·~ ·॥ सेट् अनिट् फारिकाः॥ विधियोदशीयुगापणु-गुम्नुम्या गुगो गुहः । अपायुमादिभ्यः पराता धागा परे । ११ पाठ एकरपराः स्युग, अनुस्वारेत इमे स्मृगा । दियिधोऽपि शकिीयं, यचियिचिरिणी पनि. ॥ १ ॥ सिशतिर्मुगिरतोऽपि पृच्छति-प्रतिमन्जिभुजयो गुजिपंनि । घमिरशिष्गयो पिजिनपिन्जिनिभाय मित्यजी ॥३॥ कनिपिपपिलपितयो मुदित नियति शारिसही मिनिन्धिी । उपदी पदिददी पिरिशुदी राधिमाधिशुभयो गुधिन्यधी ॥ ४ ॥ पन्धयुष्याधयः मुधिभुषी सिष्यतिलानु इन्तिमगा । भाषिगा पिशपिक्षिपिपुगे नुम्पति गपितिषी पिम्पती : ५ ॥ पभिरभिलभिपमिरमिनमिगमग. িিিিিিাবিনি। शिमशतिपिशतिशिशिप्तमुपस्थिति पिपिप्तापिपिपिपुपयः ॥ ६ ॥ मिष्यतिपिरतो सिपसती रोहति क्षिरिती गनिगदिती देग्धिदोभिलियो मितियाती नाति दहिरितिसुरमनिरः ।।

·॥ ॐ मह नमः ॥ अथ प्रास्ताविकं किञ्चित् अयि निरपद्यहयगयपधविद्योद्यानयानरसिका ! सुमनस ! अलष्क्रियता कोमलकरकङ्कणममुना धातुपारायणग्रन्थरत्नेन । धातुपारायणस्यान्वर्थता-- किमिह निरूपणीयमिति जिज्ञामा त्वन्धर्थनाम्नोपशाम्यति । तथाहि- अस्मिन् ग्रन्थनाम्नि शब्दयुगलं वर्तते, 'धातु' इति 'पारायण' इति च, ता दधति क्रियार्थत्वमिति धातन , साध्य विशिष्टकियानाचका भ्वादिगणपठिता भूप्रभृतय । शब्दा इत्यर्थ । पारमयतेऽनेनेति पारायगम्, साकल्येन वचनमित्यर्थ । धातूना निरुक्तस्वरूपाणां पारायण साकन्येन वचनं धातुपारायणम् । सफलपातुप्रतिपादको ग्रन्थ इत्यर्थ । तथा चेह निसिला धातवो निरूपणीया इति सिद्धम् ।। प्रकृतग्रन्थस्स सकलव्यवहारनिर्वाहः प्रयोजनम्- ननु 'प्रयोजनमन्तरेण मन्दोऽपि न प्रवर्तते' इति प्रेक्षावतां प्रवृत्तिकृते प्रकृतमन्थस्य प्रयोजनं प्रकटनीयमिति चेद् ४ उच्यते-सकलव्यवहारासाधारण कारण भाव । न हि भाषामन्तरेण लोके कोऽपि व्यवहारमार्गो निर्वहति, यदुक्तं हरिणा- " अर्थप्रवृत्तितत्त्वानां, शम्दा पर निबन्धनम् तत्वापयोच शब्दानां, नास्ति ग्याकरणाहते ॥ १३ ॥ इति कर्त्तव्यता लोफे, सर्वा शब्दव्यपाश्रया । यो पूर्वाहितसंस्कारो, पालोऽपि प्रतिपद्यते ॥ १२१॥" इति वाक्यपदीये ·--- सा च भाषा वचनव्यापाररूपा, वचनव्यापारध वाक्यादिघटित एव, वाक्यमपि । क्रियापदघटितमेव । यदुक्तम् " सविशेषणमाख्यातं वाक्यम्" (१. १. २६) इति क्रियापदान्यपि धातुघटितान्येव, धातवश्चानेन घोधिता भवन्तीति प्रकृतमन्थस्य सकलव्यवहार निवाहः प्रयोजनम् । क्रियापदानां तदतिरिक्तशब्दानां च धातुमूलकता- किच वाक्ये क्रियापदभिन्ना ये शब्दास्तेऽपि धातुमूला एव, यदुक्तम्- "शब्दयोनिय धातका" तथा-" सर्व नाम धातुजमाह शकरस्य च तोकम् " इति भाष्यम् ; नाम च धातुजमाह निरुक्ते, ग्याकरणे शकटस्य च तोकम् । यन्न पदार्थ विशेष समुत्थं, प्रत्ययत्त, प्रकृतेश्च तदूधम् ॥ १ ॥ इति श्रीहेमचन्द्रसूरीश्वरवचनं च । तथा च क्रियापदभिन्नशब्दानामपि सिद्धिर्षातुमूलिकैच ।। व्युत्पत्यव्युत्पत्तिपक्षद्वये धातूनामावश्यकता- ननु शब्दविषये दो पक्षो, पुत्पत्तिपक्षोऽव्युत्पत्तिपक्षमा तत्र व्युत्पत्तिपक्षो नाम प्रकृतिप्रत्ययादिमीलनेन शन्दसिदि मन्यमानः पक्षा, मन्यु पत्तिपक्षस्तु अखण्डा एव शन्दा न तु प्रकृतिप्रत्ययादिमीलनेन जाता इत्यभ्युपगमपरः पक्षः। तत्राद्यपक्षेऽस्तु धातूनामावश्यकता, अपि तु न द्वितीयपक्षे इति चेन्न अव्युत्पत्तिपक्षानुसारिभिरपि साधुशन्दविवेककरणे कल्पितानामपि धात्वादिरूप- प्रकृत्यादीनां स्वीकारात् । यदुक्तम्-'रेखागवयन्यायेन शब्दानां प्रक्रिया स्मृता इति । तथा च व्युत्पत्तिपक्षेऽऽयुत्पत्तिपक्षे च धातूनामावश्यकता फुटैव ।।

·रचयिता- ननु 'पुरुषविश्वासे वचनविश्वास' इति प्रकृतप्रथरचयितु मादीन्यपि वाच्यानीति चेद् । उच्यते- अस्य ग्रन्थस्य रचयितार कलिकालसर्वज्ञा भगवन्तो हेमचन्द्रसूरीशाः, अमीषा महात्मनामनुपमप्रतिभादिविलासो जैनाजैनेषु सकलकोविदयुलालकारकोयिदकुलेषु विदित एवेति तद्वोधनायास आम्रतरौ तोरणरचनेव शारदाया अध्यापनविधिरिव लवणे लवणिमापादनमिव कल्याणे पवनविधिरिव मातरि मातुलपर्णनमिव विफल एव, किमु समुदितस्य भानुमालिनो भाननिवेदनकृते प्रयतते कश्चिदपि कृतिपर १ ॥ विभागत्रयी तद्रचनाविशेषता च- अस्मिन् प्रथरने विभागत्रयी कल्पनीया । एको मूलधातुविभागो द्वितीयो- ऽर्थविभागस्तृतीयो विवेचनविभागश्च, तर मूलधातुविभागो नाम मूलधातव एव, ते हि सिद्धहेमशब्दानुशासनवृहदवृत्तौ विकरणप्रत्ययविधायकतर सूत्रे प्ररत्तमय- " धातय । " 'कर्तयनस्य श" (३ ५ ७.) इत्पन्न द्वितीय-भदादिगणीया धातव । दिवादे श्य (३ ४ ७२) " तृतीयदिवादिगणाया धातय । "स्वादे भु चतुपस्वादिगणीया धातष । “तुदादे श पशमतुदादिगणीया धातय । रुधा स्वरात्० (३, ४, ८२) , पष्टरुधादिगणीया रुगतनादे (३, ४, ८६) " सप्तमतमादिगणीया धातय । (३, ४, ८५), अष्टममयादिगणीपा धातव । (३, ४, १७) नवमथुरादिगणीया धातय । प्रदर्शिता सम्तीति । एतेभ्योऽन्ये प्रथमभ्वादिगणीया पावो योध्या । केचि ददापन्तर्गत 'मादि' धादन तृतीयगणे गणयात्तीति या मते दशगणाः शेया ॥ " ॥ यादे "घुरादिम्य " ·4 कारेण प्रदर्शिता सन्ति । मूलधातुपाठे च गण-सेट्-अनिट्-वेट-वादिविविध. धातुस्वरूपावनोषका साङ्केतिकाक्षरख्या अनुबन्धा अयि तत्तद्धातौ नियोजिता सन्ति, तेन तादृशघातोस्चारणे श्रवणे या बालोऽपि सौर्येण विशिष्टधातुस्वरूप- मवबुध्य तत्तत्प्रयुक्तानि कार्याणि विदधाति । कस्य कस्यानुबन्धस्य किं किं फल- मिति तु अनुबन्धकारिकाया अपश्चित्तमस्ति, तथापि किञ्चिपदस्यते । 'क्-च- टू-त्-प-य-श-प्र- एतेऽनुबन्धा क्रमेण द्वित्तीय-तृतीय-चतुर्थ-पञ्चम-पट- सप्तमा-ऽरम-नवमगणारोधका सन्ति । अनुस्वारोऽनिवजापक , औकारो वेदनोधक , इकारो डकारश्चाऽऽत्मनेपदिलावबोधक , ईकारो गकारश्चोभयपदि- यसूचक इत्यादि । द्वितीयोऽर्थविभागो नाम मूलधातूनामर्थप्रदर्शनम्, प्रदर्शिता- थैत्य पर्यायान्तरेण स्फुटोकरणम्, मतान्तरीवार्थनिदर्शनं च । विवेचनविभागो नाम धातुजन्याना रियापदादिरूपाणा विशिष्टशब्दाना तत्त मूत्रादिप्रवृत्तिदर्शनेन साधननिविरिति ।। क्रमाद्धातुगणनामानि- भूधातवो नरसु गणेषु विभक्ता केचिद् दश गणा इति कथयन्ति । तन्मते अदादिगणं विभज्य गणद्वय- तथा हि- गणना कृता, अदादिगणो जुहोत्यादि- १ भ्वादिगण , २ अदादिगण, (हादि) गणश्चेति, तन- ३ दिवादिगण , ४ स्वादिगण , १ भ्वादिगण, २ अदादिगण , तुदादिगण , ६ रुधादिगण, ३ जुहोत्यादिगण , ४ दिवादिगण , ७ तनादिगण , ८ क्यादि गण , ५ स्वादिगण , ९ चुगदिगणश्च ! ७ रुधादिगण , ९ क्यादिगण , १० चुरादिगणश्च। , , ६ तुदादिगण , ८ तनादिगण, ·वस्तुतस्तु विकरणप्रययभेदेन गणभेदक पनानवगणा इति कथनं समी चीनम् । किञ्च नव वा दश या गणा सन्तु, तथापि न तकृतरूपवैलक्षण्यं विकरणप्रययस्य नियतवादिति ॥ पुरा सम्पादनम्- पुरा 'धातुपारायण' नामाऽयं प्रथ १८९९ मिते खिस्ताब्दै [ ईस्वीसन् १८९९ वर्षे ], 'जर्मनप्रॉफेसर' (Joh kriste ) 'जोह क्रिस्टे' इति नाम- धेयेन (Dedicated to the Memory of Jeorge Buhler ) 'ज्यार्ज बुहर'स्य स्मरणार्थ मोहमग्या[मुम्बय्या भायखालास्य 'एज्युकेशन सोसायेंटीज़ प्रेसा-यमुद्रणालये मुदापयिवा प्राकाश्य नीत । तप्रकाशनकृते पृथक पृथक् स्थलेभ्यो धातुपारायणसत्का अनेका हस्तलिखिता प्राच्या प्रतय सम्पा- सम्पादकमहोदय Joh Kaste प्रस्तावनाया धातुपारायणमुद्रापणसामग्रीमेव दर्शयति- In fixing the text of Hemchandras Dhātuparayana I have availed myself of the following materials I-Mss of the Dhatuparayana B, Ms or fol 770 of the Royal Library of Barita (Webers Catalouge Vol 11 Part 1, No 1681) fols. 103, without date CMS or fol 1129 of the same library (Weber, No 16141 fols 13 giving on fols & a-13 b the verbal roots and their meanings without commentary, no date D. Ms No 728 of the Deccan College Collection of 1873-76 fols [12 ·- १९९५ प्रमिते विक्रमाब्दे यदा श्रीयुगादीश्वरभव्यदिव्यप्रासादालंकृते सुप्रसिद्ध श्रीझगडियातीर्थ समुपागतस्तदा तनत्यमुख्यकार्यवाहकेन 'झगडिया-कावी ति तोदयसमुदारकेन दीपचन्द्राभिधश्रेष्टिवर्येणाभ्यर्थितोऽहं 'नीकोरा' रज्यमा मादानीतहस्तलिखितप्रतिततिसंशोधनकृते इति । श्रीमद्गुरुचरणानामाजया तर हस्तलिखितप्रतिततीनामवलोकनं कुर्वता मया 'धातुपारायणस्यैका प्राचीना प्रतिः सटिप्पनिका दृष्टा । तस्याः प्रान्ते--- * "इति आदिसूत्र [] समाप्तः [सम्॥ छ । ॥ संवत् १५१६ वर्षे । जेठ शुदि ९ । बार बुधे ।। ॥म राजाल लिखितमस्ति: [स्ति] ॥छ॥" इति लेखं दृष्ट्वा, सा प्रति श्रीमदगुरुपादान्दर्शिता । तां दृष्ट्वा तैरुतम् , यदुत-"संक्षिाटिप्पनिकायुक्त पादय ग्रन्थो धातुपाठकप्टस्थकर्तृणां संक्षेपरुचीना- मत्युपयोगीति । किञ्च पूर्वमुद्रितधातुपारायणमधुना दुप्प्राप्यम् । कदाचिछभ्येत तथापि प्रायः पञ्चविंशतिमितेन महता मन्येनेत्यस्य ग्रन्थस्य यदि मुद्रापणं भवेहि धातुपाठाभ्यासिनामुपकृतिर्भवेदिति ॥" तदनु श्रीमद्गुरुपादै श्रीमग डियातीर्थस्यायसम्पादक-मुख्य कार्यवाहक वयोवृद्ध-धर्मात्मा श्रेष्ठिश्रीदीपचन्द्र- कुशलचन्द्रोऽस्य ग्रन्थस्यावश्यकतामहचादिनिदर्शनपूर्वकं समुपदिष्ट । झग- डियातीर्थस्थ 'श्रीरिसवदेवजी महाराजनी पेढी त्याल्यसंस्थाद्वाराऽस्य प्रकाशनकार्य कार्यमिति तेन श्रेष्टिवर्येण स्वीकृतं च । तदनु तसम्पादनकार्य * "इति भादिस्य समाक्षम् इत्यय लेखो पानामादिस्व सूचयतीति । यदुत-विश्वविश्वायवहारा भापाया, भापा घान्दायता, सदाश्च धारवा- यसाः । अत एष धातुनामादिश्यामिति ॥ " ·कृपाकृपार श्रीमद्गुरुराजस्चया सर्व सशोध्य सम्पादनीयमित्युक्त्वा महा समर्पित मया च तथास्त्विति प्रोच्य समोद सविनयमुरीकृतमिति ॥ ह प्राप्तप्रतिव्यतिकरः- यामवलम्ब्याऽय ग्रथो मुद्रित सा प्रतिर्दशपना, तस्या आयाम द्वादश (Inch) 'इच' मित व्यासश्च सार्धचतुष्टय 'इच' मित , मूललेखस्तु कचिन्नव कचिसपादनव 'इच' प्रमित , परित टिप्पनिकापरिवृतश्च । इस प्रतिरनेकस्थलेषु लेखककृताऽनेकाशुद्धिभिरशुद्धा घनलेखयुक्ता धावपविक्ला टिप्पनिकास काति- कविकला च । टिप्पनिका च चुरादिगणीयाष्टोत्तरशतधातुपर्यतेन, साऽपि कलि कालसर्वजश्रीमद्धेमचद्रसूस्निगरप्रणीतस्योपजवृत्तेस्वत्यैर निर्मितास्ति, तत्राऽपि न कश्चिद्विशेषोऽपि तु सक्षेप एव । अयच पुरा मुद्रितधातुपारायणसम्पादकेन या प्रतयो लब्धास्ताम्य इय प्रतिः प्राच्येति प्रातलिखितसव सगबलोना सिद्ध भवतीति ॥ सम्पादनं तद्वैशिष्टयमुपयोगिता च- सम्पादितोऽय प्रथोऽशुद्धिबाहुल्या मुलप्रमेहता परिश्रमेण, पूर्वमुद्रितस्वोपज्ञ वृत्तियुतधातुपारायणमवलम्ब्य स्वानुभवानुसारेण च सशोधन कृतम् एत सम्पादन- मपि पाठकसौर्य मनुलक्ष्य कृतम् , तथा हि-प्रयेकवात नमादड्केनाचित । म त्यवर्णक्रमानुसारेण च मुद्रणविभाग कृत । मूले टिप्प िकाया च यत्र यत्र जुटिरवगता तत्र तत्र सर्वत्र [ ] इ याकारकचिन सा सम्पूर्तिमापादिता । कतिपयस्थलेषु [ ] पतचिह्ना तर्गतलेख स्पष्टीकरणार्थमपियस्त । टिप्पनिकाया च प्रतिकदानेन पाठान्तरदर्शनादिना च परिवर्धितो विशदी कृतश्चाय प्रथ इति ॥

·- चुरादिगणे अष्टोत्तरशततमाद्धातोरने टिप्पनिकामदृष्ट्वा विचारितं मया यदुतात्र टिप्पनिकाकारेण येन केनाऽपि कारणेन रिम्पनिका न समापिता, अथ चुटितटिप्पनिकानुसन्धानं यदि भवेत्तदाऽयं गन्थः पूर्णटिप्पनिकयाऽतीय शोभा- मावहेत् पिपरिणामुपकारोऽपि भषेञ्चेति । एतादृशोदेशादेव टिप्पनिकाकाररच- नाशैलीमनुलक्ष्य पूर्वमुद्रितपारायणानुसारेण चुरादिगणीय '१०९ सम्पण धातुमारभ्यासमाप्ति त्रुटितटिप्पनिकानुसन्धान विहितं मयेति ॥ मूलप्रनेः प्रान्ते क्ण्ड्वा दियातनां मूलमात्रपाठे दृष्ट्वा तंदादिप्रकाशयिती 'कण्ड्वादिप्रकाश नानी टीका ममा विरचिता तया च विभूपितोऽयं ग्रन्थः । आठौ सेद-अनिद-वेद्यातुविभागप्रदर्शकयन्त्रण, तप्रतिपादिकाभिः कारि- काभिश्चालंकृतमिदं पुस्तकांमति । अत एव धातुसाहित्यकृतऽत्युपयोगितीऽस्येति ॥ उपसंहार:- यप यथामनि माता परिश्रमेय संशोध्य ध्रुटितटिप्पनिकामनुसन्धाय 'कण्ट्वादिप्रकाश नानौटामाकलन कण्ड्वादि'नात्य विविधस्थलेषु विश- चोय च सम्पादिनोऽयं प्रपातथाऽप्यनाभोगविलासिता मुद्रणालय-(प्रेस) दापसमुद्भूता या कागल रसन्ना दृष्टिपथमागच्छेत्तां संशोध्य पाठक्रमहोदयाः पनि निया गां उग पूज्यानां पूज्यपादानां परमोपकारिणामनवधगय- पयियापारामापागगनां परमगुरूणां गुरूगामनपकृपाप्रसादेनेदं सम्पादनकार्य शिविर सम्पादितं ते प्रयानां सर्पदाऽहमृणीति सदातदनुग्रहं मन्ये । पनापन्थमुद्रणे भामा उमानायस काया. 'श्रीरिसवदेवजी महाराजनी पिंडी' इति निभाया सन्यायास्न मागहास्य अष्ठिश्रीदीपचन्द्रधातुश्च ·२० सहकारोऽपि न विस्मरणीयः । यदीह कापि रसलना दृष्टिपथगा भोतदा विशदइदयैपिनीया, येन पुनर्मुद्रणेऽपि तकृता अशुद्धिर्न स्यादिति विरमामि ।। इत्यलं प्रसझेन । योऽस्तु ॥ धीविनयनेमिसूरीश्वरज्ञानशाला, पांजरापोल, राजनगरम्-(भमदायाद) वि. सं. ११५५, भाषाशुका नवमी, बानियासरा शासनसनाट्-श्रीविजयनेमिसूरीधरपटालझार- श्रीगिजयलावण्यमगेश्वरचरणारविन्दमिलिन्द- दक्षविजयो मुनिः॥ म.

·॥ आशैशवशीलशालिने श्रीनेमीश्वराय नमो नमः ॥ M ॥ श्रीदेवगुर्वष्टकम् ॥ [ श्लेषोल्लसितानि पञ्चचामरवृत्तानि] नमादि नेमितीर्थपं सदा सुशीलशालिनं, समस्तश्चिक्रचावर्तिताविराजिनम् । प्रदीपदीपमालिकाधिकमकारावालिका,विधाय विश्वनालिकां दधानमा मसम्भवम् ॥ शियाङ्गनाशन तथाप्यलं शिवा जन्मान, समुद्रजातरूपचास्वैभवोपशोभितम् ततो नु साधुशवगं नरं च चकिमुत्तम, नमामि नेमितीर्थपं सदा सुशीलशालिनम् । विशासनेमचन्द्रमोललाटपदृशालिन, बालचन्द्रघजगजनप्रमोददाकृतिम् । अलक्ष्यकक्षलक्षणोपलक्षिवं दमक्षम, नमामि नेमिती सदा सुशीलशालिनम् । पर दनादतनिकम्मुकठपेशलम्वनि-चमत्कृताखिलाङ्गराजिराजिगीतगौरवम् । निमोजमाहिसजनार्दनापलेपलोपिने, नमामि मितीर्थप सदा सुशीलझालितम् ॥. सुदर्शनप्रधानपूरुषोत्तमैकयान्धवं, प्रकल्प कल्पनाकृवं सुखं नु भोगाजिनम् । निधानभादधानमारमशर्मणां यथास्थित, नमामि नेमितीर्थपं सदा सुशीलशालिनम् ॥ क्षमाघरं वर सुद्धिमान्यतां गतं गतं, ततो दधानमामसार्वभौमसम्पदा पदम् । क्षमादुत्तमानचुमिताधिपद्मरेणुक, नमामि नैमितीर्थपं सदा सुशीलशालिनम् ॥ विभाष्य नामगो नमौ च मातगावपि, युती गुणेन च चिया च चक्रिमादिभागयो। सतोऽमादुकामधेनुकामातोऽधिक, नमामि नेमितीर्थपं सदा सुशीलशाहिनम् । पदनयप्रचारगान गां मुखागणं गता, तथाप्यदोषदेशकाललीनभावगामिनीम् ।। सुधारवाइवाहिनी बहानमिध्यताभृवम्, नमामिनेमितीर्थपं सदा सुशीलशालिनम्। १

·श्रीमापोगणापराम्परमणि-येताम्याशिरोमणि-दामनमनाद-मुग्चिम चमत्ति-
सर्वसन म्यतन्त्र-धीक्दम्मगिरिपगुचानेपनीयोसरणकदक्ष-यमापासापलि.
मितपादपम-ग्रामसम्म-प्रौदप्रभायाशित-प्रान स्मरणीय-जगह-
भट्टारकाचार्यवर्य श्रीमद्विजयनेमिमरीश्वराः ।।
.
पन्यासपद
विक्रम ग. १९२९
सात्तिक शुरू,
मधुमती (महया)।
मार्ग
यन्तपुर
दीक्षा-
स. १९४५ज्यछ
I
भावनगर।
• मरिपदै-
गणिपद-
१९६.वाशिक
वाभीपुर (वा)।
भव्याध्यामदद्धिचन्द्रमुनि श्रीनमिपूरीश्वरं,
सम्यग्दर्शनयोधदानमदनं चारिसमान्पम् ।
जैनेन्द्रागमतचनन्दमयनं शिलान-पमान,
वन्देऽहं मुगुणाऽमृतेन्दुममलं साम्यमोदामम् ॥१॥

·१२ [शार्दूलविक्रीडितवृतम्] देवश्लेषगुरुवमष्टकमिदं गीतं शमालिप्रद, दक्षाम्यर्थनया प्रणुनमनसा भक्त्येकलीनात्मना । लावण्येन मवर्षकेन रचितं पश्चादिमधामरैः, श्रोतृणां पठतां मृगाच शिवदं स्तारपुष्पदन्तावधि ॥१॥ ॥ इति श्रीदेवपुर्यष्टकम् ॥

·'विषयानुक्रमः अड़ा गगनाम पिकरणप्रत्यय चिह्नम् धातुसंख्या पृष्टाना १ भ्वादिगण . शव् [अ] १०५८ १-४८ २ अदादिगण . १९-५४ ३ दिवादिगण श्य [य]] च १४२ ५५-६३ स्वादिगग 'नुन] टू २९ ६४-६५ तुदादिगण श [अ] त् १५८ ६६-७२ ६ स्थादिगण श्न [न] २६ ७३---७४ ७ तनादिगण उ ९ ८ मयादिगण भा [ना] श् ६० ७६-७८ चुरादाग ४१५ ७९-११४ १० कण्ड्वादय है, यह [य ५४ ११५-११७

·भीमपोगाधिपति-शासनसम्राट्-सूरिवषयमवत्ति-मयंत प्रस्तष-जगहर
सुगृहीतनामधेय-महारपाचार्य-श्रीमद्विजयनेमिसूरीश्वर पटालंकार-
ध्यापरणयाचस्पति-परिरत-शाग्नपिशाग्द-व्याण्यानमुधासुधाकर-धातुरणावर-
निएपमारीटोकायनेयनियन्धनिबन्धनघरधुर-यियुधशिरोमणि-भारण-
आचार्यश्रीमद्विजयलावण्यसूरीश्वराः ॥
G
न्यायव्यापरणागमे सुललिते काव्ये तथा छन्दमि,
साहित्यप्रभृतो प्रबन्धगगने यद्धीग रिम्नताः ।
प्रत्युत्पन्नमतिः प्रमादमदनं न्याग्यानपाचम्पतिः,
मोज्यं दधगमोददो विजयत तारण्यम ॥ 9 ॥

·। झगडीयातीर्थाधीश्वराय श्रीआदीश्वराय नमो नमः॥ प्रसिद्धम् । पदपदार्थज्ञानं च चयनिक्षेपादिभिरधिगमोपायैः परमार्थतः, ग्यव- हारनस्तु प्रकृत्यादिमिरिति, पूर्वाचार्यप्रसिधा एवं सुखग्रहणस्मरणकार्य संसिदये विशिष्धानुबन्धसम्बन्धमाः सहार्थेन प्रकृतयः प्रस्तूयन्ते । तत्र यद्यपि 1. नाम २ धातु ३. पदगेदात् , 1. राजा २. क्षयति ३. पूर्वाहेतरां पचतितरामियादी श्रेधा प्रकृतिस्तथाऽपि नामपदयोधातुमूलाधादातुप्रकृतिरेवैका प्रधान मिति भम्यु पत्तिपक्षवादिनामपि व्युत्पत्तिपक्षानुसारेणेव शब्दस्वरूपनिर्णय इति तत्रापि धातु ॥ कलिकालसर्वज्ञश्रीमद्धेमचन्द्रसरिभगवते नमो नमः ॥ -~ ॥ श्रीहेमधातुपारायणसङ्गेपः ॥ ॥ अहं॥ १. भू सत्तायाम् ॥ ३६ तारत् पदपदार्थज्ञानद्वारोपन्न हेयोपादेयज्ञानं निःश्रेयस हेतुरिति ! मूलस्वमेव । धातुप्रकृतिस्तु दूधा, । शुद्धा २. प्रत्ययान्ता च । शुदा म इत्यादिः । प्रत्ययान्ता-गोपाय, कामि, तीय, जुगुप्स, कण्डूय, बोमूप, बोमू, चोरि, भावि, उभूप इत्यादिः । एपाऽपि शुद्धमूल्येति शुद्धवोदाहियते ॥ [भू सत्तायाम्] भू इत्यविमतिको निर्देशः सान्तरान्ताहानिरासार्थः, एवं सर्वत्र । भू इत्येपा प्रकृतिः सत्तायां वर्तते । अस्तु, भूत इत्यादौ प्रयो.

·- २ (धीलैमधातुपारायणसंक्षेप म्यादयः परस्मैपदिनो धातयः ।) गिरवदर्शनादूकारस्य "अप्रयोगीत् ” .. 1, ३७] इत्तीत्संशा न भवति । एवमन्यापि । वर्णसमानायक्रमेण स्वरान्तध्यानान्तधातूपदेशप्रतिज्ञानात् 'पा पाने' इत्यादेः प्रथमं निर्देश प्राप्ते वृद्धसमयानुवर्तनाथ प्रथममस पाठः । यद् वृद्धा-- "भूवादयो धातव" इति, मङ्गला च । एवम्-भदरयादिगणेप्यपि वृद्धसमयानु वर्तनमदिप्रभृतीनां प्राग्निर्देशे प्रयोजनमभ्यूसम् । सतो भायः सत्ता, अस्तित्व द्रव्यधर्मः सर्वधारवर्थसामान्यमिति यावत् । यदाहुः- "धास्वर्थः केवलः शुद्धो, भाव इत्यभिधीयते ॥" तथा यनान्यत् क्रियापदं न श्रूयते तनास्तीति भवन्तीपरं प्रयोक्तव्यमिति ॥ मनु भुवः सत्तावाचित्वे धातुखमनुपपश्चम , क्रिया व स्पन्दरूपा । [सत्ता तु व्यादिषु सासदित्यनुवृत्तप्रत्ययाभिधानलिझा सन्दरूपा न भवति ] नैप दोपः, यथा जानाति पश्यतीत्यादीनां ज्ञानदर्शनादयो द्रव्यगुणा अपरिस्पन्दात्मका भयाख्यातमकृतिवाच्याः सन्त• क्रियान्यपदेशमर्हन्ति तथा सत्ताऽपि । मणि-मुकुर-कृपाणादिज्ञापकवैचित्र्याचैकरूपस्याऽपि मुखादे नालोपल. ब्धेर्धातुवाच्यैव सत्ता क्रियाबमास्कन्दति, न प्रातिपदिकवाच्येति नाऽव्यवस्था ॥ किंच पाकादिक्रियाणां काल्याभिव्यञ्जकारमुपलब्धं पचति पक्ष्यति भपाक्षीदित्यादि, तचेहापि भवति भविष्यात अभूदिति धातुवाच्याया सत्ताया. मुपलम्यमानं क्रियास्व व्यवस्थापयति । अत एव वृक्ष इत्यादि प्रातिपदिकवाध्याया. सत्तायाः न क्रियास्वम् । एवं च स्थिते क्रियावाचिस्वमानमाख्यातुं सत्तोपाता । अर्थान्तराण्ययनयोपलक्ष्यन्ते । यदाहुः- "निपाताधोपसार्गाश्च, धातवश्चेति ते प्रयः । अनेकार्थाः स्मृता. सौ, पाटस्तेषं निदर्शनम् ॥१॥" [इति] कियार्थो धातु

·-
rant | मारे मंत्री भूपा । भारमामापन परमार
भागतरे
हिमानमायासम्म मा.
(भोहिमधातुपारायणसोपे मादयः परस्मैपविनो भातयः ।) ३
मा गय पिदाप ध । यथा-पहरि पनारयल मritr,
मनी मामांचे, Ariant: भुगमा पुो भाति,
जामो इस: 1 भिरासापाये :Pr: झी भार, मारने
हसः । अपगंगा भातोरा मागे, यगा-प्रभगीनि माय
प्रघमा उपसम्म पमी, पति, भमिwrifr mean .
if arमा: प्रमागारेग भारत । मनुभनीत अपेदनम् ।
विभवी पाक्षिः । भाभीति भागा। उसीत उदे.
भनी मिनि पापांगरेतर किमामाम्पमा मतानुगणने
एक गागा एरोपादान कम्पपरिणीति गालिया
पमानानि गुः । पर मानnि इति पनाए मार: गणामामाRET
पेशवसीयते । परा:-कापसे, Wr frरिषमते, परंग, भय, नि.
नीति पर भावविकास भरि गरि ग न बोगपिता
सतापामारा सिपीrritt it frRIमायमियो नया
."हिराधों भाg" [...] गुगो पाम् ॥
भागमेपदोभानुगामाग रन, मादाम
माधौगनिज , भवतीrn. founit मागोमा
शिमगायो भगा । म
ཀྑགrཎརྣམ་
किसी निधन । एपमा पोशीद मारयम्।
पर गुमरjan दिनोपनापति म भनाः का भूले
भूगते । मिनुभूप शुभ, मरेपने म ।
भाग [२] पर गर्ममा
+4 मिमा निमार।

·'४ (श्रीहै मधातुपारायणसंक्षेपे श्वादयः परस्मैपदिनो धातयः ।
गोदोहं स्वपीति । कुरून शेते । अन्तरायादिना च सकर्मकस्याप्यकर्मकावं
भवति । यदाह-
"धातोरान्तरे वृत्ते-र्धात्वथैनोपसङ्ग्रहात् ।
प्रसिद्धरविवक्षातः, कर्मणोऽमिका क्रिया ॥१॥" [इति]
अर्थान्तरे वर्तमानादातोः सकर्मकस्याप्यमिका किया भवति । यथा
भारं वहनि, उद्यच्छतीत्यर्थः । नदी वहति, सवतीत्यर्थः ॥ कर्मणो धारवर्धा
न्ताप्रवेशादकर्मकत्वम् । यथा-'जीव प्राणधारणे' जीवति । 'हदि पुरीपोत्सर्गे'
हदते । भन्न प्राणपुरीपारये कर्मणी धात्वर्थेनैव क्रोडीकृते ॥ कर्मणः प्रसिद्ध-
स्वात् । यथा-देवो वर्षति ॥ कर्मणोऽविवक्षितत्वात् । [यथा]-नेह पच्यते, नेह
भुज्यते । कमांविवक्षा चौदासीन्यनिवृत्तिमानपरतया प्रयोगात् । यथा-किं करो-
तीति प्रश्नै पचति पठतीत्यादि प्रत्यवस्थानम्, न तु भवति विद्यते घेत्यादि
तेषामपर्यनुयोज्यत्वात् । यत्तु किं करोतीति मी भवतीम्युत्तरं तत् क्रियाख्य-
कर्मनिवन्धनम्, न तु बाह्यकर्मापेक्षं भवनं करोतीत्यर्थावगमात् । क्रिया हि
सर्वधातूनामन्तरं कर्म, अत एव क्रियाविशेषणानां कर्मत्वं मरन्ति ॥ नन्वे
क्रियाविशेषणा-[२, ३, ४]" दिति योगो व्यर्थः ["कर्मणि" (२, २, ४.)
त्येव द्वितीयासिद्धः । नेयम्, आन्तरर्मणा सकर्मणोऽप्यकर्मककार्यप्रतिपस्यर्थ-
वाद्योगस्य । तेग सुखं सुप्त इत्यादौ कर्तरि त सिद्धः । सुखं स्थातत्यादी
निमित्ता पष्ठी न भवतीति । अत एव सकर्मकाऽकर्मकम्यवहारो दण्यकर्म•
मिस उच्यते ॥
भू इति निरनुस्वारस्य पाठा " एकखरादनुस्खारेस" [४, ४, ५६]
"ट्वं न भवति । सेट्रवाऽनिटवे च यद्यपि "स्ताशिवोऽनोणादे
४, ३२] रिति प्रत्ययस्याग्दी विधानात् प्रत्ययस्यैव, तथाप्युपचारेण धातो.
व्यतिभविषीट, भविष्यति । एवं पदस्य साक्षात् प्रकृति दाहृतः ।
1. प्रकृतिस्तु णिगादिशुदाहायर्या ॥ १ ॥

·ख्रिस्थाने जं इति अकारान्तं पठन्ति ॥ [क्षिक्षये] क्षपति । कर्मकतरिनु (श्रीहेमधातुपारायणसंक्षेपे भ्यादयः परस्मैपदिनो धातवः ।) २. पां पाने । ३. प्रां गन्धोपादाने । १. ध्मां शब्दाग्निसंयोगयोः। ५. टां गतिनिवृत्तौ । ६. नां अभ्यासे । ७. दांम् दाने ॥ (आदन्ताः ॥ ६ ॥) ॥ ८. जि ९. जिं अभिभवे। १०. क्षिं क्षये। ११. ई (इदन्ताः ॥४॥) १२. हुँ १३.ऎ १४. शुं १५. सुं गतौ । १६. धं स्थैर्ये च । १७. सुं प्रसवैश्वर्ययोः ॥ (उदन्ताः ॥ ६ ॥) || अथाऽऽदन्ताः पदनिटश् । विशेषानुबन्धाभापात् घाj यावत् परसै. पदिनः । [मां शम्दानिसंयोगयोः शब्दे मुसादिना चामिसंयोगे ॥ [i] पोपदेशः "पः सोऽष्टवैश्विवहक" [२, ३, ९८] इति सादेशार्थः । तथा । कृतस्वात् सस्य तिष्टासतीत्यादी "नाम्यन्तःस्था " [२, ३, १५] इत्यादिना पावं सिद्धम्, स्थातत्यादौ मकार श्रवणं च ॥ [म्नां अभ्यासे] अभ्यासः पारम्प वृत्तिः ॥ [दांम् ] म् इत् , अमयोगिस्वात् , स च श्रौतीत्यादी विशेषणार्थः । "भवौ दाधी दा" [३, ३, ५] इति दासंज्ञा । अनुस्वारेचात सम्प्रदाता ॥३॥ इतः परमिवन्ताक्षरवारः । [जिं] केचित्यकर्मकरवार्थ 'जि 'जये' इति पृथक् पठन्ति, जयः सर्वोत्कर्ष इति च याचक्षते । उदयुतम् , उपस्वामि भवविशेषरवात् सकर्मकत्वाऽकर्मकत्वयोधा विवक्षानियन्धनत्वात् । भन्ये न भीयते ॥ ४ ॥ पदुदन्ताः । [धुं स्थैर्य च] चकारादतौ । भवति । 'ध्रुत गतिस्थैर्ययो, रित्यस्य भुवति। भचि कुटादिरवाद् हिपे भुवः ॥ [सं प्रसवैश्वर्ययोः] गतामध्ये भपोपदेशवात् परवाभाये सुसाव, येषां तु पोपदेशसन्मते पत्वम्, सुपाव

