·No text on this page.

·थान) निवासि-स्वामि-
लक्ष्मणशास्त्रिप्रणीतम
(चित्रकाव्यम् , मूलमानस
वि० संवत्सरे २०१५ मिते मुद्रितम ।
West
ARSABHARAre
प्रतयः
मूल्यं रूप्यकद्वयम् ,
.५०० सिताः।
MEDIA
6410 Mulna

·No text on this page.

·Hyder
नागौरराजस्थान )स्थित
संस्कृतविद्यालयस्य
अध्यक्षाः बामिनो लक्ष्मणमाक्षिणा,
दन्नेवासिन छात्राच।

·No text on this page.

·Hyderabad. RAVAN श्रीविष्णवे नमः। (ग्रन्थादौ मङ्गलश्लोकः।) शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं, विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्ण शुभाङ्गम् । लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं, वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥१॥ श्रीमते रामानुजाय नमः। coue 40janiye. CILLIAMSTER LawRELATED POLICELATED अथ राजस्थानान्तर्गत नागौरनगरनिवासि-स्वामि-लक्ष्मण- शास्त्रिप्रणीतं-श्रीविष्णुचरितामृतं चित्रकाव्यं पारभ्यते।

·प्रकाशक-खामी लक्ष्मणशास्त्री.
अध्यक्ष संस्कृत-विद्यालय, वखतसागर,
नागौर (मारवार)
मुद्रक-लक्ष्मीबाई नारायण चौधरी,
निर्णयसागर प्रेस,
२६।२८ कोलभाट स्ट्रीट, बम्बई २

·प्राकथनम् । अस्मिन् श्रीविष्णुचरितामृताख्ये चित्रकाव्ये श्रीमद्भागवतस्य द्वितीयस्कन्धगते सप्तमाध्याये निर्दिष्टान्येव श्रीविष्णोश्चतुर्विंशति- मितानामवताराणां सङ्ख्या, नाम, क्रमश्च सङ्क्षिप्तं तच्चरित्रं च सरलया संस्कृतभाषया वर्णितानि सन्ति । काव्येऽस्मिन् सप्तात्रंशन्मिताः सर्गाः सन्ति । अस्मिन् काव्ये सर्वा श्लोकसङ्ख्या ८५६ मितास्ति । तत्र श्रीरामस्य चरित्रमष्टभिः सर्गः,श्रीकृष्णस्य चरित्रं सप्तभिः सर्गः, शेषाणां द्वाविंशतिमितानामवताराणां चरित्रमेकैकेन सर्गेण वर्णित- मस्ति । सर्गान्ते तत्तदवतारस्य नामनिर्देशोऽपि दर्शितः । काव्येऽन सर्वत्रानुष्टुब्बृत्तमेव निबद्धमस्ति । अस्मिन् चित्रकाव्ये कृष्णद्वैपायन- महर्षिणा सङ्कलिते श्रीमहाभारतआनुशासनिके पर्वणि सन्दर्मित सप्ताधिकशतपद्यात्मकं श्रीविष्णुसहस्त्रनामस्तोत्रं श्लोकानां प्रतिचरण- गतेन चतुर्थाक्षरेण विनिःसृतं भवतीति कवे रचनाचातुर्य काव्यस्य च महद्वैचित्र्यं विदुषामवश्यमेव द्रष्टव्यमस्ति । सत्यपि चित्रकाव्येऽस्य काव्यस्य संस्कृतपद्यभाषा सुतरां सरला मनोज्ञा चास्ति । विद्यार्थिनां श्रीविष्णुभक्तानां चेदं काव्यं नितरामुपयुक्तं पठनीयं चास्ति । प्रकाशकस्य। गुणेषु ये दोषदृशः परेषां, ब्रूमः स्वदोषावरणाय किं तान् । स्वतः पिधास्यन्ति ममात्र दोषान् , सन्तस्ततस्तानपि किं ब्रवीमि ।१।

·स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीतानां संस्कृतरत्नाकर, भारती,
भवितव्य, दिव्यज्योतिः-प्रभृतिषु विश्रुतेषु
संस्कृतपत्रेषु प्रकाशितानां
गद्यलेखानां नामानि ।
परमात्मनि दृढो विश्वासस्तत्फलं च । प्रमुखं कारणम् ।
ज्योतिःशास्त्रस्य चमत्कारः। विश्वभाषा (संस्कृतम्)
(गर्भाधानसमयाजन्मसमयज्ञानम् ) सरलीकरणं विकली करणं वा ।
दिव्यं लमघटीयन्त्रम् ।
प्रश्नत्रयम् (ज्योतिःशास्त्रविषये)
राज्ञो मौढ्यं महानर्थमूलम् ।
विद्वद्भूषणम् ।
महाकविः कालिदासः।
दुरवस्थायाः पराकाष्ठा।
उपरागाशौचपरामर्शः।
(संस्कृतभाषाविषये)
क्षेपकपरामर्शः।
एकादश किङ्कराः।
अयनांशविमर्शः।
अन्धविश्वासः।
संस्कृतभाषा, तत्प्रचारोपायाश्च । याशी त्वं तादृशोऽहम् ।
संस्कृतभाषाया वैशिष्ट्यम् ।
आवश्यकतैव भाषाया विकाशे
सत्सङ्गः॥
इत्यादीनि।
परमेश्वरः।

·श्रीविष्णोरवताराणां विमर्शः। , , श्रीविष्णोः कत्यवताराः सन्ति ? कानि पुनस्तेषां नामानि ! कथं च तेषां क्रमः ? अयं विषयः सर्वथा दुरुत्तर एवास्ति खलु । शास्त्रेषु तेषां सङ्ख्या, नामानि, क्रमश्च तत्र तत्र नैकविधानि मिथोऽतितरां विरुद्धानि वर्णितान्युप- लभ्यन्ते । अन्येषां शास्त्राणामेतद्विषये परस्पर विरुद्धोक्तिर्दूर आस्ताम् , एककर्तृके वैष्णवानामेकमात्रमान्ये च श्रीमद्भागवतेऽपि श्रीविष्णोरवतारवर्णनप्रसङ्गे तत्र तत्र सङ्ख्यायाम, नामसु, क्रमे च सुतरां विसंवादो विद्यते । श्रीमद्भागवते श्रीविष्णोरवतारवर्णनप्रसङ्गाश्चत्वारो विशेषतो विद्यन्ते । तेषु प्रथमः प्रसङ्गः श्रीमद्भागवतस्य प्रथमस्कन्धे द्वितीयाध्यायेऽस्ति । अन्न रोमहर्षण- पुत्रेणोप्रश्रवसा सूतेन शौनकादिभ्यो मुनिभ्यः श्रीविष्णोरखताराणां वर्णनं कृतम् । भत्र सङ्ख्या, नामानि, क्रमश्चैवं सन्ति । कुमारः १, वराहः २, नारदः ३, नारायणः ४, कपिलः ५, दत्तः ६, यज्ञः ७, ऋषभः ८, पृथुः ९, मत्स्यः १०, कूर्मः ११, धन्वन्तरिः १२, मोहिनी १३, नरसिंहः १५, वामनः १५, परशुरामः १६, व्यासः १७, श्रीरामः १८, कृष्णः १९, बलरामः २० बुद्धः २१, कल्की २२,। अनादिमोऽवतारः कुमारोंऽन्तिमश्च कल्क्यस्ति । अत्र विश्रुतान् ध्रुवहरिहयग्रीवमनुहंसाख्यान् पञ्चावतारान् विहाय नारदमोहिनीबलरामाख्या- स्त्रीनवतारानधिकान् सङ्गृह्य केवलं द्वाविंशतिमिता एवावताराः स्वीकृताः । द्वितीयः प्रसङ्गः श्रीमद्भागवतस्य द्वितीयस्कन्धे सप्तमाध्यायेऽस्ति । अन्न ब्रह्मणा स्वपुत्राय नारदाय श्रीहरेरवतारा वर्णिताः । तेषां सङ्ख्या, नामानि, ऋमश्चैवं सन्ति । वराहः १, यज्ञः २, कपिलः ३, दत्तः ४, कुमारः ५, नारा- यः ६, ध्रुववरदः ७, पृथुः ८, ऋषभः ९, हयग्रीवः १०, मत्स्यः ११, कूर्मः १२, नृसिंहः १३, हरिः १४, वामनः १५, हंसः १६, मनुः १७, धन्वन्तरिः १८, परशुरामः १९, श्रीरामः २०, कृष्णः २१, व्यासः २२, बुद्धः २३, कल्की २४, । अन्नादिमो वराहस्त्वन्तिमः कल्क्यस्ति । अन्न चतुर्विंशतिमिताः श्रीहरेव- तारा वर्णिताः । अयमेव पक्षः साधीयान् विशेषतश्च विश्रुतोऽस्ति । - - ·.. तृतीयः प्रसङ्गः श्रीमद्भागवतस्य समग्रेऽष्टमस्कन्धे वर्णितोऽस्ति । अन्न महा- मुनिना श्रीशुकेन परीक्षिते राज्ञे चतुर्दशमितेषु मन्वन्तरेषु प्रतिमन्वन्तरमेकैक- स्थावतारस्य वर्णनं कृतम् । मन्त्रावताराणां सङ्ख्या, नामानि, क्रमश्चैवं सन्ति । प्रथमे स्वायम्भुवान्तरे रुचेराकूत्यां यज्ञः १, द्वितीये स्वारोचिषान्तरे वेदशिरस- स्तुषितायां विभुः २, तृतीय उत्तमान्तरे धर्मस्य सूनृतायां सत्यसेनः ३, चतुर्थे तामसान्तरे हरिमेधसो हरिण्यां हरिः ४, पञ्चमे रैवतान्तरे शुभ्रस्य विकुण्ठायां वैकुण्ठः ५, षष्ठे चाक्षुषान्तरे वैराजस्य सम्भूत्यामजितः ६, सप्तमे वैवस्वतान्तरे कश्यपाददित्यां वामनः ७, अष्टमे सावर्ण्यन्तरे देवगुह्यात् सरस्वत्यां सार्वभौमः ८, नवमे दक्षसावर्णिनामान्तर आयुष्मतोऽम्बुधारायाम् ऋषभः ९, दशमे ब्रह्म- सावर्ण्यन्तरे विश्वसृजो विषूच्यां विष्वक्सेनः १०, एकादशे धर्मसावर्ण्यन्तर- आर्यकस्य वैधतायां धर्मसेतुः ११, द्वादशे रुद्रसावर्ण्यन्तरे सत्यसहसः सूनृतायां सुधामा १२, त्रयोदशे देवसावर्ण्यन्तरे देवहोत्रस्य बृहत्यामुपहर्ता १३, चतुर्दशे इन्द्रसावर्ण्यन्तरे सत्रायणस्य वितानायां बृहदानुः १४ । अन्न केवलं चतुर्दशावतारा वर्णिताः । प्रत्यवतारं तस्य पितुर्मातुश्च नामापि वर्णितम् । चतुर्दशमनूनामपि श्रीविष्णोरवतारत्वात्सर्वेऽष्टाविंशतिमिता अवतारा भवन्ति । एष्ववतारेषु मनु- यज्ञहरिवामनाख्याश्चत्वार एवावतारा विश्रुताः सन्ति । अन्ये सर्वेऽप्यवतारां अविख्याताः सन्ति। चतुर्थः प्रसङ्गश्च श्रीमद्भागवतस्यैकादशे स्कन्धे चतुर्थाध्यायेऽस्ति । अत्र ऋषभपुत्रेण योगेश्वरेण द्रुमिलेन राजे विदेहाय श्रीविष्णोरवतारा वर्णिताः । अन्न सङ्ख्या, नामानि, क्रमस्त्वेवं सस्ति । पुरुषः १, शततिः २, विष्णुः ३, रुद्रः ४, नारायणः ५, हंसः ६, दत्तः ७, कुमारः ८, ऋषभः ९, हयास्यः १०, मत्स्यः ११, वराहः १२, कूर्मः १३, हरिः १४, वालखिल्यरक्षकः १५, इन्द्र- रक्षकः १६, नृसिंहः १७, मनुः १८, वामनः १९, परशुरामः २०, श्रीरामः २१, कृष्णः २२, बुद्धः २३, कल्की २४, अत्र चतुर्विंशतिमिताः श्रीहरेरवतारा वर्णिताः । अत्रादिमः पुरुषोऽन्तिमश्च कल्क्यवतारोऽस्ति । अत्र प्रसङ्गे पञ्चदशः षोडशश्चावतारो नाम्ना न निर्दिष्टस्तदपि 'संस्तुन्वतोऽधिपतिताञ्छ्मणानृषीश्च शकं च वृत्रवधतस्तमसि प्रविष्टम् । इति पद्याधैनावतारद्वयस्य चरित्रं स्फुटं निर्दिष्टम् । अत्रापि विश्रुतान् यज्ञध्रुवपृथुकपिलधन्वन्तरिव्यासाख्यान् घडवतारान् विहाय पुरुषशतप्रतिविष्णुरुद्रवालखिल्यरक्षकेन्द्ररक्षकसज्ञानन्यानेव घडवतारान् सङ्घम श्रीहरेश्चतुर्विंशत्यवताराणां सङ्ख्या स्वीकृता । इति । , , .

·.. एवं श्रीमद्भागवतेऽन्यान्येषु च शास्त्रेषु श्रीविष्णोखताराणां सङ्ख्यायां, नामसु, विरोधः पूर्वापरक्रमविरोधश्च कल्पभेदेन परिहर्तव्यौ । वस्तुतस्तु-'अवतारा यसङ्ख्येया हरेः सत्वनिधेर्द्विजाः । यथाविदासिनः कुल्याः सरसः स्युः सहस्रशः। १। यो वा अनन्तस्य गुणाननन्ताननुक्रमिष्यन् स तु बालबुद्धिः। रजांसि भूमेगणयेत् कथञ्चित्कालेन नैवाखिलशक्तिधाम्नः । २।' इत्याद्याप्तमुखोक्तेः, 'यद्यद्विभूतिमत्सत्वं श्रीमदूर्जितमेव वा। तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोऽशसम्भ- वम्'। १ । इति श्रीमद्भगवद्गीतायां श्रीभगवदुक्तेश्च श्रीहरेरवताराणां सङ्ख्यायां, नामसु क्रमे चातिनिर्बन्धविधानं विफलमेव खलु । इति । नित्यस्मरणार्थ श्रीविष्णोश्चतुर्विंशत्य- वताराणां क्रमतो नाम प्रदर्शक एकः श्लोकः । (शिखरिणी वृत्तम् ) किरो यशो दत्तान्तग कपिलवैधात्रमुनयो, ध्रुवो वैन्योनाभ्यात्मज हयमुखौ मत्स्यकमठौ। नृसिंहो हाह्वोऽदितिजमनुहंसा अथ भिषर, द्विरामाख्यं कृष्णद्वितयमथ बुद्धः कलिहरः।१।

·श्रीविष्णुचरितामृतेऽस्मिंश्चित्रकाव्ये वर्णितानां सर्गाणामवतारानुक्रमेण नामानि, सङ्ख्या, श्लोकसङ्ख्या च । सङ्ख्या सर्गनाम, श्लोकाः, | सङ्ख्या, श्लोकाः सर्गनाम, रामाङ्क: . १ वराहाङ्क: ३२२० २ ८ ३२ " ७ " ३ कपिलाङ्कः २२ " " ३२ ८ " दत्ताङ्क: सनकायङ्कः " नारायणाङ्क: " " my " ३ ७ ध्रुवाङ्कः " " ३ A " mm २८ कृष्णाङ्कः ॥ ३२ ऋषभाङ्क: २९ " हयग्रीवाङ्कः । " ३ " " " " ३२ मत्स्याङ्कः कूर्माङ्कः नृसिंहाङ्कः १२ ८ ३ MM १३ m m " " " " वामनाङ्कः " व्यासाङ्कः ॥ ३२ " धन्वन्तर्यकः पशुरामाङ्क: कल्क्यङ्कः सर्वे सर्गाः, सर्वेऽवताराः, सर्वे श्लोकाः १९ " ३७ ·abad. गा RA अथ वराहाङ्कः प्रथमः सर्गः। निर्दिष्टो भू समष्टा स.. श्रीविष्णु चरितामृतम् चित्र काव्यम् मूलमानं च। श्रीसेव्यं विष्णुमासेव्य, स्वमूचे ता तमेकेदा चित्ते वि श्वं च तज्जनम् । समस्ता त्मा श्रयीभूता, कुर्वे श्री विष्णुचरिता-, जलधौ भू रियं गता ॥ ७॥ मृतं वि ष्णु जनप्रियम् ॥ १॥ वयं ता त क वत्स्यामो, वृत्तं स व त्र काव्येऽत्रा, भवेत्को भा रभाजनम् । नुष्टुब्वि ष यभूषितम् । कथं जी व नमेतासां, शास्त्रष का प्रजानां नः प्रभो भवेत्॥ ८ ॥ गुम्फितं रो चनं सताम् ॥२ श्रुत्वेति पू तमनसः, निहितं भू रियत्नेन, सूनोर्धा ता शुभां गिरम् । श्रीभार त समीरितम् । परमा त्मा नमाध्यौ, सहस्रं भगवन्नाना- मदः काव्य वरोदरे ॥३॥ वसन्ता प निवृत्तये ॥९॥ इदं श्री भगवत्काव्यं, दुःखदूर करः खेषां, स्वर्णदी व स्वसेविनः । प्रदध्यौ मा धवस्तदा। वराहा त्मा वतीर्याह-, प्रपूर्वो भुः पिपतु मे ॥४॥ मुद्धरे च जलान्महीम्॥१०॥ पुरा व भू व राजर्षिः, निश्चित्य मु रजिच्चित्ते, स्वयम्भू त नयो महान् । निजम क्ता मरद्रुमः। यः स्मृतिं कृ तवान् स्वीयां, 'ना नां विनाशाय, निसर्गो द्ध तबोधभूः ॥ ५॥ क्रोडरू प मियेष सः॥११॥ सोऽभूत्कृत युगस्यादौ, नासिका र न्ध्रतस्ताव-, सर्वभू भृच्छिरोमणिः। दणुता मा स्थितो विधेः। सदा सद्भावसम्पन्नः, भूदारी ग र्भसम्भूतो, स्वप्रभा वो द्धृताहितः ॥ ६॥ दैत्यारा तिः प्रकट्यभूत्॥१२॥ , प्रपूया त्य णयं चेम, ·२ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) , किमहो अद्भुतं सत्वं, यदेत्थं प्रलपन्तं तं, विलोक्य व्य स्मयन्त ते। हरिर्वा धा हरः सताम् । प्रावृट्प यः समूहाभो, निजघा न तदा देवा-, ववृधे पु रुषोत्तमः।। १३॥ स्तुष्टुवुः पु रुषोत्तमम् ॥ १९ ।। ससुमे रु समोत्तुङ्गो, हन्तुं पौ रु षगर्विष्ठान्, वन्यवे षः प्रविष्टवान् । नरवे घेण राक्षसान् । कल्पान्त सा गरं भीम, जगदी श्वर को वान्य- स्वस्पर्श क्षीणकल्मषम् ॥१४॥ स्त्वां विनोरः श्रितश्रियम् ॥२०॥ स कृत्वा क्षे त्ररूपांक्ष्मां, अभिमा ना द्धिरण्याक्षः, दंष्ट्रामा त्र निवेशिताम् । सुरासु र नरोरगान् । त्रिवेद ज्ञो पगीताङ्गो, जित्वासौ सिं हवद् दृप्तो, निःसृतः क्ष णतोऽम्बुधः।।१५॥ ऽवमेने ह सिताननः॥२१॥ यावत्सु र वरेणोर्वी, जनाभ व कृपादृष्टथा, न्यस्ता सा ए धितद्युतिः । पुरा प्रा पुः परम्पदम् । अध्यर्ण व जलं तावद्, मोक्षदं श्री प्रदं देवं, दैत्यः खे च र आगमत् ॥१६॥ कस्त्वां धीमान् परित्यजेत्।।२२।। दैतेयो यो झुकामोऽयं, त्वते के जगत् त्रातुं, बभाषे गो भृतं हरिम् । लोके के श व शकुयुः। प्रच्छन्नं यो हरेत् किञ्चित् , त्वत्प्रभा वः सुदुर्जेयः, सदासौ ग हितः सताम् ॥१७॥ सुधीभिः पु रुपैरपि ॥ २३ ॥ त्वां युद्ध वि षयां विद्या, सताम रु न्तुदो नष्टो, नानामे दां प्रदर्शये। दिष्टया रोषो न्मदस्त्वया । प्रतिजा ने स्वसौख्येप्सुः, पुरुषो त्त म मून त्वां, को गां ने ता ममाग्रतः॥ १८॥ प्रणमा मः सदा वयम्॥२४॥ G ·यज्ञाङ्को द्वितीयः सर्गः। स हिषां बहूनां स्रष्ट्रात्मप्र भवा कन्या, त्वया ग वः प्रणाशितः। कृतात्म भ वहिनी। दैत्येन्द्र श मनेनाद्य, स मान वः प्रजासर्ग- जनः स वः सुखी कृतः॥२५॥ स्तत्कृतः प्र सृतः क्षितौ ॥३१॥ सततं शि बदः पन्था, निजदै वः सदातनः। भुवनेऽ भु वराहस्य, या दुष्टा री ष्टदाः कथाः। त्वया संस्था पितो लोके, स्थास्नुःस्था णु रिवस्थितः ॥२६॥ पाठादी श्व र एतासां, वातवा भू खतेजांसि, पद्मादारः प्रसीदतु ॥३२॥ भवान् भू ता नि सृष्टवान् । इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये जगदा त्वमेवात-, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- स्तत्त्वझै निश्चितं त्वयि।।२७॥ स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते वराहाङ्कः प्रथमः सर्गः इत्थं वि धि मुखा देवा-, सम्पूर्णः ॥१॥ स्तुत्वा सु र हरं हरिम् । ययुस्ते व्य सनान्मुक्ता, अथ यज्ञाको द्वितीयः सर्गः। भूयो भू यः प्रणम्य तम्।।२८॥ बभूव ख भुवः सूनु-, लब्ध्वात्म स नरूपां तां, र्नाम्ना स्वा य म्भुवो मनुः। स विश्व म्भ रतेजसा। स्वायम्भु वो मुदा युक्तः, यं स्वयम्भूः क्षमं मेने, निजवं श विवृद्धये ॥१ शश्लाघे भा ग्यमात्मनः।।२९।। मनुना व न्दितो भक्त्या, हर्ष श म्भु मुखेभ्योऽसौ, समस्तै नो हरः सताम् विरिञ्चे रा त्मजोऽददात् । खं लोकं भ व्यलोकाप्यं, सरोजा दि कविरुझ्यो, जगद्ध त्र्ता प्रयातवान्॥३०॥ यथादि त्यः खलूदितः ॥ २ ॥ - " ·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) आकूर्ति पु त्रिका ज्येष्ठां, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये निजां निष्कल्मषां सतीम् । राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- स्वाभिलक्ष्मणशास्त्रि-प्रणीते रुचये रा जराजोऽदात्, यज्ञाङ्को द्वितीयः सर्गः कामाद्य क्षो भितात्मने ॥ ३ ॥ सम्पूर्णः ॥२॥ यज्ञना म धरः खेषां, काममो हा दिनाशनः । अथ कपिलाङ्कस्तृतीयः सर्गः। तत्पन्यां व जनप्रेष्ठो, छायाया अ भवद्धातुः, विष्वक्से नः खलूदभूत् ॥ ४ ॥ कर्दमः प्र थितः सुतः। तस्याथो अ कैसङ्ख्याता, प्रजासत्व मे धयखेति, स्तुषिता ना मतः सुताः । जज्ञिरे दि तिजान् दुष्टान् , तमम्भो यो निजोऽन्वशात्।।१॥ निहन्तुं नि श्चितक्रियाः ॥५॥ तदाज्ञां हृ ष्टचित्तोऽसौ, विष्ण्वारा ध न संलग्नं, मृदुभा षी समग्रहीत् । हन्तुं मौ नो त्सुकं मनुम् । स डुढौ के तपस्तप्नु-, दैत्याना धा वतो हत्वा, मुद्वाहा शः सरस्वतीम् ॥२॥ सोऽपान्माता महं निजम् ॥ ६॥ प रमप्रीतः, तमिन्द्रं वि दधे राजा, सद्हृत्स द्म स्थितो वरम् । स्वान्तरे धा तुरात्मजः। दत्त्वा ते ना चिंतो भेजे, तस्य मा ता महः प्रेम्णा, निजं पदम्॥३॥ मनुर्मे धा विनां वरः ॥७॥ संसारा तु रचित्तानां, तत्पन्यां म नुकन्यायां, यदाख्या रु चिरौषधम् । जज्ञे सुर वरो हरिः। ज्ञानवि त्त प्रदं यज्ञ, तं निष्का मः सदा भजे ॥ ८॥ प्रपूर्वो भुः स योगिनाम्।।४|| तत्तपः पद्मना भो कपिलः प्र थितो नान्ना, ·दत्ताश्चतुर्थः सर्गः। " , ष्ठः स्वकं चक्रे, कर्दमो वि पिनं गत्वा, ध्यानव्य ग्रा त्मनो विधेः ध्यायनी श्व रमात्मनि । सूनुना ह्य मुना ब्रह्मा, लो क मगाद् विष्णोः, मनस इशा न्तिमागमत् ॥१॥ कः सत्क मा न सिध्यति ॥५॥ पित्रा विश्व स्य सृष्ट्यर्थ- सयोग म वदज्ज्ञानं, मनुज्ञा त: कुलाचलम् । म नु तनूजया। गत्वासौ कृ तवांस्तीव्र, कपिल स्त्व रया येन, ध्यानं विष्णोर्जगत्पतेः ॥ २॥ नरः क ष्टा द्विमुच्यते ॥ ६॥ ब्रह्मादि लो कपालेशो, स स्वात्म स्थ मनोवृत्ति-, भक्तानां हि तकारकः । भॊगेभ्यो वि गतस्पृहः। तस्य शी ता तपक्षान्या, मुनिश्रे पुष्करा क्षः प्रसेदिवान् ॥३॥ निवास स्थ लमम्बुधिम् ॥७॥ यथेष्ट प्र दावस्मै, पुत्रार्थ त न्वते तपः। यद् गिरा वि शदं ज्ञानं, श्रुतिसा रो त्तमं नरः। ज्ञात्वा हा लभते विष्वक्से नः शुभं वरम् ॥४॥ कपिलो वः सुखप्रदः ॥ ८॥ तस्यात्रेः प्रथितो दत्तो, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये विष्ण्वंशोऽभू दथात्मजः । राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ सोमो जा त स्तु विध्यंशो, स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते दुर्वासा स्त्रि हगंशजः ॥ ५ ॥ कपिलाङ्कस्तृतीयः सर्गः संसार क र्मरहितो, सम्पूर्णः॥३॥ दत्तोऽत्रि कु लनन्दनः। अथ दत्ताङ्कचतुर्थः सर्गः। यथाल ब्धा त्मसन्तोषः, पुत्रोऽथो अ त्रिनामा भूद्, स्वात्माराम स्तदाभवत् ॥६॥ मभिप्रायं, ध्रु वमस्त्वेष,

