Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
Pramanyavadgadadhari Krodpatram Sr.no.-285
Front matter
॥ श्री.॥ भानन्दयनविधोतिसुमनोभि. सुसस्कृता । सुवर्णाऽतिभव्यामशतपत्त्रपरिष्कृता ॥१॥ चौखम्बा-सस्कृतप्राधमाला मजुलदर्शना। रसिकालिकुल कुर्यादमदाऽऽमोदमाहितम् ॥ २ ॥ स्तवक-२८५ AILY SN BA 24738 RY अय श्रीकृष्णम्मट्टविरचितम् । नामाण्यवादगादाधरीक्रोडपतम्। श्रीगणेशाय नमः॥ हरिपादौ नमस्कृत्य कृष्णो नारायणानुजः । विवृणोत्यध्यक्षटीको गदाधरपदाथयाम् ॥ १॥ प्रत्यक्षदीधितिप्रोटिप्रौढ गादाधर मते ॥ प्रचारच्छोराजनाथैः साहस क्षम्यतां धुधाः ॥२॥ मूले अथेति । अत्र प्रमाणतरवं विविच्यते इति योजना । अथ मङ्गलस्य कारणतानिरूपणानन्तरम् । अत्र* कर्तव्यग्रन्थे । प्रतिपाद्यत्वं सतम्यर्थः तस्य प्रमाणतोऽन्ययः । तस्य विविच्यते इत्यत्र धात्वर्थविवेचनघटकयोधेऽन्धयः। मयेत्यध्याहृतस्य गङ्गे- शमिश्रेणेत्यर्थः । कृतिजन्पत्वं तृतीयार्थः तस्य धात्वर्थ विये. चनेऽन्वयः । विवेचन परमतानेराकरणपूर्वकस्वमतव्यवस्था- पनम्, व्यवस्थापनञ्च प्रमाणवत्तया वोधनम् बोधद्वारकं विषय. त्वं कर्मलकारार्थः । प्रमाणतरचमिन्द्रियादिचतुष्कत्वसमनियत- प्रमितिकरणत्यम् । तथा च गहेशमिश्रवृत्तिकृतिजन्यताहशस्वमत. कधनविषयो निरुत प्रमाणतत्वमिति वाक्यार्थः। परमकाक्षणिकः परेकविशतिदु खप्रहरणेच्छा उद्दिधी तदुपायेच्छा करुणा सा च परमा सफला शास्त्रार्थशानद्वारा मुक्तिसम्पादकत्वात् । स्थानं प्र- भेदः। तथा चोक्तम् । अनानि वेदाश्चत्वारोमीमांसा न्याय एव च । धर्मशास्त्र पुराण च विद्या ह्येताश्चतुर्दश ॥ आयुर्वेदो धर्नुवंदो गान्धर्वधेति ते प्रयः । अर्थशास्त्रं च विशेष विद्या घटादशैव तु ॥ इति । पतद्विशेपणेन अध्ययनधर्मलामः । दुःखस्य पढ़साक्ष्यकथनं । २ प्रत्यक्षगादाघया प्रोडपनेषु तदनुभयधारापत उद्धारबाघशकावारणाय गावाची नवेनि । थीदृष्णानिनमस्कारोंत्तरकालीनगुरुचारितवाक्यास्मरणोत्तरका. रोनस्प दीधिति कृत्कर्तृक यरप्रत्यक्षचिन्तामणिवियरण तद्विरण. स्य का गदाधर ति दलोकार्थ । स्यविधरणे तार्षिकसमवतसु- खजनकत्वान्यय । गुर्विनि । न च विनायक्स्तवपाटादे पृषति मध्वसहेतुत्वैपि गुरूपदोचारणस्य तथात्यमप्रमाणमिति वाच्यम् त- दधानस्परिट यशानस्य मङ्गलस्यात् तस्यायुघृतमितिकमात्यम् । *तदुरूपम् यर्थस्यैतरापरिशीलितत्वादिना सम्बन्यसम्पादनम् तत्सम्पत्तिप्रयोजकन्यापार कर्ताऽजयः । स च प्रकृते माश्रय मात्रम् । परमप्रपि । तत्सहकारित्व गुरुवाक्यमहकारित्वम् । गुरुपाक्यजन्यशाग्योधस्थावीतत्वेन विवरणनिर्माणऽनुपयोगाया. चौ सहकारित्व चेति । परम्परया सस्कारद्वारा | *फल - स्म- रणम् । यद्यपि मनोनिष्ठतादृशसहकारितानिवाहकन्यापारोत्तरत्वं विवरणनिर्माणे लभ्यते तथाप्युपयोगित्यान्तनोपयोगितावच्छेदकीभू. तसस्कारविशेषसाहित्य लम्यत इति तदधीनार्थनिश्चयस्यैवोप. योगित्वममित्याह तधाचेति । सस्कार उद्छ । मनसेत्यस्य निश्वयेऽन्वय । तादृशमनोजन्यायनिश्चय स्मृतिर्मानसबोधोया। सनीचीनत्वरूपविशेषण तु अथै राजनिविशेषणलाभार्थम् । तथाधमनसोरमम्बन्ध न लमेतात. सम्बन्धयत्यमुत्तम् । सम्य ग्यश्च सरकारोऽनुसन्धान था । वस्तुतो निबद्धव्यमिति पादः । सम्पसब्यमित्यस्य स एव घाऽपः । परिशीलन सम्पराशानन् तच शास्त्र नन्नामप्पांना पोपणस्य पुरानां च तानयस्य । पर च मिश्रप्रभृतीनां ताशसंस्कारानुद्वोधात्परिशीलने परी. ग्यमिति मूचितम् । अनवार्यतात्पर्यव्यतिरेकेण तात्पर्यविषयत्व व्यग्यत्यम् । तदुत्वान्तरमाह सिद्धान्नति । सरायादपि दुख जायते । सन्तापसन्तानोपशान्त सरोदर्शनाद्वारकत्यादवगाहने नेति । शान्तत्वेपि सरसादृश्य दुखध्वसहेतुनया 1 सरसि अन्तः प्रदेशो द्वारम् । दार्शन्तिरे तदाह स चेति ।निगूढ वम् इतरापरिशी. स्तित्यम् । तत्वावरन सिद्धान्नितार्यतावच्छेदकप्रकारकप्रमााएतेन मिश्रप्रभृतीनामर्थवर्णने सिद्धान्तपिरोधो व्यखितः । विधान व्या- पारः रयान्ते वृति दाटांन्तिके तदन्यः । यद्यपि सरोरूपसिद्धान्त. .
प्रामाण्यवादप्रकरणम. ३ विशेष्यकताशातावच्छेदकप्रमापातम्प्रवेशानुकूलव्यापारोत्तर. कालीनत्वमर्थः तथापि धाक्याशानस्यैव चाक्यप्रयोगोपयोगि- स्वात्तथाविधानःप्रवेशानन्तयमाह नदयगाोनि । अर्थसझेपे न्यून- तेत्यता सहितकोनि । प्रसिद्धमणेनाय किरणो तमाम प्रन्यस्येति । अर्थे पट्यान्ययः ।प्रकाशान्याय शानजन्यत्वं वा पाट्यर्थः । एक- वाफ्यमानभिज्ञानां न स्वतो दुरूहांचनामाणग्रन्थनवार्थज्ञान- सम्भव इत्यतो विवरणेति । तत्समानार्थकबाजुशवप्रयोगो वि. घरणम् । सम्बन्धे तृतीयाांधीनत्यान्ययः । करोति व्यापारी धात्यर्थः चिन्तामणिग्रन्थतत्त्वार्थवाधी योऽल्पनरजनसम्बद्धस्त- मित्यर्थतो लभ्यम् । एवं च तत्तज्जने तत्वार्थयोधाभावोच्छे- दनिर्वाहको यस्तत्र सत्यार्थबोधोत्पादप्रयोजको विवरणरूपो व्यापारस्तनिर्मातेत्यर्थः । निर्माणेनेति तृतीयान्ननिर्माणपदार्थलभ्य- भेदस्य फलितत्वात् । चिन्तेति । बहुतरशिष्यसमग्रेतो यश्चि. न्तामणिग्रन्थहरयार्थबोधस्तदनुकूलविवरणकन्यर्थः । प्रवृत्यर्थमि- त्यस्य स्वीयनन्यस्य चेत्यस्य च त्रितयेऽन्वयः(१) अभिधेयवघटक- प्रतिपरंपवाये जन्यत्वं पष्टयर्थः इतरयोनिहत्वं तदर्थः । प्रयोजनयत्वायामयसम्बन्धावाहेत्यवतारणं शकते यद्यपीति। तुल्यता फयनकमत्यन सादृश्यम् । मान्धीक्षिकीप्रतिपाद्यमश्र प्रनि. पाधने इत्यनुक्त्या प्रमातत्वमा विविच्यत इति विशिष्याभिधेयप्र- दर्शनवाजमाविष्फतु दीधितिकृतां तथाभिधानमिति समाधते । तथापीति । यदि प्रन्थस्य प्रयोजनवत्ताशाने विशिष्याभिधेयज्ञानं नापेक्षितम् तदा प्रयोजनमत्तायाः कृयनपि तजमानं न स्यात्सम्बन्ध घटकप्रतिपाद्याशानादित्याशङ्कायां सामान्यतो घटकीभूताभिधेयक्षा. नमादाय स्वजनकज्ञानजनकत्वसम्बन्धन प्रयोजनयत्यमुपपादयति पतदिति । तृतीयार्थीऽभेदः सामान्यपदार्थऽन्वेति पतप्रन्यप्र. तिपाद्य सप्रयोजनज्ञानविषयः शास्त्रप्रतिपाद्यत्वात् । यद्वा मुक्तिहेतु- शानविषयः पतन्यप्रतिपादः आन्धीक्षिकाप्रतिपाद्यत्वादितिरीत्या एतद्वन्यप्रतिपाद्य सप्रयोजनशानविषय इति मानसम् । स्वजनक ज्ञानजनकत्वरूपसम्बन्धघटकीभूतं यन्मोक्षहेतुतानाप्रतिपाद्यस्य- (१) प्रयोजनाभिधेयसम्पन्धत्रितय इत्यर्थः।
४ प्रत्यक्षगादाधर्षा पोडपत्रेषु रूपसामान्यधर्ममितापच्छदवज्ञान तज्ञानस्थ सम्भवात् । विशिष्य तदशानेऽपि प्रयोजनबत्ताशानाकुण्ठनाद्विशिष्य तशा. नस्य फलान्तर व्यसायतु तुल्यतयोपादानमिति भावः । तम तस्प फान्तर स्फुटपति प्रतिपाद्यस्येनि । सामान्यतः प्रति- पाद्यस्य ज्ञान प्रयोजनमत्तानानोपयोग्यपि न प्रत्युपयोगि अन्यथा प्रतिपाद्यस्य मुक्ति हतुवानपिपयत्यसशये प्रमाणतत्वं न शातमिति प्रमाणतत्व बनाशातत्वनिश्चयपि ग्रन्थश्रयण प्रवृत्तिन म्यादत फल तावच्छेदकरूपेणव शातत्यज्ञानस्योपाये प्रसिंपत्तम् । तम्य च विशिष्य फसानाधीन वाद्विाशप्य त शानमपेक्षितमा नया घ वि. शिष्य प्रमाणतत्वज्ञानमूठकप्रमाणत्यवान सातत्यानश्चयसम्भवाति शिप शानच्छाधीना तत्र प्रवृत्तिरिति भाय | AIRATRIनुधा. धन तदिच्छानिर्वाहार्थम् । यद्वा सामान्यतो मुनि हतुशानविषयता झानेपि प्रमाणतत्वेन तत्पन्दहयाधकामाव इत्याशयस च धि- शिष्य तयाने मोक्षजनतासन्दहपर्यवसन्न मनो न प्रवृत्ति 1न च विशिष्य शाततासन्देहे भगृत्युच्छदभयेन विशिष शानप्रदर्शन व्य. धम् तस्य तासन्देहानुच्छदकत्वाविति याच्यम् । विशिघ्य शातता निश्चयद्वारा तस्य तन्निवर्तकत्वात् । यद्वा सामान्यत: प्रतिपाद्यस्य मुक्ति हतुशानविषयतासन्देह तमानस्य मोक्षजनकतासन्देहपर्य बसायी अतो विशिष्य तादृशविषयनानिश्चया विशिष्य तज्ज्ञानमि. त्यर्थ । मूलानुरोधेन दोधिती विशिष्येत्यध्याहार्यम् अतो न सादा- ति न्यायनिराध ( *पृथागतिक एव च फलवच्छात्रोपकरणत्यने. त्यस्य प्रयोजनवरवाशे एवान्धयोप्युपपद्यते । तस्या निरुक्तजनकतायाम् । सामान्यतः तद्वत्ताव्यावृत्तये उपलक्षणव्यावृत्तमिति । विशेषणत्व तत्वालामच्छिन्नतद्वत्त. रूपम् तस्यत्रोत्तरकालीनोद्धाराप्रयाजक्त्वात् । न चति । न च ससारविशेषणवेयर्थ्य मशक्यमय तदसत्वे दुसित्वस्या पलक्षणत्वे मुक्तघु उद्दिधीपीविषयत्वापत्ति विशेषणत्ये स्व. गिणा तदनुपपत्ति ससारविशपणसत्त्वे च दुखित्वस्योपरक्षण तया स्वर्गिणामपि सङ्घ इति वाच्यम् । दु खपङ्कनिमग्नत्व तत्प्राग भाववस्वम् दुखित्वमेव वा दुखमेकविंशत्यपि तथा च तद्विशपण मिति-शासहते दुखित्य न जगरपदार्थतावच्छदकम् पृथग्दुख प्रामाण्यवादप्रकरणम् । - त्यादिविशेषणात इति तुबोध्यम्। कियेतेति । तदकरणाद्धेनोरित्यर्थः। दुखि जगदुद्भूतं भवयिति नेच्छा अदु:खिजगदुपगमापत्तेः फिन्तु जगदुभूनमास्त्वत्येवेति तथा न कृतम् ।धनी मुखीत्यादिवदुहिधी. पीविषयत्वप्रयोजकत्वेन दुखित्वं विवक्षति श्यत इति । जगदिति- श्रयच्छदकावच्छेदनैध विधेयान्वय औत्सर्गिकः अन्यूनानतिप्रस. तत्यनियतं च स्वरूपसम्पन्धरूपमवच्छेदकत्वम् तश्च संसारस्यैव न तु स्वर्यवृत्तिदुःखित्वस्य अतो योजनयापि तथा न कृतमिति भावः लाभायति । तेन संसारित्वस्याचेतनशरीरसाधारण्ये नोचार. याधस्य निरासा । यत्किञ्चिदकात्मोद्धारेच्छया महत्तरशास्त्रप्रण- यनव्यर्थमतमाह लक्षणयापति* अपिना शक्तिसवदो दृष्टान्तार्थः। जगदृत्तिसम्हत्यमाणोद्धारेच्छाविषयत्वे प्रत्येकमुद्धारानुपपत्तिरते- स्तत्तत्संसारावच्छिन्नयावल्लाभ आवश्यक: अत एव विशिष्य सक- लजीघानामान्यीक्षिकीशास्त्राध्ययनद्वारोद्देश्यतानिर्याहोऽभिधास्यते सथा चाशेषरूपार्थत्यागोऽयुक्त इत्यत माहेवेति । तल्लाभाविति" जगत्पदार्थभन्ने उद्धारेच्छाशून्यत्वसहितजगदुधारेच्छायोघेनार्थ- तस्तल्लाभादित्यर्थ । एपफारस्य पाषदर्थकत्वं स्वाध्यमाह केण गृहत पत्यत्र मिश्रादिभिरगतम् । तथा च समभिव्याहतपदार्थतावच्छे. यकसमानाधिकरणसकलमत्तधर्मावच्छिन्नरूपोऽशेष एयकारार्थी। तधर्मश्च विशिष्य संसाररूप पर प्राह्यः न तु तत्तयक्तित्वरूप: मुक्तानामुद्धारेच्छाविषयत्वापत्तेः । ननु व्यासज्यवृत्तिजगत्पदाथंघद- फामूहत्वावच्छिन्नभेदः प्रत्येकं जगायपि । नापि जगत्यव्यापकत्थे- नोद्धारच्छाविषयता प्रत्येतुं शक्यते तरसामानाधिकरण्यमाण तद्विषयत्वेनवोपपत्तेः । पस्तुतः जगत्यदात्संसार्यात्मत्वसमानाधि. करणसकलतत्समारघरवलाभेनवोपपत्तेः समूहनिवेशनमनुचितमे. घेत्यत आह । * अपवेति*। अर्थविद्याध्यात्मविद्येति पाठः | शिल्पविद्याव्यावृत्तयेऽर्थ- पदम् । अर्थज्ञानेच्छा मोक्षोपायेच्छा ।, ताशेति । शूद्राः शास्त्रार्थज्ञानयन्तो भनियति मुनीच्छायां शूद्रशरीरविशिष्टा- नामभानादिति भाषः इच्छाया इच्छापूर्षकत्वविशिष्टस्य न शुद्राय मतिं प्रयच्छेदिति निषेधात् । शद्रोपलक्षितधि. मादेरख्यापनस्य प्रत्यवायहेतुतापत्या शूदपदेन शुद्रावच्छिन ६ प्रत्यक्षगावाः मोडपत्रेयु स्थय सघ्र गिपक्षणादिति भाषः । देग्यशेनेति । फलादिपालेच्छ. येथुप्रयोगाद्विमादिमरणे घायनिकप्रायश्चित्तरिधियशात्प्रत्ययायान्तर कलानेऽपीय ताहानिध्पभावान नकल्पनमिति भाषः । ब्राह्म- गादीति । तत्रापि देवरशेनानाधिकारिणामशागसम्भवादिति भायः। ब्राह्मणत्यादीति । तथा च तथाविधेच्छै न ब्राह्मणाचपच्छिता. रमधर्मिफेति भावः शत्यधिशिएशरीर परिगृह्यतच्छानार्थशानघा. म्भूयावितीच्छा तु न मुनरस्तीति भावः । मनुशनशास्त्रार्थज्ञान- पन्तो भयस्थितीच्छायां शुदशरीरोपलक्षितात्मभाने मानाभाय: शानभागियेनेच्छायाः शरीरावच्छिनशानविषयकस्यनियमादित्यत भाह *अन्यथेति* कीटा अर्थशानयन्तो भवन्त्वितीच्छायाः सधादि- श्वानुरोधेन कीटशरीरोपलक्षितात्मविषयत्वातत्रैवतभियमभशादि- त्यर्थ । टोफेति । बाधितप्रत्यवायस्वीकारोऽस्परम निश्चीयमानेति । प्राचीनमते निश्चितप्रामाण्यकस्यय ज्ञान स्य निश्चयकार्यकारित्वादिति भायः । प्रथमसूप्रेति । पदार्थ तत्त्वज्ञानादिति पञ्चमी साधनत्वे शास्त्राधीमेति भाव । अई. तीति । तथाच प्रवृत्यमावारकुत्रापि न नि.प्रेयसो भवतीति भाव । ननु प्रथमसूत्रार्थज्ञानेऽप्रमात्यल्यायर्तयतया शास्त्रस्य प्रमा. स्वनिधायकत्यमत्राह *शास्त्राधीनेति अनुमितिशादयोधयदिशेषद- शनाधीनमानसेपि परतस्त्यमिति माघः । एतन्मते शारजन्यत्वं न प्रमात् लिङ्गम् तत्प्रत्यक्षस्यैवाभिप्रेतत्वात शास्त्रोपादानं च तत्र नि.. श्रेयसवायलाभाय । मन्धान इत्यनेनान्यदुक्तमन्यबुद्धमिति सूचित. म् प्रवर्तकशाने इनि । तथाच स्वार्थिप्रवृत्तिजनकमानधर्मिकप्रमाव- निश्चयसम्पादकत्यम् । परम्परया स्वमुक्तिसम्पादकत्व च तद्विषयी. भूतशानजनकतावच्छेदकत्यम्। ननु परम्परापदे ताहशतात्पर्यम्रमो दुर्घटः प्रमाणतस्येत्याद्यनिमप्रन्यासनतेरतस्तासङ्गमयति *प्रमाणे विपरम्परयेति । प्रथमतो मोक्षसाधनताझाने प्रमात्यनिश्चयः ततः शास्रवणस्य प्रमाणतत्वावधारणजनकताहालम् ततस्तत्र प्रवृत्ति रित्यर्थः । कथमिति । तथाच यदुक्त तयुधम् न स्वन्यदुक्तम् अन्य. युद्धमित्याशयः । समुखत एवेति । परम्परापदेन स्वजनकज्ञानजन- फायरूपसम्यन्धोक्तिसम्भवात् । मूले प्रवृत्तिसामान्यान्तःपातिथि. संपादिप्रवृत्तीध्यभिचारमुक्त्वा संयादिप्रवृत्तावन्यथासिद्धिमाह य.