·६ (थीहेमधातुपारायणसंक्षेपे भ्वादयः परस्मैपदिनो धातयः ।)
१८. स्पं चिन्तायाम् । १९. , २०. 5 सेचने ।
२१. औस्थ शब्दोपतापयोः । २२, दं वरणे । २३. ध्धू
२४. हूँ कौटिल्ये । २५. सं गतो । २६. * प्रापणे
च ॥ (ऋदन्ताः ॥ १॥
२७. तृ प्लवनतरणयोः ।। (कदन्तः ॥५॥) ।।
२८ दधे पाने ॥ (एदन्तः ॥ ६ ॥) ॥
२९ देंव् शोधने । ३०. ध्य चिन्तायाम् । ३१.
हर्पक्षये । ३२. म्लैं गात्रविनामे । ३३. चैं न्यङ्गकरणे।
३४. ३ स्वप्ने। ३५. | तृप्तौ । ३६. के ३७. मैं ३८. ₹
शब्दे । ३९. ष्ट्थें ४०. स्त्य सङ्घाते च । ४१. खदने।
ऋदन्ता नव। औस्थ] भौदित्वाद् चेट, स्वतः स्वरिता ॥ [ वाणे]
वरगं स्थगनम् ॥ [* मापणे च चकारादती ॥९॥
ति प्लवनतरणयोः प्लवनं मजनम्, तरणमुखङ्कनम् ॥ १ ॥
इतः परमैदन्ता भनुस्वारेतश्चैकविंशतिः । [घ शोधने] वकारो "भयौ
दाधी दा" (३,३,५] इति दासंज्ञानिषेधार्थः ॥ ग्लै हर्षक्षये इस हर्षभयो
भावपचयः ॥ [म्ल गाविनामे] विनामः कान्तिक्षयः ॥ [ न्यगकरणे]रिस
तमझ म्यहम् [म्य स्त्यै सताते च चकाराच्छन्दे । “पः सः" [२, ३, ९८
इति एयवर्जनात् पप सोऽत्र न भवति ॥ तं रादने] खदन हिंसा स्पैर्य च ॥२१॥

·( धीमधातुपारायणसंक्षेपे भ्वादयः परस्मैपदिनो धातयः ।
४२.ः ४३. जै ४१. से क्षये। ४५. से ४६. | पाके।
४७. पें ४८. ओवें शोपणे । ४९. पण वेष्टने ॥
(ऐदरताः ३२1)॥
५०, फक्क नाचैर्गतो। ५१. तक हसने। ५२.
तक कृच्छ्रजीवने। ५३. शुक गती। ५४. धुक्क
भाषणे ॥ (कान्ताः ॥ ५५ ॥
५५. ओख ५६. राख ५७. लाख ५८. द्रातृ ५९.
भातृ शोषणालमर्थयोः। ६०. शाख ६१. श्लाखु व्याप्ती।
६२. कक्ख हसने। ६३. उख ६४. नख ६५. णख ६६.
वख ६७. मख ६८. रख ६९. लख ७० मखु ७१. रखु
७२. लखु ७३. रिखु ७४. इख ७५. इखु ७६. ईखु
भय कान्ताः पत्र सेटच । [फक नीनर्गतो] मकाः श्रुतिसुखायः ।
एवं शेषेष्वप्यदन्तेषु । गीचतिर्मन्दगमनम, भमद्ययहारो वा [तक
हसने] सहने इस्पाये ॥ [तम्] उदित् "उदित. स्वराधोऽन्त:" [५,९८]
इति नामा: ॥ [घुक भारणे] भपणे इस्मन्ये, भपणं भासनम् ॥ ५॥
भय सान्ना द्वाविंशति: सेर । ऋदिरवार परे पौ "उपान्त्यस्य,
[४, २, ३५] इति न हरवः ॥ [कस] हितोपादिमेनं केमिम्मन्यन्ने ।
सवति ॥ [स] नोपदेशस्यात् मनमतीति, मय
"भदुरुपमग."
[२, ३ ..] इति न गवम् ॥ [स] गोपदेशयाग्गरवम् ॥ २२॥

·८ (धीहेमघातुपारायणसंक्षेपे भ्यादयः परस्मैपदिनो धातवः ।) । (खान्ता: ॥२२॥) ७७. वला ७८.रगु ७९. लगु ८०. तगु ८१. श्रगु ८२. श्लगु८३. अगु ८४. वगु ८५. मगु ८६.स्वगु ८७. इगु ८८. उगु ८९. रियु ९०. लिगु गतौ । ९१. त्वगु कम्पने च। ९२. युगु ९३. जुगु ९४. वुशु वर्जने। (गान्ताः ॥ १८ ॥)॥ ९५. गग्घ हसने । ९६. दघु पालने । ९७. शिघु आघ्राणे । ९८. लघु शोषणे ॥ (धान्ताः ॥ ४ ॥ सेटः ॥)॥ ९९. शुच शोके । १००. कुच शब्दे तारे । १०१. कुञ्गतौ । १०२. कुञ्च च कौटिल्याल्पीभाषयोः । १०३. अथ गान्ता अष्टादश सेटो बलावनिता उदितच ! लगुः खाने रुदः॥ तगुः स्खलने रूढः ॥ वगुर्गतिवैकल्ये रूढः ॥ अवस मुदितमप्ये पठन्ति ॥ [त्वगु कम्पने च] चकाराद् गतौ। स्थितस्यैव चलनं कपनम् । गतिर्देशान्तर प्रातिहेतुः क्रिया ॥ १८ ॥ भय धान्ताश्चरगाः सेदो गग्यवर्जिया उदितश्च । [घु पालने] वर्जनेऽपीत्यन्ये । [शिधु माघ्राणे भामाश गन्धोगदानम् ॥ [लघु शोपणे) अत्र 'मधु मपटने' इत्येके पठन्ति ॥ ४ ॥ अथ धान्ता विंशतिः सेटव। [कुच शब्दे तारे] तारे उथ इत्यर्थः । शादमानेऽपीत्यन्ये । [कुच सम्पर्धनेति] ज्यलादौ पहिष्यमागोपीहारिशेषाद पुनः पठितः ॥ [कुच च चकार योऽनुकपणार्थः ॥ अभय उथ इत्यादि दकधातुमध्ये पागतःकराठमान्तरयेऽपि न क्षतिः ।

·९ ११८. ग्लुचू (धीहैमधातुपारायणे भ्यादयः परस्मैगदिनो धातयः ।) लश्च अपनयने । १०४. अर्च पूजायाम् । १०५, अञ्चू गतो च । १०६. वञ्चू १०७. चञ्चू १०८. तञ्चू १०९. त्वञ्चू ११०. मञ्चू १११. मुञ्च ११२. वृञ्चू ११३. Zचू ११४. म्लुचू ११५. ग्लुशू ११६. पस्च गतो। ११७. ग्रुचू स्तेये ॥ (चान्ताः ॥ २० ॥ सेटः ॥) | ११९. म्लेछ अव्यक्तायां वाचि। १२० लछ १२१. लाछु लक्षणे । १२२. वाछु इच्छायाम् । १२३. आछु आयामे। १२४. हीछ लजायाम् । १२५. हुर्छा कोटिल्ये। १२६. मुर्छा मोहसमुच्छ्राययोः। १२७.स्फुर्छा १२८. स्मुर्छा विस्मृतौ । १२९. युछ प्रमादे । (छान्ता: ॥१॥ सेटः ॥ )n १३०. धृज १३१. धृजु १३२. ध्वज १३३. ध्वजु [अञ्चू गतौ च] घारात् पूजा याम् । "त्रिपाम्यतिहारेऽगतिः" [२, ३,२५] इति [गत्यवर्जनाती नारमनेपदम् ] ज्ययाति मिथुन प्रामम् । [पूजायां । प्रतिपेधाभावादारमनेपदमेव प्रत्याते मिथुनं देयम् । अदिवात् ["अदितो " (४, ५, ५२) इति] कवायां घेद ॥ [{यू ग्लुए स्लेये] गनापति केचित् ॥२०॥ भय छान्ता एगदश सेव। [म्लेछ) "स्वरेन्य" [.. ३, २०] इति उस्य द्विस्वे [म्ले इति ॥ "हु कौटिल्ये' । हरति 1] "यादेनोमिन " [२, , 1] इति दीयम् । भादित्वाद् “आदित" [", ", "ति कपोरिभाष: ॥ ॥ भर जान्ताश्रतुश्चवारिंशत् स्यापसवां सेट । [ज सरोराम्य ,

·१० (धीहंमधातुपारायणे भ्यादयः परस्मैपदिनो धातवः ।)
।
१३४. धज १३५. ध्रजु १३६. वज १३७. व्रज १३८.
पस्ज गती। १३९. अज क्षेपणे च । १४०. कुजू १४१.
खुजू स्तेये। १४२. अर्ज १४३. सर्ज अर्जने । १४४. कर्ज
व्यथने । १४५. खर्ज मार्जने च । १४६. खज मन्थे।
१४७. खजु गतिवैकल्ये । १४८. एजृ कम्पने । १४९.
वोस्फूर्जा वज्रनिर्घोषे । १५०. क्षीज १५१. कूज १५२.
गुज १५३. गुजु अव्यक्ते शब्दे । १५४. लज १५५.
लजु १५६. तर्ज भर्त्सने । १५७. लाज १५८. लाजु
भर्जने च । १५९. जज १६०. जजु युद्धे । १६१. तुज
हिंसायाम् । १६२, तुजु वलने च । १६३. गर्ज १६४.
10
इति केचित् । धेजति ॥ [अज क्षेपणे च] चकारादतौ ॥ [कुजू खुजू]
अदित्वात् त्वायां चेरी, कुक्तवा खुक्ता ॥ [सर्ज मार्जने च] चकाराद
व्यथने ॥ [खज मन्थे] मन्यो विलोहनम् ॥ [सजु गतिवैकल्ये] गतेवैश्य
विकृतस्वम् ॥ [एज़ कम्पने] ऋदित्बाद "उपास्यस्या" [५, २, ३५] इति
न हस्तः । योस्तो] ट्विशात् "टिवतोऽधु" [५, ३, ४५] स्फूर्जथुः ।
ओदित्वात् कयोलस्य नावे, आदित्वाचेभाये स्फूमः । " वादेनोमिन
[२, ३, ६३] इति दीघावे सिदे, दीर्घोच्चारणं भ्वादेरित्यस्याऽनित्यग्वज्ञापनार्थम् ।
तेन कुईते कुईन इत्यपि लिदम् ॥ [लाज लाजु भर्जने च] घमारासने ।
है तुजु पलने च] चाद्धिसायाम् । पालनेऽपीत्यन्ये । पलनं प्राणनम् । गुण
हिंसाद्यों भासाश्चान्यः ॥ [ग] बालमैतनिदर्शनमिति वचनात् बुरातत्वे
।

·( श्रीहेमधातुपारायणे भ्वादयः परस्मैपदिनो धातयः । गजु १६५. राज १६६. राजु १६७. मुज १६८. मुजु १६९. मृजु १७०. मज शब्दे । १७१. गज मदने च । १७२. त्य हानौ । १७३. पों सङ्गे ॥ (जान्ताः ॥४४॥) १७४. कटे वर्षावरणयोः। १७५. शट रुजा-विश- रण-गत्यवशातनेषु । १७६. वट वेष्टने । १७७. किट १७८. खिट उत्तासे । १७९. शिट १८०.पिट अनादरे। १८१. जट १८२. झट सङ्घाते । १८३. पिट शब्दे च। १८४. भट भृतौ । १८५, तट उच्छ्राये । १८६. खट काहे । १८७. णट नृतौ। १८८. हट दोप्तौ । १८९. पट अवयवे। १९०. लुट विलोटने। १९१. चिट प्रैष्ये। १९२. विट शब्दे । १९३. हेट विवाधायाम् । १९४, अट १९५. पट १९६. इट १९७. किट १९८. कट १९९. गर्जयति ॥ [गज मदने च] धाच्छन्दे । मदनं मदोत्पत्ति. ॥ [ त्यजं हानी] हानिस्त्यागः । अनुस्वारेस्वाबेट् ॥ ५५ ॥ अथ टान्ता भष्टात्रिंशत् सेटश्च । [कटे पर्यावरणयोः] वृष्टावावरणे धायें ॥ [किट खिट उत्खासेउनासो भयो तिरुप्रासनं च ॥ [पिट शन्दे च] धकारात समाते ॥ [भट भृतौ] भृतिवेतनं भरणं च ॥ [सट का ] काङ्कास्यास्तीति अभ्रादिस्वादः काह: । कासाविशिष्टो धारवर्थः ॥ [गट नृतो नताहित्यन्ये । हिंसायामप्येके । नाऽयं णोपदेश इत्यके । xभवातनेषु' इत्यत्र भवसादनेविति पाठान्तरम् ॥

·१२ (थीहेमधातुपारायणे भ्यादय परस्मेयदिनो धातय ।) कटु २००, कटै गतौ । २०१ कुटु वैकल्ये । २०२. सुट प्रमर्दने । २०३. चुट २०४, चुटु अल्पीभावे । २०५, वटु विभाजने।२०६. रुटु २०७.लुटु स्तेये । २०८. स्फट २०९. स्फुट्ट विसरणे । २१०, लट वाल्ये । २११. रट (टाम्ता ॥३८) ॥ २१२. रठ च परिभाषणे । २१३. पठ व्यक्तायां वाचि । २१४. वठ स्थौल्ये। २१५. मठ मदनिवासयोश्च । २१६. कठ कृच्छ्रजीवने। २१७. हठ वलात्कारे । २१८. उठ २१९. रुठ २२०. लुठ उपघाते। २२१. पिठ हिंसासक्लेशयोः । २२२. शठ कैतवे च । २२३. शुठ गतिप्रतीपाते । २२१. कुटु २२५. लुट्ठ फ्रैपदित्वात् क्तयोर्नेर ॥ कट] सन्त इति कचित् ॥ [मुट] उदित केचित् ।। [घटु विभाजने] विभागीकरणे ॥ [रु? लुटु स्तेये] ठा-ताविस्यन्ये , [ए] कादरवाद वाऽत्र ॥ [ल्ट वास्ये] यालक्रियायाम् ॥ [रट रठ च] चात् लट ॥ ३८॥ भय ठान्ता सप्तदश सेटश्च । [मठ मदनिवासयोश्च] चकाराव स्थौल्ये ॥ [इट बलात्कारे] पनकीलबन्धनगोरित्यन्ये ॥ [शठ केतवे न] चादिम सहक्लेशयो । तारख्यादि ॥ [शुठ] उदिदयमित्येके । [कुटु लुछ आलस्ये च चकाराष्ट्रतिप्रतीपाते ॥ [च्छ] लुटुमप्यन्येऽधीयते ॥ ३०॥ *कौशिवस्यद मतम् । गुण्टति ॥

·( श्रीहेमधातुपारायणे भ्वादयः परस्मैपदिनो धातवः ।) १३
आलस्ये च । २२६. शुद्ध शोषणे । २२७. अठ २२८.
गतौ
॥ (टान्ताः ॥ १७ ॥)॥
२२९. पुडु प्रमर्दने । २३०. मुडु खण्डने च ।
२३१. मडु भूषायाम् । २३२. गडु वदनैकदेशे । २३३.
शोड गर्ने । २३४. यौड सम्वन्धे । २३५. मेट्ट २३६.
प्रेड २३७. म्लेड २३८. लोड २३९. लौड़ उन्मादे ।
२४०. रोड २४१. रौड २४२. तौड़ अनादरे। २४३.
कीड विहारे। २४४. तुड़ २४५. तूट्ट २४६. तोड तोडने।
२४७. हुड २४८. हड्ड २४९. हट्ट २५०. हौड गती।
२५१. खोड प्रतीपाते । २५२. विड आक्रोशे । २५३.
अड उद्यमे । २५४. लड विलासे । २५५. कडु मदे।
भय दान्ताशिरसेटश्च । [मुडु खण्डने च] चकाराप्रमदंने ॥ [गड
वदनैकदेशे] गण्डगत संहननक्रियायामित्यर्थः ॥ [शौड़] तालग्यादिः । दि.
[७, २, ३५] इति हस्याभावे, अशुशौढत् ॥
[योट्ट सम्बन्धे] सम्यन्धः श्लेषः ॥ लोड शोदादयो लोडपोष्टान्ता इत्यन्ये ।।
[तु तू तोड़ तोडने] तोइन विदारगम् । दारणस्य हिंसाविशेषत्वात्
'हन्त्यधति चुरादित्ये, तोटयति । संयुकटान्तोयमित्येके [इति] ॥ [खोड
प्रतीघाते] गतावित्यनुवृत्तेर्गतिविपये प्रतीपाते । ऋदित्वाद् भचुखोढत् ॥ [लर्ड
विलासे] जिहोन्मन्धने घटादिवाणी इस्वे लक्ष्यति । 'धुपेरविशब्दे' इति
विशब्दप्रतिभाष्णिचोऽनित्यरचे उचलते ॥ [कड मदे] कदमप्येऽन्न पठन्ति ।
पयाण्णौ हे "उपान्त्यस्य."

·१४ (श्रीहेमधातुपारायणे भ्यादय परस्मैपदिनो धातवः ।) २५६. कद्ड कार्कश्ये । २५७. अड अभियोगे। २५८. चुड हावकरणे । (दग्ता ॥ ३०॥) ॥ २५९. अण २६०. रण २६१, वण २६२. व्रण २६३, वण २६४. भण २६५,भ्रण २६६.मण २६७.धण २६८. ध्वण २६९ध्रण. २७०.कण २७१.कण २७२. चण शब्दे। २७३. ओणू अपनयने । २७४. शोण वर्णगत्योः। २७५, श्रोणू २७६. श्लोण सङ्घाते । २७७. पैण गतिप्रेरण- श्लेषणेषु । (णान्ता ॥ १९४) ॥ स तु तुदादिपाठेनैव गतार्य इति नेहाऽधीत ॥ [क] दोपान्त्योऽयम् । 'तवर्गस्यः" [१, ३, ६० ] इति दस्य डावे कइति । भन्ये तु भोपान्त्यममु मन्यन्ते, तदा सयोगान्तलोपे कद कट् । एवम्-'अडपि ॥ ३० ॥ अयं णान्ता एकोनविंशति सेटश्च । शब्दः शब्दकिया । [वण "भनादेशादे" (४, १, २४) रिस्यत्वे, बेणतु ] बेणु । पवर्गतृतीयादिवेन 'न शस-ददि-धादि०" [., 1, ३०] इति प्रतिषेधाभाव । [चण] इ६ ॥ शब्दार्थवाऽविशेषेऽपि, रणित नूपुरादौ । मगित सुरतकूजिते । कणितमाते । पणित वीणादौ रूढम् । एवमन्यग्राऽपि । कूजित विहगादौ । घृहित गर्ने । हेपित हये । याशित पशुषु । गर्जित मेघादौ । गुञ्जित सिंहादौ, इत्यादिक लक्ष्यादम्यूह्यम् ॥ [ओण] ऋदिवाणी है "उपान्त्यस्य ०" [१, २, ३५] इति इस्वाभावे, मा भवान् भोगिणत् । ननु नित्यत्वादन्तरजायाच द्विस्व [कृते], उपान्त्याऽभावादेव हस्खो न प्रामोतीति किमृदिकरणेन । त्यम्, इदमेव ऋदि. स्करण ज्ञापक नित्यमन्तरङ्ग च द्विस्वमुपान्त्यबस्वो याधते । तेनाऽम्याऽपि पूर्व हरयः पश्चाद्विवम्, मा भवानटेिटत् ॥ १९ ॥ - --

·(धीहमधातुपारायणे भ्यागः परम्मपदिनो पारायः।) १५
२७८. चिते संज्ञाने । २७९. अत सातत्यगमने।
२८०. च्युत आसेचने । २८१. चुतृ २८२. स्चुतृ २८३.
स्च्युत क्षरणे । २८४ जुत भासने। २८५. अतु बन्धने।
२८६. कित निवासे । २८७. मत घृगागतिस्पर्धेषु ॥
(साता ...)॥
२८८. कुथु २८२. पुथु २९०. मुंथु २९१. मधु २९२.
मन्थ २९३. मान्थ हिंसासशयोः ॥ (PE ) ||
२९४. खादृ भक्षणे । २९५. बद स्थैर्य । २९६.
खद हिंसायां च । २९७. गद व्यक्तायां वाचि । २९८.
भए तामा दश (सेरभ] । (नित संमाने] संझानं मानि: । .
1 गोनंद ॥ [भत सातत्यगमने] नेपगो । भोEिRHITRATE
पर पचा]ि मा भवानि ॥ [गुन भामेगने] यो गुत)
"सी" [11. पे पो । पर सपोनीत "
म."., ) इति यो पर्गनात [म: मो : भार int]
एर TRIगी लागस तापमान सामने न Thtm
पील , Try | पारगुतमावानी मिटि, भग्गागादिया,
'पुन: कि, "मो.' [...] दिति मगम् [पमा सो "मो.
गस्पारा-" [२, 1, Agदि मिश्रा भनु पने]
माये [] [कित निधासे। माम्] भने for: .
हारे" [...] पार्षे मन्...
माना पर मेर] मायxRition
रिपरिन्देही पाागरम् ।
।

·१६ (धीमधातुपारायणे भ्यादयः परस्मैपदिनो धातवः ।) रद विलेखने । २९९, णद ३००, शिक्ष्विदा अव्यक्ते शब्दे । ३०१. अर्द गतियाचनयोः । ३०२. नई ३०३. णर्द ३०४. गर्द शब्दे । ३०५. तर्द हिंसायाम् । ३०६. कर्द कुत्सिते शब्दे । ३०७. खर्द दशने । ३०८. अदु बन्धने । ३०९, इदु परमैश्वर्ये । ३१०. बिदु अवयवे । ३११. णिदु कुत्सायाम् । ३१२. टुनदु समृद्धौ । ३१३. चदु दीप्त्याहादयोः । ३१४. त्रदु चेष्टायाम् । ३१५. कदु । ३१६. कदु । ३१७. क्लङ रोदनाह्वानयोः ३१८. क्लिदु परिदेवने । ३१९. स्कन्दं गतिशोपणयोः ॥ (दाना, ॥ २६ ॥)॥ ३२०. पिधू गत्याम् । ३२१. पिधौ शास्त्रमाङ्गल्ययोः। भय दान्ता, पड्विंशतिः [सन्दर्जाः सेटश्च । जिक्ष्यिदा] श्रीवात् "ज्ञानेच्छा०" [५, २, ५२] इति सत्यः तः । दान्तोऽयमित्य के वेडा] । अनुस्वारेदपि [श्वेत्ता] ॥ [भदं गतियाचनयो । यांचनस्थाने] यातनेर के [पठन्ति] ॥ [खई दशने] दन्दसूककर्तृके ॥ [इदु परमैश्वर्यं] परमेशनक्रिया- याम् ॥ [विदु अवयेव] अवयव एकदेश मनेन स्वगता क्रिया लक्ष्यते ॥ (टुनदु] विश्वान् 'नन्दधु' ॥ [चदु दीप्त्याहादयो] माहाद [भाहादनम्] भानन्दोत्पादनमित्यर्थ ॥ २६ ॥ अथ धान्तात्रयः । [विधौ शास्त्रमाङ्गल्ययो.] शामविपय शासनम् । मङ्गल विषमा किया । अनयोरेवार्ययोरयमोदित्। भर्यान्तरे त, अदिरपूर्वक एव उदिावाद्वेट् ॥ ३ ॥ -

·,
(श्रोहैमघातुपारायणे भ्याइयः परस्मैपदिनो धातयः ।)
३२२. शुन्ध शुद्धो ॥ (धान्ताः ॥ ३ ॥) ॥
३२३. स्तन ३२४. धन ३२५. ध्वन ३२६. चन
३२७. स्वन ३२८. वन शन्दे । ३२९. वन ३३०. पन
भक्तौ । ३३१. कनै दीप्तिकान्तिगतिषु ॥ (नावाः ॥९॥
३३२. गुपौ रक्षणे । ३३३. तपं ३३४. धूप सन्तापे।
३३५. रप ३३६. लप ३३७. जल्प व्यक्ते वचने । ३३८.
जप मानसे च । ३३९. चप सान्त्वने। ३४०. पप
समवाये । ३४१, स्मृप्लं गतौ। ३४२. चुप मन्दायाम्।
३४३. तुप ३४४. तुम्प ३४५. त्रुप ३४६. त्रुम्प
(पान्ताः ॥ १५॥) ३४७. तुफ ३४८, तुम्फ ३४९. त्रुफ
३५०. त्रुम्फ हिंसायाम् । ३५१. वर्फ ३५२. रफ ३५३.
रफु (फान्ताः ॥ ७॥) ३५४. अर्व ३५५. कर्व ३५६. खर्व
भय नाता नव सेटग्य । [चन पन भक्तौ ] गर्भिजनम् । यनि-
रथमेदात् पुनरिहाऽधीतः ॥ [कने दीप्तिकान्तिगतिपु] दीप्तिः प्रकाशः ।
कान्तिः शोभा । ऐदित्यात् कयौनेद [:] ॥ ९ ॥
भय पान्ताः पञ्चदश, गुपी घेट, तप राष्टं अनिटी, शेषाः सेटः ।
[जप मानसे च] मनोनित्ये वचने । [चलं] दियादहि भस्पत् ॥१५॥
अप फान्ताः सस सेटश्च । [धर्फ रफ रम्] फान्ताययोऽपि हिंसाया.
मिति कण्वः ॥७॥

·१८ (श्रीहमधातुपारायणे म्यादयः परस्मैपदितो धातवः ।)
३५७. गर्व ३५८. चर्ब ३५९. सर्व ३६०. नर्व ३६१. पर्व
३६२. बर्ब ३६३. शर्व ३६४. पर्व ३६५. सर्व ३६६. खि
३६७. खु गतौ । ३६८. कुबु आच्छादने । ३६९. लुबु
३७०.तुबुअर्दने। ३७१. चुबु वक्त्रसंयोगे ॥(बान्ताः ॥१८७)।
३७२. सभू ३७३. सम्भू ३७४. त्रिभू ३७५.
पिम्भू ३७६. भर्भ हिंसायाम् । ३७७. शुम्भ भाषणे
च । ३७८. यभं ३७९..जभ मैथुने ॥ (भान्ताः ॥ ८ ॥) ॥
३८०, चमू ३८१. छमू ३८२, जमू ३८३. झमू
३८४. जिमू अदने । ३८५. क्रमू पादविक्षेपे। ३८६.
यमूं उपरमे । ३८७. स्यमू शब्दे । ३८८. णमं प्रवत्वे।
३८९. पम ३९० एम वैलथ्ये । ३९१. अम शब्द.
अथ वान्ता अष्टादश सेटश्च । रियु] अर्येस्पादो रेफस्याने नकारं मन्यन्ते
फेचित् ॥ (चुथु वनसंयोगे] योण सम्बन्धे । 'नमस्तशिरथुरिय' इत्यु.
भय भान्ता अष्टौ [यभंघर्जा: सेटश्च] | भाचासो दन्त्याधातुः
पोपदेशः ॥ ॥ [शुम्भ भाषणे च भासने घेत्यन्ये । सालम्यादिः ॥ ....
भय मानाः सप्तदश [प-गम-ग्य ः सेटअ)। [मम् पादपिलेप]
पादम्यासे ॥ [यमं उपरमे] भनुस्वारेत् [राशेट्, यस्ता] । उपगो निवृत्तिः
पिमं प्र] प्रदा नग्नस्यम् ॥ [पम म यहव्य] पेलण्यं कातरस्यम् ।
केचित् पदेन कोशिकाः शेपा ।
पचारात् ॥14॥

·१९ ( श्रीमघातुपारायणे भ्यादयः परस्मैपदिनो धातवः । भक्त्योः । ३९२. अम ३९३. द्रम ३९४. हम्म ३९५. मी ३९६. गम्लं गतौ ॥ (गान्ताः ॥१७) ॥ ३९७. हय ३९८. हर्य क्लान्तौ च । ३९९. मव्य वन्धने । ४००. सूर्य ४०१. ईर्ष्या ४०२. ईj ईयार्थाः। ४०३. शुच्यै ४०४. चुच्य अभिपवे ॥ (यान्ताः ॥ ८॥) | ४०५. त्सर छद्मगतौ ४०६. कमर हुर्छने । ४०७. अभ्र ४०८, वभ्र ४०९, मभ्र गतौ । ४१८. चर भक्षणे च । ४११, धोर गतेश्चातुर्ये । ४१२. खोर प्रतीपाते। (रान्ताः ॥ ८ ॥) ॥ ४१३. दल ४१४. त्रिफला विशरणे । ४१५. मील [अम शब्दभक्त्योः] भक्तिर्मजनम् ॥ [अम गो] अमेरयमेदात् पुनः पाठः ॥ [मीम गतौ मीट शन्देऽप्येके ॥ १७ ॥ अध यान्ता भष्टौ [सैटश्च । सूर्य ईर्ष्या इये ईप्याथः] इंर्या कामजमसहनम् ॥ [शुच्य चुच्यै अभिपवे] दयेण मवाणां परिवासनाभि पकः । वानमिति चान्द्राः ॥ ८ ॥ अथ रान्ता मष्टो (सिटर] । [त्सर छद्मगती] छामकारे । तादिरपम् । क्मिर हुर्छने] कौटिक्ये । [घोर गतेश्चातुर्य] ऋदिपाय इम्बः । व्यस्तनिदेश उसरापः । [खोर प्रतीघाते] गतेरित्यनुवृत्तेगतेः प्रतीपाते । भय लान्ताश्चरवारिंशत् सेटच। [भिफला] नीरवाद "शाने डा." ५, २, ५१]ति वर्तमाने कः। मादिवान् "मवा भावारम्भे' [v, 1 ८॥

·२० (थीहैमधातुपारायणे भ्वादयः परस्मैपदिनो धातवः ।)
।
४१६.-३मील ११७. स्मील- ४१८, क्षमील निमेषणे ।
४१९. पील प्रतिष्ठम्भ। ४२०, गील वर्णे। ४२१: शील
समाधौ । ४२२. कील वन्धे । ४२३. कूल आवरणे ।
४२४. शूल रुजायाम्। ४२५. तूल निष्क। ४२६. पूल
संघाते। ४२७. मूल प्रतिष्ठायाम् । ४२८. फल निष्पत्तो।
४२९. फुल्ल विकसने । ४३०, चुल्ल हावकरणे । ४३१..
चिल्ल शैथिल्ये च । १३२. पेलू ४३३. फेलु ४३४. शेलं
४३५. पेल ४३६. सेल ४३७. वेह ४३८. सल ४३९.
तिल १४०, तिल्ल ४४१, पल्ल ४४२, वेल्ल गतौ । ४४३.
वेलु ४४४. चेल ४४५. केल ४४६. केल ४४७. खेल
४४८. स्खल चलने । ४४९. खल संचये च । ४५०.
श्वल ४५१. श्वल्ल आशु गतो। ४५२, गल (टान्ताः ५४०)
इति [कयोवी नेटि प्रफुल्लिामनेन प्रफुटतमनेन मफुलितः प्रफुल्ता] ॥ [मील
मील स्मोल क्ष्मील निमेपणे] निमेषणं सोचः ॥ [जोल वर्ण] प्रणों
पर क्षिताया क्रियायाम, यथा-श्वेतं नीलति मक्तकान्त्या । [शील समाधौ]
समाधिरकाप्रयम् ॥ [तूल निष्कर्षे] निकोऽस्तस्यस्य बहिनिःसारणम् ।
[फल निप्पत्तौ निप्पत्तिः सिद्धिः ॥ [चुल्ल हावकरणे] मैनेजारित-
हारकरणम् ॥ [गल) अनेकापत्याए प्रवणेऽप्ययम् । बालमैतनि-
ति गठिण पारणे ॥ ५० ॥

·(सागरापले भारण नामपदिनी भाग) ४५३. नई अदने । १५६. पूर्व ४५५. पर्व १५६. मा पुरणे । ४५७. मर्य ४५८. ध १५९. गार गनी ५६०. कर १६१. सर्व १६२. गई दरें । १३. गिनू ११. भियू निरसने । १६५. जीव प्राणधारण । १६६. पोर ११७. मीर द. तीर ४६२, नीच स्योन्य। ४७०. १७१. तु १७२. थुपै १७३. दु७१. धु १७५. जुर्ये ४७६. अब ४७७. भा १७.. हिंसायाम्। १७९. म १८०.मा यधने । १८१.गु उगमे । १८२. पियु १८३. मिगु १०१. निगु गेगने। ५८५. दि १८६. टिनु ४८७. जिगु श्रीणने । १५. इसु व्याप्ती न। २८२.भा रक्षण-गनि-धान्नि-श्रीनि. तप्पगमन प्रोग-श्रवण-मागर्थ-पाचन- भिन्न +MALAns-

·२२ (श्रीहेमधातुपारायणे भ्यादयः परस्मैपदिनो धातवः ।)
दीप्त्यवाप्त्यालिङ्गन-हिंसा--दहन-भाव-वृद्धिषु ॥
(वान्ताः ॥ ३० ॥) ॥
४९०. कश शब्दे । ४९१. मिश ४९२. मश रोपे च।
४९३. शश प्लुतिगतौ। ४९४. णिश समाधौ । ४९५.
दृश्रृं प्रेक्षणे । ४९६. दंशं दशने ॥ (शान्ताः ॥७७) ।
४९७. घुष शब्दे । ४९८. चूप पाने । ४९९. तूष
तुष्टौ। ५००. पूष वृद्धो । ५०१, लुप ५०२. मूप स्तेये।
५०३. पूप प्रसवे । ५०४. ऊप रुजायाम् । ५०५. ईप
उन्छे । ५०६. कृपं विलेखने। ५०७. कष ५०८. शिप
५०९. जप ५१०. झप ५११. वप ५१२. मप ५१३.
मुप ५१४. रुप ५१५. रिप ५१६. यूप ५१७. जूप ५१८.
शप ५१९. चप हिंसायाम् । ५२०. वृपू संघाते च ।
५२१. भप भर्त्सने । ५२२. जिपू ५२३. विपू ५२४.
मिपू ५२५. निपू ५२६. पृपू ५२७. वृपू सेचने। ५२८.
भय शान्या. सस, भाषा पर सेट। [कश शन्द] सोनोऽयमिायो ।
[मिश मश रोपे च] शाइने गोपहियायां घेत्यर्थः । शश लुतिगती]
पति मिर्गमने उत्पनुत्य गमने इत्यर्थः । शिंदशने दानं दन्तर्म"
भए पान्दा एकपरवारिंशत् पंप सेटः । [पूष प्रसवे] जापा
दियमिति धारकाः । [इंप उन्हें ] अमुषपनम् ॥ [[पं बिलेखने]
तिबनं कोणम् । [भप मसने] मा सागसमम् ।।
.