·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये)
यस्याति पङ्कजं राजा,
सनक ज्येष्ठसत्पुत्रान्,
हैहयो वि दितात्मनः । सुरज्ये ष्ठः किलाप्तवान् ।
त्रं भजन भेजे,
चतुरः श्रे यसा लब्धा,
हरेः प्रे ष्ठः सदा मतः ॥३
स्वैश्वर्य म तिदुर्लभम् ॥ ७॥
न तदा प्र त्यगृहस्ते,
जगन्म ङ्ग लकर्तारं,
पित्राज्ञां जा तनिश्चयाः।
शुद्धशी लं जितेन्द्रियम् । नरं किं परमात्मज्ञं,
मुक्तिं प्रा प यदुर्दत्तं, भवप्री तिः प्रहर्षयेत् ॥ ४ ॥
योगिवी रम् प्रसाद्य तम् ॥ ८॥ द्रष्टुं वि हि तसङ्कल्पा,
इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये
:पुर वरं गताः।
राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ शेपुः पुण्य चरित्रास्ते,
स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते द्वारस्थौ ग र्वसम्भृतौ॥ ५।
दत्ताश्चतुर्थः सर्गः
वेदग भॊ ऽपि तैः पुत्रै-,
सम्पूर्णः ॥ ४॥
विरेजे रिविक्रमः
अथ सनकायङ्कः पञ्चमः सर्गः
भूलोको ग भंगात्मैष,
त्रिलोक्या ई श्वरं भेजे,
यथा वा भौं त्तमाब्धिभिः।।६।
ब्रह्मा वा शा प्रपूर्तये ।
सदा ते मा धवध्याना,
शोकदी
कामक्रो ध विवर्जिताः।
नः पुमानन्यं,
भजेत्कं प्रा सुमीहितम् ॥१॥
जनान् भ वो दधेः पारं,
निन्युः स म दृशो बहून् ।
स्मृत्या त्रा ण कृतो यस्य,
वज्ञान धु तसंसारा-,
दुःखच्छे दः प्रजायते।
श्चत्वारः सू नवो विधेः
खेप्सितं प्राप्नुयादर्थ, सनका
द य उत्कर्ष,
सप्रमा णो ऽयमाश्रवः।।२। ददतां नः सदात्मनि ॥ ८॥

·नारायणाङ्कः षष्ठः सर्गः। , मो• ॥ ५॥ नयं प्रभुः। इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये बिडौजा अ विभेद् दृष्ट्वा, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- धर्मसू नु तपोबलम् । स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते अस्वायत्त मनस्कानां, सनकायङ्कः पञ्चमः सर्गः को वा का मोऽस्ति मोदकृत्।।५।। अथ नारायणाङ्कः षष्ठः सर्गः। स प्रादा दु र्वशी तेभ्यो, मुनिर्ना रा यणो घृणी। धर्मोऽथो ई प्सितः पुत्र- अपरा ध शतेनापि, रस्तनाद्वि श्व सृजोऽभवत् । न ह्यम पः सतां भवेत् ॥६॥ मूल्धी रो ऽस्य भार्यायां, चकार कृ तकृत्यं स, द्विमूर्त्या वि रभूद्धरिः ॥ १॥ मृकण्ड त को न वि ज्ञः कृपालुं तं, तपश्च क्र तुरत्युग्र, भजते कृ तिनां वरम् ॥७॥ जगता मी श्वरेश्वरौ। तं विभू ति प्रदं स्वेभ्यो, आश्रितौ ध नदस्याशां, वन्दे ना रा यणं प्रभुम् । सज्जना न्वी तसद्तौ ॥ २॥ यः सदा त्म प्रदःपाति, तपसा कृतसे वान् खकान् जनान् ।।८ मिच्छेन्मे धा व्यसाविति । इति श्रीविष्णुचरितामृतं चित्रकाव्ये मत्वेन्द्रो वी तधीः कामं, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते नुनुदे वि जयोत्सुकः ॥३॥ नारायणाङ्कः षष्ठः सर्गः न स्वच क्र युतोऽप्येनं, सम्पूर्णः ॥ ६॥ जेतुं का मः क्षमोऽभवत् । अथ ध्रुवाङ्कः सप्तमः सर्गः। वने वि क मितुं शक्तः, कृतादौ सु कृती राजा, करिस्तो मः कुतो हरिम् ॥४॥ सर्ववी रे ड्यविक्रमः । में पदं प्राप्तु-, , । ..

·८ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) हरे शः स्वभूत्स्वाय-, आरोढुं प्र णयादत, म्भुवो वं श धरो विधेः॥१॥ ध्रुव म त्य भिलाषिणम् । स्त्रीविधे यः क्षितीन्द्रोऽसौ, स पुत्र र नमुत्तान, पादं प्रा णं यथा तनुः । नादद्रे स जनाहतम् ।। ७ ।। लेभे वं श धरं स्वस्य, ध्रुवं ग व युता राज्ञो, विमाता द यितावदत् । राजा धर्म भृतां वरः ॥२॥ अङ्कस्प ॐ हठेन त्वं, सुनीतिं वि धिना लब्ध्वा, नः प्रतीयसे ॥ ८॥ पत्नीं विश्व जनाहताम् । तवासा अ नुजोराज्ञा, तया न रे श्वरो रेजे, युवरा जः प्रकल्पितः। स प्रचे ताः श्रिया यथा ॥३॥ भविता स च राजान्ते, तस्याति प्र थितो लोके, वयं स वे ऽस्य किङ्कराः॥९॥ ऽ जा यत ध्रुवः। त्वं चेदै श्व र्यकामोऽसि, भ गवन्मूर्ति, तपोधी र: समाचर। यत्प्रभा वः सुविश्रुतः ॥ ४॥ भूत्वाप्स्य सि सुतस्त्वं मे, महौजा अ न्यभार्यायां, तपः सिद्धः समीहितम् ॥१०॥ सुरुच्या हर्षदः पितुः। तृष्णया सि ध्यते नार्थों, उत्तम स्सं स्मृतो नाम्ना, दुःख द्धिः पुनर्भवेत् । सन्तोषः स म्पदा मूलं, जज्ञे दे व समद्युतिः ॥५॥ तृष्णा स वा पदां पदम्।।११॥ पुत्रवा त्स ल्यतोऽन्येयुः, विमात्रा दि तममैवं, वाङ्कमा रो प्य चोर प्रम् । ध्रुवः प र मकोपनः । राजदि व्या सनस्थोऽसौ, जगामा च्यु तभक्त्युत्क- महीपा लः स्खलालयत्॥६॥ त्यक्तता तः स्वमातरम्॥१२॥ " , , ·ध्रुवाङ्कः सप्तमः सर्गः। भज त्वं यो माताश्रु वृ ष्टिभुज्झन्ती, तपसा स हसा तुष्टः, पुत्रं रो षा न्वितेक्षणम् । सप्तमे मा सि माधवः । आरोप्या कल्मषं स्वाङ्के, ध्रुवस्या त्मा शयाभिज्ञः, सुधीरा पि तदा रुदत् ॥ १३॥ सङ्कल्पं स फलं व्यधात्॥१९॥ दुःखपा र मपश्यन्ती, तस्येच्छा मि ति सम्पूर्य, पुत्रं वा मे क्षणावदत् । लोकं या तः स्वकं हरिः। तात मा या हि शोकं त्वं, ध्रुवोऽपि स मगात्प्रीतः, शोकेना त्मा विशुष्यति ॥१४॥ प्राप्तका मः पुरं निजम् ।।२०॥ यदि ते स राज्येहा, नृपोऽथो अ भ्यगात् प्रीतो, तर्हि सर्व प्रभुं हरिम् । द्रष्टुका मो निजं सुतम् । हि सर्वेषां, अपामो घः स्थलं निम्नं, राज्यभो ग प्रदायकः ॥ १५॥ नैति किं पु रतः स्थितम्।।२१।। स्वमात्रा वि धिनादिष्टः, सातिच ण्ड स्वभावापि, सर्वतो निः स्पृहो ध्रुवः । पुरान्निः स त्य कालिन्द्या-, विमाते का न्ततः प्रेम्णा, स्तटं या तः प्रियं हरेः॥१६॥ सच्चक्रे क्षो णिपप्रिया ।।२२।। जपन दे व र्षिणादिष्टं, त्तमालोक्य, रदुर्लभम् । कुलभूष णमात्मजम् । तत्रापू सुनीतिः क ल्पनातीतां, विजिता सु रसौ तपः॥ १७ ॥ लेभे ध मा न्विता मुदम् ।।२३।। एकाग्र म नसा विष्णुं, आत्मानं वृ द्धमालोच्य, स्मरन्मौ ना न्वितोऽनिशम् । चित्ततो षा न्वितः पिता । पश्चाब्दः स च षण्मासान्, राजानं कृ तवान् प्रेम्णा, धृतस त्यः पुरानयत् ॥ १८॥ दृष्टनी तिः सुनीतिजम् ॥२४॥ री प्सितं ध्रुवम् । वनानि वृ , सुमन सु र्व धृतिश्चक्रे, ·१० श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) श्रीपते रु तमं लोकं, भुक्त्वा सर्व सुखान्यत्र, लेभे वि द्रो हवर्जितः। त्यक्त्वान्ते रा ज्यमात्मवान् । राजा स ब लभित्तुल्य-, नरवी रो हरेर्लोक-, स्तत्वा बहु समास्तपः ।। २५॥ मारुरो हो त्तमं ध्रुवः ।।३१॥ उत्तमं शि वमित्राद्रौ, सर्वका म प्रदं यो वै, मृगं दू रा दनुद्रुतम् । शोकमो हा दिनाशनम् । चखाद ब लवान् कश्चिद् , यक्षो ब भ्र रिवोरगम् ॥२६॥ श्रद्दधी त ध्रुवाख्यानं, सुरुचि र्वि मनाः प्रागात् , तस्य ता पाः कदापि न ॥३२॥ पुत्रं सा श्व मवेक्षितुम् । इति श्रीविष्णुचरितामृते--चित्रकाव्ये दुर्दैव यो गजोऽधाक्षीत् , राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- खाहाजा निःक्षणेन ताम्॥२७॥ स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते तच्छ्रुत्वा शु ध्रुवेणाथ, सम्पूर्णः ॥ ७॥ हतास्ते चित्रसायकैः आश्रिता श्र यदेनापि, अथ पृथ्वकोष्टमः सर्गः। युपदे वाः क्षयं ययुः ॥२८॥ ध्रुवस्य स मभूद्वंशे, प्रजहा अ वशिष्टांस्तु, सुमति व दतां वरः। यक्षान मृ तवद् गिरा। कृतया गः क्षितीशोऽङ्गः, अनुनी तः कुबेरेण, सम्मतः स व भूभुजाम् ॥१॥ धनको शा धिपेन सः॥२९॥ तस्य सर्व समृद्धस्य, मूना वि श्व नुतस्यास्य, यज्ञादि वि धिकारिणः । नृपता तः समागतः । नरेन्द्रा स्था नसंस्थस्य, राज्ञोऽस भा ग्यतो नासी-, पादरे. • णु मधाच्छिवम्॥३०॥ त्तनयोऽनु नयप्रदः ॥ २ ॥ ध्रुवाङ्कः सप्तमः सर्गः ·पृथ्वकोऽष्टमः सर्गः। नृपतेः का नापरा धर्मशीलेन, , नृपते वि मनस्कस्य, अनृपं लो कमालोक्य, विषये व स्पृहात्मनः । यदर्शिभिः । ऋतुभु क्से वनादन्ते, कृतोऽमे ध्य मतिर्वेनो, नाम्ना वे नो ऽभवत्सुतः॥३॥ राज्याध्य क्षः खलोऽपि सः॥९॥ जनन्या ज न्मदोऽस्याभू-, सर्वे त्रे सु रतिक्रूरं, न्मृत्युस्ते ना प्यभूदसौ। श्रुत्वा तं रा ज्यसंस्थितम् । दुष्टो नि द यचित्तश्च, ध्य ति किं सर्यो, ख्यातो वे नः स्वकर्मभिः॥४॥ निजय क्षो ऽधिसंश्रितः॥१०॥ तनयं वे नतातः स्वं, वेनेना सदोषं दो षवर्जितः। सर्वे ध मा निराकृताः। यत्नैः स वे दवित्प्रोक्तै-, अधर्मोऽ ध्य धिकं भूमौ, शिक्नो द नुशासितुम् ॥५॥ सद्विप क्षः सुविस्तृतः ॥११॥ विहाय वि मना राज्यं, प्रार्थनां कृ तवन्तोऽस्य, निशीथे द मितेन्द्रियः। समवे ता महर्षयः। पुत्रजं व्य सनं सोदु-, मा धर्म कृ न्धि राजेन्द्र, मशक्तोऽ को वनं ययौ ॥ ६॥ लभन्तेऽ तः सुखं जनाः॥१२॥ आत्मन्या वे शितस्वान्तो, यदा व च नमेतेषां, वे दा न्तदुर्गमम् । तु ध्यायन्न ङ्गो ऽचिराल्लेभे, तदा तै रा गतक्रोधैः, पदं दे वे न्द्रवन्दितम् ॥७॥ स दुरा त्मा विनाशितः॥१३॥ जनैः सु द यितै राज्ञो, तद्वाहू च यदा मनन्, न लब्धो वि चितोऽपि सः। तु करास्तदा। गन्तुमु क मना नित्यं, कन्यार्चि व्यू ढवक्षाश्च, लभ्यते विः कुतोगतः ॥८॥ पृथुर्दे ह भवोऽभवत्।।१४।। नग्रही मियेष सः। विप्राः क्र ·१२ १ २ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) श्व र्यकर्मासौ, नानाक तु " स पृथु श्च क्रपाण्यशो, मामथो अनघां दीनां, यार्चिः सा तु रमांशजा। हन्तुं स्त्रीं न त्वमर्हसि । तयोर्हा मिथोऽभूद्यत्, दृष्ट्वा त्वां घो ररूपं हि, सर्वद्र गमं हि तत् ॥१५॥ जाताहं वि बला विभो॥२१॥ पृथुरा अन्नबी ज मयं दुग्धं, क्रियाकरः। दोग्धुंध्ये यो विधिस्त्वया। बलेन भु प्रभुप्रख्यो, सर्वं रा जे न्द्र दास्येऽहं, राजरा जः कृतो द्विजैः॥१६॥ धेनूभू ता तवेप्सितम्॥२२॥ यस्य वि भ्रा जते शुभ्रा, तथैव वि दधे वैन्यो, यशोरा जि जगत्रये यथा वि श्व म्भरादिशत् । सदा वि मसौ भेजे, तदुपा यो पयोगेन, तं पृथु भी गनिःस्पृहः ॥१७॥ दुर्भिक्षं निः सृतं ततः ॥२३॥ क्षुधात ज न तां स स्वा-, पृथुः स्व पु रसंस्थोऽसौ, मन्नही नं च भूतलम् । सज्जना न न्ददोऽभवत् । दृष्ट्वैभ्यो भो जनं दातुं, श्रीपृथो व पुषोदीप्तया, चिन्तायु क्ता न्तरोऽभवत्॥१८॥ सर्वे त्रे सुः सुरद्विषः ॥२४॥ निश्चिक्ये स महीं हन्तुं, स भूमा उ त्तमोराज्ञां, ज्ञात्वा तां हि प्रजार्तिदाम् । सद्गुणो पे तयार्चिषा । कः सहि ष्णु पौलोम्ये न्द्रो यथा स्वर्गे, सोढुमू जे खलः क्षमः॥१९॥ रेजे दे वा धिकद्युतिः॥२५॥ हन्तुमा ग तमालोक्य, म स्तथा यज्ञा- सत्रासा दा ह भूः पृथुम् । नेकदै नः प्रणाशिनीम्। त्वं साक्षा दि न्द्रियाधीशो, रम्यव प्रां महीन्द्रोऽसौ, निर्गुणोऽ जः परः पुमान् ॥२०॥ जगामा शु सरस्वतीम् ॥२६॥ , ·ऋषभाङ्को नवमः सर्गः। १३ " सुतोऽस्याभू- निरव द्यः प्रपेदे स रम्ये स र खती तीरे, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- यष्टुका मो हरिं पृथुः। निर्गता घः शतं यज्ञान् , खामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते पृथ्वकोऽष्टमः सर्गः प्रारेभे शु द्धमानसः॥२७॥ सम्पूर्णः ॥ ८ ॥ रचितो चि तसम्भारः, शक्रात्या रूढवैभवः । अथ ऋषभाङ्को नवमः सर्गः समृद्ध्यो र्जि तया युक्तः, प्रजज्ञे वे धसः स्वाय-, पृथोर्जा तः क्रतूत्सवः ॥२८॥ म्भुवश्वा द्यो महीभुजाम् । चक्रेऽथो अन्तिमे यज्ञे, तनयो वै सञ्जाता ती वमत्सरः। प्रियव्रतः ॥१॥ विघ्नमि न्द्रः परोत्कर्ष, मत्सरी स हते कथम् ॥२९॥ शिशुत्वेऽपि, लज्जास अ स्तहृदयं, नारदा दा त्मनोगतिम् । त्यक्तद्रो हः स्वपादयोः । ध्यानसं यो जितस्वान्तो, नमन्तं स दयः शक्रं, जहाँ यो गी निजं गृहम् ॥२॥ सन्निस र्गो ऽन्वकम्पत ॥३०॥ श्रुत्त्वैवं वी तरागं तं, ब्रह्माम र गणेवृतः । ब्रह्मजा ता हरसौ। आगत्ये परमा त्मा नमापेदे, बोधया मा स युक्तिभिः॥३॥ सस्त्रीको नि यतेन्द्रियः॥३२॥ विना बो ध मसौ जनो गा य ति यः कीर्ति, पृथोळ मो हनाशिनीम्। भिक्षुभा वो निरर्थकः । स दुर्ज य मवाप्नोति, सज्ज्ञान म मचित्तस्तु, मः परम्पदम् ॥३२॥ गृही सा धुः स्मृतो बुधैः ॥४॥ धृ तविज्ञानो, हा त्मनिष्टं तं, पुत्र, ·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) त्वमथो अखिलं राज्य-, तस्य ना म त आग्नीध्रः, मवाप्या ती बनिर्ममः । पुत्रः सौ हा र्दभागभूत् । विजिते न्द्रि य इष्टार्थ, नाभिःप्रश मभृञ्चास्य, लप्स्यसे यो गिराडिव ॥५॥ सुतः शक्ति युतोऽभवत् ।।११॥ एवं क म लजादिष्टः, ईजे धर्म पतिं विष्णु, स जमा हा नुशासनम् । पुत्राप्ती हा न्वितो ह्यसौ। राज्यं का मा द्यसक्तोऽसौ, क्रतौ वि द्यु च्छतज्योति-, चक्र भू यो ऽपि धर्मतः॥६॥ दैत्यारा तिः समागमत् ॥ १२॥ महसा महता स्वस्य, तं द्विजा अ स्तुवन्नत्वा, विदधेऽ हो निशामसौ। नितान्तं नि मलान्तराः। ध्वान्तस्योत्सादने पुंसां, त्वामाहु दे व शास्त्राणि, कः सन्दे हो महात्मसु ॥ ७ ॥ ह्यनिर्दे श्य गुणात्मकम् ।।१३।। सिन्धून्स्व म हसा सप्त, स्मरन्ति व रदं ये त्वां, हा न्वितान्तरान् । ते वै प्रा पुः परम्पदम् । विदधे ब लवानेष, स्त्रीपुत्र श्री सुखाप्तीहां, महीपा लः प्रियव्रतः ॥८॥ प्रमादं मा नयन्ति ते ॥१४॥ स राज्य म जहाज्ज्ञात्वा, अयं त न यकामस्त्वां, श्रेयसो हा निकारकम् । यजते मे दिनीश्वरः। राज्यात्त वु द्रुतत्त्वानां, या भवन्माया, यात्मसि द्धि मताधिका ॥९॥ ययास्या त्मा स्ति मोहितः॥१५॥ हरिश में प्रदं ध्यायन , उक्त्वैव म स्त्विति श्रीशे, बने मो हा दिवर्जितः । गते स्वे हा प्रपूरके। प्रपेदे वी ततृष्णोऽसौ, स राजा द्रि मिवोल्लञ्चय, भूपव यो हरेः पदम् ॥१०॥ लेमे धी धृत् परांमुदम् ॥१६॥ " , ·ऋषभाङ्को नवमः सर्गः। प्रजज्ञे म नुजेन्द्रस्य, स्वकृता गो निवृत्त्यर्थ, तस्य गे हे हरिः स्वयम् । विवाह वि धिना हरिः। स्वजने ष्वा ह्वयं प्राप्नो वामम न्दो त्सवां तस्मै, हषभं सो ऽतिहर्षदम् ॥१७॥ सानुरा गो ददौ सुताम्॥२३॥ ऋषभं म त्रिणां मान्यं, जयन्तीं वि दितां नाना, सद्गुणा ही नमात्मजम् । सप्रमो दां हरेः सुताम् । स्वराज्ये भ वनिर्विण्णो, स प्राप्या प परां शोभां, महीभ तो भिषिक्तवान् ॥१८॥ बलारा तिः शचीमिव ।।२४॥ स राज्य श्री श्रिया नून-, जयन्त्या म भवंस्तस्य, मृषभो नि तरां बभौ पुत्राः शौरी टदैवताः। रम्योऽपि वा रिदो विद्यु-, शतं शु चि समाचारा, स्कृतावा सः स किम्पुनः॥१९॥ मिथोहा ई समन्विताः ॥२५॥ वनवा स गतो नाभि- पितरं म नुते स स्व- तां नृपश्रियम् । मभिमा नो ज्झितान्तरम् । लेभे भ ग वतो भक्तौ, तं सने हं तदा सर्वो, कृतप्री तिः परं पदम् ॥ २०॥ गतत्रा सः प्रजाजनः ।।२६॥ द्वेषान्नो अ करोदृष्टि, खं ज्येष्ठ सु तमावेश्य, बह्वब्दा नि न्द्र उन्मदः। राज्ये भू प तिरात्मवान् राष्ट्रे मे रु सुतासूनोः, वनं व णों पमाङ्गोऽगा-, को न क्रुद्धः करोत्यघम् ।।२१॥ दृषभो भु क्तभूसुखः ॥२७॥ जिहीर्षुः सु रराडगवं, भरतो ज न्मना शान्तः, खराष्ट्र रा जराडयम् । सानुरा गो महात्मसु । स्वयोगे न स्वभक्तानां, आत्मायत्त कृतवान्तः, कृतान न्दो ऽभ्यवर्षयत् ॥२२॥ स निष्का मः क्षितिं ह्यपात्॥२८॥ , " , ·OM श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) दैवे नि हि तसर्वेहः, अथ हयग्रीवाङ्को दशमः सर्गः। स्वशरी र गतस्पृहः । चक्रेऽथो अ ब्जभूरिच्छन्, महार ण्य मिवोन्मत्तः, यष्टुम मृ तदं हरिम् । प्रपेदे ना भिनन्दनः॥२९॥ लक्ष्म्याः पत्युःखचित्तान्तः, स्मरणं स जनस्तुतम् ॥१॥ तवर्ष भः प्रदग्धोऽभू-, ज्ञात्वा सर्व जगत्स्वामी, द्वह्निना सु भृतां द्विषा । सर्वधी हक् तदाशयम् असह्यः सिं हवद् ज्ञानान्वि त जनैश्चापि, ईयदे हः समागमत् ॥ २॥ विधेस्ता पाः सुदुस्तराः ॥३०॥ पालक स र्वलोकानां, अर्हन् भू प तिरालोक्य, सत्यसन्धा तिविश्रुतम् । तं स्वस द्म समीपतः। नत्वा पि ता महो मूर्ती, स्वधर्म ना मतस्तस्य, तुष्टुवे स जनप्रियम् ॥३ त्यक्तलो भः समैधयत् ॥३१॥ ज्ञानर न्धि तकर्मापि, कस्त्वां धीमान् परित्यजेत् ऋषभं प्र यता ये वै, त्वद्ध्यान स्थि रचित्तानां, नित्यं पूजा परा जनाः। न संसा रः सुदुस्तरः॥ ४ ॥ सेवन्ते प रया भक्त्या, प्रनष्टा अ कालेनौ जो ऽन्वितेन ये। तैर्विभू तिः करे कृता ॥३२॥ तत्प्राप्त्यै दु कर ह्यन्यैः, कर्तुं क म त्वमर्हसि ॥५॥ इति श्रीविष्णुचरितामृते-चित्रकाव्ये राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- एष हर्ष करः स्वेषां, स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते कृतत्रा णः स्वयम्भुवः । ऋषभाङ्को नवमः सर्गः प्रपूर्या शा मगाद्विष्णुः, सम्पूर्णः ॥९॥ पदम स्ता पदं स्वकम् ।। ६॥ भवन् वेदाः, ·मत्स्याङ्क एकादशः सर्गः। " समय॑ः सु तन्नासा वि व एकदा स हरिं ध्यायन् , र्याः श्वासैः श्रु तयोऽभवन् । कृतक त्यः सरित्तटे। क्रतून धा ता विधायाभिः, स्वाञ्जलौ स मनुप्राप्तां, परमा त्मा नमिष्टवान् ॥७॥ शफरी त्य तुमुद्यतः ॥३॥ मा मां भू प त्यजात्र त्वं, हिंस्युः क्रू रा झषा हि माम् । दुर्जना रा तिरीश्वरः। एषा च क न्द तां निन्ये, असुरा रि हयग्रीवः, सोऽप्यका मः स्वमाश्रमम् ॥४॥ सवैनो हा प्रसीदतु ।। ८॥ प्रपेदे नि तरां वृद्धिं, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये सा राज्ञो मि षतः क्षणात् । राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ अब्धावे वो ऽक्षिपञ्चैनां, खामि-लक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते-हय शफरी नि भृतान्तरः ॥५॥ ग्रीवाको दशमः सर्गः तं भूप मि दमूचेऽसौ, सम्पूर्णः ॥ १० ॥ झषवे षः स्वयं हरिः। अथ मत्स्याङ्क एकादशः सर्गः। रात्रिवि स प्स्यति ब्राह्मी, चरित्रं गु ह्यमाख्यामि, क्रव्यभु ग्वी र्यदा चिरात्॥६॥ हरेः का रु ण्यवारिधेः। वहन्ना वा म्बुधौ वक्ष्ये, पुराणै गुणिनां मुख्यै-, ज्ञानं ह्या च रितं च मे। रु पवर्णितम् ॥१॥ यद्वाच स्प तिरप्याप्तुं, न शक्नोति क्षितीश्वर ॥ ७ ॥ सत्यत्र त इति ख्यातः, स हरे रु पलेभेऽथो, स्वात्मारा मो ऽभवन्नृपः। मत्स्याख्या दा त्मनो गतिम् । धा हरः पूर्वं, यथा पा र भवक्लिष्टा, द्रविडे म दुहृद् द्विषाम्॥२॥ नराणां धीः स्थिरा भवेत्॥८॥ , जनबा वि० च० २ ·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) र्षितैः स्तुतः। इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये स्मृतस्तैः स गिरि कूर्मो, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- भूत्वोद ह रदीश्वरः स्वामि-लक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते- स्मृतोऽज र मसौ रक्षा, मत्स्याङ्क एकादशः सर्गः सम्पूर्णः ॥ ११ ॥ कुरुतेऽ मू तहङ् नृणाम्॥५॥ अथ कूमोङ्को द्वादशः सर्गः द्वीपस्प ी करे पृष्ठे, यदामी अ भवल्लोका, मन्दरं विष्ठितं दधौ। दीनता ग्र स्तकान्तयः । निजनिः श्वा सविक्षुब्धे, दैवप्र णी तदारियाः जगदा त्मा म्बुधौ चिरम् ॥६॥ सर्वे स्व ग्रा मणीमुखाः॥१॥ समाप्ते स कले कार्ये, उपाय म विदित्वैव, प्रययौ ह नानावा णीः प्रजल्पतः। ससह त्रा मथितुं श्री पतिर्वाधि, पङ्कजा क्षः स्वकं पदम् ॥७॥ जगादे मान् समागतः ॥ २ ॥ संस्मृतः स वगीर्वाणान्, ह धरो हरिः। सम्भू ब्रह्मघ स्त्र क्षणः कृच्छ्रात्, पुरा योऽपात् स पातु नः॥८॥ मथीभू ता द्रिमन्दराः ॥३॥ सप्रेसे स सुरैर्दैत्यै-, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये विधृतोऽ मी भिरप्यसौ। राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- स्वामि-लक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते अप्स्वाधा र विहीनोऽद्रि-, कूर्मावो द्वादशः सर्गः गतप्रा णः पुमानिव ॥४॥ सम्पूर्णः ॥ १२ ॥ वीरम्म न्या यो दधि मुदा। ने त्रमादाय, ते ·नृसिंहाङ्कस्त्रयोदशः सर्गः। प्रबला अथ नृसिंहाङ्कस्त्रयोदशः सर्गः। इमंव र मसौ दैत्यो, दिता आ त्मजौ जातो, ययाचे नि श्चयान्वितः। थ कश्यपात् । अस्त्वेवं लो कसुटू चोक्त्वा, क्रोडात्मा र्त प्रभुर्विष्णु-, स तिरोऽध ते तत्क्षणम् ॥ ७ ॥ रेकं स्खै नो हरो न्यहन्॥१॥ ततोऽसु र वरो जित्वा, स्वानुजं नि हतं श्रुत्वा, सुरान क्षोणी श्वरांस्तथा। कोपसं वृ तचेतनः। स राज ध मविद्राज्य, लोकानु त्ता पयामास, चक्रे वीर: प्रतापवान् ॥ ८॥ स दुरा त्मा दितेः सुतः ॥२॥ नाम्ना शा सु हिरण्यादि-, लोकेशैः सं स्तुतामिच्छन्, कशिपुः प्र थितोऽसुरः। स्वयशो वृ द्विमुत्तमाम् । न ह्यास सा द युद्धार्थी, अप्रम त्तः समै हिष्ट, चरन् भी दः कमप्यरिम् ।।९।। विधातुं स महत्तपः ॥३॥ तत्पुत्रः प्र थितो सतत म्प यतस्तेपे, प्रह्लादः स मजायत । तपोऽसौ म न्दराचले। भगव ना मजापेऽभूत्, ध्यानान्त र्द तहग् दिव्या, धृतमौ नः शतं समाः॥४॥ स महा त्मा तिमोदभृत्॥१०॥ संसार वि षयासक्तः, तं वेधा अ भिभाष्योचे, सर्वत्रे श्व रदर्शकः। त्वं किमी हः प्रतप्यसे। स चित्ते धृ तवान् विष्णु, तपसा सं स्कृतोऽसि त्वं, दैत्येन्द्र व रयेप्सितम् ॥ ५॥ ज्ञानदृ वि मलान्तरः ॥११॥ न मां मूर्त जनो हन्तुं, नरो न श्व रदेहोऽयं, त्रिलोक्यां को ऽपि शक्नुयात् । हरिं को भु वि विस्मरेत् । दैत्यो दे व वरोऽन्यो वा, सदेह ग्वि धशिक्षाभि-, रात्राव ह्नि तथा पुनः॥६। स्तगिरोऽभुः समन्विताः॥१२॥ नाना, ·२० श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) स्मरन्तं स दुःखहर्ता र्वदात्मानं, विबुधा वि गतातङ्का-, सदा स क र्मतत्परम् । स्तुष्टुवुः शि वदं हरिम् । स्वभक्तानां, दिष्टया दुष्टः प्रनष्टोऽयं, विष्णुस्तं स ततं ह्यपात् ॥१३॥ दुश्चेष्टः शिष्टकष्टदः ॥१९॥ भगव त्कृ तवैरस्तत्, भक्ताभीष्ट प्रदः सोऽस्मान् , तस्य ता तः सुतेहितम् । पातुं वै कृ पया हरे। न क्षमोऽसा वभूत्सोढुं, अदधा च्छु भदं रूपं, राहुर्वि धु मिवोदितम् ॥१४॥ भवान् रो चिः समन्वितम्।।२०।। प्राह ग जे नसौ त्वं मे, सेवते सि द्विदं यस्त्वां, वचोनि हु तवान् कथम् । ज्ञानसि द्धा चितं सदा। त्वं विष्णो नाम गृह्णानो, स कृता र्थः स्मृतो नूनं, मृत्युमा रा दवाप्स्यसि ॥१५॥ समस्तैः सि सत्तमैः ॥२१॥ यदाहू य समीपे तं, ज्ञानवृ द्ध जनैज्ञेयं, सकृपा णो ऽतिकोपनः। खात्मनः स हचारिणम् । हन्तुं मौ न धरं पुत्रं, प्राप्तुम र गतं त्वां वै, दैत्यवी र: समुद्यतः ॥ १६॥ नास्ति स्वल्पः परिश्रमः ॥२२॥ तदा सा अ द्भुतैश्वर्यः, स्तुत्वेत्थं सि द्धसङ्ग्रेऽस्मिन् , स्तम्भतः स मभूद्धरिः। गते वृद्धि कर सताम् । दैत्यं स ङ्खये निहन्तुं तं, तं प्रह्ला दः प्रणम्याथो, निजमा यो प्ररूपधृत्॥१७॥ ह्यस्तौद्धिं सि तसद्विषम् ॥२३॥ युद्धेऽति प्र बलं विष्णुः, चित्तशु द्धि युता ज्ञातुं, स्वपुंसा मे करक्षकः। यं शक्ताः सा धवोऽपि न । तं सन्ध्या या महञ्छ, तं त्वां बो ध विहीनोऽहं, नृसिंहा त्मा महासुरम् ॥ १८॥ जातिही नः कथं स्तुवे ॥२४॥ , .

