Asr,melkote
Vajaseniya Samhitha With Vedadipa Commentary
Front matter
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
२७४
शुक्लयजुर्वेदः
वाजसनेविसंहिता।
5429
Accn. No........
माध्यन्दिनीयो शाखाम् अनुसत्य ।
श्रीमन्मधरकतवददीपास्यभाष्यसहिता।
पमितकुलपतिमा लिए पाश्चिारिणा
श्रीजीवानन्दविद्यासागरभट्टाचार्येण
संस्मता प्रकाशिता च ।
बतीयमरणम्।
कलिकातानगाम्
गोवनयन्त्र
१८.८.
我家们, -- Seria [३] महाबाहा २२।२५ अन्यवापोर्बमासानाम् २४।३० पदा दवा सदिता ३२०४२ भन्यावो पन्याम् १श २४॥ प्रधा यथाम: पंचायतीर ঋথি সমান अधिपनामि अध्यषोंपदविका बनाया पद्रिभिः २०१० १।३० ११॥२॥१२२ दा१० १७ २५॥११ ३०१३ १७७ धनधान्यः बनधारमवारमामहे पनाष्टा पुरसात অলক্ষ্মীলাকা मन मम पनमा ने मघवन् मनसा मानामन्यताम् पनवारयो पनमयों এ শীশ্রানি पौरनुपुष्याम बनदिक्षानसी अकरा त्वम এলাসিনা अनयति रोचमा पनामाथिवी (शहरभवविरुषसा १५१४५ अम्बिदनुमते त्वम् १३१४७ प्रपश्यत्रोपाम १५।१४ | था गम्भम् १०५ | पपाषेमन २०१२१ पपाम्प टमंसि १४।१० अपाम्प करस्य ३५।१३प्रपाम्फे नेन नमुचे: छा१२ पो रसम् २७/७ | अपाघमपकिखिष २०१७ पपासामश्विनाधर्मम् १।७२ अपाधमदभिश्ती ४।२० । पपामिद न्ययन २०१६ पाररुम्प थिव्यै २४१९ पपि नेषु विषु २०१ ९पेसबीतविषसपता ४०४ अपेतोय तुपणयो ११५ पीपद्याग्वचारिष २९८ प्रपोदवामधुमतौर ३१७/पोदवीरुपसन १५ पाखतीमपिना ४०१६-१२ | प्र गे सपिष्टष ३२२० पसरमृतम् १११८ पयोध्यग्निः समिधा १८०५ भिगोवाणि सहसा ४०।१० अभियन्देवं मवितार ४०१२ | पभित्वा शूर नोनुमो १२६ १२।४५ २०२२ १०११ ११३८ ३४॥२९ मनम:प्रविशन्ति १।२६ पापा १५२४ १७॥ मारिनोरसम् चपरा:समाद पदाधिाया: ४२५ २७३५
年
fly
第4学学
星
事41新增
物體為学期对特
等無我到墓中特:
WM14
Magi
[ ५ ] रा२२ ३३०१ ३७२९ अचिनसम्स আশলা মিৰ, অশ্বিসা এমন अभिमानमा अभिमा नमः অমিল। বিমল अधिना भवनम पधिमा इविर अभिभ्यापार শখি पत्रिभ्याम्पिन्चस्व अश्विभ्याम्प्रात:मवनम पश्री हनन भन्या जपान यम पतना पानामि ममामा पगम्यख्यान २०१३५ | प्रसो कद्रा मेहमा २०७३ प वीऽस्वि न्द्रियम् २८/१२/पस्या प्रवामन २०१८. पस्याभरासी २०१५४ प्रस्येदिन्द्री बाबधे २०१६० ग्रहकैतुना २०६४ भइरहरप्रयावम् २०१६ पहानिशम्भवन्तु नः १९८८ पहाव्यग्ने हविराम १०१११ पहिरिव भोमैः १८४ पपारावतान् ११२पर तमसि २४।१०। पाकनिमगनिम् पात्री प्रयुगे ११/७५ २०७४ २०५१ २४/२५ 11 ४.9 २॥२४ पातशाभरणमा ३२४॥३।३१ Anar मसाशि १११९ चमबाड़ा बम बास বি এমী অজ্ঞা ११११८ ३४१२४ पाकन्टय बालमोनी १५४ पाकम्य वाभिन् २२।३० पागम्य बाम्ययामम २०१४ भागविटमम् १२।(ए पागनयः अपग्रीवः पायषसम पाषा ये पनि १०४.पाचाजान ३२८ बसवन्नमयजमानम पस्यों माम लोका बसोयनासो समीया सेना चमी योऽयमपति १८२० १५.५ २०५० चलान ८४२ पनाकामन्द पानाति १२९ भामित्रकलएम १७/पानुनानगी ५।३१ श्राहाम:समतीक २०५५ / पाजामाः सरसती २१८ पालमा पनि म
fi]
Now!
|利时續
中国”的
特性
电机194
|| MIN
物学特性分行
#hain(中书协
《街
对得我的
!!」
प्रा थिशानो १७३२ इन्द्र धीषस्त्वा चायविहान ७.३५ ८३५ ७८॥ ३३१५६ ३३१४५ ३।८ ८५५ - चा३७ मायावयेति লীক पासीनासो पास सिन्नता पासुनयन्ती साहन्पितन इच्छन्ति स्वा र एश्वदित डामिरग निरोडा. डामिभचानाप्रीति- डामग ने महायात्वाप? परन्तहम्य २५८ ९१ १४।२२ : इन्द्र महत्व रह पार४ इन्द्रमिधरी २०१६ पन्द्रावायू इये मुसा रान्द्रवायू बृहस्पतिम् २०२१ पन्द्रवायू सुसन्दृशा २३१ | इन्द्रश्च मस्तच १५६ इन्द्रश्च सम्झाट ३४।१८ इन्द्रस्य क्रोडो शरः ॥ ३८२ इन्द्रख रुपम २१११४ इन्द्रस्य बच्चो ममताम् १९२९ इन्द्रस्य वज़ोऽसि १२।५१ | इन्द्रस्य वृष्णो ३४।१५ इन्द्रस्य स्यूरस. ८।४३ इन्द्रस्यौजस्थ ६।१७ पन्द्राग्नी अपादियम १३२५७ इन्द्रागनी अव्यथमानाम् १९६८न्द्राग नो भागत १२।१६ इन्द्राग मी मिचावरुणा ५।१५ चन्द्राग्न्यो: पचति: २९१५४ १५॥ १०१२१ १०.४१ ५।३० पदमाप २०१३ १४।११ ३१ सदसत्तरात पदम्पिसभ्यो इदकोब्रह्मच विविचक्रम पद वि. ३सय २५१५ १७/४८ पन्द्राय वा ६॥३२॥३८८ २०१८७ २०१८ पन्द्रन्दर कवष्यो २०१८८ १८५३ रन्द्रायाहि चिवमानो पन्द्रमामानेवा १७१४.न्द्रग्याहितूतुजान २०४० इन्द्रायाहि धियेषितो इन्द्र देवोर्षियो १७१८८ इन्द्रायाधि हवान् इन्द्र विश्रा १२१५६ ॥ १५॥११ १७६१न्द्रायायेन्दु पन्द्रः सुवामा स्ववान् २०५१न्द्र मप्रसर इन्द्र सुधामा उदयन १रापू इन्ट्रेहि मका इन्द्र गीममिहावाहि २६३४ | इन्द्रीविश्वस्य २६५ २०१५७ १७१५१ ३।२५
11
事业单的NT"
世
: 電子型
警:要辑的特
पापको
iO ?
物理
聯對等的, 鲜明特
时代的
为何
4播特集
我们|
,
射们的情
Time,
HITwitt特
*** Home
期市的可
1例
भापतयेला
表1-表情
|帆
泰象
[८] ३।११ २०२३ २०२४ २५/३० २३१२४ दार ७/३० cles चा ८४७ ४ सासवरा एसाशनासीरीयाः २४।१९ / उपप्रयन्तोषध्वरम सक्थेभिर्व वहन्तमा ३२७६ | उपप्रागाछ सनं उक्थादृणोतु ११॥५७ / उपप्रागात्परम चासमुद्रो १७६० उपग्रागावस मन्मे उय लोहितेन ३सार उपयामरहीमोसि, नवोऽसि एयवभौमश्च (१७,८६) ३९०७ | उपयामरहोतोऽसि प्रजापतये उग्रस्तषमण: ३८. डफ्या० बृहस्पतिसतस्य उग्राविमिना ३।६१/ उपया० मधवे सच्चा मातमधसो २६१६ उपया० सावित्रोऽसि उदामोद ११२२ उपया० सम्मासि उदग ने तिष्ठ १११२ / उपाया० हरिरसि उदीचौमारोहा १०११३ रुपया० इन्द्राय उदीरतामवर रा४२ उपया० प्रग नये उतिष्ठ ११॥४१ / उपया० अन्तर उदुत्तमं वरुणख १२।१२ | उपया० पशिभ्यो टुक्यातवेदसम् ७४१ ॥ ८४१३३२१ उपया भागयचो अदुवा विन १२।३१ ॥ १७१५३ | उपया. पादिस्य भ्यः सदनमुत्तरा १७५० उपया० पाश्विन सदकाम्बाइ १९८२ उपचासय पृथिवीम उदग्रामस १७६४ उपाहता इह सहि सभामा २७/ उपहसा:पितरः १७.४२ उपहतोद्योचितीप एयुध्यसाग ने १५॥५४॥ १८६१ | उपहरेगिरीणाम उड्यन्तमसम्परि २०१२१/ उपावसृजमन्या २७१०॥२५॥१४॥३८॥२४ | उपाकौरस्युप तषभो २४७ उपागायला उपमनप १७६ उभा पिबतम् उपत्वाग ने ३२४ उभाभ्यान्देव उपन:सनको ३३१७७ ' उभावामीन्द्रागनी २०१३ ७२० पर २०५५ ३४३ बर्षय मघवन् १९५७ २।११ २६।१५ २।३५ ३३।६२ २४।२८ १९४३ [C] पन्द्रहवम २३।२८ रबिरी विना ३१ लीना १५) विश्वमा इन्धानाला इयन्तु यचिया प्रयं वैदिःपरो গ্রন্থ আঘীন २०५ मत १०२५/निनामको १शपूरीषम निगात १tीपी denafir १५ ९माण ४. ११tfeelinal ११murna बाहरण प्रयदस्यायुर इयसपरि परजानगने वारवती धेनुमती व्यचौविभ्यः इमन्देवा इमनोदेव मम्माहिं सरिकश बमम्माधि सौर्षि पादम सम्मे वरुण इम साहन हम' सनमजवन्तम् इममूर्णायम इमा उ त्वा पुरुषसो नमान्ने बियम मा गिर पादित्येभ्यो जमात ते बानिन् इमान कभुवना सामग्रमानना रमा म ग म पटका १२४ामा म १०८०बाम १५. पापोरीनाम १४५४हामीम निmrut हमाद्राय १४८व्यायी मी ते पचावकरी গাঙ্গুলি ब्रह्मयोग ११.५/5Bur । ११ । d व एधीस्य धिषीमहि (१11)२०॥२३॥३८।२५ कन्याइव (লামিস্কাযক্ষ্মা २६।१८ कयात्वनऊत्या एनावोग निम् १५।३२ कयानशिव २७॥३२॥ ३६४ एभिर्मोअर १५।४६ | कल्पन्तान्ते ३५ एवछन्दी १५।४ कवष्योन २०६० ॥ २१॥३४ पवेदिन्द २०१४५. कस्त यति २३।३९ एष छाग: २५.२६ कस्ता युक्ति एष ते गायत्री ४॥२४ कस्त । विमुञ्चति २०२३ ३५ कस्ता सत्यी २७४० ॥ ३६५ एष ते रुद्र श५७ : काईमरी २२५५ एष वसीमो २४४८काहात्काडात १३।२० पषस्य बाजी १४ | कामझामधे १२७२ एषा ते अग ने, २११४ । कायस्वाहा २२।२० एषात शुक्र ४।१७ कार्षिरमि ६२८ एषावासा सत्या ११२ काव्यश्रीगजानष ३३७२ पषोदेव ३२१४ काम्बिदामौत २३।११-५३ एचए २४१३ किम्वितमूर्यमम २३१४७ ऐन्द्र प्रायो ६/२० किविदामोद १७/१८ भीम २८/किंस्विक्षन १७२० भीमासगी ७।३३ वाकठोऽसि भोषधय प्रति ११।४८ कसम मिन्द्र ३२७ पोषधय मम. १२।१८ कभी वनिष्ठर १९१८७ औषधी प्रति १२।१० कुठद्र वह कर्माणि ४०१२ भाषधोगिति १२७८ कम्नायिनौलतवसी १४२ कमिझटकाकी २३३-४५ विदा १.॥३२॥१६॥२३१३८ ८४९अणुश्वपाज १३॥ कत्यस्यविधाः २३५७ चायौवा २४।६-१-१४ बादाचनप्रय ८३ रुणाभौमाम २४११. কুলসুমী ३१३४४८२ पोस्याखरेष्ठो २११ सकभर [१] INE १९10.wale ३८.४१ संमेसुचन्द्र सयममा उपविधी सशिवत्वन्देव शिक्पावको उचिमसि १४९४/पत्र उषसचिव उषासामतम् २९एनाममा उषामानता २०७१/तावाना उषेयही २१ ताबाइपामा ४॥३५ शतवेदी (समिक्षा १.एक्याप १. एख २४ साहा उसावेतम अचमे ऊर्गस्याजिरसस्य सनी वहन्तीर, जौनपाञ् मीनपात ऊर्ध्वऊषुण अर्धमनम् अमिना जास्यसमिधो जामारोह जर्धा भव प्रति ऋक्सामयो. १८ २४ शार एजतुवामाथी २२२ पपीमा को २७/११ एतनानाथ १०१४ | एतन्तेदव १३१५ एसपन ४रएसनद्रा २६१ एतापर्षन्ति पाचवाव ऋचेत्वा चोनामाथि जवैत्वा जीते परि १३३६ रतावासमगा १८६० पताटामना ३००१. पनावटू २१४१ एतावानन्य ऋतश्चमे ए ज्योतिरसि सम्पनीभिर . सम्पन्नथा सखायामि वन्ता शोचिष्ठ सन्तासमिहिर सं यज्ञम्बईषि से वो दरम নৱতমনি वतो विराइनायत মমিনুষৰয় ससूर्यस्य सदधिमा सदस्य रूपममत तदिदास तदनति तनेजति सदेवाग्रिसद सविप्रासो ५३५ । तपश्च तपस्या १५५७ १५५० तपसे कौलाल ३०७ ७/१२ सपसे खाहा ३९।१२ १८४९ ॥ २१॥ सप्तायनौमऽसि श२८ तमिगर्भ ३।३ तमिन्द्रम्पशवः २०१६ ३१८ समीशाननगतस् २५॥१८ २६.११ तम् त्वा दध्य १९१३ २४ा२४ ॥ तमु त्वा पाथ्यो २११५ तरणि विश्वदर्शतो २५ ॥ २२॥ तव धमास १३।१० ३०१२॥ २६॥ तव वायहतस्पते २७१३४ ३।३७ / तव शरीर' २२२ १६८२ / तवाय २६२३ १९८१ सम्मा परङ्ग ११॥५२॥ ३६१६ ३।८० तमाशा ४०१५ तस्माद यज्ञात् सर्वहतः ३१७ सम्भूत २४१४४/तय वब २०५२ AIL क्सासी सत्यसबस: १८.. २११५ वा पस्य सूददोहसः १२१५५ ॥ १५० २६ ता उभी चतुरःपदः २०२० स्थ१९ मा सवितुर २०७४ २२१७/ता न भावोट २०१३ २०५४ाता नासत्या २०७४ १५।७ तान् पूा २५.१५ २०२० ता भिषमा २००५ २५॥१० तिरथानो १ तवियोः परमम् तन्मपाकुचिः सनूनपात् पर सन्न पादपुरो बनूपा पति तनपा मिवना तन्तुमा रायस्पोषेष सबखरीप समी वातो বস্তির २१।१२ २ [ १२ ] २।१० मिमिर xiy कंतुष्ण्वन् वैष्वन्तःपुरुष को पस्य वेद सुवास कोऽदाकोषदात् कोऽसि २५१ तपतीसमानाम २५५९साचीयो ४८ तापसि ७२०२०१४ | एतेन सौता १३10 मध्यमग निना क्रव्यादमग निम् चवस्य योनिरसि सवस्योलमसि होणाग ने कपोराजदुत खनोवैश्वदेव: मनानान्त्वा गन्धर्वस्त गर्भो पस्योषधीनाम् गर्भादेवानां गायत्रचन्दोऽसि गायवौत्रिष्टुप २५शतमासान्तसम्पची २८१चक्षुषःपिता (१०८) २०१चतख समे २y १०॥ चतःमहिनाभिर २००५ चतुनि भत्तनबी १५।२७/ चतुनियवाजिनी २४१४०चवारि भागमायो ११ २०१९ चन्द्रमापस नारा २३ चन्द्रमा मनमी १२।३७ चित्तिय होमि ३७१४ चित्पतिर्मा ३८ चिचन्द वानाम् 04 २२३३ चिदसितया ११२७ चिदसिममामि ३३।१९७१ चोदयवी सन्तानाम १४१ जनयत्य स्खा १७३८ मनस्य गोपा २०1८६ अमिष्ठाउय: २०८१ जवायसी 1४, बिहा में भटम २१।४ | जीमूतस्येव भवति ३८।२१ जुषाणोवहिर ६।१४ | ज्य एवम गायवेण त्वा गाव उपावता रहामाबिभौत गोवभिद गोभिनसोम गोमदूषुणासत्या ग्रहाऊर्जाहुतयो गौमण ऋतुना वर्मतत्त तहसपावान:
J दिवि विचार . दिगभ्य: स्वाहा ३२) देव सवितरषते ५३ दिवः पृथिव्याः २०५३ देवम्वासवितो दिवम्परि १२।१८ देवस्य चेततो २२।११ दिविधा इम ३८११ देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे १।१०-२१-२४ ॥ दिवि पृष्टी ३३२९२५२२.२६ ॥ ६१-६-३० ॥ ८।३०-३८ ॥ श२५ १११-२८ ॥ १८१३७ ॥ २०१३ ॥ २७ ॥ दिवो महामि १८५४ | ३८१ दिवो वा विषा उत ५।१६ देवस्य सवितुर्मतिम २।१४ टीचाध रूपं १९१३ देवस्थाई सवितुः सबै ।१०-१७ दधिोयम्न १२।१०० दवइयज्ञ पाच ૧.૯૨ दरी वादियो २११८ देवा गातुविदो पा२१ ११॥६६ देवा देवामाभिषमा २११५१ हते हैं मा ज्योक् ३६।१८ देवा देया होतारा २८१७ हमा मिवस्य' २८॥१८ देवा देव्या होतारा देवमिन्द्र बयोधसम् १२।१.२५ २८४० हा परिसतो १७८ देवानाम्भद्रा सुमतिर २५.१५ हा पे ११७७/ देवान्दिवमगन् परन्ट्रो २११५५ ॥ १८१८ देवा यज्ञमतन्वत १६।१२ बन्देवो ३२९१ देवासोहि ३३९४ देवत: मरस्वती २१४८ देवी षासा नता २८२० देवं बरिन्द्र २८१२ उषासा नक्तेन्द्र २८१४ व बायो २६६२५ वी उपासा पश्विना २१.५० व बक्षिारितीमा २१॥५७ देवी जर्ना तौधे २१॥५२॥२८॥१६॥ वरितीना देवमिन्द्र २८।२१ देवी गोष्टी वसुधिती २८.१५.३८ देव बारितीना देवमिन्द्र क्योधसम देवी जोष्ट्री सरस्वत्य २११५१ २८४४ देवी द्यावापृथियो २७३ খনন্দী ८१५ देवौराप एष वो ८२६ दिव भुती ५।१७ देवोगप: अक्षा देवमपिता १॥११॥०॥ २०११ देवीरापो अपानपाद दा२७ इशानी कम [१४] तिसस्त्रेधा तिम्रो देवीबहिर तिसो देवौईविषा सौवान् घोषान् २०१बम तपा २०४खमा प्रसिपी २समित प्रति १२॥११ बमिमा पीवधी: तुभ्यन्ता पति ते पस्स योषणे पाचरन्ती तेपायजन्त सेन: पराना तेजोऽसि तेजी तेजोऽसि शुक्र नेमो प्रवन्तो ते हि पुवासी २०१गी अप्रेतब खत्री पदपस सरस्वंयति १४ार सोम पदभिः २०१बसोम प्रचिकिती रा१७ नाम. बहादुरोपी वया देवा वावारमिन्दम् विंशवाम विधा हित १०.लापरवाम शाम परिमा FOR बामपुथरा २४ाम बनमाना १ लामा विपादू विदसि बौषित पापुर दौणि पदा बौणि शनावी २४ बमनिवामी वोनवासद्धान्त वामकं यजामहे वाक्यो गायव ११३१ खां पित अवलम शबकि मन्द्रतम २१ पोस्खाहुल १८९० मधाम ३२५२ पिसाबारी ३८६८ दधिक्रावको दलाबदः वायुषञ्चमदनः त्वमग्रडतः समाने झुमि नभवेभ्यः १७११॥३६.२० गत विदाथ न सांमि १६२५ १६०३२ - सम्य प्रतिमा अस्ति म तेरे परमा नत्वा अन्यो २२१२८ नमन हरम १७॥३१ ममी गायो २४।५१ गमो ज्यहाय ३२।३ नमो पाये ३४.१४ नमो वभनुशाय २०३६ । नमो पिलिाने २०१८ । नमो निवस्य १४।१५ / नमो गेहितात्र १६३१ नमो वः पितरी १६।३५ नदीभ्य. पीनिष्ट ४।३५ ममममस्मथ नम भाव २३२ मम दिया ११२ ममो बचते १६२१ नमः कपदिने १६॥३४ ममाप्याथ १६।३८ नम: तनाथ १६२३ नम पाथि १६।४४ नम. प्रयाण नम: मा १६०२६ नमो धन्धाय १६१३८ नमो वात्स्याय १२० मनी विजयी १६४६ नमो व्रज्याय १६१४२ नमोऽन्त नीलग्रीवाय १६.४० नमोऽस्त रुदमा येऽन्तरिसे १४४१ नमोऽस्ता रुद्र भ्यो में दिवि १११४५ नमोऽमत रुद्रं भ्यो ये पृथिव्या १६२८ नमोऽस्तु समभ्यो १६।२४ नमो हिरण्यवाहवे १९०४३ नमी प्रस्वाय नमःमभनाब नम: काय भम.मभ्यः भमः समाभ्यः नम: सिमात्याय नमः सत मित्र नयापरी २०१२ भमः मन्म: २०१३७ म. मोम्पाय २०१७ मम. पवाय नमः स पायुधाया २०१२ १६२६ नरा भंस: प्रति २६३३ नरामस्व महिमानं ११३७ नमीय पम १०१४ मबदशभिरस्तुत १६२७ मयभिवम्तवत २६०२१ नवविंगत्यात बस १४।३० नमसमधी १४ार जमक्ष पन्त १४१ मम बम १६.१ नवा उ एसम्म २०१६॥२५॥४ [ १५३ देवीचार इन्द्र देवौरि अश्विना देवो रो वयोधर्म पिपलम टेकौस्लिम स्तिनो देवी २८१८ दिन देवौतिसस्तिमो देवऔर २१४५४१२८४१दा nिein देवेन मी मनसा १४१५ मा देवेभ्योति २०५४ रिपाया पतपदा देवो अग्नि' खिष्टक्षत १५८रिता देवो पनि खिष्टकविमिन्द्र कारती पर देवो अग्नि. खिष्टकाविमिन्ट्रक्सौषसम २०४५ वर्मा दियो देवो दे वैव २११५६९५.९. राति हेको मग शंसो देवो वनस्पति देव्यो वनग्रो देहि मे ददामि ते २५. धानामसि दिव्या अवयवाला २०४२ चामणि टैब्याभिमाना २३१/पाम बिल २७ पान वाला Ah देव्यावध्वर्य २५.७३.या वनौषामा: दया होतारा ऊर्य २०१८ परसि पूर्व देव्या हौतारा प्रथमा ३२ पिरति देव्या होतारा भिषने २११८ धुचिनि १४ बमदावा युभिर तुभिः २४३० धुवासि पया খ্রীঃ খালি २६०१०वासि धरतो. चौरासीतं २०१२-५४ मासि मोऽय २३।४३ प्रबोऽमि पक्षिया त पृष्ठ दव्याय धन घाल्या लेखी चौते पृथिव्या L L-- २२।२६ २४.४ २५४२० पिसभ्य: स्वधायिभ्य: पौनो अना रविवध: पुवमिव पितरा पुमन्तु मा देवजनाः पुनातु मा पितरः पुनगसद्य मदन पुनर्जा पुनमः पित १८।२६ पृथिव्यै खाहा २७१२३ पृत्रितिरशीन १०१२॥२०१७७ पृषदश्वा मरुतः १९३८ पृषतीमराष्ट्र १९।३७! पृष्टो दिवि १२।३९ प्रघासिनो १२४. प्रजापतयेच २०१८ १८७३ ।३।४४ २०३० पुनर्मन: पुनरायः २।५: २४।२९ এলাকি দ্বমানি ও ববি। श५५ प्रभापतये त्वा ४।१५ प्रजापतये पुरुषान १२।४४ प्रजापतिः सम्भ श्या४ प्रजापसिविश्वकर्मा ११२८ प्रजापतिपरति ३५. 4 १८४३ पुराक २११६ पुरोष्यसी अग्रयः पुरोधोऽमि १२।५० प्रमापतिष्ठा १३।१७ ११४३२ प्रजापतन १०॥२०॥२३२६५ पुरुषों २९।११ ३५ाहा ५।२० पुरुष एवंद पुरुष मगधन्दमसी पूर्ण दीं परापत দুম বলিগুলা पूषन्नवत ३२९ २०११० पूषा पळापरीष ८३० प्रजापतिस्तपसा' ३११२ पापती या ४९५ प्रतधिमा ६।४६ प्रतशेचेदमतन्त्र २५.७ प्रतिवे प्रति २१४१ प्रति पदसि. स१२ मतिपन्यामप १९४९ प्रतिमुल्ला या RRIERप्रतिस्पों श२५ प्रतीचौमारोह १८१८ प्रतून वाजिनः १४।१८ ! प्रसूर्वग्नेश १७14 प्रत्यरक्ष: १४१४ प्रथमावितीय १५ ४।२९ पछामि त्वा चितये २०१६ कामिना पर प्रथिमी वयनन्धी १श९१ १०१२ ११११२ ११११५ धियो बम न्द्रम धिवीको पचिच्या पर धिव्याः पुरीष रधिम्याः सपथाद ११७-२६ २०११२ १.१७१६ प्रथमा वा [ १८ uman महिषाममा म हि स्पर्शमविदम् माना हि वां देवहितं परION नाभा पृथिव्याः ११184 पाती नाभिम चित्तम परित' नाभ्या आसौदन्त २१११५ परित नायक पो का परिवाए भाशयिती वला सस्था १९ ४०परिfon निक्रमणविषदनं २५ परिमा नियस्वान् वायवा २ार परिमारिता निवेशनः सङ्गममो परि बात. निषसाद धृतव्रतो २०१२॥२०॥ परिबांगमि पहिला मिशीक्षा होटषदने ११९६ लामो विस मौखग्रीवाः सिसिकगठा सर्वा ११. पौव मृतान नौ. शि० दिवं १41५८/ परीगामीशन तृत्ताय सूत २०१६ परो दिपा पन। पचमानः सोपा पञ्च दियो देवौर १५४ पवित्र मी पञ्च मद्यः सरस्वती ३४.११ पनि सोचिनी पञ्च खन्त: २५र पनि पनागत प्रथापिथः ३४१४२ पवार म पियः पृथिव्यां ८६ पचाबाहो विरान मयमा शुक्रममत. १४ पाती निना पयसो रूपं पा२३ पावया यक्षित पयमो रेत पावकारी परम्मृश्यो अनु ३५० प्रावधान: मरम्मती परमस्वाः परावती २११०२ पाशिनी भग्न एमाया पोष्ठी त्वासादयतु दिवस्प ठे ब्योतिपक्षी पिता मोऽसि पिता १५ पित नसीम वृष देवेट ३:५३ ३४।३८ | मनोन्वाहामहे ३४१३८ । मनी मे तर्पयता २५२१ मन्यवे यस्ताप ३०।१४ भग एव भगवान् भगप्रपोतभंग मद्राभिः भद्रा उत प्रशस्तयो भट्रो नो पग्रिगहतो भद्रो मेऽमि प्रधवस्व भवन म ममनमो भाष दावाधार १५/३६ मधि ग्रहाम्यय १५॥३८ | मनित्यदिन्द्रियम् ४।२४ मयादमिन्द्र २२७ २।१० ५॥३॥ १२।६० मय'प्राजापत्य ३४।३१ भज्य : मपर्णों भुमो यजस्य भताय त्वा भूम्या पाखन भूमि भूमिग्स्य भूभत्र स्व: सुप्रभाः भव म्ब भभव स्वधी रिव भवनमसि ७.४. মমিষি ३०१२ मता स्कन्धा १८१४२ मरुती यस्य हि १३।१५ ॥ १५॥२३ मरुत्वन्त वृषभ: ११११ महत्वार॥ऽन्द्र ७८ २४॥२४ मर्माणि ते वर्मणा १३.१८ मशकान कैगैर २५३ १३७ | महां २॥ऽन्ट्रोभ्वद ७/३१ २६०३ मा २॥ इन्द्रो न भोजमा ३।५ | महां २॥न्द्रो वचन: २६०१० शहर महानाबग्रोरेवत्यो २३।२५ ३७१८ महिऽवीणामवो स्तु ३० ॥ २॥९१ महीधी: ८३२ ॥ १३॥३२ १।२८ महीनाम्पयोऽसि ४३३ २ | महोमषु २११५ १शरमही अमे: समिधानस्य ३३।१७ १२०२० / महो पर्ण: सरस्वती २०१६ १।२५ माफकन्द,प्रमा १४।१८ २७७१३ मात पन्द्र से १०।२२ माता च पिता च सेऽय २०२४ दा१५ / माताच ते पिताव तेऽग्रं २३.२५ मधमाका मधनका मधमतीम मधमानी मरवाता ममतायते मष माधवम माधवा यसक्षम मनम: काममारुति मनमा पाप्यायता मनोति पता मनोनयेषु मसिव पुवम् १।६१ ७.१७ मा त्वानिधनयौट ३५३७ । २० योनिधान দমুল লক্ষ্মযােমি, मनोयह त्वर्थमा प्रपर्वतस्य अपरायमग्निर प्रवाहवा सिमत प्रमन्महे पवमानाय प्रमुञ्चधवन प्रयाभियांसि दामी प्रव इन्द्राय बुहत प्रवायुमछा पानी tiभिभ प्रधान २०२० मासि परिषद font बसविधाय प्रवाहजे सुप्रया १४४ प्रवीरया पचयो प्रवीमा मन्दमानाया प्रको मीमति प्रसद्य भयानां प्रवरेण परिधिमा राखिदिन १५५ पलते पति बत परिवाना मामपागुदग, प्राचीन बहिः प्राचीमनु प्राच्यदिशे खाहा १44 मयत सविता २०२४ बोषामपा १४॥ मन परत प्रावं मे पाहि प्राणदा पाना प्राणषा मे पानपा २०३४ प्रभाम्पत बमस प्राणव मे पान प्राणाय मे वर्चीदा '२७ वा सूर्यसम २।२३ ॥ २॥१८ बधि मनः प्राणाय खाहा प्राबरनि प्रात সনিলিমন प्रती जयता नर ३४.३५ प्रायास: प्रितपः हामी सब २२ । यब अक्षय २६.१२ यवेन्ट्रय यचौषधी. १४॥२२ यथमा बाच २०२५ ! यवामिष्टान्त २०२६ यता चमे धत्ता १२१८० यमीरा २६॥२ यनिर्मिश्रा २०१२ यत्रीक्षण १११७३ / यम विन्द्र २५॥२५ यदक्रन्द: २५।३० यदकानि .१७४ यमप्र कन्यवाइन यराय पनिधिका यस गित १२ ५५ | यमन पूर्व २३:३५ / यमधिमा नसचे २१२. | यमधिना सरस्वती २०१८ यसम्म कविता २५॥३२ | यमाय स्वागिरबते यदमायबाम २५॥ यमायला भखाय यदस्या पहा २०२८ यभाय यमन २०१५ घातात १८५८ यमाय स्वाहा २०१३ यदा पिपंध १८०११ यमर्मदा २१।१३ बदापो पघ्राति १४.२६ यदा महामाया २०१८ यवानाभगी ३४५९ पदापो २०१९ या सवाणि २०७२।१२।० यदिपायद ४018 याद दिया यदि रिमा बाजयबा २०१५ यतावद थत समि १२१५ १।२६ दा१२ यदयासदस्या यस २६ यद सामे याये २५॥२३ ४५॥२०॥१० यो रस: १८६४ यस सेनः ३८५ यइन बत्पा यस्वादिव यवासी यमामातन्त्र ३२।५ ८.३० बारियो यवनि ४०१७ २०२१ यमाजप्रात: २६३३०-३१, यखिन सर्वाधि २५२७ मिनवास ५५।२१ यखिच: २०७यस्य कूर्मों पर यविष्य यद वाजिनी महातो पो २०१७ २४॥
[ २ ] मा त्वा तपत् प्रिय मान शंमो मान स्तोके तनये मे धिरी मानो महान्तमुत मानी मिवी वरपी मापोमौषधीर मा भर्मा मविकथा: मामा हिमोजनिता मा वो रिषत माम भित्या माधिर्भर्मा मिव हुवे मिव संमृन्य ११११२पाती शरसबाकी ११॥ोमती दादार माती निवा ३२. बधिराम মিন খ मिवस्य चर्षणीमती करायला को मिवस्यमा मिवावरुणाभ्यान्त्वा मिहीन एहि ९.मीदवाणाम मित्री नवा मौढष्टम यवतम मुखं सदस्ख सुचनामा मूणि दियो मूळ वय: ११बी यवासीसे ११ मावावपिना शर बजे पपिवम् २४ शवसाद मासा १४ारबलेसीम दिदिति १७२१ यत् पुरुष' बादपः १०१ बल पुचि पिणा १२।१५ यत्मत्रानसुन 186 पधारा बनता सूकासि राट् मगो न भोमः मेधा में वरुणो मोष ण इन्द्राव शायदा बलदा बाबाषा:सम्पनि । २५ ] २०१३७ २९।४५ २०४१ रविश्च मे रायश्च मे १८.१० शर १४१३ १५॥१. २२।१२ ७१० २७/२४ १८४८ २१२१ २११५४ येन धोरया ३।६ शतारिणोः येन वासि १५.५५॥ १८९२ ! रथवाहण येन सगन्न १५:४० : रो तिष्ठनयति यिना पावक २१२२ येनेदम्भत २४।४। रश्मिना सत्याय येऽनष विविध्यन्ति १६६२ | राजन्तमध्वगणाम् ये पथाम्प थि १६६० राज्ञासि प्राची दिग ये भूतानामधि १५सरा--गवसवमा ये रूपाणि प्रति २।३० राति सत्पतिम ये वानिनम्परि २५।३५ गया वय ससर्वामी ये बाऽमी रोचने १शराये यं ये तक्षेषु सापूरचमो धेहि तेषामध्यति ३२४२ चम ये समाना समनसः पितगे रा४५ रुद्रा' सरग्य ये समाना: समनमो नौवा १४४६ पेण बोप यो अधि: कन्यवाहमः १६५ रेतो मूर्व विहाति यो पग्रिरप्रेम २०४५ रेवती रमध्यम ११।८० रोहितो धूम योग योगे ११४१४ जालन्यवीरवत यो अभ्य २१४२० कोबम्पर यो म पिता १७१९०/बोमभ्यः साहा योनावभूखा १२. सोमानि प्रयति यो भूतामामषि २०१२वस्थती वदा यो रवान्यो २२ बनम्मतिरबहटो यो : शिवतमो २११५१५२६१५] वनस्पतिऽवसत्रा খোলালীপ্তি ६.१०/नस्पते बोलो ५॥२३/ पनीषु यन्तरिय रचोपोवो ५१२५ अयन्ता रोगादिश २६२१ ७.४५ १०७६ श२१॥ यो पखाम् २४॥२ १२१ १२॥१५ २९. २०१४५ २०२१ २०५२ ४।३१ १८७५ २६ } वयत्राम १७. .