·२३ ( श्रीहैमघातुपारायणे भ्वादयः परस्मैपदिनो धातवः ।) मृपू सहने च। ५२९. उषू ५३०. श्रिपू ५३१: श्लिषू ५३२. पृषू ५३३. प्लुषू दाहे। ५३४.घृषू संह। ५३५. हृयू अलीके। ५३६. पुष पुष्टौ । ५३७. भूप (पास्ता: retu) ५३८. तसु अलंकारे । ५३९. तुस ५४०. ह्रस ५४१. ह्रस ५४२. रस शब्दे । ५४३. लस श्लेषणक्रीडनयोः । ५४४. घस्लुं अदने। ५४५. हसे हसने। ५४६. पितृ ५४७ पेस्ट ५४८. वेस्ट गतौ । ५४९. शसू हिंसा- याम्। ५५० शंसू स्तुतौ च ॥ (सान्ताः ॥ १३ ॥ ॥ ५५१. मिहं सेचने। ५५२. दहं भस्मीकरणे। ५५३. चह कल्कने। ५५४. रह त्यागे। ५५५. रहु गतौ । ५५६. दृह ५५७. दृहु,५५८. वृह वृद्धौ । ५५९. वृह ५६०. बृहु शब्दे च। ५६१. उ९ ५६२. तुह ५६३. दुट्ट अर्दने । ५६४. अर्ह ५६५.मह पूजायाम् ॥ (हान्ताः ॥१५॥ भध सान्तात्रयोदश सेरन घरलवर्जाः ॥ हान्ताः पश्चदश मिदंदहंपर्जाः सेटश्च । [वह कल्कने] कस्कों शाध्यम् ॥ [ भई मह पूजायाम् । "व्यञ्जनायम्" (५, ३, २२) हात घ]ि "स्यहरु " (, ]ति धे [च भईन्ति तेति] अभी मूल्य पूजादस्य । भर्धािरवन्तरं च सोत्रम् [अर्घः । [भईन् जायाम् । धातो: "मुग्द्विपाईः सनिशास्तुस्ये" [५, २, २६] इत्याशि, त्रिलोक्यम्यनमकपमहति 'अन्' ।

·२४ (थीहैमधातुपारायणे भ्यादयः परस्मैपदिनो घातकः ।) ५६६. उक्ष सेचने । ५६७. रक्ष पालने। ५६८. मक्ष ५६९. मुक्ष संघाते । ५७०. अक्षी व्याप्तौ च । ५७१. तक्षी ५७२. स्वक्षो तनूकरणे । ५७३. गिक्ष चुम्बने । ५७४. तक्ष ५७५. स्तृक्ष ५७६. णक्ष गती। ५७७. वक्ष रोपे । ५७८. त्वक्ष त्वचने । ५७९, सूक्ष अनादरे । ५८०. काक्षु ५८१. वाढ ५८२. मानु काङ्कायाम् । ५८३. द्राक्षु ५८४. धाक्षु ५८५. ध्वास घोरवासिते च ॥ (शान्ताः ॥३०॥ ॥ ॥ [इति] परस्मैभापा ॥ भईयति] अयमविदोषे पूनायामेव चुरादिरिति पूजाया भन्यग्न योग्यस्वादौ न णिच् [महति । इह च पूजाया पाठात् पूजायामपि णिजभावः ॥ १५ ॥ अध क्षान्ता विंशतिः सेटश्च । क्षान्तानां पान्तेषु पाठो युक्तो वैचिश्यार्थ स्विह कृतः । [मक्ष] रोपेऽयमित्येके ॥ [तक्षी स्वक्षौ तनूकरणे] तनूकरण कार्यम् । “तक्षः साथै वा" [३, ४, ५७) इति भु, तक्ष्णोति शक्षति । स्वार्थः पाठापेक्षया तनकरणम् । इदमेव ज्ञापक 'धातवोऽनेकार्था' इति ।। [णिक्ष चुम्बने] चुम्बनं चक्त्रसंयोगः ॥ [स्तृक्ष] पोपदेशोऽयमिति चन्द्रः । [वक्ष रोपे] संघाते इत्येके ॥ [त्यक्ष त्वबने] स्वचन स्वरग्रहण संवरणं वा ।। रिक्ष यान्तोऽयमित्यन्ये सूक्ष्यति ॥ द्वाक्षु धाक्षु ध्वाधु धोरयाशिते च] चकारात् काढायाम् ॥ पते निरनुबन्धत्वात् "शेषात् परस्मै" [३, ३, १०० ] इति कर्तरि परस्मैपदिनः ॥

·२५ ( श्रीदेमधातुपारायणे भ्यादय मात्मनेपदिनो धातयः 1) [॥अथ आत्मनेपदिनः॥] ५८६. गांङ् गती॥ [भादन्तः ॥१॥ ॥ ५८७. मिङ् ईपद्धसने ॥ इदम् ॥ १ ॥] ॥ ५८८. डीङ् विहायसां गतो॥ दन्तः (an) || ५८९. उंङ् ५९०. कुंङ् ५९१. गुंङ् ५९२. घु ५९३. डुङ् शब्दे । ५९४. च्युङ् ५९५. ज्युङ् ५९६, जुङ ५९७. श्रृंङ ५९८. प्लुङ् गतौ । ५९९. रुंङ् रेपणे च ।। [उदन्ताः (mn) | ६००. पूङ पवने। ६०१. मूङ् वन्धने । दिन्नौ] २॥ ॥ ६०२. धृङ् अविध्वंसने ॥ [दन्तः ॥ ॥ अथ इडित आत्मनेपदिन आईक्षर्वर्णसमानायक्रमेण वक्ष्यन्ते ॥ [गां गतौ] दिपवादामनेपदम् । एकदिबहुषु गाते, जगे जगाते जागिरे । अनुस्वारेयाशेट्, गाता । 'मैं गैर सन्दे' गायति ॥ [मि] "पः स." [२, ३, २४] इति पत्र सत्ये, स्मपसे । पोपदेशष्यान् "नाम्यन्तस्या." [२, ३, 14] इति पस्ये, सिमिये । भय उकारान्ता एकादश भीटा । [] 'धार्णात् प्राकृत पलीय' इति न्यायादन्तरशाहीरमाणुपादेशे, उपे ॥ [छ रेपणे च ] रेषणं दिमा. अदन्तौ नौ सेटौ च । [पूड पचने पवन मारजीकरणम् ॥ २ ॥ {दन्त' सेट् । धुंद अविध्यंसने] उभयपदिए पठिष्यमाणसाय. साइविसमे भरतीति प्रयोगनिवृश्य रह पार: 1.

·२६ (धीहमधातुपारायणे स्वादय आत्मनेपदिनो धातयः ।) ६०३. मेंङ् प्रतिदाने । ६०४. दें [पदन्तौ ॥४] ६०५. नँङ् पालने । ६०६. ३ गतो । ६०७. प्यङ् वृद्धो । [एदन्ता] (nu) || ६०८. वकुङ् कोटिल्ये । ६०९. मकुङ् मण्डने। ६१०. अकुङ् लक्षणे । ६११. शीकृङ् सेचने । ६१२. लोकङ् दर्शने । ६१३. श्लोकङ् संघाते । ६१४. नेकृङ् ६१५. धेकृ शब्दोत्साहे । ६१६. रेकृङ् ६१७. शकुङ् शङ्कायाम् । ६१८. ककि ल्योल्ये । ६१९. कुकि ६२०. वृकि आदाने । ६२१. चकि तृप्तिप्रतीपातयोः । ६२२. ककुङ् ६२३. श्वकुङ् ६२४. बकुङ् ६२५. श्रकुङ् ६२६. लकुङ् ६२७. ढोकङ् ६२८. नौकङ् ६२९. ध्वष्कि ६३०, स्कि ६३१. मस्कि ६३२. तिकि ६३३. टिकि ६३४. टीकृङ् ६३५. सेकङ् ६३६. कृङ् (कान्ताः श२९॥) अथ एदन्ती द्वावनिटो च। [म प्रतिदाने] प्रतिदानं प्रत्यर्पणम् ॥२॥ अथ ऐदत्तात्रयोऽनिटश्य भध कान्ता एकाचत्रिंशत् सेटश्च । [पकुङ कौटिल्य गतावपीरयेके । भकुङ् लक्षणे । गतावप्येके लक्षण चिह्नम् [श्लोका सदाते. सद्भातः हमनं संहन्यमानश्च ॥ द्विक धेरूङ् शब्दोत्साहे] शब्दस्योरसाह भौद्धत्यं दिश्च ॥ [रेका शकुङ् शङ्कायाम् ] शा सन्देहः पूर्वस्यार्थः, द्वितीयस्य सिथ ॥ (ककि लौल्ये] लोल्य गश्वापलं च ॥ २१ ॥ ।

·६४५. श्लाघृङ् (श्रीहैमधातुपारायणे भ्याक्ष्य आत्मनेपदिनो धातवः।) ६३७. रघुङ् ६३८. लघुङ् गतौ । ६३९. अघुङ् ६४०. वघुङ् गत्याक्षेपे। ६४१. मधुङ् कैतवे च । ६४२. राघृङ् ६४३. लाघृङ् सामर्थे । ६४४. द्राङ् आयासे च । कत्थने ॥ [घाना:] (u९u) ॥ ६४६. लोचूङ् दर्शने । ६४७, पचि सेचने । ६४८. शचि व्यक्तायां वाचि । ६४९. कचि वन्धने । ६५०. कङ्दीतौ च । ६५१. श्वचि ६५२. श्वचुङ् गतौ । ६५३. वर्चि दीप्तौ। ६५४. मचि ६५५. मुचुङ् कल्कने। ६५६. मचुङ् -पूजनोच्छ्रायधारणेषु च । ६५७. पचुङ् व्यक्तीकरणे । ६५८. प्टुचि प्रसादे ॥ (चान्ताः ॥१३॥) ॥ ६५९. एजुङ ६६०. श्रेजुङ् ६६१. भ्राजि दीप्ती। ६६२. इजुङ् गतौ ६६३. ईजि कुत्सने च। ६६४. ऋजि अध धान्ता नव सेटश्च । [लघु] लहिभाजनानगृष्योऽपि ॥ [अघुझ् घघुछ गत्याक्षेपे] गोराक्षेपो येग भारम्भ उपलम्भो* वा ॥ [लाप करथने] कस्थन मुस्कर्षाख्यानम् ॥ ९॥ भिध चान्तात्रयोदश सेटछ । पचि सेचने] सेचन सेवनं भजनमिति यावत् ॥ [मचि मुचुङ्ग कल्कने] रुकनं दग्भः शाह कथनं च भय जान्ता नव (सेटन] । [भ्राजि] “ यजमुज० " [२, , इत्यन्न राजिसहचरितस्यैव भ्राजेर्गहणाद् [भस्य परवाभाषे] पलुपि, समाति xभत्र धारणोडायपूजनेषु म' इत्यानुपूर्षिकोऽपि पाठः । *'उपाकम्भो वा इत्यपि पाठः ।

·(श्रीदैमधातुपारायणे भ्वादय आत्मनेपदिनो धातव ।)
गतिस्थानार्जनोजनेषु । ६६५. ऋजुङ् ६६६. भुजेडू
भर्जने । ६६७. तिजि क्षमानिशानयोः ॥ (जान्ता' ९॥)॥
६६८. घहि चलने । ६६९. स्फुटि विकसने ।
६७०, चेष्टि चेष्टायाम् ६७१, गोष्टि ६७२. लोष्टि
संघाते । ६७३. वेष्टि वेष्टने । ६७४. अटि हिंसाति-
क्रमयोः ॥ (रान्ता ॥७॥) ॥
६७५. एठि ६७६. हेठि विवाधायाम् । ६७७.
मठुङ् ६७८. कटुङ् शोके । ६७९. मुटुङ् पलायने ।
६८०. बटुङ् एकचर्यायाम्। ६८१. अठुङ् [शान्ता non]
६८२. पडुङ् गतौ । ६८३. हुडुङ् ६८४. पिडुङ् संघाते।
६८५. शडुङ् रुजायां च । ६८६. तडुङ् ताडने ।
६८७. कडुङ् मदे। ६८८. खडङ् मन्थे। ६८९. खुडुड़
अत एष एस्वद्विस्वाभावविकल्पोऽपि तस्यैव, [भेजे बभ्राजे] । इदमेय घ
[प्राजेरारमनेपदिनोऽप्युभयपदिषु ] दुधाजि [दीसाविति पाठे] प्रयोजनम् ।
निजि गतिस्थानार्जनोर्जनेषु] अर्जन प्राणनम् ॥ [मजुङ् भृजेड' भर्जने]
भर्जन प्राकप्रकार. ।' [तिजि क्षमानिशानयो] निशान तीक्ष्णाकरणम् ॥३॥
अथ टाम्ता. सप्त सेटश्च । [चेटि चेष्टायाम् ] चेष्टेहा॥ [वेष्टि श्रेष्टने]
वेष्टन मन्थनम् [लोटन परिहाणिश] ॥ [भट्टि हिंसातिकमयो ] अतिक्रम
उलहनम् । दोपान्योऽयम् ॥ ७ ॥
भय ठान्गा सप्त सेटच। [मठुड़ कठुड् शोके शोकोऽनाध्यानम् ॥
[घटुड् एकचर्यायाम् ] एकम्याऽसहायस्य चर्चा गतिस्त्रस्याम् ॥ .॥

·(ोहमधातुपारायणे भादय आत्मनेपदिनो धातवः ।)
२९
गतिवैकल्ये । ६९० कुडुङ् दाहे । ६९१. वडुङ् ६९२.
मडुङ् वेष्टने । ६९३. भडङ् परिभाषणे । ६९४. मुडुङ्
मजने । ६९५. तुडुङ् तोडने । ६९६. भुडुङ् वरणे ।
६९७. चडुङ् कोपे। ६९८. द्राडङ् ६९९. प्राङ्
विशरणे । ७००. शाडङ् श्लाघायाम् । ७०१. वाडङ्
आप्लाव्ये। ७०२. हेट्टङ् ७०३. होडङ् अनादरे।७०४.
हिड्डुङ् गतौ च ॥ (दान्ताः ॥२३॥) ।
७०५. घिणुङ् ७०६. घुणुङ् ७०७. घृणुङ् ग्रहणे।
७०८. घुणि ७०९, घूर्णिभ्रमणे । ७१०. पणि व्यव-
हारस्तुत्योः ॥ (णान्ता. ॥६॥) ॥
७११. यतैङ् प्रयत्ने । ७१२. युतङ् ७१३ जुतृ
श्रय दान्तात्रयोविंशतिः सेटश्च । [घड माड् येएने] विभागने.
ऽप्यन्ये ॥ [मुड् मजने] मजन गोधन न्यभायच ॥ [तुडुङ् तोटने]
तोरन हिंसा ॥ [भुडुड् परणे] परण स्थीरणम् ॥ [पादृश् आमाप्ये ]
अथ णान्ताः षट् सेटश्च । [पणि] 'गुपो धूप." [३, ४, .] इत्याये,
पगायति । भायान्तस्येद्विपाभावात् "शेपात् परस्मै" [३, ३, १००] इति
[परमपरम् ॥ ६॥
[भय सान्तात्रया सेटश्च । जुरङ् भालने] फोशियस्तु ज्योतिः
सिरये जुक्तिधाने ज्युतिमधीते । तदसद्, "एतेरादेश ज" [९९१ उणा०]
इति सिवात् ॥1॥
मालाडपमाप्लावनम् ॥ २३ ॥

·। ३० (श्रीहमधातुपारायणे भ्वादय आत्मनेपदिनो धातव भासने ॥ (तान्ताः ॥३॥) ॥ ७१४. विथः ७१५. येथूङ् याचने । ७१६ उपतापैश्वर्याशीःषु च । ७१७. श्रथुङ् शैथिल्ट प्रथुङ कौटिल्ये।७१९. कत्थिन्लाघायाम् ॥ (धान ७२०. श्विदुङ् श्वैत्ये । ७२१. वढुङ् स्तु दनयोः । ७२२. भदुङ् सुखकल्याणयोः । मदुङ् स्तुति-मोद-मद-स्वप्न-गतिपु । ७२४ भथ थाम्ता पद सेटश्च । नाङ उपतापैश्वर्याशी षु च अपताप उपधातः । भन्न यायोपतापो क्रियावादावैश्वर्याशिपी स्वाद् योत्ये ! यहा गुण्डति शेतते प्रासादः, घण्टा धनति, सयुः समवतीति दम्यगुणसंयोगसत्तासमघापानामिव सिद्धानामधारय साध्यतया प्रतीते-रिनयो]-स्थत्वमप्यस्तु । यदाह-पर्यापरीभूत भ माऽऽपष्टे । सपियो नापते, सपिनायते, सपिमै भूयादित्याशारते कौटिल्ये] कौटिल्यं कुसूतिबन्ध ॥ [करिथ लाघायाम गुणारोपः ॥ ६॥ अध दान्ता एकविंशतिः [हदिया. सेटश्च । [यिदुह [तगुण] रिया । विन्दते । कोऽय: यदि सम्भस्तदा देवीको कर्मकसदा धेतीमयति ॥ [पदुई स्तुत्यभिवादनयो.] गुणे मशा भभिवादनं पादयोः प्रणिपातः ॥ [भदुइ सुसकल्याणयो) सुगं । दयाराभानुभयनम् । यस्याण अंपा । प्रीतमप्यन्ये ॥ [मदु: मदस्वप्नगतिपु] सनेनाऽऽस्वमपि यते । मोदमदस्वप्नेम्वा xमोहिमोहमीप विपशकः ॥ ।

·३१ (श्रीदैमधातुपारायणे भ्वादय आत्मनेपदिनो धातवः ।) किंचिच्चलने । ७२५. क्लिदुङ् परिदेवने । ७२६. मुदि हएँ । ७२७. ददि दाने । ७२८. हदि पुरीपोत्सर्गे। ७२९. यदि ७३०. स्वर्दि ७३१ स्वादि आस्वादने । ७३२. उर्दि मानक्रीडनयोश्च । ७३३. कुर्दि ७३४. गर्दि ७३५. गुदि क्रीडायाम् । ७३६. पूदि क्षरणे । ७३७. ह्रादि शब्दे । ७३८. ह्रादेङ् सुखे च.। ७३९. पर्दि कुत्सिते शब्दे । ७४०. स्कुदुङ् आप्रवणे ॥ (दान्ता. ॥ २१ ॥) ॥ ७४१. एधि वृद्धो ७४२. स्पर्षि संघ । ७४३. गाङ्प्रतिष्ठा-लिप्सा-ग्रन्थेषु । ७४४. वाङ्रोटने। गयोः सकर्मकः । क्लिदुइ परिदेवने । परिदेवनं शोचनम् । गितमयो. भयत्र पारस्तु फलवत्यपि करि परस्मैपदार्थः । अफलेऽप्यारमनेपदार्पश्च । [गुदि] गुर्दिस्थानेऽन्ये खुदि पेटुः [सूदते ] ॥ [गुन्दि] गुदिस्याने गुधिमेके (भाष्येचन् ] ॥ [पूदि क्षरणे क्षरण निरसनम् ॥ (पदि कुत्सिते शब्दे ] पायुध्वनी । अन्ये निःशब्दमयोवातं पर्दनं मन्दाना अशन्दे इस्याहः ॥ [स्कुदुङ् आमवणे] माप्रवणमुरप्लुत्य गमनमारकन्दन या। उदरणमित्यन्ये ॥२१॥ अथ धान्ताः सप्त (सेटश्च । [स्पधि संघर्षे] संघर्षः पराभिभवेच्छा । सनि 'पिपधिपते' । अकर्मक ॥ [गाधृह प्रतिष्ठालिप्सामन्येषु] प्रतिष्ठाऽs. xमग्र 'मानझीयोश' इति पाठान्तरम् ॥ +कचित् गुदिस्थाने 'गदि इत्यपि पाठ ॥

·३० (थीहमधातुपारायणे भ्वादय भात्मनेपदिनो धातवः ।) तु भासने ॥ (तान्ताः ॥३॥) ॥ ७१४. विथङ ७१५. वेथङ् याचने। ७१६. नाथङ् उपतापैश्वर्याशीःषु च । ७१७. श्रथुङ् शैथिल्ये । ७१८. मथुङ कौटिल्ये।७१९. कत्थि श्लाघायाम् ॥ (धान्ताः ॥६॥)। ७२०. श्विदुङ् श्वेत्ये । ७२१. वदुङ् स्तुत्यभिवा- दनयोः । ७२२. भदुङ् सुखकल्याणयोः । ७२३. मदुङ् स्तुति-मोद-मद-स्वप्न-गतिपु । ७२४. स्पदुङ् भय धान्ता पद सेटश्च । [नाङ उपतापैश्चयांशी पु च। चाधाचने] उपताप उपघातः । भन्न यानोपतापो क्रियावादविश्वाशिषौ तु धर्ममान- स्वाद् धोत्ये ! यद्वा गण्डति श्वेतते प्रासादा, धण्टा चनति, सयुज्यते, भति, समवतीति दम्यगुणसंयोगसत्तासमयायानामिय सिद्धानामप्यारयातयाग्यरवेन साध्यतया प्रतीते-ग्नियो]-रर्थत्वमप्यस्तु । यदाह-पूर्वापरीमूतं भावमारपाते- माऽऽचष्टे । सपिपो नायते, सपिनायते, सपिमें भूयादित्याशारते ॥ [प्रथुट कौटिल्ये] कौटिल्य कुसूतिर्यन्धश्च ॥ [कत्थि श्लाघायाम् ] राधा भय दान्ता एकविंशतिः हदिवा: सेटश्च] । [श्चिदुङ् ध्येत्ये भायं -श्चितगुण] रिया । धिन्दते । योऽर्थ: ? यदि ममतदा सीकरोति । भया. ऽकर्मकम्तदा घेतीभवति ॥ [पदुइ स्तुत्यभिवादनयोः] गुणैः प्रशसा सुतिः। भभिवादनं पादयोः प्रणिपातः ॥ [भदुर सुसकल्याणयो] सुपं सद्यकामा. दयामानुभवनम् । यस्याण श्रेया 1 प्रीवामप्यन्ये ॥ [मवुड स्तुतिमोद मदस्यप्नगति] स्वप्नेनाऽऽस्वमपि पक्ष्यते । मोदमस्वप्नेपकर्मः, rafs. xप्रीतिमोहमीच विपाकः ॥ गुणारोपः ॥ ६॥ ।

·(ोहेमधातुपारायणे भ्यादय आत्मनेपदिनो धातयः ।) किंचिच्चलने । ७२५. क्लिदुङ् परिदेवने। ७२६. मुदि हर्षे । ७२७. ददि दाने । ७२८. हदि पुरीपोत्सर्गे। ७२९. प्वदि ७३० स्वर्दि ७३१ स्वादि आस्वादने । ७३२. उर्दि मानक्रीडनयोश्च । ७३३. कुर्दि ७३४. गुदि ७३५. गुदिन क्रीडायाम् । ७३६. पूदि क्षरणे । ७३७. हादि शब्दे । ७३८. हादेङ् सुखे च.। ७३९. पदि कुत्सिते शब्दे । ७४०. स्कुदुङ् आप्रवणे ॥ (दान्ताः ॥ २१ ॥)॥ ७४१. एधि वृद्धी ७४२. स्पर्धि संघर्षे । ७४३. गाधृङ् प्रतिष्ठा-लिप्सा-ग्रन्थेषु । ७४४. वाधृङ्रोटने। गत्योः सकर्मकः ॥ [लिदु परिदेवने । परिदेवन शोचनम् । शिवमरवो. भयत्र पाठस्तु फलवत्यपि कर्तरि परस्मैपदार्थ । अफलेऽप्यारमनेपदार्थ ॥ [गुर्दि] गुर्दिस्यानेऽन्ये खुदि पेटः [खुर्दते] ॥ [गुदि] गुदिस्याने गुधिमेके [भध्येपन ] ॥ [पूदि क्षरणे ] क्षरण निरसनम् ॥ [पर्दि कुत्सिते शब्द] पायुध्वनौ । अन्ये तु निःशब्दमधोवातं पदंन मन्वाना भारदे इत्याहुः । स्कुिदुर् आप्रवणे] भाप्रवणमुरप्लुत्य गमनमास्कन्दनं वा। उदरणमित्यन्ये ॥२१॥ धाता सप्त [सेटअ] । [स्पर्धि संघर्षे संघर्षः परामिभवेच्छा। सनि पिस्पधिपते' । अकर्मकः ॥ [गाधर प्रतिष्ठालिप्साग्रन्थेषु] प्रतिष्ठाs. xभत्र मानक्रीडयोश्च' इति पाठान्तरम् । +चिर गुदिस्थाने 'गाई' इत्यपि पाठः ।। . .

·३२ (श्रीहैमधातुपारायणे भ्याय यात्मनेपदिनो धातव ।) । ७४५. दधि धारणे । ७४६. वधि बन्धने । ७४७. नाङ् नाथूड्वत् ॥ (धान्ता, U७n) || ७४८. पनि स्तुतौ । ७४९. मानि पूजायाम् ॥ (नान्तौ ॥२॥)॥ ७५०. तिपृङ् ७५१. प्टिटङ् ७५२. ऐपङ् क्षरणे। ७५३. तेड़ कम्पने च।७५४. टुवेपङ ७५५. केपृड् ७५६. गेइङ ७५७. कपुड़ चलने । ७५८. ग्लेपृड् दैन्ये च । ७५९. मेपृङ् ७६०. रेपृङ् ७६१. लेपुङ गती । ७६२. पौषि लजायाम् । ७६३. गुपि गोपन- कुत्सनयोः ॥ (पान्ता ॥१॥ स्पदम् । रधुमिच्छा लिप्सा | मन्थन ग्रन्थः । प्रतिष्ठायामकर्मकोऽय लिप्सा- मन्थयो सकर्मक ॥ [याधृह रोटने] रोटन प्रतिधात ॥ [नाधृड् नाड्यत] उपतापैश्वर्याशी जासु [अर्थेषु नाथद्वदय वर्तते ] साघवार्थमेव निर्देश । वर्णक्रमानुसरणात्तु नैकन पठिती ॥ ॥ [भय नान्तौ द्वौ सेटौ च । मानि पूजायाम्] विचारे "शानदान [३, ४, ७] इति [ सनि, पूर्वस्येतो दीर्धे , मीमासते धर्मम् । "शालि मत्ययात्" (५, ३, १०५) इस्य , 'मीमासा' ॥ २ ॥ भय पारताश्चतुर्दश [ से27] । [टुपृइ ] दयित्वात, वेपथु । निपापि र ज्ञायाम् ] पियाति पा ॥ - ·७७०. (श्रोहैमधातुपारायणे भ्वादय आत्मनेपदिनो धातवः।) ७६४. अबुङ् ७६५. रखुङ् शब्दे । ७६६. लबुङ् अवस्त्रंसने च । ७६७. कबृङ् वणे । ७६८. क्लोवृङ् आधाप्टर्थे । ७६९. क्षीबृङ् मदे ॥ (बान्ताः ॥६॥) ॥ शीभृङ् ७७१. वीभृङ् ७७२. शल्भि कत्थने। ७७३. वल्भि भोजने । ७७४. गल्भि धाप्टर्थे । ७७५. रेभृङ् ७७६. अभृङ् ७७७. रभुङ् ७७८. लभुङ् शब्दे । ७७९. टभुङ् ७८०. स्कभुङ् ७८१. प्टुभूङ् स्तम्भे । ७८२. जभुङ् ७८३. जभैङ् ७८४. जुभुङ गात्रविनामे । ७८५. रभिं रामस्थे । ७८६. डुलभिप प्राप्तौ ॥ (भान्ता ॥१७॥ ७८७. भामि क्रोधे । ७८८. क्षमोपि सहने । अध यान्ताः षट् [सेटश्च । लखु] लम्पसे, प्रगम्यते, अवलम्यते, आलम्यते, उल्ठम्यते, विलम्वते अइत्यनेकार्थवमन्यत्राप्युपसर्गयोत्यमुदाहार्यम् । [कङ् वर्ण] वर्णों वर्णनं शुक्लादिश्व ॥ ६ ॥ अथ भान्ताः सप्तदश [रभिलभिवर्जाः सेटश्च । प्रभूह स्तम्भे] स्वम्भः क्रियानिरोधः । टपरः पकारोऽयमियेके [विष्टम्म्यते । विष्टम्यते इतित स्तभाते। [रमि राभस्ये] राभस्य कार्योपक्रमः ॥ [इलभिए] अनुस्वारेबालब्धा । द्विवात् निमक [भ्रिमम् ] पियाडि ["रभ" (४-४-१०३) इति ने "नो व्यानस्य." (४. २. ५५) इति नलुकि ] लभा ॥१७॥ इस्पनेकार्थत्यमुपसर्गयोतितमन्यत्राप्युदाहायम् ' इस्येव पागन्तरोन्न।

·तयि ७२८ ३४ (धीदैमधातुपारायणे भ्वादय आत्मनेपदिनो धातव ।) ७८९. कमूङ् कान्तौ ॥ (मान्ता ॥३॥) ॥ ७९०, अयि ७९१, वयि ७२२. पयि ७९३. मयि ७९४. नयि ७९५ चयि ,७९६ रयिं गतौ। ७९७. हिंसा-दहनेषु च । ८००. अयैड् तन्तुसन्ताने। ८०९. पूयै दुर्गन्धविशरणयोः । ८०२. क्यैङ् शब्दोन्दनयोः। ८०३. क्ष्मायैङ् विधूनने । ८०४. स्फायैडू ८०५. ओप्यायैड् वृद्धौ । ८०६. तायडू सन्तानपालनयोः॥ (यान्ता ॥१७॥)॥ ८०७. वलि ८०८. वल्लि संवरणे । ८०९. शलि चलने च । ८१०. मलि ८११. मल्लि धारणे । ८१२, भलि ८१३. भल्लि परिभाषणहिंसादानेषु। ८१४. कलि शब्द- संख्यानयोः । ८१५. कल्लि अशब्दे ॥ (लान्ता ॥९॥) ॥ अथ मान्तात्रय [ सेटश्च । कमूड' कान्तौ ] कान्तिरमिलाप ॥३॥ अथ यान्ता सप्तदश [ सेटश्च । क्यै शब्दोन्दनयो ] अन्दन लेदनम् ॥ दुर्ग-धेऽपोरयेके ॥ [तायड् सन्तानपालनयो ] सन्तान. प्रबन्ध । अदित्वाद् हन हस [असतायत् ॥ ७ ॥ भथ लान्ता नय [ सेटच । चलि संचरणे] दन्त्योष्टयादिश्यम् । ज्यलादौ [बल प्राणनधान्याबरोधयोरिति ] स्वोठ्यादि । [पलण माणने] घटादिश्वरयेके [पलयति ] ॥ [कल्लि अशब्दे ] शब्दस्याऽभावोऽसन्द सूष्णी म्भाष । शम्दार्थाऽयमिायके । भव्यत्त शब्दार्थे इत्यपरे ॥ ५ ॥ - ·T (ोहमधातुपारायणे भ्वादय आत्मनेपदिनो धातयः ।) ८१६. तेवृङ् ८१७. देवृङ् देवने । ८१८. वृङ् ८१९. सेबुङ् ८२०. केबृङ् ८२१. खेबुङ् ८२२. गेवृङ् ८२३. ग्लेवृङ् ८२४. पेङ ८२५. प्लेबङ् ८२६. मेवृङ् ८२७. म्लेवृङ् सेवने। ८२८. रेवृङ् ८२९. पवि गतौ ॥ (वान्ता: nu) ८३०. काशृङ् दीप्तौ । ८३१. क्लेशि विवाधने ॥ (शान्तौ ॥२॥)॥ ८३२. भापि च व्यक्तायां वाचि। ८३३. ईपि गतिहिंसादर्शनेषु। ८३४. गेपृङ् अन्विच्छायाम् । ८३५. येपृङ् प्रयत्ने । ८३६. जेपृङ् ८३७. पृङ् ८३८. एपृङ् ८३९. हेपृङ् गतौ । ८४०. रेपृङ् ८४१. हेपृङ् अव्यक्ते- शब्दे । ८४२. पर्षि स्नेहने । ८४३. घुपुङ् कान्तीकरणे॥ (पान्ता: mn)॥ अथ पान्ताखतुर्दश । सर्वे अदितः [सेटश्च । मविप] परेको [उपान्त्य] हस्वाभावार्थम् ॥ रिवृइ पवि गतौ । रेषा] प्लुतिगतावित्यन्ये rem सेटश्च । भापि च व्यक्तायां वाचि] प्रश्तेः परश्वकारः प्रकृतिमनुकर्षति । तेन लेशिभाषित म्यताया बाचि ॥ [गेपृष्ठ अधिछायाम् ] अस्विराऽन्येषणम् ॥ १२ ॥ अथ चान्ता द्वादश ·३६ (श्रीहेमधातुपारायणे भ्यादयः आत्मनेपदिनो धातवः 1) ८४४. संसृङ् प्रमादे । ८४५. कासृङ् शब्द- कुत्सायाम् । ८४६. भासि ८४७. दुभ्राति ८४८. टुम्लासूङ् दीप्तो । ८४९. रामृङ् ८५०, णास्मृङ् शब्द। ८५१, गसि कौटिल्ये । ८५२, भ्यसि भये । ८५३. आडःशमुङ् इच्छायाम् । ८५४. असूट५५, ग्लसू अदने । ८५६. धसुङ् करणे ॥ (सान्ताः ॥१३॥) ॥ ८५७. ईहि चेष्टायाम् । ८५८. अहुङ् ८५९. प्लिहि गती। ८६०. गर्दि ८६१. गहिं कुत्सने । ८६२, यहि ८६३. वल्हि प्राधान्ये । ८६४. वर्हि ८६५. बल्हि परिभाषणहिंसाच्छादनेषु । ८६६. वेहङ् ८६७. जेह ८६८. वाहृङ् प्रयत्ने । ८६९. द्राहृङ् निक्षेपे । ८७०, भय सान्तात्रयोदश [सेदश्च । नसूङ् प्रमादे] दम्त्यादिः । प्रमाहो- ऽवलेपः । [कासुङ शब्दकुत्सायाम् J शब्दस्य कुरसा रोगः ॥ [दुप्रासि टुम्लासह ] विस्वाद् [अयो] भ्रासधुः, ग्लासथुः ॥ [मार शसु] "भार" [४, ५. १२०] इति भारः पर एवायं प्रयुज्यते । नान्योपसर्गावापि केवल इति ज्ञापनार्थम् ॥ ५ ॥ भय द्वन्तो अष्टादश सिटश्च । यदि पल्हि दानेऽप्यन्ये । ओधगदी एती, पूर्वा तु दन्यौवादी [दाह निक्षेपे] निदाशेरे हायेके ।।

·( श्रीहेमधातुपारायणे वादग्र आत्मनेपदिनी धातयः ।) ऊहि तर्के । ८७१. गाहोङ् विलोडने । ८७२. ग्लहोङ् ग्रहणे। ८७३, बहुङ् ८७४. महुङ् वृद्धो ॥ (हान्ताः ॥१८॥) ॥ ८७५. दक्षि शैम्ये च । ८७६. धुक्षि ८७७. धिक्षि सन्दीपनक्लेशनजीवनेषु । ८७८. वृक्षि चरणे। ८७९. शिक्षि विद्योपादाने । ८८०. भिक्षि याज्ञायाम् । ८८१. दीक्षि मोण्डयेज्योपनयननियमनतादेशेषु। ८८२. ईक्षि दर्शने ॥ (शान्ता: nu) | ॥ [इति] आत्मनेमापाः ॥ हि त] तर्क उत्प्रेक्षा॥ [गाहौड् विलोडने] विलोप्नं परिमष्टमम् ।। [ग्लहोङ् । भयं] गृहौट् इत्येके [गई]n 10॥ भय क्षामता अष्टौ सेटश्च । एषां च पान्तेषु पाटो युक्तो पविण्याय रियह कृतः ॥ [दक्षि शैघ्ये च] शेऽयं शीघ्रता । [चालौ] ॥ दीक्षि] मौण्डेज्योपनयननियममतादेशेषु] मौष्ट्यं यमनम् । उपनयन मौसीमन्धः । नियमः संयमः । यतादेशः संस्कारादेशः । दीक्षते । केचित्त दीक्षि मौल्ये ज्योपनयनाझे घेति [गदपाउं] भिन्दन्ति । ज्यो। इग्या यजनम् । जीतः ॥ ८॥ xवित इल्पपि पाठोत्र ·३८ (श्रीहंमधातुंपारायणे भवादय उभयपदिनो धातवः । ) [॥ अथ उभयपदिनः॥] ८८३. निग् सेवायाम् ॥ (इदन्नः ॥३॥) ॥ ८८४. णींग् पापणे ॥ (इदन्त, १४) ॥ ८८५. हंग् हरणे । ८८६. भरणे । ८८७. धृग् धारणे । ८८८. डुकंग करणे ॥ (ऋदन्ताः ॥४॥)॥ ८८९. हिक्की अव्यक्ते शब्दे ॥ (कान्त: 110) ॥ ८९० अञ्चूग गतौ च । ८९१. डुयाग याचना- याम् । ८९२. डुपची पाके ॥ चान्ताः ॥३॥) ॥ अथोमयपदिनो म्लक्षी यावद् वर्णक्रमेश- [धिर सेवायाम् ] गिरवात् फलवत् कर्तरि ईगित" [३. ३. ९५] इत्यारमनेपदम् । अन्यन्न च "शेपा०" [३, ३, १००] इति परस्मै पदम्] । एवं सर्वत्र ॥ [ग] हरति ।' रयं] सकर्मकोऽकर्मकश्च । उपसर्गवशादनेकार्थेन । [धृग् धारणे] ' इत् स्थाने ' नियसे । पुरादेराकृतिगणरवाद् भारयति । [कंग्] "कृग् तनादेरुः" [३, ४, 4] कुरुते करोति । तनादिपु पाठ- मकृत्वाऽस्याऽन पाठः " तन्म्यो वा" [५, ६, १८] इति सिधो लुम्विकरुपा. भावार्थः । [तेन भकृत अकृथाः इत्यत्र "धुहस्यात् ॥ (१, ३, ७) इति नित्यमेव सिग्लुक् भवति ] शयच, नेन करते करति [हत्पन्न “कतैर्यनम्म." (१, ५, ..)] इति शवपि भवति ॥५॥ [म चान्ताय स्तश्राद्यो सेटावन्त्योऽनिट् । अन्चुग गतौ न । भयम् ] भपूरा गरााचि-] स्येके । भनुम् [गतो] इति केचित् ॥ [1] ·(श्रीहैमधातुपारायणे म्पादय उभयपदिनो धातवः ।) ८९३. राजग् ८९१. टुभ्राजि दीप्तौ । ८९५. भजी सेवायाम् । ८९६. री रागे ॥ (जान्ताः ॥en) | ८९७. रेग् परिभाषण-याचनयोः ॥(टान्त: nu ) ८९८. वेणूग गति-ज्ञान-चिन्ता-निशामन-वादित्र- ग्रहणेपु ॥ (णान्त- uth) |, ८९९. चतेग याचने ॥ ( तान्न ) ॥ ९००. प्रोग् पर्याप्तौ । ९०१. मिग् मेधाहिंसयोः । ९०२. मेथग् सङ्गमे च ॥ ९०३. चदेग याचने । ९०४. उबुन्दृग निशामन णिग् ९०६. णेग कुत्सासन्निकर्पयोः । ९०७. ९०८. मेहग मेधाहिंसयोः ॥(दान्ता ॥६॥) ॥९०९. सहमे च। ९१०. शृधूग् ९११. मृधूग् उन्दे । ९१२. बु योधने ॥ (धान्ता. ॥rt) ॥ ९१३. खनूग अवदारणे । ९१४. दानी अवखण्डने । ९१५, शानी तेजने ॥ (मान्ताः ॥३१)॥ [दुधाजि] प्राजेरात्मनेपदिनोऽपि पुनरित पाठो माहपषिः । रोग " पजसूज० " २, 1, ८०] इलमाय [पणान] परपे, पानादि । पंधेव परयमेर विकाप्यताम् , किमया पुमा पा! | पण, भयागोप- दाऽप्यभिचारोपदर्शनद्वाराऽन्येपा यथादर्शनमानेपनियशापमान: । रोग मते कभति सेवते सेवतीत्यादि । [v] !! [मोथा पर्याप्तो । पर्या]ि पूर्णता ।। [जगा गिशागने) नितामनमालोचनम् ॥ [धूम मृधूग उम्मे] गा

·४० (श्रीहमधातुपारायणे भ्वादय उभयपदिनो धातवः । )
९१६. शपी आक्रोशे ॥ (पान्त: 191) ॥ ९१७. चायग
पूजानिशामनयोः। ९१८. व्ययी गतौ ॥ (शान्तौ ॥२॥) ॥
९१९. अली भूषणपर्याप्तिवारणेषु ॥ (मान्त: ॥१॥) ॥
९२०. धावूग गतिशुद्धयोः। ९२१. चोवृग् झपीवत् ।
( यान्तौ ॥२॥ ॥ ९२२. दाग दाने ॥ (शान्त: १४) ।। ९२३.
झपी आदानसंवरणयोः। ९२४. भेपृग् भये।९२५.भ्रेपृगू
चलने चा ९२६. पपी चाधनस्पर्शनयोः। ९२७. लपी
कान्तौ। ९२८, चपी भक्षणे । ९२९. छपी हिंसायाम् ।
९३०. त्विषीं दीप्तौ । ९३१, अपी (पास्ता' ॥९॥) ९३२. असी
गत्यादानयोश्च । ९३३. दास्टर दाने ॥ (सान्तौ ॥३n) ||
९३६. माहग माने । ९३५, गुहोग संवरणे
॥ (हाती B२५) ॥ ९३६. भ्लक्षी भक्षणे ॥ (क्षान्तः 1) !!
॥ [इति] उभयतो भाषाः ॥
[शी आक्रोशे] भाकोशो विस्वानुम्यानम् ॥ {} पीए
सपीवत् ] भादानसंपरणयोः । [पी भादानसंवाणयोदपते तदयापीत्यर्थः
॥ [२] [पपी याधनस्पर्शनयो.] स्पर्शन पन्धनम् ॥ [लपी कान्ती]
कान्तिरिया [s] [माहर माने माने यानम् ॥ २॥ लक्षी
मक्षणे] भय भनीत्यन्ये []

·(श्रीदैमधातुपारायणे म्यादौ ग्रुतादयो धातयः ।) श [॥ अथ द्युतादयः ॥] ९३७. द्युति दीप्तौ ॥ (तान्तः ॥१५) ॥ ९३८. रुचि अभिप्रीत्यां च ॥ (चान्तः ॥u) ॥ ९३९. घुटि परिवर्तने । ९४०. रुटि ९४१. लुटि (टान्ता: ॥३॥) ९४२. लुठि प्रतीघाते ॥ (टान्तः ॥u)॥ ९४३. श्विताङ् वणे ॥ (सान्त: ॥१॥) ॥ ९४४. निमिदाङ् स्नेहने । ९४५. लिक्ष्विदाङ् ९४६. विधि- दाङ् मोचने च ॥ (दान्ताः ॥३॥) ॥ ९४७. शुभि दीप्तौ । ९४८. क्षुभि संचलने । ९४९. णभि ९५०. तुभि हिंसायाम् । ९५१. टेम्भू विश्वासे ॥ (भान्ता: ॥५॥) ॥ ॥ अथ द्युतादयः 'कृपौल सामर्थ्य, पर्यन्ता आत्मनेपदिनः ।। [द्युति दीप्तौ] पूर्वाधार्यानुवर्तनेन घुतेः पूर्व पाठः ॥ रुचि अभि. प्रीत्यां च] चकारादीप्तौ । अभिप्रीतिरमिलापः ॥ [रुटि लुटि लुटि प्रती. धाते] भायो दीप्लानित्यन्ये ॥ [श्विताइ] भादित्वात् स्योर्नेट वित्त: वित्त- पान् ] ॥ [मिमिदाङ् स्नेहने] स्नेहनं स्नेहयोगः । भोचात् "जानेरला." [५, २. ९२] इति [धर्तमाने का मिसः] ॥ [शुभि संचलने] संमलने रूपाम्ययात्वम् ॥ [सम्भू दन्मादिः । .

