·श्री। कर्मविवेक (अर्थात्) धर्मराजका लेखा। कुरुक्षेत्रान्तर्गत कमल ग्रामस्थ विद्वन्मान्य श्रीगीताराम निर्मित। अस्मिन्यं समस्तपापानांप्रायश्चित्तंनिरूपितम् । श्लोक. गृहीत्वेदं कुतोवापि स्त्रीपुंसां शतकर्णगम् । नकरोति द्विजो यावत्तावत्स्यादृणवान्मम ॥ १ ॥ यहग्रन्थ श्रीकृष्णदासात्मज गङ्गाविष्णु और खेमराज इन्होंने स्वकीय "श्रीवेंकटेश्वर" छापखानेमें छापकर प्रसिद्धकिया (बम्बई.) संवत् १९४७ ·अधानुक्रमणिका •ilpertigyanantselviye नियम सुनारामादाय भित्तानिक PAIN Pr PARAMPAR PESHAINutrientainthindiaHEARTS HERE MEENERAL नहर हाल गुरु থী ও নানার বাশিনী एसजन नकस्सा बने पो अचान सुपा देव यमायाम তিনি নকল का टोपबहीरोचन नहादान धनादिना जानलमात्मा २४ अन्यतेचदेवामा ༡༢ F7 माप्रमाणं वहां पश्य पद बांद्रे माहिलपधः वाचा वक्रमचे अडादेपूर्वक प्रय, আললাময়লার सावधवायांकावतारमभ्यवाहाटी २१५ शन्यानादिहरा मनातही कर पालक उनिहनिषेत्रः वापीहरणे अल्पसारद्रव्य रणे मान्यता गंगाजलपानकल जानादिकल पन्ना- पाग कुंभलरिद्रोण ला अजय যথার্শয়া, पुरणे गणिभुक्तादिदरणे भामकल्पना आता पाटपालं. सर्व-२६ मत्रालादेईरण ममिकन्यादिहरणे शंख पशुहरणे सत्तवीरादे हुणाशा पगच्यविधान संदिपन महासात हरणे रजसताहायसह तिलपुष्पफ सपने वालिमकार कृच्छातिकमाओ लादिविक्रये काजाकादि अपयन निकाएकार निकवे हीदानादिको प्रतिप्रयविकचे के- विकये हादिदि HA HALA ·M अनुक्रमणिका २ '... 9290, . पृष्ठ विषय নিমগ २७ सुतसुताविक्रये पारदायें ष्टप्रायश्चितं सर्व प्रायश्चित्तेषु दानं मुख्य २८ गुरुतल्पे अगम्यागमने योनिक्षतकरणे ४३ प्राणायामाभावे स्नानमात्रेण मोचनं वर्णादिविषये गंगास्नानेमकाशरहस्यादिषुपापंचजपेवि २९ तत्तद्वर्णस्त्रीगममे स्वैरिणीगमने तिर्यग्यो- शेषः गौणमहापातकी नीतियागेमानतु निगमने दारव्यतिक्रमे भर्तृव्यतिक्रमे वृष लात्यागे शूद्रस्यकपिलादुग्धपानेबाह्मणी ल्यांजनितापत्ये चांडालीपुष्कसीनटीच गमने मोपजीक्निीगमने ४४ अतिपातकानि स्वैरिणीबंधकीलक्षणं ३० बभोज्यादिभोजने अप्रतिग्राह्यग्रहणे अ तद्गमनेचमाजापत्यं वेश्या गमने गोत्रे- विज्ञातपापे रहाकृते अंत्यजगभ॑ज्ञाते शूद्र विवाहे गोब्राह्मणीगमने गमनाद्भैद्विगुणं ४५ अवकीर्णिव्रते मृगयाछूतादिव्यसने भा- ३१ व्यभिचारिणी स्त्रीगमने बलात्कारगमने यांया वेश्यात्वकरणे संबंधीववाहे पर्वणि स्त्रीणां वैश्यक्षत्रियादिअबुद्धिपूर्वकोविषये मैथुने वानमस्थयसोरतोत्सर्गे नेष्टिकस्य अंत्यावसायिलक्षणं तत्तत्संकरजातिल. पाणिमुखमैथुनै गोशकटेमैथुने मृगया शूद्रवैश्यादिप्रायश्चित्रं ब्राह्मणीगमनेत्री द्यूताद्यष्टादशविधव्यसने तिलेश्वादि हत्याप्रायश्चितं ज्ञानतोअज्ञानतोवा यंत्रप्रवर्तने भार्यायावश्यात्वकरणे स्त्री ३४ गर्भवधेमायश्चितं आत्रेयीहनने तत्वजीत धनोपजीवने वक्ष्योपीधजीवले वडिपा हिंसायांअनुक्तमृगवघे अनुकूलसर्पादिव० दिविधाने अधीतवेदत्यागे प्राणिमात्रवधे ३६ तत्तदोषधीछेदने वृक्षच्छेदने फलकानृतसाक्ष्ये र नकुलेब्राह्मणपी- ३७ नीलीधारणे गृहस्थस्यभूरेतस्थलने पत्यादेःस्त्रीसंगे मृषाभिशंसनेभार्यामगम्यात्वमुक्त्वाग- डाजनकानृतवचने मने मृषाविमवधशपथे पापपुण्ययोः समद्विगुणादिफ० भूमिक ३८ उदक्यागमने श्रोत्रीयभार्या गमनेनिमि न्यानृते स्तेनलक्षणं वाषिकलक्ष म- त्तभेदेपृथक हापातकेगायत्रीजपप्रमाणं ३९असत्पतिमहेउत्तममध्यमादिदानेअयाज्य ४६ जलस्थित्यतडागफलं भूमिदानेहरणेच याजने मूल्येनांसकर्मक उदालकवत फलं अन्नदानफलं पुरुषसूक्तपावसानीज मा० अमतिग्राह्यग्रहणे शरणागतलागे पे देशकालन्यायशास्त्रपठनेवैद्यशास्त्रप- ४० वेदाविष्ठावे कन्यादृषी आनुलोम्येनक ठने फलं विपक्षत्रादिषु नैरुज्ये न्यादूषणे शूद्रादिविषये ४७ मांधर्व विधाध्ययनविमशुल्कधारणेअभ ४१ मलिभक्षणे तत्त्पक्षिमतणे तचन्मास क्ष्यभक्षणेआश्रमादिषु पृथक्फलं दुर्मि- भक्षणे वृथाकृसरादिभक्षणे जातिभ्रंश क्षेन्दानंचतुर्गुणआपद्यन्नदानेग्रीष्मेजल- करपापे दानंपरान्नभोजननिर्णयःसुहृदोहित्वाउ- ४२ संकरीकरणे अपात्रीकरणे मलिनी त्सवकरणे आमान्नंगृहीत्मस्वगृहेपाके- करणे निमंत्रितत्यागे कन्याविघ्ने समे फलं द्वितीयादिति त्रियाद्यन्नग्रहणे वर्थयारण बाहयताकारी व 00.00 0046 be.

·4. এক-এ। * */ tarek1 104 কি 4:45 ar৮:Ag! ১৭ ২১ ক !! পুরুষ = {3, 144; ইজন ৰদ ২৪ মাৰাংখ্য- D মারি - হই করতে হবে 3 t; রবে না । যায়, গ ) স্থান দিয়ে পান করলে নাম না তিনি পাশ তৈ-২ আসন লাইফসব মাল নিলো বিন এই মা সকাল হাসান" - 4 ( নাক ছিল রাশিন निनादादी হৰ জীৱস্থাৰগেৰা নাৰায়; লাল, মাহমায়িদাহার নাহি লা- কৰ কাসালা নানয়মে অনলা- লাগবে কাজী অ্যান কাবাগান। মোবাইল সানি মজার গলায় প্রথমে লালকা রে হলারা অনাবিল ·Jy ॥ श्रीः॥ अथ धर्मराजका लेखा। श्रीमते रामानुजायनमः॥करलेखा यमराजका रकम चूकतीसा थ लेकर चालो यमपुरी तहां न आवै हाथ॥ ॥तहा न आवै हाथ दूसरा कर्म देतनहि यारी॥ते जगादाधर्मका तुर्त रकमलेसारी॥ पापपुण्यदोऊरककरिधर्मराजव्यापारी पूगेपापीपापदेखकर तुर्त नरकमाडारी॥३॥घटी पलककी क्षमानहि है करोलाखअलचा री विष्णुभक्तके कुलकाहोवै दिनाएकदेठारी॥४॥ परलोकीजन बहुतहै प्रगट गुप्तअघभारी वांचत पाप करत जबलेखा होगीब हुत खवारी॥५॥यावेलाको बहुपछितइहो जबपूगोयमके हा री गीतारामकहैकरजोरै ईहांकरोनिारी ॥ ६॥ अजितुह्मकरो निवेडा नाहरहै विखेडा वारवार मैं करूंवीनती वचनमानल्योमे रा॥७॥ संसारी पापकिये संचितघणे पुण्यलेशनहिएक को ण पुण्य करनाशिएदुःसहपापअनेक ॥१॥ दुःसह पापअनेक कहो हमकिसविधकरिये साधनसर्वस्वहीन जीव नरकनसैं डरि एभर्मत भर्मत जगतमा वीते जन्मअनेक हमसंसारीयुगनके किसविधि कराविवेक लावनी जैसैंजगमैकाढादिवाला शरण बडेकि जायबैठे मांगणवाले मांग मांग फिर निरास होयकरघ रबैठे॥ ३ ॥ तैसेतुह्मबिनपुण्यलेशके पापनसहित शरणजावो होय अकिंचन अनन्य चिंतक परमार्थका फलपावो ॥ ४ ॥ सोरठा जगत्कचहडी च्यार भ्रमते कुंजर सौचवत् मिलैन सा गीन्याव बडीकचहडी विनगए ॥ ५॥ अर्थ राजदार शास्र

·হতে না হয়। লাখ
কানায় কানায় কাজ হলাে।
অনলা সহজ কাজ সমতলভার কােন নি না
এই বেশ ভাল লাগে তা নিয়ে
এক
রিট ভবন মিরাজ হিরালাল
হোক লতা। নিতা
আলিয়া
জেলা কালেক্টকো
-
বা একটা ছেলে। ব;
কথা হলো তব প্রতিজ্ঞা করে নি সান সহ
এ মন কাল বিকালের না?
হলা কামিল মালিক
এতে বলবনহত হন তিনি।
ফানি গারু ও কালার বাসায় নতুন
ইয়া নিয়ে জন্ম নিলক চক মাথা ঘাম
মা হালিমী শরী'আত্মগরি ননই যা অতি জন
অভীন।
তিনাথই থ যুক্ত হন দলীয় মাংসল দু মুন্স
शाचमतिकरे मामृत्युव्यालभीत इति तथा भागवते स्तेन
पुरापो मित्रधु ब्रह्महा गुरुतल्पगलीराजपितगोहता येनपान
किनोपरे सर्वपाभण्याचवतामिदमेवमुनिष्कृतं. नामव्याहरणं
জি অনললিলিঃ নখ দ্বীতিস্থাতল ভারত,
नका तात्पर्यतो होळीसमयके सांगमा मकवषधारीकविता
गणकि शक्तिमेरीनहिहै ऐसा नगवाक्य है ईसमे साक्षी वाली
দিনটি বিমলাননাপলবারঅল দূৰলাবিত

·धर्मराजका लेखा। यके दिखायवि दियाहै इतिसर्वजनसुखबोधार्थग्रंथतात्पर्यज्ञाना थंच भाषापत्रंनिबद्धं ॥ननु ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्येशेर्जुनतिष्ठति भ्रामयन्सर्वभूतानीत्यत्र तिष्ठति भ्रामयन्पदाभ्यां ज्ञायते या वत्तिष्ठति तावत्संसारे स्वर्गनरकादिषु भ्रामयति तस्मात्हृदये स्थितिरेवेश्वरस्यकार्या ईश्वरस्तु तत्तत्पापैरशुद्धहृदिस्थातुंनेच्छ ति तत्तत्पापप्रायश्चित्तैरपि नाल्पकालसाध्याशुद्धिरस्तीति त स्मात्तच्छरणमतिरेव पराहृदयबुद्धिप्रतिपादका अभिहिता गी तायां अत्रतुसंचितपुण्यरेव हृदयशुदि व्यवस्य तदल्पत्वे शर गागतिरपि प्रतिपाद्यते अंतःप्रविष्टःशास्ता जनानामित्युक्तेः स्थितिरेव परमपुरुषार्थप्रतिपादिका साचात्रैव कर्तुशक्यते न लोकांतरे तदुक्तं विष्णुपुराणे उत्तरंयत्समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैवद क्षिणं वर्षतदारतनाम भारतीयत्रसंततिः॥ १ ॥ नवयोजनसा हस्रो विस्तारोस्यमहामुने।कर्मभूमिरियंस्वर्गमपवर्गचगच्छत।। ॥२॥ इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यश्चांतस्य गम्यते नखल्वन्य त्रमानां कर्मभूमौविधीयते ॥ ३ ॥ अत्रापिभारतं श्रेष्ठं जंबू द्वीपेमहामुने ॥ यतोहिकर्मभूरेषा अतोन्याभोगभूमयः॥ ४॥ अ त्रजन्मसहस्राणां सहस्त्रैरपिसत्तमः॥कदाचिल्लभ्यतेजंतुर्मानुष्यं पुण्यसंचयैः॥ ५॥ इत्युक्ते रत्रकृतकर्मणां नैष्कम्य व्यत्यासंच संकल्पमात्रेणकर्तुशक्यते लोकांतरेतु यथोक्तमेवफलं पराधीन बादर्थाद्भोगभूमयस्थाइतिबोध्यं स्वर्गिणोप्येतमिच्छति लोकनि रपिणस्तथा साधकंज्ञानभक्तिभ्यामुभयंतदसाधकं ॥६॥युगां तरवदत्रफलंतु कलौ कल्मषमनस्कतयानभवतिसाधनेष्वर्थवाद इतितुनशक्यं तदुक्तं भारत।।स्नानमात्रेणगंगायाःपापंब्रह्मवधोग वंदुराधर्षकथयातिचिंतयेद्वावदेदपिातस्याहंप्रदहेल्पापंब्रह्मकोटि वधोद्भवं॥अतिवादमिमंमत्वाकुंभीपाकेषुजायते॥आकल्पनरकंभु

·No text on this page.

·धर्मराजका लेखा। का ततोजायेतगईभः॥इतिभविष्य कोऱ्या भारतेषु॥ ॥श्रीमते रामचंद्रायनमः सीताराममनोरामं स्मृत्वास्मृत्वावदाम्यह॥ विवे कंकर्मणांयत्तत् धर्मशास्त्रानुसारतः॥१॥आरभ्यजन्मतो यावत्कृतं कर्मशुभाशुभातत्सर्वपरिसंख्याय श्रेयोधिक्यंयथाभवेत् ॥२॥ कर्तव्यतत्प्रयत्नेन पश्चातापोन्यथाभवेत् ॥मरणानंतरंदुःख मत्य साप्रपद्यते॥३॥संसारेजीवजातंयहशेतिष्ठतिकर्मणांविना चातींद्रियज्ञानं दुर्लभंतद्विवेचनं ॥ ४॥ तद्विवेकसमुद्युत्तो निल जोमूढधीरलं वाच्यतायामिविदुषा मन्येषांमुपहास्यतां ॥५॥ मूढामूढतरामूढतमायेभारतेजनाः तेषामय्योभविष्यामि ह्यति मूढतमोयतः॥ ६॥ यद्वा कर्मविवेकंते कृत्वात्रतत्रसंस्थिताः मुन योधर्मसदसि ज्ञात्वेदंनिर्भरोस्म्यहं॥७॥ किंचश्रीराम पदयो र्मया स्वात्मासमर्पितःतेनैवप्रेरितोवच्मि पुण्यपाप विवेचनं ॥८॥ श्रीमद्भागवते पंचमस्कंधे नरकान्श्रुत्वा करुणाचित्तो राजा पप्रच्छ अधुनेहमहाभाग यथैवनरकान्नरः नानोग्रयातनान्नेयात न्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ९॥श्रीशुकउवाच नचैदिहैवापचितिय थाहंसः कृतस्यकुर्यान्मन उक्तिपाणिभिःध्रुवंसवैप्रेत्यनरकानुपैति येकीर्तिता मे भवितस्तिग्मयातना ॥१०॥ तस्मात्पुरैवास्विहपाप निष्कृतौ यतेत मृत्योरविपद्यतात्मना दोषस्यदृष्ट्रागुरुलाघवंय था भिषक्चिकित्सेतरुजांनिदानवित् एतत्विद्वान् पुरामृत्योर भवाययतेतसः अप्रमत्तइमंज्ञात्वामर्त्यमप्यर्थसिद्धिदं ॥१॥ नदे हमायंसुलभंसुदुर्लभमित्यादि अन्यथानृगराजवत् भुनक्तिःशर ठादियोनिभिरिति॥ ११ ॥ स्कंदपुराणे ज्ञाताज्ञातेषुपापेषुक्षुद्रे पुचमहत्सुचषट्सुषट्सुचमासेषुप्रायश्चित्तमुपश्चरेत् ॥ १२ ॥ निष्कल्मषोनरोवैश्यसकृतांतनपश्यति याज्ञवल्क्यः प्रायश्चित्तम कुवाणाः पापेषुनिरतानराः अपश्चातापिनः कष्टानरकान्यांति ·धर्मराजका लेखा। दारुणान् ॥ १३ ॥ विहितस्यानुष्ठान्निंदितस्यचसेवनात् अनि ग्रहाचेंदियाणां नरः पतनमिच्छति ॥१४॥ तस्मात्तेनेहकर्तव्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धिये एवमस्यांतरात्माच लोकश्चैवप्रसीदति॥१५ अंगिराः यत्पुण्यमुद्धृतेविप्रे बियमाणेजलादिषु तत्पुण्यंतारिते पापात्प्रायश्चित्तैस्तुमानवैः॥१६॥अथमुख्यत्वेन तत्प्रत्याम्नायत्वे नच प्रायश्चित्तमाह वाराहे प्राजापत्यमयाप्रोक्तं प्रायश्चित्तादिक मसु तद्लक्षणं मनुः व्यहंप्रात_हंसायंत्र्यहमद्यादयाचितं यह परंचनाइनीया प्राजापत्यंचरंद्विजः॥१७॥पराशरःसायद्वाविं शतिग्रासाप्रातः षड्रिंशतिः स्मृताः अयाचिते चतुर्विंशाःपरंचा नशनस्मृतं ॥१८॥तत्र प्राजापत्यंमुख्यं तदशक्तौ प्रत्याम्नाय श्योक्ताः मार्कण्डेयः प्राजापत्यक्रियाशक्तौ धेनुंदद्याविचक्षणः धे नोरभावेदातव्यं तुल्यंमूल्यनसंशयः॥ १९॥ कृच्छ्रदेव्ययुक्तंचैव प्राणायामशतद्वयं विप्रादादशवैभोज्या युक्वारेष्टिस्तथैवच ॥२० उपोष्यश्रद्धयायुक्तो तिलपात्राणिधर्मतः द्वादशब्रह्मवादिभ्यः प्रा जापत्येनतत्समं ॥ २१॥ स्वयंवात्सेस्थितोमूर्धा तृणभारानुपो षितः दद्याद्गोमंडलेकृच्छ्रे द्वादशैवनसंशयः॥२२॥ प्राणायामश तंकृत्वा द्वात्रिंशोतरमात्रिषु अहोरात्रोषित स्तिष्ठेत्प्राङ्मुखःकृच्छ्र उच्यते॥२३॥ नमस्कारसहस्राणि द्वादशैवदृढव्रतः गोविप्रपित देवेषुकुर्यात्कृच्छ्रत्रयंभवेत् ॥२४॥ प्रत्येकमिदं वसिष्ठः अथचेवर तैकर्तुं दिवसंमारुताशनः रात्रौस्थित्वाजपव्युष्टःप्राजापत्येनतत्स मं॥२५॥ गोमूत्रेणसमायुक्तं पावकंचोपयोजयेत् कृच्छ्रमेकाहिक प्रोक्तं दृष्टमंगिरसास्वयं ॥२६॥निश्वासीनोदिवातिष्ठेत् त्रिरात्रंमा रुताशनःप्राजापत्यंविजानीयात्कुष्मांडैर्जुहुयाघृतं २७कृच्छ्रोयु तंचगायच्या उदवासस्तथैवच धेनुप्रदानं विप्रायसममेतञ्चतुष्टयं ॥२८॥एतच्चतुष्टयंसमंप्राजापत्येनेत्यर्थः विप्राद्वादशवैभाज्या पा ·E ६ धर्मराजकालेखा। वकेष्टिस्तथैवच अन्यावापावनीकाचि समान्यागर्भनीषिणाः॥ ॥२९॥ गवांशृंगोदकस्नानं महानद्याश्चसंगमे समुद्रस्पर्शनेतुल्यं यदेवादेवहेडनं ॥३०॥ चातुर्मास्ये माघे वैशाखेवा तीर्थचतु धारं वारुणस्नानं ॥२३॥ अयुतंसाष्टांगप्राणायामः ॥२४॥ वेदसं हितापारायणं॥२५॥शतद्वयं प्राणायामाः॥२६ायोजनंतीर्थयात्रा २७।अयुतंप्रदक्षिणाज्ञेयायास्यादिशतिहस्तका॥२८॥कर्षप्रमाणं सुवर्ण निर्धनेपात्रे द्विजेऽर्पणं ॥२९॥ पावकेष्टीः॥३०॥ पावमा नीवेति ॥३॥घृताक्त पंचायुतवर्तीनां देवालये तीर्थवाज्वालन ॥३२॥ तैलाक्तानांलक्षं ॥ ३३॥ भुकानांद्विलक्षं ॥३४॥ तिला ज्येन गायत्र्याव्याहृतिभिवी सहस्त्रहोमः॥३५॥ यावत्केषशोषणं विरम्य तीर्थे द्वादशस्नानानि ॥ ३६॥षडुपवासाःफलादिभिः॥ ॥३७॥रंगवल्या पंचविंशति सहस्त्रे प्राजापत्यं ॥३८॥ शतप त्र जाति मालिका मालती यूथिका पुष्पैःपंचविंशति सहस्त्रैरर्चनं ॥३९॥ चंपकस्यायुतपूजनेच ॥ ४०॥ तुलस्याः साईद्विसह त्रैर्दलैःपत्रैर्वा विष्ण्वर्चनं ॥४१ ॥ तुलसीकाष्ठसमिद्रूपेनौगाय त्र्या व्याहृतिभिर्वा अष्टोत्तरशतघृताक्त तिलहोमेचैवं॥४२॥ तुल सीकाष्ठमालयाऽष्टोत्तरशतं जपोगायत्र्याविष्णुमंत्रस्यविशेषश्व॥ ॥४३॥ अन्याहृततुलसीदलैःपंचसहस्त्रैरर्चनेप्राजापत्यं ॥४४॥ क्रोतेनायुतसंख्याकार्चनेनवा ॥ ४५ ॥ एकमुक्त नक्ता याचितो पवासा क्रमेणविराटता॥४६॥एकोपवासपूर्वक द्वादशतिलपा त्रदानं ॥४७॥ गायत्र्या द्वादशाधिक सहस्त्रसंख्याक समिद् घृत हविर्धान्याना मन्यतमस्य होमोवा॥४८॥ मूर्खषष्टि विप्रभोज नं॥ ४९ ॥ संहितापाठतो द्विगुणपदपाठः॥ ५० ॥ त्रिगुणंक्रम पाठः॥५१॥षट्गुणंजटापाठः॥५२॥ महाभारतपाठे षट्पंचा शत्॥५६॥ कृच्छ्रा॥ ५३ ॥ श्रवणेतदई ॥ ५४॥अर्थतोद (500MAHARI ·धमराजका लेखा। शगुणः॥ ५५ ॥ भागवत् पाठे पंचविंशति कृच्छाः ॥ ५७॥ व्या ख्यातु सप्ताहमध्येशतगुणं ॥ २५०० ॥ साईद्विसहस्त्रकृच्छ्राः ॥५८॥श्रोतृणां नियमपूर्वके ऽईपुरुषसुक्तस्यैक चत्वारिंश दुत्त रशतत्रय पाठेकृच्छ्रः अथज्ञानेचतुर्गुणं ॥ ५९॥ गीतायादशसं ख्याकपाठेकृच्छः ॥६०॥ अर्थज्ञानेचत्वारः कृच्नः ६१विष्णोः सहस्त्रनाम्नांषष्ठौ संख्याकपाठे कृच्छ्रः॥६२॥ अर्थज्ञाने पंचदश पाठैः॥६३॥ नामावली द्वादशपाठेकृच्छ्रः॥६४॥ पुराणांतरपा ठेऽई ॥६५॥ अर्थतः पाठे चतुर्गुणं ॥६६॥ वाचनेद्विगुणं ॥६७ संहितापाठेकृच्छं । ६८॥ तत्समगणितपाठेकृच्छं॥६९ ॥ व्या करणपाठेपि ॥७०॥अर्थतोध्ययनेचतुर्गुणं ॥ ७१ ॥ विद्यादाने सहस्रगुणं ॥७२॥ अंगानायोगैचतुर्गुणं ॥ ७३॥ कुटविनोबा मणस्य गृहव्ययपर्याप्तानप्रदभूमिदाने ॥ १८० ॥ कृच्छ्राः ॥७४॥ हरणेदशगुणपापं ॥ १८०० ॥ पंचराव्यागमपाठे गायत्रीसमं ॥ ७९ ॥ उपनिषत्पाठे गायत्रीसमं ॥ ७६ ॥ अर्थज्ञाने चतुर्गुणं ॥ ७७ ॥ अथव्रतांतरं चांद्रायणेत्रयः कृच्छाःत्रिंशत्साहस्त्रिकोजपः पराके कृच्छवयं तथाचांद्रायणप राकाभ्यां निष्कृतियोनतत्कुर्यात् सकुर्यादात्मशुध्यर्थं प्राजापत्य चतुष्टय॥२॥धेनुइयंतप्तकृच्छे पराकेतुसुवर्णस्यादेमशृंगीत/दवे पराकेसुवर्णधेनुहयस्य मूल्यंसमं तिलहोमायुतचैव पराकद्वयमे वच गायत्र्यालक्षमेकंतु समान्याहबृहस्पतिः गोमूत्रपाचितस्य पावकस्य मासंपाने द्वादशसंख्याक प्राजापत्यानि त्रिंशन्नतै र्द शोपवासा स्तत्रकृच्छ्रचतुष्टयं तत्कृच्छ्रद्वयेन चंद्रायणंतुल्यं चां द्रायणेसाई सप्तधेनवः पराकः पंचधेनुसमः पंचप्राजापत्यतुल्य त्वात् तत्पकृच्छंपादोनधेनुचतुष्टपदानसमं शंखः द्यहंप्रात यह सायं ग्रहम ध्यादयाचितं द्यपरंचनाश्नीया त्पादोनः कृच्छ्रड ·धर्मराजका लेखा। च्यते॥१॥ आपस्तंबः सायंप्रात स्तथैवैकं दिनद्वय मयाचितं दिनद्वयंचनाश्नीया त्कृच्छ्रांईचैवमुच्यते ॥२॥ पादमाह याज्ञ वल्क्यः एकभुक्तेनायाचितेनोपवासेन त्रिरात्रं अथनक्तादि दिनं विलंध्य रात्रौसाईयामाभ्यंतर मितभोजने नक्तवतं तदशक्ती गुंजायपरिमितरूप्यमाषदानं तदभावे तन्मूल्यं दिवारान मभोजनमुपवासःतदशक्तौ गुंजाषटुपरिमितरूप्यं मासत्रयदान तभावेतन्मूल्यं एकवित्रभोजनंसहनगायत्रीजपोवा द्वादशना णायामोवा ॥ ॥ अथशक्तिज्ञानार्थ दरिद्रधनिकादिल क्षणं वाराहे वर्षमध्ये तुल्याऽयव्ययो नृणी चेत् मध्यमः ॥१॥ धनंवर्धयित्वा वार्षिकमासमर्जयेत्सधन्यः ॥२॥ द्विवार्षिकमर्ज येत्सधन्य तरः॥३॥ त्रिवार्षिकमर्जयेत्सधन्यतमः ४ अथ धनं विनैव वार्षिक ग्रासार्जकोवीरः मध्यमसमः १ द्विवार्षिकार्जको वी रतरः २ त्रिवार्षिकार्जकोवीरतमः ३ एतेपि मध्यमादित्रय पर्या याः धनस्य पावतोवृध्या निर्वाहो वार्षिकोभवेत् तद्धि मूलधनंज्ञे य मन्नदन्यमितीरीतं १ यस्यमूलधना दन्यविधते द्विगुणंधनं धन्य धन्यतरौ तत्रमध्यमौ परिकीर्तितौ२ मध्यमौ मध्यम धन्यत म शब्दयो रंतरालगतौ पूर्वोक्तौ वेदितव्यौ यस्तुधन्यतमः प्रोक्तः सभवेदनिकोनरः वीरोपि मध्यमःप्रोक्तः धनिका द्विगुणोधनी ३ भर्ता शतकुटुंबानां वीरोपिस्या न्महाधनी सहस्रकुटुंबभर्ता नृपः सामंतसमः तद्दशगुणोराजा तद्दशगुणो महाराजा तदशगुणोरा जाधिराजः तदशगुणो चक्रवर्ती तथा मध्यमादौदरिद्रः तदो महादरिद्रः तदो अकिंचनः अर्थतेषां स्पष्टतया व्याख्यानं य थाशक्तिश्व विशदीक्रीयते॥१॥ अकिंचनतो वर्षभोज्ये साईमा सपर्याप्त भोज्यं अर्जयति ॥२॥ महादरिद्रो वर्षमध्ये मासत्रयप याप्तभोज्यं अर्जयति॥ ३॥ दरिद्रो वर्षमध्ये षण्मासपार्यप्तमो ..