·हयङ्कश्चतुदशः सर्गः।
२१
यस्त्वां नि वृ त्तसर्वेहो, भूतेषु वि नयोपेतो,
दिव्यवे षा न्वितं स्मरेत्। भोगेषु वि गतस्पृहः।
पुरुषो ही नजन्मापि,
त्वमस क्तः स्वकं राज्यं,
सस्मृतो वृद्धसम्मतः ॥२५॥
पाहि वि
श्रु तसगुणः ॥३१॥
जगद्वि ष मशीलानां,
आश्राव्ये ति खभक्तं स,
त्वं सतां भो गमोक्षदः।
विभृषे वि श्वयात्रायै,
नृसिंहः सा रवद्वचः।
ब्रह्मवि
शिवाभिधाम्।।२६॥
अन्तर्धा ग तवांस्तूर्ण-,
ष्णु
सोऽतिनि व तिमाप्नोति, मकूपा र: कृपाम्भसाम्।।३२।।
दिव्यभू ष णभूषितम् । इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये
भजते
, प झपत्राक्षं,
राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ
“ यस्त्वां स वी मरार्चितम् ॥२७॥ स्वामि-लक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते
जगद्वि वृद्धिसद्वीजं,
नृसिंहाङ्क-स्त्रयोदशः सर्गः
सर्वदो षो त्तमौषधम् ।
सम्पूर्णः॥ १३॥
त्वया वे द विदां वेद्यः, अथ हर्यश्चतुर्दशः सर्गः।
सदाचा रः प्रचार्यते ॥ २८॥ त्रिकूटः सु रसेव्योऽद्रि-
एवं स्तु व न्तमाश्वास्य, बभूव भु वि विश्रुतः।
स सिंहा र्ध वपुर्धरः।
गिरिरा जो पमः कोऽपि,
जगादै नो हरःस्वानां,
जनानां
प्रह्लादं व चनं हरिः॥२९॥
नमो भृशम् ॥१॥
दु
रतिव ई नसद्वीजा,
वत्स व ध य सद्धर्म,
मा धर्मे मा नसंनिधाः
श्रियं मे रो रिवोत्तमाम् ।
रक्षा दी न जनस्य त्वं, को वक्तुं वा म्भिरस्याद्रे-,
कुरुनि श्च लमानसः॥३०॥ रपि वा ग्मी क्षमो भवेत् ॥२॥

·२२ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) तिभृत् पुत्रः, तत्राद्रौ म दसंयुक्तो, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकान्ये ज्ञातिव्यू हे न संवृतः। राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- स्वामि-लक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते वारणे न्द्रो ऽवसत्कोऽपि, हर्यश्चतुर्दशः सर्गः खप्रभा व जितद्विषन् ॥३॥ सम्पूर्णः ॥ १४॥ प्राहेण सु दृढं चासा-, वात्तपा दो जले क्वचित् । अथ वामनाङ्कः पञ्चदशः सर्गः। प्रतुष्टा व कृतादा ओ जसा युक्तो, नियता श्रियः पतिम् ॥४॥ 's ज नि मानसात् । देवज्ञा नै कगम्योऽसि, मरीचि स्ते. जसा यो वै, निर्व्याज क रुणानिधिः। देवरा जो ऽपरोऽभवत् ॥१॥ त्वं नाना रूपधृत्स्वीयान् , तस्याति पास्यरू पो ऽपि सर्वदा ॥५॥ द्यु बृहत्त्वं बृ हतां मध्ये, प्रजाप ति रभूद् बुधः।। चित्तगे ह कृतालयः । कश्यपो ध र्मतत्त्वज्ञः, ध्याता चि द्रू पिणस्ते वै, सदा शूर: वकर्मसु ॥ २॥ पः पुमान्भवेत् ॥६॥ अदितिः प्र थिता नाना, तेनेत्थं शि वदः खाना, सुरूपा का पि कामिनी । वचसा पि स्तुतो हरिः। अभूत्वे शा नुगा तस्य, विमोच्य वि पदस्तं स्वं, सतामि ष्टः पदं ययौ ॥ ७ ॥ विजिता त्मा खिलेन्द्रिया ॥३॥ खभक्त प्र णयाधीनो, देवानां प्र थमं या वै, हरिः शो का पहारकः । पश्चान्मा ता हरेरभूत् । दुःखनाश करः स्वाना, तस्माज्जा प क्रिया तस्या, सर्वदा नः प्रसीदतात् ॥८॥ नाम्नां ह्ये नः प्रणाशिनी ॥४॥ गतता ·वामनाङ्कः पञ्चदशः सर्गः। २३ सपन्या ऋ द्धिमालोक्य, स एव श नुयात्तूर्णं, तस्या वृद्धः समत्सरः। दुःखं ना श यितुं तव । कोपो वि स्पष्टलक्ष्माभू-, यथार्क बिम्बज हां, ञ्चित्तेशि ष्टा तिगर्हितः॥ ५॥ तापमि न्दुः परं प्रभुः ॥११॥ सैकदा क्ष मया युक्तं, प्रययौ सु टु संप्रोच्य, पतिं वी रो त्तमावदत् । तीर्थती रे विधानतः । खामिंस्त्वं म ह्यमाख्याहि, कर्तुमी श्व श्व र तुष्टयर्थ, कञ्चिन्म 9 मनुत्तमम् ॥६॥ मुनिवी रः पयोव्रतम् ॥१२॥ दैत्यैर्दु श्च रितैरेते, साक्रि या औ चितीः कृत्वा, देवा इ न्द्रां शुमन्मुखाः। नित्यं दो ष विवर्जिता। विजिताः शु द्धकर्माणो, तन्निर्वा धं व्रतं चक्रे, ह्यपि द भ प्रबुद्धयः ॥७॥ देवानां ज ननी मुदा॥१३॥ इन्द्रभा स्क रमुख्यानां, जगा दा ग य देवेश-, शिक्षा त्वं र क्षणक्षमाम् । स्तेन प्री तः प्रियं वचः । दत्त्वा मे | तरूभूया, मदीयं से वनं यत्ते प्री तिः स्थिरा मयि ॥८॥ फलहे तुः खलूदितः ॥१४॥ श्रुत्वा सा अ वदत्तां वै, यतिष्ये स र्वथा कर्तुं, कश्यपोऽ मृ तवद्वचः। तव कृ त्य महं ध्रुवम् । दैवजा तां विपत्तिं को, कः शक्तो ध मतो युद्धे, विजेतुं शू र इच्छति ॥ ९॥ जेतुं ध में परं बलिम् ॥१५॥ सवोप द्भ अकः स्वानां, खं लोकं प द्मनाभोऽगाद्, हरिरे वो च्यते बुधैः। दत्वा खारा धनाफलम् । भज तं भा वसंयुक्ता, प्रीते च क्र धरे पुंसां, वं ससू नुः शिवप्रदम् ॥१०॥ कोऽस्ति का मः सुदुर्लभः ॥१६॥ , " ·२४ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) वामनोऽ भू दसौ नाम्ना, अश्रुत्वा का व्यवाचं तां, हरिवै त नयोऽदितेः। सत्यका मः क्षितिं बलिः । यन्नाम भ जतां नैव, प्रदातु का म आदत्त, शत्रुजं व्य सनं भवेत्॥१७॥ करे वि म लमम्बु सः॥२३॥ भिक्षितुं भ गवान्' भूमि, तत्कार्ये प्र स्तुते पुंसां, बलेभ व नमाययौ। हर्षना दः समुत्थितः। न किं तन्ना म चित्रं स्थाद्, ववृधे प्र लयाम्भोवत्, यच्छ्रीना थः स याचकः॥१८॥ प्रपूर्वो भुः सतां च सः॥२४!! भिक्षुरू प धरस्यास्य, स्वपाद यु गलेनैव, विष्णोः पा व न कर्मणः । त्रिदिवं गां च वामनः । त्यक्तमा नः समानर्च, चक्रमे दि तिजारीणां, बलिवै पा दयोयुगम् ॥१९॥ देवानां कृ त्यसाधकः ॥२५॥ बलेः स व रयामास, दितिज द्यु मणिभूयो, भूमेरे नो हरो हरिः । मुदा गा त्रमार्पिपत् । स्वपादे न मितं स्वाना, कृच्छेऽपि व शिनामात्मा, मनुकू ला पत्रयम् ॥२०॥ न शोका ततॊ भवेत्खलु ॥२६॥ उद्यतं का वितं दातुं, तं सज्ज नै कसंसेव्यो, तस्मै वा म नरूपिणे । वामनः करुणाकरः। द विद्विष्णो-, बभाषे मा शुचं कार्षी, बभाषे का व्य आगतः।।२१॥ स्त्वंदैते यो ऽपि मे प्रियः।।२७।। राजस्व म पनि मा दाः, सुतले म णिभिर्दीप्ते, विष्णवे कृ त्रिमात्मने शोकमो हा दिवर्जिते। त्वद् द्विष का ये कत्रेऽस्मै, पश्यन्मां शर्मदं त्वं वै, मसिद्धान्तः किलास्त्यसौ॥२२॥ शोकही नः सदा वस॥२८॥ वशिष्यं हा ·हंसाङ्कः षोडशः सर्गः। इत्यसा अ नुशास्यैनं, अथ हंसाङ्कः पोडशः सर्गः। सज्जना ह तसत्कथः। कुमारा इ ति पप्रच्छुः, पुरा ह ष्टो तमागमाः। भक्तव श्यो हरिः स्थानं, वैधात्रा वि दितात्मानो, प्रपेदेऽ व्य क्तमात्मनः ॥२९॥ ब्रह्माणं शि ष्टसम्मताः ॥१॥ हरिर्भ क्त पराधीनो, स्वया सृष्टः समग्रो वै, लोकोऽयं शिवदात्मना। वामनं रूपमास्थितः। जनानि टे ष्टदर्शी च, सुतले प रितः पाति, बलिं नि श्च लमानसम् ॥३०॥ अविना शि पदं यद्वै, त्वया दृष्टः श्रुतिव्रजः ॥२॥ त्रिलोक्याःस कलायास्तु, यन्नित्या ख ण्डमद्वयम् । भ्रातृस्ने ह युतो हरिः। यच्च द ण्डी श्वरैर्येयं, स सह स्त्र दृशं चक्रे, तद्भवा न वगच्छति ॥३॥ गुणैर्ब प्रमुं वि जि तशात्रवम् ॥३१॥ मनोदो षो द्धता गुणाः । वामनं द मितारिं यो, मिथोऽनि वृ त्तसम्बन्धो, भजेदा न न्ददं सताम् । नश्येहो षः कथं ह्यसौ ॥ ४ ॥ न्तर्गतं शश्वच- विजित्य को धकामादीन, स्वमुत्यै ध मविन्नरः । छत्रूणां जित् स वै भवेत् ॥३२॥ कुतः स्पृ हा युतो नास्ति, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये तृष्णा च को पतापितः ॥५॥ राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- नाभूद्बो ध यितुं शक्तः, स्वामि-लक्ष्मणशास्त्रि-प्रणीते प्रश्नं तैः कृ तमात्मभूः वामनाङ्कः पञ्चदशः सर्गः तदा त त्कू हरिरा त तिहागमत् ॥६॥ हु मनो दुष्टं,

·२६
श्रीविष्णुचरित ते (चित्रकाव्ये)
पदंब
उत्तरं वि विधैर्वाक्यै-, तृतीयः प्रा ज्यधीः प्रैय-,
दत्त्वावि श्व पतिहरिः। व्रतस्त्रा ण करो नृणाम् ।
खं हंस बा लकात्मागात्,
सुखप्र दो ऽभवन्नाम्ना,
हु मतं सताम् ॥७॥ झुत्तमो वा सवोपमः ॥३॥
तुरीयः स महङ् नाम्ना,
ज्ञानं नि मै लमाचख्यौ,
तामसो वा क्यविद्वरः ।
योऽसद्रो ही सुरर्षये।
उत्तमा नु ज एवाभूद्,
हंसाख्या ध र एषोऽस्मान् ,
राजरा जः सतां मतः ॥४॥
सर्वाधा र: सदावतु ॥ ८॥ भ्राताथो अ नुजोऽमुष्य,
इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये सर्वभू पां शभृन्मनुः ।
राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ पञ्चमो नि श्चितात्माभूद्,
स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते रैवतोऽ धि पतिः क्षितेः॥५॥
हंसाङ्कः षोडशः सर्गः
र म्यनामाभू-,
सम्पूर्णः ॥ १६ ॥
चक्षुषोऽ धि पतिः सुतः ।
अथ मन्वङ्कः सप्तदशः सर्गः।
धर्मानु ष्ठा नकृत् षष्ठो,
सर्गादा अ ब्जभूपुत्रो, मनुर्ज न हिते रतः॥ ६॥
बभूवा च्यु तभक्तिमान् ।
सप्तमो म नुरद्यास्ति,
नाम्ना ख्यातः पुरा खाय-,
म वरः सुतः।
म्भुवो वै प्र थमो मनुः॥ १॥
धर्मप्रे म परो वैव-,
स्वतो य त्तः स्वकर्मसु ॥ ७ ॥
सर्वाति थि मतः स्वारो,
सावर्णिः प्र थितो नाम्ना,
चिषः ख्या तः कृशानुजः । भविष्य ति मनुर्महान् ।
द्वितीयः प्राणिनां चाभूत् , धर्मनि ष्ठि तसद्बुद्धि-,
कृतना णः सदा मनुः ॥२॥ जंगख्या तः किलाष्टमः ॥८॥

·धन्वन्तर्यकोऽष्टादशः सर्गः। २७ राज्ये भास्क रजस्यास्य, सावर्णी रा जराजोऽधो, सदान न्दः सताम्भवेत् । नाम्नेन्द्रा दि पदान्वितः। जारत स्क रदुष्टानां, भविता दे वराट्सङ्ख्यः, न ह्यान न्द लवोऽपि वा ॥ ९॥ सुप्रभा व क्षितौ मनुः ।।१५।। नवमो धर्मभृद्दक्ष-, स्मरन्ति पु ण्यकीर्तीन् ये, सावर्णी रो चिरन्वितः। मनून पर मभक्तितः। मनुः साधु प्रियः पाशि, सर्वान न्द प्रदस्तेषां, पुत्रव यो भविष्यति ॥ १०॥ रघुवी रः प्रसीदति ॥ १६ ॥ ब्रह्मसा वर्णिनामोप- इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये श्लोकजो र क्षितप्रजः। राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- दण्डप्र दो ऽसताम्भाव्यो, स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते दशमो वा छितप्रदः ॥११॥ मन्वङ्कः सप्तदशः सर्गः सम्पूर्णः ॥ १७ ॥ धर्मादि यु तसावर्णि-, मनुर्दे वा धिकद्युतिः । अथ धन्वन्तर्यकोष्टादशः सर्गः। भविता ह रसङ्ख्यो वै, सामरा अ मृतप्राप्त्यै, मानही नः प्रजाविता ॥ १२॥ दैत्याः श्री शो पदेशतः। विष्णुसे वा परो रुद्र-, ममन्थुः कल्पितोपाया, सावर्णिः मृत्युत्र स्ता महोदधिम् ॥ १॥ द्वादशो दे वदेवांशो, धान्वन्त र मसौ रूपं, भाव्यो दे वो पमद्युतिः ॥१३॥ धृत्वा त्रा ण. करो ह्यभूत् । विज्ञेयो वृ हदुद्योगो, धृतह स्ता मृतामत्रो, गतमो ह स्त्रयोदशः। रमादा र: समुद्रतः ॥ २ ॥ देवयु भा विसावर्णि-, प्रदाया शू त्तमं पात्रं, मनुर्भा नु समद्युतिः ॥१४॥ तेभ्यो वी रः सुधाभृतम् । , सु मतिर्मनुः।

