Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
Jatakatatvam
Front matter
भूमिका। पद्यम् नानाशास्तविचारसारमिहयत्तत्वेसमावेशितं । सदृष्ट्वाविबुधाः शरावनिहितस्थानमणीनामिव ।। तुप्यन्तुप्रतिमल्लमानम हिमोच्छेदं सुवर्णात्मकम् । ज्योतिर्वित्कुलमुख्यमंडन महादेवेनसज्जातके ॥१॥ . पुनरुक्तयुजासमांकिताः प्रायः पद्धतयश्चजातकाः इहतन्नहिपश्यतामहौ रेवाशांकरिनिर्मितीकदाचित् ॥२॥ प्रिय पाठको । सिद्धात संहिता होरासंज्ञक त्रिस्कंधात्मक संघमा न्य वेदचक्षु ज्योतिश्शास्त्रका होरास्कंध जिसको फलित शास्त्रकहते है वहबड़ा दुर्जेय भोर भपारहै जबतक इसनपार शाम्रके अनेक ग्रंथोके पालोचन द्वारा फलनिर्णय नहीकियाजाय तबतक ययायोग्य फल विचारहोना भसंभव है। अनेक ग्रंथोद्वारा समुचितफल निर्णय करना बड़े भसाधारण परिश्रमका कामहै । भतएव ऐसे कार्यकेलिये अनेक जातकंग्रयोक्ता संपूर्णफलका विचार सुगमतासशिघ्र होसके ऐसे एक्परमोपयोगी ग्रंथका होना परमावश्यक जानकर हमारे पूज्यपाद पिताजी श्रीश्रामन्म- हादेवजी देवज्ञवर्थ महानुभाव महाशयने पाराशरीदारा, लोमशसंहिता जमिनीस्न, शंभूहोराप्रकाश, बृहज्जातक, मनुष्यजातफ, भावकुतहल 'तकाल कार, जातकाभरण, सर्वाचिंतामगी, भावचितामणी, होरा "नशुफजातक, शुकफाक्कका, जातकपारिजात, जातकमकर, जातक हिल्लाज, मानसागरी, लग्नचंद्रिका, भादि जितने प्राचीन तथा भर्ग चीन फलितशास्त्रके उपलब्धग्रयहै उनभने कयोका सारलेकर एक लोकरातात्पर्य चार चार छ छ भारोमे खींचकर “जातकतत्व" अतिउत्तम ग्रंथवार्तिक रूपचनायाहै । इसके पढ़नेसे फ- कित संबंधी कोईभी भन्यपुस्तक देखने की अपेक्षा नहीं पड़सक्तीहै । 1५२
इसी कारण इसने इनाभादापाया कि काशीकी पाठशालामो मे
तथा भारत के भनेक विज्ञ विद्वानोपहा यहगंप मुख्यपाठय पुस्तक
समझ पटा पढ़ाया जाता है । भार वटोदा महाराज्यमेभी फलितकी
परीक्षा देनेवालोके लिये मुख्य परिक्षाकी पुस्तक मानोगईहै।
इसके मुख्य पाचतत्व ( भाग) है जिसमे प्रथम संज्ञातव २ दु.
सरा मूतिका तत्व ३ तीसरा प्रकीर्णतल ४ चौथा घी नातकतव ५
पाचमा दशातत्व है इनमें जो जो विषय वर्णित है उनकी नामावलि
भनुकमणिकामे प्रदर्शित कीगईहै।
यहग्रय काशीमे कईवार उपनानेपरभी इसरी प्रतिये हाथोहार
विक्जाने कारण भकभी प्रति मितीनहीभौरमांगपरमॉग भारदोहै.
अतएव भवकोपार स साधारण जनोके उपयोगार्थ कईयेक नवीन
विषय और भनुभन की हुई फल देखने को दुनिये तथा प्रत्येक योगो
पर योगोके नाम भोर योगीको यथाक्रम एकत्र करके भन्यान्य भनेक
योगा सहित सरल हिदि भाषाटीकासे सुसज्जितकर भापलोगोकी
मेवामे समर्पण करनेका सहास वियाहै।
भाशाहै इस यथा मति लिखीहुइ टीकामे जहा कही उटीप्रमाद
या भूल होगई दो विद्धजन क्षमाकरके परिशोधनकरते है भार दोपो की
और भ्याननही देते हुवे गुणी भोरहीध्यानदे मेरपरिश्रमको सफल
परेगे यहीसविनय निवेदन है।
भवदीय
TE
पाठक श्रीनिवास महादेवजी शर्मा ज्योतिपरत्न
भध्यक्ष श्रीभुवनेश्वरी प्रिटिंग प्रेस,
रतलाम.
VIDYA TIYA BHA ८ विषय " " ९ " " (१) SNI.362 जातकवत्व विषयानुक्रमणिको । पृ० A ABRAF 90 ठाचरण १ नेत्र संज्ञकभाव यो अंगविभाग पत्रिक तथा दुष्ट स्थान सोयोके स्वामि २मक्ष (राशि) संधीसज्ञा सौम्य पुरुषत्री घरस्थिर दीर्घ हृस्वसमराशी संज्ञा वभाव राशीसंज्ञा भावोके स्थिरकारक गदग उभयोदय पृष्टोदय सजल तशा शकरीशीये संज्ञा पापग्रहाक नाम शियोका दियारात्रिपल "पुरुष, स्त्री, नपुंसकहोफेनाम शियोका संज्ञाचक ३ सात्विक राजस तामस नहीं. । भावोकेनाम केनाम तवर्गके नाम ग्रहोकी उच्च नीच राशी भंश १० रासाधन मूलत्रिकोणराशीये वोत्तमराशी संज्ञा श. स्वउच्च नीच मूलत्रिकोणचक ११ ग्रहोकेस्वरूप सूर्यका स्वरूप चंद्रकास्वरूप साधन भौमस्वरूप नाम "युधस्वरूप ५/गुरुस्वरूप "शुक्रस्वरूप , शनिस्वरूप ६ सूर्यादिग्रहोकीधातु ६ ग्रहोने मित्रशत्रुसमग्रह २०७ ७ तात्कालिकमैत्री १०८. पंचधामैत्रीसाधन ८ नैसर्ग मैत्रीचक्र १४ ग्रहोकी दृष्टिविचार १४ ग्रहोकी पूर्णदृष्टिविचार गलिकेटसाधन गलिकस " " . " " नाम संज्ञा " " यो १ . १ " " " 11 विषय कौतुफियोग भालसीयोग कृषिकर्तायोग खल्वाटयोग शोभननेषयोग बद्द लोचनयोग मिलिताक्षयोग विकलनयनयोग मंदलोचनयोग बानेश्योग नेत्ररोगी भंधयोग निशा योग नेत्रनाशयोग वामनेघातयोग दक्षनेत्रोधातयोग नृपकोपसेनेत्रोत्पाटनयोग नत्रप्रमादयोग पाणयोग दंपतिकागयोग बधिरयोग वर्णच्छेदयोग नाशाछेदयोग मुखदुर्गधयोग मुकयोग (गुंगा) गंगस्वर योग प्रसितमुखयोग दीर्घमुध्योग मिव्दादोपहर भस्फुटोक्तियांग गद्गदवाक्योग हलरोक्तियोग पपवायोग पृ० विषय ७१ दंतविकार योग ७१ हस्तनाश हस्तपीडायोग ७२ कुन्जयोग [बड़ा] ७२ कठिनचित्तयोग विरुद्धचित्तयोग अंडवृद्धियोग ७६ जंवाक्षतियोग पंगुयोग इनसेविशेष क्यादेखना शरीरलक्षणपरसे लग्नचंद्र भौर ग्रहोकीपरिक्षा मेषराशी वर्णन उपभराशी " मिथुनराशी ७८ वर्कराशी ७८ सिंहराशी ७८ कन्या राशी, ७८ तुला राशी" ७९ / वृश्चिक राशी। धनराशी ८. मकरराशी ८२ कुंभराशी ८२ मीनराशी ८२) ग्रहपरीक्षा पृष्ट ९७ अथधनविवेक. धनीयोग स्वल्पधनीयोग ८५ बहुधन वा साय ८६ सहस्रनिकेश योग ८६ द्विसदन निवेशयोग "अयुतनिकेश योग .८७ भयंताधिक निफेशयोग " " " " " " " .
। " विषय पृ० विषय पृ० लक्षाधीशयोग ११२ / पितृकृत धननाशयोग द्विलक्षेश योग ११२ धननाशयोग १२२ शिलक्षाधीशयोग ११२ निर्वनयोग १२२ कोटाशयोग ११२दरिद्रीयोग १२३ बाल्येबहुधनलाभयोग ११३ महादरिद्रीयोग १२३ निध्याप्नियोग सर्वसंपतिमानयोग १२४ स्वोपार्जितधनाप्तियोग ११४ भ्रातृधनाप्तियोग १२५ बहुकंवा योग विशतिजनपालकयोग १२५ मातृधनाप्तियोग बंधुतःकृपेर्वा धनाप्तियोग २१५/ त्रिशतजनपालकयोग पंचाशजनपालकयोग २२६ १२६ पुरातःधनाप्तियोग भनेकजनपालकयोग १२६ सुपार्जितधनाप्तियोग भनादरयोग शत्रुतोधनाप्तियोग | संपद्धौनयोग १२६ भार्यातोधनाप्तीयोग ११५ परिवारक्षपयोग २२७ पितासेधनाप्तियोग ११५ विशेषप्रफारके धनयोग धनाप्तियोग १२८ धनलाभप्राप्तिदिशा धनलाभयोग परांगना को भासक्तिमेधन- नाशयोग जातिविवादसे धनहानीयोग ११८ बहुभ्रातृभगिनीयोग मिथ्यावशांतकृतयोग २८ भ्रातृभागनी संख्याश्चिार १३३ राजदडादनक्षयायोग १३५ चौराग्निभूपकृतधननाशयोग ११० अनुगोपनियोग लोकापादसे धनक्षययोग ११९ नानारोगीयोग निधनयोग भ्रातृतःस्नेहीयोग पापकार्यमे धननाशयोग १२० / राजप्रेययोग धर्मकार्यमे धननाशयोग २२० भृतकयोग भ्रातृकृत धननाशयो. दोसान्विनयोग मातृकृतधननाशयोग १२१ बहुदासावितयोग १३७ पुत्रकृत धननाशयोग १२१/ विक्रमीयोग २३७ शकृत धननाशयोग १२१ प्रसिद्धकर्माजीषियोग १३८ जायाकृत धननाशयोग १२ / बापाषाणादिविक्रेतायोग १३८/ ११६ दारीपयोग अथसहज विवेकः ११८ भ्रातृहीनयोग भनुनहीनयोग विषय विषय पृ० भिक्षुक्योग १६८ दुखीयो० निद्य तया नीवकर्माजीवि मपिकामा र श्वादिदुःखद योग १३९ योग पित्रादितःअप्तियोग १३९ प्रासादवान्योग वृत्तिविचार १४० इष्टिकाग्रहयोग ग्रहोफेधर्म भौर धंधेका काष्टग्रहयो विचार १४० तृणहयो प्रत्यहवृत्तिविचार १४५ विचिनग्रहयोग हर्यप्राकारादियुतग्रहयो १५६ अथचतुर्थविवेक. देविकश्मयो ग्रहलाभयो. मातुर्दग्धशोपयोग १४६ अकस्मादग्रहलाभयो मातृसुख नाशयोग २४६ दत्तक यो १५८ मातुदीर्घायुयोग १४७ ग्रहनाशयोग पितामाता सदैवमृत्युयोग ६४८ बहुगृहवासयो. २६० मातृवयोग १४८ स्थिर वासं योग २६० मातापतिवृतायोंग १४८ बहुक्षेत्रवान् माताजारिणीयोग १४९ / क्षेत्राप्तियोग मातृस्नेहयोग १४९ क्षेत्रादिनाशयोग वित्रीमातायोग १४९ भूमिविकतायोग દર चतुप्पदमुखयोग १४९ पुत्रत मित्रतायोग बाल्यसुखोयोग १५० बीतःप्रीतियो नृपादावरं सुखोपोग बहुजनमेनीयोग शितिवर्षो सुखीयोग मुहत्योपयो त्रिंशदर्पन.परंसुखायोग वन्धुपूज्पयो भाद्यवयसिसुखयोग | बंधूपकार योग २६४ वाल्येदःस्त्रीततःसुखीयोग २५२ वधुभिस्त्यज्यायोग २६४ मध्यवयसी सुखीयोग २५२ बंधमध्ये कुत्सितयोग माद्यमध्यवयसी सुखीयोग १५९| बंधुढेषोयो. भंत्य तथा मध्यांत्य वयास पप्यकशापीयो. २६५ मुखीयोग १५२ शयनसुखाभावयो. भाजीवमुखीयोग सुखीयोग इतिचतुर्थविवेकसमाप्त । " २६३ " " (७) पृ० " .. " " १७९ । १८३ . २८४ १६८/ सुतहीनयोग १६८/पुत्रनाशयोग २८९ " विषय पृ० विषय जज वैरिस्टरयोग अथपंचम विवेकः। सभामूकयोग १७८ भनपत्ययोग बुद्धिमान्यो १६६ गर्भानपाद्योग विशेषाडिमान्यो १६७ गर्दच्युतियोग क्षिप्रोत्तरदानशीलयो १६७ सर्पशापाद्विपुत्रयोग चंचलधीयो. १६७ पिशापाद्विपुत्रयोग २८० साविकयो १६८ मातृशापाद्विपुप्रयोग मुवाक्यो १६८ कुलदेवदोषाद्विपुत्रयो विस्मयशीलयो. हीनधीयो० नड़यो. २६८ पवार्तिवा पुनसुखरहितयोग १८५ याज्ञिकयो. २६९ वंशविच्छेदयोग १८७ मात्रिकयो २६९ विलंवतःप्रजायोग ૧૮૮ भिषक तथा टापटरयो १७० कष्टात्पुत्राप्तियोग चैयाकरणयो १७० शीघ्रसंतानोदययोग मीमांमकयो ११ पुत्रप्राप्तियोग तर्कज्ञयो. १७५ कन्याप्राप्तियोग १९१ सांख्यज्ञयोग २७५ भल्पापस्पयो १९२ गणितजयोग १९३ ज्योतिर्विदयोग त्रिकालजयोग १७६ प्रथमपुत्रकियापुत्रीजन्मयो १९५ वेदातसंगीतज्ञयोग १७३ औरसपुत्रयो वदातज्ञयोग १७३'दत्तपत्रयो ब्रह्मनिष्टयोग १७४, दासीपुत्रयो कवियोग २७५ कोतपत्रयोग विदुपारंजकयोग पुत्रेणसहमित्रता तया उदासी- विद्धान तथा पंडितयोग नता योग पटशाम्रवल्लभयोग १७६ सुतभावानुवतियो' ग्रंयकर्तायोग पुत्रवाक्ययश्ययो- शद्रोपिविद्वान् सर्वविद्यायोग १७७ इविपंचमविवेक र्भग्रजी,पारसी,भरवीविद्यायोग . २५ बहुमनायो २०२पुत्रपुत्रीसंख्यायो. " " " " प. प. १९८ चातुर्थिकज्वरयोग " " " " १९९ भग्निविषादित तया शीत " २०० वातरोगयोग " " . " (८) विषय रिषय अथषष्ठविवेकः । पानसरोगयोग २०९ पिसाचपीडायोग ज्ञातिशत्रयो सुत शत्रुयोग देहरैक्ल्ययोग मातृवैरयोग तनशोष, गुल्म, संग्रहणी पिनाशनयोग और भतिसारयोग शनुपीडायोग स्त्रीशत्रुयोग परिहंता तथा शग्नाशयो. रुक्योग प्रमेहरोगयोग ब्रगपीठकादिपीडायो तापगंडयोग २०२ मूत्रकृरोगयोग जळजगंटयो पित्तरोगीयोग कुष्टरोगयोग भामरोगी शूलरोगयोग २०३ २१४ क्षयरोगी" पामान (साजरोग) योग चौरा पनजनितरोगयोग भरोगयोग २०४ हृद्रोगीयोग व्याधियत नित्यरोगी तपा-- प्लीहरोगयोग नानारोगवान् योग ददरोगयोग २१६ स्त्री रोग दीर्घरोग सर्पभययोग सदरोगीयोग २०५ चौर तथा भग्निभययोग दंतरोगीयोग म्मररोगीयोग नाभिरोगायोग " श्वानभपयोग पादरोगीयोग २१८ शगालादिभययोग गुदगेगी वा गृह्यरोगीयोग २०६ | चतुप्पभययोग शस्त्रादिपीडायोग "मृगभययोग अपस्मारीयोग "गनभययोग तालुरोगयोग २०७ भवभययोग २१९ गलरोगयोग गेहशथिल्पभययोग मस्तरोगयोग २०८ क्षेत्रचितायोग मुखरोगयोग सौख्यचिंतायोग कर्णरोगयोग २१९ ॥ वाहनाभरणवनचितायोग "कफरोगयोग । जलभययोग " " " " फोडा,भग्नि तथा सलभय " " योग " " " " , यहुदारायो ० " " " " " " " " " विषय पृ० विषय पृ० छाचामचिंतायोग २३० पुत्रचिंतायोग "शतघ्रीगामीयो० धीचिंतायोग २२° | सुंदरम्रीयो २३२ तातबंधुचिंतायोग २२० वयोधिकनीयो० यात्राचिंतायोग विकलांगीघीयो० मातुलमुस्खाभाषयोग कलावतीम्रीयो० मातुलसुखयोग रोगातलीयोग २३२ इतिषष्ठविर्षक: २२० | पुनर्भूभार्यायोग २३३ अथसप्तम विवेक । पतिव्रतात्रीयोग सुदारायोग २३४ युद्धारंभात्पूर्वधृष्टयोग २२१ विधवात्रीलाभयोग युद्धनाड्ययोग जारिणीस्त्रीयोग युद्धपराजययोग कुदारायोग युद्धोत्साही युद्ध कुशलयो० २२२ दागीसमास्त्रीयोग .२३५ सेनापतियो वन्ध्यास्त्रीयोग व्यभिचारीयो० पण्डाहतीयोग दंपतिजारयो २२४ स्वदाररतयोग नानास्त्रीगामीयो. २२५ कलमांतरभागीयोग मातृगमनकर्तायो. वाल्येषिगहयोग भगिनीगमनयो विवाहवर्षप्रमाणयोग २३७ वंध्या तथा रजस्वलासे दूरदेशेविवाहयोग २३८ संगकायो. २२६ | स्यूलस्तनीभार्यायो. वैश्यासंगयो दीर्घ तथा हस्वभगवतियोग बामणीसंगयो गुदात्रीयोग गर्भिणीसंगयो जायानाशयोग कृष्णवर्ण युनासंगयो जापाहीनयोग गुरुतल्पगपो. २२७ लोकापवादाद्भार्यात्यागयो २४२ क्योधिकत्रीगमनयो २२७ भायाभग्निदाहयोग २४२ पशुगामीयो "वीशरीरेपिशाचपीड़ायो. भगचुम्बनशीलयो २२८/ दारहंतायोग विवाह संख्यायो "कलत्रसंपत (स्रीसुख) योग एक विराहयोग २२९ कामिनीतोपकृतयोग २४२ द्विभार्ययो वाणिज्यवान्योग त्रिभार्यायो. २५३ इतिसप्तमविषेकः। " " " (१०) " " " " विषय पृ० विपय , अथअष्टमविवेकः । स्वदेशे विदेश मागेवा मरणयोग" चौरान्मरणयोग दीर्घायुयोग २४४ शिलाप्रपातान्मरणयोग २५६ मध्यायुयोग २४५ कृपपातान्मरणयोग भल्यायुयोग २४६ स्वजनेनहननयोग सद्योमृत्युयोग २४७ | जलोदरेणमरणयोग वर्षातरेमृत्ययोग "रलोत्यशोपरोगेगमृत्युयोग भाब्देमृत्युयोग "रज्जु, भग्नि तथा पड़ने से २६ मे वर्ष मृत्युयोग २४७ मरणयोग १८-२०-२२-२५-२६-२७ स्त्रीहेतुक्मरणयोग २८-२९-३०-३२ मे वर्ष- शूलरोगेणमत्युयोग मृत्ययोग ... २४८ कोष्टादिघाततोमरणयोग २४-३६-३०-३३-३७-४२ ४४-४० मे वर्ष मृत्ययोग २४९ कृमिपाततोमरणपोग २५८ यंत्रपीडनान्मरणयोग ४५-४८-५२-५७-५८-६० ६६-६८-६५-७• में वर्ष मे | विग्मध्येपतितस्यमृत्युयोग मरण होनेकेयाग २५० प्रेतःपक्षिर्भक्ष्यतयागे ७०-८०-८६-१००-१२०में | शैलशिखर, भशनि, तथा वर्ष मरणहोनेकेयो २५१ दीवालके पड़नेसे मरणयोग २५९ सिहान्मृत्ययोग रणेतयाशत्रुकोपतःमरणयोग २५९ सर्पान्मृत्युयोग वृषभेणमरणयोग शस्त्रान्मृत्युयोग २५२ वृक्षपाततोमरणयोग श्वदंशान्मृत्युयोग २५२ व्यावतोमरणयोग रानगेहेमृत्ययोग समुत्ययोग বিধগম্যান २६० तीयवापर्वतमरणयोग कफादतिसाराद्वामृत्युयोग २५४ भष्टमस्थानगतग्रहशेषण शक्टान्मृत्ययोग मरणयोग २६० कारागारे शूलेनवामृत्युयोग टेष्काणफल (मेषादि बारारा शय्याया वा भंतरालेमत्युयोग, विभतिरोगान्मरणयोग स्मरण योग) उर्वबंधनान्मरणयोग २५४ परिनसहगामिनीयोग २६४ विद्युत्पाततो मृत्युयोग २५५ शुभलोकाप्ति योग "ब्रह्मसायुज्ययोग २६५ " T "" " २६० " " २५३ शरण " " गमत " " " शियोके प्रत्येक द्रेष्काण वशा चाहना न्मरण योग " - २८१ २६९ मानहीनयोग विषय विषय विष,पाषाण,भग्नि, जलयात प्रव्रज्यायोग योग २६६ प्रव्रज्याभ्रष्टयोग वादनभययोग २६८ अथदशमविवेकः। भुज, कर, पाद, मस्तक कण छेद योग व्यापारीयोग २६८ २८५ ब्रह्महत्यादियोग मानीयोग इत्यष्टमविवेकः। २८६ कर्मादिवैकल्ययोग अथनवमविवेकः। सत्कीर्तियोग २८७ पुण्यवानयोग २७० भसत्कीर्तियोग २८७ पातकीयोग २८८ भाज्ञाकायोग २७१ शंकरभक्तियोग २७३ राज्ञा कर्तायोग गौरि तथा लक्ष्मी भादि सौम्याज्ञा कर्तायोग देविभक्तियोग राजकार्य कर्तायोग २७३ विष्णु तथा साविक कुलमुख्य कुलतुल्य योग देवभक्तियोग प्रतापि योग ર २९० स्कंदभरवादिपुरुपदेव श्रीमान् योग भक्तियोग | पितृमुख योग गुरुभक्तियोग पितापरस्त्रीगामीयोग यक्षिणीभक्तियोग पिताधूर्त योग प्रेताशन्यादिभक्तियोग "पितृदुःख योग २९२ परपीड़क देवभक्तियोग पितृसुन्नादि भल्पयोग धर्माध्यक्षयोग पितुर्दहनयोग २७५ कुप तलाव कायोग जन्मतः प्रापितृमरणयोग २९३ २५६ सिंहासनाप्ति योग जीर्णोद्धारक योग २९५ सुस्थान कर्तायोग नृपतुल्प योग यज्ञकर्तायोग "राजाधिराज योग २९६ यतेविघ्नयोग २७७ २९८ भयशयोग भपजोभूपभन्यजो मंत्रीयोग३०५ भाग्यहीनयोग "राजयोग भंग योगा: भाग्यवान् योग २७८ इति दशमविकः। भाग्योदययोग अथकादशमविवेका गंगास्नानयोग "बहुलाभयोग महापात्रायोग २८२ चाहनवान योग " " " "भूपति योग " (१२) " . "चंद्र मंगल " " " " " ३१५ चंद्र शुक्र " " " " " बुध शनि " " " " " " " " " " " शनि शुक्र " " " " " विषय पृ विषय पृ० वाहनव्यूहनाय योग ३१३ रवि शनि वाहन सुख योग अथद्वादशमविवेकः। चंद्र बंध चद्र गुरु हानियोग त्यागीयोग चद्र शनि " दभाद्धर्मपरियहयोग दानशील योग | शुक्र गुरु दानप्राप्तीयोग ३१६ बुध शुक्र धर्म दृट्युद्धि योग बुध गुरु भन्नदाता योग ३१७ शनि मंगल" सदसधय योग धनसंचय कर्ता योग शुक्र मंगल " ऋणग्रस्तयोग ऋगदातायोग ३२७ चंधन योग ३१९ ३२८ मातृ पितृ घातीयोग अथमिश्रविषकः। | मरणयोग यन्हिजीवियोग ३२१ वाग्विद्या हीनयोग भ्रातृधनक्षेत्रादि लाभ योग विरक्त योग कपटेन विपक्षण योग लग्नेशेन द्वादशभावशयो संबंधफल ३२१ | सत्यवादी योग मिश्रफल ३२३ क्टुप्रियादि योग जपध्यान ममाधिवान योग ३२४ धर्मनिरतयोग | दद्रु कंडुपीडायोग | मदाग्नि भ्रातृहीनयोग धनी कृपण प्रतापी योग कुलन तथा बहुस्त्री रतयोग "कलह शिलादि योग द्विग्रहयोग रपि चंद्र योग फल ३३२ रवि बुध योग फल मुनफा रवि गुरु योग फल रवि शुक्र योग फल ३२६ फेमद्रुम लक्षण ३१८ मंगळ गुरु योग फल ३१९ परगृहवासी योग योगाना फलपरिपाक्समय ३२° निधनी लोभी योग जन्मावसरे पितु मातु र्षा " " " " " धर्यान्वित युद्धपटुयोग ३२९. ३२९ ar " ३२६ मधियोग भनफा लक्षण " दुर्धरा " " " " " " ॥ दशाविचार ३४५ पूर्णादशाफल " " विषय पृ० विषय पृ० सुनफा योग फल ३३३ विषकन्याभंगयोग भनुफायोग फल काकवन्ध्यायोग दुरुधरायोग फल बंन्ध्यायोग केमद्रुम योग फल इतित्रीजातकतत्वं । केमद्रुम भंगयोग प्रचरधन तथा सिट्योग ३३४ अथदशातत्वम् । देवताऽतिथि पूजक योग इतिप्रकीर्णत्वम् । अथस्त्रीजातकतत्वं रिक्तादशाफल अनिष्टादशाफल पुंजातकोतफलस्त्रीणांविलोक्यं३३५ स्त्रीणांभसंभवं पतिष ज्ञेयं ३३५ भवरोहिणीदशाफल भारोहिणीदशाफल शील भूषण गुणवतीत्रीयो० "पूर्वादिशुभाउतरार्द्धमिश्रा पुरुषा कृति स्त्री योग प्रत्येक राशीके त्रिशाशकाफल शुभदशा स्त्रीतः स्वकामशमनकत्रायोग३३७ फष्टादशा कुभर्तृका योग लग्नदशाफल ३५८ ३३८१ यकगतिस्पग्रहदशाफल " पलीवान्वितायोग भभीष्टसिद्धिदादशा प्रवासीपति योग भत्यिज्यते योग "राजभयदा तथा रिएदादशा भविवाहयोग "भतिपीडादादशा पुनर्भूयोग "महाप्रतिष्टादादशा " लग्नाविवादश भावेश भत्यसका योग सरोगभगा वा सद्भगायोग ३३९ दशाफलम् पति लक्षग अंतरदृशाफलम् ३५० " दशांतर्दशाप्रवेश समय सुखयुता योग ३४० | वशाशुभाशुभदशाफलं ३५२ भल्पना योग । भनपत्यायोग | ग्रहचारवशेन भष्टवर्गज मृत्यापत्यायोग "शुभाशुफलविचार २५४ घुबायोग इतिदशातत्वम् पंचमं । दुःखातातया कुलदयनी योग३४२ यसमाप्तिसमय वर्णन ग्रंयकर्ताकानिवासस्थानय बाल विधवायोग विधवायोग टीकाकारकावंशवर्णन विषकन्यायोग ग्रंथसमाती: " " " भीभुवनेश्वरी प्रिंटिंगप्रेम, मे पीहुई पुस्तके विक्रयार्थ तयार है. 3 लघुपूजाऽनष्टान पद्दति र पूजा तथा भनुष्ठान सवधी भैसीपुस्तक भाजतक यही भी छपीनही इस पुस्तक के पढनेसे हरेल चालक पूना भौर कर्मकाढ मे निपुण होजाताहै भौर पूजा भनुष्टान सवधी कामरे लिये दुसरी कोई पुस्तक पटनेकी नरूरत नहीं रहती है पुस्तक परमोरयोगो पास रखने योग्य है मुल्य ।) * ग्रह आणि ग्रहाचा परिणाम मराठी * इसमे ग्रहफ्यापदार्थहै और ग्रहोका भसर मनुष्या दिकपर ग्यो भौर क्योपरहोता है घगेरा ५ विषय के पश्नोरे उत्तर भति उत्तम प्रकारसे लिवखेगये है जिसके पटनेस सर्व साधारण भी पलित के नमानने वाले नास्तिको को उत्तर देके परास्वकरसते है पुस्तक भवन देखने योग्य है जलीकरो पुस्तके बहुत कमरहगई है मूल्य II) परिक्षा विचार । मैं इस साल परिक्षामै पास होउगा के नही इसप्रश्न का उत्तर सोप पत्तिक शाम्रानुसार जाननाहो तो इसपुस्तकको अवश्य देखिये विचार हिन्दी भाषा में किया गया कीमत II) मात्र नाडीमानविवाहपटल. इसम विवाहमहूर्त विषय रिवचन के ६० श्लोकद येप्रत्येक लोक भक २ पर के बराबर है इसलिये इनसाठही लाकोका १ पाठ पूरा वाफे १ घडी याने २४मिनिटहीनावे है भन इसंग्रयो द्वारा विवाद मुहत का निर्णय भौर खराख टी घडीकी पहचानये दोनुकाम एक साथ होसते है पुस्तक पढेकामको देखनयोग्यहै मूल्य -II) मार अध्यक्ष श्रीभुवनेश्वरी प्रिंटिग प्रेम- ज्योविपर्कायालय-रतलाम.
र श्रीभुवनेश्वरीविजयत भाषाटिकासहित. जातकतत्व प्रारम्भः । साम्बसदाशिवं विष्णुं गणेशंच गुरुतथा । नत्वाजातक तत्वस्य भाषा टीका करोम्यहं ॥ १ ॥ टीकाकार ग्रन्थादिमे पिनविघातार्थ स्वष्टदेवको प्रणामरूप मंगला चरण करताहै, साम्बसदाशिव एवं विष्णुभगवान और गगेशनी तथा निजगुरु पूज्यपादमहादेवनी महाराज को नमस्कार करक मे श्रीनिरास शर्मा जातक्तत्व की भाषाटीका करताहू ॥ १ ॥ श्रीगुरुगणेशाम्बा चरणान्नत्वापाचीनार्वाचीन होरात । न्त्रसारमुद्धृत्य महादयोजातक तत्वं कुरुते ॥ १ ॥ टीका-श्रीगुरु गणेश और जगदम्बाके चरणोको नमस्कार करके प्राचीन और नवीन फलितशास्त्र के ग्रन्योका सारलेके महादेव शर्मा जातकतत्व ग्रंथ करते है ॥ १॥ इस प्रकार निर्विनसे ग्रंथ परिसमाप्त्यर्थ ग्रंथ कार विष्टदेव और निजगुरु गणेशको नमस्कार करके ग्रंथारम्भ करते है। मस्तकमुखारो हृदुदरकटिवरितलिङ्गोरुजानुजङ्वांधि मेपादित 'कालाङ्गम् ॥ २॥ टीका-राशियो के अंग विभाग-मस्तक ? मुख २ स्तनमध्य३ हृदय ४ उदर ५कटि ६ वस्ति [ नाभीके नीचको भाग" पेटू" ]७ लिग ८ जंघा ९ घुटना १० पिडली ११पाँच [पैर ] १२ इनस्थानो मे क्रमसे मेष राशीको भादिले बाराहि राशी कालपुरुष के अंगमे जानना ।राशी चक्र ६(२) [जातक्तत्व] के विभाग म मिस राशीका जिस स्थान पर अमर कहाहै जैमे मेषरा मस्तक्पर सिंहका पेटपर इत्यादि उनसर्व १२ वाराहिस्याना मे से निस विभाग कीराशीदीर्घहो रहअंग ल्याइपराशी हो तो हस्व अथवा जिस राशी को पापग्रह पीडित करते हो वह राशी जिसस्थानपर अमल रखती होगा उस अगमे कष्ट जानना जैसे क्या सह पर पापग्रह है इनको पापग्रह देखते है इनका स्वामि पापग्रह से युक्त दृष्टहै तो पेटमे या हृदयमे पीडा कहना एवं सर्व अंगोमा विचार काल पुरुपके अंगविभागसे जानना ॥२॥ म.शुबु, च,र, बु, शु, म, गु, श, शगवो मेपादीशा ॥३॥ टीका-मंगल १शुक्ररयधचिढ़ ४ राई बुध ६ शुक ७ भगल ८ गुरु ९ शनि १० शनि ११ गुरु १२ मेपादिराशिया के क्रमसे स्वामी कहे है ॥३॥ इस सूामे ग्रंथकर्तान नामकदशनामनिदेशन्याय से १२ राशियों के स्वामियो क नाम एक २ अक्षरमे कहह ॥३॥ सौम्यो नृस्त्रियो चरस्थिद्विस्वभावाश्चमेपादेः॥४॥ सिंहादिचतुष्कयुग्मकुंभाः शीर्पोदया मीन उभयोदय. शे- पापृष्टोदयाः ॥ ५॥ टीका-राशियोकि यूरादिसंज्ञा-यूरऔर सौम्य, पुरुष स्त्री, चरस्थिर और द्विस्वभाप, इस क्रमसे मेपादि१राशिया कि सताजानना ॥४॥ सिंह ५ कन्या ६ तूल ७ वृश्चिक ८ मिथन ३ और कुभ ११ शीपादय राशी मीन १२ उभयोदय और मप १ वृषभ २ का ४ धन मकर १० पृष्टोदय राशी जानना ॥५॥ विमिथुनशीपोंदया दिने शेपारात्रो बलिनः ॥६॥ टीका मिथुनविनाशापादय५।६।१८।२१ राशि दिनमे बलवान और शेष पृष्टोदय उभयादय १।२।३।४।९। १० । १२. राशि राम्रो मे बलवान् जानना ॥६॥ A..
[भाषाटिका सहित] त्री पुष्प राशीयोवी संज्ञावाचक्र. मेप उपम मियुन वर्क सिंह कन्या तुल वृदिक धन का कुंभ मौन सौ-य फर सोम्य कर सौम्य फर सौम्य पुरुषबी पुरुष ना पुरुष श्री पुरुष स्त्री पुरुष स्त्री चर स्थिर द्वर घर स्थिर स्ख घर स्थि: द्विग्य. घ. स्थिर द्विस्व. पृटा. पृटो.शंपी. पृ. शार्पो शा.शापों. दा. टा. टा. शायों उभर सनी गनी रात्री गमी दिन दिन दिन दिन रानी रानी दिन गनी देह धन सोत्यमात्रात्मजारि स्त्रीमृति धर्म कर्म लाभव्य यालमादावाः ॥ ७॥ ना, टिका-देह १ धन २ सोत्य (भ्रातृ)३मात्र (माता) ४ आ. त्मज (पुत्र) ५ अरे (शट) ६ श्री ७ मृति ८ धर्म ९ र्म १० लाभ ११ व्यय १२ लग्नको आदिले क्रमसे बारादि भावोके नाम जनना॥७॥ ग्रह होरा द्रेष्काण नवांश द्वादशांश त्रिशांशाः पड्वर्गाः॥८॥ टिका-षड्वर्ग-ग्रह १ होरा २ ट्रेप्काण ३ नवांश ४ द्वादशांश ५ और विशांश ६ इनको पवर्ग कहते है ॥८॥ समचंद्रार्कयो विपमेव्यत्ययेनहोरा ॥ ९ ॥ खेपुनवःशा द्रेष्काणपाः ॥ १० ॥ चरभेस्वम्मातिन्थरे नवमभाद्विग्वभावे पश्चमभानवांशाः११ स्वभाद्वादशांशाः ॥ १२ ॥ समेशुक्रज्ञज्यार्कि कुजानां पंचायष्ट शरेपग्निशांशा वि- पमेन्यथा ॥ १३॥ टी-१ ग्रह- राशियों के स्वामि ऊपर कहे उस प्रमाणे लिखना? नाट-* स्पटमही के आधोनहां समस्त दशवगदिमगत और पारित और सांप्रतम प्रहलाघवीय प्रा अता प्रत्यक्षातातारा है एल्द निवा आदि ग्रंथोने दृक् तुल्य स्पष्ट महमया साधन प्रथम पुरना तदुपात रन मोर मा और फल विचार करना [ जातक्तत्व . २ होरा-समरामी मे १५ अंदानक चट्ट और १५ से ३० अंशतक रखीकीहोरा जानना विषम राशीमे इससे उलट अर्थात् १५ अंशतक रवीकी १५ से ३० अंशतक चंद्र की होरा जानना ॥९॥ ३ नेप्काण-राशीके प्रथम प्याण (°से १० अंशतक) मे उसी राशीका स्वामि दूसरे टेष्काण (१० से २० अंशतक ) में अपनी रा- शीसे पांचमी राशीका स्वामि तीसरे टेष्काण (२० से ३० अंगकत ) में अपनी राशी से नवमी राशीका स्वामि द्रेष्काण काम्यामि होताहै १० ४ नवांश-चरराशी में अपनी राशीसेंहि स्थिराशी मे अपनी राशीसे जो नवमीराशी हो उसकों आदिले द्विस्वभाव राशीम अपनी राशीसे जो पांचवी राशी हो उसको आदिले नवांश के स्वामी जानना राशीके नवमें भागको नवांश कहते है. एक नवमांश।२० (तीनअंश वीसकला) का होता है'।।११ . ५द्वादशांश-द्वादशांश के स्वामी अपनी राशीसे ही जानना. एक दादशांश ढाई भंशका होता है ॥ १२ ॥ १६ त्रिशांश-समराशी मे शुक बुध गुरु शनि मंगल ५१७।८1- ५.५ इन अंशोके क्रमसे त्रिंशांश के स्वामी कहै है विषम राशी मे व्युत्क्रम [ उलटे] अर्थात् ५।५।८।५इन अंशो के क्रम से मंगल शनि गुरु बुध शुक्र त्रिंशांश के स्वामी जानना ॥ १३ ॥ पड्वर्गा एव सप्तमांशसहिताः समवर्गाः १४ विपमे स्वस्मात्समे सप्तमात्मतमांशः १५ सप्तवर्ग चक्र । टपरोक्त पधगों मे सप्नमांश मिलाने से सप्त वर्ग होते है॥१४॥ ७ सप्नमांश-विषम राशीमे अग्नी राशी से दी और सम राशीमे अपनि रामीसे जो सातमी राशी होर उससे गिननेस जो राशी भावे उसका स्वामी सप्तमांशका स्वामी होता है। एक सप्तमांग ४ भंश १७ क्लाका होता है ।। १५ ।। सतवर्गा दशांश पोडशांशपष्टयंशयुता दशवर्गाः १६ दशवर्ग-सप्तवर्ग मे दशांश पोडशीश और पट्टया ये तीनवर्ग [ भाषाटीका सहित] और भी मिलादेन से दशवर्ग होते है ।। १६ ।। ओजेवस्मात्समे नवमाद्दशमांशः ॥ १७ ॥ चरेजाद्याः स्थिरेसिंहाया द्विस्वभावे चापाद्याः पोडशांशाः१८fa खभात्पष्टचंशः ॥ १९ ॥ टकिा-दशांश पोडशांश और षष्टवंश लाने कि विधि-विषम गशी में अपनि राशी से ही समराशी में अपनी राशीसे जो ९ नवमी रामीही उससे दशमांश के स्वामी समझना (एक दशमांश तीन अंग का हेता है)॥ १८॥ का-चर राशी मे मेष राशीको आदिले स्थिर रागीमे निगर आदिले द्विस्वभाव राशी मे धन राशी को आदिले ग्रह पोडके जितनी संख्या के विभाग मे होवे उतनी संख्या पनि [जातबार यादिरखो चाऽपिमित्रवर्गः पारिजातोचम गोपुर मिहासन पा रावतदेवलोक देवलोकैरातशेपिकमंतःक्रमात ।।२०।। टीका-पारिजातादि वर्ग सज्ञालोनीषिधि-उपरोक्तगतीसे दशवर्ग माधन करना और उसमे नितनस्व उच्च अधिमित्रा महा वर्ग होउन वगोकि संख्या का योग करना वहयाग यदि २होरतोवग्रह पारिजात २ वर्ग भैहै एवं उतम ४ गोपुर ५ सिंहासन पागत ७देवलोक ८ देवलाक ९परासत १० वैशेषिकाश वर्गसंज्ञानानना उदाहरण ।। जैसे मूर्यके दशवर्गमे म्ब • उच्च । अधिमित्र ग्रहमा वर्ग ३ हे इनायाग ६ हुवा तो सूर्य ६ लट्ठपारावताशंतज कार्गमेह एसहिर्सन मानना॥२०॥ ( ट्यंशशास्त्वयुग्मघोर १ रानस देव ३ कुबेर ४ रक्षोगण ५ किन्नर ६ भ्रष्ट ७ कुलन ८ विपा ९ मि १० माया ११ प्रेतपुरीप १२ वरुणे १३२ १४ कला १५ ऽहि १६ चंद्र१७चंद्र १८ मृद १९ मृदु २० पद्म २१ विष्णु ०० वागीश-३दिगम्बर ०४ देवा २५ऽर्द्ध २६ कलिनाश२७नितीश२८कमलाकर २२ मंदात्मज ३० मृत्यु ३१ काल ३० दावाग्नि ३३ घोर ३४ याकंटक ३५सुधा ३६ ऽमृत ३७ पूर्णेहुँ ३८ विप- दिग्य ३९ कुलनाश ४० मुस्य ४१ वंशक्षयो ४२ मात ४३ कालरूप ४४ सौम्य १५ मृदु ४६ शीतल ४७ दंष्ट्राकराले ४८न्दुमुख ४९ प्रमाण ५० क लाग्नि ५१ दंडायुध ५२निर्मल ५३ शुभा ५४s शुभा ५५ तिशीतल ५६ सुधा ५७ पयोधि५८ -
है
पराश
[ जातकल]
मणे ५९ दुरेखा ६० युग्मेतु व्यत्ययः ॥ २१ ॥
टी विषमराशीभेषष्टयं शेष क्रमसे धोर राक्षसरइत्यादि क्रमसेजानना भी
और समराशी भे उलटे जानना । अर्थात् विषम राशीका गृह जितनी
संख्याके पष्टयंश विभागमे हो उतनीही संख्या पर्यंत क्रमसे धोर ?
क्षसादि गिननेसे पष्टयं होवेगा. और समराशीम उतनेही पष्टयंश वि-
भाग पयर्त उलटा इंदुरेखा १ भ्रमणादि २ क्रमस गिननेस षष्ट्यं शेप
होताहै ।। २१ ॥
पष्टयंशश चक्रम् ।
घोर १-६० राक्षस २-५९देव३-५८बुधेर ४-५७ रक्षोगण५-५६ किन्नर६-५५
भ्रष्ट ५-५४ मुलन ८-५३ विष ९-५२ अग्नि १०-५१माया ११-५५
प्रेतपुरीप १२-४९ परुण १३-४८ इंद्र १४-४७ कला १५-४६ अहि
१६-४५ चंद्र २७-४४ चंद्र १८-४३ मृदु १९-४२ मृदु २५-४१
पद्म २५-४० विष्णु २२-३९ वागीश २३-३८ दिगम्बर २४-३७
देव २५-३६ अई २६-३५ कलिनाश २७-३४ क्षितीश २८३३
कमलाकर २९-३२ मंदात्मज ३०-३१ मृत्यु ३१-३० काल ३२-२९
दावाग्नि ३३-२८ घोर ३४-२७ यमकंटक ३५-२६ सुधा ३६-२५
अमृत ३५-२४ पूर्णेदु ३८-२३ विषदिग्ध ३९-२२ कुलनाश ४०-२१
मुख्य ४१-२० वंशक्षय ४२-१९ उत्पात ४३-१८ कालरूप ४४-१७
सौम्य ४५-१६ मृदु ४६-१५ शीतल ४५-१४ दंष्ट्राकराल ४८-१३
इंदुमुख ४९-१२ प्रवीण ५०-११ कालाग्नि ५१-१० दंडायुध ५२-९
निर्मल ५३-८ शुभ ५४-७ अशुभ ५५-६ अतिशीतल ५६-५ सुधा
५७-४ पयोधि ५८-३ भ्रमण ५९-२ इंदुरेखा ६०-१.
इन ६० मे.२६ क्रूरांश १ मध्यम ३३ देव भाग के श्रेष्ट (शुभ) फलदे
ने वालेहै ।।
लग्नाम्ब्वस्तदशमानिकेंद्राणि ॥ २२ ॥
टीका-लग्न १ चतुर्थ४सप्तम और दशम १० (१-४-७-२०)
इन चार स्थानोकी केद्र संज्ञाहै ॥ २३ ॥
स्वायाटमात्मजाः फणफराः॥ २३ ॥
८
[भाषाटीका सहित]
टीका-दसरा म्याग्यां। आठयां ८पांचयां (-५-८-११)
इनचारम्थानोकि फणफर संज्ञाहै ॥ २४ ॥
यरि धर्मान्त्या आपोकिमाः ॥ ४॥
टीका-तिसरा छटानपमा ९वाग्या (:-:--.-१२)
इनचार म्यानोकि आपो क्लिम सलाह ॥ २४ ॥
त्याय खारया: उपचयाः ॥ २५ ॥
टीका-नीसराछठाइटममा १०ग्यारवां१म्यानकीउपचय संज्ञाह-५
धर्मात्मजा त्रिशोगो ॥ ६ ॥
टीका--- नवम ९ और पंचम ५स्थानी विशेण मलाह ।। ||
तुर्याप्टमो चतुरस्रौ ॥ २७ ॥
टीका-चाये और आठमे स्थान को चतुरस्र कहते हैं ॥२७॥
स्वास्तौ मारकी ॥ २८॥
टीका-दुसगर और सातमा यदोनो स्थान मारक मंजक है ।।२८॥
सांत्यो नेत्र संजो ॥ २९ ॥
टीका-ट्रसरा बारवां स्थान नेत्र मंतरहै ।। २९॥
पष्टाष्टमात्यालिकादुष्टाश्च ॥ ३० ॥
टीका-या आठमा ८ बारवा १२ इन तीन म्यानोको निक-
स्थानकहह और दुष्टस्थानभी कहतेहै. ॥३०॥
कर्नालिझपान्त्य भागा कसंधयः ॥ ३१ ॥
टीका कर्फ ४ वृद्धिक ८ मीन १२ राशीयोका अत्य भाग (२९ अंश.)
मक्ष संधी कहाता है ॥१॥
सिंहादि चतुष्कं दीर्घ कुंभादि चतुष्कंन्द्रस्व शेपाःममाः३२
टीका-सिंह ५कन्या ठूल वश्चिक ८ राशी दीर्घ संज्ञक और
कुंभ११ मीन १ मेप ? वृपभ २ रागी हस्त (छोटी) शेष मिथुन
कर्क ४ धन ९ मकर १० गर्मी सम संजकहै ( नहिदी और नहि
हस्य भयांत दोनोके मध्यकी)॥३२॥
है (९) [भाषाटीका] + - अर्को १ जीवः २ कुज ३ श्चंद्रज्ञौ ४ गुरु ५ मंदारौ ६ शुक्र ७ शनिः ८ सूर्येज्यौ ९ ज्ञार्केज्य- मन्दा १० जीवः ११ शनि १२ रितिकमात्तन्वादि कारकाः ॥ ३३ ॥ टीका-लाग्नादि वाराहिभावो के स्थिर कारक ॥ लग्नका १ रवि.धन भावकारगुरु ।सहनका मंगलाचतुर्थका ४चंद्र युध । पंचम५का गुरु । रिपु ६ का शनि मंगल। सप्तम ७ का शुक्र । भष्टम का ८ शनि । नवम ९का रवि गुरु । दसम १० का बुध सूर्य गुरु शनि । लाभका ११ गुरु । व्यय १२ भावका शनि । भाव कारक जानना ॥ ३३ ॥ कर्क घटेणझपालितुलाः सजलाः शेषाशुष्काः ॥३४॥ टीका-कर्क ४ कभ११मकर १० मीन १२ वृश्चिक ८ तुल ७ राशि सजल (जलराशी) है शेष मेष वृषभ२ मिथुन ३ सिंह ५ कन्या ६ धन ९ शुष्क राशी है ॥ ३४ ॥ क्षीणे न्दर्क यमारराहुशिखिनः पापा स्तन्मात्र युतो- बुधश्च ॥ ३५ ॥ टीका-क्षीणचंद्र सूर्य शनि मंगल राहु केतु ये पापग्रह है भौर बुध पापग्रह से युक्त हो तो वह भी पाप होता है। पाश्चात्य विद्धानगण हर्शल नेपच्युन को भी पापमानते है इनके अतिरिक्त शेष ग्रह [ पूर्ण चंद्रमा शुभयुत बुध गुरु शुक्र ] शुभ ग्रह जानना ॥ ३५॥ मंदो क्लीबो चंद्राच्छी स्त्रियो शेपानराः॥ ३६॥ टीका-शनि बुध नपुंसक चंद्र शुक्रस्री सूर्य मंगल गुरु पुरुष संज्ञक ग्रहजानना ।। ३६॥ . . * कृष्णपक्ष की अष्टमी से शुक्लपक्ष की अष्टमी तक क्षीणचंद्र उसके बाद पूर्ण चंद होता है.
[जतक्तल]
चंद्राज्याःसालिकाजाच्छौ राजसोशेपास्तामसाः३७
टीका-चंद्र मूर्य गुरु सात्विक (सतोगुणी) बुध शुक्र राजस (रजोगुणी)
मंगल शनि राहु केतु तामस (तमोगुणी) ग्रहजानना ॥३७॥
मेपगो मृग कन्या कर्कान्त्य तुलाः सूर्यायुच्च भानि
तत्सतमानि नीचभानि दशमतृतीयाटाविंश पंचदश
पंचम सप्तविंश विंशांशा अर्कादीनांपरमोच्चनीचभागाः
॥ ३८ ॥
टीका-मेष १ (म) वृषभ २ (च) मकर ? [ मं] क्न्या ६ [बु.]
४ [गु.] मान १२ (शु ) तुल७(श ) येराशी कमसे सूर्या
दि ग्रहोकि उच्च राशी कहींहै इनसे सातमी २ राशी [ तुल ] (मू)
वृश्चिक (चं) कर्क (मं) मीन (ब) मकर (ग) कन्या [शु]
मेष [ शनि ] मर्यादिग्रहो विनीच राशि जानना और इनही राशीयोके
क्रमसे. १० १३ । २८ । १५ । ५।२७।२०। ये अंश परमोच्च और
परम नीच के भंश जानना ॥ ३८॥
सिंहगोजांगनाचापतुलघटाः सूर्यादिनां मूलत्रिकोण-
भानि ॥ ३९ ॥
टीका-सिंह ५ (मू.) वृषभ २[चं.] मेष १ (म) कन्या ६ (बुध) धन
९[गु ] तुल ७ (शु.) कुंभ ११ (श.) सूर्यादि गृहोकि क्रमस मू-
लनियोग राशी वहीहै । परंतु मूर्यकी स्वराशी भी सिहहै और मूल-
पिकोणभी सिंहहै असेहि बुधकी स्वराशी उचराशी और मूलत्रिकोण
राशी भी कन्या राशी ही यहींहै इनका विचार अंश विभाग से था
तरो मे विशेष स्पष्टी करणसे कहाहै उसके अनुसार चकादयाहै उससे
स्व. उच्च. मूलत्रिकोण .राशी जानना ।। ३९ ॥
स्वनवांशकाराशयो वर्गोत्तमाः ॥ ४० ॥
टीका-ग्रह निसराशीका हो उसीराशीका नाशमेभी हो तो यह
वर्गोत्तम संज्ञक होताहे ॥ ४० ॥
. ८ ६ (११) [ भाषाटीका] स्व. उच्च. नीच. मूलत्रिकोण राशि चक्र. रवी चंद्र मंगल बुध गुरु शुक्र शनि राहु | केतु ९ स्वराशी. भेष वृषभ मकराकर कके मीन तुला वृषभ वृश्चि उच्चराशी १०३.२८ १५५ २७, २० परमोच्च तुला श्चि कर्क मीन मकर कन्या मेष वृश्चि.वृषभ नाचराशिप १० ३२८ | १५ ५।२७/२० रम नचिांश सिंह पभ मेष कन्या धन तुल कुंभ कुंभ | सिहा पूल निको- ६ ण राशी मू२० उ. ३.१२ उच्चएलबी म१० मू१५/२० मिग मित्र स्वर २७ स्वाद स्व० स्वर स्वाभिमष.भलशि के अंशा कोण स्वरा २ उ.१५ मू ५ पिंगलनेत्रो रक्तंश्याम वर्णः पित्तप्रकृतिःसमगात्रःप्रतापीः अल्परोमवागर्कः ॥ ११ ॥ टीका-ग्रहोके स्वरूप ॥ जोग्रह बलवान हो उसके अनुरूप गुण आकारादि स्वरूप जन्मतया प्रश्न में कहेजातेहै ।। सूर्य-पिंगल नेत्र, (नेत्रकांति पिली) रक्तश्यामरंग, पित्तप्रकृति, सम शरीर, प्रतापी, अल्पकेश कमबोलनेवाला सूर्य है।। ४१ ।। शुक्लाकशो वर्तुलाङ्गो मेधावी मृदुवाक् शुभहाविवेकी पात कफात्मा चंद्रः ॥४२॥ टीका-वंद्र श्रेतरंग, दुर्घल, गोलाकारशरीर, घुद्धिवान्, मधुरभाषी, शुभदृष्टि, विचारवान्, वातकफ, प्रकृतियुक्त चंद्र है ॥ ४२ ॥ दुष्टदृक्तरुणः कृशमध्यो रक्तसिताङ्गः पैतिकचंचलधी रुदार प्रताप्यारः ॥ १३ ॥ टीका-भौम-दुष्टदृष्टि (स्वरावनजर) वाला, तरुण (जवान ) #..
.. (१२) [ जातकतत्व] वस्था, पतलीक्मर लाल भौर श्वेतरंग का शरीर (गौर ) पित्तप्रकृति चंचलघुद्धी, उदार स्वभाव प्रतापि, भौम है ।। ४३ ॥ गद्गदवाग्यास्यशीलः सुधीर्दूर्वाश्यामाङ्गविधातुः पुंश्च लोज्ञः ॥ ४४ ॥ टीका-बुधगद्दवचन बोलनेवाला हास्यशील (हसनेवाला) श्रेष्ट बुद्धि, दूर्वी के रंगसमान श्यामरंग का भंग. पातपित्तकफ प्रकृति, व्यभिचारी बुध है ।। ४४ ॥ स्थूलोगौराङ्गः कफात्मापिङ्गाक्ष मूर्धन्यकचाभियुक्तो विद्वान् गुरुः ॥४५॥ टीका-गुरु पुष्टशरीर गौररंग कफ प्रकृति पीलीनरकांति भोर पालहि मस्तक के केशोसे युक्त विद्वान् गुरु है ॥ ४५ ॥ सुखीबली दर्शनीवपुः सुलोचनः कृष्णकुटिल केशः कामीवातकफात्मा श्यामः शुक्रः ॥ ४६ ॥ टीका-शुक-सुखी बलवान दिखनोटे शरीरवाला मुहावने नेय काले भौर टेटे (घुयुरुवाले ) केश भधिककामी, वात कफ प्रकृति श्यामरंग के शरीरवाला शुक्र है ।। ४६ ॥ क्रियास्वपटुः कातराक्षः कृष्णःकशदीर्घाङ्गो वृहद्दन्तो- रूसतनूरुहो वातात्मा कठिनवाग् निन्योमन्दः॥४७॥ टीका-शनि-सर्वकामो कि क्रिया मे भचतुर डरावने नेबोवाला कालारंग, दुर्वल, दीर्घदेह बड़े दांतोवाला रूसाशरीर भौर केश यात- प्रकृति कठोरशब्द बोलनेवालातया निंद्यकर्म करनेवाला शनि है॥णा अस्थिरतमज्जात्वग्वसाशुक्रस्नायूनिसूर्यादीनांधातवः ॥४७॥ टीका-सूर्यादिग्रहो कि धातु । सूर्यभस्यि (ही) चंद्र रुधिरका भौम मरना (भीतरकी पतलीचमड़ी) का बुध चमडी का गुरु
-[भापार्टीका
(१३)
चौंका. शुक वैयिका. शनि नशोंका. भधिपति है. इनको ग्रहोंकिधातु
कहते है। जो ग्रह भष्टम मे हैं.वा.मत्य कारक है उसके धातुफ कोप
से भंगमे रोगादिपीड़ा तथा मरण भी होता है॥१८॥
सूर्यस्यमन्दाच्छोरिपू ज्ञःसमः शेपाः सुहृदः॥४९॥
चंद्रस्यज्ञार्यो सुहृदौ शेपाः समाः
भोमस्य शुभार्कि समौ ज्ञोरिः शेपाः सुहृदः ॥५१॥
ज्ञस्येन्दुः शत्रुः शुक्राक्रे मित्रे शेपाः समाः ॥५२॥
जीवस्य ज्ञाच्छापरी समोर्कजः शेषा मित्राणि ॥५३॥
शुरूस्य ज्ञार्कजो मित्रे कुजेज्यो समौ शेषावरी ॥५४॥
मन्दस्यज्ञाच्छो सुखदो जायः सनःशेपाःशत्रयः ॥५५॥.
टीका-नैसर्ग भैविचक्र । सूर्य के-शनि शुक्र शत्रु बुधसम चंदभौम
गुरु मित्र है ॥४९॥ चंद्रके-चुपसूर्यमिर शेष, ( मंगल गुरु शुक्र
शनि ) सम है ।। ५।। मंगलके-शुक्र शनि सम बुध शत्रु शेप (रवि
चंद्र-गुरु) मित्र है।। ५१ ॥ धके-चंद्रशत्रु शुक्र रार्य मिन शेप
(मंगल गुरु गनि) समद ॥ ५२ ।। गुरुके-चुप शुक शत्रु शनि सम
शेप (रवि चंद्र मंगल ) मित्र है।। ५३ ॥ शुक्रव्य-पुषशनि मित्र मंगल
गुरु सम शेष [ रविचंड भौम मधु है ।। ५४ ॥ शनि के युध शुक्र मित्र
गुरुसन शेष रविचंद्र मगल शत्रु ह॥ ५५ ॥
अन्योन्यस्य पार्वत्रयगास्तत्काले मित्राणिशेपाःशवयः५६
टीका-तात्कालिकमै त्रिसाधन ॥ जिस ग्रहसे जो ग्रह भपने समीप के
तीन तीन स्थानमे भर्यात २१३१४ भौर १२।११।१० होपे का
'उस ग्रहका तात्कालिक मित्र जानना । भौर शेष स्थान ५। १५
८१९ मे हो रह उस ग्रहका शत्रु जानना ।। ५७ ॥
उभयथामित्राण्य धिमित्राणि शत्रवस्त्वचिरात्रयो मित्ररा
अवः समा मित्रसमा मित्राणि शत्रुसमाः शत्रवः ॥१७॥
[जातपतल नैसर्गिकमैत्रि चक्रम्. र चं मं शु |चं मं बु |रचं शुरचं में वुश वुशु मित्र. मंगु बु शुश शुश श मंगु गु सम.. श . ton शु चं शुरचं रचं में शनु. . टीका-पंचधामैत्रिचक्र साधन । उपरोक्त नैसर्गीक भोर तात्कालिक मै निसाधन ककें देखना उनदोनो मैत्रिमें जो ग्रह मिाका होवे वह अधिमिन (मित्र मित्र भधिमित्र) दोनो मैत्रि में जो ग्रह शय होवे वह भधिशत्रु (शत्रु शयु अधिशव) एक मैत्रिीममित्र भौर दुसरीमे शनुहो तो समहोता है (मिनशत्रु-सम ) ऐसेहि मित्र भौर समहोवे तो मित्र (सममित्रा-मिन) सम भौर शत्रु होवे तो ( समश-शत्रु ) शम् होता है ।। ५७॥ तृतीयदशमो नवमपंचमी चतुर्थाष्टमी सप्तमंपाददितो यहाः पश्यन्ति ॥ ५० ॥ टीका-तीसरे ३ दशमे १० एकपाद । नवमे पांचवें ५द्विपाद । चोये ४ भाठवे ८ त्रिपाद भौर सातमें ७ स्थानमे ग्रह पूर्ण दृष्टी से देखते है ॥ ५८॥ तृतीय दशमी शनि त्रिकोणं गुरु श्चतुरस्रं भौमञ्च विशेषतः पूर्ण पश्यति ॥ ५९ ॥ टीका-ग्रहो कि विशेष दृष्टि । तीसरे ३ दशमे १० शनि । नवमे , पांचये ५ गुरु.। चोये ४ भाठवे ८स्थानमे मंगल विशेष फर्के पूर्ण द्राष्टि | भाषाका से देखते है भर्यात सर्वग्रहो कि पूर्ण दृष्टि ७ सप्तमस्थान की कही है मो सातमे तो ये शनि गुरु भौम पूर्ण दृष्टी से देखतेहि है विशेष कर [३।१०][९।५][४१८] इन स्थानो मे भी पूर्ण, दृष्टी से देखते है यह इन ३ ग्रहो कि विशेष दृष्टी कही है ।। ६० ॥ दिनेवारारंभादस्तकालो निश्यस्ततो वारप्रवेश कालांतः स्ववारखेडेनहतोष्ट भक्तो लब्धंगुलिकेप्टकालः॥६०॥ टीका-गुलिक साधनो पयोगि गुलिकेष्टकाल साधन की रीति । दिन के समयका जन्म होवेतो वार प्रवेश कालके भारंभ समय से सूर्यास्त कालपर्यत की घट्यादिकको और रात्रिका जन्महोवे तो सूर्यास्त समय से वार प्रवेशकाल पर्यत जितनी घट्यादिक होवे उनको अपने वर्तमान पार के खंडेसे अर्थात आगेके सूब ६२ मे वारो के दिन राशि के खंडे कहे.है उनमे से जोवार भपना हो उसका दिनका जन्म हो तो दिनके खंडे से और रात्रिका हो तो जोरात्रिका खंडा होवे उससे गुणन करना भाठका भागदेना लब्ध आवे वही गुलिकका इष्ट काल होताहै ॥ ६ ॥ वार प्रवेश काल मुहूर्त चितामणी मे कहाहै उ सकी रीती यहहै कि ।। श्लोक-पादोनोखा परपूर्व योजन पेलयुतोना स्ति : थयोदिनार्द्धतः । ऊनाधिकास्तद्विवरोद्भवैपल कई तथा धो दिनपप्रवे- शनं । जिस ग्राम का/वार प्रवेश काल देखना हो उस ग्राम मे जिस ग्राम की मध्यरेखा लगती हो उस मध्यरेखा और अपने ग्राम के बीचके जितने पश्चिम भयया पूर्वयोजन का भंतरहोवे उतनीही संख्या मे से चतुर्थास बटाना शेष रहे उतने ही पलोंको पंदरा घटीमें रेखा से पश्चिम मे ग्राम होतो मिलाना और पूर्व मे अपना ग्राम होतो घटाना शेष रहे वह उस ग्रामका वार मवेश कालका ध्रुव होता है । इसध्रुवसे जिस दिनका वार प्रवेशकाल देखना हो उसी दिन के दिनाई के साथ अंतर करना शेष जितनी पले वचे उतनहीं पल दिनाई से ध्रुव अल्प होवे तो दिन चढे और दिनाई से ध्रुव जादा होवे तो उत-- नी है पल राशि शेष रहते वार प्रवेश होता है । इस प्रकार वाशिं वेश काल लाना यदि दिनचढे बार प्रवेश हुवा होवे तो तने पल दिनचढ़े हुए उतनी ही पल दिनमान मे से
[बावकतत्प]
घटादेना एव रानिपते वारमोग हुभा होतो नितने पल शेष
राति रहते प्रवेश्या उतनेदि पर दिनमानने अधिक मिलादेना सो
चार प्रोशकाल से सूर्यास्तगाल पर्यतरा पाल होता है। ऐसे दि सूर्या-
स्तकाल ते पार प्रोश पर्यंत के कालरों जानना । उदाहरण. । जैसे
कित्ती का जन्न सम्बत् १९५३ यातिपकृष्ण ६ भौमवार को
इस '३९३सू ६ । १२ पर रात्रिका जन्म है इसलिय सूर्यास्त से
बुधवारके प्रवेश का पालन समर निश्चय करने के लिये बुधवार
का प्रवेगवान प्रथम पिया रतलाम-भौर मध्यरेपा रजपनी के बीच
भारकी योजन सख्या ६ है इसमे से इमी संख्या का चतुर्थाश.
११३० पटाया ४० शेप रहे यह पल रेखा से पश्चिम मे रतलाम
हाने से १५ घटी मे गत यी १५ । ४।३० यह रतलाम का वार -
वेश भूपर हुदा इसके नौर उरवार के दिन के दिनाई १४।२।०
के भाभिया ।।२।३० शेप रट्यादि भतर रहा इतदिन दिनाई से
ध्रुव भवित है इसलिये । यही २ पल : पिपल रागिरहते बुधवार
प्रदेशमा मतएव मगलवार के साम्न समय २८॥ ५ से सूर्योदय
पर्यंत राशिनान ३१ । ५५ है इस मे से पारप्रवेशकाल ११३०
. घटाया शेर ३० । ५२।३० यह भूर्यास्त से पर प्रदेश कालान्त-
समय हुभा इतको मंगलवार के राज का जन्म हे सर्वच मंग-
लबार ये रात्री के संड १ जो भागे सूत्र ६२ मे यहाद दस १ से गुगन
किय ३० । ५२ ३० हुभे इस ८ का भागदिया लब्धः। ५१ ॥३३
यह गुलिक का इटाल मा इस इटपर लग्नत्पर रीति से
स्मर लग्न लापे. ७१२ यह गलिक लग्न स्पष्ट हुभा ॥६॥
तत्काल ठग्नतुल्यो गुलिकः ॥ ६ ॥
दिनौदात्री ज्ञान्नगाङ्ग पंचाग्भिनिने-दुमिता गुटि
कसंगः॥६२॥
टीका-भायोए गुलिकेष्ट पर लग्न की रीति से जो लग्न साप
नागहिक होनाता है।॥ २॥
[भापाटीका ] ((१७) दिनमे मयंसें रानिमें सबसे ७१६।५।४।३।२।१ क्रमसें गुलिक के खंडे जानना ।। ६२॥ रचं मं बु गु शु श ..७.६ ५४.३ २ १ दिनमें गुलिक खंडा ३२१ ७६ ५४ राथिमें गु० सं० अन्योन्यदृष्टौ एकतरदृष्टौ अन्योन्यस्थानस्थिताक त्रस्थिती वा संबंधोवगंतव्यः ॥६३ ॥ 'टीका-संबंध ग्रह आपसमे परस्पर देखते होवे उस्को प्रथम दृष्टि संबंध जानना । एक ग्रहदेखताहोवे "दूसरा उसको नहीदेखता हो परंतु जो देखता है उसकी राशी मे गयाहो तो उस्को एकतर दृष्टि संवधं २रा० जानना । दोनो परस्पर स्थान में स्थित होघे भर्थात् : एककी राशीमें दूसरा और दूसरे की राशी मे पहला होचें उस्को। अन्योन्य स्थान सम्बंध ३ राजानना । दोनो ग्रह एकरथानमे स्थितहोवे उस्को एका स्थित सम्बंध ४ था जानना । ऐसे चारप्रकार के सम्बंध होते है.॥ ६३॥ मंदाकाराः शुष्काचंद्राच्छौ सजलौ जलसंगौ ज्योच ६४ टीका-शनी सूर्य मंगल शुष्क और चंद्र शुक सजल ग्रह जानना बुध गुरु जलराशीम जायतो सजल शुप्कराशीमे स्थितहो तो शुष्कनानना॥ ६४ ॥ सर्य ग्रहयोधिकांशादिनात्मकारक स्ततःक्रमेण न्यूनांशा अमात्य धातृ मातृ पितृ पुत्र ज्ञाति दारा कारकाः६५ टीका-सूर्यादि राहु पर्यंत सर्व ग्रहोमे से जोग्रह अधिक अंशादिक का हो वही आत्मकारक होता है फेर उत्तसे न्यूनन्यून अंशादिकके ग्रह ऋमसे अमात्य भाव मातृ पितृ पुत्र ज्ञातिदारा,कारका जानना ॥६५॥ अंशशब्देनात्मकारकनयांशः ॥६६॥ टीका-इसग्रंथमे जहां अश शब्दआवे वहां आत्मकारक ग्रहके नवांश लगकी कुंडली जानना इसीकों कारकांश कुंडली कहतेह ॥६६।।
. (१८) [जातकव] ओजर्वे क्रमादाल कुमार युवा वृद्धामृताख्या अवस्था समः व्यत्ययः ॥ ६७ ॥ टीका-विषम राशीम क्रमसे उछ भंशोके विभागसे वाल १कुमार २ युवा ३ वृद्धा ४ मृता ५ भवस्या जानना भौर समराशीमे विपरीत जानना अर्थात् छ भशको ग्रहहोवेतो भृता १ छ से १२ तक वृद्धा २ वारासे १८तक युवा ३अठारासे २४ अंशतक कुमार २४ चोवीससे ३० भंशपर्यंत वाल ५ भवस्था जानना ॥ ६७ ॥ द्वादशांगादशपकेवस्थितःपूर्णकउदः ॥ ६८ ॥ टीका-ग्रह जिस राशीमे होवे उस शाशीके वारा अंशको आदिले ६ अंशके भीतर स्थित हो (अर्थात् १२ । १३॥ १४ ॥ १५॥ १६॥ १७ १८ अंशका हो) तो वह पूर्ण फल देता है ।। ६८ ॥ वलंपद्धत्युक्तन् ॥ ६९ ॥ टीका-इस ग्रंथमे नहा पल शब्द आवे वहा केशवीका पबल समझना ।। ६९॥ वक्रग उच्चगोवा महाबली ॥७० ॥ . टीका-जोग्रह वक्रगती होवे या अपनी उच्च राशीमे स्थितहोवे वह महाबलवान समझना ।। ७० ॥ स्वातुङ्ग मूलत्रिकोगगा नानिष्ट फलदाः॥७२॥ टीका-स्वराशी उच्चराशी मूलगिकोणराशीमे जो ग्रहस्थितहोते है। वे नेष्टफलनहीदते है (श्रेष्टहाफलदतेहै ) ॥ ७२ ।। गुरुपूर्ण दृष्टोग्रहो नानिष्टफलदः ॥७२ ॥ . टीका-जिसग्रहकों गुरु गदृष्टीसेदेख्ताहोवेवह नेष्टफलनहीं देताहै।।७२ ग्रहसंख्या यहसंख्या हता पुनः ग्रहांशसंख्याहता इष्टजन्म नक्षत्रलम संख्याभिर्युतार्कनष्टा शेपावस्थाः ॥ ७३ ॥ शयनो १ पवेशन २ नेत्रपाणी ३ प्रकाश ४ गमना ५ 5 गमन ६ सभा ७ गम ८ भोजन ९ नृत्यलिप्सा १० .
[भापाटीका कौतुक ११ निद्रा-१२ अवस्थाः ॥ ७४ ।। टीका-जिसनक्षाकाग्रहहोवे उसनक्षत्र की संख्या वो ग्रहकी संख्यासे (मूर्यहोतो १ से चंद्रहोतौर से इसक्रम से संख्यारह की होतीहै) गुणन करना फेर उसको ग्रह/नितने अंशका होवे उतनीही अंशसंख्यासे गुणन करना और उसमें इमटी जन्मनसा की संख्या और जन्म के लग्न की संख्या मिलना १२ चारहका भागदेना शेप १ वचनो शयन २ उपये शन नेत्रपाणी ४ प्रकाश गमन ६ आगमन ७ सभा ८ गम ९ भोनन ? नृत्यलिप्सा ११ कौतुक १२ निदा अवस्था जानना ७३-७४ उदाहरण ! सूर्य ६ । १२ । २२ यह स्वातिनक्षा के द्वितीयचरणमेंह भविन्यादि कृमसे स्वातिनक्षत्र १५ पंदरहवाहै इसलिये ग्रहःसंख्या १५ हुई इसकों ग्रहसंख्या १ से गुणनलिये १५ हुए फेर सुर्य १२ मा काहै इसकरण ग्रहांश संख्या १२ वारासे गुणनकिये १८० आये इसमे ।। जन्म समय की इटघटो ३९ और मिथुन लग्न के ३ जन्म नक्षत्र पुनर्वसुके ७मिलानेसे आयाहुआ योग ४९ मिलाया २२९ हुए इसमे १२ वाराका भागदिया शेष १ बचाभतएव मूर्य शयना भवस्थामे है ऐसेहि सर्वग्रहोकि अवस्था जानना ।। ७४ ।। स्वोच्च गोदीप्तःस्वभगः स्वस्थो हितभगो हास्ययुक्तः शुभ वर्गगःशांतः स्फुरद्रश्मिः शक्तो मूढोलुप्तोनीचगोदीनः पाप शत्रुभगः पीडितः ॥ ७५॥ टीका-अपनी उच्चराशीमे जो ग्रहस्थितहोवे वह दीप्तरजानना।भौरजी स्तराशी का हो वह स्वस्थर मित्रराशी मे स्थितहो नह हस्ययुक्त ३ एवं शुभग्रहो के वर्ग मे (अर्थात दशवर्ग मे जिस ग्रहमे अधिक शुभ ग्रहकावर्ग) हो शांत और जोबलवान हो वहशक्त५ अस्तका हो वहलुप्त ६ नीचरा- शीमे स्थितहो वहदीन ७ औरपाप ग्रहकी अथवा अपने शत्रग्रह की राशी मे स्थितहो वहग्रह पीडितसजक ८ जानना ॥ ७५॥ 10. इति महादेवकृत जातकतत्वे संज्ञातत्वं प्रथमम् ॥ १॥ इतिश्री गणकवर्य ,श्रीमन्महादेवकृत जातकतत्वाख्यनातक मेपेतत्सनु श्रीनिवास रचित तत्वमदर्शिनि भाषाटीकायां संज्ञातवं प्रथमम् ॥ १॥ १ । (२०) (जातके तत्व) ॥ अथ सूतिका तत्वम् ।। भव सूतिका [प्रमति समयका ] विचार वर्णन करते है। (पिताके परोक्ष जन्मयोग) चंद्रेणादृष्टेङ्गेपितुः परोक्षं जन्म ॥ १ ॥ स्थिरष्टमांकायांत्ये चंद्रेण चादृष्टेंगे स्वदेशस्थापितुः परोक्षं जन्म ॥२॥ चरेकेतु प्राग्वज्जातस्यपितरि विदेशं गतेजन्म ॥ ३॥ मन्देड्ने वास्तेभोमे पितुः परोक्षं जन्म ॥ ४ ॥ ज्ञाच्छांतरे चंद्रे पितुः परोक्षं जन्म ॥ ५ ॥ टीका-पिताके परोक्षमे बालक्का जन्मयोग-चद्रमालग्नको नहि. देखाता होतो पिताके परोक्ष मे जन्म जानना ।। २।। स्थिराशी । २। ५।८। ११ । का सूर्य । भाठमे ८ नवमे ९ ग्यारये ११ वारवे ।१२। स्थानमे स्थित होते. भौर चन्द्रमा लग्नको नहि देखता होतो पित स्वदेश मे रहते हुवे भिं पिताके परोक्ष मे जन्म होवे [जन्म समयमे पिता घरफे बाहर कही होवे ॥२॥ चरराशि [ मेष तल मकर कर्क] का सूर्य ८।९। ११ । १२ । स्थान मे स्थित होवे भौर चन्द्रमा लग्न को नहि देखता होतो पिता विदेश मे गयाया और पीछे से जन्म हुमा॥३॥शनि लग्न मे हो भयवा सातम स्थान में मंगल होने तो पिताके परोक्षमे जन्म जानना [ इससूत्र में दो योग फहेहै १ शनी लग्न मे होतो २ रा मंगल सात मे होतो ॥ ४ ॥ बुध और शुक्रके 'बीच मे चन्द्रमा स्थित होवेतो पिताके परोक्ष मे जन्म जानना ॥ ५॥ सर्प येष्टित योग.. भौमध्यंशचन्द्रे पापलग्ने भुभावायगाःसर्पवेष्ठितो जातः ।। ६॥ टीका-मंगलकाराशी १1८1 के देष्काणमे बन्द्र होवे और पापग्रह की राशी [१-५-८-१०-२१-१ का लग्न होवे सर्व शुभ ग्रह दुसरे २ (भाषा टाकासाहत) २१ ग्यारमे ११ स्थानम जायतो सर्प वेष्टित जन्म होता है सर्प वेष्टित का तात्पर्य-सर्पाकार नशोसे या तदासार नालसे भीहै ॥६॥औरभी सर्वार्थ मे सर्पवेष्टिमके योगरहै है रे प्रसंगसे बताते है । यदि अष्ट मेश लग्नमें राहु सहित होवैतो बालक सर्प वेष्टित होये १ अथवा केद्रमे राहु और गुलिक्से लग्नेश्वर युतहोरे २ भयवा लग्नेश अष्टमेशद्रमे युतहो ३ तथा लग्न मे पापग्रहका द्रेष्काणहोतो बालक सर्प वेष्टित होवेट और लग्नमे सर्प वा अंडज नेप्काण होवें ५ तथा द्रे- प्काण तत्स्यामि युक्तहो और शुभदृष्टिरहितहोतोसर्पवेष्टित जन्महोवे ।६। वृपाजसिंहगे मन्दे वा भोमै भांशतुल्येवयये नालवेष्टितः॥७॥ टीका-मेष वृषासह राशीके लग्नमे शनिभथवा मंगल स्थित हो। उस राशि और नवाशके राशि विभागके समान भंगमे बालकनालवेष्टित होताहै अर्थात् वह राशि वाउस्का नवाश कालपुरुपके अंगमे जिसस्थान मे होवे उस स्थानमे नाला लिपटा हुवा होता है ।। ७॥ यमल जन्म याग चतुष्पदे शेपेपुसबलेषु इयङ्गगेषु यमलजन्मः ॥८॥ टीका-चतुष्पदराशि (मेष वृप सिह मकर पूर्वाद्ध धनका उत्तरार्द्ध) का मूर्य होने और शेषग्रह बलवान होकर द्विस्वभान राशिके लग्न मे स्थित होतो यमल जन्म-(जोडलेजन्म ) होवे ८ ग्रंयांतरोमे लिखा है कि भाधानलग्नका स्वामी और तृतीय स्थानका स्वामी लग्नमे होतो यमल (दो वालक) सत्पन्न होवगे।भयवा भाधान लग्नेश तृतीय येशसे युनहोकर तीसरे स्थानमे होतोभी वही फल जानना [दो वालक होग]॥ ८॥ पिता बंधनयोग- सूर्यात्रिकोणास्तगौ मन्दारौपापभगौजन्मनि पितावदः।९। टीका-मूर्यसे ९१५। ७। नवमे पांचवे भयवा सात स्थानमें शनि मंगल दोनोही पापग्रहकी राशि मे एकत्र स्थित होतो जन्न समयमें पिता बंधाहुआ पहना ॥९॥ नोकामध्ये जन्मयोग- पूर्णेन्दौ कर्के शेलग्ने जीवेतृये नौकां जन्म ॥ १० ॥ जन्म --
२२
(जातक तत्व)
टीका-पूर्णचन्द्रमा कर्कराशीका होवे और बुध लग्नमे गुरु चतुर्यस्या
नमें स्थित होतो नावमें जन्म होता है।॥ १० ॥
जलासन जन्मयोगा
जलभेंगेऽस्तेपूर्णेन्दौ जलासन्ने जन्म ॥ ११ ॥
जलभगावंगचन्द्रौजलासन्ने जन्मः ॥ १२ ॥
जलभगे चन्द्रे खाम्बुस्थे जलासन्ने जन्म ॥ १३ ॥
टीका-जलराशी [४ ।११।१० ।१२।८।७] का लग्न हाये
भौर सातमें स्थानमे पूर्ण चन्द्रमा स्थित होवेतो जलके निकट स्या
नमें जन्म होता है ।। ११ ।। जल राशीके लग्न और चन्द्रमा दोनो
होवेतो जलके समीप जन्म होवे ।।१२।। जलराशीका चन्द्रमा दशम
१० अथवा चतुर्थ ४ स्थानमे स्थित होवे तो जलके समीपमें जन्म
जानना ॥१३॥
कारागारे जन्मयोग
चन्द्रेझें मंदेन्त्ये पापदृष्टे कारागारेजन्मः ॥१४॥
टीका-लग्नमें चन्द्रमा और बारहवे स्थानमे शनि पापग्रहसे दृष्टहोवेतो
जेलखानेमे जन्म कहना ॥१४॥
[गर्त में जन्मयोग ]
काल्यंगेजे चन्द्रद्रष्टे गर्नेजन्मः ॥ १५ ॥
टीका-पर्क भयवा वृश्चिक राशिके लग्नमे शनि स्थित होवे भौर उस
को चन्द्रमा देखना होवेतो गर्त [ख] मे जन्म होता है ॥१५॥
[फ्रीडाल्य दवाल्य भौर रेतीकी जमीनमें जन्मयोग]
जलभे मंदेडे ज्ञदृष्टे क्रीडालये कदृष्ठेदेवालये चन्द्रदृष्टेसशर्क
रावन्यां जन्म ॥ १६ ॥
टीका-जलराशी [४।१०।११। १२।८।७] का शनि लग्नम
हारे भौर उसको बुधदेखता होतो क्रीडालय (भानदवी जगह ) म
जन्म होवे मर्य देखता होवेतो देवालयमे भौर चन्द्रदेखताहातो रेती
पिछी हुई जमीन में जन्म रहना ॥ १६ ॥
(भाषा टीकासहित) श्मशान, रमणीयग्रह, भग्निशाला, राजमंदिर, शिल्पालयमै, जन्म योग । नृलग्नेमन्देकुजदृष्टे श्मशाने सितेन्दुदृष्ठेरमणीयगृहे गुरुदृष्टे ग्निशालायां रविदृष्ठे नरेन्द्रामरालयगोकलान्यतमे जदृष्टे शिल्पालये जन्मः ॥ १७॥ टीका-नर राशी (१।३।५।७।९।१११) के लग्नमे शनी स्थित होये और उस्को मंगल देखताहोतो श्मशानमे जन्म जानना । शुक्र चन्द्र देखते होवेतो रमणीय स्थानमे जन्म होय । गुरु देखता हावंता भग्निशाला अथवा रसोई घरमे जन्म कहना । सूर्य देखता होतो राजमहलमें तथा देवालयमें तथा गौशालामे जन्म होये । और बुध जो देखता होवेतो शिल्पालय (कलाभवन सिलावटी सुयारी लुहारी सुनारी चित्रकारी काम जिसमकानमहोतेहावै उसमकान)मे जन्मजानना ॥१॥ माताछोडदे और दीर्घायु होवे । मन्दारात्यांपञ्चमेस्तेके चन्द्रे मात्रात्यज्यते गुरुदृष्टेतु चन्द्रे दीर्घायुः ॥ १८॥ टीका-शनि मंगलसे । ५।७३९ । पांचवे सातवे तथा नरमे स्थानमे चन्द्रमा होयेतो माताउस बालकको छोडदेवे यदि उस चन्द्रको गुरु देखाता होवेतो माता छोडदेव तोभी दीर्घायु होताहै ॥ १८ ॥ माता त्याग करे और मरजाने के योग. पापदृष्टेचन्द्रेगे ऽस्ते भौमे मातृत्यको विनश्यति ॥१९॥ पापदृष्टेने चन्दे मंदारोलाभे मातृत्यक्तो विनश्यति ॥२०॥ टीका-पापग्रहसे देखाहुमा चन्द्रमा लग्नमे होवे भौर सातमे मंगल होयेतो माताके छोड देनेसे मरजाता है ॥ १९ ॥ पापग्रहसे देखा हुभा चन्द्रमा लग्न मे होवे शनि मंगल दोनो ग्यारघे स्थानमे स्थित होतो माताकेत्यागकर देनेसै मरजाता है ॥ २० ॥ पित्र मात्र संबंधी ग्रहमे जन्म योग मातापितृग्रहयोर्योबली तत्संबंधीगृहे जन्मः ।। २१ ॥
२४
(जातक तस)
टीका-माता पिता ग्रहमस जोग्रह बलवान होवे उसके सवधी घरमे
जन्म जानना भयात् माताग्रह बलवान होवतो माता सवधी नाना
मामा मासी के घरमे जन्म होव और पितृग्रहवलयान होतो पितृ
संबंधी पिता काका आदिके घरमे जन्म होता है । वृहज्जातक्मे
"दिवार्क शुको पितृ मातृ सज्ञितो शनैश्चरेन्दू निशितद्विपर्यात् ।
पितृव्य मातृप्पस सज्ञितावता वयोन युग्मक्षं गतौ तयो शुभौ " ।
अर्थात् दिनमे जन्म हावे उसनीवके सर्यपिता भौर शुस्माता सज्ञक
ग्रह होता है एव रात्र में जन्म होवे उसकशनैश्चर पितृ सज्ञक और
चन्द्रमा मातृ सजक हाताई येही उलट भर्यात दिनमे जन्म होवे
उसके शनैश्चर पितृव्य (काका) और चन्द्रमा मातृप्वस (मासी)
सज्ञक और रातमेजन्म होतो मूर्य काका और शुक्र मातृपस (मासी)
सजक जानना । इसप्रकार पितृ मातृ सज्ञक ग्रह कहेहै इनहीक बलके
अनुसार जन्म स्थान कहना ॥२१॥
वृक्षनदी प्राकारादिम जन्म याग ।
सौम्याः सर्वे नीचगा वृक्षनदी प्रकारादिपु जन्म ॥२२॥
टीका-सर्व शुभग्रह नीचराशीमे गये होयेतो वृक्षक नीचे तया नदीमै
या किलके भीतर अथवा कोइ प्राकार (,परकोट ) के भीतर जन्म
होता है ।। २२॥
मार्गम जन्म योग
नीचगेपुशुभेपुचंद्रेश ग्रहमात्रादृष्ट टव्यांजन्म ॥ २३ ॥
टीका-शुभग्रह नीचराशिमे स्थित होवे और लग्नमे गयेहुये चद्रों
कोईभी ग्रह देखता नहीं होवेतो मार्गमे जानना ॥२३॥
अधकारे जन्म योग
चंद्रे तुर्य या मंदयुतदृष्टे वा जलभांशेन्धकार जन्म ॥२४॥
टीका-इस मूनमे तीनयोगहै। चंद्रमा चोथेस्थानमै स्थित हो तो
जधकारमै जन्म हावे २ अथवाचंद्रमा शनीसे युक दृष्टहोतो अधका
रमे नामहो अथवा चद्रमा जलराशी [४११०१११११२॥ ८॥७॥
मे तया जलराशीके नरमाशमे होतो अंधकार (अधेरे मे ) जन्म
होताहे ॥२४॥
(भाषा टीकासहित)
(२५)
बहुदीप गृहे जन्म योग
सबले भौमदृष्टे बहुदीपगृहे जन्मः ।। २५ ॥
टीका-बलवान सूर्यको मंगल देखता होवेतो बहुत दीपकवाले घरमे
जन्म कहना ।। २५ ।।
तैल, पति, दीपज्ञान योग
चन्द्रात्तैल ज्ञानम् ॥ २६ ॥
लग्नाद्दीपवर्ति ज्ञानं ।। २७ ॥
चरकेंचर स्थिरकें स्थिरो द्विस्वभावे खंडवद्दीपः ॥२८॥
टीका-सूतिका घरमे-दीपक्में तैल चन्द्रके भनुरूप [क्षीण , पूर्ण,
सपाप, जैसा चंद्रहो वैसा अल्प अधिक मध्यम ] जानना ।। २६ ।।
भौर ऐसेहि लग्नफे अनुरूपबत्ती कहना ॥ २७ ॥ जन्मसमयमै चर
राशीका सूर्य होतो चैंचलदीप(हातमें चलता फिरता होगा) स्थिर
राशीका सूर्य होतो स्थिरदीप (एक्स्थानमे रखा हुवा) और द्विस्वभाव
राशीका सूर्य होतो खंडवदीप(देहलीमेरखाहुवा दीपक) जानना ॥२८॥
मस्तकसे वा पावसे जन्म ज्ञान ।
शीपादयाशेंगे ईतः प्रसव उभयोदयांशहस्ततो
न्यथापादतः ॥ २९ ॥
टीका-जन्म लग्न में शीपोदय राशी (३१५।६१७१८) ११)
नवांशहो तो मस्तककी तरफसे जन्म कहना । उभयोदय राशी
(१२) का नांशहो तो हातसे जन्म अर्थात् प्रथम इस्त निग्लाहोगा
और पृष्टोदय राशी का नाश होवेतो पांवकी औरसे जन्म जानना २९
कष्ट योग-
लग्नचंद्रान्यतरतो बध्वस्तगेपुरेपुमातुः कष्टम् ॥३०॥
टीका लग्न तथा चमासे चोये सातमे स्थानमे दूरग्रहहोतो माताको
विशेष कष्टहुभा जनाना (ऋरग्रह-म मं. श. रा.) ॥ ३० ॥
सूति गृह दारतानं ।
केंद्रगस्य वा बलिनो ग्रहस्य दिशिगृहहारम् ॥ ३१ ॥
।
(२६)
•(जातक तल)
टीका केद्र ।१ । ४.७।१०। स्थानमें जोग्रह स्थितहोवे तथा जाग्रह
सर्वग्रहोसे अधिकवलीहोवे उसकी दिशामें मूतिकाग्रहका द्वार
जानना ॥३१॥ ग्रहोंविदिशा वृहजातक मे इसप्रकार कहीं है “प्रागा
द्यारविशुक्र लोहित तमः शौरेन्दु यित् सूरयः" अर्थात पूर्वका स्वामी
रवि र अग्निका शुक २ दक्षिणका मंगल ३ नैतकाराहु ४ पश्चिमका
शनि ५ वायव्यका चद्र ६ रनरका बुध ७ ईशानका गुरु ८ स्वामि
जानना ॥३१॥
गृहज्ञान..
काष्टाढ्यं नवं दग्धं चित्रं दृढं रम्यंजर्णिक्रमादर्कादिपुयो
बली तद्नुसारी गृहम् ॥ ३२॥
टीका-जन्म समय में सूर्यादि ग्रहोमेंसे जोग्रह अधिक वलीहोवे सदनु
सार बालकका जन्म गृह (मकान ) जानना. । यदि सूर्य घलयान
होवतो काष्टगृह ऐसेहि चंद्रबलवान होतो नयामकान मंगल. जला
हुवा बुध चित्र विचित्र गुरु मजबूत. शुक मुंदर शनि पुराना
[जीर्ण] मकान जन्म का कहना ।। ३२॥
गृहके किसभागमे जन्म हुआ.
वृपाजयो रुदये गृहस्य पूर्वभागे युग्मस्याग्नयां कर्क सिंह
योर्याम्ये कन्यायां नैऋते तुलावृश्चिकयोः पश्चिमेधनुपो
बायो मंदभयो रुत्तरे झपस्येशान्यां जन्म ॥ ३३ ॥
एवं शय्या ज्ञानम् ॥ ३४ ॥
टीका-जन्म समयमे मेप वा वृषभ लग्न होतो घरके पूर्वभागमे और
मिथुन होतो घरकेअग्निकोणमे कर्क सिंह राशिका लग्न होतो घरके
दक्षिण भागमे कन्या लग्न होतो घरके नैऋत कोणमे तुल वृश्चिक
लग्न होतो घरके पश्चिम भागमे धनराशीका लग होतो घरके वायु
कोणमे मकर कुंभ लग्न होतो घरके उत्तर भागमे मीनराशीका लग्न
होतोघरके ईशान,भागमे जन्म कहना ॥ ३३ ॥ इसीप्रकार शय्या
(सूतिका का पलंग) का विचार जानना ॥३४॥
शय्या सिर वा पाद विचारः।
लग्नदिशि शय्याशिर सिपडंकान्त्येपुपादाः ॥ ३५ ॥
(भाषा टीकासहित) (२७) यत्र पाप स्तनो स्वादः ।। ३६ ॥ टीका-उपरोक्त लग्नकी दिशाके तरफ पलंग का शिर (शिराथ्या) कहना अर्थात् मेष वृष लग्न में पूर्वकी तरफ मिथुन में आग्नि कोगमें १४।५। कर्क सिंह में दक्षिणमें इसी प्रकार वाराहि लग्न में जानना और लग्न से ३।६।९।१२ । तीसरा छठा नवा पारवां स्थान पलंग के पाये जानना ॥ ३५॥ इन स्थानो मैसे जिस स्थानमें पाप ग्रह युक्त होवे यहि पलंग का पाया फटाहुवा समझना ॥ ३६ ॥ उपसूति का ज्ञान । लग्न चन्द्रान्तरगग्रह संख्या उपसूतिका उदगद्देश्यन्तर गा दक्षिणाई बाह्याः ॥ ३७॥ टीका-लग्न और चन्द्रके बीच में जितने ग्रह स्थितहोवे उतनीही संख्या उपसूतिका जानना ग्रह उत्तरार्द्ध [ लग्नसे सप्तमभावपर्यंत ] मे होवेतो भीतर (मूतिका के समीप में) और दक्षिणाई ( सप्तम से लग्न पर्यंत ) मे होयेतो बाहर कहना ॥ ३७॥ वक्रोचसंस्थै विगुणाः स्वर्श ल्यंशनवां शेस्थितै द्विगुणा नीचास्तगैरईमिता उपमृतिकाः ॥ ३८ ।। मीनाजांजेन्डे गोघटा चतस्र कहयांगेच शेपे तिस्रउपसतिका ॥ ३९ ॥ टीका-लग्न चंद्रके वीचमे जितने ग्रह स्थितहो उतनी उपमूतिका कही उस्मेभि यदि वक्र राशिका अथवा उच्च राशिका ग्रह स्थित होवती उनकी संख्या की तीन गुनी उपमुनिका कहना और स्वराशी स्वदेष्काण स्वनवांशके ग्रह होतो उनकी संख्यासे द्विगुण संख्या दप मूतिका जानना ॥ ऐसेहि जितनेग्रह नीचराशी के भम्तके होवे उत नी संख्या कि भाधि उपसूति का समझना ।। ३८ ॥ नया मीन मेष लग्न में जन्म होतो दो २ प कुभ लग्न होतो ४ चार फर्क सिंह होतो पांच ५ शेप ३।६।७।८।९।१० । लग्न होतो ३ टप मृतिका जान ॥९॥ इनमें भी सर्वार्थ में लिखा कि चन्द्र अध 5 (२८) (जातक तत्व) गुरु शुक्रादि शुभ ग्रह होतो सुन्दर सौभाग्यवती भौर शनि राहु केतु योग होतो विधवा कृष्ण वर्णा कृष्ण वस्ला टपसूतिका जानना । बहुरुदितयोगः ॥ गोजाश्चि युग्म सिंहांगे बहुरुदितो जातोन्यथान १०॥ टीका-वृषभ मेष धन मिथुन सिंह राशिका लग्न होतो जन्म समय मे वालक बहुत रोया और शेष लग्न में होतो रुदन नहीं किया जानना ।।४०॥ निर्जने प्रसव योगः॥ अंगे चंद्र ग्रहमात्रादृष्टे निर्जने प्रसवः ॥ ४ ॥ टीका लग्न में चंद्रमा स्थितहोवे और उसको कोईभी ग्रहनही देखता होवेतो निर्जन (शून्य) स्थान में जन्म कहना ।। ४१॥ सुख तथा कष्टसे प्रसव योग । खांबुगे, शुभेषु सुखेन प्रसव त्रिकोणास्तगेपु पापेषु कष्टतः ॥ ४२ ॥ टीका-दशमें १०और ४चोये स्थानमें शुभग्रह स्थित होवेतोमुखसेप्रस हुवा भार त्रिकोण ९१५। सप्तम ७ मस्थानमें पापग्रह स्थितहोवतो कष्टसप्रसबहुवाकहना ॥ ४२ ।। जन्मसे पूर्व पितृ मरण योगः ॥ तुर्येखेवा मन्सारार्क योगे जन्मतःप्रापित मरणं ॥४३॥ टीका- चतुर्थ ४ अथवा १० दशम स्थानमे शनि मंगल सूर्य इनती- नौ ग्रहोका योग होवेतो जन्म के पहले पिता मरण कहना ॥ ४३॥ माताके साय वालक का मृत्यु योग । लग्न पटारताप्टमगाः पापामात्रासह बालस्य मृतिः।४४ यन्ते चंद्रेसमंदे लग्नाष्टमभौमे मात्रासह बालस्यमृतिः४५ यस्वे के मंदना न्यतमयुते रंघाड़े कुजे मात्रासहबाल स्यमृतिः ४६॥
(जातक तत्व), (२९) टीका-लग्न मे छटे सातमे आठमे स्थान में सर्व पापग्रह स्थितहोत्र तो माता के साथ मे चालक की मृत्यु होर ॥४४॥ ग्रहण दिनका बंद्रमा शनिसे युक्त होप और लममे भथवा भाठमे भौम होव तो माताले साथ बालक की मृत्यु होय ॥ ४५ ॥ ग्रहग समय का रवि, शनि अयमा बुध से युक्त है वे और लममे तथा भाठमे मंगलहोवे तो माता के साथ बालक को मृत्यु हो।४।। महाकष्ट योग. भोमभेकरिमंदेन्दुदृटेष्टमेचेज्ये बालस्य महाकष्टम् ॥४७|| टी-मंगल की १ । ८ राशी के सूर्य मंगल शनि हो और चंद्र दे खता होये ८ भाठमे स्थानमे गुरु स्थित हो तो बालक को महाकष्ट होताहे ॥४७॥ सद्यमृत्यु होने के योग. व्ययारि पापयतो बालमृतिः ॥ ४८ ॥ लग्नेरोमानीचगेरन्धे बालस्य सयोमृतिः ।। ४९ ॥ राहो केंद्रपापनात्रयुतदृष्टे बाल • ॥ ५० ॥ नगेगेमन्दे मामे बाल० ॥ ५३ ॥ मंदारभेखेः पादृष्टे बाल० ॥ ५२ ॥ पगट चरे पापैर्दष्टेवाल• ॥ १३ ॥ चरमारोचंद्र शुभैरदृष्ट कोणेपापा पा० ॥५॥ मन्दान्दाराब्धयांकाङ्गाष्टमगात्सबलागुटाबाल०५९॥ कोणाल्यास्तांगेपुपापयुतश्चद्रो पलिशुभायतदृष्टोमा।०५६। चंदेद्नेस्तेपापापा० ॥ ५७ ॥ मन्दाइन्ध्र लिनः पापापाल०॥ ५८॥ क्षीणेन्दार केन्द्राष्टमगाः पापाबाल० ॥ ५९ ।।
। (३०) (भाषा टिकासहित) काल्यंगे खलाःपूर्वाई सौम्या पराइँ वा लग्नास्वाष्टांत्ये- सपादोशुभादृष्टे शुभायुतेपुकेंद्रेषुबाल० ॥६०॥ त्रिकेतौम्या केंद्रकोणेपापा लग्नचाल• ॥ ६१ ।। चन्द्रापयुतेषु सर्व केंद्रेपुवा० ॥ ६२ ॥ लग्नास्तगीपापी चंद्रो मिश्रदृष्टोवाल० ॥ ६३ ॥ क्षीणेदापत्ये पापेपुलग्नाष्टमगेपु केंद्रतरगेप शुभेपुवाल० ६४ पापांतरचंद्रे रंध्राग्बुसप्तमगे बाल० ॥६५॥ संध्यायांभांत्यगाः पापाइन्दुहोरायां बाल० ॥ ६६ ॥ रंधास्तगीमापापापमात्र दृष्टोवाल० ।। ६७ ॥ लगन्याटामाच्चंद्रारार्कमन्दा बाल०॥ ६८ ॥ पठयां नातस्य भौमाविगेमृतिः० ॥ ६९ ॥ पाटनमचंद्रे पारवर्गस्ये तुताहौशिशुमरणं ॥ ७० ॥ टीका-वारमे और छठे स्थानमे पापग्रह यक्त हो तो वालककी सद्य मृत्यु कहना ॥ ४८ ॥ लग्न का स्वामी सूर्ययुक्त होवे भौर नीचराशी मे स्थित होकर भाठमे स्थान में जाय तो पालक की सद्य मृत्यु कहना ।। ४९ ।। राहु केंद्र १।४।७।१०। में स्थितहोने और पाप ग्रह मात्र से युक्त तथा दृष्टहोवे तो चालक की सद्य मृत्यु होति है ॥५०॥ सातमे सूर्य लग्नमे शनि भाठ में मंगल होवे तो बालक की शीघ्र मृत्य होतिः ।। ५१ ।। शनि तथा मंगल की १० १११ । ११८ राशिका सूर्य १० दशम स्थान मे स्थितहोवे और पापग्रहों से दृष्टहो तो पालक की शीव मृत्य होति ॥ ५२ ।। चंद्रमा छठे भाठ मे स्थान मे पापग्रहो से दृष्टहोवे तो मालक की शीघ्रमृर जानना ॥ ५३ ।। राशी के अन्य भंश (२९ अंश) में स्थित चंद्रमा शुभ ग्रहो से दृष्ट नही हो और ९१५ नामे पांवमे स्थान में दो से अधिक पाप ग्रह युक्त होवे तो बालक की शीघ्र मृत्यु कहना ॥५४॥ शनि सूर्य चंद्र मंगल (जातक तख) (1) ये ग्रह बलवान होकर कमसें १२।९।१८ वारमै नषौ लग्न मे भाठमे स्थान में जाय और गुरु इनको नहीं देखता होवे तो चालक की शीघ्र मृत्यु कहना ॥ ५५ ।। नवमे पांच बारमे सातमे ९१५१२१७ तथा लग्न मे पापग्रह युक्त चंद्रमा स्थित होये भौर बलपान शुभग्रह से युक तया दृष्ट नहीं होवे तो वालक की शीघ्र मृत्यु कहना ॥ ५६ ॥ लग्नमें चंद्रमा और सातमे २।३ पापग्रह होवे तो बालक की शीघ्र मृत्यु जानना ॥ ५७ शनी से ८ आठ मे स्थान मे बलयान ३ पाप ग्रहगये होये ता बालक की शीघ्र मृत्यु जानना ॥ ५८ ॥ क्षीण चंद्रमा लग्न मे स्थित होवे केंद्र १।४।७।१० भार अष्टम स्थान मे पापग्रहे युन होवे तो यालक की शीघ्र मृत्यु होतिहै ।। ५९ ।। कर्क और वृश्चिक राशि के लग्नमे जन्म होघे पूयाद्धं ( लग्नसे सप्तम भावपर्यंत) में पापग्रह स्थितहोवे और उत्तरार्द्ध ( सप्तमसे लग्न पर्यंत ) में शुभग्रह स्थित होये तो बालक को शीघ्र मृत्यु हो, अथवा लग्न सप्तम भष्टम भौर बारमें स्थानमें पापग्रह युक्त चंद्रमा स्थितहोके शुभग्रहों से दृष्ट- नही हो भौर केंद्रस्थान में शुभग्रह यतनही होवे तो बालक की शीव्र मृत्यु होतिदै ॥६०॥निक स्थान ६८५१२ मे शुभग्रह, केद्र ११४३१० कोण (९१५) स्थानमे पापग्रह भोर लग्न मे मूर्य स्थित होवे तो पालक की जल्दी मृत्यु जानना ॥६१॥ चारोहि केंद्र श४।१० स्थानमे पाप ग्रह और चंद्रमा स्थितहोये तो चालक की शीघ्र मृत्यु होवे ॥६२।। लग्न और सप्तम स्थानमे दो पापग्रह स्थितहोवे और चंद्रमा मिश्रग्रह (शुभ पाप दोनु ) से दृष्टहोवे तो वालक की शीव मृत्यु होये ॥६३ ।। पारमे स्थानमे क्षीगचंद्रमा, लग्न १ और अष्टम ८ स्थान में पापग्रह, और केंद्रस्थान के शिवाय अन्य पणफर तथा भापो क्लिम स्थान में शुभग्रह स्थित होये लो बालक की शीघ्र मृत्यु जानना ॥ ६४ ॥ पापग्रहो के बीचमें चंद्रमा ८ । ४ । ७ भाव में गयाहोवे तो चालककी शान मृत्यु होये ॥ ६५ ॥ संध्या समय मे जन्म होवे और राशी के अंत्य अंशमे अर्थात् २९ में अंशमे पाप ग्रह गयेड्डये चंद्रकी होरा मे स्थित होये तो बालक की शीघ्र मृत्यु होति ।। ६६ ॥ आठमै और सातमेस्थानमे पापग्रह स्थित होवे भार पापग्रह मात्र देखते होवे तो पलक की शीघ्र मृत्यु जानना ।। ६७ ।।
१ (३२ (भाषा टिमसहित) चंद्र मंगल २२ मूर्य ८ शनि १ स्थानम क्रमसे गयहोवे तो पालक की शीघ्र मृत्यु कहना ॥ ६८॥ उठकै दिन जन्म हारे मंगल और मूर्य लग्नमे स्थितहोवे तो बालक की शीव मृत्यु होतिह ॥ ६९ ॥ उठे भाठ में स्थान में चंद्रमा पापवर्ग मे गया हुवा स्थितहोये भौर चौथ स्थान में राहुहो तो वालक का शीघ्र मरण होये ॥ ७० ॥ दश ग्यारा सोला दिन मे मृत्यु योग चंद्रा दस्ते भौमाकौं दशाहे शिशु मरणं ॥ ७१ ॥ मंद भगे जीवेष्टमे पापे टे एकादशाहे शिशुमरणं ॥ ७२ ।। मन्दे ) पापमात्र दृष्टे पोडशाहे शिशु मरणं ॥ ७३ ॥ टी-चंद्रमा से सातमे स्थानमे मंगल भौर टूर्य दोनो स्थितहोये तो दशमे दिन बालर की मृत्यु होवे ।।७१॥ शनी कीराशि १०१११ का गुरु ८ अष्टन स्थान मे स्थितहोरे और पापग्रहा से होवे तो ११ ग्यार में दिन बालक की मृ यु जानना ।।७२॥ शनि लग्न में होवे सर्व पापग्रह देखते होतो १६ सोलमे दिन बालकवी मृत्युनानना ।।७३॥ लग्नांशे से पठे पठभतुव्य दिनेशिशु मरणं ॥७४॥ टीका-जन्मलग्न निप्त राशोके नवनाश म हो उसका स्वामी छठे स्थान मे गयाहावे तो छठे स्थान मे जो राशि होवे उतने दिन मे पालक मरता है ॥ ७४ ॥ भक मास मे शिशु मरण योग. पष्ठाटमगाः सोम्या वक्रग पापदृष्टा मासे शिशुमरणं ॥७५॥ सपापेशे यूने मासे शिशुमरणं ॥ ७६ ॥ कुजेंगे जीत्ये शुभेपष्ठे मासे शिशुमरणं ।। ७७ ॥ सपाप जन्मेशे ग्धे मामेशिशुभरणं ॥ ७८ ॥ लग्नोसे खलपिजिवे मामे शिशुमरणं ॥ ७९ ॥ मंदारि रंधे वा पष्ठे मासे शिशुमरणं ।। ८० ॥ IN (भाषा टिकासहित) टा-छठे आठने स्थान में शुभ ग्रहगो होवे वक्रग मे गरे हुवे पापग्रह देखते होवे तो मासमे बालक की मृत्यु कहना ॥ ७५ ।। पापग्रह से युक्त लग्न का स्वामी ७ सातमे म्यानमे स्थितहोवे तो १ एकमास मे पालक को मृत्युहोवे ।। ७६ ।। लग्न मे भीम वाग्मे स्थान मे गुरु,आरशुभ ग्रह छठे स्थान बैठे होवे तो ? अकमास में बालक की मृत्यु जानना ।। ७७ ।। जन्म राशी का स्वामी पाप ग्रह से युक्त होकर ८ आट मे स्थान मे गयाहोवे तो १ मास मे बालक का मृत्यु जानना ।। ७८ ॥ लग्न का स्वामी ७सातमे स्थान में पापग्रह से पराजित (हारा) हुवा होये तो मासकी आयु जानना ।। ७९ ॥ शनी सूर्य मंगल ८ आठ मे भयवा छठे स्थान मे जाय तो पालक की १ एकमास की भायु कहना ।। ८ ।। तीन पक्ष से अकार्ष पर्यत की आयु के योग. ग्रहणेङ्गेशे ऽयले सपापे पक्षत्रयं वा गासत्रयजीवति ॥८॥ रंधेङ्गेशे पापयुत दृष्टे तुर्यमासायुः ॥ ८ ॥ मर्व आपोक्लिमगा विवलाः पण्मासायुः ॥ ८३ ॥ पापः सुते इन्दौराः पण्मासायः ॥ ८४ ॥ टीका-लग्न का स्वामी ग्रहण समय का होवे और निली होकर पापग्रह से युक्त होवे तो (देढ महिना) अथदा तीन महिना पालक जीवित रहेगा ।। ८१ ॥ लग्नका स्वामी ८ भाठ मे स्थान मे पापग्रह से युक्त दृष्टहोवे तो ४ चार मास की आयुबालक की नानना ॥ ८२ ॥ शुभ तथा पाप सर्व ग्रह भापोक्लम (३।६।९।१२) स्थान मे जाय भौर निर्वली होवे तो बालक की ६ छमास की भायु कहना ॥ ८३ ॥ पापग्रह की राशी ( १८५।१०।११ ) मेगये हुवे चंद्र सूर्य मंगल पंचमस्थान में स्थितहोये तो ६ छ महिने की भायु जानना ।। ८४ धनांत्यगा वा व्ययारिगा वारंधारिगा वामांकनमा
(जातक तत्व)
पृष्ठेऽष्टम वा मासि मृतिः ।। ८५॥
लग्नद्रेष्काणेशे पष्ठे भतुल्ये मासि मृतिः ॥ ८६ ॥
टीका-दुसरे और वारमे स्थान मे १ अथवा १२ वारमै और छठे
स्थान मे २ वा अलमे और छठे स्थानमे ३ भयवा ८ आठमे और नवमे
स्थानमे ४ सा पापग्रह स्थितहोरे तो छठे तथा ८ आठ मे महिने मे
मृत्यु कहना।। इस सूनमे चारयोगकदेहै इनमे से कोईभी योग हो तो
६ तथा ८ महिने मे बालक की मृत्य जानना ।। ८५॥
लग्न द्रेकाण का स्वामी ६ छठे स्थान मे स्थितहोरे तो छठे स्थान
मे जो राशी होवे उतनहि संख्या के मासमे बालक की मृत्यु जानना
॥८६॥
भेक वर्ष से २४ वर्ष पर्यंतके आयु योग.
