिता । यूथभ्रष्टेच सारंगी बालाऽऽक्रन्दं समाथिता ॥ १५१ ॥
रुदत्या करुणं तस्याः पुष्पमोक्षापदेशतः । वनस्पतिसमूहेन नूनं रुदितमेव तत् ॥ १५२ ॥
निसर्गरमणीयेन स्वरेण परिदेवनम् । ततोऽसौ कर्तुमारब्धा महाशोकवशीकृता ॥ १५३ ॥
हा पक्षण हा पद्म हा नरोत्तम हा प्रभो । यच्छ प्रतिवचो देव कुरु साधारणं मम ॥ १५४ ।।
सततं साधुचेष्टस्य सद्गुणस्य सचेतसः । न तेऽस्ति दोपगंधोऽपि महापुरुषतायुजः ॥ १५५ ॥
पुरा स्वयं कृतस्येदं प्राप्त में कर्मणः फलम् । अवश्यं परिभोक्तव्यं व्यसनं परमोत्कटम् ॥१५६।।
किं करोतु प्रियोऽपत्यो जनकः पुरुषोत्तमः । किं वा बांधवलोको मे स्वकर्मण्युदयस्थिते ॥१५७॥
नूनं जन्मनि पूर्वस्मिन्नसत्पुण्यमुपार्जितम् । मंदभाग्याजनेभरण्ये दुखं प्राप्ताऽस्मि यत्परम् १५८
अवर्णवचनं नूनं मया गोष्ठीष्वनुष्ठिवम् । यस्योदयेन संप्राप्तमिदं व्यसनमीदृशम् ॥ १५९ ॥
गुरोः समक्षमादाय नूनमन्यत्र जन्मनि । व्रतं मया पुनर्भग्नं यस्येदं फलमीदृशम् ॥ १६०॥

·सप्तनवतितम पर्व ।
२२४
पद्मपुराणम्।
अथवा परुपर्वाक्यैः कश्चित्फलविपोपमः । नित्सितो भवेऽन्यस्मिन् जातं यदुःखमीदृशम् १६१
अन्यत्र जनने मन्ये पद्मखंडस्थितं मया । चक्राहयुगलं भिन्न स्वामिना रहिताऽस्मि यत् १६२
किं वा सरसि पयादिभूपिते रचितालयम् । पुरुषाणामुदाराणां गतिलीलाविलंबकम् ॥ १६३ ।।
जल्पितेन वरस्त्रीणां सौंदर्येण कृतोपमम् । सौमित्रिसौधसच्छायं पदारुणमुखक्रमम् ॥ १६४ ॥
वियोजितं भवेऽन्यस्मिन्हंसयुग्मं कुचेष्टया । प्राप्ताऽस्मि वासनं घोरं येनेदृक्षं हताशिका ॥१६५।।
गुंजाफलार्द्धवर्णाक्षमन्योन्यापितमानसम् । कृष्णागुरुभवात्यन्तघनाद्यभूमधूसरम् ।। १६६ ॥
समारब्धसुखक्रीड कंटस्थकलनिःस्वनम् । पारापतयुगं पापचेतसा स्यात्पृथक्कृतम् ।। १६७ ।।
अस्थाने स्थापितं किं वा बद्धं मारितमेव वा । संभावनादिनिर्मुक्तं दुःखमीग्गताऽस्मि यत् १६८
वसंतसमये रम्ये किं वा कुसुमितांघ्रिपे ! परपुष्टयुगं भिन्नं यस्येदं फलमीदृशम् ॥ १६९ ।।
अथवाश्रमणाः क्षान्ता सद्वृत्ता निर्जितेन्द्रियाः।निंदिता विदुषां वंद्या दुःखं प्राप्तास्मि यन्महत् ।।
सद्भुत्पपरिवारेण शासनानंदकारिणा । कृतसेवा सदा याहं स्थिता स्वर्गसमे गृहे ॥ १७१ ॥
साऽधुना क्षीणपुण्यौघा निर्वधुग्रहरे चने । दुःखसागरनिर्मग्रा कथं तिष्ठामि पापिका ॥ १७२ ।।
नानारत्नकरोद्योते सत्प्रच्छदपटावृते । शयनीये महारम्ये सर्वोपकरणान्विते ॥ १७३ ॥

·पद्मपुराण । सप्तनवतितम पर्व । वंशत्रिसरिकावीगासंगीतमधुरस्वनैः । असेविपि सुखं निद्रा प्रत्यभूत्सि तथा च या ॥ १७४ ॥ अयशोदावनिर्दग्धा साऽहं संप्रति दुःखिनी । प्रधाना रामदेवस्य महिपी परिकीर्तिता ॥१७५॥ विष्ठाम्येकाकिनी कष्टे कान्तारे दुःकतात्मिका । कीटकर्कशदर्भोगग्राचौपाढ्ये महीतले ॥१७६ ॥ ध्रियन्ते यद्यवाप्येमामवस्थामीदृशीं मयि । ततो वज्रविनिर्माणाः प्राणानूनमिमे मके ॥१७७ ॥ अवस्था च परां प्राप्य शतधा यन्न दीर्यसे । अहो हृदय नास्यन्यः सदृशस्तव साहसी ॥१७८।। किं करोमि क गच्छामि कं ब्रवीमि कमाश्रये । कथं तिष्ठामि कि जातमिदं हा मातरीदृशम् १७९ हा पद्म सद्गुणांभोधे हा नारायण भक्तक । हा तात किं न मां वेरिस मातः किं न रक्षसि॥१८०॥ अहो विद्याधराधीश भ्रातः कुंडलमंडित ! दुःखावर्तकृतभ्रान्तिरियं तिष्ठाम्यलक्षणा ॥ १८१ ॥ अपुण्यया मया सार्द्ध पत्या परमसंपदा । कष्टं मह्यं जिनेंद्राणां कृता समसु नार्चना ॥ १८२ ।। एवं तस्यां समाकंदं कुर्वन्त्यां विहलात्मनि । राजा कुलिशजंघाख्यस्तं बनान्तरमागतः ॥१८॥ पौंडरीकपुरः स्वामी गजबंधार्थमागतः । प्रत्यागच्छन्महाभूतिगृहीतवरवारणः ॥ १८४ ।। तस्य शैन्यशिरोजाताः प्लवमानाः पदातयः । नानाशस्त्रकरा कांताः शूरा बद्धासिधेनवः १८५ श्रुत्वा तदितस्वानं तथाप्यतिमनोहरम् । संशयानाः परित्रस्ताः पदं न परतो ददुः ॥ १८६ ।। ३-१५ ·पद्मपुराणम्। •२२६ सतनवतितम पर्व। अश्वीयमपि.संरुद्धं पुरोभागमवस्थितम् । साशंकैरकृतप्रेरं सादिभिः श्रुतनिःस्वनैः ॥ १८७॥ कुतोऽत्र भीमेऽतितरामरण्ये । परासुताकारणभूरिसच्चे ॥ अयं निनादो रुदितस्य रम्यः । स्त्रैणो नु चित्रं परमं किमेतत् ।। १८८ ।। मृगमहिपतरक्षद्वीपिशार्दूललोले । समरशरभसिंहे कोलदष्टान्तराले ॥ सुविमलशशिरेखाहारिणी केयमस्मिन् । हृदयहरणदक्षं कक्षमध्ये विरोति ॥१८९।। सुरवरवनितेयं किन्तु सौधर्मकल्पादवनितलमुपेता पातिता वासवेन ॥ उत जनसुखगीता साऽनुदेवी विधात्री । भुवननिधनहेतोरागता स्यात्कुतोऽपि ।। इति जनितवितर्क वर्जिताऽऽत्मीयदेशं । प्रजवसरणयुक्तैर्मूलगैः पूर्यमाणम् ॥ प्रहतबहलतुलं तन्महावर्तकल्पं । स्थितमचलमुदार सैनिकं विस्मयाट्यम् ॥१९१॥ तुरगमकरदं प्रौढपादातमीनं । विधृतवरकरेणुग्राइजालं सशब्दम् ।। रविकिरणविषक्तप्रस्फुरत्खडचीचिप्रतिभयमभवत्चत्सैन्यमभोधिकल्पम् ॥ १९२ ॥ इत्या रविषेणाचार्यप्रोक्ते श्रीपद्मपुराणे सीतानिर्वासनविप्रलापवनजंघाभिधानं नाम सप्तनवतितम पर्व ॥९७ ।। ।

·पद्मपुराणम्।
.
२२७
अष्टनवतितमं पर्व।
अथाष्टनवतितमं पर्व ।
ततः पुरो महाविद्यानिरुद्धामिव जाहवीम् । चक्रीभूतां चमं दृष्ट्वा वज्रजंघः करेणुगः ॥१॥
पप्रच्छासन्नपुरुषान यूयमेवं कुतः स्थिताः । कुतः केन प्रतीघातो गमनस्य किमाकुलाः ॥२॥
पारंयर्येण ते यावत्पृच्छंति स्म स्थितिकारणम् । तावत्किचित्समासीदं राजा शुश्राव रोदनम् ॥२॥
जगाद च समस्तेपु लक्षणेषु कृतश्रमः । यस्या रुदितशब्दोऽयं श्रूयते सुमनोहरः ॥ ४ ॥
विद्युद्गर्भरुचा सत्या गर्भिण्या प्रतिरूपया । ध्रुवं पुरुषपद्मस्य भवितव्यं स्त्रियाऽनया ॥५॥
एवमेतत्कृतो देव संदेहोत्र त्वयोदिते । अनेकमद्भुतं कर्म भवता हि पुरेक्षितम् ॥ ६॥
.एवं वस्य सभृत्यस्य कथा यावत्प्रवर्तते । तापदग्रेसरा सीता समीपं सचिनो गताः ॥७॥
पप्रच्छुः पुरुषा देवि का त्वं निर्मानुपे वने । विरोपि करुणं शोकमसंभाव्यमिदं श्रिता.॥ ८ ॥
न दृश्यते भवादृश्यो लोकेऽवाकवयः शुभाः। दिव्या किमसि किं वान्या काचित्सृष्टिरनुत्तमा .।।
यदीदमीदृशं धत्से वपुरक्लिष्टमुत्तमम् । ततोऽत्यंतं न चालक्ष्यः कोऽयं शोकस्तवापरः ॥१०॥
बद कल्पाणि कथ्यं चेदिदं नः कौतुकं परम् । दुःखान्तोऽपि च सत्येवं कदाचिदुपजायते ॥११॥

·पद्मपुराणम्
'२२८
अष्टनवतितम पर्व।
ततस्तान् सुमहाशोकध्वांतीकृतसमस्तदिक् । पुरुषान् सहसा दृष्ट्वा नानाशस्त्रकरोज्ज्वलान् ॥१२॥
सीता वाससमुत्पन्नपृथुवेपथुसंकुला । दातुमाभरणान्येषां लोलनेत्रा समुद्यता ॥ १३ ॥
-तत्वमूढास्ततो भीता जगदुः पुरुषाः पुनः । संत्रास देवि शोकं च त्यज संश्रयं धीरताम् ॥१४॥
किं वा विभूपणैरेभिस्तिष्ठन्तु त्वयि दक्षिणे । भावं योग प्रपद्यस्व किमर्थमसि विह्वला ॥ १५ ॥
श्रीमानयं परिप्राप्तो वनजंघ इति क्षितौ । प्रसिद्धः सकलयुक्तो राजधर्मेनरोत्तमः ॥ १६ ॥
सम्यग्दर्शनरत्नं यः सादृश्यपरिवर्जितम् । अविनाशमनाधेयमहार्य सारसौख्यदम् ॥ १७ ॥
शंकादिमलनिर्मुक्तं हेमपर्वतनिश्चलम् । हृदयेन समाधत्ते सचेता भूपणं परम् ॥ १८ ॥
सम्यग्दर्शनमीदृशं यस्य साध्वि विराजते । गुणास्तस्य कथं श्लाध्ये वय॑न्तामस्मदादिभिः १९
जिनशासनतत्त्वज्ञः शरणागतवत्सलः । परोपकारसंसक्तः करुणार्दितमानसः ॥ २०॥
लब्धवर्णो विशुद्धात्मा निंद्यकृत्यनिवृत्तधीः । पितेव रक्षिता लोके दाता भूतहिते रतः ॥२१॥
दीनादीनां विशेषेण मानुष्या अनुपालकः । शुद्धकर्मकरः शत्रुमहीधरमहाशनिः ।। २२ ।।
शस्त्रशास्त्रकृतश्रांतिरश्रांतिः शांतिकर्मणि । जानात्यन्यकलत्रं च कूपं साजगरं यथा ॥ २३ ॥
धर्मे परममासक्तो भवपातभयात्सदा । सत्यस्थापितसद्वाक्यो बादं नियमितेंद्रियः ॥ २४॥

·अष्टनवतितमं पर्व ।
पद्मपुराणम्।
२२९
,
अस्य देवि गुणान् वक्तुं योऽखिलानभिवांछति । तरितुं स ध्रुवं वष्टि गात्रमात्रेण सागरम् ।।२५।।
यापदेपा कथा तेषां वर्तते चितबंधिनी । तावन्नृपः परिप्राप्तः किंचिदद्भुतसंगतः ॥ २६ ॥
अवतीर्य करेणोश्च योग्यं विनयमुद्वहन् । निसर्गशुद्धया दृष्टया पश्यन्नेवमभापत ॥ २७ ।।
अहो वनमयो नूनं पुरुषः सुपिचेतनः । यतस्त्यजनिहारण्ये त्वां न दीर्णः सहस्रधा ॥ २८ ॥
चूहि कारणमेतस्या अवस्थायाः शुभाशये । विश्वस्ता.भव मा भैपीर्गर्भायासं हि मा कृथा।॥२९॥
वतः कथयितुं कच्छाद्विरताऽपि सती क्षणम् । पुना रुरोद शोकोरुचक्रपीडितमानसा ।। ३० ।।
महुस्ततोऽनुयुक्ता सा राज्ञा मधुरभापिणा । धृत्वा मन्युं जगौ क्लिष्टहंसगद्गदनिःस्वना ॥३१॥
विज्ञातुं यदि ते वांछा राजन् यच्छ ततो मनः । कथा मे मंदभाग्याया इयमत्यंतदीर्घिका!॥३२॥
सुता जनकराजस्य प्रभामंडलसोदरा । स्तुपा दशरथस्याई सीता पद्माभपत्तिका ॥ ३३ ॥
केकरपा वरदानेन भरताय निजं पदम् । दत्त्वानरण्यपुझोऽसौ तपस्विपदमाश्रयत् ॥ ३४ ॥
रामलक्ष्मणयोः साकं मया प्रस्थितमायतम् । जातं श्रुतं त्वयां नूनं पुण्यचेष्टितसंगतम् ॥ ३५ ॥
हतास्मि राक्षणेन्द्रेण पत्युः सुग्रीवसंगमे । जाते भुक्तवती वात्ता संप्राप्यैकादशेऽहनि ॥ ३६ ॥
आकाशगामिभिपोनरुचीये मकरालयम् । जित्वा दशमुख युद्धे पत्यास्मि पुनराहता ॥ ३७॥

·पद्मपुराणम् ।।
२३०
अष्टनवाततम पर्व।
राज्यपंकं परित्यज्य भरतों भरतोपमः । श्रामण्यं परमाश्रित्य सिद्धि धूतरजा ययौ ॥ ३८ ॥
अपत्यशोकनिर्दग्या प्रव्रज्यासौ च केकया । देवी कृत्वा तपः सम्यग्देवलोकमुपागता ॥ ३९ ॥
महीतले विमर्यादो जनोऽयं दुष्टमानसः । ब्रवीति परिवादं मे शंकया परिवर्जितः॥४०॥
रावणः परमः प्राज्ञो भूत्वाऽन्यस्त्रियमग्रहीत् । तामानीय पुना रामः सेवते धर्मशास्त्रवित् ।।४१॥
यया ह्यवस्थया राजा वर्त्तते दृढनिश्चयः । सैवाऽस्माकमपि क्षेमी नूनं दोपो न विद्यते ॥ ४२ ॥
साऽहं गर्भान्विता जाता कृशांगा वसुधातले । चितयंती जिनेंद्राणां करोम्यभ्यर्चनामिति ॥४३॥
ततो भी मया सार्द्धमुटुक्तश्चैत्यवंदने । जिनेंद्रातिशयस्थानेष्वत्यंतविभवान्वितः ॥ १४ ॥
अगदीत् प्रथम सीते गत्याऽष्टापदपर्वतम् । ऋषभं भुवनानन्दं प्रर्णस्यावः कृतार्चनौ ॥ ४५ ॥
अस्यां ततो विनीतायां जन्मभूमिप्रतिष्ठिता। प्रतिमा अपमादीनां नमस्यावः सुसंपदा ॥ ४६॥
कापिल्ये विमलं नंतुं यास्यावो भावतस्ततः । धर्म रत्नपुरे चैव धर्मसद्भावदेशिनम् ॥ ४७ ।।
श्रावस्त्यां शंभवं शुभ्रं चंपायां वासुपूज्यकम् । पुष्पदंतं च काकंद्यां कौशांब्यां पद्मतेजसम् ॥४८॥
चंदाभं चंद्रपुर्या च शीतलं भद्रिकावनौ । मिथिलायां ततो मल्लिं नमस्कृत्य जिनेश्वरम् ॥४९।।
वाराणस्यां सुपाचं च श्रेयांसं सिहनिःस्वने । शांति कुंथुमरे चैव पुरे हास्तिनि नामनि ॥५०॥

·पपुराणम् । अनिवतितम पर्य। कुशाननगरे देवि सर्वज्ञ मुनिसुव्रतम् । धर्मचक्रमिदं यस्य ज्वलत्यद्यापि सूज्वलम् ॥ ५१ ॥ ततोऽन्यानपि वैदेहि जिनातिशययोगतः । स्थानान्यतिपवित्राणि प्रथितान्यखिलेनसः ॥५२॥ विदशामुरगंधर्वैः स्तुतानि प्रणतानि च । वंदावहे समस्तानि तत्परायणमानसौ ॥ ५३ ।। पुष्पकाग्रं समारुह्य विलंध्य गगनं द्रुतम् । मया सह जिनान सुमेरुशिखरेष्यपि ।। ५४ ॥ भद्रशालवनोद्भूतैस्तथा नंदनसंभवैः । पुष्पैः सौमनसीयैश्च जिनेंद्रानर्चय प्रिये ॥ ५५ ।। कत्रिमाकत्रिमान्यस्मिश्चैत्यानभ्यर्च्य विष्टपे । प्रबंध चागमिष्यावः साकेतां दयिते पुनः॥५६ ।। एकोऽपि हि नमस्कारो भावेन विहितोर्हतः । मोचयत्येनसो जंतर्जन्मान्तरकृतादपि ॥ ५७ ॥ ममापि परमा कांत तुष्टिमनसि वर्तते । चैत्यालयान्महापुण्यान्पश्यामीति त्वदाशया ॥ ५८ ॥ काले पूर्व तमच्छन्ने भूते नि:किंचने जने । जगत्ताराधिपेनेव येनेशेन विराजितम् ।। ५९ ॥ प्रजानां पतिरेको यो ज्येष्ठत्रैलोक्यवंदितः । भन्यानां भवभीरूणां मोक्षमार्गोपदेशकः ॥ ६॥ यस्याटगुणमैश्वर्यं नानातिशयशोभितम् । अजस्रपरमार्य सुरासुरमनोहरम् ॥ ६१ ॥ जीवप्रभृतितत्वानि विशुद्धानि प्रदर्य यः । भव्यानां कृतकर्तव्यो निर्वाणं परमं गतः ॥ १२ ॥ सर्वरत्नमयं दिव्यमालयं चक्रवर्तिना | निर्माप्य यस्य कैलासे प्रतिमा स्थापिता प्रभोः ॥१३॥ ।'

·२३२ अष्टनवतितम पर्व पद्मपुराणम् । सा,भास्करप्रतीकाशा पंचचापशतोच्छ्रिता । प्रतिमा प्रतिरूपस्य दिव्या यस्य विराजते ॥६४॥ यस्याद्यापि महापूजा गंधर्वामरकिंनरैः । अप्सरोनागदैत्याद्यैः क्रियते यत्नतः सदा ॥ ६५ ॥ अनंतः परमः सिद्धः शिवः सर्वगतोऽमलाः । अर्हस्रलोक्यपूजाहः या स्वयंभूः स्वयंप्रभुः।। ६६ ॥ तं कदा नु प्रभुं गत्वा कैलासे परमाचले । ऋषभं देवमभ्यर्च्य स्तोष्यामि सहितस्त्वया ॥ ६७ ।। प्रस्थितस्य मया साकमेवं धृत्याऽतितुंगया । प्राप्ता जनपरीवादया दावाग्निदुःसहा ॥ ६८ ।। चिंतितं मे ततो भी प्रेक्षापूर्वविधायिना। लोकः स्वभाववक्रोऽयं नान्यथा याति वश्यताम् ॥६९॥ वर प्रियजने त्यक्ते मृत्युरप्यनुसेवितः । यशसो नोपघातोऽयं कल्पान्तमवस्थितः ॥ ७० ॥ साह. जनपरीवादाद्विदुपा तेन विभ्यता । संत्यक्ता परमेरण्ये दोपेण परिवर्जिता ॥ ७१ ॥ विशुद्धकलजातस्य क्षत्रियस्य सुचेतसः । विज्ञातसशास्त्रस्य भवत्येवेदमीहितम् ॥ ७२ ॥ एवं निर्याससंबंधं वृत्तान्तं स्वं निवेद्य सा । दीना, रोदितुमारब्धा शोकज्वलनतापिता ।। ७३ ॥ तामथुजलपूर्णास्यां क्षितिरेणुसमुत्क्षिताम् । दृष्ट्वा कुलिशजंघोऽपि चुक्षोभोत्तमसचभृत् ॥ ७४ ॥ ततो जनकराजस्य तनयामधिगम्य ताम् । समीपीभूय राजाऽसौ समावासयदादृतः ।। ७५ ॥. शोकं विरह मा रोदीर्जिनशासनभाविता । किमार्त कुरुपे ध्यानं देवि दुःखस्य वर्द्धनम् ।। ७६ ॥

·पद्मपुराणम् ।। २३३ अपनवतितम पर्व। किं न वैदेहि ते ज्ञाता लोकेन स्थितिरीदृशी । अनित्याशरणैकत्वान्यत्वादिपरिभाविनी ॥७७॥ मिथ्यादृष्टिबंधूर्यद्वद्यच्छोचसि मुहुर्मुहः । श्रुताथैवासि साधुभ्यः सततं चारुभावने ॥ ७८ ॥ ननु जीवेन किं दुःखं न प्राप्त मूढ चेतसा । भवभ्रमणसक्तेन मोक्षमार्गमजानता ॥ ७९ ॥ संयोगा विप्रयोगाश्च भवसागरवर्तिना। क्लेशावर्तनिमग्नेव प्राप्ता जीयेन भूरिशः ॥ ८० ॥ खजलस्थलचारेण विग्योनिपु दुःसहम् । दुःखं जीवन संप्राप्त वर्षाशीवातपादिजम् ॥ ८१॥ अपमानपरीवादविरहाकोशनादिजम् । मनुष्यत्वेऽपि किं नाम दुःखं जीवेन नार्जितम् ।। ८२ ।। कुत्सिताचारसंभूतं ततोत्कृष्टर्द्धिदृष्टिजम् । च्युतिजं च महादुःखं संप्राप्तं त्रिदशेष्वपि ॥ ८३ ॥ नरकेषु तु यदुःखं तत्कथं कथ्यतां शुभे । शीतोष्णक्षारशस्त्रौघव्यालान्योन्यसमुद्भवम् ।। ८४ ॥ विप्रयोगाः समुत्कण्ठा व्याधयो दुःखमृत्यवः। शोकाथानंतशः प्राप्ता भवे जीवेन मैथिलि ||८५|| तिर्ययुद्धमधस्ताद्वा स्थानं तन्नास्ति विष्टपे । जीवेन यत्र न प्राप्ता जन्ममृत्युजरादयः ॥ ८६ ॥ स्वकर्मवायुना शश्वद्भ्राम्यता भवसागरे । मनुष्यत्त्वेऽपि जीवेन प्राप्ता स्त्रीतनुरीदृशी ॥ ८७ ॥ कर्मभिस्तव युक्तायाः परिशपैः शुभाशुभैः । अभिरामो गुणैः रामः पतिर्जातः शुभोदयः ।।८८|| पुण्योदयं समं तेन परिप्राप्य सुखोदयम् । अपुण्योदयतो दुःखं पुनः प्राप्तासि दुःसहम् ॥८९ ।।

·अष्टनवतितम पर्व ।
पद्मपुराणम् ।
लंकाद्वीपऽसि यत्प्राप्ता पत्या विद्याभृतां हृता । एकादशे दिवे भुक्ति मुक्तिमाल्यानुलेपना ॥९॥
प्रतिपक्षे हते तस्मिन् प्रत्यानीता ततः सती । संप्राप्तासि पुनः सौख्यं बलदेवप्रसादतः॥९१॥
अशुभोदयतो भूयो गर्भाधानसमन्विता । विना दोपेण मुक्तासि परिवादोरगक्षता ॥ ९२ ।।
यः साधुकुसुमागारं प्रदीपयति दुर्गिरा । अत्यन्तदारुणः पापो बहिना दह्यातामसौ ॥ ९३ ।।
परमा देवि धन्या त्वमहो. सुश्लाघ्यचेष्टिता । चैत्यालयनमस्कारदोहदं यदसि श्रिता ॥ ९४ ॥
अद्यापि पुष्पमस्त्येव तव सच्छीलशालिनि । दृष्टासि यन्मयारण्ये प्राप्तेन द्विपकारणम् ।।९५॥
इंद्रवंशप्रसूतस्य शुभैकचरितात्मनः । राज्ञो द्विरदवाहस्य सुंधुमहिपीभवः ।। ९६ ॥
सुतोऽहं वनजंघाख्यः पुंडरीकपुराधिपः । त्वं मे धर्मविधानेन ज्यायसी गुणिनि स्वसा ॥१७॥
एयुत्तिष्ठोचमे यावः पुरं तामसमुत्सृन । राजपुत्रि कृतेऽप्यस्मिन् कार्य किंचिन्न सिद्धयति ।।९८॥
स्थितायास्तत्र ते पमः पश्चात्तापसमाकुलः । पुनरन्वेपणं साध्धि करिष्यति न संशयः ॥ ९९ ॥
परिभ्रष्टं प्रमादेन महाघगुणमुज्ज्वलम् । रत्नं को न पुनर्विद्वानन्विष्यति महादरः ॥ १० ॥
सांत्व्यमाना ततस्तेन धर्मसारकृतात्मना । धृति जगाम चैदेही परं प्राप्येव बांधवम् ॥ १०१ ॥
प्रशशंस च तं स त्वं भ्राता मे परमः शुभः । यशस्वी सुमतिः सत्त्वी शूरः सज्जनवत्सलः॥१०२॥

·nx
1-1
पद्मपुराणाम।
नवनवतितम पर्व।
अधिगतसम्यग्दृष्टिहीतपरमार्थबोधिपूतात्मा।साधुरिव भावितात्मा व्रतगुणशीलार्थमुद्युक्तः १०३
चरितं सत्पुरुषस्य व्यपगतदोष परोपकारनियुक्तम् ।
क्षपयति कस्य न शोकं जिनमतनिरतप्रगाढचेतस्कस्य ।। १०४ ।।
नूनं पूर्वत्र भवे सहोदरस्त्वं च बभूवाविधिप्रीतः ।
हरसि तमो मे येन स्फीतं रविवद्विशुद्धात्मा ॥ १०५ ॥
इत्याचे रविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे सीतासमाश्वासनं नामाष्टनवविमं पर्व ॥ ५८ ॥
अथ नवनवतितमं पर्व।
अथ क्षणादुपानीतां सुस्तंभां भक्तिभासुराम् । विमानसशी रम्पां सत्प्रमाणप्रतिष्ठिताम् ॥१॥
वरदर्पणलंयूपचंद्रचामरहारिणीम् । हारखुद्दसंयुक्तां विचित्रांशुकशालिनीम् ॥ २ ॥
प्रसारितमहामाल्यां चित्रकर्मविराजिताम् । सुगवाक्षा समारूढा शिबिकां जनकात्मजा ॥ ३ ॥
ऋद्धया परमया युक्ता महासनिकमध्यगा । प्रतस्थे कर्मवैचित्र्यं चिन्तयन्ती सविस्मया ॥४॥

·नवनवतितमं पर्व।
पद्मपुराणम्।
दिनैसिभिरतिक्रम्य तदरण्यं सुभीपणम् । पुंडरीकसुराष्ट्र सा प्रविष्टा साधुचप्टिता ॥५॥
समस्तसस्पसंपद्भिस्तिरोहितमहीतलम् । ग्रामः कुक्कुटसंपात्यैः पुराकरविरार्जितम् ॥ ६॥
पुरैर्नाकपुरच्छायैरासेचनकदर्शनम् । पश्यंती विपर्य श्रीमदुद्यानादिविभूषितम् ॥ ७॥
मान्ये भगवतिलाध्ये दर्शनेन वयं तव । विधूतकिल्विपा जाता कृतार्था भवसंगिनः ॥ ८ ॥
एवं महत्तरप्रष्ठैः स्तूयमाना कुटुंपिभिः । सोपायनैर्नृपच्छायैवंद्यमाना च भूरिशः ॥९॥
रचितार्धादिसन्मानैः पार्थिवैश्च सुरोत्तमैः । कृतप्रणाममत्युधं शस्यमाना पदे पदे ॥ १० ॥
अनुक्रमेण संग्राप प्रौंडरीकपुरांतिकम् । मनोभिराममत्यंतं पौरलोकनिषेवितम् ॥ ११ ॥
वैदेह्यागमनं श्रुत्वा स्वाम्यादेशेन सचरम् । उपशोभा पुरे चके परमाधिकृतैर्जनैः ॥ १२ ॥
परितः कृतसत्काराः रथ्याः सत्रिकचत्वराः । सुगंधिभिर्जलैः सिक्ताः कृताः पुष्पतिरोहिताः ॥१३॥
इन्द्रचापसमानानि तोरणान्युच्छ्रितानि च । कलशाः स्थापिता द्वारे संपूर्णाः पल्लवानने ॥ १४ ॥
विलसद्धजमालाढयं समुद्गतशुभस्वरम् । कर्तुं नृत्तमिवाऽऽसक्तं नगरं तत्प्रमोदचत् ॥ १५ ॥
गोपुरेण समं शालः समारूढमहाजनः । हादिव परां वृद्धि प्राप कोलाहलान्विताः ॥ १६ ॥
अन्तर्वविश्व तत्स्थानं सीतादर्शनकांक्षिभिः । जंगमत्वमिति प्राप्त जनौधैः प्रचलात्मकैः ॥ १७ ॥

·पद्मपुराणम्। २३७ नवनवतितम पर्य। ततो विविधवादित्रनादेनाऽऽशाभिपूरिणा । शंखस्वनविमिश्रेण बंदिनिःस्वानयोगिना ॥१८॥ विस्मयव्याप्तचित्तेन पोरेण कृतवीक्षणा । विवेश नगरं सीता लक्ष्मीरिव सुरालयम् ।। १९ ॥ उद्यानेन परिक्षिप्तं दीपिकाकृतमंडनम् । मेरुकूटसमाकारं पलदेवसमच्छपिम् ।। २० ॥ वनजंघगृहान्तस्थं प्रासादमतिसुन्दरम् । पूज्यमाना नृपस्त्रीभिः प्रविष्टा जनकात्मजा ॥२१॥ विभ्रता परमं तो बज्रजन शूरिणा । मात्रा भामंडलेनेच पूज्यमाना सुचेतसा ॥ २२ ॥ जय जीवाभिनंदेति बर्द्धस्वाऽऽज्ञापयेति च । ईशाने दैवते पूज्ये स्वामिनीति च शन्दिता ॥२३॥ आज्ञा प्रतीक्षता मूर्धा संभ्रमं दधता परम् । प्रबद्धांजलिना साधं परिवर्गण चारुणा ॥ २४ ॥ अवसत्तत्र चैदेही समुद्भूतमनीपिता । कथाभिर्धर्मसक्ताभिः पद्मभूमिश्च संततम् ।। २५ ।। प्राभृतं यावदायाति सामतेम्यो महीपतेः । दत्तेन तेन वैदेही धर्मकार्यमसेवत ॥ २६ ॥ असावपि कृतांतास्यस्तप्यमानमना भृशम् । स्थूरीपृष्ठान् परिश्रान्तान् खदवाननुपालयन् ॥२७॥ समंतानृपलोकेन पूर्यमाणस्त्वरावता । जगाम रामदेवस्य समीपं विनताननः ॥ २८ ॥ अब्रवीच प्रभो! सीता गर्भमा–सहायिका । मया त्वद्वचनाद्भीमे कान्तारे स्थापिता नृप ॥२९॥ नानातिधोरनिःस्वानश्वापदौपनिपेवितं । वेतालाकारदुःप्रेक्षनुमजालांधकारिते ॥ ३० ।।

·पद्मपुराणम्।. '.२३८. नवनवतितम पर्व। निसर्गदेषसंसक्तयुद्व्याघ्रमाहिपाधिके । निवद्धदुंदुभिवाने मरुता कोटरथिता ॥३१॥ कंदरोदरसंमूोसिंहनादप्रतिध्वनौ । दारुककचजस्थानभीमसुप्तशयुस्वने ॥ ३२ ॥ नृत्पचरिक्षविध्वस्तसारंगास्रस्तपुत्रके । धातकीस्तवकाले हि शोणिताशंकिसिंहके ॥३३॥ कृतांतस्यापि भीभारसमुद्भवनपंडिते । अरण्ये देव त्वद्वाक्याद्वैदेही रहिता मया ॥३४॥ अधुदुर्दिनवक्राया दीपिताया महाशुचा । संदेश देव सीताया नियोध कथयाम्यहम् ॥ ३५ ॥ त्वामाह मैथिली देवी यदीच्छस्यात्मने हितम् । जिनेंद्र मा मुचो भक्तिं यथा त्यक्ताऽहमीरशी ३६ स्नेहानुरागसंसक्तो मानी यो मां विमुंचति । नूनं जिनेऽप्यसौ भक्ति परित्यजति पार्थिवः ॥३७॥ वाग्यली यस्य यत्किचित्परिवादं जनः खलः । अविचार्य चदत्येव तद्विचार्य मनीपिणा ॥३८॥ निर्दोपाया जनो दोपं न तथा मम भापते । तथा सद्धर्मरत्नस्य सम्यग्रोधवहिः कृतः ।। ३९ ।। को दोषो यदहं त्यक्ता भीपणे विजने वने । सम्यग्दर्शनसंशुद्धिं राम न त्यक्तुमर्हसि ॥ ४० ॥ एतदेकमवे दुःखं वियुक्तस्य मया सह । सम्यग्दर्शनहानौ तु दुःखं जन्मनि जन्मनि ॥४१॥ नरस्य सुलभं लोके निधिस्त्रीवाहनाादिकम् । सम्यग्दर्शनरत्नं तुं साम्राज्यादपि दुर्लभम् ॥४२॥ राज्य विधाप पापानि पतनं नरके ध्रुवम् । उर्दू गमनमेकेन सम्यग्दर्शनतेजसा ।। ४३.॥ :

·पद्मपुराणम्। २३९ नवनवतितम पर्व। । सम्यग्दर्शनरत्नेन यस्यात्मा कृतभूपणः । लोकद्वितयमप्यस्य कृतार्थत्वमुपाश्नुते ॥ ४४ ॥ संदिप्टमिति जानक्या स्नेहनिर्भरचित्तया । श्रुत्वा कस्य न वीरस्य जायते मतिरुत्तमा ॥ ४५ ॥ स्वभावाद्भीरुका भीरु-क्षमाणा सुभीरुभिः । विभीपिकाभिरुग्राभिर्भीमाभिः पौंस्निनोऽप्यलम् ४६ भासुरोग्रमहाव्यालजालकालभयंकरे । सामिशुष्कसरोमज्जच्छुत्कुर्वन्मत्तवारणे ॥ ४७ ॥ कर्कन्धुकंटकाश्लिष्टपुच्छार्चचमरावले । अलीकसलिलश्रद्धाढीकमानाकुलैणके ॥४८॥ कपिकच्छरज संगनितांतचलमकटे । प्रलंबकेसरच्छन्नवक्रविक्रंदवृक्षके ॥ १९ ॥ तृष्णातुरवृकग्रामलसद्रसनपल्लवे । गुंजाकोशीस्फुटाच्छोटताड़नक्रुद्धभोगिनि ॥ ५० ॥ परुपानिलसंचारक्रूरकंदश्रितांघ्रिपे । क्षण संभूतवातूलसमुद्धृतरजोदले ॥ ५१ ।। महाजगरसंचारचूर्णितानेकपादपे । उत्तमचनागेन्द्रध्वनिभीमासुधारिणि ॥ ५२ ॥ वराहवाहिनीखातसर-कोडसुकर्कशे । कंटकावटवल्मीककूटसंकटभूतले ॥ ५३ ॥ शुष्कपुष्पट्योत्ताम्यद्धाम्यद्धर्मा-गर्मति । कुप्यासलिलनिर्मुक्तसूचीशतकरालिते ॥ ५४ ॥ एवंविधं महारण्ये रहिता देव जानकी । मन्ये न क्षणमप्येक प्राणान् धारयितुं क्षमा ॥.५५ ॥ ततः सेनापतेर्वाक्यं श्रुत्वा रौद्रमरेरपि । विपादमगमद्रामस्तेनैव विदितात्मकम् ।। ५६ ॥ + ·पद्मपुराणम्। २४० नवनवतितमं पर्व . अचिंतयच्च किं त्वेतत्सलवाक्यवशात्मना । मयका मूढचित्तेन कृतमत्यन्तनिंदितम् ॥ ५७ ॥ तादृशी राजपुत्री क्व क्वचेदं दुःखमीदृशम् । इति संचित्य यातोऽसौ मूछी मुकूलितेक्षणः ।।५८॥ चिराच प्रतिकारेण प्राप्य संज्ञा मुदुःखितः । विप्रलापं परं चके दयितागतमानसः ॥५९ ।। हा त्रिवर्णसरोजाक्षि हा विशुद्धगुणेपुधे । हा वक्त्रजिततारेशे हा पांतरकोमले ।। ६० ॥ अयि देहि देहि देहि देहि वचो द्रुतम् । जानास्येव हि मे चित्तं त्वदृतेऽत्यन्तकातरम् ॥६१॥ उपमानविनिर्मुक्तशीलधारिणि हारिणि । हितप्रियसमालापे पापवर्जितमानसे ।। ६२ ।। अपराधविनिर्मुक्ता निघृणेन मयोज्झिता । प्रतिपन्नाऽसि कामाशां ममं मानसवासिनि ॥ ६३ ॥ महाप्रतिमयेऽरण्ये क्रूरश्वापदसंकटे । कथं तिष्ठसि.संत्यक्ता देवि भौगविवर्जिता ॥ ६४ ॥ मदासक्तचकोराक्षि लावण्यजलदीर्घिके । पाविनयसंपन्ने हा देवि. क्व गतासि मे ॥ ६५ ।। निःश्वासाऽऽमोदजालन बद्धान् झंकारसंगतान् । वादयंती कराजेन भ्रमरान खेदमाप्स्यति-॥६६॥ क्व यास्यसि विचेतस्का यूधभ्रष्टा मृगी यथा । एकाकिनी वने भीमे चिंतितेपि सुदुःसहे ॥६७॥ 'अजगर्ममृदू कांती पादुको चारुलक्ष्मणौ । कथं तव सहिष्येते संग कर्कशया भुवा ॥ ६८ ॥ कृत्याकृत्यविवेकन सुदूर मुक्तमानसः । गृहीता किमसि म्लेच्छैः पल्ली नीता सुभीषणाम् ।।६९॥

·पंध्रपुराणमें। नवनवतितमं .पर्व। पूर्वादपि प्रिये दुःखादिदं दुःखमनुत्तमम् । प्राप्तासि साध्वि कांतारे दारुणेन मयोज्झिता ॥७०॥ रात्री तमसि निर्भये सुप्ता खिन्नशरीरिका । वनरेणुपरीतांगा किमाक्रान्ताऽसि इस्तिना ॥५१॥ गृधःभल्लगोमायुशशोलूकसमाकुले । निर्मार्गे परमारण्ये धियसे दुःखिता, कथम् ॥ ७२ ॥ दंष्ट्राकरालवक्त्रेण धूतांगेन महाक्षुधा । किं व्याघेणोपनीताऽसि प्रियेऽवस्थामशब्दिताम् ॥७३॥ किं घा.विलोलजिहेन विलसत्केसरालिना। सिंहेनास्यथ वा सचशाली किं योपितीदृशः ॥७॥ ज्वालाकलापिनोतुंगपादपाभावकारिणा । दावेन किन्नु नीताऽसि देव्यवस्थामशोभनाम् ।।७।। अथवा ज्योतिरीशस्य करैरत्यन्तदुःसहैः । जंतुधर्म किमाप्तासि छायासर्पणविहला ॥ ७६ ।। नृशंसेऽपि मयि स्वोतं कृत्वा शोभनशीलिका । विदीर्णहृदया किन्तु मर्त्यधर्मसमाश्रिता ।। ७७ ।। वातिरत्नजटिभ्यां मे सदृशः को नु सांप्रतम् | प्रापयिष्यति सीताया वार्ता कुशलशंसिनीम्॥७८॥ हा प्रिये हा महाशीले, हा मनस्विनि हा शुभे । क्व तिष्ठसि क्ष याताऽसि किं करोपि न वेत्सि किम् ।। अहो कृतांतवक्रासौ सत्यमेव त्वया प्रिया । त्यक्तातिदारुणेऽरण्ये कथमेवं करिष्यसि ।।८।। ब्रूहि हि न सा कांता त्यक्ता तव मयेतरम् । वक्त्रेणानेन चंद्रेण क्षरतेवामृतोत्करम् ॥ ८१ ।। इत्युक्तोऽपत्रपाभारनतवक्त्रो गतप्रभः । प्रतिपत्तिविनिमुक्तः सेनानीराकुलोऽभवत् ।। ८२॥ ::

·'पद्मपुराणम् । । २४२ नवनवतितम पर्व। स्थिते निर्वचने तस्मिन् ध्यात्वा सीतांसुदुःखिताम् । पुनर्मूर्छा गतो रामाकृच्छ्रात्संज्ञाचलंभितः ॥ लक्ष्मणोऽयांवरे प्राप्तो जगादान्तःशुचं स्पृशन् । आकुलोऽसि किमित्येव देव धैर्य समाश्रय।।८।। फलं पूर्वार्जितस्येदं कर्मणः समुपागतम् । सकलस्यापि लोकस्य राजपुत्र्या न केवलम् ।। ८५ ॥ प्राप्तव्यं येन यल्लोके दुःखं कल्याणमेव वा । स तं स्वयमवाप्नोति कुतश्चिद्वापदेशतः ॥ ८६ ।। आकाशमपि नीतः सन् वनं वा श्वापदाकुलम् । मूर्धानं वा महीधस्य पुण्येन स्वेन रक्ष्यते।।८७॥ देव सीतापरित्यागश्रवणागरतावनी । अकरोदास्पदं दुःखं प्राकृतीयमनास्वपि ॥ ८८॥ प्रजानां दुःखतप्तानां विलीनानां समंततः । अश्रुधारापदेशेन हृदयं न्यगलन्निव ॥ ८९॥ परिदेवनमेवं च चक्रेत्यन्तसमाकुलः । हिमाहतप्रमामोजखंडसम्मितवनकः ।। ९० ।। हा दुष्टजनवाक्यामिप्रदीपितशरीरिके । गुणशस्यसमुद्भूतिभूमिभूतसुभावने ॥ ९१ ॥ राजपुनिक याताऽसि सुकुमारांघ्रिपल्लवे । शीलाद्रिधरणक्षोणि सीते सौम्ये मनस्विनि ॥ ९२॥ खलवाक्यतुपारेण मातः पश्य समंततः । गुणराद विसिनी दग्धा राजहंसनिपेविता ॥ ९३॥ सुभद्रासदृशी भद्रा सर्वाचारविचक्षणा । सुखासिकेच लोकस्य मूर्ती क्यासि वरे गता ॥९४ ॥ भास्करेण विना का घोः का निशा शशिना विना ! स्त्रीरत्नेन विना तेन साकेता वाऽपि कीदृशी९५ ·पद्मपुराणम् । २४३ नवनवतितमं पर्व। घेणुवीणामृदंगादिनिःस्वानपरिवर्जिता । नगरी देव संजाता करुणाकंदपूरिता ॥ ९६ ॥ रथ्यासूद्यानदेशेषु कांतारेषु सरित्सु च । त्रिकचत्वरभागेषु भवनेष्वापणेषु च ॥ ९७ ॥ संतताभिपतन्तीभिरश्रुधारामिरुद्गतः । पंकः समस्तलोकस्य धनकालभवोपमः ॥९८॥ वाष्पगद्गदया वाचा कृच्छ्रेण समुदाहरन् । गुणप्रसूनवर्षेण परोक्षामपि जानकीम् ॥ ९९।। पूजयत्यखिलो लोकस्तदेकगतमानसः । सा हि सर्वसतीमूर्ति पदं चक्रे गुणोज्ज्वला ।। १०० ॥ समुत्कंठा पराधीनः स्वयं देव्याऽनुपालितैः । छेवैरपि पर दीनं रुदितं धूतविग्रहैः ॥१०१॥ तदेवं गुणसंबंधं समस्तजनचेतसः । कृते कस्य न जानक्या वर्तते शुगनुत्तरा ॥ १०२ ॥ किन्तु कोविद नोपायः पश्चात्तापो मनीपिते । इति संचिंत्य धीरत्वमवलंबितुमर्हसि ।। १०३ ।। इति लक्ष्मणवाक्येन पद्मनामः प्रसादितः । शोकं किंचित्परित्यज्य कर्त्तव्ये निदधे मनः १०४ प्रेतकर्मणि जानक्याः सादरं जनमादिशत् । दाग भद्रकलशं चैव समाह्वाय जगाविति ॥१०॥ समादिष्टोऽसि वैदेह्या पूर्व भद्र यथाविधम् । तेनैव विधिना दानं तामुद्दिश्य प्रदीयताम्॥१०६॥ यथाऽऽज्ञापयसीत्युक्त्वा कोपाध्यक्षः सुमानसाः । अर्थिनामीप्सितं द्रव्यं नवमासानशिश्रेणत् ॥ सहरष्ट्रभिः स्त्रीणां सेव्यमानोऽपि संततम् । वैदेहीं मनसा रामो निमेषमपि नात्यजत् ॥१०८॥ .

·पंपुराणम् ।
२४४
नयनवतितम पर्व।
सीताशब्दमयस्तस्य समालापः सदाऽभवत् | सर्व ददर्श वैदेही तद्गुणाकृष्टमानसः ॥ १०९॥'
क्षितिरेणुपरीतांगां गिरिगहरवर्तिनीम् । अपश्यज्ञानकी स्वप्ने नेत्रांवुकृतदुर्दिनाम् ॥ ११ ॥
मनसा च सशल्येन गाढशोको विबुद्धवान् । आचिंतयत्सत्कारो वाप्पाच्छादितलोचनः १११
कष्ट लोकांतरस्थापि सीता सुंदरचेष्टिता । न विमुचति मां साध्वी सानुबंधा हितोधता ११२
स्वैरं खरं ततः सीताशोके विरलतामिते । परिशिष्टवरखीभिः पयो धृतिमुपागमन् ॥ ११३ ॥
तो शीरचदिव्यास्त्री परमन्यायसंगतो । प्रीत्याऽनंतरया युक्ता प्रशस्तगुणसागरी ॥ ११४ ।।
पालयंती महीं सम्पनिम्नगापतिमेखलाम् । सौधर्मशानदेवेंद्रायिव रेजतुरुत्कटम् ॥ ११५ ।।
तो तत्र कोशलायां सुरलोकसमानमानवायां राजन् ।
परमान प्राप्ती भोगान् सुप्रभी पुरुषोत्तमौ यथा पुरुपेंद्रौ ।। ११६ ॥
सुकतसुकर्मोदयतः सकलजनानंदानकोविदचरिता ।
मुग्वसागरे निमग्ना रविमावतातकालमवतस्थाते ॥ ११७ ॥
भीरविपणापायप्रोफे पद्मपुराणे रामशोकाभिधानं नाम नवनवतितमं पर्व ॥ ९९ ॥

·२४५
पद्मपुराणम"
शतं पर्व ।
अथ शतं पर्व।
एवं वावदिदं जातमिदमन्यन्नरेश्वर । शृणु वक्ष्यामि तं वृत्तं लवर्णाकुशगोचरम् ॥१॥
अथ सर्वप्रजापुण्यगृहीताया इवामलैः । अधच पांडुतामंगपष्टिर्जनकजन्मनः ।। २॥
श्यामतासमवष्टन्धचारुचूचुकचूलिकः । पयोधरघटौ पुत्रपानार्थमिव मुद्रितौ ।। ३.॥
स्तन्यार्थमानने न्यस्ता दुग्धसिंधुरिवायता । सुस्निग्धधवला दृष्टिर्माधुर्यमदधात्परम् ॥ ४ ॥
सर्वमंगलसंघातगात्रयष्टिरधिष्ठिता । अमंदायतकल्याणा गौरवोद्भयनादिव ॥ ५ ॥
मंदं मंदं प्रयच्छंत्याः क्रम निर्मलकुट्टिमे । प्रतिषियांबुजेन क्ष्मा पूर्वसेवामिवाकरोत् ॥ ६ ॥
सतिकालकृता कांक्षा कपोलप्रतिबिंबिता । समलक्ष्यत लक्ष्मीर्वा शय्या पाश्रयपुत्रिका ॥ ७ ॥
रात्रौ सोधोपयाताया व्यंशुके स्तनमंडले । श्वेतच्छत्रमिवाधारि संक्रांतं शशिमंडलम् ॥ ८॥
वासवेश्मनि मुप्ताया अपि प्रचलबाहुकाः । चित्रचामरधारिण्यश्चामराणि व्यधूनयन् ॥ ९॥
स्वप्ने पयोजिनीपुत्रपुटं वारिभिरादरात् । अभिषेको महानागैरकारि परिमंडितैः ॥ १०॥
असकृज्जयनिःस्वानं व्रजंत्याः प्रतिबुद्धताम् । सचंद्रशालिका शालभंजिका अपि चक्रिरे ॥११॥

·पद्मपुराणम् । २४६ ।। शतं पर्य। परिवारजनाहानेष्यादिशति स संभ्रमाः । अशरीरा विनिश्रुचिः परमकोमलाः ॥ १२ ॥ क्रीडयाऽपि कृतं सेहे नाज्ञाभंग मनस्विनी । सुक्षिप्रेष्यपि कार्येषु भूरभ्राम्यत्सविभ्रमम् ।। १३ ।। यथेच्छ विद्यमानेऽपि मणिदर्पणसनिधौ । मुखमुत्खातखड्गाने जातं व्यसनमीक्षितुम् ॥ १४ ॥ समुत्सारितवीणाद्या नारीजनविरोधिनः । श्रोत्रयोरसुखायन्त कार्मुकध्वनयः परम् ॥ १५ ॥ चक्षुः पंजरसिंहपु जगाम परमां रतिम् । ननाम कथमप्यंगमुत्तमं स्तंभितं यथा ॥ १६ ॥ पूर्णेथ नवमे मासि चंद्रे श्रवणसंगते । श्रावणस्य दिने देवी पौर्णमास्यां सुमंगला ॥ १७ ॥ सर्वलक्षणसंपूर्णा पूर्णचन्द्रनिभानना.। मुखं सुखकरात्मानमसूत सुतयुग्मकम् ॥.१८ ।। नृत्यमय्य इवाभूवंस्तयोरुद्तयोः प्रजाः। मेरीपटहनिःस्वाना जाताः शंखस्वनान्विताः ॥१९॥ उन्मत्तमर्त्यलोकामश्वारुसंपत्समन्वितः । स्वसप्रीत्या नरेंद्रेण जनितः परमोत्सवः ॥ २० ॥ अनंगलवणामिख्यामेकोमंडयदेतयोः । मदनांकुशनामान्यः सद्भूतार्थनियोगतः ॥ २१ ॥ ततः क्रमेण तौ वृद्धि बालकौ बजतस्तदा । जननीहद्रयानंदी प्रवीरपुरुषांकुरौ ॥ २२ ।। रक्षार्थ सर्पपकणा विन्यस्ता मस्तके तयोः । समुन्मिपत्प्रतापानिस्फुलिंगा इव रेजिरे ॥ २३ ॥ वपुगोरोचनापंकपिंजरं परिवारिताम् । सममिव्यज्यमानेन सहजेनेव तेजसा ॥ २४ ॥ . '

·पद्मपुराण
२४७
शतं पर्व।
विकटा हाटकापवैयाघनखपंक्तिका । रंजे दोकुरालीव समुद्भेदमिता हदि ॥ २५ ॥
आद्य जल्पितमव्यक्तं सर्वलोकमनोहरम् । बभूव जन्मपुण्याहसत्यग्रहणसन्निभम् ॥ २६ ॥
मुग्धस्मितानि रम्याणि कुसुमानीव सर्वतः । हृदयानि समाकर्षन् कुलानीव मधुभृताम् ।। २७ ।।
जननीक्षीरसेकोत्थविलासहसितेरिव । जातं दशनकवळपमकं लब्धमंडनम्.॥ २८ ॥
धात्रीकरांगुलीलग्नौ पंचपाणि पदानि तौ । एवंभूतौ प्रयच्छंती मनः कस्य न जहतुः ।। २९ ।।
पुत्रको तादृशैक्ष्यि चारुकीड़नकारिणौ । शोकहेतुं विसस्मार समस्तं जनकात्मजा ।। ३९ ॥
बर्द्धमानौ च तो कांती निसर्गदिात्तविभ्रमौ । देहावस्था परिप्राप्तौ विद्यासंग्रहणोचिताम् ॥३१॥
ततस्तत्पुण्ययोगेन सिद्धार्थो नाम विश्रुतः । शुद्धात्मा क्षुल्लकः प्राप वनजंघस्य मंदिरम् ॥३२॥
संध्यात्रयमवंध्यं यो महाविद्यापराक्रमः । मंदरोरसि वंदित्वा जिनानेति पदं क्षणात् ॥ ३३॥ ,
प्रशांतवदनो धीरो लुचरंजितमस्तकः । साधुभावनचेतस्को समापरिग्रहः ॥ ३४॥
उत्तमाणुव्रतो नानागुणशोमनभूपितः । जिनशासनतत्त्वज्ञः कलाजलधिपारगः ॥ ३५ ॥
अंशुकेनोपवीतेन सितेन प्रचलात्मना । मृणालकांडजालेन नागेन्द्र इवं मंधरः ॥ ३६ ॥
करंजजालिका कक्षे कृत्वा प्रियसखीमिव । मनोज्ञममृतास्वादां धर्मवृद्धिरिति ब्रुवन् ॥ ३७॥

·२४८
शतं पर्व ।
गृहे गृहे शनैर्भिक्षां पर्यटन विधिसंगतः । गृहोचर्म समासीदद्यत्र तिष्ठति जानकी ॥ ३८ ॥
जिनशासनदेवीव सा मनोहरभावना । दृष्ट्वा क्षुल्लकमुत्तीय संभ्रान्ता नवमालिका ॥ ३९ ॥
उपगत्य समाधाय करवारिरुहद्वयम् । इच्छाकारादिना सम्यक् संपूज्य विधिकोविदा ॥ ४० ॥
विशिष्टेनानपानेन समतर्पयदादरात् । जिनेन्द्रशासनाऽऽसक्तान् सा हि पश्यति बांधवान् ॥३१॥
निवर्तिवान्यकर्त्तव्यः सविश्रब्धः सुखं स्थितः । पृष्टो जगाद सीतायै स्ववार्चा भ्रमणादिकम् ४२
महोपचारविनयप्रयोगहतमानसः । क्षुल्लका परितुष्टात्मा ददर्श लवणांकुशौ ॥ ४३ ॥
महानिमित्तमांग ज्ञात्वा सुथाविकामसौ । संभापयितुमपाधीद्वाता पुत्रकसंगताम् ॥ ४४ ॥
तया येदितवृत्तान्तो याप्पदुर्दिननेत्रया । क्षणं शोकसमाकान्तः क्षुल्लको दुःखितोऽभवत् ॥ ४५ ॥
उवाच च न देवि त्वं विधातुं शोकमर्हसि । यस्या देव कुमाराभौ प्रशस्नौ बालकाविमौ ॥ ४६॥
अथ तेन धनप्रेमप्रवीणकतचेतसा । अचिराच्छनशास्त्राणि ग्राहिती लवणांकुशौ ॥ ४७ ॥
ज्ञानविज्ञानसंपन्नी कलागुणविशारदौ । दिव्यास्त्रक्षेपसंहारविषयातिविचक्षणौ ॥ ४८ ॥
विभ्रतुस्ता परां लक्ष्मी महापुण्यानुभावतः । ध्वस्तावरणसंबंधौ निधानकलशाविध ॥ १९॥
न हि कश्चिद्गुरोः खेदः शिष्ये शक्तिसमन्विते । सुखेनैव प्रदर्यन्ते भावाः सूर्येण नैत्रिणे ॥५०॥

·पद्मपुराणम्। - '२४९ शतं पर्व। भजतां संस्तवं पूर्व गुणानामागमः मुखम् । खेदोऽवतरतां को सौ हंसानां मानसं इदम् ॥५१॥ उपदेशं ददत्पाने गुरुयाति कृतार्थताम् । अनर्थकः समुद्योतो रवः कौशिकगोचरः ॥ ५२ ।। स्फरयशः प्रतापाभ्यामाकान्तभुवनावथ । अभिरामदुरालोको शीततिग्मकराविव ।। ५३ ॥ व्यक्ततेजोवलावनिमारुताविव संगतौ । शिलादृढवपुःस्कंधी हिमविंध्याचलाविव ।। ५४ ॥ महावृषौ यथा कांतयुगसंयोजनोचितौ । धर्माश्रमाविवात्यंतरमणीयौ सुखावहौ ।। ५५ ।। पूर्वापरककुब्भागाविव लोकाभिलाक्षितौ । उदयास्तमयाधाने सर्वतेजस्विनां क्षमौ ॥ ५६ ॥ अभ्यार्णवसंरोधसंकटे कुकुटीरके । तेजसः परिनिंदन्ती छायामपि पराङ्मुखीम् ।। ५७ ॥ अपिपादनखस्थेन प्रतिबिवेन लजिती । केशानामपि भंगेन प्राप्नुवंतावशं परम् ।। ५८ ॥ चूडामणिगतेनापि छत्रेणानेन सत्रपा । अपि दर्पणदृष्टेन प्रतिपुंसोपतापिनी ॥ ५९ ।। अंभोघरधृतेनाऽपि.धनुपा कृतकोपनी । अनानमदिरालेख्यपार्थिवरपि खेदितौ ॥ ६ ॥ स्वल्पमंडलसंतोपसंगतस्य वेरपि । अनादरेण पश्यन्तौ तेजसः प्रतिघातकम् ॥ ६१ ॥ भिदंती बलिनं वायुमप्यवीक्षितविग्रहम् । हिमवत्यपि सामर्पो चमरीवालवीजिते ।। ६२ ।। शंखः सलिलनाथानामपि खेदितमानसौ । प्रचेतसमपीशानममृष्यंतावुदन्वताम् ।। ६३ ।।

·२५० पद्मपुराणम्। शतं पर्व। सच्छवानपि निश्छायान्कुर्वाणी धरणीक्षितः । मुखेन मधु मुंचती प्रसन्नौ सत्सुसेवितौ ।। ६४ ॥ दुष्टभूपालवंशानामप्यनासन्नवर्तिनाम् । कुर्वाणावूष्मणा ग्लानि संप्राप्तसहजन्मना ।। ६५ ।। शस्त्रसंस्तवनश्याममुहतो करोदरम् । शेषराजप्रतापाग्निपरिनिर्वापणादिव ॥ ६६ ।। धीरैः कार्मुकनिःस्वानर्योग्यकाले समुद्गतैः । आलपंताविवासन्नाभोगाः सकल दिग्वधूः ॥ ६७ ॥ ईशो लवणस्ताहगीदृशम्तादर्शोऽकुशः । इत्यलं विकसच्छब्दप्रादुर्भावौ शुभोदयौ ।। ६८।। नवयौवनसंपन्नौ महामुंदरचष्टितो । प्रकाशतां परिप्राप्तौ धरण्यां लवणांकुशौ ॥ ६९ ।। अभिनंद्यौ समस्तस्य लोकस्योत्सुकताकरौ । पुण्येन घटितात्मानौ मुखकारणदर्शनौ ॥ ७० ॥ युवत्यास्याः कुमुद्वत्याः शरत्पूर्णेन्दुतां गतौ । वैदेहीहदयानंदमयजंगममंदरौ ॥ ७१ ।। कुमारादित्यसंकाशौ पुंडरीकनिभेक्षणौ । द्वीपदेवकुमाराभौ श्रीवत्सांकितवक्षसौ !.७२ ।।. अनंतविक्रमाघारौ भवां मोधितरस्थितौ । परस्परमहाप्रेमबंधनप्रवणीकृतौ ।। ७३ ।। मनोहरणसंसक्तौ धर्ममार्गस्थितावपि । वक्रतापरिनिमुक्तौ कोटिस्थितगुणायपि ।। ७४ ॥ विजित्य तेजसा भानु स्थिती कात्या निशाकरम् । ओजसा त्रिदशाधीशं गांभीर्येण महोदधिम् ७५ मेरुं स्थिरत्वयोगेन क्षमाधर्मण मेदिनीम् । शौर्येण मेघनिःस्वानं गत्या मारुतनंदनम् ॥ ७६ ।'

·N
पद्मपुराण
शतं पत्रे
गृह्णीयातामिपुं मुक्तमपि वेगाददूरतः । मकरग्राहनकायैः कृतक्रीडी महाजले ॥ ७७ ॥ .
श्रमसौख्यमसंप्राप्ती मचैरपि महाद्विपैः । भयादिव तनुच्छायात्स्खलितार्ककरोत्करौ ।। ७८ ॥
धर्मतः सम्मिती साधोरर्ककीर्तिश्च सच्चतः । सम्यग्दर्शनतोऽगस्य दानाच्छीविजयस्य च ॥७९॥
अयोध्यावभिमानेन साहसान्मधुकैटभी । महाहवसमुद्योगादिन्द्रजिन्घवाहनौ ।। ८० ॥
गुरुशुथूपणोद्युक्ती जिनेश्वरकथारतौ । शत्रूणां जनितत्रासौ नाममात्रथुतेरपि ॥ ८१॥
एवं तौ गुणरत्नपर्वतवरौ विज्ञानपातालिनी
लक्ष्मीश्रीद्युतिकीर्तिकांतिनिलयो चित्तद्विपंदकिशौ ।
सौराज्यालयभारधारणदृढस्तंभी महीभास्करी
संवृत्ती लवणांकुशौ नरवरी चित्रककर्माकरौ ॥ ८२ ॥
धीरो प्रपौडनगरे रेमाते तो यथेप्सितं नरनागौ ।
लज्जितरवितेजस्को हलधरनारायणौ यथायोग्यम् ॥ ८३ ॥
: इति श्रीरविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे लवणांकुशोद्भवाभिधानं नाम शतसंख्य पर्व ॥ १० ॥