·२८ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) सर्गः। , पयोरा शौ विलीनोऽभू-, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये द्धन्वन्त रि रयं पुनः ॥ ३ ॥ राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते स्ववाक्यै र्ज गतामर्थे, धन्वन्तर्ययोऽष्टादशः सर्गः निर्माया ने न दुष्करः। सम्पूर्णः ॥१८॥ लोके वि श्व कृता चायु-, अथ पटुरामाङ्क एकोनविंशः वेदोऽपा रः प्रवर्तितः ॥ ४ ॥ स्युरा" अ पि यन्नान्नः, पुरा त प विनां मुख्यो, स्मृत्यान नु सुखान्विता। मुनिश्छ म विवर्जितः। सर्वानु कू लशीलं तं, रुचिर्दै ना मतो जज्ञे, कः सुशी लः पुमांस्त्यजेत् ॥५॥ प्रदीप्ता भो भृगोः कुले ।। १ ।। तच्छिष्यैः श तशो ग्रन्थाः, सम्प्रणी ता जगद्धिताः। तनयां वि जितात्मनाम् । तेषु वै व र्णितोपायैः, कृतान न्दा मुपायंस्त, स्याद् रुजातः क्षणादरुक् ॥६॥ प्राप्तशि क्षः श्रुतिष्वसौ ॥२॥ स्वौजसा प मखे भाग, सजमो प पदोदग्नि, यः ककु मी व गोव्रजे। स्तपःस द्म सुतोऽस्य वै । सर्वत्र प रिपूज्यन्ते, अभूद्भ ग वतो विष्णो- तेजः स झ जना जनैः ॥७॥ वेदग भः पुरा यथा ॥ ३ ॥ नामास्ति निश्चितं धन्व-, अच्युतां श धरस्तस्य, न्तरेखें में षजं रुजाम् । दुष्टवै री सुतोऽभवत् । तत्स्मृत्या क्ष णमेवापि, र शुरामाख्यः नीरुक् क्षीणः पुमान् भवेत्॥८॥ सर्वभू भृत् कुलान्तकृत् ॥४॥ गाधर्व र ज वीरःप ·पशुरामाङ्क एकोनविंशः सर्गः। २९ कृपाम है सि नाना राम स्य माताभूद्, बभाषे स समागत्य, रेणुका ह रिसेविका। मुनि प्रे म युतं वचः । संस्मृत्य द्धि प्रदा पुंसां, गामिच्छे य मिमां ब्रह्मन् , निखिलै मैं भुभिर्नुता ॥ ५। नीतिवि ज्ञोऽप्यहं तव ॥११॥ जन्मसि द्वोत्तमौजो धृत्, भवतोऽ ह मनुग्राह्यो, सन्मत्या वृद्धसम्मतः। गोलोभ वि वशे मयि । बालवृद्धा तुराणां स, नियता त्मा विताभवत् ॥६ दानवाः रिः स्वकेष्विव ॥१२॥ पशुरा म स्य वीरस्य, सिद्धये सर्वकार्याणां, शत्रुव्यू हा न्तकारिणः । तुभ्यं सर्व गुणान्विताः। न विपक्षो ऽभवत्कोऽपि, युताः सु ल क्षणैश्वान्या, वने मृ ग पतेर्यथा ॥ ७ ॥ धेनूर्ल क्ष मिता ददे ॥१३॥ एकदा रु चिरं स्थानं, इति प्र ण तमूर्धानं, राजरा ड स्य हैहयः । महीपा ल मृषिर्वचः। प्राप्तोऽत्य ध्व गमश्रान्तो, उवाच क्ष मिणांमुख्यः, दिव्यते जः प्रकाशितम् ॥ ८॥ स शर ण्यो वनौकसाम् ॥१४॥ पित्रा सा अथ रामस्य, नाश्वानां ल क्षतोऽप्येषा, लतेजसा देया लक्ष्मी च्छया मया । क्षोणिपा लः क्षपां निन्ये, नेष्यन् भ वान् बलादेना, ससैन्यः शक्रवत्सुखम् ॥ ९॥ न सुखं स मवाप्स्यति॥१५॥ जातां सुर गवीशक्त्या, मुन्युक्त मि दमाकर्ण्य, तां नाना भो गसम्पदाम् । हैहयोऽ ति रुषान्वितः। दृष्ट्वा खा भी प्सितां धेनुं, तेजः पु ञ्ज भृतां धेनुं, नेतुका मः स तामभूत्॥१०॥ प्राप्तापा यः परामृशत् ॥१६॥ , सत्कृतोऽतु ·३० श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) , . बध्या तां वि विधैः पाशै एकोऽपि वे गवान् रामो, स्तद्भटाः क्ष तजीविताः । विजिग्ये ग वितान् बहून् । राजवी रो पदिष्टास्तां, पुंसो दै वा नुकूल्ये स्याद्, निन्युर्वी रो त्तमाः पुरीम्॥१७॥ विजये न हि संशयः॥२३॥ सर्वथा हि तकत्र्तुर्वे, आगत्या मि ततेजोभृत्, मुनेर्जा तो नृपो रिपुः । पिने गां ता मसावदात् । सर्पोप मा त्मभिर्दुष्टै-, श्रुत्वा ना श मृषी राज्ञो, न संस गोंहि शान्तिदः॥१८॥ तं प्राहै नः कृतं त्वया ॥२४॥ श्रुत्वा से हे न तं रामो, त्वमथो उ त्तमान्धर्मा- दुर्नयं तु महीपतेः । श्वरास द्र व्यकारकान् । हन्तुं दु दो न्तमात्मारिं, शुद्धभा वः स्मराब्दान्तं, स जगा मो अपशुभृत् ॥१९॥ धृतदी क्षो हरि पुनः ॥२५॥ सचिच्छे द समेत्यास्य, पित्राज्ञां भ गवान् मूर्ती, बाहून वीर: क्षणाद् बहून् । रामो ह्री णो ऽग्रहीदिमाम् । यथा द्रोः स च्छदाः शाखाः, चचार दे वतीर्थेषु, वायुव्यू हः सुदारुणः ॥२०॥ सत्स्वभा वः समावधि ॥२६॥ सर्व वि म च तत्सैन्यं, एकदा श्री पतिं यष्टुं, दुष्टद्रो ही भृगूद्वहः। मुनिर्भा ग वतोत्तमः। जघाना धर्म नष्टं तं, धृतद भः क्रियाः कुर्वन् , रणधी रो धराधवम् ॥२१॥ मन्त्रजा प परोऽभवत्॥२७॥ निहते म नुजेन्द्रेऽभूद्, नीतोऽन्त र मिदं लब्ध्वा, रवो महान्। गते रा मे हि कुत्रचित् । भीता भू भा रभूतास्ते, श्व रदुष्पुत्रै-, तत्पुत्रा गो त्यजोऽद्रवन्॥२२॥ मुनिवी रः स पञ्चताम् ॥२८॥ रणे हा हा

·रामाङ्को विंशः सर्गः।
.
my
ण्यतो वीक्ष्य,
,
क
अथ रामाङ्को विंशः सर्गः।
शब्दैर्दू र गतं वने। वन्देऽति व्य ग्रचित्तेन,
श्रीराध व पदाम्बुजम् ।
कृतत्रा णं सतां राम,
संसार सा गरोत्तार,
पुत्रमा का रयत्सती ॥२९॥
करणा यो त्तमप्लवम् ॥ १
आगतोऽ
कथां काव्य शिरोभूषा,-
गतप्रा णं स्वजन्मदम् ।
भूतां रा व ण वैरिणः ।
अयोध्या स्था न नाथस्य,
निःक्षत्रां क तुमेवैच्छद्,
वदाम्ये नः प्रणाशिनीम् ॥२॥
रामो ह्यात तिहा भुवम् ॥३०
श्रीरघुः सं यतस्वान्तो,
यज्ञे व वि हिते प्रादात्,
विषया स्था पराङ्मुखः।
सर्वांगां क श्यपाय सः।
भूभाव नः पुरात्राभू-,
दयोध्या स्था न भूपतिः ॥३॥
दुःखह त सतां सर्वान्,
यस्य दा न वदेवाद्याः,
निहत्या ग स्कृतो नृपान् ॥३१॥ शिरसा दो र्जिताः सदा ।
पठन्ती ह सदा पशु-, आज्ञां द ध्रु म॒धे येन,
रामस्यै नो हरं जनाः।
शको दे वः प्रतोषितः ॥ ४ ॥
चरित्रं गु ह्यमेतेषां,
राजासौ प र वीरनो,
यज्ञे प र मधर्मवित् ।
मनोमो
प्रणश्यति ॥ ३२॥
प्रदत्त द्धिः प्रकृष्टौजाः,
कैवल्य प दमाप्तवान् ॥५॥
इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये
राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ तत्पुत्र र नमभव-,
स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते
दजो ना म महाद्युतिः ।
पशुरामाङ्क एकोनविंशः
यं न प स्पर्श भोगाशा,
सर्गः सम्पूर्णः ॥ १९ ॥
कदापी ष्ट निजप्रजम् ॥ ६॥

·३२ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) नित्यं प्रस्तु तयज्ञेषु, बभूव वी र्यवांस्तस्य, जनैरि ष्टः श्रियः पतिः । सुतः शूरः सदा रणे। तत्प्रजा पु रुषस्त्रीभ्यो, राजा द श रथो नाम, हृतारि . टः शिवं ददौ ॥ ७॥ विष्णुभ क्ति परायणः ॥१३॥ . नाभूद्वि शु द्धचित्तस्य, द्विट्सु द्यु म णिवत्तीव्रः, प्रजानां भे दधीमिथः । स्वेषु शी तां शुशीतलः। समवी क्ष ण दृष्टेश्च, रेजेऽसौ श्रे यसां कर्ता, राज्ये झी णः कुतो भवेत् ॥ ८॥ सुर श्रे ष्ठो पमद्युतिः ॥१४॥ विदर्भ राजतनयां, कुत्राप्य ध मो नास्यासीद्, दारका मो ऽतिसुन्दरीम् । राज्ये ध मो पबृंहिते। विवाह विधिनोद्वाह्य, नाभूद्वि ध र्मवृद्धिश्च, मुमुदे रा जराडसौ ॥ ९॥ पापक मै समन्विता ॥१५॥ रत्या का मो यथा साकं, न दृष्टो वि षयेऽमुष्य, तयासौ वि षयान् प्रियान् । भुञ्जानो र ममाणोऽब्दान्, यत्स्वाय त्त सुखः सर्वः, राजरा जो ऽत्यवाहयत्॥१०॥ पूर्णका मः प्रजाजनः॥१६॥ ज्ञात्वा का मा तिसक्तं तं, वैधेय वै रिणश्चाभू-, मत्रिव गो व्यदूयत । दिक्ष्वाकु कु लभूपतेः। नृपं वि ने तुं दुर्दान्तं, विद्याकु ण्ठः कुतस्तस्य, को ह्युपा योऽस्ति भूतले ॥११॥ विषये पु रुषः खलु ॥१७॥ यत्कालोऽ न यता काले, तिस्रः पौ रु षसम्पन्नो, स्वस्त्रीं द्यां यो गिदुर्जयः । हृद्यवे षः स्त्रियो दधत् । नृपो मा न सशोकार्ता,- प्रा य सर्वाः स्वा, ऽचिराच्छ्रे यः पदं गतः॥१२॥ यथा प्रा णः शरीरिणः ॥१८॥ कोऽपि ना दु गैतिं श्रितः। - प्रजाः ·रामाङ्को विंशः सर्गः। तस्याभि प्रा यमाज्ञाय, गतेऽथो ऋ तुषट्के तु, प्रहर्षे ण प्रशासनम् । महीपा तुः प्रिया सती। गतभे दः सदान्योन्यं, कौशल्या सु षुवे राम, यकार प्र कृतिव्रजः ॥ १९॥ सुतं मो द प्रदं पितुः ॥२५॥ प्रतार ण परा सम्पत्, प्रेमाद र्श च कैकेयी, पुत्राभा वः कृतो यदि । भरतं नः परायणम् । वितर्काः पृथिवीपाल सुषुवे का रणं ह्यस्य, मिमे मे थुः सुतं विना ॥२०॥ सानुकू लः श्रियः पतिः।।२६॥ स्वपुरो हि तमाहूय, सुमित्रा प सशत्रुघ्नं, वशिष्ठं र हसि स्थितः । लक्ष्मणं र म्यमात्मजम् । नत्वा गण्य गुणं प्राह, मुमुद्दे मे दिनीनाथः, स्वमनो ग तमीप्सितम् ॥२१॥ परमे ष्टी व तैः सुतैः ॥२७॥ धृतद भः क्रतुं चक्रे, प्रपेदे प रमानन्दं, पुत्रार्थं श मिनां वरः। दानवा रि व्रजस्तदा। मृगीमा त्रु द्भवादिष्टो, प्रजग्लौ ग्रहणे ग्लौवद्, विश्ववि घ्नो पशान्तये ॥२२॥ रक्षोव्यू हः सदार्त्तिदः ॥२८॥ हुतह व्या दथोद्भूतो, रामोऽसा उ त्तमश्लोको, राज्ञे दी तो नरस्तदा । बलोद ग्रः प्रतापवान् । दत्त्वा सु वा सितं पात्रं, भ्रातृभिः सं युतो रेजे, क्षीरसं युत्तिरोदधे ॥ २३ ॥ सुरैरि व सुरेश्वरः ॥२९॥ ददौ न र वरः क्षीरं, धेनुं व त्स इवाजस्रं, स्वस्त्रीभ्योऽ धोक्षजं स्मरन् । रामं वी रो ऽन्ववर्त्तत । प्रययौ मिणां मुख्यः, लक्ष्मणोऽ द भ्रधीश्चान्यो, समृगी जः पुरोहितः ॥२४॥ भरतं क्षो णिपात्मजम्॥३०॥ ०च०३ ·३४ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) तव भ चक्रे क विवरः काव्यं, राजास प्र णयं प्रोचे, वाल्मीकिः श्रा व्यसत्कथम् गाधिजं मा नदः सताम् । शृण्वतां मो क्षदं युक्तं, निष्कार णं त्वदालोकः, श्रीराम विविधेहितैः ॥३१॥ प्रमुदां बी जमस्ति नः॥३॥ गायो सर्वा वि श्व प्रशंस्यस्य, ज गतीजानि, बभाषे म अभाषिणम् । गुरोर्व द ननिःसृताः। व्य तमा वाङ् नो, विद्याः शिक्षि तवान् रामः, नुदती यम् पथःश्रमम् ॥४॥ सुप्रवी णः सहानुजः॥३२॥ त्वयाहो अर्थिनामाशा, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये नैव व्य ों पपादिता। राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- कार्यार्थी न रराट् चाहं, स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते नृणां स्वा र्थो यतो महान् ॥५॥ रामाङ्को विंशः सर्गः मारीचो म खकार्ये नः, सम्पूर्णः ॥२०॥ प्रत्यहं हा निकारकः । अथ रामाङ्क एकविंशः सर्गः । तं हन्तुं को विना राम, अथात्र वि श्रुतैश्वर्यः, भवेदी शो महीतले ॥६॥ श्रीराम म नुजोपेतं, स्ता वदागतः। प्रयच्छा हा ये विक्रमम् । स्वाराट्पु रः सरैरर्यो, एषोऽस्त्र भो जिनां नाशे, स्था नसंस्थितैः ॥१॥ बालोऽप्या गो भुवां क्षमः ॥७॥ प्र व रसत्कारं, श्रुत्वेत्थं म नुजाधीशो, मुनेर्वी र: प्रजेश्वरः। विमुमो हा तिविह्वलः। खसदः स्था तृभिः साकं, कृच्छ्राप्त धननाशेन, यथा स्था णुः प्रजासृजः ॥२॥ को न दी नः प्रजायते ॥८॥ यः स्वर्ग ·रामाङ्क एकविंशः सर्गः। ३५ वसूनू अ र्पयामुष्मै, चिक्षेप क्ष ण दाटेशं, निःशवं निश्चितात्मना। शरैरा मः परं क्षितेः। भूपति र्वि धिजेनैवं, मारीचं क्षा रवायन्त-, सुविष पणः प्रबोधितः ॥ ९॥ र्वायुर्वा मः कणं यथा ॥१५॥ प्रकृति स्थ स्तदा प्रादा-, सुबाहु स हिताश्छेषान्, न्मुनये विदितात्मने । रामोभू मी श्वरात्मजः। ज्येष्ठं श्रे ष्टो पमं श्रेष्ठ, बाणैर्नि ह तवांस्तीक्ष्ण, सानुजं भू पतिः सुतम् ॥१०॥ दुष्टाने नः प्रियानसौ॥१६॥ ताभ्यां सार्ध मृषिस्तूर्ण, राघवा य स्खकास्त्राणि, यज्ञक र्म स्थलं निजम् । दृष्ट्वा य ज्ञ द्रुहो हतान् । ययौ पी यू पभोक्तृणां, प्रददा ई ड्यवीर्याय, सन्तापा पो हनोद्यतः ॥११॥ त्रिदशे ज्योपमोमुनिः॥१७॥ ताटका म नुजोपेतो, मुनिमा म त्रितं चाथ, निजग्रा हा ध्वसङ्गताम् । श्रीविदे हे श्वरेण तम् । मुनेरा म स्तदादेशा-, सर्वपू ज्य तमं रामो, दुप्तदुः खः क्रतुद्विषाम् ॥१२॥ लक्ष्मण श्च प्रियोऽन्वगात्॥१८ दुष्टान् का न नजान् जन्तून् , ऋषिणा क्र मतः प्रोक्तां, श्रीरामः क्ष पयन् पथि भीष्ममा तुः कथां पथि। ऋषेः स मथ त्रातुं, निशम्य स हितो भ्रात्रा, प्राप्तवा ने तदाश्रमम्॥१३॥ सोऽतिमा त्रं हि विस्मितः॥१९॥ सतता मी लिताक्षस्तु, रामोऽथ स मनुप्राप्तां, पयःपा न परायणः । शिलीभू ता मृषिप्रियाम् । षडहः क्ष णदं रामो, पत्या स ग मयामास, ऽपासीत्स त्रीष्टिमादरात्॥१४॥ सतां यू तिः क निष्फला ॥२०॥ ।

