·दयानन्दमहाविद्यालय-संस्कृतग्रन्थमाला दयानन्दब्राममहाविद्यालयीयाचार्यपदनिठिनपूर्वण दयानन्दमहाविद्या- लयीयानुमन्धानालये विश्वगनन्दानुमन्धानालये चाध्यक्ष- पदाधिकारिणा ऐम० ए० एम० ओ० एल्,. इत्युपाधिधारिणा विश्ववन्धुशास्त्रिणा बहुभिविन्द्रः सत्य सम्पादिता तस्यां चाय पोडशो ग्रन्थः लवपुरम् ( १९९२ वि०) THE D. A.-V. COLLEGE SANSKRIT SERIES Edited in conjunction with other scholars BY VISHVA-BANDHUSHASTRI, M.A,MOL., Director, D A-T. College Research Deptt. and Vishveshvarananda Research Institute, formerly, Principal, Dayananda Brahma Mahavidyalaya. Volume Sixteen. LAHORE 1985.

·. श्रयङ्कम्। प्रथमः सर्गः। अमृतसरोवर्णनम् । श्रीमनानकमजदं झमग्दासं रामदासार्जुनौ गोविन्द हरिपूर्वकं हरि च रायं श्रीहरिकृष्णकम् । तेगादि च बहादरं नमत भो गोविन्दसिंह भुवि जातान् मनहितान् महोदययुतान् खक्ष्मावतारान् कला ॥१॥ पुण्यस्थानविशेषकारणतया श्रीरामदासेन यद् ज्ञातं समिरमायि सेवकजनस्वान्तैकशुद्धिप्रदम् । तीर्थ दर्शनतः पुमर्थमखिलं सेवानुरूपं दद- बाम्ना ख्यातमिहामृतं सर इति प्रोत्फुनपुण्याम्बुजम् ॥ २ ॥ यत्तीरे प्रमुख स्थलं विजयतेऽकालेकनिष्ठावतां नित्यं कीर्तनरागपुस्तकवचो गोविन्दचर्चायुतम् । निश्यानं जलदैकलेखनपरं यत्रोचरे दिकटे पूर्वे कल्पमहील्होपवनकं यत्साधुसझान्वितम् ॥ ३॥ यह रणशूरयोधसमुदायस्थानशोभावह तारासिंहसुजानसिंहवसतित्रीतीर्थभूषायुतम् । - ·(२) यामाहमपवनन्दुशग्दामाम्बच्छकीर्तिः स्थिरा मापानं मणिकुट्टिमाञ्चलचमत्कारकशामाकरम् ॥ ४ ॥ बंदीनानिशहीदनागविमलाकालीयभल्लात्पनः (?) पत्रष्टाभान्वितं मगमिजे श्रीमत्मुधाव्यं सरः । मध्ये कर्णिकमुज्जलं विजयने सद्ग्रन्थजीशोभितम् श्रीमन्नानकरामदामगुरुगोविन्दप्रतिष्ठापितम् ॥ ५ ॥ जस्मार्मिहमुभागसिंहजयसिंहाकालसिंहः स्फुरन् भएडासिंहगुलावमिहकहकीकन्मिहवाघेश्वरः । तारासिंहखुशालसिंहकवघेलामिहसप्रेमसिंहः सिंहा गुरुवपश एष चढतः सिंहो महासिंहयुक्तः ॥ ६॥ एवंवामरसिंह इत्थममलैः पत्रैः परीवारयुक् पड्भूसंख्यकया युतबहिरितो दिक्कोणगैर्दैवतैः । पूजायंत्रमिवेश्वरं मुकलितं वामेक्षणामुन्दरम् लोके वै कलिकाल भीतिहरणं सद्भक्तिसेवावताम् ।। ७॥ यन्नीरं मुविलोकितं बहुजनुःकालुष्यहृन् पुण्यदं स्पृष्टं चित्तविशाधनं निजमतेः स्वच्छत्वसत्त्वप्रदम् । स्नातं मुक्तिकरं स्वचित्तवशतः कल्पद्रुमामं शुभम् दूराद्धधातमपीष्टपौरुषगणं सत्सेवकेभ्यो ददत् ॥ ८ ॥ यद्भित्तिस्थमणिप्रवेकरचनां त्वष्टुः शिरः कम्पते दृष्ट्वा स्वर्णनिषकहीरकसितां सम्रान्तचित्तस्य हि । चित्रे कल्पतरुर्मिषानिवसतीन्द्रप्रेषितः सेवितुं दीपव्याजवया कृशानुरनिशं यं सेवते ऽत्यादरात् ।। ६ ।। चत्रज्ञातिवरांचतुर्दशकुरिच्छादीन्स्वके वासयद्- प्रामेन्ष्यि पुरान् व्यवसिवानन्धीन्दुसंख्यावताम् ।

·लोकानां मिपतश्चतुर्धरतया कन्वा स्थिरान म्वान्मना ज्ञातान् लामनया गुरुः परमविच्छीरामदामः प्रभुः ॥ १० ॥ गङ्गाद्वारसमं समस्तभुवनम्थानं चतुभियुतं द्वारः पूर्वयमाम्बुपोत्तरगतः मन्तापशीलान्विनः । श्रीमद्भविदयादिसायनयुनः सोपानपत्यज्ज्वल स्वर्ग द्वारमिवामगवनिकया पुया ममालिङ्गितम् ॥ ११ ॥ तेषां ब्रह्म मनातनं मुविमलं शुद्धं मुमूमं परं तन्मवत्र विभात्यपीह रहिताः शान्त्यादिभिः माधनः । ये नित्यं कलिकालमध्यजनिनाम्नतिन तत्परा दानाधीनिशुभष्टिपूत्तरहिता अप्यत्र वासाहताः॥ १२ ॥ तुम्बीवणुमृदङ्गझझरझणज्माङ्कारवीणावः संयुक्त निपुणाः कवित्वकरणे ये गानरताः मदा । घुम्नाधारणमूतमागधवरा ग्रन्थाग्रतो गानतः पूज्यत्वं गमिता अहोऽतिमहिमा कस्तं न सेवेत् सुधीः ॥१३॥ स्त्रीहणान्ध्रपुलिन्दझीवरनटम्लेच्छादयो जातितो नीचा अप्यनुगगभक्तिवशतः सिद्धिद्वय प्रापिताः । हे सन्तः शृणुत प्रभोर्गुणगणग्रामं मदा गायन वेदान्तोपनिषत्पुराणपठितं श्रीनानकायैः पुनः ।। १४ ॥ एषा श्लोकचतुर्दशीविरचिता गोविन्दसिंहाग्रतः कृत्वोपायनमेतदेव विदुषा कारण संरक्षिता । भारद्वाजसगोत्रभिंङणकुले जातेन सम्प्रेरिते- नोमादेवतया हृदिस्थपदया सुप्रीतया मानसे ॥ १५ ॥ श्रीरामादिकदासबीसुहृदयाभिप्रायमेवं मया ·मलच्य अनिभूमि मात्रकमिता अयेन्थकं पण्डितः । एषा पञ्चदशी मदा भगवनी ववर्ति मर्वोपरि मीमामादिकमत्र धर्ममाहितं विद्याम्थलं भामने ।। १६ ।। इति श्रीकृष्णकौर मिश्र ने भय काव्य अमृत- सरोवर्णनं नाम प्रथमः संगः॥१॥ द्वितीयः सर्गः। रामदासपुरवर्णनम्। यत्पूर्वे खलु पाशनाशनविधौ दवा विपाशा नदी यस्यैरावतिका लवाभिधपुरीभूषा नदी पश्चिमे । यह तरणान्ततारणतलं कुष्ठादिरड्नाशनं कौरयां शुमदेविकासुरनदीतल्या महैनोपहा ॥१॥ यत्पार्श्वे ननु रामदामनगरं तमामतः शोभितं यत्सामन्ततया विभान्त्यवसथा भूपैः कृताः सर्वतः । आदौ रामगढो हरीहरिपुरं झण्डापुरं लोहपू- घशोलहणेशगुज्जरपुरं शोभेशपू राजितम् ॥ २॥ जयसिंहहकीकतभागपुरं चढतार्धमृगाधिपकर्मपुरम् । अतिभूमिपुरीपरिवारयुतं विजयेत सदा शुभलोकधरम् ॥३॥ सालोधर्मदयालुकाढुनयुता शाहीदुणीयादिका धर्मखापनशालिका अतिथिलोकाम्यागतानां हिताः। * पुराणन्पायमीमांसा धर्मशासामिश्रिताः । पेदा स्थानानि विद्याया धर्मस्य च चतुर्दश।

·इंडरयो बवा विभान्ति खलु वन्तीगममद्भाविना यस्मिन् वै मुथरप्रभृत्यवधृताः सवी जगद्रचकाः ।। श्रीनारायणकल्पितं मृतिजिनो लिङ्गं शिवोपामिनां हादान्धन्वहरं सुशीतलकरं श्रीशीनलामन्दिरम् । यस्मिन् दुर्गतडागमन्दिरवृतं लानालयालकृनं पुंस्त्रीवालकपामगदिषु फलं सेवानुरूपं ददन् ।॥५॥ यस्मिन् पञ्चमरोऽम्ति मुख्यममृतं तद्वद्विवेक मरः सन्तोषं कमलामिधं नदपरं रामाभिधानं मरः । सालोटुण्डकलक्ष्मणप्रियतमश्रीपश्चतीर्थीलखा- भाईत्यादिककल्पितानि बहुशम्तीर्थानि भान्ति क्षिती ॥६॥ नित्यं भाति सुदर्शनीयममलं सद्गापुर गजते हट्टालादिगणं विमानमदृशं रथ्याशतैरन्वितम् । लोकानां सदनानि चित्रिततराण्यालन्यचित्तं स्फुर- भाकेपीदृशमेव देवरचितं कौतूहलं सौम्न्यदम् ॥७॥ वीणावादनतत्पराः क च नरागानैकसलाः क्वचित् पड्डादिवरसप्तकं पृथुतया विन्यासयन्तो बलान् । मार्दङ्गध्वनिकांसतालमुरजं संस्तानयन्तो वैः श्रीरामस्य पदारविन्दविमलं धन्याः स्तुवन्त्यत्र हि ॥८॥ यत्र ज्ञानविरागभक्तिविमलं ग्रन्थैकसन्दर्मितं भाषासंस्कृतिसत्कवित्वरचितं संगुप्तमावार्थकम् । गायन्त्येव दिवानिशं मुहुरहो ध्यानकनिष्ठारता- स्ते धन्याः कलिवालपाशहरणाः सन्तारयन्तो जनान् ॥ ६ ॥ मद्ययतपलादिवास्वनिवासेवकमूर्छाकुला दुस्सङ्गे निरताः खजन्मविमलं सम्मोषयन्तो हठात् ।

·अम्बद्रव्यविनामिनीहनिषद्रोह ग्नाः पामरा जन्मनानिकुलाभिमानमुचिनं मन्धृलयन्नः क्वचिन् ॥ १० ॥ आपूवानग्दनवारदिशं विक्रतुकामा नराः पट्टाममहाविकाम्बरगणं नीलं मन मात्रिकम् । यद्यायान्त्यमृतं मगंभिलपिनं लामं ममायान्नि त डक पट्टनमनदेव रचितं मापरि भ्राजते ॥ ११॥ गंगीयुक्तमहम्रगोशकटचक्रीवन्त आयान्ति ये गर्गमन्धवमतचन्दनहन्द्रिारिताः प्रेरिताः । अबायानवणिग्जनधनविवृद्धप्सायुतस्ते मदा तद्र्व्यव्यतिहारतः पुनरिम गच्छन्ति काष्ठां स्वकाम् ।। १२॥ ये पूर्व खलु दीनतामुपगता गुर्वाश्रयात् सङ्गता अवस्था महनीयभावविधृताः चित्यां लभन्ते जनाः । लक्षाधीशपरम्परामुपसृना द्रव्यक्रयविक्रये- हुण्डीलेखनतो धनाभिगमन/माद्यपायस्तु ते ॥ १३ ।। नित्यं वैष्णवविप्रपूजनरताः क्षीरादिभिर्भोजन: द्राक्षाखण्डघृतप्लुतश्च हवनर्ये काशिकीपूजकाः । देवाराधनरुद्रपूजनहनूपझुण्ढिपूजारता- स्त धान्यैर्वसुमिभृता बहु यथा माङ्गल्ययुक्ताः सदा ॥ १४ ॥ गोधूममेदोघृतखण्डतुल्यैः सुपाचितं चापि कटाहमध्ये । मिष्टान्नमेतद्धि कडाहसंक्षं सर्वार्थसिद्धिप्रदमेव पूज्यम् ॥ १५ ॥ शिष्याह्वानपुरःसरं करयुगं सम्मेलयित्वा पुनः कृत्वा ग्रन्थक्नः श्रुतिं च नमनं समिलित्वा पुनः । ..