·मजावितापर्व।
२५२.
अथैकाधिकशतं पर्व ।
नतो दारक्रियायोग्यौ दृष्ट्वा तावतिसुंदरौ । वनजंघो मत्ति के कन्यान्वंपणतत्सराम् ॥ १ ॥
लक्ष्मीदेव्याः समुत्पन्नां शशिलाभिधानकाम् । द्वात्रिंशत्कन्यकायुक्तामाद्यस्याकल्पयत्सुताम् ।।२।।
विवाहमंगलं द्रष्टुपुभपाएंगपन्नृपः । अभिलप्पन् द्वितीयस्य कन्यां योग्यां समन्ततः ॥३॥
अपश्यन्मनसा खेदं परिप्राप्त इवोत्तमम् । सस्मार सहसा सद्यः कृतार्थत्वमिवावजत् ॥ ४ ॥
पृथिवीनगरेशस्य राज्ञोऽस्ति प्रघरांगजा । शुद्धा कनकमालाख्या मृतवत्यंगसंभवा ॥ ५ ॥
रजनीपतिलेखेप लोकमलिमम्लुचा ! श्रियं जयति या पद्मवती पद्मविवर्जिता ॥ ६ ॥
या साम्यं शशिचूलायाः समाश्रितवती शुभा । इति संचिंत्य तद्धेतो तं प्रेपितवान्नृपः ॥७॥
- पिवीपुरमासाद्य स क्रमेण विचक्षणः ! जगाद कृतसंमानो राजानं पृथुसंज्ञगम् ॥ ८ ॥
विवेक्षितो रटचा दूतो राज्ञा विशुद्धया । कन्यायामनसंबंध यावद् गृहाति नो वचः ॥९॥
वाच वचनं दृतः काचिदप्यस्ति पिता । यतो भवान पराधीनः परवाक्यानुवादकत् ॥१०॥
निरुप्माणवलात्मानो बहुमंगसमाकुलाः । जलोपा इव नीयत यथेष्टं हि भवद्विधाः ॥ ११ ॥

·E -- २१३ पद्मपुराणम्। एकाधिकशतं पर्च। कर्तु तथापि ते युक्तो निग्रहः पापभाषिणः । परण प्रेरितं केन यंत्रं हंतृ विहन्यते ।। १२ ।। - किंचित्कर्तुमशक्तस्य रजःपातसमात्मनः 1 अपाकरणमात्रेण मया ते दूत सत्कृतम् ॥ १३ ॥ फुलं शीलं धनं रूपं समानत्वं बलं वयः । देशी विद्यागमश्चेति यद्यप्युक्ता वरे गुणाः ॥ १४ ॥ तथापि तेषु सर्वेषु संतोऽभिजनमेककम् । वरिष्ठमनुरुध्यं ते शेपेषु तु मनःसमम् ॥ १५॥ स च न ज्ञायते यस्य वरस्य प्रथमो गुणः । कथं प्रदीयते तस्मै कन्या मान्या समंततः ॥१६॥ निवपं भाषमाणाय तस्मै सुप्रतिकूलनम् । दातुं युक्तं कुमारी न कुमारी तु ददाम्यहम् ॥१७॥ इत्येकान्तपरिध्वस्तवचनो निरुपायका । हूतः श्रीवजयाय गत्वाऽवस्था न्यवेदयत् ॥ १८ ॥ ततो गत्वार्धमध्वानं स्वयमेव प्रपन्नवान् । अयाचत महादूतवदनेन पृथु पुनः ॥ १९॥ अलब्धाऽसो ततः कन्यां तथापि जनितादरः । पृथोर्ध्वसयितुं देशं क्रोध समुद्यतः ॥२०॥ पृथुदेशावधेः पाता नाम्ना व्याघ्ररथो नृपः । वज्रजन संग्रामे जित्या बंधनमाहतः ॥ २१ ॥ ज्ञात्वा व्याघ्ररथं बद्धं सामंतं सुमहावलम् । देशं विनाशयंतं च वजपं समुद्यतम् ॥ २२ ॥ पृथुः सहायताहेतोः पोदनाधिपति नृपम् । मित्रमाहाययामास यावत्परमसैनिकम् ॥ २३॥ तावत्कुलिशजयेन पौडरीकपुरं द्रुतम् । समाहाययितुं पुत्रान्ग्रहितो लेखवानरः ॥२४॥ -

·२५४
पपुराणम् ।
एकाधिका पर्व
पितुरामा समाकर्ण्य राजपुत्रास्त्वरान्विताः । भेरीशंखादिनिःस्वानं सन्नाहार्थमदापयन् ॥ २५॥
ततः कोलाहलस्तुंगो महान् संक्षोभकारणः । पौडरीकपुरे जातो घूर्णमानार्णवोपमः ॥ २६ ॥
तापदश्रुतपूर्व तं श्रुत्वा सन्नाहनिःस्वतम् । किमेतदिति पार्श्वस्थानप्राष्टां लवणांकुशौ ॥ २७ ।।
स्वनिमिचं ततः श्रुत्वा पृचांतं तत्समंततः । वैदेहीनंदनौ गंतुमुद्यतो समरार्थिनी ॥ २८ ॥
अतित्वरापरीता ती पराभूत्युद्भवासही । अपि नासहतां पानमभिव्यक्तमहायुती ।। २९ ॥
वा वारयितुमयुक्ता यजघस्य सूनवः । सर्वमन्तःपुरं चैव परिवर्गश्च यत्नतः ।। ३०॥
अपकार्णिततद्वाक्यौ जानकी वीक्ष्य पुत्रकी | जगाद तनयस्नेहपरिद्रवितमानसा ।।३१ ।।
पालको नेप युद्धस्य भवतोः समयः समे । न हि वत्सौ नियुज्यते महारथधुरामुखे ॥ ३२ ॥
ऊचतुस्ती त्वया मातः किमेतदिति भापितम् । किमत्र वृद्धकैः कार्य वीरभोज्या वसुंधरा॥३३॥
फियता दहमारेण ज्वलनस्य प्रयोजनम् । दिधक्षतो महाकक्षं स्वभावेनेह कारणम् ॥ ३४ ॥
एयमुद्गतयाचयो ती तनयी वीक्ष्य जानकी । बाप्पं मिश्ररसोत्पन्नं नेत्रयोः किंचिदाश्रयत् ॥३५।।
मुस्नाती ती कृताहारा ततोऽलंकृतविग्रहौ । मणम्य प्रयतो सिद्धान् वपुपा मनसा गिरा ॥३६॥
प्रणिपत्य सवित्री च समस्तविधिपंडितौ । उपयातावगारस्य पहिः सत्तममंगलैः ॥ ३७॥

·पापुराणम् ।
२५५
एकाधिकशत पर्व।
रघौ ततः समारुह्य परमो जविवाजिनौ । संपूर्णौ विविधैरस्वैपरि प्रस्थिती पृथोः ॥ ३८॥
ती महासैन्यसंपन्नौ चापन्यस्तसहायकौ । मूत्यैव संगति प्राप्तौ समुद्योगपराक्रमौ ॥ ३९ ॥
परमोदारचेतस्को पुरुसंग्रामकौतुकौ । पंचभिर्दिवसः प्राप्ती बजजंघं महोदयौ ॥ ४०॥ .
ततः शत्रुबल श्रुत्वा परमोद्योगमंतिकम् । निरेन्महावलांतस्थः पृथिवीनगरात्पृथुः ॥४१॥
भातरः सुहृदः पुत्रा मातुला मातुंलांगजाः । एकपात्रभुजोऽन्ये च परमप्रीतिसंगताः ॥ ४२ ॥
सुझांगा बंगमगधप्रभृतिक्षितिगोचराः । समतेन महीपालाः प्रस्थिताःसुमहायलाः ॥ ४३ ॥
रथाश्वनागपादाता: कटकेन समावृताः । वज्रजंघं प्रति क्रुद्धाः प्रययुस्ते सुतेजसः॥४४॥
रखेभतुरगस्थानं श्रुत्वा तूर्यस्वनान्वितम् । सामंता वनजंघीयाः सन्नद्धा यो मुद्यताः ॥ ४५ ॥
प्रत्यासनं समायाने सेनाऽस्य द्वितये ततः । परानीकं महोत्साहौ प्रविष्टौ लवणांकुशौ ॥ ४६ ।।
अतिक्षिप्रपरावत्तौ तावुदाररुपाविव ! आरेभाते परिक्रीडां परसैन्यं महाहदै ॥४७॥
इतस्ततश्च ती दृष्टादृष्टौ विद्युल्लतोपमौ । दुरालक्ष्यत्वमापन्नौ परासोढपराक्रमौ ॥ १८ ॥
गृहन्तौ संदधानौ वा मुंचंतौ वा शिलीमुखान् । नादृश्येतामदृश्यंत केवलं निहताः परे ।। ४९ ॥
विभिन्नैः विशिखैः क्रूरैः पतितैः सह वाहनैः । महीतलं समाक्रांतं कृतमत्त्यन्तदुगमम् ॥ ५० ॥

·पद्मपुराणम्।
+ -
.२५६
एकाधिकशतं पर्व।
..
निर्मपण पराभग्नं सन्यमुन्मत्सनिभम् । द्विपयूथं परिभ्रान्तः सिंहवित्रासितं यथा ॥ ५१ ॥
ततोऽसौ क्षणमात्रेण पृथुराजस्य वाहिनी । लवणांकुशसूर्येषुमयूखैः परिशोषिता ॥ ५२ ॥
कुमारयोस्तयोरिच्छामंतरेण भयादिताः । अर्कतूलसमूहाभा नष्टा शेपा यथा ककृपू ।। ५३ ॥.
असहायो विपण्णात्मा पृथुभंगपथे स्थितः । अनुधाव्य कुमाराभ्यां सचापाभ्यामितीरितः ।।५४॥
नरखेट पृधो व्यर्थ काद्यापि प्रपलाप्यते । एती तावागतावावांमज्ञात कलशीलको ॥ ५५ ॥
अशावफुलशीलाभ्यामाधाभ्यां त्वं ततोऽन्यथा । पलायनमिदं कुन् कथं न पसेऽधुना ॥५६॥
शापयावोऽधुनात्मीये कुलशीले शिलीमुखैः । अवधानपरस्तिष्ठ बलाद्वा स्थाप्यसेऽथवा ॥ ५७ ।।
इत्युक्त विनिवृत्त्यासी पृथुराइ कृतांजलिः । अज्ञानजनितं दोपं वारी मे क्षन्तुमर्हथ ।। ५८ ॥
माहात्म्य मवदीयं मे नाऽऽयात मतिगोचरम् । भास्करीयं यथा तेजः कुमुदप्रचंपोदरम् ॥५९॥
ईदगेन हि धीराणां कुलीलानिवेदनम् । शस्यते न तु भारत्या ताई संदेहसंगतम् ॥ ६० ॥
अरण्यदाहशक्तस्य पावकस्य न को जनः । ज्वलनादेव संभूति मूढोऽपि.प्रतिपद्यते ।। ६१ ।।
भवतौ परमा धीरो महाकुलममुद्भवौ । अस्माकं स्वामिनी प्राप्ती यथेष्टसुखदायिनौ ।। ६२ ।।
एवं प्रशस्यमानी तो कुमारी नतमस्तकौ । जादौ निर्वासिताशेषकोपी शांतमनोमुखौ ॥ ६३ ॥

·एकाधिकशतं पर्व।
पद्मपुराणम् ।।
वज्रजंघप्रघानेपु ततः प्राप्तेषु राजसु । संसाक्षिकाऽभवत्प्रीतिः पृथुना सह वीरयोः ॥ ६४ ॥
प्रणाममात्रतः प्रीता जायते मानशालिनः । नोन्मूलयंति नद्योषा वेतसान् प्रणतात्मकान् ॥६५॥
ततस्तौ सुमहाभूत्या पृथुना पृथिवीपुरम् । प्रवेशिती समस्तस्य जनस्यानंदकारिणौ ॥ ६६ ॥
मदनांकुशवीरस्य पृथुना परिकल्पितां । कन्या कनकमालाऽसौ महाविभवसंगता ।। ६७ ॥
अत्र नीत्वा निशामेकां करणीयविचक्षणौ । निर्गती नगरी जेतुं समस्तां पृथिवीमिमाम् ॥६८।।
सुझांगमगधैर्वगः पोदनेशादिभिस्तथा । कृतौ लोकाक्षनगर गंतुमेतौ समुद्यतौ ॥ ६९ ।।
आक्रामती सुखं तस्य संबद्धान् विपयान् बहन् । अभ्यर्णत्वं परिप्राप्तौ तौ महासाधनान्विती ७०
कुबेरकान्तनामानं राजानं तत्र मानिनम् । समवक्षोभतां नागं पक्षाविव गरुन्मतः॥७१ ॥
चतुरंगाकुले भीमे परमे समरांगणे । जित्वा कुबेरकांत तो पूर्णमानवली भृशम् ।। ७२ ।।
सहस्रैर्नरनाथानामावृतौ वश्यतां गतैः । कच्याधिगमने पानलंपाकविषयं गतौ ॥ ७३.॥
एककर्ण विनिर्जित्य राजानं तत्र 'पुष्कलम् । गती मार्गानुकूलत्वानरेंद्रौ विजयस्थलीम् ॥ ७४ ॥
तत्र भ्रातृशतं जित्वा समालोकनमानतः । गती गंगां समुत्तीर्य कैलासस्योत्तरी दिशम् ॥७५।।
तत्र नंदनचारूणां देशानां कृतसंगमौ । पूजमानौ नरश्रेष्ठैर्नानोपायनपाणिभिः ॥ ७६ ॥

·पद्मपुराणम्।
२५८.
एकाधिकशतं पर्व।
+
भापकुंतलकालांपुनंदिनंदनसिंहलान् । शलभाननलांचौलान्मीमान् भूतरवादिकान् ।। ७७ ॥
नृपान् पश्यत्वमानीय सिंधोः कूलं परं गतौ । परार्णवतटांतस्थान चक्रतुः प्रणताम्रपान ॥७॥
पुरखेटमटंवेन्द्रा विपयादीश्वराश्च ये । वशत्वे स्थापितास्ताभ्यां कांश्चित्तान् कीर्तयामि ते ॥७९॥
एते जनपदाः केचिदार्या म्लेच्छास्तथा परे । विद्यमानद्वयाः केचिद्विविधाचारसंमताः ॥ ८॥
भीरयो यवनाः कक्षावारवत्रिजटा नटाः । शकरलनेपाला मालपारुल शर्वराः ॥८१॥
पाणवठकाश्मीरा हिंडियावष्टयर्वराः । त्रिशिरः पारशैलाश्च गौशीलोसीनरात्मकाः, 11 ८२ ॥
सूर्यारकाः सनाथ खश विंध्याः शिखापदाः । मेखलाः शूरसेनाथ बाल्हीकोलूककोसलाः ८३
दरीगांधारसाचीराः पुरीकौघेरकोहराः । अंधकालकालिंगाद्या नानाभापा पृथग्गुणाः ।। ८४ ।।
विचित्ररत्नवस्त्राद्या बहुपादपजातयः । नानाकरसमायुक्ता हेमादिवसुशालिनः ॥ ८५ ॥
देशानामेवमादीनां स्वामिनः समराजिरे । जिताः केचिद्गताः केचित्प्रतापादेव वश्यताम् ॥८६॥
ते महाविभवयुक्ता देशभानोऽनुरागिणः । लवणांकुशयोरिच्छां कुर्याणा बभ्रमुर्महीम् ॥ ८७ ।।
प्रसाध पृथिवीमेतामथ तो पुरुषोत्तमौ । नानाराजसहस्राणां महतामुपरि स्थितौ ।। ८८ ॥
रक्षन्ता विपयान्सम्यङ्नानाचारुकधारती । पादरीकपुरं तेन प्रस्थिती पुरुसम्मदी ॥८९॥

·पद्मपुराणम्।
एकाधिकशतं पर्व।
राष्ट्राचाधिकतः पूजां प्राप्यमाणा च भूयसीम् । समीपीभावतां प्राप्ता पुंडरीकस्य पार्थिवैः ॥१०॥
वतः सप्तमभूपृष्ठं प्रासादस्य समाश्रिता । वृता परमनारीभिः सुखासनपरिग्रहा ॥ ९१ ।।
तरलच्छातजीमूतपरिधूसरमुत्थितम् । रजःपटलमद्राक्षीदनाक्षीच सखीजनम् ॥९२ ॥
किमिदं दृश्यते सख्यो दिगाक्रमणचंचलम् । ऊचुस्ता देवि सैन्यस्य रजश्चक्रमिदं भवेत् ॥९३॥
तथा हि पश्य मध्येऽस्य ज्ञायते स्वच्छयारिणः । अश्वीयं मकराणां या प्लवमानकदंचकम् ॥१४॥
नूनं स्वामिनि सिद्धार्थी कुमारावागताविमौ । तया होती प्रदृश्येते तावेष भुवनोत्तमौ ॥ ९५ ॥
आसीदेवं कथा यावत्सीवादेच्या मनोहरा । तावदग्रेसराः प्राप्ता नरा इटनिवेदिनः ।। ९६ ।।
उपशोमा ततः पृथ्वी समस्ता नगरे कृता । लोकेनादरयुक्तेन विभ्रता तोपमुत्तमम् ॥ ९७ ॥
प्राकारशिखरापत्यामुदिता विमलध्वजाः । मार्गदेशाः कृता दिव्यतोरणासंगसुंदराः ॥९८॥
आगुल्फ पूरितो राजमार्गः पुप्पैः सुगंधिभिः । चारुबंदनमालाभिः शोभमानः पदे पदे ॥९९।।
स्थापिता द्वारदेशेषु कलशाः पल्लवाननाः । पदवस्त्रादिभिः शोभा कता चापणवमनि ॥१०॥
विद्याधरः कृतं देवराहोस्वित्पमया स्वयम् । पंडिरीकपुरं जातमयोध्यासमदर्शनम् ॥ १०१ ॥
दृष्टा संप्रविशंती ती महाविभवसंगती । आसीनगरनारीणां लोको दुःशक्यवर्णनः ॥ १०२॥

·.
पद्मपुराणम् ।
२६०
द्वपत्तरशतं पर्व।
आरात्पुत्री समालोक्य कृतकृत्यावुपागतौ । निममज्जेव वैदेही सिद्धावमृतवारिणि ॥ १०३ ॥
विरचितकरपुटकमलौ जननीमुपगम्य सादरौ परमम् ।
नेमतुरवनतशिरसो सैन्यरजोधूसरी वीरौ ॥ १०४॥
तनपस्नेहमवणा पद्मममदा सुतौ परिष्वज्य ।
करतलकृतपरमर्शा शिरसि निनिक्षोत्तमानंदा ॥ १०५॥
जननी जनिती पुनरभिनंद्य पर प्रसादमानयत्या ।
रपिचन्द्राविव लोकव्यवहारकरी स्थिती योग्यम् ।। १०६ ॥
इत्याचे श्रीरविषेणाचार्य प्राक्त श्रीपद्मपुराणे ठेवणांकुशदिग्विजयकीर्तन नामैकाधिकशत पर्व ।। १०१॥
अथ व्युत्तरशतं पर्व ।
एवं ती परमैश्वर्य प्राप्तावुत्तममानवौ । स्थितावानां प्रयच्छन्तावुन्नतानां महीभृताम् ॥ १ ॥
तदा कृतिवक्त्रं तु नारदः परिपृष्टवान् । जानकीत्यजनोद्देशं दुःखी भ्राम्यन् गवेषकः ॥२॥

·पपुराणम्।
इथुत्तरशतं पर्व
दानेवस्थिती वीरा प्राप ताभ्यां च पूजितः । आसनादिप्रदानेन गृहस्थमनिचेपभृत् ॥ ३ ॥
ततः सुखं समासीनः परमं नोपमुदहुन् । अत्रवीचावबद्धारः कवस्निग्धनिरीक्षणः ॥ ४॥
रामलक्ष्मणयोर्लक्ष्मीर्याशी नरनाथयोः । तादृशी सर्वथा भूयादचिराद्भवतोरपि ॥ ५ ॥
ववस्वायचतः की ता भगवन् रामलक्ष्मणौ । कीदरगुपासमाचारौ कस्य वा कुलसंभवी ॥ ६॥
ववो जापवद्धारः कृत्वा विस्मितमानसम् । स्थिरमूत्तिः क्षणं स्थित्वा भ्रामयन करपल्लवम् ।।७।।
सजाभ्यामधिपेन्मेकं प्रवेरनिम्नगापतिम् । नरो न संग्गुणान् वक्तुं समर्थः कश्चिदेतयोः ॥ ८॥
अनंतेनाऽपि कालेन वदनैरन्तवर्जितः । सकलोपि न लोकोऽयं तयोर्वक्तुं गुणान् क्षमः ॥९॥
इदं तद्गुणसंप्रश्नप्रतीकारसमाकूलम् । हृदयं कंपमानं मे पश्यतां जातकौतुकौ ॥ १० ॥
प्रभापि भवतो ययात्स्थूलोचयसमाश्रयात् । वदामि तद्गुणं किंचिच्छृणुतं पुण्यवर्द्धनम् ॥११॥
अस्तीलाकुलव्योमसकलामलचंद्रमाः । नाम्ना दशरथो राजा दुर्वृत्तंधनपावकः ॥ १२ ॥
अधिविहन्महातेजोमूर्तिचरकोसलम् । सवितेव प्रकाशत्वं धचे यः सर्वविष्टपे ॥ १३ ॥
पुरुषाद्रीन्द्रतो यस्मानि:स्वाः कीर्तिसिंधवः । उदन्वत्संगता वीधा ह्रादयंत्यखिलं जगत् ॥१४॥
तस्य राज्यमहाभारवहनक्षमचेष्टिताः । चत्वारो गुणसंपन्नास्तनया सुनया इव ॥ १५ ॥

·.
द्वधुत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम्।
राम इत्यादितस्तेपामभिरामः समंततः । आद्यः सर्वश्रुतज्ञोऽपि विश्रुतः सर्वविष्टपे ॥ १६ ॥
लक्ष्मणेनानुजेनासौ सीतया च द्वितीयया । जनकस्य नरेंद्रस्य सुतयाऽत्यंतभक्तया ।। १७ ॥
जानकं पालयत्सत्यं कृत्वाऽयोध्या विवानिकाम् । छद्मस्थः पर्यटन क्षोणींप्राविक्षदंडकं वनम् ॥१८॥
स्थानं तत्र परं दुर्ग महाविद्याभृतामपि । सोऽध्यास्त स्त्रैणवृत्तान्तं जातं चन्द्रनखाभवम् ॥ १९॥
संग्रामे वेदितुं वाचा पद्मोगादनुजस्य च । दशग्रीवेण चैदेही हृता च छलवर्तिना ॥२०॥
ततो महेन्द्रकिष्किन्धश्रीशैलमलयश्वराः । नृपा विराधिताद्याश्च प्रधानाः कपिकेतवः ॥ २१ ॥
महासाधनसंपन्ना महाविद्यापराक्रमाः । रामगुणानुरागेण पुण्येन च समाश्रिताः ॥ २२ ॥
लंकेश्वर रणे जित्वा वैदेही पुनराहृता । देवलोकपुरीतुल्या विनीता च कृता खगैः ॥ २३ ॥
तत्र ती परमश्चर्यसेविती पुरुषोत्तमौ । नागेंद्राविध मोदेते सत्सुखं रामलक्ष्मणौ ॥ २४ ॥
रामो वा न कयं शानो यस्य लक्ष्मीधरोऽनुजः । चक्र सुदर्शनं यस्य मोघतापरिवर्जितम् ॥२५॥
एकैकं रक्ष्यते यस्य तदेकगतचेतसा । रत्नं देवसहस्रेण राजराजस्य कारणम् ॥ २६ ॥
संत्यक्ता जानकी येन प्रजानां हितकाम्यया । तस्य रामस्य लोकेऽस्मिन्नास्ति कश्चिदवेदका२७
आस्ता तावदयं लोकः स्वर्गेऽप्यस्य गुणैः कृताः। मुखरा देवसंघातास्तत्परायणचेतसः ॥२८॥

·पद्मपुराणम्
द्वयुत्तरशतं पर्व।
ततोऽकुशी जगादासौ मुने रामेण जानकी । कस्य हेतो परित्यक्ता बद वांछामि वेदितुम् २९
ततः कथितनिःशेषवृत्तान्तमिदमभ्यधात् । तद्गुणाकृष्टचेतस्को देवपिः सास्रवीक्षणः ॥३०॥
विशुद्धगोत्रचारित्रहृदया गुणशालिनी । अष्टयोपित्सहस्राणामग्रणीः सुविचक्षणा ॥ ३१ ॥
सावित्री सह गायनी श्रियं कात्ति धृति द्वियम् । पवित्रत्वेन निर्जित्य स्थिता जैनश्रुतेः समा ३२
नूनं जन्मान्तरोपाचपापकर्मानुभावतः । जनापवादमात्रेण त्यक्ताऽसौ विजने वने ॥ ३३ ॥
दुर्लोकधर्मभानूक्तिदीधितिप्रतितापिता । प्रायेण विलयं प्राप्ता सती सा सुखवर्द्धिता ।। ३४ ॥
सुकुमाराः प्रपद्यन्ते दुःखमप्यनुकारणात् । म्लायति मालतीमालाः प्रदीपालोकमात्रतः ॥३५॥
अरण्ये किं पुनीमे च्यालजालसमाकुले । वैदेही धारयेत्प्राणानसूर्यपश्यलोचना ॥ ३६ ॥
जिला दुष्टभुजंगीव संदूप्यानागसं जनम् । कथं न पापलोकस्य बजत्यवनिवर्तनम् ।। ३७ ॥
आर्जवादिगुणश्लाघ्यामत्यन्तावमलां सतीम् । अपोद्य तादृशी.लोको दुःखं प्रेत्येह चाश्नुते ॥३८॥
अधवा स्वोचित नित्यं कर्मण्याश्रितजागरे । किमत्र भाष्यतां कस्य संसारोऽत्र जुगुप्सितः॥३९।।
इत्युक्त्वा शोकमारेण समाक्रांतमना मुनिः । न किंचिच्छक्नुवन्धक्तुं मौनयोगमुपाश्रितः॥४०॥
अांकशी विहस्योचे ब्रह्मन्न कुलशोभनम् । कृतं रामेण वैदेही मुंचता भीपणे वने ॥४१॥

·पद्मपुराणम्।
२६५
.
दभुत्तरशतं पर्व।
बहवो जनवादस्य निराकरणहेतवः । संति तत्र किमित्येवं विद्धां.किल चकार सः ॥ ४२ ॥
अनंगलवणोऽवोचद्विनीता नगरी मुने । कियर ततोऽघोचद्वद्धारगतिप्रियः ।। ४३ ॥
योजनानामयोध्या स्यादितः पश्यधिकं शतम् । यस्यां स वर्तते रामः शशांकविमलप्रियः ४४
कुमारायचतुर्याचास्तं निर्जेतं किमास्यते । महीकुटीरके ह्यस्मिन् कस्यान्यस्य प्रधानता ॥ ४५ ॥
ऊचतुर्वनजंघं च मामास्मिन्वसुधातले । सुझसिंधुकलिंगाद्या राजानः सर्वसाधनाः ॥ ४६॥
आज्ञाप्यतां यथा क्षिप्रमयोध्यागमनं प्रति । सज्जीभवत सर्वेण रणयोग्येन वस्तुना ॥ १७ ॥
संलक्ष्यंता महानागा विमदा मदशालिनः । समृद्भूतमहाशब्दा वाजिनो वायुरंहसः ।। ४८॥
योधाः कटकाविख्याताः समरादपलायिनः । निरीक्ष्यन्तां सुशस्त्राणि माज्यतां कंटकादिकम् ४९
तूर्यनादा प्रदाप्यन्तां शंखनिःस्वानसंगताः । महाहवसमारंभसंभाषणविचक्षणाः ॥ ५० ॥
एवमाज्ञाप्य संग्रामसमानंदसमागतम् । आधाय मानसे धीरौ महांसम्मदसंगतौ ।। ५१ ॥
शक्रायिय विनिश्चित्य त्रिदशान् धरणीपतीन् । महाविभवसंपन्नौ यथास्वं सस्थतुः सुखम् ॥५२॥
ततस्तयोः समाकर्ण्य पद्मनाभाभिणनम् । उत्कंठा विभ्रती तुंगां रुरोद जनकात्मजा ॥ ५३ ।।
वता सीतासमीपस्थं सिद्धार्थो नारदं जगौ । इदमीटक्तयाऽऽरब्धं कथं कार्यमशोभनम् ॥५४॥

·.
मनपुराणम्।
२६५
द्वगुत्तरशतं पर्व।
साम्प्रोत्साहनशीलन रणकानुफिना परम् । त्वयेदं रचितं पश्य कुटुंयस्य विभेदनम् ।। ५५ ॥
स जगाद न जानामि वृत्तान्तमहमीदृशम् । यतः संकथनं न्यस्तं पद्मलक्ष्मणगोचरम् ॥ ५६ ।।
एवं गतेऽपि मा भपीनेह किंचिदसुंदरम् ! भविष्यतीति जानामि स्वस्थतां नीयतां मनः ।।५७।।
ततः समीपतां गत्या ना कुमाराववोचता । अंवेदं रुद्यते कस्मावदाक्षेपविवर्जितम् ॥ ५८ ॥
प्रतिकूलं कृतं केन केन वा परिभाषितम् । दुर्मानसस्य कस्याद्य करोम्यसुवियोजनम् ॥ ५९॥
अनापधकरः कोऽसी क्रीडनं कुरुतेऽहिना । कोऽसौ ते मानवः शोकं करोति त्रिदशोऽपि वा ६०
कस्यासि कुपिता मातर्जनस्य गलितायुपः । प्रसादः क्रियतामंच शोकहेतुनिवेदने ।। ६१ ॥
एवमुक्ता सती देवी जगाद विकृतास्त्रका । न कस्यचिदहं पुत्री कुपिता कमलेक्षणौ ॥ ६२ ॥
भवपितुर्मया ध्यातमद्य तेनाऽस्मि दुःखिता । रोदिमि प्रबलायातनयनोदकसंततिः ॥६३ ॥
उक्तवत्यामिदं तस्यां वदा श्रेणिक वीरयोः । सिद्धार्थो न पिताऽस्माकमिति बुद्धिः समुद्गता ६४
ववस्वायूचतुर्मातः कोऽस्माकं जनकः क या । इति पृष्टाऽगदत्सीता स्ववृत्तांतमशेपतः ।। ६५ ॥
स्वस्य संभवमाचल्यो रामसंभवमेव च । अरण्यागमनं चैव हृतिमागमनं तथा ।। ६६ ।।
यधा देवपिणा ख्यातं तच सर्व सविस्तरम् । वर्चतेभ्यापि कः कालो वृत्तांतस्य निगृहने ॥६॥

·द्वयुत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम्।
एतदुक्त्वा जगी पुत्री भवतोगर्भजातयोः । किंवदन्तीभयेनाहं युष्मत्पित्रोज्झिता वने ॥ ६८॥
तत्र सिंहरयाख्यायामटन्यां कतरोदना । वारणार्थ गतेनाहं वनजंघेन वीक्षिता ॥ ६९॥
अनेन प्राप्तनागेन विनिवर्तनकारिणा । विशुद्धशीलरत्नेन श्रावकेण महात्मना ।। ७०॥
अहं स्वसेति संभाष्य करुणासक्तचेतसा । आनीतेदं निजं स्थानं पूजया चानुपालिता ॥७१॥
तस्यास्य जनकस्येव भवने विभवान्विते । भवंती संप्रसूताऽहं पद्मनाभशरीरजौ ।। ७२ ।।
तेनेयं पृथिवी वत्सौ हिमवत्सागरावधिः । लक्ष्मणानुजयुक्तेन विहिता परिचारिका ॥ ७३ ॥
महाऽऽहवेऽधुना जाते श्रोप्यामि किमशोभनम् । नाथस्य भवतोः किंवा किं वा देवरगोचरम् ।।
अनेन ध्यानभारेण परिपीडितमानसा । अहं रोदिमि सत्पुत्रौ कुतोऽन्यदिह कारणम् ॥ ७५ ॥
तच्त्वा परमं प्राप्ती सम्मदं स्मितकारिणी । विकासिबदनांभोजावूचतुर्लवणांकुशौ ।। ७६ ।।
अहो सोऽसी पिताऽस्माकं सुधन्वी लोकपुंगवः । श्रीमान् विशालसत्कीर्तिः कृतानेकमहाद्भुतः ७७
विपादं मा गमर्मातर्वने त्यक्त्वाहमित्यतः । भग्नां मानोन्नतिं पश्य रामलक्ष्मणायोद्भुतम् ॥७॥
सीताऽब्रवीदुलमलं विरोढुं गुरुणा सुतौ । न वर्तत इदं कर्तुं बजतां सौम्यचित्तताम् ।। ७९ ॥
महाविनययोगेन समागत्य कृतानती । पितरं पश्यत वत्सो मार्गोऽयं नयसंगतः ॥८॥

·२६७
पद्मपुराणम् ।
द्वयुत्तरशतं पर्व।
ऊचतुस्ता रिपुस्थानप्राप्त मातः कथं नुतम् । वो गत्वा वचः क्लीवमावां ते तनयाविति ८१
वरं मरणमाषाभ्यां प्राप्तं संग्राममूर्द्धनि । ननु भावितमीदृशं प्रवीरजननिदितम् ।। ८२ ॥
स्थितायामथ चैदेह्यां जोपं चिंतातचेतसि । अभिपेकादिकं कृत्यं भेजाते लवणांकुशौ ।। ८३ ॥
श्रितमंगलसंघौ च कृतसिद्धनमस्कृती । प्रशांत्य मातरं किंचित्प्रणम्य च सुमंगलौ ।। ८४ ॥
आरूढी द्विरदो चंद्रसूर्यो वा नगमस्तकम् । प्रस्थितापभिसाकेतं लंकां वा रामलक्ष्मणौ ॥८५॥
ततः सन्नाहशब्देन ज्ञात्वा निर्गमनं तयोः । क्षिप्रं योधसहस्राणि निर्जग्मुः पौंडरीकतः ॥ ८६ ।।
परस्परप्रतिस्पद्धासमुत्कर्पितचेतसाम् । सैन्यं दर्शयतां राज्ञा संघटः परमोऽभवत् ।। ८७ ॥
स्वर योजनमात्र ती महाकटकसंगतौ । पालयंतौ महीं सम्यड्नाशस्योपशोभिताम् ॥ ८८ ॥
अग्रतः प्रस्तोदारप्रतापी परमेश्वरौ । प्रयाता विपयन्यस्तैः पूज्यमानौ नरेश्वरैः ॥ ८९ ॥
महाकुठारहस्तानां तथा कुद्दालधारिणाम् । पुंसां दशसहस्राणि संप्रयांति तदग्रतः ।। ९० ॥
छिन्दन्तः पादपादींस्ते जनयंति समंततः । उच्चावचपिनिमुक्तों महीं दर्पणसनिभाम् ॥ ९१ ॥
महिपोष्ट्रमहोक्षाद्या कोशंसंभारवाहिनः । प्रयांति प्रथमं मंत्री पत्त्यश्च मृदुस्वनाः ॥ ९२ ।।
ततः पादातिसंपाता युवसारंगविभ्रमाः। पश्चात्तुरंगदानि कुर्वन्त्युत्तमवल्गितम् ॥ ९३ ॥

·प्रद्मपुराणम् २६८ युत्तरशतं पर्व। अथ कांचनकक्षाभिनितांतकतराजनाः । महाघंटाकृतस्वानाः शंख चामरधारिणः ॥ ९४ ॥ युद्धदादर्शलंचूपचारुपा महोद्धताः । अयस्ताम्रसुवर्णादिवद्धशुभ्रमहारदाः ॥१५ ।। रत्नचामीकराद्यात्मकंठमालाविभूपिताः । चलपर्वतसंकाशा नानावर्णकसंगिनः॥ ९६ ॥ केचिनिभरनिभ्योतद्वंडा मुकुलितेक्षणा । हृष्टा दानोद्गमाः केचिद्वेगचंडा घनोपमाः ॥ ९७ ॥ अधिष्ठिताः सुसन्ना हनीनाशास्त्रविशारदः । समुद्भूतमहाशब्दैः पुरुषैः पुरुदीप्तिभिः ॥ ९८ ॥ स्वान्यसैन्यसमुद्भूतनिनादज्ञानकोविदाः । सर्वशिक्षा सुसंपन्ना दंतिनचारुविभ्रमाः ॥ ९९ ॥ विभ्राणाः कवचं चारु पश्चाद्विन्यस्तखेटका: । सादिनस्तत्र राजंते परमं कुंतपाणयः ॥१०० ॥ आधवृन्दखरापातसमुद्भूतेन रेणुना । नमः पांडुरजीमूतचयैरिव समंततः॥ १०१ ।। शस्त्रांधकारपिहिता नानाविभ्रमकारिणः । अईयवः समुद्भूताः प्रवर्त्तन्ते पदातयः ॥ १०२ ॥ शयनासनतंबूलगंधमाल्यैर्मनोहरैः । न कश्चिदुःस्थितस्तत्र वस्त्राहारविलेपनैः ॥ १०३ ।। नियुक्ता राज़वाक्येन संतताः पथि मानवाः। दिने दिने महादशा पद्धकक्षाः सुचेतसा ||१०|| मधु शीधु घृतं वारि नानानं रसवत्परम् । परमादरसंपन्नं प्रयच्छंति समंततः ॥ १०५॥ नादर्शि मलिनस्तत्र न दीनो न बुभुक्षितः । तृपितो न कुवस्त्रो वा जनो न च विचिंतका १०६ ·१ पापुराणम् । २६९ व्युत्तरशतं पर्व। नानामरणसंपन्नाथारुवेपाः सुकांतयः । पुरुषास्तत्र नार्यश्च रेजुः सैन्यमहार्णवे ॥१०७ ।। विभूत्या परया युक्तावेवं जनकजात्मजौ । साकेताविपयं प्राप्ताविन्द्राविव सुरास्पदम् ॥ १०८ ॥ यवक्षुगोधूमप्रभृत्युत्तमसंपदा । सस्येन शोभिता यत्र वसुधांतरयजिता ॥.१०९॥ . सरिता राजईसौपः सरांसि कमलोत्पलः । पर्वता विविधैः पुप्पैतिरुयानभूमयः ॥ ११ ॥ नंत्रिकी महिपीनामहोक्षसरहारिभिः । गोपीमिर्मचसक्ताभिर्यत्र भांति वनानि च ॥ १११ ।। सीमांतावस्थिता यत्र ग्रामा नगरसंनिभाः। त्रिविष्टपपुराभानि राजते नगराणि च ॥ ११२ ।। स्वरं तमुपभुजाना विषयं विपयप्रियम् । परेण तेजसा युक्ती गच्छंतौ लवणांकुशा ॥ ११३ ।। दंविना रणचंडानां गंडनिर्गतवारिणां। कर्दमत्वं समानीता सकलाः पथि पांसवः ॥ ११४ ॥ भृशं पदुखुरापातजिनां चंचलात्मनाम् । जर्जरत्वमिवानीता कोसलाविषयावनिः ॥ ११५ ॥ ततः संध्यासमासक्तपनीपेनेव संगतम् । दूरे नभः समालक्ष्य जगदुर्लवणांकुशौ ॥ ११६ ।। किमेतदृश्यते माम तुंगशौणमहाद्युतिः । वनजंघस्ततोऽचोचत्परिज्ञाय चिरादिव ॥ ११७ ॥ देवावेपा विनीतासौ दृश्यते नगरी परा । हेमनाकारसंजाता यस्या छायेयमुन्नता ॥ ११८ ।। अस्यां हलधरः श्रीमानास्तेऽसौ भवतः पिता! यस्य नारायणो पाता शत्रुमश्च महागुणः॥११९।। ।

·पद्मपुराणम् ।
२७०
द्वधुत्तरगतं पर्व ।
शौर्यमानसमेताभिः कथाभिराचसक्तयोः । सुखेन गच्छतोरासीदंतराले तयोर्नदी ॥ १२० ॥
प्रत्तवेगमात्रेण नगरी ग्रहणैपिणोः । जाताऽसावंतरे तृष्णा सिद्धिप्रस्थितयोरिव ॥ १२१ ॥
सन्यमावासितं तत्र परिश्रमसमागतम् । सुरसैन्यमियोदारमुपनंदननिम्नगाम् ॥ १२२ ॥
अथ श्रुत्वा परानीकं स्थितमासन्नगोचरे । किंचिद्विस्मयमापनाचतुः पद्मलक्ष्मणौ ॥ १२३ ।।
त्वरित का पुनर्म मयं वांछति मानवः । युद्धापदेशमाश्रित्य यदेत्यंतिकमावयोः ॥ १२४ ॥
ददी नारायणचाज्ञां विराधितमहीभृते । क्रियतां साधनं सर्ज युद्धाय क्षेपवर्जितम् ॥ १२५ ॥
वृपनामप्लवंगादिकेतनाः खेचराधिपाः । क्रियंतामुदितज्ञाना संप्राप्ते रणकर्मणि ॥ १२६ ॥
यथाज्ञापयसीत्युक्त्वा विराधितखगेश्वरः । नृपान् किष्किंधनाथायान् समादाय समुद्यतः१२७.
दूतदर्शनमात्रेण सर्वे ते खेचरेश्वराः । अयोध्यानगरी प्राप्ता महासाधनसंगताः ॥ १२८ ।।
अथात्यंताकुलात्मानौ तदा सिद्धार्थनारदौ । प्रभामंडलराजाय गत्वा ज्ञापयतां द्रुतम् ॥ १२९ ।।
श्रुत्वा स्वसुर्यथा वृत्वं वात्सल्यगुणपोगतः । बभूव परमं दुःखी प्रभामंडलमंडितः ।। १३० ।।
विपादं विस्मयं हर्ष विभ्राणश्च त्वरान्वितः । आरुह्य मनसा तुल्यं विमानं पितृसंगतः ॥ १३१ ।।
समेतः सर्वसन्येन किंकर्तव्यत्वविहलः । पाँडरीकपुरं चैत्र प्रस्थितः स्नेहनिर्भरः ॥ १३२ ॥

·पद्मपुराणम्।
२७१
व्युत्तरशतं पर्व।
प्रभामंडलमायातं जनकं मातरं तथा । दृष्टा सीता नवीभूतशोकोत्थाय त्वरान्विता ॥ १३३ ।।
विप्रलापं परिष्वज्य चक्रेऽसकृतदुर्दिना । निर्वासनादिकं दुःखं वेदयंती सुविहला ॥ १३४ ॥
सांत्वयित्वाऽतिकृच्द्रेण तां प्रभामंडलो जगौ । देवि संशयमापनौ पुत्रौ ते साधु नो कृतम् ॥१३५।।
हलचक्रधरौ ताभ्यामुपेत्य क्षोभितौ यतः । सुराणामपि यौ वीरौ न जय्यौ पुरुषोत्तमौ ॥१३६ ॥.
कुमारयोस्तयोर्यावत्प्रमादो नोपजायते । व्रजामस्तावदेह्याशु चिंतयामोऽभिरक्षणम् ।। १३७ ॥
ततः स्नुपासमेताऽसौ भामंडलविमानगा । प्रवृत्ता तनयौ तेन वज्रजंधवलान्वितौ ॥ १३८ ॥
रामलक्ष्मणयोर्लक्ष्मी कोऽसौ वर्णयितुं क्षमः । इति श्रेणिक संक्षेपात्कीत्येमानमिदं भृणु ॥१३९।।
स्थाश्वगजपादातमहार्णवसमावृतौ । बहतामिव संरंभ निर्गतौ रामलक्ष्मणौ ।। १४०॥
अश्वयुक्तरथारूढः शत्रुनश्च प्रतापवान । हारराजितवक्षस्को निर्ययौ युद्धमानसः ॥ १४१ ॥
ततोऽभवत्कृतांतास्यः सर्वसैन्यपुरःसरः । मानी हरिणकेशीव नाकौकः सैनिकापणीः ॥ १४२ ॥
शरासनकृतच्छायं चतुरंगं महाद्युतिः । अप्रमेयं बलं तस्य प्रतापपरिवारणम् ।। १४३ ॥
सुरप्रासादसंकाशो मध्यस्तंभोंऽतकध्वनः । शात्रवानीकदुःप्रेक्षो रेजे तस्य महारथः ॥ १४४ ॥
अनुमार्ग त्रिमूर्भोऽस्य ततो पहिशिखो नृपः । सिंहविक्रमनामा च तथा दीभुजश्रुतिः ॥ १४५॥

·पद्मपुराणम्। ૭િ૨ व्युत्तरशतं पर्व । सिंहोदरः सुमेरुश्च वालिखिल्यो महाबलः । प्रचंडो रौद्रभूतिश्च शरमः स्पंदनः पृथुः ।। १४६ ॥ कुलिशश्रवणवंडो मारिदत्तो रणप्रियंः । मृगेन्द्रवाहनाद्याश्च सामंता मत्तमानसाः ॥ १७ ॥ सहसपंचकेयत्ता नानाशस्त्रांधकारिणः । निर्जग्मुर्वन्दिनां वृन्दैरुद्गीतगुणकोटयः ॥ १४८॥ एवं कुमारकोटयोऽपि कुटिलानीकसंगताः । दृष्टप्रत्ययशस्त्रांगे क्षणविन्यस्तचक्षुपः ॥ १४९॥ युद्धानंदकृतोत्साहा नाथभक्तिपरायणाः । महावलास्त्वरायत्यो निरीयुः कंपिनक्षमाः ॥ १५० ॥ रथैः केचिनगस्तूगर्द्विपैः केचिद्घनोपमैः । महार्णवतरंगाभैस्तुरंगैरपरैः परे ॥ १५१ ॥' शिपकाशिखरैः केचिद्युगैर्योग्यतरः परैः । निर्ययुर्वहुवादित्रयधिरीकृतदिङ्मुखाः ॥ १५२ ॥ सफेंकटशिरस्त्राणाः क्रोधालिंगितचेतसः । पुरादृष्टसुविक्रान्तप्रसादपरसेवकाः ॥ १५३ ।। ततः श्रुत्वा परानीकनिःस्वनं संभ्रमान्वितः । सन्नह्यतेति सैन्यं स्वं वनजंघः समादिशत् १५४ ततस्ते परसैन्यस्य श्रुत्वा निःस्वनमावृताः । स्वयमेव सुसन्नद्धास्वस्यातिकमुपागमन् ॥ १५५ ॥ कालानला प्रचूडॉगवंगा नेपालवर्वराः । पांड्रा मागधसौस्नाश्च पारशैलाः ससिंहलाः ॥१५६॥ कालिंगकाच राजानो रत्नांकाद्या महायला एकादशसहस्राणि युक्ता लुत्तमतेजसः ॥१५७ ।। एवं तत्परमं सैन्यं परसैन्यकृत्ताननम् । संघट्टमुत्तमं प्रासं चलितं प्रचलायुधम् ॥ १५८.।।

·द्वधुत्तरशतं पर्व। R- पद्मपुराणम् । २७३ कि वृथा वयोः समागमो रौद्रो देवासुरकृताहुतः । वर्तते सुमहाशब्दः क्षुब्धाकूपारयोरिव ॥ १५९ ।। प्रहर प्रथमं क्षुद्र मुंचास्त्रं किमुपेक्षसे । प्रहंतु प्रथमं शस्त्रं न मे जातु प्रवर्तते ॥१६०॥ प्रहृतं लघुना तेन विशदोऽभूदुजो मम । प्रहरस्व वपुर्गादं दृढपीडितमुष्टिकः ॥ १६१ ॥ किचिद् व्रज पुरोभागं संचारो नास्ति संगरे । सायकस्यैनमुज्झित्वा छुरिकां वा समाश्रय, १६२ किं वपसे न हन्मि त्वां मुंच मार्गमयं परः । भटो युद्धमहाकंडूचपलोऽग्रेऽवतिष्ठताम् ॥ १६३ ।। गर्जसि क्षुद्र न वीर्य वाचि तिष्ठति । अयं ते चेदितेनैव करोमि रणपूजनम् ॥१६४॥ एवमाद्या महारावा भटानां शौर्यशालिनाम् । निश्वेरुरतिगंभीरा वदनेभ्यः समंततः ॥ १६५ ।। भूगोचरनरेंद्राणां यथायातः समंततः । नमश्वरनरेंद्राणां तथैवात्यंतसंकुलः ॥ १६६ ।। लवणांकुशयोः पक्षे स्थितो जनकनंदनः । वीरः पवनवेगश्च मृगांको विद्युदुज्ज्वलः ॥१६७॥ महासैन्यसमायुक्ता सुरछंदादयस्तथा । महाविद्याधरेशानां महारणविशारदाः ॥ १६८ ॥ लवर्णाकुशसंभूतिं श्रुतवानथ तत्चतः । उद्धखेचरसामन्तसंघदृश्लथतां नयन् ॥ १६९ ॥ . यथा कर्तव्यविज्ञानप्रयोगात्यंतकोविदः । वैदेहीसुवयोः पक्षं वायुपुत्रोऽप्यशिश्रियत् ॥ १७० ।। लांगूलपाणिना तेन निर्जिता रामसैन्यतः । प्रभामंडलवीरस्य चित्तमानंदवत्कृतम् ।। १७१।।

·द्वयुत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम्। ' २७४ - - विमानशिखरारूदा ततः संदृश्य जानकीम् । औदासीन्यं ययुः सर्वे विहायश्चरपार्थिवाः ॥१७२॥ कृतांजलिपुटाश्चनां प्रणम्य परमादराः । तस्थुरावृत्य विभ्राणा विस्मयं परमोन्नतम् ॥ १७३ ।। वित्रस्तहरिणीनेत्रा समुद्धृष्टतनूरुहा । वैदेही वलयोः संगमालुलोके सवेपथुः ॥ १७४॥. क्षोभयंतावथोदारं वत्सैन्यं प्रचलद्धजे । पद्मलक्ष्मीधरौ तेन प्रवृत्तौ लवणांकुशौ॥ १७५ ॥ मृगनागारिसंलक्ष्यध्वजयोरनयोः पुरः । स्थितौ कुमारवीरौ तौ प्रतिपक्षमुखं श्रितौ ॥ १७६ ॥ आपातमात्रणव रामदेवस्य सद्भुजम् । अनंगलवणश्चापं निचकर्त्त कृतायुधः ॥ १७७ ॥ विहस्य कार्मुकं यावत्सोऽन्यदा दातुमुद्यतः । तावल्लवणवीरेण तरसा विरथीकृतः ॥ १७८.।। अधान्यं रथमारुह्य काकुत्स्थोऽलघुविक्रमः | अनंगलवणं क्रोधात्ससर्प भ्रकुटी वहन् ॥ १७९ ॥ पर्माकेदुनिरीक्ष्याक्षः समुत्क्षिप्तशरासनः । चमरासुरनाथस्य वनीवासौ गतोऽतिकम् ॥ १८० ॥ स चापि जानकीसूनुरुद्धृत्य सशरं धनुः । रणमाघूर्णकं दातुं पद्मनाभमुपागत् ॥ १८१ ॥ ततः परमभूयुद्धं पयस्य लवणस्य च । परस्परं समुत्कृत्तशस्त्रसंघातकर्कशम् .।। १८२ ॥ महाहवो यथा जातः पद्मस्य लवणस्य च । अनुक्रमेण तेनैव लक्ष्मणस्यांकुशस्य च ॥ १८३ ॥ एवं द्वन्द्वमभूयुद्धं स्वामिरागमुपेयुपाम् । सामनानामपि स्वस्ववीरशोभामिलाषिणाम् ॥.१८४ ॥ .

·२७५ द्वपत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम्। अधवृन्दं कचित्तुंग तरंगकतरंगणम् । निरुद्धं परचक्रेण धनं चके रणांगणम् ॥ १८५ ॥ कचिद्विच्छिन्नसनाहं प्रतिपक्षं पुरः स्थितम् । निरीक्ष्य रणकंडूलो निदधे मुखमन्यतः ॥१८६ ॥ कचिनार्थ समुत्सृज्य प्रविष्टाः परवाहिनीम् । स्वामिनाम समुच्चार्य निजघ्नुरभिलक्षितम् ॥१८७॥ अनाहतनराः केचिद्र्वगाँडा महाभटाः । प्रक्षरदानधाराणां करिणामरितामिताः ॥ १८८ ॥ दंतशय्यां समाश्रित्य कश्चित्समददंतिनः । रणनिद्रां सुखं लेभे परमं भटसत्तमः ॥ १८९ ॥ कधिदभ्यायतोऽश्वस्य भग्नशस्त्रो महाभटः । अदत्त्वा पदवी प्राणान् ददौ स करताडनम् ॥१९॥ प्रच्युतं प्रथमाघाताटं कश्चित्तपान्वितः । भणन्तमपि नो भूयः प्रजहार महामनाः ॥१९१॥ च्युतानं कचिद्वीक्ष्य भटमच्युतमानसः । शस्त्रं दूरं परित्यज्य बाहुभ्यां यो मुद्यतः ॥ १९२ ॥ दातारोऽपि प्रविख्याताः सदा समरवर्तिनः । प्राणानपि ददुर्वीरा न पुनः पृष्ठदर्शनम् ॥१९३॥ असपर्दमनिर्ममचक्रकच्चलद्रथम् । तोत्रप्रवोदनोद्युक्तः त्वरितश्च न सारथिः ॥ १९४ ॥ परणदश्वसमुढस्पन्दनीन्मुक्तचीत्कृतम् । तुरंगजवविक्षिप्तभटसीमंतिताविलम् ।। १९५ ।। निःकामद्रुधिरोद्गार सहितोरभटस्पनम् । वेगवच्छत्रसंपातजातवहिकणोत्करम् ॥ १९६ ।। करिशूल्कवसंभूतसीकरासारजालकम् । करिदारितवक्षस्कभटसंकटभूतलम् ॥ १९५।।

·२७६
व्युत्तरशतं पर्व ।
पद्मपुराणम्।
पर्यस्तकरिसरुद्धरणमार्गाकुलायतम् । नागमेघपरियोतन्मुक्ताफलमहोपलम् ।। १९८॥
मुक्तासारसमाघातविकटं कर्मरंगकम् । नागोच्छालित'नागकृतखेचरसंगमम् ॥ १९९ ॥
शिरक्रीतयशोरत्नं मूर्छाजनितविश्रमम् । मरणप्राप्तनिवाणं बभूव रणमाकुलम् ॥ २०० ।।
जीवितवृष्णारहितं साधुस्वनजलधिलुब्धयौधेयम् ।
समरं समरसमासीन्महति लघिष्टे च वीराणाम् ॥ २०१ ।।
भक्तिः स्वामिनि परमा निष्क्रयदानं प्रचंडरणकंडूः ।
रवितेजसा भटानां जग्मुः संग्रामहेतुत्वम् ।। २०२।।
इति श्रीरविरोणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे लवर्णाकुशसमेतयुद्धाभिधानं द्वगुत्तरशतं पर्व ॥ १०२ ॥
अथ त्र्युत्तरशतं पर्व।
अतो मगधराजेन्द्र भवावहितमानसः । निवेदयामि युद्धं ते विशेषकृतवर्त्तनम् ॥ १॥
सन्पेष्टा बजघोम्भूदनंगलवणांवुधेः । मदनांकुशनाथस्य पृथुः प्रथितविक्रमः ॥२॥

·व्युत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणा
.
सुमिप्रावनुजातस्य चंद्रोदरनृपात्मजः । कवान्तवक्त्रतिग्मांशुः पद्मनाभमरुत्त्वतः ॥३॥
पन्नाव समुदृत्य धनुरत्युद्धरधनिः । पद्मनामः कृतांतास्यं जगा गंभीरमारतिः ॥ ४ ॥
कृतियवत्र पेगेन र प्रत्यरि वादय । मोधीभवत्तनूभारः किमेवमलसायसे ॥५॥
सोध्योचव वीक्षस्व वाजिनो जर्जरीकतान् । अमुना नरवीरेण सुनिशातः शिलीमुखैः ॥६॥
अमी निद्रामिव प्राप्ता देहविद्राणकारिणीम् । द्वार विकारनिर्मुक्ता जाता गलितरंहसः ॥७॥
नते घाटुशतान्युक्त्वा न हस्ततलवाडिताः । वहत्यायतमंग तु कणतां कुर्वते परम् ॥ ८॥
शोणं शोणितधाराभिः कुर्वाणा धरणीतलम् । अनुरागमिवोदारं भवते दर्शयत्यमी ॥९॥
इमां च पश्य मे पाहू शरः कंकटभेदिभिः । समुत्फुल्लकदंबस्रग्गुणसाम्यमुपागतौ ॥ १० ॥
पयोऽवदन्ममाप्येवं कार्मुकं शिधिलायते । ज्ञायते कर्मनिमुक्तं चित्रार्पित शरासनम् ॥ ११ ॥
एतन्मुशलरत्नं च कार्येण परिवर्जितम् । सूर्यावर्चगुरुभूतं दोर्दण्डमुपविध्यति ॥ १२ ॥
दुर्वाररिपुनागेन्द्रणिता यच भूरिशः । भंग लांगलरत्नं मे तदिदं विफलं स्थितम् ॥ १३ ॥
परपक्षपरिक्षोददक्षाणां यक्षदक्षिणाम् । अमोघानां महावाणामीदृशी वर्तते मतिः ॥ १४ ॥
यथापराजिताजस्य वर्चतेऽनर्थकात्रता | तथा लक्ष्मीधरस्यापि मदनांकुशगोचरे ॥ १५ ॥

·. Y पद्मपुराणम् । .. ' ૨૭૮ व्युत्तरशतं पर्व। विज्ञातजातिसंबंधौ सापेक्षौ लवणांकुशौ । युयुधातेऽनपेक्षौ. तु नि तौ रामलक्ष्मणौ ॥ १६ ॥ तथाऽप्यलं स दिव्यास्रो विपादपरिवर्जितः । प्रासचक्रशरासारं मुमुचे लक्ष्मणोऽकुशे ॥ १७ ॥ वनदंडैः शरैर्दृष्टिं तामपाकरदंशुकः । पद्मनाभविनिर्मुक्तामनंगलवणो यथा ॥ १८ ॥ उपवक्षस्ततः पद्मं प्रासेन लवणोऽक्षिणोत् । मदनांकुशवीरश्च लक्ष्मणं नैपुणान्वितः ॥ १९ ॥ लक्ष्मणं घूर्णमानाक्षिहृदयं वीक्ष्य, संभ्रमी । विराधितो रथं चके प्रतीपं कोशलां प्रति ॥ २० ॥ ततः संज्ञां परिमाप्य रथं दृष्ट्वाऽन्यतः स्थितम् । जगाद लक्ष्मणः कोपकपिलीकृतलोचनः ॥२१॥ भो चिराधित सबुद्धे किमिदं भवता कृतम् । रथं निवर्त्तय क्षिप्रं रणे पृष्ठं न दीयते ।। २२ ॥ पुखिपूरितदेहस्य स्थितस्याभिमुखं रिपोः । शूरस्य मरणं श्लाघ्यं नेदं कर्म जुगुप्सितम् ।। २३ ॥ सुरमानुपमध्येऽस्मिन् परामप्यापदं श्रिताः । कयं भजति कातयं स्थिताः पुरुषमूर्द्धनि ॥ २४ ॥ पुत्रो दशरथस्याई भ्राता लांगललक्ष्मणः । नारायणः क्षितौ ख्यातस्तस्येदं सदृशं कथम् ॥२५॥ त्वरितं गदितेनैवं रथस्तेन निवर्तितः । पुनयुद्धमभूद्घोर प्रतीपागतसैनिकम् ॥ २६ ॥ लक्ष्मणेन ततः कोपासंग्रामांतचिकीर्षया । अमोघमुद्धृतं चक्रं देवासुरभयंकरम् ॥ २७ ॥ ज्वालावलीपरीतं तदुरप्रेक्ष्यं पूपसन्निभम् । नारायणेन दीन महितं हन्तुमंकुशम् ॥ २८॥ -

·ज्युत्तरशतं पर्व ।
पपुराणम् ।
२७९
अंशस्यांतिकं गत्वा चक्रं विगलितप्रभम् । नित्य लक्ष्मणस्यैव पुनः पाणितलं गतम् ॥२९॥
क्षिप्तं क्षिप्तं सुकोपेन लक्ष्मणेन त्वरावता । चक्रमतिकमस्यैव प्रतियाति पुनः पुनः॥३०॥
अपांकुशकुमारेण विभ्रता विभ्रमं परम् । धनुदंडः सुधीरेण भ्रामितो रणशालिना ॥ ३१ ॥
तथाभूतं समालोक्य सर्वेषां रणमीयुपाम् । विस्मयव्याप्तचित्तानां शेमुपीयमजायत ॥ ३२ ॥
अयं परमसत्त्वोऽसौ जातश्चक्रधरोऽधुना । भ्रमता यस्य चक्रेण संशय सर्वमाहितम् ॥ ३३ ।।
किमिदं स्थिरमाहोस्विद्धमणं समुपाश्रितम् । ननु न स्थिरमेतद्धि श्रूयते स्यातिगर्जितम् ॥३४॥
अलीकं लक्षणः ख्यातं नूनं कोटिशिलादिभिः । यतस्तदिहमुत्पन्नं चक्रमन्यस्य सांप्रतम् ॥३५॥
कथं या मुनिवाक्यानामन्यधात्वं प्रजायते । किं भवंति वृथोक्तानि जिनेंद्रस्यापि शासने॥३६॥
भ्रमितथापदंडोऽयं चक्रमेतदिति स्वनः । समाकुलः समुत्तस्थी वक्रेभ्योऽस्तमनीपिणाम् ॥३७॥
तावलक्ष्मणवीरोऽपि परमं सत्त्वमुद्वहन् । जगाद नूनमेतौ तावुदितौ पलचक्रिणौ ॥ ३८ ॥
इति ग्रीडापरिष्वक्तं निष्क्रिय वीक्ष्य लक्ष्मणम् । समीपं तस्य सिद्धार्थो गत्वा नारदसंमतः ३९
जगी नारायणो देव त्वमेवात्र कुतोऽन्यथा । जिनेंद्रशासनोक्तं हि निष्कर्ष मंदरादपि ।। ४० ॥
जानक्यास्तनयायेती कुमारी लवांकुशौ । ययोगर्भस्थयोरासीदसौ विरहिता वने ॥४१॥