·२ श्रीविष्णुचरितामृते (वित्रकाव्ये) भ्रातृभ्यां स हितस्ताभ्यां, भरतः सु धियां धुर्यः, मुनिः सर्व मुनीश्वरः। सत्रयी घो षसंयुतम् । जितदो षः प्रजग्राह, समद ी समागमत्॥२१॥ माण्डव्याः सुन्दरंकरम् ॥२७॥ विदेहो विधिनाभ्वर्च, श्रुतले ख युजः कीर्तेः, कौशिकं मु निपुङ्गवम् । श्रुतवे दः कराम्बुजम् । मेने त्य क्ता खिलातकं, शत्रुघ्नः सु कुमाराङ्गया:, धन्यमा त्मानमात्मवान् ॥२२॥ सद्बाधा हृत् समग्रहीत् ॥२८॥ बभञ्ज स मितौ राज्ञां, उपया म महस्यान्ते, धनुः शर्व स्य राघवः। धृतमौ नो ऽथ कौशिकः सत्प्रति ज्ञो ऽथ वैदेह-, यथेष्टं हर्षितः प्रागाद्, स्तुतोष ज्ञा निनां वरः॥२३॥ रघुवी रोऽवधं त्वगात् ॥२९॥ साकेत न गराधीशं, रामो वि जि तराण मार्गे, जनको मु निनोदितः निशम्यै त नुर्भिदाम् । दूतैरा “त्त त्वरैराप्तै-, आययौ को धताम्राक्षो, राकार्ये मम् मुदार्चिचत्॥२४॥ नष्टरो घोऽम्बुवेगवत् ॥३०॥ स्वसुतां सु मुखीं सीतां, भार्गवो वी तगर्वोऽगाद्, रामाय व तमास्थितः। दृष्ट्वासौं र घुनन्दनम् । ददौ यु तः स्वकभ्रात्रा, प्राप्तः स बान्धवश्व स्वां, जनकः सुष्ठलङ्कृताम्॥२५ पुरं बा हु जकुञ्जरः ॥३१॥ वैदेही भूपति वि विधोद्धा, हृतदुः खः सतामभात् । स्वपुरीं दा नभृद्विपाम् । ऊर्मिलां सू पयेमेऽथो, श्रीराम र म्यदृष्टयुत्कां, पूर्वल क्ष्मः परस्थणः ॥२६॥ दक्षिण ...णः प्रविष्टवान् ॥३२॥ , मु द्वहन् रामो, ·रामाङ्को द्वाविंशः सर्गः। : ३७ इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये गृहीत्वा वचनं शीर्णा, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ पितुर्वा त्स ल्यसंयुतम् । स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते ययौ की रो निजं सौधं, रामाङ्क एकविंशः सर्गः रामः पा व नदर्शनः ॥५॥ सम्पूर्णः ॥२१॥ पुत्रवा त्सल्य सम्पन्नां, अथ रामाङ्को द्वाविंशः सर्गः। खाम्बां स्वा लो कनोत्सुकाम् । गत्वासौ वचनं राज्ञो, भरते खा नुजोपेते, ऽश्रावय त्सी तयायुताम् ॥६॥ गतेऽश्व प तिमन्दिरम् । श्रुत्वा पौ र जनो वाचं, पित्रधी नः प्रजारामः, न मुखाच् च्युताम्। पिप्राय ख जनप्रियः ॥१॥ सर्वो वि ग तशोकोऽभूत्, रामं यो व नमारूढं, सभार्या भी ऽतिहर्षितः ॥७॥ धवं सं शो भने धरा। सूनवे ध र्मभृद् यौव-, राज्यदा ने कृतत्वरः। यथेन्द्र पी न वक्षसम् ॥२॥ जनका श्व पती हित्वा, नीतिज्ञा नै कनिपुणं, बन्धून वी रः समाह्वयत् ॥८॥ अहो स्व ध र्मसम्पन्ना, राममा का ये भूपतिः। निज क र्म परायणाः। जीर्णमा त्मा नमालोच्य, न शक्ता गु निश्चापि, बभाषे नै तिकं वचः ॥३॥ दैवार ब्ध मपोहितुम् ॥९॥ प्राविवा क पदं धां, कापि कर्म करी कुब्जा, वृद्धोऽहं क थमुत्सहे। कैकेय्याः कृ त्मशो जनान् । त्वं तत्क र्म भरं भृत्वा, समीक्ष्यो द्ध र्षिता नासी-, पित्राज्ञा कृत् सदा भव ॥४॥ च्छोकान्नि मी लितेक्षणा ॥१०॥ चकमेऽ व्याह ·३८ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) कैकेय्याः स विधं गत्वा, ताम्प्रेम गर्भितां वाचं, सोचे में द करं वचः। सा श्रुत्वा भ तुरात्मनः। रामो हि सर्वमादित्सु-, मिथ्याश्रु स्ति मिताक्ष्यूचे, न त्वं त त्क्ष न्तुमर्हसि॥११॥ साभिमा ने श्वरं क्षितेः॥१७॥ र युगं स्वर्गगा मी स याचवा म व्य भूधवम् । यः सदा स त्यसंश्रयः । राज्यं र क्ष सुतार्थं च, त त्व विदां वाक्यं, रघुवी रम् प्रवासय ॥१२॥ त्वं सत्य स्थः सदा स्मर।।१८॥ तयासा अ पथं नीता, सतां नृ सिं ह सत्यार्थे, तथेति वि वशाब्रवीत् । पुत्रस्ने हो न दुत्यजः । बध्नात्य 'ज्ञा नपथ्या वाग, तद् द्वयून भू पवर्षान्तं, व्याधगी ता नुकारिणी।।१३॥ रामं प्रा त विवासय ॥१९॥ आगतः स नृपो वक्तुं, लब्ध्वा च म सुतो राज्य, तवृत्तं ह र्षदायकम् । प्रमुदा हे तुरस्तु नः। दृष्ट्वा सा नां प्रियां भार्या, श्व रमालोच्य, दैन्यमा शु प्रयातवान्॥१४॥ कुर्याद्धी रः शुभं द्रुतम्।।२०॥ नृपति र्वि स्मयोपेतः, श्रुत्वासा आ तुरो राजा, सत्वमा धा य पृष्टवान् । दयितो दि तमब्रवीत् । तिरस्कृ ता त्वं केनासि, विहातुं दे वि निर्दोष, केन ते कृ तमप्रियम् ॥१५॥ राम नै, वो त्सहे प्रियम्।।२१।। प्रिये या त यते यस्त्वां, स स्वप ल यमिच्छति । जीवने हा मृषा मम । त्वचं क्ष मते यस्तु, ईदृक्ते दे वि दुष्कर्म, स प्रवी णः स्वकर्मणि ॥१६॥ कर्तुं नै वो पयुज्यते ॥२२॥ देहं न विना राम ·रामाङ्को द्वाविंशः सर्गः। ३९ नृ दे वसद्वाक्यं, चतुर्द श समास्त्वं वै, दुर्दैवा वे शसंयुता। सुखका री बनौकसाम् । बभाषे शो कसन्तप्तं, भूत्वा व र प्रदं मह्यं, सायोध्या दे शभूपतिम् ॥२३ सत्यस्थं पति कुरु॥२९॥ भवता व मताद्यैव, म्रिये भू भृ त्तवाग्रतः। गृहीत्वा त द्वचो रामो, किन्त्वं स द् णवानेतत्, नत्वा भू भृ तमागमत् । पापभी रुः क्षमिष्यसे ॥२४ हर्षोद्य ड्रो नहि क्षुभ्ये-, पित्राथो उ पहूतो द्राक्, ज्ञानव क्ता स्वयं जनः ॥३० पौरद त्त सुखोऽव्रजत् । रामो वी रो त्तमो निम्नं, स्वमात्रेऽ क थयत्सर्वं, वारिवे गो यथा स्थलम् ॥२५ भ्रात्रे चा पी ष्टकारिणे । रामो भू प तिमालोक्य, रामच न्द्रो ऽथ कैकेय्या, शोकाश्रु ति मितेक्षणम् । यदुक्तं भू धवाग्रतः ॥३१॥ स निस गो त्तमस्वान्तो, त्रसम्पन्नः, नत्वा प्राप्ता धिरब्रवीत् ॥२६ | सीतां च द यितां सतीम् क्षमखा ज्ञा नतो यद्वै, कृतवा न हमप्रियम् । साकेत क्षि तिपादेश, सूनुरा ग स्करोऽप्येष, रामो ह्री णः समुक्तवान् ॥३२ पितुःक्ष म्यः सदा मतः॥२७ इति श्रीविष्णुचरितामृते-चित्रकाम्ये तूष्णीके पु रुषाधीशे, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- कैकेयी रा ममब्रवीत् । स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते- त्वत्तस्ता त भृशं भीतो, रामाङ्को द्वाविंशः सर्गः धृतमौ नः पिता तव ॥२८॥ सम्पूर्णः ॥२२॥ शुभचा रि ·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) गतता अथ रामाङ्कस्त्रयोविंशः सर्गः। सूनोर्वे दा न्त विद्वेद्य, सदार सो दरो रामो, मुपदे शा मृतं पिबन् । गन्तुका म स्तपोवनम् । दुःखान हः पितातृप्तो, गत्वा भू पो पकण्ठं तं, बमाषेऽ सा विदं वचः॥७॥ जगादा मृ तवागसौ ॥१॥ प्रयाहि त्व मरण्यानी, आज्ञा ता त वनं गन्तुं, विश्वपा ता स्तु तेऽविता । पः प्रदेहि मे। पुत्र वा म्प रमा पुण्या, वनवा सो ऽधिको राज्यात, धर्मप्री- तिः सदावतात् ॥८॥ सिध्येका मः पितुर्यदि ॥२॥ प्रयाते जी वितप्रेष्ठे, मा शोचीः पु रुषव्याघ्र, त्वयि दे वो पमे वनम् । निष्फलं रुदितं यज । नाहं जी वि तुमाशंसे, जि त्वरं दैवं, जीविते न च किम्फलम् ॥ शक्या त्पुरुषः कथम् ॥३॥ त्वं कैके यि सुखी भूयाः, जनन्यां रु षमप्यल्पां, मा कार्षीः स द्विगर्हिताम् । पुत्रो या ता वनं मम । निजाय त्त प्रजाराज्यः, मृतं मां सा त्मजा त्वं वै, पूर्णका मः शमं व्रज ॥ ४॥ मा संस्सा क्षी निरङ्कुशे ॥१०॥ निस्तीर्य वि पदं दैवी, उक्तवैव मु द्तास्रोऽभू-, मेष्यामो न गरी पुनः । दिक्ष्वाकु कु लनन्दनः। विधिर्वि यो गसंयोगौ, सदान न्दो वनं रामः, is जः क्रमान्नृणाम् ॥५ प्रतस्थे मि त्रनन्दनः ॥११॥ मोहोऽयं स त्यविध्वंसी, भूपसू त समानीतं, तं निर्जि त्य जगज्जयेत् । रथमा वि श्य सप्रियः। स त्यसन्धानां, मार्गाति क्र मणं चक्रे, प्रतिब न्धो न दृश्यते ॥६॥ तूर्णं रा मः सलक्ष्मणः ॥१२ " ·रामाङ्कस्त्रयोविंशः सर्गः। १६ तमसा नि कटे सुप्तान, तयाम रामोऽथो अनुयातांस्तु, सम्यक् पू जि तवान् राम, पौरान द म्भो लिभृत्समः। दाशजा ता धिपो गुहः । बभाषे मित्रवर्य च, विहाया घि गतोऽप्रतः॥१३॥ जितामित्रः स राघवः॥१९॥ र पुरं प्राप्य, पित्राज्ञा प्र वणास्सर्वे, सुमन्त्र न रपुङ्गवः। वयं या मो महावनम् । शोकस न्ता पसन्तप्तं, समुद्र द यितापारं, नियता त्मा न्यवर्तयत् ॥१४॥ त्वं नः प्रयापय ॥२०॥ दृष्ट्वा रा म मनुप्राप्तं, गुहोऽसा आ नयन्नावं, जातस्ने हो ऽब्रवीद्वचः। नयना न न्ददायिभीम्। सभ्रातृ द यितं नत्वा, न्दो त्सवं राम, निषादा घि पतिर्गुहः ॥१५॥ पारमा न यत द्रुतम् ॥२१॥ त्वन्निदे श करो लोके, तामम न्द जवां रामो, न विधे यो ऽस्ति कस्यचित् । गङ्गामे नो विनाशिनीम् । शरण न्त महं प्राप्तो, नन्द को न स्या-, मदन्यः कासुभाग्यभृत्॥१६॥ जातान न्दः समीक्ष्य ताम्।।२२ कृतार्था अ शिकमल-, स्वाश्रमं स समुप्राप्तं, रजोभा जो नरास्तव । कृतनि त्य क्रियो मुनिः । अस्मान् राम भवत्प्रेष्यान, तं बुबो ध भरद्वाजो, शाधि स्ने हा या गिरा॥१७॥ रामं ध मा त्मनां वरम्॥२३॥ वनान हः कथं प्राप्तो, तेन प त्रि युतं चित्र, वनं स खा नुजप्रियः। कूटाद्रिं वि निवेदितम् । अवश्य भा वि भावो वा, समति ऋ म्य कालिन्दी, संसोढ व्यो ऽमरैरपि ॥१८॥ वस्तुं रा मः समभ्ययात्।।२४॥ दृष्ट्वा न ·४२ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) कृतसंस्कारा, , तत्राश्र म पदं कृत्वा, मुनिना म त्रितार्थास्ते, भार्यास ह जसंयुतः। मनोगे हा धिमत्यजन् । हर्षित शोकाद्रि श ग भङ्गाय, निवासं करुणोऽकरोत्॥२५॥ सतां स ङ्गः स्वरूपमः ॥३१॥ सुमन्त्रोऽ पि महारण्यं, आनेतुं कृ तवानाज्ञां, रामे शी ला लये गते। दूतान्मा ता महालयात् । भृशं शु चा र्पितः प्रागा-, मन्त्रिव यः पुरं प्रति ॥२६॥ शुद्धस्खा न्त स्य रामस्या- पश्यन्न नुजातं कृत् सुकर्मणाम्॥३२॥ मयोध्यां त मसावृताम् । इति श्रीविष्णुचरितामृते-चित्रकाव्ये सूतो रा ज्ञो गृहं गत्वा-, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- वोचद् रा मे ण यत्कृतम् ॥२७॥ स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते रामाङ्कस्त्रयोविंशः सर्गः सूतावे दि तमाकर्ण्य, कानने नी तमात्मजम् । सम्पूर्णः ॥ २३ ॥ नृपतेः प रितप्तस्य, अथ रामाश्चतुर्विंशः सर्गः। नाभूभू तिः सुखप्रदा ॥२८॥ दूताः स म भिगम्याथो, शुचा रा त्रि न्दिवं मुयन् , गुहित्वा हा दमात्मनः । तव्यथा प रिपीडितः। कुशलं स्मरंश्च द यितं पुत्रं, भूपति स्त्रि दिवं गतः॥२९॥ सर्वेषां रा जसूनवे ॥ १॥ मनोवे द नया भूपे, माताम हो त्तमागारे, त्रिदिवे शा लयं गते । नानाभो गो त्सवार्चितः। बन्धवोऽ ध्य क्षिपन् सर्वे, भरतो वि गतं कालं, कनिष्ठां क्षो णिपप्रियाम्।।३०॥ न सान न्दः समस्मरत् ॥२॥ -- ·रामाङ्कश्चतुावशः सर्गः। न शोच्यः , भरतं सु व्रतं प्रोचु-, सर्वमा वेद्य सावोचत्, Vता दो षे शदर्शनम् । तात मा धाः शुचं हृदि । त्वरमा णः प्रयाहि त्व-, प्रशाधि वा निमान देशान्, मावश्य क मिदं महत्॥३॥ स्वराज्या ङ्गो दयोद्यतः ॥९॥ न न्दनः श्रुत्वा, धर्मात्मा जि तसर्वारि- गुरोरा का रणत्वराम् । स्तव ता तः सुखान्वितः। सः स ग म्य विधिवत्, कृ तकृत्योऽसौ, प्रतस्थे दी र्घदर्शनः ॥४॥ वीततृ ष्णो दिवं गतः॥१०॥ दूतैः सु गु तमन्त्रैस्तै-, रामोऽपि ह ढसन्धोऽगाद्, दुर्विगा ह्यो त्तमाशयः। वनं व्यू ढः पितुर्गिरा। सार्धमा ग तवाञ्छीघ्र-, कः शक्तः स त्यसन्धानां, मयोध्यां भी तिवर्जितः ॥५॥ कत्तुं स ङ्क ल्पमन्यथा ॥११॥ दृष्ट्वा पु रो गतान् पौरान्, शोकाम र्ष युतो मातु-, सर्वान् वि ग लितोत्सवान् । स्तीक्ष्णबा णो पमं वचः। भरतो ह तसङ्कल्पः, मुखाद्वि च्यु तमाकर्ण्य, स्वयं दी नोऽभवद् भृशम् ॥६॥ सद्योजा तः सुदुर्मनाः ॥१२॥ स भटा गु तसर्वखां, भरतोऽ व ददम्बां खां, पुरी लु त महोत्सवाम् । वचः प रु षमाक्षिपन् । दृष्ट्वा नि श्च यतो मेने, किं रामे णो द्धताचारे, दैवं व क्र गतं निजम्॥७॥ कृतं ते वा घमीदृशम् ॥१३॥ गेहमा ग म्य कैकेय्या, कथं पु रु षवर्येण, नत्वा पा दावभाषत । राघवे णो ज्झितो जनः । कुत्रास्ते ध रणीनाथो, मादृशो वृ णुते राज्यं, धर्मवी रः पिता मम ॥८॥ नातिद प्रशासने ।। १४॥

·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकान्ये) म वमत्यैवं, श्रीरामं पु रमानीय, तत्रा सा आ शुगां तीर्वा, राज्यं दुष्क रमादरात् । जाह्नवी दि व्यदर्शनाम् । दत्वाहं रा मनिक्षिप्ते, कृतकृ त्यो भरद्वाज, वत्स्याम्य क्षो भभृद्वने ॥१५॥ सताम्पू ज्योऽभ्यवन्दत॥२१॥ जननी सीताप ति कुटी रम्या, भ्रातृसौ हा संयुतः। दृष्ट्वा दू रा दवस्थिताम् । गुरुमा म त्र्य पिप्राय स चित्रा दि गकूटाद्रौ, प्रजा दू नाः सदुक्तिभिः।।१६ सिद्ध क त्यः समासदत्॥२२॥ कौशल्यां भ रतो नत्वा, श्रीरामं स मुपागम्य, खानुरा ग मदीहशत् । सतां वि हि तमङ्गलम् । साक्ष्ये दे वान् प्रतिष्ठाप्य, मूर्धा वि ष्णु यथा जिष्णुं, श्रीरामे भक्तिसंयुतम् ॥१७॥ मत्रिव गै युतोऽनमत् ॥२३॥ बन्धूना ग मयत्का, कथं क्षि ति पतिं त्यक्त्वा, हा दिकाः क्रियाः। समुपागतः। न गरान्ते तं, इति चि त्त गताश्चर्यो, न्यधात्स न्दी पितानले ॥ १८॥ वचो रा मः समब्रवीत् ॥२४॥ ब्रह्मशै व लिनीतीरे, कञ्चिन्मे सु खयुक् तातो, कृत्वा स्नान मसौ रुदन् । धर्मात्मा ध रणीश्वरः। श्राद्धना मा नि कर्माणि, आज्ञां म न्वा न एतस्य, दानशा ली न्यकारयत्॥१९॥ कञ्चित्त्वं खलु मोदसे ॥२५॥ पौरव्यू ह युतोऽन्येद्यु-, यमद ण्ड समरां, महीपा ला मजो वनम् । मृति भू प स्य सोऽनुजात् । प्रस्थितो यु क्तिवित्तूर्ण, श्रुत्वा न र वरः शोचन्, गङ्गारो धः प्रयातवान् ॥२०॥ संसस्रौ शुद्धयेऽम्भसि ॥२६॥ भरतः ·रामाङ्कः पञ्चविंशः सर्गः। दर्दा शराजं च, खमातृ इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये निजं गुरु वरं तथा। राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- रामो गु णो त्तमांश्चान्यान्, स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते ॥२७॥ पृष्ट्वा भद्र मपूजयत्।॥२७॥ रामाङ्कश्चतुर्विशः सर्गः भरतो वि दधे याज्ञां, सम्पूर्णः ॥२४॥ भ्रातुः प्र ण यतो भृशम् । अथ रामाङ्कः पञ्चविंशः सर्गः। अयोध्यां प्र तिगम्य त्वं, मुनीन त्रि मुखान् पूज्यान्, निर्विषा दः प्रशाधिनः।।२८॥ सा धुसत्तमान् । रामो ग दि तवान् वाचं, | चित्रना मा दि भरतं व चने स्थितम् । कीर्त्या स्वः स्पृक् प्रतिज्ञां स्वां, नैच्छता सा य राघवः ॥१॥ विहातुं स ह ते कथम् ॥२९॥ रामोऽग म न्मुनेरत्रे-, गच्छ सर्व जनोपेतः, रनुढे गः शुभाश्रमम् । पुरीमा ह तमद्वचाः। तं दृष्ट्वा सा नुसूयोऽभूत्, सर्वदि व्या पि साम्राज्यं, प्राप्तका म स्तदा मुनिः ॥२॥ कुरु त्वं सो त्सवोऽनिशम्॥३०॥ रामं मु नि गणोऽयाचद् , रामोक्तां वा चमादाय, पादुकां च नृपात्मजः । तमोग णं विना सूर्य, रामाजि स्प सिंहृष्टः, | कोऽपरो भे तुमीश्वरः ।। ३॥ प्रत्याया ति स्म सोऽवधम्।।३१॥ विराधं ष टूपदाभाभ बहिर्न र वरः पुर्या-, रामसं यो गवाञ्छया। दुःखबी जं तपस्विनाम् । विधाय नि लयं रम्यं, चिक्षिपे भि नभूगर्भ, कैकेयी जः समावसत्॥३२॥ भिपूर्वः षक् स संसृतेः ॥४॥ हन्तुंग व श्रितानपान्।

·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) , . स रक्षः सं हतित्रस्तान्, रामः क कु त्स्थवंशेन्दु-, दृष्ट्वा व न्या न्धसो मुनीन् । दृष्ट्वासौ मु मुदे वनम् । निहन्तुं स वरक्षांसि, सुखप्र दः शिवं यत्र, प्रतिज्ञां कृ तवान् प्रभुः ॥५॥ वसतां कु रुतेऽनिलः॥११॥ अगच्छ च्छ रभङ्गोऽपि, श्रीगोदा व रिकातीरे, प्राप्तका मासुरालयम् । वटमू ले कुटी शुभाम् । राममा शा प्रदं दृष्ट्वा, प्रविवे श विनिर्माय, जितस्वा न्तो महामुनिः ॥६॥ कौशल्ये यः सलक्ष्मणः॥१२॥ सुतीक्ष्णं नि भृतं रामो, चचारा गो चरो वाचा, दृष्ट्वा श्रे ष्ठा शयोऽशमत् । दण्डके हि तकृत्सताम् । यत्तादृ शा मवेक्षातो, सीतायु तो ऽनुजोपेतो, भवेच्छा न्तिः किमद्भुतम् ॥ ७॥ महाभा रघूद्वहः ॥१३॥ अगस्त्यः प रमप्रीतो, एकदा प णशालायां, रा ममब्रवीत् । सीताप ति मवस्थितम् । त्वं चिरा य वनेऽमुष्मिन् , बन्धुव गर्गो ज्झिता द्रष्टुं, कृतत्रा णः सतां वस ॥ ८॥ काचित्ला ता तमश्वरी॥१४॥ अरण्ये शु शुभे रामो, तं दृष्ट्वा वृ षभं पुंसां, भ्रात्रा च भा र्यया युतः। हृद्य वे ष धरं प्रभुम् । शचीस ङ्गः सहोपेन्द्रः, गर्हिता. भा वचोऽवोचत्, सुराणां शा सको यथा ॥९॥ सर्वर क्षो ऽधिपानुजा॥१५॥ वनशा न्ति प्रदो रामो, स्वपतिं वृ णुयां राम, निर्विषा दः सुखान्वितः । त्वां मत्तो ष प्रदायकम् । उवासा स्त्र पिबारातिः, विधाय प्रि यमेतन्मे, सतां कष्टा न्तकारकः ॥१०॥ निरपा यः सुखं वस ॥१६॥ "

·रामाङ्कः पञ्चविंशः सर्गः।
,
निर्मिता लङ्का,
त्वमहो अ नुरूपो मे, दशन
श्री जितेन्दुश्री,
नियत्या नि यतः पतिः । रित्युक्त्वा प तिकामुकीम् ।
अस्ति मे व नवास्तव्यो,
ज्ञाताय तिः क्षणं भेजे,
ह्याज्ञाव ती जनोऽखिलः॥१७॥ तूष्णीकां श्री रघूद्वहः ॥२३॥
समुद्रे
यदा त म श्वरी प्राप्तां,
सर्वर्द्धि वृ द्धिसंयुता।
स्वीचके तां न लक्ष्मणः ।
यस्यां दत्ता तपो भेजे, सा राघ व मगादू भूयो,
द्वादशा त्मा पि मन्दताम्।।१८॥ मारमा रः सुदुर्भरः॥२४॥
तद्भत्तेः स हजा साह, राक्षसी श्री सनाथस्तां,
शत्रुस के पकारिणः । पूज्यपा दः
स्वयम्प्रा प्ता मिमां त्वाहक,
बभाषे श्री समां सीतां,
कथं र क्षेत्र मां प्रियाम्॥१९॥ कोसले शः प्रदर्शयन् ॥२५॥
एवं स म नुयाचन्ती,
रूपं ते श्री मदोन्माथि,
मदना कृ ष्टचेतनाम् । विधात्रा निर्मितं शुभे।
अवोच च्छि वदां वाचं,
उदूढ वा नमूं
सत्स्वमा वः स राघवः ॥२०॥ स्यान्मे वा सः कथं त्वया ॥२६॥
सस्त्रीकं श्री विहीनं मां,
जानकी श्री सरूपां तां,
कथं त्वं व रमीहसे । यदात्तुं नि श्वयं व्यधात् ।
मृतव त्स मदुग्धं च,
नाशिता धिः स्वपुंसां तद्,
को हि गो वर्ग मिच्छति ॥२१॥ बुबुधे श्री रघूत्तमः ॥२७॥
बृहद्व क्षाः कनीयान्मे, विकर्णा वि नसां
लक्ष्मणः श्री जितस्मरः। चक्रे तां भा खरासिना।
तेन ते वा भवेन्नून,
श्रीराघ व समादिष्टो,
सहवा सः सुखप्रदः ॥२२॥ भ्रात्रधी नः स लक्ष्मणः॥२८॥

·४८
श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये)
,
सा नष्ट श्री र्बभाषे तद्,
अथ रामाङ्कः षड्विंशः सर्गः।
यत्व को ध युता खरम् । रावणः स्व सृवैरूप्यं,
श्रुत्वा र क्षः क्षयं च तत् ।
रः क्षणात्प्राप्तो,
|चुकोप व जनाञ्छत्रो-,
रणाय
श्री रघूद्वहम् ॥२९॥ रभिष ङ्गः सुदुःसहः॥१॥
स श्रुत्ये क सहस्राणि, स्वविना श कृते तूर्ण,
रघुवी
र: क्षणात् क्षयम् । हर्तुं सी ता मियेष सः ।
रक्षांसि
श्रे ष्ठधीनिन्ये,
परख्य न लसंस्पर्शः,
कुर्यान्म न्दोऽपि भस्मसात्।।२।।
निःसहा यः सतां प्रियः ॥३०॥
मारीचे न सहायेन,
लद्देश श्री स्वराञ्चक्रे, जहे व न्दी कृतामरः।
गन्तुका मा तदान्यतः ।
जगत्यू ज्यो तमाचार,
मतिमा ल्लो कविद् गेहे,
रामस्या ति प्रियां स्त्रियम्॥३॥
कृतस्त्र
र्ग तमारीच-,
प्रदीप्ते क थमाश्रयेत् ॥३१॥
स्तीक्ष्णबा णे न राघवः।
रावणोऽत्र त रामस्य,
निवृत्या श्व नुज मार्गे,
खविधे या न्तकारिणः ।
दृष्ट्वा वी रः प्रविव्यथे ॥४॥
निशम्य श्र वणकर,
राघवो वि धिवञ्चके
मोक्षौको जिष्णुकर्मणः।
जातासू यः पराक्रमम् ॥३२॥ तस्य व ता तवदाहं,
इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये दुःखिता त्मा जटायुषः॥५॥
राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ जानकी वि पिनेऽलब्ध्वा,
स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते धृति दे धे न राघवः ।
रामाङ्कः पञ्चविंशः सर्गः
संसान्त्व या श्चकारामुं,
सम्पूर्णः ॥ २५॥
विशुद्धा त्मा स लक्ष्मणः॥६॥

·रामाङ्कः षड्विंशः सर्गः। ३ ९ कबन्धं स हितो भ्रात्रा, बिभिदे भू रुहान् सप्त, सदा स की र्तिकृत्सताम् । प्लवगे श प्रदर्शितान् । .. जघाना र्ति प्रदं पुंसां, कौशल्ये यो ऽतितीक्ष्णेन, राघव शिछ नतद्भुजः॥ ७॥ स्वेषुणा भू धरोद्भवान् ॥१३॥ पम्पास न वनान्वेषी, स्त्रीप्रमो ष करं भ्रातू-, श्रीरामः सं शितव्रताम् । रामः क्षी णोत्तमायुषम् । प्रणतां श बरी काश्चित्, वालिनं भू रुहच्छन्नः, सद्विधे यः समागमत् ॥ ८॥ शरेणा तित्विषावधीत्॥१४॥ दृष्ट्वा ता उ द्यतेष्वासौ, रामो नि वि ण्णहृदयं, सुग्रीवो दी ततेजसौ। सुग्रीवं शो कसंयुतम् । भीप्रपू णः शशङ्के तौ, हृतशो कः सतां चक्रे, प्रेरितौ स हजेन सः॥९॥ ज्ञानोक्त्या शो कवर्जितम् ॥१५॥ तयोः सर्व मभिप्राय, स्वराज्यं क पिराड् लब्ध्वा, ज्ञातुं वा त सुतोऽगमत् । मुमुदे ना कनाथवत् । प्रेरित श्व कितनाथ, कोशले श स्तदावात्सी-, राज्ञा भि क्षु स्वरूपधृत् ॥१०॥ च्छोकदू नः पुराद् बहिः॥१६॥ तदीय र म्यवाक् तुष्ट काप्यद्रा अ वधाधीशः, मारुतिं नी तिमद्वरम् । सज्जना र्चि तसत्पदः । कोशले शः स्ववृत्तान्तं, निन्ये ग्रीष्मा ग्रिमान्मासां- बभाषे शा स्ववित्तमः॥११॥ श्चतुरो न यविद्वरः ॥१७॥ हरिद श्व सुतेनासौ, रामं स्व र्चि तनिर्देशः, तेनानी तः समागतः । सूर्यजा तः कथं स्मरेत् । चकार स्थि रमैत्री च, कामार्का कु लचित्तानां, रघुवी रः सहामुना ॥१२॥ विचारा म्भो विशुष्यति ॥१८॥ वि० च०४ ·५० श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) दि रहव्यत्रः दृष्ट्वा शो का कुला सीता, सहस्रां शु सुतं प्रति । रावणा ल यसंस्थिताम् । प्राहिणो द्धा मभू रामो, हनुमा ने यिवांछीनं, विजिता त्मा निजानुजम् ॥१९॥ राघवं मि त्रमानदम्॥२५॥ लक्ष्मणं वि दितोदन्तो, निशम्या नि लपुत्रोक्तं, वानरे शो ऽनुनीतवान् । कपिव्यू हा न्वितो द्रुतम् । बलको ध निधेः पुंसः, विजेतुं वी र्यवांचछर्छ, को नाधी नः क्षितौ नरः॥२०॥ रघुवी र: प्रयातवान्।।२६॥ राजासा अखिलान् कीशा-, कोशले शौ जसा गुप्तान , नानेतुं नि दिदेश ह। कपीन् कोऽरिः सहेत तान्। दूतान्मा रु तपुत्रादीन, दावा शू परि स्वस्य, प्रेमव द्धोत्तमाशयान्॥२१॥ पाथोधि र पि पद्धतिम् ॥२७॥ कपीश प्र णतिप्रीतः, हरिरा ज समादिष्टः, सीताप ति रभून्मृदुः। स्त्रोत्साहे ने रितः पुनः । लङ्कां वि श्व जनाजेयां, यथा पा थः श्रयेद् द्रुतम् ॥२२॥ कपिपू रः प्रविष्टवान्।।२८॥ वानराः प्र ययुः सीतां, त्यक्त्वा रा त्रि चराधीश, धु क्तमानसाः। भ्रातरं लो कनिन्दितम् । निजद्यु नो नताः काष्ठां, श्रीराम स्वां स्वां स्वामि प्रणोदिताः॥२३॥ विशुद्धा त्मा विभीषणः॥२९॥ यावत्कृ त त्वराः सीता-, न्यहन् रा त्रि मटान् सर्वान् , मन्वेष्टुं वि विधा भुवः। शरैः का लो ल्वणाश्रिभिः । विचिक्युः क्र मतस्तावत्, के श्वरादिष्टान्, तस्थौ रा मः प्रवर्षणे ॥२४॥ शः सवानरः॥३०॥ " तापाद् दूर गतं का मदं भेजे, ·रामाङ्कः सतविंशः सर्गः। सर्वाना का - , अ नलं तूर्णं, के शजेतारं, तद्वन्धून्, राक्षसे श सुतं रणे। सीतास्वामी विभीषणम् । भव्यदै वः सुमित्राजो, नृपं च का र लङ्काया, बाणेने के न सोऽवधीत् ३१ जितवान्तः सलक्ष्मणः ॥३॥ जानकी पिशिता शि जनाधीशं, कृ तसंस्कारां, वाज्ञाया ता मनुव्रताम् । रक्षोव्यू हा न्वितं रणे। बभाषे ग ईणानहीं, रावणं ह तवान् रामः, गिरं रा नः सुनिष्ठुराम् ॥ ४॥ क्रव्यादा रिः शितैः शरैः॥३२॥ सीतासा इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये ज्वलन्तं नि भयाविशत् । राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ स्वपति दे वता यस्याः, स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते | सा विन श्य ति नाग्निना ॥५॥ आयया व थ सम्पूर्णः ॥ २६ ॥ कृत्वाङ्के पु कलप्रभाम् । अथ रामाङ्कः सप्तविंशः सर्गः। कृशानु वि श्वचक्षूषि, दुष्टानां का लरूपेण, स्वभ्राजि ष्णु त्विषा हरन् ॥६॥ अंवधो रामेणा म रविद्विपि । क्यितो रो षवर्जितः । जनाति दे हते स्त्रीणां, जग्राहा न न्यचित्तां तां, हाहारा वः पुरेऽभवत् ॥ १॥ सीतां स न्तो षसंयुतः ॥ ७ ॥ तद्दाह का रयामास, लकेशो भ्राता रा म प्रणोदितः । कपींस्ता न भ्यपूजयत् । स्याच्छत्रौ पा पशीलेऽपि, रामाया अलिद्राज्यं, प्रतिकू लः कथं प्रभुः॥२॥ गतमा यः समापित् ॥८॥ रामाङ्कः षड्विंशः सर्गः . श्वरो वढे-, ध नमानाद्यैः, , ·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) साधुगो ब्र ह्यगोप्तारं, अक्षिणी ब्र नचन्द्रौ ते, शब्दब्र र प्रवर्तकम् । मुखं ब्र ह्म करौ सुराः। रामं पु ण्यो क्तयश्चार्चन, तनुर्य ज्ञो मही पादौ, मुनयो ब्र ह्मवित्तमाः ॥९॥ कल्प्यन्ते ब्रा ह्मणोत्तमैः ॥१५॥ देवत्र म द्विषां शत्रु, इत्थं ब्र ह्म मुखा देवाः, प्रणाम कृ तसक्रियाः। स्तुत्वा प्र ण यतो ययुः। रामं स ह ह्मणो रूपं, मुमुदे प्रि यया रामः, देवा ब्र मा दयोऽस्तुवन्॥१०॥ सतां ध्ये यः सलक्ष्मणः॥१६॥ त्वं पर ब्र ह्मरूपोऽसि, शको रा म प्रियं कत्तुं, शब्द ब्रह्म रहस्यवित् । विगते हा नजीवयत् । विटूक्षत्र ब्र मशूद्राद्याः, रणे वि + म्य सम्प्रेतान , पासि ब्र ह्म कृताः प्रजाः ११ | सिद्धका मो ऽखिलान् केपीन् १७ विधाता वि श्वभूतानां, गन्तुं रा म स्त्वराञ्चक्रे, पाता पा व नकर्मणाम् । कपिव्यू हा न्वितोऽवधम् । पुण्यव धं ननामा त्वं, निवासं क र्तुमन्यत्र, कश्मलं नः प्रणाशय ॥१२॥ सिद्धक मा क इच्छति॥१८॥ सततं ब्र ह्मचर्येण, तूर्णं त म म श्चरेशेन, परब र विचिन्तकाः। पुष्पके हा टकोज्वले। तत्त्वं ते वि जितस्वान्ताः, समानी ते ऽधिरुह्यागा- शुद्धं सद्रा ह्मणा विदुः।।१३॥ दव, जा नकीधवः॥१९॥ वक्तुं ब्र ह्म स्वरूपस्य, श्रुत्वा रा म मुपायातं, कः प्रवी णो ऽपि शक्नुयात् । भरतो हो तृसंयुतः । रूपं ते ब्र ह्मघस्रोऽपि, सम्मुखं र घुनाथस्य, क्षपा ब्राह्मी च ते क्षणः॥१४॥ महाभा गः समागमत्।।२०॥