·( . )
मर्वेभ्यः प्रतिपादयन्ति ममनारीत्या प्रसादाङ्कित:
श्रीत्रमादिपिपीलिकान्तननवम्तृप्ताम्तु योजने ।। १६ ।।
इति श्रीकृष्णकौरमिनकृत श्रद्यड्ड काव्ये
रामदासपुरवर्णन नाम द्वितीयः सर्गः।
--
तृतीयः सर्गः।
वसन्तऋतुहोलिकावर्णनम्।
वज्रेशीभवने घृतप्लवनकं देव्या जनः कार्यत
तद्वै मण्डलमाज्यकं कुसुममन्माल्यादिपूजायुतम् ।
यदृष्ट्वा बहुपुण्यलाभ ऋतुषट् वै लभेत् सम्पदा
नानाकार्यकर प्रसादजननं देव्या इदं भूषणम् ॥ १॥
माघे अक्शरे दिने भगवती प्रादुर्वभूवाग्रतो
लोके मङ्गलमातनोति दिवसं तत्पुण्यमुत्साहदम् ।
कृष्णेन बजभूषु गोपवनितायुक्तेन रासो महा-
नारब्धः श्रवणेन यस्य कलुषं नश्यद्धि नद्वण्यंत ॥ २ ।।
श्रीमद्रासाभिलाषी बजयुवतिजनो मञ्जुलत्तों वसन्ते
तस्थादी माघशुक्ने शुभमदनशरोद्दीपितायां तिथो नै ।
मन्दं क्रीडां प्रचक्रे मृदुमुरजरवर्घोषितां मण्डलीका-
मन्योन्यालापशब्दाचकितखगगतिं वासुदेवेन सार्धम् ॥ ३ ॥
यत्र भ्राजिष्णुचूर्णानवरतगतिमिश्छन्नभूम्यन्तरिनं
सन्ध्याम्भोदावलीभावदरुणरुचिमिः कौतुकं दर्शनीयम् ।
ब्रह्माद्यैः सहगृहीतं ब्रजभुवनगतर्गोपचालैः सुरकै-
रान्दोलगिर्जलाधः सुरभिरसयुतैरार्द्रिवाशेषलोदम् ॥ ४ ॥

·उन्फुल्लन्मपपालीवमनसचिमनकाम्पदं कामनानां
शार्प मपारिपिच्छं मृगमदतिलकं पश्यन्तं मुधामिः ।
वंशीरन्ध्रात वजनीकरगतजलयन्त्रादिभिः मिच्यमानं
गायन्त पञ्चमं रागममलमघहं ब्रह्मरूपं नतोऽसि ॥५॥
श्रांताभिगमशब्दमुरजमुखमवेनर्तितः स्त्रीकदम्बा
मित्रण ब्रह्मणानुग्रथितकुसुममालोऽपि पूज्येन देवैः ।
स्त्रीभावनात्तगवन्वरितविरहितः स्वामिना चेन्द्रियाणां
वृन्दारण्ये सुकूल नपनदुहिजे वीडितः सम्ममाह ।। ६ ।।
चतुःश्रात्रोन्ववाचनमम जननमभूभृमिरन्ध्र धिगेतत्
स्वाधीशं स्वरूपेऽप्यवतरणपरेऽनेकमन्युर्बभूव ।
भूमीसंस्था जनोऽयं मम जनिसफलत्वं जगादति हृष्टो
दृष्ट्वा श्रीकृष्णरामं ब्रजभूविरचितं गोपिकागोपवृन्दैः ॥ ७॥
अस्त यात विवस्वत्यरुणधनपटाच्छादित शेशिरतों
पूर्वाशां प्रोद्यतीन्दी सजलजलदमवावृते स्पष्टतारे ।
सन्ध्याकाले समीर लघु लघु नुदति प्रेयसी वा प्रियार्थे
कस्या नोच्छृङ्गलो व भवति तरलितश्चिचमातङ्गराजः ॥८॥
राधाया याहि गह मननविनतिभिः सान्त्वयस्व प्रियां तां
त्वदेशी गीतशब्दाद्विवशिवधिषणायाः स्खलन्त्या गृहान्ते ।
नो चेत् क्रुद्धा मवेत् सा क तत्सुखततिश्चेति दूत्या स उन्न:
श्रीकृष्णः शीघ्रगामी व्रजसखिसहितः क्रीडनार्थ जगाम ॥६॥
खखेलैः सवरन् वै शशिमृगशिशुकः स्यन्दनाग्रे निबद्धो
गन्तुं शक्नो न चासीत् कणितपदरवाहूतचिचोजनानाम् ।
रासन्तीनां प्रियाश्लिष्टसुभगमुजलतानां लसत्पटीनां
तसिन् श्रोतु प्रवृत्तेष्ट(स )ति शतदिवसा यामिनी सम्बभूव ॥१०॥

·काचिद्भा निरुद्धा चम्णमपि विरहाद्रुद्धवाना बनान्तम् गंडाद्यानि म्म कृष्णम्मरणवशनया प्राममियष्टका । तवान्दोलन्सखीभिः प्रियहृदयभुजाश्लिष्टकराठी मुकराठी माफल्यं प्राप सेन्यं मधुरिपुमहिमा मा भजध्वं नमीशम् ॥११॥ तन्वी सुप्तप्रबुद्धा श्रुतिगतमधुग गवमम्मीलिताची नपादुत्थाय गन्तुं कृतनियतमना विस्मृतात्मीयवगी। श्वश्रवा सम्यङ् निषिद्धा मुनललनमिपर्णव याता वनान्तं दृष्ट्वा श्रीकृष्णचन्द्रं प्रमुदितहृदयाह्लादिनी सम्प्रवृत्ता ।। १२ ।। एवं लोके मुम्बाढ्याः सुरभिरमयुतहालिकायां प्रविष्टा भैरव्या लिङ्गगुह्यप्रकथननिरता मोहकामकसक्काः । हम्मीराद्यैः सुगन्धः क्षितिजलदसमारब्धांगवणाना रौप्यस्वारचारचितभुवनयन्त्रा निषिक्का जलाधैः ॥ १३ ॥ वेश्यानइंशनृत्यप्रमुदितमनसः कुकुमारकवस्त्रा- स्ताले नृत्ये च वाद्ये बहुतरनिपुणा मद्यपानादिसक्ताः। गायन्तो गापयन्तो विषयविवलिता हास्यलीलानुषक्ता जातप्रीतोधनानां वितरणचतुरा घुम्नभट्टादिकानाम् ॥१४॥ लोके माङ्गल्ययुक्ता शुभमवनगता मित्रवृन्दोपविष्टाः कर्पूरोशीरसान्द्रमिजतमिलितरम्बुयन्त्रषिश्चन् । अन्योन्यास्येषु चूर्वहुसुभगतया मर्दयन्तो हमीरं ढक्कामेरीमृदङ्गवनियुतनटनैर्ननैर्लासयन्तः ॥ १५ ॥ पूर्व येऽत्यन्तहीना धनरहिततया सङ्गताः श्रीगुरूणां पादाम्भोजं निविष्टा भ्रमरगण इव प्राप्तमाधुर्यरासाः । *प्रीती जातायां सत्माम् ।

·( १० )
ने लोक कीर्तिमन्ता धननिकरयुताः प्राममाहात्म्ययोगा
दातृख्यात्येकनिष्ठा इह परभवन प्रापितानन्दपूगाः ॥ १६ ॥
इति श्रीकृष्णकारमिश्रकृत श्रयड्ड काम्य
वसन्तऋतुहालिकावर्णनं नाम
सर्गस्तृतीयः समाप्तः ॥ ३॥
चतुर्थः सर्गः।
ग्रीष्मादिऋतुषटूवर्णनम् ।
गीमतों तापतप्ता अमृतसरसिगाः खेलयन्ता जलौघः
नापान सम्माजयन्ती व्यजनकुसुमवातेः सुशीबहिःष्ठाः ।
तदुग्धः सिताक्तः सवनमुपगतः सवितैः शान्तचित्ता
धन्यास्त सम्पदाट्याः समरिचविजयासेवनायैः प्रसन्नाः॥१॥
ज्येष्ठ घट्यम्बुदानव्रतविधिविहितः शर्करापानमताः
देवान् पित्रादियुक्ताँस्तनुहिमजलस्तर्पयन्तः सुवृप्ताः ।
एकादश्यां फलादीन् मधुररसयुतान् भक्षयन्तः प्रदाय
द्वादश्यां विप्रसाधून मधुरघृतपयोभोजिनः कुर्वते च ॥ २ ॥
आषाढे शरदालये वसनतो धर्मातपो वार्यते
नित्यं व्याकुलतामुपैति हृदयं पुंसां विना येन वै ।
तदुःखं भजनानुरागवशगैः किश्चिम विज्ञायते
बाचा कीर्तनकारकैः करयुगैः सत्पादसेवादरैः ॥३॥
वर्षौं धनगर्जनं निपतनं वृष्टेमहामङ्गलं
मार्गाणां परिरोधनं सुबहुशो निनोमतत्त्वापहम् ।
एकत्रीकरणं सतां बहुतिथं तत्सत्रिणां सत्रदं
विद्यद्रोहितकार्मुकादिकरकः सम्पादने जायते ॥ ४ ॥

·शालीनां नवगेपणं विकमनं शक्रण गुप्तम्य हि
बद्योनालिपरम्पगविजननं खद्योतनच्छादनम् ।
कामानामनुमारतो हगिशिवां वा पूजन कार्यत
विप्राणां प्रतिपूजनं च नियनं यन्मुक्तिमुक्तिप्रदम् ॥ ५॥
यं दृष्ट्वा बहुचिन्तयन्ति रहिता योपा रुदन्त्या वणिग
लोकानामनिगजने न भयदं विद्युन् समालिङ्गिनम् ।
तामां भवममागमं रचयते मेघः स एवार्थितः
तचित्तं करुणातामुपनयस्तस्मात् परो नादयी ॥६॥
बीहीणां परिपाकता गरहना पुमं गतो योषिता
गर्मिण्यः खलु गजयन्नि नृपतीच्छागतिविध्वंमने ।
म्वं स्थानं पथिका जलबहुतर रुद्धा जिगांमन्ति यच
चन्द्रस्य प्रतिभेदशी मुररिपू रासक्रियां वाञ्छति ॥ ७ ॥
मानन्दं बहुपार्षदा विदधतीशक्रीडन ताण्डवे
वादित्रध्वनितुम्बुरध्वनिमृदङ्गाबादने तत्पराः।
साहाय्यं प्रतिबिम्यती भगवती साश्चर्यमालिङ्गति
लोकानां प्रलयेतिशतितमना नृत्यत्पति रुन्धति ॥ ८॥
यत्रादेवतमानुपाटविचरं हृष्यन्ति सर्वे मुहुः
पूजानादिपशव्यलाभसुखिताः श्रादादिदानादृताः।
लक्ष्मीजागरणं व्रतादिकरणं यत्कार्तिके पुण्यदं
माहात्म्यश्रवणं फलादिबहुलं जागर्ति यन्माधवः ॥९॥
शिष्या सिंहजना उदासिविमला गोविन्दसिंहस्य वै
प्रीत्यै भक्तिरताः सुशब्दनिरता गाने तथा श्रावणे ।
सद्ग्रन्थस्य विचारणे विवरणे पाठे महेच्छायुता
धन्यास्ते कलिनिग्रहेति निपुणा दानेतिथेः पूजने ॥ १० ॥

·(१२) हमन्ते हिमपतनन पीडितोष्ठाः पत्याढ्या रजनिमहाविलामतृप्ताः । गव्यन्ते विषधरवरिनादतप्ता योपास्तद्विग्हमयेन पीडिनाम्ताः ॥ ११ ॥ गज्यन्ते श्रुतसारिकाशुकरवा वैतालिकद्युम्नगी- मयादिध्वनिकणनेन चकिता गुर्वादिमद्वन्दनम् । कुर्वत्या बहुदासिका अपि पतीन् वन्दन्त एवाङ्गना गार्हस्थ्ये सुखसंयुता इति महापुण्यद्रुमोत्थं फलम् ॥ १२ ॥ माघे पाश्चात्यभागऽमृतसरसि सदा सम्प्लुता शीततोये अन्यथावकयुक्ता गुरुकथितपदध्यानगाने रताश्च । द्रव्यत्यागेन तुष्टाः सदमरभजनानन्दवता जना यत् कारुण्यात् श्रीगुरूणामभयवरदयादानशामाकराणाम् ।। १३ ॥ भैरव्या वेशयुक्ताः पटहडमरुकावादिनश्चन्द्रचूणे- लिम्पन्त्योऽन्योन्यमास्ये भडउभडउवादन सन्तुष्टचित्ताः। सन्ध्यानेहस्यहप्ता बहुतृणदहने होलिका दाहयन्तः सर्वेषां रीतिरेवं प्रतिशरदमहो सर्वलोकाः सुखाट्याः ॥१४॥ सत्याहिंसार्जवादम्मगुरुभजनशौचादिकाभ्यासयुक्ताः सिंहाः शिष्याः सशस्त्रा रणकृतिनिरता नीचहिंसानुरक्ताः । पुत्रनामावदासाननवरतमहो पालयन्ति स्वधान्यै- रित्वं ये वर्चयन्ते त इह परगताः सौख्यकी ष्टभाजः ॥१५॥ वासन्तीपुष्पमालाचमरविधुवनैर्गन्धधूपप्रदीपै- रान्दोलन्तंश्वसन्ते रथकशिपुगतं पूजितं साधुपन्दैः ।