[ २४ ] या पलिनी यस प्रयाण ११ पुतिन मनमा यस्यायविश्व २० युक्राय सविता यस्यास्त धीर १२०६४ साहिहिमा यस्येमे हिमवन्तो बसते यजियो ८२९ युवाम यस्यौषधी १२ शत या षवो यातु १०० युति या भोषधौ: पूर्वा १९५युशनमा या घोषधी सोमराधीको १२।२२ मुखाचा शसम या पोपधी: सोमराजीविंटिता: १२।र युधानः प्रथम यां ॥ऽभावह युन सौरा याधान्देवगणा: १।१४ | युवनामिन्द्रा १५रा हराम १०मानी एसयूपत्रकाडत १८१८ अप्रियाता या ते धामानि परमाथि १०९१ पितरी या ते चामानि हविषा भएकी या ते धामन्युश्यसि दार येतोचान या ते रट्र धिवा २६.४८ पया: या ते इनिर्मोंढुष्टम १६१९ बाधि यामिषुद्धिरिशत १६ दवा प्रिया यावती द्यावापृथिवी २८२५ ये दवा देवानी यावाशा '११ देवा देवधि यावोदेवा २२॥१८४७ ये दवासी दिव्यबाद या व्याघ्रजिषधिकोभी १।१० बिन अषयसपना या शवेन १।२१ मा पूर्व यावेदाप १२२९४ मा सपना बाई पग्ने शबिर्माणपती या: सेना मौखरो या अपने बा ते धर्म --- .. विधामानिमा fayनिनाम्या भिम परमे विश्राम मा५८ १७ देापमपाती HINARSIOबिवामभागत १faafnामाम १४ा मनिति विपासा प्रशमा विमाराम १९ ॥८११८०१२।२१ विभूमिव विभाग विमान विमान दिया २१.वी. कमाल पिणी कमोति १५. गरमसि १३. निधी ९१ fun wifATUT १४' afrata flerarafga मिनिषा को समय विषकर्मा freniमिना 104sfer १०९या frang विमानापामा ११लीपुती १४ामरसती feetine १५४ मतपर्षिया fence मोति fonा. १८. शेगाना [ २५ ] बय सीम ५५ वाज अय' हिवा वरुण धवम् २०४८ समयम वरुणः प्राविता वरुणस्यीतम्भनमसि ४१बारममावर १५/बाबाबत २४॥बाम: बत्रौत्वष्ट वर्षाभि में सुना वर्षात तूनाम वसनाय कपिञ्चमान बसन्तेन ऋतुना बसवस्त्रयोदशाचरण २४॥२-धागोभी २॥२५ वातावमापान बसवख्खा छखन्तु १९५५बातम नि बसवलाकृदन्त बसवलाऽचन्त वसवस्खा धूपयन्तु २० बालीकामना। १५.बाम मपषित २०१५/नापीबाबा वसु च मे वसतिय यमुभ्य ऋष्यान् २४॥२७बापुनमः बसुभ्यता बसूनाम्बागोऽसि बसोः पविवमसि २१९ मारवा १४४२५ बापुरनिक्षमवतन १२ वायुसएप वायो.पूत ४१२१ बायी -सि अवधारम २५४२. बायी राजी बवास्खदिवि बह बपाश्चातवेदः बाचन गन्धामि अस्पतये पवख प्राचस्पति १४ २४५॥१२५ बिचमनुः पित्तवन बाचे वाहा वान पुरस्तादुत १४ विददि ११ पिचाप १२ मंचवभागा २०१८ संहितासि माप्रिमिना समपरायो पसी १२ सरिती विसामा समायः संब: सनाती गोपनि श सब्दी सन् चलमिः समयमा १८९समाधाप १५२९ समिमरपेशम १११४३ ममिमि सूर्या १२|०४ समिान्द्र १४.सभिप्रावभि २१. ममियोप: १३. समिको प्रश्विना समिती पान समिमी पक्ष २०१८सानि माभिमाभनमा २R १५ सबी पत्र महमतिमा १५ साप्रा.it २०4 माहीम १० समादी २0१0 HREपमान १.बम ने कार मपित २२॥१.giste ममता Piffeteran ११४५ सपना Hairfeीची ११ती मनमा - मासी गोवाम मग मम .LTDiar [२८] सपा मिल्क अबने मयर शन्ने परेभ्यो २३४४ायापीता शनी देवी स्त्री भवन्तु रा॥२११. बिचाहिवामान सनी भिव: भयो बात ११. पोतोकोम P0r/मास चंबात: शंहिते पतं बीब शत-निमशरदो अमिता मो वनस्पतिः गर्भवस्थो २११२१ शखिव ११॥३.सिन्धानपछि सर-१९सनेपालि बान्दनि शरदैन जुना Aस गाव शिरों में प्रार्ययो पिल्ला बनर्दयो सम्बवेवाम भा शिर्वन बक्सा विनामासि थियो भव शिवी भूत्वा सारसम्परिका ११४५सभूतिष २१७/सचा समामि भा२५ बहारोऽसि POME. वर्षमा २४ संबसाचा १७०१५ चक्रमा को रावं क्योतिय ॥२॥१.१८ ११ चुनस चिरणे तुना मेरयम व सूर्य कोपामुहागे चलेसचौर २४३ संबाम्पनासि १२।संचिताचे ११०२८ समिती रसिना २।४१ सममिवरी १२।२९ संसौरव २०२९ संबई सुमित सोम राजान मबसे सोमः परत सीमामा १२ | Arritsfe नादिमा माया 11 नादुर बाबाकाबामा १०या पूर्ण मैं सीमा विवाः पर सोमस्य वा tx श सीमम पिपिमि सामान सर २०२८ साभाम: प्रारदा l सोमाय नम भीमासान सामान सौभी राना रातो Rani पक्षांना १९rtaiमा सोमबार iraना म फिर Purn HIT SURRRRBखा १e for सामाvिansfe ARR 10Exaपापा wom NAR पनाम in hila that: सिनो [.. सविता तीरापि सविता ते शरीरभ्यः सविता त्या सबाना सविता प्रथमेशन सुविता बरुणे अधिकृत । प्रसव सषिका प्रसविता २॥emirat समाकोशः Baat frn सहदाम्पतहत मुमच्या १३.feो १९ाइप ११.४१ स्पीwिat २०१० पी.सि बरसान १७,२० मा पना: सध्यवाहमा अहवसइगर सहसा नासान् सुखोमरः । सामौर्षा पुरुषः निमियाजा ससस्य प्रमाऽसि सहस्त्राणि सहनशो . सहस्व में बसतो. २UTURMER १९५१ १९ोराम १२. पिशानिय साकं याचा ५.१० ति एमती २०१८ ममिद्रास मा विश्वायुः सिंघाति सपनामाही सिसि स्वाहा सिन्ति परि जिनीयालि पृथष्टके मिनौवानों सपा सिन्य वमथायोटोतः सिन्कोरिक सावंत मोद खम्बात ११५५ पूर्व पकानीपति सूर्यबस rate गा १० सौद होन: द -- - सौगन्धि बसुम १३ भीमागची .
- मानात विधुतपापमा नाकमनि ति: Nammi कविविधाय बाणानना. पीता fair की मा कर्ममा विप्रः पानामा पामबासन Matertain alism अनादिटमध्यगदी ममान मंदिर परिभाषित मन्तगष' बाम: । ममा-fanीना sette प्रय गायव गीतमोबसमाविमोचिकिatefaulan am भारणानीय म मोम्यमान मनासिब बोfant Ram - भव' बाईपन्ध' बानमारिस' सर्व वन्य मीnिe पाच पानामबाणीव' ONTERTifram. बर यामकीय' समाबियत विधिबीमारि नि - नागतमाम HAMARNE wallen धीवियोमै सीमाप्रति मी | ORaateife दौवामा मगरमारियाबी पायपीलियम m afet याचारिमाऽदितिरपिकी पितामातम रात्री पोत मिव भीमेनर शानिय पत्रिी भी भाषिक विram safe विपती अपडे काप चाहिय मामती futeat मिला अपमाना उपमीक्षा Priti पिनार mere विप पोधोमोशीपावली, जो fru mjmatar माती प्रापची तिस hिni भाभिी #i fryatare को मीरा बीमारियम faartant भरारी पनि at नापी लिन पायो साधि Amar HAIR मानाanirani antr farmer बसोधि: मत पाtal from are Aart uae परमाममा faula पारिधीसिमित me . या ARORAT R हि गीगाentaifa war If an REE AM fone Rem पापी in [१] ननू नपात मूतिमि जीता यचत् सन्मपात् होसिनो हो० स्वष्टारमिन्द्रम् २८८istry को. पेणखती २६२१ an हो. प्रतसा हो. प्रजापति की समिधाग्रिम् १.जनीवित हो. समिधानपद मा. . हो. समिधेन्द्रमिक २०५.श्री. हो. सरखतीम्म षस्य inादिक हो सुपेशमा सूचिस्प दा९4 • सुपेशसोष हो. सुषिम्प ष हो. सुरतम हो० मरेतसन्त टार रासायनिक हो. स्वाहा कृतिरग्रिम २६४ बमती: हो पनि स्वाहा गे. पग्निखिष्टक्षतम् अथ सर्वानुक्रमधिकोला छन्दो टेवामार्षम। अथातोश्छन्दोदेवता गायधया कमि ।। माहाकारमापिhare कि- सवितः सवितानुष्ट मः: सोमी पहाया | देवा। मां मनाया इहस्पतिः पङ्क्त रुचविष्ट म रन्द्री बदितम्बा: समास ममि १t Rat जगत्या विश्वे देवा विराजो मिवावियते देवतामा गति वरुणोऽनिछन्दसः प्रजापति देवासमा हवि कप । साभायमपि विछन्दसी बायु पदाया: पुरुष एंव बोधीत बदाया ब्रह्मा। सर्वा मच पायः देवरपौवात। बना बैं सर्वाधि यषि वायव्यामि सर्वाधिमकी भी प्रयवनः । सामानि सौरावि, सर्वाकि ग्रामवानिः' गालामबाबमश्विचति। .
* {411711 等11种情 林特11
aniti | My # 中的: rh们,
有, (實了對我對對
的Hi!普:期待
的
白劑對
MART in pH 事教育
时时将对等了10:
[३४] , प्रथ मयो ब्रह्ममयस्त नोमयोऽवतमयः म | पायvिrane वधवाम्येति । बबादितथा प्रचारियल। ratane मातपखिने नासंबकरोषिताय नाही rangton बियादनेमाघीतेन चान्द्रा यमान फान मrum MIRATE पायो. मवाप्रीति प्रमेन च सम्यमानम men Feml पर मीपि सायुज्य सलोकतामानीयाप्रीति 4. Amir Rom इसि सानुक्रमणिकायां बनवायपदमी RemiF I छन्दोसि गारस ) At I fella पृहतीपनिाविष्टभगवतिनगौशाम्यतिक-पामा) ann In NIA कर्यस्यत्यष्टिधृत्यतिध तथ: हातिमा-गद। भARTetiremen त्याकत्तिविकृति संशत्यमित्यतालयबात-बायको nिmanna विशत्यक्षरादीनि चतुरुचपि। अनापती बायो चिकन किन मिचारिणी बायो बिरादपुरमा पुरतो माय: खरानो। पादपूर पार्थ त संयोम-गेहाती भोगी। amisa काक्षरीभावान्व्य हत। पाये। सप्त- निहारती । बग पादविशेषा माविशेषास्तानगुका-विटाती। famatiनी। मन्त एवोदाहरिष्यामो विरादया कि बीदनोrr: विपिना राष्ट्रस्थानाय बहनम् अपि कष्टभ एवंद-वादमाहिती विसपका। .. द्देश तब दशैकादशहादशावराणं शुभवका गुण्य पथ पति राजव भजागता इति संशा अनाद- पहा । पथा! चिम- टाया: पादास्तुष्पदावः ॥१॥ भयत्री माननी मनोमनी प्रथम छन्दात्रपदा' गायवी। पश्चकाय-नी चाहिपीता मारपनि त्वार, षट्कचकचतुष्को वा पदपछमिः। यी दाक्षाMAToh int षट्सप्त कादशा उपिग्गर्भा। वयः सरपश्वी बाप सका पादनिचन्मध्यम. षट्कोदतिनि षष्ठं विप एमपहा । न जामती वृहशकोद्यवमध्या यस्यास्तु षट्समयमा सा बामत कती मे बिए। काष्टका सा वर्धमाना विपरीता रानी जाती पाभिमारिकी मम दो षट्को सातको ति कसी की बेगम इमरी का बेगमी मा. यसौ ॥ २॥ द्वितीयमुचित विपदाची । वर्षमय दुमन dिaftar निष्ठा।
श्रीरलायजुर्वेदः वाजसनेविसंहिता माध्यन्दिनौशाखा । प्रथमोऽध्यायः । इति ॐ । षे खा । जर्ने ख । वायव स्थ। देवो वः सविता प्रापयतु श्रेष्ठत'माय कर्म'गा पाप्यायध्व मनमा इन्द्राय भागम्म जाव तौरनमौवा मयमा मा यस्ते न ईशत माघशयसो ध्रुषा मस्मिन् गोपतौ स्यात् बहौः । यजमानस्य पशूम पाधि ॥ १॥ प्रणम्य सौं हरिं गणेशं भाष्यं विलोक्यौवटमाधवीयम्। यजर्मननां विविखामि चाथै परोपकाराय मिलेक्षणय ॥१॥ दूरावस्या निधूय आप जला ममोपरि। किमोक्यो बेहोपोऽयं धिमनिहिजोत्तमः ॥ २ ॥ सवादी ब्रापरम्परया प्राप्तं वेदं वेदव्यासो मन्दमतीन मनुचान विचित्य ततळपया चतुर्धा व्यस्य ऋग्यजुःमामाथ- खाँचतुले वेदान् पैशवैशम्पायननेमिनिमुमन्तुभ्यः क्रमात् उप- विदेश से च सशिवेन्यः । एवं परम्परया सहस्रशाखी वेदी तब ध्यासशिवो वैशम्पायनो यात्रयकरादिभ्यः सावियो बर्वेदमबापयत्। तत्र देवात् केनापि तुना
No text on this page.
] यज्यते'-इत्य तोय। [ अनु० १, १J सस्माहेदमन्त्राणामृणा- दिवानमर्थधाम चावश्यकमन्यथा फलवेफल्यात् । सत्र यजुर्वेद- मकेषु कानिचित् यजंधि काश्चन ऋषः। सत्र ऋचां निय- सावरपादावमामानामावश्यक कात्यायनेनोक्ताम्। यजुर्षा षड़त्तरशताक्षरावसामानामेकाक्षरादीनां মিলন टैव्ये कमित्यादिनोज छन्दो बोहव्यम्। सदधिकानां तु होता यक्षहनस्पतिमभिहोत्यादीनां [ अध्या० २१, ४६ ] नास्ति छन्दः- कल्पना ॥-सवाद्याध्याये द्वितीयाध्यायाष्टाविंशतिकण्डिकाति दर्शपौर्णमासमन्त्राः। तेषां परमेष्ठी प्रजापतिक षिर्देवताः प्राजापत्या वा। हितोयाध्यायान्तिमकण्डिकाष्टकम्पियन- मन्त्रास्तेषां प्रजापति पि:। प्रायेऽध्याये सर्वाणि यजूषि एका पुरा करस्येति [ १, २८] ऋक् । यजुषां पिङ्गलोक्तां इन्दो कोहव्यं विस्तरभयानोच्यते। ऋचान्तु छन्दांसि वाव्यानि। सवाद्यायो कण्डिकायां पञ्च मन्त्राः। हो वाचरौ। हतीयय तरक्षाः। चतुर्थी विषध्यक्षरः। पचमो प्रकृतिवादादौ दर्शपौर्णमासमन्त्राः। वत्नानानामुपदेशः क्रियते सा विशेषानामावमुपदिश्यत शान्तराणि तु प्रकृतेरतिदिश्यन्त विशतिः। प्रतिस्विविधा अग्निहोत्रमिष्टिः सोमवेति । सब यद्यपि कसाधानस्यैव दर्शपौर्णमासयोरधि. कारादादौ पम्नग्राधानमन्त्रा वक्तुमुचितास्तथाप्याधाने पव- मानष्टयो विधेयास्ता अन्तराधामस्यैवासिः। पवमानेष्टी. माध दर्थपौर्णमास विकातित्वात्सोमऽपि दीक्षणीयप्रायणीया- दिषु दर्थपोर्णमासमापिचवादादौ दर्शपौर्णमासमन्त्रा: गदितु बुखाः। ते त्वादयः ॥-तत्रेषे वेति विपदस्त्राक्षरो मन्त्रः । तस्य देश्यनुष्टुप्छन्दः । शाखा देवता । पलाशशाखाच्छेदने विनि- - प्रवतिः । यन सा सत्र २ सायद। [.प.१ म अहो वैशम्पायनो यात्रामा प्रसार मा योगसामामूर्ती विद्या विधाय बाम पानानि यषि राजीति गुरुता पन्चे बैशम्पायचाप्तितिश्यो मृता यजंषि अभक्षयन्। मानि यहि मिति जानि जातानि। ततो दु:पितो याला: समागध्य पन्यानि एकानि यषि प्राप्तवान् । तानि मायालयोध्यकास माध्यन्दिनादिभ्यः पसल बिम्ब: पाठिसवान। श्रुति: [ बहदारख• माध. १,११) पारिवामान शतानि यनूएषि वाजसनेयेक ग्राममान पनि। प्रस्यार्थः। पादित्यादधोताधादिवामि RAIfम पनि। वाजस्थावस्य सनिनं यास पात्रमनिराई बाज सनयान यात्रवखान मिल पायाय अपना इत्यर्थः। तत्र मध्यन्दिनेन महर्षिया बी यदशामा विशेषः माध्यन्दिनः । यद्यपि यायलाभ्यः शिर्षभ उपदिष्टः तथापि घरपया मध्यन्टिनमवधिया को प्रख्यायते। तं माध्यन्दिनं वट व विदतिया विपर म्परया वर्तमानास्तेऽपि माध्यन्दिनागपत। पतएव 'साध्यायोऽध्ये नव्यः' इति [RA... ५.. ७] स्वशाखाध्ययन विक्षितम् । बाबय प्रतिमविच्छन्दी देवताविनियोगार्थनानपूर्वक विधयम् पचमा दोषवा काव् । 'एतान्यविदिखा धोऽधीत नुवृत प्रति पनि बनने यांजवते तस्य ब्रह्म नि ये बातवा भवसाराम वापश्यते स्थाणु वईति प्रमीयते वा पापीयान् भवति पनि कात्यायनोक्तः। अनुक्रम. १, आचादिशान करवाय पथ विनायेतानि योपोत तत्र बीबंबदम योऽथविसमा वीर्यवचनं भवति नपिला हा तत्कालिन । । कात्यायन: । मार्थी मन्नः। जजे वेति सबममार्थः । सत्रमभं ऋजूकरण शाखाम्नमधल्यायपनयनम् । इदं पचान्सरमित्यर्थः। अजें खा। माखव देवता । हे शाखे! 'खा' खां सन्नमयामि ऋजूकरोमि । किमर्थम् 'क' जज बलप्राणमयोः। अर्जति सर्वाम्मनुष्य- पखादीन् बलयति पानादिमा दृढ़शरीरान् करोति। यहा। प्राणयति प्रकर्षण चेष्टयतीति व्युत्पत्तिहयेन वृष्टिगतो जला- मको रस अंशब्देनोच्यते । सौ रसाय वामनुमाज्मि । यो वष्टासो जायते तम्मे सदाहेति शुत: [ १. ७, १, २] । एनमन्त्र व्यपाठेनाध्वयुरिष्यमा गमनं बन्नकरमाज्यक्षीरादि- रमञ्च यजमान मम्पादयत्येव । 'इये त्वोजें वेत्याहेषमेवोज, यजमान धाति' इति तित्तिरवचनात् । [ ४, २, ७ ] 'माभिव सान संमृज्य पत्म शाखयोपस्पृशति वायवस्व ति' । वायुदेवता । वा गसिगन्धनयो: । वान्ति गच्छन्ति वायवो गन्तार: । है वत्सा: ! यूयं 'वायवः स्थ' माटभ्य: सभागात् अन्यत्र गम्तारो भवत । माभिः सह गमने सति मागंदाही न लभ्यत इत्यभिप्रायः । यहा। वायुसादृश्याद- बरसानां वायुखम् । यथा वायुः पादप्रक्षालननिष्ठीवनादिमिरच- आतां भूमि शोषयित्वा पुनाति । एवं वत्सा प्रप्यनुलेपनहेतुभूत- गोमयादिवानन भूमि पुनन्ति तस्मादायुमादृश्यम् । अथवा नृणां यथा स्वमिधामाय गृहनिर्माणसामर्थ्य मस्ति एवं पशूनां तद- भावाविरावरणेऽन्तपिचे मश्चरणादातरिक्षमेव पशूनां देवता। सस्त्रातरितस्य वायुरधिपतिः स च वायुः खाक्यवानिव पशून् पाखयतानि पशूनां वायुरूपत्वम् । तथा पालनाय प्रशून् वायके समर्पयितुं वायुरूपत्वमापाद्य वायव स्थति मन्त्रः प्रवर्तते तदुत तित्तिरिणा वायव स्थ त्याह वायु पन्त रिक्षस्याध्यक्षोः रिषदेवत्याः खलु पशवो वायव एवैतान् परिददातीति।
साब
[...
योगा। बाकदीनामवेतनलेऽपि समिमामिलामा टेवा
सबाहेवतास्वम् । काममानिः मिति सामना
मृदयवीदायोऽब्रुवदिति बुवेर । नाकाबोवापर
यूषादीनामपि देवतास्वन्। तब प्रतिपदि दवा पिवी
मेरमावास्यायां प्रासरविहो ला दर्मबागाय ममानव
बलि[ कात्या०२, १, ) मोच पनि मिहामान
बाधानाला वत्सापाकर पर्यात् । बारी नीतियों
सन्ति । भाग्नेयोऽष्टाबारे ट्रम्पयनति
पदि दधि होतु' दो निवत्वं गवावामानामा गालो
दोग्धव्याः । महोहमा प्रात िविवादोशापूर्ण माभि: मा
श्वरन्तो बरस स्वमातभ्यः पसायमानापारीयाः। सर्व
पुडाशयावच्छेदनम्। मायनमा परि विधाय यदा दिवः
सोमवयाइसा सदा तत्पवनमा नम: पलायो भवधिति
श्रुत्या १० प्रा० १, ७, १-८, २.१.] मागास
अमलञ्चोक्त समापसायासावेदनम्।
अब कार्य:-क्रियापदामारामारे
साध्यै 'त्या' बो किनधि। रचते बारात सीपादि-
भान्धविपतये सा इट् । सुस्थाष्टिमाता। पशिक्षि।
अच्छे सदा बदाई खेति अत: [...]। पर्व
भावानिति शामोशी येथे खेल खेति वा विधि
पति : योभनो साकार खात्मनामयामीति बोत्तर पति
काकायनोत: (कात्या ४, ,
२, १-१)। बिमाति
क्रियापदमध्याहव्यम्। कान्वायन:।
शाखा शमीशाणा वाव विकशिता! सच्छेदने पर वो मंति
दो सम्बो विकल्पिती । तयोः क्रियापदाकारचत्वार्थावबापाय
छिनधि इति पदमध्याव्यमित्येव पचः। ये लेशि बंद.