प्रामाण्यवादप्रकरणम् । -~- हिति* साधगतासंसर्गकफलनिश्चयासत्वे तर्मिकप्रमात्यनिश्चयेपि प्रवृत्त्यनुदयात् नान्यथासिद्धिः। अर्थसन्देहस्य प्रवत्तंकतानिरसनाय यहिति । गादायाँ भेदकोटिकसंशयामाहमुक्त्वाऽत्यन्ताभाय' कोटिकतदसङ्ग्रहमाह पवामिति । व्याप्त्यभावाभावस्य व्याप्तयारम. कत्वेन यत्सशयत्येतावन्मामाभिधाने वक्ष्यमाणसंशयासट्टहामा वारमधमतो यरसंशयपदार्थ दर्शयति यत्संशयादिपदमिति* कि- विरोण मेयत्यादिना । अत्रेदं सूचितम् । यत्संशयत्वव्यापकत्यमेव प्रतियन्धकतायामुपादेयम । न तु व्याप्तिसशयरूपघटाभावनिश्चय मादाय घटवत्ताहाने वक्ष्यमाणयसंशयत्वावच्छिन्नत्यम् । व्या- त्यभायमायत्वेन व्याप्तिकोटिकव्याप्त्यभावसंशयसाधारण्यानु- राधन व्याप्तित्यावच्छिन्नाभापत्यावच्छिन्नकोटिकसंशयत्वस्यैव स्व- कपसम्बन्धरूपप्रशियन्धकतावच्छेदकत्वात् । व्याप्तिकोटिकसं- शयत्वस्य किञ्चिदूपेण व्याप्तिप्रकारकनानासंशयसाधारण्यना. तिप्रसक्तत्त्वाश्च । एव स्वरूपसम्बन्धरूपावच्छेदकत्वस्य हेतुघर. कत्वमनिराकृत्याने सामान्यविवक्षणे न्यूनत्वं न रायम् । असति- रिति न च व्याप्त्यभावाभावत्यापच्छिन्नकोटिकसंशयासनहेऽपि न क्षतिः व्याप्तित्वावच्छिन्नकोटिकसंशयत्वव्यापकप्रतिबन्धकतानि. शसम्भधादिति वाच्यम् । व्यतिरेकज्ञानत्वेन पर्यवसानानुपपत्तेरेव तदर्थयात् । एकार्थेति । अन्यथा सरुदुश्चरित इति व्युत्पत्तिविरोधः। चरमेति । षष्ट्यर्थस्य प्रथमविपपितायामन्वयसम्भवेऽपि पटस्य सं. शय इत्यादी पटीयविपयिताविशिएविषयिताथय इति नानुभवः किन्तु विपयिताविशिष्टपटीयविपयिताश्रय इत्येव । किञ्च ससम्य- धिकस्थले साक्षादन्ययितावच्छेदकेऽन्ययसम्भवे सत्कोटिप्रविधा. म्घयोऽव्युत्पन्न ' इति संशयपदार्थतापच्छेदकचरमविषयितायामेष तस्वीकार उचितः । अत एव संशये, पटविपयित्वं नास्तीति वा- धदशायामनुभवसिद्धः पटस्य संशय इति बुध्यनुत्पादोऽपि सन- छते । निरूप्यत्वस्येति । नव्यमते पटस्य न संशय इत्यादी पट. निरूपितत्याभासोल-यात्। संशयपदार्यान्तरमनभ्युपेत्याऽपि प्रथमः संशयपदार्थे एकार्थपरतानिवाई शङ्कते न चेति । उभयसाकाहा- यंत्वकल्पनागौरवमपि द्रष्टव्यम् । आहुरित्यस्वरसोदापनम् तवी- जंघ तात्पर्यप्रन्ये सदुष्परित इति व्युत्पनिराकार्यतपा नाना- ८ प्रत्यक्षगादाघयां प्रोडपनेषु - पपरत्वेऽपि म तिरिति । प्रतियध्येति सशयादिविशेषणम् । यद्पायच्छिन्नयत्तानिधप यद्पायच्छिन्नाभाषशानप्रतियन्धकस्त पायच्छिन्ननिययसमानधर्मि नापच्छेदककत्यर्थ | यद्वा स्वप्रतियध्यतया स्यसमानघमि तापच्छेवक इत्यर्थः । स्थ साध्यघटकनिश्चय पायच्छिन्नप्रकारितार्या यरमम्यन्धारच्छिन्नत्व साध्यघटक त सम्पन्धायन्छिन्नामावत्येन हेतुघटकला प्राधा । तथाच यद्पाय जिनविशेष्यकयपायटिनामावप्रकारक्सशयत्यादिव्यापकप्रति যমনবহুভিগ্নাবহুমাম্বিয়াকোলয় पारच्छिन्नजन्यमिति प्यास न दृष्टान्तस्यरुणमिद्धी । सशया- दौति । सशयदल एय निश्चयदल पर या इन वियन्नणीयम् एकतद्- लस्य त्याज्य पात् । एतदर्थमेवादिपदम् तत्र तद्वियक्षण व्यभि- घारामाधादपरत्र तद्विवक्षण क्षमिति न शवयम् । यस्तुतस्तु घटा दिपदेन विषयविशेष उपादेय तथा च याविषयाचशपामाथ- निश्चयत्यनियत व्याप्यमायसराय एष तनियत व्याप्त्यभावनि चय एप घेत्या तारपर्यम् । व्याप्तधमाघमशीनश्चपोमयस्य च न नियतत्ये मानामाव इत्याशय । तयटमेति । यदूपारच्छिन्नकोटि व मनायवघटकमिनरपद निश्चयपरम् यपारिटनप्रकार फत निश्चयत्य घटक मितरपद सशयपरमिति प्रमेण वाध्यम् । तृतीया रनि । तथा चानाहार्याप्रामाण्यज्ञामानास्वन्दितयद्धर्माव- मिलनविशेष्यस्यद्यनिरकज्ञानत्यव्यापक व प्रतियन्धकतायां निधे. यमित्यर्थ । यप्रामाण्यमशयास्कन्दितथ्यायभायसायादे प्रतिद भ्यपि न क्षति प्रानियन्धातायामप्रामाण्यज्ञानानास्पन्दितव्य. तिरेकज्ञानत्यव्यापरताया ययाघातात् । तवर्धति । समुदायपर्या- में समुदायिनि वृत्तेशज्ञानानिय यकतायच्छेदककाटो सशया म्यत्वस्याधिक्येषि प्राह्यन्यतिरेकचानत्रे तपामरायश्यकत्वात् । अन्यथा प्रत्येकवृत्त समुदायावृत्तिस्यापत्तारति व्यतिरेक्झान त्वत्वावच्छिन्नपर्याप्तिमम्बन्धा याच्य । तत्राप्यवच्छेदकत्व यदि स्व कामभ्य विशेषम्तदा मनवम्या अनतिरिक्त पत्तिय सदा गौर पात् कि स्वरूपसम्पत्यम्वच्छदकत्वेने यर्थ । गदि च प्रति पन्धाताया तादशधर्मघटकातिरिवानवछिनत्य यद्व्यतिरेका - प्रामाण्यवादप्रकरणम् ।। घगाहिन्वानष्ठावच्छेदकरवान्यज्ञानत्वनिष्ठावच्छेदकत्वान्यावच्छेदक- रघानिरूत्वामति यावत, यद्धा तादृशधर्मघटकातिरि- तावृत्त्यवच्छेदकताकत्वं यद्यनिरंकावगाहित्वातिरिक्तो यो शा. नत्यानिरिक्तः तदवृत्त्ययच्छदकतानिरूपकत्वम् इति यावत् , निवेश्यते तदापि यद्यानरकशागत्यव्यापकप्रतिवन्धकताया म्वरूप. सम्बन्धरूपयद्यतिरकज्ञानत्वायांच्छन्नत्वेन विशेषणीयत्वात् । न चयं स्वरूपसम्वन्धरूपानातरिक्तवृत्तित्वरूपावच्छेदकत्वद्वयप्रवेशमपेक्ष्य पर्याप्तिकल्प एव लाघवमिति वाच्यम् पर्याप्तिपर्यालोचननानिवेश व्याप्तिनिश्चये व्यभिचारात् प्रतिबन्धकतावच्छेदकापत्य व्याप्त्यमा- घवानस्थानत्र व्याप्तिनिश्चयस्याहेतुत्वात् । अस्माकन्यप्रामाण्यसं. शयास्कन्दितव्याप्तियांतरेकज्ञानतत्संशययोरप्रतिवन्धकतयाऽदो- पात् । यतु व्यापकत्वनिवेशकल्पे उक्तदोपवारणाय यद्यतिरे। कशानत्य यन्प्रतिवन्धकत्याध्यापकं तदन्यत्वं प्रतिबन्धकताविशेषण- मिति तन महागौरवात् । केचित्तु अनिश्चिताप्रामाण्यकयद्धर्म- धर्मितावच्छेदककयद्धर्मावच्छिन्नयतिरेकज्ञानत्वपर्याप्तावच्छेदकता. মানঘক্ষা যথাসাবহুমাতিস্বত্ব फारफशाननिष्ठतधर्मावछिन्नप्रकारकनिश्चयत्वावच्छिन्नजनकताक- मिति व्याप्तिः । अथ च तद्धर्मधर्मितावच्छेदककतद्धर्मावच्छिन्न- निश्चयत्वोक्तो तत्तद्धमावच्छिन्नप्रकारकज्ञाननिष्ठत्वानुपादाने धूम- त्वाचवच्छिन्नधर्मिकव्याप्तिव्यतिरेकज्ञानत्वन प्रतिबन्धकत्वे घ. .क्ष्यमाणरोत्या धृमत्वावच्छिन्नधर्मिकव्याप्तिनिश्चयत्वेनाहेतुत्यात व्य. भिचार इति तदुपादानम् । एवञ्च तधर्मावच्छिन्नमकारकत्वोया- दानं जनकतायां तद्धर्मायच्छिन्नप्रकारकनिश्चयत्वावच्छिन्नत्वासि- द्विशङ्काधारणायैव न तु व्याप्तिशरीरप्रविष्टम् । ननु हेतौ पर्याप्तिनि- घेशनमनर्थकम् प्रायविशिष्टवुद्धिप्रतिवन्धकतावच्छेदककोटौ अप्रा. माण्यज्ञानामावस्यैव निवेशात् । इह तु अप्रामाण्यनिश्चयामावस्ये- त्यत एव तद्बुद्धिवारणसम्भवादिति चेन्न अप्रामाण्यज्ञानव्यक्तीनां तद्यक्तित्वनैच सर्वोत्तेजकतया अप्रामाण्यनिश्चयव्ययभावाना. मपि प्राह्यविशिष्टयुद्धिप्रतिपन्धकतावच्छेदककोटिनिवेशेन पर्याप्सि- निवेशं विना व्यभिचारस्य दुरवात । अथैयमपि वास्तवयी. वच्छिन्नाभावशानत्वं •न प्रतिवन्धकतावच्छंदकतापर्यायधिकरणं प्रत्यक्षगादापर्णा प्रोटपपु समानुरोधात्म घ यसमावच्छिन्नविषयतानिरूपितव्यतिरंक्रयाय चियिषयताशारिवानापार राति पाचपमा व्यामिघयपा यंतापच्छदषरूपण भ्रमसम्भया पद्धपदेन व्याप्ति यादेरपादाना सम्मघादिति चन्न पाशरूपाधाराष्टविण्यतानिरूपिनयामभ्यम्या- पच्छिन्नतियागत्यपिण्यतानिरूपितामायत्यायनीयषयताशा रिशानत्यपाहायच्छेदनास्पतिवन्धरता यतचारारूपपिशि एतत्ससीयपिउन्नविषयताशारिनिधपरयापन्टिनसन्यामिति च्या মিনিন্দাষ। সাহা স্ব স্ব মুমদাষাঘালবাধিষ্টি पयताम् । एयनमामाण्यमानामायविशिममारशनिश्चयत्येन पा रणवानिधययेऽपउदयतापपीमिन प्रपश्पा | मपातुमिती व्यापयमायज्ञानत्वेन प्रतियाधरपक्षे प्याससानस्यनय नुत्यमुचितम् प्यातिसशपम्प प्रतियन्धरयनय तथालेऽनुमिति पारणसम्मयादति घन घूमा पाल्हयाध्या न पति सशपि रूपान्तरपुरस्कारेण व्याप्तिनिर्णयादनुमित्युत्पत्या धूमन्यावाच्छन्न लिगकवयनुमिती धूमल्याच्छिन्नपिशष्यकव्याप्यमायशाना न प्रतियन्धकत्वन घूमा घद्विव्याप्या न पति सशयम धूम त्यानिलिएकानुमिरयनुत्पादापि धूमालहस्यद्वयनुमितिसा- मान्ययारणाय धूमलिङ्गमयपनुमितिसामान्य प्रात धूलियाह व्याप्तिनिश्चयत्नय हेतुत्यादिस्याः । पराभवितुमित । तथा च ने यायिकपराभवमुहिश्यैय तटस्थ प्रति प्रामाण्यनिश्चयापयोगिता ध्ययस्थापनप्रकारानुपाद दूषणविनिवेशायति भाव । घरादीति । तथाच यदमावत्यप्रकारकतानयत्यविशपण व्यमिति भाव । गनु प्रायसरायस्य प्रतियन्धकतामते तद्विशपणमायध्यमियत माह यमतमिति तथाच यमरायपदापदानेपि सपादी नैयत्यान्त विशेपणदानेपि च घटकाने व्यभिचारा दुवार इति माय । न विति।प्राप्तसशयस्याप्रतिवन्धकतामत पर ध्यभिचारशानस्य स्वतन्त्रप्रतिबन्धकता सम्भवतीति घटादिव्यातरकनिश्चयप्रतिषध्य धगदिनिश्चयजन्य घटादिविशिष्टनाने यत्पशयपदेन व्यभिचारवार णम व्यभिचारसशयप्रतियन्ये व्यभिचारनिश्चयाजन्ये व्याप्तिनि श्रय यद्यतिरकनिश्चयपदेन व्यमिवारवारणम् अन्यभिचारस रायप्रतियध्ये व्यभिचारनिश्चपप्रतिय ये चाभ्यभिचारनिश्चयाजन्ये प्रामाण्यवादप्रकरणमा ज्यभिचारनिधये व्याभिचारधारणाय यदभावत्वमकारतानियनत्वर्षि शेषणायकन्ध चेति भाष । यद्यतिरेकहानरपव्यापकप्रतिबन्ध ताकत्वनिवेशसम्मवेपि यथाश्रुतमूलानुरोधेन - प्रतिवन्धकतमशेर पणतया निश्चयवापादानम् अन्यथा सरायपदवेयध्ये स्यात् । अख- पडामावतया च न ययम् यदमावत्यप्रकारतानियतो यदभाषा- एगाहिनाप्रयुक्तयत्मनिषन्धकताशालियद्व्यतिरेकनिश्चया यदभाषा. সাইবামকালিম্বন্ধবাগযন্বষম যানসহ্মারা- নি: গিগায়িকা মান্যতমকারোনি स्यवेधा निवेशं परित्यजाते स्वेति तथाच स्वप्रतिवन्धकयरसं- शपरवस्थापकयामावयकारताकरष सति यतिरेकनिक्षयप्रतियभ्य. श्यमेको हेतुः तेन यदमाषत्वप्रकारक एव यत्संशय यातिरेकनि. अयश्च यत्र प्रतिबन्धकस्तनिश्चयस्तचतुरित्यत्र न साध्यसाधन. विरोध न च यत्सशयप्रतिबध्यतामापनिवेशे सशयत्वानुपादाने सिसिविषया यन्मानप्रतिवण्यायो तनिश्चयाजन्यानुमितो व्यभि. चारवारणाय सशयत्वनिवशोऽर्थक वेति नात्वदानीमनुमिति. शादयोधादिप्रतिबन्धके समानाकारकासचिशाग्दोधादी स्व. प्रतिबन्धकयज्डानस्वम्यापकपदमावत्यमकारताकरविरहादेवादोषा- दिति पाध्यम् पाशविषयोपशषे अनादी संमारे न कस्यापि सिपाधयिषावपमध्यवनिसिसिामनसिद्धिांता। तत्र बाधमात्रमा. दाय व्यामवारवारणार्थ संशयत्वापादानात् ।। किश्च पत्र विषय- विशेष पक्षतापच्छेदकसामानाधिकरण्येनेद समूहालम्बनात्मकांस- विवाधनियमः तत्र सामानाधिकरण्येनानुमिती ताशयाधत्वेना । विरोधिरपि तारशमिसर्विरोधिनयोक्तरीत्या उपभिचारवारणाय नयुपादानम् । फिश व्यातिप्रमात्वयोः संशये एकनानियमेवि तामनपस्यातथास्यात् साधनाप्रसिद्धिरियतस्तदु पादानम् । नव पापयादिनिश्चयस्यानुमित्यादिप्रानपन्धकरवा भावान स्वप्रतियघकयज्ञानायव्यापकत्वामावस्तप्रति वाच्यम् । सापामापापशिटपक्षातपातसमक्षालयस्य तथा वात् । স্বাদমায়াকৰবাহৰ বাঘাবামমানোই स्थाप्यनुमिनिप्रतिधधकतया तत्र व्यायमाघरवप्रकारकाधामाधार रशन्तासारस्तु न शमा व्याप्यान्योन्यामाषप्रकारकण्यातिप्रकार - माधवप्रका- ૧૨ प्रत्यक्षगावा कोपर फसंशयानुपगमात् उगमें पा मुख्य विशेष्यतानिरूपिताकारता. पनामाषाशे प्रतियोगितासम्बन्धन तत्प्रकारकत्यस्य निशनी. परयात् । एवं च व्याप्यमेध्यायभावयारेकरयात्तत्र व्याप्त्यमावरचं भासत इत्यनुपादेयम् । प्रतियन्धकव्यभिचारसंशयत्यव्यापक হমিন্যানোম্বাবোকামনিমিনি जन्य व्यभिचारयारणाय" पद्यतिरेकनिश्चयप्रतिवायत्वापादानम् । मौषमपि" स्वपिरोधिविषयकसमूहालम्पनात्मघपत्तासशयाय- ज्यापकघटामावत्यप्रकारताके ताशसमूहालम्यनात्मकघटव्यतिरे। कनिश्चयमतिमाये घटवत्तनिश्चयाजन्येऽव्यभिचारनिधये व्यभिचारर पघमाणया स्वप्रतिबन्धकपाधच्छिन्नविषयक संशपायल्पा कान्छिन्नाभाषामकारताकन्ये सनि यद्पावच्छिन्नाभायनि: पप्रतियध्यतापर्यन्तोपादानेपि दुवारा 'यपपदेन घटत्यस्यैवोपा." दानादिति । अत्रे समाधानमयधातव्यमा व्यतिरेकनिश्वपरवव्याए । कतियन्धकताफर विवक्षितम् । अथ धूमालोकादिमिकन्याप्रय-1 भावनिमयमेवेन प्रतिबन्धकताभदान कस्यामपि प्रतियन्धकतायो यदपावरिछनाभावनिश्चयत्वव्यापकतेति दृष्टान्तासिविरिति घेन' पद्रूपायच्छिन्नशानमितापच्छेदककवन निधपस्य विशेषणीयत्वा-- तोयगावच्छिन्नेप्रकारित्वापच्छिन्नपतियध्यतानिकापनप्रतिवन्धक- तावच्छेदकविषयितानिरूपकरवपर्यायाधिकरणससांपच्छिन्नयन व्यतिरकिता विशेषणीयानि च ताशनिश्चयत्वावच्छिन्न प्रतिबन्ध- कताकयधास्तु किं व्यापकन्योपादानेनेति वाच्यम् अनुमिति प्र. तिव्याप्यमावनिश्चयत्वेन प्रवृत्ति प्रति प्रमात्यामावनिश्चयावेन प्रति. Rधकरवे च्याप्रयभावसशयादायतिरिक्तप्रतिपन्धकताकपनप्रस: भयेन व्यायभाषाविज्ञानत्वेन प्रतियन्धकताकलानात् । यनु स्थ. प्रतियन्धकम्पभिचारसंशयत्वव्यापकव्यभिचारामावत्वप्रकारताके , सिद्धिविधयाव्यभिचारव्यतिरेकनिश्चयत्यावनिउन्नप्रतियन्धकताके व व्यभिचारनिश्चयाजन्येऽज्यभिचारनिश्चये व्यभिचारमसात् न स्थरूपसम्यन्धरूपायच्छेदकरवप्रवेश इति । तदगुरमेव व्यापकत्वो- पादानपि तदोषवारणासम्मवात् । वस्तुतस्तु अव्यभिचारविश्यक- प्रत्यक्षीनर्णय प्रत्येष व्यभिचारसशप प्रतिबन्धका तत्र च न व्यभि- पारस्पतिरेकनिश्चय प्रतिबन्धक इति न किञ्चिदेतत् । अथ स्थप्र. - प्रामाण्यवादप्रकरणम । निबन्धकयत्संशयत्वस्य यदभावत्वप्रकारकत्वव्याप्यनाविवक्षणे अ. नुमितिप्रतिबन्धकपक्षधर्मत्याभावनिश्चयात्मके प्रमेयमेयस्वघटत्वा- दिनाव्याः सशये व्याप्त्यभावस्यमकारकत्वाभावाशान्तासिसिः। न च तस्य व्याप्त्यभावाषणाहित्वं नास्तीति वाच्यम् घटाघभावावेन . व्याप्त्यभावभानसम्भवात् । न च यदभावत्वेनावगाहित्य विवक्ष्य- ताम् । तथासति. अभ्यभिचारसंशयव्याभिचारनिश्चयोमयप्रति- बन्यज्यभिचारांनश्चयाजन्य व्यभिचारानुद्वारप्रसवात व्यभिचार- त्वावच्छिमसंशयस्य ,अव्याभचाराभावत्वाभावावगाहित्वात् अन्य. भिचाराभावत्वावच्छिन्नसंशय एव ताशाभावत्वमकारतासत्वात् । न च प्रतिबन्धकतायां पदभावावगाहिताप्रयुकात्वं निवेशनीयमिति पाच्यम् तथासति सशये यदभावत्वप्रकारकतानिवेशकल्प प्रतिबाधा फतायां यदभावागाहिताप्रयुक्तत्व न निवेश्यत इति सियान्तभङ्गप्रस- हादिति चेत् यत्संशयपदेन सद्यावच्छिन्नप्रकारताकसंशयोपादाना. स्। एवञ्च समानधर्मिकयदपावाच्छन्नाभावावगाहिज्ञानत्वरूपसंशय- स्वनिवेशेन व्याप्तिप्रकारकव्याप्यभेदसंशयवारणं सम्भवतीत्यरम. नुकूलम् । अथैयमपि व्याप्तिस्वावच्छिन्नविषयताकै घटन्वादिना व्या. तिसशयेऽनुमितिप्रतिबन्धकपक्षधर्मस्वाभावनिश्चयात्मके ,व्याप्त्यमा. पत्वप्रकारकत्वामावादृष्टान्तासिरिर्दुवारैवेति चेन्न मुख्यविशेष्यांश प्रकारतापन्नाभाषांशे प्रतियोगितासम्बन्धेन व्याप्तित्वावच्छिनाप्रका. रकतया,यरसंशयपदेन दुघटत्वात् ।। अथ पर्वतत्वावच्छेदेन वहानु. मिती वहितदभावविषयकसमुच्चयरूपप्रतिवन्धक हित्वायरिउन्ना. भावत्वप्रकारताकत्वात्ययभावनिश्चयसामान्यप्रतिवन्धकता- स्वाच्च बहिनिश्चयाजन्यायां व्यभिचारी दुर इति । मुख्यवि. शेष्ये प्रकारीभूनाभावांशे तदपावजिउमप्रकारतायाः स्वसामा- नाधिकरण्यस्वाधच्छिन्नप्रनिमभ्यनानिरूपितप्रतिबन्धकतावच्छेदक- मोभयसम्बन्धेन यदपावच्छिन्नप्रकारकताविशिष्टत्वेन निवेशनीय. स्वात्। अयश्च दीधितिटिप्पण्यामभिप्रायवनप्रकारः । मिटिप्प. पर्ण तु स्वप्रतिबन्धकनाप्रयोजकविषयिताघटिनयत्संशयत्वस्य व्याप्यता षिवक्षणीया नातो घटत्वादिना व्याप्तिसंशये प्रतिबन्धक पक्षधर्मस्वामावनिश्चयात्मके,व्याप्तयभावत्यप्रकारकन्वाभाषेपि हया. म्तासिनः। नापि व्यतिरेकनिश्चयपदोपादानव्याश्यसङ्गतिपदमा १४ प्रत्यक्षपादायोंकोरपणेषु पायगादिवाप्रयुक्तस्यानिषेशादित्युक्तम् । अत्र कल्पे यतिरेकनिधय- प्रतियध्यायमान मेघ सम्पमिति घोम्यम् । एवं स्वप्रतियन्धकयधीतर कप्रियायव्यापश्यमावत्यप्रकारताकत्वे सति यरमंशयप्रतियष्य. स्पं द्वितीय हेतुः । पत्र च स्यप्रतियन्धकताप्रयोजनमत्याघट. कपिपपिताशालियतिरेकनिधयत्यस्य व्याप्यता विपक्षणीया नासा पेक्षधर्मताविरहत्येन व्याफ्यमाथायगाहिन्यनुमितिप्रतियन्धक निधये व्याप्यमावल्याप्रकारकत्वेपि हटान्तासिद्धिः। निश्चये प्रमा नियमिति तु केचित । यनियमादिनि । व्याप्तिमहे ध्याप्रयभाषय. व्यभिचारत्यापन्निविषयको संशयनिधयको विविधायपि प्रही प्रतियन्धको । दानीमुक पाप्ती हेतुमेदेन यदभाषावगाहिताप्रयु- करवरूपविशेषणप्रवेशाप्रवेशी सिमान्तयिष्यन्सामान्यतस्तरप्रये. शमा सङ्गति शाहूने पचपीति । प्रमेयवादिनेति । यद्यपि प्रमेयपान · धूमः पक्षावृत्तिरिति धानं न 'निरुतयाज्यभावसं. शयलक्षणाकान्तम् तथापि व्याप्तिस्वावच्छिन्नाप्रकारकत्यगर्मव्याप्य. माधप्रकारकरयरूपयथाभुननिधयत्याकान्तं मयत्येय । संशयादा. पिति अथ स्यप्रतियन्धकसत्संशयत्वे पदभाषरयमकारताव्या. प्यत्वघटितदेती नेशी भाति संशयपदोपावरानमनर्थकमिति चत् "प्रमेयत्यादिना ध्याः संशये पक्षधर्म तापिरहनिश्चयात्मक प्यातमायत्यप्रकारकरयामापात् स्यान्तासि र्दुचारतया स्वप्रतियः प्रताप्रयोजकपदमावधियिताघटितयरसंशयायोपादानमित्याश- या पपश्चेदापि विपर्ययोपादानव्यामृत्यसप्रतिशहानिर्वादः य. भिचारामावेति । मध्यमिचाराभायाधगाहिनाप्रयुक्तो व्यभिचारा. षगाहिताप्रयुक्तो घेत्यन्यदेतत् । तथापीति । तथाच यत्संशयः यद- भाषायगाहिताप्रयुक्तप्रतियन्यकताशालियदमावत्यप्रकारक एव