·व्युत्तरशतं पर्व ।
पद्मपुराणम्।
.
।
परिज्ञातमितः पश्चादापप्तदुःखसागरें । भवानितिन रत्नानामत्र जाता कृतार्थता ॥ ४२ ॥
लवणांकुशमाहात्म्यं ततो ज्ञात्वा समंततः । मुमोच कवचं शस्त्रं लक्ष्मणः शोककर्पितः ॥ ४३ ॥
श्रुत्वा तमथ वृत्तांत विषादभरपीडितः । परित्यक्तधनुर्वा घूर्णमाननिरीक्षणः ॥४४॥
स्पंदनात्तरसोत्तीर्णो दुःखस्मरणसंगतः । पर्यस्तक्ष्मानले पनो मूर्छामीलितलोचनः ॥ ४५ ॥
चंदनोदकसिक्तश्च स्पष्ट संप्राप्य चेतनाम् । स्नेहाकुलमना यातः पुत्रयोरंतिकं द्रुतम् ॥ ४६॥
ततो रथात्समुत्तीर्य तौ युक्तकरकुइमली । तातस्यानमतां पादौ शिरसा स्नेहसंगतौ ॥४७॥
वता पुत्री परिष्वज्य स्नेहद्रवितमानसः । विलापमकरोत्ययो बाप्पदुर्दिनिताननः ॥४८॥
हा मया तनयो कष्टं गर्भस्था मंदबुद्धिना । निर्दोपौ भीपणेऽरण्ये विमुक्तौ सह सीतया ।। ४९ ।।
हा वत्सा विपुलैः पुण्यर्मयापि कृतसंभवी । उदरस्थौ कथं प्राप्तौ व्यसनं परमं बने ॥५०॥
हा सुती वनजंघोऽयं वने चेत्तत्र नो भवेत् । पश्येयं वा तदा वक्त्रपूर्णचंद्रमिमं कृतः ।। ५१ ।।
हा शायकाविमैरखरमोपनिहतो न यत् । तत्सुरः पालितो यद्वा सुकृतैः परमोदयैः ॥ ५२ ॥
हा यत्सा विशिखैवद्धा पतिती संयुगक्षितौ । भवंता जानकी वीक्ष्य किं कुर्यादिति वेधि नः ५३
निर्वासनकृतं दुःखमिवरैरपि दुःसहम् । भवद्भ्यां सा सुपुत्राभ्यां त्यजिता गुणशालिनी ॥५४॥

·२८१ न्युत्तरशतं पर्व । पद्मपुराणम् । -- भवतोरन्यथाभावं प्रतिपद्य सुजातयोः । वेद्मि जीवेत् ध्रुवं नेति जानकी शोकविह्वला ।। ५५ ॥ लक्ष्मणोऽपि सवाप्पाक्षः संभ्रान्तः शोकविहलः । स्नेहनिर्भरमालिंगद्विनयप्रणताविमौ ॥५६॥ शत्रुमाद्या महीपालाः श्रुत्वा वृत्तान्तमीदृशम् । तमुद्देशं गताः सर्वे प्राप्ताः प्रीतिमनुचमाम् ।।५७।। ततः समागमो जातः सेनयोरुभयोरपि । स्वामिनोः संगमे जाते सुखविस्मयपूर्णयोः ।। ५८ ॥ सीवाऽपि पुत्रमाहात्म्यं दृष्ट्वा संगममेव च । पोंडरीकं विमानेन प्रतीतहृदयाऽगमत् ।। ५९ ॥ अवतीर्य ततो व्योम्नः संभ्रमी जनकात्मजः । स्वस्त्रीयौ निव्रणौ पश्यन्नालिलिंग सवाष्पदृक् ६० लांगूलपाणिरप्येवं प्राप्तः प्रीतिपरायणः । आलिंगति स्म तौ साधु जातमित्युच्चरन्मुहुः ॥ ६१ ॥ श्रीविराधितसुग्रीवावेवं प्राप्तौ सुसंगमम् । नृपा विभीपणाद्याच सुसंभाषणतत्पराः ॥ ६२ ॥ अथ भूव्योमचाराणां सुराणामेव संकुलः । जातः समागमोऽत्यंतमहानंदसमुद्भवः ।। ६३ ।। परिप्राप्य परं कान्तं पद्मः पुत्रसमागमम् । बमार परमां लक्ष्मी धृतिनिर्भरमानसः ॥ ६४ ॥ मेने सुपुत्रलंभं च भुवनत्रयराज्यतः । मुदूरमधिकं रम्यं भावं कमपि संश्रितः ॥ ६५ ॥ विद्याधयः समानंदं ननृतुगंगनांगणे । भूगोचरत्रियो भूमी समुन्मत्तजगन्निभम् ।। ६६ ॥ परं.कृतार्थमात्मानं मेने नारायणस्तथा । जितं च भुवनं कृत्स्नं प्रमोदोत्फुल्ललोचनः ।। ६७ ॥ + ·न्युत्तरशतं पर्व.। २८२ पद्मपुराणम् । सगरोऽहमिमो तो मे वीरभीमभगीरथौ । इति बुद्धया कृतौपम्यौ दधार परमद्युतिम् ॥ ६८ ॥ पद्मः प्रीति परां बिभ्रद्वज़जघमपूजयत् । भामंडलसंमस्त्वं मे सुचेता इति चावदत् ॥ ६९ ।। ततः पुरैव रम्यासौ पुनः स्वर्गसमा कृता । साकेता नगरी भूयः कृता परमसुंदरी ॥ ७० ॥ रम्या या स्त्रीस्वभावेन कलाज्ञानविशेपतः । आचारमात्रतस्तस्याः क्रियते भूपणादरः ॥७१ ॥ ततो गजघटा पृष्ठे स्थितं सूर्यसमप्रभम् | आरूढः पुष्पकं रामः सपुत्रो भास्करो यथा ॥ ७२ ॥ नारायणोऽपि तत्रैव स्थितो रेजे स्वलंकृतः । विद्युत्त्वाँश्च महामेघः सुमेरोः शिखरे यथा ॥७३॥ पाटोद्यानानि चैत्यानि प्राकारं च ध्वजाकुलम् । पश्यन्तो विविधैर्यानैः प्रस्थितास्ते शनैः शनैः ७४ त्रिप्रभुतद्विपाश्चीयं रथपादातसंकुलाः । अभवन्विशिखाथापध्यजछत्रांधकारिताः ।।.७५ ।। वरसीमंतिनीबूंदगवाक्षाः परिपूरिताः । महाकुतूहलाकीर्णलवणांकुशदर्शने ॥ ७६ ।। नयनांजलिभिः पातुं सुंद? लवणांकुशी । प्रवृत्ताः न पुनः प्रापुस्तृप्तिमुत्तानमानसाः ।। ७७ ।। तदेकगतचित्तानां पश्यंतीनां सुयोपिताम् । महासंघट्टतो भ्रष्ट न ज्ञात हारकुंडलम् ।। ७८ ॥ मातर्मनागितो वक्त्रं कुरु मे किन्तु कौतुकम् । आत्मभरित्वमेतत्ते कियदच्छिन्नकौतुके ॥ ७९ ॥ चिनतं कुरु मूर्धानं सखि किंचित्प्रसादतः । उन्नद्धासि किमित्येवं घम्मिल्लकमितो नय ।।८० ॥

·युत्तरशतं पर्व । पंद्मपुराण । २८३ : किमेव परमप्राणे तुदसि क्षिप्तमानसे । पुरः पश्यसि किं नेमां पीडितां भदारिकाम् ।। ८१ ॥ मनागवमृता तिष्ठ पतितास्मि गताऽसि किम् । निश्चेतनत्वमेवं त्वं किं कुमारं नवीक्षसे ॥२॥ हा मातः कीदृशी योपिद्यदि पश्यामि तेत्र किम् । इमां मे प्रेरिकां कस्मात्त्वं वारयसि दुर्वले ८३ एतौ तावर्द्धचंद्राभललाटौ लवणांकुशौ । यावेतौ रामदेवस्य कुमारौ पाईयोः स्थितौ ॥ ८४ ॥ अनंगलवणः कोऽत्र कतरो मदनांकुशः । अहो परममेतौ हि तुल्याकारावुभावपि ॥ ८५ ॥ महारजतरागाक्तं वरं वाणं दधाति यः। लवणोऽयं शुकच्छायवनोऽसावंकुशो भवेत् ।। ८६ ॥ अहो पुण्यवती सीता यस्याः सुतनयाविमौ । अहो धन्यतमा सास्त्री यानयोरमणी भवेत् ॥८७॥ एवमाद्याः कथास्तत्र मनः श्रोत्रमलिम्लुचाः । प्रवृत्ताः परमस्त्रीणां तदेकगतचक्षुषाम् ॥ ८८ ।। कपोलमतिसंघट्टा कुंडलोरंगदंष्ट्रया । न विवेद तदा काचिद्विक्षतं तद्गतात्मिकाः ॥ ८९ ॥ अन्यनारी भुजोत्पीडात्कस्याश्चित्सकवाटके । कंचुकेभ्युनतो रेजे स्तनांशः सपर्नेदुवत् ॥ ९॥ न विवेद च्युतां कांची काचिनियणिनीमपि । प्रत्यागमनकाले तु संदिता स्खलिताऽभवत् ९१ धम्मिल्लमकरीदंष्ट्राकोटिस्फाटितमंशुकम् । महत्तरिकया काचिदृष्ट्पत्परिभापिता ॥ ९२ ॥ विभ्रसि मनसोऽन्यस्य वपुपि श्लथतां गता । विसस्तवाहुलतिका बदनात्कटकोऽपतत् ।।.९३ ॥

·चतुरुत्तरशतं पर्य। फ्नपराणमा २८४ कस्याचिदन्ययनिताकर्णाभरणसंगतः। विच्छिन्नपतितो हारः कुसुमांजलितां गतः ॥ ९४ ॥ पभूदृष्ट्रयस्तासां निमेपपरिवर्जिताः । गतयोरपि कासांचित्तयोर्दूरं तथा स्थिताः ॥ ९५ ॥ इति वरभवनाद्रिस्त्रीलतामुक्तपुष्पप्रकरगलितधूलीधूसराकाशदेशाः । परमविभवभाजो भूभुजो राघवाद्याः प्रविविशुरतिरम्याः मंगलं मंगलाढ्यम् ।।९६॥ अनमिसंहितमीदृशमुत्तमं दयितजं तु समागमनोत्सवम् । भजति पुण्यरविप्रतियोधितप्रवरमानसचारिरुहो जनः ॥ ९७ ॥ इति श्रीरविषेणाचार्यप्रोक्त पद्मपुराणे रामलवणांकुशसमागमाभिधानं नाम त्र्युत्तरशतं पर्व ॥ १०३ ॥ अथ चतुरुत्तरशतं पर्व । अध विज्ञापितोऽन्यस्मिन्दिने हलधरो नृपः । मरुनंदनमुग्रीवविभीपणपुरःसरैः ॥१॥ नाथ प्रसीद पिपये न्यस्मिञ्जनकदेवजा । दुःखमास्ते समानेतुं तामादेशो विधीयताम् ॥२॥ निश्वस्य दीर्घमुणं च क्षणं किंचिद्विचिन्त्य च । ततो जगाद पामो पाप्पश्यामितादिङ्मुखः ३

·चतुरुत्तरशतं पर्व।
রা।
२८५
अनघं वेमि सीतायाः शीलमुत्तमचेतसः । प्राप्तायाः परिवादं तु पश्यामि वदनं कथम् ॥ ४ ॥
समस्तं भूतले लोकं प्रत्याययतु जानकी । ततस्तया समं वासो भवेदेव कुतोऽन्यथा ॥५॥
एतस्मिन्भुवने तस्मान्नृपाः जनपदैः समम् । निमंत्र्यंतां परं प्रीत्या सकलाश्च नभश्वराः ॥६॥
समक्षं शपथं तेषां कृत्वा सम्यग्विधानतः । निरघप्रभवं सीता शचीव प्रतिपद्यताम् ॥७॥
एवमस्त्विति तैरेवं कृतं क्षेपविवर्जितम् । राजानः सर्वदेशेभ्यः सर्वदिग्भ्यः समाहृताः ॥ ८॥
नानाजनपदा वालवृद्धयोपित्समन्विताः । अयोध्यानगरी प्राप्ता महाकौतुकसंगताः ॥ ९ ॥
असूर्यपश्यनार्योऽपि यत्राऽऽजग्मुःससंभ्रमाः । ततः किं प्रकृतिस्थस्य जनस्यान्यस्य भण्यताम् १०
वर्षीयांसोऽतिमानं ये बहुवृत्तांतकोविदाः । राष्ट्रप्राग्रहराः ख्यातास्ते चान्ये च समागताः ॥११॥
तदा दिक्षु समस्तासु मार्गत्वं सर्वमेदिनीम् । नीता जनसमूहेन परसंघट्टमीयुपा ॥ १२ ॥
तुरगैः स्यन्दनैर्युग्यैः शिविकाभिर्मतंगजैः । अन्यैश्च विविधैर्यानैलोकसंपत्समागताः ॥१३॥
आगच्छनिः खगैरू मधय क्षितिगोचरैः । जगज्जंगममेवेति वदा समुपलक्ष्यते ॥ १४ ॥
मुप्रपंचाः कृता मंचाः क्रीडापर्वतसुंदराः । विशालाः परमा शाला मंडिता दप्यमंडपाः ॥१५॥
अनेकपुरसंपन्नाः प्रासादाः स्तंभधारिताः । उदारजालकोपता रचितोदारमंडपाः ॥१६॥

·पद्मपुराणम्। -- - २८६ चतुरुत्तरशतं पर्य। वेषु स्त्रियः समं स्त्रीभिः पुरुषा पुस्पैः समम् । यथायोग्यं स्थिताः सर्वे शपथेक्षणकांक्षिणः ॥१७॥ शपनासनतांबूलभक्तमाल्यादिनाखिलम् । कृतमागंतुलोकस्य सौस्थित्यं राजमानरः ॥१८॥ ततो रामसमादेशात्प्रभामंडलसुंदरः । लंकेशो वायुपुत्रश्च किष्किधाधिपतिस्तथा ॥ १९ ॥ चंद्रोदरमुतो रत्नजटी चेति महानृपाः । पौंडरीकं पुरं याता पलिनो नभसा क्षणात् ॥ २० ॥ ते विन्यस्य यहिः सैन्यमन्तरंगजनान्विताः । विविशुर्जानकीस्थानं ज्ञापिताः सानुमोदनाः २१ विधाय जयशब्दं च प्रकीर्य कुसुमांजलिम् । पादयोः पाणियुग्मांकमस्तकेन प्रणम्य च ॥ २२ ।। उपविष्टा महीपृष्ठे चारुकुहिमभासुरे । क्रमेण संकथां चक्रुः पौरस्त्या विनयानताः ॥ २३ ॥ संभापिता सुगंभीरा सीतासपिहितेक्षणा । आत्माभिनंदनप्रायं जगाद परिमंथरम् ॥ २४ ॥ असज्जनवचोदावदग्धान्यंगानि सांप्रतम् । क्षीरोदधिजलेनापि न मे गच्छति निर्वृतिम् ॥ २५ ॥ ततस्ते जगदुर्देवि भगवत्यधुनोत्तमे । शोकं सौम्ये च मुंचस्व प्रकृतौ कुरु मानसम् ॥ २६ ॥ अमुमान्विष्टपे को सौ त्वयि यः परिवादकः। कोऽसौ चालयति क्षोणी वहः पिबति काशिखाम् २७ मुमेरुमूर्णिमुत्क्षेप्तुं साहस कस्य विद्यते । जिया लेढि मूढात्मा कोऽसौ चंद्रार्कयोस्तनुम् ।।२८॥ गुणरत्नमहीधं ते कोऽसौ चालयितुं क्षमः । न स्फुटत्यपवादेन कस्य जिहा सहस्रधा ॥ २९ ॥ .

·चतुरुत्तरशतं पर्व...
२८७
पद्मपुराणम्।.
अस्माभिः किंकरगणा नियुक्ता भरतावनौ । परिवादरतो देव्या दुष्टात्मा वध्यतामिति ॥३०॥
पृथिव्यां योऽतिनीचोऽपि सीतागुणकथारतः । विनीतस्य गृहे तस्य रत्नवृष्टिर्निपात्यताम् ॥३१॥
अनुरागेण ते धान्यराशिषु क्षेत्रमानवाः । कुर्वन्ति प्रार्थनां शस्यसंपत्मार्थनतत्पराः ॥३२॥
एतत्ते पुष्पकं देवि प्रेषितं रघुभानुना । प्रसीदारुह्यतामेतद्गम्यतां कोशला पुरीम् ॥ ३३ ॥
पद्मः पुरं च देशश्च न शोभंते त्वया विना । यथा तरुगृहाकाशं लतादीपेन्दुमूर्तिभिः ॥ ३४ ॥
मुख मैथिलि पश्याद्य सद्यः पूर्णेन्दुरुक्प्रभोः । ननु पत्युर्वचः कार्यमवश्यं कोविदे त्वया ॥३५।।
एवमुक्ता प्रधानतीशतोत्तमपरिच्छदा । महद्धर्या पुष्पकारूढा तरसा नभसा पौ ॥ ३६ ॥
अथायोध्यां पुरीं दृष्ट्वा भास्करं चारुसंगतम् । सा महेन्द्रोदयोद्याने निन्ये चिंतातुरा निशाम् ॥३७॥
यदुद्यानं सपनायास्तदासीत्सुमनोहरम् । तदेतत्स्मृतपूर्वायास्तस्या जातमसांप्रतम् ॥ ३८ ॥
सीता शुद्धचनुरागाद्वा पद्मबंधायथोदिते । प्रसाधितेऽखिले लोके किरणैः किंकरैरिव ॥ ३९ ॥
शपथादिव दुर्वादे भीते ध्वान्ते क्षयं गते । समीपं पद्मनाभस्य प्रस्थिता जनकात्मजा ।। ४० ॥
सा करेणुसमारूढा दौमनस्याहतप्रभा । भास्करालोकदृष्टेव सानुगाऽऽसीन्महौषधिः ॥४१॥
तथाप्युत्तमनारीभिरावृता भद्रभावना । रंजे सा नितरां तन्वी ताराभिवों विधोः कला ॥४२॥

·૨૮૮ पद्मपुराणम्। चतुरुत्तरशतं पर्व । ततः परिपदं पृथ्वी गंभीरां विनपस्थिताम् । वंद्यमानेष्वमाना च धीरा रामांगनाविशत् ॥४३॥ विपादी विस्मयी ही संक्षोभी जनसागरः । वर्द्धस्य जय नंदेति चकारामेडितं स्वनम् ॥ ४४ ॥ अहोरूपमही धर्यमहो सत्तमहो द्युतिः । अहो महानुभावत्वमहो गांभीर्यमुत्तमम् ॥ ४५ ॥ अहोऽस्या बीतपंकत्वं समागमनमचितम् । श्रीमज्जनकराजस्य सुतायाः सितकर्मणः ।। ४६ ॥ एवमुदृषितांगानां नराणां सहयोपिताम् । वदनेभ्यो विनिश्चरुर्वाची व्याप्तदिगंतराः ॥ ४७ ॥ गगने खेचरी लोको धरण्यां धरणीचरः । उदात्तकौतुकस्तस्थौ निमेपरहितेक्षणः ॥ १८ ॥ प्रजातसम्मदाः केचित्पुरुषाः प्रमदास्तथा ! अभीक्षांचक्रिरे रामं संक्रन्दनमिवामराः ।। ४९ ॥ पार्श्वस्था वीक्ष्य रामस्य केचिच लवणांकुशौ । जगदुः सदृशावस्य सुकुमाराविमाविति ।। ५० ।। लक्ष्मण केचिदैक्षत मतिपक्षक्षयक्षमम् । शत्रुघ्नसुंदरं केचिदेके जनकनंदनम् ॥५१॥ रुपान केचिद्धनमंतं त्रिकूटाधिपति परे । अन्ये पिराधित केचिकिष्किधनगरेश्वरम् ।। ५२ ॥ फेचिज्जनकाराजस्य मुतां विस्मितचेतसः । वसतिः सा हि नेत्राणां क्षणमात्रान्यचारिणाम् ५३ उपमृत्य ततो रामं दृष्ट्वा व्याकुलमानसा | वियोगसागरस्यांतं प्राप्त जानक्यमन्यत ।। ५४ ।। प्राप्तायाः पद्ममार्याया लक्ष्मणोऽयं ददौ ततः। प्रणामं चक्रिरे भूपा संभ्रान्ता रामपार्श्वगाः ॥५५।।

·२८९.
चतुरुत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणमा
T
*
ततोऽभिमुखमायती वीक्ष्य तां रमसान्विताम् । राघवोग्क्षोभ्यसत्त्वोऽपि संकंपहृदयोऽभवत् ॥५६॥
अचिंतयच मुक्तापि यने व्यालसमाकुले । मम लोचनचौरीयं कथं भूयः समागता ।। ५७ ॥
अहो विगतलज्जेयं महासत्त्वसमन्विता । यैवं निर्वास्यमानापि विरागं न प्रपद्यते ॥ ५८ ।।
ततस्तदिगित लात्वा वित्तानीभूतमानसा । विरहो न मयोचीर्ण इति साभूद्विपादिनी ।। ५९ ॥
विरहोदन्तः कूलं मे मनः पात्रमागतम् । नूनमेष्यति विध्वंसमिति चिंताकुलाऽभवत् ॥ ६०॥
किंकर्तव्यविमूढा सा पादांगुष्ठेन संगता । विलिखन्ती क्षितिं तस्थौ बलदेवसमीपगा ।। ६१ ॥
अग्रतोऽवस्थिता तस्य विरेजे जनकात्मजा । पुरंदरपुरो जाता लक्ष्मीरिव शरीरिणी ।। ६२ ।।
ततोऽभ्यधायि रामेण सीते तिष्ठसि किं पुरः । अपसर्प न शक्तोऽस्मि भवतीमभिचीक्षितुम् ॥६३॥
मध्याहे दीधिति सौरीमाशीविषमणेः शिखाम् । वरमुत्सहते चक्षुरीक्षितुं भवतीं तु नों ।। ६४ ॥
दशास्यभवन मासान्वहूनंतःपुराटता । स्थिता यदाहृता भूयः समस्तं किं. ममोचितम् ॥६५॥
ततो जगाद वैदेही निष्ठुरो नास्ति त्वत्समः । तिरस्करोपि मां येन सुविद्यां प्राकृतो यथा॥६६॥
दोहलच्छमना नीत्वा वनं कुटिलमानसः । गर्भाधानसमेतों में त्यक्तुं कि सदृशं तव ॥ ६७ ॥
असमाधिमृति प्राप्ता तत्र स्यामहकं यदि.। ततः किं ते भवेत्सिद्धं मम दुर्गतिदायिनः ॥ ६८॥

·पद्मपुराणमा ।
२९०
'चतुरुत्तरशतं' पर्व ।
अविस्वल्पोऽपि सद्भावो मय्यस्ति यदिवाकपा क्षात्यार्याणां ततः किं न नीत्वा वसतिमुज्झिता।
अनाथानामबंधूनां दरिद्राणां सुदुःखिनाम् । जिनशासनमेतद्धि शरण परमं मतम् ।। ७० ।।
एवं गतेऽपि पाभ प्रसीद किमिहोरुणा । कथितेन प्रयच्छाऽऽज्ञामित्युक्त्वा दुःखिताऽरुदत् ॥७॥
रामो जगाद जानामि देवि शीलं तवानघम् ।, मदनुव्रततां चोचैर्भावस्य च विशुद्धताम् ॥७२॥
परिवादमिमं किन्तु प्राप्तासि प्रकटं परम् । स्वभावकुटिलस्यांतामेतो. प्रत्यायय प्रजाम् ॥७३॥
एवमस्त्विमिति वैदेही जगौ सम्मदिनी ततः। दिव्यैः पंचभिरप्येपा लोकं प्रत्याययाम्यहम् ।।७४॥
विपाणां विषम नाथ कालकूटं पिनाम्यहम् । आशीविपोऽपि यं घ्रात्वा सद्यो गच्छति भस्मताम् ।।
आरोहामि तुला वहिन्याला रौद्रां विशामि वा । यो वा भवदभिप्रेतः समयस्तं करोम्यहम् ॥७६।।.
क्षणं विचिन्त्य पद्माभो जगी वहिं विशेत्यतः। जगौ सीता विशामीति महासम्मदधारिणी ७७
प्रतिपन्नोऽनया मृत्युरित्युदीर्यत नारदः । शोकोत्पीडैपीड्यन्त श्रीशैलाया नरेश्वराः ॥ ७८ ।।
पावकं प्रविविक्षन्ती परिनिश्चित्य मातरम् । चक्रतुस्तगति बुद्धावात्मनोलवणांकौ ।।.७९ ।।
महाप्रभावसंपन्नः प्रहपं धारयस्ततः । सिद्धार्थक्षुल्लकोयोचदुद्धृत्य भुजमुन्नतम् ॥ ८०॥
न सुरैरपि वैदेयाः शीलवतमशेषतः । शक्यं कीयित कैव कथा क्षुद्रशरीरिणाम् ॥८१॥

·पयो जगदिश्यत्वमनपेक्षच किंकरान् । आलंन्य.परमं सत्त्वं विशुद्धिन्यस्तमानसः ॥ ९ ३ ॥ परापुराणम् । चतुरुत्तरशतं पर्व। पातालं प्रविशेन्मेरु गुप्येयुर्मकरालयाः। न पचलनं किंचित्सीताशीलवतस्य तु ॥८२॥ इंदुरर्कत्वमाच्छेदकः शीतांशुता ब्रजेत् । न तु सीतापरीवादः कथंचित्सत्यतां व्रजेत् ॥ ८३ ॥ विद्यापलसमृद्धेन मया पंचसु मेरुपु । बंदना जिनचंद्राणां कवा शाश्वतधामसु ॥८४ ॥ सा मे विपुलता यायात्पद्मनाभ सुदुर्लभा । विपत्तिर्यदि सीतायाः शीलस्यास्ति मनागपि ॥८५|| भूरिवर्पसहस्राणि सचैलेन मया कृतम् । ततस्तेन शपे नाहं यथेमौ तव पुत्रको ।। ८६ ॥. भीमज्वालावतीभंगं सर्वभंगं सुनिष्ठुरम् । मा विक्षदनलं सीता तस्मात्पद्म विचक्षण ॥ ८७.॥ व्याम्नि वैद्याधरो लोको धरण्यां धरणीचरः । जगाद साधु साधूक्तमिति मुक्तमहास्वनः ॥८॥ प्रसीद देव पनाम प्रसीद ब्रज सौम्यताम् । नाथ मा राम मा राम कार्षीः पावकमानसम् ॥ ८९॥ सती सीता सती सीता न संभाव्यमिहान्यथा । महापुरुषपत्नीनां जायते न विकारिता ॥९॥ इति याप्पभराद्वाचो गद्गदाज्जनसागरात् । संक्षुब्धादभिनिवेशाप्तसर्व दिगंतराः॥ ९१ ॥ महाकोलाहलस्वानः समं सर्वासुधारिणाम् । अत्यंतशोकिनां स्थूला निपेतुर्वाप्पविंदवः ।।१२।। विमानः स्यद्येवं भवंतः करुणापराः । ततः पुरा परिवादमभापिध्वं कुतो जनाः ॥ ९३ ॥ . "चमाज्ञापयती

·पापुराणमा
• 'चतुरुत्तरशतं पर्व ।
.
अतिस्वल्पोऽपि सजावो मय्यस्ति यदि वा कपा। क्षात्यार्याणां ततः किं न नीत्वा वसतिमुज्झिता।
अनाथानामबंधूना दरिद्राणां सुदाखिनाम् । जिनशासनमेतद्धि शरणं परमं मतम् ॥ ७० ॥
एवं गतेऽपि पयाभ प्रसीद किमिहीरुणा । कथितेन प्रयच्छाऽऽज्ञामित्युक्त्वा दुःखिताऽरुदत् ॥७॥
रामो जगाद जानामि देवि शीलं तवानघम् । मदनुव्रततां चोच्चैर्भावस्य च विशुद्धताम् ॥७२॥
परिवादमिमं किन्तु प्राप्तासि प्रकटं परम् । स्वभावकुटिलस्वांतामेतां प्रत्यायय प्रजाम् ।। ७३ ॥
एवमस्त्विमिति वैदेही जगौ सम्मदिनी ततः। दिव्यैः पंचभिरप्येपां लोकं प्रत्याययाम्यहम् ।।७४॥
विषाणां विपमं नाथ कालकूटं पियाम्यहम् । आशीविपोऽपि यं घ्रात्वा सद्यो गच्छति भस्मताम् ।।
आरोहामि तुला पहिज्याला रौद्रां विवामि वा । यो वा भवदभिप्रेतः समयस्तं करोम्यहम् ॥७६||.
क्षणं विचिन्त्य पद्माभो जगी यहिं विशेत्यतः । जगौ सीता विशामीति महासम्मदधारिणी ७७
प्रतिपन्नोऽनया मृत्युरित्यूदीर्यतं नारदः । शोकोत्पीडैरपीड्यन्त श्रीशैलाद्या नरेश्वराः ।। ७८ ॥
पावकं प्रविविक्षन्तीं परिनिश्चित्य मातरम् । चक्रतुस्तद्गतिं बुद्धावात्मनोलवणांकुशै ॥.७९ ।।
महाप्रभावसंपन्नः प्रहपं धारयस्ततः । सिद्धार्थक्षुल्लकोऽयोचदुद्धृत्य भुजमुन्नतम् ॥ ८० ॥
न सुरैरपि वैदेयाः शीलवतमशेषतः । शक्यं कीचयितुं कैव कथा क्षुद्रशरीरिणाम् ॥ ८१ ॥

·चतुरुत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम् । है २९३ तस्प सा भ्रमती भिक्षां कृत्वा त्रुटितधनम् । मतंगजं परिक्रुद्धा प्रत्यूहनिरताऽभवत् ॥ १०९ ॥ गृहदाहं रजोवर्षमश्वोक्षाभिमुखागमम् । कंटकावृतमार्गत्वं तथा चक्रे दुरीहिता ॥ ११ ॥ छित्त्वाऽन्यदा गृहे संघिमेत प्रतिमया स्थितम् । स्थापयत्यानने तस्य स चौर इति गृह्यते १११ मुच्यते च पराभूय परमार्थपराङ्मुखैः । महता जनदेन स्वनता बद्धमंडलः ॥ ११२ ।। कृतभिक्षस्य निर्यातः कदाचिद्भिक्षदास्त्रियः । हारं गलेऽस्य वधाति स चौर इति कथ्यते ११३ अविरमनाः पापा एवमादीनुपद्रवान् । चक्रे सा तस्य निर्वेदरहिता सततं परान् ॥ ११४ ॥ ततोऽस्य प्रतिमास्थस्य महेंद्रोद्यानगोचरे । उपसर्ग परं चक्रे पूर्ववैरानुबंधतः ॥ ११५ ॥ पेवालः करिभिः सिंहोघरुग्रैमहोरगैः । नानारूपगुणैर्दिव्यनारीदर्शनलोचनैः ॥ ११६ ॥ उपद्र्यदाऽमीभिः स्खलितं नास्य मानसम् । तदा तस्य मुनीन्द्रस्य ज्ञानं केवलमुद्गतम् ११७ ततः केवलसंभूतिमहिमाहितमानसाः । सुरासुराः समायाताः सुनाशीरपुर सराः ।। ११८ ॥ स्तंमेरमैZगाधीशैः स्थूरोपृष्ठः क्रमेलकैः । बालेयरुरुभिर्ष्याप्रैः शरभैः सृमरैः खगैः ॥ ११९ ॥ विमानः स्यन्दनैर्युग्यैर्यानैरन्यैश्च चारुभिः । ज्योतिःपथं समासाद्य महासंपत्समन्विताः ।।१२०॥ पवनोद्भूतसत्केशवस्त्रकेतनपंक्तयः । मौलिकुंडलहारांशुसमुयोतितपुष्कराः ।। १२१ ॥

·पद्मपुराणम २९२ चतुरुत्तरशतं पर्व । पुरुषा द्वावधस्ताद्राक् खन्यतामत्र मेदिनी । शतानि त्रीणि हस्तानां चतुष्कोणा प्रमाणतः .९६ प्रचंडबहलज्वालो ज्वाल्यतामाशुशुक्षणिः । साक्षान्मृत्युरियोपात्तविग्रहो निर्विलंवितम् ॥ ९७ ॥ यथाऽज्ञापयसीत्युक्त्वा महाकुहालपाणिभिः । किंकरैस्वस्कृतं सर्व कृतांतपुरुषोचमः ॥ ९८.॥ . यस्यामेवाथ वेलायां संवादः पद्मसीतयोः । क्रियते किंकरीममनुष्ठानं च दाहनम् ॥ ९९ ॥ तदनंतरं शर्वयों ध्यानमुत्तममीयुपः । महेन्द्रोदयमेदिन्यां सर्वभूषणयोगिनः ।। १०० ।। उपसों महानासीजनितः पूर्ववैरतः । अत्यंतरौद्रराक्षस्या विद्युद्वक्ताभिधानया ॥ १०१ ॥ अपृच्छदथ संबंध श्रेणिको मुनिपुंगवम् । ततो गणधरोऽयोचनरेंद्र श्रूयतामिति ॥ १०२॥ विजयाोत्तरे वास्ये सर्व पूर्वत्र शोभिते । गुंजाभिधाननगरे राजाऽभूतिसहविक्रमः ॥ १०३ ॥ तस्य श्रीरित्यभूद्भार्या पुत्रः सकलभूषणः । अष्टौ शतानि तत्कान्ता अग्राः किरणमंडला ॥१०॥ कदाचित्सा सपत्नीभिरुच्यमाना सुमानसा । चित्रे मैधुनिकं चक्रेदेवी हेमशिखामिधम् ॥१०५॥ तं गजा सहसा वीक्ष्य परमं कोपमागतः । पलीभिश्वोच्यमानश्च प्रसादं पुनरागमत् ।। १०६ ।। सम्मदेनान्यदा सुप्ता साध्वी किरणमंडला । मुहुर्हेमशिखाभिख्या प्रमादात्सम्पाददे ॥ १०७ ।। श्रुत्वा तां सुतरां क्रुद्धो राजा वैराग्यमागतः । प्राबाजीत्साऽपि मृत्वाभूद्विादास्येति राक्षसी १०८

·२९३
चतुरुत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम् ।
तस्य सा भ्रमती भिक्षां कृत्वा त्रुटितधनम् । मतंगजं परिक्रुद्धा प्रत्यूहनिरताऽभवत् ॥ १०९॥
गृहदाह रजोवर्षमश्वोक्षाभिमुखागमम् । कंटकावृतमार्गत्वं तथा चक्रे दुरीहिता ॥ ११० ॥
छित्वाऽन्यदा गृहे संधिमेत प्रतिमया स्थितम् । स्थापयत्यानने तस्य स चौर इति गृह्यते १११
मुच्यते च पराभूय परमार्थपराङ्मुखैः । महता जनदेन स्वनता बद्धमंडलः ॥ ११२ ।।
कृतभिक्षस्य निर्यातः कदाचिद्भिक्षदास्त्रियः । हारं गलेऽस्य वनाति स चौर इति कथ्यते ११३
अतिक्रूरमनाः पापा एवमादीनुपद्रवान् । चक्रे सा तस्य निर्वेदरहिता सततं परान् ॥ ११४ ॥
ततोऽस्य प्रतिमास्थस्य महेंद्रोद्यानगोचरे । उपसर्ग परं चक्रे पूर्ववैरानुबंधतः ।। ११५ ॥
वेतालः करिभिः सिंहाप्रैरुप्रैर्महोरगैः । नानारूपैर्गुणदिव्यनारीदर्शनलोचनैः ॥ ११६ ॥
उपद्रवर्यदा-मीभिः स्खलितं नास्य मानसम् । तदा तस्य मुनीन्द्रस्य ज्ञानं केवलमुद्गतम् ११७
ततः केवलसंभूतिमहिमाहितमानसाः । सुरासुराः समायाताः सुनाशीरपुरःसराः ॥ ११८ ॥
स्तंयेरमैZगाधीशैः स्थूरीपृष्ठैः क्रमेलकः । बालेयरुरुभियाघः शरभैः सृमरैः खगैः ॥ ११९ ॥
विमानैः स्यन्दनैयुग्यैर्यानैरन्यैश्च चारुभिः । ज्योतिःपथं समासाद्य महासंपत्समन्विताः ॥१२०॥
पवनोद्भूतसत्केशवस्त्रकेतनपंक्तयः । मौलिकुंडलहारांशुसमुद्योतितपुष्कराः ॥ १२१ ॥

·२९४
.
पंचोत्तरशतं पर्व।
पंगपुराणम् ।
अप्सरोगणसंकीर्णाः साकेताभिमुखाः सुराः । अवतेरुरलं हृष्टाः पश्यन्तो धरणीतलम् ॥१२२।।
अवलोक्य ततः सीतावृतान्तं मेपकेतनः । शक्रं जगाद देवेंद्र पश्येदमपि दुष्करम् ॥ १२३ ॥
सुराणामपि दुःस्पर्शी महाभयसमुद्भवः । सीताया उपसर्गोऽयं कथं नाथ प्रवर्त्तते ।। १२४ ॥
श्राविकाया: मुशीलायाः परमस्वच्छचेतसः । दुरीक्ष्यः कथमेतस्या जायतेऽयमुपाठवः ॥ १२५ ।।
खंडलस्ततोऽवोचदई सकलभूषणम् । त्वरितं चंदितुं यामि कर्त्तव्यं त्वमिहाश्रय ।। १२६ ।।
अभिधायेति देवेंद्रो महेन्द्रोदयसंमुखम् । ययावेपोऽपि मेपाकः सीतास्थानमुपागमत् ।। १२७ ॥
तत्र व्योमतलस्थोऽसौ विमानशिखरे स्थितः। सुमेरुशिखरच्छाये... ॥१२८ ॥ ..
। रविरिव विराजमानः सर्वजनमनोहरं स पश्यति रामम् ॥१२९॥
इति श्रीरविपेणाचार्यप्रोक्के श्रीपद्मपुराणे सकलभूपणदेवागमनाभिधानं नाम चतुरुत्तरशतं पर्व ॥१०४॥ :
अथ पंचोत्तरशतं पर्व ।
तो निरीक्ष्य ततो वापी तृणकाष्ठप्रपूरिताम् । समाकुलमना दध्याविति काकुत्स्थचंद्रमाः ॥ १॥
कुवा पुनरिमा कांतां पश्येयं गुणतूणिकाम् । महालावण्यसंपमा द्युतिशीलपरावृताम् ॥२॥

·पद्मपुराणमा
पंचात्तरशतं पर्व ।
विकासिमालतीमाला सुकुमारशरीरिका । नूनं यास्यति विसं स्पृष्टमात्रेच वहिना ॥ ३ ॥
अभविष्पदियं नो चेत्कुले जनकभूभृतः । परिवादमिमं नाप्स्यन्मरणं च हुताशने ॥ ४ ॥
उपलप्स्पे कुतः सौख्यं क्षणमप्यनया विना । वरं वासोऽनयारण्ये न चिना दिवि राजते ।।५।।
महानिचिन्तचित्यमपि मा व्यवस्थिता । प्रविशंती कृतास्थानि रोर्बु लोकस्य लज्यते ॥ ६ ॥
उन्मुक्तसुमहाशब्दः सिद्धार्थः क्षुल्लकोऽप्ययम् । तूष्णी स्थितः किमु व्याजं करोम्येतनिवर्तते॥७॥
अथ वा येन यारक्षं मरणं समुपार्जितम् । नियमं स तदाऽऽमोति कस्तद्वारयितुं क्षमः ॥ ८ ॥
तदा पहियमाणापा ऊर्य क्षारमहोदधेः । मदनुव्रतचित्ताया नेच्छत्येपेति कोपिता ॥ ९॥
लंकाधिपतिना कि नालसमस्याः शिरोऽसिना । येनाऽयमपरः प्राप्तः संशयोऽत्यंतदुस्तरः ॥१०॥
परं हि भरणं श्लाघ्यं न वियोगः मुदुःसहः । श्रुतिस्मृतिहरोऽसौ हि परमः कोऽपि निंदितः॥११॥
यावजी हि विरहस्तापं यच्छति चेतसः । मृतेति छिद्यते स्वैरं कथाकांक्षा च तद्गता ॥ १२॥
इति चिंतातुरे तस्मिन् वाप्यो प्रज्वाल्यतेऽनलः । समुत्पन्नोरुकारुण्या रुरुदुर्नरयोपितः ॥ १३ ।।
तोऽधकारिवं व्योम धूमेन घनमुद्यता ! अभूदकालसंप्राप्तप्रावृट् परिवावृतम् ॥ १४॥
भुंगालकामवोद्भूतं जगदन्यदिदं तदा । कोकिलात्मकमाहोस्विदाहो पारापतात्मकम् ॥ १५ ॥

·२९६ -पंचोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम् । अशक्नुवन्निव द्रष्टुमुपसर्ग तयाविधम् । दयाददयः शीघ्र भानुः क्वापि विरोदधे ॥ १६ ॥ प्रज्यालज्वलनयोगः सर्वोशासु महाजवः | गन्यूतिपरिमाणाभिज्वालाभिर्विकरालितः॥१७॥ किं निरंतरतीयांशुसहस्रैच्छादितं नमः । पातालं किंशुकांगोपाः सहसा किं समुत्थिताः ॥१८॥ आहोस्विद्गगनं प्राप्तमुत्पातमयसंध्यया । हाटकात्मकमेकं तु प्रारब्धं भवितुं जगत् ॥ १९ ॥ सौदामिनीमयं किन्तु संजातं भुवनं तदा । जिगीपया परो जातः किमु जंगममंदरः ।। २० ॥ ततः सीता समुत्थाय नितांतस्थिरमानसा। कार्योत्सर्ग क्षणं कृत्वा स्तुत्वा भावापितान् जिनान् २१ अपमादीन्नमस्कृत्य धर्मतीर्थस्य देशकान् । सिद्धान् समस्तसाधूंश्च सुव्रतं च जिनेश्वरम् ।।२२।। यस्य संसेव्यते तीथं तदा सम्मदधारिभिः । परमैश्वर्यसंयुक्तस्त्रिदशा सुरमानवैः ॥ २३ ॥ सर्वप्राणिहिताऽऽचार्य चरणौ च मनःस्थितौ । प्रणम्योदारगंभीरा-विनीता जानकी जगौ ॥२४॥ कर्मणा मनसा वाचा रामं मुक्त्वा पर नरम् । समुद्वहामि न स्वप्नेप्यन्यं सत्यमिदं मम ॥२५॥ यद्येतदनृतं वच्मि तदा मामेप पावकः । मससाद्भावमप्राप्तामपि प्रापयतु क्षणात् ॥ २६ ॥ अथ पमानरं नान्यं मनसाऽपि वहाम्यहम् । ततोऽयं ज्वलनो धाक्षीन्मा मां शुद्धिसमन्विताम् २७ मिध्यादर्शनिनी पापा क्षुद्रिका व्यभिचारिणीम् । ज्वलनो मां दहत्येप सती वृतस्थितां तु मा २८

·पद्मपुराणम्।
२९७
पंचोत्तरशतं पर्व।
अभिधायेतिं सा देवी प्रविवेशानलं च तम् । जातं च स्फटिकं स्वच्छं सलिलं सुखशीतलम् ॥२९॥
मित्येव सहसा क्षाणी तरसा पयसाधता । परमं पूरिता वापी रंगदंगकुलाऽभवत् ॥३०॥
नोत्सुकानि न काष्ठानि नोगारा न तृणादिकम् । आलोक्यते तदा तत्र वृद्धं पावकसूचनम् ॥३१॥
पर्यन्तबद्धफनायवलया वेगशालिनः । आवर्तास्तत्र संवृद्धा गंभीरा भीमदर्शनाः ॥ ३२ ॥
भवन्मृदंगनिस्वानात्स्यचिद्गुलुगुलायते । भुभुंद भायतेऽन्यत्र क्वचित्पटपटायते ॥३३॥
क्वचिन्मुंचति हुंकारान्धूंकारान्क्यचिदायतान् । क्वचिद्दिमिदिमिस्वाना जुगुधुदिति क्वचित् ।।
पचचित्कलकलारावांच्छसद्भसदिवि क्वचित् । टुटु घंटासमुत्तस्थामिति क्वचिदितीति च ॥३५॥
एवमादिपरिक्षुब्धसागराकारनिःस्वना । क्षणाद्रोधास्थितं वापी लगा प्लावयितुं जनम् ॥ ३६ ॥
जानुमा क्षणादंभः श्रोणिदशमभूत्क्षणात् । पुनर्निमेपमात्रेग स्तनद्वयसतां गतम् ।। ३७ ॥
नंति पौरुपता यावत्तायत्तस्ता महीचराः । किंकर्तव्यातुरा जाताः खेचरा वियदाश्रिताः॥३८॥
कंठस्पर्शि ततो जाते वारिण्युरुजवान्विते । विहला संगता मंचास्तेऽपि चंचत्कतां गताः ॥३९॥
केचित्स्तयितुमारन्धा जातेभासि शिरोविगे । वस्त्रडिंभकसंबंधसंदिग्धोद्धंकवाहनाः ॥ ४०॥
प्रायस्य देवि प्रायस्थ मान्ये लक्ष्मि सरस्वति । महाकल्याणि धर्मात्ये सर्वप्राणिहितैपिणि ।॥४१॥

·पंचोत्तरशतं पर्व
२९८
पद्मपुराणम्।
दयां कुरु महासाध्वि मुनिमानसनिर्मले । इति वाचो विनिश्चेरुवारिविडललोकतः ॥ ४२ ॥
ततः सरसिरुगर्भकोमलं नखभावितम् । स्पृष्टा वापीवधूमिहस्तैः पद्मक्रमद्वयम् ॥ ४३ ॥
प्रशांतकलपावा त्यक्तमीपणनिःस्वनाः । क्षणेन सौम्यतां प्राप्ता ततो लोकोऽभवत्सुखी ॥४४॥
उत्पलैः कुमुदैः पत्रैः संछन्ना साऽभवत्क्षणान् । सौरभ्यक्षीय गौघसंगीतकमनोहरा ॥ ४५ ॥
छौंचानां चक्रवाकानां हंसानां च कंदवकैः । तथा कादवकादीनां सुस्वनानां विराजिता ॥४६॥
मणिकांचनसोपान-चीसंतानसांगिभिः । पुष्पैर्मरकतच्छायाकोमलैश्वातिसत्तटा ॥ ४७ ।'
उसस्थावथ मध्येस्या विपुलं विमलं शुभम् । सहस्रच्छदनं पद्मविकचं विकटं मृदु ॥ ४८ ॥
नानाभक्तपरीतांग रत्नोद्योतांशुकावृतम् । आसीसिहासनं तस्य मध्ये तुल्येन्दुमंडलम् ।। ४९ ॥
तत्रामरपरस्त्रीभिर्मा भैपीरिति सांचिता । सीताऽवस्थापिता रेजे श्रीरिवात्यद्भुतोदया ।। ५०॥
कुसुमांजलिमिः साई साधु साध्विति निःस्वनः । गगनस्थैः समुत्सृष्टस्तुष्टदेवकदंबकैः ॥५१॥
जुगुंजुमंजवो गुंजा विनेदुः पटहाः पट्ट । नांद्यो ननंदुरायत्तं चक्कणुः काहलाः कलम् ।। ५२ ।।.
अशब्दायत शंखौधा धीरं याणि दध्वनुः । ववणुर्विशदं वंशाः कांसतालानि चकणुः ॥५३॥
यलिगतान क्ष्वेडितोइघुटकुष्ठादिकरणोचताः । तुष्टा ननृतुरन्योन्यश्लिष्टा वैद्याधरा गणाः॥५४॥

·-- . पद्मपराणम्। पंचोत्तरशतं पर्व। २९६ श्रीमज्जनकराजस्य वनया परमोदया । श्रीमतो चलदेवस्य पत्नी विजयतेतराम् ॥ ५५ ॥ अहो चित्रमहो चित्रमहो शीलं सुनिर्मलम् । एवं स्वनः समुत्तस्थौ रोदसी प्राप्य सर्वतः ।।५६।। ततोऽकृत्रिमसावित्रीस्नेहसंमनमानसी । तीससंभ्रमी प्राप्त जानकी लवणांकुशौ ।। ५७ ॥ स्थिती च पार्श्वयोः पद्मपुत्रप्रीविप्रबुद्धया । समाश्वास्य समाघाती मस्तके प्रणतांगको ॥ ५८ ॥ जांवूनदमयीयष्टिमिव शुद्धां हुताशने । अत्युत्तमप्रभाचक्रपरिवारितविग्रहा ॥ ५९ ॥ मथिली राघवो वीक्ष्य कमलालयवासिनीम् । महानुरागरक्तात्मा तदंदिकमुपागमत् ।। ६० ॥ जगी च देवि कल्याणि प्रसीदोत्तमपूजिते । शरत्संपूर्णचंद्रास्ये महाद्भवविचेष्टित ।। ६१ ॥ कदाचिदपि नो भूयः करिष्याम्याग ईदृशम् । दुःख पाते ततोऽतीतं दोपं मे साध्नि मर्पय ॥६२॥ योपिदष्टसहस्राणामपि त्वं परमेश्वरी । स्थिता मूर्षि ददस्वाज्ञां मय्यपि प्रभुतां कुरु ॥ ६३ ।। अज्ञानप्रवणीभूतचेतसा मयकेदृशम् । किंवदंतीभयात्सृष्टं कष्टं प्राप्तासि यत्सति ॥ ६४ ॥ सकाननवनामेतां सखेचरजनां महीम् । समुद्रांतां मया साकं यथेष्टं विचर प्रिये ॥ ६५ ।। पूज्यमाना समस्तेन जगता परमादरम् । त्रिविष्टपसमान् भोगान् भावय स्वमहीतले ॥६६॥ उपदास्करसंकाशं पुष्पकं कामगत्वरम् । आरूढा मेरुसानूनि पश्य देवि समं मया ।। ६७.॥

·पंचोत्तरशतं पर्व । पद्मपुराणम्। ३०० तेपु तेषु प्रदेशेषु भवतीचित्तहारिपु । क्रियतां रमणं कांते मया वचनकारिणा ॥६८॥ विद्याधरवरस्त्रीभिः सुरस्त्रीभिरिवावृता । मनस्विनि भजैश्वर्य सबः सिद्धमनीपिता ॥ ६९ ॥ दोपाधिमग्नकस्यापि विवेकरहितस्य मे । उपसन्नस्य सुश्लाध्ये प्रसीद क्रोधमुत्सृज ॥७०.॥ ततो जगाद वैदेही राजन्नवास्मि कस्यचित् । कुपिता किं विपादं त्वमीदृशं समुपागतः ॥७१॥ न कश्चिदत्र ते दोपस्तीवो जानपदो न च । स्वकर्मणा फलं दत्तमिदं मे परिपाकिता ।। ७२ ॥ बलदेव प्रसादात्ते भोगा भुक्ताः सुरोपमाः । अधुना तदहं कुर्वे जाये स्त्री न यतः पुनः ॥ ७३ ॥ एतैर्विनाशिभिः क्षुद्ररवसन्नैः सुदारुणैः। किं वा प्रयोजनं भोगैमूढमानवसेवितैः ।। ७४ ॥ योनिलक्षाध्वसंक्रांत्या खेदं प्राप्ताऽस्म्यनुत्तमम् । साई दुःखक्षयाकांक्षा दीक्षां जैनेश्वरीं भजे ॥७५॥ इत्युक्त्वाऽभिनयाशोकपल्लयोपमपाणिना । मूर्द्धजान् स्वयमुद्धृत्य पनायाऽर्पयदस्पृहा ।। ७६ ॥ इंद्रनीलद्युतिच्छायान्सुकुमारान्मनोहरान् । केशान्वीक्ष्य ययौं मोहं रामोऽपप्तच भूतले ॥७७ ।। यावदाश्वासनं तस्य प्रारब्धं चंदनादिना । पृथ्वीमत्यार्यया तापदीक्षिता जनकात्मजा ।। ७८ ॥ ततो दिव्यानुभावन सा चिनपरिवर्जिता । संवृत्ताश्रमणा साधी वस्त्रमात्रपरिग्रहा ॥ ७९ ॥ महाव्रतपवित्रांगा महासंवेगसंगता । देवासुरसमायोगं ययौ चोद्यानमुत्तमम् ॥ ८ ॥ .

·पंचोत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम् ।
पद्मो मौक्तिकगोशीर्पतालटंतानिलादिभिः । संप्राप्तस्पष्टचैतन्यस्तद्दिन्यस्तनिरीक्षणः ॥ ८१ ॥
अदृष्ट्वा राघवः सीतां शुन्यीभूतदशांशकः । शोककोपकपायात्मा समारुह्य महागजम् ॥ ८२॥
समुच्छ्रितसितच्छत्रचामरोत्करवीजितः । नरेन्द्ररिन्द्रवद्देवैवृतो हस्तितलायतः ॥ ८३ ॥ .
प्रौढकोकनदच्छायः क्षणसंवृतलोचनः । उदाचनिनदोऽवोचदचोऽपि निजभीतिदम् ।। ८४ ॥
प्रियस्य प्राणिनो मृत्युर्वरिष्ठो विरहस्तु न । इति पूर्व प्रतिज्ञातं मया निश्चितचेतसा ।। ८५॥
यदि वरिक वृथा देवैः प्राविहार्यमिदं शटैः । वैदेह्या विहितं येन तयेदं समनुष्ठितम् ॥ ८६ ।।
लुप्तकेशीमपीमां मे यदि नार्पयत द्रुतम् । अद्य देवानदेवान्वः करोमि च जगद्वियत् ।। ८७ ॥
कथं मे हियते पत्नी सुरेन्यायव्यवस्थितैः । पुरास्तिष्ठतु मे शस्त्रं गृह्णन्तु क्य नु ते गताः ॥ ८८॥
एवमादिकृतचेष्टो लक्ष्मणेन विनीतिना । सांरव्यमानो बहुपायं प्राप्तः सुरसमागमम् ॥ ८९ ॥
ज्वलज्ज्वलनतोदीप्ति विभ्राणं परमर्द्धिकम् । यहंतं दहनं देहं कलुपस्योपसेदुपम् ॥९० ।।
विबुद्धष्वपि राजंतं केवलज्ञानतेजसा । वीतजीमूतसंघातं भानुबिंवमिवोदितम् ॥ ९१ ।।
चक्षुःकुमुद्वतीकान्तं चंद्रं वा वीतलांछनम् । परेण परिवपेण वृत्तं देहस्य तेजसा ॥ ९२ ।।
तमालोक्य मुनिश्रेष्ठं सद्योगाष्टमानताम् । अवतीर्य च नागेन्द्राज्जगामास्य समीपताम् ॥१३॥

·पद्मपुराणम।
३०२
पंचोत्तरशतं पर्व।
विधाय चांजलिं भक्त्या कृत्या शान्तः प्रदक्षिणाम् । त्रिविधं गृहिणां नाथोऽनंसीनाथमवेश्मनाम् ।।
मुनीन्द्रदेहजच्छायास्तिमितांशुकिरीटिकाः । वैलक्ष्यादिव चंचद्भिः कुंडलैः श्लिष्टगंडकाः ॥१५॥
भावार्पितनमस्काराः करकुड्मलमस्तकाः । मानवेन्द्रैः समं योग्यमुपविष्टाः सुरेश्वराः ॥ ९६ ॥
चतुर्मेदजुपो देवा नानालंकारधारिणः । अलक्ष्यंत मुनीन्द्रस्य वेरिव मरीचयः ।। ९७.॥
रराज राजराजोऽपि रामोऽत्यंतदूरगः । मुनेः सुमेरुकूटस्य पार्थे कल्पतरुर्यथा ॥ ९८ ॥
लक्ष्मीधरनरेन्द्रोऽपि मौलिकुंडलराजितः । विद्युत्त्वानिव जीमूतः शुशुभेतिकपर्वतः ॥ ९९ ॥
शत्रुघ्नोऽपि महाशत्रुभयदानपिचक्षणः। द्वितीय इय भाति स्म कुवेरवारुदर्शनः ॥ १० ॥
गुणसौभाग्यतूणीरौ वीरौ तौ च सुलक्षणौ । सूर्याचंद्रमसौ यद्वद्रेजतुर्लवांकुशी ॥ १०१॥
बाझालंकारमुक्ताऽपि वस्त्रमात्रपरिग्रहा । आयो रराज वैदेही रविमूर्येव संयता ॥ १०२ ।।
मनुष्यनाकंवासेपु धर्मश्रवणकांक्षिषु । धरण्यामुपविष्टेषु ततो विनयशालिषु ॥ १०३ ।।
धीरोऽभयनिनादाख्यो मुनिः शिष्यगणानणीः । संदेहतापशान्त्यर्थ पप्रच्छ मुनिपुंगवम् ॥१०॥
विपुलं निपुणं शुद्धं तत्वार्थ मुनिबोधनम् । ततो जगाद योगीशः कर्मक्षयकरं वचः॥ १०५ ॥
रहस्यं वचदा तेन विबुधानां महात्मनाम् । कथितं तत्समुद्रस्य कणमेकं वदाम्यहम् ॥ १०६ ॥

·पद्मपुराणम्। पंचोत्तरशतं पर्व। ३०३ प्रशस्तदर्शनशाननंदनं भव्यसंमतम् । वस्तुतत्त्वमिदं तेन प्रोक्तं परमयोगिना.॥ १०७॥ अनंतालीकांतस्थो मृदंगद्वयसनिमः । लोको, व्यवस्थितोऽधस्तात्तिर्यगूद्धव्यवस्थितः ॥१०८|| विध्यनामुना तस्य ख्याता त्रिभुवनाभिधा । अधस्तान्मदरस्याद्रविज्ञेयाः सप्त भूमयः ॥१०९।। रत्नामा प्रथमा तत्र यस्यां भवनजाः सुराः । पडधस्तात्ततः क्षोण्यो महामयसमावहाः ॥११०।। शर्करावालुकापंकधूमध्यांततमोनिमाः । सुमहादुःखदायिन्यो नित्यांधध्वान्तसंकुलाः ॥ ११ ॥ वप्तापास्तलदुःस्पर्शमहाविपमदुर्गमाः । शीतोनवेदनाः काचिद्वसारुधिरकर्दमाः ॥ ११२ ।। श्वसर्पमनुजादीनां कुधितानां कलेयरैः । सन्मिश्रो यो भवेद्धस्तादृशस्तत्र कीर्तितः ॥ ११३ ॥ नानाप्रकारदुःखौघकारणानि समाहरन् । वाति तत्रं महाशब्दः प्रचंडोइंडमारुतः ॥ ११४ ॥ रसनस्पर्शनासक्ता जीवास्तत्कर्म कुर्वते । गरिष्ठा नरके येन पतत्यायसपिंडवत् ॥ ११५ ॥ हिंसावितधचीर्यान्यस्त्रीसंगादनिवर्तनाः । नरकेषूपजायन्ते पापभारगुरूकृताः ॥ ११६ ॥ मनुष्यजन्म समाप्य सततं भोगसंगताः । जनाः प्रचंडकर्माणो गच्छन्ति नरकावनिम् ॥ ११७ ।। विधाय कारपित्वा च पापं समनुमोद्य च । रौद्रातप्रवणाजीवा यान्ति नारकवीजताम् ।।११८॥ पोपमेपु कुडयपु निःसंधिकृतपारणाः । नारकेनामिना पापा दह्यन्ते कृतविस्वराः ।। ११९ ॥ .

·पद्मपुराणम्।
३०४
पंचोत्तरशतं पर्व।
ज्वलद्वदिचयाद्रीता यांति वैतरणी नदीम् । शीतलावुकताकांक्षास्तस्यां मुंचति देहकम् ॥१२०॥
ततो महोत्कटक्षारदग्धदेहोरुवेदनाः । मृगा इव परित्रस्ता असिपत्रवनं स्थिता ॥ १२१ ॥
छायाप्रत्याशया यत्र संगता दुष्कृतप्रियाः । प्राप्नुवंत्यसिनाराचचक्रकुंतादिदारुणम् ॥ १२२ ॥
खरमारुतनिधूतनरकागसमीरितैः । तीक्ष्णैरखसमूहस्ते दार्यन्ते शरणोज्झिताः ॥ १२३॥
छिन्नपाद जस्कंधवर्णवक्त्राक्षिनासिकाः । भिन्नतालुशिरकुक्षिहृदया निपतंति ते ॥ १२४.।।
कुंभीपाकेषु पच्यन्ते केचि/कृतांघ्रयः । यत्रैः केचिनिपीड्यन्ते बलिभिः परुपस्वनम् ॥१२५।।
अरिभिः परमक्रोधः केचिन्मुद्गरपीडिताः । कुर्वते लोठनं भूमौ सुमहावेदनाकुलाः ।। १२६ ॥
महातृष्णादिता दीना याचंते चारि विडलाः । ततः प्रदीयते तेषां त्रपुताम्रादिविद्रुतम् ॥१२७॥
स्फुलिंगोद्गमरौद्रं तं तत्रोद्वीक्ष्य विकंपिताः । परावर्तितचेतस्का वाष्पपूरितकंठकाः ॥ १२८ ॥
ब्रुवते नास्ति तृष्णा मे मुंच मुंच बजाम्यहम् । अनिच्छतां ततस्तेषां तद्रलेन प्रदीयते ॥ १२९ ।।
विनिपात्य क्षितावेषां क्रंदतां लोहदंडकैः । विदार्यास्यं विष रक्तं कलिलं च निधीयते ॥१३०॥
तत्तेषां प्रदहत्कंठं हृदयं स्फोटयभृशम् । जठरं प्राप्य निर्याति पुरीपराशिना समम् ॥ १३१ ॥
पश्चात्तापहवाः पश्चात्पालकैर्नरकावनेः । स्मार्यन्ते दुष्कृतं दीनाः कुशास्त्रपरिभापितम् ॥ १३२ ॥

·पद्मपुराणम् । ३०५ पंचोत्तरशतं पर्व। . गुरुलोकं समुलंय तदा वाक्पटुना सता । मांस निर्दोपमित्युक्तं यचे तत्क्याधुना गतम् ॥१३३॥ मांसेन बहुभेदेन मधुना च पुरा कृतम् । श्राद्धं गुणवदित्युक्तं यत्ते तत्वाधुना गतम् ॥ १३४ ।। इत्युक्त्वा चैक्रियैरन्यैराहत्याहत्त्य निष्नुरम् । कुर्वाणाः कृपणं चेष्टाः खादन्ते स्वशरीरकम् ।।१३।। स्वप्नदर्शननिःसारां स्मारयित्वा च राजताम् । तज्जातैरेव पाड्यंते विश्वतो विडंबनैः ।। १३६ ॥ एवमादीनि दुःखानि जीवाः पापकृतो नृप । निमेषमप्यविश्रान्ता लभते नारकक्षितौ ॥१३७॥ तस्मात्फलमधर्मस्य ज्ञात्वेदमतिदुःसहस् । प्रशांतहृदयाः सनः सेवध जिनशासनम् ॥ १३८ ।। अनंनरमधोवासा ज्ञाता भवनवासिनाम् । देवारण्याणचद्वीपास्तथा योग्याश्च भूमयः ॥ १३९ ॥ पृथिव्यापश्च तेनश्च मातरिश्वा वनस्पतिः। शेपास्त्रसाश्च जीवानां निकायाः पद प्रकीर्तिताः॥१४०॥ धर्माधर्मविपत्कालजीवपुद्गलभेदतः । पोढा द्रव्यं समुद्दिष्टं सरहस्य जिनेश्वरैः ।। १४१ ॥ सप्तभंगीवनोमार्गः सम्यक्प्रतिपदं मतः । प्रमाणं सकलादेशो नयोध्ययवसाधनम् ॥ १४२ ॥ एकद्वित्रिचतुःपंचहपीकेष्वविरोधतः । सत्त्वं जीयेपु विज्ञेयं प्रतिपक्षसमन्वितम् ॥ १४३ ।। सूक्ष्मवादरभेदेनं ज्ञेयास्ते च शरीरतः । पर्याप्ता इतरे चैव.पुनस्ते परिकीर्तिताः ॥ १४४ ॥ भन्याभव्यादिभेदं च जीवद्रव्यमुदाहृतम् । संसारे तद्वयान्मुक्ताः सिद्धास्तु परिकीर्तिताः १४५ ३-२० ·. पद्मपुराणम्। . ३०६ पंचोत्तरशतं पर्व। शेयदृश्यस्वभावेषु परिणामः स्वशक्तितः । उपयोगच तद्रूपं ज्ञानदर्शनतो द्विधा ॥ १४६ ।। ज्ञानमष्टविधं ज्ञेयं चतुर्धा दर्शनं मतम् । संसारिणो विमुक्ताच ते सचित्तविचेतसः ॥ १४७ ।। बनस्पतिपृथिव्याद्याः स्थावराः शेपकास्त्रसाः । पंचेंद्रियाः श्रुतिघ्राणचक्षुस्त्वग्रसनान्विताः १४८ पोतांडजजरायूनामादितो गर्भसंभवः । देवानामुपपादस्तु नारकाणां च कीर्तितः ।। १४९ ॥. समूच्छेनं समस्तानां शेपानां जन्मकारणम् । योन्यस्तु विविधाः प्रोक्ता महादुःखसमन्विताः॥ औदारिकं शरीरं तु वैक्रियाऽऽहारके तथा । तैजसं कार्मणं चैव विद्धि सूक्ष्मं परं परम् ॥१५१॥ असंख्येयं प्रदेशेन गुणवोऽनंतके परे । आदिसंबंधमुक्तथ चतुर्णामेककालवा ॥ १५२ ।। जंबूद्वीपमुखा द्वीपा लवणाद्याश्च सागराः । प्रकीर्तिताः शुभा नाम संख्यानपरिवर्जिताः ॥१५३।। पूर्वाद्विगुणविष्कमाः पूर्व विक्षेपवर्तिनः । वलयाकृतयो मध्ये जंबूद्वीपः प्रकीर्तितः ॥ १५४ ॥ मेरुनाभिरसौं वृत्तो लक्षयोजनमानभृत् । त्रिगुणं तत्परिक्षेपादधिकं परिकीर्चितम् ।। १५५ ।। पूर्वापरायतास्तत्र विज्ञेयाः कुलपर्वताः । हिमवांश्च महाज्ञेयो निपधो नील एव च ॥ १५६ ॥ : रुक्मी च शिखरी चेति समुद्रजलसंगताः । वास्यान्येभिर्विभक्तानि जंबूद्वीपगतानि च ॥१५॥ भरताख्यमिदं क्षेत्रं ततो हैमवतं हरिः । विदेहो रम्यकाख्यं च हैरण्यवतमेव च ॥ १५८ ॥ .