·धर्मराजका लेखा। ज्यं अर्जयति अन्यनृणां मध्यमः४ धन्यः५. धन्यतर ६ धन्यतमः ७ एतेव्याख्याताः ८ धनीवर्षमध्ये षडर्षपर्यंत भोज्यमर्जयति ९ महाधनी शतकुटुंबभर्ता १० नृपसामं तः सहस्त्र १००० कुटुंब भर्त्ता ११ राजा अयुतकुटुंबभर्ता १००००११२ महाराजा लक्षकुटुंबभर्ता प्रत्यहं ॥१३॥राजाधि राजः प्रयुतकुटुंबभर्ताप्रत्यहं ॥ १४ ॥ चक्रवर्ती कोटिकुटुंबभर्ती प्रत्यहं ॥ अथैतेषां चतुर्दशानां यथा शक्ति गोदानं परहस्तेन धर्मानुष्ठाने दक्षिणादानं चाभिधीयते धनिक इति धन्यतमप र्यायः अकिंचनस्य तुल्यं गोमूल्यं दशगुंजापरिमाणं सुवर्ण १ महादरिद्रस्य साईमासद्वयं विंशतिगुंजापरिमाणं सुवर्ण २ दरिद्रस्य माषपंचकं हिरण्यं मूल्यं वा गोदानं ३ मध्यमस्य क र्षमूल्या ४ धन्यस्य द्वाददशमाषमिता ५ धन्यतरस्य चतुर्द श६ धन्यतमस्य षोडशमाषहिरण्यमिता धेनुः ७धनी संज्ञ कस्याष्टादशमाषक हेम ८ महाधनिनो विंशतिमाषमूल्या ९ नृपसामंतस्य कर्षत्रयसुवर्णमूल्या धेनुः १० राज्ञो गोदानं चतुः कर्षहिरण्यमूल्यसमं ११ महाराज्ञस्तु पंचकर्षहिरण्यमूलसम गोदानं १२ राजाधिराजसंज्ञकस्य षष्टिमाषकं षट्कर्षमितं गो दानं १३ चक्रवर्तिनः सप्ततिमाषकं सप्तकर्षमिति हिरण्यमूल्य समं गोदानं सर्वत्राष्टगुंजोमाषः इतियथाशक्ति प्रमाणं हीने २ वित्तशाव्यंभवति प्रायश्चितेष्विदमेव मुख्यं शोधकं अथप्रतिग्रहे ब्राह्मणस्य अकिंचनो द्वात्रिंशांशंदानस्यदद्यात् तथाजपहोमादि पुलब्धाच ॥१॥ महादरिद्रः षोडशांशं दद्यात् प्रतिग्रहजपा दिलब्धाच २ दरिद्रोष्टमांशं दद्यात्प्रतिग्रहात् जपहोमादिलब्धा द्वा॥३॥मध्यमस्तुर्याशं दद्यात् प्रतिग्रहाजपहोमादिलब्धाहा १ धन्यरुयंशं दद्यात् पूर्वलब्धात् ५धन्यतरः साईद्वयंशंदद्यात् १ ·धर्मराजका लेखा। ६ धन्यतमो अर्दै ७ धनिकोर्दै षट्पादं दद्यात् ८ महाधनी पा दोनं दानप्रतिग्रहादिषु लब्ध धनात् ९ अग्रेप्येवंकल्प्यं १० ११ १२ १३ १४ एवंदत्तेशेषं वित्तं शुद्धं देवपित्र्यादिषु यथा है विनियोज्यंच तथा पूर्वयुगादिबद्धन मूल्यार्हच भवति अन्य थानेति निष्कर्षः अतएव द्रव्यशुद्धिः कलौनास्तीति संगच्छते परहस्तेन धर्मानुष्ठाने दक्षिणा मध्यमो द्विजहस्तेन सहस्त्रसंख्या कसाष्टांगे द्वादशयवमितं हिरण्यं दद्यात् सहस्रव्याहृतिहोने धनिको यवमानं सुवर्णदद्यात् लक्षहोमेशतंयवाः महाधनो द्वि गुणंदद्यात्दरिद्रोऽई नवाई अतिदरिद्रो यवचतुर्थाशं अकिंचनो अष्टमांशं यवस्येति सर्वत्र योग्यदक्षिणादाने त्रिभागं फलंदा तुर्भवति चतुर्थीशं कर्तुर्भवति इतिज्ञेयं ॥ अथजपस्य दक्षिणा गायत्र्या सहस्त्रजपे यवमानं सुवर्ण दक्षिणा महाधनो द्विगुणं द्यात् दरिद्रोयवार्ध अतिदरिद्रो यवचतुर्थाशं अकिंचनो यवाष्टमांशं दक्षिणा सर्वत्रयोग्यदक्षिणादानेदातुः त्रिभागं फलंभवति तुर्याशं कर्तुर्भवति इत्येवं सर्वत्रोचं षट्त्रिंशन्मते अ थ भोजनदक्षिणा मध्यमोदाता चेत् द्विगुणं भोजानादुत्तमा तद मिध्यमा तद कनिष्ठा धनिको द्विगुणं दद्यात् दरिद्रोभोजनमू ल्यादर्बदद्यात् धेनुःपंचभिदान्यानां मध्यानां त्रिपुराणिका कार्षा पणैकमूल्याहि दरिद्राणां प्रकीर्तिता ॥१॥पंचभिरिति कार्षाप गैरितिशेषः आब्यो महाधनः कापिणः षोडशपणः पुराणं का पिणं कात्यायनः द्वात्रिंशत्पणिका गावो वत्सः पौराणको भवे त् तेन वत्समूल्यं पुराणं एकं गोमूल्यं कार्षापणहयमितिमिलि स्वाधेनुमूल्यं पुराणत्रयं सवत्सगोरेव धेनुत्वात् इत्युक्तं अन्यत्र च गवामभावे निष्कंस्यात्तदई पादमेवचेति निष्कंतु निष्कं सु वर्णाश्चत्वार इत्युक्ते सुवर्णचतुष्टयसमतोलितं रूप्यंभवति सर्व ·মুলতাজা হা। मेतद्युगांतरविषयं द्रव्यशुद्धिः कलौ नास्ति संस्कारः स्मार्तएव चेति मनुः असत्प्रतिग्रहीताच तथैवायाज्ययाजकः नक्षत्र जीवितेयश्च सोंधकारंप्रपद्यते ॥२॥ अधर्मोपार्जितैव्यैः याक रोत्यौदैहिक नसतस्य फलंप्रेतो भुक्तेऽर्थस्यदुरागमात् यमः कर्मणागहितेनैव यद्विजैः समुपाार्जितं द्रव्यत्यागेनशुध्यंति धर्म स्यान्वेषणेनवा ॥३॥ अप्सुप्राप्स्यतु तव्यमन्यायेन यदान तं प्रतिग्रहानुशिष्टाय देयं वा ब्रह्मचारिणे ॥ ४ ॥ इत्यादिवो भिः द्रव्यशुद्धिः कुत्रापिनास्ति शुद्धद्रव्याणां युगांतरोद्भवानां कार्षापणत्रयेण पयस्विनीज्ञेया नैवास्मिन्युगे इतिनिर्णयः वाराहे कलिधर्माणां विशेषतो निरूपण ब्रह्माएव यथाशक्ति गोदानादि निरूपणकृतं तदेवग्राह्यं युगांतरोक्त कार्षापणत्रयमितं पयस्थि नी धेनुमूल्यं तथैक कार्षापणं सामान्यधेनु मूल्यंच गृह्यते चेद व्यवस्थास्यात्तत्तुल्यन्त्रमाभावात् अथतीर्थस्नानेकृच्छाः स्मृत्य र्थसारे शालिग्राम शंभलग्रामे संनिहत्यादि सप्तगोदावरी भीमे श्वर हरीहरक्षेत्र सेतुरामेश्वर पद्मनाभ श्रीरंग पुरुषोत्तम कुरुक्षेत्र नैमिष बदर्याश्रम पुण्यारण्य केदार श्रीशैल महालय रुद्रकोटि पुष्कर कुब्जाघ कभ्रमाष कोकामुख पंचनद गोकर्ण मथुरा ऽयो ध्या गया गंगा कांचीत्यादिषु योजनागतस्य कृच्छत्रयं नर्मदाता पी पयोष्णी कृष्णा वेणीकृतमाला पयस्विनी तुंगभद्रा भीमरथी त्यादिषु योजनादागतस्य पद्भ्यां कृच्छ्रे बंजरासंगमे कुब्जिकास गमे योजनादागतस्य कृच्छ्वयं नर्मदा पद्धती शतद्रुविपाशा वितस्ति इरावती मरुदृढाऽसिनी मधुमती पयस्विनीषु योजना गतस्य कृच्छ्रदयं यमुनासरस्वत्योः योजने साईकृच्छ्रे प्रयागे गं गाद्वारे गंगासागरे काश्यांच योजने षट्कृच्छाः चंद्रभागा वेत्र वती सरयू गोमती देविका कौशिकी मंदाकिनी पुनःपुना पूर्णा ·१२ धर्मराजका लेखा। पुण्या वाहूदा वारुणी गंडक्यादि देवनदीषु त्रियोजनागतस्य कृ च्छचतुष्टयं आसांसंगमे परस्परं द्विगुणं अन्यासु समुद्रगासुन दीषु योजने ऽईकृच्छ्रे महानदेषु पादकृच्छ्रे योजनागतस्य शोण नदेसाईकृच्छ्र शुक्लतीर्थे कृच्छ्रचतुष्टयं गोदावर्यायोजने साईकृ च्छू त्रिभिः सारस्वतंतीर्थ सप्ताहेनतुयामुनं सद्यः पुनातिगांगेयंद र्शनादेवनर्मदा इतिस्कांदोक्तेः सर्वत्रसंगमे द्विगुणं अनुक्तस्थले योजनेकृच्छः नदेषुनद्यदै महानदेषु महानद्यई सोणभद्रे गंगाई ककुद्मतीसंगमे साईकृच्छ्रे कन्यास्थेगुरौ कृष्णावेणी गंगा सा ईकृच्छफलं तुंगभद्रायां तुलास्थे कर्कस्थेच रवी सार्धकृच्छं गं गा इत्यर्थः मल्लिकार्जुनसमीपे पातालगंगायां षडब्दसमं पंच दशकच्छोब्दः ततः पूर्वे षष्टिकृच्छ्रसमं लिंगालये द्विगुणं समुद्र संगमेचैवं कावेयाँ साईकृच्छं सह्याद्रिपादोद्भवानद्यो योजनम विच्छिन्नं प्रवाहरूपाश्च दैर्ध्यानुसारेण योजनागतस्यैक हि त्रि कृच्छ्रफलदाः अल्पनद्यः कृच्छ्रफलदाः नद्योद्विकृच्छ्रफलदाःम हानद्यः कृच्छ्रत्रयफलदाः अथैषांलक्षणं एकयोजनगादिषड्यो जनगाः स्रवंतिकुल्याः ततोद्वादशयोजनगाः अल्पनद्यः ततश्चतु विशति योजनगानद्यः तदधिकयोजनगा महानद्यःसमुद्रगाश्च पुराणादिप्रोक्ता महानदीव्यपदिष्टाश्च महानद्यः तत्रमहानदी स्नानं उपवासयुक्तंचेत् योजनादर्वागपि कृच्छ्रसमं समुद्रस्नानं स दादर्शकार्य योजनात्कृच्छ्रफलं सरोनदीसंगमे देवतापााच स वंदा समुद्रस्नानंकार्य द्विकृच्छ्रफलदं प्रसिद्धदेवतासमीपे स्नाला देवतादर्शने त्रिगुणं विंध्यदेशीयानां रामेश्वरे जान्हव्यात्रिगुणं रामेश्वरदेशीयाना जान्हव्याषड्गुणं गंगादेशीयानां सेतुरामेश्वरे षड्गुणं स्कंददर्शने विंशतिकृच्छ्रसमं इतितीर्थस्नाने कृच्छविचा रःपैठीनसिः अईतीर्थफलंतस्य यः प्रसंगेनगच्छति षोडशांशंस ·धर्मराजका लेखा। १३ लभते यः परार्थेन गच्छति॥१परार्थेन उद्देश्यतां तीर्थप्रसंगेनेत्य र्थः परार्थेन वेतनंगृहीत्वा प्रभासखंडे परान्नेनेतिपाठः प्रभासखंडे यश्चान्यंकारयेच्छत्तया तीर्थयात्रांतरेश्वरः स्वकीयद्रव्ययाना भ्यां तस्य पुण्यंचतुर्गुणं ॥२॥ गोयाने गोवधस्तुल्योहययानेतु निष्फलं नरयानेतदवस्यापड्यांतञ्चचतुर्गुणं पुनरपितत्रैव ती ऑनुगमनं पद्भया तपः परमिहोच्यते तदेवकृत्वापानेन स्नानमा त्रफलंलभेत् ॥४॥ विर्भोजनं तृतीयांश हरेतीर्थफलस्यच पा नमईचतुर्थाशं छनोपानहमेवच ॥ ५॥ तथान्यत्र पानमईफलं हंति तदई क्षत्रपादुके वाणिज्यंत्रीन् तथाभागान् सर्वहंतिप्रति ग्रहः॥६॥ गोभिलः गोभिर्युक्तेनयानेन तीर्थयात्रांकरोतियः॥सया तिनरकंघोरं यावद्वोरोमसंख्यया ॥७॥ एतत्सकलमार्गयानेज्ञेयं किंचिडूरं यानगमनेतु योजनादि गणनया फलमा गोभिलः अ समर्थस्तु यानेन तीर्थयात्रांसमाचरन तदुक्तं फलमाप्नोति स्वश तयाधर्ममाचरन् कूर्मपुराणे तीर्थयात्रास्वशक्तानां यानंदोषकरन हि योजनप्रमाणं तिर्यक्यवो दराण्यष्ट मूर्धावा ब्रीहयस्त्रयःप्रमाण मंगुलस्योक्तं वितस्तिर्वादशांगुलः ॥३॥ हस्तोवितस्तिद्वितयं द डोहस्तचतुष्टयं तत्सहस्रद्वयं क्रोशो योजनंतचतुष्टयं इतियोज नादिप्रमाणं॥२॥ काशीखंडे नृणांपापकृतां तीर्थात्पापप्रशम नंभवेत् देवलः प्रायश्चित्तीव्रजेत्तीर्थ पत्नीविरहितोपिवा ॥३॥अ नुसंगेन तीर्थप्राप्य स्नानमेवफलं सपत्नीकस्यपूर्णफलं एकस्या ई विरक्तस्यपूर्ण वसिष्टः नतीर्थे प्रतिगृहियात्प्राणैः कंठगतै रपि अपिकामातुरोजंतुरेकारक्षतिमातरं ॥४॥ तीर्थेप्रतिग्रहोय स्तु तीर्थविक्रयएवसः विक्रीतायांतुगंगायांविक्रीतः स्याज्जनार्द नः जनार्दनेतुविक्रीतेविक्रीतंभुवनत्रयं यस्तुलौल्यास्थितः क्षे त्रे प्रतिग्रहरुचिर्भवेत् ६ नैवतस्यपरोलोको नायंलोकोदुरात्म ·धर्मराजका लेखा। नःमहादानानियेविना गृहतिज्ञानदुर्वलाः॥७॥ रक्षास्तेद्विज रूपेण जायंतेब्रह्मराक्षसाः नवेद बलमाश्रित्य प्रतियहरुचिर्भ वेत् ॥ ८॥भारते चांद्रायणसहस्त्रंतु यश्चरेत्कायशोधनं पिबेद्य श्यापिगंगांमः समास्यातांनवासमौ ॥ ९॥ भवंतिनिर्विषाःसपाय थातार॑स्यदर्शनात गंगायाः दर्शनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते १० पापानांपापहंत्रीत्वं स्वर्गमोक्षकहेतुना स्वभावएपगंगायाः शै त्यंशीतरुचेर्यथा ॥११॥ नगंगासदृशंतीर्थ नदेवः केशवात्परः ब्राह्मणेभ्यः परंनास्तीत्येवमाहपितामहः ॥ १२॥ सर्वकृतयुगे तीर्थ त्रेतायांपुष्करंतथा द्वापारेतुकुरुक्षेत्रं कलौगंगेवकेवलं १३ येनाकार्यशतं कृत्वा कृतगंगाभिषेचनं ॥ १४॥ तत्सर्वतस्यगंगा या दहत्यग्निरिवेंधनं ॥१४॥ पराशरः उपवासमहोरात्रं ब्र ह्मक विनिर्दिशेत पंचगव्येचवर्णेभ्यो विहितंदिव्यचक्षुषा १५ पवित्रंत्रिषुलोकेषु देवताभिरनुष्ठितं मध्यमेनपलाशस्य पद्मपत्रे णवापिबेत् ॥ १ ॥ यत्वगस्थिगतंपापं देहेतिष्ठतिमानवे ब्र मकूचदहेत्सर्व शुष्कमग्निरिवेंधनं ॥ १७॥ प्रकारः पूर्वमुक्तः॥अथ भागकल्पना समर्थस्य सर्वेपरहस्तेन विधिवदक्षिणा दानेतुल्य फले तुर्याशहानिः तत्तुर्याशं कर्तुर्गच्छति असमर्थस्य षोडशां शहानिः अनधिकारिणां स्त्रीशूद्रादीनांतु यथोक्तं दक्षिणादाने तुल्यंफलं जपहोमादिषु स्त्रीपत्याज्ञया सौभाग्यवतीगृह्णीयात् मातासुतार्थगृह्णीयात्तत्राईफलं पादं पादं मातुः कर्तुश्चभवति कर्तुः कारयितुश्चे त्युक्तत्वात् द्विजस्यकर्तुः पादंमध्यस्थस्य पि तुर्मातुर्वा पादंभवति अवशिष्टमईबालस्येतिभावः सर्वत्रभक्त्या कर्तुः फलंपूर्णम् हेलयानिष्फलं यजमानस्यतु पूर्णं यथोक्तदक्षि णादानेभवति विप्रस्यदोषभाक्त्वं ऋणीचभवति आभिचारिक होमेपि आचार्यस्याई ऋत्विजश्चतुर्थाशं सकामस्याईफलंहोतुः MARA ·धर्मराजकालेखा। १५ केवलं दक्षिणाकामस्य विनस्य तुर्याश आचार्यस्यत्वई यजमा नस्यपूर्ण पुरापकर्तुर्विप्रस्य निर्वाइकर्तुरईफलं वेदपाठादेर्भवति यजमानस्याभिगम्यदानेपूर्ण आहूयदानेऽई अयाचितेतुर्याश भाग्भवति विशेषतोयाचने षोडशांशंभवति अध्येतुरपि ब्रह्म मीमांसोदरईफलंवसिष्ठःसर्ववेदपवित्राणि वक्ष्याम्यहमतःपरं ये पांजपश्चहोमश्चहूयंतेनात्रसंशयः।।अघमर्षणं वेदकृतं शुद्धवन्य स्तरतमाकूष्मांडा पावमान्योपि विराज मृत्युलांगला भद्राव्या हृतयोदुर्गा महादोषविनाशनी ऋतंचसत्यचे त्यघमर्षणं त्रिरात्र जलेपठेत्सर्वमस्मात्पापात्प्रमुच्यते हारीतः हत्वालोकानपिसमा त्रिःपठेदघमर्षणं यथाश्वमेधावभृथस्तथायमंत्रमब्रवीत् रुद्रैकाद शभिर्जत्वा तदन्हैवविशुध्यति घृतंतिलात्समिधोवाजुहुयात् अ सुवानियतोजत्वा तदन्हैवविशुध्यति अथशारीरपवित्रं यदन्हा रात्र्यावा पद्भ्यां पापमकार्ष विष्णुर्मातस्मादेनसो विद्वान्मुंचत्व हसः यदन्हा रात्र्यावा उपस्थे पापमकार्ष प्रजापतिर्मा तस्मा देनसो स्मान्मुंचत्वहसः ॥२॥ यदन्हा रात्र्यावा पायुना पा पमकार्ष मित्रो मातस्मादेनसो विश्वस्मान्मुंचत्वहसः॥३॥ यदन्हा राज्यावा पाणिभ्यां पापमकार्षमिंद्रोमा तस्मादेनसो, चत्वरहसः॥ ४ ॥ यदन्हा रात्र्यावा वाचापापमकार्षमग्निर्मा तस्मादेनसो विश्वान्मुंचत्वहसः ॥ ५॥ यदन्हा राज्यावा जि व्हया पापमकार्षमापोवा तस्मादेनसो विश्वान्मुंचत्वरहसः॥६॥ यदन्हा राज्यावा प्राणेन पापमकार्ष पृथिवी मातस्मा देनसो विश्वान्मुंचत्वहसः॥ ७॥ यदन्हा रात्र्यावा चक्षुपापापमकार्ष सूर्योमातस्मादेनसो विश्वान्मुंचत्व हसः॥ ८॥ यदन्हा राव्या वा श्रोत्राभ्यां पापमकार्ष पय॑न्योवा तस्मादेनसो विश्वान्मुंचत्व हसः॥ ९॥ यदन्हा राव्या वा त्वचा पापमकार्ष वायुर्मात ·धर्मराजकालेखा। नुयात्॥२॥ अस्यार्थः सर्पव्याघ्रादिना हन्यमानस्य ब्राह्मणस्य प रिरक्षणाब्रह्महत्यातः मुक्तिमाप्नोति।प्रक्रांतवतकार्याभावात्तदेवद्र एव्यं अथवा गवांद्वादशकस्य वधपरित्राणाचशुध्यति तदपिकां तद्वादशाब्दिकस्यैव चतुर्विंशतिमते कृत्वार्वाक् ब्रह्महत्यायाः ष डब्दकृच्छमाचेरतु प्रत्यानायोगवांदेयःसाशीतिर्धनिनाशत॥३॥ तथाष्टादश लक्षाणां गायत्रीवाजपेद्बुधः गायत्र्यास्तु जपेत्कोटिं ब्रह्महत्यांव्यपोहति ॥ ४॥ अंगिराः गतेतुद्वादशेवर्षे ब्रह्महापूय तेनरः षड्भिर्वषैः कृच्छ्रचारीब्रह्महत्यांव्यपोहति ॥५॥ मासिमा सि पराकेण त्रिभिर्वर्षेळपोहति अर्धमासेन भुंजानो द्विवर्षाभ्यां विमुच्यते॥६॥ संवत्सरेण मासाशी पूयतेनात्रसंशयः ॥७॥म नुः हविष्यभुग्वानुसरेत्प्रतियोजाः सरस्वतीतः सुमंतुनोक्तमथवा प्रायश्चित्तंनिबोधमे ॥ ८॥ जातिमात्र ब्राह्मणवधे ऽज्ञानपूर्वके ब्राह्मणस्य प्रभासात् बिंदुसरः पुष्कर प्रयाग कुरुक्षेत्र मार्गेण सक्षप्रतिगच्छेत् यत्रोत्पत्तिः सरस्वत्या भविष्यत्पुराणे हत्वातुक्ष त्रियोविनं गुणान्यांमपिकामतःप्रायश्चितंचरेडीरो विधिवदात्म शुद्धथे॥ ९॥ लक्षशस्त्रभृतांवास्यात् विदुषामिच्छयात्मनः॥प्रास्ये दात्मानमग्नौवा समिदे त्रिरवाशिराः॥१०॥यजेतवाश्वमेधेन क्षत्रियोविप्रघातकः प्रायश्चित्तत्रयोतत्क्षत्रियस्यप्रकीर्तितं ॥ ॥ ११॥ विप्रस्यतुकामतो द्विगुणं विहितं यदकामानां कामात्तु द्विगुणंभेवत् इतिदेवलस्मरणात् ॥ १२॥ विदुषामुपदेशकर्तृणां तदभावे आत्मेच्छया मनुः सर्वस्वंवेदविदुषे ब्राह्मणायोपपादयेत् धनंवा जीवनोपायं गृहंवा सपरिच्छदं ॥ १३ ॥ एतच्चाज्ञानतो जातिमात्र ब्राह्मणवधे पराशरः विध्यादुत्तरतोयस्य निवासः प रिकीर्तितः पराशरमतंतस्य सेतुबंधस्य दर्शनं ॥ १४॥ हत्वाग भमविज्ञातमेतदेवव्रतचरेत् राजन्यवैश्योचेजानावात्रेयीमेवच ·धर्मराजका लेखा स्त्रियं ॥ १५॥ उक्त्वाचैवानृतं साक्ष्ये प्रतिरुध्य गुरुन्तथा अप हृत्यचनिक्षेपं कृत्वाचस्त्रीसुहृदधं ॥ १६ ॥ इयंविशुद्धिरुदिता प्रमा य्याकामतोद्विजं कामतो ब्राह्मणवधे निष्कृतिर्नविधीयते॥१७ प्रकृतत्वात् ब्राह्मणगर्भविषयं अविज्ञातं स्त्रीपुंनपुंसकत्वेनाविज्ञा तं॥ आत्रेयीच ब्राह्मणी रजस्वला ऋतुस्नाता स्त्री१६षोडश दिल साक्ष्यहिरण्यभूम्यादियुक्तसाक्ष्ये गुरोश्च मिथ्याभिशापे निक्षे- पंच हिरण्यमृते ब्राह्मणस्य क्षत्रियस्य हिरण्यमयि मित्रंचाना मणमेव अनात्रेयीहननक्षत्रियवत् शूद्रांहत्वा संवत्सरंजमदग्निः यहा वाराणसी गच्छेत्सेतुं श्रीपर्वतादिवा अन्यान्यपिचती र्थानि गायत्रीवाजपेत्तथा ॥१८॥ अत्रिः ब्रह्महाब्दत्रय विप्रोगायत्रीमभ्यसेत्तदा प्राणायामशतंकुर्यात्प्रत्यहंनियतःशु चिः॥ १९ ॥ एतदेवव्रतस्तेनः पादन्यूनसमाचरेत् गत्वे तदेवकुर्वीत गुरुतल्पमकामतः ॥ २० ॥ ब्रह्महत्या समेत तत्प्रयोजककर्तृषुवा अल्पत्वात् ॥ अथ सुरापानप्रायश्चित्तं जातू कर्ण्यः अनुपेतस्तुयोबालो मद्यमोहात्पिबेद्यदि तस्यकृच्छ्रत्रयंकु र्यान्माताधातातथापिता ॥२१॥ सुरापाने षट्कृच्छ्राः कल्प्या मद्यपानात्सुरापानस्य द्वैगुण्यदर्शनात् विष्णुः अशीतिर्यस्थव र्षाणि बालोवाप्यूनषोडशः प्रायश्चित्र्ताईमहति स्त्रियोटखातुरए वचेति ॥२२॥ अंगिराः ऊनैकादशवर्षस्य पंचवर्षात्परल्यच चरेद्गुरुः सुहृदापि प्रायश्चित्तं विशुद्धये॥२३॥ बृहहिष्णुः माध्वी क मैक्षवं मैरं तालखार्जूरपानसं मधूत्थंचैवमाटकं मैरेयंनारिके लजं ॥ २४ ॥ अमेध्यानिदशैतानि मद्यानिब्राह्यणस्यच अग स्त्यः पुनरेकादशविधमाह पानसंप्राज्ञमाधूकं खाजूंरंतालमैक्षवं मधूत्थंमैरमादिष्टं मैरेयनारिकेलजं ॥ २५ ॥ समानानिविजा नीयान्मद्यान्येकादशैवतु द्वादशंतुसुरामयं सर्वेषामधमंस्टतं ।।

·२० धर्मराजका लेखा ॥२६॥ विप्रस्याज्ञानतः सुरागंधघ्राणेकायं ज्ञानतः सांतपनं कृ च्छ्रे क्षत्रियवैश्ययोः पादपादहानिः गौडी माध्वी गौणी पैष्टीमु ख्या तस्याएव प्रायश्चितंमुख्यं तयोरभ्यासेतुल्यं मत्याच तयोर भ्यासेतुल्यं मत्याच तयोरकामतः सकृत्पाने कृच्छातिकृच्छौचां द्रंच पुनःसंस्कारोघृतप्राशनंच तयोर्मत्यासकृत्पाने छर्दनेच वा र्षिकं कणभक्षणं कामतो हिस्त्रिरभ्यासे छर्दनेच षडब्द एकादश विधमद्यपाने विप्रस्याज्ञानतः सकृत्पाने तप्तकृच्छं पुनःसंस्कार श्व ज्ञानतःसकृत्पाने कृछातिकृच्छं समुद्रगायां नयां चांद्रवा कृ वा घृतप्राशनं मुखमात्रप्रवेशे षट्रात्रं पद्मोद्बरबिल्वपलाश कुशोदकपानं गौडी माध्व्योर्डिगुणं कामतः सर्वत्रद्विगुणं अभ्या से आरत्तिः सर्वत्र अनन्यौषधसाध्यव्याध्युपशमनार्थे सुरापाने ज्ञानकृते त्रैमासिकं अब्दपादं चांद्रायणंवा कृत्वा पुनरुपनयनं एवंटदातुरस्त्रीणामर्दै उभयत्रापि बालविषये पित्रादिभिः कार्यः एवंमद्यपानेतु तप्तकृच्छं पुनःसंस्कारः ज्ञानकृते मद्यपाने तप्त कृच्छ्रद्वयं पुनः संस्कारःसुरापांतु तप्तकृच्छ्र पराक चांद्राणि सुरां बुधृतगोमूत्र पयसामग्नि संनिभं सुरापोन्यतमंपीत्वा मरणाच्छु दिमानुयात् यमः सुरांपीत्वाद्विजोमोहादग्निवर्णा सुरांपिबेत ते नास्यकाये निर्दग्धे मुच्यतेकिल्बिषात्ततः ॥ २८॥ गोमूत्रमग्नि वर्णवा पिबेदुदकमेववा पयोघृतंसुवर्णवा गोशकृद्रसमेववा ।। २९ ॥असकृज्ज्ञानतः पीत्वा वारुणींपततिद्विजः मरणंपूर्वनिर्दि ष्टं प्रायश्चितंविधीयते॥३०॥अंगिराः बृहस्पतिसवेनेष्ट्य सुरापो ब्राह्मणःपुनःसमत्वंब्राह्मणोगच्छेदित्येषावैदिकी श्रुतिः ३१भूमि प्रदानंयः कुर्यात्सुरांपीत्वा द्विजोत्तमः पुनर्नचपिबेजातु संस्कृतः सविशुध्यति ॥३२॥संस्कृतउपनीतः सकृत्कृतेएतत्॥बृहस्पतिः गौडींपैष्टीं तथामाध्वीं पीत्वाविप्रः समाचरेत्॥३३॥तप्तकृच्छंपरा ·धर्मराजका लेखा। २१ कंचांद्रायणमनुक्रमात्॥३४॥व्रतांतरासमर्थस्यैतत् किंच अज्ञा नाद्वारुणींपीत्वा रेतोविड्मूत्रमेववा पुनः संस्कारमर्हति त्रयोवर्णा द्विजातयः॥३५॥ एतदपिप्रायश्चित्तपूर्वकमेव सर्वेषामेवपापानां संकरेसमुपस्थिते शतंसहस्रशोभ्यस्ता गायत्रीपावनीमहत्३६॥ अथसुरापानसमानि वेदनिंदा व्यसनासत्याधीतवेदविस्मर णं १ कूटसाक्ष्यं अविप्रमित्रवधःमत्याभ्यासेन पलांड्रादि गर्हित भक्षणं रजस्वलामुखचुंबनं वाङ्मनःकर्मणा मतार्जवरूपंजैह्वयं जात्योत्कर्षार्थ राजकुलादौ चतुर्वेदीति अनृतभाषणं सर्वमिदं पूर्वोक्ताईप्रायश्चित्तं अथसुवर्णस्तेयप्रायश्चित्तं सुवर्णस्तेयी मा संगायत्र्याष्टशतमाज्याहुतीर्जुहुयात् प्रत्यहं त्रिरात्रमुपवासी तप्तकृच्छ्रेणच पूतोभवति अश्वमेधावभृथेनवा षट्त्रिंशन्मते सु वर्णकृष्णलंलेयकमपहृत्यनराधमः कुर्याच्चांद्रायणंकृच्छं योयस्या पहतेचतत् ॥३७॥ एवंभावमात्रहरणे गोमूत्रयावकाहारी मास त्रयंचरेत् सुवर्णादल्पहरणे वत्सरःपरिकीर्तितः ॥ ३८॥क्षत्रिय वैश्य स्वामिके तूपपातकं मनसापहारं संकल्प्योपरतस्य द्वाद शरात्रं लघुविष्णुः स्तेये ब्रह्मस्वभूतेतु सुवर्णहरणेकृते तस्मात्ते नैवदातव्यं तस्मात्येकादशाधिकं ॥ ३९॥ऋणसंशुदिभावाय त तश्चांद्रायणत्रयम् संवत्सरेण कर्त्तव्यं निपुणांशुद्धिमिच्छता ४० अभावकांचनस्य स्याद्रतमेतचतुर्गुणं चरेयतात्मानिःसंगः पूर्व वर्षचतुष्टयं ॥४१॥समाप्तेकांचनंगाश्च रजतंचापिशक्तितः देय मन्नंदिजाम्येभ्यः शुभंपापापनुत्तये ॥४२॥ चांद्रायणत्रयंचैव यवमध्यपिपीलिका मध्यपतिचांद्रायणरूपं अत्रिः षडब्दवाचरे स्कृच्छ्रे यजेदाक्रतुनाद्विजः तीर्थानिवाचरेद्विद्वान् ततस्तेयादि मुच्यते ॥ ४३॥सुमंतुः सुवर्णस्तेयी द्वादशरात्रं वायुभक्ष्यो भव ति स्त्रीबालवृद्धानामर्दम् चतुर्विंशतिमते हृत्वादशगुणंदत्वा ·२२ धर्मराजका लेखा प्रायश्चितसमाचरेत् रूप्यंहत्वा द्विजोमोहावरेच्चांद्रायणवतं ।। ४४ ॥ हृत्वातुदशकादूर्ध्वं मासात्तद्विगुणंभवेत् आसहस्त्रातु द्विगुणं ऊर्ध्वहेमविधिः स्मृतः॥४५॥ अथगुरुतल्पप्रायश्चित्तं प्राजापत्यंचरेत्कृच्छ्रे समंवागुरुतल्पगः चांद्रायणंवात्रीनमासा नभ्यसेवेदसंहितां ॥४६॥ ज्ञानतोमरणांतिकं सवर्णेषु वीर्यपा तांतं कृत्वेति गुरुतल्पानुसतौ प्रायश्चित्तेहारीतः एवमेव पितव्य स्त्रीगमे कन्यासगोत्रजा स्वसृजा गमने चांद्रायणं वसिष्टः आचा यपुत्रशिष्यभार्यासुचैवंक्रतुः रेत सेकः स्वयोन्यासु कुमारीष्वंत्य जासुच सख्युः पुत्रस्यचस्त्रीषु गोषु शिष्यांगनासुच सखिभार्या सुतत्स्त्रीपु गमनाद्गुरुतल्पगः॥४७॥अथतत्संसर्गिणां प्रायश्चि तमाह देवलः पतितेनसहोषित्वा जानन्संवत्सरंनरः मिश्रित स्तेनसोब्दांते स्वयंचपतितोभवेत्॥४८॥ संसर्गहेतूनाह बृह स्पतिः एकशय्यासनंपंक्तिीडपक्वान्नमिश्रणं यजनाध्ययनेया नंतथाचसहभोजनं ॥४९॥ नवधासंकरः प्रोक्तोनकर्तव्योऽध मैः सह पराशरः संसर्गमाचरन्वितो पतितादिष्वकामतः॥५०॥ पंचाहंवादशाहंवा द्वादशाहमथापिवा अब्दाईमब्दभेकंवा भवेदू ध्वैतुतत्समः॥ ५१ ॥ त्रिरात्रंप्रथमेपक्षे द्वितीयकृच्छ्रमाचरेत् च रेत्सांतपनंकृच्छे तृतीयेपक्षएवतु चतुर्थे दशरात्रस्यात्पराक पंचमेमतः षष्ठंचांद्रायणंकुर्यात् सप्तमेचैववैद्वयं ॥ ५३॥ अष्टमे तुतथापक्षे षण्मासान् कृच्छ्रमाचरेत् ॥ ५४ ॥ मतिपूर्वेस्मृत्यं तरे पंचाहेतु चरेत्कृच्छं दशाहे तप्तकृच्छ्रकं पराकस्त्वईमासे स्यान्मासेचांद्रायणं चरेत् ॥ ५५॥ मासत्रयेतुकुर्वीत कृच्छ्र चांद्रायणंतथा संसर्गत्वाब्दिकेकुर्यादब्दंचांद्रायणनरः॥५६॥ सं सर्गीसंसर्गेनवाब्दंतृतीयपक्षतृतीयसंसर्गे चतुर्थस्यषडब्दं पंचम स्य त्रैवार्षिकं मुख्यसंसर्गिणो द्वितीयस्यैव पातित्यंत्रौतस्मार्ता ·धर्मराजका लेखा। २३ दिकर्महानिः तृतीयादेस्तुनपातित्य किंतुप्रायश्चित्तमात्रमेव इति मिताक्षरा प्राचस्तु तृतीये बताईचतुर्थन किंचिदित्याहुः एवम तिपातकादिषुकामतः पादोनं आकामतोऽर्दै उपपातकादिषु तु ल्यं त्रैमासिकादिषु त्रैमासिकं शंखः कन्यांसमुहहेदेषां सोपवासा मकिंचनां नोदत्तां स्वयमुपनतां परिणयेत् ॥ २७॥ हारीतः पति तस्यतु कुमारी विवस्त्रामहोरात्रमुपोषितां प्रातः शुक्लेनवाससा हतेनाच्छाद्य नाहमेतेषानममैते इतिभिरुचैरभिधानां तीर्थसंकट हेतोरुदहेत इतिसंकीर्णप्रायश्चित्त। अथ गोवधप्रायश्चित्तं जाबा लः प्राजापत्यं चरेन्मासं गोहत्याचेदकामतः गोहितो गोनुगामी च गोप्रदानेनशुध्यति॥५८ ॥ एतत्साहचर्यात्पंचगव्यं पिबेन्मा समित्याद्यपि याज्ञवल्क्यवाक्यानि अकामवधविषयाणि सर्वत्र गोस्वामिनो द्रव्येणपरितुष्टिःकार्याशातातपः पंचगव्येन गोधा ती मासेनकलशुध्यति गोमतींचजपेवियां गवांगोष्ठेचसंविशेत ॥ ५९ ॥ दृहमनुः गोगर्भहननेपामुत्पन्नमात्रेतु द्वौपादौगात्रसं मिते पादोनंकृच्छमाचष्टे हवाग सचेतनं ॥६०॥ द्धप्रचेताः एकवर्षे गविहते कृच्छ्रपादोविधीयते अबुद्धिपूर्वपुंसः स्याद्विपाद स्तुहिहायने ॥६॥ त्रिहायने त्रिपादः स्यात्प्राजापत्यमतः परं बहुभिरेकाहताचेत्पादंपादं कामतस्तु संपूर्ण द्विगुणंसर्वत्र गोभिलः मुष्कमोषकरोविप्रो गोवधवतमाचरेत् प्रयोजकस्तु कु र्वीत व्रतस्याई विशुद्धये ॥६३॥ मुष्कमोषकरो बीजकोशनाश करः गोम्नस्त्रीन् कृच्छ्रान् प्राजापत्यान् कुर्यात् गोमतीच जपे द्विद्या हंताचेन्निर्गुणोभवेत् ॥ ६४॥ पराशरः रोधनेतुचरेत्पा दं बंधनेचार्धमेवच योजनेपादहीनं स्यात्प्राजापत्यं निपातने ६५॥ शीतानलमृताचैव उबंधनमृतापिवा शून्यागाराद्युपेक्षा यां प्राजापत्यंविनिर्दिशेत् ॥६६ ॥ अपालनात्प्रणश्येत्तु गौश्व

·२४
धर्मराजका लेखा।
रंतीकथंचन जलपल्वलमनावा मेघविद्युद्गतापिवा ॥ ६७॥ श्व
भ्रेवापतिताकस्माच्छ्वापदेनापिभक्षिता प्राजापत्यंचरेत्कृच्छ्र
गोस्वामीव्रतमुत्तमं ॥६८॥ बृहस्पतिः अनागतस्यचानेता आ
गतस्यच रक्षिता रात्रावपिपदाचान्यस्तदास्वामीनदोषभाक् ॥
६९ गौतमः विक्रयैाँविनिमयैर्दत्वागोमांसखादके चांद्रायणव
तंकुयो दधेसाक्षाद्विधीभवेत् ॥ ७० ॥ विनियमः स्वीयांदत्वा प
रकीयाग्रहणं गोभिलः हलैर्वाशकटैर्वापि वाहपेद्योषस्वयं प्राजा
पत्यद्वयं कुर्यादिगुण्यंयोषितंगवामिति चाकामतः ॥ ७१ ॥
कामतो द्विगुणं तथा सषभवात्समुत्सृष्टं कपिलां वापिकामतः यो
जपित्वाहलेकुर्याद्रतंचांद्रायणद्वयं ॥ ७२ ॥ समुत्सृष्टं श्राद्धो
सृष्टं कपिलादोहनेपि अंगिराः अंगुष्टमात्रं स्थौल्येन बाहुमात्रम
माणतः आर्द्रश्चैवपलाशश्चदंडइत्यभिधीयते ॥ ७३ ॥ अस्मादू
प्रमाणेन यदिगांविनिपातयेत् द्विगुणंतु चरेत्तत्र प्रायश्चित्तमि
तिस्थितिः ॥ ७४ ॥ संवतः एकाचेबहुभिः काश्चिदैवावापादि
ताभवेत्पादंपादंतु हत्यायाः चरेयुस्ते पृथक्पृथक् ॥ ७॥ मति
पूर्वेतुसंपूर्ण चरेयुस्तेपृथक्पृथक् च्यवनः गोनः सौम्यत्रयंकुर्यात्
कृच्छंवानवमासिकं गोभृत्रपावकाशीर्वा त्रिभिर्मासैविशुद्ध्यति
॥ ७६ ॥ सौम्यकृच्छ्रे पूर्वोक्तं संवतः गर्भिणीकपिलां दोग्धीं हो
मधेनुंच सुव्रतां रोधदिनाघातयित्वा द्विगुणं व्रतमाचरेत् ॥ ७७॥
मनुःउपपातकसंयुक्तो गोनो मासं यवापिबेत् गोमतीविद्या
जपश्च विश्वामित्रः कृच्छ्रांस्तुचतुरः कुर्याद्गोवधेबुद्धिपूर्वके अमत्या
तुद्वयंकार्य तदईटद्धबालयोः ॥ ७८ ॥ स्त्रीशूद्रयोरेवमेव तदधेच
नसंशयः चांद्रायणंवासर्वेषु निमित्तेषुविधीयते ॥ ७९ ॥ अथ
क्षत्रियवैश्यशूद्रादिवधे संवर्तः प्रमाप्यक्षत्रियत्वेवं त्रिभिः कृच्छे
विशुद्ध्यति कुर्याच्चैवानुपूर्वेण त्रीन्कृच्छ्रात सुसमाहितः॥ ८०॥