पच. निरकनिधयश्च यत्र प्रतियन्धकस्तनिश्चयस्तरतुरिति व्याप्तिः पर्यय. सिता साध्यसाधनविरोधपरिहारो दर्शितः। एवमत्र स्वप्रतिपन्ध. कतामयोजकघटामावायगाहित्वयटितघटतपटव्यतिरेकनिधयत्य- व्यापकपटामापत्यमशरताके घटवत्तानिधयाजन्ये सिद्धिविधया पटवताहानप्रतियध्ये मानुमानिकपटपताजाने व्यभिचार इत्यतः संरायवरितयांसंशयप्रतिवायायनिवेशः। एवं स्वप्रतिबन्धकतामा पोजकघटामापायगाहित्वघटितपटम्पतिरकनिधयायव्यापकपटाभा- प्रामाण्यवादप्रकरणम्। . पायप्रकारताफे घटवस्तानिश्चयाजन्ये पटामावनिश्चयात्मकघरवत्ता- संशयप्रतियध्ये घटपटोमयसम्हालम्वने व्यभिचारवारणाय पसं. शयत्वव्यापकप्रतिरभ्यता निवेश्या नस्वित्यादि । अथ स्वप्रतिबन्ध कताप्रयोजकयदभावविषयिताघटितयधतिरेकनिश्चयत्वस्येध स्वप्र- तिवन्धकताप्रयोजकयदभावविषयिताघटितयत्संशयत्वस्यैव व्याप्य- तया विषक्षणमावश्यकम उक्तयुक्त तथा चाव्यभिचाराविषयितायाः प्रतिबन्धकतानवच्छेदकनया व्यभिचारसंशयारणाद्विपर्ययोपादा. नवगावृतिर्न शक्यते सङ्गमयितुम् । न च संशयत्वघटकवियितार्या यदभावीयत्वानिवशात् स्वप्रतियन्धकतावच्छपकल्यभिचारविषयि. तामादाय व्यभिचारसंशोपप्रहसम्भवात्तयावृत्तिः सङ्गच्छत पति पाच्यम् निश्चयत्यघटकविषयितायां निष्प्रयोजनकतया पदभाषी. यत्वानिवेशे याविशेषणं निश्चयत्वे प्रविष्ट ताशविशेषणस्वैष संशयाचे प्रवेशापरा नवित्यादिग्रन्यासङ्गनिप्रसाद जब स्वप्रतिबन्धकताप्रयोजकवियिताघटितत्वं न निश्वपत्वे :प्रवेश्यते किन्तु निश्चये यदमावावगाहिताप्रयुक्तप्रतिवन्धकताशालिवंतनु नसशया तत्र संशयत्वं स्वातियन्धकताप्रयोजऋविषयिताघटित. स्पस्यैवोकस्वादिति पाव्यम् यद्यप्युक्तज्ञानस्य पक्षधर्मत्वामावाषगा- हिताप्रयुकप्रतिबन्धकताशालितया टान्तासिविमला इति नि- श्रयविशेषणे यत्पदमुक्तम् तथापि पक्षधर्मताविरहत्वेन व्याप्त्यमा. घावगादिनिश्चयमादायासिदिधारणाय स्वप्रतिबन्धकताप्रयोजक- पदमावविपपिताशालित्वमप्युपेक्ष्य निश्चयत्वे भ्रमाग्यहतित्वेना- घटितताशयदभावविषयितापटितत्वस्यावश्यकतया सत्र' यद- भावानिवेशात् । न च लाघरेन यदभावविषयितात्वावच्छिन्नप्रयो. जकताकप्रतियन्धकताशालित्वमस्विति माध्यम् संशये तविशेष. पाप्रवेशपक्षे यविशेषणान्तरं तव विषयिता लाघवेन यदभावी. पत्वनिवेशेनयोपपत्ती विपर्ययवलवपर्यस्य दुर्वारत्वादिति चेरस- स्यम् व्यभिचारावगाहिताप्रयुक्तमतिपन्धकतावति व्यभिचारसंशय इत्यनेम सिमकता संशययटकाविषधितायुतत्ववारस्थ विषयितायां यदभाषीयत्वघटिराय मिश्राटिप्पण्युक्तप्रकारस्य व्यअने. पि पावछिन्नविषपिताकसंशयोपादाने तत्प्रकारानावश्यकतायाः -' सम्भवात् तथासत्येष ननु, संशपे तद्विशेषणप्रवेशपक्षे इति - प्रत्यक्षगादावर्याः कोपत्रषु लिखनस्वारस्पात | पस्नुतस्तु मुण्यविशेष्यतानिरूपिताकारता. पद्यामायांचे प्रतियोगितासम्मन्येन तत्यशरतान्यनिवेशपिस. फलम्यातिप्रकारकश्याप्यमेदसवारणं नास्ति प्रतियोगितया म्याप्तित्येन - प्यातिविषयकतत्संशयावारणादित्यती पदपावच्छि- प्रकारताकत्यादिमावश्यकम् । तथाच मिटिप्पण्युक्तविशे. पण म्यर्थमवस्यन्यरपरिशीलिनः पन्थाः । पुनरिहावघेपम् । संशय तारोपनवेशकल्प प्रतिवन्धकमायो - पदमावायगा. हिवाप्रयुटरवनिरोपि विपर्ययोपादानं सार्थकीकर्नु त एन । तथाहि व्यमिवारामावकालीनत्यविशिष्टयूमचार्मिकन्यभिचा. रसंशयप्रतियन्यकताऽव्यामिवारनिश्वर व्यभिचारवारपाय -वि. पर्ययपदोपादानमा अन्यया स्वप्रतिवन्धकताप्रपोजकमर्मितावच्छेद- फटारूपध्यमिचापमाववियताधारीदतया व्यभिचारावारणावत। नचर्य प्रमेयवादिना व्याप्त्यमापयर्मितायच्दकपतधमनाविहनि स्थयात्मपमहानप्रतिवायतया. यान्तासिद्धिर्दुवारयति धर्मिताय- संदक्ताम्यावृत्तावमाहिताप्रयुक्तस्यमावश्यकम्।तपाच नोतरीत्या वसायसम्म इति वाच्यम् अनुमितिसामान्यस्य हटान्त- स्थासम्मवेपि शुमधुमयावच्छिन्नलिनकानुमितेशान्तत्यसम्मवात् मितापच्छदकदाम्पत्याविशेषणस्यानावश्यकठया तत्प्रयोजनस. वेधस्तुतस्तु पमिचारामाधामायन्यापच्चिविषयिवापा विदन्यकतामयोजकत्वे उदनगंतव्यभिचारामावविपपिताया यषि तयारवासारामंशयप्रतिवध्येऽन्यभिचारनिश्चये प्यभिचारवारणा. मेव · विपर्ययपदोपादानमिति । च्याप्स्यादिसरापेमागुतल- क्षमाकान्ते दृशान्तासिम्यादीति व्यभिचारो म व्याश्यमाव: अपि तु मन्यामिचरितसाम्यसामानाधिकरण्यरूपन्याप्रमाया दिन एवेति ध्यातिमायादेयंदमानवप्रकारकत्वनपत्यम् व्यभिचारी न पति तु संचयो नानुमितिप्रतिवन्यकः किन्तु व्याप्तिग्रह पवे. तिन पटेनाम्यमिचारो प्यातिस्ताकारकोचशयस्य व्याप्स्य- मावन्वाप्रकारकतया घटान्तासिदिरित्यपास्तम् । पस्नुवस्तु व्य. मिचारावगादितामयुक्तानुमितिप्रतिश्यकतापतात्यमिधानारसोप्या मुमिविप्रतिवन्धमा । यनुमित्रो ध्यातिरियतिरटान्ते , ध्याति पर चिंतम्यातिपयम् । व्यापकतामानाधिकरण्यरूपम्यातिए प्रामाण्यषदाप्रकरणम् । मिति केचित् । यदि च तदनुमितिपदमव्यभिचारप्रत्यक्षनि.' वयपरम् अव्यभिचारानुमिती, तत्संशयस्याविरोधित्वादित्युच्यते तदा व्याभिवारमानस्यानुमिनिविरोधितामतेऽपि अविरोधारिकामति तत्र विद्वेष इति । तथाच सति संशये तद्विशेषणप्रवेशपक्ष प्रति. पन्धकतायां तत्प्रयुक्तत्वादिनिवेशे. एवकारंण यदमावावगाहिते, त्यादिविशेषण युदासः । यदभावत्वप्रकारकतानियतो- यदभावाव. गाहिताप्रयुक्तप्रतिबन्धकताशाली यद्यतिरेकनिश्चयो यत्संशयश्च पदमावत्यप्रकारकतानियतो. या प्रतियन्धकस्तानिश्चयस्तदंतुरि- त्यत्र साध्यसाधनविरोध इत्यत माह यदभावत्वनीत्येके यथा., श्रुनानुरोधिनः-! उकरीत्या तत्परिदापि वैकल्पिकविशेषण.. प्रवेशानबन्धनो, हेतुभेदो. दुर्वार- इत्यत आहर यदभावत्वेती. स्मन्ये नाशाः। -स्वप्रतियन्धकताप्रयोजकविपयिताघ्रटिनत्वन घटिनेऽटिने घा:स्वप्रतिबन्धकरत्सशयत्यव्यापकयदभावत्व प्रकारकताकरवटिरहती घरपटोभयवसासम्हालम्बने, व्यमिः। चार: पटामावधान - घरवाना ति. स्वातिवनकोटामाव: সক্ষাকেননিসাবয়বা খামাখি ध्यापकप्रतिबन्धकताफत्वाश्च । न च -स्वप्रतियन्धकनाच्याप्ययसं. शयत्योपादानान दोषासमूहालम्बनानात्मकघटसंशयस्याप्रतिबन्ध कावादिति वाच्यम् । तथा सत्यव्यभिचारसंशयनयतिरेकज्ञानप्रति वये तनिश्चयाजन्ये व्याप्तिनिश्चये व्यभिचारो न सम्भवति व्यभि- चाराव्यभिचाराभावकाटिकाव्यभिचारसंशययोयभिचारावगाहित्य. न प्रतिवन्धकतपा मुख्याविशेषांशे प्रकारीतामायांशे प्रतियागि-- तासम्बन्धेन यः प्रकारस्तत्प्रकारकत्याच्छिन्नमतिबन्धकताया सं- शपत्तन्यापकताधिवक्षणेनैव निर्वाहादिति यदमावत्यप्रकारकताने- यत्यययम् । द्वितीयहेती व्यभिचारविषयकसंशयसामान्यप्रति पध्येऽयमचारनिश्चये व्यभिचारामावत्वप्रकारतानियतव्यभिचारा. भावावगाहिताम्रयुक्तप्रतियन्धकताशालियद्यतिरेकनिश्चयो अव्यामि. घागमावनिश्चयः तमादाय व्यभिचारः स्पभिचारमकारतावच्छ- दककचात् । न च यंज्ञानसमानधर्मितापच्छेदकत्वप्रयोजकीभूता. बगाहिताविशेषणम् अमावर्धार्मिकन्यमिचारसंशयप्रतिवध्ये तिर्मि- कास्यभिचारनिश्चये तदोपसत्त्वात् । न च प्रतियोगितासम्पन्धानव- प्रत्यक्षमादायां क्रोडपत्रेषु छिमस्यं तविशेषणम् तथापि यदमावत्यप्रकारकताव्याप्ययद्यति. रेकायगाहिताप्रयुक्तनिषन्धात्वमेयोचित न तु निथपत्यमान्यत आ६ यदभापत्येति तु माहशाः । यतशयव्यतिरकानश्चयप्रतियाय- ग्यरूपहेती व्यभिचारयारणाय' पृथाशिंषणप्रकारायमिति तु के. चित् । घटव्यतिरेकनिश्चयसामान्यप्रतियध्ये घरचाहानाजन्ये घ.' टषताशाने व्यभिचारधारणाय यत्सशयपदोपादानम् । तथापि घट. पटोमययताक्षाने घटगन घा ण्टामाघचत्यादिघटमंशयरूपपटा. সম্বনিয়মাৱ ঘনিকৈনিয়মবিয় ঘমিত্তাষাগোয় বােমা হামলাযনামমনিয়ামিন্যাবিয়াই व्यभिचारयारणाय ययातरकनिश्चयप्रतियध्यायमुपात्तम तन्नापि व्यभिचारसशयसामान्यप्रतिवध्यऽव्यभिचारनिश्चररूपघटपत्ताधा- नव्यक्ती अव्यभिचाराविषयकघटामावरकारकनिश्चयप्रतिवध्ये व्य. भिचारवारणाय सामान्यपवम् मरयन्नोपादानप्रपोजनमाह अध्य- मिचारीत । प्रमेयपान धूम पक्षावृत्तिरिति शानमादाय दोपधारणाय यदमाषाषगाद्विताप्रयुक्तरवमुक्तम् । तथ स्प्रयोजफम्रमत्वाघटकयद- भावविषयिताकरयम् तेन पक्षधर्मनाविरहस्येन व्याप्त्यमावागाह- ज्ञानमादाय न दोषः । अथ घटत्यन च्याप्तेःसंशय घटत्वेन व्याप्य भावनिश्चये च प्रतिवन्धकतापरहात् हाम्नासाखारति चेन्न पविषयताघटितयोः संशयत्वनिश्चयश्या' प्ररेशात् अभावभ्य न. सद्यक्तिधन हेतुताया व शाननिष्ठपनियन्धकतायां विषयतया अ. बच्छेदकताया अप्यनहीकारादाह स्वति । तद्यक्तित्वाचयाच्छन्न घटामायादिविषयितासामान्यस्य प्रतिबन्धकतानवच्छवयवारसंश पपिपर्यययोरुपादानम अध्यमिवारामावत्यानवच्छिन्नव्यभिचारामा- विषयताया यदमारविषयतामामान्यान्तर्गताया अनुमतिप्रतिय- म्धकतावच्छेदकत्वात् हन्तिासिशिरतोऽनवच्छिन्नान्तम्। यदभाष. नियशाचवमाययानपच्छिन्नव्याभिचारविषयतासामारयस्थानुमिति. प्रातबन्धकमानयच्छदकस्यपि न दृशान्तासिर । पस्तुतस्तु पक्ष. धमंताविरहवन व्याज्यभाषविषयतायाः सामान्यान्तर्गनाया: स्य प्रतिकारकनायकतया यानासिद्धियारणाय म्रमवाघटक स्वेन वामावयिषपतोपादेया । एवञ्च व्यभिचाररयापच्छिन्ननिरुक्त ----- "विषयताया समस्यपटकतया तपक्तिस्वावपछिचविष মায়াখাপমদ। যান বিধায়ােমাবধি। মাশরাবিনাঘমধ্য যমান্তবমিষাবিয়াৰ দ্বাৰরনিং সান যামিন্যােলাই যায়। যাকাতির মিয়াকোমিয়াবাঃ ঘােময়বিচনাত, परयाताम्युदास रति। প্রামাল্লাস। এই বার ঘষানহাথ বে যা মায়ানমঘপ্লৱিাই যান মাথানিয়র समायो घटीपो भूनलमभायपणेत्यादिमानसाधारस्य प्रति- এখন ঘামাঘাযাদমেঘমাথাব্যথাঃ স্বনি যখসাকাবহ যেমথাসেম। এবিয়খ মায়া মায়ানমাগোৰ মহন্থ মানাযথ নানন্যসাখা। ঘপান মাগম নিন মঞ্চোভিযেন অমাবসবাের্থ সিগমণ - সাতকানিমরিষাঘাইপথাবা বাবা মনি- অথবাঘরা মিয়া খব ন এমন। যদি ৪ - মহাবিশ্বের শ্রোমাথাঘায়ণuাথ মনিকাব যথাযথাভাাথা না যায় মহঃ মধ্যায় যায় বামনাথ কােমঃ বঃ যবধিমানিনি মানব সুমন বায়নামাইযবাঘাসুমায়ুমনানয়ন থাব্য নাবিঘঘনাযা জানিনান্নাৱাৰ মৰি হবে বাঘমাহন না মামাঘামানিয়ষ্ট থে- চিকাৰী সুষ যে মিয়ানমান্নবেলি: এবানামার মাগবিমানঘনাধৰ। ৰে মুয়াবিয়ানীব। পথশামথিসিনাদন বন্নি सीपसमतियोगितायच्दकाउनयियिता विवक्षिता घटयद ঘূৰি ৰা অমানবাধিকাথামার নয়াহানারা যায়। বাহাদাবাবাবাবণঘাড়ালা- বি। বাঘয়ামাযযামানায়েমানাধি: যোৰঃবিঘাবাঘরয়া মহাবিশ্বনামা दाय न तासिद्धिरिति वाच्यम् सधासति पटयत्तिद्रव्या. মাথাটারি ক্লান যয়নবাসঘালবাথামুণৰাগ २० * प्रत्यक्षगादाधा कोइपोपु पावायच्छिन्नघटामायत्वानवच्छिन्नधिषयताया सामान्यान्तर्गनाया घटपत्ताशानप्रतिवन्धक्तायच्छदकत्वन सशयपदयात् । विप यताया तद्वदत्तित्यानयच्छिन्नरय प्रवश्य तत्सार्थक्यस्य प्रक्षाल- नाद्धांतिन्यायग्रस्तत्वात् । न च व्याप्तिमदत्तिमानितिज्ञानीया प्रयभायत्यानयच्छिन्नयाप्तिमदवृत्तित्वायच्छिन्न-याप्रयमावविषयता- या सामान्यान्तगताया प्रतियोगितावच्छेदकतया दृष्टान्तासिद्धि धारणाय सदवृत्तिरपान पच्छिन्नपिपयता निवेश्येति न प्रक्षालना- दीतिन्यायापात इति पाच्यम् प्याप्तिमवृत्तिधर्मपत्ताशानस्यानु मितिमतिय धपत्ये मानाभावात् । तदभ्युपगमे तु तदवृत्ति पानघ. च्छिन्नरयोक्तायपि साध्यसामानाधिकरण्यपदवृत्तिधर्मयत्ताशानस्या वि तयारयापरया तद्विषयताया व्याप्तघमापत्यव्याप्तिमसित्या. पच्छिन्नाया प्रतियग्धकतापच्छेदकरयेन दृशान्तासिद्धितादयस्थ्यात पस्तुयस्तु व्याप्तपश तमघटकपदार्थाशे या भ्रमात्मकस्य प्याप्त्य भावपत्ताशामस्य ध्याश्यभायत्यानपाउिनस्पप्रतिवन्धकतावच्छे विपनाकसया थान्तासिदिद्यारैवेति । पद समाधानमालयाम । म्पप्रतियन्धकतानयच्छेदक पद्भिननिरूपितप्रतियोगितायच्छदकानच्छिन्नयदमाय चानच्छि अपदमायविषयतासामाग्यकार सत्य-तार्थ । तध्धक्यमापया- निति शानीयघटामाविषयितार्या यदमाघरचानवाच्छन्नघटान्य দিবসনিঘাগিসানাতলাকাছিন্নমষ্টি शयपदमयत यान्तासियादिपरिहारधानया दिशाह इति । यद माय वानच्छिन्नत्यं च यदमावत्यविषयतानिरूपित्यम् भ्रमप्रमा साधारणयदमायायविषयतास्वन पास्तश्पदमाययविषयताया नि रूपातयाम दोष नितिधतिरक्शानवनति । स्थत सिद्धरमयतिरे पज्ञानामायस्थले प्रवृत्तितस्यादिति माय । मर्थः फरसाधनता। तदसायोतिरामामाण्यसायस्याधिसशयसम्पादत्यनार्थनिश्चयपि रहसपोजमस्यादिति भायः1प्रामाण्यमयसामग्या अर्थनिधयाय रोधिरयेप्याद ताहितीयक्षणेयति । भगृहीतेति । निश्चय प्रमात्य पापहोना प्रामाण्पनियय तु मतद्वयपि सन्नासादेय प्रवृत्तिाध्यमि पारमापात्तरासिनियेमितिरिपनामधातुरोधात् ।। प्यासिमपमेवात्रामामापानारपन्तामाय इतिविशेशपाया प्रामाण्यवादप्रकरणम् । प्तिसंशयभेदस्येति सम्प्रदायमतेन तेनान्यमते व्याप्तिविशिष्टबौशि- ध्यादिज्ञानहेतुस्वेपि न क्षतिः । । उक्तयुक्त्या कारणत्वानिवेशपि प्रयोजकत्वं निवेश्यम् तन्च थानन्यथासिद्धत्याग: नियतपूर्ववर्तित्वमित्याशयेनाइ अथवेति । पदार्थतवमानधर्मिकसाधनसंसर्गक्रमोक्षप्रकारकप्रवृत्तिम्प्रति पदा- र्थतत्वज्ञानविशेष्यकमुक्तिसाधनताशानर्धामकममात्यनिश्चयत्वेन हे. तुनासाधनार्थ तादृशज्ञानर्धामकप्रमावनिश्चयाविरहविशिष्टस्य ता. एशमानधर्मिकप्रमात्वव्यतिरेकज्ञानस्याभावे पदार्थतत्त्वज्ञानधर्मिक- साधनताससर्गकमुक्तिप्रकारकप्रवृत्तिनियताव्यवहितपूर्वपनि हेतुकृत. म् तथा स्वनियताव्यवहितपूर्ववर्तितादृशज्ञानधर्मिकप्रमात्य- निश्चयविरहविशिष्टतादृशज्ञानधर्मिकममात्यव्यतिरेकशानाभावरूपप- दार्थतत्वज्ञानर्मिकपोक्तसंसर्गकमुक्तिप्रकारकप्रवृत्तित्वं हेतुः । स्वजनकतावच्छेदकताइशशानधर्मिकप्रमात्यनिश्चयकतादृशप्रवृत्तित्वं साध्यमिति फलितम्।अनिश्चयधिरहविशिष्यत्वं व्यतिरेकज्ञानविशे. पणं न स्वरूपासिद्धिधारकं किन्तु हटान्तासिद्धिवारकमित्यो स्फुटमा থানানমিক্ষমাসাসেবকয়ছিলপূর্ণ স্কায়াময় मिकमुकिप्रकारकझानधर्मिकममात्यव्यतिरेकज्ञानामावसम्भवाता.. शशानप्रमात्यनिश्चयस्य ताजनकतया सामान्यतोव्यातौ व्यभिचा- र इति तत्र नियतत्वनिवेशः। तादृशव्यतिरेकशानोत्तरकाशीमरणा- दिमिकमुक्तिप्रवृत्तः सुखादिप्रकारकपदार्थतत्त्वज्ञानप्रवृत्तेश्चोदया. खेत्वसिद्धिरतो हेतौ प्रकारकान्तम् । तादृशज्ञानधर्मिकप्रमावनिश्चय- घिरदेवि काशीमरणादौ मुक्तिप्रकारकप्रवृत्तेः पदार्थतत्वज्ञाने सुम. प्रवृत्तेचोदयानियतपूर्ववर्तिताघटितसाध्यं न सिध्येदतः साध्ये प्रकार- 'कान्तम् । अत्र प्रकारताविशेष्यतयोनिकप्यानरूपकभावनिवेशतत्फले उन्नये। अत्र समूहालम्चनप्रवृत्तिनिष्ठपदार्थतत्वज्ञानधर्मिकमुक्तिप्रका- रकमवृतिकार्यतात्वेन यागधर्मिकमुखादिकार्यतामादायार्थान्तर न माम्यम् ताहशकार्यताय साध्यत्वात् । एवमेव यागपाकादिविशेष्य- कस्थगदिनादिमकारकप्रवृत्ताधपि विशिष्य यागपाकादिरूपकारण- स्वर्गीदनादिरूपकार्यघाटेततत्तत्साध्यसाधनमुन्नेयम् । ष्टान्तासिद्धि. धारणाय सामान्यमुखी व्याप्तिमाह यन्निश्चयेति । जलविशेष्यफत. सिसाधनताशाने प्रमात्वामावाने ओदने तृप्तिप्रवृत्तेः मोदनधिले २२ प्रत्यक्षगादार्या फोडपत्रेषु प्यकतृप्तिसाधनताज्ञान प्रमात्वाभावाने जले तृप्तिप्रवृत्तेश्च सृति प्रवृत्तिसामान्ये, एवमोदनार्मकस्वर्गसाधनताशाने ममात्याभा. वाने ओदने तृप्तिप्रवृत्तेस्तर्मिक्तृप्तिसाधनताशाने 'प्रमात्वाभाघ- ज्ञाने भोदने स्वर्गप्रवृत्तचोदनविशेष्यत्ययत्प्रकारकत्वयो. रुपादानम् । ओदनादिविशेष्यकतृप्त्यादिप्रकारकानुमित्यादि। कमादाय तहोपवारणाय यज्जातीयेति । न च तद्विशे. प्यफचन्हिप्रकारकानुमिती धूमविशेष्यकव्याप्तिप्रकारफनिश्चयाये. न , हेतुना आलोकादिविशेष्यकव्यातिप्रकारकनिश्चयमादाय व्यभिचारादिति याच्यम् धूमलिङ्गकत्यादिसहिततादृशानुमिती ताशनिश्चयत्वेन हेतुलया जातिपदेन धूमलिनकानुमितरुपादाना भावपि कार्यपदोपादानातुसाध्ययोरेकाधिकरण्यतागर्भनियतत्वमा पेशलाभेनादोषात् । धूमलिङ्गकतादृशानुमिती आलोको व्याप्य इति निश्चयविरहविशिष्टमालोको न च्याप्य इति शानमिनिरीत्या विशि ज्य पृथक् पृथक् प्रतियन्धकता हीत न फाप्यनुपपत्ति तृप्तिसाधनता- शाने प्रमात्यसशये तत्र प्रमात्यनिश्चयेपि प्रमात्यलशयानाशेन तृप्ति प्रवृत्त्यनुदयोऽतो यनिश्चयचिरहविशिएपदस्य प्रयोजनमाह व्याप्त्य. भावति । तस्य कारणत्यमप्यनपवादमिति। न च यत्रार्थनिश्चये प्रा. माण्यसशयोसर प्रामाण्यनिश्चयस्तत्र प्रवृत्ति सम्भवति अत पर य. निश्चयपिरहविशिष्टत्व हैती कृतं तथा च कथं कारणत्यमिति या. ध्यम सत्र प्रामाण्यसंशयनाशं सत्येव प्रवृत्तिस्वीकारात् । स्वरूपासिध्यादिरिति । आदिनोद्देश्यासिद्धिपरिग्रहः । नन्धित्यादिमाध्यमिकाक्षेपमन्यथा बुध्या कृतायाः अथ कि- मित्याशवाया. स्वाक्षेपाभिप्रायप्रकटनेनैव निरसितु शक्यत्या. तत्प्रफटनमेष किमिति न कृतमित्याशझ्याह अथवेति स्यारत्यैवेति व मदभिप्रायमवुध्या स्वपा भय किमित्याशनेपि मन्मताभिप्रायाप्रकाशने म कापि क्षतिः स्वदभिप्रेतस्य प्रवृत्तावपक्षणीयस्य प्रमात्यनिश्चयस्य स्वतः परतो पाउसम्भवादेवमप्याक्षेपसतेरिति । मिधमयोरेषेति । तेन तदीयमानपरत्वे इत्येतत्सङ्गतिः । सर्वपामिति । प्राथमिकहानग्रहविषयस्य मीमासकप्रयसा ध्यम् तत्र प्राथमिकेतिक्षानमहविशेषणम् । तश्च स्थसमाना - । तथा .