·श्रीगोविन्दं दयालु नयनविषयगं कुर्वते ये जनाधा-
म्न मर्वे मुक्तिभाजः श्रतऋतुमहिमा पुत्रवम्बम्युपेनाः ॥१६॥
इति श्रीकृष्णकौरमिनकृत श्रय काव्य
प्रामादितुपटकवर्णनं नाम
चतुर्थः सर्गः समामः ॥
पञ्चमः सर्गः।
अमृतसराहिककृत्यवर्णनम् ।
म्नान्वा ममागत्य नग नमन्ति
कुर्वन्ति सव्यन गतिं शुभां च ।
प्रविश्य पश्चाद्भवनं विलोक्य
स्तुवन्ति साधून श्रवणप्रवृत्तान् ॥ १ ॥
परस्परं वाहगुरू ततश्च
जी दी फते वाक्यमुदाहरन्ति ।
स्थित्वा च तस्मिन् श्रवणं करन्ति (१)
श्रीग्रन्थजीवाक्समुदायकस्य ॥२॥
वित्तानुसारण कपर्दिकादि-
लक्षान्तपूजां दधते सभाग्याः।
तषां फलं प्रीतिविशेषमाजां
मनोनुकूलं भवतीति निष्ठा ।। ३ ।।
कुर्वन्ति दानं च नमन्ति साधून
पठन्ति वाक्यं गुरुमक्तिनिष्ठम् ।
कलिं विशीर्यन्ति मतिं नयन्ति
शुभां मजन्ते बहु मानयन्ति ॥ ४ ॥

·स्थत स्थल जानविगगभक्ति-
श्रद्धादयाकीननमंयुतानाम् ।
नित्यं ममाजा बहुधा नराणां
लोकोपकारकपगयणानाम् ॥ ५ ॥
कचिद्राधनिष्ठा क्वचिद्दाननिष्ठा
क्वचिद्भक्तिनिष्ठा ममाध्येकनिष्ठा ।
कचिल्लोकवानाम्नानां विवादी
गुगः सृष्टिरेपा विधातुर्नव ॥ ६ ॥
गुरुग्रन्थपाठे श्रुती व्याकृता च
रतानामिहायुः शुभ नीयत वै ।
इयं ग्रन्धवृत्तिः प्रवृत्ता जनेषु
त्रिमार्गेव गङ्गा पुनाति त्रिलोकम् ।। ७ ।।
कवित्वमग्राः पठन सुलनाः
केचित् कथाख्यानविधी प्रपन्नाः ।
हम्बप्लुतादात्तविचारसक्ता
गान्धर्वविद्याभ्यसनानुरक्ताः ॥ ८॥
मृदऋतुम्बीरवकाहलोच-
खरेः सुमन्नादितदिक्तटानाम् ।
गीतिक्रियारागविचक्षणानां
कर्त स्तुतिः कः प्रसईत लोके ॥ ९ ॥
उष्णीषसत्कञ्चुकपट्टवस्त्रा
नीलाम्बराः खगभुशुण्डियुक्ताः ।
पश्चास्य शिष्या गुरुभक्तिनम्रा
अत्र स्थिता वैरविरोधहीनाः ॥ १० ॥

·( १५ ) मदा गुरूणां कृपयाप्तराज्याः पदानिहस्त्यश्वरथाप्रशांभाः। ग्रामाटीपर्वतराजधानी- मार्गः मुखात्या धनमानयुक्ताः ॥ ११ ॥ वणिरजना अत्र निवामिनी ये मातुं समायान्त्यतिपुण्यभाजः । मनोभिलापादधि लभन्ते पुत्रवधान्यादिपरत्र माग्व्यम् ।। १२ ।। मन्माल्यवनकटकाङ्गदनृपुराव्या नवी निबन्धनिम्ना नयनानुगगाः । सातुं गमागमरताः शुभपुत्रयुक्ता अत्राङ्गनाः परमहर्षकरा जनानाम् ॥ १३ ॥ स्वान्वा धनानवसनानि फलानि पुष्पा- ज्यादाय लम्बितकरा द्विजतीर्थसत्सु । एवं विहारसहिताः श्रतिकृण्डलाक्ता नार्यों भवन्ति धनिनामिव देवदाराः ॥१४॥ यः पूर्व बहुदानमानमजनानुष्ठानसेवापर- विप्राः साध्यतिथिप्रवासिशमिभिर्युक्ता सदा पूजकाः । गत्वा स्वर्गमनर्गलं च विधृतं तैः पुण्यशेषेऽधुना प्राप्तरत्र मनोरथादिरचना सम्भुज्यत खेच्छया॥ १५ ॥ श्रीकान्तिहृष्टिमतिसमतिभूतितुष्टि- पुष्टयादिमागणपूजितसर्वकामाः । श्रीमन्त एव परकीयनिजीयवर्ग- रक्षाकरा इह विभान्ति रवीन्दुतुल्याः ॥१६॥ इति श्रीकृष्णकोरमिश्रविरचिते श्रयके काव्ये अमृतसर आहिककृत्यवर्णनं नाम सर्ग पञ्चमः समाप्तः ॥

·षष्ठः सर्गः। श्रीनानकाद्यर्जुनान्तानांराज्यादिव्यवहारनिरूपणम् । जातो भोजनराधिपोऽस्ति सुमहान् रायादिकस्तत्पुर चातुर्वर्ण्यहिनास्पदं च तिलवण्डीनामकं राजते । तद्वामी धनधान्यवान् भुजजनिर्वेदी प्रतिष्ठां गतः कालूनामधरस्तु यस्य सुभगः सूनुः शुभो नानकः ॥ १॥ राजर्षेरवतारतामुपगतः पृथ्वीमहामङ्गलो योगीवाष्टविभूतिमान् प्रकटताहीनः परोक्षप्रियः । यः शिष्ये फणिवारितातपकरश्छायानिराधी तरो- लोकज्ञातमहाविभूतिरपि तपित्रा न वै सम्मतः ॥ २ ॥ वाणिज्ये च नियोजितो वसुकरे दत्वोपदिष्टः स्वयं पिनद्धनमर्जितं शुभकृता योज्यं त्वया बुद्धितः । श्रत्वतद्वचनं प्रदृश्य च सतां तन्मण्डलं दत्तवान् क्रीत्वा धान्यधृतावचूर्णममलं कृत्ये शुभे युक्तवान् ।। ३ ।। पित्रोक्तः पशुपो भव स्वमहिषीरसञ्चारयनाशय- स्तत्क्षेत्रानकणं प्रदर्श्य च पुनः सम्पूरितं पूर्ववत् । आश्चर्य जनयन् स वासकजनं पित्रे पुनः प्रोदितः सर्वैराश्रमवासिभिस्तव सुतो योगी महाबुद्धिमान् ।। ४ ।। पित्रा व्यूढ इतो गृहाश्रममतः पुत्रद्वयं लब्धवान् श्रीचन्द्रः प्रथमो गुणैरनवमः श्रीमाञ्छशीवार्द्रभाक् । लक्ष्मीदास इति द्वितीय उपमाहीनः सुतोऽभून्महान् वैराग्यं परमं गतौ जगति सन्मिथ्याविवेकान्वितो ॥५॥ आयुर्वपमिति द्विसप्त रचितं मासंषु सप्ताहक कृत्वा राज्जमखण्डितं भुवि जनानुद्धारयन खाश्रयान् ।

·(१७) श्रीमहापराक्रमी हि महलेति ख्यापयन् भक्तितो ज्ञानं भक्तिविगगयुक्तममलं मम्भापते भापया ॥ ६ ॥ जाना – त्रिगुणनिजातिविमले चात्रे कुलं मोऽङ्गदो भृन्वा गज्यमखण्डिनं च शग्दां नवादशं मामषद् । धम्राणां नवकं चकार मुभगे क्षात्रे कुले लब्धवा- नुवाई मुनयोर्द्वयं जनिनवान् दासू च दातू प्रथम् ।। ७ ॥ शान्तणः पितृदेवतर्षिभजनानन्दं ममादशयन् भक्तॉस्तारयति म्म सम्प्रचलितः काष्ठां पगं भूतले । भाषावन्धनकारकम्तु भगवान् माहात्म्यमंसूचको मन्दानामधिकारिणां मुगहनं श्रीमत्पदं प्रापयन् ॥ ८ ॥ मल्लासंज्ञकवाहुजी ह्यमरदासो वासरग्राम के वासी राज्यमवाप सो भुवितले श्रीगोंदवाले वसन्। द्वाविंशं शरदां क्षितिक्षितिमिताहासकं पञ्चक भक्तान भक्त्युपदेशतश्च विमलान् सन्तारयन् भूतले ॥९॥ क्षत्रज्ञातिकुले विवाहमकरोत् सन्तानसिद्धथै प्रभुः तस्मात् पुत्रयुगं मुतायुतमभूत्तन्मोहरीमोहनम् । भानीमंज्ञकमाशुभूमिसुखदं पित्र्यणसम्मोक्षदं विप्रज्ञात्यतिथीशपूजनरतः शिक्षन् जनान् सेवकान् ॥१०॥ साढीजातिरनुत्तमः प्रियहितः श्रीरामदासोऽभवत् सोऽयं तीर्थमिदं सुधासर इति प्रावर्त्तयद् भूतले । षड्डर्षकदशाख्यमासदिवसाष्टैकं च राज्यं महद कुर्वन्नुद्वहनं सुतत्रयमवापार्जुन्यपृथ्वीश्वरौ ॥ ११ ॥ संसारऋणमोचकं किल महादेवं तृतीयं सुतं साक्षाच्छम्भुवदेव शोभितमहो कारुण्यपूर्ण पृथुम् ।

·( १८ )
लोकानां परदेशनिष्ठितवतां ध्यानात् पुमर्थ ददत्
सोऽयं भाति महीतले पृथुयशाः श्रीरामवत्सुन्दरः ॥ १२ ॥
मर्यादाकरणं जगद्धिनकरो भिक्षागृहीतावनिः
पर्यन्तावनिनायकेभ्य इव व विष्णुवलवामनः ।
ग्राम वासयिता चतुर्जनसमाज सौख्यभाजं सदा
कुर्वन् शिष्यजनस्य भाति हृदये कारुण्यवारां निधिः ॥ १३ ॥
तस्माद्राज्यपदं स्थिनं स्वकगणे मोढीजनुर्धारिणि
दत्तं श्रीगुरुणा स्वभक्तिनिरतः स्त्रीणां गणेयुक्तितः।
सम्यक् प्रार्थनबोधितन हि सदा संराजते भूरिशो
यूयं भी नमतेदृशं कुलहितं राजन्यशोभाधरम् ।। १४ ।।
आमात्यर्जुनसंज्ञकः क्षितिपतिः पञ्चस्थलेऽधिष्ठित
एकाहो नवमासिकं जिनशरद्राज्यं चकाराहतः ।
पुत्र प्राप महोदयं च हरिगोविन्दाभिधानं सुधी-
यस्मिन् वाहगुरूमनुप्रकटितो नाम्नि स्थितस्तं नुमः ।। १५ ।।
साहसं भुजमण्डलं न वहति स्वीयं तथा कार्यक-
तेजो बाहुसहस्रकस्य वहिता यः सव्यसाचिद्युतिः ।
शस्त्रास्त्रव्यवहत्यनन्तचतुरः श्रीमच्छिवाराधको
यन्नामग्रहणेन सिद्धिरखिला सत्सवके सोर्जुनः ॥ १६ ॥
इति श्रीकृष्णकौरमिश्रविरचितेश्रय काव्ये
श्रीनानकाद्यर्जुनान्तानां राज्यादि-
ज्यवहारनिरूपणं नाम षष्ठः
सर्गः समाप्तः॥६॥

·(१०. ) सप्तमः सर्गः। हरिगोविन्दादिखालसान्तवर्णनम् माध्यं गज्य स्थितोऽभून मपदि हरिगोविन्दनामा जिनारिः शानं कृत्वा विवाहं शरमुतयुगोष्टल्लरायश्चतुर्थः । द्विःम्थान सूर्यमल्लः प्रथमजं गुरुदित्तस्त्र्यणीरायनामा कीर्योपध्यालवाला दशदलविदितस्तंगबाहादराख्यः ॥ १ ॥ तस्थाग्रे हरिरायबाहुजबरः मोऽयं पदव्यां स्थितो गज्यम्य द्वयपुत्रवान् स हरिकृष्णो गमरायान्वितः । पण्मामं दिनभृतकं व्यधिकविंशं वर्षांच्यान्वित गज्यं यश्चकवान् हरेश्च पदभार मानी मदा योगवान् ॥ २॥ तन्मनुहरिकृष्ण एव वमुसंख्याकं पदं भुक्तवान् द्वौ वर्षाविषुमामकं नवधराधयं मुखस्यास्पदम् । शिष्यभ्रातृमुताङ्गनामुग्वयुनं शिप्याघसन्तारक लब्ध्वा राज्यमिदं बभाज सुभगं श्रीकृष्णरूपं हरिम् ।। ३ ।। षष्ठ राज्यपद स्थितस्य हरिगोविन्दस्य सनुलधुर्यो व श्रेष्ठगुणेगुरुस्त्वमिधया यम्तेगबाहादरः । मोऽयं नव्यपदं नवाभिधमहा लेभे महल्लाख्यक श्रीगोविन्दहरि मुतं स्म भव (ज?) ते शक्रा जयन्तं यथा ॥४॥ खेकं वर्षमितिस्तु मासतुरगं घनकविंशं तथा राज्यं चान्वभवत् सुताय च परं श्रेष्ठं स्वयं दत्तवान् । श्रीगोविन्दपदान्तसिंहललितायारातिनाशाय च माषावालनिवासिने जनसुखायानन्दपूर्वासिने ॥ ५ ॥ विद्याचातुर्यशाली धनुरवनपरो धारयन् वै निषङ्गी भक्तोद्धारी महिष्ठो हतरिपुनिवहो भाति सङ्नामशाली ।