·रामाङ्कः सप्तविंशः सर्गः। ५३ र्ण कामोऽभू- सर्वेच्छा पू रके भूपे, रामाग म नसंहृष्टाः, नानाव स्तु प्रदानाद्यै-, पौराः स्ने हा चेतसः। जितारा तिः कृतावान् । देवाः श क मिवानचूं, राघव स्तो षयाञ्चक्रे, रामं या तु प्रभुद्विषम् ॥२१॥ कपीन् वा तात्मजादिकान्॥२७॥ देवक र्म कृते भूमौ, खप्रजा र झणं चक्रे, धृतदे हा य विष्णवे। सीताप्रा ण प्रियोऽनिशम् । राघवा य ककुत्स्थानां, बन्धूनां प्रि यमातन्वन् , ज्वा शिषं ददौ।।२२॥ गतासू यः परेष्वपि ॥२८॥ भरतं म हतां मान्यं, पूर्जनः पू भ्रातृसौ हा र्दपूरितम् । दधम र्णः कुतो भवेत् । नमन्तं य मिनां मुख्यं, रामोऽभि ज्ञो ऽभिषध्वजे॥२३॥ जाते श्री र घुनन्दने ॥२९॥ म प्रणामाऱ्या, प्राप्तभू यि ष्ठसत्काराः, मातः स्ने न्वितान्तराः। सर्वे या ता यथागतम् । श्रीरामो ह र्षितः सर्वा, चक्रे नृ पु ङ्गवो राज्यं, भुः पुरो विः सतां निजाः॥२४॥ सद्वरे ण्यः समा बहूः॥३०॥ रामम स्त मिताराति, नरापेदे, हुतह व्यः पुरोहितः । रामः पु ण्य तमं प्रभुः। सामात्य स्त पसां राशि-, सायोध्यः कीर्तिमाधाय, Wधत्ता व धभूधवम्॥२५॥ संसारा र्ति हरां क्षितौ ॥३१॥ रामस्य मि यमाकाङ्कन , येऽधीयू र घुवर्याख्या, कृतश्रे या प्रजाजनः । कृतार्था ना म ते जनाः। खेष्टम स्तोष्ट रामना म प्रभावो हि, कर्तुं चि त्रं तदुत्सवम् ॥२६॥ दुर्विज्ञे यः सुरैरपि ॥३२॥ प्रणना स्वपदं पु , ·श्रीविष्णुचरितार । (चित्रकाव्ये) रामाङ्कः सप्तविंशः सर्गः .. इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये अमूर्त व तृविश्वासात्, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- कंसः स्व सु रथाग्रहीत् । स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते कबरं प्र ग्रहग्राही, निहन्तुं दो धृतायुधः॥५॥ सम्पूर्णः ॥ २७ ॥ निवर्त्या वा च्यकर्माणं, अथ कृष्णाङ्कोऽष्टाविंशः सर्गः। कंसं तं सु नृतोक्तिभिः । प्रययौ दे वकीयुक्तो, अथाह म तिचित्रार्थां, वसुदे वो निजं गृहम् ॥६॥ वदाम्ये नो विनाशिनीम् । वसुदे व स्य भार्यायां, यदुष्व ज स्य जातस्य, देवक्यां सुखकृत्सताम् । वासुदे व स्य सत्कथाम्॥१॥ जज्ञे स र्व जगत्स्वामी, पुरा वि स्ती र्ण राज्यश्रीः, समस्ता सु रसूदनः ॥ ७ ॥ प्रार्थिता र्थ प्रदोऽर्थिनाम् नन्दना म मितो मां त्वं, साम्राज्य क रणाभिज्ञो, नय ते नास्ति भीरिति । भूपवी रो ऽभवद् यदुः॥२॥ कारागृ ह गतं शौरि, तद्वंशे व सुदेवोऽभू-, ष्णुः पुरो विः समुक्तवान् ॥८॥ उक्तः कं स द्विषा सोऽगाद्, च्छौरिर्भा सु रसद्यशाः। रात्रौ प न मनो ब्रजम् । यस्य दा रे षु भगवान् , पुत्रप्री तिः पितुर्लोके, विश्वत्रा ता वतीर्णवान् ॥३॥ गुर्वीत्थं स न्यदर्शयत् ॥ ९॥ प्रददौ व सुदेवाय, तनिद्राव्ये, देवकी तुन्दरानना। गतमी तिः स गोकुले। देवकः प्र जोता, यशोदा स विधे न्यस्य, सप्रमो दः सुतां खकान्॥४॥ प्रागादा त्ता तकन्यकः॥१०॥ कृष्णं त त्कृ ·कृष्णाङ्कोऽष्टाविंशः सर्गः। derib प्रहर्षोs भू तत्पुत्र सम्भवं श्रुत्वा, 'ऽभूत कंसः प्रो श्रू तरोषभूः। सर्वभू ता त्मनि व्रजम्। त्यक्तनी तिः स्खलन्मार्गे, गोपेशा वा समायाते, त्वरितं स मुपागमत् ॥११॥ सविला सोत्सवोज्ज्वलः॥१७॥ कंसोऽस स्प थगः कन्यां, वसुदे वा गना राम, निर्दयो राक्षसो यथा। रोहिणी सु षुवे सुतम् अपोथ य च्छिलापृष्ठे, पूर्वजो दे वकीसूनो- प्रियप्रा णः स्वमृत्युभीः॥१२॥ बलदे वः स विश्रुतः॥१८॥ प्राह सा शू रसेनेशं, गर्गो यः स वृष्णीनां, भूत्त्वा सु र वरार्चिता। गुरुः स वा गमार्थवित् । नन्दावा से ऽस्ति ते शत्रु-, गोपेश सु तयोर्गत्वा, मां हत्वै नो वृथा करोः॥१३॥ स नामा नि तदा करोत्॥१९॥ श्रुत्वा भ य युतखान्त-, कृष्णो बा ल कवल्लीला, स्तद्वाक्यं ष्टमत्रिणः । निजनिः श्रे यसाय, वृन्दाव न गतो नित्यं, दुष्टने ष्ठः स पृष्टवान् ॥१४॥ सगोपा लः सगोधनः।।२०॥ हन्तुं ते स मुपादिक्षन् , जन्मतो दशघस्रान्तः, बालका नि जदेशजान् । खस्तना पणमात्रतः। नृशंस वा क्यविस्रम्भः, पूतनां हा स्ययुक् कृष्णो, सहबा सास्मृतोऽहिभिः॥१५॥ निजं प द मजीगमत् ॥२१॥ तदुक्त्या सु रशत्रुभ्यः, समस पं तृणावर्त्त-, स प्रदा या नुशासनम् । स्तत्पदं दो ग्रहातुरः। गोवाल मुनिनाशार्थ, कष्टतो हटतत्त्वोऽपि, शोकही नः प्रहर्षितः ॥१६॥ तपोदी तोऽपि याति यत्।।२२॥ , , चक्रे चा योऽ प्रभृद्युतः। , , ·श्रीविष्णुचरितामृते (चिन्नकाव्ये) शक्रं मा मू ढलोकानां, स्वपद्भ्यां दु ग्धपानार्थं, कृष्णोऽसा अ मदं कर्तुं, वर्षार्धा वया रुदन् । ने न सम्भृतम् । सोऽतिसा रोऽतिदूरेऽनो, तत् ऋतुं क र्तुमुधुक्तां, व्रजना था त्मजोऽक्षिपत्॥२३॥ बन्धुता मू चिवा निजाम्।।२९॥ सोऽर्जुनौ पर्वतप्रांशू, प्रमोदा र्ति प्रदं कर्म, निपात्या रा दवेक्षिणाम् । वृथा सु र वरार्चनम् । चक्रेऽरि जि त्वरः पुंसां, गवां भव्य तमो यज्ञ-, जगत्ता तः सुविस्मयम् ॥२४॥ स्वातुं श क्तः स एव नः॥३०॥ स्वमुखे वि विधं कृष्णः, स्वीचक्रुः श मैदां गोपा- स्वाम्बां विश्व मदर्शयत् । स्तद्वाचं त त्त्वदर्शिनीम् । क्रीडा वि कृष्णेना मू ढचित्तानां, हिताया र्ति हरोऽकरोत्॥२५॥ चित्तस्फू तिः कृता तथा।।३१॥ तत्प्रसू में न्थनी भित्वा, : श ऋयज्ञं तं. द्रुतं गे हा दनुट्ठता। निषिध्यै ता हशर्द्धिभिः। बबन्धा मू ढधीः कृष्णं, गोवर्ध न मखं स्वानां, दामपू र्ति श्रितश्रमा॥२६॥ नः स्वचीकरत्॥३२॥ दैत्यम र्दी न्यहन् वत्सं, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये बकं चाप्त जनस्तुतः। राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- गताव मू च वैकुण्ठं, स्वामि-लक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते सज्जना ति प्रदावपि ॥२७॥ कृष्णाङ्कोऽष्टाविंशः सर्गः सम्पूर्णः ॥ २८॥ अघासु र निहा कृष्ण-, स्तद्विषा मूच्छितान् सखीन् । अथ कृष्णाङ्क एकोनत्रिंशः सर्गः। खभत्ता ति हृदुज्जीव्य, शक्रोऽथो ए धितक्रोधो, बभौ श्रीमान् कृपानिधिः॥२८॥ जितलो को ऽनुजज्ञिवान् ।

·कृष्णाङ्क एकोनत्रिंशः सर्गः। मारते नै धितान्मेघान्, गतामि मा न इन्द्रोऽसौ, गोकुलौ कः क्षयक्षमान् ॥ १॥ नत्वा मा ध वमब्रवीत् । स्फूर्ज) स हितासारै-, त्वत्प्रभा वो हि दुर्जेयो, भजतां भयहा भवान् ॥७॥ गोपा गावः प्रपीडिताः। निर्भयौ का प्रदं कृष्णं, त्वमव्य क्त स्वरूपोऽसि, व्यक्तोऽसि व नवासिनाम् शरणं किं न तेऽगमन् ।। २॥ भक्तव त्सलता हेतु-, अयं तो य धरव्यूहः, यद्गोपालः प्रभोऽभवः ॥८॥ शकद त्त निदेशतः। तदैव सु रभिः प्राप्ता, दुःखं त्वत्प दभक्तेभ्यो, ब्रह्मणो व चनाद् व्रजम् । ददाती द मपाकुरु ॥ ३॥ प्रेमपू र्ण गिरा चासौ, तदैन्य म वधार्यासौ, वासुदे व मभाषत ॥ ९ ॥ खादेशा नु व्रतं ब्रजम् । गर्वपू णों करोत् पापं, शको मो हे न यत्तव । उद्धृत्या त्त त्वरोऽरक्ष-, तत्क्षन्तुं मा धवाहस्त्वं, न्महाया मम् महीधरम् ॥ ४ ॥ कृपापा त्सुकस्य ते ॥१०॥ गर्वं पु लो मजाभर्तु-, देवादे व भरागया, हेर्नु मे क करे गिरिम् । भुवो भा रा पनुत्तये । सप्ताहं ब लभृद् बभ्रे, यदोशे, दीनब न्धु निरन्तरम् ॥ ५॥ त्वं देवै श्च , भुवार्थितः॥११॥ नष्टे स्व लो कपादिष्टे, लं गोविन्द इति स्वाख्यां, घनौघे कष्टदे प्रभुः। लब्धा गोना यकोऽसि यत् । गोवर्ध ना चलं भूमौ, भवत्य र गवां स्वाम्य, कृपापा थो निधियधात् ॥ ६॥ स्वर्ण्यते दी नवत्सले ।। १२॥ ङ्गो जातोऽस्यङ्ग ·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) , गतरा धृ तपादा, इत्थं ता वी श्वरं स्तुत्वा, अतिका लो द्वतश्रान्त्या, गतौ सु र मिवज्रिणौ । क्षुधा चा क र्षिता भृशम् । गतमो हा जनाः कृष्णं, गोपाः व वा मिनं कृष्णं, मेनिरे विष्णुमेव तम्॥१३॥ प्रणम्या 'मी समब्रुवन् ॥१९॥ एकदो . ष सि गोविन्दः, त्रि कृताहारा-, सहरा मा सगोधनः। नस्मान् का लोद्भवा क्षुधा। प्रययौ शून्यकान्तारं, बाधते कल्पयोपायं, मुनिमा न्यो त्तमक्रियः ॥१४॥ जगतां धृत् पिता भवान्॥२०॥ थेनुकं गोपा भू सु रभार्याभ्यो, सताम्पा ता हलायुधः । दातुका मे न दर्शनम् । जधाना शी विषप्रख्यं, प्रेषिता धाम कृष्णेन, नराहा र करं सदा ॥ १५॥ ते तासा मे त्य चाब्रुवन् ॥२१॥ स्वादूनि च तदा खादन्, कृष्णस्या धर्मिणां द्वेष्टुः, गोपास्ता ल फलान्यमी । पादपू जोत्सुका वयम् । कृष्णो नि श्च लधीरागात्, कामं सा ध यतामुष्य, सगोपा लः पुनर्ब्रजम् ॥१६॥ स वै मा न्यः सुरैरपि ।। २२ ॥ भ्रातरा अ परेद्युस्तौ, ताः कृष्णं स मुपायातं, रामरा मा नुजौ व्रजात् । श्रुत्वा स त्य व्रताः स्त्रियः। अरण्या नी मभुक्त्वैव, गत्वास्मै मे ध्यमृष्टान्नं, महाभी मा मभीयतुः ॥१७॥ सानुरो धा मुदार्पिपन् ॥२३॥ गोपान् ब न दवत्रस्तान्, श्रीरमा ध वनिर्देशाद्, निजपा दो पसंश्रितान् । द्विजदा अयुािन् । कृपया मा धयोऽरक्षद्, कृष्णो गोधनयुलायात्, हृतदै न्यो ऽतिदुःखिनाम्॥१८॥ कृताहा रः पुनर्ब्रजम् ॥२४॥ , ·कृष्णाङ्कत्रिंशः सर्गः। , गोबाल गणमादाय, समाया ते ऽथ हेमन्ते, निर्गन्तुं नै कशीर्ष स-, देवकी जो ऽपरेऽहनि । कालियं क रुणाकरः। गोपगो वृन्दसंयुक्तो, व्रजौकः शू ङ्गिणां शत्रु, हृद्यवे षो ऽगमद्वनम् ।। २५॥ कृतर शो ऽनुशिष्टवान् ॥३१॥ खद्रुम छु द्रुमस्पर्धि, वनं वि ति मिरं रुचा। कुर्वन्स धर्मसोदर्या- दर्शितो दा रविक्रमः। तटं वी रः समासदत् ॥२६॥ व्रजं वा ग्र जयुक् सायं, सविषं स लिलं तस्याः, श्रीकृष्णोऽजः समागमत्॥३२॥ पीत्वा सर्व शिशुव्रजः । इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये निश्चेष्टः श यितस्तीरे, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- महेन्द्रा स्त्र हतद्रुवत् ।। २७॥ स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते सर्वासु भृ दपेयापा, कृष्णाङ्क एकोनत्रिंशः सर्गः यमुनां तां विषान्विताम् । सम्पूर्णः ॥ २९॥ स्वभक्त व रदः शुद्धां, अथ कृष्णाङ्कस्त्रिंशः सर्गः। कर्तुं वी रः समैहत ॥ २८॥ सञ्जीव्य प्र मृतान् गोपान , श्रीकृष्ण च रणाम्भोज, द्रष्टुं स्तो तु मनाश्च तम् भक्तानु ग्रहकृत् प्रभुः। बहिर्म हो रगं नद्या- सुरर्षि मुर्तमात्मेशं, निक्षेप्तुं निश्चयं व्यधात्।।२९॥ प्राप्तः स्वाति हरं कचित् ॥१॥ नारद श्व रणों नत्त्वा, भूरुहा ग्र मथारुह्य, हो पकण्ठजम् । विश्वपा तु रभाषत । जले दिव्य बलोऽपसत्, गोपते पईल त्वां वे, विक्षिप्तो यो भिंसङ्घले ॥३०॥ शास्त्राण्या हुर्जगद्गुरुम् ॥ २॥ सर्पगे ·दे० श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) कस्ते ज्ञा तु. जगता कर्माण्या श्व र्यकारीणि, दैत्यान् कं स मुखान् हत्वा, मिहार्हति । मा र्तिकारकान् । त्वां गुणै व्यूं ढमप्येषा, हर्ता दे व भुवो भारं, श्रुतिरा ह प्रभोऽगुणम् ॥३॥ भवाना तो पतापहृत् ॥ ९ ॥ ये भेजु श्च रणाब्जं ते, स्तुत्वेत्थं नि यतात्माऽसौ, चित्त को तु हलप्रदम् । निर्यया वृ षिसत्तमः। जनान् नि न त तृष्णांस्तान, निजस त्ता कृतानन्दो, का विभू तिः प्रलोभयेत् ॥४॥ जगदा त्मा व्रजेऽवसत्।।१०॥ वज्ञान च क्षुषा सर्व, जिघांसुं दु बलान् गोपान्, विश्वं ज्ञा तु मलं क्षमाः। व्योममू स्वलं हरिः। योगेश्व रा निरीक्षन्ते, दैवसं यो गसम्प्राप्त, त्वां सर्वा त्मा नमात्मनि ॥५॥ दैत्येन्द्रं दुर्जनं न्यहन॥११॥ त्वं चरा च रविश्वस्य, क्रीडाक र ण निष्णातः, पतिहे प्रलम्ब ति मिराटनम् । तवावि र्भा व एवायं, सदति क्र मकारे, व नकारणम् ॥६॥ न्यहन् रामः कचिद्वने ॥१२॥ षण्मासै श्च ध्रुवो लेभे, न्यवधी यत्पदं तु ष्टिकृत्तव। श्रीहरि ले लना हरम् । तञ्चतु वें दविज्ञोऽपि, परस्त्री भो गकामाख्यात्, गन्तुं प द मनीश्वरः ॥ ७ ॥ को नष्टो नयान्न वै ॥१३॥ प्रह्लादं वि दितात्मानं, स्वकीया दे शकारिणम् । वृषं दा मो दरोऽवधीत्। हिरण्य क शिपुं हत्वा, अहो सु दु जनेनापि, कृपया पात् पुरा भवान् ॥८॥ तेन स्व गर्गो जितः क्षणात्।।१४॥ भवभा दुन्मदं यक्ष, पशु व ग द्विपं दैत्यं, ·कृष्णाङ्कस्त्रिंशः सर्गः। ३ कृत्वा, शु द्धकर्माणं, , केशिनं दु जयं कृष्ण-, त्वममू इ ह सन्द्रष्टुं, त्रिदशा रा तिमुल्बणम् । मन्मखे न्द्र महोत्सवम् । हत्वा न्य वा सयत्स्वर्गे, गव्यैश्च क लशान् भृत्वा, सुरवा सो चितेऽचिरात्॥१५॥ यज्ञक मी र्थमानय ॥२१॥ एकदा दुर्गमारण्ये, आगतौ म ल्लवय्यस्तो, दुर्गामा रा ध्य भक्तितः। विद्युदी हा समेहितैः। गोपाः प रि जनोपेताः, यमलो क गतो सर्पसिं हा न्वितेऽवसन्॥१६॥ सिद्धक मा सुखं शये ।।२२।। शयानं इत्थं तं कृ तसङ्कल्प, व्रजेशं भा ग्यनोदितः। कंसं वी त तनुश्रुतिम् । प्रलम्बा ङ्गो ऽग्रसीत्कश्चिद्-, अक्रूरः क थयामास, द्रुममू लो त्थितः शयुः।।१७॥ सत्यध मी त्मकं वचः।।२३॥ कृष्णाजिक मलस्पर्शाद् , राजन् प्रकृ तसर्वार्थे, विशापोऽ सा वगात् पुनः । किं विधा ता विधास्यति । विद्याध र पतिः स्वर्ग, कः पूर्व ग दितुं शक्तो, मनोज्ञा ङ्गः सुदर्शनः ॥१८॥ यतो वा मः स्वयं विधिः॥२४॥ निशम्या सु रराट् कृष्णं, अहं ता उ दिते सूर्ये, ब्रजं या त मरि निजम् । यास्याम्युन टपौरुषो। कंसो ग न्तु मथादिक्षद्, गुप्तभा वः समानेतुं, गान्दिन्या स्त नयं व्रजम् ॥१९॥ सरथः सु खमस्तु ते ॥२५॥ शत्रु ह न्तु महं तात, प्रातर्न न्द ब्रजं तूर्ण, प्रयतेऽ व हितो भृशम् । यदुवी र: प्रयातवान् । यितुं योग्यो, व्रजेश सु तयोः स्थित्या, बलही नः खलु द्विषन् ॥२०॥ सदान न्दो दयास्पदम् ॥२६॥ , न विव ·६२ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) मेने य दृष्ट्वाङ्क र स्तदा गोष्ठं, इति श्रीविष्णुचरिताले चित्रकान्छे त्न मनिष्फलम् राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- दर्शनं स्वामि-लक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते ना म यत्तस्य, दृष्टिला भः परः स्मृतः॥२७॥ कृष्णाङ्कस्त्रिंशः सर्गः सम्पूर्णः ॥ ३०॥ गोकुलं सु खदं सायं, गोगोपा लो पसंश्रितम् । अथ कृष्णाङ्क एकत्रिंशः सर्गः। सर्वार्थ च तुरः प्राप्तः, स्तुत्वासौ सु खसम्प्रश्नं, श्रमदू नः श्वफल्कजः॥२८॥ पप्रच्छा व हितो व्रजे। दृष्ट्वासा अ तुलं लेभे, हर्षम र्को दयद्युतिम् । कृष्णं पू र्ण मनस्तर्षः, सरामं वा रिदश्याम, पूर्णग्लौ बि म्बदर्शनम् ॥ १॥ कृष्णं व ज जनप्रियम् ॥२९॥ उवाचे न्दु कुलोत्तंस-, खजन्म स फलं मेने, र क्षकं सताम् । न: क्षयक्षमम् । मथुरा क्षो णिनाथो यत्, श्रुत्वासौ श ङ्गिणां नाद, कंसोऽस भ्यः समादिशत् ॥२॥ वेणुस ङ्गी तसङ्गतम् ॥३०॥ यद्वयं स र्वतो दुःखं, यशोदा ज मथो नत्वा, कंसात्स र्व जनद्विषः। बभाषे य दुनन्दनः। भवभ्रा न्तः पुमान्माहकू, प्रामुमो वा मदैवास्तद्, चिरात्त्वां स मुपस्थितः॥३१॥ वक्तुं वा गी श्वरी कुतः॥३॥ कृष्ण सर्व सुरारीणां, कंसं वि श्व जनाराति, समूह वि लयं नय। हत्त्वा वी रे शमानिनम् । सर्वस कुरु वि श्व स्य शं यत्ते, जय मा यी न्द्रमोहन ॥३२॥ मतोऽपा र: पराक्रमः ॥ ४ ॥ , ज नरक्षाय, ·कृष्णाङ्क एकत्रिंशः सर्गः। ६३ हा न्विते रथे जगत्पा व नकर्तारं, कृष्णं राजमथारोप्या, विरा दसयो वीक्ष्य, श्रेष्ठवा गतान्त जे गतीत्रयम् । यमुना ह दमक्रूरः नष्टदै न्य: स तुष्टाव, सम्प्राप्तो दो षवर्जितम् ॥ ५॥ तत्कृपा पा ङ्गवीक्षितैः ॥११॥ याते रा म युते कृष्णे, शोकमो हा कुलेन्द्रियः। खजनै नो विनाशकम् । गोपीपू ग स्तदा मुह्यत्, दीनानां नि त्यबन्धुं त्वां, कः शोका तो न मुह्यति ॥ ६॥ कः सुशीलः पुमांत्यजेत्॥१२॥ ख म ध्यगेऽक्रूरः, त्वां वेदा अ मृतं प्राहुः, श्रान्तवा हा न्ववेक्षया । स्वजना मृतदत्वतः । रम्येऽर्क भू तटे तस्थौ, वेदगी तां भवव्याक्त, मुहूर्त तो यशीतले ॥ ७ ॥ ज्ञातुमी शो नरः कथम्॥१३॥ कृष्णं रा म मथावेश्य, मृत्यूनां मृत्युकारं, रथे सिं हा दिनिर्भयः । विनिर्मि त तजगत्रयम् । सस्नौ सु निर्मले नीरे, दद्ध्युर्दे व वरं त्वां ये, विगता धिः श्वफल्कजः ॥८॥ गतिं प्रा पुः परामिमे ॥ १४॥ शेषाङ्क कुट्टिमासीनं, निर्गुणं स गुणाकारं, संस्तुतं त्वामपू गुणाकरम्। ददर्शा दः सरित्तीरे, मादृशोऽज्ञः कथं शक्तो, श्रीवै कु ण्ठनायकम् ॥ ९॥ विज्ञातुं सर्वसाक्षिणम् ॥१५॥ पुनर्न न्द सुतौ तत्र, देव स व नियन्तारं, दृष्ट्वाल र सुविस्मितः। मुक्तिहे तो महाभयात् । कु त आयातौ, भजते मु क्तिदं त्वां यः, मोहोऽम न्दः किमस्ति मे।।१०॥ स निर्दुः खः क्षणाद्भवेत् ।।१६।। मु निपुङ्गवैः। र्व अत्र तौ ·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) स्तुत्वेत्थं सु व्रतोऽक्रूरो, पाना बद्धश्र लिना सह । 'धा श्वा ब्रवीत्कृष्णं, मौनमा ल म्बते स्म सः। मल्लचा णू रनामकः। भः किलादृश्यो, युवां वी रा वरातीनां, दृष्टेर सुभृतामभूत्॥१७॥ मर्मर न्ध्र करौ भिया॥२३॥ पुनरा से ज्य विश्रान्तः, त्वां युद्ध नि पुणं श्रुत्वा, तः श्वफल्कजः। गोपाले षू त्तमौजसम् । रथेन सि द्धकार्यत्वाद् , नियुद्ध द शनाकाङ्क्षी-, द्धः पुरीमगात्॥१८॥ राजासौ नः समाह्वयत् ॥२४॥ तौ बजे श सुतौ पुर्या-, त्वं मया स ह युध्यस्ख, बहिः पि पलालितो ह स्थितौ पूजि तपादाब्जी, चतुर ना कृतौ रङ्गे, गोपैः ख च्छ जलाप्लुतौ ॥१९॥ मन्दार्का चिः कृतातपे॥२५॥ निजश त्रु मुपानीतं, इत्युक्त्वा स नियुद्धाय, श्रुत्वा जा ता दरो ह्यमुम् । प्रभ प्रभुम् । शश्लाघे पर्यतुष्यच्च, यन्मर्तु जि मगारातिं, कंसः स्वै न: प्रनष्टधीः ॥२०॥ किं द्विजि ह्यः प्रयाति न ॥२६॥ पुरीम न्य दिने द्रष्टुं, जिहिंस स हसा शत्रु, दुर्जनो ग्रो गदाग्रजः। कृष्णो गुप्त नसां हरः। निरायु धो ऽविशत्सायं, यस्य वे धाः स्वयं वाम-, सरामो दुष्टदुर्जयः ॥२१॥ स्तत्कृतं स फलं कुतः॥२७॥ दुष्टम विलोक्याप्त तमान्मल्लान्, हत्वा वी रो महागजम् । सर्वाने वा स्तमीयुषः। रङ्गमा श्व थ गोविन्दः, कंसो वि ह तसङ्कल्पो, ससहो त्थ सखोऽविशत्॥२२॥ बुद्धिही नः क्षणादभूत्॥२८॥ प्राप्तो दी प्त , ·कृष्णाङ्को द्वात्रिंशः सर्गः। ६५ खानसा अनुगान् प्रोचे, अथ कृष्णाको द्वात्रिंशः सर्गः नयता मू पुराद् बहिः। स्वसुता अथ सङ्गम्य, पादरे णु स्पृ शावुभौ। मज्जना ति प्रदौ तूर्णं किं शौरि ई हदौत्कण्ठ्यं वित्तं ह र त तत्पितुः ॥२९॥ न जहौ हर्षितान्तरः ॥ १ ॥ श्रुत्वेत्यू न मतेरुक्तिं, सोऽवोच त्कृ तकृत्योऽयं, निहता घो न्यपातयत् । यदुवं शः कृतस्त्वया। हरिवि चि त्रमुत्प्लुत्य, के द्विषोऽ स्थू रणार्थं वै, तवाग्रे लो कपालक ॥ २॥ कसं का न्यो झितं क्षितौ॥३०॥ त्रिलोक गु रुणादिष्टो, भ यदे कसे, गौरवे ण व्रजेश्वरः। मुदिता य वो भृशम् । शकटा भृतसम्भारः, प्रत्यागा नि जगोकुलम् ॥३॥ सरामं कृ ष्णमानचु-, कंसारि र्गु रुणा ब्राह्म, ट्र टपौरुषम् ॥ ३१॥ संस्कारे णो पयोजितः । विदाह्य य दुभिः कंसं, सच्चने म थुरापुर्या मथुरा ना यकोऽभवत् । कृतस्ने हान् स्थितान् यदून।।४॥ कृष्णेन शर्मदेनासा-, भ्रातरा अ ध्यगीषातां, विद्या वि धृ तसद्तौ। वुमसे नः प्रणोदितः॥३२॥ अवन्ति तः कृतावासाद्, इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये विप्रात्तौ व क्रियाकृतः॥५॥ राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ गुरुर्वि धृ तविद्याभ्यां स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते ताभ्यां चेतः समीहितम् । प्रभीतं खा त्मजं लब्ध्वा, सम्पूर्णः ॥३१॥ प्रसन्ना स्यः प्रहर्षितः॥६॥ वि० च०५ कृष्णाङ्क एकत्रिंशः सर्गः ·६६ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) पुनस्तौ प्राप्तवेदार्थों, हत्वासा आ गतं कश्चिद्, भूमिभु ग्वं शवर्धनौ। यवनं श्र मकर्शितम् । पुरी स्वां शो भिताम्प्राप्य, नीत्वा श्र मः पुराडूरं, खप्रभा वं वितेनतुः ॥ ७ ॥ कृष्णःखाश्रयमागमत् ॥१३॥ श्रुत्वा वि श जरासन्धं, कृष्णोऽथ मथुरां त्यक्त्वा, सुताध व विनाशनम् । कृतत्रा णः सबान्धवः। शोकः सा ई ममर्षेण, द्वार्वती क्षा रवाय॑न्तः, साभिमा नः कुतः सुखी॥८॥ सहरा मः समासदत्॥१४॥ सैन्यैर्भू भा रभूतैः स्वै-, श्रीकृष्णं सुषमास्थानं, यदुवी र पुरीमसौ। चकमे प तिमात्मनः। रुध्वा बि भृ त गोविन्दं, प्रेमपू ? त्तमस्वान्ता, जेतुमु क मना मुदम् ॥९॥ रुक्मिणी वा रिजेक्षणा ॥१५॥ तेनोन्म थि तसीमान्तां, तयाश्रु यु तयाहूतः, वीक्ष्याभी तो हरिः पुरीम् । प्रच्छन्नं वा छितप्रदः। रथेना योऽ प्रभृद्युक्तो, रुक्मिणी ह तुकामोऽगाद्, निर्ययौं गी र्जितामृतः॥१०॥ विष्वक्से नः स कुण्डिनम्।।१६।। सर्वमा यो धने सैन्यं चैद्योऽपि ध विभिप्तो, देवता गी तसत्कथः। रुक्मिणोऽ मतेन वै । यादवे शः पराजिग्ये, :सा मगालब्धं, सजरा स न्धमोजसा ॥११॥ वधू वी रो ऽथ कुण्डिनम्॥१७॥ निजे सर्व बले नष्टे, स्वभूमी ध वजोद्वाहे, लज्जितः का न्तिवर्जितः। पौरास्ते नु देशं खं म गधेन्द्रोऽगात्, तस्मिन्प वे च वेदज्ञा-, सविषा दः पराजितः ॥१२॥ श्चक्रुर्वे दो दितां क्रियाम्॥१८॥ तु महोत्सवम् ।

