·No text on this page.

·॥ श्रीजिनायनमः॥
॥ श्रीगोतमपृञ्चारत्तिः ॥
उपारी प्रसिह करनार
पमित श्रापक हीरालाल इसराज.
(जामनगरबाला.)
संपत्-१९६६
सने रपए
कि-रु.-7-0--0

·जामनगर जैननास्करोदय गपखानामां गप्यु. की ·गौतम पृष्ठावृ ॥ श्रीजिनाय नमः॥ ॥ अथ श्रीगौतमपृच्छात्ति: प्रारभ्यते ॥ उपाबी प्रति करनार-पंमित श्रावक हीरालाल हंसराज (जामनगरवाळा) वीर जिन प्रणम्यादौ । वालाना सुखबोधिका ॥ श्रीमगौतमपचायाः । कुर्वेऽद वृतिम- भुता ॥ १ ॥ गाथा-नमिका तिचनाह । जाणतो तहप गोयमो जयव । अबुहाण वोह पच । धम्माधम्म फल पुढे ॥ १ ॥ व्याख्या-नत्वा तीर्थनाथ जानन तथा गौतमों जग- वान अबुधाना वोधनार्थ धर्माधर्मफल पाच ॥१॥ गाथा-नयवं सुचिय नरय सुचिय जीवो पयाइ पुण सग्गं || सुचिय कि तिरिएसु । सुच्चिय कि माणुसो दोश ॥२॥ व्याख्या-दे नगवन स एव जीवश्व्युत्वा नरक याति? स एव जीवः पुनः स्वर्ग कि या. ति? स एव जीवस्तिर्यक्षु किमुत्पद्यते स एव जीवो मनुष्यः कि जवति ॥२॥ गाथा--सुचि य जीवो पुरिसो । सुचि य श्वी नपुंसन हो । अप्पान दीहान । होश अ.

·, नोगी सन्नोगी य ॥ ३॥ व्याख्या-स एव जीवः पुरुषः, स एव जीवः स्त्री, स एव जी. वो नपुंसको नवति, तथा स एवाऽल्पायुर्दीर्घायुरनोगी सन्नोगी च नवति ॥ ३ ॥ गाथा-केण व सुहवो होइ । केण व कम्मेण दूदवो हो ॥ केण व मेदाजुत्तो । दु- म्मेहो कहं नरो हो ॥ ४ ॥ व्याख्या-हे जगवन् केन कर्मण स सुन्नागी नवति ? वा- केन कर्मणा दुनागी नवति? केन कर्मणा बुद्धिवान नवति? कथं च स नरो उर्मेधा नवति? ॥४॥ गाथा-कह पंमिन अ पुरिसो । केश व कम्मेण होमुस्कतं ॥ कह धीरू कह नीरू । कह विजा निष्फला सफला ॥ ५ ॥ व्याख्या-हे नगवन पुरुषः कथं पंकि- तो नवति ? केन कर्मणा वा तस्य मूर्खत्वं नवति ? कथं स धीरो नवेत् ? कथं च स जी- रुर्नवत् ? कथं तस्य विद्या निष्फला नवति ? कथं च तस्य सफला विद्या जायते ? ॥ ५ ॥ ॥ गाथा-केण विणस्सइ अच्छो । कह वा मिल कहं श्रिरो होइ ।। पुत्तो केण न जी- वा । बहुपुत्तो केरा वा बहिरो ॥६॥ व्याख्या-केन कर्मणार्थो विनश्यति ? कथं वा स मिलति ? कथं च स्थिरो नवति ? केन कर्मणा पुत्रो न जीवति ? केन कर्मणा वा जनो ब- ·तिम- पृछावृण हुपुत्रो जवति' केन कर्मणा च जनो बधिरो नवति ॥६॥ गाग्रा-जयो के नरो । केश व भुतं न जिजश नरस्त ॥ केण व कुछी कुनो। कम्मेण य केश दास ॥ ॥७॥ व्याख्या-दे जगवन् । केन कर्मणा नरो जात्यघो नवति ? वा केन कर्मणा तस्य भुक्तमपि न जीर्यप्ति केन कर्मणा वा कुष्टी कुजश्च स भवति ? केन कर्मणा च तस्य दा- सत्व जति ॥७॥ गाथा-केरा दरिदो पुरिसो। केण कम्मेण इसरो हो । केश य रोगी जाय । रो- गविदूणो हवा केण ॥७॥ व्याख्या-केन कर्मणा पुरुषो दरिदी नवति ? केन कर्मणा चेश्वरो नवति ? केन च कर्मणा रोगी नवति? केन कर्मणा च रोगरहितो नवति ? ॥७॥ गाथा-कद हीणागो मून । केण व कम्मेण टुटन पगू ॥ केण सुरूवो जाय । रू. वविदूसो हवा केण ॥ ए ॥ व्याख्या-हे नगवन् । पुरुषो हीनागो मूकश्च का नवति? वा केन कर्मणा टुटकश्चरणदीनश्च भवति ? केन कर्मणा च स सुरुपो जायते ? रूपविही. नश्चापि केन कर्मणा जवति ॥ए॥ गाया--केणवि बहुवेअगत्तो । केण व कम्मे- ·गा- ण वेयण विमुको ॥ पंचिंदिनवि हो । केरा वि एट्रिदिन हो। ॥ १० ॥ व्याख्या हे नग. वन केन कर्मपा प्राणी बहुवेदनानों नवति ? वा केन कर्मणा वेदनाविमुक्तो नवति ? केन कर्मणा जीवः पंचेंशियो नवति? केन च कर्मणा स एकेडियो जवति ? ॥ १० ॥ था-संसारोवि कह श्रीरो । केरावि कम्मेण हो संखित्तो ।। कह संसारं तरिनं । सिद्धिपु- रं पाव पुरिसो॥१॥ व्याख्या-हे नगवन कथं संसारः स्थिरीजवति ? केन कर्मणा च स संसारः संक्षिप्तो नवति ? तथा पुरुषः संसारसागरं तरित्वा कथं सिइिपुरीं प्राप्नोति ? ॥ ११ ॥ गाथा-सचजगजीवबंधव । सबन्नू सवदंति मुणिंद । सबवउल जयवं । कस्स य कम्मरस फलमेयं ॥ १२ ॥ व्याख्या-हे सर्वजगज्जीवबंधव! हे सर्व! हे सर्वदर्शिन ! हे मुनीइ ! हे सर्ववत्सल ! हे नगवन् ! कस्य कर्मस्यैतत्फलं तत्कथयत? ॥ १२ ॥ था-एवं पुछो जयवं । तियसिंदनरिंदनमियपयकमलो॥ अह साहिन पयत्तो । वीरो महुरा- ६ वाणीए १३ ॥ व्याख्या--एवममुना प्रकारेण पृष्टः सन् नगवान महावीरो मधुरवाण्या कथायितुं प्रवृत्ता, किं विशिष्टो वीरः? त्रिदशेनेरेश्नमितपदकमलः ॥ १३ ॥ श्रीजगवक्ष- गा- ·. एया मदानतिशयः, अतः श्रोतु कटं न नवत्ति, क्षुत्तृट् च न लगति. तत्र दृष्टांतमाह-- । एकस्मिन् ग्रामे एको वणिक् वसति, तस्य गृहे एका वृक्ष कर्मकरा लारवादिका वनेते, सैकदा वने समिकाप्टनारमार्जु गता, मघाले क्षुत्पीमिता धनं गृहीत्वा तस्य गृहे समागता, श्रेष्टिना सा दृष्टा, पृटा च श्धन स्तोकं कश्रमानीत? पुनरपि त्व बने याहि ? प- वादागत्य लोक्तव्य तदा सा वृक्ष क्षुत्पीमिता बने गता, पुनधेधन गृहीत्वा शिरस्युत्पादय च- लिता, मार्गे चरणस्खलनत एकमिधनं पतित, तदा सा तहोतु नम्रीनूता. इतस्तस्मिन् व- ने श्रीवीर समवसृत सन् देशना ददाति नव्यानामग्रे तृतीयप्रहरे, तदा तया वृक्ष्या सा जिनवाणी श्रुता, तमिर्माहात्म्यतस्तस्याः क्षुजना तृमपि गता, तजिरास्वादतस्तत्रैव सा स्थि- ता, तदा गौतमस्ता तत्रैव तथावस्या स्थिता दृष्ट्वा श्रीवीरंप्रति कययति, हे जगवन श्यं धृ. ा कयमत्रैवैव स्थितास्ति ? तदा जगवता प्रोक्तं नो गौतम अईहाणीमन्नावत इयं स्थिता- स्ति. ततः श्रीवीरमुखात्मवैरपि तस्या वृत्तातः श्रुतस्तदा ते चितयितु लमा अहो वीतराग वाण्या महानतिशयो वर्तते. अश्रदशनानतर सा गृहे समागता; तदा श्रेटिनोक्तं त्वं क- ·थं शीघ्रं नातायाता? तयोक्तं नो श्रेष्टिन मया जिनवाणी वने श्रुता, तसेन च मदीया क्षु. तृषा च प्रशांता; तेन कारणेन चाहं शीघ्रं नायाता. पश्चात्तया श्रीजिनधर्मोपरि नावः समु. त्पादितः, तेन च सा सुखिनी जाता. अत एव धर्मेच्छुनिजिनवाणी श्रोतव्या. अथ श्रीमहावीरस्वामी पूर्वोक्ताऽष्टचत्वारिंशत्प्रभानामुत्तराणि श्रीगौतमगणधरंप्रति क- श्रयति. तत्र प्रथमः प्रश्नो यथा-केन कर्मणा जीवो नरकं याति? तस्योत्तरं त्रिनिर्गाया- निराह-गाथा-जो घायज्ञ सत्ताई। अलियं जपेई परधनं हर ॥ परदारं चिय वञ्च । बहुपावपरिग्गहासत्तो ॥ १४ ॥ चंडो माणी कु.हो । मायावी निहुरो खरो पावो ॥ पिसुणो संगहसीलो । सादणं निंदन अहमो ॥ १५ ॥ आलप्पालपयंपी। सुदुलबुही य जो कयग्यो य ॥ बहुदुरस्कसोगपनरो । मरिने नरयंमि सो याइ ॥ १६ ॥ व्याख्या-यो जीवः सत्वान मारयति, पुनरसत्यवचनं ब्रूते, पुनरदत्तं वस्तु यो गृह्णाति, पुनः परदारेषु गमनं करोति, पु. नहुं परिग्रहं. मेलयति, पुनर्यश्चमो जयंकरो, मानी अहंकारी कुशे मायावी निष्टुरः खरःक- गोरचित्तः पापी पिशुनोऽसंगशीलः कुसंगकत, साधूनां निंदकः, अधर्मी, असंबवचनमज- ·- . पक., उहि, च पुनर्य. कृतघ्नो जवति स बहु खप्रचुरोऽत्यत दुःखी सन् मृत्वा नरक याति, यथाऽष्टमश्चक्री सुन्नूमो महापापत सप्तमं नरकं गतः, तस्य सबधमाह- बसतपुरसमीपे एकं वनं वर्नते, तत्र वनाश्रमे जमदानिस्तापसस्तपः करोति, स सर्वत्र जनपदेषु प्रतिक्षेऽनून, इतो देवलोके हौ मित्रदेवौ स्तः, एको वैश्वानरनामा देवो महाया- यमों जिनन्नतिवचनरक्तः, दितीयश्च धन्वंतरिनामा देवो महाशैवधर्मी तापसधिलक्तश्च, वापि तावात्मीय धर्म प्रशसतः, एकेनोक्तं श्रीजैनसदृशः कोऽपि धर्मो नास्ति, हितोयेन चोक्तं शेवधर्मसदृशोऽन्यो धर्मो न. हारपि वाद कुर्वतौ स्वस्वधर्मपरीकार्य मनुष्यलोके समा. गतो. अन जैनधर्मिणा वैश्वानरदेवेनोक्तं जिनधर्ममध्ये जघन्यो नवदीक्षितो यः साधुस्तस्य परीक्षा कर्नव्या; शिवधर्ममध्ये च य पुरातनस्तापसस्तस्य परीक्षा कर्नव्या. इतो मिथिला- नगर्या. पपरयो राजा राज्य त्यक्त्वा चेपानगर्या श्रीवासुपूज्यस्य हादशमतीर्थकरस्य पार्थे दीका गृहीतान, तं पद्मरय नवीन साधु दृष्ट्वा नन्नावपि देवौ तत्रागत्य तस्य परीक्षा कर्नु प्रवृनौ, नानाप्रकाराणि मिष्टलक्तानि शीतलानि पानीयानि च तस्मै तान्या दर्शितानि, न.

·, , तं च लो साधो गृहाणेमानि ! तानि दृष्ट्वा क्षुधा तृपा पीडितोऽपि साधुरग्राह्याण ज्ञात्वा न गृहीतवान्. एवं साध्वाचाररक्षणार्थमेका परीक्षा जाता. अथ द्वितीयां परीक्षां कुरुतः, एक- स्मिन ग्राममार्गे तान्यां कंटकाः कर्कराश्च विकुर्विताः, हितीयमार्गे च मंडुक्यो विकुर्विताः, स साधुर्महानुनावो जीवदयापालनार्थ तं मंडुकीसत्कं मार्ग त्यक्त्वा सकंटकमार्गे याति, तैः कंटकैश्च तस्य मदोपसर्गो जातः, पादाभ्यां रुधिरं स्थान स्थाने निस्सरति, तथापि स स्व- धर्मान्न परिचष्टः। अथ तौ तस्य तृतीयां परीक्षां कुरुतः, तान्यां दिव्यमायया मनोहररूपलावण्योपेताः स्त्रियो विकुर्विताः, ताः स्त्रियस्तस्य साधोरग्रे नानाप्रकाराणि नृत्यादीनि हावनावान नोगप्रा- धनादीनि च कुर्वति, तथापि तस्य साधोर्मनो मनागपि स्वधर्मान्न चलितं. पुनस्ताभ्यां नै- मित्तिकरूपं विधाय तस्मै साधवे प्रोक्तं, नो साधो आवां झानिनौ नैमितिको स्वः, अधुनापि तवायुवहु वर्तते, अतो यौवनवयसि किमर्थं तपः करोषि ? नानाशृंगाररसादियुतान नोगान भुक्ष्व ? अधुनैवैवंविधं कांचनसदृशं शरीरं तपसा त्वया कथं शोष्यते! एतन्न युक्तं, वृक्ष्त्वे ·, बया चारित्रं ग्राह्य तदा मुनिना प्रोक्तं यदि ममायुर्दोघमस्ति, तदाई बहुकाल चारित्रं पाल- पिप्यामि, धर्म च करिष्यामि, शरीरं च मे तेन निर्मल नविष्यति, किं च यौवनवयोधिना धर्मोऽपि न जवति वृक्षो कि स्यात्! शरीरे जर्जरीजूते सति क्रियातप आदि किमपि न न- वति. धन्यं मम नाग्य, येन मे चारित्रोदयो जातः, एवं चतुतिः परीक्षान्तिः परीक्षितोऽप्य- सौ यदा न चलितस्तदा तौ देवो हटी श्रीजिनशासनस्य प्रशसा चक्रतुः, इति तान्यां जैन- धभिमुनिपरीक्षा कृता.॥ अथ शिवशासने वृतापसपरीक्षार्थ तौ देवौ चलितो. इतः पूर्वोक्तो जमदग्निनामा वृ- इस्तापसस्ताच्या दृष्टः, नगरलोका अपि तस्य पार्वे समागत्य तत्सेवा प्रत्यहं कुर्वति; तस्य मस्तके महती जटा वर्नते; अथ तौ देवौ तस्य परीक्षार्थ चटकचटकीयुग्मरूप विधाय तस्य कूर्चमध्ये श्रालय कृत्या स्थिती. एकदा चटकेन मनुष्यन्नापया चटिकाप्रति कथितं, दे प्रिये! प्रद दिमवतपर्वत गत्वा द्रुतमेवागमिष्यामि; तदा चटिकयोक्तं चेत्तत्रैव त्व कयापि चटिकया समासक्तः सन् तिस्तदाई कि कुर्वे ! अतोनवता न तत्र गंतव्यं. तत् श्रुत्वा पुनश्चटके- २ ·नोक्तं चेदहं पश्चान्नागनामि तर्हि स्त्रीहत्यागोहत्यादिपातकं मेऽस्तु, तथैव कृतघ्नविश्वासघात- कपरनिंदकानां या गतिळवेत् सा मे गतिरस्तु; चटिकयोक्तमेतत्किंचिदप्यहं न मन्ये, परं त्वं मयोक्तमेकं शपथं कुरु ? यथा मम प्रत्ययो नवेत्. चटकेनोक्तं काय? तयोक्तं चत्त्वं प- श्वानायाति तदाऽस्य महर्षेः पापं ते नवतु, इति शपथं कृत्वा त्वं याहि ? तत् श्रुत्वा जम- दग्निः क्रुः सन् स्वकूर्चमध्यात्तच्चटकचटिकायुग्ममाकृष्य करे च धृत्वोवाच; अरे चटिके म- या किं पापं कृते ? तहद? चटिकयोक्तं दे झषे? त्वमात्मनः शास्त्रं विचारय ? नक्तं च-अ. पुत्रस्य गतिर्नास्ति । स्वर्गो नैव च नैव च ॥ तस्मात्पुत्रमुखं दृष्ट्वा । पश्चाइम समाचरेत् ॥ ॥१॥ तेन अपुत्रस्य गृहं शून्यमित्यादि, अतः कारणातू नो मुने त्वं क्रोधं संवर? स्वगृहं च याहि ? शषिणापि तच्चो मानितं. अथ स जमदग्नितापसो गृहे गत्वा बहुपुत्रीपितुः क्रोष्टिकनगराधिपतेजितशत्रोर्नृपस्य पार्श्व समागत्यैकां कन्यां ययाच. एवं तं तापस चलचित्तं तपोव्रताच्च भ्रष्टं विज्ञाय स मि- थ्यात्वी देवो जैनधर्मे दृढानुरागी जातः, अथ तापसयाचनानंतरं राझोक्तं मम पुत्रीशतं व- ·, तते, तन्मध्याद्या त्या वांत तां गृहारा! तदा स झपिपस्यातःपुरे गतः, तत्र सकलाः क. पास्त तापस जटिलं उर्वसं असस्कृतदेह मलिनांगोपाग च दृष्ट्वा तंप्रति यूत्कृत चक्रुः, तदा कुपितेनरिया ता. सर्वा अपि कन्या. कुजीकृताः, पश्चालितेन तेनैका नृपकन्या नृपप्रासा- दांगणे रममाणा दृष्टा, तस्यै निजरूपं सम्यक् प्रदर्य तेनोक्तं त्वं मा वांगसि' इत्युक्त्वा त- स्या दस्ते बीजपूरकफल दत्वा तामुत्पाट्य स चलितः, शापन्नयनीतेन राझा सहस्रगोकुलदा- सदासीसहिता सा कन्या तस्मै दना; पश्चात्तेनर्पिणा नृपविनयतुटेन तपःप्रजावानाः सर्वी अपि कुजीनूताः कन्याः समीचीनाः कृताः, एवं तेन स्वकीय सर्वमपि तपो निष्कलीकृतं. प्रय तेन सा कन्या निजाश्रमे स्यापिता, यौवन प्राप्ता च परिणीता, रेणुकेति तस्या अन्ति- धान जात, तया सह स विषयसुखानि भुनक्ति. अयैकदा शतुकालसमये तस्पै जमदग्निनोक्तं हे प्रियेऽयाद त्याप्रत्येक वस्तु साधयित्वा दास्यामि, येन तव पुत्रोत्पनिलविष्यति, तदा रेणुकयोक्तं हे स्वामिन् युप्मानिमत्रै वस्तु- नी साधयितव्पे, यत्रैकेन वस्तुना कृत्रियः पुत्रो हितीयेन च ब्राह्मणः पुत्रो मे नवेत; ताप- , ·सेनापि तथा कृतं, तइस्तुक्षयं च रेणुकाग्रे मुक्तं, अथ रेणुकया तन्मध्यादेकमौषधं जग्धं, तत्पन्नावतश्च तस्या महाशूरो महाप्रतापी च रामनामा पुत्रोऽनूत. अपरं चौपधं दस्तिना- गपुरे स्वन्नगिन्यै अनंगसेनायै प्रहितं, तया च तत्रक्षितं, तत्पन्नावेण च तस्या अपि कृतवी- र्यनामा पुत्रो जातः, इतः कश्चिदेको विद्याधरोऽनीसाररोगपीमितस्तस्मिन्नाश्रमे समागतः, रामेण तस्य परिचर्या कृता, ततो जातसमाधिना तेन विद्याधरेण रामाय परशुविद्या दत्ता, तेनापि सा साधिता, तत्प्रनावाञ्च तस्याये कोऽपि परश्यादिशस्त्रधारी स्थातुं न शक्रोति. अ. चैकदा सा रेणुका निजन्नगिन्या अनंगसेनाया मिलना दस्तिनागपुरेऽनंतवीर्यराझो गृहे स. मागता, तां मनोझरूपां दृष्ट्वाऽनतवीर्यः कामविह्वलो जातः, क्रमेण परस्परप्रीत्युजावनतोऽनं- तवीर्येण सा भुक्ता. ततश्च जातगाया रेणुकायास्तत्रैवैकः पुत्रो जातः, अथान्यदा तत्पुत्रयुता रेणुका जमदमिना स्वाश्रमे समानीता. एतदकार्यतो जातक्रोधेन रामेणानंतवीर्यः परशुना हतः, तद् ज्ञात्वाऽनंतवीर्यपुत्रकीर्तिवीर्येण पितुरात्तदाश्रमे आगत्य जमदग्नितः, तदा क्रु- न परशुरामेण कीर्तिवीर्य हत्या हस्तिनागपुरस्य राज्यं गृहीतं. इतः कीर्तिवीर्यस्य सगर्ना m ·. वनिता जयजीता ततो निर्मात्य वने तापसानामाश्रमे गता, तापलैरपि सानूमिगृहे स्थापित ता. तत्र तस्याश्चतुर्दशस्वप्नसूचितः सुनूमनामा पुत्रो जातः, अश्र परशुरामेण भ्रांल्वा ब्रां- वा परशुमनावेण कत्रियान मारयित्वा सप्तवारान निक्षत्रिणी पृथ्वी कता, तेपा दष्ट्रानिश्च स्थालश्चैको नृत्या स्थापितः। अनेकदा परशुरामेण नैमिनिकः पृष्टो यन्मम मरणं कस्य इस्तानविष्यतीति, तदा नै मित्तिकेनोक्तं यस्य दृष्टाविमा दष्ट्राः कैरेयीरूपा भविष्यति यश्च तां कैरेयी नोक्ष्यते स पुरु- पस्तव इंता नविष्यतीति, तदा परशुरामेण ते शत्रु ज्ञातुमेका सत्रशाला स्थापित्ता, मुक्तश्च तत्र स कत्रियदातृतः स्थालः सिहासनोपरिः इतो वैतान्यपर्वतवासिमेघनादनामविद्याधरे- गैको नैमिनिकः पृटो यन्मम पुत्र्याः को बरोन्नविष्यति ? नैमित्तिकेनोक्तं सुनूमनामा च- की तव पुत्र्या वरो नविष्यति, तदा तेन विद्याधरेण सुन्नूमस्य शुहिं कृत्वा तेन सह निज- पुत्री परिणायिता, तया सद सुखं मुंजानः स तत्रैव लूमिगृहे तिष्टति. अश्यैकदा प्राप्तयौवने- न तेन निजमाता पृष्टा हे मातः पृथ्वी किमेतावत्प्रमाणैव वर्नत? तदा मात्रोक्तं दे पुत्र!

·आवां तु शत्रुनयतोऽस्मिन् तापसाश्रमे नूमिगृहमध्ये एव तिष्टावः, परशुरामेण तव पितर इत्वा हस्तिनापुरराज्यं गृहीतमस्ति. इत्यादिवृत्तांतं श्रुत्वा सुन्नूमः क्रुः सन नूमिगृहानिः- सृत्य निजश्वसुर मेघनादं सार्थे गृहीत्वा हस्तिनागपुरे परशुरामकारितायां सत्रशालायां स. मागतः, तत्र च तस्य दृष्टिपातात्तदंष्ट्रानृतः स्थालः कैरेयीनृतः संजातः, सुन्नूमेन सा सर्वा- पि कैरेयी नकिता, तद् ज्ञात्वा परशुरामेण चिंतितं नूनं मम हताऽयमेव, ततः परशुराम- स्याझ्या तत्सेवकास्तं हेतुं समागताः, परं मेघनादविद्याधरेण ते सर्वेऽपि पराजिताः, तह- तांतं श्रुत्वा सक्रोधः परशुरामस्तत्र समागतः, परं तत्र सुनूमं दृष्ट्वा स प्रतापरहितो जातः, इतः सुनूमेन तं स्थालमुत्पाट्य परशुरामंप्रति क्षिप्तः, तत्कणं चक्ररूपीनूतः स स्थालः पर- शुरामस्य मस्तकमलुनातू. एवं सुजूमश्चक्री जातः, ततो वैरं स्मृत्वा तेनैकविंशतिवारान्निाह्मणी पृथ्वी कृता. च- कादिरत्नबलेन तेन षट्खमानि साधितानि; तथापि तस्य लोनोदधिः परां वृदिं प्राप; ततोऽ- सौ धातकीखंडस्थतरतत्रसाधना लवणसमुश्मध्ये सहस्रदेवाधिष्टितचर्मरत्नोपर्यारुह्य स- ·सैन्यः प्रस्थितः, इतः समुश्मध्ये मार्गे चर्माधिष्टायकानां मध्यादेकेन देवेन चिंतितमहं आं. तोऽस्मि, अपरे च नवशतनवनवतिदेवा विद्यते, ततोऽहं क्षणमेतचर्मरत्न त्यक्त्वा विश्राम ल- नेयमिति विचिंन्य तेन तन्मुक्तं, नाविवशाळेपाणा सर्वेपामपि देवाना मनस्सु स एव विचा- रः प्रादुर्वृतः, ततस्ते सर्वेऽपि चर्मरत्न त्यक्त्वा दूरीनूता, तेन ससैन्यः समः समुश्मध्ये पतित्वा मृत , लोनाध्यानवशाच सप्तम नरकं गतः ॥ इति श्रीवृहत्खरतरगचे पाठकश्री. सुमतिदतशिष्यैर्वाचनाचार्यमतिवईनगणिन्तिः कृता सुनूमचक्रवर्तिनः कथा समाप्ता, समा- स. प्रअमोऽय प्रभः ॥ अनहितीयप्रभस्योत्तर कश्यति- गाया-तवसयमदाणरन । पश्न नदन किवालू य ।। गुरुवयणरन निजं । मरिन दे- वेसु सो जाय ॥ १७ ॥ व्याख्या-गौतम! यः पुमान तपसि संयमे दाने च रक्तोन- वति, पुनः प्रकल्या नका, पुनर्य कृपालु, पुनर्गुरुवचने यो नित्य रक्तः, स जीवो मृत्वा नित्य देोपून्पद्यते ॥ १॥ यया आनदश्रावकः, तस्य कथा चेचं, तथाहि-वाणिज्यग्रामे जि- तशत्रुराजा राज्य करोति, तत्रानंदनामैको गृहस्थी वसति, तस्य शिवानदेति स्त्री वर्तते, त. - ·स्य गृहे सुवर्णस्य हादशकोटयः संति, दशसहस्रगोप्रमाणानि चत्वारि गोकुलानि वर्त्तते, त- ग्रामादीशानकोणे कोल्लाकनामा सनिवेशोऽस्ति; तत्र च बहव आनंदस्य संबंधिनो वसंति; अथैकदा तत्र धुतपलाशवने श्रीवीरः समवसृतः, तदा जितशत्रुराजा आनंदश्च तत्र प्रभु वंदितुं समागतो, वंदित्वा चोषितस्याने समुपविष्टौ, तत्र श्रीवीरस्य देशनां श्रुत्वाऽानंदेन श्राइस्य हादशवतपूर्वकं श्रावकवतं गृहीतं, परिग्रहस्य चैवंविधं परिमाणं कृतं. हादशस्वर्णकोटयो धनं, चत्वारि गोकुलानि, पंचशतहलानि, पंचशतशकटानि देशांतरव्यापारार्थ, पंचशतशक- टानि गृहकार्याथ, मधुयष्टिदंतधावन, शतपाकसहस्रपाकतैलेऽन्यंगनार्थ, अन्येषां नियमः, सु- गंधच्यचूर्णमुर्त्तनाथै, अन्येषां नियमः, अष्टौ पानीयस्य लघुघटका स्नानार्थ, अन्येषां नि- यमः, श्वेतपट्टकुलयुग्मपरिधानमन्येषां च नियमः, चंदनाऽगुरुकुंकुमकर्पूराश्च विलेपनार्थम- न्येषां च नियमः, अगरसेल्दारसधूपे अन्येषां च नियमः, घृतपूरखमखर्जकानि पक्काननोजने, अन्येषां च नियमः, शक्षादिनिष्पनं पेयं कैरेयी च, अन्येषां नियमः, सुगंधकलमशालि वि- नाऽन्यौदनस्य नियमः, माषमुजकलापविनाऽन्यधान्यस्य नियमः; शरत्कालनिष्पन्नं घृतं वि- , ·.. नाऽन्यस्प नियमः, वास्तुक मंझकिं पल्यंक विनाऽन्यशाकस्य नियम, आकाशसत्कं पानी- य पिनाऽन्यस्य नियमा, एलालनगककोसकर्पूर जातिफलैमिश्रित ताबूल पिनाऽन्यस्य नियमः, गृहसत्करस्तूनिदिनाऽन्येषां नियम , अन्यतीश्रिकै. परिगृहीत जिनवि न नमस्करोमि. एवं झादशवतादिनियम गृहीत्वा श्रीवीरं च वदित्वा स निजगृदे गत ततः शिवानदापि श्रीवी- रप्रभुनमीपे गत्वा प्रभु च वदित्वा शुक्लावैः श्रावकधर्मव्रत गृहीत्वा गृहे समागत्य स्वव्रत पा. सयति, अकदाहानदेनकादशप्रतिमाराधनार्थ मनसि मनोरणः कृतः, ततस्तेन कोल्लाकग्रा. मे पौषधशालैका कारिता, पश्चादृपुत्रप्रति निजकुटुबतारं समर्प्य स्वजनाच मेलयित्वाऽ- नपानाधिक चनोजयित्वा स्वयं पौषधशालायामेकादशश्रामतिमा अगीचके एव प्रतिमा वहन सन् सोऽतीतो जात., धर्मजागरिका कुतिस्तस्याऽनशनस्य मनोरपो जातः, प- श्वासलेखना कृत्या तेनाऽनशनं गृहीत, तदा च तस्याऽवधिज्ञानं समुत्पन्न. अस्मिन् समये नत्र श्रीवीरः समवसृनः, तदा श्रीगौतम. पारणा तन्नगरमध्ये गत , आदारमादाय पश्चा- इक्षितेन गौतमेन बहनो जना गछतो दृष्टा , पृष्टाश्च तो यूयं क गतुमनसः स्थ? तैरुक्त, को- ·ब्लाकग्रामे आनंदाइनाऽनदानं गृहीनमस्ति, तइंदनार्थ च वयं यामः, तत् श्रुत्वा श्रीगौत- मोऽपि तं वंदापयितुं तत्र गतः, आगवतं श्रीगौतमं दृष्ट्वाहानंदो हृष्टो वंदनां कृत्वा तं पप्रच, जो गौतम! किं गृहस्थस्याऽधिज्ञानं समुत्पद्यते ? गौतमः प्राह नुत्पद्यते. आनंदेनोक्तं तदि मम युष्मत्प्रसादादवधिज्ञानं समुत्पन्नमस्ति, तेनादं चतुर्दिक्षु पंचशतयोजनानि समयमध्ये पश्यामि, कध्वं च सौधर्म यावदधश्च प्रश्रमपृथ्वीलोलुचनरकावासं यावच्च पश्यामि. तदा गौतमेनोक्तं नो आनंद गृहस्थस्य ज्ञानमेतावन्प्रमाणं नोत्पद्यते, तेन त्वं मिथ्यादुष्कृतं दे- हि? आनंद नवाच नो गौतम! किं सत्यवादिना मिथ्यादुष्कृतं दीयते ? वा असत्यवादिना? गौतम आह दे आनंद असत्यवादिनैव तावन्मिथ्याशुष्कृत देयं. आनंदः प्राह तहिं नवनिरेव मिथ्याऽष्कृतं देय. तत् श्रुत्वा गौतमः सशको जातः, नाय च ततः श्रीवीरस्यांतिके स- मागतः, नक्तपानमालोच्य स्वामिनंप्रति स पृष्टवान, दे जगवन्! आनंदः सत्यवादी किं वा- ऽहं ? जगवतोक्तं नो गौतम! आनंद एव सत्यवादी, अतस्त्वं तत्रानंदपार्चे गत्वा मिथ्या3- कृतं देहि ? तदा गौतमेनागत्य तस्मै मिथ्याइष्कृतं दवा प्रोक्तं लो आनंद नगवता त्वं स.