·पद्मपुराणम्। पंचोत्तरशतं पर्व। '३०७ ऐरावतं च विज्ञेयं गंगाद्याथापि निम्नगाः। प्रोक्तं द्विर्धातकीखंडे पुष्कराढ़े च पूर्वकम् ॥१५९|| आर्या म्लेच्छा मनुष्याश्च ,मानुपाचलतोऽपरे । विशेयास्तत्प्रभेदाच संख्यानपरिवर्जिताः ॥१६॥ विदेहे. कर्मणो भूमिर्भरतैरावते तथा । देवोत्तरकुरुर्भागे क्षेत्रं शेपाच भूमयः ॥ १६१ ॥ त्रिपल्यांतर्मुहूर्त तु स्थिती नृणां परावरे । मनुष्याणामिव ज्ञेया तिर्यग्योनिमुपेयुपाम् ॥ १६२ ।। अष्टभेदजुपो वेद्या व्यंतराः किनरादयः । तेषां क्रीडनकावासा यथायोग्यमुदाहृताः ॥ १६३ ॥ ऊर्ध्व व्यंतरदेवानां ज्योतिषां चक्रमुज्ज्वलम् । मेरुप्रदक्षिणं नित्यं गतिश्चंद्रार्कराजकम् ॥१६॥ संख्येयानि सहस्राणि योजनानां व्यतीत्य च । तत ऊर्ध्व महालोको विज्ञेयः कल्पवासिनाम् ।। सौधर्माख्यस्तथैशानः कल्पस्तत्र प्रकीर्तितः । शेयः सानत्कुमारश्च तथा माहेद्रसंज्ञकः ॥१६६॥ ब्रह्मो ब्रह्मोचरो लोको लांतवश्व प्रकीर्तितः । कापिष्ठश्च तथा शुक्रो महाशुक्राभिधस्तथा १६७ शंतारोऽथ. सहस्रारः कल्पश्चानतशब्दितः । प्राणतश्च परिज्ञेयस्तत्परावारणच्युतौ. ।। १६८।। नव अवेयकास्ताभ्यामुपरिष्टात्प्रकीर्तिताः । अहमिंद्रतया येषु परमात्रिदशाः स्थिताः ।।१६९ ।। विजयो वैजयंतश्च जयंतोऽथापराजितः । सर्वार्थसिद्धिनामा च पंचैतेऽनुत्तराः स्मृताः ॥१७०॥ 'अग्रे विश्वनस्यास्य क्षेत्रमुत्तमभासुरम् । कर्मबंधनमुक्तानां पदं ज्ञेयं महामृतम् ॥ १७१ ।।

·पंचोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम् । ३०८ - ईपत्प्राम्भारसंज्ञासौ पृथिवी शुभदर्शना । उत्तानधवलच्छत्रप्रतिरूपा शुभावहा ॥ १७२ ॥ सिद्धा यत्रावतिष्ठते पुनर्मवविवर्जिताः । महासुखपरिप्राप्ताः स्वात्मशक्तिव्यवस्थिताः ।। १७३ ।। रामो जगाद भगवन्तेषां विगतकर्मणाम् । संसारभावनिर्मुक्तं निदुःखं कीदृशं सुखम् ।। १७४ ॥ उवाच केवली लोकत्रितपस्यास्य यत्सुखम् । व्यावाधभंगदुःपाकैर्दुःखमेव हि तन्मतम् ॥१७॥ कर्मणाऽष्टप्रकारेण परतंत्रस्य सर्वदा । नास्थ संसारिजीवस्य सुखं नाम मनागपि ॥ १७६ ।। यथा सुवर्णपिंडस्य.वेष्टितस्यायसां भृशम् । आत्मीया नश्यति छाया तथा जीवस्य कर्मणा १७७ मृत्युजन्मजराव्याधिसहस्रः सततं जनाः । मानसैश्च महादुःखैः पीडचंते सुखमत्र किम् ॥१७८॥ असिधारामधुस्वादसमं विपयजं सुखम् । दग्धचंदनवद्दिव्यं चक्रिणां सविपान्नवत् ॥ १७९ ।। ध्रुवं परमनाबाधमुपमानविवर्जितम् । आत्मस्वाभाविकं सौख्यं सिद्धानां परिकीर्तितम् ॥१८०॥ सुप्तथा कि वस्तनिद्राणां नीरोगाणां किमापधैः । सर्वज्ञानां कृतार्थानां किं दीपतपनादिना ॥ आयुधैः किमभीतानां निर्मुक्तानामरातिभिः । पश्यतां विपुलं सर्वसिद्धार्थानां किमीहया॥१८॥ माहात्म्यसुखतृप्तानां किं कृत्यं भोजनादिना । देवेंद्रा अपि यत्सौख्यं पांछंति सततोन्मुखाः ॥ नास्ति यद्यपि तत्वेन प्रतिमाऽस्य तथापि ते । वदामि प्रतिबोधार्थ सिद्धात्मसुखगोचरे १८४ ·सुचक्रवत्तिनो माः सेंद्रा यञ्च सुरा सुखम् । कालेनांतविमुक्तेन सेवते भवहेतुजम् ॥ १८५ ॥ अनंतपूरणस्यापि भागस्य तदकर्मणाम् । सुखस्य तुल्यतां नैति सिद्धानामीदृशं सुखम् ।।१८६।। जनेभ्यः सुखिनो भूपाः भूपेभ्यश्चक्रवर्तिनः । चक्रिम्यो व्यंतरास्तेभ्यः सुखिनो ज्योतिपोऽमराः॥ ज्योतिर्यो भवनावासास्तेभ्यः कल्पभुवः क्रमात् । ततो ग्रैवयकावासास्ततोऽनुत्तरवासिनः १८८ अनंतानंतगुणतस्तेभ्यः सिद्धिपदास्थिताः । सुखं नापरपुत्कृष्ट विद्यते सिद्धसौख्यतः ॥ १८९ ।।. अनंत दर्शनं ज्ञानं वीर्य च सुखमेव च । आत्मनः स्वमिदं रूपं तच सिद्धेषु विद्यते ॥ १९० ॥ संसारिणस्तु तान्येव कर्मोपशमभेदतः । वैचित्र्यवंति जायंते वाद्यवस्तुनिमित्ततः ॥ १९१॥ शब्दादिप्रभवं सौख्यं शल्यतं व्याधिकीलकै । नवव्रणभवे तत्र सुखागा मोहहेतुकाः ॥१९२॥ गागतिविमुक्तानां प्रक्षीणक्लेशसंपदाम् । लोकशेखरभूतानां सिद्धानामसमं सुखम् ।। १९३ ।। यदीयं दर्शनं ज्ञानं लोकालोकप्रकाशकम् । क्षुद्रद्रव्यप्रकाशेन नैव ते.भानुना समाः ॥ १९४ ॥ करस्थामलकज्ञानसर्वभागेप्यपुष्कलम् । छद्मस्थपुरुषोत्पन्नं सिद्धज्ञानस्य नो समम् ॥ १९५ ।। समं त्रिकालभेदेषु सर्वभावेषु केवली । ज्ञानदर्शनयुकात्मा नेतरः सोऽपि सर्वथा ।। १९६ ॥ ज्ञानदर्शनभेदोऽयं यथा सिद्धेतरात्मनाम् । सुखेऽपि दृश्यतां तद्वत्तथा वीर्येऽपि दृश्यताम् ।।१९७।। -

·पंचोत्तरगत पर्व।
पद्मपुराणम् ।
दर्शनज्ञानसौख्यानि सकलत्वेन तत्त्वतः । सिद्धानां केवली वेति शेपेष्वोपमिकं वचः ॥१९८॥
अभव्यात्मभिरप्राप्यमिदं जनेन्द्रमास्पदम् । अत्यन्तमपि यन्नायैः कायसंक्लेशकारिभिः ॥१९९॥
अनादिकालसंवद्धां विरहेण विवर्जिताम् । अविद्यागेहिनी ते हि शश्वदाश्लिष्य शेरते ॥ २०० ।।
विमुक्तिवनिताऽऽ लेपसमुत्कण्ठापरायणाः । भव्यास्तु दिवसान् कृच्छ्र प्रेरयंति तपः स्थिताः२०१
सिदिशक्तिविनिर्मुक्ता अभव्याः परिकीर्तिताः। भविष्यत्सिद्धयो जीवा भव्यशब्दमुपाश्रिताः२०२
जिनेन्द्रशासनादन्यशासने रघुनंदन । न सर्वरत्नयांगेऽपि विद्यते कर्मणां क्षयः ॥ २०३ ।।
यत्कर्म क्षपयत्यज्ञो भूरिभिर्भवकोटिभिः । ज्ञानी मुहूर्तयोगेन त्रिगुप्तस्तदपोहयेत् ॥ २०४ ।।
प्रतीतो जगतोऽप्येतत्परमात्मा निरंजनः । दृश्यते परमार्थेन यथा प्रक्षीणकर्मभिः ॥ २०५॥
गृहीतं बहुभिर्विद्धि लोकमार्गमसारकम् । परमार्थपरिप्राप्त्य गृहाण जिनशासनम् ।। २०६ ॥
एवं रघूत्तमः श्रुत्वा वचः साकलभूपणम् । प्रणिपत्य जगौ नाथ तारयाऽस्माद्भवादिति ॥२०७।।
भगवन्नुत्तमा मध्या उत्तमाचासुधारिणः । भव्याः केन विमुच्यते विधिना भववासतः॥२०८ ॥
उवाच भगवान् सम्यग्दर्शनज्ञानचेष्टितम् । मोक्षवमै समुद्दिष्टमिदं जनेन्द्रशासने ॥ २०९ ॥ "
तत्वश्रद्धानमेतस्मिन् सम्यग्दर्शनमुच्यते । चेतनाचेतनं तत्त्वमनंतगुणपर्ययम् ॥ २१०॥

·पद्मपुराणम्। पंचोत्तरशतं पर्व। निसर्गाधिगमद्वाराद्भस्या तत्त्वमुपाददन् । सम्यग्दृष्टिरिति प्रोक्तो जीवो जिनमते रतः ॥२११॥ शंका कांक्षा च कुत्सा च परशासनसंस्तवः । प्रत्यक्षोदारदोपाया एते सम्यक्त्वदूपणाः २१२ स्थैर्य जिनवरागारे रमणं भावना पराः । शंकादिरहितत्वं च सम्यग्दर्शनशोधनम् ।। २१३ ॥ सर्वज्ञशासनोक्तेन विधिना ज्ञानपूर्वकम् । क्रियते यदसाध्येन सुचारित्रं तदुच्यते ॥ २१४ ॥ गोपायितहपीकत्वं वचो मानसयंत्रणम् । विद्यते यत्र निष्पापं सुचारित्रं तदुच्यते ॥ २१५ ॥ अहिंसा यत्र भूतेषु त्रसेपु स्थावरेषु च । क्रियते न्याययोगेषु सुचारित्रं तदुच्यते ॥ २१६ ॥ मनः श्रोत्रपरिहादं स्निग्धं मधुरमर्थवत् । शिवं यत्र यचः सत्यं सुचारित्रं तदुच्यते ॥२१७ ॥ अदत्तग्रहणे यत्र निवृत्तिः क्रियते त्रिधा । दत्तं च गृह्यते न्याय्य सुचारित्रं तदुच्यते ॥ २१८ ॥ सुराणामपि संपूज्यं दुघरं महतामपि । ब्रह्मचर्य शुभं यत्र सुचारित्रं तदुच्यते ।। २१९ ॥ शिवमार्गमहाविघ्नमीत्यजनपूर्वकः । परिग्रहपरित्यागः सुचारित्रं तदुच्यते ।। २२० ॥ परिपीडाविनिर्मक्तं दानं श्रद्धादिसंगतम् । दीयते यन्निवृत्तेभ्यः सुचारित्रं तदुच्यते ॥ २२१ ।। विनयो नियमः शीलं ज्ञानं दानं दया दमः । ध्यानं च यत्र मोक्षार्थ सुचारित्रं तदुच्यते ॥२२२।। एतद्गुणसमायुक्तं जिनेन्द्रवचनोदितम् । श्रेयः संप्राप्तये सेव्यं चारित्रं परमोदयम् ।। २२३ ।।

·.३१२ पंचोत्तरशतं पर्व । पद्मपुराणम् । शक्यं करोत्यशक्ये तु श्रद्धावान् स्वस्य निंदकः । सम्यक्त्वसहितो जंतुर्भुक्तश्चारित्रसंगतः २२४ यत्र त्वेते न विद्यते समीचीना महागुणाः । तत्र नास्ति सुचारित्रं न च संसारनिर्गमः ॥२२५॥ दयादमक्षमा यत्र न विद्यते न संवरः । न ज्ञानं न परित्यागस्तत्र धर्मों न विद्यते ॥ २२६ ॥ हिंसावितथचौर्यस्त्रीसमारंभसमाश्रयः । क्रियते यत्र धर्मार्थ तत्र धर्मो न विद्यते ॥ २२७ ॥ दीक्षामुपेत्य यः पापे मूढचेताः प्रवर्त्तते । आरंभितोऽस्य चारित्रं विमुक्तिर्वा न विद्यते ॥२२८॥ पण्णां जीवनिकायानां क्रियते यत्र पीडनम् । धर्मव्याजेन सौख्यार्थ न तेन शिवमाप्यते ।।२२९॥ वधताडनबंधांकदोहनादिविधायिनः । ग्रामक्षेत्रादिसक्तस्य प्रवज्या का हतात्मनः ॥ २३० ।। क्रयविक्रयशक्तस्य पक्तियाचनकारिणः । सहिरण्यस्य का मुक्तिर्दीक्षितस्य दुरात्मनः ।। २३१ ।। मर्दनस्नानसंस्कारमाल्यधूपानुलेपनम् ! सेर्वत दुर्विदग्धा ये दीक्षितास्ते न मोक्षगाः ॥ २३२ ।। हिंसां दोपविनिर्मुक्तां वदंतः स्वमनीपया । शास्त्रं वेपं च वृत्तं च दूषयति समूढकाः ॥ २३३ ॥ एकरात्रं वसन् ग्रामे नगरे पंचरात्रकम् । नित्यमूर्द्धभुजस्तिष्ठन्मासे मासे च पारयन् ॥ २३४ ॥ मृगैः सममरण्यान्यां शयानो विचरनपि । कुर्वन्नपि भृगोः पातं मौनवान्निःपरिग्रहः ॥ २३५ ।। मिथ्यादर्शनदृष्टात्मा कुलिंगो वीजवर्जितः । पद्भ्यामगम्यदेशं च नैवाप्नोति शिवालयम् २३६ ।

·पंचोत्तरशतं पर्व । । पद्मपुराणम्। अग्निवारिप्रवेशादिपापं धर्मधिया अपन् । प्रयाति दुर्गतिं जीवो मूढः स्वहितवर्मनि ।। २३७ ।। रौद्रार्तध्यानसक्तस्य सकामस्य कुकर्मणः । उपायविपरीतस्य जायते निंदिता गतिः ॥ २३८ ॥ मिथ्यादर्शनयुक्तोऽपि यो दद्यात्साध्वसाधुषु । धर्मबुद्धिरसौ पुण्यं वध्नाति विपुलोदयम् ।।२३९।। भुंजानोऽपि फलं तस्य धर्मस्यासौ त्रिविष्टपे । लक्षभागफलेनाऽपि सम्यग्दृष्टेने संमितः ॥२४०॥ सम्यग्दर्शनमुत्तुंगं सुश्लाघ्याः संवहन्ति ये । देवलोकप्रधानास्ते भवंति नियमप्रियाः ।। २४१ ॥ क्लेशित्वाऽपि महायत्नं मिथ्यादृष्टिः कुलिंगकः । देवकिंकरभावेन फलं हीनमवाश्नुते ॥२४२।। . सप्ताटसु नृदेवत्वभवसंक्रांतिसौख्यभाक् । श्रमणत्वं समाश्रित्य सम्यग्दृष्टिविर्मुच्यते ॥ २४३ ॥ वीतरागः समस्त रिमं मार्ग प्रदर्शितम् । जंतुर्विषयमूढात्मा प्रतिपत्तुं न वांछति ॥ २४४ ॥ आशापाशद पद्धा मोहेनाधिष्ठिता भृशम् । तृष्णागारं समानीताः पापहिंजीरवादिनः ॥२४५॥ रसन स्पर्शनं प्राप्य दुःखसौख्याभिमानिनः । वराका विविधा जीवाः क्लिश्यते शरणोज्झिता। विभेति मृत्युतो नास्य ततो मोक्षः प्रजायते | कांक्षत्यनारतं सौख्यं न च लाभोऽस्य सिद्धयति ।। इत्ययं भीतिकामाभ्यां विफलाभ्यां वशीकृतः । केवलं तापमायाति चेतनो निरुपायकः ॥२४८|| आशया नित्यमाविष्टो भोगान् भोक्तुं समीहते । न करोति धृति धर्मे कांचने मशको यथा २४९ ·३१४ पद्मपुराणम् पंचोत्तरशतं पर्व। . संक्लेशवहिना तप्तो बहारंभक्रियोद्यतः। न कंचिदर्थमाप्नोति हियते वास्य संगतम् ।। २५०॥ असौ पुराकृतात्पापादप्राप्या मनोगतम् । प्रत्युताऽनर्थमाप्नोति महांतमतिदुर्जरम् ॥ २५१ ॥ इदं कृतमिदं कुर्वे करिष्येहं सुनिश्चितम् । माहे वस्त्वदः पापान्मृत्युं यांतीति चिंतकाः ॥२५२॥ न हि प्रतीक्षते मृत्युरसुभाजां कृताकृतम् । समाक्रामत्यकांडेऽसौ मृगकं केसरी यथा ॥ २५३ ॥ अहित हितमित्याशा सुदुःखे सुखसम्मतिः । अनित्ये शाश्वताकूतं शरणाशा भयावहे ।। २५४ ॥ हिते सुखे परित्राणे ध्रुवे च विपरीतधीः । अहो.कुदृष्टिसक्तानामन्यथैव व्यवस्थितिः ॥ २५५ ।। भार्यावारिप्रविष्टः सन् मनुष्यो वनवारणः । विपयामिपसक्तश्च मत्स्यो बंधं समश्नुते ॥ २५६ ॥ कुटुंबसुमुहापंके विस्तरे मोहसागरे । मनोऽवसीदति स्फूर्ज़न्दुर्चलो गवली यथा ॥ २५७ ॥ मोक्षी निगडबद्धस्य भवेदंधाच्च कूपतः । निबद्धः स्नेहपाशैस्तु ततः कृच्छ्रेण मुच्यते ।। २५८ ॥ बोधि मनुष्यलोकेऽपि जनेद्री सुन्छु दुर्लभाम् । प्राप्तुमहेत्यभव्यास्तु नैव मागै जिनोदितम् २५९ घनकर्मकलंकाक्ता अभव्या नित्यमेव हि । संसारचक्रमारूढा भ्राम्यति क्लेशवाहिताः ॥२६॥ ततः कृत्वांजलि मूर्ध्नि जगाद रघुनंदनः । किमस्मि भगवन् भन्यो मुच्ये कस्मादुपायतः ॥२६१॥ शक्रोमि पृथिवीमेतां त्यक्तुं सांतापुरामहम् । लक्ष्मीधरस्य सुकृतं न शक्रोम्येकमुज्झितम् ।।२६२॥

·पापुराणम् ।
पहेत्तरशतं पर्व।
.
३१५.
--
स्नेहोमिचंद्रखंडेपु तरंत लमतोज्झितम् । अवलंबनदानेन मांत्रायस्व मुनीश्वर ॥ २६३ ।। "
उवाच भगवान राम न शोकं कर्तुमर्हसि । ऐश्वर्य बलदेवस्य भोक्तव्यं भवता ध्रुवम् ॥ २६४ ॥
राज्यलक्ष्मी परिप्राप्य दिवीच त्रिदशाधिपः । जैनेश्वरं व्रतं प्राप्य कैवल्यमयमेष्यसि ॥ २६५ ।।
श्रुत्वा केवलिभाषितमुत्तमहर्षप्रजातपुलको रामः ।
विकसितनयनः श्रीमान्प्रसन्नवदनो बभूव धृत्या युक्ताः ॥ २६६ ।।
विज्ञाय चरमदेहं दाशरथिं विस्मिताः सुरासुरमनुजाः ।
केवलिरविणोद्योतितमत्यन्तप्रीतिमानसाः समशंसन् ॥ २६७ ॥
इति श्रीरविपेणाचार्यप्रोक्ते पद्मपुराणे रामधर्मश्रवणाभिधानं नाम पंचोत्तरशतं पर्व ॥ १०५ ॥
अथ पडत्तरशतं पर्व।
वृपमा खेचराणां तद्भक्तिभूपो विभीपणः । निर्भीपणमहाभूपं वृपमं व्योमवाससाम् ॥१॥
पाणियुग्ममहामोजभूपितोत्तमदेहभृत् । स नमस्कृत्य पप्रच्छ धीमान् सकलभूषणम् ॥२॥

·पडुत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम्।
भगवन पद्मनाभेन किमनेन भवांतरे । सुकृतं येन माहात्म्यं प्रतिपन्नोऽयमीदृशम् ॥ ३॥
अस्य पत्नी सती सीता दंडकारण्यवर्तितः । केनानुबंधदोपेण रावणेन तदा हृता ॥४॥
धर्मार्थकाममोक्षेषु शास्त्राणि सकलं विदन् । कृत्याकृत्यविवेकज्ञों धर्माधर्मविचक्षणः ॥५॥
प्रधानगुणसंपन्नो भूत्वा मोहवशं गतः । पतंगत्वमितः कस्मात्परस्त्रीलोभपावके ॥ ६ ॥
भ्रातृपक्षातिसक्तेन भूत्वा वनविचारिणा । लक्ष्मीधरेण संग्रामे स कथं भुवि मूञ्छितः ।। ७ ।।
स तान्नलवानासीद्विद्याधरमहेश्वरः । कृतानेकाद्भुतं प्राप्तः कथं मरणमीदृशम् ॥ ८ ॥
अथ केवलिनो वाणी जगाद बहुजन्मगाम् । संसारे परमं वैरमेतेनाऽऽसीत्सहानयोः ॥९॥
इह जंवूमतिद्वीपे भरते क्षेत्रनामनि । नगरे नयदत्ताख्यो वणिजोऽभूत्समस्वकः ।। १० ॥
सुनंदा गहिनी तस्य धनदत्तः शरीरजः । द्वितीयो यमुदत्तस्तत्सुहृद्यज्ञयलिद्विजः ॥ ११ ॥
वणिक्सागरद चाख्यस्तत्रच नगरेऽपरः । पत्नी रत्नप्रभा तस्य गुणवत्त्युदितात्मजा ।। १२ ॥
रूपयौवनलावण्यकांतिसद्विभ्रमात्मिका । अनुजो गुणवान्नामा तस्या आसीत्सुचेतसः ॥ १३ ॥
पित्राकृतं परिज्ञाय प्रीतेन कुलकाक्षिणा । दत्ता प्रौढकुमारी सा धनदत्ताय सूरिणा ॥ १४ ॥
श्रीकांत इति विख्यातो वणिक्पुत्रोऽपरो धनी । सतां संततमाकांक्षद्रूपस्तेनितमानसः ॥ १५ ॥

·वित्तस्याल्पतयावज्ञां धनदत्ते विधाय च | श्रीकांतायोयतो दातुं भ्रान्तां तां क्षुद्रमानसः ॥१६॥ विचेष्टितमिदं ज्ञात्वा वसुदत्तः प्रियाग्रजः । यज्ञवत्युपदेशेन श्रीकांतं हन्तुमुद्यतः ॥ १७ ॥ मंडलानं समुद्यम्य रात्रौ तमसि गहरे । निःशब्दपदविन्यासो नीलवस्त्रावगुंठितः ॥ १८ ॥ श्रीकांत भवनोद्याने प्रमादिनमवस्थितम् । गत्वा प्राहरदेषोऽपि श्रीकांतेनासिनाहतः ॥ १९ ॥ एवमन्योन्यघातेन मृत्युं तौ समुपागतौ । विध्यपादमहारण्ये समुद्भूतौ कुरंगको ॥ २० ॥ दुर्जनैर्धनदत्ताय कुमारी वारिता ततः । क्रुध्यन्ति ते हि निर्व्याजादुपदेशे तु किं पुनः ॥ २१ ॥ तेन दुर्मृत्युना भ्रातः कुमायेपगमेन च । धनदत्तोद् दुहादुःखी देशानभ्रमदाकुलः ।। २२ ॥ धनदत्तापरिप्राप्त्या साऽपि वाला सुदुःखिता । अनिष्टान्यवरा गेहे नियुक्तान्तप्रदाविधौ ॥२३॥ मिथ्यादृष्टिस्वभावेन द्वेष्टि दृष्ट्वा निरंवरम् । साऽसूयते समाक्रोशत्यपि निर्भर्त्सयत्यपि ॥ २४ ॥ जिनशासनमेकांतान श्रद्धत्तेऽतिदुर्जना । मिथ्यादर्शनसक्तात्मा कर्मबंधानुरूपतः ॥ २५ ॥ ततः कालावसानेन सातध्यानपरायणा । जाता तब मृगी यत्र वसतस्तो कुरंगको ।। २६ ॥ पूर्वानुबंधदोषेण तस्या एव कृते पुनः । मंगावन्योन्यमुवृत्तौ हत्वा शूकरतां गतौ ॥ २७ ।। द्विरदो महिपौ गावौ प्लवगो द्वीपिनौ वृकौ । रुरू च तो समुत्पन्नावन्योन्यं च हत्तस्तथा ॥२८!!

·पद्मपुराणम् ।। +-- . पडुत्तरशतं पर्व। जले स्थले च भूयोऽपि वैरानुसरणोद्यतौ । भ्राम्यतः पापकर्माणौ म्रियमाणौ तथाविधम् ॥२९॥ परमं दुःखितः सोऽपि धनदत्तोऽध्वखेदितः । अन्यदाऽस्तंगते भानौ श्रमणाश्रममागमत् ॥३०॥ तत्र साधूनभापिष्ट वृपितोऽप्युदकं मम । प्रयच्छत सुखिन्नस्य यूयं हि सुकृतप्रियाः ॥ ३१ ॥ तत्रैकश्रमणोऽवोचन्मधुरं परिसांत्वयन् । रात्रावप्यमृतं युक्तं न पातुं किं पुनर्नलम् ॥ ३२ ।।. चक्षुर्व्यापारनिर्मुक्ते काले पापैकदारुणे । अदृष्टसूक्ष्मजंत्वान्य मा शीर्वस विभावरे ॥ ३३ ॥ आतुरणाऽपि.मोक्तव्यं विकाले भद्र न त्वया । मा पप्तो व्यसनोदारसलिले भवसागरे ॥ ३४॥ उपशांतस्ततः पुण्यकथाभिः सोऽल्पशक्तिकः । अणुव्रतधरो जातो दयालिंगितमानसः ॥ ३५ ॥ कालधर्म च संप्राप्य सौधर्मे सत्सुरोऽभवत् । मौलिकुंडलकेयूरहारतुद्यंगदोज्ज्वलः ॥ ३६ ॥ पूर्वपुण्योदयाचत्र सुरखीसुखलालितः । महाप्सरःपरिवारो मोदते वज्रपाणिवत् ॥ ३७॥ तवध्युतः समुत्पन्नः पुरश्रेष्ठमहापुरे.। धारिण्यां श्रेष्ठिनो मेरो नात्पनरुचिः सुतः ॥ ३८॥ तत्रैव च पुरे नाम्ना छत्रच्छायो नरेश्वर । महिपीगुणमंजूषा श्रीदत्ता तस्य भाविनी ।। ३९ ॥ आगच्छन्नन्यदा गोष्ठं गत्या तुरगपृष्ठतः । अपश्यद्भुवि पर्यस्तं मैरवो जीर्णकं वृषम् ॥ ४० ॥ सुगंधिवनमाल्योऽसाववतीर्य तुरंगतः । आदरेण तमुक्षाणं दयावानातुरं गतः ।। ४१॥

·पद्मपुराणम् " ३१९ .. पडुत्तरशतं पर्व । दीयमाने जपे तेन कर्णे पंचनमस्कृतेः । शृण्वन्नुक्षशरीरी स शरीरानिरितस्ततः ॥ ४२ ॥ श्रीदचायां च संजज्ञे तनुदुकर्मजालकः । छत्रच्छायोऽभवत्तोषी दुर्लमे पुत्रजन्मनि ॥ १३॥ उदारा नगरे शोभा जनिता द्रव्यसंपदा । समुत्सवो महान् जातो वादिववधिरीकृतः ।। ४४ ।। ततः कर्मानुभावेन पूर्वजन्मसमस्मरन् । गोदुःखं दारुणं तच चाहशीवातपादिजम् ॥ ४५ ॥ श्रुति पांचनमस्कारी चेतसा च सदा बहन् । बाललीलाप्रसक्तोऽपि महासुभगविभ्रमः ॥ ४६ ।। कदाचिद्विहरन्याप्तः स तां वृषमृतक्षितिम् । पर्यज्ञासीत्मदेशांश्च पूर्वमाचरितान् स्वयम् ॥ १७ ॥ बृपभध्वजनामासौ कुमारो वृपभूमिकाम् । अवतीर्य गजात्स्वरमपश्यदुःखिताशयः ।। ४८॥ .. बुधं समाधिरत्नस्य दातारं श्लाघ्यचेष्टितम् । अपश्यदर्शने तस्य दध्यौ चौपायिक ततः ।। ४९ ॥ अथ कैलाशशृंगाभं कारयित्वा जिनालयम् । चरितानि पुराणानि पहकादिवलेखयत् ॥ ५० ॥ द्वारदेशे च तस्यैव पटं स्वभवचित्रितम् । पुरुपैः पालने न्यस्तैरधिष्ठितमतिष्ठिपत् ॥ ५१ ॥ बंदारुचैत्यभवनं तत्परुचिरागमत् । अपश्यञ्च प्रहृष्टात्मा तच्चित्रं विस्मितस्ततः ।। ५२ ।। वन्निवद्वेक्षणो यावदसौ. पच्चित्रमीक्षते । वृपध्वजस्य पुरुपैस्तावत्संवादितं श्रुतम् ।। ५३ ॥ ततो महर्द्धिसंपन्नः समारुह्य द्विपोचमम् । इष्टसंगमनाकांक्षी राजपुत्रः समागमन ।। ५४ ॥ १ ·पद्मपुराणमा ३२० पडुत्तरशतं पर्य। अवतीर्य च नागेन्द्रादविक्षाजनमदिरम् । पश्यन्तं च तदाशक्तं धारण्येयं निरक्षत ॥ ५५ ॥ नेवाऽऽस्यहस्तसंचारसूचितोत्तुंगविस्मयम् । अनंसीत्पादयोरेनं परिज्ञाय वृषध्वजः ॥ ५६ ॥ गोदुःखमरणं तस्मै धारणीसनुरजवीत् । राजपुत्रोऽगदीन्सोऽहमिति विस्तारिलोचनः ।। ५७ ॥ संभ्रमेण च संपूज्य गुरुं शिष्यवरो यथा । तुष्टः पद्मरुचि राजतनयः समुदाहरन् । ५८ ॥ मृत्युव्यसनसंवद्धे काले तस्मिन् भवान्मम । प्रियवंधुरिव प्राप्तः समाधेः प्रापकोऽभवत् ॥ ५९॥ समाध्यमृतपाथेयं त्वया दत्ता दयालुना । स पश्य तृप्तिसंपन्नः संप्राप्तोऽहमिमं भवम् ।। ६० ॥ नैव तत्कुरते.माता न पिता न सहोदराः । न बांधवा न गीर्वाणाः प्रियं यन्मे त्वया कृतम् ६१ नेक्षे पंचनमस्कारश्रुतिदानविनिष्क्रयम् । तथापि मे परा भक्तिः त्वयि कारयतीरितम् ॥ ६२ ॥ आज्ञां प्रयच्छ मे नाथ ब्रूहि किं करवाणि ते । आज्ञादानेन मां भक्तं भजस्त्र पुरुषोत्तम ॥६॥ हाण सकलं राज्यमहं ते दासरूपकः,। नियुज्यतामयं देहः कर्मण्यभिसमीहिते ॥ ६४ ॥ एवमादिसुसंभाप तयोः प्रेमाभवत्परम् । सम्यक्त्वं चैव. राज्यं च संप्रयोगश्च संततम् ॥ ६५ ॥ अस्थिमजनुरक्तौ तौ सागरबतसंगतौ । जिनपिंगानि चैत्यानि भुव्यतिष्ठिपतां स्थिरी ॥६६॥ स्तूपैश्च धवलांभोजमुकुलपतिमामितैः । समपादयतां क्षोणी शतशः कृतभूपणाम् ॥ ६७ ।।

·पद्मपुराणम्।
पडुत्तरशतं पर्व।
41
ततः समाधिमाराध्य मरणे. वृषभध्वजः । त्रिदशोऽभवदीशाने पुण्यकर्मफलानुभूः ॥ ६८ ॥
सुरस्त्रीनयनांभोजविकासिनयनद्युतिः । तथाक्रीडत्परिघ्यातसंपन्नसकलेप्सितः ॥ ६९॥
काले पद्मरुचिः प्राप्य समाधिमरणं तथा । ईशान एव गीर्वाणः कांतो वैमानिकोऽभवत् ।।७०।।
च्युत्वा परविदेहे तु विजयाचलमस्तके । नंद्यावर्त्तपुरेशस्य राज्ञो नंदीश्वरश्रुतेः ।। ७१ ॥
उत्पन्नः कनकामायां नयनानंदसंज्ञकः । खेचरेन्द्रश्रियं तत्र बुभुजे परमायताम् ॥ ७२ ॥
ततः श्रामण्यमास्थाय कृत्वा सुविकटं तपः । कालधर्म समासाद्य माहेन्द्रं कल्पमाश्रयत् ॥७३॥
मनोज्ञ पंचविपयद्वारं परमसुंदरम् । परिश्राप सुखं तत्र पुण्यवल्लीमहाफलम् : ॥ ७ ॥
च्युतस्ततो गिरेमरौ भागे पूर्वदिशि स्थिते । क्षमायां पुरि संजातः श्रीचंद्र इति विश्रुतः ॥७५||
माता पद्मावती तस्य पिता विपुलवाहनः । तत्र स्वर्गोपभुक्तस्य निष्पदं कर्मणोऽभजत् ॥ ७६ ॥
तस्य पुण्यानुमावेन कोशो विषयसाधनम् । दिने दिनं परां वृद्धिमसेवत समंततः ॥ ७७ ॥
ग्रामस्थानीयसंपन्नां पृथिवीं विविधाकराम् । प्रियामिव महाप्रीत्या श्रीचन्द्रः समपालयत् ॥७८॥
हावभावमनोज्ञाभिर्नारीभिस्तत्र लालितः । पर्यरंसीत्सुरखीमिः सुरेन्द्र इव संगतः ।। ७९ ।।
संवत्सरसहस्राणि सुभूरीणि क्षणोपमम् । तस्य दोदुंदुकस्येव महेश्वर्ययुजोगमन् ॥ ८ ॥

·३२२ पद्मपुराणम्। पडतरशतं पर्व । गुप्तियतसमित्युद्यः संघेन महता वृतः । समाधिगुप्तयोगीन्द्रः पुरं तदन्यदागमत् ।। ८१ ॥ उद्यानेऽवस्थितस्यास्य तत्र ज्ञात्वा जनोऽखिला ! वंदनामगमत्कतुं सम्मदं तोपतत्परः ।। ८२ ॥ स्तुवतोऽस्य परं भक्त्या नादं घनकुलोपमम् । कर्णामादाय संश्रुत्य श्रीचंद्रोऽपृच्छदंतिकान् ८३ कस्यैप श्रूयते नादो महासागरसम्मितः । अजानदिः समादिष्टैस्तैरमात्यः कृतोऽतिकः ॥८४॥ ज्ञायां कस्य नादोऽयमिति राज्ञा स भापितः । गत्या ज्ञात्वा परावृत्य मुनि प्राप्तमवेदयत् ।।८५॥ ततो विकचराजीवराजमाननिरीक्षणः । सस्त्रीकः सम्मदोद्भुतपुलकः प्रस्थितो नृपः ॥ ८६ ॥ प्रसन्नमुखतारेश निरीक्ष्य मुनिपुंगवम् । संभ्रमी शिरसा नत्वा न्यसीददिनयाद्भुवि ।। ८७ ॥ भव्यांभोजप्रधानस्य मुनिभास्करदर्शने । तस्यासीदात्मसंवेद्यः कोऽपि प्रेममहाभरः ॥ ८८ ॥ ततः परमगंभीर सर्वश्रुतिविशारदः । अदाञ्जनमहौघाय मुनिस्तत्वोपदेशनम् ॥ ८९॥ अनगारं सदागारं धर्म विविधमत्रवीत् । अनेकभेदसंयुक्त संसारोत्तारणावहम् ॥२०॥ करणं चरणं द्रव्यं प्रथमं च सभेदकम् । अनुयोगमुख्यं योगी जगाद वदतांचरः ॥९१॥ आक्षेपणी पराक्षेपकारिणीमकरोत्कथाम् । ततो निक्षेपणी तत्त्वमतनिक्षेपकोविदाम् ॥ ९२ ॥ संजनी च संसारभयप्रचयबोधनीम् । निर्वेदी तथा पुष्पा भोगवैराग्यकारिणीम् ॥ ९३ ॥ :

·प्रद्मपुराणम्। ' '३२३ पडत्तरशतं पर्व।. संधावतोऽस्य संसारे कर्मयोगेन देहिनः । कृच्छ्रेण महता प्राप्तिक्तिमार्गस्य जायते ॥९४ ।। संध्या चुदफेनोर्मिविद्यादिन्द्रधनसमः । भंगुरत्वेन लोकोभ्यं न किंचिदिह सारकम् ॥ १५ ॥ नरके दुःखमेकांनादेति तिर्यक्षु वाऽसुमान । मनुष्यनिदशानां च सुखनैवैप तृप्यति ॥ ९६ ॥ माहेन्द्रभागसंपनियों न तृप्तिमुपागतः । स कथं क्षुद्रकस्तृप्ति नजेन्सनुजभोगकैः ॥ ९७ ॥ कथंचिदुर्लभं लब्धा निधानमधनो यथा । नरत्वं मुखति व्यर्थ विषयास्वादलोमतः ॥९८ ।। कामेः शुष्कंध स्तृप्तिः कांबुधेरापगाजलैः । विपयास्वादसौख्यैः का तृप्तिरस्य शरीरिणः ॥१९॥ मज्जन्निव जले खिन्नो विपयामिपमोहितः । दक्षोऽपि मंदतामेति तमोधीकृतमानसः ॥ १० ॥ दिवा तपति तिग्मांशुमदनस्तु दिवानिशम् । समस्ति वारणं भानोर्मदनस्य न विद्यते ||१११|| जन्ममृत्युजरादुःखं संसारे स्मृतिभीतिदस् । अरहघटीयंत्रसंततं कर्मसंभवम् ॥ १२॥ अजंगमं यथाऽन्येव यंत्रं कृतपरिभ्रमम् । शरीरमधुवं पूति तथा स्नेहोऽत्र मोहन ॥ १०३ ॥ जलदनिःसारं सात्वा मनुजसंभवम् । निर्विण्णाः कुलजा मार्ग प्रपद्यन्ते जिनोदितम् ||१०|| उत्साहकवचच्छन्ना निश्चयाश्वस्थसादिनः । ध्यानखड्गधरा धीराः प्रस्थिताः सुगति प्रति १०५ अन्यच्छरीरमन्योऽहमिति संचिंय निश्चिताः । तथा शरीरके स्नेहं धर्म कुरुत मानवा ||१६|| ·पद्मपुराणम् । ३२४ पडुत्तरशतं पर्व। सुखदुःखादयस्तुल्याः स्वजनेतरयोः समाः । रागद्वेपविनिर्मुक्ताः श्रमणाः पुरुषोचमाः ॥१०॥ तैरियं परमोदारा धवलध्यानतेजसा । कृत्स्ना कर्माटवी दग्धा दुःखश्वापदसंकुला ॥ १०८ ॥ निशम्येति मुनरुक्तं श्रीचंद्रो बोधिमाश्रितः । पराचीनत्वमागच्छन्त्रिपयास्वादसौख्यतः॥१०९॥ धृतिकांताय पुत्राय दत्वा राज्य महामनाः । समाधिगुप्तनाथस्य पार्श्वे श्रामण्यमग्रहीत् ॥११०॥ सम्यग्भावनया युक्तस्त्रैयोगी शुद्धिमादधन् । स समित्यान्वितो गुप्तया रागद्वेषपराङ्मुखः १११ रत्नत्रयमहाभूपः क्षात्यादिगुणसंगतः। जिनशासनसंपूर्णः श्रमणः सुसमाहितः ॥ ११२॥ पंचोदारव्रताधारः सत्त्वानामनुपालकः । सप्तमीस्थाननिर्मुक्तो धृत्या परमयान्वितः ॥ ११३ ॥ सुविहारपरः सोढा परीपहगणान्मुनिः । पष्ठाटमा मासादिकृतसंशुद्धपारणः ॥ ११४ ।। ध्यानस्वाध्याययुक्तात्मा निर्ममोऽतिजितेंद्रियः । निर्निदानकृतिः शांतः परः शासनवत्सलः ११५ प्रासुकाचारकुशलः संघानुग्रहतत्परः । वालाग्रकोटिमात्रेऽपि स्पृहामुक्तः परिग्रहे ॥ ११६ ॥ अस्नानमलसावंगे निराबंधो निरंपरः । एकरात्रस्थितिमे नगरे पंचरात्रभाक् ॥ ११७ ।। कंदरापुलिनोद्याने प्रशस्तावाससंगमः । व्युत्सृष्टांगः स्थिरो मौनी विद्वान् सम्यक्तपोरतः ११८ एवमादिगुणः कृत्वा जर्जरं कर्मपंजरम् । श्रीचन्द्रः कालमासाद्य ब्रह्मलोकाधिपोऽभवत् ॥११९।। १ ·पद्मपुराणम्। पडुत्तरशतं पर्व। . . निवासे परम तत्र श्रीकीर्तिद्युतिकांतिभाक् | चूडामणिकृतालोको भुवनत्रयविश्रुतः ॥ १२० ।। ऋद्धचा परमया कीडन्समनुध्यानजन्मना । अहमिन्द्रसुरो यद्वदासीद्भरतभूपतिः॥ १२१ ॥' नंदनादिपु देवेंद्राः सौधर्माद्याः सुसंपदः । तिष्ठत्युदक्षिमाणास्तं तदुत्कंठापरायणाः ॥ १२२ ॥ मणिहेमात्मके कांत मुक्ताजालविराजिते । रमते स्म विमानेऽसौ दिव्यस्त्रीनयनोत्सवः ॥१२३॥ या श्रीचंद्रचरस्यास्य न वा वाचस्पतेरपि । संवत्सरशतेनाऽपि शक्या वक्तुं विभीषण ॥१२४।। अनयं परमं रत्न रहस्यमुपमाज्झितम् । त्रैलोक्यप्रकटं मूढा न विदुर्जिनशासनम् ॥ १२५ ॥ मुनिधर्मजिनेंद्राणां माहात्म्यमुपलभ्य सत् । मिथ्याभिमानसंमूढा धर्म प्रति पराङ्मुखाः॥१२६।। इहलोकसुखस्यार्थ शिशुर्यः कुमते रतः । तदसी कुरुते स्वस्य ध्यायनपि न यद्विपः ॥१२७|| कर्मबंधस्य चित्रत्वान्न सर्वो बोधिभाग्जनः । केचिल्लब्ध्वाऽपि मुंचंति पुनरन्यव्यपेक्षया ||१२८॥ बहुत्सितलोकेन गृहीते बहुदोषके । मारवं ? निंदिते धर्म कुरुध्वं चेत्स्वबंधुताम् ॥ १२९ ॥ जिनशासनतोऽन्यत्र दुःखमुक्तिर्न विद्यते । तसादनन्यचेतस्का जिनमर्चयताऽनिशम् ॥ १३०॥ त्रिदशत्वान्मनुष्यत्वं सुरत्वं मानुपत्वतः । एवं मनोहरप्राप्तो धनदत्तो निवेदितः ॥ १३१ ॥ वक्ष्याम्यतः समासेन वसुदत्तादिसंसृतिम् । कर्मणां चित्रतायोगात् चित्रत्वमनुविभ्रतीम् ।।१३२।।

·पडुत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम् ।
३२६
पुरे मृणालकुंडाख्यो प्रतापी यशसोज्ज्वलः । राजा विजयसेनाख्यो रत्नचूलास्य भामिनी १३३
वज्रकंचुः सुतस्तस्य हेमवत्यस्य भामिनी | शंभुनामा तयोः पुत्रः प्रख्यातो धरणीतले ॥१३॥
पुरोधाः परमस्तस्य श्रीभूतिस्तत्त्वदर्शनः । तस्य पत्नीगुणैर्युक्ता पत्नी नाम्ना सरस्वती ॥१३५।।
आसीद्गुणवती याऽसौ तिर्यग्योनिपु सा चिरम् । भ्रांस्वा कर्मानुभावेन सम्यग्धर्मविवर्जिता १३६
मोहेन निंदनैः स्त्रैणैनिंदानैरभिगृहनैः । स्त्रीत्वमुत्तमदुःखाक्तं भजमानाः पुनः पुनः ॥ १३७ ॥
साधुण्यवर्णवादेन दुरवस्थाखलीकृता । परिप्राप्ता करेणुत्वमासीन्मंदाकिनीतटे ॥१३८ ॥
सुमहापंकनिर्मन्ना परायत्तस्थिरांगिका । विमुक्तमंदसूत्कारा मुकुलीकृतलोचना ॥ १३९ ॥
मुमूर्पन्ती समालोक्य खेचरेण कृपावता । तरंगवेगनाम्नासौ कर्णेजपमुपाहता ॥ १४०॥
ततस्तनुकषायत्वात्तत्क्षेत्रगुणतोऽपि च । प्रत्याख्यानाच्च तद्दत्ताच्छीभूतेः सा सुताऽभवत् ।।१४१॥
भिक्षार्थिनं मुनि गेहं प्रविष्टमवलोक्य सा । उपाहसततः पित्रा शामिता श्राविकाऽभवत् ।।१४२॥
तस्याः परमरूपाया: सुकन्यायाः कृतेऽवनौ.! उत्कंठिताः महीपालाः शंभुस्तेषु विशेषतः ॥१४३॥
मिथ्यादृष्टिः कुवरेण समो भवति यद्यपि । तथापि नास्मै देयेयं प्रतिज्ञेति पुरोधसः ।।१४४ ॥
वतः प्रकृपितेनासौ शंभुना शयितो निशि ! हिंसितः सुरतां प्राप्तो जिनधर्मप्रसादतः ॥ १४५ ॥

·पडत्तरशतं पर्व पद्मपुराणम् । . ततो वेदवतीमेना प्रत्यक्षा देवतामिव । अनिच्छन्तीं प्रभुत्वेन बलादुद्वोहुमुद्यतः ॥ १४६ ॥ मनसा कामतृप्तेन तामालिंग्योपचुम्य च । विस्फुरती रतिं साक्षान्मैथुनेनोपचक्रमे ॥ १४७ ॥ ततः प्रकुपितात्यंत चंडा यहिशिखेव सा | विरक्तहृदया घाला वेपमानशरीरिका ।। १४८ ॥ आत्मनः शीलनाशेन वधेन जनकस्य च । विभ्राणा परमं दुःखं प्राह लोहितलोचना ॥.१४९ ।। व्यापाय पितर पाप कामिताऽस्मि चलेन् यत् । भवद्वधार्थमुत्पश्ये बतोऽहं पुरुषाधम ।। १५० ।। परलोकगतस्यापि पितुर्नाई मनोरथम् । लुपामि तेन दुष्टिकामनान्मरणं वरम् ॥ १५१ ॥ हरिकांतार्यिकायाच पार्श्व गत्वा ससंभ्रमम् । प्रव्रज्य साकरोद्धाला तपः परमदुष्करम् ॥१५२॥ लुचनोस्थिवसंरूक्षपूर्द्धजा मांसवर्जिता । प्रकटास्थिशिराजाला तपसा शुष्कदेदिका ॥ १५३ ॥ कालधर्म परिप्राप्य ब्रह्मलोकमुपागता । पुण्योदयसमानीतं सुरसौख्यमसेवत ॥ १५४ ॥ तया विरहितः शंभुर्लघुत्वं भुवने गतः ( विबंधुभृत्यलक्ष्मीको प्रापदुन्मत्ततां कुधीः ।। १५५ ।। मिथ्याभिमानसंमूढो जिनवाक्यात्पराङ्मुखः । हसति श्रमणान् दृष्ट्वा दुरुक्ते.च प्रवर्त्तते ॥१५६॥ मधुमाससुराहारः पापानमननोद्यतः । तिर्यङ्नरकवासेषु सुदुःखेष्वभ्रमच्चिरम् ॥ १५७ ।। अयोपशमनात्किंचित्कर्मणः क्लेशकारिणः । कुशध्वजस्य विप्रस्य सावित्र्या तनयोऽभवत् ।।१५८॥

·पद्मपुराणम्
३२८.
पडुत्तरशतं पर्व।
प्रभासकुंदनामासौ प्राप्य बोधि सुदुर्लभाम् । पार्वे विचित्रसेनस्य मुनेर्दीक्षामसेवत ॥ १५९ ॥
विमुक्तरतिकंदर्पगर्वसंरभमत्सरः । निर्विकारस्तपश्चक्रे दयावानिजितेन्द्रियः ॥ १६० ।।
.पष्ठाटमार्द्धमासादिनिराहारः स्पृहोज्झितः । यत्रास्तमितनिलयो वसन् शून्यवनादिषु ॥ १६१ ॥
गुणशीलसुसंपन्नः परीपहसहः परः । आतापनरतो ग्रीष्मे पिनद्धमलकंचुकः ॥ १६२ ॥
वर्षासु मेघमुक्ताभिरद्भिः क्लिनस्तरोरधः । प्रालेयपटसंवीतो हेमंते पुलिनस्थितः ॥ १६३ ॥
एवमादिक्रियायुक्तः सोन्यदा सिद्धमंदिरम् । सम्मेदं बंदितुं यातः स्मृतमप्यघनाशनम् ॥१६४ ॥
कनकप्रभसंज्ञस्य तत्र विद्याभृतां विभोः । विभूतिं गगने वीक्ष्य प्रांतोऽप्यन्यदा नयन् ॥१६५।।
अलं विभवमुक्तेन तावन्मुक्तिपदेन मे । इंगैश्वर्यमाप्नोमि तपोमाहात्म्यमस्ति चेत् ।। १६६ ॥
अहो पश्यत मूढत्वं जनितं पापकर्मभिः । रत्नं त्रैलोक्यमूल्यं यद्विक्रीतं शाकमुष्टिना ॥१६७ ॥
भवत्युद्भवकालेपु विपद्यते विपर्यये । धियः कर्मानुभावेन केन किं क्रियतामिह ॥ १६८ ॥
निदानदृषितात्मासी कृत्वातिविकटं तपः । सनत्कुमारमारुक्षचत्र भोगानसेवत ॥ १६९ ॥
च्युतः पुण्यावशेषेण भोगस्मरणमानसः । रत्नश्रुवः सुतो जाता कैकस्यां रावणाभिधः ॥१७०||
लंकायां च महैश्वर्य प्राप्तो दुर्लडितक्रियम् । कृतानेकमहाश्चर्य प्रतापाक्रांतविष्टपम् ॥ १७१ ॥

·पद्मपुराणम् । षडुत्तरशतं पर्व। असौ तु ब्रह्मलोकेशो दशसागरसम्मितम् । स्थित्वा कालं च्युतो जातो रामो दशरथात्मजः १७२ तस्पापराजितासूनोः पूर्वपुण्यावशेषतः । भूत्या रूपेण वीर्येण समो जगति दुर्लभः ॥ १७३ ।। धनदत्तोऽभवद्योऽसौ सोऽयं पद्मो मनोहरः । यशसा चंद्रकांतेन समाविष्टब्धविष्टपः ॥ १७४ ॥ वसुदचोऽभवद्यश्च श्रीभूतिश्च द्विजः क्रमात् । जातो नारायणः सोऽयं सौमित्रिः श्रीलतातरुः १७५ श्रीकांतः क्रमयोगेन योऽसौ शंभुत्त्वमागतः । अभूत्प्रभासकुंदश्च संजातः स दशाननः ॥१७६॥ येनेह भरतक्षेत्रे खंडवयमखंडितम् । अंगुलांतरविन्यस्वमिव वश्यत्वमाहृतम् ॥ १७७ ॥ आसीद्गुणवती या तु श्रीभूतेश्च सुता क्रमात् । सेयं जनकराजस्य सीतेति तनयाजनि॥१७८॥ जाता च बलदेवस्य पत्नी विनयशालिनी । शीलकोशी सुरेशस्य शचीव सुविचेष्टिता ॥१७९।। योसौं गुणवत्तीभ्राता गुणवानभवत्तदा । सोऽयं भामंडलो जातः मुहल्लांगललक्ष्मणः ॥ १८०॥, पत्रामृतवतीदेवी ब्रह्मलोकनिवासिनी । च्यवतेयेति तत्रैव काले कुंडलमंडितः ॥ १८१ ॥ विदेहायास्तयोर्ग, समुत्पन्नः समागमः । तदातृयुगलं जातमनघं सुमनोहरम् ॥ १८२ ।।. योऽसौ यशवलिर्विप्रः स त्वं जातो विभीषणः । असौ वृषभकेतुस्तु सुग्रीवोऽयंकपिध्वजः॥१८३॥ त एते पूर्वया प्रीत्या तथा पुण्यानुभावतः । यूयं रकात्मका जावा रामस्याक्लिष्टकर्मणः १८४ ·.. ३३० पद्मपुराणम.. पडुत्तरशतं पर्व। पूर्वमाजननं बालेर्यदपृच्छद्विभीषणः । केवली च समाचख्यौ श्रृणु ते श्रेणिकाधुना ॥ १८५ ।। रत्यरत्यादिदुःखौघे संसारे चतुरंतके । बूंदारण्यस्थले जंतुरेकः कृष्णमृगोऽभवत् ॥ १८६ ॥ साधुस्वाध्यायनिःस्वार्न श्रुत्वायुर्विलये मृगः । ऐरावते दितिस्थाने पाप नृत्वमनिदितम् ॥१८॥ सम्यग्दृष्टिः पिताऽस्यासीद्विहीताख्यः सुचेष्टितः। माता शिवमतिः पुत्रो मेघदत्तस्तयोरयम् १८८ अणुव्रतधरः सोऽयं जिनपूजासमुद्यतः । बदारुः कृतसत्कालः कल्पमैशानमाश्रयत् ॥ १८९ ।। च्युत्या जंचूमति द्वीपे विदेहे पूर्वभूमिके । पुरोऽस्ति विजयावत्याः समीपे सततोत्सवः ॥१९॥ सुग्रामः पत्तनाकारो नामतो मत्तकोकिलः । कांतशोकः प्रभुस्तत्र तस्य रत्नाकिनी प्रिया ॥१९१॥ तयोः सुप्रभनामाऽभूत्तनपश्चारुदर्शनः । चहुबंधुजनाकीर्णः शुभैकचरितप्रियः ।। १९२ ॥ संसारे दुलेमां प्राप्य चोषिं जिनमतानुगाम् । अग्रहीत्संयम पार्श्व संयतस्य महामुनेः ॥ १९३ ॥ अतपञ्च तपस्ती यथाविधि महाशयः । संवत्सरसहस्राणि बहूनि सुमहामनाः ।। १९४ ॥ नानालन्धिसमेतोऽपि यो न गर्वमुपागतः । संयोगजेपु मावेषु तत्याज ममतां च यः ॥ १९५॥ विकषायसितध्यानसिद्धः स्यात्स महामुनिः । पर्याप्तं केवलं नायुरतः सर्वार्थसिद्धिमैत् ।। १९६॥ त्रयस्त्रिंशत्समुद्रायुस्तत्र भुक्त्वा महासुखम् । वालिनानाजनिष्टासी प्रतापी खेचराधिपः॥१९७।।

·h
पद्मपुराणम् ।
पडुचरशतं पर्व ।
द्रव्यदर्शनराज्यं यः प्राय किष्किंधभूधरे । चाता यस्यैव सुग्रीवो महागुणसमन्वितः ॥ १९८ ।।
विरोधमतिरूढोऽपि लंकाधिपतिना समम् । विन्यस्यान श्रियं जीवदयार्थदीक्षितोऽभवत् ॥१९९।।
दशाननेन गर्वेण सामर्थ्येन समुद्धृतः । पादांगुष्ठेन कैलाशस्त्याजितो येन साधुना ॥ २०० ।
निर्दा स भवारण्यं परमध्यानतेजसा । चिलोका समारूढः प्राप्तो जीवनिजस्थितिम् ॥ २०१॥
परस्परमनेकत्र भवेऽन्योन्यवधः कृतः । श्रीकांतवसुदत्ताभ्यां महावैरानुबंधतः ॥ २०२ ॥
पूर्व वेदवतीकाले संबंधप्रीतिना परम् । रावणेन हृता सीता तथा कर्मानुभावतः ।। २०३ ।।
श्रीभूतिर्वेदविद्विप्रः सम्यग्दृष्टिरनुत्तमः । हिंसितो वेदवत्यर्थे शंभुना कामिना यतः ।। २०४ ॥
श्रीभूतिः स्वर्गमारुह्य प्रतिष्टनगरे च्युतः । भूत्वा पुनर्वसुः शोकात्सनिदानतपोऽन्वितः ।।२०५।।
सनत्कुमारमारुह्य च्युत्वा दशरथात्मजः । भूत्वा रामानुजस्तीत्रस्नेहो लक्ष्मणचक्रभृत् ॥२०६॥
शंभुपूर्व ततः शत्रुमवधीपूर्ववैरतः | दशाननभयं वीरः सुमित्राजो निकाचितात् ॥ २०७॥
धातुर्वियोगजं दुःखं यदाऽऽसीत्सह सीतया । निमिचमात्रमासीत्तद्दशवक्त्रस्य संक्षये ॥ २०८॥
अकूपार समुत्तीर्य धरणीचारिणा सता । हिंसितो हिंसका पूर्व लक्ष्मणेन दशाननः ।। २०९ ।।
राक्षसीश्रीक्षपाचंद्रं तं निहत्य दशाननम् । सौमित्रिणा समाक्रान्ता पृथिवीय ससागरा ॥२१०॥

·पडुत्तरशतं. पर्व ।
पद्मपुराणम् ।
३३२
क्यासौ तथाविधः शूरः क्व चेयं गतिरीदृशी। माहात्म्यं कर्मणामेतदसंभाव्यमवाप्यते ॥२१॥
वध्यघातकयोरेवं जायते व्यत्ययः पुनः । संसारभावसक्तानां जंतूनां स्थितिरीदृशी ॥ २१२ ॥
क्व नाके परमा भोगाः क्व दुःखं नरके पुनः । विपरीतमहोऽत्यन्तं कर्मणां दुर्विचेष्टितम् ।।२१३॥
परमानमहाकूटं यादृशं विपदूपितम् । तपस्तादृशमेवोगनिदानकृतनंदनम् ॥ २१४ ॥
इयं शाकं द्रुमं छित्वा कोद्रयाणां वृतिः कृता । अमृतद्रवसेकेन पोपितो विपपादपः ॥ २१५ ।।
सूत्रार्थे चूर्णिता सेयं परमा रत्नसंहतिः । गोशीपं चंदनं दग्धमंगाराहितचेतसा ॥ २१६ ॥
जीवलोकेऽवला नाम सर्वदोपमहाखनिः । किं नाम न कृते तस्याः क्रियते कर्म कुत्सितम् ।।२१७॥
प्रत्यावृत्य कृतं कर्म फलमर्पयति ध्रुवम् । तत्कर्तुमन्यथा केन शक्यते भुवनत्रये ॥ २१८ ॥
कन्वापि संगति धर्म यद्भजंतीदृशीं गतिम् । उच्यतामितरेषां किं तत्र निर्धर्मचेतसाम् ॥ २१९ ॥
श्रामण्यसंगतस्यापि साध्यमत्सरसेचिनः । कृत्वाऽप्युग्रतपो नास्ति शिवं संज्वलनस्पृशः ॥२२०॥
न समो न तपो यस्य मिथ्यादृष्टेन संयमः । संसारोत्तरणे तस्य क उपायो दुरात्मनः ।।.२२१ ॥
हियंते वायुना यत्र गजेन्द्रा मदशालिनः । पूर्वमेव हतास्तत्र शशकाः स्थलवर्तिनः ॥ २२२ ।।
एवं परमदुःखानां ज्ञात्वा कारणमीदृशम् । मा काष्टे वैरसंबंधं जनाः स्वहितकांक्षिणः ॥ २२३ ॥