या युप्मा प्रत्यास्मिन् यजमान प्रवा: शावतिको: बही विधा: स्यात भवन ॥ का० { ४, २, ११ ] 'यजमानस्य पशू- निन्ध ग्नाागार स्यामातरम्य पुरस्तावाखामुपगूहतीति। पनापशाखे ! त्वमुना प्रदेश स्थित्वा प्रतीक्षमाणा मती यज मानस्य पशुन् अरणं मधरतभारव्या प्रादिभयात् पाटि रस्त । शाग्वया गाता गामा निम्नाः सत्यः माघ पुनरागच्छन्ती न्याशयः। यद्यप्यचतना शाखा तथापि समिमानिनी देवता महिश्य वमकम् । यथा गास्त्र सा अचेतनऽपि भालग्राम शास्त दृष्टया विधामनियमभिप्रेत्य विपणु सखाध्य बीडशीपचारान् विदघत इत्यता प्रा ।। अन्य व्याकरणाकिया। 'प' इपरिचार्यस्य कम्मगि कि । पिस्वादयधाया गुणाभावः । तम्माचतुर्थ्य कवचनम् । १५ गन्दगत इकारा पातम्बर गा प्रातिपदिकम्बरे गा चादात्तः । म्वरविधी व्यञ्जनम्या विद्यमानत्वात् । पा० क. ६, १, २२३ परि० १ } चतुर्थ कवचनम्य प्रत्ययत्वादाद्युदात्तत्वे प्राप्त अनु- दाता सविनाधिति (पा. ३, १, ४ ] तदपवादनानुदात्तत्व प्रामऽपि मावकाचस्तृतायादिविभक्तिरित्युटानत्वम् [पा० ६, १, १३८ । तस्मिन् मति अनुदात्तं पदमकवमिती कारोऽनु- दात्त: । पा०६, १, १५८] । यद्यप्येकशम्दन योरुदात्तयो- रयतरी य: काऽपि वां शश्यत तथापि मति शिष्ट स्वरो बली- यानिति न्यायन [पा. क. ६, १, १५८ वा ८] विभक्तिगत तथा सत्यनुदात्तादिकमुदात्तान्तगिद पद मम्प नम्। 'त्वा'। युपेभजनार्थस्य युथ सिभ्यां मदिमिति [ न० १, १३ ७] मदिवा प्रत्ययान्तस्य युभच्छब्दस्य द्वितीयायां त्वति रूपम्। तस्य प्रातिपदिकस्वरंगा यद्यपि उदात्तः प्राप्त- स्तथापि घमुदात्तं सर्वमपादादावित्यस्य सूत्रस्य अनुवृत्ती १ उदात्त एव प्रवन्नः॥
शबषः। [... यहा यमक्ष पायाइनि तब तबारा रिला माinा वाम বীন যান মামলায় যু, সনি এক্স मुच्यते । कात्यायन: [ ४, २, ८.१.] हेवा बन मालकाम एका व्याकत्येन्द्रभवति माईन्, वेति'। अस्याः। पक्षमा च्छाखयोपस्पृशतोति पटश्यमनुवत्तते । माग या गावः सन्ति तासा मध्ये एका स्यात्य परमस्य देवी व इति मग शाखयोपस्मृीत् । तमा मनि गोममनिधि. रूपं हविरेन्द्र माहेन्द्र वा भवतीति। देवतमम्बन्धी देवता। ष प्रेरगो। सुति खथापा प्रपयनifa बिना। देवः द्योतमानः परमेश्वरः। गाय: ! वो समान प्रायत प्रभूतणोपेतं वनं गमयतु। किमर्थम् । श्रेष्ठतमाय । चतुर्विधं कम। प्रमशसम्। प्रथमतम्। ठम्। श्रेष्ठतम खेति । लोकविरुद बधबन्धचोर्यादिक्रमप्रयतम् । मोफ; मात्र नीय बन्धुवर्गपोषणादिकं प्रयतम् । wa बापना गादिक श्रेष्ठम्। वेटो यरुप' श्रेष्ठतममिनिसथम् । यशो : श्रेष्ठतम कति श्रुत: [ १.१५ पहा गाव: ! गोषधस्योपपातकरूपवान्तुमग्रीम्मा पा उचन्ने। संधाविधा ययमिन्द्राय भागम् इन्द्रमहिना सम्पादयिषमा दधिरूपहेतु क्षौरम् पाप्याय समन्तायनम् । मचिपि गोषु प्रभूतधीर कुरुत। भोप्यायो तहो [धा. १४१०। वो युष्मानपत्र स्तेनचौरो मा ईशत ईर: समयों मा भूत्। पधसः अधेन तीव्रपापेन भक्षणादिमा शंसो घामको यात्रा टिरपि मा ईशत वो हिंसको मा भूत्। कोहीभान ! प्रजा ( वती: बवपत्याः। प्रनमीवाः प्रमोवा व्याधिस नास्ति यासो ता: अनमोवाः कामदुष्टवादिनारोगरी ताः। बमा रोगराजः प्रवक्षरोगरहिता। विध। यूर्य मोफती ? भयकाः पुक् । पुगन्तेति [पा. ७, ३, ८३ ] गुगाः निघातब। 'श्रेष्ठ- समाय' प्रशस्य शब्दादतिगायने तमविष्ठनावितोष्ठन् [ पा० ५, ३, ५५ ] प्रशस्यस्य श्र[पा० ५, २,६०] इति श्रादेशः। नित्यादेनित्य मित्याधुदात्तत्वम् [पा०६, १, १८७] । ततः पुनः समप। सस्य पित्त्वादनुदात्तत्वम् । स्वरितप्रचयाः पूर्ववत् ॥ 'कमणे' करोतिर्मनिन् नित्वादाद्युदात्तः ॥ 'पा' उदात्त:॥ 'प्यायध्वम्' भोप्यायो दृश्यो। हेतुमति णिच् [पा. १. १, २६ ] । सस्य छन्दस्युभयथेत्याइधातुकत्वात् [पा. ३, ४, ११७ ] गोरनिटीति गिन्नोपः [ पा० ६, ४, ५१ ]। निघासः ॥ 'अनाः' भनमा महन्सव्या भवत्यवतीति वेति याम्क: [मिरु० ११, ४३] | प्रघे नषि वोपपदे इन्ते- रघ्रमादयति [ उ० ४, ११३ ] यगम्तो निपातः। सम्बुधि- बादामन्त्रितस्य चति [ पा० ६, १, १८८] पाष्टमिको निधासः॥ 'इन्ट्राय' इदि परमैश्वर्य इन्धी दोसो वा। इन्दति बध्यत वा तेजाभिरिति इन्द्रः। ऋज्वेन्देत्यादिना [ उ० २, २८ ] रन्प्रत्ययान्तो निपातः। नित्त्वादायुः दात्तः। स्वरितप्रचयौ च ॥ 'भाग' भन भागसेनवयोः । पक. सरि च कारके समायामिति घम् [पा० ३, ३, १८] । विस्मादायुदान प्राप्त कर्षात्वतो घओऽन्त उदात्त इत्यन्तो. कामवम् [ पा०६, १, १५८] ॥ तस्यामिपूर्व इत्यमा [ पा. १. १. १०७] मईकादेश एकादेशोदात्त नोदात्त इत्युदात्त एव [पा. ८, २, ५] ॥ 'प्रजावतो:' उपसर्गे च सज्ञायामिति [पा० ३, २, ८८] जमडप्रत्ययः ततष्टाए। तेन सहेकादेशेऽप्यदा- सान्त: प्रजाशम्दः। तस्मात्तदस्थास्यस्मिविति मतुप् [पा. ५, २,८४] मादुपधायाच मतोर्वोऽयवादिभ्यः [ पा०८, २, ८] इति मस्य वः। उगितयेति डोप [ पा. ४, १, ६ ] | मतुप- -- समायदः। [१५. सत्यां [ पा.८, १, १८ ] स्वामी रितीयाया पति [पा.८, १, २३ ] बादेशविधानाद प्रदानदातः । बर्ष बलप्रारमयोरस्मात् कि । बर्जति बलवन प्रान्त का करोति इत्यूक पत्रम्। जगित्वचनामोजयति rfa इति यास्क: [ निरु. ८, २०। खर पंवत् । मंहिताat सूदातादमुदासस्व स्खरित इति [पा ८, स्वायदा स्वरितत्वम् । मन्त्रहयस्व संहितायाम् वर्ष ति सारण खरितात् संहितायामनुदात्तानामिति [पा. १, १.१८) प्रचमाभिधायामक तो प्राप्तायां तदपवादकत्वेनोवतरित. परस्य सनतर इत्यस्यन्तनोचोऽनुदात्तो भवति {m. ११. ४० ] अग्रिमस्य त्वाशब्दस्य स्खस्तित्वम् । एवमुत्तरपदेष दि. तायां स्वरा जहनीयाः ॥ 'वायवः' वार्तिर्गत्यर्थात् सायानिमि स्वटिसाध्यशूभ्य उमित्था [७०११] । मति प्रिय स्वरेणान्तोदात्तो वायुधब्दः। जम: समाददात्तत्वम् । चेति [पा० ७, ३, १.४] गुणेऽवादेथेच स्थानान्तरपति [पा.१, १, ५० ] परिभाषया उदास एवं जान बायब पति मध्योदात्तं पदम्। नस: स्वरितख पूर्ववत्। '' पर। लिटि शो सुकि अमोरझोप इति प्रकारकोपः । पा. ६.४ १११] । तिडसिख इति [पा०८, १. १८ निधार, 'देव:' पत्रादिखादच् [पा० ३, १, १३४] चित सन्तोदात्त: [ पा०६, १, १६३] 'व:' बहुवचनस्य वखसावित्दाती वनादेशः [ पा० ८, १, २१ । 'सविता' बचाविति च । पा० ३, १, १३३ ] ममः | रिवादन्ती- दात: ॥ 'प्र' उपसर्गाचाभिवर्जमित्याक्षात: [फि• ४, १३ ] 'पर्पयतु' र गती। हेलमति चेनि णिच् [पा ३, १, १६ । पतिङ्गीबोरोक यौहमारमाता पुम्याकिमि [ पा, ३. ३५) - . प्रेष।
बहीः' बहुशब्दात् वोतो गुणवचनादिति [ पा० ४, १, ४४] डोष् । वा छन्दसाति [ पा० ६, १, १०६ ] जसः पूर्वसवर्णत्वम् । प्रत्ययस्वरेणान्तोदात्तः॥ 'यजमानस्य' पुड्यजो: शाननिति [पा० ३, २, १२८ यजते: शानन् । नित्त्वादाद्युदात्त: ॥ 'पशून्' पश्यन्ति गन्धेनेति पशवः। अर्जिशिकमोत्यादिना [उ० १, २७] दृश: कुप्रत्ययः पशादेशश्च । प्रत्ययस्वरेणान्तोदात्त:॥ 'पाधि' पा रक्षण। लोट। तिङतिङः । एवमग्रे पदस्वर- प्रक्रियोहनीया विस्तरभयानोयते ॥ १ ॥ वसो': पवित्र मसि । द्यौरसि पृथिव्यसि मात- रिश्वनी धर्मोऽसि बिपवधा असि । परमेगा धाम्ना दृहस्व मा हार्मा है यत्नपतिर्षीत् ॥२॥ , का० [४, २, १५, १६] वमोः पवित्रमिति पवित्र- मस्यां बनाति कुशी विवह सि । वामयति वृष्ट्याटिहारा स्थापयति विखमिति वसुः याः। यज्ञो वै वसुर्यज्ञस्य पवित्रमसाति श्रुतेः [१, ७, १,८। यजशब्देन तदीयह- विट्र व्यरूपं और लक्ष्यते.। हे दभमय पवित्र ! 'वसो:' इन्द्र- टेवसाया निवामहेतोः पयंसः शोधक 'पवित्र' त्वम् 'असि'। प्रनन मन्त्रेण पवित्र कृत्वा पर्णशाखायां बयात्। हौ कुशौ कुशवयं वा पवित्रमुच्यते ॥ का. [ ४, २, १८] द्यौर- माति स्थाल्यादानमिति। यस्यां स्थाल्या वीर प्रक्षेप्तव्यं तद्- ग्रहणार्थोऽय मन्त्रः। है स्वालि! मृजलाभ्यां निष्यवा व 'द्यारमि' जन्नईतुष्टिप्रदद्युलोकरूपासि। द्युसम्बन्धात्तद्रूपत्व- मस्यामुपचय है। तथा 'पृथिष्यसि' पृथिव्याः सकाशादुट्टतया १० स्तेनः । सायद। डीपोरनुदात्तवात् प्रवाशब्दसर एव । पाहमोलि [पा. ६, १, १.५पूर्वसवर्षदीर्थत्वम् । 'पनमीषा:' पम रोग। अमेरोव इति विप्रथयः । यहा। पेशावानिशापासणा- मोवा [७० १, १५३] पखमेवन्प्रत्ययान्तो fRATHI तस्य नआ बहुव्री हो [पा. ३,१.१ समास रखता दाते प्राप्ते [पा. ६. १, २२१, २-१३ तपादन IT व्रोही प्रकत्या पूर्वपदमिति [पा.६.२, १J पूर्वपरमशति- खरत्वे प्राप्त तदपवादन नभ्यामित्यतादातलम् [पा. ६, २, १७२ ॥ 'पयमाः' तहत् खरः । 'मा' निपालवादा द्युदात्तः ॥ 'स्तेन:' स्तेन चोय। नयति पोरयतीति पचायच। विवादम्तोदात्तः पर म ऐन ये। छन्दसि लुटि रति {पा. ३. ४, ५ || व्यत्य यो बहुलमिति [पा. १, १,८५] बापपनम् । माध्यागे इत्यड़भावः [ पा. ३, ४, ०४]। निजात 'अघशंसा पध पापकरणे। पचायतीपाती- दात्तः । अचं शंसति पछतीत्वधर्शसः । शतिरछायाम् । पच्। तत्पुरुष सुख्यार्थेत्यादिना [ पा. १, २, २] पूर्व प्रति- स्वरत्वम् ॥ 'ध्र वा:' ध्र व स्नेयें। गुपपत्रायोकिर; कति कः ] पा० ३, १ १३५]। प्रत्ययस्वरशान्तीदाता बन्दः। 'अस्मिन्' इणो दमुगिति एतर्टमुक। सन्तोडात . शब्दः। तस्मात् रस्मिन्। तस्य अहिदम्पदापापुनः [ पा. १, १, १७१ ] रत्युदात्तखम्। 'मायतों ममारिति [ उ• २, 44] गोशब्दः प्रस्थयबरबोदात्तः। मा पतिरिति तत्परुषे पत्यावश्वयं इति पूर्वपदप्रतिवरत्वम् [ पा०६, ३, १८]। स्यात् । अस्तेः प्रार्थनायां सिड्। तमसामियt [ पा. ३, ४, १०१ ] यामुट्न सलोपोऽनोपक्ष। तितितः । म ममि मस्रधारम्। दे वस्त्वा मविता पुनातु घसो': पवित्र' या शतधारण सुप्वा । कामधुचः॥३ का० [४, २, २१] 'वमो: पवित्रम्' इति पवित्रमस्यां करोत्युदग्व ति। अस्यामुखायां स्थापनोयस्य पवित्रस्य प्रागग्रत्वं सामान्यतः प्राप्त मिति सिद्धवत् कृत्वोदगग्रत्वं विकल्पाते। हे शाखापवित्र ! ‘वमोः' इन्द्रदेवतानिवासहेतोः पयस: शोधक 'पवित्र' त्वम 'असि'। पवित्रेण व्यवधाने सति क्षोरेण सह स्थाल्यां पततां गापांटीनां प्रतिबध्यमानत्वात् पवित्रस्य क्षीर- गोधकत्वम्। किम्भूतं पवित्रम् ? 'शतधारम्' शतसंख्याधारा यस्मिन्। तथा 'सहस्रधार' सूक्ष्म : पबित्रच्छिद्रः स्थाल्यां पतन्तीनां चौरधागणां शतसहस्रसंख्याकानां सद्भावाच्छोध- कत्वमाहाम्। वमोः पवित्रमिति विरुक्ति: । अभ्यासे भूयांस- मर्थ मन्यन्ते [निक० १० ४१] ॥ का० [४, २, २३] 'देव- स्त्वत्यामिच्चमान जपतीति' । पयो देवता। दोहनादूई स्थाल्यां मिप्यमान हे शोर ! 'सविता' प्रेरको देव: पूर्वोक्तरीत्या ‘शत- धारण' घसो: पवित्रेण 'वा' त्वां 'पुनातु' शोधयतु । सुव ति पवित्रविशेषणं मुठु पुनातीति सुपुः तेन 'सुप्वा' 'मुड़ागमाभाव का० कामधुक्ष इति प्रश इति [४, २, २४ ] एकस्था गवि दुग्धायां दोग्धारम्पत्यध्वर्युः पृच्छत्। हे दोग्धः ! विद्यमानानां गवां मध्ये वं 'कां गाम्' 'अधुतः दुग्धवा- पार्ष: ॥ । मसि ॥३॥ सा विश्वायु: । सा विश्वकर्मा । सा विश्व- धायाः। इन्द्रस्य त्वा भागए सोगे नानिमि বিথী চূল ৰ रक्ष ॥४॥ २ १२ शक्लयजुर्वेदः। [१५. म. - मृदा निष्पनखात् पृथिवीरूपलम का० (४, २, २. मान- रिश्वन इत्यधिश्रयसीति। गाईपच्यादुदीचोऽशाराविप नेवू. खामधियति । हे उखे! त्वं 'मातरिशम:' बायो: 'ध' दोपकोऽन्तरिक्षलोकोऽमि। मानयंत रिले मिति निम- वश्चेष्टां करोती ति मातरिशा वायुः। धर्मः। हजर. दौत्योः। धर्ममा दीपकः । सधारखानप्रदानेन वायोपिकडभि. व्यञ्जकोऽन्त रिक्षलोकः। स्वानि ! सबोदोऽप्यतारिजरपवा- वकाशस्य वायुसवारस्य सद्भावात् त्वमपि वायाहयामि। द्यौरसि पृथिव्यसीति पूर्वमन्ने मोकायरूपत्वमुखायाः तम्। अन मातरिश्खनो धर्मोऽसीत्वन्तरिक्षकोकरूपत्व सुचना तथा. टेषां त्रयाणां लोकानां धारणात् त्वं 'विश्वधा पमि' fat दधातीति विखधाः विश्वधारणसमर्धामि लोकच्यरूपत्वात् । किञ्च ‘परमेण धाना' उत्तमेन बहुचौरधारणमामर्थपण तेजसा हे उखे ! त्वं "दृस्न' दृढ़ा भव त्वनिष्ठस्य जीरस्य गन वारयितुम् अन्यथा भग्नायास्तव छिट्रेपचौर गलेत्। हरि वृहि वृहाविति [धा० १७, ८४] धातुर्यद्यपि हातचापिदार्थ सति भङ्गाभावेन चिरमवस्थानाद दाव्य माम कामहरिव भवति । किञ्च । हे उखे ! 'मा का' कुटिला मा भव। कौटिल्य । यद्युखा कुटिला भवेत् तदानीमबार सत्यौं तत्स्थं क्षीर गलेत्। अतः चोरधाराय दाबमकी- टिल्य चार्थ्यते। किञ्च ते यापति:" तत्सम्बन्धी यजमान: 'मा वार्षीत् कुटिलो मा भूत् त्वनिष्ठचौरस्क्रन्दनेनानुष्ठामवित एव यनमानस्य कौटिल्यम्। सच त्वदीयेन दायेन कोटिखाभाविन चन भविष्यतीति प्रार्थते ॥२॥ . वसो: पवित्र मनि शतधार बसो: पवित- भावितं जीर्ण सहलहेतुर्भवति। तथात्र दधिशेषस्य भाव- नया सोमवम् ॥ का. [४, २, ३४ ] 'सोदकेनापि दधात्यमृत्य- मयेन विष्णो इव्यमितीति । 'हे 'विष्णो' इदं 'हव्यं क्षौर 'रई। सर्वत्र सष्टौ पालने संहार च ब्रह्मविष्णुमहेखरा अभिमानिन्यो देवताः। प्रतो विष्णु सम्बोध्य हविषो रक्षा प्रार्यते ॥ ४ ॥ अग्ने' व्रतपते तच्चरिष्यामि तच्छ केय तन्मे राध्यताम् । इदमहमनृ'तात्मत्यमुपैमि ॥ ५ ॥ का. [ २, १, ११ अपरेणाहवनीयं प्रानिष्ठबग्निमी. क्षमाणोऽप उपस्पृश्य व्रतमुपेत्य ग्ने प्रतपत इदमहमितिवेति । हे व्रतपते ! व्रतस्यानुष्ठेयस्य कर्मगा: पते पालक ! हे प्रम्ने ! त्वदनुजया व्रतं चरिष्यामि कर्मानुष्ठास्यामि। 'तत् शके- यम्' तत्कर्मानुष्ठातु शक्तो भूयासं त्वत्प्रसादात्। 'तम्मे राध्यतां' मदीयं तत्कर्म निर्विघ्नं सत् फलपर्यन्त सिध्यतु । शकेराशीलिख्यासुट। लिख्याशिष्यङ् [ पा० ३, १, ८६] प्रतो येयः [ पा० ७, २, ८० ] गुणः शकेयम् । अग्नि देवानां व्रतपतिरिति श्रुति: [१, १, १, २]॥ इदमहम् ॥ 'अहं' यजमानोऽस्मादनृताम्मनुष्यजन्मन उद्गत्य ‘सव' देवताशरीरम् 'सपैमि' प्राप्रोमि। सत्यमनुष्ठीयमानकर्मरूपेण प्रत्य चमिति मन्वान इदमिति विशिनष्टि । अनृतं मनुष्यजन्म शोघ्र- विनाशित्वात्। यथा स्वप्रगजादयो बोधमात्रेण शीघ्र निवर्त- माना पनृता उच्यन्ते। सत्यं देवजन्म बहुकालस्थायि- खात्। यथा जागरणगजादयः। श्रुतिरपि [ १, १, १, ४ ] इदमहमन्तात्सत्य मुपैमोति तन्मनुष्येभ्यो देवानुपावर्तत इति । यद्दा लोकप्रसिद्ध एव सत्यानृते ग्राय । नानृतं वदेदिति १४ . । रामायशुर्वेदः। [१५.४. का० [४, २, २५] प्रोत सा विज्ञायुरित्या ति। पूर्वोत्र प्रश्नस्योत्तरे प्रमं गामिति दोग्धा प्रोल्ले सति सा विनायुरिति मन्त्रेण दोग्धारम्प्रत्यध्वर्यु यात्। या गोस्वया दुग्धा मया च पृष्टा 'सा' विश्वायुःशब्दे नाभिधेया। विजमाययस्या: सा विश्वायुः । यजमानस्य सम्पूर्णम् आयुः प्रयच्छतीत्यर्थः । [४, २. २६] एवमितर उत्तराभ्यामिति । यथा प्रथमा गी: पा एवमितरे द्वितीयतः ये गावौ सहोहमा कामधुन रति मन्त्रेण प्रष्टव्ये । दोग्धा तूतरेऽभूमिति प्रोले मा विमाका मा विश्वधाया इति मन्त्राभ्यां क्रमेण सयोराशिष यात्। या हितोया गौस्त्वया पृष्टा सा विश्वकर्ममा या बीया गौस्त्वया पृष्टा सा विश्वधायाः। डुधाम् धारणपोषणयोः । विश्वान् सर्वान् देवान् दधाति चीरदध्यातिविमिन पुष्णाति इति विश्वधायाः। पसन्मथ यो विध। विवा- दातो युचिण्वतोरिति [ पा० ७, ३, ३१] युक्। यस। धेट पाने। विश्वानिन्द्रादिदेवान् चौरादिडम्य धापयति पाय- यतीति विश्वधायाः ॥ का. [४, २, ३२ ] 'महासातमाथि प्राग्घुतशेषणेन्द्रस्य वेति। क्वथित चौरमम्मेदवास मन्दोच सत्र प्रात:कालीनहोमावशिष्टेन दना दधिनिष्पत्तये पात- चन कुर्य्यात्। हे चोर ! 'इन्द्रस्य भाग खा 'सोमिन' सोमवल्लीरसेन 'पातनन्मि' दध्यर्थं कठिनीकरोमि। तञ्चतिः कठिनीकरणार्थः । यद्यप्यमानञ्चमहेतुर्दधिशेषस्त- थापि भावनया तस्यैव सोमवं सम्पाद्यते। यथा पावित् पुमान् बन्धुत्वेन भावितो बन्धुभवति प्रातिकूल्येन भावितः शत्रुश्च। तदुक्त वसिष्ठेन-बन्धुत्वे भावितो बन्धुः पाले भावितः परः। विषामृतदृशैवेह स्थितिर्भावनिबन्धिमोति । भोज्यं वा विषत्वेन भावितं वान्तिं करोति। पमसलेम माध्य० मा . वाजसनायसाहता । इविरथं पृथकरण प्रेक्षणार्थोदकधारणमित्यादयोऽग्निहोत्र. हवणीव्यापाराः। व्रीहिनिर्वापधारणमुनखले द्रोहिप्रक्षेपः पुनरुबरण चेत्यादयः शूर्पव्यापाराः ॥ ६ ॥ प्रत्युष्टर रन: प्रत्यु'टा अरातयः । निष्टप्तार रक्षो निष्टप्पा अग़तयः । उर्व न्तरिक्षमन्वे मि ॥७॥ राक्षमा का० [ २, ३, ११ ] प्रतपनं प्रत्युष्ट निष्टप्तमिति वेति । 'रत:' राममजाति:। 'प्रत्युष्टं' प्रत्येक दग्धम्। उष दाहे । भनेनाग्निहोत्रहवणोशूपयोः प्रसपनेनाव स्थिता राधा इत्यर्थः। अगतयोऽपि प्रत्यष्टा: प्रत्येक दग्धाः । सान। हविषा तिगाया वा दान रातिः। रात: प्रति- बन्ध का अरातयतेऽपि टग्धा अन्यथा म यन्नमाधनमित्यर्थः । शूर्पादौ निगू 'रक्षा निष्टतं' नि:शेपेगा तप्तं सम्सप्तम्। तप मम्सापे। 'अरातयः च मिष्टप्ताः। प्रनयोर्मन्वयोर्विकल्पः ॥ का० गच्छत्युर्वन्तरिक्षमितीति । 'उरु' विस्तीर्णम् 'अन्तरिक्षम्' प्रवकागम् 'अन्वेमि' अनुसत्य गच्छामि । गच्छतः पुरुषस्य पाखयारव स्थितं रक्षोऽनेन मन्त्र गा मिराक्रियते इत्याशयः ॥७॥ धूमि धूर्व धूर्वन्त' पूर्व' तं योऽस्मान् धर्वति तं धूर्व यं वयं धर्वामः। देवानामसि तम? सनितम पप्रितम जुष्टतमं देव- हतमम् ॥ ८॥ का० १ २, ३, १२, १३ ] श्रयणस्य पवादनस्तिष्ठन्तसमङ्गि वह्नित १६ समयनुर्वेदः। [१५.44. कर्मण्यनृतनिषेधात्। अमृतवदनादुरत्यारमिट मुप्रेमि। पत इर्द मावदा कर्माजस्वालमा पाक मोयम् ॥५॥ कस्वा युभक्ति स त्वा युनक्ति को वा युनति तस्मै त्वा बुनक्ति। कर्मो वां वर्षाव वाम् ॥६॥ एवं व्रतमुपेत्य ब्रह्मायं कृत्वा प्रणय कुर्वाना• २.१. २, ३ ] ब्रधानप: प्रथामि यत्रमान वा यासात उत्तरेगावनीयं सम्प्रति निदधाति कस्सा सुनानि पत्र मन्त्र प्रमुजानोऽध्वर्युर्य प्रारम्भ कर्मस्यामान: कलमापनोय पतकर्डले प्रोत्तररूपाभ्यां मनवायाभ्यां प्रमिपाक्ष- यति। प्रणीतामामपा धारक के पात्र : स्था क: पुरुषी मात पाहवनीयस्योत्तरभागे खापयतीति प्रमः। नकदः प्रमिला- र्थवाची। स वेदेषु जगविर्वाह कम प्रमिा य: पत्रा. पतिरस्ति सः एव परमेशरः पात वा एम'-~Tam रम्। पुनरपि 'क' प्रयोजनाय "बा मुन' tin | 'तस्म' प्रजापतये तत्पोत्यर्थ 'त्वा युति --स्तरम् । सर्वकर्माणि परमेश्वरप्रीत्यर्थमनुष्टयानाति भगवासाम्य प्रति भमवतोत्रम् [भ० मी०१८, ५4-2, २८ति । ४. २४ नेति च । परिस्तीर्य इन्हगः पावापासाय पंचाथि होबश्वौं चादत्त । का• [ २, ३, | कमल वामिति शूर्षाग्निहोबहवस्थादायेति । 'कर्म' है अग्निहोवधि! हे शूर्प ! वां युवां कर्मार्थमहमादद सति गंध: । 'वषाय च। विष्ल व्याप्तौ। घञ्। वेषो व्यामिः। चचितकर्मस व्याप्त्यर्थच 'वा' युवामहमाददे। सकटेऽवस्थितामा बीपी । .
माध्य. शा.] वाजसनेविसंहिता। १८ १ . 'देवइतमम्'। ञ् स्पर्धायां शब्दे च। देवानामतिशये- माहाट। बोझिपूर्ण शकट दृष्ट्वा देवा पाइता इव शीघ्रमा. गच्छन्ति ॥८॥ अह तमसि हविर्धान टएहस्व मा हामी ते यत्नपतिर्षीित् । विष्णु स्त्वा क्रमताम् । उस वाताय । अपहत रक्षः यच्छन्तां पञ्च ॥६॥ अङ्ग तममि द्र, कौटिल्ये। ताप्रत्ययः । हुरेश्छन्द- सीति । पा० ७, २, ३१ ] निष्ठायां इादेशः । “मह तम्" अकुटिनम् "प्रसि" । पारोहगोऽपि भङ्गभौतिर्नास्तीत्यर्थः । "हविधीनम्” उधाञ् धारणपोषणयोः । हविषो व्रीहि- रुपम्य धारक पोषकं भवसि। अतः "दृहस्व" मा हार्मा ते यसपतिवादिति पूर्ववद व्याख्येयम्। का० [ २, ३, १५ ] विष्णुस्त्वे त्यागेह गामिति । "विष्णुः” व्यायको यन्त्रः 'त्वा' वो "क्रमतां" पादेनाक्रम्यारोहतु नाई ममर्थ इति भावः । का• [२, ३, १६ प्रेसत ठरु वातायेति वियानोति । हे शकट! “वाताय" "उम्" भवेति शेषः । सदन्त तिव्रीहिषु वायुमश्चाराय विस्तीगा भव । द्रोहीणां टणाद्याच्छादितत्वात् सङ्कोचे वायुप्रवेथाभावादाच्छा- दनमपनीय यया वायुः प्रविशति तथा सशाचं परित्यजेत्यर्थः । वायुरूपप्राणप्रवेशाद्धविसप्राणं क्रियते मन्त्रेण । वायप्रवेगर हितं सर्व वस्तु वरुणदेवत्यौं भवति । बन्धकारित्वाद् यन्तनिरोधकस्तनिवृत्यर्थमयं मन्त्रः । यह किच वाती नाभिभवति तत्सर्व वरुणदेवत्य मुरु वातायेत्याह वारुपमयतत् करोबासि तित्तिरिवचनात् । का०] २,३, ११, १८; 'पपहसमिति निरस्यत्यन्यदविद्यमान भिमशे- है शकट! शकटस्य किन्छ। वरुणश १८ यायपुर्वेदः। १. ८. धूरसोति धुरमिमर्शन मिति । अस्थायमई:- अपर पुगे डाशपाकहेसोर्गाई पत्यस्य पवादन: कटं nि fore! सच्च समनि सम्यगङ्गानि यस्य सत् मलपित सम्म '' बलोवर्दवनयोग्यं युगप्रदेशं धुरमीति मन प्रोदिति, पण मन्त्रार्थ:-व्रीहिरूपविर्धारक शकटमम्ब श्विनी शुगस्य बना- वर्दवहनप्रदेश कमिहिंसकोऽग्निः मात्र हष्टाति प्राधयते। पग्निर्वा एष धुर्यस्तमेतदत्येश्चन् भवतीति श्रुत: १, १. २. १०] हे वड़े ! खं धूमि हिंसकोऽसि। तुविर्षीि हिंसा: धूर्वतेः विप्। यतो धूरसि अत: ' हिंमत पाप्मानं 'धूर्व' विनाशय । किन 'य:' गसमादिविन 'अस्मान्' धूर्वति हिंसितुमुटु काम्तमावि धर्व विनाय 'य' 'वयं 'धूमः' तमपि 'पूर्व यमालबादिकवि क्यमन ष्ठातारो धूर्वामी हिसितमुपतास्तमपि भवं विनाशय । शकटस्थिताम्नातिक्रमण-निमितमपराधमपट्टीतुमम्मशाभारभूता शकटस्य धूरनेन मन्त्रेण स्मृध्न ते ॥ का. [२, १, १४ } देवामा मित्युपस्तम्भनस्य पश्चादोषामिति । शकर कामाचा तदग्रस्य भूमिस्पर्शी मा भूदिति ॥ साधारवंम स्थापित काठमुपस्तम्भन तस्य पश्चामागे तामीषां अमेत् । टेवामा मसि। हे शकट ! त्वं “देवानां सम्बन्धि "म" भवति । किम्भूतं ? 'वहितमम्' वह प्रापणे। वाहतीति बहिः अतिशयेक वह्नि वहितमम्। व्रीहिरूपस्य विषाऽतिगयेन प्रापकम् । तथा “सम्रितमंष्णा शाचे। पतिगयेन शुहम्। राधमा माह गमेत्यादिना [ पा० ३, २, १७१] किप्रत्ययः । था। म वेष्टने। दाव्य धर्मादिभिरतिथयेन वेष्टितम् । 'पपि. तमम्। प्रा पूरणे। प्रोहिभिरतिथयेन पूरितम्। 'जाट- समं जुषी , प्रीतिसेवनयोः। देवानामतिपयन प्रियम्।
माया था.] वाजसनेयिसहिता। २१ व्यभिप्रायः। हविर्यन्त मध्वर्यु देवता: सेवम्से मम नाम ग्रहीष्यतीति । प्रनामग्रहं विषि होते तासां मिथः कलहो भवेदिदं मदर्थमेव गृहीतमिति तत्कनहनिवृत्यर्थमगये जुष्ट- मगोषोमाभ्यां जुष्टमिति देवतानिर्देशपूर्वक विग्रहणमित्य- भिप्रायः॥ १०॥ शेषः । भूतार्य स्वा नागतये। खरभिविख्येषम् । हरहन्तां दुर्य्याः पृथिव्याम् । उर्वन्तरिक्षमन्वे'मि । पथिव्यास्त्वा नाभौ सादयाम्यदित्या उ पस्थेऽग्ने हव्य रक्ष ॥ ११ ॥ का• [ २, ३, २३ ] भूताय खेति शेषाभिमर्शन मिति । हे बीहिशेष शकटावस्थित 'भूताय' भवनाय यागान्ताराणां ब्राधा- णमो जनस्य च पुनरपि सद्भावाय 'त्वा' त्वां संपरिशेषयामोति 'म' 'परातये' अदानाय शेषयामि । का० ६२, ३, २४] स्वरिति प्राडीचत इति । प्रहं 'स्वः अभिविस्यष यन्न पश्येयं 'यज्ञो वै स्वरदेवाः सूय:' इति श्रुत: [१, १, २, २३] । यन्त्रदिवमदेवसूर्या: ख:शब्द नोचन्त। स्वर्गहेतुत्वादपि म्व:शब्देन यत्नः। स्या प्रकथने। 'अभिविख्येषम्' अभितो विशेषेश स्थापयेय पश्य यमित्यर्थः। अनन मन्त्रेण प्राम खो याभूमि वोक्षते ॥ का० [२, ३, २५ } 'दृएहन्तामित्य वसे- हतीति । 'पृथिव्यां वर्तमानाः 'दुर्या:' राहा: 'दृश्हन्तां' हा भवम् । अनेन मन्स शकटात् अवरोहयेत्। दुरो हागण्यतीति टुर्याः गृहाः। हविगृहीत्वोत्तरसोऽध्व- याऔरण गृहचोभः सम्भाव्यते सोऽनेन मम्वेण वार्यते। का• [ २, ३, २६ ! गच्छन्तिरिक्षमिति । व्याख्यासम्। .