प्रामाण्यवादप्रकरणम्। २३ धकरणत्यस्यध्वंसयकालत्योमयसम्यन्धेन ज्ञानप्रहपदम्यत्वम् । स्वेति । तथाच स्वविषयकवानाजन्यस्थाश्रयाश्रयविषयकमानसविप. पत्यमर्धः । तादृशमानस च वाधप्रतिवध्यतानयच्छेदकस्वविषयता. शालीत्यने स्फुटम् पवं च भावत्वमप्रामाण्याविषयकत्व पाउनाष. यकम् एतच्च स्वत पवेत्यस्य स्वतोमाहत्वरूपसाध्यान्तरसूचकत्येन धर्णनं तद्वयर्यवारणाय दीधितावपि स्वप्रकाशतयाऽनुव्यवसायेने स्यनेन तद्वयर्थ्यवारणमेवामितम् । अत्र नैयायिकमते वक्ष्यमाणरी. स्या धूमत्ययापकीभूतामायप्रतियोगिहेतुमत्ताशानाधीनाया अनु. मितेः प्रामाण्यविषयकस्यास्सिद्धसाधनम् । ताशस्थाश्रयमहत्वव्या- पकापयिताप्रतियोगित्वोत्तौ स्वविषयकशानाजन्यत्वं व्यर्थमिति मानसपदम् । अव स्वाश्रयविषयकशानं स्थाश्रयभिन्नं ग्राहम् अन्यथा स्थाश्रयविषयकं यास्यायं समूहालम्वनंतदादाय गुस्साध्येन छता याप । गुरुणां सम्भय इत्यपि न मिश्रसाध्यं ज्ञाननिवेशेऽनुचि. तगौरवापत्तरित्याशपेनाद स्थाश्रयति । तेनेति । प्राथमिकमानप्रा. घतायामेय विवादेनेत्यर्थः । अप्रयोजफतथा ज्ञानस्यन्द्रियकत्वेय. नुमितिमाघस्यसम्मवाद् घटादिधत् । प्रत्यक्षेति । तथा च प्रत्यक्षा. माहात्याविशिष्टानुमितिमाह्यरयं भसापम् तन्मतेपि द्वितीयमत्या समाहाता मिश्रादिमिरकेवि न सिद्धसाधनं स्थविषयकानाज. न्यानुमितिमाहत्यसाध्ये तथाविधप्रकारान्तरानुमित्यप्रसिद्धत्याद्वा. धशद्वापारणाय शाततालिगत्तरप्रदर्शनम् । एतेन व्याख्यानेन । अस्य शम्पलभ्यमेपेतेतीत्यस्य च परिदारेऽन्वयः । जिशासति । संक्ष. याद्दुप ततस्तद्वेषः ततस्तसेच्छा तत एकतरकोटिनिर्णये. पछा सतः किं स्वतो ग्राहमिति प्रश्नः ततः प्रामाण्य स्थतो प्रामि- युत्तर सैय प्रतिया । अन्योपि विशेष्यावृत्यप्रकारकरयरूपौषि सस्य प्रतियोगिताइफसामन्याधिको न स्वतस्वयाध इति अना. दितात्पपिलम्यः याथार्यरूपप्रकर्ष एप स्वतस्वविवादात् । शान. पायप्रवेशमयेनादमानमाति । तत्परत्वमति । यक्ष्यमाणमते सनिम्पाये पाधशका स्यात् । वस्तुतस्तु स्थसस्त्यमाघमाई मामा. एपमुपेक्ष्य तदन प्रमाफरणस्यमानं पक्षीयतामेति भ्रमेण निप्रहा 'विशेषमा स्यात् गाधिश्याय सा मापल्युटोऽनुषिम्रमात् । एवं पकरणलुमन्तव्युत्पादनं भ्रमजनपदोप पपतुम् मायन्युटन्त.
૨૩ प्रत्यक्षगादार्या फोटरनेषु व्युत्पादन तीनरासायति द्रष्टव्यम् । निरास इति । भानपदश्रवणमा प्रात्माकरणार्थकपदसमभिध्याहारण शानकरणार्थक पदमय न घू यात पौनसावादिति तत ज्ञानपदस्योत्सर्गिकार्थतात्पर्यग्रहे तम न्धितपाट्या-ययानुरोधेन भायल्युडन्तत्यग्रहमारा प्रामाण्यपद ममाफरणत्यप्रतीतीच्छया नाचरितमिति याधग्रहो जायते ततस्ता शनमनिरास इति भावः । स्वमते प्रमात्यत्वेनम पक्षता ज्ञानपद दूतशकोच्छेदकम् । ये तु सानायप्रामाण्यपदार्थस्य पक्ष येन शानस्य पक्षा तिर्माघ मन्यन्ते नन्मतमुत्थापयति यचिति । ममाफरणत्वानां मिन्नमिन्नतया न परामर्शनिष्ठतद्यावृत्तिरित्यतो शानान्येति । पक्ष. विशेषणप्रयोजनमाह प्रमाकरणस्यत्येति । प्रामाण्यपदार्थत्वसामाना- धिकरण्येन स्यतस्य न सायम् तवयच्छेदेन परतस्त्वम्य प्रतिया पननुमतत्यादतोऽशत इति । तथासति । प्रामाण्यस्य ज्ञानमात्रवृति- प्रामाण्यपदार्थरवेन पक्षल्ये सति । असम्भषेनेति । उक्तपक्षयोधफप दे मामाण्यपर घम शानपद तु शानकारणरूपैकार्थमिति भ्रम स्य शचितुरसम्मघात् तथासति भूरिप्रयागमालम्प्य तत्परत्वे नीति समाधानासाना तन्मते एप्तिरूपान्तराभायान् । मनु प्रामाण्यप दस्य प्रामाण्यपदार्थ व शामपदस्य शामपदार्थे लक्षणा उभयो रपि घरवात् एप घशानारण लक्ष्यतायच्छेदकयत्तानिहस्य परणव्युत्पादमात् शका सम्भवेत् तादृशाशका मरिप्रयोगमाल मध्य परीहर्तुं सारशक्षिकावतार त्यत प्रयाजनपती हि लक्षणा तमायादव म रक्षणेत्या शानेति । भशत इति । ज्ञानत्येन शाननि पेशादेय तरकरणताया पक्षयहि यादिति भाय । लक्षणोपामे याधरमप्याद सामेति । पानपदार्थत्यामपायेति । धानकरणस्यति शेष तपाय तविशेषणस्य ज्ञानकरणव्यायतकस्य नास्तीति भाष पक्रयाश्यतानमिसपरतया ज्ञानपदप्रयोजामुक्पाताशो म्रान्त' पदयाभातु नाईतीति मनसि कृत्य तदभिशपरतया तत्प्रयोजनम पतारयति प्रयतंति नियांच्यपति। मिभादिमतसिद्धयेति यायत् । साप तारा भूपादितीच्छादिसामप्रारूपानुम्पयसायविरोधिस हिता भाष्पयसापपद पातमारिकातुमितरप्युपरक्षकम् । गुल्म ते मदतवानाप्रसिदिमाद गुरमते इति । स्यप्रकाशसामग्न्यपि .
प्रामाण्यवादप्रकरणम् ।। २५ कचिन्न साध्यघटिकेत्याशकते नवेति । नान्यदेति । मिश्राणादिश. सामन्यसम्भवेपि यद्धर्मप्रकारकहानमय जायते न तु सज्ञानग्रहः ते.स्त्रप्रकाश्यानुपगमादिति द्रष्टव्यम्।तादृशो धर्म इति । यधर्मप्रकार कमित्यनुरर्तते तधर्मघटिताप्रामाण्यमहस्य तत्प्रकारकज्ञानरूप धर्मिसमानकालोत्पत्तिकत्वं युवन्नाह तद्धमेति । भाविन्यतीते वा तद्धर्मप्रकारकग्रहे भ्रमत्वग्रहस्थले तदप्रामाण्याग्राहकतज्ज्ञानप्रा. हकसामग्री प्रसिद्धयेत्यालोच्य तस्यागः । तद्धर्मघाटेतभ्रमत्वग्रहः तत्प्रकारकज्ञानोत्तरः अन्यथा भ्रमावस्यैवासिद्धः । अत्राप्रामाण्य पामाण्यविरोधीति वश्यते एवच तद्धर्मप्रकारफशानामुत्तर प्रामाण्यविरोधिप्रहसामग्री सम्भाव्य निराकरोति ,धर्तमाने- सि । लौकिकत्वनियामकसनिकविघटितसामग्यो ज्ञानत्यादि. विपरीतविषयिताप्रयोजकतत्तदोपसघलनमप्रसिद्धमिति वक्तु घर्त. मानपदम् । माध्यमिकनग्यायिकमतेपि , ताशसामप्रयास्तथावि- घदोपलवलनं मास्ति किमु मीमांसकमते इति वक्तुमने सर्वपदम् । रिपरीत तदभावतवद्भदौ । अप्रिमोत्तरस्याप्रामाणिक- त्वशङ्कोच्छित्तये शङ्कितुः समत यान्तं प्रथमतो दर्शयति यथे. ति। दार्शन्तिके सघिपयत्योपादाम चान्यथेत्याधनिमयुक्तिलापन. र्थम् । दोप इति । दोपस्य प्रमाविरोधित्वात्सप्रकारकत्वग्रहविरोधित्वं तद्विशेषणम् । तत्प्रकारकमहप्रतिवन्धकत्यन्तन्तु विरुणादि च सामा. भ्याभावयोधोपि सामान्य घटितधिशेपयत्तायुद्धिमिति न्यायात् ।गुरु- णामेव तादृशसामग्न्यस्त्वित्यत आह अन्यथति । निर्विपयकत्वे. त्युपलक्षण निष्प्रकारकत्वादीनाम् परन्तु तत्रैघाशयमानतया तदनुपादानम् । यदि गुरुमते विषयो भासते तदा प्रकारो न भा. सते इति वक्तुमनहमित्याशयः । तदङ्गुरप्रकारप्रकारकज्ञानसमवेतमादायैच साध्यसत्त्वमित्यत. स्तङ्करप्रकारकशानमन्तरेणापीति । शानद्वयमपि तदरविशे. ग्यफमिति मायः । गुरुमते इच्छाध्यधिकरणप्रकारिका अस्ति। उपस्थित्येत्यस्य सम्भव इत्यननान्वय, । नियमत इति । अ. नियमे त्यभामाण्याग्राहकसाध्यघटकसामग्री प्रसिद्धा स्यात् । साकाहरवं धर्मिविशेषणम् । आकाङ्क्षा च धर्मधामणोप- । पणविशेष्यमापः । अससर्गग्रहकालीनधर्मधार्मसमूहालम्पनस्य २१ प्रत्यक्षमादार्याः क्रोडपत्रेषु पास्तवधर्ममिभावापनाविशेष्यविशेषणविषयकस्य विशिष्टज्ञान- कार्यकारित्ववारणाय तादृशाकाहानिरूपकस्यैर तत्कार्यकारित्वमुपे. यत इति सामान्यलनणायां निदोषपुरुषीयागृह्यमाणासंसर्गका तिरजतत्वादिनिषयकशानद्वयस्य न भ्रमत्त्वमिति स्वयं पक्तव्यम् तथा च 'साकाहत्वकयन मनत्यनिर्वाहकासंसर्गाप्रहलाभायेति योध्यम् । प्राचं नवनि तत्प्रकारकत्वम् । न च गुरूणां तादृशनमय प्रामाण्यावगाहित्वेपि तत्सामान्याः कथं प्रमाण्याग्राहकत्वम् । अनि मयनुकारमते प्रामाण्यविरोधित्यस्य प्रमात्वग्रहप्रतिवन्धकमहविष- यत्यरूपत्वात् । न च दीधितिरुन्मते तत्मामाण्यावच्छेदफायच्छेदेन तद्वदृतिभिन्नत्यरूपं प्रामाण्यविरोधित्वं तद्वदप्राहकरथमप्रामाण्यामा. हकरयम् तथा घ तदङ्करप्रकारकमाने यदवच्छेदेन प्रामाण्यं नद. यच्छेदेन ममत्वस्यासवादेय पिरोधिरवमनपधादमिति घाच्यम तन्मते प्रामाण्यग्राहकत्वेन पानप्रहकत्वेन मदभिमतसिद्धिमिन्नत्व रूपतत्सत्वात । प्रतियोगितया प्रामाण्यषिपयकनायाः घरज्ञानविषयत्वादाह नियाच्येति । शत प्रमापदप्रवृत्तिनिमित्त पटनानादिप्रामाण्ये। धे शिष्ट्यं सामानाधिकरण्यम्।यत्र पक्षे शानपदासत्वे साध्यस्पज्ञानप स्वाश्रयमाप्रपरम् तत्सत्ये तु स्वाश्रयज्ञानपरमिति । अगत्या माप दार्थपरित्यागादिति मतेपि शानपदस्य छानार्धत्यात् । घोटनतये स्पतितुउरने हेतुः। पक्षनिष्ठेति । न च न्यायमते यटत्यप्रकारिता निष्ठ ताहरापाद्यत्वे कर्ण पक्षनिष्ठामायप्रतियोगित्या पक्षावृत्तित्वे त सारपयांत तस्यापि याघतया ताप्ययरस्वतस्त्यस्य प्रतिरोध ग्याचा अप्रसिद्धियोपोति । तथा च विधिनिषेधामिप्रायो घाफार सिद्धान्तपि सतत एवेति मायः। द्वितीयपक्षे प्रतियोगिमयस्य याथ सिद्धसाधनादिकमेयेति सिद्ध समूहालम्यनरूपत्यान् । आदिना उ. इंश्यासिद्धिपरिप्रहः । सामग्राहकमामग्रीत्येन प्रार्थामकहानग्रहमा नकममिग्न्याः साम्ये अनम्तमायात् यथासनियो न घेय्यध्य मिति ज्ञानमहायथ्यापकरयानारशजन्यमहत्वस्यापकत्यम्यान्यत्यादि स्यः। इदं नुचिमयम् । स्थायज्ञानप्राइकमामानीजन्यप्रदत्यसमा नाधिकरणाभाषप्रतियोगिनायन्दकरयत्यं न प्रतियोगितापच्छेदक म्यानपानमहत्यसमानाधिकरपामायमातियोगितायच्छेदकर पस्य.
प्रामाण्यवादप्रकरणम । २७ - स्प लघुनस्तरसमनियतत्वात् । तथा च तदच्छिन्नप्रतियोगि- ताकाभायोप्रसिद्ध एव । च गुरुधर्मस्याप्यपच्छेदकत्व- मतमङ्गोकत्येदमिति वाच्यम् तयासति ज्ञानग्राहकसामग्री त्वध्यापकत्यत्र सामग्रीत्यनिवेशवयाभिधानस्यासङ्गतिः उत्तरी. त्या अखण्डाभायघटकतासम्मयादिति । अत्राहुः । गुरुधर्मस्य प्रति- योगितानवच्छेदकत्यमते तादृशसामग्रीजन्यमहत्वन निधेशे त. निष्ठामावप्रतियोगिता विशिष्योपादाय तत्तदनवच्छेदकत्वकूटस्य साध्यत्वेऽवैयर्यम् तादृशज्ञानग्रहत्त्वेनैव प्रवेशे तु सामान्यामाय पयै- को लभ्यते इति साध्यभेदनिर्वाहः ।नयमाभासासनतिःज्ञानग्रहो. त्पत्तिप्रयोजकतावच्छेकरूपव्यापकतायाऽविशिष्य प्रतियोगिताघटि- ताया निवेशसम्मवादिति वाच्यम् तदाभासस्य ताशप्रयोजकत्यव्या पकनानिवशेनैवोपपत्तायनुचितगौरवपरत्वात् तत्प्रामाण्याविषयक- स्वेन ज्ञानविषयकन्चन ममतसिद्धभिन्नो ज्ञानविषयको याघान् प्रह इत्यादिना दीधितिकृतव सामग्रीजन्यमहत्वन निवेशेऽनुचितगी. रयस्यामिधा यतया इदानीमवैयोतरिति । तचज्ञानव्याक्ति विपयितावच्छिन्नेति भिन्नत्ये हेतुगर्भविशेषणम् । विशिष्टस्य प्रामाण्यधिपयित्वस्थ व्यापकतायां विपयितान न प्रविष्टमित्याशयमाद्दश्यासिद्धिमाह गुरुमते इति। ननु मिधादिमते शानद प्रामाण्याधिकरणत्वं दुबारम्घटमह जानामीत्येवतदाफारात. तत्र विषयितांशे घटत्वविशिष्टस्य भानात् । न च तत्र घटविशेय. करवाच्छन्नघटत्वप्रकारकत्वभाने प्रकारितानिरूपकस्येष विधि- तानिरूपस्य जानातेरपि स्वरूपतो भानम् अन्यथा न्यायमते व्यय. सायो घटत्यप्रकारको घटविशेष्यकश्चेत्यनुव्यवसाये प्रामाण्याधिक रणतापत्तः इयापत्ती प्रामाण्य मीमांसकमायनियाहापत्तिरिति पाच्यम् एपमपि प्रामाण्यस्य घटत्यविशिष्टागर्मवात्तदधिकरण. ताया दुर्यारत्वात् माध्यस्य पदत्यविशिष्ठगमेवाघटादेः स्वरू- पतो मान मानामाघार | सत्यम् मिश्रादिमते घटांशे घटत्वामानेपि प्रामाण्यम्णेय मानमानोपगमात् न्यायमते विशेश्यितांश पुरो- यरियादिना घटस्य मानेन प्रामाण्याधिकरणताया उक्त्यसम्मयात् । প্রথা বিশ্ববান্ধাবধাযযিনাম মামা বৰ स्तद्वत्ता च न गुरुभिन्नमसे इत्याशयेन गुगपदम् पतश ताहरामहत्य. ५० प्रत्यक्षगादापर्श कोरपत्रषु व्यापानिपचिताप्रतियोगिन्त्रमिनि लिम्बनम्बरमाद्गुरुणा विषयि तामाधनमप्यत्याशयेन । यदि चानुमानान्तरेण . या व्यवसाय गुऽपामपि विषयितासिदिमम्मर । पिता मिश्रा दीना प्राथमिकमानग्रहे विपयिनामादायव निमपितत्वसम्बन्धन यधिरताविपयित्ययोनिरूपतामेदाद्विजातीयनिरपितमयसम्म न्धन वाप्र मापयविशिष्टमचात्तानुगवन तद्विराण गुरुपामप्य. नायागत उद्देश्यसिद्धिरित्यतो दूषणान्तरमाह तादृशग्रहेति । न च माध्यनिष्टामाप्रतियोगिनायामाधेयनानिष्टायां निरूपितत्वसम्र धेनायरछदकत्वमित्यनुमानपण्डलिखनपविषयितानिष्टायास्ताद. शप्रनिष्टामात्रप्रतियोगिताया अनपच्छेवसत्यमित्युचायपि प्र. तियोगितापच्छवकतापर्याप्तर्षिपयितावान्तान धाच्यत्तया गुर घर्मम्य प्रतियागितानवच्छेदपयन दंघरमिपयस्यव प्रति সম্বনযা বিবৰিঙিযবধবায়োগ্নাশযান मिरिति घाच्यम् थधिकरपतापायेतयोनिरुपरस्य मि. मायाया प्रतियागिताया चियितानिष्ठत्वस्य निरूपववि. पनिशा बाग तु उपलक्षणतया तनिवेश्यापच्छेदयत्वत्या बन्धिनप्रतियोगिताया प्रकारतया साध्यघटकता प्रयोजनाभावात्। विशेषणातदिन यस्य विशेषणे शिष्य चत्यर्य । विर विशेषणाबच्चन विशष्ये इत्यथ । भाद्य दपपति अनुमानादिति ! द्वितीय शहते नचौत । ताहनोति । घर वावरत्वघटविशेष्यकरवा धच्छिन्न धनिष्टसमुदायत्वम्यय तादृशानच्छेदातारच्छेदव स्वात् त समुदानिरूपितामहर्विषयिताया एघ न्यायमतेऽनही दारात । एतेन विशिष्टशनतिरिक्तत्वेन । फेयर घटत्यप्रचारपत्वनिरू वितिनिश्पिपितात्व ध्यापकडायच्उदबताया न्यायमन मिसम्यनारच्छिन्नविशिष्निरूपित परिशिष्टविपयितात्वे तन्सा घनेऽपि सिद्धसाधनात् घटग्यप्रकार वस्य वस्तुतोऽपनि स्याश्रयस्यात् । नरोति । रात्र प्रामाण्य पक्षप्रामाण्यमिति द्वितीया म्तगाटे पक्षी येत्यनुर्तिते । यिधी बाधधारणाय प्रामाण्यविषयता रिश न्यायमत अममिद्धिवारणाय यटरवरिपयितानिवेश. व्या पर व्यर्थविशत्यम्यदूषणत्वात् । न्यायमते घटायप्रकारकत्वपि पयिनारय ग्यापरतावच्छदकत्यम्य निर्विवाददया विशिष्टाननि प्रामाण्यवादप्रकरणम् । व्य शान- रिक्ततया विशिएप्रामाण्यविपयिनात्येऽपि गदित्यन्यतरानुधावने सिद्धसाधनमिति भाव । शरीरविशेषादेरप्रामाण्याह श. रारेन्द्रियादेः । गुरुमनेति । गुरुमने प्रकाशे शाने सर्वव जीवा- मन प्रकाशात्ताशयावद्ग्राह्यत्वप्रसिद्धरामारे सचात् शातते- त्यादि । गुरुणां स्वसिद्धव्यवसायात्मकज्ञानमहावन्यव भट्टमन सिद्धशासतालिकानुमितिस्वीकारप्रसङ्गादिति । पद मिश्राणास पि। एकरूपेणेति । यद्रूपेण ज्ञानग्राहकत्वा-युपगमो भव्य त. दर्पण नस्य प्रामाण्याग्राहक वाभ्युपगमस्तद्पावच्छिन्नभिन्नत्व 'सामग्रीधिशेषणम् तथाच शातवालिङ्गकानुमितिसामग्रीत्वन ज्ञानग्राहकवाभ्युपगमा भहस्य तेग सानग्राहकत्वाभ्युपगमो भहस्य तेन प्रामाण्याग्राहपत्याभ्युपगमो न भट्टय घमायादि सामनत्येिन तदभ्युपगमो