पष्ठाटमगयोः पाप दृष्टयोः पापयो वतिरे मृतिः ॥८७॥
चंद्रजी केंद्रे मूढमंदारदृष्टौ वर्षांतरेमृतिः ॥ ८८॥
लग्नपाच्चद्रशेष्टमे पापमात्रदृष्टे वर्षद्वयायः ॥ ८९ ॥
केंद्राष्टपष्ठेरनगेहेकुजभे सबलारदृष्टे वर्षत्रयायुः ॥१०॥
टाका-पापग्रह से देखे हुवे पापग्रह छटे भाठमे स्थान मे गयेहोरे तो
एक के बाद बालक की मृत्यु जानना ।। ८७ ।।
चंद्रवुध दोनो केद्रमें स्थितहोवे और भस्तके शनि मंगल उनको
देखते होवे तो पालक की एक वर्ष के पश्चात् मृत्यु जानना ।। ८८ ॥
लग्न के स्वामी से चंद्रमा की राशी का स्वामी ८ माठवेस्थान
में स्थितहोवे भौर पापग्रह मान देखते होवे तो २ दो वर्ष की भायु
जानना ।। ८९॥
केंद्र और छठे आठमे १।४।७।१०६८ स्थान मे व कगतिस्थ
ग्रहमेप अथवा वृश्चिक राशीका जाय और उस्शे पलवान मंगल
देखता हो तो ३ पान वर्ष कीभाय जानना ।। ९० ॥
सोत्ये पापांशगो पापदृष्टौ पुष्पवंतौ वर्ष त्रयायुः ॥९०॥
भौमभेष्टमेजीवे मन्देन्दर्क दृष्टे भृग्वदृष्टे यपत्रयायुः ॥९१॥
(पा टिकासहित) पष्टाष्टमे कर्कगेजे चंद्रद्रष्टे तुर्येन्दे मृतिः ।। ९३ ।। टीका-पापग्रह के नवमांशमे गये हुवेसूर्य चंद्रमा तीसरे स्थानमे तहोये और पापग्रह उनको देखते हो तो ३ वर्षकी आयुजानना ९१ ॥ मेप वृश्चिक शराशी का गुरु भाठमे स्थान मे जाय और उस्कोशनि । सूर्य देखते होये शुक्र की दृष्टि नहिहोवतो ३वर्षकि आयु जानना छठे आठमे स्थान मे कराशी का बुबहोवे और चंद्रमा उस्को पताहोवे तो ४ वर्ष की आयु जानना ॥ ९३ ।। सेंदज्यो वा सेंदािरा या समन्देन्दच्छाराः पञ्चमाब्दे मृतिः ॥ १४ ॥ लग्नेराहो पापमात्रदृष्ट युते पञ्चमान्देमृतिः ॥९५ ॥ सुर्येन्दूभेषिकेशुक्रे पापदृष्टे पष्टेन्दे मृतिः ॥ ९६ ॥ लग्नेमन्दाराः क्षीणेन्दावस्ते पष्ठे सतमेवाध्देमृतिः ९७ ।। क्षणेिदावास्ते लग्नेमंदाराच्छा गुर्वदृष्टाः सप्तमेव्देमृ० ९८॥ पष्टाष्टमगाः सौम्याः कोणेपापा अष्टमेन्दे मृतिः ॥ ९९ ॥ क्षीणेदावस्तेशुक्रभे लग्नेमदाराकागुर्वदृष्टासप्तमेव्देमृति १०० त्रिकेचंदाकियोगे नवमाद्वे मृतिः।। १०१ ॥ टीका-चंद्रमा सूर्य गुरु स युत होवे ? अथवा चंद्रमा से सूर्य शनि लि युक्त होवे २ अथवा शनि सें चंद्र शुफ मंगल युक्त होये ३ तो ५ व वर्ष की भायु जानना । इस सूत्रमे ३ योग है इनमेसे कोईभी होवे ५ वर्ष की आयु कहना ॥ ९४॥ लग्न में राहु सर्व पाप ग्रहों से दृष्ट होवे तो पांच वर्ष की भायु निना ।। ९५॥
(नातक तत्व) कर्क अथवा सिंह राशी का शुक निक स्थान (६८।१२) मे स्थित होये भार पाप ग्रहों से दृष्टहोवे तो छठे वर्ष मे मृत्यु जानना ।। ९६ ॥ लग्न में सूर्य शनि मंगल स्थितहोवे और क्षीग चंद्रमा ७ सात मे स्थान मे होवे तो छठे भयमा सात मे वर्ष में मृत्यु होने ॥ १७॥ सातमे स्थानमे क्षीण चंद्रमा लग्न मे शनि मंगल शुक्र स्थित होवे और इनको गुरु नहि देखता हो तो सातमे वर्ष में मृत्यु जानना ।।९८॥ छठे भाठ मे स्थानम सौम्य ग्रह (चं. बु गु शु) और ९ । ५ स्थानमे पाप ग्रह जावे तो आठमे वर्ष मे मृत्यु जानना ॥ ९९ ॥ तुल तथा वृषभ राशी का क्षीण चंद्रमा सप्तम स्थानमे होवे और लग्न में शनि मंगल सूर्य होवे इनको गुरु नहीं देखता होवेतो७ सात वर्ष की भायुजानना ।। १०० ॥ त्रिक ६।८।१२ स्थान में चंद्र सूर्य शनिका योग होवे तो ९ नय मे वर्ष मृत्य जानना ।। १०१॥ ज्ञभगा इन्दोरा गुर्वदृष्टा नवमाब्देमृतिः ॥१०२॥ यूनेचंद्रे ष्टमेशेङ्गे मंददृष्टे नवमाब्देमृतिः ॥१०३॥ चंद्राङ्गन्शावस्ते या त्रिके भतुल्याब्दमृतिः ॥ १०४॥ जन्मेशाध्रगौशुकार्को वा लग्नेशेषष्ठे भतुल्यान्देमृतिः। .. चंद्राजशों मंदार्कयुतौ द्वादशाब्देमृतिः ॥१०६।। . जीवभौमभे भौमेजीवभे या सूर्यमंदभे मंदेसूर्यभे हादशाब्दे मृतिः ।।१०७॥ क्रमान्मेपादिगो विधुरष्टम नवम त्रयोविंश दा विश पञ्चम प्रथमचतुर्थत्रयोविंशाप्टादश वि शेकरिशदशमलवस्थो लयांफमिताब्दमृतिदः ॥३०८॥ टीका-गधीराशी ३६ के चंद्र सूर्य मंगल हो भौर गुरु की द्रष्टी उनपर नहीं होरे तो नववर्ष की उमरमे मृत्यु होये. ॥१२॥ चंद्रमा सातमे होरे भार ८ भाठमे स्थान का स्वामी लग्न मे
(भाषाटिका सहित)
स्थित होकर शनासेद्रष्ट. होवे तो नए वर्ष की उमर जानना ॥ ११३॥
चंद्रमा भौर लग्न का स्वामी सातमे स्थानमे स्थितहोये भयया
त्रिक स्थान १८० १२ मेनायतो उस स्थान मे जोराशी हो उतने ही
संख्या वर्षमे मृत्यु जानना ॥ १०४ ॥
जन्मराशी के स्वामीसे भाठमे स्थानमे शुक्र और सूर्य दोनु माय १
भयवा लग्न का स्वामी छटेस्थान मे गयाहो तो उस स्थानमे जो राशि
हो उतने हि वर्ष की भायु जानना ।। १०५ ॥
चंद्र भोर लग्न की राशी फेस्यामि शनि मर्यसे युक्त होपेतो पार १२
मे पर्ष में मृत्यु जानना ॥ १०६ ॥
गुरु, मंगल फी (११८) राशि का होपे, भौर मंगल, गुरु की (९।१२)
राशि का होवे भयया सूर्य, शनि की १०१११ राशि का भोर शनि, सूर्य
की ५ राशि फा होघे तो १२ बार मे घर्ष में मृत्युजानना ॥ १०७॥
जन्म समय में चंद्रमा मेषक ८वृषभफे ९मिथुमके२३ कर्क के २२ सिंहके ५
पन्याके १ तुलके वृधिक के २३ धनके १८ मकरके २० कुंभके २१
मीनके १० भंश मा होवेतो भंश के संख्या के परावर घर्ष मे मृत्यु
जानना । जैसा के किसी के जन्म समय मे चंद्रमा धनके १८ भंशकाहे
तो १८ भठार मे शर्प मे मृत्ए कहना इसी प्रकार संघ राशि यो मे
समझना ॥ १०८॥
सर्व रिष्ट पोगोके भंगयोग।
रात्रौपष्टाष्टमगवद्रः शुक्ले सर्वारिष्टहरः ॥१०९॥
सोम्य भांशगाः सौम्याः सर्वारिष्टहरः ॥११॥
भेशेकेंद्रे या सौम्येकेंद्रे सर्वारिष्टहरः ॥११॥
शीपोदयगास्सर्वे सर्वा० ॥१२॥
पठायमगे रुप्णचंद्र दिया पापदृष्टे सर्वा० ॥११३॥
खोच्चसुहढेचंद्रे सर्वारिष्टहरः ॥११४॥
चंद्रात्सेजीवो व्यये ज्ञाच्छो लाभे सलाःस. १५॥
कोजेइन्दो केंद्रे सदृष्टे सर्वारिष्टहरः॥१६॥
-- (३८)। (जातक तल) कर्काजवृपेने राही सर्वा० ॥१७॥ केंद्र तदनेच सर्व खेटाः स० ॥११॥ शुभमे पूर्णेन्दो सर्वा॥११९॥ पष्टाष्टमे चंद्रे शुभवर्गगे स॥१२०॥ इन्दङ्गने सर्व ग्रह दृष्टी सर्वा० ।।१२१॥ शुभाशे केंद्र कोणे शुक्र दृष्टे चंद्रे सर्वा० ॥१२२॥ पलिशुभः केंद्रगो लाभेसूर्यः सर्वा० ॥१२॥ सवलेन शुभमात्र दृष्टे सा• ॥२४॥ जीवेस्वभोच्चगे केंद्रे सर्वा० ॥१२५।। पापाः शुभ वर्गगाः शुभ मात्र दृष्टास• ॥१२६।। ध्यायारिंगो राहुः शुभमात्रदृष्टयुतः स. ॥१२७॥ सर्वे बलिनो वा नराशिगा पामित्रभगा वाशुभभगा वा शुभवर्गगाः सर्वारिष्टहरः ॥ १२८ ॥ टीका-शुक्लपक्ष मे रात्रिसमय मे जन्म दोषे भौर छटे भाठ मे स्थान में चंद्रमा स्थितहोये तो सर्व रिष्टयोग का नाशकरता १०५ शुभग्रह कि राशि भौर नवमांश (२०१९।१२।३।६४) मे शुभग्रह गये होवे तो सर्वारिष्टनाश करते है ११० जन्म राशी का स्वामी केंद्र मे स्थितहोवे भपका शुभ ग्रहकदमे होवे तो सर्वारिष्टनाश करते है १११ संपग्रह शीर्पोदय राशी ३५६८।११ मे गये होवे तो सर्वारिष्ट नाश करते है ११२ कृष्णपक्ष में दिन का जन्म होवे भौर ६१८ उटे भाठमे स्थान में पदमा पाप ग्रहसे दष्ट होवे तो सर्वारिष्ट नाश करता है ११३ चमा भपनि स्वराशि (४) उच्च राशी (२) तथामित्र ग्रहकी - (भाषा टीकासहित) राशी में स्थितहोवे तो सर्वारिष्ट नाशकरता है ११४ चंद्रमासे दशम स्थान मे गुरु, पारमे स्थान में बुध जुक भार ग्यार मे स्थान मे पापग्रह स्थितहो तो सर्वारिष्टकानाश करते है ११५ कर्कतथा मेष राशि का चंद्रमा केंद्रमे स्थितहोवे और शुभ ग्रहसे दृष्टहोवे तो सर्वारिष्ट नाश करता है ११६ कर्कमेष तथा वृषभ राशी के लग्नये राहु स्थितहो तोसा ११७ केंद्र ४१० भौर पणफर २१५१८११ स्थान में सर्व ग्रह स्थितहोवे तो सवारिष्ट नाशकरते है ११८ पूर्ण चंद्रमा शभग्रह की राशी का होवे तो सर्वा० ११९ शुभग्रह के वर्ग में गया हुवा चंद्रमा छठे भाठमे स्थान में स्थित होवे तो सा रिष्टकानाश करता है १२० चंद्रभार जन्म लग्न कों सर्व ग्रह देखत होवे तो सर्वा ०१२३ शुभग्रह की राशि के नवांशमे गयाहुवा चंद्रमा केंद्र कोण १४७ ११९१५ स्थान में स्थितहोवे भौर शुकृ उसको देखता हो । सर्या रिष्टनाश करता है १२२ बलवान शुभग्रह केंद्र ॥४॥४१० मे स्थितहोवे भौर ११ ग्यारमे स्थान मे सूर्य होते तो सर्वा० १२३ लग्नका स्वामी बलवान होये सव शुभग्रह से दृष्ट हो तो सर्वा रिट०॥ १२४ ॥ केंद्र स्थान में स्वराशी ९१२ रुपा भनि घशाशी मे गयाहुवा गुरुस्थित होवे तो सर्वारिष्टनाश होवे ॥१२५ ॥ पापग्रह,शुभग्रहों के वर्ग मे गयेहोवे भौर शुभग्रह मात्र से इष्ट हो तो सर्वो रिष्टनाश होवे ।। १२६ ।। .. तीसरे ग्यारमें छठे ३.१११६ स्थानमे गपाहवा राह शुभ ग्रहों से युक्त तया दृष्टहोवे तो सर्वा० ॥ १२७॥ सर्व [ शुभ पाप ग्रह पलवान होवे १ भयवा सर्व ग्रह नरराशी [३३३१।९।११] में गयेहोवे २ भथवा सर्व प्रहभपने मित्रग्रह कि राशी मे स्थित हारे ३भयवा शुभग्रह की राशी मे स्थितहोवे ४ भयवा सर्वग्रह शुभग्रह के वर्गमे गयेहोवे ५ तो सर्वारिष्ट नाशहोवे । इस सून में ५ पांच योग कहे है इनमे से कोई भी १ योग हो तो सर्वारिष्टहर 'योग जानना ।। १२८ ॥ इति सर्वारिष्टहर योगाः ।।
४०) (जातक तल) जारज योग षष्ठाष्टमेशी चद्रारयुतौ तुर्यगो जारजः ॥ १२९ ॥ पष्ठांडेशौ पापयुतौ जारजः ॥ १३०॥ पष्ठांदेशयोर्मन्दयोगे शूद्रजो ज्ञयोगेवैश्यजोड योगेक्षत्रजो जीवशुक्रान्यतरयोगे ब्राह्मणजः ॥ १३१ ॥ अंशेपापमात्र संबंधे जारजः ॥ १३२॥ केंद्रसोत्थेश योगे जारजः ॥ १३३ ॥ द्वित्रिपंचारीशा लग्नगा जारजः ॥ १३४ ॥ पापेन शुभेचूने सेमन्दे जारजः ॥ १३५ ॥ चंद्रेश सुतेशुके सोत्थेभोमे जारजः ॥ १३६ ॥ लग्न सुखेराही पितृव्यजः ॥ १३७ ॥ लग्ने राव्हारौ पुष्पवतोयूने नीचजः ॥ १३८ ॥ शून्येपुकेन्त्रेषु जारजः ॥ १३९ ॥ सदिपष्ठाष्टांत्येषु जारजः ॥ १४०॥ जीववर्गहीनेंगे जारजः ॥ १४१ ॥ खेगन्तुर्यसपापचंद्रे चन्द्रलग्नो गुर्वदृष्टौ जारजः ॥१४२॥ पुप्पपंता बेकमगौ गुर्यदृष्टौ जारजः ॥ १४३ ॥ लग्नाम्बुपष्टधर्मप योगे जारजः ॥ १४४ ।। धर्मेसखेचपापे अपेऽवले जारजः ।। १४५॥ सुखपापान्तरे लग्नपेऽबले पापदृष्टे जारजः॥१४६।। दारेरोधनेसपापे भौम दृष्टे जारजः ॥ १४७ ॥ भ (भाषा टिकासहित) (४१) चंद्रमंदयोगे जारजः ॥ १४८॥ टीका-छठे आठमे स्थानके स्वामी चंद्र मंगल से यक्त होकर चतुर्थ स्थानमे स्थित हो तो जारज (व्यभिचारसे उत्पन्न) कहना ।। १२९}} उठे और नवम स्थान स्वामी पापग्रहों से युक्त हाये तो जारज कहना ॥ १३०॥ छठे और नरम रयान में स्वामि शनि से युक्त हो तो शूद्र से उत्पन्न कहना एव बुध से युक्त होवे तो वैश्य से, मूर्य से यक्त होते तो क्षनी से, गुरु से अथवा शुझसे युक्त हो तो नाह्मण कार्य से उत्पन्न जानना ।। १३२॥ कारकाश लग्नमे पापग्रह मानका संबंध होतो जारज ० ॥१३२।। पेद्र १४७, १० स्थान के स्वामी स तृतीय स्थान के स्पमिका योग होवे तो जारज कहना ।। १३३ ।। दूसरा २ तीसरा ३ पाचवा ५ और उटा ६ स्थानके स्वामी लग्न मे स्थित हो तो नारज कहना । स्मरणरहै ये चारोग्रह लग्न मे हे वे तो योग जानना नहींतो योग नहि होता है ॥ १४ ॥ लग्न में पाप ग्रह ७ सप्तम स्थानमे शुभग्रह आर १० दशम स्थान मे शनि स्थित हो तो जारज होताहै ॥ १३५ ॥ लग्न में चंद्रमा पञ्चम स्थानमे शुक्र और तीसरे स्थानमे भीम स्थितहोर तो जारज जानना ॥ १३६॥ लग्न मे सूर्य, चतुर्थ स्थान में राहु स्थितहोय तो पितृव्य [काकै] से उत्पन्न हुवा कहना ॥ १३७ ।। लग्नमे राहुमंगल भौर सप्तम स्थान में सूर्य चंद्रमा स्थितहोत्र तो नीव से उत्पन्न कहना ॥ १३८ । पेद १।४।७।१० स्थान में कोई भी ग्रह नहीं होये तो जारज पना ॥ १६९॥ सर्व ग्रह २१६१८ ॥१२ दूसरे छठे भाठमे बाहरवे स्थान में स्थित होवे तो नारज पहना ।। १४० ।। लग्नमें गुरु का वर्ग नहि होरे तोजारज कहना ॥ १४१ ।। दशमे लग्न मे तथा चौथे स्थानमें पापग्रह से युक्त चंद्रमा स्थित होये और लग्न, चद्र, कोगुरु नहि देखता होवे तो जार ।। १४२ ।।
(४२)
(जातक तत्व)
सूर्य चंद्र दोनो एक राशी मे स्थितहोय और उनको गुरु नही
देखता हो तो जारज कहना ॥ १४३ ॥
लग्न १ चतुर्थ ४ षष्ठ ६ और ९ नवम के स्वामीयो का याग होवे
तो जारज कहना ये चारो एक राशि मे जितने नजीक भंशमे होने
सतमाहियोग बलवान जानना ॥१४४ ॥
नवम ९ और ४ चतुर्थ स्थानम पापग्रह स्थितहोये और लग्नेश्वर
निर्वली होवे तो जारज कहना ॥ १४५ ।।
चतुर्य स्थान पाप ग्रहो के वीचमे होव लग्नपति निर्वली होवे पापग्रह
से दृष्ट होतो जारज०॥ १४ ॥
सप्तमभारकास्वामी धन २ स्थानमे पापग्रह से मुक्त हो और
भौम से दृष्ट हो तो जारज° ।। १४७ ॥
चंद्र शनिका योग होव नो जारज होताहै ।। १४८ ॥
जारज योग के भंग योग.
लमपेड़े वा लमदृष्टार जारजयोग भङ्गः ॥ १४९ ।।
लग्नजीब युतदृष्टे जारजयोग भङ्गः ।। १५० ॥
लमचंद्रान्यतरो जीवभवर्गान्यतरगो जारजयोग भङ्गः१५१
टीका- लग्नेश लग्नमें युक्नहोरे अथपा लग्न को देखताहो तो
जारज योग काभंग जानना ॥४९॥
लग्नम गुरु युक्त होतया लग्न को गुरु देखताहोवे तो जारज योगका
भंग जानना ॥ १५० ॥
लग्न तथा चंदमा गुरु की राशि का भयवा गुरु के दशवर्ग मे होये
तोजारज योगका भंग जानना अर्थात् इनयोगो मे से कोई १ योगभी
होवनों उपरोक्त जारज योग नही जानना ॥ १५१ ।।
चिन्ह का विचार
यदययवे कुजाकी तबारक्तचिन्हम् ॥१५२।।
राव्हर्कजीयत्र तत्र शामचिन्हम् ।।१५३॥
लग्नगाथदाराच्छाः शिरसिचिन्हम् ॥१५४॥
शङ्के रंधेराही मस्तके वा वाम कर्णे चिन्हम् १५५
आरे कोणेमंदे लिंगेगुदसमीपे वा चिन्हम् ॥१५६॥
(४३).. (म.पः टीकासहित) शेज्यौरंधे कोणेशुक्र सुसे मंदे जठरे चि० ॥१७॥ राव्हच्छौतुर्ये मंदेकुजेवाङ्गे वामपादे चि. ॥१५८॥ यत्य राजयोगो भंग रहितस्तस्य करचरणान्यतरत्र राज चिन्हम् ॥१५९॥ चंद्राकों यदनगौ तदने चिन्हम् ।।१६०॥ टीका-काल पुरुष के शरीर विभाग के विचार से शरीर के जिस अवयवस्थान मेंमूर्य भीम युक्त होवे उस स्थानमे लालरंगका चिन्ह जान- ना ।। जैसे किसीके लग्न से ४ चतुर्थ स्थानमे कर्क राशी में सूर्य मंगल स्थितहै तो यहस्थान कालपुरुपके हृदयकाहै इसलिये इस कुंडलीवाले के हृदयके समीप लालरंग का मश वगेराका चिन्ह कहना एवं सर्व स्याना का विचार जानना ।। १५२॥ राहु शनि जिस स्थानमे होवे उस अंगपर श्याम चिन्ह जानना१५३ लग्नमे चंद्र भौम शुक्र युक्त होवेतो मस्तकपर चिन्ह जानना १५४ लग्नमे शुक्र और ८ अष्टम स्थानमे राहु युक्त होवे तो मस्तकपर भयवा घाम कर्णपर चिन्ह जानना ॥ १५५ ।। लग्नमे मंगल और नवम पंचम ९५ स्थानमे शनि युक्त होवे तो लिंगपर अथवा गुदा के समीप मे चिन्ह जानना ।। १५६ ।। अष्टम स्थानमे बुध गुरु त्रिकोण स्थान (९।५) मे शुक्र भौर चौथे तथा लग्नमे शनी युक्त होव तो पेटपर चिन्ह जानना ॥ १५७॥ चतुर्थ स्थान मे राहु शुक्र भौर शनि अथवा मंगल लग्नमे स्थित होये तो चाये पांव मे चिन्ह जानना ॥ १५८ ॥ जिसके भंग रहित राजयोग पूर्ण होवे उसके हात भयवा पांवों में राज चिन्ह जानना ॥ १५९ ॥ चंद्र, रवि, जिस भंगमें युक्त होवे उस अंगमे चिन्ह कहना ॥१६॥ शुभ जन्म के योग. वर्गोतमेङ्गे वा चंद्रेशुभं जन्म ॥ १६१ ॥ सूर्याद्धने सदूग्रहे शुभंजन्म ॥ १६२॥ . -
(जातक तत्व)
एकस्मिन्नपि केंद्रे ग्रह युवे शुभं० ॥ १६३ ॥
आत्मकारके सब ले शुभंजन्म ॥ १६ ॥
टीका- लग्न वर्गोतम नवाश मे हावे अथवा चंद्रमा वोत्तमागमे
होवे तो जन्म शुभ जानना ।। १६२॥
सूर्य से दूसरे स्थान मे शुभग्रह स्थित होवे तो शुभ जन्म जानना१६२
भेकभी केंद्र स्थानमे ग्रह यन होवे तो शुभ जन्म कहना ॥१६॥
भात्म कारक ग्रह बलवान होवे तो शुभ जन्म पहना ।। १६४ ॥
शरीर की आकृति लक्षण वर्ण विचार
लग्न नन्दाशपतुल्याकारो वा वीर्याधिक ग्रह तुल्यतनुः१६५
चंद्राकांतनवांशप वर्णः ॥ १६६ ॥
टीका-लग्न मे जिस ग्रह कीराशी कानवमाश होरे उसग्रह के स्वरूप
(संज्ञा तं० सूत्र ४२ से ४८ मे कहे है) के समान शरीर का भाकार
भयवा जोग्रह भधिक बलवान होवे उसग्रह के स्वरूप के समान शरीर
का भाकार लक्षण कहना ॥ १६५।।
चंद्रमा मिस राशीके नवमाशमे होये उसके स्वामी के वर्ण के
समान शरीर का गौर श्यामादि वर्ण जानना ।। १६६ ।।
सत्वादिगुणप्रकृतीका विचार.
सूर्योयस्यत्रिंशांशे, तद्गुणभार ॥ १६७ ॥
टीका-सूर्य निस ग्रह के निशाशमे होवे उसग्रह का जो सत्वरन
समादि गुणहोवे वैसाही शरीर का गुग जानना ॥ १६७ ॥
इति श्रीमहादेवकत जातकतत्वे प्रसूतिका
तत्वंद्वितीयम् ॥२॥
इतिश्री गणकार्य श्रमन्महादेव कृत जातक तवाय जातक्ग्रंथे
तत्सून श्रीनिवास रचित तत्वप्रदर्शिनि भापाटीकायां
ममृतिका तवं द्वितीयम् ॥ २॥
(भाषा टिकासहित) भय प्रकीर्ण तत्वारम्भः । आलिङ्गनाय संवृत्तौ भवौदेवौ मिथोभिया । विश्लेपस्यैकतायावी भूयास्तांमंगलायनः ॥ १ ॥ टीका-भर प्रकीर्णतत्वका आरम्भ करते समय ग्रंथकर्ता मंगला चरण करते है । भालिंगन के लिये प्रवृत्तहुऐ शिवपार्वती परस्पर विश्लेष (जुदे ) होने के भय से भेकरूप जिन्होने (भर्द्धनारीश्वर ) धारण किया है वे साम्बसदाशिव हमारे मंगल के लिये होवो ॥१॥ तगादौ भवानां विचारः। योभावःस्वस्यामि शुभैर्युक्तोदृष्टो या तस्यवृद्धिः पापैहनिर्मि अमिश्रम् ॥ १॥ नीचारिस्योग्रहो भावनाशकः ॥ २ ॥ स्वसुहृत्तुङ्गस्थोभाववृद्धिकरः ॥ ३ ॥ यद्भावात्रिके पापास्तादावनाशः ॥ ४ ॥ यहावेशस्निके विकेशो वा यदावेतद्भावनाशः ॥ ५॥ यदावीयकेंद्रार्थकोणस्थानानि शुभपतियुतानि तदाबपुष्टिः पापयुतानिचेद्धानिर्मिश्रयुतानि मिश्रम् ॥ ६ ॥ यद्धावेशोरिनीचास्तगः शुभैरयुतेक्षितचेचद्भावनाशः ॥७॥ यद्यद्भावीयरंधेश सूर्यशनि गुलिकेश गुलिकांशेशानांमध्ये योधिकवली तत्पाके मूर्तिवित्तादिनाशः॥ ८॥ टीका- प्रथम द्वादशभावों का शुभाशुभ फल विचार के साधारण नियम कहते है । जोभाव अपने स्वामी भौर शुभग्रहों से युक्त भथया दृष्टहोवे उस भाषकी वृद्धि और पापग्रहों से युक्त वा दृष्टहोवे उस- भाव की हानी तथा शुभ पाप मिले हुवे (मिश्र) ग्रहों से युक्त दृष्ट, होवे उस्का मिश्रफल जानना ॥१॥ :
4 (जातक तव) नीचराशी का तथा शत्रु राशी का ग्रह जिसभार मे स्थितहोर वह ग्रह उस भवका नाश करता है ।।२॥ स्वराशि का तथा मिन और उच्च राशीका ग्रह जिसभाव मे स्थित । होवे वहग्रह उसभाव की वृद्धि करता है ॥३॥ जिस भावस ६८।१२ उठ आठो बारवे स्थान मे पापग्रह गयेहोव उसभाव की हानी जानना ॥४॥ जिस भारका स्वामी ६।८।१२ मे स्थित होय अथवा जिसभाव मे त्रिक स्थान (६।८।१२) का स्वामि युक्तहोव उस भावका नाश कहना ॥५॥ जिस भावस १।४।७।१०।२।९।५ स्थान शुभ ग्रह से और भपने स्वामी से युक्त हावे उसभाव की वृद्धि (उत्तम फल ) कहना और पापग्रह स युक्त हावे ता उसभाकी हानी तथा मिश्र (शुभपाप) ग्रहस युक्त हाव ता मिश्र (मध्यम) फल कहना ॥ ६ ॥ जिस भावका स्वामीशत्रु ग्रहकी राशीका अथवा नीच राशीका तथा अस्त का हाव और वह शुभग्रहा से युक्त तथा दृष्टनरिहारे तो उस भावका नाश होता है ॥७॥ निस मिस भावसे ८ भष्टम स्थानका स्वामी, भीर सूर्य, शनि, गुलिक की राशीका स्वामी, और गुलिक के नवाश का स्वामी,इनपावी मेसेजोअधिक बलवान् हाव उसकी दशामे उस उस देह धनादि भाव का नाश जानना । अर्थात लग से ८ स्थान क स्वामी से विचार किया हातो दहका नाश कहना धनभावस ८ के स्वामी से हाता धनका एसहि प्रत्यक भार के फल का नाश कहना ।। ८ ॥ भयाग पिचार खशिशशेशुभयुते वाशुभदृष्टे देहसौख्यं ॥ ९ ॥ अङ्गेशोंगे देह सौख्यं ॥ १० ॥ सपापङ्गेशेनिके देहसौख्यंन ॥ ११ ॥ लनेपापा लग्नगेच होनी देहसोरम्पन्न ॥ १२ ॥ --
(भाषा टिकासहित) (४७)
देहकार्ययोगाः।
शनिचंद्रोमेपे देहकार्य ।। १३ ।।
अन्त्येहेलाव केंद्रगेवके देहकार्य ।। १४ ॥
लग्नेशाधिष्ठित मेशस्निके देहकार्यम् ॥ १५ ॥
शुष्मांगे शुष्कयो देहकार्य ॥ १६ ॥
शुष्क्रयतेंगेशे देहकार्यम् ॥ १७ ॥
शुष्कमहोगरो देहकार्यम् ॥ १८॥
लग्नेशांरोशे शुकदेहकार्यम् ।। १९ ॥
शुकाङ्गगःपापैः-देहकार्यम् ॥ २० ॥
टिका-भव शरीरका विचार कहते है । लग्नका स्वामी स्वननांशम
होवे शुभग्रह से युक्तहोवे अधया शुभग्रहों से दृष्टहोवे तो देहका मुख
होय ॥९॥
लग्नका स्वामी लग्नमे होवे तो देह सुख जानना ॥ १० ॥
पापग्रह से युक्त लग्नेश्वर ६-८-१२ में स्थान मे जायतो देह
सुख नही होरे॥११॥
लग्नमें २-३ पापग्रह होवे और लग्नका स्वामी हीनवली होवे तो
देह सुख नहीं होवे ॥ १२ ॥
देहकार्ययोग कहते है।
मेष राशी मे शनि चंद्र युक्त होवे तो देह दुर्बल कहना ।। १३ ॥
वारमे स्थानमे मूर्य, भौर केद्र ११४१७११० स्थानमे भौम होवे
तो देह कार्य (कृश) जानना ॥ १४ ॥
लग्नेश्वर जिसराशी मे स्थितहोवे उस राशी का स्वामी त्रिक
(६-८-१२) स्थानमे स्थितहोवेतो देह कृश (पतली) होवे ।। १५ ।।
शुष्क राशी १२१३१५१६९ के लग्नमे शुष्कग्रह [ रवि मंगल शनि-
बुध गुरु. स्थितहोवे तो देह कार्य (पतलीदेह ) होवे ।। १६ ।।
लग्नेश्वर शुष्कग्रह [ रविमंगल शनि औरशुष्कराशी मे गयेहुवे बुध
गुरु ] से युक्तहोये तो देह कार्य [पतली देह] जानना ॥१७॥
(४८) (जातक तत्व) लग्नेश्वर शुष्क ग्रह की राशीका होतो देह कार्य [ दुर्बलदेह ] जानना ॥१८॥ लमपति के नवांशका स्वामी शुष्कग्रह (र.म.श चु.) होवे तो दुर्बल देह होताहै ॥ १९॥ शुष्कराशी [१-२-३-५-६-९] के लग्नमे २-३ पापग्रह युक्त होने ता (दुर्वला ) देव मनप्य होता है ।।२०।। देह पुष्टियोग। राशाशे सांगन्नाथे देह पुष्टिः ॥ २१ ॥ तोयड्रेशेशुभान्विते वा जलखगदृष्टे देह पुष्टिः ॥ २२ । शुभर्भेड़े जलाशांशेशे देह पुष्टिः ॥ २३ ॥ लग्नेशुभ पापदृग्वर्जिवे देह० ॥ ४ ॥ लग्नेगुरुयुते या गुन्दृष्टे देह० ॥ ५॥ जलक्षेजे शुभैते वा दृष्टे देह० ॥ २६ ॥ मिथुनांशे देह० ॥ २७ ॥ लग्गे सबले सत्सचरे देह० ॥ २८ ॥ टीका-जन्मराशी का स्वामी लग्नेश्वर से गुन होरे तो पुष्ट शरीरवाला हाताह ।।१॥ लग्नका स्वामि जलराशी १२१00101८ मे स्थितहोने शुभ ग्रहाने पु. गु शु ] से गुनदोष भयवा जलाह (च युग ) से दृष्टहोवे तो पुप्रदेहवाला होताहे ॥२२॥ शुभग्रह की रागी [४।३।६।९।१०।२७] का लग्न होर भौर लग्न के नरमाश का स्वामी जरराशि का होर तो पुष्टदेह यालाहोताहै ।।२।। शुभ राशीका लग्न पापग्रहों से भदृष्टहोरे तो पुष्टदेह मानना ॥२४॥ जन्मलग्न म गुरुयुन होवे भयपा रानको गुरु देवताहारे तो देह नानना ॥ २५॥ PER
(भाषा टीकासहित)
(४९)
जलराशी ४।७१८1१०1११ ॥ १२ का लग्न शुभग्रहों से युक्त
अथवा दृष्टहोवे ता पुष्ट देह होता है ॥२६॥
कारकांश कुंडलीमे मिथुन लग्न हो तो पुष्टदेह होताहै ।। २७ ॥
जन्मलग्न मे बलवान शुभग्रह स्थितहोये तो पुष्टदेह होताहै।।२८॥
लग्नादिराशयः शिरः प्रभृतिकालाङ्गे-पुकल्प्याः ॥२९॥
यत्रा दीधेराशि दीर्वभपश्च तद्दीर्घम् व्यस्तेन्हस्वमिश्रमिभं
ग्रहानाकांतराशिश्चेद्राशिवत् ॥ ३० ॥
दीर्यदेह योग।
बुधात्सप्तमेमोमे दीर्घदेहः ॥ ३१ ॥
लग्नपेदीर्घमे दीर्घदेहः ॥ ३२ ॥
देह भौर देहके कोन २अवयय हस्व दीर्ध है उनका विचार ।
टीका-जैसे मेषादि द्वादश राशि मस्तकादिपादपर्यंत कालपुरुपमे
कल्पना की है तैलेहि जन्म लग्नकी राशि को आदिले १२ वाराहि
राशि मस्तक से पादपर्यत कालपुरुष के भंगमे कल्पना करना ।
उदाहरण के लिये कल्पना कीजिये जैसे किसीका जन्मलग्न ५सिंह राशि
है तो ५ सिंहमस्तक ६ कन्या मुख ७ तुल उर ८ वृश्चिक हृदय ९ धन
उदर १० मकर कटि ११ कुंभवस्ति १२ मीनलिंग १ मेप उरु २
वृष जानु ३ मिथुन जंघा ४ कर्क अघ्रि (पांव) स्थान हुआ इसीप्रकार
मत्येक लग्नसे अंगकी कल्पना करना ।। २९ ।।
इन उपरोक्त मस्तकादि पादपर्यत भंगस्थान मे से जिसभंगमे दीर्घ
राशि ५।६।१८ और दीर्घ राशीकास्वामी (म. बु. शु. मं.) स्थित
होवे वह अंगदी जानना और औरमिसभंगस्थानमे हस्वराशि १११
१२१११२ भौर हस्वराशि का स्वामी स्थितहोवे वह भंग ह्रस्व जानना
एवंमिश्र राशि३१४।९।१० और मित्र राशि कैस्वामि जिसस्थान में
स्थितहोवे उसभंग को सम अर्थात् नही दीर्घ और नही हस्व जानना।
ग्रह जिसराशि में जाय उसीराशी के समान ग्रहको हस्व दीर्घ मिश्र
समझना ॥३०॥
बुमसे सातमे स्थानमे भौम स्थितहोवे तो दीर्घद है होताहे ॥३१॥
(५०)
(जातक तत्व)
लग्नकी राशिका स्वामि दीर्घराशि ५।६।७।८ का होतो दीर्घ
देह होताहै ॥ ३२॥
॥ वामन योग.॥
मंदात्तुर्यचंद्रेराश्याचभागे वाल्पतरराश्यत्यभागेवामनः ३३
लग्नेशेल्पतरभे शुभदृग्धीने वामनः ॥ ३४ ॥
पृष्टोदयगेचंद्रेतुर्येशनिदृष्ठेचाजेङ्गरोवामनः ॥३५॥
सिहेकाच्छौसमृगचंद्रेवामनः ।। ३६ ॥
आयत्येशेचदेमंददृष्टेसौम्याऽदृष्टेवामनः ॥ ३७ ॥
लग्नेशेल्पर्क्षलग्नदर्शिनि वामनः ॥ ३८ ॥
वामन योग कहते है।
टीका-शनिसे चौथे स्थानमे चंद्रमाराशिके प्रयम भागमे स्थित
होवे अथवा हस्व राशि के भत्यभाग म [२९] भशमे होवेतो वामन
(ठिगना) होता है ॥ ३३॥
लग्नश न्हस्व राशिमे स्थित होव और उस्को शुभग्रह नहि देखते-
होर तो वामन हाता॥३४॥
पृटोदयराशी (१।२।४।९।१०का चंद्रमा चोय स्थानमे शनि
से दृष्टदावे और लग्नेश मेप गशी का होतो वामन होताहै ॥३५॥
सूर्य शुरु सिहराशीमे स्थितहोरे भोर दसमे स्थान मे मररराशी या
चद्रमा होतो वामन होताहै ।।३६ ।।
लग्नतथा व्यय १२ स्थान का स्वामीचंद्रमा, शनीसे दृष्टदो और
शुभग्रहोसे भदृष्टहोरे तो वामन होताहै ॥३७॥
लग्न का स्वामि हस्पेरागी मे स्थित होरे अथवा लग्न को देखता
होवे तो वामन होताहै ॥ ३८ ॥
विक्लाग योग।
केंद्रस्थाः क्रूरा विकलाङ्गः ॥ ३९ ॥
केंद्रगौ पुष्परंतो विकलाङ्गः॥ ४० ॥
लग्नेशुक्रेमंददृष्टे श्रोणिभागे वैकल्पम् ॥ ४॥
(भाषा टिकसिाहत) तुयशुक्रे मंदाराज्ञान्यतनयुतेजीवेकरचरणकट्यन्य तमे- कल्यम् ॥ ४२ ॥ चंदेखभौमेस्ते मंदेवोशगे विकलाङ्गः ॥४३ ॥ सुतांभौमे क्रूरैदृष्टे हीनाङ्गः ॥ १४ ॥ मंदेर्थे खचंद्रे ज्ञेस्ते विकलाङ्गः ॥ ४५ ॥ नीचगाः शुक्रेन्टुमदाः कुम्भे विकलाङ्गः ॥ ४६ ।। टीका-केंद्रस्थान (२१४७१०) मे दूरग्रहास्थितहोवेतो विकलांग (विकलशरीरवाला) होताहै ।। ३९ ॥ केंद्रस्थान ११४।७।१० मे सूर्य चंद्रमा होवे तो विकलशरीर होताहै ॥ ४०॥ लग्नमे गयाहुवा शुक्र शनि से दृष्टहोवे तो कटि भागमे विकलता होतीहै ॥ ४१ ॥ चौथे स्थानमें शुक्र, होवे और शनि, भौम, भयया बुध इनतीनो मे से किसीसेभी गुरु युत होवे तो हाथ, पांव, कटि, स्थानमे से किसि अकस्थानमे विकलता होतीहै ।। ४२ ॥ चद्रमा १० दशमे भौम ७ सातये शनियेशिस्थान [ सूर्य से दूसरे ] मे होतो विकलांग होताहै ॥ ४३ ।। पांचमे तथा नयमे मंगल होवे और क्रूरग्रहो से दृष्टहोवे तो होनांग होताहै ।। ४४ ॥ शनि २ दूसरे चंद्रमा १० दशमे बुध ७ सातवे स्थानमे स्थितहोवे तो विकलांग होता है ।। ४५ ।। शुक्र चंद्र और शनि नीच राशी मे स्थित होवे और कुंभराशी का मूर्य होवेतो विकलांग होता है ।। ४६ ।। रक्तपित्तरोग योगः नीचेभौमे रक्तपित्तकोपः ॥ ४७ ।। टीका-जन्म समयमें भौम नीचराशीका होवेतो रक्तपित्त रोगका कोप होता है। अर्थात नाक, मुख, तया मलद्वार की तरफसे रुधिर पड़ाकरता है।। ४७॥
(जातक तल) - देहदुर्गधयोग. मंदक्षेशुक्रेदेहदौर्गध्यम् ॥ ४८ ॥ पटेशेन वा नके देहदोगध्यम् ॥ ४९ ॥ ज्ञवॆशुके ज्ञयुते केंद्रे देहदोर्गध्यम् ॥ ५० ॥ मेपगेचंद्रने देहदार्गध्यम् ॥ ५१ ॥ टीका-शनि की राशी १० 1 ११ का शुक्र होवे तो देहमें दुर्गध होतीहै ।। ४८॥ छठे स्थान का स्वामी बुध की राशि. ३१६ का होवे भयया मकर राशी का होवे तो देहमे दुर्गध होतीहै ॥ ४९॥ बुधकी राशी ३।६ मे गयाहुवाशुक्र बुधसेयुक्तहोये और केंद्र १।४।७।१० स्थानमें स्थित होवे तो देहमें दुर्गध होतीहै ।। ५० ।। मेषराशी का चंद्रमा जन्म लग्नमे स्थितहोये तो देहमे दुर्गध होतीहै ।। ५१॥ लकड़ी के साहारेचलने का योग. लग्नेशेत्ये पारयुतदृष्टे यट्याचलति ॥ ५२ ॥ टीका-लग्नका स्वामी १२ वास्व स्थानमें पापग्रह से युक्त तथा दृष्टहोवे तो लकड़ी के साहारे से चलनेवालाहोताहै ॥ ५२ ।। विलजयोग. चंद्रज्ञोभीमदृष्टौ विलज्जः ॥ ५३ ॥ क्षीणेंदौसारेत्रिके विलजः ॥ ५४ ॥ ज्ञाच्छाबङ्गे भौमेस्ते विलज्जः ॥ ५५ ॥ जीबड़े भौमदृष्टे विलज्जः ॥ ५६ ॥ टीका-चंद्र और बुध दोनुग्रह भौमसे दृष्टहोवे तो विलज होताहै ५३ क्षीणचंद्रमा मंगल स युक्त होकर विक ६।८1१२ स्थानमे जावे तो मिलन होताहै ॥ ५४॥ बुध शुक्रलग्नमे और सातमें स्थानने भौमहोवेतो विलजहोताहै ५५ लग्नमें गुरु भौम सं दृष्टहोवे तो विलन होतहै ॥ ५६ ।।
m (भाषाटीका सहित) सलज्मयोग. चंद्रारौद्युने गुरुदृष्टो सलज्जः ॥ ५७ ॥ ट्रीका- सातमे स्थानमै चंद्र मंगल गुरु से दृष्टहीनो स्व- ता है ॥ ५७ ॥ कपटीयोगाः ज्ञारयोगे कपटी ॥ ५८ ॥ पापान्वितेने बलाढ्यके कपटी ॥ ५९ ॥ सोत्थेकुजे शुभहग्धीने कपटी ॥ ६०॥ सुखेशे वा भाग्येरो पष्ठे कपटी ॥६॥ मेपेक्षे कपटी ॥६२॥ पापयते वा पापदृष्टेसुखे कपटी ॥६॥ पापांतरे तुयें कपटी ।। ६४ ॥ कर्मपे वा रंध्रपे सुखे कपटी ॥ ६५!
(जातक तत्व)
राहुमंदारयोगे हृत्कपटी ॥ ६॥
शनि मंगल और राहु इन तीनोमे से १ भेषभी ग्रह चतुर्थ स्थान
मे होतो हृत्कपटी होताहै ॥ ६६ ॥
राहु शनि और मंगल इन तिनोग्रहोका योग(युति ) होवतो हक
पटी होताहै ।। ६७ ॥
निष्कपटीयोग.
सुखे स्वर्वोच्चगे शुभे निष्कपटी ॥ ६८ ॥
मुखेशे बलाढ्ये निष्कपटी ॥ ६९ ॥
तुर्येशुभः मित्रान्वित दृष्टे निष्कपटी ॥७० ।।
हृदयशे गोपुरायशे निष्कपटी ॥ ७१ ॥
पाताले मृदंशादियुते निष्कपटी ॥ ७२ ।।
लानशेबुगे शुभयुतक्षिते निष्कपरी ॥ ७३ ।।
लग्नेशे बलाढये निष्कपटी ॥ ७४ ॥
लग्नपे पारावतायशे निष्कपटी ॥ ७५॥
लग्नेगुरौ शुक्रदृष्टे निष्कपटी ॥ ७
इन्द्वकोतुर्य क्षणमात्रंकपटी उर्ध्व निष्कपटी ।। ७७ ।।
तुर्यतमसी पापयुतदृष्टे बहिः शुद्धातः कपटी ।। ७८ ॥
तुर्य बहुपापयुतदृष्टेपूर्ववत् ॥ ७९ ॥
टी-स्वराशि तथा उच्चराशि मे गया हुआ शुभमह चौधेस्थान
मे स्थितहोवेतो निष्कपटी होताहै ।। ६८ ॥
चौयस्थान कास्वामी बलवान हो तो निप्पपटी हेताहै ।। ६९ ॥
चोयिस्थान मे शुभग्रहकी राशि २२३।६।४।९।१२ भपने स्वामी थे
भित्रग्रहसे युन तथा नष्ट होतो निश्पटी होताहै ।। ७० ॥
चोयेस्थानवासामि गोपुरादि भशमे हो तानिष्कपटी होताहै ७३
चतुर्थभार मृदंशादिक मेहाने तो निष्कपटी होताहै ॥ ७२ ॥
(भाषा टीकासहित) लग्नेश्वर चतुर्थ स्थानमे न.वे शुभ ग्रहसेयुनः तथा दृष्टहोवतो निष्कपटी होताहै ।। ७३ ॥ लग्नेश्वर बलवान होवेतो निष्कपटी होताहै ॥ ७४ ।। लग्न का स्वामि पारावतादि अंशमे होवेता निष्कपटी होताहै ७५ शुक्र से दृष्ट गुरु लग्नमे स्थित होवेता निष्कपटा होताहै ।। ७६ ॥ चंद्रसूर्य का योग चौथे भाव मे होवे तो क्षणमात्र कपटिरहै पश्चात निष्कपटी होताहै ।। ७७॥ पापग्रह से युत्ता तथा दृष्ट राहु चौथे स्थानमे, स्थितहोवे तो बाहर तो निष्कपटी (शुद्ध) भौर अंतःकरणमें कपटी होताहै ॥ ७८ ॥ चोथेस्थानमे बहुत पापग्रह युक्त हो तथा ४ स्थानकों देखते होतो वाहार से निष्कपटी भौर अंतःकरणमें कपटी होताहै ।। ७९ ।। शूरयांगः रात्री बल्यारेंगे खे वा शूरः । ८० ।। भौमेस्ते बलवान् शूरश्च ।। ८१ ॥ टीका-बलवान मंगल, लग्नमे अथवा १० दशमे भावमे नारे और रात्रिसमय का जन्महो तो शूरवीर होता है ।। ८० ॥ सातवे स्थानमे मंगल स्थितहोवेतोबलवान भौर शूर होताहै ।।८।। दूसरे ग्रंथों में लिक्खाहे तथा भनुभव से देखने मेभायाहै कि जिसके जन्म लग्नसे तीसरे ३ छठे ६ ग्यारवें ११ स्थानमे भौम शनि रवि राहु स्थित होतेहै वह शूरवीर उद्योगी साहसी हिमतवान् पराक्रमी होताहै। कातरयोग. निर्बलारणांगे हटे कातरः ।। ८२॥ रात्रौशनौ दशमे कावरः ॥८३ ॥ स्वतंगभौमहटेंगे कातरः ॥ ८४ ॥ अंशाधिकमेपापेशूरःशुभेकातरः ॥ ८५ ॥ टीका-जन्मलग्नको निर्वली मंगल देखताहो तोकातर (डरपोक) होताहै ।। ८२ ॥ .
(जातक तल)
राति समय में जन्मही शनि दशमेस्थानमे स्थितहोतो कातर
(डरपोक) होताहै ।। ८३॥
स्वराशि ११८ का मंगल लग्नकों देखता होतो कातर होताहै ८४
कारकांसश लग्नसे ३ तीसरे स्थानमे पापग्रह स्थितहोतो शूरहताहै
भौर शुभग्रह स्थितहो तो कातर होता है ।। ८५॥
क्रोधियोगः
दिवावल्यारे खेंगे क्रोधी ।। ८६ ॥
लग्ने अस्ते या निर्यलारे शनिदृष्टे कोधी ॥ ८७ ।।
लग्नेभोमे क्रोधी ॥ ८८॥
यूनेवलपति भौमे क्रोधी ॥ ८९ ॥
त्रिकोणेल्यवीर्ये राशिपे क्रोधी ।।९० ॥
अन्त्याप्टमेनेन्शे क्रोधी ॥ ११ ॥
पने गुलिकान्विते कोधी ॥९२ ॥
टीका-दिनकाजन्म होवे और वल वानं मंगल १० दश में अपना
१ लग्न मे स्थितहो तो क्रोधी होताहै ।। ८६ ।।
लग्नमे भयवा सात पे स्थानमे निवली मंगल होवेशनि देखता
होतो गोधीहोताहै ॥ ८७॥
लग्नमे मगल होतो बोधी० ॥ ८८॥
सातम स्थानेम वलवान मंगल होवेता बोधी होताहै ।। ८९॥
जन्म राशिका स्वामीनिवली होके त्रिकोगस्थान (९५) मस्थित
होतो आधी• ॥२०॥
लग्न कास्वामि पारवै तथाभाठमे स्थानमे जातो कोधी॥ ९१॥
धन २स्थान का स्वामि गुलिकसे युक्तहोतो क्रोधी होताहै ।।९२ ।।
कलहप्रिययोग
केतु युते सोत्ये कलह प्रियः ॥ ९३ ॥
टीका- तीसरस्थान में पेतु युक्तहोतो कलह प्रिय होताह ॥ १३ ॥
(भाषा टीकासहित) (५१), क्षमावान्योग कालिझपर्के भौमदृष्टे क्षमावानः ॥९,४.॥ तुर्येशेङ्गे वा लग्नशे तुर्य क्षमावान्, ॥ ९५ ॥ सबलेतुर्ये क्षमावान्- ॥ ९६ ॥ शुभतुर्ये क्षमावान् ॥ ९७ ॥ टीक- कर्क वृश्चिक मीनराशि मे गयावा म्र्य भौमसे, दृष्टहोयतो क्षमावान होताहै ।। ९४ ॥ चोयस्थान का स्वामि लग्नमे अथवा लग्न का स्वामि चोयेस्थान मे जावतो क्षमावान होताहै ॥ ९५ ॥ चोथास्थान बलवान हो (स्वामि से तथा गुरुबुध सेयुक्त दृष्ट होये) तो क्षमावान होता है ।। ९६॥ शुभग्रह चोथस्थान में स्थित होयेतो क्षमावाद होताहै ॥ ९७ ॥ हास्यासक्त योग . शनिग्रह ज्ञारौ हास्यासक्तः ॥ १८ ॥ ज्ञेनेचास्वेजीवे हास्यासक्तः ।। ५९ ॥ ज्ञांशेंगे हास्यासक्तः ।। १०० ।। टीका-बुधमंगल कायोगमकर अथवा भराशी मे होवेतो हास्या सतत हसीम्बुसी मे रहनेवाला) होताहै ॥ ९८॥ लग्नमे बुध भौर सात मे गुरु स्थित होतो हास्या' ।। ९९।। उधकी राशिका नवांश लग्नमें होयेतो हास्यासक्त होताहै १०० द्रोहीयोग. मोत्येभौमे नचंद्र द्रष्टे द्रोही ।। १०१॥ लग्नेशेने पष्ठे-द्रोही ॥१०२॥ लग्नेशे निर्बले द्रोही ॥ १०३ ॥ टीपा-तीसरेस्थानमें मंगल हो भौर उसको बुध चंद्र देखते होतो द्रोही होताहै १०१
..
(नातक तत्व)
लग्नका स्वामीवुध उठे स्थानमे जावेतो द्रोही होताहै ॥ १०२।।
लग्नका स्वामी निर्वली होये तो दोही होताहै ॥ १०३॥
गुरु द्रोही योग
राव्हर्कजोधर्मेशाद्गुरुद्रोही ॥ १०४ ॥
टीका-कारकांश लग्नसे नवम स्थानमराठशनि स्थितहोवेतोगुरुद्रोही
होताहै ॥ १०४ ॥
चौरयोग.
अंशकेतो चौरः ।। १०५ ॥
अंगुलिके चौरः ॥ १०६॥
तृतीयेशेत्ये चौरः ॥ १०७ ॥
मुखेशेषष्टे चौरः ॥ १०८ ॥
धनेरंधेशे चौरः ॥ १०९ ॥
रिपुगौ सबलौ ज्ञारौचौरैः ॥ ११० ॥
ज्ञारौलग्ने चौरः ॥ १११ ॥
टीका-कारकाश कुंडली के लग्नमे फेतु स्थितहोतोचौर होताहे १०५
कारकाश लग्नमें गुलिक युक्त होतो चौर होताहै ।। १०६ ॥
तीसरे स्थानकास्वामी वारवे स्थानमेजावे तो चौर होताहै॥१०७॥
चोयेस्थानका स्वामी छठेस्थानमे होवे ते चौर होताहै ॥ १०८ ॥
भाठले ८स्थानकास्वामी धनस्थानमे होवे तो चौर होताहै।।१०९।।
बलवान बुध मंगल छदै ६ स्थानमे जाये तो चौर होताहै ॥११॥
बुध मंगलका योग लग्नमे होवे तो चौर होताहै ।। १११ ।।
व्यसनीयोग,
मृगेजीवेङ्गेऽहिफेनव्यसनी ।। ११२॥
व्ययेशेनीचे व्यसनी ॥ ११३ ॥
अंगपेनीवारिक्षेत्र व्यसनी ॥ ११४ ॥
(भाषाटीका सहित ) व्ययेपापेव्यसनी ॥ ११५॥ . लग्नपे निर्बले व्यसनी ॥ ११६ ॥ लग्नसारे व्यसनी ॥ ११७ ॥ अंगेपापदृष्ट्याधिक्ये व्यसनी ।। १६८॥ टीका- लग्न में मकर राशि कागुरु दोवतो अफीमखानकाव्यसनी होताहै ॥ १२॥ बारवे (१२) स्थानका स्वामी नाचराशि का दोवती व्यसनी अर्थात् अफीम गाना भंग चरस शराब तमास्त्र पान वगेरा कईयक व्यनोमे से कोई भी जातका व्यसन करने वालाहोताहै ।। ११३॥ लग्न का स्वामि नीचराशी से स्थितहोवे अथवा अपने शत्रुग्रह की राशिमे होवेतो व्यसनी होताहै ।। ११४ } वार स्थानमे पापग्रह जावतो व्यसनी होता है ।। ११५॥ लग्न का स्वामि निर्वली हावेता व्यसनी होताहै ॥ ११६ ।। लग्न का स्वामि मंगल से युक्त होतो व्यसनी होताहै ।। ११७ ।। लग्नपर पापग्रहोवि दृष्टि भधिक होतो व्यसनीहोताहै,॥१८॥ निर्व्यसनीयोग सबटेडशे निर्व्यसी ॥ ११९ ॥ लग्नेशे लग्ने वा व्यये शुभसम्पन्चे नियं• ॥ १२० ॥ धर्मशुभे निर्व्यसनी ॥ १२१ ॥ लग्नपे केंद्रे निर्व्यसनी ॥ १२२ ॥ टीका-लग्न का स्वामिबलवान होतोनिर्व्यसनी होताहै।। ११९ ।। लग्नेश्वर लग्न मे जाये भयवा चारया स्थान शुभग्रहोस सम्बंध करताहोरे तो नियंसनि होताहै ।। १२० ।। नरम स्थानमें शुभग्रह स्थितहोरेतो निर्यसनी होताहै ।। १२१ ॥ लग्नका स्वामि पेद्र रा४।११० मे स्थित होतो निव्र्यसनी होता है ॥१२॥ 4
(६०)
(जातक तल)
गोपालयोग
अंशात्खे जीवार्कमात्रदृष्टे गोपालः ॥ १२३ ॥
टीका- कारकांश लग्न से १० दशमस्थान को गुरु सूर्य के शिवाय
भौर कोई ग्रह नहिदेखते होवे (भर्यात् गुरु मूर्य ही देखतेहो) तोगोपाल
न करनेवाला होताहै ॥ १२३ ।।
अविश्वासीयोग
अशांदर्मे जीवार्कावविश्वासी ॥ १२४ ॥
टीका- कार कांश लग्न से नवमे स्थानमे गुरुमूर्य स्थितहोवे तो
भविश्वासि (किसीपर भरोसा नही रखनेवाला) होता है ॥ २४ ॥
कामीयोग.
उच्चगे वा नीचगे वा सिंहपूर्वार्देशुकोत्रिकेकामी ॥१२५॥
स्वांशे शुक्रे कामी ॥ १२६ ॥
पापदृष्टे शुक्रे कामी ॥ १२७ ॥
युग्में स्वर्शे वा शुक्रे कामी ॥ १२८ ॥
सांगसुतेषुधनेशे कामी ॥ १२९ ॥
टीका-उच्चराशी (१२)काशुक६।८।१२ जावे अथवानीच राशी
(e) का शुक्र ६१८०१२ मे जावे २ या सिहंराशि के पूर्वार्द्ध (१५ भशके-
भीतर) मे गयाहुवाशुक्र विकस्थान (६।८।१२) मेस्थितहोवदे तो कामी
होताहै इस सूत्रमे ३ योग कहेहै ॥ १२५ ।।
स्वनवांश का शुक्रहोवे तो कामी होताहै ॥ १२६ ।।
शुक्रकों पापग्रह देखते होये तो कामी होताहै ॥ १२७ ।।
मिथुनराशि मे अथवा स्वराशि २२७ मे शुक्रस्थित हो तो कामी.
होताहे ॥ १२८ ॥
धन (२) स्थानका स्वामी दुसमे १० लग्नमे १ तथा पांच ५वे स्था.
नमे स्थितहावे तो कामी होताहै ।। १२९ ।।
भातकामीयोग
शुक्रेस्तेतिकामुकः ॥ १३० ॥
(भाषा टीकासहीत) (६१) 31 ॥४॥ पू भौमाच्छयुतौ जीवेचारीशे कामाधिक्यं ॥ ३१ ॥ टीका-सात में स्थानमे शुक्र होतो अति कामी होताहै ।। १३० ।। मंगलशुभकायोग कोईभस्थिानमै होवे और उठेस्थान कास्वामी गुरुहोव तो अतिकामी होताहै इसयोगका संभव कर्क तथा तुललग्न में जन्म पाने वाले को ही होताहै ।। १३१ ॥ भल्पकाम वा अल्पवार्य योग शनिधनुपिवृपेलग्ने ऽल्पकामः ॥ १३२ ॥२॥ विपमोदयगेशुक्रेल्पवीर्यः ॥ १३३ ॥ तुर्य चंद्रशनि अल्पवीर्यः ॥ १३४ ॥ शुक्कस्तेंगेशदृष्टेऽल्पवीर्यः ॥ १३५ ॥ शुकःचंद्रेल्पवीर्यः ॥ १३६ ॥ टीका-धन अथवा वृषभ राशिके लग्नमे शनि स्थित होवेतो भल्प कामी होता है ।। १३२ ।। ६ विषम राशी (१३५१७४९।११) के लग्नमे शुक्रहोवे तो अल्प वीर्य होता हे ॥ १३३ ॥ चंद्र और शनि चोथे स्थानमे युक्तहोवे तोअल्प वीर्य होताहै १३४ सातमे स्थानमे गये हुवे शुक्र कों लग्न का स्वामी देखताहो तो भल्प वीर्य होता है ।। १३५ ॥ शुक्र की राशी१७ का चंद्रमा होवेतोअल्प वीर्य होता है ।। १३६ ।। नपुंसक योग मंदाच्छौखेरंधे वाशुभद्रष्टिराहित्येपण्डः ।। १३७ ॥ पष्टांत्येजलक्षेमदेशुभद्रग्धानेपण्डः ॥ १३८ । चंद्रार्कोवामदज्ञौवाभौमार्को युग्मोजसंगा वन्योन्यं पश्यतः पण्डः ॥ ५३९॥ ओजोगे समक्षगभौमेक्षिते पंण्डः।। १४०।।
t
(६२)
(जातक तत्व)
चंद्रज्ञौ युग्मोजलंगौ भौमेक्षिती पंढः ॥ १४१ ॥
पुंभागसितेन्दंगानि पंढः ॥ १४२ ॥
मंदाच्छौखे पंढः ॥ १४३ ॥
शुक्रात्पष्टेष्टमेमन्दे पंढोवातादृशः ॥ १४४ ॥
अशेकतो मंदज्ञदृष्टेपंढोवातादृशः ।। १४५॥
मंदाच्छौ शुभट्टाग्घी नौरन्ध्रगौ पण्ढो वातादृशः॥१४६॥
पष्टांत्येनीचगेमदेपंढो वा तादृशः ॥१४७ ॥
टीका-शनि भौर शुक्रये दोनो दशमे अथवा भाठवे स्थान मे स्थि
त होव और शुभग्रहोसे भदृष्टहोव तो नपुंसकहोता है ॥ १३७॥
जलराशि में गयाहुवा शनि छठे भयवा बारवे स्थान मे हो और
उसपर शुभग्रह की दृष्टिनहि होवेतो नपुंसकहोताहै ।। १३८ ।
चंद्र रवि अथवा शनि बुध अथरा मंगल रवि ये ग्रह कमसे सम
भोर विषमराशि मे स्थितहोके परस्पर देखते होतो नपुंसकहोताहै
भर्यात् चंद्रसमराशिका रवि शिपमराशिकाहोवे भथरा शनिसमराशि
का और बुधविषमराशिका होवे भयवा मंगल समराशिका और रवि
विषमराशिका होने और ये मत्येक परस्पर पूर्णाष्टसे देखतेहोवतो इन
तीनो योग मे से भकभी योगमे जन्महोनेसे नपुंसक होताहै ॥१६९।।
विषमराशि का लग्न समराशि २।४।६।८।१०।१२ मे गयहुचे भौम
से दृष्टहोर ता नपुंसक होताहै ॥ १४ ॥
समराशि का चंद्रऔर विषमराशि का बुंधहोवे इनदोनोको मंगल
दखताहोरे तो नपुंसक होताहै ॥ १४१ ।।
शुक्रचंद्र और लग्न येतीनो पुरुषराशि ११३।५।७।९।११ के नवांश
पे होवेतो नपुंसक होताहै ॥ १४२ ॥
शनि और शुक्र येदोनो दशमे होयेतो नपुंसक हाताहै॥ १४३ ।।
शुक्र से छठे भाउवे स्थान मे शनी हो तो नपुंसक भथया न
सक के समान होताहै ।। १४४ ।।
कारकांश लग्नम केतुहोर और वह शनि बुधसदृष्ट होतो
नपुंसक वा नपुंसक के समान होता ॥ १४५ ॥
( भाषा टीकासहित)
शनिशुक आठमै स्थानमे स्थित होवे और इनदोनोको शुभग्रह न-
ही देखते होवे तो नपुंसक वा नपुंसक के समान होताहै ।। १४६ ॥
नीचराशिमे स्थित शनि छठे तथा वारये स्थान में होये तो पंट
अथवा पंढ के समान होताहै ।। १४७ ।।
वीर्यच्युति योग
राहौशुक्रेर्क जेवोच्चगेककैकमेपेचद्रेवीर्यच्युतिः।। १४८॥
लग्नेचंद्रे गुर्वर्कजोसुते वीर्यच्युतिः।। १४९ ।।
कन्योदये मंदज्ञद्रष्टे मन्दःशुक्रे वीर्यच्युतिः॥ १५० ।।
टीका-राहु शुक्र अथवा शनि अपनी उच्चराशिमे होवे और फराशि
कामूर्य मेपकाचंद्रमा होवेतो पीर्यश्राव होतारहताहै ।। १४८ ।।
लग्नमें चद्रमा और गुरुशनि पांचवे स्थानमे स्थित हो तो
वार्थच्युति (विर्यभार ) होतारहता है ।। १४९ ।।
न्याराशि के लग्नको शनिग्ध दखते हो और शनिकि राशि
१०१११ काशकहो ता वीर्यच्युतिहातीहै ।। १५० ॥
यह यागनिसका होताहै उसके पैशाबमें वास्वममें वा स्त्रोकदर्शन
स्पर्श मागसहियावहोजायाकरताहै
उन्मादयोग
ईज्यझे कुजेस्ते उन्मादी ॥ १५१ ।।
लग्नेशना मदत्रिकोणे कुजे उन्मादी ।। १५२ ॥
मन्देड्ने व्यय कोणचंद्रे वा भौमे उन्मादी ॥१५३ ॥
मढेनीचपटे सोत्थेशे पापद्रष्टे गरलज उन्मादः।। १५४ ॥
भौमस्ते जीव उन्मादी ।। १५५ ।।
क्षीणदंकजावंत्ये उन्मादी ।। १५६ ॥
मंदार्थशौ सपापो वातज उन्माद ।। १५७ ॥
धनशार्कजोमर्ययुतौ राजकोपजउन्मादः ॥ १५८ ।।
यमार्थशी भौमयुतौ पित्तज उन्मादः ।। १५९ ॥
चंद्राकोकोणाङ्गगौकेंद्रेजीयेयमारक्षणबारेउन्मादः॥१६०॥
(६४) (जातक तत्व) इवर्क जौलग्ने ज्ञद्रष्टौ विव्हलः ॥ १६१ ।। टीका लग्नमे गुरु और सातमे मंगलहोवेतो रन्मादि (विक्षिप्त) होताहै ।। १५१ ॥ लग्नमे शनि सातवे भयवा नवमे पांचवे मंगलहोवे तो उन्मादि होताहै ॥ १५२ ॥ लग्नमे शनि, वारवे सूर्य, नवमे पांचवे चंद्र, अथवा मंगल स्थितहोवे तो उन्मादी हाताहै ॥ १५३ ॥ तीसरे स्थानका स्वामी अस्तका, अथवा नीचराशीका छठे स्थान मे होवे भौर पापग्रह से दृष्टहोवे तो जहरखानेसे उन्माद होताहै ।। १५४ ।। सातमे मंगल भार लग्नमे गुरु होवेतो उन्मादी होताहै ।। १५५ ।। क्षीणचंद्र और शनि येदोनवारवेस्थानमहोवे तो उन्माद होताहै।।१५६॥ शनि और धनस्थानका स्वामि ये दोनो पापग्रहसे युक्त होवे तो वायुस उन्माद होताहै ।। १५७ ।। धनेश और शनि ये दोनो सर्य से युक्तहोपतो राजकोपसे उन्माद होता है ।। १५८॥ शनि और धनस्थान का स्वामि ये दोनो मंगल से युक्तहो तो पित्तजन्य उन्माद होताहै ।। १५९ ।। चंद्र और सूर्य दानो नवमे पांचरे अथवा लग्नमै होवे भार केंद्र १।४।१० मेगुरु होरे जन्मसमय मे शनि भथवा मंगल की काल होराहाचे वा शनि मंगलवार केदिन जन्म होवे तो उन्माद होताहै चंद्र शनि लग्नमे होवे और बुध इनको देखताहोवे तो विव्हल (भ्रमिष्ट) होताहै ॥ १६१ ।। शीघ्वार्थ क्य चिन्होदय योग धनेकतो शधिंवार्धक्यचिन्होदयः ।। १६२ ।। टीका-धनस्थानमे केतु होतो शीघ्रद्धावस्था के चिन्ह उदय होजातहै ॥ १२॥ प्रकृति वृद्ध योग राहकंजार्केज्या लग्नगा प्रकृति वृद्धः ।। १६३ ।। -e-
( भाषाटीका सहीत)
टीका-राहु शनि सूर्य गरू ये चारो लग्न मे हो तो प्रकृति वृद्ध
(स्वाभाविकवृद्ध ) होताहै ।। १६३ ।।
नातिवृद्धनयुवा योग
चंद्राच्छौलग्ने नातिवृद्धो नयुवा ।। १६४ ॥
टीका-चंद्र शक लग्नमे होतो नतोअधिक वृद्ध और नअति
जवानही ( मध्या वस्थाका ) होताहै ॥ १६४ ॥
वृद्धभी तरुण के समान रहनेका योग,
सबलेभौमेलामे वृद्धोपितरुणायते ॥ १६५॥
टीका-पलवान मंगल लाभ ११भावमें होवेतो वृद्धावस्थाहविनोभी
तरुणके समान रहताहै ॥ १६५ ।।
रसायन व्यसनी योग,
खे सुखेशे रसायनव्यसनी ॥ १६६ ॥
सुखेशे विबले रसायनव्यसनी ॥ १६७ ॥
टीका-चौथे स्थानका स्वामि १० दशमे स्थानमे होवेतो धातु उपधातु
की रसायन बनाना तथा उसका सेवन करन मे विशप प्रीतिरखनेवाला
होताहै ।। १६६ ।।
चौथे स्थानका स्वामि निर्बलो होतोधातु उपधात को रसायन
। बनाना तथा उसका सेवन करने मे विशेष प्रीतिरखनेवाला होताहै १६७
बहुभुक्योग.
सपापे अर्थशे बहुभुक् ॥ १६८ ॥
सपापेर्थे क्रूरपष्ठयंशे बहभुक् ॥ १६९ ॥
टीका-धन २ स्थानका चामि पापग्रहसे युक्तहोवे तो बहुत भोगन
करनेवाला होताहै ॥ १६८ ॥
धन २ स्थान पापग्रहसे युतहोये और क्रूरपष्टवंशमे होयेतो अधिक
भोजन करने वाला होता है । १६९॥
सुस्वभुक योग.
सशुभे धनेशे सुखभुक् ॥ १७० ॥
धनेशुभे पापहम्धीने सुखभुक् ॥ १७१ ॥
(जातक तत्व) धनेशुभदृष्ट्याधिक्ये सुखभुक् ॥ १७ ॥ धनेशे बलवति सुखभुक् ॥ १७३ ॥ वशोपिकांशेथेशे वा गुरुदृष्टे सुखभुक् ।। ३७४ ।। टीका-धनशशुभग्रहसे युतहावेतोसुखसे भोजन करनेवालाहोताह१७० धन २ स्थानम शुभग्रह होवे भऔर धनस्थान से पापग्रह नहि देखते हा व ता मुखस भोनन करने वाला होताहै ॥ १७१ ॥ धन २ स्थानपर शुभग्रह की अधिक दृष्टि होवेतो मुखसे भोजन करने वाला हाताहै ।। ५७२ ॥ धन २ स्थान का स्वामि बलवान होतो सुखसे भोजन करने वाला होताहै ।। १७३।। धनश वैशेषिकाश (सनाध्यायमैशा २१ मे कहाहै ) मे हाव भयया धनश का गुरु देवताहोरेता सुखसे भाजन करने वाला होताहै ॥१७४।। श्राद्धात्र भाजनक्र्तायाग धनेशे मंदे नीचगे गुलिक युते सततं श्राद्धभुक् ॥ १७५ ॥ टीमा-धन २ स्थान का स्वामि शनि नीचराशिम हाव और गुलिकसे युन हावे ता निरंतर श्राद्धान्न भोजन करनेवाला हाताहै ।। १७५ ।। अल्पमुक्याग पनेशे शुभे वा स्वाच्चे शुभदृष्टेऽ ल्पाशी ॥ १७६ ॥ टीका-धन २ स्थान का स्नामि शुभग्रह हार अथवा अपनी उच्चराशि का हार और शुभ ग्रह से दृष्ट होर २ तअल्पभाजनारनवाला हाताहै ॥ १७६ ॥ शीव भर याग मवलेथ मशुभे शोधभुम् ॥ १७७ ।। धनेशे चरभे शीघ्रभुक् ॥ १७८ ॥ धनेशुभर्से शुभदृष्टे शीघ्रभुक् ॥ १७९ ॥ टीमा-बन २ स्थान का स्वामि घलवान हाप और शुभग्रह से युत होर ता शीघ्र भानन कानेवाला हाताहै ।। १७७ ॥ धन २ स्थान कास्वामि चर राशि ॥४॥१० काहानता जल्दिभार (भाषा टीकासहित) न करने वाला होता है ॥ १७८ ॥ धन २ स्थान का स्वामि शुभग्रह की राशि का होवे और शुभग्रह उस्को देखतेहोवे तो जल्दी भोजन करनेवाला होताहै ।। १७९ ।। चिरभुक् योग कोशेपापः पाप्युतदृठे चिरभुक् ॥ ३८० ॥ धनेशे स्थिरः चिरभुक् ॥ १८ ॥ टिका-धनभावमे पापयह की राशिहोवे और पापग्रह युक्त तथा दखते होवेतो देरतक भोजन करनेवाला होताहै ।। १८०॥ धनस्था नकास्वामी स्थिर २।५।८।११ राशिका होतो देरतक भाजन करने वाला होता है ।। १८१ ।। पदनमक योग गुलिकारयोगे कदन्नभुक् ॥ १८२ ॥ टीका-गुलिक भौर मंगल का योग होवेतो दुष्टान्न (खरावभन्न ) भोजन करने वाला होताहै ।। १८॥ भोजनशूर लग्नेजीचे भोजनशूरः ।। १८३ ॥ टीका-लग्नमेगुरुहोरे तो भाजन मेशूर (भोजन करने में बहादुर) होताहै ।। १८३ ।। धारयोग भ्रातृपेचलिनिकेंद्रकोणगे सौम्यदृष्टवैशेपिकांशे धीरः १८४ विक्रमेशे शुभांशे शुभदृष्टयुते धीरः ॥ १८५॥ विक्रमार्केश योगे धीरः ।। १८६ ।। सोत्थेशेन्दुयोगेधीरः ।। १८७ ।। टीका-तीसरे म्यान का स्वामि बलवान होकर फेट कोण १९१५ स्थानमे होय शुभग्रह से हटहोने वैशेषिकांशमे होवे तो धीर (धंयनान ) होता ॥ १८४॥ तीसरे स्थानका स्वामि शुभग्रह की राशि भौर गभग्रहके नरमां
(६८) (जातक तत्व)
शमें होये शुभग्रहसे युतदृष्ट होये तो धीर होताहै ।। १८५ ।।
तीसरे ३ भौर १२ बारमे स्थान के स्वामि पायोग होतो धीर
होताहै ॥ १८६ ।।
तीसरे ३ स्थान के स्वामि से चंद्र का योग हो तो धार होताहै
॥ १८७ ॥
पिशुनयोग
सुतेंगेशेपिशुनः ॥ १८८ ॥
पापेनेशपिशुनः ।। १८९॥
पापद्दष्ट्याधिक पिशुनः ॥ १९० ॥
टीका-लग्नका स्वामि ५ पाचवे होवेतो उगलखोर होताहै ।।१८८॥
लग्नका स्वामि पापग्रह होयेतो चुगलखोर होताहै ।।१८९||
लग्नपर पापग्रहो कि दृष्टि अधिक होतो चुगलखोर होताहै १९०
चाण्डालयोग.
पापदृष्टेजीवे मतमसी चाण्डालता ॥ १९१ ॥
नीचभांरोजीवे चाण्डालता ॥१९२॥
टीपा-गुरु, राहुसंयुक्त होो भौर उस्तो पापगह देखता होतो
चाण्डाल प्रकृति हाताहै ॥१९॥
नीचराशि और नीच नवाशमे गुरुहोरतो चाण्डाल प्रकृति होताहै १९२
पिशाचमन्मयोग
अस्तेचंद्रेने पापाःकोणे पिशाचजनिः ॥ १९३ ॥
टीका ग्रहणसमय काचंद्रमा लग्नम होय भौर ९५ नरमे पांचो स्थान
मे पापा जाय तो पिशाच प्रकृतिवाला जन्मताहै ।। १९३ ॥
शिल्पियोग
संदेमंदे ज्ञयुते शिल्पी ॥ १९४ ॥
सबलेने केंदे शिल्पि ॥ १९५॥
ज्यायोगे शिलि ॥ १९६ ॥
(भाषा टीकासहित) टीका-वेंद्र।४।५।१० मे शनि, बुधसैयुक्त हौवेतो शिल्पकार्य परनवाला होताहै ।। १९४॥ बलवान बुध १४१ मे स्थानमे होवतो शिल्पज होताहै १९५ મ बुधका योग हविता शिल्प जाननेवाला होताहै ॥१९॥ सुधारसिलावट केतथाकलावंगा हुनर के कामको शिल्प विद्याक्तहै क्षारादिपदार्थ प्रिययोग ज्योषष्टे उपदंशप्रियः ॥१९७।। टीका-छठेस्थानमे बुध वृहस्पति हविता भच्छे क्षार पदार्थोकोप्रिय भाननेवाला होता ।।१९७॥ सर्वार्थचिंतामणीमदूसरयोगभीकहहै उटेवधशुभग्रहसदृष्टये भौर पटेशशुभ युक्त होवे परंनु पापगहोके मध्यमे स्थितहोचतो भच्छे क्षार पादायोंको पियमाननेवालाहोताहै १ छठे गुरु भयवा बुधकी राशीमृद्धशादिकमे होतो क्षारवस्तुप्रियमाननेवालाहोताहै २ मधुरादिपदार्यमिययोग. पष्टेशेजीवे शुक्रवा मधुरादिप्रियः ॥ १९८ ।। सशुभेज्ञे मथुरप्रियः ॥ १९९ ॥ टीका-छटेस्यानका स्वामि गरु मथवा शुक्र होवेतो मधुरादि (मीठे- भादि) प्रदार्थ प्रियमाननेवाला होता ॥ १९८॥ बुध शभग्रहसेगुन होतो मीठा पदार्थ प्रियमानने वाला होताहै १९९ ग्रंथातरमकहाकि पष्टेशगुरु वा शुरु गोपरादिभंशकमेहावेतो मीठा भादिपदार्थ प्रियमाने भयवाभाहसे यनशुक्र छठेस्थानमे स्थित होवे २ वा शुभ नवांशमे शुक्रहावे भौर शुभग्रहांसेदृष्टद्दोघेतो ३ वा शक बल गटहीवे धसे यतहोवे भौर पारावतादि भनवांशमे स्थित हावेतो नित्य मीठापदार्थका भोजन करनेवाला होताहै ४ मधरे भरुचि, अम्लपदार्थच रुचियोग. मपापज्ञे मधुरेऽरुचि ॥ २० ॥ टीका-पापग्रह से युमनधरोघेतो मीठेपदार्थपरभरुचिवालाहोताहै२०० ग्रंपांतरमें कहा कि बुध पापग्रहसे अष्टहवितो मीठेपदार्थपर भाषि (७०) (नातक तत्व) रखनेवाला होताहै १ बुध सहित शुक्र छठे भाषम होवेतो वह मनुष्य खट्टा पदार्थ खानेवाला होताहै २ छठेस्थानमे शुक मंगलसे युक्तदोरतो १ अथवा छठेस्थानमे शुकहोये और उस्को मंगल देखताहोरेतो २ भयवा छठगये हुवे शुक्रकोसूर्य देसताहोवतो ३ वदमनुष्य स्वट्टापदार्थ (दहि इमलि नियु कढी आदि खट्टेपदार्थ) खानेवाला होताहै नीचकर्मा, नीचपथग, म्लेच्छ योग. लग्नेकजन्यंशे केंद्रगचंद्रदृष्टे नीचकर्मा ॥२०१॥ यूनेलग्नेमन्दे पुण्यसोत्थे भौमे श्रेष्टवापिनीचपथगः२०२ मंदाविकःगोव्यंशे नवांशे त्रिशांशेधा नीचयोपानुपंङ्गा न्म्लेच्छोभवति ।। २०३ ॥ टीका-लग्नमे शनिका द्रेष्काणहोवे और १।४।७।१० मे स्थानमे गया हुवा चद्र देखताहोवेतो नीचर्म करनेवाला होताहै ॥२०१ सातमे सूर्य लग्नमेशनि और ९।३ नवमे तथा तीसरे स्थानमे मंगल स्थितहाताउत्तमवर्णकाहो तथापि नीचमार्गमे चलनेवाला होताहै २०२ शनि और सूर्य दोनो एकराशि होवे१ अथवाएकराशिफ्ट्रेप्काणमे २ या एकराशिक नवाशमे ३ वा भेकराशिके निशाशमे ४ हावतो नीच जातिकी स्त्रीके संगसे म्लेच्छ होजाताहै ॥ २०३॥ टीप-इससूाम चारयोग कहेहै इन चारयोगमस जिसके दो योगसे जितने भधिक हारे उतनाहि ये योग बलवान जानना केवल शनि सूर्य दोनो अक राशि के होजाने से ये योग नहि मिलगा ज्ञातिपीडायाग पष्टाङ्गेशौ लग्नगो ज्ञातिपीडा ॥ २०४ ॥ लग्नेशेषष्ठे पठेशदृष्टे ज्ञातिपीडा ॥ २०५ ॥ शुकेज्योलग्नेपष्टेशयुतो शन्यारतमोदृष्टौ ज्ञातिपीडा २०६ टीका-लग्नेशभौरउठेस्थानकास्वामि ये दोनो लग्नमे होवेतो ज्ञातिसे पीडाहानिहै ॥२०४॥ लग्नेश छठे स्थानमेहोव और उसको छठे स्थानका सामि देखता जातिसे पीटाहोती है ।। २०५॥ R (भाषाटीका सहीत) षष्टशसे युक्त शुक्र गरु लग्नम स्थितहोवे और इनको शनि मंगल राहु देखतेहोवे तो ज्ञातिसे पीडाहोतीहै ।। २०६ ॥ जातिच्युतियोग. लग्नेशादा लग्नान्त्रिकगैःपापैर्जातिच्युतिः ॥२०७॥ जेन्दर्कजा नीचारिभागगा जातिच्युतिः ॥२०८॥ टीका-लग्नसे अथवा लग्नेशसे ६८५१२ स्थानमे पापग्रह स्थित होवेतो जानिबाहर होताहै ।। २०७ ।। बुध, चंद्र, शनि, ये तीनो नोच तथा शत्रु राशिके नवमांशम होतो जातिवाहर होताहै ॥२०८ ॥ जातिपोप्ययोग. इन्दजी मित्रः जातिपोप्यः ॥ २०९ ॥ टाका-चंदशानिमियराशिकहोवेतोजातिकोपोषणकरनेवाला होता है । २०९ ॥ कौतकियोग. लाभेशे कौतुकि ॥ २१. ।। लाभरोशुभे वा मबले कौतुकी ।। २११ ॥ लाभेशुभे कौतुकि ॥ २१२ ॥ टीका-लाभ ११ स्थानकास्वामि लग्नमेहोवेतो कौतीकहोताहै २१० लाभस्थानकास्वामिशुभगदहोवे वावलनानहोवताकौतुक (खिलाडी) होताहै ।। २११॥ ग्यारमें स्थानमे शुभग्रह स्थितदोवतो कौतुक होतादै ॥२१२॥ भालसियोग. ईज्यमन्दयोगे अलसः ॥ २१३ ॥ लग्नेशे मंदान्विते अलसः ॥ २१४ ॥ लग्नेशे निर्मल अलसः ॥ २१५॥ लग्नेपापदृष्ट्याधिक्ये अलसः॥ २१६ ॥ ।
.