·पद्मपुराणम्
पडुत्तरशतं पर्व
मारत्यपि न वक्तव्या दुरितादानकारिणी । सीतायाः पश्यत प्राप्ता दुर्वादः शब्दमात्रतः ॥२२४॥
ग्रामा मंडलिको नाम तमायातः सुदर्शनः । मुनिमुद्यानमायान्तं वंदित्या तं गता जनाः ॥२५॥
सुदर्शनां स्थितां तत्र स्वसारं सद्धचो ब्रुवन् । ईक्षितो वेदवत्याऽसौ सत्या श्रवणया तया ॥२२६।।
ततो ग्रामीणलोकाय सम्यग्दर्शनतत्परा । जगाद पश्यतेदृशं श्रमणं बूथ सुंदरम् ॥ २२७ ॥
मया सुयोपिता साकं स्थितो रहसि वाक्षितः । ततः कैश्चित्प्रतीतं तन तु कैश्चिद्विचक्षणः ॥२२८॥
अनादरो पुनर्लोकः कृतश्चावग्रहोऽमुना । वेदवत्या मुखं सूनं देवताया नियोगतः ।। २२९ ।।
अपुण्याया मयाऽलीक चोदितं भगवानिति । तया प्रत्यायितो लोक इत्याद्यत्रं कथा स्मृता .२३०
एवं सद्भातृयुगलं निंदितं यत्तदानया । अवर्णवादमीदृशं प्राप्तय वितथं ततः ॥ २३१ ।।,
दृष्टः सत्योऽपि दोपो न वाच्यो जिनमतश्रिता । उच्यमानोऽपि चान्येन वार्यः सर्वप्रयत्नतः २३२
सुवाणो लोकविद्वेषकरणं शासनाश्रितम् । प्रतिपद्य चिरं दुःखं संसारमवगाहते.॥.२३३ ॥.
सम्यग्दर्शनरत्नस्य गुणोऽत्यन्तमयं महान् । यद्दोपस्य कृतस्यापि प्रयत्नादुपगृहनम् ॥ २३४॥
. अज्ञानान्मत्सराद्वापि दोपं वितथमेव तु ! प्रकाशयञ्जनोत्यन्तं जिनमार्गाद्वहिः स्थितः ॥ २३५ ॥
इति श्रुत्वा मुनीन्द्रस्य भापित परमाद्भुतम् । सुरासुरमनुष्यास्ते विस्मयं परमं गताः ॥ २३६ ॥

·पद्मपुराणम्। पडुत्तरशतं पर्व। ज्ञात्वा सुदुर्जरं वैरं सौमित्रेः रावणस्य च । महावुःखभयोपेतं. निर्मत्सरमभूत्सदः ॥ २३७ ॥ मुनयः शंकिता जाता देवाधितां परां गताः । राजानः प्रापुरुद्वेगं प्रतियुद्धाश्च केचन ॥ २३८ ।। विमुक्तगर्वसंभाराः परिशान्ताः प्रवादिनः । अपि सम्यक्त्वमायाता आसन्ये कर्मकर्कशाः ॥२३९।। कर्मदुरात्मसंभारक्षणमात्रकमूर्छिता । समाश्वसत्सभा हा ही धिक चित्रमिति वादिनी ॥ २४० ॥ कृत्वा करपुटं, मूनि प्रणम्य मुनिपुंगवम् । मनुष्यसुरगीचोणाः प्रशशंसुर्विभीपणम् ।। २४१॥ भवत्समाश्रयान्द्र श्रुतमस्माभिरुत्तमम् । चरितं वोधनं पुण्यं मुनिपादप्रसादतः ॥ २४२ ॥ ततो नरेन्द्रदेवेन्द्रमुनीन्द्राः समदोत्कटाः । सर्वज्ञ तुष्टुवुः सर्वे परिवर्गसमन्विताः ॥ २४३ ॥ त्रैलोक्यं भगवनेतत्त्वया सकलभूपण । भूपितं तेन नामेदं तव युक्तं सहार्थकम् ।। २४४ ॥ विरस्कृत्य श्रियं सा ज्ञानदर्शनवर्तिनी । केवलपीरियं भाति तव दूरीकृतोपमा ॥ २४५ ॥ अनाथमधुवं दीनं जन्ममृत्युवशीकृतम् । क्लिश्यतेऽदो जगत्माप्तं स्खं पदं जैनमुत्तमम् ॥ २४६ ॥ नानान्याधिजरावियोगमरणपोभूतिदुःखं परं । प्राप्तानां मृगयुप्रवेजितमृगतातोपमावर्तिनाम् ।। कृष्योत्सजेनदारुणाशुभमहाकावरुद्धात्मना- ·सप्तोत्तरशतं पर्व । पागणमा मस्माकं कृतकार्य यच्छ निकटं कर्मक्षयं केवलिन् ।| २४७ ॥ नृष्टानां विपयांधकारगहने संसारवासे भव । त्वं दीपः शिवलन्धिकांधणमहातृवेदितानां सरः ।। चह्निः कर्मसमूहकक्षदुहुने व्यग्रीभवचेतसा- नानादुःखमहानुपारपतनव्याकंपितानां रविः ॥२४८ ॥ प्रति भीरविपणाचार्यप्रणीने श्रीपद्मपरिते सपरिवर्गरामदेवपूर्वभवाभिधानं नास पडुत्तरशन पर्व ॥१०६।। अथ सप्तोत्तरशतं पर्व । ततः श्रुत्वा महादुःखं भवसंमृतिसंभवम् । कतान्तबद्नोऽवोचत्पर्म दीक्षाभिकांक्षया ॥१॥ मिथ्यापथपरिभान्त्या संसारेऽस्मिन्ननादिके । खिन्नोऽहमधुनेच्छामि श्रामण्यं समुपासितम् ॥२॥ पद्मनाभस्ततोऽवोचदुत्सृज्य स्नेहमुत्तमम् । अत्यन्तदुर्धरां चर्या कथं धारयसीदृशम् ॥३॥ कथं सहिष्यसे वीवान् शीतोष्णादीन् परीपहान् । महाकंटकतुल्यानि वाक्यानि च दुरात्मनाम् ४

·पद्मपुराणम्।
३३६
सप्तोत्तरशतं पर्व।
अज्ञातक्लेशसंपर्कः कमलकोडकोमलः । कथं भूमितलेरण्ये निशां व्यालिनि नेप्यसि ॥५॥
प्रकटास्थिशिराजालः पक्षमासाद्युपोपितः । कथं परगृहे भिक्षां भोक्ष्यसे पाणिभाजने ॥६॥
नासंहिष्ठा द्विषां सैन्यं यो मातंगघटाकुलम् । नीचात्परिभवं स त्वं कथं वा विसहिष्यसे ।। ७ ॥
कृतांतास्यस्ततोऽयोचद्यस्त्वत्स्नेहरसायनम् । परित्यक्तुमहं सोडुस्तस्यान्पत्किमसबकम् ॥ ८ ॥
यावन मृत्युवजेण देहस्तंभो निपात्यते । तावदिच्छामि निर्गन्तुं दुःखांधाद्भवसंकटात् ॥९॥
धारयति न निर्यातं वहिज्वालाकुलालयान् । दयावंतो यथा तद्वदुःखतप्ताद्भवादपि ॥ १० ॥
वियोगः सुचिरेणापि जायते यद्भवद्विधैः । ततो निंदितसंसारः को न वेच्यात्मनो हितम् ॥११॥ .
अवश्यं त्वद्वियोगेन दुःखं भवि सुदुःसहम् । मा भूत्पुनरपीदृक्षमिति मे मतिरुद्यता ॥ १२ ॥
नियम्याभूणि कृच्छ्ण व्याकुलो राधयोऽवदत् । मनुल्यां श्रियमुज्झित्वा धन्यस्त्वं सद्वतोन्मुखः ।
एतेन जन्मना नो चेत्त्वं निर्वाणमुपेष्यसि । ततो बोध्योऽस्मि देवेन त्वया संकटमागतः ॥१४॥
यद्यकमपि किंचिन्मे जानास्युपकृतं ततः। नेदं विस्मरणीयं ते.भद्रैवं कुरु संगरम् ।। १५ ॥
यथाज्ञापयसीत्युक्वा प्रणम्य च यथाविधि । उपमृत्योरुसंवेगः सेनानीः सर्वभूषणम् ॥ १६ ॥
प्रणम्य सकलं त्यक्त्वा वाद्यांतरपरिग्रहम् । सौम्यवकः मुविक्रान्तो निष्क्रांतः कांतचेष्टितः ॥१७॥

·पद्मपुराणम् । सप्तोत्तरशतं पर्व। •- एवमाया महाराजा वैराग्यं परमं गताः । महासंवेगसंपन्ना नैर्ग्रन्थ्यं व्रतमाश्रिताः ॥ १८ ॥ कचिच्यावकता प्राप्ताः सम्यग्दर्शनता परे । मुदित्व सभा साऽभारत्नत्रयविभूपगा ।। १९ ॥ प्रयाति नामतो नाथे ततः सकलभूपणे । प्रणम्य भक्तितो याता यथायातं सुरासुराः ॥ २० ॥ पोपमेक्षणः पयो नत्वा सकलभूपणम् । अनुक्रमेण साधूच मुक्तिसाधनतत्परान् ॥ २१ ॥ । उपागमदिनीतात्मा सीवां विमलतेजसाम् । घृताहुत्या समुद्भूतां सीतां वहिशिखामिव ॥२२॥ धात्याऽऽयोगणमध्यस्थां स्फुरत्स्वकिरणोत्कराम् । सुभ्रयुगां धुवामन्यामिव तारागणावृतामा२३॥ सत्तात्यतनिभृतां त्यक्तसग्गंधभूपणाम् । धृतिकीचिरतिश्रीहीपरिवार तथापि वाम् ॥ २४ ॥ मृदुचारसितश्लक्ष्णप्नलंगांवरधारिणीम् । मंदानिलनलफेनपटां पुण्यनदीमिव ॥ २५ ॥ विकाशिकाशसंकाश विशदां शरदं यथा । कौमुदतीमिव ज्योत्स्ना कुमुदाकरहासिनीम् ॥२६॥ महाविरागतः साक्षादिव प्रबजितां श्रियम् । वपुष्मतीमिव प्राप्तां जिनशासनदेवताम् ॥ २७ ।। एवंविधा समालोक्य संभ्रमभ्रष्टमानसः । कल्पद्रुम इवाकंपो बलदेवः क्षणं स्थितः ॥ २८ ॥ प्रकृतिस्थिरनेत्रधूप्राप्ताचतां विचिन्तयन् । शरत्पयोदमालानां समीप इव पर्वतः ॥ २९ ।। - इयं सा महजारंध्ररतिप्रवरसारिका । विलोचनकुमद्वत्याश्चंद्रलेखा स्वभावतः ॥ ३०॥ ३-२२ ·। पद्मपुराणम्। ३३८ 'सप्तोत्तरशतं पर्व। मयुक्ताऽप्यगमन्त्रासं या पयोदरवादपि । अरण्ये सा कथं भीमे न.भेष्यति तपस्विनी ॥३१॥ नितंवगुरुतायोगललितालसगामिनी । तपसा विलयं नूनं प्रयास्पति सुकोमला ॥ ३२ ॥ केदं वपुः क जैनेन्द्रं तपः परमदुष्करम् । पद्मिन्यां क इवाऽऽयासो हिमस्य तरुदाहिनः ।। ३३ ।। अन्नं यथेप्सितं भुक्तं यया परं मनोहरम् । यथालाभं कथं भिक्षां सैपा समधियास्यति ॥ ३४ ॥ 7 वीणावेणुमृदंगैयों कृतमंगलनिःस्वनाम् । निद्राऽसेवत सत्तल्पे कल्पकल्पालयस्थिताम् ॥ ३५ ।। दर्भशल्याचिते सेयं वने मृगरवाकुले । कथं भयानकी भीरु प्रेरयिष्यति शर्वरीम् ॥ ३६ ॥ किं मयोपचितं पश्य मोहसंगतचेतसा । पृथग्जनपरीवादाद्वारिता प्राणवल्लभा ॥ ३७ ॥ अनुकूला प्रिया साध्वी सर्व विष्टपसुंदरी । प्रियंवदा सुखक्षोणी कुतोऽन्या प्रमदेशी ॥.३८ ॥ एवं चिंतामराक्रान्तचित्तः परमदुःखितः । वेपितात्माऽभवत्पद्मथलत्पमाकरोपमः ॥ ३९ ॥ ततः केयलिनो वाक्य. संस्मृत्य विधृतास्रका | कृच्छ्रसंस्तंभितीत्सुक्यो बभूव विगतज्वरः ॥४०॥ अथ स्वाभाविकी दृष्टिं विभ्राणः सहसंभ्रमः । अधिगम्य सत्ती सीतां भक्तिस्नेहात्वितोऽनमत् ।। नारायणोऽपि सौम्पात्मा प्रणम्य रचितांजलिः । अभ्यनंदयदायाँ तां पद्मनाभमनुब्रुवन् ॥४२॥ धन्या भगवति त्वं नो बंद्या जाता सुचेष्टिता । शीलाचलेश्वरं या त्वं क्षितिवदहसेन्धुना ॥४३॥ , ·सप्तोत्तरशतं पर्व पद्मपुराणम्। मिनवागमृतं लन्धं परमं प्रथमं त्वया । निसतं येन संसारसमुद्रं प्रतरिष्यसि ॥ ४४ ॥ अपरासामपि स्त्रीणां सतीनां चारुचेतसास् । इयमेव गतिर्भूयालोकद्वितयशंसिता ॥ ४५ ॥ आत्मा कुलद्वयं लोकस्त्वया सर्व प्रसाधिम् । एवंविधं क्रियायोगं भजंत्या साधुचिचया ॥४६॥ धवव्यं यत्कृतं किंचित्सुनये साध्वसाधु वा । संसारभावसक्तानां स्खलितं च पदे पदे ॥४७॥ त्वयविधया शान्ते जिनशासनसक्तया । परमानंदितं चित्तं विषाद्यपि मनस्विनि ॥ ४८॥ अभिनंयेति वैदेही मरुटमनसाविय । प्रयाती नगरी कृत्वा पुरस्ताल्लवणांकुशौ ॥ ४९ ॥ विद्याधरमहीपालाः प्रमोदं परमं गताः । विस्मयाकपिता भूत्या परया यपुरग्रतः ॥ ५० ॥ मध्ये राजसहस्राणां वर्तमानी मनोहरी । पुरं विविशतुपौराविन्द्राविव सुरावृतौ ।। ५१ ॥ देव्यस्तदग्रतो नानायानारूढा विचेतसः । प्रययुः परिवारेण यथाविधि समाश्रिताः ॥ ५२ ॥ प्रविशन्तं बलं वीक्ष्य नार्यः प्रासादमूर्द्धगाः । विचित्रग्ससंपन्नमभापन्त परस्परम् ॥ ५३ ॥ अयं श्रीरलदेवोऽसी मानी शुद्धिपरायणः । अनुकूला प्रिया येन हारिता सुविपश्चिता ।। ५४ ॥. जगी काचित्प्रवीराणां विशुद्धकुलजन्मनाम् । नराणां स्थितिरपैव कृतमेतेन सुंदरम् ॥ ५५ ॥ .एवं सति विशुद्धात्मा प्रबन्यां समुपागता । कस्य नो जानकी जाता मनसः सौख्यकारिणी ५६ ·पद्मपुराणम् । ३४० सप्तोत्तरशत पर्व अन्योचे सखि पश्येमं चैदेह्या पद्ममुज्झितम् । ज्योत्स्नया शशिनं मुक्तं दीप्त्या विरहितं रविम् ५७ अन्योचे किं परायत्तकांतिरस्प करिष्यति । स्वयमेवातिकांतस्य बलदेवस्य धीमतः ॥ ५८॥ काचिदूचे त्वया सीते किं कृतं पुरुषोत्तमम् । इदृशं नाथमुज्झित्वा वजदारुणचित्तया ॥ ५९ ।। जगावन्या परं सीता धन्या चित्तवती सती । यथार्था या गृहाननिःसृता स्वहितोद्यता ६० काचिदूचे कथं धीरौ त्वयेमौ सुकुमारको । रहितौ मानसानंदौ सुभक्तौ सुकुमारकौ ॥ ६१ ॥ कदाचिचलति प्रेम न्यस्तं भर्तरि योपिताम् । स्वस्तन्यकृतपोपेपु जातेपु न तु जातचित् ॥६२॥ अन्योचे परमावेतौ पुरुषो पुण्यपोपणौ । किमत्र कुरुते माता स्वकर्मनिरने जने ॥ ६३ ।। - एवमादिकृतालापाः पद्मवीक्षणतत्पराः । न तृप्तियोगमासेदुर्मधुकर्य इव स्त्रियः ।। ६४ ॥ केचिल्लक्ष्मणमैक्षन्त जगदुश्च नरोत्तमाः । सोऽयं नारायणः श्रीमान्प्रभावाक्रांतविष्टपः ॥ ६५ ॥. चक्रपाणिरयं राजा लक्ष्मीपतिरनुत्तमः । साक्षादरातिदाराणां बैधव्यव्रतविग्रहः ॥ ६६ ॥ एवं प्रशस्यमानौ नमस्यमानौ च पौरलोकसमूहैः। स्वभवनमनुप्रविष्टौ स्वयंप्रभं वरविमानमिव देवेंद्रौ ।। ६७ ॥ एवं पद्मस्य चरितं यो नियोधति संततम् ।

·पाएराणम ।
अष्टोत्तरशतं पर्व।
अपापो लमते लक्ष्मी स भाति च परं रवः ॥ ६८॥
इति श्रीपापरिते श्रीरविपणाचार्यप्रोके प्रव्रजितसीताभिधानं नाम सप्तोत्तरशतं पर्व।। १०७ ।।
अथाष्टोत्तरशतं पर्व।
पद्मस्य चरितं राजा श्रुत्वा दुरितदारणम् | निर्मुक्तसंशयात्मानं व्यशोचदिति चेतसा ॥१॥
निरस्तः सीतया दूरं स्नेहबंधः स तादृशः । सहिष्यते महाचर्या सुकुमारा कथं नु सा ॥२॥
पश्य धारा मृगाक्षी ती माया विरहमाहती । सर्वद्युितिसंपन्नी कुमारी लवणांकृशौ ॥ ३ ॥
वातावशेषता प्राप्ती कथं मातृषियोगजम् । दुःखं ती विसहिष्येते निरंतरसुखैधिती ॥४॥
महौजसासदाराणां विपमं जायते तदा । तत्र शेपेषु काऽवस्था घ्यावेत्यूचे गणाधिपम् ॥५॥
सर्वशेन ततो दृष्टं जगत्प्रत्ययमागतम् । इन्द्रभूतिजगी तस्मै चरितं लावणांकुशम् ।। ६ ।।
अभूच पुरिकाकंद्यामधिपो रविवर्द्धनः । पत्नी सुदर्शना तस्य पुत्री प्रियहितकरौ ।। ७ ।।
अमात्यः सर्वगुप्ताख्यो राज्यलक्ष्मीधुरंधरः । क्षेपः प्रमोः प्रतिसर्दी वधोपायपरायणः ॥ ८॥

·पद्मपुराणम् ।
ઉછર
अष्टोत्तरशतं पर्व।
अमात्यवनितारक्ता राजानं विजयावली । शनैरबोधयद्गत्वा पत्या कार्य समीहितम् ॥९॥
पहिरप्रत्ययं राजा श्रितः प्रत्ययमान्तरम् । अभिज्ञानं ततोऽवोचदेतस्मै विजयावली ॥१०॥
कलहं सदसि श्वोऽसौ समुत्कोपयिता तव । परस्त्रीविरतो राजा बद्धयेव पुनरग्रहीत् ॥ ११ ॥
अब्रवीच कथं मेऽसौ परं भक्तोऽपभापते । विजयावलि संभाव्यं कदाचिदपि नेदृशम् ॥ १२ ॥
ततोऽन्यत्र दिने चिह्न भावं ज्ञात्वा महीपतिः । क्षमानिवारणेनैव प्रेरयदुरितागमम् ॥ १३ ॥
राजा कोशति मामेप इत्युक्त्वा प्रतिपत्तितः । सामंतानभिनत्सर्वानमात्यः पापमानसः ॥१४॥
राजयासगृहं रात्रौ ततोऽमात्यो महेंधनैः । अदीपयन्महीशस्तु प्रमादरहितः सदा ॥ १५ ॥
प्राकारपुटगुह्येन प्रदेशेन सुरंगया। भायां पुत्रौ पुरस्कृत्य निःससार शनैः सुधीः ॥ १६ ॥
यातच कशि तेन काशीपुयौं महीपतिम् । न्यायशीलं स्वसामन्तमुग्रवंशधुरंधरम् ॥ १७ ॥
राज्यस्थः सर्वगुप्तोऽथ दूतं संप्राहिणोद्यथा । कशिपो मां नमस्येति ततोऽसौ प्रत्यभाषत ॥१८॥
स्वामिघातकृतं (करो) हंता दुःखदुर्गतिमाक खलः। एवंविधो न नाम्नापिकीयते सेव्यते कथम् ।।
सयोपित्तनयो दग्धो येनेशो रतिवर्द्धनः । स्वामिस्त्रीबालघातं तं न स्मामपि वर्तते ॥ २० ॥
पापस्यास्य शिरश्छित्वा सर्वलोकस्य पश्यतः । नन्वयैव करिष्यामि रतिवर्द्धननिष्क्रयम् ॥२१॥

·-
पद्मपुराणम ।
अष्टोत्तरशतं पर्व ।
एवं तं दूतमत्यस्य द्रं वाक्यमपास्य सः । अमूढो दुर्मतं यद्वस्थितः कर्तव्यवस्तुनि ॥ २२ ॥
स्वामिभक्तिपरस्यास्य कशिपोवलशालिनः । अभूदक्षिनगंतव्यममात्यं प्रति सर्वदा ॥२३॥
सर्वगुतो महासन्यसमेतः सह पार्थिवैः । दूतपचोदितः प्राप चक्रवर्तीव मानवान् ।। २४ ।।
काधिदेशं तु विस्तीर्ण प्रविष्टः सागरोपमः । संधानं कशिपुनच्छद्योद्धव्यमिति निश्चितः ॥२५।।
रतिवर्द्धनरानेन प्रेपितः कशिपु प्रति । दंडपाणियुवा प्राप्तः प्रविष्टश्च निशागमे ।। २६ ॥
जगौ च पद्धसे दिष्ट्या देवेतो रतिवर्द्धनः । कासौ कासाविति स्फीतः तुष्टः कशिपुरभ्यधाव २७
उद्याने स्थित इत्युक्ते सुतरां प्रमदान्वितः। निर्ययावर्षपायेन सोंत:पुरपुरःसरः ॥ २८ ॥
जयत्यजेयराजेन्द्रो रत्तिवर्द्धन इत्यभूत । उत्सवो दर्शने तस्य कशिपोर्दानमानतः ॥ २९ ।।
संयुगे सर्वगुप्तस्य जीवतो ग्रहणं ततः । रतिवर्द्धनराजस्य काकंद्या राज्यसंगमः ॥ ३० ॥
विनाय ते हि जीवन्तं स्वामिनं रतिवर्द्धनम् । सामंताः संगता मुक्ताः सर्वगुप्तं रणांतरे ।। ३१ ॥
पुनर्जन्मोत्सवश्वके रतिवर्द्धनभूभृतः । महद्भिानसन्मानर्देवतानां च पूजनैः ॥ ३२ ।।
नीतः प्रत्यंतवासित्वं मृततुल्यममात्यकः । दर्शननोज्झितः पापः सर्वलोकविगर्हितः ॥ ३३ ॥
कशिपुः काशिराजोऽसौ वाराणस्यां महाद्युतिः। रेमे परमया लक्ष्म्या लोकपाल इवापरः ॥३४॥

·पद्मपुराणमा ३४६ नवोत्तरशतं पर्व। अयोध्या सकला येन गृहाश्रमविधौ कृता । सुधृत्या सुस्थितिं प्राप्ता सद्धर्मप्रतिलंभिता ॥३॥ प्रजा च सकला तस्य वाक्ये भगवतः स्थिता । रेजे साम्राज्ययुक्तेन राज्ञेव कृतपालना ॥ ४॥ सद्धर्मोत्सवसंतानस्तत्र काले महोदयः । सुप्रबोधतमो लोकः साधुपूजनतत्परः ॥५॥ मुनिसुव्रतनाथस्य तत्तीर्थ भवनाशनम् । विराजतेतरां यद्वदरमल्लिजिनान्तरम् ॥ ६॥ अपि या त्रिदशस्त्रीणामतिशेने मनोज्ञताम् । तपसा शोपिता साऽभूत्सीता दग्धेव माधवी ॥७॥ महासंवेगसंपन्ना दुर्भावपरिवर्जिता । अत्यन्तनिदितं स्त्रीत्वं चिंतयन्ती सती सदा ॥ ८ ॥ संसक्तभूरजोवस्त्रबद्धोरस्कशिरोरुहा । अस्नानस्वेदसंजातमलकंचुकधारिणी ॥९॥ अष्टमार्द्ध कालादिकृतशास्त्रोक्तपारणा । शीलवतगुणासक्ता रत्यरत्यपवर्जितां ॥ १० ॥ अध्यात्मनियतात्यन्तं शांता स्वांतषशात्मिका । तपोऽधिकुरुतेऽत्युग्रं जनांतरसुदुःसहम् ॥ ११ ॥ मांसपजिवसर्वाङ्गा व्यक्तास्थिस्नायुपंजरा । पार्थिवद्रव्यनिर्मुक्ता पोस्तीव प्रतियातना ॥१२॥ अवलीनकगंडान्ता संवद्धा केवलं त्वचा । उत्कटभूतटा शुष्का नदीव नितरामभात् ।। १३ ।। युगमानमहीपृष्ठन्यस्तसौम्पनिरीक्षणा । तपःकारणदेहाथै भिक्षां चक्रे यथाविधि ॥ १४ ॥ अन्यथामिवानीता तपसा साधुचेष्टिता । नाऽऽत्मीयपरकीयेन जनेनाऽज्ञायि गोचरे ॥१५॥ .

·पपुराणमा
नवोत्तरशतं पर्व।
दृष्ट्वा तामेव फुर्वन्ति तस्या एव सदा कथाम् । न च प्रत्यभिजाति तदा तामार्यिकां जनाः १६
एवं द्वापष्टिवाणि तपः कृत्वा समुन्नतम् । त्रयस्त्रिंशदिनं कृत्वा परमाराधनाविधिम् ।। १७ ॥
उच्छिष्टं संस्तरं यद्वत्परित्यज्य शरीरकम् । आरणाच्युतमारुह्य प्रतीन्द्रत्वमुपागमत् ॥ १८ ॥
माहात्म्यं पश्यतेदृक्षं धर्मस्य जिनशासने । जंतुः स्त्रीत्वं यदुज्झित्वां पुमान् जातः सुरप्रभुः ।।१९।।
वत्र कल्पे मणिच्छायासमुद्योतितपुष्करे । कांचनादिमहाद्रव्यविचित्रपरमाद्भुते ॥ २० ॥
सुमेरुशिखराकारे विमाने परिवारिणि । परमेश्वर्यसंपन्ना संप्राप्ता त्रिदशेन्दताम् ।। २१ ।।
देवीशतसहस्राणां नयनानां समाश्रयः । तारागणपरीवारः शशांक इव राजते ॥ २२ ॥
इत्पन्यानि च साधूनि चरिवानि नरेश्वरः । पापयातीनि शुश्राव पुराणानि गणेश्वरात् ॥ २३ ॥
राजाचे कस्तदा नाथो देवानामारणाच्युते । बभौ यस्य प्रतिस्पर्धी सीतेन्द्रोऽपि तपोबलात् २४
मधुरित्याह भगवान् भ्राता यस्य स कैटभः । येन भुक्तं महेश्वयं द्वाविंशत्यधिसम्मितम् ।।२५।।
चतुः पटिसहस्रेषु किंचिदनेष्वनुक्रमाद् । वर्षाणां समतीतेपु सुकृतस्यावशेषतः ॥ २६ ॥
इह प्रद्युम्नांची तो यावती मधुकैटभो । द्वारिकायां समुत्पन्नी पुत्री कृष्णस्य भारते ॥ २७ ॥
पाष्टिवर्पसहस्राणि चत्वारि च ततः परम् । रामायणस्य विज्ञयमन्तरं भारतस्य च ॥ २८ ॥

·पद्मपुराणम्।
३४४
अष्टोत्तरदातं पर्व।
अथ भोगविनिर्विष्णः कदाचिद्रतिवर्द्धनः । श्रमणत्वं भदन्तस्य सुभानोरंतिके ग्रहीत् ॥ ३५ ॥
आसीत्तया कृतो भेदः सर्वगुप्तेन निश्चितः । ततो विद्वेष्यतां प्राप्ता परमं तस्य भामिनी ॥३६॥
नाहं जाता नरेन्द्रस्य न पत्युरिति शोकिनी । अकामतपसा जाता राक्षसी विजयावली ॥३७॥
उपसर्ग तयोदारे क्रियमाणेतिवैरतः । सुध्याने कैवलं राज्यं संप्राप्तो रतिवर्द्धनः ॥ ३८ ॥
श्रामण्यं विमलं कृत्वा प्रियंकरहितंकरौ । ग्रेयेयकस्थिति प्राप्तौ चतुर्थभवतः परम् ॥ ३९ ॥
शामल्यां दामदेवस्य तत्रैव पुरि नंदनौ । वसुदेवसुदेवाख्यौ गुण्यावस्थामिमौ द्विजौ ॥४०॥
विश्वाप्रियंगुनामाने शेये सुवनिते तयोः । आसीद्ग्रहस्थभावश्च शंसनीयो मनीषिणाम् ॥ ४१ ।।
साधौ श्रीतिलकाभिख्ये दानं दत्त्वा सुभावनौ । त्रिपल्यभोगिता प्राप्तौ सस्त्रीकानुत्तरे कुरौ ४२
साधुसद्दानवृक्षोत्थमहाफलसमुद्भवम् । भुक्त्वा भोगं परं तत्र प्राप्तावीशानवासिताम् ॥ ४३ ॥
भुक्तभोगी ततथ्यत्वा योधिलक्ष्मीसमन्वितौ । क्षीणदुगतिकर्माणों जाती प्रियहितकरौ ॥ ४४ ॥
चतुष्काईभयारण्यं शुक्लध्यानेन वहिना । निर्दह्य निवृति प्राप्तो मुनीन्द्रो रतिवर्द्धनः ॥ ४५ ॥
कथिता यो समासेन वीरी प्रियहितंकरी । ग्रंयकाच्च्युतायेती भव्यौ तौ लवणांकुशौ ।। ४६ ॥
राजन् सुदर्शना देवी तनयात्यन्तवत्सला । भर्तृपुत्रवियोगार्चा स्त्रीस्वभावानुभावतः ॥ ४५ ॥

·पद्मपुराणम् ।
३४५
नवोत्तरशतं पर्व।
निदानशृंखलाबद्धा भ्राम्यंती दुःखसंकटम् । कृच्छू स्त्रीत्वं विनिर्जित्य भुक्त्वा विविधयोनिषु ४८
अयं क्रमेण संपन्नो मनुष्यः पुण्यचोदितः । सिद्धार्थो धर्मसक्तात्मा विद्याविधिविशारदः ।।१९।।
तत्पूर्वस्नेहसंसकौ बालकौ लवणांकुशौ । अनेन संस्कृतौ जातौ त्रिदशैरपि दुर्जयौ ॥ ५० ॥
एवं विदित्वा सुलभौ नितान्तं जीवस्य लोके पितरौ सदैव ।
कर्त्तव्यमेतद्विदुषां प्रयत्नाद्विमुच्यते येन शरीरदुःखात् ।। ५१ ॥
विमुच्य सर्व भववृद्धिहेतुं कर्मोरुदुःखप्रभवं जुगुप्सम् ।
कृत्वा तपो जैनमतोपदिष्टं रवि तिरस्कृत्य शिवं प्रयात ॥ ५२ ।।
' इति श्रीपद्मपुराणे रविपेणाचार्यप्रोक्ते लवणांकुशपूर्वभवाभिधानं नामाष्टोत्तरशतं पर्व ।
.
अथ नवोत्तरशतं पर्व ।
पतिपुत्रान्परित्यज्य विष्टपख्यातचेष्टिता । निष्कान्ता कुरुते सीता यत्तद्वक्ष्यामि ते शृणु ॥१॥
वस्मिन् विहरते ? काले श्रीमान् सकलभूपणः । दिव्यज्ञानेन यो लोकमलोकं चावबुध्यते ॥२॥

·पद्मपुराणम् ।
• नवोत्तरशतं पर्व ।
अरिष्टनेमिनाथस्प तीर्थे नाकादिह च्युतः । मधुर्वभूव रुक्मिण्यां वासुदेवस्य नंदनः ॥ २९ ॥
मगधाधिपतिः प्राह नाथ वागमृतस्य ते । अतृप्तिमुपगच्छामि धनस्येव धनेश्वरः ॥ ३० ॥
नावन्मधोः सुरेन्द्रस्य चरितं विनिगयताम् | भगवन् श्रोतुमिच्छामि प्रसादः क्रियतां मम ३१
केटमस्य च तद्धातुरवधानपरायण । गणेन्द्र चरितं ब्रूहि सर्व हि विदितं तव !! ३२ ।।
आसीदन्यभवे तेन किं कृतं प्रकृतं भवेत् । कथं वा त्रिजगच्छेष्ठा लब्धा बोधिः सुदर्लभा ॥३३||
क्रमवृत्तिरियं वाणी तावकी धीश्च मामिका । उत्सुकं च परं चित्तमहो युक्तनुक्रमात् ॥ ३४ ॥
गण्याह मगधाभिख्य देशेऽस्मिन्सर्वशस्यके । चातुर्वर्ण्यप्रमुदिते धर्मकामार्थसंयुते ॥ ३५ ॥
चारुचत्यालयाकीर्णे पुरग्रामाकराऽऽचिते । नाद्यानमहारम्ये साधुसंघसमाकुले ॥ ३६॥
राजा नित्योदितो नाम तत्र कालेऽभवन्महान् । शालिग्रामोऽस्ति तत्रैव देशे ग्रामः पुरोपमः ॥३७॥
बामणः सोमदेवोत्र भार्या तस्यानिलेत्यभूत् । विज्ञेयौ तनयो तस्या वहिमास्तभूतिकौ ॥ ३८ ॥
पदकर्मविधिसंपन्नी वेदशास्त्रविशारदौ । अस्मचः कोऽपरोस्तीति नित्यं पंडितमानिनौ ॥३९॥
अभिमानमहादाहसंजातोढतविनमौ । भोग एव सदा सेव्य इति धर्मपराङ्मुखौ ॥ ४० ॥
कस्पचिचथ कालस्य विहरन् पृथिवीमिमाम् । बहुभिः साधुभिप्तः संप्राप्तो नंदिवर्द्धनः ॥११॥

·• परराणम् । ३४९ नवोत्तरशतं पर्व। मुनिः स चावधिज्ञानात्समस्तं जगदीक्षते । अध्युवास बहियाममुद्यानं साधुसम्मतम् ॥ ४२ ॥ ततश्यागमनं श्रुत्वा श्रमणानां महात्मनाम् । शालिग्रामजनो भूत्या सर्व एव विनिर्ययौ ॥ ४३ ।। अपृच्छतां ततो चहिवायुभूती विलोक्य तम् । काय जनपदो याति सुसंकीर्णः परस्परम् ॥४४॥ ताभ्यां कथितमन्येन मुनिः प्राप्नो निरंवरः । तस्यैप बंदनां कर्नुमखिला प्रस्थितो जनः ॥४५॥ अग्निभूतिस्ततः कुद्धः सह भ्रात्रा विनिर्गतः । विवादे श्रमणान्सवान् जयामीति वचोऽवदतु ४६ उपगम्य च साधूनां मुनीन्द्रं मध्यवर्त्तिनम् । अपश्यगृहवाराणां मध्ये चन्द्रमिवोदितम् ॥ ४७ ।। प्रधानसंयतेनैतौ प्रोक्तौ सात्यकिना ततः । एवमागच्छतां विप्रो किंचिद्विधिनुतं गुरौ ॥ १८॥ उवाच प्रहसन्ननिर्भवद्भिः किं प्रयोजनम् । जगादागतयोरत्र दोषो नास्तीति संयंतः ४९ ॥ द्विजेनैकेन च प्रोक्तमतान् श्रमणपुंगवान् । वादे जेतुसुपायातो दूरे किमथुना स्थितौ ॥ ५० ॥ एवमस्त्विति सामपौ मुनीन्द्रस्य पुरः स्थितौ । ऊचतुश्च समुनद्धी किं वेत्सीति पुनः पुनः ॥५१॥ .सावधिभगवानाह भवंतावागतो कुतः । ऊचतुस्तौ न ते ज्ञातौ शालिग्रामारिकमागतौ ॥ ५२ ॥ मुनिराहावगच्छामि शालिग्रामादुपागतौ । अनादिजन्मकांतारे भ्रमन्तावागतौं कुतः ॥ ५३ ॥ वो समूचतुरन्योऽपि को वेचीति ततो मुनिः । जगाद शृणुतां विप्रावधुना कथयाम्यहम् ॥५४॥ F ·पद्मपुराणमा : ३५० १ नवोत्तरशतं पर्व । ग्रामस्पतस्य सीमाते वनस्थल्यामुभी समम् । अन्योन्यानुरतावास्तां श्रृगाली विकृताननौ ॥५५॥ आसीदत्रैच च ग्रामे चिरवासः कृपीवलः । ख्यातः प्रामरको नाम गतोऽसौ क्षेत्रमन्यदा ॥५६।। पुनरमीति संचिंत्य भानावस्ताभिलापिणि । त्यक्तोपकरणं क्षेत्रे संगतः क्षुधितो गृहम् ।। ५७ ॥ तावदंजनशैलामाः प्लावयंतो महीतलम् । अकस्मादुन्नता मेघा घवपुर्नक्तवासरम् ।। ५८ ॥ प्रशंताः सत्प्ररात्रेण रात्री तमसि भीपणे । जंचुको तौ विनिष्क्रान्ती गहनाददितौ क्षुधा ।।५९॥ अथोपकरणं क्लिनं कर्दमोपलसंगतम् । तत्वाभ्यां भक्षितं सर्व प्रामो चोदरवेदनाम ॥ ६० ॥ अकामनिर्जरायुक्तौ वर्षानिलसमाहतौ । ततः कालं गतौ जातौ सोमदेवस्य नंदनौ ॥ ६१ ॥ स च प्रामरको प्राप्तोऽन्वेपकोऽपश्यदेतको । निर्जीवी जंचुकौ तेन गृहीत्वा जनिती दृती ॥६२।। अचिरेण मतश्वासी सुतस्यैवाभवत्सुतः । जातिस्मरत्वमासाद्य मूकीभूय व्यवस्थितः ॥ ६३ ।। पुत्रः पितुरिति ज्ञात्वेत्याइरामि कथं त्वहम् । स्नुषां च मातुरित्यस्माद्धतामनिमुपाश्रितः ॥६॥ यदि न प्रत्ययः सम्यक्तततिष्ठत्यसावयम् । मध्ये स्वजनवर्गस्य द्विजो मां द्रष्टुमागतः ।। ६५ ।। आहूय गुरुणा चोक्तः स त्वं प्रामरकस्तथा । आसीस्त्वमधुना जातस्तोकस्यैव शरीरजः ॥६६।। संसारस्य स्वभावोऽयं रंगमध्ये यथा नटः । राजा भूत्वा भवेनृत्यः प्रेष्यश्च प्रभुता ब्रजेत् ॥६७).

·वोत्तरशतन पद्मपुराणम्। एवं पिताऽपि नोकत्वमेति तोकश्च तातताम् । माता पत्नीत्वमायाति पत्नी चायाति मातृताम् । उद्घाटनघटीयंत्रसदृशेऽस्मिन् भवात्मनि । उपर्युपरितां यांति जीवाः कर्मवशं गताः ॥ ६९ ॥ इति ज्ञात्वा भवावस्थां नितान्तं वत्स निंदिताम् । अधुना मूकतां मुंच कुरु वाचां क्रियां सतीम् ॥ इत्युक्तः परमं हृष्ट उत्थाय विगतज्वरः । उद्धृतघनरोमांचप्रोत्फुल्लनयनाननः ॥ ७१ ॥ गृहीत इव भूतेन परिभ्रम्य प्रदक्षिणाम् । निपपातोत्तमांगेन छिन्नमूलतय॑था ॥ ७२ ।। उवाच विस्मितश्चोचैस्त्वं सर्वज्ञपराक्रमः । इहस्थसर्वलोकस्य सकलां पश्यसि स्थितिम् ।। ७३ ॥ संसारसागरे घोरे कष्टमेवं निमज्जतः । सत्त्वानुकंपया बोधिस्त्वया मे नाथ दर्शिता ॥ ७४ ॥ मनोगतं मम ज्ञातं भवता दिव्यबुद्धिना । इत्युक्त्वा जगृहे दीक्षा साम्रान् संत्यज्य बांधवान ७५ तस्य प्रामरकस्यैतच्छ्रुत्योपाख्यानमीदृशम् । संवृत्ता बहवो लोके श्रमणाः श्रावकास्तथा ॥७६ ॥ गत्वा च हती दृष्टे सर्वलोकेन तद्ग्रहे । ततः कलकलो जातो विस्मयश्व समंततः ॥ ७७॥ अथोपहसितौ राजस्तौ जनेन द्विजातिको । इमौ तौ पशुमांसादौ जंयुको द्विजतां गतौ ॥७८|| एताभ्यां ब्रह्मतावादविमूढाभ्यां सुखार्थिनी । प्रजेयं मुपिता सर्या सक्ताभ्यां पशुहिंसने ॥ ७९ ॥ . अमी तपोधनाः शुद्धाः श्रमणा ब्रह्मणोधिपाः । ब्राह्मणा इति विख्याता हिंसामुक्तिवतश्रिताः ८० .

·पद्मपुराणम् । ३५२ नवोत्तरशतं पर्व -1. महानवशिखाटोपाः क्षांतियज्ञोपवीतिनः । ध्यानाग्निहोत्रिणः शांता मुक्तिसाधनतत्पराः ॥ ८१॥ सर्वारंभप्रवृत्ता ये नित्यमब्रह्मचारिणः । द्विजाः स्म इति भाषते क्रियया न पुनर्द्विजाः ॥ ८२ ॥ यथा केचिन्नरा लोके सिंहदेवामिनामकाः । तथामी विरतेभ्रष्टाः ब्राह्मणा नामधारकाः ॥८३॥ अमी सुश्रमणा धन्या ब्राह्मणाः परमार्थतः । ऋपयः संयता धीराः क्षांता दांता जितेंद्रियाः ८४ भदंतास्त्यक्तसंदेहा भगवंतः सतापसाः । मुनयो यतयो वीरा लोकोत्तरगुणस्थिताः ।। ८५ ॥ परिवति ये मुक्ति भवहेतौ परिग्रहे । ते परिव्राजका ज्ञेया निग्रंथा एव निस्तमाः ॥ ८६ ॥ तपसा क्षपयंति स्वं क्षीणरागाः क्षमान्विताः। क्षिण्यंति च यतः पापं क्षपणास्तेन कीर्तिताः॥८॥ यमिनी वीतरागाच निर्मुक्तांगा निरंवराः। योगिनो ध्यानिनो बंद्या ज्ञानिनो निःस्पृहा बुधाः ८८ निर्वाणं साधयंतीति साधयः परिकीर्तिताः । आचार्या यत्सदाचारं चरंत्याचारयति च ॥८९ ॥ अनगारगुणोपेता भिक्षवः शुद्धभिक्षया । श्रमणाः सितकर्माणः परमश्रमवर्तिनः ।। ९०.॥ इति साधुस्तुति श्रुत्वा तथा निंदनमात्मनः । रहा स्थिती विलक्षौ च विमानौ विगतप्रभो ॥११॥ गते च सवितर्यस्तं प्रकाशनसुदुःखितौ । अन्विष्यन्तौ गतौ स्थानं यत्रासौ भगवान् स्थितः ९२ ·पप्रपुराणमा ३५३ नयोत्तरशतं पर्व। निःसंगः संघमुत्सृज्य वनकान्तेऽतिगहरे । करकैः संकटेऽत्यन्तं विवित्रचितिकाचिते.॥ ९३ ।। क्रव्यश्चापदनादाये पिशाचभुजगाकुलं । सूचीभेदतमश्छन्ने महावीभत्सदर्शने ॥ ९४ ॥ एवंविध श्मशाने सा निर्जन्तुनि शिलावले । पापाभ्यामीक्षितस्ताभ्यां प्रतिमास्थानमास्थितः ९५ आकएखहस्ता च सुद्धा जगदतः समम् । जीवं रक्षतु ते लोकः क यासि श्रमणाधुना ।। ९६ ।। पृथिव्यां प्राप्तणाः श्रेष्ठा वयं प्रत्यक्षदेवताः । निर्लज्जस्त्वं महादोपो जंयुका इति भापसे ॥१७॥ ततोऽत्यन्तप्रचंडों वा दुष्टी रक्तकलोचनी । जालमो कपाविनिर्मुक्ती सुयक्षेण निरीक्षितौ ।। ९८ ।। सुमनाधितयामास पश्य निर्दोपमीदृशम् | इंतुमभ्युद्यता साधु मुक्तांगं ध्यानतत्परम् ।। ९९ ।। ततः संस्थानमास्थाय तो.चोदगिरतामसी । यक्षेण च तद्ग्रेण स्तंभिती निश्चलौ स्थिती ,१०० विकर्म कर्नुमिच्छन्तावुपसर्ग महामुनेः । प्रतीहाराविव क्रूरौ-तस्थतुः पार्श्वयोरिमौ ॥ १०१ ।। ततः सुचिमले काले जाते जाताञ्जबांधवे । संहृत्य सन्मनिर्योगं निःसृत्यैकांततः स्थितः ।।१०२॥ संगचतुर्विधः सर्पः शालिग्रामजनस्तथा । प्राप्तः परमयोगीशमिति विस्मयवान् जगी ॥१:३ ।। कायेताचीदृशौ पापी धिकष्टं कर्तुमीहिती । अग्निवायुदुराचारावेतो तावाततायिनी ।। १०४ ।। वो चाचिंतयतामुचैः प्रभायोऽयं महामुनेः । आपां पेन पलोचौ स्तंभितौ स्थावरीकृती ११४ .. ३-२३

·पद्मपुराणम् ।
३५४
नवोत्तरशतं पर्व..
अनयाऽवस्थया मुक्ती जीविष्यामो वयं यदा। तदा संप्रतिपत्स्यामो दर्शनं मुनिसत्तमम् ॥१०६॥
अत्रांतरे परिप्राप्तः सोमदेवः ससंभ्रमः । भार्ययाऽग्निलया साकं प्रसादयति तं मुनिम् ॥१०॥
भूयोभूयः प्रणामेन बहुभिश्च प्रियोदितैः । दंपती चक्रतुश्चाटुं पादमर्दनतत्परौ ॥ १०८ ॥
जीवता देव दुःपुत्रावती नः कोपमुत्सृज । संप्रेष्य बांधवा नाथ वयमाज्ञाकरास्तव ॥ १०९ ।।
संयतो वक्ति कः कोपः साधूनां यद्वीप्यदः । वयं सर्वस्य सदयाः सममित्रारियांधवाः ॥११०।।
प्राह यक्षोऽतिरक्ताक्षो वृहभीरनिस्वनः । माऽभ्याख्यानं गुरोरस्य जनमध्ये प्रदातकम् ।।११।।
साधून्वीक्ष्य जुगुप्सन्ते सद्योऽनर्थ प्रयांति ते । न पश्यन्त्यात्मनो दौष्टधं दोपं कुर्वन्ति साधुपु ११२
यधाऽऽदर्शतल कश्चिदात्मानमवलोकयन् । यादृशं कुरुते वकं तादृशं पश्यति ध्रुवम् ॥ ११३ ।।
तद्वत्साधु समालोक्य प्रस्थानादिक्रियोद्यतः । यादृशं कुरुते भावं तादृक्षं लभते फलम् ॥११॥
प्ररोदनं प्रहासेन कलहं पहपाक्तितः । यधेन मरणं प्रोक्तं विद्वेपेण च पातकम् ।। ११५ ।।
इति साधोनियुक्तेन परिनियेन वस्तुना । फलेन तादृशेनैव कर्ता योगमुपाश्नुते ॥ ११६ ॥
एती स्वोपचितदीपः प्रेर्यमाणो स्वकर्मभिः । तवं पुत्री मया विप्र स्तंभितौ न हि साधुना ॥११७॥
वेदाभिमाननिर्दग्धावेती छावनीपको । प्रियेतां धिक्क्रयाचारी संयतस्यातितायिनौ ॥ ११८ ॥

·३५५
पद्मपुराणमा
नवोत्तरशतं पर्व ।
.
इति जसन्तमत्युग्रं यक्षं प्रविषमीपणम् । प्रसादयति साधुं च विप्रः प्रांजलिमस्तकः ॥ ११९ ॥
उदेबाहुः परिक्रोशनिंदयन्ताडयन्नुरः । सममनिलया विप्रो विप्रकीर्णात्मकोऽभवत् ।। १२० ॥
गुरुराह ततः कांत हे यक्ष कमलेक्षण । मृष्यतामनयोर्दोषो मोहप्रजडचित्तयोः ॥ १२१ ॥
जिनशासनवात्सल्य कवं सुकृतिना त्वया । नैतं पाणिवधं भद्रं मदर्थ कर्तुमर्हसि ॥ १२२ ।।
यधाज्ञापयसीत्युक्त्वा गुह्यकेन विसर्जितौ । आश्वस्योपसृतौ भच्या पादमूलं गुरोस्ततः १२३
नमी प्रदक्षिणां कृत्वा शिरःस्थकरइमली । साधवीयां महाचर्या ग्रहीतुं शक्तिवर्जिती॥ १२४ ॥
अणुनवानि गृहीतां सम्यग्दर्शनभूपिती । अमूदी श्रावको जाती गृहधर्मसुखे रती ॥ १२५ ॥
पितरावनयोः सम्यश्रद्धया परिकीर्तिती । कालं गती विना धर्माद्धमतो भवसागरे ॥ १२६ ॥
ती तु संत्यक्तसंदेही जिनशासनमाविता | हिंसायं लौकिकं कार्य वर्जयन्ती विपं यथा ॥१२७॥
कालं कृत्वा समुत्पनी सौधर्मे पियुधोचमौ । सर्वेन्द्रियमनोहादं यत्र दिव्यं महत्सुखम् ॥१२८॥
एत्यायोध्यां समुद्रस्य धारण्याः कुक्षिसंभवौ । नंदनी नयनानंदो श्रेष्ठिनस्तो बभूवतुः ॥ १२९ ॥
पूर्णकांचनमद्राख्या भ्रातरायेव ती सुखम् । पुनः श्रावकधर्मेण गतौ सौधर्मदेवताम् ॥ १३० ॥
अयोध्यानगरीन्द्रस्य हेमनाभस्प भामिनी । नाम्नाम्मरावती तस्यां समुत्पन्नौ दिवश्युतौ ॥१३१॥

·नवोत्तरशतं पर्व
.
.
पंगपुराणम्।
जगतीह प्रविख्याती संज्ञया मधुकैटभी । अजय्यो भ्रातरौ चारु-कृतिसमविभ्रमौ ॥ १३२ ॥
ताभ्यामियं समाक्रान्ता मही सामंतसंकटा । स्थापिता स्ववशे राजन् प्रज्ञाभ्यां शेमुपी यथा, १३३
नेच्छत्यामां नरेन्द्रको भीमो नाम महाबलः । शैलान्तःपुरमाश्रित्य चमरो नन्दनं यथा ॥१३४॥
वीरसेनेन लेखश्च पितस्तस्य भूपतेः । उदासितानि धामानि पृथिव्यां भीमवविना ।। १३५ ॥
ततो मधुः क्षणं युद्धो भीमकस्योपरि द्रुतम् । यया सर्वबलोपेन युक्तो योधैः समंततः ॥१३६।।
क्रमान्मार्गक्शात्प्राप्तो न्यग्रोधनगरं च तत् । वीरसेनो नृपो यत्र प्रीतियुक्तो विवश च ॥ १३७॥
चंद्रामा चंद्रकांतास्या वीरसेनस्य भामिनी । देवी निरीक्षिता तेन मधुना जगदिंदुना ॥ १३८ ।।
अनया सह संवासो वरं विंध्ययनान्तरे । चन्द्रामया विना भूतं न राज्यं सार्वभूमिकम् !! १३९ ।।
इति संचिन्तयताजा भीमं निर्जित्य संयुगे । आस्थापयद्वशे शत्रूनन्यांश्च तत्कृताशयः ॥ १४० ॥
अयोध्या पुनरागत्य सपत्नीकान्नराधिपान् । आहुय विपुलदनिविसर्जयति मानितान् ॥ १४१॥
आहूतो चीरसेनोऽपि सह पत्न्या ययी द्रुतम् । अयोध्यावहिरुद्याने मध्ये स्थात्सरयूतटे ॥१४२।।
देच्या सह समाहूतः प्रविष्टो भवनं मधोः । उदारदारसन्मानो वीरसेनो विसर्जितः ॥ १४३ ॥
अद्यापि मन्यते नेयमिति रुद्धा मनोहरा । चन्द्रामा नरचन्द्रेण पितान्तःपुरं ततः ॥ १४४ ॥

·--
पद्मपुराणम्।
- ३५७
नवोत्तरशतं पर्व ।
महादेव्यभिपेकेण प्रापिता चाभिपेचनम् | आरूढा सर्वदेवीनामुपरिस्थितमास्पदम् ॥ १४५ ॥
श्रियेव स वया साकं निममः मुखसागरे । स्वं सुरेन्द्रसमं मेने भोगांधीकृतमानसः ॥ १४६ ।।
वीरसेननृपः सोऽयं विज्ञाय विहृतां प्रियाम् । उन्मत्तत्वं परिप्राप्तो रति कापि न विन्दते ॥१४७॥
मंडवस्याभवच्छिप्यस्तापसोऽसौ जलप्रियः । मूढं विस्मापर्यलोकं तपः पंचाग्निकं श्रितः॥१४८||
अन्यदा मधुराजेन्द्रो धर्मासनमुपागतः । करोति मंत्रिभिः साई व्यवहारविचारणम् ॥ १४९ ॥
भूपालाचारसंपन्नं सत्यं संमदसंगतम् । प्रविष्टोऽतःपुरं धीरस्तपनेऽस्ताभिलाषुके ॥ १५० ॥
खिन्ना तं माह चंद्रामा किमित्यद्य चिरायितम् । वयं क्षुदर्दिता नाथ दुःखं वेलामिमां स्थिताः ॥
सोऽयोचद्धवहारोऽयमराला पारदारिकः । छेत्तुं न शक्यते यस्मात्तस्मादद्य चिरायितम् ॥१५२॥
विहस्योवाच चंद्रामा को दोपोऽन्यप्रियारतौ । परमार्या प्रिया यस्य तं पूजय यथेप्सितम् १५३
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा क्रुद्धो मधुविभुर्जगी । ये पारदारिका दुष्टा निग्राह्यास्ते न संशयः ॥१५४॥
दंख्याः पंचकदंडेन निर्यास्याः पुरुषाधमाः । स्पृशन्तोऽप्यपलामन्यां भापयन्तोऽपि दुर्मताः॥१५५||
सन्मूढाः परदारेषु ये पापादनवर्तिनः । अधः प्रयतनं येषां ते पूज्याः कथमीदृशाः ॥१५६ ॥
देवी पुनस्वाचदं सहसा कमलेक्षणा ! अहो धमेपरो जातु भवान् भूपालनोद्यतः ॥१५७ ॥

·पद्मपुराणम्। ૩૮ नयोत्तरशतं पर्व . महान् ययेप दोपोऽस्ति परदारैपिणां नृणाम् । एतं निग्रहपूर्वीश न करोपि किमात्मनः ॥१५८॥ प्रथमस्तु भवानेव परदाराभिगामिनाम् । कोऽन्येषां क्रियते दोपो यथा राजा तथा प्रजाः ॥१५९॥ स्वयमेव नृपो यत्र नृशंसः पारदारिकः । तत्र किं व्यवहारेण कारणं स्वस्थतां ब्रज ॥ १६० ॥ येन वीजाः प्ररोहंति जगतो यच जीवनम् । जातस्ततो जलाद्वह्निः किमिहापरमुच्यताम् ॥१६१॥ उपलभ्येदृशं वाक्यं प्रतिरुद्धोऽभवन्मधुः । एवमेवेति तां देवीं पुनः पुनरभापत ॥ १६२ ।। तथाप्यैश्वर्यपाशेन वेष्टितो दुःसुखोदधेः । भोगसंवर्सनी येन कर्मणा नावमुच्यते ।। १६३ ।। द्राधीयसि गते काले सुप्रबोधसुखान्विते । सिंहपादादयः साधुः प्राप्तोऽयोध्यां महागुणः ॥१६४॥ 'सहस्राम्रबने कान्ते मुनीन्द्रं समवस्थितम् । श्रुत्वा मधुः समायासीत्सपत्नीकः सहानुगः ॥१६५।। गुरुं प्रणम्य विधिना संविश्य धरणीतले । धर्म संश्रुत्य जैनेन्द्रं भोगेभ्यो विरतोऽभवत् ।।१६६॥ राजपुत्री महागोत्रा रूपेणाप्रतिमा भुवि । अत्याक्षीदधिराज्यं च ज्ञात्वा दुर्गतिवेदनाम् ।।१६७॥ विदित्वैश्वर्यमानाचं मुनीभूतः स कैटभः। महाचयोसमाक्लिष्टो बिजहार महीं मधुः ॥ १६८ ।। ररक्ष माधवीं क्षोणी राज्यं च कुलवर्द्धनः । सर्वस्य नयनानंदः स्वजनस परस्य च ।। १६९ ॥ मधुः सुघोरं परमं वपथरन्महामनाः वर्षशतानि भूरिशः ।

·पनप्राणम।
दशाधिकशतं पर्व।
विधाय कालं विधिनाऽऽरणाच्युते जगाम देवेन्द्रपदं रणच्युतिः ।। १७० ॥
अयं प्रमायो जिनशासनस्य यदिन्द्रतापीदापूर्ववृत्तः ।
को विस्मयो वा त्रिदशेश्वरत्वे प्रयान्ति यन्मोक्षपुरं प्रयत्नात् ॥ १७१ ॥
मघोरिन्द्रस्य संभूतिरेया ते कथिता मया । सीता यस्य प्रतिस्पर्धी संभूतः पाकशासनः ॥१७२।।
अतः परं चित्तहरं मनीपिणां कुमारवीराटकचेष्टितं परम् ।
पदामि पापस्य विनाशकारणं कुरु श्रुतौ श्रेणिक भूभृतां रवे ॥ १७३ ॥
इति भीपद्मपुराणे ओरविषेणाचार्यप्रोके मधूपाख्यानं नाम नवोत्तरशतं पर्व ॥ १०९॥
अथ दशाधिकशतं पर्व ।
कांचनस्थाननाथस्य तनये रूपगर्वित । वे कांचनरथस्याऽऽस्तां ययोर्माता
शतदा ॥१॥
तयोः स्वयंवरार्थेन समस्तान् भूनभवरान् । आहाययत्पिता प्रीत्या लेखबाहमहाजः ॥२॥
दचो विज्ञापितो लेखो विनीतापतये तथा । स्वयंवरविधानं मे दुहितुश्चिन्त्यतामिति ॥ ३॥

·दशाधिकगतं पर्व पद्मपुराणम्। 1. ततस्तौ रामलक्ष्मीशी समुत्पन्नकुतूहलौ । ऋद्धया परमया युक्तान् सर्वान् प्राहिणुतां सुतान् ॥४॥ ततः कुमारधीरास्ते कृत्वाग्रे लवणांकुशौ । प्रययुः कांचनस्थानं सुप्रेमाणः परस्परम् ॥ ५ ॥ विमानशतमारूढा विद्याधरगणावृताः । श्रिया देवकुमाराभा वियन्मार्ग समागताः ॥ ६ ॥ आपूर्यमाणसत्सैन्याः पश्यन्तो दूरगां महीम् । कांचनस्पंदनस्याऽऽयुः पुटभेदनमुत्तमम् ॥ ७॥ यधाई द्वे अपि घेण्यौ निविष्टे तब रेजतुः । सदसीव सुधर्मायां नानालंकारभूपिते ॥ ८॥ समस्तविभवोपेता नरेन्द्रास्तत्र रेजिरे । विचित्रकृतसंचेष्टास्त्रिदशा इव नंदने ॥९॥ तत्र कन्ये दिनेऽन्यस्मिन्प्रशस्ते कृतमंगले । निर्जन्मतुर्निजावासाच्च्ट्रीलक्ष्म्यायिव सद्गुणे ॥१०॥ 'देशतः बुलतो वित्ताचेष्टितानामधेयतः । ताभ्यामकथयत्सर्वान कंचुकी जगतीपतीन् ॥ ११ ॥ प्लपंगहरिशालवृपनागादिकेतनान् । विद्याधरान् सुकन्ये ते आलोकेतां शनैः क्रमात् ॥ १२ ॥ दृष्ट्वा निश्चित्य ते प्राप्ता लक्ष्यं विहितत्विपः । दृश्यमानाः समारूढास्तुलां संदेहविग्रहाम् ॥१३॥ द्रक्ष्यन्त ये तु ते स्वस्य सज्जयन्तो विभूषणम् । नाज्ञासिपुः क्रियाकृत्यास्तिष्ठाम इति चंचला १४ प्रवरिष्यति कं त्वैपा रूपगर्वज्यराकुला । मन्यऽस्माकमिति प्राप्ताचिन्तां ते चलमानसाः॥ १५ ॥ गृहीते कि विजित्यते सुरासुरजगद्वयम् । पताके कामदेवेन लोकोन्मादन कारणे ॥ १६ ।।

·दशाधिकशतं पर्व।
पपुराणम।
अघोत्तमकुमार्गी ते निरीक्ष्य लवांकुशौ । विद्ध मन्मथवाणेन निथलत्वमुपागते ॥ १७ ॥
महारश्यानुरागंण पद्धयातिमनोहरः । अनंगलवणोग्राहि मंदाकिन्याग्रकन्यया ॥१८॥
शंकवस्त्रया चारुभाग्यया परकन्यया । शशांकभाग्यया युक्तो जगृहे मदनाकुंशः ॥ १९ ।।
ततोदलद्दलारावस्तस्मिन् सन्ये समुस्थितः । जयोत्कृष्टइरिस्वानसहितः परमाकुलः ॥ २० ॥
मन्ये व्यपाटयन् व्योम हरितो वा समन्ततः । उद्दीयमानैलॊकस्य मनोभिः परमत्रपैः ॥२१॥
अहो सशसंबंधो दृष्टोऽस्माभिरयं पः । गृहीतो यत्सुकन्याभ्यामेता पद्माभनंदनौ ॥ २२ ॥
गंभीरं भुवनं ख्यातमुदारं लवणं गता । मंदाकिनी यदेतं हि नापूर्ण कृतमेतया ॥ २३ ॥
जेतुं सर्पजगत्कान्ति चन्द्रमाग्या समुद्यता । अकरोत्साधु यद्योग्यं मदनांकुशमग्रहीत् ॥ २४ ॥
इनि वम विनियः सज्जनानां गिरः पराः । सतां हि साधुसंबंधात् चिचमानन्दमीयते ॥२५।।
शिशल्यादिमहादेवीनंदनाथारुचेतसः । अष्टौ कुमारवीरास्ते प्रख्याता वासयो यथा ॥ २६ ॥
सनर तृतीयर्या भ्रातृणां प्रीतिमानसः । युक्तास्तारागणान्तस्था ग्रहा इव विरेजिरे ।। २७ ॥
बलवंतः समुवृत्तास्तऽध्ये लक्ष्मणनंदनाः । क्रोधादुत्पतितुं शक्ता वैदेहीनंदनौ यतः ॥ २८ ॥
वतोऽष्टाभिः सुकन्याभिः तद्भातृवलमुद्धतम् । मंत्ररिव शर्म नीतं भुजंगमकुलं चलम् ॥ २९ ॥

·पग्रगण।
३६२
दशाधिकशतं पर्व ।
प्रशान्ति भ्रातरो यातास्तद्धातृभ्यां समं ननु । किमाभ्यां क्रियते कार्य कन्याभ्यामधुना समम् ॥
स्वभावाद्वनिता जिहा विशेपादन्यचेतसः । ततः सुहृदयस्तासामर्थे को विकृति भजेत् ॥ ३१ !!
अपि निर्जितदेवीभ्या मेतभ्यां नास्ति कारणम् । अस्माकं चेत्प्रियं कर्तुं विवर्तध्वमितो मनः ३२
एवमष्ट्रकुमाराणांवचनः प्रग्रहरपि । तुरंगचंचलं वृन्दं भ्रातृणां स्थापित वशे ॥ ३३ ॥
वृती यनु सुकन्याभ्यां चैदेहीतनुसंभवौं । प्रदेशे तत्र संवृत्तस्तुमुलस्तूर्यनिस्वनः ॥ ३४ ॥
चंशाः सकाहलाः शंखा भभाभेर्यः सझर्झराः । मनाश्रोत्रहरं नेदुप्तिदरदिगंतराः ॥ ३५ ॥
स्वायंवरी समालोक्य विभूति लक्ष्मणात्मजाः । शुश्रुवुवीक्ष्य देवेंद्रीमिव क्षुद्रर्धयः सुराः ॥ ३६ ॥
नारायणस्य पुत्राः स्मो झुतिकान्तिपरिच्छदाः । नवयौवनसंपन्नाः सुसहाया बलोत्कटाः ॥३७॥
गुणेन केन हीनाः स्म यदेकमपि नो जनम् । परित्यज्य वृत्तावेतौ कन्याभ्यां जानकीसुनौ ॥३८॥
अथवा विस्मयः कोऽत्र किमपीदं जगद्गतम् । कर्मवैचित्र्ययोगेन विचित्रं यचराचरम् ॥ ३९ ॥
प्रागेव यदवाप्तव्यं येन यत्र यथा यतः। तत्परिप्राप्यतेऽवश्यं तेन तत्र तथा ततः ॥४०॥
एवं लक्ष्मणपुत्राणां वृन्दे प्रारब्धशोचने । ऊचे रूपवतीपुत्रः प्रहस्य गतविस्मयः ॥ ४१ ॥
स्त्रीमानस्य कृते कस्मादेवं शोचत सन्नराः। चेष्टिवादिति चो हास्यं परमं समजायत ॥ ४२ ॥

·देशाधिकशतं पर्व। पद्मपुराणम् । किमाभ्यां निर्वृते दती लब्धा जैनेश्वरी द्युतिः । अबुधा इव यद्वयर्थ संशोचतं पुनः पुनः ॥४३॥ रंमास्तंभसमानानां निःसाराणां हतात्मनाम्। कामानां वशगाः शोकं हास्यं नो कर्तुमर्हथ ॥४४॥ सर्वे शरीरिणः कर्मवशे वृत्तिमुपाश्रिताः । न तत्कुरुथ किं येन तत्कर्म परिणस्यति ॥ ४५ ॥ गहने भयकान्तारे प्रणष्टाः प्राणधारिणः । ईटशि यानि दुःखानि निरस्यत ततस्तकम् ॥ ४६ ॥ भ्रातरः कर्मभूरेपा जनकस्य प्रसादतः । द्यौरिहायधृतास्माभिर्मोहवेष्टितबुद्धिभिः ॥ ४७ ॥ अंकस्थेन पितुल्ये वाच्यमानं पुरा मया । पुस्तके श्रुतमत्यन्तं सुस्वरं वस्तु सुंदरम् ॥ ४८ ॥ मयानां किल सर्वेषां दुर्लभो मानुपो भवः । प्राप्य तं स्वहितं यो न कुरुते स तु वंचितः ॥४९॥ ऐश्वयं पात्रदानेन तपसा लभते दिवम् । ज्ञानेन च शिवं जीवो दुःखदां गतिमंहसा ॥ ५० ॥ पुनर्जन्म ध्रुवं ज्ञात्वा तपः कुर्मो न चेद्वयम् । अवाप्तव्या ततो भूयो दुर्गतिर्दुःखसंकटा ॥५१॥ एवं कुमारवीरास्ते प्रतियोधमुपागताः । संसारसागराऽसातावेदनाऽऽवर्तमीतिगाः ॥ ५२ ॥ सरितं पितरं गत्वा प्रणम्य विनयस्थिताः । प्राहुर्मधुरमत्यर्थ रचिताञ्जलिकुमलाः ॥ ५३ ॥ तात ना भूणु विज्ञातं न विघ्नं कर्तुमर्हसि । दीक्षामुपेतुमिच्छामो ब्रज तत्राऽनुकूलताम् ।।.५४ ॥ पिपदाकालिकं खेतज्जगत्सारविवर्जितम् । विलोक्योदीयतेऽस्माकमत्यन्तं परमं रुपम् ॥ ५५ ॥ .