भट्टस्य तेन ग्राहकत्वाभ्युपगमो न तस्योरो माय' । शब्दाजन्येति । तथा- च ताशयोग्यताशानसाधारणसमुदायत्व न कार्यताशानप्राहकः तावच्छेदकत्वेन भट्टाभ्युपगतमिति भावः । सामग्रीनिवेशपक्षे व्यासज्यवृत्तिधर्मावच्छिन्नानुयोगिताकतद्भिनत्वाहीकारणेवोपपत्ते , फथचिदिति । नैयायिकादीति । आदीति । भादिना भट्टादिपरि- प्रहः । गुणाभित्रमिति । न च तद्वति तत्प्रकारकत्याग्राहक. त्योपादानपि घटायप्रकारक-यमाण झानग्राहकसामग्रीव्यावत- नाज्ञान प्रसिद्धिसम्भवाज्ज्ञानत्वविशिष्टग्राहकत्वविवक्षावैयर्य: মায়েবান বাঘ বাৰ বন্ধাবাইল রান प्रहे ছালামালৰাবাৰ। নবাযিমনৰিথমজ্ঞান- গান্ধবসায় নগ্লাঙ্কন भट्टमतासिद्धतया ध्यघटकत्वेन परतस्त्वसाधनसम्भवात् । तथा चेति । पट त्यप्रकारतामा रक्षकानप्राहकसामान्या न प्रत्यक्षसामग्री व , सानत्यभावमसात् । अन्यसामग्यास्तु ममतसिद्ध त्वात्तेन चारणादिति भाव. । प्रमापदोपस्थापितप्रामाण्यस्म: शाब्दबोधीवपयत्वस्यापि सम्मयादाह विशेपारति घटत्वज्ञान सविशेष्यकमियादिभिरित्यर्थः । तावतैवेति । यथाश्रुनतप्रामाण्या- ग्राहकत्यनिवेशप घटत्वप्रकारकमात्रेण घटविशेष्यकरयानच्छि नघटत्यप्रकारकत्वमात्रेण च शानग्रहस्य साध्यघटकतया वाध: सा- प्रत्यक्षगादार्याः मोडपत्रेषु स्थादिति शानत्वविशिष्टप्राहकरवायतविरक्षाावश्यकीति हान वे विधिप्रसिद्धि स्यात् कथितविशेषणोपादानपक्षे च बादशज्ञान प्रहयो साध्यापटकतया पाधस्यैवासाचाद्विवनवियर्यम् । नापि ज्ञानवे विधिप्रसिद्धिसम्पादनार्थ तादति सुवचम् । तदवि पक्षणेपि घटत्यादी विधिप्रसिद्धिसम्भवादिति भाव । ननु माहात्य पुरोतिविशेष्यत्यनिष्ठधर्मितावच्छेदकताकमेव साध्यमिति सि. धान्तान घटत्यादी विधिप्रसिद्धिरस्ति । किञ्च तद्वति नाप्रकार কালমোয়াকানাঘবিয়াঘারান হাসনাবাহান্না एकाधायिवक्षणपि वानरचे प्रसिद्ध दीधितिकृता ज्ञानवशिष्टे त्याविरिखनस्यानवधानमूलकत्वमसङ्ग इत्यत आह धस्तुतस्पिति । स्पनोऽमाहातपा प्राथमिकशानग्रहाविषयतया । वाधादिति । थथ ताशमामाययत्वयिशिए प्रामापयत्वाश्रयमवेति कथमेतत् । अनुव्य घसायादौ स्वरूपतो ज्ञानवमानेन तत्र सतोमानानपायात् भनुमानापक्षमावच्छेदके साध्यसिउर्दूषितत्वादिति चेन्न तद्वति ते प्रकारकत्वविशिष्टजातिप्रतियोगिकविषयितासाधारणरूपेणापि प्रा মাখামাযরানােম্বাধবায়াখাব হয় प्रकारक्शानवविपपित्ये अनुव्यवसापादिसामग्रीजन्यग्रहत्वाच्या पकत्वासिद्धसाधनस्य च वारणाय प्रामाण्यत्यावच्छिन्नप्राशत्वं विषक्षणीयम । तत्र वाघभयेन शायन प्रश्यमित्याशयात् । न चैत्र न्यायमते साध्याप्रसिद्धरत वेति वाच्यम् तादृश यापकताया घट विशेष्यकावायच्छिन्नघटत्यप्रकारकत्वावच्छिन्नविषयित्यावृतित्व साधनेऽपि नैयायिकानातत्यत्वात भीमासासाध्ये या तत्र तार विपरियतात्तिउमेवेति न कोपि दाप 1 अधचा ताशप्रहनिया भाषप्रतियोगिताया विशिप्रामाण्यविषयितात्यानयरिछन्नस्य मीमां सक्सायनयाऽभिधानात्तत्परमपदम् । यस्तुतस्तु विशिएशुद्धयोर भेदाद्घटस्यप्रकारकत्यविशिष्टज्ञानत्यविषयितावन व्यापकतामादाय सिरसाधनवारणाय विशिष्टमामाण्याचे स्वरूपसम्बन्धरूपावच्छद पापसाधनमपि मीमांसकाभिप्रेतम् न्यायमत मुद्धघटत्यप्रकारपश्य ग्यस्येय पुरोवर्तिविशेष्यकरयायच्छिन्नघटत्यप्रकारकस्यत्वस्य घा प्रशारकायच्छेदस्त्यान सिद्धसाधनम् । पुरोवर्तिविशेष्यकरवाय. यिनप्रकारतायच्छेदकार्य साम्ये पतत्। याद तु पुरावतिधिशेष्यका - - प्रामाण्यवादप्रकरणम् । स्वत्यावच्छिन्न प्रकारतावच्छेदकत्वं साध्यते तदापि न क्षतिः पुरोप- तिविशेष्यकत्वावच्छिन्नीयत्वविशिष्टीयविपयिताथा अव्यापकत्वे तु অনাবান্নামৰামবিগ্যান্নয়নুষ্ঠ্য कन्चपुरीपतिविशेध्यकत्वावच्छिन्नत्वोभयत्रैव तत्साधनान सिद्ध- साधनम् । तथाविधतद्वतितामकारकत्वस्यज्ञानत्यत्वयोस्तत्वाध. ने तु बाध इति । वस्तुतस्तु गुर्गदिमते ताशसामग्रीजन्य- आहे ज्ञानात्वत्वाभानन पक्षतावच्छेदकविशिष्टविपयित्याभावसरवा. द्वाध: उभयामावादिफमादाय व्यापकतामङ्गवारणाय स्वविषयि- तात्यावच्छेदेन व्यापकनायाः साध्यघटकत्वात् , भामापयविषयि- तात्वस्य चानुगतत्वात् । धर्मितावच्छेदकप्रकारभावापनस्वरूपतो शानत्वतद्वति तत्प्रकारकरबोभय प्रामाण्यम् तनादिका च तवति तरकारसगुशामिनं ज्ञानमिति शान्द पामग्रेति वद्रीत्या वाधा- सम्भवानालस्वत्वस्य परलो प्राधत्वानुधावनमिति सकलगन्ध सङ्गतिः । तद्वति तत्प्रकारकगुणाभिनमित्यादावेतद्रीत्या वाधा. सरवादाह तथाचेनि । प्रामाण्यत्वेन पक्षतापक्षे पधाश्रुतार्थत्व. माविष्कतु तद्वतीत्यादि दीर्घाभिधानम् । अगत्येति । न च तद्वति त. प्रकारकत्वविशिष्टत्वेन रूपेण ज्ञानत्वस्य विशिष्टप्रामाण्यघटकता नि. हेत् जानत्यत्वाप्रवेशादिनि प्रमापदार्थत्यागोऽनुचित इति वाध्यम् ज्ञानव सामानाधिकरण्यसम्बन्धेन तद्वति तत्प्रकारकत्वस्यानिवि. पृत्वात् ज्ञानवानच्छिन्नविशेषणतापन्नममापदार्थतावच्छेदकस्य पक्षत्वमित्यत्र तत्तात्पर्यम् । अग्राहकत्वैनत्यभिधात ये ग्राहकत्येत्या मिधानमाहुरित्यस्वरसः । ननु विरोधित्वं तज्ज्ञानप्रतिवन्धकशान. विषयस्यं तशाग्ने दुषणीयमतो व्याच तत्प्रामाण्येति । तत्मा- माण्यावच्छेदकायच्छिन्न यत्तत्मामाण्याधिकरणवृत्तित्वं तदभावः तेन प्रमात्यामायनमत्यनिष्प्रकारकत्याधनुगततत्मामाण्यापच्छेदक- तापर्यायाधिकरणपर्याप्तावच्छेदकताकत्वमवच्छिन्नत्वान्तार्थः तेन जातित्ववति जातित्यप्रकारात्वनिप्रकारकत्वयोघटत्वरूपैकाबन्छदेन इति सत्त्वेपि न क्षतिः जातित्वविशिष्टे प्रामाण्यावच्छेदकताया: स्वरूपनो घटत्ये निष्प्रकारकत्यावच्छेदकतायाश्चोपगमात् । अथ वृत्तितायां तत्प्रामाण्याधिकरणीयत्वं किमर्थम् । शृणु पटत्वेन पटा. धादिममात्मक पटत्येन घटस्य घटत्वेन च पटस्यायगादिनि এয়য়্যন্ত চায়ু - पटायच्छेदन घटापत्रकारके नमे घटत्यप्रकारकरयामावन्य प्रमा- ण्यामारस्य च घटानच्छदेन वृत्तितया प्रामाण्यविधितापत्ति रतस्तनावश्यम् पटायगर्मप्रामाण्य ववृत्ति पात्तत्र नत्पद च । संप्रेय परस्य परत्याटिन प्रामाण्याच्छदात या घटत्य. घोटतममत्वादस्तहिराधियानुपतिरत प्रथमनरानम् । केयम्रम निम्रमस्यायधिरणतया उभयामावरचालमत्वाद प्रामाण्यधि- যধিবাখাপসাগমারা ল ফাৰৰ মায়া तानमरपाटी तहापात्तरिति प्रमानष्ठति । प्रमापदमपि तत्मा माण्याश्रयारम् अन्यथा पटत्वादिगर्मप्रामाण्यायनिष्ठमकृतम्रम वाधिारणतायास्तामियामावरचदिमवाद प्रामाण्यावि रोधित्वापदे । एनमानात्मकप्रमानिसमात्याधिारणतापि न नि रवच्मिा तत्र प्रकारापदेन प्रमात्रामायसवेन नस्या विशेप्यासनादतो मिरपतित्वमाय विहायोभयामावनि धेश । एवञ्च घटत्वादरपि प्रामापविरोपित्वं सम्पद्यते । यद्यपि तममात्यभिन्नत्ये गति निरपच्छिन्नप्रमानिष्टाधिररणताकान्यत्व प्रमावविरोधिरव मुनचम् घटत्यादिना घटपटादिविषयमाने म मत्याधिारणताया. प्रमानिष्ठत्वाहोप इति निरवच्छिन्नस्य পি प्रमापद प्रकृतप्रामाण्याथ्यपरम् तेन पटस्वादिप्रमा . .. ' ...aturder या ताराधिनापत्तिरत. सत्यन्तम् । तथा- पि घटविशेष्यत्य घटायच्देन नतु घटावावच्छेदनेति प्रत्य याधिकरणातरया भाच्छिन्नतया तस्य प्रमानिधित्तापत्ति- रतम्तयाग मिचाते च तदधिकरणनायामुमयामारसत्वान्न दाप. यघटविशेप्यायाधिकरणताममाम्रमामयसमूहालम्बन एय नत्र नभ्याम्नदमायाधिकापताग्दछ्याप्यवृत्तितयाऽवच्छिन्नस्यात्त. दृघरविक्षाध्ययम्य प्रमावविरोधिनापचिरिति या तस्याग इति शियम् । घटमह जानामानि मानत्याविषयक्ग्रहमामान्या एवं सा. ज्यघटार यादपुर इति । यस्तुन पुरोयत्तिविशेष्यपरमाव- निशानन्यपीशष्टाप्राहक्रमामा साध्यतर्भाग्यतया बाय द्वयवदनाय तदुमयोपादानम् । पृगेन तदुमय मेदनिशान दार प्रामाण्यवादप्रकरणम 1 या- प्रामाण्यस्य ताह इति चटर यापनापते । सिद्धान्तापरि शङ्कन गति । ननु भनु मिथाने लोफिविषयताया प्रतिवध्यतावच्छदकतयोपपत्ति । गुरुमत व्यवसायोत्पादकसामग्रीमाल झानत्वावरच्दन तद्वति तत्मा कारकत्वाभावशानसरचे व्यसाया मकशानत्वज्ञानम्य भट्टमते शा- ततालिकानुमिनिसामग्री काल तज्ञानसत्व ताशानामनिरूप ज्ञान वग्रहस्य च लेकिकान्यप्रामाण्यविपायताविरहत्तया नोपप त्ति लौकिकमामाण्यमाघमयोजिकाय! मन सयुतात्मतमवतरि शषणताया यवमायानुदयेन गुरुणाममत्वादनुामतो सन्निक फर्षस्थान्यथासिद्धश्च याशङ्कायाम ह मिश्रातिारतति दृशम्थले मिधाणा भानमभान घा शम्थल गुरुणा भट्टानां च तद्रानाभाने । याहश प्रयाजक लेकिफप्रामाण्यवियित्व मिश्ररुपयम्, गुरुभिभट्टेरपि तत्सम तत्र प्रयोजक मुपेयम् अन्यथा फलसाम्यानुपपत्त । एय च यदि मिश्र स्य लौकिकत्व रोकिकरभिकर्षाधीनत्य तदा गुरोर्व्यवसायसा- मव्यधानत्व भट्टम्य च शाततापरामर्शाधीनत्यम् यति मिथाणां वि. विपयताविशवत्वरूपम् तदा गुरुणा महाना च तदवति । प्रका श्यादिक पुनर्यथामत विशेष रिपयनिरूप्यत्वमर्यादोपवृहिताया सा- मग्न्यीककप्रामाण्यमानसामग्रीतुल्यतति मिश्रोटपपण्यामप्युक्तम्। भ्रमत्वति । प्राधप्रमावामावग्रहकाले चानुव्यवसायादेलीकिकमामा. पयायगाहिता नत्याशय ।भ्रमत्वादिग्रदकाले इत्यादिपघटिनपाठ कचित् स च प्रमावाभाव पेन्द्रियक भ्रमत्वमतीन्द्रियमिति म. तेशुद्ध । यदि चेत्यादिनाक्त यावारणमेवाङ्गीकृत्य तदमामाण्या ग्राहकत्वस्य हत्यमाह भ्रमनि । अनुभवानुरोन धर्मितावच्छ दक लीफिकत्यादिक या निवेश्यासाधारणधर्मविशेषक्षाने दोष घटिनसामान्या दोषस्य घा विरोधित्वमुण्यमिति भाव । सा धाराणस्येद रजनमिति ज्ञाने भानादसाधारणेति । अर राख पीत इत्यादौ पुरोवर्तित्वशङ्खत्बयो साधारणत्वयेतच्छड्तत्वमा नाविशेषति । दोपघटितारोपसामग्या एव इह प्रतिवन्धकत्वमि- त्यस्य फ्लमाह अविरोधीति । तथाच भरता ज्ञानत्यादिभेदनि पेशे विशेषणपूरणापत्तिरिति भाव धीन्द्रियवयोति । रजतज्ञान प्रत्यक्षमादाधयां क्रोडपत्रेषु पानहमिति भ्रमानुयवसाये तदमावधति तरमकारकत्वरूपन. मरर न प्रत्यक्षम् .तदभावरूपविशेषणग्राहकसामग्रीगिहात् । तधाचेति । न केवल दोपवाटिनसामग्या एव प्रमावलीविकशान धिरोधिता किन्तु साक्षाकारित्वग्रहजनिकाया पवेत्यर्थ 1याशे ति! पीत गड इत्यादी त्यादिलोकिकमानधारणाय साक्षात्का रितामहप्रयोजकदोपविशेषटिनसामग्न्या एव लौक्किप्रत्यक्षसा मान्यपेक्षणवलपारस्य 'सत्प्रतिपक्ष साक्षात्कारिणि ममें' इति पती घ दीधितिकारर्वच यत्वादिति भाव । सशयति । शुचियादि. धर्मितावच्छेदककरजतत्यादिमशयगरणाय लौकिक सनिकांदिव दोपविशेषान कोपि सशय तम्य विपरीतमानविरोधिवादिति दोषसामान्यस्यघासाधारणधर्ममानसिोधिनमास्येयमिति भार । पर विपर्ययजनकदोपपि । अत्र मीमासकाना प्रामाण्यसशयानुरो. धेन सयजादोषस्य प्रमात्यलोविश्भाविधित्वमाययकम् स च दीप प्रमा यतीकिमान स्योत्पत्तिसमयपि प्रतियनाति थपपा नेपा प्रमायनिश्चयनयत्पप्रसन्न तत्मायोच्छेदापाता दिति । विपर्ययेति शुक्ति वादिमितावच्छेद करजतत्वादिविपर्य पवारणाय । यत्र म्रमत्यवाहकमाभग्न्या प्रमात्यग्राहक बन कापि क्षति मायद्वयकोटिक्सालस्य सशयत्यामागत् भ्रमत्स्य स्वतो. ऽविरोधित्याध । पस्तुतस्तु स्मर्यमाणारा एव दाप असाधारण- धर्मशानपिरोधी न त्यनुभूयमानारोपो नदानी गुत्तीरजतमिति शान स्येपादित्याशयेनाद अस्तुवेनि । प्रमायघरकारताविशयित- योरिव भ्रमत्वघटकतदुमयस्णानुपस्थितस्य प्रकारपि तदशे घट घटत्ययोरिष घटत्वतावयोरपि उपनीतभान घाच्यम् तत्रानाहार्य भ्रमे तदमावशानासम्मवानमन्वाग्रहेपि थाहार्यण नदमावाधिकर जाधिशेषणशानसम्पादनात्तयाचितिविशेष गज्ञानमम्मदवसाम प्रीयशाद्वा मन सयुनात्मममयतशिरतामग्निकणादायें भ्रमत्वली विस्मयनमनोकुरुत घस्तुतास्यनि । नया च ममत्वम्रमजनपदोप साक्षा कारिग्रहप्रयोजष सम्मवत्यवति माघ । नविशेष्यकता मेनि। पुरोयतियिष्यहानत्यर्थः। प्रमापदेन तद्वति तत्प्रकारकक्षा- नाय लम्पत एयुष या तधारिधज्ञानसितमकारकत्याभ तेन हानत्यस्य स्पागेपिन क्षति । तद्विशयकवेति । पाहताया पुरोष -- प्रामाण्यवादप्रकरणम। - तिविशेष्यकरयनिष्ठधर्मितावच्छेदकलाकार विशेषणम् तेन निर्मि- तारन्छदारुप्रामाण्यमानसामान साध्यघटकस्यम् । घदत्यादि। कमिति । घटवायु रक्षर साहशविशेषणनिवेशव्ययिकी भावः । शनियमादिति । ज्ञानयमानस्य पुरावर्तिविशध्यकत्वमात्रस्य पात्र द्वयमितिरास्या तदुभयस्य या भानसम्मवादिति भाय । तदिति । पुरोगनिविशेष्य सत्यनिष्ठधर्मिनारच्छेदकतानिरूपितसमवायसम्ब- খাবাথরঘানাবালকবিশ্বিবাজারে माहकसामग्मा एवेत्यर्थ । साक्षादिति । प्रमावनिश्चयत्वब्याएक प्रतियन्धकनाकामथ न च प्रमात्यनिश्चयप्रतिवन्धकायमेर सभ्यर घटाचादिमत्ताज्ञान प्रति घटत्याभावावच्छेदेन गृहीतप्रमा. स्वशानस्य प्रतिवन्धक चात् घटत्वादे सचदापातात्। वस्तुतस्तु प्रमा- त्वशान पनि तदभावावच्छेदकादिधर्मदर्शनतया घटत्वादिज्ञानस्य प्रतिबन्धकावेपि तद्रूपारच्छिन्नत्यस्य साक्षात्पदलभ्यतया घटाया दिवारण कार्यम् । एतेन प्रमात्य यापकाभावेऽस्थापरिग्रहापत्ति त- ज्यानस्य प्रमात्यनिश्चयाप्रतियध्यत्वादिति समाहितम् । उक्तयुक्त्येति । अन प्रमात्वग्रहप्रतिवन्धकताया यदि ज्ञान नैशिष्ट्यानच्छिमत्व नि- घेश्पते तदामारोपसामग्न्या भ्रमरारोपविषयनिष्ठासाधारणधम. रौकिकमानविरोधितामतेपि न भ्रमत्वापरिग्रह भ्रमत्यविषयितान वच्छिन्नत्वज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्नत्वाभयामावस्यैव तेनोक्त वात् । प्रमात्वव्यापकामावयत्ताशानस्य व्याप्त्यनुगमनन्धे शानवैशिष्ट्यान- पच्छिन्नप्रतिवन्धमत्यव्यञ्जनादिति इष्टव्यम् । निष्प्रकारत्वादे स फलप्रामाण्यधिरोधित्वेपि व्यवसायाशे तद्भागस्य प्राड्निराकरणादाइ तादृशेति । प्रमावस्य सामान्य घटितविशेषतया निष्प्रकारकत्वादे तद्विरोधत्वम् प्रतिबन्धकसाघटितविरोधित्वस्य दीधितितात्प] मो. सपणासङ्गतिः भारोपप्तामरच्या आरोपधिपये साधारणधर्म- लौकिकमानविरोधितया भ्रमत्वापरिग्रहप्रसङ्गश्चत्यत माह प्रमा त्वति । मामासकैनिर्विकल्पकानुपगमान्निधकारकत्वस्य नवृत्तिवार्थप्रध्याप्यत्यमा घटइति । निप्रकारकत्वादीत्यादिपद. प्राधमा तत्सम्बन्धेति । तदीयम् । पक्षघटकहानीयस्यम् । नि- मकारकत्वादे सफलप्रामाण्यावधितयेति । अवैधमपि घटत्यारे कथ त्याग ? अथ मिश्रस्तदप्रामाण्याप्रा.