(७२)
(नातर्फ तत्व)
टीका-गुरु शनि का योग होतो भालसी होताहै ।। २१३।।
लग्नेश्वर शनीसे युत होचतो भारसी होताहै ॥ २१४ ॥
लग्नेश्वर निवली होवेतो भालसा होता ॥ २१५ ॥
लग्नपर पापग्रहोकि दृष्टि भधिकहोयेतो भालसी होताहै ॥२१६।।
कृषि योग
अंशाद्धर्मे जिवे कपिकर्ता ॥ २१७ ॥
अंशादरिंगी पापौ कपिकर्ता ।। २१८ ॥
टीका-कारकाशलग्नेसें नरमेस्थानमे 'गुरु होतो खेतिररनेवाला
होताहै ।। २१७ ॥
कारकाश लग्नस छठे स्थानमे २ दो पापगह स्थितहोवती खेति
करने वाला होताहै ।। २१८ ॥
सल्वाट्योग
धनपि वृपेने रैर्दष्टेखल्वाटः ॥ २१९ ॥
सपापे पापळेने खल्वाटः ।। २२० ।
कचद्रे भोमदृष्टे सिहचापाल्यंगनालग्ने खल्वाट २२१
टीका-ऋग्रहोस दृष्ट धन तथा वृषभ लग्नहोदेतो खल्वाट( गजा)
होताहै ।। २१९ ॥
पापग्रहकि राशिका लग्नपापग्रहसे युक्त हावेतो खल्वाट हाताहै २२०
कर्कराशिमगयाढुवा चद्रमा मगलसे दृष्टहावे भौर ५।९।८।६ राशि
का लग्नहावेतो खल्वाट होताहै ।। २२१ ॥
शोभननेत्रयोग
नेत्रेशुमे नेत्रशेचशुभान्विते शयुतेशोभननत्रः २२२
टीका-नास्थान २०१२म शुभग्रहहोव, नेस्थानकास्वामि शुभग्रहसे
भौर लग्नेशसे युक्त होतो भच्छनेवाला हाताह ॥ २२२ ।।
बुन्ददलोवन याग
इन्दौलग्ने मिश्रदृष्टेबब्दुदलोचनः ।। २२३ ।।
टीका-चद्र भौर सूर्य लग्नमस्थितहाके मिश्र (शुभपाप ) ग्रहसे
दष्टहोवेतो बुब्दुलोचन (चीपडेनाका) होताहै ॥ २२ ॥
(भाषा टीकासहित) (७३) मिलिताक्षयोग धने वा व्ययेपापे मिलिताक्षः ॥ २२४ ॥ टीका-दूसरे अथवा गरवे स्थानमे पापग्रह होवेतो मिलिनाक्ष होताहै ।। २२४ ॥ विकलनयनयोग. सार्कोन्त्ये वात्रिकोणे विकलनयन ॥ २२५ ॥ टीका-पूरग्रहसेयत सूर्य चारवेस्थानम अयरा ९१५ वेस्थानमे हाये तो विकल ना होताहै ।। २२५ ।। मैदलोचनयोग. धनेवाव्येशुने पापयते काणो वा मंदलोचनः ॥२६॥ टीका-दूसरे अथरा वारवे स्थ नमे शक्र पापग्रहसे युक्त होतो काणा [ अकवा ] अथवा मंददृष्टिवाला होताहै ।। २२६ ।। चक्रनेत्रयोग. पुष्पवंतावमदृष्टौ वनसंगो व त्रिके वक्रनेत्रः।।२२७॥ चंदारावेकभागेऽक्षणोश्चिन्हम् ॥ २२८ ।। टीका-सूर्य और चंद्रमा ये दोना वक्रोग्रहकी राशिमे स्थित होने और पापग्रह से दृष्टहावे १ अथवा ६८।१२ स्थानमेस्थिनहोवे तो चक्र नेन (टेढेनेत्र ) होतेहै ।। २२७ ॥ चंद्र, और मगल दोना भेक नवांशमे (बहुतसमीप २ अंशके, भेकराशिमे ) होवतो नेोमे चिन्हहोताहै ।। २२८ ।। नेत्ररोगीयोग, पटेशेवगडक्षिरोगी ॥ २२९ ॥ ज्ञारक्षलग्नपे ज्ञाग्दृष्टेऽक्षिरोगी ।। २३०॥ रंध्रांगेशोपठे सव्यनेत्ररोगः ॥ २३१ ॥ पछेष्टमेशु दक्षिणनेत्ररोगः ॥ २३२ ॥ धनेरोशुभक्षिते लग्नेशे पारयुते सरोगनेत्रः ।। २३३ ॥
(७४) (जातक तल) मंदारगुटिकयुते नेत्रशे नेत्ररोगः ॥ २३४ ॥ नेपापा यमदृष्टा नेत्रे रोगहतंभवेत् ॥ २३५ ॥ नत्रेशांशेशेपापरू रोगहतनेत्रः ॥ २३६ ॥ लग्नाष्टमेशुके क्रूरदृष्टेश्रुपातान्नेत्रपीडा ॥ २३७ ॥ लग्नेभीमेशयने नयनेगदः ॥ २३८ ॥ स्वेशशुक्रयोगे नेत्ररोगी ॥ २३९ ॥ शुक्रात्रिनेत्रशे नेत्ररोगी ॥ २४० ॥ त्रिकोणेसूर्यपापदृष्टे निस्तेजोनेत्रः ।। २४१ ॥ टीका-चक्रगति ग्रह की राशिम छठेस्थानका स्वामि होतो नेत्ररोग होताहै ।। २२९ ॥ लग्नका स्वामि बुध (३१६) अथवा मंगलकी (१।८) राशिक हो भौर बुध मंगल उस्को देखते होवेतो नेत्ररोगी होताहै ॥२२० । लग्न और अटमस्थानके स्वामि ये दोनो छठेस्थानमे होवेतो सठ, (वाये ) नामे रोगहोना है ।। २३१ ।। छठे आठमे स्थानमे शुकदोवतो दक्षिणनेकामे रोगहोताहै ॥२३२।। धनेश शुभग्रहसे दृष्टहोरे और लग्नश पापग्रहसेयुतहवितो सरी नाहोताहै ॥ २३३ ।। दूसरे और वारवेस्थानके स्वामि शनि मंगल और गुलिकसे , तो नेत्ररोग होताहै ।। २६४ ॥ दूसर वारवे स्थानमे पापग्रहहोवे और उनको शनि देखताहवित रोगसे ना पीडित होतेहै ।। २३५ ॥ नेास्थान (१२) के स्वामिरा नशा स्वामि पापग्रहकि रात का होतो रोगसे नेापीडित होते है ।। २३६ ।। लग्नमे तया भाठमे शुक्रहोरे क्रूरग्रहसे दृष्टहोरतो अश्रुपातसे पीडाहोतीहै ।। २६७ ॥ शयनापस्यामे गयाहुया मंगल लग्नमेहावेतो नेत्रमे पीडाहोती है २३५ (भाषा टीकासहित) धनेश और शुक्र का योग होतो नेत्ररोगी होता है ।। २३९ ।। शुकसे ६।८।१२ नेवस्थान का स्वामि होवेतो नेत्ररोगी होता है ।।२४०।। पापग्रह से द्रष्ट सर्य ९१५ नवमे पांचमे स्थानमे होवेतो निस्तेज नेनहोतेहै ।। २४१ ॥ अंध योग लग्नेशे सार्कशुक्रे त्रिके जन्मांध ॥ २४२॥ सूर्ये राहुयस्तेंगे मन्दारी त्रिकोणे जन्मांध ॥ २४३ ॥ नेत्रांगेशी भान्वच्छयुतौ त्रिके जन्मांधः ॥ २४४ ॥ त्रिकेचंद्रारयोगे पातादधः ॥ २४५॥ सेज्युदो विके सेकादंन्यः ॥ २४६ ॥ चंद्राच्छौत्रिके कामांन्धः ॥ २४७ ॥ ज्ञेन्दत्रिके शास्त्रान्धः ॥ २४८ ॥ इन्दौं सोत्थे वा केंद्रेन्धः ॥ २४९ ॥ पापः भौमे केंद्रेन्धः ॥ २५० ।। यमस्ते सूर्येन्धः । २५१॥ सौम्याखिके क्रूरैदृष्टा अन्धः ।। २५२ ॥ कुजेंग कुंभन्धः ॥ २५२ ॥ शुकांगेरायुतौ स्वांत्येशौ त्रिकस्थावन्यः ॥ २५४ ॥ शुक्रपापाभ्यांयुक्त श्चन्द्रोधनेन्धः ॥ २५५ ।। सुतायुगौ पायौ अन्धः ॥ २५६ ॥ चंदेत्रिके पापदृष्टेन्धः ॥ २५७ ।। चंद्राव्ययेशुभहग्वीनौ अन्धः ।। २५८ ॥ सिहेजेंगे या शुकन्धः ।। २५९ ॥
(७६) (जातक तत्व) यमेन्दर्भः क्रमादत्यार्थाष्टमगा नेत्रहीनः ॥ २६० ॥ यथा तथा पठाष्टांत्यधनस्था चंद्राकारयमा वलीग्रह दोपजानत्रहीनता ।। २६१ ॥ लग्नान्छुकादासुतेराहु स्सूर्यदृष्टच्छेन्नेत्रनाशः २६२ मंदेतुर्ये पादृष्टे नष्टदृष्टिः ॥ २६३ ॥ टीका-लग्नेश्वरसूर्य शुक्रसे युक्तहोकर ६८०१२ स्थानमे होतो जन्माध होता ॥ २४२॥ लग्नमे गाण समय का सूर्य होने भौर शनि मंगल ९।५ मेस्थानमे होवेतो जन्मांधहोताहै ॥ २४३ ॥ नेत्रा २०१२ स्थानका स्यामी और लग्नश ये दोनो मूर्य शुक्र से युक्त हो के ६।८।१२ स्थानमे जातो जन्माध होताहै ।। २४४ ।। चंद्र मंगल का योग ६।८।१२ मे स्थानमे होवेतो पतन (गिरजाने) से अधाहोता है ।। २४५ ॥ गुरुसे युक्त चंद्रमा ६।८।१२ मे स्थानमे होवेतो सेककरने से अंधा होताहै ॥ २४६ ।। चद्र और शुक दोना ६।८।१२ स्थानमे होतो कामांध होताह २४७ वुध चंद्रमा ६८१२ मे स्थानमे होतो शास्राध होताहै ।। २४८ ।। चंद्र और सूर्य दोनो ३ तीसरे स्थानमे अथवा १ । ४१७११० मे स्थानमे होतो अंधादोताहै ।। २४९ ।। पापग्रह कि राशी मे गयाहुवा मंगल १॥४॥१० मेस्थानने होतो भंधाहोताहै ।। २५० ॥ शनि कि राशी १०।११ का.मूर्य ७ सातमे स्थानमे होपेतो भधा होताहै ॥ २५१ ।। शुभग्रह ६1८1१२ मे स्थानमे गयहोरे और उनको सरग्रह देखते होव तो अवा होना ।। २५२ ।। भराशि का मंगल लग्नमे होरतो अवाहोताहै ।। २५३ ।। शुक और लग्नमा सामि ये दोनो २।१२ दुसरे भोर पारमे स्थानके स्वामि से युन होरे ६।८।१२ स्थानमे जापतो अंधाहोता है ।। २५४॥
। . (भाषा टीकासहित) (७७) शुक्र और पापग्रहोसे युक्त चंद्रमा धनस्थानमे स्थितहोयेतो अंधा . होताहै ।। २५५ ।। पांचवें और चोथे ४ इनदोनोंस्थानोमे पापग्रह स्थितहोवेतो अंधाहो- “ताह ।। २५६ ।। पापभह से दृष्ट चंद्रमा ६१ ८१,१२ मे ल्यानमे स्थित देवितो अंधा होताद ।। २५७ ।। चंद्र और सूर्य येदोनो बारमे स्थानमे स्थितहोवे और इनको शुभग्रह नही देखतेहोवेतो अंधाहोताहै ॥ २५८ ।। सिंहराशिकाशीन अथवा शुभ लग्नमे होवेतो अंधाहोताहै ॥२५९ ॥ शनि चंद सूर्य, ये तीनो क्रमसे १२२२०८ स्थानमे स्थितहोवे भ. र्थात् शनि १२ वात्मे चंद्रमा २ दूसरे सूर्य ८ आठमे स्थानमे होतो नेत्रहीनहोताहै ॥२६॥ छठे स्थानमें चंद्र भष्टम स्थानमे रवि वारवे स्थान में मंगल और धन स्थान मशनि इस प्रकार यथाकर तथा पिन कम कोईभी स्थानों इनग्रहामसकोईभी ग्रह स्थित होक्ता इनमस जाग्रह अधिक बलवान होये उसी ग्रहके वातपित्त कफादि दापसे नेत्रानाश होते है ।। २६१ ।। लग्नसेभयपाशुसे पाचवेस्थानमेराहु सूर्यसे दृष्टदौरतो नेत्रनाश होते है ।। २६२ ॥ चौथे स्थानमे शनि पापग्रहोसे दृष्टहोतो. नष्टदृष्टी होताहै।। २६३ ।। निशाधयोग सेंदुः शुकविकस्थो निशायः ॥ २६४ ॥ शु-दुयतेनेत्रेशेङ्गे निशांयोनतुस्योचशुभैर्युते॥ २६५ ॥ टीमा-चंद्रसेयुका शुक ६।८1१२ मे स्थानमहार ता निशांध (रानिमअंबा) होताहै ॥ २६४ ।। नेगस्थान २०१२केल्यानी शुरुचंद्रसैयक्त होके लग्नस्थितहोरेको निशांध ( रात के समय अंधा) दाताहै परंतु ये ग्रह स्वराशी उचराशि के तया शुभग्रह से युक्त नहिहोतो येयोग जानना. ॥ २६५ ॥ नेवनाशायोगे लग्नार्थशौनिकेमिनाशः ।। २६६ ॥ ' (८०) (जातक तत्व) क तत्व) हाताहै अतएर एस अक्हरेयागम पापग्रहोकायोग तथा दृष्टियोग होवतो याग वल पान होत है इसीप्रकार पिता १० भाइ ३ माता ४ पत्र ५स्त्री ७ काका १२ भाव स्त्री ९ पुत्रास्त्री ११ कापक्स्त्रिी ६ मामा ६ मामाकीत्री १२ भुवा १२ फफा ६ मासी ६मासा १२ साला ९ सालेपपासालाकीनी दादि १ दादा ७ पुाक्पा ९ इत्यादि स्थानके स्वामियामेस जिस २ स्थान कास्वामी रविशुक्रस युक्तहोक ६८।१२स्थानमे नारे और मगल शनि राहुहर्शल नपचन आदि पापगहास युक्त दृष्टहारे तो उस२ काभधत्व माप्त हावगा एसाबुद्धिमान पडिताने विचारपरक कहना ॥उदाहरण जैस१० दशम स्थान पिताका स्थानहै इसदसमभावस २।१२।६८ भाव और इन स्थानक स्वामिपापगह से युक्त दृष्टहार और दशमे भावपास्वामी रवि शुक्र स युक्त हार पापग्रहोसे द्रष्ट होतो पिता भवादाताहै इसीप्रकार प्रत्यक उपरोक्त भारके स्वामी से प्रत्यक्ष भासा विचार पर रहना. वधिरयाग मंदातुर्ये मोम्ये पटेरोत्रिक धिरः ॥ २७९ ॥ सरिप पूर्णदुशुनौ वपिरः ॥ २८० ॥ रानौजे पटे खेशुक बधिरः ।। २८१ ।। मितत्य जयुते यामकर्णे श्रुति-यूनता ।। २८२ ।। ज्ञपटेशौ क्रूरदृष्टौ बधिरः ॥ २८३ ॥ पापास्यायत्रिशेणे मोनेशिता बापियकराः ॥ ५८६ ।। पटेरोनिके मंददृष्टे बधिरः ॥ २८५ ।। टीका-शनिसे चोये स्थानमयपहावे और छठ भावमा स्वामी ६८१२ भावम हायेता पहराहोताई ।। २७९ ।। पूर्णचद्रमा भौर शुन येदाने गपन शनगहरी यतहावे गोमहराहोताहै इसयागमभी पापगहा उल्लखन हिहै तथापिवास्तविरपिचार से इनपर (भाषा टीकासहित) (८१) - . A पापमहाकीदृष्टिं तथा पापग्रहोका योगहोवतो अवश्य पहराहोताहै२८० राभिसमयका जन्महोवे लग्नसे छठेस्थानमध भौर देशवें भावमे शुकदोघेतो वहरांहोताहै ।। २८१ ॥ पारमेभाधमेशुक्र बुधसेयुतहोयतो वामकर्णसे कम सुननेवाला होताहै ॥२८॥ बध और छठेभावका स्वामी इन दोनोको करयह देखत होवे तो बहरा होताहै ।। २८३॥ तीसरे ग्यारवे नवमे पांचवे भाव में पापग्रह जाये और उनको शुभग्रह नहिदेखतेंहोवेतो वहेरा होता है ।।२८४॥ छठे भावका स्वामि६।८।१२ मे स्थानमे होवे और उसको शनि देखता होवे तो बहरा होताहै ॥२८५।। कर्णच्छेदयोग हंसाकिचंद्राविसुतास्तधर्मगा सौम्याऽदृष्टयुताकर्णच्छेदः- ॥२८६॥ चंद्रादस्तेमंदे शुक्राकॉलग्ने कर्णच्छेदः २८७ नीचेभृगौफणियुते कर्णच्छेदः ॥ २८८ ॥ ॥ टीका-सूर्य शनि चंद्रमा ३१५७१९ में स्थान मे स्थितहोवे और शुभ ग्रहोसे दृष्टया यत नहिहोतो कच्छेद होताहै (कानक्दताहै ) २८६ चंद्रमाससात स्थानमे. शनिहोवे और शुक्रसूर्य लग्नमे होतो कर्णच्छेदहोताहै (कानकटता) ॥ २८७ ।। नीचराशि [६]काशुक्र राहुसे युतदोवे तो कणच्छेद होताहै ॥२८८।। सार्थमे इनके भतिरिक्त र दोयोग यह कहै कि शनैश्वर मंगल सहित होवे और धनेश लग्नमें होवे ( तथा पष्टेश और धनेश ये दोनो लग्न मेंदोवे और शनि मंगल १२ बारमे भावमे स्थितहोवे २ तो कानकटे था फुटनाये-एसेही विचार पित्रादीभावो काभीकरना, पित्रादिभाव भौर भावेश एवं उनउन भायोके कारकग्रहोंके साथ उपर्यन पधिर तया कर्णच्छेदादि योग होवे अथवा भागे नाशाछेदादि और भीजो जोयोग बनायेगे वे योग होतो पित्रादिको को बधिर, तया कर्ण विच्छेदादि समस्त योगोका फलकहना।
. (८२) (जाताम) नाशादयोग शुक्रेषष्ठे कुजङ्गे नासाच्छेदः ॥ २८९ ॥ टीका-छठेस्यानमेशुक्र भौर लग्नमेमंगल दोवे तो नासाछेद होताहे ।। २८९॥ मुखदुर्गधयोग इंद्वच्छौ मेपगौ लग्नेषष्ठेशे मुखदोगध्यं ॥ २९० ॥ कर्काजगेशुक्रे मुखदौर्गध्यम् ॥ २९१ ॥ लग्न दी पटशेज्ञे मुखदोगध्यम् ॥ २९२ ॥ टीका-चंद्र भौर शुक्र मेपराशिमे होवे भौर लग्नमे वाय छठेवुधहौधे तो मुखमेदुर्गध (ब) भातीहै ।। २९०।। कर्कवामेष राशिका शुक्रहावतो मुखमे दुर्गध भातीहै ॥२९१ ।। लग्नमे चंद्रमाहोवे भोर छट स्थनका स्वामि बुधहावे तोमुत्रमे दुर्गध भातीहै ।। २९२।। मूकयोग कालिझपेजे सूर्याधस्थचंद्रदृष्टे मूकः ।। २९३ ॥ ज्ञारिशी लग्नगा मुकः ॥ २९४ ॥ जीवारीशावंगे मूकः ॥ २९५॥ धनरोज्योत्रिके मुकः ॥ २९६ ॥ टीका-कर्क वृश्चिक तया मान इननि शब्द राशिमे गयेहुव बुध को मूर्य फेनीचे गयाहुमा (भमावाश्याका) चंद्रमा दखता होतामुक (गंगा) हाताह २९३ बुध भौर छठे स्थानका स्वामि येदोनो लग्नमे स्थितहोतो मूक (गुंगा)होताहे ।। २९४ ।। गुरु भौर षष्ठेश लग्नमे युक्त होतो मूक (गुंगा) होताहै ।। २९५ ।। धनश और गुरुयेदोनो १८१२ मे स्थानमे होता मूक ( गुगा) होताहै ।। २९६ ।।- इसी तरहसे पिता माता भाई भोगाई स्री मामा काकाशाला गेरा का पिचार मिस २भारसे किया जाताई उन २ भार गुंगश्वर योग (भाषा टीकासहित) (८३) के स्वामी गुरुसे युक्त होके ।।८।१२ जावेतो जिसरभावका स्वामि होव. उसी२ को गंगापन होनेका कहना. शंभुहाराप्रकाशमे लिखाहै कर्क, वृश्चिक और मीनराशी मेपापी ग्रहस्थितहोये राशीकेअंतमे वा वृषराशी मे चंद्रमा स्थितहोवे और पापग्रहोसे दृष्टहावेतो मूक होताहै और शुभ ग्रहोसे दृष्टहोवेतो चिरकालके पश्चात् बोलनेवाला होताहै. भर्थात् पांच वर्ष के उपरांत बोलताहै. १. करग्रह संधिमे गयेहोवे कोई शुभग्रह नहीं देखतेहोवे अथवा चंद्रमापापग्रहोसे युक्त होवेतोजड़के समान गुंगाहोताहै, कर्कालिझपगेज्ञे चंद्रदृष्टे सुखेसूर्य षष्ठभेपापदृष्टे गुंगस्वरः ॥ २९७ ॥ शुक्लेन्दारावङ्गे गुंगस्वरः ॥ २९८ ॥ टीका-कर्कवृश्चिकतथामीनराशिमेगयाहुवाचुध चंद्रसेदृष्टहोये, चौधे- स्थानमे सूर्य होवे और छठेस्थानकोपापग्रह देखतेहोवे तो गंगस्वर [समजनेमे नहीभावे वैसानाकमे गडबड गडबड बोलनेवाला होताहै ॥ २९७ ॥ शुक्लपक्षमे जन्महोने और चंद्रमंगल का योग लग्नमे होवेतो गंगस्वर (गुंगा स्वरवाला) होताहै ॥ २९८॥ इनडपरोक्तयोगोस मूकहोताहै ये ग्रंथकारो का मत सत्य है परंतु मूकमन- प्योकि कुंडलिये देखनेसे मकवकिंवा याणी दोष उत्पन्न हानेकेविशेष कारण, जोजो भनुभव से दृष्टिगत होतेहै वे इसमनिव है (१) द्विताय स्थान में पापग्रह युक्तहोवे भार उसस्थान का स्वामि नीचराशिका किवां भस्तंगन होकं पापग्रहोंसे दूषित (युक्तदृष्ट) होवे भौर रवि बुध का सिंहराशिमेयोग कोईभीस्थानमे होवे तो निश्चय करके । मृक (गंगा) होताहै (२) सिंहराशि में रविध भेका जिसकेहोतह उसकी वाणी मे नि. अय पूर्वक दोषदाताहै बहुधानोलोक बोलतेसमय अटकतेहै, उनकी कुंडली में ये योग होताहै। अति पोलनेवाले पोलते समय भटकनेवाले मुख टेदा वांका करफेवो लनेवाले बोलवल भांखमिचकानेवाले वगेरा बोलनेके भसंख्यभेदद । .
(८४) (जावक तत्व) उनकी कुंडली में भी विशेषकर द्वितीय स्थान के ग्रह काही प्रभाव दृष्टि पडताहै प्रहसित मुख चंद्राको भानस्थौमहसितमुखः ।। २९९ ॥ धनेशे स्वोयगे केंद्र प्रहसितमुखः ॥ ३०० ॥ कोशेशे सौम्पयते केंद्र सुमुखः ॥ ३०१ ॥ टीका-मीनराशिम चंद्रसर्प यतहोयतो महसीत मुख होताहै २९९ धर्मश भपनी स्वराशि तया उच्चराशि का हाके केंद्र ४१० में स्थित दावतो प्रहसित मुख हाताहै ॥ ३० ॥ धन(२)स्थान का स्वामि शुभग्रह स युक्त होकर ११४१५१० स्थान मे स्थित हायतो समख होताहै ॥१॥ दुमख याग धने पापे धनेरोपाप्यते नाचारिंगे दुर्मुखः ॥ ३०२॥ टीका-धन स्थान में पापग्रहहोवे भौर धनेशपापग्रहसे युक्तदोके नीच भयका शनराशि का हावेतो दुर्मख होताहै ॥ ३०॥ दीर्घमुख योग धनपापे दीर्घ मुम्बः ।। ३०३ ॥ टीफा-धन स्थान मे पापग्रह होक्तो दीर्घमुख (लपेमुखपाला) होताहै।'३०३॥ यामीयोग यामित्रभेदे चंद्रखे वाग्मी ॥ ३०४ ॥ मंदाच्छोविने मंदभे वाग्मी ॥ ३०५॥ दिवासिहेजे वाग्मी ॥ ३०६ ।। रात्रौकशे वाग्मी ।। ३०७ ॥ धनेरोसौम्ययुत्तेकेंद्रकोणेपास्त्रोचेभेक्षितेपुंग्रहयोगेवाग्भी३०८ -- (भाषा टीकासहित) (८५) धनेशेपारावतांश केंद्रे वाग्पी ॥ ३.९ ।। सौम्यशेजीवे वाग्मी ॥ ३१० ॥ वागी शांशपे उच्चे गोपुरे वा वाग्मी १३११॥ सशुभेजीवे वर्गोत्तमे वाग्मी ॥ ३१२॥ धनेशेपारावतांशे जीवयुते वाग्मी ॥ ३१३ ॥ टीका-सातमेशनि दशमेचंद्रमा होतो भतिवक्ता (भच्छाबोलने- घाला, व्याख्यानदाता, पुराणवक्ता, शास्त्रानुसार भत्यंत पोलनेवाला) होताहै ।। ३०४॥ धनस्थानमे शनि शुक्र नावे भौर शनि की राशि १० । ११ का सूर्य होतो भतिवक्ता होताहै ॥ ३०५ ॥ दिनके समय जन्महोवे भौर सिंह राशीका बुधहीये तो भच्छावना होताहै ॥३०६॥ रात्रिसमय मे जन्महोवे भौर कर्ककाधहोवेतो भच्छावक्ता होताहै३०७ धनस्थानका स्वामि बुधसे युक्त होवे भौर शा११०१९।५ स्थानमे जावे अथवा धनस्थानकास्वामि भपनिस्वराशी उच्चराशीकाहो शुभग्रह देखतेहोरे पुरुषाहसे युक्त होवे तो अच्छावक्ताहोताहै ॥३०८ ॥ धनभायकास्वामि पारावतांशमहोवे ११४॥७॥१० स्थानमेजावेतो भच्छावक्ता होता ॥३०९॥ सुधकी राशीक नवांशमे गुरुहीवेतो भच्छावक्ता होताहै ।। ३१० ।। गुरु जिसराशीके नवमांशमहोवे उसकास्वामी उराशीकाहोवे भयवा गोपरांशमे होचतो भच्छावक्ता होताहै ।। ३११ ॥ शुभग्रहसे युक्त गुरु वर्गोत्तमांशमें होवेतो भच्छावना होताहै ३१२ धनभावका स्वाभि पारावतांशमेहोघे गुरुले यक्त होपतो भच्छावक्ता होता ॥ ३१३॥ निम्हादोपयोग पशे जिव्हादोषः ॥ ३१४ ॥ 4 (८६) (नातक तल) टीका-छठे स्थानकास्वामीवुध होतो जवानमे कोई भीतरहका दाए होताहै ॥३१४|| ये दोपहोना संभव प्रतीतनहींहोता क्योकीजिव्हारासंबंधधनस्यानसे है भतएव धनस्यानमे पापग्रह स्थितहोवे धनकोपाप ह देखतेहोवे भार पष्टेश बुधहोवे पापग्रहो से युक्त दृष्टहोरे शनीचराशी गतहाव तो भवश्य जिव्हामे दोपहोना संभव है। भस्फुटोक्तियोग. मदेशाद्धने केतावस्फुटोक्तिः ॥ ३१५॥ टीका-सातमे स्थानके स्वामी से धनस्थानमे केतु होवे तो साफ गोलनेवाला नहि होताहै ।। ३१५ ॥ गद्गदवाक्योग. मंद मंददृष्टे गद्गदवाक् ॥ ३१६ ॥ टीका-बुध ११११ राशिका होवे भौर शनि उस्को देखता होवेतो गद्गद वाक् (प्रेमसे जैस गदगद् स्वरहोक बोलता है वैसही गद्गद कंठसे बोलने वाला) होताहै ॥ ३१६ ।। लल्लोरोक्तियोग धर्मेशे शुक्रे लल्लरोक्तिः ॥ ३१७ ॥ धनशे वरल कराशे लहरोक्तिः ॥३१८॥ पापेधने वा पापदृष्टे रांशे पापयते लहरोतिः॥३१॥ टीका-नवमेस्थानका स्वामि शुक होवेतो रल्लरोक्ति (जिसमक्षरपर जयानटभकनाव उसमक्षापर बहुतदेरतक जानवलेकरे भौर पाछे बोलसके एसा) अटक के बोर नेवाला होताहै ॥१७॥ केवल नरमेश्वर शुक्रहानसे ये याग मिलना असभवहै । धनेशनिवली होवे भार ऋरग्रह के नवाशमें होवेतो रल्लरोक्ति (जादे भटक के बोलने वाला) होताहै ।। ३१८॥ धनस्थानमै पापग्रह होष भयवा धनस्थान को पापग्रह देखतेहावे पर ग्रहके नवाशमे होव भोर पापग्रहसे युतहावे तो लालरानि (जादे .
(भाषा टीकासहित)
भटक के बोलने वाला) दाताहै ॥ ३१९ ॥
परुष वाल्योग.
मंदेन्दुयोगे परुषवाक् ॥ ३२० ॥
टीका-शनि, चंद्रका योग कोईभिस्थानमे होवती परुषवाक् (क्टोर,
चन बोलने वाला) होताहै ॥ ३२ ॥
दंतधिकारयोग
गोजपनेंगे रैदृष्टे वा युते दंतविकारः ॥ ३२१ ॥
सप्तमेपापाः सौम्यैरदृष्टा दंतविकृतिः ॥ ३२२ ॥
चंद्राय॑ा वा पापा अस्ते दशनाभिधातः ॥ ३२३ ।।.
सप्तमेशाद्धनराही स्थूलदंतः ॥ ३२४ ॥
धनारीशौयुतौ सपापो दंतरोगी ॥ ३२५ ॥
सुतेंगेराही दंतुरो दंतरोगीवा ॥ ३२६ ।।
टीका-पापग्रहोसे दृष्ट भथवा युक्तः वृषभ,मेप, वा धनराशि कालग्न
होरे तो दंतविकार (दांतमे बीमारी) होती है ॥ ३२१ ।।
सातमे स्थान मे गये हुवे पपागहोको शुभग्रह नाहदेखतेहोये तो
दंतविकृति (दांतमे विकार ) होता है ।। ३२२ ।।
चंद्र शनि भौर सयं सातमे स्थान मे नार भषया पपाण्ह सातमे बैठे
हो तो दातगिरनावे अथवा टूटनाते है ।। ३२३ ।।
सप्तमेश से दूसरे स्थान मे राहुद्दोव तोमोटेदांतवाला होताहै ३२४
धनेशभौर पष्टेशयेदोनो, पपागहोसे यतहावतो दंतरोगी होताहै ३२५
पांचमे भयया लग्नमे राहुहोवे तो बडे दातवाला दंतुर, भयवा दंत
रोगी होताहै ।। ३२६ ॥
इस्तनाश इस्तपीटा योग
शकुबुजीयुतो दिवातुर्यगे शुक्रेच हस्तनाशः ॥३२७॥
शन्यारौराहुमुखे चारीगो हस्तनाशः ॥ ३२८ ॥
द्वेष्या मंदेशुकयुते हस्वनाराः ॥ ३२९ ॥
(८८) (नातक तत्व) 4 मदेन्दुकाः पठाष्टमगा हस्तपीडा ।। ३३०॥ टीका-शनि मंगल बुध गुरु४येचारोभेक्स्यानमेयुतहोवे दिनके समयका जन्महोवे भौर चौथे स्थानमे शुक स्थितहो तोहातकानाश होता है ।। ३२७ ॥ शनिभौर मंगलराहुके भोग्याशमें स्थितहोये और छठस्थान में जाये तो हस्तनाश होताहे ॥ ३२८॥ उठे स्थानमे शत्रुराशीका शनि शुक्रसेयतहोवे तो इस्तनाश होताहै ॥३२९॥ शनि चंद्र और सूर्य ये तीनोहि छठे या भाठमे स्थानमे स्थितहोवे तो हातमे पीडाहोती है ॥ ३३०॥ कुन्जयोग तुङ्गेशे वक्रभेल्यांशे कुजः ।। ३३३ ॥ टीका-मेषतथा वृश्चिक राशिका लग्नेश्वर चतुर्थस्थानमे नाव भौर यह वृश्चिकराशि के नवाशमै स्थित होवे तो कूपडा होता है १३१ कठिन चित्त योग रंधेस्थिरे शेज्यशुकाः कठिनचित्तः ॥ ३३२ ।। टीका-बुध गुरु और शुक्र येतीनोही भाठमे स्थानमे स्थिर राशिस ५।८।११ के होवे तो कठोरचित्तवाल होता है । ३३२ ।। विरुद्धचित्तयोग. सुखकरे क्रूरान्वितसुखेशे विरुद्धचित्तः ॥ ३३३ ॥ टीका-चतुर्थस्थानमे रग्रह स्थितहोये भौर मुखेश क्रूरग्रहसे यत होपतो विरुद्धचित्त होताहै ।। २३३॥ भडवृदियोग गौ शुक्रारौ वातादण्डवृद्धिः ॥ ३३४ ॥ भौमसंगौशकारौ वातादण्डवृद्धिः ॥ ३३५ ॥ इट्वच्छौ भौमःगी मंदज्यद्रष्टौ कललजा ण्डवृद्धिः ३३६ सगुलिकशे ज्ञमात्र स्थलाण्डः ॥ ३३७ ।। .
(भाषा टीकासहित) (८९) टीका-शुक्र और मंगल भाठमेस्थानमे युक्त होवे तो वायुके कोपसे भंडवृद्धि होतीहै ।। ३३४॥ शुक्र और मंगल मेष अथवा वृश्चिक राशिकेहोवेतावायसे भंडवृद्धि होतिहै ।। ३३५।। चंद्र और शुक्र मेष अथवा वृश्चिक राशिमे होव भौर उनको शनि गुरु देखतेहोवेतो कललन (रक्तऔर जलवीर्य के कोपसे) भंडाद्ध होतिहै ।। ३३६ ॥ कारकांश लग्नमे गुलिक युक्तहोरे और केवल बुधहाउसको देखता होवेतो स्थल (बढे) भंडका होताहै ।। ३३७ ।। जंघाक्षतियोग. पूर्णेन्दारौपटे जङ्घाक्षतिः ॥ ३३८ ॥ शनीन्दाराव्यये जंघाक्षतिः ॥ ३३९ ॥ टीका- पूर्णवद्रमा और मंगलका योग छठेस्थानमेहोवतो जंघाक्षति (पीडलीमे पीडा) होती ह ।। ३३८ ।। शनि चंद्र और मंगल बारमे स्थानमे स्थितहोवेतो जंघाक्षति (पि- हलीमेपीडा) होतीहै ।। ३३९ ।। पंगुयोग, झपाल्यजकर्कमृगान्यतमगौइन्दजी सपापोनवमपंचमगौ वा पंगुः ॥ ३४० ॥ पष्ठेसूर्यारमंदाः पंगुः ॥ ३४१ ॥ मंदारीशौव्यये पापदृष्टौ पंगुः ॥ ३४२ ॥ रंघांफेशौ सपापौ तुर्ये पंगुः ।। ३४३ ॥ कर्कचंद्रार्कजो शुभादृष्टौ पंगुः ॥ ३४४ ॥ मंदाच्छयुतो शुभादृष्टौ पंगुः ।। ३४५।। दारेशेसौरेमपापे पंगुः ।। ३५६ ॥ इति प्रथमविवेक.
(जातक तत्व) टीका-मीन १२ वृश्चिक्टमेष, पर्कश्मर १० इन राशिमे से कोईभी राशिमे चंद्र शनि पापग्रहों से युक्त होवे भवना पापयहोसे युक्तचद्रशनि ९।५ मे स्थानमे स्थितहोवे २ तो पगु (पागला) होताहै ॥ ४० ॥ सूर्य मंगल और शनि छठेस्थानमे ऐकनित होवेतो पगु (पागला) होताहै ॥ ३४ ॥ शनि और षष्टेशये दोनो वारमेस्थानमेहोवे भौर पापग्रह इनको देखते होवतो पग होताहै ।। ३४२॥ भष्टभेश और नवम स्थानका स्वामिये दोनो चौथस्थानमे पापग्रह से युक्त होव तो पगु होताहै ।। ३४३।। चंद्र शनि कर्क राशिमे स्थितहोवे और शुभग्रह उनको नहि देखते होवतो पंगु होता है ।।३४४ ॥ कोईभि स्थानमे शनि शुक्र का योग होवे भौर उनको शुभग्रह नहि देखते होतो पंग होताहै ॥ ३४५ ।। सप्तम स्थानकास्वामिशनि, पापग्रहसे युक्त होवेतो पंगहोताहै ३४६ पायपर १२ या स्थान मीनराशी और शनि का अमर है इसकारण येतीनो पापग्रहोस यत दृष्टहीचे नीचतथा शरिराशी हो भौर ऊपर कडवेयोगवनतहावेतो अवश्यपगु वापारमेकोईभी तरहकी पडिा- होनेका सभवहै इसके सिवाय और क्यादेखना ? उपरोक्त पागोके शिवायम भाई कोलाभ, भाईवपत्रकात्री, माताका पिता (नाना) माताकाराज्य, मीरयावाप, पत्रवाशाला, पुत्रकेछोटे- भाईकीत्री, पुत्रकाभाग्य, सालकापुत्र, मालिकवीमाता, वापीमाता, (दादी ) सुसरेकाापता, मामफामृत्यु, काकामारपेश, गरुकापुन, सुसरेकाराज्यव्यापार, सासुकीमाता, भादि का विचारभी उपरहे हुच यागोर भनुसारही प्रथम भाषमे देखना शरीर के लक्षणोंपरसे। लग्नचंद्र और ग्रहोंकी परिक्षा करना अतिमहत्वका कामहे और वह प्रथमभावस २५धरखता है अत यहाटस्का दिग्दर्शनरादेना भीभावश्या है।
(भाषा टीकासहित) शरीर भौर शरीरके अवयव, वर्ण, चेहरा, नत्र, स्वर, दंतपंक्ति, वाणी देश, हाव भाव शरीर के उपरकेचिन्द भादि के सहायतासे लग्न व चंद्र और ग्रहोकि परिक्षा होतीहै इसमे कुछभी शंकानहीहै कितु भव- लोकनशक्ति जिसमान की होती है उसीमानसे इसकाममे यशमिलताहै. भतएव शरीर लक्षणपरसे यहपरिक्षा कैसे करना ऐसे उपयोगी विषयका परिज्ञान सर्व साधारणोको प्राप्त होनेके लिये वईवार भनेक मनुष्यो पर अनुभव कियेहुवे योग सर्वसाधारणो केअनुभवार्थ प्रकाश करते है जिससे लग्न खराद किया खोटा इसका निर्णयभी भलीप्रकार इंटली तथा शरीर लक्षणपर से करसकेगे. । नीचेलिखे हुवे लक्षण जिस जिस समय जिन २ के शरीरपर देखनेमे भावे उसी उसी समय अमक लग्न व अमुक राशी है ऐसा निःशंसय कहनेमे हरकत नहीं इन लक्षणोमे सर्व मनप्यमात्र आसकेगे ऐसा कह नहींसक्त क्योकि ईश्वरीकृतीका वर्गीकरण करणां भत्यंत कठिणही नहीं कित भशक्य है। अत. आज पर्यंत जितने समझमे और भनभवमे भायेहै उतनेही योग लिखेहै भभ्यासि मनप्पोने इनका योग्य उपयोग करके अपना अपना ज्ञान बढाना चाहिये। मेप-अश्विनी, भरणी, कृतिका का भेकचरण मिलके मेपराशी होती है, ऐसेही प्रत्येक राशी । नक्षत्रो की होतीहै इन प्रत्येक नक्षत्राको स्वरूप भिन्न २ है इसकारण इसराशीके तथा प्रत्येक राशीयोके लक्षण जो जो लिखेहै उनमे परस्पर विरोध देखने मे भावेगा । भमक नक्षत्र का भमक लक्षण कहनेमेानाकठीणहै तथापि प्रत्येक राशीयोंके मनप्यो मे जो जो लक्षण देखने में भायेहै वे सर्व लिखेहै इसकारण विरोध के तरफ नक्षत्रोके भिन्नत्यसे देखके विचार करना । चालचलन बावले के समान एकांत भधिकप्रिय, हसना बहुत कम और वहभी सिर्फ चेहरेपर दिखनेवाला, बोलना भटकतेहुवे,नादे बोलनदी, शब्दफिका घोगरा (रोत्या मनुप्यके समान) होठके बाहर नीकलेवेदांत किंवा दांतो केसाथ दुसरी छोटीलाईन या दांतोके पछि । एक्दोतीन एकके पीछेएक ऐसदात होवे, दांतो की नीचेकी पनीवकरी (जातक तत्व) केदांत के समान छोटी व गोलहोये, शरीर की मुद्रा गुस्सेवाले मनुष्य समान, बहातेजचलनेवाला और दोटनेवाला, दूरदूर की मुसाफरी करनेवाला, पारंवारस्थलांतर करनेवाला, फिरणेका उद्योग धंधा करने वाला, शरीरपतला, धर्णतानके समान, दांतोमेसेखूनपहनेकीपीडा, किंवा अन्यकोईभी प्रकारका दंतरोगवाला, जितना कहे उत्तनाहि काम फरने वाला (सुदकीदि नहि) स्वतःविवारनकरते हुये दूसरा कहे उस माफिक सुनके भलमरनेवाला क्रोधविशेष परंतु काधकी भाविभाग भत्यतकम, नेत्रलालरंगके, तथा कछपीले (पिंगट) मस्तकतथा मस भययाकोनसेहिशिरोभागपराकसीभीतरहकी निशानीहोवे प्रकृति उष्ण, बहुधा ज्वरका तथा रक्तका विकारवाला, तामसी, निग्रही, अपना हतपर्यंत चलानेवाला, मनमेभाये उसका कुछ विचारनकरते कामकरनेवाला, शरीरके अवयव मजबूत, ऐसा इसराशीका स्वरूप सर्वराशिपोमे यह राशी नल्दी पेहचानमे आसक्तीहै और इस राशीम मनुष्यभी बहुत देखनेमे आते है । इसराशीम यदि रवि होतो सफेन, हरा, और कालामिले दुवे रंगके जैसे किसी किसी भग्रजो के नेत्र होते हैं वैसे नेत्रहोवे, राव और मंगल एकत्रहोपेतो विशेप उपरोनरंग के नेत्र होये, केवल मंगलदोवतीनेत्रव देश तांबकेसमानय पिंगटहावे, इसराशीमे जो अकेलारवी लग्नमे होवे तो यह मनुष्य ऊंचा शरीरका भोर संतप्तहोवे, व मस्तकालकीपीडारदे, इसराशी लग्नमें केवलमंगल होवनीशरीरके कोईभी भागसे रक्तस्रावका रिकारहोवे, मुख व छातीका भाग विशेषलालहोवे, मस्तकमे गूमडेच? टाट बगेरा विकारहोके उस की निशानीरहै, किंवा पडनेसे जखमहोष उसकी निशानीरहै, भयवा माताकै घणहोचे, । रषिकिंवा मंगल इसराशीमे दूसरेस्थानमहोयतो विशेषकाला हराभौर सफेदामलेहुबेरंगकेनेत्र (कोईभंग्रेजोंके जैसे होतेह वैसे )होवे, वदुखी मनुप्यके सरीखहीये, भौर नेत्रपीडा (भांखानेकी विशेषे आदतर है। चाये भयवा छठे स्थानमे ये ग्रह होयेतोअपघातहोवे, आग्निभय होये, पंट पर दाग (डामके) निशानहोये, भयंकर तापभारे, छोटी माता तथा घडीमातसे विशेषपीडाहोवे अम्लपित्तरोगहोचे का अग्निसे जलनेका दुःखहोये। --- (भाषा टीकासहित) इसराशीमे लममे शनिहोरेतो बोलतेसमय जवानविशेपे अटके अथवा दूसरी कोईभी खोडहोवे दांतवंदकरके बोले किंवा टेढामुंह करके बोले नेत्रमैले बारीक व ऊंडेहोवे और कुछ पिंगट होवे। शनिकेसाथ रवि अथवा मंगलकायोग होये किंवा रवि मंगल दोनुका योग होतो नेत्र मांजरे (बिल्लीकनैत्रके समान) होवे, इसराशीमे राव अथवा शनीकोईभी स्थानमे होवेतो शब्द फीका खोखरा होताहै। वृपम-कृत्तिका के तीन चरण रोहणी व भृगके दोचरण मिलके वृषभ राशी होती है इसराशी के मनुष्य क्वचित मिलते है । शरीरकायांया खुबसूरत व मध्यमउंचा, दांतसफेत, वर्णसफेत, गौर व तेजस्वी, चेहरामोहक, व मुंदर, नेत्रसफेतहोके तेजस्वी प्रकृति निरोगी गालऔर हातकामणीबंध (कलई ) गोल और भरीहुई, विशे पतः शरीरमे वर्तुलख तेजयअतिस्वच्छता येगुण विशेष नजरआते है चेहरेपर छायाका चिन्दभीहोजाये इसराशी किनिया भति तेजस्वी और गौर होती है. इसराशिमे गुरु चंद्र किंवा शुक्रहोवेतो शरीर का और दांतका वर्ण स्पटिक के समान शुभ्र व तेजस्वी होता है. उपरोक्त वर्णन जैसा रोहिणी भागमे अच्छामिलेगा वैसा इतर भागमे नहीं मिलेगा. मिथुन- मृगके दो चरण, आर्द्रा व पुनर्वमूके तीनचरण मिलके मिथुनराशी होती है इसराशी के मनुप्य बहुत नजरआते है चेहरा सुंदर और दाढीकभागकीतरफ छोटापन मस्तकपीछेकेभाग की तरफ नारेलत्तरीस्वालंबा शरीर दुबलापतलाव ऊंचा, वर्णहरामिलाहुवा काला,नेत्रकाले, केशबारीफ, स्वरमंजुल,वाणीस्पष्ट, विशेषबोलनेवाला, वक्ता (पाख्यानदाता) विद्वान, विद्यव्यासंगी, भाषाशास्त्र उत्तमजानने वाला, शास्त्री, पुराणी, श्लोक दोहे कहावत वगेरा का उपयोग बोलने मे विशेष करने वाला, और कमर बाहर निकालकेनमाहुवा चलने वाला होवे, सेइस राशी के लक्षण है- कर्क-पुर्वासु का एकचरण, पुष्प व अश्लेषा मिलको कर्क राशी हो- तीहै. प्रवाशाउनम पानी मेतिरनेवाला,बागवर्गीचे काशोकीन,जलाशय, (जातकतत्व) केनकि जन्म पानेवाला भयया रहनेवाला, फिरनेका धंधाकरने वाला, गायन जानने वाला, भागेके दांत चौडे व मोठे, और कछेक वाहरदिखनेसरीखे, चेहरा गोलभौरमोहक, हातकेंपंजेउगलिये भौर पांव ये भवयववडेहोवे, बहातेजदोडनेवाला जल्दी परंतु वाके पांवरखके चलनेवाला, शर, भभद्र घोलने वाला, चैनकरने वाला, स्त्रीयोका शोकीन देखियोवाला, वर्णकालासांवला, बांधासाधारण मजबूत, चायिमध्यम, व्यसनी और अनेक घीयोको भोगनेवाला, इस प्रकार के लक्षण इस रानी के है. इस राशी के लग्न मे गुरू होतो वर्णगोरा व वांधाशरीर का भच्छा होता है भौर निम्प शनी होताहै, इस राशी मै शुक्र व चंद्र होवे लग्न मतो भतीचनी होताहै, भौर गाने का वजाने का तथा नाटक का विशेष शोकीन होताहै, मंगल शनी व राहु होवेतो व्यशनी हलके विचार का व रोगी प्रकृति का होता है, चतुर्थ तथा षष्ट स्थान मे इस राशी मे ये ग्रह होवेतो दुःख दारिद्र और विपत्ति भोगने वाला बहुधा पेटमें दुखने का तथा उदर रोग वाला होता है., सिंह-मघा पुर्वा व उत्तरा का रचरण मिलके सिह राशी होती है, दांतभातिशय मनबूत, छाति चोडी व भरदार, कपाल विस्तीर्ण भौर कुछेक भागे निकला हुवा, चहराभोवेके पाससेसूक्ष्म दृष्टी से देखने से सिंह सरीखा दीखे, नाकबूचरा, शरीरमजबूत, कसाहूवा शरीर, वर्णमाला, शब्दमोठा, निधडकछातिका, बेडर, प्रमुखपणेसे भग्रगण्य होके घरद्धारमै नियमितचलने, याला अधिकारि (आफि सर ) प्रख्यात, छातिकोभागे निकालके चलने वालाऔर खडारहने वाला, वडा मजबूत बलवान, किल्ला पर्वत और अरण्य इनम कोईभी कारण वश निवास करने वाला, व इनमे प्रीतिरखने वाला, इस प्रकार इस राशी का स्वरूप है। इस राशी मे गुरु चन्द्र शुक बध ये ग्रह होवेतो वर्णगोरा होता है, चेहरेका दूसरेपर सहन मे रोव ( दवदवा ) घेठ जाता है कपाल भव्य चाडा व मस्तक का भागभी बड़ा होता है. गरि होवेतो बहुधा वण काला होता, पण शरीर मजबूत व भतिशत मुहाल होताह, मंगल होवतो प्रकृति भति उप्ण होतीदे शरीर बहुत . - (भाषा टीकासहित) चान मजबूत होता है, वर्ण तांबके समान होता है, नेत्र पीले, शरीर का दिखाव लढाउमनुप्य के समान, भौर भति गंभीर दिखता है, दूसरे मनुष्य को अपने तायमें रखनेवाला कपाल अधिक आगे निकला हुवा और कपाल पर उंचापणा, तेजस्वी, फरस्वभावका, अमलदार, (बडा आफिसर) सनापति होने योग्य, अपघात, दुःखाप्ति, और रक्त साप इनका भय विशेष, ऐसा होता है. शनि किंवा राहु हरितो शरीर परिश्रम सहन करने की शक्तिवाला होता है परंतु रोगिष्ट रहता प्रमुखत्व प्राप्त नहीं होवेशत्रुभय विशेष होवे. कन्या-उत्तरा के तीनचरण इस्न भौर चित्राके दोचरण मिल के कन्या राशी होती है. ललावाला खडा रहे भौर चले टस वक्त गर्दन टेढीरक्खे, भालसी, धीमा, चलते समय हातजाद हिलावे, हंसताहुवा बोले, चेहराचौडाय गोल, चालहातीसरीखीघूमती, स्त्रीयों के लक्षण. विशेष, स्वरवारीक, विद्वान, हस्तकलाकुशल, पहनने के कपडे वगेरा काविगहने करने की विशेष चिंता नही करने वाला, इस प्रकार का इस राशी का स्वरूप है. तुला-चित्रा के दो चरण स्वाती और विशाखा के तीन चरण मिलके तुल राशी होतीहै. चेहरा, हात, पांवकी नलिये भोरएकंदर शरीर भधिक लंबा होता है, पांकी नलिये वाकदार, शरीरउंचा और दुबला पतला,वर्ण बहुधा काला,स्वर पतला,मुंह बंद करके हंसने वाला, अनुकरण करने योग्य, गिनतीके और तुलेहुवेवचन ठहरके बोलने वाला, वृत्तिसाविक बोलते समय उभीगर्दनजादे हिलाताहै खडा रहे और चल उस समय कमर नमाके भागे झुका हुया दिखता है, विद्वान, और शास्त्रज्ञ, ऐसा इस राशी का स्वरूप है। लग्न मे रवि इसराशी का होवेतो शरीर विशेष ऊंचा व काला होताहै, चद् होवतो शरीर के अवयव जादे लेवे और गारे होते है, गुरु शुक्र व बुध होतो दिखनोटा सदर शरीर होता है. वृश्चिक-पिशाखा का एक चरण भनुराधा ज्येष्टा मिलके वृश्चिक राशी होती है. कमर के उपर के भांगकी अपेक्षा नीचे का भाग छोटा होता है, औरसमी प्रमाणे कितनेक अवयवभी छोटे होतेहै, ऊंचाई (९६) (जातक्तत्व) कम होतीहै नाक मोटा और फूजा हुवा स्वभावगहरा और खुन्नस रखने वाला, सर्वदातवडे, वर्णगोरा, मुखकाजवाडा मोठा, इस तरह का इस राशी का स्वरूप है. धनु-मूल पूर्वाषाढा और उत्तरापाटाका एक चरणमिलके धनराशी होतीहै छाति भागे करके घूमते चलनेवाला कमाहुवा शरीर, शरीरकी भाकृति विशेषमजबूत और सुडोल, मोक चपेकीक्लीके समानतीखा शरीरनदुवला न जादेपुष्ट, बहुतहीमजबूत, गला द दाढी ये भाग मानो क्सिीने हातसे दुरुस्त क्येि होवे वैसे कोरदारसन्दर गरदन जाडी भरी हुइ, भुजदंडभेरहुव, पहलवान के समान, और हाथकी कलई जाडी घाडेपर बैठनेवाला, लडाई दंगे में पीछे न हटने वाला, बोलने मे बलका गर्य विशेष रखनेवाला, वर्णसाधारणगौरा, लडाई मेबहादुर, नेत्रपाले, ऐसा इस राशी का स्वरुप है इस राशी मे मंगल होतो प्रकृति भत्यत उग होति है और भर्श (ववाशीर ) अथवा दूसरा रक्त विकार का कोईरोग, अपवात विका कोईभी दुख की प्राप्ति होतीरहे, शुक्रहोतो शरीर तेजस्वी होये दैवी मनुष्यसमान दिखनाला होता है, बुध वा गुरु इस राशी में होवेतो साफसुथरा तेजस्वी मुन्दर स्वरूप वाला होता है, शनि वा राहु होयतो मुडोलसशक्त होये परतु रोगिष्ट रहे मकर- उत्तरापाढा वेतीनचरण, श्रवण, धनिष्टाके दौचरण मिलकर मकर राशी होती है, क्तिनेक वखत शरीर पतला, छोटा गर्दन उट सरीखी लंबी, असबद्ध और भविचार से बोलने वाला एकही वात मेमन गुया जानेगला, भंगविक्षेप हास्यास्पद, एक्दम व आवाज से और मध्य मे बहुधीरप से भाषण करने वाला, क्तिनेक समय शरीर भति लट्ट, ( मजबूत ) शरीर के कितनेक अपयर वाजवीकी अपक्षा अधिनाडे, वायूसे जाडा हुआ शरीर, स्नान संध्यादि धर्म भानपर सर करने वाला, परमेश्वरकी सगुण भक्ति करने वाला, जमा सच के तरफ विशेष लक्ष देने वाला, वडी बडी, गुच्छेदार मूछे रखनेवाला, भौके केश करडे, दूर दरदेशोरी मुसाफरी करने पाला जगाहामगरफे सरीखा दिया बहुतवारीर, शरीरसे मान स मरतक बहुत बडा, इसप्रकार का इस राशी स्वरूप है.
(भाषा टीकाहिात) (९७) इस राशी में जब मंगल अंतके भागमें होवतो शरीर बडा भारी व भति लठ्ठ होता है वर्ण, तांबेके समान होवे और शरीर पर भतिशय केशहोते है. कुंभ-धनिष्ठा के दोचरण शततारका, पूर्वाभाद्रपदाके तीन चरण मिलके कुंभ राशी होती है, शरीर सूक्ष्म , बहुधा मस्तकपर तालुके भागमे केशनहींहोवे, कपालके दोनुबाजुले भागजादे छोटे दिखतेहे, चेहरा दिखाउ मुंदर,विद्याव्यासंगी,बडाकल्पना करने वाला, गंभीरव तात्विक विचार करने वाला, कायदेकापंडित इस प्रकार इस राशीका स्वरूप है. इसराशीका शनि लग्नमे होवेतो शरीरपुष्ट, उंचा, और मजबूत होताहै. भीन-पूर्ण भाद्रपदा का भेक चरण उत्तरा भाद्रपदा व रेवती मिल के मीन राशी होती है. शरीर विशेषठेगणा, मस्तक व कितनेक शरीर के अवयव बहुत छोटे, जननद्रियबारीक, वर्णसाधारणगोरा, इसप्रकार के इस राशी के लक्षण है. इस प्रमाणे राशी के सामान्य लक्षण है एक राशी के सर्वही लक्षण एक ही मनुष्य में मिल जावेगे ऐसा नही समझना चाहिये किंतु जिस समय एक दो लक्षण स्पष्ट देखने मे भावे उस समय उस राशी का निश्चयात्मक ज्ञान होगा। लग्न अमुक राशिका वचन्द्र अमुक राशीका है ऐसा निश्चयात्मक कहते आना माश्किलहै तथापि दोनो मेसे एक कायम होने बाद दूसरे का ज्ञान उत्तम होसकेगा इस काममे अवलोकन व विचार शक्ति बढ़ाने का ज्यों ज्यों विशेष अभ्यास होता जायेगा त्यो त्यो लग्न व चन्द्रकी परिक्षा होने मे परिज्ञान अधिक बढता जावेगा। ग्रह परिक्षा. कंडली मे ग्रह कहीं भी क्योन बैठेहो राशीपरत्व और स्थानपरत्व शरीरपर परिणाम अवश्य करते है इस परिणाम का बरोबर ज्ञान होने से किसी समय लग्न का ज्ञान नहीभी होतो वह इस परसे होसकता है इस कारण थोडेसे अनुभव किये हुवे योग नीचे दिये है. १ कपाल भधिक आगे दिखेतो सिंह राशीका मंगल लग्न में है एसा जानना- ४ [जातकता] २ नेत्र पीले भौर पर दिखतो नग्नि राशी (मेष-सिह-अया धनु )मे रवि अयमा मगल ग्रह हे ऐसा जानना नेत्र बहुत बडे और भागे भाये हुये । निक्ल हुये) दिखने के लक्षण मगर के ही है यह निश्चय जानना- ३ नेत्र गाल होवे और भाग हुवे दिखते होवेतो सप्तम मे मगल दे एसा समझना फपाल मे दर्द, भर्श ( ववाशिर) नेत्रो मेभारतपणा, चेहरेपर अधिक लाली,ऐसा लक्षण होतो मगल लग्न मेहे ऐसा जानना ५ गर्दन के भागपर लाल रगका दाग, पिसीभी कारण से उत्पन्न हुये जखम का निशान होवे भयमा जल जाना तथा रन रिकार के गाठ वगरा का चिन्ह हावे माता का चिन्ह हो इस प्रकार के लक्षण देखन मे भावतो लग्न मे भयाचन्द्र के पास मरग होगा भार ये याग मेष राशी पर हुवा होगातो अवश्य कुछ निशान रोवेगा ६ नत्र मे पीडा होती रहती हारे विशेषत माखोकी पलको मे दान पडजान का शिकार होवतो मगल धनस्थान में है भेसा जानना ७ शरीर का कोनसादि भाग टुटा हूवा काटा हरा भयरा जलाया हूरा होवेतो धन राशी मे मगल है एसा जानना ८ काला हरा भौर सफेद मिल हुव रग कनेत्र जैसे पिसी २ भग्रेज के हाते है वैसे हातो रविमगल किया हर्शलमगल ये नत्र स्थान म अयवा कुडली मे यहीभी एकत्र होग ९ नत्र अति ते नस्वी स्वच्छ काले व पाणीदार हावेतो शुक दूसरे स्थान म भयया नेत्रस्थानम होगा एसा समझना १. नेत्र मलिन भतिकाले गड़ल रंगके ( गगले ) छोटे रहे इस प्रकार क होवतो लग्नमें भथवा दूसरे स्थान मे चद्रसे युत शुक्रजानना २१ शुक्र के समानही चद्रकेही नत्र होत है यह भालोकन भ-पास शक्ती से इनदोनो ग्रहोका फरक समझ नेमेभाताहै लिखते नहीं बनता। २२ नत्र मे हरेपणा अधिक हायेतो रविशनि,मगल शान,व हर्शल शानि, का याग लग्नम अथवा दूसर स्थान मे कर्क, सिह, धन, मेष, राशी मे है एसा जानना १३ दात शन्न स्वच्छ व तेजस्वी हातो चद् गुरू भौर शुक्र लग्न तथा दुसर स्थान मे समझना (भाषा टीकासहित) (९९) १४ भाईमुख व होठपर वर्वी व लालपणा विशेष होवेतोलामेतया दूसरे स्थानमे चंद्गसमझना. १५ बोलते वखत अटकताहोवे तथा जीभ मे विकार होवेतो लग्नमे भयया दूसरेस्थानमे राहूपाफ्युत समझना. १६ दानवंदकरके अयवा मुखजादे नहींखोलके मुहमेही बोलताहोवे तोलनमे शनिदै ऐसाजानना. १७ लिखने के समय मुहयांकाटेढ़ा करके लिखताहोये तो दूसरस्था- नमे राहु का संभव जानना. १८ जिवान भागे करके बोलता होचे रकारका उच्चार उत्तम नहींकर सक्ता होये किवा अन्यकोई बोलने की सोड होपेतो चंगराहुसेयुक्तमान ना भयवा लग्नमे राहूजानना. १९ दंतपंक्ति धनुष्या कार व भतिशय वांकदार होतो लग्नमे राहू होताहै. २० मा सदाका शिकार व वातबद्ध शरीर होतो शनिचंद्र जल- राशीमे भेकत्र समझना. २१ बोलतेवखत खंकारताहोवेव वारंवार खांदेसे गरदन घसंताहो तो चंद्र शनि कंभराशीमे एकत्र जानना. २२ हमेशा सरदी से नाकबहता होवे वा बहुधा बोलते समय नाकमे कुछ भटकगयाहोवे वैसा करतो शनिचंद्र मकर राशिमे भयवा जल. राशि (कर्क वृश्चिक मीन) मे जानना. २३ पेट बहुतवहादिखे फिवा पेटपर बहुतसेकेश होवेतो चौथेस्थान मे चंद्र अथवा गुरु इनदोनोमेसे एक का संभव जानना. २४ भम्लपित्तका रोगहोव तो रविमंगल ये दोनो भेषराशी के होके लग्न चतुर्य वा पष्ट स्यानमे जानना. २५ अपस्मार (मृगी) होवेतो चंद्रमा शनिसे युक्तहे भौर सामने मंगल है किंवा चंद्रमा मंगलसे युक्त है और सामने शनिवेठाहै वा छठे स्थानमे चद्र भौर वारमे स्थानमे मंगल गया है एसा जानना. २६ वस्त्रा भरणसे शरीरको सजानेवाला, न्यारे न्यारे रंगके अनेक प्रकार के पोषाख पहननेवाला, और शोकीन, ऐठबान,भत्तरकाशोकीन, ऐश करनेवाला होतो लग्नमे शुकहोनका संभव जानना.
(१००) (जातक तत्व २७ दंद ( तोद ) वाला शरीर, गोग, सत्वगुणी, श्रेष्टद्धिका, कफ प्रकृति, पिनचूक कामकरनेवाला, स्मरणशक्तिभपूर्ण, अयांतरामकरने वाला, भव्य, विलकुलनियंशनी, गंभीर, मभ्य कीर्तीमान्, विद्वान, सफेदक स्टेपहननेवाला, दांत व नेत्र स्वच्छ, विद्याव्यासंगी, प्रौढ विचारका होयेनो लग्नमे गुरु जानना. २८ भंडदो का विकार होयेतो वृश्चिक राशिक शनिको मंगल देखता है किंवा वृश्चिक राशिमे गयेहये चंद्रको शनि भार मंगल देखते होगे एसा जानना. २९ जाली फूल पत्ते कतरना वलणदार [ मरोडदार मुन्दर ] अक्षर लिखना नाम्खनसे अक्षर लिम्बना ड्राइंग यगेरा कोईभी तरहकी हस्त कोशल्यका काम करताहोये तो कन्याराशीम शुक्र अथवा चंद्रमाका संभव जानना. ३० वकील बेरीस्टर सोलीसीटर वा जज होतो मिथुन कन्या, किंवा मकर कुंभ, किवा धन मीन, इनलग्रमे जन्म जानना. अथा इन लग्नमे जन्मनही होतो बुध गुरु व शनि तो अपश्य उप- रोन राशीमे समझना-तथा शनि और गुरु ये दोनो ग्रह उसकी कुंडलीमे मुख्यत्वसे तीन स्थितीमे अपश्य होगे. १ शनि गुरु एकराशीमे बहुत नजीक नजीक अंशमेहोवे. २ शनि गुरु परस्पर एकसे दूसरा सातमे स्थानमै होवे. ३ येही ग्रह परस्पर नवम पंचमहोये और मेष तुल मियन धन भ किया सिह राशिके होके ।।२।८।५।११।२९ स्थान मे गये है ऐसाजानना. ६१ इंजनियर तथा एल. सी. परिक्षा पास कियाहुवा ओव्हर सियर होतो उसके मिथुन तुल वा कुंभ राशीका मंगल और शुक्र १॥२॥५॥ ९११ मे स्थान है, रवि भौर शुक्र एक राशी मे नीक नजीक भशके हैं, और लग्न भयवा चंद्र चरराशिके है ऐसा जानना । ३२ शिक्षक का धंधा करनेवाला होघेतो लग्न भयवा चंद्र से नत्रमे स्थानमे गुरु सनझना. ३३ जंगल वा नोकरी करने वाले गाई राउंड गार्ड किंग रेजर ( इन्सपेक्टर ) होतो मेष लग्न किंवा मेपका चंद्रहै ऐसा समझना ३४स्नान संध्या पूना सोला वगेरा का विशेष भाडयर होतो मकर (भाषा टीकासहित): (१०१) - राशीमे गुरु भयवा चंद्रहै एसाजानो ३५ राजकीय संकट भायेहोवे तो रवि भयवा चंद्र इनका भौर शनि किंवा हर्शल का केंद्रयोगहे भयका रवि या चंद्र शनि भयका दर्शल से युतदे ऐसाजानो ३६ सजन डाक्टर होतो वृश्चिक राशीमे चंद मंगल भंयया गुरुहै भथवा वृश्चिक राशी लग्न वा दशमेहे ऐसाजानो। ३७ निपुत्रिक होवेतो शनि व गुरु एकराशीपर है एसानानना। २८ संतती मूलमे होतिही नहींहोवे अथवा बहुत कम होतिहोतो पंचम भावके आरंभमे सिंह कुंभ भयवा मेष राशीहे एसाजानो ३९ संतती जल्दी जल्दी होत होतो पंचममे कर्क मकर वृश्चिक वा मीनराशिहे एसा समझो ४० कन्या प्रना अधिक होतीहोवेतो लग्न चंद्र पंचम स्थान व गुरु ये कर्क मकर वृश्चिक ग मीन राशीमेहे एसाजानो ४१ लडके भधिक मरते होवे तो गुरू व मंगल ये एक राशी पर बहुत नजीक नजीक भंशके भयवा मंगल की पूर्ण दृष्टि योग में गुरु है ऐसा जानना। ४२ गर्भपात होते होवे बालक जन्म के बाद अल्प काल में मरते होवे स्त्री के प्रसूती समय में बालक अडताहोवे किंषा चालक को काट के निकाल नेका प्रसंग आताहोवेतो पंचमस्थानमे या एकादश स्थानमे राहु मंगल व हर्शल ये ग्रहहै ऐसाजानना. परंतु कर्क, वृषभ मेष, राशी का राहु होवेतो संतान जल्दी देताहै और हानीभी नहीकरता ४३ सर्व लडकेहि होतेहोवेतो पंचममे पुरुष राशि हे भऔर गरु चंद्र भी पुरुष राशी मे है अथवा पांचमे व एकादशस्थानमे पुरुषग्रह है एसाजाननं. ४४ संतती एकवख्त होने वाद फेर बहुत वर्ष पीछे बालक होतो पंचममे तथा एकादशमे शनिहै एसाजानना. ४५ पीठपर बहुत भाई बहन होवेतो तीसरे स्थानमे कर्क, मकर. वृश्चिक, मीन, ये राशी है ऐसाजानो. ४६ पीठपरके भाई बहन जीवते नदीहोवेतो तीसरे स्थानखें मेष सिंह धन या वृश्चिक राशिका, होनेका संभवहै.
(१०२) (जातस्तल) ४७ ज्येष्ट व पीठपरका ( छोटा ) भाई व बहन मृतहोवे अथवा उन के गर्भगत हुवेहोवेतो तीसरे स्थानमे रवि वा मंगल एसा जानना. ४८ भाइयोमे एक्यता नहींहोवे किवा भाइयोका कोईभी तरह का सुख नहींहोचतो तीसरे भथया ९ नवमे स्थानमे मंगल एसाजानना ४९ कानसे कम सुनताहोवे तो मिथुन तुल वा कुंभ राशीका शनि तीसरे ग्यारमे अथवा नवमे स्थानमे जानना. ५० कान फुटाहोवेतो शनि मंगल व रविये ग्रह तीसरे ग्यारवे किया नवमे स्थानमे एकत्र अथवा, उलट पलट ये एक एक ग्रह एक एक स्थानमे होने का संभव जानना । ५१ जन्म होनेके पश्चात् ७ सात वर्ष के भीतर किचित पहले कोईभी समपनो युटुबमे एक भयवा भधिक भकस्मात् मृत्यु हवे होवेतो दूसरे स्थानमे हर्शल है ऐसा जानना । ५२ हर्शल का स्वाभाविक धर्म ऐसाहै कि वह जन्म कालमे जिस स्थानमे होवे उस स्थानपर जिस व्यक्तिका विचार किया जाता उसी व्यक्तिका अकस्मात् मृत्यु होताहै। ५३ मा बाप का मृत्यु एकसाथ एकही समयमे होवेतो चतुर्थ स्थान में शनि चंद्र योग होवे और चोये भया दशमे स्थानमे दशल होना चाहिये-इससंवैधके औरभो योगदै वे इसमयमे क्रमसे भगेभावगेही ५४ जिनके भगंदर सर्वागने जखम फियानग, गर्मी व दसरे भयंकर जननेद्रियके विसर होवेतो उनके छठेस्थानमे वृश्चिक राशीमे शनि किया मंगल होवेगा। ५५ लानकार्यने जो भानगडपडीहोवे विधा अकस्मात् लग्न निश्चय हुये हुये विसरजावे किंवा अन्य विन भोयहोरे तो सप्तममे हर्शल हानेका संभाहै ५६ जिनका दिगंत कीर्ति प्राप्तहोतीहै उनके नवम स्थानमे गुरु चंद्र योग होताहै। ५७ जो मनुष्य अपने पीछे अपना नाम गायम रखने वालेहोते है उनके नामस्थानमे भया चंद्रसे नवमरथानमे शनि, गुरु रविन हर्शल इन वटेग्रहोमसे एकादा भी ग्रह, बल पर गये धिनारद नहीं ५८ साधारणत. श्रीमंत मनुष्योके ग्रह उदीन (सप्नमसेलग्नपर्यत) N -- (भाषा टोकासहित) भागमे किंवा धनभाग (नवमेसे तीसरे स्थानके भारंभ पर्यंत) मे बहुत ग्रह स्थित होतेहै। ५९ द्रव्य कितनाही मिले तथापी हातमे टिकतानही विनाकारण बहोजावे कर्जहोजावे वगेरा वाते संपत्ति संबंधमे बनतीहोये तो लग्न के तथा चंद्रके दूसरे स्थानमे मंगल होनेका संभवहै वाजवी रीतीसे खर्च करतेहुवेभि पैसा की तंगीरहे और कर्जा करनापडता होयेतो लग्नसे अथवा चंद्रसे बारये स्थानमे मंगल होनेका संभवहै । ६° कुटुंब बडादावे किंवा बहुत मनुष्यो का उपजीवन स्वतःके भाधारपरदो तो दूसरेस्थानमे गुम होने का संभव होताहै ६१क्टुब मे कलह होतारहताहोवे तो दूसरेस्थानमे रवि होनेकासंभव है ६२ घडीलार्जित संपत्ति के संबंधका झगडा पेदाहोवेतो दूसरेस्था- नमे मकर राशिका रमिहोनेका संभवहै. ६३ वाहन (सवारी) तथा चतुप्यदका व बगीचेवगैरा कृपी का शोख होवेतो चतुर्थस्थानमे गुरु शुक्र भथवा बुध होनेका संभवजानना . ६४ नाक मुख दांत पेढीये वगेरा मेसे कोईभी भवयवसे रुधिर जानका विकार होवतो मेषराशीके २६ अशके भागे का लग्न होताहै। ६५ स्त्री अति सुंदर व गोरी होवेतो सप्तममे अथवा लग्नमे शुक्र- होवे अथवा गुरुहोवे क्यचित् चंद्रभीहोता है। ६६ स्त्री ताववर्णकी दुबले पतलेबांधेकी और बडी संतप्तऋरस्वभाव की होवेतो सप्तममे अथवा दुसरे स्थानमे मंगल होताहै । ६७ बालबचे सुस्वरूप होवेतो पांचमे अथवा एकादश स्थानमे शुक हानेका संभव है। ६८ बच्चे रोगी रहते होये तो पांचमे स्थानमे शनि अथवा मंगल होनेका संभवजानना। ६९ कथा बाचनेवाला तथा व्याख्यान दाता शास्त्री किंधावैग्याकरणी होतो मिथुन राशीका लग्न अथवा चंद्र होताहै। ७० स्त्रीउठके चली गई होये किंवा किसीभीकारणसे घीसे वैवनार होघेतो सप्तम स्थानमे दशेल जानना । ७१ यदिकोई मनुप्य किसीके गोद (दत्तक ) गयाहोवेतो उसकी कुंडली में नीचे लिखेहुवे योगोमेसे एकभाद योग निश्चय होवेगा। ५ (१०४) (जातकतत्व) (१) कर्क क्विा सिहराशीमे पापग्रह. (२) चंद्र किवा रवि ये पापग्रहोसे युक्त भयवा दृष्ट (३) चतुर्थ भयवा दशम मे पापग्रह. (४) मेष सिह धन क्यिा मकर इन राशीयोमेसे कोईभी भेर राशी चर्थ अथवा दशम स्थानमे. (५) चंद्र के चतुर्थ स्थानमे पापग्रह. (६) रविके दशमे भयवा नवमे पापग्रह. (७) चंद्र भयवा रवि ये शत्रुक्षेत्री शत्रुग्रहसे युक्त ७२ जोडले (दोवञ्च सायहोवे ) वञ्च बहुधा एक्लग्न और एकही राशीमे जन्मपाते है उनके लग्नमे राहु होताह भौर यह राहु कन्या मीन मियुन अथवा धन राशी मे होताई मीन और मिथुन ये राशी राशि चक्रमे मुग्म (जोडली) राशीहै इसकारण जोडले वालकोकी कुंडली मे इनराशीमे लग्न, चंद्र, राहु, किया शुक्र, भया लग्न स्वामी, होतेहे ऐसा देखनेमे आताहै कन्या और धन ये राशी भनु- कमसे । मीन भऔर मिथुन राशी की सातमी राशी है इसकारण उप- रोन लग्न चंद्र राहु भादि इन राशियोमे भी देखनेमे आतेहै । ७३ ललाई लिये हुवे गौर काती, मुस्खपर व छातीपर लाली, नेत्र पाणीदार, चित्र विचित्र पोपास्त्र धारण करने का हौस निर्मलता, तेजस्विता, घंट, स्टाकिंग घड्याल, छत्री, लकड़ी ये वापरने का दौस हो तो शुक्र और मंगल का योग होने का संभव होता है। ७४ चहरा ऊचाक्म, चोडानादा, हास्यमुख, टापटीपसे चलने याला वक्तृत्वविशेष स्वच्छ वन पहिनने का 7 शरीर स्वच्छ रखने का भौर विद्या व्यासगका हौस होता लग्न मे बुध है एसा जानना। ७५ शरीर दुबला पतला कफ प्रकृती, गौरा व पाणीदार भतिचंचल लन बस्न जिसके मुहमेसे थूक उडता होवे या लाळ पडती होरे वातस्वछ पोषाख मलिन नेसफेद, प्रवासी, भलंकार व मुगधीपदार्थ धारण करनेवाला ये लक्षण होरेता लग्नमे चद्र होनेका संभव है। नियंशनी होपतो लग्नमे सुध गुरु शुभ अथरा चद्र इनमे से काई भी एस ग्रह समझना। पर ( भागा टीकासहित) (१०५) ७७ जगतमे लोग भगये गिनेजातेदो जोराजा, संस्थानिक, जादागि- रदार, इनामदार, किंवा बड़ी तनख्वाह के सरकारी मोठे नोकर, (बडे भांफिसर) बहुतलोकोपरअधिकाररखनेवाला, तथा बहुतलोग जिसको मानदेवे और अपने उपर मुख्यामाने तथा जोलोग खासगीधंधा चलानेवाले होवे उनको भी जगतमे राजा भयवा प्रजाके पाससे माठा मान मिले, प्रजाकलोको के तरफ से यही अपना खरा भयगण्य है ऐसा समझ राना सरीखा मान जिसको मिलताहो, उत्तम व्याख्यान दाता, उत्तमपुराणिक, बडा शास्त्री, उत्तम हरीदास, वगेरा मानपानेवाले लोक तयां जिनके हाथनीचे विशेष लोक काम करतेहो, जो प्रधान होके कोईभी मुख्य पदपररहनेवाले होते है, उनकी कुंडली में सिंह अथवा कर्क ये राजाराशि अवश्य बलवान हुये विना रहती नही । और जैसा जिसका भविकार भोर मान बडा होवे उसी माफिक इन राशिमेरवि चंद्र गुरु बुध किंवा शुक ये सर्व ग्रह किया इनमेंसे एकभी कोई ग्रह गुक्त हुये विना रहतानही. (१) लग्न सिंह होवे इस राशि मे रवि, चंद्र, गुरु, बुध किवा शुक्र मेसे कोई एक ग्रह वा सर्वग्रह युक्त होघे और दशमे इनमें से कोई ग्रह होवेतो मुख्यत्व प्राप्त करणेका कारण होता है. (२) मंगल सिंह राशि का होवे वा दशमे सिंह राशिका जावतोउस मनुष्य को मुख्यत्व शीघ्र मिले और उसका मान अधिकार भौर तनख्शद जल्दीर बहतीनातीदे (३) सिंहराशि मे राहु शनि ये दो ग्रह मात्र अच्छेनहींहै ये ग्रह हो ये तो मनुष्य जिस खाते मे होवे उस खाते मे मुख्य की जगह उस्को जल्दी मिलने वालि नहीं भौर तरक्की (प्रमुशन, पगार बढना) भी जल्दी होता नही (४) सिंहराहि ११३१४१५१९११० स्थान मे स्वाभाविक बलवान हे इन स्थानो मेसे कोई भीस्थानमे येराशि होने और इसमे गुरु, मंगल रवि, चंद्र बुध, वा शुक्र हो तो भनुक्रम उत्तोतर पहिले की अपेक्षा दूसरा निर्वल योगहोताहै (५) सिंहराशि मे कोई भी ग्रहनही होवे तोभी केवल सिंहराशि ही उपरोक्त स्थानमे होवेतो मुख्यपद देतीहै उपरोक्त बडेमनुष्यो ज है
(जातकतत्व)
कि कुंडली में सिंहराशि कोई भी उपरोक्त स्थिती में जोनही होतो
फिर फल ज्योतिष का महत्वही क्याहै।
(३) जिस प्रमाणे सिंहराशि का वर्णन कियाहै उसीप्रमाणे कर्क राशि
काभि महत्व है फक्त इसराशीमे कोइभी पापग्रह का योगनहीं
होना चाहिये शुक्र, बुध, चंद्र, गुरु, ये ग्रह इसराशिमे उतरोत्तर
बलवान होते है
(७) कुंडलि मे ये दोन [४।५] राशि उनम स्थिती होवेतो भति
उत्तम योग होताहै
एक राशि बलवान दूसरी निग्रह होवतो उत्तम योग
एकराशि बलवान दूसरी बलहीन होतो मध्यम योग
परंतु कर्क राशि बलवान और सिंह निर्यल होवेतो निर्वल योग
(८) लग्न वलवान होवे भौर इन दोनुराशी का पूर्वोक्त योग कंडलीमे
कहींभी होवे तो इनके फलका अनुभव स्थान चलके योग्यतानु
सार मिलेगा।
लग्नवलवान नहीं होवे और ये राशी कुंडलीमे कहीं भी बलवान
होतो नो हल के पगार की मुख्यपणे की जगह होवे वह जगह
मिलती परंतु जिनके लग्न वलवान नही होवे भौर ये राशी
भी बलवान नहीं होवे तो उसका जीवन तो निरर्थक ही होताहै.
इनके शिवाय जितने भनेक योग इस पुस्तकमेलिने है उन
सब योगोका इसी प्रमाणे मनुष्य के शरीर लक्षण मुख दुःखादि
जीवन कृमके योग मिलाके अनुभव करने का सतत भभ्यास
करते रहने से कुंडली देखनेकी जिसमानको अवलोकन व विचार
शक्ति ज्यो ज्यो भधिक बढेगा त्यो त्यो भुगतफल कहनेका
भौर सहनमे मनुष्य की कुंडली के ग्रहोकि परिक्षा करनेकी
योग्यता उतनही मानसे बढ़तीजायेगी । इतिशम्
इति प्रथम विवेक टीका समाप्तः
है
(१०७)
(भाषा टीका सहित)
अथ धनविवेक.
धनेंगेशे खेलाभपे धनेशांशेशे शुभे नामतोधनी ॥ १ ॥
चंद्राच्छुभै रुपचयगैः सद्योधनी ॥ २ ॥
खार्थपो युती केंद्र कोणगौ सद्योधनी ॥ ३ ॥
खशांशशायशी युतो सद्योधनी ।। ४ ।।
सिहासने धनेश धनी ।। ५ ।।
धनेशात् धनांगपेशो केंद्रगौधनी ॥६॥
चतुर्यु स्वःगेपुधनी ॥ ७ ॥
बल्यर्थशः खायांकगो धनी ॥ ८॥
चंद्रार योगे धनी ॥ ९ ॥
भवधन भावका विचारकहतेहै
टीका-लग्नेश धन २ स्थानमे, लाभ ११ पति दशमस्थानमे
धनस्थान केस्वामि का नवमाशका स्वामि शुभ ग्रहोवे तो
नाम मात्र से धनवान होताहै भातपास कुछनहि होते हुवेभी धनवान
समझानागा ॥१॥
चंद्रमासे ३।६।१०१११ स्थानमे शुभह स्थितहोवैतो शीप्रधनवान
होताहै ॥२॥
दशमे स्थानका भौर धनस्थान का स्वामि एक राशिमे युतहोरे ११४
१०५९ मे स्थानमे स्थित होतो शीघ्र धननान होताहे ॥३॥
दशमस्थान के स्वामि का नाश का म्यामि भौर लाभ ११ म्यान
का म्यामि एकत्र युतहोवे तो शीघ्र धनवान होता है ।। ४ ।।
धन • म्यानका म्यामि सिहासनाश मे होोतोधनगन होताई ।।९।।
धनम्यान का स्वामि नाहावैटाहोवे उससे दूसरे स्थानाम्नामि भार
लग्नका स्वमि येदोनोरा में स्थानमे नाव तोधनवान होताह
।" चारग्रह स्वराशि मे गये होतो धनवान होताहै ॥ ७ ॥
* . (१०८) (जातस्तत) बलवान धन २ स्थानका स्वामि १०११३९ मे स्थानमे नावेतो धनवान होता है ॥ ८॥ चद्र मौर मगलका योग होतो धनवान होता है॥९॥ स्वल्प धन योग केंद्र कोणेशे क्रुरपष्टयंशे स्वल्पधनं ।। १०॥ लाभेशांरोशेकरपष्टयंशेशुक्रजीवान्यतरयुतदृष्टे स्वल्पधनी ।। ११ ॥ टीका-दूसरे स्थानकास्वामि क्रूर पष्टयश मेहोवे और 1970९५ म स्थानमें स्थितहोव तो स्वल्पधनी होताहै।॥ १० ॥ लाभेश जिसग्रह के नराशमे होये वहग्रह र षष्टयशमे होवे भौर शुक्रभयवा गुरु से युत दृष्टहोवे तो स्वल्पधनी होताहै ॥ ११ ॥ वहुधन योग या महाधनो याग सौम्यै रुपचय, बहु पनः ॥ १२ ॥ लग्नेशांगे शांशशे बलाढये पैशेषिकशिशुभदृष्टेबहुधनः१३ शारीरो वैशेषिकांरो सार्थश लाभेश दृष्टयुते बहुधनी १४ केंद्र चतुष्टये शुभान्विते महाधनि ।१५।। लग्नार्थायशा शेपिकांश महावनी ।। १६ ।। कर्के मेदेलाभे महाधनी ।। १७ । स्वःसुते लाभेमंदे महाधनी ॥ १८ ।। ल.भेजी ससक पंचमे महाधनी ॥ १९ ॥ स्वगुरौ पुत्रेचंद्रे महाधनी ॥ २० ॥ सिङ्गे गर्मास्युते माहाधनी ॥ २१ ॥ कर्कश चंद्र गुर्वारयुते महाधनी ॥ २२ ॥ भौमेंगे सः मन्दाच्छन्तयुते महाधनी ॥ २३ ॥ -- , (११०) (जातफ्तर) १२ का गरु होनेसे ५ मे कर्क का चंद्र हो सकताहै इससे दोनो स्वक्षेत्रि का नवम पचम योग होताहै और इन दोनो केंद्र त्रिकोणा धिपाका दृष्टी सबध होताई सो मीन लग्न मे यह योग भधिक बलवान जानना चाहिय। सिंह राशि का सूर्य लग्नमे गुरुमगलसे युत होर तोमहानिहोलाहै २१ क्राशि का चद्रमा रग्नमे गुरु मगल से गुतहावेतो महाधनी होताहै ।। २२ ॥ स्वराशि १८ का मगल लग्नभे हो भौर शनि, शुभ, बंध, इनतीनो स यतहाव तो महा धनी होताहै ॥२३॥ स्वराशि ९।१२ का गुरु लग्नमे होवे और चद्र मंगल स सयत होय तो महा धनी होताहै ।। २४ ॥ स्वराशि(२६) कावध लग्नमे शनि शमसे यहोव वा दृष्टदोषे तो महावनी होत ॥ २५॥ स्वराशिः२।७)काशुमलग्नमे होवे भौरचद्रसूर्य से यतदृष्टहोवतो म हाधनी हाताहै ।। २६ ॥ कन्या राशिमें शनि,मगर राहु भौर, शुक, ये चारोग्रह स्थितहोघेतो महाधनरानहोताद ॥ २७ ॥ सहस्रनिकेशयोग। लग्नपारोशेधनपाशेरोच सोन्येगुरुदृष्टे सहस्रनिकेशः २८ लग्नपथै लामेशेक में गुरुदृष्टे सहस्रनिष्कराः ॥२९॥ अंगशांशशे गोपुरे कर्मेश दृष्टेसहस्रीनप्पेशः ॥३०॥ टीका- लग्ने वनवाशकास्वामी औरधनेशकेनवाशकास्वामी शुभ प्रहक्षाय और उनको गुरुदम्यताहोंवतो एक हजार निषका म्यामा हाताहै ॥२८॥ निष्क = भसर्फि (मोहर) को कहते है भमरने रिम्बाहै " दीनारेऽपिच निकोनी"कोई रोगनिक काभर्यरुपया भीकरतहै परत शास्त्रदृष्ट्या और भनुभवसे निप्पका भर्थ असाहीदाना यत्ति युनदे इस मारण उसयमे जहा निक शब्द भारे यहा असा मानना। .
(भाषाटीकासहीत) ( १९३)
टीका- लग्नके नवांशकास्वामि भौर भाग्यश येदोनो परम उच्चांश
मेजावे और लाभेश वैशेषिकांशमेस्थित होवेतो कोटीश ( एककरोड
का स्वामी) होताहै ।। ४० ॥
पाल्ये बदु धन लाभयोग।
सांकाशौ केंद्रगौ लग्नेशस्यांशेशस्येश्वरेणदृष्टो बाल्ये
बहुधनलाभः ॥ ४ ॥
लग्नार्थायगैः शुभैर्बलाढ्यैर्धनेशस्यांशेशेनदृष्टेल्येिबहुधन
लामः॥४२॥
टीका- नवमेश भौर धनेशकायोग ११४१७४१ मे स्थानमेसे कोई भी
स्थानमे होवे और उनको लग्नेशके नवांशका स्वामि जिसराशीमे होये
उसराशीका स्वामी देखता होवेता बालपणकी अवस्थामे बहुतधन
कालाभ होताहै ॥४१॥
लग १ धन २ भौर ग्यारमे भावमे सशुभगह बलवान होके स्थित
होवे और उनको धनेश के, नवाशका स्वमी देखताहोवेतो बालपणेकी
अवस्थामे बहुतधनका लाभहोताहै ॥ ४२ ॥
निध्याप्तियोग
लाभेशेधे लग्नेशेर्थे धनेशलाभे निध्यामिः ॥४३॥
लग्नेशेशुभेथे निध्याप्तिः ॥४४॥
कोशेशे रंधेनिध्याप्तिः ॥४५॥
टीका--लाभेश लग्नमे, लग्नेश धनस्थानमे, धनेश लाभस्थानमे,
होतो गडेहुवे धनकालाभ होताहै ॥ ४३ ।।
लमग स्मी शुभग्रह धन २ स्थानमे स्थित होये तो गहुए
खजाने की प्राप्ती होतिहै ।। ४४ ॥
धन स्थानका स्वामि भाठमे स्थानमे स्थितहोयेनो गढ़े हुवे धनका
लाभ होताह ॥ ४५ ॥
.
(११४)।
(जातकतल)
स्त्रोपार्जित धनाप्तियोग.
सर्वग्रहाधिकाले लग्नपेदे जीवयुते वैशेपिकांशेथेशे स्वो-
पार्जितधनः ॥ ४६॥
अंगेशांशेशोबली धनपमित्रं सत्केंद्रकोणगः खो०१७
लग्नायपयुक्तोर्थशः केंद्रकोणेशुभदृष्टः कालयलान्वितः
स्त्रोपार्जितधनः॥ ४८॥
टीका-लग्नका स्वामि सर्वग्रहासे अधिक बलवान होके १४२०
में स्थानमे गुरुसे युक्त होवे और धनेश वैशेषिकांशमे स्थितहोवेतो
अपने वलपराक्रमसे कमायाहुवा धन प्राप्तहोताहै ॥ ४६॥
लग्नेश के नवांश कास्यामि वलवान होवे तयाधनभाव के स्वामिका
मित्र शुभग्रहहोये भौर केंद्रकोण (१॥४११०५९५५) स्थानमेस्थित होवे
तो अपने चलपराक्रमसे कमायाहुवा धन प्राप्तहोताहै ॥४७॥
धनभाव का स्वामि लग्नेश और लाभेश से युक्त होके केंद्रकोण ( ११४
७५१०१९।५) स्थानमे स्थितहोवे और शुभग्रह से दृष्टहोये, कालचलसे
पुक्कहो तो अपने वलपराक्रम से कमायाहुभा धनप्राप्त होता ४८
भ्रातृधनाप्तियोग.
बलान्वितौसोत्थगो धनाङ्गपो यहदृष्टयुक्तौ वैरोपिका-
शग सोत्थेशतयुतदृष्टो भ्रातृधनातिः ॥ १९ ॥
टीका-धनेश और लग्नेश ये दोनो बलवान होके तीसरे स्थानमे
स्थितहोवे पुरुषग्रहसे युक्त भया दृष्टहोवे भऔर वैशेषिकांशमे स्थित,
तृतीपेश से युत या दृष्टदो तो भाईका धनप्राप्तहोता है ।। ४९ ।।
मातृधनलाभयोग.
तुर्येशयुतदृष्टे धनेशे जननी धनलाभः ॥५०॥
टीका-धनेश चतुर्थस्थानके स्वामी से युत या दृष्टदोवे तो माताका
धन प्रप्तहोता है ॥ ५० ॥
--- (भाणटीकासहित) बंधुतः कृषेधिनलाभयोग. धनेशेसुखेशयुतदृष्टे वैशेषिकशिवन्धुतःरुषेधिनलाभः५१ टीका-धनेश चौयस्थानके स्वामिसे युक्त वा दृष्टदोवे और वैशेषि- कांशमे होवेतो बंधु से वा कृषिकर्म से धनलाभ होताहै ५१ पुत्रताधनाप्तियोग. सुतेशतत्कारकात्यायुतदृष्टेवार्थशेवलिनिसुततोधनातिः५२ टीका-धनस्थान का स्वामि पंचम स्थानके स्वामि से और पंचमके कारकसे युत वा दृष्टहोवे वा धनेश वलवानहोवे तो पुत्रसे धनप्राप्ति होतीहै ।। ५२॥ सुपुजार्जित धनाप्तियोग. वैशेपिकांशेङ्गेशे बलाढ्ये सुपुत्रार्जितधनाप्तिः ॥५३॥ टीका-लग्नेश वैशेषिकांशमे होवे और बलवानहोचे तो सुपुत्रार्जित धनकीमाप्ति होतीहै ॥ ५३॥ शत्रुतोधनाप्तियोग. पष्टेशतत्कारकयुतदृष्टेथेशे बलिनिशत्रुतो धनातिः ५४ टीका-पटेश से तथा उसके कारकसे धनेश युत या दृष्टहोवे भौर बलवानहोवे तो शत्रुसे धन प्राप्तिहोती है ॥ ५४॥ भार्यातोधनाप्तियोग. जायेश तत्कारकयुतदृष्टेयशे रलिनिभार्यातो धनाप्तिः५५ टीका-बलवान धनेश सप्तम भावके स्वामि भार सप्तम भावके कारकसै यत या दृष्टदोवेतो स्त्री से (त्री संबंध से) धनाप्तिहोति है ५५ पितासे धनाप्तियोग. खेशतत्कारकयुतदृष्टेथेशे बलिनिपितृतोधनाप्तिः ॥५६॥ टीका-वलपान धनभावका स्वामि दशमेश भौर दशमभावके कार क ग्रह से युत या दृष्टहोवेतो पितासे धनकी प्राप्तिहोतीहै ॥५६॥ तुर्येक पितृधनातिः ॥५७॥ टीका-चर्य म्यानमे सूर्य स्थितदोवतो पिताके धनकी प्राप्ति होतीहै ।। ५७ ॥ ।
[११६]
(जातकतर)
धनाप्तियोग
कोशेशेवलवतियस्यकारकेण यद्भावेशेनया युतेदृष्टे तद्वारा
धनाप्तिः ।। ५८ ॥
टीका-धनस्थानका स्वामि बलवान होकर जिस भारके कारक से
अथवा जिस भावक स्वमी से युत वा दृष्टहोवे उसभावसे जिस २पित
मातृ भ्रात्रा दिव्यक्ति का विचार कियाजाता है उसर व्यक्ति द्वाराधन
की प्राप्ति होगा ऐसाजानना ।। ५८ ॥
धनलाभ प्राप्तिदिशा
लाभेश दिशायाधनाप्तिः ॥ ५९ ॥
लाभ गत राशि दिशातो धनाप्तिः ॥ ६० ॥
टीका-लाभ ११ स्थानका स्वामि जिस दिशामा मालिक हो उसी
दिशासे धन प्रालि होतिदै दिशाके स्वामी वृहजातक्मे "प्रागाद्यारपि
शुक्र लाहित तम शौरिदु वित्सूरय "इस प्रकार भर्थात् लाभे
शरवि हावेतो पूर्व दिशासे शुक्रहावे तो भग्निकोणसे मंगलहावेतो
दक्षिणदिशास राहु हावेतो नैऋतकोणसे शनिहोयेतोपश्चिम से चंद्र
हारेतो वायुकोणसे बुध होतो उत्तरसे गुरुहोतो इशान कोणसे धनलाभ
हाताहै ।। ५९ ॥
एव लाभस्थान मे जो राशी स्थितहो उसराशी की जो दिशा
होवेउसी दिशासे धनकी प्राप्ति कहना अर्थात १ । २राशिहोतो
पूसेि ३ भग्नि कोणसे४५ होतो दक्षिणसे ६ होतो नैऋतसे ७१८ होता
पश्चिमसे ९ होतो वायुकोणसे १०१११ होतो उत्तर दिशासे १२ मीन
राशि होये लाभ स्थानमेतो ईशान कोणसे धनलाभहोयेगा क्तिनोका
यहभिमत हैकि १।५।९ राशिहोतो पूंबसे २१६१° दक्षिणसे, ३११
पश्चिमसे, ४।८।१२ उत्तर से प्राप्ति होतीहै ॥६॥
धनलाभयोग
लाभेशे केंद्र कोणे ठाभेपापे धनलाभः ॥ ६१ ॥
लाभपेधने धनपेलाभे धनलाभः ॥ ६२ ।।
धनायपौ केंदगौ धनलाभः ॥ ६३ ॥
(भाषाटीकासहीत) (११७)
लाभपेपारावतायशे धनलाभः ॥ ६४ ॥
लाभेशेशे केंद्रकोणे शुभसंबंधे धनलाभः ॥ ६५॥
शुभांतरे लाभेशेशे धनलाभः॥ ६६ ॥
लाभपस्यांशेशे शुभसंबंधे धनलाभः ॥ ६७ ॥
ज्ञाच्छा वर्थे धनलाभः ॥ ६८ ॥
रंधेसौम्या धनलाभः ॥ ६९ ॥
मेपे चंद्रे घटेमंदे नके शुक्रे चापेर्के पैतृकं धनं नलभते ७०
टीका-लाभेश श४११०९।५ मे स्थान मे स्थितहोवे भऔर ग्यारहवें
स्थानमे पापग्रह वेठेहोवे तो धनलाभ होताहै॥ ६१ ॥
लाभेश धनभावमे भौर धनेश लाभ भावमे स्थितहोवेतो धनलाभ
होताहे ।। ६२॥
दूसरे २ और ग्यारहवे ११स्थानके स्वामी २।४।७।१० मे स्थानमे
स्थत होवे तो धनलाभ होताहै ॥ ६३॥
लाभ (११) भाव का स्वामी पारा वतादि भंशमे होवेतो धनलाभ
होताहै।। ६४॥
लाभ ११ भावका स्वामी कारकांश कुंडली मे १-४-७-१०-१.५ मे
स्थानमे स्थित होवे शुभग्रह से संबंध कर ताहोतो धनलाभ होताहे६५
लाभ ११ भावेश कार कांश लग्नमे शुभ ग्रहो के मध्यमे होतो
धनलाभ होताहै।६६॥
लाभेशका नवांशका स्वामि शुभग्रह सेसंबंध करताहोतो घनलाम
होताहै ।। ६७॥
युध भौर शुक्र धन भाव मेगये होवेतो धनलाभ होताई ॥ ६८ ॥
आठमे भावमे शुभ ग्रह गयेहोयेतो धनलाभ होताहै ।। ६९॥
मेष राशि मेचंद्रमा, कुंभ राशिमेशनि मकर राशीमे शुक, धनराशि में
मूर्यक्रमस स्थितहोवेतो पिताका धन [ संपत्ति नहिमिलेगा ॥७॥
परांगना भासनिमे द्रव्यनाश योग
अंशांदेकराहोपरांगनासक्तव्यनाशः ॥ १ ॥
(११८) (जातक्तत्व) टीस-चार काश लग्नसे इनमे स्थानमे राहु होतो परम्नी की भासती कारण से धनरा नाश होताहै ।। ७१ ॥ जाति विवाद स धनहानी योग व्ययेने ज्ञातिविवादाधनहानीः॥ ७२॥ टीका-बारह १२ ये स्थानमे बुध स्थित हावेतो जाति संवधी विवा द से धनहानि हानिहै ७२ मिथ्यानोशांततयोग मरेत्यरो मिथ्याकोशातरुत् ॥ ७३ ।। टीका-व्यय १२ स्थान का स्वामि पापग्रह से गुत होतो फजल कामम धन खरच करके सपत्तिकानाशकरनेवाला होताहै ॥ ७३ ॥ राजदडादनक्षययाग लग्नेशेल्पनले मूर्ययतेथे त्येनीचेरा पापदृष्टे राजदंडा धन अय. ॥ ७४ ॥ आमेशे पेन्त्येगेथें विशे या नीचगे राज० । ७५ । पटेगे मपापे नीचगेराजकाररुयते वा राज०॥७६ ॥ धनगत्ये व्ययेरोथै मपागेशेरिंगराजदं० ॥ ७७ ।। लाभेखेरोंगेशयुते दुःपठ्यंशे राजदं० ॥ ७८ ।। टीका लग्नेश भल्प वलीहोरे धनस्थानका स्वामी वारवे स्थानमे सूर्य से युतहोने और नीचराशि का होरे भयया पापगहसे दृष्टहारतो राजदड (जरवाना देनेसे) धनका नाशहोता दे ॥ ७४ | लाभश वारे १२ स्थानमे और वारवस्थानका स्वामि २धनभायम हारे १ अथवा धनेश ६१८०१२ मे स्थानमे नीचराशी का होतो राज दंड से धननाश होताहै ७५ ( इससुत्रमे २ योगा है ) धनभारका स्वामि नीचराशी मे स्थितहो के उठे स्थानमे पापग्रह के साथ युक्त हो अथवा राजकारण ग्रह से युतहोरे तो राजदर से धनश्यहोताहै ।। ७६ ॥
(भाषणटीकासहित)
(११९)
धनस्थान कास्वामी १२ वारहवे स्थानमे, बारमे स्थानका स्वामीधन
स्थान मे होये और पापग्र सेयुत लग्नका स्वामीछठे स्थानमेहोयतो
राजदंडसे धनक्षयहोताहै ७७
दशम भावका स्वामि ग्यारवे ११ स्थानमे लग्नेश से युत होवे भौर
वह दुष्ट[ अशुभ ]षष्टयंश मे होवेता राजदंड से धनक्षय होताहै ७८
चौराणि भूप कृत धन नाशयोग.
धनायपो कुजदृष्ठौ पापांशगौ हीनबलौ सपापो चौराग्नि
भूपकतो धननाशः ॥ ७२ ॥
धनेशांशे शांशेशेसपापत्रिकेलग्नेशदृष्टे चौराग्नी भप कतो
धननाशः ।। ८० ॥
टामा-धन २ और लाभ ११ भावके स्वामि ये दोनोही भौमसे दृष्ठ
हावे पापग्रह के नवांश मे होवे,निचली होये, और पापग्रह से युत होवे
तो चौरसे अग्निसे पा राजा से धन का नाश होताहै ७९
धनभावकास्वामी जिस ग्रह के नवाशमे होवे उसके नागका स्वा
मि पापग्रह से युत होकर ६५८११२ स्थानमे स्थितहोवे और उस्को
लग्न कास्वामि देखता होवेतोचौरसे[चोरिहानेसेअग्निसे(लायलगनेसे)
राजा से ( राजाकि नाराजीस ) धनका नाश होताहै ८०
लोकाप वाद मूलसे धनक्षययोग,
सपापे खेशेरिंगरपप्चरो धनायपयुते लोकापवाद मूल
क धनझयः ॥ ८१ ॥
टीका- दशम भाव का स्वामी छटे स्थानमे पाग्रह संयुनहावे क्रूर
पचंशमे होवे धन २ और लाभ ११. भावर स्वामी योसे युतहोवेतो
लोकापवाद के कारण धननाशहोताहै. ८१
निधनयोग
धनेशारोशेशे त्रिके सपापे करपश्यंशे निर्धनः ।। ८२॥
सपापा धनधनेशायेशा निर्वनः ।। ८३ ॥
व्ययेशांशेशे धनेश युतहष्टे निधनः ॥ ८४ ॥
(१००) (जातक्तत्व) , नीचेक केंद्रे सपापे निर्यनः ॥ ८५ ॥ कोशेशांशे शांशेशे कालदंडांशे निर्धनः ॥ ८६ ॥ लाभे लाभपे वा पाप संबंये निर्धनः ॥ ८७ ।। टीका-धनश का नाशका स्वामि जिसराशिमे स्थित होने उस्का स्वामी ६।८।१२ मे स्थानमे पापग्रह से गुतहारे और करषष्ठचशम होवे तो निर्धन होताहै ८२ धने २भाव धनभाव का स्वामि और लाभ११ भावपति येतीनो पाप ग्रह से युत होवे तो निधन होताहै ८३ बारवे स्थानके स्वामीका नवाशका स्वामि धनेश से युत होये या दृष्ट हायेतो निधन होताहै ८४ नीचराशि का सूय केंद्र ( २।४।१० ) में पापग्रह से युत होतो निधन होना है ८५ धनश के नाशका स्वामि का नाशका स्वामि कालदहाशमे होने तो निर्धन होताहै ८६ लाभेश लाभ ११ भावमे पापग्रह सेसंबंध करताहोवेतो निधन होताहै ८७ पाप मूल धननाश योग व्यये व्ययेशे वा पापमयन्ये पापमूलक धनक्षयः ॥८८॥ का-व्यय १२ स्थानका स्वामि चारमे स्थानमे होने अथवा पापग्रह से सबंध करताहोवेतो पापकर्ममे धननाश होताहै ८८ धर्म मूलक धनक्षय योग अंत्येत्येशेगा शुभरापंधे धर्ममूलक धनक्षयः ॥ ८९ ॥ शुकेज्यौ वाचंद्रज्ञौ व्यये धर्ममूलक धननाशः॥ ९ ॥ टीका बारसे स्थानका स्वामि वारवे स्थान मे स्थित होवे भयवा शुभग्रह से सबंध करता होवेतो धर्म कार्यमे धनक्षय होताहे ८९ शुक्र गुरु भथवा चद्र बुध व्यय १२ स्थान मे स्थित होवे तो धर्म ५ मे धन का नाश होता है ९०
(भाषाटीकासहित)
(१२१)
भ्रातृकृत धननाशयोग
अंत्येशेल्पवले भौमसंबंधे भ्रातृकतो धननाशः॥ ९१ ॥
टीका-व्ययम्यानकारवामि निलीहोये और मंगल से संबंध करता
हावेतो भाई धनकानाश करताहै ।। ९१ ।।
मातृकृतधननाशयोग
सुखेश संबंधेत्येशे मातृकतो धननाशः ॥ ९२ ॥
टीका-चारमे स्थानका स्वामि निर्वलीहोवे भौर सुरेस ४ से
संबंध करताहोवेतो माता धननाशकरतीहै ।। ९२ ॥
पुत्रकृतधननाशयोग
व्ययपेल्मबले पुत्रेश संबंधे पुत्ररुतो धननाशः ॥१३॥
टीका-व्यपेश निर्वलीहोवे भौर पुत्रेश(पंचमेश) से संबंध करताहोतो
पुत्र धनको नाशकरताहै ।। ९३ ।।
शकृत धन नाश योग.
व्ययेशे पलहीने गुलिकादियुते वा पप्ठेशसंबंधे शत्रु
तो धननाशः ॥१४॥
धनेशेरिगे शत्रुकतो धननाशः ॥ ९५ ॥
टीका-व्यय १२ स्थानका स्वामि निचली होवे भौर गुलिक पनि
मंगल राहुभादिपापयहसे यतहोवेभयवा पटेश से सम्बध करता देव
तो शव क सवव से धनका नाश होताहै ।। ९५॥
टीरा-धनस्यानका स्वानि छठेस्यानमै नोरतो मर घन्म नामा
करताद।।९५॥
जाया कृत धननाशयोग
फरारोन्त्येगेल्पवलेजायेशमम्बंधेजायाकोबननायः ९६
टीका चारवे स्थानमा स्वामिवर ग्रद [...] नांग
में स्थिताकर निवली होरे भार सप्तम में सम्बंध काना दोब वो
मी धनरानाम करती है ॥१६॥
( १२२),
(जातक्तत्व)
पितृकृतधननाशयोग
व्ययेशे खेश संबंधे पितृकतो धननाशः । ९७ ॥
टीका-व्ययश अपालीहोर और दशमेशसे सबंधकरताहोतो
पिता धननाशकरताहै ।। ९७ ॥
धननाशयोग
धनेने चंद्रदृष्टे धनहानीः ॥ ९८ ॥
क्षीणेदावर्थ ज्ञदृष्टे संचित धननाशः ॥ ९९ ॥
रा-हजाथें शुदुयुतराशीशयुते कुमार्गव्ययः १०.