·( २० ) आपूर्व पश्चिमान्तं हिमपटलधद्विन्ध्यमध्ये यशोधा वाजिनमा वदान्या विनरणनिरनो धान्यवासो मणीनाम् ॥६॥ द्वात्रिंशद्वर्षमामकदशमितनृपत्वं चकारकलीलः क्षत्रज्ञाता विवाहत्रयमिनगृहधर्मा चतुःसूनुशाली। मुन्दयां देविकायामजितमृगपति पूर्वमुत्पाद्य सूनुं जीताजीअङ्गनायां त्रयसुतमुपवीतादियुक्तं चकार ।। ७ ॥ मनुत्रय्या झुझारो मृगपतिसहितस्तज्जुरावनृसिंह- स्तुयः सिंहः फतेपूर्व इनि जगति वै विश्रुतं यस्य नाम । तान् पुत्रान् वन्दनीयानभव (ज?) त सुखदान ये न संसारसौख्यं प्राप्तो गोविन्दसिंहो रिपुमिषवशतस्तद्विनष्टिं च सेहे ॥ ८ ॥ दुष्टम्लेच्छर्विषण्णः प्रतिकृतिकृतयेऽनकमन्युर्वभूव क्रोधानेविस्फुलिङ्गः प्रतिदिशपतितः सर्ववर्णे समुत्थैः । जातः श्रीखालसाख्यः वयमिव बहुधा शक्तिसम्पनचेष्टः शुम्भादीन् हन्तुकामा प्रकटयति यथा काशिकीकालिकाख्या ॥९ तच्छत्रुक्रन्दनादौ निपुणतरमतिः प्रत्यहं वर्धनोत्को देशान् देशान् लुठन् वै वसु किमपि बलिं तत्प्रजाभ्यः प्रगृह्णन् रक्षांचक्रे दयालुर्व्यवहृतवणिजः प्रापयन् सौख्ययुक्तान् प्रामानित्थं खकीयान विरचयितुमनाःक्षत्रविप्राधिमानी ॥१०॥ पाश्चात्येवं जिघांसुः खबलपुरुषतां प्रापयन् सिंहरासु तस्सानीकं विलुण्ठेश्वढतहरिजसासिंहकादिष्वनन्ताम् । सेनामध्येऽश्ववारानसिशरधनुषोद्धारकान् दर्शयित्वा तेषां भीत्या पलायां गृहधनमहिलाः कुर्वतां लुण्ठति स ॥११॥ इन्द्रप्रस्थं पियासुर्लघुतरपृतनः प्रेरयामास सिंहान् जस्सासिंदं खुशाल जयहरिचढतासिंहतारामृगेन्द्रम् ।

·-
श्रुत्वा तेषां प्रयाणं व्यथितजनमनाः प्रेषयामास दूनं
मयादापतिमिच्छुधनचयमहितं लेग्व्यपत्रं दिलीशः ॥१२॥
मनामध्ये पुमान् यो न हि न करणीयं जगादति कश्चित्
सम्मिश्चक्र विरुद्धय प्रतिगमनमति मव एव प्रचक्रः ।
ना तस्याप्युत्तरं वै प्रतिनियननया दत्तवन्तः प्रतीप-
माजग्मुस्ते मृगेन्द्रा व्यवहतिगणना नास्ति येयां समूहे ॥१३॥
झण्डासिंहः समीपेऽमृतसरम इयेप स्थलं वस्तुकामो
श्रुत्वा गढं व सकलनगरगा मानुषा आगताश्च ।
लोका व्यापारवन्तः कृतयुगनियनि कौतुकं दृष्टवन्तः
मौख्यं प्रापुः समृद्धिं धनयमणिवस्त्रादिकानां मुर्शीघ्रम् ॥१४॥
एवं सर्वस्तु सिंहरभिलपितमिदं पत्तनानि प्रचक्रु-
स्तेऽन्योन्यं बद्धवैराः प्रतिदिनममिनं योद्धुकामाः पृथ्क्वात् ।
सर्वे श्रीखालसेन प्रहतमतितया योजिता नकनिष्ठा
एवं वै खालसन्द्रः सकलनृपमनायोमको भाति लोके ॥१५||
बह्वायुः खालसेशः प्रथितजनवचाः प्रस्खलन् बालकन्वा-
च्छत्रणां नाशकश्च प्रततगुणयशाः सर्वदिग्राजमागी।
विप्राणां सजनानां प्रणयहितकरी दानमानादिशील
एवं वर्घिष्यते श्रीमृगपतिषु गुरोः सेवकेषु प्रवृत्तः ॥१६॥
इति श्रीकृष्णकोर मिश्रविरचिते श्रयङ्के काव्ये हरिगोवि-
न्दादिखालसान्तवर्णनं नाम सप्तमः
सर्गः समाप्तः ॥७॥

·( २२ ) अष्टमः सर्गः। मन्त्रसाधनखड्गाविर्भावतन्माहात्म्यमालनिरूपणम् । श्रीकालीमिद्धिकामः म कुसुरसमुदायं समाहूय पृच्छ- तरुक्तः काशिकायामिति वसति महामट्टजीपूर्णनामा । यन्त्रज्ञो मन्त्रविद्यागमनिगमममूहस्य विज्ञानशाली द्रव्यं सम्प्रेप्य भक्त्या वशय सुचतुरं तेन सिद्धिर्भवित्री ॥१॥ पाद्याध्यादीन् म दत्त्वा वदति कुशलतापूर्वकं स्म प्रणम्य कश्चिन् मन्त्रं सदेवं कथयतु भगवान् येन देवी प्रसिद्धा । शत्रन् सम्मईयन्ती दिशतु महाभाग्यवत्तामतीव मेवाकारी सदाहं चरणयुगलयोः श्रीमतां भक्तिपूर्वम् ॥२॥ बाढं प्रोवाच भो भो कठिनतरमिदं तिष्यकाले नराणां प्रोक्तान्येतानि दव्यं पितृवनचितयोः साधनादीनि सद्यः । शर्वेणेति त्वदर्थ धनतरनिपुण नैव भावेन यत्तः काली संसाधयिष्ये बहुतरसमयेनैव साध्या हि देवाः ॥३॥ श्रुत्वैवं श्रेध्यकामः पुनरपि स वदस्तेन काल्या नियुक्तः पूजायां केशधारी नियतमसिधरो नीलवासा भव त्वम् । धैर्य चालम्ब्य दायात् पशुबलिविधिना ध्यानजाकिसक्त एवं वै मण्डलान्ते फलमपि भविता साधनेनोत्तरेण ॥४॥ आकयेत्यं जजाप प्रवलमनुवरं कालिकाया भवान्या- स्ताादीक्षाविहीनो बनतगणपतिः शत्रुहिंसैकचित्तः । यं यं भावं सरेद्यः स दृढमतितया तं तमेवैति लोकः प्रादुर्भुतस्ततोऽसिः शतशतहदा तेजसाक्रान्तदृष्टिः ॥५॥ चित्ते भ्रान्ति चकार खयमपि वहितस्यासनात् प्रोत्थितस्य तसाचच्छत्रुधाती प्रचुरतरगतिश्चण्डिकाखड्न एव । - ·( २३ ) कार्य मंमाधयत्येव हृदिजनिरूषा विम्फुलिङ्गः म एवं जातः श्रीग्वालमाख्यो मृगपनिविभवः शत्रुहन्ता बहुभ्यः॥६॥ योऽष्टा नामानि चित्ते सरनि स विजयी श्रीयुतो धर्मपालो दुधपतीक्ष्णवेगोरिविशसनपरः क्षेपकः खड्गवन् स्थान् । खड्गोऽसिस्तीक्ष्णधारो विशसनविजयश्रीयुनो धर्मपालो दुर्धपश्चेति नामानि विधिमुखभवानि प्रथमागतानि ॥ ७ ॥ राज्यं दानारिहन्ता वृजिनविशसिना नीच्णधागविधत्ता लोकश्रीगर्भकत्ता विजय इव दुराधर्पिना धर्मपाता । दुष्टान् खड्गेन हन्ना दुरिनचयचमूः प्रामिता भक्तमत्ता स्थाता दुगाकराब्जे द्रुहिणहरविन् शत्रुनाशे प्रयोक्ता ॥८॥ काल्याद्या येन देत्यान् मधुमहिपनिशुम्भास्रवीजाभिजनः खड्गेनानेन तेन प्रसृतबलमहानजसा खालमेन । सर्वेश्वर्यैरुपेताः क्षितिमणिवसनद्रव्यवन्तो विभान्ति सिंहा आविष्टवष्मा भजनजपपरान् मानयन्तः पृथिव्याम् ॥२॥ विप्रव्रातसुपालनकचतुराः श्रीचण्डिकापूजका चासन्त शरदि प्रपूजनरता होमादिविप्रार्चनः । कूष्माण्डाजवलिं विधाय मुभगाकन्याकुमाराचकाः पुत्रभ्रातृसुदारधान्यधनयुक सौख्याश्चिरञ्जीविनः ॥१०॥ केचित्प्राक्तनजं बलं विदधतः शास्त्रादिनिन्दारताः पौर्वापर्यविचारहीनमतयो गोविन्दसिंहस्य यत् । तेनैवाददते मतं सुविपुलं स्वाचारसम्मका- स्तैः साकं किमु वेदशास्त्रगुरुवाक्याज्ञासमुल्लञ्चिभिः ॥११॥ उत्थाय क्षणदावशेषसमये स्माता रता वाचने ग्रन्थस श्रवणे निरुक्तिकरणे गाने तथा वादने ।

·( २४ )
ग्रीताः प्रीतिमथापयन्ति मुजनानां शृण्वतां मानसे
ते धन्याः शुभमानसाः कलियुगे सन्कीर्तने तत्पराः ॥१२॥
पञ्चब्रह्ममृगाधिपासनगता वाकामशक्तिस्थिरा
विद्याक्षाभयदानवाञ्छितकरा मन्त्रमुनीशर्नुता ।
वासोरक्तवृता शिराविधुयुता श्रीवालिकाहर्ता
पायान्माखिलविघ्नराशिहरिणी भद्रा प्रसन्ना सदा ॥१३॥
भद्रा भागवती भुजङ्गवलिता भाग्येश्वरी भोगदा
भोक्त्री भक्तवशा मुजाम्बुधिपरा भोगैकनिष्ठा भगा।
मर्गेशी भृगुवन्दिता भगवती भूषावभूषिता
भूयाद्भद्रकरी भवाङ्गमजनानन्दा भवानी अवि ॥१४॥
पश्चाशद्वरवर्णपतिरचिताङ्गा वैखरी देवता
नाभीहृद्गलभास्वती पुरहुतिः पश्यन्तिका मध्यमा ।
स्थानान्धी पहिरन्तरप्रचलिता इत्साक्षिणी कुण्डली
सर्वप्राणनजीविनी न हि विना तां चिन् कलां किञ्चन ॥१५॥
ग्रन्थादी ग्रन्थमध्ये तदवसितिविधी कुर्वते मङ्गलं ये
तेषां देवीप्रसादो भवति हि सततं चायुरारोग्यवृद्धिः ।
लक्ष्मीधान्याभिवृद्धि श्रियमतुलमहामण्डनां प्रामुयुस्ते
वक्तश्रोत्रोहितेच्छुःपुरुषफलचतुष्कं च दद्याद् भवानी ॥१६॥
इति श्रीकृष्णकौरमिश्रविरचिते श्रयङ्के काव्ये
मन्त्रसाधनखड्काविर्मावतन्माहात्म्य-
मालनिरूपण नाम सर्गोऽष्टमः
समाप्तः॥ ८॥

·( २ ) नवमः सर्गः। मङ्गलाचरणसिद्धाविर्भावपूर्वकसरोविरचनम् ब्रह्माद्याः पञ्च यस्याः पदकमलयुगाद्वाहिपीटे निपदु- नित्यं यन्मनिधिन्वादलपरिभवतः प्रतभावं वहन्तः। नत्रस्था वालिका सा मनुमुनिनिकरः पूजिता नम्रशीर्षः भक्तानां कामिद्धया अभयवरकरी मावतान माक्षविद्या ॥१॥ पादद्वन्द्वं नमामि म्बनिकग्वमत् स्वर्णमञ्जीरशोभि लाक्षागगवण पुनसकलमहीं ध्यायतां ने शुभंयु। ब्रह्मादीनां शिम्मु म्बग्वनिम्हनमकपनद्रेणुरूक्षं मीमांमान्यायविद्यागमनिगमतुरङ्गास्यमङ्गीतकीर्ति ।।२।। नीलाम्मादावलीरुक्तपनशिशिररुग्धव्यवाइलोचनाया दंष्ट्रावल्यावलीढा सुररुधिरचमत्तातिभीष्मस्वरूपा । वैयाघ्रच्छन्नदहा जयति हि जगतां शम्मवित्री बनाना शीर्षाणं मालिकामि जगगणयुताभियुता कण्ठदेशे ॥३॥ धन्यास्त वीतदोषा हरमहिषि नरा ये शुभां त्वां भजन्ते मूलाधारात् प्रयान्ती कमलवनमहारुद्रपीठं भुजङ्गीम् । तत्राखाद्यामृतालीमवतरणपगं साधकानां हृदब्जे ब्रह्माणं द(सं ?)दधानामकरणविषयांव मृणालातिसूक्ष्माम् ॥४॥ चतुःश्लोकीमतां भवति भवदीयस्तुतिपरां नरो यो लोकेऽसिन् पठति कवितायां स उशना। अलेके (१) भूपानां मणिरिव प्रमाभासितककु- तिरस्कर्ता कान्त्या मदनमहिमानं स मनुजः ॥५॥ इत्थं देव्याः स्तुतिमविकलां यः भृणोति असम: सर्वश्रेष्ठां हृदयरुचिरां वन्दनीयो भवेत् सः।