·धर्मराजका लेखा। वैश्यहत्यांतुसंप्राप्य कथंचित्काममोहितः कृच्छ्रातिकृच्छौकुर्वीत कामतोवैश्यघातकः ॥ ८१॥ कूर्याच्छूद्रवधं प्राप्य तप्तकृच्छंस माहितः। आनुपूर्यंतु कृच्छातिकृच्छ्तप्तकृच्छ्रइति ॥ १२॥ अ थ स्तेयाः मनुः धान्यानधनचौर्याणिकृत्वाकामाद्विजोत्तमः स्व जातोयग्रहाण्येव कृच्छादेवविशुद्धयति ॥ ८३ ॥ मनुष्या गांतुहरणे स्त्रीणांक्षेत्रेयहस्यच कूपवापीजलानांच शुद्धिश्चा द्रायणस्मृतं ॥ ८४ ॥ द्रव्याणामल्पसाराणां स्तेयकृत्वान्य वेश्मतः॥ चरेत्सांतपनंकृच्छं तनिर्यात्यात्मशुद्धये ॥ ८५॥ भक्ष्यभोज्यापहरणे पानशय्यासनस्यच पुष्पमूलफलानांच पंचगव्यंविशोधनम् ॥ ८६ ॥ अस्यार्थः धनशब्देन सुवर्णव्य तिरिक्तं धनं सारद्रव्यं धान्यंचदशकुंभपरिमितं कुंभश्च पंचस हस्रपलपरिमाणः अथतल्लक्षणं अष्टमुष्टिर्भवेकिंचिकिचिदष्टी चपुष्कल पुष्कलानिचचत्वारि आढकः परिकीर्तितः॥८॥ आढकानिच चत्वारि द्रोणइत्यभिधीयते दशद्रोणा भवेत्वारी कुंभोपिद्रोणविंशतिः॥८॥इतिस्मृत्यर्थसारे एवंक्षत्रियवैश्या दयोपि स्वजातीय संबंधि धान्यापहरणे पादोनाई पादपरिमि त नवषट् त्रिमासपरिमित कृच्छाचर्य्यायोग्या कूपवापीभ्यां ज लविशेषेण घटादिजल व्यावृत्त्यर्थं तेनसंकल कूपवापीनामपहा रे द्रष्टव्यं निक्षेपस्यापहरणं नराश्वरजतस्य च भूमि वन मणी नांच रुक्म स्तेयसमंस्मृतं ॥ ८९॥ पैठीनसिः भक्ष्यभोज्यान्न स्योदरपूरणमात्रहरणे त्रिरात्रमेकरात्रंवा पंचगव्याहताहरणी यद्रव्यस्याल्पत्व बहुत्वापेक्षयाज्ञेयं पुरुषाहारत्रयपरिमित मूल्य लभ्य तृणकाष्टटक्षशुष्कान्नस्यच तंडुलादिगुरुवस्त्र चर्म मांसा नां मध्ये एकस्यहरणे त्रिरात्रम् मनुःमणिमुक्ताप्रवालानां ताब स्य रजतस्यच अयःकांस्योपलानांच द्वादशाहंकणान्नता ॥९० ·SHED २६ धर्मराजका लेखा। हादशाहं तंडुलकणभक्षणकार्य सर्वत्रसकृत् अभ्यास देशकालद्र व्य स्वामि गुणा दौर्गत्यापेक्षया उत्कृष्टाय कृष्टद्रव्या पहारविष यसमीकरणं समाधेयंकापासकीटजीर्णानां द्विशफैकशफस्यच प क्षिगंधौषधीनांच रज्वाश्चैवत्र्यपयः ॥९१॥कास कृमिकोश जीर्णानां वस्त्राणां द्विशफैक शफस्यच गवाश्वादेः पक्षिणांशुकादि नां गंधानां चंदनप्रभृतीनांरज्ज्याहरणे प्रत्येकं क्षीराहारःजाबालः अश्व गो भूमिकन्यांश्च हृत्वाचांद्रायणंचरेत् क्षुद्रान्पशृंश्चापहृत्य प्राजापत्यंसमाचरेत् ॥ ९२॥ गुडकासिधान्यानि सर्पिर्लवणमेव च पकाननौषधंतैलं शय्यांवासउपानहीं ॥ ९३॥ कांस्यायस्ता घसीसंवा अज्वंकृच्छ्राईमाचरेत् अज्ज्वं शंखशुस्यादि उदकंफ लमूल्येषु पुष्पपर्णसुगंधिषु मृगांडमधुमासेषुकृच्छ्रपादोविधीयते ॥९४॥शंखः यस्ययस्यतु वर्णस्य रत्तिच्छेदसमाचरेत् तस्यत स्यवधेप्रोक्तं प्रायश्चित्तंसमाचरेत् ॥ ९५॥ अपहृत्यतुवर्णानां भू मिविप्रोप्रमादतःप्रायश्चित्तंवधप्रोक्तं ब्राह्मणानुमतेचरेत् ॥१६॥ गजाश्वस्यापहरणं मणीनां रजतस्यच धनापहरणचैव कुर्यात्संव सरःव्रत।९७ातिलधान्यान्नवस्त्राणां शय्यानामामिषस्यचसंवत्स राईकुर्वीतव्रतमेतत्समाहितः॥९८॥तृणेक्षुकाष्ठ तंत्राणांरसानाम पहारकः मासमेकं व्रतंकुर्यादुग्धानांसाषांतथा॥९९॥लवणानां गुडानांच मूलानांकुंकमस्यच मासातुव्रतंकुर्यादेतदेवसमाहि तः ॥१००॥सर्वत्रशंखवाक्ये व्रतशब्दो गोमूत्र श्यावकाहारपरः हारीतः रजतस्तेये चांद्रायणं अतिकृच्छं ताचे कांस्ययसेप्राजाप त्यं सर्वमेव स्तेय प्रायश्चितं अपहत्य तत्स्वामिने प्रदायैवकार्य मित्याह विष्णु दत्वैवापहृतं द्रव्यं धनिकस्याभ्युपायतःप्रायश्चि तंततः कुर्यात्कल्मषस्यापनुत्तये ॥ १०१॥ हारीतः तिल पुष्प मूल फल पक्वान्न विक्रये सोमापानं लाक्षा लवण मधु सांस तैल ·धर्मराजका लेखा। क्षीर दधि घृत तक्र चंदन सुवाससा मेकतम विक्रये चांद्रायण तथोणिकेशिके सरिभू धेन्व नडु द्वेश्म शस्त्र विक्रयेच भक्ष्य मां स स्नायवस्थि शृंग नख शक्ति विक्रये ततकृच्छ्रः हिंगु गुग्गुल सा र्जरस हरिताल मनःशिलांजन गैरिक लाक्षा लवणमणिमौक्ति क प्रवाल दंतशंखवेत्रवेणवन्मय विक्रयेषु च आराम तडाग ल दपान पुष्करिणी पूर्वस्वकृत विक्रयेषुच त्रिभवणं स्नाप्या धाशा यी चतुर्थकालभुक्तसंवत्सरेण पूतोभवति हीनमानो न्मतमापने प्रस्थादि तन्माने तुलादि तैर्धान्यादि संकीर्ण मिश्रित शंखलि खितौ शस्त्र बंधन भूम्येक शफ विक्रये प्राजापत्यं चरेत् गृहमति प्रपोद्यानाराम सभा तडाग पूज्य सेतु विक्रयं कृत्वा तप्तकृच्छ माचरेत् बंधनंनिगडादि आगमेतिपाठे आगमोवेदः नविक्रेया णि तिलतैल दधिक्षौद्र लवण द्राक्षा मद्य मांस कृतान स्त्रीपुरु प हस्त्यश्व गो वृषभगंध रसे क्षौम कृष्णाजिन सोमोदक नी ली विक्रयात्सद्यः पतति ब्राह्मण संवत्सरं तप्तकृच्छ माचरेत् अ न्यथापतितां व्यष्टै रसंभाष्यः शूद्रधर्मा काष्ट मौनी हस्तसंज्ञामि रपि वाकार्यनकुर्यात् शंखः धारयित्वा तुलांवक्रां विषसंस्कारयन् वणिक् सुरालवणमद्यानां कृत्वाक्षीरस्यविक्रय लाक्षायाश्चैव मांस स्य कुर्यादर्ध महाव्रतं विक्रेता प्राणिनामब्द तिलस्यच तथाचरे त्भूयोभ्यास विषयमेतत् महाव्रतंबादशाब्दं सुत सुताविक्रये चांद्रायणं त्रैमासिकंवा आपदि तप्तकृच्छ अत्यंतापदि सांतपनं पुत्र विक्रये द्विगुणं सर्वत्र एकपुत्रस्यानापदिकार्य सुत विक्रये त्रि कालस्नायी अधःशायी चतुर्थकालाशी वत्सरेण शुद्धयति कन्या विक्रयेणतदधैं कामतो ऽनापदि अनेकपुत्रस्य सुतविक्रये चांद्र आपयेकपुत्रस्य कामतः सुतविक्रये चांद्रं अथपारदार्य संवर्तः मातृस्वस्त्रेयीं भगिनीं स्वस्त्रीयांपितुरेवचमातुलस्य सुतागत्वाचरे ·२८ धर्मराजका लेखा। चांद्रायणव्रतं ॥ १०४॥ मातुलानीं सनाभिच स्नुषा मातुस्स नाभिकां एता गत्वास्त्रियो मोहात्पराकेणविशुद्ध्यति॥ १०५॥ एतदेवमतिपूर्व बोर्योत्सेकामाग्निवौ अल्पत्वात् सनाभिभ गिनी ज्ञानविषये गुरुतल्पसमं मनुः गुरुतल्पव्रतं कुर्याद्रेतः सि वास्वयोनिषु सख्युः पुत्रस्यचस्त्रीषु कुमारीष्वंत्यजासुच ॥ १०६॥ स्वयोनिषुसोदर्य भगिनीषु यमः स्नुषापितस्वसा माता सखीमातृस्वसा सुता मातुलानी सुताश्वश्रूर्गत्वासंघायते द्विजः॥ १०॥ वशिष्टः आचार्यपुत्र शिष्यभार्यासु स्वयोनिषु कुमारीषु पतितासु कृच्छ्राब्दपादचरेत् ॥ १०८॥ संवर्तःगुरो दुहितरंगत्वा चांद्रायणम् वाशष्टः ब्राह्मणश्चैद्राह्मणी परदारां गच्छे दब्दकृच्छंचरेत् ॥ १०९ ॥ संवर्तः श्यालिकागमऽहोरात्रो षित ऊर्वतप्तकृच्छंचरेपितुर्भार्यांमातृवर्जमातुर्भगिनीं सपत्नी जां भगिनींगत्वा तप्तकृच्छ्रे कुमारिगमनेच सुमंतुः समानगोत्रम वरे गत्वा कूष्मांडै होम त्रिरात्रंमुपवासश्च पितृव्यभा- मातु भगिनीं श्वधूंधात्रीं गत्वा तत्तकृच्छ्वयं कनिष्ठभ्रातुर्भायाँ काम तोगत्वा सांतपनं कृच्छं चांद्रायणमथवा चांद्रायणं दृषलीविष यमेतत् तथा मातुः स्वस्त्रीयां पितृव्यतनयांच तप्तकृच्छ्रे गुरोर्दु हितरंगत्वा पराकः भागिनेयीं गत्वा चांद्रायणं गुरुरत्राचार्यः हा रीतः चांडाली पुष्कसी व्याधी स्नुषां तद्भगिनीं सखी मातुः पि तुः स्वसारंच विक्षिप्तां शरणागतां॥११०॥मातुलानीं स्वसारं च सगोत्रा मप्यनिच्छती शिष्यभायाँ गुरोभायांगत्वाचांद्रायणं चरेत् ॥ ११॥ कन्यादृषी प्राजापत्यं चरेत् द्विविधोदूषकः यो निक्षतकरणं मिथ्या तहोषख्यापनंच सवर्णेचांद्रं त्रैमासिकंवा आनुलोम्येना सवर्णेमासं पयःपानं कायंवा प्रातिलोम्येतु क्षत्रि यवैश्ययोः कृच्छ्राब्द ग्रीष्म वर्ष हैमतेषु क्रमेणातया भ्रावका ज ·२९ धर्मराजका लेखा लाशयपूर्वक मास गोमूत्र पावकपानं शूद्रस्यतु विप्रादि कन्या दुषणेवध एव अत्यंताभ्यासे सवर्णस्यापि कृच्छ्राव्दं संवर्तः शूद्रां तु ब्राह्मणोगत्वा मासं मासाईमेववा गोमूत्रयावकाहारो तिष्ठेत्त त्पापमोक्षकः॥१२॥ मतिपूर्वके मासं अमतिपूर्वके मासाई त थाक्षत्रिया वैश्यागमने मासं मासा, तप्तकच्छंचरेत् अश्व जनाग मने प्राजापत्यं मात पित पक्षासंबद्धां गोगमने कृच्छं चांद्रायण विष्णुः ब्राह्मणस्य क्षत्रियागमने सानुबंधेऽ निच्छंत्या गोनं प्रा यश्चित्तं त्रैमासिकं वैश्यागमने चांद्रायणं शूद्रागमनेसांतपनं यमः स्वैरिणीगमने ब्राह्मणो ब्राह्मणींगत्वा विजेदद्यान्मृगाजिनं क्षत्रियायांधनुर्दद्यात् वैश्यायामायसीं शिलां ॥ २३ ॥ शूद्रांगते नविप्रेणतंडूलकुंभाः प्रदीयते त्रिरात्रोपोषितः स्नात्वा दद्यात्समा जनींतथा ॥ १४॥ इदमत्यंतानिपतानां ब्राह्मण्यादीनांगम ने शंखः तिर्यग्योनिषु गोवर्ज सचैलं स्नात्वौषधिभारं दद्यादो भ्यः प्रायश्चित्तांतरासमर्थविषयमेतत् दारव्यतिक्रमी खराजिनं बहिलामक परिधाय दारव्यतिक्रामणे भिक्षादेहीति सप्ता गाराणिचरेत् साब्दं त्रिषण्मासन् स्त्रियास्तु भर्तृव्यतिक्रमे कृच्छं द्वादशरात्राभ्यासस्तावतंकालं निरंतरे आपस्तंबोक्तं चरेत् चतुर्विशतिमते राषल्यांजनितापत्यः त्रीणिवर्षाणिचतु र्थ समये नक्तंचरेत् चांडालींतु विजोगच्छेत्कथंचिकाममो हितः त्रिभिः कृच्छौर्विसुध्येत प्राजापत्यानु पूर्वकैः ॥ १५॥ पुष्कसीगमनेचैव कामतो ऽकामतोपिवा कृच्छ्रे चांद्रायणंचैवप्र कुर्यात्पापमोचनं ॥ १६ ॥ काम कृच्छू कामत श्वांद्रायणं कृ च्छातिकृच्छ चांद्रायणानुटतौ बोधायनः एतेनचांडाली व्यवायो व्याख्यातः अबुद्धिपूर्वको अभ्यास विषयमेतत् संवतः नटी शैलु षिकीचैवरजकी वेणुजीविनी गत्वाचांद्रायणं कुर्यात्तथाचर्मोप ·. धर्मराजका लेखा जीविनी॥ १७॥ अकामतोऽभ्यास विषयमेतत् रजक व्याघ्रशे लुषवेणुचर्मोपजीविनी कामे तस्तुयदागच्छेत्कुर्याचांद्रायणद्वयंअ त्रिः नट नर्तक गायक गांधर्वगांधिक सूत मृतक वैणविक कुश लव आंध्र द्रविडशक कांबोजवारवाल्हीक खसोंगगोनीनाममो ज्यान्नानामप्रतिग्राहिणां भुक्त्वा प्रतिगृह्यच स्त्रीगमने रहस्ये रह स्यं प्रकाशे प्रकाशंचरेद्र रहस्ये तप्तकृच्छ्रे तुचरेविप्रः समाहितः प्रकाशेचेंदवंकुर्यात्सकृत्कृत्वाद्विजोत्तमः रहः पापेत्वविज्ञाते चरे सांतपनंनरःविज्ञाते तप्तकृच्छंवा एषएव विधिः सदा ॥२०॥ उशनाः गर्भकृत्वां त्यजातानां चरेच्चांद्रायणव्रतं अज्ञानेदंज्ञा नतस्तु चांडाल्यां गर्भमारोप्य गुरुतल्पव्रतंचरेत् ॥२१॥ यमः रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एवच कैवर्तभेदभिल्लाश्च सप्तैते अंत्यजाः स्मृताः ॥ २२ ॥ एषांभुक्त्वा स्त्रियोगत्वा पीत्वाचप्रतिय ह्यच ज्ञानात्कृच्छाब्दमुद्दिष्ट मज्ञानादवद्वयं ॥ २३ ॥ संवत्स रात्प्राग त्यताभ्यासेएतत् आपस्तंबः म्लेच्छी नटी चर्मकी रज की बुरुडीतथा एतासांगमनंकृत्वा चरेच्चांद्रायणव्रतं ॥२४॥का मतोऽभ्यासेएतत् हारीतः कैवर्ती ध्वजिनीचैव याश्चान्या अंत्यसं भवाः कामतस्तु वसन्वित्र एतान्येवसमाचरेत् ॥२५॥ दौमासौ भक्ष्य भक्ष्येण द्वौमासौ यवपावकैः द्वौमासौ पंचगव्येन षण्मा सांश्चरितव्रतः॥२६॥एवंशुद्धि मवाप्नोति प्रायश्चित्ती नरोत्तमः संवत्सरात् प्रागत्यंताभ्यासे एतत् ऊर्थातुमरणांतिकं आपस्तंबः चांडाल श्वपच कपालबतिनां स्त्रियोगत्वा पाराकव्रतं अकामतः कामतस्तु प्रसूनौ वातत्समः कामतो ब्राह्मणी शूद्रसमतांगच्छ तां त्रैवार्षिकं कृच्छं भूयोभ्यासे गमने चैतत् हीनवर्णगां ब्राह्मणी गच्छन् विप्रः कृच्छाब्दकुर्यात् सकामतोभ्यासे उशनाःगमनेतु व्रतंयत्स्था?मतद्विगुणंचरेत् एवंस्त्रीणामपिइच्छयाव्यभिचारे अ ·धर्मराजकालेखा। निच्छया अद्वैतञ्चकृच्छ्रे पराकंवा समानविषये एतत् बुद्धिपूर्वके गर्भपर्यते क्षत्रियवैश्यगमने त्याज्या आपस्तंबः स्त्रियाभतुर्व्यतिक मे कृच्छं द्वादशराज्यभ्यासः तावतं कालं कामतो ऽत्यंताभ्यास विषये एतत् उशनाः व्यभिचारिणी पत्याज्ञया चांद्रायण प्राजा पत्यंवाचरेत् कामकारे अनिच्छयाचप्रष्टव्यं मनूक्त कृ च्छसहित चांद्रायणे सामर्थ्य चांद्रायणे बलात्कार उपभुक्ता विषयः प्राजापत्यः संवतः बलात्प्रमथ्य भुक्ताचेहह्यमानेन चेतसा प्राजापत्येन शुद्धिःस्या तत्तस्याःपावनस्मृतं ॥२७॥ अ त्रासामर्थ्य ऋष्यशृंगआह बलेनकामिता नारी सवर्णेनकथंचन प्रायश्चित्तं त्रिरात्रस्यात्तस्याः शुद्धिसमादिशेत् ॥ २८॥ यदित ब्राह्मणीं गच्छेत् क्षत्रियो वैश्यएववा गोमूत्र यावकै मांसात्तद ञ्चिविशुख्यति ॥२९॥ वैश्यगमनेमासःक्षत्रियगमने पक्षः वै श्यगमने मासात् क्षत्रियाच विशुद्धयति क्षत्रियगमने मासा तु ब्राह्मण्याःशूद्रसंपर्के कथंचित्समुपागते चांद्रायणेनशुद्धिःस्यात दस्याःपावनस्मृतं ॥३०॥ बलात्कारविषये वृद्धप्रचेताः विना शूद्रे गंसगम्य वसेत्तस्मात्प्रसूयते प्रायश्चितं स्मृतंतस्याः कृच्छ्रे चां द्रायणत्रयं ॥३१॥ चांद्रायणे देवच्छंच विप्रायां वैश्यसंगमे कृ च्छंचांद्रायणचैव विप्रायाःक्षत्रिसंगमे॥३२॥ शूद्रंगत्वा क्षत्रिया तु कृच्छंचांद्रायणद्वयं चांद्रायणं सकृच्छंचचरेवेश्येनसंगमे॥३३ शूद्रंगत्वा चरैद्वैश्या कृच्छंचांद्रायणद्वयं आनुलोम्येन विहितं कृच्छं पादावरोपितं पाद-हासः अधमवर्णनउत्तमवर्णस्य स्त्रीग- मने अनुलोमेन प्रायश्चित्तमिदंततश्चक्षात्रियायां विप्रगमने कृच्छः वैश्यायांपादद्वयं शूद्रायांविप्रगमने पादः क्षत्रियस्य वै श्यागमने कृच्छः शद्रायां पादद्वयं चांद्रायणं सजातीयैः पौनः पण्येसकृच्छकं अंगुष्ठगमनेकल्पंतथैवाज्ञान संगमे पौनः पुन्ये ·(RASIRSA ३२ धर्मराजका लेखा। अभ्यासःतत्रबुद्धिपूर्वके कृच्छ्रे अंगुष्टाभिचारिणांप्रति अबुद्धि पूर्व कगमने चकल्पं परिषदा प्रायश्चितमित्यर्थः ऋष्यशंगः कामिता स्यादथांग्यैर्यासकृच्छाब्दसमाचरेत् अंतर्वत्नीतुयुवतिः कामिता सांत्ययोनिना प्रायश्चित्तंनवैकुर्या द्यावद्भॊननिसृतः नप्रचार गृहे कुर्यान्नचांगादिप्रसाधनं नशयीतसमं भी नवाझुंजीत बां धवैः प्रायश्चित्तं मृतेगर्भे विधिकच्छादिकंचरेत् हिरण्यमथवाधेनुं दद्याद्विप्रायदक्षिणां ॥३८॥अंत्यावसायिनस्तु चांडालाः श्वप चः क्षत्ता सूतो वैदेहिकस्नुषा सागंधायी गवोचेति सर्वतेत्प्राकु सामिनः॥३९॥अथक्रमः ब्राह्मण्यां शूद्राजातश्चांडालः क्षतु रुपायांजातः श्वपचः उगाच शूद्रायां क्षत्रियाज्जाता। शूद्रा क्षत्रि ययोरुग्राः इत्यमरकोशात् क्षत्रियाशूद्रकन्यायांङ्कराचारविहार वानक्षत्रशूद्रवपुर्जतुरुयोनामप्रजायते इति मनुराह॥४०॥ क्ष त्रियायांशूद्राजातः क्षत्ता ब्राह्मण्यां क्षत्रियाजातः सूतवैःश्या जातोवैदेहिकः क्षत्रियायां वैश्याजतो मागधः वैश्यायां शूद्राज्जा तो अयोगवः कौमारदारत्यागी शूद्रयाजको गुरोः प्रतिहता सुरा भिन्न मद्यपो ब्राह्मणत्तिघ्नःकुटव्यवहारी मित्रध्रुक शरणाग तघाती प्रतिरूपवृत्तिश्चैते ऽमत्याप्रवृत्ता त्रैमासिकं कुर्युः मत्या पाण्मासिकं अभ्यासे कृच्छ्राब्दं वशिष्टः शूद्रश्चेद्राह्मणी मभि गच्छे द्वीरणै वेष्टयित्वा शूद्रमन्नौप्रास्येत् ब्राह्मण्याश्च सिरसि वपनं कारयित्वा सर्पिषाभ्यज्य नग्नां खरमारोप्य महापथ मनु संत्राजयेत् पूताभवतीति विज्ञायते एवंवैश्यं लौहि त वस्त्रैर्वेष्टयित्वा क्षत्रियंतु शरपत्रैर्वेष्टयित्वा ब्राह्मणींतु पूर्ववत् श्यं गौरखरे क्षत्रियविषये कृष्णखरे आरोप्य पूर्ववत् सर्पिषा अ भ्यज्य नग्नां महापथं संत्राजयेत् एवंवैश्यो राजन्यायां शुद्रश्च वै श्यायां पूता प्रायश्चितयोग्याभवति मनसा भर्तुरभिचारी त्रिरात्रं ·না লো । ३३ यावर्क क्षीरोदनवा अधः शयीत ऊर्वत्रिरात्रादप्सु निमग्नायाः सावित्र्यष्टसहस्त्रेण शिरोभिर्जुहुयात् पूताभवति वाक्संबंधे चैतदे वमासंचरित्वो मासादप्सु निमग्नायाः सावित्र्यष्टसहस्त्रेण शि रोभिर्जुहुयात् व्यपायेतु संवत्सरं धृतपधारयेत् गोमययुत्ते कुश प्रस्तरेवा भुंजानोधः शयीतऊर्ध्व संवत्सरादप्तु निमग्नायाः सा वित्र्यष्टसहस्रगशिरोभिर्जुहुयात् पूताभवतीति विज्ञायते संवर णः चांडालं पुष्कलं म्लेंच्छ श्वपाकं पतितंतथा एतान्गत्वा स्त्रि यो श्चेष्टा कुर्युश्चांद्रायणत्रयं ॥४१॥ श्रेष्ठाः श्रेष्ठावर्णस्त्रियः चतु विशतिमतात् कृच्छा ब्राह्मणीकुर्यात् वित्रस्थगमनेसति क्षत्रि यस्यचरेत्कृच्छ्रे विशः सांतपनंचरेत् ४३ ॥ शूद्रस्यगमनेचैव पराकंचसमाचरेत् वीर्यक्षेपात्मानितो सत्यामिदंतथा विप्रग में पराकः स्यात्क्षत्रियस्यतथैवच विशस्तदेवकर्तव्यं पाकेणसम न्वितं ॥ १४ ॥ शूगर्भे भवेत्याग स्तत्रश्चांडालदर्शनात् इदा नी स्त्रीवधप्रायश्चित्तं याज्ञवल्क्यः दुईत्तां ब्रह्म नृप विट् शूद्र यो वांप्रमाद्यतु इति धेनु बस्त मविः क्रमाहेयादिशुद्धये॥४५॥ दुर्घत्ता स्वैरिणी ब्राह्मणादिपोषितो हत्वायथावर्णक्रमेण हत्यादि कं ब्राह्मणायदद्यात् इति धर्ममयंजलभांडं धेनुः प्रसिद्धा बस्तः छागः अविर्मेषःइत्यादिदंडदाक्षिणात्वेनसुवर्णमपिदद्यात् तत्परि माणंचानुबंधापेक्षयाकल्प्यंअप्रदुष्टांस्त्रियंहत्वाशूद्रहत्याव्रतंचरेत् नप्रदुष्टाअप्रदुष्टाईषदुष्टेति यावत् सवर्णे सकृयवचरितां तांब्राह्म णादिस्त्रियंहत्वा शूद्रहत्याव्रतं षण्मासिकंचरेत् दशधेनुर्वादद्यात् शातातपः पाण्मासान् स्त्रीघाती प्राजापत्यं चरेद मतिपूर्वतु लारोपणं व्यासः अकामतः स्त्रियंहत्वा ब्राह्मणी वैश्यवञ्चरेत् का मतोद्विगुणंप्रोक्तं प्रदुष्टायांनकिंचन ॥ १६ ॥ पुण्यालोकानवा नोति शूद्रघ्नां यस्तुघातयेत् पतिनीमथगर्भनी याहिसंकरकारि ·धर्मराजकालेखा। का॥४७॥ प्रचेताः अनर्तुमती ब्राह्मणीहला कृच्छ्राब्दं षण्मा संवा क्षत्रियांहत्वा षण्मासंत्रयंवा वैश्याहत्वा मासत्रयं साईमा संवा शूद्रांहत्वा मासं पादोनंवा ज्ञाताज्ञातविषयं अन्यत्रच ब्राह्म णीवधे नवतिधेनवःक्षत्रियवधे पंचचत्वारिंशद्धेनवः वैश्यवधेसा ईद्वाविंशतिधेनवः शूद्रावधे सपादैकादशधेनवःअज्ञानकृतेऽईअ ज्ञानतो यद्वर्णवधे प्रायश्चित्तं ज्ञानतोगर्भवधेतवर्णे तदेव तद्वर्णा त्रेयीवधेच तेन ज्ञानतो ब्राह्मणीगर्भवधे षडार्षिकं क्षत्रियागर्भव धे त्रैवार्षिकं वैश्यागर्भवधे सार्द्धवार्षिक शूद्रागर्भवधे नवमासिक कृच्छ्रे याज्ञवल्क्यः गर्भहाच यथावर्ण तथात्रेयीनिषूदनः॥४८॥ यत्तुविशिष्टेनोक्त अनात्रेयीं ब्राह्मणी राजन्यहिंसायां राजन्यां वै इयहिंसायां वैश्यांशूद्रहिंसायां शूद्रां संवत्सरमिति तत्सहचारिणी वधविषयं अत्रच शूद्रां हत्वा संवत्सरमित्यस्य भ्रूणहत्या प्रायश्चि त्तमिति विशेषः मनुः अस्थिमतांतु सत्वानां सहस्त्रस्यप्रमापणं पूर्णेचनस्यनश्यतु शूद्रहत्यात्रतंचरेत् ॥ ४९ ॥ शूद्रहत्याव्रतंप मासिकं ब्रह्महत्यानतंदशधेनुदानंवा यमः कृमिकीट पतंग पि पीलिका भ्रमर दंश मशक मक्षिकाणां सहस्रंहत्वा शूद्रवधं प्रा यश्चित्तं कोकिल शुक कपोत कपिंजल कुक्कुट टिटिभ खजूर खंजरीटकाकादीनां पुरुषभारवधे शूद्रवधप्रायश्चित्तं वशिष्टः मा जर्जार गोधा नकुल मंडूकाश्चपतत्रिणः हत्वाम्यहं पिबेत्क्षीरं क च्छंचापादिकं चरेत् ॥ ५० ॥ प्रत्येकमिदममतिपूर्वकंचेत् मनुः मार्जारनकुलौ हत्वा चापमंडूकमेवच श्वगोधो लूक काकांश्च शूद्रहत्याव्रतंचरेत् ॥ ५१ ॥ यमः स्वानुऽकूल सर्प मार्जार में डूक कलविंक किकीदिवि गोधा गृध्रो लूक वायस मयूर ग्राम च कोर शूगाल मूषकान् हत्वा एकैकस्यवधात् शूद्रवधः पैठोनसिः काकोलूक कृकलाश कंकटक खर शृगाल शश बर्हिश्च मूषक च ·GPAAD धर्मराजका लेखा। क्रवाक हंस प्रवेणी क नकुल मंडूक विडाल गोधा एतेषामेकैक स्मिन् शूद्रवधाद्विहितः कल्प्यः पयःपिबेत्रिरात्रंवा योजनंवाथ्व नोत्रजेत् उपस्पृशेत्सुक्त्यांवा सूक्तंबाब्दैवतं जपेत् ॥५२॥ अस्या थः अबुद्धिपूर्वकमार्जारादीनांवधे त्रिरात्रं क्षीरंपिवेत् असमर्थत रोतरं विष्णुः मार्जार सर्प नकुल श्व शृगाल मृगेषु च प्रमादादन नेकार्यः कृच्छ्रपादोविशुद्धये ॥ ५३॥ हारीतः मर्कटश्व भास मा जोर जालपाद बहिणां एकतमवधेगां ब्राह्मणायदद्यात् ॥ ५४॥ कश्यपः उष्ट्रच स्त्रीवधे ब्राह्मणाय निवेद्य षडानोपितः चीणांतेति लान्दद्यात् लघुविष्णुः हरिच्छागोविक्रोष्टेषु गर्दभेषुच मारणा त्प्राजापत्यर्द्ध मेवेह प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ ५५॥ सकृदमति पूर्वकहनने एतत् गज नीलषः पंचशुके वत्सो द्विहायनः खरा जमेषेषु वृषोदेयः क्रौंचेत्रिहायनः ॥६६॥ शकटस्य वोढा किं च हंस श्येन कपि क्रव्याजलस्थलशिखंडिनः भासंच हत्वा द याद्वांसक्रव्यादेतुवत्सिकां॥ ५७ ॥ हंसादीन्हत्वागां विप्राय दद्यात् क्रव्यं अपक्कं मासं योत्तिसक्रव्यात् व्याघ्रशृगालादिःज लस्थल शब्दाभ्यामंतश्चारिणः पक्षिणो लक्ष्यंते शिखंडी मयूरः मनुः अश्वं हत्वावस्त्रंदद्यात् चतुर्विंशतिमतात् सिंह व्याघ्र का श्वांश्च ऊष्ट्रान् हत्वाचदंष्टिणः हत्वासरीसृपादींश्च दिनमेक मभोजनं ॥ ५८ ॥ मत्स्यंच कृकलासंच हत्वामंडूकमेवच उपोष्य सप्तरात्रंच गव्येनशुद्धिमर्हति ॥ ५९ ॥ हंसं बक बलाकांच शारिकां शुकतितिरिं सारसं चाष भासादि हत्वाकृ च् समाचरेत् ॥६०॥कपोत बक काकानां गृध्राणांच हतेद्विजः सर्वेषांपक्षिणांचैव दिनमेकमभोजनं ॥६१ ॥ उरगेष्वायसोदंड: पंडके त्रपुशीषकं वराहेतुहतेदद्यात् घृतपूर्णोघटस्तथा॥६२॥ उष्ट्रेहतेतु गुंजा परिमाणं सुवर्णदेयं हयवधे कौशेयंवस्त्रंदेयं पला ·३६ धर्मराजका लेखा। ल भारकखंड सैसकं चैकमासिकं तित्तिरी तिलद्रोणं शुके द्विहाय नंवत्सं कृच्छ्रशब्दःप्राजापत्येरूढः दानाशक्तौ प्राजापत्याभ्यास युक्तः तपःसंवर्तः सर्वासामेवजातीनां मृगाणां वनचारिणां अहोरात्रोषितस्तिष्ठेत् जपेञ्चजातवेदसं ॥ ६३ ॥ जाबाला है स्तिनं तुरगंहत्वा हिरण्यंगां तथैवच॥ महासांतपनं कुर्या द्रोभूक न्यातथैवच ॥६४॥ पराशरः हंससारस क्रौंचानां बककुक्कुटयो स्तथा ॥मयूरमेषयो_ते एकभुक्तेनशुद्धयति ॥६५॥ मनाटि डिभानांच शुक पारावतस्यच आडिंबकस्य घातेन शुद्धयेबै नक्त भोजनात्॥६६॥चाष काककपोतानां सारी तितिरघातकः अं तर्जलेउभे संध्ये प्राणायामेन शुद्ध्यति ॥ ६७ ॥ध्रश्येन विहं गानामुलूकानांच घातने अपक्काशीदिनं तिष्ठेविकालंमारुता शनः॥६८॥द्विकालः सायं भोजनकालः हारीतः वाजि रासभ वधे कृच्छ्रे चांद्रायणं वृथापशुवधे प्राजापत्यं विष्णुः अनुक्तम गवधे त्रिरात्र मुपवसेत् सुमंतुः यूक मशक मक्षिका मत्कुण पूरि कीट मातृवाह करालो गंडूपदाना मन्येषांस्तथा वानस्थिमतां च वधे प्राणायामः अस्थिमतां पणोदेयः वृक्षादीनांच्छेदने ज प्यमृक्शतम् गुल्माः कुंदादयः लताः अतिपुष्पादय स्तथा फ लादीनांतु वृक्षाणां छेदने जप्यमृक्शतं गुल्मवल्लीलतानां चपु पितानांचवीरुधां ॥६९॥ फलदा आमादयः वल्लीनांगुडूच्यादी नां वृक्षशाखा सक्तानां पुष्पितानां चवीरुधांकुष्मांडादीनां प्रत्ये कं छेदने पापप्रमोचनार्थे सावित्र्यादिऋक्शतंजपेत् सकृद् बु धिपूर्वकविषयं वेदितव्यं अन्नादिषु जातानांगुडादिरसजातानां उदुंबरादि फलाजातानां मधुकादि पुष्पोद्भवानीच वधे घृतप्राश नंपापशोधनं कर्षणपूर्वकजातानां औषधीनांषष्टिकादीनां वने चस्वयमुत्पन्ननांनीवारादीनां निष्प्रयोजनछेदने क्षीरी हार एक ·HAMACHARMILE .. ঘুমলা । महो गोरनुगमनं कुर्यात् यमः वृक्षलता गुल्मच्छेदने पादकृच्छः फलवताप्राजापत्यं नीलीवस्त्र परीधाय भुक्त्वारमानार्थमेवच त्रि रात्रंतुव्रतंकुर्यात् च्छित्वादशंफलप्रदं ॥ ७० ॥ यमः गृहस्थः का मतः कुर्या द्रेतसःस्खलनं भुवि सहस्रंतुजपेहेव्याःप्राणायामः त्रि भिः सह ॥७१॥ वशिष्टः नास्तिकः कृच्छ्रडादशरात्रं कृत्वा विर मेनास्तिक्यात् तथानास्तिकः व्रतेत्वतिकृच्छ्र: स्वल्पकालेन नास्तिक्येतद्वर्तनेचैतत् चिरकालीनेतु शंखः नास्तिकं ना स्तिकवृत्तिं कृतघ्नः कूटव्यवहारी मिथ्याभिशंसी त्येते पंच ब्राह्मणगृहे भैक्ष्यंचरेयुः वर्षयावत् हारीतः पंचतयोऽ श्रावका श जलशयनान्यनुतिष्ठेयुः ग्रीष्म वर्षाहेमंतसंवतः महापापीय साभ्यां योभिशंसेन्सषापरं अब्भक्ष्योमासमासीत सजापनि यतेंद्रियः ॥ ७२ ॥ महापापाभिशंसने सत्कृत्वेचे उपपातक शंसने चासंकृत्वेप्रायश्चित्तमिदं मिथ्याभिशस्तस्यापीदमेवप्राय श्चितं एतदेव वर्णाना मानुलोम्ये प्रातिलोम्ये पादोन द्विगुण त्रि गुणादयः कल्प्याः यमः क्रोधादुत्वात्वगम्यात्वं भार्यायांतुनरःक्क चित् प्रायश्चित्तंचरे स्कृच्छं तस्यपापस्यशुद्धये ॥७३॥ प्राजा पत्यंचरेविप्रः क्षत्रियोदिवसान्नव षडात्रंतुचरेद्वैश्यस्त्रिरात्रशूद्र एवच ॥७४॥ सुवर्चलाधिकारे हारीतः अनृताभिशंसनाको शे गुरूणांमैथुनेषुच एकविंशति रात्रंतु पिबतामेवयत्नतः॥७॥ विष्णुः विप्रस्यवधेसंयुक्तं कृत्वातुशपथं मृषा ब्राह्मणो यावकान्ने न तीव्रचांद्रायणचरेत् ॥ ७६ ॥ क्षत्रियस्य पराकस्या प्राजाप त्यंतथाविशः पलस्य त्रिरात्रंतु व्रतंशूद्रहणंचरेत् ॥ ७७॥ शं खः अभिशस्तो मृषाकृच्छ्रे चरेदाग्नेयमेवच निर्वपेत्तु पुरोडाशं वा यव्यंचरुमेववा ॥७८॥ मिथ्याभिशस्तःप्राजापत्यंचरेत् आपने यं वायव्यं वा चरुं पुरोडाशं निर्वपेत् एतेपक्षाः पापस्य गौरव ·३८ धर्मराजका लेखा। लाघवतया व्यवस्थाप्याः बोधायनः त्रिरात्रांते घृतंप्राश्य गत्वो दक्यां विशुद्धयति एतच्च स्वभार्याया मतिपूर्वकगमने सकृद्म नेज्ञेयं कामतः सप्तरात्रं अभ्यासेकामतः कृच्छः कामतोऽवत्यंता नवच्छिन्नाभ्यासे नवमाब्दिकं कामतोऽभ्यासमात्रे सचैलंस्नान व्याहृतिहोमःतथा प्रथमेन्हि पराक द्वितीयेसांतपनं तृतीयेप्रा जापत्यं षण्मासोत्तरं गर्भिणीगमनेप्येवं शातातपः अनुदकं मू अपुरीषकरणे सचैलस्नानं महाव्यातिभिहोमश्च रजस्वलामि गमने चैतदेवामानुषीषुगोवर्ज वशिष्टः रजस्वलाव्यपाये कृष्ण वृषभंदद्याच्छुकलिंगं व्यपायोमैथुनं लिंगे लांछनं सकृद्गमने इ दं अमतिपूर्वके संवर्तः गोयोनिगमनंकृत्वा कृच्छ्रे चांद्रायणस्मृतं ॥ ७९॥ मनुःअमानुषीषु पुरुष उदक्यांपापयोनिषुरेतः सिक्का जलेचैव कृच्छ्रे सांतपनंचरेत् ॥ ८॥ एतन्मतिपूर्वके साभ्यासे च परस्त्रीगमने एतस्मिन्नेवविषयेऽनिच्छंती गच्छंतं संवर्तःरज स्वलांतुयोगच्छे दर्भिणापतितांतथा तस्यपापविशुद्धयर्थ यतिक च् विशोधनं ॥ ८१॥ शंखलिखितो रजस्वलावधूता वंधुकी गमने त्रिरात्रमुपवासो घृतप्राशनंच शंखः ओत्रियभार्यायां का मतो अत्यंताभ्यासे गर्भपर्यंतं गमने उदक्या गमनेतथा शूद्रह त्यायांच त्रैवार्षिकं व्रतंचरेत् बृहस्पतिः अकामात्पुष्कसी गला कामाद्गत्वारजस्वलां शिष्यभार्यानरोगत्वा पराकेणविशुध्यति८२ शातातपःरजस्वलागमने सप्तरात्रं मानवेन सप्तरात्रं विषयं अत्र सर्वत्र निमित्तभेदात् पारादार्यानिमित्तरजस्वलागमनं दिवागम नं पर्वगमनं निमित्तंच पृथक पृथक कार्य ब्रह्महत्यांचकुर्वतःशा स्त्रोद्यमनादिनिमितंच अन्योन्य निरपेक्षनिमित्तभेदात् यत्रत्व निमित्तांतरा विनामावि गुरुतल्पगमनं तत्र पारपार्यनास्ति रज स्वलागमनं पृथक् ॥ ८२॥ निमित्तं अविनाभावविरहात याज्ञ ·HIKARIHANNEL धर्मराजका लेखा वल्क्यः गोष्टे वसन्ब्रह्मचारी मासमेकं पयोव्रतं गायत्रीजप्य निरतो मुच्यतेऽसत्प्रतिगृहात् ॥ ८३॥ ब्रह्मचारीजितेन्द्रियः मनुःजपित्वात्रीणिसावित्र्या सहस्त्राणिसमाहितः मासंगोष्ठीपयः पीला मुच्यतेऽसत्प्रतिमहात् ॥ ८१ ॥ इदंप्रतिग्रहीतधनत्य कैव प्रायश्चित्तंकार्य भिक्षामात्रेगृहीतेतु पुण्यं सत्यमुदाहरेत् प्र तिग्रहेषु सर्वेषु षष्ठांशमुपकल्पयेत् ॥ ८॥ देव्यालक्षजपेनैव नु च्यतेऽसांप्रतिहात् ॥ ८६ ॥ देवीगायत्री उशनाः पतिताहव्या मादत्ते झुक्तेवाब्राह्मणोयदि कृत्वातस्यसमुत्सगैमतिकृच्छं चरेति जः ॥ ८७॥ अत्रदेवलः नवोत्तमानिचत्वारि मध्यमानि विधान तःअधमानातिशेषाणि त्रिविधत्वमिदंविदुः ॥८८॥ अन्नं दधि मधु त्राणं गो भूरुक्माश्च हस्तिनः दानादुत्तमदानानि उत्तमन्द्र व्यदानतः॥ ८९ ॥ विद्याचाच्छादनावास परिभोगौषधानिच दानानि मध्यमानीति मध्यमद्रव्यदानतः॥ ९० ॥ उपानने खपानानि छत्रपात्रासनानिच दीपिकाष्ट फलादीनि वरसंवहुवा र्षिकं ॥ ९१॥ बहुत्वादर्थजातानां संख्याशेषस्तुनेण्यते अध मान्यवशिष्टानि सर्वदानान्यतोविदुः ॥ ९२ ॥ अतिदानं इछां योग्यविहितं त्रीण्याहुरतिदानानि गावःपृथ्वीसरस्वतोअत्रगाव इति बहुत्वमविवक्षितं राज्ञःप्रतिग्रहंकृत्वा मासमप्सु सदावसेत षष्ठकालेसदाश्मंस्तु पूर्णमासेप्रमुच्यते ॥ ९३ ॥ सुमंतुःशूद्रया जकः सर्वद्रव्यपरित्यागात्पूतोभवति बोधायनः अप्रतिग्राह्य स्य प्रतिगृह्य अयाज्यंवा याजयित्वा अनाद्यस्यवा अन्नमशि वा तरत्समंधींजपेत् किंच त्रीन्कृच्छानाचरेद्रात्ययाजकोतिचर नपि वेदलावीयवाशब्दं त्यक्त्वा चशरणागतं ॥ १४॥ क्षत्रि यादीनांमूल्येनांत्यंफर्मकुर्वन् शातातपः पतितसावित्रीकानोप नयेत् नाध्यापयेत् सचोदालकव्रतं चरित्या पूतोभवति यःकरोति श्र BA । HER स RA ·धर्मराजका लेखा। यमः एषांप्रत्यापत्ति मार्गता भैक्षान्नमपि जानो द्विजण्यांद्रायण चरेत् वशिष्ठः एतेनैवगर्हिताध्यापका व्याख्याता दक्षिणाध्या पकाश्च अक्षारलवणां रूक्षापीत्वा ब्रह्मसुवर्चलां तस्योपनयन कृत्वा व्यवहार्यस्तदाभवेत् फलंनागदेतोये लावयेदविचारित अर्थोत्सर्गेण यत्नांतेतस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ ९६ ॥ फलंगू द्रादवाप्तोर्थःपलंप्रायश्चित्तं वेदप्लावी वेदलावकः प्रतिषिद्धे देश कालेवा स्वयमशुचिश्चयोधीते यश्चप्रतिषिद्धमध्यापयति यश्च प्रतिषिद्धादधीतेचे त्येवमादिवेदविल्लावकः यश्च शरणा गत प्राणरक्षार्थमागतं समर्थःसन् त्यजति उभौसंवत्सरं यवाहा स्यातां मनुः शरणागतंपरित्यज्य वेदंविप्लाव्यचद्विजः संव सरंथवाहारस्तत्पापमपकर्षति ॥ ९७ ॥ हारीतः अनाश्रमी संवत्सरं प्राजापत्यंचरित्वा आश्रममुपेयात् द्वितीयेवर्षे तिक च्छं तृतीये कृच्छ्रातिकृच्छ्रे अतऊवं चांद्रायणं आपहिषयमेतत् अनापदितु त्रैमासिकं कन्यादूषी पलीपतिः कौमारदारत्यागी शूहयाजको गुरोरप्रतिकर्ता नास्तिको नास्तिकरत्तिः कृतघ्नः क्रू टव्यवहारी मित्रध्रुक् एतेपंचतयोधावकाशजलशयनान्यनुष्ठे युः ग्रीष्म वर्षा हेमंतेषु मासंगोमूत्र यावक मनोयुरिति अत्रक न्यादूषीशब्देन कन्यादूषकमात्रे विवक्षिते किंतु प्रातिलोम्येन यःकन्यादूषकः सएवप्रायश्चित्तभूयस्त्वात् तत्रैव तंइंडायत्वं एम रति सकामस्त्वा ऽनुलोम्येतु नदोषस्त्वन्यथावधः तत्रसवर्ण क न्यादूषणे त्रैमासिकं चांद्रायणंवा दोषानुसारेण कल्प्यं आनुलो म्ये दूषणेतु मासं कृच्छाति कृच्छेचा पंचगव्यासनमित्यादि कल्प्पं शंखेन कन्यादृषी कृच्छ्रे अब्दंचरेत तदपि प्रातिलोम्ये कन्यादूषणविषयं शूद्रस्यतु प्रातिलोम्ये वधएव दूषणमात्रे कर छेद उत्तमायां वधस्तथेति दंडदर्शनात् आपस्तंबः नीलीभक्ष Palamaunimil ·separtmya धनराजका लेखा णे चाद्रायणं शंखलिखितौ बक बलाका हस नग खंजनक का रंडव चक्रवाक कटधार गृहकपोत चरक पारावत पांडुशुक सा रिका सारस टिटिभो लुक काकोल रक्तपाद जलपाद वाग्गुरु चाष भाष वायस कोकिल शाइलि कुकुटहारीत भक्षणेदार त्र मनाहारः गोमूत्रयावक पिवेत काकोलश्येनः एषामन्यतमा स्या त्यंत भक्षणाभ्यासे प्रत्येकं भक्षण समुदयैवैतत् शंखम स्यादंच तथामत्स्यात् मांडुकं भुजगंतथा मासमेकंवतंकुर्यात् भू यश्चनचभक्षयेत् ॥ ९८॥ मनुः क्रव्याद भूकरोष्ट्राणां कुछुटानां च भक्षणे नरकाकखराणांच ततकृच्छविशोधनं ॥ ९९ ॥ शुष्का णि भुक्तामांसानि भौमानि कवकानिच अज्ञातंचैवसूणास्थं एत देवत्रतंचरेत् ॥ १०॥ भूमिजं सक्षजवापि छत्राकं भक्षयंतिये ब्रह्मनानस्तान्विजानीया दिति समेत वृक्षजस्यापिनिषेधात ॥१०१ ॥ सूणास्थं हिंसास्थानस्थं भुक्ता चांद्रायणंचरेत् परा शरः अगम्यागमनेचैव मद्यगोमांसभक्षणे शुद्ध्यैचांद्रायणंकुर्या नदींगत्वासमुद्रगां ॥ १०२॥ चांद्रायणे ततश्चीणे कुर्याद्राह्मणभो जनं अनुडुत्सहितांगांच दद्याद्विप्रेषुदक्षिणां ॥ १०३॥ संवतः स्थाकृसरसंयावपायसापूपशष्कुली भुत्वात्रिरात्रंकुर्वीत व्रतमेत समाहितः॥१०॥भरद्वाजः पक्षेवा यदिवामासेन यस्यानातिनै द्विजः भुक्तादुरात्मनस्तस्यहिजश्चांद्रायणं चरेत् ।। १०५ ॥ मनुः ब्राह्मणस्य रुतंकृत्वा प्रातिरऽयमद्ययोः जैन्हंच मैथुनपुसिजाति बंशकरंस्मृत॥१०६॥मनुः जातिभ्रंशकरंकर्म कृत्वान्यतममिच्छ या चरेत्सांतपनंकृच्छंप्राजापत्यमनिच्छया॥१९७॥ सप्ताहताध्य मिदं खराश्वोष्ट्र मृगेभाना मजाविकवधस्तथा संकरीकरणज्ञेियं मीनाहिमहिषस्यच ॥१०८॥ निंदितेभ्यो धनादानं वाणिज्यंशू द्रसेवनं अपात्रीकरणंज्ञेयं असत्यस्यचभाषणं ॥ ९॥ क्रिमिकी ६ ·धर्मराजकालेखा। टवयोहत्या मद्यानुगत भोजन फलैयः कुसुमस्तेयं मधैर्यचमला वहं ॥१०॥ एतान्येनांसिसर्वाणि यथोक्तानि पृथक् पृथक् येथे व्रतैरपोह्यते तानिसम्यनिबोधत ॥११॥ यमः मलिनीकरणी येषु मासमश्नीतयावकं कृच्छातिकृच्छ्रमथवा प्राजापत्यमथापि वा ॥ १२॥ अपात्रीकरणं कृत्वा तप्तकृच्छ्रेण शुद्धयति शीतकृच्छे णवाशुद्धिर्महासांतपनेनवा ॥ १३॥ मालनीकरणीयेषु तप्त कृच्छं विशोधनं अभ्यासानुबंध तारतम्या पेक्षया सकृदमत्या प्रत्येककरणे अत्रिः ऋतौनगच्छेद्भार्यायो सोपिकृच्छ्रेसमाचरेत् ॥१४॥ यमः केतनंकारयित्वातुयोनिपातयतेद्विजः ब्रह्महत्याम वाप्नोति शूद्रयोनौचजायते ॥ १५॥ केतनं निमंत्रणं निपातनं अतिक्रमः अतिचांद्रायणंकृत्वा तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ १६ ॥ नदीसंगमहर्तुश्च कन्याविनकरस्यच समेविषमकर्तुश्च निष्कृति !पपद्यते ॥ १७॥ त्रयाणामपिचैतेषां प्रत्यापति तुमार्गतां भै क्ष्येणचव्रतमासं शुद्धयैचांद्रायणस्मृतं ॥१८॥ हस्पतिः अ निवर्त्यमहायज्ञान्योभुक्तेप्रत्यहंगृही अनातुरः सतिधने सतुक च्छाईमर्हति ॥ १९॥ शंखः प्रेतस्यप्रेतकार्याणि अकृत्वाधन हारकः वर्णानांयधेप्रोक्तं तद्वतंप्रयतश्चरेत् ॥ १२०॥ आपस्तं ब:चितिभ्रष्टाप्राजापत्यंचरेत् देशकालंवयः शक्तिं पापंचावेक्ष्य यत्नतः प्रायश्चित्तंप्रकल्प्यंस्या उत्रनकापिनिष्कृतिः॥२१॥हा रीतः यथावयो यथाकालं यथाप्राणंच ब्राह्मणैः प्रायश्चित्तं प्रदा तव्यं तदानां रोगिणांतथा २२ ॥ नतेनशुद्धिमाप्नोति येनप्रा णैर्वियुज्यते आर्तिवामहतीयाति नवैतद्रतमादिशेत् ॥२३ ॥ त स्मात्कृच्छ्रे तथाप्य पादंचापिविधानतः ज्ञात्वाबलाबलंकालं प्रायश्चित्तंविधीयते ॥ २४ ॥ भविष्ये हिंसात्मकानां सर्वेषां की तितानां मनीषिभिः॥प्रायश्चित्तकदंबानां दानंप्रथममिष्यत॥२५ ·চাল তোলা । तदसमर्थो बतादीनाचरेत् अंगिराः दह्यमानोनुतापेन कृत्वापा पानिमानवः शोचमानोह्यहोरात्रं प्राणायामैस्तुपूयते ॥ २६ ॥ ध्यानेनसदृशंनास्तिशोधनंपापकर्मणः श्वपाकेप्वपि मुंजानो ध्या नी नैवतु लिप्यते ॥ २७॥ मनुः कृत्वापापानिसंतर्य तस्मात्या पात्प्रमुच्यते नैवंकुर्यापुनरिति निवृत्त्यापूयतेनरः ॥ २८ ॥ योगियाज्ञवल्क्यः अगम्यागमनास्तथा पापे भ्यश्चप्रतिम हात् रहस्याचरितात्पापान्मुच्यते स्नानमाचरन् ॥ २९ ॥ गौतमः हिरण्यं गौर्वासोश्वो भूमितिलाघृतमन्न मितिदेयानि एतान्येवानादेशे विकल्प्येनक्रियेरन् महाभारते यद्यकार्यशतं कृत्वा कृतंगंगाभिषेचनं सर्वदहतिगंगांभस्तूलराशिमिवानलः ॥ ३० ॥ कृत्वापापान्यविज्ञाना ब्रूणहत्यादितत्पुनः निरस्यति महायज्ञैरथवातीर्थचर्यया ॥ ३१ ॥ देवलः प्रकाशे यस्कृ तंकिंचि दिशभागोरहस्यके त्रिंशद्भागः पष्टिभागः कल्प्योजा त्याद्यपेक्षया ॥ ३२॥ विश्वामित्रः प्रकाशउक्तं यत्किंचिदिशोभा गोरहस्यके त्रिंशद्भागः षष्टिभागः कल्प्पोजात्यायपेक्षया॥३३॥ मनुः विधियज्ञाजपयज्ञो विशिष्टो दशभिर्गुणैः उपांशुः स्या च्छ तगुणः साहस्रो मानसः स्मृतः॥३४॥किंच वत्सालोक प्रवर्ति त पयःश्रवो गवा मवमृथतुल्यः तेन शालिग्राम संस्त्राप्य तत्पा नेऽवभृथ फलं च्यवनः गौणमहापातकादीनि यथा अदंड्येदं डः युधिपलायनं अदंड्यदंडे राज्ञस्त्रिरात्रं पुरोहितस्य कृच्छं तथा दंड्योत्सर्गे राज्ञएकरात्रं पुरोहितस्यत्रिरात्रं व्रतंकुर्यात् युद्धेदृष्टंद स्वा संवत्सरबतंकुर्यात् फलप्रद वृक्षच्छेदेचैवं तथा वैश्यस्य मा नतुलानृतत्वं मांसविक्रयश्च तथा शूद्रस्य सुरापानस्थाने कपि लाक्षीरपानं ब्राह्मणीगमनं गुरुतल्पसमं यद्यपि गुरुशब्देन पितै वगृह्यते तथापिशद्रस्य ब्राह्मणी मोहाद्गच्छतः शुद्धिमिच्छतः पूर्ण ·धर्मराजका लेखा मेव नतदेय मातायस्मादितस्यसेति प्रचेतोवचने मातृत्वातिदे शात् सपनीमातेव ब्राह्मणी शूद्रस्य च्यवनः उभयमुखी दत्वा पूतोभवति महापातकात वहस्पतिः पतितानांगृहेगत्वा भुक्त्वा चप्रतिमाच मासोपवासंकुर्वीत चांद्रायणमथापिवा ॥ १३५॥ मासोपवालो ज्ञानाभ्यासे चांद्रायणमज्ञानाभ्यासे गत्वेत्यनेन संवत्सरेणेति अतिपातकान्याह मनुः अनृतंच समुत्कर्षे राजगा मीचपैशुनं गुरोश्वालीकनिबंधः समानिब्रह्महत्यया ॥ १३६ ॥ ब्रह्मोद्यता वेदनिंदा कौटसाक्ष्यंसुहृद्वधःगर्हितानाट्ययोर्जग्धि सु रापानसमानिषट् निक्षेपस्यापहरणं नराश्वरजतस्यच भूमिव जभणीनांच रुक्मस्तेयसमस्मृतं ॥३७॥ रेतसेके स्वयोन्यासु कुमारीप्वंत्यजासुच सख्युः पुत्रस्यचस्त्रीषु गुरुतल्पसमंविदुः ॥ ३८॥ स्वैरणी पतिमृते चतुः पुरुषगामिनी पंचगाबंधकी प्रकी र्णा येनकेनचि दवरूढा तादृशोगमने पूर्वमुक्तं याज्ञवल्क्यः नी चाभिगमनं गर्भपातनं भर्टहिंसनविशेष पतनीयानि स्त्रीणा मे तान्यपिध्रुवं ॥ ३९ ॥ प्रचेताःबंधकीगमने उपस्पृश्य प्राणाया मं कुर्यात् ब्राह्मणबंधकींगत्वा कमंडलुंदद्यात् क्षत्रियां आयुधंवै श्या प्रतोदंशुद्रवंधकी विषये स्नानं प्राणायामः एतत्सवर्णा नुलो म प्रतिलोमसाधारणम् विशेषाश्रवणात् अत्यंताभ्यस्त बंधकी गमने प्राजापत्यं उशनाः यत्रोक्तं यत्रवानोक्तमिहपातकनाशनं प्राजापत्येन कृच्छ्रेण शुध्यते नात्रसंशयः॥४०॥ वेश्यागमने प्रायश्चितमाह संवतः पशुवेश्याभिगमने प्राजापत्यविधी यते तदशक्तौधेनुरेकादेया एतत्सकृद्मने अभ्यासे चांद्रायणे न चैकेन सर्वपापक्षयोभवेत् इत्यापस्तंबवचनात् चांद्रायणं आ जन्मांतोभ्यासे गुरुतल्पवत् पितृस्वसृसुता परिणयन प्राय श्चितमाहसुमंतुः पितृस्वसू मातृस्वसृ सुतां मातुलसुतां मातृस ·धर्मराजका लेखा ४५ गोत्रां समानार्षयी विवाह्य चांद्रायणंचरेत् परित्यज्यनां विशया त् मातृसगोत्री मातामहस्य सप्तमपुरुषात यावत् शातातपः परि णीयसगोत्रांतु समानप्रवरांतथा कृत्वा तस्या समुत्सर्गनितिकृळं समाचरेत् पर्वणि मैथुनेस्नात्वा वारुणीभिप्रमार्जयेत् वानप्रस्थ पात्योः कामतोतोरेत्सर्गेचांद्रायणं स्वनेतु अघमर्षणत्रयं ब्रह्मचा रिणः स्वनेरेतस्खलने स्नात्वार्कसंपूज्य त्रिःपुनर्मामेत्युचंजपेत् कामतः संवत्सरबतंचरेत् नैष्टिकस्यदिगुणं भार्यामुखमैथुने कृच्छ गोयुक्तरथयानस्थ मैथुने तदई मृगयाछूतादि अष्टादशव्यसने तिलेल्वादि यंत्रप्रवर्तने भाया वेश्या त्वकरणेन जीवने स्त्री धनोपजीवने वश्योषधिभिर्जीवने वडिपादि विधानरूपे जीवने चांद्रादिष्वेक त्रैमासिकंवा अत्यंताभ्यासे धूते मृगयायां पंचवा र्षिकं वेदानाम प्रामाण्याभिधाने विभिन्न मित्रवधे अधीतये दस्य बौदादिशास्त्रावष्टंभन नाशं प्राणिमात्र वध फलकान्त सा क्ष्यं गुणवत्परीक्षायां अनृतवचनं राजकुले ब्राह्मण पीडाजनक पैशुन्यं एतेषुषडब्दं ब्रह्महव्रतं मत्यादे स्त्रीसंगेपुनर्गार्हस्थकरणे च पुनः प्रायश्चित्ताभावएव विष्णुः आरूढंनैष्टिकंधर्म ब्रह्मप्रच्या वतेपुनः प्रायश्चित्तंनपश्यामि येनशुद्धयेत्सआत्महा ॥ १४२ ॥ नैष्टिकानां वनस्थानां यतीनांचावकीणिनां शुद्धानामपिलोकेस्मि न्प्रत्यापत्ति विद्यते गौतमः समद्विगुणसाहस्रं प्रमालक्षयथाक मंदानेफलविशेषः स्यादिंसायांतु तथैवहीति ॥१४३ ॥ दक्षःभू मिकन्यानृतेप्रोक्तं मासंगोमूत्रयावकं अनग्नयश्चयेविप्रा मृतनि यातकाचये येवापेताः स्वकर्मभ्यस्तेनास्तेपरिकीर्तिताः ॥१४४॥ वार्धषिकः समर्घ धान्यमादाय महधं यः प्रयच्छति सवैवाधू पिकोनाम हव्यकव्यबहिष्कृतः॥४५॥ चतुर्विंशतिमते गायत्र्या स्तुजपेत्कोटिं ब्रह्महत्यांव्यपोहति लक्षाशीतिंजपेद्यस्तु सुरापा ..