कोशेकुजेर्थनाशोग्निचौरादितः ॥ १०१ ॥
त्रिकोणजीवे भोजने धननाशः ॥ १०२ ॥
कोणेश संबंधी योगेहेग्रह स्निकेशयुतो धननाशकः१०३
टीका-धनभायमेवुध, चंद्रमासे दृष्टहोयेतोधनहानि होतिहै ॥९८ ॥
क्षीणचद्रमा धनभाग्मे होरे भोर उस्कोबुधदेखता होयतो संचित
कियेहुवे धनका नाश होताहै ९९
धनभारमे राहु शनि शुरु भौर चंद्रमा, निसराशिके होरे उस के
स्वामि से युत हावेतो कुमाग मे धनका सर्च भधिक होताहै १००
धनभार में मंगल होतो भग्नि भषमा चौर यगेरा से धनकानाश
होता १०१
नरमे पांवमे भावमे गुरुहोपेतो भोजन के ( नीमने निमाने के)
काममे धननाश होताहै १०२
जोग्रह धनभावम, नयमे पाचमे स्थान स्वामी से सम्बध परताहोगे
भौर ६।८।१२ स्थानके स्वामी से युत होरे यहधननाश कारक
जानना १०६
निधनपोग
लाभार्थीत्येगहुः शयने निर्धनो चमतेमहीम्॥ १०४।'
लग्नेगरंग्शेगे मावेशयुने निर्धन. ॥ १०५ ॥
(भाषाटिकासहित) (१२३) पप्टेरोंगे लग्नेशेषष्टे मारकेशयुवे निर्धनः १०६ चंद्राविंगेमारकेश युतदृष्ठे निर्धनः १०७ टीका-शयना यस्यान मे गयाहुवाराहु ग्यारवें दूसरे अथवा पारमे भावमे जायतो धनकेलिये भूमिपर भटफताफिरता रहनेपरभी निधन होताहै १०४ लानेश भाठमे भौर भष्ठमश लग्नमे दूसरे तथा सासमेस्थानके स्वा मीरी युत होवेतो निर्धन होता है १०५ छठेस्याल का स्वामि लग्नमे भौर लमका स्वामीछठेस्थान मे दूसरे तथा सातमे स्थानके स्वामी से युत होयेतो निधन होताहै १०६ लग्नमे चंद्र भोर सूर्य ये दोनो दूसरे तथा सातमे स्थान के स्वामि से युत तथा दृष्टहोये तो निर्धन होताहै ॥ १०७ ॥ दरिद्रीयोग. धनकारकात् धनेवेदेशरेपापे दरिद्री १०८ स्वकारकात त्रिपष्टे शुभे दरिमी १०९ खेशुभा धनेपापा दरिद्री ११० टीक -धनकारक (गुरु) से दूसरे, चोथे, तया पांचमे, स्पानमे पापमह छवितो दरिद्री होताहै ॥ १०८।। धनकारक [ गुरु ] से तीसरे, छठे स्थानमे शुभग्रह होवेतो परिद्री होताई ॥१०॥ दूसरे भावये पापग्रह भौर दशमे शुभग्रह होवो दरिद्री होताई ११० महादरिद्रीयोग. धर्मशेत्येत्यशेर्थे तृतीयगेपुपापेषु महादरिद्री १११ केंद्रगाचंद्रज्यमंदागुंलिकारीसुतांत्याठमगोमादरिद्री ११२ एकभस्थौ पुष्पवंता बन्योन्यांशगौ सदादरिद्री ११३ पुप्पवंतोफ्टे शेपानीचरूंगा राजपुत्रोपि दरिद्री ११४ शेद्वारयमा नीचगा मृगेशुक्रेराजपुत्रोपि दरिद्री ११५
( १२४),
(जातक्तर)
नीचे कोणे रंधेभोमे राजपुत्रोपि दरिद्री ११६,
टीका-नवमेस्थानका स्वामिवारमे, वारमे भारसास्वामीधनभावमे,
भौर तीसरे भारमे दोतीन पापग्रहजाये तो महादरिद्रीहोताहै '१११
चद्र गुरु और शनि १२४१० मे स्थानमे जारे भौर गुलिक व
मगल ये दोनो पाचो वारवे तथा भाठमे स्यानमै हावेतो महादरिद्री
होताहै ११२
सूय भौर चद्रमा य दोनो एक राशीमे हो भौर सूर्य, चदके नाश
मे व चद्रमा सूर्यके नपाशम (कर्क राशीके नपाश में सूर्य और सिह
राशी के नवाशमे चद्रमा) होतो सदादारिद्री होताहै ११३
सूर्य भौर चंद्रमा ये दोनो कुंभराशीने होरे भोर शेप सर्व ग्रह नीच
राशीमे गय हावे तो रानाका पुत्र हायता भी दरिद्री होताहै ११४
बुध, चद्र, मगल, शनि ये चारो नीचराशी होवे भौर मकर राशी
का शुक्र हाये ता राजापुत्रहो तो भी दरिद्री होताहै ११५
मीन राशीका सूर्य नवमे तया पाचभे होवे और भाठये भावमे मंगल
होतो राजाकापुत्रभी दरिद्रीही होताहै ११६
सर्व संपत्तमान योग
अंगेशोगुरु ज्ञकवियुतः केन्द्रगः सर्वसम्पदन्वितः ११७
खोच्चेस्वामित्रेवा शुभमे शुभेदृष्टेङ्गेशे संपत्तिमान् ११८
धनेरोज्यो धनकेंद्रे संपत्तिमान् ११९
देवलोकारो सबलङ्गेशे सम्पत्तिमान १२०
लग्नेशेवलयति शुभवर्ग केंद्रपयुते सम्पत्तिमान् १२१
लग्ने शुमैटेष्टे सैगरी सम्पत्तिमान् १२२
केन्द्रार्थकोणे लानेशज्ययोगे सम्पत्तिमान १२३
लाभगीरथेपसाम्येषु सम्पत्तिमान १२४
धर्भशेने तुर्याकेशौ स्वभावारलोपिनी मम्पत्तिमान १२५
(भाषाटीकासहित)
टीका-लग्नका स्वामि गुरु, बुध शुरु से युक्त होके ११४४७११० मे
स्थानमे स्थित होवेतो सर्वसम्पदन्वित होताद ११७
लग्नेश्वर स्व, उच्च, तथा अपनि मित्र, राशीका अथवा शुभ ग्रहकी
राशीमहोने और उस्को शुभग्रह देखते होवेतोसम्पत्तिमान होताहै ११८
धनभानका स्वामी और गुरु ये दोनो ११२।४।१० स्थानमे नावे तो
सम्पत्तिमान होताहै ११९
देवलोकाश मे सूर्यहोये और लग्नेश्वर बलवान हो तो सम्पत्तिमान
होताहै १२०
लग्नेशवलपानहोये शुभग्रहोके वर्गमे जाये पेन्द्रफेस्वामि से यतहोये
तो सम्पत्तिमान होताहै १२१
लग्नमे सूर्य शुभग्रहोस दृष्टहोवे भौर लग्नका स्वामी दशम भावमे
हावेतो सम्पत्तीमान होताहै १२२
लग्नेश्वर और गुरु इन दोनका एकराशिमे योग ११४१५१०१२।९।५
स्थानमे होवतो सम्पत्तिमान होताहै १२३
ग्यारमे और पाचवे स्थानमे सर्व शुभग्रह गयेहोरेतो सर्व सम्पत्तिमान
होताहै १२४
नरमस्थानमा स्यामि लग्नमे होवे चतुर्थका स्वामि चतर्य को भौर
नवमका स्वामि नवमभावको देखता होवेतो सम्पत्तिमान होताहै १२५
बहुकुटुंबीयोग
ससौम्येथेशर्थ केन्द्रेया कुटम्बी १२६
धनेधनेशे वा शुभमम्बन्धे कुटम्बी १२७
टीका-धनभाषका स्वामि शुभग्रह से युग होर दूसरे भाव मे होने
जयरा केंद्र शाण१० स्थानमे जावेतो कुटुम्बवाला होताहै १२६
धनभाया स्यामिवनभावमे होरे भयना धनेश शुभग्रहसे सम्बंध
परताहातो वडे कुटुबराला होताहै १२७
विशतिजन पालक योग.
धनेरो शुभैयुते पराक्तांशे विशतिजनपालकः १२८
टीपा- धनभावका स्वामी शुभग्रहोसे युतहोरे और पारावतांशमे
स्थित होरे तो पीस मनुष्यो को पालनेवाला होताहै १२८
(जातकतत्व)
पंचाशजनपालकयोग.
धनेशेगोपुरांशे धनेशांशपेशुभे सिंहासनांशे पञ्चाशज्जन
पालकः १२९
टीका-धनेश गोपुराशमे होवे और धनभापके स्वामीका नवांशका
स्वामि शुभग्रहहोये भौर वह सिंहाशनांशमे गयाहोवतो पचास मनुप्यो
को पालने वाला होताहै १२९
त्रिशतजनपालकयोग.
धनेशसिंहासने वा पारावतांशे जीवयुतदृष्टे त्रिशत जन
पालकः १३०
टीका-धनभावपति सिंहाशनांशमे होवे अथवा पारावतांशमेहोये और
गुरुसे युत विवादृष्टहोये तो तीनसो मनुष्यो को पालन करनेवाला
होताहै १६०
अनेरजनपालकयोग.
सिंहासनांशेजीये गोपुरांशेशुक्र धनेशे ऐरावतांशे ऽनेकजन
पालकः १३१
टीका-सिदाशनांशम गुरु, गोपुरांशमै शुक्र, और ऐरावतांशमे धनेश
होवेतो अनेक मनुप्योको पालन करनेवाला होताद १३१
अनादरयोग.
सपापेष्टमेशे पारदृष्टे पापांतरे पापवा न्धे वातथा ते
. पारभवान्वितोन्यथा तद्दीनः १३२
टीका-भष्टमेश अथवा भष्टमस्थान पापग्रहसे युतहोये, पापग्रहसे
दृष्टहोर, पापग्रहांक बीचमेहोये वा पापगंडकी राशीमे गयाहोय तो
भनादर पनगाला होताहै ( वहींभी आदरनही होवे ) और शुभहासे
गुनदृष्ट शुभग्रहों के बीच मे शुभग्रहकी राशीया भष्ठभेश भयवा अष्टम
भारहोवती सर्वत्र आदरपानेवाला होताह १०२
सम्पद्धानयोग.
युगक मीनेचन्द्र मेपेमन्दे कभीमे सम्पद्धीनः १३३
. (भाषाटीकासहित) (१२७) भाग्येशे व्यये केन्द्रपापे धनादिहीनः १३४ टीका-वृपभराशी का सूर्य, मीन का चंद्र, मेप का शनि, भौर कर्क का मंगल, होवेतो संपदारहित होताहै १३३ नवमे भाषका स्वामी वारमे होवे भौर १।४।७११० स्थानमे पापाद गये होवेतो धनादि सम्पत्तीहीन होताहै १३४ परिवारक्षय योग. लग्नान्त्यारते सर्वे परिवारक्षयः १३५ इतिद्वतीय धनविवेकः टीका- लग्नमे वारमे और सातमे स्थानमे सर्व ग्रह गयेहोवे तो परिवारकाक्षय होताहै (परिवारके सर्यलोकोका नाश होजाताहै) १३५ विशेषप्रकारके धनयोग (१) भाग्येश लाभेशयोग. (१२) लाभेश धनेशयोग. (२) भाग्येश दशमेशयोग. (१३) लाभेश चतुयेंगयोग. (३) भाग्येश चतुर्थेशयोग. (१४) लाभेश लग्नेगयांग. (४) भाग्येश पंचमेशयोग (१५) लाभेश पंचमेमयोग. (५) भाग्येश लग्नेशयोग. (१६) लग्नेश बनेगयोग. (६) भाग्येश धनेशयोग. (१७) लग्नेश चनुशयोग. (७) दशमेश लाभेशयोग. (१८) लग्नेश पंचमेशयोग. (८) दशमेश च सुयशयोग. (१९) धनेश चतुयेंगयोग. (९) दशमेश लग्नशयोग. (२.) धनेश पंचमेशयोग. (१०) दशमेश पंचमेशयोग. १२१) चतुपेश पंचमेशयोग. (११) दशमेश धनेशयोग. ये इकवीस प्रकारके भार भी विशेष धनयोगह येसर्वयोग व्यपस्थान केसिवाय धनभागमेहोये भयवा चतुर्षपंचम स्थानमहोवे तोपूर्णउत्तम, फल देनेवालेजानना। ७ सातमे स्थानमे धनयोगहोवेनो पूगफल भाठमेवारमे होतो ६ छहोतो चतुशिफल दातासमझना. अपदो ग्रहबहुतनीक २ (बहुतना ५भंशकफरकसे) होवेतभियोगमानना आधाफल (१२८) (जातक्तल) दारीबयोग, [१] पष्टेश धनेशयोग. [१२] व्ययेश सप्तमेशयोग. [२] षष्ठेश लग्नेशयोग. [१३] पष्टेश भाग्येशयोग. [३] पष्टेश चतुर्थेशयोग. [१४] पष्टेश तृतीयेशयोग. [४] व्ययेश धनेशयोग. [१५] व्ययेश भाग्येशयोग. [५] व्ययेश चतुर्थेशयोग. [१६] व्ययेश तृतीयेशयोग. [६] व्ययेश लग्नेशयोग. [१७] पष्टेश लाभेशयोग. [७] पटेश दशमेशयोग. [१८] पष्टेश अष्टेमशयोग. [८]पयेश दशमेशयोग. [१९] व्ययेश लाभेशयोग. [९] पष्टेश पंचमेशयोग. [२०] व्ययेश अष्टमेशयोग. [१०] पष्टेश सप्तमेशयोग. [२१] षष्ठेश व्ययेशयोग. [११] व्ययेश पंचमेशयोग. ये इकवीस प्रकारके विशेष दारिद्ययोगहै. येयोग धनस्थानमेवा दारिद्यभागमेहविनो पूर्णबलवान् जानना व्ययस्यानमहोवेतो पादौन (पोन ४५) भऔर दुसरेस्थानमे हारतो अर्धवलजानना. उपरोक्त समस्त धन भौर दारिद्य योगों का विचार करने से जितने जोनोयोग भावे वे क्रमसे (धनयोग) धनयोगके तरफ और दारिद्योग दारिदायोग के तरफ जुदे २ भेक २ बाशु क्रमसे लिखना और उनके पला बलका विचार करके देखना यदि धनयोगकी अपेक्षा दारिद्र योग 'अधिक बलपान होगये होतो धनयोग होतेहुवेभी दारिद्र पोगकी प्रय लना ही रहेगी। भे यदि दादि योगकी अपेक्षा धनयोग अधिक सं- रूया का भौर बलवान् दोवती धन योगी प्रबलता होने के कारण दा रिद्र योग होतेहुवभी धनयोग की ही प्रबलता होयेगा. इसप्रकार उभय योगोमेसे जोयाग बलवत्तर होवे यही फल बलावल के तारतम्यानुसार जानना. इनमेभी विशेष सूक्ष्म पिचार पूर्वक देखने से धन और दारिद्य योग के बलाबल के तारतम्प भेदसे दी श्रीमतका दरिद्री और दरिद्री या श्रीमंत तथा श्रीमंतके महा श्रीमंत और दरिद्री के मद्दा दरिद्री होतेहै उनका विचार इत्तप्रकार जानना. गरी किया श्रीमंत स्थिति मेसे कोई भी स्पिनिमे जन्म क्योनहो भाषाटिकासहित. (२२९) परंतु इतना निश्चित है कि गरीच स्थिती मे जन्म होके जोमनुष्य श्री मंत होजाते है उनके पनयोग श्रीमंती की स्थिति में जन्म पानवाले मनुष्पके धन योगसेभी बलवसर होते है। ऐसे दोमनुष्यो कि कुंडली देखनसे जान पड़ेगा फि पहिला श्रीमंत व दूसरा चाहे कितनाही श्री मंत हे तथापि सामान्य दिखेगा।इसी प्रमाणे जन्मभा सामान्य स्थिति भोगने वाले कि अपेक्षा किंवा जन्म दरिद्री मनुष्यकी अपेक्षा जो मनु प्य श्रीमंत के यहां जन्म लेके भागे विलकुल दरिद्री होनेवाले है उन के ग्रह दारिद्य योग करने वाली स्थितिमे भधिक बल बत्तर होंगे। देशकाल व जातिपरत्व से धनयोग के फल मिलते है हिंदुस्थान मे जन्म पाये हुवे मनुष्य के जो उत्तम धनयोग होवे वही योग जो भाज के समय में अमेरीका जर्मन भयवा इंग्लंड देशोमे किसी मनुष्य के होयेतो वह कोट्याधीशहोये बिना रहेगानही और हिन्दुस्थान मे रसी उत्तम धनयोग वाला बहुत हुवा तो. लक्षाधिश होनाताह ऐसहि ग्रह हिदुस्थान मभी यदि किसी भिल्ल चंगेरा नीच जातीवाले के भाजा तो वह बहुत हुवातो बेफिक्री से पेटभर खाने कमाने वाला होसक्ता है इससे भधिक उसकी श्रीमंतीकी दोड जानेवाली नहीं सारांश, धन योग का फल परिस्थिती के प्रमाणसे प्राप्तहोगा। ज्योशिष शास्त्र से हि इस बात का निर्णय होना चाहिये यह बात बरापरहै परंतु इतनी मूक्ष्मता समझने कि मनुप्य में सामर्थ्य नही इस लिये अपने को देश,काल, जाति, परिस्थीती, के तरफ लक्ष देके विचार करने के शिवाय दूसरा साधन नही. बुडलोमे भाग्यभवन कोभादिले धनभाव पर्यंत ६ स्थान "धनमाग" और सहनभावसे भष्टमभावपर्यत ६ स्थान "दारिद्यभाग" कनानना १ धनयोग और दारिद्योग ये दोनोयोग यदिधनभागहोवे भौर धनयोग रत्तम प्रल बनेहोरेतो मनुप्य गरीब के घरमै जन्मपाकर भी गरीधी की स्थिती से निकलक श्रीमंनो (उन्नतो) पार्यविनारहेगानही परंतु यदि दारिद्योग की शक्ति अधिरहोत्रनो वहक्तिनाहि उलट मुलट प्रयत्नकरेगा तथापि मलकीस्पिनीमे विशेष बदलाता होनेवाला नही, भौर दारिद्ययोग यदिविलकुनही नहीदोवेतो वहमनुप्प भामर णांत श्रीमती भोगगा और रंगकारात इरिना रहेगानही, धनयोगी मलमेनही होतो किसी तरसे कष्टसे मरवा रहेगा. * (२३०) जातकतत्य. २ धनयोग भौर दारिद्ययोग यदि ये दोनुयोग दारिद्यभागमेहुये होवे ऐसे समय यदि धनयोग भी शक्ति भधिक पलवान् होतो मनुष्य गरीब स्थित होतेहुवे भि उन्नतिपानेमे भग्रसर हविगा परंतु रसका स्वरूप ( मर्यादा) सामान्याहेगा भार समपभी भधिर लगेगा ऐसा मनुष्य नं. १ के योग के मनुध्यो की भपेक्षा कम योग्यताका होगा. भौर यदि दारिद्ययोगमूलमही नहीं हारतो मनुष्य मलमे गरीव हवितो प्रयत्न से धनवान होगा भौर धनवान स्थितिका होता किचित् धन चढ़ावेगा भथरा जो स्थिति वही कायम रहेगा।धनयोगविलयुल नही होपतो आमरण दारिद्यभागकरेगा भयवा श्रीमान के कुलमे जन्म लिया होवेगा तो दिनादिन कंगाल होता नावेगा। धनयोगी भपेक्षा दारिद्ययोगकी शाक्ति भधिक होतो पिसी समय ठीकस्थिति किसीसमय दुःखी स्थिति भोगना पड़गा. ३ धनभागमे धनयोग य दारिधनागमे दारिद्ध योग सम समान शक्ति के हावतो मनप्प कितने दिन गरीब स्थितीको व तिनेक दिन श्रीमती स्थिति को भागेगा ! यदि धनयोग की शक्ति भधिक होवेतो गरीवीसे निकल के उन्नती पायेगा और धनवानस्थितीका होवे तो किचित धनबढानेवाला होगा । दारिद्ययोग की शक्ति भधिक होवे तो उसके नसीबम या जन्म दारिद्यभागना पडेगा. यदि ये योग धनवान के होवेतो "भरमभारी भौर टिपारा खाली" ऐसी स्थिति उसके भायुप्यमे जावेगा, अर्थात् पईसा नहीरहेगा भार केवल भरम बनारहेगा। । ४ दारियभागमे धनयोग व धनभागमे दारिद्ययोग हावतो मनुः प्य सधनयरमे जन्म पारे तो आगेदरिद्रीहोवेगा व जन्ममै दरिद्री होतो बहुत समय बाद विचित दारिद्रसे पिडछुटेगा. ये योग जिसप्रकार जन्म लग्नपर से देखें वैराही चंद्र बुरी पर भी देखना और तारतम्य सापत्तिक स्थितिका विचार करना। इसप्रकार धनयोगका विचार करके निर्णय करने से जो अनुमान ठेरायाजावेगा वह सहसा चुस्नेगालानही यह विचार ज्योतिषी भपेक्षा जिसका जो स्वयं करेगा तो विनचूक भनुमान बंधसकेगा।
भाषाटीका. . धनयोगों के शिवायमे धनभावमे भाईकी श्री का मामा, भाईकी काकीसासु, भाईको मुरराफरी वा धनहानि खर्च, मामाकि भाईवीत्री, माताकॉलाभ. मित्रक पुाकीस्त्री, मित्रयॉलाभ, पुत्रीसास, फुके मित्रकी स्त्री, पुत्रकाराज्यसुख, शत्रके भाईकीम्री, स्त्री की मृत्यु, दादा को मृत्यु, दादीको धन सुख, सुसराकोलाभ, भादिवातोका भि विचार करना. इतिद्वितीय धनविकटीका समाप्तः अथ सहजविवेकः । बहुभ्रातृभगिनीयोग., लग्नलग्नेशान्यतरत ख्यायगै न्हारेज्य बहुभावरः केतौ- तुबहु भागिन्यः ॥ १॥ सोत्थेशे स्वासौम्यदृष्टे भातृमान् ॥ २॥ सोत्थपे सशुभेकेन्द्रे भातृमुखम् ॥ ३ ॥ सोत्येशुभैर्यते वा दृष्टे सोत्यपेबलिनिभातृलाभः ॥४॥ भ्रातृपे कारके वा बाटिनी शुभमम्बन्धे भ्रातृलामाया गोपुरे सोत्थेशे कारके सिंहासने शुभर्से भ्रातृलाभः ॥६॥ परावने भातृो केन्द्रे शुभयुद्दिष्टे भ्रातृलाभः ॥ ७ ॥ सोत्यपे सौम्यभांशे भ्रातृलाभः ॥ ८॥ सोत्थेसोत्थपे बलाढ्ये भ्रातृलाभः ॥९॥ मृदंशादियुते सोत्थो शुभयुतदृष्टे भतृलाभः ॥ १० ॥ + + , (२३२) नातक्तत्व देशेपिकांशे सोत्थपे शुभयुतदृष्ट भ्रातृलाभः ॥ ३ ॥ पुंभांशे मोत्थकारकेशौ पुंग्रहदृष्टौ भ्रातृलाभे- वैपरित्येभगिनीलाभो मिश्रे उभयलामः ॥ १२ ॥ टीका-लग्न तथा लग्नेश से तीसरे और ग्यारवे स्थानमे युध चन्द्र मंगल गुरु जाये तो बहुत भाइ का सुख होताहै और त गया होवे तो बहुत भगिनी का सुख होता है. १ तीसरे भारका स्वामि स्वराशीका होवे शुभ ग्रह देखते होवे तो भाई का सुखवाला होताहै २ तीसरे भावका स्यामि शुभग्रह से युतहोवे और केंद्र (१४१०) स्थानमे गयाहोवे तो भाई का सुख होता है ३ तीसरा भाव शुभग्रहों से युतहोवे अथवा शुभग्रहों से दृष्टहावे तीसरे भावका स्वामि बलवान होवेतो भाई का लाभहोता है ४ तीसरे भावका स्वामि भयवा भ्रतृकारक बलवान होये शुभग्रह से सम्बंध परताहोवे तो भाईकी प्राप्ति होती है ५ तीसरे भारका स्वामि गोपराशमे होवे भ्रातृकारक सिहासनाशमे होवे और शुभाह को राशी मे गयाहोये तो भाई की प्राप्ती होतीहै ६ भ्रातृस्थान का स्वामि पारावतार्शमे होवे भौर केंद्र (२।४।१०) स्थान मे स्थितहोर शुभेगह से गुत दृष्टहोयतो भाई का लाभ होता ७ तीसरे भावका स्वामि शुभराशी भौर शुभराशी के नवाशम होवतो भाई का लाभ होताहै ८ तीसरे स्थानमें तीसरेभावका स्वामी गयाहोवे घलान् दोवता भाई का लाभहोता है ९ तीसरे भावका स्वामि मृद्धशादिक से युतहोवे भौर उभग्रह से युत दृष्ट होतो भाई लाभ होताहै. १० तीसरे भावका स्वामि पैशेषिकाशमे होवे शुभग्रहसे युत दृष्ट दोषेत। भाई का लाभ होताह तीसरे भाषा स्वामि भार भ्रातृकारक ग्रह ये दोनो पुरुपराशी ( HRI)भार पुरुपराशी के न गोशमे गये होवे इनसे पुरुषगह (र.में गु ) देखते होतो भाईका लाभहावेगा भार इनसे विपरीत . ।
(२३३) जातक्तत्व. होवे अर्थात् दोनोग्रह स्त्री राशी भऔर स्त्री राशी के नवाशमे गये होवे और इनको त्री ग्रह (चं. शु. श.) देखते होवेतो भगिनी का लाभ शेवगा । और मिश्रग्रह देखते होवे मिश्रराशि नवाशमे दोनो ग्रहगये हो तो दोनो का ( भाई बहनका) लाभ होवेगा १२ भ्रातृ भगिनी संख्या विचार.' मोत्थगश्यंश वशाभात्रादि संख्या ॥ १३ ॥ सोत्थगग्रह स्यांशका भात्रादि संख्या ॥ १४ ॥ सोत्थेशकारयुत भांशवशाद्वातत्संख्या ॥ १५॥ मोत्थेशयुतभांशवशा तत्संख्या ॥ १६ ॥ स्त्री खेटेधर्मगै भगिन्यो नृपेटैातरः ॥ १७ ॥ ज्ञेज्योधने कन्यायांगहौ भ्रातृत्रयम् ॥ १८ ॥ टीका-तीसरे स्थानमे जितनी राशीहोवे वा जितने नवांश गये होये उत्तनेहि भाई बहन की संख्या जानना १३ तीसरे भावमे गयेहुवे ग्रहके नवाश की संख्या के अनुसार भात् जितने नवाशगये होवे उतनेहि भाई बहन की संख्या जानना १४ तीसरे भारका स्वामि भौर कारक ये दोनो जितनी संख्या राशी भयवा नवाशमे होवे उतनीही संख्या भाई बहनकी नानना १५ तीसरे भावका स्वामि जितनी राशी और नवांशमे गयाहौर उसके वशातभाईबहन की संख्या जानना १६ नवमे भावमे जितने स्त्री ग्रह गयेहोवे उतनीही संख्या पहिन जानना और जितने पुरुषग्रह गयेहोवे उतनीही संख्या के भाई जानना यदिग्रह वक्रअथवा उच्चरशी के होवेतो तीनगुनी संख्या जानना एवं स्वक्षेत्री होवेतो द्विगुण संख्या जानना ऐसेहि नीच 'शत्रुक्षेत्री होवतो आधी संख्या जानना १७ बुध गुरु धनभावमे गयेहोवे और कन्यारशीका राह होतो तीन भाई जानना १८ (१३४) भाषाटीकासहित. भ्रातृहीनयोगः । विक्रमेशारों त्रिकस्थौ भ्रातृहीनः ॥ १९ ॥ पष्टेसोत्थपारौ पापभगौ पापयुतोवा भ्रावरउत्पद्यनश्यंति२० भ्रातृकारके नीचशे पापदृष्टे दुःपष्टयशे भ्रातृहानिः २१ सोत्थेपापयुत दृष्टे भातृहानिः ॥ २२ ॥ भ्रात्रीशेपापांतरे भ्रातृहानिः ॥ २३ ॥ पपांतरेसोत्थे नीचखेटान्विते वा शुभादृष्टे भ्रातृहानिः २४ सोत्थपांशेशे पष्ठे नीचारतारिगे भ्रातृहानिः ॥ २५ ॥ भ्रातृकारके पापान्तरे भ्रातृहानिः ॥ २६ ॥ भातृपे सोत्थे फरपष्टयंशे पापदृष्टे भ्रातृहानिः ॥ २७ ॥ सहजेशांशशेश्वरांशशेपटे भ्रातृहानिः ॥ २८ ॥ सोत्येशांशश्वरांरोशे नीचास्तारिभेत्रातहानिः ॥२१॥ मोत्थेपे या कारत्रिक पापेक्षितयुतेस्योचेवा भ्रातृहानिः३० सोत्थगैःपैल्ये भातृहानिः ॥ ३ ॥ सोत्थपेतकारके वा पापैर्युते या भ्रातृहानिः ॥ ३२ ॥ सिंहे भ्रातृहानिः ।। ३३ ।। धनगाःपापा सहजेराही भ्रातृहानिः ।। ३४ ।। भोमासोत्थेपापे भ्रातृमुखन ॥ ३५॥ टीस-तीसरे भावका स्वामि और मंगल पे दोन ६१८१२ स्थानमे यहोवतो भ्रातृहीन होवे १९ तीसरे स्थानका स्वामि भौर मंगल ये दोनोगह उठेस्थानमे पाप- की राशीक्होवे भया पापग्रहसे युक्त होवेतो भाई उत्पनहोके नाश २० जातऋतत्व. - (१३५) भ्रातृकारकग्रह नीचराशी तथा नीचराशी के नवांशमै होवे, पापग्रह से दृष्टहो। दुष्ट पष्टयंश मे दोवे तो भ्रातहानि होये २१ तीसरा भाव पापग्रह से युत दृष्टहोवे तो भ्रातृहानि होवे २२ तीसरे भावका स्वामि पापग्रहाके मध्यमे (बीचमे ) होवेवो भाव . हानिहोवे २३ तीसरा भाव पापाहो के वाचमेहोवे नीचराशीमे गयेहुवे ग्रहसे युत-" हारे अथवा शुभग्रहोसे भदृष्टहोघेतो भ्रातहानी होवे २४ तीसरे भावके स्वामिका नवांशका स्वामी छठेस्थानमे नीच भस्त तथा शत्रुराशी मे गया होवे तो भ्रातृहानि होवे २५ भ्रातृकारक ग्रह पापग्रहो के बीचमे होवतो भ्रातृहानिहोवे २६ तृतीयेश तृतीयभावमें पापग्रहोंसे दृष्टहोवे वा कूरपष्टचशमेहोवे तो भाईयाका नाशहोवे २७ तृतीयेश के नवांशके स्वामीका नवांशका स्वामी उठेस्थान, में: याहो तो भ्रातृहानिहोघे २८ तृतीयेश के नवाशकास्वामी जिसराशीफे नवांशमे होवे उस्का स्वामी च भस्त तथा शन्न ग्रह की राशिमे गयाहोवेतो भ्रातृ दानी होवे २९, तीसरे भावका स्वामि अथवा कारकग्रह त्रिकस्थान (६८।१२) में पग्रह सेयुक्त दृष्टहोवे भयत्रा अपनी उच्चराशीमे स्थितहोकभि. १८५१२ स्थानमे पापग्रसे युक्तद्रष्टहोक्तो भ्रातृहानी होवे ३० तीसरे भावमे पापग्रहोका योग भधिक होवेतो बाल्यावस्थामे भ्रात" पानि होये ३१ तीसरे भाव का स्वामी भयवा भ्रतृकारकगह पापग्रहों से युत होतो बातृ हानिहोवे ३२ सिंहराशी का सूर्य नवमे होवेतो भ्रातृहानिहो ३३ धनभावमे दो तीन पापग्रह गयेहोवे भौर तीसरे भारे राहु होतो बात दानिहाये ३४ मंगल से तीसरे स्थानमे पापग्रह गये होवे तो माईका सुन्न नहींहोव३१ भनजोत्पतियोग.. लग्नांत्यगौपापी अनुजोत्पत्तिः ॥ ३६ ॥ टीका-लग्न और बारमे भावमे पापग्रहगये होवे तो छोटे माईका न्म होवे ३६ (२३६) सापाटीकासहित. अनुनहीनपोग. सोत्थेमंदे भीमदृष्टे ऽनुजहीनः ॥ ३७ ॥ टीका-तीसरे भावमे शनि जावे उस्को मंगल देखता होतो छोटा भाई नहींहोवे कदाचित होवेभीतो नीवित नहीरहे ३७ भ्रातारोगीयोग महजेज वर्गे भीमदृष्टे भ्रातारोगी ॥ ३८ ॥ टीका-तीसरे भाव में चंद्रमाका वर्ग अधिक होये और उसको मगल देखता दोरे तो भाई रोगी रहे ३८ भ्रातृत स्नेहयोग सोत्यांगेशोपित्रे भ्रातृस्नेहः शत्रचेरेम् ।।३९ ॥ का-तीसरे भपका स्वामी भौर लग्न का स्वामी येदोनो ग्रह परस्पर मित्र होतो भाई के साथ मित्रता रहेगा और येदोनो परस्पर शत्रुग्रहहोवे तो भाइ केसाय शत्रुता रहेगा ३९ राजनप्ययोग. अशे रविशुक्रदृष्टे गजप्रेष्यः ॥ ४॥ अंशात्म्वे ज्ञदृष्टेयुते राजप्रेप्यः ॥४१ ॥ टीका-करकाश लग्नको रविशुक देखतेहोवतो राजाकी नोकरी करने वालाहोता ४० कारकाश लग्नसे दशम भाव यासयुतदृष्ट होतो राजाकी नोकरी करने वाला होताहै ४१ विवरण-हलकारा, चपराशी,सिपाही, हवालदारकों, भादिले नीचे- दके मुत्सद्दीगिरी की नोकरी करनेवालोमेसे कोइभी काम कर ने चालेको प्रेप्यक्हतेदे। 'भूतकयोग। सुर्यारमदैः शुभदृष्टिहीनः कर्मगे तकः ॥ १२ ॥ मन्दांशे नीचभेशुके व्ययेचंद्राकौं भृतकः ।। ४३ ॥ दशमगैः पापै सौम्या दृष्टे तक : ॥ १४ ॥ न जातकतत्य. (२३७) टीका-सूर्य, मंगल, शनि, येतीनो दशमे भावमे जावे भौर इनको शुभ पहनही देखतेहीये तो कोई भीतम्हकी मजूरी करनेवाला होताहै ४२ नीचराशी का शुक्र शनिकि राशी के नवांशमे होवे और चद्र सूर्य बारवेस्थनमे गयेहोवेतो कोईभीतरहकी मजुरी करनेवाला होताहै ४३ दशम भावमेदोतीन पापग्रहजाचे भौरउनको कोई शुभग्रहनही देखताहोवे तो कोईभी तरहकी मजूरी करने वालाहोताहै ४४ दासान्वितयोग पटेशेमाने पेशेमन्दयुत केन्द्रे दासान्वितः ॥ ४५ ॥ राज्ये शुभदृष्टयाचिक्ये दासान्वितः ॥४६॥ टीका-उठेस्थानका स्वामीदशमे भारमेहोये दशमभावास्यामि सानीसे युतहोये केन्द्र(१।४।११०)स्थानमें गयाहोवेतो नोकर चाकरोसे पुतहोये ४५ दशमे भावपर शुभग्रहो की दृष्टि भधिकहोवतो नोकर चाकरो से ऐतहोवे ४६ बहदासान्वितयोग. कौशांशेशे मंदे पष्टपसबंधे बहुदासान्वित ः ॥ ४७ ॥ नृपेकै शुभकर्मपदृष्टे बहुदासान्वित : ॥ ४८ ॥ टीका-दशमे भावके स्वामिके नवांशकास्वामिशनि छठे भावके वामिसे संबंध करताहीयेतो बहुतनोकरोसेयुतहोवे ४७ दशमे स्थानमे सूर्य होये औरउस्को दशमेस्थान का स्वामि शुभग्रह खनाहेवितो बहुत दासो नोकरो) वालाहोताहै ४८ विक्रमीयोगे. सहजे शुभ दृष्टयाधिक्ये वा पापयुते वा सहजपे बला- ढर्ष विक्रमी ॥ ४९ ॥ सहजपे केन्द्र कोणे विक्रमी ॥ ५० ॥ सोत्थांगेशयोगे विक्रमी ।। ५१ ॥
(१५८)
मापाटाकासाहत.
टीका-तीसरे भारपर शुभग्रहोकि भधिक दृष्टि होवे १ भयवा तिसरे
भावमें पापग्रह युतदोवे २ भयवा तिसरे भावका स्वामी बलवान
होतो पराक्रमी होताहै ॥४९ ।।
तिसरे भायका स्वामी केंद्रकोण (१।४।०९।५) स्थानमे जावे
तो पराक्रमी होताह । ५० ॥
तीसरे भावका स्वामि भऔर लग्नका स्वामि इन दोनो का योगहोये
(दोनो भेक राशीमे ५ भंश के अंतर से भधिक अंतर पे नहीहोर)
तो पराक्रमी होताहै ।। ५१ ॥
प्रसिद्ध कर्मा जीवी योग
अंशे मंदे प्रसिद्ध कर्मा जीवी ॥ ५२ ॥
टीका-कार काश लग्नमें शनि गयाहोवे तो प्रसिद्ध मं करके
जीवन व्यतीत करने वालाहोवे ॥ ५२ ॥
काष्ट पाषाणादि विक्रेता योग
पटेशे सोत्थे काष्ट पापाणादि विक्रेता ॥ ५३ ॥
टीका-छठे स्थानका स्वामि तीसरे भाग्मे जावेतो लक्डीवा लकडी
काधनाहुवा सामान भौर पाषाण (फायर) वगेरा का सामान बेचनेवाला
होताहै ( स्टेशनरी सामान वचनेवाला भी इसी योगमे हाताई) ५३
भिक्षुपयोग
मेपचंद्र भीमदृष्टे भिक्षुकः ॥ ५४ ॥
चढ़े शुभहम्धीने दासोथवा भिक्षुकः ॥ ५५ ॥
सर्य ग्रह नीच मूढांशगेः कर्मान्यगे भिक्षुकः ॥ ५६ ॥
अंत्ये गुरी केंद्रेशनी लग्नेम्जे भिक्षुकः ॥ ५७ ॥
टीका-मेषराशी मे चद्रमाहीच उस्को मगल देखता हावना मिक्षक
(मीस्त्रमाग के पेटभरने वाला) होता है ५४ ।।
चदमाको शुभग्रह नहीदेखत हावता दास भवना भिक्षुक होताहै ५५
संवग्रह नीचराशि भया नाचराशिके नवाशके तथा मस्तक हो।
भौर दशमे स्थानके चिना दूसरे कोई भी स्थानमे नारनो भिक्षु
.
होताहै ॥ ५६ ॥
६ जातकतत्व. बारमे भावमे गुरु, केंद्रमे शनि, लग्नमे चंद्रमा गयादोवतो (भिक्षुक) भीखमांगकेपेट भरने वालादोताहे ।। ५७ ।। नियकर्मा जीवी तथानीच कमांजीवोयोग, चन्द्राद्धनपुत्रजीवे टमेशुभे वा पापेनिन्ध कमीजीवी५८ एकस्मिन्ग्रहे मित्रभगेपराजीवी ॥ ५९ ॥ राज्यङ्गेशे त्रिकोणार्थे मन्देपापैर्मृत्युगै नीरीवत्याजीवी ६० टीका-चंद्रमासे दूसरे अथवा पांचमेस्थानमे गुरुहोव, भौर भाठमे स्थानमे शुभ भयया पापग्रह गयाहोवेतो निन्द्यकर्मकरनेसे आजीविका होवे ॥ ५८॥ एकभीग्रह भपने मित्र ग्रह की राशिमे गयाहोतो,पराजीवी भर्थात दूसरेके भाधारपर नींवोहचलाने वालाहोताह ।। ५९ ।। लग्न का स्वामि दशमे स्थानमे और २१५१९ स्थानमे शनि भोर भाठमे स्थानमे पापग्रहगये होवेतो नीचवृत्तीके कर्मसे जीवननी ह करने वालाहोये ॥६॥ पित्रादितःअप्तियोग. लग्नादाचंद्रा दर्काद्यैर्दशमगैः पितृ जननी शत्रुमित्रना" स्त्री भृत्ये क्योऽर्थाप्तिः ॥ ६१ ॥ टीका- लग्नसे अथवा चंद्रमासे दशमे स्थानमूर्य गयाहोतो पिनासे, चंद्रमादोवेतो मातासे, मंगलदोपतो शत्रुसे, बुधहीवेतोमित्रसे, गुरुहोवताभ्रातासे, शुक्रदोवतास्त्रीसे, शानेहवितानाकर चाकरस, धनकी प्राप्ति होतीहै ६१ सारावली में विशेषफल इसीप्रकार लिखाहै चंद्रस दशमें सूर्य होवेतो-सिद्धारंभ, धनसमृद्ध, उत्तमसत्व, नृपति, जानश्रयवार पुष्ठदेहिहोवे. , भामहोवेतो साहसनिरत, प्रत्यंतनिवासी, विषयलुब्ध, क्रूर निषादचरितहोवे. बुधहोतो-विद्वान, धनवंत, बहुश्रुत, नृपतिसमत, ख्यात, शिल्पज्ञ, प्राज्ञ, होवे. ।
" " " " (१४०) भाषाटीयासहित. चंद्रसे दशमें गुरुदोवतो-सिद्धार्थ, धार्मिक, धनसमृद्ध, उत्तमचरित. नरेद्रसचिव, प्रख्यातहोवे. शुकहोवेतो-सुभग, ललितस्वर, पित्तवंत, सिद्धारभ, नृपपूजितहावे. शनिहोवेतो-रोगी,नि स्व,दु स्वान्वित, प्रजाहीन, कर्ममे, नित्योद्विग्नमनहोवे. वृत्तिविचार. लग्नेन्दयः खेशस्यांशेश वशातिवदेत् ।। ६२ ।। टीका- लग्न चंद्र भौर मूर्य इनतीनो मेसे जो अधिक बलवान् होये उससे दशम स्थान के स्वानी का नाश का स्वामि नौग्रहों उसीकधर्मानुसारवृति (धंधा)कहना भयात् यह जिन वणवस्तुधातु दिशा समय मादिका कारकहोवे उन्हीउन्ही वस्तु ओंके व्यवमाय (धुपापरने ) पालाहोवेगा । क्तिनेक्कामत हैकि धधेकाविचार" में- दर्का स्पदपतिगाशनाथवृत्या" "क्मेंशस्यनवाशराशिपवशाद्धतिवदेन" इत्यादिवचनसे रवि चद्र येनिस ग्रहके नवाशमहोवे उसके धर्मानुसार धधाफहना, तीसरामतयहहैकि कुडलीम लग्नचंद्रमेसे नोवल्वानहोवे उससेजादशमस्थानहै उसकाभधिपति जिसगृहके नवाशमे होवे उसकेधर्म प्रमागधधायहना। इनतीनामे प्रथमरीति लग्न चद्र भौर सूर्य मॅसें जाअधिक्वलसम्पन्नहारे उससेदशमस्थनका भधिपति निस राशिके नवाशमे हो उसस्वामी के धर्मप्रमाणे धधा कहना यहिपूर्वोतवल्पना भधिषभारूढ भारयुनि युर है भतएपे। इसिप्रमाणे धधेकी कल्पनाकरना ग्रहोकाधर्म सूर्योशे भैषज्य सुगन्धिसुवर्णाि मुक्तामणिपण्येन मंत्रोपदेश रसवाद विनोद मार्ग वृितिः६३ चंद्रांगेशह मुक्ता प्रबालादि वाणिज्येन कृपि मृवाग्मिनोट मार्गे राज्याङ्गना श्रयेन वृत्तिः ६४ भौमांशे मनःशिला हरितालहिगलुफाअनादिभि :सङ्गचक्र .
जातकतरव. (१४१) कुन्त चापतोमराद्यैः साहस रिग्निक्रिययास्वरल कियारम्भे धनाप्तिः॥६५॥ ज्ञांशेऽक्षरविन्यासेनगणितेन यत्रयोगेनकाव्येनचित्रपुस्तक पत्रच्छेद वाणमाल्यरचना गन्धयुक्तिप्रभृतिभिर्वतिः ६६ जीवांशे देवबाह्मण पंडितेभ्यःसुवर्ण लवणांजन गजायाकरे- यःक्रियावादेनयज्ञदानतीर्थोपवासगुरुसेवनादिभ्योवृति:६७ शुक्रांश बज्रमरकत पद्मरागेन्द्र नीलप्रभृतिः रौप्येणलोहै गोभिःश्रेष्टमहिपिभिः सुवर्ण गजाश्वव्यापारेण वृत्तिः ६८ शन्यंशे अध्वगमना दिकेन वध्यपातिकया स्वशरीर ताड- नायेन भारवाहेण स्वकुलानुचित कर्मभिःवृत्तिः ॥६९॥ . टीका-लग्नचंद्र तथा मूर्पसे दशम स्थान के स्वामि का नवांश का स्वामि सूर्य होवनो-वैद्यकी ( वैद्य भथवा डाक्टरी कामसे, ) भत्तर तेल वगेरासुगंधी पदार्थोसे, सुर्वणके लेनदेनसे, ऊनी कपडोके व्यापार से, मोति मणि वगेराकी दुकान से अच्छी सलाह या रायदेनेसे, घी गुड शक्कर वगेरा षड्रस के व्यागरसे, मुकद्दमेवानीसे, इसी खुशी के खेल तमाशोके रस्तेसे भयवा कितनोकका मत है कि इनके शिवार घास लण्डी और धान्यके व्यापारसे वृति होवे ६३ ।
. (१४२) भाषाटीकासहित. व्यापारसे तलवार चक्र भाला धनुष्य तोमर पदक तोप आदि भन शस्त्रोके व्यापारसे साहस कमोंके करनेसे, भग्नि के सहा- यतासे होनेवाले मुनार, लुहार, भादिके काम से लदाई से वाद विवाद भादि स्ववल क्रियारंभसे तथा क्तिनेक के मतसे चौरी, सिपाहि, विजली, सम्बन्धी कामकरने से, रसोई करनेसे, तथा सटीक का काम करने से वृत्ति होवे ॥६५॥ लग्न चन्द्र अथवा मूर्य से दशमेस्थान के स्वामी का नवाशकास्वामि बुधहावेतो-मुन्दर अक्षर लिखनेस गणित के कामसे (हिसार कामसे), यंत्रकला कौशल्य के काम से कविता करने से ट्राईग (चिन लेखन) के कामसे पुस्तकको वाई पुस्तवनाई आदि कामस पत्रके फुल पत्नी भादि काटके वनानेके कामसे वाणरचना तथा पुप्पके हार गनरे गेंद पंख शप्या भादि रचना के कामस धूर अगरबत्ती उबटना भादि मुगधी पदार्थोके व्यापार से तयाक्तिनेक वे मतसे वक्तृत्व (व्याख्यान तथा वालनके कामसे) शास्त्राध्ययन और ज्योतिप के धंधासे तथा बुद्धि सामथ्यके धधेसे शिक्षक के कामसे बुरसेलर के कानसे कागद के व्यापारसे वपासन भया नेमणुक लेकर रहनेवाला ऐसा धंधा करने से वृत्ति होवे ।। ६६ ॥ लग्नचद्र भयवा सूर्य से दशमे स्थानके स्वामिके नवाशमा स्वामि गुरुहोवेता-देव ब्राह्मग तथा पडित ये सवधी देवपूजन यज्ञ याग भनुष्टान तथा शास्त्रीय पुराण कथा वार्ता व्याख्यानादि धमोपदेशक कामसे सुवर्ण लवण सुरमा आदिके तथा हाथी के व्यापारमे भूगर्भस्य खदानों के व्यवसायसे कमकाडादि क्रियावासे दान तीर्य उपास गुरु सेवनादि कायप्स तथा शिक्षक संन्यासी वेदाती योगी हरदास वसील चरिस्टर सोलीसीटरके कामसें मसलतदार भन साधु भाहदेदार मनिस्ट्रेटतया न्याया धीश के कामसें व लोकोमे मुख्या आदि के धाम से वृत्ति (धधा) होवे ।। ६७॥ लग्न चद्र तथा सूर्य से दशमेस्थान रेनवाश कास्यामि शुक्रहोतो- हीरा मरकामणि पद्मराग इद्रनीलमाणि आदिके व्यापारस चादी, लोहा, सोना, मुंदर गौ, भंस, गज, अश्व, भादि के व्यासारसे तथा दूध दही गुड व खारपदार्थ के व्यापारसे तथा क्लिनेक के मतस दारुके नातकतत्य. . (१४३); काममे रहने वाला, कपडे भुगंधीपदार्थ व पूल बेचने वाला नाटक मे पार्टलानाला अलंकारदागदागीनेवेचना तयातय्यार करनेका धंधाकरनेवाला होवे ।। ६८॥ लग्न चंद्र तथा सुर्य से दशमे स्थान के स्वामिक नवांश का स्वामी शानिहावेतो-चपरासी हलकारा तयानिन को रम्तेमे जादा चलना फिरनापडे पैसे कामकरनेवाला, आहदंदारकेवाममे खून हिंसा व चोरी करने से अपने शरीर को ताहनादि दुःखदेनेसे हमाली मजूरी आदि स्वकुलानुचित कर्म करने में तथा छापाखाने का मालिक भयया उनमे नोकरी करनेसे स्वेती व वागबगीचका काम करनेसे देवालयम. नोकरी करने से कभी भी ईश्वरभक्ति मंदिरमेपूना करनेका और सम्बाद पहुचानेका धंधा करनेवाला हावे ॥१९॥ पाश्चात्यलोक धंधा के विचार करने मे जन्म कुंडली में दशमस्यानम गई हुई राशी तथा बलवान् राशि और राशियोमे गयेहुये ग्रहोके धर्माः नुसार वृतिका निर्णय करते है। उनलोगोका कथन है कि मेष, वृषभ, सिंह, व मकर य राशी धातु इमारतबांधना सोनारला दाम भीर यांत्रिकविद्या इनका बोधकरती है. मिथुन तुल व कुंभ ये तीनो शास्त्रीय राशिये है इसकारण निकालने तर्क, गास्त्र, व बुद्धिचातुर्य का उपयोग विशेपहोये वेरी काम के करने वाले लोक उपर करती है.
. (१४४) भाषाटीकासहित. मेष सिंहधनयेभग्निराशि भग्निसे भयवा वाफसे भथवा विजलीसे चलनेवाले कारखानेकाधंधे करनेवाला, हथियारोका कारखाना चलाने पाला लहाट वभयंकर रितिके कामकरनेवालेलोक तप्यार करती है। मष पहोतसे ग्रह इन राशियो मे बलवान हो तो ऐसा धंधा करने पाला होता है. जप बहुतसे ग्रह कर्कवृश्चिक भौर मीन इन जलराशियोम गयेहोवतो पाणीसरीखी पतलीदवा सोडावाटर लिमोनेट, अर्क, गुलाबजल, लवेडर भौर तेरहवार भनेक प्रकाकरी दारूवचनंयाला पलालीका, धधा करनेवाला तथा मच्छीका वेपारी होताहै. जो बहुत ग्रह शात्रीप राशी गपेहोचतो उत्तम विचार सिद्दी लेखक संपादक भयवा कपटेका पारी होगा. जो यहतग्रह पृथ्वी (वृप कन्या मकर) राशी मेहोयेतोइमारत बांधनेका काम खेतीका काम भमि संबंधका व्यवसाय करने में प्रवीण होताहै. जब बहुत ग्रह मेष सिंह धन इन भग्निराशीमेगये होवेतो लुहारमुतार सोनार कारीगर का कामकरनेसे घोडा वगेरा चतुप्पदका व्यापारी चाबुकसवार ईननीयर व लोह का काम करनेवाला दलाल भौर सेनामे हरके प्रकार की नोकरी करने वाला होताहै। बुध मंगल वशनिबलवान् होकर एकर होतोमनुष्य चोर लुटारु पद- माशबेकायदेशिरकाम करने वाला बहुत बुरे लोको काभगुभआहोताह. शुक्र बुध मंगल एकत्र होवती खोदाइका वारीक नकाशीका काम करनेवाला चिन कारीका राम करने वाला कारीगर मनुष्य होताहै. चंद्र शनीसे दुषित हुया होवेतो उस मनुष्यने स्वतंत्र धंधाकरना नही पांतीदार हवितो उसमे भागेहोनानही ऐसा मनुष्यने नोकरी कर- नादिभच्छाह इसीमे भाग्योदयहोवेगा. पश्चात्य ज्योतिषी इसतल के भाधारपर धंधेकीकल्पना करते है। राशिवग्रह इनका उपरोक्ततत्वानुसार विचार करके लग्न चंद्र व सूर्य से दशमस्थानगतराशि, उस्कास्वामी, उसके नवांशकीराशी, भौर उसराशा कास्वामि, दशम स्थानस्थग्रह, भार भधिक ग्रह निनराशी योमेजाव उनका विचार करक, धंये का विचार देशकाल जाति कुल रिवाज भौर परिस्पितीको ध्यान रसके करनेसे बहुत करके धंधे की कल्पनाठीक हविगा। - मातकतत्प. .. (v) लग्नादशमेश चाम्पाद्यस्मिन्नवांशे वर्तते तदीशोत्तावृतिः प्रत्यहं ॥ ७० ॥ द्रव्यदा मित्रारिम्भान्यतरत्रयागतास्तादृशामित्रोऽरियो- योगदाराधनाप्तिः ॥ ७ ॥ धनदोर्क तुझे बलिनि स्वविकमा धनम् ॥ ७२ ॥ लग्नार्थायगै सौम्यै बलिभि बहुप्रकारे धनानिः ॥७३॥ इति तृतीय विवेकः टीका- जन्म लग्नसे दशम स्थान का स्वामी गोचरमे राशि भ्रमण- वशात् जिस समय जिसराशी से नवागमे होये उसके स्वामिरे धर्मा नुमार प्रायह वृति कहना ॥ ७० ॥ द्र देनेला ग्रह अपने मित्र ग्रहकी राशिमे गयाहौवेतो मित्र'द्वारा शत्र, शशिने गयादोवतो शउद्वारा राशीमे गया दोघतो भपने उद्याग द्वारा धन प्राप्तिहातीहै ।। ७१ ॥ धनदेने वाला मयं अपनी उच्चशिम गयाहीये बलवानहाये ताभिपने पराक्रमसे धनकी प्राप्ति होरेगा ॥७२॥ लग्न धन भौर लाभ स्थानमे पलवान् शुभ ग्रह गये होवतो बहुत तरहसे धनाप्ति हायेगा ।। ७३ ॥ इसके सिवाय पराक्रम, भाइके सालेकापुत्र, भाईऋपुरवीत्रीमा भाई, मामाकारिता, माताक व्यय, मातामाका, माताकोमुसापरी, मानाकोपमी, निनकीमामी, मित्रकाकाका, मित्रकारुपय, पुत्रकेपुत्र- कीस्रो, पुनशलाभ, शत्रुशापिता, शालेकिनी, स्त्रीकाभाग्य, नर- चाकर, उरुत्थल, पिताकारोगशत्रु, दादीकाभाई, दादारामार, भादिवाविचारभी तीसरे भावसेदिकरना। इति तृतीय विवेक टीका समाना।
(1) मापाटीकासहित अथचतुर्थविवेकः मातर्दुग्धोपयोग. वृश्चिकांश मानग्धशोपः ॥ १ ॥ सोत्थपेत्रिक सच परस्त्री स्तन्यानि ॥ २॥ टोम-रारकांश लग्न वृधिराशीका हरितो माताका इच मृबनाये भर्यात मातादध कमतीउतरे ॥ १ ॥ तासर भावका स्वामी ६०१२स्थान में हरि भौर चंद्रमा संपन. होतो परवीका स्तनपानकरके परवरीश होगा ॥२॥ मातृमुख नाशयोग खेकुजेष्टमेजीरे बलाढये मातृ सुखन ॥ ३ ॥ पष्टेष्टमेचंद्रे स्तेभौमे मपापे मातृ सुवन ॥ ४ ॥ शुक्रे वाचसापान्तरे पापयुतदृष्टे मातृमुखन ॥ ५॥ सखे मुशे बापापांतरे पापपुतदृष्टेवा मातृसुग्वन ॥६॥ चंद्रावस्ते सपापे शुक्रे मातृसुग्वन ॥ ७ ॥ मंदे पापयुते पापः मातृसुखन ॥ ८ ॥ पुत्रेचंद्रे मातृसुखेन ॥ ९॥ चन्द्रारोखे धर्मरा मातृमुखन ॥१०॥ सपाप चंदेते मातृसुखन ॥ ११ ॥ गरावगे धनेमन्दे राहौयूने मातृसदन ॥ १२ ॥ जीवङ्गेर्थेदे सोत्ये राही माता नजीवति ॥ १३ ॥ सोत्ये लानेभौमे माता नजीवति ॥ १४ ॥ पापांतरेचंदेवाचद्रानुर्यनगस्थाः पापामावा नजीवति ५५ सुखे मैदे पाप ष्टे शीध्र मातु नाशः ॥ १६ ॥ -
नातकतत्व.
टीका- दशम भावमें मगल भाठमे स्थानमे पस्यान गरहोवतो.
माताका सुखनही होरे ॥३॥
उठे भथवा भाठमे स्थानमे चद्रमा होवे भौर पापग्रह सयुत मंगल-
सातमे गया हवितो मात.का सुखनही होवे ॥४॥
शुरु भयया चंद्रमा पाप ग्रहों केवीमे हावे भयवा पाप ग्रहो.
सेयुत दृष्ट होवतो माताकासुस्खनही होये ॥ ५॥
सुखेश सुख भावमे गया होवे अथवा खश पाप ग्रहों वीचमे-
होवे वापापग्रहोसे युतदृष्ट होवतो माताका रुख नहींहोवे ॥ ६ ॥
चद्रमासे सातमे स्थानमे पापग्रहसेयुतश्क्र गया होवेतो माता.
पासुख नहीहोवे ।। ७॥
शनि पापग्रहोसे युतहोवे भौर पाप ग्रहमी राशी मंगपाहतो
माताका रख नहींहाच ॥ ८ ॥
चंद्रमा पांचमे स्थानमे ग्याहोवनो माताका मुस्ख नहींहाव ॥९॥
चंद्र भौर मंगल येदोनो नरमे भया दशमे भायमे गयेहोवती माता
कामुख नहींहोवे ॥२०॥
पाप ग्रह सेयुत चंद्रमा सातमे स्थानमे गयाहोतो मातापा मुख
नहीहोरे॥११॥
लग्नमें गुरू धनमें शनि सातमेराहु होवेतो माताका मुखनहींहोवे १२
लग्नमेगुरु धनमेशनि तीसरे स्थानमेराह गया होवोतो माता
नहीजीवे ॥ १३॥
तीसरे भथवा सातमे स्थानमे सूर्य भौर लानमें मंगल गयाहोवो
मातानहीनीचे ॥ १४॥
पापग्रहाके बीचमे चंद्रमा होरे भथवा चंद्रमारो चाँपे भारसातम
स्थानमें पापग्रह गयेहवितो माता नहींनी ॥ १५ ॥
मुम्ब (४) स्थानमे शनि पापग्रहसे दृष्टहोतो शीघ माता नाश
होरे ।। १६॥
मातुदीघायुयोग.
सुखेमदे शुभदृष्टे चिरेण मातृनाशः ॥ १७ ॥
सुग्वेशुभेकारकेशुभयुतेबलाट्यतामुत्तेपातुदीर्घायुः १८
चंद्रे बलाढ्ये वाशुक्रे शुभयुवदृष्टे मातीर्घायुः ॥१९॥
- (१४८)
मापाटीकासहित.
शुके वाचन्द्रे शुभांशे केन्द्रे मातर्घायुः ॥ २० ॥
सुखपांशेशांशपे के दे बलाढये मातुदीर्घायुः ॥ २१ ॥
टीका-चोयत्यान में शनि शुभ ग्रह से दृष्टहायेतो माताका नाश-
बहुत वणे पीउ हाथै ॥ १७॥
चनुयं भावमे शुभग्रह होरे घलवान् मातृकारर ग्रह शुभग्रहसँयुत
होवे अथवा यहमातृ कारवयह मुखस्थानमें गयाहौरतो माता दीघोयु
होवे ।। १८॥
चद्र बलवान् होवे भयवा शुक शुभग्रहसे युत दृष्ट होवतो माता
दीर्घायहोरे ॥ १५ ॥
शुक अया चद्रमा शुभग्रहकि राशीके नशमे हारे भोर केंद्र
(१।४।१०) भ्यानमे गयहोरेतीमाता दीर्घायुहोवे ॥२०॥
चतुर्य स्थानके स्वामि नाशका स्वामी निसग्रह नवाशमहोर
वहग्रह बलवान् हार केंद्र (राज.) स्थानमे जावतोमाता-
दीर्घायुहोवे ॥२१॥
पिता मात्रा सहैव मृत्यु योग
लग्नाम्बुशास्त्रिकोणकेन्द्रगाःपितामात्रासहैवानियते २२
टीका-लग्न चर्य और नरम स्थानके स्वामि १४१५७१९१०
'इनस्थानोमेगये होवेता पितारिमृत्यु माता सायहीहोवे ।। २२ ।।
मातृ वधगो
रात्रौ चंद्रात्रिकोणे मन्दे मातरधः ॥ २३ ।।
का रात्रिके समय जन्मदावे भौर चंद्रमासे ९५ स्थानमे शनि
गयाहावेतो मातामा यहोवे ॥ २३ ॥
माता पतिव्रता योग
सुखेशेड्ने बलाढ्ये माता पतिव्रता ॥ २४ ॥
सुपन्वे वैशेषिकाशे शुभदृष्टे माता पतिव्रता ॥२५॥
तुपेशे शुभार्कदृष्टे माता पतिव्रता ॥ २६ ॥
टीका-यानमे बलवान मुलेश होवनो माता पतिव्रता वे ॥२४॥
मातंकसत्व. . --- "मुखेश वैशेषिकांशमे होवे शुभहों से दृष्ट होयतो माता पतिव्रता होय ॥ २५ ॥ चतुश शुभग्रहहो। उस्को शुभग्रह भौर रवि देखता होपतो माता पतिव्रता होवे ॥२६॥ माता जारिणियोग. पटेश कुजेनयुते चंद्रसुखे पापदृष्टे माता जारिणी ॥२७॥ "सुखो गहुयुते समापे माता जारिणी ॥२८॥ टीका-पटेश और मंगल इनदोनो से युत चंद्रमा सुखापानमे जाप भारइनको पाप ग्रह देनेत दोवतो माताजारिणी (पति व्रत धर्महीना) होवे ॥ २७॥ सुख स्थानका स्वामि राह भौर पापग्रहोसे युत होतो-माता नारिणी होये ।। २८॥ मातृ स्नेहयोग. लग्न सुखेशा बन्योन्यमित्र शुमेक्षित युते मातृस्नेहः२९ तुर्येशे केन्द्रेनेशदृष्टे सशुभ दृग्युते मातृस्नेहः ३० टीका-लग्न भौर सुख स्यान कास्वामि यदोनो परस्पर मित्रग्रह होने भौर शुभाग्रहों से पुततया दृष्टहोयेतो मातासेप्रीति मच्छिग्गा २९ चनुशकेंद्र (१।४।७।१०) स्थानमें गया हो भौर -सस्को. लग्नेश देखताहोरे भया केंद्रमे गया हुवा मुनेश शुभग्रह से गत दृष्ट होतो मातासे नेह रहेगा। इनयोगाके विपरीत हरितो मातासे पैर होरेगा ऐसा जानना ॥३०॥ द्विपि मतायोग. तुर्येपारे वित्रामातरः मौम्ये एका ॥ ३१ ।। टीका- चतुर्थ स्थानमे पापग्रहगया' होतो दोतीन माताहोये भौर- शुभ ग्रहगया होपतो एक माता होवे ।।३।। चतु प्पदसुखयोग। वृपारो चतुष्पदाः मुखदाः ॥ ३२ ॥ सुखे शुभ दृष्टचाधि क्पे चतुष्पदाः सुखदा:१३
(१५०)
भाषालासहित.
टीका-कारांश लान वृषभ गशिका होनी चतुपद (गाय भैम
पोटा वगेरा) का मुम्ब हारगा. ॥३२॥
मुखस्यान र शुभ प्रहाकि दृष्टि भधिक हेपतो चतप्पदका मुख
होवगा ॥३३॥
पात्य मुखीयोग.
जीवेकेन्द्रङ्गरो पारावते पाल्येमुग्नी ॥ ३४ ॥
धर्मेशुभेड़ेगा शुभेदेवलोके चाल्यमुखी ॥ ३५ ॥
टोका-गुरु कदशनमै हाते और लगका स्वशाम पागतांशमै
गपाहावेतो बाल्यावस्थामे मुखी रहगा ॥ ३४॥
नवम भावने शुभप्रद लग्नम पापग्रह धनमारमे शुभग्रह देलारांश
मे होतो वाल्यावस्थामै मुम्बौरहगा ॥३५॥
नृरादात्परंमुखी रोग.
शुभ ङ्गे शुभाशो वा गोपुरेनादातरम्बी ३६
टीका-लग्नाबानि शभग्रहकी राशिमेनारे शुभमहा स दृण्हावे
भयका गोपुरांशमे गयाहोतो २६ सालावपकी उमर इनिबाद मुखी
होगा ।। ३६॥
शितिवषोध्यापुनीयोग
लग्नेशचाप वा लग्नेशांशपे वा तथास्थितेलाभशे विंश-
तिवर्षम्यः परंसुखी ॥ ३७ ॥
टीका लग्न कास्तानि धनराशिश हावे १ भयका लग्नश्वरक
नया स्वामि धाराशिका होरे २ भयका लाभश वा लाभ स्थानक
स्व मिकरानागा सामि धनागिन गयाइ शो ( इनवीनोयोगो.
मेसकाइ भौभक योगदोपतो ) वीस वर्षकी टार होने के नामुम्बी
होगा ॥३७॥
त्रिशदर्पतः परंमुख योगा
लग्नेशांरो ने केन्द्र तथालाभे शारोगे वा त्रिराइर्षतः परं-
सुखी ॥ ३८॥
मातकतत्व.
(१५११
टीका रनके स्वामिका नवांशमा स्वामी रंद्र (१।४।११०)
गया होघ १ तथा लाभ (२१) स्थानके स्वामीका नवांशका स्वामि
पंद्र (११४११०) मंगयावेतो २ तीस वर्षकी टमर होजाने कपश्चा-
सिखो होवंगा ।। ३८॥
भाराषपसिमुखयोग.
लग्ना दातुरीयगाः शुभाआये वयंसि मुरुम् ॥ ३९ ॥
लग्नेशुके पूर्वाईसुखी ।। ४०॥
केंद्रस्था गुरुजन्मतनुपा यौवने सुम्बी ॥४१॥
टीका- जन्मल सेंचतर्षभावपर्यंत (१॥२॥३॥४) शुभग्रह गयेहरिती
उमरके भादिभागमें मुखाहोरेगा ॥३९॥
लग्नमेशुक गपाहावेतो भायुके पूवादमे सुखीरहेगा ॥ ४० ॥
कद(२०४११०) स्यानमे गु6 भौर जन्मलग्नका स्वामिगयाइवितो
यौपना वस्थामे सुखीरहेगा ॥४१॥
याल्येदुःखीततःमुखीयोग.
पापाधने केन्द्रेशुभे लग्नेशउत्तमांशे बाल्येदुःखितत :
सुखी ॥ ४२ ॥
का- धनभावमें पारग्रह, केंद्र (१६४११०) मेशुभग्रह गयेहो
भौर लग्नेश उत्तमांशमे होयतो बालपणेमे दुःखीरहे भौर पीछेसुम्नी
रहेगा. ॥४२॥
मध्यश्यसीसुखीयोग-
पञ्चमादाष्टमगाःशुभामध्यवयसिमुखी. ॥ ४३ ।
का-पंचममान भाठोपान पर्यत ( ६८ ) सर्वशुभम्द
गयेहवितो मापाचस्पा मे सुखीहिंगा ॥ ४३ ॥
भायमध्यवयसोनीयोग.
शुभसगैग्नान्त्यलाभगैः केन्द्रसिंहासजीवे आय मध्य-
वयमोः साखी ॥४४॥
(१५२)
माटीकासहित.
लग्नार्थसात्थे शुभदृष्टियुते शुभेङ्गे जीवेपारावते आयमध्य
वयत्तो.सुखी ॥ ४५ ॥
टीका- लग्न (१) व्यय (१२) भौर लाभ (११)स्थानमेरुशुभ
ग्रहगरहोवे भौर रिहासनांशमे गयावा गुरु पेद् (११४७०)
स्थानमेगयाहौवेतो भाग भार मध्यदोना भवम्याम मुखीन्हेगा ४४
एग्नधन भौर तृतीयस्थान शुभण्होसे गुतराहावे लग्नमशुभग्रही
राशिहोवगुरुपारावतांशम गयाहवितो भावभारमध्यदानाभवस्थामे
मुखीरहेगा ॥४५॥
भैत्यतथामध्यांतवयसोः मुखीयोग.
धर्मादारिःफगाः शुभा अन्त्येवयासिसुखी ॥ ४६ ॥
देवलोकांशशुके गोपुरेलग्ने शुभहष्टे मध्यान्त्य वयसोः
सुखी ॥ ४७ ॥
टीका- नवमस्थानसे पारमेम्यान पर्यंत (९।१०।११।१२) सर्वशुभ
ग्रहगयेहोवेतो भन्यावस्थाममुखीहोये ॥ १६ ॥
देवलोकांशमे शुक्होवे गोपुरांशमे लग्नहोत्र भारशुभग्रहसे दृष्टहोपती
मध्य भौर भंपदोनो भवस्थाममुखीरहेगा. ॥४७॥
भाजीव मुखीयोग.
वर्गोत्तमेङ्गेशे वा स्वोच्चाशके वा स्वमित्रव्य वा शुभयुः
तदृष्टे आजीवमुखी ॥ ४८॥
टीरा-ग्नकास्वामी वगॉनमांशम ( निसराशीवामन्मकुंटीमेहोय
उसीराशीका नवांश कुंटलोमभी ) होचतो १ भयपालग्नास्वामि
भपनिस्वराशि व शशि नवांशमेहावे २ भयवा लग्नाम्यामी
भपने मित्राहक ट्रेकाणमे होवे भयका शुभा हो से युतदृष्ट हविनो
भानन्म (जीरे जहांतक) मुखी रहेगा ।। ४८ ॥
सुखायोग.
शुभेङ्गेशुभदृष्टे पापयोरगहिते सुखी ॥ १९ ॥
पञ्चमुस्वर्भगेप महासुखी ॥ ५० ॥
पातालेशजीवदृष्टेमुनी ।। ५. शुभेसुखेसुखी ॥ ५॥ सुखरोशुभान्तरेसुखी ॥ १३॥ जीवेबलिनी तुपयुनेमुनी । १४ ॥ केन्द्रकोणेसशुभेसुसगे सुनी ॥ ५५॥ पावालेशे मृदशेसुनी ॥ १॥ लग्नेशाज्जीवे पलिनिमुनी ॥ ! गोपुरायरोम्बुपे जीवेचममी ॥ ४८ ते शुभाशतुर्येशे धनोपचयो । मान्तरेचन्टेसनी ॥
(१५४) भाषाटीकासहित. दुःखी योग. ज्ञराव्हर्काः सुतम्था स्तोमे रन्ध्रेमन्दे दुःखी ॥६१॥ लग्नगाः पापा दुःखी ॥.६२ ॥ पापे तुर्यजीवे ल्पबलिनिसधनोपिदुःखी ॥ ६३ ॥ सपापे सुखपे ऽबले सधनोपिदुःखी ॥ ६४ ॥ पापशिम्बुपेनीचगे सधनपुत्रोपिदुःखी ॥ ६५ ॥ सभौमार्काम्युपे कूरांशे शुभग्धीनेनित्यं दुःखी ॥६६॥ भोमार्कोनीचारिभागो सुखपापदृष्टो क्रूरांशेप्रमादा गृहार्थ नाशोदुःखीच ॥६७ रंशेलामे बाल्येदुःखी ॥ ६८।। लग्नेकजे टमेराहों पष्टे भौमे दुःखी ॥ ६९ ॥ पापान्तरे चन्द्रे दुःखी ॥ ७० ॥ लग्नेशेन्त्ये खेपापे चंद्रार योगे दुःखी ॥ ७१।। टीका-पंचमस्थानमे बुधरा और सूर्य, चौधेस्थानमेभौम, भाठवे. स्थानमे शनि गयाहौवेतो दुस्खीहोवे ।। ६१ ।। लग्नमे पापग्रहगय होवेतो दुखीहोव ।। ६२ ।। मुखस्थानमे एक्पापग्रहनाव भौर गुरू भरूपवलीहोवे तोसधन होतहुवेभीदु सीहोवगा ।। ६३ ।। सुखस्थानका स्वामि पापग्रहसे युतहोंचे भौरवहनिलीहोवे तो सधन होतेहुव भी दुखीहोवे ।। ६४ ॥ सुखस्थान का स्वामि नीचराशी मे गपाहो और पापग्रहकी गयी के नवाशमे होतो सधन भौर पुत्र वालाहोते हुवे भी दुखीहोयगा ६५ सुसस्थान का स्वामि पापग्रह पेनवाशमेहाव सूर्यमगलसेयुतहार भौर शुभग्रहोंसे दृष्टनहीहावतोनित्य दुखीरहेगा. ।। ६६ ।। सूर्य भौर मगल यैदोनो नविशत्रु और पापग्रहको राशिक्नवासमे
नातकताव
(१५५)
स्थितहोकर मुखस्थानमेंजावे भौर पापग्रहोसे दृष्टहावेतो भपनेप्रमादसे
गृह धन आदि का नाश होवे और दुःखीहोवे ॥ ६७ ॥
अष्टमस्थान का स्वामि ग्यारवे स्थानमे गयाहोवतो वाल्या वस्थामे
दुःखीहोवे. ॥ ६८॥
लग्नमेशनि, भाठमेराहु, छठेस्थानमेंभौम, स्थितहोवे तो दुःखीहोवे६९
पापग्रहोके मध्यमे चन्द्रमागयाहोवे तो दुःखी होवे ॥ ७० ॥
लग्नेशबारमे स्थानमे, भौर पापग्रह दशमेस्थानमे, गयाहोये और चंद्र
मंगलका योग कोई भी स्थानमे हुवा होवेतो दुःखी होवे ।। ७१ ॥
मूपिका माजार श्वादिदुःखदयोग.
मेपांशे मूपिका मांजारं दुःखदम् ॥ ७२ ॥
सिंहांशे श्वावदयो दुःखदा ॥ ७३ ॥
कन्यांशे ग्निकणा दुःखम् ॥ ७४ ॥
टीका-कारकांश गुंडलीम मेष राशिका लग्नहोतो मूषिका (चूहे)
भौर विल्लो दुःखदेवेगे ॥५२॥
कारकांश कुंडलीमें सिंहराशिकालग्न होवेतो श्वान वगैरा दुःख
देवेगे ।। ७३॥
कारकांशलग्न कन्याराशीका होयेतो भग्निकण ( तणण्या)
वगेरासे दुःखहोवेगा ।। ७४॥
प्रसादवान्योग.
तुर्येशाञ्चन्द्रान्छौ प्रासादवान् ॥ ७५ ॥
तुर्येशादुच्चग्रहे प्रासादवान् ।। ७६ ॥
अंशानुर्येराव्हर्कजौ प्रासादवान् ॥ ७७ ॥
टीका-कारकांश कुंडलीमें चतुर्थम्यानमें चन्द्रशककायोग होवेतो
प्रासाद ( रानाभोंक महल के समानमहल ) वालाहोवे ।। ७५ ।।
कारकांशलग्नसे चतुर्थस्थानमे उच्चराशीका ग्रहगया होवतो मासाद
वालाहोवे ।। ७६ ।।
कारकांश लग्नस चतुर्यस्थानमे गहु शनिकायोग होवेतो प्रासाद
वाला होय ॥७॥
भाषाटीकासहित. इष्टिकाग्रहयोग. केलारौतुर्येशा दिष्टकागृहं ।। ७८ ॥ टीकाकारकांशलग्नस चतुर्थस्थानमे केतु मंगल का योग हवितो ईटसपनाहुवा मकानहोवे ॥ ८ ॥ काष्टमहयोग. सुसंशाजीवे काष्ठगृहम् ॥ ७९ ॥ टीका-कारकांश लग्नसे सुखस्थानमे गुरुगयाहोयेतो लक्दीका मकान ( मिस्मे लरदीजादे लगीहोवे वैसामकान ) होवे ॥ ५॥ तृणगृहयोग. सुखेशा दर्के तृणगृहम् ८० टीका-कारकाश लग्नसे पानमें सूर्यगयाहोतो तृणगृह (फस काघर) होये ॥८॥ विचित्रगृहयोग धर्मपे केन्द्रमेहेशेस्वोच्चमित्रगे तुर्येतुंगगेग्रहेविचित्रगृहम्८, खतुर्येशी चन्द्रमन्दयुतो विचित्रम्वेश्म ८० टीका-नरमेभारकास्वामी केन्द्र (१४१° स्थानमें, चनुर्थस्थान कास्वामी स्वतरच ज्यवामित्रराशिका होवे भार चतुर्थभावमें उच्च- राशिमे गयाइवा कोईभी गहस्थितहोवे तो विचित्रगृहहोवे ॥ ८ ॥ दशम भोर चतुर्थका स्वामि यदोनो चन्द्रशनिस युतहो तो विचि. त्रगृहहोवे ।। ८२॥ हम्पंप्राकारादिपतगृहयोग. सोत्थेसौम्ये तुर्येशेवलिनि गृहेशेशे चलपूर्गे हम्यंप्राकारादि- युतगृहम ८३. तुपे सिंहासने गोपुरे मृदंशे वा हर्यप्राकारादियुतगृहम्८४ टीका तीसरेभावमै शुभयाहोवै चतुर्येश बलवान होवे भार चनुध. स्थानके स्वामिका स्वामि (चतुर्थभावास्वामिजिसराशिमंगवाहोय. उसकास्वामी पूर्णवलयान्होघे तो देवता,राजा, भौर परधनवानोक रहनेयोग्य चौगिर्दग्लेिसेंवेष्टित उत्तममहल होवे ॥ ८३ ।।
नातकतत्व. (१५७) चतुर्यभारका सामि सिंहासनांश गोपुरांश भयवा मृदंशमें गयाहोवे तो रानाभांकरहनेयोग्य उत्तम महल होवे ।। ८४ ।। देविकश्मयोग. गृहेशे पारायते गोपुरे वा चन्द्रगुरुदृष्टे देविकंवेश्म ८५ लग्नांबर्थेशा यावन्तः केंद्रकोणेतावन्तो गृहाःशोभनाः ८६ टीका-चतुर्थभाव कास्वामि पारावतांशमें भथवा गोपुराश होवे भौर वह चन्द्रगुरुसे दृष्टदोये तो देवनाभोकेसमान यदादेवतायुक्त उत्तम महलहोवे ।। ८५॥ लग्नेशचतुयश भौर धनेश इन तीनोग्रहोमेसे जितनेग्रह केन्द्रकोण (११४५९१० स्थानमें गयेहोव उतनहीगृह भच्छे सुंदरहोवे ८६ गृहलाभयोग. लग्नेशेम्बुगे सुखशेङ्गे गृहलामः ८७ गेहेशेषलाढये केन्द्रे शुमदृष्टे गृहलाभः ८८ सुन्वेशे वैशेपिकांशे परमोच्चगे गृहलाभः ८९ तुर्यशांशशपांशेशे केन्द्रे गृहलाभः ९० लाभार्थशो तुर्येतुर्यपे वैशेषिकारो शुभम्योगेवव्हर्थगृह लभ्यते ९१ टीका- लग्नेशचतुर्यभारमें भौर चतुयशलग्नमे गयाहोपेतो गृह लाभहोवे ।। ८७॥ चतुयश पलसानहोक येन्द्र (1) स्थानमें गयाहोरे शुभ ग्रहसे दृष्टहोवेतो गृहलामहो ॥ ८८॥ परमोच्नराशिम गयाहुवा मुमेश वैशेपिराशी गपाहोयेनो गृह- लाभदौरे ।। ८९ ॥ मनुफैश के नवांशरा स्वामी निसराशिम गयारोवे उसराशी के स्वामी का नवांग या स्वामी केन्द्र (४१) स्थानमें गयाहोरे मो गृहळाम (घरकालाम) होरे ।। ९० ॥
नातकतत्व. - गृहलाभहोगा । जोलोग दत्तकगयेहै भथवाजोनानेवालेह उनकी- जन्मकुंडली में इन ७ योगोमेसे भेक दो तीनयोग अवश्यदेखनेमें भावेगा, यदि भेकमी योगनहोदेसनेमें आवे तो जोतिषको झुठामान- नेवालोका कथन सत्यसमझना । गृहनाशयोग. यावन्तः पापाः खाम्बुस्वान्त्यनाथेः सहिता स्त्रिकस्था स्तावन्तोगृहा वन्हिनादह्यन्ते ॥ ९३ ॥ राव्हअिंशे कुजमात्रदृष्टे गृहदाहः ॥ ९४ ॥ तुर्येशेषष्ठे पापदृष्टेगेहनाशः ।। ५५ ।। गेहेशांशशेषष्ठे गेहनाशः ॥ ९६ ।। तुर्याङ्गार्थेशा यावत्पापैर्युता स्तावन्तां गेहानांनाशो- नतुशुभदृष्टे ।। ९७ ॥ केन्द्र केणेक गेहे शैथिल्यप्रयुक्त पात भयम् ९८ तुर्येशरन्धे स्वयमेव गेहं पातयति ९९ टीका-जितगे पापग्रह रशम, चतुर्थ,धन, भौर वारमे, भावके स्वामि- योसे युक्त होके ६८४१२ स्थानमेगये हाये उतने हीघर भग्निसे जलजा . चगे ७३ होवे. ९६ कारकांश लग्नम राहु सूर्यगयेहोवे भौर इनको केवल मंगलही देखता होवे तो भग्निसे घर जलेगा ९४ चतुर्गेश छठेभावमें पापग्रह से दृष्टहोवेतो घरका नागहोवे ९५ चतुयश के नवांश का स्वामीछठे स्थानमे गयाहोवे तो घरकानाश- चतुर्य लग्न भो धन इनतीभाव के स्वामि जितने पापग्रहो से युतहोवे इतनेही घरो का नाशहोवे भारयदि ये शुभग्रहोस दृष्टहावेतो घरकानाशनहीं होवेगा ९७ केन्द्र कोण (१४९१०) स्थानमें रविस्थितहोवती पुराना - घरदोनेकैसववस पड़नेका भयरहे ९८ भाषाटीकासहीत. चतुर्थेश भाठमे भावमें गयाहौवेतो खुदही घरकोपाहताहै १९ बहुगृहवासयोग' तुर्यतत्पीचरः कारके वा तथा पहु गृहवासः १०. टीका-चतुर्थभाव भौर उसका स्वामि ये दोनो चर राशी के होये भयवा चतुर्थभावका कारक (चंद्र बुध ) चरराशी का होवे तो बहुत घरमे रहनमाला (भकघरमे कभी स्थिर पास नहीं करने वाला)होवे १०० स्पिरवासयोग गृहतलो स्थिरे तथा कारके वा स्थिरवासः १०१ शुभपष्ठ्यशे तुर्ये स्थिरवासः १०२ टीका-चतुर्थभाव भौर उसकास्वामी येदोनो स्पिराशीके होवे अथवा चतुर्यभावका कारक [चबुध ] स्थिरराशीके होवतो भेवही घरमै स्थिरयास करनेवालाहोवे. १०१ चतुर्यभाव शुभषष्ठचशमे होवे तो भेषही घरमे स्थिरवास करने- वालाहोवे १०२ बहुक्षेत्रवान् योग खे सुखेशे कर्मेशेम्युगे बलिनिभौमे पहुक्षेत्रवान १० .३ बलाढयौ खाम्बुपौ परस्परसहृदो बहुक्षेत्रवान् १४ तुर्यत-पौ शुभयुतो बहुक्षेत्रवान् १०५ तुर्येशेसुते गोपुरायशे पहुक्षेत्रान् १०६ टीका• चतुयशदशमेभावमें भौर दशमेशचतुर्थस्थानमे गयादोवमगल- बलवानहोयतो बहुतजमीनवाला ( बडानागीरदार ) होवे १०३ दशम भौर चतुर्थ भावके स्वामी बलपानहोरे भोर भापसमैदोनो मित्रग्रहहोवे तो बहुतनमीन घालाहोन १०४ चतुर्थभाव और चतुर्थ भारकास्वामि येदोनो शुभग्रहसेयुत होतो बहुत जमीनवालाहोरे १.५ चतुयश पचमभावमें गोपुरादि भंशमै गाहो तो बहुत जमीनवाला (पटाजागीरदार ) होवे १०६ क्षेत्राप्तियोग, बलिन्यङ्गेशेम्बुगे बलिन्यम्बुपेङ्गे शुभहग्योगे स्वपराक- माक्षेत्राप्तिः १०७ भ्रातृपेण तत्कारकेण वा युते तुयेंशे भातृतःक्षेत्राप्तिः१०८ स्त्रीकारकेम्वुगे क्षेत्रपेयूने तयोमैत्र्यां कलवतःक्षेत्राप्तिः१०९ पष्टशेतुर्ये तत्पष्ठे पष्ठेशतःक्षेत्रपेधिकवलेशत्रुतःक्षेत्राप्तिः।१० गेहेशेस्वराशी घलिन्युपचयगेशुभदृष्टे बहुक्षेत्राप्तिः १११ टीका-बलवानलग्नेशमुखभावमें,भौरवलयानचतुर्थेश लग्नमंगयाहोवे शुभग्रहसे गुतदृष्टहोये तो भपनेपराक्रमसे जमीनकी प्राप्ती होवे १०७ तृतीयभाषकेस्वामीसेभययातृतीभावककारक(मंगल)सँचतुर्थ भाव कास्वामि युतहवितोभाईसें जमीनकीमाप्तिहोवे १०८ नीकारकग्रह [ शुक्र ] सुखभावमै भौरसुखभावकास्वामी सातमें भावमें गयाहोवे यदोनो परस्परमित्रग्रहहोवेतो घी से भयवा श्रीके संबंधसे जमीनकीमाप्ती होवे. २०९ उठेभावका स्वामि चतुर्थभावमें भौरचतुर्थभावकास्वामि उठेभावमें गयाहोवे छठेभावके स्वामीसें चतुयेंश भधिक बलवान होवेता शत्रूस जमीनकी प्राप्तिहोवे ११० चतुयश स्वराशिकाहोवे भौर बलवानहोकर २६१०१११में भावमे- शुभग्रहसे दृष्टदो के गयाहोवे तो बहुतजमीनकी प्राप्तिहोवे १११ क्षेत्रादिनाशयोग गेहेशेनीचारतिमूढगेपापान्तरेपापदृष्टक्षेत्रादि नाशः ११२ पापान्तरे कुजे पापदृष्टे फरांशेक्षेत्रादिनाशः ११३ तुर्येशे करपष्टयंशे तुपापे क्षेत्रादिनाशः ११४ तुर्येशेत्रिके क्षेत्रादिनाशः ११५
(१६२)
भाषाटीकासहित.
गेहेरो सपा नीचारिभे क्षेत्रादिनाशः ११६
कर्मशेम्बुगे सपापे क्षेत्रनाशः ११७
करमृत्युयमायंशे सपेसुखे क्षेत्रनाशः ११८
खेससूर्येम्बुपे राजकोपात् क्षेत्रनाशः ११९
वित्तेशांशशाशेश्वरेणसहितेसपापेम्बुपे राजकोपात्
क्षेत्रनाराः १२०
टीका-चतुपेंश नीच शत्रु राशीका भयवा भस्तंगतहोवे पापग्रहोके
पीचमे भौर पापग्रहोसे दृष्टहोवे तो नीननापदाएका नाश होव ११२
पापग्रहोंके मध्यम मंगलगपाहोवे पापाग्रहास दृष्टहोवे भौर रग्रहनी
राशिकेनवांशमे होवतो नमीननायदादका नाशहोवे ११३
चतूपेश रषष्ठयश (पापपष्ठवंश) मेंहोव और चतुर्थस्थानमें
पापग्रहगयाहौवेतो नमीननायदादका नाशहोवे ११४
चनुयेश ६।८।१श्मे भावमेगयाहोवतोजमीनवगैराका नाशहावै ११५
चतुर्थेश धनभावमे पापग्रहस युतहोवे नीच तथा शत्रुराशिम
गयाहावे ता जमीन जायदादभांदि सम्पत्तिकानाशहाय १२६
दशमभावका स्वामि पापग्रहस युतहोक चतुपभावम नावेता जमी-
नका नाशहावे ११७
क्रूर,म्यु,यम, भादि दुष्टषष्ठवंशमे गयाहुवा दशमभावकास्वामी
चतुर्थभावमै ग्यादवितो जमीनका नाशहावे ११८
सूर्य भौर चतुर्थभावकास्वामी येदोनो दशम भावमेगये हावता रामा
के कोपसे नमीनका नाशहोव (राजाजमीननप्तकरलवे) ११९
धनेश के नवांशका स्वामी जिसराशिक नवाशमै होव उसस्वामी
से भौर पापग्रहसें चतुर्थभावका स्वामी युतहोये तो राजाके कोपर
नमीनका नाशदोचे १२०
भूमिविक्रेतायोग
गेहेशेतुड़े थेशेपापेनीचारिभे भूमिविक्रेवा १२१
टोका-चतुर्थेश उच्चराशिमें भौर नीच तथा शत्रु राशिमे गयाहुवा
.
नातकतत्व धनभावक स्वामि पापग्रहहोये तो नमीन बेचने यालाहो १२१ पुत्रवःमित्रतायोग. सुता शमित्रत्वं पुत्रोमित्रम् १२२ टीका-पंचमेश भौर लग्नेशके मित्रताहोतो पुत्रसे मित्रतारदे १२२ स्त्रीत:प्रीतियोग. यूना शमित्रत्वे स्त्री मैत्री १२३ टीका-सप्तमेशभौर लग्नेशके मित्रताहोवेतोसीसे मिचतारदे १२३ बहुजनमैत्रीयोग. सुखा शमित्रत्वे बहुजनमैत्री १२४ , सुखेशुभदृष्टयाधिस्येबहुजनमित्रता १२५ टीका-मुखेश भौर लग्नेशके मित्रताहोतो बहुत मनुष्यों से मित्र ताहोवे १२४ चतुर्य भाषपर शुभग्रहोंकि दृष्टि भधिकहोवेतो बहुतजनोसें मित्रता- होवे १२५ सुइत्याप्पयोग. द्वयोर्मित्रक्षेत्रगयोः सुहृत्पोप्यः १२६ टोका-कोइभी दोग्रहमित्रराशिमे गयहोवती मिय का पोषणकरने वालाहोवे १२६ बन्धुपज्यांग. सुखेसोम्ये सौम्यदृष्टे सुखकारकेबलिनि बन्धुपूज्यः १२७ गेहेजाव गेही शुभयुते जीवदृष्टे बन्धुपुज्यः १२८ तुर्यस्वाच्चे स्वामित्रभे वा खेटे गुरुदृष्टे बन्धुपूज्यः १२९ त्रिभिस्स्वयंगै बन्धुपुज्यः १३० टीका-चतुर्थभावमे गयाहुवा शुभग्रह, शुभगह से दृष्टहोवे भौर मुन्न कारक[चंद्र बुध ग्रह बलवान होवेतो बन्धु वर्गका होवे १२७ चतुर्थ भावमें गुरुगपाहोवे चतुर्थभावका स्वामि शुभगह से गुत भार गुरु दृष्टहोवे तो पन्धु वर्गकापूज्य (माननीय) हौवे. १२८ पज्य (माननाय)
भाषाकासवि.
लग्नेशषिक (II) स्यान्मे गयाइपितो शपनका मसनारी
होर १४२
हाना नीवरामीका दौरे तो शयनका समनहरो
लग्नेश शानि गुजिक नया रासंयुतहारती शयन का सुखनहीं
इसफैसिवाय गाइंधनमापिसार' पुराव्यप, पत्रमा मुसाफरी
पुप्रकाशनमुख. श्री का पिता, मालिसलामी' हरय,अदाकाराग्य
मानन्यपार, दादीधी माताका मुख, दत्तम्मानकारिवार भारिविषय
भीचतुर्थभापसेदेखना।
इतिवर्ष विरेकस्यटीकासमाप्ताः
भयपत्रपविवेकः ।
बुद्धिमाश्योग,
सतर्भशुभे शुभदृष्ट युते बुद्धिमान ।
सुतेशेतुङ्गे वा शुभान्तरे पुदिपान २
गुरोकेन्द्र कोणे बुद्धिमान् ३
शुभ सुवेरो सुतेजीवे पुदिमान ४
झे सो वा मुतेरो बलिनि केटेवा पुद्धिमान् ५
पर मारने शुभरा की राशी शुभपा पाहाको
सुद्धिमान हो ।
पंचम भाषा सानि भानी उबराशिने गोरे भाका गुभयो
के मापने रोवे तो बुद्धिमानहाने २
गुरू केन्द्र कोण[४१०९३५ स्यान गाहो तो दिमान
परेश भयाकी राशि [३.॥२-१९-१२२४ इमाश योमसे कोई.
भीराशी ] मगया भार पंचम भावये गुहारे तावदिनार होने
मादकताप,
4
सुध पाचमे भायम गयाहोये १ भयका शिलवानहोये भपया
पंचश पलवारो दमे गपाहा : ता परिमावि हाये ।
विशेष दिनानं योग.
पुरेशे केन्द्र शुभान्विते धारणादिशः ६
सुतेशे कारके मदशादियुते शुभहायुते धारणादिपटु.
सुतो गोपुरानो धारणादिपः ८
सुतकारके गोपुरादी परब्जिन्तज्ञो मेधावी ९
का-पचनश केन्द्र १) स्थानमे शुभग्रास गुप्त होती
धारणादिपटु [ फाईभीवात भेषरून मुनलेनेसे पाद रमने समझने
भादिमे विशपचर दिवाला ] हो ।
पंचमेश भौर पचमका कारक कामादिशुभपशमे ये
भौर शुभग्रहसे हष्ट हो तो धारणादिषटु हो ।
परमेश गोपुरादि भशमें होवती धारणादिपटु होर ८
पंचमका कारक [गुरु ] गोपरादि भशम होतो तुमरेके भभिप्राय
को उसकीचा परसेहीसमझलेने वाला और मेधानी (पारणापति.
इदिशाला) होये९
क्षिपोत्तरदानशीलपोग.
क्षेन्द्राराणा मुपरि बलिग्रह दृष्टो क्षिपोचरदानशील.
टीका-पुरचंद्र भौर मंगल इनतीनोपडपर मलबान शुभग्रहकाशि
रोगतो हानरमाय (तुरंतउचित जवाबनवाना हो
कधी योग.
लग्न कोणे चन्द्राका चंची: ११
केन्द्र जीवे चंचउधी १२
सोम्ये ऽपके पार चलचित्तः १३
टीका कानमे तथा ५ भाषी रविचंद गहती पदधि
केन्द्र स्थानमें गगया तोच शिवालाहोरे ।
: (१६८) मापाटीपासहित. धनभायमे सुध निवलीहो गयाहोरे भोर यह पापग्रहसे दृष्टहवितो चलचित्त [भस्थिरचित्त वाला ) होवे १३ सात्विपयोग. ससोत्यपे ज्ञे सात्विकः१४ टीका-तृतीय भावके स्वामीसे युध युक्तदोवे लो.साविक प्रकृति घाला होव १४ सुधारयोग व्ययेशेङ्गे सुवाक् १५- ..टीका-व्ययश लग्नमे गयाहीवे तोभच्छा मुदर बोलने वाला होवे १५ विस्मयशील योग विके चन्द्रे शक दृष्टे, विस्मयलशीलः १६ .:सपापे सतपे विस्मयशीलः १७ धी कारके सपापे या करपाठयरो विस्मयशीलः १८ टीश-विकस्थान [ ६८१०] में गयाहुया चद्रमा शुभस दृष्टहोय ता धिम्मरण युद्भिवाला हाव १६ पचमश पापग्रहसे यरहोप ता रिस्मरण बुद्धिवालाहोरे १७ बुद्धिकारक ग्रह (युध गुरू) पापग्रहसयतहार भयया बुद्धिवारपग्रह रपृष्ठयशम गयाहायेतो स्मिरण शुद्धिवाला होव १८ हीनधीयाग टाने चन्द्रे मन्दारदृष्टे होनधीः १९ सुतेशे क्रूरपष्ठयशे होनधीः २० मंदाराकी श्चन्द्र पैश्यन्ति मौरयकराः २१ टीका-रग्नमेगयाहुवा चद्रमा शानमगल नष्टक्षावे युध्दिहीनहावे १९ पचमेश फरपष्ठयशमें हावतो यष्टिहीनहावे २० शनि मगल भार सूर्य येतीनो चन्द्रमाको देखने होइनो मूखहाय २१ जहयोग केन्द्रमा मन्देन्दु गुलिका जडः २२ . ...
मातक्तत्व.
धनेगुलिकाको पापदृष्टौ वा सार्कजेसोथपेजड़ः २३
सपाप धनेशे खे सभाजड़ः २४
सतमसि सोत्यपे जड़ः २५
सुतेमन्दे लग्नेश मन्ददृष्टे सुतेशेसपापेजड़ः २६
गुलिकार्कजोसुते शुभयोगहीने जड़: २७
सुजीवे मेधानाश: २८
टीका-शनिचंद्र और गुलिक येतीनो केन्द्र (१०) मेंगयेहो-
वेतो जडवुदि [ महामूर्ख ] होवे २२
धनभागमें गुलिफ भार सूर्य गयेहोवे इनदोगे को पापग्रहदेखतेहोवे
१ भयमा तृतीयभावका स्वामि शनिसयुनहोतो जडबुद्धिहोये २३
पापग्रहसेयुतधनेश दशम भावमे गयाहोघेतो सभामेजबुहोवे भयोत्
सभामग्यालनहोसके २४
तीसरभारका स्वामि राहुसे युत हौवेतो जहहोवे २५
पंचमभावमेगयाहुपा शनि, लग्नेश को देखताहोये भौर पंचमेश
पापग्रहसपुतहोगे तो नहोरे २६
पंचमभामें गुलिक शनिकायोग क्सिीशुभग्रहसेयुतनहींहोने तो
जहदा २५
पंचमभारने गुरूगपादोतो मेधानाश ( धारणारतियुदिकानाश)
सो०८
याज्ञिस्योग.
अशेकेतीशुक्रमानदृष्टेयातिकः २९
टीपा-कामास लग्नमे त केवलशुझसे दृशदोरे तो यादिकर्म
पार परान्गाहारे २९
मात्रकयोग
अंशाकोणे पापये मान्त्रिकः ३०
अंशात्कोणे पापये पापदृष्टोभूतादिनिग्रहका ३१
अंशात्कोणपापे शुभदृष्टेनग्राहकः ३२
(१७०) भाषाटीकासहित टीका-कारकाशलग्नसे पाचमै भौर नवम स्थानमै नमसे भेकक पापग्रह दानोस्थानमे गयेहारेनोमानिक (मत्रवेत्ता ) हावे ३० कारकाशलग्नसे नवमेपाचम दोनास्थानमएक्२ पापग्रहगयहोवे और उनकों पापग्रह देखत होवेता भूतादिकों का निग्रह ( प्रतिवध ) फरनेवालामात्रिक होर ३१ कारकाशलग्नसे नरमे पाचमेस्थानमें गपहुबदौना पापग्रह शुभग्रहमें दृष्टहावता लाकापरमादिद्वारा अनुग्रह परनवालाहाव ३२ भिषश्याग अंशे झेन्दुशकदृष्टे वा धनेभिपक ३३ शुक्रेन्दुदृष्टेशे रसवादी ३४ सशुभराव्हविशेपापयुतीविषवेद्यः ३५ टीका-कारकाश लग्नकों बुध, चंद्र, शुक्र य तीनो ग्रहदखते होवे १ भयवा धनभावकों ये तीनोग्रह देखते हाच तो भिषक विद्य] हाये ३३ कारकाश ग्न शुरुचन्द्रस, दृष्टहोवनोरसायनका उपयोग करने साला रसवैद्य होरे ३४ कारकाशलग्न में राहु रवि शुभ और पाप दोनो ग्रहोसे युत होचतो विपवैद्य [विषका विशेष उपयोग करनेवाला वैद्य ] हवि ५ लग्न, रवि, चद्र, मंगल, और दशम भाव इन पाचामें स अक दो तीन पिवा पागैहि वृश्चिक राशिम भयवा दृश्चिक राशि नवाशमे किवा वृश्चिकराशि गुगक अंशमैगयहाव तया भग्निराशिम तथा इस्तफ्ला कुशलराशि [६] में तथा ३६ राशिके भशमै होवेता डाक्टर दावेगा वैप्यावारणयाग अर्थलको रंशाज्जी याकरणः ३३ बलिनिगुरौतदेशे रविशकदृष्टेशाब्दिकः ३७ ६ मघगशिका ८२०२० पभका ७-१७ २९ मिथुनका अर्कका ५१७ २९ सिंहका ४१६२८३न्य का ३१० २७ तुल्का २४ ६ चिकका ४१३२९धनका १२२४ मकरका १३ पुभका १०-१२ मानका ९-२१ मा भश विक गाशक गुणक मशहै।
जानकतत्व.
(१७१)
.
:
टीका-कारकाशलग्नसे धनभावम तथा पांचमे गुरुगया दोनो
वैयाकरण होवे ३६
धनभावका स्वामी गुरु पूर्णवलवानहोवे भौर उसको रवि, शुक्र
देखते होवतो वैयाकरण होवे ३७
मीमांशकयोग.
धनेसोत्थे शुशाज्ञज्यो मीमांसकः ३८
टीका-कारकांशलग्नसे दूसरे तीसरे तथा पाचौ स्थानमे बुध गुरु
गयेहोवे तो मीमांशा शास्त्रजहोवे ३८
तर्कज्ञयोग.
अंशात्सुतार्थसोत्थे जीवारौ तार्किकः ३९
जीवाच्छौधनेशौरव्यार दृष्टौतार्किकः ४०
जीवाच्छौतुझस्वः त्रिकोणगौ तार्किकः ४१
टोका-कारकांशलग्नसे दूसरे तीसरे तथा पांचम भावमे गुरु मंगल
गपेहोवेतो तर्कशास्त्री होये ३९
द्वितीय भावका स्वमि गुरु भयका शुक्र होवे भौर उसको रवि मंगल
देखते होवेतो न्याय शास्त्री होये ४०
गुरु और शुक्र ये दोनो भपनी उच्च, स्व, भपया मलत्रिकोण राशिमे
गये होवतो न्यायशास्रज्ञ होवे ४१
सांख्यज्ञयोग.
अंगाइने पुत्र सोत्थे जीवेन्दू सांख्यज्ञः ४२
टीका-कारकांशलग्नसे दूसरे तीसरे तथा पांचमें भावमे गुरु चंद्र
गयेहोवतो सांख्यशास्रज होवे ४२
गणितज्ञयोग.
अंशात्सोत्थे सुतेथें केतुजीवी गणितज्ञः ४३ .