·- त्यादी प्रोक्तोऽमि, अतोऽह ते मियापुष्कृतं ददामि मया यदा तषिये स्वामी पृष्टस्तदा तेनोक्त यदानदेनोक्त तत्सर्वमपि स पश्यति. अशानदोऽनशने विधाय समाधिना स्वायुः पू. पाकृत्य सौधर्मदेवलोकेऽरुणानविमाने देवो जातः॥ इति श्रीखरतर आनंदस्य कथा स माता ॥ इति हितीयः प्रश्न ॥ अथ तृतीयचतुर्थप्रश्रोत्तरमाह- गाना-कन जो सेवा । मिते को कए वि संचय ।। कूरो गूढमश्ना तिरिन सो दो मरिकरा ॥ १५ ॥ व्याख्या यः पुमान आत्मनोऽये मित्र सेवते, कार्ये सृते सति च मित्र सत्यजति, पलकणान्मित्रं उखयति, मित्रस्प चाऽशुन्नं वदति, पुनर्य. पुमान क्रूरो लवति, तया यो गूढमतिरादात्मनो गुह्य मित्रस्याग्रेन प्रकाशयति, स पुमान् मृत्वा ति- यग्नवति, तिर्यरूत्पद्यते, यथाऽशोकदत्तकुमारो मित्रशेन माया च कृत्वा विमलवाहनस्य कु. सगुरोर्दस्ती जातः ॥ १५ ॥ तथा गाया-अजवमदवजुत्तो। अकोहणो दोसजि. न दाई । नयसाहुगुणेसु गिन मरिन सो माणुसो दो ॥२॥ व्याख्या-यः पुमान् सरलचिनो जवति, पुनर्निरदकारी जवति, पुनरकोपो नवति, पुनदोपवर्जितो नवत्ति, पुनर्य.

·सुपात्रे दानं ददाति, पुनयों न्यायवान् नवति, यश्च साधूनां गुणोत्कोर्ननं करोति, स जीवो मृत्वा मनुष्यो नवति, या सागरचंकुमारः पूर्वोक्तगुणैर्युतो मृत्या प्रश्रमकुलकरो विमल- वाहननामा जातः ॥ २०॥ अथ तयोः संबंधमाह- महाविदेहे अपराजितानानी नगरी वनते, तत्र चेशानचंशे नामा राजा राज्यं करो- ति, तत्रैव चंदनदासान्निधानः श्रेष्टी वसति, तस्य पुत्रः सागरचंज्ञानिधानः परमगुणवान स- रलो निर्मलाचारश्च वर्चते, तस्यैकं मित्रं अशोकदत्तनामासीत, परं स मायावी कपटी च वर्तते, सोऽपि तत्रैव वसति. एकदा वसंतमामे राजा क्रीडाथै वनमध्ये गतः, सर्वे नगरवा- सिनो लोका अप्यास्ताः संतस्तत्र गताः, सागरचंज्ञऽशोकदनौ ौ सुहृदावपि तत्र बने ग- तौ, राजा तत्र स्वपरिवारपरिवृतः क्रीमति, एवमन्येऽपि सर्वे जनाः कीति, इतः सागरचं. देण · मां रक्ष रक' इति कस्याप्याशब्दो दूरतः श्रुनः, तदा स जातकपः खऊं गृहीत्वै. काकी तब्दानुसारेण ततश्चखितः, तत्र गतेन तेन पूर्णलश्रेटिनः प्रियदर्शनान्निधाना कन्या चौरैरपहीयमाणा हृष्टा. तदा सागरचंदेश निजपराक्रमेण चौरेन्यः सा मोचिता. ततः साग- ·- रचशया मर्वेऽपि लोका निजनिजगृहे समागताः । अप्रैकदा तस्य पित्रा चदनदासेन सागरचंशयोक्त दे पुत्र । त्वमेतस्य कुमित्रस्याऽशो- कदनस्य सगति त्यज' श्रीजिनधर्म च पालय' तत् श्रुत्वा सागरचः कथयति, नो तात यस्मिन् कार्ये लज्जा समागवति तत्कार्यमद न करिष्यामि, एवविवेन पुत्रवचनेन पिता- पि हटः, तस्मिन्नवसरे पूर्णनइश्रेष्टो निजपुत्रीरक्षणतः सागरचई निजपरमोपकारिण विज्ञा- य तस्मै ता निजा प्रियदर्शनानिधा कन्या ददौ, सागरचरेणापि महोत्सवपूर्वकं मा परिणी- ता, तया सह च स विषयसुखानि भुक्त अकदा सागरचः कार्यार्थ कस्मिंश्चिद्ग्रामे गतोऽनूत, तावताऽशोकदत्तस्तस्य गृहे समागत्य माया च कृत्वा नोगार्थ प्रियदर्शनाप्रति प्रार्थितवान. तत् श्रुत्वा सकोपया प्रियद- शनयां स गृहानिष्कासित , इतस्तावत्सागरचंशेऽशोकदन मार्गे मिलितः, तदा तेन दुटेना- ऽशोकदनेन सागरचंशयाऽसत्यवचननाऽशुन तपृहिणीस्वरूप प्रोक्त तदा सागरच शेण स्व. मनसि चितित ध्रुव प्रियदर्शनायामेतदकाय न संनवति, अयमेवाऽमत्यवक्ता. अश्र सागरचं- .

·शे निजगृहे समागतस्तदा तया स्त्रिया निजस्वामिनोऽग्रे सर्वो वृत्तांतो निवेदितः, तत् श्रुत्वा तेन विचारित नूनमियं शीलवती सत्येव. क्रमेण चतुर्थे वयसि तौ दंपती सप्तक्षेत्रेषु धनं व्य- यीकृत्य मृत्वा जंबूदीपस्य दाक्षिणात्ये नरेते गंगासिंधुनद्योर्मध्यप्रदेशे तृतीयारकस्यांते प- ब्योपमस्याटमन्नागे नवशतधनुःप्रमाणदेही परस्परमधिकस्नेहवंतौ युगलिनी जाती, तत्र क- स्पधुमास्तयोबाबितानि पूरयति. अथ स मायायुतोऽशोकदत्तोऽपि मृत्वा तस्मिन्नेव वने चतु- दैती इस्ती तयोर्युगलिनोर्वाहनरूपो जातः, एवं मायया तस्याऽशोकदत्तस्य तिर्यक्त्वमनूत्. ॥ इति श्रीखरतर सागरअशोकदत्तका समाप्ता ॥ इति तृतीयचतुर्थी प्रश्नौ ॥ अथ पंचम- षष्टप्रश्नोत्तरमाह गौतमः पृचति हे नगवन ! स्त्री मृत्वा पुरुषः, पुरुषश्च मृत्वा स्त्री कथं जवति ? नग- वानुवाच गाथा-संतुठा सुविणिया । अजवजुत्ता य जा गिरा निच्चं ॥ सञ्चं जंप- महिला । सा पुरिसो होइ मरिक ॥ १॥ व्याख्या-या स्त्री संतोषियी नवति, सु. विनीता लवति, सरलचित्ता च स्थिरस्वन्नावा नवति, पुनर्या स्त्री नित्यं सत्यं ब्रूते, सा मृ.

·। त्या पुरुषो नति; यया नागिला मृत्वा पोष्टिरूपा जाना ॥ १ ॥ गाथा -जा चवलो मग्नावो । मायाकामेहि वंचए सयण ॥ न कस्स य विसो | सो पुरिसो महि- लिया हो ॥ २५॥ व्याख्या-यः पुमपश्चपलस्वन्नावः शग्नाव इति मूर्खः कदाग्रही च, पुनर्मायाकूटकपटै. कृत्वा स्वजन वंचयति, न च कस्यापि विश्वस्तोऽाधिश्वासघातकरः, स पुरुषो मृ-या स्त्री जवति, यथा नागिलो मृत्वा पद्मश्रेणिनः स्त्री पद्मिनी जाता. ॥ २२ ॥ त. योः कयानकमथ प्रोच्यते- स्वस्तिमत्यां नगयो नयसारनामा राजा राज्यं करोति, तत्रैव पद्मनामा श्रेष्ठी वसति, स च सत्य राक् सतोपवानस्ति, तस्य नार्या पद्मिन्यन्निवाना वर्तते. सा रूपवती पर मुखे रोगयुता कादलस्वरा असन्यवादिनी मायाविनी च वर्तने, श्रेटिना तस्या रोगापनयनार्थव- हव सचारा. कृताः, परं तस्याः समाधिन जाता, तदा सा मायया निजनारं कथयति य. त्वं हित्तीया स्त्रियं विवादय तदा श्रेष्टी वक्ति मम मनसि संतोपो वते, अत इमां वार्ता वं मा बद? अकदा स श्रेष्टी जीर्णोद्याने देवचिंतार्थ गतः, तत्र मेघवृष्ट्या धूलीप्रकासन- ·तो धननिधानमेकं प्रकटीनून, श्रेष्टिना तद् दृष्ट्वापि न गृहीतं, तत्रैव तन्निधानं तत्र मुक्त्वा स स्वगृहे समायातः । इतस्तत्र स्थितेन केनापि राजपुरुषेण तत्सर्वं विलोक्य राजसन्नायामागत्य राजा वि. ज्ञप्तः, जो महाराज! पद्मश्रेष्टी वनमध्ये निधानं दृष्ट्वा तत्रैव च तनिधानं स्थापयित्वा स्व- गृहे संमागतोऽस्ति, निशायां च स तनिधानं स्वगृहे समानयिष्यति. तदा राझोक्तं नो पुरु- ष त्वं तत्रैव वने याहि ? सावधानतया च श्रेटिनः सर्वे कृत्यं पश्य ? अथ स राजपुरुषः प्र- बनं तत्र स्थितः, परं निशायामपि श्रेष्टो तस्मिन् वने न समागतः, तस्यां दिश्यपि स न समायातः, अथ प्रातः पुनरपि तेन पुरुषेणागत्य राजा विज्ञप्तः, नो स्वामिन् स श्रेष्टी नि- शायामपि तत्र नागतः, तत् श्रुत्वा विस्मितेन राझा तं श्रेष्टिनमाकार्य कथितं, नो श्रेष्टिन गतदिवसे त्वया निधिः कथं न गृहीतः? श्रेष्टिनोक्तं नो राजन मम पार्थे संतोषाख्योऽक्ष- यो निधिर्वर्त्तते, तस्य तवचनेन रंजितेन राज्ञा तं लोजरहितं विज्ञाय नगरमध्ये महान श्रे- ष्टी संस्थापितः, एवं स सुखेन तिष्टति. अथैकदा तत्र वने कश्चिदेकः श्रुतकेवली समवसृतः, , ·तस्य वंदनार्य पद्मश्रेष्टिसहितो राजा तत्र गतः, तं वदित्वा च तस्माधर्मः श्रुतः, अथ पद्म- श्रेष्ट्युवाय गुरुं पृष्टवान दे मुने! मम सतोपः केन कर्मयोत्पत्र.? तथैव ममनार्यापि का. इलस्वरा का सजाता? तदा गुरुस्तयो. पूर्वनवं कथयत्ति- अस्मिन्नेव नगरे केनचिन्मित्रेण निजचपलस्त्रीनयात्पुत्रमापूजय निजमित्रनागानियश्रे. टिनो गृढ़े तस्य पत्नी नागिला साकीकृत्य निजस्वर्णस्थापनिका मुक्ता, स्वय च धनमुपार्ज- यितु देशातर गतः, ततो धनमुराय॑ पश्चादागवन स मार्गे चौरैर्मारितः, तत्कलत्रपुत्राच्या मिमा बाना श्रु,वा महान शोकः कृतः, ततः कियदिवसानतर ताज्या नागश्रेष्टिसमीपे नि- जा स्वर्णस्थापनिका मागिता, तदा तेन श्रेष्टिनोक्त कस्य सत्तीपे मुक्ता केन गृहीता, केन दत्ता, साकी, अद किमपि न जानामि, तदा तान्या राझोऽग्रेस वृत्तातः कश्रितः, राजा तं श्रेधिनमाकार्य कथितवान, जो श्रेटिन् तब गृदे या एतयोः स्थापनिका मुक्तास्ति, ता- मेताच्या प्रति प्रयच तदा तेनोक्तं न कापि मम गृहे तयोः स्थापनिका, तदा राज्ञा ता. ज्या प्रोक्त एतदृनातस्य कमपि साक्षिण समानयतं? तदा तत्पुत्रेणोक्तं अस्योदतस्य सादि- , ·एयेतनार्या नागिला विद्यते, तां विनाऽन्यः कोऽपि साही नास्ति. तदा राज्ञा नागिलामाहूयो- तं त्वं सत्यां वाणी वद? एतत्स्थापनिका तव नर्तुः पार्थे मुक्तास्ति न वा ? तदा नागिलया चिंतितमय मया किं क्रियते ? इतस्तटिनी इतश्च व्याघ्रः, अथ प्रांते तया राझोऽग्रे सत्यं प्रो- तं, तदा राजा तस्याः सत्यवचनेन हृष्टः सन् तां वस्त्राभूषणादिन्निः सन्मानयामास, तस्याः प्रार्थनया च श्रेष्टिनमपि मुक्तवान्. एवं नगरस्त्रीणां मध्ये नागिला सत्यवादिनी प्रसिक्षा जा- ता. अथैकदा नागश्रेष्टिनो गृहे मुनिरेकः समागतः, तं नागिला नक्तपानं दत्वा शुनं कर्मो- पार्जयामास. ततः क्रमेण सा मृत्वा शुन्नकर्मोदयतस्त्वं पद्मनामा श्रेष्टी जातः, नागश्रेष्टी च मायया मृत्वा तवेयं नार्या पद्मिनी जाता, कूटवचनजल्पनतः सा मुखरोगिणी काहल. स्वरा च संजाता, एवं निजपूर्वनवं श्रुत्वा वैराग्यवंतौ तौ छावपि जाती, दीक्षां लात्वा धर्म च कृत्वा गृहीतानशनौ कर्माष्टकं बोटयित्वा शिवं गतौ. अतोऽन्यजनैरपि मृषावचनं न व- क्तव्यं, माया च न कर्तव्या ॥ इति पद्मश्रेष्टिपद्मिन्योः कथा ॥ अथ श्रीगौतमः सप्तमं प्र- भं पृच्छति- - ·दे जगवन केन कर्मणा नपुंसकत्वं जायते ? श्रीवीरः प्राद-गाया---प्रासं वसह पसुधा जो निलचियं इद करे ।। सो सबगानदीयो । नपुसन होइ लोगमि ॥ २३ ॥ व्याख्या- य. पुमान् अश्व तुरग वृप गगादिपशु वा निलंग्नीकुरुते, अर्थानेपा गलकंबल विनत्ति, तपा श्रोत्रादि निष्कासयति, दिसा च करोति स जीवः सर्वागैर्दीनो नति, नपुंसकत्वं च प्राप्नोति, यया गोत्रासो महापातकित्वानपुसकत्वं प्राप्तः, तस्य गोत्रासस्य सर्वधमाद-4. शिक्यामे मित्रानो राजा राज्यं करोति, तस्य राज्ञ पट्टराझी श्रीदेव्यन्निधानाऽस्ति, एक- दा तत्रैव ग्रामे श्रीरईमानप्रभुः समवसृतः, नव्याना पुरतश्च तेन देशना विहिता, तां श्रु. स्वा सकलापि पर्पत्सर्या सजाता. अय देशनानतर प्रनोः प्रश्रमः शिष्यः श्रीगौतमः सप्त- हस्तप्रमाणदेदो महासन्धिमान पटतपःपारणके प्रनोरादेश गृहीत्वा पात्रक प्रतिलिख्य गो- पर्यावसरे तस्मिन वणिक्याममध्ये प्राप्त , इतस्तेन कश्चित्पुरुपो राजपुरुपैर्वेटितो गाढवध- नैमित्तिो दृष्टः, तस्य दस्तौ पादौ च येदितावास्ता, अतःकारणात् स महामुखितश्चतुष्प- अमध्ये पतित आसीत्, एव तन्महापापफल ज्ञात्वा वैराग्ययुतः श्रीगौतमो निक्षा गृहीत्वा ·- पश्चालित्वा श्रीवीरपत्नोतिके समागत्य र्यापथिकी च प्रतिक्रम्य जक्तपानमालोच्य पप्र- ब, हे जगवन् केन कर्मणायं पुरुषो महापुःखी संजातः? तदा श्रीवीरप्रभुराह नो गौतम! त्वमेतस्य पूर्वनवं शृणु ? हस्तिनागपुरे सुनंदो नामा राजान्नूत, तस्य ग्राममध्ये चैको गोवाटक आसीत्, तस्मि- न वाटके संध्यासमये गावः सुखेन तिष्टंति, तस्मिन् वाटके नीमानियस्यैकस्य पुरुषस्यो- त्पलानाम्नी नार्या वर्तते, तस्या गोत्रासनामा च पुत्रोऽस्ति, स च उष्टधीनिर्दयः पापी जी- वघातकोऽस्ति. एकदा स रात्री लोके सुप्ते सति गृहादुवाय हस्तमध्ये च कत्रिकां गृहीत्वा गोवाटके गत्वा गवां पुचकर्णनकोष्ठजीबादि वेदयामास. एवं स पंचशतवर्षायुः प्रपाल्य त- न्महापातकवशान्मृत्वा हितीये नरके नारकी जातः, यतः-घोमाबलद समारीया। कीधा जीवविणास ॥ पुण्यविहूणो जीव ते । पामे नरकनिवास ॥ १ ॥ अथ स गोत्रासजीवो न- रकस्य दुःखानि भुक्त्वाऽस्मिनगरे सुन्नश्श्रेष्टिनो गृहे सुमित्रानिधन्नार्यायाः कुक्षौ पुत्रत्वेनो- त्पन्नः, सा सुमित्रा मृतवत्सत्वेन तं पुत्रं जातमात्रमुत्करे प्रक्षिप्य पुनर्गृहीत्वा तस्य पुत्रस्य - ·नप्रित इति नाम ददौ. क्रमेण च त युवा जात.। अकदा तस्य पिता सुन्नश्रेष्टी धनार्थ क्रयाणकैः प्रवदल नृत्वा ससुश्मध्ये चचाल. कर्मवशाक्षायुवेगेन तत्प्रवहण नग्न, ततः सुन्नश्श्रेष्टी मृत्वा देवत्वं प्राप्तः, त वृत्तांत श्रुत्वा सु- मित्रा शोकसतापाकुला मृता. अथ तमुनितं पुत्र महापापिनमतीवपुराचारिणं विज्ञाय कु. टुबिनो गृहानिष्कासयामातुः, मेरा स सप्तव्यसनमेवी महाऽनर्थकारी जात , अश्र तत्रैव नगरे काचिदतिशयरूपवती कामध्वजानिधा वेश्या राज्ञोऽतीववल्लना वर्तते, सा सर्वदेश- जापाश्चिकणा राइच स्नेहपात्रमासीत्. एकदा स नप्रितस्तस्या. सद्मनि प्रविष्टः, राझो ज- नैश्च त तत्र तथा प्रविष्ट दृष्ट्वा गृहातर्गत्वा वध्ध्या च त राज्ञोऽये समानीय दर्शित , राज्ञ आशाच महाठिकपनापूर्वक स व्यापादित., एव स मृत्वा रत्नमनाया नारकी वस्तूब, नरका- च व्युत्वाऽर स नपुमको जातोऽस्ति. प्रतः कारणाजनैनिलीवनकर्म नैव कर्तव्य ॥ इति गोत्रातकथा, सप्तमः प्रश्रश्च अथाष्टमप्रभोत्तरं कथयति- गाधा-जो मारे नियमणो । परलोयं नेव मन्नए किचि ॥ अश्सकलेसकम्मो । अ. ५ .

·प्पाऊ सोनवे पुरिसो ॥ २४ ॥ व्याख्या यः पुरुषो निर्दयः सन् जीवान मारयति, किं. चित्परलोकं च न मन्यते, अतिसंक्लेशं करोति, स जीवो मृत्वाऽल्पायुवति, शिवकुमारयज्ञ- दत्तवत् ॥ २३ ॥ तयोः संबंधमाह-नजयिन्यां नगर्यां समुदत्तः श्रेष्टी वसति, तस्य धारि- एयन्निधा नार्या वर्तते, तस्याः पुत्र शिवकुमारनामाऽस्ति, यज्ञदत्तानियश्चैकः कर्मकरोऽस्ति, अश्यैकदा स समुदत्तो रोगवशान्मृतः, शिवकुमारपुत्रेण च तस्य स्वपितुर्मृत्युकार्यं कृतं. अ. अकर्मवशात्सा धारिणी तेन यज्ञदत्तकर्मकरेण सह लग्ना, ततश्च लोकमध्ये तस्या महत्य- वहीलना जाता, अथ शिवकुमारस्तां विरुहां वाती लोकेन्यो ज्ञात्वा निजमातरं निवारयति. तदा तया दुराचारिण्या धारिण्या रात्रावेकांते यज्ञदत्तंप्रति पुत्रस्य तश्चेष्टितं झापितं कश्रितं च ममाय पुत्रो यथा सूर्यः कुमुदवन, नदीप्रवाहो निजमृत्तिकातटं, दावानलो वनं च, तथाऽयं शिवकुमारस्त्वां मां च व्यापदयिष्यति, अतः केनाप्युपायेन त्वं शिवकुमारं मारय ? तदा यज्ञदत्तः कयति हे धारिणि अयं शिवकुमारो मम स्वामी तव च पुत्रः, अतः कथं स व्यापाद्यते? एतत्प्रसादादेवाई सुखी जातः, अतःकारणात्तस्य घातकरणोन्नवं ·जगनिय स्वामिशेहरूप महापातक कथ मया क्रियते तदा धारिण्या पुन प्रोक्तं, जो मूढ एन शिवकुमार त्व मारयैव, तन्मृत्युत एवाऽवयो सुख नविष्यति, तदा यज्ञदत्तेनापि तन्मारणमगीकृतं अौकदा घारिण्या पुत्रप्रत्येवमुक्त नो पुत्र त्वया कस्यापि विश्वासो न कर्तव्य , कश्चिदपि त्वा हनिष्यति, पुत्रेणोक्त हे मातर अकदा तया उष्टया पुत्रप्रति कश्रि- तं दे पुत्र गोपालोऽस्मजोवर्ग समीचीन न चारयति न च रक्षति, अतस्त्व गोवर्ग चारय ? अद्य त्व करे शस्त्र गृहीत्वा गोपालेन सह वन याहि यज्ञदत्तमपि साये गृह्णीयाः, एव मा- तुराझया स शिवकुमारो गोपालसमीपे गत्वा सर्व वृत्तात तस्मै निवदयित्वा कायामास, यत्वयाऽहमस्माक्षणीयः, अन गोपालेन तत्र शय्ये विहिते, तयोरुपरि संध्यायामागत्य छावपि सुप्ती, घटिकानतर शिवकुमारो निजशय्या वस्त्रेणावाद्योबाय च गवा समूहमध्ये ग- वा स्थितः, तदनतर यज्ञदत्त प्रबनतया निजशय्याया नछाय शिवकुमारस्य शय्योपरि ख- जमदार दनवान, तदा शिवकुमारस्तत्रागत्य यज्ञदत्तं खजन व्यापादितवान. तत. शिवकुमा- रेण चौर चौर इति मुखनोक्त्वा कश्रित चौरेणायं यज्ञदनो मारित इति.

·अथ प्रातर्यदा यज्ञदत्तो निजगृहे समायातस्तदा तन्मात्रा पृटं रे पुत्र! यज्ञदत्तः का- स्ति ? कथं स नातायातः? पुत्रेणोक्तं स मम पृष्टे समायाति; अथ शिवकुमारो निजमनसि चिंतयति अहो! कर्मविपाकः कीदृशोऽस्ति ! मातापि स्वार्थवशतो निजपुत्रं मारयितुमिच- ति. अथ यदा रात्रौ स निशलुर्जातस्तदा तन्मात्रा तस्य खजो निष्कास्य दृष्टः, तं रुधिरलि- तं दृष्ट्वा तया चिंतितं नूनमनेन यज्ञदत्तो मारितः, अत एनं मारयामीति विचिंत्य तया ते. नैव खोन निजपुत्रो हतः, स वृत्तांतस्तत्रस्थया शिवकुमारधाच्या दृष्टः, तदा कोषातुरया तया मुशलेन धारिणी हता, धारिएयापि च सा चपेटया हता, एवं ते चत्वारोऽपि जीवा नि- दयत्वान्महापातकयोगान्मृत्वा सुखिनः संतोऽल्पायुष्का जाताः परस्मिन् नवे. अतो नव्य- जीवैर्जीववधो नैव कार्यः ॥ इति श्रीगौतमपृचायामष्टमः प्रभः ॥ अथ नवमप्रश्नोत्तरमाद- गाथा-मारे जो न जीवे । दयावरो अन्नयदानसंतुठो ॥ दीहाऊ सो पुरिसो । गोय- म नपिन न संदेहो ॥ ५॥ व्याख्या-यो जीवान मारयति यश्च दयावान् नवति, पुन- योऽजयदानं दत्वा संतुष्टो नवति, स जीवो मृत्वा परनवे संपूर्णायुनवेत; हे गौतम ! तधि- ·, : पये व सदेद मा कृया. ॥ २५॥ एवविध पुरुषो दामनकबद्दीर्घायुर्नवति तद्यथा-राजगृ- हनगरे जितशत्रुनामा राजा राजते, तस्य जयश्रीनानी राझी विद्यते, तत्र मणिकारः श्रे- प्टी, तस्य च सुयशानान्त्री पत्नी तयो पुत्रो दामनकाख्योऽभूत स यदाष्टवार्पिको जात- स्तदा तस्य पितरौ मृतौ, दारिद्यनावात्स दामनको नगरमध्ये धनिना गृहेषु निकावृत्ति क- रोति, अङ्कदा झै मुनी सागरपोताख्यवृटिनो गृहे आहारार्थ प्रविष्टौ, आहार च गृही. त्वा यदा तौ वदिः समागतो, तदा तान्या स निशाचरो बालकस्तस्य धारि स्थितो दृष्टः, त दृष्ट्वैकेन मुनिनोक्त हितीय मुनिप्रति, नो मुने । नूनमय वालोऽस्य गृहस्य स्वामी नवि. प्यति अय गवाकस्थितेन गृहस्वामिना श्रेष्टिना तत्सर्वमाका”त. तेन च स वजाहत श्व संजातः, चितित च तेन अहो मयाऽनेकै कटैर्मायावीनूयाऽय विजव नपार्जितोऽस्ति, त. स्य विनवस्य चाय रक स्वामीनविष्यति, गुरुवचनमप्यन्यथा नैव नवेत, अत एन शि. शु केनाप्युपायनाइ मारयामि तदा वर इति विचार्य स सागरपोतः अटीत मुग्ध वालक मोदकादिलि. प्रलोच्य चामालपा.