सवयवर्षेदः। [१५ १०. दिति। ब्रीहिन्योऽन्यत्तपादिकं यदि तब मयतदनेन निर. स्येत् वृणाद्यभावे द्रोहीनभिमदिति स्वार्थः । पय मन्बाई: -'रस' याविघातकम् 'अपहत निराखतं तवादिकमेव रक्ष उच्यते॥ का० [२, ३, १८] यतामित्यासमते इति । 'पञ्च' पश्वमायाका प्रामधी बाहिर रवि: 'यच्छन्ता' नियच्छन्तु। अनेन पञ्चालियुक्त र मुष्टिमा द्रोहीन रखीयादित्यर्थ उसो भवति ॥ ८ ॥ दे वस्य स्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनो डिभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम्। अनये बुष्ट' यशामि। अग्नीषोमाभ्यां जुष्टं गृहामि ॥ १० ॥ [२, ३. २०-२२] देवस्व खेति पान्याम्मे चतुरो मुष्टोनेवमग्नीषोमीयं यथादेवतमन्यदिति।वि: : 'सवित देवस्य' 'प्रसर्वे' प्रेरयो सति तेन प्रेरिमोऽहम् 'अम्नये' 'जुष्टं प्रियं 'त्वा' 'रामि' । 'अग्नीषोमाभ्यां व्यामदेवताभ्यां व शुष्ट" त्वा एलामि' । काभ्याम् 'पशिनोभ्यो' 'पूच्चो हमताभ्या' च। भंसमणिबन्धयोमध्यभागो दोधंदडाकारोबाः। पक्षा गुलियुक्ताग्रभागो हस्तः । अखिनौ हि देवानामध्य पूषा कि देवानां भागधुक् । पतो ग्रहपसाधनयोः बाहोरहिवामा वना कार्या । हस्तयोस्तु पूषहस्तभावनेति भावः । समस्या- मेहविस्तादृशं मनुष्यण कथं ग्रहीतु शक्य मिति मविवानु जातोऽश्विबाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां यहामीस्वयः। किस। सत्यं देवा अनृतं मनुष्या इति श्रुतेः [१, १, २,१०] देवाना सत्यरूपत्वात् तदनुस्मृतिपूर्वकं हविग्रहणम् फसपर्यवसायि- वात्सत्य भवति। देवतास्मृत्यभावे तु मनुष्याणामतरूपत्वा तत्वतमनुष्ठानं निष्फलत्वादनृतं भवतीति देवतामरमि- ।
- प्रसिद्धम् । का० [ २, ३, ३५ ] मव्ये कृत्वा दक्षिणेनो दिङ्गन्यति देवोराप इतीति। उत्पूताभिरद्भिः पूरितामग्निहोत्र हवणों सध्यहम्ते स्थापयित्वा मन्त्रमुच्चारयन् दक्षिणहस्तेनोहचालये- दिति सूत्रार्थः । मन्त्रार्थस्तु-है 'देवौः आप:' द्योतनात्मिका पापो यूथम् ‘प्रद्य' अस्मिन् दिने 'इमम्' इदानी प्रवर्तमान यन्नम् 'प्रग्रे' 'नयत' पुरत: प्रवर्तयत निर्विघ्न समापयत । किम्भूताः पापः अग्रेगुवः' अग्रे गच्छन्ति इत्यग्रेगुवः पुरतो मिनदेशं प्रति गमनशोलाः। तथा 'अगेपुव:' अग्रे पुनन्ति अग्रेपुव: अग्रे यस्मिन् पूर्वमागे गच्छन्ति तस्मिनपहतिनिवा- गणेन गोधमशीनाः। यहा। अग्रे पिबन्तीत्य ग्रेपुवः। प्रथम मोमरमस्य पानकताः । गम: विप्प्रत्यये गम: क्वावित्यनु- मासिकलोपे [पा० ६, ४, ४० ] पुनाते: पिबतर्वा को जङ् च गमादीनामित्यकार: [ पा० क० ६, ४, ४० वा० २] किञ्च 'यज्ञपति' यजमानमग्रे नयतेत्यनुवर्तते। फलभोगाय प्रेर- यत। कथम्भूतम् ‘सुधातुम्' सुष्टु दक्षिणा दिना दधाति यज्ञं पुणातीति सुधातुम्तं यतस्य पतिं पालयितारम् । एको यज्ञ- पतिभन्दो योगन व्याख्य य एको रुदया। तथा “देवयुवम्”। यु मिश्रणे। देवान् यौति यज्ञादिना मिश्रीकरोति देवयुस्तम्। लिए। अनित्यमागमशासनमिति तुगभावः । यहा देवान् कामयते इति देवयुस्तम् । 'इदंयुरिदं कामयमान इति यास्कोक्त: [निरु. १, ३१ ] सुप प्रात्मन: क्यजिति क्यच् पा. ३, १, ८ ] क्यचि चेतीले [ पा० ७, ४, ३३] प्राप्त न कन्दरखपुत्रम्येति (पा० १, ४, ३५] ईत्वाभावः । प्रखाघस्यादिति । पा• ७, ४, ३७] पखाधयोरेवात्वविधानादकत्सार्वधातुकयो- गिति [पा. ७, ४, २५] प्राप्तो दौ? न भवति । तता क्याछन्दसोति [पा० ३, २, १७० ] उप्रत्ययः। देवयुशब्द- । एलयजुर्वेदः। [१५.१२. का. [२, ३, २७] अपपा परत्मादयति प्रधिया स्त्वं ति। हेहवि: 'पृथिव्या भाभी' मधे 'खो' 'मादयामि स्थापयामि। तस्यैव व्याख्यानम्। पदिश्या अपम ति। उपस्थेऽ यथा सुप्त बाल पुत्र माता स्वार खापयनि'। एवमिदं हवि: प्रदित्या उपस भूम्मा पर मादयामि। हे 'पगे' सव समीपे स्थापितमिदं 'प' व 'र'। सप्त पुखमिव बाधकेभ्यः पालय ॥ ११ ॥ पवित्र स्थो वैषण व्यो। सवितुर्व': प्रसव उत्पु नाम्यच्छिद्रेण पवित्र सूर्यस्य गम्मिभिः। देवी रापो अगुवो भयेपुवोऽग्र हममा यत्रं नयताये', यतपतिए सुधातुं यसपति देव युवम् ॥ १२ ॥ का० [ २, ३, ३२ ] कुयो समावप्रयाग्रावतभी कुर्ग: छिनत्ति पवित्वे स्थ इति बोन्बेति। वैष्णवे रति प्राप्त व्यत्खयो बहुलमिति [पा० ३, १, ८५] सौखम्। खोखम्। 'पवित्रे शोधके कुशहयरूपे ! युवां वैष्णव्यों' यत्रसम्बन्धिी 'सा: भवध: यज्ञो वै विष्णुर्यजिये स्मरति श्रुतेः [१, १...]1 का० [ २, ३, ३३ ] हविग्रहण्यामप: सवा ताभ्यामुत्पुनाति सवितुर्व इतीति । 'सवितुः' प्रेरकस्य 'प्रस' प्रेरने सति 'पापः' 'वः' युष्मान् ‘सत्पुनामि' उत्कर्षेच मोधयामि । केन 'प्रकिट्रेण छिद्रहीनेन 'पवित्रेष' गोषवेन बाबुरुपष। यो वा अयं पवत एषोऽछिद्र पवित्रमिति श्रुति: [ १, १, ३, ६ ] । 'सूर्य्यस्य रश्मिभिः' शहिहेतुभिरुत्पुनामीति सम्बन्धः । वायोः सूर्यारश्मीनाश्च पादप्रचालनाद्युपश्तभूमिरिहतस्वं [ वन्तः। 'व:' गुमाकं सम्बन्धि यदङ्ग 'पगजघ्नुः' पराहतं क्वता केदमत सणादिकाले खकोयहस्तस्पर्शरूपमशुचिलं चक्र: । तदिदं' 'व:' युभाकमङ्गं 'शुन्धामि' प्रोक्षणेन शुद्ध करोमि ॥ १३ ॥ शर्मासि । अवधृतरचोऽवधूता अरातयः । भदित्यास्त्व गसि प्रति त्वादितिर्वेत्तु। अट्रि'रसि वानम्पत्यः। ग्रावासि पृथुत्न : प्रति स्वादित्या- स्त्वगुत्तु ॥ १४ ॥ का० [२, ४, १ ] शर्मामीति कृष्णाजिनादानमिति । है कृष्णाजिम ! त्वमन्नवानस्य धारणार्थ 'गर्म' सुखहेतुरसि । पजिनम्य चमति मानणं नाम शमति दैवं नाम । का. [२, २. २] अपेव पात्रेभ्योऽवधुनीत्यवधुतमितीति । वाजिने गूदम् ‘प्रवधूतम्' । करणजिनकम्पनेन भूमो पातितम् एवमरातयोऽपि पातिताः । का. [२, ४, ३, ) प्रत्यग्योवमास्तृणात्य दित्यास्त्वगितीति । कृष्णाजिन! खम् ‘पदित्या:' भूमिदेवतायास्त्वग्रुपम् असि। ततोऽदिति- भूमिस्त्वा त्वां प्रति वेक्त प्रतिया मदीयेयं त्वगिति वेक्तु बानात। पुरा यत्रो देवेषु रुष्टः कृष्णमृगो भूत्वागमत्तदा देवा प्रात्वा तदीयां त्वचमुत्क्षिप्य जर हुस्तस्माश्चर्मास्तरण- मित्यभिप्राय: गुतावानासः [ १, १, ४, १, ] । का० [२, ४, ४, ५] सन्याशून्ये निदधात्युनखुन्नमट्रिरसि ग्रावासोति वा प्रति खेत्युभयारिति । विकल्पितयोर्मन्त्रयोः प्रति त्वेति शवो योजनीयः। हे उलवन्त ! त्वं यद्यपि 'वानस्पत्य' दासमयसमापि हर . 'सि' पाषाणोऽसि। किम्भूतः हे २४ शायजुर्वेदः। १५.११क -- स्यामि परेऽमि पूर्व प्रति [पा० .. १..! मातम्स पूर्व- रूपस्य वा छन्दस तिपा.६.१, १. विना. दीनां बा श्यबहावित्यया । पा. क. ६, ४. (८ वा. १ ॥ १२॥ युष्मा इन्द्रोऽवणीत हव तय्य' यमिन्ट्रम णीध्वं हव तूर्ये प्रोक्षिता म्घ । अम्मये स्वा अष्ट प्रोक्षामि। अग्नीषोमाभ्यां त्वा अष्ट प्रोक्षामि । दैव्याय कर्म गो शुबध्वं वय न्याय: यामहाः पराजघ्न ग्दिं वस्तछु न्यामि ॥ १३ ॥ हे पापः ! 'इन्द्रः' देवः 'हवनूग्य निभाया। हा बधे निमित्तभूते सति 'युमा' युभान् 'पापीत। पाबार- छान्दमः। सहकारित्वेन प्रार्थितवान् । 'यूयम्' पवि त सूर्ये निमित्ते तम् इन्द्रम्' 'प्रपोध्य" इसमय: महकारिखेगा। का० [२, ३, ३६ ] प्रोक्षिता स्पेति तामा प्रोममिति। है पापः ! यूयं 'प्रोक्षिताः' भवथ । पमस्त्रमा पन्चमबारक्षमा म भवन्तीति। का० [२, ३, ३०, ३८ ] 'रविवाग्मये त्वाग्नी. षोमाभ्यां वेति यथा देवतमन्यदिति। पन्चदपि इविस्तहेव- सोचारिण प्रोक्षणीयम्। अग्नये त्वां शुष्ट प्रोचामि। अग्नी- षोमाभ्यां जुष्टं त्वां प्रोक्षामि। का० [२, ३, ३८] पावाणि दैव्याधिति। कृष्णाजिनोस्नगननादीनि पात्राणि प्रोजयेत् । हे यायावाणि! यूय ‘पन्चध्वम्' शहानि भवत। किमर्थम् 'देव्याय कर्मणे अन्धादिदेवतासम्बन्धिने कर्मथे। तदेव कम विशिष्यते। 'देवयज्याय' देवसम्बन्धि यागशियाय दादिकाय। किन्छ। 'प्रशहाः' नौचनातथाचादयः ।
सा लुक् । तुरुस्तुगम्यम: मार्वधातुक इति इंडागमः [ पा० ७, ३, 2.५ ] । शान्ति िविधा । वायतुषापनयनादाद्या । सा प्रथमा- वधातन स्यात्। अन्त:स्थितमालिन्य स्थापनयनादन्या । फनोकरणेन भवति। सं विविध सण्डलसंस्कारं कुर्वित्यर्थः । का• [ २, ४, १३ ] हविष्क टेहोति विराहयतीति। यज- मान: पत्नी वान्यो वा यो ब्रोहीनवहन्ति स मम्बोध्याहयते । हे भविष्क त्' हवि: करोतीति हविष्क त् ‘एशि' प्रवागच्छ । विवारमुक्तामथं देवा मन्यन्त इति त्रिरावानम् ॥ १५ ॥ कुक्कुटोऽसि मधु जित दूषमूर्ज माव'द वया वयए संघातास घातं जेष्म। वर्ष'इमसि। प्रति त्वा वर्ष' वैत्तु। परापूतए रक्षः परापूता परातयः । अपहतर रक्षः। वायर्वी विविनत। टे वो व': सविता हिरण्यपाणिः प्रतियभणा- स्वकिट्रेण पाणिना ॥ १६ ॥ का [ २, ४, १५ ] पाहस्थन्यो दृषदुपले कुक टोऽसीति वि: पम्यया विषदं मक्कटुपलमिति। हे शम्यारूप ! यज्ञायु- धविशेष ! त्वं 'कुछटोऽसि' असुराणां "मधुजित:" चामि देवानाम् । प्रसुराः वा केति तान् हन्तुमिच्छन् योऽटति सर्वत्र सञ्चरति स कुक्कटः । यहा कुकं कुसितशब्द कुटति तनोतीति यहा कुक्क टास्यपक्षिवत् ध्वनिविशेषमसुरभीत्यर्थ सनोतीति कुक्कट इत्यपचर्यते। मधुजिचकनामा कश्चिद्देवानां भृत्यः । मधुर्मधुरभाषिणो जिता यस्य । नद्रूप हे यज्ञायुध ! त्वमसुगन् पराभवन् यजमानस्य 'दषमूर्जञ्चावद। अब रमञ्च यथा समागच्छति तथा शब्दं कुरु । तव शब्देनासुरेषु कुकटः।
२६ एलबहः। [.प.१५. । 'पृथुबुनः' स्थममूलः। मूममधातोपण चारित्याय मूलस्थतित्वम्। हे जखमा ! तथाविध प्राथामि दान पाषाणसदृशोऽसि। 'पदिस्याश्वत' पक्षप्ताहाती लगा. जिमरूपा भूमेर्या त्वस्ति सा स्वा 'प्रति देखीयोन जानातु॥१४॥ अग्ने स्तनूसि वाचो विसर्वन हे वयो तय त्वा राडामि । वृहदयावासि वानस्य त्यः। समुद दे वेभ्यो हविः शमीष्व सुगर्मि गमौष्व । पर्वि- कृदेहि हवि कृदेहि हविष्क देखि ॥ १५ ॥ का[२, ४, ६.] विरावयवसामानोति।" हविः ! त्वं 'भनेः' पाहयनीयस 'तन:' परममि। यतस्तत्र क्षिप्तं पविरम्नीभवति । पमो पशिः पम्मेलनः । किम्भूतं हविः। 'वाचो विसर्जनम' प्रपा प्रपनकाह निय- मिताया यजमानवाचो हविरावयनकाले विमर्मी भवति । तस्मादिदं हविर्वाचो विसर्जनम्। पत: 'इवधीत देवाना तर्पणाय 'वा' खां 'गजामि' भावपामीत्यर्थः। बा. [३,४, ११. ग्रावेति मुसममादत्त इति। सुमन यद्यपि 'बानस्सत्यः' दारुमयमचापि पावामि' दाग पाषाणसदृशोऽसि। तथा दीर्घवेन महामसि । [ २, 8, .१२ ] स इदमित्यवदधातीति। १ सुमन! वं 'देवेभ्यः' अम्मयादिदेवोपकारार्थम् 'दं कि 'शमीष्व' शमय। भक्षणविरोधितुषापनयमन शान्तं कर। तस्यैव पदस्य व्याख्यानम्। 'मुथमि शमीष्व' मुटु मान्न यथा भवति तथा शमीष्व अमय । शसु सपथम माखन प्रपो - मा माध्य. शा० वाजसनायसाहता। सरहला: ! 'मविता देवः' 'व:' युष्मान् 'अच्छिद्रण पाणिना' अङ्गन्निविश्लेषहीनेन स्वहस्सेन 'प्रतिग्रमणातु' स्वीकरोतु । ग्रहाभम्कन्दसीति हस्य भ: [पा० क० ८, २, ३२ वा० १] । पात्री प्रक्षेपममये भूमौ पतनं मा भूदिति सवितुर्ग्रहणं प्रार्थने । किम्भूतः मविता हिरण्यपाणिः' हिरण्ययुक्ताव- नायाद्याभर गायुक्ती पायो यस्य स हिरण्यपाणिः । दैत्य: प्राणिवप्रहारेगा किन्नौ मवितुः पाणी टेवहिरण्मयौ कृताविति मवितुहिरण्य पाणित्वमिति बचश्रुतौ कथा यहा पन्नाशाखाया धृष्टिरमि। अपोग्न अग्निमामाद जहि निष्क व्यादः सेध । आ देवयजं वह । ध्रुव ममि पृथिवीं दृह ब्रह्म वनि वा क्षत्र वनि मजातवन्युपंदधामि धाट'व्यस्य बधाय' ॥ १० ॥ का० मुन्नत: गारखां परिवास्योपवेषं करोतीति। [२. ४. २६] वृष्टिरमोत्युपवेषमादायेति च। मूल देश विमः काष्ठभाग उपवेषस्तमादत्ते। हे उपवेष ! त्वम् 'धष्टिरमि' प्रगन्न्भोऽसि । अिधुषा प्रागन्तभ्ये। तीव्रा- काराग्वामितस्तसञ्चालन प्रभुत्वादस्य प्रागल्भ्यम् । का० [२. ४.२६ अपाग्न इत्यागन् प्राच: करोतीति। तत्र त्रयो- ऽग्नयः मन्ति। एक: प्रामात्। पाममपक्षमत्तोत्यामाat. किकोऽग्निः । हिताय: क्रन्यात्। शवदाहे क्रव्य सांमम- ताति क्रव्यात् चिताग्निः । टलीयो यागयोग्यः । विधान लोनङ्गागन् गाई पत्न्यात्प्रागभाग पृथकल्य तेषां मध्य यागयोग्यताहांनी हावग्नी प्रामात् काव्यात्मज्ञों तो पारयितु तथा.
पायहः। . - पराभूतेषु तदीयमवं रसद यजमानः प्राप्रीतित: 'लया शाखा 'वयं महातं महात' 'मन परेः सा कियमा तं संग्राम मेम जयेम। कदाचिदपि परायोऽखाकं मारिष 'त्यर्थः। सम्यक् हन्यन्ते प्रसग यति महातो गम्। मनो राज एको वषम पासीसहिरी वा खिता तस्मिन् शब्द बुर्विति त अलेषासुरा मियो। ततः प्रशातायु.लोनामानावसुरवानकी मनु मखा तव अधर्म- णायाजयतामृषभ रत सा वाचनोयो प्रविष्टा तो पुन संचापि मनुमयाजयताम्। तत: सा वाम्बत्रपाधि प्रवि रेत्य सरपराभवाय तदाक्प्रकटनायें सम्पया पदपमान नमिति श्रुत्योतोऽभिप्रायः [१, १, ४, १४ ] 1 का. [२, , २५] वर्षतामसीति सूर्पमादत्त इति। २ शूर्प ! स्वं 'वर्षवइममि' वर्षेच उच्चा सतजोन वर्षहरन् । वर्षसुद्धवेशखाकानिर्मितत्वात् शूर्पन वर्षहरवम् । [ २, ४, १७ ] प्रति वेति विज्ञापतीति।शवि: 'वर्षा' शूपैं 'त्या' त्वां 'प्रतिवतु जीयवेग मामात शिशूर्प योर्वर्षष्ठहत्वाद चारवम्। का• [२, ४, १८] परामिति निष्पुनातीति। रक्षः' 'परापूतं नित पूर्वक तवषु परापूतेषु सहतं रक्षोऽपि नः सा भूमो पातितम् । 'परा तयः' हविः प्रतिकूला धाममादिगा "परापूता:" निराक्षताः। का० [२, ४, १८] प्रपातमिति तुषाविर स्वनौति । 'रक्षः' "अपहत” दूरऽपनीय मारितम्। भूमी पतितान् दूर नि:सारयेत्। का• [२, 8, २०] वार्ष रति विविनतीति। हे सखुला: ! 'वायुः' सूपंपासमोत्य: 'व:' युमान् 'विविनत' सूमकोभ्यः पृथबरोतु। का [२, ४. २१ ] देवी व इति पावामीप्याभिमबयत ति। .
माध्य. पा. वाजसनायसाहता। भाट'व्यस्य बधार्य । विश्वाभ्यस्त्वाशीभ्य उपद- धामि । चित स्थोवंचितः। भृगूगामङ्गिरसा सपसा तप्यध्वम् ॥ १८॥ का० [२, ४, ३० सव्याङ्गल्या शून्येऽङ्गा निदधात्यग्ने ब्रह्म- मोति । 'अग्ने' निधीयमानाङ्गाररूपं 'ब्रह्म' प्रौढ़ कर्मास्माभिः क्रियमाणं 'एभगोष्व' रहीष्य। माशकरक्षोवधेनानुग्रहीष्व । यहा बध ब्राह्मणं माममुग्रहोष। मङ्गलोदानामतं मा हे- न्यर्थः । का० [२,४,३१] धरुणमिति पयादिति। पूर्वस्थापित- कपालस्य पखाजागे हितोयं निदधाति। हे द्वितीय कपाल ! त्वं 'धरुगां' पुगेडागस्य धारकम् 'असि'। अतोऽन्तरिक्षं 'दृ'ह' हठोकुरु । पुरोडाशपाकोत्पवम्यानयान्तरिक्षलोकोण्द्रवी यथा न स्यात् तथा कुरु। यद्यप्यता कपालं ज्वालान्तरिक्ष- योर्मध्ये व्यवधायकं नास्ति तथाप्यन्तरिक्षदाक्य कपाल- देवता प्रार्थने। ब्रहावनीत्यादि पूर्ववत् का. [ २,४,३२ ] पुरस्साहमितीति । प्रथमस्य पूर्वभारी स्मृतीयं स्थापयेत् । २ कपात ! त्वं 'धर्व' धारकम् 'पसि' । 'टिव ह। व्वाम्मायेद्य दाहाभावो झुप्तोकस्य दाळ म्। अन्यत् पूर्ववत् । का. [२,४, ३३] विवाभ्य इति। दक्षिणत इति । है चतुर्थ कपात ! विश्वाभ्यः पाशाभ्यः' मर्व दिग्भा: सर्यदिग्- दााय 'खा' 'सपदधामि'। एवं कपासनयोपधानेन यज- मानी लोकवयं जयनि। चतुर्थन दिशो जयति। पुरोडागा लोकत्रयरूपो भूत्वा देवताः प्रीपातीत्याशयः । का. [२,४, ३४ ] समं विभज्य हे दक्षिणत एवमुत्तर- तपित भाग्नेयपुरोडाशस्याष्टकपालत्वाञ्चतुणी स्थापितवादवशिष्टानां चतुणं मध्ये हे हे दधिणोत्तरयोनि- तहतः स्थेतीति।
३. सजायत। [१.१६. गाईपत्यं प्रत्युचते। है पम्ने! रे माईपच ! 'पामाद- मग्निम्' 'पपज परिखा। बक्षितानि [पा• , ४, ८२] क्रियापदोपमर्गयोषधानम्। नया 'कवादम पग्नि 'मिषेध' निःशेष दूर गमय परिवः। का [२, ४, २७ ] पा देवयजमिथङ्गारमाहत्येति।गापित! 'देवयज' देवानां यागयोग्य वतीयमारम 'पावर' समीपमानय। देवा ज्यन्ते यत्रिबसी देवयाट् देवय- अम्। का. [४, २, २७ ] कपासनावहादयति धषमसोति। देवयजमगार कपालेनाच्छादयेत् । है ऋपास! वंध्रुव मसि' स्थिर भवसि। पारोपरि मानमपि इतस्ततो न पतसि। 'पृथियौँ भूमि और हनीकुछ। पुरो- डाशपाकसमये खजातव्यवधानेन भूमर गघिय न भविषतीत्यर्थः। विच 'वाम' 'पदधामि' पावसाप- यामि। किमर्थं 'भाव्यस्य' शवोरसुरम्म पापनो वा 'बधाय' हिंसार्थम्। व्यन् सपल्ले [ पा• ४, १, १४५ ] रत्वापदात्त- खात् भ्रादृष्यशब्दः शत्रुवाचौ। विधूतं वो 'नयनि । वन षण सम्भतो ब्रह्मणा ब्राह्मणेन पन्धत पुरोडायनियत्व स्वीक्रियते इति ब्रह्मवनि । तथा वववनि मबासवनौतिपदा योज्यम्। सजाताः समानकुखे जाता: यजमानत जातयमी. न्यते इति ॥१७॥ अग्ने ब्रह्म गृभ्णीष्व । धमणमस्यन्तरिय दृरह ब्रह्म वनि त्वा क्षअवनि सजातवन्युपंक्षामि भ्राट व्यस्य वधार्य। धर्व ममि दिवं हर ब्रह्म वनि वा चच्च पनि सनातवन्युपशामि ।
माध्य. गा. वामसमायसहिताः । दिव पतीति । एषत: पश्चाद्भागेऽवस्ताच्छम्यां स्थापयेत्। तां प्रत्यथते । है शम्ये ! 'दिवः' धुनाकस्य ‘स्कम्भनी:' स्तम्भनं- कारिणो त्वम 'सि' व्यत्ययेन हितोयाब हुवचनम् पतनवार- सायातरिक्षरूपेण स्तम्भनकारित्वम्। अन्तरिक्षेण हमि द्यावा- थियो विष्टम् इति श्रुत: [ १, २, १, १६ ] ॥ का० [२, ५, ५, ] दृषाप्रस्नां धिषणामोति। हे उपले ! उपरित- भगिने ! त्वं धिषणासि' पेषणाव्यापारधारिकामि । कि पार्वतयो' पर्वस्या अधस्त नषदः पुत्री पार्वतेयो बाल- स्वरूपा ।। 'कनीयमी होषा दुहितव भवतीति श्रुते: [ १, २, १,१०] पत: पर्वतो' मालसमा खां 'प्रतिवेत्तु पुर्वी नानातु कम्मूता - धान्यममि धिनहि देवान् । प्राणार्य त्वा। उदानाय स्वा। व्यानाय त्वा । दोर्घामनु प्रसि- तिमायु'ष धां देवो वः सविता हिरखपाणिः प्रतियभगाास्वच्छिद्रेण पाणिना। चक्षुषे त्वा । महोमां पयोऽसि ॥ २० ॥ का [ २, ५, ६, ] धान्यममोति तण्डलानोप्येति। वि: । त्वं धान्यमि'। धिनीति प्रोणातौति धान्यम् । पतो 'टेयाम्' अग्न्यादीन् “धिनुहि प्रोणय। का० [२, ५, 4] पिनष्टि प्रागाय खेति प्रतिमन्त्रमिति । पनिति मटा मव चंष्टत इति प्राण: श्याम वायुः । निति जय चेष्टत इत्यु दानः उत्क्रान्तिवायुः। व्यनिति व्याप्य घेष्ट ने इति ब्याना व्यापको बन्नहेतुर्वायुः । हे तगडुल ! 'cat' त्वां प्राणाय' प्राणदाना, पिनमाति शेषः । एवमुत्त- प्रकर्षेण रामयः। ध्वात् । चित्र चयने शिवस्तव चित पति वामम । है कपाल विशेषाः! यूयं चित: में प्रथमकथानीयषय- कारिणः स्व भषध । सथा अर्धचित: सरिताना हितोयादिकपानानामपंकारिषो भवध । का. [२.४. ३८] भगूगामित्यङ्गारैरभ्यूस्तीति। पारः कामानि छादयेत् । हे कपातानि! यूर्य पारिमा' भगूनाम- कानामगिरोनामकानां देवर्षीषा सपमा तपोवामिना. नेन 'तप्यध्वम् ततानि भवत। पखानसदीयपत्वं भाव येदित्यर्थः ॥ १८॥ शर्मासि । अवधूतए रक्षोऽवधता प्रगतयः । अदित्यास्त्वर्गसि प्रति स्वादिति । धिषणासि पर्वती प्रति स्वादित्यास्त्वगे। दियः स्कम्भ - नौ रसि। धिषणासि पार्वते यो प्रति स्वा पर्वती वैतु ॥ १६ ॥ का० [२, ५, २] साजिममाढते पूर्ववदिति। यथावघातार्थ कष्णाजिनप्रयोगसहदवापि। शर्मावि अवधूतम्। 'पदित्याः' इति मन्यवयं व्याख्यातम् । का- [२. ५, ३ ] तस्मिन् दृषदं धिषणासीति । समिषि शिक्षा स्थापयेत्। हे शिले ! पेषणाधारभूत! वं पर्वती' पर्व- तामिका तदुत्पता त्वं विषग्यासि' धियं बुषि कर्म का सिनोति व्याप्रोति 'ददाति वा विषक्षा। अखत्वमाषम् । पर्वतवत् धारयन्त्यसि। 'पदित्या:' भूमेः 'ब' वा जिनरूपा सादृशों 'बा' वा 'प्रति वे' खदवस्वानमनु- जानातु। का. [२, ५, ४] पचाकम्पासपोहल्दीची - [ ।