·धर्मराजका लेखा। नाद्विमुच्यते ॥ ४६ ॥ पुनातिहेमहतारंगायत्र्यालक्षसप्ततिः गायत्र्याषष्टिभिर्लक्ष्यैर्मुच्येतगुरुतल्पगः भारते वर्षाकाले तडागे तु सलिलंयस्यतिष्ठति अग्निहोत्रफलंतस्य फलमाहुर्मनीषिणः ॥४८॥ एवंशरत्काले सलिले गोसहस्रफलं हेमंतेसलिले बहु सुवर्णस्यफलं शिशिरे जलेअमिष्टोमफलं वसंतेसजले अतिरा त्रपक्षफलं निदाघेसजले वाजिमेधफलं गावःपिबंति सलिलं सा धवश्वनराः सदा मृगपक्षिमनुष्याश्च सोश्वमेधफलं लभेत् ॥ १४९॥ भूमिदानेहरणेच बृहस्पतिः भारतेइप्रति दशदातानु गृह्णाति दशहंतितथाक्षिपन् पूर्वदत्ताहरभूमि नरकायोपगच्छति १५०॥नददातिप्रतिश्रुत्यदसापितुहरेत्तुयःसबद्धोवारुणैपाशैःस्त प्यतेमृत्युशासनात् ॥५१॥ ब्राह्मणेष्वत्रणीभूतः पार्थिवः स्या त्पुरंदरः इतरेषांतु वर्णानां तारयेत्कृशदुर्बलान् नोच्छिद्या कर्शि ताभूमि परेणत्रिदशाधिपः ब्राह्मणस्य सुरश्रेष्ठ कृषिवृत्तेः कदा चन ॥ ५३॥ यथाप्सुपतितःशुक्र तैलबिंदुर्विसर्पति तथाभू मिकृतंदानं सस्येसस्येविवर्द्धते ॥५४॥ नास्तिभूमिसमंदानं ना स्तिमासमोगुरुः नास्तिसत्यसमो धर्मो नास्तिदानसमोनि धिः॥ ५५॥ कृत्वातिपातकंकर्म योदद्यादन्नमार्थिने ब्राह्मणायवि शेषेण नसपापेनलिप्यते ॥ ५६ ॥ पुरुषशुक्तं मासेन षोद्यशक त्वा जपन् गुरुतल्पादे रपिशुध्येत् एवंपवमान जपाघमर्षण ज पादयोबोध्याः आहार विशेषानुक्तौ पयः प्रभृतयोबोध्याः पुण्य देशाः क्षेत्राः कालो माघादयश्च उपनिषदामर्थ ज्ञानायन्याय शास्त्रंपठन् वेदार्थ ज्ञानतुल्यंफलं केवलंजीविकार्थ पठने हेतुवा दरतोयोपि शृगालीयोनि पठिताक्षरवर्षसंख्यया प्राप्नोति ऋ ग्वेदस्यो पवेदो वैद्यशास्त्रं ब्राह्मणं रोगिणं उपचारेण जीवयितु ब्रह्महत्योद्भव पाप नाशः चतुःशत कृच्छफलपुण्यं क्षत्रिये ..

·গ্রাজক কলা ? त्रिशतकृच्छफलं वैश्येद्विशतकृच्छ्रफलं शूद्रेएकशतकृच्छ्रफलं पूर्वकृततत्यानाशोवा यकृतेपि नजीवति चेदईफलं जीवि कार्थकृते इहलोककलं परलोकेनकि चन किंचिन्नास्ति गांधर्व भक्तियुक्तो विष्णोःपुरोगाने गन्धर्वलोकः जीविकार्थे इहैवफलं पर लोकेनकिं चन विनशुल्क सतिसंभवे नदयात् विष्टायां कृमिभव ति सुवर्णयव संख्यया दिव्यवर्षाणि ज्ञानाहा ध्ययनाहापि पु ण्यमन्यविधीयते अभक्ष्यभक्षणे स्त्रीसंगे गृहस्थे यहिशोधन ततोदशगुणं प्रोक्तं नैष्टिकब्रह्मचारिणः ततोदशगुणं बनान मे ततोदशगुणं संन्यासिनः प्रायश्चित्तं दुर्भिक्षे आपद्य नदाता चतुर्गुणंफलं प्राप्नोति उक्तंचदुर्भिक्षेपासमात्रानं ग्रीष्मे विंदुस मंजलं नतुल्यंक्रतुलक्षण द्वयमेतत्ततोधिकमिति ब्राह्मणस्यतु दुर्भिक्षे प्राणसंकटेतद्धर्महानिः दाताजीवनफलं लभते अनाय दि भोक्तु धर्महानि द्रव्यलोमतः अथवाबांधवानां सौहार्या यो निसंबंघाहा भोजनेनदोषः उकंच बाराहे पितुर्धातुः पितृव्या देः सपिंडस्यगुरोरपि दौहिनश्वशुरादीनां स्वस्त्रोसंबंधिना मपि मातामहस्य तत्सूनो मौतस्वस्त्रादिकस्यच यद्याप्रीत्या नमश्नाति परान्नदोषकृन्नहि स्वकीयानसुहृदाहित्वा योग्यानु त्सवमाचरेत् दैविक पैत्रिकंचापि तस्यपुण्यक्षयोभवेत्आमानं गृहीत्वा स्वरहे पक्तःपादं वितीयेन्हि अष्टमांशं तृतीयेहि षोडशांशं चतुर्थे द्वात्रिंशांशं प्रतिग्रह विप्रान्ने एतत् क्षत्रियान्ने द्विगुणं वैश्याने त्रिगुणं शूद्रान्ने चतुर्गुणं संकराग्रहणे यावत्स्व कीयंदत्वा शुद्धिः महापद्यपि जीवितुं गृह्णाति तदप्यधंदत्वा वि प्राय शेषणात्मपोषणं यथावत्याजीवन ब्राह्मणस्यदाने प्रतिय हेच साजातिः अमायांविनभोजने शतविप्रभोजनफलं प्रे तपक्षीयदशेतु द्वादशगुणंपुण्यं प्रायश्चित्तंच भोक्तुः प्रवासिनो .0 B प ·१८ धर्मराजका लेखा। ऽई नवश्राद्ध पाथेयेनयप्रच्छादने स्थिसंचयने पराकत्रय आमश्राद्धे चांद्रायणं मासिके प्राजापत्यत्रयं सपिंडीकरणे प्राजापत्यचतुष्टयं पार्वणे मासिके प्राजापत्यं प्रथमाब्दिकेभुक्त्वा उपवासत्रयं प्रत्याब्दिके एकोपवासःगायच्यासहस्त्रजपोवा मास परान्नाशिना प्राजापत्यमिष्टं भक्त्यादत्तंचेत् राहूपरागे भुंक्ते प राकः प्रायश्चित्तं अदनादेपि वैधृतिव्यतिपात पडशीतिमुखे विष्णुपदेभुक्ते एकाहमुपवासः मन्वादौ युगादौ प्रेतपक्षे नैमित्ति के श्राद्धे गायध्याद्विशतंजपेत् अयने विषुवे जानस्य गायच्या अयुतंजपः अथवाउपवासद्वयं चातुर्मास्ये दशगुणं पुण्येवापाप एववा पलांडु श्वेतलशुनं श्वेतरताकं छत्राकं मुंजनं मतिपूर्वम शिवा द्विजोपुनः संस्कारमहति महापापविना सर्वकामतो वा प्यकामतः कृतंपापंविनश्येत् पश्चात्तापादिनासखे आरामरोपणा सर्व निष्कामेनयदाकृतं ॥ १॥ ब्रह्महामद्यपस्तेनो गुरुद्वेशास दानृती मुच्यतेपातकैः सर्वे द्वादशीयै रूपोषिता॥२॥ कुलानां चशतंसामं अनाचाररतंसदा आत्मनासहसमीतं वासुदेवस्यम दिरं ॥३॥ यथोक्तंसुकृतंयस्तु विधिवत्कुरुतेनरः॥ स्वल्पमुनि वर श्रेष्ठ मेरुतुल्यंभवेत्फलं ॥४॥विधिहीनंतुयः कुर्या त्सुकृतमेरु मात्रकं अणुमात्रंनचाप्नोति फलंधर्मस्यनारदः॥५॥ ब्रह्मवैवर्ते संध्याहीने व्रतभ्रष्टे नास्तिके हैतुकेशठे नैतेषां तिष्ठतेदेहे धर्मशा स्त्रविदूषके परदाररते मूर्खे कृतघ्नेवंचकेतथा धर्मोनतिष्ठतेदेहे ए तेषामपिदेहिनां ॥ ७ ॥ आचार भ्रष्टदेहानां वृषलोगामिनांसु त यत्नेनसेव्यमानोपि धर्मस्तेषांपरांमुखः ।।८ ॥ येषांयेषांतुपा पानां प्रायश्चित्तंन विद्यते तानितानिविनश्यंति गंगाबिंदोस्तुस्प र्शतः॥९॥पापिनां धर्मिणांवासुसंसर्गादशमासिकं भोजनादेक पंक्तौच विंशांशः पुण्यपापयोः यः कर्माणिपरित्यज्य भक्तिमात्रेण ·धर्मराजका लेखा १९ जीवति नतस्यतुष्यते विष्णुराचारात्तुष्यतेयतः तस्मात्कुर्या छ- रौभक्तिस्वधर्मस्याविरोधिनी सदाचारविहीनानां धर्मार्थीनसु खप्रदौ॥ १२॥ यथाचारपरित्यागी प्रायश्चित्तीभवेध्रुवं वर्णा श्रमाचाररताः सर्वपापविमोचिताः नारायणपरायांति तहिष्णोः परमपदं वक्तापुरुषवाक्यानां मंतव्योनरकागतः संदेहोन विशा श्रेष्ठ पुनर्यास्यतिदुर्गतिं व्रतंदानं तपोयज्ञा पवित्राणांतराणिय गंगाविंद्वभिषेकस्य नसमानीतिविश्रुतं दिवसेदिवसेवैश्या प्राणा यामास्तुषोडश अपिभ्रूणहतापुंसां पुनंत्यहहः कृताः॥ १६॥ गं गांभोपि कुशाग्रेण मासमेकंतुयः पिबेत् संवत्सरंशतसामं प्राणा यामस्तुतत्समः ॥१७॥पातकंतु महद्यच्च तथाक्षुद्रोपपातकमाणा यामैःक्षणात्सर्वं भस्मसाञ्चविशांवर दानमयूखे चण्डालोजायतय ज्ञकरणाच्छूद्राभिक्षितात् यज्ञार्थलब्धमपिद्भाषः काकोपिवाभवेत् ॥१९॥ पात्रे उग्नंकृतं चेदानंत्यं यथाहेमकांतो राजामृगयावत्तिः त्रिमूर्छितं आतपछांतं दृष्ट्वा पलाशपत्रैः छत्रंकृत्वा शिरसिच कार अलावुस्थ जलंदा मुनिलब्धसंज्ञोग्रामं आगत्य आप्याय तेंद्रियातेनपुण्येन नृपस्यब्रह्महत्या शतत्रयंनाशः पुण्यंपापंवा भु जन्मध्येतदेवपुनःप्रतिरूपंकुर्या चेत्तस्य सर्वस्यनाशः यथापा भुंजन मध्येउग्रे पुण्यकृते जातेवासर्वस्यपापस्यनाशो भुज्यमान स्यापि प्रारब्धस्यापिनाशः एवं पुण्यं जन् मध्ये तत्पुण्योपक रणैरेव पापंकृतंचे तत्तत्पुण्यस्य सर्वस्य प्रारब्धस्यनाशः उने पापे पुण्येचकृते सति वजलेपं पुण्यं तु अपरमपि फलंददाति शुभं एवंपापमपि धर्मानुष्ठातुरपिमध्ये विशेषधर्मानादरेतत्काले मृते नरकः धर्मान्परित्यज्य विशेषधर्मादरेतत्काले मृतेमोक्षः अ न्यथा कालांतरे तत्फलमुदेति निरत्तिमार्गे रतिर्भवति महदप्य ल्पफलदं कर्मह्यल्पापिभूरिदं कर्मणोभूरिहेतुलेन हेतू महदल्पके श ·५० धर्मराजकाटेखा। किंतुकर्मस्वरूपंच गहनाकर्मणोगतिः विशेषधर्मानुष्ठाने यमलि पिमार्जनंचभवति उग्रकर्म आकुलं फलं ददाति पुण्यंवा पापंवा संबंधंयावत्फलं ददाति निःसप्तकुलंफलंददाति यज्ञदान स्तपः स्तीर्थ व्रतादिभ्यो उग्रस्यधर्मस्याधिक्य मितिभावः सद्गुणेषुकृ तस्तापः सतापोमरणांतिकः कथादिश्रवणादतःकरणशुद्धिः स तोधिकाश्रुत्वाधर्मविजानाति श्रुल्लापापानिवर्तते श्रुत्वानिवर्त तेमोहात्श्रुत्वाज्ञानारतलभेत्ताधूनांतिरस्कारात् शत्रुभिःपराज यःकदाप्यदत्त दोषेण दारिद्र्यं सर्वेषामप्रियवाहुःखमत्यंतदुः ধন্থ বর্ষ নিহালালভালা গ্রাসরি সাত হা:সাহমি तकर्म भागनाश इत्यर्थः पद्मपुराणे चोर्येणैव स्वधर्मेण यगृहीत बनांतरेतदीयमेव तत्सर्व व्याधानाधर्मनिर्णयः ॥ १॥ कश्विद् व्याधोजीर्णे उपानही स्वकीयौ शंखमुनयेददौ तदीयं नवंतुगृही तं परंतु व्याधस्य चौर्यधर्मत्वात् तस्येवेति उभेउपानही इतिनि र्णयः वर्णीतरेतु पदीयं हत्वा पुण्यंकरोति तदीयमेव पुण्यंहर्तुः पा पमेवेतिनिर्णयः निर्णयान्तरं पुत्रंचधर्मविमुखं भार्याचाप्रियवा दिनी अब्रह्मण्यंचराजानं त्यजेत्सबोनचेत्पतेत् ॥ १॥ दाक्षिण्या दर्थलोभादा संसर्गयेप्रकुर्वते तेसर्वेनरकंयांतियावदिंद्राश्चतुर्दश ॥२॥ कोभायर्याप्रणतांवायो नानुमन्येतगर्हितः सपंडोभविताभ द्रे दशजन्मसुपंचसु ॥ ३॥ पद्मपुराणे तस्मात्प्राणंवरंबाहुः प्रा णोपासनतत्पराःलोलयैवजगत्त्रष्टुं हंतुंपालयितुंप्रभुः ॥शेषाहि शिवशकाद्या श्वेतनाचजडाअपिवासुदेवाहतेकोपि नैनंपरिभवि प्यति ॥५॥ सर्वदेवात्मकः प्राणः सर्वदेवमयोविभुः वासुदेवानुगो नित्यं तथाविष्णुवशेस्थितः वासुदेवप्रतीपंतु नशृणोतिनपश्यति देवाःप्रतीप कुर्वति रुद्रेद्रायाः सुरेस्वराः ॥ ७॥ प्रतीपंक्वापिकु रुते नप्राणः सर्गगोचरः तस्मात्प्राणोमहाविष्णोर्बलमाहुर्मनी ·धर्मराजका लेखा। षिणः ॥ ८॥ एवंज्ञात्वा महाविष्णो माहात्म्यंलक्षणंतथा पूर्व धानुगंलिंगं जीत्वचमिवोरगः विसृज्ययातितत्सर्व नारायण मनामयं अवज्ञा साधुटत्ताना मिहामुत्रच दुःखदा ॥ १०॥ त स्माद्ज्ञानीमहापूज्यः पूज्यात्पूज्यतरः स्मृतः सेवावैमहतापुतां पुमर्थानांहिकारणं कर्मणांतारतम्यं यथा इक्षाकुवंशे हेमांगराज्ञो अनंतदानैः सर्वयज्ञदान तपोभि रपिजलादानानोर्ध्वगतिःत थासंकृति गोत्रे मैत्राख्य द्विजस्य यज्ञदानतपोनिष्ठस्य नाना विद्या दातुश्च अन्नदानाभावेपिसाच ताःसर्वतीर्थस्नातुपि वैशा खे अन्नानि तेनसतामुपदेशे पि जलदानं चनकृतं हेमांगेन उग्रं यथाभवति वेधासृष्ट्यादौहेतुत्रयं ऐहलौकिकं पारलौकिकं अक ल्पयत् ऐहिके अन्नजल औषधि सेवनं पारलौकिके साधुसेवनं विष्णुसेवा धर्मपथमेवच ॥ १॥ त्रिविधाजीवाः स्वसत्वानुरू पंकर्मकुर्वति कचिञ्चगुणवैषम्यं एतेषांसंसृतौभवेत् तेनोच्चावचं कर्मकुर्वतः फलभागिनः॥२॥ क्वचित्सुखं वचिदुःख क्वचिच्चो भयमेवच गुणानामेववैषम्यात प्रामुवंतिनराइमे ॥ ३ ॥ प्रकृति स्थाइमेजीवा बदाएतैस्त्रिभिर्गुणैः गुणकर्मानुरूपेण कर्मणोव्य- त्ययः फलं॥ ४ ॥ गुणानुगुण्यभूयस्ते प्रकृतियातिवैप्रजाः अ टनंसर्वतीर्थेषु वीक्षणंसर्वकर्मणां श्रवणंसर्वधर्माणां विषयासक्त चेततां अकिंचित् करमेतेषां पंडस्येववरस्त्रियः॥६॥ निषिद्ध भक्षणे तिर्यक् योनिशतं चांडालश्च भवति चांद्रायण प्रायश्चि तोक्तानां अला_गंजनं चैव लशुनं तिलपिष्टकं कांजिकं शिनुकू ष्मांडं शणं कौशुंभ मूलिकां रंताकंच कलिंजानि कोद्रनिप्पा वकास्तथा बिल्वोदुंबरकंचैव कुलत्थंच मसूरिका षाष्टिकंवर्जनी यंस्या तथावाबिभीतकाः एषांभक्षणे द्विजस्य चांद्रायणं क्ष त्रियस्यपादोनं वैश्यस्याई एकादश्युपवासे प्राजापत्यदशकं ·धर्मराजकालेखा। अन्यथा दशप्राजापत्यप्रायश्चितं प्रत्याम्नायस्तु दशगोदानं ल क्षमेकनतिर्वा अपनुत्य ऋणयस्तु परस्यघियतेनरःधनीतत्पुण्य माप्नोति स्वधनस्यानुरूपतः अकामात्पातकं शुष्कं कामादा मुदाहृतं आईशुष्कादिभिः पापैदिप्रकारानवस्थितान् ॥ २॥ ज्ञानपूर्वकृतंकर्म अजन्मानंचतत्फलं स्कंदपुराणे कृतंशास्त्रोक्त वि बिनाकर्मचे त्सुकृतंनरैः पापस्यमहतोपिस्यात् क्षयोनैवात्रसंश सः कृत्वापादोदकंशंखे वैष्णवोभक्तितत्परः यआचमेत्तिलोन्मिभं चांद्रायणफलंलभेत्नाचं तडाकजंचापि वापीकूपोद्भवंतथागांगेयं जायतेसर्वं जलंशंखेकृतंमुन॥५॥त्रैलोक्येयानितीर्थानिपवित्राणी हभूतले शंखेतानिवसंतीह तस्मात्शंखोवरःस्मृतः तावद्र्जतिपु पाणि मालत्यादीनियानिच यावन्नप्राप्यते पुण्या तुलसीहरिवल्ल भा तुलसीरोपणंयेतु कुतिमनुजेश्वराः तेकोटिपुरुषैः साई हरि लोकनिवासिनःतृणानि तुलसीमूला द्यावंत्युपहतानिवै तातिन माहत्यानां छिन्नान्येवनसंशयः॥९॥प्राकारकल्पतोयस्तु तुल स्यामनुजेश्वरः कुलत्रयेणसहितो विष्णोः सारूप्यतांब्रजेत् तुल सी सिंचयेद्यस्तु चुलुकोदकमात्रकं क्षीरोद शायिना साईवसत्या चंद्रतारकं अन्यश्रेयोविघातार्थ येर्चयंतिजनाईनं सापूजासुमहा भागा पूजकान्नाशुहंतिवै हरिपूजापरोयस्तु तत्रपापंकरोत्यसौत मेवविष्णुद्वेष्टारं प्राहुस्तत्रार्थकोविदाः॥१३॥ येविष्णुनिरताः शांता लोकानुग्रहकारकाः सर्वभूतेदयायुक्ता विष्णुरूपाप्रकीर्ति ताः कोटिजन्मार्जितैः पुण्यैः विष्णुभक्तिः प्रजायते दृढंबुद्धिमतां विष्णौ पापबुद्धिः कथंभवेत् हविष्यभोजनंनृणा मुपवाससमविदुः भुजंश्चतुर्थकालेच ब्रह्महत्यांव्यपोहति नधर्मानुदरेच्छूद्रो नपिबे तकपिलापयः मध्यपत्रेनमुंजीत ब्रह्मपत्रस्यभूपते॥१७॥ नोबरे प्रणवमंत्रं पुरोडाशं नभक्षयेत् नाशनंनोपवीतंच नाचरेद्वैदिकी ·धर्मराजका लेखा। क्रियां ॥ १८॥ निषिद्धाचरणं कुर्वन् पितृभिः सहमजति पतंति नरकेघोरे यावदिंद्राचतुर्दश पश्वाञ्चकुकुटायोनि सुकरीवानरींच वा एतस्मा कारणात्शूद्रः प्रणवर्जयेत्सदा नमस्कारेणवित्राणां शूद्रोनश्यतिभूमिपः व्रतवैकल्प्य मासाद्य यंधः कुष्टीचजायते ॥२३॥ भारवै परित्यज्य मिष्टमनातिकेवलं उलूकीजायते कू रा रक्षकोटरशायिनी उक्ता प्रत्युत्तरंदद्या नारीक्रोधेनतत्परा सर माजायतेयाने शृगालीनिर्जलेवने ॥२३॥ सुमंतुः जप स्तप स्ती र्थयात्रा प्रव्रज्यामंत्रसाधनं देवताराधनंचेति स्त्रीशूद्रपतनानि षट् विप्रसेवैवशूद्रस्य विशिष्टंधर्मलक्षणं पततोन्यडिकुरुते तनव त्यस्यनिष्फलं भारते शूद्रस्तुद्विजशुश्रूषा विरुद्धधर्ममाचरन् नर केमुच्यतेतवेदश्रवणकीर्तनात् शातातपोपि निरंतरतीर्थसेवा संन्यासो मंत्रसाधनं देवताराधनध्यानं तेषांपापवहंपरं गारुडेद शकूपसमावापी दशवापीसमंसरः दशानांसरसांतुल्या प्रपा स्थानिजलेस्थले योवापींनिर्जलेकुर्याद्योदद्यानिईनेहिजे प्राणि नायोदयांधत्ते सस्यानाकस्यनायकः ॥ २५॥ धर्मकार्य प तन् भक्त्यानोचेप्राप्नोतिमानवः प्राप्तोभवतितत्पुण्य मत्रमेना स्तिसंशयः मनसाचिंतयन्पापं कर्मणानातिरोचनम् नमा नोतिफलंतस्येत्येवंधर्मविदोविदुः अतिवादोतिमानश्च तथा त्यागोनराधिपः क्रोधश्वासद्विधित्साच मित्रद्रोहश्चतानिषट् ॥ ३२॥ एतेएवासतःस्तीक्ष्णाः कृतत्यायूंषिदेहिनां एतानिमानवा न्हंति नमृत्युभद्रमस्तुते ॥ ३३ ॥ असूयैकपदमृत्यु रतिवाद श्रियोवधः प्रायःपापविजानीयात् चित्तंतस्यविशोधनं भिक्षुश्चे द्योहिरागेण हेमंपश्यतिमूढधीः सब्रह्महाभवेत्तद्वत् तंस्पृष्ट्वापौष्क सोभवेत् हिरण्यसंग्रहीभिक्षुर्भवेदेवात्महातथा आत्महाचातिपा पीति प्रसिद्धलोकवेदयोः ब्रह्मनारदसंवादे भिक्षयाहृतमन्नायंस ·धर्मराजका लखा। मश्नीयाद्यतिःसदा मेदोनिकुर्वीत कुर्याचप्राणधारणं ॥३७॥ त्यजेद्रुधिरवञ्चाज्यं एकस्यान्नंचमांसवत् चंदनादिप्रलेपंतु विष्टा लेपमिवत्यजेत् केवलंलवणंभिक्षुरंत्यजवत्परित्यजेत् स्त्रीसंगमि बचाभ्यंगं वस्त्रंचोच्छिष्टपानवत् मूत्रवञ्चपरित्याज्यं भिक्षुणोष्णो दकंसदा मलवञ्चतनो स्पर्श वर्जयेदानवान्यतिः देशोज्ञातचर स्त्याज्यः चांडालगृहवीथिवत् नारीश्वाहिरिवत्याज्या भिक्षुणा स्वहितार्थिना क्षेत्रंगावो हिरण्यंच यतेर्यस्यपरिग्रहः तादृशंक ल्मपंदृष्टा सचैलोजलमाविशेत् ॥ ४२ ॥ येकदंडकषायाणिन्या सलिंगानियानिवै तेष्वधिकृतिमाहुस्म विप्रस्याश्रुतयस्फुटं निवै दंब्राह्मणोयायात्प्रव्रजेब्राह्मणोरहात् व्युत्थायब्राह्मणा भिक्षा चर्यमित्यादिकाः किल क्षत्रियादित्रयाणांतु नास्तिलिंगाधिकारि ता स्मृतयश्चतथाप्राहु:लिंगेविप्राधिकारिता ॥ ४५॥ अत्रिस्म तिः काषायं ब्राह्मणस्योक्तं नान्यवर्णस्यकस्यचित् मोक्षाश्रमेस दाप्रोक्तं धातुरतंतुयोगिनां ॥४६॥ विष्णुस्मृतौ मुखजानामयं धर्मो वैष्णवंलिंगधारणं बाहुजातोरुजातानां नायधर्मोविधीयते ॥४७॥ याज्ञवल्क्यस्मृतौ चत्वारोब्राह्मणस्योक्ता आश्रमाःश्रु तिचोदिताः क्षत्रियस्यत्रयः प्रोक्ताःहावेकोवैश्यशूद्रयोः॥४८॥ मनुः अलिंगीलिंगवेषेण योरत्तिमुपजीवति सलिंगिनांहरत्यने स्तियक्योनौचजायते ॥ ४९ ॥ अंगिराःनतीर्थसेवीचात्य तोनोपवासपरोयतिः नचाध्यापनशीलः स्यान्नव्याख्यानपरो भवेत् ॥ ५० ॥ प्रतिग्रहनगढीयात् नचैवान्यंप्रदापयेत् प्रे रयेहा तथाभिक्षु नस्वप्नेपिकथंचन क्रतुः दासी दासं गृहं पा नं गोभूधान्यं धनंरसान् प्रतिगृह्ययति ग्राम हन्यात्कुलशत त्रय आविकं पट्टकं वासस्तुलिकां मंचकं मधु शुक्लवस्त्रंचपा नंच तांबूलंस्त्रियमेवच प्रतिगृह्यकुलंहन्यात् प्रतिगृह्णाति ·Jumpearestapa धर्माजका लेखा यस्यच अंगिराः क्षेत्रंगावो हिरण्यं च यतेयस्यपरिग्रहः ताशंक ल्मषंदृष्ट्वा सचैलोजलमाविशेत् ॥ १२॥ यतीनांकांचनंदत्वा तां बूलंब्रह्मचारिणां चौराणामभयंदत्वा दातापिनरकंत्रजेत् ॥ ५३॥ एकान्नाशी कांस्यमोजी भेषजी वस्तुसंग्रही चत्वारोनरकयांति मनुःस्वायंभुवाब्रवीत् अजिह्वः खंडकः पंगु रंधो बधिरएवच मुग्ध श्वमुच्यतेभिक्षुः षड्भिन्तर्नसंशयः अस्यार्थः अजिकः गुणदोषक थनेभोजनादौ खंडकः बाल युवतियुनिर्विकारः पंगुः भिक्षार्थ मलमूत्रकरणार्थ चाटनं नान्यत्र अंधः तिष्ठन्द्रजन वापि चतुर्यु गभूमि मितचक्षुः प्रियाप्रियेश्रुमा निर्विकारो बधिरः मुग्धस्तु विषय सांनिध्ये सुप्तवत् योस्ति ऋतु: बीजनं तैजसं पात्रं शुक्रोत्स गैसितावरं निशानंच दिवास्वप्न यतीनांपतनानिषट् ॥ ५६ ॥ मेधातिथिः भिक्षाटनं तपोध्यानं स्नानं शौचंसुरार्चनं कर्तव्या निषडेतानि यतीनांनृपदंडवत् ।। ५७॥ व्याप्तः पकहि तुलसी पत्रं शुष्कंपर्युषितंचयत् आनीयतत्प्रयत्नेन पूजयेत्पुरुषोत्तमं ५८ शौनकः ज्ञानमहेश्वरादिच्छे न्मोक्षामिच्छेजनाईनात् प्रणमे इंडवद्भूभौ नमस्कारेणचार्चयेत् यमः अद्यौग्रासायतेः प्रोक्ताः षो डशारण्यवासिनः द्वात्रिंशत्तु गृहस्थानां यथेष्टब्रह्मचारिणः॥६०॥ व्याघ्रः चतुरंगुलमुत्सेधं चतुरंगुलमायतं एतद्ग्रासप्रमाणंतु व्या घेणपरिभाषितं भंवा भत्कोपमुंजीत नियमार्थयतिरात्मवान् याज्ञवल्क्यः उच्चै पादुपांशुश्च सहस्रगुणउच्यते मानसश्चतथो पांशोः सहस्रगुणउच्यते ॥६२॥ संप्रदायविदः यस्तु द्वादशसा हस्रं नित्यं प्रणवमभ्यसेत् तस्यद्वादशमासैस्तु परब्रह्मप्रकाशते अंगिराः आरूढपतितोहंति दशपूर्वान्दशापरान् निस्तारयतिता नेव योहिसम्यग्व्यवस्थितः यमः कण पिण्याक तक्रवाशाकम लफलादिकं पक्कंचा प्यथवाऽपकंपचन्नऽज्ञानतोयतिःआचरेतू त्री ·: धर्मराजका लेखा। णिकृच्छ्राणि प्राकृतान्येवशुद्धये अभ्यासाहुद्धिपूर्वहि पाकदोषान्न मुच्यते ॥६६॥ देवलः रेत सेकंक्वचिद्भिक्षुः कुर्यान्मोहात्तुकाम तः प्राजापत्यत्रयंकृत्वा प्राणायामशतंचरेत् दत्तात्रेयः उपेत्यतु स्त्रियंकामा प्रायश्चित्तंविधीयते प्राणायामसमायुक्तः कृच्छ्रम ब्दसमाचरेत् तथैवचपुनःश्रांतः कुर्याचतपनंव्रतं ततश्वरितनिई शा कृच्छस्यांतेसमाहितः पुनश्चाश्रममागत्य चरेब्रिक्षुः समा हितः इच्छयायदितांपश्ये प्राणायामास्तुषोडश विष्णुः नैष्ठि कानांवनस्थानां यतीनाम वकीर्णिनां शुद्धानामपिलोकेस्मिन्प्रा ज्यापत्यविधीयते॥७१॥ अत्रिः वर्षाभेदयतिंकुर्या द्यदिकश्विद नापदि प्राजापत्येनकृच्छ्रेण मुच्यतेनात्रसंशयः॥७२॥ स्थिति योग्यान्बहून्यामान् यदिवर्षासुलंघयेत् प्रत्येकैकंचरेत्कृच्छ्र मेत पापापनुत्तये ॥ ७३ ॥ उद्धशातातपः निगृहीतोंद्रियग्रामो यत्र यत्रवसेद्यतिः तत्रतत्रकुरुक्षेत्रं नैमिषंपुष्करंतथा ॥ ७४ ॥ दत्ता त्रेयः क्षौरंमेद्रप्रदेशेतु कृत्वाकृच्छ्रे समाचरेत् प्राणायामशतंकृत्वा तस्माद्भिक्षुर्विशुध्यति ॥७५॥ यमः भिक्षुर्भोिजनंकुर्या कदा चिज्ज्ञानदुर्बलः स्वस्थावस्थोयदालोल्यात्तदाचांद्रायणंचरेत् ७६ जाबालः यत्यन्नंयतिपात्रस्थं यतिनाप्रेरितंचयत् अन्नत्रयंनभोक्त व्यं भुक्त्वाचांद्रायणंचरेत् संन्यासंकुरुतेयस्तु श्रादतस्यविधीयते तस्यान्ननैवभोक्तव्यं भुक्त्वाचांद्रायणंचरेत् ॥७८॥ यमः ज्ञानेनमु च्यतेभिक्षुस्तपसास्वर्गमाप्नुयात् नरकंविषयासंगान्त्रयोमार्गा स्तपस्विनां ॥७९॥ जमदग्निः उद्धृत्यवामहस्तेन भाजयोन्न मत्तिवै गृध्रोच्छिष्टंचविज्ञेयं भुक्ताचांद्रायणंचरेत् ॥ ८०॥ यमः उद्धृत्यवामहस्तेन यःपिबेब्राह्मणोजलं सुरापानेनतत्तुल्यं मनुः स्वायंभुवोब्रवीत् ॥ ८१॥ अंगिरसः षष्टिकुला न्यतीतानि षष्टि आगामिकानिच कुलान्युद्धरतेप्राज्ञः संन्यस्तमितियोवदेत् ८३॥

