·शुद्ध. ... ... ... ... ... ... ... ... [ २ ] अशुद्ध पृष्ट. भोळ. ३० वृनित्या ३१ तिगत ३२ मापयति ३३ मगृहप्रति वैश्मिनीः ३४ आस ३५ कांताकांता २०-९ ३६ च्छयताम् २३-७ ३७ यदिउध्य २५-२६ ३८ निन्धायष्टासु ३९ जराकान्तं ३१-५ ४० कंचन ३३-११ ४१ घकश्यत्वे ४२ ददृष्ट ३४-३ ४३ टेष्ठी ५४ भनेयुः ४५ चित् ४६ मारपि ३८-२० ४७ दयया ३९-२७ १८ चातुर्वर्णन ३२-२८ ५२. द्विमएस ४२-२० याण ५१ यतिथती वृत्त्या वृत्तिगत मापद्यते मद्दंप्रति पेश्मिनी आसीत् कांता यताम् यच्छिप्यम् निन्द्यास्वानु ज्यरानान्तं पंचन यश्यकत्ये दए देष्टि भजेरन फेनचित् मगुरपि दथया चानुवयन ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... चतुःसाहन ... आपणे येतिश्रुती ५३ मनुष्यानां ... ... ४७-२४ ... ... मनुष्याणां पुत्रा प्राप्तनदयोमीन सगुपदिएमिति सनि कथनेन म राय ... ५५ शयोनी ५६ समुपदिशानि '७ सती ५८ कपनन गर्य ... ... ...

·॥ चतुर्विधपुरुपार्थविचारः॥ श्रीरस्तु प्राचीना अपपः पुराणपुरुष सपि प्रमोदात्मकं । यं ध्यान्वा पुरुषार्थनातमखिलं पूतांतरा लेभिरे ।। नं देवं निजभक्तरक्षणपरं लक्ष्मीपति मंदधीः । संसारोग्रभुनंगभीतिविकलो मोक्षाय पाई भने । भी भी. सभ्याः, सभालंकाराः, स्वपादित्यचंडमतापपरिखंडित. पारवीखंडमचं डाघमादाराः, पम्ममुरसस्वरसनावरशनानिवदगीर्वाण- वाणीमनोहराः, सरस्वतीकंठाभरणहीरकवराः, विद्वराः विदाकुर्वत तत्र भवनः नारमिम लेख स्वासर्वपांडित्सगर्वभारभुनः स्वपाहिलं दर्श- पितुं लिखामि, किंतु दानवारपारकामक्रोधादिभीषणभोगिनिवासभयं- फरापारामानाप्रकारपरिपूर्णायां संसारगुहायां पतितानां मूहननानां शानदीपप्रकाशदाननादाराय ॥ अथ च प्रथमतः पुरुषार्थशन्दस्यार्थ निरुप्य धर्मार्थकाममोक्षरूपाणां चतुर्णामपि पुरुषार्थानां स्पष्टतया विवरणं कृनं मोक्षस्य परमपुरुषार्थतया तत्र च मतबाहुल्पेन पण्णां नास्तिकानां पण्णामास्तिकानां च मतानि सारतया मतिपादितानि ।। ततश्च क्रमेणाचाररूपं सनातनधर्मस्वरूपं सम्पर विविच्य पातुर्वर्य संपति विद्यते नवा, तदिष्टमनिष्टं घा, तरसफलम्फलं वा, अनादिया सादि या, इत्यादिशंकामुद्भाव्य समीचीननया नवीनरीत्या समाहितं ।। अग्रे य एते पुरुषार्थाः सपलभ्या न वेति विचार च सम्यगुष्टिख्य, निर्णीय च तत्वं, सर्वोऽयं भस्मिन् लेख मोक्ष न ·(२) लेखदर्शनेन विपयी भविष्यति ॥ तस्मात् अनायज्ञानशृंखलानिगरिक मतिचरणास्ते दीना जीवा मदीयमिमं लेखं दर्श दर्श, निष्कामबुद्ध फर्माणि कारं कारं, दीनोद्धारपरायणं नारायणं स्मारं स्मारं, सुकृतजा- चापंचाय, यथाकाममिहलोकेऽर्थकामा लंभं लंभ, धन्याः संतः, शरदयन घनसारसारायितचित्तकमलाः प्रायणांते च भजंतु सचिदानंदल परमपुरुषार्थ मोक्षम्। अस्तु अस्य लेखस्य सर्वेश्वरो हरिनिदानमिति तमसंख्य जयजयेति मुनि?पैः संभावयामि अंत च जगमालकं परमेश्वर प्रणम्य, मान्यान् यो विज्ञापयामि अस्मिल्लेख कृपाकटाक्षदानायेति गन् ।

·श्री॥ ॥ पुरुपार्थशब्दार्थनिर्वचनम् ॥ ननु पः पुरुषार्थशन्दस्पार्थः न सारस्पुरुऐणार्यते इति व्युत्पत्या पुरुपेरछाविषयएर पुरुषार्थशदस्याः इति समितम् तथाराति घटस्पापि नलाहरणार्थ पुरपेण कांक्षितत्वात्यटोपि पुरुषार्थः स्यात् नचेष्टापापित धामनि पटपटादीनां नानात्यापुरुषार्थानामपि बत्तापापा नेपा पातुरिंध्यं श्रुनिस्मृतिस्पिनं प्पारुष्यतेति चेदन मः। सुखं दुस्खा भाषच पुरुषार्षदगच्या । तपारपांगुलपादं हालिफमारभ्या महामहोपाध्यायं सर्वोऽपि जनः स्वमुरायेव यतमानो भगति दरीस्यते सार्यस्पोत्पमात्रस्प जतारपमाशीनियता टोपपते पानभुवं भूपातम्' सया प योगमनम्। सासामनादित्वमाशिषानित्यत्वाद् इति एवंच सिद गुग्च संबोचेप्यने । पथा मुखस्य सर्वप्राणिकाशितत्वं तच दुःसाभा- पस्यापि इति सोपि पुरुषार्थ:।दुःसाहनवम्वरव्याधिव्यालितमना मान- पस्तवमपानीपुः फट पं. विपायितमप्योप, पिवति, तत्कस्पोतो? परदुःम्पपगिनिहर्षिया । तथा च दुःखाभावीपि पुरुपंच्याविषय इति तस्यापि पुरुषार्थत्यम् ।। मी तु स्वतः पुरुषायौं । स्वतःपुरुषार्थलं प पत्मानं सत् स्वतितयेप्यते तार इतरंज्यानधीनेच्छाविपयत्वमिति- यावत् ॥ अन्यत्तु भायणुकमामेरपर्यन्तं सर्वमपि परम्परया पुरुपेरछा- विषयो भवति इति तदपि परम्मरया पुरुषार्पत्वं भजते । ननु यदि सुलं दुःखाभावश्च दायर पुरुषार्थी, तदा चत्वारः पुरुपाय इति कर्य संगठे. सतिन् , परम्परयय पुरुषार्थलमिति ग्रूमः ॥ धर्मार्थकाममोक्षाणामि- शाहि तदितरसुख दुःखाभावेच्छाधीनैव ॥ तथा च सेपामपि परम्परया पुरुषार्थसाधकत्वागीणं पुरुषार्थत्वमित्यलम् । अधिकमग्न स्फुटीभवि- पति फेचित् गुरसमेव स्वतःपुरुषाया, इसाभारात गुखसंपिपाद- विपर्ययति तस्य न स्वतः पुरुषार्थत्वम् ॥ नच विनि इति पाच्यम् । मुखीस्यामित्याकारफेरछायाएर पांग्छति। दुःखाभावस्प नुन मातिर्मा रूपेण- बनि सुखमेव पुरुषार्थ इति वदन्ति ।

·अतएर निरर्गलदुरशासिमहारनिटाः संसारी दुःसपरिवार पर
यतते तया मुसार्य न पनने ।। अपरं च पिकं मुसं सविपासावर
न विमानामिनाविषयः । संसारदुःसनिशिस्नु सर्वेषामेवेति संर
पुरुषार्थः । नच निलं मुसं तदिहारिपप ॥ नम्य सले मानाभारा
दिति भाग्ले ॥ यंत्भयमपि पुरुषार्थपिति पुसः ॥ नग निलमुग
मानामारः, तस्य मोक्षयनारे सिपापितिलान् ॥ अत: मिदं
आवागदकाशितगुरागाभाररुपमाशापुमपाधपुग्मसाधनवादी-
काममोक्षाणामपि पुरुषार्यशदवारपनम् ।।
॥ धर्मपदार्थनिनम् ॥
मनु को नाम मा नग पगिदपा पदाण: ( प.
पगंगागायतिगुणा) हातगोकरायम् ॥ गते
पनपत मागीनि शिष्टमयोगानागा मा..
मारपालि कमांनिगमागमति गाताति
গগনা শান্তি বা মালা না ।
भयर नाना पाना नातासाम ।।
iiगा नगन गगmi: नाममा
का माननामा "
माग IITraft
पागल रिमाल, गनगनान. मग
Triपानामा: ETAH
मग im) माना.
hiri, AmAAR
Ri GRIHIT..
rre'म: Agrifiगमा
रामगन intun: PM
सा hififtari Timiri, In
HITRAT THER: मानेर
ही सरल sarkatrinitiatin

·RE: मारिए पगली गाणः ।। पापमोपित मिति प्राधि प मगन्यभाषणाविषयमनी गांग मन मायांगांमाण प्रामणानां माननरगिसम. परमपम निर्षिताणामपि मंपा प्रमाणाधून greamvधन ननमान ॥ नन , यम्य पान पजार miryायाम. नदार नम्प पपमनर fafe | माननुगमः, मुंबापदनगन गा पानाम- मापापगंगनम पुनः नय ममाम् नान्गनुगणराप- पटियांमन्यानरः श्रेयान या भूनिर्मापमाननराम्पतः प्रमाणम् याति प्रभागियर: मीना नि गुमाई मतिः नया पुगणपंप परममितीनिगिनत ( भएपीपांमफा ) भराधमा बक्षिसाचरिणाम ।। नप फम्मादिनि पापम् ।। दरया- पोपन माय निदानात निनादिमणीनमधानां तु पारपेपन्न प्रांनिमार पन्चान ॥ पुरुपाय प भ्रांतिधमन्यात ॥ नर मन्नादिमी नावि मनिष गंग :नि पापम् ॥ नामां बंदमलकापन मामा- ज्यान | नया न नमिनः गृणम् । श्रुतिनिधरापमकरणरधान समा. पाना ममाय स्मृति पारदीपल्यपविमफान ३६३३१४ -) मरमान पतमिहिनमागणय गएना मो, नान्यपामिति युनामेन वेदपिहितकर्म- जन्पलम् धर्मग्य रक्षणम् ॥ पयं नु मान्ननपरागणाः परद्रोभीररी वटामः । वटिककर्मणां मंगा पर विशुदिव ॥ अनापमान- नानापोनिमंचारगचिनागणिनपापगीनां वित्तीनां नाश- च पिमहाटिपदार्थः । यथा पलपतनालुपित गंगाजल पार्वगाव- भरम्य पंटम्प मनिषिम्यं स्पष्टतया न समुद्धमनि, एवं कामक्रोधादि बने पनगि गमिटानंदम्पम्यान्मनः प्रतिषियं न ज्ञायतेऽतोमानं -दुपमिनि । नतः प्रथमतः ताशुदिपेक्षितति सा यथा वैदिक निप्पामाचरणन नायन एवमन्पपिहितभ्यः फर्मभ्या भवती प्रमाणाभावः।। अभ्युदयादीनि नु फलानि प्ररोपानीति मोक्ष- निरूपणावसर प्रदर्शयिष्यामः ॥ अतो निफामकर्माचरणमे तित

·अतएव निरर्गलदुःखासिपहारनिहीः संसारी दुःखपरिहार
यतते तथा मुखार्थ न यत्तते ॥ अपरं च पयिफ मुखं सविप
न विज्ञानामिच्छाविषयः । संसारदुःसनिनिस्तु सर्वेपामवें
पुरुषार्यः । नच नित्यं मुखं तदिच्छाविपयः ॥ तस्य सले मान
दिनि भापते ॥ वयंतूमयमपि पुरुषार्थपिति यूपः । नन ।
मानाभावः, तस्य मोक्षमस्ताचे सिपायिपितत्वात् ॥ अ
आगलदकांक्षितमुखदुःखाभावरूपसाक्षात्पुरुषार्थयुग्मसाधन
काममोक्षाणामपि पुरुषार्थशब्दवाच्यत्वम् ।।
॥ धर्मपदार्थनिर्वचनम् ॥
ननु को नाम धर्मपदाः नन प्रसिद्धपर धर्मपदार्य
भसंस्कारामतुविशतिगुणा ) इनि तर्कसंग्रोक्तरिगिलाग्य
बदन मेश्य धर्ममेप गदानि मिष्टमयोगदर्शनात्मत्यनारगे
मापनमयात्। एवं सध्यादीनि कर्माणि समानरमा
प्रपोगदर्शनात् तत्रापि धर्मपदम्ग गायरसमान ना
भाष नाना ।। नम्माकोपं नाम धर्मपदार्यः
मग मापनीत्यादि पदयापन गर्गपागयोः प.
वांगी व कार्यकारणया सामानाधिकरण्यं मन्यमा
नकानीमा दंघो मयुगमगर निपाधि
ধৰি আন এ্যার, লে না।
पारमाशिलादगमानाधिकरणानगी का काम
मपानीय, नगर पागरणं नाममायतुंग
शिम वर्गति, म पर मंगामा धर्मदिन प्याय
गत रकम मापा नित्यानियानातम्या
रामनवायां मन्गलंचितांग्या
मायने ।। यवानवा मानसिक रोग
भारतमानामांव गः । गमः
नग्न मानिया या भाin
-

·तथा प - । (अर्थशब्दार्थनिर्वचनम्) ननु यायमनमाः ॥ साध्यने पांछपने सरपिननः सार्थः प्रतिमागापरादिमिनि पापम् ॥ तथासनि धर्मस्पापि मरिहत्यारा- मानिध्यामिनि घसत्यम् । भान्दादि योगरूटोप्य धनापरपर्यापे॥ अमाप्तिधमत्यमासिदति ) साहित्यदर्पण, लोफेऽपि तेन पगिता पहनना संपादिन इनि मनानाः, मारनाः जनाः, धन- पवायादवावं मन्यन्तं । परहारतोरिसनिग्रहः। तपा पदन्य- म्यापि मुम्परराधनतया दुःखनिवारयतया भवत्येव पुरुषार्थत्यम् । ननु इल्यम्प फीर गुग पनि साधनत्यम् । न लौकिफस्य, तस्य सविपाय- परंपनया-पुम्पान्यान् । मटि सचेतनः सविपपिदमममिति शुत्वा नमक्षणाय यतनं । नाप्पीकिकस्य, तस्य प्रत्सन्यथासिदत्वात् । नहि पनाहगएव मोसं लभते न दरिद्रीनि नियमो मालसारोपु यः । मन्मुन दरिद्री विरनानया कदाचिन्मोतं लभेनापि । धनपरास्य नाशा- पनि । तन्यशानादयदि मोक्षो भवति। नथा च श्रुतिः। (तर्गव विदि- त्यानिमृत्युमनि नान्यः पंथा वियतन्यनाप ) ममतायशानं विरक्तस्प, न संपन्नस्यनि स्पष्टमय । किंच अलौकियमुखं प्रति द्रव्यस्य फारणत्वं न भरतीति श्रुतिरेय निषेधति (नफर्मणा न अनया धनेन त्यागेनके अमनन्यमानाः) । नया पोपरिदर्शिताः श्रुनयोऽम्माफिकमोक्षरूपमुखं पनि साधनन्याभावं वर्णयन्नि द्रपस्यनि कथं नस्य पुरुषार्थत्वम् ।। नय पिमलयो भवान् द्रव्यसम्पादनासमर्थेन फेनचिण्डिना । एते कापाय- घखधारिणः स्वयं द्रव्पसम्पादन गृहाः परान्स्यानितद्रव्यभोगभानः सरलमनीस्न्याशानुपदिशान्ति अरे, कि विषयकर्दमे सुंदसि कीटइच, कि मुम्बसि लालामांगाधिरमयं कामिनीग्दनम् , स्मरेश्वरम्, पोहि परलोक त्यामनुग्रहीप्यति । वितर माह्मणेभ्यो दक्षिणामित्यादि । एवं तानस- छपदिश्य तथा मलमलकापान्विदधनि पन्दति च निर्मजाः, भवि- प्पति पते परलोक मुखपित्यादि चार्याकोनिः श्रेयसी । द्रव्यस्य मुसापेक्षया दुःखदातृत्वमेवाधिकम् । अन्यस्मिन्काले यथातथास्तु ।

·भोगकालेपि द्रव्यं क्षयिवानुसंधानेन भोक्तृभ्यो दुःखमंत्र ददाति । श्रीमन्नर्थ प्रसिद्धामेकामाख्यायिकां कथयामि पुराकिल महम्मदनाम कश्चन यवनपतिरासीन् । स च समग्रां भारतभूमि निर्लट्य द्वादशवार निरवधिद्रव्यं वराजया नी निनाय ।। एवं क्रमेणातीतेपु कंचिद्वषु समृ पस्थिते तस्य प्रायणकाले सबै स्वथनं दिदृशुः स महम्मदःस्त्रभृत्वग- माज्ञाऽप्य स्वपुरतः सर्वेपांद्रव्याणां पृथक्राशीन कारयित्वा, तः कृतान्पर्वतप्रायान्महतो रत्नरागीन् भेरुकल्पं मुवर्णसंचय, रजनगिरिनिर्भ रजतराशि,एवमन्यांश्च द्रव्यांधानालाच्यभिः साकं मम वियोगोचिरादेव भवितेति जानन्वालक इव भूमा निपत्य स्वहस्ताभ्यां मुखकमलं पिया- येत्यमवदत् । अहो ? मया खलु घ्या हना दीना जीवाः, नैव मुखस्य लेशोपि मद्भाग्ये। इदानीं तु निरवधिसमग्रजन्मकृतकुकर्मजातसंपादिता यामीर्यातनानुभवितुं र यमकिङ्करस्ताड्यमानः कगच्छामीति नवग्रीति वदन मुहुर्मुहुर्मूर्छन् क्लेशानसंख्याननुभवन् माणान्व्यनहान् । तुकाराम- नामा साधुवर्यस्तु निम्पृहः सर्वदेव देवनामग्रहणतत्पगन्तकाले सनिव वैकुण्ठमलंचकार । तस्मात्सर्वमिदं तृष्णामृलं द्रव्यमन यति चेन्सत्यम् वेदविहितकर्माचरणसाहाय्यकरणेनाथ य मुखमम्पादकत्वं, न स्वतः । अतस्तस्यापि पुरुषार्थत्वम् ।। अपि च निन्यावग्योगक्षममंपादनेनापि तम्य माननननद्वारा परमार्थापयांगिवान् ॥ आहागटिभि म्बम्धे चेतसि मानतिरुदतीनि सार्वजनीनमतत् ॥ अधिकं तु परमपुरुषार्थ विचार मुस्पष्टमुपपादयिप्यामः ॥ (कामशब्दार्थविचारः) ननु कः कामगदया: ॥ नर इच्छाककमुधानानि काम इत्यस्य रूपम्य निप्पमत्यादिच्छर काम इति वाच्यं, नथारानीपरस्यापि भुवनमिमसावधानस्यापि सफामन्यापत्तिः ॥ अपि च काम इदानी सकामा भवतु, इत्यादि महाकविनयोगदर्शनान् मदनऽपिकामन्दस्य शक्तिः स्वीकायो । तथा च नानार्थवासंग इतिचपना कामराम्द-

·No text on this page.

·कामः पुरुषार्थतां प्रामोति ।। नच दुःखं तन्न् महदिति क तस्यागन्तुकन्वान् ।। मुख्यं फलं तु पुत्रस्येदमेव पितुः सर्व संसारबन्धमुक्तस्य मोक्षः । तदित्यं संप्रतिपान यदाहि जातं पुत्रं सम्यगनुशास्य सस्य प्रासं मायणमिगितः फरोति । तदा तं पुत्रं स्वसमीपमाहूय सुने । यास्याम्या येचानुष्टिना यना ये चान्ननुष्टिताः तेषां सर्वेषां त्वमेव भक्तिति चूने मिनि । अथ स कनकलः पिना समाष्टरूपेण मिलितःका लोकं पानाति । आस्लामियं वृहदारण्यकोपनिषकया । तत्सिर हमऋषिरुमुस्त्यर्थ पुत्रस्येपणेति ॥ नदयं नायासंगाकांक्षति भE तस्य पुरुषार्थलम् ॥ अलमिदं पिदानीमनायव मोशरिचार म निरूपयिष्यामः॥ ( मोशनिर्वचनम्.) ननु माना नाम कः पटायः॥ नग मुन्द्र मोमणे इत्यस्मादात अन्य पोशानिril नया गदेहपानएन मशः। उन यमका ति: पपीताम्य दरम्य पुनरागमनम् कुतः' इति याच्यम् ॥दार्गनि कानामिति गिनि मात्रामा मात्मविचारं मनुल मलिमा दिन- पारिपुदर्शन मा मम्मम्पनिय या गो नमी युनायुकमिवाम्पात् ।। (दएर भापनि पाi) (बुरिगपतियोद्धा) |( परिणामी नितिन(Malla माया)| गमिदा निगमगा) (गमिदानदातर सिटालिनीन) (देशमुकिनाशतिmin (Imm. समाप मालपरवानाजान बीमा या पक्षा, प्रगानानिमानिनादिना, TITHIदिना बारममावत्यादिना मांगतानादिनासिर गम निगम नपामारपण जाणा girmire माम्यनमा नमन मनं ।। गायिटी या प्रमा .