ता धौभिःममोषधयो रसेन न । सो वतीर्जगतीभिः पृ यन्तार संमधु मतोर्मधुमतीभिः पृच्यन्ताम् n २१॥ का० [२, ५, १०] पायां मपवित्रायां पिष्टान्यावपति देवस्य खेतीति। हम्ताभ्यामित्यन्तं व्याख्यातम् । एतानि पिष्टानि 'मयपामि' पात्रयां सम्यक् विपामि। का० [२, ५, १२-१३] उपमर्जनारानयत्यन्य: पवित्राभ्यां प्रतिग्रहाति समाप रतीति। पिष्टसंवपनीया पाप उपसर्जन्यः । भग्नोदानयेदध्वर्युः पवित्राभ्यां प्रसिटलीयात्। 'पापः' उप- सर्जनौरूपा: 'पोषधोभिः' पिष्टरूपाभिः 'संपृच्यन्ताम्'। पृची मम्पर्क मङ्गच्छन्तां सम्यगेकोभवन्तु । तथा 'ओषधयः' पिटाच्या रमेन उपमजनोरूपेणोदकेन 'गंपृच्यन्ताम् । पापो हिपोषधीनां रसः । तथा रेवती' रेवत्यः पाप: 'गोभिः' पिष्टाख्याभिः 'संपृच्चन्ता' रेवत्य पापो जगत्य पोषधय इति श्रुतेः [ १, २, २, २] । 'मधुमतोः' माधुर्योपेता- प्राप: 'मधुमतोभिः' माधोपेताभिः पिष्टरूपौषधोभिः संपूच्च- ताम्। प्रपामोषधीनां परस्पर [च ] परस्पर प्रीतितत्वात् सम्पर्को भववित्यर्थः ॥ २१ ॥ वा संयौ मि । इदमग्न । वृदम- म्नीषो मयोः। दृषे त्वा । धर्मोऽसि विश्वायु:। उमप्रथा उस प्रथम्वोम ते यनपति: प्रथताम् । अग्निष्ट खमा हिसीत् । दे वस्त्वा सविता अंपयतु वर्षिष्ठेऽधि नाके ॥ २२ ॥ भनयस्ये राजयजुर्वेदः । [१. २२ क. , । का० [२, ५, १४ ] संशोसि अमात्ये नाना प्रal पिष्टानाच मियो करगां संयपनम् । अलपट पदाथ ५११६१५॥ त्वां 'संयोमि' सम्यग् मिया कारामि। म मिया मिथायाः । किमर्थ 'जनयत्ये' यसमानण्य प्रजात्पादनाम । जन्मपिष्ट- योर्यथा मिश्रण तथा शफगाणिमियम जमानम्म जो. त्पत्तिर्भवति तदर्थ त्वां संयोमि। या जनचल्य पीथागो. त्पत्त्य त्वां संयोमि। का. [२. ५, १५ । मंत्रिम श्यामरहि- बालभते पदमग्ने रिटानिषोमयो रितीति। मियालय पिष्टस्यावदानाभितं विराम दयं सत्वा पुनर मेगिमम् 'पद मग्नः अग्निमवन्धि भवित प्रयम घिगई स्थीत्। पद मग्नीषोमयोभवत्विति हिलीय स्थगत्। का. २, ५.१०) षे वेत्याज्यमधिश्यतीति। है मामय : ' रयमाच- हध्यर्थं त्वामधिययामीति शेषः । पायप्रविज्ञापनायं ततः पावस्याग्नी स्थापनमधिषयगान । का० २, ५. १८ घमो. सौति पुरोडाशमिति। हे पुगेडाग ! त्वं धमगि । घर पदोस्योः। धर्मशब्देन दीप्यमान: प्रग्य उच्यते । दीप्यमानत्वात् प्रयोऽमि । तथा 'विश्वाय' विश्वं कृत्स्रम् श्रायुर्नस्मात् म विवायुः । सर्वमायुरापोतीति भावः । का० [२, ५, २. उरुप्रथा इति प्रथयति यावत्कपान्तमिति। सर्पकपाले मंशेषयितुं सं प्रसारयेत्। हे युरोडाश! त्वं म्यभावत: ‘प्रथाः' सह विस्तीर्ण यथा तथा प्रथते प्रसरतीत्युरुप्रधाः। पत इदानी- मपि 'उक, प्रथस्व' प्रस्थातो भव । किन त यनपतिः' तव यजमानः उरु विस्तीणं पुत्रपनादिभिः प्रथता प्रस्थातो भवतु। का० [५, २, २१ ] अग्निष्ट इत्य द्विाभिमगतीति । हे पुरोडाश! 'परिना' अपणाय प्रत्त: ते तव वचं त्वक- - मागतया ययाजमामः नोति भावः । समुपरितनभागं 'मा हिंमोत्' मा विनाशयतु । अति- दान मपाभावी विनाशः मोऽत्र मास्त्वित्यर्थः। अवघातपेष- णोत्य: अपगाजायमानथ विष उपद्रवो जन्मस्पर्शन शाम्य- का• [२, ५, २३ ] देवस्त्वेति पण मिति । के पुरोडाग ! 'सविता देवः' 'वर्षिष्ठे अत्यन्तहडे 'नाके धनोकर्तिनि नाकनाम्नि अग्नौ 'वा' त्वाम् 'अधि' अधि- थित्व 'अपयतु' पक्क करोतु। मनुष्यस्थ थपणे कर्तृत्वं मा भूदित्य भिप्रेत्य देवस्त्वेत्युच्यते। दिवि नाको नामाग्नी रक्षो- हेति तित्तिरिवचमावाको नाम स्वर्गस्थोऽग्निः ॥ २२ ॥ मा भेा संवि कथाः । अतमेमय जोऽत्तमे- म यजमानस्य प्रजा भूयात् । त्रिताय त्वा। हिताय त्वा । एकप्ताय वा ॥ २३ ॥ का. [ २, ५, २४ मा भेरित्यालभत इति । हे पुरोडाश ! व 'मा भे:' भयं मा कार्षीः। ‘मा संविक्थाः' चलनं मा बिभी भये। प्रोविजो भयचलनयोरित्यनयोः प्रयोगो। का. [२, ५, २५ ] प्रतमेरुरिति शृतावभिवा- मयति भम्रामा वेदेनोपवेषण वेति 'यज्ञ' यागहेतुः पुरोडाय: "प्रतमेरुः' भूयात्। तमु ग्लानी। साम्यतीति तमेरुः पौधादिक एप्रत्ययः । न समेरुरतमेरुः। भस्माच्छादनेन ग्लानिरहितो भवतु। यजमानस्य प्रमा पुत्रपौवप्रपौत्रादिः प्रतमकः ग्लानिरहिता भूयात् । कदाचिद्दपवं मास्तित्यर्थः । का[२, ५, २६ ] पात्राङ्गुलि- प्रशासनमाप्त भ्यो निनयत्यभितप्य प्रत्यगसएस्यन्दमाम विताय प्रतिमन्त्रमिति । पावाङ्ग लिप्रक्षालनोदक! विताय वितमान देवाय बां निमलि शेषः । कार्षीः । - यजमानस्य प्रजाया: खेति ३ तथा ४ पक्रय झुर्वेदः। १५. २४. - विताय त्वा मिनयामि। सथा एकताय वा निनयामि। पूर्व कुतश्विद्धेतो: भीतोऽम्निरपः प्राविशततो देवास्तवावा जय हुदाका वीर्यमा, मुख तत पात्या सत्पश्चाधित हितकससंजास्त देवः सह चरन्तो यने पायाम मनन लक्षणं भागं सेभिरे रति श्रुतिकथानुसन्धातव्या । १, २, ३,१) ॥२३॥ दे वस्य त्वा सवि तुः प्रसवेऽग्मिनो बाहुभ्यां पृश्यो इस्ताभ्याम् । पार्ददेवाकर हे वेभ्यः । इन्द्रस्य बासि दक्षिणः सहस्रष्टिः गतते'- जा वायुरसि तिग्मते ना हितो बधः ॥ २४ ॥ का. [२, ५, १३ ] देवस्व त्वेति स्कामादायेति । देवना खेति व्याख्यातम्। देवेभ्यो देवोपकारा पणतं प्रभा करोतीति वेदिखननादिहारणेत्यध्वरतं ময়মা राहामि। का० [२,१, १३ ] सवाए सवाला सचिव नालभ्य नपसौन्ट्रस्य बाहुरितीति। हे स्फा! खमिन्द्रण दक्षिणो बाहुरसि। तेन बाहुना इतवातममानवी- पेतत्वाहा स्फास्य बाहुरूपखोपचारः । किन त ? सहस्रभृष्टिः भृष्टिभर्जनं पाको मारचमिति यावत् ! . सास सत्याकानां शत्रूणां सृष्टियस्य स सहमष्टिः। सेआः शतं सेजांसि यस्य सः बहुधा दीप्यमानः। विष वायुरसि न केवल मिन्द्रबाहुसदृश: किन्तु वायुसहयोऽप्यसि । अत एव सिग्मतेजाः तीक्ष्य तेजाः यथा वासुकि प्रदीप्य सोवां ज्वाखामुत्पादयंस्तीव्रतेजा भवति । एवं स्वोऽपि सम्ब च्छ दरूपं कर्म कुर्वस्त्रीवसेजा उचले। तथा विषतो गमः । हन्तीति बधः कमहोपचामारावीमा जन्तवः २४. मायः माध्य. शा.] वाजसनेयिसंहिता। पृथिवि देवयजन्योषध्यास्त मूल मा हिए- मिषम् । व्रजं गच्छ गोष्ठानम् । वर्षतु ते द्यौः । बधान देव सवितः परमखां पृथिव्याए शतेन पाणोऽस्मान् हेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तमतो मा मौ'क् ॥ २५॥ हे का का. [२, ६, १५, १६] पृथिवि देवयजनीति तणे- ऽन्तरित प्रारतीति । हे पृथिवि ! हे देवयजनि! देवा इण्यन्ते ययां सा देवयजनी तस्याः सम्बोधने हे देव- यानि ! ते तव प्रोषध्यास्तुणरूपाया मूलमहं मा हिंसिषम् मा विमायामि। का० [२, ६, १७ ] व्रनं गच्छति पुरीष- माटात रति। स्फाप्रहारोत्पवा मृत् पुरीषमुच्यते । पुरोष ! वं व्रजं गच्छ। वजन्ति गच्छन्ति स्थातु गावो यत्र स देखो व्रजस्त किम्भ तम् गोष्ठानम् गवां स्थानमिदा- मोमवस्थितियंत्र तम् गोयुक्त तदीयं स्थानं गच्छेत्यर्थः । [ २,६,१८] वर्षतु त इति वेदिं प्रेक्षत इति । हे वेदे ! ते तुभ्यं स्वदर्थ योद्युतोकाभिमानी देवो वर्षतु जलसेकं करोतु । तप सेचने वर्षणेन समनजनितदुःखशान्तिरस्तित्यर्थः ॥ [२, ६, १८] वधानेत्युत्करे करोतीति । स्फयोत्खातां मृदमुत्तर त्यनेत्। हे देव सवितः ! योऽस्मान् हेष्टि देषं करोति वयं च यं शत्रु हिमस्तमुभयविधं शत्रु परमस्यां प्रधिव्यां वधान। परमा प्रतिमा पृथिवी। छान्दस: स्याड़ा- ममः । उत्करे चिप्तायां धूल्यां निगूढस्य शत्रोस्तत्र बन्धन कुरु यत्र भूमेरन्तिमप्रदेशऽधतामिम्रो नरकोऽस्ति । च युति: [१, २, ४, १६] रन्धे तमसि वधानेति यदाह का. तथा ४० [एप. २०4. पकायदः। परमस्यां पृथिव्यामिति। बोधर्म कर्तव्यं तदार सतन রাম: অমৰাৱামিমি:। किन अमादबमा मिसाबाजा मा मोक् बदाचिदपि मा सुष। ३५. पपारम" पृथिव्यै देव यवनादबध्यासम् । ब्रजं.- मौ क् । चगे दिव' मा पतः । ट्रसस्त द्यां मा स्कन् । वर्ष.---.मोक् ॥ २६ ॥ का [२,६,२१] पपारणमिति हिती प्रारतोति पृथिव्य देवयनमात् पृथिव्याः समन्धिको देवयनमा दिस्थानात् भरगम भरकमामाममा रमय अभ्यासम। पप- बोय यखा तो भवति तथा करवाषि। द्वितीयवार पूर्ववत् महरख ब्रर्व वर्षतु थामेति मन्त्र वयस्थ प्रयोगो व्याख्याच पूर्ववत् । का. [२,1, २१] अभिन्यस्त्यलोदुक्करमासे दिवमिनोति । पररी असुर ! दिव धुलोकं यासपालम ख मा पम: मा नमः। म खया , गन्तव्यम्। पत्नगतो पत: पुमिति [पा ७, ४, १८ ] लुडि पुमागमे रुपम् । का• [२,4, २३ ] मस्त रति बतीयमिति। रेवेदिदेवते! ते तव प्रथिवीकाया यो इस उपजीव्यो रस: म यो द्युलोकं मा लन् मा सन्दत मा गत स्कान्दषियोः। वो गोवादिमन्वयम प्रयोगो व्याख्या च पूर्ववत् ॥ २६॥ गायत्रेण वा छन्दसा परिगृहामि । पौष्टु'- भेन वा छन्दसा परिगृहामि । बागीन स्वा छन्दसा परिगृहामि। सुष्मा चासि शिष्य मन्धयोः। चासि। स्थोना चासि सुषदा चासि। ऊर्ज'- खती चासि पर्यखतौ च ॥ २७ ॥ का० [२, ६, २५ ] पूर्व परिग्रहं परिग्रजाति दक्षिणत: पयाटु तरतम स्कोगन गायवेणेति प्रतिमन्त्रमिति। यस्मात् प्रदेशादरमनिष्काशितस्तव वेदेरितां नियतु दक्षिण- टिदिक्कये स्पोका रेखावयकरणं पूर्वः परिग्रहः। विष्णदेवता मन्यवयस्य । ते प्रा विष्णु निपाय छन्दोभिरभितः पयं- राविति श्रुतः [१, २, ५, ६]। विष्णो! त्वा बां गायत्रण छन्दसा गायवयादिच्छन्दमयरूपतया भावितेन स्फोन दिक्रये परिगनामि। एवं वैष्टुभेन जागतेनेत्युत्तर- ततः छन्दोदेवसा दिक्रयेऽसुरेभ्यस्त्वां पालवि- यन्ति। पूर्वस्यामाहवनीय एव पालकोऽस्तीति भावः । प्रजापतिपुत्रा दवा पसराच पूर्व स्पर्धा चक्रुस्तदा देवान् पराजय प्राप्तामत्वा भूमिमसुरा विभेजस्तदा देवा वामन- रूपं विष्ामग्रं कृत्वाऽसुरानागत्याभ्यमपि भूम्यशो दातव्य इति सानयाचिपुः । ततोऽसुरा असूयन्सोऽयं विष्णुर्यावति भूमागे शेते मावान् भवदीयोऽस्वित्यूचुस्ततो देवा बत- दस्माकमित्यमा ते प्राच विष्णु निपात्य गायत्रणेत्यादि- मम्वयं भूमि अग्रहः । यत्रो विष्णु: स यत्र तिष्ठति सैव यभूमिरिति तैर्विदितत्वादिरिति समर्नामेति [ १, २, ५, १ .-७] श्रुतिकथामनुसन्धाय वेदिग्ररणं विधेयम् । का. [ २, ६, ३१ ! उत्तर परिग्रहं परिग्रजाति सुष्मा स्योनोर्जस्व- वैदिखननात् पूर्व क्रियमाणः पूर्व: परिग्रहः क्रियमाण उत्तरपरिग्रहः। तत्रापि पूर्ववहिवये सवन रेखावयं कार्यम्। है वेदे! त्वं सुक्ष्मासि भिवा- तोति।
४२ सायनुर्वेदः। [१५० २८ क. धान्तत्वमा - शान्ता चासि । मा भूमिः शोभना मा मुमा समननाखा- दिदोषनिवर्तमं भूमेः शोभनत्वम् । उग्रस्या सुरस्य नि.काशमन गुपणहयस्यान्योन्यममुच्चयार्थी चकारी एकोऽगं मन्त्रः। स्योना सुखरूपासि । स्यानमिति समयमाम निघ. ३, ६ ]। सुषदा सुछ सोदन्ति देवा यस्यां गा सपदा । गुपवेशनयोग्या चासि। चकारी पूर्ववत् । शितीsi मन्यः । अर्जवती पयस्वती चासि। अर्ज:शब्दाऽयवाची। पय:गष्ट- स्तहिकारदध्यादिवाची। तदुभयवती। चौ पूर्ववत् । तोयो मन्त्रः ॥ २७॥ पुरा क्रूरस्य विमपो' विरप्शिनुदादाय पृथि- बौं जीवदानुम् । यामैग्यश्चन्द्रमसि म्वधाभि स्तामु धौरासोऽनुदिश्य' यजन्ते ॥ प्रोक्षगोगम मा- दय । द्विषतो बधोऽसि ॥२८॥ का० [२,६, ३२ ] पुरा करस्येत्यनमार्टीति । प्रवेगमास्या- यिका मन्त्रेऽभिप्रेता। कटाचिद्देवामामसरः मह मंग्राम छप- स्थितस्तदा देवमिंथो मन्वितं यदस्या भूमेककाई देवयजमस्यन तच्चन्द्रे संस्थाप्य युद्ध कुर्मस्तत्र यद्यप्यस्मार्क पराजय: स्यात्तटा देवयजने यागं विधाय पुनः स्थपराजयं करिधाम इति मंमन्वा भूमेः सारभागं देवयजनं चन्द्र स्थापयामासात् कृष्णवर्णमिदानीमपि दृश्यत इत्यास्यानमयं मन्त्री अते १. २, ५, १८]॥ पुरा करस्वति बिष्टुप् चन्द्रदेवस्या। विरप- शोति महवाम [ निघ० ३, ३ ] विविध रपति वेदवयरूपेण शब्द करोतीति विरप्यो। यो वेदित्वं प्राप्नो विशुः सम्बोध्यते। हे घिरशिन् विष्णो परमेशर! वं ऋण अनारहाणति गेपः। ऋग्णब्दोऽत्र संग्रामवाचौ। संग्रामो कमिति श्रुतः ।. १, २, ५, १८] । विविध सर्पन्ति योधा यम्मिमिति विम। तम्यति करविशेषणं पलम्याँ षष्ठ्यो। विसा नानायधिवतात् ऋगत् युद्धात् पुगाहेवा: जीवदान जावं ददाताति सीवदानम्तां जीवस्य धात्रों मारभूतां यां पुधियामदादाय आ गृडोला स्वधाभिः वेदैः सह चन्द्रमसि इन्हा ऐरयन् प्राक्षिपन् म्याप्रगामासुः धोराम: धीग मेधा- विन: नाम उ पार्थ तामेव चन्द्रस्यां पृशिवोममुदिश्य दर्शनेन मम्पान्य मेव भूमिरस्यां वेद्यां विद्यम इति भावयित्वा यजन्ते यागं कुर्वन्ति। स्वधामम्दा यद्यप्यनवाची तथाप्यत्रानहेतु- भूता बढवयो कथ्यते । यां चन्द्रममि ब्राणा दधुरिति श्रुते: । १, २. ५, १८ ] धागा वटेन मलयः । अनन मन्वेगा वातायां वद्यां नाष्टा पानातये ममोवारणरूपं माजन कुर्यात् । प्राचगारामादयति अग्नीध्र प्रति प्रेषः। प्रोक्ष्यन्त प्राभिरिति प्रोग्य प्रापस्ता प्रामादय विद्यां स्थापय ॥ का० २, ६, ४२ हिपती बध गति म्फामद प्रहरतीति । में का! त्वं विपन: गवाधाऽमि हिमकोऽसि ॥ २८ ॥ प्रत्य'ष्ट रक्षः प्रत्य'ष्टा अगतयः । निष्टतर रक्षा निष्टप्ता अगतयः । अनिशितोऽमि सप- निद वाजिन त्वा वाज ध्याये सम्मामि । प्रत्य ष्ट .०-० । अनिशितासि सपत्नचिहाजिनी स्वा साज ध्यायं मम्मामि ॥ २६ ॥ का० ! २. ६, ४६ प्रतय पूर्ववदिति । गम्मिीवर पण्या: प्रष्टमिति प्रतानं कृतं तथा सुवस्थापि . यथा शकयजुर्वेदः । ४४ [१५... . कार्यमित्यर्थः । मन्त्रो व्यास्थातः। बा. [२,१...] वेदारन्तरत: प्राक्समाऱ्या निशित रतीति। सुब। लम- निशितोऽसि । गो सनकरणे। नितरां गितस्तोमोजतो निशितस्तथा न भवतीत्यमिशितः। परिषये तोश उप- द्रवकारी म भवसोत्यर्थः । यत: सपनचित्। विष सिंसा- याम्। सपनानरमच्छवून तिचोति हिमस्तीति सपत्।ि अत एव त्वां सम्मामि सम्यक् शोषयामि । मज हो। किम्भूतं त्वां वाजिनं वाजोऽयमस्खास्तीति वाविनं या- हारा प्रबहेतुत्वादनवन्तम् । यहा वाणो यासातं जो हि देवानाममिति से: [ ५, १, १,२]। वा यात्म समईतीति वाजिनम्। पार्थे इन्प्रत्ययः । बिम समार्मि। वाजेध्याय निधी टीप्तौ। इधर्म या दौप्तिः। बाबरोध्या वाजेध्या तस्यै वाजेध्याय यन्त्रस्व दौत्य प्रकाशनाधम् । शोधि तेन स्रवेणाज्ये गृहीते हुते च सति पनिर्दीप्यते। नहोस्वा. हुतिफलभूतमवं प्रकाशितं भवतीत्यर्थः । बा. [१,६,४७, ४८] प्रतप्य प्रतप्य या शितेति सुच रति। पनि- शितेति मन्त्रेण सूचस्तिस्रो राइप वा: ममप प्रत्येक प्रत्युष्ट मिबि मन्त्रेण प्रसप्य प्रतप्य वेया सापनार्थमवर्यवे प्रयच्छतीति सूत्रार्थः। प्रत्युष्टमिति व्याख्यातम् । पनि- शिसत्यपि व्याख्यातम्। सुवस्य पुस्खादादी सुवसमावनम् । सुचां स्त्रीत्वात्पश्चात्। योषा वे सुम्ब षा सुष रसादिश्रुतः [१, ३, १,८]। जुनादीनां सुचां नोसिस्वात्तरियषष- योरनिशिता वाजिनीमियमयोः स्त्रीत्वं विशेषः । २८ । अदित्य गस्नासि। विष्णोष्योऽसि । झर्ने त्वा। पदधेन वा चक्षुषाव पश्यामि। मुम्ने ।। .
जिहासि मुहर्देवेभ्यो धाने' धाम्ने मे भव यजुषे यज ॥ ३०॥ । का. [२, ७, १] पनीए संमद्यति प्रत्यग्दक्षिणत उप- विष्टां गाईपत्यस्य मुजयोकण त्रिता परिहरत्यधीवासी- दिस्य रानामीतीति। है योक्त ! अदित्यै अदित्या भूम्यारव गवासि रमना भवमि। का. [२, ७, २, ३ ] दक्षिणं पाश- मत्ती प्रतिमयोर्ध्व मुह इति विष्णोर्वेष्य इति न ग्रन्थि करो- तोति । हे दक्षिण पाण! त्वं विष्णो: यज्ञस्य वेष्योऽमि व्याप- कोऽमि। विष्ल व्याप्तौ ॥ का. [२, ७, ४ ] ऊजे वेत्या- ज्यमहास्येति। हे प्राज्य। त्वामुहामयामीति शेषः। किम- र्थम् ' ऊर्जा उत्तमरमन्नाभाय। विनापितं तं मुखाटु भवति ॥ का ! २. ७, ४ ! पत्नीमवेक्षयत्यदब्ध नेतीति दयोतिहिंमार्थः। है प्राज्य ! पदव्येन अनुपहिं मितेन चक्षुषा त्वामुवपश्यामि। प्रवाचीन যুগ্ম सथाधोमुवी सती पश्यामि । किनभाय । त्वमग्नजितामि। यदाज्य मग्नौ इयत नदा जिव व्यागोत्पद्यतेऽतस्त्वमग्नेजिहा। किम्भ तं देवेभ्योऽर्थाय सहः सुष्ठ जयते इति महः पंत कान्टमम् । महा निहाविशेषण सठ यम्से देया प्रायम्तेऽनया मा सहमिय। ज्वानां दृष्ट्या पायतीत्यर्थः। प्रतो मे मम धाम्ने धानं भव मथा यजुपे यजुप च भव । फनन यात ति यजादी यागवाची। धाम्ने राम्र সাদশ!!মালানাথ মষ। यजुष यजुप तत पागनिहाय योग्य भयत्ययं ॥ २० ॥ मावि तुम्वा प्रमव उत्प' नाम्यकिट्रगा पवि- । धाम स्थानम।
8६ . एलयजुर्वेदः । [११.३१. वेण सूर्यस्य रश्मिभिः । सवितुर्व': प्रस ब.. रश्मिभिः । तेनो'ऽसि शुक्रम॑स्य॒मृतमसि। धाम मामासि प्रियं देवानामनाधृष्टं देव यज नमसि इति माध्यन्दिनीयायां वाजसनेयिसहितायां प्रथमोऽध्यायः ॥ । । 1 का• [२,.,..] सवितस्ते स्याज्यमुत्पुनातीति । सवि- तुर्देवस्य प्रसवे मानायां वर्तमानः सम्खासत्पुमामि शोध- यामि। व्याख्यानमन्धत् ॥ का. [२, ७, ८] प्रोक्षपोष पूर्ववदिति । सुवितुर्वः । वो युभानुत्पुनामीति स्थास्या- तम् ॥ का. [२, ७, ८] पाज्यमवेखते लोऽसीति।" प्राज्य ! त्वं तेजोऽसि । शरीरकान्तिहेतुबासेजस्वम्। बक- मसि दीप्तिमदमि। खिग्धरूपत्वाहीप्तिमत्त्वम्। अमृतमसि विनाशरहितमपि। बहुदिवसावस्थानेऽप्योदनादिवत् पर्य- षितवादिदोषाभावादविमाशित्वम् । का• [२, ७, ११० १२ ] सुवेणाज्य ग्रहणं चतुर्जुनां धाम नामिति सङ्गमन्च इति । प्राज्य ! वधाम स्थानमसि धीयते स्थाप्यते चित्ताविर तथा नाम नामयति मामानं प्रति सर्वाधि भूतानीति नाम। पाज्यं दृष्ट्या सर्वेऽप्यतुं नमन्ति देवानां प्रियमिष्टम् अनभिभूतम्। गतसारखदोषेचातिर- स्कृतं चरुपुरोडाशादीनि चिरस्थित्या गतसाराचि बुरितीदं लेति धाम ।
म तथा। देवयजनं देवा इज्यन्तेऽननति यागसाधनम् ईदृशं त्वमस्यतम्त्वा एलामीति वाक्यशेष ॥ ३१ ॥ श्रीमन्मदधिरकत वेददाप मनोहरे। शाखाद्याज्य ग्रहान्तोऽयमध्याय: प्रथमोऽगमत् ॥ १ ॥ हितीयोऽध्यायः॥ कृष्णोऽस्थाखरेष्ठोऽग्नये' स्वा जष्ट प्रोक्षा- मि। वैदिरसि बहिषे वा नष्टां प्रोक्षामि। बर्हिरसि स ग भ्यस्त्वा जष्ट प्रोक्षामि ॥ १ ॥ मूत्रार्थ: ॥ का २, ७, १८] इध्य प्रोक्षति विम्रस्य वैदिं च बहि: प्रतिग्य वेद्यां कृत्वा पुरस्तादग्रन्थि कृष्णोऽसीति प्रति- ममिति ॥ म विसंस्य प्रोक्षेत्। वेदिश्च प्रोक्षेत्। बहि- गटाय वेद्यां पूर्वग्रन्थि कृत्वा प्रोक्षेत् क्रमान्मन्बत्रयेणेति कृष्णोऽसि ॥ हैम ! त्वं कृष्णोऽसि कृष्णमृग- रूपो यनोऽसि। उमपून कस्य यजसाधनत्वायनत्वोपचारः। किम्भूतः ? पाखरेष्ठः। भा समन्तात् खरे कठिने वृक्षे तिष्ठ- सोति पाचरीष्ठः। यहा स्खं स्वर्ग राति ददातोति खर: आइ- वनीयस्तता समन्तात्तिष्ठतीत्याखरेष्ठः । अन्तोदात्त: कृष्ण- शब्दो वर्णवाची प्रयन्तु कष्णशब्द पायुदात्तत्वान्भृगवाची ॥ यः कदाचिद्दवेभ्योऽपक्रान्स: स्वगोपनाय कृष्णमृगो भूत्वा वमे यनियमामध्ये प्रविश्य कुवचिरकठिने वृक्षे तस्थौ। तदे- बदभिप्रेत्य का पाखरेष्ठ इति यमुच्यते । बझो ह देवे- मोऽपचक्राम म यो भूत्वा चचारव्यादिश्रुतेः [ १, १, ४, शल यजुर्वेदः। । २५० २ क. ४८ मप्तम्या १]। स्थे न भाषायापिति म्ये पगादे : प्रा० . . . . भाषायां अन्तुग्नियधाहन्द न्यूक पदादिति [पा० ८, ३, १०६ . पत्वम् । अतोऽग्नये जन्ट' मि त्वां प्रोक्षामि शुाथ जति गपः । दिनोति घटिं प्रोक्षति। वं वेदिरमि। विद्यात नभ्यत इति दिः । विदल लाभे। देवरसुरेभ्यो लब्धत्वादि:: अती वरि जुष्टां वर्हिषो धारगोपयोगितया प्रियां त्वां प्रसामि । पृथ्वीरूपाया वैदे: प्रजारुपश्य बर्षिपो धारकत्वं यहम् । बर्हिरसीति वहि:प्रोक्षणम्। हे दर्भ ! त्वं यमि प्रभूतत्वा- हेदिहणसमर्थममि। अतः गभ्यो जुष्टं सां धारणात् प्रियं त्वां प्रोक्षामि ॥१॥ अदित्य व्यन्दनमसि । विष्णो' स्पोऽनि। जण मदस त्वा स्तुणामि स्वाम म्यां द वभ्य': । भव'पतये स्वाहा। भुवनपतय स्वाहा । भतानां पतये स्वाहा हा ॥२॥ । का० [२, ७, २० ] शेष मूलेप्पमिक्षयदित्य ध्यन्दम- मितीति ॥ है प्रोक्ष पाशेषोदक ! त्वमादित्य पदित्या भूम्या: व्युन्दनमसि विशेषग्य क्लेदनममि n का• [ २, ७, २१ ! यदि विसस्य पुरस्तात्प्रस्तरग्रहणं विपणोरितीति । प्रस्तर ! दर्भमुष्टिरूप ! त्वं विष्णोयज्ञस्य स्तुपोऽमि । ध्ये मय शम्द- सङ्घातयोः। श्रोणादिको उपप्रत्ययः । दर्भमहातरूपत्वात् केशसङ्घातरूपा शिंखेव भवसि ॥ का० २, ७, २२ वेदिए स्तृ णात्यूसम्रदसमितीति। है वेदे। त्वा स्तष्यामि बहिषा छादयामि। किम्भूतां त्वाम् ? कर्णदसमूर्णमिव मृटु .