·धर्मराजका लेखा। पाराशरः अन्नदोघेणचित्तस्य कालुप्यसर्वदाभवेत् कलुषाकृष्टचि तानांधर्मःसम्यग्नभासते ॥ ८४ ॥ दुष्कृतनिखिलंनृणामन्त्राधा रेव्यवस्थितं तस्यपरिग्रहंकुर्या नापरीक्ष्यकदाचन याज्ञवल्क्यः कर्तव्याशयशुद्धिस्तु भिक्षुकेणविशेषतःज्ञानोत्पत्तिनिमित्तत्वा स्वातंत्र्यकरणायच ॥ ८५॥ मनुः राजानंतेजआदत्ते शूद्रान्नंब ह्मवर्चसं आयुर्हिस्वर्णकारान्नं यशश्चर्मावकर्तिनः ॥८६॥ कारु कानप्रजांहंति बलंनिर्णेजकस्यच गणान्नंगणिकान्नंचलोकेभ्यः परिकृतति ॥८७॥ पूर्यचिकित्सकस्यानं पुश्चल्यास्त्वन्नामंद्रियं विष्ठावार्द्धषिकस्यान्नं सत्रविक्रयिणोमलं नराज्ञःप्रतिगृह्णीयाद राजन्यप्रसूतितः सूनाचक्रध्वजवतां वेशेनैवचजीवतां ॥ ८९॥ दशसूनासमंचक्रं दशचक्रसमोध्वजः दशध्वजसमावेश्या दशवे श्यासमोनृपः दशसूनासहश्राणि योवाहयतिसौनिकः तेनतुल्यः स्मृतोराजा घोरस्तस्यप्रतिग्रहः॥ ९१॥ भारते दीक्षितस्यक दर्यस्य ऋतुविक्रयिकस्यच तक्ष्णश्चर्मविकर्तुश्च पुंश्चल्यारजक स्यच ॥ ९२॥ वामहस्ताहतंचान्नं भुक्तंपर्युषितंचयत् सुरानुग तमुच्छिष्ट मभोज्यं शेषितंचयत्॥ ९३ ॥ समानमेकपत्त्यातु भोज्यमन्ननरेश्वर विषहालाहलंभुक्ते योप्रदायसुहृजने ॥१४॥ म नुः यएतेवभोज्यानाः क्रमशः परिकीर्तिताः तेषांत्वगस्थि रोमाणि वदंत्यन्नंमनीषिणः॥ ९५॥ एतत्सर्वप्रकरणस्य तात्पर्य माहपुरंजनोपाख्यानवत् वेदाब्रह्मात्मविषया त्रिकांडविषयाइमे परोक्षवादाऋषयः परोक्षममचप्रियं इतिभगवद्वचनानुसारेणो च्यतेकिंचित् देवशर्माद्विजोभायों सुशीलामवदत्प्रियःसंमार्जनो पलेपाभ्यां कृत्वाशुद्ध हरेर्यहं ॥१॥नायोग्यः प्रविशेदंत स्तथा लीनबजेबहिः स्थिराभवेद्वारदेशे पूजयिष्यामिकेशवं ॥२॥अयं मनो बुद्धिसंवादः देवइति सात्विका हंकारादपंचीकृतादुत्पन्ना ·५० धर्मराजका लेखा। देवामनश्च समानोत्पत्तित्वादेवशब्देन मनोगृह्यते शर्मशब्देन श्रेष्ठत्वं सर्वेद्रिया पेक्षयासच द्विजःद्वाभ्यांजातत्वात् आहारेण का म्यादि निषिद्धादि कर्मणाचमलिनः सच सुशीलां तदाख्यां कथा पक्षे उपदेशपक्षे सात्विकी बुद्धिः रहःहदिवदति अयमत्रसमाधिः यथागृहे चतुष्कोणेचत्वारि तिष्ठति एवंहृदये चतुष्कोणसदृशे मनोबुद्धिचित्ताहंकारास्तिष्टंति चत्वार स्तत्र मनो द्विजस्थानीय प्रथमकोणे बुद्धिस्तु तनार्यास्थानीया द्वितीयकोणे चित्तस्तुदीप स्थानीयस्तदंतरे ईश्वरश्चेति तृतीयकोणेस्तिअहंकारश्चतुर्थकोणे संमार्जनयोग्यःसंमार्जितश्च चतुर्थकोणे तिष्ठति तदर्थ मनोबुद्धि वदति एतस्यागंतुकाभेदारागादय संमार्जनीया शुनि विस्था नंसंमार्जयित्वा उपविशति रहः हदिवदति ईश्वरः सर्वभूतानां ह देशेर्जुनतिष्ठति भ्रामयन्सर्वभूतानी त्युक्तरीत्याहरेर्दाह हृदयंतत्र संमार्जनं काम्यकर्मनिषिद्धकर्मणामपाकरण तथादुष्टान्नस्य दश विधस्य भक्षणंतर्जनं संमार्जनं उपलेपनंतुविहितानुष्ठानं हरिभ क्तिश्च कर्तव्यं तदनंतरं तत्रकाम्यनिषिद्ध कर्मणांप्रवेशः तथादे शदुष्ट १ कालदुष्ट २ स्वभावदुष्ट ३ स्वरूपदुष्ट ४ जातिदुष्ट ५ संबंधदुष्टदभावदुष्ट ७ नामदुष्ट ८ क्रियादुष्ट ९ संसर्गदुष्टे १० त्यादिदशविधानस्य प्रवेशोनकार्यःतथालीनबजेबहिः आलीश ब्देन बुद्धिसख्यो दशेंद्रियाणि तानिबहिर्गमना द्रोडव्यानि त थाविषयाश्चांतः प्रवेशाद्रोहव्याः बलात्कारेण विषयागमनंचेत् निरहंकारेणभोग्यं निद्रादिवदित्यर्थः त्वंमध्येतिष्ठ ततोहं केशवंपू ज्ययिष्यामि ईश्वरमग्नोभविष्यामि भजिष्यामीत्यर्थःमनउत्पत्तिः अपंचीकृतभूतानांसात्विकांशा विनिर्मलादस्ति ततःपरपूक्ति निषिद्धादिसेवनेन मलिनताजाता नतुवास्तवी मलिनतास्ति अ तएवोक्तं छांदोग्ये आहारस्येव संशुद्धौ सत्त्वशुद्धिःप्रदर्शिता राग १ ·NEPARAT Ater धर्मराजका लेखा। देषादिराहित्यं तस्यशुद्धिरिहोच्यते नन्वेतदुर्लभमुभयं यतउक्त रागद्वेषौ विहायैवं दुष्टान्नस्यचभक्षणं स्वधर्मश्वसदासेव्यःचित्त शुद्धयार्थिभिर्जनैःघोरेकलियुगेप्राप्ते सर्वधर्मबहिष्कृत वर्णाश्रमाथि तोधर्मः प्रायेणाल्पत्वमागतः यमस्मृतिःघोरेकलियुगेप्राप्तेसर्वध मविवर्जिते वासुदेवपराराजस्तकृतार्थानसंशयः ॥ १॥ गीता यांमांहिपार्थव्ययाश्रित्ययेपिस्युःपापयोनयः स्त्रियोवैश्यास्तथागू द्रास्तेपियांतिपरांगतिम् ॥२॥ किंपुनर्ब्राह्मणाःपुण्याः भक्ताराज यस्तथा अनित्यमसुखलोकमिमंप्राप्यभजस्वमां ॥ ३॥ भार तेपत्रेषुपुष्पेषुफलेषुतोयेष्वक्रीतलभ्येषुसदेवसत्सु भक्त्यैकलभ्ये पुरुषेपुराणेभुक्त्यैक/नक्रियतेप्रपन्नः ॥ ३॥ सप्तसप्ततिकोट्यस्तु रससप्ततिलक्षकाः सदाचारवतीनृणामेतेश्वासा शताब्दके तत्रा पिबाल्यवाईक्येतथैव निशिनिद्रया भागत्रयंस्वतोगछेत् तुर्याश एवशिष्यतेकलिसंतरणोपनिषदि द्वापरांतेसमभ्येत्यनारदः परि पृष्टवान् ब्रह्माणंस्वोपदेष्टारंकलिसंतरणंविधि ॥४॥ कथंतुभ गवंश्वाहं पृथिवींपर्पटन्सदा संतरेयंकलिंघोरंसर्वधर्मप्रणाशकं ॥ ५॥ साधुपृष्टोस्मिसर्वासांश्रुतीनांसरहस्यक शृणुयेनकलित्वंत्व ऽनायासंसंतरिष्यसि ॥६॥ नारायणस्थविष्णोर्वनाम्नांभगव तो मुनेपप्रच्छनारदोभूयस्तन्नामभगवन्वदसहोवाचशृणुष्वाद्यवि एणोन मानिनारद यानिपठन्नरोयातिसलोकव्वादिकंहरेः॥८॥ मंत्रः हरेरामहरेरामरामरामहरेहरे हरेकृष्णहरेकृष्णकृष्णकृष्णह रेहरे ॥९॥ इतिषोडशनाम्नांकलिकल्मषनाशनं नातःपरत रोपायः सर्ववेदेषुदृश्यते ॥१०॥ पप्रच्छनारदोभूयःकोस्यविधि जपेप्सितः सहोवाचचनैवास्तिविधिरस्यजपेसुत ॥११॥ शु चिःसन्नशुचिर्वास्यन्पठन्नेतिसलोकतां सामीप्यं ब्रह्मणस्तर सायुज्यं चैतिवैनरः ॥ १२ ॥ षोडशकस्यचेत्साई त्रिकोटिंजप ·० ६० অলৰালঙ্কা শুৰা तीहयः तरतिब्रह्महत्यांचवीरहत्यांतथैवसः मुच्यतेहेमचौत्यात्स वृपलीगमनात्तथा पितृदेवमनुष्याणामृणापनयनात्तथा ॥१४॥ स्वस्वधर्मपरित्पागात्पायात्सद्यः समुच्यते इत्युक्तवास्त्रिवारंचान योनि रदायवै गीतायांच तपस्विभ्योऽधिकोयोगीज्ञानिभ्योयि मतोधिकः कर्मिभ्यश्वाधिकोयोगीतस्माद्योगीभवार्जुन योगिना मपिसर्वेषांमद्गतेनांतरात्मना श्रद्धावान्भजतेयोमांसमेयुक्ततमोम तः अत्रभजतेइत्यस्यतपोज्ञानकर्मणांभगवतिसमर्पणंयोगः सो स्यास्तीतियोगी सएवयुक्ततरइत्यर्थः अर्थात्केवलतपोज्ञानकर्म विदोयोग्याःतेभ्योभगवतिसमर्पकायोग्यतराः तेभ्योपितद्गतात्मा श्रद्धावान्भजतेयुक्ततमः इत्यर्थ नाम्नोस्ययावतीशक्तिपापनिर्द हनेहरेः तावत्कर्तुनशक्नोतिपातकंपातकीजनः ॥ १८॥ हरेन। मैवनामैवनामैवममजीवनं कलौनास्त्येवनास्त्येवनास्त्येवगति रन्यथा ॥ १९॥ प्रथमोपायेन देवतांतरव्युदासः द्वितीयोपाये नोपापांतरव्युदासः तृतीयोपायेनफलांतरव्युदासः कलौनास्त्येवे तिवाक्येनिषेधत्रयेणकृतादौ विहितोपायत्रयस्य निरासः कृतः कलौशरणागतिरेवोपायोमुख्यस्तदभावतच्छ कलमपि मोक्ष साधकं श्रवणंकीर्तनं विष्णोरित्यादयोनवभेदाः संति तेषांमध्य त एकमपिसुसंपन्नं चेत्कार्यकारीभवति अन्यच्च श्रूयतांज्ञानस वस्वंश्रुत्वाचैवावधार्यतां भोगेच्छामात्रकोबंधस्तत्त्यागोमोक्षउ च्यते किमन्यैः शास्त्रसंदर्भःक्रियता मिदमेवतु यद्यत्स्वादुहित सर्व दृश्यतांविषवन्हिवत् ॥ ३ ॥ इतिश्रीकुरुक्षेत्रांतर्गतकम लाग्रामवासी श्रीगिरधारीदासपुत्रगीतारामनिर्मितेकर्मविवेके प्रायश्चित्तप्रकरणंसमाप्तम् ॥ ॥

·अथ कर्मविवेकोदाहरणेद्वितीयःखंडः प्रारभ्यते। MALStane देशकालौतथा पात्रंकर्ताकृत्यंसभक्तिकंषड्भिरेतैभवेद्योगः सर्वकर्मफलप्रदः ॥ १॥ देशोदशगुणः प्रोक्तः कालः शतगु गःस्मृतः पात्रंसहस्रगुणितमेतदिङमात्रदर्शनं ॥२॥ तथा कर्ता दशगुणः प्रोक्तः कृत्यंशतगुणंततः श्रद्धासहस्रगुणिताह्येतदि ङ्मात्रदर्शनम् ॥३॥ षट्सुभेदाबहुविधाहुःश्रद्धातेषांबलीयसी त यैवकर्मतारतम्यं प्रयातिसर्वदानृणां ॥ ४॥ देशोयथा कृष्णवेणी नर्मदादिकायोजनादागतस्यैककृच्छ्रफलदा गंगाकुरुक्षेत्रपुष्करा दयो योजनादागतस्य कृच्छ्त्रयफलदा हरिद्वारगङ्गासागर प्रय गकाश्यादयो योजनादागतस्यषट्कृच्छ्रफलदा एवंकालोयथा दशेशतगुणंदानं तच्छतघ्नं दिनक्षयेविषुवेतच्छतघ्नस्यादित्या दि तथाकालसमुदायोयथा अमावस्याव्यतिपातसंक्रांतिसूर्यग्र हणमेते एकदिने एवभवंतिचे दक्षयंफलं भवति पात्रमपिबहुभे दभिन्नं श्रोत्रीयत्वादितपोविशिष्टत्वादिदेवे भक्तिमत्वादिगु णविशिष्टत्वेनबहुगुणोभवति तत्रापिनारायणपरायणएवमुख्य पात्रं युधिष्ठिरराजसूयेतथादर्शनात्तन्निष्टा श्चतहदितिस त्राच्चपात्रतारतमम्येनाधिकाधिकफलं भवति अधिकारीतुयथा शास्त्रविहितस्तत्रतत्रवक्ष्यते कृत्यमपिस्नानदानदर्शन वासवि वेचनानुष्ठानादिनाबहुविधं श्रद्धातामसी राजसीसात्विकीभेदे नत्रिविधासैवएकपादहिपादत्रिपादचतुष्पादभेदेन पुनश्चतुर्दा सर्वोपरिवर्ति अथोदाहरणं यथाकश्चित्तीर्थस्नानार्थगतः तत्र ·धर्मराजका लेखा। तीर्थमेवपात्रंदेशश्वकालोवर्तमान पर्व एवंकांकृतस्नानपूर्वकृत्यः कृत्यंस्नान संध्यातर्पणादि श्रद्धामनोभक्तिस्तदनुसारेण फलं ए वयत्रषटूसंपतिश्चतुष्पादपूर्तिश्रद्धाचस्यात् तदातत्कालकृतक मणस्त दैवतत्कलमुदेतिअत्युनत्वात् प्रारब्धस्यापिबाधोभवति हिरण्यकशिपुरावणध्रुवबिभीषणादिवत् श्रद्धानुसारेणफलमुदे ति अथदाने उदाहरणं तत्रदेशः कुरुक्षेत्रं कालः सूर्यग्रहणं पात्रं तत्रवासीश्रोत्रीयत्वादिगुणविशिष्टसीदत्कुटुम्बश्च आत्माकृतस्त्रा नो पवासयुक्तएवतत्काले स्पर्शत्वात्तत्रकृत्यं सुवर्णधेनुतिलधेनुतु लादानादि एतत्सर्व एकपादद्विपादादिश्रद्धायुक्तंचेवर्षमासदिना दिभिः शीघ्रफलं प्रारब्धवाधोराज्यप्राप्त्यादिसुखंचभवेत् किचि न्यूनेन्यूनवजलेपापर्वयोऽक्षयंफलं वा तत्कालेएवोदेतिएतत्क लभोगेअंत्याभावएवयावतजातीयं पापंनकरोतितावद्भोगःस्या दितिनिश्चयःअथदर्शनेउदाहरणं कश्चिद्दरीयात्रांचिकीर्षुः जग दीशदर्शनंवा चिकीर्षुःश्रीरंगद्वारिकादियात्रांचिकीर्षुःतत्रदेशोदे वसंनिधिःकालोरथोत्सवादिःपात्रंदेवः कृत्यंतदर्शनं आत्मापादचा री ब्रह्मचारीप्रतिग्रहादिवजितः यादृशीश्रद्धयाशरीरकाष्टांकरो ति ताहफलंपादादिमितं वासविवेचनानुष्ठानादिषूदाहरणं त त्रदेशोगंगातीरादि कालः प्रातःकालादि पात्रं ईश्वरः कृत्यंभागव तादिश्रवणवाचनादि देवार्चनादिवा चांद्रायणादिवा गायत्र्या दिपुरश्चरणंवा आत्माकृतनित्यक्रियः यथायथाश्रदयामनसोधि कतयाप्रत्तिःतत्रतत्रतदेवफलंपरीक्षाप्रकरणेपरीक्षणीयफलस्या ल्पत्वबहुत्वेदेशकालादिषु कारणत्वंबोध्यं भोगेतुसाधारणकर्मणो यथाकालंउग्रस्यमृतेसतिपरलोक सर्वेभ्यः प्रथमं अत्युग्रस्यतुपा दादिप्रमाणेन वर्षमासपक्षादिना इहैवभोगः संपूर्णतयास माप्तिः वजलेपापरपर्यायाक्षतेतुअंताभावएव यावत्तत्प्रतिरूपंत ..

·NROER SALARIANCE নাজা । सदृशंनकरोति पापंपुण्यवाकृतेतुपुण्येनपापस्यनाशः पापेनयु ग्यस्यनाशः तत्प्रतिरूपकेणेतिनिश्चयः अतश्चतुर्विधर्मसु आ यत्रयस्यांतवत्फलंबनलेपस्यतुतत्प्रतिरूपकप्राप्तिपर्यतमि तिदि क् एतदर्थ मेवदेवतीर्थादिसमाजोलोकेजनैः क्रियतेअन्नसत्रंत्र पादानंरोगिभ्य औषधदानधर्मशालादिक्पादि निर्माणं अत्युग्र पुण्यार्थलोकैजनैःक्रियते देवदर्शनं तीर्थाटनादि इतिकर्मविवे कोदाहरणे मुख्य विवेकः अथोदाहरणानिब्राह्मणक्षत्रियादीनांत त्रयद्यत्पापस्वोदाहरणेन दृश्यते तत्तत्परकीयोदाहणे विचारणी यस्वमनसियदितत्स्वस्मिन्नागतंचेत् पापपुण्यंचतदातुतत्पुण्येने वतत्पापनिरसनं विधायपरीक्षाध्यायेस्वांतःकरणपरीक्षणीयंय दितत्पापपुण्येनउदाहरणेन श्रूयतेतदा अन्यतरश्रवणेचतत्त निर्णय विधायपापानां प्रायश्चित्तेतीर्थस्नानादिसतिविभवे गो दानादीनेतद्वंयोक्तरीत्या कुर्यात् पापनिरत्तिर्भवति पुण्या धिक्येतु सुतरामनुकूलमेव जातमिति भावः अथोदाहरण यथाकश्विधिजोमध्यदेशीयोयावत्स्वस्थमिदंशरीरमरुजयावज्ज रादूरतः तावत्स्वहितंकुर्यात् तथायोनरइहमन्वादिप्रोक्तं मनो वाकायैः कृतपापस्य प्रायश्चित्तंनकरोति निश्चयेननरकयात नां भुनक्तितथाअग्नौब्राहिपुरुष कर्मान्वेतिस्वयंकृतं उत्सृ ज्य विनिवर्ततेज्ञातयः सुहृदः सुताः आत्मपुराणे द्वासप्ततिस हस्राणि दृश्चिकाण्येकहेलया यथादशंतिगात्रेषु पुच्छैः सूच्यग्र संनिभैः तथातज्जायतेदुःखमुमूर्षादहमोचने १ तथाकोट्यसहि तातिस्त्रः कोट्यः सूच्यः सुतीक्ष्णकाः यादृक् शरीरिणः कुर्युस्ता हकदुखमृतौनृणां ॥२॥ हस्तौ पादौ क्षिपंतंच भूमिस्थंगतचे तनं स्वजनास्तंतुशोचंति काकंकाकायथातुरं ॥ ३॥ बांधवेषुभू शंशब्दान्मुंचत्सुयमकिंकराः नयंत्येनंयथाराजभृत्याजातापराधकं ल । N MA SENA THAN SHES FE HTAS Ma R ज

·धनराजकालखा
॥ ४ ॥ इत्यादिश्रुत्वादिवसास्तस्मान्मृत्योः पूर्वमेवपूर्वकृतधर्मा
धर्मयो:विवेकंकृत्वास्वहितंकुर्यादितिनिश्चित्यपर्वदिनआगत्यप्रण
म्यव्रते भोविद्वांसः सर्वेधर्मविवक्तारोगोतारः सकलाद्विजाः मम
देहस्यसंशुद्धिं कुर्वतुद्विजसत्तमाः॥५॥ मयाकृतंमहाघोरं ज्ञा
तमज्ञातकिल्विषं प्रसादः क्रियतांमाशुभानुज्ञांप्रयच्छथ ॥६
पूज्यैः कृतपवित्रोहं भवेयंद्विजसत्तमैरितिमंत्राभ्यां प्रार्थ्यमा
जन्मतः कृतपुण्यपापकर्मणां विवेकं कृत्वायद्यदावश्यकंकर्तव्यंत
द्भुतयेनाहं परलोकेसुखंस्यां ततस्तेतमूचुः कस्त्वंकथंजीवसिक
तकर्मणांपरंपरांबद सउवाचअहंब्राह्मणोस्मि विज्ञापयामि श्रुता
श्ववहबोधर्मा पुराणश्रुतिचोदिताः तथापिपापबुद्ध्यामेनकृतं
चात्मनोहितं ॥१॥ आशापाशमनुप्राप्तः शुभशास्त्रविवर्जितः
कृतवान्पापमेवाहं नकिंचित्सुकृतंकृतं पुण्यात्पापंक्षयंयातिपुरा
गेश्रूयतेमुने पुण्योपदेशंकथययेनपापक्षयोभवेत् ॥ ३ ॥ यदि
मेसुकृतदुष्कृते समतामेव प्रामुतेतदाहवामन्यत्सुकृतं करिष्ये म
मकर्माणिशृणुतमयाशास्त्रबलात् श्रुत्यर्थविपरीतंकृत्वा पंडितत्र
यपराजयः कृतः ॥ १॥ प्रौढापुत्री विवाहिता सरजस्का ॥२
एकदाब्राह्मणेनकलहेतच्छिरस्ताडनेरक्तश्रवोजातः॥३॥ रजस्व
लाभार्यामुखचुंबनंजातं ॥४ एकदातीर्थगायत्री पुरश्चरणं
सपादलक्षात्मकंकृतं ॥ ५ ॥ एकदादिनेकुलजा कन्यारमिता
॥६॥ काशीयात्राशतयोजनं गत्वाकृता ॥ ७॥ एकदातीर्थे
ऽनशनंगृहीत्वासप्तदिनानंतरं क्षुधाद्धिरतीवजातो तोनिट
चोभोजनमकरवं ॥ ८॥ पंचविंशतिगावो वर्धकेभ्यो मो
चिताः॥ ९॥ बदरीनारायणयात्राकृतापष्ठियोजनात् पद्भ्यां ॥
॥१०॥सोमवत्यांगोदानंकृतं ॥ ११ ॥ परदाराब्राह्मणी गम
नकृतकामतः ॥ १२॥ त्रिवारं श्यालिकागमनंकृतं ॥ १३॥