धनेभामे शुभदृष्टे गणितज्ञः ४४
चंद्रारॊधने ज्ञदृष्टी केन्द्रबुधे वा कुजे गणितज्ञः ५५
(१७२) भाषाटीकासहिन. धनेशेजेस्वोचे गुरौलग्नेष्टमे मैदे गणितज्ञः ४६ जीवेकेन्द्रकोणे स्वोचेशुक्रेज्ञथेशे वा धने गणितज्ञः ४७ टीका-पारकाश लग्नसे दूसरे, तीसरे भथवा पांचम भावमें फेतु भौर गुरु गये होवे तो गणितशास्र का जाननेवाला होवे ४३ धनभावमें मगलगया होवे भौर वह शुभ ग्रह दृष्टहोवे तो गणित शानका जानने गलाहोये ४४ धनभायमे चंद्र मंगल का योग होवे भौर उनको बुध देखताहोवे । भयवा केंद्रस्थानमे बुध विश मंगल गयाहो तो गणित शास्त्रका जाननेवाला होये ४५ धनभावका स्वामि बुध अपनी उच्चराशि ( कन्या राशिमे १५ अंश तक) में, गुरुलग्नमें, भौर शनि भाठमें भावम गयाहोयतो गणित शास्त्र जानने वालाहोये ४६ गुरुकेंद्र त्रिको स्थानमें शुक्र भरनी उञ्चराशि (मीन ) में भौर भुध धनभावकास्वामीहोवे या धनभाव मे गया हो तो गणितशास्त्र जाननेवाला हावे ४७ जिसके गणितज्ञ योग होता है यह गणितका जाननवाला ज्योतिषी भयवा गणितशास्त्री स्त्रिा हिसावतपासनेवाला [भकाउन्टेन्टननरल] पा इजनियर, भोवरसीयर, सेटलमेन्टभाफीसर, रव्हेन्युभाफिसर, साइन्सजाननेवाला, पैमायशनाननाला, रोक्ड़या, खजानची, हिसा. वरखनेवाला, जमाखर्चनविश, भादि गणितसे सवधरखनेवालेकायोंमें स ग्रहयाग ये पल पल तारतम्यभेद अनुसार कोई भी गणितकाकाम परनवाला दावेगा। ज्योतिर्विद योग ज्ञाच्छो सोत्थार्थगौ ज्योतिर्विदष्टिः ४८ धनेशेवलिनि केन्द्रायकोणेने ज्योतिर्विदश्रेष्टः ४९ स्बोधनजीवे ज्योतिर्विदांश्रेष्टः ५० टीका-बुध शुक का योग दूसरे तथा तीसरे भावमे हो अथवा इन दोनामे से एक दूमरे भौर दुसरा तीसरे गावमे गयाहो ता ज्योतिष दोमै श्रेष्टहारे ४८ नातकतय. (१७३) है धनभावका स्वामि बलवान होवे भौर केदभिकोण स्पानमे पुध गया होता ज्योतिर्विदामे श्रेष्टहोवे १९ स्वराशी (कर्क) को गुरु धनभानमें गपाहोवो ज्योविपियोमें उनम ज्योतिषी होवे ५० सर्वायमें एक यह भी योगलिखा कि धनभाषका स्वामि सूर्प या मंगल हो और यह गुरु शुरु से दृष्टहोवे बुध पारापतांशमे गया होने तो ज्योतिष की युकी जाननेमे नस्सरहोवे ५१ भविष्यवनायोग. धीकारके केंद्र कोणे शुभदृष्टे भविष्यद्वक्ता ५१ टीका-बुदिकारक ग्रह (गुरु) केन्द्रविकोणस्थान में गयाहोरे भोर शुभग्रहसे दृष्टहावेतो भविष्यफल पहनेवाला ज्योतिषीहोवे ५१ त्रिकालज्ञयोग. जीवस्वाशेमृदंशे निकालज्ञः ५२ जीवेगोपुरे शुभदृष्टे त्रिकालज्ञः ५३ टीका-गुरु भपनि स्वराशी ९।१२ के नवांशहोवे भीर मृदुसंज्ञाभंशमे गयाहोवेतो त्रिकालज्ञ( भूत भविष्य वर्तमान तीनोकाल के फल जानने वाला) ज्योतिर्विद होर ५२ गुरु गोपुरांशमें गयाहोर भौर शुभग्रहस दृष्टहोवे तो भूत भविष्य यतमान कालका फल जाननेवाला त्रिकालज्ञ होने ५३ वेदातसंगीतज्ञयोग. अंशाधनेपुत्रेसात्थे जीवाकौवेदांत संगीतज्ञः ५४ टीका-कारकांश लग्नसे दूसरे तीसरे तथा पांचमें भावमें गुरु सूर्य गये हो तो वेदान्त शास्र और संगीतशास्त्र (गायन शान ) जानने वाला होवे ५४. वेदांतज्ञोग. धनेरो तुंगे गोपुरेकजे सिंहासनेजोवेच वेदान्तज्ञ: ५५ पारावतेमन्दे ज्ञेन गुरोदृष्टे वेदान्वज्ञः ५६ कॅन्कोणे जीवे वेदान्तज्ञः ५७ 7 .
(१७४) भापाटिकासहित. उत्तमांरो भृगौलग्ने वेदान्तज्ञः ५८ देवलोकेचंद्रे उत्तमांशेभृगोकेन्द्रे वेशन्तज्ञः ५९ कोशेंगेश कोशेशे पारावते वेदान्ती ६० सोचेंगेशे कोशेशे परावते व्ययेशुक्वेदाती ६१ टीका-धनेशबुध भपनी उच्चराशि (पन्यारे १५) में, शनि गोड- राशमै, भौर गुरु सिंहासनाशम, गयाहोवे वो बेदात शान मानने पाला हाय ५५ परावताशमें शनि हो भौर गुरुरों चुप देखता होवेतो वेदान्त शाधज्ञहाव ५६ गुरु केन्द्र त्रिकोण स्थानमें गयाहाचे तो घेदान्त शास्त्रज्ञ होवे (इस योग यदि गुरु स्व, उच्च या मित्र राशिकाहायेतो ययोग मिलेगा।५७ उनमाशमें गपाश शुक्र लग्नमे गयाहारे तो पदान शास्र जानने पालाहोर ५८ देवलोकाशमे चंद्रमा, भौर उनमाश; गयाहुवा शुक्र ये दोनो पेंद्र स्थानमें गहोवे तो वदान्त शाख जाननेवाला होने ५९ लग्नेशधनमें भौर धनेशपागयताशमे होवनोदाती होरे ६० भपनि रचराशि मे गयाहुवा बध र ग्नमे, भऔर पारावताममें, गया- हुवा धनेश शम पारमें भावमे गयाहोरे तो वेदान्तीहावे (ये योग पन्या लग्न में जन्महोरे उसके होवेगा) ६१ मद्यनिष्टयोयोग पेशेदेवलोके शुभदृष्टे ब्रह्मनिष्टः ६२ भाग्यपे पारावते शुभदृष्टे ब्रह्मनिष्टः ६३ टीमा-दशम भावश स्वाभि देवलोकाशमे गयाहौवे भौर यह शुभ ग्रहसे दृष्टहावेता ब्रह्मनिष्ठहावे ६२ नवम भावमा स्वामि पारसस्ताश में होष भोर वह शुभ ग्रहसे रहो को बझनिष्ठहारे ६३ .
भातफ्तव.
परियोग.
खेशेगेकविः ६४
लाभेशे लाभेकविः ६५
टीका-दशमेभावका स्वामि लग्नमे गया तो पवि (पिता
करने वाला) हो ६४
लाभेश लाभ भावमे होती कविहोये ६५
पिदुपारंजः
सारजे शुभः विदुपा रअकः ६६
ज्ञारोमंदों कदृष्टौ राजीवदुपो रजकः ६७
टोका-शुभग्रहकी गशीने बुध मंगल का योग होतो विद्धानोफों
मसन्न करने वाला होये ६६
शनिकी राशि (१०वी ११) में गहुवे बुध मंगल को सूर्य देखता
होतो राना और विद्वानोका प्रसन्न करने वाला होवे ६७
इन दोनो योगो में मंगल बुध का योग का म्यान नदी ताया है
परंतु यदि ये योग धन भथवा पंचम भावमे होवेवो भधिक बलवान्
हविगा।
विद्धान तथा पंडित योग.
बलीसुतेश केन्द्रकोणे विद्वान् ६८
धनेलाभेशे पण्डितोधर्मवित् ६९
खेलाभेसुतेशे पंडितः ७०
टीम-स्व, उच्च, मित्र राशिम गयाहुवा बलवान् पंचमेश केन्द्र या
निषोण (११४१०१९।५) स्थानमें गया होवतो विद्धानहावे १८
लग्नेश धन में भयवा लाभ भावमें गया होवे तो धर्मका जानने
वाला पण्डित होये ६९
पंचमेश दशमें भयवा लाभ भायमें गयाहघि सो पण्डितहो.
-
.
.
भाषाटिकासहित
पट्मास्वपमयोग.
केन्द्रजीव सिंहासनेशुक्र धनस्यामांरो ज्ञेगोपुरे पट्शा-
खवल्लभः ७१
कोशेशस्थानेश्वरशिशेमंदे पा भोमेसपापे केंद्रकोणगे
पटूशासबछमः ७२
सूर्याशेशो परोपिकांश पटिन्यथें पट्शास्वष्ठभः ७३
गुरोमलिन्पधने शशिरोकेंद्र शुभदृष्टे पट्शासक्छभः ७४
टीका-गुरुपेन्द्रस्पानमें, शुफसिंहासनांशमें,भौर धनभायमें नौ राशि
शेरे उसराशि नवाश गयाहुवा बुध गोपुराश होवेतो पशाम्रा
जाननेपाला विद्धान होने ७५
धनेश जिप्सराशिम स्थितहोपे उसके स्वामिग नांदापा स्यामि
शनि भयया मंगल होये भौर यह पापग्रहसे युतहोकर केन्द्र त्रिकाण
(१९६५) स्पानमें गया हो तो यहाँ शास्त्रोफे माननेगला
विद्धान होवे ७२
भर्य मिसराशिके नवांशमे हो उसका स्वामि चैशेषिकांशमे गया
होये भौर धनभाव पलपान (भानेस्वामि या शुभहसे युत ) होतो
पशाबज्ञहोये ७३
स्य, उच्च, मित्र राशिम गयाइया बलान गुरु धनमारमें भोर
धनेशकै नयाशका स्वामि में शुभग्रहसे दृष्टदाये तो पटशान पना
विदान होये ७४
यस्तायोग
अंशात्सुते सपापो चंद्रेज्यौ ग्रंथात् ७५
टीपा-फारश लग्नरों पांवमे भावमें पापाहसे युत चंद गुरु गपे
दोपतो अपराहोरे ७५
शूदोवि पिदार योग.
वजादिमः महिवेज्ये शुकेक्षिवे शूद्रोपिविद्वान् ७६
मातकवत्ता टीका-राहु भयवा केतु भौरशनिसें युतगुरु शुक्रसे दृष्टहो तो शूदनातिमे उत्पनहुवा हो तोभी विद्वान होवे ७६ सर्वविद्यायोग. चंद्राकोणजीवे ज्ञात्कोणेभौमे सर्वविद्याः ७७ टीका-चन्द्रमासे ९-५ भावमें गुरु भौर बुधसे ९-५ भावमें मंगल गयाहोतो सर्वविद्या जाननेवाला होवे ७८ इंग्रेजी पारसी भरवी विद्यायोग. पंचमेरविणामभौमे कविमंदतमाभपि पापग्रहेण संदृष्टाविद्या तानपुखी भवेत् १ लग्नस्थितोनिशानायः मुतेशेपापसंयते पंचमेभवने पार: पारसी मारवीं पठेत २ ज्योतिषश्याम संग्रह पत्र १०२ ज्योतिषश्यामसंग्रहमें लिबाहे कि-रविसे पांचमे भावमे मंगळ एक, शनि, भौर राहु इनचारों में से कोईभी भेक, दो या तीन ग्रह गयेहो और पापग्रह से प्रष्टहो तो इंग्रेजी विद्या जानने वालाहोवे । लग्नमें चंद्रमाजावे पचमभाव भौर पंचमेशपापग्रहसे युतहोवेतो पारसी अथवा भरवी विद्या नाननेवाला होवे । २ जज, वैरिस्टर, प्लीटर, विवा वकील योग. लीविज्ञान लिखाइकि-जिनके जन्मलग्नसे १-१२-८१५-११३.९ स्थानमे से कोई भी स्थानमे गुरु भौर शनि एकराशिमे भतिममीप के भंशोमे गयेहो। १ भयवा परस्पर (शनि से गुरु ) सातमे स्थानमे गयेहव २ भयवा परम्पर नरमे पांचमे स्थानमे उपगेत भावोमे गयेहोवे ३ भौर मेष, तुल, मिथुन, धन, कुंभ, विवा सिहराशिके हो तो जज, बेरिस्टर, सोलिसीटर, प्लीटर क्विा वकील बीए एल. एल वी. भादि उंचीपरिक्षामैपास कियाहुवा मनुष्य होवे । जैसा गुरु शनि के योग का फल है वैसाही शनि बुध के योगका भी फल उपराक्त स्थान भौर राशी मे गुरु शनिकी स्थितिके समान हो तो होताहै परंतु शनि भौर बुध इनकायोग वक्तृत्वताके लिये उत्तम नहींहोता कारण यह है कि बुध वाणीकारक ग्रहहै उसका शनिसे योग होवेतो मनुष्य भच्छा वक्ता होनेवालानही इसलिये जिसके जन्म * गरक्षाम प सहान न होने का समय आनमाझे तो हमारी लिखी" परिक्षा विचारको " पुस्तक मगा देखिये।
(१८)
भाषाटिकासहित.
फलीमे ये योग हातावह वकील अल्पभाषी होताहै।
उपरोक्त (गुरु शनि धा बुध शनि ) ग्रहोंका योग पंचमस्थान में स
वोत्तम होताहै ९ मेस्थान में हो तो मध्यम भौर लग्नमें वा धनभावमे
होतो कनिष्ट होताहै।
सभामूकयोग.
तुपेशेंगेस्ते पंडितोपिसभामूकः ७८
टीका चतुयश लग्न भयरा सप्तम भाव में गया होतो पढित होते
हुवे भी सभाने मूककेसमान होजाये भयात् सभामें घोलनही सके
(सभाक्षोभ होजावे) ७८
अमरत्ययोग.
विषिर्याः सनपत्यता ७९
टीका - सर्वग्रहनिर्मली (नीच, शत्रु, राशीमे, वाभस्तंगत तथा ६।
८1१२ स्थानमें गये दो वा केशवोमे कहे हुवे पट्बल मे हीन पली) हो
तो पुत्र किंवा पुषी कोई भी संतान नहि होवे (संतान रहीत होवे) ७९
गर्भानुत्पादयोग.
लग्ने स्तेमन्दे वा यूनेशनी खेजीवदृष्टे गर्भानुत्पादः८०
मन्दारौ पठे वा तुर्ये गर्भानुत्पादः ८१
सारीशो कंजः पष्ठे चन्द्रे चास्ते गर्भानुत्पादः ८२
टीका- लग्नमें मर्य, भौर सातमें शानि गया हो । भयवा सातमे
भायमें रवि शनी गये हो भौर दशमे भाव को गुरुदेखना हो तो गर्भ
ही सत्पन्न नही होवे (गोत्पत्ती भी नहि होये । ८०
उठे भयया चतुर्थ भावमें शनि मंगल का योग हो तो गोत्पत्ती.
भी नही होवे ८१.
उठे भाव का स्वामी भौर शनी ये दोनो छठे भावमे जाये और सात
मे भावमे चंद्रमा गया हो तो गोपनि भी नहींहोवे ८२
गर्भन्यतियोग.
सुतपापयुतदृष्टे. गर्भच्युतिः ८३
पुत्रस्यनयां यावत्यापदृष्टः शुभादृष्ट स्वायगर्भपातः ८४
नातकतत्व. .(१७९) टीका-पंचमभाव पापग्रह (म.मं. श. रा. के. ६. ने. भौर इनसे युत बुध ) से युत और दृष्टहो तो गर्भपातहोजायेगा ८३ पंचमभावमें जिसराशी का नवांशहोवे टसराशीकों यदि कोई शुभग्रह देखता नही हो तो जितने पापग्रह देखते होये उतनेही गर्भका नाश [पात ] होवे ८४ सर्पशापाद्धपुत्रयोग. सुतेराही भौमदृष्टे भौमभे वा सर्पशापाद्विपुत्रः ८५ यमेसुते चन्द्रदृष्टे सुतेशेराहयुते सर्पशापाद्रिपुत्रः ८६ सराहौपुत्रकारकेपुत्रेशेऽयलेभौमांगेशोयुतौसर्पशापाद्विपुत्रः८७ सुतकारकेसारे राव्हंगे पुत्रेशेत्रिके सर्पशापाडिपुत्रः ८८ पुत्रेशेज्ञे सारेकुशि राहुमांदियुते गेचसपशापादिपुत्रः८९ सुतेशेभीमे सुतेराही सौम्यदृष्टे सर्पशापादिपुत्रः ९० सुतांगेशोषिवलौ सञज्यासुतेपापाः सर्पशापाद्विपुत्रः १.१ लग्नेशेराहुयुते पुत्रेशेभौमयुते कारकेराहदृष्टे सर्पशापा- द्विपुः ९२ टीका-पंचम भावमें गयाहुवा राहू मंगल से दृष्टहो किंवा पंचमभावमें मंगलकी (भेप, वृश्चिक राशीमें राहूण्याहो तो सर्पफे शापसे पुरानही होने ८५ पंचम भावमें गयाहुवा शानि चन्द्रसें दृष्टदो भौर पंचमेश राहसें युतहो तो सर्पके शापसे पुाहीनहोवे ८६ पुत्रकारकग्रह [ गुरु ] राहूसें युगहो, पंचमेश मिली हो, भोर लग्नेश मंगलसे युनहो तो सर्प के शापसे पुवरहितहोवे ८० पुत्रकारकग्रह (गुरु) मंगलसे युतहो लग्नमेंराहू, भौर पंचमेश .६८।१२ भावमें गयाहो तो सर्प के शापसे पुत्रहीनहीवे ८८ पंचमभावका स्वामि बुध, मंगल से युतहो कर मंगलके ही नवांशमे गयाहो भौर राहु गलिक लग्नमे गये होतो सर्पके शापसे पुद्दीन होये ८९ .
(१८०) भाषाटिकासाहित. पंचमभावका स्वामि मंगलदो भौर पंचम भावमे गयाहुभा राहू बुधसे युत किंवा इष्टदो तो सर्पके शारसे विकाहे व ९ पंचमेश भौर लग्नेश ये दोनो निवल होवे पंचमभावमें सर्वपापगह बुध गुरु से युत होकर गयेहो ( पांचमे २.मं श रा वु गु. गयेहोवे) तो सर्पके शापसे पुत्रहीनहोवे ९१ लग्नेश राहस व पंचमेश मंगलसे युतहो भौर पुत्रकारक्याह [गुरु) राष्टुसे इष्टहो तो सर्पके शापसे पुत्रहीनहोवे ९२ पितृशापाद्रिपुत्रयोग. पुत्र कूरांतरे त्रिकोणेगपयुतदृष्टे पितृशापाहिपुत्रः ९३ सुतेपापान्तरे मन्दारोनीचगे पितृशापाद्विपुत्रः ९४ सिहेज्ये पुत्ररोकयुते पुत्राङ्गगौपापो पितृशापादिपुत्रः ९५ सूर्यैरन्धेमतेमन्दे पुरेशेराहुयुते पितृशापादिपुत्रः ०६ व्ययपेरेरन्ध्रपेपुत्रे सपेरन्ध्र पितृशापाद्विपुत्रः टीका-पंचमभावकास्वामि मूर्य ९ में तया ५ में भावमे पापग्रहाके बीचमे गयाही भोर पापग्रहोसे युतदृष्टहो तो पितृकेशापस पुवहीन होवे ९३ पंचमभावमे नीचराशीका मूर्य, गनिक नवांशने तुल राशीके ४-५ में नवांशमे ) गयाहो भौर पापग्रहोके मध्यमे स्थितहो तो ( पितृ) के शापसे पुत्रहीन होवे ९४ सिहराशीमे गुरुग्याहो, पंचमेश मूयसे युतहाचे भौर पंचमभावमें व लग्नमे पापग्रहगये होतो पितृकेशापसे पुरानहींहाचे ९५ भाठमेभावमें रवि, व पंचमभावमे शनि, गयादा भौर पंचमेश राहु से युतहा तो पितृरेशापसे पुजन होवे १६ वारभावस्वामि लग्नने, भष्टमभाव कास्वामी पंचम भाव में और दशमभावकास्वामी भाउमेभावमे गयाद वा रितके शापसे पुत्र. हीनहोरे ९७ मातृशापाद्विपुरयाग पुगपेचन्द्रेनीचंगेवापापान्तरेस्ताम्युगोपापीमातृशापादिपुत्रः९८ नातफद्रप. (१८१) लाभेमन्दे तुर्येपापाः पुत्रेनीचगेचन्द्र मातृशापादियुत्रः ९९ सुतेशेत्रिकेलग्नरोनीचेपापयुतेचन्द्रेमातृशापाद्विपुत्रः १०० सुतशेचन्द्रे मन्दराव्हारयते मातृशापादिपुत्रः १०१ सुखेशेभौमेराव्हर्कजयुतेलग्गेपुष्पवन्तौमातृशापाधिपुत्रः१०२ सुखेशेटमेपुत्रानेशौषष्ठेखारीशौलग्नेमातृशापाद्विपत्रः३:३ पुत्राझाष्टारिगाराव्हार मंदालग्नेशेत्रिकेमातृशापाद्विपुत्रः१०४ राव्हारेज्यास्त्रिकस्था मन्दचन्द्रौपुत्रे मातृशापाद्विपुत्रः१०५ टीका-पंचमभायका स्वामि चंद्रमा नीचराशिका हो भयवा पाप- ग्रहोके मध्यमे (पापाकर्तरीमे ) हो भौर चतर्थ व पंचमभावमे पाप ग्रह गपेहो तो माताके शापसे पुत्रहीनहोत्र ९८ लाभभावम शनी, व चतुर्थभावमे २१३ पापग्रह गयेहो भौर पंचम भावमे नाचराशी (८) का चन्द्रमा गयाहो तो माताके शापसे पुत्र हीनहोवे ९९ पंचमेश ६८१२ भावमें गयाहो लग्नेश नीचराशी का हो भौर चंद्रमा पापग्रह से गतहो तो माताके शापसे पुत्रहीनहोवे १०० पचमेश चंद्रमादोवे और वह शनि राहु व मंगल से युनहो तो माताशापसे पुत्रहीन होवे १०१ सुखेश मंगल हो और वह राहु व शनि से युतहो भौर लग्नमे सूर्य, चंद्रमा, ये दोनो गयेहोतो माताकेशापसे पुत्रहीनहोने १०२ मुखेशभाठमे भावमे, पंचमेश व लग्नेश ये दोनो छठेभावमें तथा दशमेश भौर पष्ठेश ये दोनो लग्नमे गयेहोतो माताके शारसे पुत्र हीन होरे १०३ गहु मूर्य मंगल भौर शानि ५११४८६ इनभायोंमें यथाक्रम कीया व्युत्क्रम गयेहो भौर लग्नेश ६६८११२ भावमें गयादो तो माताके शापमे पुत्रहीन होरे १०४ राहु मंगल भौर गुरु ये तीनो ६८११२.भावमेगयेहो भार पंचम भावमै शनि चन्द्रमाका योग हो तो माताकशापसे पुत्रदीनदोवे १०५
भाषारिकासाहित.
कुलदेवदोपा द्विषप्रयोग
मन्दोरिगेहे जेन्दुसूर्यदृष्टेलग्नेपापदृष्ट कुलदेवदोषाहिपुत्रः१०६
मन्दःसूर्यपापदृष्टे वा पापवगैरे कुलदेवदोपाद्विपुत्रः १०७
टा-उठेभावमेंगयाहुवाशनि, बुध चंद्र और सूर्य से दृष्टहो लग्नयों
पापग्रह देखतेहोतो कुलदेव के दोषसे पुत्रहीनहोघे १०६
शनि की राशी (२०११) में गयाहुवा सूर्य पापग्रहसे दृष्टहोरे
भपवा लग्नमे पापग्रहोका धर्ग भधिक होतो कुलदेवक दोपसे पुरा
होनहोरे १०७
मतहीनयोग.
मूयेने सुतेभामे सतहीनः १०८
जीवात्सुतेशेषिकपुत्रकाङ्गेशालग्नान्त्रिकस्था सुतहीनः१०९
जीवेपश्चमे जीवात्सुतेरे सुतहीनः ११०
दाराने पुत्रपेवलिनि पठेशयुतदृष्टेऽपुत्रः १११
धीधर्मो सदारेशो दुस्थानगी हीनयलौ सुभादृष्टेसुते
बहुदारोप्य पुत्रः ११२
मन्दारौखेधर्मेवाऽपुत्रता ११३
मन्दारशुक्रादारगा अपुरः ११४
शत्रुभेलग्नपे ज्ञेन्दुदृष्ठे पष्ठाथें सूयें विपुत्रः ११५
सुतेशेस्वाशे पापयुते विपुत्रः ११६
गुरौ सुतेशे सपापेऽवलेपित्रः ११७
सपापेलेरो त्रिसुतेशे विपुत्रः ११८
कोणेगुरो पापयुतेविपत्रः ११९
लग्नेशेकुजापाठेपुत्रेशे विपुत्रः १२.
व्ययेशेखायेविपुत्रः १२३
कन्याजेन्सूयें भीमेसुतेविपुत्रः १२२ सुतेशुकभीमान्यतराऽदृष्ठे चित्रिविधाहेप्वप्य संतानः १२३ लामेसेन्दौमन्देऽप्रजत्वम: १२४ टीका-लगमें सूर्य भौर पांच मंगल गयाहोतो मुतहीनहोये १०८ जिसराशीम गुरु स्थितहो सराशीसें पंचम भापका स्वामि नो ग्रहहो यह ६।८।१२ भावमे गयाहो भौर जन्मलासे भी पंचम नवम प लग्न स्वामी ६८।१२ भावमै गपेहो ता पुाहीनहोवे १०९ पंचम भावमें गुरुगपाहो भौर गुरूसे पांचमे भावगें पापग्रह गयाहो तो पुत्रहीनहोवे ११० पंचमेश सप्तमभावमें भयया लामे गयाही भौर वह हार परेश से युरदृष्टदो तो पुत्रहीनहोरे १११ नवम, पंचम भौर सप्तम भावके स्वामी निवली होकर १२ भावमें गयेहो भौर पापगहों से युवदृष्टहो तोघहुतधियहोवे तोभी पुम. नहींहोवे ११२ शनि भौर मंगल ये दोनो नवमे वथा दशमें भावमें गयेही तो पुत्र- हीनही ११३ शनि मंगल भौर शुक पेसीनो सातमे भावमें गयेहो तो पुपहीन होये ११४ लग्नेश उठे स्थानमें शत्रुग्रहको राशीम हो, भौर पद बुधचंद्र से दृष्टदो छठे भथवा दूसरे भावमे मर्यगयाहो तो भपयहोवे ११५ पंचमेश के नवांश पास्वामी अस्तकाही भार वह पापग्रहसें युतहो तो पुत्रहीनदोव ११६ पंचम भाव स्वामि गुरु पापग्रहसेयुत हो भौर निचली होती पुत्रहीनहोये ( पंचम भावमे धन मीन राशीहोवेतो ये योगहोताह)१७ लग्नेश पापग्रह से युतहो भौर पंचमेश ६८१२ में गयाहो तो पुत्रदानहाये ११८ पापग्रहसे युनहोकर गुरु ९ में तथा ५में भावमे गपादोदो पुत्र- हीनहोये ११९ लग्नेश मंगल को रामा (८) में गवाहो भौर परमेश छठे भार. मे तो पुत्रहीनहोवे १२० (१८४) भाषाटिकासहित. पाग्वेभायकास्वामीदशमे किंवा लग्नमें गयाहो तो पुत्रहीनहोंने १२१ कन्पाराशी लग्नमे सूर्यहो भौर पांच में भावमे मंगल गयाहो तो पुत्रहीनहोवे १२२ शुक किवा मंगल इनदोनोमेसे यदि एक भी पंचमभावगे नहीं देख ताहो तो दो तीन विवाह करलेनपरभी संतान नही होने १२३ तात्पर्ययह है कि पंचम भावको शुरु क्विा मगल किंवा दोनो देखते हाता संततीहोवेगा । कारण-विर्यका स्वामि शुकहै और रितुका स्वामि मगल है नव रितु रेत के स्वामिकी दृष्टि गर्भस्थान (पंचम ) पर होवेगा तभी गर्भ रहेगा भौर इन की दृष्टि नहींहो तो ५ कि वा १० त्रियोसे विवाह करने पर भी संततीहोना असंभव है। लाभभावमे चंद्र शनी का योग (यती) हो तो संतती नहीदोवे १२४ पुत्रनाशयोग. पापांतरसुतभेवातदीरो वाकारके पापसंयुते पुत्रनाशः १२५ स्त्रीधर्मपुत्रशांशपाः पापांशगाः पापयुताः पुत्रनाशः १२६ पत्रेशेकरांशे नीचास्तभे पापदृष्टे पुत्रनाशः १०७ व्ययेशांशेशस्य व्यंशेशेनयुते वा दृष्टेसुतेशे पुत्रनाशः १२८ पप्रकाशे जातंजाम्रियते १२९ पापा:पञ्चमे जातजातम्रियते १३० सुतेसूर्य मृतापत्यः १३१ कोणगा पापाः क्षीणेन्दङ्गे मन्दःजीवेमूढे पुत्रसुखभूत्वा नश्यति १३२ ज्ञेपञ्चमलग्नसुखपापे पुत्रसुख भूतानश्यति १३३ टीमा-पंचमभाष, भषवा पंचमेश, किया पंचमभावका कारकग्रह [गुरु ] पापमहोके मध्यमें ( पापकर्तरीमे ) हो भौर पापाग्रहसे युत हो तो पुत्रनाशहोवे (पुत्रप्राप्नी तो होगा किंतु नीवेगानहीं ) १२५
नातकतत्व
(१८५)
पंचमेश, सप्तमेश, भौर नवमेश, ये तीनोग्रह जिस जिस ग्रहके
नवाशमेहोो वह पापग्रहके नवाशमे गयेहो और पापग्रहसे युतदो
तो पुत्रनाशहोवे [पत्रहोकर मरजावे] २६
पंचमेश क्रूरग्रह के नवाशमे गयाहो भौर वह नीचराशी का या
भस्तंगतहोकर पापग्रह से दृष्टहो तो पुननाशदोव १२७
व्ययेशके नवांशका स्वामि जिसराशीके द्रेष्काण मे हो उसराशीके
स्वामी से पंचमेश गुत किया दृष्टहो तो पानाशहोवे १२८
प्रकाशावस्थामे गयाहुभा सूर्य पंचमभावभे गयाहो तो जितने संतान
जन्मतेजाय उतनेही मरतेजाय (संतान जीवित रहेनही ) १२९
तीन चार पापग्रह पंचमभावमे गयेहो तो जितने संतान जन्मतेजावे
उतनेही मरतेनाय १३०
पंचमसावमे सूर्य गयाहो तो मृतापरय होवे १३१
नवमे पाचमे भारये पापग्रह, लामे क्षीणचंद्रमा, भौर शनि की
राशी ( १०-११) मे गयाहुवा गुरु भस्तका हो तो पुत्रकासुख होकर
नाशहोजावे १३२
पंचमभावमे बुध गयाहोवे और लग्न तथा सुख इनदोनो भावमे पाप
ग्रह गयेहोतो पुत्रका सुख होके नाशहोनावे १३३ येसवयोग भल्पायु-
प्रजाहोने केहै।
पुवाति वा पुत्रमुख रहित योग।
क्रूर पाठयंशे पुत्रपे पाप दृष्टयुते पुत्रार्तिः १३४
सोत्येश चंद्रो केन्द्रकोणगौ पुत्रसुखन. १३५
सिंहेजारौ सुतगौ सुतेरोपष्ठे सुतसौख्यंन १३६
भौमःसुतेराही भौमदृष्टे सुतसौख्यंन. १३७
नीचेगुरौ भृगौवा समझे विपमे सुतसोरव्यंन १३८
धीस्थेमंदे पुत्र सुखन १३९
व्यन्त्याङ्गार्थ सुतेसहजपे सुतसुखन १४०
पञ्चमे जीवः सुतसुखन १४०
(१८६)
भाषाटिकासहित.
मन्दज्ञावङ्गे लौशुक्रेज्यौ सुतसुग्वन १४२
जीवात्सुतपापे मन्वान सुखाभागे नान्यथा १४३
टीका-पचमेश रपयशमे होये और पापग्रहसे युतर्किवादृष्ट होतो
पुत्र कामुख नहींहोव (पुत्रहोते हुवेभीउसका सुखनही होये ) १३४
तृतीयेश और चंद्रमाये दोनो १२४५१०९।५ भावमेगये होतो
पुत्रसुखनही होये १३५
सिहराशिमे गयेहुवे शनि मंगल पंचमभावमे स्थितहोवे भौर
पचमेश छठे भावमे हो तो पुत्र मुखनही होवे १३६
पंचम भावमे मंगल की राशि (१-८) में गया हुवाराष्ट्र,
मंगलसे दृष्टहोवे तो पुरका सुख नही होष १३७
गुरु और शुक्र अपनी नीचराशी (१०-६) मे गयेहोवे भथवा बुध
समरशिी (२-४-६-८-१०-१२) मे भौर सूर्य विषम राशी (१-३
५-७-९-११) में गयाहोव तो पत्रका सुखनही होवे १३८
पंचम भारमे शनिगया हो तो पुत्रका सुखनहीं होवे १३९
तृतीयभारका स्वामी (३-१२-२-२-५) भावमेगया होतो पुन
का सुखनहीहोरे १४०
पंचम भावमे गुरुकी राशी (९।१२) होतो पुत्रकामुस्खनही होवे १४१
बुध शनि लग्नम गयहो भौर वृश्चिक राशीमे गुरु शुकका योग
होतो पुनका सुखनही होरे १४२
गुरु से पाचमे भावमे पापग्रह गयाहो तो संतान सुख नहींहोवे और
शुभग्रह गयेहोर तो संतानका मस्वहोवेगा १४३
पुत्रसुत्रहीनयोग मे पुत्रहोवेनही, १ किंवा पुत्रहोकर मरजावर भयया
फाहोतेहुवे भा पुाका सुखनहींहो ३ (पुत्रहुभा भौर नहींहुभा
सरीस्वाहीहोवे ) ये तीनप्रकारके पुत्रसुख नहींहोनेके भेदहै इनमेसे
जिनके पुहीन किंवा फानाश, किंवा वंशविच्छेदयोग, प्रबलहुवा
होवे उनके तो पुत्रहोवगाहीनही किंवा होके मरजावेगा। भौर केलव
पुत्रसुखदीन योग ही होवे भौर दूसरे उपरोक्त योग नहीं हो तो
पुनहोत हुपेभी पत्रका मुखनहींहोवेगा।
जातकतत्व.
(१८७)
चंशविच्छेदयोग.
ज्ञानपी लग्नेतर केन्दगौवंशविच्छेदः १४४
पापग्रहा व्ययसुताष्टमगा वंशविच्छेदः १४५
चन्द्रेज्योलग्ने यूनेमन्दे वा भौमे वंशविच्छेदः १४६
सुखेपापा वंशविच्छेदः १४७
लग्नान्त्य सुताटमगैः पार्वेशच्छेदः १४८
सुतेचन्द्रे पापारन्धाङ्गान्त्यगा वंशविच्छेदः १४९
ज्ञाच्छोमदे सुखेपापे सुतेजीवे वंशविच्छेदः १५०
चन्द्राष्टमेपापा वंशविच्छेदः १५१
पापेङ्गे सुखेचन्द्रेमुतेङ्गेशे सुतपेऽल्पवळे वंशविच्छेदः १५२
पञ्चमेपापा वंशविच्छेदः १५३
शुक्रस्मरे खेचन्द्रेसखेपापा वंशविच्छेदः १५४
भोमेले मन्देरन्धे सुतेके वंशविच्छेदः १५५
टीका-बुध भौर लग्नेश ये दोनो लग्नके विना दूसरे केन्द्रस्थान
(४११०) में गयेहो तो वंशविच्छेद होघे १४४
पारमे, पांचमे, भौर भाठमे, भावमें पापग्रह गयेहो तो वंशवि-
च्छेदहोवे १४५
लग्नमें चंद्र गुरु का योगहोवे और सातमें भावमें शनि किंवा मंगल
गयाहो तो वंशविच्छेद होवे १४६
संपूर्ण पापग्रह चतर्थ भावमें गयेहोये तो वंशविच्छेद होवे १४७
जन्मलग्नमें, वारमें, पांच, भौर भाठमें भावमे संपूर्ण पापयह गये
हो तो वंशविच्छेद हो। १४८
पंचम भावमे चंद्रमा गयाहोवे और भाठमें, लग्नमें, बारमे, भावमें
संपूर्ण पापग्रह गयेहो तो पंशविच्छेद होये १४९
सातमें भावमें बुध शुक्र, चतुर्य में पापग्रह, भौर पंचम भावमें गुरु
गयाहो तो वंशविच्छेद होवे १५०
भाषाटीकासहित. वैशेषिकांशेजीवे तथा पुत्रेशेच शुभदृष्टपुत्राप्तिः १६९ विशेसुते बलाढ्ये गुरुदृष्टे पुत्राप्तिः १७. पुत्राङ्गपोपरस्परं पश्यतः पुत्राप्तिः १७१ पुत्राङ्गपावन्योन्यभगो वा युतौ पुत्राप्तिः ३७२ मुताङ्गेशो केन्द्रगोशुभान्विता धनपेबलिनिपुत्राप्तिः१७३ पुत्रेशरोरो शुभयुतदृष्टे पुत्रामिः १७४ धर्माबेशौसप्तमे धनेशेङ्गे पुत्राप्तिः १७५ सुतेशेमृदंशादिगे पुत्राप्तिः १७६ गोपुरादोसुतेशे पुत्राप्तिः १७७ पुत्रांशेशन लग्नेशारोशेसुते पुंगाप्तिः १७८ जीवांशेशेकेन्द्र पुत्राप्तिः १७९ धर्मायसुवेशाः पाराववादिगाः शुभदृष्टाः पुशामिः १८० लानाहाचन्द्रासंचमे शुभाशुभसम्बन्धे पुत्रसम्भवोनान्यथा१८१ टीका-सप्तमेश के नवाशका स्वामी लग्नेश, धनेश, भौर नवमेश, इन तीनों ग्रहोसे दृष्टहो तो पुत्रप्राप्ती होवेगा १६५ ।"पंचमेश किया पंचममाष भयया पंचमका शरकमा (गुरु) शुभ ग्रहसे युत और दृष्टहा तो पुत्रप्रापिहोवेगा १६६ लग्नेश पंचम भावमेंगेयाहो, पंचमेश भोर गुरु ये दोनोपरिपूर्ण बलवान होवें तो पुत्रप्राप्तिहोवेगा १६७ पचमेशगरु पूर्णपलवान होवे भौर उसको लग्नेश देखताहो तो पुत्राप्तिहोगा १६८ गुरु भयषी पंचमभावका स्वामि कोपिकांशमे गयाहो भौर शुभ- ग्रहसे दृष्टही तो पत्राप्तिहोयगा १६९ धनभाषको स्वााम बलवान होकर पंचमभावमेगय से भोर गुरु सें हो वो पुत्राप्तिहोगा १७० भातकतत्व (१) पंचमेश भौर लग्नेश ये दोनोपरस्पर भेक दूसरे को देखते होतो पुत्राप्तिहोवेगा १७५ पंचमश भोर लग्नेश ये दोनो भन्योन्यराशीमे (पंचमेशकी राशीमे लग्नाश भोर लग्नेशकी राशीमे पंचमेश ) गयाहो भपवा पंचमश भौर लग्नेश ये दाना भेकराशीमे युतहोतो पुत्राप्तिहोवेगा १७२ हमश भौर पचमेश ये दानो शुभयहसे युतही करवेन्द्र [ राश १०] स्थानमे गोहा, और धनरावल यानही तो पुनाप्तिहावेगा १७३ पंचमेश के नवाशका स्वामी शुभाइसेयुत भौर शहो तो पुत्रा. प्तिहोगा १७४ नवमेश भौर लग्नश ये दोनो सप्तम भावमें गयेहो भौर धनेशलग्न मे गयाहो तो पुत्राप्तिहोवेगा २७५ पंचमेश मृद्धशादि शुभाशम गयाहोतो पालिहोवेगा १७६ पंचमश गोपुरादि भंशमेगयाहो तो पुनाप्तिहोगा १७७ पंचमभावका नवाशका स्वामी लग्नमे और लग्नश के नवाशका स्वामी पंचमभापम गयाहो तो पुत्राप्तिहे वगा १७८ गरुक नयाशका स्वामी केन्द्र (१।४।१मे गयाहो वो पुत्रा. प्तिहोयेगा १७९ नयम, लग्न, भौर पचमेश, ये तीनोग्रह पारावतादि भशमगयेहोरे भौर शुभहसे टहो तो पुत्राप्तिहोवेगा १८० लग्नसे भया चन्द्रमासे पाचमे भावमेशुभमद की राशि शुभग्रह से युत दृष्ट हाता पुत्रहोरेगा और इससे विपरीत होवेतोनही होगा १८१ कन्या प्राप्तीयोग। सुतभे समर्शवणे ज्ञमन्दान्यतरयुते शुक्रचंद्रान्यवर दृष्टे कन्या प्रजावान् १८२ पुत्रज्ञे नेत्रपाणौ पुत्रहानिः कन्याप्तिश्च १८३ पुत्रेयूनेसे समावस्तागे कन्याधिक्यं १८४ शुक्रान्जर्गे सुतभे समझें शुकाब्जदृष्टे बहुकन्यावाई ३८५ सुवेशेर्थेष्टमे बहुकन्या १८६ A (१९२) भाषाटीकासहित. लाभेने शुक्रेचन्द्रवा कन्याप्रजाः १८७ जेन्दच्छानामन्यतमे सुते कन्योत्पादः १८८ टिका-पंचम भाव मे समराशी (५।१६८१११२) भौर सम राशिका नांश पुष किंवा शनी से युतहोरे भोर शुक्र भयवा चंन्द्रसे किंवा इनदोनोसे दृष्टदो तो कन्या प्रमावाला होवे १८२ नेत्र पाणि भवस्था में गयाहुवा बुध पंचमभावमे गया तो पुत्रकी हानी भौर पन्याफी प्राप्ती होरेगा १८३ समावस्ता मे गपाहुना बुध पांचमे भया सातमे भाषभे गयाहो वो बहुत कन्या होवेगा १८४ पंचम भाष समराशी (२।११।१२ का होवे मार वह शुक्र चंद्र के दशवर्ग मे होकर शुफ चन्द्रसे ही दृष्टहो तो यहुन कन्यावा ला हवे १८५ पंचमेश धनभै भषषा भाठमे भायमे गयानो बहुत कन्या होगा १८६ लाभभाषमे बुध, शुक, किंवा चंद्रमा इनतीनो मेसे (भेकभी ग्रह गया होतो कन्याप्रमाणाळा होये १८७ (मितने भविक ग्रहका योग दोष उतनाही योग पलवान होता है) । बुध, चंद्र, भौर शुक्र इन तीनोम से एकभी पांवमे भावमे गपाहो तो कन्या प्रना का जन्म रोपेगा १८८ भत्पापत्य योग। कचन्द्रसुतकन्यावान्याल्पापत्यः १८९ नीचे पुत्रशे पटादित्रयगे पापयुते कावपन्ध्या १९० पुत्रेशे नीचे मन्दयुते काकवन्ध्या १९१ टीम-कर्फ राशी का चन्द्रमा पंचम भाषमे गपाहो तो कन्यावा का किंवा भासंतान वाला होरे १८९ पंचमेश नीरक्षा पर ६८१२ मे भाषमे गया हो भौर पाप ग्रहसे युतहोतो काकानध्या हो (भेकार संतान होकर फिरनही हो) १९. परमश नीरका होफर शनीसे युतहो तो कारुपमा १५१
नावकतत्व.
पप्रम योग.
सुनेशकमांशी वा शुक्रदृष्टेपद्मजः १९२
टीका-पंचम भाषमें शुक्र की राशी (२-७) भौर नवांश हा
कांधा घलयान शुक्र पंचम भाव को देखता हो तो यमन (यहुत
संतान वाला) होताहै १९२
पुत्र पुत्री संख्या योग.
पुत्रे यावत्पुंग्रहदृष्ठि स्तावत्पुत्राः १९३
कोणशुक्रङगेन्दावेकपुषः १९४
सुतेराहु केतु कुपुत्रः १९५
धोस्थेकें शुभदृष्टे त्रिपुत्रः १९६
मृगेकजेसुते त्रिपुत्रः १९७
सुते मृगगे भौमे त्रिपुत्रः १९८
कुंभेमन्दे सुते पञ्चपुत्रः १९९
सुतेसूर्यभौमगुवन्यतोकमा देक त्रिपञ्च पुत्रोत्पत्तिः २००
सिवेन्दुवर्गेपुत्रः ओजभे सिवेन्दुयुते बहुपुत्रः २०१
पुत्रेनीग्रह दृक्तुल्या कन्या २०२
सुते चन्द्रज्ञ सितशनयो द्वित्रि पञ्चसप्तकन्योत्पत्तिः२०३
टीका-पंचम भावपर जितने पुरुष मह की दृष्टिहोये उतनेही पुत्र
होगे १९३ (जिस ग्रहकी दृशी होवे वह स्व राशिका होतो द्विगुण
उ मूल पिकोण राशी का होतो त्रिगुग संख्या पहना ) भयवा
पंचम भावमे जितने नवांश गपेहोवे उनने संतान कहना शुभ महसेदृष्ठ
होतो उससे द्विगुग संख्या जानना। भथवा क्तिनेक विद्वान पुत्र
स्थान में गई हुई राशी के अंकि संख्याक समान फिंचा पुत्रस्थानेश
को फिरण की संख्या के समान भी संतानकी संख्या कहते है।
शुक्रकीराशी (७-२) मे गयाहा चंद्रमा नवम किंवा पंचम
भावमें गयाहोतो एकपुत्र होगा १९४
(१९४) भाषटीकासहित. पंचम भावमे राहु भपवा केतु गयाहे वे तो एक कुपुत्र होवे १९५ पचम भावमे गयाहुवा मूर्य शुभ ग्रहसे दृष्ट होतो तीनपुत्रहोये १९६ मकर राशी मे गयाहुवा मंगल पंचमभावमे होतो तीनपुत्रहोरे १९७ मकर राशी का शनी पंचमभावमे गयाहोतो तीनपुषहोवे १९८ कुंभ राशी का शनी पंचमभावमे गयाहोतो पाचपुत्र होवेगे परंतु सूत्र २०९ के भनुसार इसी योगमे दनपुत्र योगभी होजाताह इस. पारण यदि मकर राशीका पंचम भाव ६ भंश कलासे भधिक भंश का होवे भौर उसमे शनीगया होतो तीन पुर होवेगे एवं कुंभराशीका पंचम भाव १० भंश क्लासे १६भंश ४० कहा पर्यन के ६ अंश. करके भति रिक्त शेष भशमा होवे भौर उसमे शनिगयाहोतो पाच पुच होवेगे भन्यया नहीं होयेगे । तात्पर्य यहहै फि मकरके भंश ४० फला पर्यंत के पंचम भावमे मकर का शनि, तया भ क १० ही अंश से १६ भश ४० कला पर्यंत के पंचम भाषमे कुंभकाशनि, जारेगा तो दत्त पुत्र ही लाना पडेगा तीन तथा पांच पुत्र नही होवेगे १९९ पंचम भावमें सूर्य गया होतो १ एक पुत्र, मंगल गयाहोतो ३ तीन पुत्र, गुरु गया होतो ५ पांचपुत्र, होगा। मूर्य मंगल दोनोहावे तो ४ सूर्य गुरु होव तो ६ मंगल गुरु होतो ८ मूर्य मंगल गुरु ये तीनो गये होवेतो ९ पुत्र का जन्म होवेगा २०० विषम राशी १३२५॥१॥का पंचमभाव शुक्र भौर चंद्रके दशनर्गमें गया होवे और यह शुक्र चंद्रसे युत होवेतो बहुत पुत्रवालाहोवेगा२१ पंचम भावपर जितने स्त्री ग्रहकी दृष्टी हाये उतनाविन्याहोवेगा२०२ पंचमभावमें चंदगयाहोता ३ शुक्र गया होलो ५गनीगयाहोतो ७ कन्याका जन्महोवेगा (भौर ये ग्रह दो तीन सयुक्त हो तो उनकी संख्या के एवपके भनुसार कन्याका जन्म समझना ) २०३ महत्पाराशरीमे संतान राख्या भौरभीविशेष योग इसप्रगलिखेहेकि लग्नमेराहू, पाचमेगुरु, नवमेशनि, गयाहोतो १ पत्र होगा। धनेश पंचमेशका योग पंचम भावमे हुवा होतो ६ पुत्र होगा उनमेसरजायेगा। नयमे भावमे शनि गया दावे और नवमेश पंचम मे होतो ७ पुन होवेगा जिनमे दो गम यमल (जोडले ) बालक होवेग ।
जातकतरव.
गुरु ९ मे किंवा ५ में भावमे व धनेश १० मे भाषमे गयाहो भौर
पंचमेश बलवान होवतो ८ पुत्र होगा।
परमोश्चराशी का गुरुहो व धनेश राहुसे युत होवे भौर नयमेश ९मे
गयाहोतो १ पुत्र होगा।
परमोच्च राशी मे गया हुमा पंचमेश लग्नेशसे युतहोवे भौर गुरु
शुभग्रहसे युतहोतो १० पुत्र होवेगा।
पंचम भावमे पापग्रह गयाहोवे भार गुरुले पांचमे शनीगया हो
तो दूसरा विवाह करने से (दूसरी श्री के ) पुत्र होवेगा भार३ मा
का संस रहेगा.
प्रथम पुत्र किंवा पुत्री जन्म योग ।
व्यर्थाङ्गे लग्नपे प्रथमः सुतः २०४
द्विस्व भावगा चन्द्रारशुक्राः प्रथमः सुतः २.५
लाभपाऐ पंचमे चन्द्राच्छो प्रथमः कन्याः २०६
पुत्रशे पुंभाशगे पुंग्रह प्रथमं पुत्रोन्यथा कन्या २.७
रीका-लग्नेश लग्नमे किंवा दूसरे तीसरे भावमें गयाहोतो प्रथम
पुपहोवेगा२०४
चंद्र, मंगल, भौर शुक्र, ये तानो द्विम्यमाव राशी में गयेहोतो
प्रथम पुत्र होवेगा. २०५
लाभ (२१) भावमे पापग्रह गयाहोवे और पांचम भावमे चंद्र
शुक्र का योग होतो प्रथम कन्या होवेगा २०६
पंचमेश पुरुष ग्रह होवे भौर षह पुरुष राशी ( १६३५९।११)
मे, पुरुप काराशी के ही नवांश मे गया होवे तो प्रपम पुत्रहोवेगा।
भोर पंचमेश यदिघी ग्रह हो वे और स्त्री राशी ( २०४०६८।१११२)
में स्त्री राशी के ही नवाशमे गया होतो प्रथम क्या होगा २०७
मौरस पत्र योग।
पंचएकतमे गुरुवर्गे शुभराशावारसः पुत्रः २०८
टीका-पंचमभावमे केवल गुरुका दशवर्ग होवे किंवा पवम में
ग्रह की राशी शुभग्रह के वर्ग में शुभ यह से दृष्ट होतो भौर सपत्र
(सगे पुत्र) का सुख होवेगा २०८
.
(१९८)
भापटीकासहित
अथ पटविवेकः।
ज्ञातिशत योग।
योशे षष्ठे ज्ञातिः शत्रुः
टीका-उठे भाव का स्वामी उंठ भारमही जावेतो जातिके लोग
शहो।
सुत शपुयोग ।
अन्त्यारिगे सुतेरोस्तःशः २
पुत्रोदयेश शात्रवे वा पुत्रपष्ठे उग्नेशदृष्टे पुत्र शत्रुः ३
टीका-पंचमेश छठे भपवापारमे भाषमे नारतो पुष शत्रु होवे २
लग्नेश के परस्पर शत्रुता होवे भयवा पंचमेश छठेभाष
में गपाहो भौर उसों लग्नेश देखता हो ता पुत्र शनुहोपे ३
मातृवरपोग।
लानेशस्य सुखापेशौ शत्रु चेन्मातृवरम् ।
मुखपे पापडग्युते मातृवरम् ५
तुर्यपे लग्नपतः पठे वा तुपेशे पष्ठे मातृवरम् ।
टीका-मुख भौर लाभ भावके स्वामी लग्नेश के शत्रु होतो माता
से परहोवे ।
सुलेश पापग्रहसे युक्त दृष्टहोतो मातासे बरहोये ५
मुनेश लग्नेशने छठ भाव में गवाही भषया मुखश छउभाषमेग.
पाहो वो मातासे और दोषे ६
शिवा
लग्नखेशयोः शात्रये वाखेरो लग्नतो लग्नपतो वा पष्टे
पिताशत्रुः ७
सुशेषिके लानेशदृष्टे पितृदूषकः ८
पुरो त्रिकराव्हार दृष्टे पितृदूषकः ९
शत्रु पोग।
टीका-सग्नेश दशमेश के परस्पर शत्रुताहो भया दशभावका
स्वामी लग्नसें घालमेश ठभायमे गया तो पिता शत्रुहारे ७
पंचमेश ६८११२ स्थानमें गयाहो भौर उस्को लग्नेश देखता दो
सो पिताकों दूषण लगाने वाला ये ८
पंचमेश ६८०१२ स्थानमे गयाहो भौर वह राहु मंगल इन दोनो ग्रहो
से दृष्टहो तो पिताको दूषण लगाने वालाहोवे ९
शबपीडायोग.
षष्ठेशेकेंद्रे पापदृष्टे शत्रुपीड़ा 1.
षष्ठपापा वा लग्नेशः पठे षष्ठेरोङ्गे शत्रुपीड़ा "
पष्टपेऽवले पापदृष्टे पापांतरे वा शत्रुपीड़ा १२
टीका-षष्ठेश केंद्र में गयाहो भौर पापगह से दृष्टदो तो शत्रकी
पीड़ा होगा १०
छठे भावमे पापग्रह युतहो मा सग्नेश छठंभावमे भार षष्ठेशलग्न
में गपाहोतो धात्रकी पीड़ा होगा ११
पष्ठेश निर्वली होफर पापगह से दृष्टदोवे भपका पापण्होके मम्पगव
हो तो शत्रुको पीदाहोगा १२
श्री शघु योग।
लग्नदारपयोः शात्रवे खीशत्रुः १३
टीका-लग्नेश सम्नमेश के परस्पर शत्रुता होती मी शाहोरे १३
वैरिदन्ता तया शमनाश योग ।
षष्ठेशेंगे वेरिहन्ता १४
पष्ठशे बलाढये परिहन्ता १५
पष्टेशुभ दृष्ट्या धिक्ये वरिहन्ता १६
पठेरोत्रिके नीचमूढारियुते लग्नेशेवलिाने शभुनाराः १७
लानेशादरीशेल्पबले शत्रुनाशः १८
पठे कौतुके शत्रुनाशः १९
भाषा कासहित
टीका-पष्ठेश लग्नमे गयाहोतो वैरिसनाश करनेवाला होवे १४
षष्ठेश बलवान होतो वैरिहन्ता होवे १५
पष्ठस्यानपर शुभग्रहों कि दृष्टि भविक होतो वैरिहन्ता होवे १६
पष्ठश (६८०१२) त्रिस्थानमे हा नीच, भहन तथा शराशी
के ग्रहसे युतहोरे भोर लग्नेश बलवान होतो शत्रुका नाश होवे १७
रग्नेश से पष्ठेश भर पलो होतो शटु का नाश होवे १८
छठे भावमे सूर्य कौतुकावस्थामे गया होतो शभुका नाशदोर १९
व्रगपिठिकादि पीडायोग ।
भौमेलो गुरसितहग्याने वगपिठिकापीड़ा २.
केवजा वस्व व्रणपीठिका पाड़ा २१
लग्नपारौ त्रिके ग्रन्थिशस्त्रज व्रणपीड़ा २२
सपापरीशे लग्नेत्रिके शरीरोगः २३
मंदारा परिगौ वा व्ययगौ व्रणः २४
सार्केरीशेने वाष्टमे शिरोवणः २५
लग्नरोकुजेपुत्रेपापान्वितेपापदृष्टेशिलाशन वगंमस्तके२६
भौमेंगे घुनजीवे या शुके वांकितशिरः २७
सचंद्ररीरोगे वाष्टमे मुखवगः २८
भोमारीशविगे वाष्टमे कंठवणः २९
जीवारीशा वंगे वाष्टमे नाभिमूठेवणः ३०
ज्ञारीशोरगेवा हृदय व्रणः ३१
शुक्रारीशी लग्नेरंधे नेत्रमूळे व्रणः ३२
मंदाराशों रंध्र देहे पादवणः ३३
गहु केतु युतारीशोप्टमे देहे अधावणः ३४
ध्यायारिंगेभौमे व्ययेशुके यामपाक्षेत्रणः ३५
"
. M • (२:२७ व्ययेगुरोविधी ज्ञे व्यायारिंगेगुदा वणः ३६ - पठेत्येवाकियोगे सौम्यादृष्टे गंडमालादयः ३७ , सपापे कर्मगेरिशे पारदृष्टे वायदंगरायौ तदंगे व्रणः ३८ टीक -वृश्चिक राशीमे गयेहवे मंगल को गुरु शुक नहीं देखी होतो जखम फेड़ा फनसी की पीडाहोवे २० कतु भौर शनि ये दोनो सातमे भावमें गयेहोतो जखम फोदा बगेरा की पीड़ाहोचेगा २१ लग्नेश कौर भंगलं ये दोनो ६८।१२ भाषने गयेहीवेतो गठान की भौर शत्र के जखमको पीड़ा होगा २२ पापग्रहसें यत पठश लग्नमे तया त्रिस्थानमें गयाहोतो शरीरमे घाब (मखम) होवेगा २३ शनि भोर मंगल ये दोनों छठे अपना वारमे भावमें गोहोतोपारकी पीड़ा होवेगा २४ षष्ठेश सूर्यसे युतहोकर लग्नमें वा भाठमें भावमें जावेतो मस्तक में जनमहोगा २९ बग्नेशगल हो भार वह पंचम भाव पापग्रह से गुतहष्टदो तो पाषाण तथा शव से मस्तकौ जसम दावेगा २६ लामें मंगलहो भौर सातमें भावमें गुरु भयमा शुक्र गवाहोतो बगापित शिरहोवे भर्यात् मस्तको बहा जनमो चिन्ह होय २० पष्ठेश चंद्र ते यतहोकर लग्न भयवाभाठमें भावमं गया तो मुखपर व्रण । घाव) होये २८ मंगल से यत होकर षटेश लगने वा भाठन भावमे गयाहवितो ५ठमे जखममा २९ गुरु यतहोकर षष्ठेश सममें या भाठमभाव जोपनो नाभी के नीचे व्रण होवेगा. बुधसे युतकर यष्ठेश लग्न वाभाठमें भाव में गयाहोतो हद यो गोषण शुझसे युन होकर पाठेश लग्नमे का भाठमें भाषम गपा होवतो नेश के मूलमें जबम होवे ३२. 112424 M (PRy मापारीकासहित शनीसे गुवहोकर षष्ठेश छापामाठम भावमें गया हरितो पार मे व्रण होवे ३३ रावा केतुसे युतहोरर षष्ठेश हममें भपवा भाठमें भावमें गया होतो भार पर व्रग होवेगा ३४ मगल ३-११-६ भावम गयाहो भोर पारमें भाषमे शुक्रहोवो पाम पाच में व्रण हाये ३५ पारमे भावमे गुरु भौर चंद्र दोना गये हो भोर सुध ३-६-२१ मामे होतो गुदा के समीप बग होवे ३६ मंगल भौर शनि कायोग छठे अथवा बारमें माप होये भार सनको सुभग्रह नहीं देखते होतो गंडमाला रोग (ठम होताह पह) होये ३७ पापग्रहसे युत भयया दृष्ठ पष्टेश दशम भावमे निसराशी नावे यह राशिकालपुरुष के भगम जिस भेगको हार उसी भगमे जनम (घास ) होगा भयांत मेषराशी होतोमस्तक मे वृषभ होतोमुसपर इत्यादि कमसे राशीभग के भनुसार जगरा स्थान मानना ३८ वापगण्ड योग। छानेशाको त्रिके धापगपडः ३९ टीका-लग्नेश और रवि इन दोनो का योग १२ भाषमें हो तो थापगंड (वाइयुल गलगंट रोगहोंगे ३१ मलज गहयोग। चंद्रानेशौ त्रिके जलज गण्डः ४० लग्नपष्टेशचंद्रालिके जलगजण्डः ४. मकरांरो दुष्टप्रन्थि गण्डादि ४२ रीफा-चद्रभैर लग्नेश इनदोनोवा योग ६८१ भाष मे होतो जलसे सत्पन्न हुया गलगण्ड रोगहोवे ४० सग्नेश, षष्ठेश, भौर चंद्रमा ये तीनो ६८०१२ भाषमे गयेदोवती महनगड (फफजनि गलगंड ) रोग होर ४५ कारकाशलग्न मकर राशीका होतो दुष्टयि रोग या गहर रोगारिहोये ४२
पिनरोगीयोग.
लग्नेशचौ.बिक पिचरोगी १३
टीका-लमेश भौर मुध का योग १२ गावमें होतो पित्तका रोग
भामरोगीयोग.
जीवांगीत्रिक आमरोगी ४४
टीका-गुरु भौर लमेश का योग ६८११२ भाषमें हो तो भाम
रोगी होवे ४४
क्षय रोगी योग।
शुक्राङ्गेशौ त्रिके क्षयरोगी १५
अंशातर्यात्यगौ
क्रमात्कुजराहू
क्षयरोगी ४६
भौमार्य दृष्टे लग्ने श्वासक्षयादिः ४७
चंद्राको बन्योन्य भांशगो क्षयी ४८
सिंहवा कचंद्राको क्षयी ४९
रुपये चंद्रे भीमदृष्टे ग्रहणिजः क्षयी ५०
कशे क्षयी ५१
टीका-शुक्र भौर लग्नेशका योग ३८४१२ भाव होतो क्षयरोमी
फारसा सग्नसे चतुर्यभावमें मंगल भौर पारम भाव राह गये
हो तो क्षयरोगीहोने ४६
मंगल भौर शनि लग्नकों देखते होतो श्वास क्षपादिरोग होवे ४७
चंद्र और रवि परस्पर भन्योन्य राशी मोर नवांशमे गयेहोले भयान
चंदी काराशीमेक राशीनाशकारधिभौर रविधी (सिंह)
राशीमें सिंह राशीक नयांशका चंद्रमा हो तो क्षप रोगी होघे ४८
सिंह राशीन भया कर्कराशी में रविचंद्रकायोग होतो क्षपरोगी
(२०४) भाषटीकासहित शनिसे युक्त चंद्रमा को भौम देखता हो तो संग्रहणी रंग जनित क्षय रोग होरे ५० कफराशी में बुध गया हो तो क्षयरोगी होवे ५१ चौरांत्यज जनित रोगयोग। लग्नेशेनमह शनि गह केवपतमत्रिके चौरांत्यज जनि , तो रोगः ५२ टीका-लग्नेश से शनि, राहू. विा केनु इसतीनो ग्रहों में से कोईभाभेक ग्रह युनहोका ! ६८०१२) त्रिस्थानमे गयाहोतो चौर तया भंग्यन नाति के मनुष्य के सबब से रोगहोगा । ५२ हृदोगीयोग। तुर्यगा इज्यागर्कजादोगी ५३ टीका-गुरु रवि भौर शनि ये तीनो ग्रह चतुर्थ भावमे गपहोतो हदोगी होये ५३ व्याधियुत निस्परोगी तया नाना रोगगन योग. मंदे पापयुतदृष्टेन्त्ये वा त्रिकोणे व्याधियुतः ५४ त्रिकेष्टमेशे नित्यरोगी ५९ लाभेरोपष्ठ नानागेगवान ५६ टीका-पारमहत युत दृष्ट होकर शनि पारचे भाव हो किंवा ९५ भाव में गयाहोतो साधियुत (रोगीहोरे ५४ भाठमें भावका स्वामी ६८।१२ स्यानमे गपाहोतो नित्य रोगी लाभेश छठे भावमें गपाहो तो भनेक रोग पाला होताह ६ भ्री रोग योग। शुक्रारी सप्तमे स्त्री रोगः ५७ टोका-शुक्र और मंगल का योग सप्तम मार में होतो भी सं भी दुःखका रोगहोये ५७ दीयं रोगी योग। शन्यारोषष्ठे राम्हर्क दृष्ट लानेशेऽले दीर्घ रोगी ५८ .
मतकलाप
टीका-छठेभावमैं गयेहुवे शनि मंगल रवि व राहु से दृष्टहो और
लग्मेश बलहीन होतो बहुत दिनतक आराम नहीं होनेवाला (दीर्घ )
रोग होये ५८
उदर रोगी योग।
मदराहु केतू उदररोगः ५९
रंदे लग्ने चंद्रे उदररोगः ६०
टीका-सातमें भावमें राहु किंवाकेतु गयाहोतो उदर (पेटमे)
रोगहोवे ५९
भाठमें भाव में शनि और लग्न में चंद्रगया होतो उदर रोग (पेटका
रोग भर्यात मैदानी पेटमे दुखना जलोदर कठोदर भादिरोग होवे६०
दंतरोगी योग.
लग्ने गुरु राहु दन्तरोगी ६१
षष्ठे राहु केतू दन्ते धरे वारोगी ६२
टीका-लग्नमे गुरु राहु का योगही तो दंतरोगी (दातक रोगवाला)
होये ६१
छटेभावमे राहु किंवा फेतुगया होतो दांतमे वा भोष्टमेरोगहोवे ६२
स्मररोगी योग
मन्दारार्केन्दषु रंधारिविचान्त्यस्थेषु स्मररोगी ६३
टीका-शनि, मंगल, रवि, और चंद्रमा ये चारोमह, ८६२
इनचारो भावो में क्रमसै वा कोईभी स्थान में चारो ओक रामाने या
न्यारे न्यार गये होतो काम संबंधी । वीप विचारा) रोगहाय
नाभिरागा यम।
मोत्येग नाभिंगगा ६४
टीपा-उटभाव का मामी: तीसरे भाव में गयाहोतो नामिरो
गी (नाभी में रोगही वा नामसरकरने की पीटा) होवे ६४
पाद रोगीयोग
मंदेरिगे पादरोगी ६५
टीका-उठेभाव में शनिगयाहोतो पांच में रोगाला होताई ६५
(२०८)
भाषाटीकासहित.
टीका-नीसरे भाव का स्वामि बुधसे युत होतो गलमे रोगहोरे८१
तीसरे भाव में पापग्रह गयेहोतो गलेमे रोगहोरे ८२
तीसरे भाव में गुलिक गवाहोतो अवश्य गलरोग होवे ८३
पापग्रह से युतचंद्रमा मुखभाव मे गयाहोतो कंठमे रोगहोवे ।
मस्ता रोग योग।
सोत्येशेरोश्वरारोशे केंदेशग्युत दृष्टे पस्वकरोगः ८१
यमारराहय एकक्षगा मस्तकरोगः ८६
टीका-नीसरे भारके स्वामी के नवांश का स्वामी जिसराशि के
नवांश मे होवे उसका स्वामि भाव मे गयाहोभोर पापग्रह
से युत दृष्टोतो मस्तकरोग होवे ८५
शनि, मंगल, भौर राहु ये तीनोयह एकराशी में गयेहोतो मस्तक
मेरोगहोवे ८६
मुखरोगयोग.
कुजॉगरो ज्ञयुवे मुखरोगः ८७
कोशेर्कारी मुखरोगः ८८
टीका-मंगलकी राशी { ११८) में गया हुवा लमेश बुध से युत
होतो मुख मे रोग होवे ८७
धनभावमे रवि मंगलका योग होता मुख में रोग हावे ८८
कर्णरोग योग
सेत्थे प्रेत पुरीपांशे भौमे कर्णरोगः ८९
सोत्थे गुलिकार्कजी शुभहम्धीनो कणरोगः
सोत्थपे कूरपष्ठरो कर्णरोगः ९१
अंशे केती पापदष्टे कर्णच्छेदः कर्णरोंगो या ९२
टीका-प्रेस पुरीष सजा पचशमें गपाशा मंगल तीसरे भावमें
गया सतो कानमेगेगवे ८९
तीसरे भावमे गलिक भार शनि गपे हो भोर इनको कोर शुभ
नहीं देखा होतो कानमे रोगोवे .
.
••
टीका-छठेभावमें गयेहुवे शनि, मंगल रविष राहु से दृष्टदो भौर
लग्नेश बलहीन होतो बहुत दिनतक भाराम नहीं होनवाला (दर्घ)
रोग होने ५८.
उदर रोगी योग।
मदरोई केतु उदररोगः ५९
रंधेमंदे टम्ने चंद्रे उदररोगः ६०
टीका-सातमें भावमें राहु किंवाकेतु गयाहोतो उदर' (पेंटमे)
रोगहोवे ५९
भाठमें भाव में शनि भोर लग्न में चंद्रगया होतो उदर रोग (पेटका
रोग भर्यात मंदामी पेटमे दुखना जलोदर कठोदर भादिरोग होने
दंतरोगी योग.
लग्ने गुरु गहु दन्तरोगी ६१
पष्ठे राहु केतू दन्ते धरे बारोगी ६२
टीका-नमे गुरु राहु का योगहो तो दंतरोगी दातक रोगाला)
होवे ६१
उटेभावमे राह किया फेतुगया होतो दांतमे वा भोटमेरोगहोये ६२
स्मररोगो योग
मन्दारान्दुपु रंधारिचित्तान्त्यस्थेषु स्मारोगी ६३
टीका-शनि, मंगल, रवि, भोर चद्रमा ये चारोग्रह ८६११२
इनचारो भावो में क्रमसे वा कोईभी स्थान में चारः भेकराशी में वा
न्यारे न्यार गये होतो काम संबंधी । वीर्य विकारका) रोगहोवे ६३
मभिरोगी योग ।
सोत्थेराशे नाभिगेगी ६४
टीका-उठेभाव का स्वामी ३ तीसरे भाव में गयाहोतो नाभिरी
गी ( नाभी मे रोगही वा नामसरकरने की पोदा) होवे ६४
पाद रोगीयोग
मंदेरिगे पादरोगी६५
टीका-उठेभाव में शनिगपाहोतो पांव में रोगाला होता ६५
(२०८)
भाषाटीकासहित.
टीका-पीसरे भाव का स्वामि धसे युत होतो गलमे रोगहौवे८१
तीसरे भाव में पापग्रह गयेहोतो गलेमे रोगहोवे ८२
तीसरे भाव में गुलिक गराहोतो अवश्य गलरोग होवे ८३
पापग्रह से युतचंद्रमा सुखभाव में गपाहोतो कंठमे रोगहोवे ८५
मस्ता रोग योग।
सोत्थेशेशेश्वरारोशे केंद्रेवाग्युत दृष्टे मस्वकरोगः ८५
यमारराहव एकलंगा मस्तकरोगः ८६
टीका-नीसरे भारके स्वामी के नवांश का स्वामी जिसराशि के
नवांश में होवे उसका स्वामि ११४१० भाव में गयादो भै र पापग्रह
से युत दृष्ट होतो मनको रोग होव ८५
शनि, मंगळ, भौर राहु ये तीनोयह एकराशीमें गयेहोतो मस्तक
मै रोगहोवे ८६
मुखरोगयोग
कुजगेशे ज्ञयुते मुखरोग. ८७
कोशेारी मुखरोगः ८८
टीका-मंगलमी राशी ( १५८ ) में गया हुवा लग्नेश बुध से गुत
होतो मुख मे राग होव ८७
धनभावमे रवि मंगला योग होता मुख में रोग हारे ८
कणरोग याग
सत्ये प्रेत पुगपांशे भौमे कर्णरोगः ८९
मोत्ये गुलिका जो शुभाधीनो कर्णरोग. ९०
सोत्थपे ऋरपञ्चरो कर्णरोगः ९१
अंश केतो पापदृष्ट कर्णच्छेद कर्णरोंगोवा १२
टीका-प्रेत पुरीष सनक पउयशने गयाहुवा मंगल तीसरे भावमें
गया होतो कानमे रोग शेवे ८९
तीसरे भायमै गलिक भार शनि गये हो भौर इनको कोई शुभ आह
नहीं देखता होतो कानमें रोगहोवे ९०
नावरवाद।
है
Pr
तीसरे भावका स्लामियपष्ठचंशगयाहो सोकानमेंरोगहोये ११
पारपांश लग्नमें गयेहुवे पेतुकों पाप ग्रह देखते होतो मानकटजावे
भयवा कानमें रोग होवे ९२
पानसरोग याग.
पष्ठेचं मंदे न्त्यपालमपेपापांशे पानसरोगः ९३
टीवा-छठे चंद्रमा, माटमें शनि, ३ वारमें पापग्रह गये होभारल.
मेश पापादके नवांशम होतो पीनस रोग होये ९३
विशाच पाहायोग.
रंजचंद्रे समंदे बले पिशाचपीड़ा.९४
तमोर्क जो लग्ने पिशाचपीडा १५
टीका-भाठमे भावमें चन्द्रमा शनीसे युत हो भौर निवली होतो
पिशाचपाड़ा दोधे ९४
राहु भार शनि का योग लग्नमे होतो पिशाचपीहाहोये ९५
चातुर्थिक स्वरयोग.
धेशसराहकेतीचातुर्थिकज्वरः ९६
टीका-भरमेश राह किवा तसे युत हो तो चातुर्थिक ज्वरका रोग
देहवैकल्य योग।
व्ययेरो चले क्रूरभारी नीचारो वा देहवैकल्पम् ९७
व्यपाता या व्ययेशः पापयुतो देह वैकल्पम् ९८
सूर्या द्वितीयेमंदे खचंद्रे सप्तमेमोमे देहवकल्पम् ९९
का-चारमें भावा स्वामि निवली हो और पापग्रहकी राशीमें
नव शमे अथवा नीच राशी का नाश होतो देह मे विकलताहाचे ९७
वारम भावमे पापग्रह गय हो भषया व्या पापग्रहासे युतहाती
दे में विकराता होवे ९८
सूर्पसे दूसरे भावमे शानि, दशमचंद्रमा, भौर सातमे भावमे मगल
गया होतो हमें विषलता होरे ९९
होव ५६
(२१०)
भाषाटाकीसहित
'तनुशोप, गुल्म, संग्रहणी, भतिसार रोग योगाः
चंद्रार्का पन्योन्यगो तनुशोषः १०.
कर्कालिघटाशे चंद्रे समंदे गुल्मरोगः १०१
अंशात्सुते केतौ संग्रहणी १०२
कोशेमदे वा सहौ संग्रहणी १०३
लग्नेतमोजो यूनेयमारौ अतिसाररोगः १०४
का-बदकी राशी (१) में रवि भौर रविकी राशी (५ ) में
चंदमागयाहो तो तनुशोषरोग ( शरीरसूखतानावे यह रोग )
हाने १००
कक वृधिक किंवा कुभराशीक नवांशमें गयाहुवा चंद्रमा शनिसे
युत होतो गुल्म रोग (गोलाचटनको विमारी) होवे १०१
कारकाश लग्नसे पाचमें भावमें केतु गयाहोतो संग्रहणीरोग
होव १०२
धनगावमें शनि किंवा राष्ट्र गयाहोतो संग्रहणी रोग होवे १०३
'लग्नमें राहुबध भौर सातमे भावमे शनि मंगळ गये होतो भति-
सार-रोग होवे १०४
भग्नि विषादित तथा शीत रुक योग.
धर्म कुजेग्निविपार्दितः १०५
सपापे पापदृष्टे चंदौ ठग्ने शीवरु १०६
का-नवमे भावमे मंगळगयाहोतो भग्नि तया विषके सपर से
दुखी होवे १०५
पापग्रहसे यत भौर दृष्ट चंद्रमा लग्नमें गयाहोतो सरदीका रोग
होये १०६
प्रमेहरोग योग.
मंदार्कशुकाः पंचमस्थाः प्रमेहः १०७
लग्न मदेभौमे प्रमेहः १०८
सेमोमे शनि युव दृष्टे प्रमेहः १०९
। ". mat... मातमताप, (२११) र्टीका-शनि, रवि, भौर शुक्रे ये तीनों ग्रह पंचमस्यांनमे गये होतो प्रमेहरोग (सुजाक वा.पमिया) होवे १०७, लग्नमे रवि भौर सातम मंगल गयाहोतो प्रमेह रोग होये १०८ दशम भावमे मंगल'शनिसे युतं किंवा दृष्ट होतो प्रमेहका रोग होले १०९ वातरोग योग 'समंदेरीशे नीचे ऽनिलरोगः ११. इज्येने मदे मंदे वाताधिक्यं १११ त्रिकोणास्ते भामे मंदेड्डे वाताधिक्य १५२ क्षीणेन्दु मन्दो व्ययगो बाताधिक्यं ११३ टीका-नीचराशीमे गयाहुगा षष्ठेश शनीसे युन होतो यात रोग होवे भर्यात् ८४ प्रकारके वायुक रोग हे उनमेसे कोईभी रोग होवे १२० लामें गुरु भौर सातमें भावमें शानियाहौतोषायु भधिकहोगे:१११ नवमें पाचमे तथा सातमे भावमे मंगल भौर लग्नमें शनिगया होतायात रोग भधिक होवे ११२ क्षीणवंद भौर शनीका योग यारमें भावमे होता वात रोग अधिक होये ११३ सूत्रकृच्छरोग योग। जलभेचंद्रे तत्पेपठे जलसंग ज्ञदृष्ठे मूत्रकृच्छ्ररोगः १११ पापाः पठे वा सप्तमे मूत्र रुच्छ्ररोगः ११५ टीका-जलराशीका चंद्रहो उसचंद्रकी राशीका स्वामी छठे भाव में गपाहो भौर उसको जलराशा मे गया। बुधदेवताहोतो मूत्रकृच्छू रोग (पेशाव महाकष्ट से उतरे वह रोग होने ११४ छठे भवका सात म भायमे ३४ पापग्रह गयेहोतो मूत्र कृच्छरोंग होमे १२५ ठीयोग मेपेले खेजे शनि भौम योगे कुटी ११६ 7
।
(२१२)
मारा टीकासहित
युग्मकर्क भानाशे चंद्रे यमार दृष्टयुते कुष्टी ११७
कालि वृप मृगगैः पापै त्रिकोणे दृष्टे वायते कुष्टी ११८
ज्ञेन्दु लग्नपा राहु केतु यताः कुष्टी ११९
कुजेङ्गे रन्धर्के तुर्कजे कुष्टी १२०
मंदारेन्दच्छेषु कृरादितेषु जलभगेपुसजलकुष्टी १२१
मंदारि युतौ रक्त कृष्णाख्य कुष्टी १२२
पठेरो सारेंगे पिचकुष्टी १२३
समन्देरीरोले कफकुष्टी १२४
सुर्य पठेशावगे रक्तकुटी १२५
अंशात्तथैचरे केतुदृष्टे नीलकुष्टी १२६
अंशाचचंद्रे कुजदृष्टे महाकष्टी १२७
चंद्राच्छो सपापो जलभगौ वित्रि १२८
अंशात्मुख चंद्रे शुक्र दृष्टेवित्रि १२९
लानेश इन्दारो वा राहुकेतन्यतर युतो एकाश्विवि१३०
मंदारचंद्रा पेवा पे श्चिति १३१
सौरारयोरि फबनस्थयोः क्रमाग्नेचंद्रे सूर्येस्तेवित्रि१३२
टीका-मेपराशी का बुध, दशमे चंद्रमा, भौर शनि भौममा एकरा
शिम योगहोतो कुष्टरोग पाला हाये इसयोग मे शनि भौमके योग का
स्थाननही पहाहै परंतु यदि ये योग दशमें भायमे चंद्रा से युतहोतो
विशेष पलवान होगा ११६
मिथुन, कर्क, तया मीन राशी के नवाश में ग्याहवा चंद्रमा शनि
मंगल से यु किया दृष्टहोतो कुष्ट रोगाला होरे ११०
फर्क, वृधिक, मोर मकर, राशीयमे पापग्रह गये हो भौर उनसे
९ भावयुव भयवा दृपहो तो कुष्टरोगी हाये ११८
नि
नातफतव. बुध, चंद्र, और लग्नका स्वामी ये तीनो राष्ट्र किंवा केतु से युत हो तो कुष्ट रोगी होवे ११९ लग्नमें मंगल, भाटमे भायमें रवि भौर चतुर्थभावमें शनि गया होतो कुष्ट रोगी होवे १२० शनि, मंगल, चंद्र, भौर शुक्र ये चारो ग्रह पापयहसे युत वा दृष्ट हो आर जलराशी में गये हो तो जिस कुष्टरोगमे पानी चुपाकरे वैसा सजल कुष्ट रोगवाला होवे १२१ शनि रवि और मंगल का योग हो तो रक्तकृष्ण नामका कुष्ट होवे। इस योग में स्थान नहीं कहा है परंतु ये योग १६४८ भाव में होता बलवान जानना १२२ पष्ठेश लग्न में मंगल से युत होतो पिनकुष्टी होये १२३ पप्ठेश कग्नमें शनि से युत होती कफ कुष्टी होवे १२४ षष्ठेश लग्नमें सूर्य से युत हो तो रक्तकुप्टी होवे १२५ कारकांशलग्नसें चतुर्थ भाव में चंद्रमा केतुसें दृश्होतो नील कुष्टी हो १२६ कारकांशलग्नसे चतुर्थभाव में गयाहुब चंद्रमा मंगल से दृष्ट होतो महा कुष्टी होवे १२७ जलराशी मे गये हुवे चंद्र शुक्र पापग्रहों से युतहोतो सफेद कोढ़ का रोग होये १२८ कारकांश लग्नसे चतुर्थभाव में चंद्रमा शुक्रसदृष्ट होतो सफेद कष्ट रोग होवे १२९ लग्नेश किंवा चंद्र मंगल, राहु भयवा केतुसे गुत होतो कोईभी श. रीरके एक भागमे सफेद अष्ट होगा २३० शनि मंगल भौर चंद्रमा ये तीनो मेप भपवा वृषभ राशी मे गये होतो सफेद कुष्ट रोग होवे १३१ चारमे शनि, धनमें मंगल, लग्न में चंद्रमा और सातमें सूर्य क्रमसे गये होतो सफेद इष्ट रोग होवे १३२ फुप्टरोग १८ प्रकारका होता है उनमेसे ग्रहयोगोंके यतानुसार को- भी नातका कुष्ट रोग होता है।
२१४)
भाषाटीकासहित.
शूटरोगी योग ।
पष्ठान्त्यगौ मन्दारौ शूलरोगी १३३
सिंहे चंद्रे पापार्दिते शूलरोगी १३१
लाभेशे सोत्थे शूठरोगी १३५
केद्र कोणे सिंहगेशक सोत्येजीवे शूलगेगी १३६
8का-छठे किंवा पारमें भावमें शनि मंगल गयेहो तो शूलरोग वाला
होता है १३३
सिंहराशीमें गयाहुवा चंद्रमा पापग्रहोंसे युत दृष्ट होतो शूलरे।गी
होये १३४
लाभेश तीसरे भावमे गया होतो शूलरोगी होवे १३५
सिंहराशामें गयाहुवा शुक्र केंद्र कोणत्यान ( २२११०९५ ) में
भैर गुरु तीसरे भावमें गया होतो शूल रोगां होरे १३६
पामान योग।
सपाप चंद्रे नवमे पामानः १३७
टीका-पापग्रहसे युत चंद्रमा नव भावमें गयाहोतो पाम (खान)
रोग वाला हवि १३७
भरोग योग।
मन्देन्त्ये पाप दृष्टेऽर्शसः १३८
मन्दे लग्ने कुजेस्तेऽर्शसः १३९
युनेरंधेरो रे शुभादृष्टेऽर्शसः १४०
मंदेस्तेलो भौमेऽसः १४१
मन्देन्त्ये यूनगो लग्नपारौ अर्शसः १४२
व्यजे भौमांगेशदृष्टेऽशमः १४३
टीका-बारमें भावमें शनि पापग्रहसे दृष्ट होतो भर्श (चवाशीरका)
रोग होवे १३८
शानि लग्नमें भोर मंगळसातमें भाव होतोभ रोगी होरे १३९
नातकतत्व, (२१५) भष्टमेश रहा होकर सातमें भावमें गयाहो भार शुभग्रहसे दृष्ट नहीं तो मर्श रोगी होवे १४० शनि सप्तमभावमें भार वृश्चिकराशीका मंगलनवम भावमें गया हो तो भशं रोगी होवे १४५ शनिवारमें भावमें भौर लग्नेश व मंगल ये दोनो सप्तम भाव में गये होतो भर्श रोगी होवे ११२ चारवे भाव में गयाहुवा शनि, मंगल और लग्नेश दोनोस दृष्टदोनो भरोगी भर्यात् ववाशीर के रोगवाला होवे १४३ कफरोग योग। मंदार्क योगे कफरोगः १४४ टीका-शनि सूर्यका योगहोतो कफका रोगहरि १४४ प्लीहरोग योग। पष्ठेशेचंद्रे पापयुते पहिरोगः १४५ लग्नेशेस्ते करदृष्टे शुभहग्धीने पहिरोगः १४६ चंद्रेश पष्ठेशी कामात्रदृष्टौ प्लीहरोगः १४७ कामांगेशे चंद्रेकरमात्र दृष्टे पीहरोगः १४८ सौरारमध्यगे चंद्रे-मृगे पाहवासादिः १४९ सुतगौमंदचंद्रो पहिरोगी १५. टीका-षष्ठेश चंद्रमा पापयुत होतोप्लाहरोगी (दिल्लीवढनेका रोग) होवे १४५ लग्नेश सप्तम भावमे क्रूर ग्रहसे दृष्टहेभौर किसी शुभग्रहसे दृष्ट माहिहोतो प्लीहरोगहोवे १४६ चंद्रमा जिप्सराशिम गयाहो उसराशी का स्वामि भौर षष्ठेश ये दोनो र ग्रहमात्र से दृष्ट होतो प्लीहरोग हाये १५७ सप्तम भावका किवा लग्नका स्वामी चंद्रमा हो भार बह करग्रह मात्र से दृष्टहोतो नीद रोगहोपे १४८ शनि भौर मंगल के मध्यमे चंद्रमा गयादो भौर मकरराशीकारवि. होतो कह र तिल्ली बटनावश्वास कास का रेगहोष १४९ . .
(२१६)
भाषाटिकासहित.
पंचम भाव में शनि चंद्रमा गयेहोतो प्लीहरोगाला होवे १५.
दगेग योग।
कोशेजलः चन्द्रे मन्ददृष्टे ददुः १५१
लग्ने दद्रुः १५२
टीका-जलराशीमे गयाहुवा चंद्रमा धनभायमे गयाहो और उसको
शनि देखता हो तो दद्द [ दादका ] रोगहोवे १५१
लग्नमे रवि गयाहोतो दुद्ररोग होवै १५२
जलभयपोग।
काशे जलभयम् १५३
अष्टमे चन्द्रे जलभयम् १५४
लग्नेब्जे पापदृष्टे जलभीः १५५
टीका-कारकाश लग्न कर्फराशी का होतो जलका भय (जलपात)
होवे १५३
भाठमे भाष मे चंद्रमा गयाहोतो जलका भय होये १५४
लग्नमे गायहुवा चंद्रमा पापग्रह से दृष्टहातो नलका भयहोवे १५५
सर्प भयपोग।
चंद्रारौषष्ठेऽ टमेवा सर्पभयम् १५६
तमस्पर्थे गुलिकयुतदृष्टे सर्पभयम् १५७
सोत्थेशे राहुयुतेझे सर्पभयम् १५८
रीका चद्र और मंगल भयवा भाठ में भाव में गये होतो सर्प
का भपहोगा ३५६
धनभावमे गयाहुवाराहु गुलिक से युतदृष्टहोतोसर्पका भयहोपेगा ५५
तीसरे भाव का स्वामि भोर राहु कायोग लग्न में होतो सर्वका
भयहोपे १५८
चौर तथा भग्नि भय योग
पापेने त्रिकोणे गुलिके चौर भयम् १५९
नावकवस्य. (२१७) केसावङ्गे पापयुत दृष्टे पिशाचचौरभय १६० सराहुकेती पप्ठेशे सर्पपीडाचौराग्निभीर्वा १६१ धर्मेशे पष्ठे षष्ठेश दृष्टे चौराग्निभीः १६२ षष्ठेशे मंदारयुते चौराग्निीः १६३ टका-लग्नमें पापग्रह, और ९-५ भावमे गुलिक गया होतो चौर. का भय होवे १५९ लग्नमे गयाहुवा केतु पापग्रहसे युत और दृष्ट होतो पिशाचका तथा चौरकामय होष १६० पण्डेशराहु से किरा केतुसे युत होतो सर्प पीडा अथवा चोरभय वा अग्निका भय हौ १६१ नवमें भावका स्वामि छठे भाव में पप्ठेशसे दृष्ट होतो चार किंवा भग्निका भय होये १६२ पष्ठेश शनि मंगलसे युत होतो चौर किंवा भग्निका भय होवे १६३ स्फोट भग्नि तथा खल भय योग, लग्नादास्ते भौमहठे स्फोटाग्निखलभीः १६४ सप्ताप्टाचार्थे भौमे सूर्यदृष्टे स्फोटाग्निखलभीः १६५ लग्नान्त्यारिमदे गुलिकारी सूर्यदृष्टौस्फोटाग्निखलभीः३६६ सारेपप्ठेरोऽग्निभीः १६७ करेंगे पापयुतदृष्टेऽग्निमीः १६८ टीका-लग्नमे भाठमे भयवा सातमें भाव में गयाहुवारवि मंगल से दृष्ट ..' होतो फोडाफुन्सिका तया अग्निका वा दुष्ट मनुष्यका भय होवे १६४ सातमे भाठमे लग्नमे अथवा धनभावमें गया मंगलमूर्यसे दृष्ट हो तो फोडा फुन्सिका तथा भग्नीका अथवा दुष्ट मनुष्यकामय होवे १६५ लग्नमें पारमें उठे अथवा सातमे भावमें गलिक मंगलका योग हो और उनको रवि देखना होतो फेाटाफुन्ति तथा भग्नीका अथवा दुष्टमनुष्यका भय होये १६६ । . १
(२१८)
मापारीकासहित.
षष्ठेश मंगल से युत होतो भग्निरा भय होघे १६७
लग्नमें गये हुये क्रूर ग्रह पापग्रहसे युत भौर दृष्टहो तो भग्नीश
भय होवे १६८
श्वान भय योग.
धनेमन्दपापदृष्टयते शुनोभयम् १६९
मन्देधनेशयुक्तदृष्टे शुनोभयम् १७०
टीका-धनभावमें शनि पापाहसे युत भौर दृष्ट होतो श्वानका
(कुत्तेका) भय होवे १६९
शनि धनेशसे युत भार दृष्टहोतो श्वानका भय होय १७०
शृगालादि मय योग.
गुलिकारी धनेष्टमे या धनेश दृष्टौ गालादिभिः:७१
यमे षष्ठेशे सूर्ययुते शृगालादिभीः १७२
टीका-गुलिक भौर मंगल धनमे भयवा भाठमें भावमें गये हो
भौर धनेशसे दृष्ट होतो शियाल लोमडी भादि जंगली जानवरोका
भय दौरे १७५
धनभावमें षष्ठेश मूर्यसे युतहोतो शियाल वगेरा जंगली जानवरो
का भयहोरे १७२
चतुष्पदभपयोग.
लग्नेजीवसोत्थपो चतुष्पदभीः १७३
चंद्राभेराहो चंद्रार्कयतेपशुभीः १७४
टीका-गुरु भौर तीसरे भावरा स्वामी ये दोनो लग्नमें गयेहोतो
चतुप्पद ( गाय भैस गधा भादि) का भयहोत्र १५३
कके किंवासिह राशीमे गयाहुमा राह रावचंद्रसे युतहोतो पशूका
भयहोवे १७४
मृगभययोग.
पष्ठशे मन्दे राहुकेतुयुते मृगमीः १७५
टी-षष्ठेशशनि, राइविंधा पेतुसे युतहोवो हरिणका भयहोये १७५
(२१९)
गजभययोग.
पष्टांगपौजीवयुतोगजभीः १७६
टीका-पष्ठेश और लग्नेशये दोनो गुरुसे युतदातोगजराभयहोवे १७६
भश्वभपयोग.
लग्नारीशौ चंद्रय॒तो अश्वभी १७७
टीका-लग्नेश भोर पहेश ये दोनो चंद्रमासे युतहोतो भश्वकामय.
होये १७७
गेहशैथिल्यभययोग.
कोणगेहशेथिल्यभयम् १७८
टीका-वि आठमें नव किंवा पांचमें भावमें गयाहो तो पुरानेघरका
पड़ने का भयोवे १७८
क्षेत्रचिंतायोग.
खे भौमक्षेत्रचिंता १७९
टीका-शमे भावमे मंगल गया होतो क्षेत्रसंबंधकी चिंता रहे१७९
सौख्यचिंता याग.
त्रिके भौमे सौख्यचिंता १८०
टीका-मंगल दास१२ भाव गया हो तो सुषकी चिंता रहे १८०
वाहनाभरणवस्त्रचिनायोग.
जीवत्रिके याहनाभरणवस्त्रचिंता १८१
टीका-गुरु ६०८११२ भ.व में गया होतो वाइन भाभूपण भौर वस्त्रा.
दिककी चिंता रहेगा १८१
छत्र चामर चिंता योग.
त्रि चंद्रे वा सिने चामर छत्र चिंता १८२
टीका-चंद्र भयवा शुक ६३८५१२ में भावमे गया होवो चामर
(चंधर ) व उपकी चिता रहे १८२
पुत्र वितायोग.
.
यूने कोणे जीवे पुत्र चिंता १८३
भाराटीकासहित.
पुदोत्साही युदकुशलयोग।
सोत्येशे सिंहासने पारावत गोपुरे मृद्रो वा शुभदृष्टयुते
उत्साहो युद्धकौशलं च ६
सोत्थपेतले सशुभे युद्धाभिलाषी ७
सोत्यपे वैशेषिके सरले मृदंरागेङ्गे वा युद्धाभिलापी ८
टीका-तृतीयेश सिंहासनांश, पारायताश, गोपुरांश, मे किंवा मृदं
शमें शुभग्रहसष्ट होवे तोयद मे जानेका उत्साह और युद्धमाये
में कुशल (प्रवीण) होवे
तृतीयेश पनी उच्चराशीमे शुभगहस युत हो तो युद्धकी भभि-
लाषा करनेवाला भोर युद्धकार्य में प्रवीण होये ७
तृतीयेश पेशपिकाशमें बलयान होये भपका मृदंशम स्पितहांकर
लग्न में गया हो तो युद्धकी भभिलाषा करनेवाला युद्ध विद्या विशा-
पोपट
सेनापति योग।
शुभ सुखेशे धर्मपयुते सेनाबाहुल्पम् .
पसु मित्रभगेषु सेनापतिः ।
भौमे सबले सेनापतिः"
का-चतुर्यभारका स्वामी शुभ ग्रहकी राशीमे नवमेशमें युत हो
सो भधि सना वाला होवे
ग्रह भपनि मित्र राशीमें गये हो तो सेनापति हो। १०
मंगल बलवान हवे तो सेनापनिहोचे ११ भात् सूबेदार कैप्टन
मेमर करनल, जरनल, भाविभाविकार पाळा सेनाध्यक्ष होता है।
व्यभिचारीयोग।
शुजो खास्ताष्टान्पतमें व्यभिचारी :
खास्तगी भीमाच्छो व्यभिचारी १३
सांगोकव्यारो व्यभिचारी १४
(१२)
चंद्रात्सेशुके ततः खे मंदे व्यभिचारी १५
खास्तगाः शुक्रभस्था ज्ञाच्छार्कजाव्यभिचारी १६
षष्ठेशे त्रिके व्यभिचारी १७
दारार्थ कर्मेशाः खे व्यभिचारी १८
सराहुकेतो दारेशे पापदृष्टे व्यभिचारी १९
शन्यारवर्गे शुक्रे भोमार्कदृष्टे व्यभिचारी २०
अंशादन्त्ये शुकारौ व्यभिचारी २०
अंशाद केतावापरणं परांगनाशक्तिः २२
धनेशे सोत्ये तुर्ये विक्रमी व्यभिचारी च २३
यूनेशेङ्गे-स्ते व्यभिचारी २४
मन्दारवर्ग मात्रगे भृगौ मप्तमेमन्दारदृष्टे व्यभिचारी २५
लग्नारीपो पापयुतो व्यभिचारी २६
क्षीणेन्दौ पापयुतेस्ते या रन्ध्राशयोगे व्यभिचारी २७
सपापे दारपे विशेषेण व्यभिचारी २८
सप्तमेज्ञे व्यभिचारी २९
शुक्रेज्यौ सपापौ धनास्तारिंगी व्यभिचारी ३.
लग्नपेसपापे व्यभिचारी३१
टीका-गुफ बुधस योग दशमे, सातमे, भपका भाठमे, भारमें होतो
व्यभिचारी होवे १२
शुक्रभारमंगल दशमे भयवा सातमे भावनेंगोहोतो व्यभिचारीहवे१३
दशम भौर चतुर्य भाषके स्वामि शुक्र मंगल होते. व्यभिचारी होये १४
चंद्रमा से दशने भावमे शुक भार शुक्र से दशम भाउमें अनिगया
वाव्यभिचारी होने १५
1 (२२४) माया सयासहित. शुक्रवी राशी ( २) में गये इवे बुध शुर और शनि दशमे में- थवा सातमे भावमे गये हो तो व्यभिचारी होये १६ पप्ठेश ६८1१२ में भाव में गया हो तो व्यभिचारी होवे १७ सप्तमेश धनेश और दशमेश ये तीनो ग्रह दशम भाव में गये हो तो व्यभिचारी समे १८ राहु भयवायतसे युक्तसप्तमेश पापग्रहसे दृष्टहोतो व्यभिचारीहोरे१९ शनि भौर मंगल के दशवर्गमें गयाहुया शुक, रवि भौर मंगल से दृष्टहोतो व्यभिचारी होने २० कारकाशलग्नसे पारवे भावमे शवमंगल गयेहो तो व्यभिचारीहोवे२१ कारकाश लग्नसे नवम भारमें केतुगयाहोतो मरणपर्यंत परनामे भासत्तरहे २२ धनेश तीसरे भथवा चतुर्थभावमै गयाहोतो पराकमी और व्यभि- चारीहोये २३ सप्तमेश लग्नमें अथवा सप्तम भावमें गवाहोतो व्यभिचारी होवे२४ शनि भौर मंगलके ही वर्गमे गयाहुवा शक सप्तमभावमें गयाहो भौर शनि मंगलसे दृष्टदोंतो व्यभिचारोहोचे २५ लग्नेश भौर पष्ठेश ये दोनो पापमहसे युतहोतो व्यभिचारीहोवे २६ पापग्रहसे युक्त क्षीणचंद्रमा सप्तमभावमे गयाहो भयया भष्टमेश नवमेश का एकराशीमे योगहोतो व्यभिचारीहोवे २७ सप्तमेश पापग्रहसें युठहोतो विशेष व्यभिचारी होये २८ सप्तम भावमे चुधगयाहोतो व्यभिचारी होरे २९ शुक्र और गुरु यदोनो पापमहस युक्त होकर दूसरे सातमे भयत्रा ळे भावनें गयेहोतोगभिचारीहावे ३० लग्नेश पापग्रहसे मुक्त होतो व्यभिचारीहावे ३१ दंपतिजारयोग सौरारास्ते सेंदू स्त्रियासह व्यभिचारी ३२ चंद्राराकियोगे दम्पतीजारौ ३३ टोका-शनि मंगल और चंद्रमा ये तीनो ग्रह सप्तम भाव में गये हो तो दोनो स्त्री पुरुष व्यभिचारी होषे ३२ th .
जातस्तत्व
चंद्र मंगल भार शनिका योग एकराशीमे कोई भी भाव में हो तो
दोनो स्त्री पुरुष अभिचारी हॉव ३१
नानास्त्रीगमन योग.
मदेशेन्त्येथे नाना स्त्री गमनं ३४
का-सप्तमेश बारमें भयवा धनभार मे गपा हो तो भनेक नि-
यो से गमन करने वाला होरे ३४
मान गमन योग.
केन्द्र चन्द्रवाशुक्रमापान्वितदृष्टेरशियाऽरोहारोमातृगमनम्३५
चन्द्राको पापदृष्टयुती केन्द्रे मातृगमनम् ३६
सुखपापाः पापदृष्टा मातृगमनम् ३७
सुखपे पापहष्टयुने शुभहन्धीने दारेशतोडेशेल्परले
मातृसमानागामी ३०
टीका-चंद्र भय। शुक्र केन्द्रस्थान में ( १४११० ) पापग्रासे
गुरु दृष्ट हो भार करणाहर नवांश में भयवा भवराहांश में गश होतो
माता से गमन करने वाला होये ३५
चंद्रभार सूर्य ये दोनो पापग्रहसे युत दृष्ट कर केन्द्र स्पान
(२०४११०) मे गये होतो माता सं गमन करने वाला होवे ६
चतुर्थ भाव में पापग्रहसे दृष्ट पापग्रह गये हो तो मालासे गमन
करने याला दोरे ३७
पापपदोसे युत दृष्ट सुखेश कोई भी शुभयहसे दृष्ट नही होवे भार
सजमेश से लग्नेश भत्तबला हो तो माताक समान स्त्री से गमन
करने वाला होणे ३८
भगिनी गमन योग.
दारेशसुखे सपा वा पापदृष्टे फरषष्ठयंशे भगिनीगमनं३९
रोश-६-७ भी करते है अथया १५श उa
राशी उतराई के उतरते भाभी भारी कहत।
(२२६) भाषा टिकासहित. सुखे मन्देपापदृष्टे भगिनी गमनम् ४. टीका-सप्तमेश पापग्रहसे युवहोकर मुख भावमें गया हो। भयवा पापग्रहसे युत सप्तमेश पापण्हसे दृष्ट वा ऋरपष्ठवंश में गया हो तो भगिनी से गमनकरने वाला होबे ३९ नतुर्य भाव में गयाहना शनि पापग्रईसे दृष्ट हो तो भगिनी (बहन) से गमन करने वाला होवे ४० वंध्या भयवा रजस्वला संग योग। दारे सू बध्यासंगः ४१ यूने भौमे बन्ध्यारजस्वला सङ्गः ४२ टीका-सप्तम भाव में भूय गयाहो तो वंध्यास्त्री से संग फरने. वाला होये ४१ सप्त भावमें मंगल गया होतो वंध्या भौर रजस्वला घी से संग कर- नेवाला होवे ४२ वैश्यासंगयोग। पदेन्त्ये 'ज्ञ'वैश्यासंगः ४३ टीका-सातमे किंवा वारमै भाव में बुधगया हो तो वैश्य माविकी स्त्री से संगररने वाला होवे ४३ मागीसंगयोग. गुरांघरते ब्राह्मणीसङ्ग ४४ टाका-सप्तम भावमे गुरुगपाहोतो नाद्मगजातिकी सीसे संगकरने स्टाहोये ४४ गर्मिणीसंगयोग। मदेभृगौ राहौवा गर्भिणीसंगः ४५ टीका-सप्तम भावमे शुक्रकिंवा राहगयाहोतो गर्मिणी सीसे संग- करनेवालाहोरे ४५ कृष्णवर्ग मुन्नासंगयोग। यूनेशनौ कृष्णवर्ण कुम्जासंगः ४६
नातकतत्व
टीका-सप्तमभावमें शनिगयाहोतो कालेपर्ण की तपाबड़ी नीसे
संगकरनेवालाहोवे ४६
गुरुतल्पगयोग.
सपापे चन्दे गुरुतल्पगः ४७
सपापे शुक्रेङ्के गुरुतल्पगः ४८
सपापो चन्द्राकेशौ वा शुक्राङ्केशौ गुरुवल्पगः ४९
धर्मेशे नीचगे तदंशगशुक्रयते गुरुतल्पगः ५०
धर्मेशे नीचे गुरु संबंधी स्त्री गमनम् ५१
टीका-पापग्रहसे युत चन्द्रमा नवमे भाव में गयाहो तो गुरुतल्पग
(गुरुकी स्त्री, गुरुकत्या भपनि सापत्नमाता वहिन और कन्या
भादि से गमन करने वालेको गुरुतल्पकहते है ऐसा भगम्यागमन
करने वाला) होये ४७
पाप महसे युत होकर शुक नवमे भाष में गयाहोतोगुरुतल्पग होवे ४८
चंद्र भौर नवमेश भयवा शुक्र भौर नवमेश ये दोनौ ग्रह पापग्रहों
से युक्त हो तो गुरुतत्पग होवे ४९
नयमेश भपनी नीचराशीमें गया हो भौर नवमेशके नवांशमें गयेदुवे
शुक्रसे युग होतो गुरुतल्पग होवे ५०
नवमेश नीच राशीमे गया हो तो गुरुके संबंधी स्त्री स गमेन
करने वाला होवे ५१
योधिक स्त्री गमन योग.