·No text on this page.

·पातकं स्यात् । न च भवति मृतशरीरस्य दाहे कथन पातकीति शरीरातिरिक्तात्मसिद्धिः ॥ न च शरीरातिरिक्तात्मवादिनोऽप्येष दोपः ।। तन्मते सर्वत्र व्यापकस्य आत्मनः शरीरावच्छेदेनैव दुःखादे रूपलब्धेरिति वाच्यम् ॥ माणसहितशरीरस्यात्माधिष्टानत्वेन तस्यो- च्छेदजन्यदुःखदानद्वारेणक तस्प हिंसाचात् ।। स्वन्मते शरीरस्यंत्र मुखदुःखाश्रयत्वात् मृतशरीरदाहदाहस्थले हिंसा दुर्वाय ॥ किंच वीतरागस्य शरीराभिमानहीनस्य मोक्षकथनादपि शरीरातिरिक्तात्म- सिद्धिः ॥ त्वन्मते शरीरस्यैवात्मत्वात् तस्मिन् कस्य विरागः ॥ इति सर्वयानुपपन्नो ऽतिस्थूलमतिमार्वाकपशुः ॥ अतो देहस्य नाराएव मोक्ष इति तस्य सिद्धान्तोपि न संगच्छते इत्यलं ।। (बौद्धमतेमोक्षविचारः) चौदास्तु चत्वारी माध्यमिकसौत्रान्तिकवभाषिक योगाचार भदैनति पूर्वमेनोपपादितं ॥ तन माध्यमिकमते सर्वशून्यतय मोक्ष इति मुतरामनुपपनं ॥ सर्वस्यैव शून्यन्ये फस्य का मोक्षः ॥ मोक्षों नाम निरतिशयं गुखं दुःसाभायथ । मुखं नाम सर्वदा नाचिदनुभू- यतएव ॥ नदि भवानसत्तां मुग्यादीनां कथिस्वीकुरुते ॥ एवंच मुख- रूपपोसस्य मोरयभावादनुपपनि । अपि च सर्वोपि मरतनः स्व- मुपायंत्र प्रयतमानो लोके दरीदृश्यते ॥ मोशापि मुग्यरूपः तरमाप्ती याना सदान्मयादिनां मुग्यने । सन्मने तु भान्मांगदम्पमामन्यापदर्थ कथं मंचनाः मयंनत ॥ प्रयतमानय कयं देवानां प्रियध्यपधिमतां न मनेन। विशनास्तिनपारवादिना मन संमवेदपि ॥ तन्मने न गर्यमून्यता मासः किंतु विगत्या इमे माराः इति नपातनि अनायज्ञानमनित मंगफारकनुपिनं विनम् सनदाहरण परिणनि तनय यहिनांना विधाः पदार्या मामन्ने ।। यदा नु नपत्यामिनि निमारनीयविल्यादि महादेवान् विगलियामनं मदनःशरण सागर परिणगिरम् नितिनदा मावम्यामोक्षपदन पळायन ॥ न प यहि मत्यासी.

·भूतानां पदार्थानां चिपकल्पितत्वे किं प्रमाण अपिच यदा घर पर- देवदगस्तदापि सोस्त्वेवान्पदापि सएवेति देवदाएटचे पटोन्यए पचित्तचत्वाभारा तिनयः॥ फयंच विमानस्य तस्य मोक्षावस्था परिणामित्वामिनिवारयम् । इदं रजनं, एप या इत्यत्र भ्रम ममा साध शाने सर्वप भएमर्गमानं सम्प पदार्पस्य जायते ॥ अथ प पहिरवभासत न मानं पदापांव्यभिचारि । स्वमस्थले पदार्या सन्ति ॥ भय पक्षानं जायते । तस्माज्ञानमेव सर्व तत्तद्विपयाफारम भारामानं भासते न परमार्यासहस्तु ज्ञानानियते ।। अपि च यथा भ्रम स्पले इदं रजनम् इत्पर रजतस्य पापो जायते नवमिदत्वस्प, तस्य पारमार्षिकत्वात् ।। तयाचान्तति रनतं पहिरवभासते । पहिः ससर्ग मानं पाधिनं भवनि इत्यागनमेव भावानां चित्तकल्पितत्वम् ॥ एवं मोक्षावस्थापामपि विज्ञानं परिणयदेवारतिष्ठने ।। पताचक्षणिकमिति व्याः। एनन्मने पद्यपि फचिन्मोक्षार्थ पत्तिः संगच्छेत परंच कृतविपणाशाकनाभ्यागमस्य दोपस्य दुर्यारत्वम् ॥ तथाहि अंत.फ- रणदि क्षणिकमेव सत्यात् ।। इति अधुना मया यतितव्यं मोक्षार्थम् ।। मोसोदि नामानंनजन्ममाध्यपुरसंचयसाध्यइति तदवस्थायां नमपत्न- कुदंतःफरणम्, पोशमुसभुक्तः अन्यदेवेति कृतविपणाशाकुताभ्याग- मोदुरिएव ॥ न च तदेवान्तःकरणं स्वपरिणामस्पेण तदवस्थापा विद्यते इति वाच्यम् । परिणामस्य अन्पत्वात् ॥ अन्पया पसुदेह- धारणावस्थायां विधमानमन्तःकरणं मनुष्यदेहे प्राप्तपि खोचिता क्रिया पुर्यात् ।। अपिचान्तःकरणमेवात्मेतिनसाधु ॥ अन्तःकरणस्य भाव- विकारत्वात् जडत्वम् तथाच तस्य चेतनलं प्याहनम् ॥ न च यया दीपी जोपि घटादीन् जडापदार्यानवमासयति तथा चियं जहमपि पटादीनवभासयेद् आत्मानमपीति नकाचिदनुपपनिरिति वाग्पम् ।। दृष्टान्तर्वपम्यान् ॥ दीपाहि चक्षुःसंयोगमपेक्षते नदि जनुपान्यो निविडान्धकारनाशकारिणी प्रदीपिकामपि पश्यति तत्कस्प हताः। नेत्रस्याभारादिति ॥ आत्मानं सपि फाणाः कुम्मा पाला अपि नानन्ति ॥ इति आत्मपले पदीपस्य न दृष्टान्तत्यम् ॥ एनेनेवापरा.

·-- पातकं स्यात् । न च भवति मृतशरीरस्य दाहे कश्चन पातकीति शरीरातिरिक्तात्मसिद्धिः ॥ न च शरीरातिरिक्तात्मवादिनोऽप्यप दोषः ॥ तन्मते सर्वत्र व्यापकस्य आत्मनः शरीरावच्छेदेनत्र दुःसाद रूपलम्बेरिति वाच्यम् ॥ माणसहितभरीरस्यात्माधिष्ठानत्वेन तस्यो- च्छेदजन्यदुःखदानद्वारणच तस्य हिंसाचात् ॥ त्वमते परस्पर सुखदुःखाश्रयत्वात् मृतशरीरदाइदाहस्यले हिंसा दुर्वाय ॥ किंच वीतरागस्प शरीराभिमानहीनस्य मोक्षस्यनादपि शरीरातिरिक्तात्म. सिद्धिः ॥ त्वन्मते शरीरस्यात्मत्वात् तस्मिन् कस्य विरागः ॥ इनि सर्वयानुपपन्नो ऽतिस्थूलमतिमाकपः ॥ अतो देहस्य नाशएवं मोक्ष इति तस्य सिद्धान्तोपि न संग इत्यलं ।। (बौद्धमतेमोक्षविचारः) গাদা গা। মহামান্নালিমাথিঙ্গ যা भेदनति पूर्वमेनोपवादितं ॥ तय माध्यमिकमते सर्वगन्यनेय मोस पति गुतरामनुपपन्न ॥ गम्यत्र शुन्य कम्य का मोश: ॥ मोती नाम निरनिगपं दुःपाभावच ॥ गुपं नाम सर्वदा फेननिदनुभू. पनपत्र नटि भनातान गुमादीनां फाधिसी कुरुने ।। एवंच गुख- साप भाग्यमावादनुपानि ॥ भपि र गोपि गतना ग. मुगार प्रयतमाना लोक दयने ।। मातापि गुमकपतन्माता पानः मदान्मयादिना गुग्यते । यन्मने तु भायोगदम्पमाप्रयापदणे कार्य मनताः पंतता अपमानध फगाना निवपत्रिमतां नमन। शिनास्तिवमायादिना मत गभरेदपि ॥ तन्मते न मागता पति विन्या में भागा इनि नपादन मनायनागित मंदाक्तिं विनम् ननदासांग परिणमति तय परिनांना. freी मामलं ।। यदा पिनि माननिया महादेवार गिरामनं महंतःकरण सागर परिणमिम् निरनहा मायामशान पति नपरि प्रसा ·भूतानां पदार्थानां विषकल्पितले कि ममाणं अपिच यदा घटे पक्ष्यति देवदत्तस्तदापिसोरसेवान्यदापि सएवेति देवदचित्तपत्ते घंटोन्यएवेति पायचित्तचत्वाभावा इतिनयः॥ फर विमानस्य तस्य मोक्षावस्थायां परिगामित्वमितिवाच्यम् । इदं रनतं, एष पटा इत्यत्र भ्रमममा सापा- रणे जाने पर्वष प्रयागेमानं तस्य पदार्थस्य जायते ॥ अथ च स पहिरवभासते नवं शान पदायांव्यभिचारि | समस्यले पदार्था न सन्ति ।। अथ च ज्ञानं जायते ॥ तस्माज्ञानमेव सर्व तद्विपयाकारण भासमान भासते न परमार्यासद्वस्तु ज्ञानादियते । अपि च यथा भ्रम- स्थले इदं रजतम् इत्पत्र रमतस्य यापी जायते नवमिदत्यस्प, नस्प पारमार्थिकत्वात् ।। तथानान्तति रजतं पहिरवभासते । पहिः ससर्ग मात्रं पाधितं भवति इत्यागतमेर भावानां चितफलितत्वम् ॥ एवं मोक्षायस्थापामपि विज्ञानं परिणमदेवारतिष्ठते । पत्गतक्षणिसमिति ग्याः॥ एतन्मते यधपि फीचन्मोसाय प्रतिः संगरउत रंग कृतविमणाशाकनाभ्यागमय दोपस्य दुरित्वम् ॥ सपाहि अंत.का- रणहि शणिकर्मर सत्वान् ॥ इति अधुना मया पतितप्यं मोक्षार्थम् ।। मोक्षा दिनामाननजन्मसाध्यपुष्पसंपयसाध्याति नदयस्थायां न प्रयत्न कुदंतःकरणम्, मोक्षगुरवमुक्त अन्यदेवेति कृतविरणाशाइनाभ्याग- मोदुरिएव ॥ न च मदेवान्तःपारणं स्वपरिणामस्पेण तदवस्थायां विधते इति वाच्यम् ।। परिणामस्य अन्पत्वाद् ॥ अन्यथा पशुदा धारणावस्थायां विधमानमन्तःकरणं मनुष्पदी पातपि वोषितां निया पुर्यात् ।। अपिनान्तःकरणपेयात्मेनिनसाधु ॥ अन्तःकरणस्य भार- विफारस्वात् नात्वम् नयार तस्य शेतनत्वं पारतम् ॥ न प रया दीपो जोपि यादीन नगन्यदायीनरभासपति तथा विसं नरमपि घटादीनभासगेन् आत्मानपपीनि नापिनुपातिरिनि पाप्यम् ।। रयान्न पम्यात् ॥ दीपोहि पसंयोगपक्षाने नदि गनुपान्यो निविडान्धकारनाशकारिणी प्रदीपिकामपि पपनि समाप हो। नेपस्यापारादिति ॥ प्रात्मानं मर्दपि पाणाः युन्मा पाग भरि नानाले ॥ इति मात्र प्रदीपस्य न शनायम् ॥ लेनेरारा

·पानमन मकामाला भात्मनः सिदं ॥ नि पा
गरिविवारिभिसो गरः पा पारि समादिसंभन तगा.
किन्नुभने फरमागाशि पर पानीकरणीयः ॥ इति निरास
नागपत मानदियो ) भागरिशानभारालो
जो न मानीनः ॥ भारुयोगामारपोग्नु माशगएरेतिन ने
निरीमन् ॥
(जेनमते मोशागार)
- गुलीयादि गांगनानुभां पिपीभूनागी
mar
गाना गा गीदनांगो मन
murtiffronमामानीना पेन गाई गुrif
ran Agी ॥ पांग गोविणापी in
At that
भागा:
पाकालापा
गा भागात गापाम॥ गगा पाप:
.inाताप भापति पाणियाभिः ।।
A fries निमावि ifilm
41 THI:
गगन नामानित
4"गमप ममानहानीare
01 नामा मग पालिन
या माना || ( Hो महत
MERA मा fruit प्राय hiari
anta मम माना (TAITION
TARAT THEATRE
imaran. REATTATRA
TERRITATA ARTI
rat Timit Rainik
प:.1.11.mart

·भारात्मसारमागरे मनस्य नीरस्प जनपविहितकापरणाव समुपचित धमाधिपाउपभूतस्प या भलाम्वस्थितिः सामोसा तदपिन युज्यते। मथमनो देशपरिमाणव रमेवामनो भ्याइतम् ॥ यदि चामासावयको विकारीम्यान नहा पुनः कृतविमणाशाताभ्यागपमसंगो दुरिएर नदि पिपीलिकादरे दुसमनुभवन् देवदो मुग्यमनुभवन् एक एवामा, तस्प परमाणुमाप्त्यमाप्तिहत वेन भिम यात् ।। भपिच ददनानुष्ठाय- मानधर्माश्रय पिं. सर्वेश्वपि जीवावयवेपु विद्यते उत फेचित् ।। अंने पिनिगमकाभावः आधे च ताशधर्माश्रयाणां सर्वेपामश्नाम- भावात् कथं दिपदेहादीनां माप्तिः । नहि दंडपाचीवराधनेफकारण गमरधाननन्यो परफेवलदण्टसमधानसति भवति ॥ भवंधकची होना पारणतां न खण्डपनि ॥ अपि च किमर्थ एपमपासो जैन कित इति न जानीमहे ॥ नहि जनमतेप्यात्मनोऽखण्डत्यम् तस वियपर्वनानित्सवात् प्रयुत देहामवादिनामेव समीचीनत्वं तदपेक्षा अपरान् दपणं च समानमेव ॥ किंच, सुपापिन्दष्टान्तेन यासावर न्यापनशेतनवमुपपादितम् तदपि न संभवति यथा बिन्दुपु : मदफारणवमस्ति इति सर्पवादिसम्मनम् नव घटपटाघवयवेप प गुप घेतनवमस्तीति फेनाप्यभ्युपगतम् ॥ तत्र यया चपकम जनकावं मत्यक्षतो दृश्यते ।। नवं घटेप्पनुकारी चेतन श्यते तकारणेप्पपि चतनवं गृहमभ्युपगच्छामः ॥ तथा च कृतवि कताभ्यागमदोपस्प जागरूकवाने जीवस्पालाम्पुवस्पितिरवि भ्युपगतो मोक्षः समीचीन इति ।। (न्यायवैशेषिकयोोसविचारः) 'नास्तिकाः' 'चार्वाकचतुर्विधचोद जैनभेदेन' तेषु सर्वेषु कवविमणाशकृताभ्यागमदोपस्य बनलेपालि पायवैशेषिकशासप्रणेतारी गौतमकाणादी ·(१४) जिहीर्पया संतमखण्डं नित्यमात्मानं स्वीकुर्वन्ति ॥ एवं च पिपीलिक देवदेहावच्छेदेन मुखदुःखानुभवकर्तुरेकत्वात् न नास्तिकदीपावसरः। ननु नैयायिकमते नाल्माणुः, तथासति गुखदुःखादीनामात्मगुणवाः तत्मत्यक्षे च महत्वस्य कारणत्वात् आत्मगत मुखदुःखादीन प्रत्यक्षं न स्यात् नापि मध्यमपरिमाणकः तथा सति यन्मध्यमपरिमाणं तदनित्यमिति व्याप्त्या तस्यानित्यवं स्यात् ॥ परिशेपादिभुत्वमिति फयंपिपीलिकाशरीरं विहाय मनुष्यदेहं प्राप्नुयात् ? अक्रियावाद ।। इति चेत्सत्यम् ।। मनएव तत्र तत्र गच्छति नात्मा । न च भोक्तात्मा कार्यकर्ते तु मनः कयं वैयधिकरण्येन कार्यकारणभावइतिवाच्यम् ॥ धर्माधर्माश्रयकई भोक्त्रात्मनः प्रेरमितृत्वेन सर्वदोपाभावात् ॥ ययाहि फंदुकमेरणेन तत्प्रेरयितैव सुखी दुःखी भवति तदनुकुला च कृति- रपि तस्मिन्नेव भवति ।। कंदुकस्तु केवलं क्रियाश्रयो भवति एवं मनः केवलं सुखदुःखप्रत्यक्षे कारणं भवति ॥ तद्भोक्तातु जीवएवेति न वैयधिकरण्यम् ॥ एवं च मनएव तत्र गच्छति यत्र च भोक्तृत्वं तस्य धर्माधर्माभ्यां संभवति। न च विभुत्वे परगतमुखाः प्रत्यक्षं कथं नेति वाच्यम् ॥ इंद्रियसंयोगसहकृतात्ममनःसंयोगस्य तन्मत्यक्ष प्रति कारण- त्वात् नानुपपत्तिः ॥ न चैकदा यदिद्रियसहकृतमनःसंयोगः तदानी मन्यस्यापि मनःसंयोगस्य विद्यमानत्वात् पुनरप्येपापत्ति१रिवेति वाच्यम् ।। तत्तदज्ञानसहकृतवमेव वजात्सम्तत्तदात्ममनःसंयोगे निवे. श्यते॥ तत्तदज्ञानजनितधर्माधर्मा हि तत्र तत्रैवासक्तिं मनसो जनयतः ।। तया च तदात्मगत्तानेव धर्मान् प्रत्यक्षीकरोति नान्यदीयानित्यखिलं निर्मलम् ॥ अपि च जीवस्याणुस्खे सर्वागीण त्यमुखाननुभवः, क्रिया- अपवाजहत्वम्, योगिशरीरेषु सर्वेष्वपि मुखदुःखादिमोक्तृत्यम्, फारीरीष्टिकर्तुरात्मसंयोगादष्टेः प्रादुर्भावाभ्युपगमसिद्धांतहानिः, इत्या- दीनि पहूनि दूपणानि स्वयमूयानि ॥ तया च शरीरादी योऽनाया- माभिनिवेशतजन्यधर्माधर्माभ्यामनिशमिह संमारचक्रे भ्रमतो जीवस्य वैदरिहितकर्माचरणशुद्धसत्यस्य पादेहादावामभेदयुद्धिस्तस्यामुदितायां ·स क्षीणरेशो भवत्ययच देहपातानंतरं फेवलं सदूपेणावतिष्ठते ॥ न पुनधाय मभवतीत्यर्थः ॥ एच नच्यायिकमते शरीरातिरिक्तात्य. शानमेय सत्यज्ञानम् ॥ तस्योदयाहात्मतादात्म्यमानं भ्रमरूपं नश्यति सनाश च दुःखं सर्वपेव नम्वति । तदुक्तम् (दुःखनन्ममरातिदोष मिध्यानानामुत्तरोत्तरारा नदनंतरापायादपर्गः ॥ नव सदानी फीमी आत्मनः स्थितिरिति वाच्यम् ।। शुद्धसद्रूपेणव, न चिर्पण माप्यानंदरूपेण तयोर्जन्यत्वस्वीकारात् ।। मन्मतेदि आत्मा मानरूप- चेनायोगातनः ॥ न सांख्यसिद्धांतार स्वतः प्रकाशरूपः सस्प प्याप- कत्येन सर्वदा सर्वत्र परिस्फुरणतापानात् ॥ सुपुप्त्यभावमसंगाच ।। मन्मत तु तदानी मनसः पुरीनतिविछन्वान ज्ञानस्योत्पपिरिति भवति मुपुतिः ॥ नर नित्यमुसाविर्भावः ॥ गुरसस्य नित्यत्वे प्रमाणाभावः ।। इत्यादी सुखस्य दुःसाभावरूपतयंगोपपत्तेः ॥ एवंप दुःखाभावरूपो मोक्षः, तस्स भोजः स्थिरस्य सत्वान फाप्यनुपपतिः ॥ इत्पलं ।। (सांख्ययोगिनोर्मतमोक्षविचारः) प्रांतग्रामोपारकाः साख्वास्तु नात्मनः फर्वत्वं स्वन्ति ॥ तथा मुग्पारादीनामात्मगुणवं, तथा मानमसापचे प, । अयं तपाभारः । भात्मकमाईले तस्य परिणामित्वापतिः । तथादि । फतृत्व नाम घोपादान लकतिमत्वम् ।। कृतिय मपत्नः नस्याम गुणत्वाभिर्गुण पुरुषसंभरः ॥ यदि घ वोशिस्त सदा तस्य नित्तत्वापरया जगदाकारेण परिणर्मत्या माला सार्क संरंपरप नित्तत्वाला मोक्षाभारपसंगः ॥ अपिच कार्यानुल्ल शक्तिमतेन तस्प फर्दलं त्वया पापम् ॥ सपाच नदीगपनरपजन्पालकारा- सादा पुरुषस्य फलं न संभरति मनरपि सर फदरवं स्वीत. पमिनि गाररापला महतरेर फहत्यम् ॥ अगएर प्रकृष्टं करोतीति प्पुसला मानिपदवारपत्र नस्याएर मुग्गलादीनां नालगुण- स्वम् ॥ पणत्मगुणवं वैपो स्मात् सदा मुखागदीनां कार्यवान ।