प्रत्यक्षगादार्या मोडपत्र हक व प्रामाण्यग्रहप्रतिय-धकशानाजादत्यमेदोपय न तु ग्रन्थयारो सम् तपासति यत्र वाम्तये घट वति घटत्यप्रकारकत्ये घटत्याभा पवति घर प्रकारकत्वमायापत न तु शानऽप्रामाण्यम् तत्र तथापि धवास्तयभ्रमत्वाप्राहकतया तत्सामग्रासदेण पाधापत्तरिति चेन प्रमत्यशानस्यापि प्रमा धाभाषप्रहविशिष्टस्यैर ममात्यप्रहप्रतियाध कतया तादृशमहालमाहितमत्वारापमामाच्या ज्ञानप्राहिकया दोपरितनया प्रामाण्याग्रहण पाधापत्त । अथैतद्भयेन प्रामाण्य प्रहप्रनिबन्धकशान विषयविषयकग्रजासामग्यसमयहि तत्तम- प्रामाण्याप्राहक व पदाम । एवञ्च पवलभ्रमत्यज्ञानस्याप्रातवर कावपि भ्रमत्यापच्छेदन प्रमावाभावग्रहादिरिशिष्टकालान्त रीपाप्रतिय-धशानावपयम्रम वविषयकत्येन तत्सामग्रीमहित सामग्रथा साध्याघटक वान्न दोषः । प्रतिय वप्रहविपयार पयका च यत्प्रकारकत्वेन प्रामाण्यग्रहपिराधिताशानांश तत्प फारकत्वम तेन घर वाभावतीत्यादिभ्रगत्यशापामा प्यग्रह प्रति या तादृशम्रम परितप्रामाण्यग्रहस्थ प्रतिब धकता तदवच्छेदय कोटिप्रविप्रकारताश्रयघरत्याभायाविना हकरयपि न तासामग्रया असवह इति चेन एवमपि तहदिशे ध्यकत्वावाच्छन्नस्य तरकारकत्यस्य नदभाषयावशयकत्या पच्छिन्नयन या प्रकारता तस्या अपि प्रमात्माप्रतिव धकता पच्छेदकतया प्रामाण्यमदमात्रस्यैव ताशमवारनाश्रयमकारकतया भप्रसिद्धदुरित्वात् । न च यधर्मपर्याप्तापच्दरताकप्रकारता সিঘনাযাদ্ধা হালায়। तद्धमारच्छिन्नप्रकारक्ग्रहनिवे- शानाय दाप इति याच्यम् । यत्र तद्वति तदभाघारापरूप तद्व विशष्यकस्यावच्छिन्नतत्यकारकत्वाचगाहा तदमाषधति कारकमिवामिति ग्रहस्तत्र तदभावषिशिएतद्वतोऽप्रमिाया त घटितप्रकारतावच्छदवसापर्याप्स्याश्रयाप्रसिद्धयत्तच्छदनोपादानास म्भयात्तस्थलीयसामप्रामादाय याधापत्त । तस्मात् मिश्राणाम- पि एकारच्छनकत्रावर्तमानस्यमय विराधित्वम् तच घरत्यादि साधारणमिनि चरसत्यम् यद्पावच्छिन्नस्य प्रमात्यन सहानव स्थान तपायच्छिन्नाप्रकारकर न तत् उक्तदोपात् । किन्तु मतमामाध्यमाने नियमतो यत्र यद्भासते तदशे तद्विराध्ययगाही प्रामाण्यवादप्रकरणम् । प्रह एवाप्रामाण्यग्रहपदार्थः । पिरोधश्च सहामवस्थानम् सावतैय च दर्शितसकलारोपसामनीव्यावृत्तिः । एयश्च यदि प्रकृतप्रामाण्यमाने नियमतो यधद्भासते तद्विरोधित्वं तद्घटकवस्त्वभावरूपं निवे. श्य तदयमाहित्वं निवेश्यते तदा घटत्यस्य धारणासम्भवात्तदु. पेक्षा घटत्वाभावनिष्पकारत्वादिमवदथ । म्रमत्यज्ञानस्य तु ना. सङ्ग्रहः तत्र विज्ञप्यितानिरूपके घटत्वानावरूपविरोधिविषयक- त्यादिन्याशयः । तदीयमामाध्यविरोधिज्ञानवृत्तिधर्मामादकत्वपक्षे घटत्वनिरासे घा उक्तदोषः । निष्प्रकारकत्वघटितप्रामाण्यपक्षके साध्यानिर्वाहः। लत्तेति । यत्र प्रकृतप्रामाण्यभाने नियमतो यत्र यद्भा. सते तदश तद्विरोध्यगाहित्यमप्रामाण्यवाहकत्वमिति मिश्रटि- प्पणीमते तत्प्रामाण्यावच्छेदकानवच्छिन्नत्वावच्छिन्नत्वोभयाभाव- বিgমামাবালিঘকন্যাশ্বর্য রাসা मायविरोधित्वम् घटत्वाभायाधिकरणता न प्रामाण्यघटके घट- रूपेऽधिकरणे, घटत्वामाधयद्विशेष्यकत्वावच्छिन्नाधिकरणता च न ताशघटत्यप्रकारकत्वरूपाधिकरणे इति तयोरनवच्छिन्नत्वेन, एवं प्रमत्यायधिकरणता तत्घटकप्रमारूपाधिकरणे तदुभयव. स्येषेति तेषां प्रामाण्यधिराधियम् । एवं प्रामाण्यविरोधि निरुच्य तत्तदंशे तदनादकरय निवेश्यम् । दीधितिटीप्पणीमते च यारशदो- पेणाप्रामाण्यघटकघटे घटत्वाभायो घटत्वप्रकारकत्ये तद्वाविशे- বন্ধনমিংঘমু ঋযের নায়কাঘাঘাৰাধম विशिएममत्वस्याप्यारोप उपेसव्य इति दीधितिकाराणां तत्पर्द यथाश्रुतमेव सम्यम् । यदपि च घरपटयोघंटाविति व्यवसाये घट- मह जानामीति प्रत्यक्षसामग्री घटांश प्रामाण्यवाहकतयाऽवश्यं साध्यघटिका चाच्या तस्याश्च पटाशे घटत्वघटितभ्रमत्यारो- पजनकतया तदनुपपत्तिः तयवसायंशे एव भ्रमलप्राहकाया. दिति प्रकृतप्रामाण्यावच्छेदकयपि चिदंशावच्छिमायावगाहितया प्रकृतप्रामाण्यधिरोधिप्रहाजनकत्वपर्यन्तं लम्धव्यमिति तत्पदमंशप- रमिति मियागांभाषणमा तदप्यनुपादेयम् तारशक्षामनया साध्या- घटकत्येप्यक्षतेः भसङ्कीर्णव्यवसायघाटेतसाममपा एच साध्यघ- टकतया स्वतस्वनिर्वाहसम्भवादित परैरपरिशीलितः पन्धाः । जनकत्वेन प्रहनिवेशं दूपयति पतेनेति । व्यवहारजमकत्वं यदि .
प्रत्यक्षगादाधा मोडपत्रेषु शक्तिमाघजम्यतजन्यबोधसमानाकारकत्वगर्भ तदाप्याड अप्रमा शद्वेनेति । जनश्येन प्रहनिवेशमता फोचिस्विति । स्वतन्नेति । स्वातन्य च नेतरविशषण किन्त्वनुभवरिशेषणत्वम् । सचेत्या. दिलिखनतीजमाह एरोनेति । तदप्रामाण्याग्राहकपदस्थाप्रामाण्य निलपितसद्विषयताकाग्रहार्थकत्वेने यर्थ । समवधानविवक्षावीजम नुपपत्तेरि यन्त स्वय तद्विशेष्यकाप्रामाण्यप्रकारकग्रहस्य गुरुमते. प्रसिध्याऽमामाण्यसाकातद्विशेष्यग्रहपरत्येन तदप्रामाण्यग्रह पद व्याख्यातम् । मिश्रास्तु मससर्गाप्रघटिताग्रामाण्यप्रहान्तार्थपर- वेगेति विशेषः उपस्थिनशानरूपधर्मिनिष्टनालसविच्छिन्ना- भायप्रतियोगितया तदाऽगृद्यमाणस्यतन्त्राप्रामाण्यत्याद्यर्थ । स्वा- तथ्यमप्रामाण्यस्य कालश्च गृहमाणत्वाभावस्य विशेषणम् । अनु. पादयत्वे गौरव पीज नत्वसम्भव इत्याशयेताह मिश्रमतचेति । समयहितत्व तवत्क्षणद्वयत्तित्वम् स्वप्रतियोगित्वस्यवृत्तिप्रतियो- गिक वसयमयसम्बन्धेन ध्वसयदस्यत्व क्षणद्वगानुगमकम् तव क्षिणत्तिाव तु न समचाहतामियाह ऋमिति । विशष्याशे इति द्वितीयप्रकारेऽन्वयि, स्वविशेष्यनिष्ठ शिरपप्रतियोगिताचगाहीत्यर्थः । एनन्मते विशष्यताप्रकारते पशिष्टयानुयोगित्वप्रतियोगित्ये न तु विषयत्वे पारण ससर्गविषयताद्वारा पुरापर्तिनिष्ठम्यविषयतानिरूपितघट. स्थात्मकप्रकारनिष्ठप्रतियोगितायगाहित्यरूपण । पनम्मते धर्मि- निठभकारवशिष्टयविषयपत्य प्रमात्वम् आपातत इति प्र तियागितायां ससविधया स्वविषयत्वमनुपादाय पुरोवर्तिनि घरयप्रकारपमिदमिति झानेन प्रामाण्याग्रहाद्वाधतास्थ्य मनापाच दीधितिरता प्रकारतालक्षणदूपणमयुक्तमित्यागरते गा पीति | ति 10 पच्छिन्न ।। HDनयामतापच्छदशाभूनघदत्यप्रकारिता- त्यापच्छिन्ननिरूपितविपयिताया असत्यादिश्ययं । उतनामाण्यस्थ पक्षतस्यीभमानमुपगम्याप्यार एपमिति प्रामाण्ये ति । धर्मिनिष्ठप्रकारपरिचापगादिस्यस्पेत्यादि । न तपती. कार इति । तायताप्युलझानेन सत्याग्रहण सवैशिष्ट्यगर्भ । उक्तम म प्रामाण्यवादप्रकरणम् । ३९ प्रामाण्याग्रहेण बाधस्य दुरित्वादिति भावः । सत्त्वस्योपलक्षणत्वपि तादृशस्य पक्षतामष दूपयति एवंयदीति । ताशस्य पन दैशिष्टयधर्मिणि प्रतियोगित्यावगाहित्यान्मनः। मामा. पयनहादिति घटत्वप्रकारकमिदं ज्ञानमिति प्राथमिक शामग्राहकसाम- ग्न्या साध्यप्रयशन प्रकारताघटकतया धर्मिणि प्रकारवैशिष्टपात. अपि गाहित्यं प्रामाण्यं पक्ष इत्युपेत्य दीधितिदूपर्ण सामयति तथा. पति तनेत्यस्य संसगान्वयित्वखण्डनं मम कृतमित्याशङ्कायामाहेद. न्त्यादिनेति । अनुव्यवसायेन प्राथमिकज्ञानप्रहेण न्यायमते प्रथमतो बटे घटत्वप्रकारकमिति ज्ञानप्रहासत्वेपि पुरोवर्तिनि घटत्यप्रकार. कमिति ग्रहोपगमाशित भावः । मामाण्यग्रहस्थतस्त्र प्रामाण्यवि. पयितायां ज्ञानग्रहत्वव्यापकत्यम् । इति मन्वान इति । आभमानश्वायं न दुषंट परेण ताशस्य प्रामाण्यत्वोक्तः।वस्तुनोऽन्याशस्यैव तथा- त्येन तदनीचित्यात् । विशध्ये इनि । एवञ्चदन्त्यादिना भासमान. विशंप्यांशे घटत्यप्रकारकत्वस्य प्राथमिकशानग्रहे मानेऽपि नोक्तमा. माग्यमानमित्याशयः । वस्तुतस्तु न्यायनये घटत्यादिना भालमा. नविशेष्यांश घटत्वप्रकारकत्वमेवानुव्यवसापेन न गृह्यते प्रमात्यं च तदेय न तु पुरोचिनि घटावप्रकारकत्वादिकम् अत एव दाह- समर्थन्हित्यप्रकारकत्वं हेतूफरिप्यते इत्यादिकमित्यादिना प्रामाण्यघटकतावच्छेदफायच्छिशविषयकायविवक्षणे घटशानं गुण इति शान्दसामग्रीसचहापतिर्माधा। उपनातेति । सातो घटत्या. दिः। ज्ञानधर्मिकेति । न च पतो पथमायपानिति शानामावस्य घहिमानमयोजकत्यवत ज्ञान विषयतासम्बन्धायच्छिन्नघटाभावय. दिति -शानामावस्य घटविषयताप्रयोजकत्वमेव न तु शानभान. प्रयोजकत्यमिति घाच्यम् शानभाननिरूपितघटमानप्रयोजकत्ये पुच्छलमशानभानप्रपोजकरवात विनिगमनापिरहेण घटमाननि- रूपितशानभानं प्रत्यापि प्रयोजकत्याचा सम्प्रयोजकति । कारणकलापसामग्रीमयोजिकेति स्यताप्राप्रामाण्योपस्थितीति [अस्या प्रामाण्यभानप्रतियन्यकत्वात झानकरपि घटज्ञानादिसायकानुमित्यादिसामग्या अपि सदा. पचिस्यत इति मायः । धार्मिघरमानं स्वरूपसम्यन्यरुपयो. बकनानियशं निरामया यातनिवेश निराफरोति फलो. - এ্যাথা দাও বাগান। যার। যাল ব্যাংলা কান্নায় হল সব গামমাল্যবহালমান বিশ্ব पटपदनामव স্নানঘাষানা মাঘলাহতাশমানযা ভাষাগারে। ময়নাবাহিনীর প্রায়ঘানা বাবার প্রাণঘাষৰ ঘন্নানা-অয়াখানার ঠাণঘার কাম্যমান আৰু যানাক্ষাতনামা সুনমান জানানমুনান গ্ৰয়াসার বৃদ্ধাঙ্গামা এবাধন যায়। এক্কেবামেত্মবোমুলমান देन तद्व्यु पादीत तथापातियत्र परामर्श व्यागकरवादिना घटा বিষোন্ধ্য মান অল্প বাল মাখানিহায়া লাগে খালাসময়গায় বিদ্যালয় প্রাঙ্গন ঘনি গান্ধ- যদি-আদিনা | বাংলাখোর। না থ ক , নিগ্নই পাছানমার কিন্তু বিয়ে না থাকাহাফ । লল व्यापकस्य घटादराप घन्हित्यादिनानुमिती भान सवसिद्धाम কি যায় এবারগন। অষয়ক্ষ্যমাসুম মাকােৰা মথালল । জানিনানু বৰাথ হন স্থান বানী দেয়বিয়াখগাখলিলঃ কোন দুধ। নয় ভাবঠন গগোয়ানুসাঘাবলে বন হল। নষ্ট ইনাল। ষষষষম। সীবােৰ দুখ গামিকামিনীর মাজার কন্যার মুক সাঘাযনাথ বয়ানাভম্বয়াঃ বাথ । না না ইয়ামাবলমানবেরি বাগ, লামরি। মায়াবী সামালিষ্যিমাত্রার সাঘবষনা। গায়াদ্বননি। ঘামনাথ বিশী বাল্যখ যায়। বাবায় নি। ব্যবথাম্ব নি বাঘানাবাসা দিবাধাঘন যিনাথী খাদি অংgয়বিযধনায্য সহায় ও নবি মাঘ বার। গঙ্গালির দ্বিারা বিশ্বেত্ব মা বিলাপিথিযনালিতাবায়নাম্বয়াৰৰ মাৰ । যায় ৪। অযথা পাথিযশাল খালিংকসঙ্গা- লালমানরাবিথযরাযা যায় ঘনঘনময়া মায়ায়। M ज्यानिया rin मामि हरप शो मन्यिति । माथिति या मपोगायोगादिकं पातरायाधनियामकर पियाधुनिकसते. तापीति मायः । पिशेषणासपीति । मतयिणान्यपिपरांदिस्यमय स्य. रुपनो मानमित्यादयः । गारयति । विशेषणतयति तृती- यालम्पम्प सदयस्यमा योद्धव्यत्यगिरि गात्याय सहूं. যাৰাম গাথাগাদ তানিন সমাধান गोरस्यामानेन तस्य नातपिपपत्येपि धांधपिपरतापच्छेदक. स्न नबिरयता गास्नागि मायः । मनस्याजानिकत्याधुनिक स्याम्या पैलक्षण्यायाधुनिके ना पिशपणांशे याच्यायभानं मयो. सकमास्ता म स्याजामिफे इति पफ्नु शयति गापानतो मा. मसनप्रयोज्यतामनीकरोति धारयमिति । यिशंपणतया घाच्या न्यं योपियनायच्छेदफायेग भगवत्मनाविषयत्यम् विशेष्यतया पाच्यात्यं योधपिण्यायन तारशसनापण्यायम् म्यायमरी प्राथमि. कशागप्रभामाण्यस्य लोकिकमानासम्मयात्तत्र तदलांकिकमान ५. यति विशेष्यति । दीधितिरतामप्रेऽम्पयसायस्थ प्रामाण्य. भानेऽमामध्यंग्युत्पादन तोकिभागामिप्रायमिांग न सविरोधः । घटल्याप्रकारकमानयन साध्याये व्यभिचारमन घटत्यप्रकारपन्य शाततारपलि विशेषणम् । शाततालिग यात्वं कि शाततायिशेपलिक का कि घामानतालामालिस्त्या ? तपाद्य निगहत्य द्वितीयं दुपयिष्यते शासनामारयाविना, अत साधं विकृणोति लिहाविशेषाषणाहीति । घटत्यप्रकारकाशाततापगादीत्यर्थः । व्यभि. चारादिनेति । घटस्थप्रकारफेच्छाविपत्पादलिगस्य विषयपिशि. एमानव्याप्यस्येन परामर्शस्थलं इति शेषः । गादिनामनि विषय- शिशिरमानानुमिति प्रति शाततारपलिकासिधिपरिपहा । शात. तासामान्यस्य लिहस्पे घटत्यप्रकारकशानस्यन साध्यरर्ष न मं. गाति व्यभिचारादतः शुद्धति । शुद्धशानसाध्यकमाततापराम. द्विषयावच्छिनशानानुमितिस्वीकार मिश्रमाक्षप्तुं पलपदम् इत. रवाधलाघज्ञानाभ्यां बिना व्यापकतानपच्छेदकरूपेण साध्यमा. नासम्मवन कुतो पलं भदिति मायः। साध्यामापतित्यरूपन्याः प्रायशा साधनभेको तत्रैक पय . ૪૨ प्रत्यक्षगाराधयां प्रोडपत्रेषु कार्यकारणभाव तथा च शुद्धशानन्यावच्छिन्नीगनाशव्याप्स्यगा- दिपरामर्श यदृच्छाविषयत्वादिलिपु वियोगरतमानानुमिनि। स्वस्य जन्यतावच्छेदक-यासम्भयाच्छुद्रमानत्यावच्छिनायनाटश সেগন্যানিশাবসাযথ বনানু ন গান বাসায় নি। কথাষাঘাতময় कारणानन्तय निवेश्य घटप्रकारकाशिएशननेच्छादिषगपशम. धिान्येदमिनि तु नार्थ तया मति कार्यकारच्छेदके विषयविर যিনিষাদামান সালাদিয়ানমালা স্বাধিন विपिनाया एवम्यात् अत पय शानतापगमी कायंतापमयमाह तथानि । यहा शुद्धशानन्याप्त्यवगाहिना लिशान्तरपरामर्शात्का. সারাবনাবাসায় রানাঘানানঘাষ জারা पर्यन्तं निश तत्र विषयविपयितानिशाभारपि न क्षतिः । एव च तादृशशातनापरामर्शस्य कार्यनारच्छेदक दर्शयति नथाचनिय स्तुनस्तु माततासामान्यपरामर्शम्येष घटकारफशातता. दिपरामर्शानामपि विषयोपरतज्ञानानुमिनित्यम्य कार्यताय च्छेवकन्ये व्यभिचार' तयानायल्याऽयपरामशानां कारणानन्तर्य मेय तद्वारकम हानतामामान्यपरामर्शम्य वन्यदित्याशयनाह त थाचति । वियोपरक्तति । एतेन व्यभिचागेदारान्न कारणाव्यवाह तोत्तरत्यनिय अन्यपरामरों च न कायतावच्छेदके विषयविष- यितानिवेश इति भूचितम् । विषयापरत शान व्याप्पत्वेन शातताप. रामस्नु मायने ताशारोपस्याप्रामाणिकत्वादिति न त. मादाय व्यामचार शय । तत्कालानयनिशानान्यत्वमा. मितिकारणतारच्छेदकम् तेन कालान्तरे शुद्धशान-याप्ययन झात. तापरामशान विषयोपरनशानानुमित्यापत्ति' शुद्धज्ञान त्यावच्छिन्नध्याप्यत्वेन शाततासामान्यपरामशंघटितपामग्री मदमते माध्यघटिका नाशपगमर्शस्वैर व्यापकताय. छरकत्वेन विषयस्यामानेनानायरपा छानविषयोमयमासक स्यास । एव च न विभिन्न योजन पक्तुं शक्यम् शुद्वज्ञान पच्छि मलिहानरपरामाद्विपयोपरनशायानुमिते फेनाप्यनुगमानात्तय घच्छदायवफार गुदवानव्याप्ययन फालान्नरीण झाततापगम- शांविषयोरनशानानुमितियारणार्थमाइ पालयिशेषस्थति तत्र 1 प्रामाण्यवादप्रकरणम् । ધરૂં . तत्तरकालानवच्छिन्नशानान्यत्वरय कारणतावच्छेदकत्वम- प्रामाणिकमित्याशयेन प्रकारान्तरस्यादृषकत्वन्यायेन । यत्तु का. लान्तरीणक्षानतापरामशंस्थले विषयोपरतज्ञानानुमितियारणार्थ व्यवसायोत्तरतृतीयक्षणस्येव स्वायवहितपूर्ववर्तियवसायव- सासम्बन्धेन क्षणत्वेन हेतुतेति । तन्न शातताप्रत्यक्षद्वितीयक्षणे ध्याभिचारस्मरणविलम्बनानुमित्यनुत्पादन तदनन्तरक्षणे ध्या- प्तिस्मृत्या तदुत्तरमेवानुमितः स्वीकारेण व्यभिचारात् । अत्र शु- शानव्याप्यतया शाततापरामर्शस्य शुद्धशानानुमितो एकेव हेतुता विपयोपरतज्ञानानुमितो व्यवसायस्य हेतुत्वान्तरम् उ- तस्थले च व्यवसायानन्तरतृतीयक्षणे व्यवसायान्तरं म्बीक- त्योपपत्तिः। व्यवस चेन शुद्धज्ञानस्येव भानं न विषयोपर- कस्येति मतान्तरसाधारण्येनाह झानस्येति । ऐन्द्रियकताया ए. चेति । लावता भट्टानां स्मतहानापत्तिरित्युपहासः मिश्राणां मत एव न च निर्भरः न भट्टमते इति व्यञ्जनात् । वस्तुतस्तु ज्ञाना तीन्द्रियतावादिनां भट्टानामनायत्या गौरवस्य सोडत्वेन विशे. पणोपपत्तिमवतीति बोध्यम् अन्यन तदादेश्च विशेषरूपेणोपस्था. पकस्यमित्यादिण्यादो । प्रन्थलभ्यमिति । स्वरूपसम्बन्धात्मकंम युक्तत्वं शतशो दूपितम इदानी व्यापकरूपं तदृष्यते इति भावः । अथात्र वदन्तीत्यादिकल्प ॥ मिश्रानुयायिनां एतादृशवि शेषणोपरि सामग्रीविशेषासमहात्मकं दूपणमुद्धरति गुरुमते घट- त्यवतीति । योग्यतयेति । तस्या घटव्यवसाययोग्यत्वात् । परामों घटझानमाध्यके तद्घटितेति । व्यासज्यवृत्तिधर्मावच्छिन्नानुयोगि- ताकभेदानुपगमात् । स्वरुपयोग्यतेति । अनुपहितस्य जनकताव. उदफस्येव स्वरूपयोग्यतावच्छेदकतया चारणीयसामग्रीवृत्तिस. मुदायत्वस्य ज्ञानग्रहजनकतावच्छेदकत्वादित्यर्थः । ज्ञायमानलि मादिविधयति । अयं घटः प्रमाकालानेतज्शानवान्धटपदक्षानादि. त्यर्थः । तादृशसामग्या इनि । व्यासज्यवृत्तिधर्मावच्छिन्नानुयोगिता. कामावानुपगमेनाग्राहकत्यासम्मवादिति मावालिज्ञानस्यैषानुः मापकत्वेप्याह पस्तुत इति । लाधयादिति । तावतापि शायमान लिङ्गादिविरयेत्यादिमणोक्तदोपस्य धारणसम्भवादिति भाषः । व्यवसायादीति । आदिना अनुव्ययसायादिपरिमदः प्रामाण्याविष. H ५२ प्रत्यक्षगादाधर्याः क्रोडपत्रेषु यक्शामभानप्रयोजकत्वोक्तायुक्नदोपनिवृत्तिमाशयाइ तारासा- नानुमिताविति ! मतत्रये दोपमुफ्त्या लिङ्गज्ञानस्यैव शानभानप्रयो जफतेति तदुद्धारमालोच्य मिश्रमते दोपमाह मनुव्यवसायेति । तन्मते भट्टमते शाब्दयोधे केवलार्थस्यापि करणत्वात् । असिद्धिका ले इत्यनेन ताशपरोक्षसामग्रीभिन्नत्यासिद्धिकता । उक्तसाम- प्रीसिद्धावपीन्यनेन शातताया असिध्या परोक्षसामग्न्या अप्य सिद्धिाञ्जता । ननु प्रामाण्यग्राहकालराभावाशाततालिङ्गका नुमितिसामग्याः प्रामाण्यवाहकरयासिद्धिमुत्यैव साध्यं सि. ध्येदित्यपरमनुकूलमित्याशङ्य तस्यास्तदसिद्धयुद्धारा न प्ररते सम्भवति प्रामाण्यवाहकतया तन्मतसिद्धत्वमेवेति न भट्टस्योद्दे- त्यासिद्धिरिति भावः। आपश्यत नान्ययः ते प्राग्धातोरित्यनुशास- नात् इमनिजपि न सम्भवति समासे श्वेतिमरूपमिति वासे घेतिमानं रूपमिति प्रयोगात् तस्मादारुपमिति छेदः। ते प्रागधातोरित्यत्र गत्यादिसंज्ञानां प्रागेय प्रयोगोऽतथाभूतानां तु ध्यवहितोपातिमते नानुपत्तिगन्धोपि । अत एव वारुरारीपदवि- वारमधाविश्वप्रयोगः तथा च प्रश्नप्यापश्यत इत्यन्वयः साधुः । हेपाशग्दं च शृण्यत सुरविक्षेपशब्दं च श्वसोऽभ्यो धावती. तिधीरियादिपदार्थः अश्वत्वस्य धाघनस्य चानुमानिकरपलाभा. य क्रमेण हेपासुरावक्षेपघ्यन्योराकर्णनमुक्तम् । यहा श्वेतरूपदर्शने देशाग्दश्रवणेन गवादिद्रव्यामसर्गनिश्चये हश्यताम् ? इथेतत्वमश्व- ससगै विनानुपपन्नमिति धीरंपत्यस्य भासिका सुरविक्षेपशन्दन पणे घरविक्षेपशब्द उपलभ्यमानः धावनकदृन्य विनाऽनु. पपन्न पनि धौधायनस्य चतरूपम्याश्वान्यद्रन्यवृत्तित्वयायधीस. हिमाऽधायहव्यत्तित्वयायधीमहिता च व्यतित्यधीरश्वत्व. धाधनोभयमालिकति फाचत् । यताऽचो धायसीति शान न प्रत्य- सम् पश्यत्याविद्रव्यनिष्ठजातन्ययकामायात् नाप्यनुमितिः श्वेत स्यव्याप्यग्रहात नाप्युपनीतमान चानुपरयप्रयोजकास्यन्द्रियसनि. कायिनागान् यहिनिपये मनसोऽमामात् । हेपादेरपदत्यायन पर करणमिग्यनायत्याध्ययकरणमित्यभिप्रायः मानसोपनीतमाने अदिति प्रायस्परसा। कार्यान्यनशानियादे व प्रथममयं षे.