माध्य. मा.] वामसनेयिसंहिता। नगमतिणधेन मृदुम्रदोयमी ईयनोप छान्दमः। यथा प्रभो- रुपवेष्ट भूमिः कलादिनाच्छाधते काठिन्याभावाय तथा दभराच्छादिता वैदिगदुः स्यात् । पुन: किम्भ तां त्वा देवेन्यः स्वामस्थां देवोपकाराय मुखेनामितु स्थानभूताम् । सुखेम पामेनामनेन स्थीयते यस्यां सा स्वासस्था ताम् । का स्वाभिमृति भुवपतय पाहति ॥ एतन्मन्नत्रयस्यात्रा- स्कर्षः। भुवपत्यादयस्तयाऽग्नभ्रातरः। स्वाहाशब्दो निपातो देवान् प्रति दानवाची स्वाहाकारश्च वषटकारच देवा उपजोधलोमि श्रुतः। हविर्ग हे गा काले परिधिभ्यो बहिय- अवि म्कन्न तवपत्यादिस्योऽग्नीटभ्यो दत्तमिति मन्त्रार्थः । पुगन तिगे वपर कारभयामि प्राविशंस्तष्टुःखेनाग्निरपि पन्नाय्याद के प्राधियत्तती देवगनाय म्वाधिकार स्थाप्यमान एयमवदन्द यमेतमझायभिम व पाच यज्ञभाग: कल्प- नामिति। ततोऽग्न भीतरपरिधयो जातास्त पाश्च स्कन्न विर्भाम: कृत पति कथा [ १, ३, ३, १३-१६ ॥ २ ॥ गन्धर्वम्त्वा विश्वावमः परिदधातु विश्व- स्थारिट्य यनमानम्य परिधिस्यग्निरिह ईडि- तः । चन्द्रस्य बाहुमि दलिगा विश्वस्यारिष्टच यजमानस्य परिधिग्निरिड ईडितः । मिचा- त्वोसरत: परिधत्तां ध्र वेण धर्मगा विश्वस्यारिष्टो वजमानस्य परिधिास्यनिरिड हिसः ॥ ३ ॥ का० २, ८, १] परिधीन परिदधाति मध्यमदक्षिणो- तरान गन्धर्व पति प्रतिमा मिसि ॥ पादौ पचात्। हे - - --- वरूगो - - ५ पक्रयशुर्वेदः। २५० ४. परिधे! विखावसुनामा गन्धर्वः स्वां परिदधात पावनीयन पश्चात्सर्वतः स्थापयतु। विश्वस्मिन् मस्मिन् प्रदेश वमताति विश्वावसुः । धुलोकस्य सोमं रहितु सत्यार्थ मयंत गन्ध- वोऽवसदिति श्रुत्यन्सरकथा। किमयं स्यापयतु। विवसा. रिथ्ये। रिष हिंसायां रेषणं रिष्टिः न रिष्टि: परिश्ता। पाहवनीयस्थामरूपस्य विश्वस्य हिंमापरिहाराय । परिध्य- भावेऽसुराः प्रविश्य हिंसन्ति । किञ्च त्वं यजमानस्य परिधि. रसि। न केवलमग्न : परिधिः यजमानमय सुरभ्या रचित पसिमदिशि स्थापितोऽसि। किश्च अग्निरिह: सियासि । आहवनीयस्य प्रथमो भ्राता भुवपतिनामाबिरूपलमसि । ईद्यते स्तूयते इतौड स्तुतियोग्यः । अत एव जित: स्तो होत्रादिभिः। ईड स्तुतौ । दक्षिणं परिधि परिदधाति । इन्द्रस्य बाहुरसि। हे हितोय परिधे! त्वमिन्ट्रस्य नियो बाहुरसि। रक्षणसमर्थत्वादिन्द्रबाहत्वोपचारः । विवस्य- त्यादि व्याख्यातम्। पनाम्निशब्देन भुवनपतिनामा रिसायो भ्राता ॥ तृतीयमुत्तरं परिधि परिदधाति । मिवारपो। हे टतीय परिधे! मित्रावरुणौ वायादित्यो सुवेश सिरप धर्मणा धारणेन उत्तरस्यां दिशि वां परिधतां परितः स्थापयताम्। विश्वस्येत्यादि पूर्ववत्। प्रवानिर्भताना पतिस्तृतीयो भ्राता ॥ ३॥ वौतिहो'ब' खा कवे द्युमन्तए समिधी- महि। अग्ने बृहन्तमध्वरे ॥ ४ ॥ का [२, ८, २] प्रथमं परिधि समिधोपसम्म बीति- होत्रमित्यादधासीति । इयम् अग्निदेवत्या गायवीच्छन्दका । हे कवे ! क्रान्तदर्शिन् ! हे प्रम्म ! पध्वरे यागे निमित्त माध्य. शा.] वाजसनयिसंहिता। ५१ तथा त्वो वयं समिधीमहि अननमकान दीपयामः। पतीवा- भामसदूरवर्तिपदार्थानां यस्य युगपञ्जान म कविः। किम्भूतं त्वाम्। वोतिहोत्रम्। पूण गतो इतिगति: व्याप्ति: पुत्र- पोवपशुधनादिभिः समृद्धिरित्यर्थः। वीतये समय होनं होमो यस्य म वीतिहोत्रस्तं यव होम कते ममधिप्राप्तिः स्यादित्यर्थः । यहा वोतिरभिलाषो होवे होटकमणि यस्य सम् । द्युमन्तं। द्यो: कान्तिरस्त्रास्तानि इमान् तं स्वत एव पत्य- पतम्। तथा वृहसं महान्तम् ॥ ४ ॥ समिसि । मूय॑स्त्वा पुरस्तात् पातु कस्या- थिदर्भिस्थ । मवितुर्बाह म्यः। कर्णबदम स्वा स्तृणामि वामम्ब दे वेभ्यः । पा त्वा वसवी मद्रा आदित्याः मंदन्त ॥ ५ ॥ का० । २, ८, ३ अनुपम्पृश्य द्वितीयं ममिदमोतीति । इंधाकाठ! त्वं ममिमि घग्न: ममिन्धन दोपनममिका [२, ८, ४) मूर्यमत्व ति अपत्यायनीयमीक्षमाण पनि हे पाहयनीय ! सूर्यः पुरस्तात्म यस्यां दिगि कस्याषिभ- शम्य मवस्या अभिशस्तरिमाया: मकागावा त्वां पारा रक्षतु। चतुर्थी पञ्चम्य ! या काधिषिमा प्रसता तां मई परिखित्यर्थः दिवाय परिधिनय रक्षक पूर्वम्या सदभावात् सूर्य:। सया छ श्रुतिः । १. ३, ४, ८। गाय वा भित: परिधयो भवन्यथन म यमेव मस्तारामा काग तोति। का० २, ८, ५ परिपत गा तिवी निदधाति सवितग्निोति । गद्रय प्रस्तर म्यापनायं नियंग निध्यात्। * तुप ! युवामु मापदं सम्य या स्थ । प्रधान ॥ । , -- सायदः। [१० (क. सूर्यस्य बाह एव भवयः ॥ का० ८१.समो: प्रस्तर सृषापूर्णम्बदसमिति भाईमित्र मई देम्बो देवानां खासयं मुखेनासनेच खोयी या सामर्थ खो स्वामि । का. [२,८,११] पभिविदधामा वा बमय मोति। प्रबार प्रति पास निदधाति। वसवो बड़ा पादिया: सवन याभिमानिननयो देवाः खामारदन्तु पापादयतु सर्वशः प्रसारया घृताच सि मुद्दामा द प्रित्येक धारा विछ सर यासीद। सपनामा सैद प्रियच धान्नी प्रिवर सद पासी'। धृता. सिवानामसिद प्रिया पानी निखार सद पासौ'द। प्रिया बाबा मिवार सद पासीद। ध्रुवा पत्त नृतस्य योनौ ता विष्णो पाहि पाहि युजम् । पुाहि युजर्षतिम् । पारि मां ययम् को [45१५, १५} संचारले जब तिमी विदधाति लावामित ताम्बा मातेनानि । ह? लै क्ताची पनि समति प्राप्रीलाची छलपूर्वा भवति नाचा । प्रयत किपि मुलकमि शेतमी रे होमवति या. का ] दिल दीर्धक सावं मिवर मात्रा देवनमान पर प्रिय र प्रार- सामाचीद पधिविछ। एतरे चाला प्रिथम धाम यदा माध्य. शा] वाजसनेयिसंहिता। ५३. स्थर्यो । ज्यामिति श्रुतेः [२, ३, २, १७] प्रियधामशब्देनाज्यम् । उपभृतं सादयति। उप समीप स्थित्वा बिभर्ति आज्य धार- यतीत्युपमृत्। व्याख्यातमन्यत्। ध्रुवां सादयति । ब्रुव यथा होमार्थ जुहपभृतोश्चलनं तबदस्याश्चलनाभा- वेन स्थिरत्वानाम्ना ध्रुवा। अन्यह्याख्यातम् ॥ का० [२, ८, १८ ] प्रियेण धाम ति हवीषि वेद्या कवेति। हे हविः । प्रियेण धाम्राऽऽज्यन मह प्रियं सद आसोदेत्ये कैकं हवि: मम्बोध्य वचनम्। का० [२, ८, १८] ध्रुवा असदन्निति मर्वाण्यालमत इति । ऋतस्यावश्यम्भाविफलोपेतत्वेन सत्यस्य यत्तस्य योनी स्थाने ध्वाणि यानि हवींषि प्रसदनतिष्ठन् । ह विमो! व्यापक यज्ञपुरुष! ता तानि हवींषि पाहि रक्ष यज्ञं न पाहि यजपति च पाहि। का. [२, ८, २० ] पाहि मामिलामानमिति। यज्ञ नयतीति यानी: तं यअन्यमध्वयं मां पाहि ॥६॥ अग्न' वाजजि द्वाज वा सरिष्यन्त वाज- सम्मानि नमो देवेभ्यः । स्वधा पिटभ्यः । मय मे' में भूयास्तम् ॥ ७ ॥ का० ३, १, १३ ] इध्म मन्त्रहनेरनुपरिधि सम्माध्य ग्ने बामजिदिति विस्तिः परिक्राममिति । वाजमव जयतीति वाज- जित् । तत्मम्बछी है वाजित् ! ई अग्ने ! त्वामहं सम्माजिम गोभवामि । किम्भूतं त्वाम्। वाजं सरिथन्तमममुद्दिश्य गमिणसमयमम्पादनोपयुताम् । तथा वाजजितमन्त्रमुद्दिश्य जयापनमन्त्रप्रतिबन्धनिवारकमित्यर्थः । का० [३, १, १५ अपरमालयनीयादअलि करोति नमो देवेभ्य इतीति । ये देवा अनुष्ठाममनुगलन्ति तेभ्यो नमस्करोति । का. [३, १..- जित : ।
समायरः। [१५.८. १५] स्वधा पिवस्य पनि चिया सामिति । प्राय: खेनादौ देवमत्यर्थमञ्चलिः सातराम विनत्ययं दधिमा- मुख उमानमनि कर्यात् । के पिता पालका: मनित तेभ्यः स्वधाऽस्तु । सधागदी निपात: पिनुमति देशद्रशस्त टाने वर्तते। प्रतो यहय महास्याम पत्यः। येन देवाः पितरोपवयंसे । का [..., सुयम म पति शुलपमतावादावति । शुक्रामती: में मदर्थ सुयमे सुष्टु नियते दुवा भूशास्तं भक्तम् । यथा सक्यो: खिसमाज्यं न स्कन्दति तथा धारयमित्यर्थ: 01 अस्क'नमद्य दे वैभ्य भाग्यए मम्मियामम् । अति गा विष्णो मा वायक्रमिषम्। धम मतो. मग्ने ते छायामुपस्थेष विष्णो स्थामममि । मृत इन्द्रो' वीर्यमकृष्णोदोऽवर पास्यात् ॥ ८ ॥ मथा सति पद्यास्विनुष्ठानदिन देवेभ्या दोकामा युवयोः स्थितं तम अस्कन भूमौ यथा कन्दनि मथा सम्भियासं सम्यक पोषणं करोमि भार वा। पागोलिहि उत्तमे रूपम् ॥ का. [३, १, १६ ] निपातिक्षामन्यडिपमा विष्णविसीति । हे विषयो। व्यापक यमपुरुय! पक्षिणा पादेन त्वा त्वाम् अहं मा प्रबक्रमिषम् प्रवक्रम मा का पादेनातिक्रमणदोषो मे मा भूदित्यर्थः । का. [ ३. १. १८] वसुमतौमित्यवस्थायेति। ई प्रग्ने ! ते तष छायां छायावत् ममीपवर्तिनौं वसुमतों भूमिम् प्रामुपस्येषम् सपतिष्ठयं आवेय। उपपूर्वस्तिष्ठति: सेवार्थः । स एव सेवाप्रकार; कयते । १ वसुमति ! त्वं विष्णोर्यनस्य स्थानमसि । भव खित्वा याग: . A माध्य. शा०] वाजसनेयसंहिता। ! कत्त शक्यते इत्यर्थः । पासवनोयममोपवर्तित्वात् अस्या भूमयजम्यानत्वम्। यद्दा अयमर्थः। हे अग्ने ! ते तव वसु- मतौं धनवतीं धनप्राप्तिकरी छायामाश्रयम् उपस्थेष सेवेय । कायापद आश्रयवाचकः। युमत्पादच्छायायां वसामाति यावत् । यतत्व विष्णायसम्य स्थानममि ॥ का० [३, २, १] इस इन्ट्र इति जहातीति । पूर्वमन्त्र यामम्बन्धि यत् स्थान- मुक्त तदेव देवानां विजय हेतुत्वादिनःशब्देन परामृश्यते । देव. यजनव्यतिरिक्तभूमरमुगधीनत्वेन तब देवानां पराजयेऽपि यन्न- प्रदेशः पराजयरहितः। तदेयोच्यते मनगा। बत इन्द्रः । इन्द्र तोमा बजनम्यामात् उद्युक्त: मनिति शेषः। वीर्य- म मणात् पारम्य कम्म वायी गबधरूपमकरोत् । वर्ग या हमारथात् उवत: स्थितः । इन्द्रण वायं शत शत्रुकमिनाभावादध्वरम्यानलाम् ॥ ८ ॥ अग्न वो वैदत्यम् । अवतां त्वां द्यावा- पृथिवी। अव त्वं द्यावापृथिवी बिष्टक वेभ्य पाग्य 'न हविषा भत् स्वाहा। संज्योतिषा श्रत एवा- इन्द्र ज्योतिः ॥ ६ ॥ सम्मात् है पग्ने ! त्वं होतं वेः। होतुः कम विधि । मडि पड़भावे रूपम् । टूयं टूतकम्म च वे: विधि। होटत्वं दूतत्वं चाग्ने: कम। सथा च श्रुति: [ १, ४, ५, ४ ] उभय वा एतदग्निर्देवाना होना च दूतश्चेति । ईदृशं त्वां द्यावा- पृथिवी पवतां पानयताम्। हे प्रग्ने । त्वमपि द्यावापृथिवी लोकहयदेवते व पालय। इस्थमन्योन्यपालने सति इन्द्रः प्राज्येन इविषास्माभिर्दसेन देवेभ्यो देवाथं 'खिष्टकत् भूत् ।
पजायबंदः। 1 ३० - । मुष्ठ इष्ट करोतीति बिल नागो मत। पालमा पान्दमः। यवमाभिरियत हादिष्ट म बसि करोलियर्थ: । खासा महसम पन्न। र वमहिम्न र मा दत्तमित्यर्थः । बाति निमाता देवान दान वर्तते। का. (३, २, २. शुधा समयमंयालिलि। गता- मित्यध्याहारः। লামিয়া কামিতানিয়া মৃ ज्योतिर्जुहाविचमामय योनिः सानाम् ॥ ८ ॥ मौदमिन्द्र इन्द्रियं दधात्वम्मान गयो' मघवामः सचन्ताम् । अम्माक : सम्याशिषः सस्था नः सम्वाधिषः । उपद्धता पृथिवी मातोप मां पृथिवी माता यताम्। अग्निगम्नी भ्रात स्वाहा का० [३, ४, २१] पाशामने मौमिति यजमानो अचत्तौति। प्रधानयामामासा पुग हाशपिप्राशनममये होतरि आशिषप्रमुखाने सति यजमाना पनि । मेश्वर इदमिन्द्रियं मयि दधातु। बदम् प्रपदपेशितम् इन्द्रिय वीर्य मयि यजमाने स्थापयतु । बिस गया धमामि देव- मानुषमेदिन विविधानि मधवानः धनवन्तयाख्यान यत्रमामान् सचन्ता सेवन्ताम् । सच सेवने। विध मलाई यनमाना. नामसामियोऽभीष्ठार्थ स्वार्थसनानि सन्तु विद्यन्ताम् । मोइसाकमाविषः पूर्वोत्ताः सखाः पवितमाः सन्त । मघमिति धननाम निघ २, १०, ] तबियते येषां ३ मधवानः । अस्त्यर्थे वन्प्रत्ययः [पा १, २, १८] का. [.. ८, २० एवोकमारति ग्रामविधीवपमान माध्य. शा.] वाजसमेविसंहिता। अनीधे पडवत्तम् । प्राचापड़ता पृथिवीती मि ॥ यदा होता खावापृथिव्योरुपतामं करोति तदोभयोः पुरोडाशयोरकैका- मंशं षड्वत्ते षड़वत्ते कत्वाम्नीधे ददाति स चोपहतैति अत्रेण तत् प्रामातीति भूतार्थ: । उपलता ये एथिवी दृश्यते भा जगतो माता निर्मात्री मयोपडूता भभ्यनुजाता भा च प्रथिवी माता मातत्वेगास्माभिर्माविता सती मामु- पायतामनुजानातु हविःषभचपायाज्ञt पानीमात्। पनीष पदं वर्माम्मी मातोरग्निः सम् तं भागं प्राधामोति शेषः । खाहा अहतमस्त जाठरेऽम्नी ॥१०॥ उपचसो द्यौधि तोप मां धीपि ता यता- मुग्निगग्नो'धात् वाहा। देवम्य' त्वा सवितुः प्रेसवे ऽश्विनो र्वाहभ्यां पूष्णो इसाभ्याम् । प्रति- महामि । अम्नष्टास्वेन प्रान्नामि ॥ ११ ॥ दिलोयं प्रायाति। एवं योपिता जगत्पालक सपत्र- यतामित्यादि ममानार्थम् । देवस्य त्वा। एसः प्रभूति मों प्रतित्यन्त [४• १३] प्रत्वम् । तस्थाङ्गिरसा रहस्य- तिथि: का. [२, २, १३ देवस्त्र खेति प्रतिम्ला- प्रया देवस्थ त्वति प्राभिनं गहाति। स्थाश्यातः। प्रतिग्रामि स्वीकरोमोनि भेषः । का• [ २,२. १८ पम्नष्ट ति प्रामाति दम्तानुपसमिति। हे प्रागित ! पम्नः पावन दिवाया सुखेम स्वा त्वा प्रामामि भचयामि ११ एतं ' देव सबितयज प्राइव॒हम्पतये SA ताति सजायसवेदः। [१५.१५. ब्रह्मणे'। तेन' यसमव तन' यन्त्रपति हैन मामब ॥१२॥ का• [२, २, २४ ] एतं त ति समिदामन्वितः मो. तौति। समिधमाधातुमनुवाप्रदानाय बोधितो नया मको णानुमानीयान् । एतं त स्वादिः प्रोम्प्रतिष्ठेत्यन्ती मन्दः । हे देव ! दानादिगुणयुत! २ सषितः ! प्रसवितः। एतं यन. मिदानों क्रियमाचमिस मसं ते तुम्यं वद प्रायजमानाः कथयन्ति पनुनापयन्तीत्वर्थः। विच वया प्रेरितो देवाना यज्ञे यो ब्रह्मा तस्मै अली बृहस्पतये च प्रातः । ग्रामतिवें देवानां बधा। तदधिष्ठित एवायं मानुषो ममत्वं परोति। किच। तेन इतमा बदौयत्वेन यामव रक्षा तथा नव हेतुना यनपति यभमानं चाद रच। মা বল না माधाणमव पालय॥ १२॥ मनो तिज षतामाज्यस्य वामपतिय च. ममं तनोतु। परिष्ट' यसमिमं दधातु विश्वे दुह मादयन्तामो३म्प्रतिष्ठ ॥१३॥ विच। मनो भाग्यन शुषताम् । कर्मचि पडी। मनः घृतं सेवताम्। ३ सवितः। खदीयं चित्तं यत्रसम्बनिन्याने स्थापयेत्यर्थः। किम्भूतं मनः। जूतिः । अवगतिकर्मयो भूतिरिति तिन्प्रत्ययान्तो निपातः । जीवं बान्दसम्। प्रतीतानागतवर्तमानकालगतपदार्थेषु ममनमो हि मनः । मावते शीघ्र गच्छतीति अतिः। किस रस्पतिरिम या तनोतु विस्तारयतु। अमत्वात् । यत इमं यत्रमरिष्टं देवास मr10 शा० वाजसनेविसंहिता। ५८ हिंसारहितं छत्वा मन्दधातु। इडाभचणेन हि मध्ये यसो विच्छित्र इत्येवमुच्यते। किच्च विश्वे देवासः सर्वे देवा इस यज्ञकर्मणि मादयन्ताम् । मद टप्तौ चुरादिः । टप्यन्ताम् । एवं प्रार्थित: मविता देव: पोम्प्रतिष्ठेत्यनुनां प्रयच्छतु। भोमि- व्यङ्गीकारार्थः। तथास्तु । प्रतिष्ठ प्रयाणं कुछ। समिदाधान- काले यजमानस्याभिप्रतं प्रयाणमवगम्य सविता देवोऽङ्गी- कृत्य प्रवाणे प्रेग्यतोत्यर्थः ॥ १३ ॥ । एषा ते अग्नेस मित्तया वर्ध' स्वचाच' प्याव- ख। वधि पीमहि च वयमा च' प्यासिषीमहि। अग्ने वाजिहाज त्वा समृव मृवास वाजअितर मम्मामि ॥ १४ ॥ का० [३, ५, २? एपा न इति होतागुमन्वयत इति । ग्रहावं समाप्तम् । अतः प्राकृतमार्षम्। इयमनुष्ठुबग्नि- देवत्या। अम्ने ! एपा ने तव समित् समिन्धनहेतुः काष्ठ- विशेष । तया ममिधा व वर्धस्व सद्धिं गच्छ। पाप्यायव अम्मानपि मर्वतो वृधि प्रापय । तथा च सति खत्- प्रमादाइयं वहिंपीमहि वृर्षि प्राशु याम प्यासिषीमहि च । अम्मदीयपत्रपवादीन् सर्वतो बहान् करवाम ॥ का० [३, ५, ४ मम्माटि पूर्ववदपरिकाममकत्सकसमवाएसमितीति । पृवमग्ने वाजिदिति [ख० ७] मन्त्रेण यथेध्यसननिरग्न: मम्मार्ग: कसम्त यात्रापि सम्माष्टि। तत्र परिक्रम्य निस्त्रिः पत्र तु परिक्रमणं विनैकैकवारमिति विशेष इति सूत्रार्थः। मन्त्री व्याख्यातः। इयान विशेषः । हे अग्ने ! त्वान ।
रालय जुधंदः। । २. १५क. ६० सम्राज्मि। किगातं खां वा मम समन मष्भिय गायबर- सय सम्पादितवन्समित्यर्थः । अन्यत् पूव ॥ १४ ॥ अग्नीषोमसोकनितिमन नप याजन्य मा प्रसवेन प्रोहामि। अग्नीषोमो तमपन्दता योऽस्मान् वेष्टि यस वयं जिष्मा वामयनं प्रम- वेनापो हामि । इन्द्रायोजितमजप या- जस्य मा प्रसवेन प्रोहाति। बन्द्राम्नी तमपनुदत्तां योमान् वेष्टि यच वयं विस्मो वार्सम्यैनं प्रम- नामोहामि ॥ १५ ॥ का० [३, ५, १७, १८] जपतो प्रत्यायोमयो. रितीति। तत्र जुळू प्राची प्रेरयति यजमान। व्यूहनं परम्पर विप्रोतलेनापनोदूनम् । पानीपोमयारितोयी- झापादेवतयोजितिमन प्रविन समिपाकाररूपमुतका जयमनसल्याइसोषमता पर सवामयि। साबमा पुरोड़ापादिः प्रसवेनाभ्यनुभया मt प्राथामि मां यजमानं जुहरूपधारिणं झाइयामि। यद्यप्यूमिधातु- विवार्थस्तथाप्युपसर्गवण्यासाहाय: । अन्यत् पूर्ववत् ॥ इन- भूतं प्रतीची प्रेरयति। य: अवुरमराटिरमाविरमान दि असदीयमविनाशाय २ करोति । ये बयं रिमः । यातायाधिरूपमम्मदीयाइछानविरोधिन अवं हिसः विला. सायोलोमं कर्मः। तमुभयनि समस्यायोमी देवासपन- दय सियारुवाम्। विछ। समोन दिनि शत्रुः प्रभा वामस्य मलबेग योडायदेवमाया पभ्यमुत्रसामो भाध्य गा. वामनाय माहता। हामि निमामि । उत्तरी मन्त्री दर्गदेवताविषयो ममा ना ! १५॥ यम्भ्यस्त्वा । म ट्रेभ्यस्त्वा । आदित्यभ्यन्ला । मनानाथां द्यावापृथियो। मित्रावरुणो त्वा अष्टावताम् । व्यन्तु वयोऽतर रिहाणाः T:। ममतां पृषनाग छ वशा पृग्निभूत्वा दिव' गफ तता' ना दृष्टि माह। चच या अग्नऽसि चक्षु'- म पाहि ॥ १६ ॥ का : ३, ५, २४ भुजा परिधीममक्ति यशापूर्व वसुभ्य सति प्रतिममिति। मध्यमपरिध ! वमुभ्यः वसुदेवता- प्रोन्यथं वा वामनमाति शेषः । एवं दक्षिवीत्तरपरिधि- मन्त्री स्यास्ययो। परिधियाचन समययता: पीयन्ते इति भावः ॥ का। ३. , २मनानाथामिति प्रस्तरादाम- मिति । भायाधियो ! थलोकभूगोकदेव्यो : दुर्गा मचा- मायां गधमा प्रमाणे मम्यगवगच्छतम् । किस प्रर! मित्राची प्राणापान वायू प्रख्या बसवर्षशेन वा त्वामवता पक्षताम्। वात वर्षपष्ट १, ८, ३, १२) इत्यु तत्वार्या- धोयो वायः म चायमगत; प्राचारामापा मिनावरण- गाभ्यामुच्यते । स च प्रस्तररूपं यजमानं चावय। मामा प्रस्तर पनि पुनः । । १,८. १, ४४ ॥ 4. ४ . पनन भ्यन्त व्यायामुपति मय ममितरच्यामिति। सरमा प्रषायाम्। वयः पचिव वो मतियामिप्रनमशाग्यमनहारनेषु। पत्तिापा पचानि गायवदामि दाम मकन्तु । प्रस्तरमाया , शायजुर्वेदः। [ २ ० १७क. । श्रेषः। किम्भूताः क्यः। पता रिहागा:। प्रतशित प्रस्सरं लिहाना: भास्वादयन्तः। रलयारकाम् ॥ का• [. १,८] मरतामिति नोच त्वा टमाटायानमारतीति । एक तृणं प्रस्तरात् पृथकला प्रस्तरं भोचे बाग्ना प्रक्षिपेदिति सूत्रार्थः। मरुतामिति प्रस्तरदेवत्या वृहतो कपिदृष्टा चतुर्थः पाद प्राग्ने यः। हे प्रस्तर ! त्वं माता पृषतीगच्छ मायाम লা ইলানা মুন্সিী: ভূজনীন অস্বাধিষষ गच्छ प्रान हि। वायुवाहमवर्गम गच्छेत्यर्थः। अन्तरिक्ष मत्यर्थः। वमा पृधिभत्वा। वथा स्वाधीना परस्प- तनु¥भूत्वा दिवं गच्छ। कामधेनुवत्तृप्तिकरी भूत्वा वर्ग गछेत्यर्थः। ततः स्वर्गप्राप्तेरनन्तरं नोऽस्मदर्थं वृष्टिमावर भूलोके इष्टिमानय । बहा। यं व वशा पृभिर्यदिदममा मूसि चामूलं चाबावं प्रतिष्ठितं तेमयं वशा पनिरिति अते. वनानिशब्देन भूमिबचते [१, ८, ३, १५]। वशा पनि भूत्वा पृथिवी भूत्वा दिवं गच्छ पृथिवीसम्बन्धिभागानादाय धुलोकं वर्पयेत्यर्थः। घस्तर! त्वमन्तरिचं गत्वा सन- खाचरतः सवाहनान् सम्सर्य खगैं नत्वा देवांस सन्तप्र्य पृथिव्यां वृष्टि' कुवित्याहुतिपरिणामः सूचित इति भावः । का. [३, ६, १५. चक्षुष्पा इत्यामानमालमत इति । अग्ने ! त्वं यतश्चक्षुष्या पसि। चक्षुः पातीति चक्षुष्याः । ज्वालयान्धकारं निवयं चक्षुःपालकोऽसि। प्रतो मे मम बह: पाहि पालय प्रस्तरप्रहरणप्रसव चक्षुष उपद्रवं परिध- १ श्त्यर्थः ॥ १६ ॥ य परिधि पर्यवेत्या अग्ने' देव पणिभिर्गु- धमानः । तं त एतमनु जोषभराम्य ष नेत्त्वदप- पे तयाते। अन्न : प्रियं पाथोऽयौ'तम् ॥ १७ ॥ प्रथ- गुन्न संवरये ! का• [३, ६, १०] परियोमनुप्रारति यं परिधिमिति प्रचममिति। एकादगिमस्त्रयोऽष्टकर विरापः । मोऽष्टकः। सं परिधिम्। विष्टुविराङ्पा पाग्ने यो यजु- रन्ता। अग्ने : प्रियमिति यजुः। देवनदृष्टा । है पन्ने देव ! पाहवनीय ! पणिभिरमरः गुधमामः । मंद्रियमाण: मंमध्यमान: मन् वं यं परिधिं पथिमदिशि पय- अस्याः। असुरोपट्यनिवारचाय परिहितवानमि स्थापितवा- नमि। तेसव जोपं प्रियं समेतं परिधिमनु भरामि वहौ प्रधि- पामि । पनुभिजक्रमः । हरतहसम भः । एष परिधिः त्वत् त्वतः मकामात् न । इत् एवार्थ नैव अपचेतयाते। मा अपयेतयतु । स्वत्तोऽपगन्तु मा सानावित्यर्थः । त्वय्येय तिष्ठतु। चिती मंज्ञान घिमन्ताभेट् । तनामनेपदे प्रथमैकवचनं नान्तम् । रित सामनपदामामिति [पा. ३, ४, ७८] तस्य कारः। तोऽन्य खेति । पा. ३, ४, ८६], लेंडकारस्य पाधिक ऐ। सटोऽवाटावित्याडागमः [पा. ३. ४, ८४] । गुणाबादेयौ । अपपूर्वः प्रपचेनयाते। अपचेतयतु । एष परिधिस्त्वत्तोऽपगत- वितो मास्त्वित्यर्थ: । का• [३, ६, १७] इतरी च युगपदग्ने : प्रियमितानि। दचिपोनरी परिधी युगपत् प्रक्षिपेत्। परिकी: अम्न : प्रियं पाय: युवामपीतमपिगच्छतम्। पाथ रत्ययनाम। [नि० ने..,]। पाहवनीयस्याभिप्रेतम- बमगिकृतम् । अग्ने रद्रत्वं भवयां प्राप्यतामित्यर्थः ॥ १० ॥ म वागा म्षा वृहन्नः प्रस्तष्ठा परिवाश्य देवाः । इमां वाचमभि विश्व' गा। - " यजुर्वेदः। [२५. १८. भासद्यामिन बरिषि मादयध्वम् । खाता वाम् ॥ १८॥ की० [६, १८] एसवमामा पनि मएसवान नीति देवी विटुक्यहरन्ता। मा वाणिति बलः। सोमण साविः। हे वि देवाः! यूर्य मंसवाना स । विनाममा सर्मिवः। स एव मानीवैषाखवमामा.दावि भवन। नवी का मसविनक्षमाबेन परन्तो महानाः सा विच असरहा: प्रखर तिष्ठन्तीति रिहा: प्रखरखायिनः। वे परिधी: परिधिमैवाः सन्ति। विभी ईवा मा महो बारममि गुणत: मन वर्षयतः। पर्य यनमान: मम्मक राजसत्यव सर्वेषां देवानां मध्य कपमती क्षमस्मिन् वर्षिधि सपासवापविश्य मादय हप्प मोदया। साति माजात दी विदर्दानायौँ। संचयित शब्दप्रयोगः । धपि स्वाहाकारण वा वषद करि बात श्रुतिटकारी शनाय:। नयापि देवाना कायरकात्मत राव वरिति शन्दः प्रयुतः ॥ ८॥ पताचौ स्थौ धुधों पातए मुमे स्थ': मुमे मा धत्तम् । यस नमश्चत उप च यमस्व शिव सतिस खिष्ट में सातव ॥१८॥ का-३, ६, १८] कृताची इति धुरि निदधातोति । जह ममता सकंटधुरि निदध्यात्। अरूपस्तौ । बुवा हताची लिमञ्चत: प्रातः रति नापी । पूर्वसपटीर्थः। तया- धे युवा धुर्यावनड़ामो पातं रक्षतं धुर वहतस्तौ धुर्यो। कित पाचे असईये स्वमवयः तमोत्सब सुखे मा मा पत्त माध्य. शा.] वाजसनेविसंचिता। स्थापयतम् । का० [३, ६, २१ ] यज्ञ ! नमश्च त इति वेदिमा- लभत इति । अस्य मन्त्रस्य शूर्प यवमान् कषिरुहालवान् धा- मान्तर्वानिति पस्नु ऋषयः । यन्नो देवता। हे यज्ञ ! ते तुभ्यं नमः अस्तु उप उपचयो विश्व तेऽस्तु । चकारावन्योन्यसमुच्च- याौँ। नम-उपशब्दाभ्यां यज्ञस्य यदतिरिक्त यच्च न्यूनं जातं तत् पूर्ण जायते। तथा च श्रुतिः । स यदतिरेचयति तन्त्र- मस्कारेण शमयति अथ यदूनं करोत्युप चेति तेन तदन्यून भवतीति। किचा यजस्य शिवे सन्तिष्ठस्व अन्यूनाति- रिक्त या कुरित्यर्थः । यह यन्जस्यान्य नातिरिक्त तच्छिवं तेन तदुभयं शमयतीति श्रुतेः। मे मम विष्टे सन्सिष्ठव । साधु इष्ट स्विष्टम् । शोभन यागे तिष्ठसि प्राप्ति कुर्वित्यर्थः । ॥१८॥ अग्न'ऽदवायोऽशीतम पाहि मा दियोः । पाहि प्रसित्यै। पाहि दुरिष्टय । पाहि टुर - न्या अवियं नः पितु कण। सुषदा योनी खाहा वाट् । अग्नये संवेशपतये साहा । सर. खत्यै यशोभगिन्य खाहा ॥२०॥ का० [३, ७, १७ ] सक्नुवं प्रगृह्णात्यग्ने ऽदवायविति । टभीति हिमाकर्मा [ निघ० २, १८, १] । प्रायुरिति मन्यः नाम [ निघ० २, ३. १७] । अदब्धाऽनपहिमित यजमानो यम्य मोऽब्यागुः । भक्त इत्यगी। यहा प्रश्न व्याप्तो प्रतिशसेनाशी प्रशितमः । परिसितयजमान हे भवितर अग ट दी 44 एकय शुवैदः । [२५० २१ क. । पक्षम्यर्थ । पम्ने गाईप्रत्य ! मा मो दियोः व्यायाधि। गलयका इचममादायुधामाम्पादि। दिधरि नि बनाम २०, १]। प्रमित्यै प्रमित धिमहराभूताना नाम शाहि प्रसितिः प्रमथनासन्तुर्थी आन्न ति या नि. ६, १२ । दुष्टा इष्टिदुरिष्टिः प्रशास्तीयो यागः। सम्पमा पारि दुरगमी। अदममानी। दृष्टा अग्रमो दुररानो दमाश सतो सपाधि चतुर्थ थैः মাশায়াশমিমি [पा० १, ४, २५ ] पक्षमो। किन नाम्मा पितमम विषं करण इविविषरहितं कुरु। योनिरिति गहमाम ! निध. ३, ४ ] । सुठु मद्यत ग्थो यो यम्यां मा मुषा । सम्यां सपदा विभक्तराकारः। सम्यगवस्थामयाग्ये गरमा स्थाययेति वः । यहा रहे स्थितानां नोऽस्माकं पितुविषं कुरु । वासा वाडिति पदे व्याख्याते । का [२, ७, १८ तिगााग्नी त्यग्नय इति सरस्खल्या इसि चेति। स्त्रीपुंसयोरभिलाषपूर्वकमेकन शयनं संवेशः। तस्य पतिर्योऽम्निम्ता खाद्या विदत्तम्। जीवतः पुरुषस्य प्रशंसा यथः तस्य यशमो भगिनी पापा मर- स्वती तस्यै हविर्दत्तम् ॥ २० ॥ वे दोऽसि येन व देव वेद देवेभ्यो वे दो- ऽभवस्तेन मह्य वेदो भूया: याः। दो गातु वित्त्वा गातुमित । देव यचए वोहा वाते' धाः ॥ २१ ॥ का [३, ८, १] पेझो वेदं प्रमुग्धति वेदोऽसीति । समुष्टिनिर्मित पदार्थ ! त्वं वेदोऽसिः। ऋगाद्यामको सि। सवेत्तीति वेदः भ्रातासि । हे देव ! योतनामक वेद ! देवा गातुषि- मनसम्पत दुर्म व माध्य. शा.] वाजमनेयिसंहिता। - ! वेर ! येन कारगोन त्वं देवेभ्यः। षष्ठपर्थे चतुर्थी । देवानां वेटोऽभय: जापकोऽभूः सेन कारणेन मय मम वेदी भूया: जापको भव ॥ का० [३, ८, ४ ] समिष्टयजुर्जुहोति टेवा गातुविद पुतीति। दुयं विराट्कन्टस्का व देिवत्या मनम- स्पतिदृष्टा ऋक् । अस्याः पूर्वार्धन देयता विसृजति । मै शब्द । गोयते नानानि दिकशब्द: प्रतिपाद्यरों इति गातुर्यजः में विदम्ति जानन्तीति गाविदः । हे गातुविदः ! यजवे- सारो देवा: ! गातु पित्वा विदित्वा। विद जाने। अस्मदीयो यसः प्रवृत्त इति नात्वा। गातुमित या प्रत्यागच्छत। यहा गातुर्गन्तव्यो मार्ग: तं गच्छत । अस्मदीययन तुष्टाः मन्तः म्वयागं गनमत । एवं देवान् सिज्य चन्द्रं प्रत्याह। मम्पन । मनोऽधिपमन्द्रः । यहा देवान माष्टं मनमः प्रवर्तक: परमेश्वर:। तं प्रय। है मगमम्पते ! परमेश्वर ! हे देव ! इममनुष्ठितं यज्ञ म्वाहा वास्ते ददामि। त्वं च तं या वात बायकप ने धा: स्थापय , तास हि यज्ञोऽवति सदमा य.गा। वायर याग्निस्तरमायदे वाध्वक ला कर्म करोल्वोमवाप्नोति ॥ २१ ॥ मम्बहिरा विषा घर्तन समादित्यैर्व- सुभिः मममदि। समिन्द्रो' विश्वदेवभि- रहतां दिव्यं नभा' गच्छतु यत् स्वाहा ॥ २२ ॥ का० . :. ८.५ बर्षि: मम्बहिरितीति। वर्षिन काति रामक विटा बिराकपा दियाया। रम्द्री विषा गि संस्कारयुग चलन बर: दर्भ मगर जाम्। मम्यगनमा करातु म चम्टः कवी न! किन्तु पदिययसभिमान ! छ। ३ ।
शक्रययुजुर्वेदः। [ २ प.२४ क. विखदेव भिर्विबनामम गपटेव: मशित: ममलाम्। ममि- स्व स्वापसर्गमावस्या पहामित्वमा क्रियापट स्थाप्यातियों- हव्या । वस्वादिसहितनन्द्रय समतां तद बगिहिव्य नमो पादित्य नाथ ज्योति; तास पादित्वं प्राणोतु। खासा दं पहिवाशन सम्। नभः इत्यादिस्य नाम निध. १,४] पठित दिवि भवं दिव्यम् ॥ २२ ॥ कम्त्वा विमुञ्चति स त्वा विमु अति कस्मै वा विमुञ्चति तम्मे खा विमञ्चति। पोषा- य ॥ रक्षसां भागोऽसि ॥ २३ ॥ का० [३, ८, ६ वेद्यां प्रपोसा निमयति पौत्य काय मि। व्याख्यातः [पध्या. १,५] मन्बः प्रजापतिटयतः तव गांग नियुक्त: पत्र तु यनविमोके । पाषाय यजमानं पुत्रादिभिः पोषयितु त्वां निमयामोति शेष: यन्न प्रचाविमा यजभानस्याप्रतिष्ठायत्तेविमोकः कार्यः। यो वै य प्रज्म में विमुत्यप्रतिष्ठानो व स भवतीति अत्यन्तरवचनात् । का० [३, ८, ७ ] पुरोडाशकपासन कशामपास्य स्वधः अचा- जिनए रक्षसामितीति । इ कणसमूह ! त्वं रक्षमा भागोऽमि तेषां नीचजासित्वानिकटकणरूपो भागो युनः ॥ २३ ॥ संवर्च' मा पय॑सा सन्तनूभिरगाह मन- सा सशिवेन । त्वष्टा सुदवो विदधातु गयो- ऽनुमाटुं त न्वो यदिलिष्टम् ॥ २४ ॥ बष्टदेवव्या विष्टप। इस: प याजमानम्। ३, ८, ८-१०] पूर्णपात्रं विनयति परीत्य सवतं यज- चलिमा प्रनिरानि से कति मुखं विमष्ट इति । - माध्य.शा. वाजसमायमाइता। धनस्य शरीरस्य समित्युपसर्गोऽगमहोत्वनेन सम्बद्ध: प्रत्येकम्। वर्चसा ब्रहा वचन वयं सेमगनहि मङ्गता भवामः । पयसा चोरादिन भेन समगमहि। तनूभिरनुष्ठानक्षमः शरीरावयवैः यहा तनूभिर्भार्यापुत्रादिमि: समगमहि। शिवेन शान्तेन कर्म- श्रमायुनोन मेमसा समगमहि। यमुपगच्छतो नरस्य वर्च- साबपति तदनेन पुनराप्याययति । किश मुदतः शोभन दान: त्वष्टा रायो धनानि विदधातु करोतु । तन्व: शरीरस्य मदीयस्व यत् विमिष्टं विशेषेण न्यूनमत तदनुमाष्टुं । न्य नवपरिहारेणानुकूनं कृत्वा शोधयतु । पुष्टिं करोत्वित्वर्थः । सुष्टु ददातीति सुदवः। सुपूर्वाद्ददावे: ट्रन्। मार्वधातुभ्य इति [उ० ४, १६०] इन्। बालक- वाइव: ॥ २४॥ दिवि विष्णुव्यंक्रएस्त जागतेन छन्दसा ततो नि तो योऽस्मान् द्वेष्टि यञ्च वयं द्विष्म । अन्तरिक्ष विष्णुर्यक्रएस्त वैष्टुमेन छन्दसा ततो निर्भक्तो योऽस्मान्केष्टि यञ्च' वयं हिष्मः । पृथिव्यां विष्णुर्यक्रएस्त गायत्रेण छन्दसा । ततो निर्भक्तो योऽस्मान् देष्टि यच वयं हि ष्मः । अस्मादन्नात् । अस्यै प्रतिष्ठाये। अगम खः । संज्यातिषाभूम ॥ २५ ॥ का• [३, ८, ११ ] विक्रमान मते दिवि विष्णुरि- निमम्ममिति। विष्णु गदाधा खपादस्य भूमौ प्रको विक्रमाः। विपुर्यपुरुषः। जागतेन इन्दसा जा با व्रत- सुकयाबंदः । - बन्दोहपर स्वकीयमादेन दिवि एलोके यस विशेष क्रम इतवान्। सपा सति ततो धुलोकात् निर्भयो माग रहितः सखा मि:मारित:। प:। बोमानटि संचवर्ष रिय:। योऽस्मान् हा प्रोयते व चपन मोया. मरे भ सिविधाऽपि गर्दियो निसारितः। एवमुत्तराबपि विशुक्रममची व्यासेयो। बा. [१.८.१५] प्रभादवा- दिति भागमवेत इति। योऽयम्भागोऽवते पल्मादाय- जमानभागाबिक रति वामावोऽनुवर्तनीयः॥ या. [., ८, १४ } पस्य प्रतिष्ठाया पति भूमिमिति। भवेत रति चतुर्ष मम्सविनियोगेष्यनुवर्तते। अस्यै पस्खा: पुरतो हम- मानाया: प्रतिष्ठाहे तोर्यप्रियभूम: निर्भक इत्यादि पूर्ववत् । का• [३, ८, १५] प्रगम खरिति प्रागिति। पूर्वस्या दिगि स्थितं खः स्वर्ग सूर्य वा षयमगम प्राप्ताः । यनामुष्ठानेन । [३, ८, १६) संस्थोतिषेत्यावनीयमिति। ज्योति पाहवना हलक्षणेन वयं समभूम साता प्रभूम ॥ २५ ॥ खयम्भ गसि श्रेष्ठो' रश्मिदा असि वर्गों में देहि । सूर्य स्यातमन्यावर्ते ॥ २६ ॥ का. [३, ८. १७] स्वयम्भ रिति सूर्यमि। सूर्य ! त्वं स्वयम्भ रक्तक: स्वयंसिदोऽमि। येष्ठो प्रग. स्यतमो रश्मिः मण्डलशरीराभिमानी हिरण्यगर्भा ख्योऽसि । सूर्यस्य सप्त रश्मयः मन्ति। चतुदिक्षु चत्वारः । क उपय्येकोऽधस्तात् सप्तमो मण्डमाभिमानी हिरनमः इषः स श्रेष्ठः स त्वमसि । यतत्व बोंदा प्रसि तेसो मासि प्रतो मे वर्च: ब्रह्मवर्चस देखि का० [३, ८, १५ स्येत्यावर्तते प्रदधिषमिति। पावर्तनमावत्। सूर्यन - माध्य. शा. ] वाजमनेयिसंहिता। गृहप- राहपत सम्बन्धिनीमावतमावत नमनुसृत्याहमपि आवत्ते प्रादचि. खनवत्तंन करोमि ॥ २६ ॥ अग्ने गृहपते सुगृहपतिस्त्वयाग्न ऽहं गृह- पतिना भूयासर सुगृहपतिस्त्वं माग्ने तिना भूयाः। अस्थूरि णो गाई पत्यानि सन्तु शतए हिमाः । सूर्य स्यातमन्वावः ॥२०॥ का० [३, ८, २१ ] गाईपत्यमुपतिष्ठसेऽग्न इति। हे राहपते! पादौथग्यश्स्य पालक! हे भग्न स्वथा ग्रहपतिमा गृहपालकेन कृत्वा त्वत्प्रसादेनेत्यर्थः । पई सुराहपतिः शोभनो गृहपतिः भूयासं मवेयम् । तथा हे पम्ने । त्वमपि मया गृहपतिना मदीयसेवयेत्यर्थः । सुर- पतिः शोभनो ग्राहपालको भूया: भव। अग्ने पदस्या- त्तिरादरार्था। एवं सति मी पावयोर्माईपत्यानि गृहपतिभ्यां स्त्रीपुरुषाभ्यां निष्पाद्यानि कर्माणि शतं हिमाः वर्षाणि शतवर्षपर्यन्तमस्थ रीव सन्तु। निरन्तरमवहितानि प्रवर्ग- साम्। एकपाने वसीवदयुत शकटः स्थरि न स्थ रि भस्थूरि। सुप्तोपमानम् । बसोवर्दयुक्त शकटं यथा निरन्तरम् अव्यवहितं प्रसरति तथास्माकं गाईपत्यानि सन्तु । गृप- पतिमा संयुक्तो आ [पा० ४, ४, ८०] इति भापत्य यः । बा० [३, ८, २१] सूर्यस्येत्थावतले प्रदक्षिणमिति । व्याख्यातम् ॥ २७॥ पग्ने' व्रतपते व्रतमंचारिष सदशक तन्मे राधि । बुदमहं य एवास्मि सोऽस्मि ॥ २८ ॥ का [२, ८, २८] व्रतं विसमते येनोपयादिति । व्रत- .