·४२ (श्रीदैमधातुपारायणे बादौ द्युतादयो धातवः । ) - ९५२. भ्रंशु (शान्तः ॥१४) ९५३. स्रंसूङ् अव- स्रंसने । ९५४. ध्वंसूङ गतौ च ॥ (सान्तौ ॥२॥) ॥ ९५५. वृतूक वर्तने ॥ (तान्त: ) ॥ ९५६. स्यन्दौङ् स्रवणे ॥ (दान्तः ॥१॥) ॥ ९५७. वृधूङ् वृद्धो। ९५८. शृधूङ् शब्दकुत्सायाम् ॥(धान्डौ ॥२॥) ॥ ९५९. कृपोङ् सामध्ये ॥ (रान्तः ॥ ) ॥ ॥ वृत् द्युतादयः ॥ २३ ॥ आत्मनेपदिनः ॥ ॥ अथ द्युतादेरन्तगंणो वृतादिः पञ्चकः । [वृतृङ् घर्तने] वर्तमें स्थितिः । धुताडि भतत् ॥ स्यन्दौड स्रवणे] स्यन्दते, सस्यन्दे । यडि [मास्ययते । यङ्लुपि] सास्यन्दीति [सास्य- न्ति] । “निरभ्यनोश्च" [२. ३. ५०) इति [वा पवे] नियन्दते निःस्यन्दते ॥ [धृङ् शब्दकुत्सायाम् । तालम्यादिः । शब्दकरता] पायुशब्दत्वात् ॥ वृत् वर्तनम् । [वृत्] यतादिः २३, वृतादि (५) श्चान्तर्गणी वर्तितो समाप्तावित्यर्थः । वृधः विपि वृत् , यधितो पूर्णावित्येके ॥ xभन्न "दियतादिपुध्यादेः पास्मै" [३. ४. ६५] इति सूत्रेणार संभाव इति ॥

·पद्लं विशरणगत्यवसादने] वितरण शटनम् । अरसादोऽनुम्माहः ॥
टुिवमू उद्भिरणे] उद्विरण भुक्योमंगतिः । विपद् वमयु' । क्षिर
सवलने] सकर्मकोऽकमेकायम् । क्षरति गौः, पयो मुशीत्यर्थ.। रात तर
सवतीरायः जल घात्ये घास्य शस्वमतदण्य मित्यर्थः। [टल ट्वल वहन्ये]
४३
( श्रीहेमधातुपारायणे ग्वादी ज्वलादयो धातयः ।)
[॥ अथ ज्वलादयः ॥]
९६०. ज्वल दीप्तौ ॥१॥ ९६१. कुच सम्पर्चन-को.
टिल्य-प्रतिष्टम्भ-विलेखनेषु ॥ [चामा 110] || ९६२,
पत्ल (ताः] (॥१) ९६३. पथे गतो। ९६४. कथे
निष्पाके । ९६५. मथे विलोडने ॥ (धान्ताः ॥३॥) ॥ ९६६.
पलं विशरणगत्यवसादनेषु । ९६७. शदलं शातने !
(दान्तौ ॥२॥) ।। ९६८. बुध अवगमने ॥ [धान्तः] (nn) ||
९६९. टुवमू उदिरणे । ९७०.भ्रमू चलने ॥ (मान्तौ ॥२॥) ॥
९७१. क्षर संचलने ॥ [रान्त.] (IN) ||
९७२. चल कम्पने। ९७३. जल घात्ये । ९७४.
टल ९७५. ट्वल वैक्लव्ये । ९७६. ठल स्थाने ।
अथ ज्वलादयो यजादेः प्राक् पत्रिंशत्-
पद-शल-घुशं-रह-मिवाः सेटः वर्णकमेण निर्दिश्यन्ते। तमाम
पूर्वाचार्यानुरोधेन पूर्व 'ज्वल' [इति] ॥ [कुच सम्पर्धनकौटिल्यप्रनिष्टम्भ
विलेखनेषु] सम्पर्धन मिलता । प्रतिष्टम्भो धनम् । पिलेपन र्पणम् ।
शिदल शातने] शासन तन्करणम् ॥ (बुध भयगमने] भवगमा जापनम् ॥
विश्व एष वैग्यम् ॥

·४४ (श्रीहमधातुपारायणे भ्यादौ ज्वलादयो धातवः । ) ९७७. हल विलेखने । ९७८, णल गन्धे । ९७९. बल प्राणनधान्यावरोधयोः। ९८०, पुल महत्त्वे । ९८१. कुल बन्धु-संस्त्यानयोः। ९८२. पल ९८३. फल ९८४. शल गतो। ९८५. हुल हिंसा-संवरणयोश्च ॥ (कान्ताः ॥१४॥)॥ ९८६. क्रुशं आह्वानरोदनयोः ॥ (शान्तः ॥३॥) ॥ ९८७. कस गतौ ॥ [सान्तः] ॥१॥॥९८८. रुहं जन्मनि ॥ [हान्तः ॥१॥ ॥ ॥ परस्मै भाषाः ॥ ९८९. रमि क्रीडायाम् ॥ १॥ ९९०. पहि मर्षणे॥ ॥ आत्मने भापौ। वृत् ज्वलादिः ॥ ३१ ॥ हल विलेसने] विलेखनं कर्पणम् ॥ [णल गन्धे] गन्धोऽर्दनम् ॥ [बल प्राणनधान्यावरोधयोः] प्राणनं जीवनम् । धान्यमवरुध्यते यति धान्यावरोधः कुशूलः । भोप्ठ्यादिः । [कुल यन्धुसंस्त्यानयोः] संस्त्यानं सज्ञात: ॥१४॥ [रुह जन्मनि] बीजजन्मनीत्येके । समाकुरोत्पत्तिः । णौ "हहः प" [४. २. 10] इति वा पादेशे, रोपयति रोहयति॥ [भधारमनेपदिनौ । पहि मर्पणे] मर्पणं क्षमा । .. ज्यलादयो वृत्ताः समाप्ता इत्यर्थः 3 ॥

·[उयपी मीजसम्ताने मोजाना सन्तानः क्षेत्र विस्तारणम् । द्विीवाद् (श्रीहेमधातुपारायणे म्यादी यजादयो धातयः ।) [अथ यजादयः] ९९१. यजी देवपूजासंगतिकरणदानेषु ॥1॥ ९९२. वेंग तन्तुसन्ताने । ९९३. व्यंग संवरणे । ९९४. ढेंग स्पर्धशब्दयोः ॥ (पदन्ताः ॥२४) ९९५. डुवपी. वीजसन्ताने ॥ (पान्तः ॥१५) ॥ ९९६. वहीं प्रापणे ॥ [हान्त:] (un) | ॥ उभयतो भाषा: ॥ ९९७. ट्वोश्वि गतिवृध्योः ।।। व्यक्तायां वाचि ॥ १ ॥ ९९९. वसं निवासे ॥१॥ ॥ परस्मै भापाः ॥ वृत् यजादिः ॥ ९॥ अथ यजादयो नव- [श्विदयर्जा भनिटा] वर्णक्रमेण [दर्यन्ते । वनारि] पांघायांनुरो नादो 'यजी' [इति] ॥ [येंग संवरणे] संवरणमाछादनम् । ९९८. वद त्रिमकि उन्धिमम् ॥ [१]॥

·(श्रीहेमधातुपारायणे यादी घटादयो धातवः।) [अथ घटादयः] १०००, घटिप् चेष्टायाम् ॥ १॥ १००१, क्षजुङ् गतिदानयोः ॥ शान्त ] (12)॥ १००२. व्यथिए भयचल- नयोः । १००३. प्रथिप प्रख्याने ॥(थान्तौ ॥२५) ॥ १००४, प्रदिषु मर्दने । १००५. स्खदिप् खदने । १००६. कदुङ् १००७. ऋटुङ् १००८. क्लदुङ् वैलव्ये ॥ ( दान्ताः ॥५u) । १००९. ऋपि कृपायाम् ॥ [पान्तः (an) ||१०१०. जित्व- रिष् सम्भ्रमे ॥ [गम्त:] (aru) ॥ १०११, प्रसिष् विस्तारे ॥ [सान्त:] (110)॥ १०१२. दक्षि हिंसागत्योः॥ [शान्तः] (an)॥ । आत्मने भापाः॥ || अथ घटादयो वर्णक्रमेणाऽऽस्वादिसमासर्वक्ष्यन्ते- तम घटे. पूर्व निर्देशः पूर्वाचायप्रसिदः । [घटिप् चेष्टायाम् ] चेष्टा ईहा । इह घादीनामने कार्यस्थेऽपि पठिताधेष्वेव घरादिकार्य विज्ञानम् । विघटय- सीति स्वजन्तस्यादन्तस्य का "गिन बाल ना." (३. ४. ४२) इति करो. स्वय] गिचि रूपम् । इह घटादी केऽप्यनवाऽधीताः प्रकृत्यादिकार्यभाजो न्या. ग्यशप्रत्ययाश्च । भन्ये तु स्वस्थानोक्त कार्यभाजः पिस्वहस्वाधमनूशन्से इति यथायथमुप्रेक्ष्यम् ॥ व्यथिए भयचलनयोः] दुःखेऽप्यन्ये ॥ [प्रथिए प्रख्याने] प्रख्यानं प्रसिद्धिः । विवादटि प्रथा ॥ [स्थदिप पदने] खदन विदारणम् ॥ कदुङा मदु हड्दु पैलव्ये लिवः कातरवस्य भावः कर्मवावलम्यम् । बैंकरचे प्रति चन्द्रः ॥ प्रसिप विस्तारे मसये इस्मन्ये ॥

·( धीमधातुपारायणे भ्यादी घटादयो धातवः ।) १०१३. श्रां पाके ॥।॥ १०१४. स्म आध्याने ॥१॥ १०१५. दृ भये १०१६. नृ नये ॥२॥ १०१७. टक १०१८.स्तक प्रतीपाते। १०१९. चक तृप्तो च । १०२० अक कुटिलायां गतो ॥ (कान्ता: nuu) | १०२१. कखे हसने ॥३॥१०२२. अग अकवत् । १०२३. रंगे शङ्कायाम् । १०२४. लगे सङ्के । १०२५, हगे १०२६. हगे १०२७. पगे १०२८. सगे १०२९. ठगे १०३०. स्थगे संवरणे ॥ (गान्ताः ॥९१) ॥ १०३१. वट १०३२. भट परिभापणे। १०३३. णट नतो ॥ (यान्ताः ॥३॥ ॥ १०३४. गड सेचने । १०३५. हेड वेष्टने । १०३६. लड जिह्वोन्मन्थने ॥ (हान्ताः ॥३॥) || श्रिी पाके] ' पाके 'शांक पाके' इत्यस्य घेह घटादेकार्याय पाठः । धायति प्राति या कश्चित् , तमन्यः प्रयुक्त अपयति । प्रायति प्राति वा हविः स्वयमेव । मत एवं ज्ञापकाइनेकार धातूनां सिदम् । [स्मृ माध्याने] आध्यानमुत्कण्ठा । भाध्यानादन्या चितं स्मारयति । मन्यग्रोक्तस्थाविशेष दिशामिह पाठः ॥ [न नये पादेयादिकार्या विरलोऽस्य | हगे हगे पगे सगे युगे स्थगे संवरणे] संवरणमा यादनम् । एदिवा यानादे." [.. ४०० रिति च! युद्धः ["नविजागृशक्षण वोदितः" (४. ३. ४९) इति प्रतिषेधे 'महागीत' इत्यादि । जो पारिवाद हरे हतयति] ॥ [गट नतो] नृतौ तु नाटयति ॥ [लड जिद्रोन्मन्यने] जिज्ञो. मायनयोरिस्य के । तन्मतसंग्रहावं [जिदा घ] निमाविषया क्रिया, समय, घेति समाहारोऽपि ॥

·४८ (श्रीदेमधातुणरायणे म्यादी घटायो धातवः । )
,
१०३७. फण १०३८. कण १०३९. रण गती।
१०४०. चण हिंसादानयोश्च । १०४१. शण १०४२.
श्रण दाने ॥ (णान्ताः ॥६॥) ॥ १०४३. स्नथ १०४४. कथ
१०४५, ऋथ १०४६. क्लथ हिंसाः ॥ [थान्ताः] (ru) |
१०४७. छद् ऊर्जने। १०४८. मदै हर्षग्लपनयोः॥
(दान्तौ ॥२॥) ॥ १०४९. एन १०५०. स्तन १०५१, ध्वन"
शब्दे । १०५२. स्खन अवतंसने । १०५३. चन हिंसा-
याम् ॥ (नान्ताः ॥५] ) ॥ १०५४. ज्वर रोगे ॥१॥ १०५५.
चल कम्पने। १०५६. हल १०५७. झल चलने १०५८.
ज्वल दीप्तौ च ॥ (लान्ताः ॥ul) परस्मै भाषाः ॥
इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रानुस्मृता भ्वादयो
निरनुबन्धा धातवः ॥ छ॥
[छ ऊर्जने] उर्जनं प्राणन बलं च ॥ [मदै हर्पग्लएनयोः] 'मदै
हर्षे' इत्ययमनमोरययोघटादिकार्यामिह पठितः ॥ [ज्वल दीप्तौ च चका-
राघलने । [ज्वळादौ परितोऽप्ययं घटादिकायार्थ मिहाधीत.] । देचित्तु दलि-
चलि-स्खलि-क्षपि-प्रपीणामपि घटादिश्वमिच्छन्ति ।।
॥ औत्सर्गिकशविकरणो निरनुबन्धो भूवादिगणः सम्पूर्णः ।।
.

·धातुपारायणे अदादयो धातयः ।) [॥ अथ अदादयः ॥] १. अदं २. प्सांक भक्षणे । ३. भांक् दोतो। १. यांक प्रापणे । ५. वांक गतिगन्धनयोः । ६. प्णांक शोचे । ७. श्रांक पाके । ८. द्रांक कुत्सितगतो ! ९. पांक रक्षणे। १०. लांक आदाने । ११. रांक दाने। १२. दांव लवने। १३. ख्यांक प्रथने। ११. प्रांक पूरणे । १५. मांक माने ॥ (भादन्ताः ॥१४॥) ॥ [अथ अदादयः] [अई प्सांक भक्षणे] महाशविकरणेषु भातुपु वर्णक्रमेण परिसरयेषु पूर्वा. चार्यप्रतिश्पनुसरणेनाऽदेगदायुपन्यासः । विवरणमदारापना सर्वत्र शेयम् । "कर्तर्यनमः . शव" [३, ४, ..] इत्यादिवर्धनात् [शवभावे ] भत्ति || भधामन्तातुर्दशाऽनि । [धोक पाके] धाति परपते स्वयमेवे. त्यर्थः ॥ [द्रांक कुत्सितगतो) रिसता गतिः परायनं वापsx ॥ [यक- लवने] वकारो "भयो दाधी दा" [३. ३. ५] इति विशेषणा. ॥ [रयोस् प्रथने] प्रकधने इत्यन्ये ॥ [मांक माने] मान वर्तनम् । मानि पात्रे ॥ 10 xxa 'स्व' इस्यपि पाठः । ~ पाचा वोर अपूर्व चैमित्कार तथा इन वीरोंका सनातनधर्म एवं हुआ। जिसमें श्रीगोगाजी एवं मजूवीर वीरगतिको प्राप्त हुए मन्त्र, प्रभाष एवं प्रेरणा नित्यपाराया संग्राम हैं त रखा एवं होता है। पा पके योग, कर एक-दूर गोगाजौने कृतकृत्य एव A ख. प० अं०८ ·५० ( श्रीईमधातुपारायणे सदादयो धातवः) १६. इंक म्मरणे । १७. इंएक गतो इदन्तौ ॥२६) । १८. वींक प्रजनकान्त्यसनखादनेषु च ॥ (ईद-त. u१u) || १९. युक् अभिगमे । २०. पुंक् प्रसवेश्वर्ययोः । २१. तुंक् वृत्तिहिंसापूरणेषु । २२. युक् मिश्रणे । २३. शुक् स्तुतो। २४. क्ष्णुक तेजने । २५. स्नुक प्रस्नबने। २६. टुञ्ज २७. रु २८. कुक् शप्दे ॥(उदन्ताः ॥१०॥।॥ २९. रुदृक् अश्रुविमोचने। ३०, मिष्वपंक् शये । ३१. अन ३२. श्वसक् प्राणने । ३३. जक्षक भक्षहस- नयोः ॥ [उदाdि] (equ) ॥ ३४. दरिद्राक् दुर्गती । ३५. [इएक गतौ । गिरवामिण इत्यादी विशेषणार्थम् ॥ [२] । [स्नुक प्रस्तवने] प्रसाधनं क्षरणम् ॥ [उदन्ताः] १० ॥ अथाऽन्वर्गणो रदादिपश्चः । [रुदृक्] "हापञ्चकात्०" [४, १. ८८] इति [इटिं] रोदिति ॥ [अन श्वस प्राणने] प्राणन जीयनम् । वर्णक्रमस्य प्रतिज्ञानात् स्वपः प्रागनेनिर्देश प्राप्ते लाघवार्थ मिह पाठः । [स] सालम्यादि. दन्त्यान्त्यः ॥ [जक्षक] भयं ररपत्रकस्य पञ्चमो जक्षपकस्य स्वाध इत्युमय. कार्यभाक् ॥ xअन 'वृत्ति' इति स्थाने 'प्रवृति' इति पागन्तरम् ॥ "उनसर्गस्याऽनिणेघेदोति" [१, २, १९] इत्पन्न हणो वर्जनादुपसर्गावर्णस्य नगमावे, उप एति उपैति ॥ "इण:" [ २५] "इनिको." [.४, २५], इणोऽने" [५, I, .५] इति सूत्रेषु णिवायोजनमूहम् ॥

·( श्रोमधातुपारायणे अदादयो धातयः । ) 6283 ५१ जायक निद्राक्षये । ३६. चकासक् दीप्तो। ३७. शासूक् अनुशिष्टो ॥ [जशाद] ॥ ॥ ॥ ३८. वचं भाषणे ॥ १ ॥ ३९. मुजोक शुद्धौ ॥ १ ॥ ४०. सस्तुक स्वप्ने ॥ १॥ ४१. विदक् ज्ञाने ॥ १ ॥ ४२. हनंक हिंसागत्योः ॥ १॥ ४३. वशक् कान्तो ॥१॥ ४४. असक भूवि । ४५. पसक स्वप्ने ॥ २ ॥ यङ्लप च ॥ ॥ परस्मै भाषाः ॥ ४६. इंक अध्ययने ॥ १॥ ४७. शी स्वप्ने ॥ १ ॥ १८. हुङ्क् अपनयने ॥ ॥ ४९. पूडोक् प्राणिगर्भवि. मोचने । ५०. पृचेङ बान्तः ] ५१. पृजुङ् ५२. पिजुकि सम्पर्चने। (शासक अगुशिौ] अनुशिक्षिानेयोगः । मास्ति । [शक् कान्तो] कान्तिरिया ॥ [असक भुवि भवन भूः संता ॥ [पलुए च] सर्वे धातवो यङ्लुयन्त: किरणाददादी परस्मैपदिनन । बोमीति चोमोति, पापचीति पापति । पङ्लुगम्तमारमनेपदं न प्रयुज्यत इत्येके । भावकर्मणोरारमनेपदे न प्रयुज्यत इत्यन्ये । छन्दस्पेयेति फेचित् । यङ्लुवन्तस्य धरीतं चरीति पूर्वषो सज्ञा । [इति परस्मैपदिनोऽदादयः । (इडक् अध्ययने] इडिकोरधिनावश्यभावी योग: । मनुस्वारेचावेद, लेता हुक अपनयन] अपनयनमपलापः ॥ पृचङ पूजुङ गिजु कि सम्पर्नने सम्पनं मिश्राम् ।

·(श्रीहेमधातुपारायणे अदादयो धातव ।) ५३. जैकि वर्जने । ५४. गिजुकि शुद्धौ। ५५. शिजुकि अव्यक्ते शन्दे ॥ (शान्ता ru) ॥ ५६. ईडिक् स्तुती ॥ १ ॥ ५७. ईरिक गतिकम्प- नयोः ॥१॥ ५८. ईशिट् ऐश्वर्य 11॥ ५९. वशिक् आसिक् उपवेशने । ६२. कसुकि गतिशातनमोः । ६३. णिसुकि चुम्बने । (सान्ता. ) ॥ ६४. चक्षिक व्यक्तायां वाचि ॥" || आत्मने भापा । ६५. उर्णग्क् आच्छादने । ६६. टुंग्क् स्तुती ॥ २॥ ६७. बॅगक व्यक्तायां वाचि ॥ ॥ ६८. द्विषोंक अप्रीतौ ॥१॥ ६९. दुहीक क्षरणे। ७०, दिहीक लेपे । ७१. लिहींक आस्वादने ॥ (हान्ता ॥३॥) ॥ उभयतो भाषा ॥ [आड शासकि इच्छायाम् ] भाई इत्याहपूर्ण एत्राय प्रयोज्यो, न केवलो, नाप्यन्योपसर्गपूर्ण इत्येवमर्थम् ॥ [वक्षिक] "सयोगस्यादी०" [२, ', ८४] इति कस्य लुकि, भाटे । [इत्यात्मनेपदिनोध्दाददा] अयोध्यपदिन । [ऊर्तृग्य "योग्णा" (४, ३, ६०) रिति बोरवे, मोणोति प्रोग्याति । "न दिस्यो" (१, ३, ६1) रिस्यौरवप्रतिषेधे प्रोोन प्रो] ॥ [इस्युभयपदिनोऽदादय] ·(थोडमधातुपारायणे अदादी दादयोधातयः ।) [अथ ह्रादयः] ७२. हुंकु दानादनयोः » 1 ॥ ७३. ओहांक त्यागे t 1 ॥ ७६. निभीक भये । ७५. ह्रांक लज्जायाम् ॥ १ ॥ ७६. भृक् पालनपूरणयोः । ७७. ऋक् गतो ॥ २ " एरस्मै भापाः ॥ ७८. ओहां गतो। ७९. मांङ्क मानशब्दयोः 1 ॥ आत्मने मापा." ८०. डुदांगक् दाने । ८१. डुपांग धारणे च । ॥ २॥ ८२. टुडुभंगा पोपणे च ॥ ॥ ॥ अथादाद्यन्तर्गणो द्वादयः ।। हुए दानादायोः दानमा हरिप्रक्षेपः । [ओहां त्यागे] कका- रोज्दादिवज्ञापनापों "न हाको लुपि" [.., ५९} इत्यादी विशेषणात्र । [दांग्क दाने] "हयः सिन्ति" fs, !,१२] इदि हिरवे "मये" ११, २, १६) त्यारलुधि च दत्ते ॥ [दु ग्य] विश्वादधुः [ मरयः । इविवाद निमा निमम् ॥

·(श्रीहैमधातुपारायणे भदादी द्वादयो धातव । )
८३. णिजॅकी शोचे च । ८४. विजुकी पृथग्भाचे
८५. विष्लंकी व्याप्तौ ॥ १ ॥ उमयतो भाषाः ।।
इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रानुस्मृताअदादयः
कितो धातवः ॥ छ ।
गिकी शोचे व चायोपणे । प्रदिश्वाद ["अदिवि०" (३, ५. ६५)
इति वाडि [भनिजम् ॥ [विप्लंकी] सृद्धिवादहि [भविपत्
अन्नान्यैरन्ये येकादशाधीयन्ते । धृ भरणदीप्यो । ह प्रसारणे । ए
गतो । भस भर्सनदीप्यो । किकिती शने। तुर यणे । धिप शन्दे ! धन
धान्ये । जन जनने । गा स्तुसाविति । ति स्वलौकिकरवादसामिपेशिया: "
॥ [इत्यविकरणः किद-मदादिगणः सम्पूर्ण.] ।

·(अहमधातुपारायणे दियादयो धातवः ।)
[॥ अथ दिवादयः ॥]
-------
.
१. दिवूच क्रीडा-जयेच्छा-पणि-द्युति-स्तुति-
गतिषु
॥ १ ॥ २. जुए ३. झुपच् जरसि ॥ (ऋदन्तौ ॥२a) ॥
४. शोंच तक्षणे ५. दो ६. छोच् छेदने । ७.
पोंच् अन्तकर्मणि ॥ (ोदन्त ॥५) ॥
८. बोडच् लज्जायान् ॥ (डान्त inn) ॥ ९. नृतैन्
नर्तने ॥ (तान्त ॥n) ॥ १०. कुथच पूतिभावे। ११.
पुथच हिंसायाम् ॥ (थान्ती ॥५॥) ॥
अथ इयविकरणा दियादयो वर्णक्रमेण निर्दिश्यन्ते
तत्रापि पूर्वाचार्यप्रसिदयनुरोधेनादी-
[दिवूच क्रीडाजयेच्छापणिद्युतिस्तुतिगतिपु] नयेच्छा विजिगीषा ।
पणिपर्यवहार कयादि । “दिवादे०" [३, ४, २] रिति श्ये “वादे."
[२, ३, ४] रिति दीधैं घ दीव्यति' । चिरकरण दिवादित्वज्ञापनार्थम्, एप
सर्वत्र ॥ [जार अपच जरसि] जरा वयोहानिः ॥ [चोच अन्तकर्मणि]
भन्तका विनाश नृतैच् नर्त्तने] नर्चन मान्यम् ॥ [धच् प्रतिभावे ]

·है , . (श्रीहमधातुपागयणे दिवादयो घातयः ) १२. गुधेच परिवेष्टने । १३. रांधच् वृद्धौ । १४. व्यधंच ताडने | (घन्ता ॥३॥) ॥ १५. क्षिपंच प्रेरणे । १६. पुष्पच विकसने । (पान्ती ॥२॥) ॥ १७. तिम १८. तोम १९. टिम २०. टोमच् आईभावे ॥ (मान्ता ॥u) ॥ २१. पिवूच उतौ । २२. श्रिवूच गतिशोषणयोः । २३. टिवू २४. क्षिवूच निरसने ॥ (बान्ताः ३४) २५. इपच गतौ ॥ (पान्त ॥1n) २६. ष्णसूच् निर- सने । २७. कसूच हृतिदीप्त्योः २८. सैच् भये । २९. प्युसच् दाहे ॥ (मान्ताः Mya) || ३०. पह ३१. पुहच शक्ती ॥ दन्तौ ४२०) ।। पूतिभावो दुर्गन्ध. {] ॥ [*राधंच वृद्धी वृद्धरन्यन्न मुरेव [रानोस्योदन पच चीत्यर्थ.] । मनाय राध्यतीत्यनाऽपि मंत्रस्य वृद्धिविषयं शुभाशुभपालोचनमिति ॥ [पिवूच उत'] उतिर्वान तन्तुमन्तान इत्यर्थ ॥ [कसूच् इतिदीप्त्योः] वृतिः कौटिल्यम् ॥ [पुहच शकौ] तृप्तावयमित्येके । खादिषु पहिष्यमास्याप्यस्येद पाठो वृदावेष इयविकरणा: । रामति वर्धत इत्यर्थः ॥

·{ श्रीहेमधातुपारायणे दिवादी पुपादयो धातयः ।)
[ अथ युषादयः ]
३२. पुषंच पुष्टो. १ ॥ ३३, उचच् समवाये ॥
धान्तः] (Nam) ॥ ३४. लुटच् विलोटने । मन्त्र] nn) ॥
. ३५. विदांच गानप्रक्षरणे। ३६. क्लिदोच आर्द्रभावे ।
३७. मिमिदाच स्नेहने । ३८. निविदाच् मोचने
च॥ (दान्ताः ॥४॥)॥
३९. क्षुधंच बुभुक्षायाम् । ४०, शुधंच्+ शोचे।
४१. क्रुधंच कोपे । ४२. पिळूच संराद्धो। ४३. ऋधूच्
वृद्धौ । ४४. गृधूच् अभिकाहायाम् । ४५, रधौच
हिंसासरायोः ॥ (धान्ता. ॥७॥) ||
॥ अथ दिवान्तर्गणः पुपादिः परस्मैपयेथ ॥
तिमाऽपि मसिद्पनुरोधादादी, पुष पुष्टों] अर्गकोऽयम् ॥ {उचच
समयाये] समवाय ऐक्यम् ॥ [विदांच पात्रपक्षरणे] गानप्रक्षरण धर्मधुनिः।
आदिवात् योर्मेट हस्विनः विभवान् ] ॥ सुधंच शौचे गम् ॥
पिव संसो] सदिनिपत्ति । अनुसारगोट् सदा सेदुम् सिद्धः ।
+ मन 'शुधन दौ' इत्यपि पाठः ।

·५८ (श्रीहैमधातुपारायणे दिवादी पुषादयो धातयः ।) ४६. तृपौच प्रीतौ । ४७. पौन हर्पमोहनयोः । ४८. कुपच क्रोधे । ४९. गुपच व्याकुलत्वे । ५०. युप ५१. रुप ५२. लुपच् विमोहने । ५३. डिपच क्षेपे । ५४. ष्ट्रपच् समुच्छ्राये ।। ।। (पान्ताः ॥९॥) ।। ५५. लुभच् गाद्धर्थे । ५६. शुभच संचलने । ५७. णभ ५८. तुभच हिंसायाम् ॥ (भान्ताः ॥en) || ५९. नशौच अदर्शने । ६०. कुशच श्लेषणे। ६१. भृशू ६२. भ्रंशूच् अधःपतने । ६३. वृशच वरणे। ६४. कृशच तनुत्वे ॥ (शान्ताः ॥६॥) | ६५. शुपंच शोषणे । ६६. दुपंच वैकृत्ये । ६७. क्लिपंच आलिङ्गने। ६८. प्लुपच् दाहे । ६९. नितृष पिपासायाम् । ७०, तुपं ७१. हृष तुष्टो। ७२, [तुपौच ग्रीतौ] प्रीतिः सौहित्यम् ॥ [पीच हर्पमोहनयोः मोहनं गर्षः । लिमच गायें] गादधमभिकाला शुभच संचलने] संचलन रूपान्य- भावम् । पुतादिपरितेनैवानुभदिति सिद्ध इपविकरणार्य [1] विधादावयमवश्यं पठितव्य इति पुपादापि पठितः ॥ [नशौच अदर्शने भदर्शनमनुपलब्धिः। [दुपंच वैकृत्ये कृत्यं रूपमाः । प्लुपूर] अनूदिदमित्येके ॥ [तुपं हुप तुष्टौ] तुष्टिः प्रीतिः । 'प' अदिदित्येक ॥ + एक इति पदेन 'नन्दी' योग्यः ।

·अथ शमादीनां सेटां सप्तकं श्ये दीर्थ मर्दच पर्यन्तं [जम्ः
पर्यन्त] चाष्टकं घिनणर्थं प्रदर्श्यते । ता च बहुत्वा यान्ताः पहादी ।
भय प्रतवर्णक्रमेण हाताश्चग्यारः । [मुद्दोच् पैचित्त्ये] वैचित्यमारिका
(श्रीहेमधातुपारायणे दियादौ पुपादिस्तदन्तर्गणः शमादिश्च)
रुपच रोपे। ७३. प्युप (पान्ताः ॥९॥) ७४. प्युस ७५.
पुसच् विभागे। ७६. विसच प्रेरणे । ७७. कुसच श्लेषे।
७८. असूच क्षेपणे । ७९. यसूच प्रयत्ने । ८०. जसूच्
मोक्षणे । ८१. तसू ८२. दसूच उपक्षये । ८३. वसूच
स्तम्भे । ८४. बुसच उत्सर्गे। ८५, मुसच् खण्डने । ८६.
मसेच परिणामे ।। (सान्ताः ॥१३॥) ॥
[अथ शमादयोऽष्टौ]
८७. शमूच ८८. दमूच उपशमे । ८९. तमूच्
कालायाम् । ९०. श्रमूच खेदतपसोः । ९१. भ्रमूच
अनवस्थाने । ९२. क्षमौन सहने । ९३. मदेच ह।
९४. समूच ग्लानौ ॥ (मान्ता: nu) ॥ [इति शमादयोऽष्टौ]
९५. मुहौच वैचित्ये । ९६. द्रुहीच जिघांसायाम्।
९७. ष्णुहौच उद्भिरणे । ९८. ष्णिहौच प्रीती ॥
(हास Men) ॥ वृत् पुपादिः [१०] ॥ परस्मै भाषाः ॥
[सर उत्सगे] उत्सर्गरत्यागः ॥ [मसैच् परिणागे ] परिणामो
विकारः । परिमाणे इत्यन्ये ॥ ३ ॥

·६० ( श्रीहमधातुपारायणे दिवादो स्वादयो धातवः । ) [अथ स्वादयो नव] ९९. पूडौच् प्राणिप्रसवे । १००. दूञ्च् परितापे॥ [उदन्तौ] (u२u) ॥ १०१. दींच् क्षये । १०२. धीं ' अनादरे । १०३. मीङ्च् हिंसायाम् । १०४. रीच श्रवणे । १०५, लींच् श्लेषणे । १०६. डींच् गतौ । १०७. बींच् वरणे ॥ [इंदन्ताः] (11) ॥ वृत् स्वादिः ॥९॥॥ ॥ पुपादि [र्दिवायन्त- गणो घर्तितः सम्पूर्ण इत्यर्थः) [ केचित्तु शमू-वसू-तमू-भ्रमू-भ्रमू-क्षमो-मदै-असौ-यस्-जस-दसू-वस् प्युष-प्युस-पुस-प्लुपू-विस-कस-कुश-वुस-मुस-मस-लुट-उच-भृशु-धंधू- वृश-श-भिवृष-हृप-रुष-डिप-प्टूप-कुप-गुप-युप-रप-प-लुभ-भ-तुभ- विदो-भिमिदा-निविदा-अधू-गृधूनां-पुष्पादित्वं नेच्छन्ति । अधात्मनेपदिषु सूर्यत्यादिनवका क्योस्खस्य नरवाथै मदश्यते । [हीड्व गौ] म्वादेरेघेह इयार्थ सूयस्यादित्वाधं च पाठ इस्बेके । तन्मते व्यतेरपि डीनः सीनवान् ॥ ९॥ 5 तन्मते पुष्याघमावे सिचि भशमीर भदमी मनमीत् भयसीद भलोरीत भलोपीद भकोपीत भरोपीत महदिखादि । # भत्र हा घपणे' इति पाटान्तरम् ॥ भ