·धर्मराजका लेखा। ६५ सुजनलशुनकलिंगमसुरिकामक्षणं अभ्यासेनकृतं ॥ १४ ॥से तुयात्रा विन्ध्यदेशात्पादचारेणकृता॥१४॥सोमवत्यांयमुनास्नानं विंशतिवारं पंचयोजनात्कृतं ॥ १५॥ विष्णोः सहस्रनाम्नां चतुर्थ्यतानांतीर्थे ५१ पाठा कृता एकपंचाशत् ॥ १६ ॥ ब्राह्मणभोजनंपंचाशत्संख्याकंकारितंसोमवत्यां ॥ १७॥ एकदा ब्राह्मणायगोदानंदास्यामीत्युक्त्वानदत्तं ॥ १८ ॥ तीर्थसपाद वर्षे प्रत्यहंचंपापुष्पैर्विष्णवर्चनंकृतं ॥ १९ ॥ तुलसीकाष्ठेस मीरूपेसहस्रं तिलहोमोव्यातिभिः कृतस्तीर्थे ॥ १८ ॥ ब्राह्म णस्यत्तिर्हता ॥ १९ ॥ पुरुषसूक्तस्यषोडशपाठाःसंवत्सरंप्रत्य हंकृता॥२०॥ ज्येष्टभ्रातुः प्रथमविवाहोममजातः॥२१॥वेश्या गमनंकृतं ॥२२॥अथविवेकश्रुत्यथै विपरीतेब्रह्महसमंपापं तृ थाकुर्मार्गेणब्राह्मणत्रयपराजयश्च सुमार्गेण शास्त्रविचारस्तु परं परातोवर्ततएव मिलित्वाचतुर्ब्रह्महसमंपापं समेऽतत्रषष्ट्युत्त रशतत्रयंकृच्छ्राः ॥ ३६० ॥ तन्निवारणाय सेतुयात्रायांषष्ठयुत रशतत्रयंकृच्छाः समतां विधेयाः १ प्रौढापुत्रीविवाहे ब्रह्महत्या समं तथाब्राह्मणवृत्तिहरणे ब्राह्मणहननसमंसमेतदई प्रायश्चि तंतस्मादेतयोः नवति नवतिकृच्छ्राः पापंतयोगेअशीत्युत्तरशत संख्याजाता तन्निवारणाय षष्ठीयोजनतोबदरियात्रातावत्कृच्छ्रा त्मिका समाविधेयाः ॥२॥ कुलजारमणेज्ञानतश्चांद्रायणद्वयं तयोःषट्कृच्छाः दिनप्रत्युक्तं चैकं कृच्छ्रे तथा झ्यालिकागमनेचा द्रायणं तस्यकृच्छत्रयंयोगेकृच्छ्रदशकंः तन्निवारणाय दशकृच्छा त्मिकं सोमवत्यांगोदानं समंविधीयतां ॥ ३ ॥ रजस्वलामा मुखचुंबने सुरापानसमं पापंसमष्ट्याई प्रायश्चित्तंतत्रनवति कृच्छ्रःतथापरदाराब्राह्मणीगमने चांद्रायणं तस्यकृच्छत्रयं ज्ञा नतोऽनापदि गूजनादि चतुष्कस्याभ्यासेन भक्षणेषोडशचांद्रा ॥ Pha ही Fe TRA RSE BAR न ·धर्मराजकालेखा यणतेषामष्टचत्वारिंशकृच्छ्रा: यवनीवेश्यागमने चांद्रायणद्वयं ज्ञानतो द्विगुणमितिचांद्रायणचतुष्कं तेषांद्वादशकृच्छ्राः विपर कश्रवेचैकं कृच्छं योगेचतु:पंचाशदुत्तरं शतंकृच्छाः १५४ तन्निवारणाय विंशतिवारं पंचयोजनात्सोमवत्यां यमुनास्नानंसा शतकृच्छफलं तथासपादवर्ष चंपापुष्पैरष्टोत्तरशतैः प्रत्यहम र्चनेकृच्छ्रचतुष्टयं जातंसर्वयोगेचतुः पंचाशदुत्तरं शत १४५ कृच्छ्राजाता परस्परहन्यतां ॥ ४ ॥ तीर्थे गृहीतानशनव्रत त्यागेब्रह्महा आत्महा चेतिपापद्वयेषष्ट्युत्तरशतत्रयं कृच्छ्राः १६० तन्निवारणाय पंचविंशतिधेनुमोचनं बंधकेभ्यस्ताव कृच्छात्मकं समंविधेयं ॥ ५॥ आज्ञानतो निर्गुणब्राह्मणवधे अशीत्युतरं शतंकृच्छ्राः ज्ञानतोद्विगुणं ॥ १६०॥सर्वत्रैवंविचा रोबोदव्यः एवमातिदेशिकेपिज्ञेयं ब्राह्मणायगोदानमुक्त्वानदत्तं कावेयाँ गोदावर्या वा तत्रब्रह्महसमपापं तत्रचतुर्विंशतिमतेस हस्रकृच्छापनोद्यनंपापं अस्ति परंतु समेष्वमितिरीत्या पंचश तकृच्छ्राजातास्तत्रकावेरीतीर्थ प्रत्युक्तंसाईगुणंकर्तव्यमितिसाई सप्तशत कृच्छाः भवंति तन्निवारणाय तीर्थेकृतं सपादलक्ष गाय त्रीजपे सपादशतकृच्छा जातास्तीर्थत्वात् अथचशतयोजनतो वाराणशीयात्रायां षट्शतंकृच्छाः पंचाशद्राह्मणभोजने कृच्छ्रच तुष्कं तथाविष्णोः सहस्त्रनाम्नां पंचाशत्पाठे कृच्छ्रचतुष्कंजातं संवत्सरं पुरुषसूक्तपाठे सप्तशतकृच्छ्रा उभयत्रयोगे साई सप्तशतंकृच्छ्राजाताः साम्यतां संकल्पनिया ६ परिवेत्ताविष येकृच्छ्रातिकृछ्रा तथात्रैमासिकं मानवोक्त रीत्यायाज्ञवल्क्यरी त्याचांद्रायणं सर्वमेलनेन्यूनातिरेके चत्रयोदशकृछ्राजातास्तन्नि वारणायतुलसीकाष्ठे समिद्रूपेघृताक्त सहस्त्रतिलहोमे कृच्छ्र चतुष्कंजातं तदेवोर्वरितमस्तिअथचनवकृच्छ्रात्मकफलकमन्य ·CHED धर्मराजका लेखा। ६७ संपादनीयम्येनाशेषपापपुण्यसान्यजायते तदनंतर परीक्षा ध्यायेंतः करणं परिक्षणीयंकिंचित्सुकृतं निष्पायेतिभावः सर्व पापेभ्योधर्मसंपत्तिःबदधिकतयाजाताचेत्सम्यक् परीक्षासेत्स्य ति हृदयेअन्यथानेतिनिश्चयः तथाकर्मविवेकोद्विविधस्तत्रप्रति पदोक्ताद्यविवेचनरूपस्तथासंघाताद्यविवेचनरूपश्चधर्माधर्मयोः साम्येआद्यः वैषम्येद्वितीयइतिसर्वत्र विचारणीय विवेकोजात इतिभावःउदाहरणांतरं एवमेवपूर्ववत्प्रार्थनां विधायापरोदिजोन तेमयाब्राह्मणस्यदंडप्रहारेणास्थि भेदः कृतः॥१॥एकदारात्री चौर्यगतेनरुद्धनाज्ञानाद्राह्मणोहतो मृतश्च ॥२॥ एकदा ब्राह्म णीगर्भहत्याकृता॥३॥ एकदाभूमिविषये कूटसाक्षीविधत्ता॥४॥ वेंकटेशयात्राकृताद्विशतयोजनागत्वापादचारेण ॥ ५॥ एकदा एका आत्रेयीब्राह्मणीहता ॥६॥ सरस्वतीप्रतिस्त्रोतेन प्रभासा लक्षपर्यंता प्रदक्षिणीकृता॥७॥ उद्यानेचतुप्पथेतडागः संव सरजलस्थायी कारितः एकदाअज्ञानात्कुसंगदोषान्मद्यपीतं वृक्षासवरूपं ॥९॥ गृहदानं सपरिच्छदं कृतं ॥१०॥ जगदी शयात्राद्विशतयोजनात्पादचारणकृता॥११॥मकरप्रयागेकल्प वास एकदाकृतः॥१२॥ द्विवारंकार्तिकस्नानंकृतंपुष्करे ॥ १३॥ एकदास्वभार्याघ्रमे मातुलसुतागमनं कृतं ॥१४॥ एकदासुवर्णा पहारेब्राह्मणस्यग्रहेनिश्चयो विहितः पुनर्हरणं तुनकृतं ॥१५॥ एकदाअनन्यौषधि साध्यरोगेमूर्च्छितपैष्टीपायिताअपरैः॥१६॥ तदानिटतेरोगे भूमिदानंकृत्वापुनः संस्कारः कारितश्च ॥ १७॥ मयाएकदापितृव्यस्त्रीगमनं कृतं स्वभार्याभ्रांत्या ॥१८॥ तथैव स्नुषागमनंकृत॥१९॥एकदाद्वादशदिन उपवास साध्यं जलपा नवर्जितंयत् तत्पराकव्रतं कृतं एकदापुरुष गोमुष्कछेदनं कृतं बीजकोशनाशः कृतः॥ २१ ॥ एकदापर्वणि पंचाशत् ब्रा ·६८ धर्मराजका लेखा। ह्मणभोजन कारितं अमायां ॥ २२॥ संवत्सरं एकादशीउपवासः कृतः॥२३॥ यथोक्त विधि पूर्वकं भाद्रपदे सप्ताहयज्ञः कृतः॥ ॥२४॥ गीतापाठः प्रत्यहं संवत्सरं कृतः ॥२५॥ अथविवेकः चौर्यकरणेअज्ञात ब्राह्मणहननरूपेपापेसरस्वती प्रतिस्रोतया त्रात्मकंकर्म प्रायश्चित्तं संकल्प्यतां अत्रापि प्रतिपदोक्ताद्यविवे क एव उभयत्रषष्टयुतरशतत्रयं कृच्छाः तुल्या गर्भवधरूपपापे ग्रहदानं सपरिच्छदं यत्कृतं समर्प्यतां ॥२॥ भूनिमित्तककूटसा क्षिविषयेपापे संवत्सरजलस्थायीतडागोयः कारितस्त्वयात स्यसंकल्पः कर्त्तव्यः उभयत्रषष्ट्युत्तरशतः त्रयंकृच्छ्रा ३६० ब्राह्मणीआत्रेयीहननेद्विशतयोजनात्पादचारेणकृतावेंकटेशया त्रातुल्यतयाविधीयतां ॥४॥ ब्राह्मणास्थिभंगकरणेपापेद्विवार कृतपुष्करेकार्तिकस्नानविधीयतां ॥ ५॥ अज्ञातमातुलसुताग मनेपापेमकरेयः कल्पवासः कृतः सोस्तुनिवृत्तये॥६॥ माससुवर्ण पहारेपापेतन्नित्यर्थंकृत पराकव्रतस्यसंकल्पःकर्तव्यः॥७॥अन न्यौषधसाध्येरोगमूर्छितस्यपैष्टीपानेपरैः कारितेभूमिदानंकृत्वापु नःसंस्कारोयःकृतःसोनिटत्यर्थमस्तुतद्विषयेतदेवप्रायश्चित्तमुत्त ॥८॥ स्वभार्याभ्रांत्यासकृत्पितव्यपत्नीगमनेचांद्रायणप्रायश्चित्तं तबसोमवत्यांपंचाशद्विजभोजनंयत्कारितंतत्समंविधीयतांचतुः कृच्छ्रफलदस्यचांद्रायणतुल्यत्वात् ॥९॥ स्वभार्याभ्रांत्यास्नुषाग मनेषट्त्रिंशत्कृच्छ्राःसंव-सम्प्रत्यहंगीतापाठेपिषट्त्रिंशत्कृच्छ्रा भवंतिउभयोःसाम्यंविधीयतां॥१० ॥सर्वनियमग्रहणपूर्वकंचतुर्भु तिवर्जितदिनत्रयसाध्यैकादशीव्रतेसजागरणेदशकृच्छ्रफलंजा गरणरहितेऽतदेवाशेषविधिनाकृतं गोमुष्कच्छेदेपापेगोवधतु ल्येफलेसंगविधीयतां ॥ ११ ॥तथैवद्वितीयेकादशीव्रतविधिपूर्व कंचेदाख्यिमद्यपानेसमंविधीयतां तत्वंतुएकादशीव्रतस्यसर्वे ·धर्मराजका लेखा। ६९ पांनित्यत्वातदानौस्वात्मनाशोतोत्रतंतु प्रायश्चितेनैवयोजनीयंस प्ताहयज्ञएवोभयत्रसामान्येनयोज्यस्तेनसर्वपापनाशः॥१२॥अब शिष्टैकादशीव्रतंचाधिकमस्तिपरलोकभोग्यंइतितवकर्मविवेकः।। उदाहरणांतरं कश्चिहिजेकृतेपूर्ववत्प्रार्थनांविधायममकृतकर्म णां विवेकंकुरुत॥ मयाब्राह्मणस्य दशमाषमितं सुवर्णहतं एक दाक्षत्रियस्य पंचाशत्संख्याकंरूप्यंहतं ॥ २॥ द्वितीयेवैश्यस्य शतद्वयंरूप्यंहतं ॥३॥ एकदापंचरूप्यंहतं ब्राह्मणस्य॥४॥ एकदासंवत्सरं फलाहारभोजनेननीतं ॥ ५॥ एकदास्वभार्या प्रांत्यासपत्नीमातृगमनंकृतं ॥६॥ एकदास्वभार्यानांत्यैक्सो दरास्वसागमनंकृतं ॥ ७॥ एकदाकामांधेनअंत्यजायवनजाति स्त्रीगमनंकृतं ॥ ८॥ कामांधेनैवसुतागमनंकृतं ॥ ९॥ बहुवा रंपशुगमनंकृतं ॥ १०॥ एकवारंगोगमनं ॥ ११॥ एकदाम दीयागोजलपल्वलमन्नाश्वापदैर्भक्षिता ॥ १२॥ दशदिनमज्ञा त्वापतितसंसर्गः कृतः॥ १३॥ एकदागोमांसखादकेभ्यः सका शाद्गोविनिगमनेनस्वकीयांदत्वातदीयाग्रहीतातत्रममत्वेवंप्रति भातियादृशीदत्ता तादृशीगृहीतापांप नास्ति तुल्यताजातापरंतु विचार्य ॥१४॥ वर्षपंचकं आपणव्यवहारः कृतः तत्रतिलपुष्प फलमूलपक्वान्नलाक्षालवणमधुतैलक्षीरद धिघृततकचंदनसुवा स ऊर्णकेशरधेन्वहुद्गृहवेश्मशस्त्रस्नायुनखशुक्ति हिंगुगुग्गुलस जरसहरितालमनःशिलांजनगैरिकम णिमौक्तिकप्रवालदतवेत्रवै णवमन्मयपात्रादि विक्रयः कृतः ॥१५॥ एकदारेलमार्गेणनौ कामार्गेणवाकाशीप्रयागयात्राकृतापंचक्रोशाख्याप्रदक्षिणाप्रया गप्रदक्षिणाच॥१६॥घृताक्तलक्षवर्तीज्वालनंकृतं ॥ १७॥ उभयत्र शतंशतंब्राह्मणभोजनं कारित॥१८॥ एकदायोनिक्षतेनस्वजातों कुमारी गमनंजातं ॥१९॥ स्वभ्रूगमनंचजात॥२०॥ एकादासाई Peanta ·धर्मराजका लेखा। शतयोजनात्पादचारेण गंगासागरस्नानंकृतं ॥२१॥ पुंसिमैथुन चजात ॥२२॥ स्वभार्यायांमुखमैथुनंचजातं ॥२३॥रजस्वलास्व भार्यागमनंचजात॥२४॥एकदागुरुपुत्रीगमनंचजातं॥२५॥कनि भ्रातुर्भार्यागमनंजात॥२६॥पितृव्यतनयागमनंचजात॥२७॥ भागिनेयीगमनंचजातं ॥ २८॥ रजकीव्याधपत्नीधीवरपत्नी गमनंचजातं ॥२९॥ शिष्यभार्यागमनंचजातं ॥३०॥ शूद्राग मनंचजातं॥३१॥क्षत्रियागमनंचजातं ॥३२॥वैश्यागमनंच जातं ॥ ३३ ॥ एकदासर्वस्वदानंकृतं ॥ ३४ ॥ ततः परंशरणाग तिःप्रपत्तिगुरुसद्मनिविष्णुविषयेकृता ॥३५॥ रुंदावनेस्थितिः कृता॥ ३६॥ मृतामोहमयीमाताजातो बोधमयः सुतःसूतक द्वयसंपर्कात्कथं संध्याउपास्महेइत्यादिसंप्रदायशास्त्रंश्रुत्वातथा सर्वधर्मान्परित्यज्येत्यादिच श्रुत्वासर्वकर्मत्यागपूर्वक निवासः कृतः मम कर्मविवेकंकुरुत अथविवेकः अत्रसंपाताघविवेकः क र्तुं शक्यस्तदेवाह ब्राह्मणस्य दशमाससुवर्णहरणे पुनरेकादश गुणंप्रत्यर्पणे चांद्रायणत्रयं अन्यथाचतुर्गुणं द्वादशचांद्रायणं त निमितं षट्त्रिंशत्कृच्छंभवति ॥ ३६॥ सुवर्णहरणेषट्त्रिंशतक च्छाजाता १ दशवारंपशुगमनेकृच्छ्रे ४ क्षत्रियस्यपंचाशद्रूप्यह रणेपुनरतर्पणेनवकृच्छाजाताःपूर्ववत् १८०१२ वैश्यस्यशतद्वय रूप्यहरणे द्वादशकृच्छाअनर्पणेजातापूर्ववत् १० ब्राह्मणस्यपं चरूप्यहरणेकृच्छं १७प्रपालनागोनाशेकृच्छ्रे १८० स्वभार्या भ्रांत्यासपत्नीमातृगमनेकृच्छाः१८० कामोत्यजागमनेकृच्छा ३४ कामतः स्वात्मजागमनेमरणांतेकृच्छा ३७ योगकृच्छ्र स्तुल्यताज्ञेय ८० संवत्सरंफलदुग्धादिपानेषष्टिकृच्छा।९००। साई शतयोजनाद्वंगासागरेपादचारेणगमने नवशतकृच्छ्रा ९६० योगस्तुल्यताज्ञेयापुनः पापविषयेकृच्छ्राः अज्ञातस्वसाग ·धर्मराजका लेखा मनेस्वभार्या भ्रांत्या १८० गोगमनेकृच्छ्रा ३॥ दशदिनपतित संसर्गेकामकृते १॥ आपणनिमिते दशकृच्छा १० तत्तदपण्य विक्रये द्विसप्तति ७२॥४ अंगुल्याकन्यात्वनाशेगमनेचचांद्रेक च् च ॥३६० श्वश्रूगमनेकामकृते २ऍसिमैथुनेकृच्छ्वयं २॥ स्वभार्या मुखमैथुनेकृच्छं॥३गुरुपुत्रीगमने ॥३ कनिष्टभ्रातृभा संगमने कृच्छा ३ पितव्यतनयागमने कृच्छा ३ भागिनेयी गमने॥३ रजकीगमने॥३व्याधपत्नीगमने ॥३ धीवरीगमने ७॥ शिष्यभार्यागमने ॥२॥ क्षत्रियागमने साईकृच्छ्वयं ॥२॥ रजस्वलाभार्यागमने॥१॥वेश्यागमने॥३६० नित्यकर्मत्यागे शरणागतिनाशः १०२८ अथपुण्यविषयेकृच्छाः ३४ काशीपंच कोशीयात्रायांकृच्छा ॥२४ प्रयागेमध्यमप्रदक्षिणायां चतु विशतिकृच्छ्राः॥२घृताक्तलक्षवर्तिज्वालने कृच्छ्रदयं ॥ १६ ॥ षोडशकाइयांप्रयागेच शतंशतंब्राह्मणभोजने ॥३६० सर्वस्व दाने॥३६० शरणागतिकरणे ॥३६० रुंदावने क्षेत्रन्यासेन स्थित्यां॥ पुनर्भगवद्देशवासेशरणागतिःतत्र३६० सकलंजातं ॥ ११६१ कृच्छ्राः ॥ पापनाशार्थपुण्यसंकल्प्यपरीक्षाध्यायेस्वांतः करणंपरीक्षणीयं विवेके संदेहनिरत्तिरस्मिन्ग्रंथेएवकर्त्तव्या अथोदाहरणांतरंकश्चिदन्योद्विजःपूर्ववत्प्रार्थनांविधायब्रूतेस्वपा पपुण्यविवेचनंकारयितुंमयानिक्षेपापहारःकृतोब्राह्मणस्य ॥१॥ एकदाश्वहरणं ॥ २॥तिलहरणंचकृतं ॥३॥धृतदधिदुग्धहर गंकृतं ॥ ४ ॥रसापहारः॥ ५ ॥लवणगुडापहारः॥६॥नीली विक्रय कृतः ॥ ७॥आगमविक्रयोवेदविक्रय कृतः ॥८॥सोमो दकविक्रयःसोमवल्लीरसविक्रयःकृतः॥ ९॥कृष्णाजिनविक्रयःकृ तः॥ १० ॥शुष्कमांसंकवकं भौमं अज्ञातसूणास्थंछनाकं भु तं ॥११॥ केतनं कृत्वानदत्तं ब्राह्मणनिमंत्रणं कृत्वा भोजनंन ·অলংঙ্কান্না। दत्तं ॥ १२॥ स्वैरिणीगमनं जातं स्वजातौ ॥ १३॥ बंधकी ग मनं जातं ॥१४॥क्षत्रियजातौबंधकी गमनं जातं ॥१५॥वै श्यजातीय बंधकी गमनं जातं ॥ १६॥ अत्यंताभ्यस्तबंधकी गमनं जातं ॥ १७॥ दारव्यतिक्रमं जातं ॥ १८॥ वृषल्यांज नितापत्यताजाता॥१९॥ अज्ञानतोकथं चिच्चांडालीगमनंजा तं ॥२०॥ यवनीगमनंजातमकामतः॥२१॥ अज्ञानतः चां डल्यागर्भपर्यंतं गमनं जानं ॥२२॥रजकादि सप्तांत्यजस्त्री ग मनं जातं ॥२३॥हीनवर्णगांब्राह्मणींगतोहं ॥ २४ ॥ पंचमहा यज्ञकरणंविनाभोजनं कृतं ॥ २५॥ परकीयप्रेतस्यप्रेतकर्मअकृ त्वाधनहरणं कृतं ॥२६॥ बेदनिंदाकृता॥२७॥ पितृष्वसूसुता मातृष्वसृसुताचविवाहिता ॥२८॥स्वगोत्राचविवाहिता॥२९॥ भार्यामुखमैथुनं चकृतं ॥ ३० ॥ गोशकटयाने मैथुनं कृत॥३१॥ भूमिकन्या विषयेअनृतं ॥३२॥सपिंडनादेभोजनंकृतं ॥ ३३ ॥ सपिंडीकरणाप्राकमासिके भोजनंकृतं ॥३४॥ दुर्दत्ताभार्याहता ॥ ३५ ॥ स्ववर्णेदुष्ठाभार्याहता ॥ ३६॥ एकदाअज्ञातस्त्रीवधः कृतः ॥ ३७॥ माजरिनकुलगोधामंडूकाः हताः ॥३८॥ फल वृक्षछेदनंकृतं ॥३९॥ महापापेनअन्यस्यमिथ्याभिशंसनं कृतं ॥४०॥ क्रोधेनभायाँ अगम्यात्वंउक्त्वापुनर्गननं कृतं ॥४१॥ विन वधयुक्तशपथः कृतः॥४२॥ शरणागतत्यागः कृतो भार्यात्यक्ता ॥४३॥ वर्षचतुष्टयंअनाश्रमी॥ ४४ बलाक्याहंसप्लवगखं जनकारंडवचक्रवाकगृहकपोतचटकपारावतपांडुशुकसारिकासा रसटिटिभऊलूककाकोलश्यनरक्तपादजलपादवाग्गुरुचाषभाष वायसकोकिलशाइलिककुक्कुटहारीतभक्षणं कृतं॥४५॥ मत्स्या दमत्स्यंचमंडूकंमक्षितं ॥ ४६॥ अथपुण्यगणना वैद्यरत्या ब्रा ह्मणद्वयंरोगार्तितारक्षितं १ एकः क्षत्रियः २ एकोवैश्योरक्षि 4 ·धर्मराजकालेखा। ७३ तः॥३॥एकःशूद्रश्च॥४॥अपरब्राह्मणत्रयेक्षत्रियद्वयेएकस्मिन् वैश्ये एकस्मिन्शूद्रेचबहुयत्नःकृतःपरंतुनजीवितास्ते अमायांत्रिंशद्रा ह्मण भोजनं कारितं॥६॥चातुर्मास्येअमायांश्रावणेभाद्रे आश्विने चत्रिंशत् त्रिंशोजितं विप्राणां ॥७॥ गंगायांगोदानंकृतं ॥८॥ प्रयागेसपादलक्षगायत्र्याजपः कृतः॥९॥ पुष्करेकार्तिकस्नानं मा सपर्यंतं कृतं पंचाशद्राह्मणभोजनं चकारितं १० प्रयाग द्वादश तिलपात्रदानं कृतं ११ क्षुधितगोभ्यो घासभारशतकं दत्तं १२ कुरुक्षेत्रेसूर्यग्रहे एक सुवर्णप्रमाणं हिरण्यंदत्वा मुक्तः अथविवेकः ॥३६०॥ ब्राह्मणनिक्षेपापहारे कृच्छाः १६.तिलहरणेपंचदशक च्छाः॥३६० ॥ नीलीविक्रये ८ भूमिजकवकछत्राकादिभोजने ॥१२॥ अश्वहरणंकृत्वा दत्वाकृच्छत्रयं३पुनरदाने चतुर्गुण।।१२।। घृतदुग्धहरणे पुनरर्पणेदश१०पुनश्चनार्पणे॥४॥वेदविक्रये ॥ निमंत्रितविप्राभोजने ॥६० ॥ सोमोदकविक्रये एवंरसापहारे ॥६॥ कृष्णाजिनविक्रये॥१॥ लवणगुडापहारे ॥८॥ शु एकमांसविक्रये॥ १ ॥ अत्यंताभ्यस्तबंधकीगमने कृच्छ्रे॥ अथपुण्य कर्मणां कृच्छाः पापेषु९०९कृच्छ्राः ९०० वैद्यवृत्या अनाथ ब्राह्मणद्वयस्य पूर्व ९ योगः स्वगृहेण औषधपथ्यादि सेवाकरणे-३० दारव्यतिक्रमे न नैरुज्यंकृतं तत्राष्टशत कृच्छा ३६ वृषल्यां जनितापत्य: ३०० एवमेक क्षत्रियस्यापि नैरुज्यं कृतं अज्ञानतः चांडालीगमने २०० एवमेकवैश्यश्च ३ यवनीकामतोगमने १०० एवमेकशूद्भस्य नैरुज्यं कृतं ३ अज्ञातः चांडाली गर्ने ६०० एवमेवापबाह्मणत्रये पूर्णयत्नः ३६० ज्ञानतोगर्भ चांडाल्यां कृतः परंतु नजीविता अतोत्रविष ३० रजकादि सप्तांत्यज स्त्रीगमने भोजने येंद्रकृच्छुपट्शतंजातं वा मतिग्रहे वा ३०० क्षत्रियद्वयपि ३० हीनवर्णगांब्राह्मणीगमने १०० वैश्यविषयपि ॥ नित्यं पंचमहायज्ञाकरणे भोजनंचेत् ५० शूद्र विषयेच ३६०ब्राह्मणस्यमेतकर्म अकृत्वाधनग्रहणेपाप १० AURTHI ·धर्मराजका लेखा २५ अमायाँ त्रिशाद्विमा भोजिताः १८० वेदनिंदायाँ ३९० श्रावणामाया त्रिशद्विमा भोजिताः ३ स्वमुसुताविवाहत्यागोपिकुयात २५० भाद्रामायां त्रिशद्विमाभाजिताः १ भामुखमैथुने २५०० आश्विनेअमायां त्रिशद्विमाभजिताः १ गोशकटयाने मैथुने गंगायां प्रत्यक्षगोदानंकृतं २ भूमिकन्यानृते १२५प्रयागेमकरसपादलक्षगायत्रीजपः कृतः ४ सपिंडीश्राहभोजने ६५ कार्तिके पुष्करस्त्रानं मास ३ मलिनमासिके भोजिता: ४० पर्यंत ५० ब्राह्मणभोजनं तत्र२५ १५ सवर्णे दुष्टाभार्या रते १० तिलपात्र दाने १२ ९० अज्ञानतः स्त्रीवधे ९॥ क्षुधित गोभ्यो भारशतकंदाने १ मार्जार नकुल गोधा मंडूक हनने २७० सप्लगोदावरीमान • मासगोमूत्रयावकभक्षणं कुरुक्षेत्रे रविग्रहो महापापे मिथ्याभिशंसने सुवर्ण दानं १ क्रोधाभार्याऽगम्या इत्युल्कापुनर्गमने ३ विमवधयुक्त शपथे ३० शरणागतभार्यादि त्यागे १४४ चतुवर्ष अनामित्वे २८ कवकाष्टाविंशति भक्षणे ४ मत्स्यादि भक्षणे १ फलवृक्ष छेदने अथकाचिद्राह्मणीप्रार्थनां विधायपूर्ववतेममकर्मविवेककुरुत म यामर्तृव्यतिक्रमःकृतः षण्मासंतत्समीपेनगताक्रोधाविष्टा १ एक दाकामतोब्राह्मणपरपुरुषगमनं कृतं ॥२॥एकदाबलाब्राह्मणेन संगता ॥३॥एकदा अपरब्राह्मणगर्भोजातः ॥४॥एकदा वैश्ये नसंगता॥५॥एकदाक्षत्रियेणसंगता॥६॥ताभ्यांगर्भश्ववार द्वयंजातः॥७॥एकदामार्गेबलात्शूद्रेणसंगता ॥८॥तत्रगर्भ वजातः ॥ ९॥ एकदाविप्रेणालिंगितातत्राई मैथुनमपिजातं ॥१०॥ एकदाक्षत्रियेणवैश्येन शूद्रेणचस्टष्टाआलिंगिता॥११॥ एकदागर्भवत्यकालेनीचेनरमिता ॥१२॥ बहुवारंकृशरपाकपूपसं यावपायसशष्कुलिपाकं विधायगुप्ततया भुक्तं पति पुत्रादिभ्यो रहस्येनैव ॥ १३ ॥ श्वधूप्रतिबहुवारंकलह कृतः॥१४॥ कलहे ·জঙ্কা শ্রা पतिविषये हस्तद्वयेनचपेटाप्रहारः कृतः ॥ १५॥ कार्तिके प्रातः स्नानंकृतं ॥१६॥ माघेप्रातःस्नाता॥१७॥ वैशाखमासंप्रातः स्नाता ॥ १८॥ पंचदशयोजनाद्नंगास्नानार्थ पादचारेणगता ॥१९॥ ब्राह्मणोभिक्षार्थी मद्गृहात्कदापिरिक्तोनगतः॥२०॥म र्तृमरणानंतरंपराकव्रतंकृतं ॥२१॥ एकदागोदानद्वयंकृत॥२२॥ श्रावणेभाद्रपदेच फलाहारेण मासद्वयंनीतं ॥२३॥ एकवारंचा द्रायणव्रतंकृतं विधवावस्थायां ॥ २४ ॥ एकसंवत्सरंकृच्छै नीत ॥२५॥ एकदापंचयोजनं पादचारेणगवानर्मदास्नानं कृतं २६॥ भगवन्मंदिरे रंगवल्लीपंचविंशतिसहस्ररंगवल्लीकृता॥२७॥श्रा वणमासे पंचसहस्त्रैःशतपत्र जातिमालत्यादि पुष्पैनित्यं पुष्पम उपमासपर्यंतंकारितंप्रत्यहंघृतातषष्टीसंख्याकदीपज्वालनंचका रितं प्रत्यहंतथाचतुर्विंशति२४ ब्राह्मणभोजनंचकारितं ॥२॥ एकदामयासर्वग्रहवस्तुजातं विक्रयंकृत्वासकलपाथजलपानार्थ वापीकारितामार्गे ॥२९॥पतिमरणात्यंचाब्दपूंर्वतदाज्ञाकदापि नोलंधिता ॥३०॥ मरणसमयेस्नेहेनहठेनचचितिमारूढाभतुः परंतुपुनर्भयात् अग्नेभ्रष्टाजाता ॥ ३१॥ एकदामहादुर्भिक्षेत्रिं शयोमनुष्येभ्यो अन्नभोजनपर्याप्तमासपटू दत्तं ॥३२॥श्रीम द्भागवतसप्ताहपक्षश्चकारितः॥ ३३ ॥ यवनीवेश्या गमनं च कृतं ॥३४॥ इदानीं प्रतिपक्षं शुळे कृष्णेचैकादशीव्रतनियमः स्वीकृतः इतिमेकर्मणां विवेकः ॥ अथविवेकः षण्मासं भर्तृव्यति क्रमेत्रिंशत्कृच्छाः तत्रकार्तिकस्नाने २॥ सार्द्धद्वयंकृच्छ्रा माघे वैशाखेचमिलित्वासाईसप्तकंकृच्छ्राः तथापंचदशयोजनतोगं गास्नाने साईद्वाविंशतिकृछ्रामिलित्वा ३० त्रिंशत्कृच्छाजा ताःसमताविधेया॥१॥ कामतो ब्राह्मणपरपुरुषगमने पराकन तं समतांनेयं ॥२॥ब्राह्मणेनबलाद्भोगे पापेगोदानद्वयंसमानं कृतं ·धर्मराजका लेखा। कृच्छ्रयरूपं ॥३॥ ब्राह्मणगर्भं पापंदशकृच्छ्रमितं तत्रश्रावणे भाद्रपदेफलाहारेणवर्तनं समतांगतं ॥४॥ क्षत्रियवैश्यगर्भोत्प तौशूद्रेणबलात्कारभोगेच चांद्रायणं संवत्सरंकृछैनीतं पंचदश योजनतः पादचारेणनर्मदास्नानं पंचदशकृच्छात्मकं वर्षेत्रिंश स्कृच्छाः चांद्रायणेत्रयः कृछाः मिलित्वा अष्टचत्वारिंशत्कृच्छ्राः क्षत्रियगर्भ १६ कृच्छ्रावैश्यगर्भे२८ कृच्छाः शूद्रेणबलात्कारे चत्वारः कृच्छामिलिता अष्टचत्वारिंशतत्कृच्छ्राः तुल्यतयासंक ल्पनीयाः॥५॥विप्रेणाईमैथुने बलात्कारकृते कृच्छं तत्रभगवन्म दिरेरंगवल्ली पंचविंशतिसहस्रं कृतं तदपिकृच्छ्रफलं समतांज्ञेयं एवंक्षत्रियेणापिपूर्ववत्स्पर्श कृच्छ्रद्वयं वैश्यस्पर्शे कृच्छ्रत्रयं शूद्रेण स्पर्शेपराकद्वयंतत्रकृछ्रपंचकंस्पर्शोऽर्धमैथुनं सर्वमेलनेदशकृच्छ्राः तदर्थ श्रावणमासेप्रत्यहं कृतपंचसहस्रपुष्पै मैडपंतत्र षट्कृच्छ्राः घृतदीपषष्टि संख्याकज्वालनेमासे चतुःकृच्छ्राः मिलितादश कृच्छ्राजातासमतांविधेया ७ बहुवारंगुप्तयाकृशरापूपादि भोज नेविंशतिकृच्छाः वापीकरणे ७२० कृच्छ्राः पुण्यविप्रात्गर्भवधे १८० क्षत्रियाद्गर्भवधे १३५ कृच्छाः वैश्यजगर्भवधेनवती ९० कृच्छ्राःशूद्रजगर्भवधे४५पंचचत्वारिंशत्कृच्छाः चितिभ्रंशंकृच्छं १ नीचाभिगमनेसकृद्धारेदशकृच्छाशूद्रगर्भे ३६० मिलिताः पु प्पविमानकरणेप्रत्यहं मासं चतुर्विंशतिद्विजभोजने ६० कृच्छ्राम हादुर्भिक्षेत्रिंशन्नवेभ्योनित्यंभोजनदाने षण्मासे चत्वारिंशदुत्त रं चतुर्दशशतकृच्छाः १४४० मरणात्पंचाब्दं पूर्वतदाज्ञाकदा पिनलंघनेचपेटादिप्रहारागतदोषनाशः ८पापे८४१ कृच्छ्राजा तापुण्येतुविंशत्यधिकद्वाविंशतिशतं श्रीमद्भागवतपारायणे५०० कृच्छ्राः पुण्येनपापनिरसनं विधायपरीक्षाध्यायं विचार्यस्वांतः करणेशुद्धिपरीक्षेकर्तव्ये इतिविवेकः इतिश्रीकर्मविवेकः गीता ·: धर्मराजका लेखा। रामनिर्मितेब्राह्मणी उदाहरणप्रकरणम् ॥ ॥ कश्चित्क्षत्रियः प्रार्थनांविधायब्रूतेमयापिकर्मविवेकः कर्तव्यःमयाएकदाक्षत्रियो हतः १ तथावैश्यहननंचजातं मार्गएकदाशतसंख्याकमणपरि माणं धान्यहरणं कृतं ३ कूपहरणं कृतं ४ अश्वहरणंचकृतं ५ए कदाशतद्वयं रूप्यवैश्यस्यहतं ६एकदापरकीयभूम्यपहारःकृतः७ गोहरणंचकृतं ८ महिषीहरणंचकृतं ९ बलिवर्दहरणंचकृतं १० उत्सृष्टरषभेनकृषिःकृता ११ एकदारात्रौचौर्यगतेनवैश्यगृहं गुड कासघृतलवणपक्वान्न औषधतैलशय्यावस्त्रउपानह कांस्याय स्तावशीसशंखंचहतं १२ कपिलागौहतागृहेस्तिनित्यंसेवात्रि यते ॥१३॥ एकस्यब्राह्मणस्यभूमिःपूर्वैर्दत्ताहतावर्षभोज्यानोत्पा दिका ॥ १४॥ एकदाब्राह्मणस्यसर्वस्वंरात्रौचौरहतं मयायुद्धक त्वापुनरादायदापितं ।। १५॥ शतंगावोमध्यान्हेतृषार्ता चौरी विताभोजिताः॥१६॥जलपानेमुक्ता पुनरेकदामध्यान्हे उद्याने। दुर्गमार्गेसभार्य सद्रव्यंब्राह्मणंलुंठितुंचप्रटतेभ्यश्वारेभ्ययुद्धक त्वामुक्तिर्विधत्ता ॥ १७॥ पुनर्दैववशान्ममराज्यंप्राप्तं तथामया दशब्राह्मणेभ्योसंवत्सरभुक्तिपर्याप्तं सकुटंबेभ्योभूमिदानं कृतं ॥८॥एकदानीतिवेपरीत्येनअदंड्येदंडोदत्तःदंड्यस्तुमुक्तः॥१९॥ अविचार्य सहसाकृतः कुरुक्षेत्रेसूर्यग्रहणेहस्तिदानं ॥२१॥ पंचा श्वदानं ॥२२॥ शतंगाश्च ॥२३॥ एकदाप्रयागेसहस्रब्राह्मण भोजन विधिःकृतः ॥ २४ ॥ सप्ताहयज्ञोभागवतस्यकारितः ॥२५॥ पोषितगवाकृषिःकारिता ॥ २६॥ एकदाचांडालीपुष्क सीव्याधपत्नीगमनं कृतं अनिच्छतीनां ॥२७॥ लोहहरणंकृतं । २८॥ ताघहरणं कृतं ॥ २९ ॥ शृगालसर्पगोधाऊलूकवायस मयूखखरचकोरहननंकृतं ॥ ३० ॥ मर्कटउष्ट्रश्वहतः ॥ ३० ॥ सामान्यविषयेऽदंड्येदंडोदत्तः ॥३२॥ दंडयश्वमुक्तः॥३३॥यु BareTRIPAHINNTAIN ·धर्मराजकालेखा। धिपलायनंकृतं ॥३४ दुर्मिक्षे१द्विजाभोजिताः॥ ३५॥ निक्षेपा हारोब्राह्मणस्यकृतः॥३३॥गजहरणकृतं ॥ ३७॥ तिलहरणकृतं ॥३८॥घृतदुग्धहरणंचकृतं ॥६९सर्वरसहरणं कृतं ॥४०॥दार व्यतिक्रमः ॥ ४१ ॥ शैलूपीरजकीचर्मोपजीवनीगमनंकृतं ॥४॥दारव्यतिक्रमंकृत्वाषल्यांजनितापत्यः॥४३वैश्यपत्नीग मन॥४४॥शूद्रागमनं।४ाब्राह्मणकन्यादृषीभूत्वागमनंकृत।४६। कन्याविवाहेविघ्नंकृतंसजातिविषयो४ानदीसंगमहरणंकृतां४८ कृष्णाजिनविक्रय कृतः॥४९॥मातस्वसृगमनंकृतं॥५०मातुलसु तागमनंकृतं ॥५१॥ मातुलानीगमनंकृतं ॥५२॥स्नुषागमनंकृतं ॥५३॥क्षत्रियागमनंकृता५४ाश्वश्रूगमनंकृत॥५५॥पितृव्यभार्या गमनं कृतं ॥५६॥ मातस्वस्त्रेयोगमनं कृतं ॥९७॥ धात्रीगमनं कृतं ॥ ५८॥ पितृव्यतनयागमनं कृतं ॥ ५९॥ समानविषये कन्यादूषी ॥६०॥ दुर्दत्ताभार्याहता ॥६१॥ सवर्णेदुष्टाभार्याह ता॥६२॥ क्षत्रियाऽज्ञातवधः ॥६३॥ खराजमेषहतिः कृता॥ ॥६४॥ अश्वहननं कृतं ॥६५॥ शृगालहननं ॥६६॥ व्याघ्रहन नं ॥६७॥ वराहहननं ॥६८॥ क्रोधादगम्या भार्याभुक्तापुनर्ग मनं कृतं ॥६९॥मिथ्यामिशंसने ॥ ७० ॥ अज्ञातरजस्वलाभा योगमनं जातं॥७१॥ वेश्यागमनं जातं ॥७२॥षण्मासोत्तरं गर्मिणीगमनं जात।७३॥इतिपापानि।अथपुण्याब्राह्मणस्यसर्व स्वरात्रौ चौरैर्हतं मयायुद्धं कृत्वापुनरादायदापितं ॥१॥गोशतं तृषार्तज्येष्ठेमध्यान्हे जलोपरिमोचितं ॥२॥ स्त्रीधनवस्त्रसमेतो द्विजोलुंठकेभ्योमारणाहुंठनाचमुक्तः॥ ३॥ दशभ्योद्विजेभ्योया वगृहव्ययपर्याप्ताभूमिर्दत्रा ॥४॥ कुरुक्षेत्रेरविग्रहे गजदानंदत्तं ॥५॥ पंचाश्वदानंदत्तं ॥६॥ प्रयागेमकरेर्केसहस्त्रंद्विजाभोजिताः ॥७॥ सप्ताहश्चकारितः ॥ ८॥ इति पुण्यानि ॥ ७ ॥अथवि ·धर्मराजका लेखा। वेकः ५ क्षत्रियहनने २ वैश्यहनने ९० धान्य ४०मणहरणे २२ पुनरादानेचतुर्गुणं कूपहरणे३६० पुनरदानेचतुर्गुणं अश्वहरणे३ कृच्छा अदाने चतुर्गणं १२ वैश्यस्यद्विशतरूप्यहरणे २७० भू मिहरणेक्षत्रियस्य १२ गोहरणे ४ महिषीहरणे १२० वृषभहर णे उत्सृष्टवषभेनकृषिकरणेच ३२ वैश्यग्रहेगुडादिषोडशवस्तुह रणे ८ कपिलागोहरणे ३६००ब्राह्मणायदत्तापूर्वभूमिहरणे३६० नीतिवैपरित्येनादंड्येदंडोदत्तः१२ दंड्योमुक्तश्च योषित्गवाक षिकृता ६ चांडालीपुष्कसीव्याधपत्नीरमिता २ अनेकस्त्रीगमनं कृतं ४ लोहहरणं कृतं ८ ताघहरणं कृतं २ गालसर्पगोधाउलू कवायसमयूरखरचकोरहननं कृतं २ मर्कटउष्ट्रौहतौ १ सामान्य विषयेऽदंड्येदंडोदतः दंड्यस्तुमुक्तः६१२० ॥ ३० युधिपलाय नं कृतं दुर्भिक्षे ५१ द्विजाभोजिता २७ ब्राह्मणस्यनिक्षेपापहारः कृतः२२ ॥ गजहरणं कृतं ११॥ तिलहरणं कृतं २घृतदुग्धहर णं सर्वरसहरणं १५ दारव्यतिक्रमः १६ शैलूषीरजकीचर्मोपजी विनीव्याधीगमनं ज्ञानतः कृतं१०८ वृषल्यांजनितापत्यः१ वैश्य पत्नीगमनं कृतं ॥शूद्रागमनं कृतं ३० ब्राह्मणकन्यादृषीभू वागमनं कृतं ४ स्वजातौकन्याविवाहे विघ्नं कृतं १ नदीसंगमहर णं कृतं४५ कृष्णाजिनविक्रयकृतः ३मातृस्वसृगमनं कृतं २ मा तुलसुतागमनंकृतं ४ मातुलानीगमनंकृतं २२॥ स्नुषागमनं कृतं २५॥क्षत्रियागमनं ६१०॥भिथ्याभिशंसने७० अज्ञातरजस्व लाभार्यागमने७१वेश्यागमने७२षण्मासोत्तरंगर्भिणीगमने ७३ पापकृच्छ्राः अथपुण्य कच्छाः ३ श्वश्रूगमनं कृतं ३६० ब्राह्मण सर्वस्व दापने ३ पितृव्यभार्यागमनं ३००० तृषार्त गोशतमोचने २ मातृस्वस्त्रेयीगमनं १०८० धनस्त्रीयुतद्विजमोचने चौरेभ्यः ३ घातगमनं कृतं ३६०० दशद्विजेभ्यो भूदाने RATEETHARTAINMESH

·LATES
धर्मराजका लेखा।
पितृव्य तनया गमन
१००००००० कुरुक्षेत्रे विग्रहे गजदाने
१ समानविषये कन्यादृषीभूत्वा गमनंकृतं ५००० पंचाश्वदाने फलं
१ दुर्वृतभार्या हताधेनुदा
८३० प्रयागे सहनद्विज भोजने
४५ क्षात्रया अज्ञातवधे खराजभेषहतिकाकृता २५०० भागवत सप्ताहे
। अश्वहननं कृतवस्त्रदान
१००१६३७० पुण्यैः पापानि संशोध्यांतःकर
१व्यानहननं कृतं
णं परीक्षेत
।। वराह हननं कृतं
इतिश्री कर्मविवेके गीता
। क्रोधाद्धार्यामगम्यात्वयुक्ता पुनर्गमनंकृतं
मिथ्याभिशंसने
रामनिर्मितेक्षत्रियप्रकरणं
२ अज्ञातरजस्वलाभार्यागमने
२ यवनी वेश्यागमने
२ षण्मासोतरं गर्मिणी भार्यागमने
सर्वमलेन जातं ६८०१ पापकृच्छाः
अथक्षत्रिया।काचित्क्षत्रियापूर्ववत्प्रार्थनां विधायब्रूतममकर्मवि
वेकंकुरुत मयामासद्वयं क्रोधार्त्तया भर्तृव्यतिक्रमःकृतः।। एकवार
अनिच्छायांसजाति विषयेगमनं जातं ॥१॥ एकवारं इच्छया
सजातिगमनं जातं एकदावश्येन संगता ॥३॥ एकदाशूद्रेण
संगता बहुवारंगूढयाकृसरसंयावापूपशष्कुलीपायसभक्षणं पति
पुत्राद्रहस्येनभुक्तं ॥५॥ स्वजातिविषयेजगर्भपातकृतः॥ ६ ॥
एकदाश्वश्वाकलहः कृतः ॥७॥ एकदापतिप्रत्युक्ता॥ ८॥एकदा
ब्राह्मणेनसंगता॥९॥ तज्जातगर्भोहतः॥१०॥ अथपुण्या
नि वर्षद्वयंकार्तिकस्नानं कृतं ॥१॥एकदापंचाशद्योजनं पादचा
रेणगत्वा कृष्णवेणीसंगमेस्नात॥२॥ एकदादशयोजनंगत्वा पाद
चारेणताचपर्णी स्नानं कृतं ॥३॥कुरुक्षेत्रयात्रा कृता विंशतियो
जनात् ॥ ४॥ तत्ररविद्महे माषदशकं सुवर्णदानं कृतं॥५॥भो
जनसमये कदापिरिक्तोऽभ्यागतोनगतः॥६॥एकदागृहेगोदानं
कृतं॥७॥एकदावश्यौषधदानेन पतिर्वश्ये कृतः॥८॥पतिमर
णांनंतरं द्वादशवर्षे वैधव्यंसम्यक् पालितं शोलरक्षणकृतं॥ ९॥

·CAREERASAKSHI Ep धर्मराजका लेखा ८१ एकदापंचाशद्विजा भोजिताः॥ १० ॥ एकादशी व्रतंद्विवर्षपर्य तं कृतं ॥ ११ ॥ ममकर्मविवेकंकुरुतामासद्वयं भर्तृव्यतिक्रमे चकृच्छाः तत्रदिवारं कार्तिकस्नानं तुलसीदीपदानं समविधीय त॥अनिच्छया सजातिगमने प्रत्यक्षगोदानं तुल्य॥२॥इच्छा सजातिगमनेकृच्छ्वयं शूद्रगमनेचकृच्छ्रसप्तकं मिलितादशक च्छाः तदर्थताम्रपर्णीस्नानंदशकृच्छ्रात्मकंसमविधीयतां।३।वैश्य संगमेकृच्छ्रचतुष्टयं गुप्ततयापायसापूपादिभक्षणेविंशतिकृच्छ्रा: गर्भवधे १३५ पंचत्रिंशदुत्तरंशतंकृच्छ्राः सकृत्श्वभूकलहकृच्छ्र मिलितेषष्ट्युत्तरशतंकृच्छाः तदर्थपंचाशद्योजनतः कृष्णावे णीसंगमस्नानंशतकृच्छ्रफलं विंशतियोजनात्कुरु क्षेत्रयात्राष टीकृच्छफलाउभयोः साम्यविधीयतां ॥४॥ पतिविषये वश्योषधदाने पतिवशकरणेषष्ट्युत्तरशतत्रयंकृच्छाः मरणानं तरंद्वादशवर्षवैधव्यपालनेपिषष्टयुत्तरशतंकृच्छ्राः तुल्यताविधेया ॥ ५॥ ब्राह्मणजातगर्भवधेषष्टयुत्तरशतत्रयंकृच्छ्राः पत्याकल हे पूर्णेपिनवतिकृच्छ्राः अतिथिपूजनेनगताविधीयतां द्विवर्षे एकादशीव्रतेअशीत्युत्तरंचतुःशतकृच्छ्राः ब्राह्मणजातगर्भवधे तुल्यताविधीयतां ॥७॥रविग्रहेसुवर्णामितहेमदानेकोटिकृच्छ्राः परलोके भोग्याः यहातहानमपिसर्वपापविनाशनपूर्वकहरिभक्ति दृद्ध्यर्थसंकल्पंकृत्वापरीक्षाध्यायेअंतःकरणंपरीक्षणीयं॥ इतिश्री कर्मविवेकेगीतारामनिर्मितेक्षत्रियोदाहरणंसमाप्त।अथवैश्योदाह णं कश्चिदैश्यः पूर्ववत्प्रार्थनां विधायपूर्ववते ममकर्मविवेकंबूत मयासजातीयभूमिहरणकृतं॥१॥ निक्षेपापहारःकृतः ॥२॥ तिलहरणकृतं ॥ ३ ॥ रसापहारः कृतः ॥ ४ ॥ घृतदुग्धह रणंकृतं ॥ ५॥ लवणगुडापहारः कृतः॥ ६ ॥ मृगछालावि क्रयः कृतः॥७॥ वक्रतुलाधारणं कृतं ॥ ८॥ विषसंस्कारः कृतः ११ HTTERIASISAIRATEENSH ·८२ धर्मराजका लेखा। ॥९॥प्राणिविक्रयः कृतोभ्यासेन ॥ १०॥ मानतुलानृतं जातं ॥११॥ सुतविक्रयः कृतः॥१२॥ सुताविक्रयः कृतः ॥ १३॥ मातृस्वस्त्रेयीगमनं कृतं ॥ १४ ॥ मातुलसुतागमनं कृतं ॥१५॥ मातुलानीगमनं कृतं ॥१६॥ स्नुषागमनं अभ्यासेन ॥ १७॥वै श्यगमनं ॥ १८॥श्वश्रूगमनं कृतं ॥ १९॥गर्भिणीगौरुद्धामृता ॥२०॥ कपिलावाहनं कृषिकर्मणि ॥२१॥दारव्यतिक्रमः॥२२॥ राजगामीमैथुनं कृतं ॥२३॥ पितृव्यपत्नीगमनं ॥२४॥ मातृ भगिनीगमनं ॥२५॥धात्रीगमनं ॥२६॥ पितृव्यतनयागमनं ॥ २७॥ सजातिविषयेकन्यादूषी ॥२८॥ दुर्दत्ताभार्यायवनगा हता ॥२९॥ सवर्णेदुष्टाभार्याहता॥३०॥ अज्ञानतोवैश्यवधो जातः॥३१॥ श्वानसर्पमार्जारनकुलहननं जातं ॥ ३२॥ कूटव्य वहारः कृतः॥३३॥ क्रोधात्भार्यामगम्यात्वमुक्त्वापुनर्गमनंकृत ॥३४॥मृषाविप्रवधशपथः कृतः॥३४॥ शरणागतस्य भार्या यावात्यागः॥३५॥ अनाश्रमीचतुर्वर्षे ॥३६॥ ब्राह्मणकन्यादू पी भूत्वातद्गमनं कृतं ॥३७॥भूमिकन्यानृते॥ ३८॥ तत्तद्वस्तु मिश्रणंकृत्वाविक्रीतं॥३९॥अपण्यविक्रयः कृतः॥४०॥इति मेपापानि।।अथपुण्पाः मयासूर्यग्रहे सुवर्णधेनु दानं कुरुक्षेत्रे ऽन्य तीर्थे वाकृतं ॥ १ ॥ मासंमहादुर्भिक्षे २५ पंचविंशतिविप्रे भ्योमनुष्यमात्रेभ्योवान्नदानं कृतं॥२॥संवत्सरं काश्यांपंचविंश तिद्विजेभ्यो भोजनं नित्यंदत्तं ॥ ३ ॥ वर्षमात्रंपंचाशद्विजेभ्यो नित्यंनवेभ्योदत्तं आमान्नं ॥ ४ ॥ निर्जलेदेशे ज्येष्ठेमासद्वये प्रपायांअखंड जलदानं दत्तं ॥ ५ ॥ श्रीमद्भागवतसप्ताह का रितः ॥ ६ ॥ तीर्थमंदिरे भगवतः सहस्त्रदीपदानंकार्तिकेका रितं ॥ ७ ॥ मासपर्यंतं विष्णुमंदिरे पंचसहस्रपुष्पैनित्यंपुष्प मंडपंकारितं ॥ ८॥ यथोक्तदक्षिणादानेनश्रावणे एव विष्णोः स ·धर्मराजका लेखा। हस्रनाम्नांद्वादशपाठाः प्रत्यहंब्राह्मणात्कारिताः॥९॥ सपादल क्षतुलसीपूजनं चतुर्मास्येकारितं ॥१०॥मासंगीतापाठात्मत्यहमे कैकंकारितं ॥ ११॥ काश्यांदेवालयेलक्षवर्ती ज्वालनं कृतं ॥ १२॥ द्विशतयोजनेसेतुयात्रापादचारेणकृता ॥ १३ ॥ अतिथिपूजा नित्यं कृतादशवर्षे ॥१४॥ पर्वणि ३०त्रिंशद्विजाभोजिताः ॥ १५॥ आश्विनेऽमायांद्वादशद्विजाभोजिताः॥ १६॥ स्वहस्ते नतुलस्यवचयो नित्यार्चनंसहस्त्रचतुर्मास्ये एकदाकृत॥१७॥भा गवतश्रवणं नित्यं ॥१८॥ अथविवेकः निक्षेपापहारे १९० कृच्छ्राः रविग्रहे सुवर्णधेनुदानेसमाः वैश्यपापकृच्छ्राः १८० भूमिहरणे कृच्छ्राः १६ दारव्यतिक्रमे ७॥ तिलहरणे १८० राजगामीमैथुने ५ रसापहारे २ पितृव्य पत्नी गमने ५ घृतदुग्धहरणे २ मातृभगिनी गमने १। लवणगुडापहारे २ धात्री गमने ३० मृगछालविक्रये १८० पितृव्यतनया गमने १८० वक्रतुलाधारणे कृच्याः ४ सजाति विषये कन्यादृषीगमने १८० विषसंस्कारे १५ सवर्ण दुष्टाभार्या हनने • प्राणिविक्रयेभ्यासे २२॥ वैश्यस्त्री वधे ३० मानतुलानृते । यवनेरताभार्या हनने वस्त्रदान कर्तव्य ६ सुतविक्रयेषट् १ श्वानसर्प मार्जारनकुलहनने ३ मुताविक्रयेत्रयः ३० सकृत्कृटव्यापारे २ मातृस्वयी गमने द्वयं । क्रोधात् भार्या अगम्यात्व मुक्तापुनर्गमने २ मातुलसुतागमने १ मृषा विश्वधशपथे ३ मातुलानी गमने ३० भार्या त्यागे शरणागतत्यागेवा १५ स्नुषा गमने ३० अनाश्रमीवर्षाणि ४ १५ वेश्यागमने यवनी जातीये ३६० ब्राह्मण कन्या दृषीभूता गमने १६ स्वश्रूगमने १२ भूमि कन्यानृते १५ गर्भिणीगौरुद्धामृता ६ कपिलाकाष करणे ३३ लाक्षालवण मधुमांस तैलदाध क्षारघृत RADITINARTONESIHIRAINS ·धर्मराजका लेखा तकचंदन वाससा विक्रये एकैकस्य नं कर्तव्य चांद्रायण सर्वमेलनेएकसप्तत्युत्तरंसप्तशतकृच्या जाता १. यवने रताभार्या हननेपाद कृच्छं बखदा १७७१माजापत्याः अथपुण्यकृच्छा वैश्यस्य ४८० महाभिक्षे नित्यं २६ मनुष्येभ्यो न ६ काश्यां देवालये लक्षवर्ती ज्वालने PARLIAMRTMCEROIRAMMA दाने कृच्या ति कृच्छाः anapapremeeDESYA JA ४३२० काश्यांवर्ष पर्यंत २५ नित्यपंचाव ६०० द्विशत योजनेपादचारेण सेतुयात्रा शति छात्रभोजने काश्यां षड्गुणेजाता: यां कृच्छषट् शतं ७२०वर्षपंचाशयोनित्यआमान्नदानकृष्टाः ३०० दशवर्ष नित्यमतिथिपूजने भो. २५० भागवतसताहेकृयाः २५ त्रिशाद्वेजभोजने पर्वणिकुते पंचविश- १दीप दाने कृच्छम ६ पुष्पमंडपे मासे षट्कृच्छाः १०० आश्विनमायां द्वादश द्विजभोज २७० नामावली १२ पाठेसंवत्सरे ने कच्छशत ३६० कृच्छाः तुर्याशेद्विजं पति गतेकृच्छाः५० स्वहस्तेन तुलस्यवचयं कृत्वा नित्यंचा शिष्टाः तुर्मास्ये सहस्रार्चने पंचाशत्कृच्छ्या: २९० सपादलक्षं तुलस्यर्चने चातुर्मास्ये साई २५ भागवतकथा श्रवणे वर्षे पंचविंशति द्विशतं कृच्छाः ३ मासंगीता पाठेप्रत्यहंकृच्छू त्रयंसर्व षडुतरंचतुःसप्ततिशतंकृछाजाताः ॥ तन्मध्यतः पापप्रायश्चित तुल्यकृच्छैः नित्तिसंकल्पविधायावशिष्टकृच्छःजन्मांतरीयाद्य निरतिपूर्वकंहृदयशुद्धिसंकल्प्पपरीक्षाध्यायेअंतःकरणंपरीक्षेत्इ तिश्रीकर्मविवेकेगीतारामनिर्मितेवैश्योदाहरणं॥ अथवैश्यपत्नीउ दाहरणं काचिद्वैश्ययत्नीपूर्ववत्प्रार्थनांविधायममकर्मविवेकंकुरुत मयामासषटुं भर्तृव्यतिक्रमः कोपेनकृतः॥१॥ एकवारंशूद्रेणसंग ता॥२॥ एकदावैश्येनसंगता ॥३॥ एकदाब्राह्मणेनसंगता ॥४॥ एकदाक्षत्रियेणसंगता ॥ ५ ॥ एकदागर्भपातःकृतः ॥६॥ अभ्यासेनस्थासंयावापूपशष्कुलीपायसकृशरादिभुक्तंगु प्तया ॥ ७॥ श्व प्रत्युक्ताबहुवारं ॥८॥ म्लेच्छेनसंगताएक वारं ॥ ९ ॥ एकदाअनिच्छयासजातिगमनंजातं॥१०॥वश्यौ ·धर्मराजका लेखा । षधंदत्वापतिर्वश्यकृतः ॥ ११ ॥ एकदापत्यावाकलहः कृतः ॥ १२॥ एकदासजातीयेवलात्कारेणस्पर्शोअर्धमेथुनंजातं १३ इतिपापानि ॥ अथपुण्यानि एकदामयागोदावरीस्नानविंशतियो जनपादचारेणऽौवाहनेनार्धकृतं ॥१॥ तथापंचयोजनादत्वा कावेरीस्नानंपादचारेणकृतं ॥ २॥ एकदावर्षपर्यंतंयथोक्तवि धिनावैतरणीव्रतंकृतं सोद्यापनंसजागरं ॥३॥ सोमवत्यांब्राम णभोजनंदशसंख्याकंकारितं ॥४॥ संवत्सरंपरकारितभागव तश्रवणं ॥५॥ स्वगृहेसप्ताहयज्ञः कारितः ॥६॥ परकीय कारितसप्ताहश्रवणकृतं ॥ ७॥ मासंसहस्त्रनाम्नांपाठ १० दशकंकारित ॥ ८॥ साक्षागोदानपर्वणिकृतं ॥ ९॥ विष्णुदी क्षागृहीतावैष्णवीजाता ॥१०॥ संवत्सरंअतिथिभोजनकारि तं॥११॥ संवत्सरंगोग्रासोदत्तः ॥ १२॥ सोमवत्यांब्राह्मणा यमाषमात्रंसुवर्णदत्तं ॥ १३॥ इतिमेकर्माणि ॥ अविवेकः मास षट्रेकक्रोधेनभर्तृव्यतिक्रमेपंचदशकठ्ठाःतन्निमित्तंगोदावरीस्नान विशतियोजनाकृतपंचदशकच्छफलंसमविधीयतांयद्यपिविंश तियोजनात् त्रिंशत्कृच्छ्रफलंभवतितथापिअर्धमार्गगमनंवाहनेन कृतनिष्फलंतदितिज्ञेयं ॥३॥ शूद्रगमनसप्तकृच्छाःपापंतपंच योजनाकावेरीस्त्राने ७ासार्धसप्तकंकृच्छ्राःतुल्यतांविधेया॥२॥ वैश्यसंगमेकृच्छ्रत्रयंश्वशुरसंगमेपंचदशकृच्छ्राः तदुभयनित्यंवर्ष प्रमाणं भागवतश्रवणेतुल्यताविधेयापुन कुर्यामित्याशयश्चेत्शु ध्यति ॥३॥ क्षत्रियणसंगतातत्रकृच्छत्रयंकार्तिकस्नानेनब्रह्म णाभोजनेनतुल्यताजाता ॥४॥ वैतरणीव्रतकाम्यपरलोकेफलं भोक्ष्यसि ॥५॥ गर्भपाते १८० कृच्छ्रागर्भग्रहणेतु ४५ पंचच त्वारिंशत्तत्रभागवतसप्ताहयज्ञो विधीयतांसाम्येन ६ र थागोप्यतयासं यावादिभक्षणोअभ्यासे २० कृच्छाः श्व