·( २६ ) : दारिद्यापच्छमलदमनं तस्य पुंसः स्खसिद्धं पुण्योत्कर्षादपि करगतं पुत्रपौत्राभिवृद्धिः ॥ ६ ॥ न्वद्वासागारकस्याजिरमुपसमितः कृष्णको द्विजोऽहं दृष्ट सत्कर्मवगात् परमगुरुकृपापूरिताच्छोभमानम् । खीयायाः पादुकायाः स्ववशकृतगतायातकृत्य॑महशि- स्पर्शः कार्यो मदङ्ग भवतु मम महाभाग्यवत्ता यतो हि ॥ ७॥ आदिगुरुःकमलाधिपतियशसा प्रथिनो भुवि दानरती राधिकया युत एव वन ब्रजवासिजनमुदिनः सुमतिः । श्रीवजराजिविराजितमन्दगतिव्रजवालसमाजरतिः तः शुभभक्तिविरागविवेचनवद्भिरूपासितपादततिः ।। ८॥ इमं कृष्णं नत्वा गणपतिभवानीशसहितं पुरावन्माहात्म्यं रचयितुमलं परितमनाः । गुणग्रामवर्ने पुरुमहिममाजामनवधि नखस्यान्तं तायो गमयति यथा वेगचीलतः ॥ ९ ॥ अर्थकस्मिन् काले विरचयितुकामस्तु स सरो गुरु रामो दासः क्षितिखननमेवारमत हि । पुरो नाचैः खातादमररचितं स्थानमुदभू- चतः सिद्धो दृष्टो दृढतरसमाध्येकनिलयः ॥ १० ॥ शिरोमध्येऽभ्यङ्गाद् धृतरससमाविश्य बहितः पुरो नेत्रोन्मीलन् कलिनरसमाजेन चकितः । उवाचोच्चै यो गृहमिव पुरामुं स्थगयत नतो भूयो भक्त्या गुरुप्रभृतिलोकेन मुदितः ॥ ११ ॥ स तैः पृष्टः कस्त्वं किमवधिककालेन निरतः समाधौतनोक्तं कृतयुगनृपेक्ष्वाकुवसतौ ।

·२७)
स्थिती यनाऽहं च त्वमपि नदपत्येषु कनम
इति श्रवा नेन स्थगितमिदमवं हि गुरुणा ॥ १२ ॥
तता लोक ज्ञानं नृपकुलममुन्थेन प्रभुणा
स्वभृमावारब्धं मर इनि मर्मापक्षितिधरः।
धरा दत्ता तेन म्वयमपि पुरी विन्तरवती
महापुण्यः पूणा बहुमरसशोभागुणवती ॥ १३ ॥
तस्मातीर्थमिदं पुगणमहिमं यन्मिद्धवाक्मङ्गतं
शुद्धान्तःकरणजनरबहिनयन्मविनं मोक्षदम् ।
वयम्य फलं म्बचिनवशनः कल्पमामासितं
लब्धं पुण्यगणः पुगभवभयहलभं हस्तगम् ।। १४ ।।
दुगद्ये ममुपागताः श्रनमहाशामा अहो पश्यत
दृष्ट्वा भक्तिबलेन पूरितमहाकामास्त एवं ध्रुवम् ।
लक्ष्मीराज्यविभूतिकार्निमहिताः सम्यक् प्रतिष्ठां गताः
लोक वै कलिकालविक्रमपरिक्रान्लेन सङ्क्रामिताः ॥ १५ ॥
श्रीमद्भत्येकनिष्ठागतहृदयतया सर्व एवं विवत्र-
राद्यानगोविन्दसिंहावधिमममनयो ग्रन्धसग्रन्धनाद्राः ।
लोके तत्पाठयुक्ता जपभजनरताः सिद्धिमन्तो बभूवु-
वश्याकांदिदीनोद्धरणमतिपराः श्रीसुखप्रेमरक्ताः ॥ १६ ॥
इति श्रीकृष्णकौरमिश्रविरचिते श्रयङ्के काव्ये
मङ्गलाचरणसिद्धाविर्भावपूर्वकसविरचनं
नाम नवमः सर्गः समाप्तः ॥९॥

·दशमः सर्गः। वाघानानकाङ्गदयोगुणगणमाहात्म्यकथनम् । गोरक्षादिकमिद्धमण्डलगतस्तनानको भापित- म्त्वं शिष्या वद कस्य चन्न भवमि श्रीमियऽस्मन्यथे । आगच्छ श्रुतिखण्डनान् परमिदं मुद्रादिकं धारय तत्र श्रीगुरुनानकः स वदति प्राज्ञाः शृणुध्वं मुखम् ॥ १ ॥ मर्वेषां स गुरुश्चिदात्मकतया योऽखण्डिताऽन्तर्गतो बुद्धिप्राणमनःश्रतिश्च बहितो या मूलमन्त्रप्रदः । तं भक्त्या ह्यजपाजपेन नियतं सर्वत्र सम्भावये हृत्स्थं शक्तिमतां वरं परगुरुं यद्दीक्षितोऽहं सुखी ॥ २ ॥ ढब्बूपञ्चकनालिकरतिलकं खं मस्तकं नामयन् उक्तं श्रीगुरुपद्धती निविश भो मद्वाक्यमङ्गीकुरु । तसादङ्गदनाम ते च भविता सर्वे हि ते जानतः लोके ख्यातिमुपष्यति प्रगदितः श्रीवासुदेवाभिधाम् ॥ ३ ।। दृष्ट्वेदं पुनरङ्गदेन गदितं यत्त्वं नतो मत्पुर- स्तस्मान्मद्वपुषीन्द्रवज्रपतनं वा कुष्टता जायताम् । तेनोक्तं तव वाक्यमेव फलिताथोकुष्टमागणदो वर्षद्वादशकं बभावमरदासेनासवितः सर्वदा ॥४॥ एकेद्यः सदनं जगाम सहसा चालाभिधः सजनः तं प्रष्टुं भवतेतिनानकगुरुः कीदृक्तयाराधितः । तत्रोचे मनसा विचार्य सुजनं मित्र ! क्षणं श्रयता किञ्चिद्वाक्यनिवन्धनेन कथये तां प्रस्तुति नानकीम् ॥ ५ ।। रात्रौ तद्भवनं जगाम भजनोत्कोऽहं स मां पृष्टवान् गत्वा समपहिर्विलोकय कियद्रात्रिर्गता सञ्जन ।

·एवं चान्यजनानपि म्बकमनश्चातुयनः प्राचिर गत्रग्ब विनिणयं प्रहरकालादि दृष्ट्या बहिः ॥ ६ ॥ बुढा नाम जगाद साधनयनं यामं गता यामिनी ! पूर्वस्मिन्नग्घट्ट एव ममयेऽस्माभिः मदा चाल्यने ।। एवं मर्वजनग्भापि च निशापाश्चात्यभागो ह्ययम् । योगस्यापि हरः स्मृतरवमरा मैत्रक्रियापूर्वकम् ।। ७ ।। पृष्टोऽहं पुनरवं हि सकला लोकम्तवाधीन्यभाक तत्सर्व विदितं तवैव मनीन्थं कस्तव म्वाशये । विज्ञातुं विदितुं क्षमः पुनरसी तान पृष्टयान पूर्ववन् पृष्टोऽहं मकलं पुग्ध कथयामामनि म श्रीतवान ।। ८ ॥ तनोक्तं वमनानि भा बहिरितो गन्वा मम क्षालय श्रत्वत्थं जगमाहमेव दिवमे जाते समक्षालयम् । भूयोऽहं वसनानि तस्य पुरतो धृत्वा निशां पूर्ववत ज्ञात्वाधर्म्यमबाप संननम भो ज्ञप्तः सशिश्य तथा ॥ ९ ॥ एकेद्यः पुनरेव पङ्कजलधौ क्षिप्त्वाम्बुपात्रं करान पाश्चे पुत्रयुगं स मामवदकच्चोक्तं तु ताम्यामिति लचित्वा गहनं विधाय वसति प्रेष्यान् गृहीत्वा बन् गत्वा कं च निवश्य भाजनमता लब्ध्वा ममानीयते ॥ १० ॥ तनान्तःकथितं प्रहस्य मम नो वृत्तं बहिर्दर्शिनी जानीतः सहितावुभौ मम सुतौ जानात्ययं चाङ्गदः । तसान्मत्पदभाग्यवेदयमहो अङ्गं मदर्थे दद- दन्तर्यामिणमे हरि गदति वाण्या चित्तो ज्ञातवान् ॥११॥ ज्ञप्तोऽहं वसनैर्युतः परिकरं बद्ध्वा दृढं मन्जितः पात्रं तजगृहे निवेद्य मलिनं स्वच्छं पुरो दृष्टवान्। -

·बब म्बीयमपि म्यना धवलिनं ज्ञान्वा ननामेव त-
मिन्धं शमुपिका ममानिधवलां कुर्वन् ग्गजब यः ॥ १२ ॥
एकम्मिन ममय भ्रमन् वनमतश्चादामिरूपं दधन्
मदानन पुतांग्रगगचतुरणकान्तशीलोऽभवन् ।
तत्रानन्तमहसवकजनः पूजायुनैवेष्टिन
उद्विग्नाऽपि फलानमक्तदधिकग्भ्यागतान् पालयन् ।। १३ ॥
उद्याने बहुधान्यगशिरहिते पीडायुतान् मानवान्
दृष्ट्वा तानवदत प्रकम्पयत भो बब्बूलमंतं तरुम् ।
आरुह्येनमिहव भक्तदधिगव्यानादिकं लभ्यतां
नैनॊरीकतमित्थमित्यगणयन् मामब्रवीद् गृह्यताम् ।। १४ ॥
श्रुत्वत्थं वचनं बबूलतरुमारुह्य स्वयं लब्धवान्
सर्व यन् कथितं स्वयं च गुरुणा तेनातितप्तः सुखी ।
जातोऽहं शुभवुद्धिगगतपरज्ञानो न सेवेत तं
को जिज्ञासुरिहैव यत्नरहितः सर्व लभेत् पौरुषम् ॥ १५ ॥
चाण्डालो हरिकीरीनकरसिकः सर्वाधिक कीत्यंत
श्रद्धाहोमतपः समाधिजपतो यच्चित्तगर्वोऽसताम् ।
मानेयादि विहाय कीर्तनकरस्तस्माद्धदि श्रीहरि
सम्प्रामोति परत्र चेह सुखभाक् शुद्धः सदानन्दभाक् ॥१६॥
इति श्रीकृष्णकौरमिश्रविरचिते श्रयङ्के काव्ये
बाबानानकागदयोर्गुणगणमाहात्म्य-
कथनं नाम सर्गों दशमः
समाप्तः ॥१०॥

·एकादशः सर्गः। श्रीवावानानकाहन्दअमरदासरामदासा- जनगुणगणमाहात्म्यकथनम् । तस्मिन्नव वने वनेचरवपुयुक्तः शुनीभिः श्वमिः सीसीरूपमलांकिकं च मयदं कृत्वा जनाघस्य च । हस्त कामुककाण्डभीषितमृगः स्पर्शऽपि लजां ददत् ताम्गानकग हरगुणगणं वैराग्यपूर्व वदन् ॥ १ ॥ मुखेन निन्दां कथयन् परस्य कामक्रधा लोभविमाहपुञ्जम् । चाण्डालराशि हृदि पक्कण वहन् शुचिः कथं स्यां हरिकीरीनं विना ॥२॥ एवं शब्दं च गायन भ्रमति बहु तथा मन्समेतास्त्रयोन्ये पश्चाद्भागदेशे दरदलितमनो वाक्यपादास्तथा सन् । भ्राम्यन्तस्तेन हूता यदि न विसृजथास्माकवाक्यं कुरुध्वं वासश्छन्नं शवमविकलं पादतथाच यूयम् ।। ३ ।। एवं त्रिभिरपि जन!ररीकृत्य भग्न- माज्ञताहं पदकमलतस्तद्भुजौ सम्प्रवृत्तः । तजातं पायसघृतमधुप्पायनं देहबुद्धयो- भुक्त्वा पूर्णस्तदखिलमहं भाजनं प्रेमराशेः ॥ ४ ॥ भूयः प्रोक्तं स्वजननिगमे या विलम्ब कुरुध्वं स्वस्या मातुः स्तनमपिबकं नानकायोक्तमेतत् । तेनोक्तं ते मम हृदिगतो भाव आवेदितस्तत् प्रीतोऽहं ते मम हृदि लग त्वं ममैव स्वरूपः ॥ ५ ॥ श्रुत्वा ·( ३२ ) यस्त्वामागधयति मममाराधकः प्रोज्ज्वलास्यो मुक्तो लोक परभवनगो ब्रह्मसायुज्यमति । त्वं वै पूर्व विदितलहणानामकः साम्प्रतं ते श्रीमत्पूज्योङ्गद इति भुवि ख्यातनामैव भूयात् ॥ ६ ॥ इत्थं श्रीगुरुनानकस्य महिमा सम्यङ्मयाऽऽलोकित- म्तनाहं कृतकृत्यनामुपगतो निश्चिन्त एव स्थितः । त्वत् प्रश्नोत्तरमेव ये निगदितं भी बाल कच्चिच्छ्रुतं भाईवाल उवाच ते निगदितं श्रुत्वा कृतार्थोऽस्म्यहम् ॥ ७ ॥ गोदस्थानामरदासकस्य बहवः शिष्याः समाजग्मकुः तेषां भांजनसिद्धये रसवती पाकाधिकारान् बहून् । युक्त्वा तत्कृतये जलाय च परान् सम्प्रेरयन् श्रीगुरुः तत्कुम्भान् क्षितिगोलकैश्च प्रहरन्तो म्लेच्छबालाः सुताः || शेषाख्या हि बमञ्जरितरं संविद्रते श्रीगुरुं तानूच इतिपात्रमेव कुरुतां ते तान्यमन्सुः शरः । भूयस्तान् गुरुराह पित्तलमयं पात्रं तथा ताम्रक भूयो भेत्सुरपीह शैलपतनं ते तं तथाचुर्गुरुम् ॥ ९ ॥ तैः शिष्यः पृष्ट एव प्रवदति स गुरुः स्मेति कुर्वन्ति पापं ये दुष्टाः सज्जनस्ते सुरगणनिहताः प्रापिता मूलनाशम् । वन्धान्ते मृत्युमापुः ऋधितनृपवशाद्भस्वदीर्घाश्च सर्वे शिष्यराज्ञागृहीता परमसुखयुता यरिहामुत्र लोक ॥ १० ॥ एकेगुरुरामदासभवनं श्रीचन्द्र आगत्य भो- स्तं पप्रच्छ किमर्थममं मुखकूर्च विवर्धितं सद्धृतम् । तेनोक्तं भवदीयपादयुगलपोञ्छाय में कूर्चक तच्छ्रुत्वा करितं प्रसिद्धपदवी प्राप्ता त्वयेदृक्तया ॥ ११ ॥ --