·पद्मपुराणम्।
दशाधिकशतं पर्व।
कथंचिदधुना प्राप्ता बोधिरस्माभिरुत्तमा । यया नौभूतया पारं प्रयास्यामो भवोदधेः ॥ ५६ ।।
आशीविषफणान् भीमान् कामान् शंकासुकानलम् । हेतून् परमदुःखस्य वांछामो दूरमज्झितुम् ५५
नास्य माता पिता भ्राता बांधवाः सुहृदोऽपि वा। सहायाः कर्मतंत्रस्य परित्राणं शरीरिणः॥५८॥
तात विवस्तथाऽस्मासु वात्सल्यमुपमोज्झितम् । मातृणां च परं ह्येतद्वंधनं भववासिनाम् ॥ ५९॥
किं तर्हि सुचिरं सौख्यं भवद्वात्सल्यसंभवम् । भुक्त्वाऽपि विरहोऽवश्यं प्राप्यः क्रकचदारुणः ६०
अतृप्त एव भोगेपु जीयो दुर्मित्रविभ्रमः । इमं विमोक्ष्यते देहं किं प्राप्तं जायते तदा ॥ ६१ ॥
ततो लक्ष्मीधरोऽवोचत्परमस्नेहविह्वलः । आघ्राय मस्तके पुत्रानभीक्ष्य च पुनः पुनः ॥ ६२ ॥
एते कैलासशिखरप्रतिमाहेमरत्नजाः । प्रासादाः कनकस्तंभसहस्रपरिशोभिताः ॥ ६३ ।।
नानाकुटिभभूभागाथारुनियूंहसंगताः । सुसेच्या विमलाः कान्ताः सर्वोपकरणान्विताः ॥६॥
मलयाचलसद्धमारुताकृटपट्पदाः । स्नानादिविधिसंपत्तियोग्यनिर्मलभूमयः ॥ ६५ ॥
शरचन्द्रप्रभा गौराः सुरखीसमयोपितः । गुणैः समाहिताः सर्वे कल्पप्रासादसंनिभाः ॥ ६६ ॥
वीणावेणुमृदंगादिसंगीतकमनोहराः । जिनेन्द्रचरितासक्तकथात्यन्तपवित्रिताः ॥ ६७ ॥
उज्झित्वा सुखमेतेषु रमणीयेषु वत्सकाः । प्रतिपद्य कथं दीक्षां वत्स्यथान्तवनाचलम् ॥ ६८॥

·दशाधिकशतं पर्व।
1
पद्मपुराणमें।
संचक्ष्य स्नेहनिगं मां शोफतप्तां च मातरम् । न युक्तं यत्सका गंतुं सेव्यतां तावदीशिता ॥ ६९ ॥
स्नेहापासनचित्तास्तै संविमृदय क्षणं धिया । भवभीतहृषीकाऽऽप्यसौख्यकान्तपराङ्मुखाः ॥७०॥
उदारवीरतादत्तमहावष्टंभशालिनः । ऊचुः कुमारवृषभास्तत्वविन्यस्तचेतसः ।। ७१ ॥
मातरः पितरोऽन्ये च संसारेऽनंतशो गताः । स्नेहबंधनमेतद्धि चारकं नारकं गृहम् ॥ ७२ ।।
पापस्य परमारंभ नानादुःखाभिवर्द्धनम् | गृहपंजरकं मूढाः सेवन्ते न प्रबोधिनः ।। ७३ ॥
शारीरं मानसं दुःखं मा भूर्भूयोऽपि नो यथा । तथा सुनिश्चिताः कुर्मः किं वयं स्वस्य वैरिणः ७४
निर्दोषोऽहं न मे पापमस्तीत्यपि विचिन्तयन् । मलिनत्वं गृही याति शुक्लांशुकमिव स्थितम् ७५
उत्थापोत्याय यन्नृणां गृहाश्रमनिवासिनाम् । पापे रंतिस्ततस्त्यक्तो गृहिधर्मों महात्माभिः ७६
भुज्यतां तावदयश्चर्यमिति यत्प्रोक्तवानसि । तदंधकारकूपे नः क्षिपसि ज्ञानवानपि ॥ ७७ ॥
पिपंतं मृगकं यद्वधाधो हंति तृपा जलम् । तथैव पुरुष मृत्युर्हन्ति भोगैरतृप्तकम् ।। ७८ ॥
विपयप्राप्तिसंसक्तमस्वतंत्रमिदं जगत् । कामराशीविपैः सार्क क्रीडत्यज्ञमनौषधम् ।। ७९ ॥
विषयामिपसंसक्ता ममा गृहजलाशये । रुजा वडिशयोगेन नरमीना बजत्यमुम् ।। ८० ॥
अत एव नृलोकेशो जगत्रितयवंदितः । जगत्स्वकर्मणां वश्यं जगाद भगवानृषिः ॥ ८१॥

·पद्मपुराणम्।।
दशाधिकशतं पर्व ।
दुरंतस्तदलं तात प्रियसंगमलोभनैः । विचक्षणजनद्विष्टस्तडिदंडचलाचलैः ॥८२ ॥
ध्रुवं यदा समासाद्यो विरहो बंधुमिः समम् । असमंजसरूपेऽस्मिन्संसारे का रतिस्तदा ॥ ८३ ॥
अयं मे प्रिय इत्याऽऽस्थाव्यामोहोपनिबंधनः । एक एव यतो जंतर्गत्यागमनदुःखभाक् ॥ ८४ ॥
वितधागमकुद्वीपे मोहसंगतपंक | शोकसंतापफेनाढ्ये भवाऽऽवर्गबजाकुले ॥ ८५ ॥
व्याधिमृत्यूमिकल्लोले मोहपातालगहरे । क्रोधादिमकरक्रूरनक्रसंघातघट्टिते ॥ ८६ ॥
कुहेतुसमयोद्भूतनिहर्हादात्यंतमैरवे । मिथ्यात्वमारुतोद्धृते दुर्गतिक्षारवारिणि ॥ ८७ ॥
नितान्तदुःसहोदारवियोगवडवानले । सुचिरे तात खिन्नाः स्मो घोरे संसारसागरे ॥ ८८ ॥
नानायोनिपु संभ्रम्प कृच्छ्रात्प्राप्ता मनुष्यताम् । कुर्मस्तथा यथा भूयो मज्जामो नात्र सागरे ८९
ततः परिजनाकीर्णावापृच्छच पितरी क्रमात् । अष्टौ कुमारवीरास्ते निर्जग्मुगृहचारकात् ॥९० ॥
आसीनिम्कामतां तेपामीश्वरत्वे तथाविधे । बुद्धिर्जीगतृणे यद्वत्संसाराचारवेदिनाम् ।। ९१ ॥
ते महेन्द्रोदयोद्यानं गत्वा संवेगकं ततः । महावलमुनापार्थे जगृहुनिरगारताम् ॥ ९२॥
सर्वारमविरहिता विहरंति नित्यं निरंपरा विधियुक्तम् ।
क्षान्ता दान्ता मुक्ता निरपेक्षाः परमयोगिनो ध्यानरताः ॥ ९३ ॥

·एकादशोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम्। सम्यक्तपोभिः प्रविधूय पापमध्यात्मयोगैः परिरुध्य पुण्यम् । ते क्षीणनिःशेषभवप्रपंचा प्रापुः पदं जैनमनंतसौख्यम् ॥ ९ ॥ एतत्कुमाराष्टकमंगलं यः पठेद्विनीतः शृणुयाच्च भक्त्या । तस्य क्षयं याति समस्तपापं रविप्रभस्योदयते च चन्द्रः ॥ ९५ ॥ इति श्रीपद्मपुराणे श्रीरविषेणाचार्यप्रणीते कुमाराष्टकनिष्क्रमणाभिधानं नाम दशोत्तरशतं पर्व ॥ ११०॥ अथैकादशोत्तरशतं पर्व । गणी वीरजिनेन्द्रस्य प्रथमः प्रथमः सताम् । अवेदयन्मनो यातं प्रभामंडलचेष्टितम् ॥१॥ विद्याधरी महाकांतकामिनी वीरुदुद्भवे । सौख्यपुष्पासवे सक्तः प्रभामंडलपट्पदः॥२॥ अचिंतयई दीक्षा यापैम्यपवाससाम् । तदेतदंगनाप्रेमखंड पमत्यसंशयम् ॥३॥ एतासां मत्समासक्तचेतसां विरहे मम । वियोगो भविताऽवश्यं प्राणैः सुखमपालितः ॥ ४॥ दुस्त्यजानि दुरापानि कामसौख्यान्यवारितम् । भुक्त्वा श्रेयस्करं पश्चात्करिष्यामि ततः परम् ५ ·पद्मपुराणम् । एकादशोत्तरशतं पर्व। भोगेरुपार्जितं पापमत्यन्तमपि पुष्कलम् । सुध्यानवहिनावश्यं धक्ष्यामि क्षणमात्रतः ॥ ६॥ स्त्र सेनां समावेश्य विमानक्रीडनं भजे । उद्वासयामि शत्रूणां नगराणि समंततः॥७॥ मानभंगोन्नतेभंगं करोमि रिपुखड़नाम् । स्थापयाम्युभयश्रेण्योर्वशे शासनकारिते ॥ ८॥ मेरोमरकतादीनां रत्नानां विमलेवलम् । शिलातलेपु रम्येपु कोडामि ललनान्वितः ॥९॥ एवमादीनि वस्तूनि ध्यायतस्तस्य जानकेः । समतीयुर्मुहूतानि संवत्सरशतान्यलम् ॥ १० ।। कृतमेतत्करोमीदं करिष्यामीदमित्यसौ । चिंतयन्नात्मनोऽवेदी चायुः संहारमागतम् ॥ ११ ॥ अन्यदा सप्तकस्कंधप्रासादस्याधितिष्ठतः । अपप्तदशनिमूभिं तस्य कालं ततो गतः ॥ १२ ॥ अशेषतो निजं वेत्ति जन्मांतरविचटितम् । दीर्घसूत्रस्तथाऽऽप्यात्मसमुद्धारे स नो स्थितः ॥१३॥ तृष्णाविपादहतॄणां क्षणमप्यस्ति नो शमः । मू पकंठदत्ताधिमृत्युः कालमुदीक्षते ॥ १४ ॥ अस्य दग्धशरीरस्य कृते क्षणविनाशिनः । हताशः कुरुते किं न जीयो विषयवासकः ॥ १५ ॥ ज्ञात्वा जीवितमानाचं त्यक्त्वा सर्वपरिग्रहम् । स्वहिते वर्त्तते यो न स नश्यत्यकृतार्थकः ॥१६॥ सहस्रेणापि शास्त्राणां किं येनात्मा न शाम्यते । तृप्तमेकपदेनाऽपि येनाऽऽत्मा शममश्नुते ॥१७॥ कर्नुमिच्छति सद्धर्म न कर्णेति तमप्ययम् । दिवं पियासुर्विच्छिन्नपक्षः काक इव श्रमम् ॥ १८ ॥ .

·द्वादशोत्तरशतं पर्व । पद्मपुराणम् । विमुक्तो व्यवसायेन लभते चेत्समीहितम् । न लोके विरही कश्विद्भवेदद्रविणोऽपि वा ॥ १९ ॥ अतिथि द्वार्गतं साधु गुरुवाक्यं प्रतिक्रियाम् । प्रतीक्ष्य सुकृतं चाशु नावसीदति मानवः ॥२०॥ नानाव्यापारशतैराकुलहदयस्य दुःखिनः प्रतिदिवसम् । रत्नमिव करतलस्थं अश्यत्यायुः प्रमादतः प्राणभृतः ।। २१ ॥ इति श्रीपदापुराणे श्रीरविषेणाऽऽचार्यप्रोक्त प्रभामंडलपरलोकाभिगमनं नामैकादशोत्तरशतं पर्व ।. १११ अथ द्वादशोत्तरशतं पर्व। अथ याति शनैः कालः , पनचक्रांकराजयोः । परस्परमहास्नेहबद्धयोस्त्रिविधः सुखम् ॥ १ ॥ परमैश्वर्यतासानोराजीववनवर्तिनौ । यथा नंदनदत्तौ तौ मोदेते नरकुंजरौं ॥२॥ • शुष्यन्ति सरिती यस्मिन् काले दावाग्निसंकुले । विष्ठन्त्यभिमुखा भानोः श्रमणाः प्रतिमागताः ३ तत्र तावति रम्येषु जलयंत्रेषु पद्मसु । उद्यानेषु च निःशेपप्रियसाधनशालिषु ॥ ४॥ चन्दनार्दमहामोदशीतशीकरवर्षिभिः । चामरैरुपवीज्यंती तालवृन्तैश्च सत्तमैः॥५॥ ३-२४

·३७०
पद्मपुराणम्।
द्वादशोत्तरशतं पर्व।
स्वच्छस्फटिकपद्मस्थौ चंदनद्रवचर्चितौ । जलार्द्रनलिनीपुष्पदलमूलौघसंस्तरौ ॥ ६ ॥
एलालवरगकर्पूरक्षोदासंसर्गशीतलम् । विमलं सलिलं स्वादु सेवमानौ मनोहरम् ॥ ७ ॥
विचित्रसंकथादक्षवनिताजनसेवितौ । शीतकालमिवाऽऽनीतं बलाद्धारयतः शुचौ ॥८॥
योगिनः समये यत्र तरुमूलव्यवस्थिताः । क्षपर्यत्यशुभ कर्म धारानिधूतमूर्तयः ॥९॥
विलसद्विादुद्योते तत्र मेघांधकारिते । वृहद्धर्घरनीरौघे छलमुद्गतसिंधुके ॥ १० ॥
मेरु गसमाकारवर्तिनी वरवाससौ । कुंकुमद्रवदिग्धांगावुपयुक्तामितागुरू ॥ ११ ॥
महाविलासिनीनेत्र,गौपकमलाकरौ । तिष्ठतः सुंदरीक्रीडी यक्षेन्द्राविव ती सुखम् ॥ १२ ॥
प्रालेयपटसंवीता धर्मध्यानस्थचेतसः । तिष्ठन्ति योगिनो यत्र निशि स्थंडिलपृष्ठगाः ॥ १३ ॥
तत्र काले महाचंडशीतवाताहतद्रुमे । पनाकरसमुत्सादे दापितोष्णकरोद्गमे ॥ १४ ।।
प्रासादावनिकक्षिस्थौ तिष्ठतस्तौ यथेप्सितम् । श्रीमावतिवक्षोजक्रीडालंबनवक्षसी ॥ १५ ॥
वीणामृदंगवंशादिसंभूतं मधुरस्वरम् । कुर्याणी मनसि स्वेच्छं परं श्रोत्ररसायनम् ॥ १६ ॥
वाणीनिजितवीणाभिरनुकूलाभिरादरात् । सेव्यमानौ वरस्त्रीभिरमरीभिरिवामरौ ॥१७॥
नक्तं दिनं परिस्फीतभोगसंपत्समन्वितौ । सुखं तौ नयतः कालं सर्वपुण्यानुभावतः ॥१८॥

·पद्मपुराणम् ।
द्वादशोत्तरशतं पर्व ।
१
एवं ती तावदासेते पुरुषौ जगदुत्कटौ । अथ श्रीशैलवीरस्य वृत्तान्तं शृणु पार्थिव ॥ १९ ॥
सेवते परमैश्वर्य नगरे कर्णकुंडले । पूर्वपुण्यानुभावन स्वर्गीवानिलनंदनः ॥ २० ॥
विद्याधरसहस्रेण सहितः परमक्रियः । स्त्रीसहस्रपरीवारः स्वेच्छयाष्टति मंदिनीम् ॥ २१ ॥
वरं विमानमारूढाः परमर्द्धिसमन्वितः । सत्काननादिपु श्रीमाँस्तदा क्रीडति देववत् ॥ २२ ॥
अन्यदा जगदुन्मादहेतौ कुसुमहासिनि । वसन्तसमये प्रेमप्रियामोदनभस्वति ॥ २३ ॥
जिनेन्द्रभाक्तिसंवीतमानसः पवनात्मजः । हृष्टः संप्रस्थितो मेरुमन्तःपुरसमन्वितः ॥ २४ ॥
नानाकुसुमरम्याणि सेवितानि युवासिभिः । कुलपर्वतसानूनि प्रस्थितः सोऽवतिष्ठते ।। २५ ॥
मत्त,गान्यपुष्टौघा नादयन्ति मनोहरैः । सरोभिदर्शनीयानि स वनानि च भूरिशः ॥ २६ ॥
मिथुनैरुपभोग्यानि पत्रपुष्पफलैस्तथा । काननानि विचित्राणि रत्नोद्योतितपर्वताः ॥ २७ ॥
सरितो विशदद्वीपा नितान्तविमलांभसः । वापीः प्रवरसोपानास्तटस्थोतुगपादपाः ॥ २८ ॥
- नानाजलजकिंजल्ककिर्मीरसलिलानि च | सरांसि मधुरस्वानः सेवितानि पतत्रिभिः ॥ २९ ॥
महातरंगसंगोत्थफेनमालाहहासिनी । महायादोगणाकीर्णा बहुचित्रा महानदीः ॥ ३० ॥
विलसदनमालाभिर्युक्तान्युपवनैर्वरैः । मनोहरणदक्षाणि चित्राण्यायतनानि च ॥३१॥

·1
द्वादशोत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम् ।।
३७२ ।
जिनेन्द्रनरकूटानि नानारत्नमयानि च । कल्मपक्षोददक्षाणि युक्तमानान्यनेकशः ॥ ३२ ॥
एवमादीनि वस्तूनि वीक्षमाणः शनैः शनैः । सेव्यमानश्च कान्ताभिर्यात्यसौ परमोदयः ॥३३ ।।
नमःशिर:समारूढो विमानशिखरस्थितः । दर्शयन्याति तद्वस्तु समुद्धृतनुरुहः ॥ ३४ ॥
पश्य पश्य प्रिये धामान्यतिरम्याणि मंदरे । स्नपनानि जिनेंद्राणाममूनि शिखरांतिके ॥ ३५ ॥
नानारत्नशरीराणि भास्करप्रतिमानि च । शिखराणि मनोज्ञानि तुंगानि विपुलानि च ॥३६॥
गुहा मनोहरद्वारा गंभीरा रत्नदीपिताः । परस्परसमाकीर्णा दीधितीरतिदूरगाः ॥ ३७॥
इदं महीतले रम्यं भद्रशालाहयं वनम् । मेखलायामिदं तच्च नंदनं प्रथितं भुवि ॥ ३८ ॥
इदं वक्षः प्रदेशस्य कल्पद्रुमलतांतकम् । नानारत्नशिलाशोभि वनं सौमनसं स्थितम् ॥ ३९ ।।
जिनागारं सहस्राढ्यं त्रिदशक्रीडनोचितम् । पांडुकाख्यं वनं भाति शिखरे सुमनोहरम् ॥ ४० ॥
अच्छिन्नोत्सवसंतानमहमिन्द्रजगत्समम् । यक्षकिंनरगंधर्वसंगीतपरिनादितम् ॥ ४१॥
सुरकन्यासमाकीर्णमप्सरोगगसंकुलम् । विचित्रगणसंपूर्ण दिव्यपुष्पसमन्वितम् ॥ ४२ ॥
सुमेरोः शिखरे रम्ये स्वभावसमवस्थिते । इदमालोक्यते जैनं भवनं परमाद्भुतम् ॥ ४३ ॥
ज्वलज्ज्वलनसंध्याक्तमेघन्दसमप्रभम् । जांबूनदमयं भानुकूटप्रतिममुन्नतम् ॥ ४४ ॥

·पद्मपुराणम्
३७३
'द्वादशोत्तरशतं पर्व।
अशेपोचमरत्नौघभूपितं परमाकृतिम् । मुक्तादामसहस्राढथं चुबुदादर्शशोभितम् ॥ ४५ ॥
किंकिणीपटलंबूपप्रकीर्णकविराजितम् । प्राकारतोरणोतुंगगोपुरैः परमैयुतम् ॥ ४६ ।।
नानावर्णचलत्केतुकांचनस्तंभभासुरम् । गंभीरं चारुनियूहमशक्याशेपवर्णनम् ॥ ४७ ॥
पंचाशयोजनायाम पत्रिंशन्मानमुत्तमम् । इदं जिनगृहं कान्ते सुमेरोर्मुकुटायते ॥ ४८ ॥
• इति शंसन्महादेव्यै समीपत्वमुपागतः । अवतीर्य विमानानाच्चके हृष्टः प्रदक्षिणाम् ॥ ४९ ।।
तत्र सर्वातिशेपत्वं महैश्वर्यसमन्वितम् । नक्षत्रग्रहताराणां शशांकमिव मध्यगम् ॥ ५० ॥
कार्यासनमूर्द्धस्थं स्फुरत्स्फारस्वतेजसम् । शुभ्रानशिखरस्याग्रे शरदीव दिवाकरम् ॥ ५१ ॥
प्रतिबिंबं जिनेन्द्रस्य सर्वलक्षणसंगतम् । सान्तःपुरो नमश्चक्रे रचितांजलिमस्तकः ।। ५२ ॥
जिनेन्द्रदर्शनोद्भूतमहासम्मदसंपदाम् । विद्याधरवरस्त्रीणां धृतिरासीदलं परा ॥ ५३॥
उत्पन्नधनरोमांचा विपुलाऽऽयतलोचनाः । भक्त्या परमया युक्ताः सर्वोपकरणान्विताः ॥ ५४ ॥
महाकुलप्रसूतास्ताः स्त्रियः परमचेष्टिताः । चक्रुः पूजां जिनेंद्राणां त्रिशप्रमदा इव ॥ ५५ ॥
जांबूनदमयैः पौः पद्मरागमयैस्तथा । चन्द्रकान्तमयैश्वापि स्वभावकुसुमैरिति ।। ५६ ॥
सौरभाक्रान्तदिक्चर्गधैश्च परमोज्ज्वलैः । पवित्रद्रव्यसंभूतधूपैश्वाकुलकोटिभिः ॥ ५७ ॥

·३४ पद्मपुराणम् । द्वावंशोत्तरशतं पर्व भक्तिकल्पितसानिध्यै रत्नदीपैर्महाशिखैः । चित्रवल्ल्युपहारैश्च जिनानानर्च मारुतिः ॥ ५८ ॥ ततचंदनदिग्धांगः कुंकुमस्थासकाचितः । सूत्रपत्रोणेसंवीतशेपो विगतकल्मषः ॥ ५९ ॥ पानरांकस्फुरज्ज्योतियक्रमौलिमहामनाः । प्रमोदपरमस्फीतनेत्रांशुनिचिताननः ।। ६०॥ ध्यात्वा जिनेश्वरं स्तुत्वा स्तोत्रैरपविनाशनैः । सुरासुरगुरोविम्बं जिनस्य परमं मुहुः ॥ ६१ ॥ ततः सद्विभ्रमस्थाभिरप्सरोभिरभीक्षितः । विधाय वल्लकीमके गेयामृतमुदाहरत् ॥ ६२ ॥ जिनचन्द्रार्चनन्यस्तविकासिनयना जनाः । नियमावहितात्मानः शिवं निदधते करे ।। ६३ ॥ न तेषां दुर्लभ किंचित्कल्याणं शुद्धचेतसाम् । ये जिनेन्द्रार्चनासक्ता जना मंगलदर्शनाः ॥६॥ श्रावकान्वयसंभूतिर्भक्तिर्जिनवरे दृढा । समाधिनाऽवसानं च पर्याप्तं जन्मनः फलम् ॥ ६५ ॥ उपवीण्येति सुचिरं भूयः स्तुत्वा समय॑ च । विधाय बंदना भक्तिमादधानो नवां नवाम् ॥६६॥ अप्रयच्छज्जिनेन्द्राणां पृष्टं स्पष्टसुचेतसाम् । अनिच्छन्निव विश्रन्धो निर्ययावदालयात् ।।६७॥ ततो विमानमारुह्य स्त्रीसहस्रसमन्वितः । मेरोः प्रदक्षिणं चके ज्योतिर्देव इवोत्तमः ।। ६८ ॥ शैलराज इव प्रीत्या श्रीशैलः सुंदरक्रियः । करोति स्म तदा मेरोरापृच्छामिव पश्चिमाम् ॥६९॥ प्रकीर्य वरपुष्पाणि सर्वेषु जिनवेश्मसु । जगाम मंथरं न्योग्नि भरतक्षेत्रसम्मुखः ॥ ७० ॥ . .

·द्वादशोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम् । ततः परमरागाक्ता संध्याऽऽश्लिष्य दिवाकरम् । अस्तक्षितिभृदावासं भेजे खेदनिनीपया ॥७१॥ कृष्णपक्षे तदा रानिस्तारा बंधुभिरावृता । रहिता चन्द्रनाथेन नितान्तं न विराजते ॥ ७२ ॥ अवतीर्य ततस्तेन सुरदुंदुभिनामनि । शैलपादे परं रम्ये सैन्यमावासितं शनैः ॥ ७३ ॥ तत्र पद्मोत्पलामोदवाहिमंथरमारुताः । सुखं जिनकथाऽऽसक्ता यथास्वं सैनिकाः स्थिताः॥७४॥ अथोपरि विमानस्य निपण: शिखरांतिके । प्राग्भारचंद्रशालायाः कैलासाधित्यकोपमे ॥७५ ॥ ज्योतिष्पथात्समुत्तुंगात्पतत्प्रस्फुरितप्रभम् । ज्योतिर्वियं मरुत्सूनुरालोकत. तमोऽभवत् ॥ ७६ ॥ अचिंतयच्च हा कष्टं संसारे नास्ति तत्पदम् । यत्र न कीति स्वेच्छं मृत्युः सुरगणेष्वपि ॥७७॥ तडिदुल्कातरंगातिभंगुरं जन्म सर्वतः । देवानामपि यत्र स्यात्प्राणिनां तत्र का कथा ।। ७८ ॥ अनंतशो न भुक्तं यत्संसारे चेतनावता । न तदास्ति सुखं नाम दुःखं वा भुवनत्रये ॥ ७९ ॥ अहो मोहस्य माहात्म्यं परमेतद्धलान्वितम् । एतावन्तं यतः कालं दुःखपर्यटितं भवेत् ॥ ८ ॥ उत्सार्पण्यवसर्पिण्यौ भ्रांत्वा कृच्छ्रात्सहस्रशः। अवाप्यते मनुष्यत्वं, कष्टं नष्टमनाप्तवत् ॥ ८१ ॥ विनश्वरसुखासक्ताः सौहित्यपरिवर्जिताः । परिणामं प्रपद्यन्ते प्राणिनस्तापसंकटम् ॥ ८२ ।। घलान्युत्पथवृत्तानि दुःखदानि पराणि च । इंद्रियाणि न शाम्यन्ति विना जिनपथाश्रयात् ।।८३॥

·पद्मपुराणम् ।
• . द्वादशोत्तरशतं पर्व।
.
.
अनाप्यनं यथा दीना बध्यन्ते मृगपक्षिणः । तथा विषयजालेन बध्यन्ते मोहिनो जनाः ॥८४||
आशीविषसमानैर्यो रमते विषयैः समम् । परिणामे स मूढात्मा दह्यते दुःखवाहिना ।। ८५ ॥
को हकदिवसं राज्यं वर्षमन्विष्य यातनाम् । प्रार्थयेत विमूढात्मा तद्वद्विपयसौख्यभाक् ॥ ८६ ॥
कदाचिद्वध्यमानोऽपि मोहतस्करवंचितः । न करोति.जनः स्वार्थ किमतः कप्टमुत्तमम् ॥ ८७ ॥
भुक्त्वा त्रिविष्टपे धर्म मनुष्यभवसंचितम् । पश्चान्मुपितवद्दीनो दुःखी भवति चेतनः ॥ ८८ ॥
भुक्त्वापि त्रिदशान् भोगान्सुकृते क्षयमागते। शेपकर्मसहायः सन् चेतनः कापि.गच्छसि ॥८९॥
एतदेवं प्रतीक्षेण त्रिजगत्पतिनोदितम् । यथा अंतोर्निजं कर्म बांधवः शत्रुरेव वा ॥ ९० ॥
तदलं निंदितैरेभिर्भोगैः परमदारुणैः । विप्रयोगः सहामीभिरवश्यं येन जायते ॥ ९१ ॥
प्रियं जनमिमं त्यक्त्वा करोमि न तपो यदि । तदा सुभूमचक्रीव मरिष्याम्यवितृप्तकः ।। ९२ ॥
श्रीमत्यो हरिणीनेत्रा योपिद्गुणसमन्विताः । अत्यन्तदुस्त्यजा मुग्धा मदाहितमनोरथाः १.९३।।
कथमेतास्त्यजामीति संचिंत्य विमनाः क्षणम् । आश्राणयदुपालंभ हृदयस्य प्रबुद्धधीः ॥९४ ।
दीर्घ कालं रचा नाके गुणयुवतीभिः समनुभूतिभिः ।
मत्यक्षेत्रेऽप्यसमं भूयः प्रमदवरवनिताजनैः परिलालितः ॥ ९५ ॥

·पद्मपुराणम्।
३७७
त्रयोदशोत्तरशतं पर्व।
को वा यातस्तृप्ति जंतुविविधविषयसुखरतिभिर्नदीभिरिवोदधिः ।
नानाजन्मभ्रान्त श्रान्त ब्रज हृदय शममपि विमाकुलितं भवेत् ॥ ९६ ॥
किं न श्रुता नरकभीमविरोधरौद्रास्तीवासिपत्रवनसंकटदुर्गमार्गाः। .
रागोद्भवेन जनितं धनकर्मपंकं यन्नेच्छसि क्षपयितुं तपसा समस्तम् ॥ ९७ ॥
आसीनिरर्थकतमो धिगतीतकालो दीर्घः सुखार्णवजले पतितस्य नियः ।
आत्मानमद्य भवपंजरसंविरुद्ध मोक्ष्यामि लब्ध शुभमार्गमतिप्रकाशः ॥ ९८॥
इति कृतनिश्चयचेताः परिदृष्टयथार्थजीवलोकविवेकः ।
रविरिव गतघनसंगस्तेजस्वी गंतुमुद्यतोऽहं मार्गम् ॥ ९९ ॥
इति पद्मपुराणे श्रीरविपेणाचार्यप्रणीते हनुमन्निदं नाम द्वादशोत्तरशतं पर्व ॥११२॥
अथ त्रयोदशोत्तरशतं पर्व।
अथ रात्रावतीतायां तपनीयनिभो रविः । जगदुद्योतयामास दीप्तया साधुर्यथा गिरा ॥१॥
नक्षत्रगणमुत्सार्य बोधिता नलिनाकराः । रविणा जिननाथेन भव्यानां निचया इव ॥२॥

·पद्मपुराणम।
३७८
त्रयोदशोत्तरशतं पर्व ।
आपृच्छत सखी वातिर्महासंवेगसंगतः । निःस्पृहात्मा यथापूर्व भरतोऽयं तपोवनम् ॥३॥
ततः कपणलोमाक्षाः परमोद्वेगवाहिताः । नाथं विज्ञापयंति स्म सचिवाः प्रेमनिर्भराः ॥४॥
अनाथान् देव नो कर्तुमस्मानर्हसि सद्गुण । प्रभो प्रसीद भक्तेषु क्रियतामनुपालनम् ॥ ५ ॥
जगाद मारुतियूयं परमप्यनुवचिनः । अनर्थयांधवा एवं मम नो हितहेतवः ॥ ६॥
उत्तरन्तं भयांमोधि तव प्रक्षिपति ये । हितास्ते कथमुच्यते चरिणः परमार्थतः ।। ७ ।।
माता पिता सुहृदाता न तदाऽगात्सहायताम् । यदा नरकवासेषु प्राप्त दुःखमनुत्तमम् ॥८॥
मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य चोधिं च जिनशासने । प्रमादो नोचितः कत्तुं निमेपमपि धीमतः ॥९॥
समुष्यापि परं प्रीतर्भवद्भिः सह भोगवत् । अवश्यं भावुकस्तीवो विरहः कर्मनिर्मितः ॥ १०॥
देवासुरमनुष्येन्द्रा स्वकर्मवशवर्तिनः । कालदावानलालीढाः के वा न प्रलयं गताः ॥ ११ ॥
पल्पोपमसहस्राणि त्रिदिवेऽनेकशी मया । भुक्ता भोगा न वाऽतृप्यं वह्निः शुष्कंधनैरिव ॥१२॥
गताऽऽगमविधेर्दातृ मत्तोऽपि सुमहापलं । अपरं नाम कर्माऽस्ति जाता तनुर्ममाऽक्षमा ॥ १३॥
देहिनो यत्र मुद्यन्ति दुर्गतं मयसंकटम् । विलंघ्य गंतुमिच्छामि पदं गर्भविवर्तिनम् ।। १४ ॥
वनसारतनी तस्मिन्नेवं कृतविचेष्टिते । अभूदंतःपुरस्त्रीणां महानादितध्वनिः ॥ १५ ॥

·पागणम् । ३७९ त्रयोदशोत्तरशतं पध। समाश्चास्य विपादान प्रमदाजनमाकुलम् । वचोभिर्योधने शक्तैर्नानावृत्तांतशंसिभिः ॥ १६ ॥ तनयाँश्च समाधाय राजधर्मे यथाक्रमम् । सर्वानियोगकुशलः शुभावस्थितमानसः ॥ १७ ॥ सुहृदां चक्रवालेन महता परितो वृतः । विमानभवनाद्राजा निर्ययो वायुनंदनः ॥ १८ ॥ नरयानं समारुह्य रत्नकांचनभासुरम् । बुवुदादर्शलंबूपचित्रचामरसुन्दरम् ॥ १९ ॥ पुंडरीकसंकाशं बहुभक्तिविराजितम् । चैत्योद्यानं यतः श्रीमान्पस्थितः परमोदयः ॥२०॥ विलसत्केतुमालाढ्यं तस्य यानमुदीक्ष्य तत् । ययौ हर्षविपादं च जनः सक्ताश्रलोचनः ॥२१॥ तत्र चैत्यमहायाने विचित्रद्रुममंड़िते । सारिकाचंचरीकान्यपुष्टकोलाहलाकुले ।। २२ ।। नानाकुसुमकिंजल्कसुगंधिसततायने । संयतो धर्मरत्नाख्यस्तदा तिष्ठति कीर्तिमान् ॥ २३ ॥ धर्मरत्नमहाराशिमत्यन्तोचमयोगिनम् । यथा पाहुवली पूर्व भावप्लाविनमानसः ॥ २४ ॥ हनूमानाससाद तम् । भगवन्तं नभोयानं चारणार्पिगणावृतम् ॥ २५ ॥ प्रणम्य भक्तिसंपन्नः कृत्वा गुरुमहं परम् । जगाद शिरसि न्यस्य करराजीवकुइमलम् ॥ २६ ॥ उपेत्य भवतो दीक्षा निर्मुक्तांगो महामुने । अहं विहर्तुमिच्छामि प्रसादः क्रियतामिति ॥२७॥ यतिराहोत्तमं युक्तमेवमस्तु सुमानसः । जगनिःसारमालोक्य क्रियता स्वहितं परम् ।। २८ ॥ नरयानात्समुत्तीर्य

·पद्मपुराणम् ।
.३८०
त्रयोदशोत्तरशतं पर्व ।
अशाश्वतेन देहेन विहर्तुं शाश्वतं परम् । परमं तव कल्याणी मतिरेपा समुद्गता ॥ २९ ॥
इत्यनुमां मुनेः प्राप्य संवेगरभसान्वितः । कृतप्रणमनस्तुष्टः पर्यकासनमाश्रितः ॥ ३० ॥
मुकुटं कुंडले हारमवशिष्टं पिभूपणम् । समुत्ससर्ज वस्त्रं च मानसं च परिग्रहम् ॥ ३१ ॥
दयितानिगडं भिवा दग्ध्या जालं ममत्त्वजम् । छित्त्वा स्नेहमयं पाशं त्यक्त्वा सौख्यं विपोपमम् ॥
वैराग्यदीपशिखया मोहध्वान्तं निरस्य च । कमप्यपकरं दृष्ट्वा शरीरमतिभंगुरम् ॥ ३३ ॥
स्वयं मुसुकुमाराभिर्जितपमाभिरुत्तमम् । उत्तमांगरुहो नीत्वा करशाखाभिरुत्तमः ॥ ३४ ॥
निशेषसंगनिर्मुक्तो मुक्तिलक्ष्मी समाश्रितः । महाव्रतधरः श्रीमान्छीशैल शुशुभेतराम ॥ ३५ ॥
निर्वेदप्रभुरागाभ्यां प्रेरितानि महात्मनाम् । शतानि सप्त साग्राणि पंचाशद्भिः सुचेतसाम् ॥३६॥
विद्याधरनरेन्द्राणां महासंवेगवर्तिनाम् । स्वपुत्रेषु पदं दत्त्वा प्रतिपन्नानि योगिताम् ॥ ३७ ॥
विद्युद्गत्यादिनामानः परमप्रीतमानसाः । मुक्तसर्वकलंकास्ते श्रिताः श्रीशैलविभ्रमम् ॥ ३८॥
कत्या परमकारुण्यं विप्रलापं महाचम् । वियोगानलसंतमाः परं निर्वेदमागताः ॥३९॥
प्रथिता बंधुमत्यारुपामुपगम्य महत्तराम् । प्रयुज्य विनयं भक्या विधाय महमुत्तमम् ॥४०॥
श्रीमत्यो भवतो भीता धीमत्यो नृपयोपितः । महद्भूपणनिर्मुक्ताः शीलभूपाः प्रवव्रजः ॥४१॥

·चतुर्दशोत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम् ।
बभूव विभवस्तासां तदा जीर्णतृणोपमः । महामहाजनः प्रायो रतिवद्विरतो भृशम् ॥ ४२ ॥
व्रतगुप्तिसमित्युचः शैलः श्रीशैलपुंगवः । महातपोधनो धीमान गुणशीलविभूषणः ॥ ४३ ॥
धरणीधरैः प्रहृष्टैरुपगीतो वंदितोऽप्सरोभिश्च । अमलं समयविधानं सर्वज्ञोक्तं समाचर्य ॥४४॥
निर्दग्धमोहनिचयो जैनेद्रं प्राप्य पुष्कलं ज्ञानविधिम् ।
निर्वाणगिरावसिघच्ट्रीशैलः श्रमणसत्तमः पुरुपरविः ॥ ४५ ॥
इति श्रीपद्मचरिते श्रीरविपणाचार्यप्रोक्ते हनुमन्निर्वाणाभिधानं नाम त्रयोदशोत्तरशतं पर्व।। १०७ ॥
.
अथ चतुर्दशोत्तरशतं पर्व।
प्रग्रज्यामष्टवीराणां ज्ञात्वा वायुसुतस्य च । रामो जहास किं भोगो भुक्तस्तै कातरैरिति ॥ १॥
सन्तं संत्यज्य ये भोगं प्रवजन्त्यायतेक्षणाः । नूनं ग्रहगृहीतास्ते वायुना वा वशीकृताः ॥२॥
नूनं तेपनि विद्यन्ते कुशला वैद्यवातिकाः । यंतो मनोहरानं कामान्परित्यज्य व्यवस्थिताः ॥३॥

·पद्मपुराणम्। ૨૮૨ चतुर्दशोत्तरशतं पर्व । एवं भोगमहत्संगसौख्यसागरसेविनः । आसीत्तस्य जडा बुद्धिः कर्मणा वशमीयुपः ॥ ४ ॥ भुज्यमानाऽल्पसौख्येन संसारपदमीयुपः प्रायो विस्मयते सौख्य श्रुतमप्यतिसंसृतिः॥५॥ एवं तयोर्महामोगममयो। प्रेमपद्धयो । पमकुंठयोः कालो धर्मकुंठो विवर्त्तते ॥ ६ ॥ अथान्यदा समायातः सौधर्मेन्द्रो महाद्युतिः । ऋद्धया परमया युक्तो धैर्यगांभीर्यसंस्थितः ॥७॥ सेवितः सचिवैः सर्वैर्नानालंकारधारिभिः । कास्वरमहाशैल इव गंडमहीधरैः ॥ ८॥ सुखं तेजः परिच्छन्ने निपण्णः सिंहविष्टरे । सुमेरुशिखरस्थस्य चैत्यस्य श्रियमुदइन् ॥९॥ चंद्रादित्योचमोद्योवरत्नालंकृतविग्रहः । मनोहरेण रूपेण जुष्टो नेत्रसमुत्सवः ॥ १०॥ विभ्राणो विमलं हारं तरंगितमहाप्रभः । प्रवाहमिव सेतोदं श्रीमान्निपधभूधरः ॥ ११ ॥ हारकुंडलकेयूरप्रभृत्युत्तमभूषणैः । समंतादावृवो देवनक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ।। १२॥ चन्द्रनक्षत्रसारश्यं चारु मानुपगोचरम् । उक्तं यतोऽन्यथाकल्पं ज्यातिषामन्तरं महत् ॥ १३ ॥ महाप्रभावसंपन्नो दिशो दश निजीजसा । भासपन्परमामोदात्तस्जैनेश्वरो यथा ॥ १४ ॥ अशक्यवर्णनो भूरि संवत्सरशतैरपि । अप्पशेषजेनेजिंहासहस्ररपि सर्वदा ॥ १५ ॥ लोकपालप्रधानानां मुराणां चारुचेतसाम् । यथाऽऽसनं निपण्णानां पुराणमिदमभ्यधात् ।।१६।।

·चतुर्दशोत्तरशतं पर्व।
#
पद्मपुराणम् ।
नेपोऽत्यन्तदुःसाध्या संसारः परमासुरः । निहतो ज्ञानचक्रेण महारिः सुखसूदनः ॥ १७ ॥
अर्हन्तं तं परं भक्या भावपुष्पैरनंतरम् । नाथमर्चयताशेपदोपकक्षविभावसुम् ॥ १८ ॥
कपायोग्रतरंगाढयात्कामग्राहसमाकुलात् । यः संसारार्णवाद्यान्समुचारयितुं क्षमः ॥ १९ ॥
यस्य प्रजातमात्रस्य मंदरे त्रिदशेश्वराः । अभिषेकं निपेवन्ते परं क्षीरोदवारिणा ।। २० ॥
अर्चयन्ति च भक्यादयास्तदेकाग्रानुवर्तिनः । पुरुषार्थाऽऽहितस्वान्ताः परिवर्गसमन्विताः ॥२१॥
वंध्यकैलाशवक्षोजां पारावारोमिमेखलाम् । यावत्तस्थौ महीं त्यक्त्वा गृहीत्वा सिद्धियोषिताम् २२
महामोहतमश्छन्नं धर्महीनमपार्थिवम् । येनेदमेत्य नाकानादालोकं प्रापितं जगत् ॥ २३ ॥
अत्यन्ताद्भुतवीर्येण येनाप्टौ कर्मशत्रवः । क्षपिताः क्षणमात्रेण हरिणेवेह दंतिनः ॥ २४ ॥
जिनेन्द्रो भगवानहन् स्वयंभूः शंभुलर्जितः । स्वयंप्रभो महादेवः स्थाणुः कालंजरः शिवः ॥२५॥
महाहिरण्यगर्भश्च देवदेवो महेश्वरः । सद्धर्मचक्रवर्ती च विभुस्तीर्थकरः कृती ॥ २६ ॥
संसारसूदनः सूरिर्ज्ञानचक्षुर्भवांतकः । एवमादियथार्थाख्यो गीयते यो मनीषिभिः ॥ २७ ॥
निगूढः प्रकटः स्वारभिधानैः मुनिर्मलैः । स्तूयते स मनुष्येन्द्रैः सुरेन्द्रश्च सुभक्तिभिः ॥२८॥
प्रसादायस्य नाथस्य कर्ममुक्ताः शरीरिण।। त्रैलोक्याग्रेऽवतिष्ठन्ते यथावत्प्रकृतिस्थिताः ॥२९॥

·पद्मपुराणम्। ३८४ चतुर्दशोत्तरशतं पर्व। .. इत्यादि यस्य माहात्म्यं स्मृतमाप्यघनाशनम् । पुराणं परमं दिव्यं सम्मदोद्भवकारणम् ॥३०॥ महाकल्याणमूलस्य स्वार्थकांक्षणतत्पराः । तस्य देवाधिदेवस्य भक्ता भवत संततम् ।। ३१ ॥ अनादिनिधनो जंतुः प्रेर्यमाणः स्वकर्मभिः । दुर्लमें प्राप्य मानुष्यं धिक्कश्चिदपि मुह्यति ॥३२॥ चतुर्गतिमहावः महासंसारमंडले । पुनर्बोधिः कुतस्तेषां ये द्विपन्त्यर्हदक्षरम् ॥ ३३ ॥ कृच्छ्रान्मानुपमासाद्य यः स्याद्वोधिविवर्जितः । पुनर्भ्राम्यत्यपुण्यामा सः स्वयंरथचक्रवत् ॥३४॥ अहो धिमानुपे लोके गतानुगतिकैर्जनैः । जिनेन्द्रो नाहतः कैश्चित्संसारारिनिपूदनः ॥ ३५ ॥ मिथ्यातपः समाचर्य भूत्वा देवो चलर्द्धिकः । व्युत्वा मनुष्यतां प्राप्य कष्टं द्रुह्यति जीवकः ॥३६॥ कुधर्माशयसक्तोऽसौ महामोहवशीकृतः । न जिनेन्द्र महेन्द्राणामपीन्द्रं प्रतिपद्यन्ते ॥ ३७॥ विपयामिपलुब्धात्मा जन्तुर्मनुजतां गतः । मुह्यते मोहनीयेन कर्मणा कष्टमुत्तमम् ॥ ३८ ॥ अपि दुर्दृष्टयोगाद्यः स्वर्ग प्राप्य कुतापसः । स्वहीनतां परिज्ञाय दह्यते चिंतुयाऽतुरः ।। ३९ ॥ रत्नद्वीपोपमे रम्ये तदा धिमंदबुद्धिना ! मयार्हच्छासने किं नु श्रेयो न कृतमात्मनः ॥ ४० ॥ हा धिक्कुशास्त्रनिवहस्तश्च वाक्पटुभिः खलैः पापानिभिरुन्मार्गे पातितः पतितैः कथम् ॥४१॥ एवं मानुष्यमासाद्य जैनेन्द्रमतमुत्तमम् । दुर्विज्ञेयमधन्यानां जन्तूनां दुःखभागिनाम् ।। ४२ ॥

·. पद्मपुराणमें। : चतुर्दशोत्तरशतं पर्व महर्धिकस्य देवस्य च्युतस्य स्वर्गतो भवेत् । आहती दुर्लभा बोधिर्देहिनोऽन्यस्य किं पुनः .४३ धन्यः सोऽनुगृहीतश्व मानुपत्वे भवोत्तमे । यः करोत्यात्मानः श्रेयो बोधिमासाद्य नैष्ठिकीम् ४४ तत्रैवात्मगतं प्राह सुरश्रेष्ठा विभावसुः । कदा नु खलु मानुष्यं प्राप्स्यामि स्थितिसंक्षये ।। ४५ ॥ विपयारि परित्यज्य स्थापयित्वा वशे मनः । नीत्वा कर्म प्रयास्यामि तपसा गतिमाहतीम् ।।४६।। तत्रैको विवुधः प्राह स्वर्गस्थस्येदृशी मतिः । अस्माकमपि सर्वेषां नृत्वं प्राप्य विमुह्यति ।। ४७ ॥ यदि प्रत्ययसे नैतत् ब्रह्मलोकात्परिच्युतम् । मानुष्यैश्वर्यसंयुक्तं पद्माभं किं न पश्यसि ॥ ४८ ॥ अत्रोवाच महातेजाः शचीपतिरसौ स्वयम् । सर्वेषां बंधनानां तुं स्नेहबंधो महादृढः ॥ ४९ ॥ हस्तपादांगबद्धस्य मोक्षः स्यादसुधारिणः । स्नेहबंधनबद्धस्य कुतो मुक्तिर्विधीयते ॥ ५ ॥ योजनानां सहस्राणि निगडैः पूरितो व्रजेत् । शक्तो नांगुलमप्येक बद्धः स्नेहन मानवः ॥५१॥ अस्य लांगलिनो नित्यमनुरक्तो गदायुधः । अतृप्तो दर्शने कृत्यं जीवितैनाऽपि वांछति ॥ ५२ ।। निमेषमपि नो यस्य विकलं हलिनो मनः । स तं लक्ष्मीधरं त्यक्तुं शक्नोति सुकृतं कथम् ॥५३॥ कर्मणामिदमीदृशमीहितं बुद्धिमानपि यदेति विमूढताम् । अन्यथा श्रुतसर्वनिजायतिः का करोति न हितं सचेतनः ॥ ५४॥ ३-२५ . ..