·तथाऽत्मनोनिर्गुणत्वं युक्तमेव परं च, पुरुषनानात्वस्वीकारं प्रकृतिसत्वस्व स्वीकारं च न मर्पयाम इति वदन्ति । तथाहि-पुरुपनानात्नस्त्री कारः किमर्थानकाम्यत्वे बद्धमोक्षव्यवस्थानुपपतिः। तदर्थ शास्त्रदिप्यमावा. नुपपत्तिः, फर्मकांडस्यानवयंचति सर्वस्य व्याकुललापातइति वाच्यम्।। सर्वस्य दोपजातस्य क्रमेण समाधास्यमानत्वात् ।। पथमना बंधस्य- वाऽसत्यत्वं मनिपाद्यते, कोहि बंधी नाम, संसारदुःखाक्रांनन्वमितिदि- यापत्तिः अस्त्येव व्यवहारदशायां जीवस्य दुःखित्वम् नच वन्मते एक- स्यैवात्मनः सत्याज्जीवस्य वंध इनि कयं संगच्छतेति वाच्यम् व्यवहार- दशायां जीवस्य स्वीकृतत्वात् । न च द्वैतापत्तिः ॥ तस्यापि व्यावहारि- कलेन स्वीकारात् । अयंभावः । यथा आकाशस्योपाधियोगान् घटाकाः पटाकाशइति व्यवहारस्तन्निबंधनं कार्यचापि दृश्यते घटाकायी याति पटाकाश एतावानिति परं च आकाशस्य न परमार्थनो भेदः उपाधि- व भिद्यते उपाधिनिमित्तका एव व्यवहारा जायने एवं चित्तोपाधि- गताः सुखदुःखादयो धर्यास्तस्मिन्नेकस्मिन्नेवात्मनि (आकाशनुल्ये ) आरोप्यते वस्तुतः एकमेवाद्वितीयमिति सिद्धांतः । इयं व्यवहारावस्था मात्रं बंधइत्युच्यते तथैव व्यवहाराभावो मोक्ष इत्युदान्हियते । अयं गूढाशयः-आत्मनः कीदृशः स्वभावः? यदि वास्तविकाशानाश्रयत्वं तदा तस्याज्ञानस्य नागः कदापि न स्यात् । यथा अमेरुष्णत्वं न शिल्पितरप्यपनीयते अय यदापनीयते तदा तदीपाधिकमिति स्वीकर- णीयं पपा स्फटिकलाहित्यनिराफरणे नपारीकरणं। नवं स्फटिक वत्स निराकर्नु भयं, तस्य स्वाभाविकत्वान् एवं च तदज्ञानमुपाधिकल्पित पित्यगीकरणीयम् तथा च आत्मनः कीहकतत्वमिति विचार प्रचलित 'सचिदानंद ' रूपत्वं स्वीकरणीयम् । येयं घटादी सत्ता भासते तत्र सर्वाधिष्ठानभूतबाधनिष्टसत्ता भासने नान्पा घटादिषुभासमाना। तथैव घटादीनांमकाशकारिणी निस्तस्या अपि जदत्वात् तत्प्रकाशकश्व कथि- रवीकरणीयः स एवात्मा,। एवं जगति मुखंदुःखमपीत्युभयोः कल्पना. पापा दुषमात्र संसार फल्प्पत्ते, विषपोपमोगे भासमानं मुग्वं तु सत्ताकागंतःकरणपनिषनिर्विवितानंदरूपापन एव ॥ न च विपाप- ·भोगपि फुरस्तादृशं मुग्य न भासते, तदानीमपि कृतिप्रकाशापात्मप्रति- वियस्पायध्यकन्वादिति वाच्यम् । विपापभोगस्य सत्त्वाफारांताकरण- न्युदयंमत्तकारणवान् ॥ न च विषयएव मुखमात्मय दुःखरूप इति फुनो न वपरीत्यमिति वाच्यम् ॥मोक्षप्रतिपादकशास्त्रवपर्यापत्तेः॥विषय- पैराग्योपदेशशासस्प चकत्वापचः ।। अपि च पत्मत्वे यत्सत्यम् यद- भारे यदभावः इत्यन्वयव्यतिरकाभ्यां कार्यकारणभावो धर्मव्यवस्थापि चारसीयते ॥ यथा जरासंनिधान लोहित्य भासते जपाभावे लाहित्या. भावः इत्यन्वयव्यतिरेकाभ्यां लाटिलं जपाया धर्मइति ॥ तथा संसार सम्ये दुःवं, संसाराभारे नाम-विषयायावे, सुखं, यया सुपुप्त्यवस्था- यामिनि संसारस्य दुःखरूपत्वं, परमात्मनश्च सुखरूपत्वस्वीकारगर विषयेषु गुसाभासांपपा सांसारिक पुषिपयेषु पृयकसुखसत्ताकल्पने मानाभावः तथा च मास्रोपदेशोपि सांख्यमतइवास्माकमपि समान एय ॥ सांख्यमते आन्मनः स्वरूपं सचिद्रूपमेव स्वीकृतम् वेदांतिनये तस्यानंदरूपत्वमप्याधिकं स्वीकृतमिति विशेपः । नन्वात्मनो यथातथा धर्मा भवन्तु परं च सर्वस्य जगतः कथं मिलावं कथं च समितिचे- दवाच्यते सबंदि अर्थक्रियाफारवं तच मिथ्याभूते शुक्ति रजतेप्यस्ति महि शुक्तिरजनं प्या तल्लामलोभलुब्धः सजवं न धावति तश लवा मुखिनमामानं न मन्यते ।। परं च यदा विशेपदर्शनतः शुक्तिरियं न रजतमिनि ज्ञानं जायते तदानीमवायं तन्मिथ्या मन्यते न प्राक् ॥ ततो ऽज्ञाना पूर्व तस्य मुक्तिरजतस्य प्रातिमासिफे साचं स्वीक्रियते, तथा व्यावहारिकं सत्यं जगतो ऽस्त्ववेत्सर्थक्रियाकारियमुपपनम् ।। नर पारमार्थिकमेवाक्रियाकारियर कुनो न स्वीफियतइति वाच्यं ।। तस्याज्ञानमूलकावेन याधिक्यान् । अब भाप: योऽयंमत्यक्षतो य- मानो नामरूपाभ्यांव्याकृतः संसारस्तंन फस्तव संबंध: ।। अभिमान एव । यता देहादी प्रथमतः ' तादाम्याध्या ' कृत्वा पवाद्विपयेषु 'संसाध्यासं'फरोति,ततस्तस्याप्समातिने मुखदुःख आमनि समा. गेपयति । यथा-याल्ये गृह ऋोहती महमति वैशिपनीः काचिदाला आस । तया सह नानाविध पर्यापीडतो मे मनसि न किंचिंतिक्रिया ,

·(२०)
उजनि ॥ परं च यदा तया सह मम विवाही जातः ततो मार
सा लजावत्सभूत ।। तां च पश्यतो मे मनसि मन्मयविकाराअनापन
तां यदि कोप्पन्यो इष्टुंबांच्छनि चेचदानीमेर मन्नेत्र क्रोपांचेऽभूतां
अस्य सर्वस्य कार्यनातस्य किं कारणमिति मुधियः सूक्ष्मयुग
विचारयंतु ॥ विचार्यमाणे ऽवश्यमेन मनिभाति ॥ नाभिनिवेगा
ऽम्यानयनातापायकारणमिति ॥ अयमेवाभिनिवेमो ऽनाने मागे
पदेन व्यवन्हियने तपाडादी प्रथमतः तादाम्याध्यासं कृत्वा संसग
ध्यासः कुन इनि अमानकल्पितमेत नगन्-अग्नानमूलकवान का
दमिनफयानकगनकांनाकांताभिमानव इति सिदं ॥ अपिचानिक
नीय उमपि मिथ्या गपकमिनि तत्र तत्रादतग्रंये रफुटीकृतमिति रि-
म्यने । नतमादनवादिना भने सकलानर्थनातनिटनिपूर्वक स्ययानं
पामियोप्स इनि मिदं । साय कारणं तबज्ञानं तय ' सत्यं ज्ञानमन
प्रय' एकमेरादिनीय ग्राम, मेहनानानि किंचन इत्यादिश्रयनुमा
प्रातवियामिनि मुधिय एन विदावतु ॥
(देनयादिना मध्ये रामानुज, माघ, बलभ,
निशरकाणां मते)
ना नापत गपानुना भेदाभेटवादिनी जो फायदा
पामेमां कारण मनाना इदानामिर पाप्माधिकमपि देत
शानि। नत्र १ प्रमागम्भेटाभदावर। मोगी पदापाभिमामि
परे । भयं पार ॥ यो पटोनिमाम्पंग भिसारिकार
পলাশ। সান মাসব না পাথাবিহ যাব
विहार पटनित । अयनामिमग्नता पर नि परागन
पनिः । परमपरा कायम्पंग भियांनि मणिमाभित्र
समा, नायं नरः परमभागामिनोतिनोपनिमा
न यानादिनीनां गायायम मायामा
नाम माग पनि गा गानादिर
।

·क्यम्, (२१) मकांडतिविरोधः केवलदतवादिनां ज्ञानकांदतिविरोधो दुर्वार व ॥ अस्माकं तु सर्वे मुस्पं । नच मन्मने मोक्षानुपपचिः, वैदिककर्मा- चरणसशुद्धचेतसो जीवस्य श्रीमद्देकटेशपादकमलध्याननिश्चलीकृत- चतसः तप्रसादायः मुखप्रादुर्भावः स एव मोक्षः ॥ नच तदानीमप्य- तदानीमपि भेदस्य विधमान वान् भेदाभेदवादिनाहि वयम् (माध्यास्नु ) न भेदाभेदपक्षं रोचर्यने ।। किंतु जीवोहि नाम दासः श्रीहरेः सचात्यंत भिमः, दुःखिचात् नित्यनिर्मलोऽसंदाननगुणपरिपूर्णो भगवानारायणः सद्भक्तिचाप्पभिचारिणी मोक्षमारणं ॥ मोक्षादिनाम निरंतरार्चनभननादिपविधभक्तिसंतोपितस्य श्रीहरेः कपाम सादागिरी- भूतानजसुखमादुर्भाव एच ॥ नच तत्राप्यययम् नित्याग्रहापरिछिपा परमामानंदाजीवरप तकृपालम्भमुखस्य न्यून वा नच सय जीपानां मुक्तानां साम्यम् नप्रापि न्यूनाधिकमावस्पस यादिति। अनभेदयादिनी पयम् (घल्लभारतु) गुदादतवादिन एकमेव परमामरूपं स्वीपरनि नपा- दनमतप्रवेशः, सर्मायापाः स्वीकारान् । एकएक नारायणरतेन तेन रूपेण परिणमते । नच परिणामिवामारावं, अनंगीकारात् यथा ऐंद्रमाशिक स्वयमेव ए हस्त निति अन्यं वर्धयत्यप्रकारणं तर पेय नान्यत् एवं जीपादिभेदपि परिणामी स परमेश्वरः वसं तेन तेनरपणा पतिधने तेन ध्यबाहार प्रचलति मोक्षस्तु परमय टनिवासिना र रियभोगाप्तिरच तथापा, " सोनुने सन्मिामान सा प्रल थिता " इति श्रुती । नाप धीरणभक्तिरेव पारणमिति पनि ज्यारफाभप्यवमेषत्वलं विस्तरेण ।। (एपुपरमपुरपार्थत्वंयस्येतिविचारः) धर्मार्थकाममोक्षभेदेन पणां पुरुषार्थाना पये मोक्ष परमपुरुषार्यः । मयादि। पपय पुरुषार्थ मुररसाधन बन र पागनन्येनापूर्वरूपनापतिरेण धर्मेण परम्मोके गुर भायन इति शानिरभ्युपेयं ।। न प वर्गमरमर निरनिस गुर। की ·. (२२) मर्त्यलोकं विशंति' इत्यादिभिः श्रुतिभिर्यजन्यं तदनित्यमित्यादि युति- भिश्च तस्यानित्यवस्वीकारात् ।। नच “ अपामसोमममृता अभूम इत्यादिश्रुतिविरोधात्तस्यासतर्कवमिति वाच्यम् ।। कल्पक्षयावधिपर्यन तस्यामृतत्वात् एवंच मोक्षसुखस्यैव निरतिशयत्वम् नित्यवं च वाच्यम् । तत्र च प्रमाणम् “ पुरुपं प्राप्य कालवार्ता न विद्यते "नस पुनरा- वर्तते " इत्यादयः श्रुतयः स्मृतयः ॥ न च तस्यापि स्वीकार्यमनित्य तमुदिश्य धर्माचरणस्य विधानादिति सोप्यनित्यः स्यादिति वाच्यम् ॥ अज्ञाननिवृत्तेरेच मोक्षपदार्थयात् ॥ नित्यविधिविहितकर्माचरणेन मलिनं चेतः कामक्रोपदोपदरीकरणपूर्वकं स्वच्छं भवति । तथासति अज्ञानं परमात्मतत्वज्ञानाविनश्यति सा अवस्थामोक्षपदेन व्यवाहियते ॥ एवं चैकविंशतिदुःखध्वंसपूर्विका या स्वानंदाव्याप्तिः संवमोक्षः तत्र च कामक्रोधादिरूपमलनिधूननद्वारा धर्मस्य प्रयोज्यत्वान्मोक्षस्यैव परम पुरुषार्थ यम् । एवमर्थस्यापि। अर्थोपि मोक्षसाधकेयज्ञसाधनत्वेन काश्यते अन च प्रमाणं च “अथ जाया मे स्यात् प्रजायेयेति" " स्यात्कर्मकुर्वीपति श्रुतिः॥ नच लौकिकसुखार्थत्वेन तस्य पुरुषार्थव। शक्यम् ॥ तस्य च मागेय सपिपानवद्धेयत्वेन पुरुपार्यवाभावात् । कामस्यापि प्रजासाधनवेनेष्टयात् तस्याः (मनायाः ) संपतिपत्ति प्रयोजकत्येन परम्परया मोक्षरूपसायन येन तस्य परम्परया मोक्षसाप नयात् ॥ मोक्षस्य तु इतरेच्छानधीनेच्छाविपयत्वात्तस्यैव परपुरुषार्थ वम् ।। धर्मकामार्थानां तु मोक्षेच्छाधीनेच्छाविपयत्यात यापरमपुरुषार्यक्रम तत्रापि धर्मार्थकामानां मध्ये धर्मयैव मुख्यार्थयं । तथाहि । अस्प कामनाहि परममुग्यरूपमोशसाधकधर्मसाधनत्वेनकार्या । अन्यथा यदि स्वरछावर्तनाथ द्रव्यं कामयेत् तदा तदधर्मायवेति तस्य नरकमाप्तिरव निपता ॥ तथा च धर्मसाधनायवार्थकामनेति तस्यापि धर्मसाधन तया धर्मापेक्षया गाणं पुरुषार्थ यं ॥ एवं कामोपि धर्मार्थ एव । पुनोत्पाद नाय हि पन्यासा विधीयमानः कामः स्वाय मोक्षपदालन धर्म जनयनि ।। अयं भावः । यथा विधानं पुप्रभु पाथ पदि सम्मातिपति अथ वित्तं में ·(२३) कर्म क्रियते चेत्तस्य कर्तुरात्मनि-संस्कारमुत्पाघ समष्टिरूपेण ब्रह्मलोक- माप्तिरूपमोक्षं विदधाति नच फामो नाम यथेच्छं संचारः॥ तथासति नानाविधकुकर्मकारियादधर्मयाहुल्यमेवार्जितं-स्यानतु धर्मलेशोपि- पासति पापिभियोग्या गतिलभ्येति नाधोगति स्तस्य सुलभा स्यात् स्मादिदं सिदं कामापि मोक्षं पुर्वाणो-धर्मद्वारमपेक्षते इति ॥ ननु- धर्ममोक्षयोः प्रमादस्तु गोणपरमपुरुषार्थत्वम् कामार्थयोस्तु तत्कथमिति वरयताम् ॥ अर्थेसति फामस्य जायमानत्वात् पूर्वमर्थः प्रतिपादितः श्रुती ॥ इतिसामान्पनायः प्रतिपादितः विशेषचपा-कार्यकारणभावे निरूपयिष्याम:--- (धर्मार्थकाममोक्षाणां कार्यकारणभावविचारः) मनुप्योहि-जायमानसिभिर्कणैर्युक्तो जायतइत्यादि श्रुतिपर्या- लोचनादमान मनादीति-तस्य क्षयार्थ प्रयमती धर्माचरणं फर्तव्यं ।। एतदेवाभिमेत्य ब्राह्मचर्याश्रमे घेदाध्ययनादीनां फर्मणां विधानाव- एवंच तत्र विहितानां यथाविधानमाचरणान् प्रकृष्टो धर्मोऽभिजायते । तेन पूर्वजन्मदुरितं सर्वमपि नश्यति ॥ अग्रे नायमानानां फामानामभि- वृदिर्जायते ॥ तथाच सिदं धर्मस्प सर्वपुरुषार्थमूलत्वम् एतदेवाभि- प्रेत्योक्तेषु चतुर्प पुरुषार्थेषु प्रथमतो धर्मस्योपादानं कृतम् ॥ न च अल्पाचनरमित्यनेन-पूर्वनिपातः।। सवेंपामेवहि-समानाच्फत्वेन विशेषा- भावात् ॥ जाते धर्मे यदि स प्रकृष्टः शुद्धः वेतः स्यात् तदा विरक्तः स मोक्षधर्ममेवाश्रयते । तदुक्तम् । यदहरेव विरंजनदहरेव-मयजेत् ।। समाचार्थकामी त्यक्त्वा स शुद्धसत्वः साक्षादेवकवल्पं सन्ध्या कृत- कृत्यो भवति ॥ यस्य तु वासना नापति-नात्वंतं वैराग्यमस्ति सेन वाशशुधर्मोत्पादनाय यागादयः कर्तव्या एव ॥ नदि वासनाना भौगाहते क्षयः ॥ नच तत्वज्ञानाक्षयः, तपाचोक्तम् "पोसि- समिदोमिभस्मसात्कुरतेर्जुन " इत्यादिगीनास्थितिवारयम्, समु. दापरदूपत्तीनां वासनानां हि भोगानपसा च सयोनाम क्षीणभावः कर्दम्या नातासु क्षीणासु कृत्तिषु सासा झानेन निर्मूलनं भवति । भत.