·८६
জালালাবন্তী।
वाकलहे ४५ पंचचत्वारिंशत्कृच्छाः म्लेछेनसंगतौ १८०
अशीत्युत्तरशतंकच्छ्राःअनिच्छयासजातिगमनेसाईकृच्छं ॥७॥
तन्निवृत्यर्थ परकीयभागवतश्रवणं सप्ताहनसपादशतं कृच्छ्राः
१२५ सहस्त्रनाम्नांदशपाठेमासंतत्रकृच्छ्रपंचकं ॥५॥
र्वणिसाक्षागोदानेदशकृच्छाः॥१०॥परकीयग्रहेवर्षपर्यंत भागवत
श्रवणे १२॥ साईद्वादशकृच्छाः तुल्यताविधेया।।७॥वश्यौषधदा
नेनपतिर्वश्येकृतः तत्रषष्टयुत्तरशतत्रयंकृच्छाः तन्निरत्यर्थविष्णु
दीक्षाग्रहीता वैष्णवीजातातत्रषष्ट्युत्तरं शतत्रयंकृच्छाः तुल्यता
विधेयासंकल्पेन ॥ सजातीयेबलात्कारस्पर्शमैथुने अर्द्धमैथुनंक
च्छं तन्नित्यर्थसोमवत्यांब्राह्मणायमाषमितं सुवर्णदानंसमं वि
धीयतां ॥९॥पत्याकलहेनवतिकृच्छ्राः वर्षपर्यंतंअतिथिभोजने
३०त्रिंशत्कृच्छाः तथावर्षपर्यंतंगोग्रासे पंचदशकृच्छ्राः तुल्यतान
भवति अतोवासुदेवपरायणाभवेतिशरणागतिमंत्रजपः प्रत्यहंक
तव्यः ततोपिपरीक्षाकर्तव्या सर्वत्रप्रायश्चितार्थ संकल्पितेपुण्ये
पुनर्नकुर्यामितिनियमनंकृतंचेत्शुद्ध्यति अन्यथाकुंजरशौचवत्
एवंसर्वत्र पूर्वोक्तेषुविज्ञेयं इतिश्रीकर्मविवेके गीतारामनिर्मिते वै
श्यस्त्री उदाहरणं न्यूनाधिकं प्रकरणांतरे द्रष्टव्यं ततोज्ञेयंच उदा
हरणंतरात्॥अथशूद्रोदाहरण।कश्चित्शूद्रःपूर्ववत्प्रार्थनां विधाय
ब्रूतेममकर्मविवेकं कुरुत मयापरकीयभूमिहरणं कृतं ॥१॥एक
दानिक्षेपापहार कृतः॥२॥ एकदानरापहारःकृत ॥३॥ एकदा
तिलहरणं कृतं ॥४॥ घृतदुग्धरसापहार कृतः॥ ५॥ उत्सृष्ट
टषेनकृषि कृता ॥ ६॥ कपिलायोजिता ॥७॥ गर्भिणीगार्ह
लेयोजिता ॥८॥ एकदायष्ट्यागोहननेक्षेत्रगतामृता ॥९॥
एकदाक्षेत्रगतः क्षुद्रपशुहतोमृतः ॥ १० ॥ एकदाब्राह्मणकन्या
दूषीभूत्वातद्गमनंकृतं॥११॥ सवर्णेदुष्टाभार्याहतामृता ॥१२॥

·CONTATUS धर्मराजकालेखा। फलवक्षछेदनं कृतं १४॥ भार्यात्यक्तानिर्दोषा ॥१४ भूमिविषयेऽनृतसाक्षीकृता ॥ १५॥ गौःकपिलारक्षितागृहे ॥ १६॥ विप्रगोहरणंजातं ॥ १७॥ इतिमेपापानि अथपुण्यजा तामयावर्षत्रयंकार्तिकस्नानंकृतं ॥ १॥ वर्षदशकसहस्त्रंजपत्र माणंभजनं कृतं ॥२॥ वर्षत्रयंशतसंख्यागोचारणं कृतंभत्त्या ॥ ३ ॥ पंचवारंपल्बलमनागौरुइता॥४॥ एकदामार्गेगच्छत् पंचाशद्योजनेपाथोब्राह्मणः चौरेभ्योरक्षितः ॥ ५॥ गोदानंत त्यक्षस्वरूपतोरविग्रहे कृत॥ ६॥ उत्तरायणेशतंद्विजाभोजिताः ॥७॥ एकदाउभयमुखीगौडिजायदत्ता॥ ८॥ बदरीनारायणया त्रावैश्येनसावेतनंगहीत्वाकृता॥ ९॥ गंगास्नानंस्वतंत्रेणविं शतियोजने गत्वाकृतं ॥ १०॥ योजने योजनद्वयेचगत्वाकुरु क्षेत्रस्थतीर्थेषु बहुवारजनसमूहेस्नानस्वातंत्र्येण कृतं ॥ ११ ॥ इतिमेकर्माणि अथविवेकः भूमिहरणेनवतिकृच्छाः निक्षेपापहारे नवतिकृच्छ्राःनरापहारेनवतिकृच्छाःषष्ट्यागोहननेपंचचत्वारिंश स्कृच्छ्राः गर्भिणीगौहले योजने द्वादशकृच्छाः भूम्यते द्वादशक च्छाः ब्राह्मणगोहरणे हादशकृच्छासवणे दुष्टाभार्याहनने पंचद शकृच्छाः उत्सृष्टटषेणकृषिकरणे षट्कृच्छाः कपिलायोजने घट कृच्छाः तिलहरणेचत्वारः कृच्छाः घृतदुग्धरसापहारेषट्कृच्छ्राः भार्यात्यागेकृच्छ्रत्रयं फलवक्षछेदनेकृच्छ्रे क्षुद्रपशुहननेकृच्छ्रेस वयोगेत्रिनवत्यधिकशतत्रयंकृच्छाः तन्निवारणायवर्षदशकनित्यं सहस्त्रस्मरणविष्णोः षष्टयुतरशतनयं कृच्छाः वर्षत्रयंकार्तिकस्ना ने साईसप्तकृच्छाः वर्षत्रयंशतसंख्याकगोचारणेपंचविंशति कृच्छाः सर्वयोगेसाईदिनवत्युत्तरशतत्रयं कृच्छ्राः समाविधीयतां ॥ १॥ ब्राह्मणकन्यादूषी भूत्वातद्गमने ७२० विंशत्यधिकंसप्त शतंकृच्छ्राःमार्गेचोरग्रहीतब्राह्मणमोचनेषष्ट्युतरशतनयं कृच्छ्राः ·८८ धर्मराजका लेखा। ३६० पुण्यंबदरीनारायण यात्रायां १५० साईशतं कृच्छाः स्वातंत्र्येणगंगास्नानेविंशतिः २० उत्तरायणेशतब्राह्मणभोजने अष्टौ कृच्छाः ८ ॥ पंचवारं पल्वलमन्नायागोरुद्धरणे ११२ कृच्छाद्वादशाधिकशतं संरव्याकाः सर्वयोगेपंचाशदधिकषट्शतं कृच्छ्राजाताविनाश्यास्तु सप्ततिअधिका अतस्त्वयातन्निवृत्त्यर्थं पर्वणितीर्थगत्वागोदानं स्वरूपतोविधेयं गोदानंतीर्थकृतंदशगो दानफलंपर्वणिततोपिदशगुणं भवतीतिशतगोदानफलंभाविर विग्रहेपयस्विनी गोदानं सहस्रकोटिगोदानफलं तेनाभीष्टं संक ल्प्यतां कपिलापयःपाने ३६० षष्टयुत्तरंशतत्रयं कृच्छ्राः पा पंतन्नित्यर्थं कृतंयतउभयतोमुखीगोदानंतत्समविधीयतांषष्टयु तरशतत्रयंकृच्छाफलं इतिश्रीकर्मविवेकेगीतारामनिर्भिते शूद्र स्यकर्मविवेकः॥अथकःचित् शूद्रापूर्ववत्प्रार्थनांविधायब्रूतेममकर्म विवेकंकुरुत मयाएकदागर्भपातः कृतः॥१॥ एकवारंअनिच्छ यासजातीयविषये गमनं ॥ २॥ एकवारंसकामंसजातिगमनं कृ तं ॥३॥भर्तृव्यतिक्रमोहिमासं ॥४॥ तथाकृशरसंयावापूपपा यसंगुप्तयाभुतंबहुवारं॥५॥एकदावैश्येनरता ॥६॥ एकदाबा ह्मणेनसंगता॥७॥ एकदाक्षत्रियेणसंगता ॥ ८॥मार्जारनकुल गोधामंडूकहननं कृतं ॥ ९॥ इति पापानि अथपुण्याः माघस्ना नंद्विवारं कृतमासपर्यंतं ॥१॥मयाग्रीष्मेप्रत्यहंदशपांथेभ्यस्त ऋदानंकृतं ॥२॥ एकदाद्विजायगौर्दत्तापर्वणि ॥३॥ एकदावर्ष पर्यंतंद्वादश्यामेकद्विजभोजनंव्रतपूर्वकंकारितं पायसान्नेन ॥४॥ इतिमेपुण्याः अथविवेकः भर्तृव्यतिक्रमे मासहयेकृच्छ्र पंचकं तन्नित्यर्थ द्विवारंमाघस्नाने कृच्छ्रपंचकंसमंविधायतां ॥ १ ॥ इच्छयासजातिगमने कृच्छत्रयं अनिछयागमनेसाईकृच्छ्रे तथा कृशरादिगुप्तभोजनेकृच्छ्त्रयं वैश्येनगमने कृच्छवयं सर्वयोगेकिं

·..
धर्मराजकालेखा
८९
चिन्यूनंदशकृच्छ्राः तन्नित्यर्थ पर्वणिगोदान प्रत्यक्षंदशकृच्छा
त्मकंसमंक्रियतां ॥२॥ गर्भवधेसाईद्वाविंशतिकृच्छ्राः क्षत्रियग
मनेसाईकृच्छत्रयं ब्राह्मणगमनेकृच्छ्रचतुष्टयं मार्जारादिचतुष्क
हननेकृच्छ्रेसर्वयोगेत्रिंशत्कृच्छ्राः तन्नित्यर्थसंवत्सरैकादशीव्र
तंफलाहारेणचतुर्विशतिकृच्छाः ब्राह्मणभोजने कृच्छ्राष्टकं मिलि
स्वाहात्रिंशत्कृच्छाः समंविधीयतां ॥३॥ अवशिष्टंग्रीमेमासदयं
दशपांथेभ्यो नित्यं तत्रदानं द्विशतकृच्छ्रफलपरलोके भोग्य
अवशिष्टपापप्रायश्चित्त विचारोवांतर विचारप्रकरणे द्रष्टव्यः
सर्वविधं सर्वत्राप्यस्ति इतिश्रीकर्मविवेके शूद्रःकर्मविवेकप्र
करण॥अथब्रह्मचारिणउदाहरणं ब्रह्मचारी पूर्ववत्प्रार्थनां विधा
यवते ममकर्मविवेकं ब्रूतममस्वप्नेदशवारं रेतरस्वलनं जातं काम
तः पंचवारं रेतस्खलनं जातं ॥२॥ त्रिवारं स्त्रीसंगोजातः॥३॥
एकवारं दिनेपर्वणि रजस्वलागमनंजातं ॥४॥तदामेखलादंड
कमंडलुयज्ञोपवीतनाशोजातःदिनत्रयं ॥ ५ ॥ एकदाऽसद्धैक्ष्य
भोजनंभुक्तं अभ्युदितनिर्मुक्त दिवास्वापोजातोदिनत्रयं ॥६॥
नग्नस्त्रीदर्शनश्मशानमाक्रमणाश्वारोहणं गुर्वतिक्रमोजातः॥ ७॥
अग्निहोत्रविक्षेपोदिनत्रयंजातं सरीसृपवधश्चकृतः॥ ८॥ मणि
वस्त्रगोदानंगृहीतं ॥ ९॥ मध्वादिभोजनंश्राबेचतुरिंकृतं १०
शूटान्न भोजनंएकदाजात॥ १० ॥ इतिमेमापानि अथपुण्यानिगो
दावरीतीरेपंचवट्यांप्राजापत्यं व्रतंकृतं ॥१॥ छंदावनचतुर्मासेनि
त्यसहस्रंतुलस्यर्चनंकृतं तथासहस्रसंख्याकंनित्यंगायत्रीजपःकृ
तोअयोध्याय॥३॥नित्यनैमितकंस्नानमुभयत्रकृतं।४ाचांद्रायणं
पुष्करेकृतंप्रत्यक्षगोदानत्रयंचकृतकार्तिके॥६॥इतिपुण्यानि अथ
विवेकः ॥ दशवारस्वप्नेरेतस्खलनदशकच्छपापंतञ्चगोदावोकृतं
प्राजापत्यंतीर्थकृतंदशगुणमितिदशकृच्छ्राःसमविधीयतां॥ १॥

·धर्मराजकालेखा। पंचवारंकामकृतेस्खलने १५० साईशतंकृच्छाःत्रिवारस्त्रीसंगेपा तित्यंतत्राशीत्युत्तरंसहस्रकृच्छा दिनेपर्वणिरजस्वलागमनेषट्स तत्युत्तरंशतत्रयंकथमितिचेत् परस्त्रीनिमित्तं ब्रह्मचारिणेषष्टयु तरशतत्रयं रजस्वलाप्रयुक्तं कृच्छ्रपंचकं दिनप्रयुक्तंकृच्छ्रेपर्वप्रयु कंदशकृच्छाः एतैर्मिलिताः३७६जातासर्वयोगेषडुत्तरपोडशशत संख्याजाताः१६०६ ॥ तन्निमित्तं अयोध्यायां कृतंचातुर्मास्येगा यत्रीजपतीर्थत्वादशगुणं विंशत्युत्तरं शतकृच्छ्राः चातुर्मास्येकृत त्वात् ततोपिदशगुणं द्वादशशतकृच्छाः तथापुष्करे कार्तिकेकृतं चांद्रायणं त्रिकृच्छ्रात्मकं द्विवारंदशगुणेपूर्ववत् शतत्रयंकृच्छाः नित्यनैमितिकस्नानेऽष्टौकृच्छाः चातुर्मास्येकृतत्वादशगुणाअशी तिकृच्छाः षोत्सर्गत्रिशतकृच्छ्राः मिलिताजाता १६१० समतां विधेया २ असद्भेक्ष्यभोजने अभ्युदितनिर्भुक्तदिवा स्वापेकृच्छ्र चतुष्टयं मेखलाजिनदंडकमंडलुयज्ञोपवीतनाशेक च्छूपंचकं नग्नस्त्रीदर्शनइनशानाश्रमणाश्वारोहणगुर्वतिकमे कृ च्छ्रचतुष्टयं अग्निहोत्रलोपसरीसृपवधे दिनत्रयंषट्कृच्छ्राः मणि वासोगोदान ग्रहणेकृच्छ्रे चतुःश्राद्धेमधुभोजने चत्वारः कृच्छ्राः शूद्रान्नभोजने कृच्छ्रपंचकं सर्वयोगेएकोनत्रिंशत्कृच्छ्राः जाता पापेतन्निमितं सुंदावने चातुर्मास्ये प्रत्यहंकृतं सहस्त्रतुलस्य र्चनं ४८ अष्टचत्वारिंशत्कृच्छ्रास्तच्चतीर्थखाचातुर्मास्ये कृत खादिवारं दशगुणंजातं ४८०० अष्टचत्वारिंशतशतंकृच्छ्राः॥ शेषपरलोकेभोग्यं संकल्प्यपरीक्षाप्रकरणेपरीक्ष्यं परंतुएता दृशब्रह्मचारिणोलोके संग्रहस्तुनास्ति आश्रमप्रयुक्तलोकप्राप्ति रपिनास्तिपरत्वत्र भारतेविनिमयेन पुण्यं पापनाशार्थ संकल्प ते चेत्परलोके नरकप्राप्तिास्ति इतिब्रह्मचारिणःकर्मविवेकः॥वा नप्रस्थंकलौनिषिद्धाअथसंन्यासिनांकर्मविवेकःकश्चिद्यतिरपि ISBINIRMER ·धर्मराजका लेखा। पूर्ववत्प्रार्थनां विधायत्रूते ममकर्मविवेकं ब्रूत एकोहं ममैतेचत्वारः शिष्याः क्षत्रियोवैश्यः शूद्रःसंकरश्चसर्वेसंन्यासिनः कषायांवरचा रिणः प्रथमंब्राह्मणोयतिब्रूतेममकर्म विवेकं कुरुतममपाथू वित्त मस्तिप्रायश्चितार्थं विवेके यद्यत्कर्त्तव्यं तद्रूतदानपुण्यजपादिक मयामासमेकंधनिनोवैश्यस्यगृहे नित्यंसघृतंसमिष्टं भुक्तं उष्णो दकेनस्नानं ॥ २ ॥ तैलाभ्यंगपूर्वकं ॥३॥ द्विवारंभोजनंदिने रात्रौ चसदाकृतं यस्मिनदिनेसायंकालेव्यंजनादिकं नोर्वरित दिनकृतं तदातत्काले एवपचनं कृतं॥ ५॥ हिवारंकामतोरेत से कः कृतः॥६॥ एकदाश्रावणेनामांतरंकार्यवशागतं ॥ ॥ चनामान्लंघयित्वाषष्ठेवसतिःकृता ग्रामजनैः मार्गप्रार्थितः पिनस्थितः॥९॥एकदामेढ़क्षौरंचकृतं ॥ १० ॥ इदानीममपटे एवदास दासीयानं गावोभूरसादिकं संपन्नतिष्ठति सर्वतहन्मठे एव सिध्यति ॥ ११॥ इतिकर्माणि||अथपुण्यानुष्ठानं मयादशवर्ष सहस्त्रसंख्याकं प्रत्यहंजपोगायत्र्याः कृतः॥१॥काश्यांचंद्रग्रहे स्पर्शादिमोक्षपर्यंतं अखंडंगायत्रीजपः कृतः॥२॥ एवंकुरुक्षे रविग्रहे स्पादिमोक्षपर्यंत जपः कृतः॥३॥ एकदाप्रयागेऽदाद येयावद्योग आसीत्तावत्प्राणायामाः कृताःत्रिंशत्कलाप्रमाणं पर्व आसीत्॥४॥ एकदासोमवत्यांकाश्यांपंचसहस्रसंख्यकःजवः कृतः॥५॥ एकदाचांद्रायणंतप्तकच्छंचकृतं ॥ ६॥ एक संवत्स रे फलाहारेणनीतं ॥ ७॥एकदामासे शतद्वयं प्रत्यहं प्राणायामाः कृताः॥ ८॥चातुर्मास्येप्रत्यहं तुलसीसहस्रार्चनं ॥९॥ एकदाचा तुर्मास्येसहस्रं गायत्रीजपःप्रत्यहंकृतः ॥ १०॥ एकदाचातुर्मा स्येनामावली पाठनवकं प्रत्यहंकृतं ॥ ११ ॥ संवत्सरेप्रत्यहंभागा यामचतुःशतंनियमेनकृतं ॥१२॥ इतिपुण्यजातं।अथविवेकः हेम्निस्नेहदृष्टौब्रह्महत्यापापं तत्रषष्ट्यु त्तरशतत्रयं कृच्छ्राः तबिट ·९२ धर्मराजकालेखा। त्यर्थं दशवर्षकृतंप्रत्यहंगायत्रीसहस्रजपंसमंक्रियतां॥१॥हेमादि द्रव्यग्रहे आत्महपापंतत्रविंशत्युत्तरं सप्तशतं कृच्छ्राःतदर्थसंव सरंप्रत्यहंचतुः शतंप्राणायामाः विंशत्युत्तरं शतंकृच्छाः विधी यतां॥२॥नित्यंमिष्टान्नभोजने मासत्रिंशत्कृच्छा तनिटत्यर्थं का श्यांकृते चांद्रायणं तप्तकृच्छ्रे त्रिंशत्कृच्छ्रसमं ॥३॥ नित्यमुष्णो दकस्नानेमासेत्रिंशत्कृच्छाः तदर्थं सोमवत्यांपंचसहस्त्रजपे त्रिंश त्कृच्छ्रसमं ॥४॥ नित्यमभ्यंगेमासेत्रिंशत्कृच्छ्राः तदर्थप्रत्यह मासेद्विशतप्राणायामा:समााहिकालभोजनेमासेनवतिकृच्छ्राः तदर्थंचातुर्मास्येप्रत्यहंविष्णुसहस्रनाम्नांनामावलिनवपाठेनवति कृच्छ्राःसमं ॥६॥ स्वयंपाककरणेपंचचत्वारिंशत्कृच्छाःचतुर्मा सेप्रत्यहंतुलसीसहस्रार्चनेअष्टचत्वारिंशत्कृच्छ्राः मेढ़क्षौरेकृच्छ्रे चेत्युभयनिरत्तिः संकल्प्या ॥७॥ द्विवारंरेतःसेकेषट् वर्षायांना मषटुलंघनेषट् इतिद्वादश तदर्थंकृतगायत्रीप्रत्यहेसहस्रजपंचतु मासेसमर्थ्यतांद्वादशकृच्छ्रात्मकं ॥ ८॥एकान्नाशनमासेषष्टिक च्छास्तदर्थसंवत्सरंफलाहारणनीतेपिषट्कृच्छ्रासमंविधीयतां ९ शेषरविसोमग्रहअोंदये चपुरश्चरणंउग्रतायांगतंउग्रादिपुण्ये गणनाकुत्रापिनोक्ताईश्वरोवेद तथाप्येतादृशमठाधिपपतेराश्र मप्रयुक्तलोकप्राप्तिर्नास्तिआरूढपतितत्वात् उक्तंचविष्णुना आ रूढनैष्ठिकंधर्मपुनः प्रच्यवतेतुयः प्रायश्चित्तंनपश्यामियेनशुध्ये आत्महात्सततस्तच्छिष्याःक्षत्रियवैश्यशूद्रसंकराःसंन्यासिनका पायधारिणऊचुः अस्माकमपिकर्मविवेकः कर्त्तव्यः ततस्तान् परिषदुवाचप्रथमंतुदैवीसपदजातस्यैवाधिकारस्तत्रापि विप्रस्ये वतुर्याश्रमोस्तिउक्तंच त्र्येकदंडकाषायाणिन्यासलिंगानियान्यपि तेष्वधिकृतिमाहुर्विप्रस्यश्रुतयःस्फुटमित्यादिवचनशतानिपूर्व मुक्तानिकिंचास्मिन्युगे सन्यासलिंगधारणेकाषायस्यैवमुख्यत्वं SENAD ·বিলা কর । सदाधार्यत्वात् दंडतुशुद्धकालेएवधार्यतेभवद्भिश्चगार्गी विदुर योः काषायधारणेप्रामाण्यतामभिधायधार्यते तदपिथैव तयोःकाषायधारणांकुत्रापिनोक्तंतन्निर्देशोपिवृथातयोरुत्कृष्टदेव तांशत्वात् भवत्सुचप्रत्युतनिषेधोस्ति जपस्तपस्तीर्थयात्राप्रत्र ज्या मंत्रसाधनंदेवताराधनं चेतिस्त्रीशूद्रपतनानिट्विप्रसेवैव शूद्रस्यविशिष्टं धर्मलक्षणं यदतोन्यद्धिकुरुतेतद्भवत्यस्यनिष्फ लमितिसुमंतूक्तेः ॥२॥भारतेशूद्रस्तुद्विजशुश्रूषाविरुदधर्ममा चरन् ।नरकेपच्यतेतवेदश्रवणकीर्तनात्॥३॥विष्णुपुराणे भक्ष्य वृत्त्यातथाशूद्राप्रव्रज्यालिंगिनोऽधमाः पाषंडसंश्रयांत्तिमाश्रयि प्यंत्यसंस्कृताः॥१॥सर्वेब्रह्मवदिष्यंतिसंप्राप्तेतुकलौयुगेनानुतिष्टं तिमैत्रेयशिश्नोदरपरायणाः॥२॥भविष्यत्पुराणेगहेगृहेपुस्तकमा रभारंपुरेपुरेपंडितयूथयूथं मठेमठेतापसलंदलंदनब्रह्मवेत्तानचक मकर्ता नचैवंशूद्रेतरयोः क्षत्रियवैश्ययोः किंचित्कमितिवाच्यम्॥ तत्पत्त्यांतहस्तेनचभोजनत्तयोस्ततोपिनिकृष्टताइतिवेद्याशा तातपः निरंतरंतीर्थसेवासंन्यासोमंत्रसाधनं देवताराधनंध्यानंते षांपापावहंप॥४॥इतिवचनशतानिसंतियत्तुवाक्यंनिर्मायलिखि तकेनचित् त्यागमात्रात्मकेन्यासेशूद्ररूयोरधिकारताइतिअथच भाष्यकृद्वाक्यं हठाभ्यासोहिसन्यासोनैवकाषायवाससा नाहंदेहो हमात्मेति निश्चयोन्यासलक्षणं इतितत्रनैव काषायवाससा इति स्पष्टमुक्त मेव अथचन्यासलक्षणं नाहंदेहोहमात्मेतियदुक्तंतत् न्यासपदस्ययोगिकं व्याख्यानवारूढिसिंज्ञावाकोशादिषुवर्तते चेत्सम्यक् निक्षेपापरपर्यायस्यन्यासशब्दस्य समर्पणनिवेदनंदा नमित्याद्यर्थाः शास्त्रेषुप्रतीयंतेभवत्कल्पित नवीनार्थस्तुनकुत्रापि श्रुतः अतोयूयं इंद्रनिर्मितपापंडेषु स्थिःताकर्मविवेकानहीं इति ज्ञेयं किंचईश्वरः सर्वभूतानांहदेशेर्जुनतिष्ठति भ्रामयन् सर्वभूता ·धर्मराजकालेखा नीतिवाक्येयावत्तिष्ठतितावद्धामयति संसारेस्वर्गनरकादिषु ध माभासेषु पाषंडादिषु वा तस्यापायस्तदग्रेवोक्तस्तमेव शरणंग च्छसर्वभावेनभारत सर्वभावेनसवैद्रियरित्यर्थः तच्चवाणीगुणानु कथनेश्रवणौकथायांइति तथाजिकेकीर्तयकेशवंभुररिपुंचेतो भ जश्रीधरइत्यादि द्वितीयप्रकारासर्वांगनपत्तिः भवाब्धिसेतुग्रंथे स्पष्टमुक्ता तत्स्वीकारेपिभवतामोक्षोभविष्यति प्रपत्तिपाकानंत रमितिदिक साचआचार्य मध्यगंकृत्वास्वांतस्थेनयदामृतावासु देवायचात्मानंबालएवसमर्पयेदित्यादिरूपास्पष्टमभिहिता इति श्रीकर्मविवेके गीतारामनिर्मिते संन्यासिनां उदाहरणं चतुणा समाप्त। अथसकल विरक्तानां तथाविरक्तवेषधारिणां पुनर्गहस्थ सेविनां वातत्तद्गृहस्थवस्तुजातसंग्रहपराणां द्रव्यसंग्रहस्त्रीसंग्रहा दिपराणांविप्रेतरवर्णत्रयज काषायधारिणां तथाइन्द्रनिर्मितन नरक्तपटखटांगादि धारिणांच सामान्येन कर्मविवेकोऽभिधीय तेतत्रयेविरक्त्याऽच्युतगोत्रेप्रविष्टास्तेतुकृतकृत्याएवप्रपत्तिनिष्ठ त्वात् तदितरेषांतु भवाब्धिसेतुग्रंथोक्त प्रपत्तिभेदेषु अवतरणंवि धेयमित्यधिकारः यद्यपिसर्वमते उपदिश्यमान मंत्रेषुप्रपतिगर्भ ताअस्तितथापि पुनस्तस्यपुण्यत्वंअपेक्ष्यंप्रपत्ति पाकदशाभव ति यावत्तावदपेक्षणीयं एत्तच्चपरीक्षाप्रकरणे वासुदेवाश्रयोमयों वासुदेवपरायण इत्यत्रव्याख्याने स्फुटम् किंचसर्वधर्मान्यरित्य ज्यमामेकंशरणं व्रज अहंत्वासर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि माशुच १ अस्यार्थः सर्वधर्मान् कर्मज्ञानभक्तिरूपान् मत्प्राप्तिसाधनत्वेनपू वोक्तान् परित्यज्यतेषु पापाव्यवसायं परित्यज्यरुचिवासनाभ्यांस हअयुतरंकुरत्यक्त्वामामेकं मत्प्राप्युपायंव्रजअवगच्छ अहंत्यां सर्वधर्मोपायत्यागपूर्वकंमामेवोपायत्वेनाध्यवसितवंतं सर्वपापे भ्योमत्प्राप्तिप्रतिबंधकेभ्यो मोक्षयिष्यामि अश्लेषविनाशरूपमो ·धर्मराजका लेखा। ९९९ क्षवंतं करिष्यामि माशुच शोकमाकार्षीः सर्वोपायविलक्षणेमयि स्ववशे किंतशोकनिमित्तमितिभावः व्याख्यानांतरं सर्वधर्मान् नित्यनैमितककाम्यरूपान् परित्यज्य मयीतिशेषः मांशरणं व्र मउपायमवगच्छ अहवामदेकोपायाध्यवसितवंतं मत्प्राप्तिप्र तिबंधकेभ्यो मोक्षयिष्यामि माशुचसर्वधर्मपरित्यागेन रिक्तो भवामीति शोकमा कुरु व्याख्यानांतरं सर्वधर्मान् विहिताति रिक्तानकाम्यानित्यर्थः परित्यज्यप्रायश्चितार्थत्वेनेत्यादिउत्तरा ईपापमोक्षरूपफलस्यक्तित्वात्मांशरणंत्रज अहंपापेभ्योमोक्षयि प्यामि सर्वत्रभविष्यदुक्ति प्रपत्तिपाकदशावधिद्योतयतिसर्वपा पप्रायश्चित्तेभ्यः प्रपतिरधिकाप्रायश्चित्ते इतिभावः व्याख्यानां तरं सर्वधर्मान् त्रिकालोपार्जितान् परित्यज्यतथाअतीतधर्मा नतीतपापार्थेप्रायश्चितत्वेनप्रतिपदोक्ताय विवेचनरीत्यासंघा ताद्यविवेचनरी त्यावापरित्यज्यसंकल्प्याधिकाघनिवृत्यथैवर्त मानभविष्यक्रियमाणधीश्च संकल्प्यमांशरणमुत्कृष्टोपायंत्र जअवगच्छयहाअविनाश्याघवजलेपरूपाद्यनिरत्यर्थच शरणंत्र जअहंसर्वतोमोक्षयिष्यामिमाशुचअत्रसर्वत्रार्थेषु किंचित्किंचि त्तारतम्यंज्ञेयं व्याख्यानांतरं सर्वधर्मान् आत्मानं चमयिअर्पये तितात्पर्योर्थः यथाभरन्यासआत्मन्यासरूपाशरणागतिःक्रियते यथाचलोकेरथादियानादिषु प्रथमतः स्वभारंस्थापयति पश्चा स्वयमारोहयेतिएवंमयिसर्वधर्मानयं शरणागतिगृहे स्थितरी त्याकुरुततोहंसर्वपापेभ्योमोक्षयिष्यामि अर्थात्पापानुसंधानर हितभीत इवचौरेभ्योप्रथममयि धर्मानमेशरणं ब्रज ततोहंटष्ट लग्नान् चोरान्पापरूपान्नाशयामिमाशुच व्याख्यानांतरं यथा कश्चित्पांथोगम्यदेशमार्ग द्विविधमवेक्ष्यसंदिग्धोभवतिसंप्रति सन्मार्गोपदेष्टाऋजुमार्गमुपदिशति एवमत्रापिकश्चित्सर्वपापप्रा से ARMINISitereee HAPHINDINESTIONSISTREENA ·धर्मराजका लेखा यश्चित्तेप्रवत्तः परलोकायसुखाप्तये तं प्रतिक्लिष्टमार्ग विहाय सुलभोपायमुपदिशति भगवान् व्याख्यानांतरंयावंतः कृच्छाः सर्वपापनाशकाउक्ताः शास्त्रेषुतेभ्योऽधिककृच्छ्रफलाप्रपतिरस्ती ति अतएवपापनाशकप्रायश्चित्तेऽधिकाप्रपतिरुक्ता अयुतायुता इत्यर्थः व्याख्यानांतरं सर्वधर्मान्पापमोक्षफलकान्परित्यज्यवि हायनित्यनैमितकातिरिक्तान त्यागसक्तानउत्तराः पापमोक्षफ लमेवोदेश्यताउतायद्यपि नित्यनैमितकानुष्ठानेपिपापमोक्षोभ वतितथाप्यावश्यकत्यागेस्वरूपनाशः मांशरणंब्रजमोक्षयिष्या मिसर्वत्रभविष्यदर्थस्तुप्रपतिपाकदशावधिएवेति व्याख्यानांतरं सर्वधर्मान्पापनिवृत्तये परित्यज्ययथालोके उच्छिष्टभूमौ तच्छु व्यपेक्षी प्रथमतउच्छिष्टमार्जनं करोतिपश्वात्तदुपलेपनं चकरो तीतिभूशुदिर्जाता एवमत्रापिपापनिवृत्तयेधर्मान् नित्यनैमित्ति क काम्यान्परित्यज्यतत्र यथाणेषु पतितोवह्निः स्वयमे वधक्ष्यतिएवं नित्यनैमितकानुष्ठाने तुस्वतएवपापनाशोभवति काम्ये नतुयथाशास्त्रसंकल्पितपापनाशः इत्युच्छिष्टमार्जनवत् जातंततः शरणंबजेति शरणागत्याउपलेपनप्रतिनिधिभूत याहृच्छुद्धिर्जाताततः शोधितहृदये स्वतएवस्थितो जीवस्तदं तर्या मितयाईश्वरश्चप्रत्यक्षतामेष्यतः माशुचः शोकलेशो नास्ति इतिभावः व्याख्यानांतरं सर्वधर्मान्परित्यज्य नित्यनैमि त्तिककाम्यान उपायत्वेन परित्यज्यकलौ कल्मषमनस्कतयाधर्मा धिकाराभवात्कृतेपि कर्मज्ञानभक्तिरूपे धर्मत्रये तत्साध्यं युगांत रवत्फलं नप्राप्नोति वरण्यादि शक्तिश्चसुतरांतात्कालिकी नभ वति तत्करणंतु भगदाज्ञानरूपत्वेनस्वरूपरक्षार्थमेव अन्यथा वेदाज्ञाभगवदाज्ञा हानिरूपेदोषः शिरसिआपतेत् अतस्तत्कर णं वावश्यकमेवकल्मषमनस्कतया अधिकाराभावेन फलाभावए ·धर्मराजका लेखा। वउक्तंच कलीयुगे कल्मषमानसानामन्यत्रधर्मे खलुनाधिकारः पत्तेषु कलौमुख्यसाधनत्वमेव सर्वशास्त्रेषु निश्चितं प्रत्युतच्छक लान्यपित्तच्छतांशकानिच मुख्य साधनानि भवंति तत्पाके पिसियतिकार्यमिति निष्कर्षः तथाचविप्रेतरसर्व जात्युद्ध व जनकाषायधारक मोक्षविषयोपायः कलौशरणागतिरेव पा कदशापन्नाभवति यद्यपिलिंगधारणं पाषंडस्तथापि देहगुणा दात्मगुणो बलवान्भवति शरणागतिःप्रबलाजायते भजति ये पुष्कराक्षंनतेषां विद्यतेभयं तथा जन्ममृत्यु जराव्याधि भयंने बोजपायते अनेन जराव्याधिभयं इहलोकेयत् जन्ममृत्युभया भावस्तु संसाराभावएवेति द्वयमपिसिद्ध अपिचेत्सुदुराचारोभज तेमामनन्यभागित्यादि भगवदुक्तेः अत्रायनिष्कर्षःयोयोविष्णोर वतारो नृपोवा यदाभवति तदर्तमान दशायांतथातत्प्रतापानुसा रेणयञ्चतच लक्षरीत्येवचलतियथारामकृष्णाचवतार चरित्रं संप्र त्यपिजनैरनुष्ठीयतेरामलीलारासलीलादिकंचेतिस्पष्टमेव एवंबी दावतारचरित्रमपिब्रह्मात्मैकत्वरूपतयेन्द्रग्रहीतपाषंडलिंगंचसं प्रत्यपिजनेषु तत्रतत्रवर्तते तदुक्तं विष्णुपुराणटतीयेशेऽष्टादशा ध्याये ततोदिगंबरोमुंडोबर्हिछत्रधरोहिज मायामाहोसुरांश्लक्ष्ण मिदंवचनमब्रवीत् ॥ १॥पुनश्चरक्तांबरधृकमायामोहोसितैक्षणः अन्यानाहासुरान् गत्वामृहल्पमधुराक्षरं ॥२॥ विज्ञानमयमेवैत दशेषमवगच्छथ बुद्ध्यध्वं मेवचः सम्यग्बुधैरेवमुदीरितं ॥३॥ज गदेतदनाधारंभ्रांतिज्ञानार्थतत्परं रागादिदुष्टमत्यर्थ भ्राम्यते भवसंकट॥४॥स्वल्पेनैवहिकालेनमायामोहेनतेसुराः।मोहिताः तत्यजुः सर्वांव्ययीमार्गाश्रितांकथां ॥५॥ केचिद्विनिंदावेदानां दे वानामपरेबिज यज्ञकर्मकलायस्यतथान्येचद्विजन्मनामित्यादिसं क्षेप एव विस्तरोभविष्येपूर्वमपि प्रोक्तः तत्र जनानांरुचिस्तु १३ HIROIMPRESSISTMASANTORROR ·९८ धर्मराजका लेखा। स्वस्वप्रकृतिसत्वानुसारेणैवेति तात्पर्ययथाचलिंगपुराणे नच कांकानशंखांकाः नचपागदाकिनः लिंगांकाचभगांकाचत स्मान्माहेश्वरीप्रतिवदतांयावद्गक्तिस्तावदेवमेवप्रतिभातिभक्तः पाकदशावसानयावदितिसंक्षेपः तेचोपासनातिश्रेणीस्यातदु परिसोपानेअवरुह्यवेत्स्यंतिसाचोदनानिश्रेणीकर्मभोगनिश्रेणी चश्रीमद्भागवतायष्टादशपुराणेषुप्रसिद्धा स्ततोवेदितव्या विस्त रभयान्नेहप्रपंच्यतेइतिदिक् ॥ कुरुक्षेत्रकेदेशस्यकमलाग्रामजन्म वान् श्रीमानगोविंदशतिनाम्नाविख्यातकीर्तिमान् ॥ १॥ श्रीपूर्वश्चेतरामोभूत्तत्सुतःसर्वशस्त्रवित् हेरनाम्नांलक्षसंख्यान त्यहंजापक सुधीः ॥ २॥ श्रीमगिरिध्रदासाख्यस्तत्सुतः स वैशास्त्रवित्॥ विशिष्टाद्वैतसिद्धांततत्वपारप्रदर्शकः ॥३॥गीता रामोभवत्तजोविवेकंकर्मणांविदं।कुइँकृत्वायथाशास्त्रसीतारामप दार्पणं ॥४॥ रसवेदांकभूवर्षेशकेरुद्रधृतौतथा|इषुमाससितेपूर्ण दशम्यांशुक्रवासरे ॥५॥ इतिश्रीकुरुक्षेत्रांतर्गतकमलाग्रामवासि श्रीगिरधरदासपुत्रगीतारामनिर्मितेकर्मविवेके सकलविरक्ताच्यु तगोत्रप्रभृतिकापायधारिखट्रांगधारी तथाइंद्रनिर्मितनगरक्त पटादिपाषंडधारिणां उदाहरणं तरणोपायप्रकरणं ॥ अथपरीक्षा ध्याय आरभ्यताअथोपोद्घातःस्वानुभवोद्भवःप्रथमतः सहसा यं ग्रंथआरब्धः ततः किंचिनिर्माणानंतरं संदेह उत्पन्नःकितिमि चेत् मन्निर्मिते ग्रंथेविश्वासेन यदिकश्चित्पुरुषः एतदुक्तरीत्या स्व कृतपुण्यैः पापानिनिरस्य परलोकेगतः तत्रधर्मसभायां एतत्कृत स्यकर्मणो यदिसंमतिस्वीकारो नभविष्यति तदाविश्वासघात दोषो भविष्यति ममेति ततोमयातदर्थ तत्रानुमितियमसभास्था नं यथाभवेत् अमोघउपायआरब्धः तदुपायेमासेऽतीतेऽसाध्य मेतदित्युक्तं स्वप्नशकुनादिभिः ततः पुनरपितदेवारब्धं तदेवोत्त ·११ ९ धर्मराजका लेखा ₹ जातं ततस्तृतीये पर्ययोकंचित्सहायसाध्यं चेत् धर्मसभायाम नुमतिर्भविष्यति तदनंतरमप्यनुष्टाने प्रारब्धे परीक्षाध्याये परी क्षोक्तरीत्याहृदयंजातंचेत् यमोवैवस्वतो राजायस्तवैषहदिस्थितः तेनचेदविवादश्वेन्मा गंगांमाकुरून् गमेति वाक्यंश्रुतं तदातत्र धर्म सभायामपि अनुमतिर्भविष्यति सभास्थामुनयोंगीकरियं तीत्युत्तरंजातं परिक्षाध्यायनिर्माणं कर्तव्यमवश्यमिति श्रुत्वानिः संदिग्धोहमेतत्परिक्षा प्रकरणनिर्माणमकरवं अथपरीक्षातत्र ममाजन्मकृतज्ञाताज्ञातपुण्यपापकर्मणां परस्परं पापापनोद नत्वे संकल्पिते साम्यतान्यतरस्य चाधिक्यंचेतिचेदुच्यते हारी तः स्वशिरसायवसमादाय गोभ्योदद्यात् यदितासर्वामुदिता गृङ्ख्युश्चेत्तत्तृणं तदाकर्ता शुद्धः कतिपयग्रहणेत्रैराशिकं अन्य थापुनः प्रायश्चित्तंएवंसर्वत्र पापिषुपरीक्षा ॥१॥ परीक्षांतरं यमः अवबोधः परित्यागः तपोदानानुकीर्तने विद्याभ्यासोह्यपा स्पर्शः सप्तांगं पापनाशनं अस्यार्थः अवबोधः पापस्य दुःखहेतु वेनग्लानिविषयः परित्यागो नपुनः क्रिया तपोदानेप्रसिद्ध अनु कीर्तनं पापस्यविद्यावेदस्तस्याभ्यासः अपांस्पर्शः सदातीर्थस्ना नं एतेषु सप्तसु सुतरांरुचिर्जाता चेच्छुद्धः॥२॥ परीक्षांतर परा शरःप्रायश्चित्तेषु सर्वेषु कुर्याद्राह्मणभोजनं शत्यावित्तानुसारेण प्रायश्चित्तानुरूपतः एवंरुचिः पर्वसुसदैवसुतरामनिमित्तंजाता चेत्शुद्धः परीक्षांतरं आसहस्त्राचगायत्रींप्रणवमयुतं तथाप्रत्य हंजपनिष्ठः स्यादनिमित्तंसदारुचिः॥ १॥ एवंचेत्सदारुचिनि टःशुद्धःस्यात् ॥४॥ परीक्षांतरंविष्णुःकृतेपापेनुतापोवैयस्यपुंसः प्रजायते प्रायश्चित्तं तुतस्योक्तंहरिसंस्मरणं परं ॥१॥ प्रातर्नि शितथासंध्यामध्याह्नादिषुसंस्मरन् नारायणमवाप्नोतिसद्यःपा पक्षयान्नरः ॥ २ ॥ अनुतापाधिक्यं निरंतरमुत्तरोतरमधिक दु ·धर्मराजकालेखा चेत प्रत्यहंतदेकाग्रत्तिश्वेत् शुद्धः इत्येकः पक्षः॥ हरिःसंस्मरण परं सर्वदाहरिसंस्मरण मुत्पद्यतेचेत् जिकाग्रेनामतिष्ठतिचेत स्वभावतः शुद्धोजातइतिविवेचनीयं नापः पुनंतिपापानिनशैला नापिचाशुगाः आत्मापुनातिपापानि यदिपापानिवर्तते इत्युक्तेः॥ परीक्षांतर मनुःकृत्वापापन्यनेकानि संतप्यच पुनःपुनःनैवंकुर्यामि तिपुनर्निवृत्त्यापूयतेतुसः इत्युक्त्यापुनस्तत्स्मरणेग्लानिरुत्पद्यते चेच्छुद्धः परीक्षांतरं भविष्यत्पुराणे अपुनःकरणापापात्रख्याप नादनुचिंतनात् व्यपैतिमहदप्येनः प्रायश्चित्तैन केवल।परीक्षांतर विष्णुधर्मोत्तरे ॥७॥ गवाव्हिकदेवपूजावेदाभ्यासः सरितलवाना शयत्याशुपापा निमहापातकजान्यपि सदैवेयंप्रवृत्तिःस्वतएवजा ताचेत् शुद्धः परीक्षांतरं दययासर्वभूतेषुसंतुष्टयायेनकेनवा सर्वे न्द्रियोपशांत्याच तुप्यत्याशुजनार्दनः॥६॥ समुदित त्रिकमुत्पद्य तेचेत्शुद्धोजात इतिविवेचनीपरं परोक्षांतरं यथागेहेबालादि नाशुनामार्जारेणवामलोत्सर्गः कृतः तन्मलापकर्षणेकृतेपियावलू मिलेपनंनकरोति तावन्नशुद्धिर्जाताभवति एवंपापानांप्रायश्चित्तै नाशेपि भूमिस्थानंहृदयनशुध्यति तावन्नाशुद्धिनाशः तदुक्तं प्रार्याश्चत्तान्यशेषाणितपः कर्मात्मकानिच यानितेषामशेषाणां कृष्णानुस्मरणपरं ॥ ७॥ गुरूणांचलघूनांचगुरूणिचलघूनिच प्रायश्चित्तानिपापानांज्ञात्वोक्तानिमहर्षिभिः ॥ ८॥ तैस्तानद्या निपूर्यतेतपोदानजपादिभिः नाधर्मजंतवृदयं तदपीशांघ्रिसे वया ॥ ९ ॥ अस्यार्थः पापान्येवनश्यतिवासनातुननश्यति सैवपुनरुदैति यतोत्रोदेतिचेत्शुद्धः साहृदयशुद्धिरेवापेक्षि तासर्वत्रेति विवेचनीयंसाचकृष्णानुस्मरणे पौनः पुन्येनोत्पन्नाचे नाशुचित्वं कृष्णानुस्मरणं सर्वप्रायश्चित्तेषूत्कृष्टमित्यर्थः परी क्षांतरं श्रवणमननकीर्तनस्मरणादिष्वेकतमेपिसुतरामति प्र ·धर्मराजका लेखा। तिर्जाताचेत्शुद्धः एतेनयति शकला भक्ति शकला वासंतियहा सर्वभूतहृदयेईश्वरस्थितिरस्तीतिप्रतिभातिचेत् शुद्धः।। परीक्षांतर यदापूर्वोक्त भक्तिशकलेषु स्मरणश्रवणकीर्तितेपु अन्यतमेपिएक स्मिन्नपिअमृतवत् स्वादुतामनुभवति स्मरणकाले रोमोद्मश्चे द्भवति तदापिशुद्धः एतच्चसर्वपूर्वकृतपुण्यैः पापनिरसना थसंक ल्पंविधाय द्रष्टव्यं सर्वत्रेतितात्पर्य अत्रपूर्वस्मात्किंचित्तारतम्य परीक्षांतरंसर्वेषामप्यघवतामिदमेवसुनिष्कृतं नामव्याहरणं वि ष्णोर्यतस्तद्विषयामतिः अत्रनामव्याहरणेन सर्वपापानांनाशोम वतिपुनस्तद्विषयामतिश्चेत् शुद्धइति एतत् पादद्वयतात्पर्य ४३ परीक्षांतरं भागवते चतुर्थे कर्माणिचयथाकालं यथादेशयथाबलं यथोचितं यथावित्तमकरोब्रह्मसात्कृतं फलंब्रह्मणिसंन्यस्यनि विसंगः समाहितः कर्माध्यक्षंचमन्वान आत्मानंप्रकृतेः परं २ए तदनुष्ठानेस्थिरबुद्धिवेदचिरेणैव शुद्धिमेष्यति १४ परीक्षांतर पद्मपुराणेमाघमाहात्म्ये यावजीवंकृते पापेप्रायश्चित्तमथाकरो त् देवपूजारतोनित्यंनित्यंचा तिथिपूजकः पक्षेपक्षेचसंप्राप्ते द्वा दश्यामुपवसेत्तुयः शुचिरित्यर्थः १५ परीक्षांतरं तथाब्रह्मादयो पिकुर्वति तुलसीवनपूजनं रोपणापालनात्सेकाहर्शनातस्पर्श नान्नृणां तुलसीदहते पापंवाङ्मनः कायसंचितं आरारोपसहस्त्रे ण पिप्पलानांशतेनच यत्फलंहितदेकेन तुलसीविटपेनच वि ष्णुपूजनसंसक्तस्तुलसी यस्तुपूजयेत् युगायुतंदशैकंचरोपकोरम तेदिवि एवंनिष्ठश्चेत् शुद्धः॥१६॥ परीक्षांतरं अधर्मोऽष्टधाप्रकी र्णकादिभेदेन तथा धपिदशधाशमोदमस्तपः शौचमित्यादि नवविधः दशमस्तुनिटत्ताख्यः सर्वोत्कृष्टोस्तितत्रनवविधमनुति ष्ठन् दशमेपरानिष्टाचेत् शुद्धोजातइति विवेचनीयं ॥ १७॥प रीक्षांतरं ब्राह्मणस्यशमोदमइत्यादिनवसंख्याकोधर्मः क्षत्रिय