·६१
(श्रीदैमधातुपारायणे दियादौ यात्मनेपदिनो धातयः ।)
१०८. पीच् पाने । १०९. इच् गतो । ११०.
प्रीच् प्रीतौ ॥ (ईदन्ताः ॥३॥) ॥
१११. युणिच् समाधौ । ११२, सृजिच् विसर्गे ॥
(जान्तौ ॥२॥) ॥ ११३. वृतूचि वरणे ॥ [तान्त: ॥१॥] ॥ १११.
पदिंच गतौ । ११५. विदिच् सत्तायाम् । ११६. खिदिच
दैन्ये ॥ (दान्ताः ॥३॥) ॥
११७. युधिंच सम्प्रहारे । ११८. अनो रुधिंच
कामे । ११९. बुधिं (धान्ता: An) १२०. मनिंच ज्ञाने।
१२१. अनिच प्राणने । १२२, जनैचि प्रादुर्भावे ॥
(नान्ता: ॥३॥) ॥
भदन्तात्रयोऽनिटश्च । [पोच पाने] 'मांच माने' इत्यादि कश्चिद् ॥
[युजिन समाधी] समाधिश्चितवृत्तिनिरोधः ॥
[वृतचि यरणे ] 'कृत वर्तने' इत्यस्यैव वरणे दिवादिग्वं विधीयते ।
अन्ये वा घृचि यरणे इति दि[-पादि] यं वा पतिपडाः । केचिन वागन्दी-
दिरने [क] स्वरोऽयमिस्याहुः [वावृत्यसे] u (पदिय गो] गनियान शान
प॥ [युधिम् सम्पहारे] सम्प्रहारो हननम् ॥ [मनो रुधिर कामे] काम
इच्छा । अनुपा रुधिदियादिः कामे । [भनुरुप्यते । आमादन्यत्र स्वादिः ।
[अनिच्] पान्तोऽयमित्येके ॥
-

·(श्रीहेमधातुपारायणे दिवादी आत्मनेपादिनो धातवः । ) १२३. दीपैचि दीप्तो । १२४. तपिंच ऐश्वर्ये वा ॥ (पान्तौ] (२) । १२५. रैचि आप्यायने । १२६. धूरैङ् १२७. जूरैचि जरायाम् । १२८. धूरैङ् १२९. गूरैचि गतौ । १३०.शुरैचि स्तम्भ। १३१. प्रैचि त्वरायाम् ॥धूरादयो हिंसायां च ॥ ६ ॥ १३२. चूरैचि दाहे ।। (रान्ताः ॥८४) ।। १३३. क्लिशिच उपतापे । १३४. लिशिंच अल्पत्वे । १३५. काशिच दीप्तौ। १३६. वाशिच शब्दे ॥ (शान्ताः ran) ॥ आत्मनेभाषाः ॥ तिपिच पेश्वर्ये वा] 'तपं धूप सन्तापे' इस्यस्यैवैश्वर्ये उघे] दिवाद- स्वमात्मनेपदं च वा विधीयते । पक्षे ऐन्धर्वेऽपि स्यादिश्वम् । एके तु तपिम् [ऐश्वर्य इति] भास्वन्तरं दिवादिमाहुः । भन्येx पतोविपर्ययेण पवित्र ऐवयें [वा] इति पेतुः ॥ [पूरैचि आप्यायने] भाप्यायनं वृद्धिः ॥ (धूरादयो हिंसायां । भ्रादयः परपि हिंसायां] चकारास्यायथमुक्केषु जरादिषु ॥ x अन्ये इति पदेन 'दमिला' योध्याः ॥

·(धोहमधातुपारायणे दियादौ उभयपदिनो धातयः ।)
१३७. शकीच् मर्पणे ॥ १ ॥ १३८. शुगैत्र पूति-
भावे ॥ ३॥ १३९. रञ्जींच रागे
॥ १॥ १४०. शपींच
आक्रोशे ॥३॥ १४१. मृषीच तितिक्षायाम् ॥ १ ॥ १४२.
जहाँच बन्धने ॥ १५ ॥ उभयतो भाषाः ।।
इत्याचार्यनीहेमचन्द्रानुस्मृताः दिवायश्चितो
धातवः॥छ॥
अयोभयपदिनः । शकींच मर्पणे [-मनोदय मर्पणे इयविकागो-
अर्धान्तरे तु [भुविकरण:] सादिपठित एवैत्येके ॥ [शुचाच प्रतिभावे]
पूतिमाव: क्लेदा

·(श्रीहमधातुपारायणे स्वादयो धातवः । ) [॥ अथ खादयः॥] wwmummi १. पुंग्टु अभिषवे ॥ २. पिंग्टु बन्धने । ३. शिग्ट् निशाने । ४. डुमिंग्ट प्रक्षेपणे। ५. चिंग्ट् चयने ।। (इदन्ताः ॥५॥) ॥ ६. धूगट् कम्पने ॥ (अदन्तः ॥३॥) ॥ ७. स्तुंग्ट् आच्छादने । ८. गट हिंसायाम् । ९. वृकुटु वरणे ॥ (ऋदन्ताः ॥३n) || उभयतो भाषाः ॥ १०. हिंट गतिवृद्धयोः ॥ (इदन्तः ॥३॥) ॥ ११. श्रृंट् श्रवणे । १२. टुढंट उपतापे ॥ (उदन्तो ॥२॥) ॥ १३. ऍट् प्रीतो । १४. स्मृटू पालने च ॥ (भदन्तौ ॥२॥ ॥ अथ स्वादयो वर्णक्रमेण निर्दिश्यन्ते-- सनाऽपि प्रसिदधनुरोधेनादी-[पुंगट अमिप] अभिषय. नं सन्धानाध्यं पीटनमन्धने घा । दिवं स्वादित्वज्ञापनार्थम्, एवं सर्वत्र देयम् ॥ (शिंगद निशाने निशान सनकरणम् ॥ [चिंगट् चयने] केरित 'चिगणु पये' इति पुादौ पन्ति, अस्य च घटादिस्यम् विस्फुरोर्नवा" , २, २२) इस्पारयामा शति । तन्मते प्रयति ।

·( श्रोहैमधातुपारायणे स्थादयो धातयः । ) १५. शक्लंट् शक्तो। १६. तिक (मान्तौ ॥ २ ॥११७. तिग ( गान्तः ) १८. पघट हिंसायाम् ॥ (घान्त:' vin) ॥ १९. राधं २०. साधंट संसिद्धौं । २१. मधूट् वृद्धो (धान्ताः ॥३॥ २२. आपलं व्याप्तो । २३. तृपट प्रीणने (पान्तौ ॥२॥१॥. २४. दम्भूट दम्भे ॥ [भान्ता] १ ॥ २५. कृवुटु हिंसाकर- णयोः । २६. धिबुट् गतौ ॥ (बान्तौ ॥२n) ॥ २७. निधृपाट् प्रागल्भ्ये । शान्तः ॥21] ॥ परस्मैमाषाः ॥ २८. प्टिघिट आस्कन्दने ॥ (पान्तः) ॥ २९, अशोटि व्याप्तौ ।। (शान्तः ॥1) ॥ गात्मने भाषी इत्याचार्य श्रीहेमचन्द्रानुस्मृताः स्वादयष्टितो धातवः । 1 [शक्लंद शक्तौ] ये तु शक्यतेः [पुण्यादिवं प्रतिपनास्तेषा] पुप्यादि. स्वादेवाडि सिद्ध लदियमात्मनेपदेऽप्यम् । चेन " क्रियायनिहारे." ३. ३. २३] इति [ भारमनेपदेहि ] ग्यस्यशकत ॥ [तिक तिग घट हिमायाम् ] भागावाकन्दनेऽपीग्य के । [ पघंट ] अयोपदेशोऽर मिग्येक सिमाधयिषति] । 'तिक विध उपध हिंमायाम्' इत्यम्ये पेतुः । 'धियुट् गतो' इत्यनन्तरं येऽन्यरष्टो पठिना' - 'म सप्तौ, दप धावने, क्षिर त्रिरि दाम दु हिंसायामिति' नेऽलौकिकत्वादुशिता. ॥ अथारमनेपदिनौ सटी २] । [अशोटि पाप्ताँसहातेऽप्यन्ये ॥ x अत्र 'ये वन्य रिहाटो पठिता' इस्पपि पालः ॥

·(श्रीहमधातुपारायणे तुदादयो घातवः ॥)
பளாபயாபாபாபா
LuDr.ALE
[अथ तुदादयः]]
yamarinximgoexnew
१. तुदीत् व्यथने (m) २. भ्रस्जीत् पाके ॥
[जान्तः] (nn) ॥३. क्षिपीत् प्रेरणे ॥ [पान्तः] (Hin) ॥ ४.
दिशीत् अतिसर्जने ॥ [शान्त ] (un) ॥ ५. कृषीत् विले.
खने ॥ (पान्तः] (110)
[अथ मुचादयोऽष्टो]
६. मुलंती मोक्षणे । ७. पिचीतू क्षरणे ॥
[ चान्तौ ॥३॥] ॥ ८. विलूंती लाभे ॥ हाम्तः ॥11] ॥ ९.
• लुप्लुंती छेदने। १०. लिपीत् उपदेहे ॥ [उभषठो मायाः ॥
५-विभाषिताः ॥
११. कृतेत् छेदने । १२. खिदत् परिघाते । १३.
पिशव अवयवे ।। ३-युव मुचादिः ॥ .
अथ तृदादयन्तितो वर्णक्रमेण--
मन प्रसिवयनुरोधेनादौ १ ग्यमने । नियं तुदादिवसारनाय
सर्वत्र पम् ॥
(मुलंती] भय मुनादयोऽो. समाया पधानिट उभयपनि प्रयः
परस्मैपदिनः, सिपः सेटर लिपीत् उपदेहे] देहो कि
निदत् परियाते परितापे हापम्पे , पिशत् अपरमे] सुमारबारे
।
मिति 1.

·. (श्रीहमधातुपारायणे तुदादयो घातयः।) १४. रिं १५. पित् गतौ । १६. धिंत् धारणे । १७. क्षित निवासगत्योः । [इदम्ता](३n) ॥ १८. पूत प्रेरणे ॥ [अन्न] (nn) ॥ १९. भृत् प्राण- त्यागे ॥ [मदग्ना: ॥१] ॥ २०. कृत् विक्षेपे । २१. गृत् निगरणे ॥ भदन्तौ] (१२५) ॥ २२. लिखत् अक्षरविन्यासे ॥ बात:] (10) जर्च २४, झर्चत् परिभापणे । २५. त्वचत् संवरणे । २६. ऋचत् स्तुती । २७. ओनस्चीत् छेदने ॥ (चान्ता: ५५॥) ॥ २८. माछत् इन्द्रियप्रलयमूर्तिभावयोः । २९. विछत् गतो। ३०. उछत् विवाते । ३१. मिछत् उरलेशे। ३२. उछुत् उञ्छे । ३३. प्रछंत् जीप्सायाम् ॥ (शान्ताः ॥३॥) | [kि] भय प्रवर्णकमेणेदनामानिरा , [गत् निगरप] मगाणं भोजनम् ॥ त्वचत संचरण] मवरण- मागदनम् । [भौमस्तोत्] दग्योगस्योऽगम् - [उछन् विपास] विदा सोऽतिमः ॥ [मिछत् उन्हे.शे] उहगो माधनम् । योनि मिला। [उनुत् उम्छे] उठ उप । प्रदत् शो मायाम] strपा निशामा,

·( श्रीहेमधातुपागयणे तुदादयो धानव ।)
३४. उन्जत् आर्जवे । ३५. सृजत् विलगें। ३६.
रुजोत् भङ्गे । ३७. भुजोत् कौटिल्ये । ३८. दुमस्नोत्
शुद्धौ । ३९. जर्ज (जान्ता: 4६u) ४०. झईत् परिभाषणे ।
४१. उझत् उत्सर्गे ॥ (शान्तौ ॥२॥) |
४२. जुडत् गतौ । १३. पृड ४४. मृडत् सुखने।
४५. कडत् मदे ॥ (ना: ॥n) ||
४६. पृणत् प्रीणने । ४७. तुणत् कौटिल्ये । ४८.
मृणत् हिंसायाम् ॥ ४९. द्रुणत् गनिकोटिल्ययोश्च ।
५०. पुणत शुभे। ५१. मुणत् प्रतिज्ञाने । ५२. कुणत्
शब्दोपकरणयोः। ५३. घुण ५४. घूर्णत् भ्रमणे ॥
(Mar ॥९॥॥
५५. तत् हिंसाग्रन्थयोः ॥ (गन्त] (unt) ५६.
णुदंत प्रेरणे । ५७. पलूंत अवसादने । (दान्तौ ॥२॥) ।।
टिमरजीत शुद्धो] शुध्धा खान मुटन ध लश्यते ॥ [उन्मत् ।
होपानरयोऽय "वर्गम्य" [...] इति इस जाने, समति कडा
बदे] भक्षणे इत्यन्ये ॥
[पुणत् शुभे] शुभ गुमविषया लिया।
[णुदत् प्रेरणे] ईदिदयमित्येके । [सम्मते "त" (... २५)
सियाकपारमनेपदे, मुदते नुतु] ॥

·(श्रीदेमधातुपारायणे तुटाहो शाद" ५८. विधत् विधाने ॥ [धान ] 228 11 ५५ नगर गतौ ।। [नान्तौ ॥२॥ || ६१. लुपंत मटा । -} ki | ६२. रिफत कथन-युद्ध-हिंसा-दान. ६४. तुम्फत् तृप्तो। ६५. प्रफ ६६. सम्मान दिलाया। ६७. फ ६८. इंफत् उत्क्लेशे । ६०.. गुफा ७०. मन ग्रन्थने ॥ (पान्ता ॥९४) ॥ ७१. उभ ७२. उंभत् पूरणं । ७३. म . शुभत् शोभाथें । ७५. भेत् ग्रन्थे । ७६. अमन विमोहने ॥ (भाना. ॥६i) | ७७. कुरत् शब्दे । ७८. क्षुग्त् विश्वनने । ७२, खुरत् छेदने च । ८०. घुरत् भीमार्थशब्दयोः । ११. पुरत् अग्रगमने । ८२. मुरत् संवेष्टने। ८३. सुरत् श्चर्य- दीप्त्योः । ८४. स्फर (गन्ताः ॥८॥) ८५. स्फलत् स्फुरणे। ८६. किलत् ऋत्यक्रीडनयोः। ८७. इलत् गति- [हफ हम्फत् ] पारातादिरयेके । पति : रो भानु च मेव्यते, नरपति] [ऋम्फस्] इमारोपान्यो रादिवामित्यन्यः । [सन्मते दो पलो पनिट, रिम्फति । रिरिंग्फ] ॥ शुम्भत् शोभायें] शुम्भ भाषणे चेयर्थमेाद पाठ [शुग्मति । म्यादी मुम्न मनाघों) दम्मादिरियो ।

·( श्री मधातुपारायणे तुदादौ फुटादयो धातयः । ) खप्तक्षेपणेषु । ८८. हिलत् हावकरणे । ८९. शोल ९०. सिलत उन्छे । ९१. तिलत् स्नेहने । ९२. चलतू विलसने । ९३. चिलत् वसने । ९४. विलत् वरणे। ९५. बिलर भेदने । ९६. णिलत् गहने । ९७. मिलत श्लेषणे ॥ लान्ताः ॥१३॥) ॥ ९८. स्पृशंत् संस्पर्शे। ९९. रुशं १००. रिंशत् हिंसायाम् । १०१. विंशत् प्रवेशने । १०२. मृशंत् आमर्शने । १०३. लिशं (शान्ताः ॥६॥) १०४. ऋषैत् गतौ। १०५. इपत् इच्छायाम् । १०६, मिपत् स्पर्खायाम् ॥ (पान्ताः ॥३॥) ॥ १०७. बृहोत् उद्यमे । १०८. तृहौ १०९. तृहौ ११०. स्तृहो १११. स्तूंहोत् हिंसायाम् ॥ (हस्ताः ॥५u) १ [अथ कुटादयः] ११२. कुटत् कौटिल्ये ॥ ११३. गुत् पुरीपोत्सर्गे। ११४. ध्रुत् गतिस्थैर्ययोः ॥ (उदन्तौ ।।1) ॥ ११५. णूत् स्तवने । ११६. धूत् विधूनने ॥ (मदन्तो ॥२॥ ॥ स्तृिदो स्तुहास] पोरदेशानिमानिये ॥ ५ ॥ अथ तुदाधन्तर्गपा गुटादि-मत्र मिश्यारोपनादी 'पर'

·७१
( श्रोहैमधातुपारायण तुदादो कुटादयो धातवः ।)
१२७.
११७. कुचत् संकोचने । ११८. व्यचत् व्याजी-
करणे ॥ (चान्तौ ॥२॥॥ ११९. गुजत् शब्दे ॥ [जान्त ]
॥१॥१२०. घुटत् प्रतीघाते।१२१. चुट १२२. छुट १२३.
त्रुटत् छेदने । १२४. तुटत् कलहकर्मणि । १२५. मुटव
आक्षेप-प्रमर्दनयोः । १२६. स्फुटत् विकसने
पुट [ट. en ]१२८. लठत् संश्लणे ॥ [ठात: 11n] ॥
१२९. कृडत् घसने । १३०. कुडत् बाल्ये च ।
१३१. गुडत् रक्षायाम् । १३२. जुडत् बन्धे। १३३.
तोडने । १३४. लुड १३५. थुड १३६, स्थुडत्
संवरणे । १३७. तुडत् उत्सर्गे च । १३८. बुड १३९.
भ्रुडत् मंघाते । १४०. दुड १४१. हुड १४२. बुडत्
निमजने ॥ [दाता ॥४॥] ||
१४३. चुणत् छेदने ॥ [णान्त ] ॥1॥ ॥ १४४. डिपत्
क्षेपे ॥ [पान्त ] ॥ ॥छुरत् छेदन । १४६. स्फुरत् स्फुरणे
रामो ॥२॥] १४७. स्फुलत् संचये च ॥ [लान्तः
॥ परस्मै भाषा ॥
[लुटन् ] हान्तप्रायमित्येके लिदति नलोड लुडिता । 'लुछ सपा
कोठति । 'लुटि प्रतीपाते' लोठते ॥
छिडत् घसने घसन भक्षणम् ।
तुडत्

·( थोईमघातुणरायणे तुदादी फुटादयो घातयः ।) १४८, कुंङ् १४९. कूत् शब्दे ॥ (उदन्तः 114) ॥ १५०. गुरैति उद्यमे ।। रान्तः ॥ ३९. ॥ वृत् कुटादिः । १५१. पृड्त् व्यायामे । १५२. दृत् आदरे। १५३. धृङ्गत् स्थाने ॥ (कदन्ताः ॥३५) ॥ १५४. ओरिजेति भयंचलनयोः । १५५, ओल- जैङ् १५६. ओलस्नैति बोडे । १५७. प्वजित् सङ्के । (मा3ts [४॥) || १५८, जुपैति प्रीतिसेवनयोः ॥ [पात: am ॥ ॥ मात्मने भाषा: इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रानुस्मृताःस्तुदादयस्तितो धातवः॥ कृत् पुटादिः) गदापतर्गश: इटादित सम्पूर्ण इन्। भम प्रहावर्णकमेण हान्दारापोऽनिरंध] , [परत घ्यायामे] मा. माम योगः ॥ (द स्थान भारणे इत्यन्ये । SAR

·(मोहमधातुपारायण राधादयो धातयः।)
...
[अथ रुधादयः]
१. रुळूपी आवरणे ॥ १४ २. रिपी विरेचने । ३.
विपी पृथग्भावे ॥ (साम्ती an) || 2. युनूंपी योगे ।।
(जाम: ||
५. भिदंपी विदारणे। ६. छिपी वैधीकरणे ।
७. क्षुद्रूपी संपेपे+। ८. उदृपी दीतिदेवनयोः । ९.
उत्तदृपी हिंसानादरयोः ।। (भाषा: i) || उभयतो मापाः ॥
१०. पृचेप संपर्के । ११. चेप् वरणे । १२. तभू
(पान्ता: an) १३.
तोप संकोचने । १४. भओए
आमर्दने । १५. भुजंप पालनाभ्यवहारयोः । १६.
अध रुपादयः नविकरणा वर्णक्रमेण प्रदर्शन।
[रुणी भापरणे] भारत Afrre IN PATTETari,
(रिपो विरेनने] गिनं ARRE
(मादपी दीप्तिदेयनयोः] यम 1
भुसंप पालनाम्यवहारयो] भागे मगर,
---
+'संपेरे इम्पस मे : इति.

·(ोहमधातुपारायणे रुधादयो धातयः ।) अौप् व्यक्ति-म्रक्षण-गतिषु । १७. ओविजै भय- चलनयोः ॥ (ar) ५) ॥ १८. कृतैप वेष्टने ॥ [तान्त ] ॥१॥ ॥ १९. उन्दै क्छेदने ॥ दान्तः] 1 ॥ २०. शिष्लंपू विशेषणे । २१. पिप्लंप संचूर्णने ॥ (पान्तमा ॥ २२. हिसु [सान्त ] (1) २३. तृहप हिंसायाम् ॥ [हान्त ] (1) ॥ परस्मैभाषा । २४. खिदिप दैन्ये । २५. विदिप विचारणे ॥ (दान्तौ ॥२॥) ॥ २६. निइन्धैपि दीप्तो ॥ [धान्त.] ban || -- | आत्माने भापा ॥ इत्याचार्य-श्रीहेमचन्द्रानुस्मृता रुपादयः पितो धातवः ॥ [गौए व्यक्किन्नक्षणपति पति प्रकटता । अक्षण धृतादिसेकः । तत्र केवलप ब्रमणे एवं वृति., सोपसर्गविशेषस्य तु पोपयोरिति विवेक. ॥ शिलप विशेषणे] विशेषण गुणान्तरोत्पादनम् ॥ [इनि नविकरणः पित्-रुधादिगणः सम्पूर्णः]

·( भोईमधातुपारायणे तनादयो धातयः ।)
[॥ अथ तनादयः ॥]
१. तनूयी विस्तारे । २. पणूयी दाने। ३.
क्षणूग् ४. क्षिणूयी हिंसायाम् । ५. ऋणूयी गौं ।
६. तृणूयी अदने। ७. घृणूयी दीप्तौ ॥ (नाग: Han) ||
उभयतो भाया ॥
८. वनूयि याचने । ९. मनूयि वोधने ॥ (मानौ २५)
॥ आरमने भारी ॥
इत्याचार्य-श्रीहेमचन्द्रानुस्मृतास्तनादयो यितो
धातवः ॥ छ॥
अथ तनादय उरिकरणा वर्ण रमेण प्रदर्यन्ते-
तमोमयपदिमादी नाना मप्त सेटच । मनग्गे पिस्तारे लिए
तनादिपनार्थम् । हस्मिात् "शि" ! ३ ९) या
रमनेपदे कामादे." (३. रिपुकारे घ सनुन]
इति उविकरणो मित्-तनादिगणः सम्पूर्णः]

·(श्रीहेमघातुपारायणे यादयो धातवः ॥)
LILLIGITTEE
[॥अथ यादयः॥]
१. डुक्रींग्श् द्रव्यविनिमये। २. पिंग्श् बन्धने।
[इदन्तः । ॥ ३, प्रींग्श् तृप्तिकान्त्योः। ४. श्रींग्श् पाके ।
५. मींग्श् हिंसायाम् ।। (ईदम्ताः ॥३॥) ।।
६. युंग्श् बन्धने । ७. स्कुंग्श् आप्रवणे ॥
(उदन्तौ ॥५) ॥ ८. नाश् शब्दे । ९. दूगर हिंसायाम् ॥
दिन्तौ ॥२॥ ॥ १०. ग्रहीश उपादाने । हाम्रा:Jam ||
[वादयः २२.]
११. पूग्य पवने ॥
[प्वाद्यन्तर्गणो ल्वादिः]
१२. लूगश् छेदने । १३. धूश कम्पने ॥
अथ क्यादयः भाचिकरणाः [वर्ण] क्रमेण प्रस्तूपन्ते-
तिवादी दुझींगा द्रयविनिमये] विनिमयः परियानम् ।। [मींना
एप्तिकान्त्योः) कान्तिासिरायः ॥ ग्ध आमवणे] भाप्रवणमुदरणम् ॥
[गा हिंसायाम् ] गताविपये ॥ [प्रदीय उपादाने पादानं स्वीकारः ।।
अथ ध्याधन्तगणः वादिः वादेव" [५. १. १.५] निस
ग्योमनायः प्रश्श्यते । निग्रो इग्नासया सेटश । 'पूर पपने' । पयन शुदिः)
अथ प्याद्यन्तोगणो स्यादि:-" अगदे० "
[४. ३. रिति
नापाः प्रदश्यते । लिग छेदने] "ग" [v. २. 1.५] रिति हरणे,
.

·॥ उभयतो भाषा.
॥
२२. कृ २३. मृ
म २४.
( थीहमधातुपारायणे यादयो धातवः।)
(कदन्ताः ॥३५) ॥ १४. स्तृग्श् आच्छादने । १५. कृग्श्
हिंसायाम् । १६. वृगु बरणे ।। (ऋदम्ताः ॥३॥) ॥
१७. ज्यांश हानौ ॥ आदन्तः] (1) ॥ १८. रीश् गति-
रेपणयोः । १९. लीश् श्लेषणे । २०. व्लीश् वरणे ।
२१. ल्वीश् गतौ ॥ (इंदन्ताः १४u) |
शुश् हिंसायाम् । २५. पर
पालन-पूरणयोः । २६. बृश् भरणे । २७. भृश
भर्जने
दृश
विदारणे । २९. जा
वयोहानौ । ३००
नश
नये
। ३१. गश शब्दे । ३२. मर गतौ ॥
(ऋदन्ता: 11n) ॥ नृत् प्यादि.-२२, त्यादि -२१ ॥
३३. ज्ञांश अवाधने ॥ [भादन] । ॥ ३४. क्षिपश
हिंसायाम् ॥ [इदम्तः] + ॥ ३५. बोंश् वरणे । ३६. भ्रीश
उनीते लुनाति । "ऋल्बादे" [५. २. ६८] रिति कित्तीना तो नये, जून:
लूनवान् निः ॥
रिश् गतिरेपणयोः रेपण हिंसा ॥ [ब्लो वरणे गताविन्ये
[ल्वी गो] 'रूपी श्लेषणे' इत्यप्ये पठन्ति ॥
विश भरणे] चरणे इत्यन्ये । ओध्यादिः ॥ भृश भर्जने च] भजनं पाय.
। चकारादरणे । भासने इत्यप्यन्ये ॥ [दृश् विदारणे] भये इत्यन्ये ।।

·( श्रीहमधातुपारायणे न्यादयो धातवः ॥ )
DIDOELI
Kut
[॥अथ ऋयादयः॥]
१. डुक्रींग्श् द्रव्यविनिमये। २. पिंगश् बन्धने।
[इदन्तः] : ॥ ३. प्रींग्श् तृप्तिकान्त्योः । ४. श्रींशु पाके ।
५. मीग्र हिंसायाम् ।। (इंदन्ताः ॥३॥) ।।
६. युंग्श् बन्धने । ७.' स्कुंश आप्रवणे ॥
(उदन्तौ ॥५१) ।। ८. ग्श् शब्दे । ९. द्रुगश हिंसायाम् ॥
[कदन्तौ ॥२॥ ॥ १०. ग्रहीय उपादाने ॥ (दान्स] ५१७ ॥
[प्वादयः २२.]
११. पूग्य पवने ॥
[प्वाधन्तर्गणो लादिः]
१२. लूगर छेदने । १३. धूम्स कम्पने ॥
अथ यादयः नाविकरणाः [वर्ण] कमेण प्रस्तुपन्ते-
तिवादी फींग ट्रम्यविनिमये] विनिमयः परियनम् ॥ [re
एप्तिकान्त्योः कास्मिरमिलाः ॥ (रंश आप्रवणे] भाप्रयणपुरणम् ॥
गा हिंसायाम्] गतावित्यभ्ये ॥ [ग्रहीश उपादाने पादानं ग्वीकारः ।।
अप व्यावन्तर्गणः प्यादिः याव" [v.....तीस:
प्रयोजना प्रदश्यने । [ग्रोदलाया सेरम । 'पूगा पपने । पशन पुगि)
अथ वापरतोगणो स्वादि:-" कायदे.
भरवाः प्रदश्यते । लिगा वेदने दे." {r. १. 104] पनि हो,
[.. .. 14] नि

·( श्रीहमधातुपारायणे प्रयादयो धातवः।)
(उदन्ताः ॥३७) ॥ १४. स्तृश्श् आच्छादने । १५. कृग्श
हिंसायाम् । १६. वृगु वरणे ॥ (ऋदन्ताः ॥३॥) ॥
॥ उभयतो भापाः ।।
१७. ज्यांश हानी ॥ (आदन्तः] (१) ॥१८. रौं गति-
रेषणयोः । १९. लींश श्लेषणे । २०. ब्लींश् वरणे ।
२१. ल्वीश् गतौ ॥ (इंदन्ताः (en) ||
२. कृ २३. मृ २४. शश हिंसायाम् । २५. पर
पालन-पूरणयोः । २६. वृश् भरणे । २७. भृश
भर्जने
च । २८. दृश् विदारणे । २९. जरा वयोहानौ । ३०.
नश् नये। ३१. गश् शब्दे । ३२. श् गतो ॥
(अदन्ताः ॥m) ॥ धृत् प्यादिः-२२, ल्यादिः-२१ ॥
३३. ज्ञांश अववाधने ।। [आदन्नः । ॥ ३४. क्षिप्श
हिंसायाम् ॥ दन्तः । ॥ ३५. नोश् वरणे। ३६. भ्रीश
लुनीते लुनाति । "त्वादे." [४. २. ६८] रिति रितीनां तोनरवे,
रनवान् लनिः ॥
गिश् गतिरेषणयोः] रेपणं हिंसा ॥ [प्लो वरणे गताविन्ये
ल्वीम् गो] पाश् श्लेषणे' इसप्येके परन्ति ।।
दश भरणे) करणे इत्मन्ये । भोप्यादिः ॥ भृशु भर्जने च] मर्जन पाल:
TETरणे । भसने हत्यायन्ये ॥ [देश विदारणे] भये इत्यन्ये ।
छूनः

·। ( थीहेमधातुपारायणे क्यादयो धातवः ।) भरणे ॥ ईदन्तौ] २ ॥३७. हेठ भूतप्रादुर्भाव ॥ ष्ठान्त.] ॥३८. मृडश् सुखने ॥ [टान्त.] + ॥ ३९. श्रन्थश् मोचनप्रतिहर्षणयोः। १०. मन्थश् विलोडने । ४१. ग्रन्थ संदर्भ । ४२. कुन्थर संक्लेशे॥ [थान्ताः ] ५ ॥ ४३. मृदश् क्षोदे । दान्तः ॥ ४४, गुधर रोपे। ४५: बन्धंश् बन्धने || [धान्तौ] २ ॥ ४६: क्षुभश संच- लंने । १७. णभ ६८. तुभश् हिंसायाम् ॥ [भाम्ताः] ३ ॥ ९. खवर हेठश्वत् ॥ [धान्तः । ॥ ५०. क्लिशौर विवाधने । ५१. अशश भोजने ॥ [शान्तौ] २ ॥ '. ५२. इपर आभीक्ष्ण्ये । ५३: विपश् विप्रयोगे। ५४. ग्रुप ५५. प्लुपश स्नेह सेचन-पूरणेषु । ५६. मुपश स्तेये। ५७. पुपश् पुष्टो। ५८. कुपश् निष्कर्षे ॥ [पान्ता] ७ ॥ ५९. ध्रसूश् उच्छे ।। [सान्त'] १ ॥ परस्म भाषाः ।। दृशश सम्भको ॥।॥ आत्मने भाषा ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रानुस्मृताः-यादयः शितो धातवः॥ हिंदश भूतप्रादुर्भाये] भूतप्रादुभांवो [ऽतिका सोत्पत्ति ॥ [इति नायिका शित्-मयादिगणः सम्पूर्ण ] । । -M .