·स्तादृशधर्मोपेक्षणीयः । तादृशधर्मोदयाय अर्थकामी वेदविहितका विरोधेन सेवनीयाविति तावपि पुरुषार्थों परमार्थतश्च धर्मः प्रयमत पेक्षणीयोऽज्ञाननियमिति -प्रथमतः उपदिष्टः ॥ परमः पुरुषार्थ मोक्ष इति दर्शनार्थं च तस्य च परमोपदेशः ॥ अन्यौ च गौणापुरुषार्थ विति समवदातम् ॥ सर्वथा यथातथा वा भवतु परंच सर्वेषां दर्शन- फाराणां मते मोक्षो नाम सकलदुःखध्वंसपूर्विका या स्वानंदावाप्ति- संवेति सिदं तस्य-परमपुरुषार्थत्वम्- (इमे आर्यधर्मस्य मूलतत्वतां भजन्ते नवेति विचार) एते हि धर्मार्थकाममोक्षाः पुरुषार्थाः आर्यधर्मस्य मूलभूता एव । पाहि-महद्हं चिकीर्षुः पूर्व तस्य मूलं सम्यक् स्थापयति ॥ रहे च मुलं सर्वसई हद-भवति- । तथास्य सकलस्य स्थावरजंगमात्म फस्य जगतः इष्टानिष्टलाभपरिहारकारणं कर्मनातमुपदिशती-वैदराशे- मुलं हि पुरुषार्थचतुष्टयमेव। पुरुषार्थमुद्दिश्य हि सर्व एप आर्यधर्मो-वेद- रुपेणधरणोपदिष्ट इति सर्वपां-आस्तिकानां मतं । कयं हि ते ऽस्यार्य- धर्मस्य मूलभूना:-कथंचनं तत् पुरुषार्थचतुष्टयमुद्दिश्य वेदेन तानि. तानि कर्माणि विहितानीति विस्तरणोपपाटयामः । सफलजगत्ममाणी भूतेन चंदनानुगासनसाकार्य तत्तदधिकारियोग्यतानुसारेण घ. खारा या स्तनापि चत्वार आश्रमाः कल्पिताः ॥ तय प दिनाना- मप आश्रमविभागः न घटस्य तम्य सर्वकर्मयहिप्नत्वात् ॥ तत्र रिशारणमिति तु पातुर्वण्य विचार निनिपूणमुपपादपिप्पामः। तर नन्मना नायने यूटः संम्फारादिन उच्यते " इनियचनात् येषा मंकारयोग्यता नेपामा दिन न रात्रपाम् ननु-उक्तयगनेन शूद्राणाः मरिदिन गमागमामातीति गंन " अष्ट्रयर्ष ग्रामणमुपनीत नमध्यान्याटि बगनपपालीपनपा पापपूर्व विनायम नाम-दिनशुरगागितापगन्यम् नग्गय दिमन्यम् नान्यस्पति गम्यते । जननं कामयी मानिः । यथामिणप्दो माग प्रयुक्तः दन्माश्यपालंयंत गृहगार मानेनुनी प्रामणरासा ·बोधयति-"तघ सादृश्यं कर्मानुपयोगित्वरूपं-आस्तामयमप्रकृतविचारः। तयार-द्विजानुद्दिश्य 'ब्रामचारि' 'गृहस्थ' 'वानप्रस्थ' संन्यासः' इति चत्वार आश्रमा उपदिष्टाः ॥ ते च द्विनाः ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, भेदेन त्रिविधाः । प्राणस्य-प्रकृत्वा-शुद्धसत्वस्याध्यापनम् , मति. गृहय नियनम् विहितमन्यानि प साधारणानि फर्माणि- तथाच मनुः- अध्यापनमध्ययनं यजनं याजनं तथा ।। दानं प्रतिगृहं चंब प्राह्मणानामकल्पयत्॥ १-८८- तथा क्षत्रियाणां पलिष्ठत्वादनोगुणाधिक्याय सर्वजगत्पालने पामधिकारः- मनानां रक्षणं दानमीज्याध्ययनमेव च । विपयेप्यासक्तिय क्षत्रियस्य समासतः॥-१-८९ यश्यानां रजोगुणस्य पाहुल्यात्तमसयोद्रेकाद्वाणिज्यम्, कुसीद- हणमेय प्रधानम् ॥ याच मनुः-पशूनां रक्षणं दानमीज्याध्ययनमेव च ।। पणियपय कुसीदं च वैश्यस्य कृपिमेव च ।।-१-९०- उपरिनिर्दिष्टस्मृतीनां वचनपालोचनया तामताशफार्योप- योगिगुणाधिक्यानानि तानि फर्माणि संविधाय ते ते वर्णा भगव-: तव विरचिता अनादय इति नो मतम् , तदुक्तं-गीतायाम् " चातुर्वर्य मया प्रोक्तं गुणकर्म विभागः" इति ॥ आस्तामिदं विवेचनये- तावदेव । पथाचातुर्वण्य विचार-विवेचयिष्यामः । तथाच । ब्राह्मण क्षत्रिय विद मतिषु त्रिपुवर्णेषु ते पाश्रमायत्वारो विहिताः सदुक्तं मनुना-ब्रह्मचारी गृहस्थम वानप्रस्थो यतिस्तथा ॥ एते गृहस्थमभवा- वारः पृयगाश्रयाः इति-१-८७-तत्र भयमः।। अष्टव माह्मण. नीय सं साई वेदमध्यापयतियः सः आचार्यपदवाच्यः तदुक्तम् --- उपनीय तु यशिटप्यं वेदमध्यापर्यदिनः । सफल्यं सरहस्यं च तमाचार्य प्रचक्षते ।।-१-४० एकदेश नु वेदस्य वेदाशान्यपि वा पुनः॥ योध्यापयति यत्स्य उपाध्यायः स उच्यते-१-४१ ·(२६) निकादीनि कर्माणि यः करोति ययाविधि ।। सम्भावयति चानन स विमी गुरुज्यते ।-१-४२ तत्राष्टवर्षपर्यंत घालकस्य स्वगृहे वासो युक्तोतापरं तस्य गुरपुर वेदाध्ययनाय वासो वेदेन विहितः ॥ तत्र चोपनयनम् तेना बंदा ध्ययनकारयिंव कर्तव्यमित्युत्तमः परः ॥ इदानी तादृशगुरोग्लामा पितेव सावित्रीमुपदिशति । अस्नु ततः उपनयनानंतरं प्रत्यहं भिसाटनं शाचमध्ययनं अग्निकार्यच कुर्वता तेन ब्रह्मचारिणा प्रतिवेदं वादन- वर्षपर्यंत ब्रह्मचर्यव्रतं पालनीयम् , तदुक्तम् ॥ पनिशदाद्विक चर्य गुरी वेदिकं ब्रतम् ॥ तदाधिकंपादिकं वा ग्रहणांतिकमेव वा ॥३-१- तत्र यावदध्ययनं तेनाष्टविधर्मथुनमनिपेयः कार्यः तत्र स्या- श्रमस्य स्वरूपमतिपादकाः केचन श्लोकाः स्पष्टमनिपत्तये नूद्यन्न-- उपनयनकाल: -गर्भाटमेन्दे कुर्वीत याप्पणस्योपनायनम् ।। गर्भादेकादशे-राझो गभानु द्वाददो विमः ।-२-३६ भिक्षाटनम्- प्रतिगृोप्सितं दप्टमुपस्थायच भास्करम् ।। प्रदक्षिणं परीत्याग्निं वरेंद्रश्यं यथाविधि -११-४८- गुरुनिवेदनम्-समाहृत्य तु तन्द्रयं यावदर्थममायया । निवेषगुरवेऽश्नीयादाचम्य प्राइमुखस्थितः ।।- गुरोनियोगः-उपनीय गुरुः शिष्यं शिक्षयच्छीयमादितः ॥ आचारमनिकाय च सन्न्योपासनमेव च- ६९- इन्द्रियनियमः-इन्द्रियाणां विचरतां विपयेप्यपहारिषु ॥ संयमे यत्नमातिप्टेन विद्वान्यनेव वाजिनाम् ८८ एक गयीत सर्वत्र न रेतः स्कन्दयेकचित् ।। फामादि सन्दयन् रेनो हिनस्ति व्रतमात्मनः ॥ १८० स्वमे सियत्वा घायचारी दिनः शुक्रमकामतः ।। स्नात्यायित्वा त्रिः पुनर्गमित्वं जपेत् ॥ १८ नित्सकर्म-अनान्यनं भक्षचर्या मयः सम्यां गुरितम् ।। भासमाववनात्कृर्यान् छतोपनयनो दिनः ।। १०८- ·प्रदाभिरादनम्-अभिपादनशीलस्य नित्यं रद्धोपसेविनः ।। पत्वारि तस्य पर्धन्ते आयुर्विद्यापीपलम् ।। १२१. आहारनिपम:- वपन्मधुमांसप गन्धं माल्यं रसानिमयः ।। शुक्तानि पानि सर्वाणि मागिनां व सिनम् १७७- इसापनेफाविधानेन लिहितो प्रप्रपाश्रमः भयपनी मरम् सर्वस्य जीपनस्प । योहि पारपे यछाचारी तस्य जीवनमा स्यात् ।। तथापि रोगघाल्यं परमायुः सन्नतिः स्वपमध्ययनामाषा- दर्पमनाप्नुवनाधिपीडितः फ.मुखेन भीषेत् ।। पी दिपीरता पूर्व साधुनीनं या पार्थ स्थापयति ।। भय च कृषि ययाविधि यापित फाले घ सस्पां पीनं पति स मधुरं धान्यं शरदि लभते पानु पीना मेव भापति तस्म कुना घर्षपर्यन्तममिति गुधिप एराषगरनु तथापापं प्राथिमः सर्षेपामाग्रिपाणामाश्रमाणामनीरोपकारक इति अपपं शापितः । तत्र प रानीवनमापन कार्य प्रभून निघा. दुपपीयते बीर्योपचपे पुदिवर्धते पुदिरदी रिया समीचीना मुसंत्र- स्थापिकाली पनि रियाफले पविमान था कि नविणेन पुण्यफर्मायनुष्टीय पारिफ गुपं जापति पदविधानेन ए पागापगडानं ततः शुदः फलोदयः रातिध सामरिपनी गुमशा. विनीनि सर्व गुरसमपं जगत् ।। भन्पपा अखिलं पुत्पपपिनि ए. मेरेति संसपनः प्रथमाश्रमरियार:- (अध गृहस्पायन विचारः) भोपकारण प्रधपधिर्म सम्परतिपालपन गुरनामा स्नातको भरे- तपापोन. मनुना-वेदानपील दाग पद पापि पभाषणम् ॥ भरिमापनों पायाधारिख ।। ३.६- गुरजाग्नुपनः रनावा समारची पदापि मत दिनी भाषा सरी क्षणाविदो -९-१ ·(२८) तत्र च फन्यायाः शुभाया लक्षणानि यानि मद । तानि न स्वस्य पीतये यथा लोक साम्प्रतं समीचीनां कन्यादा यन्ति स्वप्रीत्य-नान्यत्तत्र कारणम् तथा न किं तु कुलीनापत्योत्तर नार्थम् । यथास्यां जायमानः पुत्रो लोक्यो भवेदेतदर्यम्॥ . : *g-" जायां प्रति न सर्वदागमनम् , किंतु नियत दिनएव ।। तदुक्तम् मनुना-ऋतुः स्वाभाविकः स्त्रीणां रात्रयः पोडशस्मृताः ॥ चतुर्भिरितः सार्थ महाभिः स्याद्विगर्हितः ॥ ४६ तासामाद्याश्चतस्रस्नु निन्दितकादशी च या ।। त्रयोदशी च गेपास्तु प्रगस्ता दशरात्रयः ॥ ४७ युग्मामु पुत्रानायन्ते स्त्रियोऽयुग्मानु रात्रीषु ॥ तस्मायुग्मामु पुत्रार्थी संविदातवे खियम् ।। ४८ एवं विधानेन खियमुपगच्छन्नपि सोऽखण्डब्रह्मचर्येव भवति । तदुक्तम् , मनुना-निया वष्टासु चान्यामु त्रियोगत्रिषु वर्जयन् ।। मानचार्येव भवनि यत्र तत्राश्रम वसन् ॥ ३-५० अयं धाश्रमः मपां पोषकः सर्व न्याश्रमाः एनमुदरमा णार्य माश्रयन्ते । तम्पाटयापि धर्मवाहुल्यमन्त्येव ॥ एतदर्यमत्रातिथि सन्यारो विगेपनी विदितः ॥ सर्वेभ्यो बस्दिानंच विशिष्य विहितम् ।। तहतम् मनुना-भिक्षामप्युटपानं या मन्कृत्य विधिपूर्वकम् ।। वेदनन्यायविदुग भाभणायोदपादयन् ॥ ९६ यद्यपि नाग्नि वैभवं तथापि यथाशक्ति मर्यः सत्कार्य पवानिधिः। तदनम् मनुना- तृणानि भूमिग्दम्. वास्कनु च मृगता। एतान्यपि मनां गहनन्छियले कदार न ॥१.१ नयापं मायणपवानिधिः नान्यःनि विचारणापि नकार्या- नदनम् मनुना-यावपिनामा दम्य तिथियामिनी ॥ भानगन्गामृन्यग्नाव ग्राम प्रयानयन ॥ ११२, पत्रकारण जीरनं यापरतः श्रोत्रिपम्प गो पतिगी नियर- ॥

·२९)
चतुर्घमायुपी भागमपित्याचं गुरी दिनः ।।
दिनीयमायुपी भाग बनदारी गृ यमेन् ।।४-१
तत्रापि लाभादधिको भूनहीन धनगंगयां न कार्य:---
अद्रोणर भूनानायल्पट्रोरण वा पुनः ।।
या रतिस्ता समाधाय विपां नौवेदनापदि ॥४-२
पानामाप्रमियः कर्मभिग्गानिः ||
आशन मार्गरम्प पूर्वीप धनसंचयं ॥ ४-३
संचाविपर्यनीयनिषेध मत्याग गुयाणिज्य सेन यादिनीप्यते ।
संवा सियामा नामा परिवर्मन् ॥ ५६
फुलधाम पापि पुम्भाधापक परा।
मीटिशांचापि भपंदपालनिक पर 11 ५७ ॥
धन्यानका पप गर्दा पानिधीनामजी TRI
#पगुग्वं स्यात् । पर नि भनापि भनि पनीया हानी पारपर
म्यन्तुष्टन तत्परा नगा. रिर्पणा गृध्रापि मामि भान
भारतधादनविष्यनि, सदर मत्ां पदं पाठपन गामा रिपारयन
মানবনঘন নাযার যানামে স n.
धर्मपरयो पदाग्नीपरि तर पनि सदा पानभरपी भोर---
तदुकम्पपं गृहाथमे पिया विधियानालको दिन ।
ने यरोग नियनी यानिनिधिपः ॥६-१-
(अध वानस्परिचारः)
रय परिधिःपाय म. स पर परिवार ।
पुष भाषा निहिप ने गरीब (-1
भमरिशि:-मराyिry. ATARपन ।
पमा मरियम् ॥६-५
पीन पर नामा
जयराति मानवानि ॥ ५-६

·न फालकृष्ठपनीयादुन्माष्टमपि कनगिन् । न ग्रामनानान्चातापि मूलानि च फलानि च ॥ ६॥ तत्राप्यतिथिसत्कार:-यदक्ष स्पानता दयादति मिशन पनि अम्मूलफलभिज्ञाभिरचयदाश्रमागतान् ।।-६-७ व्रतविधिः-भूमी विपरिवर्तन निष्ठदा मपददिनम् ।। स्थानासनाभ्यां विहरेत् सबनेपु पियनमः ॥ ६-२- एवं हि फर्म समाचरतो दिनस्य वेदवेदायविदाजश्य वाम क्षीणा भवन्ति ।। तत्रापि माननादिनियमाथाधिकं मिष्टाः क्रियन । येन तस्य धातूद्रको न भवेत् ॥ धानूदके पुनरिन्द्रियग्रामो वयान जायेत् ।। एवं जाते च क्षीण घाती तस्य संन्यासाधिकारः वाया धिकारपरीसाय काथन विधाः प्रदर्शिताः- अग्नीनात्मनि बतानान्समारोप्य ययाविधि ॥ अननिरनिकेतः स्यान्मुनिर्मूलफलाशनः ॥ ६-२५ प्रामादाहत्य वाश्नीयादष्टौ ग्रासान्वने वसन् ।। प्रतिगृह्य पुटेनैव पाणिना शकलेन वा ।। ६-२८ एताथान्याच सेवेत दीक्षा विमो वने वसन् । विविधाश्वोपनिपदीरात्मसंसिद्धये श्रुतीः ॥ एवम्परीक्ष्यात्मवासनाः सर्वासामासां क्षयमवक्ष्य तदनन्धर प्रव्रजेत् ॥ तस्य काल:- (अथ संन्यासाश्रमविचारः) -वनेषु च विहत्येवं तृतीयं भागमायुषः ।। चतुर्थमायुपोभागं त्यक्त्वा संगान्परिव्रजेत् ॥ ६-३३ एतावत्पर्यंत फेवलेन स्मार्तवचनजातेनार्यधर्मस्य मूलभूतं पुरु पार्थचतुष्टयमिति समर्थितम्, इदानीन्तु युक्तितोपि तदेव मूलमिति समर्पयामः॥

·- - द (३१) लोके हि सर्वेपि लोकाः सुखं कामयमाना दृश्यते तच सुखं चैपयिकमेव तायद्भवतु ॥ तस्य कारणं च शरीरम् यद्यदि मुखं जायते लांकिक, तद्धि सर्व शरीरावरच्छेदेनेच जायते ।। कामं वदन्तु देहाति- - रिक्तात्मवादिनो न शरीरमात्मा । तथापि तस्य सुखदुःखे तु शरीरा- धीन एव । यत्किंचिदपि शरीरं जराक्रान्तं चेत्तदानीमात्मानं दुःखिनं मन्यते तस्मात्सर्वासु सम्पत्तिपु शरीरसम्पत्तिः श्रेष्ठति निर्विवादम् ।। तस्पां सत्यां चणका अप्यमृतायन्ते असत्यांचामृतमपि विपायते-सा च तदारम्भकशुकशोणिताधिक्यना ॥ नदि मृत्तिकायामसमीचीनायो समीचीनो घो भवति । तथाच ब्रह्मचार्याश्रमस्यावश्यफतास्तीति निर्विवादम् ॥ नच येपां देश चातुर्वर्ण्यमाश्रमव्यवस्थापि च नास्ति तेपि शरीरयष्टयो दृश्यन्ते तथाचाहारादियाहुल्पे भवति शरीरं मुहदमिति किं ब्रह्मचर्याश्रमस्यावश्यकत्वमिति वाच्यम् ॥ यथा मृत्रि- फापि समीचीना तत्कापि मलयेत् पटः सर्वाङ्गसुन्दरो जायते नै फेवलायांमृदि नापि फेवले कुंभकारे। अस्मिन्समये दृश्यन्ते परनादयः आश्रमाचारविहीनाः सुद्धाः परंच ते फेरलमाहारसौख्य च ॥ यदा तु अस्माकमाचारवतां यदि तादयोऽभ्यवहारो लभ्येत सदा षयमपि यवनादीननीय शरीरयलेन भविष्यामः ॥ साम्मतं तु दुर्भिक्षपीरिता सर्या वसुंधरा ॥ तपापि शरीरेण ययं सा एवेति अवश्यमाश्रमाचारस्य शारीरसम्पत्ता फारणत्यम् स्वीकार्यम्, एवं विद्यापि संसारस्थिता- वावश्यकी नदिविधाविहीनं फोपि पृच्छति नापि द्रन्यस्य कणिका तेनलभ्यते अलन्धे द्रव्येतु कयमग्रिमाः पुरुषार्थाः इति तत्माप्तिरा- पश्यकी सा पि अस्मिनाश्रमे जायते ॥ ततय धर्ममस्मिन्सपिल गाईस्यो ऽर्थकामी धर्माविरोषन लब्ध्या पानमस्थ मोक्षाधिकारयोग्यता सम्पाप सर्वत्र धर्ममरदधी संन्यासी भूत्वा निर्ममोन्ते मोक्ष लभते इति युक्त्यापि सिदम्, मोले हि अवयं कारणं जगति ममलाभारः॥ स च तस्य मिध्पालापनेन श्रुतिपाठनकाले एव ब्रह्मचारिणा ज्ञायते तनय यथाकथंचित्पूर्णवैराग्योत्पादनाप गार्हस्थ्य पानमसभ्यं निपल्य संन्यासाश्रमे तस्य मुक्ति यने ममत्वाभावादितिस्पष्टमेप- -इत्वलम्- "

·न फालकृष्ठपनीयान्यष्टमपिफनगिन् ।।
न ग्रामजातान्नानापि मूलानि न फलानि च ॥६-.
तत्राप्यतिथिसत्कार:-यद्भक्ष स्यारता दयानि भिसा र पदितः।
अम्मूलफल भिक्षाभिरपदाश्रमागतान् ।।-६-७
ग्रतविधिः-भूमी विपरिवर्तेत तिष्ठद्वा मपदादिनम् ।।
स्थानासनाभ्यां विहरेत् सबने पिरमपः ॥ ६-२-
एवं हि फर्म समाचरतो दिनस्य वेदवेदाविदोत्रम्य वामना
क्षीणा भवन्ति ॥ तत्रापि भोजनादिनियमायाधिकं लिष्टाः कियन ।
येन तस्य धातूद्रको न भवेत् ॥ धातूदैफे पुनरिन्द्रियग्रामो बलात
जायेत् ।। एवं जाते च क्षीण पाती तस्य संन्यासाधिकारः तासा-
धिकारपरीक्षार्थ कायन विधाः मदर्शिताः-
अग्नीनात्मनि वैतानान्समारोप्य ययाविधि ।।
अनमिरनिकेतः स्यान्मुनिर्मूलफलाशनः ॥ ६-२५
ग्रामादाहत्य वाश्नीयादष्टौ ग्रासान्वने वसन् ।
प्रतिगृह्य पुटेनैव पाणिना शकलन या ॥ ६-२८
एताथान्याश्च सेवेत दीक्षा विमो वने वसन् ।
विविधाचौपनिपदीरात्मसंसिद्धपे श्रुतीः ।।
एवम्परीक्ष्यात्मवासनाः सर्वासामासां क्षयमस्य तदनन्तरं
प्रयजेत् ॥
तस्पकाल:-
(अथ संन्यासाश्रमविचारः)
-वनेषु च विहत्येवं तृतीय भागमायुपः ।।
चतुर्थमायुपोभागं त्यक्त्वा संगान्परिव्रजेत् ।। ६-३३
एतावत्पर्यंत केवलेन स्मार्तवचनजातेनार्यधर्मस्य मूलभूतं पुरु
पार्थचतुष्टयमिति समर्थितम् , इदानीन्तु युक्तितोपि तदेव मूलमिति
समययामः ॥