·? टके पिंगलाख्यचांडालस्य गृहे मुक्तवान्, पश्चात्स स्वयमपि तस्य चांमालस्य गृहे गतः, त- त्र गत्वा तेन तं चांमालंप्रत्युक्तमहं तुभ्यं मुज्ञपंचकं दास्ये, त्वमेनं शिशुं शीघ्रं हत्वा मां दर्श येः ? इत्युक्त्वा स निजगृहं गतः, अश्र स मातंगस्तं बालकं सुरूपं वीक्ष्य करुणापरोऽनू- त्. ततोऽनौ चिंतयामास यदनेन शिशुनापि सागरपोतस्य कोऽपराधः कृतो नविष्यति ? व्यलोन्नतो मयापीहक् कर्म नोचितं कर्तुं, अतो मयाऽस्मै बालाय जीवितदानमेव देयं. इति विचार्य स चांडालः ककिया तस्य शिशोः कनिष्टांगुली ठित्वा तंप्रत्युवाच नो बाल अथ त्वमिती जुतं पलायस्व यदि जीवितं बांगसि, अन्यथा त्वामनया कत्रिकयाऽहं व्यापादयिष्या- मि. तत् श्रुत्वा वाताहतद्रुम इव कंपमानांगः स ततः पलाय्य यस्मिन् ग्रामे सागरपोतस्य गोकुलमन्नूत् तत्र गतः, तत्र नंदानिधानेनाऽपुत्रकेन गोकुलस्वामिना स पुत्रतया स्थापितः, अथ स चांडालस्तस्य कनिष्टांगुली गृहीत्वा सागरपोतस्य पार्श्वे समागत्य तं तदन्नि- झानं दर्शितवान. तद् दृष्ट्वा सागरोऽयि स्वमनसि सहर्षो जातः, चिंतितवांश्च मया मुने - क्यं विफलीकन; एवं स सागरपोतः सुखेन तिष्टति. अथान्यदा स निजगोकुले गतः, तत्र ·नगृहे जिनांगुलिक तं दामनक यौवनस्य दृष्ट्वा स विषमो जालः, नंदं च पप्रन, अयं तव पुत्र. कदा जातः ? कुतो वा त्वया समुपलब्ध' सत्यं ब्रूहि तदा नदेन कश्रितं अस्प बाल- कस्य कनिष्टागुली केनचित्कारणेन चामालेन नेदिता, तभयात्पलाय्य सोऽत्र मदीये गृहे स. मागतोऽस्ति, मया च स पुत्रत्वेन रहितोऽस्ति तत् श्रुन्या सागरपोतेन विचारितं नून मु. नेचः सत्य जात. इति विचार्य चितातुर. श्रेष्ठी स्वपुरप्रति चलितु प्रवृत्तः, तदा नदेन क- श्रित जो श्रेटिनधुनैव अवतामत्रागमन जातं, तत शीघं पश्चात्क प्रस्थान क्रियते कि किविद्रका त्वया विस्मृतमस्ति ? तदा श्रेष्टिनोक ममैकं महगृहकार्य स्मृत्तिपथमागतत- तोऽह शीघ्र गहामि तदा नदो जगाद, चेन्नवता किचिन्महत् शीघ्र च करणीय कार्य नवे. त्, नदि लेंग्व लिखित्वा ममास्य पुत्रस्य समर्पय १ स शीघ्रमेवेतो गत्वा त लेखं भवत्पुत्रा- य तत्र समर्पयिष्यति. श्रेटिनेऽपि तचित्त, अतोऽमौ लेखमेक लिखित्वा दामनकाय ददौ, सोऽपि त लेख गृहीत्वा पुन राजगृहनगरसमीपे समागतः, अथ तस्मिन् देखे,तेन दुष्टेन पापिष्टेन श्रेष्टिना स्वपुत्रंमतीति लिखितमासीत, यदस्य ·लेखस्य समर्पयितारंप्रति त्वया निशंकमनसा विर्ष देयं, तस्मिन् कार्ये ममाझास्ति. अथ दा- मनकस्तं लेख गृहीत्वा नगरसमीपे समागत्य विश्रामहेतोरुयानस्थस्मरदेवकुले स्थितः, मा- गश्रमतश्च तस्य तत्र निज्ञ समागता. इतस्तस्य सागरपोतश्रेष्टिनो विषानिधाना पुत्री वरा- र्थिनी स्मरदेव पूजयितुं तत्र समागता; स्मरदेवं च प्रपूज्य यौवनावस्थाप्रादुर्भावतः सा देवं- प्रति वरं ययाचेइतस्तया तत्र निश्तिदामनकस्य पार्श्वे निजपितृमुशंकितो लेखो दृष्टः, इ- स्तलाघवात्तया च स गृहीतः, तत्र लिखितं चौदंत विझाय तया चिंतितं, अहो मनोझरूपो युवायं वर्तते, ममापि मानसमस्योपर्येव मोदते, अतोऽस्य युनो विषदानतो मारणमयोग्यमे- व. इति विचार्य तया कजलसलाकया विषशब्दोपरिस्थं विंडं विलुप्य तस्य स्थाने विषा इ. त्यकरोत. पुनस्तं लेखं मुयित्वा दामनकस्य पटांचले सा वबंध. ततः स्वयं च निजगृहे समागता, इतो घटिकानंतरं दामनकः प्रबुहः शीघं नगरमध्ये समागत्य तं लेखं श्रेष्टिपुत्रा- य समुश्दनाय दत्तवान. समुदत्तेन लेखं वाचयित्वा विचारित, यत्पित्रा लिखितमस्ति अ. स्मै विपा प्रदीयता, तस्मिन् विषये कोऽपि संदेदो न कार्यः, अतो मयापि तदाझानुसारेणैव ·कर्नव्य, इति रिचार्य तेन तयो शीघ्रमेव विवाहोत्सनो विहितः, अन्न विवादाद् दिनध्यानं- तर सागरपोतकर मा वार्ता गोकुनमध्ये एव जनमुखात् समागता, तेन सोऽतीवविष- म. सन ततो नगरप्रति प्रस्थितः, मार्ग स मनमि चितयति, मघा यत्किचिदिनीपते तत्सर्व विधिस्त्वन्यथा करोति, नूनमय मदजामाता जातः, तथाप्यद पुनरेन व्यापादयामीति चि- तयन स उरामा पिगलनाम्नस्तस्य मातंगस्य गृहे समागत्य तप्रत्युवाच, अरे चामाल स त्वया कथं न मारित: सत्य वद ? चामालेनोक्त नो श्रेटिन् तदा दयापरिणामवशतो मया स न व्यापादित., अश्र पुनस्त वाल मम दर्शय, या त मारयित्वा तव मनोरनं सफली. करोमि. अथ श्रेटिनोतिनो पिगल | प्रद्याह त दामनक सध्याकाले मम गोत्रदेव्या आयत- ने प्रेपयिष्य, तदा त्वया तत्र स इतव्यः, अग्र सध्यासमये श्रेष्टी गृह समागत्य तौ वधूपर- को प्रतीदमत्रचीत, अरे युगन्यामद्यापि कि कुलदेव्याः पूजन न कृत ? यत्प्रसादादय नवतो. सगमो जातोऽस्ति, इन्युक्त्वा पुष्पापिनृननाजनयुतौ तौ दपती सध्यासमये पूनार्य गोत्रदे- व्या आयतने म मुमोच. . .

·एवं तौ संध्याकाले पूजार्थ गोत्रदेवी मंदिरे गछतौ दृष्ट्वा हट्टस्थितश्रेष्टिपुत्रः समुदत्त न- बाय तो प्रत्युक्तवान, अत्र संध्यासमये पूजावसरो नास्ति, इत्युक्त्वा तावेकांते तत्र चतुष्प- थे संस्थाप्य स्वयं च तत्पुष्पादि गृहीत्वा देव्यालये प्राविशत्, तदा संकेततस्तत्रागतेन पिंग- लचांमालेन ज्ञातं यत्स एव पुरुषः समागतः, इति विचार्य तेन स श्रेष्टिपुत्रः समुदत्तः ख- जैन व्यापादितः, चिंतितं चाय मया श्रेष्टिनो मनोवांबितं कार्य विहितं. अय क्रमेण तत्र हा- हारवी जातः, सागरपोतो निजपुत्रमरणं विझाय वक्षःस्फोटनेन पुत्रवियोगदुःखितो मृत्युमा- प, अश्र कुटुं विनिर्मिलित्वा स दामनकस्तस्य श्रेष्टिनो गृहादिसर्वधनस्य प्रभुश्चक्रे, अथ स दामनको यौवनेऽपि धर्म चकार परं विषयेषु वांगं न व्यधातू; एकदा तेन कस्यचित्साधोर- ग्रे धर्मदेशना श्रुता, देशनाश्रवणानंतरं दामनकेन पृट हे जगवन कृपां विधाय यूयं मम पू- वनवं कथयत ? मुनिनोक्तं नो दामनक! श्रूणु ? अस्मिन्नेव नरतत्रे गजपुरनगरे सुनंदाख्य एकः कुलपुत्रोऽनूत, तस्य जिनदासाख्यः सुहृबनूव, एकदा तौ न्याने गतौ, तत्रस्यं कंचनाचार्य निरीक्ष्य सुनंदो मित्रसहितस्तदंति- ·. के समागत्य स्तिः, प्राचार्य ग देशना दत्ता, देशनामध्ये आचार्येण कश्रितं यो मनुष्यो मां- सं नकयति स बहुषु खन्नाग्नरकगामी च नवति इति श्रुत्वा स जातसवेगो मासन्नकणस्य शपयं जग्राह, जीवरकाया च तत्परोऽनूत, तदादित. स कदापि जीवर्दिसा नाऽकरोत् अ- श्रकियाकालानतर तत्र कल्पातकालोपमो उकालः पतितः, सर्वे जनाच मांसन्नक्षणतत्प- रा जाता, तदा सुनदस्य नार्या तप्रति कथयति, दे स्वामिन् त्वमपि नद्यास्तीरे यादि त. व च नद'मध्ये जाल विस्तार्य मत्स्यान गृहीत्वानय येनास्मत्कुटुवस्य पोपणं भवेत. इति तयोक्तोऽमावुवाच दे प्रिये इद कार्य कदाप्यद न करोमि, अस्मिन कार्य महा- हिसा जवति, तदा तत्रार्ययोक्त नून त्व कैश्चिन्मुडकैर्वचितोऽसि, अतस्त्व दूरे याहि? एव ना. र्यया वहुशो निभ्रवनात्सुनंदो इहे मत्स्यान लिष्कासयितुं गतः, तत्रागाधे जले च जालं चिकेप तत्र जालमध्ये पतितान् मीनान दुःखाकुलान वीक्ष्याऽनुकपया स तान पुनर्जल- मयेऽमुचत् दिनध्यावधि तेनैवमेव कृत, तृतीयदिनेऽप्येवं करणत एकस्य मीनस्य पदिका त्रुटिता, तद् दृष्ट्वा सुनंदोऽनीवशोका? जात , स्वगृहे समागत्य च स्वजनान् प्रति जगाद, ·अहं कदाचिदपि नरकनिबंधनरूपां जीवहिंसा न करिष्यामि, एवमुक्त्वा स गृहानिर्गतः, एवं कियत्कालं यावत्तनियमं प्रपाल्य ततो मृत्वाऽयं त्वं दामनको जातः, मत्स्यपत्रोटनकर्मो- दयत इह नवे तवैकांगुलिका वुटिता, एवं गुरुभ्यो निजपूर्वनवं श्रुत्वा सुनंदः संवेगतोऽनश- नं विधाय समाधिना च स्वायुः प्रपाल्य मृत्वा सुरवरो बनूव, ततश्च्युत्वा मर्त्यनवं प्राप्य जैनी दीक्षां च प्रपद्य क्रमात्स मोकं यास्यति ॥ इति जीवदयादान विषये दामनककथा संपू. . ॥ अथ दशमैकादशप्रश्नोत्तरमाद- गाथा-देन निययं सम्मं । दिन पि निवारए दित्तं ॥ एएहिं कम्मेहिं । नोगेहिं वि- वजिन दो ॥ ६ ॥ व्याख्या-यः पुरुप आत्मनो वस्तु कस्मैचिन्न ददाति, पुनः कस्मैचि. दत्तं वस्तु पश्चागृहाति, पुनरन्येन्यो दानदायका निवारयति, दृशेन कर्मणा जीवो नोगरहि- तो नवति, धनसारवत् ॥ २६ ॥ -सयगासरावचं वा । न पत्तं च पाणयं वा- वि॥ दीयेण दे तुठो । गोयम नोगी नरो दोश् ॥ २७ ॥ व्याख्या-यः पुरुषः शयनास- नवस्राणि पट्टिकासंस्तारकपादपुंबनकंवलादीनि, पुनर्निक्तं पात्रं पानीयं च साधुन्यो हृदये द. गाथा ·4 धृया ददाति, स जीवो दे गौनम लोगवान सुखन्नाग्नवति, धनसारवत् ॥ २७ ॥ अ. थ धनसारकामाद-मधुराया नगर्या धनसारनामा श्रेष्टी वसति, स पट्यष्टिकोटीनामधि- पतिः, परं महाकरणो धर्मे व्यय न करोति, गृहधारि समागतं निशाचर दृष्ट्वेया करोति, यः कश्चिन्मायति तस्मै एव स कुप्यति. याचकं दृष्ट्वा दूरे भवति, प्राघूर्णकमप्यागत दृष्ट्वा स्वय पलायन करोति कोऽपि जनः प्रनाते तस्य नामानि न गृह्णाति अयैकदा तस्य वर्षापनिकात्रयमिछमागतं. निधानगता छाविशतिस्वर्णकोटयोंगाररूपाः सजाना , क्षाविशतिकोटिनृत्प्रवदण च नग्न, हाविंशतिकोटिनृतानि शकटानि च मार्गे चौ- रैदीतानि एवविध वृनात श्रुत्वा स धनसारोऽवेतनः शून्यहृदयो जातो नूमौ च पतित., पश्चाजनै स सचेतनीकृतः, पर शून्यमनाः सन् चतुष्पग्रे जमति, लोकास्तस्य हास्य कुर्व- ति, कियदिवसानतर स दशलकलाटकेन प्रपदणं गृहीत्वा समुश्मध्ये चलित , कर्मवशात्प्र- वदण जना, पर तेन पट्टफमेक सब्ध, तस्य सदायेन स समुह तरित्या तटे समागत , अन्य तत्रस्थः स एव चिंतयत्ति, मया सुपात्रे दान न दनं, तथाऽन्यपानि दापित, अत एव मम , ·1 लक्ष्मीनता, लक्ष्म्यातयो गतयः संति, यथा-दानं नोगो नाश इति. मलक्ष्म्यास्त्वेकै गति- र्जाता.इतस्तत्र वने केवलिनं समवसृतं विज्ञाय स तं वंदितुं गतः, तं वंदित्वा श्रेष्टी केवलिन गुरुंप्रति पृवति, हे नगवन् अहं केन कर्मणैवंविधः कृपणो जातः ? मम लक्ष्मीश्च कथं ग- ता? तदा गुरुः कथयति नो धनसार! त्वं शृणु ? धातकीखमे त्नरतक्षेत्रे क्षेत्रातरौ महादि- मंतावास्तां, तयोर्यो वृभ्राता स नदारचित्तो गनीरः सदा दानमतिश्च बनूव, हितीयत्राता च रौरूपो महाकुपणश्चासीत्. अश्र वृत्रात्रा स लघुनाता निनः कृतः, दानमाहात्म्यतो वृक्ष्भ्रातुर्लक्ष्मीदते, लघुभ्रातुश्च कृपणस्वन्नावतो लक्ष्मीस्त्रुटति. तद् अखन :खितो लघु. जाता वृश्चात्रा सह कलहं करोति. तदा स वृक्ष्ञाता वैराग्यादीक्षां गृहीत्वा तपसा च कति- चित्कर्मक्षयं विधाय स्वायुःप्रांते सौधर्मे सुरोऽनूत, लघुनाताप्यज्ञानतपः कृत्वाऽसुरकुमारो जातः, ततश्च्युत्वा स लघुत्रातृजीवस्त्वं धनसारोऽयं जातः, वृध्ञातुर्जीवश्च देवलोकाच्युत्वा तामलिप्त्यां नगर्यां कस्यचिक्ष्यवहारिगृहे पुत्रीनूय, पश्चादीक्षां गृहीत्वा कर्मवयं च विधा- यायमई केवख्यनूवं, एवं पूर्वन्नवस्याहं तव त्रातास्मि; त्वया तदा दानं न दत्त, अंतरायकर्म च ब- ·4 धृपा ददाति, स जीवो दे गौनमा जोगवान् सुखलाग्नवति, धनसारवत् ॥ १७ ॥ अ- श्र धनसारकथामाद-मधुराया नगर्या धनसारनामा श्रेष्टी वसति, स पट्पष्टिकोटीनामधि- पतिः, परं महाकृष्णो धर्मे व्यय न करोति, गृहारि समागतं निशाचर दृष्ट्वा करोति, यः कश्चिन्मा यति तस्मै एव स कुप्यति. याचकं दृष्ट्वा दूरे जवति, प्राघूर्णकमप्यागत दृष्ट्वा स्वय पलायन करोति कोऽपि जनः प्रनाते तस्य नामापि न गृहाति अयैकदा तस्य वर्षापनिकात्रयमिछमागतं. निधानगता हाविशतिस्वर्णकोटयोंगाररूपाः सजाना , क्षाविशतिकोटिनृत्प्रवदण च नग्न, धाविंशतिकोटिनृतानि शकटानि च मार्गे चौ- रैगृहीतानि एवविध वृनात श्रुत्वा स धनसारोऽवेतनः शून्यहृदयो जातो नूमौ च पतित., पश्चाजनै स सचेतनीकृतः, पर शून्यमनाः सन् चतुष्पग्रे ब्रमति, लोकास्तस्य हास्य कुर्व- त कियदिवसानतर स दशलकलाटकेन प्रवहणं गृहीत्वा समुश्मध्ये चलित , कर्मवशात्प्र- बदए जम, पर तेन पट्टकमेक लब्ध, तस्य सहायेन स समुह तरित्वा तटे समागत , अय तत्रस्थः स एव चिंतयति, मया सुपात्रे दान न दत्तं, तथाऽन्यपानि दापित, अत एव मम . ५ ·दशमप्रभोत्तरमाह- गाथा-गुरुदेवय साहूणं । विशयपरो संतदसणीन य ॥ न न किंपि कडूयं । सो पुरिसो जायए सुदिन ॥ २७ ॥ व्याख्या-पः पुरुषो गुरूणां देवानां साधूनां च विनयं क- रोति, धर्मनिंदादि किमपि कटु वचनं न ब्रूते, एवं विधः सजनानां दर्शनीयः स पुरुषः सु- खी नवति, सर्वजनंवलनश्च जायते. राजदेववत्. ॥ २॥ गाया-अगुणोवि गधिन- निय । निंदर धीरे तवस्तियो कामी ॥ मागी विमंत्र जो । सो जाय उही पुरिसो ॥ ॥ ॥ व्याख्या-यः पुमान् निर्गुणी अहंकारी च नवति, पुनर्यो गुणवतां तपस्विनां च निंदां करोति, पुनर्यः कामी नवति, पुनर्यो जात्यादिमदं करोति, तथाऽन्येषां विमंबनां च करोति स जीवो मृत्वा दुःखी नवति ॥ २५ ॥ अत्र राजदेवन्नोजदेवयोः संबंधमाद- यथाऽयोध्यायां नगयों सोमचंक्षे राजा राज्यं पालयति, तत्र च देवपालानिधः श्रेष्टी वसति, तस्य देवदिना नाम्नी नार्या वर्तते, तस्या राजदेवन्नोजदेवान्निधौ हौ पुत्रौ जातो. त- योवृत्राता राजदेवः सर्वजनानां वल्लनो महासौन्नाग्यवांश्च बनून, यदासावष्टवार्षिको जा.

·६, तदुइयतस्तव धन गतं, इति श्रुत्वा धनसारेग गुरोः समीपे इति नियमो गृहितो यद- द्यप्रनृत्यद लानाच्चतुर्थाश धर्ममार्गे वितरिष्यामि, एवं तेन यावज्जीवं नियमो लब्धः, अथ स श्रावकधर्ममगीकृत्य तामलिप्त्या च समागत्य व्यवसायं करोति, क्रमेण तस्य वह्वी ल- क्ष्मीर्जाता. अथ स सुपात्रे दान ददाति पर्वतियौ च पौषधव्रतं गृह्णाति अकदा स पौषधं गृहीत्वा कायोत्सर्गेण कस्मिश्चिञ्चून्यगृहे स्थितः, तत्र केनचिक्ष्य- तरेण सर्परूप विधाय स दशितः, परमसौ न क्षुब्ध , ततः संतुष्टेन व्यतरेणोतं हे श्रेष्टिन त्व पुनर्मधुगया याहि त्वया यनं निघाने स्थापितमस्ति तनं तत्र तत्रैव विद्यते, अत- स्त्वया तनिष्कासनीय, एवमुक्त. स तत्र गत्वा निजधन स्वाधीनं चके, क्रमेश च स पुनः पष्टिकोटीना स्वामी जात , अब स सतोत्रेषु धन व्ययति, तेन तत्र नवीन जिनमंदिर का- रापित, एव सोऽस्मिन्नेव नवे पुण्यप्रनावात्सुखीजात , पश्चात्पुत्रप्रति गृहनार दत्वा स्वय चाऽनशन विधाय सौधर्मे देवलोकेऽरुणानविमाने स चतुःल्योपमायुर्देवो जातः, ततश्च्यु. त्वा स महाविदेहे मोक्ष प्राप्स्यति. ॥ इति धनसारश्रेष्टिकया संपूर्ण ॥ अय धादशमत्रयो- ·थ दितीयो मानधरो निर्गुणः सन् तपस्विनां धर्मवतां च निंदाकारी हास्यकारी च संजातः, एकदा वर्षाकाले एकं मासोपवासिन मुनि दृष्ट्वा स मानधरस्तस्य निंदां कृतवान, यथायं मा- यावी मुनिर्लो कान वंचयितुं केवलं यशोऽर्थमेव तपः करोति, नूनमयं पाखंमी वर्तते. तदा तत्साधुसेवाकारक एको देवस्तत्रागत्य प्रति कश्यति नो मानधर त्वं साधोनिंदां मा कुरु? एवं तेन निवारितोऽपि स निजकुचेष्टां न त्यक्तवान. तदा देवेन चपेटया इतो मृत्वा प्रश्रमे नरके स नारकी जातः, ततो नरकानिःसृत्यायं तव नोजदेवानिवः पुत्रो जातः, एवं साधू- नां निंदाकरणात् स दौर्भाग्यवान जातोऽस्ति. अय तो हावप्येवं विधां गुरुवाणी श्रुत्वा जा. तिस्मरणं प्राप्तौ. नोजदेवो निजपूर्वनवं दृष्ट्वात्मनो निदां कृतवान्. ततस्ते त्रयोऽपि केवलि- नः पार्श्व श्राधम स्वीचक्रुः, कालांतरे तो शावपि दीक्षां गृहीत्वा मृत्वा च देवलोके गतो, तृतीयत्नवे च मोकं यास्यतः, यतः-गुण बोले निंदे नदि । ते सोनागी होय ॥ अवगुण बोले परतणा । ते कुलागी होय ॥१॥ अतः कारणाकस्यापि निंदा न कायी. इति राज- देवन्नोजदेवयोः कया समाप्ता. ॥ अय चतुर्दशमांचदशमप्रभोनरमाह- ·, तस्तदा तेन सकता अपि कला. शिक्षिताः, यौवने च स पित्रा स्वयवरां कन्यांमति परिणा- यित , स दट्टे व्यवसायं कुर्वन बहुतर लानमधिगमति, राज्ञोऽपि सोऽनीवमाननीयोऽनूत. प्रय हितोयोलोजदेवश्च जन्मत प्रारज्य दो ग्यवान् निष्कलश्च जात., यदा स यौवनव. य प्राप्तस्तदा तस्या| पित्रा बयोऽपि कन्या मागिता., पर कोऽपि तस्मै कन्या न ददात्ति तदा पित्रा कस्मैचित् दरिक्षिणे दिनारपंचात दत्वा तस्य पार्चे स्वपुत्रकृते तत्कन्या मार्गि- ता, पर सा कन्योवाच, अदमनौ प्रविशामि परमेन पुरुष बरं न करिष्यामि, यतोऽतो कू- टव्यवसायान किचिल्लानमधिगच्छति. इतः कश्चिद् शानो गुरुस्तत्र समागतः, पुत्रान्यां स- हितः श्रेष्टी त वदितुं वने गत., तत्र देशनाश्रवणानतरं श्रेष्टी गुरु पृथति, दे जगवन ममा- यमेरः पुत्र. सौलाग्यवान हितोयश्च दौनांग्यवान केन कर्मणा जातः गुरु कयति दे श्रेरिन । जीवेन कृतं शुनाशुल कर्म अभुक्तं न प्रयाति, अस्मिन्नेव नगरेऽस्मानवात्तृनीयनये गुणवरमानधरालियौ हौ वणिकपुत्रावजूता. तयो- गुणधरो देवगुरुमाधूना विनये सावधान नपशातकोपश्चानून, कदापि स उर्वचनं न ब्रूते. अ- , ·यस्तु निष्कलो विद्यारहितो महामूर्यो वनूप; लोकैरपि तनाम दुबुधिरिति विहितं. तत्र न. गरे धनान्निपश्चैकः श्रेटी वसति, तस्य चत्वारः पुत्राः संति, एको जावमः, द्वितीयो नावडः, तृतीयो बाहमः, चतुर्थश्व मावमः, एवं ते चत्वारोऽपि परिणायिताः संतः सुखेन तिटंति. अ- किय कालानंतर स धनश्रेष्टी रोगग्रस्तो जातः, तदा तेन तान् पुत्रानाकार्य शिक्षा दत्ता, यथा नो पुत्रा युष्मानिः परस्परं निवत्वं न विधेयं, एकस्थाने एव स्यातव्यं, तया कदाचि- नयतां पृथक्त्वं जायते तथापि कलहो न कर्तव्यः, पुत्रैरपि पितुर्वचनं तप्रेति प्रतिपन्नं. मया युष्माकं चतुर्णामपि पुत्राणां कृते चत्वारि निधानानि गृहस्य चतुःकोणकेषु किप्तानि संति, तानि युष्मानिदितव्यानि. इत्युक्त्या स धनश्रेष्टी समाधिना मृतः, अथ तैश्चतुनिचातृन्नि- मिलित्वा तानि निधानानि निष्कासितानि. तत्र वृधातुः केशनिधानं, हितीयस्य मृतिका- निधानं, तृतीयस्य कालनिधानं, चतुर्थस्य च स्वर्णरत्ननिधानं निःसृतं. तदा चतुर्थः पुत्रो नि- जनिधानं दृष्ट्वाऽनीवहृष्टो बनूब, अन्ये त्रयोऽपि वातरः क्लेश का लग्नाः, तदा अघुनात्रा प्रो- तं नो लातरः पित्रा यग्रस्तु यस्य यस्य दत्तं, तलदेव तेन ग्राह्यं, तषिये मनस्यन्यथा नै- ·, गाया-जो पढ चिंत सुणे । अन्नं पाढे दे नवएस ॥ सुयगुरुननिजुत्तो । मरिनं सो दोश् मेदानी ॥ ३० ॥ व्याख्या-यः शास्त्रं पठति चितयति शृणोति च, तत्रैव अन्य पाठयति धर्मोपदेश च ददाति, पुन शास्त्रस्य गुरोश्च यो नक्तिकारका नति, स जीवो मृ. घा मेवाची लवति यया मतितारमत्रिपुत्र. सुबुध्मिान निजबुद्ध्या राजलोके वचनो जा. गाया-तवनाणगुरासमि । अवमन किर न याणइ एसो॥ सो म. रिझरा अन्नो । दुम्मेदो जायए पुरिसो ॥ ३१ ॥ व्याख्या~यः पुरुषस्तपस्विन झानवतं च गुरावत चापि दृष्ट्वा तप्रत्यवगणयति, यथाऽय किं जानाति ? एव यो मुखेन वक्ति स जी. वो मृत्वा कुबुदिमान अधन्यो लोके च निदनीयो नवति पुर्बुदिवत् ॥ ३१ ।। अथ तयोः सुबुदुिर्बुद्ध्यो सवपमाह- कितिप्रतिष्ठिते नगरे चश्यहा राजा राज्य करोति, तस्य मतिसारनामा मंत्री बनते, तस्य मत्रिगो हौ पुत्रौ स्त , एक सुवुझिनामा, हितीयश्च दुहिनामा मतिमारेण मंत्रिणा तौ हावपि कजाचार्यस्य पार्चे पारितो, परमेक. कलावान् निधान सुबुदिश्च जातः, हिती- .

·लोकास्तं वंदितुं गताः, देशनाश्रवणानंतरं सुबुदिना पृष्टं हे नगवन ! केन कर्मणाऽयं कुखु. हिरीहशो जातः? तदा गुरुरुवाच नो मंत्रिन शृणु? अस्मिन्नेव नगरे विमलाचलनामानौ हौ वणिक् पुत्रावनूतां, तयोविमलेन गुरोः समीपे दीक्षा गृहीता, क्रमेण स घादशांगीपाठको जातः, सोऽन्येषां मुनीनां पाठयति, तुष्टेन गुरुणा तस्मै आचार्यपदं दत्तं, पश्चार्मोपदेशेन ते- न बहवो जनाः प्रतिबोधिताः, स्वायु कयेण च स हितीये देवलोके गतः श्रुतन्नक्तिवशात्, अचलश्च यतीनां ज्ञानवतां च निंदाकरणात्स्वायुःकये मृत्वा हितीये नरके गतः, ततश्च्युत्वा विमलस्य जीवस्त्वं सुबुझिनामा जातः, द्वितीयोऽचलजीवश्च नरकाच्युत्वा निंदापापयोगा- दयं पुर्बुर्जाितः, पुनरप्ययं बहु संसारं भ्रमिष्यति. सुबुहिरथ दीवां गृहीत्वा श्रुतस्य पवन- पाठनं च विधाय स्वायुरंते पंचमे देवलोके देवो नूत्वा क्रमेण मनुजन्नवं प्राप्य मोदं यास्य- ति. ॥ इति सुबुहिकुबुद्धिकथा समाप्ता ॥ अथ पोमशसप्तदशमप्रभोत्तरमाह- गाथा--जो पुण गुरुजणसेवी। धम्माधम्माई जाणिनं कुण ॥ सुयदेवगुरुननो । - मरिने सो पंडिन होइ ॥ ३१ ॥ व्याख्यायः पुरुषो वृक्षानां सेवा लक्तिं करोति, पुनर्यः ·व चिंतनीय पर ते सर्वेऽपि कलई कुवैतो राज्ञः समीपं समागता , विज्ञतश्च ते राजा य. दस्माकं कद त्वं दूरीकुरु ? राझा निजमंत्रिणे तत्कलहदूरीकरणाश्रमादिष्टं तत् श्रुग मत्री किनव्यमूढ सजात, तदा तत्रस्थेन सुबुझिनाम्ना मत्रिपुत्रेण तान ज्रातृनेकाते समाकार्य कश्रित, यूय कादं मा कुरुत' अतिविझेन युष्मपित्रा सर्वेन्यो यु- मनरस्तुख्यमेव धन दत्तमस्ति, यूपं तनिधानाना परमाय न जानीग्र. केशनृतनिधानस्वा- मिनो गोघोटकप्रमुख धनं दत्तमस्ति, मृनिकानृतनिधानस्वामिनः क्षेत्रवाटिकादिरूप धन दत्त. मस्ति कानुननिधानस्वामिन नुनादणिकादिगत धन दत्तमस्ति, चतुर्थस्य च तत्परिमि. तमूल्योपेत स्व रित्नादिरूपं धन दत्तमस्ति एवं तेन सुबुझिना तेपा कलहो दूरीकृतः, ततस्ते । सर्वेऽपि सतुष्टोन्य राज्ञे निवेदयामासुर्यदस्माक कलदः सुवुदिना दूरीकृतोऽस्ति.' तत् श्रुत्वा हटो राजा तस्मै सुबुध्ये निजमंत्रिपद ददौ, लोकेऽपि च स प्रसिहो जातः । वितीयो मूर्ख- नाता च कुबुद्धिरितिख्यातो वनूब अयान्यदा तस्मिनगरे एको ज्ञानी गुरुः परिवारयुतः समागता, तदा नृपसुबुद्ध्यादयो .

·-- पृष्टं नो नत्तम! त्वं कथं नूमित नबजन पुनः पतसि ? विद्याधरेणोक्तं मया ममाकाशगा- मिनीविद्याया एकं पदं विस्मृतमस्ति, तेनाह मुझीय पुनः पतामि. कुशलेनोक्तं मम तस्या विद्यायाः प्रश्रमं पदं ब्रूहि ? तत् श्रुत्वा विद्याधरस्तत्प्रश्रमं पदं कथितवान. तदा कुशलेन प- दानुसारिण्या लब्ध्या विस्मृतं पदं तस्मै कथितं. तत्कणमेव तस्याकाशगामिनी विद्या संपूर्णा जाता. अथ स विद्याधरो हृष्टः सन कुशलस्य पितुर्नाम पृष्ट्वा स्वस्थाने गतः, हितीयदिने वै- श्रमणश्रेटिनो गृहं पृष्ट्वा स विद्याधरस्तत्र समागतः, तस्मिन्नवसरे स कुशलो देवपूजां क. रोति. तं दृष्ट्वा तेन विद्याधरेण पृट नो कुशल त्वमिदं किं करोषि ? कुशलेनोक्तं देवपूजाम- हं करोमि. विद्याधरेणोक्तं को देवः ? कुशलो जगाद वीतरागो देवः, पुनर्विद्याधरेण पृष्टं को धर्मः ? कुशलेनोक्तं श्रीवीतरागप्रणितो धर्मः, विद्याधरो जगाद को गुरुः? तेनोक्तं सत्यधर्म- वक्ता गुरुः, एवंविधं सम्यक्त्वं तेन विद्याधरेणाप्यंगीकृत ततस्तेन विद्याधरेण वैश्रमणश्रेष्टिनंप्रत्युक्तं हे श्रेष्टिन् एकदा मम पित्रैको नैमित्तिकः पृष्टो यन्मम पुत्र्याः को वरो नविष्यति ? तदा तेन नैमित्तिकेनोक्तं यस्तव पुत्रस्याकाशगा- 4 .