·कृष्णाङ्को द्वात्रिंशः सर्गः। ६७ विधाय द र्शनं देव्या, रुक्मिणं स दयो रामो, दैवद् ण्डो पशान्तिदम् । नष्टस त्व ममूमुचत् । प्रयान्तीं द र्शनीयागी, विलना वान् रुषा रुक्मी, रुक्मिणी म हरद्धरिः ॥१९॥ तत्रैवा सा वथावसत् ॥२५॥ लेभेद यि तमात्मेशं, चैद्यं वि त्वि षमाश्वास्य, रामं सी ता यथा पुरा । राजलो का प्रयातवान् । भैष्मी य द स्य भक्तानां, रुक्मिण्या स ह कृष्णोऽगात्, ध्रुवं का मः फलेग्रहिः ॥२०॥ कृतकृ त्यः स्वकां पुरीम् ॥२६॥ समीक्ष्या प हृतां भैष्मी, निर्णीते स मयेऽगृह्णाद्, रा रुषाब्रुवन् । भैष्म्याः सत्य व्रतो हरिः। श्रीरूप जि त्वरी कन्या, कर स्व ध र्मतत्त्वज्ञै, गोपजा तः कथं हरेत्।।२१॥ द्विजैः कर्म विशारदैः ॥२७॥ ते जरा स न्धसन्दिष्टा, श्रीकृष्णे प रिणीते यं, वीरा ग व समन्विताः । तेनुः पौ रा महोत्सवम् । स र्वतः कृष्णं, तच्छोभा य तमानोऽपि, जेतुं सिं हो पमौजसम्॥२२॥ वक्तुं ही णः कविर्भवेत्॥२८॥ निनाय नि शितैर्बाणै कृष्णोऽसा अ द्भुतैश्वर्यो, द्विषत्का य विभेदिभिः । यशःशो भि तदिङ्मुखः । तान्कृता न्ता लयं कृष्णो, जगद्धा नि कृतोऽखिलान।।२३॥ प्रजाः श्रेयः प्रदो निजाः॥२९॥ ससैन्यं य दुवीराग्यो शासके प्रि यदे तस्मिन्, रुक्मिणं मो हितं शरैः। श्रीकृष्णे या दवर्षभे। संविधा य स्वभक्तानां, न दुःखा हो ऽप्यभूद् दुःखी, कृतका मः समग्रहीत् ॥२४॥ यः सुखा हः स किं पुनः॥३०॥ प्रा तसर्वार्थः

·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये)
द्वार्वत्यां नि यकृत्स्वानां, प्राप्तं व सु तमालिङ्ग्य,
सर्वदा य दुनन्दनः ।
कृष्णस्तं रु क्मिणीयुतः।
चि रतो नष्ट,
स रक्षा कृत् सतां रेजे,
सबन्धु है तभुक्प्रभम् ॥३
यदूनां प्री तिदायकः ॥३१॥
यदा धृ त
रेजे प्री ति प्रदः स्वेषां,
सुधर्मा भु वमागमत् ।
श्रीकृष्णो व नितायुतः।
तद्विष्व ग्वि स्तृतद्युत्या,
इन्द्रः सा
मिवेन्द्राण्या,
ककुभोऽ भुः प्रकाशिताः॥४
स्वभक्त नः प्रणाशकः ॥३२॥ नृपार्थ र विणा दत्तं,
इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकान्ये
ययाचे वि मलं मणिम्
राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ-
श्रीहरि विं गतायुस्तं,
स्वामि-लक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते-
नादाद्धी रोऽप्यसौ मणिम्॥५
कृष्णाङ्को द्वात्रिंशः सर्गः-
विदित्वा च निजं नाथं,
सम्पूर्णः ॥ ३२॥
कृतमा नः सुतां निजाम् ।
अथ कृष्णाङ्कत्रयस्त्रिंशः सर्गः देवकी सू नवे प्रादा-,
खशत्रु वि दितं
हक्षव
यः कृताहवः ॥ ६
सूतीगे हा जनुर्दिने ।
खसुतां स त्यभामाख्या,
हृत्वा तो य निधौ प्रास्थ-
कृष्णाय वि दितात्मने ।
ददौ पिता च सत्राजित् ,
च्छम्बरः स दैत्यराट् ॥१॥
वाघमा र निवृत्तये ॥ ७
तं मत्स्य ग भगं बालं,
हतो मे वि पिने
भ्राता,
तत्त्री र ति रपालयत् ।
हरिणा लो भतो मणेः।
स वित यो क्तिभिः शत्रु, मृषा वो च जनेभ्योऽसौ,
दुष्टारा तिः किलावधीत्॥२॥ तत्ते नै नः कृतं हरेः॥८॥

·कृष्णाङ्कस्त्रयास्त्रशः सर्गः। ६ हरये लो कनाथाय, कृष्णोऽसा अ चलेऽद्राक्षीत्, तं प्रसे न मथो मृतम् । स्वयमा का ये दत्तवान् । बिलं प्रान्तो लपं चैषो-, केकया धि पतिः स्वीयां, ऽविशद्ध हु तमोऽन्वितम्॥९॥ कन्यां प्रे ष्टा मनुत्तमाम्॥१५॥ तं मणिं तत्र सम्प्राप्य, रूपेणा न वमां लक्ष्म्या, तस्मै प्र भुरदात् पुनः । लेभेऽसौ द्रराट्सुताम् शुद्धवा रभो जनस्वान्ता, विध्वात्य छु तमत्स्याङ्गं, दोषयु क्ता न कर्हिचित्॥१०॥ हरिर्या तः स्वयंवरे ॥१६॥ सुप्तं स्व सु हृदेवामुं, हरिणा स त्यभामायाः, मण्यर्थं ख लधीय॑हन् । प्रियार्थ ना कलोकतः। विमुक्ति दो ऽवधीत्पापं, सुरान्म त्स रिणो जित्वा, कृष्णस्तं नै कपापहृत् ॥११॥ नीतोऽने ना मरद्रुमः ॥१७॥ व्यवोढ क न्यकां भानो-, कृष्णो भू त नयं हत्वा, देवकी जो विधानतः। रुद्धास्ते न स्त्रियोऽयुतम् । । स्खकर षष्ट्याह त शतोपेतं, सुररा जः शचीमिव ॥१२॥ दारका मः समग्रहीत्।।१८।। आवन्त्या अ थ जित्वा तद्-, रुक्मिणः क न्यकां काम- भगिनीं नि जकातिणीम् । रतेर पि विमोहिनीम् । जह्वे ग वि तभूपानां, पुण्यशी लः शुभाचारां, द्विनिष एणः प्रभू रथे ॥१३॥ जहारै क रथो बलात्॥१९॥ श्रीकृष्णः स तसङ्ख्यान् वै, काणेर पि सुतो जज्ञे-, दमित्वा दा न्तगोवृषान् । ऽनिरुद्धो र थिनां वरः । तनया व्यवोढ पी ड्यसत्कथः॥१४॥ यस्तुरी यः प्रकीर्तितः ॥२०॥ ग्र हमिच्छन्ती म वधेशस्य, भक्तसे व्य ·७० श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) बलव रुक्म्यस्मै व सुपौत्राय, तंबाणं वि जितं कृत्वा, कुलस्व स्ति कृते कृती। च क धरोऽधमत् । सप्रमो दः स्वकां पौत्री, जगत्स्वा म्यू र्जितौजाः स, प्रददौ ख सहादतः ॥२१॥ निजदो जिं तदानवः ॥२७॥ न्यहन् स्व स्ति करो रामो, स्वपुत्र त नयं वध्वा, रुक्मिणं कृ तकिल्बिषम् । सहितं शान्तिकृत्सताम् । त्व घकूल्लोके, आययौ स मुपादाय, को वा स्व स्ति युतो भवेत्।।२२॥ दत्तदा नः पुरी प्रभुः।।२८॥ आययौ ख पुरी कृष्णो, मोचितः श युवकूपे, हयह स्ति प्रणादिताम् । बहून ब्दा नवस्थितः। सयज्ञ भुक प्रभुर्वध्वा, कीटजा ति गतोऽनेन, पौत्रेण ख स्य चान्वितः॥२३ नृगश्चा गः प्रणाशिना ।।२९॥ प्राद्युम्नि स्ति ष्ठतिस्मासा-, जघान श मदो वासु--, वुषाया द यितोऽन्तिके। देवश ब्द धरं मृषा । गुप्तो र क्षि त एवास्या, पौण्डूकं स सखं कृष्णः, दैत्यो बा णः पिताभवत् ॥२४॥ सद्विद्रो हः स्वनाशकृत् ॥३० बद्धोऽसा अ थ बाणेन, स्वारिं का शि पतेः पुत्रो, दृष्ट्वाचं रौ द्रमस्य तत् । निहन्तुं शि वमार्चिचत् । पुर्या रु द्रः सदा यस्य तस्मै ह रः सुतुष्टोऽदात्, रक्षकः कु लदैवतः ॥२५॥ कृत्याग्निं श त्रुनाशिनीम्॥३१॥ तं प्रच ण्ड बलं बाणं, दग्धः स व स्वसंयुक्तः, बनमा ली तदाजयत्। कृष्णवै री स चारिणा। থাকুন च निजात्रेण, प्रयुक्तोऽ कल्मषे पुं भृशं च की व्यमोहयत्।।२६॥ स्वाभिचा रः स्वनाशनः॥३२॥ प "

·कृष्णाङ्कश्चतुस्त्रिंशः सर्गः।
७१
इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये
मुनयो वि नयेनोचू-,
राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ रामं वि दू जनप्रियम् ।
स्वामि-लक्ष्मणशाच्चि-प्रणीते
प्रायश्चि त्त मघस्यास्य,
कृष्णाङ्कस्त्रयस्त्रिंशः सर्गः
श्रेयस्का मो भवान् क्रियात्॥५॥
सम्पूर्णः ॥ ३३॥
बल्वलं वी र्यवान् दुष्टं,
अथ कृष्णाङ्कश्चतुस्त्रिंशः सर्गः
हत्त्वा हि त करः सताम् ।
रामोऽथो अ वधीद्रौ,
सिषेवे भ व्यतीर्थानि,
द्विविदं क्रू रचेष्टितम् ।
य: समा बहूः॥६॥
पृथाद्वि पु त्रयुक् प्राप,
यमोऽप : सुदुष्टानां,
द्विज पुण्य स्वरूपधृत्।
स्वधर्मा पे तमेकदा ॥१
विश्रुत श्र वसं दाने,
कौरवे श सुतां जहे,
मागधं. व रदं हरिः॥७॥
साम्बो बा लो ऽपि पश्यताम् ।
प्राप्तान् प्रीण यतः पुंसः,
नृपाणां द यिताकामो, सफलः की तितो भवः।
रणद
क्षोऽथ लक्ष्मणाम्।।२॥ इति स्मार्त वचः स्मृत्वा,
बद्धोऽसौ द पंपूर्णैस्तै-, नाभूद्दी नः स मागधः॥८॥
ग्भिरा क्षि प्य कौरवैः। अप्यसा उ पधिं जानन ,
तेभ्योऽद त्ता र्थमीप्सितम्
सङ्कर्ष णः समानिन्ये,
वृकोद र कृतद्वन्द्वः,
विमोच्य क्ष मिराट् च तम् ॥३
स सप्रा णो न्ययुध्यत ॥ ९॥
गतो नै मि षतीर्थ
न्यहन्सु दु जयं भीम-,
वीक्ष्यर्षी णां कथागुरुम् ।
स्तमावि कृ तसद्बलम् ।
अहम्भा व भृतं सूतं,
को वाप्नोति जयं यस्य,
यदुवी रः क्रुधा न्यहन् ॥४॥ विधेरी हा पराङ्मुखी॥१०॥