७२ एलयजुर्थदः। रक्षारसि प्ररणे मन्त्र यमुना सयोर्मध्ये येन बतादानं कृत प्रमेन द्वितीयेन वा। प्रावि सदगुमारिष व्रत विमूत अम्ने! हे व्रतपते कर्मपानक! व्रममचारिखं कामष्ठित वानस्मि तदशकं कितवान् । त्वत्प्रमादाकमंशाभ- यम्। त्वया च तमे मदीयं कम प्रगधि माधितम् । हिनाया मम्बः । हे भने । पदं कर्म समाप्य योऽई कर्मच: पुग प्रसि स एव मनुष्योऽसि ॥२८॥ रसि दर्शपूर्णमामेष्टिमम्बा: समाता: || प्रतः परं पिण्ड पिवयन्नमवास्तेषां प्रजापतिमविः । अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहा। मोमाम पितृमते स्वाहा अपहता असुग वेदिषदः द: ॥ २६ ॥ का० [४, १, ७] भारतालमपूर्णए अपयित्वाभिधा- योहास्य मेक्षणेन जुहोत्यग्नय इति मोमायेति च । क्रान्तदर्शिनः पितरस्तेषां सम्बन्धि कथ्य हवि: । सहोदम धिकारी यस्यास्ति म कृष्यवारमः। ता पम्मये स्वाहा सविधत्तम्। पिटमान् पिढमंयुक्तः स सोममामकाय देवाय स्वाहा हविर्दत्तम्। खाकार वषट्कारच वा देव- भ्योऽवदामश्रुतैर्देवाविमौ मन्यौ । का. [४, १,८] दक्षिणे- नोलिपत्यपहता इतीति। वेद्यां सीदन्ति वैदिषदः ताहशा मरा: पपड़ता वेदिसकाशादपगताः। तथा रासि विद्या प्रातानि। ..पसुरवं जावं ऐति नातिविशेषी दिवविरोधितो ॥२०॥ ये कमान कवयः . जन प्रस'गः सन्तः माध्य. शा. वाजसनेविसंहिता। खुवया चमत पर बुरो निपुरी ये भरन्त्य - यन्ति । ग्निटा लोकात् प्रणुदायमात् ॥ ३० ॥ का० [४, १, ८ ] उल्लू के परत्तात्करोति ये रूपाणोति। इयं त्रिष्टुप् कव्यव साकिन देवत्या।। स्वधया पैट कानन निमित्तेन पितणामन्नामाभिमक्षगायिति हेता: खोब- रूपाणि प्रतिमुचमाना: पिटभमानरूपाणि खोकुर्वन्तः सन्तो ये असुरा: देवविरोधिनश्चरन्ति पित्यतरणाने प्रसरन्ति । तथा ये असुराः परापुर: निपुरश्च भरन्ति । पराक्रान्ताः पुरः परा- पुर: स्थूलदेहान्। निकृष्टाः पुरः निपुरः सूक्ष्मदेहान् ये धार- स्वमसुरत्व प्रच्छादयितुं ये स्थूलसूक्ष्म शरीराणि विति। अग्निकल्म कर। अस्माल्लोकात् पियज्ञ- स्थानातानसुरान् प्रादाति प्रदतु प्रेरक्षतु प्रकलेगा,सास्यवि. न्यधः ॥ ३० ॥ अव पितरो मादयध्वं यथानागमाषाय- म् । अमी मदत पितरो यथाभागमाव'षा- घषत ॥ ३१ ॥ का० [ ४, १, १३, १४ ] अव पितर इत्युलोदड्डास्त प्रा तमनादात्यामोमदन्तेति जपतीति । तमनात् खामनिरोधन ग्लानिपर्यन्तमुदमख आस्त इति सूत्रार्थः । हे पितरः ! यमनामिन् बर्हिषि मादयध्व दृष्टा भवत । ततो हविषि यथाभागं व स्व भागानतिक्रम्य शासनायव ममन्सादृषवदाचरत । यथा वृषः हामीट घामाय इति- पर्यन्तं स्वीकरोति तत् खोकुल्त। श्रः पादा- कर्तुः काङ् सलोपशेति [ पा० ३, १, ११ या ततो खोट् । -- ७४ . शल यजुर्वेदः । [२० ३२० पितरः अमीमदम्त। यान् पितॄन् प्रति मादयध्वमित्यक्त' ते पितरोऽमीमदत हृष्टाः ययाभागमायायिषस म्व भागमन- तिक्रम्य वृषवत् स्वीचक्र : । सुङि रूपम्। यथाभागमाशिषु रित्येवैतदाईति श्रुति: [ २, ४, २, २२ । भागं व मन. रित्य यः ॥ ३१ ॥ नमो वः पितरो रसाय। साय। नमो यः पितरः शोषाय। नमो वः पितरो जीवाय'। नमो वः पितरः खुधायै। नमो वः पितरो घोराय । नमो व: पितरो मन्यव नमो वः पितरः पितगे नमो वः। गहान्न: पितरो दत्त २ तो वः पितरो देन । ए सद: पितरो वास आधत ॥ ३२ ॥ का० [४, १. १५ ] नमो व इत्यालिं करोमोति । पट- कत्वो नमस्करोति । षडा ऋतवः पितर इति श्रुतेः रमादि- शब्देन वसन्तादिषड्तव उच्यन्ते । ते च पितृणां स्वरूपभूता अतस्तेभ्यो नमकरोति । हे पितरः ! वो युष्माकं सम्बन्धिने रसाय रसभूताय वसन्ताय नमः । यतो मध्वादयो रमा वृक्षेषु जायन्तेऽतो रसशब्द न वसन्तः। युभद्रूपाय वसन्ताय नम इत्यर्थः। एवमग्रेतना मन्त्रा व्याख्येयाः। शोपाय। शुष्य- क्योषधयो यत्रेति शोषो ग्रीष्मः । जीवाय। जीवन हेतु- भूताय जलाय वर्ष तवे। स्वधाय। शरदे। स्वधा व श- रत् स्वधा व पितृणामन्त्रमिति युरोः। शरदि हि प्राययो- ऽबानि भवन्ति । घोराय। विषमाय हेमन्ताय। मम्त: शीतप्रचरत्व न दुःखदत्वात् घोरः। मन्यवे। मन्युः क्रोधः । । ।
माध्य. शा०]
वाजसनेविसंहिता।
।
,
तद्रूपाय शिशिराय। शिशिरस्तु इयौषधीदहति। हे पितरः !
एवंविधऋतुरूपेभ्यो वो युष्मभ्य नमः हे पितरः ! वो नम
इत्यभ्याम् पादरातिशयार्थः। हे पितरः! नोऽस्मभ्य गृहान्
दत्त। भाऱ्यांपुत्रपौत्रादयो यहाः । है पितरः ! वो युष्मभ्यं
मत: विद्यमानात् देश ददामः । सतो धनाद्युमभ्यमस्माभि-
तिव्यम् । ददतामस्माकं कदाचिद् द्रव्यनयो मास्त्वित्यर्थः ॥
का० [ ४, ७, १६-१८] एतद्द इत्युपास्यति सूत्राणि प्रति-
पिण्ड मूर्णा दशा वा वयस्युत्तरे यजमानन्नोमानि वेति। हे
पितरवो युष्मभ्यमेतद्दामः मूत्रमेव परिधानमस्तु ॥ ३२ ॥
आधत्त पितगे गर्भ कुमार पुष्करस्रजम् ।
यय ह पुरुषोऽसत् ॥ ३३ ॥
का [ ४, १, २२ ] पावत्तेति मध्यमं पिण्डं पत्नी प्राश्नाति
पुत्र कामेति । गायत्रो पिटदेवत्या। हे पितरः ! यथा इहा-
म्मिन्नेव ऋतो पुरुप: अमत्पुरुषः टेवपिटमनुष्याणामपेक्षिता-
थस्य पूरयिता भूयात् तथा कुमारं गर्भ पुत्ररूपं गर्भ यूयमा-
धत्त मम्पादयत। किम्भूतं कुमार येन प्रकारेणेह पुष्करस्रज
पुष्कगण पद्मानां नक् माला ययास्तौ पुष्करस्त्रजौ। अखिनी।
अश्विनीकुमागे पुष्करनजी पद्ममालिनी देवानां भिषजौ।
तत्तुल्य: कुमारः पुष्करमर तम्। अखिमाम्पकथनेन रोगहीनं
सुन्दर च पुत्रमाधत्तति सूचितम् ॥ ३३ ॥
अर्ज वहन्ती मृत घृत पयः कीलाल
पनि तम् । बुधा ख त पयत मे पितृ न् ॥३४॥
इति माध्यन्दिनीयायां वाजसनयिसंहितायां
द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥
७६ शुकथशवदा। । एक का० [४, १, १८ ] समित्यपो निषिमोमि। प्रदे- वत्या विराट्। है पाप: ! राय बधा स्व पिकविम्वरुपा भवथ । अतो मे पितृ तर्पयत । कथम्भता मारः। परि. मुतं वहन्तीः पुष्पेभ्यो नि:मृतं मार पश्य: । सच मार्ग विविधम् ऊर्जशब्देन ताब्दं न पयामा न भाभिधेयम्। सत्रोजशब्दोऽवगतं स्वादुत्वमभिधने । एतपयमा प्रसि । सच विविधमपि कीदृशममृतं मरीविनायक मृत्यमाशक च। नास्ति मृतं यस्मात्तत् पुन: कोहरा कीनानम्। कीन बन्धने। कोलम कोनी बन्धः। तमन्नति धारयनिकीमा- नम् । अन्न वारणपर्याप्योरिति धानुः धा० १५, ८) मधन्धान वत्तकम्। ईदृशस्वविविधस्य सारस्थ परमादयां पिता- बालमुपपनम् ॥ ३४ ॥ श्रीमन्महीधरकते वेददोपे मनोहरे । ध्यप्रोक्षादिपित्रवान्तो हितीयोऽध्यायई रितः ॥ २ ॥ ला: तृतीयोऽध्यायः । समिधाग्नि दुवस्यत वृत बाधय ताति- थिम् । अस्मिन् हव्या जुहोतन ॥ १ ॥ अध्यायहयेन दशपौणमामेष्टिविषया उच्यन्ते प्रागग्नि ज्योतिरित्यन्तभ्यः च. ..]। देवानां प्रजापतेरग्नगन्धर्वाणां वार्षम्। प्रारमय्यनतम्ना तत्र कात्यायन: [ ४, ७, १] अमावास्या यामग्न्या. धेयमित्यादिना कालविशेषादीनि बमोदनपाकपयंसानि काव्ण्य का पश्चादिदमाह। [४, ८, ४, ५ सं चातुष्यावं थाधानमन्त्रा गायत्राः।
माध्य. शा०]
जसनेविसंहिता।
पचत्युद्दास्यासेचनं मध्ये कृत्वा सर्पिरासियाश्वत्थीस्तिस्रः
समिधो दृताता श्रादधाति समिधाग्निमिति प्रत्यूचमिति
प्रास्यर्थः । चतुर्भिऋत्विग्भिः प्राशितु योग्यमोदनं पत्ता बहि-
रहास्य तस्यौदनस्य मध्ये तसेचनाय निम्न स्थानं कृत्वा तत्स.
पिंषापूर्या तिस्रः समिधस्तस्मिन् सर्पिष्यभ्यज्य तिसृभि-
ग्निरग्नावभ्यादधातीति। समिधाग्निम्। हे ऋविजः ! यूयं
समिधा क्त्वा अग्निं दुवस्यत परिचरत। दुवस्यतिः परि-
चरणार्थः। सम्यगिध्यते दीप्यते वद्भिर्यया काष्ठरूपया सा
समित्तया।
वृतैः होष्यमाणैः
पूर्णाहतिसम्बन्धिभिरतिथि-
मातिथ्यकर्मणा पूजनीयमग्नि बाधयत प्रज्वालयत अस्मिन्
प्रज्वलितेऽग्ना हया नानाविधानि हवौंषि आ जुहोतन
तमनतनयनाश्चेति [पा० ७, १, ४५] तन-
बादेश: ॥१॥
सर्वतो जुहुत।
सुसभिदाय शोचिष' घृत' तोब जुहो-
तन । अग्नये' जातवेदसे ॥२॥
अत एव
हे ऋत्विजः ! भग्न ये यूयं तेन जुहोतन जुहुत ।
नुहोसे: परस्य लोट् मध्यमबहुवचनस्य तस्य तप्तनतनयनाति
[ पा० ७,१, ४५ ] तनबादेशे गुणे जुहोतनेति रूपम्। किम्भू-
तायाग्नये। सुसमिद्धाय शोभनतया सम्यग्दीप्ताय ।
शोचिषे शोचिमते दीप्तिमते ज्वलिताय। जातवेदसे नातं वेत्ति
वेदयति वा जातवेदास्तस्मै ।
जातप्रज्ञानाय वा। किम्भ तं
तंतोत्रं स्वादुतमं समय वा पटुतर वा। ग्रहणोहासनाधि-
थयणावेक्षणादिभिः संस्कृतमित्यर्थः ॥ २ ॥
५ घसायनुबंदः। त वा ममिहिरतिरो घतन वर्धयामसि । बुच्छो'चा यविष्ठा ॥ ३ ॥ हे पङ्गिरः! पातिगस्यर्थः । অক্সিলিয়াব্দীশি अङ्गिराः। रस्त्ययो मबर्थीयः। सप्तधागेष गमन बग्ने । प्रशिरा उम्निरिति श्रुत: [ १, ४, १, २५। सं य सह- गुणस्तथाविध वा खां समिनिर्गमम्बन्धि काष्ठकृतन संस्था ताज्येन च वर्धयामसि वर्धयामः प्रहर कुर्मः। दन्तो मसौति [पा० ७, १, ४६ इकारखान्दसः। यविष्ठा युव- तम! कदाचिदपि स्थविरवरहित इत्यर्थः। तथाविधान- अहत् महत् प्रहह यथा तथा भोचा डीप्यत । हाथोऽत- सिंह पति [ पा०६, ३, १२५ ] महिलायर्या दीर्घः। प्रति शयेन सुवा यविष्ठ। इछनि परे स्थूलदूरसुवेत्यादिना [पा० 4, ४, १५६ ] वादिनोपे गुणे च रूपम् । यविष्ठ एव यविष्ठाः । स्वार्थ तधितयकार: ॥ ३॥ उप खाम्ने हषिमतौधताची या पर्यत । जुषख' समिधो मम ॥ ४ ॥ का [४, ८, ६ ] उप वेति नपतीति । है पम्मे ! हदि मतोह विभत्यः हविर्युला घृताचीः घृसाथी धृताला एमा: समिधस्त्वा खामुपयन्तु प्रत्युपगच्छन्तु। हे पर्यत प्रेमा- वन् ! हर्यतः पाचक इति कान्तिकर्मसु पाठेतस्कार [निध. २,१,१०] । तथाविध हे अम्ने मम मदीयाः समिधः वं शुषस्व सेवख त्वामुपयतौरङ्गोकुवित्वर्थः। छन्दमि परऽपि व्यवहिताश्चेति [पा०४, ८६,२] रुपयन्तु पत्थुपसर्ग- - माध्य. शा.] वाजसनेयिसंहिता। छन्द द्यौरिव पृथिवीर्य क्रियापदयोर्व्यवहितलम् । हविष्मतीरित्यादी सोति [ पा० ६, १, १०३ ] पूर्वसवर्णदीर्घत्वम् ॥ ४ ॥ भूभुवः स्वः। भूना वरिमणा । तस्यास्ते पृथिवि देवयननि पृष्ठेऽग्नि- मन्नादमन्नाद्यायादधे ॥५॥ का० [४, ८, १] दालभिज्वलन्समादधाति भूर्भुव इति सम्भारेष्विति। [४, ८, १६ ] भूर्भुवः स्वरिति पूर्व वदिति चेति। अस्यार्थः। भापो हिरण्यमूषाखूत्कर: शर्करेति पञ्च मम्भारान्सम्पाद्य स्फ धनोल्लिखितायां शुद्धायां भूमौ सान सम्भागनवस्थाप्य तेषु शुष्ककारी बन्न नमन्त्रि भूर्भुव: स्वरिति पञ्चाक्षराण्य चारयन्नादध्यात्। इदमा इयगयाधानम्। मष्टाक्षरवाटग्न गायत्रत्व श्रुत्योताम् । गायत्रोमहिलस्याग्न: प्रजापतिमुग्वादत्पनत्वात् ॥ अथ मन्त्राय:। एतेष्वाधान- मन्त्रेषु भूरिति प्रथमा व्यातिः। भुव इति हितोया। म्वः इति तोया। एताम्तिम्बा व्याइतयः पृथिव्यादिम्नीक- नयमामानि। एतदुचारगापूर्वक प्रजापतिना लोकत्रयस्य मृष्टत्वात् । अत एवाभि: स्था प्रयन् न जलयमनेन मारेत् । एतासां व्यावतीनों मपिमा भूयादिति। भूभुव:म्नः शब्देन बसवधिशो वा भाम प्रजापणवी धा! मर्व महशगा भूया. मुरिति पार्थयननीनादम्यादित्यर्थः ॥ [ ४, ८, १० उपपूर्वाधं गीत्वा द्योरिन सम्ले त्या ति। देवा उज्यन्ते यस्यां पृथिव्यां मा दे जनी नमाधिन धिवि: तम्बाम्त तब प; देवयजनगाग्या गाम्न ! अनादमवम्य इतम्या तारमग्नि गाईपल्याशिमाम ग्यामि। किमयं. का.