·पुण्यपापे विज्ञाय पुण्यमेव करोति, पुनर्यः श्रुनस्य देवत्य गुरोश्च नक्ति करोति, त जीवो मृत्वा पस्तिो जवति. यया पूर्वनवे आम्रजोबो देवगुरु तक्या कुशलनामा पंडितोऽनून. १३१॥ गाथा-मारेद खायेह । कि वा पढिएण कि च धम्मेण ॥ एय चिय चिततो । मरिन सो काहलो दोश ॥३३॥ व्याख्या-यो जीव एव वतिनो मारयतु जीवान्, माममदिरा- दिक च नकीकुर्वतु, पम्नेन कि नवति । तत्रैव धर्मेणापि किं नवति? इद बचो जब्पन, एव च चिंतयन स जीवो मृत्वा मूको मूर्यो नवति. यथा पूर्वनवे आम्रसुहृत्कुशलगृहे क- मकरो जातः ॥ ३३ ॥ तयोः सवधमाद- धारावत्या नगयों वैश्रवणनामा धनवान श्रेष्टी वसति, तस्य कुशलाख्यः पुत्रो हास- ततिकलायुतो मदाविझो बुझिनिधानः पदानुसारिणीप्रज्ञाविचरणोऽस्ति. तस्य गृहे एक क- मकरोऽस्ति, स महाकुरूपवान उर्जाग्यवान् मुखरोगी चास्ति; पर तस्योपरि कुशलस्य म. दान दोऽस्ति, स जिनधर्म जानाति करोति च, अकदा स कुशलो वनमध्ये क्रीमा कर्त्त गतः, तत्र तेनैको विद्याधर पृश्निव्या नचलन पुनश्च पतन दृष्ट , त तप्राविधं दृष्ट्वा कुशलेन - ·, तश्च व्युत्वा युष्मगृहे कर्मकरो जातः, पूर्वकृतःकर्मानुसारेण स मूको दौनीग्यवान कुरूप. श्च जातः, यथा तस्य नामानून तथैव तस्य परिणामोऽप्यनूत्. एवं हे कुशल ज्ञानपंचमी- तपःकरणाना गुरुत्नक्तिकरणाच तव पदानुसारिणी लब्धिरनूत्. छ गुरुमुखात् श्रुत्वा कुशलस्य जातिस्मरणशानं समुत्पन्नं, ततस्तेन देशतिरतिरूपो धौगीकृतः, ततोऽनौ सकलत्रो निजगृहे समागतः, विद्याधरोऽपि वैताढ्ये गतः, अधात्र कु. शलः सुंदर्या सह सुखं भुजान स्तिष्टति. क्रमेण तस्य हौ पुत्रौ जातो, तयोपुत्रस्य गृहन्नारं दत्वा कुशलः पित्रा सह दीदां लात्वा शुई चारित्रं च प्रपाल्य मोके गतः, नींबस्य जीवस्तु नये ब्रांत्वा नरके गतः, नक्तं च-जे नाणपंचमीतवं । नत्तमजीवा कुगंति नावजुआ ॥ नव- भुजिय मणुयसुहै। पाति य केवलं नाणं ॥१॥ इत्याम्रनिंबकया ॥ अयाष्टादशमैकोनविं- शतितमप्रश्नोत्तरमाह- गाया-सवेमि जीवा । तास न करे नोकरावे॥ परपीवजगान गोयम धी- रोजो पुरिसो ॥ ३४ ॥ व्यापा-यो जीवः सर्वेषां जीयानां त्रास न नो ददाति, अ.

·मिनीविद्याया विस्मृतं पदं कथयिष्यति स तब पुया ना नविष्यति, अतः कारणादहम- त्रागतोऽस्मि, ततस्त्व त्वत्पुत्र मम सार्थे मुच यथा वैतान्यपर्वते गत्वा मम,नगिनी सुद- रीं तेन साई विवाह्याद ते पश्चादत्र समानयामि तच श्रुत्वा अष्टिना तत्तथैवागीकृत त- त' स विद्यावरस्त श्रेष्टिसुन सार्थे गृहीत्वा वैताठ्यपर्वते च निजगृह समागत्य तेन सह नि. जा नगिनी' परिगाय्य, तं च शास्वतान् चैत्यान् वंदापयित्वा तेन सह ममपे समागत्य श्र- मणमुनि च वदित्वा तत्र स्थितः, तदा कुशलेन मुनये पृष्टं दे नगवन् । मम केन कर्मणा निर्मला पदानुमारिणी लब्धिर्जाता? तदा मुनि कययति- श्तो जवानृतीये नवे अननिवनामानौ हौ कुरपुत्रावनूता, तो परसरमत्यतस्नेहप- रौ, तपोमध्ये एक आघ्रा गुरो सेवा करोति, पुण्य गपयोर्विचार पृवति, एकदा तस्मै गुरु- णा जाणित व पचवर्षीररि पचमासान यावद् ज्ञानपचमीतप. कुरु? अप्रैव करणतः पुण्य- बधनात्व ततो मृत्वा देवोऽदः, ततश्च च्युत्वा त्वमय वैश्रमणश्रेटिनो गृहे समुत्पन्न , हिती- यो निंबापस्तव सुहन्नास्तिकत्वेन तथा परनिदागुरुनिदावर्मनिंदाकरणाच नरके गत्वा, त- , ·1 - ऽस्ति, तदा राज्ञा सन्नामध्ये बीटकं करे गृहीचोवीकृत, कथिन च यः कोऽपि सिंह विदा- रयति तस्याहमिदं वीटकं यच्चाभि.राझेत्यु के कोऽपि तद्वीटकं न गृह्णाति; तदाऽनयसिंदेन त- हीत, कश्रितं चाहमेकाक्येव सिंदं विदारयिष्यामि लोकानां च सुखं करिष्यामि; इत्युक्त्वा- ऽनयसिंहो वने गत्वा बाणेन च सिंदं विदारितवान्; एवं तं सिंहं मृतं ज्ञात्वा स पश्चालि- त्वा राझोऽग्रे गत्वा प्रणाम कन्या स्थितः, राजापि तुष्टः सन् तं वस्त्रालंकारादि दत्वा राज- मान्य विहितवान्. अकदा कश्चिदेकः सामंतो राइ आझां न मन्यते, मार्गे च लोकानामुपरि धार्टी पा. तयति, ग्रामांश्च लुंटति. तं वृत्तांत झात्वा राझाऽनयसिंहस्य तजयाय वीटकं दत्तं, कथित चनो अन्नयसिंह त्वं तत्र गत्वा तं उटं च वध्ध्वाऽस्माकं पार्श्वे समानय ? तदाऽनयसिंदः कटकं लात्वा तस्य सन्मुखं गतः, तस्य समीपे च तेन दूनो मुक्तः, दूनेन गत्वा तस्मै सामं. तायोक्तं यत्वं राज्ञ आज्ञा मानयस्व ? परं सामंतेन तच्चो न स्वीकृतं. दूतेन पश्चादागत्याऽ- जयसिंहायोक्तं यत्स सामंतो राज्ञ आझां नांगीकरोति, कथयति चाई यु करिष्यामीति. त- ..

·न्यस्मात्रानं च नो काराग्यति, तया य परपीडा वर्जयति, एवविधः पुरुो हे गौतम | धी. रो नवति, ययाऽनयसिडाख्य. पुरुपो धीर• साहसिकय सजात ॥ ३५ ॥ कुक्कुरतिनरलावे । सूयरहिररो य विविदजी य ॥ निचं विग्यो धारे । सो सबकाल हव- नीरु ॥ ३५ ॥ व्याख्या-यः पुरुर कुक्कुर तित्तरलाचान, पुन शूकरमृगादिविविधजी. वान् नित्य पजरे किप्त्वा रक्षति, ते सर्वजीवाना चोग जनयति स पुरुषो मृत्वा सर्व- कात यावनोनवति, प्रनयसिदस्य लघुभ्रातृधनलिहवन, ॥३॥ अय तपोधोः कयामाह- पृथ्वी तिलकपुरे पृथ्वीराजानियो राजा राज्यं करोति, तत्र धर्मसिंहनामैका क्षत्रियो वसति, म जिनधर्मे रक्तोऽन्ति, तस्याऽनयसिदधनतिहाख्यौ ौ पुत्रावनूना तयोर्मध्ये वृ. नयसिदो व्याघ्रसिहसपादिभ्योऽपि नय न प्राप्नोति, चदाकाशाइज पत्तेचमापिस आतंक नो सजने, अन्यो धननिदाख्यो लघुनाना च रज्जुमपि दृष्ट्वा त सर्प मनुने, एवं स मनस्य- तीग्नयनीतो बनते एक्दा नगरममारे सिहमागन (न्वा कोऽपि जनस्तन्मार्गे न याति, तदा प्रधानपुरुषैः राझे निवेदित नो महाराज नगरसमीपे एक सिदः समागत्य स्थितो , ·अङ्कदा तत्र श्रुतागराख्यश्चतुर्सानी मुनिः समागतः, तदा सपरिवारो राजा तं वदितुं गतः, धर्मसिंहोपि मुनिवंदनाथै तत्र समायातः, देशनानंतरं धर्मसिंहेन गुरवे पृष्टं हे जगव- न ! मम वृक्षपुत्रो महासाहसिकः पराक्रमी चास्ति, लघुपुत्रस्तु नयातुरोऽस्ति, अत आन्यां पूर्वनवे किं कर्मोपार्जितं तकृपां विधाय यूयं कश्रयत? तदा गुरुरवदत्. अस्मिन्नेव नगरे - मौ पूर्वनवे पूरणधरणनामानौ हावान्नीरकावन्नूतां, तयोः पूरणेन दया पालिता जीवानां च रका कृता, धरणेन च तित्तरादयस्वासोत्पादनपूर्वकं पंजरे किप्ताः, पुनस्तेन मृगादयो बंधन- पूर्वकं मारिताः, अतो दयापालनतस्तवायं पुत्रः पूरणजीवोऽनयसिंदो महापराक्रमी निर्नयः शूरश्च जातः, धरणजीवश्च जीवानां त्रासोत्पादनादयं तव पुत्रो नयनोतो धनसिंहो जातः, तत् श्रुत्वा धर्मसिंदोऽनयसिंहो धनसिंहश्च ते त्रयोऽपि श्राइधर्म गृहीत्वा स्वायुःकये स्वर्गे गताः ॥ इत्यनयसिंहधनसिंदयोः कथा समाप्ता. ॥ अथ विंशतितमप्रश्नोत्तरमाह- गाथा-विजां विना वा । मिचाविणएण गिह्निनं जो न || अवमन आयरियं । सा विजा निष्फला तस्स ॥ ३६ ॥ व्याख्या-यः पुरुषो विद्यां विज्ञानं वा कपटयुक्तविनयेन ·त् श्रुत्वाऽनयसिंदो रात्रावेकाक्येव प्रचन्नरीत्या दुर्गमुलध्य सामतस्य गृह प्रविष्टः, तत्र ते सुप्त सामतमुशाग्य तेन सह च युई कृत्वा तं वध्वान्, ततोऽनंतर तस्य सामतस्य नार्य- याऽजयसिहपाच नर्तृरूपा निक्षा मार्गयित्वा नत्वा च स मुक्तवचनः कारित., तदा सोऽप्य- जयसिहस्य सेवको जात., अय तस्यामेव रात्रावन्नयसिंहस्य कटके सर्वेऽपि जनाश्चितातु- रा जाता, यदद्यास्माक स्वामी क मत. १ कटकमध्येऽपि स क्वापि न दृश्यते, एव सर्वे सु. जटा मिलित्वा यदा चितातुरा जातास्तदैकेन जनेन तत्र समागत्योक्त यत्रो सुन्नटा अस्म- स्वामिनाऽजयसिदेन कथितमस्ति यदहं सामतस्य गृहे तं जित्वा स्थितोऽस्मि, अतो यूय सर्वेऽप्यत्रागवत ? तावा श्रुत्वा सर्वेऽपि सानदाश्चर्य प्राप्ता सतस्तत्र गताः, सामतेन ते सर्वेऽपि भोजन कारिता सम्मानिताच. ततोऽसावन्तयसिंहस्त सामत स्वसाथै गृहीत्वा राझोडग्रे च- गत्वा कश्रयामास नो महाराज सामतोऽयमद्यप्रन्नति नवत्सेवको जातोऽस्ति, अहं च ते साये लात्वाऽत्रागतोऽस्मि, तदा राजा दर्षवशादजयसिदस्यैकं देश दत्तवान, सामंत च त- स्य देशे मुक्तवान.

·ता, विद्यापि तस्य निष्फला नूता. यतो गुरुलोपी महापापीति वचनातू. गुरोरपलापकर्तृरा- गामिनि नवेऽपि विद्या निष्फला लवति, विज्ञानं च नागवति, अत एव गुरोविनयो नव्य- प्रकारेण कार्यः । इति त्रिदमिनो विंशतितमा कथा समाप्ता.॥अथैकविंशतितमप्रश्नोत्तरमाह- गाथा-~-बहु मन आयरियं । विणयसमग्गो गुणहिं संजुत्तो ॥ २२ जा गहिया वि. जा । सा सफला होश लोगंमि ॥ ३७॥ व्याख्या-यः पुमान गुरुं बहुमन्यते, पुनर्विनय- वान नवति, गुणैश्च संयुक्तो नवति, तद्गृहीता विद्या लोके सफला नवति, यथा श्रेणिकेन विनयेन गृहीताताकर्षिणीविद्या सफला जाता ॥ ३७॥ श्रेणिकवृत्तांतो यथा-राजगृहे नगरे श्रेणिको राजा राज्यं करोति, तस्य पट्टराझी चेल्लणानाम्नी वर्तते, पुनस्तस्यैकोऽनयकुमार- नामा मंत्री विद्यते. अयैकदा चेल्लगाया गर्नप्रनावादीहशो मनसि दोदद नत्पनो या वन- सहिते एकस्तंन्ने धवलगृहेऽदं वसामीति. तस्य दोहदस्याऽपूर्णीनावात्सा क्रमेणातीवर्वसा व- नूब, एकदा राझा सा पृष्टा त्वं कथं उबला जाता? तदा तया स्वकीयः सकलोऽपि दोहद- वृत्तांतः कश्रितः, पश्चाशझा स वृत्तांतोऽनयकुमाराय निवेदयित्वोक्तं त्वमस्या दोढ्दं केनाप्यु.

·- गुरोः पाचहीत्वा गुरुमवमन्यते पश्चानुरुप्रति नो मन्यते तस्य विद्या च कला च निष्फ लैव नवति, यथा त्रिमिकस्य कला निष्फला जाता ॥ ३६ ॥ तस्य सवधमाद- राजपुरे नगरे एको विद्यावान् नापितो वसति, विद्यावलेन च स नापित आकाशे क्षु. रमादीनि शस्त्राणि धारयति, ततो लोकमध्ये लोऽतोव प्रसिक्षे जातः, तस्मिन्नेव नगरे एक- स्विमिको ब्राह्मग्गोऽस्य नापितस्य विद्या गृहीतु तस्य नक्ति करोति, एकदा तेन तस्य वि. द्यार्पणार्थ प्रार्थना कृता, तदा संतुष्टेन तेन तस्मै विधिपूर्वक सा विद्या दत्ता, तेनापि च सा साधिता, तक्ष्यिावलेन च स आकाशे निजत्रिदडिका स्थापयति; लोका अपि सर्वे तस्य त- कोतुक पश्यति, प्रशसा च कुर्वति याऽय महाविद्यावान् वर्चत इति अन्यदा लोकैस्तस्मै पृष्ट नो त्रिदमिक | त्वया कस्य गुरोः पार्थादिय विद्या शिक्षिता' तेनोक्त मयेय विद्या दिम- वतवासिनो विद्याधरस्य पार्धाछिदिता, अतो मम विद्यागुरुर्विद्याधरोऽस्ति, इत्युक्या तेन त- स्य नापितस्य नाम न गृहीत लजावशात् तत्क्षणमेव गुर्वपलपनातस्य त्रिदम आकाशादधः पतित , तद् दृष्ट्वा लोकैस्यि विहित, कपित चाय गुरुलोपी, एव तस्यावहीलना मदती जा.

·, मुक्ता, क्रमेण च सा निजगृहं प्राप्ता. अन कतिचिदिवसानंतरं सा कन्या तत्पित्रा केनचि- धुवा सह परिणायिता. तस्यां रात्रौ सा निजवृत्तांतं स्वन्न निवेद्य तस्याज्ञां चादायारामि- कस्य पार्चे गंतुं मार्गे चलिता. पश्रि तस्याः केचिचौरा मिलिताः, तया तेन्योऽपि निजवृत्तां- तो निरूपितः, तदा तैरपि मुक्ता पथ्यग्रे चचाल. इतस्तस्याः पथि राकसा मिलिताः, राक- सैरपि तस्याः सत्यं वृत्तांतं श्रुत्वा सा मुक्ता. क्रमेणारामिकपार्श्वे वाटिकामध्ये सा समाग. ता. तदा तामागळतीं दृष्ट्वा स तत नचाय तां च निजन्नगिनी कथयित्वा तस्याः सन्मुखं स- मागत्य मिलितः, ततस्तस्यै वस्त्रान्तरणादीनि दत्वा स तां पश्चात्प्रेपितवान. पश्चाहलमाना राक्षसैरपि किंचिद्दत्वा सा मुक्ता, पश्चात्तस्याः सत्यवचनैस्तुष्टैश्चौरैरपि सा किंचिदत्वा मुक्ता, एवं क्रमेणैषा गृहं प्राप्ता, सत्यवचसा नापि सा सन्मानिता. तत् श्रुत्वा सन्नाजनानां मध्यात्तेन चौररूपेण चांमालेनोक्तं अहो कीशास्ते चौरा मू. र्खाः! यैरीदृशी नूतनपरिणीता सयौवना वस्त्रान्तरणालंकृता कन्या मुक्ता, तत् श्रुत्वाऽन्नय- कुमारेण चिंतितं नूनमयं चांमाल एव चौरः, अनेनैवाम्रफलं गृहीतं संजवति. ततस्तं चांमा- ·पायेन बुद्ध्या पूरय ? तदाऽनयकुमारेगारावितो देव प्रकटीनूयोपवनोपेतमेकस्तंजान्वितं ध- वलगृह कृतवान तस्योपवने सर्व मंजवानि सकलानि फलानि सर्वदैव सन्यते. अथ तस्मिन्नवसरे तत्र नगरे एकचामालो वसति, तस्य नार्याया अकाले अाम्रफलल- क्षणदोनदः समुत्पन्नो गर्नप्रनावात् तदा तेन चामालेन स्वकीयाकर्षिणाविद्याचलेन तस्य देवनिर्मितस्योरवनस्य मध्यादात्रवृक्षशाखां नामयित्वा तत आम्रफत च गृहीत्वा निजन्ना- या दोददः पूरितः, चाडालस्पर्शस्य गेतिकरणात् स आम्रवृक्षाः शुष्कीनूतः, मनातसमये राज्ञा स वृनातो ज्ञातः, अनरकुमारमाढूय प्रोक्त त्वमस्याम्रफलस्य चौरं शोधय ? ततोऽन- यकुमार. सर्वानगरजनानाडूय एकाया. कन्यकायाः कयामिक कथयितु लग्नः-एकस्मिन् ग्रामे काचिदेश वगिकन्यका बादशवार्षिका कुमारिका एकस्मादारामात्फलपुष्पाणि चोर- यित्वा प्रत्यहं कामदेवस्प पूजन करोति. अत्रैकदारामिण पुष्पाणि गृहंनी सा कन्या ग. होता, लोगाय च तस्याःस प्रार्थनां कर्नु लमः, तदा तयोक्त नो पारामिका यदाई परिणयि- ज्यामि तदा प्रश्रममद तव समीपे समागमिष्यामि. तदाऽरामिकेश तड्चनं स्वीकृत्य सा TERNET ·मप्रश्नोत्तरमाद- गाथा-जो दाणं दाऊणं । चिंतहा कीम मए इय दिनं ॥ दोकरा वि घरिहि । अचिरावि हु नासए तस्स ॥ ३७ ।। व्याख्या-यः पुरुषो दानं दत्वा हृदये एवं चिंतयति, य- श्रा हा इति खेदे मयैतदानं कथं दत्तं? इति यः पश्चात्तापं करोति, तस्य गृहालक्ष्मीः स्तोकका- लेन याति गति, धनदनसुतसुधनवत्. ॥३ना गाथा-पोवे धणेवि ह सत्ती । देव दा- एणं पवह परेवि ।। जो पुरिसो तस्स धणं । गोयम संमिल परेजम्मे ।। ३ ।। व्याख्या- यः पुरुषो निजे स्तोके धने सत्यपि स्वशक्तया तस्य सुपात्रे दानं दत्ते, पुनरन्यस्य पार्वाञ्च दापयति, तस्य पुरुषस्य हे गौतम ! परजन्मनि लक्ष्मीः संमिलति. समुदत्तपुत्रमदनवत् ॥ ॥३५॥ तत्संबंधमाह- दक्षिणदेशे दक्षिणमधुरायां नगर्या धनदत्तनामा श्रेष्टी वसति, स कोटीश्वरो विद्यते, त- स्य सुधननामा पुत्रोऽस्ति, स प्रत्यहं व्यवसायं करोति, इत ननरमथुरायामेकः समुदत्ता- ख्यो व्यवहारी वर्तते, तेन सह स व्यापार करोति; क्रयाशकानां पंचशतशकटप्रमाणानां ·लं राज्ञ पावे तमानीयाऽनयकुमारेगोक्त हे स्वामित्रयमेवाम्रफलस्य चौरः संनवति. तदा राजा त चामाल पृञ्चति नो चामाल ? त्वया केन प्रकारेशाम्रफल गृहीत तदा तेनापि स- त्यमुक्त दे स्वामिन मया प्राकर्पिणीविद्ययाऽाम्रफल गृहीतमस्ति स्वन्नाया दोहदपूरणार्थ तत् श्रुत्वा श्रेणिकेनोक्तं तामकर्पिणीं विद्या मम शिकय? तदा स मातंगः सिहासनोपरिस्थस्य राझ. पुर स्थित्वा वारपार मंत्रविद्या ददाति पर राझो मुखे सा नायाति, तद् दृष्ट्वाऽनय- कुमारमत्रीश्वरेणोक्त हे राजन् । विद्या यदि विनयेन गृह्यते तदैव सायाति नान्यथा. उक्त च-विनयेन पिया ग्राहा । पुष्फलेन धनेन वा । अग्रवा विद्यया विद्या । चतुर्म नैव का- रणं ॥ १ ॥ अत एन सिहासने समुपाविश्य गुरु च कृत्वा, यूयं च स्वयमग्रे स्थित्वा मुखे- नैर चदश्र, या जो गुरो मा विद्या पाठयत ? इत्येव करणतो विद्या समायास्यति तदा रा. झाप तत्रैव कृत, तत्कणमेव तस्य विद्या समायाता. ततोऽनयकुमारवचनतो राजा तं चौ. रदमानिर्मुक्त चकार एव विनयत एव विद्या सफला जाता. अतो विनयवनिविनयेनैव वि. या ग्राह्या ।। इति चिनयोपरि श्रेणिकनृपकया समाप्ता || अश्र धाविशतितमत्रयोविंशतित- ·त्वा तेन पतितुं प्रारब्धं, तदा तत्र स्थितन केनचिहषिणा स निवारितः, कथितं च हे सुध- म! त्वं मरणसाहस मा कुरु ? यतः कुमरणतस्त्वं व्यंतरो नविष्यसि, इति श्रुत्वा पर्वततः समुत्तीर्य स मुनि वंदित्वा स्थितः, तदा मुनिस्तंप्रति कथयति कर्मणः कोऽपि न छुटति, यतः-कर्मणो हि प्रधानत्वं । किं कुर्वति शुन्ना ग्रहाः ॥ वसिष्टदत्तलनोऽपि । रामः प्रव. जितो घनै ॥ १ ॥ आपजतान हससि किं इविणांध मूढ । लक्ष्मीः स्थिरा न नवतीह कि- मत्र चित्रं ॥ किं त्वं न पश्यसि घटी जलयंत्रचक्रे रिक्ता नवंति नरिता नरिताश्च रिक्ताः ॥२॥ अतस्त्वं लक्ष्मीसंबंधि ख मा कुरु ? लदमीर स्थिरा पुनरनानां मूलमस्ति. एवं प्रतिबोधितः स श्रेष्टी स्थालस्य खंडं पार्श्व रक्षयित्वा तस्य मुनेः पार्श्वे दीक्षां ज- ग्राद क्रमेण परितो गीतार्थश्च जातः, ततस्तस्यावधिज्ञानं समुत्पन्नं. ततोऽसौ मह्यां विहर- न क्रमेणोनरमथुरायां समुदत्तस्य गृहे समागतः, यावत्स ततस्ततः पश्यति, तावत्तेन गृ- दैकको सा स्वर्णकुंमिका पतिता दृष्टा, स्वर्णसिंहासनमपि पतितं दृष्टं, एवं सर्वमप्यात्मी- यं वस्तु समुपलदप स मुनिः समुदत्तंप्रति कश्रयति, नो श्रेष्टिन ! एतानि सर्वाणि वस्तूनि ।

·राशि प्रवदणेषु नृत्वा स समुश्मध्ये चलति, पुन. स व्याजेऽपि धनं ददाति, तथैव किंचित न स निधानेऽपि रक्षति. अप्रैकदा दादज्वरेण धनदनो मृत., तदा सबविन्ति सुधनस्तस्य पट्टे स्थापित , एव स सुधनः कुटुंबन्नार निर्वहति एकदा स सुधन स्वर्णकुडिका नीरण नृत्या स्वर्णसिंहासनोपरि च स्थित्वा स्नान करोति, स्नानाननरं च सा स्वर्णकुडिका त- स्वर्णसिहासन चाफाशे नड्डीय गते ततोऽसौ देवपूजा कर्नु लग्न , देवपूजानतर च तद्देवगृहं देवर्षिय च परिकरयुत सर्वमुझीयाकाशे गत तस्मिन्नेव समये प्रवहणनगस्यापि समाचारः समागतः, ततोऽसौ नोजन कर्तुमुपविष्टः, नोजनानतरं हात्रिशत्कचोलिकासहित. स सुव- स्थालोऽयुझीयाफाशे गतु लग्नः, तदा सुधनेन झटिति दस्तेन स स्मालो गृहीतः, तदा त. स्य स्नालस्यैक, खडस्तस्य हस्ते स्थितः, पर स्यालस्तूझीय गतः, एव तस्य सर्वापि गृहल- क्ष्मीगता, जातश्च स निर्धनः, तदा कश्चिदेको नर प्रागन्य त वदति, तव शिरसि मम लक- व्यस्य देय वन ते तन्मा प्रयच ? तत् श्रुत्वा तेन निधानं निष्कासितं, तदा तदपि सर्व तेन जस्मोनूत दृष्ट अत्र तदुःवात्स गृह त्यक्त्वा देशांतरप्रति चलितः, पनि च पर्वतोपरि चटि- - .

·श्रीपुरे नगरे जिनदत्नान्निधः श्रेष्टी वसति, तस्य पद्माकरगुणाकरनामानौ हौ पुत्रावनू- तां. पित्रा निजमरणसमये तान्यां कश्रितं यत्र मद्या अधोगतं निधानं युवाभ्यां तुल्यतया विनज्य गृहणीय, अश्र पितुर्मरणानंतरमेकेन वृश्चिात्रा रात्री प्रसन्नतया तन्निधानं निष्का- स्य गृहीतं. हितोयदिने तेन निजलघुत्रातरंप्रति कथितं अद्यावां तनिधानं निष्कासयावः, ते- नापि कश्रितं वरं. अथ तत्र गत्वा तान्यां निधानते नूमिः खनिता, परं ततो निधानं न निःसृतं. तदा मायाविना वृक्ष्भ्रात्रा प्रोक्तं अहो इतः केनापि पुरुषेण निधानं चोरितमस्ति. एवं लघुत्रातृवंचनादहं मृत्वायं सुधनो जातः, स मम लघुभ्राता च मृत्वाऽयं तव पुत्रो म- दनाख्यो जातः, अथ मम लक्ष्ममिदनस्य पुण्यवशान्मदनगृहे समागता. तत् श्रुत्वा समु- देनन दीक्षा गृहीता. अन्य मदनो गृहपतिर्जातः, मुनिर्वदति मया दानं दत्वा पश्चात्तापः कृ. तस्तेन मल्लक्ष्मीर्मम गृहाजता, मदनेन च स्वयं दाने दनं, अन्यस्मादपि च दापित, तस्मा- तस्य बही लक्ष्मीमिलिता. पश्चान्मदनोऽपि श्राधर्ममंगीकृत्य स्वर्गसुखं च भुक्त्वा मनुष्यी- नूय चारित्रं गृहीत्या मोदं गतः ॥ इति सुधनमदनयोः कथा संपूर्णा. ॥ अय चतुर्विंशति- ·त्वया कारापितानि वा तव पूर्वजेन कारापितानि तदा श्रेटिनोक्तं मयैवैतानि कारापितानि सति, तदा शपिणोक्त त्वमस्मिन् खनैकरहिते स्थाले का नोजनं करोपि तत् श्रुत्वा श्रे- टिनोक्त अस्मिन् स्थाले खडो न लगति, तदा मुनिना निजऊपोलिकातस्त खडं निष्कास्य तस्मिन स्थाले स दत्तः, तदैव स खम स्थाले लम., श्रेष्ट्यादिसर्वकुटुबिना हृदि चमत्कारो जातः, तदा श्रेष्टी त मुनि वदित्वा पृवति, नो मुने अत्र कि कारण ! मुनिāते त्व मिथ्या का जल्पसि ? इय लवदीया दिर्नास्ति, एपा शर्मिदीयैव वर्तते मया सा समुपलक्षिता- स्ति, अतस्त्व सत्य कथय ? तदा तेन सत्य प्रोक्त हे मुने! मद्गृहे समागताया अस्या झ- हेटौ वर्षाणि जातानि सति तदा मुनिर्वदति यदा मम पिता स्वर्गे गतस्तदादित इय ल- दमीमद् गृहाजता, तरैराग्याच मया दीका गृहीता. अवविज्ञानेन च ज्ञात्वाऽहमत्रागतोऽ. स्मि तदा श्रेटिनोक्त लो मुने त्वमिद सर्व गृहाण ? सुखेन च भुदव ' तदा मुनिनोक्त हे समुदत्त । मम पश्यत एव या लक्ष्मीर्गता सा मया कथ गृह्यते' श्रेटी पृनति हे मुने । अस्या कर्गमने कारण कि? तत्कय ? तदा मुनिर्निजं पूर्वन्नव कथयति ·इत्युक्त्वा सा कार्यार्थ पारिवेदिमकगृहे गता. संगमश्च तामुष्णां कैरेयीं शीतलां करोति. इतस्तस्मिनवसरे तस्य नाग्यवशात्कश्चिन्मासोपवासी मुनिस्तस्य गृहे पारणकदिवसे आहारार्थ समागतः, तं साधु दृष्ट्वा संगमो नव्यन्नावनयोबाय तत्सर्वमपि परमाने तस्मै द. दौ. साधोर्गमनानंतरं धन्ना स्वगृहांतरागता, पुत्रस्य पार्श्वे च स्याली कैरेयीरहितां निरी. दय सा चिंतयामास, नूनमनेन परिवेषिता सकलापि कैरेयी नकितास्ति, अतोऽहमपरां कै- रेयीं तस्य परिवेषयामीति विचार्य तया तस्या स्याल्यामपरा कैरेयी परिक्षिप्ता. सा कैरेयी सं- गमेन नक्षिता, ततोऽमौ वत्सान चारयितुं वने ययौ. अथ तस्य मात्रा धनया चिंतितं अहो. मम पुत्रः किं नित्यमेतावर्ती क्षुधं सदते? येनैतावती कैरेयी तेन नक्षिता; एवं मातुष्टिदो- पतो जातविमविकया स तस्यामेव रात्रौ मृत्वा राजगृहनगर्या गोन्नश्रेष्टिनो गृहे नशनि- धन्नार्यायाः कुक्षौ पुत्रत्वेनोत्पन्नः, रात्रौ स्वप्नमध्ये तया शालिकेनं दृष्टं, तेन तस्य जन्मानं- तरं पितृभ्यां तस्य शालिन्न इति नाम दत्तं. यौवने च पित्रा स हात्रिंशत्कन्यानिः सह प- रिणायितः, तानिः सह स विषयसुखानि भुनक्ति.