·७२ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) खतो भूपाः गतता पो नृपो यज्ञ, हा जनाश्चान्ये, तद्राज्ये पु त्रमस्यैव, चैद्योऽसा अ गमन्मोक्षं, सच्छर ग्यो ऽभिषिक्तवान् । श्रीकृष्णे न हतोऽरिणा। मोचिता यतोऽन न्त स्य निन्दापि, कृष्णेन व पदाश्रिताः॥११॥ विष्णुसा रू प्यदा न किम्।।१७|| श्रुत्वा स्व न मतिस्तेभ्यः, शत्रोस्तां ना शसत्कथाम् । समाप्या न न्दितोऽभवत् । पारेभे श र्मदं यज्ञं, लेभेऽत्य न्त मुदं लोक-, नृपोऽनू नः शतक्रतोः ॥१२॥ स्तन्मख श्री विलोकनात्॥१८ राजानो वी र्यसंयुक्ताः, समीक्ष्यो जिं तमैश्वर्य, समागू र णरागिणः । गान्धारी त नयोऽस्य तत् । कृतस्ने प्रययौ म त्सरग्रस्तो, सोपहा र कराः क्रतौ॥१३॥ जातम न्यु गजाह्वयम्॥१९॥ तन्महे क्ष णकामास्तु, गतभी यदं स्वेभ्यः, सुपर्वा णः समागमन् । शाल्वं मा या विनं हरिः। जगदी शा श्रयं राज्ञो, हत्त्वास्सै प रमं प्रादाद्, हेतुं स न्तो ऽवदन्नमुम्॥१४॥ वीतमो हः स्वकं पदम् ।।२०।। पूर्वं ते जी यसः पूजां, तेनान्ये च हता दुष्टाः, कृष्णस्यै व नृपोऽकरोत् । सर्वोऽप्यू नः सुनिर्णीत-, थकारूषाः, स्तदन्यः प रमर्षिभिः॥१५॥ सज्जनो स्रो त्कटद्विषः॥२१॥ वैद्योऽना ये स्तदा कृष्णं, सखा भ ग वतः कश्चित् , निनिन्दा व द्यजीवनः । तपः शो भी द्विजोऽभवत् । असूया स्थि रधीः को वा, पुत्रदा रा न्वितो नित्यं, सुखं या तः परश्रिया ॥१६॥ विजिता त्मा तिनिर्धनः ॥२२॥ लतेजसा। कृष्णेना तु सविदूर ·कृष्णाङ्कश्चतुस्त्रिंशः सर्गः। ७३ •ir " तद्भार्या वि प्रवर्यं तं, स्वानां विज यकृत् कृष्णः, सन्तुष्टं दि ष्टलब्धतः। पृथात न यसारथिः द्वार्वती शो पकण्ठं वै, भूत्त्वा वै नो हतं पाथैः, प्रयातुं व्या दिशत्सती ॥२३॥ कुरुरा ज मजीघतत् ॥२९॥ तस्मै वि दि तहार्दोऽसौ, प्राप्ताया शो झितात्मने। गीताज्ञा न मुवाचासान, प्रददौ दि व्यभोगाव्या, ज गदीश्वरः। जगदी शः परां श्रियम्॥२४॥ मृत्युज न्मा दिरोगाणां, ग्रहोऽथो अ भवद्रौद्रो, यदुक्तं दि व्यमौषधम् ॥३० लोकानां ना शकृद्रवेः । श्री हरि भी हरः स्वानां, सकुर्वा दि पदं क्षेत्रं, गन्तुका मो निजं पदम् । तदागु भू रिशो जनाः॥२५॥ मुनीनां भी ममन्यूनां, चतु प्रापुरे वो त्तमा मुदम् । शापात्स म हरत् कुलम्॥३१॥ क्षणं च ल स्वभावापि, चरित्रं प रमं पुण्यं, यं न ल क्ष्मीः खलूज्झति॥२६॥ कृष्णस्या रा धकः पठन् । तत्र ते सु कृतं कृत्वा, नरोऽति क्र भ्य संसारं, विहितं वी क्ष्य चाद्भुतम् । यात्यका मः परं पदम्॥३२॥ महाध्य रो त्सवं शौरेः, प्रययू रुच्यनुक्रमात्॥२७॥ इति श्रीविष्णुचरितामृते-चित्रकाव्ये खाम्बाया चि ष्ट संनष्टान्, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- द्रष्टुं धी रा यदा सुतान् । स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते- आनीया ङ्ग भवांस्तस्याः, कृष्णाङ्कश्चतुस्विंशः सर्गः सप्रमो दः प्रभुर्ददौ ॥२८॥ सम्पूर्णः ॥३४॥ ते जमालोक्य, - ·श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) " वि अथ व्यासाङ्कः पञ्चत्रिंशः सर्गः। स शम्या प्रा सतीर्थस्थो, नानाथो आ मजो जज्ञे, व्यासःप्रण वजापकः। वशिष्ठो धा तुरीप्सितः। अदृष्ट्वा दः स्वचित्ताधेः, तत्सूनु र भवच्छक्ति-, कारणं प्र त्यभाषत ॥७॥ नितरां नि यतेन्द्रियः॥१॥ प्राण भृतां जज्ञेऽम ल मतिः शक्ते-, शुद्धभा वः सदा यते । स्तनयो यो गवित्तमः। तथापि प रितोषाढ्यो, धर्मप्र धा नशास्त्राणां, मचित्तै णः कुतोऽस्ति न॥८॥ सम्प्रणे ता पराशरः॥२॥ यदा प्र वरस्यैवं, पुराण पु रुषस्थासौ, सन्तापो मा नसेऽभवत् । कीर्ति पुष्प स्रजं यथा । शुचा क्षीणं तदा जग्रन्थे हा नुरक्तः स्याद्, नारदः प्राप्तवानमुम्॥ ९॥ हरेर्दा सः षडनिवत्॥३॥ प्रजज्ञे तं ब्राह्म ण वरं प्राप्त, प्र यतात्मास्य, नारदं नि यतेन्द्रियम् । पूज्यपूजा परायणः । व्यासोनि ग मतत्त्वज्ञः, बभाषे ल ब्धसन्तोषो, कविवी रः कुशाग्रधीः॥ ४॥ वासवे यः सुसत्कृतम् ॥१० पुत्रोऽथो ऊ द्धरेता वै, महर्षे प्राप्तवान्मे त्वं, शुद्धधी र्ध्व स्तकल्मषः। निष्कार ण हितेच्छया । वक्ता भाग वतस्यास्य, नामत स्स मभूच्छुकः॥५॥ वाम्भृतिं प्रा र्थयत्यसौ ॥११॥ कलावु त्प त्स्यमानानां, किं कार ण मयं ब्रह्मन्, पशुयू था नुकारिणाम् । न शमं जी व एति मे। व्यासः खा चारहीनानां, स्वधर्मे वर्तमानस्या-, चक्रे धी रः सदा हितम् ॥६॥ प्यसौ दी नः कुतोऽस्ति च॥१२॥ किमम्भो भृत् पयो दातुं, ·व्यासाङ्कः पञ्चत्रिंशः सर्गः। ७५ स्वयम्भू त नयो व्यासं, निर्ममे स र्वलोकानां, शास्त्रत त्वं प्रदर्शयन् । कृते ऽघ पि हितात्मनाम् । बभाषे त त्वविन्मुख्यः, सर्वज्ञा ता पुराणानि, शुद्धस त्व जनप्रियम् ॥१३ वस्विन्दु प्र मितानि सः॥१९॥ वाणी सा वि फला प्रोक्ता, अज्ञान पि हिताक्षाणां, ह्यपि धी दे वतोदिता। जनानां ता रणाय सः। यस्यामे का न्ततो ब्रह्मन्, भारतं म हदाख्यानं, परमा त्मा न वर्ण्यते ॥१४॥ सुभव्यो हः प्रणीतवान्॥२०॥ पं ज गदीशस्य, व्यासोऽसौ य ज्ञसन्तत्यै, नानोऽन्य न्म न्महे मृषा । त्रिकाल ज्ञो विभक्तवान् । कोऽनुगो मृ गतृष्णाया, चतुर्धा य मिराडेकं, जनो नै त्यु पहास्यताम्॥१५॥ वेदम ज्ञ जनास्फुटम् ॥२१॥ वासवी ज निजस्वान्ते, शास्त्ररू प प्रदीपोऽयं, हरिमा रा धयानिशम् । ज्ञानोन्न ति कृते नृणाम् । प्रनङ्क्षय ति यतोऽवश्यं, रुचा सूर्य रुचेश्चौर-, चित्तोद्वे गः क्षणात्तव ॥१६॥ स्तेन प्र ज्वा लितोऽवनौ ॥२२॥ एवं स्व भू भुवादिष्टो, अर्जुना य रणस्थाने, व्यासः स्व ( वनर्षिणा। खं तत्त्व ज्ञा नमुक्तवान् । ससद्भा वः सदा विष्णुं, यद्वेदा ङ्गो पनिषदां, सस्मार ख स्य मानसे॥१७॥ सारं श्री य दुनन्दनः ॥२३॥ स्त रतो व्यासः, तत्सर्व ज्ञ तया ज्ञानं, वकृत रु त्तमैहरेः। वेदभा वा र्थगर्भितम् । कीर्ति व्य स्ता रयत्तद्वै, सङ्क्षिप्या ह स्वगीतायां, शास्त्रसा रः स्मृतो बुधैः॥१८॥ स कानी नः कवीश्वरः ॥२४॥ , ·७६ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) कथये य मथास्याह, विष्णोर्ना म सहस्रं स, यां मनो ज्ञ जनुः कथाम् । किं व्याख्य न हि भारते यूयं नि भृ तचित्तास्तां, सर्वका म प्रदं पुंसां, शृणुता । प्रहर्षिणीम् ॥२५ कलिच्छिन्ना युषां कृते ॥३१॥ वीर्यं यज्ञ भुजां मार्गे, द्वात्रिंश द मलश्लोकै-, गच्छतः कृ तिनोऽस्खलत् । र्मयासा ए नसां हरः। उपर्या छ चराख्यस्य, वर्णितो व रदो भूयाद्, राज्ञो रा ज्ञी च्छविस्मृतेः॥२६ मत्स्यस्तो य चरः व्यासस्य च रितक्रमः ॥३२॥ वीर्यम ज्ञ स्तदारसत् । इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये तत्कुक्षि भु वमादत्त, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- दाशोभा ग्य वतीं सुताम्॥२७॥ स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते सुमनो ज्ञ तनुर्लभे, खगर्भ सा पराशरात् । सम्पूर्णः ॥ ३५॥ तस्माद्बो ध निधिर्जज्ञ, अथ बुद्धाङ्कः षट्त्रिंशः सर्गः। व्यासोऽनू नः पितुर्गुणैः ॥२८॥ यदासौ आ गतो घोरः, दारेषु य मिराडू भ्रातुः, कलुषा त्म प्रियः कलिः। स धर्म ज्ञा नजीजनत् । तदा मा यो रुहिंसाद्यै-, त्रीनन त तपाः पुत्रान्, कुलैधा कृ तये कुरोः ॥२९॥ धर्महा निः क्षितावभूत् ॥ १॥ यामास्वा द्य विदुर्विज्ञाः, अकार्षुः स्व गंभोगार्थ, सुधाम ज्ञ जनैः स्तुताम् । हिंसाप्रा य मखक्रियाः। वाणी सु गु तभावार्था, कलौ स ञ्जा वनानेहा, मुव्येषा ह्य स्य राजते ॥३०॥ जना भू तो पतापिनः ॥२॥ व्यासाङ्कः पञ्चत्रिंशः सर्गः ·कल्क्यङ्कः सप्तत्रिंशः सर्गः। ७७ | कलिनि भृत प्रजज्ञे वै धसी सृष्टिं, इति श्रीविष्णुचरितामृते-चित्रकाव्ये भव दुः खा तिसङ्कटात् । राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- जनार्द नः समुद्धत, स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते बुद्धाङ्कः षदात्रिंशः सर्गः बुद्धाख्यः सा धुरूपधृत् ॥३॥ सम्पूर्णः ॥३६॥ उद्भूय म गधेष्वेष, तपोरा गा दिवर्जितः । अथ कल्क्यङ्कः सप्तत्रिंशः सर्गः जितेन्द्रि य चयश्चक्रे, यदा ह्य श रणे लोके, धृतमौ नः समा बहूः ॥४॥ जयश ल मवादयत् । स्वीचक्रे दे हि मात्रेऽसौ, दयाभा व समन्वितम् । बलोच्छिन्न द्विषदलः ॥ १॥ धर्म प्र की र्तितं पूर्वै-, निजं जन हिते रतः ॥५॥ लोका म न्द धियोऽभूवन, स्वैः स्वान न्द युतो हिंसां, कुटुम्बे की शवद्रताः। वाक्यैरे नः प्रणाशकैः। विधर्मा च रणभ्रान्ता, नरान स्त्र पवृत्तीन् स, लोभाद्वि की तसक्रियाः।।२।। व्यक्तुं दु ष्टा नुपादिशत् ॥६॥ कलेवै शा सकः कल्की, बभूव क्षि तिपृष्ठेऽसौ, नाम्ना शाङ्ग धनुर्धरः। धर्मश्चा ती वविश्रुतः । प्रजज्ञे वक्तुमी माहक विप्रधे न्वा तिनाशनः ॥३॥ तद्धर्मा पा रविस्तरम् ॥७॥ वायुवे जनता प जितं सोऽश्व-, ग मारुह्यो दा युधः प्रभुः। पश्चसू ना सर्वेषां श मिनां मुख्यः, चचारा ध मविस्तारं, श्रीबुद्धो नः क्रियाच्छिवम्।।८॥ सत्स्वक्र र प्रणाशयन् ॥४॥ ध मरक्षायै, शः कथं प्रणाशी स, ·७८ श्रीविष्णुचरितामृते (चित्रकाव्ये) दशू र म्यरूपं ये, हरिणा प्र लयं नीतो, लोकना था र्चितं हरिम् । धर्मद्रो ह करः कलिः ॥७॥ कलिस र भवास्तेषां, कल्किनो र म्यभावेन, सर्वे ता पा लयं चरित्रे णा मुना नृणाम् । ययुः॥५॥ अभूत्या णि मनोवृत्तिः, श्रुतेना यु र्धनप्राप्ति-, स्तथा बोधः स्वतो भवेत्॥८॥ वदुज्ज्वला। इति श्रीविष्णुचरितामृते चित्रकाव्ये धर्मर क्षो द्यते तस्मि-, राजस्थानान्तर्गत-नागौर-नगरस्थ- ल्लभ्योऽस भ्यः कुतः क्षितौ ॥६॥ स्वामिलक्ष्मणशास्त्रिप्रणीते कल्क्यङ्कः सप्तत्रिंशः सर्गः सद्वृत्तिः स र्वलोकानां, यथा पूर्व मवर्तत । समाप्तोऽयं ग्रन्थः। खच्छनी र सम्पूर्णः ॥३७॥ , ग्रन्थान्ते समाप्तिप्रदर्शकं पद्यत्रयम् । नागौरनामनगरे प्रथिता प्रधाना- नाथोपकारकरसंस्कृतपाठशाला । यत्स्वामिपाठितसहस्रमहीसुराणां, नूनं न विस्मृतिपथं समुपैष्यतीयम् ॥१॥ तत्पाठकः सुमतिलक्ष्मणशास्त्रिनामा, श्रीविष्णुचित्रचरितामृतमग्र्यपद्यैः । शाके शराङ्गवसुसोममितेऽतिसौम्ये, सम्पूर्णतामगमयत्पठतां हिताय ॥२॥ एतन्निबन्धगतपादतुरीयवर्णै-, द्वैपायनर्षिकलिता किल विष्णुनानाम् । उत्पद्यते दशशतीति सुकाव्ययुक्ति-, विज्ञैर्विमत्सरमनोभिरवेक्षणीया ॥३॥ इति ·अथ श्रीविष्णुस्तवद्वादशी। (चित्रकाव्यम् मूलमात्रम्) चराचरात्मा धृतसाधुवेषः, सदा हरी रक्षति विश्व मेषः। क्रियान्मनो मे भवभोग लग्नं, वकीर्तिपीयूषसमुद्रमग्नम् ॥ १॥ सुतो नाभेर्योऽभूज्जगति विदितो नाम ऋषभः, समुद्धा लोकान् कुमतिकलितान् योगिवृषभः। स मां दीनं दुष्टेन्द्रियविलुप्तेप्सितधनं, हरिः पायान्नित्यं खलु निखिलदोषैकसदनम् ॥ २ ॥ पुरा वेनस्याङ्गात् क्षुधितजनताक्षेत्रपिशुनं, पृथुश्वाचिर्नाम्ना भुवि समभवत् पुत्र मिथुनम् । विनश्येत् तस्मृत्या मम विषयमोहो हि सहजः, पुनर्नानाजन्मार्जितविविधदुष्कर्मफलजः ॥ ३ ॥ श्लाघ्यो बभूवेति विदां वितर्कः, श्रीरामजन्माङ्गतया हि कर्कः। यत्संश्रयात् पूज्यतमा च माता, साकेतराट्स्त्री जगतोऽपि जाता ॥ ४ ॥ परोऽश्नुते कोरिव घाकृतिं हः, स्तम्भात् तथाप्नोत् स्वजनिं न सिंहः । रिपून विजिग्ये च कयाधु पुत्रा, सदाधृतैतत्करुणातनुत्रः ॥ ५॥ विचक्षणा कास्ति ततस्तदन्या, वत्रे पति यद्धरिमब्धि कन्या। तन्नामतो नश्यति सर्वरोगः, कदापि न स्याच्च सुखैर्वियोगः ॥ ६ ॥ , ·श्रीविष्णुस्तवद्वादशी (चित्रकाव्यम्) , " चित्रैश्चरित्रैर्विविधै विसंस्थुला, कथा यदीया कथिता तथातुला। हरिः स्वभक्काखिलपापघस्मरः, पायात् सदैषोऽद्भुतसद्गुणाकरः ॥ ७ ॥ काको वृको दुष्टजनश्च कौशिकः, सिंहोऽथ सर्पोऽजगरश्च वृश्चिकः। पाल्या इमेऽप्यस्य जनिस्तथा वृतिः, पुंसां यतोऽतोऽस्य महाद्भुता कृतिः ॥ ८ ॥ शैवं बभजैष पुरा हरेस्तनुः, श्रीरामभद्रः स्वजनप्रियो धनुः। वक्तुं न चैषाम्प्रभवाम्यहं तपः, संसाध्यते यैहरिनामसज्जपः ॥ ९ ॥ तदा रक्षच्चासौ निजनुतिकरं तं सुरवरः, पुरागृह्णाद्यहि द्विपकुलपति कोऽपि मकरः। सदा पायाञ्चासौ निखिलजगतामेकजनका, कदाचिन्नायं यत् त्यजति करुणां विश्वरचकः॥ १० ॥ देव्या यया वै निहतो निशुम्भः, श्रीवायुजेनेव हतो नि कुम्भः। नाश्यात्तथा वारिदनिर्म लाभः, पापानि सर्वाणि ममाजनाभः ॥११॥ वैवस्वतं यो भजतामधीनः, पातुं स्वभक्तं हि बभूव मीनः। तेषां भवेन्नैव कदापि हानिः, प्रीतोऽस्ति येषां च रमैकजानिः॥१२॥ या निर्मिता लक्ष्मणशास्त्रिणा श्री-, विष्णुस्तवद्वादशिकातिरम्या । पद्यार्घसन्दर्शितराशिभावा, विदां सदानन्दविधायिनी स्यात् ॥ १३॥ इति।

·अथ श्रीविष्णुस्तुतिः। (चित्रकाव्यम्, मूलमात्रम्) स्ववैद्यौ या अश्विनी जो प्रसिद्धौ, शिष्यावेतौ यस्य धन्वन्तरे । विष्कम्भः किं नास्ति तन्नामजापो, रोगागारद्वाः कपाट पिधातुम् ॥ १॥ वक्षःस्थलस्था भरणी कृतश्री-, यः सर्वलोकार्चितपादपद्मः। प्रीतिः कृतास्मिंस्तनुते नराणां भुक्तिं च मुक्तिं सहसा च शान्तिम् ॥ २॥ यं वै नित्यं कृत्तिका सूनुतात- श्चित्ते स्वीये चिन्तयत्यात्मरूपम् । आयुष्मान् किं जायते नास्य भक्तः, कीर्त्या युक्तो विद्ययाथार्थवांश्च ॥ ३ ॥ क्रीडां कुर्वन् रोहिणीजेन साकं, श्रीकृष्णोऽसौ चारयामास गाः स्वाः । सौभाग्यः किं विद्यते ना तदम्यः, सायम्प्रातर्नाम तस्य स्मरेद् यः ॥ ४ ॥ उडुवरः शुभकर्मकृते वृथा, मृगशिराः कथितो बहुधा बुधैः । हरिसुनामजपोऽस्त्यतिशोभना, सकलकार्यविधेः प्रथमं यतः ॥ ५ ॥ १ सुमाग्य एव सौभाग्यः । स्वार्थेऽण्प्रत्ययः। वि.च.६ ·८२ श्रीविष्णुस्तुतिः (चित्रकाव्यम्) भृगुकुलधृतजन्मा रामनामा हि पूर्व, निहतनृपतिरक्तैश्चक्र आर्द्रा मिलां यः । नहि किमु अतिगण्डः सदृशोऽनेन वान्यो, वितरति कुशलं वै तज्जनेभ्यः कुयोगः ॥ ६॥ पुनर्वसुः प्राप्य विधातुराज्ञां, द्रोणोऽभवन्नन्द' इति प्रसिद्धः। स्वयं हरिर्यस्य गृहेषु रेमे, कोऽन्योऽस्ति तस्मादधिकः सुकर्मा ॥ ७ ॥ पुष्यः प्रशस्तो हि बुधैर्निगद्यते, सर्वेषु कार्येषु विना विवाहतः। हरेः स्मृतिः कोटिगुणाधिका ततः शुभा मतेत्थं मम निश्चिता धृतिः॥ ८ ॥ आश्लेषाश्चेद् विष्णुपादाश्रितानां, लब्धा नूनं पूर्णसौख्यं ददन्ते । एते प्राप्ता दुर्जनानां नरैश्चेत्, पुंसां तर्युत्पद्यते चित्तशूलः ॥ ९ ॥ हरेः स्मृतिर्हन्ति नृणामघानि, पर्णानि शुष्काणि यथा दवामिः । वृन्दावने चारयति स्म गा यो, मुखेन्दुविद्योतितवेणु गण्डः ॥ १० ॥ महारिपूफा ल्गुन मित्रनामतः, क्रोधश्च कामः पुरुषस्य नश्यतः । तथा हरेरस्य सुनामजापतो, वृद्धिः सदा स्याद्धनधर्मसम्पदाम् ॥ ११ ॥ - पुनर्वसुरित्यत्र नक्षत्रादन्यत्र पुनः, वसुः, इति च्छेदः । २ आश्लेषा सा इति नक्षत्रादन्यार्थेऽर्थो सेयः।

·श्रीविष्णुस्तुतिः (चित्रकाव्यम्) उफा यथा सूक्ष्मतमा हि सञ्जा, शास्त्रेषु भस्यार्यमदैवतस्य । उक्ता तथा विस्तृत एष सर्गो, ध्रुव: सदैकोऽस्ति तदात्मकत्वात् ॥ १२ ॥ यः श्रीविष्णुं चिन्तयेत्सर्वकालं, निर्द्रव्यो वा शोकरोगैर्वि हस्तः। व्याघातः स्यान्नास्य कार्येषु कोऽपि, सिद्धान्तोऽयं सर्वशास्त्रप्रणीतः ॥ १३ ॥ खभक्तरक्षाकरणैकहेतवे, लीला विचित्रा विविधाश्च कुर्वतः। सुखप्रदाता कथितोऽस्य संस्तवः, पुनः सतामस्ति मनः प्र हर्षणः॥ १४ ॥ स्वातिः प्रपात्यात्मजलानि वृष्टया, शुक्यां हि मुक्ता विविधाः प्रसूते । एवं समाम्बुलवान् पुरास्मै, लेभे हरिः स्वर्गपदं सवज्रः॥ १५ ॥ महीरहाणां ललितापि पङ्कि-, र्यथा न शोभां तनुते विशाश्वाः। एवं हरेभक्तिमपास्य पुंसां, कथं शुभा स्याद् भवभोगसिद्धिः ॥ १६ ॥ १ विहस्तो व्याकुलः। २ व्याघातो विघ्नः ।

·श्रीविष्णुस्तुतिः (चित्रकाव्यम्) . अनुराधाभिधा तारा, निर्दोषास्ति शुभे यथा । तेषां भी व्यतिपातः को, ये तथा हरिदैवताः ॥ १७ ॥ प्रासूत साकेतपतेर्वरिष्ठा, ज्येष्ठा सुतं यं महिषी महान्तम् । तं सर्वदा संस्मरतो नराद् वै, कोऽन्योऽस्ति धन्यो भुवि वा वरीयान् ॥ १८ ॥ संसाररूपवृक्षस्य, मूलं मन्यामहे हरिम् । तत्स्तवोऽतो भवद्वारं पिधातुं परिघः स्मृतः ॥ १९ ॥ पूषा बुधैर्दक्षिणनेत्रमुक्तं, निशापतिर्यस्य च वामनेत्रम् । श्रीविष्णुमेनं भजतो जनस्य शिवः सदा स्यात्सकलोऽपि कालः ॥ २० ॥ उषा ध्रुवं ज्योतिषशास्त्रविद्भिः, सर्वेषु कालेषु शुभा निरुक्ता। तस्यामिमं संस्मरतां जनानां का नाम सिद्धिः खलु दुर्लभास्ति ॥ २१ ॥ श्रीविष्णुकीर्ति श्रवणः सदा यो, नश्यन्ति पापान्यखिलानि तस्य । श्रीरामनामस्मरणाच्च पुंसां, रोगोऽप्यसाध्यो हि भवेत्सुसाध्यः॥ २२ ॥ १ भावी (भविष्यति), अतिपातः विघ्न इति छेदः। २ श्रीविष्णुकीर्तेः श्रवण- मस्यास्ति तथोक्त इति समासः।

·श्रीविष्णुस्तुतिः (चित्रकाव्यम्) ८५ meena येषां मतिः स्यात् खलु बोधनिष्ठा, हरिस्मृतिर्वा सततं च येषाम् । तयोर्द्वयोः कष्टकरो हि पूर्वो, योगो द्वितीयश्च शुभः सुखायः ॥ २३ ॥ विना हिमांशुं शततारकापि, ज्योतिष्मती नैव कदापि रात्रिः । जलाहते नास्त्यपरश्च शुक्ला, श्रेयस्करः कोऽस्ति तथा तदन्यः ॥ २४ ॥ पूभा वमासाद्य यथा पकारो, हखोऽपि दी| विदुषां मतोऽस्ति । एवं हरेर्नाम जपन् जनोऽसौ, ब्रह्मादिपूज्योऽस्त्यपि नीचजातः ॥ २५ ॥ उभा वमू यस्य विभूतिषूक्तौ, स्थिरास्थिराणां च तदात्मकत्वात् । हिमालयः स्थावरराज एक-, स्तथा द्वितीयो गजराज ऐन्द्रः ॥ २६ ॥ यस्यास्ति भार्या विदिता हि रुक्मिणी, भ्राताग्रजो, यस्य च रेवती धवः । कृपासमुद्रं वसुदेवनन्दनं, विहातुमेतं न ममास्ति वैधृतिः ॥ २७ ॥ या निर्मिता लक्ष्मणशास्त्रिणा श्री-, विष्णुस्तुतिः सूर्यनखैर्मितेऽब्दे । नक्षत्रयोगाभिधदर्शिकासौ, प्रमोददात्री विदुषां सदा स्तात् ॥ २८ ॥ इति ।

·No text on this page.

·पृष्ठे नसं न्यधाः। २२ २३ ४ २ 9. M दत्त्वा विश्व २८ ५ ३ ३ सर्वा गां श्रावष्णुचारतामृतस्य शुद्धिपत्रम् । श्लोके अशुद्धपाठः शुद्धपाठः ससुमेरु स सुमेरु २२ भुरवैरी मुरवैरी ३० नसंन्यधाः। देवज्ञान देव ज्ञान चित्तेशिष्टा चित्ते शिष्टा स्त्वदैतेयो स्त्वं दैतेयो दत्त्वाविश्व सुखान्विता। सुखान्विताः। २० सचिच्छेद स चिच्छेद सर्वांगी यकार चकार श्रेष्ठ प्रेष्ठं न्दरंकरम् । न्दरं करम् । तयायुताम् । तया युताम् । १९ द्वयून ब्यून प्रशासने । प्रशासने । संसस्रो संसस्त्री प्रशाधिनः। प्रशाधि नः २ नुसूयो नसूयो महामीमा महाभीमा चित्त कौतू चित्तकौतू ६ प्रभीतं प्रमीतं सत्स्वकर: सत्स्वक्रूरः विशाश्वाः । विशाखा। m. m mm m ३७ ३८ ४ ४ ur

·No text on this page.

·श्रीविष्णुचरितामृतस्य शुद्धिपत्रम् । पृष्ठ २२ शुद्धपाठः स सुमेरु मुरवैरी नसं न्यधाः। देव ज्ञाने चित्ते शिष्टा स्त्वं दैतेयो H २४ २५ ७ दत्त्वा विश्व सुखान्विताः। स चिच्छेद सों गां ३१ ow अशुद्धपाठः ससुमेरु भुरवैरी नसंन्यधाः। देवज्ञान चित्तशिष्टा स्त्वंदैतेयो दत्त्वाविश्व सुखान्विता। सचिच्छेद सांगा यकार श्रेष्ट न्दरंकरम् । तयायुताम् । द्वयून प्रशासने । संसस्त्री प्रशाधिनः । नुसूयो महामीमा चित्त कौतू प्रभीतं चकार प्रेष्ट ३ न्दरं करम् । ६ १ ४ २ तया थुताम्। ब्यून प्रशासने। संसस्नौ प्रशाधि नः नसूयो महाभीमा चित्तकौतू प्रमीतं सत्स्वक्रूरः विशाखा। ६ 0 विशाश्वाः।