·पद्मपुराणम्।
३८६
पंचदशोत्तरशतं पर्व।
एवमेतदहो त्रिदशाः स्थितं देहिनामपरमन किमुच्यताम् ।
कृत्यमत्र भवारिविनाशनं यत्नमेत्य परमं सुचेतसा ॥ ५५॥
इति सुरपतिमार्ग तत्त्वमार्गानुरक्तं जिनवरगुणसंगात्यन्तपूर्व मनोज्ञम् ।
रविशशिमरुदाद्याः प्राप्य चेतेोविशुद्धा भवभयमभिजग्मुर्मानवत्वाभिकांक्षाः ॥५६॥
इति श्रीपद्मचरिते रविषेणाचार्यप्रणीते शक्रसुरसंकथाभिधानं नाम चतुर्दशोत्तरशतं पर्व ॥ ११४॥
अथ पंचदशोत्तरशतं पर्व।
अथाऽऽसनं विमुंचन्तं शक्रं नत्वा सुरासुराः । यथायथं ययुश्चित्रं वहन्तो भावमुत्कटम् ॥ १॥
कुतूहलतया द्वौ तु विबुधौ कृतनिथयौ । पद्मनारायणस्नेहमीहमानौ परीक्षितुम् ॥ २ ॥
क्रीडकरसिकारमानावन्योन्यप्रेमसंगतौ । पश्यावः प्रीतिमनयोरित्यागातां प्रधारणाम् ॥ ३ ॥
दिवसं विश्वसत्येकमप्यस्यादर्शनं न यः । मरणे पूर्वजस्थासौ हरिः किन्नु विचेष्टते ॥ ४ ॥
शोकविहलितस्यास्य वीक्षमाणौ विचेष्टितम् । परिहास क्षणं कुर्वो गच्छायः कोशला पुरीम् ॥५॥

·पद्मपुराणम् ।
३८७
पंचदशोत्तरशतं पर्व।
शोकाकुलं मुखं विष्णोर्जायते कीदृशं तु तत् | कस्मै कुप्यति यातिक करोति किमु भाषणम् ॥६॥
छत्त्वा प्रधारणामेतां रत्नचूलो दुरीहितः । नामतो मृगचूलश्च विनीतां नगरी गतौ ॥७॥
तत्रत्यं कुरुवा पद्मभवने कंदितध्वनिम् । समस्तान्तःपुरस्त्रीणां दिव्यमायासमुद्भवम् ॥८॥
प्रतीहारसुहन्मंत्रिपुरोहितपुरोगमाः । अधोमुखा ययुर्विष्णुं जगुश्च बलपंचताम् ॥९॥
मृतो रापन इत्येतद्वाक्यं श्रुत्वा गदायुधः । मंदप्रमंजनाधूतनीलोत्पलनिभेक्षणः ॥ १० ॥
हा किन्त्विदं समुद्भूतमित्यर्द्धकृत जल्पनः । मनोवितानता प्राप्तः सहसाऽथूनहुँचत ॥ ११ ॥
ताडितोऽशनिनेवा सौ कांचनस्तंभसंश्रितः । सिंहासनगतः पुस्तकमन्यस्त इव स्थितः ॥ १२ ॥
अनिमीलितनेोऽसौ तथाऽवस्थितविग्रहः । दधार जीवतो रूपं कापि प्रहितचेतसः ॥ १३ ॥
वीक्ष्य निर्गतनीयं भ्रातृमृत्य्यनलाहतम् । त्रिदशी व्याकुलीभूतो जीवितुं दातुमक्षमौ ॥१४॥
नूनमस्येशो मृत्युर्विधिनेवि सताशयो । विपादविस्मयाऽऽपूर्णौ सौधर्ममरुची गतौ ॥ १५ ॥
पथाचापाऽनलज्वालाकर्मापालीढमानसी । न तत्र तो धृति जाती संप्राप्ती निंदितात्मकौ ॥१६॥
अप्रेक्ष्यकारिणां पापमानसाना हतात्मनाम् । अनुष्ठितं स्वयं कर्म जायते तापकारणम् ॥ १७ ॥
दिल्यमापाकृतं कर्म वदा झात्वा तथाविधम् । प्रसादयितुमुयुक्ताः सौमित्रिं भवराः स्त्रियः ॥१८॥

·पंचदशोत्तरशतं पर्व। ३८८ पद्मपुराणम् कयाऽकृतज्ञया नाथ मूढयाऽस्यपमानितः । सौभाग्यगर्ववाहिन्या परमं दुर्विदग्धया ॥ १९ ॥ प्रसीद मुच्यता कोपो देव दुःखासिकापि वा । ननु यत्र जने कोपः क्रियतां तत्र यन्मनः ॥२०॥ इत्युक्त्वा काश्विदालिंग्य परमप्रेमभूमिकाः । निपेतुः पादयोनानाचाटुजारिपततत्पराः ॥२१॥ काश्चिद्वीणां विधायांके तद्गुणग्रामसंगतम् । जगुर्मधुरमत्यन्तं प्रसादनकृताशयाः ॥ २२ ॥ काश्चिदाननमालोक्य कृतप्रियशतोद्यताः । समाभापयितुं यत्नं सर्वसंदोहतोऽभवत् (१) ॥२३ ॥ स्तनोपपीडमाश्लिष्य काश्चिद्विमलपित्रमाः । कान्तस्य कान्तमाजिनन् गंडं कुंडलमंडितम् ॥२४॥ इपत्पादं समुदृत्य काश्चिन्मधुरभाषिताः । चक्रुः शिरसि संफुल्लकमलोदरसन्निभम् ॥ २५ ॥ काश्चिदर्भकसारंगीलोचनाः कर्तुमुद्यताः । सोन्मादविभ्रमक्षिप्तकटाक्षोत्पलशेखरम् ॥ २६ ॥ जंभज्मायताः काश्चित्चदाननकृतेक्षणाः । मंदं बमंजुरंगानि स्वनंत्यखिलसंधिपु ॥ २७॥ एवं विचेष्टमानानां तासामुत्तमयोपिताम् । यत्नोऽनर्थकता प्राप तत्र चैतन्यवर्जिते ॥ २८ ॥ : तानि सप्तदश स्त्रीणां सहस्राणि हरेर्दधुः । मंदमारुतनिधूतचित्रांयुजवनाश्रियाम् ॥ २९ ॥ तस्मिन्तथाविधे नाथे स्थिते कच्छ्समागताः । व्याकुले मनसि स्त्रीणां निदधे संशयः पदम् ३० सुदुश्चित्तं च दुर्भाष्य भावं दुःश्रममेव च । कृत्वा मनसि मुग्धाक्ष्यः पस्पृशुर्मोहसंगताः ॥ ३१ ।।

·पद्मपुराणमा
पंचदशोत्तरदातं पर्व ।
सुरेन्द्रवनिताचक्रसमचेष्टिततेजसाम् । तदा शोकाभिवताना नैतासां चारुताम्भवत् ॥ ३२ ॥
श्रुत्वाऽन्तश्चरवक्त्रेभ्यस्तं वृत्तान्तं तथाविधम् । स संभ्रम परिप्राप्तः पद्माभः सचिवैर्वृतः ॥ ३३ ॥
अन्तःपुरं प्रविष्टश्च परमाप्तजनावृतः । ससंभ्रमैनैदृष्टो विक्षिप्तविरलक्रमः ॥ ३४ ॥
नतोऽपश्यदतिक्रान्तकान्तातिसमुद्भवम् । वदनं धरणीन्द्रस्य प्रभातशशिपांडुरम् ।। ३५ ।।
न मुश्लिष्टमिवात्यन्तं परिभ्रष्टं स्वभावतः । तत्कालतरुमूलांबुरुहसाम्यमुपागतम् ॥ ३६ ॥
अचिंतयच किं नाम कारणं येन मे स्वयम् । आस्ते रुष्टो विषादीच किंचिद्विनतमस्तकः ॥३७॥
उपमृत्य च सस्नेहं मुहुराधाय मूर्द्धनि । हिमाऽऽहतनगासारं पद्मस्तं परिपस्वजे ॥ ३८ ॥
चिहानि जीवमुक्तस्य पश्यन्नपि समंततः । अमृतं लक्ष्मण मेने काकुत्स्थः स्नेहनिर्भरः ॥ ३९ ॥
नांगयटिरावग्रीवादोः परिधौ श्लथौ । प्राणानाकुंचनोन्मेपप्रभृतीहोज्झिता तनुः ॥ ४० ॥
ईदृशं लक्ष्मणं वीक्ष्य विमुक्तं स्वशरीरिणा । उद्वेगोरुभयाक्रान्तः प्रसिष्वेदापराजितः ॥४१॥
अथाम्सी दीनदीनास्पो मूर्च्छमानो मुहर्मुहुः । पाप्पाकुलेक्षणोऽपश्यदस्यांगानि समंवतः ॥४२॥
न क्षतं नखरेखाया अपि तुल्यमिहेप्यते । अवस्था कीदृशीं केन भवेदयमुपागतः ॥ ४३ ॥
इति ध्यायन समुद्भूतवेपथुस्तद्विदं ननम् । आहाययद्विपण्णात्मा तूर्ण विद्वानपि स्वयम् ॥ ४६॥

·३९० पंचदशोत्तरदात पर्व । पद्मपुराणम् । यदा वैद्यगणैः सर्वमंत्रीपधिविशारदः । प्रतिशिष्टः कलापारः परीक्ष्य धरणीधरः ।। ४५ ।। तदाहताशता प्राप्तो रामो मूच्छा समागतः । पर्याप्तो वसुधापृष्ठे छिन्नमूलस्तस्र्यथा ।। ४६ ।। हरिवंदननीरैश्च तालवृतानिलैर्निभैः । कृच्छ्रेण त्याजितो मोहं विललापि सुविद्धलः ।। ४७ ।। समं शोकविपादाभ्यामसौ पीडनमाश्रितः । उत्ससर्ज यदश्रूणां प्रवाहं विहिताननम् ॥ ४८ ।। बाप्पेण विहितं चक्त्रं रामदेवस्य लक्षितम् । विरलोभोदसंबीतचन्द्रमंडलसंनिभम् ।। ४९ ॥ अत्यन्तविक्लवीभूतं तमालोक्य तथाविधम् । वितानतां परिप्रापदन्तःपुरमहार्णवः ॥ ५० ॥ दुःखसागरनिर्ममाः शुष्यदंगा वरस्त्रियः। भृशं व्यानशिरे वाप्पाऽऽकंदाभ्यां रोदसी समम् ॥५१॥ हा नाथ भुवनानंद सर्वसुंदरजीवित । प्रयच्छ दयितां वाचं कासि यातः किमर्थकम् ॥ ५२ ॥ अपराधाहते कस्मादस्मानेवं विमुंचसि । नन्वाऽऽगः सत्यमप्यास्ते जने तिष्ठसि नो चिरम् ॥५३॥ एतस्मिन्नंतरे श्रुत्वा तद्वस्तु लवणांकुशौ । विपादं परमं प्राप्ताचिति चिन्तामुपागतौ ॥ ५४॥ धिगसारं मनुष्यत्वं नाश्तोऽस्त्यन्यन्महाधमम् । मृत्युर्यच्छत्यवस्कन्दं यदज्ञातो निमेपतः ॥५५॥ यो न निर्वृहितुं शक्यः सुरविद्याधरैरपि । नारायणोऽप्यसौ नीतः कालपाशेन पश्यताम् ॥५६॥ . आनाय्येण शरीरेण किमनेन धनेन च । अवधार्येति संबोधं वैदेहीजावुपेयतुः ॥५७ ।।

·पद्मपुराणम् ।
पंचदशोत्तरशतं पर्व।
पुनर्गर्भाशयादीतौ नत्वा तातक्रमद्वयम् । महेन्द्रोदयमुद्यानं शिविकाऽवस्थितौ गती ॥५८ ॥
तत्रामृतस्वरामिख्यं शरणीकृत्य संयतम् । बभूवतुर्महाभागौ श्रमणौ लवणांकुशौ ॥ ५९ ।।
गृहतोरनयोदीक्षां तदा सत्तमचेतसोः । पृथिव्यामभवदुद्धिर्मृत्तिकागोलकाहिता ॥ ६ ॥
एकतः पुत्रविरहो भ्रातृमृत्यवशमन्यतः । इति शोकमहावर्ते परावर्त्तत राघवः ॥ ६१ ॥
राज्यतः पुत्रतश्चापि स्वभूताज्जीवितादपि । तथाऽपि दयितातोऽस्य परं लक्ष्मीधरः प्रियः ॥२॥
फर्मनियोगेनैवं प्राप्तेऽवस्थामशोमनामाप्तजने।
स (निः) शोकं वैराग्यं प्रतिपद्यन्ते विचित्रचित्ताः पुरुषाः ॥ ६३ ॥
कालं प्राप्य जनानां किंचिच्च निमित्तमात्रकं परभावम् ।
संबोधरविरुदेति स्वकृतविपाकेऽन्तरङ्गहेतौ जाते ॥ ६४ ॥
इति श्रीपद्मपुराणे श्रीरविषेणाचार्यप्रोक्त लवणांकुशतपोऽभिधानं नाम पंचदशोत्तरशतं पर्व ॥ ११५ ॥

·पद्मपुराणम्। ३९२ पोडशोत्तरशतं पर्य। .. अथ षोडशोत्तरशतं पर्व । कालधर्म परिप्राप्ते राजन् लक्ष्मणपुंगवे । त्यक्तं युगप्रघानेन रामेण व्याकुलं जगत् ॥ १॥ स्वरूप मृदु सबंध स्वभावेन हरेर्वपुः । जीवेनाऽपि परित्यक्तं न पाभस्तदाऽत्यजत् ॥ २॥ आलिंगति निधायांके मार्टि जिप्रति निक्षति । निपीदति समाधाय सस्पृहं भुजपंजरे ॥ ३ ॥ अवाप्नोति न विश्वास क्षणमप्यस्य मोचने । बालोऽमृतफलं यत्स तं मेने महाप्रियम् ॥ ४॥ पिललाप च हा भ्रातः किमिदं युक्तमीदृशम् । यत्परित्यज्य मां गन्तुं मतिरेकाकिना कृता ।।५।। ननु नाऽहं किमु ज्ञातस्तव त्वद्विरहासहः । यन्मां निक्षिप्य दुःखानायकस्मादिदर्माहसे ।। ६ ।। हा तात किमिदं क्रूरं परं व्यवसितं त्वया । यदसंघाद्य मे लोकमन्यं दत्तं प्रयाणकम् ॥ ७ ॥ प्रयच्छ सकृदयाशु वत्स प्रतियचोऽमृतम् । दोपाद्विनाऽसि कि क्रुद्धो ममापि सुविनीतकः ||८ कृतवानसि नो जातु मानं मयि मनोहर । अन्य एवाऽसि किंजातो वद वा कि मया कृतम् ।।९।। दूरादेवान्यदा दृष्ट्वा दत्वाऽभ्युत्थानमाहृतः । रामं सिंहासने कृत्वा महीपृष्ठं निपेचय ॥ १० ॥ अधुना मे सरस्यस्मिन्निन्दुकांतनखावलौ । पादेऽपि लक्ष्मण न्यस्ते क्रपे (रूपो) मृष्येति नो कथम् ।।

·पोडशोत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम्।
देव त्वरितमुत्तिष्ठ मम पुत्री वनं गतौ । दूरं न गच्छतो यावत्तावत्तावानयामहे ॥ १२ ॥
त्वया विरहिता एताः कृतार्तकुररीरवाः । भवद्गुणग्रहग्रस्ता विलोलंति महीतले ॥ १३ ॥
भ्रष्टहारशिरोरत्नमेखलाकुंडलादिकम् । आक्रन्दन्तं प्रियालोकं वारयस्याकुलं न किम् ॥ १४ ॥
किं करोमि क गच्छामि त्वया विरहितोऽधुना | स्थानं तन्नानुपश्यामि जायते यत्र निर्वृतिः १५
आसेचनकमेतत्ते पश्याम्यद्यापि चक्रकम् । अनुरक्तात्मकं तत्कि त्यक्तुं समुचितं तव ॥ १६ ॥
मरणव्यसने भ्रातुरपूर्वोऽयं ममांगकम् । दग्धुं शोकानलः शक्तः किं करोमि विपुण्यकः ॥ १७ ॥
न कृशानुर्दहत्येवं नैवं शोपयते विपम् । उपमानविनिर्मुक्तं यथा भ्रातुः परायणम् ॥ १८ ॥
अहो लक्ष्मीधर क्रोधधैर्य संहर सांप्रतम् । वेलाऽतीताऽनगाराणां महर्षीणामियं हि सा ॥ १९ ॥
अयं रविरुपैत्यस्तं वीक्षस्वैतानि सांप्रतम् । पद्मानि त्वत्सनिद्राक्षिसमानि सरसां जले ॥ २० ॥
शय्यां व्यरचयत्क्षिप्रं कृत्वा विष्णुं भुजान्तरे । व्यापारांन्तरनिर्मुक्तः स्वप्तुं रामः प्रचक्रमे ॥२१॥
श्रवणे देवसद्भावं ममैकस्य निवेदय । केनासि कारणेनैतामवस्थामीदृशीमितः ॥२२॥
प्रसन्नचंद्रकान्तं ते वस्त्रमासीन्मनोहरम् । अधुना विगतच्छायं कस्मादीगिदं स्थितम् ॥ २३ ॥
मृदुप्रभंजनाऽऽधूतकरपल्लवसन्निभे । आस्तां निरीक्षणे कस्मादधुना म्लानिमागते ॥ २४ ॥

·पद्मपुराणम् । पोडशोत्तरशतं पर्व । ब्रूहि ब्रूहि किमिष्टं ते सर्व संपादयाम्यहम् । एवं न शोभसे विष्णो सव्यापार मुखं कुरु ॥२५॥ देवी सीता स्मृता किन्ते समदुःखसहायिनी । परलोकं गता साधी विषण्णासि भवेत्ततः ॥२६॥ विषादं मुंच लक्ष्मीश विरुद्धा खगसंहतिः । अवस्कन्दागता सेयं साकेतामवगाहते ॥ २७ ॥ क्रुद्धास्यापीदृशं वक्त्रं मनोहर न जातुचित् । तवाऽऽसीदधुना वत्स मुंच मुंच विचेष्टितम् ॥२८॥ प्रसीदैप तवानृत्तपूर्व पादौ नमाम्यहम् । ननु ख्यातोऽखिले लोके मम त्वमनुकूलने ॥ २९ ॥ असमानप्रकाशस्त्त्वं जगद्दीपः समुन्नतः । चलिताऽकालवातेन प्रायो निर्वापितोऽभवत् ।। ३० ।। राजराजत्वमासाद्य नीत्या लोकं महोत्सवम् । अनाथीकृत्य तं कस्माद्भवितं गमनं तव ॥३१॥ चक्रेण द्विपतां चक्रं जित्या सकलमूर्जितम् । कथं नु सहसेऽद्य त्वं कालचक्रपराभवम् ॥ ३२ ॥ राजश्रिया तबाराजद्यदिदं सुंदरं वपुः । तदद्यापि तथैवेदं शोभते जीवितोशितम् ॥ ३३ ॥ निद्रां राजेन्द्र मुंचस्व समतीता विभावरी । निवेदयति संध्येयं परिप्राप्तं दिवाकरम् ।। ३४ ।। सुप्रभातं जिनेन्द्राणां लोकालोकावलोकिनाम् । अन्येषां भव्यपदानां शरणं मुनिसुव्रतः ॥ ३५ ॥ प्रभातमपि नानामि ध्वान्तमेतदहं परम् । वदनं यन्नरेन्द्रस्य पश्यामि गतविभ्रमम् ॥ ३६ ॥ उत्तिष्ठ मा चिरं स्वाप्सीMच निद्रा विचक्षण । आश्रयामः समास्थानं तिष्ठ सामंतदर्शने ।। ३७ ।।

·पद्मपुराणम् ।
सप्तदशोत्तरशतं पर्व ।
--
प्राप्तो विनिद्रतामेप सशोकः कमलाकरः। कस्मादभ्युदितत्वं तु निंदितं सेवते भवान् ॥ ३८ ॥
विपरीतमिदं जातु त्वया नैवमनुष्ठितम् । उत्तिष्ठ राजकत्येषु भवावहितमानसः ॥ ३९ ॥
भ्रातस्त्वयि चिरं सुप्ते जिनवेश्मसु नोचिताः। क्रियन्ते चारुसंगीता भेरीमंगलनिःस्वना ॥४०॥
श्लथप्रभातकर्तव्याः करुणासक्तचेतसः । उद्वेगं परमं प्राप्ता यतयोऽपि त्वयीहशे ॥४१॥
वीणावेपुमृदंगादिनिस्वानपरिवर्जिता । त्वद्वियोगाकुलीभूता नगरीयं न राजते ॥ ४२ ॥
पूर्वोपचितमशुद्धं नूनं मे कर्म पाकमायातम् । भ्रातृवियोगव्यसनं प्राप्तोऽस्मि यदीदृशं कष्टम् ४३
युद्ध इव शोकमानचैतन्यसमागमानन्दम् । उत्तिष्ठ मानवरवे कुरु सकृदत्यन्तखिन्नस्य ॥४४ ॥
इति श्रीपद्मपुराणे श्रीरविपेणाचार्यप्रोक्ते रामदेवविप्रलापं नाम पोडशोत्तरशतं पर्व ॥ ११६ ॥
अथ सप्तदशोत्तरशतं पर्व ।
ततो विदितवृत्तान्ताः सर्वे विद्याधराधिपाः । सह स्त्रीभिः समायातास्त्वरिताः कोशलां पुरीम् १
विभीषणः समं पुत्रश्चन्द्रोदरनृपात्मजः । समेतः परिवर्गेण सुग्रीवः शशिवर्द्धनः ॥२॥

·पद्मपुराणम् । सप्तदशोत्तरशतं पर्व चाप्पपिप्लुतनेत्रास्ते संभ्रान्तमनसोऽविशन् । भवनं पद्मनाभस्य भरितांजलयो नताः॥३॥ विपादिनो विधिं कृत्वा पुरस्ताचे महीतले । उपविश्य क्षणं स्थित्वा मंदं व्यज्ञापयनिदम् ॥ ४॥ देव यद्यपि दुर्मोचः शोकोऽयं परमाप्तजः । ज्ञातजेयस्तथापि त्वमेनं संत्यक्तुमर्हसि ।। ५ ।। एवमुक्त्या स्थितेप्वेपु वचः प्रोचे विभीषणः । परमार्थस्वभावस्य लोकतत्त्वविचक्षणः ॥ ६ ॥ अनादिनिधना राजन् स्थितिरेपा व्यवस्थिता । अधुना नेयमस्यैव प्रवृत्ता भूवनोदरे ।। ७ ।। जातेनावश्यमर्त्तव्यमत्रसंसारपंजरे । प्रतिक्रियाऽस्ति नो मृत्योरुपायैर्विविधैरपि ॥ ८ ॥ अनाय्ये नियतं देहें शोकस्यालंघनं मुधा । उपायहि प्रवर्तन्ते स्वार्थस्य कृतयुद्धयः ॥ ९ ॥ आनन्दितेन नो कश्चित्परलोकगतो गिरम् । प्रयच्छति ततः शोकं न राजन् कर्तुमर्हसि ॥१०॥ नारीपुरुपसंयोगाच्छरीराणि शरीरिणाम् । उत्पद्यन्ते व्ययन्ते च प्राप्तसाम्यानि बुबुदैः ॥११॥ लोकपालसमेतानामिन्द्राणामपि नाकतः । नष्टयोनिजवेदानां प्रच्युतिः पुण्यसंक्षये ॥ १२ ।। गक्लिष्टे रुजाकीर्ण तृणविन्दुचलाचले । क्लेदकैकससंघाते काऽऽस्था मर्यशरीरके ॥ १३ ॥ अजरामरणंमन्यः किं शोचति जनो मृतम् । मृत्युदंष्ट्रान्तरक्लिप्टमात्मानं किं न शोचति ॥१४॥ यदा निधनमस्यैव केवलस्य तदा सति । उच्चैराक्रन्दितुं युक्तं न सामान्ये पराभवे ॥ १५ ॥.

·पद्मपुराणम् ।
३९७
सप्तदशोत्तरशतं पर्व ।
यदैव हि जनो जातो मृत्युनाधिष्ठतस्तदा । तत्र साधारणे धर्म ध्रुवे किमिति शोच्यते ॥ १६ ॥
अभीष्टसंगमाकांक्षो मुधा शुष्यति शोकवान । शबरात इवारण्ये चमरः केशलोभतः ॥ १७ ॥
सवरेभिर्यदास्माभिरितो गम्यं वियोगतः । तदा किं क्रियते शोकः प्रथमं तत्र निर्गते ॥ १८.॥
लोकस्य साहसं पश्य निर्मीस्तिष्ठति यत्पुरः । मृत्योर्वजायदंडस्य सिंहस्येव कुरंगकः ॥ १९ ॥
लोकनाथं विमुच्य कश्चिदन्यः श्रुतस्त्वया । पाताले भूतले वा यो न जातो मृत्युनाऽदितः ॥२०॥
संसारमंडलापन्नं दह्यमानं सुगंधिना । सदा च विंध्यदावाभं भुवनं किं न वीक्षसे ।। २१ ।।
पर्यव्य भवक्रांतारं प्राप्य कामभुजिष्यताम् । मचद्विपा इवाऽऽयांति कालपाशस्य वश्यताम् ॥२२॥
धर्ममार्ग समासाथ गतोऽपि त्रिदशालयम् । अशाश्वततया नद्याः पात्यते तटवृक्षवत् ॥ २३ ॥
सुरमानवनाथानां चयाः शतसहस्रशः । निधनं समुपानीताः कालमेघेन वहयः ।। २४ ॥
दूरमंघरमुलंध्य समापत्य रसातलम् । स्थानं तत्र प्रपश्यामि यत्र मृत्योरगोचरः ॥ २५ ॥
पाठकालक्षये सर्व क्षीयते भारतं जगत् । धराधरा विशीर्यन्ते मर्मकाये तु का कथा ॥ २६ ॥
यजर्पभवपुर्वद्धा अप्यवंध्याः सुरासुरैः । नन्वनित्यतया लब्धा रंभागभॊपमैस्तु किम् ॥ २७ ॥
जनन्यापि समाश्लिष्टं मृत्युईरति देहिनम् । पातालान्तर्गतं यद्वत्काद्रवेयं द्विजोत्तमः ॥ २८ ॥

·पद्मपुराणम्। ३९८ सप्तदशोत्तरशतं पर्य। हा भ्रातर्दयिते पुत्रेत्येवं क्रन्दन् सुदु:खिताः । कालाहिना जगद्वयंगो ग्रासतामुपनीयते ॥२९|| करोम्येतत्करिप्यामि वदत्येवमनिष्टधीः । जनो विशति कालास्यं भीमं पोत इवार्णवम् ॥ ३०॥ जनं भवान्तरं प्राप्तमनुगच्छेज्जनो यदि । द्विष्टैरिष्टैश्च नो जातु जायेत विरहस्ततः ॥ ३१ ॥ परे स्वजनमानी यः कुरुते स्नेहसम्मतिम् । विशति क्लेशवदि स मनुष्यकलभो ध्रुवम् ॥ ३२ ॥ स्वजनीयाः परिप्राप्ताः संसारे येऽसुधारिणाम् । सिंधुसैकतसंघाता अपि संति न तत्समाः ॥३३॥ य एव लालितोऽन्यत्र विविधप्रियकारिणा । स एव रिपुतां प्राप्तो हन्यते तु महारुपा ॥ ३४ ॥ पीती पयोधरी यस्य जीवस्य जननांतरे । त्रस्ताहतस्य तस्यैव खाद्यते मांसमन धिक् ॥ ३५ ॥ स्वामीति पूजितः पूर्व यः शिरोनमनादिभिः । स एव दासतां प्राप्तो हन्यते पादताडनैः ॥३६॥ विमोः पश्यत मोहस्य शक्तिर्येन वशीकतः । जनोऽन्विष्यति संयोग हस्तेनेव महोरगम् ॥३७॥ प्रदेशस्तिलमात्रोऽपि विष्टपे न स विद्यते । यत्र जीकः परिप्राप्तो न मृत्युं जन्म एव वा ॥३८ ।। ताम्रादिकलिलं पीतं जीवेन नरकेपु यत् । स्वयंभूरमणो तावत् सलिलं न हि विद्यते ॥ ३९ ॥ चराहमवयुक्तन यो नीहारोऽशनीकृतः । मन्ये विंध्यसहस्रेभ्यो बहुशोत्यन्तदूरतः ।। ४० ॥ .. परस्परस्वनाशेन कृता या मूर्वसंहतिः । ज्योतिषां मार्गमुल्लंघ्य यायात्सा यदि रुध्यते ॥ ४१ ।।

·अष्टादशोत्तरशतं पर्व। पप्रपुराणमा ३९९ शर्कराघरणीयातःखं प्राप्तमनुत्तमम् । श्रुत्वा तत्कस्य रोचत मोहेन सह मित्रता ॥ ४२ ॥ यस्य कृतेऽपि निमिपं दुःखानि विपयसुखसंसक्तः । पर्यटति च संसारे ग्रस्तो मोहग्रहेण मत्तवदात्मा ॥४३ ॥ एतदग्धशरीरं युक्तं त्यक्तुं कपायचिंतायासम् । अन्यस्मादन्यतरं पुनरीग्विधं कलेवरभारम् ॥४४॥ इत्युक्तोऽपि विविक्तं.खेचररविणा विपश्चिता रामः । नोज्झवि लक्ष्मणमूर्ति गुरोरिवाऽऽज्ञा विनीतात्मा ॥ ४५ ॥ इति श्रीपापुराणे श्रीरविषेणाचार्यप्रोके लक्ष्मणवियोगविभीषणसंसारस्थितिवर्णनं नाम सप्तदशोत्तरशतं पर्व ॥ ११७ ॥ अथाष्टादशोत्तरशतं पर्व। मुग्रीवायस्ततो भूपविज्ञप्तं देव सांप्रतम् । चितां कुर्मो नरेन्द्रस्य देहं संस्कारमापय ॥१॥ कलपात्मा जगादासा मातृभिः पितृभिः समम् । चितायामाशु दयन्तां भवन्तः सपितामहाः।।२।।

·४००
पद्मपुराणम्।
अष्टादशोत्तरशतं पर्व ।
यः कश्चिद्विद्यते बंधुर्युष्माकं पापचेतसाम् । भवन्त एव तेनाऽमा व्रजन्तु निधनं द्रुतम् ॥ ३ ॥
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ गच्छामः प्रदेशं लक्ष्मणाऽपरम् । भृणुमो नेदृशं यत्र खलानां कटुकं वचः ॥ ४॥
एवमुक्त्वा तर्नु भ्रातुजिघृक्षोरस्प सच्चरम् । पृष्ठस्कंधादि राजानो ददुःसंभ्रमवर्जिनः ॥ ५ ॥
अविश्वसन् स तेभ्यस्तु स्वयमादाय लक्ष्मणम् | प्रदेशमपरं यातः शिशुर्विपफलं यथा ॥ ६॥
जगा पाप्पपरीताक्षो भ्रातः किं सुप्यते चिरम् । उत्तिष्ठ वर्तते वेला स्नानभूमिनिपेव्यताम् ॥७॥
इत्युक्त्वा तं मृतं कृत्वा साश्रये स्नानविष्टरे । अभ्यपिचन्महामोहो हेमकुंभांभसा चिरम् ॥ ८॥
अलंकल्य च निःशेपभूपर्णकुटादिभिः । सदाज्ञोऽज्ञापयत् क्षिप्रं भुक्तिभूसत्कृतानिति ॥ ९ ॥
नानारत्नशरीराणि जांबूनदमयानि च । भाजनानि विधीयतां अन्नं चाऽऽनीयतां परम् ॥१०॥
समुपाहियतामच्छा बाद कादंबरी वरा । विचित्रमुपदंशं च रसबोधनकारणम् ॥ ११ ॥
एवमाज्ञां समासाद्य परिवर्गेण सादरम् । तथाविधं कृतं सर्व नाथ बुद्धचनुवर्तिना ॥१२॥
लक्ष्मणस्यान्तरास्यस्य राघवः पिंडमादधे । न त्वविक्षज्जिनेन्द्रोक्तमभव्यश्रवणे यथा ॥ १३ ।।
ततोऽगदद्यदि क्रोधो मयि देव कृतस्त्वया । ततोऽस्यात्र किमायातममृतस्वादिनोंधसः ॥ १४ ॥
इयं श्रीधर ते निसं दयिता मदिरोत्तमा । इमां तावत्पिर न्यस्ता चपके विकचोत्पले ॥१५॥

·पद्मपैराणम्।
४०१
अष्टादशोत्तरशतं पर्व ।
इत्युक्त्या वां मुखे न्यस्य चकार सुमहादरः । कथं विशतु सा तत्र चार्वी संक्रान्तचेतने ॥१६॥
इत्यशेपंक्रियाजातं जीवतीव सलक्ष्मणे । चकार स्नेहमूढात्मा मोघं निर्वेदवर्जितः ॥ १७ ॥
गीतः स चारुभिर्वेणुवीणानिस्वनसंगतैः । परासुरपि रामाज्ञां प्राप्तामापच लक्ष्मणः ॥ १८ ॥
चंदनाचिंतदेहं तं दोामुद्यम्य सस्पृहः । कृत्वांके मस्तकेऽचुंबत्पुनर्गडे पुनः करे ॥ १९ ॥
अपि लक्ष्मण किन्ते स्यादिदं संजातमीदृशम् । न येन मुंचसे निद्रांसकृदेव निवेदय ॥ २० ॥ .
इति स्नेहमहाविष्टो यापदेप विचेटते । महामोहकृतासंगे कर्मण्युदयमागते ॥ २१ ॥
तावद्विदितवृत्तान्ता रिपवः क्षोभमागता । परे तेजसि कालास्ते गर्जन्तो विपदा इव ॥ २२ ॥
पिरोधिताशया दूर सामों सुंदनंदनम् । चारुरत्नाख्यमाजग्मुरसौ कुलिशमालिनम् ॥ २३ ॥
ऊचे च मद्गुरी येन नीत्वा सोदरकारको । पातालनगरे चासौ राज्ये स्थापि विराधितः॥२४॥
वानरध्वजिनीचन्द्रं मुग्रीवं प्राप्य बांधवम् । उदन्तोऽलंभि कान्ताया रामेणामिता ततः॥२५॥
उदन्वतं समुलंध्य नभोगर्यानवाहनः । द्वीपा विध्वंसितास्तेन लंकां जेतुं युयुत्सुना ॥ २६ ॥
सिंहतार्यमहाविये रामलक्ष्मणयोस्तयोः । उत्पन्ने बंदितां नीतास्ताभ्यामिन्द्रजितादयः ।।२७||
चक्ररत्नं समासाद्य येनाऽघाति दशाननः । अधुना कालचक्रेण लक्ष्मणोऽसौ निपातितः ॥२८॥

·पद्मपुराणमा अपादोत्तरशतं पर्छ । आसंस्तस्य भुजच्छायां भित्वा मत्ता प्लगमाः। सांप्रतं लूनपक्षास्ते परमास्कन्धतां गताः ||२९|| अद्यास्ति द्वादशः पक्षो राघवस्येयुपः शुचम् । प्रेतांगं वहमानस्प व्यामोहः कोऽपरोऽस्त्वतः३० यद्यप्यप्रतिमल्लोऽसौ हलरत्नादिमर्दनः । तथापि लंधितं शक्यः शोकपंकगतोऽभवत् ॥ ३१ ॥ वस्पर चिभिमस्त्वस्य न जात्यन्यस्य कस्यचित् । यस्यानुजेन विध्वस्ता सस्मिद्वंशसंगतिः ३२ अधेन्द्रजितिराकर्ण व्यसनं स्वोरुगोत्रजम् । प्रतियासितमार्गेण जज्वाल क्षुधमानसः ॥ ३३ ॥ आशाप्य सचिवान् सान् भेषों संपति राजितान् । प्रययौ प्रति साकेत सुन्दतोकसमन्वितः ३४ सन्याकूमारगुप्ता तौ सुग्रीचं प्रति कोपिनौ । पद्मनाभमयाशिष्ट प्रकोपयितुमुद्यतौ ।। ३५ ॥ वनमालिनमापातं श्रुत्या सौदिसमन्वितम् । सर्वे विद्याधराधीशा रघुचन्द्रमशिश्रियन् ।। ३६ ।। विवानतां परिप्राप्ता क्षुधाऽयोध्या समन्ततः । लवणांकुशयोमवदागमे भीतिवेपिता ॥ ३७ ।। अरातिसैन्यमभ्यर्णमालोक्य रघुभास्करः । कृत्वांके लक्षणं सच्चं वहमानस्तथाविधम् ॥ ३८ ॥ उपनीतं सम पार्वजाचमहाधनुः । आलोकत स्वभावस्थं कृतान्तधूलतोपमम् ॥ ३९ ॥ एतस्मिनंतर नाफे जातो विष्टस्येपधुः । कृतान्तवक्त्रदेवस्य बटापुत्रिदशस्य च ॥ ४० ॥ विमाने यत्र संभूतो जटायधिदशोत्तमः । तस्मिन्नेव कृतान्तोऽपि तस्पैच विभुतां गतः ।। ४१ ॥

·पद्मपुराणम्।
४०३
अष्टादशोत्तरशतं पर्व।
कतान्तत्रिदशोऽयोचो गीर्वाणपते कुतः । इमं यातोऽसि संरभ सोऽगदद्योजितावधिः ॥ १२॥
यदाऽहममयं गृध्रस्तदा येनेष्टपुत्रवत् । लालितः शोकतप्तं तमेति शत्रुवलं महत् ॥ ४३ ।।
ततः कृतान्तदेवोऽपि प्रयुज्यायधिलोचनम् । अधोभूयिष्टदुःखा) यभापे चाविभासुरः ॥ ४४ ॥
सखे सत्यं ममाप्येप प्रभुरासीत्सवत्सलः । प्रसादादस्य भूपृष्ठे कृतं दुर्लडितं मया ॥ ४५ ॥
मापितयाहमेतेन गहनात्परमोचनम् । तदिदं जातमेतस्य तदेझेनमिमो लघु ।। ४६ ॥
इत्युक्त्वा प्रचलन्नीलकेशकुंतलसंहरी । स्फुरकिरीटभाचको विलसन्मणिकुंडलौ ॥ ४७ ॥
माहेन्द्रकल्पतो देवा श्रीमन्तौ प्रति कोसताम् । जग्मतुः परमोद्योगौ प्रतिपक्षविचक्षणी ॥ ४८ ।।
सामानिकं कृतान्तोऽगाद्ब्रज त्वं द्विपतां बलम् । विमोहय रघुश्रेष्ठं रक्षतं तु बजाम्यहम् ॥ ४९ ॥
ततो जटायुर्गीर्वाणः कामरूपविवर्तक । सुधीरुदारमत्यन्तं परसैन्यममोहयत् ॥ ५० ॥ .
आगच्छतामरातीनामयोध्यामीक्षितां पुरः । पुनः प्रदर्शयामास पर्वतं पृष्ठतः पुनः ।। ५१ ।।
निरस्याऽऽरादधीयांस्तां शत्रुखेचरवाहिनीस् । आरेमे रोदसी व्याप्तुमयोध्याभिरनंतरम् ॥ ५२॥
अयोध्यप विनीतेयमियं सा कोशला पुरी । अहो सर्वमिदं जातं नगरी गहनात्मकम् ॥ ५३ ॥
इति घीय महीपृष्ठं सं पायोध्यासमाकुलम् । मानोनत्या वियुक्तं तद्वीक्ष्यापन्नमभूगलम् ॥५४॥

·पद्मगणम् । ४०४ अष्टादशोत्तरशतं पर्व । चमणुश्चाधुना केन प्रकारेण स्वजीवितम् । धारयामः परा यत्र काऽप्येषा रामदेवता ॥ ५५ ॥ ईदृशी विक्रिया शक्तिः कुतो विद्याधरदिपु | किमिदं कृतमस्माभिरनालोचितकारिभिः ॥५६॥ विरुद्धा अपि हंसस्य खद्योताः किं नु कुर्वते । यस्यामीपुसहस्राप्तं परिजाज्वल्यते जगत् ॥ ५७ ॥ प्रपलायितुकामानामपि नः सांप्रतं सखे । नास्ति मार्गः सुभीमेऽस्मिन्बले स्तृणति विष्टपम् ॥५८॥ महान्नु मरणेऽप्यस्ति गुणो जीवन् हि मानवः । कदाचिदेति कल्याणं स्वकर्मपरिपाकतः ॥१९॥ पुयुदा इव यद्यस्मिन्नमीभिः सैनिकोमिभिः । आनीताः स्म प्रविध्वंसं किं भवेदर्जितं ततः ६० इत्यन्योन्यकृताऽऽलापमुद्भूतपृथुवेपथुः । विद्याधरवलं सर्व जातमत्यन्तविलम् ।। ६१ ।। विक्रियाक्रीडनं कृत्वा जटायुरिति पार्थिव । पलायनपथं तेषां दक्षिणं कृपया ददौ ॥ ६२ ॥ प्रस्पन्दमानचित्तास्ते कंपमानशरीरकाः । भृशं ते खेचरा नेशुः श्येनत्रस्ता द्विजा इव ॥ ६३ ॥ तस्मै विभीपणायाध्ये दास्यामोनु किमुत्तरम् । का वा शोभाऽधुनाऽस्माकमत्यन्तोपहतात्मनाम् ६४ छायया दर्शयिष्यामः कया वक्त्रं वदेहिनाम् । कुतो वा धृतिरस्माकं का वा जीवितशेमुपी ॥६५॥ अवधायेंति सबीडस्तस्मिन्निन्द्रजितात्मजः । प्राप्तो विरागमेश्वर्ये विभूतिं वीक्ष्य दैविकीम् ॥६६॥ समेतवारुरलेन स्निग्धकैश्च सभूमिभिः । रतिवेगमुनेः पार्थे विरोपः श्रमणोऽभवत् ॥ ६७ ।।

·अष्टादशोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम्। दृष्ट्वाऽनंतरदेहांस्तानिमुक्तकलुपान्नृपान् । विद्युत्प्रहरणं देवः समहापीत्प्रभीपणः । ६८ दध्यावुद्विमचित्तः सः कृतावधिनियोजनः । अहोऽमी प्रीतियोधाढ्याः संवृत्ताः परमर्पयः ॥६९॥ • दोपांस्वदास्मिन्दापित्वा साधूनां विमलात्मनाम् । महादुःखं परिप्राप्तं तिर्यक्षु नरकेषु च ॥७०॥ यस्यानुबंधमयापि मोहशत्रोईरात्मनः । येन स्तोकेन न भ्रान्तः पुनर्दी भवार्णवम् ॥ ७१ ॥ इति संचित्य शांतात्मा स्वं निवेद्य यथाविधि । प्रणम्य भक्तिसंपन्नः सुधीः साधूनमर्षयत् ॥७२।। तथा कृत्वा च साकेवामगाद्यत्र विमोहितः । भ्रातृशोकेन काकुत्स्थः शिशुवत्परिचेष्टते ॥७३॥ आकल्पांतरमापन्नं सिंचन्तं शुष्कपादपम् । पद्मनाभप्रबोधार्थ कृतान्तं वीक्ष्य सादरम् ॥ ७४ ॥ जटायुः शीरमासाद्य गोकलेवरयुग्मके । वीजं शिलातले यप्तुमुद्यतः प्राजनं दधत् ।। ७५ ॥ कमीढपूरिता कुंभी कृतान्तस्तत्पुरोऽमथत् । जटायुश्चक्रमारोप्य सिकतां पर्यपीडयत् ॥ ७६ ॥ अन्यानि चार्थहीनानि कार्याणि निदशाविमौ। चक्रतुः स ततो गत्वा पप्रच्छेति क्रमान्वितम् ७७ परेतं सिंचसे मूढ कस्मादेनमनोकहम् । कलेवर हलं ग्राष्णि चीजं हारयसे कुतः ॥ ७८ ।। नीरनिर्मधने लब्धिर्नवनीतस्य किं कृता । वालुकापीडनादाल स्नेहः संजायतेऽथ किम् ।। ७९ ॥ केवलं श्रम एवात्र फलं नाण्यपि कांक्षितम् । लभ्यते किमिदं व्यर्थ समारब्धं विचेष्टितम्।।८०॥

·पंद्मपुराणम् । ४०६ अष्टादशोत्तरशतं पर्व। ऊचतुस्तौ क्रमेणैतं पृच्छावश्चापि सत्यतः । जीवेन रहितामेतां तनुं वहसि किं वृथा ॥ ८१ ।। लक्ष्मणांगं ततो दोभ्यामालिङ्गय वरलक्षणम् । इदं जगाद भूदेवः कलुपीभूतमानसः॥ ८२ ॥ भो भो कुत्सयते कस्मात्सौमित्रिं पुरुषोत्ततम् । अमंगलाभिधानस्य किं ते दोपो न विद्यते ॥८३॥ कृतान्तेन समं यावद्वियादोऽस्येति वर्त्तते । जटायुस्तापदायातो वहन्नरकलेवरम् ।। ८४ ॥ तं दृष्ट्वाऽभिमुखं रामो बभाषे केन हेतुना । कलेवरमिदं स्कन्धे वहसे मोहसंगतः ॥ ८५ ॥ तेनोक्तमनुयुंक्षे मां कस्मान्न स्वं विचक्षणः । यतः प्राणनिमेपादिमुक्तं वहसि विग्रहम् ॥ ८६ ।। वालाग्रमानकं दोपं परस्य क्षिप्रमीक्षसे । मेरुकूटप्रमाणान् स्वान् कथं दोपान पश्यसि ॥ ८७ ।। दृष्ट्वा भवन्तमस्माकं परमा प्रीतिरुद्गता । सदृशः सदृशेष्वेव रज्यन्तीति सुभापितम् ॥ ८८॥ सर्वेषामस्मदादीनां यथेप्सितविधायिनाम्। भवान् पूर्वं पिशाचानां त्वं राजा परमेप्सितः ॥८९॥ उन्मत्वेन्द्रध्वजं दत्वा भ्रमामः सकलां महीम् । उन्मत्तां प्रवणीकुर्मः समस्तां प्रत्यवस्थिताम् ९० एवमुक्तमनुश्रित्य मोहे शिथिलतां गते । गुरुवाक्यमवं चाऽन्यत् स्मृत्वा श्रीमानभून्नृपः ॥११॥ मुक्तमोहधनवातः प्रतिबोधमरीचिभिः । नृपदाक्षायणी भर्ती राजते परमं तदा ॥ ९२ ॥ धनपंकविनिर्मुक्तमिव शारदर्मवरम् । विमलं तस्य संजात मानसं सत्त्वसंगतम् ॥ ९३ ।।

·पद्मपुराणम् । ४०७ अष्टादशोत्तरशतं पर्य। स्मृतरमृतसंपन्नतशीको गुरूदितः । पुरेव नंदनस्वास्थ्यं दधानः शुशुभेतराम् ॥ ९४ ।। अवलंबितधीरत्यस्तैरेव पुरुषोत्तमः । छायां प्राप यथा मेरुर्जिनाभिपयवारिभिः ॥ ९५ ॥ प्रालयवाससंपर्कविमुक्कांभोजखंडवत् । प्रजहादे विशुद्धात्मा विमुक्तकलुपाशयः ।। ९६ ॥ महान्तर्धान्तसंमूढो भानोः प्राप्त इवोदयम् । महाक्षुदर्दितो लेभे परमान्नमिवेप्सितम् ॥ ९७ ।। तृषा परमया प्रस्तो महासर इवागमत् । महौषधंमिव प्रापदत्यन्तव्याधिपीडितः ॥ ९८ ॥ यानपात्रमिवासादतनुकामो महार्णवम् । उत्पथप्रतिपन्नः सन्मार्ग प्राप्येव नागरः ।। ९९ ।। गंतुमिच्छनिज देश महासार्धमिव श्रिताः । निर्गन्तुं चारकादिच्छोर्भग्नेव सुदृढार्गला ॥१०॥ जिनमार्गस्मृति प्राप्य पद्मनाभः प्रमोदवान् । अधारयत्परां कान्ति प्रबुद्धकमलेक्षणः ॥१०१॥ मन्यमानः स्वमुत्तीर्णमन्धकूपोदरादिव । भवान्तरमिव प्राप्तो मनसीदं समादधे ॥ १०२ ॥ अहो दणाप्रसंसक्तजलपिन्दुचलाचलम् । मनुष्यजीवितं यद्वत्क्षणानाशमुपागतम् ॥ १०३ ॥ भ्रमताऽत्यन्तकृच्छ्ण चतुर्गतिभवान्तरे । नृशरीरं मया प्राप्तं कथं मूढो स्म्यनर्थकः ॥ १०४ ॥ फस्पेष्टानि फलबाणि कस्यार्थाः कस्य बांधवाः । संसारे सुलभं खेतद्विधिरेका सुदुर्लभा ।।१०।। इति शात्या प्रयुद्धं तं मायां संहृत्य ती सुरौ । चक्रतुस्त्रेदशीमृद्धिं लोकविस्मयकारिणीम् ॥१०६।।

·अष्टादशोत्तरशतं पर्य। ४०८ पद्मपुराणम्। अपूर्वः प्रववौ वायुः सुखस्पर्शः सुसौरभः । नमो यानविमानश्च व्याप्तमत्यन्तसुन्दरः ॥१०७॥ गीयमानं सुरस्त्रीभिवीणानिःस्वनसंगतम् । आत्मीयं चरितं रामः शृणोति स्म क्रमस्थितम् १०८ एतस्मिन्नंतरे देवः कृतान्तोऽमा जटायुषा । रामं पप्रच्छ किं नाथ प्रेरिताः दिवसाः सुखम् ॥१०९॥ एवमुक्तो जगौ राजा पृच्छथः किं शिवं मम । तेषां सर्वसुखान्येव ये श्रामण्यमुपागताः ॥११॥ भवन्तावस्मि पृच्छामि को युवां सौम्यदर्शनौ । केन या कारणेनेदं कृतमीदग्विचेष्टितम् ॥११॥ ततो जटायुर्देवोगादिति जानासि भूपते । गृभोऽरण्ये यदाशिष्ये शमिष्यामि मुनीक्षणात् ॥११२॥ लालयिष्ये च यत्तत्र भ्रात्रा देव्या सह त्वया । सीता हृता हनिष्ये च रावणेनाभियोगकृत् ११३ यच्च कर्णे जपः शोकविहलेन त्वया प्रभो । दापिण्यते नमस्कारः पंचसत्पूरुपाश्रितः ॥ ११४ ॥ सोऽहं भवत्प्रसादेन समारोई त्रिविष्टपम् । तथाविधं परित्यज्य दुःखं विर्यग्भवोद्भवम् ।। ११५ ।। सुरसौख्यमंदोदारैर्मोहितेन मया गुरो । ज्ञानेनाऽवधिना ज्ञात्वाऽसाताऽऽगतेदशी ॥ ११६ ।। अवसानेऽधुना देव त्वत्कर्मकृतचेतनः । किंचित्किल प्रतीकारं समनुष्ठातुमागतः ॥ ११७ ।। ऊचे कृतान्तदेवोऽपि गत्वा किंचित्सुवेशताम्। सोऽहं नाथ कृतांताख्या सेनानीरभवन्तव ।।११८॥ स्मतेच्योऽसि त्वया कृच्छ्रे इति चुद्धोदितं त्वया । विधातुं तदहं स्वामिन् भवदतिकमागतः॥११९।। N

·अष्टादशोत्तरशतं पर्व ।
पद्मपुराणम्॥
४०९
विलोक्य धीमृद्धि भूतभोगचरा जना । परमं विस्मयं प्राप्ता बभूवुर्विमलाशयाः ॥ १२० ॥
रामा जगाद सेनान्यमप्रमेयं सुरेशिनाम् । उदसीसरतां भद्रौ प्रत्यनीकस्थितात्मनाम् ॥ १२१ ॥
वो युवामागता नाका-मां प्रयोधयितुं सुरौ । महाप्रभावसंपन्नावत्यन्तशुद्धमानसौ ॥ १२२ ॥
इति समाप्य नौ रामो निष्क्रान्तः शोकसंकटात् । सरयूरोघसंवृत्या लक्ष्मणं समिधीकरत् ॥१२॥
• परं पियुद्धभावच विपादपरिवर्जितः । जगाद धर्ममर्यादापालनार्थमिदं वचः ॥ १२४.।।
शत्रुम राज्यं कुरु मत्यलोके तपोवनं संपविशाम्यहन्तु |
सर्वस्पृहादूरितमानसात्मा पदं समाराधयितुं जिनानाम् ॥ १२५ ।।
रागादहं.नो खलु भोगलुन्धः मनस्तु निःसंगसमाधिराज्ये
समाश्रयिष्यामि तदेव देव त्वया समं नास्ति गतिर्ममान्या ॥ १२६ ॥
कामोपमोगेपु मनोहरेषु सुहृत्सु संबंधिपु बांधवेषु ।
वस्तुष्वमीप्टेषु च जीवितेपु कस्यास्ति तृप्तिर्गुरवे भवेऽस्मिन् ॥ १२७ ॥
इति पद्मपुराणे श्रीरविपेणाचार्यप्रणीते लक्ष्मणसंस्कारकरणं कल्याणमित्रदेवाभि-
गमाभिधानं नामाष्टादशोत्तरशतं पर्व ॥ ११८ ॥

·एकोनविंशोत्तरशतं.पर्व।
४१०
पद्मपुराणम् ।
अथैकोनविंशोत्तरशतं पर्व ।
तत्तस्य वचनं श्रुत्वा हितमन्यन्तनिश्चितम् । मनसा क्षणमालोच्य सर्वकर्तव्यदक्षिणम् ॥१॥
विलोक्याऽऽसीनमासन्नमनंगलवणात्मजम् । क्षितीश्वरपदं तस्मै ददौ स परमार्द्धकम् ॥ २ ॥
अनंगलवणः सोऽपि पितृतुल्यगुणक्रियः । प्रणताऽखिलसामन्तो जातः कुलधुरावहः ॥ ३ ॥
परं प्रतिष्ठितः सोऽयमनुरागप्रतापवान् । धरणीमंडले सर्व सावर्थ विजयो यथा ॥ ४ ॥
. सुभूपणाय पुत्राय लंकाराज्यं त्रिभीपणः ! सुग्रीवोऽपि निजं राज्यमंगदांगभवे ददौ ।। ५॥
ततो दाशरथी. रामः सविपानमिवेक्षितम् । कलत्रमिव चागस्वि राज्यं भरतवज्जहौ ॥ ६॥
एक निःश्रेयसस्यांग देवासुरनमस्कृतम् । साधकैमुनिभिर्जुष्टं सममानगुणोदितम् ॥ ७ ॥
जन्ममृत्युपरित्रस्तः लथकर्मकलंकभृत् । विधिमार्ग वृणोति स्म मुनिसुव्रतदेशितम् ॥ ८॥
बोधि संप्राप्य काकुत्स्थः क्लेशभावनिनिर्गतः। अदीपिष्टाधिक मेघवजनिःसृतभानुवत् ॥९॥
अथाईहासनामानं श्रेष्ठिनं द्रष्टुमागतम् । कुशलं सर्वसंघस्य पप्रच्छेह सदःस्थितम् ॥१०॥
उवाच स महाराज व्यसनेन तवाऽमुना । व्यथनं परमं प्राप्ता यतयोऽपि महीतले ॥ ११ ॥

·पद्मपुराणम् ।
एकोनविंशोत्तरशतं पर्व।
अवयुध्य विधात्मा किल व्योमचरो मुनिः। सुबतो भगवान्याप मुनिसुव्रतवंशभृत् ॥ १२ ॥
• इति श्रुत्वा महामोदप्रजातपुलकोद्गमः । विस्तारिलोचनः श्रीमान् संप्रतस्थैतिकं यतेः ।। १३ ॥
भूखेचरमहाराज सेव्यमानो महोदयः । विजयः स्वर्णकुंभ वा सुभक्तिसुतमागमत् ॥ १४ ॥
गुणप्रवरनिन्यसहस्रकृतपूजनम् । प्रणनामोपमृत्यैव शिरसा रचितांजलिः ॥ १५ ॥
रष्मा स तं महात्मानं मुक्तिकारणमुत्तमम् । जज्ञे निमनमात्मानममृतस्येव सागरे ॥ १६ ॥
अविधं महिमानं च परं श्रद्धातिपरितः । पूर्व यथा महापद्मः सुव्रतस्येव योगिनः ॥ १७ ॥
सर्वदाराधिनात्मानो विहायश्चरणा अपि । घजतोरणवृत्तार्घसंगीताः विव्यधुः परम् ॥ १८ ॥
त्रियामायामतीयां भास्करेऽभिनिवेदिते । प्रणम्य राघवः साधून पत्रे निर्ग्रन्थदीक्षणम् ॥ १९ ॥
निर्धतकल्मपस्त्यक्तरागद्वेपो यथाविधि । प्रसादात्तव योगीन्द्र विह महमुन्मनाः ॥ २० ॥
अयोचत गणाधीशः परमं नृप सांप्रतम् । किमनेन समस्तेन विनाशित्वनिपादिना ? ॥ २१ ॥
सनावननिरापाधपरातिशयसौख्यदम् । मनीपितं परं युक्तं जिनधोवगाहितम् (हनम् ) ॥२२॥
एवं प्रमापिते साधा विरागी भववस्तुनि । दक्षं प्रदक्षिणं चक्रे मुनिर्मेरौ यथा रविः ।। २३ ।।
समुत्पन्नमहायोपिः महासंवेगकंकटः । बद्धकक्षो महाधृत्या कर्माणि क्षपणोद्यतः ॥ २४ ॥

·एकोनविंशोत्तरशतं पर्य।
४१२
पद्मपुराणम्।
आशापाशं समुच्छिद्य निर्दह्य स्नेहपंजरम् । मित्त्वा कलब हिंजीरं मोहदर्प निहत्य च ॥ २५ ॥
आहार कुंडलं मौलिमपनीयांवरं तथा । परमार्थापितस्वान्तस्तनुलग्नमलावलिः ॥ २६ ॥
श्वेताजसुकुमाराभिरंगुलीभिः शिरोरुहान् । निराचकार काकुत्स्थः पर्यकासनमास्थितः ॥२७॥
रराज सुतरां रामस्त्यक्ताशेपपरिग्रहः । सैंहिकैयविनिर्मुक्तो हंसमंडलविभ्रमः ॥ २८ ॥
शीलतानिलयीभूतो गुप्तो गुप्त्याऽभिरूपया । पंचकं समितेः प्राप्तः पंचसर्ववतं श्रितः ॥ २९ ॥
पट्जीवकायरक्षस्थो दंडत्रितयसूदनः । सप्तभीतिविनिर्मुक्तः पोडशार्द्धमदार्दनः ॥३०॥
श्रीवत्सभूपितोरस्को गुणभूषणमानसः । जातः सुश्रमणः पद्मो मुक्तितत्त्वविधौ दृढः ॥ ३१ ॥
अदृष्टविग्रहैर्देवैराजप्ने सुरदुंदुभिः । दिव्यप्रसूनवृष्टिश्च विविक्तर्भक्तितत्परैः ॥ ३२ ॥
निष्कामति तदा रामे गृहिभावोरुकल्मषाद । चक्रे कल्याणमित्राभ्यां देवाभ्यां परमोत्सवः ॥३३॥
भूदेचे तत्र निष्क्रान्ते सनृपा भूवियचराः । चिन्तान्तरमिदं जग्मुविस्मयव्याप्तमानसाः ॥ ३४॥
विभूतिरत्नमीदृक्षं यत्र त्ययातिदुस्त्यजम् । देवैरपि कृतस्त्रार्थ रामदेवोऽभवन्मुनिः ॥ ३५ ॥
तत्रास्माकं परित्याज्यं किमिवास्ति प्रलोभकम् । तिष्ठामः केवलं येन व्रतेच्छाविकलात्मकाः ३६
एवमादि परिध्याय कृत्वान्तः परिदेवनम् । संवेगिनो निराकान्ता बहवो गृहबंधनात् ॥ ३७॥

·एकोनविंशोत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम् ।
छित्वा रागमयं पाशं निहत्य द्वेपरिणम् । सर्वसंगावनिर्मुक्तः शत्रुघ्नः श्रमणोऽभवत् ॥ ३८ ॥
विमीपणोऽय सुग्रीवो नीलश्चन्द्रनखो नला। कन्यो विराधितायाश्च निरीयुः खेचरेश्वराः ॥३९॥
विद्याभृतां परित्यज्य विद्या प्रावाज्यमीयुपाम् । केपांचिचारणी लब्धिभूयो जन्माऽभवत्पुनः।।४०॥
एवं श्रीमति निष्क्रान्ते रामे जातानि पोडश । श्रमणानां सहस्राणि साधिकानि महीपते ॥४॥
सप्तविंशत्सहस्राणि-प्रधानवरयोषिताम् । श्रीमतीश्रमणीपार्चे बभूवुः परमार्थिकाः ॥ ४२ ॥
अथ पद्माभनिन्थो गुरोः पाप्यानुमोदनम् । एकाकी विहतद्वन्द्वो विहारं प्रतिपन्नवान् ॥४३॥
गिरिगहरदेशेषु भीमेषु क्षुब्धचेतसाम् । क्रूरश्वापदशब्देषु रात्रौ बासमसेवत ॥ ४ ॥
गृहीतोचमयोगस्य विधिसद्भावसंगिनः । तस्यामेवास्य शर्वर्यामवधिज्ञानमुद्गतम् ॥ ४५ ॥
आलोकत यथावस्थं रूपि येनाखिलं जगत् । यथा पाणितलन्यस्तं विमलं स्फटिकोपलम् ॥४६॥
ततो विदितमेतेनापरतो लक्ष्मणो यथा । विक्रियां तु मनो नास्य गतं विच्छिन्नबंधनम् ॥ ४७॥
समा शतं कुमारत्वे मंडलिये शतत्रयम् । चत्वारिंशच विजये यस्य संवत्सरा मताः ॥४८॥
एकादशसहस्राणि तथा पंचशतानि च । अन्दानां पष्टिरन्या च साम्राज्यं येन सेवितम् ।।४९॥.
यौऽसौ वर्षसहस्राणि प्राप्य द्वादश योगिताम् । ऊनानि पंचविंशत्या वितृप्तिरवरं गतः ॥ ५० ॥

·४१४
एकोनविंशोत्तरशतं पर्व ।
पद्मपुराणम् ।
देवयोस्तत्र नो द्वेषः सर्वाकारेण विद्यते । तथा हि प्राप्तकालोऽयं भ्रातृमृत्य्वपदेशतः ॥ ५१ ॥
अनेकं मम तस्यापि विविधं जन्म तद्गतम् । वसुदत्तादिकं मोहपरायत्तितचेतसः ॥ ५२ ॥
एवं सर्वमतिकान्तमज्ञासीत्पद्मसंयतः । धैर्यमत्युत्तमं विप्रव्रतशीलधराधरः ॥ ५३ ।।.
परया लेश्यया युक्तो गंभीरो गुणसागरः । बभूव स महाचेताः सिद्धिलक्ष्मीपरायणः ॥५४ ॥
युष्मानपि पदाम्पस्मिन् सर्वानिह समागतान् । रमध्वं तत्र सन्मार्गे रतो यत्र रघूत्तमः ॥ ५५ ॥
जैने शक्त्या च भक्त्या च शासने संगतत्पराः । जना विभ्रति लभ्यार्थ जन्म मुक्तिपदान्तिकम् ।।
जिनाक्षरमहारत्ननिधानं प्राप्य भो जनाः । कुलिंगसमयं सर्व परित्यजत दुःखदम् ॥ ५७ ॥
कुग्रन्थैर्मोहितात्मानः सदंभकलुपक्रियाः । जात्यंधा इव गच्छन्ति त्यक्त्वा कल्याणमन्यतः ५८
नानोपकरणं दृष्ट्वा साधनं शक्तिवर्जिताः । निर्दोपमिति भापित्वा गृहते मुखराः परे ॥ ५९ ।।
व्यर्थमेव कुलिंगास्ते मूडैरन्यैः पुरस्कृताः । प्रखिन्नतनवो भार वहन्ति मृतका इव ॥ ६ ॥
ऋपयस्ते खलु येषां परिग्रहे नास्ति याचने वा बुद्धिः।
तस्मात्ते निर्ग्रन्थाः साधुगुणैरन्विता बुधैः संसेच्याः.॥ ६१ ॥

·4
विंशोत्तरशतं पर्व ।
पद्मपुराणम्।
श्रुत्वा पलदेवस्य त्यक्त्वा भोगं परं विमुक्तिग्रहणम् ।
भवत भवभावविधिला व्यसनरवेस्तापमाप्नुत न पुनर्यस्नात् ॥ ६२ ।।
इति भीपद्मपुराणे श्रीरविपेणाऽऽचार्यप्रणीते यलदेयनिष्कमणाभिधानं नाम एकोनविंशोत्तरशतं पर्व ११९
अथ विंशोत्तरशतं पर्व ।
एवमादीन गुणान् राजन् चलदेवस्य योगिनः । धरणोऽप्यक्षमो वक्तुं जिद्दाकोटिविकारगः ॥११॥
उपोप्य द्वादशं सोऽध धीरो विधिसमन्वितः। नंदस्थली पुरीं भेजे पारणार्थ महातपाः ॥२॥
तरुणं तरणिदीप्तघा द्वितीयमिव भूधरम् । अन्यं दाक्षायणीनाथमगम्पमिव भास्वतः ॥ ३ ॥
वीधस्फटिकसंशुद्धहृदयं पुरुषोत्तमम् । मृत्यैव संगतं धर्ममनुरागं त्रिलोकगम् ॥ ४ ॥
आनंदमिय सर्वेषां गत्वकत्वामिव स्थितम् । महाकांतिप्रवाहेग प्लावयन्तमिव क्षितिम् ॥ ५ ॥
धवलांभोजसंडानां पूरयन्तमिवांवरम् । तं वीक्ष्य नगरीलोकः समस्तः क्षोभमागतः ॥ ६ ॥
अहो चित्रमहो चित्रं भो भो पश्यत पश्यत । अदृष्टपरमीक्षमाकारं भुवनाविगम् ॥ ७॥

·विंशोत्तरशतं पर्व ।
पद्मपुराणम् ।
अयं कोऽपि महोक्षे (हाख्ये) ति आयातीह मुसुंदरः । प्रलंबदोयुगः श्रीमानपूर्वनरमंदरः ॥८॥
अहे धर्यमहो सत्यमद्दो रूपमहो द्युतिः । अहो कान्तिरहो शान्तिरहो मुक्तिरहो गतिः ॥९॥
कोऽयमीहक्कृतः कस्मिन् समभ्येति मनोहरः । युगान्तरास्थिरन्यस्तशान्तदृष्टिः समाहितः ॥१०॥
उदारपुण्यमेवेन कतरन्मंडितं कुलम् । कुर्यादनुग्रहं कस्य गृहाणोऽन्नं सुकर्मणः ।। ११ ॥
सुरेन्द्रसदृशं रूप कुतोऽत्र भुवने परम् । अक्षोभ्यसत्त्वशैलोऽयं रामः पुरुषसत्तमः ॥ १२ ॥
एतत चेतसो दृष्टेर्जन्मनः कर्मणो मते । फुरुध्वं चरितार्थत्वं देहस्य चरितस्य च ॥ १३ ।।
इतिदर्शनसक्तानां पौराणां पुरुविस्मयः । समाकुला समुत्तस्थौ रमणीयः परं ध्वनिः ॥ १४ ॥
प्रविष्टे नगरी रामे यथासमयचेष्टितः । नारीपुरुपसंघात रथ्याः मार्गाः प्रपूरिताः ॥१५॥
विचित्रमत्यसंपूर्णपाग्रहस्ताः समुत्सुकाः । प्रवराः प्रमदास्तस्थुः गृहीतकरकांभसः ॥ १६ ॥
दृढं परिकरं यद्धा मनोज्ञजलपूरितम् । आदाय कलशं पूर्णमाजम्मुहयो नराः ॥ १७ ॥
इतः स्वामिग्नितः स्वामिन् स्थीयतामिह सन्मुने । प्रासादाद्भयतामत्र पिचेरुरिति सदिः १८
अमाति हृदये हर्ष हृष्टदेहराहोऽपरे । उत्कृष्टक्ष्येडितास्फोटसिंहनादानजीयनन् ।॥ १९ ॥
मुनीन्द्र जय वर्द्धस्व नन्द पुन्यमहीधर । एवं च पुनरुक्ताभिर्वाम्भिरापूरितं नमः ॥ २० ॥

·"पद्मपुराण ।
४७.
विंशोत्तरशतं पर्व।
'अमनमानय क्षिन स्थालमालोकय द्रुतम् । जांबूनदमयीं पात्रीमवलंबितमाहर ॥ २१ ॥
धारमानीयतामिक्षुः सन्निधीक्रियतां दधि । राजते भाजने भव्ये लघु स्थापय पायसम् ॥ २२॥
शकरां कर्करां कर्कामरं कुरु करंडके । कर्पूरपूरितां क्षिप्रं पूरकापटलं नय ॥ २३ ॥
रसाला कलशे सारां तरसा विधिवद्धिते । मोदकां परमोदारां प्रमोदादेहि दक्षिणे ॥ २४ ।।
एवमादिभिरालापराकुलैः कुलयोपिताम् । पुरुषाणां च तन्मध्ये पुरमासीत्तदात्मकम् ।। २५ ।।
अतिपात्यपि नो कार्य मन्यते, नार्मका अपि-आलोक्यते तदा तत्र सुमहासंभ्रमैर्जनैः ॥ २६ ॥
गिभिः पुरुषः कथिदागच्छद्भिः सुसंकटे । पात्यन्ते विशिखामार्गे जना भाजनपाणयः॥२७॥
एवमत्युन्नतस्वान्तं कृतसंभ्रान्तचेष्टितम् । उन्मत्तमिव संवृत्तं नगरं तत्समंततः ॥ २८ ॥
कोलाहलेन लोकस्य यतस्तेन च तेजसा । आलानविपुलस्तंभान् वमंजुः कुंजरा अपि ॥ २९ ।।
तेषां कपोलपालीपु पालिता विपुलाचिरम् । प्यावयन्तः पयःपूरा गंडोत्रविनिर्गताः ॥ ३० ॥
उत्कर्णनेत्रमध्यस्थतारकाः कवलत्यजः । उद्ग्रीवा वाजिनस्तस्थुः कृतगंभीरहेपिताः ॥ ३१ ॥
आफुलाध्यक्षलोकेन कृतातुरा गताः परे । चक्रुरत्याकुलं लोकं त्रस्तास्युटितबंधनाः ॥ ३२ ॥
एवंविधो जनो यावदभवहानतत्परः । परस्परमहाक्षोभपरिपूरणचंचलः ॥ ३३ ॥

·विंशोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम्। तावच्छ्रुत्वा घनं घोरं क्षुब्धसागरसम्मितम् । प्रासादान्तर्गतो राजा प्रतिनंदीत्यनंदितः ॥३४॥ सहसा क्षोभमापन्नः किमेतदिति सत्वरम् । हर्पमूर्धानमारुक्षत्परिच्छदसमन्वितः ॥ ३५ ॥ ततः प्रधानसाधु तं वीक्ष्य लोकविशेपकम् । कलंकपकनिर्मुक्तशशांकघवलच्छविम् ॥ ३६ ॥ आज्ञापयद्वहन् वीरान् यथैनं मुनिसत्तमम् । व्यतिपत्य द्रुतं प्रीत्या परिप्रापयतात्र मे ॥ ३७ ।। यदाज्ञापयति स्वामीत्युक्त्वा प्रबजितास्ततः । राजमानवसिंहास्ते समुत्सारितजन्तवः ॥ ३८ ॥ गत्वा व्यज्ञापयन्ने मस्तकन्यस्तपाणयः । मुनिं मधुरवाणीकास्तत्कान्तिहतचेतसः ॥ ३९ ॥ भगवन्नीक्षितं वस्तु गृहाणेत्यस्मदीश्वरः । विज्ञापयति भक्या त्वां सदनं तस्य गम्यताम् ॥४०॥ अपथ्येन विवर्णन विरसेन रसेन च । पृथग्जनप्रणीतेन किमनेन तांधसा ।। ४१ ॥ एह्यागच्छ महासाधो प्रसादं कुरु याचितः । अन्नं यथेप्सितं स्वैरमुपभुक्ष्य निराकुलम् ॥४२॥ इत्युक्त्वा दातुमयुक्ता भिक्षां प्रवरयोपितः । विपण्णचेतसो राजपुरुषैरपसारिताः ॥ ४३ ॥ उपचारप्रकारेण जातं ज्ञात्वान्तरायकम् । राजपारानतः साधुः सर्वतोऽभूत्पराङ्मुखः ।। ४४ ॥ नगर्यास्तत्र निर्याति यतावतियतात्मनि । पूर्वस्मादपि संजातः संक्षोभः परमो जने ॥ ४५ ॥ उत्कंठाकुलहृदयं कृत्वा लोकं समस्तं समुखम् (समस्त'सुखसंगः)।

·पप्रपुराणमा
४१९
एकविंशोत्तरशतं पर्व।
गत्वा श्रमणोपं गहनं नक्तं समाचचार प्रतिमाम् ॥ ४६ ॥
दृष्टा तथाविधं तं पुरुपरयिं चारुचेष्टितं नयनहरम् ।
नावे पुनर्वियोगे तिर्यश्चोऽप्युत्तमामधृतिमाजग्मुः ॥ ४७ ॥
इति पद्मपुराणे श्रीरविषणाचार्य पुरसंक्षोभाभिधानं नाम विंशोत्तरशतं पर्व ॥ १२०॥
अथैकविंशोत्तरशतं पर्व ।
अथ दादशमादाय द्वितीयं मुनिपुंगवः । सहिष्णुरितरागम्यं चकार समवग्रहम् ॥१॥
अस्मिन्मृगालाकीर्णे वने या मम जायते । भिक्षा तामेव गृहामि संनिवेशं विशामि नं ।। २
इति तत्र समारद मुनी पोरमुपग्रहे । दुष्टाश्वेन हतो राजा प्रतिनंदी प्रसूतिना ॥३॥
अन्यिपन्ती जनापेभ्यो हतिमागं समाकुला । स्त्रीपृष्टसमारूढा महिपी प्रभवाहया ॥ ४ ॥
किं भवेदिति भूपिष्टं चिन्तयन्ती त्वरावती । प्रातिष्ठतानुमार्गेण भटचक्रसमन्विता ॥५॥
दिपमाणस्य भूपस्य सरः संवृचमन्तरे । तत्र पंके ययुर्मनः कलत्र इस गेहिकः ॥ ६॥

·४२०
पद्मपुराणम् ।
एकविंशोत्तरशतं पर्व ।
ततः प्राप्ता वरारोहा वीक्ष्य पद्मादिमत्सरः। किंचित्स्मिताननाऽवोचत्साञ्चेवाश्चो नृपाविधत् ॥७॥
अपादरिष्यथा नो चेदक्ष्यत ततः कुतः । सरो नंदनपुण्याक्षमभिकाक्षितदर्शनम् ॥ ८॥
सफलोद्यानयात्राऽथो याता यत्सुमनोहरम् । बनान्तरमिदं दृष्टमासेचनकदर्शनम् ॥९॥
इति नर्मपरं कृत्वा जल्पितं प्रियसंगता । सखीजनावृता तस्थौ सरसस्तस्य रोधिता ॥ १० ॥
प्रक्रीड्य विमले तोये विधाय कुसुमोच्चयम् । परस्परमलंकृत्य दंपती भोजने स्थितौ ॥ ११ ॥
एतस्मिन्नन्तरे साधुरुपवासविधिं गतः । तयोः सन्निधिमासीदक्रियामार्गविशारदः ॥ १२ ॥
तं समीक्ष्य समुद्भूतप्रमदः पुलकान्वितः । अभ्युत्तस्थौ सपत्नीको राजा परमसंभ्रमः ॥ १३ ॥
प्रणम्य स्थीयतामत्र भगवन्निति शब्दवान् । संशोध्य भूतलं चक्रे कमलादिभिरर्चितम् ॥ १४ ॥
सुगंधिजलसंपूर्ण पात्रमुद्धृत्व मामिनी । देवी वारि ददौ राजा पादावक्षालयन्मुनेः ॥ १५ ॥
शुचिश्चामोदसर्वाङ्गस्ततो राजा महादरः । क्षैरेयादिकमाहारं सद्धरसदर्शनम् ॥ १६.॥
हेमपात्रगतं कृत्वा श्रद्धया परयान्वितः । श्राद्धं स्म परिवेवेष्टि पात्रे परममुत्तमे ॥ १७ ।।
ततोऽनं दीयमानं तवृद्धिमत्यभिमाजनम् । सुदानकारणादाई मनोरथगुणोपमम् ॥ १८ ॥
तुष्टयादिभिगुणयुक्तं ज्ञात्वा दातारमुत्तमम् । प्रहृष्टमनसो देवा विहायस्यभ्यनंदयन् ॥ १९ ॥

·४२१
पद्मपुराणम।
एकविंशोत्तरशतं पर्व।
अनुकूलो चवी वायुः पंचवर्णा सुसौरभाम् । पुष्पवृष्टिममुंचन्त प्रमथाः प्रमदान्विताः ॥ २० ॥ :
चित्रश्रोत्रहरो जसे पुष्करे दुंदुभिस्वनः । अप्सरोगणसंगीतप्रवरध्वनिसंगतः ॥ २१ ॥
तुष्टाः कन्दर्पिणो देवाः कृतानेकविधस्वनाः । चकार बहुलं व्योग्नि ननृतुश्च समाकुलम् ॥ २२॥
अहो दानमहो दानमहो पात्रमहो विधिः । अहो देयमहो दाता साधु साधु परं कृतम् ॥ २३ ।।
वर्द्धस्व जय नंदेतिप्रभृतिः परमाकुलः । विहायोमंडपव्यापी निःस्वनस्वेदशोऽभवत् ॥ २४ ॥
नानारत्नसुवर्णादिपरमद्रविणात्मिका । पपात वसुधारा च द्योतयन्ती दिशो दश ।। २५ ॥
पूजामवाप्प देवेभ्यो मुनर्देशवतानि च । विशुद्धदर्शनो राजा पृथिव्यामाप गौरवम् ॥ २६ ॥
एवं सुदानं (नी) विनयो (यी) सुपात्रे भक्तिप्रणम्रो नृपतिः स्मजानिः १ (सराशिः)
वहनितान्तं परमं प्रमोदं मनुष्यजन्माऽऽतफलं विवेद ॥ २७ ॥
'रामोऽपि कृत्वा समयोदितार्थ विविक्तशम्यासनमध्यवर्ती ।
तपोऽतिदीप्तो चिजहार युक्तं महीं रविः प्राप्त इव द्वितीयः ॥ २८ ॥
इति श्रीपद्मपुराणे श्रीरविषणाचार्यप्रोक्त दानप्रसंगाभिधानं नामैकविंशोत्तरशतं पर्व ॥ १२१ ॥

·पद्मपुराणम् । द्वाविंशत्युत्तरशतं पर्व। કર अथ द्वाविंशत्युत्तरशतं पर्व । भगवान्बलदेवोऽसौ प्रशान्तरतिमत्सरः । अत्युन्नतं तपश्चक्रे सामान्यजनदुःतहम् ॥१॥ अष्टम्यापवासस्थः स्वमध्यस्थे विरोचने । पर्युपास्यत गोपाद्यैररण्ये गोचरं भ्रमन् ॥ २ ॥ व्रतगुप्तिसमित्याद्यः समयज्ञो जितेन्द्रियः । साधुवात्सल्पसंपन्नः स्वाध्यायनिरतः सुकृत् ॥ ३॥ लब्धानेकमहालब्धिरपि निर्विक्रियः परः । परीपहभटं मोहं पराजेतुं समुद्यतः ॥४॥ तपोऽनुभावतः शान्ताप्रैः सिंहेश्च वीक्षितः। विस्तारिलोचनोद्ग्रीवैर्मगाणां च कदम्बकैः ।।५।। निःश्रेयसगतस्वान्तः स्पृहाशक्तिविवर्जितः । प्रयत्नपरमं मार्ग विजहार बनान्तरे ॥ ६ ॥ शिलातलस्थितो जानुपङ्कासनसंस्थितः । ध्यानान्तरं विवेशासौ भानुमघान्तरं यथा ॥७॥ मनोज्ञे कचिदुद्देशे प्रलंवितमहाभुजः । अस्थान्मंदरनिष्कम्पचित्तः प्रतिमया प्रभुः ॥८॥ युगान्तवीक्षणः श्रीमान् प्रशान्तो विहरन् कचित् । वनस्पतिनिवासाभिः सुरखीभिरपूज्यत ॥९॥ एवं निरुपमात्मासौ तपश्चक्रे तथाविधम् । कालेऽस्मिन् दुःपमे शक्यं ध्यातमप्यपरैर्न यत् ॥१०॥ ततोऽसौ विहरन् साधुः प्राप्तकोटिशिला क्रमात् । नमस्कृत्योदृता पूर्व भुजाभ्यां लक्ष्मणेन या ॥ .