·लोरे दिस.पि लोका- मुग्वं कामयमाना दयंते तच सुखं परिस्पेर तायवतु ।। तस्य कारणं च शरीरम यदि मुखं जायते लांकि, तदि सर्व शरीरावच्छेदेनय जायते ।। काम पदन्तु देहाति- रिक्तात्मवादिनो न शरीरमात्मा । तथापि तस्य सुखदु खे तु शरीरा- धीन एच । यत्किंचिदपि गरीरं जराक्रान्तं चेतवानीमात्मानं दुखिनं मन्यने तस्मानसर्वान सम्पनिपु शरीरसम्पत्ति श्रेष्ठति निर्विवादम् ।। तस्यां सत्वां चणका अप्यमृतायन्ते असत्यांचामृतमपि विषायते-सा च तदारम्भकशुत्रशोणिताधिश्यना ॥ नहि मृत्तिकापामममीचीनायो समीचीनी घटो भवति । तयाच-प्राचार्याश्रमस्यावश्यकतास्तीति निर्विवादम् ।। नच येपां देश चातुर्वर्ण्यमाश्रमव्यवस्थापि च नास्ति गापि शरीरयष्टयो दृश्यन्ते तयाचाहारादिवाहुल्ये भवति शरीरं गुपिनि किं ब्रह्मचर्याश्रमस्यावश्यकत्वमिति वाच्यम् ॥ यया मृत्ति- फापि समीचीना तत्कापि कुशलक्षेत् घटः सर्वाङ्गसुन्दरो जायते नैवं फेवलायांमृदि नापि फेवले कुंभकारे। अस्मिन्समये दृश्यन्ते यवनादयः आश्रमाचारविहीनाः मुहाः परंच ते केवलमाहारसौख्येनैव ॥ यदा तु अस्माकमाचारवतां यदि तादृशो ऽभ्यवहारो लभ्पेत तदा वयमपि यवनादीनतीत्य शरीरवलेन भविष्यामः ॥ साम्मतं तु दुर्भिक्षपीडिता सर्या वसुंधरा । तथापि शरीरेण वयं दृदा एवेति अवश्यमाश्रमाचारस्य शारीरसम्पनी कारणत्यम् स्वीकार्यम्, एवं विद्यापि संसारस्थिता- वावश्यकी नहिविद्याविहीनं कोपि पृच्छति नापि द्रव्यस्य कणिका तेनलभ्यत अलग्धे द्रव्येतु कयमग्रिमाः पुरुषार्थाः इति तत्वातिरा. वश्यकी सा पि अस्मिन्नाश्रमे जायते ॥ ततथ धर्ममस्मिन्सचित्य गाईस्यो ऽर्थकामा धर्माविरोधेन लब्ध्वा वानमस्थ मोक्षाधिकारयोग्यतां सम्पाद्य सर्वत्र धर्ममरद्धधी संन्यासी भूत्वा निर्ममो अन्त मोक्ष लभते इति युक्त्यापि सिद्धम् , मास हि अवश्यं कारणं जगति ममत्याभावः।। स च तस्य मिथ्यात्वकयनेन श्रुतिपाठनकाले एव ब्रह्मचारिणा सतश्च यथास्थंचित्पूर्णवैराग्योत्पादनाय गाईस्थ्य संन्यासाश्रमे तस्य मुक्तिर्जायते ममत्वाभा -- " ·(एते चातुर्वर्ण्यप्रयोजका नवेति विचार) तत्र संसार चत्वारो वर्णा मुख्याः सन्ति-ब्राह्मण क्षत्रिय - शूद्र भेदेन । एतत्खलु चातुर्वर्ण्यमनादि । संसारस्यानादित्वात् विद्यमानं चातुर्वर्ण्यमप्यनादीति पुरस्तादपि एवमेव तिष्ठन् । का विकाले तदलं दृश्यते कुत्रचित्काले तदधिक स्पष्टतया प्रतिभाति- नैतावता तत्समूलं विनश्येदिति । तथाच तदेतचातुर्वर्ण्यमुद्दिश्य व धर्मा मन्वादिभिर्मुनिवरः कथिताः । नपि कस्यचिद्वपकारिणःप्रमान भावादिति तैविहितम् , धर्ममनुतिष्टचातुर्वर्ण्य लभते च ययाधिक धर्मार्थकाममोक्षरूपं पुरुषार्थचनुष्टयमिति भवन्त्येने चत्वारथातुर्व पर मूलम्- तदुक्तम् मनुना-श्रुतिस्मृत्युदितं धर्ममनुतिष्ठन्दि मानवः ।। इहकीर्तिमवामोति प्रेत्य चानुत्तमं मुखम् ।। -१-१- एतचातुर्वण्य गुणकर्मानुरोधेन विहितमिति संभावयामः तथापि, ब्राह्मणस्य खलु अध्यापनं प्रधानं कर्म । अध्यापनं हि प्रकृटसने क्रियमाणं शुभं भवति ॥ अन्यया स्वयं मूर्खाः अज्ञानान्धकारपरिपूर्व चित्ताः किं परेपामनानं दीकुर्वन्ति । नबन्धकार एवान्यमन्यकार दूरी फत नागयितुं या समर्थः। तस्मान्मकृष्टसत्या इमे ब्राह्मणाः इति का नध्यापनकर्मणि न्ययुक्त भगवान्वेदनारायणः- सदृक्तम् मनुना-अध्ययनमध्यापनं यननं याननं तथा ।। दानं प्रनिग्रहं चंब ब्राह्मणाना मकल्पयन् ॥ १-८८० इदं युक्तमेव । विद्या हि मनुष्यस्य परमं यलम् । विद्यायाः अमात्र म मनुष्यापि यापुच्छविहीनः पशुरिनि सर्वेपि शिष्टाः शान कारिणय मन्यन्नं ।।- तदुक्तम्-मुदिर्यस्य वलं तस्य निर्बुद्धस्तु कुनो बलम् ।। इनि घोपयनीवोग इंस्तिसन्धगता नरः ॥ १॥ मम्य जगनय क्षमाय पातुर्वण्य कल्पितं । परिक शेमं नाम लाधिकारयंकामा पुरुषायां येन पन तो तेन नेन भौतय्याविति ·पपस्था सा च नाति दुर्भनाना पाल्याच सहसा जायते इति राजशक्तिरपक्षिता इति जगत् राष्ट्रपदवी प्राप्तम् ॥ तग राष्ट्रमपरेण फेनचिल्गुन यलयता राष्ट्रणापहीयेत अतः स्वस्य स्वातन्या प्रत्येकेन राष्ट्रण विधा अवश्यं वर्धनीया यस्मिन राष्ट्र विधा सम्पर- पालिता भवति तद्राष्टं वर्धते. अन्यथा उपक्षीयते इदं सर्वेपां नः अत्यमिति फिमुदाहरणदानेन ॥ एवं च शासकरामशक्तर्मूलमपि विधव ।। विधाभाचे राजशत्तिः क्षणमायमप्यवस्थातुं न शमोवि । यदा हि राजा विदत्समुदायदेपी स्वयं विद्याहीनो नायते । अय कुमार्गेण प्रवर्तन मवर्तमान च राशि कुमार्गेण सर्वा अपि मनाः राजा- नुसारिण्यः कुकर्मनिरता जायन्ते तदानी मानिनो रोपवलदन्तरा नी च जनावमानिता अवश्यं कंचन स्वकीय परकीय चा राजानं चिकी- पन्ति अस्यांचावस्थायां महति कलहे जायमाने बलवता फेनचिद्रामा ऽभिहन्यतेचैनदा नद्राष्ट्र नापति किंवा बलवता पिदुपा राशा पला. दपन्हीपते। अत्रार्थे निदर्गनं भारतभूरेव । एवंच सर्वस्यानर्थस्याऽविधेय मूलम् , सा च पिछपा हातपेति विधा सर्वः पालनीया ॥ तदक्षणे च सावधाना अत्युतमाः सेवकाः स्थापनीया इत्यावकश्यत्वे ग्राह्मणा एव तरपालने तत्मचारे श्रेष्ठा इत्यालोच्य भगवता ब्राह्मणानियुक्ताः अत एव वर्णानां प्रापणो गुरुः' इत्यादीनि वचनानि सार्थकानि ॥ दुर्वला दि ब्राह्मणा जातिः बहुफलदत्यालोच्य (ग्रामणो न हन्तव्य.) इनि पृथर निषेधः कृतः । अस्या जाते योगक्षमाय प्रतिग्रहाधिकारः स्थापितः अन्यस्य च मतिपेषः । तथा यथा विद्या योगक्षमायावश्यकी तथा रानशक्तिरपि शासनार्थम् ॥ शासनं नाम शिष्टानामनुग्रही दुष्टानां निग्रहः-तपदण्डन पिना न भवति ।। 'न हि दुष्टो नारी को वा यथा राजशासनादिति तथा पारलौकिकानरकदुःसा , तत्कस्मात्नरफलानाभावात् । नहि यया दुर्यलमायान्तं ब्राह्मणं संचितद्रव्यं प्रति तस्करो लुण्ठति 'नापि तेनावृष्टो "नरकं यास्यसि मां हत्वा, महामोहान्धकार पोरे नरके वर्ष. र पतिथ्यतीति " तृष्णा तिहतिकिंतु इन्ति । सया अपकारिणं . .

·इदं युक्तमेव । विद्या हि मनुप्यस्य परमं यलम् । विद्यायाः (एते चातुर्वण्र्यप्रयोजका नीति विचारः) तत्र संसार नलागे गणा मुम्याः गनि-याप्रगति शूद्र भेदन । पनपनु नानुवर्षमनादि। मंगाग्म्यानादिनार विद्यमानं चातुर्वण्यमप्यनादीनि पुग्लादपि एपमा विद्वत । थिकाले तदल दृश्यने कुत्रनिकाले नदधिर्फ पटनया प्रतिमा नैतावता तत्समूलं विनादिनि न नयान नदेनगानुपाहियों धर्मा मन्यादिभिमुनियः कथिताः । नपि कस्यचिपकारिणावमा भावादिनि तविहिनम् , धर्ममनुनिष्ठगाय लभन न ययारि धर्मार्थकाममोक्षल्पं पुरुषार्थचतुष्टयमिनि भान्यते गवारश्रानुवर्ष मूलम्- तदुक्तम् मनुना-श्रुतिस्मृत्युदिनं धर्ममनुनिष्टन्दि मानवः ।। इहकीनिमवामानि प्रेस चानुत्तमं मुग्यम् ।। -१-१ एतमातुर्वण्य गुणकानुरोधन विहितमिति मंभावयामः तया, ब्राह्मणस्य खलु अध्यापनं प्रयानं कम । अध्यापनं हि मन्त्र क्रियमाणं शुभं भवति ॥ अन्यया स्वयं मयाः अवानान्धकारपरिपूर्ण चित्ताः किं परेपामतानं दीकुर्वन्ति । नबन्धकार एवान्यमन्धकार दूरी कर्ते नाशयितुं वा समर्थः ॥ तस्मान्मकृष्टमत्या इम ब्राह्मणाः इति तार नध्यापनकर्मणि न्ययुक्त भगवान्वेदनारायणः- तदुक्तम् मनुना-अध्ययनमध्यापनं यननं याननं तया ॥ दानं प्रतिग्रहं चव ब्राह्मणाना मफल्पयन् ॥ १-८८० अभावे स मनुष्यापि शृगपुच्छविहीनः पारिति सर्वेपि शिष्टाः शास्त्र कारिणश्च मन्यन्ते ||- तदुक्तम्-चुद्धिर्यस्य वलं तस्य नियुद्धस्तु कुतो बलम् ।। इति घोषयतीवो इस्तिस्कन्धगतो नरः ॥ १॥ सर्वस्य जगतश्च क्षेमाय चातुर्वण्य कल्पितं । ऐहिकं क्षेमं नाम लौकिकावर्थकामा पुरुषायों येन येन कृता तेन तेन भोक्तव्याविति ·: प्यवस्था मा प जगति दुर्भनाना पाहुल्पाम सहसा जायते इति रानतिरपेक्षिता इति जगन् राष्ट्रपदवी प्राप्तम् ॥ तच राष्ट्रमपरेण फेनचिल्लुम्पेन घलवता राणापहीयेत अतः स्वस्प स्वातनपार्प प्रत्येकेन राष्ट्रण विधा अवश्य वर्धनीया यस्मित्रराष्ट्र विधा सम्यर- पारिता भवति तदाष्टं वर्धते. अन्यथा पक्षीयते इदं सर्वेषां नः प्रत्यक्षमिति किमुदाहरणदानेन ।। एवं च शासकरानशक्तर्मूलमपि विधर ॥ विधामारे राजशक्तिः क्षणमात्रमप्यवस्थातुं न शक्नोति । यदा दि राना विद्वत्समुदायदेपी स्वयं विद्याहीनो जायते ॥ अथ सुमार्गेण प्रवर्तते प्रवर्तमाने च राशि कुमार्गेण सर्वा अपि मजाः राना- नुसारिण्यः कुर्मनिरता जायन्ते तदानी मानिनो रोपज्वलदन्तरा नी च जनावमानिता अवश्यं कंचन स्वकीयं परकीयं वा राजानं चिकी- पन्ति अस्यांचावस्थायां महति कलहे जायमाने वलयता फेनचिद्राक्षा भिहन्यते चेत्तदा तद्राष्ट्र नश्यति किंवा पलवता विदुपा राक्षा बला- दपदीयते । अवार्थे निदर्शनं भारतभूरेवा एवंच सर्वस्पानर्थस्था विधेय मूलम् , सा प विघया हातव्येति विद्या सर्वः पालनीया ॥ तदसणे घ सावधाना अत्युचमाः सेवकाः स्थापनीया इत्याचफश्पत्ये घालणा एव तत्पालने तत्मचारे श्रेष्ठा इत्यालोच्य भगवता वालणानियुक्ताः अत एव वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः' इत्यादीनि वचनानि सार्थकानि ॥ दुर्बला दि ग्रामणा जातिः पहुफलदेत्यालोच्य, ( ब्राह्मणी न इन्तव्य.) इति पृयर निषेधः कृतः । अस्पा जाते योगमाय प्रतिग्रहाधिकारः स्थापितः अन्यस्य च प्रतिपेपः। तथा यया विद्या योगक्षेमायाकम्पकी तथा राजशक्तिरपि वासनार्यम् ॥ शासनं नाम शिष्टानामनुग्रहो दुष्टानां निग्रहा-तपदण्डेन बिना न भवति ॥ नहि दुष्टी नारो लुण्ठको वा यथा राजशासनादिभेति तथा पारलाक्षिकामरगदुःखान, सत्कस्मान्नरफझानाभावात् । नहि पपा दुर्यलमापान्तं माह्मणं संचितद्रव्यं प्रति तस्करो एण्डति नापि तेनाइष्टो " नरफ यास्यसि मां हत्या, महामोहाल्पकारे पोरे उत पतिप्यतीति" हणी लिएति; सिंख, - ·(३०) दुर्वलमपि रानपुरुष (पोलीस ) न पीडयति । कस्मात-1 यदाहि । 'पीडयितुमिच्छति तदानीमेव-तस्याग्रे-तत्कारागृहमनेकयातनावर्गकृत- यमसदनं मादुर्भवति ।। तस्माददृष्टमुखदुःखमाप्तिपरिहारयोर्यनमानाः। मायेण सर्वे ऽतो राजशक्तिरपेक्ष्यते । सा च साक्षाइण्डयारिणी ने दुर्वला दण्डेन दण्ड्यान्दण्डयितुं शक्नोति प्रत्युत सब तेजनराहन्यने । महानपि दण्डः स्वप्रेरयितारं बलवन्तमपेक्षतएव || नहि मुवर्णमन्युः तममपि कुशलिनं सुवर्णकारं विना स्वयमेवात्युत्तमालंकाराकारेन परिणमते तथैव यदि वलवानपि मनुष्यः परन्तु दण्डएव दुर्वल: तथापि शासितुं न शक्नोति ॥ एवं च दण्डोपि समीचीनस्तत्रेरक थातिबलवान् तदा कार्य जायते इत्यालाच्य-तादृश-दण्डधारण वलयती क्षत्रियजातिः भगवता योजिता ॥ यथा शासनार्य क्षत्रिय- जातेरपेक्षा एवं वैश्यस्यापि-॥ नहि धनमन्तरण विद्या या प्रभुशक्तिः स्फुरति ॥-मध्यान्दकाले द्रव्येण शून्या महाविद्वांसोपि, तथा 1 मा. दयोऽपि वलिष्ठा अपि दीनायमाना उदरभरणार्थमितस्ततो व्या हिण्डमानाः प्रायशो नः सर्वेपा प्रत्यक्षाः ॥ यस्य राज्ञः सकाश द्रव्यं नास्ति तस्य जातोपि विजयो नचिरं तिष्ठति ॥ नहि पदातयो वचन माण सन्तुष्पन्ति ॥ मनुप्यमानत्वाविशेपेपि सेवको राजानं सेरने तस्य नानाविधान्कुशब्दान्सहते तत्र कारणं द्रव्यमेव ।। यदि तत् तस्मान- लभ्यत तदानीमेव स सेवको तं विहायान्यत्र प्रयाति ॥ एवं पण्डिन स्यापि नित्यव्यवहारार्थ द्रव्यमेयाकांक्षितं ॥ नहि आपणिकोऽयं महान पण्डितः पशास्त्रसम्पनः वेदपारगः अतितीवप्रज्ञः इति मनसिकृत्वा ददाति तस्मै तण्डुलान्, किन्तु, श्रवणमनोहरध्वनि चाकचक्ययुक्तं रूप्यकं वीक्ष्य, द्रव्ये लथे स्वस्थ चेतसि पण्डितानां प्रज्ञा किंचित चलति । अन्यथा पण्डितोऽप्यपण्डितायते तस्य प्रज्ञापि मृतेव न चेष्टने । - तस्य सम्पादनाय वश्यवर्णोप्यपेक्षितः तेन परीपं गत्वा जलमार्गेण या स्थलमार्गेण वा व्यापारः कार्यः ॥ कुर्मादंच ग्राह्यम् ॥ तेन-वश्यः बर्गेण स्वरक्षणार्थ कथिदंशा राज देयः ॥ तेन च व्ययं कृत्वा रसा कार्या अप च विदुषां पालनं कार्यम् एवं सर्वेषु स्वकार्यकारिपु तपा

·No text on this page.

·मन्या पीना मागायनिन गरि मगाए । पवं गगार
(३६)
सर्वान जनानिहत्व नदेय स्वायसमकुर्वन् एवं सर्वमदेवं विनिया
देशस्यार्यावर्तस्य सर्व सम्पन्समन्विततया सांख्यदत्वं वीक्ष्यांत्रत्र निर
मन्ति स्म । ते खलु यवागता आयर्यास्त ब्राह्मणा ।। तएव स्वेषु महर्ष
फांत्रिमुढान् दृष्ट्वा तान् पालनाधिकार न्यऍनन्। कांवितरमा
द्रन्यसम्पादनकुगलान् दृष्ट्वा वैश्यांवरि ॥ परंच संवासरणे ही
समुत्मुको नाभवन् । सेवकेन च विना कार्याणि रुदानीति वीर
तनितान्. अनायर्यान् पलान् गृहीत्वा सेवकाः कृताः तेषां नाम
इनि कृनं, सोपं चतुर्थो वर्णः ।। नेपामवत्सा निताः ययमभिरस्मार
मपं देगः इति नामाऽमनि इत्यालोच्य तः न मृद्राय मति प्रदान
इत्यादि यगननातमकारि ते ये फेचिन् सेवकलन परिगृहीतास्तरा
गगन ट्याहीपन्ने । येर न मेरकास्नेपामतिशूद्र इति नाम कतर
और गांरमपहिताः संम्पर्मानही. ग्रामात् यहिरेय निपने एक
विनि ॥ यत्र अनिदायानं विषं दया नेन गदं कृत्वा भूमार
यंगम यागया ग्रामणो न पितः म्यान ॥ अग्रानरे नरेश
माग मिपमाणा मुनयः न मानणा प्रमाणन पाइन्न ।
मागगागकणगानु अपश्यमनम् निनानं गर्व माभिगायकन्पि
नमा यति न गंगय | नगरपक्षण कनान्याप उमाभ्यापर्यगी-
पटग पनि नीनाममामाग्यम् । व्यवहाटगापि न पातुपा
समागम ,मगुतनमनानामिनि मन्ये । नयाहि इटानीमाला
मांना पत्र मानणा की गंगाना ॥ यंदनामापि नापने का।
गणना गति नहानी मुम्ब नगगभिर्गन्य कटकनानगर
दिनको उपाकरण किया ध्यानीनमग्न भंगानी मिलाप
FR(मारी ) गा.निगुती वि भवति ।। न निकाले गए
मुनि श्रोति । अय गनमा मंगति नटोटापाणं कवि
अमिती गर्ने गवाए | परमाणीमा
रंचमी मारणामा पनि कमाल: ore
विमानमा मांगनाया गया माना
-

·No text on this page.