·अर्जुना वदनि म्माहं, गुरूपायनकारकः ।
वाणी गचिन्वा मधुगं, कब गय निवेदये ॥ १२ ॥
आश्चर्य दृढाडगाम मकलं दृष्टं मया मजना
दन्ना भान्तिवशन नीग्लुठनं कुर्वन्ति प्रान्ता जनाः ।
अङ्करं हरितं चरत्यहह रावं गदमः मङ्कलन
मत्तो माहिपको प्रयोजनतया कृर्दनधो याति च ॥ १३ ॥
आवयी पिबनि स्वयं ह्यविसुतं सम्भ्रान्तलीलायुतं
कामाताः खलु बुद्धयो विमुखता देहान्मनिष्ठां गताः ।
दुःखानिन्यकपूयकात्मरहितं देहादिकं भ्रान्तिता
सौख्यं निन्यपवित्रमात्मनियतं जानन्त्यबुद्धया हनाः ॥ १४ ।
गुरुप्रसादतो मया ममम्तवाग्विचारिता
मजन् गृणन् हरिं मदा कलौ कृतार्थतामियात् ।। १५ ॥
श्रीनारायणभजनं कुर्वन् श्वपचाऽपि निश्कपटः ।
नयहुतितपःसमाधिजफलं कबीरो हि समलभत ॥ १६ ॥
इति श्रीकृष्णकोर मिश्रविरचित श्रधरू श्रीवाबानानकागद-
अमरदासरामवासार्जनगुणगणमाहात्म्यकथनं नाम
सर्ग एकादशः समाप्तः ॥११॥
-:.:-
द्वादशः सर्गः।
हरिगोविन्दहरिरायहरिकृष्णगुणगणमाहात्म्यकथनम् ।
षष्ठो हरिगोविन्दो राजति गुर्वासने तिष्ठन् ।
तत्पाधै मन्त्रिजनो म्लेच्छपतेरेकदा प्राप्तः ॥१॥
कार्यव्यग्रतया तं नाहतवान् स्वेच्छया गुरुः प्रकटः ।
स क्रद्धो विमतिरयं चिन्तितवान् हन्मि खड्गतश्चैत्रम् ॥ २ ॥

·॥
( ३४ )
ज्ञान्वा तेन स चोक्तो रणविमुखेनेह किं क्रियते ।
भवता बहिर्मुखेन पापजनाचरितमाचारि ॥ ३ ॥
मन्त्री नत्वोवाच क्षम्यं मम कर्म दुरिताढ्यम् ।
तन्नमनं च विलोक्य प्रोचे सन्मार्गमुपदिष्टम् ।। ४ ।।
हरिरायो जनस्वामी विदितः सप्तमासने ।
तद्हं बाहुजः कश्चिन्मृतपुत्रः समागतः ॥ ५ ॥
तं दुःखिनं गुरुः प्रोचे भज त्वं परमेश्वरम् ।
सर्वदुःखविनाशाय परलोकामयाय च
तेनोक्तं मम भवने पञ्चजनाः सन्ति मत्पाल्याः ।
पुत्रद्वयं च कन्या नारी भृत्यश्च धनहीनाः॥७॥
विधिरेव ददाति नापरो गुरुणोक्तं न हि मन्यते स्म सः ।
मम पत्रमिदं मदीयशिष्यऽपय योग्यं गुरुरित्युदैरयत ॥ ८ ॥
पत्रीमध्ये लिलख प्रवरतरगुरुः प्रत्रिका वाचयित्वा
बबैनं रक्ष गेहे सुखिनमुपगतं मश्चकादीन् सुमृष्टम् ।
षण्मासान्त पुनः मम निकटमुपायात्रिहत्थं कृपालु-
स्तत्पत्री वाचयित्वा तदनुकृतमिदं गुर्वनुज्ञानुसारम् ॥ ९॥
तत्रस्थः सोऽप्यवादीन्मम गृहे मनुजा मद्विहीना प्रियेरन्
श्रुत्वाप्येवं तमेनं न हि गुरुवचनान्मोचयामासुरेते ।
तत्पुत्राश्चैकवारं घुपवसनगतास्तत्समीपस्थलोकैः
श्रुत्वा ज्ञात्वा च चाता स्वगृहत उरुपात्राणि गोधूमचूर्णैः ॥१०॥
पूर्जा दत्तानि तेभ्यो बहुभुजिरुचिता तद्दिनेऽभूत्तदीया
तैः पुत्रावेकहढे वणिज उपसमासादितौ कृत्ययुक्तौ ।
सूचीकृत्ये नियुक्ता बहुनिपुणमतिः कन्यका तस्य लौक-
स्वनिर्वाहस्तु सम्यक् स्म चलति स जनः षष्ठमासान्त आयात्॥११॥

·.
३५
दृष्ट्वा यात्रानिहिं प्रणनिमुपगतः श्रीगुगेरग्रनश्च
प्रोक्तं तनाम्मि नीणों निरयगणभयं मन्प्रभावाद् गुरूणाम् ।
नित्यं तन्मवनादी नियनसुपमृनः पापहीनः कृतार्थी
योगक्षमश्च तेषां वयमिव भवनि प्रार्थना चिन्नयो नः ॥१२॥
अष्टासनस्थहरिकृष्ण उदाग्बुद्धि:
सवम्य संवकजनम्य कृताधकारी।
हिन्दुम्थलाधिपनिनाधिकृना हि मन्त्री
पृष्टोऽधुनास्य हरिगयवरस्य लोके ॥ १३ ॥
कुत्र स्थिनिः म मन इत्यवदन् म मन्त्री
तस्याज्ञयाधिकृत एव म ममवपः।
राज्ये स्थितश्च हरिकृष्ण इति प्रथावान्
सत्याधिपः सकललोकजनप्रमिद्धः ॥ १४ ।।
॥ युग्मम् ॥
प्रोवाच मन्त्रिणमहं स्वयमेव गत्वा
पश्यामि शक्तिमपि तस्य जनप्रसिद्धाम् ।
क्षात्रेण मन्त्रिप्रवरेण स ईश उक्तो
गत्वाहमानय इहव विलोकयस्व ॥१५॥
श्रीमान् स मन्त्री रथघाटकोप्यान्
संगृह्य सेनासमुदाययुक्तः।
गत्वा गृहं तस्य ननाम वातों
तां श्रावयामास रहस्यथोचः ॥ १६ ॥
इति श्रीकृष्णकौरामिश्रविरचिते श्रयङ्क हरिगोविन्दहरिगय-
हरिकृष्णगुणगणमाहात्म्यकथनं नाम
द्वादशः सर्गः समाप्तः ॥ १२ ॥

·त्रयोदशः सर्गः। हरिकृष्णतेगवहादरगुणगणवर्णनम् । दिल्लीपुरि तत्पतिमीक्षययं तं देशमाप्येति जगाद हृष्टः । मात्रा समेतः शिविकां रोह दिल्ली प्रविष्टः कतिभिर्दिनैश्च ॥ १ ॥ नवारं किं निविष्टः स च मनसि तया पूर्वसन्तर्कितश्च साकारूढं च दृष्ट्वा मननविनतिभिर्द्रव्यपूरैरनन्तः । पूजां चक्रे प्रसन्ना स च वसति गृहे तत्प्रसादाभिलाषी किश्चित्काले व्यतीते रुगवसितशरीरोऽतिखिनः स लोके॥२॥ शिष्यैः सर्वैर्मिलित्वा कथितमिति गुरो देहरक्षा च कार्या लोके वार्ता विलोक्या जगति हितकरी संस्थितिः सजनानाम् । तैरुक्तं म्लेच्छलोको न हि न हि नयनर्गोचरीकार्य एव चक्षुः सम्मील्य गम्यं वपुरिह सततं शीतलाछद्महेयम् ।। ३॥ भूयः पृष्टं च शिष्यैर्वयमिह शरणं कस्य यामः समस्ता उद्धारो येन नः स्याजगति समुदितं तेन वा बाबकाले । प्रामे स्थायीभवत्सुप्रकटितमहिमः शीघ्रमाविर्भविष्यन् गत्वा लोके परीक्ष्यं वदति गुरुरिति स्तब्धमुष्टिं स्म कुर्वन् ॥४॥ मन्त्री प्रोचे दिलीशो यदि वदति तदा किं तदने प्रवाच्यं तद् ज्ञात्वोद्धर्तुकामः सकलजनहितो रागहीनं जगाद । आदौ सेवी गुरूणां शमदमनिरतः द्धितो वै तितिक्षु- वैराग्यं बोधयुक्तं दधदुपरतवान् वेदशीर्षाधिकारी ॥ ५ ॥ पट्टाधानर्थ्यवासो मणिगणकनकप्रावृतौ शोभनं किं किं मुक्तौ मांसमेदोघृतगुडमधुरामाज्यसच्छकुलीनाम् ।

·३७ ) कि रत्या कोमलानां मृदुमधुररबाहूतचित्ताङ्गनानां सांग्ग्यं म्बात्मानुरागाधृदयगनपरानन्दभांगे जनानाम् ॥ ६॥ किं ग्त्या नवीनकोमलवपुः श्यामाङ्गनानां मुग्वं हम्न्यश्वाश्वतरीरथोष्टकलमारोहोद्भवं किं सुखम् । कि मेनासमुदायशोभितमहाराज्याधिकारस्थिता- वकं तद्भजने मनो यदि लगन् मा मबलब्धिजनों ।। ७ ॥ इत्थं वाक्यं श्रुनीनां परमगुरुतरं मातुरङ्के निषण्ण उरुचारयन् मन् विलयमुपगतः प्राणवृत्त्या विहीनः । माता नद्वाक्यविज्ञा हृदयगतमहामोहजाला विशोका किञ्चिच्छोकाकुला महपुचिनजनाहयामाम काष्ठः ।। ८ ॥ गङ्गायामस्थिजालं धनवमनयुतं प्रेषयित्वा चचाल खं देशं शिष्ययुक्ता हरिभजनपरा तन्प्रविष्टा गृहं स्वम् । लोकैरागम्य पृष्टाकथयत गुरुवाचा बकाले तन्मृत्यु शुश्रुवान्यः सकलजनगणः सोऽपि हा हा चकार॥ ९ ।। नवममहलवार्ता यैः श्रता तेऽपि सर्वे गुरुजनलभनार्थ प्रोद्यता बाह्यवृत्या । अलभत सकलः सोढीजनो नव वाती गुरुपदविमुखः किं तत्पदं लभ्यते भोः ॥ १० ॥ गत्वा सर्वे वकालं शयनतलकृतावुद्यताः षोडशाधि प्रोचुस्ते गर्वयुक्ता वयमिह गुरवोऽन्योन्यमीालबाढ्याः । तद्ग्रामे तेगबाहादर इति विदितो नानकीमातृसूनुः स्थाता कोष्ठे च कसिनविदितमहिमा लोकसङ्गेऽनपेक्षः ॥११॥ शिष्यैः समिलित्वा गुरुलमनपरैर्ग्रन्थजीवाक्यनिष्ठः प्रोक्तं ग्रन्थकविज्ञाः कथयत गुरुनामास्मदीयं विलोक्य ।