धर्मे चन्दे वयोधिक स्त्री गमनं ५२
टीका-नयमे भायमें चंद्रमा गयाहोवो अपनी उमरसे भाधिक पयकी
स्त्री से गमन करने वाला होवे ५२
पशु गामी योग.
पापयुक्तदृष्टे कंटक चतुष्टये पशुगामी ५३
सपापगुलिके मदे पशुगामी ५४
मदे सुखे भौमे पशुगामी ५५
(२२८)
भासीकासहित.
राहोदारे मुग्वे आरे पशुगामी ५३
यूनेशे भोमरूं शुक्रदृष्टे पशुगामी ५७
केन्द्रत्रये पापयुने पशुवन्मैथुनशीलः ५८
टीग-बारो ही केन्द्र । १० ) स्थान पापग्रहों से गुत भौर
दृष्ट दो नो पशुगामी । पासे गनन काने वाला ) होचे १३
पापग्रहसे युक गुलिक सातम भावमे गया हो तो पशुसे गमन क.
रने वाला हो। ५५
सप्तम भाव में मूर्य भौर मुख भार में मंगळ गया हो तो पशुगा-
मी होघे ५५
सनम भाव में राहु भौर मुन्न भाव में मंगल गया हो तो पशुगा-
मी हाये ५६
सप्तमेश मंगळकी राशी (१८) में गयाहो भौर उसपोछुक .
खता हो तो पशुगामी हावे ५७
केंद्रक नीन स्थानम पापग्रह युक्त हो तो पशूके ममान संगम करने
घाला हावे ५८
भगचुम्बनील योग.
भृग्नस्तंशोभोमः भगमनशील ५९
कमेशे भौमभे शुक युते मन्ददृष्टे भगचुंबनमील ६०
लग्नेरो वा धनरो नीचभांशेऽरले भगचंपनशीलः ६१
टीका-शुक्र भौर सममेश भगल की राशी ( ११८) मे गपे हो तो
भाका वन करने वाला होवे ५९
शुक्रमें युक दशमेश भंगलकी राशी (१०८) में गाहो भोर शनी से
दृष्ट हो तो भगका चुम्बन करने वाला हाये ६.
लग्नेश भयवा धनेश भपनी नीराशी भोर नीयराशीके नाम
निचली हो तो भगका चुम्बन करने वाला हो। ६१
विवाहसच्या योग.
यावन्तोधिकालादयूनगाः खगा पूनेशदृष्टा वारंधे यात्रवः
खेटा र धेराहण्यासातो विराहाः ६२
..
जातकतत्व..
T
सप्तमेशाशसंख्यानार्यः ६३
टीका-मितने अधिक बलवान् मह सप्तमेश से दृष्ट होकर सप्तम
भायमे गये रो भयवा जितने भधिक बलवान् ग्रह भष्टमेशसँ दृष्ट हो
कर भष्टम भावमें गये हो उतनेही विवाह होगे ६२
सप्तमेशक नवांशकी संख्या के अनुसार स्त्रीकी संख्या जानना
भयान सप्तमेश जितनी संख्याके नवांशमें हो उतनी ही स्त्रीय
होगा ६३
एकविवाह योग.
कामार्थेशी नीचर्झगोमोम्या केंद्रकोणगाएकोविवाहः६४
पकाकशिशेज्यौ एको विवाहः ६५
ज्ञे ज्यांशे सप्तमे एको विवाहः ६६
टीका-द्वितीय भार सप्तम भावके स्वालि अपनी नीचराशीम गो
हो भौर शुभग्रह केंद्र कोण स्थान (१५) में गये हो तो
एक विवाह होवेगा ६४
मंगल तथा रविसे नवांश युध गुरु गहो तो एफविवाह होगा ६१
सप्तम भाव में बुध किंवा गुरुका नाश होतो एक विवाह होवेगा६६
दिभार्य योग.
लानेशेने द्विभार्यों जारो वा.६.
रंधेरोझे स्ते दि भार्यः६८
पप्ठेजसे विभार्यः ६९
धनेशे षडे दारतापे द्विभार्यः ७०
जापेशे शुभयुतेरिनीलगे सप्तमेपापे द्विभार्यः ॥
जापामारके पाफ्युते वा नीचारिमा द्विभाषः ७२
पापाः सप्तमे दिभार्यः ७३
टीमा-लग्नेश लग्नमें गपा होता दिभाप (दो स्त्री वाला) भपता
व्यभिचारी होने ६७
(२३)
माराटीकासहित
भष्टमेश लग्नमें भयरा सनम भाव में गया हो तो दो स्त्री से वि.
पाह होरेगा ६८
लग्नेश छठे भावनें गया हो तो दो स्त्री दावेगा ६९
छठे भावम धनेश भार समम भावमे पापग्रह गयाहो तो दि
भार्या (दो स्त्री सचिवाहा होवेगा ७
सप्तमेश शुभग्रह से युत होकर भग्नी शत्रुती तथा नीच राशी में
गया हो भौर सभावमें पापग्रह गया हो तो द्विभार्या दो स्त्रीसे
चियाह) होगा
स्त्रीकारक ग्रह ( शुक्र किंवावरवारकमेनोस्त्रीक रवाही पह।
पापग्रह युत होवे अथवा भपनी नीच, शत्रु, भस्त राशी भंश में
गयाहो तो दोविवाद होगा ७२
पापग्रह सप्तमभाव मे गये व तो दो विवाह होगा ७३
कलशय योग
धनगः पापैर्धनेशादृष्टः कलत्रत्रयं ७४
पापाः कल जायेशा दृष्टाः कलत्रत्रयं ७५
लग्नार्थवागः पापयुता दारेशे नीचारिमूढादकलत्रत्रयम् ७६
का-पनभाव मे बहुत पापना गयही भौर धनेश भी पापग्रहोंसे
दृष्टोतो तानस्त्री सेवाहोगा ७४
सनम भाव में यह पापग्रह गयेही भौर सप्तमेश भी पापग्रहोसे
दृष्टहो ता तीन स्त्री से पियाद होगा ७५
सग्न, धन, भार सप्तम भाव पापग्रह से युक्त होरे भोर सममेश
भानी नीव शत्रुपवा भाराती में गाहातो तीन स्त्री से विवाह
शेवगा ७६
वहदारा योग।
लाने उपग्रहे लग्नपे स्वोच्चगे वा पहुदाराः ७७
चंद्राच्छी बलिनी युतौ बहुसराः ७८
यामित्रे बलिशुकदृष्टे पहुदाराः ७९
सपापा लग्नागिशाः सममे पहुगराः ८.
नातेकवत. दारेशे सारे सपापे बहुदाराः ८१ दाराशाहिकमे बलिनिचंद्र बहुदाराः ८२ स्वांत्यौमोत्थगौ गुरुणा धर्मपेण वादृष्टौ बहुदामः ८३ दारपे केंद्र कोणे शुभवर्गे कर्मपदृष्टे बलिनिबहुदाराः ८४ दारायौ युतौ धान्योन्येक्षितौ बहुदाराः ८५ मदायेशौ यलिनौ कोणगो बहुदाराः ८६ टीका-लानमे उच्च राशी का ग्रहगयाहो भयका लग्नेश अपनी उच्च गशीमे गया तो बहुत स्वीगला ( नीनसे भषिक स्त्रापाला) होके चलान चंद्र और शुक एकाशी में युक होतो यहा बीपिहोवे ७८ परवान शुक्र सम भानको पूर्णदृष्टि स देखता होतो बहुत सीये होये ९ सप्तम भावमे पापग्रह सेयुत होकर लग्नेश धनेश भोर पश येतीनो उहगये होतो बहुत स्त्राय होये ८० सप्तमेश शनि पापा से सुत होतो महुत घी वाला होरे ८१ सप्तमेश से तीसर मार मे वसवान चंद्रमा गयाहोतो बहुत स्त्रीयो. घाला हो ८२ धन भौर व्यय । पारवा) नोनो भाव बामी तीसरे भाव में गये हो और गुरुते भया नवम भाव के स्वामी दृष्ठहोतो बहुत स्त्रियो पाला हये ८३ शुभर होक वर्गमे गपाहुना सप्तमेश ||९५ में भाषमें गया हो भार दशम भार स्वामी - दृष्ट होतो पहन स्त्रियोगालाहोपे ८५ समम भार लाभ भारके स्वामि एकराशी में युक्त ये भयरा स. मनेशलाभेशको भैर लाभासनमेशको परस्पर देखते हो तो बहुत स्त्रीपो वाला होरे ८५ सप्तम और लाभ भारत स्वामी शान होकर नामें गा पांचमे भावमं गये हो तो बहुत सीयो वाला हो। ८६ शत स्त्रीगामी योग! दारेशांशशांशसौम्ययुते पाराववादी वलिनि शवसागापोट (२३२) भाराटिकासहित टी-सनमेशके नवांशका स्वामी जिस राशी के नवांशमै हो उसका स्वामी शुभग्रह से गुन होकर पारावतादि शुभाशो में गया हो और बलवान होवे तो भैक सौ(१०.) सी से गमन करनेवाला होवें८७ सुंदर श्री योग यूनेशाद्गुरु चंद्रौ स्त्री सुंदरी ८८ टीका-कारकाश लग्नसे सप्तम भावमे गुरुचंद्रमा गये दो तो श्री सुंदर रूपवती हावे ८८ षयाधिका मी योग। अंशादस्ते सौरे बयोधिका श्री ८९ टीका-कारकाश लग्नसे सप्तम भावमें शनि गया हो तो भपनी उमरसे भधिक उमरफी भ्री से विवाह होगा ८९ विकलागी स्त्री योग। अंशादस्ते भौमे भी विकलांगी ९. टीका-करकाश लग्नसे सप्तम भाव में मंगल गयाहो तो विकल शरीर वाली स्त्री से विवाह होयेगा . पलायति स्त्री योग। ज्ञेस्शात्कलावती'त्री ९१ टीका-भारकाश लग्नसे सप्तम भाव मे बुध गया हो तो भनेक प्र- फारकी कला नानने वाली चतुर स्त्री से विवाह होवेगा ९१ रोगात स्त्री योग। ज्ञशिसिनी लग्ने स्त्री रोगार्वा ९२ शारभगो दारो वा लग्नगी नासिकारोगवती स्त्री १३ ज.येशेष्टमे सरोगा क्रोधिनी स्त्री ११ रीफा-लग्नमें बुध रेनुका योगहोतो रोग से पीडित पी मिलेगा९२ शनि मंगल, किंवा मगरकी राशी मे गये हो भथवा सम्नमें गये हों तो नासिकारोगवती स्त्री मिलेगा है
पादकवत.
सप्तमेश भाठमें भावमें गयाहो वो रोगिभौर क्रोधी स्त्री से विवाह
होवेगा ९४
पुन भार्या मामयोग.
स्मरे मन्दज्ञौ पुनर्भू भार्या लाभः ९५
चंद्र शनी कलत्रे पुनर्भू भार्या लाभः ९६
टीका-सप्तमस्थानमें शनि बुधका योग होतो पुनर्षिवाहित स्त्रीपाला
होगा ९५
सप्तमभाष चंद्र शनीका योग होतोपुनर्विवाहित स्त्रीवालाहोवे९६
पतिव्रता स्त्री योग.
मदेशेम्बुगे वा दशमे स्त्री पतिव्रता ९७
दारपे वा कारके गुरुयुतदृष्टे बलिनि स्त्री पतिव्रता ९८
खो दारपे शुभदृष्टे स्त्री पवित्रता ९९
यूनेशे भृगौ शुभदृष्टे स्त्री पतिव्रता १..
कलत्रेजीवे धर्मशीला पतिव्रता स्त्री १०१
दारेशेकेंद्रे शुभांशेशुभदृष्टयुते धर्मशीलापतित्रतानी १०२
टीका-सप्तमेश चतुर्थ भावमे किया दशम भाव मे गयाहोतो पति
बता स्त्री होये ९७
सप्तमेश पा सभ्तम भावका कारक (शुक्र) गुरुसे युत वा दृष्टहोकर
बलवान होतो पतिव्रता श्री वाला होवे ९८
सप्तमेश रवि होवे भार वह शुभयहसे दृष्टहोतो पतिव्रता स्रीया
होये९९
सप्तम भावका स्वामि शुक होये भौर यह शुभग्रह से दृष्ट होतो
पतिव्रता स्त्री वाळा होवे १००
सप्तम भाव मे गुर गयाहोतो धर्म शीला भौर पतिव्रता स्त्रीया
सप्तमेश उद । १४१०) में शुभण्डसी राशी के नवांशमें गवाहों
भाषादीकासहित.
शुभ ग्रहसे युतदृष्टहोतो धर्मशीला नार पवित्रता श्री बाल
होये १०२
सुदारा योग
दारेशे वा कारके शुभयुतदृष्टेशुभातरेसुदारः १०३
दारेशुभर्से सुदारः १०४
सोचस्ववर्गे गोपुरादौ वा शुक्रे सुदारः १०५
दारेगुरुदृष्टे सुशीलास्त्री १०६
टीका-सप्तमेश भयवा सप्तमका कारक ग्रह (शुक्र) शुभ ग्रहसे
युतदृष्टदो शुभग्रहोक मध्यम गयाहोतो मच्छी स्त्री का लाभहाव १०३
सप्तम भाव मे शुभग्रह की राशी होजो भच्छी स्री मिले १०४
शुक्रभपनी उच्चराशी वा स्वराशा क वर्ग म गोपुरादिभशम गया
होतो भच्छी स्त्री मिलेगा १०५
सप्तम भाव को गुरु दखता होतो सुशील स्त्री मिलेगा १०६
विधवा स्त्री लाभ याग
अंशाहारेराहो गृहेवी विधवा १०७
टीका-कारकाश लग्न से सातमे भारमे राहुगयादो ता विधवानी
को अपनी स्त्री करके घरमे रखने वाला हागा १०७
नारिणी श्री याग।
पन्ठाष्टाङ्केशा सपापाः पापदृष्टाः स्त्री जारिणी १०८
अष्टमेशेष्टमे स्त्री जारिणी १०९
टीका-पाठशभष्टमेश भौर नवमेश ये तीनो ग्रह पापग्रह से युत भौर
दृष्ट हो वा स्त्री व्यभिचारिणी होवे १०८
भाटमेश भष्टम भाव मे गया हातो व्यभिचारीणीस्त्री होवेगार०९
एदारा याग।
मदेस्ते कुदारः ११०
दारपशिशे पापे कुदारः १११
नातक्तत्व (२३) ऋरपाठ्यशे दारपे कुदारः ११२ नीचभारोदारसे वा कारके कुदारः ११३ कलत्रपेरचौ पापभांशे पापयुतदृष्टे कुदारः ५१४ दारपेचंद्रे पापभांश कुदारः ११५ टीका-सनमभावमें शनि गयाहो वा निंदा करने योग्य स्खोटी सी वाला होवे ( मच्छी स्त्री नहीं मिल) १० सप्तमेश के नवाशका स्वामी पापग्रह हो तो निंदाकरनेयोग्य स्रोटी स्नी वाला होवे १११ सप्तमेश कर षष्ठ्यश मे गया दो तो रोटी स्त्री वाला होने ११२ सप्तमेश अपनी नीच राशी किंवा नीच राशीके नवाशमें गयाही भयवा सप्तम भावका कारक्ग्रह (शुक) नीचराशी वा नाचके नवाशमै गयाहो तो निदा करने योग्य कुदारा वाला होवे ११३ सप्तम भावका स्वामी रविहो भौर वह पापग्रहकी राशीमेवा पापग्र- हकी राशीके नवाशमै गया हो भौर पापग्रहसे युन दृष्ट हो तो स्रोटी स्त्री वाला (दुष्टस्वभावकी त्री से विवाह ) होने ११४ सप्तमेश चंद्रमा हो भौर वह पापग्रहकी राशी मे वा नयांशमे गया हो तो खोटी स्त्री पाला होवे १११ दाशी समास्नी योग. चंद्रेस्ते दाशीसमात्री ११६ टीका-सप्तम भावमे चंद्रमा गयाहो तो दाशीके समान रहने वाली स्त्री याला दोये ११६ पन्ध्यात्री योग. यमेङ्गे ऋशमन्धो शुक्रेस्ते बन्ध्या स्त्री ११७ टीका-लग्नभेशनि ऋक्ष रांची में (कर्क, वृधिक विमा मीनराशी के मंतिम भंश में) गपाहो भौर शुक्र सप्तम भावमे होवो पन्ध्या (वाझ) स्त्री शेरे ११७ पण्टा स्नी योग. सोत्येशाच्छो पठे पण्डात्री ११८
(२३६)
भाषाटोकासहित.
टीका-तृतीयेश भौर शुक्र ये दोनो छठे भावमेगये होतो षण्टा
। नपुंसक, रज वीर्य रहित )स्त्री वालाहोये ११८
स्वदार रत योग.
जीवे सप्तमे वदाररतः ११९
का-सप्तम भाव में गुरुगयाहातो भपनी स्त्री से ही गमन करने
पाला ( पलिव्रत परायण) होये ११९
पलगतर भागी योग।
नौचरिमूढोरोनपे वायूनपे कलत्रांवरभाक् १२०
मदेशेऽवले स्ते पापदृष्टयुते कलत्रांतरभागी १२१
धनेशेऽवलेथे पापयुतदृष्ठे कलत्रातरभागी १२२
सप्ताष्टमेपापे व्ययेकजेकलांतरभागी १२३
नीचारीमुढारोंगेशे वा दारसे कलत्रांतरभागी १२४
टीका-लग्नेश भयवा सप्तमेश भपनी नीचराशीके वा शपुराशीके
किंवा भस्तराशीके नवाशमें गयाहोतो दूसरीस्त्री करनेवाला हो
(पासवान रखनेवाला भात भन्यभाववाहित स्त्री से सहवास कर
ने वाला होताहै) १२०
सप्तमेश सनम भाव में निवली होकर गयाहो भौर पापग्रहसे युत
दृष्ट हो तो भन्य स्त्री करने वाला होवे १२१
निवली धनेश धनभाव में पपामहसे युत दृष्ट होतो भन्य स्त्री
भरने पालाहोवे १२२
सातमे भौर भाठमें भावमें पापग्रह गये हो भौर वारखे भाव में
मंगल हो तो भन्य स्त्री करने वाला होवे १२३
लग्नश क्विा सप्तमेश भपनी नीच. शनु तथा भस्त राशी के
नषाशमे गया हा तो भन्य स्त्री करने वाला होये १२४
बाल्यैविवाह योग
दारप सन्निहितङ्गापे पाल्येविवाहः १२५
लग्नादास्वात्समीपे शुभे पाल्पविवाहः १२६
दारपे पाराववादी सबळे वा धने वादृशे बाल्पविवाहः १२७
नातकतत्व. (२३७) टीका-सप्तमेशके समीप भांत एक राशि मे वा एक राशकि भंतर लग्नेश गया हो तो बाल्यावस्था में विगाह होगा १२५ लमसे किंवा सप्तम भावसे समीप के भायमें (धन मे किंवा भष्टम भावमें) शुभग्रह गया हो तो बाल्यावस्थामें विवाह होगा १२६ बलवान सप्तमेश पारावतादि शुभवर्गमें गया हो अथवा बलवान धनेश पारास्तादि भंशमें गया हो तो बाल्यावस्था विाह होगा १२७ बृहत्पाराशरी मे विवाह के वर्ष की संख्या के विशेष योग इस प्रकार लिखेदे कि-यदि सप्तमेश शुभग्रह की राशिम गयाहो और शुक्र भग्नी सतया उराशीमे होतो पांचमे किंवा नवमे वर्ष विवाद हो । सप्तम म्यानमै मर्यगया हो और सनमेश शुक्र से युक्त होतो सातमें तथा ग्यारवे वर्षमे विवाह होगा २ धनभावमे शुक गयाहो और सनमेश ग्यार में भावमे गयाहो तो दस मे १० तथा सोलह १६ मे वर्ष विवाह होगा लग्नमे शुक्र हो भौर लग्नेश शनीकी राशी (११११) में गयाहो तो ग्यारह वर्ष विवाह होगा। लग्नमें केंद्र स्थानमे शुक्रगय हो भौर शक से सातमे भावमे शनि माहातो चार वर्षमै तया १९ में वर्ष विवाह होगा ५ चंदमा से सातमे भावमें शुक्रगयाही भौर शुक्र से सात में शनिग याहोतो १८ मे वर्ष विवाहहोवेगा ६ धनेश ग्यारमें गयाहो और लग्नेश दशमे भाव मे गयाहोतो पंद्रहम वर्ष विवाह होवेगा धनेशलाभमे मार लाभेशधनमें गयाहोतो तेरह वर्ष विवाहहोयेगा ८ धनभावमें शुकगयाहो भौर धनेश मंगल युतहोतो पावसमे किंवा सत्तावीस २७ में घर्ष विवादहोगा सप्तम भावमें जोराशीहारे उसराशीकै नांशी लग्नेश्वर गयाहो भौर सप्तमेश्वर पारमै भ.वमें गयाहोतो तेविसमें तया २६ छन्नीस मे वर्ष विवाह होये १० भटम भाव मे निसराशीका नशमोवे गहराशी सप्तम भावमेगई हो भार लग्न मिसराशीका नवांश हो उसमे शुकयुक्तहो तो पचीस
(२३८)
मापाटीकासहित.
मे तया नेतीसमे वर्ष विवाह होगा ११
पंचम भाव में शुक्रगयाहो भौर चतुय भाव में राहु स्थित होताइक
तास वपर्म तया तेतीस में वर्षे विवाह होगा १२
तीसरे भाव में शुक्र और नवमे भावमे सप्तमेश गपादोवो तासमे
भथया सना वीसम वर्ष में विवाह होगा १३
शुभसे सप्तम भावमे चंद्रमा भौर चंद्रसे सातमे भागमें घुग्गयाही
भार मष्टमेश पंचम भाव में स्थित हातो प्रथम विराह दशमें वष मे
दूसरा पावासमे घर में भौर तीसरा ३. तेवीस में वर्ष मे होवेगा १४
दूरदेशे विवाह योगा
कारके घा कलशे सफरे कोणे दूरदेशे विवाहः १२८
टीका-सप्तमेश किंवा सप्तमभावका कारक (शुक्र) यूर ग्रासै युत
रोकर ९५ भाव में गया हो तो दूरदेशे मे विवाद होगा १२८
स्थळ स्वनी भार्या योगा
दारपे सशुभे स्थल स्तनीभार्या १३९
टीका-सप्तमेश शुभग्रहसे युत होतो स्त्री मोटेस्तनवाली होगा१२९
दीर्घकाहस्य भगवति तथा प्रशास्त्री योग।
मंदेशे सपापे सी दीर्घमगा १३०
जेन्दुजो मन्दे स्त्री हपभगा १३१
जलः दारसे स्त्री गुहार्दा १३२
स्त्रीकारके वा दारेजलझे स्त्री गुहार्दा १३३
दारेचन्द्र दृष्टे वा जलझें शुके स्त्रो गुह्या १३४
जलभेते मन्ददृष्टे स्त्री गुह्या १३५
सप्तमे चंदेजलक्षाशे स्त्री गुहार्दा १३६
टीका-सप्तेनश पापग्रासें युतरोतास्त्री दीर्थ भगवाली होगा १३०
सप्तम भाग्मे गुप, चंद्र किंवा शनिसरी राशी (१६४१०.११)
गईशावास्त्री स्वमगवाली होगा १३१
जातक्तत्व
सप्तमेश जलराशी मैगयाहोवतोस्पीके गुह्मस्थानमे गीलापनरहे १३२
स्त्रीकारक (शुक्र) जलरीशाका हो किंवा सप्तमभाषमें जलराशी
गई हो तो घी के गुप्तस्थलमे गीला पन रहेगा १३
सप्तम भावको चंद्र देखता हो भयवा नलराशी मे शुक्रगया हो तो
स्वीका गास्थान गीलापन बाला होये १३४
नलराशीका बुध शनि से दृष्ट हो तो खीका गह्मस्थान गीलापन
घाला होवे १६५
जलराशी तथा जलराशीके नवांश मे गया हुआ चंद्रमा सातमें भा-
बमें गया हो तो स्त्रोके गहास्यानमें गिलापन रहेगा १३६
जायानाश योग।
लग्ने मन्दस्वे जायानाशः १३७
पापान्तस्यास्फुजिबंधे वा सुखे जायापाशन नश्यति १३८
सद्योगदृग्धीने शुक्रे पाशेन भार्यानाशः १३९
भृगुजे मपापे सौम्पैरदृष्टे अग्निदाहाज्जायानाशः १४.
मन्देष्टमें पष्ठेभौमे स्तेराही भार्यानजीपति १४१
लग्ने नीच लग्नेरो नीचगे वा दारनाशः ११२
नेशेन वा कोशेशन युतः शुक्रनिकेयावत्दृष्टस्वा-
वत्संख्याभार्यानाशः १४३
कन्यांगेसूर्ये झपेमन्दे जायानाराः १४४
पारान्तरे शुक्रे उच्छ्रिवश्वनाज्जायानाशः १४५
पष्ठेशाच्छौयुतौ भार्याविपत् १४६
सुतेशेदारे दारपेसपापे शुकेऽपले गर्मनिमित्तभार्या
नाशः १४७
'मुसे नीचगे शुके या चंद्रे दारनाशः १४८
(२१०) भाषाटिकासहित दारेशे कापाठयंरो दारनाशः १४९ निद्रागते पापेस्ते पापपीडित दारनाशः १५० गुने प्रकाशे जायानाशः १५१ भौमेनेत्राणी जायानाराः १५२ टीका-लग्नमे मर्य भौर सप्तम भाषमे शनि ग्या हो ( रविशनिका प्रतियाग १८० भशक भतरकादो। तो स्त्री का नाश होवेगा (मर- जावेगा) १६७ पापग्रहोंके मध्यमें गया हुआ शुक भष्टम भाव में किंवा चतुर्थभावमें गया हा तो फांशी से श्रीका नाश होगा १२८ शुक्रशुभग्रहों से युत भौर दृष्ट नहीं हो तो फाशीसे स्त्री कानाश होगा १३९ पापमह संयुक शुक्र शुभग्रहोंसेदृष्ट नहींहो तो भग्नि से जलजान के कारण स्त्रीयानाश होगा १४० भाठमेशनि छठेगल और सातमे भाश्मे राहु गयाहो तो स्त्री मी- वेगानही । विशाहहोतेजायगे और स्वी मरती जावेगा) १४१ लग्न नाचक नामहो मोरलग्नेश नीवरशी हातो स्रोत नाश होवेगा १४२ सपनेशत भया धनशज युक्त शुक्र ६८५१२ भाव में गया हो भौर वह जितने पापग्रहों स दृष्ट हो उतनी ही संख्या कि त्रियों का नाश ( मृत्यु । होगा १४३ पन्याराशीके लग्न में सूर्य भार मीन राशी में शनि गया हो तो नापाका नाश होवगा १४४ पापग्रहो के पोचमें (मध्य में) शुक्र गया हो तो उपरसे पड़ने कारण स्त्रका मृत्य होगा १४५ षष्ठेश भार शुक्रका योग हो तो स्त्री संबंधी विपत्ति रहेगा १४६ पंचमश सप्तम भाव में गया हो सप्तमश पापग्रहसे मुक्तहो भार शुक्र निर्बली हावे तो गर्भ निमित्त भार्या का गंश होगा ( बालक होत दुवै भयवा मरावा वचावचीके होनेसे ग गर्भरात से स्त्री की मृत्यु होगा। १७ -- नावकत (२५) चत्यं भावमें नीचराशी में गपाहुवा शुक्र किंवा चंद्रमा गया हो तो मायाकी मृत्यु होवे १४८ सप्तमेश कर पष्ठवंश मे गया हो तो भार्याका नाश होगा १४९ पापग्रहसे पीदित, निद्रावस्थामे गया हुवा पापग्रह सप्तम भावमें गया हो तो नीका नाश होवे १५. प्रकाशावस्या मे गया हुवा सूर्य सप्तम भावमें गया हो तो जायाका नाश सेवे १५१ नेत्रपाणी भवस्था में गया हुवा मंगल सप्तम भावमे गया दो तो नायाका नाश होवे १५२ दारनाशवपकी संख्या के विशेष योग वृहत्पाराशरमें लिखे है कि सप्तमेश नीचराशीकाहो भौर शुक छठे भयवा भाठमें भाव में गया दो तो भठारमे तथा ततीस में वर्ष में स्त्रीका नाश होगा? शनी मिस राशी में गयाहो उस राशीका स्वामी भाठ में भाव में हो भार वारम भापका स्वामी शनीकी राशी में गया हो तो उन्नईस (१९) में वर्ष बीका नाश होगा। धनभावमें राहुगया हो भार सातमें भाव में मंगल युक्त हो तो वि- वाह के तीसरे दिन काटने सेना की मूष दोवेगा। महमस्थान में शक मौरभश शनिकी शो में गया हो तो वार भया (Sईत मे वर मेस्माको सत्य होगा । लग्नेश नांचराशी मनौर धनेशभमभाव में गया हो तो चालीस में वर्ष स्त्री की मृत्य होवेगा ५ जायाहीन योग। धर्मास्तात्मनगौ सिताका जायाहीनः १५३ चद्रा दस्तक जारी की जायाहीनः १५४ शुकज्ञो युने दारहनिः १९५ शुक्रान्मदपापे वा सपापेशके स्त्री सखन १५६ टीका-नवमे, सातमें, ताया पाचमें भाषमे रवि शुरुमा योगरतो स्वी हीन (स्त्री रहित ) होरे १५३ चंद्रमाससप्तमभावनेशनिमंगलभारशकगये होवोमारविहौष १५४ २
भाषाटीकासहित
शुक बुध का योग जन्म लग्नसे सप्तम भाव होतोत्रीहीनहोवे१५५
शुक्र से सप्तम भावमे पापग्रह गरे हो भयवा पापयहसे युक्तशुमहो
तोलीका सुखनहींहोवे १२६
लोकापवादा भार्या त्याग योग।
लानेराव्हर्कजो लोकापवादाहायर्या त्यागः १५७
टीका-लग्न में राह भौर शनि का योगहोतो लोकापवाद से भाया
का त्याग करने वाला होवे १५७
भार्या या भग्निदाह रोग।
शुक्रातुर्याष्टमगैः पापैर्भार्याया आग्निदाहः १५८
टीका-शुकसे चतुर्थ भौर भष्टम भाव में पापग्रह गयेहोतो स्त्रीका
भग्निदाह भपने हातसे करने वालाहोवे १५८
स्त्री शरीरे पिशाच पाडायोग।
मन्दारराहु केत्वन्यतभेदोरे स्त्रीशरीरे पिशाचपीड़ा १५९
रीका-शनि, मंगळ, राहु, केतु इनचार गहमि से कोई भी एकग्रह
सप्तम भाव में गया होत। स्त्री के शरीर मे पिशाच [भन, प्रेत डाकन
चुडेल भादिकी ] पोड़ाहावे १५९
दार इतायोग।
चन्द्रन्त्ये शुक्रेस्ते दारहन्ता १६०
टीका-वारवे भावमे चंद्रमा भौर सप्तम भाव में शुक्रगया होतीस्त्री
को भपने हात से मारनेवाला होवे १६०
क्लब संपत् योग।
लग्नाचद्रादायूनशुभेन स्वातिना वायुतंदृष्टंकलत्रसंपत १६१
रीका-लग्नसे भया चंद्रमा से सप्तम भाव भने स्वामी से भौर
शुभग्रह से यत दृष्ट होतो स्त्रीका मुन भारहेगा १६॥
कामिनीतोष कृतपेोग।
वक्रयदक्षे शुक्रे कामिन्या रतेतोपत् १६२
लग्नेशःस्वःगंसप्तमस्थं शुक्रपश्यति चेदकामिनीवोपरुत्१६३
.
नातकतरव.
(२४३)
भोमारले सुखे वा मन्दचन्द्रौ कामिनी चोपरुन १६४
टीका-बक्रीग्रह की राशी मे शुक्रगपाहो तो समागम मे कामिनीको
प्रसन्न करने वाला होवे १६२
भपनी राशी (२) में गये हवे सप्तम स्पान स्पितशुकको लग्नेश
देखताहो तो कांता को संतोष करने पाला होये १६३
मंगल से दशम भयया चतुर्थ भाव मे शनि चंद्रमा गयेहोतो कामि
नी को रतिमें प्रसन्न हरने वाला होवे १६४
पाणिज्यवान्योग।
तुलांशे वाणिज्यवान् १६५
सोम्यडो वा कोशे वाणिज्यवान् १६६
ज्ञार योगे वाणिज्यपान १६७
इति सप्तमविवेकः।
टीका कारकांश लग्न तुळराशीकाही तो वाणिज्य (हानरमालका
व्यापर) करने वाला होये १६५
कारकांश लग्नम पर गया हो भयवा कर्कराशीका फारकांश लग्न
हो तो वाणिज्य करने वाला होवे १६६
युध मंगल का योग होतो वाणिज्य करने वाला हो। इसयोग मे
- स्थान नहीं बताया है परंतु ये योग यदि ११४१५१०१९४५ इनस्यानोमे
होतो बलवान होवेगा १६५
इनके सिवाय माईकापुथ, माताकीमाता, भित्रकीमाता, पुत्रका-
छोटाभाई, पुत्र केशाले कीत्री, पत्रकापराक्रम, शनुकाधनकुटुंब, शाले के
पुत्रकीस्त्री, स्त्रीकेपिताकाभित्र, यस्ती (पेटु) गुप्तस्थान, पापकापाप
(दादा) सुसराकीमाता, इत्यादिका विचार भी सप्तम भाव में
,
-
इति सप्तम विवेकस्पटीका समाप्तः।
.
(२४४)
मापाटीकासहित
अष्टम विवेकः।
दीर्घायु योग।
सुतेचंद्रे गुरोकोणे खभौमे दीर्घायुः ।
रन्धेशपापेलामेल्पायु रन्ययादीर्घायुः २
रन्धेशेस्वः वा मन्देष्टमे दीर्घायुः ३
रन्धाङ्गखेशा केन्द्रकोणाभगादीर्घायुः १
मन्देस्वर्वोच्चे उपचये वा रन्यपेमन्देमुते दीर्घायु: ५
रन्धानपौरन्धेलाभे वा दीर्घायुः ६
पष्ठान्त्यपालग्ने वा कर्मपेकेन्द्रे बा लग्नपे दीर्घायुः ।
कर्मपमुतेस्त्रोको पा रन्धेशे केन्द्र वा चतुरस्रशुभेपुदीर्घायुः८
सभानुजैः साङ्गाष्टमः केन्दे दीर्घायुः ९
पापास्यायारिंगाः शुभाः केन्द्रकोणे दीर्घायुः १०
पष्ठाष्टममप्तमे शुभाः पापानिषष्ठाये दीर्घायुः ११
रन्धोद्रेशुक्रेज्यदृष्टे दीर्घायुः १२
शुभाः केन्द्रकोणे पापाः पारावते दीर्घायुः ५३
टीका-पंचममाव में चन्द्रमा, नवमे गुरु भार दशम भावमें मंगल,
क्रमसे गये होता दीर्घायु होवे १
भष्टमा पापग्रहहो भैरवलाभ (११) भाव में गयाहो तभिसाप होवे
भौर लाभ भावके पिना किसी दूसरे भाव में गयाहो तो दीर्घायु रोपे २
भष्टमेश मपनी स्वराशी में गया हो भपया शनि भष्टम भाव में गया
होतो दार्याय होवे ३
ने
नोट-१२ या १६ वर्षापर्यंत अस्पायु ६४ या ७२ वर्षपर्यंत मायायु ६४ पार से
गर..वर्ष पर्यंत दीर्घायु और पयत् रतमायु योगमाना जाता है।
.
मातकताब (२४५) भष्टमेश लग्नेश भौर.शमेश ये तीनो ग्रह केन्द्रकोण पा लाभ स्था न { ४१०९,५३११) मे गये हो तो दीर्घायु होरे । [• शनि भपनि स्वराशि किंवा उराशी में स्थित होकर उपचय स्थान (३६११) में गपा हो । भपका भरमेश शनि पंचम भाव में गया हो तो दीघायु होने ५ भष्टमेश भोर लग्नेश भष्टम भाव मे गये दो १ भयवा भष्टमेश लग्नेश दोनो लाम भावमें गये हो २ तो दीर्घायु होने ६ पप्ठेश भार व्यपेश ये दोनो लग्नमें गयेहो । भगवा दशमेश केंद्र में गयाहो २ किंवा लग्नेश केंद्रमें गया हा ३तो दार्घायु होवे ७ इससूत्रमें तीन योग कहे है। । दशमेश भपनी उच्चराशी में स्थित होकर पंचमभाव में गया दो १ भयवा भष्टमेश केंद्र में गया हो २किंवा केंद्रस्थानमें शुभ ग्रह गये हो तो दीर्घाण होवे ८ इस सूत्र में भी तीन योग है। दशमेश लग्ने, भौर भष्टमेश ये तीनो ग्रह शनि से युक्त होकर के. द्रस्थान में गये हो तो दीर्घाय होवे ९ सर्वपापग्रह तीसरे ग्यारवे तथा छठे भावमें भौर सर्व शुभग्रह केंद्र- कोण स्थानमें गये हो तो दीर्घायु होघे १० सर्वशुभग्रह छठे सातमें भौर भाठमे भावमे भौर सर्व पापग्रह तीसरे छठे ग्यारमे भावमें गये दो तो दीर्वायु होवे ११ दग्नमें गयाहुवाँ भष्ठमेश गुरुशुक्र से दृष्ट हो तो दीर्घायु होवे १२ सर्वशुभ ग्रह केंद्रकोण ( १९॥५) स्थानमें गये हो भौर पापयह पारावतांश में गये हो तो दीर्घायु होवे १३ पापाः पणफरतर्य विस्थामध्यायः १४ अङ्गेशेऽवले जीवेकेद्रकोणे त्रिपापे मध्यायुः १५ शुभे केंद्रकोणे मन्देवलिनि पप्ठेष्टमे वा पापे मध्यायुः१६ त्रिकोणे केंद्रे वा मिमा मध्यायः १७ शका-सर्वपापग्रह पणफर (२११४८५११) स्थानमें भयवा तीसरे मौर चतुर्थ भाव में गये दो तो मध्यायु होवे १४ मध्याय योग।
मापाटीकासरित्र.
लग्नेशनिवली होये, गुरु केंद्र किंवा शिकोण स्थान होवे भौर पा-
पग्रह ६८।१२ में भावमे गये हो तो मध्याय होवे १५
सर्वशुभग्रहद वा त्रिकोणस्थान में गये हो भौर शनि बलवान्
होकर उठ किंवा माठ में भाव में गया हो १ भयत्रा पापग्रह वल--
पान होकर छठे वा भाठ में भाव मे गये हो तो मध्यायु होवे १६
केन्द्र त्रिकोणस्थान ( १२४७११९।५) में शुभ भौर पाप ( दोनो
मिश्र ग्रह गय हो तो मध्यायु होवे १७
भल्यायु योग।
समापे रन् शेन्त्ये पष्ठे वा अल्पायुः १८
पापाआपोक्लिमस्था अल्पायुः १९
लग्नाठमेशौव्यये रिंगे वाऽल्पायुः २०
धनेशे स्वजे लाभे इज्याच्छौ अल्पायुः २१
लानेजारी चन्द्रो रन्ध्रगः षष्टे जीवेऽल्पायुः २२
लग्नेशेष्टमे ल्पायुः २३
त्रिपापेनेन्शे ऽपलेल्पायुः २४
ऋरपष्ठवंशे मन्दरन्धेशौ सपापो पापदृष्टीवाल्पायुः २५
पापेकेन्द्रे शुभदृग्घीने रोऽवलेल्पायुः २६
व्ययार्थगोपापो शुभदृग्धीनो अल्पायुः २७
टीका-भष्टमेश पापग्रहसे युतहोकर पारवे भाव मे किंवा छठे स्थान
में गयाहो तो भल्पायु होवे १८
सर्व पापग्रह भापोक्लिम (३२६९।१२) स्थानमे गयेहो तोभल्पायु
होव १९
लग्नेश भौर भष्टमेश ये दोनो प्रह पारवे भाष मे भयवा छठेभावम
गये होतो भल्पायुहोवे २०
धनेश नवम भाव मे शनि सातमे भावमें भौर गुरु शुक लाभ (ग्यार
में) भाष में गयेहो तो भल्पायुहोघे २१
.- नातकतत. (२४७) लग्नमै शनि मंगल, भाउमें भावमें चंद्रमा भौर उठेस्थान मे गुरु गयाहोतो भल्पायुहोवे २२ लग्नेश भष्टम मावमे गयाहोप्तो भल्पायुहोवे २३ पापग्रह ६८०१२ में भाव में गयेहो भौर लग्नेश निर्मली होती भल्पायुवि २४ शनि भौर भष्टमेश ये दोनो फ़्रषष्ठचंशमे गयेहो भौर पापाहो से युत किंवा दृष्टहोवेतो भल्पायु होवे २५ केंद्रस्थान (११४१.) में गयेहुये सर्व पापग्रहोको शुभग्रह देखते नहींहो भौर लग्नेश बलहीन होतो भल्पायु होवे २६ पारचे भौर दूसरे भाव में पापग्रह गये हो भार उनको शुभग्रह नही देखते होतो भल्पायु होवे २७ सद्यो मृत्यु योग। लग्नेराहुः पष्ठाष्टमे चन्द्रे सयोमृत्युः २८ टोका-लग्नमे राहु भौर से किया भाठ में भार में चंद्रमा गयाहो तो तुरंत मृत्युहोगा २८ यपातरे मृत्युयोग. मन्दाकारा षष्ठेष्टमे वर्षान्तरे मृतिः २९ टीका-शनि, रभि, भौर मंगल उठे भाठमे भाव में गये होतो एक अपकी उमर होने के पश्चात् मृत्यु होवे २९ भकांदे मृत्य योग. सूर्यक्षमन्देमन्ददेब्देि मृतिः ३. टीका-प्रयंको राशी (५) मे शनि भौर शनिकी राशी ( १०११) में रवि गया हो तो बार में वर्ष में मरण होवेगा ३० एवं सार्थ चिंतामणीमैं योगायुके भन्य विशेष योग लिखे है उन- काभी आदिायमें विचार करना भावश्यक है भतएव उन योगोंको उभ्रत करने में भाते हैं। चंदमाकी राशीका स्वामि सूर्य पापग्रहसे युक्त होकर ६२८ मे भाष में जावे शुभयहोंकी दृष्टी से रहित हो भौर लग्नेश भापोक्लिमस्या- नमें ३।६।९।१२ गया हो तो १६ वर्ष मे मृत्यु होवे ।
(२४८) भाषाटिकासहित. लग्नेशकी राशी मे भष्ठमेश भोर भष्टमेशकी राशीम लग्नेश हो शुभ ग्रहसे युक्त न हो भथवा लग्नेश भष्ठमेश ६१२ भावमे पंचमेश से युक्तहोतो १८ म वष मरगहोगा २ केंद्रस्थान मे पापग्रह शुभग्रहोकि दृष्टि से रहितहो भौर चंदमा १८ मेभावमे गयाहोतो २० मे वर्ष मरणहोवे३ वृहस्पति से युत सूर्यकर्क राशी के लममे गया दो भौर भष्ठ मेन केंद्रने हो तो २२ में वर्ष मरण होव ४ राहुस युत चंद्रमा ७ मे तया ८ मे भाव मे गया से भार लग्न में गुरु हो तो २२ में वर्ष मरण होवे ५ दो पापग्रहों के बीचमें गया दुवा लग्नेश शुभ ग्रहसे युत न हो भैर जिस लग्न में पिता का जन्म होवे उसी राशी के लग्न में जन्म एस हा तो २५ मे वर्ष मरण होवे ६ भपनि शत्रु राशि में गया हया शनि म गया हो भार कसं शुभ ३६।९।१२ भाय मेघा यो५५ मा २७, रवि और चंद्रमा शनि से सनी मग ग में वर्ष मरण ये नमेगाव पापा ११८७ में भाषमें गये से भौर शुभमद पण, रिसमस्पानमें सेतो २८ मेघरमरण होष ९ हानेश मोर भष्टमेश बीचमे पदमा गया हो और भाषमे हा तो २७वा ३० वर्षे मरण हो. भरमेश पापयह गठसे भोर पापान सराव पवार, में गयाहाता २८ म वर्ष मरगदोष ११ भरमेश बलवान होकर द्रमे भयवा र ममे गया तो ३२ मे वप मरण हाये १२ 'चंद्रमा मर्य से युतहो भष्ठमेश केद्रमेहो, पापमई भष्टर भोर पापग्रह स या कोई भा निर्वला ग्रह का ज्यादौता मृत्यु होवे १३ अध सहित चंद्रमा चारवें भाव में हो भोर निचली भष्टमें इस पत बारप्ट हाकर केंद्रस्थानमै गपा हो तो ३० वर्ष मरणावे HP (२४९) जातकतरव. भष्टमेश ९२१ भावों में से किसी भाव में हो भौर लग्नेश भष्टम यानमें पापयुत दृष्ट हो तो २४ में वर्ष मेही मृत्यु होवे १५ टमेश लग्नमें भौर लग्नेश बलरहित होवे तो ३० वर्षकी दी होवे १६ दमा भौर लग्नेश पापग्रहोंसे दृष्ट तथा बलहीन होकर भापोषिल. पान मे गये हो तो ३० वर्ष से भधिक नही जीये १७ रुशुक्र केंद्र मे हो पापयुत लग्नेश भापोक्किम में हो भौर संध्या लमें जन्म होवे तो ३६ वर्षकी परमायु होवे १८ पापग्रहोंके बीचमें गयाहवा शत्रुराशी में स्थित निवली रवि लग्नमें हो भौर शुभग्रह उसको नहीं देखते हो तो ३६ वर्षकी परमायु घे १९ लग्न में चंद्रमंगलगयेहो केंद्र तथा भष्टम भावमें शुभयह नहो भौर ग्न मे गलिक हो तो ३६ वर्षकी परमायु होवे २० मंगलकी राशी ( ११८) मे गयाहुना चंद्रमा लग्न में पापग्रहोंसे ष्ट हो भौर शुभग्रह केंद्र मे नही गये हो तो ३३ वर्षकी भायु होवे२१ (भष्टमेश पापग्रह चंद्रमासे युत होकर केंद्र किंवा त्रिकोणस्थानमें हो भौर वह दशमस्यान स्थितपापग्रहोंसे दृष्ट हो तो ३३ वर्षकी यहोवे २२ द्रमा सेयुक्त शनि लग्न में गया हो भौर शुभराशी में मंगल हो तो वर्षकी भायु होवे २३ पग्रहोके बीचमे लग्न गया हो भौर लग्नेश मिथुनराशीका होवे गुरु चतुर्पभाव मे हो तो ३७ वर्षकी भायु होवे २४ गिलसे युक्त भष्टमेश लग्न में गया हो यद्वास्थिरराशी में गयाहुवा ल भाठवें या बारह में भावमे स्थितहो तो ४२ मे वर्ष मरण होव२५ द्र मे गुरु, दश मे शनि, भौर लग्नचरराशीका हो तो ४४ वर्षकी का होवे २६ धराशिका शनि लग्न मे, गुरुसप्तमभावमें, भौर शनि दशमे, मि गया होतो ४४ वर्ष की भायुहोवे २७ जग्नेश पापग्रहसे युतहोकर भष्टम भावमे गयाहो भौर शुभग्रह फेंद्र शादीहोतो ४० वर्ष की भायुहोवे २८ (२५०, भाषाटीसिसि पापगह से युतलानेश भष्ठमभावमे भौर पापग्रहसे युत भष्टमेश उठे भाव मे बलवान हारे वा शुभदृष्टि रहित होतो ४५ मे वर्ष मेमर- होये २९ मेषराशी का पूर्ण चंद्रमा लग्नमे शुभग्रहोसे दृष्टहोतो ५८ मे वर्ष मृत्यु होवे ३० किसीभी ग्रहसे गुरुहोकर शनिलग्न में गयाहो भौर चंद्रमा ८किवा १२ मे भाव होतो ५२ मे वर्ष मरण होवे ३१ धनराशीकागुरु लग्नमै गपाहा भौर राहु से युक्त मंगल भाठमें भा. धर्म होतो ५७मे वर्ष मृत्यु होवे ३२ भष्टमेश सप्तम भावमे भौर पापयुत चंद्रमा ६८ मे भावमे गयाही सो ५८ में वर्ष मृत्यु होवे . भटमेश से युक्त गुरुलग्नमे गयादो भयवा कुंभराशीका गुरु पापग्रह सहित मेंद्रमे होतो ६० मे वर्ष मृत्युहोये ३४ लग्नमे शनि, चतुर्य मे चंद्रमा, सप्तममे मंगल, दशममें सूर्य गवाहो भौर धुध गुरु शुक मेसे किसी एक से भी युक्तहो तो राजाहोवे ६० वर्ष पर्यंत नीबितरहे ३५ लग्नमे गयाहुना शुक्र, चंद्र बुध भौर गुठसे दृष्टहोर तथा पंचम भा. ममे गुरु गयाहोतो ६० वर्ष की भायुहोये ३६ बग्नमे शुक्र केंद्रमे बुध शनि भौर ३११ मे भाषपरमोधराशी गव ग्रह गया, होतो ६० वर्ष की भायदोघे ३७ लोश तथा ताफाल हीरा लमेश ये दोनो भाठमे भाव में और भटमैश केंद्रमे गपाहातो ६६ किंवा ६० वर्ष की आयुहोपे ३८ चंद्रमा सहित रवि दशम भावमें, शनि लपमें भौर गुरु चतुर्थ भाव में गयाहोतो ६८ वर्ष की भापोषे ३१ लग्नमें गुरुव मीन राशी में बुध मूर्य शानिकायोग किसी भी भाव में होपे भार धारये भाव में चंद्रमा गया हो तो ६६ वर्षकी भायु होने ४० लग्न में चंद्रमा, फर्क राशीका नीचका शनि दशमे, भौर सावमें भायमें मयं गया हो तो ६५ वर्षकी भायु दोषे ४१ नीचराशीका शनि केंद्र पा त्रिकोणमें हो भौर शुभ ग्रह केंद्र में हो भषषा बुध सहित मूर्य फेदमे गया दो तो ७० वर्ष पर्यंत जीवितरहे।
(२५१), मातकवत्व.. . बलवान् शुभग्रह केंद्र म गये हो भौर मष्टम में कोई शुभग्रह नहीं हो तथा लग्नेश पापग्रहों से दृष्ट नही हो तो ७० वर्ष तक नीषित रहे४३ पंचम भाषमें मंगल नीचराशी में शनि भौर सप्तमभावमें सूर्य गया हो तो ७० वर्षकी भाय होवे ४४ सर्व शुभाशुभ ग्रह लग्न से उठे भावपर्यव हो भयषा सप्तम सेव्यय पर्यत क्रम से गये हो तो ७० वष से ऊपर दीर्घायु होरे १५ लग्नसे छठे भाव पर्यंत बलवान् सर्वशुभग्रह भौर सप्तम भाव से १२ भावमें पर्यंत बलवान सर्व पापग्रह गये हो तो ८० वर्ष मे मृत्यु होवे५६ चंद्रमा से युत होकर गुरुकेंदमें शुभ ग्रहसे दृष्ट होवे भौर भन्य सर्व ग्रह दशम भाव से ऊपर के भाव ( १२॥१२) में गयेहोतो ८६ में वर्ष मृत्युहोवे ४७ केन्द्र में शुभग्रह तथैव भष्टमभाष के बिना भन्यभाषमे पापग्रहहो भौर लग्नसे छठे भावमें चंद्रमा गयाहोतो ८६ मे वर्ष मृत्युहोवे ४८ लग्नेशसे केंन्द्रस्थानमें गुरुगयाहो भौर (३।४।११।१२) में भावमें पापग्रह स्थित होतो १०० सो वर्ष जीवितरहे ४९ केवल गुरु लग्नेशसे फेंदमे गपाहोतो ७० वर्ष की भायुहोये ५० तीनगह भपनी उच्चराशीमहो वृषभ किंवा कर्क राशीके लग्नमें गुरुहो मकरका मंगलहो भौर भन्पसर्व ग्रहकेंद्र में गयेहोतो परमा २२० वर्षकी होवे ५१ इत्यादि भोर भी भनेक योगद वे ग्रंथांतरोसे जानना। सिंहान्मृत्युयोग। चंद्राकॉपठेवाटमे सिंहान्मृतिः ३१ तुर्येभोमे खर्कजे सिंहान्मृतिः ३२ टीका-सूर्य चंदमाकायोग छठे किंश भाठमे भापमें होवो सिंहसे मृत्युहोयेगा ३१ चतुर्थ भावमें मंगल भौर दशम भावमें शनिगयाहो तो सिंहसे मृत्य होवेगा ३२ सर्पान्मृतियोग. राव्दछौखे सपान्मृतिः ३६ .
(२९२)
भाषाटिकासहित.
राव्हविशेषापेक्षितौ सर्पान्मृतिः ३४
ससुखभौमे मन्देष्टमे सर्पान्मृतिः ३५
यूनेशन्यर्कराहपुसर्पपीडातो मृत्युः ३६
टीका-राहु भौर शुक्रका योग दशमें भावमें होता सर्प दंश से मृत्यु
होवे ३३
कारकाशलग्नमें गयाहुवासूर्य पापग्रहसदृष्टहोतो सर्पदशसमृत्यहोवे३४
दशम रवि चतुर्यभावम मंगल भौर भाठमे शनिगयाहोतो सर्पदेशसें
मृत्युहोवे ३५
शनि रवि भौर रासातमें भारमे गयेहोतो सर्पदंशसें मृत्युहोवे ३६
शम्रान्मृतियोग।
कुजार्कजावंगे चाष्टमेचंद्रेशस्त्रान्मृतिः ३७
केतुसुखेशीपष्ठे शस्त्रेणमृत्युः ३८
पापयोर्मध्ये कुजगेचंद्रे शस्त्रणाग्निना या मृत्युः ३९
रंध्रस्थौ यमारी राहुयुतौ शस्त्रवोमृत्युः ४०
शुकः चन्द्रमन्दौ शस्त्रवोमृत्युः ४१
टीका-लग्नमे शनि मंगल भौर भष्टम भाव में चंद्रमा गया हो तो
शस्त्र से मृत्यु होने ३७
सुखेश भौर केतु छठे भाव में गये हो तो शन सें (तलवार बंदूक
छुरी कटारी भादिके लगने से ) मृत्यु होवे ३८
मंगलकी राशी ( ११८) में गया हुवा चंद्रमा पापग्रहों के बीचमें
स्थितहो वोशन से भयवा भगिमे जळनानेसे मृत्यु होवे ३९
भाठमेभावमे शनिमंगल राहुसे युक्त हो तो शनसे मृत्यु होवे ४०
चन्द्रशनि, शुक्रकीराशी (२७) मे गये हो तोशस्त्र से मृत्यु होव४१
श्वदंशान्मृति योग।
जीपारोखेकानेश्सदंशान्मृत्युः १२
टीका-दशमे गुरुमंगल भौर सातमें भावमें रवि गया हो तो कुत्ते के
काटने से मृत्यु होवे ४२
कुमत्यु योग।
राजगहे मृत्यु योग।
द्वादशांशे खसुखे सूर्ये राजगेहे मृत्युः ४३
रीका-द्वादशांश कुटली मे दशमे तथा चतुर्थ भाव में सूर्य गया हो
तोराजाके मकानमें मृत्यु होवे ४३
कुजेन्त्ये मंदेष्टमे कुमृत्युः ४४
भोमेरिगेदुर्मृत्युः ४५
रीका-पारमें भाव में मंगल भोर भाठ में शनि गया हो तो खराब
रीतसे मरण होये ४४
मंगलछठे गया हो तो दुर्मरण होये ४५
तीर्थे वा पर्वते मरणयोग।
राहुसूर्पयोगे तीर्थे वा पर्वते मृत्युः ४६
जीवे) तीर्थे मृत्युः ४७
ज्ञाच्छौ धर्मे द्वारापत्यांमृत्युः ४८
ज्ञाकधर्मे मार्गे वा शिवालये मृत्युः४९
लानेधशे वीर्थे मृत्युः ५०
चंद्रधर्मेशावष्टमे सन्मृत्युः ५१
सौम्येरंधे शुभदृष्टे वा धर्मपे सौम्ये तीर्थमृत्युः ५२
टीका-राहु भार सूर्यका एक राशी में योग हो तो तीर्थ में पापवंतपर
मरण होवे ४६
नवमें भाषमें गुरु गपाहोतो तीर्थ मरण होवे ४७
बुध शुक्र नक्में भावमें गये होतो द्वारावतीपुरी (दारीका) में
मरण होबे ४८
पुध सूर्य नवमें भाष में गयेहोती मार्ग में किंवा शिवालयममे मरण
होवे ४९
धर्मेश लग्नमें गयाहोतो ताधम मरण होवे ५०
. (२५४). मापाटीकासादिक्ष. चंद्र भोर नवमेश ये दोनो भाठमेभाष मे गये होतो सद्मरणहोवे (मिनाक्टपाये भच्छी तरह मरणदोवेगा) ५१ भष्टम भाव मे गयाहुवा बुध शुभग्रह से दृष्टहो अपवा नवमेश सुधहोतो तीर्थमे मरण होवेगा ५२ वफादतिसाराद्वामृन्य योग । भौमेरिगेकदृष्टे कफादतिसारावामृत्युः ५३ टीका-छठे भाव मे गयाहुवा मंगल रविसे दृष्ट हो तो कफसे किंवा भतिसाररोग से मरण हो। ५३ शकटान्मरण योग। मन्देष्टमे शकटान्मृत्यः ५४ टीका-शनि भाठमे भावमे गया हो तो गाड़ी से मरण होरे ५४ यदि यह शनि पापग्रहसे युत दृष्ट हो ता यह योग बलवान् समझना केवल शनिक ८ भाठमे होने से फल मिलना भसभव है। कारागारे वा शूलेनमृत्यु योग. ज्ञार्कजावष्टमे कारागारे शूलेबा मृत्यु ५५ का-बुध शनि का भष्टम भावमै योग हो तो नहलखानेमे किवा इल (शुलीपर चढनसे) मृत्यु होरे ५५ वर्तमान समयमे शुलीपर चढाने की शिक्षाके बदले फासीकी सजादु भा करतीहै। शप्याया या भंतराळे मरण योग शुक्रज्ञावष्टमे शय्यायां वान्तराले मृत्युः ५६ टीका-शुक भार बुध भाठ मे भाष में गये होतो पलंगपर विछोनेमे भपया भंतराल में (मंजिल पर ) मरणहोवे ५६ विभतिरोगान्मरण योग। मन्दार्क योगे विभूति रोगान्मृत्युः ५७ टीका-शनि रविकायोगभाठमेभावमें होतो विभूति रोगसेमरण हो।५७ उर्ध्वपंधनान्मरणयोग। मन्दारौ मृविगौ उबंधनान्मृत्यः ५८
मातक्तत्व.
धनाङ्गपोत्रिके सराहु केतू उबंधनान्मृत्युः ५९.
टीका-शनि मंगल भाट मेभारमे गये होतोऊचाबंधनेसे मरण होवे५८
धनेश और लग्नेश ये दोनो राह किया फेतुसे युतहोकर ६८।१२
भाव में गये हो तो उधन (फामीसे ) मरण होवे ५९
विदयुत्पाततो मृत्य योग
मन्दारेशयुते विद्युत्पातान्मृ युः ६०
टीका-शनिकी राशी ( १०१११) में गयाहुभा रवि लग्नेशसे युक्त
होतो बिजली के गिरने से मरण होचे ६०
वाहनान्मरण योग।
सखेशेपठे मन्दयुते यानान्मृत्युः६१
भौमेंबुगे खे. वाहनपाततो मृत्युः६२
रंध्रांगपो तुपयुतौ वाहनवो मृत्युः ६३
टीका-सुरेश उठ भावमे शनि से युक्त होतो वाइनपरसे पड़ने से
मरण होवे ६१
मंगल चतुर्थ भावमे भौर रवि दशमे भावमे गयाहो तो बाहनपर से
पड़ने से मरण होये ६२
भष्टमेश भोर लग्नेश ये दोनो चतुयश से युक्त होतो वाइन से मरण
होरे ६३
वाइन-हाथी, घोड़ा, गाड़ी, रेल, मोटर, साइकल, टंट, वगेराबाहन
गिजाते है।
स्वदेशे विदेशे वा मागें मरण योग ।
चरदेश स्वदेशे विस्वभाव विदेशेऽन्यथा मार्गे मृत्युः६४
टीका-मन्म लग्न चरराशीकाहोतो स्वदेशमे द्विस्वभाव राशी
शा९।२२ का हौती विदेश में भौर स्थिर राशी २२५७८२माहोतो
मागमे मरण होगा ६४
चोरान्मरण योग।
राहतशोपष्ठे चौरन्मृत्युः ६५
(२५६)
भाषाटीकासहित
रन्ध्रांगपोषष्ठे सराहुकेतू चौररात्रघाततोमृत्युः ६६
टीका-चतुर्येश राहुसे युतहोकर छठे भावमे गयाहोतो चौरसे मरण
होवेगा ६५
भष्टमेश भौर लग्नेश ये दोनो राहु किंवा पेतुसे युक्तहोकर उठे भा
घमे गये होतोचौरके शम्रघातसे मरणहोवे ६६
शिलापगतान्मरण योग.
अर्कारीखेधा सुखे शिलाप्रपातान्मृत्युः ६७
टीका-रवि मंगल दशमें किंवा चतुर्थ भाव में गये होतो शिलाके
पढ़नेसें मरणहोवे ६७
कूपपातान्मरण योग।
सौरेन्दारैः क्रमावन्ध्वस्तफर्मगैः कूपपावान्मृत्युः ६८
चंद्रार्का वुभयोदये जलनिमज्जनान्मृत्युः ६९
टीका-चतुर्थ भाव मे शनि, सातमें चन्द्रमा, दशमे मंगल क्रमसेगये
होतो कुए मे गिरनेसे मरण होवमा ६८
चन्द्रभारसंपकापोगमीनराशिमहोतोजल में यजानेसेमरणदोवेगा६९
स्वजनेन हनन योग।
कन्यास्य चंद्राको पापदृष्टौ स्वजनेन हन्यते ७०
टीका-कन्याराशि में गये हुवे चंद्र रवि पापग्रहोसे दृष्टहोती भपने
कुटुम्ब के (सगोत्रक) मनुष्यके हात से मारनेके कारण मरणहोगा७०
मलोदरेण मरण योग।
मगचंद्रेकर्केमन्द जलोदरेण मृत्युः ७१
टीका-मरर राशीमें चद्रमा भौर कराशी में शनि गयाहो तो
मलोदर रोग से मरण होवे ७१
रक्तोत्यशोपरोगान्मरणयोग।
कन्यांगचंद्रे पापयोमध्येरतोत्थशोपान्मृत्युः ७२
टीका-कन्या राशी में गयाहुषा चंद्रमा पापग्रहोंके बीच में हो तो
रुधिर मत्य शोषरोग से मरणहोये ५२
मावकततः
(२५७)
रज्जु भग्नि पातासमरणम योग,
सौरक्षेचंद्रपापयोर्मध्येरचग्निपातै भृत्युः ७३
टीका-शनि की राशी (१०११११मे गया हुवा चंद्रमा पापग्रहों के बीचमै
होतो रस्सी से वा भग्नी से किया गिरजाने से मरण होवेगा ७३
स्त्री हेतुक मरण होगा।
सपापे इन्दावस्ते मेपेशुके सूर्येने स्त्री हेतुक मृत्युः ७४
टीका--सप्तम भावमे पापग्रह से युक्त चंद्रमा, मेष राशी में शुक्र भौर
लग्नमें सूर्य गवाहोतो नीके कारण मृत्यु होवेगा ४
शूलरोगण मृत्यु योग।
सूर्यास्तुर्ये खेयमे शूलेन मृत्युः ७५
विकोणावगैस्तक्षीणेन्दु पापैः शूलेन मृत्युः ७६
तुर्येऽके खेकुजे क्षीणेन्दुदृष्टे शलेन मृत्युः ७७
टीका-चतुर्थ भाव में रवि मंगल भौर दशमे भाव में शनि गयाहोतो
शूल रोगसे मृत्युहोगा ७५
क्षीण चंद्रमा से युक्त होकर पापग्रह नवमें पांचमें किंवा लग्नमें गये
होतो शूलरोग रो मुत्रा झोये ७६
चतुर्थ भाव में रवि भौर दशमे मंगळ गपा हो इनको क्षीण चंद्रमा
देखता होतो शलरोग से मृत्यु होवे ७७
काशादि घाततो मृत्युयोग।
सभौमे तुर्येक मन्दद्दष्ठे काष्ठाभिधाततो मृत्युः ७८
रंभखाम्बुतनुगैः क्रमाक्षीणेन्दाराजा गुटपावतो
मृत्युः ७९
क्षीणेन्दाराजाः साहायपुगे धूमाग्निबन्धनकाष्ठादिन
हारान्मृत्युः ८०
सास्वाम्बुगै मन्दारिरायुधाग्नि नृप कोपनो मृत्युः ८१
टीका-दशमें मंगल, व चतुर्थ भावमे रवि गमाहो मोरइनको शनिद
(२५८) मापाटिकासरित. सताहोतो लकडीकी चोटलगने से मृत्युहोघे ७८ भाठमें भावमे क्षीणचंद्रमा, दशमे मंगल, चतुर्थ भावमे शनि, भौर लग्नमे रवि क्रम से गयेहातों लट्टकी लगने से मृत्युहोगा ७९ दशमे क्षीण चंद्रमा नवमें मंगल ग्यार मे भान में शनि और पंचम भावमे रवि गयेहातो धुएंसे घवराजाने के कारण वा भग्नी मै मलना ने से वा नवन मे पडने से किंवा काष्टादिक के प्रहारसे (घातसे) मरण होवेगा ८० दशमे शनि सात मे रवि भौर मुखमे मंगल गयाहोतो शससे भग्नि से किंवाराजाक कोपसे मरणहोवेगा ८१ ऋमिपाततो मरण योग। मन्देन्दारै ब्धि दशमगै च्छिद्रे क्रमिपावतो मृत्युः ८२ टीका-धनमे शनि सुखमे क्षीणचंद्रमा दशमें मंगल गपाहोतो जखम के छिद्रोमे कीड़े पडमानेसे मरणहोये ८२ यंत्रपीड़नान्मरण योग। यनेमोमे चंद्रार्कजावणे यंत्रपीड़नान्मृत्युः ८३ टीका-सातमें मंगल भौर लग्न में चंद्र शनि गये होतो किसी यंत्रमे दवजानेसे किंवा कटजानेसे मरण हावे ८३ विण्मध्ये पतितस्य मरणयोग । भोमार्किचन्द्रैस्तुलाजयमसंगैर्विमध्यपवितस्पमृत्युः ८४ सप्तांबुष्पोमगैः सूर्यारक्षीणन्दुभिर्विमध्येपवितस्यमृत्युः८५ टीका-तुलराशि मे मंगल मेषराशीमेशनि,शनिकी राशि ( १०१११) म चंद्रमा गये होनो विष्टामे पड़ेहुवे का मरण होवे ( मरते समय यि- टामे पढारहे भौर मरण होवे) ८४ सातमे रवि चतुर्य में मंगल भौर दशमे क्षीण चंद्रमा गयेहोतो विष्टा मे पड़े हुवे का मरण होवेगा ८५ प्रेत पक्षिभिर्भक्ष्यति योग। सुरावस्वे मन्देष्टमे क्षीणेन्दौतुर्ये पक्षिभिर्भक्ष्यवेप्रेतः ८६ टीका-रवि मंगल सात मे, शनि भाठ में, भौर क्षीण चंद्रमा चतुर्थ नातकताव (२५९) भावमे गये होतो उस के देहको पक्षि भक्षण करेंगे अर्यात् उसके शवका भग्नि संस्कार नहीं होगा और जंगल मे पड़ेडये को पक्षीखावेगे ८६ शैल शिवरा शनि कुडयपाततो मरण योग । चन्द्रनारयमैर्नवायात्मजाष्टमगैःशैलशिखराशनिकुञ्यपाव- तो मृत्युः ८७ रन्धलग्नाधिपा क्बलो भौमएष्टेशयुतौ शैल शिखराश- निकुड्यपाततो मृत्युः ८८ टीका-नवमेक्षीण चंद्रमा, लग्न में रवि, पांच में मंगल, भौर भाठ में शनि गये दो तो पर्वतके शिखर गिरनेसे विजली वा विमली के संबंधी भशनि उल्मा आदिक परने से किंवा भीतके गिरनेसेनीचे दपक मरण होयेगा ८७ भष्टमेश भोर लग्नेश ये दोनो निर्वली होकर मंगल भौर षष्ठेश से युक्त हो तो पर्वतके शिखर गिरनेस वा विजलीके पडनेसे किंवा दीवाल के गिरनेसे दयके मरण होवेगा ८८ रणे तथा शत्रुकोपतः मृत्यु योग । रन्धेशुभः पापारिविशिवोरणे मृत्युः ८९ निद्रितः शयानो वा पारयुयोष्टमे शत्रुकोपतो मृत्यु टीका-मष्टमभावमे गयाहुया शुभग्रह पापग्रह से किंवा भपने शत्रु ग्रहसे दृष्ट हो तो संग्राम में मरग होये ८९ साथ में लिखा है कि पष्ठेश भष्टमेश किंवा मंगल पराक्रमश से युक्त हो भौर शनि गुलिक से युतहोकर क्रूरांशक में स्थित हो तो यन्दसे मरण होवे ? शनि जिसके द्रेष्काण में गया है वहग्रह मंगल से युक्त वा दृष्ट हो भौर मंगलकी राशीम वा नवांशही गया हो तो युद्धसे मरण होवे २ निद्रा तथा शयनावस्था मे गयावा पापग्रह भष्टम भावमें गया हो तो शत्रुके कोपसे मृत्यु होवे ९० वृषभेण मृत्यु योग भौमार्कदृष्टं लानं शक्रेज्यावदृष्टं चेवृपभेण मृत्युः ९१
भाषादीकासहित.
टीका-मंगल भौर रवि से दृष्ट नन्म लग्न यदि गुरु शुक्रसे दृष्ट न
हो तो वृषभ से मरण होवेगा ९१
वृक्षपाततो मृत्युयोग
मन्दालग्ने राहु दृष्टी वृक्षपाततो मृत्युः ९२
टीका-लग्नमे गये हुवे शनि रवि राहसे दृष्ट हो तो दृक्षके गिरनेसे
मरण होवेगा ९२
व्याघ्रतो मरण योग।
जीपर्शज्ञ मंदळे कुजे व्याघ्रतो मृत्युः ९३
टीका-गुरुकी राशी ९१२ में सुध भौर शनिका राशी १०१११ में
मंगल गया तो सिंहकी नातिके छोरें पाप से मरण होवे ९३
कारण मरण योग ।
धर्मपापाः शुभादृष्टाः शरेण मृत्यः ९४
टीका-नवम भाव मे गयेहुवे पापग्रह शुभगइसे भदृष्टदो तो शरसे
(वाणसे) मरण होवेगा ९४
विषण मरण योग।
चंद्रज्ञौ षष्ठेष्टमे वा विषेण मृत्युः ९५
टीका-छठे किंवा भाठ में भाव मे चंद्र युधगये होतो विष (नहरमाने
माखिलाने ) से मरण होये ९५
गजतः मरण योग
पुष्पवंतौ पठाष्टमे चा गजको मृत्युः ९६
टीका-छठे भयवा भाठमे भाव मे रविचंद्रकायोग होतोगजसे मरण
होगा ९६
रंध्रगत ग्रहदोष शान्मरणयोग।
रंधेरवावन्हे आंद्रेजलयोगा होमेरास्त्रतो बुधेज्वरतो गुरौ
त्रिदोषतः शुक्रे क्षुधपा रानौ तृपया मृत्युः ९७
योपलवानिधनपश्यते तदातुकोपतोमृत्युः ९८
नातकतत्व. उक्तयोगाभावेष्टम भाषा धिष्ठितव्यशश स्योक्ताग्न्यादि स्वगुण हेतुतोमृत्यः ९९ निधनग द्रेष्काणतोमृत्युः १०० टीका-भाठमें भावमे यदि रवि गयाहोतो भनिमें जलनेसें, चंद्रगया होतो जलमे इवने से, वाजलके संवधसे, मंगल गयाहोतो शरसे, बुध गयाहोतो ज्वर, की पीडासे, गुरुगयाहोतो सन्निपात दोपसे, शुक्रगयाहो वो क्षुधाके दुखः से, शनिगयाहोतो तृषार्त होनेसे मरण होवेगा ९७ यदिकोई भी ग्रह भाउ में भावमै नही गयाहोतो नो बलवान ग्रह भष्टम भावको देखताहो उसीकी उपरोक्त धातु के कोपसे मरण होवेगा भर्थात् यदि बलवान रवि भष्टम भावको देखता हो तो भग्नि से, चंद्र देखताहो तो जल से, मंगल देखतादो तो शम्रसे, बुध देखता हो वो ज्वर से गुरुदेखताहोतो सन्निपातरोगसे, शुक्र देखता हो नोक्षधासे, शनि देखता हो तो तृपासे मृत्यु होवेगा ९८ यदि भष्टम भावमें कोई भीग्रह गया नदो वाकोईग्रह अष्टम भावको देवताभिनहोतोमष्टम भावमे जिसराशीका द्रेष्काणदो उसके स्वामि के भग्नि जल शस्त्रादिदोषके अनुसार मरण हावेगा भात यदि भष्टम भावके देकाण का स्वामी रवि होतोभग्निसे, चंद्र होतोजलसे, मंगल होतो शस्त्रसे, पधहोतो ज्वरसे गरुहोतो त्रिदोषसे, शुक्रहोतो क्षुधासे शनि होती तृषासे मरण होवेगा ९९ मथवा भष्टमभाषमे जोद्रप्काणहो उसकेअनुसार मरण होवेगा १०० भटमभावमे गहुई प्रत्येक राशिके ३ तीन द्रेष्काणो काफळ भिन्नर नीचे लिलाई तदनुसार जानना । देष्काण फल। मेपाद्ययंशे प्लीहजो वा विपजो पा वित्तजो मध्ये जल- जो न्वेषादिक्षातको मृत्युः १०१, वृपादिश्यशे सरावादितो मध्ये पित्ताग्निचौरतो न्त्येउच्च स्थलाश्यादिवो मृत्यः १०२
(२६२)
भाषाटिकासहित
युग्माये वावश्वासतो मध्येत्रिदोपा दन्त्येयानपर्वत पाततो
वारण्ये मृत्युः १०३
कर्कायेऽपेयपानात्कण्टकाहामध्ये विपातिसारतोन्त्ये महा-
भ्रमप्लीह गुल्मादितो मृत्युः १०४
सिंहाये विषांबुगेगेण मध्ये. श्वसनाम्बुरोगेणान्त्येयानपी-
डाविपशस्त्रेण मृत्युः १०५
कन्याये वातमस्तकरोगेण मध्येदुर्गाद्रिपातानृपकोपतोन्त्ये
खरोष्ट्र शस्त्राग्बुपाततो मृत्युः १०६
तुलाये पतनात्वीतः पशुतो मध्येजठररोगणान्त्येव्याल
जठान्मृत्युः १.७
अल्याये विषशस्त्रतो मध्ये भारश्रमाहा कटिवस्ति रोगतोन्त्ये
लोष्टकाट पापणतो मृत्युः १०८
चापाये वातगुदामया न्मध्ये विषवाणापामन्त्ये जलजल
चार्युदरामयान्मृत्युः १०९
मृगाये सिंहवराह वृश्चिकतो मध्ये भुजंगतोन्त्ये चौराग्नि
शस्त्रज्वरतः मृत्युः११०
कुम्भाधे रूपगन्जोदर व्याशिवो मध्येगुह्यरोगादन्त्येविषा-
न्मृत्यः १११
मीनायेग्रहिणी प्रमेहगुल्मजो मध्येजलोदरगजग्राहतो
नप्रभेदा दन्त्ये कुरोगान्मृत्युः १२
टीका-मेषराशीके प्रथम द्रेष्काणमे भष्टमभावहो तो प्लीहसे ( पिये
के रोगसे ) या विषसे भयवा पित्तके रोगसे मध्यद्रेष्कागदो तो जलमे
. भातकतत्व. (२६) दुग्ने वा जलक संस भत्यकाणहो तो कुभा बावड़ी तालाय नदी वगैरामे गिरजानसे मृत्यु होवेगा १०१ अष्टमभाष वृषभ राशीके प्रयम ट्रेप्काणमेंहो तो गधा घोड़ा भादि चतुष्पद पासे पड़नेसे वा इनके मारनेसे मध्यदेष्काणमेहो तो पित्त के फोपसे भग्निमे जलनेसे चौरकी चपेटसे तीसरे टेष्काणमें हो तो ऊंची जगहसे ( पाहाद उचे मकान भादि परसे गिरपड़ने से ) या कुत्ते बिल्ली बन्दर सियाल परगड़े भादि के काटनेसे मरण होरेगा १०२ भटम भार मिथुनरशिके प्रथम द्रष्काण हो तो ८४ प्रकारके वात संबंधी वायुरोगसे वा श्वाससे [ दमेके रोगसे ] मध्यद्रप्काणमेहो तो त्रिदोष के कोपसे सन्निपातसे तीसरे द्रेष्काणमेहो तो गाड़ेि घोड़ा हाथी मोटर साईकल रेल भादि बाहनपरसे गिरगानेसे या इनकी लगनेसे वा पर्वतपरसें गिरपडनेसे भषवा पर्वतका कोई भाग भपने ऊपर गिरपढ़ ने से वा नंगलमे मरण होवेगा १०३ भष्टम भाव कर्क राशके प्रथम देष्काण मे हो तो नही पीने योग्य पीने की वस्तुको पानपरने से भयवा कांटो से विधजाने से मध्यदे- काण मे हो तो विषसे वा भतिसाररोगसे भंत्यद्रष्काण में हो तो चक्र भानेके महारोगसे प्लीहरोगसे वा गोलके रोगसे या विशचिका ( हैजा) भादिरोगसे गरण होवेगा १०४ भष्टमभाव सिंहराशी के प्रथम द्रेष्काण हो तोपिसे या जहरीलि हवाके महामारी (प्लैग) हेजा भादिरोगसे तथा जलोदर भपपा जल संबंधी विकारके रोगसे मध्यद्रेष्काण हो तो शासरोगसे वा नलसंबंधी रोगसे तीसरा देकाण हो तो वाहनकी पीडासै वा विषसे वा शस्त्रा. घात से मरण होगा १.५ भटमभाव कन्याराशिके प्रथम द्रष्काण में हो तो ८४ प्रकारकी वायु के रोग से या मस्तक के रोग से भर्यात् मस्तक्में दर्द पीडा हाने से या मस्तिष्कमें उन्मादादि कोइ दुष्ट रोग उत्पन्न होने से मध्यप्काण होतो क्लेिपरसे या पर्वतपरसे गिरपडने से वा सजाक कोपसे, ती- सरा ट्रेकाण हो तो गधे परसे वा ऊंट परसे पड़ने से शस्त्रापातसेवा जलमे पड़ने से मरण होवेगा १०६ भष्टम भाषमे तुलराशीका प्रथम रोकग हो तो गिरपड़ने से स्त्री के सवर से (स्त्री स्वर मारदा या स्त्री मरपाटाले ) भयरा गाय (२६४) मापाटाकासाहत. भेंस भादि पशु के मारबैठने से दूसरा द्रेष्काण हो तो जलोदर कठोदर मंदाग्नि भनीर्ण विशूविका भादिपेटके ८ प्रकारके रोग होतेहे उनमेसे किसी भी पेटके रोगसे, तीसरा ट्रेप्पाग हो तो सांपके काटने सेवा नलमे गिरनेसे मरण दावेगा१०७ भष्टम भाव में वृश्चिकराशिका प्रथम देकाण हो तो विष (जहर) से शस्त्र से दूसरा द्रेष्काण हो तो वोझा उठानेसे भथवा मिहनतके कामसे वा कमर पेटू भादि स्थानोंके रोगसे तीसरा ट्रेकाण हो तो मिट्टीके टेलेकी वा काष्टकी वा पाषाणकी चोट लगनसे मरण होवेगार.८ भष्टम भाव धनराशिके प्रथम द्रेष्काण में हो तो वादीके भर्शादि गुदाके रोगस, मध्य द्रेष्काण हो तो विषसे वा वाणके (तीरके) लगनेसे तीसरा ट्रेकाण हो तो जलसे वा नलचारी मगरमच्छ कछुभे भादिनीवों से वा पेंटकी पीडा भाठ प्रकारकी होती है उनमे से कोइभी पेटके रोगसे मरण होवेगा १०९ भष्टमभाव मकरराशीफे प्रथम द्रप्काण में हो तो सिंहसे वा सभर से पा विच्छुक काटने से मध्य द्रेष्काणमें हो तो सापके काटने से तीसरे द्रेष्काणमें हो तो चौर भग्नि शस्त्र किवा ज्वरके रोगसे मरण होगा १२० भष्टम भाव कुंमराशी के प्रथम द्रेष्काण मे होतो स्त्री के का पत्र के से पधसे किवा पेट के रोगसे मध्येष्काण में होतो गुप्त स्थान (जन नेद्रिय ) में गरमी सुनाक प्रमेह भादि गुप्त रोगोसे तीसरा ट्रेकाग होता विष (जहर ) समरण होगा १११ भटम भाव मीन राशी के मय ट्रेकाण मे होतो संग्रहणी रोगसे वा मभेद गल्म रोगस मेध्यद्रकाणमे होतो जलादर रोगसे वा गनसे पा मगरस वा नाव स्टीमर नदान भादिमे से जलमे गिरजानसे तीसरे ट्रेकाण में हो तो प्लंग हैना वगेरा जितने भनेक प्रकारक दृष्ट रोग है उनमें से पिसीमी दुष्टरोगसे मरण होवेगा ११२ पलिसहगामिनी योग । धर्मपाराको धर्मगा लग्नास्वेशौमित्रे पत्नी सहगामिनी११३ रीका-नवमेश, मंगल भौर रवि ये तीनों नवमें भाव में गये दो भार सग्नेश सप्तमेश मित्र होचे तो नी सती होगा ११३ नातकतष. शुभलोकाप्ति योग। अंशावालग्नाइन्धेशुभे शुभलोकाप्तिः ११४ टीका-कारकांश लग्नसे भथवा जन्म लग्नसे भाठ में भावमें शुभग्रह गया हो तो मरणानंतर शुभलोककी प्रापि होवेगा ११४ ब्रा सायुज्ययोग। सिंहासनेचन्द्रेपारिजातेगुरौऐरावतेशुकेब्रह्मसायुज्यं १५ अन्त्येशात्केतो ब्रह्म सायुज्यं ११६ अंशादन्त्ये मेपचापगशुभे ब्रह्मसायुज्यं ११७ एकस्थानगानां चतुर्णामधिष्ठितराशीशेकेन्द्रकोणे ब्रह्म- सायुज्यं ११८ माने मीनेसौम्ये वा भौमे ब्रह्मसायुज्यं ११९ रन्धेशेयाने निद्रिसेवा शुभयुतदृष्टे ब्रह्मसायुज्यं १२० लग्नेशोङ्गंधर्मशोधर्मरन्ध्रशोरन्ध्रपश्यतिचेद्ब्रह्मसायुज्यं१२१ नवमे केवलशुभदये ब्रह्मसायुज्यं १२२ टीका-सिंहासनांश में चंद्रमा, पारिजातांश में गुरु भौर ऐशवतांश में शुक्र गया हो तो ब्रह्मसायुज्य ( मुक्ति) प्राप्ति होगा ११५ कारकाश लग्न से वारवे भावमें केतु गया हो तो प्रझसायुज्यप्राप्ति होवेगा ११६ कारकांश लग्न से वारमे भावमें मेष किंवा धनराशि में शुभग्रह गया हो तो ब्रह्मसायुज्य प्राप्ति होगा ११७ भेषस्थानमें गये हुवे चारग्रह जिस राशीमे गये हो उस राशीका स्वामि केंद्र किंवा त्रिकोणस्थान में गया हो तो ब्रह्मसायुज्यप्राप्ति होवेगा ११८ मीन राशीका बुध दश मे किंवा मीनराशीका मंगल दशमें गया हो तो ब्रह्मसायुज्य प्राप्ति होगा ११९ निद्रावस्था में गया हुवा भएभश मुखभाव में गय' हो भथवा नि-
(२६६)
माताटीकासहित.
द्रावस्था में गया हुआ भष्टमेश शुभ ग्रहों से युत दृष्ट हो तो ब्रह्मसा-
गुज्यप्राप्त होगा १२०
लग्नेश लग्नको धर्मश धर्मको भष्ठमेश भटमको देखताहो तो ब्रह्म
सायुज्यप्राप्ति होगा १२१
नवमें भाश्मे केवल दो शुभग्रह गये हो तो ब्रह्मसायुज्य ( मुक्ति )
प्राप्त होगा १२२
विष, पाषाण, भग्नि जलयात योगा।
पछेष्टमे या चंद्रा विपघातः १२३
ज्ञाविष्टमे विपाग्निघावः १२४
छामेभौमाको विषाग्निशस्त्रघातः १२५
खे। सुखेकुजे पापाणघातः १२६
भौमार्को सुखे पाषाणघातः १२७
सुखेश युत दृष्टे खेशे पापाणघातः १२८
सुखपेतमोर्कि युते कुजेक्षिते पापाणघातः १२९
राहो मदे बा लाभे काष्ठपापाणघातः ३०
कुजेष्टमेग्निपातः १३१
क्षीणेन्दावष्टमे जयघातः १३२
तुर्येशे जलक्षे नीचारि मूढहीन बले तुर्यारिगे जलयातः१३३
लग्नेशे बले सुखे पापे जलघावः १३४
सुखेशेऽवले सुखपापे जलयातः १३५
सुखपे सपापे केन्द्रे जलघातः १३६
ठग्नमुखेशो सुखे कर्मेशदृष्टौ जलपातः १३७
मुखेशस्येवरेण सुखपे युत दृष्टे जलपातः १३८
(२६७) जातफतत्व. टीका-छठे किंवा भाठ में भाव में चंद्र बुध गये हो तो विषको पात भर्थात् जहर से मरणांत कष्ट दावेगो १२३ भष्टम भाव मे वय सूर्य गये हो तो जहरफि वा भग्निकी घात हो- वेगा (जहरसे वा भग्निसे मरते मरते बचेगा) १२४ रवि मंगल लाभ भावमें गये हो तो विष, भग्नि, वा शस्रकी घात होवेगा १२५ दशमरपि भार सत्र में मंगल गया हो तो पाषाण (पत्थर) से घात होवे (मरते मरते बचेगा ) १२६ विभौर मंगल दोनो सुखभावमें गये होतो पाषाणकी घात होवे ११७ सस्नेश से युक्त किंवा दृष्ट दशमशहो तो पापाणकी घात होपे १२८ मुखेश,शनि व राहुसे मत होवे भौर मंगळसे दृष्ट हो तो पाषाणफी धान होवेगा १२९ सातम किंवा ग्यारमे भाषमें राहु गया हो तो काष्ट तथा पाषाणकी घात होवेगा १३० मंगल भाठमे भायमे गयाहोतो भनि की घात भर्थात भग्निसे जल मानेका भयहोगा १३२ क्षीण चंद्रमा भष्ठम भावमे गयाहोतो मळघात होरे (जलसे मरता मरता बचे) १३२ चतुर्थेश जलराशीमे भपनी नीच शत्रु किंवा मस्तराशी का न वली होकर चतुर्थ मे भयवा छठे भावमे गया होतो जलकी घातहावे १३३ लग्नेश निवलीहो भौर सुखमे पापग्रह गयाहोतो नलकीपातहीवे१३४ सुखेश निर्वला हा भौर सुखमे पापग्रह गयाहोतो नलपातहोर १३५ सुखेश पापग्रह स यतहोकर केंद्रस्थान मे जावेतो जळघात होवे १३६ लग्नेश भौर सुखेश ये दोनो सुखभावमे गयेहो भऔर दशमेश इनको देखता होतो जलयात होये १३७ सस्नेश जिसराशी मे गयाहों उसके स्वामी से सुनेश युत किंवा दृष्ट होतो जलयात होवे १३८ मोट-घात उसको कहते है जिसको व्यवहार मे लोग " घातली " अर्थात् मरते, मरसे पचा या प्राणांत कट हुवा कहते है।
(२६८)
भाषाटिकासहित.
शांगि, नरिख, दंष्ट्री, घात वा वाहनात तथा उच्चप्रदेश तोपतनघात योगाः।
राव्हारावष्टमे शूमि नखि दंष्ट्री घातः १३९
चापांशे वाहना दुरचप्रदेशतो वा पतनम् १४०
टोका-राहु और मंगल भाठमेभावमे गयेहोतोगायझेस मेंढा हरिण
भादि सींगवाले पशुभोसे वा सिह वाय कुना बिल्ली बन्दर र भादि
नखवाले जानवरोसे वा साप विच्छु भ्रमर सूवर भादि काटने वाले
जानवरोसे घातहोवे १३९
कारकाश लग्न धनराशी का होतो वाहनपर से गिरपढ़नेसे भपवा
चमकानादिस्थान पर सें गिरने की घात होवे १४०
बाइन भययोग।
चंद्रा केन्द्र वाष्टमे वाहन भयम् १४१
सुखे क्षीणेन्दौ वाहन भयम् १४२
टीका-चद्र मंगल मन्द्रस्थानम वा भाठ मे भाव में गये होतो वाहन
से भयहोवेगा १४१
मुलस्यान में क्षीणचंद्रमा गयाहोतो वादन से भयहोवेगा १४२
भज, का, पाद, मस्तक, कर्ण, च्छेद योगाः ।
सपापे मौमा मंदे भुजच्छेदः १४३
शत्रभे मन्दे शुक्रयुत दृष्टे करच्छेदः ११४
चंद्रातमोमोमा अष्टमे करपादच्छेदः १४५
मन्दर्भ राही सिंहचंद्रप्टमे मस्तकच्छेदः १४६
भौमार्को रंधे मस्तकच्छदः ११७
मन्दारधनेशालग्ने कर्णच्छेदः १४८
पठाशौलग्ने मन्दारोपछे कर्णच्छेदः ११९
टीका-मंगलकी (२८) किंवा मर्पकी राशी (५) मे शनि पाप
ग्रह सहित गया हो तो भजच्छेद होरेगा १५३
जातकतत्व.
(२६९)
भपने शत्रुधी राशी मे गया हुभा शनि शुक्र से युत किंवा दृष्ट हो तो
हाथ कटजागा १४४
चंद्र सूर्य राष्ट्र भौर मंगल ये चारो ग्रह भाठ में भाव में गये हों तों
हाथ तथा पांच कट जावेगा १४५
शनिकी राशी । १०११ ) मेरा गया हो भौर सिंहराशीका चंद
मा भाठमें भाव में हो तो मस्तक कटेगा १४६
मंगल भौर सूर्यका योगमाठमे भावमे दो तो मस्तक कटेगा १४७
केवल भेकहरे योग से फल मिलना असंभव भतएव यदि पे मंगल
रवि पापयुत दृष्ट हो तो ये योग मिलेगा।
शनि मंगल भौरधनेश ये तीनोलग्नमें गयेहोतो कानकटजावेगा १४८
षष्ठेश भौर धनेश लग्न में गये हो भौर शनि मंगल उठे भाष में हो
वो फोन कटजावेगा १४९
ब्रह्मा इत्यादि योग
पापः चंद्रे भौमार्कदृष्टे ब्रह्महत्या १५.
यमीकारयोगे ब्रह्महत्या १५१
जीवाकारयोगे ब्रह्महत्या १५९
पापः चंद्रे मन्दारि दृष्ठे गोहत्या १५३
लग्नपारावेकांशगी रहत्या १५४
पापयुते गुरौ नीचे वा पौ बालहत्या १५५
पापे केंद्रे रन्ध्रभृगौ पापदृष्टे गो मृगहत्या १५६
चन्द्रज्ञौख पापदृष्टौ वा नीचांशगो शुभदृग्धीनो नित्यं
पक्षिहत्या १५७
इत्यष्टम विवेकः।
टीका-पापग्रहकी राशी मे गया हुवा चंद्रमा मंगळ भौर सूर्य से
दृष्ट हो तो ब्रह्महत्या करने वाला होवे १५.
शनि रवि भौर मंगल इन तीनोका योग एकराशी में हो तो ब्राह
स्पा करने वाला होरे १५१
(२७०) भाषाटिकासहित. गुरु रवि भौर मंगल इन तीनोका योग एक राशी में हो तो नाह. त्याकरने वाला हाता १५२ पापराशि में गया हुचंद्रमा शनि रवि और मंगल इन तीनों ग्रहों से दृष्ट हो तो गो हत्या करने वाला होता है १५३ लग्नेश भौर मंगल ये दोनों भेकराशी में भक्ही भंश मे गये हो भर्थात् लग्नेशका भौर मंगलकी पूर्ण यति जिस दिन हो उस दिनका नाम होतो दुष्ट हत्या करने वाला हाता है १५४ पापग्रहसे युत गुरु नीच राशी मे गयाहो किवा पापण्हसे युत रवि नीच राशा में गया हो तो वाल हत्या करने वाला होता है १५५ केंद्रस्थानमें पापग्रह भौर भाठ म भाव मे गयाहवा शुक्र पापग्रहसे दृष्ट हो तो गौ तथा मृगकी हत्या करन वाला होता है १५६ दशम भाव मे गये टुव चंद्र वध पापग्रहोसे दृष्ट हो भयवा नीच- राशा क नवाशम गय हो भोर शुभग्रहों व दृष्ट नहो तो नित्य पक्षियो की हत्या करने वाला होता है १५७ इन के सिवाय भाईकी स्त्रावमामाकीस्त्रीका, भाईकफाफीमुसरेका, भाइक रोगवा शत्रका, मामिकेभाईका, मित्रपत्रका, पुत्रके सुसरका, पुत्रक मित्रका, शत्रुभाईका, स्त्रीकेधन वामृत्युका, गुप्तेद्रीका, दादाके धनका, दादिको मृत्युका, विचारभी इसीभष्टमभावमे करना। इति भष्टम विषेकस्य टीका समाप्ताः। O८०० अथ नवम विषकः। पुण्यवान योग। सुखे ज्ञाच्छो पुण्यवान् । सौम्यान्वरे सुखे पुण्यवान २ गोपुरायशे सिवे पुण्यवान् ३ मृदंशे जीवे पुण्यवान् ४ * नोर-एकर की मे पहुचे महोके शोका मतर ५पोच असे न्यूनहोतो योग समझा जाता है।
मातफतल.
(२७१)
भोजने पुण्ये पुण्यवान ५
धर्मेनगे निद्रित राही पुण्यक्षेत्रवासी पुण्यवांश्च ६
धर्मेशुभदृष्ट्याधिश्ये पुण्यवान् ७
टीका-बुध शुक्र सुख भाव में गये होतो पुण्यवान हो ।
सुख भाव शुभग्रहों के बीचमे होतो पुण्यवान होवे २
शुक्रगोपुरादि शुभ भंशोमे गया होतो पुण्यवान होये ३
गुरु मृदु संज्ञक शुभषष्ठयंशमे गपाहोतो पुण्यवान होये ४
भोजनावस्था में गया हुया रवि नघमें भाव में गया होता पुण्यवान्
निद्रावस्था मे गया हुवा राहु नयमे भथवा सातम भाव में गयाहो
तो उत्तम तायनि रहनेवाला किंवा पुण्यवान होवे ६
नवमें भावपर शुभग्रहोकि भधिक दृष्टी होतो पुण्यवान होने ७
पातकी योग।
चंद्रारावने शनीयूनेपातकी ८
लग्नेशे सभौमे सपापेन्दौ पठे पातकी ९
एकांशगौ पुष्पदन्तौ सपापी महापातकी १०
अष्टमेशके पातकी ११
मामा धेकत्र पातकी १२
पापान्तरे पापडष्ट युते तुर्येवा नदीशे पावकी १३
सुखनैः पापैः सुखेशे बले गुलिक युते पावकी १४
पर्म पापे पावकी १५
धर्मपे पापयुते वा क्रूरपष्ठयंशे वा पापांवरे पातकी १६
मन्दतमसी धर्फ गुलिक दृष्टेऽतिपापी १७
सराहुचंद्रे सपापगुरुदृष्टेवि पावकी १८
(१७२)
मापाटीकासहित
यूने चंद्राों मन्ददृष्टौ पातकी १९
कशेंहार योगेपातकी २०
सपापौ गुलिक धनेशौ पातकी २१
जीवेङ्गे मदेमन्दे पातकी २२
पठेचंद्रे सपापे भौमे पातकी २३
व्यये मंदे गुप्तदोषी व्यमनीच २४
टीका-लग्नमें चंद्र मंगल भौर सातमे भावमे शनि गयाहोतो पात
की (हत्या या पाप करने वाला) होता ८
लग्नेश मंगलसे यतहो भौर पापग्रह से युतहो पर चंद्रमा छठे भाय
मे गया होतो पात की होताहै ९
सूर्य चंद्रमा एक राशी में एकही भैशमै (समान भंशम) गये हो
भौर पाप ग्रह से युक्त होतो महा पापी होताहै १०
भष्टमेश नवम भावमे गायहो तो पापी होताहै ११
मंगल भौर सूर्य दोनो एक राशी मे युक्त होतो पापी होताहै १२
चतुर्थ भाव किंवा चतुर्थेश पापही के बीच में होघे भौर पापग्रहं से
युतदृष्ट होतो पातफी होताहै १३
सुनस्थानमे पापग्रह गयेहो भौर मुनेश निळी होकर गुलिकसे युत
होतो पातकी होताहै १४
नवमे भावमे पापग्रह गये होतो पातकी होताई १५
नवमेश पापग्रहसे युतहो । भयवा रषष्ठ्यंशमेगाहो २ भयवा
नवमेश पापग्रहोंक बीचमे गयाहो ३ तो पातकी होताहै (इससूत्रमे ३
योग मदर) १७
गुलिक से देखे हुवेशनिराह नवम भावमेगयेहो तो महापापीहोताह १७
राहसयुत चंद्रमा पापग्रहसे भौर गुरुसेदृष्ट होतोमहापापीहोताहै १८
सप्तभाव में गये हुवे चंद्रसूर्यको शनि देखता हो तो पापी होता है१९
क्षीणचद्र भौर मंगळ इन दोनोका योग किसीभी स्थानमे हो तो
पातमी होवा है २०
R
नातकतत्व. (२५३) गुलिक भौर धनेश ये दोनों एक राशी मे पापग्रह से युक्त हो तो पातकी होता है २१ लग्नमें गुरु भार सातमे भाष मे शनि गया हो तो पातकी होताहर२ छठेभाव में चन्द्रमा गया हो भौर पापग्रहसे युत मंगल हो तो पा- तकी होता है २३ बारवें भाव में शनि गया हो तो गुप्तपाप करनेवालाभौर कामजानित तथा कोपजनित दोष वाला होता है २४ शंकर भक्तियोग। केववंशे शिवभक्तः २५ अंशकत्वीज्यो शिवभक्तः १६ सुते सूर्य युतदृष्ठे सूर्य शरभक्तः २७ टीका-कारकांश लग्न में केतु भौर सूपं गये हो तो शिवकी भक्ति करने वाला होवे २५ कारकांश लग्नमें फेतु भौर गुरुगये हो तो शिवकी भक्ति करने याला होये २६ पंचम भाव सूर्य से युत या दृष्ट हो तो सूर्य वपा शंफरकी भक्ति करने पाला होवे २७ गौरी तथा लक्ष्मी भादि देवीभक्ति योग। अंशेकेतु चन्द्रो गौरभितः २८ अंश शिखिशकौ रक्ष्मी भक्तः २९ सते. गुरु सम्बन्धे शारदाभक्तः ३० सुवे शुक्र संबंधे चामुंडाभक्तः पंचमे. भृगुचंद्रसंबंधे स्त्री देवभक्तः ३२ टीका-कारकांश लग्न मे केतु भौर चंद्रमा गये हो तो गौरी पार्व- ति) वा पार्वतीके देहसे उत्पन्न हुई महाकालि महासरस्वति भादि शक्तियोंकी भक्तिकाने वाला देवीभक होरे २८ कारकाश लग्न में केतु भौर शुक गरी हो वो महारक्ष्मी तथा महा (२७४) भाषाटीकासहित. लक्ष्मी संबंधी दशमहाविद्याभोकी भक्तिकरने वाला होवे २९ पंचमभाव गुरुसे युत दृष्ट हो तो शारदा (सरस्वती ) को भक्ति करने वाला होवे ३० पंचमभाव शुक्रसे युत दृष्ट हो तो चामुंडा देवीकी भक्ति करने वाला होव ३१ पंचमभाय में शुक्र चंद्रका संबंध (शुक्र तथा चंद्रसे युत दृष्ट पंच भाव) होतीस्वी देवता (शक्तियों) कि भक्ति करने वाला होवे ३२ विष्णु तया सात्विकदेव तया स्कंद भैरवादि पुरुष देव भक्ति योग। अंशेज्ञार्कजौ विष्णु भक्तः ३३ तुर्येशे सुते विष्णु भक्तः ३४ व्ययेशे धनाष्टमे सुवेश संबंधे सात्विक देवभक्तः ३५ अंरो केत्वारौ स्कंद भक्तः ३६ पुत्रे भौम संबंधे स्कंद भैरवभक्तः ३७ सुतेज्ञ संबंधे सर्वदेवभक्तः ३८ पुत्रे यह सम्बन्धे पुन्देव भक्तः ३९ टीका-कारकाश लग्नमे बुध शनि गये हो तो विष्णु कि भाक्तः क- रने वाला होवे ३३ चतुर्थेश पंचम भाव मे गया हो ता विष्णु तथा विष्णु के दशावता. रके देवताकी भक्ति करने वाला होवे ३४ व्ययेश धन तथा भष्टमभाव मे गया हो भार पंचमेश से सम्बंध करता हो तो साविक देवताकि भक्ति करने वाला होवे ३५ कारकाश लग्नमे फेतु भौर मंगल गये हो तो कार्तिक स्वामिका भक्त होने ३६ पंचमभाव मे मंगळया संबंध हो (मंगळ युत दृष्ट हो) तो का तिक स्यामिका तपा भैरषका भक्त होये ३५ पंचमभाष युधका संबंध (बुधसे पंचमभावयतदृष्ट) हो तो सर्व देवताभो कि भक्ति परने वाला होरे ३८
(२७५)
मातकतत्व.