·. तम प्रश्नोतरमाह- गावा-ज ज नियमणश्वं । त ते सादूण दे३ सहाए । दिनेश य नाणुतप्प३ । तस्स श्रिा होइ धनरिह॥ ४० ॥ व्याख्या-पद्यस्तु स्वमनसि रोचते तनछस्तु चेत्सनावेन साधुन्य प्रटीयने, दत्वा च यः पश्चात्ताप न करोति तस्य पुरुषस्य धनशक्षिः स्थिरा नवति शालिनश्चत् ॥ ४० ॥ तस्य सबधमाह-मगधदेशे राजगृहीनगरीसमीपे शालिनामैको ग्रामो वर्तते, तत्र धनान्निधा काचिदेकाठान्नीरी वसति, तस्या. सगमालिय. सुतोऽस्ति स सगमो लोकाना गोवत्साश्चारयति एकदा श्राइदिने तेन सगमेन मातु. पार्श्वे नक्षणाय कै. रेयी मागिता तदा मात्रोक्त वत्स कैरेयीमद कुतो निष्कासयामि ? इति कथयित्वा सा रु- रोद तदा तदनिकटवर्तिन्यश्चतस्रो वनितास्तत्र समागत्य तस्या रोदनकारण च विज्ञाय ता प्रति कथयामासु, लो बने त्व मा रुदन कुरु ? वय तुन्य कैरेयीप्तामग्रीस्याम , इत्युक्त्वै- कया पुग्धं, अन्यया शालि परया च घृतमपरया च शर्करेत्यादिसामग्री दत्ता तदा तया कै- रेयीं निष्पाद्य स्थाले च परिप्रेक्ष्य स्वपुवाय सगमायोक्त दे पुत्र स्वमिमा कैरेयीं भुदव " ·, रत्न कंबलवानी श्रुना, ततस्तयैको रत्नकवतो राज्ञः पार्थे मार्गितः, तदा राज्ञा ते रत्नकंबल- व्यापारिणं पुनरादूय कश्रितमेकं रत्नकवलं. त्वं मे मूल्येन देहि ? व्यवहारिणा प्रोक्तं ते सर्वेऽ- पि रत्नकंबला नश्या मूल्येन गृहीताः, तत् श्रुत्वा राज्ञा नशपार्था देको रत्नकवलो मार्गि- तः, तदा नश्योक्तं ते सर्वेऽपि रत्नकंबला मया खंमशः कृत्वा मम झात्रिंशधून्यः प्रदत्ताः, तान्निश्च तैर्निजचरणानि प्रमार्ण्य कालमध्ये किताः, तत् श्रुत्वा विस्मितो राजा शालिन्न- इस्य समृदि द्रष्टुं तस्य गृहे समागतः, तदा लश सप्तनूमिकोपरिस्थशालिन्नश्स्य पार्श्वे ग- त्वा तं कथयति. हे वत्स! त्वं मनाग नीचैः समाग ? अस्माकं राजा श्रेणिकोऽस्महे समागतोऽस्ति. तदा शालिनइस्तं श्रेणिकराजानं किंचित् क्रयापकं विज्ञाय कथयति नो मातस्त्वमेव तत्क- याणकमितिमूल्यदानेन गृहाण ? तषिये तत्र मदागमनस्य किंचिदपि प्रयोजनं नास्ति. तदा नश्योक्तं दे पुत्र! अंगिकानिध किंचित्क्रयाजकं नास्ति, परं स श्रेणिकोऽस्मन्नगराधि- पति पोऽस्ति, अतस्त्वं नीचैरागत्य तस्मै प्रणामं कुरु ? तदा शालिनइस्तचसा नीचैराग- ·अथेकदा समये गोन्नटिना वैराग्यता समनसि चिंतित यदय संसारो जलतरंगव. लोलोऽमारश्चाप्ति, इति चिार्य स गुरुनमीपे दीका गृहीत्या कियत्कालं च चारित्रं प्रतिपा- व्य मनुष्यायु सपूर्गीक य मृत्वा देवोऽनून स गोलदेवः पुत्रमोहात्सर्वदा तस्य वधूना कृते नवनवान्तरणबन्नास्वस्त्रिगपेटिका नित्यं स्वर्गान्मुंचति, एवं स शालिनशे विवि. धान दिव्य नोगान सर्वदा भुनक्ति, येन तस्य सूर्योजमनास्तकालमपि न ज्ञायते, सर्वमपि गृहव्यापार तस्य माता न करोति. इतः कावेदाशको नेपालदेशात्सपादलकमूख्यान पोमश रत्न कबलान ममानीय तत्र राजगृहे वियार्थ चतुष्पये सर्वलोकानप्रनि दर्शयामास, पर बहुमूव्यत्वानान कोऽपि न गृहाति. श्रेणिकराज्ञाऽपि वहुमूल्यनीतेन ते निजराज्ञीकृते- ऽपि न गृहोता. प्रश्न क्रमेण म चैदेशिको पिपराः सन पनि वसन नशया गृहहारसमीपे समागतः, त- दानश्या ते सर्वेऽपि रत्नकरला मूल्येन गृहीता , अईमश्चि विनज्य वधूभ्यः प्रदत्ता., तानिर्व- धूजिथ तैनिजवणानि प्रम 4 ते गृहखालमध्ये प्रदिप्ताः, अश्य श्रेणिकपट्टराझ्या चेक्षणया ·व्यं शालिनदेश निर्माल्यीकृत्यात्र क्षिप्तमस्ति, अथैवं तस्यस्तिो विस्मितो राजा नोजन क- त्वा स्वस्थाने गतः। अथ तत्र स्थितः शालिनश्चितयति नूनमहमदपपुण्यकोऽस्मि, येन ममोपर्यपि राजा व- तते, इति वैराग्यात् स प्रत्यहमेकैकां स्त्रियं त्यजति. अथ तस्य शालिनश्स्यैका नगिनी पू. वै धनाख्यव्यवहारिणा परिणीतास्ति, सा निजभ्रातुर्वैराग्यदशां स्मृत्वैकदा रुदितुं लग्ना. तदा स्नानार्थ स्थितन धनेन तां रुदतीं दृष्ट्वा पृष्टं नो प्रिये! त्वं कथं रोदिषि ? तदा तया कश्रितं मनाता दीदेच्छुः प्रत्यहमेकैकां स्त्रियं त्यजति, तदंतस्मृतितो मे नेत्राच्यामश्रूणि गलंति. तत् श्रुत्वा धन्नः कथयति दे प्रिये नूनं तव भ्राता कातरोऽस्ति, य एवं रंकवत्प्रत्यहमेकैकां स्त्रियं त्यजति, यदि स संविग्नस्तर्हि एकवेलमेव कथं सर्वाः स्त्रियो न त्यजति ? तदा तना- र्ययोक्तं हे स्वामिन् यद्येवं ब्रून तर्हि यूयमेव कथं न त्यजश्र? नवतामप्यष्टौ स्त्रियः संति, जगति सर्वेऽपि कथयितुं चतुराः, कर्तुं तु दुष्करा एव. तत् श्रुत्वा वैराग्यमापन्नेन धनेन क- श्रितं हे प्रिये! त्वदनुमन्याऽयप्रनृति मया सर्वा अपि स्त्रियस्त्यक्ताः अतस्त्वमपि दूरे नव ?

·त्य नराय प्रणाम करोति. हटेन राज्ञा शालिनशे निजोत्सगे गृहीतः, पर राज्ञः स्पर्शमा सहमान स व्याकुलीनूनः, तक्षिशाय नश्या नृपप्रति कश्रित हे स्वामिनयमतीवसुकुमालः शालिनशे सरस्पर्शेन व्याकुलीनवति, अत एन मुंचत? अश्र नृपेण मुक्तोऽमौ तूर्णं निज- सप्तमनूमौ गतः। अय जश्या राजा नोजनार्थ निमय तत्र स्थापितः, ततोऽसौ श्रेणिकस्तस्य गृहाग- से स्नान क लमः, तो राज्ञः करागुलित एका मणिमुश्किा निःसृत्य गृहकूपिकायां पति- ता. तदा राज्ञा नशयै प्रोक्त नो नई ममैका मणिमुश्किा करागुलितो निःसृत्यास्यां कुपि- कायां पतितास्ति, ततस्ता निष्कास्य मम पुन. समर्पय? तदैका जवादिष्टा दासी राजानं कूपिकापार्श्व समानीय वदति, दे स्वामिन कूपिकास्थेष्वेतेष्वानरणेषु नवन्मुश्किा सम्यक् समुपलक्ष्य यूयं स्वीकुरुत ? तदा तस्यां कूपिकायाममूव्यमानूरणसमूह निरीक्ष्य विस्मि- तो राजा कथमपि निजमुश्किा समुपलक्ष्य गृहीतवान् अथ चमत्कृतो राजा दासीप्रति पृ. उति नो दामि। एतावतीमान्यानूपणानि कस्य सति ? दास्योक्तं दे स्वामिन् एतत्सर्व इ. . १० ·त्वा स्वायु क्षये सर्वार्थसिद्धिविमाने देवत्वं प्राप्तौ; ततव्युत्वा नरनवं प्राप्य तौ मोदं यास्य- तः, एवं विधं सुपात्रदानमाहात्म्यं श्रुत्वा तषिये नव्यैर्य तितव्यं ॥ इति सुपात्रदाने शालिन्न- कथा संपूर्ण ॥ अथ पंचविंशतितमधमूविंशतितमप्रभोचरमाह- गाथा-पसुपंखीमाणुसाणं । वाले जोवि हु विछोह पावो । सोअवचो जाय। अ- ६ जाय तोवि णो जीवः ॥ १ ॥ व्याख्या-यः पुमान् पशुपतिमानुषाणां बालानां वि. बोहं वियोगं कारयति, पुनर्योऽतिपापी नवति, सोऽनपत्यो जायते, अर्थात्तस्याऽपत्यानि न नवंति, अथ चेनति तथापि नो जीवंति. यथा झविासनगरे वईमानश्रेष्टिनः पुत्रो देदा- ख्योऽनपत्यो बहु:खिंतश्च जातः ॥ १ ॥ गाथा-जो हो। दयापरमो | बहुपुत्तो गो- यमा नवे पुरिसो ॥ व्याख्या-यः पुरुषः परमदयावान् नवति, स पुरुषो हे गौतम बहु- पुत्रको नवति, तस्य पुरुषस्य बहवः पुत्रा जायते. यथा पूर्वोक्तवईमानश्रेष्टिनो वृहपुत्रस्य दे- सलस्य बहवः पुत्रा जाताः ॥ अथ तयोर्देसलदेदयोः कयामाह- शदिवासाख्ये नगरे वईमानानिय एको वणिक् वसति, तस्य ौ पुत्रावनूतां. तयोरे. , ·. अथ धनस्तत नहाय शालिनपार्थं गत्वा तमपि प्रतियोध्य तेन सह श्रीश्रेणिकराज- कृतमदोत्सवः श्रीवीरप्रभुपार्श्वे दीका जग्राद एव तौ हावपि कनपटाटमदशमपदमासोप- वासतपसौ क्रमेणातीव लौ जातो. कमेण विहरतो तो श्रीवीरप्रभुणासह राजगृहनगरे प्राप्तौ तप पारणके च निकावसरे तो श्रीवीरपार्थेऽनुशार्थ प्राप्ती. तदा श्रीवीरेश शालिन्न- शयोक्त नो शालिनमुने प्रद्य तव मातुर्दस्तेन पारणकं नविष्यति. अथ तौ क्रमेण नज्ञ. या गृहे समागतो, पर तत्र श्रीवारप्रभुवदनार्थ गमनोत्सुकैः कैरपि तो नोपलक्षितौ निझार्थ न निमत्रितौ च. ततः पश्चालितौ तौ यदा नगरप्रतोळ्या समागतौ तदा शालिनश्स्य पूर्व- नवमात्रा धन्नया नगरातरागचंत्या तौ दविदानपूर्वक प्रतिलानितौ, तद् गृहीत्वा तौ श्रीवा- रसमीपे समागत्याऽकथयता, हे जगवन नवदुक्तमद्य न जात, तदा श्रीवीरेणोक्तं नो शा. खिन्न । ययानीर्या युष्मनया दघिदान दत्त, सा शालिन्नस्य पूर्वनवमातैवास्ति. अथ तौ धावप्यनशन विपाय वैतारगिर्युपरि स्थितौ, तदनतर परिवारसहिता हात्रिशधूनिश्च परि- ता जश तत्र वैनारगिरी गवा ताच्या वदना कृत्वा स्वगृहे गता. तो हावपि अनशन कु- ·रोषि? देवदानवव्यंतरा अपि कृतं कर्म दूरीकर्तुं समी न नवंति. तवांतरायकर्म विद्यते, अ- तस्तव लाग्ये पुत्रो नास्ति, तेनाहं ते कथं पुत्रं यचामि? देदेनोक्तं चेत्त्वं पुत्रं मे नो दास्य- सि तदाहं तव प्राणहत्यां दास्यामि तदा यदेणोक्तं तव पुत्रो नविष्यति परं स शीघ्रं मरि- ष्यति. इत्युक्त्वा स यदोऽदृश्यो जातः, अथ देदो निजगृहे समागत्य स्ववनितायै कथितवा- न, देववरदानानव पुत्रो नविष्यति. इत्युक्त्वा स किंचिद् हृष्टः किंचिच्च विषमः सन पार- एणं कृतवान. अब तदिवसादारन्य तस्य नार्यायाः कुतो गर्नसंन्नवोऽनूत, पश्चान्नवनिर्मासैस्तस्याः पुत्रो जातः, दशदिवसानंतरं स्वजनान् नोजयित्वा तेन तस्य पुत्रस्य तोला इति नाम प्रति- ष्टितं. ततोऽसौ देदः पुष्पफलयुतस्तं बालकं गृहीत्वा यदं पूजयितुं यदालये गतः, यकस्तु क- पाटौ दत्वा स्थितः, तेन बदव नपायाः कृताः, परं कपाटौ नोटितौ, ततो विषमोऽसौ प- श्चालित्वा स्वन्नवने समागतः, अय तस्यामेव रजन्यां स बालो मृतः, तस्य शोकेन देददे- मत्यौ मूर्बया नूमावपततां, तदा वृक्षे त्राता देशलस्तावाश्वास्य तयोर्नोजनं कारयित्वा कथ- ·को वृो देनताख्य. परमदयावान, दितीयश्च देदाख्योऽनीवनिर्दय आसीत्. पित्रा भावपि परिणायिती. देमलस्य देविनी नानी नार्या देवस्य च देमत्यनिधा नार्या वर्तते देसलस्तु ल. क्ष्मीमुपायति, धर्म करोति सुख च भुनक्ति एव स समये समये त्रिवर्गान साधयति. दे. दस्तु धर्म मुक्या केवलमर्यमुपार्जयति सुख च भुंक्ते. अथ क्रमेण देसलस्य बहवः पुत्राः सं. जाता, ते चातीवमनोदरा गुगवतश्च वनूवु., एवं सा देविना निजपुत्रान लालयति निजो- सगे च स्थापयति. एवं ता निजपुत्रान लानयंती दृष्ट्वा देमती निजहृदये चितयति अरे म- मैकोऽपि पुत्रो नास्ति, निजन र देदप्रति च सा कययति अरे आवयोः पुत्रसुखं नास्ति. य- त नक्तं-गेहंपि तं मसाणं । जच न दीसति धूलिधूसरिया।। नत पमत रडवस्तो। दोति- निधि डिना पमोयफरा ॥ १ ॥ अतो दे स्वामिन कमपि पुत्रोत्पत्युपाय कुरु' अय तक्ष्च- सा देदेन सत्यवादिनामा यक आराधितः, तं पूजयित्वा स्वयं चोपवासं कृत्वा तत्र स्थितः, कथित च तेन तस्मै नो यक यदि त्वं मे पुत्र दास्यसि तदेवाहमितो गमिष्यामि एवमेका- वशमे उपवासे स यक. प्रत्यकीय तमत्येवमवादीत, हे देद! त्वं ममोपर्येव का कष्ट क- .

·दनेनेदं कर्म कृतमिति. तद् ज्ञात्वा कृत्रियेण इतोऽमौ निदूणो मृत्वा नरकं गतः, विदूरास्तु जातुर्मरणं श्रुत्वा वैराग्यादनशनं विधाय सौधर्मे सुरो जातः, ततश्च व्युत्वा तव गृहे स दे. शलनामायं तव पुत्रोऽनूत, निर्णजीवश्च नरकानिःसृत्याऽयं तव देदानिधो हितीयः पुत्रोऽ- नूत, परं पूर्वनवे पशुपतिबालानां वियोगकरणादवाऽपुत्रकोऽयं जातः, देशलेन च तृपा- निां क्षुधा नां च दया कृता, तेनायं च सपुत्रको जातः । इति गुरोर्वचांसि श्रुत्वा जातजातिस्मरणो देसलो निजपूर्वनवं दृष्ट्वा सम्यक्त्वमूलं श्रा- धर्मं च प्रतिपद्य क्रमेण च दीका गृहीत्वा तपः कतु लग्नः, अब स विद्याचारणमुनिनलो- मार्गेण गतः, स देसलमुनिरप्यनशनं विधाय मृत्वा च प्रथमे देवलोके देवो जातः, नक्तंच- जीवदया जिवर कही। जे पालें नरनारी ॥ पुत्र हुवे सूरा सवल । तेदने रंगमोकारि ॥ ॥१॥ इति देसलदेदयोः कथा समाप्ता. ॥ अथ सप्तविंशतितम प्रश्नोतरमाद- गाथा--जो असुयं न सुयं । सो बहिरो जायए पुरिसो ॥ ४॥ व्याख्या-यः पुरुषोऽश्रुतमपि किंचिन्मया श्रुतमिति कश्रयति स पुरुषो बधिरो जायते ॥४॥ गा- ·. यति नो ब्रात | इमे मदीया पुत्रास्त्वदीया एव ज्ञातव्या., इत्यादि कथयित्वा तेन तयोः शोको दूरीकारितः, इतस्तस्मिन्नवसरे कश्चिदिद्याचारणश्रमण आकाशमार्गे गवस्तयो 'रुदनं श्रुत्वा तत्राग- त , मवैरपि स वदितः, शपिणापि तेन्यो धर्मलालो दत्तः, तत उपदेशदानानतरं मुनिना दे. दाय कश्रित व शोक त्यज ? धर्म च जज? धर्मेण सर्वमपि शुन्न नविष्यति, उक्त च- धम्मेण हि घणयस्त तुल्ला । बुद्धि विसाला धवला य किति ॥ पुत्ता विणीया धरणी सु- रूवा मणिहिय लपर सबमेव ॥ १ ॥ अथ श्रेष्टी मुनये पृथति है लगवन् एतान्या धान्या. मपि मत्पुत्राच्या पूर्वनवे कि कर्मोपार्जितमस्ति ? तत्कथ्यता? ततो गुरु. कश्रयति अस्मि- नेव नगरे इतस्तृतीये नवे विडूणनिहूणानिधौ कुलपुत्रावनूता, तयोरेको वृक्ष्ञाता धर्म- वान् दयावांश्च वर्नते. हतीयो जाता वनमध्ये गत्वा मृगाणा वालकान् वियोगयति, पुनई- साना शुकानां च वालकान् पंजरे क्षिपति, पुनरन्यस्मिन् ग्रामे च गत्वा मनुष्यपुत्राणा क- पविक्रय करोति. अौकदा तेन कस्यचित्कत्रियस्यैक. पुत्र नुत्पाटितः, क्षत्रियेण तद् ज्ञात य.

·कर्म कृतं, तस्य तत्कमशेऽपि दूरीका समर्थो न नवति. कृतं कर्म स्वयमेव प्राणी भुन- क्ति. तत् श्रु-वा गुणदेवः पृचति लो नगवन अयं पुत्रः केन कर्मणा बधिरांधो जातः? त- न्मयि कृपां निधाय कयत ? तदा गुरुवंदति. अस्मिन्नेव नगरे वीरमनामैकः कुटुंव्यवसत. परं सोऽधर्मी कूटनाषी परनिंदां परदोषं च वदति, कस्यचिचिरसि कूटं कलंक ददाति. अयैको सीमामकराजा तस्य नगरस्य स्वामि- नो वैरी वर्तते, ततो लोकास्तस्माशझो जयं प्राप्नुवंति. इतः कौचिद् हौ पुरुषावेकांते परस्परं किंचिन्मंत्रमालोचयतः, तदा वीरमस्तौ दृष्ट्वा तलारक्षपार्चे गत्वा कथयति यदेतो ौ पुरुषो सीमामकराजानमाकारयतः, तदा तलारण तौ हौ पुरुषौ बंधयित्वा राझोऽग्रे स्थापितो. राझा तान्यां पृष्टं युवाभ्यां किं मंत्रमालोचितं? तदा ताज्यामुक्तं नो स्वामिन् आवाभ्यां किंचिकृहस्य कार्यमालोचितं, अन्यत् किमपि मंत्रं न कृतं; परं उष्टेन वीरमेणोक्तं स्वामिने- तावसत्यं वदतः, ततो राझा विरमस्य वचनं सत्यं मत्वा तो दंमिती. अयैकदा पुनामादा- गलतः कस्यचित् श्रेष्टिनो मार्गे स वीरमो मिलितः, तदा तं वीरमंप्रति श्रेष्टिना प्रोक्तं अस्ति ·ग्रा-दिठ चिय दिछ । जो किर नासिज धम्मनिरविख्यो । सो जचंधो जाय । गोय- मनियकम्मदोसण ।। ५३ ॥ व्याख्या -यः पुरुषोऽष्टमपि वस्तु मया दृष्टमिति कनयति, यश्च पुनर्मिनिरपेक्ष धर्मापेक्षया रहितं वचन किति निश्चयेन नापते, स पुरुषो दे गौतम निजकर्मदोषेण जात्यवो जायते ॥ ४३ ॥ योरुपरि एकामेव कयामाह----महेंपुरे गुणदे- वनामा श्रेष्टी वसति, तस्य गायत्री नानी नार्या, तयोर्वहुकालानंतरं पुत्रोऽनूत, परं स स्व- कर्मयोगेन बधिरोंधश्च जात., पित्रा तस्य नाम न कृत, तेन कश्चित्तं बधिर इति कथयति, कश्चिच त अध इत्यपि कथयति एवं हान्या नामन्या स प्रतिशे जात., पित्रा मंत्रयत्रतं. बादयो बदव नपचारास्तस्य कृते कारिता , पर स मुखेन न किचिदपि ब्रूते, न च कर्णा- न्या किचिदपि शृणोति तदा तस्य पितरो चितयतो यदावाच्या पूर्वनवे कि पाप कृतं ये- नारयोरीदशो पिराधः पुत्रो जाता। इतस्तत्र कश्चिद् ज्ञानी गुरुवनमध्ये समवसृतः, तं व- दितु स गुणदेवश्रेष्टी परिवारयुतो बने गतः, वदित्वा चाग्रेस स्थितः, तदा गुरुस्तप्रति क- अति नो गुणदेव व निजं बघिराध पुत्र दृष्ट्वा का हदि .ख करोपि येन प्राणिना य- .

·म्य । तथापुण्यप्रकाशकं ॥ रोहित्यांश्च कयायुक्तं । रोहिणीव्रतमुच्यते ॥१॥ श्री चपानग- यौ श्रीवासुपूज्यस्य पुत्रो मघवान्निधो राजा राज्यं करोति, तस्य लक्ष्मीनाम्नी राझी सुशी- ला सदाचारा च वर्तते, तस्या अष्टौ पुत्राः संति. अष्टानां पुत्राणामुपर्येका रोहिणीनाम्नी पु- त्री वर्तते. सा चतुम्पष्टिकलावती रूपलावण्यवती सौन्नाग्यगुणवती च जाता. अय क्रमेण सा यौवनावस्थां प्राप्ता, ईदृशी तां दृष्ट्वा राजा चिंतयति, नूनमियं रोहि. णी वरयोग्या जातास्ति, अथ राझा स्वयंवरमंडपं ममयित्वा सर्वेऽपि राजकुमारा आकारि- तेऽपि च मंझपे समागत्य स्थिताः, तस्मिन्नवसरे रोहिण्यपि स्नानं विलेपनं च कृत्वा कीरोदकसदृशे श्वेतवस्त्रे परिधाय, मुक्तातरणैरलंकृता साकादेवीव शिविकायां स्थित्वा सखी- निः परिवृता तत्रागता. अथका सखी तां रोदिणी पुरस्कृत्य तस्या अग्रे राजकुमाराणां ना- मगोत्रवलवयोयशःप्रनृतीनां वर्णनं करोति. अथ तयाऽन्यान् सर्वानपि राजकुमारान् वर्ज- यित्वा नागपुरराझो वीतशोकस्य पुत्रोऽशोककुमारान्निधो वृतः, तस्य कंठे च तया निजव- रमाला हिप्ता; ततोऽन्ये सर्वेऽपि राजकुमाराः सहर्षा मिलित्वा तं च तया सह विवाह्य त. ता, ·मम गृहे समाधिः? तदा तेन टेन वीरमेणोक्तं नव गृहे कामदेव. प्रत्यहं याति तव वनि- ना च भुक्ते. इदश वचनं श्रुत्वा कुपिनेन तेन श्रेष्टिना राझोऽग्रे स वृनात नक्तः, तदा कुइन राजा वीरमस्य सर्वस्वं गृहीतं. एवं बहुपापकर्नासौ वीरमः कदाचित्केनचित् क्षत्रियेण मा- रितो मृत्वाऽय तव गृहे जन्माधवधिरो जातोऽस्ति, अतोऽव्यय बहु ससारं मिष्यति ता वार्ना श्रुत्वा तस्य पितरौ धर्म कर्नु लग्नौ अथ स जन्माधवधिरोऽपि बहुःख भुक्त्वा मृ. त्वा च दुर्गतिं गतः, अतः केनापि परनिदान कार्या, परस्य च कलंको न देयः ॥ इति वी. रमफया समाप्ता ॥ अथैकोनत्रिंशत्तम प्रश्नोत्तरमाद- गाया-नविष्ठमसुदरयं । जन तह पाणिय च जो देश ।। साहूण जाणमाणो । भुत्त- पिन जिज्जए तस्त ॥ ४ ॥ व्याख्या-~यो जीव नविष्टमसुदरं च नक्त तथा पानीय जा. नन सन् साधुच्यो ददाति, तस्य भुक्तमप्यन न जीयते, तस्य शरीरेऽजीर्णरागो नवति; य. श्रा श्रीवासुपूज्यस्य मघवाजियपुत्रस्य पुत्रिकाया रोहिण्या जीवः पूर्वनचे दुर्गघानिधाना कु- टिनी जाता साधोः कटुतुबशाहारदानात्. ॥ ३ ॥ रोहिणीका चेह-श्रीवासुपूज्यमान- - ·त्युक्त्वा रोहिण्युत्संगस्थं तस्या लघीयांसं पुत्रं लोकरालाख्यं राजा निजहस्तेन नूमावपात यत्, तदा लत्रस्थाः सर्वे जनास्तं तथा पतंतं दृष्ट्वा दाहारवं क लग्नाः, परं रोहिण्या हृदि किंचिन्मात्रमपि दुःखं न जातं. इतस्तं पर्ततं बालकं नगराधिष्टितेन देवेन धृत्वा सिंहासने स स्थापितः, तद् दृष्ट्वा सर्वे जनाश्चमत्कृताः संतो विचारयामासुः, नूनमियं रोहिणी धन्यैव या पुःखस्य वार्तामपि न जानाति. इतस्तत्र श्रीवासुपूज्यतीर्थकरस्य रूप्यकुंनस्वर्णकुंलनामानौ हौ शिष्यो ज्ञानवंतौ तत्र स. मागतो, तदा राजा परिवारयुतस्तौ वंदितुं गतः, गुरुभ्यां च देशना दत्ता, देशनाश्रवणानंतरं रा. झा पृष्टं नो नगवन् अनया रोहिण्यैवंविधं किं तपः कृतं, येनेयं दुःखस्य वार्तामपि न जा- नाति. एतस्या अष्टौ पुत्राश्चत्वारश्च पुत्र्यो जाताः संति, तथा ममापि तस्या नपर्यतीवस्नेहो वर्तते, अतस्तस्याः कयां युवां कृपां विधाय कथयतं. तत् श्रुत्वा गुरुः कथयति अस्मिन्नेव न. गरे धनमित्रनामा श्रेष्टी वसति, तस्य धनमित्रा नानी च नास्ति, तस्या एका गधा ना- मी पुत्री, सा कुरूपा उनंगा च जाता. एवंविधां तां कुरूपां दृष्ट्वा कोऽपि इव्येश्वरो नो प- ·तो लोजनस्वान्तरणतांबूलादि गृहीत्वा स्वस्वगृहे गता', अशोककुमारोऽपि तत्र कतिचिदि- नानि स्वित्वा सवधूको इस्त्यश्ववस्वानरणादियुत प्रस्थाय नागपुरसमीपे समागतः, तदा वीतशोकराझा तस्य पुरप्रवेशमहोत्सव. कृतः, कुमारोऽपि रोहिण्या सह विषयसुखानि भु. नक्ति अङ्कदा शुले दिनेऽशोककुमाराय राज्य दत्वा वीतशोको राजा दीक्षा गृहीतवान, ततोऽशोकराजा सुखेन राज्यं पालयति. क्रमेणाशोकराझोऽष्टौ पुत्राश्चतस्रश्च पुत्रिका जाताः, अङ्कटा रोहिण्या सहितो राजा सप्तम्या नूम्यां गवाके स्थितो लोकपालाख्यं पुत्रमुत्संगे धृत्वा क्रीडयति तस्मिन् समये नगरे कस्याश्चित् स्त्रियः पुत्रो मृत , सा स्त्री रुदती विला. पाश्च कुर्वती तस्मिन् मार्गे समागता. ता दृष्ट्वा रोहिण्या राझे पृष्ट नो महाराज किमिदं नृत्य ? राजा जगाद हे प्रिये त्व साइकार वचन मा ब्रूहि ? रोहिण्योक्त स्वामिन्नहमहकार न करोमि, एवविध नृत्य मया कदापि न दृष्ट, अतोऽह पृनामि. तदा राझोक्तमेतस्या स्त्रियः पुत्रो मृतोऽस्ति, अत एवेय रुदन करोति. रोहिण्योक्तं हे स्वामिनस्या रुदन केन शिक्षित नवेत् तत् श्रुत्वा राझोक्त तवाप्यहं रुदन शिकयामि, ३. .