८० शक्लयजुर्वेदः। [३५ क. मन्त्राद्याय। यहावस्याद्याय भचपाय। तेन। यथा तथा सर्व प्रवञ्च तदाद्यश्च ती पाद्यस्याबस्यात योग्य- स्यानस्य सिद्धार्थम्। पाहिमाग्मयादित्वात्परनिपात: [पा. २, २, ३७]। यस्या पृष्ठेऽम्नि माधाय भूम्ना द्यौरिव भूयासमिति शेषः। बहो वो भूमा यथा द्यौनक्षत्र बहुवेम बही। एवं पुत्र पवादिभिः बहुभूयासम्। परिम्णा पृथिवीव भूयासम्। रो वो वरिमा तेन। यथा पृथिवी उरुत्वम सर्वप्राणिभामाश्रय- भूता एवमहं महत्व न सर्वप्राणिनामाश्रयभूतो भूयामम् । यहा पूर्वार्धस्यायमर्थः। किम्भ तमग्नि भूना घोरिब वर्त- मानम् । यथा द्यौनक्षत्रादिवत्वेन युक्ता तथा स्वालावर. त्वेन युक्तम्। किश्च परिम्गा पृथिवीव स्थितम् । पृथिवी सर्वप्राण्याश्रयत्वरूपेण श्रेष्ठत्वेनोपेता। बस्तुशोधकवरूपेण श्रेष्ठले नोपितम्। प्रत एवं कचिदिधि- वाक्ये अग्नये पावकायेत्याबातम् ॥ ५ ॥ आयं गौः पृश्निरक्रमौदसदनमातर पुरः पितरं च प्रयन् स्वः ॥६॥ का० [४, ८, १८, १८] आयं गौरिति चोपतिष्ठते सार्परा जीभिर्दक्षिणाग्निमादधातीति । प्रायं गौरित्यादीनां सिम णामृचा सार्पराजौति मामधेयम् । सर्पराजी कः पृथि- व्य भिमानिनी। तया दृष्टत्वात् ताभि भिराहवनायमुपति- छते ततो दक्षिणाग्निमादध्यादिति सूत्रार्थः । गायत्रास्तृचः । अग्निः परावररूपेण स्तूयते । अयं दृश्यमानोऽग्निः प्रा प्रक- मौत सर्वत पाहवनीयगाईपत्य दक्षिणाग्निस्थानेषु सर्वतः क्रमणं पादविक्षेपं सातवान्। किम्भ तोऽग्निः। गच्छनौति गौः। यत्रनिष्पत्तये तत्तद्यजमानग्रहेषु गन्ता । गर्मों- माध्य. शा०] वाजमनयिसंहिता। प्रत्ययः [ उ० २, ६६ ]। तथा पृश्नि: चित्रवर्ण। लोहित- शुक्लादिबहुविधज्यालोपतः। आक्रमणमेवाह । पुरः प्राच्यां टिशि मातर पृथिवीमसदत् आसीदत्। प्राइवनीयरुघेण प्राप्तवान् । तथा स्व: प्रयन् आदित्यरूपेण स्वर्गे सञ्चरन् पितरञ्च द्युलोकमपि असदत् प्राप्तवान् । ख:शब्देन सूर्य: [ निघ० १, ३, १] । द्युलोकभून्नोकयोर्मातापिटत्वमन्यत्नापि श्रूयते । द्यो: पिता पृथिवी मातेति ॥ ६ ॥ अन्तश्चरति रोच नास्य प्राणादपागती। व्य- ख्यन्महिषो दिवम् ॥ ७॥ एवमादित्यरुप्रेणाग्नि स्तुत्वा वायुरूपेण स्तौति । अस्याग्ने रोचना रुच दीप्ती दीप्ति: काचिच्छक्तिः वायाख्या अन्त भरति द्यावापृथिव्यामध्ये शरीरमध्ये चरति। अन्तरि- क्षेऽयं तिय्यडायुः पवत इति शुतिः। किं कुर्वती। दपानतो सर्वशरीरेषु प्रागाव्यापारादनन्तरमपानव्यापार कुवती। अपानादनन्तर प्राणतोत्यप्यर्थी लभ्यत मामर्थ्यात् प्राणापानयोर्मायुविशेषया: प्रेरिकेत्यर्थः। सति हि जठराग्नो जीवनहतांगेपणास्य शरीरे मनावात्प्राणापानौ प्रवर्तते तरमादग्निः प्रागणापानरूप इत्यर्थ । एवं वायादित्याभ्यां घातिभूताभ्यामिदं जगदनुग्रह्य य एनमुपतिष्ठते तस्य कि ख्यादिति। महिषाऽग्निः दिवं व्यख्यत् ! दाना । भागस्पानमनष्ठाटभ्यो विशेषेण प्रकाशितवान् प्रका- शर्यात न । महि मानात्मायागकर्तृम्वरूपं सनीति ददाति म मड़ियः। अग्नि महिय म इदं जातो महानिति श्रुतः। व्यन्यत् सिपम्य न्या प्रकथन इत्यम्यास्यतिवति ख्यातिभ्यो इ इति । पा. :, १, ५२ ! च ग्ड । पालीपे. । प्रागा- कारातात्याह।
८२ शादः। [३५. ८ छन्दसि सुङ्गाडिट इसि [ पा. ३, ४.६ ! मकानेषु मा । प्रपाम वाचरतोव्यपानतो शिवन्तादपानाहामा प्रत्ययः । गित ति [ पा. ४, १, !ी ॥ ७ ॥ चिप्रहाम विगति वाक पसजाय धीय- ते । प्रति वस्तोरङ्ग युभिः ॥ ८ सुपी सुलु गित्यादिना [पा. ७. १. ३२ ] शिस्ठ दानाम- दाच सुपो सुक। सुक। घामामि बयाणि भवति सानानि .Iामानि जन्मानीति निक० ८, २८, २८। यत्र धाम- शब्द न म्यानमुच्यते । अहोरात्रम्य विंगत धामशब्द . माभिप्रेमाः । विंयम धामसु महमियेष म्बामेषु या वाक् विराजति भोभयते स्तूयमाना सा धाक् पतङ्गाय धीयते प्रार्थमुच्चार्यते। परन् गच्छति पता: अम्भिः । घरखोः पतन् गाईपत्यभाव' गमति गाईपस्यात्यस बार वीयतामित्यादि। सर्वदेवसम्बन्धिनोमिः स्मृतिभिरम्भिरीव सर्वात्मत्वात् सूबते इस्पर्थः । न केव विथ धामसु या वाग्विराजति मैव पसमय धीयते कि नहिं पनि वम्ता: प्रत्यहं या स्तुतिसजणा वाक् या च अभिः प्रोभिः याग- पारायणाधुत्भवभूते; सुतिलक्षणा वाग्विराजति मा पतायेव नान्यस्य देवतायै। वस्तोः यः भानरिया - मसु पठितम् [निध० १, ८, १] । पहिति निवासी विनियो। सर्वकालं सर्वा स्तुतिवागन्य थैवेत्यर्थः । यवास्था को- ऽयमर्थः । धाम स्थानं तच्च विंशत् विंशत्मस्याकं मामगत. दिनमैदैन। सहिराजति विशेषेण पालस्परहि- तानां यजमानानाममुष्ठानेनावनोयाबग्गीनां स्थानं माम- गतेषु त्रिंशत्संख्याकेषु दिनेषु विशेषण प्रहमत इत्यर्थः । वाक् धीयते। दीप्यते।
माध्य. शा०] वाजसनेयिसंहिता ८३ इत्यध्याहारः। : सुतिरूपा पतङ्गायाग्नये धीयते उच्चार्यसे । पतङ्गः पक्षी। समहशत्वादग्निः पलङ्गः । यथा कश्चित् पक्षी एकस्मात् स्थामात् स्थानान्तरं गच्छति तहदग्निरपि गाईपत्यस्थानादा- हवनीयस्थानं गच्छतोमः पक्षिसादृश्यम्। अहेति निपात: पूर्वोमा निषेधार्थः । अस्या ऋचः पूर्वाईऽग्निमाहात्माज्ञापक वाक्यहयेनार्थवयं यदुंक्त तावदेव न भवति किन्वन्धदप्युच्चत प्रत्यर्थः । वस्तोरित्य हर्मामसु पठितम् । प्रति वस्तोः प्रत्यह धुभिः योतनैरयमग्निः सूयत धुर्योतनं दीप्यते: प्रयोगः ॥ ८॥ प्रत्यग्न्याधेयमन्त्राः ॥ अग्निोतियॊतिग्निः स्वाहा। सूर्यो ज्यो- तितिः सूर्य : स्वाहा। अग्निव ज्योति- व खाहा। सूर्यो वर्ची ज्योतिर्वच : खाहा ज्योतिः सूर्यः सूर्यो ज्योतिः खाहा ॥ ६ ॥ अथाग्निहोत्रहोममन्त्राः । अग्निज्योतिरित्यारभ्य उप- प्रयन्त [ख० ११] इत्यतः प्राक्। तन्मन्त्राणां प्रजापति- ऋषिः सामान्यत: । यत्र ऋषिविशेषोभिधीयतेऽनुक्रमणी- कारस्तन हावप्यूषो। यधाग्निवर्गों हे लक्षापश्यत्परां जीव- लश्चल किरिति [ भनु० १, ११ ] । सप्त लिङ्गोक्तदेवता गायत्राः प्राद्याः पञ्चैकपदाः। अग्निोतिः सूर्यो ज्योतिः एते हे एकपदे गायत्रयों तक्षा मुनिरपश्यत्। परां ज्योतिः सूर्य: पमा चेलकस्य पुत्रो जीवल ऋषिरपश्यदित्यर्थः ॥ अथः का० [४, १४, १४ ] प्रदीप्तामभिजुहोत्यग्निीतिरितीति । समित् प्रदीप्ता तामभिलक्ष्य जुहुयात्। अग्निज्योतिषमिति T : ॥ - या शुक पर। [२५.१.क. . । [ अध्या० ३, २, १ कापत गावाससम्बग ममिला। मन्त्राथस्त। याऽयमग्नियः म एव ज्याति यमानध्याति:- स्वरूपम्। यज्ञे: हयपानं स्योतिः नदेवाग्मिदः । देवस्य ज्योतिषश कदाचिदप्यायोगादालन प्रतिपादनम् । स्वाहा ज्योतीरूपाचाग्नये प्रति प्रदत्तम्। पयं मागं कामो मोऽग्नि- होवोममग्नः। सूर्यो च्यातिनाति: सूर्य: स्वाहमि प्रास- होममन्त्रः सागंशोममन्वयाश्य यः सुगमम्बन्धि तेजो रात्रावग्निं प्रविगतोति मारमम्मियातिरिति मन्त्री यताः। उदयकालेष्वग्निमाम्बन्धि व्यति: सूयं प्रविशति। মমা प्रात: मूर्यो मिनि मन्धः । अमितादिस्य: मायं प्रविशति तस्मादग्निद राजा दश। उभे जिम्मे मम्प येसे उद्यन्स' वादित्यमग्मिरन् ममारोहति। सम्माहम एवा. ग्ने दिवा ददृश इति तित्तिरितः। का० [ ४. १४, १५ ] अग्निवर्च इति माझ चमकामस्य ति। अवमकामस्तु अग्निवचः मूर्या वर्ग जति मा प्रासम नुहयात्। योऽम्मि- व!ऽनन्यभूतः । सज्जयोतिर्वाऽनन्यभूतम्। सम्म सुहुतमस्तु । ए नृा वर्च प्रति ॥ का. [४.१५ ११] ज्योतिः सूर्य इति या प्रासरिति। प्रातमिमन्यः ज्योतिः सूर्य इति। यत् ज्योतिः स सूर्य एव। यः सूर्य: म ज्योतिरेव । तस्म स्वाहा ॥८॥ सजूदेवेग सविना मज रातोन्ट्रवत्या । जुषाणो अगिर्वा स्वाहा ॥ मजूदं वन सविता सजरुषसेन्द्रवत्या त्या। ज जुषाण: सृया' वतु स्वाहा ॥ १० ॥ यस्य - -- का• . ५.८} ममिति यति। लोगोखम मत। Hifeो: मfafe मगं विलम्पि नम्। मदन। मिल पा कम प्राप्रात् । याबत पानि मनयत। प्रजननबालमनखारन finाता: पा. २४,१ प्रगांग: कितानि: मावा २ मा घरमा म मनु। जपा प्रालि देवनया: भाषा भाषण जः ममाना : प्रतिमामी मनः। तथा द्रवत्या गवा धनापतया विदवतया मन: भमानप्रीतिः। सवा जुधागो स्मासु मातियतः। यस गुभयानाम्नवम्त में बादायमामि द्रव्य दत्तम। प्रात: सूर्य उद्यते। अग्निमन्त्र दयं यं मन्यो व्यास्य यः। पूर्वाध निदेवतायाः म्यान पादयता योजनामा ॥ १० ॥ उपप्रयता' अध्वरं मन्त्र वाचमाग्नये । आर अम्म च शृगवते ॥ ११ ॥ का.1४, १२,१ ३ मायमाल्या सार्या यजमा- मोऽम्ना सतिष्ठत वामन वा तिनम्तिरूपप्रयन्ती [११] इस प्रai [१परि ते [३५] विधावसविति [१८] चति। पाहवनायगाईपल्यावना उपप्रयन्ता प्रभारमिस्या- रभ्य अपोषः पोषरित्यन्त [३०] बापस्थानं देवदृष्टम् । समाये पाम्न यो गायो क्रमेय गोतमविरूपाण्यामपि हष्ट । पारमनायोपस्थानमन्बा प्रादी। क्यमनुभातारोऽग्नये म्नार्थ मन मननन वाण कर शब्दममूह वोचेम सथाम। किम्भूता वयम् । प्रधरं यमुपप्र यन्तः सपगच्छाः। किम्भ ताया- नये पार दुर अामे अस्माकं समाप तपः मृखते दूर समाप वामदाय वाक्य यातुमुन जाय ॥ वाचमति बने- शुक्लयजुर्वेदः। [अ० १३० रागोलिङि परस्मैपदोत्तमबहुवचने पर निड्या शिष्यद दिति [ पा० ३, १, ८६] अड्। यामुट् अती यय: : चा० ८, २. ८० ] वच उम् [पा० ६, ४, २० ! दप्युभयनि । पा. ३, ४, ११७] सावधातुक त्वाः नापालन सम्य नि! पा. ७, २, ७८] सन्लोपः। यलाप:। वावरा। धम्म सुपा सुलुमिति । पा० ७, १, ३८ ] से प्रारंभ प्राप्तः ॥ ११ ॥ अग्निमर्धा दिवः कक पति: पृथिव्या अयम् । अ पा रतामि जिन्नति ॥ १२ ॥ अयमग्नि: अयां रेतांमि जिन्चति नोकाद नाटिर पेगा पतन्तीनामपां रेतांसि मारागिण नहियवादिरूपेण परिगा तानि जिन्वति । जिन्वति: प्रतिकर्मा प्रोगा यति वर्धयतो- त्यर्थः। यहा अपां रेतांसि कारगणानि जिन्वति पुषणाति । पाहुतिपरिणामेन दृष्टि जनयतीत्यर्थः। ते वा एने पाहुनी उत्क्रामत इत्यादिश्रुतेः । किम्भ तोऽरिन । दिवा मूर्धा ह्य लोकस्य शिर:समानः। यथा गिर: गारस्योपरि वर्तत तयायमग्निरहनि स्वतंजमा आदित्य प्रविष्टवादादित्यरूपंग द्युखोकस्योपरि वर्त्तते। तथा ककुत्। ककुच्छन्दो गोपृ. ठोन्नतावयववाची तहदादित्यरूपेण सर्वोपरिस्थत्वात्क कुत्म- दृशः। यहा ककुदमिति महन्नाम [निधः ३, ३, १८ ।। तस्यान्त लोप भाषः। महत् जगत्कारग मिल्यथः । पृथिव्याः पतिः पालकः । वाहवाकप्रकाशभूलोकस्थानामुपः कारकत्वात् ॥ १२ ॥ उभा वामिन्द्राग्नी आहुबध्या उभा राध- उभा दाताराविषार २. तथा सः सह मादयध्यै ।
। यामि। मा य० शा०] वाजसनेविसंहिता। योणामुभा वाजस्य सातये' हुवे वाम् ॥ १३ ॥ भर हाजदृष्टा ऐन्द्राग्नी त्रिष्टप हाना। इन्द्रशब्द नात्रा. हवनीयः। तस्य यज्ञसावकत्वरूपैश्वर्या युक्त त्वात्। अग्नि- शब्देन गार्हपत्य अग्रे नीयत इत्यग्निरिति यास्कव्युत्पत्तेः । स हि प्रयसमाधोयते । हे इन्द्राग्नो। वां युवामुभा आछुवध्य आह्वातु जन्छासोति शोषः। ह्वयतेस्तुमर्थे कध्य प्रत्ययः । कि राघर: धनाइविक्षनणात् सइ मादयध्ये युगपदेकक- मंणि उभौ युवां मादपितु हर्ष वितु वा इच्छामीति शेषः । मदोह मद हप्ताविति धातोर्वा पिजन्तात्तुमर्थे शध्ये प्रत्ययः । गुणाः। यत उभौ युवामिषामनानां रयीणां धनानां दातारौ अत उभौ वां युवां वाजस्थानस्य सातये दानाय हुवे आह्व. उभा उभशब्दस्य विभतोराकारः । सातये षण दाने अस्य धातोरूतियुतीति [ पा० ३, ३, ८७] तिन्वन्तो निपात:। हुवे बहुलं छन्दसौति [पा० ६, १, ३४] द्वयते: शपि सम्प्रसारण उवड् ॥ १३ ॥ अयं ते यानि वियो यतो' जाती अरो'- चथाः। तं जाननग्न आगेहाथा नो वर्धया- रयिम् ॥ १४ ॥ तिस्र प्राग्ने य्यः। आद्यानुष्टुप् देवथयो देववातदृष्टा । हे अग्न आहवनीय ! ते तवायं गार्हपत्यो योनिः उत्पत्ति- स्थानम् । किम्भत: ऋलिगः । उत्पादनयोग्यः काल ऋतु- कच्यते। ऋतुः प्रामाऽस्येति ऋत्वियः। छन्दमि वसिति [ पा० ५, १, १०६ ] ऋतुशब्दात्तस्य प्राप्त गित्यर्थे धम्। तस्य इयादेशः । सायंप्रात:काले उत्पादनयोग्यो योनि । यतो . . शुक्लयजुर्वट:। { २५० १५ कर यस्मादृतुकालोपेसाहाईपत्याज्जास उत्प्रनम्त्यमरीच था: कर्म काले दोप्तोऽभूः । हे भग्ने ! तं गाईपत्यं जानन् स्वजन कमवगच्छन् धारोष्ट। पुनसहरगााय कर्मास प्रविण। अथानन्तरं नोऽम्मदर्थ रयिं धनं वर्धया पनर्यागाय ममृद्ध कुरु। अन्येषामपि दृश्यत इति पा० ६. ३. १३५ मंहि- तायां वर्धयेति दीर्घः ॥ १४॥ अयमिह प्रथमो धायि धाोिता यजि- ष्ठो अध्वरेवीद्य': । यमनवानो भृगयो विका- चुर्वनेष चित्रं विश्व विगविश ॥ १५ ॥ जगती वामदेवदृष्टा। हादशाक्षराश्चत्वार: पादा अगत्या: । वितीयोऽत्र व्यूहेनैकादश चतुर्थी व्यूहेन हादशकम्त नैकाना जगती। अयमाहवनीत इह कर्मानुष्ठानस्थाने प्रयमो मुख्य: सन् धाटभिर्धायि। অগ্রাঠি মাঘানসিবানিমু। बहुलं छन्दस्यमाड्योग पोत्यडभाव: [पा० ६, ४, १५ । दक्षि णाग्न्यपेक्षं प्राथम्यम्। किम्भ त:। होता देवानामाहाता । यमिठः अतिशयेन यष्टा। अतिगायन तमविष्ठनावितीष्ठान परे [ पा० ५, ३, ५५ / तुरिठेमेय विति ! पा०६, ४, १५४ ] टचो लोपः। तथा अध्वरेषु मोमयागादिषु ईय: ऋत्विग्भिः स्तुत्यः । अप्नवानो भृगवो विशेविशे यमाहवन यं वनए निरुरुचुः । अन्तर्भूतो णिच् रोचयामासुः टोपितवन्तः । अप्रशदाऽप्रत्यना- मसु पठित: [ निघ० २, २, ७) अप्रवान: पुत्रवन्सो भृगुवंशोत्- पना मुनयः। यहा अप्नवानृषिः अप्रवानम्तत्पभृतयो भृगवय मुनयः। विशेविशे विडिति मनुष्यनाम [निघ० २, ३, ५] यज- मानरूपाय तस्मै सम्म मनुष्याय तदुपकाराय। वनषु प्रामा- हहियंजनाख्येष्वरण्य प्रदेशेषु यमग्नि विरुरुचः दीपयन्ति स्म ।
माध्य. शा.] वाजसनेयिसंहिता। . किम्य तं यम्। चित्रं विविधकर्मोपयोगिवेन आश्चर्यकारि- गम्। अनएप विश्व विभुविभुत्वशक्तियुतं यणादेश: ॥१५॥ अ स्थ रानामन त शुक्र दु'दुई अजयः । पर्यः सहसप्तामृषिम् ॥ १६ ॥ गायत्रात्सादृष्टा गोऽग्निपयोदेवल्या। अस्याग्नेः प्रनां चिरन्तनकाममयां दातमनु दीप्तिमनुमृत्य । अड़यः नास्ति हापामोशा लज्जारहिता दोग्धारः ऋषि गां शुक्र शुद्ध पयो ट्रे टुटुहिरे। दुहेलिटि इरयो रे इति [ पा० ६, ४, ७६ ] रेआदेश रूपम् । ऋष गतौ। अर्षति दोहन- ग्धान गजाति ऋविनीः। तां होमाचे दुग्धवन्तः । मावं- दाहनकालमप्रकाशाभावे दुधमानं पयो भूमौ पतिथ- ताति या टीव गां लजा भवति । मत्यामग्निदीप्तौ स्कन्दशानदयालज्जाभावादयो टोग्धारः। किम्भ ता- मृषि सहसमाम् । पाऽन्तकर्मणि। माहस्त्रसयाकानि कर्माधि स्यति ममापयति होस्दध्याज्यहवि:प्रदानेनेति मह- नमा ताम् । स्यने: विप् । तहास्या ऋचोऽर्यान्तरम् । गाम्य- कृत्याग्निहोत्रब्राह्मणे यतै [ २, २, ४. १५ ] तामु हाग्नि- गभिदध्वौ मियन्येऽनया स्यामिति तार मम्बभूव तस्याए रेत: प्रामिवत्तत्पयोऽभवदित्वादि। तदभिप्रायमेषा ऋग्वदति । অক্ষয়: বাৰ: নানি ৮ীলতা यामां ता अजय: अलज्जा इत्यर्थः । मलिनो हि लज्जते। अहयो गावाऽम्याग्नः प्रना चिरन्तनीमात्मानपत्रां द्यतं दीप्ति शक्र' शुक्ररूपापम्नां छतमेन पयो टुग्ध दुड़े दहन्ति चरन्ति । अग्निना शुक्ररूपंगा मि. स्वकातिमेव गावो टुग्धरूपण क्षर- तात्यर्थः । सरसमामपिमिति विगेपगादयं पयसः। सहनं रवन्नाः प्रवरया . शुक्रगदः । 1. . सया सनीति मसनमास्तम। नाराय:समाना ममतारम् । पंम्वमाष म् । जममनवनका fest: ":. २, ६० विट्प्रत्यये विनार मनामक म्यारिला । १. ४१! वलपि [पा०६, १,३७ मरामा जति म । ऋषि द्रष्टारम्। गवि बसमानं दृदयसे । मा हेनानुदीच्य हिकारत्यपकम्य न देवा बिघ मामी विहार इत्यादिना ग्रन्थ न गाभिनिधारो हट रति प्रत्य- पादि। यहा महम्मामृपिमिति मिलिगिननध्यत्ययेन अत्रय इत्यम्य विशेषण हयम्। सिता प्रम: महसमा: ऋषयः । पूर्ववदयों बा ॥ १६ ॥ तनपा अग्नऽमि तन्वं में पाहि । अाय दर्दा अग्न ऽस्याय मटेहि। वर्षीदा भनऽमि वर्षों में देहि। अग्न यन्म तन्वा ऊनं तम्म आपण ॥ १७॥ अथ यजपि चत्वायग्नि देवत्यानि र प्रग्न ! त्वं स्वाभावत एव तनृपा अमि। अग्निहात्रिीणां पाल- कोऽमि। तनं पाति पालयतीति तन्याः । नदशाग्नी सत्यवे जगा शरीरपान नमती में मम तन्वं नगर पाहि पालय। तन्वम् वा छन्द न्यमि पा० ६, १, १०६, १०७ पूर्वरूपाभावे यगाादेश इत्यतम्। हे प्रग्ने ! त्वमायुर्दा प्रमि आयुषो दाता भवमि। अतो मे मन्नायुर्देहि। अप- मृत्युपरिहारेगा। यावत्कालं वपुष्युदगग्ने रोषा प्रमुपलभ्यने तावन्न मियत इति प्रसिद्धम्। हे अग्ने ! त्वं वर्चीदा पसि वर्चसो दातासि । अतो मे वर्ची देहि। वैदिकानु HD- ।
माध्य. शा०] वाजसनयिसंहिता। ८१ ॥ प्रत्र षष्ठः सताक्षरः। हे अग्ने ! ष्ठानप्रयुक्त तेजों वर्चः। यद्दर्शनादेव महान ब्राह्मणो विहां- स्तपमाग्निरिव ज्वलती ति बुद्धिनणाम्भवति। किञ्च हे अग्ने ! मे मम तन्वा मदीयशरीरस्य यदङ्ग चक्षुरादिरूपमूनं दृष्टि- पाटवादिरहितं तदङ्ग मे आपण सर्वत: पूरय ॥ १७ ॥ दूधानास्त्वा शतहिमा तराहिमा द्युमन्तर समि- धीमहि । वयं स्वन्तों वयस्कतर सहखन्त: सह- स्कृतम्। अग्ने सपलदम्भ नमदब्धासो अदा- भ्यम् । चित्रावसो खस्ति ते' पारमशीय ॥ १८ ॥ अग्निदेवल्या महायक्तिः । यस्या: पट् पादा अष्टा- क्षरा मा महापङ्क्तिः । शतं हिमा: शतं वर्षा गि अस्मदायुषि वर्तमानान् शतं संव. सरान् त्वां समिधीमहि नैरन्तयेण वयं दोपयामः। किम्भ ता वयम्। त्वदनुग्रहेण दोप्यमाना: तथा वय इति अत्रनाम [ निव. २, ७, ७] अनवन्तः । सद इति बलनाम [ निव० २,८, १७] भदब्धास: अदब्धा: अनुपहिमिता: केनापि। दभोतिहिंसा- कर्मा। पाजमेरसुगिति [ पा० ७, १, ५० ] असुक् किम्भ तं त्वां द्युमन्तं दीसिमम्तम्। वयस्कृतं वयोऽन्नं करोतीति वय- स्कृत् तम् । महस्कृतं सहो बलं करोतीति सहस्कृत् तम्। सप- बदम्भनं सपत्नानां शत्रूणां हिंसितारम्। अदाभ्यम् केनापि हिंसितमयोग्यम् ॥ चित्रावसो! रात्रिदेवत्य यजुऋषि- दृष्टम् । रात्रि चित्रायसः सा होयएसंग्टह्येव चित्राणि वस- नीति [ २, ३, ४, २२ ] श्रुतेचित्रावसुशन्दन गतिः । चित्राणि विविधानि चन्द्रनक्षत्रान्धकाररूपाणि वसन्ति यस्यां रात्रौ इन्धाना: वय- स्वन्तः । महस्वन्त: बनवन्तः ।
૨૨ शकय जुवदः। २०१८ क० मा निवानमः। ॐ नित्रामो रात ! म्वस्ति समयमा तथा ते नम पार' ममा माय ब्याप्रमा। कस्ट- भाति । पा० २.१.? : यो जरिवने रूपम्। कक्षा के नए साष चोग गर' गिन्ति तइदत्र बयान रममि प्रविन माया साधारगााय गत्रिप्रायनम् ॥ १८ ॥ मं त्वमग्न मृर्यस्य वच'मागया: ममृषी- गरा स्तुतेन । म प्रियेगा धाम्रा ममममाय'षा मं वत्र सा नया म: गयम्पाप गा गिापीय wp- If ॥ १६ ॥ का० [४. १२, ४ ? मं त्वमित्वाविश्यति ॥ नाप्रयम्म इत्यादिभिभिवावगो इत्यन्तमम्बकत्यानमत সিয়াস विशेषः। के अग्ने ! वं मध्यम्य वर्चमा तेत्रमा ममगथा: रातो सातोऽमि। ताटम्तं यत्रादित्य पारसनायं प्रधि. शति तनतदाहति पुन: [ २, ३, ४. २४ }। ऋपागां मान्या यां स्तुतेन स्तोत्रेगा ममगधाः । बहवी मात्रा अग्नि स्तवन्ति । तद्यदपतिष्ठते तनेतढाति ते: [ २, ३, ४, २४ ।। प्रियेगा धाम्ना प्रियाभिराहुतिभि: ममगथाः। ग्राहलयो वा सस्य प्रियं धामति शुलः २, ३, ४, २४ । यथा त्वमेतस्तिभिः सङ्गतः। एवमहमपि त्वत्प्रमादादायुपा अपमृत्यु दोषरहितेन संग्मिषीय सङ्गतो भूयासम् । तथा वर्चसा विद्येवाटि- प्रयुक्ततेजसा संभिषोय। तथा प्रजया पुत्रादिकया मंम्मि- षोय। तथा रायस्योषेण धनस्य पुथ्या संग्मिपोय। पाय- रादीनि मम मन्वित्यर्थः । समगथाः गमेः समो गम्यच्छी- . ।
माध्य. शा०] वाजसनेयिसंहिता। ८३ त्यादिना [ पा० १, ३, २८] तमध्यमैकवचने लुङि सिचि गमश्चेति [ १, २, १३ ] सिच: कि त्वेऽनुदात्तोपदेशेत्यादिना [पा० ६, ४, ३७] मलोपे इस्वादङ्गादिति [पा० ८, २, २७] सिचो लोप रूपम् ॥ ग्मिषोय। गमेराशीलिङ उत्तमैकवचने इटोऽदित्यकारे [पा० ३, ४, १०६ ] परे सोयुटि कते छान्दसे इडागमे गमहनेत्युपधालोपे [ पा० ६, ४, ८८] रूपम् ॥ १८ ॥ - दनत्वापचारः। अन्ध स्थान्धो' बो भक्षीय मह' स्थ महो' वो भनीयोज' स्थोज वो भक्षीय गयस्पोष' स्थ गयस्पोषं वो भक्षीय ॥ २० ॥ का० [४, १२, ५ ] गां गच्छत्यन्ध स्थेति । अन्ध स्थ रेवती रमध्वमिति यजुईयेन गां गच्छति । गोर्देवता। हे गाव: ! यय- मन्ध स्थ अन्नरूपा: स्थ। क्षीराज्यादिरूपस्यान्नस्य जनकत्वा- अता भवत्प्रमादादो युष्मतमम्बन्धि अन्धः नोगज्यादिरूपमनमहं भनीय सेवेय । मज सेवायामित्य- स्यागोनिड्य त्तमैकवचनै रूपम् ॥ तथा यूयं मह स्थ पूज्य- रूपा: स्थ। मह पूजायाम् । अता वो युष्माकं पूज्यानां प्रसा- दादरमपि महो भक्षाय पूज्यत्वं मेवेय। गौन पदा स्पष्टव्य त्यादिम्म संगयां पूज्यत्व मिदिः । यहा महाशब्देन दश वी-- एय व्यस्त नानि । यथा गोर्व प्रतिधक तस्यै शृतं तस्य शरस्तम्य दधि तम्य मम्न तम्या पातनन तस्य नवनातं तम्य वृतं सस्या ग्रामिक्षा तम्यै वाजिनमिति श्रुत्यक्तानि । प्रतिधक सत्कालदग्धम् । शतमण तत्। शरी दग्धमण्डः । मत दधिरमः । पालननं दधिविगढ़ः । धामिना स्फटितं टुग्धम् ।
शुक्रगदः। | २५० २१क. वाजिनमामिक्षाजल मिति युत्य य: ॥ रासायंपा गर म्ध। पातो वो मको योय ममं मवैवलयः ॥ तया चयः मूज स्थ बनरूपा: स्थ गोनोगदन्ति के पास बना पवाय. चारः। ऊ बनवाग नया: । सुमा प्रमादादी भनीय बलं सवय ॥ लया गयम्पप स्थ नागपा: स्थ । प्रिया हि सगज्यादिविक्ररेण धन पगन्ति। पती धन- पुष्टिलोपचार । वो यमाकं प्रमाटादायम्य धनपुष्टि भक्षीय सेविय। अन्ध स्थे त्यादी ग्वर गति पा. का. ८, ३. ३६, वा ? ] विमगलान: ॥ २० ॥ रेवती ग्मध्व मम्मिन्योनावम्मिन गाष्ठऽम्मि लोकेऽस्मिन् क्षये। इहैव स्त मापंगात ॥२१॥ है रेवती: नेत्रत्यः धनबत्यो गाव: ! धनह तुत्वेन धम- वत्व गवाम्। रथिविद्यते यामां ता रेवत्यः। रयिशदात् मतुम्। ग्यमता व हुन्नमिति पा. क. ६, १, ३७ वा. ४ ] ग्वेर्मती पर सम्प्रमारगाम् । सम्प्रमारणाति पा०६, १, १०८] पररूपमाद गुण: [ पा० ६, १,८७ । पगवा व वन्त इति श्रुतेः [ २, ३, ४, २६ । हे रेवत्य: ! अम्मिन्योमो दृश्यमा नेऽग्निहात्रहविर्दीनस्थाने यूयं रमव क्रीडत दोहमादूवं - मस्मिन् गोठे यजमानसम्बन्धिमोवाटे रमध्वम् । गोठ'गरदन गृहाहहिविथम्भ गा मन्चार प्रदेश । मबदाम्मिन् नाक लोक- दर्शने यजमानदृष्टि विषये नमध्वम् । गत्रो अस्मिन् वये यम- मानगृहे रमध्वम् । त्तयो निवामे पा० ६, १, २०१] त्याद्य- दात्तः । च्यशब्दा निवामवाची। किञ्च। इहैव म्त यजमान- गृहे एव भवत। मा अपगात अन्यत्र मा गच्छन। गा गा लुडोति [ पा० २, ४, ४५ ] एतेलुडि गादेशे रूपम् ॥ २१ ॥ . .
माध्य. शा०] वाजसनेयिसंहिता। विभता यस्याः सा। सहितासिं विश्वरू प्य र्जा माविश गोप- त्येन' । उप त्वाने दिवेदिवे दोषावस्तधिया वयम् । नमो भवन्त एमसि ।। २२ ।। का० [ ४, १२, ६ ] सहितत्यानमत इति। गामित्व- नुवर्तते। है गी:! वं संहितारित चोरच्यरूपहविनाय यज्ञकर्मभिः संयुतासि । ला विश्वरूपी विखं रूपं शुक्ल कणादिव हुरूपैयुक्ता। सा वमूर्जा क्षीरादि- रसेन गौपत्ये न गोस्वामित्वन मामाविश सर्वतः प्रविश । त्वत्प्रमादान्सन बहुविधा रसा बहुविध गोस्वामिखञ्च सम्पद्य- तारित्ययः । का. [४, १२, ७] गाहवल्य गत्लापतिष्ठत उप खेतीति । उप वा। तिम्रा गात्रा भार व्यो मधुच्छन्दी- दृष्टाः। हे दोषावस्तः ! है अरने ! दोषा रात्रिस्तस्यामपि वसति अजस्र धार्य माणत्वान्नापशाम्यति दोषावस्ता। यहा अग्नों हे देवाः ! इत्युपक्रम्य तैः संध रात्रि प्रवि- शेतीतिहासेन अग्ने रात्री प्रदेश उक्तस्तमयं मन्त श्राह। है दोपावस्तः रात्री वसनशील गाई पत्य ! दिवे दिवे प्रतिदिन वयं यजमानाः ला त्वामुप एमसि त्वां प्रत्यागच्छामः । इदम्तो मसि। किम्भ ता वयम् । धिया श्रद्धायुक्तया बुद्ध्या नमो भरन्त: नमस्कार सम्पादयन्तः। यदा नम इत्यननाम [निब० २, ७, २१] । अन्नं हविर्बिभ्रतः ॥ २२ ॥ राजन्तमवगणां गोरामृतस्य दौदिविम् । वर्धमानखे दौ ।। २३ ॥ क्रियापदमनुवर्तते। वयमोशमग्नि नुपैमः। कीदृशं राजन्तं दीप्यमानमध्वराणां गापां गोपायतीति गोपास्तं शुक्षयजुर्वेदः । [३५० २५ । -- य नानां गोतारम्। ऋतस्य मत्यवचनन्नत गाग्य व्रतम्य दोदिविं दापयितारम्। अग्निसमाप व्रतं ग्टहीत्वा मत्य बदती त्या- शय:। व दमै सम्प्रदाये राष्ट्र वधमानं चातुर्माम्य मीमपश्या- दिभिरभि गच्छन्तम् । दाम्यग्सि एहस्था यति दमों ररहम् ॥ दिव: कि प्रत्यम्। बालकात्। लिहाथात् हित्वम् । तुजादोनां दोभ्यासस्यति । पा० ६. १, ७ अभ्यामदाघः । देवयतोति टौदिविः ॥ २३ ॥ स नः पिब सूनवेऽग्न' सूपायना भव । सचम्बा नः स्वत्तये ॥ २४॥ है प्रग्ने ! गाईपत्य ! म पूर्वोत्तगुग युशामद मोऽस्माकं सूपायनो भव। सुखेनापेतु शका: सूपायनः। सुष्पप्राप्त शक्यो भव । ता दृष्टान्तः । सूमवे पिसव यथा पुवाय पिता भयं विना सुखेन प्राप्त शकाः। किञ्च नोऽम्माकं स्वस्तये क्षेमाय सचस्वामेन कर्मणा समवेतो भव । पच समवाये रति धातुः [ धा० ११, ६ २३, २८] यहा मचस्व सेयस्व । पच सेवने [धा० ६, २, ] ॥ २४॥ अग्ने त्वं नो अन्तम उत वाता शिवा भवा वरूप वसुगग्निर्वसुश्रवा अच्छा नक्षि द्युमत्तम रयिं दाः ॥ २५ ॥ चतम्रो दिपदा विराज प्राग्न य्यः । दशार्णपादा विराट् । बन्धादिदृष्टाः। हे अग्ने ! गाई पत्य ! त्वं नोऽस्माकमन्तम: अन्तिकतमः सर्वदा समीपवर्ती भव । प्रम् गती माने शब्द अमति समीपं प्रापोतीत्यम् किए अतिशयितोऽम् अन्तमः प्रम्ब्दात्तमप् । यहान्ति काशब्दात्तमपि पृषोदरा- व्य:।