४६ प्रामाण्यवादप्रकरणम् । तोश्वो हेपावरमादित्यनुमानं ततोऽयं श्वेतोऽश्वो धावति खुरविक्षे. पशब्दविशेषयत्वादित्यपरम् । यत्त्वयं श्वेतो धावदश्चः हेपावत्वे सति सुरविक्षेपशब्दयत्त्वादिति तत्र तथासति श्वेतोऽश्वो घाय. तीत्याकारानुपपत्तरिति मूलम् । पदजन्येति । घटादिध्वनिमाकर्णय. त घटमालोचयतः शानविषय. घट पतित इत्यन्वयवोधः । मिश्रा- दिमतासिद्धयति । तन्मते माकर्णतालोचनयारेन्वययोधं प्रत्यजनक- त्वात् । पदार्थोपस्थितिः प्ररते घटज्ञानयोरुपस्थितिः । तुल्येति । ज्ञानविषयो घटः पतित इति ज्ञानस्य मिश्रंणापि मानसोपनीतत्ये. नोपगमात् अन्वयोधत्वेन तेषामुपपसिविरहात् । दर्शितानुव्यवसायं वप्रचेत्यादिना विवरीतुं घटज्ञानवान् महं पटक्षानयांश्चेति शानभ्रमेण शङ्कत न चेति । तादृशस्यापीति।पुनः सं- युक्तसमवायरूपलौकिकसग्निफस्य भट्टमतेऽहेतुत्वात् । उपनीतेति। उपनयसनिकर्पोभयघटितसामग्न्या भट्टमते नान्चयबोधसामग्री सनिकर्षप्रवेशात् । पटक्षानेति । पटवानं शाम्दयामीत्यर्थः । घटादि. ज्ञानस्येच्छादेवेति फमेणान्वयः । अनयोरविद्यमानत्वे सामग्रीमय. स्थापि अन्यययोधसामग्रीत्वमिति तद्विद्यमानत्यानुधावनम् । तत्र प्रितविशेषणानुपादाने प्रथमदोपः महमतसिद्धभिन्नत्यरूपविशे- पणानुपादाने द्वितीयदोपाति विशेपणद्वयप्रवेशेपीत्यर्थः । मुख्येति । मानसत्वनियम इत्युक्तम् । कश्चिदिति । घटसानयत्सोद पटहानय- दिति माने प्रायशोऽहं न स इति ज्ञानेपि कथञ्चित्म्यात्मनि परात्मा संसर्गाग्रहरूपं कारणमुपेत्येत्यर्थः। मुख्यविशेप्यनाया इति।अधैषमी- शरीत्या घटशानवापरात्मविशिष्टपटशानयत्स्वात्ममानस्य परात्मनो मुख्यविशेष्यत्यामावेन धारणेपि कथं पटशानवरस्थात्मविशिष्टघट- मानयत्परात्ममुख्यविशेयकमानससामग्रीयारणं तादृशसामग्न्याः पटवानलौकिकप्रत्यक्षजनकतया भट्टरनुपगमादिति चेन्न सानान्तर- विशेप्यतापसत्यस्य साक्षात्परम्परया या मानान्तरविशेष्यता नापारयरूपत्वात् । यदा शानान्तरविशेष्यतानापमारमनिष्ठमु. सपायरोप्यतायाः समानाधिकरणो यस्तनिरूपिनम्यायपृ- सिप्रकारताकप्रदः स एय विक्षणीयः स्यामनिष्ठतार- परात्मानेष्ठविशेष्यतासामानाधिकरण्यामाधान दोपः। पादेयं सति भट्टाचार्याणां मुख्यत्यनिषेश आपातत एव घटका. प्रहस्प घाघ ४६ प्रत्यक्षगादाधर्या झोडपत्रेयु नवापगत्मविशिष्टपटशानवत्स्यात्मग्रहस्यापि यिज्ञेप्यताया आ. श्रये स्था मनि तग्निरूपिताश्रयवृत्तिप्रकारताकग्रहविरहादिति । सत्तुन्छम् । उपर्न तयटशानसमानाधिकरणपटक्षानत्यादिना आ- (मनि ज्ञानसामानाधिकरण्यघटकत्वनात्मनो विशेष्यतया तन्नि रुपितस्याश्रयवृत्तिप्रकारताक्ग्रहस्य तद्वदृत्तित्वन मुख्यत्वस्याय श्यकत्वात् । वस्तुतो जागरे नियमत' स्यात्मनि विजातीयमन स. योगसनाऽनुव्यवसायस्य स्वाममुख्यविशेष्यफत्यान पूयप क्षायतार इति। नन्वव योग्यताया शादयोधमानोपगमपि धारणसम्म पासमाधानासगतिरित्यत आह यथाविवक्षणेरिवति । शाततादीतीति गर्हितत्वमात्य । ननु मिश्रमतासिद्धत्य दातु शक्य- एर व्यवसायानन्तरशाततालिङ्गक्शानानुमितेविषयविशिष्ट भानुमितिरूपाया झानप्रत्यक्षवेन मिश्रमतेपि प्रामाण्यप्राइक त्वात् तदनुत्तरशुरामानानुमितेध मिश्राणां शानविषयतालिम कानुमिति वेन तत्सामग्या प्रामाण्याग्राहकत्वेन ज्ञानग्राहकत्वेन घाममतसिवत्यादित्यत आह यथाथुतति । तथाच मिथमतासि द्ध पनिवेश आयाम स चेह नास्तीति भट्टमतासिद्धन्य सम्य- गिति भाय ।विषयेति हेतुगर्भम्।विषयनिरूप्य हि शानमतो शानपि. तियो विषय इति व्याप्तीत्ययः । विषयमाने नद्गर्भप्रामाण्यस्य न मानमित्याशवायुदासाय विषयमान साधिनम् । तप्रति । साक्षा पार इनि व्यापपाना प्रामाण्यस्य रंफियभान पलितम् । समिक पांपेक्षया दोपनायत्यमारम्म्याह यदि चेति । अभ्यासदशायामिष्टाप सेराह । अनभ्यासेति । व्यवसायगमतदानसामग्या परवान्यात् । नुस्येति । प्रामाण्यभामिया सामग्री लौक्षिसनिकपगी अ प्रामाण्यमासिफा च दोपगर्भेति तुल्यत्वम् । लौवियनामान्यपेक्ष. या दोपविशेषस्य प्रायल्ये विमरते दापविशेषानुपगमोऽऽनुपद प्युत्पादयिष्यने । धमिहानम्येति । तदात्मयप्रामाण्यनिश्चयध्याय- सनाय । तदनुरोधेन औत्तरकारिपप्रामाण्यसशयानुरोधेन । तत्र भनुम्ययसाय, अन्यथाऽनुव्ययमायस्य प्रामाण्यानिश्चयत्न प्रति पायातया गम प्रामाण्यसंशयो न स्यादिति भाघ । मामाज्येति भित्रापि तस्मिन् प्रामाण्याधिराध्यप्रादपरपमर्थ । - - प्रामाण्यवादप्रकरणम् । ४७ चमत्वममाभाययोरनुगमः तादृशेति 1 अनुपस्थितत्याऽनुव्यय- सायस्याप्रामाण्याचगाहित्यासम्भवन सामग्यास्तदग्राहकन्या. कत्वादिति भावः । ननु धर्मिनाशे धर्मिभानं न स्याच. दासकमानिकर्यभायादत माह । तजनितेति प्रिामाण्यविषयकस्म. रणरूपत्वे प्रामाण्यसंशयो न स्यादतःप्रामाण्याविषयकेति ! मीमां. सकानां धर्मिशानाकारणायस्योत्तत्यादाह (नदुपनौतेति । इत्येवेति । मिश्रमाभ्यामिति शेष । पूर्वकल्पं निरस्यति । पतेनेति । नविति। अन्यथा इत्यादिविशिष्टविशेष्यकत्वादेग्रहापत्तिः । अनुव्ययसायत्पूर्षमप्रामाण्योपस्थिती दोगविशेषवशान मामाण्य- भानम् । लौकिकमामग्रीतोपि दोपविशेषयलयत्वस्य सत्प्रतिपक्षादी पक्तयत्यादिति शङ्काने पित्तादौति । अपीतत्यादेरिनि। लौकिकसनि. कर्षस्य विल्यमापकम् आहायति । भावार्यभ्रमन्यस्य लौकिकताया व्यस्थापनात् । प्रकारते । विपरीतानुगमाय विपद्धपदं तादाधर्मा. नयन्तिपिपता पियक्षणीयेत्यर्थः । मादकत्वान्तं व्याख्याय पचासानग्रादफत्योपादानप्रयोजनकपने पोजमाह । एयमिति । तविशेषणेति । साततामत्यनमामग्न्याः प्रामाण्यामाफोन माह फरपेन च मानसिदतया पारणात् । मिश्रादीति । घटादिप्रादक- सामग्या, मिथमतासिद्धपोक्तावपि महसम्भन नयोक्तीन शानमादकरायेदास्य सुपचतया ममतसिद्धत्यपर्यन्तं व्यर्थ स्यादिति भावः । सति च नानग्राहकास्य मिश्रमतानियोक्ती मानजन्यतारान् घर इति शाततामयससामोसादण महमते पायो दर्शितः । तन्मतमिद्धतेति । तपाच मिधमतमिसामिन- स्यापि ममतेन याध इति मायः । गुयोति । गुरमतसि. समिशनी गनुमितिसामग्रीमादाय भहमने पाधासम्भयेपि प्र. स्पक्षमामय गुधापन নিয়মবিনিম্নমাগাদ याचं पत्नुम् । शाततारूनि । मिधाणाततामानस्थप मामप्रचिटफना मनु शालतागामि गायः । अमदादिति । मामाण्पामाहत्येन মাফোন সরিষা। যে এ খাবা- नुमिनाममाणाममरि न सतिपित्यादि मा समा. मिन पटनानकालोनी घट हि सापादिमागतो म येति न रम् परादिपदस्य पम्नुपिपलक्षातपात.
प्रयक्षगाढाधयां क्रोदपत्रेषु स्मत्यवानमिद्धे मानान्तराविषयकशान्दोघाघप्रमिद्धेश्वोर शा प्दयोधमादायर तत्प्रामाण्ये साध्यसत्ताया वाच्यत्वात् पटमा नविषयो घट इनि शाब्दात्मक्यवसायसामग्न्या मद्रहम्य म हेने पादिपङ्गा दर्शनीयतया माश्रयधानविषयघटशादघोघाध सगृहनेयत्यस्य व्यत्तत्यान्च : मिश्रमनि । मित्रमते संविषसन्नि विगमेपि व्यवमापिनीतघटत्वमानादिति माघ । चेकल्पि फ्तेति । विशेप्यितार धर्मितारच्छेदकीय वाघग्रहस्य तमि तावच्छेदकक्तद्वत्तासान प्रति विरोधित्वादिति भार मान इति । शाने विषयोधग्रहो विषयविशिष्टज्ञानभान निरर्तयेत् विषयतायां सदाचप्रहश्च प्रामाण्यमानमित्याशय सिमाहतमिति । समते मान परिपयतद्वति तत्प्रकारकानामात्र द्वयमितिरीत्यव भानोप गमादिति भार । उक्तव्ययसायनि । न चैवं विषयविशेषपरतया प्राप्त प्रवेशापश्यत्यविरोध तादृशविषय मानाभावात् तप्रा माण्य या पथाद्वाहमा यमिति माय । तदपीतिपक्षे मानत्वप्रकार- कनगमंचामर सविषयक वृत्तिजातिप्रकारकवागमंच देयम् वशि प्यपस ये च तन्न पक्षीकायमित्ययं । शम्दाजन्यात । कारणाकारण साधारणताहनामामणीरस्य मदमतऽनिप्रसवरन मानप्रदोप घायानानवादकत्वादति माय । शारदवायव्यक्तिविशेषमादाय मनमयनि यापनात । पदजन्यत्वन गृहीनशानापस्थिनिध टिनमामप्रीवाद पदानन्यज्ञानास्थिीनीनमामीवात्तसमु दायस्थमन्यादत्यायेदयितु यकालीनत्यादि । नाग्राममुदायर या मप्रदोपधायानावच्छदवमिात न महस्य पान पदाजन्यवानोप पिती शानप्रदापधायायामानास प्रतियन्धरम्य तय मानप्रदा. नुपधायकत्यमानम्यय मायादित्यय 1 विशपदर्शनम् एतरकारीन काम्यमापनमामानोपम्पिनि पदाजन्यतया न पानग्रहोपयायि. पति सापदर्शनम् । ताहरोति । प समुदायत्वम्योक्तप्रशारेण तदीया. भ्युपगमे मानमावस्तस्यष कालान्तरे तदीयाम्युपगमे मानमिति न यायाशय । यत पय याकान-तरफागनेति उप लक्षणम् । प्रकारान्तरेणापि पाध निरस्पति उत्तति । तदायाम् साविशेषदर्शनशायाम्। ध्ययसायन्यनुग्यवमायापलक्षणम् । मामा म्यत तयानमासासामग्री स्थानन्तरोपन्नदानविषयपग्रहोपया प्रामाण्यवादग्रकरणम् । -- यिकत्यभ्युपगमेत्यर्थ । गुरुणा लियाधयिपिताया एव सामप्रया ने. प्यायिकानामनधात्व परनर पासिद्धिरापराधादित्यालाच्य न्याय मत चत्युक्तम् । तस्मात् व्यरसायसामान्या दुसड्नत्वात् । येन रूपे ण स्वाश्रयग्रहोपधायफतावच्छेदकता दर्शिता तस्य निरुक्तभट्टा- भ्युपगमविषयतानवच्छदकत्वमाह पदजन्येति । ताशयोग्यताज्ञान स्थति । पदाजन्ययाग्यताशानस्येत्यर्थ । योग्यताविषयकशाब्दयोधे अर्धावाधरूपयोग्यताक्षानयन ताशयोग्यताज्ञानधारणत्यस्य भट्टे नोपगमात् । अत्र यादृशशाब्दबोधे न तदनुप्रवेशम्तादशसामग्री भहमतसिद्धभिन्नापि न स्वाश्रयग्रहात्पत्तिप्रयोजिकेति सूचरित्या या दृशशाब्दयाध न तदनुप्रवेशम्नादृशमामी व्यावर्तयितु नियतपद मित्याशयन नाशसारी स्फुटयति पदजन्यात । तथाच ताश. शादयोधसामग्रमा भहमतसिद्धत्यादध व्यावृत्तिरित भाष मनायिशिप्रस्यति । नत्र कामनावत् स्मधार्मिकरसाधनताशानोपयो गित्ववत् स्वर्मिक यनायाधोपवामित्ववत् स्वर्गकामक्याग कार्य इति बोध । इति। याग साक्षादिएमाधनत्व घाधितम् इष्टसा- धनत्यपूर्वापस्थित्यधानयाधयिषय इति भाव । इतरति । भट्टरपि यद्धर्मधिपरातवपद्रमाधच्छिनधर्मिकयधर्मारच्छिन्नामावग्रहस्थ त धर्मरत्तद्धर्मावाच्छन्नर्भिकतत्प्रकारकशाब्दयोधहेतु वापगमात् । ईदृशकार्यकारणभावयलनव परानुपस्थिततदर्थस्य भानात तथा च भहमतीमइत्यादेर न पाघ इति भार अर्याध्याहारति यतिक चिदकपदाधीनपदार्थापस्थितिपदानधोनापरपदार्थोपस्थितियघ. रितसामग्रथा गुरुमत शादयोधजनक परादिति भार । स्पष्टीकृत चैतत्तदासत्तिमूलटिप्पण्याम् । यद्यमिति घीसासमुदायप्रासद्धये । गुरुमते इति । व्यवसायानुव्यवसायसामनीघटकाना भहमते शाग माहत्यामायाजा गुण इत्यादिशादयाधसामग्रीघटकारण निष्टरूपाणामेष यच्छन्दन धर्त यस्यादिति भाव ।गुरुमतसिद्धना शसामग्रीपयातशानमाहवतापच्छेदकरूपस्य भट्टमत शानप्रावक तानाच्छेदकत्वादुक्तविषक्षायामपि यद्यपशकुन शान गुण रति शादयोधकारणगतनच्छु-यकारणान्तर्भावेण पपीतय दुर्यारमि- स्पारावायाराणायानिवेशादित्यन्तम् तथाच पदजन्यकाम्यसाधन वाशानोपस्थितिधरितसामान्यां सत्या भमते ठाशशाप्दयोधो } प्रत्यक्षगादायी प्रोटपनेषु থাগলামkiষমৰ যাবাগান মমান তুমু নাহ বাহানযালঙ্কানরা রাস্তায় কাকামনি ব্যর্থ। ইথানান্তরাকেয়ানা তা অনুপ নি।বৰাৰাসংঘনানাঙ্ক: থাকবানি নাভাস্কারপ্লান না প্রথা আগাথবাঙ্কাল থাই কানাঘানানয়া' দা সার বন্যাথেযানদ্বষ নলমায় যায় যারা বেনাৰ। মধ্যবি। বিগলাটাকে নিলয়ন ঘনঘিরোয়ানান , বাঘা ৰৰ (র। না যুমনা থানায় পূখন্নান मानागावागमनामिकारणं गुरुमने नास्तीति नरमामग्रीचार- দু। বৃষ রানাল। তার নামানৗমহন্তু থাবিয়াঘাবামার নিয়নি ব্যানার। হারুন: নি। গণমালামুয়াঘঁষবাথাঘে। বল্লাল বায়। মাথায় শমঘনালনাঃ ঘ নাদিন। মাগম গানাবারঘনিষা ২ হাথ বিষয় বিমান হায়য়মাবস্তি হয়নি। বান। সব ব্যযন্ত্র ঘ কালম্যান প্লান মত হন মিনিয়াৰি নাহেনানগাগruান। প্রায় বাঁথিদন। হামান্নান (বি। যারাঘা ব্যবান মায়ানমারকোয়াংগং। মেনি। গ্লা বিনা প্লানালাম যােরাবিশ্বগ্ন। বলাখানি। • না সানলালবাগ্নাব্যথথ যায়। এমন এন গ্লোব যুগ আবষাগারালো সময় বিল্লাল্লাম এনায়োগ্যাকমাসনাম বয়ান। মামাবাদমাল্লাল্লাাগানিসন মাথানাপাগাণ সমিনদাহাই দুয়হান। বাধা বিঘস্থানে থামাল। মেহগনি। নি ব্যায়াতোয়ালি মান্নান্নয়.গা লাগামা মানায় নলগ (সি • । বাঘাষ।ধামায मामाण्यवादप्रकरणम् । दकव्यापकत्वस्यायोगपदार्थ, समाभिव्याहतक्रियासम्बन्धाभावेना. स्वयः।नीलं सरोजं भवत्येयेत्यादौ नीलभवनसम्बन्धाभावे अन्याय- तावच्छेदकोभूनसरोजत्यव्यापकत्वबाधात् । नापि तधवच्छेदे तद- न्वय नीलभवनसम्बन्धाभायव्यवच्छेदेऽपि तद्वाधात् । किनवयोगे- ऽत्यन्तपदार्थस्य व्यवच्छेदः स चान्यायतावच्छेदकाव्यापकत्वरूपः। नचैवमपि नीलभवनसम्बन्धाभावस्य सरोजत्वाध्यापकावं सरोज. वाधिकरणे कचित्तधवच्छेदसत्त्व एचोति अत्राप्रयोगव्यवच्छेद एव पर्यवसानमिति वाच्यम् तथापि मन्वयितावच्छेदकसामानाधिकर- पंयनैव सदन्वयपर्यवसानात्तचात्यन्तायोगव्यवच्छेद इति परिमाप्यते न त्वयोगव्यवच्छेद इति विशेषः नीलेन सरोजेन भूयत एघेत्यादी ৪ যথা ভালবামনাঘৰ নামঘলাইন। युच्यते तद्वत्स्वाश्रयनाहफेण गृह्यत एवेत्यादी स्वाश्रयविषयकाह. स्वसामानाधिकरपयनैव प्रामाण्यविषयित्यायोगव्यवच्छेदः प्रामाण्य- चियितापर्यवसनःप्रतीयेत तथा च विधी सिद्धसाधनाधिरित्यर्थः । अत्यन्तायोगव्यवच्छेदप्रत्ययं निराफगोति ज्ञानमिति । एवञ्चति। पि. शेप्ये कर्मणि आरयातार्थायोगव्यवच्छेदभानासम्भधे चेत्यर्थः। विशे. पणीभूते कर्तरि क्रियाकर्तुत्यायोगव्यवच्छेदप्रत्ययस्थले चायोगे यि- शेषणनिष्ठाभावप्रतियोगित्वं क्रियाकर्तृत्वान्याय तद्यवच्छेदपर्यव- सानमाह प्रश्तेपोति । मन्येवकारस्थ ताशाथै शक्तिविरहात्कथं तद्वोध इत्यत आह तबोध इति। एवकारस्थाभावव्यवच्छेदयोः खण्ड- शक्तिः निष्ठत्वप्रतियोगित्ये संसर्गः भभावप्रतियोगित्याभाये लक्षणा चेत्यभिप्रायः । यात्राघमायघटितत्वं भिन्नत्ये हेतुगर्भविशेषणम् । -ज्ञानानुमित्यादिः ज्ञानवानिच्छायत्त्वादिस्यादा। तत्प्रत्यक्ष ज्ञातो घट इति घटस्य शाततेति धा। अनभिमतसिद्धिवदभिमतासिदिरप्या- न्तरमित्या अर्थान्तरमित्यादि । नन्वन्यधाग्यात्यानुपगमेन कथं पर- तस्याभ्युपगम पाद्यः। एवं ज्ञानं गुणइत्यादि ओदनसाधमतावान- विषयपाक योदनकामफर्तव्यतावोधविषय हत्याविप्रामाण्याविषय- फसानान्युपादाय तत्मामग्न्यमाए इत्यम्मुपगम्वत्यर्थः । तस्माद् गुरुणा मत परतस्थामावादेय न केनापि अपेण तदभ्युपगमतम्भवः नापि बोधोऽन्यथाण्यासिसामान्याः साध्याघटकत्वादिति । अन्तरस्येति । अनुव्यवसायसामग्रीमादायोक्तपरतस्त्व प्रत्यक्षगादार्या कोडपत्रेषु सरवन चारितााद्गुरुणा मम विधादे प्राथमिकहानग्राहकसा माया प्रामाण्याप्राहकसिद्धिरित्यय न्यायमनेऽनुव्यवसायसा मग्न्या गुरुमतसिद्धावते यादवति । अस्त्येवेति न्यायमते इति शेष । गुगरिति तापता ज्ञानप्रायननामग्रीव धर्मितावच्छेदकीय श्य प्रामाण्यप्राइकतानिश्वयन गुरुनिष्ठेन प्रतिवन्धादनुव्यवसायसाम 'ग्या तन रूपेण प्रामाण्यवाहकत्वनिश्चयो न्यायमतेन गुरो सम्भ घतीत्यर्थ । ज्ञान प्रत्यक्षात्पादकसामनीलेनाभ्युपादानासम्मबऽपि काल घटितकारणपर्याप्तस्मुदायत्येन तदुपादानसम्भवादनुव्यवसाय सामग्रीवारण शङ्कने । यदीति । विशष्यवृत्त कनापि रूपेणामाधान होकारादिति मात्र सङ्काया सथातुसत्यवारणाय धानसामग्री स्व दिनति । आदिना शानप्राहसामप्रीत्वप्रह इदानीमभ्युपगमे धर्मितावच्छेदक निवेश्य शहा सहमयति यदिधति । सा मीरवादिनस्यादिना प्रामाण्याविश्यमपियकजन सामग्रौत्व प्रह । परतति । घर्मिशानो पदकसामप्रीत्वस्य धर्मिज्ञान घटिततया योध्यस्मरणोत्पादमाममीवस्य याध्यस्मरणघटिततया सत्येन छान गुण इत्यादिशाम्दयायच्या नेत्र तन्मानपदेनोपा दाय नदुत्पादकमामप्रीत्वनाभयमतमियान्प्रत्यादित्यर्थः । अन्यथा. ख्यात्तिव्यक्तयुपादकसामग्रारद च गुरुमन सिद्धीवति भाघ । व्य घसायतया स्पोरनहानग्रव्यवति । इय तस्मान यातपदार्थ इति सूचनाय ब्यति पदम् तथाच न्यायमतानुव्यमायसामप्र: प्रामाण्यामादक स्वेन गुरुमनासिब वमनपपादमिति भावः। था मिश्रण सम विवाद पाहत्य नैय्यापिकानामुदश्य सिद्धत्येष नवनायता रिमिवियाद तेषामाहत्य तत्पिद्धिरावश्यकी। महन मम विधादे डालनारियशनुमितिसामग्नश प्रामाण्याग्राहक यस्य दु सा घनत्यात्न्यायमते तादृशसामनया पाग्रामद्ध तम्यामानविषयता रिकत्वमुपगम्य तरसाधन झानताया रिवादपर्यमानापत्त । एव घ गुरुणा मम प्रियाद साध्यापटकोभूनाया व्यवसायसामप्रपा प्रामाण्याप हरयासियाविन शान मधोदयासिद्धिपिरहादि स्याशयन समाधत्ते अनुभ्ययमायोत । यायदनुपवमायसामप्रपा मामाण्यवाहान्ये साधनीय यविधिमासामग्यास्तदप्राहकायस्य विरोधिस्यादिति भाव । तहिं गुरुणा सम विषादे नाविकाना स । प्रामाण्यवादप्रकरणम् । ५३ पंथोद्देश्यं न सिोदित्यत माह शानस्येति । न्यायमते व्यषला यानुव्यवसाययोर्मेदव्यवस्थाप्यमानस्य स्वविषयकत्वखण्डनेन व्यवसायसामप्रया साध्यघटकसानग्राहकत्वखण्डनादेव प्रामाण्य. प्राहकावरूपोद्देश्यसिद्धिरिति भावः । एवं मटन समं घिवादे शात. तारूपपदार्थान्तरमन्तु मा धानुमित्तिसामप्रीतलिङ्गकालस्थानि- कास्वन्तरलिङ्गका या सर्वापि साध्यघटिकाऽस्तु शानस्याती-' न्द्रियतां निराकृत्य प्राथमिकज्ञानग्राहकमाहातानिराकरणादुद्देश्य सिरियाध्यापिज्रलेपायितत्यादिति । भट्टमतसिद्धभिन्नसनिघेशेपीदं विशिष्टज्ञानसामप्रथा इति विशेषणशानस्याफारणतया गुरुभिरुप- भीतभानानुपगमात् । एतन्मते इति । पूर्वमतेऽन्वयबोधसामग्रीत्वेन ममतसिवात् । सकलेति । शानयानिच्छाया इत्यावो । तत्तई. ग्रहेति । तानोत्पादकसामग्रोन्येनाधिकरणाद्यात्मकामावगर्भकार- णानां प्रामापयामाहकरयादित्यर्थः । ज्ञानमिति । अन्यथाख्याति- मादाय तज्ज्ञानव्यक्त्युत्पादकसामप्रीत्यमप्रसिद्धम् धर्मिशानयोध्य. स्मरणकतरव्यक्तिमुपादाय तत्प्रसिद्धापि झचिदन्यथास्यतिसाम. प्रया गुरुमतसिद्धभिनत्यमित्येकसत्यपि दयं नास्तीतिन्यायेन म- तत्रयसिद्धान्यधीमत्यर्थः । इत्यादिकमिति । उक्तरीत्या ममते कथा विज्ञानप्राहकपदसार्थक्यम् गुर्शदिमते संपूर्ण व्यर्थम् । पूर्यमते च घटादिसामावारणाय प्राहकपदसार्थक्यं क्षानपदं तु भहानुप्रहाये- ति। एव शानजम्पाहाततेति प्रत्यक्षमादाय बाधधारणाय पूर्वोक्त. विशेषणानुधायने च न्यायमतसिदत्याटितविशेषणं व्यर्थमित्यस्वा. पिना परिप्रहः । भीरस्तु। हरिचरणसरोजे हगने पूजनीये विषिधयसुममाजांस्तान् प्रमाणानिशम्य । मणिघृणिसुसमीक्षाकाशिकावर्णमन्. भ्रमहरपरिपाटीपुष्पपूजां तनोमि ॥१॥ इति श्रीरङ्गनाथरिसूनुनारायणानुजस्य कृष्मभहस्य स्वतस्त्य. प्रयमयिप्रतिपत्तिगादाधरीकाशिफाकृति:(१) सम्पूर्णा ।। (१) सता पर प्रत्यक्षमादार्या प्रामाण्यवादस्य कालीशापयं मोडपत्रं योपलधं प्रकाश्यते ।
No text on this page.