·. गाली जाता, तनो मृत्वा गृहगोधा, ततो मुषिका, ततो जलौका पश्चाच गणिका जाता, अ- ष्टमे नवे चांझाली, नवमे नवे रासन्नी, दशमे नवे च गौर्जाता. तस्मिन् नवे वनमध्ये गु. रुमुखान्नमस्कारमंत्रं श्रुत्वा तस्य प्रसादान्मनुष्यनवे दुर्गंधा नाम्नीयं तव पुत्री बन्नूव; तत् श्रुत्वा उगधाया जातिस्मरणं समुत्पनं. तदा दुर्गंधा निजपूर्वनवं दृष्ट्वा करौ च योजयित्वा पृथति हे लगवन् एतस्मादुःखादहं क निस्सरामि? तत्कथ्यता. तदा मुनिनिरुक्तं त्वं दुःखन्नंजनं रोहिण्या व्रतं कुरु ? तयो- तं है नगवन् ! केन विधिनादं तद्रुतं करोमि ? मुनिनोक्तं शृणु? रोहिणी नक्षत्र दिने श्रीवा- सुपूज्यजिनबिंध पूजयित्वा सप्तमासाधिकं सप्तवर्ष यावत् नपोषं कुरु ? एवं शुन्नध्यानयुतत- पःचनावात्तव शुनं नविष्यति; पश्चाच त्वया तत्तपनद्यापनं विधेयं, येन तव सर्वं दुःखं या- स्यति, सुगंधराजवत्. तत् श्रुत्वा पुगंधा मुनिप्रति पृचति, हे नगवन् तस्य सुगंधराजस्य वृ. नांतं मयि कृपां विधाय कथयत? तदा मुनिर्वदति- सिंहपुरे सिंहसेनो राजा, तस्य कनकप्रनानिधाना राझी वर्तते; तस्य उर्गंधाख्यः पु- १ ·ग्गियति. तवा पिकमार्यमाण श्रीरोणानिय चौर मोचयित्वा तस्या गंवायाःस स्वामी क. ता, मोऽपि गवी गंधा त्यता नष्ट्वा गतः, तदा श्रेणी विराद करोति. विलपी पुतीनति श्रेष्टी करयति दे पुविचलिाप मा कुरु? गृहक्षारि स्थिता दान देदि धर्मं च कुरु? येन ता फर्मदोषः प्रलीयते. अयसा तदगीकृत्य प्रत्यद दान ददाति, अग्रेकदा कश्चिद् कानो गुरुस्तन ममागत., तदा घनमित्रेण त गुरु वदित्या तस्याः क- न्याया. स्वरूपं पृष्ट, गुरुतगति गिरिनारनगरे पृथ्वीपालानियो राजासीत, तस्य सिमित्य- लिचाना राजी नेते, अयैकदा स राजा निजराशीसहितो बने कीमा कर्नु याति, तस्मिन समये कधिन्मासरूपणपारणक. सागरनामा मुनिः समागवति, त मुनि दृष्ट्वा राझ्या वि- चारित पदहमस्मै मुनये प्रासुकमादार ददामि. एव विचार्य तथा गृहे समागत्य त मुनिमा. कार्य तस्मे रदुतुबशा दत्त मुनिना च तेनादारण पारणकं कृतं, तणाच मुनिः प. चव प्राप. शुन्नध्यानाच स देग्लोके देवोऽनूत, ता वार्ता ज्ञात्वा राज्ञा स्वदेशाज्ञशी नि. कासिता. पश्चात् मा राझी मृत्योष्ट्रिका जाता, पुना सा मृत्वा कुकुंटी नूता; पश्चात् शृ.

·, - यत? तदा श्रीतीर्थकरेण नणितं त्वं सतमासाधिकानि सप्तवर्षाणि यावशेहिणीतपः कुरु ? पश्चाच तस्य तपस नद्यापनं कुरु ? तत् श्रुत्वा तेन रोहिगीतपः कृतं, यस्य प्रनावात् स सुगंधोऽनूत. इति कां श्रुत्वा सा दुर्गंधा रोहिणीतपो विधिपूर्वकं कृत्वा सुगंधा जाता. पश्चान्मृत्वा सा देवोऽनूत्; ततच्युत्वा चंपायां श्रीवासुपूज्यस्य मघवपुत्रस्य पुत्रिकेयं रोहिणीनाम्नी तव राझी जाता; पूर्वनवकृततपःप्रत्नावादियमाजन्म यावहुखं न वेत्ति.. पुनर्हे अशोकराज अ- स्या नपरि तवाधिकः स्नेहः कुतो वर्त्तते ? तस्यापि कारणं शृणु ? सिंहसेनराशा सुगंधपुत्रा. य राज्यं दत्वा स्वयं च दीक्षां गृहीत्वा श्रीजिनधर्म पालयिन्वा पुष्कलावतीविजये पुंडरीकि- एयां नगर्यो विमलकीर्तिराज्ञः पुत्रोऽर्ककीर्तिनामानूत, क्रमेण स चक्रवर्ती जातः, राज्यं भु- क्वा जितशत्रुमुनेः पार्श्वे स दीकामादाय उष्करं तपस्तप्त्वा स्वायुःकये चमृत्वा हादशमे दे. वलोकेऽच्युतेशेऽनूत्. ततश्व्युत्वा त्वमयमशोकराजा जातः, रोहिण्याश्च वजन्नोऽनूः, युवा- न्यां रोहिणीतपःकरणायुवयोः परस्परमधिकः स्नेहो जातः॥ अथ त्वं पुत्राणां कारणं शृणु ?

·त्रोऽनून, स क्रमेण यौवन प्राप्तः, परं कस्यापि मनमि स न रोचते एकदा श्रीपद्मप्रलस्ती. थंकरस्तत्रागता, त पद्मपन्न वंदित्वाऽनौ निजगधन्वकर्मणो विपाकं पृचति तदा श्रीसर्वझ- प्रभुः कथयति. नागोरनगरा हादशे क्रोशे नीलनामा पर्वतोऽस्ति, तस्योपर्येका शिला वन- ते, तत्रैको मुनिर्मानरुपणादि तपः करोति, तत्तप प्रनावाचाखेटकस्याखेटकं निष्फलं या- ति, तदा स लुब्धकस्तम्य मुनेरुपरीप्या करेति. एकदा स कपिः पारणार्य ग्राममध्ये प्राप्त', तस्मिन् समये तेन लुब्बकेन शिलाया अयोऽग्नि प्रज्वाल्य सा शिलानीवोप्या विदिता. अथ स शपिः पारणक विधाय शिलाया नपरि स्थित., बहुतापात्स इपिः केवलज्ञानं प्राप्य मुन्चा मोद गतः, अथ शपिघातात्स लु- ब्धक कुष्टी जातः, पश्चान्मृत्वा स सप्तमी नरकावनीं गत्वा, ततो मत्स्यो नूत्वा गोपालो जात , पर स दरिदी नूतः, केनचिणिजा च स नमस्कार शिक्षितः, पश्चादावानलमध्ये यलितः, नमस्कारप्रनावाञ्च त्वं राज्ञ पुत्रोऽये दुर्गंधाख्योऽनू, तत् श्रुत्वा जातिस्मरण प्रा- प्य स प्रभुं पृथति, हे जगवन कश्रमदमथ सुगधो नवामि? तस्योपायं कृपा विधाय कन- . . . १२ ·गुणवत्यश्वासनः एकदा वनमध्ये क्रीडत्यस्ता गुरुन्निदृष्टाः, चालापिताश्च नो पुत्र्यो यूयं धर्म कुरुध्वं ? युष्माकमायुरेकदिनप्रमाणमेव विद्यते, तानिरुक्तं हे नगवन एकदिनमध्ये को ध. मो नविष्यति ? तदा गुरुन्निरुक्तं यूयमद्य शुक्लझानपंचमीतपः कुरुध्वं? अयैव दिने पंचम्या नपवासं कृत्वा गृहे गत्वा देवपूजां च कृत्वा पुण्यस्यानुमोदनां कुरुवं ? तानिरपि गृहे ग- त्वा तयैव कृतं. अथ तस्मिन्नेव रात्रौ विद्यु-पातानाश्चत्वारोऽपि मृन्वा प्रयमदेवलोके देवा जा- ताः, ततश्च व्युत्वा तवैताः पुत्र्यः संजाताः, अौताः सर्वा वार्ताः श्रुत्वा राजा जातिस्मरणं लब्ध्वा सपरिवारो रूप्यकुंलस्वर्णकुंनगुरू नत्वा निजगृहे समागतः, कियत्कालानंतरं राजा राझी पुत्राः पुण्यश्च श्रीवासुपूज्यप्रनोः समीपे दीक्षां गृहीत्वा कर्मक्षयं च कृत्वा मादं ग- ताः, नक्तंच-रोहिणीतपपंचमीतप। गुरुपाए तप जाणी ॥ दुखित होय करी सुख हुवे । वो- ले केवलनाणी॥१॥ इति रोहिणीयशोकराजकया ॥ अथ त्रिंशत्तमं प्रश्नोतरमाद- गाथा-महुघाय अग्गिदाई । अंकं वा जो करे पाणी ॥ बालारामविणासी । कु. ही सो जाय पुरिसो ॥ ४५ ॥ व्याख्या-यो नरो मधुप्रतिकाया प्रालयं पातयति, पुन- ·. . मथुरायामग्निशर्माख्यो ब्राह्मणो वसत्ति, तस्य सप्त पुत्रा परं ते दरिक्षिणः, एकदा पा. टलीपुत्रनगरे ते सप्तापि भ्रातरो निक्षार्थ गवति, तदा वाटिकामध्ये कश्विज्ञजकुमार. कद- पवतारः कोमति. त दृष्ट्वा शिवशर्मा ब्राह्मणः स्ववाधवान वक्ति, नो वातरो विधिना किय- दतर कृतमस्ति अयं राजकुमारो मनोवाचित सुख भुनक्ति, वय च निवार्थ गृहे गृहे भ्र. माम , तदैकेन ब्रात्रोक अस्मिन् विपये कस्योपाललो दीयते । पूर्वनवेऽस्मानि. पुण्य न क- त, अनेन राजकुमारेण च सुकृतं कृतं, अतोऽसौ सुख नुनक्ति. तदा तैः सर्वैरपि ब्राह्मणपु. त्रैर्जीवदयायुत धर्म पालयित्वा प्राते गुरोः पार्थ दीका गृहीता, मृत्वा च ते सप्तमे देवलो. के देवा जाता, ततव्युत्वा तव गुरापालादय श्मे सप्त पुत्रा अनूवन, नवाप्टमपुत्रजीवश्व वै- तादयवासी क्षुल्लकविद्याधरोऽनून, स निरतर नदीश्वरही शाश्वतीर्जिनप्रतिमा अपूजयत्, धर्म चाऽकरोत, स विद्याधरो मृत्वा सौधर्मे देवो जातः, ततश्च व्युत्वा तवायमटमो लोक- पालाख्यः पुत्रो बनूब. अथ चतसृणा पुत्रीणा सबधं शृणु' वैतात्यपर्वते एको विद्याधर आसीत्, तस्य चत्वारः पुत्रिका अन्नवन, ता महारूपवत्यो ·वाटिकामध्ये गत्वा सुकोमलां वनस्पति बेदयति, तदा वनपालस्तं बध्वा कुट्टयामास. ततो वनपालन राझोऽये गत्वा कथितं हे स्वामिन् युष्माकं वाटिका गोशलेन विनाशिता. तदा राझा तस्य गोशलस्य हस्तौ दिती, एवं स पुःखी सन् बहुविधं पश्चात्तापं करोति. नक्तंच- मायबापवडातणी। सीख न माने जेय ॥ कर्मवशे ऽखिया श्रका । परी परताये तेह ॥१॥ अश्र स गोशलो मृत्वा तत्रैव पद्मश्रेष्टिनो गृहे पुत्रत्वेनोत्पन्नः, गोरा इति तस्य नाम दत्तं. तस्य जन्मत एव गलत्कुष्टो रोगो जातः, पित्रा बढून्यौषधानि कारितानि, परं प्रत्युत तस्य रोगो वृद्धि प्राप. एकदा तत्र पद्मसारान्निधो मुनिः समागतः, तं वंदितुं सर्वेऽपि नगरलोका गताः, पद्मश्रेष्टयपि तं वंदितुं गतः, झषिणोक्तं जीवः कृतकर्मवशात्सुखी च दुःखी च नव- ति. अथ तस्मिन्नवसरे श्रेष्टिनोक्तं हे जगवन् अनेन मम पुत्रेण किं पापकर्म कृतमस्ति ? - पिर्वक्ति हे श्रेष्टिन! स पूर्वनवेऽत्रैव गोविंदगौर्योर्गोशलाख्यः पुत्रोऽनूत, तेन पूर्वनवे दवो द- तः, वृताइवेदिताः, मधुमक्षिकालयः पातितः, पशवी किताः, एवं बहुविधं पापकर्म कृत्वा मृत्वा सोऽयं तव कुष्टरोगी पुत्रो जातः, इति श्रुत्वा पद्मश्रेष्टिना पुत्रप्रति कश्रितं हे पुत्र पू ·यो दावानल ददाति पुनर्य प्राणिना गवादीनामकं चिन्हें करोति, लघुपारामान वनवृक्षान विनाशयति, बोटयति मोटयति तथा पुष्पादीनि चुटयति स पुरुषो जगातरे कुष्टी नवति, गोविदपुत्रगोशलपत् ॥ ४५ ॥ अग्रतस्प गोशलस्प कामाह- श्रीप्रतिष्ठानपुरे गोविदनामा गृही वप्तति, तस्य नार्या गौरीति नानी, तयो. पुत्रो गो- शलाख्यो जात., पर स कुव्यसनी निर्दयश्चासीत्. एकदा स एकाकी वनमध्ये गत्वा यष्टि- ना मध्वालय पातयामास, पुनः स दावानल दत्वा शशकादिजीवान व्यापादयामास. पुनः स गोशलो वृपन्नादीन पशून अकयति डन्न ददानि, नवकिसलयान वृक्षाश्च वेदयति उन्मू- लयति च तस्यैत कार्येण रुष्टैौकस्तस्य पितुरुपालनो दत्तः, तदा पित्रा पुत्रमाढूय तस्य शि- का दता, पर स तस्य शिक्षा न मन्यते, एवं स सर्वेषामुगजनको जातः, क्रमेण तस्य पि. तरौ देवीनूनौ. प्रय स गोशलो निरकुशहस्तीवउच्छृखलो वनूव. एकदा स राझो बनवाटिकाया गत्वा नारिगादीनुन्मूलयितु लग्न., तदा तलारक्षेण बंध- नपूर्वक त गृहीन्या स राझोऽग्रे मुक्त , राज्ञा तस्य सर्वस्व गृहीत्वा मुक्तः, पुनरेकदा स राझो ·व.। अथ तस्मिन्नेव नगरे कश्चिनाख्यः श्रेष्टी वर्नने, तस्य गृहे धीरूजीवो मृत्वा धनश्रीना- म्नी पुत्रिका जाता, सा धनश्री रूपवती गुणवती यौवनवयः प्राप्य पूर्वस्नेहवशात्तं कुजं ध- नदर्श जारं वांउति. तस्य धनश्रेष्टिनो हितीयाप्येका पुत्र्यासीत्, सापि कर्मवशात्कुजा वर्त- ते. एकदा तस्य गृहे एको नैमित्तिकः समागतः, तेन नैमित्तिकेन स्वनिमित्तानेन तस्मै ध- नश्रेष्टिने कश्रितं गृहस्वामिन् यो नर इमां धनश्रियं परिणेष्यति स नगरश्रेष्टी- नवि-' ष्यति. अशी वानी श्रुन्वा धनपालनामा कश्विध्यवहारी धनश्रियं मार्गयामास. तदा त- स्याः पित्रोक्तं वरं, इमां धनश्रियमई तुभ्यं दास्यामि, कुजस्य धनदत्तस्य चेमा कुजां क- न्यां दास्यामि. एवं योः कृते तेनैकमेव लग्नं गृहीतं. परं सा धनश्रीधनदत्तमेव वांगति, तेन तया धनश्रिया तन्मनोरअपूर्वकमेको यह आराधितः, तदा संतुष्टेन यकेण तस्यै प्रोक्तं, ल- नसमयेऽहं सर्वेषां जनानां दृष्टिबंधं करिष्यामि, येन धनदत्तन सह तव पाणिग्रहणं नविष्य- ति. तत् श्रुत्वा सा धनश्रीहटा, यकश्चैवं तस्यै वर दत्वाऽदृश्यो जातः, ततो लग्नदिने यक्के- ण धनश्रियो धनदनेन सह संबंधः कारितः, कुजायाश्च धनपालेन सह संबंधः कारितः, ए- ·वनवे त्वयैव कर्म कृतमस्ति इति श्रुत्वा स जातिस्मरणं प्राप, ततोऽसौ मुनिपाचे निज. पातकं निदायित्वाऽनशन गृहीत्वा मृत्वा च प्रथमदेवलोके देवोऽनूत् ।। इति गोशलका सं- पूर्णा ॥ अङ्कत्रिंशचमप्रभोलरमाद- गाथा-गोमदिस खरकरह । प्रश्नारारोपणेण पीमे ।। एएण पावकम्मेण । गोयमा सो नवे खुज्जो ॥ ४६ ॥ व्याख्या-यः पुरुषो वृपत्नमहिपखरोष्ट्राणामतितारारोपणेन पी. मयति, तेन पापकर्मणा दे गौतम स जीवः कुजो नवति, धनावहपुत्रधनदत्तवत् ॥ ६ ॥ अत्र धनदत्तधनश्रियोः कथा यथा-नूमिमंझननगरे शत्रुदमनो राजा राज्य करोति, तत्र नगरे धनानिधः श्रेष्टी, तस्य च धीरूनानी वनिता वर्तते, स श्रेष्ठी नाटकेनाजीविका करो- कि तस्य गृहे बहुपोष्टिकोष्ट्रिकखरमहिपाणा सग्रहोऽस्ति. स लोनेन तेषामुपरि बहुन्नार वा- हयित्वा बहुनाटक समर्जयति एकदा कश्चित्साधुस्तस्य गृहे आहारार्थे समागतः, तस्मै दा- न दत्वा तेन शुन्न कर्मोपार्जित, प्राते स स्वायुः पूर्णीकृत्य तस्मिन्नेव नगरे धनावहश्रेष्टिनो गृहे धनदनारख्यः पुत्रोऽनून, परं स कुजो जातः, स धनदत्तो वाणिज्यकलायां कुशलो वनू.

·हं कुजो नूतः, श्यं च मम नार्या धनश्रीरपि केन कर्मणा ममोपर्यधिकस्नेहवती जाता? पुनरस्माकं लक्ष्मीनोगसुखादिकं च कथं जातं? तत्कयत ? मुनिनोक्तं शृणु ? पूर्वनवे यु- वां धनधीरूनामानौ स्त्रीज रावनूनां. वृधनोष्ट्राद्युपर्यतिन्नारनरणेन त्वं कुब्जो बनूव. पुन- स्तस्मिन्नेव नवे त्वया साधवे दानं दत्त, तन्माहात्म्यात्त्वया लक्ष्मीनोगाश्च लब्धाः, पूर्वनव- स्नेहादस्मिन नवेऽपि युवयोरधिकस्नेहः परस्परं बनूव. तां वानी श्रुत्वा स जातिस्मरणं प्रा- प्य सम्यक्त्वमूलं श्राइधर्मं च प्रतिपद्य निजगृहे गतः, ततो धर्ममाराध्य सुपात्रे च दानं द- त्या मृत्वा च स देवलोके देवोऽनूत्. ।। इति धनदत्तधनश्रियोः कथा ॥ अथ हात्रिंशत्तमप्र- भोचरमाह- जाश्मन मनमणो । जीवो संधुरो जो कयग्यो य ॥ सो इंदनू मरिनं । दामन बच्चए पुरिसो ॥ ४ ॥ व्याख्या-यः पुरुषो जातेः कुलस्य मदं करोति, पुनर्य न. न्मत्तमना नवति, यश्च परनिंदामात्मप्रशंसां च करोति, स पुरुषो नीचगोत्रकर्मोपाय॑ हे नूते मृत्वा दासत्वं प्राप्नोति, पुनर्यो नरो जीवानां क्रयविक्रयं करोति, पुनः कृतघ्नो नवति गाथा , ·. व तो शापि परिणीय ततो निर्गती, धनदत्त तु वनश्रियं दृष्ट्वा हृष्ट , परं 'धनपालो निजां कुब्जा स्त्रिय दृष्ट्वा मनस्यतीव दूनः, अथ धनपालो धनदत्तप्रति वक्ति त्वयेयं या धनश्रीः प. रिशीना सा मामकीना लार्यास्ति, तब नार्या नास्ति, ततस्ता मम प्रतियछ, चेत्त्व न दास्य. सि तदाद राझोऽग्रे यास्यामि, इति परस्पर कतई कुर्वतौ तौ राझोऽग्रे गतौ राझा तो श- वपि तयोर्गृहे प्रेमपित्वा धनश्रीराकारिता. पृष्टं च राज्ञा तस्यै, दे धनधि अयं विनिमय के- न कृतः त्व सत्यं वद ? तदा धनश्रियोक्तं हे राजन् । मया या आराधितस्तेन च संतुष्टे- नैव कृतमस्ति तत् श्रुत्वा राझा चितित यद्देवेन कृत तदन्यथा नैव नवति इति विचार्य तयोः सवं- धिन आकार्य राझोक्त योऽयमुरंतः समुद्भूतः स देवेनैव कृतोऽस्ति, अत कैरपि रोपो नैव कार्य , अथ तो हावपि मनमि सतुष्टीनूय स्वस्वगृहे स्थितौ अस्मिन्नवसरे चतुनिघरो घ- मरुचिनामा मुनिस्तत्र समागतः, तदा सर्वेऽपि लोकाः सपरिवारास्त वदितु गताः, गुरुणा- पि तेन्यो धर्मदेशना दत्ता धर्मदेशनानतर धनदत्नेन गुरुभ्यः पृएं दे लगवन् । केन कर्मणा- ·तु सचेलं स्नानं कथं न क्रियते ? तत् श्रुत्वा स तं मागं त्यक्त्वाऽन्यमार्गे पतितः, तत्र मार्गे तस्य मातंगाश्चांमालाश्चापि सन्मुखमेव मिलिताः, तदा स कोपातुर आक्रोशवचनानि कथ- यितुं लग्नः, तत्कणमेव मातंगैमिलित्वा स गृहीतः, ततस्ते तं यदा मारयितुं लग्नास्तदा स जो मातंगाः अहं युष्माकं दासोऽस्मीत्यादि दीनवचनजल्पनतस्तैः स मुक्तः, पश्चात्सोऽ- झानतपः कृत्वा मृत्वा च ज्योतिष्केषु देवत्वं प्राप.। ततश्च्युत्वा पद्मखमे नगरे कुंददंतानिधाया गणिकायाः कुको स मदनाख्यपुत्रत्वेनो- त्पन्नः, अयैकदा स मदनो निजमनसि चिनयति अहो मया किं पापं कृतं ? येनाई हीनजा- तिर्गणिकापुत्रो जातः, एवं यावत्स चिंतयति तावतत्र कश्चित्केवली गुरुः समागतः, स मद- नस्तं गुरुं नत्वा पृथति हे नगवन मया हीनजातित्वं कयं लब्ध ? तदा ज्ञानी कथयति हे मदन! त्वया पूर्वनो जातिमदो विहित प्राप्तीत्, पुनस्त्वया परनिंदाकरणादिपापमपि कृत- मस्ति, अतः कारणात्त्वं गणिकापुत्रो जातोऽसि तत् श्रुचा मदनः प्राह हे स्वामिन् चेयूयं मां योग्यं जानीय तर्हि मह्य दीक्षां यत्त ? तत् श्रुत्वा केवलिना ज्ञानेन तं गणिकापुत्रं यो- .

·केनापि कृतमुपकार . नैव मन्यते, स पुरुषो हे वक्ते मृत्वा दासत्व लन्नते. अत्र ब्रह्मदत्तक- था-दस्तिनागपुरे सोमदत्तनामा पुरोहितो वसति, तस्य सोमदत्ता नार्या, तयोलिनना मा पुत्रः, स जातिमदेन सर्वजनान तृणवन्मन्यते, मार्गेऽपि जलछटा दत्वा चलति, स रा. जपुत्रनृत्यस्वपुत्रादिस्पर्शतोऽपि स्नान करोति, पुनर्मातगे दृष्टिपतिते सति स सचेलः स्नान करोति प्रायश्चित्त च चितयति, अन्यजात्युपरि च प वदति, केवल स्वजातिमेव प्रशसति एवमतिभौचकरणतः स पित्रोरुगकरः सजातः, लोकास्तं इसति, एकदा तस्मै पित्रोक्त जो पुत्र व लोकव्यवहार कुरु ? जातेमंद च मा कुरु ? एवमुक्तोऽप्यसौ तदमन्यमानो म- नहस्तिवञ्चल ति. एव कियत्यपि काले गरे सति तस्य पिता मृतः, तदा राझाऽन्य • पुरोधाः कृतः, एव स लोकविरुक्षाचरणेनात्रैव पढनष्टोऽनूत; सहास्येन लोकेनापि तस्य ब्रह्मदत्त इति नाम दन, प्रथ क्रमेण स ब्रह्मदत्तो निर्धन कृतघ्नश्च संजात , ततोऽमौ वृरन्नादीना क्रयवि. क्रय कृत्वा स्वाजीविका करोति. अथैकदा यदा स मार्गे याति, तदा लोकैस्तस्य हास्य कु. त्वोक्त, नो ब्रह्मदत्त ! एतानि सर्वाणि तृणानि मातगेन स्पृष्टानि सति, तर्हि अधुना त्वया ·त्रा स गुरोः पार्वे समानीतः, तदा गुरुन्निस्तंप्रत्युक्तं नो वत्स त्वं नियम पालय? तेनोक्तमहं नियम पालयितुं न शक्नोमि. अब कतिचि दिवसानंतरं तस्य पिता मृत्वा देवोऽनूत्. अश्र त- स्य मनोरथस्य गृहे तत्कृपणत्वतः कोऽपि निक्षुनायाति, अकदा स एकाक्येव कंचिग्रामंप्रति चलितः, मार्गमध्ये च तस्य चौरा मिलिताः, तैर्मारितोऽसौ मृत्वा दरिकुले कस्यचिदरिश्स्य पुत्रो जातः, तत्र च तस्य निष्पुषयक इति नाम जातं. स निष्पुण्यको लोकानां पशृंश्चारयति, तथा जनानां जारं मस्तके वहति; एवं स सर्वेषां लोकानां सेवाकारकोऽनूत; तथापि स स्वोदरं पुःखेन पूरयति. एकदा स च्यो- पार्जनाय देशांतरे चलितः, मार्गे स वनमध्ये एकं षण्मुखदेवस्यालयं दृष्ट्वा धनप्राप्त्यर्थमुप- वासपूर्वकं तं देवमाराधयामास. तदा सप्रमे दिवसे षण्मुखेन देवेनागत्य तस्मै नणितं, त्व- मितः स्थानाद्याहि ? तव नाग्यमध्ये लक्ष्मी स्ति, तदा तेन निष्पुण्यकेन नणितमहमत्रैव तव स्थानाग्रे मरिष्यामि. इति तच्चः श्रुत्वा देवेनोक्तं नो निष्पुण्यक! अत्र नित्यं ममाग्रे स्वर्णमयो मयूरो नृत्यं करिष्यति, एकां च स्वर्णमयीं पिडामत्र मोक्ष्यति, सा त्वया सर्वदा ·ग्य विज्ञाय तस्मै दीक्षा दत्ता ततोऽसौ कर तपस्तप्त्यायु कयेऽनशनं गृहीत्वा देवलोके देवत्व प्राप; क्रमेण च मनुष्यत्वमादाय दीक्षया कर्मक्षयं कृत्वा शुलध्यानवशेन स मोके ग. त. ॥ इति मदनब्रह्मदत्तकथा ॥ अथ त्रयस्त्रिशत्तमप्रभोजरमाद- गाभा-विणयहीणो चरित्नवनिन । दानगुणविनतो य ॥ मणमाइदडजुत्तो । पुरिसो दरिदिन दो॥ ४ ॥ व्याख्या -यः पुरुषो विनयर हितस्तथा चारित्रवर्जितो नियमरहितः, पुनदीनगुणेन च रहिनो नवति, तथा त्रिदंडयुक्त इति मनसातध्यानं रोश्यान च चिंतय- ति, वचता दुर्वचन ब्रूने, कायया चापि कुबुद्धिरूपा चेष्टा यः करोति स पुस्पो मृत्वा दरि- नवति निप्पुण्यकरत् || 8 || यथा हस्तिनागपुरेऽरिमर्दनो राजा राज्य करोति, तत्रैव सुबुदिनामैकः श्रेटी वसति त स्य वधुमती नानी नार्या तस्या मनोरथाख्यश्च पुत्रः, स वालः पितृन्या शतैर्मनोरर्वद्ध्य- ते, अयैकदा पिता तस्य पुत्रस्य शिक्षा ददाति, हे पुत्र । त्व देवगुरुभ्यः प्रणामं कुरु? परं स कुबुद्ध्या न करोति, वृक्षना प्रति त्वं विनयं कुर्वियुक्तोऽपि त विनयं न करोति. एकदा पि ·पुण्यं च कृत्वा स्वर्गसुखन्नाग्जातः ।। इति दरिशेपरि निःपुण्यककथा समाप्ता ॥ अथ चतु. स्त्रिंशत्तमप्रश्नोत्तरमाह- गाया-जौ पुण दायी विणयजुन। चारित्तगुणसयानो ॥ सो जरासयविस्कान । म. हनि हो लोगंमि ॥ ४ ॥ व्याख्या-यः पुरुपो दानी विनयी च नवति, पुनर्यश्चारित्र- गुणशंतन सहितो नवति, स पुरुषो जनशतमध्ये प्रसिद्दीनूयास्मिन् लोके महाईको नव- ति पुण्यसारवत्. ॥ ४५ ॥ तस्य कयामाह-साकेतपुरे नगरे जानुनामा राजा राज्यं क- रोति, तत्र धनाख्यः श्रेष्टी वर्तते, तस्य धनदत्तानिधा नास्ति; एकदा सा धनदत्ता रात्री स्वप्नमध्ये रत्नैर्नृनं स्वर्णकलशं पश्यति, प्रातरुचाय तया निजन्न रंप्रति स वृत्तांतो निवेदितो यथा हे स्वामिन् मयाद्य रात्री स्वप्ने रत्नपूर्णः स्वर्णकलशो हृष्टः, तस्य मम किं फलं नविष्यति? तत् श्रुत्वा नळ स्वमनसि तत्स्वप्नार्थ विचार्योक्तं हे प्रिये एतत्स्वप्नानुसारेण तव नाग्यवान पुत्रो नविष्यति. इति श्रुत्वा सा हृष्टा जाता, क्रमेण नवनिर्मासैस्तस्याः पुत्रोऽनूत्. ततो व- पिनिकापूर्वकं तस्य पुत्रस्य पुण्यसार इति नाम दत्त. क्रमेण स वालः पंचवार्षिको जातः, ..