·मिनि ।) नव वद चानुषण्य नास्तीति गक्यं वस्तुं (ग्राममोल
(३८)
अहो आधुनिकानां मोठ्यं यदनापरवायं सो ऽनयंत्राः अदि
इति वदन्ति ।। ते न जानन्ति-पढ्यावधि दिनः सर्वानि स्वमुगा
हित्या आन-ममभ्यम्य विद्या प्राणवत्परिरक्षिना यया वयपिदान
मनुष्याः तदुक्तम् , केचित्-
आहारनिद्राभयमथुनानि । सामान्यमेनत्पशुभिर्नराणाम् ॥
मानं हितेषां परमो विगेपो । जानन हीनाः पशुभिः समाना।
तथाच ब्राह्मणद्रोहः केवलं तेपामतानादेव नान्यनत्र कारगर
तस्मात्सर्वशकल्पन-जनकल्याणकारिणा-मनुना मोक्तवाद्भपत्येक मनु ।
ग्मृतिः प्रमाणम् ॥ वैदेपि मनामर्माहात्म्यमुक्तम् ( यन्ननुरनुवदना
मुसमानीनवाहू गजन्यः कुतः ) इत्याचि स्पष्ट एव चातुरंग
विभाग उक्तः । अपिच धर्मन कंबलं बंदा एव प्रमाणं तस्यानादिर
खानदयस्यामाभिः पामरयॉन्धुमशम्यत्वात् ; किंतु वेदोपि नदन
मारिण्यो, मान्यमुनिवरदायीनालोच्य, विदिताः रमतयच ॥ तय
गोकम्-
अनि मृतिः सदाचारः स्यम्य च पियमात्मनः ॥
एनगनुर्विध मोनं साक्षान्धमन्य रक्षणम् ।।- ?-१२॥
पदापिली धर्ममूलं स्मृतिमीले च तद्विदाम् ॥
आचारधर गाधनामान्मन तुष्टिंग्य ॥ १-६॥
मनोरपि नातीनानागनयमानानायां प्रमाणन् ।।
प. भिक पचियों मनुना परिकीनिन ।
गः ममिहिनी वंदे गानमयो हिमः ॥ १-७ ।।
नया च न पायोनिमार्गमा मनुना मृतिः पोननि--
यन्वया तिवामगदिनी मनमाश्रिन्यानम्, ननांगीर
अमः ।। मानु नया पचिदानी पकनानी गुग्णयाकिन
मांडायपाटीलनयुदयानग्यामा.विराई कता पुत्री पदिमान
मर-यया बागानां नागमान पृयः। कदापि नपान गरि
एनमा समायर पदायांना या यों या पति मुरुम
.

·No text on this page.

·भान । तेन ते रष्टाः प्रत्यहं सम्पादीन नानादुःखदानुपापानारंगी गिदिनि निगमाग उदग्पूरणार्थ द्रव्यमिउन अवश्यमा मायार पिनटानी वाडानं पृष्लनु भवान किं. भो पिरउिपमि गायोगिनीमर काचिदधिकलापदां विद्यामिनि ।। मांग यात 'माया बटः पटियु गरयः अथ ग पनाति नानासपा नागठन । वयं न गमग माननर ममगागनं जगदानयारपण (१०) दूरगवेपणा ॥ स्त्रगृहे सोदरी परस्परं द्विष्टः तत्र किं कारण २२, मोननं नास्ति,नापि स्पर्शी नास्ति, किंतु द्वेपोयं मनुष्यस्वभा: नचातुर्वर्ण्य कारणमिति सुधियएवावगच्छन्तु ॥ अपिच यत्र चातुक शतापि त्यानत्र किंचिदपि मुख स्यात् ॥ यत्र नु समान नास्ति तत्र मुग्यस्याशा ॥ यथाहि सांप्रतं युरोपखंड प्रत्यां कर सोमाः, स्फोटाः, समुपलभ्यन्ते अस्य सर्वस्यान जानस्य कर तृष्णा, तस्यानियमनं विना नमुखं स्यात् ।। नच तनियमनं. कम पनं बिना, ॥ अधुना युरोपे नकर्मनियमोऽ ननतकर्तव्यमिति मस्तकानि | MATERय संताप इंचार गामः यस्ग द्रव्यं पहलमासीतेन यहुविधानि यंत्रागाराणि कुत्ता की दन्यं लभमन्ये ये गिद्रिणः ने यथा कथंचिदम्पूरणमाका नाम दुगम् ॥ नियतं नु कर्मणि वाणन वियव कर्तव्या नामी संगति रिवाय नाम मा तेपि स्वमा गामिनि पाम्पमपिणः गुग्यं लभान ॥ तगाचोक्तं गीतार- ॥ परम्परं भावयन्नः अंगः परमवाप्यनि ।। মা বাবা খামার স্কিনিধি নির্য না । पणामी मस्तिति । नशार मानापटाममायाम: पावित भवामान isisa या : पानीभिमा याता मार्ग में कर रहा था मका इति ने माना यातनदा पा ·पिन राज्य स्तम्, नापि युगपपई आयर्लण्डादयो देशाः परतंप्रास्त- सामं पारमध्ये प्रपोज कम्, चातुर्वण्यम् ॥ फिन्त्वीयरच्छंच तेपा गुमादयतचयनि निधिनु ॥ ननु पैदपारगयामणश्रेष्ठश्रुतमस्माभिस्ते चनम् परंच पुनरपि ममेदं वचनं शृणु पदय नगति किं मचलति कीदृशं १ साम्भनं जाने नगन् ॥ नाना पूर्ववत्पूतिगंधिसलिलपरिपूर्णनिखात - रनमशफारानिनाः पंधानः पाणिधमा:-किंतु समीनाः सिक्ता- अभिनवापानलन विद्युत्मकाशपरिटीपिताः ॥ तर्थवपुरेच तंतुवायेन फरेण बीतं फेरलगुप्मन्द्रियनिरांधायकं वसं न परिधा भवानपि, अपितु फोमरतयाधनमपसं मृदुलं दुइलमापोटकपर्यन्तं लंघमा- मम् ।। एवं न पूर्वमिव चिफ लदीपा मन्दमन्दप्रकाशा न प्रकाशयन्ति - गृाण्यपित स्पसमकामा अन्धकारसामानाधिकरण्यमसहमाना इस फाचदीपा भिक्षुकागागण्यपि समनपुर्वति ॥ एवं सर्ववापि परि- चिनीता || अधुना त्यत्सहगो महापंडितोपि यदि सर्वानुपदिशेत् ॥ अहो किमिदं नवीनं यस्तुनातं फ्रीणति भवंतानो यत्पूर्व विद्यते नदेव समीचीनमिति ।।दा तऽवयं त्वामुपहसति ।। तथाच पां नवीनवस्तुग्राणे चिरस्नीनिशात्या परकीयाः कलानिपुणाः नवीनानि बस्नुनानानि प्रत्यहं पयंति हरति च द्रव्यं तनच दारियं परिवर्यते ॥ सं स्थित तस्य दारियस्य परिहाराय नेपां फलाः शिक्षणीयाः ॥ नहि पां कला अमात्वा गवयं तः सारं सर्धितुम् ॥ यत्र न प्रतिदिनं रक्षावधीनि घस्राणि समुत्पद्यन्ते तेन यंत्रागारेण साफमेकस्तन्तुवायः यं नावंति ययाणि वयितुं स्वल्पमूल्येन दातुं च स्पर्धेत । ततश्च सां पालानां शानदायकानि यत्र शिक्षालयानि संति तत्रापि. बुदि- नामेव गमन स्यायत्तत्सफलं भवेत् ॥ नदि मन्दमतिना लभ्यास्ताः ला।। एवंच प्रकृष्टमायणरेव परदेश प्रति गन्तव्यमिति प्राप्ते. पदीयमेतचातुर्वयं पथि निपतेत् ।। योहि परदेशगामी स चाण्डाल. सवर्णस्तिरस्करणीय इति स्मृतयो वदंति । अनावस्थापानावन्तं रदेशगमनमभवं पटराशि विपास्मदर्थ फलां शिक्षित्वा ये समागता- पमित्र सरकार नेपां जातिवहिष्करणम् । तदतीक्ष्य निरु- ·दला नमतं रियार्थिनां यदि म्यां फलाया गुशिक्षितं भार पर गलानां धान गुममें अपन मिपि मातामपागंन एकम.सामान -- न्यूयार इनि अमरिकागदम्य प्रधान नगरे यसतः प्रत्येफस्य जनस नीयका पाटगाना पियनेदधिका विद्याधनोऽपि पठिप्यंनि अपा प्पोपपत्र म्यान ॥ नयनावत्यपि दुर्भिस २० मुद्राधिको पो (१२) सुका नगरछत्येव परदेशम् ॥ आगतेपु तेषु कलाज्ञानाभात्र दारिक पुरस्तादेवस्थितम् ॥ याप्यस्ति द्रव्यकणिका सापि कुशलैः परकार- पणिभिरपहीयतएव ॥ एवंच चातुर्वर्ण चातुर्वण्यमिति वदनिर्मा- तीपैर्मरणं वा स्वीकरणीयम् , अन्यथा तत् त्यक्त्वा परदेशं गत्वा तास्ता फलाः सम्पाय, स्वदेशमागत्यवान्धवा अन्नन तर्पणीया इति कित रोचते तत्गुहन्बुध्या वदेतिचेदत्र वदामः ॥ कुशाग्रमते सत्सं यदसि ॥माप्त इदानीमीदृशः फालरत्या न संशयः ॥ यदेकेन रात्रंदिवं कष्टानतिवाद्य यल्लम्यं तत्तस्यवादरपूरणा पर्याप्तम् भयेन्नति संशयस्तदा जायापुत्रादिना काकथा-॥ गतः से पूर्वकालो, योकेन संपादितं, जायापुत्रादिभ्यः सर्वेभ्यः पर्याप्तमभवत्।। भास्तां । किं गतानुशोचनेन । प्रकृतमनुसरागः नवीनपदार्थपिशानि होन्मत्ता एते जना भूयोभूयो योधिता अपि- नतत्स्वीकार जाति इत्यपि सत्यम् । तथाच तत्पदार्थशानकला अम्माभिराकलनीया इतर सत्समैन । परचेदं न्यया मयापि मनसि करणीयम् ।। यत्तासा कलानां मानमपि यथास्पादयन स्वधर्मरक्षापि यथास्यातर्थयास्माभिर्यतनीयम्। नपतदसंभवीनि यापा, संभवस्य प्रदध्यमानन्यात् । तथापि । सपा विधार्थिनां पादेशगमन प्ययो महानव भवेत् ॥ भूपते र कायन प्रतिमा २०० मायकाः ॥ २० विद्यार्थिनी स्माभिः प्री माग्नदा प्रतिमागं दिसणं मायफाणां व्ययः। अधर्महानिः साचार त्यागी न विचारित एर ॥ एस्थित नपत्य कंचन नाकलापवीणपणा: विद्यार्षिभिपश्यते । एवं प... मिणापपन्त तस्मै विदूप पागागानि मंतिम TTM अपागारि कमाना ·॥ (१३) मेव कथं चित्स्यादिति महदैपन्यमिति वाच्यम् ।। पयममेव तत्र गता- नामस्मद्देशीयानां न सर्वासां फलानां ज्ञानं भवेत् यतस्तपां प्रयमतापि सस्या फलाया ज्ञान नास्ति ॥ तद्यदि प्राथमिक मानमत्रस्या च तत्र गतानां साफर्य भवेद ।। अपि च न सर्वे युदिमन्तो ये प्रकृष्टयुटि: शालिनस्तानेव विशिष्य प्रेपणे लाभो भवेत् ।। नच तत्रगनरपि से पचारः परिहरणीयः ।यावरक्ति सोप्याचरणीय एव ।। अरमधी- नां तु महानयं दोपः ॥ यत्परकीयान्वयेषनुरुनि न गुणषु । नित्यत्स्वा तर्गुणा एच सम्पादनीया न नेपथ्यादयाति ॥ नन्नावता बदुक्तेनाल्परपि पुदिमहिः परदेशं प्रति गन्तव्यमेव मानामिनि सप्तम् तथाच तेषां समाजसंमीलने चातुर्वर्ण्य, क ॥ अथर परिकार न गरछेयुरिति सेयमुभयतः पाशारज्जुरिति पेन्सत्यम् ॥ येतु पंचलं. सपाधवरक्षा परदेशं गत्वा तत्र महान्तं पटरानि विषयापागल पुन- नानाविधाः शिल्पशाला निर्मायामदानेन स्वयान्धवानुपानि त जग- इन्धा एव नाम कस्यापि विमतिस्ने सर्व साधर इस सत्यार्या एव । परंच तेषां समान मेलनं न क्षेमकरमिति मन्ये । नयाहि ॥ ममा भानमावल्यमेव या । नास्ति ज्ञानस्य लेशोपीनि गरेपाना प्रत्यक्षम् ।। एवंस्थिते यदि साहसपरोपकारतपरेभ्यो लोफेभ्यः फेष कलासंपा. दनार्थ परदेशगमनायाा दता दन्यपि तामेवामा समुपपन्तः ससाम्याच यधनव्ययं पुर्वतस्नपत्याः गुरभा नार्ग विपाप समानयंत्सवात्स्यत्या मूखी पनिनः ।। नए संपामीराममार्गाचरण फोपि शास्ता ।। राजदण्डस्तु परपीक म्नेयाय धर्मविषय मुमरा- मदासीना एर ॥ एवंस्थित परदेशगमनेन जायमाननाभापेक्षया नि. दुस्तरोऽरमपूर्व नपरम्परारक्षितगुरसायनासोपापं भरेदिनि निशि. न । अस्मिन जातमक वृत्तमुदाहरामि ।। र्पयापूर्व पदारंगदेश- विभागः सममनि नदा : प्रदेगीपः सरदेशम्बर पारणीयम् नान्यदिति शपथः कनः पांच सविपनसन्दिाक्षिणालान्यान्य मापसः सवरेप संपनियमः सीतः ॥ सदानी दारिमहिना भार पारो नना शमविविसीयरन

·गलमर ॥ परंपदं खपा पयापि मनमि करणीयम् ।। पनामा कलाम
न्यूगार निभरिकामा प्रधान नगरे यगतः मयंकाय जा
৭. বাগোস্যা নিবা বিশ্বাথনা:বি শিব সব
हलासगिपिना पति नग पलायो गमितिमा
पानसमें प्रवरिपरि मातामयागन पाrri
(४२)
सफा नगरउत्पेर परदेशम् ।। आगतेपु तेषु कलालानाभार दापि
पुरस्तादेवस्थितम् ।। याप्पति द्रव्यवणिका सापि कुशलः पार
चणिभिर पहीयतएव ॥ एवंर चातुर्वर्ण्य चातुर्वण्यमिति पदहिभाग
नीयमरणं वा स्वीकरणीयम्, अन्यथा तत् त्वकन्या परदेणं गत्वा ताम्म
फलाः सनाय, स्वदेशमागत्यगन्धया अन्नन तर्पणीया इनि हि
रोनने नन्गुहन्युध्या वटेतिवेदन बदामः ।।
कुशाग्रमने सत्यं वदामि ॥ प्राप्त इदानीमीहगः फालत्या
संगपः ॥ यदेकेन रात्रंदिवं कष्टाननियाा यलम्यं तनस्यवोदरपूरगा
गतिम् भवेनवनि संशयस्नदा मायापुत्रादिनां कामया ॥ गतः,
प्रकाली, यमन संपादिन, जायापुत्रादिभ्यः सर्वेभ्यः पर्यामपभार।
भाता। किं गतानुगोपनन । प्रकृतमनुसगमा नवीनपदार्थपिशापित
प्रसन्मणा पत्र जना भूयोभूगो योधिता अपि- नतम्चीकार मा
मित्यम् । नयान मनपदासानला अम्माभिगफलनीया इयां
মান মণি যখন মাবি যামিনার
नागंभीति यागम, संभवम्य दृश्यमानवान | नया
मग पिसिना पागमन यो मार भवेत् ।। पतं
कान प्रतिमाग :०० विवामिना:म्माभिः
नाना प्रतिमार्ग दिमागं म्याणां यमः।पमानिः पापा
नगी नमानि एव । पग्मित नया कंगन कलाया
गगाव या !! नानामपि दर्भित .
शिवाय प... मम्म विषय
THAT नमा
मग मी मामा
मुदायिक

·No text on this page.

·गम प्रश्नपतिमातामामंत्र
मा। गिगया मयापि मनगि फरणीयम् ॥ यगामा कर
पनि परिकामायण प्रधान नगो गगमः मन्यंगम्य ना
हरान::ना गरि नया कपाका गतिशित मा
पE मागरमा नि: प्रन्यागाक्षी र
(१२)
सुका नगलव परदगम् ।। आगतेपु तेषु कलाशानामा दारिम
पुरस्नादेवस्थिनम् ॥ याप्पस्नि द्रव्याणिका सापि गुगल पर
गणिभिर पहायतएव ।। एवंच चातुर्वर्ण्य चातुर्वण्यमिति पदमा
नागरगंवा म्वीकरणीयम् , अन्यथा तत् त्यपन्या पादगं गन्ना नाम:
कलाः मनाय, स्वदगमागत्यवान्यया भन्नेन तर्पणीया इति fri
गेनने नन्गुइन्युभ्या वटेनिवेदन बदामः ।।
कुमाप्रपने मत्यं वदामि ॥ प्राप्त इदानीमीटनः फाराला
समयः ॥ गर्दकन गत्रंदिवं कष्टान निवाब यल्लम्म ननस्यबोदरपणात
गीतम् भोमनि संगयरनदा नागापुत्रादिनां कामया-१ गा.
मानी, गयेऊन मंपादिनं, नायापुत्रादिभ्यः सर्वेभ्यः पपीतभार
भाग कि गतानुगोगनेन । मनमनुरागमा नवीनपदार्थरिमान
मना गना भूयाभूगो योधिता अपि - ननम्नीकार मा.
गगम् ।। नशा ATMAITHI भन्माभिगालनीया
जनमत गमापात्यय मधमाशापि गयाम्यागयामाभिपतनान
रागंभीति पागम, संभवम्य मानतात ना
int पाणिनी गागमन मना भीत ॥ भूपा
न प्रतिमा विशाणिनीमाभिः ।
नानका मार्ग निगा काणां प्यमः। गमहानिः पार
बगानमानिया पतन कंगन सागर
মt (eti fuানবিণ। সুল
पण मनस्यांतावत्यंति मि
forमदार पां....गि नम हो
यानमा HATARTA
gaf t1i 71

·No text on this page.