·पद्मपुराणम्।
द्वाविंशत्युत्तरशतं पर्व ।
महात्मा तां समारुह्य प्रच्छिन्नस्नेहबंधनः । तस्थौ प्रतिमया रात्रौ कर्मक्षपणकोविदः ॥ १२॥
अथासावच्युतेन्द्रेण प्रत्युक्तावधिचक्षुपा । उदारस्नेहयुक्तेन सीतापूर्वेण वीक्षितः ।। १३ ॥
आत्मनो भवसंवत्तं संस्मृत्य च यथाक्रमम् । जिनशासनमार्गस्य प्रभवं च महोत्तमम् ॥ १४ ॥
दध्यौ सोऽयं नराधीशो रामो भुवनभूपणः । योऽभवन्मानुपे लोके स्त्रीभूतायाः पतिर्मम ॥१५॥
पश्य कर्मविचित्रत्वान्मानसस्य विचेष्टितम् । अन्यथाकांक्षितं पूर्वमन्यथा कांक्ष्यतेऽधुना ॥१६॥
कर्मणः पश्यताधानं ही शुभाशुभयोः पृथक । विचित्रं जन्म लोकस्य यत्साक्षादिदमीक्ष्यते ॥१७॥
जगतो विस्मयकरौ सीरिचक्रायुधाविमौ । जातावूधिरस्थानभाजावुचितकर्मतः ॥ १८ ॥
एका प्रक्षीणसंसारो ज्येष्ठश्वरमदेहधृक् । द्वितीयः पूर्णसंसारो निरये दुःखितोऽभवत् ॥ १९ ।।
विपयैरवितृप्तात्मा लक्ष्मणो दिव्यमानुपैः । अधोलोकमनुप्राप्तः कृतपापोऽभिमानतः ॥ २० ॥
राजीवलोचनः श्रीमानेपोऽसौ लांगलायुधः । विनयोगेन सौमित्ररुपेतः शरणं जिने ॥ २१ ॥
पहिःशत्रून्पराजित्य हलरत्नेन सुंदरः । इंद्रियाण्यधुना जेतुमुद्यतो ध्यानशक्तितः ॥ २२ ॥
तदस्य क्षपकश्रेणिमारूढस्य करोमि यत् । इह येन वयस्यो में ध्यानभ्रष्टोऽभिजायते ।। २३ ॥
ततोऽनेन सह प्रीत्या महामैत्रीसमुत्थया । मेरुं नन्दीश्वरं चाऽपि सुखं यास्यामि शोभया ॥२४॥

·द्वाविंशत्त्युत्तरशतं पर्व । ४२४ पद्मपुराणम्। विमानशिखरारूढौ विभूत्या परयान्वितौ । अन्योन्यं वेदयिष्यावो दुःखानि च सुखानि च २५ सौमित्रिमय संप्राप्तमानेतुं प्रतियुद्धताम् । सह तेनागमिष्यामि रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ २६ ॥ इदमन्यच्च संचित्य सीतादेवः स्वयंप्रभः । सौधर्मकल्पमन्येन समागादारुणाच्युतात् ॥ २७ ॥ तत्रावतरति स्फीतं तन्मयां नंदनायते-वनं यत्र स्थितः साधुर्ध्यानयोगेन राघयः ॥ २८ ॥ बहुपुष्परजीवाही वयौ वायुः सुखावहः । कोलाहलरवो रम्यः पक्षिणां सर्वतोऽभवत् ।। २९ ।। प्रबलं चंचरीकाणां चंचलं बकुले कुलम् । अघुष्टं परपुष्टानां पुष्टं जुष्टं कदंबकः ॥३०॥ रुरुदुः सारिकाश्चारुनानास्वरविशारदाः । चिक्रीडुर्विशदश्वानाः शुकाः संप्राप्तकिंशुकाः ॥३१॥ मंजपः सहकाराणां विरेजुभ्रमरान्विताः । तारका इव संशाता नूतनाश्चित्तजन्मनः ॥ ३२ ॥ फुसुमः कर्णिकाराणामरण्यं पिंजरीकृतम् । पीतपिष्टातकेनेव कत्तुं क्रीडनमुद्यतम् ॥ ३३ ।। अनपेक्षितगंडूपमदिगनेकदोहृदः । ववृपे चकुलैः प्राट् नभोभवकुलैरिव ॥ ३४ ॥ जानकीवेपमास्थाय कामरूपः सुरोचमः । समीपं रामदेवस्य मंथर गंतुमुद्यतः ॥ ३५ ॥ मनोऽभिरमणे तस्मिन् वने जनविवर्जिते । विचित्रपादपनाते सर्वतुकुसुमाकुले ॥३६ ।। सीता किल महामागा पर्यटन्ती सुखं वनम् । अकस्मादग्रतः साघोः सुन्दरी समदृश्यत ।। ३७॥

·४२५
द्वाविंशत्युत्तरशतं पर्व ।
.
पद्मपुराणम् ।
अवोचत च दृष्टोऽसि कथंचिदपि राघव । भ्रमन्त्या विष्टपं सर्व मया पुण्येन भूरिणा ॥ ३८ ॥
विप्रयोगोर्मिसंकीर्ण स्नेहमंदाकिनीहदे । प्राप्तां सुवदनां नाथ मां संधारय सांप्रतम् ॥ ३९ ॥
विचेष्टितः मुमिष्टोक्तआत्या मुनिमकंपनम् । मोहपापार्जितस्वान्ता पुरपार्थानुवर्तिनी ॥४०॥
मनोभवज्वरग्रस्ता चेपमान शरीरिका | स्फुरितारुणतुंगोष्ठी जगावं मनोरमा ॥४१॥
अहं देवासमीक्ष्येव तदा पंडितमानिनी । दीक्षिता त्वां परित्यज्य विहरामि तपस्विनी ॥४२॥
सद्विद्याधरकन्याभिस्ततश्चास्मि हता सती । अवोचे संविपश्विद्भिरिदं विविधदर्शनैः ॥ ४३ ।।
अलं प्रवज्यया तावद्वयस्येव विरुद्धया। इयमत्यन्तवृद्धानां पूज्यते न तु नैष्ठिकी ॥ ४४ ॥
यौवनोद्या तनुः केयं कचेदं दुष्करं व्रतम् । चललक्ष्मणदीधित्या भिद्यते किं महीधरः ॥ ४५ ॥
गच्छामस्त्वां पुरस्कृत्य वयं सर्वाः समाहिताः । बलदेवं वरिष्यामस्तव देवि समाश्रयात् ॥४६॥
अस्माकमपि सर्वासा त्वमग्रमहिपी भव । क्रीडामः सह रामेण जंबूद्वीपतले सुखम् ॥ ४७ ॥
अत्रान्तरे समं प्राप्ता नानालंकारभूपिताः । भूयः सहस्रसंख्यानाः कन्या दिव्यश्रियान्विताः ४८
राजहंसवधूलीला मनोज्ञगतिविभ्रमाः । सीतेन्द्रविक्रियाजन्मा जग्मुः पद्मसमीपताम् ॥ ४९ ॥
वदन्त्यो मधुरं काश्चित्परपुष्टस्वनादपि । विरेजिरेतरां कन्याः साक्षालक्ष्म्य इव स्थिताः ॥५०॥

·द्वाविंशत्युत्तरशतं पर्व ।
४२४
पद्मपुराणम् ।
.
विमानशिखरारूढौ विभूत्या परयान्वितौ । अन्योन्यं वेदायिप्यायो दुःखानि च मुखानि च २५
सौमित्रिमथ संप्राप्तमानेतुं प्रतिबुद्धताम् । सह तेनागमिप्यामि रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ २६ ॥
इदमन्यच्च संचित्य सीतादेवः स्वयंप्रभः । सौधर्मकल्पमन्येन समागादारुणाच्युतात् ॥ २७ ।।
तत्रावतरति स्फीतं तन्मयां नंदनायते-वनं यत्र स्थितः साधुर्ध्यानयोगेन राघवः ॥ २८ ॥
यहुपुष्परजीवाही वयो वायुः सुखावहः । कोलाहलरवो रम्पः पक्षिणां सर्वतोऽभवत् ॥ २९ ॥
प्रबलं चंचरीकाणां चंचलं अकुले कुलम् । अघुष्टं परपुष्टानां पुष्टं जुष्टं कदंबर्कः ॥ ३० ॥
रुरुदुः सारिकाश्चारुनानास्वरविशारदाः । चिक्रीडर्विशदश्वानाः शुकाः संप्राप्तकिंशुकाः ॥३१॥
मंजयः सहकाराणां विरेजुर्धमरान्विताः । तारका इव संशाता नूतनाश्चित्तजन्मनः ॥ ३२ ॥
कुसुमैः कर्णिकाराणामरण्यं पिंजरीकृतम् । पीतपिटातफेनेव कतु क्रीडनमुद्यतम् ॥ ३३ ॥
अनपेक्षितगडूपमदिगनेकदाहृदः । ववृपे वकुलैः प्राट् नभोभवकुलरिव ॥ ३४ ॥
जानकीवेषमास्थाय कामरूपः सुरोत्तमः । समीपं रामदेवस्य मंथर गंतुमुद्यतः ॥ ३५ ॥
मनोऽभिरमणे तस्मिन् वने जनविवर्जिते । विचित्रपादपत्राते सर्वतुकुसुमाकुले ॥ ३६॥
सीता किल महाभागा पर्यटन्ती मुखं वनम् । अकस्मादग्रतः साधोः सुन्दरी समदृश्यत ॥३७॥

·द्वाविंशत्त्युत्तरशतं पर्व ।
४२५
पद्मपुराणम्।
अवोचत च दृष्टोऽसि कथंचिदपि राघव । भ्रमन्त्या विष्टपं सर्व मया पुण्येन भूरिणा ॥ ३८॥
विप्रयोगोर्मिसंकीर्ण स्नेहमंदाकिनीहदे । प्राप्त सुवदनां नाथ मां संधारय सांप्रतम् ।। ३९ ।।
विचेष्टितः मुमिष्टोक्तावा मुनिमकंपनम् । मोहपापार्जितस्वान्ता पुरपार्थानुवर्तिनी ॥ ४०॥
मनोभवज्वरग्रस्ता चेपमानशरीरिका । स्फुरितारुणतुंगोष्ठी जगादेवं मनोरमा ।। ४१ ॥
अहं देवासमीक्ष्येव तदा पंडितमानिनी । दीक्षिता त्वां परित्यज्य विहरामि तपस्विनी ॥ ४२ ॥
सद्विद्याधरकन्याभिस्ततश्चास्मि हृता सती । अयोचे संविपश्चिद्भिरिदं विविधदर्शनैः ॥ ४३ ॥
अलं प्रवज्यया तावद्वयस्यैव विरुद्धया । इयमत्यन्तवृद्धानां पूज्यते न तु नैष्ठिकी ॥ ४४ ॥
यौवनोद्या तनुः फेयं कचेदं दुष्करं व्रतम् । वललक्ष्मणदीधित्या भिद्यते किं महीधरः ॥ ४५ ॥
गच्छामस्त्वां पुरस्कृत्य वयं सर्वाः समाहिताः । बलदेवं वरिष्यामस्तव देवि समाश्रयात् ॥४६॥
अस्माकमपि सर्वासा त्वमग्रमहिपी भव । क्रीडामः सह रामेण जंबूद्वीपतले मुखम् ।। ४७ ॥
अत्रान्तरे समं प्राप्ता नानालंकारभूषिताः। भूयः सहस्रसंख्यानाः कन्या दिव्यश्रियान्विताः ४८
राजहंसवधूलीला मनोज्ञगतिविभ्रमाः । सीतेन्द्रविक्रियाजन्मा जग्मुः पद्मसमीपताम् ॥ ४९ ।।
वदन्त्यो मधुरै काश्चित्परपुष्टस्वनादपि । विरेजिरेतरां कन्याः साक्षालक्ष्म्य इव स्थिवाः ॥ ५० ॥

·द्वाविंशत्युत्तरशतं पर्व। T पद्मपुराणमा . मनाप्रह्लादनकरं परं श्रोत्ररसायनम् । दिव्यं गेयामृतं चक्रुर्वशवीणास्वनानुगम् ॥ ५१ ॥ भ्रमरासितकेश्यस्ताः क्षणांशुसमतेजसः । सुकुमारास्तलोदर्यः पीनोन्नतपयोधराः ॥५२॥ चारुश्रृंगारहासिन्यो नानावर्णसुवाससः । विचित्रविभ्रमालापाः कान्तिपूरितपुष्कराः ॥ ५३॥ कामयांचक्रिरे मोहं सर्वतोऽवस्थिता मुनेः । श्रीवाहुबलिनः पूर्वं यथा त्रिदशकन्यकाः ॥ ५४ ॥ आकृष्य प्रकुलं काचिच्छायाऽसौ चिन्वती कचिद् । उद्वेजितालिचक्रेण श्रमणं शरणं स्थिता ५५ काश्चित्किल विपादेन कृतपक्षपरिग्रहाः । पप्रच्छनिर्णयं देव किनामाऽयं वनस्पतिः ॥ ५६ ॥ दूरस्थमाधवीपुष्पग्रहणच्छमना परा । समानांशुका बाहुमूलं क्षणमदर्शयत् ॥५७ ॥ आवध्य मंडलीमन्याश्वलिताकरपल्लवाः । सहस्रतालसंगीता रासकं दातुमुद्यताः ॥ ५८ ॥ नितंबफलके काचिदंभःस्वच्छारुणांशुके । चंडातकं नभो नीलं चकार किल लज्जया ॥ ५९॥ एवंविधक्रियाजालरितरस्वान्त हारिभिः । अक्षोभ्यत न पद्माभः पवनैरिव मंदरः ॥६० ॥ ऋजुदृष्टिविशुद्धात्मा परीपहगणाशनिः । प्रविष्टो धवलं ध्यानप्रथमं सुप्रभो यथा ॥ ६१॥ तस्य सत्वपदन्यस्तं चित्तमत्यन्तनिर्मलम् । समेतमिन्द्रियैरासीदात्मनः प्रवर्ण परम् ॥६२ ॥ कुर्वन्तु वांछितं बाह्यक्रियाजालमनेकधा । प्रच्यवन्ते न तु स्वार्थात्परमार्थविचक्षणाः ॥ ६३ ।।

·पद्मपुराणम् ।
द्वाविंशत्युत्तरशतं पर्व।
यदा सर्वप्रयत्नेन ध्यानप्रत्यूहलालसः । चेष्टां चकार सीतेन्द्रः सुरमायाविकल्पिताम् ॥ ६४ ॥
अत्रान्तरे मुनिः पूर्वमत्यन्तशुचिरागमत् । अनादिकर्मसंघातं विभुर्दग्धुं समुद्यतः ॥ ६५ ॥
कर्मणः प्रकृतीपष्टिं निपूध दृढनिश्चयः । क्षपकणिमारुक्षदुत्तरां पुरुषोत्तमः ॥ ६६ ।।
माघशुद्धस्य पक्षस्य द्वादश्यां निशि पश्चिमे । यामे केवलमुत्पत्रं ज्ञानं तस्य महात्मनः ॥ ६७ ॥
सर्वद्रव्यसमुद्भुते तस्य केवलचक्षुपि । लोकालोकद्वयं जातं गोष्पदप्रतिमं प्रभोः ॥ ६८ ॥ .
ततः सिंहासनाकंपप्रयुक्तावधिचक्षुपः । सप्रणामं सुराधीशाः प्रचेलुः संभ्रमान्विताः ॥ ६९ ॥
आजन्मुश्च महाभूत्या महासंघातवर्तिनः । विधातुमुद्यताः श्राद्धाः केवलोत्पत्तिपूजनम् ॥ ७० ॥
दृष्ट्वा रामं समासीनं घातिकर्मविनाशनम् । प्रणेमुक्तिसंपन्नाश्चारणर्पिसुरासुराः ।। ७१ ॥
तस्य जातात्मरूपस्य वंद्यस्य भुवनेश्वरैः । जातं समवसरणं समग्रं परमेष्ठिनः ॥ २ ॥
ततः स्वयंप्रभाभिख्यः सीतेन्द्रः केवलार्चनम् । कृत्वा प्रदक्षिणीकृत्य मुनिमक्षमयन्मुहुः ।। ७३ ॥
क्षमस्व भगवन् दोपं कृतं दुर्बुद्धिना मया । प्रसीद कर्मणामंतं यच्छ मह्यमपि द्रुतम् ।। ७४ ॥
एवमनन्तश्रीयुति-कान्तियुतो नूनमनात्तैमूचिभगवान् ।
कैवल्यसुखसमृद्धिं बलदेवोवाप्तवाजिनोत्तमभच्या ॥७५ ॥

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम्।
४२८
पूजामहिमानमरं कृत्वा स्तुत्वा प्रणम्य भक्त्या परया ।
प्रविहरति श्रमणरवो जग्मुर्देवा यथाक्रमं प्रमदयुताः ॥ ७६ ।।
इति पद्मपुराणे श्रीरविषेणाचार्योक्ते पद्मस्य केवलोत्पत्त्यभिधानं नाम द्वाविंशोत्तरशतं पर्व ।। १२२ ॥
अथ त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व।
अथ संस्मृत्य सीतेन्द्रो लक्ष्मीघरगुणार्णवम् । प्रतियोधयितुं वांछन् प्रतस्थे शर्कराप्रभाम् ॥१॥
मानुपोत्तरमुल्लंघ्य गिरि मत्येसुदुर्गमम् । रत्नप्रभामतिक्रम्य वालुकां चापि मेदिनीम् ॥ २॥
प्राप्तो ददर्श वीभत्सां कृच्छातिशयदुःसहाम् । पापकर्मसमुदभूतामवस्था नरकश्रिताम् ।। ३ ॥
असुरत्वं गतो योऽसौ शंबूको लक्ष्मणाहतः । व्याधदारकवत्सोऽत्र हिंसाक्रीडनमाश्रितः ॥ ४ ॥
आतृणेद् कांश्चिदुद्वाध्य कांश्चिद्भूत्यैरघातयत् । नारकानावृतान् कांश्चित्परस्परमयूयुधत् ॥५॥
केचिद्वधाग्निकुंडेपु क्षिप्यन्ते विकृतस्वराः । शाल्मलीषु नियुज्यन्ते केचित्प्रत्यंगकंटकम् ॥ ६ ॥
ताड्यन्तेऽयोमयः केचिन्मुसलैरभितः स्थितैः । स्वमांसरुधिरं केचित्खायन्ते निर्दयैः सुरैः ॥७॥

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व।
पंद्मपुराणम् ।
गाढप्रहारनिर्मिन्नाः कृतभूतललोठनाः । श्वमार्जारहरिव्याप्रेमक्ष्यन्ते पक्षिभिस्तथा ॥ ८॥
कचिच्छूलेपु भिद्यन्ते ताडपन्ते घनमुद्गरैः । कुंभ्यामन्ये निधीयन्ते ताम्रादिकलिलांभसि ॥ ९ ॥
करपत्रविदार्यन्त बद्धा दारुपु निश्चलाः । केचित्कैविच पाय्यन्त ताम्रादिकलिलं बलात् ॥१०॥
केचियंत्रेषु पीडयन्ते हन्यन्ते सायकः परे । दन्ताक्षिरसनादीनां प्राप्नुवत्युद्धृति परे ।। ११ ।।
एवमादीनि दुःखानि विलोक्य नरकाश्रिताम् । उत्पन्नपुरुकारुण्यः सोऽभूदमरपुंगवः ॥ १२ ॥
अमिकुंडाद्विनिर्यातमथालोकत लक्ष्मणम् । बहुधा नारकैरन्पैरर्यमानं समन्ततः ॥ १३ ॥
सीदन्तं विकृतग्राहे भीमे चैतरणीजले । छिद्यमानं च कनकैरसिपत्रवनान्तरे ॥ १४ ।।
पधाय चोद्यतं तस्य बाधमानं भयानकम् । क्रुद्धं बृहद्गदापाणि हन्यमानं तथा परैः ॥ १५ ॥
प्रचोद्यमानं घोराक्षस्रवदई सहन्मुखम् । तेन देवकुमारेण शंबूकेन दशाननम् ॥ १६ ॥
अत्रान्तरे महातेजाः सीतेन्द्रः सनिर्षि गतः । तर्जयन् तत्र तीबं तं गणं भवनवासिनाम् ॥१७॥
अरे! रे! पाप शंबूक प्रारब्धं किमिदं त्वया । कथमद्यापि ते नास्ति शमो निघृणचेतसः ॥१८॥
मंच क्रूराणि कर्माणि भवस्वस्थः सुराधम । किमनेनाभिमानेन परमानर्थहेतुना ॥ १९ ॥
श्रुत्वदं नारकं दुःखं जन्तोर्भयमुदीर्यते । प्रत्यक्षं किं पुनः कृत्वा बासस्तव न जायते ॥ २० ॥

·४३०
पद्मपुराणम् ।
त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व।
शंबूके प्रशमं प्राप्त ततोऽसौ विबुधेश्वरः । प्रबोधयितुयुक्तो यावत्तावदमी द्रुतम् ।। २१ ।।
अतिदारुणकर्माणवला दुग्रहचेतसः । देवप्रभाभिभूताश्च नारकाः परिदुद्रुवुः ॥ २२ ॥
रुरुदुश्चापरे दीना धारावगलिताननाः । धावन्तः पतिताः केचिद्गर्तेपु विपमेष्वलम् ॥ २३ ॥
मा मा नश्यत संत्रस्ता निवर्तध्वं सुदुःखिताः। न भेतव्यं न भेतव्यं नारका भवत स्थिताः ॥२४॥
एवमुक्ताः सुरेन्द्रेण समाश्वासनचेतसा । प्राविक्षनन्धतमसं वेपमानाः समंततः ॥ २५ ॥
भण्यमानास्ततो भूयः शक्रेणेपद्भयोज्झिताः । इत्युक्तास्ते ततः कृच्छ्रादवधानमुपागताः ॥२६॥
महामोहहृतात्मानः कथं नरकसंभवाः । एतयाध्वस्थया युक्ता न जानीथाऽऽत्मनो हितम् ॥२७॥
अदृष्टलोकपर्यन्ता हिंसानृतपरस्विनः । रौद्रध्यानपराः प्राप्ता नरकस्थं प्रतिद्विपः ॥ २८ ॥
भोगाधिकारसंसक्तास्तीवक्रोधादिरंजिताः । विकर्मनिरता नित्यं संप्राप्ता दुःखमीदृशम् ॥ २९ ॥
रमणीये विमानाने ततो वीक्ष्य सुरोत्तमम् । सौमित्रिरावणी पूर्वमप्राष्टां को भवानिति ॥३०॥
स तयोः सकलं वृत्तं पद्माभस्य तथाऽऽत्मनः । कर्मान्वितममापिष्ट विचित्रमिति संभवम् ॥३१॥
ततः श्रुत्वा स्वत्तान्तं प्रतिबोधमुपागतो । उपशान्तात्मको दीनमेवं शुशुचतुस्तकौ ॥ ३२ ॥
धृतिः किं न कृता धर्मे तदा मानुपजन्मनि । अवस्थामिमकां येन प्राप्ताः स्मः पापकर्मभिः ॥३३॥

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम्।
हा! हा! किं कृतमस्माभिरामदुःखपरं परम् । अहो मोहस्य माहात्म्यं यत्स्वार्थादपि होयते ३४
त्वमेव धन्यो देवेन्द्र यस्त्यक्त्वा विषयस्पृहाम् । जिनवाक्यामृतं पीत्वा संप्राप्तोऽस्यमरेशताम् ३५
ततोऽसौ पुरुकारुण्यो मा भैप्टेति बहुस्वनम् । एतैत नरकान्नाकं नये युष्मानितीरयत् ।। ३६ ॥
ततः परिकर वध्वा ग्रहीतुं स्वयमुद्यतः । दुर्ग्रहास्तु विलीयन्ते तेऽग्निना नवनीतवत् ॥ ३७॥
सर्वोपायैरपीन्द्रेण ग्रहीतुं स्पष्टमेव च । न शक्यास्ते यथा भावाश्छायया दर्पणे स्थिताः ॥ ३८ ॥
ततस्तेऽत्यन्तदुःखार्चा जगदुर्देवयानिनः । पुराकृतानि कर्माणि तानि भोग्यान्यसंशयम् ॥३९॥
विपयामिपलुब्धानां प्राप्तानां नरकायुपम् । स्वकृतमाप्तिवश्यानां किंकरिष्यन्ति देवताः ॥ ४० ॥
एतत्स्वोपचितं कर्म भोक्तव्यं यनियोगतः । तदास्माकं न शक्रोपि दुःखान्मोचयितुं सुर ॥४१॥
परित्रायस्व सीतेन्द्र नरकं येन हेतुना । प्राप्स्यामो न पुनहि त्वमस्माकं दयापरः ॥ ४२ ॥
देवो जगाद परमं शाश्वतं शिवमुत्तमम् । रहस्यमिव मूढानां प्रख्यातं भुवनत्रये ।। ४३ ॥
कर्मप्रमथनं शुद्धं पवित्रं परमार्थदम् । अप्राप्तपूर्वमाप्तं वा दुर्गृहीतं प्रमादिनाम् ॥ ४४ ।।
दुर्विज्ञेयमभव्यानां बृहद्भवभयानकम् । कल्याणं दुर्लभं सुष्टु सम्यग्दर्शनमूर्जितम् ॥ ४५ ॥
यदीच्छतात्मनः श्रेयस्तत एवं गतेऽपि हि । सम्पक्त्वं प्रतिपद्यस्व काले बोधिप्रदं शुभम् ॥४६॥

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व पद्मपुराणम् । . इतोऽन्यदुत्तरं नास्ति न भूतं न भविष्यति । इह सेत्स्यन्ति सिद्धान्त सिपिधुश्च महर्षयः ॥४७॥ अर्हद्भिर्गदिता भावा भगवद्भिर्महोत्तमैः । तथैवेति दृढं भक्या सम्यग्दर्शनमिष्यते ॥४८॥ नयन्नित्यादिभिवाक्यैः सम्यक्त्वं नरके स्थितम् । सुरेन्द्रः शोचितुं लग्नस्तथाप्युत्तमभोगभाक् ४९ तद्भवं कान्तिलावण्यशरीरमतिसुन्दरम् । निर्दग्धं कर्मणा पश्य नवोद्यानमिवाग्निना ॥ ५० ॥ अचित्रीयत यां दृष्ट्वा भुवनं सकलं तदा । द्युतिः सा क गतोदात्ता चारुकीडितसंयुता ॥५१॥ कर्मभूमी सुखाख्यस्य तस्य क्षुद्रस्य कारणे । ईदृग्दुखार्णवे मन्ना भवन्तो दुरितक्रियाः ॥ ५२ ॥ इत्युक्तः प्रतिपन्नं तैः सम्यग्दर्शनमुत्तमम् । अनादिभवसंक्लिप्टैर्यन प्राप्तं कदाचन ॥५३॥ एतस्मिन्नंतरे दुःखमनुभूय निकाचितम् । उद्गत्य प्राप्य मानुष्यमुपेमः शरणं जिनम् ॥ ५४ ॥ अहोऽतिपरमं देव त्वयाऽस्मभ्यं हितं कृतम् । यत्सम्यग्दर्शने रम्ये समेत्य विनियोजिताः ॥५५॥ हे सीतेन्द्र महाभाग ! गच्छ गच्छारुणाच्युतम् । शुद्धधर्मफलं स्फीतमनुभूय शिवं व्रज ॥ ५६ ।। एवमुक्तः सुरेन्द्रोऽसौ शोकहेतुविवर्जितः । तथापि परमर्द्धिश्च सः शोचनान्तरात्मना ।। ५७ ॥ दत्या तेपा समाधानं पुनधिप्रदं शुभम् । महासुकृतभाग्धीरः समारोहनिजास्पदम् ॥ ५८ ॥ शंकितारमा च संवृत्तचतुःशरणतत्परः । बहुशश्च करोति स्म पंचमेरुप्रदक्षिणम् ॥ ५९ ।।

·. त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणमें । '. तद्वीक्ष्य नारकं दुःखं स्मृत्वा च वियुधोत्तमः । वेपितात्मा विमानेऽपि घनिमालब्ध तं सुधीः ।। प्रकपमानहृदयः श्रीमचन्द्रनिभाननः । उद्युक्तो भरतक्षेत्रे भूयोऽवतरितुं सुधीः ॥ ६१ ॥ संपतद्भिर्विमानोधैः समीरसमवर्तिभिः । तुरंगमहरिक्षीवमतंगजघटाकुलैः ॥ ६२ ।। नानावांवरधरैहरिस्रङ्मुकुटोज्ज्वलैः । विचित्रवाहनारूढजच्छत्रातिशोभितैः ।। ६३ ।। शतमीशक्तिचक्रासिधनुःकुन्तगदाधरैः । व्रजद्भिः सर्वतः कान्तरमरैः साप्सरोगणैः ॥ ६४ ॥ मृदंगदुंदुभिस्वानर्वेणुवीणास्वनान्वितैः । जयनंदवोन्मिभैरापूर्यत तदा नभः ।। ६५ ॥ जगाम शरणं पद्मं सीतेन्द्रः परमोदयः । कृतांजलिपुटो भक्त्या प्रणनाम पुनः पुनः ॥ ६६ ॥ एवं च स्तवनं कर्तुमारेभे विनयान्वितः । संसारतारणोपायप्रतिपत्तिदृढाशयः ॥ ६७ ॥ ध्यानमारुतयुक्तेन तपः संक्षितात्मना । त्वया जन्माटवी दग्धा दीप्तेन ज्ञानवहिना ।। ६८ ॥ शुद्धलेश्यात्रिशूलेन मोहनीयरिपुर्हतः। दृढं चराग्यवजेण चूर्णितं स्नेहपंजरम् ।। ६९ ।। संशय वर्तमानस्य भवाख्यविवर्तिनः । शरणं भवने नाथ मुनीन्द्र भवसूदन ।। ७० ॥ लब्धलब्धव्य ! सर्वज्ञ ! कृतकृत्य ! जगद्गुरो । परित्रायस्थ पद्माम मामत्याकुलमानसम् ॥७१॥ मुनिसुव्रतनाथस्य सम्यगासेव्य शासनम् । संसारसागरस्य त्वं गतोऽन्तं तपसोरुणा ॥ ७२ ।।

·आयोविंशोत्तरशतं पर्व। ४३४ पद्मपुराणम् । -- राम युक्तं किमतचे यदत्यन्त विहाय माम् । एकेन गम्यते तुंगममलं पदमच्युतम् ॥ ७३ ॥ ततो मुनीश्वरोऽयोचन्मुंच राग सुराधिप । मुक्तिवैराग्यनिष्ठस्य रागिणो भवमज्जनम् ।। ७४ ॥ अवलंब्य शिलां कण्ठे दोभ्यां तत्तुं न शक्यते । नदी तद्वन्न रागायैस्तरितुं संमृतिः क्षमा ।।७५ ॥ ज्ञानशीलगुणासंगैस्तीर्यते भवसागरः । ज्ञानानुगतचित्तेन गुरुवाक्यानुवर्तिना ।। ७६ ।। आदिमध्यावसानेषु वेदितव्यमिदं बुधैः । सर्वेषां यान्महातेजाः केवली असते गुणान् ॥ ७७ ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि यच्चान्यत्कारणं नृप । सीतादेवो यदमाक्षीद्वभापे यच्च केवली ।। ७८ ॥ ते नाथ समस्तज्ञ भव्या दशरथादयः । लवणांकुशयोः का वा दृष्टा नाथ त्वया गतिः ॥७९॥ सोऽवोचदानते कल्पे देवो दशरथोऽभवत् । केकया कैकसी चैध सुप्रनाश्चापराजिता ॥ ८० ॥ जनकः कनकश्चैव सम्यग्दर्शनतत्परः । एते स्वशक्तियोगेन कर्मणा तुल्यभूतयः ।। ८१ ॥ ज्ञानदर्शनतुल्यौ द्वौ श्रमणौ लवणांकुशौ । विरजस्कौ महाभागौ यास्यतः पदमक्षयम् ।। ८२ ॥ इत्युक्ते हर्पतोऽत्यन्तममरेन्द्रो महातिः । संस्मृत्य भ्रातरं स्नेहादपृच्छत्तस्य चेष्टितम् ॥ ८३ ॥ धावा दवापि इत्युक्ते सीतेन्द्रो दुःखितोऽभवत् ।कृतांजलिपुटोऽपृच्छम्जातः केति मुनीश्वर ॥८४॥ पयनामस्ततोऽचोचदच्युतेन्द्र मतं शृणु । चेष्टितेन गतो येन यत्पदं तव सोदरः ।। ८५ ।।

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम्। अयोध्यायां कुलपतिर्वहुकोटिधनेश्वरः । मकरीदयिता (तः) कामभोगवांगसंज्ञकः ॥ ८६ ॥ अतिक्रान्तो बहुसुतैः पार्थिवोपमविनमः । श्रुत्वा निर्वासितां सीतामिति चिन्तासमाश्रितः ॥८॥ साऽत्यन्तसुकुमारांगा गुणैर्दिव्यैरलंकृताः । कान्तु प्राप्ता वनेऽवस्थामिति दुःखी ततोऽभवत् ८८ स्थितार्द्रहृदयश्चासौ वैराग्यं परमाश्रितः । द्युतिसंज्ञमुनेः पार्थे निष्कान्तो द्विष्टसंमृतिः ॥ ८९ ॥ अशोकतिलकाभिख्या विनीतौ तस्य पुत्रको । निमित्तझं द्युतिं प्रष्टुं पितरं जातुचिद्गतौ ॥१०॥ तत्रय च तमालोक्य स्नेहाद्वैराग्यतोऽपि च । द्युतिमूले व्यतिक्रान्तावशोकतिलकावपि ॥९१ ॥ शुतिः परं तपः कृत्वा प्राप्य संक्षयमायुपः । दया सानुजनोत्कंठामूर्द्धग्रैवेयकं गतः ॥ ९२ ।। यथा गुरुसमादिष्टं पिता पुत्रास्त्रयस्तु ते । ताम्रचूडपुरं प्राप्तौ प्रस्थितौ वंदितुं जिनम् ॥ ९३ ।। पंचाशयोजनं तत्र सिकतार्णवमीयुपाम् । अमाप्तानां च तावन्तं घनकालः समागतः ॥ ९४ ॥ तत्रैकं दुर्लभं प्राप्य प्रान्तदीनोचयोपमम् । बहुशाखोपशाखाट्यमनोकहमिमे स्थिताः ॥९५ ॥ ततो जनकपुत्रेण बजता कोशलां पुरीम् । दृष्टास्ते मानसे चास्य जातमेतत्सुकर्मणः ॥ ९६ ॥ इमे समयरक्षार्थमिहास्युर्विजने घने । प्राणसाधारणोच्चारं कर्तारः क्व नु साधवः ॥ ९७ ॥ इति संचिन्त्य चात्यन्तनिकटं परमं पुरस् । कृतं सविपसंपन्नं सद्वियोदारशक्तिना ।। ९८॥ .

·पद्मपुराणम् ।
त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व।
स्थाने स्थाने च घोपाद्यसन्निवेशानदर्शयत् । स्वभावार्पितरूपश्च प्राणमद्विनयी मुनीन् ॥९९ ॥
काले देशे च भावेन सतां गोचरमागताम् । पर्युपास्त यथान्यायं समदी परिवर्गवान् ॥१०॥
पुनश्चानुदकरण्ये पर्युपासिष्ट संयतान् । अन्यांश्च झुषि संक्लिप्टान् साधूनक्लिप्टसंयमान् ॥१.१॥
तस्य सागरवाणिज्यसेवका मुक्तिभावने । दृष्टान्तत्वेन वक्तव्यास्तस्य धर्मानुरागिणः ॥१०२॥
अन्यदोद्यानप्राप्तोऽसौ यथासुखमवस्थितः । शयने श्रीमान्मालिन्या पविना कालमाहृतः १०३
ततः साधुप्रदानोत्थपुण्यतो मेरुदक्षिणे । कुरौ जातत्रिपल्यायुर्दिव्यलक्षणभूपितः ॥ १० ॥
पात्रदानफलं तत्र महाविपुलतां गतम् । समं सुन्दरमालिन्या भुक्तेऽसौ परमद्युतिः ॥ १०५ ॥
पात्रभूतानदानाच शक्त्याढ्यास्तर्पयन्ति ये । ते भोगभूमिमासाद्य प्राप्नुवन्ति परं पदम् ॥१०६॥
स्वर्गे भोग प्रभुजन्ति भोगभूमेश्युता नराः। तत्रस्थानां स्वभावोऽयं दान गस्य संपदः॥१०७॥
दानता भोगप्राप्तिश्च स्वर्गमोक्षककारणम् । इति श्रुत्वा पुनः पृष्टो रावणो वालुकां गतः ॥१०८॥
तथा नारायणो ज्ञातो लक्ष्मणोऽधोगतिं गतः । उत्थाय दुरितस्यान्ते नाथ कोऽनुभविष्यति १०९
प्रापत्स्यते गति को वा दशाननचरोपमम् । को नु वाऽहं भविष्यामीत्येवमिच्छामि वेदितुम् ११०
इति सोऽयं प्रभोः प्रश्नं कृत्वा विदितचेतसि । सर्वज्ञो वचनं प्राह भविष्यद्भवसंमवम् ॥ १११ ॥

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम् । भविष्यतः स्वकर्माभ्युदयौ रावणलक्ष्मणौ । तृतीयनरकादेत्य अनुपूर्वाच मंदरात् ॥ ११२ ॥ श्रृणु सीतेन्द्र निर्जित्य दुःखं नरकसंभवम् । नगर्या विजयावत्यां मनुष्यत्वेन चाप्स्यते ॥ ११३॥ गृहिण्यां रोहिणी नाम्न्यां सुनंदस्य कुटुम्बिनः । सम्यग्दृष्टेः प्रियौ पुत्रौ क्रमेणैतौ भविष्यतः ११४ अईहासपिदासाख्यौ वेदितव्यौ च सद्गुणैः । अत्यन्तमहचेतस्को श्लाघनीयक्रियापरौ ॥११५॥ पंचेन्द्रियसुखं तत्र चिरं प्राप्य मनोहरम् । व्युत्वा भूयश्च तत्रैव जनिष्येते महाकुले ॥ ११६ ॥ सद्दानेन हरिक्षेत्रं प्राप्य च त्रिदिवं गतौ । प्रच्युतौ पुरि तत्रैव नृपपुत्रौ भविष्यतः ॥ ११७ ॥ ततः कुमारकीयाख्यौ लक्ष्मीस्तु जननी तयोः । वीरौ कुमारकावेतौ जयकांतजयप्रभौ ॥११८॥ ततः परं तपः कृत्वा लान्तवं कल्पमाश्रितौ । विबुधोत्तमतां गत्वा भाक्ष्येते तद्भवं सुखम् ११९ स्वमन भरतक्षेत्रे च्युतः सन्नारणाच्युतात् । सर्वरत्नपतिः श्रीमान् चक्रवर्ती भविष्यसि ॥१२०॥ तौ च स्वर्गच्युतौ देवौ पुण्यनिस्यन्दतेजसा । इन्द्रांभोदरथाभिख्यौ तव पुत्रौ भविष्यतः ॥१२१॥ आसीत्प्रतिरिपुर्योऽसौ दशवक्त्रो महाबलः । येनेमे भारते वास्यै त्रयः खंडा वशीकृताः ॥१२२॥ न कामयेत्परस्य खीमकामामिति निश्चियः । अपि जीवितमत्याक्षीत्तत्सत्यमनुपालयन् ॥ १२३ ॥ सोऽयमिन्द्ररथाभिख्यो भूत्वा धर्मपरायणः । प्राप्य श्रेष्ठान् भवान् कावित्तियङ्नरकवर्जितान् ।

·४३८
प्रयोविंशोत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम् ।
स मानुष्यं समासाद्य दुर्लभं सर्वदेहिनाम् । तीर्थकृत्कर्मसंघातमर्जयिष्यति पुण्यवान् ॥ १२५ ॥
ततोऽनुक्रमतः पूजामवाप्य भुवनत्रयात् । मोहादिशत्रुसंघातं निहत्यार्हतमाप्स्यति ।। १२६ ॥
रत्नस्थलपुर कृत्वा राज्यं चक्ररथस्त्वसौ । वैजयन्तेऽहमिन्द्रत्वमवाप्स्यति तपोबलात् ॥ १२७ ।।
सत्वं तस्य जिनेन्द्रस्य प्रच्युतः स्वर्गलोकतः । आद्यो गणधरः श्रीमानृद्धिमाप्तो भविष्यति १२८
वतः परमनिर्वाणं यास्यसीत्यमरेश्वरः । श्रुत्वा ययौ परां तुष्टिं भावितेनांऽतरात्मना ॥ १२९ ।।
अयं तु लामणो भावः सर्वज्ञेन निवेदितः । अंभोदरथनामासौ भूत्वा चक्रधरात्मजः ॥१३०॥
चारून् कांश्चिद्भवान् भ्रांत्वा धर्मसंगतचेटितः । विदेहे पुष्करद्वीपे शतपत्राहये पुरे ॥ १३१ ।।
लक्ष्मणः स्वोचित काले प्राप्य जन्माभिपेचनम् । चक्रपाणित्वमहत्त्वं
लद्धा
निर्वाणमेष्यति १३२
संपूर्णैः सप्तभिश्वान्दैरहमप्यपुनर्भवः । गमिष्यामि गता यत्र साधवो भरतादयः ॥ १३३ ॥
भविष्यद्भववृत्तान्तमवगम्य सुरोत्तमः । अपेतसंशयः श्रीमान्महाभावनयान्वितः ॥ १३४ ॥
परिणय नमस्कृत्य पद्मनाभं पुनः पुनः । तस्मिन्नुयति चैत्यानि वंदितुं विहति श्रितः ॥ १३५।।
जिननिर्याणधामानि परं भक्तः समर्चयन् । तथा नंदीश्वरद्वीपे जिनेन्द्रार्चामहर्द्धिकः ॥ १३६ ॥
देवदेवं जिनं विभ्रन्मानसेऽसावनारतम् । केवलित्वमिव प्राप्तः परमं शर्म धारयन् ॥ १३७ ॥

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व पद्मपुराणम् । ४३९ लूपित कलुपं कर्म मन्यमानः सुसंमदः । मुवृत्तः स्वर्गमारोहत्सुरसंघसमावृतः ॥ १३८ ॥ स्वर्ग तेन तदा यातं भ्रातृस्नेहापुरातनात् । भामंडलचरो दृष्टः कुरौ संभापितप्रियम् ।। १३९॥ तबारुणाच्युते कल्पै सर्वकामगुणप्रदे । अमरीणां सहस्राणि रमयन्नीश्वरः स्थितः ॥ १४ ॥ दश सप्त च वर्षाणां सहस्राणि पलायुपः । चापानि पोडशोत्सेधः सानुजस्य प्रकीर्तितः ॥१४१।। ईक्षमयपाउँदमन्तरं पुण्यपापयोः । पापं दूरं परित्यज्य वरं पुण्पमुपार्जितम् ।। १४२ ।। पश्यत चलेन विभुना जिनेन्द्रवरशासने धृति प्राप्तेन । जन्मजरामरणमहारिपयो बलिनः पराजिताः पझेन ।। १४३ ।। स हि जन्मजरामरणव्युच्छदानित्यपरमकवल्यसुखम् । अतिशयदुर्लभमनघं संप्राप्तो जिनवरप्रसादादतुलम् ॥ १४४ ।। मुनिदेवासुरवृपः स्तुतमहितनमस्कृतो निपूदितदोपः । प्रमदशतरुपगीतो विद्याधरपुष्पवृष्टिभिर्दुर्लक्ष्यः ॥ १४५ ।। आराध्य जनसमयं परमविधानेन पंचविंशत्यब्दान् । प्राप त्रिभुवनशिखरं सिद्धिपदं सर्वजीवनिकायललामम् ॥ १४६ ।। .

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्य। ४४० पद्मपुराणम् । व्यपगतभवहेतुं तं योगधरं शुद्धभावहृदयधरं वीरम् । अनगारवरं भक्त्या प्रणमत राम मनोऽभिरामं शिरसा ॥ १४७ ॥ विजिततरुणार्कतेजसमधरीकृतपूर्णचन्द्रमंडलं कान्तम् । सर्वोपमानभावव्यतिगमरूपातिकढमूर्जितचरितम् ।। १४८ ॥ पूर्वस्नेहेन तथा सीतादेवाधिपेन धर्मस्थतया । पामहितं परमर्द्धिप्राप्तं पद्म यतिप्रधानं नमत ॥ १४९ ॥ योऽसौ वलदेवानामष्टमसंख्यों नितान्तशुद्धशरीरः। श्रीमाननन्तबलभृनियमशतसहस्रभूपितो गतविकृतिः ॥ १५० ।। तमनेकशीलगुणशतसहस्रधरमतिशुद्धकीर्तिमुदारम् । ज्ञानप्रदीपममलं प्रणमत रामं त्रिलोकनिर्गतयशसम् ॥ १५१ ॥ निर्दग्धकर्मपटलं गंभीरगुणार्णवं विमुक्तक्षोभम् । मंदरमिय निष्कम्पं प्रणमत रामं यथोक्तचरितश्रमणम् ॥ १५२ ॥ विनिहत्य कपायरिपून् येन त्यक्तान्यशेपतो द्वन्द्वानि । .

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व।
पद्मपुराणम्।
४४१
त्रिभुवनपरमेश्वरतां यश्च प्राप्तो जिनेन्द्रशासनसक्तः ॥ १५३ ॥
निधूतकलपरजसं सम्यग्दर्शनज्ञानचरित्रमयम् ।
तं प्रणमत भवमधनं श्रमणवरं सर्वदुःखसंक्षयसक्तम् ।। १५४ ॥
चेष्टितमनघं चरितं करणं चारित्रमित्यमी यच्छब्दाः।
पीया रामायणमित्युक्तं तेन चेष्टितं रामस्य ॥ १५५ ॥
पलदेवस्य मुचरितं दिव्यं यो भावितेन मनसा नित्यम् ।
विस्मयहाविष्टस्वान्तः प्रतिदिनमपेतशंकितकरणः ॥ १५६ ॥
चाचयति भृणोति जनस्तस्यायुधैदिमीयते पुण्यं च ।
आकृष्टखट्रहस्तो रिपुरपि न करोति वैरमुपशममेति ॥ १५७ ॥
किं चान्यद्धर्मार्थी लभते धर्म यशः परं यशसोर्थी ।
राज्यभ्रष्टो राज्यं प्राप्नोति न संशयोन कश्चित्कृत्यः ॥ १५८ ॥
इएसमायोगार्थी लभते तं क्षिप्रतो धन धनार्थी।
जायार्थी वरपत्नी पुत्रार्थी गोत्रनंदनं प्रवरपुत्रम् ॥ १५९ ॥

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व। ४४२ पद्मपुराणम् । अक्लिष्टकर्मविधिना लाभार्थी लाभमुत्तमं सुखजननम् । कुशली विदेशगमने स्वदेशगमनेऽथवापि सिद्धसमीहः ॥१६० ॥ व्याधिरुपैति प्रशमं ग्रामनगरवासिनः सुरास्तुष्यन्ति । नक्षत्रः सह कुटिला अपि भान्वाद्या ग्रहा भवंति प्रीताः ॥ १६१ ॥ दुचिंतितानि दुर्भावितानि दुष्कृतशतानि यान्ति प्रलयम् । यत्किचिदपरमशिव तत्सर्वं क्षयमुपैति पद्मकथामिः ॥ १६२ ॥ यद्वा निहितं हृदये साधु तदाप्नोति रामकीर्तनासक्तः। इष्टं करोति भक्तिः सुदृढा सर्वज्ञभावगोचरनिरता ॥ १६३ ।। भवशतसहस्रसंचितमसौ हि दुरितं तृणेदि जिनवरभक्या । व्यसनार्णवमुत्तीर्य प्राप्नोत्सहत्पदं सुभावः क्षिप्रम् ॥ १६४ ॥ एतत्चत्सुसमाहितं सुनिपुणं दिव्यं पवित्राक्षरं । . नानाजन्मसहस्रसंचितघनफ्लेशौघनिर्णाशनम् ।। आख्याने विविधश्चित सुपुरुपव्यापारसकीत्तेनं ।

·त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व। पद्मपुराणम् । भव्यांभोजपरप्रहर्पजननं संकीर्तित भक्तितः ॥ १६५ ॥ निर्दिष्टं सकलैनतेन भुवनैः श्रीवद्धमानेन यत् । तत्वं वासवभूतिना निगदितं जंयोः प्रशिष्यस्य च ॥ शिष्येणोत्तरवाग्मिना प्रकटितं पद्मस्य वृत्तं मुनेः । श्रेयः साधुसमाधिवृद्धिकरणं सर्वोचन मंगलम् ॥ १६६ ॥ ज्ञाताशेपकृतान्तसन्मुनिमनः सोपानपर्वावली । पारंपर्यसमाधितं सुवचनं सारार्थमत्यद्भुतम् ।। आसीदिन्द्रगुरोदिवाकरयतिः शिष्योऽस्य चाहेन्मुनि- स्तस्माल्लक्ष्मणसेनसन्मुनिरदःशिष्यो रविस्तु स्मृतम् ॥ १६७ ।। सम्यग्दशनशुद्धिकारणगुरुश्रेयस्कर पुष्कलं । •विस्पष्टं परमं पुराणममलं श्रीमत्प्रबोधिप्रदम् ॥ रामस्याद्भुतविक्रमस्य सुकृतो माहात्म्यसंकीत्तनं । श्रोतव्यं सततं विचक्षणजनैरात्मोपकारार्थिभिः ।। १६८।।

·प्रयोविंशोत्तरशतं पर्व ४४४ पद्मपुराणम। हलचक्रभृतोईिपोऽनयोश्च प्रथितं वृत्तमिदं समस्तलोके । कुशलं कलुपं च तत्र युद्धया शिवमात्मीकुरुतेऽशिवं विहाय ॥ १६९ ॥ अपि नाम शिवं गुणानुबंधि व्यसनस्फीतिकरं शिवतरम् । तद्विषयस्पृहया तदेति मैत्रीमशिवं तेन न शान्तये कदाचित् ॥ १७० ॥ यदि तावदसौ नभश्चरेन्द्रो व्यसनं प्राप परांगनाहिताशः। निधनं गतवाननंगरागः किमुतान्यो रतिरंगनासुभावः (?) ॥ १७१ ॥ सततं सुखसेवितोऽप्यसौ य-दशवक्त्रो वरकामिनीसहस्रः । अवितृप्तमतिविनाशमागादितरस्तृप्तिमुपेष्यतीति मोहः ॥ १७२ ॥ स्वकलत्रसुखं हितं रहित्वा परकान्ताभिरतिं करोति पापः । व्यसनार्णवमत्युदारमेषः प्रविशत्येव विशुष्कदारुकल्पः ॥ १७३ ॥ प्रजत त्वरिता जना भयंतो बलदेवप्रमुखाः पदं गता यत्र । जिनशासनभक्तिरागरक्ताः सुदृढं प्राप्य यथा यलं सुवृत्तम् ॥ १७४ ॥ सुकृतस्य फलेन जंतुरुच्चैः पदमाप्नोति सुसंपदा निधानम् ।

·पद्मपुराणम् । ४४५ त्रयोविंशोत्तरशतं पर्व। दुरितस्य फलेन तत्तु दुःखं कुगतिस्थं समुपैत्ययं स्वभावः ॥ १७५ ॥ कुकृतं प्रथम सुदीर्घरोपः परपीडाभिरतिवचश्व रूक्षम् । सुकृतं विनयः श्रुतं च शीलं सदयं वाक्यममत्सरः शमश्च ॥ १७६ ॥ न हि कश्चिदहो ददाति किंचिद्रविणारोग्यमुखादिकं जनानाम् । अपि नाम यदा सुरा ददन्ते बहवः किन्तु विदुःखितास्तदेते ॥ १७७ ॥ पहुधा गदितेन किन्त्वनेन पदमेकं सुबुधा नियुध्य यत्नात् । बहुभेदविपाककर्मयुक्तं तदुपायाप्तिविधौ सदा रमध्वम् ॥ १७८ ॥ उपायाः परमार्थस्य कथितास्तत्त्वतो बुधाः । सेव्यता शक्तितो येन निष्कामत भवार्णवात् ॥ १७९ ॥ इति जीवविशुद्धिदानदक्षं परितः शास्त्रमिदं नितान्तरम्यम् । सकले भुवने रविप्रकाशं स्थितमुद्योतितसर्ववस्तुसिद्धम् ॥ १८ ॥ द्विशताभ्यधिके समासहस्र समततीते चतुर्थवर्षयुक्ते । जिनभास्करवर्द्धमानसिद्धे चरितं पद्ममुनेरिदं निबद्धम् ।। १८१ ॥

·पद्मपुराणम्। ४४६ आयोविंशोत्तरदात पर्य। कुर्वन्त्वधान सांनिध्य सर्वाः समदेवताः । कुर्वाणाः सकलं लोकं जिनभक्तिपरायणम् ।। १८२ ॥ पूर्वते वचने रक्षा समये सर्यवस्तुपु । सर्वादरसमायुक्ता भव्या लोकमुवत्सलाः ॥ १८३ ।। व्यंजनान्तं स्वरान्तं वा किंचिन्नामेह कीर्तितम् । अर्थस्य वाचक शब्दः शब्दो वाक्यमिति स्थितम् ॥ लक्षणालंकृती वाच्यं प्रमाणं छंद आगमः । सर्व चामलचित्तेन ज्ञेयमत्र मुखागतम् ॥ १८५ ॥ इदमष्टादश प्रोक्तं सहस्राणि प्रमाणतः । शास्त्रमानुष्टुपश्लोकैत्रयोविंशतिसंगतम् ।। १८६ ।। इत्या श्रीरविपणाचार्यप्रोक्त श्रीपद्मपुराणे यलदेवसिद्धिगमनाभिधानं नाम प्रयोविंशोसरशतं पर्व ॥ १२३ ।। ॥ समाप्तोऽयं ग्रन्थः॥