·. . .. ग्राह्या, परं त्वयाऽन्या. पिछा न ग्राह्याः, अयस निपुण्यको नित्य तथैव करोति अत्रैवं कु. वतस्तस्य कतिचिदिवसानतरमिति कुबुधिरुत्पन्ना यदहमत्रैकाक्येव कियदिनानि तिष्टामि? इति विचार्य स उनगशिरोमणि. प्रनाते नृत्यतो मयूरस्य सर्वानपि पिचानाकर्षयितुं समः, तत्कणमेव स मयूर काकरूनो जात', देवाविष्टितेन तेन काकेन च स चंचुप्रहारतो विदा- रित , पूर्वेऽपि च ये पिछा गृहीता पालन तेऽपि सर्वे काकपिछा संजाता., उक्त च- जाग्यानुमारिणी सिदि-बुदि कर्मानुसारिणी ॥ दानानुसारिणी कीर्ति-लक्ष्मीः पु- एयानुसारिणी ॥ १॥ नतावल कीजे नदी । कीधे काज विनाप्त || मोर सोनानो कागडो। करी हुन घरदास | १ || अग्रस निजात्मान नियित्वा निजान्मघात कर्तुं पर्वतोपर्यारूढ , इतस्तत्रैक मुनि दृष्ट्वा स तस्मै प्रोचे लो मुने मम धनप्राप्त्युपायं वद तदा मुनिनोक्त श्ह नवे तव लाग्ये धन नास्ति, यतस्त्वया यो देव आराधितस्तेन देवेनापि त्वदनाग्यवशान्मयू. राफाक कृतः, त्यया पूर्वनवे दान न दत्त, नियमो-न पालितः, पुनर्विनयोऽपि न कृतः, अ- तः कारणादेव व दरिद्धी जातः, इति श्रुत्वा स जातिस्मरण प्राप्य वैराग्याच दीका गृहीत्वा १ ·निजन्नांमागारे मुक्तं, तृतीयदिनेऽपि तत्रैव पुनर्जातं; ततः पुण्यसारेण राझे प्रोक्तं, हे महारा. ज! युष्माकं नांमागारमध्ये कियनिधानं जातं तत्पश्यत ? तदा राझा नांमागाराधिपतिमा- कार्य कश्रितं त्वं नांमागारातानि मुक्तानि निधानान्यत्रानय ? तदा स नांडागारे गत्वा तानि पछ्यति, परं तत्रैकमपि तन्निधानं तेन न दृष्टं; ततो राझोऽग्रे समागत्य तेन तथैवोक्तं. त- दा राज्ञा चिंतितं मया लोनेनास्य गृहानिधानं गृहीत, परं मे नाग्यविना तनिधानं मान्नमा- गारे न तिष्टति, नूनमेतनिधानं पुण्यसारस्यैव नाग्यमध्येऽस्ति, अतोऽहमेनं पुण्यसारं नगर- श्रेष्टिनं करिष्यामि; इति विचार्य राज्ञा पुण्यसारायैकां स्वर्णमुश्किां वस्त्राणि च दत्वा तं च नगरप्रेष्टिनं विधाय वादिननादपुरस्सरं स तस्य गृहे प्रेषितः, एवं स पुण्यसारो निजशुनक- मोदयात्सुखानि भुनक्ति. अस्मिन् समये सुनंदनामा केवली तत्र समवसृतः, तं वंदितुं सपरिवारो राजा तत्र ग- तः, पुण्यसारोऽपि निजपितृसहितस्तत्र समायातः, वंदित्वा च सर्वेऽग्रे स्थिताः, धर्मोपदेशश्र- वणानंतरं धनमित्रस्तं केवलिनप्रति पृचति, हे नगवन् अनेन पुण्यसारेण पूर्वनवे किं पुण्यं ·तदा रिवा स पंडितपाचे पावित्तः, तेन स महाविद्यावान् कलावांश्च जात., यौवने च तेन कस्यचित श्रेष्टिनः कन्या परिणीता, तया समं च सुख भुनक्ति. क्रमेण तस्य पुएघसारस्यै. कपुत्रो वनूव. अत्रैकदा पुण्यसारो रात्री सुप्तोऽस्ति तस्मिन समये लक्ष्मीदेवतयागन्य तस्मै प्रोक्तं दे पुण्यसार । प्रातरह तब गृहे प्रवेशं करिष्यामीत्युक्त्वा सा लक्ष्मीरश्या जाता; स तु जाग. रुक एवासीत. अय प्रनाते स पुण्यसारो गृहस्य चतुकोणकेपु स्वर्णनृतांश्चतु:कलशान प- यति, तदा तेन विचारित ध्रुवमद्य रात्रौ मया या लक्ष्मीधा सा सत्यैव जाता; अथादमि- मा वा मद्येव राजे निवेदयिष्यामि, चेदई तथा नकरिष्यामि, तदा कोऽपि उर्जनश्चेदिम - तांत राजानं कययिष्यति तदा महानों नविष्यति इति विचार्य पुण्यसारेण राज्ञ. पार्थे गत्या प्रोक्तं दे स्वामिन् मम गृहे निधानं प्रकटितमस्ति, तत् श्रुत्वा राजा तनिधानं दृष्टुं त- स्य गृहे समागतः, दृष्ट्वा च तनिधान विस्मयं प्राप्य स्वन्नामागारे मुक्तवान. क्षितीयदिने पुण्यसारेण पुनरपि तत्रैव निधान स्वगृहे दृष्टं, कश्रितं च तेन राझे, तदा राझापि तथैव त- 17 ·रोगी जायए पुरिसो ॥ ५० ॥ व्याख्या-यः पुरुषो विश्वास कृत्वा जीवे मारयति, मनसि शुक्षालोचनां च न गृह्णाति, स पुरुषो मृत्वाऽन्यजन्मानि रोगी जायते ॥ ५ ॥ गाग्रा-वीसवररकरापरो । आलोश्य सबपावगणो य॥ जो मरइ अन्न जम्मे । सो रोगविवजिन हो ॥ १ ॥ व्याख्या-यः पुरुषो विश्वासिनं जीवं रक्षति, पुनरात्मनः सर्व- पापस्थानान्यालोचयति, अर्यात्प्रायश्चित्तं गृह्णाति, स पुरुषो मृत्वाऽन्यजन्मनि रोगविवर्जितो नवति ॥ ५१ ।। अत्राट्टणमल्लकथा-नजयिन्यां नगर्यो जितशत्रुराजा राज्यं करोति, तस्य राज्ञः पार्थे एकोऽहणाख्यो मल्लोऽस्ति, स च बहुकलापारीणोऽस्ति. अथ सोपारकानिधन- गरे सिंहगिरिनामा राजा राज्यं करोति, स राजा प्रतिवत्सरं महोत्सवं कारयति, तस्य रा- झः पार्थेऽप्येको मल्लोऽस्ति, अथ सोऽट्टणमक्षः प्रतिवर्ष सोपारकनगरे समागत्य तस्य राझो मल्लं जयति, तथा च कृत्वा सोऽदृणमल्लस्तस्य राज्ञः पार्थाद् बहुव्यं समधिगबति, अथान्यदा तेन सोपारकराझा चिंतितं विदेशीयोऽयं मल्लः प्रतिवर्ष मम सन्नायां समा- गत्य मदीयं मन जित्वा बहुव्यं प्राप्नोति, मदीयश्च कोऽपि मल्लस्तं न जयति एतरं न, ·कृत। येनेहशी लक्ष्मीस्तेन लब्धा, पुना राजमानमपि तेन प्राप्तं. तदा गुरुणा प्रोक्तं नो ध- नमित्र शृणु ? अस्मिन्नेव नगरे धनदननामा कुमारोऽनूत, येन धनदत्तन ज्ञात्रिशदनक्ष्याणां तथा हात्रिशदनतकायाना च नियम गृहीतमासीत्, पुनस्तेन सुपात्रे दानं वितीर्णमासीत्, तथैव वृक्षना तेन विनयोऽपि च विदितोऽनूत, इति तेन सम्यकप्रकारेण श्राइधर्मः पालितो. ऽनूत कियत्कालानतरं स दीका गृहीत्वा श्रुत च पठित्वा प्रातेऽनशनं विधाय तृतीये देव- लोके श्स्य सामानिक सुरोऽनूत, ततश्च व्युत्वाऽय तव पुत्रः पुण्यसारः स जातः, एवं निजपूर्वनव श्रुत्वा पुण्यसारो जातिस्मरण प्राप, ततोऽसौ निजकुटुवन्नार स्वपुत्रे न्यस्य स्व- य च श्रीसुनदफेवलिन पार्श्वे दीका जग्राद, निरतिचार चारित्र प्रपाल्य स देवो जातः, प. धान्मनुष्यन्नवं प्राप्य स मोके यास्यति, यतः-जिरा पुजे वदे गुरु । नावे दान दीयत ॥ पुण्यसार जिम तेहने । झदि अचिति हुत ।। १ ॥ इति पुण्यसारका समाप्ता ॥ अग्न पंच- त्रिशतमप्रभोत्तरमाद- गाथा-बीसघायकारी। सम्ममणालोश्कण पवितो ॥ जो मर अनजम्मे । सो ·दाऽदृणमलेन ते सर्वेऽपि तस्य प्रहारास्तैलाभ्यंगादिना सज्जीकृताः, अश्र राज्ञा मत्सीमलाया- पि तथैव पृटं, परं तेन लज्जया स्वप्रहारा न दर्शिताः, कथितं च मम तु कापि प्रहारो नल- नोऽस्ति. अय हितीयदिने पुनरपि तयोर्मल्लयुइं जातं, तदा मत्सीमलो दारितः, फलहीम- लस्य च बहु यशो जातं, नृपाच तेन बहु धनं लब्धं. एवं सत्यकथनतः फलहीमल्लः सुखी जातः, असत्यकथनतश्च मत्सीमल्लो दुःखी जातः, एवं यः कश्चिनुरोरग्रे निजं पापं सत्येना- लाचयति सोऽहणमलफलहीमलवच्च सुखी निरोगी च नवति, यः कश्विल्लजया गुरोरग्रे स- स्यं न वक्ति, स मत्सीमल्लवदुःखी नवति. नक्तं च-पाप आलोवे आपणां । गुरुआगल निः- शंक ॥ नीरोगी सुखीया हुवे। निर्मल जीसो ससांक ॥१॥ इत्यदृणमल्लकथाडालोचनोपरि। अथ षट्त्रिंशत्तमप्रभोत्तरमाह- गाथा-बहुदई अश्धुत्तो । कूमतुलाकूममाण नंडेहिं ॥ ववहर नियडिं वहुलो । सो हीणंगो नवे पुरिसो ।। ५२ ॥ व्याख्या-यः पुरुषो धूर्तः सन् हस्तलाघवेन कूटतोलनेन कूटमापनरणेन च तश्रा कुंकुमकर्पूरमंजिष्टादित्नेलनेन च व्यवसायं करोति, पुनर्मायां च ·यतस्तेन मम महत्त्वदानि प्रजायते, इति विचार्य स कंचिहलवतं नरं विशोध्य तं मलक- ला शिक्षितवान, तस्य च मत्सीमल्ल इति नाम विहित. अन्य वर्षानतर निर्णीतदिने यदा लो- ऽहणमल्ल. सोपारके नृपसन्नाया समागतस्तदा तरुणो नवशिक्षितो मत्सीमलस्त जितवान्, तदा हटेन राझा तस्मै मत्सीमल्लाय वहुयदानं दत्त, पराजितश्वाट्टणमल्लः पश्चालित्वा सौराष्ट्रदेशमध्ये समागतः, इतस्तेनैको हली दृष्टः, स एकेन करेण हलं वाहयति, हितीयेन च फलदीमुत्पाटयति, स हली नोजनाय स्वस्थानके तेन साई नीतः, तदा तस्य बहुनोज- न दृष्ट, नसर्गसमयेऽपि च तस्य सुदृढपुरीप दृष्ट्वाऽदृणमल्लेन स मल्लकला ग्राहितः, फल- दीमक्ष इति च तस्य नाम कृतं. पश्चानं फलहीमलं सार्थे गृहीत्वा सोट्टणमल्लः पुनरपि सोपारकनगरे मल्लयुद कर्नु समागतः, तत्र राजसनासमद फलहीमलेन मत्सोमलसार्ध वहुविध युह कृत, एव तौ हावपि युदं कृत्वा तहिने तु निजनिजस्थाने गतौ, तदाऽणमल्लेन फलहीमलप्रति पृष्टं, हे वत्स । तव शरीरे क क गाढमहारा समाः सं- ति? तत्कयय? या तान मजीकरोमि, तत् श्रुत्वा फलहीमल्लेन निजप्रहारा दर्शिताः, त- ·जानामि, अयं संसारोऽमारः, ये दिवसा यांति ते नायांति, अतो मया दीक्षा गृहीता. तदा मयोक्तमस्माकं गृहे वासिनोजनमस्ति, तत् श्रुत्वा. श्रेष्टिनोक्तं हे वधु ! त्वयाऽस्माकं गृहे वा. सिनोजनं कम्यं ज्ञातं ? यतोऽस्मद्गृहे तु प्रत्यहं नवीना नवीना रसवती नवति, ततस्त्वयेदं वचः कयं प्रोज्यते ? तदा वध्ध्वा प्रोक्तं मया सत्यमेवोक्तमस्ति, नवनिः पूर्वनवे दानं दत्तं, एतत्पुण्यमाहात्म्यतश्च नवतामेतावती झहिः प्राप्तास्ति; एवं पूर्वनवोपार्जिता लक्ष्मीस्त्वया भुज्यते, अथ च किमपि चेदिह नवे नवता दानं न दीयते, तहतने नवे किंनोक्ष्यते? इति वध्वा वचः श्रुत्वा स श्रेष्टी हृष्टः सन् तां लध्वी वधूप्रति सर्वं गृहनारं समर्पयामास, तां च वृक्ष कृत्वा स्थापयामास. अथ श्रेष्टिनो दानं दातुमिछा जाता, ततोऽसौ सुपात्रे दानं वितर- ति, पुण्यं च करोति. इतस्तस्य प्रेमलान्नार्याया दत्ताख्य एकः पुत्रो जातः. परं स हीनांगोऽनूत, यौवनं प्रा- प्तं तं पुत्रप्रति लोका हसंति, श्रेटिना वैद्यानाकार्य तस्य तैलमईनादि बहब नपचाराः कृताः, परं तस्य गुणो न जातः, इतस्तत्र कश्चिन्मुनिनिवार्थ समागतः, तं मुनि वंदित्वा श्रेष्टी पृ- ·. . करोति, इति पापकरणेन स पुरुनो मृत्वा नवांतरे दीनांगो धनदत्तपुत्रवजायते अत्र सा ध. नदत्तपुत्रकथा पोच्यते, क्षितिप्रतिष्टितनगरे ईश्वरनामा श्रेष्टी वसति, तस्य प्रेमसान्निधा जा- या वर्चते, तस्य श्रेष्टिनश्चत्वारः पुत्रा. संति, श्रेष्टिना पूर्व ते सर्वेऽपि पारिताः, पश्चाच परि- पायिताः, स ईश्वरो वृक्षयस्त्वादे एव तिटन व्यवसाय करोति, पर कृपणत्वान्न किचिद- पि दानं ददाति, एव स किचिदपि पुण्य न विधने, अत्रैकदा स भुक्त्वा गृहगवा स्थितोऽ- स्ति, अस्मिन् समये एकोऽटवारिको मुनिरीर्यासमितिसाधकस्तस्य गृदधारि दाराय प्रा. तः, तदा तस्य श्रेष्टिपुत्रस्यैका लध्वी वधूस्तं मुनिप्रति कश्यति--चेलण खरी सवार । ध. म्मिणि वार न जाणीय ॥ तन्मे लीयो अनाथ विहार । अम घर वासी जीमीये॥ तत् श्रुत्वा मुनिस्तद मुक्त्वाऽन्यत्र गतः, अथ गवाकस्थितेन श्रेटिना तत् श्रुत्वा निजवधूमाकार्य पृष्ट, हे वधु । त्वया मुनये कि- मुक्त तहद ? अग्र सा वदति मया सत्यमुक्तं यमा नो चेलण अय तव समयो नास्ति, अ- स्मिन् लघुवयसि त्वया दीक्षा का गृहीता? तदा तेन साधुनोक्त हे धर्मिणि वारं वेला न ·समाप्ता ॥ अथाष्टत्रिंशत्तमप्रश्नोत्तरमाह- गाया-संजमजुआण गुणवं-तयारा साहूण सीलकलियाणं ॥ मून अवरणवाई। टुंटो पदन्हिघाएणं ॥ ५४॥ व्याख्या-यः पुरुषः संयमयुक्तानां पुनर्गुणवतां पुनः शील- कलितानां च साधूनामवर्णवादं वदति, स नवांतरे मूको बोवको नति, पुनर्यः पुरुषः सा- घोः पादप्रहारं ददाति सोऽग्निशर्मावत् ढुंटको नवति. अस्य कथा कथ्यते ॥ ५५ ॥ वडोशनगरे चतुर्दशविद्यानिधानो देवशर्मा ब्राह्मणो वसति, तस्याऽनिशान्निधः पुत्रो. ऽस्ति, सोऽपि महाविद्यावान वर्तते, परं स साधूनां निंदां करोति, मनसि च गर्व वहति, धर्मवतां गुणवतां च दोपं कथयति, पित्रा निवारितोऽपि स तां निजचेष्टां न मुंचति. यतो पुग्धेन प्रक्षालितोऽपि काक नुज्ज्वलत्वं न प्रयाति, तइत्सोऽपि निजस्वन्नावं न मुंचति; इत- स्तस्मिन् समये कश्चिद् झानी साधुर्वहुपरिवारण सहितस्तत्र समवसृतः, नागरिकजनास्तं वंदितुं समागताः, एवं तस्य साधोर्महिमानं दृष्ट्वा सोऽग्निशर्मा ब्राह्मणो निजहृदि अत्यंत को- धं प्राप्नोति, लोकानां पुरश्च कथयति एषां पाखंमिना सेवाकरणेन युष्माकं को लानो नवि- ·. छति, दे मुनीं अस्य मे पुत्रस्यौपध वद १ तदा मुनिनोक्तं जीवस्य हिघा रोगो नवति, इ. व्यरोगो जावरोगश्च तत्र प्रयमरोगस्य प्रतीकारं वैद्या जानति, हितीयरोगस्य प्रतीकार तु मम गुरवो जानति, ते मम गुरुवश्व वनमध्ये संति, अतस्त्वं तत्र गत्वा तंप्रति रोगोपाय पृ. छ ? तदा श्रेटी नत्र गत्वा मुनि वदित्वा पृथति, लो गुरो मम दत्ताख्यः पुत्रोगहीनो जातोऽ. स्ति, तस्य कारण वद व्यरोगो नाबरोगश्च कथमुत्पद्यते तत्रैव नावरोगस्य चिकित्सा- करणेन कि नावरोगोऽपि प्रयाति? तत् श्रुत्वा मुनि प्राद तपःसयमकरुणाकायोत्सर्गादिकरणतो नावरोगः प्रयाति. तव पुत्रस्याय श्यरोगो जातोऽस्ति, यतस्तव पुत्रेण पूजवे लोनवशतो लोकानां वचनं कृतम- स्ति, पुनः कूटतोलकूटमापकरणेन च तेन व्यवसाय. कृतोऽस्ति. सरतवस्तूनि नीरसवस्तु- जि समेव्य तेन विक्रीतानि सति, ईदृश तेन पापकर्म कृतमस्ति, पुनरेकवारं तेन मुनये दान दत्त, तेन पुण्येन स तव पुत्रो जातोऽस्ति तत् श्रुत्वा स दत्तो नियम गृहीत्वा नम- स्कारध्यानपरो मृत्वा देवलोके गत , अतो नव्यमुग्वाना वंचन न विधेयं ॥ इति दत्तकया ·मतोयपूर्णा । ज्ञानं हृदो धर्मतटी दयोर्मिः ॥ तत्राभिषेकं कुरु पांडुपुत्र । न वारिणा शुद्ध्य- ति चांतरात्मा ॥ १ ॥ पुनस्त्वया यउक्तं यूयं निर्गुणास्तदप्यसंगतं. वयं तु कमादयाक्रियादिगुणयुताः स्मः, न- वक्तं च-चित्तं ध्यानादिनिः शुई । वदनं सत्यनापणैः ॥ ब्रह्मचर्यादिन्निः काया । शुशे गं- गां विनाप्यसौ ।। १ ।। पुनस्त्वयोक्तं यल्लोकपार्थायूयं पूजां कथं कारयथ ? तदपि तवोक्तम- सत्यमेव. लोकाः स्वयमेवास्मान् गुणिनो दृष्ट्वा पूजयंति. युष्मादृशां ब्राह्मणानां पूजातः स्व- गो न लभ्यते, यूयं केवलमपवित्राः स्थ, युष्मगृहे पशवोऽपत्यानि नार्याश्च वनत, पुन!यं क्रोधयुक्ता निर्दयाश्च स्य, अतो युष्माकं पूजनात्कयं स्वर्गों नवति ? पुनस्त्वयोक्तं यक्ष्यं य- झे गगान इत्वा मोके मुंचामस्तदप्यसत्यं, यतो यद्येवं नवति तदा युष्मन्नापुत्रादीन य. हत्वा कथं मोके न मुंचध ? नक्तं च-यूपं कृत्वा पशून हत्वा । कृत्वा रुधिरकर्दम । यद्येवं गम्यते स्वर्गे । नरके केन गम्यते ॥ १॥ इत्यादिवचनैस्तेन शिष्येण नगरलोकस- मदं सोऽग्निशर्मा ब्राह्मणो जितः, अय स ब्राह्मरा ईर्ष्यायुतो निजगृहे गतः, रात्रौ चोचाय ·प्पति ? नूनमयं पाखडी वर्तते, अौकदा स ब्राह्मगो लोकसमदं गुरुतिः सह वाद कर्नु स- मागतः, तत्रागन्य च तेनोक्त लो यूय शूश अपवित्रा निर्गुणा वेदवायाः स्थ, अतो यूय लो- कपाश्चात्कय पूजा कारयथ ? वयं तु ब्राह्मणा वेदपारगामिनः पवित्राः स्मः, तेषां यो दान- पूजादिक करोति स वैकुठस्थाने गचति, किच वर्णाना ब्राह्मणो गुरुरिति सर्वत्र लोकोक्तिर- स्ति. पुनर्वय यझे गगादीन दत्वा मोके मुचामः, तत् श्रुत्वा मुनेरेकः शिष्यो वदति वय- मेर ब्राह्मणाः स्मः, यूयमेव च शूशः स्थ. नक्तच- ब्राह्मणो ब्रह्मचर्यण । यथा शिल्पेन शिल्पिक ॥ अन्यथा नाममात्रः स्या-दिगो- पककीटवत् ॥ १ ॥ पुनर्वय ज्ञानादिन्निस्त्रिन्ति सहिता. स्म , पुन. केवल जलस्नानतः मा. शिनः शौचयुता न नवंति, अन्यथा जलचरा अपि सदा शौचपवित्रिता नवेयु., मन शुदि- मेव शौचरूपा विधासो वदति, उक्तव-सत्य शौच तपःशौच-शौचमिश्यिनिग्रहः ॥ सर्वनूतद- या शौच । जलशौच च पचम || १ | चित्त रागादिन्निईट । अजीकवचसा मुखं ॥ जीव- हिमादिन्ति कायो । गगा तस्य पराङ्मुखी ॥२॥लागवत्पुराणेऽभ्युक्त-प्रात्मानदी संय.

·तृः वं हलं वाहयित्वा स बलिवन तस्मान्मुक्तीकृत्य पानीयपाना मुंचति, पश्चातेषां तृणानि चारयति, चच्चारं न मिलति तदा स्वस्याऽदनस्य मध्यात्नेषां नागीकृत्यादनं दत्ते; एवं विधस्त- स्य सर्वदा नियमो वर्तते. तस्य हैमीनाम्नी नार्या वर्तते, सापि सरलस्वन्नावास्ति, तस्याः कुवावुत्पन्नः कर्मणाख्यः पुत्रोऽनूत, परं स रोगी पंगुश्वासीत कर्मवशात्. अथ स युवा जा- तः सन् कृषेश्चितां करोति. स प्रत्यहं वृषनोपरि समारुह्य क्षेत्रे याति, तत्र गत्वा च त्रिगु- गां नूमि कर्षयति. लोनवशान्मध्याह्नानंतरमेव बलिबर्दान हलान्मोचयति. परं तेषां कृते पानीयादीनां चिंता न करोति, कमेण ते बलीबर्दा धुर्बला जाताः, अतस्तस्य कृषिरपि स- मीचीना न जवति; एवं स प्रतिवर्ष कृषि करोति, परं प्रचुर धान्यं तस्य न नवति; तेन स क्रमेण निर्धनो जातः, तथापि पापं तु तथैव स करोति. इतस्तत्र कश्चिद् ज्ञानी साधुः समागतः, तं वंदितुं सर्वे नगरलोका गताः, तो पितापु- त्रावपि गुरुं वंदितुं गतौ, तत्र देशनानंतरं तं गुरुंप्रति वटलूकृषीवलः पृथति, हे नगवन् ! म- मायं पुत्रः पंगुः शरीरे रोगी निर्धनश्च कर्थ जातः? तदा गुरुः कथयति अनेन तव पुत्रेण पू- ·वनमध्ये गत्या तत्र सुप्तान मुनीनप्रति स पादप्रहार दत्तवान, मुशिप्रहारं च कृतवान, तदा वनदेवतया निवारितोऽपि स न निवृनः, तदा वनदेवतया तस्य चरणौ ठेदिती, प्रनाते लोका- स्त तपास्त्र दृष्ट्वा तस्य निदा चकु., यदेतस्य साधारवहीलनाफलमीहश जात, अथ तत्पी. मया स मृत्वा प्रश्रमनरके नारकी वनूव. ततज्युत्वा स दरिफूिले पाखंडनामा पुत्रो जा- त', पूर्वकर्मदोपाञ्च स मूकटुंटकश्वानूत, स यावदष्टवार्षिकोऽभूत् तावत्तस्य पितरौ मृतौ, त- दासौ निशा कृत्वा स्वोदर विन्नति, एव स नूरिससारं भ्रमिष्यति ॥ इत्यनिशर्मकथा ॥अ- श्र चत्वारिशत्तमप्रोत्तरमाह- गाया-जो वाद निस्तसो । बनवायपि उरिकय जीव || मारे गनसधि । गोयम सो पगुलो हो ॥ ५५ ॥ व्याख्या-यः पुरुषो निर्दयः सन् वृपन्नादिजीवोपरि नार वाह- यति, पश्चातान कुट्टयति, तेपामगानि ग्नित्ति, गात्रस्य संधौ च मर्मघात ददाति, स पुरुषो दे गौतम । मृत्वा पगुर्जवति, कर्मणवत्, तस्य कथा कथ्यते---सुग्रामनामनि ग्रामे कश्चिछ- सूनामा कर्पको वर्तते, स दयावान् सतोपी चास्ति. स नित्य शनैः शनैर्हल वाहयति, ए- - ·पाटणनगरे देवसिंहनामा धनवान श्रेष्टी वसति, तस्य देवश्रीनाम्नी नार्या वर्तते; सा सर. ला स्नेहवती चास्ति. अयैकदा रात्रौ तया सुप्तया स्वप्नंमध्ये पुष्पैर्युतमेकमाम्रफलमाकाशा- उत्तीर्य स्वमुखेप्रविष्टं दृष्टं. पश्चाज्जागरितया तया स निजस्वप्नवृत्तांतो नर्तुः समीपे कथितः, तत् श्रुत्वा नोक्तं हे प्रिये तव पुत्ररत्नं नविष्यति, स चाम्रबहूनामाधारनूतो नविष्यति. एतत्स्वप्नफलं ज्ञात्वा साऽतीवहृष्टा संजाता; क्रमेण गर्नवती सा नवनिर्मासैर्लक्षणोपेतं पु- वरनमजनयत्. दास्या श्रेष्टिनोऽग्रे पुत्रजन्मवपनिका दत्ता, जन्मतो दशदिवसानंतरं श्रे- टिना मिष्टान्नैनिजकुटुंवं नोजयित्वा तस्य पुत्रस्य जगत्सुंदर इति यथार्थ नाम विहितं. क- मेण यदा स सप्तवार्षिको वनूव तदा पित्रा लेखकशालायां कलाचार्यस्य पार्श्वे सकलाः कलाः पारितः, एवं स विवेकविनयसौन्नाग्यौदार्यगांनीर्यधैर्यादिगुणोपेतो जातः, पश्चाच्च स यदा यौ- वनं प्राप्तस्तदा पित्रा तस्य वह्वयः कन्याः परिणायिताः, एवं स निजस्त्रीनिः समं सुखं भुं- ते, तथैव स देवगुर्वोः संघस्य च नक्तिं करोति; एवं स जिनधर्मेऽतीवरक्तोऽनूत्. स प्रत्यहं दानं ददाति, हीनदीनानां जनानां चोक्षारं करोति.