।
पंचम भावमै पुरुष ग्रह पा संबंधहो तो परुष देवतांभों कि भक्ति
करने वाला होवे ३९
गुरु भक्ति योग.
जीवेशश्यांशशे गुरुशुक्रदृष्टे गुरुभक्तः ४०
नन्देशुभे गुरुयुतदृष्टे गुरु भक्तः ४१
धर्मपे मृदंशादौ गुरुभक्तः ४२
टीका-निसराशिमे गुरु गयाहो उसक स्यामिके नवांशका स्वामि
गुरुभौर शुक्र से दृष्ट होतो गुरुभी भक्ती करनेवाला होवे ४०
नवमें शुभग्रह गयाहो भौर यह गुरुसे युतवा दृष्टहोतो गुरुको भक्ती
करनेवाला होवे ४१
नवमेश मृदु संज्ञक शुभपष्ठवंशमे गयाहोतो गुरु कि भक्तिकरनेवाला
होय ४२
यक्षिणी तथा प्रेताशन्यादि भक्ति योग.
नन्दने चंद्र संबंधे यक्षिणी भक्तः ४३
सुते मन्द सम्बंधे प्रेताशन्यादिभक्तः ४४
टीका-पंचम भावमे चंद्रका संवधेहो (चंद्रसे युतदृष्ट पंचम भावदो)
तो यक्षिणी की भक्ति करनेवाला होताहै ४३
पंचम भावमे शनिका संबंधहोतो प्रेत शाकिनी भादि क्षुद्रदेवियो
किभाक्त करने वालाहोये ४४
परपीड़क देवभक्तियोग।
तमःसंबंधेपुत्रे परपीड़क देवताभक्तः४५
टीका-पंचमभाव मे राहुका संबंध ( राहुसे युत दृष्ट पंचम भाव )
होते दूसरेको पीडा देनेवाले देवताओ कि भक्ति करने वाला होताहै४५
धर्माध्यक्ष योग।
गुरौ वा भृगो स्वोच्चशुभवर्गे धर्मेशे सबले धर्माध्यक्षः४६
ईज्याच्छौ ज्ञांशे धर्माध्यक्षः ४७
धर्मपेशुभयुतदृष्टे धर्माध्यक्षः ४८
(२७६)
भापाटिकासहित.
टीका-गुरु भपवा शुक्र भपनि उच्चराशी मे भौर शुभग्रहोके वर्गमे
गया हो भौर नवमेश बलवान् हो तो धर्माध्यक्ष (धर्माचार्य का भधिक
धर्म करनेकराने वाला) होता है ४६
गुरु शुक्र ये दोनो बुधके नवांशमें गये हो तो धर्माचार्य या भधिक
धम करने कराने वाला होता है ४७
नवमेश शुभग्रहसे युत भौर दृष्ट हो तो धर्माचार्य वा धर्म करने
कराने वाला होता ४८
कूप तडाग तथा जीगोंद्धार तथा मुस्थानादि को योग ।
खेशे गोपुरे कृपादिकर्ता ४९
भाग्यपे मृदशे शुभदृष्टे कूपादिकर्ता ५०
कुंभारो तड़ागादिका ५१
ख सुखेशे जीर्णोद्धारादि कर्ता ५२
सजीवेज्ञे गोपुरे वा सभौमे सुस्थानकर्ता ५३
टीका-दशमेश गोपुराश मे गया होतो कुया, बावडीभादि जलाशय करने
घाला होवे ४९
नवमेश मृदु संज्ञफ शुभ षष्ठवंश मे गयाहो भौर शुभ ग्रहसे दृष्ट होतो
कुत्रा बावड़ी भादि जलाशय परने वाला होवे ५०
फारकाश नग्नमे कुंभराशी होतो तलाव पारड़ी मुवा भादि करने
घाला होताहै ५१
मुखेश दशमे भावमे गया होतो देवालय तथा जलाशयो का जीगों
दार करने वाला होताहै ५२
गुरुसे युक्त बुध गोपुराश मे गयाही भथवा मंगलसे युक्त बुध गोपु
राश मे होतोउत्तम(सार्वजनिक लाभार्थ) स्थान करनेवाला होताहै ५३
यज्ञ फर्ता मोग।
ज्ञेज्यकर्मपाः सबला यज्ञकर्ता ५४
खेज्ञे सपके शुभाशे शुभ दृष्टे यज्ञकर्ता ९५
धर्मे जे स्वाचे पापदग्धीने यज्ञकर्ता ५६
नातकतत्त. (२७७) ज्यखेशाः सबलाः शुभदृष्टा विशेषेण यज्ञकर्ता ५७ टीका-बुध गुरु भौर दशमेश येतीनो ग्रह पलयान दोतो यज्ञ करने वाला होवे ५५ दशमे भावमें बुध गयाहो भौर शुभग्रह के नवांश मे गयाहुवा शुभग्रह से दृष्ट दशमेश नवमे भावमें स्थित होतो यज्ञकरने वाला होये ५५ भपनी उच्च राशी मे ( कन्या राशी के १५ अंशमे ) गयाहुवा बुध नवमे भावमे गयाहो भौर पाप ग्रह से दृष्ट नहो तो यज्ञ करने वाला होवे ५६ बुध गुरु भौर दशमेश ये तीनो ग्रह बलवान होकर शुभग्रहसे दृष्ट हो तो भवश्य यज्ञादि शुभधर्म कार्य करने वाला होवे ५७ यज्ञे विघ्नयोग- खपे स्वोच्चे सपापे नीचांशगे दुस्थे यज्ञारंभोत्तर विनः५८ टीका-भपनी उच्चराशी मे गयाहुवा दशमेश पापग्रहसे युत होकर नीचराशीके नवांशमें भौर ६८५१२ भावमे गयाहो तो यज्ञका भारंभ होने के पश्चात् यज्ञमें विघ्न उपस्थित होयेगा ५८ भयश योग। चन्द्राद्वा शुझाइने मन्देऽयशः ५९ चन्द्राच्छी लग्ने मन्ददृष्ठेऽयशः६० टीका-चंद्रसे भयवा शुक्रसे धनभाव मे शनि गयाहो तो यशहीन (भपयश वाला) होता है ५९ चंद्र भौर शुक लग्नमे गये हो भौर उनको शनि देखता हो तो यश हीन (भपयशवाला) होता है ६० भाग्यहीन योग । तुर्येशेष्टमे भाग्यहीनः ६१ लग्नार्थदारपादुस्थाविवाहात्परतोऽभाग्यम् ३२ धर्मपेपष्ठे शत्रुनीचदृष्टेऽभाग्यम् ६३ भाग्येशे क्रूरांशे नीचभांशेऽभाग्यम् ६४
.
(२७८)
भाषाटिकासहित.
भाग्यपेऽवले धर्मे पापा अभाग्यं ६५
लग्नपेऽवलेऽभाग्यम् ६१
केन्द्रेशनौ जीवचन्द्रान्यतरादृष्टेऽभाग्यं ६७
टीका-मुखेश भाठमें भाक्मे गया हो तो माग्यहीन होवे ६१
लग्न भन भौर सप्तमभावका स्वामि ये तीनो ग्रह उठे भाठ में
किंवा बारमे भावमे गये हो तो विवाह होने के पश्चात् भाग्यहीन होवे ६२
नवमेश छठे भाव मे गया हो भौर भपने शत्रुग्रहसे क्विा नचिराशीमें
गये हुये ग्रह से दृष्ट हो तो भाग्यहीन होवे ६३
नवमेश फ़रमानवांशमें वा नीच राशीभंशमे गया हो तो भाग्यहीन
नवमेश बलरहितहो भौर धर्मभावमै पापण्हगयेहोता भाग्यहीनहोवे६५
लग्नेश निपली हो तो भाग्यहीन होये ६६
केंद्र में गयाहुवाशनि, गुरुकिंवा चंद्रमासे धनहोतो भाग्यहीनहोवे६७
भाग्यवान योगी
धनेशे लाभे कर्मपयुवदृष्टे भाग्यवान ६८
लाभेशेढे कर्मपयुतहष्टेभाग्यवान् ६९
धर्मपेकर्भपयुतदृष्टे भाग्यवान् ७०
लाभपे धनपेठाभे धर्मेशेर्थे सपयुतदृष्टे महाभाग्यवान्।
भाग्येइज्याच्छयुतदृष्टे भाग्यवान् ७२
धर्मपेशकेज्यत्तदृष्टे भाग्यवान ७३
लग्नार्थशौ पुत्रे भाग्यवान् ७४
लग्नशेट्टे देशेङ्गे भाग्यवान ७५
भाग्यशे लाभे भाग्यवान ७६
भाग्यायपयोगे भाग्यवान् ७७
--
मातकतस्व. (२७१) भाग्यशेर्थे भाग्यवान् ७८ सोत्यपुत्राङ्ग सबलग्रहे भाग्यवान् ७९ टीका-धनेश लाभ भावमे गया हो भौर दशमेश से युत या दृष्ट हो तो भाग्यवान होवे ६८ लाभेश नवम भावमे गया हो भार दशमेश से यत वा दृष्ट हो तो भाग्यवान होवे ६९ नवमेश धनभाव मे गयाहो और दशमेश से युत वा दृष्ट हो तो भाग्यवान होवे . लाभेश नयमे भाव मे, धनेश लाभभावमें, नवमेश धनमाघमें गया हो और दशमेश से युत वा दृष्ट हो तो महाभाग्यवान होवे ५. नवम भाव गुरुशुक से युक्त वा दृष्ट हो तो भाग्यवान होवे ७२ भाग्येश गुरुशुक्र से युत वा दृष्ट हो तो भाग्यवान हो ७३ लग्नेश भार धनेश ये दोनो पंचम भाव में गयेहोतोभाग्यवान होये ७४ लग्नेश नवमें भावम भार नवमेश लग्नमें गयाहोतोभाग्यवान होये ७५ भाग्येश लाभ भाव में गया हो तो भाग्यवान होये ७६ भाग्येश भौर लाभेश इन दोनोंका एकराशी में योग हो तो भाग्य- वान होवे ५७ भाग्येश धन भाव में गयाहो तो भाग्यवान होवे ७८ तीसरे पांचमें और लग्नमें बलवान् शुभग्रहगयेहोतोभाग्यवारहोवे भाग्योदय योग। चरेड्नेतदीशे चतथा चरखेट दृष्टे विदेशे भाग्योदयः ८० स्थिरे लग्नाङ्गे-शौस्थिरखेटदृष्टौ स्वदेशे भाग्योदयः ८१ अन्यथा सर्वत्र भाग्योदयः ८२ धे शुभदृष्ट्याधिक्ये सर्वदेशे भाग्योदयः ८३ शुक्रे उपचये सप्तमवाविवाहोत्तरंभाग्योदयः ८४ जायेरो सप्तमोपचये विवाहोत्तरं भाग्योदयः ८५ स्रोत्याद्वेशोशुभयुतदृष्टौवाशुभांशगौमातृधनतो भाग्योदयः८६ (२८०) मापाटीकासहित. पुत्राद्देशयोगे शुभयुतदृष्टे सुततो भाग्योदयः ८७ त्रिकोणे भाग्यपयुतदृष्टे सुततो भग्योदयः ८८ टीका-चरराशिका लग्न भौर लग्नेश हो भौर चरसह (चंद्र) से दृष्टो तो विदेशमे भाग्योदयहोरेगा ८. स्थिर राशि का लग्न भौर लग्नेश हो भार स्पिरग्रह (सूर्य) से हरदो तो स्वदशमे ही भाग्योदय होवेगा ८१ द्विस्वभाव राशिका लग्न भौर लग्नेशहो गैर शुभग्रहसे युत दृष्टी तो सर्वदशमे भाग्यो दयहोवेगा ८२ नगमभावपर शुभमहोकि भधिकहाष्टिहोतो सर्वदेश मे भाग्योदय होगा ८३ शुक उपवयस्थान [३६१०१११] मे भयावा सप्तम भावमें गया होतो विवाह होने के पश्चात् भाग्योदय होवेगा ८४ सप्तमेश सात मेभावमे अथवा उपचप स्थान (२०११) मे गयाहोतो विवाह होनेके पश्चात् भाग्यो दय होगा ८५ तृतीयेश भौर नवमेश का योगहो भौर शुभहसे युत या दृष्टहो भथवा तृतीयेश नवमेश शुभग्रहों के नवाश मे गये हो भौर दोनोयुतहो तो भाई के धनसे भाग्योदय होवेगा ८६ पंचमेश नवमेश का योगहोभौर वह शुभग्रह से युत व दृष्ट होतोपुष से भाग्योदय होवेगा ८७ नवम पंचम भाव भाग्येश से युक्त भौर दृटहोतो पत्रसे भाग्योदय होवेगा ८८ भाग्योदयके वर्षको विवार वृहत्पाराशरीमे लिखा है किभाग्यस्थान में गुरुगयाक्षे भोर भाग्येश केंद्र मे हो तो २० वर्षके बाद भाग्यादय होवेगा? बुधपरमोच्चाशमैं गयाहो भौर भाग्येश भाग्यमही हो तो ३६ में बोके बाद भाग्योदय होदेगा २ भाग्येश धनभाव मे गयाहो भार पनेश भाग्य गय हो तो २ वर्षकै पक्षात् भाग्योदय होनेगा ३ परिभधिक पवार भौर षड्वर्ग शुद्ध होकर भपनी स्वराशी किंवा
नातकतत्व.
(२८)
उच्चराशि में गपाहुया भाग्येश रवि होतो २२ मेंवर्ष चंद्रहोतो
२४ वर्ष मंगल हो तो २८ मे, बुध हो तो ३२ में, गुरु होतो १६ में,
शुक्हो तो २५ में शनि हो तो ३६ मे राहु होतो ४२ में वर्ष में भाग्यो
दय होगा। इसी प्रकार अन्य भावोंके स्वामीभी जो भधिक बलवान
होकर भपनी सवा उच्चराशी में गयेहो उनकेवर्ष में भाग्योदय
भार उसभावके फल की वृद्धि होगा।
गंगास्नान योग।
खेराहो वा सूर्ये गंगास्नानम् ८९
खे पूर्णेन्द्रीज्यौ गंगास्नानम् ९.
से जीये गंगास्नानम् ९१
शुक्रेज्यो केंद्रे युक्तौ गंगास्नानं ९२
धनेश शुकेज्यास्तुंगे गंगास्नानम् ९३
ज्ञे वा तदीशेन्त्ये गंगास्नानम् ९४
चंद्रे सोत्ये शुभदृष्टे जलझे गंगास्नानम् ९५
धर्मेशे जलझें केन्द्र शुभदृष्टे गंगास्नानम् ९६
धर्मे जीवदृष्टे गंगास्नानम् ९७
रन्ध्रगेज्ञे शुभदृष्टेऽनेकतीर्थ दर्शनम् ९८
टीका-शमे भाव में राष्ट्र भयया मूर्य गया हो तो गंगास्नान हो.
वेगा ८९ (गंगानी में स्नान करने को मानेकर तीर्थ यात्राका योग बनेगा)
दक्षा भाव में पूर्णचंद्रमा भौर गुरु गये हो तो गंगास्नान होरेगा ९०
दशम भाव मे गुरु गया होता गगास्नान होवेगा ९१
केंद्रस्थान में गुरु शुक्रका योग होतो गंगास्थान होगा ९२
धनेश शुक्र भौर गुरु ये तीनों अपनी उच्चराशी में गपे हो तो गंगा.
स्नान होवेगा ९३
बुध भयया बुध जिप्स राशीमे गयाहो उसराशीका स्वामी बारमा
पमें गयाहोतो गंगास्नान सेवेगा ९४
-
(२८२)
भाषाटीपासहित.
जलराशी का चंद्रमा तीसरे भावमे गपाहो भौर शुभग्रह से दृष्टहो
तो गंगास्नान होगा ९५
मलराशी मे गयाहुया नवमेश केंद्रस्थान में गयाहो भौर शुभयहसे
दृष्टदोंतो गंगास्नानहायेंगा ९६
नवम भाव को गुरुदेखता होतो गंगास्नान होवेगा ९७
भाठमें भार में गया हुवा बुध शुभग्रह से दृष्टहोता भनेक तीर्थस्था
नों के दर्शन होवेगा ९८
महायात्रा योग।
धर्म कर्मप योगे महायात्रा ९९
धर्मे शुभदृष्टचाधिक्ये धर्मपे केंद्रायकोणे महायात्रा १००
चंद्राद्धर्मेशे केन्द्रे महायात्रा १०१
चंद्राद्धर्मे शुभदृष्टयाधिक्ये वा शुभयुते महायात्रा १०२
टीका-नवमेश दशमेश का एक राशीमयोगहोतो महायात्रा होवेगा९९
नवम भावपर शुभग्रहो कि भधिक दृष्टि हो भौर नवमेश राण
२०११।९।५ भावमे गयाहो तो महायात्रा होगा १००
चंद्रमासे नवमेभावका स्वामि केन्द्रमे गपाहोतो महायात्राहो वेग१०१
चंद्रमा से नवम भावपर शुभग्रहों कि भविकदृष्टि हो भयमा भधिक
शुभग्रहो से नवम भावयुत होतो महायात्रा होगा १०२
प्रव्रज्या योग।
यहचतुष्टयादि एकक्षगप्रवज्या करम् १०३
यावन्तो बलिनस्तावन्तःस स्त्र प्रवज्या कराः १०४
तापसः कापालिकोरक्तपट आजीवी विदंती चक्रधरी
नग्नः सूर्योदितः १.५
अस्तगास्तु तद्भक्तिमात्रम् १०६
मन्द मंशे पा मंदारांशे चंद्रेभन्दमात्र हटे संन्यासी १०७
सानपमंदी बलहीनो सन्यासी १०८
जातपसाव (२८३) चंद्रेग्याङ्गेपकिदृष्टेषुधर्मेंजीवराजयोगजोब्रह्मगुप्त काणादा दिसमः १०९ टीका-एक राशी मे चार पांच छ सात ग्रहो का योग होने से ग्रह स्थ धर्म को त्याग परफे सन्यासी होताहै १०३ एक राशी में गये हुवे चार से भधिक प्रव्रज्या योग परने वाले ग्रहो मे जितने भधिक बलवान ग्रह होये उतने हि ग्रह भपने भपने भाधि पत्य की प्रव्रज्या करते है १०४ यदि प्रव्रज्या करने वाले ग्रहो मे रवि भधिक बलवान होतो तपस्वी (भग्निहोत्र, या गायत्री का उपासक किंवा सूर्य की भक्ति करने मा लामा नैष्टिक ब्रह्मचारी) होताहै। चंद्र बलवानहो तो फापालिफ ( कपालको धारण करनेवाला वा नग्न व्रत के धारणेवाला या शिवकी दीक्षावाले व्रतोपवासादि करनेपाला तपस्वी ) रोताहै। मंगळ वलयान होतोलालवसधारणकरनेवाळावा बुद्धिकेभाश्रययमहो देवोपासना करनेवाला जितेद्रिशिनासूत्ररहित कापायावर धारीहोताहै। बुध बलवान होतो भाजीधी भर्यात् कपट करके जीविका करने वा • ला घा गारुट मंत्रोसे दीक्षित होताहै। गुरुचलघान् हो तो त्रिदंद धारण करनेवाला कापायांवरधारी सन्यासी होताहै। शुक्र बलवान हो तो चरुको धारण करनेवाला भयवा बहुत सा. धुसन्पासियो कि जमातकामालिक ठाटपाटसे साधाफी मंहली रखनेवाला और पशुपतिदीक्षामे स्थित होता है। शनि पलवान हो तो नग्नरहनेवाला पडिकठिनतपस्याके व्रतको धारणकरनेवाला विंगवर तपस्वी होता है १०५ यदि प्रव्रज्या योग करने पालेयह भस्तंगत हो तो केवल संन्यासि- योवी भक्ति करने वाला होवेंगा ( प्रव्रज्या नही होवेगा) १०६ चंद्रना शनिक द्रेष्काणमे गया हो किंवा शनि मंगलके नवांश गयाइवा चंद्रमा केवलशमीसेहीदृष्ट हो तो संन्यासी होता है १०७ लग्नेश भौर शनि बलानि होते तो संन्यासी होता है १०८
.
भाषाटिकासहिन.
चंद्र, गुरु, और लग्न इन तीनोंको शनि देखता होरे भौर नवम
भाव में गुरुगयाहो तो राजयोगका भोगानुभव करनेवाला ब्रह्मगुप्त
काणादादि मुनियोके समान प्रतिष्ठावाला भयवा भाचार्य पदधारी
तपस्वी होवगा १०९
प्रव्रज्याभ्रट योग।
प्रव्रज्याकरे पगजिते प्रव्रज्याभ्रष्टः १३.
जन्मेशे मन्दमात्र दृष्ट प्रवज्या भ्रष्टः १११
चंद्रराहुयोगे कूरांशे सगुलिके संन्यासभूष्टः ११२
अशेकेतोमन्दमात्रटे सन्यसाभासः ११३
जीवेरिगेम्बुगे तपोहीनसंन्यासी ११४
इति नवम विवेकः ।
टीका-सन्यासयोग करने वालाग्रह पराजित ( ग्रहयुद्धमे हाराहुमा)
होतो प्रव्रज्या भ्रष्टहोवेगा ११०
जन्मराशी के स्वामी को केवलशनीही देखताहो भौर भन्य कोई
भीदेखतेनहो तो प्रवज्या भ्रष्टहोवेगा १२१
क्रूरगहोक्नवांशमे गयेहुवे चंद्र और राहका एकराशीमयोगहो
भौर वह गालरसे युतहो तो संन्यास सेभ्रष्ट [सन्यासहण करके
त्यागदेगा वा संन्या सके नियम पालननहीं परनेराला नाममात्रा
संन्यासी] होवेगा । ११२
कारकाशलग्नमे गयाहुवा तू केवलशनीसदृष्ट हो तो सन्या
सिका केवल वेषधारण करनेवाला होवे भर्यात् वरासंन्यासी नहीदोघे ११३
उठे भावमे गुरु भौर सुखभावमे रविगयाहो तो तपरहित ( यम
नियम रहित वा तपस्याहीन) संन्यासी होवेगा ११४
इत्यादिविचारोके सिवाय गुरु, भाईकीम्री, भाईकेपुत्र पेशालेकीत्री,
मामा कौमाता, माताकामामा, मित्रया मामा, मिनीकाकी, पुत्रका
पुत्र, पुत्री विद्या, शत्रुक्मिाता, शालक, नौकरवीत्री, रुस्थान,
दादाका भाई, भादिवालोकाविचारभी इसनवम भाषसही करना।
इति नरमापिकस्य टीकायमाप्तः। ९
(२८६)
भाषाटिकासहित.
धर्मशेलाभे राजवन्यः १३
धर्मपेपारावतादी राजवन्यः १४
लग्नेशे शुभवर्गे वा गोपुरादौ राजवन्यः १५
टीका-दशमेश शुभयहसे सम्बंध करता हो तो मानवाला होगा ७
दशमेश शुभग्रहके धर्गमें गयाहो भपवा भरनी उराशी में गया
हो तो दृढव्रत भौर मानवाला होता है
दशमभाव शुभयहोके मध्यमे गया हो तो मानवाला होता है
दशमेश वैशेषिकाश में गयाहोतोमान (प्रतिष्टा) वाला होताहै १०
लग्नमें गयाहुवा नवमेश गुरुसेदृष्टहोतो राजमेंमानवाला होताहै ५
बुध गुरुका याग एकराशीमे हो तो राजमे मानप्रतिष्टा वालाहोर १२
नवमेश लाभ भावमे गयाहो तोराजवंद्य (राजालोगनिसको झुके)
वैसामान याला होवे १३
नवम भावका स्वामि पारावतादिभंशमें गयाहो तो राजकन्यहोवे१४
लग्नेश शुभग्रहों के वर्गमें किंवा गोपुरादिशुभाशो में गया हो तो
राजवंद्य होगा १५
मानहीन योग।
खपे पापसंबंधे मानहीनः १६
खपे पापवर्ग क्रूरपष्ठ्यंशे वा.मानहीनः १७
टीका-दशमेश पापाहोसे संबंभ (संज्ञातवम संबंध ४ प्रकारका
कहा है तदनुसार ) करता हो तो मानहीन होरेगा १६
दशमेश पापग्रहके दशवर्गमे गया हो भयका पापपष्उयंशमे गया
होतो मानप्रतिष्टा हीन होवेगा १७
कर्मादि वैकल्य योग।
खरोऽवलेसपापे कमोदिवकल्पम् १८
ज्ञेज्यशुक्रादुस्थाः पापदृष्टाःकर्मादिकल्यं १९
खपापदृष्ट्याधिक्ये कर्मादिवकल्पं २०
कर्मपदुस्थे कदिवैकल्यं २१
भातकतरव..
(२८७)
टीका-पापग्रहसे युत दशमेश बलहीन होतो जोकोई व्यापार धंधा या
काम करेगा उसमें सफलता नहोगी भार विकळनाया उपग्रता दोवेगा१८
गुष गुरु भार शुक ये तीनों ६३८५१२ में भाव में गये हो भौर पापग्रहसे
दृष्टहोतो प्रत्येक काम में सफलतानहोगी भार उसमे विकलता विधन
व्यग्रतादिदोवेगा १९
दशमभावर पापग्रहों कि भधिक दृष्टि हो तो मत्येक काम करने में
विकलता होगा २०
दशमेश ६१८१२ में भावमे गया होतो जो काम करेगा उसी मे वि
फलना व्यग्रता वा हानि होगा भौर सफलता प्राप्तन होवेगा २१
सत्कीतियोग।
कर्के चंद्रे पारावतारो शुक्रेज्येक्षिते सत्कीर्तिः २२
खेशेगाराववादी सत्कीतिः २३
शुभयुते खेरो सत्कीतिः २४
शुभांतरेखेशे शुभहाटे सत्कीतिः २५
सपेशुभारी सत्कीति: २६
लानपे बलाध्ये खपेदेवलोके धर्मसिंहासने सत्कीति:२७
टीका-कराशीम गयाहुवा चंद्रमा पारायतांशमे हो भार यह गुरु
शुक्रसे दृष्ट हो तो सरकीर्ति (उत्तमकीर्ति वाला) होवेगा २२
दशमेश पारायनादि शुभवर्ग मे गयाहोतो सत्कीति याला होये २३
दशमेश शुभग्रह से युत होतो सत्कार्ति वाला होवे २४
दशमेश शुभमहीके मध्यमे गयाहो भौर शुभग्रहोसे दृष्टहीतो सत्कीर्ति
घाला होप २५
दशमेश शुभग्रहोसी राशी के नवांश में गयाोतो सरकीर्तिवालाहोवे२६
लग्नेश पलवान दो दशमेश देवलोकांश मे गपाहो भौर नवमेश सिं
हासनांश मे गयाझोतो सकीर्ति बाला होवे २७
भसरकीर्ति योग।
खपापस सरकीर्तिः २८
(२८८)
मापारीकासहिद
सपे पापवर्ग ऽसत्कीर्विः २९
खेमंदाकौं असत्कीर्विः ३.
पातांतरे कर्मणी असत्कीर्तिः३०
टीका-दशमेश पापग्रह से संबंध करताहो तो भसत्कीर्ति वालाहोव२८
दशमेश पापग्रहो के दशवर्गमे गयाहो तो भसत्कीर्ति वाला होरे २९
शनि भौर रविका योग दशमें भावमेहो तो भसत्कीति वाला होवे३०
दशम भावपापग्रहोके बीचमे गयाहो तो भसत्कीर्ति वालाहोवे ३१
भाज्ञाकर्ता तया यूर सौम्याज्ञा कायोगाः।
खेशे शुभे शुभदृष्टयुवे आज्ञाकर्वा ३२
खेशे मृदंशे वा शुभाशे या केन्द्रे बलाढये आज्ञाका३३
खर्क वा भौमे आज्ञाकी ३४
खेशे केन्द्र शुभयुतदृष्टे क्रूरपष्ठयंरो सौम्पाज्ञाकर्ता ३५
समन्देकर्मपे रन्धपयुते क्रूरांश केन्द्रेकराज्ञाकर्ता ३६
राहु गुलिकोमाने क्रूराज्ञाका ३७
धने राहु केतु क्रूराज्ञाकर्ता ३८
धर्मपनीचे राज्ञाकर्ता ३९
टीका-दशमेश शुभमह हो भौर शुभग्रहसे युत भार हश होतोभाता
(हुकुम ) करने वाला होये ३१
शमेश मृद संज्ञकशुभषष्ठचंशमे गयाहो भथवा दशमेश शुभग्रह
की राशीके नवांशमे गयाहो २ किंवा दशमेश बलवान होकर केंद्र
(स) स्थान मे गया हो तो भाज्ञाकरने वालाहोथे ३३ (इस
सूत्र मे ३ योग है)
दशमे भासमे रवि भयवा मंगल गपाहोतो भाज्ञाकरने वालाहोये ३४
दशमेश शुभग्रह से युतदृष्ट होकर द्रमे गपाहो भोर क्रूर षष्ठश
मे गयाहोतो सौम्प [शांतीसाप] भाज्ञा करने वाला होये ३५
(२८९)
शनि और अष्टमेश से युतहोकर दशमेश पापग्रहकी राशी के नवांश
मे हो भौर केंद्रस्थान (११) में गया तो राज्ञा करनेका
लाहोये ३६
दशमे भावमे गहुभौर गुलिक गपहोतो करभाज्ञा करनेवालाहोवे ३५
धनभावमें राह शितगयाहोतो झूर भाज्ञा करनेवाला होवे १८
नवमेश नीचराशी में गय होतो यूर( कठोर भाज्ञा करनेवालाहोरे३९
राज कार्य पायोग।
साकशे राजकार्य कर्ता ४०
केन्द्रक राजकार्य कर्ता ४१
केन्द्र कोणे चंद्र राबकार्यकर्ता १५
राज्ये लामे केन्द्रे या राजकार्य कर्ता ४३
लग्नांमुगे जीवे राजकार्य का ४१
टीका-कारकांश लग्नमें रवि गयाहोतो रामकार्य फरनेपालाहो५०
केंद्रस्थान (180) में रवि गयाहोतो राज्यराय परने वाला
चंद्रमा केंद्र पा त्रिकोण स्थानमे (१९५) गयांहोतो रा
म में काम करने वाला होवे ४२
राज्येश लाम भावमें गयाही भया दशमेश फेंदमें गयाहोतो रामका
यं करने वाला होवे ४३
लग्न किंवा चतुर्थ भावमें गुरुगयाहोतो राजकार्य करनेवालाहो
कुल मुख्य फळ तुल्यादि योग।
अंशे ग्रहदये कुल मुख्पः ४५
एकाव कुलतुल्पः ४६ .
होसः सकुश धिकः १७
मोत्येगुगै छामेची कुलदीप: ४८
भोभेवेसिंह मुनेचंद्र व्पपेराही कुलदीपकः १९
r
भाषाटिकासहित.
टीका-कारफांश लग्न में शुभ श्विा पाप कोईभी दोग्रह गयेहोतो
भपने कुलमै मुख्य मनुष्यहोरेगा ४५
कोईभी एकयह भपनी स्वराशी मे गपाहोतो भपने कुलफे वरावर
प्रतिष्टा वालाहोवेगा ४६
दोग्रह भानी स्वराशी मे गयेहोतो अपने कुलसे भधिकप्रतिष्टावा-
लाहो.४७
तीसरेभावमे गुरु भीर लाभ भावमें चंद्रमा गपाहोतो कुल दीपक
होवे ४८
लग्नमेसिह राशी का मंगल, पांचमे चंद्रमा भौर वारवे भाषमे राहु
गयाहोतो कुलदीपक होवे ४९
हमतीपीयोग।
रन्धारीशा वन्योन्यस्थानगो वा केन्द्रगौ प्रतापी ५.
पृष्ठेगुरौ लाभेचन्द्र प्रतापी ५१
लाभपे शुभभांशे प्रतापी ५२
शा-भष्टमेश छठे भाव में भोर षष्ठेश माठमें भार में गयाहो -
थवा भष्टमेश भौर षष्ठश ये दोनों पेद्रस्थान (१०४७.१०) में गये
शतप्रतारी होने ५०
छठे भावमे गुरु भार लाभ भावमें चंद्रमा गयाहो तो प्रतापी होघ५१
लामेश शुभग्रहकी राशी भौर शुभमहाही नवांशमें हो तो प्रतापी
होने ५२
श्रीमान् योग।
लाभेवलाढयेशुभयहे शुभदृष्टे या श्रीमान् ५३
धनगाश्चन्द्रज्याच्छाः भीमान् ५४
टीका-बलवान् शुभना लाभभार में गयाहो भषया शुभग्रह लाभ
भाषको देखता हो ता श्रीमान होवे ५३
धनभाव में चंद गुरू भौर शुक गये हो तो श्रीमान होवे ५४
पितृसुख योग।
सेशे शुभे शुभयुतदृष्टे पितृसुखम् ५५
जातकतत्व
: खेश पारावतादौ पितृसुखम् ५६
खेशे शुभांतो गुरु शुक्र युते वा पितृसुखम् ५७
गोपुरादौ पितृकारके पितृसुखम् ५८
टीका-दशमेश शुभग्रहहो भौर वह शुभहसे युत और दृष्ट हो तो
पिताका सुख उत्तम रहेगा (पिताकी दीर्घायु होगा) ५५
दशमेश पारावतादिशुभवर्गमें गया हो वो पिताका सुख उत्तमरहेगा५६
दशमेश शुभग्रहों के मध्य में (बीचमें) गया हो भथवा दशमेश गुरु
शुक्र युत हो तो पिताका मुख उत्तम रहेगा ५७
पितृकारक ग्रह (प) गोपुरारि शुभाशमे गयाहो तो पिताफा
सख भच्छा रहेगा ५८ वृहत्पारादारी में लिखा है किभाग्येश परमोबा
शमें गया हो भाग्यस्थानगतराशीके नयांशमे गुरुगयाही भौर जन्मलग्न
से केंद्रस्थानमे शुक्रगया होतो पिताकी दीघोय होरे १
पिता परस्त्रीगामी योग।
खारिपी खगौ पितापरवी गामी ५९
लग्नेशे सपापे धने या धनारियूनेशाः सपापाः कोशगाः
पितासज्जन स्त्री गामी ६०
टीका-दशमेश भौर पष्ठेश ये दोनों दशम भाव में गये हो तो पिता
परस्त्री गामी होये ५९
पापग्रहसे या होफर लानेश धन भाव में गयाहो १ भयया धनेश
षष्ठेश और सप्तमेश ये तीनो पापग्रहसे युक्त होकर मनभाष मे गये
होतो पिता सज्जन परस्ती तगमन करनेवाला होये ६०
पिता, धूर्त योगा
सुखारीशायरे जनको विटः ६१
भाग्याम्बपौ मुख जनको विटः ६२
टीका-सुनेश और षष्ठेश ये दोनो नवौ भाव में गये हो तो पिता पूर्व
किंवा उगाईका काम करने वाला होवे ६!
नवमेश और सुसेश ये दोनो सुसुभाष में गये हो वो पिता पूर्व वा
ठगाई करने वाला होने १२
..
(३९२)
भाराकासहित.
पितृ दुःख पोग।
खेशे पापसंबंधे पापान्तरे पित दुःखम् ६३
अर्कादशमेशे पापयुतदृष्टे पितादुःखी ६४
टीका-दशमेश पाप ग्रह से संबंध करता हो पापग्रहोंक बीचमें गया
होतो पिताका दुःख होगा या पिता दुःखी रहेगा ६३
रवि से दशम भावका स्वामि पापग्रहसे युत भौर दृष्टोतो पिता
दुःखी रहेगा ६५
पितृमुखादि मप योग।
सुतेरो त्रिके पितृसुखमल्पम् ६५.
सुर्यारीले धर्मे वा शीघ्रं पितृमृतिः ६६
सपापसूर्ये यूने शीघं पितृमृतिः ६७
सारिखेशे शीघ्र पितृपतिः ६८.
घने सेभौमेन्स्पेराही पितानजीववि ६९
खे शत्रभे भौमे पिवानजीवति ७.
लग्नजीवे धने ज्ञारपमा विवाहे पितृमतिः ७१
चन्द्राविड़े पितर्जलेमृतिः ७२
चन्द्राझिपे पापदृष्टौ पितुर्जलेमृतिः ७३
शुक्रा चरे भीमदृष्टयुवो पितुरन्यदेशे मृतिः ७४
टीका-सुखेश ६८.१२ में भाव मे गया हो तो पिताका मुख भस
रहेगा ६५
सूर्य भौर मंगल दशमभाव में भया नवमे भाषमे गयेहोवा शीघ्र
(भपनी छोटी उमरमेही) पिताकि मृत्यु होवेगा ६६
पापग्रहसे युक्त सूर्य सातमे भाव मे गया हो तो पितारी शीघ्र मृ.
स्यु होवेगा ३७
शमेश रविभौर मंगल से युक्त होतो पितापी शान मृत्यु होवेगा६८
जातकंतत्व. (२९३) सात मे मूर्य दशमे मंगल और वारवे भावमै राहुगया होतो पिता जोवे नहीं ६९ (शीघ्र पिता कि मृत्यु होवेगा) दशम भावमे शत्रुराशी मे गयाहुवा मंगल होये तो पिता जीवेनही (शीघ्रपिता का मृत्युहोवेगा) ७० लग्नमेगुरु धनभावमें बुध, मंगल भौर शनि ये तीनो ग्रह गयेहोतो विवाह के समय पिताकि मृत्यु होवेगा ७५ चंद्र भौर रवि येदोनो नवमे भावमे गयेहोतो पिताकी जलमे डूबने से मृत्युहोवेगा ७२ चंद्र और रवि मीनराशी मे गये हो भौर पापग्रह से दृष्ट होतो पिता कि जलमे डूबने से मृत्यु होवेगा ७३ चरराशी मे गयेहुवे शुक्र और रवि, मंगलसे युक्त किंवा दृष्ट होतो पिताकि भन्य देशमे मृत्यु होधेगा ७४ पितुर्दहनयोग। चरे केन्द्रे वा चन्द्रे पितरौ नदहेत् ७५ टीका--चरराशी का रवि केंद्रमे गयाहोतो पिताका भौर चरराशी का चंद्रमा केंद्रमे गयाहोतो माता का भग्नि संस्कार भपनेहातसे न ही करने पावेगा ७५ जन्मतः प्रापित मरणयोग. भौमाविजे खे जन्मतः प्राक् पितृमरणम् ७६ मन्दारौ खे जन्मतः प्राक् पितृमरणम् ७७ टीका-भेष राशी में गयेहुवे मंगल और रवि दशम भावमे गये होतो जन्महोनेके पहिले हि पिता का मरण कहना ७६ शनि मंगल दशम भावमे गयेहोतो जन्महोने के पूर्व ही पिता का मरण कहना ७७ वृहत्पाराशरी मे लिखा कि छठे भाठमे किंवा बारवे भाव में रवि नवमभावमे भष्ठमेश लग्नमे व्ययेश और छठेस्थानमे जिसरीशी फा नांशदो बहराशी पंचमभावमें गई होतो जन्महीने के पहिले ही पिता कि मृत्य होवेऐसाजानना । भाठमे रवि भौर भष्टमेश नवम भावमें गयाहोतो पहिले वर्ष में पिता कि मृत्यु होवेगा ३ (२९४) भाषाटिकासहिन व्ययेशनवमेमारमें भौर नवमेश नीचश्यंश में गयाहोतो तीस रैकिंवा १६ मे वर्ष में पिता कि मृत्यु होवेगा३ लग्नेश भाठमेभावमें भौर अष्टमेश रविसे युक्त होतो २ दूसरे भयवा चारवे वर्ष में पिताकि मृत्यु होगा ? नन्म लग्नसे चतुर्थ भावमे राहु और पंचम भावमे रवि गयाहोतो सोलहमे भयवा भठारह मे (१८) वर्ष मे पिता कि मृत्यु कहना ५ राहसे युन सूर्य होवे और चंद्रमासे नवो भावमे शनि गया हो तो सातमे भयवा उन्नईन ( १९) मे वर्षमे सिताका मरण होगा६ भाग्येश व्ययभावमे भौर व्ययेश भाग्यभाव मे गया हो तो ४४ चु- मालीस मे वर्ष मे पिताका मरण होगा ७ सूर्यके नवाशमे चंद्रमा गया हो भौर लग्नेश भष्टम भावमे हो तो ३९ मे तथा ४१ मे वर्ष में पिताका मरण होगा ८ दशमस्थानका स्वामि सूर्य, चंद्र भौर मंगलसे युन हो तो ५० वर्ष पिनाकी मृत्य होवेगा तीसर मावमें रवि भौर तीसरे तया सातमे भाव में राहु गयाहोतो ६ छठे वर्ष में भयका पचीस में वर्ष मे पिताका मरण जानना १० धनभाव म शनि भौर भाठमे भाव मे रवि गयाहोतो३० मे तथा २१ में किवा २६ मे वर्ष पिडाका मरण होवेगा. ११ भाग्येश नीचराशी मे गयाहो भौर उसनीचराशिका स्वामी नवमे भाव में गयाहोतो २६ मे तथा ३३ मे वर्ष पिताका मरण होवेगा १२ सिंहासनाप्तियोग । मुखार्थाङ्गेशाः स्वः धर्मरोङ्गे सिंहामनाप्तिः ७८ धर्माङ्गसुखेशाः कर्मगाः पलिखेशयुताः सिंहा० ७९ धर्मग्बुपे शुक्रेज्यो तुफै धर्मरो केंद्रकोणे सिंहासनानिः८. वित्तपे केन्द्र स्वोच्चे शुभदृष्टे सिंहासनाप्तिः ८१ शुभाःकेन्द्रे व्यरीशगाः पापाः सिंहामनानिः ८२ टीका-मुमेश धनेश भौर लग्नेश भपनि स्वराशीये गयेहो भौर नय मेश लग्नमे स्थितहोतो सिंहासनकी प्राप्ती होवेगा भात किसीवडे रानाकी गीपर बैठनेका सौभाग्य प्राप्त होगा ७८ नातकतरष. (२९५) नवमेश लग्नेदा भौर मुखेश ये तीनो दशमभागमे गयेहो भौर पल वान् दशमेश से युक्त होतो सिंहासन की प्राप्तिहोगा ७९ मुखेश नवमे, गुरु शुक्र चतुर्थ भावमे भौर नवमेशद्रकींवाधिकोण स्थानमे गाहोतो सिंहासन की प्राप्ति होगा ८० भपनि उबराशि में गयाहुवा धनेश केंद्रमे गयाहो भौर शुभग्रह से दृश्होतो सिंहासन की प्राप्तिहोवेगा ८१ संपूर्ण शुभमहकेंद्रमे गयेहो भोर संपूर्ण पापग्रह तीसरे छठे ग्यारमे भावमें स्थित होतो सिंहासन की प्राप्ति होवेगा ८२ इन योगोंमें जन्माहुवा किसी राजाके यहां दत्तक जायगा वाभ- पनी वीरतासे राज्य संपादन करेगा। नृपतुल्य योग। पट्वःगा या शुभषष्ठयंशेर्के नृपतुल्यः ८३ चंद्रेज्योसुते योत्तमांगे नृपतुल्यः ८४ चन्द्रेश गुरौसुखे सेशुक्र मन्देस्वोच्चे नृपतुल्यः८५ दशमादासोत्यगाः सौम्यानृपतुल्यः ८६ सोम्याकेंद्रकोपापास्यायारिगालग्न सबलेनृपतुल्यः८७ नीचगभेशोच्चेशः केन्द्रनृपतुल्यः ८८ बलिनिचंद्रे लग्नेतर केन्द्रकोणे शुक्रजीवान्यतरदृष्टे नृप तुल्यः ८९ नीचगाः स्वोच्चांशगाः नृपतुल्यः ९० देदेजीवे जकेन्द्रे भाग्यपदृष्टे नृपतुल्यः ९१ सेशेस्वोच्चमित्रांशे पारावतादौ नृपतुल्यः ९२ नीचे जीवेङ्गे धर्मपेरन्ध्रे शुभाशे नृपतुल्यः ९३ जीवेन्त्ये लाभेदे सोत्थ नृपतुल्यः ९४ टीका-उग्रह भपनी स्वराशी मे गये हो ? भयवा रवि शुभपष्टपंश (२९६) भाषाटीकासहित. मे गयाहो तो राजाके समान होरे ८३ चंद्र और गुरु ये दोनो पंचम भावमें गये हो भथवा सत्तमांश में गये होतो राजाके समान होवेगा ८४ लग्नमे चंद्रमा सुखमेगुरु दशमेशुक गयाहो भौर शनि भपनि स्व. तथा स्वराशामे स्थितहो तो राजाके समान होवेगा ८५ दशम भावसे तीसरे भावपर्यंत (१०११।१।२१३) के छ भावों में संपूर्ण शुभग्रह गयेहोतो राजाके समान हावे ८६ संपूर्ण शुभयह केंद्र वा त्रिकोणस्थान में और संपूर्ण पापग्रह ३।६।११ भावमें गये हो लग्नेश बलवान होतो राजाके समान होवेगा ८७ नीचराशीम नो ग्रहगयाहो उसराशी के स्वामीकी जो उच्चराशी हो उसका स्वामी यदि केद् (१।४।१०) मे गया हो तो राजाके स- मान होवेगा ८८ बलवान चंद्रमा लग्न केविना भन्य केद्रोणस्थानमें (१०९।५) गयाहो भौर शुक्र किंवा गुरुसे दृष्ट हो तो राजाके समान होवे ८९ नीचराशीमे गये हुवे यह भपनि उच्चराशीके नवाशमें गये हो तो राजाके समान होगा ९० लग्नमे गुरु भौर केंद्रमे गयाहुवा बुध भाग्येश से दृष्टहो तो राजाके समान होगा ९१ दशमेश भपनी स्व, उच्च तथा मित्रराशीके नवांशमे भौर पाराव- तादि शुभाशमें गया होतो राजाके समान होवेगा ९२ नीचराशीका गुरुलग्नमे भौर भाग्येश भष्टमभाव मे शुभग्रहकी रा- शाक नवाशमे गया हो तो राजाके समान होवेगा ९३ पारवे भावमे गुरु व ग्यारमेभावमेशनि गयेहो भौर तीसरे भावका स्वामि सूर्यहो तो राना समान होवेगा ९४ राजाधिराज योग। पटगृहाः स्वोच्चगाराजाधिराजः ९५ सेशेमतेमुखशेख कोणपदृष्टे राजाधिराजः ९६ धर्मापत्यपायनोन केन्दे लग्नपयुतौ राजाधिराजः ९७ चंद्रात्सोत्ये मंदाका तुर्यज्ञाच्छौ लाभेजीवे राजाधिराजः९८ - .
नातकवत्व.
(२९७)
गुरावङ्गे यूनाम्बुगेसूर्ये वक्रगेशुक्रसुते राजाधिराजः९९
जीवावजे खेकुजे धर्मगाज्ञेन्दच्छाराजाधिराजः१०.
कन्या ज्ञे झपेजी लाभेमंदे हयेशुक्रवकारिलो राजा
धिराजः १.१
धर्मेमन्दे उच्चे कुजे ज्याच्छाः सुते राजाधिराजः १०२
सकलाश्चरेषु राजाधिराजः १०३
सोत्थेशनी पष्ठेभौमे खशुके धर्मेस्वोच्चे राजाधिराजः१०४
सुतेशे सबले साद्देशयोगे केन्द्रे राजाधिराजः १०५
खेशेदेवलोके स्वाइशोपारावते लाभपेगोपुरेराजाधिराजः १०६
गो मीनालिकन्यासु सर्वे राजाधिराजः १०७
घट सिंह युग्म धनुःषु सर्वे राजाधिराजः १०८
तुलाइन्ना हय मृग हरिपु सर्वे राजाधिराजः १०९
ज्ञाराज्यापु सघटेषु सर्व राजाधिराजः ११.
ज्ञेन्दु जीवभेषु सर्वे राजाधिराजः १११
टीका-छगह अपनी उच्चराशी में गयेहो तो राजाधिराज होताहै ९५
दशमेश पंचममे सुखश दशम भावमें गया हो भौर नवम पंचम
भावके स्वामियों से दृष्ट होतो राजाधिराज होपे ९६
नवम भार पंचमभावके स्वामी लग्नेशसे युत होकर सप्तम स्यानके
विना अन्यकेद्रस्यान (२०४१) में गये होतो राजाधिराज होवेगा९७
चंद्रमासे तीसरे भावमें शनि रवि, चतुर्थभावमें बुधशुक भौर काभ
भाव मे गुह गया हो तो राजाधिराज (बडाराजा) होवेगा ९८
लग्नमेगुरु सप्तम किंवा चतुर्थभावमे रवि भौर वक्रगती का शुक्र
पंचमभाप मे गयाहो तो राजाधिराज होये ९९
भेपराशी मेगुरुभौर रवि, दशमंगल भौर नवम भावने बुध चंद्र
य शुक ये तीनोग्रहगयेहो तो राजाधिरान होवे १००
(२९८) भाषाटीयासहित. कन्याराशि के लग्न मेबुर, मीनराशी में गुरु, लाभ भावमेशनी, धन राशी में शुक्र, गयेहो भौर मंगल व रवि वृश्चिक राशि मे होतोराजा धिराज होवेगा १०१ नवम भावमे शनि हो भपनि उच्चराशीमे मंगल हो भौर बुर गुरु शुक ये तीनो पंचम भावमे गये होतोरानाधिराज होवे । येयोग यदि वृषभ वा वृश्चिक लग्नमे होतो भधिक पलवान होवेगा १०२ शुभ भौर पाप संपूर्ण ग्रह यदि चरराशि २०४।१० मे गये होतो गजाधिरान होवे १०३ तीसरे भाव शनि छठे मंगल दशमे शुक्र भौर नरम भावभपनि उच्चराशी मे गया हुवारवि गयाहोतो राजा धिराज होवेगा। येयो गसिंह बग्नमे जन्म होने वालकी कुंडली मे होना संभवद १०४ केंद्रस्थान १११ नवमेश भौर दशमेश का योग हो भौर पंचमेश बलवान होवेता राजाधिराज होवे १०५ दशमेश देवलोकाशमे धनेश व नवमेश ये दोनो पारावतांशमेभार लाभेश गोपुराश मे गयाहोतो राजाधिराज होवे १०६ धृपभ मीन वृश्चिक भौर कन्या इनचार राशियोंमे यदि शुभपापसर्व ग्रह गयेहातो राजाधिराज होवेगा १०७ भ, सिंह, मिथुन भार धन इनचारराशीयो मे यदि संपूर्ण शुभपापग्रह गयेोतोनाधिराज होवेगा १०८ तुल, कन्या, धन मकर भौर सिह इनचराशियोरे सकल शुभ पापग्रह यदिगो होतो राजाधिराज होवगा १०९ युधमगल सूर्य भौर गुरु इनचारो ग्रहा की गाशिमे तथा कुन राशामे (३२१९।१२।११) सर्व शुभ पाप अह यदि गरे हो तो राना धिराज होगा ११० मुध चंद्र भौर गुरु की राशि (२६।९।१२) में सर्व शुभशाप अत्यदिगपहोवो राजाधिराज होवेगा । २११ भूपति योग। लग्नादाचंद्राद्धर्मकर्मपावन्योन्यगो भूपतिः ११२ स्वगाः सप्त भूपतिः ११३
(२९९)
नातक्ताष.
सप्तसुहृद्भगा भूपविः ११४
व्यादिग्रहास्वोच्चगा भूपवंशजो भूपतिः ११५
रेषु स्वोच्चेषु क्रूरो भूपतिः ११६
स्वोचेषु शुभेष शुभमतिर्षिश्रेषु मिश्रमतिः भूपतिः ११७
पश्चादयो ग्रहाउच्चागा अन्यकुलजो भूपतिः ११८
चरेङ्गे मन्दाकरिज्याः खोच्चगाभूपतिः ११९
मृगोनचरङ्गे मन्दाज्याः स्वोच्चगा भूतिः १२०
तुलोनचरेले भौज्याकः सोयगाभूपविः १२..
कौनचरेडे मन्दाराकोः सोचगा भूपतिः १२२
मेपोनचरेड्ने पन्दारेज्याः सोच्चगा भूपविः १२३
टीका-लग्न से भयवा चंद्रमास नवम भौर दशम भावके स्वामि
परस्सर भन्योन्यस्थानने [ नवमेश दशम भाव मे भौर दशनेश नवने
भावभे] गये होतोराजा होरे ११२
सातपहभपनि स्थराशिमे यदि गये हो तो राजाहोपे ११३
यदि सातग्रह भपने मित्रग्रहकी राशिमे गहोतोरानादो११४
तीन से भधिक ग्रहभपनीच्चराशी मे गयेहो तो राजाके वंशमे
उत्पन्न हुवा होगातोरामाहोवेगा ११५भर्यात् भत्य वंशमे उत्पनहो
तोराना समान या प्रधान भादि होगा।
फर ग्रहभपनि उचिराशिमे गये होतो फरस्वभावका राजा होवेगा११६
शुभवह भपनि उच्चराशिमे गयेहो तो शुभ (शांत ) स्वभावका
सपा शुभ भौर पाप दानो गह (मिश्र ग्रह भपनि उचराशि मे गये
हो तो मित्र स्वभावका राना होगा ११७
पांचसे भधिक ग्रह (पांच छ सात) यदिभपनि उच्चराशि में हो
तो भन्यके कुळमे उत्पन्न हुवा मनुष्यभी रामा होवेगा ११८.
घरराशि १ का लग्नहो भौर शनि रवि मंगल गुरु.पे चारो
प्रहभपनि उच्चराशिमे गपे हो तो रामा होये १११
(३००)
भाषाटीकासहित.
मरराशिकै पिना भन्य चर राशि ( ४ ) का लान हो और
शनि रवि गुरु य तीनो गह भानी उच्चराशी मे गये हो तो राजा
हे वगा १२०
तलराशिके विना भन्य चरराशि[] का लग्नहो भौर
मंगळ गह रवि ये तीनो ग्रह भपनि उच्चराशी मे गये हो तो राना
होये १२१
फराशि विना भन्य चरगशी[१] का लग्नहो भौर
शनि मगल रवि ये तीनो ग्रह भपनि उच्चराशी मे गये हो तो रामा
होवे १२२
मेषराशी के विनाभन्यचरराशी (१०)का लग्न हो भौर शनि
मंगल गुरु ये तीनो ग्रह भपनि उस्चराशि में गपेहोतोरानाहौवे १२३
कचंद्रे स्वोचग जीवार्कयोरन्यतरे भूगतिः १२४
स्वःचंद्रेवांचा यमार्कयोरन्यनेरने भूपतिः १२५
कचंद्रे स्वोचग सूरियोरन्यतरङ्गे भूपतिः १२६
कर चंद्रे स्वोच्चगयो यमेज्ययो रन्यतरेरे भूपतिः१२७
कचंद्रे स्वोच्चग जीवारयोरन्यवरेने भूपतिः १२८
कर्कचंद्रे स्वोच्चग यमारयोरन्यतरेड़े भूपतिः १२९
मेपेड़े कचन्द्रे भूपविः १३०
चन्द्रज्यो कडे भूपतिः १३१
तुले जे कचन्द्रे भूपतिः १३२
भौमृगेड़े, कचन्द्र भूपतिः १३३
टीका-कर्क राशिका चंद्रही भार भपनि उच्चरारी मे गयाहुषा गुरु
तथा मर्प सानो गयाहो अर्थात् मेपक्षिा पराशी का लग्नहो भीर
रवि गुरु ये दोनो उच्चराशी के होचद्र कर्क राशी का हातो राजा
होरेगा २४
मातक्तत्व फराशी का चंद्रमा हो भौर भनी उच्चरागी में गयाशनि तथा रवि लग्न में गयाहोतोगमा होरे भर्यात तुल किंवश मेपलग्न हो शनि राप रच्च भर चन्द्रमा करका होतो राजा होथे १२५ कर्क राशि का चंद्रमाहो भौर भानि उच्चराशि में गयावा रवि मंगल लग्नमे गाहो अर्थात् मेष किंवा मकर राशी का लमहो रवि मंगल उस्च के हो भौर स्केका चंद्रमाहो तो राजा होवेगा २२६ कर्क राशीका चंद्रमा हो भौर भानि स्वराशि मे गया हुभा शनि तथा गुरु लग्नमें गयाहो भयात् तुल किंग कर्क राशी का लग्न होशनि घ गुरु उच्चाराशी के भौर चंद्रमा कराशी का होता राजाहोगा १२७ फराशी का चंद्रमाहो भौर भपनि उच्च राशीमे गया हुवा गुरु तथा मंगल लानमे गयाही भर्यात करािमराशी के लग्नहो गुरु मंगल उचके भोर पंद्रमा का होतो रामा होगा १२८ कर्क राशिका चंद्रमा हो भार भपनि उराशीमे गया हुश शनि तथा मंगल मे गया भर्यात तुलकिंवा मकर लग्नदो शनि मंगल स्वभौर चन्द्रमा होतोरामा होगा १९ मेपालीलामे राषिगपाहो और कर्क राशो मे चंद्रमा होतोरा. ना होगा १३० कराशीकलामे चंद्र गुरु गयेहातो राजा हो १३१ तुजलग्न में शनि गयाहो मोर का चन्द्र होतो राना होरे १३२ मकर राशी के लग्नमें मंगल हो तो राजा होरे १६३ लानेवोनने चन्द्रग्रह चतुष्पारिदृष्टे भूतिः १३४ वर्गोतमेचन्द्र ग्रहचतुष्टयादिदृष्टे भूपतिः १३५ कुंभेजे मेपे वृपेचंद्र न्यतमेङ्गे युग्मसिंहालिगेषु ज्या घु मृतिः १३६ ज्ञाकपिठे यमेन्दन्यतरे उच्चगे लाने जेजे तुलेशुने क जीवे भूतिः १३७ लग्नेकजे भौमेमृगे चापे चन्द्राको भूपतिः १३८ 1362 (३०२) भाषाटिकासहित. चन्द्रागे मृगने चो भूपतिः १३९ चन्द्रार्की यूने सूर्येने चापेजोवे भूपतिः १४० तुझेंडेचंद्रे सिंह खयमे यूनेजीवे भूपतिः १४१ मृगड्डेमन्दसोत्थेचन्द्रे युग्मेभीमेधेमैज्ञव्ययजीवेपृथुयशो गुणी भूपतिः १४२ चापेचन्द्रज्यो मृगमुखेभौमे तङ्गगज्ञाच्छान्पत्तरे भूपतिः१४३ जेतुड़ेयमारोसते चन्द्रेज्य सितास्तुर्ये गुणी भूपतिः १४४ कुंभेवरे तुझेभोंमे स्वक्षे मीनेने चंद्रे भपतिः १४५ टीका---गोतमांशम ( निसराशी कालिग्नहोसीराशी के नवांश मे) गया हुवा लग्न, चंद्र के बिना भन्य चार पांचग्रहों से दृष्ट हो तो भूपति होने १३५ पगोत्तमांशमे गयाहुवा चंद्रमा चार पांच ग्रहों से दृष्ट हो तो राजा होवे १६५ झुंभराशीका शनि मेषकारषि पुषभका चंद्रमा इन तीनों में से को- इभीएलग्न मे गया हो भौर मिथुनमे बुध, सिंहमेगुरु भौर दृधिक राशि मे मंगर हो तो राजा होये १३६ ले भावमे बुध सूर्य भौर-भपनि उच्चरागीमे गयाहुवा शनि किंवा चंद्रमा लग्नमे हो मेपराशी मे मंगल तुल भे शुक्र व कर्कराशी मे गुरु गयानो वोरामा होवे १३७ संग्नमें शनि मकरराशीमे मंगल भौर धन राशी मे चंद्र व रघि गयेहो तो राजा होवे १३८ मकर राशी के लग्न मे चंद्रमंगळ गये हो भौर धन राशीका रवि हो तोराजा होवे १३९ सातमे भावमे चंद शनि लग्नमे सूर्य भौर धनराशीभे गुरु गयाहो तो राजा होवे १४० उच्चराशी १२) मे गया हुवा चंदमा लग्नमे गया हो भौर सिंहराशी भेसूर्य, दशमे शनि, सातमे भावमे गुरु, गया होतोराजा होवे १४१ , 1 र जातकतव. (१०) मकरराशीके लग्नमे शनि, तीसरे भावमे चंद्रमा मिथनराशी मे मगल नवमे चुप भौर बारम भावमे गुरु गयाहो तो बडीकार्तिवाला गुणवान् राजा होवे १४२ धन राशीमे चद्र गुरु व मकरराशी के पूर्वार्द्ध मे मंगल गया हो भार भपनी उच्च राशीमे गया हुवा दुध किवा शुक्र लग्नमे गया हो तो राजाहोरे १४३ उचराशी ( ६ ) मे गयाहुवाचुध लग्नमेगयाहो शनिमंगल पंचम भाव में (मार राशी मे । भौर चंद्र गुरुज शुक्रये तीनो चतुर्थ भाव गयेहोतो गुणवान् राजाहोवे १४४ कुंमराशी का शनि मकरगशी १० का मंगळ सिंहराशी ५कारवि दो भौर मीनराशी के बग्नमें चंद्रमा नयाहोतो राजा होवे १४५ तुङ्गेजीवे मषेमोमे वदन्यतरेडे भूपतिः ११६ मपे चन्द्राच्छज्ञेषु लाभगेषु तडे) जीवे भूपतिः १४७ मृगजेने चंद्रास्विः भौमेजे ज्ञेयुग्मे तुलेशुक्र पृथुय- शो भूपतिः १४८ शेतुडेडे खेशुक्र चन्द्रेज्यौयूने मन्दानुसते भूपतिः १९४ आत्मकारकादने तुर्ये सुते शुभे भूपतिः १५. आत्मकारकाद्रिपु सोत्थगौ पापो भूपतिः १५१ कथे. तुफैजारौ खे शेज्यार्कशुका भूतिः १५२ कुंभेद्गशुके चतुर्प स्वोच्चगेषु भूपतिः १५३ पलाढयाः स्वोच्चगाः पूर्वप पूर्वदलेनृपोन्यथापरदले। ५४ पूर्गेन्दु युक्तो मन्दारो भाग्ये भूपतिः १५५ टीका--उच्चराशी मे गुरुभौर भेषराशिम मंगल गयाहो भौर इनहोनी मे से भेष लग्नमे गयाहोतो राजारोगा १४६ मेष राशी का रवि दशमे चंद्र शुक यब ये तीनोराम भाबमें भार भपनी उच्चराशी मे गपाडा गुरुलानमे गयादवोराना होगा
भाषाटीकासहित.
मकर राशीके लग्नमै शनि, चद्र और रविये दोनो अपनी अपनी
सतशी म (४म चढ़ ५मे रविरामेपरराशि मे मंगल मथुनराशीमे घर
भौर तुलराशी मे शुक गया होतावडे या मोरवीति वाला राजा हो-
गा १४८
लग्नमे भपनी उच्चशि (६) मे गया हुवा दुपदशम भावने शुरु,'
सप्तमभावमे चद्र गुरु भोर पंचमभावमे शनि मगर गये होतोराना
होगा १४९
भात्मकार ग्रहस दूसरे चोये भौर पाच मे भावम शुभग्रह गये हो
राजा होगा १५०
भात्मकारक ग्रह छठे और तीसरे भावमे पापग्रह गये होतो राजा
कराका लग्नहो चधभाव मे शनि भंगा हो और दशम भाव में
बुध गुरु सबक ये चारो ग्रह गय हेते राजा होरे १५२
कभराशिफल नने शुक्र गप हो और कोई भी चार ग्रह भामि स्प
राशिने गये होत रानाको १५३
रन से छठे भाव पर्यंत केपटर मे भानि उत्सराशि में गोहुवे
पलपान ग्रहाये होतो भायु पूर्व दरमे राना होगा भौर सनम
भावसे लापत के रपट मे यदि चराशी भगवेपरवानग्रा
गय होतो भायु के उत्तरार्दने राजा गा १५४
शनि भौर मगल ये दोना पूर्णचद्रसे युक्त पर भाग्यभाव (नयम)
भे गये हो तोराना होगा १५५
लग्नपसौम्या उपचये राजा १५६
राम्हारचंद्राः पञ्चमे राजा १५७
उदयेचरे भाग्यसिहासने केंद्रे राजा १५८
खस्थिराडेशे द्रजीचे राजा १५९
भाग्यशारीरो सुग्वे पुत्रे राजा १६.
टीका- ग्नेश भोर शुभप्रद उपचप ३६१ १११ स्थानमे गये होतो
रामाहोरे १६
+
नातकतत्व.
(३०५)
राहु मंगल और चंद्रमा ये तीनों पंचम भावमे गये होतो राजाहोवे१५७
चरगशि ११४१७॥१० का ला हो भौर सिंहासनांश मे गया हुवा
भाग्येश केंद्रस्थानमें गयाहोतो राजा होये १५८
स्पिरराशी २।५१८१११ के लग्नका स्वामि दशम भावमे गयाहो भौर
गुरु फेंदमे होतो राजा होवे १५९
भाग्येश के नाश का स्वामि सुस्त्र मे या पंचम भावमे गवाहोतो रा
जा होवे १६०
भूपति तथा मंत्रीयोग।
जीवः तुले कजे भूपजोभूपान्यजो मंत्री १६१
खेज्ञार्को राव्हारौपष्ठे भूपजोभूपान्यजो मंत्री १६२
सोत्थेजोवेरन्धेशुक्के भूपजोभू. १६३
'सिंहेकुजे युग्मे राही भूपजोभू० १६४
चंद्रारांबङ्गे वा दशमे भूपजोभू० १६५
शुभपठ्यरो केंद्रापकोणे भूपजो भूपान्यजो मंत्री १६६
सुतेशे धर्मोसुते भूपजोभू० १६७
कोणाम्बु राज्यादेशा युक्ता भूपजोभू. १६८
चंद्रादशमेशे सबले केन्द्रनवमार्थे भूपजोभू. १६९
एकोप्युच्चगो मित्रदृष्टो भूपजोभू० १७०
धर्मशे जीव: सेशुके पुत्रशदृष्टे भूपजोभू० १७१
शुकेज्यौतुर्ये भूपजोभू० १७२
टीका-तुलराशी का जन्म लग्न हो और गुरुकी राशी.९।१२ मे शनि
गयाहोतो राजा के यहां जन्मपायाहोतो राजा भौर भन्यके यहाजन्म
पायाहाता मंत्री होता १६१
दशम भावमे युध विभौर उठे भामेराह मंगल गये होतो राजाके
यहां जन्म पायाहोतो राजा भौर भन्यकै घरजन्म पाया हुवा प्रधान
पामंत्री होताहै १६२
'-
भाषाटीकासहित. तीसरे भाव में गुरु गौर भाठमे भाव में शक्रयाहो तो राजाके यहा जन्म पाया होतो राजा भौर भन्य के यहाजन्म पायाहा वहमची होताहै १६३ सिहराशीम मंगल और मिथुन राशी में राष्ट्रगयाहोतो राजाके यहा जन्म पायाहो तोराजा भौर भन्यके यहां जन्म पाया हो तो मनी होताहै १६४ यहयोग कर्क वा सिह राशी के लग्नमेजन्म होनेवाले के बलवानहोताहे चद्रभौर मंगल ये दोनो लग्न मे भथवा दशमे भावमे गपेहोतोराना के यहा जन्मपायाहोवहरानाभौर भन्यके यहाजन्म पायाहो वो ममी होता है १६५ शुभपष्ठवंशमें गयाहुवा रवि १।४।१११११।९।५ भाव में से किसी भावमे गया होतोराजाक यहा भन्मपायाहोतोराजा भौर भन्यके यहा जन्म पाया क्षे तो मंत्री दाता है १६६ पंचमेशनवमभावमे भार नवमेश पंचम भाषमे गयाहोतो राजा के यहाँ जन्मपायाहुवाराजाभौर भन्योयहाजन्मपापा होतो मंत्री होताहै १६५ नमय पंचम चतुर्थ दशम भौर लग्न इनपाचो भागोंके स्वामि एक रा शिमे युक्त होतो राजा फेयहा जन्म हुयाहोतो राजा भौर भन्य केयहा जन्मपाया होतो मंत्री होवेगा १६८ चद्रमासे दशम भावमे गोराशी हो उस का स्वामि बलवान होकर २४१०९।२भावमें गयाहोतो राजाके यहाजन्मपायाहोतोगजाभोर भन्य के यहाजन्मपायाहो तो मंत्री होताहै १६९ उच्चराशीमे गयाहुवा एकभीहभपने मिनबहसे दृष्टहोतो राजाके यहाजन्मपायादोतोराजाय भन्यके यहाजन्मपायाहो तोमंत्रीहोताहै१७० नवमेशगुरु कीराशी १०१२ मे गयाहो भौर दशमभावने गयाहुया शुक्र पंचमेश से दृष्ट होतो रानाके यहाजन्मपायाहोतोराजा व भन्यके यहाजन्मपायाहो तो मंत्रीहोताहै १५ शुक्र भौर गुरु येदोनो चतुर्थ भावमेगयेहोतो राजा के यहा भन्म पाय होतो राजा भौर भन्यकेयहा जन्मपाया होतो मंनीहोताहै १२ चद्रेज्यो कर्फे भपजोभूपान्पजो मंत्री१७३ कन्यायों चंद्रजी भूपजोभूपान्यजो मंत्री १७४ .
मातकताक. (३०७) तुड़े सबलमन्दयुते भूपजो भूपान्यजो मंत्री २७५ शुक्रज्यो तुङगो केन्द्र कोणे भूपजो भूपान्यजो मंत्री १७६ नगार्थीमन्त्येषु सर्वेषु भूपजोभूपान्यजो मंत्री १७७ घूनोन केंद्रकोणे सुखेरो भूपजोभूपान्यजो मंत्री १७८ गुरावुच्चगे केन्द्र खे शुक्रे भूपजो भूपान्यजो मंत्री १७९ केन्द्रकोणार्थे खेशे शुभदृष्टे भूपजोभूपान्यजो मंत्री १८० सशुभे खेशे सुते पुत्रपेचापे भूपजोभूपान्यजो मंत्री १८१ धरो पारायवे शुभदृष्टे चन्द्रात्पुण्पपे देवलोके भूप०१८२ लग्नेशेके खेशेने भूपजो भूपान्यजामंत्री १८३ पुष्पबन्ताबने खभौमे यमेआये धर्मेचापगे जीवे भू.१८४ स्वइँशुक्रतुर्ये धर्मेन्द्र भूपजोभूपान्यजो मंत्री १८५ यमेझे तुर्थे जीवे पुष्पदन्तौ दशमे लाभेज्ञाराच्छाभूप०१८६ दशायोदयगाश्चंद्राफिजीवा ज्ञारौबने शुक्राको तुर्थे भूप- जोभूपान्यजो मंत्री १८७ गरौगोपुरावलिनि सुतेश युवे भूपजोभूपान्यजोमंत्री३८८ टे.का-काशी में चंद्र भौर गुरुगये होतीराजांक यहा जन्मपायाहो यह राजा भौर भन्यके यहा जन्मपायाहो वह मंत्री होता है १७३ कन्याराशी में चंद्र बुधगये होतो राजाके यहा जन्मपायाहो वह राना प भन्य के यहा जन्मपायाहो वह मंत्री होता है १७४ उघराशी में गयावा रवि बलवान् शनिसे युतहो तो राजा यहां जन्मपायाहोवदराजाय भत्य फेयहाजन्मपायाहो वह मंत्री होता है१७५ भपनी उराशी मे गये हुवे शुक्र गुरु [मीनमक कर्कमे गुरु गया होभोर ये दोनो] केन्द्र वा त्रिकोण स्पान मे गये हो तोराना के यहा जन्मपायाहो यह रागावभन्यके यहा नन्मपायाहो वह मंत्री होताहै १५६ (३०८), भाषाटिकासहित. सप्तम धन लग्न भौर व्यय २२१११२ इन चारो भावो मे सब म पाप ग्रह गये हों तो राजाके यहां जन्मपायाहो वह राजा बभन्य के यहा जन्मपायाहो यह मंत्री होताहै १७७ सप्तमस्थान के बिना अन्य केंद्रत्रिकोणस्थान (१२४११०९।५) में सुमेश गया होतो राजा के यहा जन्मपायादो वह राजा भौर भन्यके यहा जन्मपायाहो वह मंत्री होता है १७८ उचराशी में गयाहुवा गुरु केद्रमें भौर शुक दशमेभावमें गयाहो तो राजा के यहा जन्मपायाहो वह राजा भौर भन्यके यहा जन्मपायाहो वह मंत्री होता है १७९ शुभग्रहसे देखाहुभा दशमेश केंद्रत्रिकोण में तथा धनभाव में गया हो तो राजाके यहा जन्मपायाहो वह राजा भौर भन्यके यंदा जन्मपापाहो वह मंत्री हाता है १८० शुभग्रह से युत दशमेश पंचमभाव में गयाहो भौर पंचमेश धनराशी में ोतो राजाके यहां जन्मपायाहो यह राजा भौर भन्यके यहा जन्मायाहो वह मंधी होती है २८१ पाराबताशमें गयाहुवा धनेश शुभण्इसे दृष्ट हो भौर चंद्रमा से नवमे स्थानका स्वामि देवोकाश मे गयाहो तो राजाके यहा जन्मपायाहो यह राजा भौर भन्यके यहा जन्मपायाहो यह मंत्री होतो है १८२ लग्नेश नवमे भावमे हो भौर दशमेश लग्नमें गया होतो राजाके यहा जन्मायाहो यह राजा भौर भन्यके यहा जन्मपायाहो वह मंत्री होतो है १८३ रवि चंद्र लग्नमे हो, दशमें मंगल, ग्यारमे भावमै शनि, नवमे भा. धौ धनराशीमे गयाहुवा गुरु गयाहो तो रानाके यहा जन्मपायाहो यह रामा भौर भन्यके यहा जन्मपायाहो यह मंत्री होताहै १८४ ये योग मेष राशी लग्न में होगा। भपनी स्वराशी १२ मे गयाहुवा शुक चतुर्षभायमे भौर चंद्रमा नरमे भाक्मे गयाहोतोराजाके यहाजन्मपायाहो पहराना भौर भन्यो यहा जन्मपायाहो यह मंत्री होताहे १८५ यह योग कर्फ वा कुंभ लग्नमे होगा। लग्नमे शनि, चतुर्थभावमे गुरु, दशम भावमे सूर्य व चंद्रमा भौर लाभ (११)भारमे चुप मंगल शुम ये विनोग्रह गये हो तो राजाके यहा
मातकतरप.
जन्मपायाहो यह राजा और भन्यके यहा जन्मपायाहो यह मंत्री
होताहै १८६
दशमे चंद्रमा ग्यारमेशनि लग्नमेगुरु धनमेधमंगल और "चतु-
र्थभावमे रवि शुक गये हो तो रानाके यहां मायादो वह राजा
भौर भन्यके यहा जन्मपायाहो वह मंत्री होताद १८७
गोपुरादि शुभांश में गुरु गयाहो भौर बलवान होकर पचमेशसे युत
हो तो राजाके यहां जन्मपाया हो तो राजाहोताहै और भन्यके यहां
मन्महुवाहो वह मंत्री होता है १८८
राजयोगभग योगा।
नवायखेशानीचगा व्यराजयोगाः १८९
महापांम्पतीपाते कांतिपाते जन्मनिव्यर्था राजयोगाः१९.
परमनीचांशे चंद्रे व्यर्थाराजयोगाः १९१
उच्चगाःखेटानीचांशगाव्यराजयोगाः १९२
उच्च नीचां राजपुत्रोपि नीचतांगच्छति १९३
परमनीचगे व्यर्थाराजयोगाः १९४
नीचगेशुक्रे सिंहाशे वा स्वारो पराजयोगाः १९५
राज्यदानाचारात्यस्तगाव्यराजयोगाः १९६
उत्पातदिने जन्ननि व्यर्थाराजयोगाः १९७
दशमेनचिखगे व्यराजयोगाः १९८
चतुर्यु खगेषुशत्रुभगेषु वा नीचांशभगेषु व्यर्थीराजयोगाः३९९
ग्रहमात्रादृष्टश्चंद्रो वा कानो व्यराजयोगाः २००
सिंहारो पापयुते क्षीणेन्दौ सौम्यादृष्टे व्यर्थाराजयोगाः १०१
परमनीचांरो जीवे वा शुके व्यर्थाराजयोगाः २.२
पापानीचगात्सर्वेकण्टकगाः सौम्पाविकगाव्यर्थाराजयोगा२०३
सौम्पामस्वगा केन्द्रहीना लग्नेराहोचन्द्रदृष्टे पापार
(३) भाषाटीकासहित. यिायगाव्यर्थागजयोगाः २०४ इति दशम विवेकः । टीका-नवमेश दशमेश भौर लाभेश ये तीनो अपनी नीचराशी मे गये होतो उपरोक्त राजयोग व्यर्थ होगा भर्थात् यद्यपि राजयोग उत्तम बनाहोगा तयापि राजयोगका भगयोग बलवान् भाजायगा तो वह उपरोक्त सर्व राजयोग निष्फल होनागा । भतएव उभययोगो के पलाचलका विचार करके राजयोगका फलाफल कहना १८९ भद्रामरतीपातयोगमे कातिपात (महापात ) दाष मे जन्म हो नेसे राज योग व्यय होगा १९० परमनीचाश में (वृश्चिकराशीके ३ भंशका) चंद्रमा होवो राजयोग व्यर्थ होगा १९१ उच्च राशीमे गये हुने ग्रह यदि नीचराशीके नवाशमै गपेहोतो राज योग व्यर्थ होवेगा १९२ उच्चराशीमे गयावासूर्य नचिराशीके नवाशमे गयाहोतो राजा काभीपुत्रहोतो नीचताको प्राप्त होगा भर्यात् वह राज्यच्युत होजावेगा १९३ परमनीच राशी में (तुलराशीके भंशमें) रवि गाहो तो राजयो- गव्यर्थ होवेगा १९४ नीचराशोमै ( ६ राशी में) गयाहुवा शुक्र सिहराशीके भयवा स्व- राशी १२ के नवाशमे गया होतो राजयोग व्यर्थ होवेगा १९५ राजयोग करनेवाले ग्रह यदि नीच, शत्रु राशी ये गयेहो किवा भ- स्तंगतहो तो राजयोग व्यर्थ होगा १९६ उत्पातके दिन भर्थात् जिसदिन भूकंप विद्युत्पात गर्वनगरान दिग्दाद परिवषादिदिव्यभौमभातरिक्षके उत्सातहो उसदिन यदि जन्म होतो राजयोग व्यर्थ होगा १९७ दशमभावमे नीचराशीका ग्रहगयाहोतोराजयोग व्यर्य होगा १९८ कोईभी चारग्रह भपने शनु यहकी राशीमे गये हो भयवा चारग्रह नीचराशी फे नवाशमें गये हो तो राजयोग व्यर्थ होनापेगा १९९ चंद्रमा भया लग्न किसीभी ग्रहसे दृष्ट न हो तो रामयोग व्यर्थ हागा,२०० 7 नातफ्ताय सिंहराशीफे नवांशमें गयाहुवारवि पापग्रहसे युत हो और सीग चंद्रमा किसी शुभग्रहसे दृष्ट नहीं तो राजयोग व्यर्थ होगा २०१ गुरु भयवा शुक्र अपने परमनीचराशीके भंशमें ( गुरु मफरके ५ भंशमें किया शुक्र कन्याक २७ भंशमे) गयाहोतो राजयोग व्यर्थ हो- घेगा २०२ नीचराशीमें गये हुवे सर्व पापग्रह केंद्र में गये हो भौर सर्व शुभग्रह त्रिकस्थान ६८०१२ में गये होतो राजयोग व्यर्थ होगा २०३ शुभयह भस्तंगत होवे भौर केंद्र में नही गयेहो चंद्रसेदृष्टराहु ल- ग्नमें हो सर्वपापग्रह ६११ मे भावमें स्थितहोतो सर्व राजयोग ध्ययहोरेगा २०४ इत्यादि विचारों के सिवाय भाईकीमृत्यु, खोकीमाता-(सामु)मा- लिक, जानुस्थान [ घुटने ] पत्रकारोग शत्रु, दादाके मित्रं, ग्रह. चतु- पदादि विषयों का विचारभी इसी दशमभावमें करना- इति दशम विषकस्य टीका समाप्ताः। २०८30- .. अर्थकादशविवेकः बहु लाभयोग। लाभेशुभान्यायवोलाभोन्यथा न्यायतो मिश्राउभयथा ? लामेशुभदृष्टयाधिक्ये बहुलाभः २ लाभपेदकोणे बहुलाभः ३ लाभपे शुभ संबंधे बहुलाभः ४ टीका-लाम (ग्यारमें ) भावमे शुभग्रहगये दो तो न्यायमार्ग से प. नका लाभ होगा। भोर पापग्रह लाभ भावों गपे होतो भन्यायप्रा- से धनका लाभ होगा। तथा शुभ व पापदोनो ( मिश्रग्रह) लाभ भावमें गये होतो न्याय भौर भन्याय दोनो से भर्यात् मिश्रमार्ग से धनका लाभ होगा। लाभभावपरशुभग्रहोषिभधिक दृष्टि होतोधनफालाभबहुत होयेगा २
(१२)
भाषाटीकासहित.
लाभेश केद्रक्किा त्रिकोणस्थान (२४१०१९।५) मे गया हो तो
धनका बहुत लाभ होवेगा३
लाभेश शुभग्रहसे संबंध (संवघचारप्रकारका संज्ञातत्वकेसुत्र ६४
में कहा है परता हाता धनका लाभ बहुत होवगा ४
वाहनवान्योग
चद्रायूने शुक्रेयानवान् ५
चद्रात्सिते सोत्थायेयानवान् ६
सुखेशेलाभे गुरुदृष्टे बहयानवान् .
गुरुप्रसुखशेन सुखेदृष्टे पानवान् ८
जीवाच्छौ सुखेश युतो केद्रकोणायगौ यानन्यूनाथः ।
इज्याच्छी धर्मपयुतौ भाग्ये वा तुर्ये यानव्यूहनाथः १०
धनपयतेन्त्येशे तुझे भाग्यदृष्ठे यानव्यूहनाथः "
टीका-चंद्रमासे सप्त-स्थान में शुक्र गयाहो तो गाड़ी घोडा मोटर
साइकल भादिवाइनवाला होने
चंद्रमासे शुक्र तीसर किवा ग्यार मे भावमे गयाहो तो वाइनका
मालिक होवे भर्थात् बाहन भपने घरू रखने वाला होये ६
गुरुसे देखाहुभा मन भावेश लामभवामें गयाहो तो बहुत पाहनो
वाला होवे
गुरुसे देखे हुवे सुरेशसे सुखभाष संदृष्ट होतो पाहनवाला होवे ८
गुरु व शुक्र से युक्त होकर सुखेश केंद्रभिकोण भयवा लाभ भाव में
गयाहो तो पाहनाके समूह [ झुंड ] का मालिक होवे भर्यात् बहुत
वाहनों वाला होय.
गुरु प शुक्र नवमेशसे युक्त होपर भाग्य (नवम) भाष मे किया
मुम भावमे गयेहो तो भनेक व हनोका मालिक होवें १०
भपनी चराशी में गयाभा व्यपेश धनेशसे युतहोकर नयम
भावको देखता होना बहुत वाहनोके झुडका मालिक होये ११
मिनके पाइनन्यूहनाथ योग होता है उनक घरमे बहुत वाहन दाथि
जारकतत्व.
घोडागाडी मोटर आदि होवेगे किंवा इन वाहनोका धंधा करने वाला
होवेगा ट्रामवे अथवा रेलवे कंपनीके भागीदार वा निजके वाहनों
धंधेका व्यापार करनेवाले लोगोकर्भीयेही योगबलवान हुवे नजर भावेगे।
वाहन मुनयोग।
धर्मायखेशास्तर्ये वाहनसुखम् १२
खेउच्चगखेटे धागेशदृष्टे वाहनसुखम् १३
सिंहासनेम्युकौशी लग्नेशदृष्टौ वाहनसुखम् १४ .
"सुखेशे सबले शुभदृष्टयुते वाहनसम्बम् १५
सुखेशेङ्गे सशुक्रे वाहनसुखम् १६
सुखेरोने जीपयुवे वाहनसुखम् १७
चंद्रज्यशुकारतुर्भपयुता अङ्गे वाहनसुखम् १८
धर्मपयुतेम्बुपे सबले जीवदृष्टयते वाहनसुखम् १९
भाग्येशाल्लाभेङ्गेशे सुसेरोधर्मे वाहनसुखम् २०
सुखपे केंद्रे तदाशेढे वाहनसुखम् २१
ने लग्नेशे खेशेने वाहनसुखम् २२
धनेशे कर्मे शेर्थे तुंगगे कस्मिश्चिद्ग्रहे वाहनसुखं २५
सुखेशे ऐरावते गजवाहनसुखं २४
सुखेशे केन्द्रेवैशेषिकेवा लाभपेगोपुरे गजवाहनसुखं २५
• इत्येकादशमविवेकः १५
रीका-नवमेश लाभेश भौर दशमेश ये तीनोग्रह चतुर्थ भावमे गये-
हो तो वाहनका सुख होगा १२
उच्चराशिमे गयाहुवा गइ दशमभावमे गयाहो भौर वह भाग्येशप
भग्नेश इन दोनोसे पहोतो याहनका मुप्त होगा १३
मुझेश भौर दशमेश ये दोनो सिंहासनांशभेगमेहो भार लानेश से
पहोतो बाहनका मुन्न होथे १४
(३१४) भाषाटीकासहित. सुखेशवलवानहोकर शुभग्रहसेयुत और दृष्टहोतो वाहनकासुसहोवे१५ शुक्रसें युतहोकर सुखेश लग्नमे गयाहो तो वाहनका सुखहोवेगा २६ गुरुसे यत होकर मुखेश लग्नमे गपाहोतो वाहनका सुखदोवेगा १७ चंद्र गुरु शुक भौर चतुर्थभावका स्वामी ये चारोग्रह लग्नम गयेही तो वाहन का सुखहोगा १८ बलवान् सनेश भाग्येश से याहोकर गुरुसे युतदृष्ट होतो वाहन का सुनहोवेगा १९ भाग्येशसे लाभभावमे लग्नेश गया और मुझेश भाग्यभावमे गया हो तो वाहनका सुख होवेगा २० सस्नेश केंद्रस्थानमें जिस राशिमे गयादो उसराशी का स्वामी लग्नमें गयाहातो वाइनका सुखदोषगा २१ लग्नेशदशमे भी दशभश लममे गयाहोतो वाहनका सुखहोवेगा२२ लगमे धनेश य धनमे दशमेश गयाही भौर कोईभी एक ग्रह उच्च राशीमे होतो पाहनका सुखहोवेगा २३ सुनेश एरावताश मे गयाहोतो गजवाहन का सुनहोवेगा २४ मुनेश केंद्रमेहो वैशेषिकाशमें गयाहों भौर लाभश गोपुरांशमे गयाही तो गज (हाथी) की सवारीका सुखमिलेगा २५ जिनके निजके घर की सवारी नहोतेभी गादी घोड़ा मोटर बग्बी हाथी भादि सवारियोमे बेठके फिरनेका पा उनपर भधिकार रखनेका भवसर मिलतारहता है उनकी जन्मकुडलीमे वाहनसुख का योग बलवान देखनेमे भावेगा। इत्यादि विचारोके सिवाय भाईकाईकोत्री, भाईके शाला शाली, भाईका भाग्य, माताकी मृत्य, मित्राको मृत्यु, पाकीस्रो, पुनके पुकी शालेकी श्री, स्त्री फि विद्या, पांडिये (घुटनेके नीकी पांडलियो का स्थान ) भोर दादाकी विद्या बुद्धि भादि बातोका विचार भी लाभभाषसे करना। इत्येकादशम वियेक्स्पटीका समाप्ता ।
भातकताप
अथ द्वादशमविवेकः।
हानि योग।
पछेष्टमेचंद्रेयूनेमन्दे सर्वहानिः १
व्ययेपापदृष्टयाधिक्ये धनहानिः पदेपदे २
टीश उठे किंवा भाठमे भावमे चंद्रमागया हो भौर सप्तम भाषमें
शनिहो तो सर्वस्वकी हानि होगा।
बारमे भावपरपापग्रहों कि भषिक दृष्टिहो तो पदपद पर धनकी
हानी रोती रहेगा भर्यात कोईभी काम लाभके लिये करेगा उसमे
वारंवार हानि होती जावेगा २
त्यागी योग।
मीनांश त्यागी३
रीकाकारांश लग्नमें मीनराशी हो तो त्यागी पुरुष होवेगा ३
दभादर्म परिग्रह योग।
शुभेड़े धर्मपेपापांशे वा पापपष्ठयंशे दम्भाधर्मपरिग्रहः ४
टीका नमभावमे शुभग्रह गया हो भौर धर्मेशपापमहके नवांश मे
हो मथवा नवमे शुभग्रह गयाहो भौर नरमेश पाषष्ठवंशभे होतो कपट
धर्माचरण करने वाला होगा ५४
दानशीळयोग।
धर्मपे स्वाचे शुभदृष्टे दानशीलः ५
धर्मे शुभदृष्टयुते दानशीलः ६
धर्मपे पारायतादौगुरुदृष्टे उंग्नपेभृगुदृष्टे दानशीलः .
लग्नेधर्मपदृष्टे लग्नपे केंद्रे महादानशीलः ८
दानशे सिंहासने साइप दृप्टे माहादानशीलः ९
दानघुगे खपेकेन्द्र व्यपेशे गुरुदृष्टे महादानशकि.
स्वोच्चगेजे धर्मपदष्टे लाभे केंदे महादान शीलः "
टीका-नरमेश भपनी उच्चराशी में गया हो और गभरवार
(३६) भाषाटीमासहित. हो तो दानकरने वाला ( दानशील) होवे ५ नवम भाव शुभग्रहसे युत भौर दृष्टदोतो दानशीलहोवे ६ पारावतपि शुभाशमे ग्याहुवा नवमेश गुरुसे दृष्टदो भौर लमेश शुक्र से दृष्ट हातो दानशील होवे ७ धनेशसे लग्नदृष्टहो भौर लग्नेश केंद्र स्थान मे गयाहोतो महादान शील (बडादान देनेवाला) होवे ८ नवमेश सिंहासनाश मे गयाहो भौर नह लग्नेश ष दशमेश से दृष्ट हो तो बडादानशील हो १ नपमेश मुखमे व दशमेश द्र मे गया हो भौर व्ययेशको गुरु देव-- साहो तो महादानशील होवे १० भपनी रचराशी मे गयाहुवा बुध नवमेश से घर रोकर लाभमे वा मे गयाहोतो महादान शीलहौने ११ दनमाप्ति योग। सबलेनन्पलाभे धर्म कर्मपदृष्टे दानप्राप्तिः १२ सुतपेढे धर्मकर्मपयुते लग्नपदृष्टे दानमामिः १३ धर्मपेखपदृष्टे केंद्रकोणे परमोच्चशिवा दानमामिः १४ टीका-परवान् लग्नेश लाभभावमेगयाहो भौर नवमेश व दशमेश इनदोनो से दृष्टहोतो दानकी प्राप्ति होगा १२ नवमेश व दशमेशसे युतहो कर पंचमेश नवमे भारमे गयाहो भौर अग्नश सेदृष्ट होतो दानकीप्राप्ति होयेगा १३ दशमेश से दृष्टहोकर नवमेश केंद्र किंवा त्रिकोण मे गपाहो भथया नवमेश भपने परमोच्चाश मे ग्याहोतो दानवीप्राप्ति होवेगा १४ धर्मेदादि योग । धर्मेशे सशुभे शुभाशे धर्षे दृढ़बुद्धिः१५ धर्मपे घेरोपिके धर्म दृढ़युधिः ॥ धर्मपे शुभपष्ठवंशे धर्मे दृढ़बुद्धिः १७. रीका-नवमेश शुभ ग्रहतेयुत क्षेकर शुभग्रह के नवांशमें गयाहो तो धर्म मे चुद्धि पालाहोघे १५ TH .
जातकतरव.
धर्मेश वैशेषिकांशमे गयाहोतो धर्ममे दृट्युद्धि पाला होरे १६
नवमेश शुभषष्ठचंश मे गयाहोतो धर्म मे दृढ विश्वास वाला होवे १७
भन्नदाता योग।
शुक्रेज्योधने धनेशे वैशेपिके नदाता १८
सबलेधन केंद्रोपचये बलिशुभेदृष्टेऽनदावा १९
टोका-शुक्रय गुरु धनभायमे गयेहो और धनेश वैशेषिकांशमे होतो
भन्नदान करनेवाला होताहै १८
बलवान धनेश केदभयवा उपचय ६११११ स्थानमे गयाहो और
बलापान शुभग्रहों से दृष्टहोतो अत्रदाता होताहे १९
सदऽसन्द्यययोग।
व्ययेशुभेसब्धयोऽशुभेऽ सव्ययो मिश्रमिशः २०
व्यये रवि राहशुक योगे राजमूलोव्ययः २१
जीवन्त्ये करव्याजेन व्ययः २२
क्षीणेन्दु सूर्यो व्यये राजद्राव्यं हरेत २३
अन्त्ये मंदारो भातृद्वारा व्ययः २४
टीका-यारमे भाषमेशुभपह गयेहोतो सन्मार्गमे धनका खर्चहोवेगा पाप
ग्रह गये होतो भसन्मार्गमे भौर शुभपाप दोनो [ मिश्र] आह गयेहोतो
मिश्र मार्ग[भच्छे भौर पुरे दोनो मार्ग मे धनका चर्ख होवेगा २०
रवि राहु भौर शुक्र इन तीनोका योग बारमे भावमे होतो राज्यके
कार्य संबंधमेधनका खर्च होवेगा २१
बारम भावमे गुरुगपाहोतो कर[महमूल के वाहने से धनका खर्च
होगा २२
क्षिणचंद्र भौर रविपदोनोवारमेभावमे गयेहोतोरामाधनीनलेगा२३
चारमेभावमें शनि भौर मंगल ये दोनो गये होतो भाइके द्वाराधनका
सर्चहोगा २४
धन संचय वायोग।
व्यये शुभे धनसंचय संस्था २५
(३१८).
भाषाटिकासहित.
टीका-पारमे भायमे शुभग्रह गयहोतोधनका संचय होता रहेगा २५
ऋणग्रस्त याग।
धनेपापे व्ययेतेशे खेशलाभपयुत दृष्टे ऋणयस्तः २६
सपापे धनेशे मुढे धनरंधे ऋणग्रस्तः २७
नीचेर्थेशे क्रूरपष्ठ्यगे तथा लाभेशे ऋणप्रस्तः २८
सपाप लग्नपत्रिकेश युतहष्ट ऋणयस्वः २९
पुत्रपेङ्गे शुभादृष्टे ऋणग्रस्तः ३०
लाभेशाशेशे शुभयुते ऋग्पष्टयंशे ऋणग्रस्तः ३१
लग्नपे मूढारिनीचत्रिके मारकेरायुते भाग्यपे शुभैरदृष्टे
नरेशोपि ऋणग्रस्तः ३२
टीका-पापगहधन भावमें व लग्नेश पारमेभावमे गयादो भौर दशमेश
लाभेशसे युतहटहो तो ऋगग्रस्त होवेगा २६
पापग्रहसे युत धनेश भस्तगत होकर धनभावमे किंवा भाठमें भावमे.