·न्यूयाफ इति अमरिकाखण्टस्य प्रधाने नगरे यसतः पत्यकस्य जनस कार्पण्यन प्रतिमासं २०० रूप्यकाः॥ २० विद्यार्थिनी स्माभिः पति- तास्तदा प्रतिमासं द्विसहस्रं रूप्यकाणां व्ययः। स्वधर्महानिः स्वाचार त्यागी न विचारित एव ।। एवंस्थिते नात्यं कंचन तत्कलाप्रवीणमवा- नायंका पाटनाला क्रियतेचदाधिका विद्यार्थिनोऽपि पठिप्यंति अपर प्पपोन्पएर स्यात् ।। नयनावत्यपि दुर्भिक्ष २० मुद्राधिको व्य दत्त्वा नतः मनं विद्यार्थिनां यदि तस्यां फलायां मुशिक्षितं भवति तरी विद्यार्थिनां न लामा परदेशगमनननि स्पष्टमेव नच तत्र महामि नय गनानां प्रानं गुथम अपतु किमपि महतामयामेन एककहान इप्पागाराणि मंनि मायाम्ना घिमाः॥ अन्यासामपि कमानां (१२) सुका नगच्छंत्येव परदेशम् || आगतेषु तेषु कलादानाभावे दारिक पुरस्तादेवस्थितम् ।। याप्यस्ति व्यकणिका सापि कुशलः परोप- चणिम्भिर पहीयतएव ॥ एवंच चातुर्वर्ण्य चातुर्वण्यमिनि बददिभार तीर्थर्मरणं वा स्वीकरणीयम् , अन्यथा तत् त्यकन्या परदेशं मन्या नाना फलाः सम्पाद्य, स्वदेशमागत्यवान्धवा अन्नन तर्पणीया इनि कित रोचते तत्सुहन्बुध्या बदतिदत्र बदामः ।। कुशाग्रमते सत्यं वदसि ॥ प्राप्त इदानीमीदृशः कालहत्व संशयः ॥ यदेकेन रात्रंदिवं कष्टाननिवाह्य यल्लम्यं तत्तस्यवोदरपूरगा- प्तिम् भवेन्नति संशयस्तदा जायापुत्रादिनां काकथा-II गतः । पूर्वकालो, यत्रैफेन संपादितं, जायापुत्रादिभ्यः सर्वेभ्यः पर्याप्तमभवन आस्तां। किं गतानुशोचनेन । प्रकृतमनुसरामः नवीनपदार्थपिशाचिका ग्रहोन्मत्ता एते जना भूयाभूयो बाधिता अपि- नतत्स्वीकार जाति इत्यपि सत्यम् । तथाच तत्पदार्थज्ञानकला अस्माभिराकलनीया इत्यादि सत्यमेव ।। परंचेदं त्वया मयापि मनसि करणीयम् ।। यत्तासां कलानी ज्ञानमपि ययास्यादयय स्वधर्मरक्षापि यथास्यात्तवारमाभिर्यतनीयम्। नचंतदसंभवीनि वाच्यम् , संभवस्य प्रदश्यमानत्वात् । तथादि । सर्वेषां विद्यार्थिनां परदेशगमने व्ययो महानेव भवेत् ॥ श्रूयते । विद्यार्षिभिरपक्ष्यने । एवं सिग्नपर्यन्तं तस्मै विदुष रेन .

·No text on this page.

·(४४)
राणामधिकग्राहकतया जन्मान
का समुदं सर्दरिट्रिमिः पंगानुनमगर नहा
समाजाभो मुम्बापुरि वणिमात्रामा विरार
सं सामरतः कास्मिनकर्माण योनिनादिनानन मन
" ररदेशसमुप्तमानां मोटारगकटानामविन मावि
मारोतः इन सरित्यं न मनसि कृतन दबनवाया
सो अपि अयोग्यमपि स्वदमन यमन मन् रिती
कोगले तपथैपो स्वल्पमूल्यं समीचीनं वयं व्यगाई म्यानमारमानि
से होषिको लाभस्तन व्ययीकर्तव्य रति नपाटन नदार
शेन वमनसि समागतमेव त्याद्यत्मपादानबाहुल्यायग्देमगपना-
न करी, मत्युत प्रतिबन्धएव अंगानिति !, सेतु नारमा भनी
किरिश्माः फेमलपरोपकारपराः ते सामादिकांवरयाणाटकी
समासहित मान पीकर्तव्यमेव फान्या गतिः ।। नयान मांगा
त्यामा परदेश गतानामपि यदिश्यापन अंगकमिति इलामको
विमानत ॥ हिमशिकलेसनेन साम्मतम् ॥ नम्माननि योगकार
भापतितम् ॥ रोना गमाविधि विहिनेन पया नन बना
सत्तार पार्याः सिसीति भवति चातुर्वण्यम्पनन्मूलनामा--
--
(संगणरते लभ्या नवेति मुविचारः)
पादियणी माणशप्रियवंध्यमुदभेदन मागवानः । १.
गत हपरिदमिनानि तपामाचरणातूथों पर
सामा) anish मोक्ष ने मभन्न न पर
९१५ सो पुरुषामगा भय फैथिकंगन पोति मा
NER पुषामा भनुभिरति मायाः।
भाला। भामारशिपाय
१५ ॥ नान्यस्य ।। ननु कुतापमाना
ithvi पारि
Hदा एन.

·No text on this page.

·चातुर्वण्यमपेक्षितम् । नेनन ययानिधि विहिनन पगा गरने पर तथाच सर्वः सर्वे पुरुपाया लभ्या अथ फचित्केचन एवंति मंकायां स्वविदितकर्माचरणेन लथएव तन् कृतो वपम्यम् नहि गृहितकरूप्यक- भगानीimaririt दर मृग ना ग tire नयम् ॥ नन मालामा fm मनानि । पाम figriminine श्रीनागं ॥ पादंगगमगानाम:ATHITTEmiri लामा गानितः न न नगि সাবিনা সপি মাটি : স দা ল লিলি বা লা লা লা লাগাম रेप मम्मोकि लापनमा न बन्मनगि गमागमा MRTISTIALमगन मान श्रेयाकरी, मन्युन पनि गामा प्रर फिफपुन्धिमंतः केवलारमामासानिमामानापमा समानान्यहिः स्यानं पीतव्यमा काम गरि मकर स्याणाय परदेशं गतानामरि यदि अंगकामति कृताद विदाकुर्वन्नु ॥ फिमधिकतमनेन मान्यतम् ॥ नमाजगति योगमा चत्वारः पुरुषार्थाः मिध्यनीति भवनि चातुर्वण्यम्यनन्मूलक मिति- (सर्ववर्णरने लभ्या नवेति मविचार) चत्वारोहि वणी ब्रामणक्षप्रिययप्याद्रभेदन मागवाक्ताः ॥ तेषां च विहितानि कर्माण्यपि दर्शितानि तपामाचरणान्धमा भून्यादि ल्लोके यधामुकृतं कामायीं लम्ब्यांने मोक्षं ते लमन्ने इनि मापन मीमांसका:-धर्मार्थकामाः पुरुषायावतुभिरपि चरणात्धर्मः शाखगम्यः स भवत्येव || अर्थकामावपि स्वप्रयत्नानुमारेण लभ्याषेव ॥ मोक्षानु दिनपत्र नान्यस्य ॥ ननु कुनीयमाग्रहः।। मोक्ष- जनको धर्मोहि द्विजेन यया स्वविहिनकमाचरणालय एवं देणापि लभ्याः। रिहिनकमा ·(४७) ध्ययनऽधिकारः ॥ नवं वेदाध्ययनं दिनदिन क्षीयमाणं कदा गच्छेदिनि चेन्मवं बोचः ॥ नहि मूस बहुभिः पठिता विद्या गच्छति ।। अपितु अल्परपि युद्धिमानः स्वीकृता ॥ नहि पाठ यहुलं पृच्छति, किंतुनीर्णाः फतीति साम्मन लोकिका विधा - अपि ॥ ननु महानयं देपस्य हेतुः ।। फेवलविभकुलजन्ममायट मम्पदो बंदमधीत्य यथेन्; पुस्पार्थान गृहंनि अयर कथं भद्र न्मनेति चेदेफामाख्यायिका ते कथयामि नया नय सागंका कना म्यात् ।। सेयमान्यायिका- फस्मिश्रिनगर कथित् धनाढयां वणिग्वरो नियमति म्म ॥ स नित्य सफायें दक्षो वाययात्कार्याणि कर्तुमरमर्थी यदा भूत नेन स्वपुत्रस्तगणानुसारेण तानि कार्याणि रिभज्य कर्तुमासमाः नस्यय पुमायनार आसन || नमज्येष्ठो दुर्घलः परन्तु बुद्धिमानार पनि पुद्धिकार्याण्येव कथयामास ।। दिनीयस्तु मन्दमनिः परंन गुतरा यलिष्ठ आस सं द्रव्यरक्षण नियोजयामाम । नृतीयं तु पापारे नियो- जयापास ।। चतुर्य पालक गृहकर्मण्येव योजिनवान | सर्वेषु तेपु त्रा स्वस्सफार्याण्यानन्दनाचरत्गु सत्गु तत्कुलमानन्दानिशयं माप ।। सर्वे- पिते पन्धयः स्व स्व कार्याणि कुर्वतो यथाकालं पितुः सफारी स्थित्या परस्परं निरनियां प्रीति चपुः ॥ एवमतीते फस्मिाधिकाले स्वत्समः काश्रितस्नेपां सौप्यमसहमानस्तं पालक चतुर्य पुत्र- मेवमनदत् ।। अहो, किमिति भवान् रहेएपावतिष्टने नारीवः नवा पिता अन्यस्मिन् फर्मणि नियुक्त । एतं तु पन्धवरन्यो मन्वाना उदरपूरणार्थमनं मजारक्षणार्य वरां ददतः सरस्वमपारंनि ॥ रस्तु- सस्नु त्वंचापि एपो बन्धुरेय ॥ पितातु जरठस्तन्मनानुपारीनि ॥ ततथ तस्प जाल्मस्य यास्यं श्रुत्वा सचतुर्पः पुनः स्वपावर: मा पाला- अकरोत् ।। अपर स्वयं विनम्नानपि पिनासपामास । अब पूछामि कार्यस्यास्पानातस्य कारणं किंने पन्धव उत स पिनायरा मो उपयोपदेशको जाल्मः ॥ नाल्पएरति पदय सूरणी तिष्ठ, सपि पया. ग्यं फर्म पुर्वाणा एते पदस्य पत्ता ·हतः स अभागी मानवापि पशुरैव कृनइति प्रगटीकृतं दीनवान्सत्य ग्रामणरिति ॥ तान्यति बदामः ॥ अहो, एवं दीनवरसलो भवान् शूद्र एव कुतो वासलयति । न पशुपु । तानपि यदिदं पाठयसिनदा तेपामपि मोक्षभदातृत्वात् जगति सर्वविश्रुतं ते वात्सल्यं स्यादिति । अथ पे न ते पठितुं शक्ता केवलं भोजनादिपरायणा एव त इति । तदा वयं पृच्छामः 1 कुतो न ते पठति ॥ अपठनाखलु तपामेकोति पुरुपार्यो नास्ति । तेषां सामर्थ्याभायादिति यदि वदसि तदा शूद्ध तत्सामर्थ्यमस्तीति कथं ज्ञातम् ॥ अथमनुष्यत्वादिति ग्रूप तदा वर्ष वदामः पशुप्वपि माणिवादिति ॥ अथवं वादविश्रांती घ्याः वादपाः ण्डित्य मास्तु तत्वं शोधयामः ।। किं शूद्रो वेदपटने पशुवदशक्तः किंवा ब्राह्मणवच्छक्त इति ॥ तदा वयमपि पृच्छामः ॥ शुकोपि वेदपठने शक्तएवेति स कि मुक्तो भवेत् ॥ अथ तज्ञानवान् शुद्रः स्यानवेनि विचारः प्रचलितः । शुकस्तु पटितमपि तं ज्ञातुं न शनोतीति उभयवा: दिसिद्धमिति वदसि चेत्तदा स्वीकुर्मो वेदार्थज्ञाने ऽशक्ता एव शूद्राः ।। कानंतजननसंस्कारपरिपकमतयो यथायथं यथार्थवर्ण श्रेष्ठा द्विजा- तयः " | " कृच प्रकृतिमलिनाः शूद्रादयः" ॥ यत्रच वेदार्यशाने निर्मलमतयः शुद्धवाणीरवा ब्राह्मणचूडामणयो न समर्यास्तत्र शूद्राणां का गतिः । तथाच लौकिकानामुक्तिः- ("गजा यत्र निभन्नति मशकानां तु का कथा" ) ॥ अपि च वेदाथै एव सर्वेपामाग्रहः कुतः । किं स एव पुरुषार्थः .: अन्ये न फेपि! संतोवा सर्वे लब्धा युप्माभिः ।। पूर्वान्पुरुषार्थानला वाऽनुपशांतवासनाः कथं मोक्ष यांच्छत। नहि मोक्षो नाम मार्गोथिताया कदल्याः फलम् ।। येन विविधानि स्वकार्याणि कृत्या स्वावासं प्रत्यागच्छता येनकेनापि पथिकन लभ्यमिति ॥ अनं. तेपु जन्ममु समुचितेन मुकृतजातेन कस्यचिभाग्यवतः स जायते न सर्वेषां तदुक्तंगीतासु- मनुष्यानां सहस्रेषु कवियतति सिद्धये ।। यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्वतः ॥ तथाप मलिनसत्वस्य तादृशचित्तशुद्धेरभावानशूद्रस्य मोक्षो नापि वेदा ·(४७) ध्यपनेऽधिकारः । नन्वैवं वेदाध्ययनं दिनदिने क्षीयमाणं कदाचि गच्छेदिति चेन्मवं वोचः ॥ नहि मूर्ख बहुभिः पटिता विद्या प्र गच्छति ।। अपितु अल्परपि बुद्धिमद्भिः स्वीकृता । नहि पाठक यद्त्वं पृच्छति, किं तूनीर्णाः कनीति साम्पतं लांकिका विद्या कुश अपि ।। ननु महानयं देपस्य हेतुः ।। केवल विप्रकुलजन्ममात्रलुन सम्पदा वेदमधीत्य यथेच्छ पुरुषार्थान गृण्हंनि अथच कथं शूद्रस्त न्मनेनि देफामाग्व्यायिकां ते कथयामि नया-तब सर्याशंका दून कृना म्यात् ।। सेयमाख्यायिका- कस्मिंश्विनगरे कक्षित् धनादयो वणिग्यरो निवसति स्म ॥ सर नित्य स्वकार्ये दक्षो वार्धक्यात्कार्याणि कर्तुमसमर्थों यदा भूतदा नेन स्वपुत्रस्तगणानुसारेण तानि कार्याणि विभज्य फतुमाहताः तस्पच पुवायत्वार आसन । तत्रज्येष्ठा दुर्वलः परन्तु पुद्धिमानारा तंप्रति युद्धिकार्याप्येय कथयामाम ॥ दितीयम्तु मन्दमनिः परंच मुतरां पलिष्ट आस तं द्रव्यरक्षणे नियोजयामाम । नृतीयं तु व्यापार नियो- जपामास || चतुर्थ पालक गृहकर्मण्येव योजितवान् ॥ सर्वेषु तेषु पुत्रेषु स्वस्वकार्याण्यानन्देनाचरत्सु सत्सु तत्कुलमानन्दातिशयं माप ।। सर्वे- पि ते धन्यवः स्व स्व कार्याणि कुर्वतो यथाकालं पितुः सफारी स्थित्या परस्परं निरनिशयां प्रीतिं चक्रुः ॥ एवमतीते कस्मिाथिकाले त्वत्सदृशः फश्रितस्तेषां सौख्यमसहमानस्तं पालक चतुर्य पुत्र- मेवमवदत् ॥ अहो, किमिति भवान् मृदएपावतिष्टने नारीव; नत्वां पिता अन्यस्मिन् कर्मणि नियुक्त । एते तु पन्धवस्त्या मर्पमन्वाना उदरपूरणार्थमन लजारक्षणार्थ वरां ददतः सर्वस्वपपदरंनि ॥ वस्तु- वस्तु त्यंचापि एषां बन्धुरेव ॥ पितातु जरठस्तन्मनादुपारीनि ।। तनथ नस्य जाल्पस्य याययं श्रुत्वा सवतुर्यः पुनः स्पान्धवः सह कलह- फरोन ॥ अपच स्वयं विनष्टस्नानपि विनाशयामास । अय पृच्छामि वस्यास्यानग्रातस्य कारणं किसे बन्धव उत स पिताया सो पथोपदेशको नाल्मः ।। जाल्मएचेति चेदय तुणी तिष्ठ, सपि यपा- ग्य फर्म कुर्वाणा एने वेदस्य चत्वारो ·(४६) हतः स अभागी मानवापि पशुरेव कृतइति प्रगटीकृतं दीनवात्सल्य मायणरिति । तान्यति बदामः ॥ अहो, एवं दीनवत्सलो भवान् यूरे एव कुतो वत्सलयति । न पशुपु । तानपि यदिवेदं पाठयसिन्दा तपामपि माझभदातृवान् जगति सर्वविश्रुतं ते वात्सल्यं स्यादिति । अथ प न ते पठितुं शक्ता केवलं भोजनादिपरायणा एव त इति । तदा वयं पृच्छामः । कुतो न ते पांति ॥ अपठना-खलु तेपामेकोति पुरुषायों नास्ति । तेषां सामर्थ्याभावादिति यदि वदसि तदा तसामर्थ्यमस्तीति कथं जातम् ॥ अथमनुष्यवादिति पे तदा वयं बदामः पगुप्यपि माणिवादिति ॥ अथवं वादविश्रांती घूयाः वादपा- ण्डित्यं मानु तवं शोधयामः ॥ कि शुद्रो वेदपटने पशुवदशक्तः किंवा ग्रामणवच्छक्त इति ॥ तदा वयमपि पृच्छामः ।। शुकोपि वेदपउने शकपनि स कि मुक्तो भवेत् ॥ अथ तनानयान् अद्रः स्यानोति विचारः प्रचलितः । शुकातु पटिनमपि तं ज्ञातुं न शनोतीति उभयता: दिमिद्धमिति बदसि चेत्तदा स्वीकुमो वेदार्थज्ञाने शक्ता एव शूद्राः कानननननसंस्कारपरिपकमतयो यथायथं यथार्थवर्ण श्रेष्ठा दिना ॥ " कय प्रकृतिमलिनाः दादयः" ॥ यत्रच बंदाशने निमलमनय शुदयापीरया प्रामणटामणयो न समर्था'तत्र भदाणा का गतिः । तयाच लौकिकानामुक्ति - ("गना या निमजति माकानां का कथा )| अपि च यदाय एव सर्वेषामाग्रहः कुन । किंग एव पुरुषार्थः . अन्य न पि! सनीचा मा लम्या युप्माभिः ।। पूर्वान्पुरुषायांनया नुपगांववागनाः कथं मोक्षं यांग्छन । गरिमोशी नाम मागोपिनाया कदम्या फलम् ॥ गेन विविधानि स्वकार्यानि वा यावा अन्यागता येनापि पकिन समिनि ॥ अनं. ने नन्मगु समुतिन मुसलमानेन पनि भाग्पयतः स नापी न मग ननंगीतागु- मनुष्यानां मागं कथितति गिद्धप । यतवापि मिटानां भिमा यगि मापन. ।। याच मजिनमवाय मागनिदरभावनाप मोशा नापियंदा ॥ नपः " - ·(४७) ध्ययनेऽधिकारः ।। नन्वं वेदाध्ययनं दिनदिन षीयमाणं कदाचिन गच्छेदिनि चन्मयं वोचः ॥ नहि मूर्ख यहुभिः पठिता विद्या म गच्छति ॥ अपितु अल्पगपि युद्धिमद्भिः स्वीकृता ॥ नहि पाठका बहुत्वं पृच्छनि, किं तृतीर्णाः कतीति साम्मतं लोकिका विद्या कुशन अपि ॥ ननु महानयं इंपस्य हेतुः ॥ केवल विपकुलजन्ममात्रलु ममदो वेदमधीत्य यथेच्छं पुरुषार्थान् गृहंति अथर फथं शूद्रस्त न्महेननि चेदेकामाख्यायिका ते कथयामि तया-तब सशंका दूर कृता स्यात् ।। सेयमाख्यायिका- फस्मिधिनगरे कक्षित् धनाढ्यो पणिग्वरो नियमति स्म ॥ सच नित्य स्वकार्ये दो चार्षरयात्कार्याणि कर्तुमसमयों यदा भूनदा नेन स्यपुत्रस्तद्गणानुसारेण तानि कार्याणि विभज्य फर्तुमाइताः । तस्पच पुत्रायत्वार आसन ॥ तत्रज्येष्ठो दुर्बलः परन्तु पुद्धिमानारा तंप्रति पुदिकार्याण्येच फययामास | द्वितीयम्तु मन्दमनिः परंच गुतरां पलिष्ट आस तं द्रव्यरक्षण नियोजयामास । तृतीयं तु व्यापार नियो- जयापास ।। चतुर्य पालक गृहकर्मण्येव योजिनवान् ॥ सर्वेषु तेषु पुत्रेषु स्वस्वकार्याण्यानन्दनाचरत्सु सत्सु तन्कुलमानन्दातिशयं माप ।। सर्वे- पि ते पन्धवः स्व स्व कार्याणि कुर्वतो यथाकालं पितुः सफारी स्थित्या परस्परं निरनिशपां प्रीतिं चक्रुः ॥ एवमनीते कस्मिविकाले त्वत्सदशः फनिष्तस्तेषां सौख्यमसहमानस्तं पालक चतुर्य पुत्र- मेवमवदन ॥ अहो, किमिति भवान् मृदएवावतिष्टने नारीवः नवा पिता भन्यस्मिन् फर्मणि नियुक्तं ।। एते तु पन्धवस्त्यां पूर्वमन्वाना बदरपूरणार्थमन लजारक्षणार्थ वसं ददतः सर्वस्वमपहरंति ॥ वस्तु- स्तु त्यंचापि एषां मधुरेव ॥ पितातु नरठस्तन्मतानुपारीति ॥ ततथ स्प जाल्पस्य पारयं श्रुत्वा सचतुर्थः पुनः स्पान्पर्वः सा फला- करोत् ॥ अपर स्वयं चिनएस्तानपि रिनाशयामास । अन पृच्छामि स्यास्यानवातस्य कारणं किं ते पन्धन उत स पिनाया मो पथोपदेशको जाल्मः ॥ नाल्मएरेति चेदय तुप्पी तिष्ठ, सपि यया- पं फर्म कुर्वाणा एते पेदस्य चत्वारो वर्णाः पुत्राः मुसं निरन्तु ५

·No text on this page.