·, जन्मनि कृषिकरणे तृषार्ताः क्षुधा श्च वलिवर्दा अतीववाहिताः, तेषा संविषु घाताश्च क. ता., तहुप्फर्मणश्च तेन पश्चात्तापोऽपि न कृतः, म ततो मृत्वाऽर तन पुत्र. पंगू रोगसहित. श्च जातः, तत् श्रुत्वा स वल्लूरूषीवलो जातवैराग्यो निजपापानि कामयित्वा दीक्षा गृही. त्वा विदतुं नमः, तस्य पुत्र. कर्मणोऽपि श्राधम प्रतिपाल्याते च स्वर्ग-नाग्वनूव ॥ इति कर्मणकथा समाप्ता ॥ अङ्गकचत्वारिशलमप्रभोत्तरमाद- गाथा-सरलसहावो धम्मिक-माणसो जीवरकरापरो य ॥ देवगुरुसघनत्तो । गो. यमससुरूवयो होश ॥ ५५ ॥ व्याख्या-य. पुरुषश्ठत्रदमवत्सरलस्वनावो नवति, पुनर्य- स्य धर्मकर्मणि मनो वर्तते, पुनर्यो जीवो देवस्य संघस्य गुरोश्च नक्ति करोति, स पुरुपो हे गौतम! सुरूपवान नवति. ॥ ५५ ॥ गाथा-कुमिलसहावो पावप्पिन य । जीवा- ण दिसणपरो य ॥ देवगुरुपमिसीन । अञ्चनं कुरूव हो ॥५६॥ व्याख्या-य. पुरुषः कु- टिलस्वनावः, पुनर्यः पापप्रियो नवति, पुनर्यो जीवहिसापरो नवति, देवगुरूपरि च प व- इति, स जीवो मृत्वाऽनीवकुरूपो नवति अथ तद् दृष्टातेन दृढयति. ॥५६॥ अत्र कया- - ·वान् नोगी च जातः, लघुपुत्रस्तु उटो दुर्नगः पापरुचिश्च जातोऽस्ति. तत् श्रुत्वा गुरुः क- श्रयति-अस्मिन्नेव नगरेऽस्मानधातृतीये नवे जिनदेवशिवदेवनामनी मित्रेऽनूता. तयोर्म- ध्ये जिनदेवो जैनधर्मी श्रादः सरल चित्तो देवगुरुन्नक्तियुतो जीवरक्षाकारकश्च सर्वत्र प्रसि.शे- नित. वितीयः शिवदेवश्च मिथ्यात्वदुष्टपरिणामी देवगुरूपरिषत् जीवहिंसातत्परश्वासी- तु. अन्य स जिनदत्तश्राो मृत्वा प्रथमदेवलोके देवत्वं प्राप्तः, हितीयः शिवदेवोऽपि मृत्वा प्र- थमनरक नारकी जातः, ततश्च्युत्वा जिनदत्तजीवोऽयं तव पुत्री जगत्सुंदरो जातः, शिवदे- -वजीवध व्युत्वाऽयं तवाऽसुंदराख्यः पुत्रो जातः, अधुनाऽप्यस्य वहुन्नवत्रमणं नविष्यति. ज- गन्सुंदरस्तत् श्रुत्वा जातिस्मरणं प्राप्य दीक्षामादाय मोके गतः ॥ इति जगत्सुंदराऽसुंदरयोः कधी संपूर्णा ॥ अथ त्रयश्चत्वारिंशत्प्रश्नोत्तरमाद- गाथा-जो जंतुं दंमकरखग्ग-कुंतिहिं कुणा वेयगान ॥ सो पाव निःकरुणो। परं- मि बहुवेयणा पुरिसो ॥ ५७ ॥ व्याख्या-यः पुरुषो जंतून दमैः कराभ्यां खजन कुंतेन, नपलक्षणात्पाशबंधादिनिर्वेदनाः करोति, स निष्कारुण्यः पुरुषः परनवे बहुवेदनाः प्राप्नोति, ·अश्य पुनरेकदा तया देवश्रियैको दवदग्यो वृक्ष स्वमुखे प्रविशन दृष्ट. स्वप्नमध्ये, अ- शुजस्वप्नत्वाच तया गर्ने तत्स्वप्नवृत्तातो न कथितः, अश्र पूर्णावधौ तस्या दवदग्यवृक्षवत्कृष्ण- वर्ण एक. पुत्रोऽनूत, स पुत्रश्चिर्पटाकिको दतुरस्त्रिशिरा लधुकर्णवाहुस्तुबहृदयः स्थूलोदरो दीर्घजंघ. शरीरे बहुरोमयुतो पुर्नगश्च संजातः, तं दृष्ट्वा सवैलोकैस्तस्य असुदर इति यथार्थ- नाम दत्त, क्रमेण सोऽमुदरोऽपि यौवन प्राप्तः, पर उन्र्तगत्वात्तस्मै कोऽपि कन्या न ददाति. एकदा पित्रा तस्मै प्रोक्त नो वत्स । त्वया पूर्वनवे किमपि धर्मकार्य न विहितं, तेन त्व म. नोवादित न बनले अतस्त्व धर्म कुरु? येन धर्मेण तव सर्व शुनं नविष्यति एवं पित्रो- तोऽपि स मूर्यो धर्म न करोति इतस्तत्र नगरे चतुनिघरः सुव्रताख्यो गुरुः समागतः, ते वदितु पुत्रसहितो देवसिहो गतः, तत्र च गुरोरुपदेश श्रुत्वा स तत्रा हृष्टो जातो यथा धन- गर्जित श्रु-वा मयूरो इर्ष प्राप्नोति अय देशनानतर स करौ नियोज्य गुरु प्रति पृञ्चति, हे जगवन् । छाया मम पुत्रा- ज्या कि कि पुण्य पाप च विहितमस्ति ? येन तयोर्मध्यादृशे मे पुत्रो गुरावान् सौन्नाग्य- ·हंति, तस्य शरीरान्महादुर्गधः प्रादुर्भवति, एवं स इहैव नरकस्य उखान्यनुन्नवति. तत् श्रु. त्वा गौतमस्य हृदि तं दृष्टुं कोतुकमुत्पन्नं. तदा जगवता तस्मै प्रोक्तं हे गौतम चेनव मनसि कौतुकमस्ति, तर्हि त्वं तत्र याहि ? ते च पश्य ? एवं श्रीवीरस्यादेशाज्ञौतमो राझो गृहे ग- तः, गौतममागतं दृष्ट्वा नृपराझ्यौ हृष्टे, तान्यां कश्रितं हे लगवनय युष्माकमत्रागमनेना- स्माकं मदनाग्यं प्रकटीनूतं, अथ गौतमः प्राह हे राजन अहमत्र तव पुत्रदर्शनार्थमागतोऽस्मि. तदा भूमिगृहस्थि- तोऽसौ पुत्रस्तया दर्शितः, गौतमस्तं तथास्यं दृष्ट्वाऽनीव निर्वीप्सः सन् श्रीवीरसमीपे समा. गतः, प्रभुप्रति च पृष्टवान् हे नगवन् ! अनेन मृगापुत्रेणैवंविधं किं पापं कृतमस्ति? येनाय- मेवंविधो दुःखन्नाग्जातोऽस्ति. तदा प्रभुः कथयति नो गौतम अस्य संबंधं शृणु ? शतधारनगरे नरपतिराजा वर्तते, तस्यैको विजयवाईननामा मंत्नी विद्यते, स पंचशत- ग्रामाणामधिकारी राझा कृतः, स महारोशरिणामी क्षुश्बुद्धिः पापकर्मा बनूव. लोकेन्यो ऽसावधिककरान गृह्णाति, नवनवकरांश्च स्थापयति, पुनरसौ लोकानामुपरि कूटकलंकान ·॥ ५ ॥ अथ तदुपरि कथा कथ्यते-अस्मिन् जंबूदीपे नरतक्षेत्र मृगग्रामे विजयानिधी राजा राज्य करोति, तस्य मृगावत्यन्निधाना राझी वर्तते, तया समं स राजा विषयसुखा. नि भुनक्ति. इतः श्रीमहावीरप्रनुर्विहरस्तत्र ग्रामे समवसृतः, तदा तस्य प्रनो. सार्थे श्रीगो- तमप्रनृतयो वदव ऋषीश्वरा आसन तत्र देवैः समवसरण विहित, हादशपर्पदश्च तत्र मि- लता', तदा श्रीमनगवतो महावीरस्य योजनगामिनी वाणी श्रुत्वा सर्वेऽपि सदर्पा जाताः । तस्मिन् समये कश्चिदेक पुरुषो जात्यधः करचरणागुलीनी रहितो कुर्नगश्च केनापि प्रकारेण तत्र समवसरणे समागत. लोकास्त दृष्ट्वा निदति, त दृष्ट्वा श्रीगौतमो वीरप्रभुप्रति पृति दे नगवन् । अनेन पुरुपेरा पूर्वनवे वहुविवानि पापानि कृतानि भवेयुः, येनायमीह- का कुटरोगी जातोऽस्ति, लोकाश्च य दृष्ट्वा कुत्सा कुर्वति तत् श्रुत्वा श्रीवीरः कथयति दे गौतम स्वमतोऽप्यधिकमाश्चर्य शृणु अस्मिन्नेव ग्रामे एको राजपुत्रोऽस्ति, सोऽनीवपुःखी बधिर पगुर्नपुनकश्वास्ति तत्रैव तस्य झै हस्तौ पादौ चापि न सति तस्य शरीरेऽष्टौ ना. मिका मध्ये वहति, अष्ट च नाड्य शरीराबहिर्वदति, पुनस्तस्याभ्यो नाडीन्यो रक्तादि व- ·स्य गोत्रदेव्यपि सम्यग्दृष्टिवनूव. चतुर्मासानंतरं साधुर्विहारं कृत्वाऽन्यत्र गतः, अथ स श्रेष्टी सम्यक् प्रथमव्रतं पालयति; परं तस्य पुत्रो नास्ति, तेन स चिंतातुर- स्तिष्टति; अतोऽसौ देवदेवीगोत्रजादीन पुत्रार्थमाराधयति; कुंकुमकपूरचंदनपुष्पधूपदीपैश्च तान् पूजयति, पुनरसौ नूमिशयनं विधत्ते, तपस्तपति; अश्र क्रमेण देवता तस्मै प्रसन्नाऽनू- त्. देव्योक्तं नो चंदन तवोपर्यहं तुष्टास्मि, ततस्तवमनसि यस्येबा नवेतन्मार्गयस्व ? तदा चंदनेनोक्तं, हे मातर्मम पुत्रो नास्ति, अतस्त्वं पुत्रं देहि ? तदा देव्या चिंतितं, प्रथममहं त- स्य धर्मपरीक्षां कृत्वा पश्चात्तस्य पुत्रं यनामि, इति विचार्य देव्या तस्मै प्रोक्तं, हे श्रेष्टिन यदि तव पुत्रस्येवा नवेचदि त्वं मे एकं जीवं हत्वा वलिं देहि ? यदि तं वलिं चेन्मान दास्यसि, तदाहं त्वां तव स्त्रियं चापि हनिष्ये, तदा श्रेष्टिनोक्तं नो देवि! त्वमेवं कयं जल्पसि ? मया प्रथममेव प्राणातिपातव्रतस्य गृहणं कृतमस्ति, अतस्तनियमस्य कश्रमहं नंगं करोमि ? जीवहिंसया प्राप्यमाणस्य पुत्र- स्यापि मे प्रयोजनं नास्ति, गृहीतं व्रतं कदाप्यहं न त्यजामि, न्येतस्य वचः श्रुत्वा कुपिते. , ·. - ददाति, एवं तेन सर्वलोका निधना कृताः, श्टग्वहुविधपापकरणतस्तस्य तस्मिन्नेव नवे का- सश्वासज्वरादय पोमा रोगा' समुद्रूताः, पश्चादानध्यानान्मृत्वा स प्रयमे नरके गतः, तत- च्युत्वाऽय विजयराज पुत्रोऽनूत, नपुसको पुःखी च संजातः, अतोऽकृत्य नैव कर्तव्य ॥ ॥ इति मृगापुत्रकथा सपूर्णा ॥ अथ चतुश्चत्वारिशत्तमप्रश्नोत्तरमाह- गाना-जो सनो बियाणतो । मोगावे बंधणान मरणान ! कारुणपुपहियन । नो असुदा वेपणा तस्स ।। ५७ ॥ व्याख्या-य. पुरुषोऽन्यैः कैश्चिनिगडितान् शृखलावधनैर्व- हान् जोवान् वचनान्मराक्ष मोचयति, पुनर्यो दयालु वति, तस्य जीवस्य कदाप्यशुजा वेदना न नवति, चदनश्रेष्टिपुत्र जिनदत्तवत्. ॥ ॥ अत्र जिनदत्तकश्रा--सुप्रतिष्टितनगरे चदननामा श्रेष्टी वर्तते, पर स नश्कपरिणामोऽपि मिथ्यात्वी वर्तते, तस्य वाहिनीनानी नार्या स्ति, अप्रैकदा तस्य चदनस्य गृह कोऽपि जितेंश्यिः साधु समागतः, तेन श्रेष्टिना त- स्मै साघवे प्रासुकमुपाश्रय दत्वा स तत्र चतुर्मातक स्थापित, ततोऽसौ चदनस्तस्य पार्व धर्म शृणोति, धर्म च श्रुग तेन जीवदिसानियमो गृहीतो नार्यया सह; अतः कारणात्त- . - ·जिनदत्ताख्यः पुत्रो नीरोगी सुखी च केन कर्मणा जातः? तदा गुरुर्वदति त्वं सावधानतया शृणु? अस्मिन्नेव नगरे धरणनामा वणिगनूत, तस्य च साधारणाख्यः पुत्रोऽनूत, स पापंवि- ना वाणिज्यं करोति, पुनः पाशबझन् मृगबकतित्तिरप्रमुखान जीवान्मोचयति, तथैव देव- गुरुसंघानां नक्तिं करोति, श्रीशनुजयप्रमुखतीर्थानां यात्रां करोति; पश्चात्स्वायुःक्षये स देव- लोके देवोऽनूत; ततश्च व्युत्वाऽयं तव पुत्रो जिनदत्ताख्यो बनूव. स पूर्वनवपुण्यकरणात्सु. खी नीरोगी च जातः, इत्येवं श्रवणानंतरं पितापुत्रयोर्जातिस्मरणं समुत्पन्न; तेन तान्यां वै. राग्यतो दीक्षां गृहीतुं गुरवो विज्ञप्ताः, तदा गुरुन्निरुक्तं युवयोरद्यापि बहु नोग्यकर्म विद्यते, अतो यूवां श्राःधर्म स्वीकुरुतं. अथ तौ श्राइधर्मं प्रतिपद्य स्वगृहे समाजग्मतुः, अनेकदान- पुण्यकार्याणि च कर्तुं लग्नौं, प्रांते तौ महाव्रतानि गृहीत्वा देवावनूतां. ततज्युत्वा मानुष्य- नवं प्राप्य मोके गतौ ॥ इति जिनदत्तकथा समाप्ता॥ अथ पंचचत्वारिंशत्तमप्रभोत्तरमाह- गावा-जया मोहोदन तियो । अन्नाणं खुमहानयं ॥ कोमले वियणिज तु । तया ए. गिदियत्तरां ॥ १॥ व्याख्या-यदा जीवस्य मोहनीयकर्मस्तीवोदयो नवति, पुनरसौ झा- ·व देशी ग्यजमुत्पाट्य तस्य नार्याया मस्तक ठेनु लग्ना. तदा पूर्वती सा निजलारप्रति वक्ति, दे स्वामिन् व कदाप्रद मुन एतस्पै देव्यै च वलि देदि चेत्त्वं तस्यै वलि न दास्यसि, त. दा सा चामपि दनिष्यतिः एष स्त्रिया प्रेरितोऽपि श्रेष्टी न क्षुब्धः, तदा देवी हृष्टा जाता, क. थयामास चनो श्रेप्टिन नून व धन्योऽसि, कृतपुण्योसि, मयेय तव परीक्षा कृता, धर्मे ह. दचिनत्याना योग्य पुत्रोन्नविष्यति त्वयापि तस्य पुत्रस्यानिधानं जिनदत्त इति विवेय; ३- त्युनया सा देव्यदृदया जाता. अग्र कतिचिदिपमानतर तस्य मनोहरः पुत्रो जातः, चंदनश्रेष्टिना च महोत्सवपूर्वक तस्य जिनदत्त इत्यनिधान कृत. पचवणि यावन लालयित्वा पित्रा स पापितः, एवं तेन पुढे ग सी श्रपि विद्या. कलाश्च शिक्षिताः, क्रमेण स यौवन प्राप्त , तदा पित्रा कुलीना यो- ग्या च कन्या तस्मै परिणायिता, एर स जिनदत्तः पितुल्ललो निरोगी च सजाता, स जि- नदत्तो नित्य देगन् पूजयति; इतो बनारामे कश्चिद् ज्ञानी गुरुः समागत , तदा पुत्रसहितश्च- वनस्तं वदितु गत , तत्र धर्मोपदेशश्रवणानतर चदनश्रेटी गुरु पृछति, जगवत् ममाय .

·हिमान चतुरश्च संजातः, एवं स निजपितुर्गुणाविपरीतोऽनूत. स लक्ष्मणः सदा सप्तक्षेत्रेषु धनव्ययं कर्तुं लग्नः, तदा तस्य पित्रोक्तं हे वत्स! मया बहुदुःखेनैव धनमुपार्जितमस्ति, त- इनं त्वं कथं निरर्थकं व्ययसि ? तदा पुत्रेणोक्तं हे तात दानं ददतां जनानां धनं न कदापि क्षयति. नक्तं च-देहि दानं सुपात्रेन्यो । ददन्न कीयते धनं ॥ कूपारामगवादीनां । ददता- मेव संपदः ॥ १ ॥ यथा कूपस्य नीरं, आरामात्फलानि, गोमहिषीन्यो उग्धं यथा यथा प्र- त्यहं गृह्यते, तथा तथा तत्सर्वं वृदिं प्रयाति, एवं सुपात्रेन्यो दत्तं धनं नित्यं वईते एव. न- तं च-वसुधालरणं पुरुषः । पुरुषान्नरणं प्रधानतरलदमीः॥ लम्यानरणं दानं । दाना- भरणं सुपात्रं च ॥१॥ अतो दानादेव लक्ष्मीर्वहित. एवं पुत्रेणोक्तोऽपि तत्पिता लोग्नं न त्य- जति. अप्रैकदा चौरैः क्षात्रं दत्वा तस्य धनं निष्कास्य गृहीतं तद् ज्ञात्वा स मोहनदास न- चैस्तरं रुदनं कर्तुं लग्नः, स नोजनमपि न करोति, तदा पुत्रेणागत्य तस्मै प्रोक्तं नो तात त्वं मा रोदी: ? इयं लक्ष्मीश्चपलास्ति, अतस्त्वं भुंध ? एवं पुत्रेण कश्रिते सति सनोजनं करोति. अय वितीय वर्षे तस्य नार्या मृता, तदा तन्मोहात् स मोहनदासोऽपि तद्गुणान ·नं न जानाति, महालयाकुलश्च भवति, पुनर्यस्य सातावेदनीय कर्म स्तोकतरं नवति, कु. दुवस्य च यो मूळ करोति, स जीयो मृत्ोफेश्येिपूपबते, बहुकाल च ससारे भ्रमति, मोह- नवत् ॥ ॥ तस्य कथोच्यते-महीसारनगरे मोहनदासाख्यो वणिग्वसति, तस्य मोह- नदासीति नानी नार्या वर्नते, स मोहनदासो महाकृपणः सन् पित्रोपार्जिता लक्ष्मी भुन- क्ति, दिवस केवलमेकवारमेव रूकमाहारमनि, पुनरसौ चौरजीत्या निजवनं नूमौ कि- प्त्वा रति, स्वयं च रात्रौ तस्य रक्षा करोति, परं रात्रौ सुख न शेते नित्यमधौतानि स्थू- लानि मलिनानि च वस्त्राणि स धारयति, कदापि दानं न ददाति, लोनवशाच्च स गुणवत' स्वजनानपि नोपलक्ष्यति, चेत्कश्चिद्याचक. सन्मुख मिलति तदा स निजमुख वक्रीकृत्य प्र- यानि, पर तस्य याचकस्य सन्मुखमपि न विलोकयति. उक्त च-किसु कोरे कृपावखा- एग । नवि नलखे आव्या घर जाएग ॥ ए तलमा नही तेल लगार। जे एहने वा ते गमा- र ॥ १ ॥ अथ क्रमेण तस्यैक. पुत्रो वनूब, तस्य च लक्ष्मण इति नाम प्रतिष्टित, मोहव- शेन च स त निजपुत्र हस्तादपि न मुंचति. अथ बाल्यकाले गते सति स पुत्रो विवेकी बु-

·मूढो । तस्स पिरो होइ संसारो ॥ ६० ॥ व्याख्या-यो नास्तिकवादी पुरुष एवं मन्यते चै-
वं कथयति यो नास्ति, पुनर्जीवोऽपि नास्ति, तथैव शषिरपि नास्ति, ईशस्य नास्ति-
कवादिनः पुरुषस्य बहुलतरः संसारो नवति, स मोदं न प्राप्नोतीति नावः ॥६० ॥
गाथा-धम्मोवि अनि लोए । अहि अहम्मोवि अछि सबन्नू ॥ रिसिणोवि अछि लो-
ए । जो मन्नइ सोप्पसंसारी ॥ ३१ ॥ व्याख्या-जगन्मध्ये धर्मोऽप्यस्ति, अधर्मोऽप्यस्ति,
सर्वज्ञोऽप्यस्ति, तथा शषिरप्यस्ति, एवं यः पुरुषो मन्यते स जीवोऽल्पसंसारी नवति, अ-
त्सि जीवः शीघ्रं मोके गवतीति, शूरवीरशिष्यौवत् ॥ ६१ ॥ तयोः संबंधमाह-राजगृ.
हे नगरे एकस्य पंमितस्य पार्श्वे शूरवीरनामानौ हौ शिष्यौ पठतः, तयोर्मध्यादेकः शूराख्यः
शिष्यो नास्तिकसंगानास्तिकवादी मूल् धर्ममार्गस्योछापकः कदाग्रही च जातः, पुनः स्व.
यं विचक्षणत्वादन्यान् सर्वानपि लोकांस्तृशसमान गणयति; सुखार्थी लोकश्च तस्य वचो म-
न्यते. यतः-हंसा रजति सरे । जमरा रजति केतकीकुसुमे ॥ चंदनवने भुजंगा । सरिसा
सरिसहिं रजति ॥ १ ॥

·स्मृत्वा स्मृत्वा तदुःखान्मृत , अथ तस्य पुत्रो लक्ष्मणः पितुर्मतकार्य कृत्वा, संसारस्याऽसा. रता च विज्ञाय शोक न करोति पुनरसौ मनसि चितयति नूनमय मोदो उर्जयोऽस्ति, म- पितापि मोदादेव मृत , अय मोहो जीवस्य सन्निपातरूप एव, यस्तिमिर विनापि जीवानां चक्षुरावृणोति; अतो मोहस्य विलयेनैव जीवस्य सुख नवति, यावत् स एव मनसि विचा- रयति तावत्तत्र कश्चित् श्रुतकेवली गुरु. समागतः, तदासौ लदमणस्तत्र गत्वा गुरुं च नत्वा धर्मोपदेश श्रुत्वा गुरु पृवति, हे नगवन् । मम पितुका गतिर्जाता?' तदा गु- रुसोक्त तव पिता धनकुटुंबमोहान्मृत्वा एकॅश्यिपृथ्वी काये समुत्पन्नोऽस्ति, पश्चाच सोऽका- याशिवायुवनस्पतिकायेषु समुत्पद्य बहुससारं भ्रमिष्यति. एवं गुरुमुखात् श्रुत्वा स वैराग्या. हीका गृहीत्वा सम्यक्प्रकारेण धर्ममाराध्य कर्मक्षय कृत्वा मोके गतः, अतो नव्यजनैर्मो- दो न कर्तव्य ॥ इति मोहविषये मोदनलदमणयोः कथा सपूर्णा ॥ अथ पट्चत्वारिशन. मप्रभोत्तरमाद- गाया-न य धम्मो न य जीवो । नो परलोगुनि न य को ॥ रिसिपि नो मन ·सुखदुःखं को जानाति ? पुनस्त्वयोक्तं यत्पंचनूतन्यश्चैतन्यशक्तिः प्रजायते, तदपि तव वच- नमसत्यमेव, यतस्ते पंचापि नूता अचेतनाः संति, ततोऽचेतनेन्यः पदार्थेभ्यश्चैतन्यशक्तिः क- | प्रजायते ? अत आत्माऽस्त्येव. पुनरेको दुःखी, एकश्च सुखी, एको दासः, एकश्च स्वामी, तत्सर्वं पूर्वकृतकर्मानुसारेणैव जायते, अतः कर्माप्यस्त्येव. ततोऽशुनकर्मणां यकृते तपःसं- यमादिक्रिया युज्यते एव. पुनर्धर्माधर्मस्य फल मिह परलोकेऽपि च झायते, अतो धर्मो वि. यत एव. तस्मात्कारणात्त्वं कदाग्रहं मुंच? एवमुक्तेनाऽपि सूरेण यदा निजकदाग्रहो न मुक्त- स्तदा राजा तं सूर निजनगरानिष्कासयामास, एवं स सूरो बहुसंसारं ब्रमिष्यति. अथ स हितीयो वीराइ आयुःकये मृत्वा देवलोके समुत्पन्नः, पश्चान्मनुष्यन्नवं प्राप्य च स मोके या. स्यति. ।। इति सूरवीरयोः कथा संपूर्णा । अश्राष्टचत्वारिंशत्तमप्रभोत्तरमाह गाश्रा-जो निम्मलनाणचरित्त-दसणेहिं विनूसियसरीरो ॥ सो संसारं तिरिनं । सि- हिपुरं पावए पुरिसो ॥ ६ ॥ व्याख्या---यः पुरुषो निर्मलज्ञानदर्शनचारित्रैः संयुक्तो नव- ति स संसारसमुई तरित्वा स्तोककालेन मोदं गति, अन्नयकुमारवत. ॥ ६॥ अय त- ·, प्रय हितीयो वीराख्यस्तु साधुमगत्या धर्मझो जिनधर्मस्थापकश्च विद्यते. अस्मिन् स. मये कश्चिनतुझानो साधुस्तत्र समागतः, त वंदितु स वीरः सर्वलोकसाहितस्तत्र गतः, स नास्तिकवादी सूगेऽपि साऽईकारित्यारोमदिमान विझायेीया तत्रागतः, आगत्य चासो साहकार वच उक्तवान नो साघो नवनिर्लोकाः कयं प्रतार्यते ? युष्माकं चयक्तिरस्ति तदा- स्मानि. मद चतुरग विवादं कुरुध्व ? उत्तर च दत्वाऽस्माकमदंकार दूरीकारयध्वं ? तदैकेन शिप्योक नो सूर मम गुरुः सर्वज्ञोऽस्ति, त्वं तव पक्ष स्थापय अदमेव त्या निरुत्तरी. करिष्यामि. तत् श्रुत्या सूरेणोक्त इह धो नास्ति, परलोकोऽपि नास्ति, आत्मापि नास्ति, पचनूनैरेर निव शरीरे चैतन्यशक्तिरुत्पद्यते, यथा मधुकपिष्टादियोगान्मद्यशक्तिः, किं च प्राणिना सुखदु खस्य कारणमपि कर्म नास्ति, यत एकस्य दृपद नपरि विष्टा क्रियते, हितीयश्वेगेव पत्पुप्पादिन्नि. पूज्यते, तो ज- पतपोऽनुष्ठानादि सर्वमपि निष्फलमेव, इत्युक्त्वा स सूर स्थिरीनूतः, तदा स शिप्यो वदति दे सूर आत्माऽत्येव स्वमवेद्यत्वात, चेदात्मा न नवेत्ताद अह सुखी, अदं दुःखी इत्यादि ·श्र राजा चेलणया सहितः श्रीवीरं वदित्वा धर्मं च श्रुत्वा संध्याकाले पश्चालितः। अय तस्मिन् शीतकाले मार्गे समागचंत्या चेल्लणारायैकस्य सरसस्ती रे एको निर्व- स्त्रः साधुः कायोत्सर्गध्यानस्श्रो दृष्टः, तं दृष्ट्वा राझ्या चिंतितमहो धन्योऽयं मुनिर्य एवं दुः- कर परीषहं सहते, अय क्रमेण राझी नृपेण सह गृहे समागत्य शय्यायां सुप्ता; निशवश- तश्चेलगाया एको हस्तोऽनाचादितो बनूब; अतीवशीतेन च तस्याः स हस्तोऽप्यतीवशीत- लीनूतः, कियत्कालानंतरं सा राझी जागृता सती तं निजहस्तं वस्त्रेशाचादयामास. तस्मि- न समये सा चेल्लणा राझी मनसि तं कायोत्सर्गस्थं मुनिं स्मृत्वा स्मृत्वा स्वमुखे- नोचैःवरेण जगाद, अहो अस्मिन शीतकले स निर्वस्त्रः किं करिष्यति ? अथ तस्या ई. दृशः शबः श्रेणिकराझा श्रुनः, तदा तेन हृदि चिंतिनं नूनमियं मम पट्टराझी असती झा- यते; अस्या हृदयेऽधुना कोऽप्यन्यः पुरुषो वसति. यमियं पुनः पुनः स्मरति, अश्र प्रनातेऽनयकुमारो यदा राजानं नमस्कत्तुं समागतस्तदा राज्ञा तंप्रतीत्यादिष्टं, नो अन्नयकुमार एतत्सर्वमप्यंतःपुरं त्वया ज्वालनीय, इति कथयित्वा राजा स्वयं तषिये श्री.

·स्याऽनयकुमारस्प संवधमाद-मगधदेशे राजगृहनगयो श्रेणिकनामा राजा राज्य करोति, तस्य राज्ञो वृक्ष पुत्रश्चतुव॒हिनिधान. श्रीअजयकुमारान्निधोऽस्ति. श्रेणिकनृपोऽजयकुमार राज्ययोग्य ज्ञात्वा तस्मै स्वराज्यं समर्पयितु वानति, पर स पापन्नीत्या राज्यं न गृह्णाति श्रय तस्मिन्नवसरे राजगृहे नगरे गुणशीलानिधे चैत्ये श्रीमहावीरः समवसृतः, तं वदितु. मत्नयकुमारस्तत्र गतः, तत्रोपविश्य धर्मोपदेशं च श्रुत्वाऽनयकुमारः श्रीवीरप्रभुमति पृतति, दे जगवन्नतिमो राजर्षि को नविष्यति' श्रीवीर आद हे अजयकुमार अतिमराजर्पिरुदा- इनामा राजा नविष्यति. एवं श्रीवीरमुखात् श्रुत्वा नदायिराझा दीका गृहीता. तदा श्रीवी- रेणोक्तमत्श. कोऽपि राजा दीक्षां न गृदिष्यति, तदाऽनयकुमारः स्वपरिणामिक्या बुद्ध्या चितयति, अद पितुराग्रदेणापि राज्य न लास्यामि, यतो राज्यगृहणानतरं मे दीका न न. विष्यति. इति चितयन स गृहे समागतः, राझापि तस्य दीकामनोरथो शातः, अकदा राज्ञाऽजयकुमारायोक्त अद्याद चेक्षणाराइया सद श्रीवीर वंदितु गहामि, त्वया त्वत्रैव स्टे- य, अस्माकमाझा विना त्वया वीरसमीपे नैव गतव्य, अजयकुमारेणापि तक्ष्चोंगीकृत, अ.

·ततः श्रेणिकराजा प्रतुं चाऽलयकुमारादीन साधूनत्वा स्वापराधं च कामयित्वा गृहे समा. गतः, अशाऽजयकुमारः शुक्ष्मनसा ज्ञानदर्शनचारित्रात्मकं रत्नत्रयं सम्यगाराध्य स्वायुःकये सर्वार्थसिदौ जगाम; एकावतारानंतरं च स मोके यास्यति ॥ इत्यत्नयकुमारकथा संपूर्णा ।। अथ शास्त्रफलं कश्रयति- गाथा- गोयमेण पुठं । तं कदियं जिणवरेण वीरेण || नवा नावेय सया । ध. म्माधम्मफलं पयम् ॥ ६३ ॥ व्याख्या -यज्ञौतमेन पृष्टं तत् श्रीवी रेण जिनवरेण कश्रितं, अतो हे नव्यलोका एताइर्माऽधर्मफलं युष्मानिः प्रकटं यथा स्यानथा नावितव्यं. ॥ १३ ॥ गाया-अडयालीसा पुबो-त्तरेण गाहाण हो चनसठी ।। संखेवणं नगिया । गोय- मपुछा महलावि ॥ ६४ ॥ इति श्रीगौतमपृत्रावृतिः समाप्ता ।। आ श्रीगौतमपृचावृत्ति नाम- नो ग्रंथ जामनगरनिवासि पंमित श्रावक हीरालाल हंसराजे स्वपरना श्रेयमाटेगपी प्रसि. ६ कों . ॥ श्रीरस्तु॥ ॥ समाप्तोऽयं ग्रंथः गुरुश्रीमच्चारित्रविजयसुप्रसादात् ॥

·वीर पृष्ट गत., तत्र गत्वा प्रभुं वदित्वा स पृचति, हे जगवन सा मम राझी चेलणा स- त्यस्ति वाऽसत्यस्ति तदा जगवतोक्त हे राजन् । चेटकराज्ञः सप्तापि पुञ्यः सत्यः सति,इ- ति श्रुत्वा राजा पुन पृचति हे लगवन तर्हि अद्य रात्रौ चेल्लया रायैवं कथ जटिपतं? न- दा नगवता सर्वमपि तवृत्तात कथयित्वा तस्य सदेहो दूरीकृत., तदा राजा शीघ्रमेव ततः पश्चालित । अयात्राऽनयकुमारेल निजवुद्ध्यात पुरसमीपस्श्रमेक जीर्ण गृह प्रज्वासित, ततः स्वय च राज्ञ सन्मुख समायात., तदा राझा पृष्ट दे अन्नयकुमार त्वया सर्वमंत पुरं ज्वालित वा कि ? तदाऽजयकुमारेणोक्त मया सर्व कार्य कृत, अधुनास्ति ममाझा? गछाम्यहं श्रीधी- रप्रभुसमीपे ? राझापि सनमवशानस्मै आझा दत्ता शीघ्रमेव श्रीअन्नयकुमारोऽपि वीरप्रभु- समीपे गत्वा दीका जग्राह, अन गृहागतो राजा सर्वमप्यत पुरं समाधियुक्त दृष्ट्वा हृष्टः, प. श्वास शीघ्रमेव श्रीवीरपत्नोः समवसरणे समागत्याऽजयकुमारप्रति कथयामास, हे पुत्र! त्व पुनर्गुदे समागच? तदाऽनयकुमारेणोक्त दे तात मया नवदाझयैव दीका गृहीतास्ति.

·॥ इति श्रीगौतमपृठगवृत्तिः समाप्ता ॥ -

·No text on this page.

·No text on this page.