गयाहो तो ऋणास्त [फर्ज से पीडित ] होवेगा २७
नीचराशीम गयाहुवा धनेश क्रूरषष्ठचशमे गयाहो भौर लाभेशभी
नीचराशीमे स्थितहाकर क्रूरषष्ठयशमे स्थितहा तो ऋणास्त होपेगा२८
पापग्रहसे युतलग्नेश छठे भाठमे किंवा बारमें भावरे स्वामि से युत
भयया दृष्ट हो तो मगास्त होगा २९
पचमेश लग्नमे गयाहो भौर वह शुभग्रहो से दृष्टनहो तो ऋणयस्त
होवेगा ३०
लाभेशक नयाशका स्वामि शुभग्रहसे युतहो भौर फरषष्ठचंशमे
गयाहो तो मयस्त होवे ३१
लग्नेश भस्तका वा भपनी शत्रु किवा नीचराशीमे स्थितहोकरदा८१२
मे भावमे गयाहो भौर भाग्यश [नवमेश] मारशसे (धनेश वा सप्त
मेशसे ) युतहोवे भौर वह शुभग्रहासे दृष्ट नहो तो यदि राजा वा राजा
के समान मनुष्य हो तयापि मणग्रस्त होवेगा भात् ये योग राजाके
होतो यहभीभवश्पऋणग्रस्त हुये विना रहता नहीं तो साधारण मनुष्य
की क्या क्या है।
जातकतत्व. ऋणदाता योग। धनायेशयोरुयंशेशस्यांशेशोवैशेपिकांशे केंद्रकोणे ऋणदासा२३ लग्नेशांशेशो मृदंशादी जीवदृष्ट ऋणदाता ३४ टीका-धन भौर लाभ इन दोनों भावोंके स्वामियोंफेद्रेकाणके स्वा मिके नवांशके स्वामि यदि पैशेषिकांश में स्थितहोकर केंद्र किंवा त्रिकोणस्थानमें गये हो तो लोगोंको उधाररुपय्ये व्याजपर देने वाला रिजा देने वाला) होता है ३३ लग्नेशके नवाशका स्वामि मृदुसंज्ञकादि शुभ षष्ठवंशमें गयाहो भौर गुरु उसको देखता होतो ऋणदेनेवाला ( करजा देनेवाला) होताहै ३४ बंधन योग। व्ययत्रिकोणार्थगेषु पापेषु बन्धनम् ३५ स्वान्त्ययोः सुताइयोः षष्ठान्त्ययोः सोत्याययोश्चतुर्थदश मयोर्वाग्रहसाम्ये पंधनम् ३६ वृपाजहयो दये पापायन्त्याइसुवगारज्जुबंधनं ३७ वृधिकोदये यन्त्याङ सुतगाः पापाः भूग्रहे बंधनं ३८ युग्मतुलाजकन्योदये हुयंत्पाड्युत्रगाः पापानिगड़बंधनं ३९ झपकर्कमृगोदये यन्त्याङ्क सुवगा पापा दुर्गप्रवेशो नि- गड़रहितः १० लग्नारीशी समन्दी केन्द्रकोणे बंधनं ४१ टीका-चारमें दूसरे नवमें भौर पांचमे इनचारो भायोमे पापग्रह गये दोतो पंधन होवेगा ३५ धन में भोर पारमें, वा नषों व पांच मे, किंवा छठे व बारमे, मधव तीसरे व ग्यारमे, वा चोथे व दशमे, भावमे समान ग्रह भयात् भेषर धनमें गयाहो तो एक व्यय मेभी या दो ग्रहयन मेगये हो वो दोही व्यय मेगये हो ऐसे जितने एक भाव मे उतनेही दूसरे भावमे ग्रहगये होतो बंधन होगा।
(३२० भापाटीकासहित. इससूत्रमे बंधनकेपाच योग रहे है इनमें से एकभी योगवनने से बंधन योग होता है किंतुजितने भधिकयोग होंगे उतनाहियोगअधिक पवान समझा जावेगा३६ वृषभ मेप वा धनराशीका लग्नहो भौर उसमे दूसरे बारमें भौरनयमे पाच मे इनचारोही भावमें पापगह गये होतो रस्सी से बंधन होगा ३७ वृश्चिक्राशिका लग्नहो भौर २-१२-९-५ इन चारोस्थान मे पाप- ग्रहगये होतो गुफा बाजमीन के नीचे के तलघरमे बंधनमै रहेगा ३८ मिथुन तुल मेप क्यिा कन्याराशी का जन्म लग्नहो भौर २-१२- ९-५ इनचारोभावोमे पाप ग्रहगयेहोतो मंजीर से बंधनहोगा (पावमे बेड़ीपहेगा) ३९ मीन कर्क किंवा मकर राशी का लग्नहो भौर दूसरे पारमै नवमे पाचमेश्नवारो भाशेमे पापग्रह गयेहो तो फिलमे सादि ( साधारण) फेदहोगा ४० लग्नेश भौर षष्ठेश ये दोनो शनि से युक्त होकर फेंद्र किया त्रिकोण स्थानमे गयेहोतो बंधन (केद) होवेगा ४१ योगानाफलपरिपाकसमयः। योगकर्तृपु योधिकबलस्तदीयदशांतर्दशायां परिपाक:४१ इतिद्वादशमविवेकः । टीका-नितने योग कहेगये है उनयोगोके योगकामहोमेसे जो भधिकपलवान् ग्रहहोताहै उसग्रहकी दशा अंतर्दशामे उस योगके फ्लपी प्राप्ति होगा ४२ इसप्रकार योगोकेफल परिपाक का समय जानना । व्यय भावमै उपरोक्त फलविचारोके सिवाय भाईकीसासु भाईको राज्पसुन मामी माताकाभाग्य मित्रकभाईकीघी काका ( पिताका भाई) मित्रराभाग्य पुत्रकामृत्यु श्रीकामामाघी की कारी मालिक का भाई, दूरकीमुसाफरी, पांच व नेत्रस्थान सुसराका भाग्य, दादाफारोग शत्रुभादि, सर्व बातोका विशेषविचारभी इसी भावमेंषरना। इविद्धादशमविवेकस्पटीका समाप्ताः। १२ जातकतत्व. (३२) अथमिश्रविवेकः वन्दिजीरियोग। अंशभौमे धातुवादिकौन्तिको वन्हिजीवीच ? टीका-कारकांश लग्नमे मंगलगयाहो तो धातुउपधातुका कामकरने चालावा रसायनशास्त्रज्ञभालारखनेवाला भथवा शम्रवनानेवाला किंवा भग्निके संबंधसे कामकरनेवाले लुहार मुनार भादिके कामकरके उप- नीविकाफरनेवाला होता है । वाग्विद्याहीन योग। सुतपत्रिके वाग्घीनो विद्याहीनश्च २ सुतेशो शेययुताबिके वाग्विया प्रबंधहीनः ३ रीका-पंचमेशत्रिकस्थान ६८११२ मे गयाहोतो वाक् भौर विद्याहीन पुरुषोताहे २ पंचमेश, ध भौर गुरुसेयतहोकर निकस्थान ६८११२ में गयाहोतो पाविद्या भौर प्रबंधहीन मनुष्य होता है ३ विरक्तयोग। यूनेझेशे भार्यानजीवति वाविरक्तः । लग्नपापे शुभादृष्टयुते संन्यासीस्त्रीनाशोवा ५ टीका-सप्तमेशलग्नमे गयाहोतो भार्या (स्त्री) जीवनही किंवाविरक्त (संन्यासी) होता है। लग्नमें गयाहया पापग्रह शुभग्रहसे युत किंवादृष्ट नहोतो संन्यासी होवे भयया स्नीमानाशहोवे भर्यात् नी नीवित नहींरहेगा ५ लग्नेशभावेशयोः संबंधफलं। लग्नरोङ्के भाग्यवान् वैष्णवःपटुश्च ६ धनेशलेनेरोपने धनीमानीगुणीदानीच ७ सोत्येरो ड्रेशे सोत्येऽल्पर्यिः कुलसुखदः ८ मुखेरोङ्गेझेरो मुखक्षमावान् सद्बुद्धिमनतोपितृभक्तिमांश्चर (३२२) भाषाटिकासहित. सुतपेभेनेरो सुते मनस्वी विद्वान् मानीच .. लग्नेशःपष्ठेपष्ठेशेङ्गे व्याधिहीनः शूरोबलवांश्च ११ सप्नमेरो सप्तमेरो लग्ने तानसेवी शालकसेवाच १२ रन्येलग्नेशेलग्नेरो रन्धे द्यूतकारशरश्चौर्यादिरतश्चः १३ धर्मेशेङ्गेड्रोधर्मविदेशी धर्मशीलो राजमान्यश्च १४ कर्मेशेड्डेशे कर्ने भूतिः प्रख्यातगुणरुपकीर्तिमांश्च १५ लग्नेशेलाभे लाभपेड़े सुकर्मादीर्घायुभूपतिःकोविदश्च १६- लग्नेशेन्त्येन्त्येशे लग्नेसर्वशत्रर्बुद्धिहीनः कपणश्च १७ टीका-रग्नेश नवम भावमे गयाहोतो भाग्यवान् वैष्णवधर्मानुयायी भौर चतुरपुरुष होता है धनेशलग्नमें भौर लग्नेश धनमे गपाहोतो धनीमानी गुणी भौर दानी होता है तृतीयेश लग्नमे भौर लग्नेश तृतीयभावने गयाहोतो भलवीर्य [भशक्त ] वधुसौख्ययुत राजपूज्य पुलके मनुप्यो को सुखदेनेवाला माताके पक्षके लोगोका सुखपानेवाला होतोहै ८ चतुर्थेश लग्नमे भौर लग्नेश चतुर्य मे गयाहोतो क्षमावान् पितृभक्ति र रानभक्तिकरनेवाला उत्तम वादनान् भच्छागुरु य भपने मतपर चलनेवाला होता पंचमेश लग्नमे भोर लग्नेश पंचममे गयाहोतो मनस्वी विद्धान भौर मानीहोताहै १० लग्नेश और षष्ठेशलग्नमे गयाहोतो व्याधिहीन शूरवीर भोर बलवान होताद ११ लग्नेश सप्तम मे भौर सप्तमेशलनमे गयाहोतो पिताकी सेवाररने वाला भौर शालककी सेवाकरनेवाला होताहै १२ लग्नेश भष्टम में और भष्टमेश लग्नमे गयाहोतो जूभाखेलनेवास शूरवीर भौर चोरी वगेरा बुरेफाम करनेवाला होताहै १३ नवमेश लग्नमें भौर लग्नेशनवमे गयाहोतो विदेशमेफिरनेवाला धर्मशील भौर राजमान्ययुत होताहै १४ - जातकतरव. दशमेशलग्नमे और लग्नेश दशम मे गयाहोतो राजा, प्रख्यात गुण- पाला, सुंदररूप भौर सत्कीर्तिवाला होताह १५ लग्नेशलाभमेभौर लाभेशलगमे गयाहोतो सत्कर्म करनेवाला दीर्घायु राजा और विदान होताहै १६ लग्नेश यारमे भौर व्ययेश लग्नमे गयाहोतो सर्वका शव बुद्धिहीन और कृपण मनुष्य होताहै १७ लग्नेशे सोत्थेपठे विक्रमी मानीदयावांश्च १८ खाम्बगे शे कामीसुखीच १९ अन्त्यर्थशे मानधनहीनश्च २. सजीवसोत्यपधीरः शास्तविशारदश्च २१ सारेसोत्थपे जडःप्रचण्डःकोपीच २२ सगुलिके सोत्थपेहलो जड़ोधीरश्च २३ अंशेपूर्णेन्दुशुक्रौ भोगीवियाजीवीच २४ अंरोजीवे फर्मज्ञानी वेदविद्यावाच २५ भाग्यकेंद्रकोणे शुभयुतदृष्टे धनविद्याभाग्ययुतः २६ नीचेपठेऽष्टमे क्रूरदृष्टे नृपकोपापितृमरणवित्तनाराश्च२७ सबभाग्यपे पाराववादी मानीगुणी धर्मशीलो धनीच २८ टीका-कग्नेश तीसरे किंवा उठे भावमे गयाहो तो पराक्रमी मानी भौर दयावान होताहै १८ 'लग्नेशदशमे किंवा चतुर्थभावमे गयाहोतो कामीभौर मुखी होताहै१९ धनेश बारमे भावमे गयाहोतो मानी भौर धनहीन होता है २० तृतीयेश गुरुसे युतहोतो धीर[धैर्यवान् ] भौर शाम्ररिशारदहोताहै ? तृतीयेश मंगलसेयुतहोतोजह वहाप्रचंड भौर क्रोधी मनुष्यहोताहै २२ तृतीयेश गुलिकसे युतहोतो दृढ़, नडमुदिना मजबूत भौर धीर पुरुष होताहै २३ कारकांश लग्नमे पूर्ण चन्द्रमा भौर शुक गयेहोतो ऐश्वर्यमुख भोग R . (३२४) भापाटीकासहित. भोगनेवाला और विद्याके संबंध से ( पढ़ने पढ़ाने से) जीविका करने बाला होताहै २४ कारकाश लग्नमे गुरुगयाहोतो मीमांसा शास्त्र नाननेवाला कर्मज्ञानी वेदविद्या जाननेवाला भौर दातापुरुष होताहै २५ नवमेश शुभग्रहसे युत भौर दृष्टहोकर केंद्र किंवा त्रिकोण ९५ स्थान मे गयाहोतो धन विद्या भौर भाग्य से युतहोनाहै २६ नीचराशीमे गयाहुवारवि र ग्रहसदृष्टहोकर उठे नया भाठमे भाव मे गयाहोतो राजा कोपसे पिताका मरण भौर धनकानाश होना २७ चलवान नरमेश पारामतादिशुभाशमे गयाहतो मानी गुणीधर्मशील भौर धनशन पुरुषहोताहै २८ जपध्यान समाधिमान् तथा धर्मनिरत योग । खेशेड्डेशेसबले शुक्रेज्ययुतदृष्टे जपध्यान समाधिमान्२९ खेशस्यांशेशांशेशेसरले खेशेड्डे जपध्यान समाधिमान ३ अंशाधर्मे शुभदृष्ट्युवे धर्मनिरतः सत्यवादी गुरुभक्तथान्य थातुपापदृष्टयुते ३३ व्ययेरोडे यात्रावान्धार्मिकोधनी ३२ टीका-दशमेश नवमे हो भोर नवमेश पनवानहोफर शुक भौर गुरु से यत क्विा दृष्टहोतो जपध्यान पा समाधि साधन परनेवावाला होताहे २९ दशमेश के नवांशका स्वामि जिसराशीके नवाशमे गपाहो उसका स्वामि यलवानहो भौर दशमेश नवमे भावमगपाहो वो जपध्यान स. माधिवालाहोताहै ३० कारकाशलग्नसे नवम स्थान शुभमहसेयत भौर दृष्टहोतो धर्मनिरत सत्यपादों भौर गुरुभल होताहै पापग्रहसेयुत दृष्टहोतो उलटा फल- होगा भर्थात् यदि कारकाशलग्नसे नवमभाव पापमहसे युत भोर दृष्टहातो पापरत भसत्यवादी भौर गुरुदेषी होताद ३१ व्यपेश नवमे भावमे गयाहोतो यात्रा (तीर्थयात्रा वादेशांतरगमन) फरनेवाला धर्म करनेवाला (धार्मिक) भौर धनवान मनुष्यहोताहै३१ (३२५) जातकतस्व. . . धनी कृपण तथा प्रतापी योग । स्व‘न्त्येशे धनी रुपणो बहुपशुमांच ३१ कर्मानेन्शावन्योन्यभगौ ख्यातःप्रतापीच ३४ टीका-घारमेभावका स्वामी भपनी स्वराशिमें गयाहोतो धनवान् कृपण ( फजूस ) भोर महुत गाय भेस भादि पशुभोवाला होताहै ३३ दशमेश भौर लग्नेश परस्पर भन्योन्यराशी मे भर्थात् दशमेशकी राशी मे लग्नेश भार लग्नेशकी राशीमे दशमेश गयाहोतो प्रख्याति पाला और प्रतापी मनुष्य होताहै ३४ कुलन बहुस्त्रीरत योग। दारे कुजे पहुस्त्रीरतः कुलघ्नश्च ३५ अंशादस्ते पतिव्रता विकलाङ्गी स्त्री ३६ : पापालग्नान्त्यास्तगा सुत स्त्री नाशकाः ३७ मदे कुटुम्बी बहुखीरवः ३८ धर्मेशेन्त्येन्त्येशेर्थे सोत्थे पापेकुभोजीदुष्कर्मान्यगामी ३९ नीचभांशे जीवेजीवांशेऽतिदुःखी सुतदारहीनः ४० टीका-सप्तमभावमै मंगलगयाहो तो बहुतनियो से सहमास करने वाला भौर कुलन मनुष्य होता है ३५ कारकाशलग्न से सप्तमभावमे सूर्य गयाहो तो पतिव्रतामोहोवेगा किंतु वह विकलदेह वाली होये ३६ लग्न में बारवे भौर सातमे भावमें पापग्रहगये होतो पुषका और स्त्रीका नाश करते है ३७ सप्तमभावमें सूर्य गयाहोतो पडे कुटुम्ब वाला भौर बहुतस्रीयोसे सहवास करनेवाला होता है ३८ नवमेश पारमें व्ययेशधनभावमें भौर पापग्रह तीसरे भावमे गये होतो दुष्टान्न भोजनकरनेव ला दुष्टकर्म करनेवाळा परस्त्रीगामी नर होता है ३९ नीजाशी तथा नीचराशीके नवांशमें गुरुगयाहो भौर गुरकी राशी
(३२६)
भाषाटिकासहित.
के नवाशमे ररि होतो मदाटुनी पुत्र तथा म्री हीनमनुष्य होता है।
विग्रह योग।
चन्द्रायोगे यन्त्राश्मकर्ता ४१
ज्ञार्कयोगे क्रियाप(कीर्तिमौल्पान्वितः ४२
जीवार्कयोमे कुरोन्यकार्य निरतः ४३
शुकार्कयोगेङ्गायुधैर्लब्धस्वः ४४
मंदा योगे धातुनैपुण्यं ४५
चद्रारयोगे लुब्धकचलचितः ४६,
चंद्रज्ञयोगे प्रियवागर्थपटुः सौभाग्यकीय॑न्वितः १७
चपयोगे शत्रुजेना कुलमुख्पश्चपलो धनी १८
चंद्राच्छयोगे बखादिक्रियापटुः ४९
चद्रमंदयोगे परुपाक्कपटी ५०
समन्दे परवञ्चनदशो गुरुवचनातिकामीच ५१
शुक्रज्पयोगे सद्विद्या धनदारगुणयुक्तः ५२
ज्ञाच्छयोगे वाग्मी विद्वान्भूपगणपः ५३
ज्ञेज्ययोगे गीतपियो नृत्यदिन्मल्लः ५४
मन्दारयोरो दुःस्यनृवभापी निन्दितश्च ५५
पमाच्छयोगेल्पदृष्टिर्लिपिपुस्तचित्रवेत्ता १६
शुकारयोगे गोपालकमदापराङ्गना गामी ५.
आरेज्ययोग पुराध्यक्षो नृप प्राप्तविद्योद्विजः ५८
रोका-रश्चिद्रका एकराशी में योगदोतो यन्त्र (कलाकौशल )
काकाम भौर पत्थरका कामकरने वालाहोता है ४१
नातकतत्व 'बुध रविकायोगहोतो काम करने में कुशलघुद्धिवाद सत्कीर्ति भोर सुखसे युतहोता१४२ गुररविका योगहो तो फरस्वभावका भौर दूसरेका कामफरने माला होता है ४३ शुकरविका योगहोतो भपने शरीरके पळसे भौर शस्त्रादिकसेधन प्राप्त होता है ४४ शनिरषिका योग होतो रसायनशास्त्रके काममे निपुणता भपवाधातु उपधातुभोसे बननेवाले कापोंको करनेमे निपुण होता है ४५ -चंद्र मंगलका योगहोतो लोभी और चलचितवाला होता है (स्थिर चित्तरदतानही) ४६ चंद्रवधका योगहोतो प्रियवचन,बोलनेवाला द्रव्योपार्जनके काममें चतुर भाग्यवान और सत्कोतियालाहोता है। चंद्रगुहका योगहोनी शत्रुकों नीतनेवाला भपने फुलमें मुख्यपुरुष चपलबुद्धिवाला और बडाधनवान होताहै ४८ चंद्रशुक्रका योगहोंतो धनसीवनाचुनना नयावनाना इत्यादि वसनि- माणके काम में कुशलहोता है ५९ चंदशनिका योग होतो कठोरवचन पोलने वाला भौर कपटी स्वभा. वफा पुरुष होता है ५० शनियुधका एक राशीमे योग होतो दूसरे को ठगनेमे चतुर भोर गुरुके वचन को उलंघन करनेवाला होताहै ५१ शुक्रगुरु का एकराशीमे योगहोजो सद्विद्यान्वित धन,मी, भौर गुण युक्तमनुष्य होताहै ५२ बुधशुक्र का योगहोतो भच्छा बोसनेराला (पना) विदान भौर राजाभोके समहका मधिपति होताहै ५३ सुधगुरुका योगहोतो गायनमे प्रीतिरखनेवाला नृत्यकलाको जानने पाला भौर मल्ल [ कुस्तीकरनेवाला ] होताद ५४ 'शनिमंगळका योगहोतो दुःखी झूठबोलनेवाला भौर निन्दित मनुथ्य होताहै ५५ शनिशुक्रका योगहोतो भरपदृष्टि भर्यात् भदूरदृष्टि का अंग्रेजी में जिस्को शोर्टसाईट कहतेहे ऐसादृष्टीवाला होता है हिब के कामको ३ - (३२८) भाषाटीकासहित. वा लीपनेपोतने रंगाईकरनेके कामको भोर चित्र कलाको जाननेवाला होताहै ५६ शुभमंगल का योगहोतो गौभोपालनेवाला, मल्ल, चतुर भौर परांग- नागामी मनुप्प होताहै ५६ गुरुमंगलकायोगहोतोकिसीगाम वाशहरका मालिक वा पहेवा भधिकारवाला राजा और विद्वान् ब्राह्मणहोताहै ५८ परग्रहवासी, मातृपितृघाती, निर्धनी, लोभीयोग । राव्हान्यतर युतेषष्ठेशेन्त्ये परयहवासी नीचवृत्तिश्च ५९ लानेन्त्ये चन्द्रेपठेभौमेस्ते मातापितृघावी ६० मेपेचन्द्रमन्ददृष्टे निर्धनोलोभी ६१ टीका-षष्ठेशरा,तथा रविसे गुतहोकर वारमभावमे गयाहोतो परा• येघरमेरहनेवाला भौर नीचवृत्तिका मनुष्यहोताहै ५९ लग्नमें तथा वारमै भावमे रविगयाहो भौर चंद्रमा छठे ष मंगल सातमे भावमे गयाहोतो मातापिताका घात [नाश करनेवालाहीवे६. मेषराशीमे गयाहुवाचंद्रमाशनिसे दृष्टहोतोनिधन भौरलोभीहोताहै६१ जन्मावसरे पितुर्मानुर्वा मरणयोग । कर्माम्बुपौत्रिकेऽबलौसबलेढपेजन्मावसरेपितुर्मातु वामरणम्६२ टीका-दशमेशभौर मुखेशयेदोनो निर्वलीहोकर त्रिकस्थान १८११२ मे गयेहो और लग्नेशपलवान होतो जन्म के समय पिताका वा माताका मरणहोदेगा ६२ यहयोगहोवे उसके जन्मकाळमे मातृपितृ के सद्योमरणयोग भी हुवे होतो भवश्य इस योगका फल मिलेगा। भ्रातृधनक्षेत्रादिलाभ तथा भाग्यवान तया मानीयोग । सुखेशांशपेकेन्द्रमित्रदृष्टेवाभीमदृष्टयुतेभ्रातुधनक्षत्रंचप्रामोति ६३ धर्माम्बुपा कर्मगो सर्वार्थवाइनयुतो भाग्यमान् ६४ . खेजीवे इडितलोमानीच ६५ टीका- सुखेश के नवांशका स्वामि फेंद्रमे गयाहो भौर यह भपने
जातक्तत्व.
EE
मित्रग्रहप्ते दृष्टहो भया मंगलसे युत तथा दृष्टहोतो भाईकाधन भौर
नमीन भादि संपत्तिका लाभहोताहै ६३
नवमेश गौर सुखेश ये दोनो दशमभावमे गयेहोतो सर्व संपत्ति भोर
बाहन सेयुत भाग्यवान मनुष्यहोताहै ६५
दशमभावमे गुरु गयाहोतो इसारेपरसे मनकी बात जाननेवाला भोर
मानी (भकारी) मनुष्यहोताहै ६५
कपटेन विषभक्षण कायोग।
-धनेशे पापदृष्टे कपटादिनाविप भोजनम् ६६
टीका-धनेश पापग्रहसे दृष्टहोतो कपटादिक से विषयोवगा (कोई
जहर खिलादेवेगा) ६६
धैर्यान्पित युदपटु सत्यवादी फटुप्रियावियोग ।
शुभातृकारके शौर्यधैर्यान्वितः ६७
सोत्येशाशेश्वरांशेशेस्वादिवर्गे पानीयुद्ध पटुःकलहप्रियः ६८
लग्नेर्थेजीवे मधुरप्रिय मधुरवाकू सत्यवादी ६१
लग्नेरोङ्गे कुमार्कदृष्टे क्रोधीव्यसनी कटुप्रियः ..
कोरागोज्ञाकी सेवारतो स्थिरधनी ॥
सोत्थेरादुमन्दौ कुनखीदक्षकरेघाती षायुरोगी ७२
सोत्थर्क वा भौमेस्थिभंगो विषभयं पन्हिज चिन्हम् ७३
सलामृतिगा सत्रणचिन्हंगुत्यं भगंदरादिरोगीच ७४
खेचंद्रे सुतांगेजी दानीतपस्वी जितेंद्रियश्च ७५
ज्ञेन्दजाः केन्द्रव्ययधर्मगा ऐश्वर्यज्ञानहीनः ७६
सर्वेनहानीचारीभागगा उच्चस्थापि सत्कर्महीनो भिक्षाशी७७
टीका-भ्रातृकारकम[मंगल ] शुभग्रहकी राशीमे गयाहोतो शरता
युत भौर भर्यान्वित होताहै ६७
तृतीयेश नवांशका स्वामि जिसराशी के नवांशमे गयाहो उसका
भाषाटीकासहित. स्यामि स्वउस मित्र राशीके शुभवर्गमे गयाहोतोमानी युद्धकळाप्रवीण भौर कलहप्रिय मनुष्यहोताहै ६८ लग्नमे तयाधनभावमे गुरुगयाहोतो मीठीवस्तुखानेपर प्रेमरखनेयारा मधुरवाणीसे भापणकरनेवाला भार सत्यवादी मनुष्यहोताहै ६९ लग्नेश लानमे गयाहो भौर रवि क्या मंगलसे दृष्ठहोतो क्रोधी- विपत्ती भोगनेवाला भौर कटुरस[चरंपराखारापदार्थ ] परप्रेमरस ने वालाहोताहै ७० बुध भौर रविधनभावमें गयेहो तो सेवाकरनेमे तत्पर रहनेवाला भौर स्थिरधनवाला होता है" तीसरेभाव में राहु भौर शनिगयेहोतो खराब नखवाला दक्षिणहायमे घात (चोट का शम्रसे घावहोनेका भय) वाला भौर पुरोगसे युत होता है तीसरे भाव में रवि भयवा मंगुळगया होतो किसी भंगकी इहो टु- टेगी तथा विषकाभय वाभग्निसे जजानेका शरीरपर चिन्ह होवेगा७३ पापग्रह भरममाव में गयेहोतो गुप्तस्थानमें किसी जममका चिन्ह होवे भौर भगंदरववाशीर भादिरोग वाला होता है ७४ दशमें भावमें चंद्रमा भौर पचमभावमे भयवा लग्नमें गुरुगवाहोतो दानी तपस्वी भोर जितेन्द्री होता है ७५ धकेद्रमे, चंद्रमाचारमें भावमे भौर शनि नषभायमे, गयेहोती ऐश्वर्य भौर ज्ञानहीन मनुष्प होताहै ७६ उच्चराशिमे गये हुवेभीसर्वग्रह यदि नीच किया शसुराशीके नवां. शमे गयहोतो सांकर्महीन भौर भिक्षामांगके पेटभरनेशलाहोताहै ७ दटु कंडुपीडा, मंदाग्नि भ्रातृहीन क्लहशीलादि योग । लग्नेशरन्ध्र क्रूरयुतदृष्टेग्निमान्यददु कण्डपीडावित्री७८ भौमेड़े नेत्रपाणी भुजङ्गन्दन्तक्षतपावकाम्बु भयम् ७९ चंद्राच्छौपठेऽष्टमे वा मन्दाग्न्युदररोगी ८. केविदूमोत्थे भ्रातृहीनो धनीच ८१ कमात्पष्ठादित्रयगाभामागुमन्दा भार्यानजीवविधातृहीनश्च८२ - जातकतल. राव्हिदूसपापारिफे उन्मादीकलहशीलः ८३ अंशेराही धानुष्कश्योरोबा ८४ अंशशुक्रे राजसेवीकामीच ८५ भ्रातृपसशुक्रे कामीकही ८६ कलयुतदृष्टे कुजेस्ते भूत्रकृच्छ्री क्लीपः ८७ शुभांराहीनौज्ञचंद्रौकेन्द्रे विस्मपालुमयुक्तः ८८ लाभकिथेशे उद्यमी धनी गुणी ८९ लग्नेशेन्त्ये खपापे भौतयुतचंद्रे परदेशी भिक्षाशीदुःसीए. जीवाशौ पठान्त्यगों क्लेशभाग्द्रव्यहीनः ९१ रीका-सग्नेश भष्टमभाषमें गयाहो भौर करग्रहोसे युत पदृष्टहो तो मंदाग्निरोग, ददु [ दादकी ] पीडा सुजलकी पीडा भौर सफेद दाग के कुष्टरोगका भय होता है ७४ नेत्रपाणि भवस्थामे गयाहुभा मंगल लग्नमे गयाहोतो सर्पके दांतका जखम (सांपकेकाटनेकादुःख) भोर मग्निका तथा जलकामयहोवेगा चंद्र भोर शुक्र येदोनो छठे भयवा भाठमें भाषमे गयेहोवोमंदाग्नी रोगवाला तथा उदरके रोगवालाहोताहै ८० मेतु और चंद्रमा का योग तीसरे भावमे होतो भ्रातृहीन भौर धन- यान होताहै ८१ छठेमंगल सातमभावमेराहु भाठमेशनि कमसेगयेहोतो स्त्री जीवित नहारदे और भ्रातृदीनहोवेगा ८२ राहु और चंद्रमापापमहसे युतहोकर वारमे भावमें गयेहोतोउन्माद (पागलपन) रोगवाला भौर कलदशील [ झगड़ालू ] होता ८३ कारकांशलग्नमेराहुगयाहोतो धनुष्यरखनवालाभयवा चौरहोता। कारकांशलग्नमे शुक्रगयाहोतोरानसेवी ( रानमेनोकरी करनेवाला) भौर कामीहोताहे ८५ तृतीयेश शुझसे युतहोतो कामी भोर फळहकरनेवाला होताहै ८६ H भाषाटिकासनि. सप्तमभावमे गयाहुवा मंगल पापग्रहसे युतदृष्टहोतो मूमकृच्छरोग. बाला तथा नपुंसकहोताहै ८७ पापग्रहो के मांशमे गयेहुवे बुधचंद्र केंद्र में गयेहोतो विस्मयशील, दयाल, भौर भ्रमयुक्त होताहै ८८ धनेश लाभमे भथवा नवमभावमे गपाहोतो योगी धनवान भौर गुणी होताह ८९ लग्नेश पारमेभाषमे पापग्रह दशमेभावमे भौर चंद्रमा मंगलसे युतहोकर कोईभीभावमे गयाहोतो परदेशमे रहनेवाला भीखमागके खानेवाला दुस्खी मनष्यहोताहै ९० गुरु भौर धनेश ये दोनो छठे तया वारमे भावमे गयेहोतो क्लेश भोगनेषाला भौर द्रव्यहीन मनुष्यहोताहे ९१ भधियोग। चंद्रात्सौम्याः पछादित्रयगाचभूप सचिवभूपोचलतारतम्यात९२ टीका-चंद्रमासे छठे सातमे भाठमे भावमे शुभग्रहगयेहोतो महोके पलकेतारतम्यभेदसे सेनापति, मंत्री भौर राजाहोताहै भर्थात् चंद्रमासे उठेस्थानमे सर्वशुभग्रह गयेहोतो सेनापति भौर सप्तमस्थानमे सर्प शुभ ग्रहगयेहोतो मंत्री तथैव भष्टमभावमे सर्वशुभग्रह गये होतो राजा होताहै। इनग्रहोके भधिक परपार होनेसे पळपान भौर हीनवली होनेसे निर्बल योगसमझना १२ जैसे चंद्रसे यह भधियोग फहाद सहि जन्मळग्नसेभी छठे सातमे माठमे भावमेसर्व शुभग्रहोके माननेसे भधियोगहोताहै भौर उसका फरभी उपरोक्त फ्लके भनुसारही होता है। भनफा सुनफा दुर्धरा तपा केमद्रुम योगलक्षण । चन्द्राद्रव्यन्यो व्ययेऽनुफा धनेमनुफा उभयत्र दुरुधरा- न्यथा केमद्रुमः ९३ टीमा-चंद्रमासे रविफे विना भन्य बोइंग्रह व्ययभाव मे गयेहोतो भनुपा धनभावमे गयेहोतो सनुफा भौर वारमै भौर दूसरे दोनो भा- शेमें गयेहोतो दुरुधराभौर पारमे तथा दूसरेदोनो भावोंमे कोईभीग्रह नहींगयाहो तो फेमद्रुम योगहोता है १३
नातक्तत्व
• सनुफा योग फल।
सनुफायांराजातत्समो वा धीधनख्यातिमांश्च ९४
टीका-सनुफा योगजन्महोतो राजा वा राजाके समान भाग्यशाली
बुद्धिवान धनवान भौर सत्कीर्तिवाला प्रसिद्धपुरुष होता है ९४
भनफा योग फलं।
अनुफायां प्रभुः शीळवान् ख्यातो निरोगी ९५
टीका-भनुफायोगमे जन्महोता राजा वा रानाके समान भाग्यवान्
शीलगुणसम्पन्न प्रसिद्ध भौर निरोगी पुरुप होता है ९५
दुरुधरायोग फलं।
दुरुधरायां धन वाहनाढ्योत्पन्नभोगसुखभुक् ९६
टीका-दुरुधरायोगमे नन्महोतो धन भौर वाइनके सुरसे युत और
धनादिककी प्राप्तिसेननेक सुखभोग भोगनेवाला होता है ९६
केमद्रुमयोग फलं।
केमद्रुमे मलिन दुःखितनीचनिस्वो नृपजोपि ९७
टीका-मद्रुमयोगमे जन्महोतो राजाके यहा नन्मपायाहुवा मनुष्य
भी मालेनस्वभारका वा मैलारहने वाला दुधी नीचप्रकृतिवाला नीचे
दर्जेका भौर निर्धन मनुष्य होता है भर्थात् साधारण मनुष्य के भंग
रहित यह योग होतो यह दरिद्रीहुये पिना रहतानही ७७
केमद्रुमभंग योग-जातकपारिजातमेलिना है।
निशामरेद्गते भगोवा जीवेक्षिते नवदरिद्रयोगः शुभान्वितेवाशुभ
मध्यगेंदो जीवेक्षिते नैवदरिद्रयोग ३६
चंद्रेतिमित्र निजतंगगृहशिकस्थे जीवर्तिते यदि दरिद्रतयाविहीनः
पूर्णेतनाशुभयुते विदितंगजाते नीक्षिते हिमकरेनभवदेरिद्रः ३७
वृदयाराशरे प्रालेयाशुःसूतिकालयदावासबाटेवीक्ष्यमाणः करोति-
दायप्यं राजयोगं मनुष्यं सरकोशाढचं इंति केममंच ५७
भर्थात् जिसके नन्म समय में
(१) चंद्रा भयवा शुक्र केंद्रस्थानमे स्थितहो भौर गुरुसेदृष्ट
हो तो केमद्रुमयोग का भंग ( दरिद्रयोगनही) करताहे ।
(२) चंद्रमा शुभग्रहसयुतहो भयया शुभग्रहोले मध्यमे
भाषाटीकासहित. भौर गुरुसे दृष्टहोतो केमद्रुम योग नहीं होताहै । (३) चंद्रमा भधिमित्रराशी का किवा भपनी स्चराशीका हो भथवा भधिमित्र तथा अपनी रचराशी नवाशमे गया हो और गुरुसे दृष्टहोतो केमद्रुम योग नहीं होताहै। (४) पूर्णचंद्रमा शुभग्रहसे युतहोकर बुधकी उच्चराशीमे गयाहो और गुरुसे दृष्टहोतो केमद्रुम योग नही होताहै। (५) चद्रमा सर्वग्रहोसे दृष्टहोतो केमद्रुम योग का भंग कर- ता है। इन पांच योगोमे से भेक भी योग जिसके जन्मसमेय मे नही हो उसके केमद्रुम योग का फल भवश्यहोवेगा। एकस्मिन्नप्युच्चगे समिने प्रचुरधनः सिद्धः ९८ सबलेखेशेकेन्द्रकोणेयज्ञकूपायतनकीदेवतातिथिपूजकः९९ शुभावकगाराज्यार्थदाः पापाव्यसनधनहानिदाः १०. सर्वेसौम्पास्यायारिंगा बाल्येमुखी तत्रैवपापावयसोन्त्ये १०१ इति महादेवकत जातकतत्वे प्रकीर्णतत्वं तृतीयम् ३ । टीका-यदि कभी ग्रह भपनि उच्चराशीमे गयाहो भौर अपने मित्र ग्रहसे युत होतो बहुतधनवाला तथा सिद्धपुरुष होता है ९८ बलवान् दशमेश त्रिकोणस्थान [४२९५ ] मे गयाहो तो यज्ञ तथाधुभा पावडी भादिजलाशय करनेवाला तथा देवालयादि करनेवाला भोर देवता तथा भतिथिको पूजनेवाळा होता ९९ शुभग्रह वक्रगती मे गयेहोतो राज्य और धनका लाभदेतेहै भौर पापग्रह वक्रगती मे गयेहोतो दु.स्त्र भापति तथा धनकी हानीको देते है १०० सर्वशुभग्रह तीसरे ग्यारमे किंधा छठेभावमे गयेहोतो पाल्यावस्थामे सुखी पुरुषहोताहै भौर इनही भावोमे पापग्रहगयेहोतो भायुके उत्तरा. ईमे (बुढापेमे) मुखीहोताहै १०१ इतिश्री गणक्वर्य श्रीमन्महादेवकृत जातफरत्यास्य जातक्ग्रंथे तत्सनु श्रीनिवासरचित तरनप्रदर्शिनिभाषाटीकायाप्रकीर्णतत्वं तृतीयम्।
अथ स्त्री जातकतत्वम् ।
.
यत्पुंजातकोक्तं तत्सर्वं त्राणामपि
स्त्रीणामसंभवंपनिपु २
लग्नचन्द्रतः शरीरं तत्सप्तमाष्टमतः सौभाग्यवैधपे
लानेन्दोः समभे स्त्री स्त्री स्वभावाशुभदृष्टेसच्छीलभूषणगुणा
विषमर्शतयोः पुरुषाकति शीलयुक्तापापयुतदृष्ठे पापिनी
गुणरूपहीना ५
तयोर्यो बली वत्त्रिंशांश फलम् ६
टीका-जो फल पुरुष नातक में पुरुषों के लिये कहागयाहै यही
स
फलस्त्रियोकभी जानना १
पुरुष जातकमें कहे हुये फलोमेसे जो फल स्नियोंके होना असंभव
जानपड़े बहफल उसके पतिको होगा ऐसाजानना २
लग्न और चंद्रमासे स्त्रीके शरीर (शरीर और उसका वर्णाकृति ,
सुखदुःन भादि) का विचारकरना भौर उनही (लग्न भौर चंद्रमा
से सप्तमभावमै सौभाग्यका भौर भष्टमभाव में वैधव्यका विचारकरना३
लग्न भौर चंद्रमा यदि समराशी २।४।६।८।१०।१२ के हो और शुभं
ग्राहसे दृष्टहो तो त्रियोंका जैसा स्वभावहोता पैसेहि सीके स्वभा-
वकी शील भूषणगुण रूपवाली स्त्री होती है ४
यदि लग्न और चंद्रमा विषमराशी १।३।५।९।११ में गयेहोतो पु.
रुपकी भाकृतिवालि [ पुरुष के स्वभाव भाषण गुणवाली ] पतिव्रतादि
शीलधर्मयुतात्री होती है भौर यदि गुरुपराशिमें गयेहुवे लग्न व चंद्र
पापग्रहसे युत भौर दृष्टहो तो पापिनी गुणरूपहीना श्री होती है ५
लग्न और चंद्रमा इन दोनोमेसे जो बलवान होता है उसके निशा.
शके फलानुसार उसस्त्रीका स्वभावरूपादि जानना ६
त्रिंशांशफल ।
भौमभे भौमस्यत्रिंशांशे कन्यैवदुष्टाज्ञस्यमायाविनी गुरोः
साध्वकिवेकवृत्तामन्दस्यदासी ७
भाषाटिफासहित. शुक्रभेशुकस्य त्रिंशांश गुणख्याना ज्ञस्यकलाज्ञा गुरोर्गु णमयी मन्दस्यपुनः कुजस्यदुष्टा ८ ज्ञभेकुजस्य त्रिंशांरो कपटिनी स्पगुणिनी जीवस्य सती शुक्रस्य कामुको मन्दस्य क्लैब्यवती ९ कर्के वक्रस्पत्रिंशांशवेश्या ज्ञस्यशिल्पज्ञा जीवस्यगुणा- ढ्याशुक्रस्यकुलटामन्दस्यपविघ्नी १० सिंहेकुजस्म निशांशेनराचारा ज्ञस्यपुंचेष्टिता गुरोराज्ञी शुक्रस्पपुत्रगामिनी मन्दस्पकुलच्युताः ११ जीवः कुजस्यत्रिशांरोबहुगुणा ज्ञस्पयिज्ञा जीवस्पगुणतत्व "विज्ञा शुभस्पसती मन्दस्पजारिणी १२ मंदभे चक्र स्पत्रिशांशेदासी इस्पदुष्टागुरोःसाध्वी शुक्रस्यव न्ध्या राने रिणी १३ टीका-लग्न भौर चंद्रमा इनदोनोमेसे जो बलवान होये वह यदि मंगल की राशी (१०८) मे स्थिर होकर मगलके निशाशमे गयारोतो कन्यावस्तामही दुष्टकार्यकरनेवाली ।बुधके त्रिशाशमे होतो मायाविनी (वीजालप्रपंच करनेवाली) गुरुक प्रिशाशमेहोतो साध्वी, भुकके त्रिशाशमे होतो दुराचरणवाली, शनिके त्रिंशांशमहोतो दासीसमान कन्याहोतीहै . लग्न भपका चंद्रमा [इनदोनोमेसे जो बलगानहो वह ] यदि शुक्रकी राशी ( २२७) मे स्थित होकर शुक्रके त्रिशाशमे गवाहोतो भपनेगुणसे प्रशंशापाईहुई, बुधके त्रिंशांशमे होतो कळाका कामजानने- बाली, गुरुत्रिशाशमेहोतो गुणवती, शनिफे त्रिशाशमे होतो पुनर्विवाह परनेवाली, मंगलकेत्रिशाशमेहोतो दुष्टस्वभाववाली होतीहै ८ पदिल्लग्न भयवा चंद्रमा उधकी राशी [३६] मे स्थित रोकर मंगलफे पिंशाशमे गयाहोतो कपटकरनेवाला, बुध त्रिशाशमे होतो गणपती, गुरुके त्रिंशाशमेहोतो सती (पवियत धर्मपालन करनेवाली) नातकतत्व. (३३७) शुक्रके त्रिंशांशमे होतो भधिक कामयुता भौर शानिके त्रिंशांशमे होतो नपंसकता (पंढस्व) वालीहोतीहै ९ लग्न भथवा चंद्रमा (इनदोनोमेसे भधिक बलवानहो यह) यदि कर्कराशीमे स्थितहोकर मंगल के त्रिंशांशमे गयाहोतो वेश्या ( रण्डी) युधके निशाशमे गयाहोतो शिल्पकार्य [ सीवना पोना तथा फसाका- काम ] जाननेवाली गुरुके त्रिशांशमे होतो गुणवती, शुक्रमे त्रिंशांशमे होतो कुलटा (व्यभिचारिणी) शनिके त्रिशांश होतो पतिको मार- के नाशकरनेवाली होतीहै १० लग्न भयया चंद्रमा सिंहराशीमे स्थितहोकर मंगलके.त्रिशांशमे गयाहोतो पुरुष भाचरणके समान भाचरणकरनेवालि वध विंशा- शमेहोतो पुरुपके समानचेष्टाफरनेवाली गुरुके त्रिंशांश मे होतो राजा कीम्री वा राजाकी मीफेसमान भाग्यवती शुझके त्रिंशांशमहोतो पुासे गमनकरनेवाली शनिफे निशांशमेहोतो भपनकुठसे निकालि- हुईहोतीहै ११ लग्न भयवा चंद्रमा गुरुकी राशी ( ९।१२) मे स्थितहोकर मंगळके त्रिशाशमे गयाहोतो बहुतगुणवति बुधफे त्रिंशाशमे गयाहोतो विशेष- जाननेवाली बुद्धिवती गुरुके रिशांशमे गयाहोतो गुण तथातत्वज्ञानको विशेषरीतिसे जाननेवालि शुक्रके त्रिंशांशमे गयाहोतोसती (पतिववा) शनिके त्रिंशांशमे गयाहोतो व्यभिचारिणीहोती १२ स्टग्न भयवाचंद्रमा शनिकी राशी (२०११) मे स्थित होकर मं. गलके त्रिंशाश में गयाहो तो दासीके समान सुधके पिंशाशमें गयाहो नो दुष्टस्वभाववाली गुरुकेत्रिंशाश मे गयाहो तो साध्धि (सदाचरण युता ] शुक्रके विशांश में गया हो तो पन्ध्या (वाझ) शनिके त्रिंशां शमें गयाहो तो व्यभिचारिणी होति है १३ स्त्रीतःस्वकामामनकी योग। मन्दाच्छावन्योन्यांशगा दन्योन्यदृष्टो वा शुक्रभेने घटा शे पुरुषायिवाभित्रीभिः स्वकामं शमयति १४ टीका-शनि भौर शुक्र परस्पर [ शनिको शुक्र भौर शुक्रको शनि ] देखतेहो भौर परस्परराशी के नवाशमें [ शनिके नवाशमें शुक भौर शुको नवाशमें शनि ] गये हो भयवा शुक्रकीराग [२७] काभान 4 (३३८) भाषारीयासहित. कुंभराशीके नवाशमें गयाहो तो पुरुषका वेश धारणकी हुई श्री से भपना काम शमन करने वालीहोती है १४ [ इसमें दो योगहै ] कुभर्नुका तथा क्लीवभान्विता योग । सप्तमे ग्रहाभावेऽचले सौम्यादृष्टे कुभर्तृका १५ ज्ञार्कजावस्ते भर्ताक्लीयः १६ टोका-सप्तम भावमे कोईभी ग्रहनहींगयाहो सप्तमभाव निर्वली हो भौर शुभग्रह उसको देखते नहो तो दुष्टपति युता होतिर १५ बुध भौर शनिका योग सप्तमभावमें होतो पति नपुंसक होता है१६ प्रवासी पतियोग। चरङ्गे भाप्रवासी १७ रीका-बाराशीका जन्मलग्नहोतो पतिप्रवासी [ देशदेशान्तरो में भधिक फिरनेवाला होता है १७ भर्वात्यज्यते योग। मदेसूर्य मोत्यज्यते १८ पापेऽपलेरते शुभदृष्टेभात्यज्यते १९ रोका-सप्तभाषमे मूर्पगपाहो तो पतित्यागकरदेगा १८ निर्वेली पापग्रहसप्तमभावमें गपेहो भौर शुभग्रहसे दृष्टहो तो पति छोटदेवगा १९ भविवाहयोग। मदेभन्दे पार्टष्टेअविवाहः २. टोका-सप्तमभावमेगयाहुवाशनिपापग्दोंसेटहोतोविवाहनदीहोवेगा [वारीही रहेगा] २. सप्तमशे पापयुत दृष्टदो सप्तममे पापयुत हातो ये योग वळयान समझना । पुनर्भू योग। मिभाः सप्तमे पुन ः २१ टीका-सप्तमभावमै मिश्र [शुभ भौर पाप दोनो] ग्रह गयेहाधोपुन विवाहकरने वाली तया नातरेजानेवाली होति है २१ भन्मसक्ता योग। पकान्छान्योन्यांरागावन्यसका २२ जातक्तत्व. (३३९) चन्द्राराच्छारसप्तमे वा पुष्पवन्तौ. पत्याज्ञयान्यसक्ता २३ लग्नेसितेन्दुमन्दारभगौ पापदृष्टौ जनन्यासहान्यरता २४ करते भीमाकॉपरासता जारिणी २५ लग्नतुर्याप्टमान्त्यमदान्यतमे समापारे पतित्यागात्परासक्ता२६ टीका-मंगल भौर शुक्रपरस्परनवांशमे [मंगलफे नवांशमें शुक भौर शुक्रकेनशमें मंगल ] गयेहोतो परपुरुषसे संबंधरस्त्रने पाली होतीहे२२ चंद्र मंगल भौर शुक्र ये तीनो सप्तमभायमें गपे हो र भयना सूर्य चंद्रका योगसप्तमभाव होतो पतिकी भाज्ञासे परपुरुपसे रमणकरने पालीहोती है २३ शनिकी किंवा मंगलकी राशी[ १०११११११८] के लग्नमें शुक्र मार चंद्रमा गयेहो भौर वे शपग्रहों से दृष्टोतो माता सहित भन्यपुरुपसे गमनकरने वाली होती भर्यात माता भौर स्वयं दोनो परपुरुषरता होती है २४ कर्कराशीमे गयावे मंगल भौर रवि दोनो सप्तम भावमे गयेहोता परपुरुषमे भासक्त भौर व्यभिचारिणी होतीहै २५ लग्न चतुर्थ भष्टम व्यय भौर सप्तम इनपांचोभावोमे से किसीभी भावमे पापग्रहसे युक्त मंगल गयाहोतो पतिके छोड़नेकेकारण से परपुरुषरता होती है २६ सरोगभगा या सद्भगा योग। कुजाओस्ते मन्ददृष्टे सरोगभगा २७ सद्ग्रहास्ते सद्भगापविप्रिया २८ टीका-सप्तमभाव में मंगलकी राशी भौर मंगलका नवांशगयाहोश- निदेखताहो तो रोगयुक्तभगवाली होती भर्थात् योनी रोगहोता है२७ सप्तमभाव में शुभग्रहका नवांशगयाहो तो सुंदर योनिशालि और पति प्रिया होती है २८ सूर्यारोने पविर्मन्दरतिः २९ चन्दक्षशिस्ते मदः कामीपतिः३. पति लक्षण।
1
(३४०)
भाषाटीकसहित.
मदेवकोशे प्रिपः कोधिपतिः ३१
ज्ञक्षशिस्ते पतिविहान ३२
जीवभाशस्तेगुणोजितेद्रियः पतिः ३३
शुभांशस्वे कान्तो भाग्यवान् ३४
मन्दभांशस्ते मुर्यो वृद्धश्चपतिः ३५
मन्देष्टमे पती रोगी ३६
टीका-सप्तमभावमे सूर्यफी राशी [सिंह ] भौर सूर्यका नवांशहों
तो पति मंदरतिवाला होता है २९
सप्तमभावमें चंद्रकीराशीकर्क भोर चंद्रका नवांशहो तो पतिनरम
[कोमलशरीरका] भौर कामी होता है ३०
सप्तमभावमे मंगलकीराशी १८ भौर मंगलका नवांशहो तो उसका
पतिप्यारा भौर झोधयुक्त होता है ३१
सप्तमभाव में बुधकी राशी ३६ भौर बधका नवांशहो तो पति विद्वान
होता है ३२
सप्तमभावमें गुरकीराशी ९।१२ भौर गुरुका नवांशहोतो गुणवार भोर
जितेद्री पतिहोता है ३३
सप्तमभावमे शुक्रकीराशी २७ भौर शुक्रका नांशहो तो पतिवड़ा-
भाग्यवान होता है ३४
सप्तमभावमे शनिकीराशी ११११ भोर शनिका नय शहोतो मूर्ख
तथा वृद्धपति होताहै ३५
शनि भाठमे भावमे गयाहोतो पतिरोगीहोताहै ३६
सुस्तयुतायोग।
लग्नेशुक्रेन्दु मात्सर्यवती सुखिनी ३७
झन्दूलग्ने कलाज्ञागुण सुखाट्या ३८
ज्ञाच्छावणे दर्शनीया:भर्तृप्रियाकलाज्ञा ३९
शुभाउग्नगा अनेक सुखगुणाढ्या ४.
ज्ञारेज्याच्छापलिनः सीलग्नजाख्याता ब्रह्मवित् ११
जातकतत्व. (३४१) एकस्मिन्दयोनिपुसौम्येषु सप्तमे पतिप्रियाप्रवराराशी४२ रेस्तेधर्मग प्रत्रन्या ४३ टीका-लग्नमे शुक्र भौर चंद्रमा गयाहोतो मात्सर्यवति भौर सुखा- विता होतीहै ३७ बुधचंद्रलग्नमे गयेहोतो कलाजाननेवाली गुण भौर मुनसंपत्ति गुता होतीहै ३८ बुधशुक्र लग्नमे गयेहोतो दिखनोटे शरीरयाली (सुंदरांगी) पति कीप्यारी कळाजाननेवाली होतीहै ३९ शुभग्रह लग्नमेगयेहोतो भनेकसुन भौर गुणसे यतहोतीहै ४० बुधमंगल गुरु भौर शुक्र ये चारो पलवानहो भौर स्त्रीराशी शशक्षा ११२ के लग्नमे जन्मदोतो प्रसिद्ध [ कीर्तिवाली मानिष्ठा होतीहै। एक, दो, किंवा तीन शुभग्रहसप्तम भावमे गयेहोतोपतिप्रिया उत्तम रूपगुणयुता रानाकी स्त्री तथा राजाकी स्त्री के समान होतीहै४२ फरग्रह सप्तम भावमेगयेहो भौर नवमभावमेशुभग्रहगयाहोतो नयम भावमे गयेहुये ग्रहके धर्म (पृष्ट २८३ सूत्र १०५ मे ) जो लिखेहे तदनुसार प्रवज्या [ संन्यासधर्म पालनकरनेवाली ] होतीहै ४३ भल्पपुत्रा या भनपत्या वा मृतापस्यायोग । गोकन्यालिसिहेष्विन्दावल्पपुत्रा ४४ पापभपापदृष्टेस्वेनपत्या ४५ अष्टभेजीवे वा शुक्रेनष्टगर्भा वा मृतापात्या ४६ टीका-वृषभ कन्या वृश्चिक किवा सिंहराशीमे चंद्रमा गयाहोतो भल्पपावाली रोतीहै ४४ सप्तमभावमे पापग्रहकीराशी पापग्रहसेदृष्टहोतो संतानरहिता होती भष्टमभावमे गुरु भयवा शुक्रगयाहोतो नष्टगर्भा,( जिसकागर्भकाः यमनहीरइसके ऐसी) भयवा मृतापत्या होतीहै ४६ पवष्टायोग। मन्देमध्यबलेनृरहेप्सपलेपुरोपेपनिले पपुंठग्नजावया४५
(३४२)
भाषाटीयासहित.
टीका-शनिमव्यमवली, सर्वपुरुषाहपूर्णवली, य इवरशेषग्रह (बुध
शुक्र चद्र) निर्यलीहोवे भौर पुरुषराशी[ २०३५१२१] केलग्नमे
जन्महोतो वह श्री पुरपके समान हरेक काममे धीठ (मजबूत)
होती ४७
दु खार्ता तया कुलदयनीयोग।
यूनेराहोकुलदोपदादुःखार्ता १८
लग्नेन्दु पापान्तरगोसौम्यादृष्टौ कुलद्वयनी ४९
कुजेष्टमे कुलया ५०
रंधेराहो कुलधर्मनी ५१
सूर्यष्टमे संतापयुक्ता ५२
टीका-सप्तम भावमे राहुगयाहोतो कुलको दोपळगानेवाली भौर दुः
असे पीडित होविद ४८
लग्न भौर चंद्रमा ये दोनो पापर्यहोके मध्यमे गयेहोभौर शुभग्रहोसे
दृष्टनहोतो दोनो कुल (पतिकुळ भौर पितृकल) का नाश करने वा
ली होतीहै ४९
मंगल भाठमे भाववे गया तो कुलटा[व्यभीचारिणी होतीहै ५०
भष्टम भावमे राहु गयाहोतो कुलधर्म का नाशकरने वालीहोतीहे ५१
भेष्टम भावमे सूर्य गया होतो संताप करने वालीहोतीहै ५२
बालविधवा या विधवा योग ।
सप्तमे भौमे पापदृष्टे बालविधवा ५३
लग्नचंद्रान्यवरतःपापाः सप्तमेष्टमे या विधवा ५४
भौमः राही सपापेष्टमे व्यये विधवा ५५
यूनेङ्गे पापे विवाहोचरं सप्तमादेरण्टा ५६
पष्ठेऽष्टमे चंद्रेऽष्टमादेरण्डा ५७
सप्तमेरन्धेश रंधेसप्तमेरोपापदृष्टे नवोदारण्डा ५८
जातक्तत्व. (३४३) पष्ठाष्टमेशोपष्ठे वा व्ययेपापयुते नवोढारण्डा ५९ पापेष्टमे टमेशांशेशदशायांविधया ६० टोका-सप्तमभावमे गपाहुया भंगल पापग्रहसे दृष्टहोतो वालविध- पाहोतीहै ५३ लग्न भयवा चंद्रमासे सातमे किंवा माठमे भावमे पापग्रह (तीन चार पापग्रह) गयेहोतो विधवादोतीहै ५४ मंगल को राशी ११८ मे गाहुयभा राहूपापग्रहसे युक्तहोकर भाठमे "भावमे किंवा पारमे भावमे गयाहोतो विधवाहोतीहै ५५ सप्तमभावमें भौर लग्नमे पापग्रह गयेहो ( दोनोभावोमे पापाग- हो) तो विवाह होनेकेपश्चात्सातमे वर्ष विधवाहोतीहै ५६ उठे किंवा भाठमेभावमे चंद्रमागयाहोतो भाठमे वर्ष विभवाहोती है परंतु यदिये चंद्रमा क्षीण तथा नीच शन राशिगतहो भौर पापग्रहसे युतहटहोवो उक्त फळ मिलनासंभवहै केवल चंद्रके छठेभाठमे जानेसे ही भाठमे वर्ष रंडाहोंनेका योग यद्यपिसूत्रमे कहाहै तथापि भसंभव जानपढ़नाद ५७ भष्टमेश सातमे भावमै भौर सप्तमेश भाठमेभावमे गयाहोपापग्रहसे दृष्टहोतो नवोढायस्था (युयावस्या) मेही विधवाहोती ५८ छठे भौर भाठमे स्थानके स्वामि छठे किवा बारमे भावमे गयेहो भौर पापग्रहसे युतहोतो युवावस्थामे विधवाहविगा ५९ पापग्रह भष्टमस्थानमे गयाहोतो भष्टमेशके नवांशका स्वामि जो ग्रहहो उसकी दशांतर्दशामे विधवाहोवेगा ६० विपकन्यायोग तथा तत्फल । मन्दाश्लेपाद्वितीयायांजाताविपाख्या ६१ सूर्यवारुण द्वादश्यांजावाविपाख्या ६२ कुजविशाखा सप्तम्यांजावाविपाख्या ६३ पापेङ्गे सशुभे पापावरिंगौजातानिपाख्या ६४ पुत्र मन्देले भामै विपाख्या ६५ भाषाटिकासहित. सादुर्भगामृतापत्यायनोना शोकार्ता ६५ टीका-शनिवारभश्लेषानक्षत्र भौर द्वितीयातिथी येतीनो मिसदिन मिले उसदिन जन्महोतो विषकन्या होती है ६१ रविवार शतभिषानक्षत्र भौरद्वादशी तिथि येतीनो जिसदिन मिले उसदिन जन्महोता विषकन्या होती है ६२ मगलवार विशास्त्रानक्षत्र भौर सप्तमीतियी येतीनो निसदिनदो उसदिन जन्मही तो विषकन्या होती है ६३ शुभग्रहसे युतपापग्रह लग्नमेंगयाहो भौर दो पापग्रहछठे भायमे गये हो ऐसेयोगमै जन्मे वह विषकन्या होती है ६४ पाचमे रवि लग्नमेशनि नयमेमंगलगयाहो ऐसे योगमे जन्म पावे वह विषकन्या होती है ६५ जिसके विषकन्यायोग हो वह विषकन्या भाग्यहीन मृतप्रजा धनर- हिता ( दरिद्रिणी) भौर शोकसंतापयुता होतीहै ६६ विषकन्याभंगयोग। यूनपे वा शुभेस्ते विपाख्यान ६७ टीका-सप्तमेश भयवा कोई शुभग्रह सप्तमभावमें गयाहोतो विष फन्यायोग नही समझना भर्धात् जिसके विषकन्या योगहुवाहो उसके जन्मलग्नसे सप्तमभावमें सप्तमेश वा कोई शुभग्रहगयाहो तो विषक न्या योगकाभंग (नाश) होजाता है ६७ काकवन्ध्या तथा वंध्यायोग। ज्ञेष्टमे काकवन्ध्या ६८ मन्दाविष्टमे बन्ध्या ६९ टीका-भाठमें भाव में बुधगयाहोतो काकवन्ध्याहोती है भान भक बार संतानहोकर फिर संतान नहीहोवे एसी होती है ६८ शनि भौर रवि ये दोनो भाठमें भावमे गपे होतो बंध्या (वाझ) होती है ६९ इत्थं विवाहकाले प्रच्छायां च चिन्त्यम ७० . - इवित्रीजावकं चतुर्थ क्त्वम् !
जातकतत्व.
टीका-इसीप्रकार फलका विचार विवाहसा.यमें भौर प्रश्नसमयम
भी जानना।
इनके सिवाय पंचांगफल नहोकामावफल राजयोगादिकफलका वि.
शेपपिचारजानना हो तो भी जातकमे देखना।
इतिश्री गणकवर्य श्रीमन्महादेवकृत जातक्तत्वाख्य नातकमंथे
तत्सूनु श्रीनिवास रचिततत्वप्रदर्शिनी भापाटीकायां स्त्रीजाती
चतुर्थम ४
अथ दशातत्वारम्भः।
दशाविचार।
ग्रहोभावराशिग्योगजीविकादिफलं स्वदशांतर्दशयांददाति?
'टीका-भावजनित राशिजनित दृष्टिननित योग तथा सम्बंधननित
तया जीविकादि जितने शुभाशुभ फल ग्रहो के कहेगये है वे सर्वफल
ग्रह भपनिदशा अंतर्दशामे देते है १.
सपूर्णा दशाफलं
अतिबलस्यपरमोच्चगत्यं पा दशासंपूर्णाभिधाधनारोग्य
विवर्धिनी २
टीका-जो ग्रह भतिवलवानहो भयवा परम उच्चराशीमे गयाहो उसकी
दशा संपूर्णानामकीहोतीहैयहदशा धन भारोग्यकोबढ़ानेवाली नाननार
पूर्णादशाफल ।
किंचिद्दलोपेतस्योच्चगस्य पूर्णाधनदा ३
टीका-जोग्रह किंचिद्बलवान हो भौर भपनी उच्चराशीमे गयाहो
उसकी दशा पूर्णानाम की होती है वह धनलाभ करने वाली जानना
रिक्ता दशाफल ।
विपळस्य वा नीचगस्प रिक्ता धनहानिदा ४
टीका-जोग्रह निर्बली हो किंमा भपनी नीचराशीमे गपाहो उसकी
दशा रिनानाम की होतीहै यह धनहानी देनेवालीजानना ४
भाषाटिकासहित. भनिष्टादशाफल । परमनीचगस्यवानीचांरागस्य वारिप्वंशगस्यानिष्टाधनारो- ग्यनाशिनी ५ टीका-जोग्रह परमनीच राशीमे गयाहो भयया नीचराशीके नवांश मे गयाहो किंवा शत्रुराशी के नवाश मे गयाहो उसकी दशा भनिष्टा नाम की होती है यह दशा धनका भौर शरीरके भारोग्यका नाशकरने पाली मानना ५ भवरोहिणी दशाफल । नीचाभिमुखस्यावरोहिणी कप्टमा सेव मित्रोच्चराश्यात्मा- शगस्यमध्यमा ६ टीका-मोयह भपनी उच्चराशीको छोड़कर नीचराशीके तरफ जाने- चालाहो भर्थात् भपनी उराशी के भागेकी नीचपर्यंतकी छराशी मे हो उस की दशा भवरोहिणी नामकी होतिहे यह कष्टदेनेवाली जानना यदि यही भवरोहिणी दशाभपने मित्र तथा उच्चराशीके भयवाभपनी स्वराशी के नवशिमें गयेहुवे ग्राहकोहोतो मध्यम फलदेनेवालो जानना भारोहिणी दशाफल। उच्चाभिमुखस्यारोहिणी शुभदा सैवनीचारिभांशगस्या धमाल्पशुभदा ७ टीका-जोगह भपनी नीचराशी को छोड़कर उच्चराशी की भार जानवालाहो भर्यात भपनी नीवराशी के भागेकी उच्चराशापर्यतकी छराशी में गयाहो उसकी दशा भारोहिणी नाम की होतिहै यहदशा शुभफल देनेवालीजानना यदि यही भारोहिणीदशा अपनी नीच तया शत्रु राशीके नवांशमे गयेहुवे ग्रहकीहोतो भधमा भौर भल्पशुभफल देनेवालीहोतो. पूर्वादशुभापराद मिश्रादशाफलं । तुंगात्ममित्रभगस्य शनीचांशगत्ये पूर्वीशुभापरामिभाट टीका-जोगहभपनी चराशी तथा स्वराशी वा मित्रराशिमे गया- हो भौर यदि वहभपनी शव किंषा नीचराशीके नांशमे होतो उसकी जातक्तत्व (३४७) दशा पूर्वार्द्धमे [भाधी] शुभ भौर उतराईमे मध्यम फल देनेवाली होवेगा८ शुभदशा। मित्रोचात्मस्वत्रिकोण वर्गोत्तम स्ववर्गस्यशुभा ९ टीका-जोग्रह भपने मित्रग्रह की राशी मे तथा रचराशीमे,स्यराशी में या मूलत्रिकोण राशीमे भयवा यगोत्तमांसमे ( जन्मकालमे जिस- राशीका ग्रहहो उसीराशीका नवांश मे भौहो) अथवा अपनी स्वरा. --शीके दशवर्गमे गयाहो उसग्रह की दशाशुभफल देनेवाली जानना ९ कष्टादशा अस्तारि नीच भांशगस्य कष्टा १. टीका-जोग्रह भस्तकाहो अपने शत्रु ग्रह की राशी भौर नयांश मे गयाो भयवा नीचराशी भौर नीचराशीके नवांश में गयाहो उसकी दशा कष्ट देनेवाली भशुभजानना १० अवरोहिण्यधमाचेत्कष्टा " आरोहिणी मध्याचेत्संपूर्णा १२ सदृष्टयुतस्याधिकरश्मे केंद्रकोणगस्य शुभान्यथा कष्टा १३ टीका-जिसग्रहकि भधम सज्ञक भवरोहिणी दशा भर्थात् ( जोग्रह भपनी उच्चराशिको उल्लंघन करके नीच राशी के सन्मन जानेवाली छराशी में स्थितहोफर (नीचाभी लापी होकर ) भपनी नीच वा शत्रु राशी के नवाश मे गयाहो उसकी दशा नेष्ट [ कष्टदेने वाली समझना] जिसग्रहकी भारोहिणी दशा मध्यासंज्ञक भर्थात् लोग्रहभपनी नींव राशीको उलंघन करके उच्चराशीके संमुख जानेवाली छराशीमे स्थि तहोकर ( उचाभीलाषी होकर ) भपने मित्र ग्रहकी राशी के वा उन्न राशीके वा अपनी स्वराशीके नवाशमे गयाहो उसकी दशा संपूर्ण उत्तम अष्टफल देनेवाली समझना १२ जोग्रह शुभग्राहसे दृष्ट भऔर युतहो भधिक बळवाव हो जिसकी उच्च रश्मि भधिक भाईहो जोकेंद्र वा त्रिकोण स्थान ( १४.१९३१) भेगयाहो उसकी दशाशुभफल देनेवाली जानना भार इससे विपरी (३४८) भाषाटीकासहित त स्थितिमे गयाहुना होतो उसकी दशा कष्टदेनेवाली नेष्टजानना। भर्यात् जो ग्रह पापग्रहसे युत भौर दृष्टदो निर्बली, भस्तंगत, नीच, वा शत्रुगशी गत किंवा राशिसंधिमे भया भावमंधीमे गया। घर. पष्ठयशमे वा पापाशमें गयाहो २।३।६।८।११।१२ इन भावोमसे फिसी भी भावमे गयाहो उसग्रहकी दशा कएदेनेवारी होगा १३ लग्नदशाफ्ल. लग्नदशा चरभेगे द्रेष्काणक्रमाच्छूष्टामध्याधमा हिस्व- भावेव्यत्ययेन स्थिरेनेटेष्टसमा १४ टीका-लग्नकी महादशा यदि चरराशी का लग्नहोतो काणके क्रमसे भर्थात् चरराशीका लग्न प्रथम द्रेष्काणमे होतो उसकीदशा बेष्ट दूसरे द्रेष्कागमे होतो मध्यम और तीसरे ट्रेप्काणमे होतो भध. म फल देनेपाली, एवं द्विस्वभावराशी का लग्न यदिप्रपम द्रेष्काणमे होतो अधम दूसरेमे मध्यम तीसरे द्रेष्काणमे होतो श्रेष्ट फल देनेवाली भौर स्थिरराशीका लग्नहोतो यदि वह प्रयमाद्रेष्काणमहोतो नेष्ट दूसरे द्रेष्काणमे होतो श्रेष्ट तीसरे द्रेष्काणमे होतो मध्मफा देनेवाली दशा जानना १४ यक्रगतिस्पग्रहदशाफलं। वक्रगस्यपाके स्थानमान सौख्यायपचयः १५ टीका-जोग्रह यकगतीका हो उसकी दशामे स्थानमान सुखादिक का हास होगा एसाजानना १५ त्रिकेतरगस्यपाके भीधसिद्धिः १६ भाजेन्शरिपुपाके बुद्धिभ्रंश राजभयंच १७ राहयुतस्य दशारिष्टदा १८ रन्ध्रगानेन्शस्यपाके विपीडा १९ इष्टाधिकस्यश्रेष्टा कप्याधिकस्यनेष्टा समस्यामा २० दिग्बलोपेतस्य पाके महाप्रतिष्टास्वदिग्भागे २१ . --
जातकतत्व.
.
(३४९)
टीका-त्रिकस्थान ६८५१२ के बिना भन्यस्थान मे २२।३।४।५।७.
९.१०।११ गयेहुवे ग्रहकी दशामे भभीष्टकार्य की सिद्धिहोतीहै १६
जन्मराशी और लग्नके स्वामीका जोग्रह शत्रुहो उसकी दशामें
बुदिभ्रंश और राजभय होताहै १७
जोगाद राहुसे युतहो उसकी दशा कष्टदेनेवाली होतीहै १८
भष्टम स्थानमे गयेहुये लग्नेश की दशा शरीरमे भतिपीड़ादायक
होतीहै १९
गिसग्रहका इप्ट (केशवीपद्धतीके भनुसार ग्रहो का जो इष्ट कर
फल कायाजाता है वह इष्ट ) यदि भधिकहोतो उसकी दशा श्रेष्ट
और कष्ट फल भधिक होतो उसकी दशा नेष्ट भौर यदि मध्यम
[दोनो इष्टकष्ट वलसमान] होतो सामान्य मध्यमफलदेनेवालीहोतीहै २०
नोग्रह दिग्बल से युक्तहोताहै उसकी दशाम महा प्रतिष्ठा भौर
भाग्यकीवृद्धि जिसदिशाका पदग्रह स्वामिहो उसदिशामे होतिहे २१
दिशा स्मामि वृहज्जातकमेलिदै 'प्रागाद्या रविशुम लोहित तमः
शोरिद वित्सूरयः भर्यात् पूर्ण कास्वामी रवि, भग्नि कोणका शुक्र,
दक्षिणका मंगल,नैऋतकाराहु, पश्चिमका शनि, वायुकोणका चंद्र, उत्तर
कायुध, भौर ईशान कोणका गुरु, स्वामिद तदनुसार जानना ।
भावेश दशा फल.
लग्नेश दशावल धनदा २२
धनेशदशा कष्टार्थदा २३
सोत्यपपाके प्रायेण नेष्टफलम् २४
सुखश पाके गृहादिसुखं २५
सुतेशदशा विद्यार्थदा २६
पष्ठेशदशा रिप भयदा २७
जायेशदशाशोकदा २८
मृत्युपदशायां मृत्यु २९
धर्मेश दशायां धर्मक्रिया ३:
भापाटीकासहित.
खेशदशा नृपाश्रयार्थदा ३१
लाभेशदशा लाभदा ३२
व्यपेश दशार्थ हानि कष्टदा ३३
टीका-लग्नेश की दशा वल भौर धनके देनवाली श्रेष्टहोतीहै इस
दशामे घी कोपीड़ा भी दोतिहै २२
धनेशकी दशा कष्ट (शरीर में पीडा तथामरण) और धनलाभ
देनेवाली तथा श्री को पीड़ा करने वाली होति २३
तृतीयेश की दशा बहुधानेष्टफल देनवाली ही निकलतीदे तथा भा
ईकी श्रीकोभी पीड़ादेहि २४
सुनेशकी दशामे घर वाहन चतुप्पद माता मित्रा दिक का तथादेह
का सुखहोता भौर प्रायः पिताके शरीर मे कभीरता २५
पंचमेशकी दशामे विद्याप्राप्ती भौर धनकालाभ तथा सम्मान वृद्धि
सुद्धिवृद्धि माताका मृत्यु वा माताको पीड़ा होतीहै २६
पप्ठेशकी दशामेशत्रुकाभय भौररोगबृद्धि तथा पुत्रकोपीड़ा होतीहै२७
सप्तमेश की दशा शोकदेने वाली तथा शरीरम पीडाकरनेवाली
होतीइ २८
भष्टमेश की दशामे मृत्युभयहोताहै तथा स्त्री की मृत्यु वा विवाह भी
होताहे २९
नवमेश की दशाम तीर्थ यात्रा देव दर्शन यज्ञ तया कन्यादानादि
धर्भ कार्य भौर भाग्योदय होताहै ३०
दशमेश की दशामे राज्या श्रय की प्राप्नी भौर धनकालाभ तथामा
न बदि सुखोदय होताहै तथा माता के हमे पीड़ा भी होती है ३१
लाभेशको दशाधनलाभदेनेवाली भौरपिताकी मृत्य कारक होती ३२
व्ययश[वारमे भावके स्वामि की दशा धनहानी भोर कष्टदायक
होति ३३
अंतरदशाफल।
पापदशायां पापान्तरे शत्रुतोर्थहानि महाभयम् ३४
अन्योन्यपठाष्टमगयो रन्तरे,महाभपम् ३५ ।
नातकतपः (३५१) पाकेशात्रिकगस्य भुक्तौ स्थानच्युति निश्च ३६ पापपाकेशुभांतरे आदौकष्टंवतः सुखम् ३७ शुभपाके शुभांतरे सुखम् ३८ शुभपाके पापांतरे आदौसुखंततोभयम् ३९ रिपुयक्षापस्य पापदशांतरे विपत् ४० टीका-पापग्रहकी महादशामे पापग्रहमीभतर्दशा जवातीहै तवशत्रु के सबसे धनकी हानि और महाभय होताई ३४ पूर्णचन्द्रमा शुभयुत बुध भौर गुरु शुक्र ये शुभग्रह भौरक्षीणचन्द्रमा पापयुतपय शनि मंगल राहु केतु ये पापग्रह यद्यपी माने गयेहै तथापि ग्रदोका शुभाशुभ निर्णय उदुदायप्रदीपानुसार उक्तपापग्रहभो केदका स्वामिहोतोशुभ भौरशुभपाप सर्वग्रह त्रिकोणके (९१५के) स्वामिहो तो शुभग्रहमानजाते है भोर तीसरे, छठे, ग्यारमें, तथा भाठ मेस्थानके स्वामे पापग्रह तथा दूसरे वारवे स्थानकेस्वामि शुभहोकर पापसंबंधी होतो पाप भार पाप हाकर भी शुभका संबंधी होतो शुभफल दाता स्थान तथा संबंध से होता है तदनुसार विचार करनेसे जो शुभ पाप ग्रह हो वह शुभ भोर पाप जानना । जो ग्रह परस्पर भेकदूसरेसे छठे भाठमे स्थानमे गयेहो उसकी भर्यात् जिसग्रहकी महादशाहो उससे छठे किवाभाठमे स्पानमे गयेहुवे ग्रहकी भंतर्दशा मे महाभय कष्टरोग स्थानच्युति भादिनेष्टफल होताहै ३५ जिसग्रहकी महादशाहो उससे त्रिकस्थान ६८।१२ मे गयेहुवे मह की भंतर्दशा मे स्थानच्युति (स्थान छुटनाना) भौर धनकी हानि होति ३६ पापग्रहकी महादशामे शुभग्रहकी अंतर्दशा होतो वहभंतशा पहिले भाधी कष्टदेनेवाली भौर उतरती हुई भाषी सुमदायक होतिहै ३५ शुभमहकी महादशामे शुभग्रहकी भतर्दशा होतो उसमे मुख पब्दि भनागम होताहै ३८ शुभग्रहकी महादशामे पापग्रह की भतर्दशाहोतो यह अंतर्दशा प- हिले (पूर्ग मे बैठती हुई भाधी मुखादि शुभफल भौर उतरती हुई [ उत्तराईमे ] भाषाभय देनेवाली होतीहै ३९
(३५२)
भापाटीकासहित
पापग्रह की महादशा मे भपने शयद से युक्त पापग्रहकी भंवर्दशा
होतो उसमे विपत्ती प्राप्त होती ४०
दशातर्दशा प्रवेश समय बसाशुभाशुभ फल विचार ।
दशान शायरोसलग्नाः खेटाःस्फुटाःकार्याः ४१
तत्रपाकेशे वा शुभेलग्नोपचयगे दशाश्रेष्टा ४२
अंगेपाकपमित्रवर्गे वा शुभवर्गेदशाशभा ४३
प्रवेशेस्वसंगेचंद्रे मानार्थसुखं सिहेन्नमुखं भौमभेकलहर्ण
ज्ञभेविद्यार्थीप्ति जीवभेकपिमानार्थसुखं शुक्रभेदार मान
यशोति मन्दर्भसेवा ४४
त्रिकेतरस्थे सबळेचंद्रेदशाश्रेष्टा ४५
मुख्यदशेशोच्च मित्रस्वभस्थः सन्दशेशाधिष्ठित राशि
त उपचय त्रिकोणास्तगश्वेच्चन्द्रःशुभफलदोन्यथानेष्टः४६
चंद्राधिष्ठितो राशिर्जन्मनियहाव गस्तदावोत्थंशुभमशुभं
याज्ञेयम् ४७
विपत्कर्तृदशारम्भे सर्वाधिकबळः कोपिसहर्गगःशुभमित्रदृष्ट
चेन्नविपत् ४८
टीका-महादशा तया भंतर्दशाके प्रवेश समयमे भर्थात दशाभंतर्दशा
जिससमय प्रेवश हो उस समय के स्पष्टग्रह लग्न मोर भाव, चलितादि
करना भौर उसपरते दशान्तर्दशा का शुभाशुभ फल ज्ञान करना।
दशाप्रवेश समयकि लग्नचंडलीमे दशेश (जिस ग्रहकी दशातर्दशा
प्रवेशहो वह ) भयवा शुभग्राह लग्नम तथा उपचय ३६।१०।११ स्थान
मे गयाहो तो वहदशा श्रेष्टफळ देनेवाली होती ४२
दशाप्रवेश समयके लग्नमे यदि जिसमहकी दशाप्रवेशहुई हा रस
ग्रहका भौर उस मित्रग्रह का वर्गहो भथवा शुभाहाकावर्ग होतो
या प्रवेशहुईदशा शुभफळ देनेपाली समझना ४३
जातकतत्व. (३५३) जिसदिन जिससमय दशाप्रवेश हो उस समयका चंद्रमा यदि स्व. राशी (४) का होतो मान धन भौर सुखका लाभ होयेगा, यदि सिंह राशीका होतो भन्नका सुख होगा, मंगल की राशी ११८ का होतो कलह लड़ाई ] भौर ऋण [ कर्ना] बढ़ेगा, बुधकी राशीका २६ का होतो विद्या की भौर धनकी प्राप्ती होगा, गुरुकी राशी ९।१२का होतो कृषि खेतों ]मान, धन, और मुख, की वृद्धि होगा। शुक्रकी राशा२१७ का होतो कुदारा [खरावनी ] से संग और मान यश धना पदककी प्राप्तीहोगा। शनि की राशी ११११ का होतो सेवाका मुस्न होगा [ संवाकरने करानेका सुख मिलेगा] ४४ दशाप्रवेश समयका चंद्रमा चलवानहोकर यदि प्रवेशसमय की लग्न कंटलीमे विकस्थान ६५८११२ के बिना भन्यस्थान ११२३३१४१५- ५११०१११ मे गयाहोवो यह दशा श्रेष्टफळ देनेवाली जानना ४५ जिसगह की दशा प्रवेशही वह मुख्यदशाका स्वामी यदि दशाप्रवेश समयमे अपनी सच्चराशी मित्र नया स्वराशी में स्थित होकर दशा- प्रवेश लग्न कुंडलीमे जिसभावमे गयाहो उसभावस्थित राशीसे उप चय ३६०११तया त्रिकोण ९५ स्थानमे तथा सप्तम भावमे च. द्रमा गयाहो तो यह चंद्रमा दशाका फल [जिस ग्रहीदशातर्दशा प्रशाहो उसका फल ] शुभदेवेगा भार इससे विपरीत [ १२१४१५ ८।९।१२ स्थानमे गया हो तो नेष्टफल होवेगा ४६ दशामवेश समयका चंद्रमा निसराशीमे गयाहो बहराशी जन्म कुंड- लीमे जिसभावमे गईहो उसभावननित जो सुभ भपवा भशुभफळ चंद्रका उसीकसमान शुभाशुभफल जानना । उदाहरणार्थ कल्पनाको वह चंद्रमा धनभावमे गयाहै भोर धनभावमे चंद्रमा शुभफलदावाद तो दशाप्रवेशसमय मे भी यह चंद्रमा शुभफळदाता होवेगा। वह चंद्रमा भशुभफलदाताहै तो दशाप्रपेशमेमी भशुभफलदेगा। विपत्ति करनेवाली [भशुभफलदेनेवाली ] दशाप्रवेशको ससमय यदि कई ग्रह सर्वग्रहोस भधिक बलवान होकर होके वर्गमे गपाहो भौर शुभ तया भपने मित्रमहसे दृष्ट हो टोपित्ति नहींहोगा (भशुभफलनही होगा ) एवं उपरोना सर्वाधिकवलीमह भशुभफलदायक शाके स्वामिको देखोडो भाश्य भशुभफल- नहींहोगा ४८ भाषाटीकासहित. ग्रहचारवशेन भएवर्गज शुभाशुभफलविचार । जन्मानचन्द्रान्यवरतचारवशनोपचयगोग्रहचे मित्रोच मूलत्रिकोणाभितो ष्टवर्गजशुभंपूर्णमशुभंस्वल्पदिशतिअन्य थानेष्टं पूर्णशुभंस्वल्प तत्रापितारतम्यात्कथनीयम् १९ टीका-जन्मलग्नसे अथवा जन्मके चंद्रमासे जोगहराशीके भ्रमण घशात् उपचपस्पान ३६१०१११ मेगयाहो और भपने मित्रग्रहवी राशीमे तथा उच्च भथवा मूलत्रिकोण राशीमेगयाहो वह ग्रह यदिअष्ट वर्गमभी शुभफल देनेवाला (अधिकरेखैक्ययुत) होतो शुभफलपूर्णदेवेगा भौरभशुभफल स्वलदेवेगा और विपरीतहोतोभात जन्मलानसे भय- वा चंद्रमासे भनुपरस्थान ॥२॥४।५।१८।९।१२ मेगयाहो औरशत्रु तथा नीच राशीमे गयाहो भयवा भस्तकाहो पापयुतटहो भौर भष्टवर्गमे भशुभफल देनेवाला ( स्वल्परेक्ययुत ) होतो नेष्टफलपूर्ण भौर शुभफलस्वल्पदेवेगा इनमे शुभाशुभफलके तारतम्यभेदसें विचार करके शुभाशुभफलग्रहोका गोचर विचारसे कहना ४९ इसपद्धतीसेही ग्रहोकाराशीभ्रमणद्वारागोचर से शुभाशुभफल विचा- र जन्मलग्न भौर जन्मस्थचंद्रसे पाश्चात्य विद्वान गण भी वर्ष मास दिन घटीपर्यत का करते है भोर वास्तव में इसप्रकार विचार करना दशाफलविचाकी भपेक्षा भधिकसुगमभौर सरल व युक्तियुक्त प्रतीत. होताहै मेने स्वयंभनुर्भवकरकैदनाहै कि उपरोक्त सूत्रानुसार ग्रहोका. फल विचारकरनेसे परावरशुभाशुभफल मिलतेजाते है। अनुभूतिपदनाम ज्योतिशास्त्रमुत्तमम् । निगमान्निर्गत लोकवयं विजयवेवराम् । जैमिन्यायुक्तितः सारनवनीत मिवोद्धृतं ॥ महादेवनविदुपा स्वादयन्तुसुबुद्धयः २ टीका-वेदसैनिकलाहुवा (वेदाग वा वेदकाचक्षुरूपशास्त्र) भोर सर्वलोकोसे वंदित (समानित ) प्रत्यक्ष भनुभवको प्रदर्शितकरनेवाला
.
नातकतत्व.
(३५५)
ज्योतिषनामका जो उत्तम शाम्रद वह विजय (विशेषजय) को प्राप्त
होतारहो ?
ग्रंथकर्ता महादेवजी विद्वदर्य लिखतेह कि जैमिनी भादि
मुनिवर्यो नेजोफलविचारकेलिये भनेकथलिनेहै उनकासार ग्रहण
करके जैसेदहीमेसे मक्खन निकालतेहै वैसेही भनेकग्रंथोमेसे नवनीत
रूपयह ग्रंथनिकालाहै इसकास्वाद मुबुद्धिवाले विद्धानगण तेरहे॥२
इतिमहादेवकतजातकतत्वे दशातत्वं पञ्चमम् ५
इतिश्री गणकवर्य श्रीमन्महादेवकृत जातकतत्याख्य जातकग्रंथे
तत्मनु श्रीनिवासरचित तत्वप्रदर्शिनि भाषाटीकायां दशातत्व पञ्चमं ५
समाप्तः।
ग्रंथकर्ताकानिवास स्थान और ग्रंथसमाप्ति
का समय वर्णन ।
गद्यम् ।
213622 भाषाटीकासहित थायग्रंथस्समातः। (३५६) भाषार्टीकासहित. ल्या जनितदीपोत्सवसुखं चन्द्रचुम्धिना प्रसादिना प्रसादेन जनितजननयनानन्द प्रतिकूलबद्दपूलेन निरस्तपावृपिज वृजिनाचं वय॑त्र वसता पराशरवंश्यपाठक रेवाशङ्करसनुनो दुम्बरेण महादेवेन विष्णुसहायनाष्टाविशंदधिककोनविंशतिश- ततमेविक्रमवत्सरे (१९२८) फाल्गुनसुकृपञ्चम्यां जातक्तत्वं नाम ग्रन्थोनीतः पूर्णताम् । तात्पर्य-भवंतिकापुरी जिसको उज्जैन कहते है उससे पश्चिममेछयोजन [२४ कोश ] पर राठोडकुलभूषग श्रीमदलवंतसिंहजी महाराजाके पन्न भैरवसिहनीके पुत्र श्रीमद्रणजीतसिंहना माहारानासाहवकी राजधानी का रतलाम शहरहै जिसका साशन टच माहाराजाकीसुकुमारावस्था होने के कारण उनकी भौरसे सहायकरूपसे भतीधीर गंभीरस्वभावके सुदूरदर्शीवचारवान । मी सहामतभलीजी [मुप्रिन्टेन्डेन्ट ] साइव बड़ीचतुरतासे संदरबगीचा तथा उत्तमपाठशाळा ( संट्रलकालेन ) भतिविशाल रानभवन (महला भौर बड़ी बड़ी भनेक सड़के पुले तथा उत्तम रोशनीका प्रबंधादि भनेक दर्शनीय शहरको शोभादेनेवाले मनो रंजक कार्यकी योजनाकरकेन्यायानुसारकार्यचलारहेहै ऐसे सुन्दर नगर मेनिवासकरनेवाले उद्बर ज्ञातिय पाराशर गोयमै उत्पन्न पाठकोपनाम वाले रेवाशंकरजी के पुन महादेव शर्माने विष्णुशास्त्रीजी की सहा यतासे विक्रम सम्बत १९२८ के फाल्गुन शुक्ल पंचमीकै दिन यह- जातक तत्व नाम गंध संपूर्ण किया। लोक-भासीद्रनपुरे पराशर कुलोत्पन्नो विनोदुम्बरः। स्यावःपाठक नामतो गुणनिधिः श्रीनन्दरामाभिधः॥ तत्सूनुर्गणितागमज्ञतिलकः श्रीमोतीरामाङ्गयो । रेवाशङ्कर भागमेषनिपुणस्तस्मादभूदार्मिकः १ तदात्मजउदारधी गणकमोलि चुडामणि । रभूद्धरणिमंडले गुणनिधि. महादेवस्ति । तदनननुपा मधौ नगगुगाटचंद्रमिते शकेविनिरमादिदं विवरण सतांप्रीतये २ ++ भशुद्धशुद्धपत्रम्। . द्विस्त पृष्ट पंक्ति भशुद्ध शुद्ध पृष्ट पाक्त भगद्ध शुद्ध १ १७कीट कटि २० १ चंद्रार्कज्या चंद्राज्या २ १०राव ७ सूर्य है मूर्यहै २ १४ चरस्थ चरस्थि १२ १२ दर्शनीवपु दर्शनीयवपू ४८ २ १९ तल २२ २३ तुल ३ ९ दावा: द्भावाः ३ १९चर चर १३ १७ भौमशत्रु भीम]शत्रु ४ २ दारा होरा १४ ३ मे निसाधन मैत्रिसाधन ४ १४ढाइ ; भदाई १५ १६ योजन । योजने ३ द्विस्व लर्युतो पलेयुतो १७ ११२रा जान २रानान टीका ५ १४ टीक रदे १८ १८ ७२ १९ १२इसकरण इसकारण ६ १७ वंशे पष्ठवंशे १९ १५ भवस्याने भवस्थाम ६ १९प्तात स्पात १९ १७ स्वोच- 1 स्वोयगो २ षष्टचशेष ] षष्ठचं- गोदिप्त दिप्तः क्रमसेधोर शेशघोर ५गिननेस गिननेसे सज्ञक ५ षष्टयहोवे । षष्ठ्यशेश २० २३ बेष्ठितो वेष्टितो होगा ३ प्रसंगसे प्रसंगानुसार ६ षष्टय शेष पष्ठयंशेश २ होवे दंशा २१ १०ासह सिंह १८ मदत है कहतेहै २१ १. होता होतो २०२९ भंश २९माभंश २१ १६ मकरः। मकरका ८ २३ तल पूर्वाई पूर्वाई ८ २३ वधिक धिक २२ २ हाताहै होता ९ १६ यपापग्रह येपापग्रह, २२ ९ १९ बुध गुरु बुधगौरगुरु २२ ४जन्म ९ २५ सज्ञक. संज्ञक १९ २५ पिडित पीड़ित सज्ञक ८ होने १९ दष्टा ८ ४ोपूगें इस्तपूगें ६ माम्बस्थेनलागला भगुदगुदपत्रम् । ४शीष । ८हावता ५शराशि पृष्ट पंक्ति भशुद्ध शुद्ध पृष्ट पंक्ति भशुदं शुद्ध २२ २१रेताकी रेतीकी २७ भर्या २९ भर्थात् २९ २२ २३ जन्म जन्मः वालक ३० बलफ २२ २६ देखता । देखता ३२ शीघ्र हारता होतो ३२ १३ से होवे सदृष्टदोष ४ गोकला गोधुला ३२ १९ तथ्य तुल्प ५ शिपालये शिल्पालये २२ २१ सोम्पा सौम्या भौर होतो २३ २२ हेये होवे ८ लग्न- लग्न ट्रेका ट्रेका ग्रहमस ग्रहमेसे ३४ २६ ९० ७ सर्वपिता सूर्यपिता २७ ९१ १४याग: योगः राशी १५ सर्वे सर्वे २७ रुस गुरुसे २४ २० दृष्ट दृष्टे ३८ ८ सवले सवले २२ मार्गम मार्गमे ३८ २३ हपापय पापग्रह जान नन्मजान इसेदष्ट सेदृष्ट शीषों ३९ १४ शुक्र २४ चमासे चन्द्रमासे |३९ २८ हावे नौग्रह १०माग्रह ३० सर्वारिष्ट सर्वारिष्ट ११ स्वमि स्वामि २६ शिर २६ भार भोर २८ १७ प्रसहवा प्रसवहुरा ४४ २८ २७ सप्तम- ४४ नन्दाशप नन्दाशप मस्थास्था ४४ १७ पृकृती प्रकृती छठे २३ अमन्म श्रीमन्म १३ यक युक्त १०नवाशम नवाशमे ८ होता ४८ होतो ६ ता( दुर्वला) तोल ९पापग्रहे , हमनप्य देवमनुष्य २६ शीर्ष २७ सिर ६ यत सप्तम पापग्रह , भशुद्धशुद्धपमम् । १८सूय १तुम सर्थ ७७ पृष्ठ पंकि भशुद्ध शुदं पृष्ट पंक्ति भद्रं शुद्ध ६८ ९पापद्दष्टय पारदृष्टय २२ हवे ६९ १७ छटे छठे तुयें ७० १०म्लेजो म्लेच्छो १६शि वेशि ८ लग्नेसे लग्नसे ७३ होताहे २४ होता है ७ वारय । वारशे- १६ इन्द्रको इन्द्रकों स्थानम स्थानमे ४ कारकांसश फारकाश ७४ १६ लग्नश नेश सूर्य रूपवीय ११ल्यवीय होतो ५६ १९ होना धुजेगे ७५ २७ कुनेंग ५८ १८ होते होतो ७६ १४ सेक नेसे सेकने से शनि ९शीन ५९ २५ सःसंबंध सेसंबंध २२ हातोह होताहै १२वा में पारमें २९ लग्नेशेना लग्नेशनो १४ स्थानम स्थानमें ६३ २७ चंद्राको चंद्राका ८मग ਮੰਨ सूर्य उखाड़े ६४ २३ विन्हल विव्हल जावे नावेगे ६४ २६ शी, शनि ७ दखते देखते ६. २७ शीध्र शीघ्र २४ यनेत्र येनेत्र गुरु २८ गंयकार जयकारने ननत्र दिखनेवा- नेत्र ६ होताह लाहोताहै। ८० १ हाताहै होताहै १५ विशेष विशेष १भतएवएस) भतएवरेसे ६५ २२वामि स्वामि ५पत्र पुत्र २८चर परराशि ८ दखते ६ पुम्पुत्र पुरसगुन देखते १८ पगें। २५ होव ८१ २७ कार तया शुभप्रह ६८ १ घी होताहै धरहोताहे/८३ २ हिजार द्विजर ६ शुनयोग पिशुनयोग/ Rs २२ उखाडे " १५ सर्य " " १गुरु " " २७शभप्रद " ४ भशुध्दशुध्दपत्रम् । " ८७ " " " " ६ मिले " " " " पृष्ट पंक्ति भशुद्ध शुद्ध पृष्ठ पंक्ति अशुद्ध शुद्धं ४पाप पापग्रह १०० ४स्वच स्वच्छ १८ापवल विवले २५ शुक्र शुक्र २७ जाव जावे २८भथवा भथवा १८दात दात १०१ १४ गुरू १५ गुरू ८८ २६ जण्ड नाण्ड होनेका १०२ २४ हानेका ३ होता होतो ८९ वायसे वायुसे १०३ २३ चतुप्पद चतुप्पद २७ वनाच बनाव ८९ ५ होव होवे ६ वृदि वृद्धि १०४ । ५ च. चतुर्थ १४ होतीद होताहै १०५. १लोग जोलोग २६ ग्रहासे ९० ग्रहोसे भगवे भगवे १७पडिा पीड़ा मिलताहो १० १९ शिवाय सिवाय १७कारणः कारण २०यागोले योगोंके २४ होत नही होतीनही शिवाय, सिवाय १०७ ५युतो यतो २२ सालका सालेका १३ ग्रहों गदहोवे. क्रोध १०९ २६ महाधनी महाधनी ८ कछपीले कुछपीले होताहै ११० १गरु १० नग्रही निग्रही १०स्वराशी स्वराशी २३राशीक राशीके १२ कावध काबुध २९मातसे २४ हाता होताहै मातामे १३ १६पटिक स्फटिक १२१. ४स्वामि स्वामि २४ विद्य বিয়া ११३ १४ स्वमी स्वामी. ८रा २१४ १८शतयुत राशी शयुत ३ ताव में तायेमें ११९ १९पञ्चशे पठचशे ५ सनापति सेनापति ११९ २२ पप्वंश पष्ठयंश ९६ २४ वाजवीकी वाजवीकी १२० नीचेक चाव १२३ निधन " ७काध २६ महाधनी हा ८मख " " " " १'ची व निर्धन भगुदगुदपत्रम् । " " २४ विवेक मेभी टीका पृष्ठ पंक्ति भशुद्ध पृर पंक्ति अशुद्ध १२४ ९ दरिद्री दरिद्री १४२ २२ चमकाढा कर्मकांडा २१ हायेतो होतो १४४ ८ वचनेवाला बेचनेवाला १३ हाने होवे १७ हरके हरेक १६ सपत्तमान संपत्तिमान, २८राशाका राशीका १२५ ९ यतहोचे युतहोये २९ करक करके २७ चतर्थ चनर्थ १४५ १४ राशिम राशिमें १२६ २३ पनेवाला पानेवाला विवक्स्प १२९ १४ ममी १४७ १९ होतो होतो १२९ २८ बदलाता पदळातो १४८ १९ वधगो घधयोग २२९३१ तरेसे तरहसे १४२ ३ होतो होवेतो पृष्टांक २२५-२३० १२१-१३०, १४ गुमेक्षित शुभक्षित २३१-२३२ १३१-१३२ २२ मतायोग मातायोग १३१ ७ विवेक विकस्य २६ चतु प्पद चतुप्पद टीका १५० २५ त्रिशद्वर्ष त्रिंशद्वर्ष २३२ १ दृष्ट दृष्टे ९ जन्मलसे जन्मलग्नसे २लाभे लाभो १२ कद्र २९ आर १९९२ ४ वेद् पृष्टांक २३३ वयसोः १३४ ४पश्यशे पठो पृष्टांक १५ भार १५३ १९ सुखश दतथा १६६ २२ दके २२गरु गुरु स्थानमें १३७ ४ स्थनमें २स्तयें १३८ १९ मे पचंद्र मेषचंद्र स्तुयें २५ हारतो होतो १५५ ५स्थानम स्थानमे १४० ११ वृति वृत्ति १५५ ११ श्वावदयो वादयो १४ दानि १३ धुंडलीम कुंडलीमे २४१ ४ वृतिः वृत्तिः २७ लग्नत लग्नेस पत्तिः, १५६ १९ मानिस शानेले " भोर १३३ ९ केंद्र घयसी और सुखेश " " " " " ६ तिः " ११ पुत्रसे . " " २८ नीचंगे " " } टी-चतुर्थ १८२ २३ कुनो सुनो ६ मशुदगुदपत्रम् । पृष्ट पति भमुद्ध शुद्ध पृष्ठ पक्ति भगुद १५८ २० नभवार्य भनुभवार्य २५९९८लग्नम रानमे १२ सूर्य २३ इनतीभाव इनतीनोभाव मर्य १६० २१ हावतो होवती नीचगे ८ चतूयश चतुयश १८१ ९चतर्थ चतुर्थ १६२ १६ मावता जावतो ११ भावम भावमे १६४ ३ स्वराशिम स्वराशिम २३ शानि शनि १२काशम काशमे ४चतुथ चतुर्थ १४२ १८ थे सूये में सूर्य ८ टीका चतुर्थ २८३ २९ राशा राशी २६६ ६ पत्रका पुनको १८६ १२ भार भोर १६६ ८व्यपार व्यापार २१ मुखोये सुखहषिगा १६६ २३ गुरू गुरु २८१ पुत्र १६७ ७ पेरहित परेगित १८९ १४ सुखर्क मुसकी १८ दृष्टो શે पंचम १६८ २३ सदृष्ट सेदृष्टहोवे नोटमे-५०१ मे मप्ति प्राप्ति १९० २४ गय १६८ २४ पचमेश पवमेश बुध्दि बुद्धि १९१ १२ पत्राप्ति पुत्राप्ति २६९ ८बुद्धि बुदि २० शुभप्रह शुभग्रह दोनो १९२ ६हुया हुवा २७० २० गपदाव गयेहोरे ८सभावस्ता सभाषस्था नोटमे-परमे६-१८-३ ६१८-३° ११ नीचका १कारकाश कारका | १९३ १८ग्नद ग्रह १५३ १७ होय होने १९४ १ केतगया केतुगया १७६ २धनस्था घनस्प २२ शुक्र # १७६ १२ त्रिकाण त्रिकोण १९५ २८ भौर स भौरस २८. १. मन्दाशे मन्दाशे १९७ १९ भाईकप्ता भाईकैसा २६ पंचमे गया " २दानो " २९ नीदका भशुद्धशुदपत्रम्। ६वाह उठे पृष्ट पंक्ति अशुद्धं पृष्ट पंक्ति भशुदं २०० ९पिठिका पीठिका २३५ २३ सन्धो सन्धी २०१ ५ फेडा फोडा २३६ २१ व्ययेकजे व्ययेकुजे ६ केतु विवाद १६ जन मखम २३० १२ सय सूर्य मंगक २३८ १३ स्थल २७ वष्ठेश पष्ठेश २४१ २६ मद मदे २.२ २४ लग्नेश लग्नेश २४३ १४ व्यापर व्यापार २०५ २६ छटे ९फेन्द्रेवा केन्द्रेवा १३ नाभिगेगी नाभिरोगी) २४५ १३ दीर्याय दीर्घायु २०७ ७भठमे भाठमे २४५ २५ जीवेकेद जीवेद २०८६पाग्युत पापयुत २४८ २१ गरुसे गुरुसे भौर २४९ १३ गलिक गुलिक सोत्थे २५१ १ केंद्रम केंद्रमे २०९ ५स्वपापे न्येपपि भाय ६ वष घर्ष राशीके २५१ ८ १२भावमें १२मेभावमें ११४ ११ फैन्द केंद्र २५१ २६ मृत्य मृत्यु २५१ २९ राव्हछौ राइयो १२१ २० पठाचशे पाठशमे २५४ २४ विभुति विभूति १२२ २१ हाये होवे २४ परि. २५४ २६ ग योग चारी व्यभिवारी २५५ ५ मृत्य मृत्यु १२४ ६व्यमि ६न्मयु: मृत्युः चारी व्पभिवारी २५५ २७ चौर १२८ २२ शुक्रमे शुकसे २ दाराशा दारेशा २६० ५दृक्ष पक्ष :२१ २७ स्वामी स्वामी २६० १९ शनिका शनिकी ३११ स्वामीमे सामीले २६४ २२ मथ २० सेत्ये . ४भाप राशिमतया २५१ " २२ राशिमें २३ राशीफ - } चौरान्मृत्युः ८ भशुद्धसुद्धपनम् । " } . २७५ " ९चरेडे पृट पंक्ति अशुद्ध शुद्ध पृष्ट परी भशुद्धं २३ मेध्यदे० मध्यद्रे ३०० पाग पान २३ जलादर जलोदर ३२३ ८ साम्बुगेशे स्वाम्बुगेने २६५ २६भप्रमश मटमेश ३२५ २४ बला बाला २६६ १५ मदेवा मदेवा ३२६ २० आरेज्य भाज्य योग योगे युतदृष्ट २७४ २६ यनदृष्ट १परुप पुरुष ३२८ १७ सरलेडपे सवलेन ३धनश धनेश २६ इति इहित ४भार भार २८० २७ गयहोतो गया होतो ३३२१ यन यत २८४ २८ सप्त' समाप्त ९मनप्य मनुष्य २८८ १० शुभांगेचा शुभाशे या ३३५ ५त्री स्त्री मीनी २८९ २४ दोहवः द्वौस्वदों ६ दृष्ठे घोड्ने २७ साध्वीक साध्वीश्चे, ३०० १३ तेर) तरेने ३३७ १० बधके बुधके ४ मृगड़े मृगेरे १२८ २२ कुवारी धुंवारी ३०३ १२ तरेड तरने सप्नमशे सप्तमेश ३०३ २१ पूर्वप पूवर्षटके |३३९ २१ सद ३०४ १८ पटक पट्टक २८ चन्दा चन्द्रा ३०५ १६ राज्या ३४० १९ नवश नवाश डेशा राज्यानेशा ३४२ १६ भाव भावमे ३०७ ९ शुकज्पो शुक्रेज्यौ ३४५ ६ जातत जातकत ३०७ ३ नगार्थाडा नगाङ्गिा ३४८ २ नली निली • ३१३ १४ तदीगडे तदीशड्ने जहाजहा दृष्ट दृष्ट ३१३ १६ धगडे धनेशेग जहाजहा भष्ठ ७बाग्मः पारमे जहाजहा षष्ट पष्ठ ३१७ १३व्याजन व्यागेन जहाजहा पध्वंश षष्ठयंश २याग योग निष्ठ ३१९ १५ दयस्पाड दयन्ताइ इतेशुद्धिपत्रम् । " सद् - " } जहाजादा नि
छपने योग्य नवान
और छपना शुरुहोगया.
है
चौघडिया विचार
'चौपहिया निसको मारवाड़ी लोग घडया कहतेहै यास्तव में यह
चौघडियोहहै या दुपहिये है वा पनि चार घडियद भयवा बोई भोरहा
- इनका शास्त्रीय पद्धतीसे से विचार करना भौर किस काम
येदेखना इसका विषचन इस पुस्तकमे भलिभांति हिन्दी भाषामें
वर्णन किया गया कीमत-माम
शनिविचार.
इसपुस्तक में किसराशी मे शनी पिसकों फैसा कप शुभा शुम फल
भपनी साटेसाती ( पनौती) कादेता है वगेरा २ विषयोका शास्त्रीय
पदती के अनुसार सोपपत्तिक विचन हिन्दी भाषामे कियागया है
कीमत 1- मात्र है।
संतति समयविचार.
संतान किस समयमे होगा इस प्रश्नका उत्तर शाघानुसार जानके
गर्भ रहने का समय निधय बनाना चाहते हो तो इस पुस्तकको पोलिये
पचार सरल हिन्दीभ पामे सिपस्वागया है कीमत भा) मात्र
द्वात्रिंशयोगावली जानिक.
यह
सान खाना नबाव की पनाई हुई फल देखने पी उत्तम
पुस्तक है इम्ने उगनव्यावसाहपने भपने भनुभव क्येिहुवे चमकारीक
३२ योग वर्षफल रिचारपे लिखेहै वही भाषा टीकासहित प्रकाशित
दियदे मूल्य सिर्फ ) भाने मात्रह.
उड्डीस तंत्रशास्त्र.
पहुत हीस उपनुके है परऐसा नहीप्त भभीतक पहीभि छगनही
है इसमे जितने तंत्रमंत्र रिस्नेहै वे सचमवार पतानेवा पुस्तक
देनने योग है मूल्य 1) मात्र
होगा भौर किस २ दशाभे उपरोनवासोंकी हानिहोगी उसका उपरहीविस्तार पूर्वक फल विचार भौरभी भन्यान्य विशेष पेचार तथा दशाप्रवेश लग्नसेदशाफलका सूक्ष्मविचारदशावाहन था जागृतादिवालादिदीप्तादि गर्षिताद शयनादि भवस्थागत विशेष रूपसे दशाफल विचारवर्णित है। -दूसरे विभागमे सूर्यादि नव ग्रहोंकी विंशोतरी महादशा का २ एक २ ग्रह की दशा फलका विचार कमसेकम १०० सौ से निश्चय करसके. -तीसरे विभागमे भतर्दशा संबंधी विचार का समस्त सामा. र सूक्ष्मफल विचार विस्तार पूर्वक पृथकर ग्रहोफा ऐसा लि. के समस्त अंतर्दशा का सूक्ष्मफल का विस्तृतरूपसे विचार . १-६ चौथे पाच छटे विभागों का उपदशा सूक्ष्मदंशामाण. का विस्तार पूर्वक निशेष फल विचार वर्णित कियागयाहै। ३ सातमे विभाग में भष्टोतरांदशाके पाचोहि प्रकारकी दशाका रपूर्वक फल विचार कियागया है। ८ भाठमे विभागमे योगिनो दशाके दशांतददिक का समस्त चार वर्णित है। ९-नवमे विभागमे चरस्थिर रुद्र शूल वर्णदादि जैमिन्युक्त सम- शाभंतर्दशाभोका फलपिचार है। १०-दशमविभागमे उक्तदशा भोके भतिरिक्त शेष समस्त दशा- । फलविचार भौर टपसंहार है। इसप्रकार यह ग्रंथ सुंदर तयार गया है इसकी कीमत २१) मात्र है टपाल सर्व अलग। 3 आशुबोध जोतिप