·प्रत्यवाय प सती मास केनाप्यास्तिफन नेष्यते इति यांनी जातस्य साधास्तुकारामस्य तु तत्वज्ञानमेव नात- विहितकर्मण्यधिकारी पूर्वशरीरे तु तेन कृनच कर्म पन जाता ।। " वेदविहितकर्माणितु सर्वाग्यरिधाविषयकाणी मीयांसायामध्यासभाष्ये " भगवत्पूज्यपादानाप रेयानाम् साधाः स्तत्वमानिनः फर्मानाचरणमयुक्तः प्रत्याप इनि समानत्वं फिमिनि ब्राह्मणानां श्रेष्ठचम् फिमिनि त पद गुलभं पुराणेतिहासमितिची मीमांसकरन्या, शिपिनि भर शुद्धः ॥ द्राणामपि मोसपुरुषार्थः साध्य इत्यारकयनेन स- मुनाः संरताः किंतु सावती नामदमादि सम्पयस्पायरय प यं पराग्यं तेनात्पनत्वं भृते भवंशस्य मोसः साशी धमदमादि प्रकला सान्विफेषु सास्विफादारेषु मामणेषु यदि दुर्लभा, र तदा त्यंनमटि नेषु तामस चिपत्ति ।। हुनरतस्याः संभरः प तस्मादाहुल्येन ब्राह्मणा एष मोक्षपुरुषार्थभानः नयभाग्य गोपि स्या न पारयामः॥ मोती प्रामणरेर मायो नान्या यदुनं नियम स्वीर्म इनि विशेषः ॥ पदाधिकारस्तु तस्य घन पर्णस्य नारत्येपेत्तसं विस्तरण !

·पंचायतनं यंदपल ममुपदिनि पदयाचम्नम मापु भागमा पचमनोचिन मिति कमाचरणामारा प्रत्याय मा (१८) परस्परं प्रीतिं भावयन्तु लं च तपां परस्परं देपस्य कार प्रकृतमनुसरामः ॥ तत्रापि पुराणमीमांसका एवं वदन्ति नैव मंत्राधिकारिणामपि द्विजानां सर्वेषां मोक्षलाभः किंतु संन्यामि सन्यासनहि मांसजनकमदृष्टं जायते ॥ सन्यासेचाधिकारोबार "ब्राह्मणानिवेदमायानास्त्यकृतःकृतेनेत्यत्र " शुनी ग्राम विमस्यैव ग्रहणात् । तथाच त्रैवर्णिकानामपि मोक्षाशा दुर्लभैर केवल श्रुनिपाटतस्तत्वज्ञानं भवति तस्य दुरितक्षयापेक्षायाः सन एवंच नानाविधानि दुरितानि केषांचिद्भागानागः। केपांवि भासः ॥ पांचित्संन्यासेन नाश इति यपां संन्यासाधिकार सं मोक्ष इति- श्रीमत्परमहंसपरिग्राजकाचार्या श्रीशंकराचार्यास्तु अत्यु तया मोक्षशास्रोपदंष्टतया सकलनिगमाननया लोक्यपूज्यचा शूद्रानपि संगुदचित्तान कर्मवशात् शूद्रपोनीन् समुन्पन्नतत्वा भनि भवत्येव मोक्ष इत्याहुः ॥ तेपामयमाशयः ॥ नहि तत्वज्ञाने यो रपेक्षा यस्य चित्तं निर्मलं तय तन्मादुर्भवत्येव ॥ नहि निर्मले सर न प्रतिबिम्पनि चंद्रमाः वस्तुतंत्रन्यानज्ञानस्य तत्वनिरन्धकमरा मनसि नायने ।। नचापदशं बिना कयं ज्ञानं स्यात् ॥ नगपं पर इंदनानुदिष्टम्य यालस्यायं घट इतिझानं नायने । तथागान्मनवा वेदपत्रापदिष्टवान् वैदेनु टम्यानधिकाराद कथं तुकारापादी टागां मोतियाम्यम् ।। येदे शुद्रस्याधिकारी नाम्नि इति तु पुकम् पुगणनाति आन्पनन्याय पानः उपदिष्टन्यान् ॥ नथार पापवित जन्मांनी गमाग्निनिष्कापनातन गुदं नम्प सत्यशानं पुराण भागनाति नायनाति नाप माम प्रनिरन्धकम् ।। ना दुरागमादीनां नाला बनविहितानि कागि त न कृतानिए नाराया ग्रामसयानामग्राणतपर भाग - ·। (१९) प्रत्यवाये च सती मोक्षः फेनाप्यास्तिकंन नेम्यते इति वा यांनी जातस्य साधास्तुकारामस्य तु तत्वज्ञानमेव जातम विहितकर्मण्यधिकारी पूर्वशरीरे तु तेन कृतमेय कर्म येन जाता । “घेदविहितकर्माणितु सर्वाण्यविद्याविषयकाणी मीमांसायामध्यासभाप्ये " भगवत्पूज्यपादाचार्य रेवोक्तम् साधोः स्तत्त्वज्ञानिनः फर्मानाचरणप्रयुक्तः प्रत्यवाय इति समानत्वे किमिति ग्राह्मणानां श्रेष्ठधम् फिमिति ते वदं सुलभं पुराणेतिहासमितिचेद्रो मीमांसकबन्धो, किमिति भव शुद्धः ।। शूद्राणामपि मोक्षपुरुषार्थः साध्य इत्यक्षरकयनेन सर्व मुक्ताः संयत्ताः किंतु तावती शमदमादि सम्पयस्यायस्य च शयं वैराग्यं तेनात्मतत्वे श्रुते भवेत्तस्य मोक्षः ताशी शमदमादिन प्रकृत्या सात्विकेपु सात्विकाहारेषु ब्राह्मणेषु यदि दुर्लभा, स. तदा ऽत्यंतमलिनेषु नामसचित्तवृत्तिषु ।। कुतस्तस्याः संभवः शूद्र तस्मादाहुल्येन ब्राह्मणा एव मोक्षपुरपार्यभानः फश्विद्भाग्य दोपि स्यारं न वारयामः ॥ मोक्षो ब्राह्मणैरव लभ्यो नान्यरि त्वदुक्तं नियमं स्वीकुर्म इति विशेषः॥ वेदाधिकारस्तु तस्य चतुर वर्णस्य नास्त्येवेत्यलं विस्तरेण !

·वंदपवादिष्टयान यदनु टम्यानधिकारात् कयं तुकारामादीना पचान्मनलं बंदपा ममुपदिष्टइति पदयांचम्नान गाधु भागनादी नशागमा ग्रामनगरापान गर्दव देवनामप्राणनपर भाम। पांच मोचित विनियमाचरणामात् मत्सराप मारः। (१८) परस्परं प्रीति भावयन्तु वं च तेपां परस्परं द्वेपस्य कारणमा मकृतमनुसरामः ॥ तत्रापि पुराणमीमांसका एवं वदन्ति नव गाप मंत्राधिकारिणामपि द्विजानां सर्वेषां मोक्षलाभः किंतु संन्यामिन सन्यासेनहि मोक्षजनकमदृष्टं जायते ॥ सन्यासेचाधिकारी बामणा- "ब्राह्मणानिर्वेदमायानास्त्यकृतःकृतनेत्यत्र " श्रुती ब्राह्मपरत विमस्यैव ग्रहणात् । तयाच वर्णिकानामपि मोक्षामा दुर्लभव ॥ न केवल श्रुतिपाटतस्तत्वज्ञानं भवति तस्य दुरितक्षयापेक्षायाः सन्चात् एवंच नानाविधानि दुरितानि केषांचिद्भोगानागः। केपांविधाना भागः ॥ पांचित्संन्यासन नाग इनि येषां संन्यासाधिकार संपा मोक्ष इति- श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्या श्रीगंकराचार्यास्तु अन्यदार- नया मोक्षशास्रोपदेष्ट्रनया सकलनिगमार्थनिया लाग्यपूज्यवाणाः शूद्रानपि संशुदचित्चान कर्मवशात् शूद्रयोनीन् समुत्पन्नतन्त्वज्ञानात पति भवत्येव मोक्ष इत्याहुः ॥ तेपामयमाशयः ॥ नहि तन्वज्ञान पाने रपेक्षा यस्य चित्तं निर्मलं तत्र तत्प्रादुर्भवत्येव ॥ नहि निर्मले सरा न प्रतिविम्यति चंद्रमाः यस्नुनंबन्वानानस्य तत्पनियन्यामनरा मनमि नायनं ॥ नचोपदेशं विना कयं ज्ञानं स्यान् ॥ नवयं पर ही दनानुदिष्टम्प यायस्यायं घट इतिमान जायने । तथाचान्मतत्यान अदागा मोशानियाच्यम् ।। वे अद्रस्याधिकारी नास्ति इति तु युगर, पुगगजातपि प्रान्मतत्यम्य यामः उपदिष्टन्यान् ॥ तयार पर्यावर जन्मांनी गमाग्निनिष्कामजानन शुदं तम्य तत्वज्ञान पण अागनाति नायतइति नाय मोसम प्रतिवन्धकम् ॥ ना पागमादीनां बदला नमविहितानि कमाणि ते नं कृतानि ।

·1- मलाप पसनी मोक्षः कनाप्याग्निन नेप्यन ति वाच्यम् ।। यांनी नागम्य माधोग्नुकारामस्य तु नाबमानमेव नानपना नगद विहितपणाधिकारी पूर्वमगर तुमन कृतमय पर यन पिटि जाना || "पदविहितकर्माणितु पर्यायरियाविषयमाणानि बार- मीपांगापामध्यागमाप्य " भगवत्पग्यपादापाय सानाम् ॥ मन गावाः नायमानिनः कर्मानापरणम पुनः प्रत्याय नि । मन्त्र सपानन्ये शिपिनि प्राधणानां श्रेष्यम् किपिगि परन्तु म गुलभं पुराणविराममितिमी मीमांमधा, तिपनि मामासान शुदः ॥ इदाणापपि मांसपुरुषार्थः बाध्य पावन गा मुक्ताः गंगाः किंतु नापती दमदमादिपायाधाप fair. सायं पंराग्यं तनामनरे धुने भत्ताय मारनामानित माला साविषेषु साधिकार भामणे पार दुर्गा, काम तदा संतमहिने सामरापिपनि मनाया भर ॥ गरमाहाल्न पारणा एष मोसपुरुषार्थभामः शियान पदापि रयान पायापः ।। मोती प्राण का मामा- सदुनः निपर्म रबीरप इनि विशेषः ॥ पदाधिकारानु नाप प पर्णरप नारवत्सले पितरंण !

·नहि तुकारामो प्रालणसेवामकरोत् सर्वदेव देवनामग्रहणवत्पर आस। परस्परं मीनिं भावयन्नु नं नपा परम्परं देसम्म काम मकतमनुगगमः ।। नत्रापि पुगणमीमांगका पर वदनि नर । मंत्राधिकारिणामपि दिनानां मवेषां मांसलामः किंतु मंन्यामि सन्यासनहि माशानन कमष्टं जाया । गन्यानाधिकारी ग्राम "ग्रामणानियेंदमायानाम्न्यानाकृनत्यय " श्रुती ग्राम विमस्यर ग्रहणान् । नयाच गणिकानामपि माहामा दुर्लभत्र । कंवल श्रुतिपाटनम्नवानं भवनि नम्य दुग्निमयातायाः मन एवंच नानाविधानि दुरितानि फेषांचिद्भांगानागः। केषांविः बागः ॥ पांचिन्मन्यासन नाग इनि यगां मन्यामाधिकार मं मोक्ष इति- श्रीमत्परमहंसपरिबानकाचाया श्रीमंकराचार्यास्तु अन्यु तया मोक्षग्रास्रोपदेष्टतया सफलनिगमायवतया त्रैलोक्यपूज्यचर शूद्रानपि संशुद्धचित्तान् कर्मवशान् शूद्रयोनीन समुत्पन्नननना प्रति भवत्येव मोक्ष इत्याहुः ॥ तेपामयमाशयः ॥ नहि तन्नद्राने यो रपेक्षा यस्य चित्तं निर्मलं तत्र तयादुर्भवत्येव ! नहि निर्मले सर न प्रतिविम्बति चंद्रमाः वस्तुतंबन्चान्नानस्य तन्यनियन्धकमलाई मनसि जायते । नचापदेशं विना कथं ज्ञानं स्यात् ॥ नायं घट हो द्धनानुपदिष्टस्य बालस्यायं घट इतिज्ञानं जायते । तयाचात्यनवर वैदएबोपदिष्टत्वात् वेदनु म्यानधिकारान् कथं तुकारापादीन शूद्राणां मोक्षइतिवाच्यम् ॥ वेदे शूद्रस्याधिकारी नास्ति इति तु युक्तम् परंचात्मतत्वं वेदएव समुपदिष्टइति यदवाचस्तन्न साधु भागवनाद पुराणजातेपि आत्मतत्वस्य बहुगः उपदिष्टवान् ।। तयाच यस्यचित्र जन्मांतरे समाचरितनिष्कामकर्मजातेन शुद्धं तस्य तत्वज्ञानं पुराण श्रवणेनापि जापतइति तस्य मोसमाप्त कि प्रतिबन्धकम् ।। नच नुकारामादीनां शूद्रन्या तत्तद्वर्णविहितानि कर्माणि ते न कृतानि ।। एवंच शूद्रवर्णोचित विहित कर्माचरणामावान् प्रत्यवाय आवश्यकः ।

·: . (१९) प्रत्यवाय च सती मोक्षः फेनाप्पास्तिकेन नप्यते इति वाच्यम् ।। गद्र यांनी नानस्य साधास्तुकारामस्य तु तत्वज्ञानमेव नातपतो नरावेद- विहितकर्मण्यधिकारी पूर्वशरीर तु तेन कृतमेव फर्म यन चिनशुद्धि- जाता ॥ “पंदविहितकर्माणितु सर्वाग्यविधाविषयकाणानि शारीर- मीमांसायामध्यासभाप्ये " भगवत्पूज्यपादाचार्य रंयोक्तम् । एवंच न साधाः स्तत्वमानिनः फर्मानाचरणप्रयुक्तः प्रत्यवाय पनि ॥ मन्वं समानले किमिति प्रापणानां श्रेष्ठयम् किमिनि सरदं परन्तु न गुलभं पुराणेनिहासमितिचेत्रों मीमांसफरन्यो, किपिनि भयानम्मान शुदः । दाणामपि मांसपुरुषार्थः साध्य इत्यक्षरकयनेन सय शहा. मुक्ताः संहत्ताः किंतु तावती नामदमादि सम्पयस्यास्प प निरनि. शायं पराग्यं तेनात्मनत्व श्रृंतं भवेवस्य मोक्षः तारसी शमदमादिमम्मान महत्या सान्विफेषु साविफारिपु प्रामणेपु यदि दुसभा, माम्मत तदा ऽत्यंतमसिनेषु नामसचिरषिपु । तरतस्याः संभवः ।। तस्मादायेन मानणा एव मोक्षपुरुषार्यभारः कधिनापान दीपि स्याएं न पारयामः ।। मोक्षी प्रामणरेर लायो नान्यगित रवदुक्तं नियमं स्चीदुर्म इति रिशेषः ॥ पदाधिकारस्तु तस्प पतुर्थ- पर्णस्प नारत्येवललं विस्तरण ।।

·(१८) परस्परं प्रीतिं भावयन्तु त्वं च तेषां परस्परं द्वेपस्य कारणमा मकृतमनुसरामः ॥ तत्रापि पुराणमीमांसका एवं वदन्ति नव गायः मंत्राधिकारिणामपि द्विजानां सर्वेषां मोक्षलाभः किंतु संन्यासिन ए सन्यासेनहि मोक्षजनकमदृष्टं जायते ॥ सन्यासेचाधिकारो ब्राह्मण "ब्राह्मणोनिवेदमायानास्त्यकृतःकृतेनेत्यत्र " श्रुती ब्राह्मणपदे विमस्यैव ग्रहणात् । तथाच त्रैवर्णिकानामपि मोक्षाशा दुर्लभव । न केवलं श्रुतिपाठतस्तत्वज्ञानं भवति तस्य दुरितक्षयापेक्षायाः सत्वात् एवंच नानाविधानि दुरितानि केपांचिद्भोगानाशः । केपांचिज्ञाना नाशः ॥ केषांचित्संन्यासेन नाश इति येषां संन्यासाधिकार स्तेपामे मोक्ष इति- श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्या श्रीशंकराचार्यास्तु अत्युदार नया मोक्षशास्त्रोपदेष्टतया सकलनिगमार्थज्ञतया त्रैलोक्यपूज्यचरणाः शूद्रानपि संशुद्धचित्तान् कर्मवशात् शूद्रयोनीन् समुत्पन्नतत्वज्ञानात प्रति भवत्येव मोक्ष इत्याहुः ॥ तेपामयमाशयः ॥ नहि तत्वज्ञाने योने रपेक्षा यस्य चित्तं निर्मलं तत्र तत्मादुर्भवत्येव ॥ नहि निर्मले सरसि न प्रतिविम्वति चंद्रमाः वस्तुतंत्रत्वावज्ञानस्य तत्प्रतिबन्धकमलरहित मनसि नायते ॥ नचौपदेदां बिना कथं ज्ञानं स्यात् ॥ नहायं घट इति देनानुपदिष्टस्य यालस्यायं घट इतिक्षानं जायते ॥ तथाचात्मतत्यस्य वेदएकोपदिष्टत्वान् यदेतु द्रस्यानधिकारात् कर्य तुकारामादी शुदाणां पोशनिवाच्यम् ।। येदे शूद्रस्याधिकारो नास्ति इति तु युक्तम् पाँचामनन्वं वेदएर समुपदिष्टइति पदवीचस्तन्न साधु भागवताद पुराणजानेपि आत्मनन्यस्य पानः उपदिष्टत्यात् । तथाच यस्पमित जन्मतिर ममाचरितनिष्कामर्मजातेन गुदं तस्य तत्यानं पुराण अरणेनापि नायनानि सस्य मोक्षमाप्त कि प्रतियन्धकम् ॥ नान तुकारामादीनां दत्वा तत्तवर्णविहितानि कर्माणि न कृतानि ।। नदि तुकारामा ग्रामणसेवामकरीत् सर्वदेव देवनामग्रहणतत्पर आम। संघ वर्णोचित विदित कर्माचरणाभावात् प्रत्यपाप आवश्यकता

·No text on this page.

·(आटा) न गिग पुरागनिपिनमा र न गां दानिकाना माग गर्मानीना गाँT - ग्गा परमपुरमाग मणिमा तिः grl पुग्णागांना नः गनानन म गंभाति नाति मूलन्यमानीति निपग्निम् ॥ प्रारी नागिनार: गमः। সব গুন যুগান্তনা নাশ শনিস নয় पनि निर्णितम् ॥ अपांगी गारंगीण मानिकानां गुगरण दयानन्दानुयागिनां न ममें मापाः गम्मानिलिताः नतः मई- रेचने लभ्या नवनि विना मीमांगकगनायम प्रहाय नमन- मेय श्रेयम्फरमिति गम्यापिनम् ।। नयापि दगानन्दमतानुयापिन का निगलना ॥ नदेयं ययानि मगा जिगिनीय लेगः । मुसः प्रकृष्टभज्ञासागराः शमन्तां ममागविषय गुणविषय सदया मरंड अंते च नं जगमालकं मंगाध्य पन्दिताकाडानपि पारगंगाया- संडारामि एनमनिदीय लेयमिति गम् । श्रीकृष्णागिमन्नु ॥ टेगक:- न्याय }:- गाग्थ्य-मागर:- धागदाचार्यः हरका ॥समानः॥ verkicron

·No text on this page.

·No text on this page.

·[विषयः] ... ... १ ... " ... ... .. १ ... ... ... ... ८ १. १२ १ पुरणयंशवनिपंचनम् धर्मार्थकाममापाणां पतुणामपिपुरमाथांनांप्रत्येक शानिर्वाचनम् धर्मयिनारः अयिभारः कामपिगारः मारापिचारः अध) पाकिमत मोसपिचारः ari जनमत ग्यायोपिकमतयाः सागिना तयोः মেঘনা নেয়াব্যানুবাবা- पपुपरमपुरापारनिपिचारः पपपार्यकारणभापनियनम्- मे आपंधर्मग्यालाAnimatlaदिचारः (अश्य) गुमाममाणांपना स्पर्शनं समर्धनम् ) रोपातुर्यप्रयोजकानतिदिधारः नुययभिस्तनपा तामांगमायमा आपापापा प्रारभ्यामपा मनानासामाजिक संरनंद निहायासमर्धनम् .. ... १- ... - ... ... ... ... ... ... ... ... M .ra ... ... M 4 ... ...