·(थीमधातुपारायणे चुरायो धातव 1) ամուսիսագուսմում կամուսինը TfittiittiIIT [अथ चुरादयः॥ - MITTITTITUTIMITIMINIMIIMIMI १. चूरण स्तेये॥॥ २. पृण पुरणे। ३. घृण स्रवणे अथ णितश्चरादयो वर्णक्रमेण प्रस्तुयन्ते- तग्रादौ 'चुरण स्तेये। णिव चुरादिस्वशापनार्थम् । स्वार्थिकरयेना न्तरमस्वाद् विशेषविधानाध कर्नादिकारकापेक्षाचन बहिरङ्गेम्य सामान्यविहि- तेभ्यश्च तिपादिम्य प्रागेय "चुरादिभ्यः" [३६ १७] इति स्वाय गिरि, णिजन्तस्याऽपि क्रियावाद्धातुस्ये 'शेपा०" [५ ५ १००] इति परस्मैपद चोरयति । णिची गिधाभावात् फलवत् कर्तर्यारमनेपद नास्ति । चन्द्रस्तु णिज्यप्युभयपदिवमानासीत् गिन् विकल्प च । [ धातोरनेकस्वराद्" (३ १ ५५) हात परोक्षाया आमि चोरयाचकार "णिधि०" (३ ४ ५८) इति है, अचूचुरत् । ] चोरयन्त प्रायुड तेति णिजन्तात् "प्रयोकृयापारे." [३१. २०] इति णिगि 'रनिटि" [ ३.८३] इति णिचो लुक्यपि णिजात्या- श्रयणात् समानलोपित्वाभावाद् "उपान्त्यस्य०" [२. ३५] इति दस्दे, "धोदी." [, ६४] इति पूर्वस्य दीर्घ च अचूचुरत् ॥ इह पम् चितुण्-प्रभृतीना सनकारनिर्देशमकृत्वा उदित्करण चुगदेगियोऽनित्यत्वज्ञा. पकम्, न च चिन्त्यते इत्यादौ नलोपाभावाथम् । ततो णिग्लुक स्थानिदेनो. पान्याभावान लुकोऽप्रसङ्गात् । तेन चौरति चिन्ततीत्यादि सिदम, इद च रिटप्रतिषेधाभावार्य 'महीपालवच श्रुत्वा, जुधुपु पुष्यमाणया' इत्यपि सिदम् ॥1॥ ऋदन्तौ द्वौ। [पृण] [स्वाथ णिचि, पारयति] ऋदन्तोऽयमित्येडे । 'पृक् पालन पूर्णयो : पिवति । पृहत् म्यायामे' व्याप्रियत । [धृण यव) भ, म मावरणे' इति पूर्वे पेटु ॥ २॥ ज्ञापक घुरविशन्दने [हात विशब्दने- प्रतिषेध । अय [हि] विशब्दने धुके च मिचो नित्यत्वेऽनेकरवरबादेव सिद, तेन ·८० ( श्रीदैमधातुपारायणे चुरादयो धातयः ।) ॥ भदन्तौ] २ ॥ ४. श्वल्क ५ वल्कण भाषणे । ६. नक ७. धक्का नाशने । ८. चक्क ९. चुकण व्यथने । १०. टकुण् बन्धने। ११. अर्कण स्तवने ॥ (कान्ताः ॥८॥) ॥ ... १२. पिच्चण कुट्टने । १३. पचुण विस्तारे ॥ (चान्तौ ॥२५) ॥ १४. म्लेछण म्लेच्छने ॥ [शान्तः ॥ ॥ १५. ऊर्जण् बल-प्राणनयोः । १६. तुजु १७. पिजुण हिंसा-बल-दान-निकेतनेषु । १८. क्षजण कृच्छ्र- जीवने । १९. पूजण पूजायाम् । २०, गज २१. मार्जण शब्दे । २२. तिजण निशाने । २३. वज २४. ब्रजण कान्ता भष्टौ । [चुकण् । चिक्कति कौशिकः । चिश्पम् , चिकणम् ] ner चान्तौ द्वौ। [ पचुण विस्तारे । उदित्वाने ] प्रपञ्चयति । [अजि मपञ्च'] 'पचुद व्यतीकरणे' पञ्चते ॥ २ ॥ [म्लेछण म्लेच्छने ] ग्लेछनमध्यक्ता वाक् । [म्लेच्छयति] 'म्लेछ भव्यक्ताया वाचि' म्लेच्छति ॥ ॥ अथ जान्ता एकादश । [तुजु पिजुण हिंसायलदाननिकेननेषु । निकतनं गृहम् ] लजुमप्येके पेतुः, [लुञ्जयनि] । 'लोक त ति [दण्डकेऽनयोः] पुन, पाठोऽर्थमेदार्थ आत्मनेपदार्थः मकर्ममार्थश्च [अपसे पिञ्जयते] 'तुशु चलने च' अति । 'पिजुकि सम्पने पिते ॥ [तिजण निशाने] तिजि क्षमा- , ·संचूर्णने] 'मुटत् आक्षेपप्रमर्दनयो' [मुटति] ॥ [मुटुण परिहामे] भय स्फुटण इत्यो [फोटयति] ॥ [घटुण विभाजने] दान्नोऽयमित्येके, वण्डयनि । ( श्रोहंमधातुपारायण चुरादयो धातवः । ) मार्गणसंस्कारगत्योः । २५. रुजण हिंसायाम् ॥ (लान्ताः ॥1॥॥ २६. नटण अवस्यन्दने। २७. तुट २८. चुट २९. चुटु ३०. छुटण छेदने। ३१. कुट्टण कुत्सने च । ३२. पुट्ट ३३. चुदृ ३४. पुट्टण अल्पीभावे । ३५. पुट ३६. मुटण संचूर्णने । ३७. अ६ ३८. स्मिटण अना- दरे । ३९. लण्टण स्तेये च । ४०. स्मिटण स्नेहने । ४१. घट्टण चलने । ४२. खट्टण संवरणे । ४३. पह ४४. स्फिटण हिंसायाम् । ४५. स्फुटुण परिहासे। ४६. कोटण् वर्णने। ४७. वटुण विभाजने। ४८. रुटण रोषे ॥ (टान्ताः ॥२३॥) ॥ निशानयोः । ["गुतिजो." (३, ४, ५) इति सनि तितिक्षते । निशाने । तु तेजने] ॥ [यज प्रजण मार्गणसंस्कारगत्यो] मार्गगो बाणस्तस्य संस्कारे गतौ च । मार्गसंस्कारेऽपीत्यन्ये ॥ १ ॥ अथ टान्तात्रयोविंशतिः । [नटम् अरस्यन्दने] अवस्यन्दनं अंशः 'गट नृती' [नटति] नतो घटादिवाद्भस्वे नटयति [शासाम्] 1 नतेरन्या [घटादिस्वाभावे] नाट्यति [भटम् ] । [नडेति नन्दी । नदः नाडी प्रणाल प्रणाली] ॥ (पुट्टण् थल्पीभावे अपोपदेशोऽयमनादराधेश्येत्यन्ये ॥ [मुटण् 'टु विभाजने' खण्टाति । १३ ॥

·ट२ । (थीहैमधातुपारायणे चुरादयो धातवः । ) ४९. शठ ५०. श्वठ ५१. श्व?ण संस्कारगत्योः । ५२. शुठण आलस्ये । ५३. शुद्रण शोपणे । ५४. युटुप वेष्टने ॥ (कान्ताः ॥६॥) ॥ ५५. लडण उपसेवायाम् । ५६. स्फुडण् परिहासे। ५७. ओलडुण उत्क्षेपे। ५८, पीडण् गहने । ५९. तडण आघाते । ६०. खड ६१. खडण भेदे । ६२. कडुण् खण्डने च । ६३. कुडुण रक्षणे । ६४. गुडुण् वेष्टने च । ६५. चुडुण छेदने । ६६. मडुण भूषा- याम् । ६७. भडण कल्याणे। ६८. पिडुण संघाते । ६९. ईडण स्तुती । ७०. चडुण कोपे। ७१. जुड (दान्ताः ॥1॥ अथ ठान्ताः पट् । शठ संस्कारगत्योः] 'शट तये च [शति] 2 [शुठण आलस्ये] 'शुट गतिमतीघाते' [शोटति ॥ [शुठण शोषणे] 'शुद्ध शोपणे' [शुण्ठति ॥ ६ ॥ भथ डान्ताः सप्तदश । [लडण उपसेवायाम्] [लाध्यति । इस्य एवं वरलालयति । 'लट बिलासे' कादति । ] जिद्धोन्मन्यने [घटादिस्वाणिगि हवे] लडयनि । [पीड ण गहने] गहन याधा । भवगाहने इत्ये ॥ [कडुण खण्डने च] चकारा दे । 'सुडग खण्डने' इत्येके [खुण्यति खुण्डितः] । [गुडण वेपने च] चकाराबक्षणे ॥ [भडण] दान्तोऽयमित्यन्ये [भन्दयनि] ॥ [पिडण] 'पदुग्' भयमित्यन्ये । [पण्डयति] " [10] ॥

·' इति युजादी पठिष्यमाणोऽप्यर्थभेदादिश पुनरपीतः । भाग्मनेपदे न रु
संघाते ॥
( श्रीहमधातुपारायणे चुरादयो धातयः । )
७२. चूर्ण ७३. वर्णण प्रेरणे । ७४. चूण ७५. तूणण
सोचने । ७६. अणण दाने । ७७. पूणण
(णान्ता:] ||
७८. चितुण स्मृत्याम् । ७९. पुस्त ८० वुस्तण
आदराऽनादरयोः । ८१. मुस्ता संघाते । ८२. कृतण
संशब्दने । ८३. खते (तान्ताः ॥ ६ ॥) ८४. पथुण
गती
८५. श्रथण प्रतिह। ८६. पृथण प्रक्षेपणे । ८७.
प्रथण प्रख्याने ॥ (यान्ता: nun) ||
[थणण दाने] । प्राणयति । 'श्रण दाने' प्रगति ॥ गान्ताः ॥
सान्ताः पट् । [चितुण स्नृत्याम्] उदिवाधिन्नान । "णिवेत्ती"
[५, ३, ४] स्यनापवाद "भीषि-भूपी०" [५, ३. १०९] स्यति चिन्ता ।
भीयादिग्योऽनापवादेप्रत्ययेऽपि णेलुकि भीपादीनां मिदावविधानं गेलुडो-
इनित्यत्वज्ञापनार्थम् । तेन गेलुंगमाये "संयोगाद्" [२, १, ५२] इति इपि
"न यमनेन न जातयेदसा न कुबेरेण न पनपाणिना ।
मभवो युधि सुप्रभम्पया अप्सनेनैव पमुग्धगपते ॥"
भय सुभपूर्वात कम्पः बलि, लुंगभावे गुणेपादेशे च 'सुभकम्पपा'
सिदम् । ज्ञापन पकत्रिदेव गिलुगभागो झाप्यते । मामादिए म सयंत्रा
म्यभिचार्यऽयादेश इत्यामन्तेति वधनम् ॥ [पुस्त आदरानादयोः] -
वन्दने इति चन्द्रः॥ [कृतण संशब्दने] संशदनं ख्यातिः । [म्यतं गती
पोपदेशोऽयमिति नन्दी फजीयनेऽप्ययमित्यन्पे । [1]
भान्साघरवारः । [थयण प्रतिदर्षे ] प्रतियग्ने इत्यन्ये । 'अषण को
गावायं पास इसके [धाययते ॥ []
चिन्तिया । तथा--

·८४ ( थोमधातुपारायणे चुरादयो धातवः ।) ८८. छदण् संवरणे ८९. चुदण संचोदने । ९०. मिदुण स्नेहने । ९१. गुर्दण् निकेतने । ९२. छर्दम् वमने ॥ (दान्ताः ॥५॥) ॥ ९३. बुधुण् हिंसायाम् । ९४. वर्धण छेदन-पूर- णयोः। ९५. गर्धण अभिकाङ्क्षायाम् । ९६. वन्ध ९७. वधण संयमने ॥ (धान्ताः ॥५॥) || ९८. छपुण् गतौ । ९९. क्षपुण् क्षान्तौ । १००. ष्टूपण समुच्छ्राये । १०१. डिपण क्षेपे। १०२. हपण व्यक्तायां वाचि । १०३. डपु १०४. डिपुण संघाते । १०५. शूर्पण मानें ॥ (पान्ताः ॥८॥) ॥ भथ दान्ताः पञ्च छदण संपरणे । छादयति उर्जने तु घटादिया। द्भस्वे छदयति । अदन्तोप्ययमित्येके छिदयति] । 'छदण् भपवारणे' "युजादे." [३, ४, १८] रिति वा णिचि, छादयति छदति । रूपाम्यस्वार्थ पेह पाठा, छादयते । भन्नारमनेपद सिद्धम् ॥ [चुदण सचोदने] संचोदनं नोदनम् ॥ [मिदुण स्नेहने] रान्तोयमित्येके मिण्टयति] । नायमुदिदिति कौशिकः ॥ [गुर्दण निकेतने पूर्वनिकेतने इत्येके । पूर्वनिकेतनमाधो निवासः ॥ वमने । इह 'गर्दा शन्दे' इत्येके पेतुः । गदंपति गर्दभः । म्वादौ गर्दति ।] अयं गर्जे इत्यपरे ॥ [५] ॥ [बुधुण हिंसायाम्] ठान्तोयमित्यन्ये [बुण्ठयति] . [धान्ताः-५] ॥ भध पान्ता भष्टौ । (यूपण समुच्छाये] भषोपदेशोऽयमित्यन्ये महपु डिपुण संघाते] अभिमदने इत्येके । [॥ [छर्दम् ।

·( श्रीहेमधातुपारायणे चुरादयो धातवः।) १०६. शुल्बण सर्जने च । १०७. डबु १०८. डिबुण क्षेपे । १०९. सम्बण सम्बन्धे । ११०. कुबुण आच्छादने । १११. लुबु ११२. तुबुण अर्दने । ११३. पुर्वण निकेतने ॥ (बान्ताः ॥८॥) ॥ ११४. यमण परिवेपणे ॥ [मान्तः] । ॥ ११५. व्ययण क्षये ॥ (याम्तः) ॥ ११६. यत्रुण संकोचने । ११७. कुंद्रुण अनृतभाषणे । ११८. श्वभ्रण गती ॥ (रास्ताः ॥३५) ॥ अथ वान्ता अष्टौ । [शुल्मण सर्जने च] तालब्यादिः । चकारान्माने । [डिबुण] केचित्तु दम-दभु-दिभूनपि भान्तानिहाधीयते ॥ ॥ इति श्रीपूर्वमहर्पिसङ्कलिता टिप्पणिका समाप्ता ॥ अग्रगा नाऽवलोक्यते, एतत्स्थाने मुनिश्रीदक्षविजय- संयोजिता टिप्पणिका प्रारभ्यते- सम्पण-पोपदेशोऽयमित्यन्ये । तालच्यादिस्यमिति द्रमिलाः ॥ तुखुम- मा तुपुणित्यप्यन्ये । तुम्पयति । पुर्वण-भचि पूर्वः । पूर्व इत्यमरको मोष्टयान्तेपु पठितस्तत्प्रकृतिस्वानुरोधादान्तेष्वयमसाभिरिहाधीतः ॥ यमण परिवेपणे-मपरिवेषणे इत्यन्ये । यामयत्यतिथीन् । परिवेष- दन्यत्र "यमोऽपरिवेषणे मिचि च" (१, २, २९) इति हरवे यमपति कुदुण-गादिरयमित्यन्ये ॥

·८६ (श्रीहमधातुपारायणे चुरादयो धातव ॥) ११९. तिलण स्नेहने । १२०. जलण अपवारणे । १२१. क्षलण शौचे। १२२. पुलण समुच्छाये । १२३. विलण भेदे । १२४. तलण प्रतिष्ठायाम् । १२५. तुलण् उन्माने । १२६. दुलण् उक्षेपे । १२७. वुलण निम- जने । १२८. मूलण रोहणे । १२९, कल १३०. किल १३१. पिलण क्षेपे। १३२. पलण रक्षणे । १३३. इलण प्रेरणे । १३४. चलण भृतो ॥ (लान्ता ॥१६) ॥ भथ लान्ता पोटश । तिलण स्नेहने-तेलयति । 'तिलत् स्नेहने' तिलति ॥ जल-अयं लजाण-इति नन्दी । लाजयति । अचि लाजा । 'जल घारये' जलति ॥ क्षलण् शौचे-शौच शोधकर्म ॥ पुलण समुछाये-पोल. यति । 'पुल महावे' पोलति । तदादावस्ययमिरयेके । तन्मते पुरुति । विलण मेदे-मोठयादि । अत्र मिलेति कौशिक । बिलत् भेदने' मिलति ।। तुलण-तोलयति । सुल्यतीति तुलशब्दात् "गिज बहुलम् " (३, ५, २) इति मिचि रूपम् ॥ मूलण रोहणे-मूलयति । मुलेति नन्दी मोलयति । 'मुल प्रतिष्ठायाम् मूलति ॥ कल-कालयति गा । भपि कार यति क्षिपति स्वेषु स्येषु पर्यायाम्तरेषु भाषानिति फाल । 'करण सख्यानात्यो' भदन्त , मैकल यति । 'कलि शब्दसख्यानयोः' कहते ॥ किल-कल्पी। किला मात्यकीदनयो' किलति ॥ पलण-पाटयति । पालेति चन्द्र । पाली ॥ इलए एलपति " उपमर्गस्याऽनिगेदोरी" (१, २, १९) इनि भयर्णलोपे, प्रेस यति परेरयति । 'इलर गतिस्मक्षेपणेषु' इति ॥ चलण भृतौ-शामयति । 'वर कम्पने' चलति । कम्पने घटादिवाद्ये घर पनि । 'घटत् विमने नमनी पतन्ती सी ले था, भग्न अषणादमोऽमो." (२,1, 11५) इति गर्ग सादेशो बोय ॥ .

·(श्रीहमधातुपारायणे चुरादयो घातकः ।) १३५. सान्त्वण सामप्रयोगे ॥ (बात: 111) ॥ १३६. धूशण कान्तीकरणे ॥ [शान्तः] । ॥ १३७. श्लिपण श्लेपणे । १३८. लूपण हिंसायाम् । १३९. रुपण रोपे १४०. प्युपण उत्सर्गे ॥ (पान्ता: nun) || १४१. पसुण नाशने । १४२. जसुण रक्षणे । १४३. पुंसण अभिमर्दने । १४४. बूस १४५. पिस १४६. जस सान्त्वण सामप्रयोगे-सास्वयति । अपोपदेशस्वात् "जिस्तोरेवा." (२, ३, ३०) इति पत्याभावे सिसान्त्वयिषति । पोपदेशोऽमित्येके, तन्मते सिपान्त्वयिति । साम सारवप्रयोगे' इति चन्द्र. । सामयति । 'सामण सान्त्वने' भदन्न, अममामत् ।। धूशण-~शयति । दन्त्यान्त्योऽयमित्येके धूपयति । मूर्धन्यान्तोऽय- मित्यन्ये धूपयति ॥ अध पाताश्चत्वारः । क्षिपण-श्लेषयति । 'भि दा है' पनि 'लिपंच आलिङ्गने' लिष्यति ॥ रुपण-रोषयति । 'हष दिपायाम्' रोपति । 'रषच रोपे' स्यति । प्युषण-प्योपयति । 'युषच विभागे' प्युष्यति ॥ अथ मान्ताः षट् । जसुण-अन्न दहुण् इत्यप्येके, दंडयति । पुसण- "नः पुंसे:" (३२) इस्युगादिसूत्रेण भकप्रत्यये "नवादय.” (१, २, १२८) इति नसादिवालोदभावे नपुसकम् ॥ पिस-गतावयमित्येकै । बलदाननिके- सनेष्वपीत्यन्ये । 'पिस गती' पेसति । अदनुवन्धरवाणी के हवामावे अपि- पेसत् । एके स्वाहुः मायमृदित् , तथा च णिचो नित्यग्वाचौरादिकेनैव सतीति प्रयोगसिद्धी वाटी पाोऽस्यात्मनेपदार्थः, पेसते ॥ जस-“शासनाटक " ·t ( श्रीहंमधातुपारायणे चुरादयो धातवः ।) (सान्ताः ॥६॥) १४७. बर्हण हिंसायाम् । १४८. ष्णिण्ह स्नेहने ॥ (हान्तौ ॥२॥) ॥ १४९. म्रक्षण म्लेच्छने । १५०. भक्षण अदने । १५१. पक्षण परिग्रहे ॥ (सान्ताः ॥३॥) ॥ १५२. लक्षीण दर्शनाङ्गनयोः ॥ (क्षान्तः ॥१५) ।। ॥ इतोऽर्थविशेषे आलक्षिणः ॥ । (२, २, १४) इति कर्मणो वा कर्मस्ये "शेपे" (२, २, ८1) इति पाम्, पौरपोजासयति ॥ ६ ॥ अथ हान्तौ । घण-यह यति । 'वहिं पाधान्ये' बहते ॥ णिवण- "पसोऽष्टयः" (२, ३, ९८) इति से स्नेहयति । पोपदेशयात "गिरतो. रेवा०" (२, ३, १५) इति पाये, सिणेहयिषति । 'रिणहौर प्रीतो स्निमति । अध क्षान्तात्रयः। म्रक्षण-प्रक्ष यनि मादी 'प्रभरो' हाय, प्रशान मक्षण-गिण "भोहिसायाम्" (१, २, ६) इत्यगिपत। कर्मग्ये भी गीर्यवान् भक्षपति गो ग्यान् मैत्रः । मप्र ययानां प्रमयमरोहभगवन शेतमा स्वाक्षणे प्रागवियोगलक्षणा हिमादेश हिमाया अन्यत्र योधारा०" (३, २, ५) इति प्राप्तrtan न भवतीति "हेतु " (२. २, .) हति करि मीयायाम्, भक्षयनि qिual शिशुना मगः ॥।॥ मधोमयपदी शान । लक्षीण दर्शनादनयो:- नि: I 4. यति, मनयते । सक्षिण भालोगने' भनिदो गुगल, मप ॥ ॥ इता परमविशेपे घुगदयो लक्षिताः प्रतिगम्त- - .

·हस्वे, रणनि लमयति ॥ लिगुण चित्रीकरणे-लिलयानि शब्दम् । खोपु. नपुंसकलिङ्गचित्रीकरोतीत्यर्थः । अन्यत्र 'लिगु गती' रिङ्गति, आरिद्वति ॥३॥ . . ( श्रीहेमधातुपारायणे चुरादयो धातकः।) १५३. ज्ञाण मारणादिनियोजनेषु ॥ [मादन्तः] : ॥ १५४. च्युण् सहने ॥ [उदन्तः] : ॥ १५५. भूण अवक- कने ॥ [अदन्तः ॥१॥ १५६. बुक्कण भपणे १५७. रक १५८. लक (कान्ताः ४३५) १५९. रग १६०. लगण आस्वादने । १६१. लिगुण चित्रीकरणे ॥ (गान्ता: ॥३३) ॥ झाण मारणादिनियोजनेपु-मारणादयो “मारणतोरणनिशाने शश्व" (१, २, ३०) इति सूत्रोक्तारतेपु नियोजने घाथै जानातिश्चगदिः । मारणे- "मारण." इति हस्ये संज्ञपयति पशुम् । तोपणे-विज्ञपति गुरुम् । निशाने- प्रज्ञपयति शस्त्रम् । नियोजने-भाशापयति भृत्यम्, अन मारणाद्यथाभावाद् इस्वाभावः । उर्फम्योऽर्थेभ्योऽन्यत्र न चुरादिरिति कृयादिस्वात् इनाः, माजानाति । च्युण सहने-हसने इत्येके । च्यावयति शरान्, सहते इत्यर्थः । अन्यन्न 'च्युइ गतौ' च्यवते ॥ भूण अवकल्कने-अवककन मिश्रीकरणम् । भावयति दनौदनम् । विकल्कने इति नन्दी । भावयेद् ब्राझणं तपः । भव. कल्पने इत्यन्ये । भावयति साधुः समयम् । 'भू सत्तायाम्' भवति । प्राप्ती तु "भूहः प्राप्तौ गिड्" (३, ४, १९) इति वा गिडि भाषयते, भवते ॥ भध कान्तात्रयः। युझण भपणे-भापणे इत्येवे । आभाषणे इत्यन्ये । मुक्कपति श्वा चौगन् । भपणादन्यत्र 'बुक्क भाषणे' युकनि ॥ रक लक मास्या दने-आमादने इत्यन्ये । भाराकयति भालाकयति धर्मम् ॥ ३॥ भध गान्तामपः। रग लगण आस्वादने-- भन्यत्र सो शङ्कायाम्। रगाति । 'लगे महे' लगति । णिगि “घटादेहस्खो०" (१, २, २४) हति ·, . ( श्रीदेमधातुपारायणे चुराइयो धातवः ।) १६२. चर्चण अध्ययने । १६३. अञ्चण विशेषणे । १६४. मुचण् प्रमोचने ॥ (चान्ताः ५२.) ॥ १६५. अर्जण् प्रतियत्ने। १६६. भजण विश्राणने। (जान्तौ ॥३n.) ॥ १६७. चट १६८. स्फुटण भेदे । १६९. घंटण संघाते ॥ (टान्ताः ॥३॥) हन्त्यर्थाश्च ॥ भय चान्तात्रयः । चर्चण्-चर्चयति शासम् । “भीषिमूपि." (५, १, १०९) हत्यहि, चर्चा । भन्यन्न 'पर्चत् परिभाषणे' इति देवित्, अचंति ॥ अञ्चण विशेषणे-विशेषणमतिशयः। मञ्चयत्ययम, म्यक्तीकरोसीत्यर्थः। भन्यत्र 'अन्५ गती च' भवति ॥ मुचण्-मोचयति शरान् । प्रयोजने इस्थन्थे । मोचयति कुण्डले प्रयोगयतीत्यर्थः । भन्यत्र 'मुचि कहकने' हरनेके, मोचते । 'मुचलूवी मोक्षणे' मुखते मुञ्चति ॥ ३ ॥ भय जान्ती । मर्जण प्रतियत्ने-प्रतियानः संस्कारः । मर्जपति हिर. निवेशयतीत्यर्थः अन्यन्त्र तु 'मज सर्ज अर्जने' भजति । भजण विधा- पने-विभागनं विपचनम् । भाजयति । मन्यत्र 'भजी सेवायाम् भजते माति । अर्थ टान्ताशयः । स्फुटण मेदे-स्फोटपति । भर्धान्तरे तु 'फर विसरणे' स्फोटति । 'स्फुटि विकसने' स्फोरते । 'स्फुटत् विकमने' स्फुदति । घटण समाते-पाटयति । भर्थान्तरे त घटिप् चेष्टायाम' घरते । पारिवा- झरवे घटयति ॥ दन्त्याय-येऽन्यत्र हत्या हिंसार्श: पपन्ने नया रादौ वेदितम्या ! 'हनंक हिमागायोः' पातनि । “सु ताप् हिमायाम्' हिंसयति, हंपति । तत्तणपाठसामन्यांतु हमि दिनधि तृणेतीत्यादयोऽपि । भनेव सिऽम्पेष रिसार्यानो पुरादौ पार भाग्मनेपदादिगतस्पमेदाः । भन्ने चटारफुटौ पर पदमपों इत्या पाठं भम्पाते । भम्पाट इम्पर्य धानुराइम फुट इनि घर इत्परं स प्रयोऽये हम्प्रर्धाः हिसा: मग- . ण्यम्, -

·प्रशन्दयति विशन्दयति । भाषाविधारयोरित्यपर । अनुपसायाऽयमारम्भ ।
( श्रोहमधातुपारायण चुरादयो धातय । )
१७०. कणण निमीलने ॥ (गान्त ॥१४) ॥ १७१.
यतण निकारोपस्कारयोः॥(तान्त ॥१॥निरश्च प्रतिदाने!
१७२. शब्दण् उपसर्गाद्भाषाविष्कारयोः। १७३.
भुरादौ भवन्ति । चाटयति आस्फोटयति घाटयति हन्तीत्यर्थ । अथांन्तरे तु न
घुरादिस्वम्, चटति भास्फुटति घटते । अपरे वन्यथा व्याचक्षते । चटास्फुगे ।
भास्फुटत्यय पुरादि , चाटयति । घट घ । अब चास्फुटत्यर्थे घुरादि , चाटयति ।
घट च । भय चास्फुरस्य) चुरादि , घाटयति । अन्यन्न घटति घटते ।
कणण-अर्था-तरे तु 'कण शन्दे' कणति । गतौ घटादिवाणिगि
।
इस्चे कणयति ॥
पतण निकारोपस्कारयो -निकार खेदनम् । उपस्कारे यातयति
दरिदो नागरस्य धनम् । प्रतियातयति प्रतिविम्ययतीत्यर्थ । अर्थान्तरे त
'यते प्रयाने' यतते । निरश्च प्रतिदाने-निर परो यति प्रतिदानेऽर्थे
सुरादि. निर्यातयति ऋणम् ,
शोभयतीत्यथ ॥
भय दान्ता पट । शब्दण उपसर्गादापाऽऽविष्कारयो -भापो
भाषणम् । भाषे आविष्कारे चार्थे शन्द इत्यय धानुरुपसर्गापरवरादि । विश
दयति, प्रशब्दयति । प्रतिशम्दयति प्रतिश्रुष्कामाविष्करोतीत्यथ । योगविमा
गोऽप्रेति नन्दी । तन्मते उपसगादित्येक शब्द इत्यय धातुरुपसर्गापरसुरादि
पूर्वस्तु भाषणाविष्कारार्थ शब्दयति, विशन्दयति । अन्यस्तु शन्दक्रियायामि-
त्यधीते, शब्दयति । भषणस्यापि शन्दविशषक्रियारूपरवादवा तमांव
उपसर्गादाविष्कार इति पठित्वा प्रशदयति विशब्दयतीत्याविष्कारमाने तदादरा त
x 'प्रतिपादने इत्यायन पाट कवित् ॥
। तत

·( थीहैमघातुपारायणे चुरादयो धातवः ।) धूदणक आस्रवणे । १७४. आङः क्रन्दण सातत्ये । १७५. प्वदण आस्वादने । १७६. आस्वदः सकर्मकात् । १७७. मुदण संसगें ॥ (दान्ताः ॥६॥ ॥ १७८. शृधण प्रसहने ॥ (धान्तः 111) ॥ १७९. कृपण अवकल्कने॥'(पान्त: ॥au) ॥ १८०. जभुण नाशने॥ (भान्तः ॥n) ॥ १८१. अमण रोगे ॥ (मान्त: un) ।। १८२, पूद भासवणे भरणे इत्येके । भान्तरे तु 'पदि क्षरणे' सूदते ॥ आङः क्रन्दण-अर्थान्तरे तु 'ऋदु रोदनाह्वानयोः' आफन्दति ॥ वदण आस्वादने-संवरणे इत्यन्ये । अर्थान्तरे तु यदि भास्वादने' मैत्राय स्वदते दधि ॥ आस्वदः सकर्मकात्- भापर्वात स्वदतेः सकर्मकाणिज् भवति । आस्वादयति यवागूम् । अन्ये तु 'प्रसण् गहणे, पुषण धारणे, दलण विदारणे, लोक तर्केति भासार्थदण्डकः, पूरण आप्यायने, स्वदण संवरणे इति क्रमेग पठिरवा घ्याख्यान्ति प्रतिमारभ्य आस्वदः स्वदभिव्याप्य यो धातुः पठिनस्त- स्मात् सकर्मकक्रियावचनादेव गिज् भवति । ततोऽकर्मकेभ्यो णिचो व्यावृत्तिः । मुदण संसर्गे-भान्तरे 'मुदि हर्षे' मोदते ॥ ६ ॥ शृधण प्रसहने-प्रसहनममिभवः । अप्रसहने इत्येके । भप्रसहनम- मर्षः। भर्थान्तरे तु शृधून शब्दकुस्सायाम्' शर्धते । शुधग उन्दे' शर्धते शर्धति । कृपण अवकल्कने-भवकल्कनं मिश्रीकरणं सामध्यं च ! कल्पयति । भवकल्पने इत्यन्ये । चन्द्रस्तु भूकपो द्वावष्यवक्कने चिन्तने इति व्याख्यत् । सम्भावयति, अवकल्पयति । अर्थान्तरे त 'कृपौड सामध्ये कल्पते । जभुण्-वये जम्म्यते । जभणिति चन्द्रः । "जभः स्वरे" (४, ५, १००) इति स्वरारपरे ने जम्भयति । अान्तरे तु जमु गाविनाम' जरभते । अमण रोगे-"अमोऽकमि-अमि-चमः" (४. २. २६) इत्यत्रामो * भन्न माधवणे' इति पाठान्तरम् ॥

·"अदिग्वि०" (३, ४, १५) इति चाहि अघुफ्त, पक्षे मघोषीद । सातरये इत्यम्पे । भारः परो धुपिः *दे चुरादिभवति । दिवण्-अतिपूर्वादेव णिजियेके । अयान्तरे तु 'दिवूच क्रीडादौ दीव्यति । बाधनस्पर्शनयोः', इति मूर्धन्यान्तस्वालम्पान्तो दन्त्यान्त आचार्यभेदेन पाते पदाति, पषते पपति, पसते पसति ॥ पुषण धारणे-भान्तरे तु 'पुर पुणे विशब्दनं विशिष्टशरदकरणं नानाशन्दन वा । भविशन्टने इस्पेके । अपोषयनि पापम् अपहनुते इत्यर्थः । ऋदिस्करणं चुरादिगियोऽनित्याये लिङ्गम् ।। मदिदिति कौशिकः । भयान्तरे तु 'धुर शब्द' घोषति । आड: कन्दर अ पान्तावावारः । पपण-दन्त्यान्त्योयमिायके । अर्थान्तरे तु पपी पोषति । 'पुषञ् पुष्टौ' पुष्यति । 'पुपर पुष्टौ' पुष्णागि ॥ घुषण (श्रीहेमधातुपारायणे चुरादयो धातवः ।) चरण असंशये । १८३. पूरण आप्यायने। (रान्तौ ॥२०) ॥ १८४. दलण विदारणे ॥ (लान्त: un) ॥ १८५, दिवा अर्दने (चान्तः ॥ १) १८६. पश (शान्तः wan) १८७. पपण बन्धने । १८८. पुपण धारणे । १८९. घुपूण विशब्दने, आङः कन्दे। धनात् 'यमो परिवेपणे' इत्यत्र णिचो नियमार्यादा इस्वाभावे "हजार्थस्य." (२. २. १३) इति पा कर्मणः कर्मस्पे शेषपध्यान, भामपति चौरस्य चरः । भयान्तरे । 'भम गौ' भमति ॥ चरण असंशये-भन्ये तु चरण संशये इति पठन्ति । विचारणा हि संशये सति भवतीति चाहुः । अर्थान्तरे तु 'चर भक्षपणे च' चरसि ॥ पूरण माप्यायने अर्थान्तरे तु पौचि भाप्यागने' पूर्यते ॥ दलण विधारणे-अर्थान्तरे तु 'दळ प्रिफला विशरणे' दसति । गिगि घटादित्वाद् इस्वे दलयतीत्येके ॥ ' বিহান भारी ·। ( धीहैमधातुपारायणे चुरादयो धातवः । ) १९०. भूष (घान्ता: nu) १९१. तसुण अलङ्कारे । १९२. जसण ताडने । १९३. सण वारणे । १९४. वसण स्नेह-च्छेदाऽवहरणेषु । १९५. ध्रसण उत्क्षेपे । १९६. प्रसण [ग्रहणे||१९७.लसण शिल्पयोगे॥ (सान्ताः nou) || १९८. अर्हण पूजायाम् ॥ (हान्त. ॥३॥) ॥ १९९. मोक्षण असने ॥ (क्षान्तः ) ॥ अन्ये वाढ कन्दः सातस्ये इति पठन्ति । भारः परात् ऋन्देः सातादेऽर्थे णिज् भवति । भाक्रन्दयति नित्यम् । अन्यत्र आफन्दति ॥ भूष- भूष भळ- कारे' भूपति ॥ ४ ॥ अथ सान्ताः सप्त । तसुण-तसुण मलकारे' समति । जसण-अर्थान्तरे नु 'बसूच मोक्षणे' जस्यति । 'जसण हिंसायाम्' इति पठितोऽप्यर्थमेवार पुन रपीतः ॥ प्रसण वारणे-धारणे इति नन्दी। महमे इत्येफे। पासपति मान् मराकरोतीत्यर्थ. । अान्तरे तु 'सच भये' प्रस्पति, प्रसति ॥ पसण-भर्या- न्तरे तु 'वस निवासे' वसति । 'सिक भारछादने' बरते ॥ ध्रसण उत्क्षेप उन्छे हरयके । अर्थान्तरे तु 'प्रसूर उम्हे' मनाति । उकारादी इमादित्येक उभासयति, उध्नाति ॥ प्रसण्-मयान्तरे तु 'प्रसूझ भइने' प्रमते । लसण शिल्पयोगे-लासपति दारु, प्रमादिना तदगोनीत्यर्थः । भांगरे । 'लस संगणकीटनपो: लसति । म्यादी पारः विषयोगेऽपि गिजभाषा: । पर. मन्यत्रापि । पान्तोऽयमिस्के । रापति दार। भन्यत्र 'पीकान्ती' सपति, मध्यति । सालण्यात इति गु कौशिकः ॥ .. आण-महंयति । के भानिहद । मन्यत्र 'म पूमायाम्' मhि मोक्षण-भयत्र मोति । ॥

·सवाते' इति पठितोऽपि सकर्मकार्यविशेषाय च पुनरिहायमपीतः। घटु-मन्यत्र घाटति । इह 'रुटमटी टान्ती बहुमो चटान्तो केचिदधीयते । ए-रोटपति, भन्यत्र 'रुटि मनीघाते' शेटते । नट-नारयति, भन्यत्र गट नृती' ननि! ( श्रीहेमधातुपारायणे चुरादयो धातयः ।) २००. लोक २०१. तर्क (कान्तौ) २०२. रघु २०३. लघु (घान्ती) २०४. लोच (चान्तः) २०५. विछ (छान्त.) २०६. अजु २०७. तुजु २०८. पिजु २०९. लजु २१०. लजु २११. भजु (जान्ताः ६) २१२. पट २१३. पुट २१४. लुट २१५. घट २१६. घटु (टान्ता: ५) अथ वर्णक्रमेण भासार्थाः तन्त्र कान्तौ । लोक-अन्यत्र 'लोक दर्शने' लोकते ॥ तर्क-गान्त. रेवपठिता अन्यत्र दण्डके पाठादातव एवेत्ययान्तरे तकति ॥१॥ भध घान्तौ । रघु लघु-मन्यत्र 'रघुइ लघुछ गती' रहते रहते । लोवृ-भन्यन्न 'लोवृद् दर्शने' लोचते ।। पिछ-"स्वरेभ्या" (३, ३,३०) हति द्विरये बिच्छयति । भापत्र 'विद्यत् गतौ' । “मावि ते वा" (१, १, ५) इति वाऽऽये विछाति, विचति ॥ अथ जान्ताः पहुदितश्च । अजु-मञ्जयति । भन्यत्र 'भोप पत्नयादी -अन्यत्र 'राउ यळने च तक्षति ॥ पिजु-भग्यय 'पिजुधि सम्पर्चने पिटक्के । लजु-अन्यत्र 'हजु भर्सने' लाति ॥ लुजु-भन्यत्र मुमति । भजु-भन्या भोंप भामर्दने' भनधि ॥ ६ ॥ भय टान्ताः पञ्च । पट-भन्यत्र 'पट गतौ' पटति । 'पटण प्रन्ये भदन्तः, पटयति ॥ पुट-अन्यत्र 'पुटत् संश्लेषणे' पुटति । लुट-भन्यत्र 'लरि प्रतीपाते' लोरते । 'लुटच् विलोधने' लन्यति ॥ घट-'मन्यत्र घरि घेष्टा याम् घटते । गिगि “घटादे०" (४, २, २१) रिति इस्वे घटयति । परम् ॥ ज्यनक्ति ॥ तुज- . - ·९६ (धीहमधातुपारायणे चुरादयो धातवः ॥) २१७.वृत (तान्तः),२१८. पुथ (यान्तः) २१९. नद (दान्तः) २२०.बंध (धान्तः) २२१. गुप २२२. धूप २२३.कुप (पान्ताः ३) २२४. चीन (वान्तः) २२५. दशु २२६. कुशु (सान्त्री) २२७. त्रसु २२८. पिसु २२९. कुसु २३०. दसु (सान्टाः १) २३१.वर्ह २३२.बृहु २३३. वल्ह २३४. अहु २३५. वहु २३६. महुण् (हाम्ताः ६) भासार्थाः ॥ परस्मै भाषाः ॥ भ्वादावारमनेपदीति नन्दी नटते । लहु-लण्डयति, भन्यत्र कण्डति । ता- ताम्यति, मन्यन्न तहति ॥ ५ ॥ वृत-अन्यत्र'यत् वर्तने वर्तते ॥ पुथ-अन्यत्र 'पुधन हिंसायाम् पुष्यति। नद-भन्यग्न 'णद भव्यक्ते शन्दे' नदति ॥ वृध-अन्यत्र 'ए वृद्धौ' वर्धते ॥ भय पान्तात्रयः । गुप-भन्यत्र 'गुपौ रक्षणे' गोपायति ॥ धूप-धूप सन्तापे' धूपायति ॥ कुप-'कुपच क्रोधे' कुप्यति ॥ ३ ॥ चीय-अ 1-अन्यत्र 'चीवर झपीवत्' चीरते चीवति ॥ दशु-दंशं दशने' दशति ॥ कुशु-अन्यत्र कुशति ॥ भथ सान्ताश्चत्वार उदितश्च । प्रसु पिसु कुसु दसु--अन्यत्र कमेण श्रमति, पिसति. कुंसति, दसति ॥ ४ ॥ भध हान्ताः पट् । वह अन्यत्र या प्राधान्ये' घईते । घृहु-'युद्ध. शद्रे प' हति ॥ वल्हे-'पलि प्राधान्ये' याहते ॥ भानु-'भरतो' भहते है बहु महण-मन्यन 'यहु महुद पदो' यहते, मंहते । लोकृतकादयः स्या णिसमुत्पादयन्ति भासायति पारायणम् । भामयति दिशः दीपयति इन्धपति प्रकाशयति । गगान्तरपारपामारमनेपदादिकार्यायः । * भने 'भाषा' इति पागनारम ॥ ॥