·१०२
धर्मराजका लेखा।
स्यशौर्यतेज इत्यादिसप्तविधं वैश्यस्य कृषिवाणिज्येति चतुर्व
ध-शूद्रस्यसेवात्मकोधर्म एकविधः स्त्रीणां सधवानांपतिसेवाशील
रक्षणं विधवानांशीलरक्षणं धर्मनिष्ठात्मकोद्विविधः तेषांतत्रतत्र
परानिष्ठा परधर्मेपराग्लानिश्चेत् शुद्धोजातइति विवेचनी
यमपरीक्षांतरं श्रवणमननकीर्तनस्मरणादिषुकृतेषुअंतःकरणम
तिस्वादुतामनुभवतिचेत् शुद्धोजातस्तदेवपुनःपुनश्चिकीर्षति
अतीयेतिच ॥ १९ ॥ परीक्षांतरं वासुदेवायोमोवासुदे
वपरायणः सर्वपापविशुद्धात्मायातिब्रह्मसनातनं ॥१॥ अत्रो
पायद्वयेएकोनुष्टितश्रेत्सर्वपापनाशः द्वितीथेनुष्ठितेविशुद्धात्माभव
ति विशुद्धेति उभयतोन्वेतिदेहलीदीपकन्यायेन अर्थस्तुवासुदेवा
श्रयोमर्त्यः सर्वपापविशुद्धोभवति सएववासुदेवपरायणस्तु विशु
द्वात्माभवति मर्त्यस्यवासुदेवाश्रयत्वंतत्प्रपत्तिरेवअथपरायणश्चे
तिशुद्धात्माभवतिअंतःकरणशुद्धिरपिभवतीत्यर्थः२० परीक्षांतरं
अकृत्यंकनुपरमप्रेमेणायुक्तोनरस्तत्रदैवाद्यदिविघ्नंजायतेगोपति
वैश्यवत् एकवारदिवारंत्रिवारंचेद्भगवत्कटाक्षोवश्यंभावीतिज्ञेयः
चित्रकेतुराजवत्तंभ्रंशयामिसंपयोयस्यचेच्छाम्यनुग्रहमित्युक्तेः
पदकृत्यंकर्तुमुद्युक्त परमप्रेम्णातदेवास्यपरमसंपद्रूपज्ञेयं यहासंप
यो असुरीसंपद्भयोभ्रंशयामिदैवीसंपत्तुप्रत्युतमोक्षयणवोक्तागी
तायामित्यर्थः परीक्षान्तरंनशरीरमलत्यागान्नरोभवतिनिर्मलःमा
नसेतुमलेत्यक्तेभवत्यत्यंतनिर्मलः॥१॥ जायंतेचनियंतेचजलेए
वजलैौकसः नचगच्छंतितेस्वर्गमविशुद्धमनोमलाः॥२॥ विष
येष्वतिसंरागमानसोमलउच्यते तेष्वेवहिविरागोस्यनैमल्यंस
मुदाहृतं॥३॥ चित्तमंतर्गतंदुष्टंतीर्थस्नानानशुध्यति॥शतशोपिज
लैधौतं सुराभांडमिवाशुचिः॥४॥दानमिज्यातपः शौचंतीर्थसे
वाश्रुतंतथा॥सर्वाण्येतान्यतीर्थानि यदिभावो ननिर्मलः ॥ ५॥

·म. धर्मराजका लेखा। निग्रहीतेंद्रियग्रामोयत्रवैवसतेनरः तस्यतत्रकुरुक्षेत्रनैमिष पुष्क राणिच ॥६॥ एवंचेत्शुद्धः॥२१॥परीक्षांतरं नतथाह्यघवानरा जन् युयेततपआदिभिः यथाकृष्णार्पितप्राणस्तत्पूरुषनिषेवया त जन्मतानि कर्माणि तदायुस्तन्मनोवचःानणांयेनेहविश्वात्मा से व्यते हरिरीश्वरः॥२॥यथापाचकः पाकं सिद्धमसिद्धं वेतिपरी क्षते तथैवस्वजन्मपरीक्षणीयंममेदं जन्मअंतिमंवास्तिनवास्ती ति यदामनसा सहितो दर्शद्रियैः परमात्मनि प्रवणोभवति तदेवांतिमंजन्म अन्यथानेति पूर्वश्लोकतात्पर्य एवंचेत् शुद्धः ॥२२॥ परीक्षांतरं तथाकायिकं त्रिविधं वाचिकं चतुर्विधमानसं त्रिविधमिति दशविधपापकर्माणि कदापिस्नेहपूर्वकं मनसःप्र वृत्तिः स्मृतिर्वानभवेत् जुगुप्सयापूर्वमेव पश्येत्तदाशुद्धोजातः ना पः पुनंतिपापानिनशैलानापिच शुगाः आत्मापुनाति पापानि य दिपापानिवर्तते इत्युक्तः॥ २३ ॥ परीक्षांतरं पिशुनताक्रूरता दंभो विषयात्मता शठता अहंकारः एषांयथा यथा हृदये हा सः तथा तथा शुद्धिर्विज्ञेया पाकपरीक्षावत् ॥२४॥ परीक्षांत रं यज्ञदानतपःकर्मपावनानि मनीषिणांतत्रशास्त्रविधिनाजी वन्मृतेभ्योदानंयज्ञः देशकालयात्रादि विचारपूर्वकजीवग्योद तंदानं शास्त्रोक्तमार्गेणशरीरकाष्टातपः त्रिवप्येतेषु यथाय थाधिक्यं प्रवृत्तिस्तथातथाशुदिèयासर्वमिदं स्वात्मनिएवस्व यं विचार्य पाकपरीक्षावत् ॥ २५ ॥ परीक्षांतरंसप्तर्षयोथमनवः प्रजानांपतयस्तथा सदाचारस्यवक्तारः करिश्चमहीपते ॥१॥ सतामाचरणं यत्तुसदाचारः सउच्यते भीताश्वासनकृत्साधुः स्वर्गस्तस्याल्पकंफलं ॥२ ॥नोव॑नतिर्यगूर्ववानिरीक्षन्पर्यटेडु धः युगमात्रंमहीप्टष्ठं नरोगच्छेदिलोकयन् ॥३॥ पापेप्यपापः पुरुषोह्यभिधत्तेप्रियाणियः मैत्रीद्रवांतःकरणस्तस्यमुक्तिः करोस्थि TS कर विह जून 2000 ·१०४ धर्मराजका लेखा। ता॥४॥ येकामक्रोध लोभानां वीतरागानगोचरोसदाचारस्थि तास्तेषामनुभावस्थितामही॥५॥ एवं निष्ठाजाताचेत्शुद्धः॥२६ परीक्षांतरं वसतिहदिसनातनेचतस्मिन् भवतिपुमान् जगतोस्य सौम्यरूपः क्षितिरसमतिरम्यमात्मनोंतः कथयतिचारुतयैव शा लपोतः शालपोतोबालतरुः चारुतयासुकुमारतया रम्यंक्षितिरसं स्वस्थांतर्यथाकथयति एवं सर्वभूतेषुसौम्यतया विष्णुभक्तो पि विष्णुं स्वहदिवसंतंसूचयतीत्यर्थः यावद्भियेतजठरतावत्सत्त्वं हिदेहिनः अधिकयोभिमन्येतसस्तेनोदंडमर्हति ॥२॥अत्युष्णा न्सघृतादन्नादछिद्राचैववाससः अपरप्रेष्यभावाञ्चभूयइच्छन्पत त्यधः एवंनिष्ठानिष्ठितश्चेत्शुद्धः ॥ २१ ॥ परीक्षांतरं यस्मिन्कामाः प्रविशतिविषयेभ्योपसंहताः विषयान्नपुनौति स कैवल्याश्रमेवसेत् ॥ २८ ॥ यस्मिन् क्रोधः समंयाति विफलःस म्यगुक्तितः आकाशेसियथाक्षिप्तः सकैवल्याश्रमेवसेत् ॥ २९॥ अतीतान्नस्मरेद्रोगान्नतथानागतानपि॥प्राप्तांश्चनाभिमन्येतसके वल्याश्रमेवसेत् ॥३१॥संध्यास्नानंतपः शौचयंस्यरिक्तं चतुष्टयं रमणंचाद्वितीयस्यसकैवल्याश्रमेवसेत् अंतःस्थानींद्रियाराण्यंत हिष्ठान विषयानुबहिः शक्नोतियः सदाकर्तुं सकैवल्याश्रमे वसेत् ॥३२॥ एवंसंन्यासाधिकारवत् यस्यांतःकरणंशुद्धं जातंचेत्शु द्धाः इतिमनसिविवेचनं काय॥२८॥ परीक्षांतरं यदासहरतपापं कूर्मोगानीवसर्वशः इंद्रियाणींद्रियार्थेभ्य इत्युक्तरीत्याजातश्वेतशु दः ॥ ३९ ॥ यश्चदुर्जनेरितवाक्यकंटकविदोहदिनभवेत् सोपि शुद्धइतिद्वितीयापरीक्षा ॥ ३० ॥परीक्षांतरं यस्यसर्वेसमारंभाः कामसंकल्पवर्जिताः त्यत्वाकर्मफलासंगं नित्यतृप्तो निराश्रयः इतिप्रकारेणानुष्ठानवानशुद्धः ॥३१॥ परीक्षांतरं भागवते यदा स्यचित्तमर्थेषु सर्वेष्वेंद्रियत्तिभिः नविगृह्णातिवैषम्यं प्रियमप्रि ·राजाला यमित्युत ॥ १ ॥ सतदेवात्मनामान लि संगसमदर्शन हे योगादेयरहितमासपदमीक्षते ॥ २ ॥ अस्याः बदास्यचित्तं अतिलिवल सर्दिद्रियतिभिरथेषु वैषम्य नरहातितदाजा मनास्वप्रकाशमादानलीलतेएवंजालम्वेवशुद्धः॥ ३२॥ किंची पांडव्यंजन्मतारन्यैवैतादर्श लेपानीपरीक्षावांत पूर्वकरमवी पेततासीत् ततः पुण्यै पापनाशे संकल्पिते शुदहदयं जातंचेत परीक्षाज्ञेयायेषां सर्वत्र विचार्य किंचपुण्यपापयोर्चयाविधानचे बलिदैवतत्कई यथालिखितं उग्रवंचनदितिअन्ययाने लि सर्वधर्मशास्त्रतच्चसिद्धांतः सर्वत्रेति विवेचनीयं अष्टात. पुण्यविषयेतुउदाहरणार्थ पूर्वमुक्तहेमांतास्यास्तथासंति गोत्रमैत्रायद्विजस्वचेति पापविषयेउदाहरणयथा अज्ञा तागौळह्मणस्थानुगराज्ञासकल्पिता॥ तपासर्वापयेत्यत्तस्य वलिष्टजातं कथामति चेत् सागौः सीदत्कुटुंबस्यकनखलवा सिनोदिजस्य ऋजुशोलस्यासीत् तथामथुरावालिसीदतकुटुंबि नेहिजायवाक्चतुरायदत्तापुनश्यतोद्विजावुभावसंतुष्टिधनसुखर क्ष्यगतौराज्ञातुप्रमादाद्विवेकोनकृतः स्वकर्मणोतः सर्वपश्यन्यो बलिष्ठताजाताप्रथमभुक्तिशरठत्वरूपति अथपापेंगदिगणना तद्यथासीदत्कुटंबस्य द्विजस्य एकागोररद्वितीयं अज्ञातहरणं३ तृतीयं असीदत्कुटंबिनेदानं चतुर्थ ? पुनः प्रत्यर्पणे ब्राह्मणस्य अप्रसादः पंचमं ५ गोस्वामिनेगांदत्वाप्रायश्चित्ताकरणपष्ठं गोस्वामिद्विजमुख्य आसीत् उत्तमंपात्रं सप्तमं ७ राजनीतिरपि विरुद्धनीतिर्जाताउभयत्रहयं ८ सर्वमेलनेपानवांगकंजातं नि वारणमकृत्वागतः सरठोजातः उग्रवाददंगयुक्तवाहलवत्वंजा तंभोगेप्राथम्यंचजात। अथेंद्रस्यतुवचलेपोजातोविश्वरूपहनने नयथाब्राह्मणहत्या ॥ १॥ गुरुहत्या ॥ २ ॥ दीक्षितावस्था।

·१०४ धर्मराजका लेखा। ता॥४॥ येकामक्रोध लोमानां वीतरागानगोचरोसदाचारस्थि तास्तेषामनुभावस्थितामही॥५॥ एदनिष्ठाजाताचेत्शुद्धः॥२६ परीक्षांतरं वसतिहदिसनातनेचतस्मिन् भवतिपुमान् जगतोस्य सौम्यरूपःक्षितिरसमतिरम्यमात्मनोंतः कथयतिचारुतयैव शा लपोतःशालपोतोबालतरुः चारुतयासुकुमारतया रम्यंक्षितिरसं स्वस्थांतर्यथाकथयति एवं सर्वभूतेषुसौम्यतया विष्णुभक्तो पि विष्णुं स्वहदिवसंतंसूचयतीत्यर्थः यावद्धियेतजठरंतावत्सत्त्वं हिदेहिनः अधिकयोभिमन्येतसस्तेनोदंडमर्हति ॥२॥ अत्युष्णा न्सघृतादन्नादछिद्राचैववाससः अपरप्रेष्यभावाञ्चभूयइच्छन्पत त्यधः एवंनिष्ठानिष्ठितश्वेतशुद्धः ॥ २१ ॥ परीक्षांतरं यस्मिन्कामाः प्रविशतिविषयेभ्योपसंहृताः विषयान्नपुनाति स कैवल्याश्रमेवसेत् ॥ २८॥ यस्मिन् क्रोधः समंयाति विफलःस म्यगुक्तितः आकाशेसियथाक्षिप्तः सकैवल्याश्रमेवसेत् ॥ २९॥ अतीतान्नस्मरेद्रोगान्नतथानागतानपिाप्राप्तांश्चनाभिमन्येतसके वल्याश्रमेवसेत् ॥३१॥ संध्यास्नानंतपः शौचयस्यरिक्तं चतुष्टयं रमणंचाद्वितीयस्यसकैवल्याश्रमेवसेत् अंतःस्थानींद्रियाराण्यंतर्ब हिष्ठानविषयानुबहिः शक्नोतियः सदाकर्तुं सकैवल्याश्रमे वसेत् ॥ ३२॥ एवंसंन्यासाधिकारवत् यस्यांतःकरणंशुद्धं जातंचेत्शु डाः इतिमनसिविवेचनं काय॥२८॥ परीक्षांतरं यदासहरतपाईं कूर्मोगानीवसर्वशःइंद्रियाणींद्रियार्थेभ्य इत्युक्तरीत्याजातश्चेत्शु दः ॥ ३९ ॥ यश्वदुर्जनेरितवाक्यकंटकविद्रोहदिनभवेत् सोपि शुद्धइतिद्वितीयापरीक्षा ॥ ३० ॥परीक्षांतरं यस्यसर्वेसमारंभाः कामसंकल्पवर्जिताः त्यत्वाकर्मफलासंगं नित्यतृप्तो निराश्रयः इतिप्रकारेणानुष्ठानवानशुद्धः ॥३१॥ परीक्षांतरं भागवते यदा स्यचित्तमर्थेषु सर्वेष्वेंद्रियरतिभिः नविगृह्णातिवैषम्यं प्रियमप्रि ·पहलका वा यमित्युत ॥१॥ सतदेवात्मनात्मानं निःसंगसमदर्शन हे र गादेयरहितमालपदमीक्षते ॥ २ ॥ अस्पार्थः यदास्यचित्रं तिलिबलं सदिद्रियतिभिरर्थेषु वैषम्यं नगृहालितदाआ स्मानास्वप्रकाशमात्मानमीक्षतेएवंजालम्चेतगुबः ॥ ३२॥ किंचने पहबंजन्मलआरभ्यतावश तेपनियपरीक्षा वेषांत पर्वकल्मषौ ऐततासील ततः पुण्यै पापनाशे संकल्पिते शुद्धहदयं जातंयेत् परीक्षाज्ञयायेषां सर्वत्र विचार्य किंचष्पापयायाचित्रानचेद चलितदेवतत्फलं यथालिरिवतंगत्वंचकूत्रविनवतिअन्यथाने लि सर्वधर्मशास्त्रतत्वसिद्धांतः सर्वत्रेति विवेचनीय अष्टांत पुण्यविषयेतुउदाहरणद्वयं पूर्वमुक्तहेनकांतारूपशास्तथात कृति गोत्रमैत्राख्यविजयचेलि पापविषयेतुउदाहरणंयथा अज्ञा लागौनाह्मणस्यनुगराज्ञासंकलिता तपासर्वपुण्यो यस्तस्य वलिष्टंजातं कथमिति चेत् सागाः सीदत्कुटुंबस्यकनखलना सिनोद्विजस्य ऋजुशीलस्यासीत् तथामथुरावासितीदनुकुटुंबि नेडिजायवाक्चतुरायदत्तापुनश्चतौद्विजावुनौस्वसंतुष्टिधर्मसुसंर क्ष्यगतौराज्ञातुप्रमादाद्विवेकोनकृतः स्वकर्मणोत. सर्वपुण्येन्यो बलिष्ठताजाताप्रथमभुक्तिशरठत्वरूपति अथपापंगादिगणना तद्यथासीदत्कुटवस्य द्विजस्य एकागौरद्वितीयं अज्ञातहरपर तृतीयं असीदत्कुटंबिनेदानं चतुर्थ ? पुनःप्रत्यर्पणे ब्राह्मणस्य अप्रसादः पंचमं ५ गोस्वामिनेगांदत्त्वाप्रायश्चित्ताकरगंषष्ठं ६ गोस्वामिद्विजमुख्य आसीत् उत्तमंपानं सप्तमं ७ राजनीतिरपि विरुद्धनीतिजोताउभयत्रद्वयं ८ सर्वमेलनेपानवांगकंजातं नि वारणमकृत्वागतः सरठोजातः उग्रत्वादकंगयुक्तत्वाइलवत्वंजा तंभोगेप्राथम्यंचजात। अथेंद्रस्यतुवचलेपोजातोविश्वरूपहनने नयथाब्राह्मणहत्या ॥ १॥ गुरुहत्या ॥ २ ॥ दीक्षितावस्था। HARANI ·१ १०६ धर्मराजका लेखा। ३॥ शस्त्रेणवधः ॥ ४ ॥ भागदानकालेभोजनकालेवधः ॥ ५॥ स्वस्यऋणापकरणार्थलेनभागस्येत्यनपराधित्वं ॥६॥ तिवनलेपोजातः अन्यथामहापापंशतजन्मानुपायीफलदानेभव तीतिशास्त्रं इंद्रकृतपापस्येदानीमपिस्त्रीभूजलरक्षादिषु अनुव र्तमानत्वात् वचलेपताजाता इतिविवेकातथाप्रथमंतत् उग्रस्या धिक्यं अत्युग्रस्यच ततआधिक्यं वजलेपः सर्वतोधिकः तस्य वाक्षयंपुण्यमितिनामातरं १ तबदेशकालपात्रकर्मसंपत्तौ भवति यहादेशकालपात्रकर्मश्रद्धात्मेतिषड्भिः संभवति यथाएकेनमहा पापं द्वाभ्यायोगेउग्रत्वं त्रिभिरत्युप्रत्वं चतुर्भिर्वजलेपः इतितथा चकर्मदेशकालपात्रेतिचतुर्णा संयतौवजलेप:श्रद्धात्मेतिषण्णांचा भवति इतियोजना एवं देशाः पर्वाणिच तद्यथाकृच्छ्रपर्यंत फल दाउपास्ततऊर्ध्वकृच्छ्रत्रयपर्यंतफलदाअत्युग्राःततऊर्वष्टकृच्छ्र फलदा वजलेपफलदाः एतव्यतिरिक्ता यथारूपफलदाः एवंपर्व सुविचारणीयं तथाअन्नजलऔषधादितोभवतितदपीश्वरकृपये वभवतिअन्यथानेतिवेद्यं गहनाकमणोगतिरितिशास्त्रात् तथाक मणाकर्मनिहरिश्चअविद्वदधिकारेएवेतिपूर्वमहर्षिभिःसिद्धांतित। अथसंक्षेपेणकलितरणोपायेषुतारतम्यमुच्यते तत्रमूलंमानुष्यंभ वाब्धितरणेपूर्वतीरभूतंसर्वेश्वरोविष्णुरुत्तरतीरभूतः विष्णुःपरमो देवानामग्निरवमइतिश्रुतेः तस्यासाधारण नामानिवासुदेव ना रायणमधुसूदनत्यादीनि तत्रवासुदेवः परागति रित्यादिषु स्पष्ट परत्वं तत्फलं मोक्षस्तत्कैकर्य वा तत्रोपायः पाकदशापन्ना प्रप त्तिः तच्छकलावाश्रवणस्मरणकीर्तनादयोऽमोघरूपाः तत्ररु चिवासनाभ्यामुपायांतरत्यागश्चावश्यमपेक्षितस्तल्लेशस्वीकारे पिप्रपत्तिनश्यति ब्रह्मास्त्रवत्समाधिज्ञैयाअयमुपायोऽत्युत्कृष्टोऽमो घरूपः प्रथमः सर्वेउपायाः प्रपत्तावंतर्भूताः ततोन्यूनः कर्मयोगः ·प्रमेशजकालवा कार्यमित्येवसत्तामगति आपलोगहनः सुलभ मनोनिग्रहे ने तायुगधर्वः ततोचूनोभक्तियोगः पाकशापनो द्वापरयुगधर्मः ततोन्यूनोज्ञानयोगोबहुकिष्टकतुयुगधर्मः एतेसस्वस्वयुगे भ धानाएवजपरयुगे गौणाकिटाश्यततोन्यूनोदेवतांतरभक्तिरूप पोलोयांगांतनुंभक्तः इतिरन्तेः येप्यन्यदेवताभकारतेषिमता जलोई ने कालात्मनोनित्यत्वाहिलंबानमोक्षमागिन इतिन्यायान साचपाकदशापनाचेटुपास्यदेवतालोके गत्वा तंदेश्वर्यमल्पंवी स्यतदुपरितनं विमानसुत्कृष्टच वीक्ष्यतन काचविधते पुनराव ज्यतत्रभर्तिकरोति सापाकशापनाचतलोकेनयति तन्नाधिपूर्वच दल्पमूर्ध्वस्थित चिमानाल्लोकादायीत्य ततोपिविरको नवाव्या मागत्य तत्रभक्ति विधत्ते ततस्तृतीयदेवताविषये पाकदशापना चेतवनयति तत्राधि पूर्ववतुपरितनदेवतापेक्षयाल वीक्ष्यविर तः सन् भवाटव्यामागत्पतद्देवता विषयेभक्तिं करोतिएक्यावन्म धुसूदनप्रपन्नेषुनगच्छति तावद्भवाटव्यांपरलोकेचनमतियमाज्ञा तहतिज्ञेयं येप्यन्यदेवता भक्ता इतिस्मतेः अदिधिपूर्वकालन भावादितिभावः भ्रमणंचेदपाचक्रवत् श्वावता बहुकालसाध्यक्षेत्र अनेकजन्मसंसिद्धः इतिस्मृतेः अतोयं मार्गो बहुजन्मसाध्यो कत्र मणरूपोलेयः यथागंगासागरान्नौकामार्गेण हरिद्वारं नौकाबाहक पुरुषैः प्रत्यहं गच्छन्योजनं गच्छति तद्वत परंतु देवपूजारतोजा त इतिप्रशस्यः ततोन्यूनःप्रयोजनांतरपरः सतुसंसारीएरपुरुषः परंतुतस्याप्यास्तिकतां वीक्ष्यकलौ प्रशस्यएव अयमत्र संग्रहक लौ पाकशापन्नप्रपन्नः मुरूपः उपायांतरपराः कर्म ज्ञानभक्तियुगांतरधर्मपरा तेभ्योन्यूनादेवतांतरपराः तेभ्योपिन्यू नाःप्रयोजनांतरपराः इषणात्रयप्रभृत्युपेताः संसारिणएवपरत्वेते सर्वेपिप्रशस्याःपूर्वोक्तरीत्याआस्तिकत्वात् एवंपूर्वोक्तरीत्यापरी ततोन्यूना ·धर्मराजकालेखा। क्षांविधायस्वात्मनिस्वयमे वेतिनिष्कर्षग्रहीत्वेदं कुतोवापिस्त्री' सांशतकर्णगं नकरोति हिजोयादृत्तावत्स्याहणवान् मम इतिग्रं थनिर्माणक वाक्यं सप्तसप्ततिकोट्यस्तु रससप्ततिलक्षकाः सदा चारवतांनृणामेतेश्वासाः शताब्दिकाः २ तत्रापिबाल्यवार्धक्ये तथैवनिशिनिद्रया भागत्रयस्वतोगच्छेत्तु-शएवशिष्यते ३ अथ कर्मविवेके उपपत्तिः तत्रप्रथमपुण्यं ततःप्रबलं उग्रपुण्यंत तःप्रबलं अत्युग्रपुण्यं ततः प्रवलं वजलेपः तस्यैवाक्षयं पुण्य मितिनामांतरपर्यायःएवंप्रथमं पापं ततः प्रबलं उग्रपापं ततःप्र बलं अत्युग्रपापं ततःप्रबलं चलेपपापं एतेसर्वेपि स्वस्ववि षये एकपाद द्विपाद त्रिपाद चतुष्पादभेदेन चतुर्विधा उत्तरोत्त रं प्रबला उभये इति योमध्येतत्तत्पापस्य निवारणं तत्समबलेन पुण्येन सम्पग्विचार्यकर्तुशक्यते सश्रेयान् अन्यथासर्वेषां पर लोकेइहलोकेवा पृथक पृथग्भोगः स्वस्वकाले एवतत्रपुण्यस्य नदीप्रवाहवत् परंपरामार्गेणोत्तरोत्तरमार्गेण वाभोगः उग्रस्यतु परलोकेसर्वेभ्यः प्रथमंन्गराजवत् अत्युग्रस्यइहलोके एवएक पादाद्यनुसारीबलेन प्रथमंप्रथमंभोगः यथारावणस्यात्युग्रंपापं एकपादंवर्षमध्ये एवमुक्तं यद्यपि हरणं परदाराणामत्यागोजीव हिंसनं राक्षसानांस्वभावविधितोधर्म एव तथापिताशपा तिव्रतधर्मनिष्ठविषयेऽत्युग्रपादमितंजातं हिरण्यकशिपोस्तु यावञ्चतुष्पादपूर्तिःपापस्यप्रल्हादविषये अपचारैर्न जातातावन्न हतः तस्मिन्नत्युग्रतपसाचतुष्पादपूर्तिरूपिणापापस्यबाधितत्वा त् यदाचतुष्पादपूतिरत्युग्रस्यपापस्यजातातदैवहतःएवंशिशुपा- लविषये पिअत्युग्रस्यइहैवभोगः अत्युग्रात्प्राबल्यं वजलेपस्य यथाविश्वरूपहन नेइंद्रस्येतिपूर्वमुक्तमेव अतएवेंद्रेणविभागःकृ- तः तत्प्रायश्चित्तंतु कर्तुमशक्यं वचलेपत्वात्कुतइतिचेत् वचले ·धर्मराजकालेखा। १०९ पस्यप्रायश्चितं वत्रलेपपुण्येनैवकर्तुं शक्यते तञ्चेश्वरपूर्णकृपांवि नास्वेच्छयान सिद्ध्यति यथाकाकासुरविषये वजलेपपापस्यव बलेपपुण्येनइहैवनाशःएवंदुर्वाससोपिउक्तंचत्रिभिर्वर्षे स्त्रिभिी सै:त्रिभिःपक्षैस्त्रिभिर्दिनैःअत्युग्रपुण्यपापानामिहैवफलमश्नुते , अत्रचत्वारोभेदाएकद्वित्रिपादादि विषयकपुण्यपापसूचितभेदज निताश्लोकाउक्ताइतिवेद्यं अन्यच्चयादशपुण्यस्यभोगकालेभरणे तादृशलोकप्राप्तिः स्यात्प्ररब्धितत्वात्एंवयादशपापस्यभोगका लेमरणसति उग्रात्युग्रादिपापनुरोधेनतल्लोकप्राप्तिः तत्पापभोग स्यप्रारब्धितत्वात् एवंमुभयविषयेप्यूह्यं अतःकारणादिहैवकर्म विवेकोबुद्धिमताविचार्यकर्तव्यः गहनाकर्मणोगतिरित्युक्तत्वादि तिदिक् कुरुक्षेत्रैकदेशस्थकमलाग्रामजन्मवान् श्रीमान्गोविंद शर्मेति नाम्नाविख्यातकीर्तिवान् ॥ १ ॥ श्रीपूर्वश्चेतरामोभूत सुतः सवशास्त्रवित हरेर्नाम्नांलक्षसंख्यांप्रत्यहंजापकःसुधी॥ ॥ २ ॥ श्रीमगिरिधदासाख्यस्तत्सुतोखिलशास्त्रवित् ॥ वि शिष्टाद्वैतसिद्धांततत्त्वपारप्रदर्शकः॥३॥गीतारामोभवत्तज्जोगुरोर्दै वकिनंदनात् लोकिकंवैदिकंज्ञानसंप्राप्तोज्येष्ठसोदरात् ॥४॥ कृत्वाकर्मविवेकेतिनामतश्वार्थतोपिचायथाशास्त्रमहंकु.सीतारा मपदार्पण॥५॥रसवेदांकभूवर्षेशकेरुद्रधृतौतथा इषुमाससितेपूर्ण दशम्यांशुक्रवासरे॥६॥इतिश्रीकर्मविवेकेपरीक्षाप्रकरण।इतिश्री कुरुक्षेत्रांतर्गतकमलाग्रामवासिश्रीगिरधारीदासपुत्रगीतारामनि मितेकर्मविवेकेउपपत्तिप्रकरणंसमाप्तं ॥शुभमस्तु ॥ श्रीरामः ॥

·श्रीमहाभारत संस्कृतसटीक उत्तममोटा टाईपका अनुक्रमणिका सहित॥ महारं त्रीवेदव्यास भगीत औपंचमवेद संज्ञा होने से किो पप्रशंसा करना निरर्थक है हां इतना जलस्ते कह सकते हैं कि जो १२ महीने पहिले ६० रु०और ८० रु० को दुर्लनया दही पुष्ट कागज और अक्षर नवीन उत्तमझ्याही गयापतकृष्णा- जोके छापेका हमने सबका सब १० पुस्तक लेलिया है और ग्राहकगणोंके सुभोति के लिये ४०१० सूस्य डाकमहसूल ५॥ रु. एक्खा है बहुत पुस्तक निकगई और बराबर बिकती बलीजाती है महाशय विद्वज्जन शीघ्रही ले लीजियेन हिंतो पूर्ववत् मूल्य हो जायगा. অশাল জলবাথাকি। ভাল নয়। औरमाहात्म्य वाषाटीका सहित। श्री वेदव्यासप्रणीत अठारहों पुराणों में श्रीमद्भागवत सबसे कठिन है और इसका प्रचार भारतखण्डमें सबसे अधिक है यह ग्रंथ क्लिष्टताके कारण सर्वसाधारणको टोका होनेपरभी अच्छी रीतिसे समझना कठिनथा कोई स्थलमें बडे २ पण्डितोंको भी बु दि चक्करमें उडजातीथी इसलिये विना संस्कृत पढे सर्व साधार- ण पंडित व स्वल्प विद्या जाननेवाले भगवद्भक्तोंके लाभार्थसंस्कृ त मूल व अतिप्रिय ब्रजभाषाटीका और संबंधित कथाओंसे अ- धिक उत्तमोत्तम भक्ति ज्ञानमार्गी दृष्टांत देकर उत्तम टाईपके अ- क्षरोंमें विलायती बढिया कागज देकर हमने छपायाहे सबके सुगमार्थ मूल्य १५ पंद्रही रुपैया रक्खाहै

·बहनो चामा रमावण अभी हमारे यहां पर सिरदे कानु
सार परमोना कुणीहै जो अन्य किसी स्थानमनटीपी इसमें
अत्यात बदनादन मुल उपजाबन पावन नये नवे सलग वदावे
जल कि दोहा (शशियल लिए गाना नहुष, बटे माल
साना लोक वेदते विमुख भा, भवनको वेनुसंधान ) पुनः का
विनाहिदीन दुरा इत्यादितो इन्द्र, बुध नहु विगत
का पूर्व जसंग सुथरे अमरान नीच नोटानुसार शिवा गया है
नही उम्पूर्ण कथा सम्बन्धित निहाल गाय पककया लो.
चन्दारी, शब्दार्थ, आदि लिखेगये?, मूल्यकालमा
चिकनेका ३० महसूल आठ आना
पारमा अर्थात् अष्टाददय
मुल नापाटीका।
सर्वहस्थमात्र के लिये जयंत प्रयोजनीयवादका सार
सापामोलम हातभाविक रामदयाआधह कि कलिमय
सेचियाके रोगदरहरनेको कल्पतल है और केवल सही
नराजे महनसेवेच प्रमाणिक मिनाजाताह एक एक पुस्तक स्वर
इस्थमात्रको अवश्यलेना चाहिये की १००
शुकसागर अर्थात् श्रीमद्धा भाषावारहोस्कंध
पद्यपि भाषा नागवत कई एक स्कवियोन बनाइ परंतु मलस
मिलान में यथार्थ मिलती नहीं इसलिये हमने ब्रजपोलीमे स.
स्कृत भागवतका भाषा होलानुवाद कराकै अत्यंत शुद्धतापूर्वक
पंडितोसे बनवायके उत्तम अक्षर कागजम छापाह और विलय
ता कपडेकी उत्तम जिल्दबंधी हईहेमहाहाय पाठकगण इसको
एकबार मगरकर देखना जिस लोकले अर्थको चाहिये मुलसे
निलालना मस्य १७ 5 मानह
ANALAN

·इति
कर्मविवेक
अर्थात्
धर्मराजका लेखा
समाप्ता

·No text on this page.