·( ३८ )
अन्धस्यालीः पठिन्या कथितमिति च तेगाभिधा श्रीगुरूणां
पृष्टा माना जनः मा वदति मम सुतः मैप तेगाभिधानः ॥१२॥
खाद पाने विरक्तोऽवधुनजनसखा निस्पृहा व तपस्वी
लोकमतं तदेवास्मदपचितिहरो ह्यप योग्यो गुरुनः ।
अन्ध काष्ठ स्थिनसावगमपररतस्य स्वरूपस्य विष्णोः
माक्षात्कारकरक्ताः परममुखयुतास्तस्य दृष्ट्या जनास्ते ॥१३॥
मात्रा गत्या समीपं गदितमिति शृणुप्वाञ्चलं ते जनान् वै
सम्यक् भो ग्राहितं श्रीमहितहरिकृष्णेनावितव्यान् सुशिष्यान् ।
तस्मात् सिंहामनस्थः सकलजनहितः पालयस्व स्वकीर्ति
मयादापालनं मजनसहजगतीरक्षणं यत्स्वकानाम् ॥ १४ ॥
प्रोचे स्वां मातरं वहनमतिदुरन्तं न शक्यं विरक्त-
माग्भिनिःस्पृहां तैनसकलमनोरञ्जनं कमभिः कैः।
मः शिष्यस्थोक्तं जनहितकरणं सजनानां हि धमः
शेषः पृथ्वी वित्तिक्लमयति किमु किं पीडमानो विभाति ॥१५॥
पूणेन्दुमिहिकाधनः परिवृतो नो यीक्षते किं भुवि
श्रत्वैवं जनसङ्कथां खमनसा सम्मत्य संस्लाय च ।
दिव्यं वस्त्रयुगं विधाय नमयन् श्रीमातृकापादुका-
मारूढः परमासनं जननुतः पुष्पैश्व दिव्यैर्वृतः ॥ १६ ॥
युग्मम्
इति श्रीकृष्णकोरमिश्रविरचिते श्रयङ्केमहाकाव्ये
हरिकृष्णतेगबहादरगुणगणवर्णनं नाम
त्रयोदशः सर्गः समाप्तः ॥१३॥

·(३२. ) चतुर्दशः सर्गः। नेगवहादरगोविन्दसिंहगुणगणवर्णनम् । शिष्योऽभृन्मध्यणाग्यो गुम्जनभजनरतो जानिशम्तो लवाणा आयानः खीयगेहादहुवमुषु वर्ग रौप्यमुद्रामहरः। भूत्वार्थ श्रीगुरूणां विनत इह ततः पाडशामीनगय्या- द्वै मुद्रोपायनेन प्रनिशयनमुपायत्पुनस्तेगवाहम् ॥ १ ॥ तत्रापीत्थं सुपूजावलिददनपरस्तेन वाचा प्रयुक्तो मत्माहर्मकमुद्रा किमु धरमि नहि प्रान्ततः कि दिक्षुः । तन बानो गुरु जगनि मुविदितम्नन्पगभावकश्च तेगो बाहादगग्यो विरनिपर उदागे महान दानशाली ।। २ ।। पश्चाश्वस्तगवाहादर उपवनगश्चागलावायदेश खिनो वै दूरयानाद्वहुवृषिनतया पीडितोऽतिक्षुधातः । संगृह्याखेटवृत्तिं बहुभ्रमणरतः कश्चिदेवागतं च दत्त्वा सौवर्णमुद्रामभिलपति जनं मिष्टमन्नादिकं स ॥ ३ ॥ प्रेक्षाकी च केन भ्रमणपरवनात्त इत्थं स पृष्टः कसान्मुद्रा गृहीता क च वसति सना तेन मंदर्शितः सः। आत्तः कोटाधिपन क्रमत इह नुरङ्गाख्यशाहं समतो वन्द्यां दत्तः स तेनासुखित इह चतुर्भिः स्वशिष्यरुपतः॥४॥ शिष्यत्रय्या स उक्तो वयमिह गलितास्तान् पुनः प्रत्युवाच मोः सर्वे वन्धहीना मम वचनवलाद्गच्छत खं समाजम् । तुर्येणोक्तं सदेहोऽहमुपगमनभाक् श्रीमतां सद्रूणां कञ्चित्कालं विलम्ब्याकथयदिति पुनः खड्गतो मां जहि त्वम् ॥५॥ देहं मे शीर्षहीनं कुरु मम वचनानैव ते पापलेशो म्लेच्छमद्धमहानि क्रियत इति मया देहहानिस्तु कार्या ।

·( ४० ) नो चत्त पापयोगोऽम्विनि गुरुकथनात्तेन तत्मत्कृतं अन्वन्ध बादशाहो मनमि धिगिति यन्योक्तवान्मां दुरीहम् ॥६॥ श्रत्वा तन्मृन्युवात्तामकथयत गुरुः कश्चिदधव यातु शीप दहं छलनानयतु मम हित जायते तत्कृतं हि । अन्वा चाण्डाल एकः पुरमगमदहो पातशाहस्य तस्य गन्त्री घामेन पूणां पटनमुपगतस्तां च विक्रेतुकामः ॥ ७॥ घासे निक्षिपशीर्षोऽविदित उपगतो मापवालं निवासं दृष्टा गोविन्दसिंहः मुत इति कथितो रंघडेटोऽसदीयः । तदग्ध्वा तत्स्थलं सोचयत पुनराश्वेव शिष्यश्च देहो दिल्ली प्राप्तश्च दग्धो रचितवरतलः पूजितः सर्वलोकैः॥ ८॥ शोकाक्रे वाप्रवन्ध व्यरचत समुपालम्भजालं विलिख्य पत्र राजानमुळः प्रतिप्रहितनरस्तत्करे दत्तपत्रः । प्रायात्वीयालयं सोऽकथयत पुरुषैः शीघ्रता बह्वकारि भाव्यं यत्खालसं वे शतशरदपरं प्रोदपादि स्वकामात् ॥ ९॥ लोकैर्यत्पीडनीयं तदिह सुजनितं सोऽपि सम्प्राप्तदुःखो हूत्वा विप्रं महर्षि तदनुगुणतया कालिकाराधनोत्कः । केशान् धृत्वा धृतासिर्जपहवनरतः शीघ्रताव्यस्तचेष्टः खङ्गं दृष्ट्वोत्थितः सन्मनसिगतमहाहिंसया नष्टशत्रुः ।। १० ॥ यद्राज्ञः पार्वतीयान् प्रति लिखितमिदं देशराजेन देशात् सोऽयं निस्सारणीयः प्रहितपृतनया मेलयित्वा भवद्भिः । एवं तै सक्रिया) निजमरणमयात् क्षिप्त एवच्छलेन प्रायान्मंचाधिरूढः स्थलवसतिमसौ मौलवीरूपधारी ॥११॥ तेनाश्वानां च घासादिकमपि नियतं पेयमन्नादिकं च रुद्धं विलापिता साधनमरिततरिः पूरमध्ये च नद्याः ।

·( ४१ )
पश्चाक्षाशिकायां भुजगपुग्गतः शिष्यलोकनतश्च
तव न्यक्तदेही बहुममयगने प्राप्तसन्मात्रमूर्तिः ॥ १२ ॥
पश्चात् पश्चाम्बुमध्ये विदितगुणगणः खालसा प्रादुरासी-
तम्यवेच्छावशन प्रतिदिनहननं म्लेच्छजानेः प्रजानाम् ।
देशानां लुण्ठन व ममजनि हिमिनंदादिकानां बलेन
लोकरामाणि किञ्चित्स्खलितपदगतिः खालसा वय॑तीह ॥१३॥
ब्रह्मण्यः सत्यसंधः प्रतिदिनममराणां भुवः पूजनाक:
काश्यां गन्तुमहर्षेनियतविधिही क्रोधविचितबुद्धः।
मम्मानार्थ नमाम म्म वदति च गुरो नैव रोपा विधयों
जानीत प्राप्तमवाशनवमनधनं नद्ददी मबंदयम् ।। १४ ॥
मर्च क्षत्रं मराज्यं ममुतधनमुखं युष्मदीयप्रसादाद
सम्पनं शत्रुहीनं गजस्थसदनाढ्यं यशस्विप्रगल्भम् ।
देवा मन्त्राश्च सर्वे मजनविधिवशा विप्रसन्दर्शिताध्वा
नो चेत् क्रुद्धा भवेयुर्मतिहननपरा वैदिकीयुक्तिरेषा ॥ १५ ॥
मङ्कल्पो युष्मदीयः फलति बत मया ज्ञातमित्थं सदैव
भूयो भक्तिर्मदीये मनसि निवसतां श्रद्धया युष्मदीया ।
श्रीमद्गोविन्दसिंहरिति मनसि कृतं रामदासे पुरे त-
आता वासो द्विजानां प्रवरसुखयुतां विद्ययालंकृतानाम् ।।१६॥
इति श्रीकृष्णकोर मिश्रकृते अथके महाकाव्य
तेगबाहादरगोविन्दसिंहगुणगणवर्णनं नाम
सर्गश्चतुर्दशः समाप्तः॥१४॥

·(४२)
पञ्चदशः सर्गः ।
श्रीगुरुगोविन्दाभिलाषितामृतसरसि
पण्डितब्राह्मणवासवर्णनं ।
अमृतमरसि वासिनो द्विजाव्या
हरिनारायणतो निरूपिताः।
लवपुरत इहागताः स्थिता ये
विबुधा ज्योतिपर्वद्यकाप्तशोभाः ॥१॥
चम्पाकृष्णो हरिमजनको मित्रसेनादिकास्ते
माणाजस्साद्विजजनवरा वंशमध्ये तिवारी ।
श्रीमन्नारायण इति हरिः शब्द एवाऽस्तिपूर्व
यस्याभिख्या जगति मधुरज्ञातिरेव प्रसिद्धाः ॥ २॥
श्रीशा भान्ति जयादिसिंहगुरखो यत्कीर्तनान्मादृश
आनन्दं भजते प्रभुः प्रमवतां दौहित्रपुत्रः सुखी ।
यत्सेवानिरतः पुमर्थमखिलं लभ्यं शुमा बुद्धयः
काव्यालंकृतितर्कवेदशिरसां व्याख्याविहारेषुपाः ॥३॥
हीरानन्दो विभाति प्रथितगुणगणो विद्यया भूषिताङ्गो
गोपीकाशीबजेशक्षितिरघुसृजयो नाथयुक्ताः समस्ताः ।
पुत्राः पौत्रा इमे यस्य विदितमहिमा दीर्घजीवित्वयुक्ताः
सोऽयं भाष्यान्तविद्यापठनवितरणे वाक्यतिर्जीवताद्वै ॥४॥
चिरञ्जीवी भाति प्रथितमहिमो भूषणशिव-
पुरो रामौ मातो जगति विदिते शस्त्र य इमे ।
सुता यस्या भान्तीशनयनतयार्केन्दुशुचिषो
यथा विद्याशोभाकमलवसनावान् स जयतु ॥५॥

·( ४३ )
वंशीधग जगति भातु महानुभावों
मिश्रः शजाद इनि यम्य मुता मुतश्च ।
विद्वान भवन मुतयुतः मुनदीपजीची
वाणीः मुखे जलधिना भवने च यस्य ॥ ६ ॥
रामा माति सवायपूर्वक इह श्रीविद्वदग्रसरो
ज्योतिर्विद्गणित महामतिरमा साहित्यहाराप्रविन् ।
काव्यालंकृतितकशाब्दनिपुणः श्रीलक्ष्मणेनान्वितो
भार्यापुत्रयुजा महेशकृपया लक्ष्या कुबरोपमः ।। ७ ।।
ज्योतिः शाखविचारसारनिपुणा लक्षयालया बुद्धिमाक्
मानि श्रीगणपप्रमादजनितानन्दो गणेशाभिधः ।
दौहित्रेण सदा मुखी शिवमहेलावाप्तसूनुभवे-
द्विप्राशीगणमण्डितांकहृदयः स्वच्छो महेच्छोदयी ॥ ८ ॥
यस्य वाक्सरसि भाति शारदा
सङ्गतो जयति राययोजितः।
वत्सुता शिवदयालुनाथको
ज्योतिपो विधिवरस्य मेलको ॥ ९ ॥
जस्सामिश्री ज्योतिषाग्रेसरो यः
पुत्रः पौत्रैः मंयुतः श्रीधनाढ्यः ।
शुक्रो जीवो बोधनो दूरदृष्ट्या
लोकः पूज्यत्वान्मतेः सूक्ष्मतायाः ॥ १० ॥
श्रीकण्ठः शिव एव पण्डितवरः सत्पुत्रपौत्रान्वितो
वैराग्यात्त शमादिसाधनरतो लोकेषु मिथ्याशिः ।
भाति श्रीरमणेशब्रमसदृशो मुद्रां मनोनिग्रहे
युआनो हरिचिन्तने सुललितां प्रत्यूहविध्वंसिनीम् ॥ ११ ॥