·२७ मनतीति चन्द्रः । अन्यत्र 'मनिच शाने मन्यते । 'मयि योधने मनुते ॥ भय सान्तो। यलि भलिए आमण्डने-भामण्डनं निरूपणम् । ( श्रीहेमधातुपारायणे चुरादयो धातयः । ) २३७. युणि जुगुप्सायाम् ॥ [उदन्तः] ॥ २३८. गणि विज्ञाने ॥ [मृदन्तः] ॥ २३९. वञ्चिण प्रलम्भने ॥[चान्तः] । २४०. कुटिण प्रतापने॥ [टान्तः] ॥२४१. मदिण तृप्तियोगे॥ १ २४२. विदिण चेतनाख्याननिवासेषु ॥ [दान्तौ] ॥ २४३. मनिण् स्तम्भ।। [मान्त.] ॥२४४.वलि २४५. भलिण् आभ- ॥ अथात्मनेपदिनः॥ गुणि-इदिसाद "इटित:" (३, ३, २२.) इत्यारमनेपदे, यापयते धर्म जाल्मः ! भन्यत्र 'युक मिथ्रणे' यौति । 'युगश् बन्धने' युनीते, युनाति । युजिरयमित्येके, योजयति ॥ गृणि विज्ञान-विज्ञापने इस्यके । गारयते । अन्यत्र 'गत् निगरणे' गिरति । 'गा शब्द' गृणाति । वी चन्द्रः । कार- यते । अन्यत्र 'कृत निक्षेपे' किरति ॥ यक्षिण प्रलम्मने--प्रलम्भनं मिप्या. फलाख्यानम् । अन्यग्र 'चञ्च् गतौ' वचति । इदिवादेव णिजन्तादारमनेपदे सिद्ध प्रलम्भे गृधिवश्ोरिति तद्विधानं गिगनादफळवरकथमित्येके ॥ कुटिण- 'कुट कौटिल्ये' कुर्सत ॥ अथ शान्ती । मदिण एप्तियोगे-वृतिशोधने इत्यन्ये । तृप्तः शोधन सम्पत्तिः । 'मदेच हर्षे मायति । हपंग्लपनयोर्घटादिवाणिगि इस्वे, भदयति ॥ विदिण-विवादेऽप्यन्ये । प्रवेदयते वादिना । अन्यत्र 'विदक ज्ञाने' वेत्ति । 'विदिच सत्तायाम्' विद्यते । 'विद्लुती लाभे' विन्दते, विन्दति । 'रिदिप विचारणे विन्ते ॥ २ ॥ मनिण् स्तम्मे-स्तम्भो गर्षः ! मानयते विमान यत परः । पझे गलि रोप्ल्यादिः । 'बलि संवरणे' शरते । ‘भाल परिमापगादौ' भलते ·(श्रीदैमधातुपारायणे चुरादयो धातयः ॥) पडने ॥ [हाम्तौ] ॥ २४६. दिविण परिकूजने ॥ [वान्तः ॥ २४७. पिण् शक्तिवन्धे ॥ पान्त.] ॥ २४८. कुत्सिण अवक्षेपे॥ [सान्तः] ॥ २४९. लक्षिण आलोचने ॥ [मान्तः ॥ [॥ अथ आत्मनेपदिन एवार्थान्तरेऽपि चुरादयः ॥] २५०. हिष्कि २५१. किष्किण हिंसायाम् । २५२, निष्किण परिमाणे ॥ [कान्ताः] ३ ॥ २५३. तर्जिण संत- जने ॥ [जान्ता] : ॥ २५४. कूटिण अप्रमादे । २५५, दिविण्-'दिवून् क्रीडादी' दीव्यति ॥ वृषिण शक्तियन्धे-आवर्षयते प्रामः शक्ति बनातीत्यर्थः । शतिबन्धः प्रजनासामय मित्यन्ये । वर्षयते वर्ष- धरः । तदर्गतुर्यादिरय सामध्ये वारणार्थ इस्येके । धर्षयतेऽरीन् । केचिदिममूदित गिचोऽनित्यावार्थ पठन्ति । तन्मते शक्तिवन्धेऽपि पिचोऽभावादामनेपदाभावे, वर्षति । अर्थान्तरे तु 'वृपू सेचने' वर्षति ।। अय क्षान्त: । लक्षिण-'रक्षीण दर्शनानयो,' क्षयति, लक्षयते । गियोऽनित्यत्वात् , दक्षते । ॥ अथात्मनेपदिन पवार्थान्तरेऽपि चुरादयः । अध कान्तात्रयः । हिरिक-हिकितमिति तु हिकी अव्यक्ते शन्दे' तजिण्-यत्तु रक्ष्ये तर्जयतीति परस्मैपदं श्यते, तया मत्संपति, निशामयति भालयांत कुस्सयति वचयति निवेदयतीत्यादि । तद् दादी राजा टुम्राजीति पुनाजिग्रहणेनारमनेपदस्थाऽनिस्वावज्ञापनात् सिवम् । भासने' सर्जति ॥ टिण अप्रमादे- भाभदाने इत्यापे । 'कूरण दाहे' भदन्तः, कटपति । ।

·इत्यन्ये । कुरिसतं मयनं कुसयनम् । क्ये कुस्पते । विपि गिलुको "न
सन्धि हो."(., ४, 11) इति स्थानिवस्वप्रतिषेधस्य स्कोलुक्यभावात्स्थानिवावे
।
(श्रीईमधातुपारायणे चुरादयो धातवः ।)
त्रुटिण छेदने ॥ टान्ती] २ ॥२५६. शठिण श्लाघायाम् ॥
[टाम्नः । ॥ २५७. कूणिण संकोचने । २५८. तूणिण
पूरणे । २५९. भूणिण आशायाम् ॥ (मान्छा ॥३॥) ॥
२६०. चितिण संवेदने । २६१ वस्ति (जान्तौ ॥२॥)
२६२. गन्धिण अर्दने ॥ [पान्तः] 1 ॥ २६३, डपि २६४.
डिपि २६५. डम्पि २६६.डिम्पि (पान्ना: ॥४॥) २६७. डम्भि
२६८. डिम्भिण संघाते ॥ [मान्ती] ॥ २६९. स्यमिण
वितकें । २७०. शमिण आलोचने । २७१. कुस्मिण
कुस्मयने ॥ (मान्ताः ॥३॥) ॥
त्रुटिण्-हान्तोऽयमित्येके । 'त्रुटत् छेदने युट्यति, श्रुटति ॥
शठिण - शटेति नन्दी । शलेति कौशिकः । 'शठ केतवे च' शठति
राठः ॥ तूणिण-तुलेति चन्द्रः ॥ भूणिण आशायाम्-आशङ्कायामित्येके ।।
चितिम्-चितै संज्ञाने' चेतते ॥
अथ मान्तात्रयः। स्यमिण-"यमोऽपरिवेषणे०"(५,२,२९) इत्यत्र
कारेऽपि गिजमहणं नियमार्थम् । तेन "समोऽकम्यमिचमः" (४, २. २६) इति
दखामाये, स्यामयते । 'स्यमू शन्दे' स्यमति । णिगि अम"इति हस्वे स्यमयति ।
शमिण- 'शमूच उपशमे' शाम्यति । णिगि "शमोऽदर्शने" (४, २, २८)
इति हस्वे, शमयति रोगम् ॥ कुस्मिण कुस्मयने--मतिदृष्टे बुद्धगुपेक्षितेऽर्थे
.
प्रयधि-
,
*, 'भाशंसायाम्' इत्यपि पाठः ॥

·( श्रीदेमधातुपारायणे चुरादयो धातवः । )
२७२. गरिण उद्यमे । २७३. तन्त्रिण कुटुम्ब-
धारणे। २७४, मन्त्रिण गुप्तभापणे ॥ (रान्ताः] ३ ॥
२७५. ललिण ईप्सायाम् ॥ [साम्तः । ॥ २७६.
स्पशिण ग्रहणश्लेषणयोः । २७७. देशिण दशने ॥
[शान्तौ] २॥
"संयोगस्यादौ० " (२, , ६) इति सस्य लुगभावे, संयोगान्तलोपे तु
जिलुको "न सन्धि०" (७, ४, 1) इति स्थानिवावतिषेधात् "पदस्स"
(२, ।। ८९) इति मस्य लुकि, सुकू. साधुः । कुपूर्वेण सिडेव कुसयते
इति प्रयोगसिद्धेयोऽयमिति चेन् ! नैवमिष्टापत्तेः । तथाहि "गतिकन्यस्त-
पुरुषः" (३,1, ४२) इति समासस्य नाव सह विधानातिवाद्यन्तेन सहा.
भावे "प्रधभोऊ पाक" (३, ३, १४८) इति प्राकावानियम इति मयतेकु इत्यपि
स्यात् । उपसर्गस्य च धातोः पास्वनियमात् कुप्रस्मयते । अडागमस च धावा-
देवात् कोरप्रतः पाते, कस्मयत । क्ये "दीर्घ वी०" (४, ३, १०८)ति दी
कुरमीयते । क्वि कुसिय कुमस्सित्य इत्यादीनि रूपाणि मिङः प्राप्नुवन्ति ! भय
कथं कुरमतीति ! कुपूर्वात् स्मयते: "कचित्" (५, 1, 11) इति है, कुश्म
इवाचातीनि हिपि क्रियास्वादानुस्ये "शेषा" (३, ३, 1.6) परस्मैपदे
भविष्यति । कुस्मनाम्नस्तु जिज्बाहुलकाध्यते ॥ ३ ॥
अथ रान्तात्रयः । गरिण-'गूरैचि गती' गूर्यते ॥ तन्त्रिण कुटुम्ब
धारणे-कुटुम्यं परिवारः । उपलक्षणं चैतत् । कुटुम्बेति धातुरिति चान्द्राः ।
कुटुम्यते ॥३॥
ललिण--'लर विलासे' ऋफिटादिरवाहस्य लवे, कति । गलिणू
नावणे इत्यायेके, गालयते । ' बहने गति ॥
अथ शान्ती । 'पपी बापनसर्शनयोः । अयं स्पशीवके । दंशिय-
'दाण भासार्थः' दंशयति । 'दश दशने' दशति । 'दागिए दाने' इत्यवेके,
दाशयते । 'दाग दाने' दाशते, दाशति ॥ २ ॥

·लेकण-गिजभावेन्यदन्तस्वार्थोऽस्य पाठः । तेनानेकरवस्वापर न भवति । पर्व
१०१
(श्रीहैमधातुपारायणे चुरादयो धातवः । )
२७८, दसिण दर्शने च । २७९. भसिंण
संतर्जने ॥ (सान्चौ] २ ॥ २८०. यक्षिण पूजायाम् ॥
[क्षान्तः] ॥१|| आत्मनेभाषाः ॥
॥ इतोऽदन्ताः ॥
२८१. अङ्कण लक्षणे । २८२. ब्लेष्कण दर्शने ॥
[कान्तौ] २ ॥ २८३. सुख २८४. दुःखण तरिक्रयायाम् ॥
--
सत्रापयते गर्वापयते इत्युदाहरन्ति । ते हि "णिति" (१,३,५.) इति वृद्धि
तत्र कान्तो अङ्कण-अनदन्त एवायमिस्बेके । 'भकुछ लक्षणे' मते ।
खान्तौ २॥
स्वरमात्रस्येच्छन्ति ॥
दंसिण दर्शने च-चकाराशने । 'दसुण भासार्थ:' दंसयति ।
अन्यत्र दसति ॥ भारमनेभाषा: ॥
इतोऽदत्ताः-इत कार्य प्रागदन्तरवं धातूनः विधीयते, ततश्च "अत:"
(१, ३, ८२) इस्यल्लुका स्थानियवाद्गुणवृद्धयोः समानलोपित्वाच्च सम्वद्भापदी.
पोगन्त्यहस्वानामभावः । यथा मुखयति रचयति । अन्न "भतः" (१, ३, ४२)
इत्यल्लुका स्वरादेशत्वेन पूर्वविधि प्रति स्थानिवस्वाद्गुणवृदयभावः । भारचत् ,
असुसुखत् । अग्र समानलोपित्वाद् "भसमानलोपे०" (४, १, १३) इति
पूर्वस्य सन्वद्भावो "लघोदीर्घ०" (५, १, ६४) इति दीर्घश्च न स्यात् । असु-
सूचत् , अनोपान्त्यहस्वाभावः । अलादीनां वक्तफलाभावेऽपि पूर्वाचार्यानुरोधेना-
दन्तेषु पाठः । णिजभावेऽनेकस्वरस्वायनिवृत्यर्थ इत्येके । द्रमिलास्तु एवंप्रका-
राणामावविधानसामप्यांदल्योपाभाव मन्यन्ते; ततश्च "गिति" (९, ३, ५०)
इति वृदो प्यागमे च दुखापयति लजापयति वटापयति रंदापयति भयोपयते
1
मूत्रि-शि-गर्विप्रभृतीनां पाठे प्रयोजनमुझेयम् । मनदन्ता एवैसे इलेके ।

·( श्रीहमधातुपारायणे चुरायो धातयः ।) २८५. अङ्गण पदलक्षणयोः ॥ [गान्तः] 1 ॥ २८६. अघण पापकरणे ॥ [थान्तः । ॥ २८७. रचण प्रति- यत्ने । २८८. सूचण पैशुन्ये ॥ [चान्तौ ॥२॥ ॥ २८९.' भाजण पृथक्कर्मणि । २९०. सभाजण् प्रीतिसेवनयोः । २९१. लज २९२. लजुण प्रकाशने ॥ (खान्ताः पा) ॥ २१३. कूटण दाहे । २९४. पट २९५. घटण् अन्थे । २९६. खेटण भक्षणे । २९७. खोटण क्षेपे। २९८. पुटण संसगें । २९९. बटुण विभाजने ।। (टान्ता: ७॥)॥ अगण-अस्यापि पूर्वाचार्यानुरोधेनादन्तेषु पाटः ॥ सूचण्-मिप्रभू ,तिभिः साहचर्यादेकस्वराणामेव हि पोपदेशस्मृतिः । अत एव सूम-सम-सहमाम साम-समाज-स्थूल-स्तन-स्तेन-स्तोम-सुखानामपोपदेशयात् सोध्यते सिसयिषते इत्यादौ न परवम् । 'पुत्रादम' (१५५) इति ने निपातनात् सूमम् सभा जण्-प्रीतिदर्शनयोरित्सन्ये । अथ टान्ताः सप्त । फूटण दाहे-आमन्त्रणेऽपी येके ॥ पट पटण प्रत्ये-प्रन्यो वेष्टनम् । पटण विभाजनेऽपीयन्ये । 'पट गती' पति । 'पटण भासा: पाटयति । 'वट पेटने घटति । णिगि परिभापणे, घटादियाधरने वदयति । 'वटुण विमाजने' वण्यति ॥ सेटण-नायं खेटा, खेट इति देव नदी । 'विट उप्रासे' खेति ॥ खोटण-दान्तीयमिति देवनन्दी । दात इत्यन्ये । पुटण-पुटत् संक्षेपे' पुटति । 'घटन भासार्थ पोटयति ॥ षटुण- पष्टयति । वण्टापपतीमध्येके । 'बटु विभागने' घण्टा ॥

·( श्रीहेमधातुपारायणे चुरादयो धातवः।)
३००. शठ ३०१. श्वठण सम्यग्भाषणे ॥ [हान्तौ] २ ॥
३०२. दण्डण् दण्डनिपातने ॥ [दान्तः ।।
३०३ वणण गात्रविचूर्णने । ३०४. वर्णण वर्ण-
क्रिया-विस्तार-गुणवचनेषु । ३०५. पर्णण हरित-
भावे । ३०६. कर्णण भेदे । ३०७. तूणण संकोचने ।
३०८. गणण संख्याने। ३०९. कुण ३१०. गुण
(णान्ताः ८n) ३११. केतण आमन्त्रणे । ३१२. पतण गतो
वा । ३१३. वातण गतिसुखसेवनयोः ॥ [तान्ताः] ३ ॥
.
अथ लान्तौ । शठ श्वठण-शठ केतवे च शंठति । णिगि शाठयति ।
'शट व वठण संस्कारगत्योः' शाठयति, श्वाव्यति, श्वण्ठयति ॥ २ ॥
दण्डण-दण्डादेनाम्नो णिचि दण्डयत्यादिसिदो दण्डणप्रभृतीनां पाठो।
यथाभिधान गिधं विनापि प्रयोगार्थः । भन, एवादन्तत्वमायनेकस्ताकार्याय
फलवत् ॥
श्रय णान्ता भष्टौ । व्रणण-'मण शन्दे' प्रणति । णिगि वाणयति ।
वर्णण वर्णक्रिया-विस्तार-गुणवचनेषु--वर्णक्रिया वर्णन वर्णकरणं या ।
विस्तारे वर्णनेऽयम् । गुणवचन स्तुतिः शुक्लायुक्तिवा ॥ कुण गुण केतण
मामन्त्रणे-आमन्त्रणं गूढोक्तिः । 'कुणत् शब्दोपकरणयोः' कुणति ॥ ८ ॥ 'तम्
निथावनिमन्त्रणयो'-रपीत्येके ॥ पतण गतौ वा-वाशग्दो णिजदन्तस्वयो.
युगपद्विकरुषार्थः । 'पल गतो' पतति, अपसत् ॥ यातण गतिमुखसेक
नयोः-सुखसेवनयोरिरयेके । नापं वातः, किन्तु 'वा' इत्येके वापयदि
निर्वाय गतः ॥ 'चांक गतिगन्धनयोः' वाति ॥ ३॥

·(थोहमधातुपारायणे चुरायो धातवः । )
।
३१४. कथण वाक्यप्रवन्धे । ३१५. अथण
दौर्व-
ल्ये ॥ [धान्तौ] २ ॥ ३१६. छेदण् द्वैधीकरणे । ३१७.
गदण् गजें ॥ [दान्तौ] २ ॥ ३१८. अन्धण दृष्टयुपसंहारे
॥ [धान्तः] 10
३१९. स्तनण् गर्जे । ३२०. ध्वनण शब्दे । ३२१.
स्तेनण चौर्ये । ३२२. उनण परिहाणे ॥ [नान्ताः] ४ ॥
३२३. कृपण दोर्वल्ये । ३२४. रूपण रूपक्रिया-
याम् । ३२५. क्षप [पान्ताः ॥३॥] ३२६, लाभण प्रेरणे
॥ [भान्तः ॥
अर्थ थान्तौ । कथण वाक्यप्रवन्धे-वाक्यप्रतिबन्धे इत्यन्ये । पति-
अन्धो विच्छेदोदोरणात् । चदने इत्यपरें । कथयति । कथमचीस्थत् ? भूरिदा.
क्षिण्यसम्पनं यत्वं सान्त्वमचीकथ इति प्रयोग दृष्ट्वा ये गणयतेरन्यस्यापि पूर्व
स्वेत्वमिच्छन्ति तन्मते भविष्यति, प्रकृत्यन्तरं वाग्वेप्यम् ॥ थथा-थ्रथयति ।
फिटादित्वामृत्ये, श्लथयति । 'अथण प्रतिह' प्राथयति । 'श्रयण बन्धने च'
"युजादेर्नवा " (३. ४. १८) इति वा गिनि, प्राथयति प्रति । 'अयुद्ध
जैथिल्ये श्रन्यते ॥ २ ॥
गदण गर्जे-गों मेघशब्दः । 'गद व्यसायर्या वाचि' गति ॥
भी नान्ताश्वरवारः । स्तरण गर्जे-गजों मेघशन्दः । 'स्तन शन्दे'
नति ॥ ध्वनण-वनति । गिगि शब्दादम्यग्र घटादिस्वाभावे यानयति ॥५॥
भध पान्तात्रयः । कृपण-कृपयति । 'पौड़ सामध्ये कल्पते ।
'इपण अवकलने' कल्पयति ॥ रूपण रूपक्रियायाम्-रूपक्रिमा राजमुद्रा
दिरूपस्य करणम् । रूपदर्शनं वा रूपक्रिया ॥ ३ ॥

·सम्पर्चने-सम्पन श्लेषः ॥ स्वरण-भागदन्यत्र 'मोस्तु शम्योरताग्यो । (श्रीहमधातुपारायणे चुरादयो धातवः।) ३२७. भामण क्रोधे। ३२८, गोमण उपलेपने । ३२९. सामण सान्त्वने । ३३०. श्रामण आमन्त्रणे । ३३१. स्तोमण श्लाघायाम् ॥ [मान्ताः] ५ ॥ ३३२. व्ययण वित्तसमुत्सगें ॥ [यातः] 1 ॥ ३३३. सूत्रण विमोचने। ३३४. मूत्रण प्रस्रवणे। ३३५. पार ३३६. तीरण कर्मसमाप्तौ । ३३७. कत्र ३३८. गात्रण शैथिल्ये। ३३९. चित्रण चित्रक्रिया-कदाचिदृष्टयोः। ३४० छिद्रण भेदे । ३४१. मिश्रण संपर्चने । ३४२. वरण ईप्सायाम् । ३४३. स्वरण आक्षेपे । ३४४. शारण लाभण-लभणिति सभ्याः । 'दुलभिप प्राप्ती' लभते । णिगि सम्भयनि ।। अध मान्ताः पञ्च । भामण-'भामि क्रोधे' भामने ॥ सामण सान्त्वने-सान्स्वनं प्रोणनम् । भयोपदेशपायाभाये मियामयिति ॥५॥ व्ययण वित्तसमुत्सगे-वित्तममुग्पर्गरत्यागः । 'न्ययी गती' पयते, अथ राम्तात्रयोदश । सूभण विमोचने-विमोचन मोचनाभाः, प्रन्यनमिति गायत् ॥ कर-गित्येके । चन्द्रस्तु कगिनि ऋदित मन्यते । कतंयति । करणिति देवनन्दी । वाथयति ॥ चित्रण-विमान प्रारम्य करोति, कदाधिपश्यति घेत्यर्थः । चियकरणायाऽयं न चित्रवि पाय इत्यन्ये । तन्मते चिन्नयति वैविध्य सम्पादयान कदाचिपश्यति चेत्ययः । मिश्रण म्ययति ॥ स्वरति ॥ शारण-1 mlh: । गति नन्दी।

·२०६ ( भोईमधानुपागयणे पुराइयो धानयः ।)
दोर्वल्ये । ३४५. कुमारण क्रीडायाम् ॥ (Kutre )
३४६. कलण संख्यानगत्योः। ३४७. शीलण
उपधारणे । ३४८. बेल ३४९. कालण उपदेशे । ३५०.
पल्यूलण लवनपवनयोः ॥ (re syn) ॥ ३५१. अंशण
समाचाते ॥ [मन्त.] १ ॥ ३५२. पपण अनुपसर्गः ।
३५३. गवेपण मार्गणे । ३५४. मृपण क्षान्तो ॥
(पा-माः ) ॥
एमागण-मापनि । भनि कुमार त्रिो मा:tf, wiri
उप" (... मा.) सारे मा कुमाsaree, Taal me
म हा पला-rrrrrrrr .
र दाहाल उपधार-Imrnseो ।
'IR मा ren मेर-दाने rate
पनि पत्यूल-पार है। पापा । rintin
भशाप माया-मोm । reti
~
HP-R
niमनापा

·पान्त्यस्याप्यतो 'गिति" (४, ३, ५०) इति युद्धो 'अतिरी.' (१ २,२१) स्वाद् "गत्यर्थाकर्मका" (५, 1, ") इति कर्तरि ते, पुस्पेभ्य स्पृहितो मैत्र । पक्षे पुष्पाणि स्पृहयति । मंणि ते, पुराणि स्पृहितानि चश्रेण ॥ १०७ (श्रीहैमधातुपारायणे चुरादयो धातव 1) ३५५. रसण आस्वादन-स्नेहनयोः । ३५६. वासण उपसेवायाम् । ३५७. निवासण आच्छादने । (सान्ता ॥३॥) ॥ ३५८. चहण कल्कने । ३५९. महण पूजायाम् । ३६०. रहण त्यागे । ३६१, रहुण् गतौ। ३६२. स्पृहण ईप्सायाम् ॥ (हान्ता ४५i) ॥ ३६३. रूक्षण पारुष्ये ॥ धास्त ] । ॥ परस्मैभाषा ॥ [ अधाऽदन्तेप्वेव कुणिमभिव्याप्यात्मनेपदिनः ॥] ३६४. मृगणि अन्वेषणे । ३६५. अर्थणि उप- भय सान्तात्रय । रसण-रस शब्दे' रसति ॥ वासण-'बस निवासे' वसति। 'बसिक भाच्छादने' वस्ते । 'वसण स्नेहादी' वासयति ॥ निवासण्-'वामण अपसेवायाम्' निपूर्वस्य हे न्यववासत् ॥ ३ ॥ भय हान्ता पञ्च । चहण कल्कने~करकन दम्भ । 'चह कहक्ने' घहति ॥ महा-'मह पूजायाम्' महति ॥ रह-रह त्यागे' रहति ॥ णिगि राहयति ॥ रहुण-भदन्तत्वाद् "भत" (४, ३ ४२) इति लुके याधिरखानु " इति पौ, रहापयति । हु गो' रहति ॥ स्पृहण-"स्टहेन्याप्य वा (२, ३, २६) इति व्याप्यस्य वा सम्प्रदानवे, पुष्पेभ्य स्पृहयति । भर्मक पत्र सत्रिगम्योरपि । अथादन्तेष्वेव कुणिमभिव्याप्यात्मनेपदिन'- अर्थणि-पूर्वाचार्यानुरोधाददन्तेवस्य पाट ·थीहमधातुपारायणे चुरादी युजादयो धातवः ।) याचने । ३६६. पदणि गतौ। ३६७. संग्रामणि युद्धे। ३६८. शूर ३६९. वीरणि विक्रान्तौ । ३७०. सत्रणि संदानक्रियायाम् । ३७१. स्थूलणि परिहणे । ३७२. गर्वणि माने । ३७३. गृहणि ग्रहणे । ३७४. कुहणि विस्मापने ॥ आत्मनेभापाः ॥ अवसिता मदन्ताः ॥ [अथ विकल्पितणिचो युजादयः॥] ३७५, युजण संपर्चने ॥१॥ ३७६. लोण द्रवीकरणे। केविश्वदन्तपाठपलादतो लुकं बाधित्वाऽनुपान्त्यस्यापि "णिति" (१, ३, ५.) इति वृद्धौ "अतिरी०" (४, २, २३) इति पो, अर्थापयते, सनापयते, गर्वा- पयते इत्याहुः । हे आर्तियत । पदणि-'पर्दिच गती' पद्यते । गिगि उपपाद- यति ॥ सङ्ग्रामणि-अयं परस्मैपदीस्येके ॥ अथ रान्तात्रयः । शूर-'शूरैचि स्तम्भे' सूर्यते ॥ सत्रणि संदान. क्रियायाम-सन्तानक्रियायामित्येके ॥ ३ ॥ स्थूलणि परिबृंहणे-परिवहणं पीनस्वम् ॥ गणि-गर्व द गर्वति ॥ कुहणि-भिदापति, कुहा नाम नदी। "णि वेश्यास."(५,३, 11) इत्यने कुहना दम्भः ॥ अवसिता अदन्ताः । युजा-" युजादेनया" (३, ४, १८) इति या णिचि, पोजयति । पक्षे न्याय्यविकरण: शय्, यो जति । युजिन् समाधी' युज्यते । 'युपी योगे' युके, युनक्कि । इह युजादीनां नियतो णिविकल्पधुरादीनां तु यथादर्शनं गिजनित्य इत्युक्तमेव ॥ दन्तामयः । लोम्-" लीयो नोन्तः स्नेहश्ये" (१, २, १५) ·मयेके, धावयति । पक्षे गिवारफकवाकर्तयारमनेपदम् । मन्यत्र “शेषाद." (१३,००) इति परस्मैपदम्, धवते भवति । 'धूगर कम्पने' भूनुते भूनोति । 'धूत विधूनने' धुमति । 'भूगश कम्पने' धुनीते धुनाति ॥ वृगज- वारयति । पक्षे परते वरति । 'गट परणे' वृणुते घृणोति । 'वृहशु सम्मत वृणीते ॥ जण-जारयति । पक्षे जरति । ब्रीति नन्दी, ब्राययति पनि । भय कान्ती। शीकण-तासायादिश्यम् । 'शीकृस् सेचने शीकते २० (श्रीदेमधातुपारायणे चुरादी गुजादयो धातवः 1) ३७७. मीण मतो।३७८. प्रीगण तर्पणे (इंदन्ताः ॥३॥७॥ ३७९. धूग्ण कम्पने ॥ [अदन्तः] 1 ॥ ३८० वृगण आव- रणे ॥ [दन्तः । ॥ ३८१. जुण वयोहानो ॥[भदन्त] ॥ ३८२. चीक ३८३. शीकण आमर्पणे ॥ [शान्तौ] २ ॥ ३८४. मार्गण अन्वेपणे ॥ [गान्तः] 1॥ इति नेऽन्ते पृत विलीनयति । पक्षे "नामिनो कलिहले" (१, ३, ५१) इनि वृद्धी, विलाययति । पसे "भतिरी०" (४, २, २१) इति पौ, विलापयति । गिजभाये, विलयति लयति । 'लीडच क्षेपणे' लीयते । 'लीर सपणे लिनाति ॥ मीण मतो-मतिर्मननम् । गतावित्यन्ये । 'मी हिंसायाम्' मीयते । 'मोंगर हिसायाम्' मीनाति, मीनीते ॥ प्रीगण-गिश्वस्य शिजमाये फलवाकर्तयारम नेपदार्थवाणिघि "धूरानीगोनः" (५, १८) इति नेऽन्ने, "दोपारपरस्मै" (३, ३, १००) इति परस्मैपदे, प्रोगयति । आदेरेव नमि. छिन्त्येके । तन्मते "नामिन०" (, ३, ५1) इति वृदौ, प्रायति । पक्षे प्रयते प्रयति । 'प्रोड्यू प्रीतो' प्रीयते। 'प्रींगा तृप्तिकान्योः प्रीणोते मीणाति । धूगण-"धूरानीगोनः" (१, २, १८) इति ने, धूनपति । न नेछ 'जाम् जरसि' जीर्यते । 'जए क्योहानौ' जगाति ·(थोईमधातुपारायणे चुरादौ युजादयो धातयः ।) ३८५. पृचण संपर्चने । ३८६. रिचा वियोजने च। ३८७. वचण भाषणे। ३८८. अणि पूजायाम् ।। [चान्ता] ॥ ३८९. वृजैण वर्जने । ३९०. मृजीण शौचा- लङ्कारयोः ॥ [जान्तौ] २ ॥ ३९१. कठुण शोके ॥ [रान्त ॥1॥] ॥ ३९२. श्रन्थ ३९३. ग्रन्थण संदर्भ । ३९४. ऋथ ३९५. अर्दिण हिंसायाम् । अथ चान्ताश्चत्वार. । पृचण्-'पृचैक सम्पर्चने' सम्पते । 'पृचैप सम्पर्के' सम्पृशक्ति ॥ रिचण वियोजने च-चकारारसम्पर्चने । ' रिपी विरे- चने' रिक्त रिणत्ति । पचण भाषणे-सन्देशने इत्येके । यजादीत्यत्र पोजादिकस्याऽग्रहणाद् वृदभाये क्यै, बध्यते । 'वचं भाषणे' वक्ति । क्ये उच्यते ॥ यचिण्-'मर्च पूजायाम्' मर्चति ॥ ५ ॥ बुजैण्-जि वर्ग । 'वृजकि वने' वृक्ते ॥ मृजौण-"मजोऽस्य वृद्धि" (१, ३, ४२) इति वृद्धी, मार्जयति । पक्षे माजति । बौदिवाट मागिता मादी । 'मृजौक शुद्धी' मार्टि ॥ कण्-'कठुइ शो' क्ण्टते, उत्कण्ठते । अथ याताश्चत्वार । श्रन्थ मन्या संदर्भ-सदों बन्धनम् । 'धुई शैथिल्ये' अन्यते । 'मथुङ् कौटिल्ये' मन्यते । धन्यम् मोचनप्रतिहपयो' अनाति । 'मन्थर सदमें मनाति ॥ ऋथ-क्रय हिंसा । णिगि घटादि- स्वाद्धस्ये चौरमुकथयति ॥ ४ ॥ अथ लाघवार्थ थान्तमध्ये एवार्धानुगुण्येन दान । मदि-इदिस्वादस्य निभाचे भारमनेपदे न सार्थकरवाणिचि "शेषाद." (३,३,१००) इति परस्मै पदे, मईयति मदते । परस्मैपघमिरयेके । भदति । 'भई गनियापनयो । मति ॥

·( श्रोदैमधातुपारायणे चुरादो युजादयो धातयः । )
३९६. श्रथण बन्धने च ॥ (यान्ताः ॥४॥) ॥ ३९७.
वदिण् भापणे। ३९८, छदण अपवारणे । ३९९. आङः
सद गती। ४००. मृदण संदीपने ॥ (दान्ताः ॥४॥) ॥
१०१. शुन्धिण शुद्धौ ॥ [धान्तः] : ॥ ४०२. तनूण
श्रद्धाघाते । उपसर्गाईये । ४०३. मानण पूजायाम् ॥
रयते ॥ छदण--'छदा संवरणे' । ऊर्जने घटादिस्वास्थे, उदयति ॥ आङ
भाहोऽन्यत्र सीदति । गतेरन्यन्त्र सीदति । 'पद्ल विशरणादो' असदत् ॥
त-चूत-नृत-द-तृदोऽसिचः सादे" (४, ४, ५०) इत्यत्र
नृदसाहचर्येण रुधादेरेव ग्रहणात् सादौ इड्विकरुपाभाचे, छर्दिष्यति । ऐदिदय-
शुन्धिम् शुद्धौ भनिदिदित्येके, शुन्धति । 'शुधच् शोचे' शुष्यति ।
अथ नान्तौ । तनू श्रद्धाघाते-प्रदोपकरणयोरित्यन्ये ।
विस्तारे' तनुते सनोति । के ततः ।
युजादिः । भातानयति बितानयति प्रतानयति, भातनति वितनति प्रतनति ।
अन्यत्र तनोति । वन श्रद्धोपहिसनयोरिति चान्द्र पारायणम् ॥
मानण-भयं मनणिस्बेके । 'मानि पूजायाम्' मीमांसते ॥२॥
(नान्ती ॥२॥) ॥
मित्याये ॥४॥
हृदण्-
। 'तनूयी
उपसर्गाईध्ये असर्गपूर्वस्वन् देय में
धथा वन्धने च-चकाराद्धिसायाम् । मोक्षणे इत्येके । भव अन्धा हिंसाया-
अथ दान्ताश्चरवारः । यदिण भाषणे-संदेशने इत्यन्ये । वादयति,
संवादयति, पक्षे वदते । 'वद व्यक्तायां वाचि' वदति । यज्ञादिस्वाद यति,
सद गती-आइः परः 'सद' इत्ययं धातुर्गतावर्षे युजादिः । पासादयति,
भासीदति । आसदतीरयेके । भनुस्वारेवाग्लेडित्यन्ये, भासत्ता, आसात्सीत् ।
मित्येके । 'जट्टदृपी दीप्तिदेवनयोः छुन्तै, मृणति ॥ ४ ॥

·( धीहमधातुपारायणे चुरादी युजादयो धातवः । ) ४०४. तपिण् दाहे । ४०५ तृपण प्रीणने । ४०६. आप्लण लम्भने ॥ (पान्ताः ॥३॥) ॥ ४०७. भैण् भये ॥ (भान्तः] ॥ ॥ ४०८. ईरण क्षेपे ॥ [रास्त:] + ॥ ४०९. मृषिण तितिक्षायाम् । ४१०. शिषण असर्वोपयोगे । विपूर्वोऽतिशये। ४११. जुपण परितकणे । ४१२. धृपण प्रसहने ॥ (पान्ताः ॥ ४ ॥)॥ अथ पान्तात्रयः । तपिण्-'तपं सन्ता' तपति । 'सपिंच ऐश्वर्ये वा' तप्यते ॥ सुपण प्रीणने-सन्दीपने इत्येके । अयं 'चुतण पण संदीपने' इत्येके । 'स्पीच हपंमोहनयोः' प्यति । 'तृपौन् प्रीतो' तृष्यति । 'तृपद प्रीण' सृप्नोति ॥ आलए लम्भने-लम्भनं प्राप्तिः । 'आप्लंट् व्याप्तौ' माप्नोति ॥ ३ ॥ - भैण्-ऐदियात् सयोनेंट, धः इन्धवान् । 'भैम् प्रन्थे' भति ॥ ईरण क्षेपे-गताविस्येके । क्षेपः प्रेरणम् । 'ईरिक गतिकम्पनयोः' इलें । अथ पान्ताश्चरवारः । मृपिण्-मर्पयति, मर्पते । 'भूपू सहने ध' मर्षति । 'मृपीच तितिक्षायाम्' मृप्यते, मृष्यति । 'मृपण क्षान्तौ' भदाता मृपयति । णिचोऽनिस्यत्वात् मृपति भदन्तरयाच गुण । चि-शुन्धि-मदि- तपि-यदि-मृषयः पदपि परस्मैपदिन इति भीमसेनीयाः ॥ शिषण असयों पयोगे-मसर्वोपयोगोऽनुपयुकायम् । 'शिला विशेषणे शिनष्टि । विपूर्योऽति. शये-अतिशय उत्कर्षः । विपूर्वः शिपिरतिगये युजादिः ॥ जुरण परिसर्फणे- परितपणे हायेके । 'सति प्रीतिसेवनयोः' जुपते ॥ कृपण-मसहनमंभिभा भाविदयामरयेफे, तन्मते 'न या भावार" (५, , २) इति सपोर्ग नेट, अष्टमनेन । 'मिपाट प्रागम्ये योनि !