·(४४ )
रामान्ती मनसादिनाथमहितो ज्वालादिरानन्दकः
पौत्रः पुत्र इति क्षितिप्रभुवरो राजाधिमान्यौ शुभौ ।
यस्य स्वपतिजतुरन्वयधरी सत्पुत्रपौत्रान्विती
शास्त्रीतविचारभूषितमती वाणी रमामण्डिता ॥ १२ ॥
सिंहः सुलतानपूर्वः प्रथितगुणयशा विद्यया भूपिताको
दाने माने सतां वै व्यवहृतिनिपुणः सत्समाजे विभाति ।
राजन्यानां सुपूज्यः सुतधनमहिला शोभितो मातृभक्तो
भैषज्य पारसीके प्रचुरमतियुतः शस्त्रशास्त्रे प्रवीणः ॥ १३ ॥
साई दासोबभूवेन्द्रियजितिविदितस्तस्य सूनुर्शिवादि-
दत्तान्तो राययुक्तः क्षितिविदितगुणस्तस्य सूनुर्द्वयं च ।
विद्याचातुर्यशाली लवपुरवसतिः सन्महादेवनामा
शोभारामो द्वितीयो ग्रहगणितविधौ सूर्यसिद्धान्तवेचा ॥१४॥
एकः पुत्रोऽस्ति कृष्णः कवरपदयुतः श्रीमहादेवनाम्नः
पुत्रैः पौत्रैः प्रपौत्रैः प्रवरगुणगणैः संयुतो भाति लोके ।
कृष्णो विष्णुः सहायाव सति पदयुतश्चाश्विनामावुभौ स्तः
शोभारामस्य सूनू जगति गुणगणी सर्वविद्याप्रवीणौ ॥ १५ ॥
श्रीदेव्या हृत्स्थया वै प्रहितमतिमना कृष्णकौरो द्विजोऽहं
व्याख्याचातुर्यशाली छमृतसरसिगं काव्यमेतत्करोमि ।
यस्मिन्नीशावतारा दश कलिविदिता वर्णिताः स्वीयबुद्धया
श्रीगोविन्दस्य सिंहस्य गुणगणयशो गातुकामः प्रवृत्तः॥१६॥
इति श्रीमिश्रकृष्णकौरविरचिते श्रय महाकाव्ये
श्रीगुरुगोविन्दाभिलषितामृतसरसि पण्डित-
ब्राह्मणवासवर्णनं नाम पञ्चदशः
सर्गः समाः ॥१५॥

·शोडशः सर्गः।
श्रीबावानानकवर्णनपुरःसरं मङ्गलप्रार्थनम् ।
श्रीवात्रानानकस्य प्रथमवयसतो मोक्षवातारतस्य
श्रीमद्वाविन्दसिंहस्य वचनविदिता माक्षवार्ता प्रवृत्ता।
वासिष्ठोक्तप्रवन्धरमृनमरसि ये निर्मलाः साधुवादा-
स्तेषामिष्टा प्रवृत्तिस्तदनु जगनि वै भाषया सुप्रणीना ॥१॥
लवपुरवासी विद्वान् महान् कृपाराम इनि विदितः
प्रतिदिनवामिष्ठकथागृहमध्ये वाच्यते नैस्तु ॥२॥
तच्छानृणां प्रशस्तो भुजजनित्रिदिनम्तेषु पन्ना प्रतिष्ठो
नाना दीवानचन्दः प्रथितसदवनिम्तेन वामिष्ठभाषा ।
भूमौ संलिख्य बद्धा प्रतिदिनमबला शूद्रसाधुप्रतीता
ब्रह्मा द्वैतैकनिष्ठा वदनपरवशाः सर्व एव प्रवृत्ताः ॥३॥
तसामविचार एव सफलो योऽशीतिकृछप्रदः
श्रद्धापूर्वकशान्तिदान्तिनिरतैर्यच्छोत्रिमिः प्राप्यते ।
मक्या चित्तवशेन हूत इव य स्फूरों भवेन्मानसे
तलाहमजनिरञ्जनवपुः शुद्धं पवित्रं परम् ॥ ४ ॥
भक्तोद्धारणदक्षमार्तिहरणं जिज्ञासिनां ज्ञानद-
मर्थिभ्योऽर्थदमात्मरूपमनघं यत् ज्ञानिनां नित्यदा ।
श्रीकृष्णादिकविग्रहं धरति यगोविप्रभूम्यर्थितं
सर्वेषामभिवांच्छितं खहृदये ब्रह्माद्वयं नौम्यहम् ।। ५॥
मायावीतं परं यबहुभवनतयानेकरूपो विभाति
पूर्व ब्रह्मा च विष्णुः शिव इति जगदुत्पतिरक्षादिकारी ।
जाग्रत्वमं सुषुप्तिः प्रकटितविभवः सर्वसाची निराशी:
सचितसौख्यखरूपो बृहदुपनिषदां सारभूतो विभाति ॥ ६ ॥

·४६) नस्यत्र लालया माध्यं वैत्तप्रकटितविभवः खेच्छया गममूर्ति- न्वा वैराग्ययुक्तः शमदमनिरतः श्रीगुरुं पृच्छनि म । द्वात्रिंशच्छलोकमंचं प्रकरणगुरुकं श्रीवसिष्ठोऽब्रवीच श्रीमद्गङ्गाधरेन्द्ररनिविवृतममुं मवलोकाः पिबन्ति ॥ ७ ॥ माद्धारकदक्षः कलियुगममये नानको ग्रंथकारी यच्छ्रुत्वा धर्मपूर्व लभति फलगणं किं पुनश्चाभ्यसन्वै । बुद्धावेतद्विचायांहमपि लघुमतिस्तस्य खक्ष्मावतारान् पद्धित्यध्यायरूपाद्विवरणमिपतो बुद्धिशुद्धिं करोमि ॥ ८॥ श्रीमद्विद्याप्रशस्ता सकलजनहिता षोडशी हेतुभूता ब्रह्मादिस्थावरान्तप्रतततनुगणे प्राणशक्तिर्विभाति । सगैः श्लोकः षोडशः पदकलनयुतैः सर्गसर्गे च तद्वत् तेनेयं काव्यरूपा जगति जनहिता भाति देवी भवानी ॥९॥ संवित्स्वानन्दरूपा दुरितभयहरी बुद्धिसम्पद्विधात्री ब्रह्माद्यवन्धमाना गणपगुहरता विघ्नराशीन् विहन्त्री । अंतर्बाह्य विविक्ता भजनरतजनान् मोचयित्री भुजगत्तः सेयं माता त्रिलोक्या जपनविधिनता भक्तमांगल्यकीं ॥१०॥ कूटत्रयी षोडशवर्णरूपा नानामनूनां जननी प्रकाशिका । चामादिबालादितनूधराया सा देवता मङ्गलदा प्रभूयात् ॥११॥ ब्रह्माद्या यस्य तेजः सहनविधिपरा नैव शेकुः प्रसोद्धं मूषारूढं बलाढ्यं मितरहितपरानन्तशक्तिं भवान्याः । शम्भोश्वानन्दपात्रं जनहितकरणं नाम संस्मृत्युपाया विनानां राशिनाशे परमुभयतले धर्मकामान्ददानम् ॥ १२ ॥ विनान्हन्तैकदन्तो विकटइभमुखो धूम्रकेतुर्गणेशो माले चन्द्रश्च लम्बोदर उत विकटः सुन्दरास्यो विनेता ।

·( ४७ )
नामान्योनानि पनिश्रनिरिति कथयन्द्वादशन्थं प्रयाणे
विद्यारम्भ विवाह मकलशुभविधौ मङ्गलं प्राप्नुवीन ।। १३ ।।
आदी श्रीनानकाख्या रचिनदशवपुलोकमुद्धतुकामः
पश्चाच्छीखालमाऽयं जनजनहदये मम्प्रवृत्तो हठेन ।
भूमा स्वीयान मुमतान् धनभवनमहाराज्ययुक्तान् प्रकुर्वन
वैशेष्यात् माघयुक्त मरमि विलसति चमयन विघ्नपूगान् ॥१४॥
आपातश्चानिशीथं भजनपठनकं गगमार्ग विनन्व-
स्तुम्बीवीणामृढङ्गध्वनिविलयतनं बुद्धिमन्मजनेषु ।
श्रीनृश्रोत्रप्रवाहेऽमृतम्मवितति चाग्यन् भाति लोके
साध्य कल्याणकारी जनहितकरणं माधु भृयान पृथिव्याम् ॥१५॥
शना मित्रायमाशं भवतु च वरुणः शं न इन्द्रो गुरुः शं
विष्णुः शं नस्विपाद्भिस्त्रिभुवनमुरुधा क्रान्तवान सं विधाता ।
नीचरूध्वं च वाम शमु भवतु बहिर्दक्षिणेऽन्तःशरीरे
देवी बाला भवानी शमवहितगतिः श्रीकरा माधकानाम् ॥१६॥
इति श्रीमिश्रकृष्णकौरविरचित श्रय महाकाव्ये
श्रीवाधानानकवर्णनपुरःसरं मङ्गलप्रार्थनं
नाम शोडशः सर्गः समानः ॥१६॥
॥ शुभमस्तु॥
अष्टेष्वष्टैकवर्षे भृगुशिवसहिते ज्येष्ठ शुक्ल निशायां
ग्रन्थः श्रीयुक्त एष प्रथितगुणगणो लिख्यते पूरयित्वा ।
कारण ब्राह्मणेन त्रिपुरजननिपादान एवोपनीतः
पूजावल्यर्थमाला त्वभिमतफलदो मङ्गलश्रीविधाता ॥ १ ॥

·हिन्दी प्रेस रेलवे रोड लाहौर में छपी।

·- नाम सूची जोक प्रकामिह . १ १० १ 'अटालगाय प्रणीगय १ १ १७ प्रमरदास '३२ अमरसिंह २ १ अर्जुन १ २३ १ OCC अत्रबीज अर्धमृगाधिपपुर एरावती फर्मपुर कल्पमहीरुह कवीर कान्तू काशीनाथ १ ३ ·२ ४५ २ कृपाराम क्षितिनाथ २ खुशालसिंह ६ १२ २० ४६ गङ्गाधर गणेश ४३ २ १ १०, २ ६ गुरुदित्त गुरुवषशसिह गुलाबसिंह गोपीनाथ २ ६ કર ४ १ ૨ २० गोबिन्दसिंह २३ गांदवात चढ़तापुर m w २ चढतासिंह २० ११,१२ ४२ २ चम्पाकृष्ण जयन्त ४ २ जयसिंह ६ १२ २० ३ जयसिंहपुर ·३ ४२ जस्मा जस्सामिन । २ जस्सासिह . २० २ ८ जीतोजी जुरावरसिह वालानन्द झगडापुर झगडासिंह 30 २ ६ २० ८ ६ झुमार दुगड तरणतारण नारामिह or २ ६ २० १ नारामिहवमतिः तिलवण्डी १ नेगबहादर ३ ४५ ه م مه سم م د م م م م م त्रिहुण १ २ १६ नानक २८ ५ ३२ ४५ १ ७४ ·२३ . । २ ६ २ ८ ૨૨ ४ mr १७ १० १ - ૨૨ १२ निशुम्भ नुरङ्गशाह प्रियतम (सर) प्रेमसिंह कतसिंह बुड्ढा भाई बाल भागपुर भानी भोज मधु मनसाराम मर्दाना मपण महल महल महादेव महाभट्ट जी महिष माणा मित्रसेन मोहन मोहरी रघुनाथ रामगढ़ ३० ३६ ६ ४ ૨૨ १ २३ ४२ २ ४२ २ १० १० ४२ १ ५ ३ १०,१६ ११ १६ ·रामदासनगर ४ २ रामराय १६ ५ राममर ५ ६ १ १६ १ ३२ ६ २ २ ४३ ६ २ ६ ५ २ लक्ष्मणसर लक्ष्मीदास लखाभाई लवपुरी लवाणा लहणा लहणेशपुर लोहपुर बशीधर वलासिंह वस्तीराम वाघेशपुर वाघेश्वर वासरग्राम विपाशा विष्णुसहाय ब्रजेशनाथ शक शजादमिश्र शिवदत्तराय शिवदयालु शिवनाथ शिवराम शीतलामन्दिर शुभदेविका शोभाराम शोभेशपुर ६ ३ ४ १ १५ . १६ ४३ ६ ३ ६ ३४ ५ ५ १ ·६ श्रीकण्ठ ४३ ११ ५ श्रीचन्द्र ४३ ६ ४३ ५ १ ५ सङ्गतराय सवायराम साईदास सालसर सुजानसिंहवसतिः सुथरा सुन्दरी सुभागसिंह सुलतानसिह सूत सूर्यमल्ल सृजिनाथ हकीकसिंह हकीकतपुर हरनारायण w u M 6 x cm २० २ 3 १६ १ २ ४२ W ny ov av 30 हरिकृष्ण १ १६ ३५ ३८ १३,१४ १४ १ १ १८ हरिगोविन्द १ २० or हरिजसासिंह हरिनारायण हरिभजन ४२ २

·1
१
अग्गिय
२
५
१२
हमिह
हरिपुर
होगनन्द
२
४२
.

·No text on this page.

·ublished by
The D. - COLLEGE
NE-TURCE DEPARTMENT
LAHORC
First Impression, 50J Copies.
l'rive Re. 1:- per copy.
Printed at the
HINDI PRESS LAHORE:
And the title by
SEBI KRISENA DIKSHITA
BOMBAY MACHINE PREB,
LAHORE,

·Our Publications and Their Price १. अथर्ववेदीय-पञ्चपटलिका १) .. २ ऋग्वेद पर व्याख्यान ३. जैमिनीयोपनिम्म्राह्मणम् ४ दन्त्योष्ठविधिः २॥) .. ५ मण्डूकी शिक्षा ... १) ४) .. ... ६. अथर्व-बृहत्सर्वानुक्रमणी ७. वाल्मीकि-चालकाण्डम् ... ... ६) -अयोध्याकाण्डम् " ७) . ९. -आरण्यकाण्डम् ७) .. १०. वैदिक-कोरः १२) . . . ११. काठक-गृह्यसूत्रम् ७) .. १०) .. १ ) ... .. १२ वैदिक वाङ्मय का इतिहास (दो भाग) १३. चारायणीयमन्त्राध्यायः १४ ऋग्वेद-भाष्यम्-उद्गीयाचार्यकृतम् १५. विशाल-भारत . १६. संस्कृत साहित्य का इतिहास Apply for your copres to:- The Manager, Book Depot, D. A.-. College Research Dept, LAHORE. ( India