·ननितमित्यर्थ । “पडिम हरे कृषति" कर्पयतीत्यर्थ । स्तम्भूप्रभृतय कारयत्' अस्रोदित्यर्थ । रञ्जयति धनम् रजतीत्यर्थ । भेदयति कृत्यान् , भनतीसर्थ । यहा प्रयोज्यव्यापारेऽपि प्रयोक्तृव्यापारानुमवेशो जिंग विवापि "नजान गभ मघया इन्द्र" यनी ननदित्यर्थ 1 " द्वादशधा अजे" (श्रीहमधातुपारायणे चुरादो युजादयो धातव ।) ४१३. हिसुण हिंसायाम् ॥ [सान्त ] : ॥ ४१४. गर्हण विनिन्दने । ४१५. पहण मर्पणे ॥ दन्तौ] २ ॥ बहुलमेतन्निदर्शनम् ॥ १॥ [द युजादि ] । हिसुण्-'हिसुप हिंसायाम्' हिनस्ति ॥ गण-गर्हि कुरसने' गर्हते ॥ पहा-'पहि मर्पणे सहते ॥ २ ॥ बहुलमैतनिदर्शनम्-यदेतद् भवत्यादिधातुपरिगणन तबाहुल्येन निदर्श नरवेन शेयम् । तेनानाऽपठिता भपि 'वि' प्रभृतयो लौकिका, सौमाचलुम्पादयश्च वाक्यकरणीया भात उदाहार्या । वर्धते हि धागण । "मिलन्याशासु जीमूता, विलयन्ते दिवि महा । उपक्षपयति प्राथट, क्षीयन्ते कामिविग्रहा ॥ १ ॥ इत्यादि । मुसलक्षेपहुकारस्तोभै कलमसण्डिनि । कुचविष्कम्भमुत्तम्ननिस्कुन्नातीय ते स्मर. ॥ १ ॥ नोपानन्दोलयन्नेप, होलयति मे मन । पयनो वीजयनाशा, ममाशामुचुलुम्पति ॥ २ ॥ तावत्खर प्रसरमुल्ललयांचकार ||" यद्वा भूवादिगणाटकोक्ता स्वार्धगिजन्ता गपि बहुल भान्ति । चुगदि निवृत्तप्रेपणाद्धातो प्राकृत णिनिष्यते ॥ दियारोपादहुल भवति । पलक्ष्यम्- उसु निदर्शनार्य । यदाहु " रक्ष्यम्-'रामो राज्य ·११४ ( धीईमधातुपारायणे चुरादौ युजादया घातयः ।) ॥ इत्याचार्यश्री हेमचन्द्रानुस्मृताचुरादयो णितो धातवः ॥९॥ (1) ॥ इति आदिसूनं समाप्तम् ॥ छ (१) । ।। संवत् ) १५१६ वर्षे, जेठ शुदि ९, वार घुघे ॥ ॥ म० राजालसितमस्ति (1)॥ ॥ " यान्ति पर्णशुपो पाता वाति पर्णमुचो परे । धान्ति पर्णरहोऽप्यन्ये, ततो देव प्रवति ॥ १ ॥ इति अथवा "णिज्बल ना कृगादिषु" (३, ४, ४५) इत्येव सिदेखन सूपरिछदान्धदण्डादय उदाहरणाथा । तेनाऽदन्तम्वनुक्ता भाष महुल इष्टापा । तेन 'स्कन्ध समाहारे' 'उप तुरणे' 'स्फुर प्रकटभावे' 'वस निवासे' इत्या दयोऽपि भवन्ति । तथा भोजयस्यो । तासियतीवाशा॥ पांसुर्दिशा मुखमतुस्थ्यदुलियतोद्र ॥ इति । [[ समर्थित चेद धातुपारायणमिति ॥ इत्याचायनोविजयनेमिसूरिपट्टाधारविजयलावण्यरिशिष्येण मुनिदक्षविजयेन विरचित घटितदिप्पणिकानुसन्धान समासम् । ॥ॐ शान्तिः॥

·॥ॐ अहं नमः ॥ IASIRCINUS OURNITION ॥ अथ कण्ड्वादिः ॥ ONLILIQANININ १. कण्डम् ॥ [उदन्तः । ॥ । श्रीस्यावन्तरत्नाकरादिकर्तृ-मुनिश्रीदक्षविजयप्रणीत' कण्ड्वादिप्रकाशः [स्रग्धरावृत्तम् ] नाम नाम जिनेन्द्र विबुधपतिनतं सार्वसावैज्ञवाचं स्रीशं हेमचन्द्र सुगुणगणनिधि नेमिमूरिप्रकाण्डम् । श्रीमल्लावण्यसूरि निजगुरुप्रयरं सर्वतन्त्रस्वतन्त्रं श्रीकण्ड्वादिप्रकाशं स्वपरहितकृते दक्षसाधुः करोति ॥ १ ॥ द्विविधा. कण्ड्वादय., घातवो नामानि च । तत्र धातुत्वं "धातो कण्ड्या- देर्यक्" (३. ४. ८) इति सूत्र धातुग्रहणाद् या कित्वाचावसीयते । नामत्वं तु केपाश्चित् कण्ड्वादीनां दीर्घान्तपाठात् । कण्डूयते इत्यादि रूप तु मन्तूय- तीतिवत् “दीर्घटिव-यङ्-यत्-रयेषु च" (४. ३. १०८) इति भविष्यति । थदाहु. कलिकालसर्वज्ञाः श्रीमन्तो भगवन्तो हेमचन्द्रसूरीशा:- " -

·( थीहेमघातुपारायणे धुरादौ युजादया धातवः ।)
॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रानुस्मृताश्चरादयो णितो
धातवः ॥ ९॥ (2)
॥ इति आदिसूत्रं समाप्तम् ॥ छ (?) ॥
॥ संवत्) १५१६ वर्षे, जेठ शुदि ९, वार धुधे ।
॥म० राजालसितमस्ति (1) ॥ छ।
"
"धान्ति पर्णशुपो वाता चान्ति पर्णमुचोपरे ।
चान्ति पर्णरहोऽप्यन्ये, ततो देव प्रवति ॥ १॥ इति
अथवा "णिज्वहुल नाम्न कृगादिषु " (३, ४, ४२) इत्येव सिदेखत्र
सूत्रच्छिदाधिपादप उदाहरणार्या । तेनाउदन्तेवमुक्ता भपि बहुल इटाया ।
तेन 'स्कन्ध समाहारे' 'अप झुरणे' 'स्फुर प्रस्टमाथे' 'वस निवासे इत्या
दयोऽपि भवन्ति । तथा भोजयत्सोज ।
तडिरचयतीपाशा ॥
पांसुर्दिशा मुखमनुस्थपस्थितोदे ॥ इति ।
॥ समर्थित चेद धातुपारायणमिति ।।
इत्याचायनोविजयनेमिसूरिसहारकारविजयलावण्यसूरिशिष्येण
मुनिदक्षविजयेन विरचित प्रतिटिप्पणिकानुसन्धान
समाहम् ॥
॥ ॐ शान्तिः
७

·यदाहुः कलिकालसर्वज्ञाः श्रीमन्तो भगवन्तो हेमचन्द्रसूरीमा:- ॥ॐ अहं नमः ॥ gluminos dilim ॥ अथ कण्ड्वादिः ॥ QUIABELLO १. कण्ड्ग ॥ [उदन्तः । ॥ श्रीस्यायन्तरत्नाकरादिकर्तृ-मुनिश्रीदक्षविजयप्रणीतः कण्ड्वादिप्रकाश [स्नग्धरावृत्तम् ] नाम नाम जिनेन्द्र विवुधपतिनतं सार्वसाशयाचं सूरीशं हेमचन्द्र सुगुणगणनिधि नेमिसूरिमकाण्डम् श्रीमल्लावण्यसूरि निजगुरुमपरं सर्वतन्त्रस्वतन्त्रं श्रीकण्ड्वादिप्रकाशं स्वपरहितकृते दक्षसाधुः करोति ॥ १ ॥ द्विविधाः कण्ड्वादय., धातयो नामानि च । तत्र धातुवं घातोः कण्ड्वा- देर्यक्" (३. ४. ८) इति सूत्रे धातुमहणाद् यकः कित्वाचावसीयते । नामवं तु केपाञ्चित् कण्ट्वादीनां दीर्घान्तपाठात् । कण्डूयते इत्यादि रूपं तु मन्तूय- तीतिवत् “दीर्घटिव-यङ्--यक्-क्येषु च” (४. ३. १०८) इति भविष्यति ।

·(श्रीहमधातुपारायणे कण्ड्यादिधातयः । ) , "इह केचित् कण्ड्वादयः नियामाहुः केचिदक्रियाम् । तथा हि-कण्डूयतीति पूर्वाऽपरीभूता साधनाकाक्षिणी क्रिया गानविकषणलक्षणा प्रतीयते, कण्डूरिति च निरस्तकमा साधननिरपेक्षा वेदना, यामपनेतुं कण्डूयतीति । यल्लक्ष्यम्-'गाने मे कण्डूरुदिता' इत्यादि । ननु च यदीमे कण्ट्वादयः साध्यमानरूपा साधनसम्बधि. नीति प्रकृता क्रियामाहुस्तदा धातय एच, नित्यार्थ वात् ; नोवं रूपस्याऽधातुर्य सम्भवति, विरोधात् । अथ नैवरूपाः, संहतकमा साधननिरपेक्षा सिद्धरूप द्रव्यात्मानमवस्थामाहुर्न तर्हि धातवः, न हि अक्रियावचनो धातुर्भवति । न चैकस्योभयरूपता सम्भवति, विरोधात् ; न हि क्रियां ब्रुवन्नक्रियां प्रवीतीतिचेद् ? उच्यते, नचैकस्मिनिर्विभागे विशेषामनि उमयरूपता सम्भवति, अविशेषात्मनि तु अनेकविशेषात्मकत्वात् सम्भवति, कंचित कदाचित् कस्यचिवस्याभिधानात् । एवंरूपमेव चानित्य एकः शब्दोऽनेकार्थः' इति व्यवयिते इत्यदोपः ॥ एवं कण्ड्यादीनां धातु-नामभेदाद् दैविध्येऽपीय व्यवस्था, धातुरूपेभ्यः काण्टवादिभ्यो यकि त्यादौ च कण्डूयती गादि, नामरूपेभ्यः कण्ड्वादिभ्यस्तु धातुव्वाभावाद् यक् न भवति, किन्तु एकत्वादिमदर्थवृत्तित्वात् स्यादौ 'कण्डू कण्ड्यौ' इत्यादि भवति ॥ ननु नामरूपेभ्य. कण्ड्यादिभ्य तेऽपि यांक न कश्चिदीप., तथा हि- यकि क्रियकरणे "अत!" (४, २, ८२) इत्यकारलोपे "योऽशिति" (१, ३, ८०) इति यकारलोपे च कण्डूरिति सिद्धयति, एवं च "धातोः कण्ड्वादेर्यक" (३. १. ८) इति सूत्रे धातुग्रहणं तत्प्रतिसन्धान वान विधेयमिति चेत् । न, किप् प्रत्यय एव न सम्भवति, स हि धातोर्भवति, नाम्नश्चाऽक्रियावचन देन धातुवाऽभावात् । न हि रमार्थिको यक् नियामगिधातुं शमोति ।। . , ·मनर्थक स्यात्, तद्धि धातोविहिते प्रत्यये गुणप्रतिषेधार्थ क्रियते, अत किया. १. कण्डूग इति । कण्डग गत्रविकपणे । गित्त्वात् फलवति कर्तरि 'ईगित” (३ ३ ९५) इत्यात्मनेपदम्, फलवकर्तृवाभावे तु "शेषात् परस्मै" (३. ३. १००) इति परस्मैपदम् । तथा व्यवस्थया, उभयपदमिति फलितम् । अत एवाभियुक्तोक्ति -"गेनोभयपदी प्रोक्त" इति । "अवयवे कृतं लिई समुदायस्यापि विशेषकम् , यं समुदायं सोऽवयवो न व्यभिचरति" इति , - ( श्रीईमघातुपारायणे कण्ड्यादिधातयः ।) १९७ धातुत्वेऽपि 'कण्डवौ कण्डव' इत्यादौ " संयोगात्" (२. १. ५२) इत्युवादेशे 'कण्डुवौ कण्टुव ' इत्यनिष्टनापयेत, यथा कटगुवौ फटपुय इति । मन्तुरित्यत्र च यकि " दीर्घटिप-यड् यक् क्येषु च " (१.३ १०८) इति दीर्थवे मन्तूरित्यनिष्टमापयेत, दीर्घाभावेऽपि " हस्वस्य त पिस्कृति " (४. ४. ११३) इति तोऽन्त स्यात् , तथा च 'मन्तुत्' इत्यनिष्टमापयेत । विच क्विम् "कर्तरि" (५. १. ३) इति कर्तरि स्यात् , ततश्च विवताद् वेदनामात्रप्रती- तिर्न त्याद्, अपि तु वेदनाकर्नु । यदि "बुध्-सम्पादिन्य क्विम् " (५ ३. ११४) इत्यत्र कण्ड्वादिगणस्य पाठमभ्युपगम्य भावे किया विधीयेत , तदा वेदनामात्रप्रतीति सम्भवति, तथाऽपि 'कण्डूया मन्तृया' इत्यत्र "शंसि प्रत्ययात्" (५. ३. १०५) इति 'अ' प्रययो यो माति स न स्यात् , 'यस्मिन् प्राप्ते यो विधिरारभ्यते स तस्य बाधको भवति' इति न्यायाद्, अस्मिन् क्रुध्-सम्पदादिभ्य विप्" (५. ३. ११४) इति क्विम् स्याद् , आरभ्यमाणत्वात्, न तु 'अ' प्रत्यय । अतोऽपि, नानो यक्प्रत्ययोऽभ्युपगन्तुं न शक्यते, या कित्वादिति । यदि धातुभ्यो यक् न स्यात्तदा या किरव- - दातोरेव 'यक्' इति स्थितम् ॥

·११८ (श्रीहेमघातपारायणे कण्ड्वादिधातवः।) २. महीङ् । ३. हृणीङ ॥ [इंदन्तौ २] ॥ ४. वेङ् [पदन्तः] ५. लांङ् । भादम्तः] । न्यायात् 'कण्डू' इत्यस्य गित्वेऽपि कण्डूय इत्यस्य गित्वात्, तफलं वेदितव्यम्, एवमन्यत्रापि अनुबन्धान्तरस्य समुदायार्थवम् । एतेन कण्डूय इति समुदायस्य गित्त्याभावात् कथं तत्फलमाक्त्वमिति शङ्का निरस्ता । " धातोः कण्ड्वादेर्यक्' (३. ४. ८.) इति स्वार्थे यकि 'कण्डूयति कण्डूयते' इत्यादि ! यक किवाद गुणाभाव । पूर्वाचार्यप्रसिद्धचनुरोधेनादावस्य पाठः ।। अथ 'सूचिकटाह न्यायेन, अल्या आत्मनेपदिनो वाच्या, ते च चत्वा- रस्तत्राऽयादिक्रमेण द्वौ इंदन्तो, तत एकारान्तः, ततो वर्णनमेण प्रथमपाठाहों- ऽपि, अर्थसाम्यालाघवार्थमादन्तः । २. महीङ् इति । महीङ् वृद्धौ पूजायां च । व्यस्तानिर्देशः कैवल- पूजार्थस्वीकृतः प्रतियोधाय, यथा पूजायां तथा वृक्षावपि । अपलापोऽनुचित इत्यर्थः । 'महीङ् पूजायाम्' इति मानवीययातुवृत्तिा । अत्र पूजा पूज्यनानन कर्तृका, तेनाऽयमकर्मकः, महीयते पूजामधिगष्ठतीत्यर्थः । यथा-"प्रेय वो महीयते " इति रामायणम् । डिक्याद् "इंडितः कर्तरि" (३. ३. २२) इत्यामनेपदे, महीयते इत्यादि । ३. हणीङ् इति । दृणोङ् रोपलनयो । डियादात्मनेपदे हणीयते इत्यादि ।। ४ वेल्. ५ लाद् इति। एतौ धौर्य पूर्वभाषे स्वप्ने च । हिचादा- स्मनेपदे वेयते लायते इत्यादि । " ·लोव्यतीत्यादि । सायणाचार्यस्तु, लट् लोट् धौत्य पूर्वभावे खने च' इत्याह । ( श्रीहेमघातुपारायणे कण्ड्वादिधातवः ।) ६. मन्तु । ७. वल्गु । ८. असु ॥ उदन्तास्मयः ३] ॥ ९. वेट। १०. लाट् । (वेट्लाटित्यन्ये) ॥ ११. लिट् । १२. लोट् ॥ [ टकरान्ताश्चरवार: Hen] ॥ अथ पारिशेष्यात् परस्मैपदिनो वायाः, तत्रादौ त्रय उदन्ताः । ६ मन्तु इति । मन्तु रोपवैमनस्ययोः । “शेषात् पररमै" (३. ३. १००) इति परस्मै. पदे "दीर्घटिव०" (४. ३. १०८) इति दीर्घ ये मन्तूयतीत्यादि । चन्द्रस्तु- जितं पठित्वा मन्त्यते' इत्यात्मनेपदमप्याह ।। ७. वल्गु इति । वल्गु माधुर्यपूजयोः । यकि दीर्घ कगूयतीत्यादि । ८. असु इति । असु मानस उपतापे । यकि दीर्घ असूयतीत्यादि । केचित् 'अस्छु' इति हितं दीर्घान्तं च पठन्ति; असूयते इत्यात्मनेपदं चोदाहरन्ति । सायणाचार्यस्तु-'असु मनस्' एताबुपतापे, इत्याह । तन्मते, अस्यति सनत्यतीति । वर्धमान-हरदत्त-गणरत्नमहोदधिकारा-आधनुसारेणासुश- ब्दमसिति सान्तं पठित्वा, असूनि दीर्घान्तमेके पटन्तोत्साहुस्तन्मते 'अस्यति असूयते' इति भवति । "न ह्यनसूयन् कुस्सयते” इति श्रीशेपाहेः प्रपोगः ।। अथ टकारान्ताश्चत्वारः । ९ वेट् १० लाट् इति । एतो वेङ्लाब्यौँ । यथा 'वेङ् लाइ धोये स्वप्ने च वर्तते तथा इमावपीत्यर्थः, निर्देशः । वेदयति लाट्यतीत्यादि । अत्र मतान्तरमाह-वेद्लाटित्यन्ये । केचित्तु 'वेट्लाटू' इत्येकमेव धातुं पठन्ति, तन्मते वेट्लाट्यतीत्यादि ॥ ११ लिट् इति । लिट् अन्पार्थे कुत्सायां च । लिव्यतीत्यादि ॥ १२ लोट् इति । लोट् दीप्तौ । लाघवार्थमेवं

·१२०
(श्रीहमधातुपारायणे कण्ड्यादिधातयः ।)
१३. उरस् । १४. उपस् । १५. इरस् । १६. तिरस्
१७. इयस् १८. इमस् । १९. अस् । २०. पयस्
२१. सम्भूयस्।
अथ सकारान्ता दश । १३ उरस् इति । उरस् ऐश्वर्ये । उरत्यति
बलार्थ इति सायणाचार्यः, उरस्यति बलवान् भवतीत्यर्थ ॥ १४ उप
इति । चिन्त्याऽर्थोऽयमिति श्रोहेमचन्द्रसूरीशा भगवन्स । 'उपस् प्रभातीमा
इति सायणाचार्यः, उपस्यति राति ॥ १५ इरस इति । इरस् ईययाम्
इरस्यतीत्यादि ॥ १६ तिरस् इति । तिरस् प्रसिद्वार्थः, अन्तावियर्थ
तिरस्यतीत्यादि ।
१७. उयस् १८. इमस् १९. अस् २० पयस् २१. सम्भूया
इति । एते चिन्यार्था इति श्रीहेमचन्द्रसूरीशा भगान्त ॥
सायणाचार्यस्तु-
१७. इयस् इति । इयस् ऐश्वर्य, अमुं दुर्गो न पठतीति गणरत्ना
होदधौ । इयत्यतीत्यादि ।
१८. इमस् इति। एतत्स्थाने 'ईस्' इत्यपि पाठो दृष्यते । इमस्यति
ईस्यति, इत्यादि ॥
१९. अस् इति । प्रयन्तरे नाऽयं दृप्यते । अस्यति ।।
२०. पयस् इति । पयस् प्रसृनौ । प्रसृति परिमाणविशेष ।
पयस्यतीत्यादि ॥
२१. सम्भूयस् इति । सम्भूयस् प्रभूतभावे, यावे इत्यर्थ । "प्रभु
प्रचुर प्राज्य-मदर्भ पहुठं तथा" इत्यमरः । सम्भूयस्यतीत्यादि ।
1

·२५. भिष्णज् इति । भिगन उपसेवायाम् । मिण यतीयादि ।
(श्रीहेमघातुपारायणे कण्डवादिप्रकाशयुक्ताः कण्वादिधातयः।) १२१
२२. दुवस् ॥ [सकारान्ता दश-10] ॥
२३. इरज् । २४. भिपज् । २५. भिष्णज् ॥
.
[जकारान्तासया-1] ॥
२२. दुवम् इति । दुवस् परिताप-परिचरणयो, दुवस्यतो यादि ।
सन्दीपनेऽपि केचित् । यल्लक्ष्यम्-'समिधाग्नि दुवस्यति' इति । एतत्स्थाने
- 'द्रवम्' इति केचित् , द्रयस्यतीत्यादि ।
॥ इति सकारान्ता दश-१०॥
प्रथ जकारान्तात्रयः
२३. इरज् इति । इरज् ईर्ष्यायाम् । इत्यति । एत स्थाने 'डरञ्
यायाम्' इति माधवीयधातुवृत्तिः । तन्मते ईयेति । अत्र वर्धमान-हर
दत्तौ-'इरम् इरज् इर' ईर्ष्यायामिति त्रीन् पेटतु । इरस्पति, इरव्यति, ईर्यता
'इरज्यनग्ने प्रथयस्व जन्तुभिः' इत्यत्र भभास्करादिभिदीत्यर्थोऽयमभिहित ;
तथा-'इरज्यन्ता वसव्यस्य भूमै' इत्या ऐश्वर्यार्थ । ईर्यतिर्मागारमानार्थोऽपि,
उक्तं च-ईतिरोप्योपाधिरिति सितिरिति ॥
२४. मिपन् इति । भिपज् चिकित्सायाम् । भिष यती यादि ।
॥ इति जकारान्तात्रय -३ ॥

·१२२ (श्रीहैमधातुपारायणे कण्ड्वादिप्रकाशयुक्ताः कण्ड्वादिधातवः ।) २६. रेखा । २७. लेखा। २८. एला । २९. वेला । ३०. केला । ३१, खेला। खेल इत्यन्ये । ३२, गोधा । अथ मादन्ता अष्टो- २६. रेखा, २७ लेखा इति । 'रेखालेखाथी चिन्यौ' इति श्री- हेमचन्द्रसूरीशा भगवन्तः । रेखा श्लाघाऽऽसादनयोः । आसादनं प्राप्तिः प्रापणा चा। रेखायति । 'लाधामनुभवति, अनुभाक्यति वा' इति माधवीयधातुषिः॥ २७. लेखा इति । लेखा स्खलने च । लेखायति । एतस्थाने 'छेस' इत्यन्ये । तन्मते "अतः" (४. ३. ८२) इत्यालुकि लेख्यति ॥ २८. एला इति । एला विलासार्थः । एलायति । अत्र 'इला' इसपरे पठन्ति । तन्मते इलायति ॥ २९. वेला इति । 'वेला चिल्यार्थः' इति श्रीहेमचन्द्रसूरीशा भगवन्त । वेलायतीत्यादि। ३०, केला, ३१ खेला इति । 'केलाखेलो' एलावत्, विलास इत्यर्थः। केलायति, खेलायति इयादि । भर मतान्तरमाह-खेल इत्यन्ये ' इति । "अतः" (४. ३. ८२) इत्यकि सेन्यतीत्यादि । ३२. गोषा इति । गोया चिन्या इति श्रीहेमचन्द्रसूरीशा भगवतः । गोधायतीयादि ।

·(श्रोहंमधातुपारायणे कण्ड्यादिप्रकाशयुक्ताः कण्ड्यादिधातयः ।) १२३
३३. मेधा ॥ आदम्ता अौ-] ॥
३४. मगध । ३५, इरध । ३६, इषुध ।
....३७. कुपुभ ॥ [भान्तः-11॥
३७. कुषुम इति । कुषुभ क्षेपे । अल्लुकि कुपुभ्यतीत्यादि । एतस्थाने
'कुरुरु' इति क्रियारत्नसमुच्चये, एवं 'कुकुरु' इत्यपि पाठोऽन्या दृश्यते ।
अत्र "दीर्घवि-यड्-यक्-क्येषु च" (४.३.१०८) इति दीप कुरुरूयति,
धान्तानपा-३] ॥
सय यान्तात्रया-
अथ भान्त'-
३३. मेधा इति । मेधा आशुग्रहणे । मेघायतीत्यादि ।।
॥ इत्यादन्ता अष्टौ-८॥
३४, मगध इति । मगध परिवेष्टने । नीचदास्ये इत्येके । "अतः"
४, ३. ८२) इत्यलुकि मगव्यतीत्यादि ।
३५. इरध इति । अयं चिन्यार्थ इति श्रीहेमचन्द्रसूरीशा भगवन्तः ।
अत्रापि "अतः" इत्यन्झकि, इरष्यतीत्यादि ।
३६. इषुध इति । इषुध शरधारणे । भन्छकि, इपुथ्यतीत्यादि ।
॥ इति धान्तात्रयः-३ ॥
॥ इति भान्त:-१॥
कुकुख्यतीत्यादि ॥

·१२३ (श्रीहमधातूपारायणे कण्ट्यादिप्रकाशयुक्ताः कण्ड्रयादिधातवः ।) ३८. सुख । ३९. दुःख ॥ [खान्ती-२] ॥ ४०. अगद । ११. गद्गद । 'गद्दङ्' इत्येके ॥ [दान्ती-२] ॥ f अथ खान्तौ--- ३८. सुख, ३९ दुःख इति । सुख, दुःख, तक्रियायाम् । तच्छन्देन सुखदुःखार्थौ परामृत्येते । तेन सुखदुःखरूपायाः क्रियायामित्यर्थो भवति । "भतः" (१. ३. ८२) इत्यन्लुकि मुख्यति दुःख्यात, सुखमनुभवति दुःख- मनुभक्तीत्यर्थः ॥ ॥ इति खान्तौ-२॥ अथ दान्तौ--- ४०. अगद इति । चिन्यार्थोऽयमिति श्रीहेमचन्द्रसूरीशा .भगयन्तः । 'अगद नीरोगत्वे' इति माधवीया धातुवृत्तिः । असु भोजो नेच्छतीति गणरत्नमहोदधौ । अलुकि अगपतीत्यादि ।। ४१. गद्गद इति । गद्गद वाक्यस्खलने । अन्लुकि गद्धतीयादि । आ मतान्तरं दर्शयति-'गद्दङ् इत्येके' इति । तन्मते गद्यते इत्यादि ।। ॥ इति डान्तौ-२॥

·(बडमस्तुगावने काकादिप्रकाशयुपताः कण्ड्यादिधातवः।) १२५
१२. तरण । १३. चरण। ४४. उरण । ४५.
तुरण। १६. पुरण । १७. भुरण । १८. चुरण।
मला-
१२. सरम इति । उरण प्रसिद्धार्थः । गताविति माधवीयधातुतिः ।
१६. पान इति । काम गतः । एतस्थाने 'वरण' इति मोना।
मोदन कन्ये-'वग्गाधान्याम्' इति माधवीयधातुतिः ।
'भाव पनि विषारत्नसमुखये । अन्दकि 'बाल्यात, वरख्यात,
भारत
१. उरन इति । विन्याधिमेति श्रीहेमचन्द्रसूरीशा भावन्त ।

·१२८ (श्रीहमधातुपारायणे कण्वादिप्रकाशयुक्ताः कण्ड्वादिधातवः ।) ३८. सुख । ३९. दुःख ॥ [स्वान्ती-२ ॥ ४०. अगद । ४१. गद्गद । 'गद्गद इत्येके ॥ [दान्ती-२] ॥ अथ खान्तौ-- ३८. सुख, ३९ दुःख इति । सुख, दुःख, तकियायाम् । तच्छम्देन मुखदुःखार्थौ परामृश्येते । तेन सुखदुःखरूपायाः कियायामित्यों भवति । "अतः" (१. ३. ८२) इत्यच्छकि मुख्यति दुःख्यति, मुखमनुभवति दुःख- मनुभवतीत्यर्थः ॥ ॥ इति खान्तौ-२॥ अथ दान्तौ--- ४०. अगद इति । मित्यार्थोऽयमिति श्रीहेमचन्द्रसूरीशा भगवन्तः । 'अगद नीरोगत्वे' इति माधवीया धातुवृत्तिः । असु भोजो नेच्छतीति गणरत्नमहोदधौ । अकि अगवती यादि ।। . ४१. गद्गद इति । गद्गद पास्यवदने । अन्दकि गद्दानी गादि । अत्र मतान्तरं दर्शयति-'गद्गदङ् इत्येक' इति । सन्मते गद्यते इत्यादि । ॥ इनि गन्ती-२॥

·४७. सुरण इति । भुग्ण धारण-पोषण-युद्धेषु । 'मुग्ण धारगपोषणयो., पणधारणयोरियन्ये' इति माधवीया धातुचिः। अकि मुग्ण्यतीत्यादि । ४८. चुरण इति । चुग्ण मतिचोर्ययोः । 'चौर्य एव' इति माधवीया योहेमघानुपारायणे कण्ड्यादिप्रकाशयुक्ता. कण्ड्वादिधातयः ।) १२५ ४२. तरण। ४३. चरण। ४४. उरण । ४५. तुरण । ४६. पुरण । ४७. भुरण । ४८. चुरण । अय णान्ता अष्टौ-- ४२. तरण इति । तरण प्रसिद्धार्थः । गताविति माधवीयधातवृत्तिः। अन्लुकि तरण्यतीत्यादि । ४३. चरण इति । चरण गतौ । एतत्स्थाने-'वरण' इति मोजः। तयोरुदाहरणं काव्ये- 'वरणाश्चारण्यैवेलाम्' इति माधवीयधातुचिः । 'भरण' इति तु क्रियारत्नसमुचये । अन्सुकि 'चरण्यति, वरण्यति, - भरण्यति' इति ॥ ४४. उरण इति । चिन्त्यार्थोऽमिति श्रीहेमचन्द्रसूरीशा भगवन्तः । अल्लकि, उरण्यतोत्यादि ॥ ४५. तुरण इति । तुरण स्वरायाम् । अन्लकि तुरण्यतीत्यादि ।। ४६. पुरण इति । पुरण गतौ । अन्लुकि पुरण्यतीत्यादि ।। धाततिः । अन्दकि चुरण्यतीयादि ।

·१२६ (श्रीहमधातुपारायणे कास्वादिप्रकाशयुयताः कण्ड्वादिधातवः ।
४९. भरण || [णान्ता अष्टो-८ ॥
५०. तन्तस, ५१. पम्पस ॥ [सान्तौ द्वौ-२] ।
५२. अरर । ५३. समर । ५४. सपर ॥
शम्साश्चयः-३]॥
॥ इति कण्ड्वादिः ॥छ॥ श्रीः॥छ॥ श्रीः ॥छ॥
४९. मरण इति । भरण प्रसिद्धार्थः । अल्लुकि भरण्यतीत्यादि ।।
॥ इति णान्ता भटो-८॥
अथ सान्तो-
५०. तन्तस, ५१ पम्पस इति । एतौ दुःखार्थो । एतस्थाने-
'तन्तस् पम्पस्' इत्यपि पाठो दृश्यते । तन्तस्यति, पम्पस्यति । भदन्तये तु
अल्लोपो विज्ञेयः ॥ ॥ इति सान्तौ-२॥
अथ रान्तात्रयः-
५२. अरर इति । अरर आराकर्मणि । आरा प्रतोदा। अल्लकि,
अर्यतीत्यादि ॥
५३. समर इति । समर युद्धे । अकि समर्यतीत्यादि ।
५४. सपर इति । सपर पूजायाम् । अन्लुकि सपर्यतीत्यादि ।
॥ इति रान्तात्रयः॥
कण्ड्यादेराकृतिगणत्वात् धनादीनामपि सट्महरतन धनायती यादि ।

·"क्योवा" (धीहेमघातुपारायणे कण्डवादिप्रकाशयुक्ताः कण्ड्वादिधातवः ।) १२७ अत्र क्रियारत्नसमुच्चय:- क्ये, फण्डूथ्यते ॥ अयतन्यान्-अकण्डूयीत् ; अकण्डूयीट । "अतः" (४. ३. ८२) इत्यलुकि "योऽशिति" (४. ३. ८०) इति यलुकि, अभिष- जीत् । अकण्डूयि । अभिपजि । अनाल्लुकः स्थानित्यान वृद्धिः । कण्डूयाञ्चकार, कण्ड्याञ्चक्रे वा । भिषजांचकार । कण्डूयिता । भिजिता । (४. ३. ८१.) इत्यत्र यकोऽपि लुगित्यन्ये । भिजिता; भिज्यिता । " कण्ड्वादेस्तृतीय.” (५. १. ९) इति तृतीयस्य द्विवे; कण्डूयियिषति, कण्यिथिपते । आसूयियिषति । णिगि, कण्डूययति, डे, अण्डूयियत् । अत्र " अतः" (४. ३. ८२) इत्यनेन विषयेऽप्यकारलोपात् " स्वरस्य ० १. ११०) इति स्थानि वाभावात् , 'यि' इत्यस्य द्वित्वम्, न तु 'य' इत्यस्य । एवमासूयियत् । कण्डूयिका । कण्डूयिता । कण्डयितुम् ॥ इति कण्ड्वादिः ॥१॥ , (७. ते चीतपोगरछाम्पराम्बरमणि-श्वेताम्यरशिरोमणि-शासनसम्राट्-क्षमापालावलि- जितपादपद्म-ौरप्रतापि-श्रीकदम्बगिरिप्रमुखानेकतीर्थोद्धारक-सरिचय- वर्ति सर्थतन्त्रस्वतन्त्र-जगद्गुरु-भद्वारकाचार्य-श्रीमद्विजयनेमिसूरीश्वर- पट्टालंकार-ग्याकरणवाचस्पति-कविरत्न-शास्त्रविशारद-विवुधशिरोमणि. महाकाचार्य-श्रीमद्विजयलावण्यसूरीश्वर-विनेयमुनि- दक्षविजयविरचितः कण्यादिप्रकाशः समाप्तः।

·पृष्ठम् पतिः नीचे ७ . एंट्र १ 10 लौल्यं २६ दनयोः ३० . 10 ८ ८. थीदैमधातुपारायणस्य शुद्धिपत्रकम् । भशुद्धम शुद्धम् एटम् पहाधिः भशुद्धम् शुद्धम् वृत्त वृत्ते ३ रिंशत् रिशंत ७० विंशत विशंद ७० एव एवं छेदन छेदने । भवयेव भवयवे १६ बृह २३ स्मृताः स्मृता भों स्वादे. प्रत्वादे०७६ लौल्य पर पृष दनयाः जश भारः आड: कश गाह बाधने बोधने शाय शैश्य यूस मेग . मित्येके पतादिः लिषण सिपण प्णिह पिणहण ८८ भूमि भुवि Hश यति म्रक्षयति " तोरण सोषण ८९ पृचड् पृचद्द ५१ घट च । अयं पशिक् वसिक घारफुटस्थ चु-घरघ धान्ता धान्ता: २ रादिः, घाटयति। निष्पत्ति. निप्पत्तिः ५७ कणण पुष्पा पुष्या ५८ मुदण मुदण ९२ शमू शमू ५९ ससुण डीच युक् अस् 'विदिप . विदिप पुष्पादिवं पुष्यादिरवं ६. चेतते चेतति सूर्यस्यादि स्यत्यादि ६० 12 पावरद प्रापरव-100 यमित्वेके , द मेडग ३९ धुतादिः ४२. वैक्लग्ये १३ १५ . १२ ८ . ४ ६ कण ८ डीच असो . शिंगट ६१ ३ मोन ध्यानयति धानियति ९ मिश्रण मिश्रण 144 शारण वासन वास भविण पभि " शिग श्रीन फत् गुंफत् उमर झुमर ५ ६९ गुम्फर उम्मा १९ ५ . . जम्मत

·पृष्टम् पछि
६
अवयवे १६
१
धूद ७२
10
१८
लौष २६
९
८
"
८७
१२
६
८
थीदेमधातुपारायणस्य शुद्धिपत्रकम् ।
भशुद्धम् शुबम्
पृष्टम् पतिः भशुद्धम् शुदम्
वृत्त घृत्त
शित
रिशंव ७०
नाच
नीचे
विशद विशत् ७०
एवं
छेदन छेदने "
भवये
एंड्
वृह
स्मृताः
स्मृता
भों अधों
झापादे. ऋल्यादे०७६
लोल्य
पश
दनया: दनयोः
जश
आ
मा
मा श
गर्दि गाह
पाने योधने
पाय
चौघ्यं
चूम ग्रूस
मेग
मिरयेके
पतादिः धुतादिः ४२.
लिपण विषण
घलये
ठिणण्ह
विणहण ८८
भूवि भुवि
६
तोरण
तोपण ८९
पृचन
प्रचंड ५१ २.
वशिक वसिक
चारफुटत्यर्थे चु-घटर ९१
धान्ताः
रादि., चाटयति।
निप्पत्ति. निष्पत्तिः ५०
कणण कणण
पुष्पा
९२
पुप्या
मुदण मुदण्
समूच शमू
ससुण
तसु
डीइच डीच
६०
असो
असू
पुष्पादिवं पुण्यादिवं ६०
चेतते चेतति ९९
सूर्यत्यादि सूत्यादि ६०
पाक्द
मेहग ३९
10
यमिरवेके ॥
-
१२
.
व्रक्ष यति प्रक्षयति "
८
घट च। भयं
६
भान्ता
૨
१५
९४
९०
८
१८
६०
८
'विदिप, विदिप
:-
"
प्राक्रव...
जाति-मसान्देजवान: ४.१.
ध्यानयति वॉनयंति ९
मिश्रण
मिश्रण १५
शारण
शिगट
और
३
२१
शिंगट ६४
मोन
इम्पद १९
गुरफत्
उम्भर ६५
वासग
वासण
prty
मचिण
गुंफत्
उभव
शुभद
पनि ॥ २॥

·Bharaxoyida Bhtar's Ghadigir
beonem
Call No
Sauvef Hemp 6283
Prtle
ENQURUT--
suuri
Author
Date of
ssue
Borro er s
No
Date of
ISSUC
7/9/50 Munji