अथ श्रीकालीशङ्करासिद्धान्तवागीशविरचितं प्रामाण्यवादगादाधरीकोडपन्नम्। न च यस्य संशयव्यतिरकनिश्चयो प्रवृत्तिप्रतिरन्धको तनि श्चयस्त तुरनुमितो न्याटेरिवेति मूलम् । यस्य संशयव्यतिरेक- निश्चयो यद्यतिरकसंशयनिश्चयौ इति शिरोमणि । धन परेत्यिः त्यादिना घटस्य संशय इत्यादी स्वावच्छिन्नप्रतिवध्यतानिरूपित प्रतिवन्धकतावच्छेदकत्वसामानाधिकरण्योभयसम्बन्धेन विषयि- ताविशिष्टाविपायताशालिशानं संशयपदार्थ: । चरमविपयिताया. मेव पप्ठ्यर्थस्य निरूपकत्वस्य निरूप्यत्वस्य चाऽन्वय इत्युक्तम् भट्टाचार्यण। ननु प्रथमविपयितायां पष्ठ्यर्थस्यान्वय, कथं न कृत इति । न- च प्रथमविपयितायामन्वये एकदेशान्वयप्रसङ्ग, द्वितीयायामन्वये तु न तथा विपयिताविशिष्टविषयिताशानोभयस्य संशयपदार्थयादि- ति वाच्यम् चैत्रस्य पुत्र इत्यादिवत् सप्रतियोगिकपदार्थतावच्छे दकेनेतरान्वयस्य व्युत्पन्नत्वात् पार्थतावच्छेदकजात्या सहवेतरी. न्ययस्यान्युत्पन्नत्वात् इति चेन्न प्रथमविपयितायां पप्ट्यान्वये घर्ट सन्दहीतिशाब्दयोधस्य घटत्वावच्छिन्नधिपयिताशालिशाना- भावप्रकारक-घटं न जानामीत्याकारकनिश्चयप्रतिवध्यतानुपपत्ते- रिति ध्येयम् । फेचित्तु प्रथमविपयितायामन्वये घटसंशयो न घटीय इति व्यर यहारस्य प्रामाण्यापत्तिः । चरमविपयितायां घटीयत्याभावनोतव्य- यहारस्य घटीयत्वाभाववत् तादविषयिताशालित्यादित्यागतम ताशव्ययहारस्य संशयधर्मिकघटावपयितावदन्यत्वबोधकतया प्रा. माण्यापत्तरयोगात् अन्यथा चरमविपयितायामन्ययेऽपि घटसश. योन घटाभावीय इत्यादिश्यपहारस्याप्रामाण्येन तस्य प्रामाण्या- पर्दुरुद्धरत्यादिति ध्येयम् ॥ १॥ अथ निष्काचियिताविशिष्टविपयिताशालिशानस्य संशयपदा. १ प्रत्यक्षगादाधाः मोरपत्रेषु यंत्वे भूतलं घटयानयत्यादिसंशयस्य भूतलसंशयत्यापसेः ता. हाविपयिताविशिष्टमूनलविषयितासचादिति । न च प्रकारितावि. शिएप्रकारिताशालिमानत्वमेर संशयत्यम् प्रकारितायाश्च भूतल. निरूपितत्वाभायानोक्तापतिरिमि वाच्यम वायौ रूपं नवेत्यादिसंशय. स्य रुपमंशयत्यानुपपत्तेः यसमानप्रकारकमानस्य प्रतिबन्धकत्ये घायुवृत्तित्वसंशयत्यापधेति चेन्न प्रागुत्तोमयसम्यन्धेन-पपं स्वा. पच्छेदकीभूतधर्मायच्छिनस्वरूपाभावप्रतियोगितावच्छेदफापच्छिस- रव-पनधितयसम्बन्धेन विषयिताविशिष्टविषयिताशालिझानस्य सं- दायपदार्थत्यासानुपपत्तिः । अथवा स्वनिरूपकतावच्छेदकतापर्याप्स्य. धिकरणधर्मपर्याप्तावच्छेदताकविषयित्यावच्छिन्नं यत् स्त्रं तदन्यत्व- स्य चरमविपयितायां निशान भूतलं घटयन्नयेत्यादिसंशयस्य भूनलसंशयत्यापतिः संशये उभयकोटितानिरपितविशेप्यताउयस्यो पगमेन भूतलविषयितायां तादृशान्यरविरहात् न वा पायो पं नेत्यादिसंशयस्य रूपसंशयत्यानुपपत्तिः रूपविपयितायां तादृशा न्य वसत्त्वादिति ध्येयम् ॥ २॥ तेन ध्यतिरेकानन प्रतिबन्धकता लभ्यत इति शिरोमणिः । प्यतिरेशानन्येनेति तृतीयार्थोऽनतिरिक्तवृत्तित्वं नतु स्वरूपसम्प- म्यरूपम् तथासति प्राधामायमानत्वस्य ग्राद्यज्ञानप्रतिवन्धकताव- केडेदकमाद्यामायनिश्चयत्नघटकत्वेन प्राह्यनिश्चयस्य च प्राधाक्षानाहे. सुनया प्राविशिएयुद्धी व्यभिचारस्य दुरत्यात् । पर्याप्तिनिवेशे च तदर्थपोलोचने लायथासम्भवादिन्युक्तम् भट्टाचार्येण । अथ यध्यतिरेकयटकीमूतानण्डधर्मप्रकारेण पदार्थान्तरायगाहि- म्रमस्य प्रतियन्धकत्वानुरोधेन परस्पगेपश्लेषावगाहिविपयिताशालि. हानत्यनेर प्रतियन्धकन्यं याच्यम् तथाच यद्यतिरेकाहत्यपर्याप्ताव- कताकप्रतिबन्धकत्वमेवासिद्धम् कुतोऽयच्छेदकतापर्याप्तिनिवेश टायगौरपविरेचनमिति । न च यत्र विषयविशेपेऽनुमितेरित. रसामग्रीसमयधानकाले व्याप्तिघटकपदार्थाशे भ्रमात्मकच्याश्यादि म्यतिरेकडानं फस्यापिन जातम् नत्र विशिएशानत्वनय प्रतिवन्धकता फरप्यते लाययादिति तत्रैय पर्यातिनियेशसम्मय इति याच्यम् तारराविषयस्य प्रामाणिकत्वे पर्याप्तिपटिननियमस्य सम्मोऽनतिरि- कचित्यरूपाचच्छेदकन्यपटिप्सनियमस्वीकारस्थानौचित्यात् । नचा.
७ । प्रामाण्यवादप्रकरणम्। चच्छेदकतायाः प्रत्येकपर्याप्तिनिवेशेऽप्रसिद्धनमस्थलविशेपे विशि- एबुद्धौ व्यभिचारवारणासम्भवात्तदतिरिक्तधर्मानवच्छिन्दत्वे सति तदवच्उिन्नत्वत्वरूपवै पर्याप्तिनिवेश्या तथाच तदपेक्षयाऽनतिरिक्तनु- त्तित्वरूपावच्छेदकत्वनिवेशेन गोरवमिति वाच्यम् व्याप्त्यादिश्यतिरे फशानत्वावच्छिन्नप्रतियन्धकताया अपि व्याप्त्यादिव्यतिरेकसानत्वा- तिरिक्तप्रामाण्यशानाभावादिनाऽवच्छेदात् दृष्टान्तासियाधापत्तेः । अनतिरिक्तवृतित्वस्यापि व्यापकतत्कत्वपर्यवसनतया व्यापकता. घटकाभावप्रतियोगितावच्छेदकतापर्याप्तिनिवेशस्यावश्यकत्वेन ज्या- पकत्वमनिवेश्य पर्यातिनिवेशलाघवानयकाशस्यासम्भवदुक्तिकत्वा- च इति चेत्। अत्र केचित् यसविच्छिन्नव्यतिरेकसानत्ये प्रतिवन्धकतापच्छे. दकतापर्याप्तिनिवेशस्य भ्रमसाधारणप्रतिवन्धमत्वानुरोधेनाशक्य स्वेऽपि वक्ष्यमाणरीत्येव पर्याप्तिनिवेशयितुं शक्यते ताशनिवेश पर लाघनासम्भवः। तथाहि अप्रामाण्यशानाभावविशिष्टयद्धर्मावच्छिना- भावत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितयद्धर्मावच्छिन्नविशेष्यताशालिनिश्च. यत्वन्यापकतारशविषयत्वावच्छिन्नजनकतावच्छेदकत्वोपलक्षितवि- पयिताशालिज्ञानत्यपर्याप्तावच्छेदकताकप्रतिवन्धकतेच निवेश्यते । तथाच पर्याप्तिनिवेशे स्फुटतरगौरवम् जनकतायां निरुक्तविषयता. शालिनिश्चयत्वन्यापकतानिवेशात् व्याप्यभावविशिष्टहेतुतावच्छेद कावच्छिन्नविशेष्यकधर्मान्तरप्रकारफनिश्चयत्वावच्छिशजनकतावच्छे- दफकतिपयाविषयतानां व्याप्त्यभावप्रकारकाक्षानत्वावच्छिन्नप्रतिवन्ध- फतावच्छेदककोट्यप्रविष्टत्यापि न क्षतिः । तादृशजनफतायां निय- कविपयित्वावच्छिन्नननिवेशाच निरुक्तविषयताकालिनिश्चयत्वव्या. पकजनकतावच्छेदकीमतानामुदासीनशानीयन्याप्तिघटफपदार्थविषयि- तानां व्याज्यभावशानत्वावच्छिन्नप्रतियन्धकतावच्छेदककोट्यप्राधिए. त्वेऽपि न क्षतिः। वस्तुतस्तु निरुतजनकतावच्छेदकविषयिताका- नत्वोभयपाताभावनिष्ठावच्छेदकताभिन्नसाक्षादवच्छेदकताप्रतिय- न्धकत्वमेव विवक्षणीयम् । तथाच भ्रमप्रमासाधारणव्याश्यभाच- झानीयविषयतानां निरुत्ताजनकतावच्छेदकत्वेन तादृशविषयिताशा. नत्वे उभयस्मिन् अभावनिष्ठावच्छेदकतामिनाया अनुमितिमतिबन्ध फतावच्छेदफतायाः पर्याप्तत्वावनुमितो इष्टान्तावनिर्वाहः । ईशरी- २८ प्रत्यक्षमादापर्याः क्रोडपत्रेषु त्या पक्षे साधनयनिर्वाहोऽपि योध्यः। माक्षादवच्छेदकतायामभावः निष्ठावच्छेदकताभेदानिशानुमितिप्रतियन्धातावच्छेदककोटी अ. प्रामाण्यनिश्चयाभावादीनां निवेशेऽपि न दर्शितरोत्या पर्यामिनिये. भासम्भवः । न च निशिबुद्धी व्यभिचारः प्राहामावनिश्चयबाप- च्छिाप्रतिवन्धकतानिझपिताया अभारनिष्ठायच्छेदकनामिनसाक्षा. दवच्छेदकनाया निम्कविषयनाक्षानत्योभयस्मिन् पर्याप्तत्वादिति वाच्यम् विरोधिकोट्यप्रकारकत्वातिरिक्तामायनिष्ठावच्छेदफनामेस्य विवक्षगीयतया विरोधिकोट्यप्रकारक्यातिरिकाभाननिष्टावच्छेदक ताभिन्नत्वस्य विरोधिकोट्यप्रकारकत्वनिष्ठावच्छेदकनार्या सत्वेन तरसाधारणावच्छेदकत्वस्य निरुतविषयनासानन्दोमयपर्याप्तत्वात विशिष्टयुद्धी व्यभिचाराभावात् । एतेनामामाण्यनिश्चयामायविशिए. निरुतविषयताशालिबानन्यावच्छिनप्रतिवन्धकतानिशेनर साम- अस्ये पामिनिवेशस्यासहीतः । विशिष्युन्धिप्रतिबन्धकनाघच्छद- फकोटी यामापनिश्चयाभावनिशेन तद्घाटतधर्मावच्छिन्न प्रतिय. वन्धकामायादव विशिष्टयुद्धाव्यभिचारामम्मनेन तन्मानप्रयोजन फस्य पतिमिधेशमानयंन्यादित्यपि परास्तम् । अनतिरिक्तवृति- त्वनिवेशापेक्षयापतिमानवेक्ष्य निरुतजनकतावच्छेदकवियितायां स्यम्पसम्पापात्मकारच्छश्यतानिपेशेऽपि राधासम्भयादित्याहुः । तमिन्यम् । यद्यतिरेशानन्यापकत्वेन प्रतिवन्धकन्चमनिये. श्य यहातिरेकानिधयत्वन्यापकतारच्छेदकनिपयित्वावच्छिमधेन . तिपयक्रताग्निवेशस्यापि शिरएनेन नासिकास्पर्शतुल्यत्यात् । पनिरक्शानवन्यापकतानिशम्योमयर साम्यादिनि ध्येयम् । मास्तु यद्यतिरेवमानवाच्छिन्नस्यपदेन यद्धर्माच्छन्नति- योगित्यसम्बन्धारविमरकारतानिरूपिनामावत्यावच्छिन्नप्रकारता- निम्धीमितावच्छेदकावच्छिमारोप्यताशालिग्रहत्यायच्छिन्नत्य- मेय विपक्षणीयम् । साध्यामनजन्यत्वमपि नामांच्छिमकार- णवाशलानश्चयस्याच्छिमजनकतानिरूपित ग्राह्यम् नातो धर्मभे- दमादाय दोषः । न चामगि ताशयद्यातरेकप्रहलव्याप्स्यवच्छेदक- ताज्यस्य प्रतिवन्धरनायां निशापेक्षया गुरुतरल्यापकतानिवेशो- उनुचित इति वाच्यम् अप्रामाण्यशानामायादेरपि यनुमियादिनिरूपि- सम्पाव्यमाघशानादिनिष्ठप्रतिपयकतावच्छेदकोटी प्रविष्टतया न- प्रामाण्यवादप्रकरणम् । स्पतिबन्धकतायामपि तादृशग्रहत्वपर्याप्तावच्छेदकत्वस्य विशिष्टधी- प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्वेऽपि तस्याभाषरूपतया अभावात्तिताह- शमहत्वपर्याप्तावच्छेदकत्वस्य विशिष्टधीप्रतियन्धकतायामपि सत्त्वेन विशिष्टव्यभिचारप्रसङ्गात् । विरोधिप्रकारत्वाभायातिरिक्ताभा- यावृत्यवच्छेदकतायाः पर्याप्तिनिवेशे चामायद्वयघटितताटशव्य- तिरेफग्रहनिष्ठभेदप्रतियोगितानयच्छेदकायरूपव्यापकत्वनिवेशापेक्ष- याऽभावत्रयवाटतनिरतायच्छेदकेत्वपर्यायधिकरणयद्यतिरेकन- हत्यकत्वस्थ प्रतिबन्धकताविशेषणत्वे लाघवानवकाशः । एतेन व्यापकताघटकाभायप्रतियोगितावच्छेदककोटावपि पर्याप्तिनिवेश. स्यावश्यकतया व्यापकतानियेशापेक्षया पर्याप्तिनिवेशे लाघवा- मयकाशोऽमम्भवदुक्ति इति प्राग् यदुक्तं तदपि प्रत्युक्तम् । नियतपर्यासिघटकाभापत्रयप्रतियोगितावच्छेदककोटायपि पर्याप्ति- निवेशस्यावश्यकत्यादित्याहुः । एतदपि प्रतिबन्धफतावच्छेदफकोटी तत्तद्धर्मपर्याप्तावच्छेदकता. कप्रतियोगितासम्धन्धावगाहित्यनिवेशमतानुसारेण संसर्गाशे 5. मानभ्युपगमेन च यथाकथञ्चित् सङ्गच्छते प्रतिबन्धकतावच्छेदक. कोटी प्रतियोगित्यसम्पन्धावच्छिन्नाकारतावच्छेश्कतापर्याप्तिनिवे- शमते प्रतियोगितासम्बन्धेन व्याप्तिप्रकारकस्य व्याप्तिघटकपदार्थाशे प्रमात्मकव्याप्त्यमायक्षानस्थापि प्रतिबन्धकतयाऽखण्डव्याप्तित्याव- च्छिन्नप्रकारतायां प्रतियन्धफतावच्छेद कतावच्छेदकत्वेन यधर्मपदेन व्यानित्यस्य धर्तुमशक्यतया दृष्टान्तासियादिप्रसङ्गात् । पपं संस. गोशे भ्रमोपगमे व्याप्तित्वावच्छिन्नप्रतियोगित्वसंसर्गघटकव्यामिघट कपदार्थाशे भ्रमात्मकतारशप्रतियोगित्वसम्बन्धावगाहियाप्त्यभाष. ज्ञानस्यापि प्रतिवन्धकत्वेन यास्तवव्याप्तित्वावच्छिन्नप्रतियोगिता- संसर्गनायगाहितायाः प्रतियन्धफतानवच्छेदकतया यधर्मपदेन व्या- तित्वादेरुपादानासम्भवेन तद्दोपासनाच्चेस्यवधेयम् । कोचिनु असिखम्रमस्थले उक्तरीत्याऽभावनयघटितपर्याति निवेश्य धास्तवयद्यतिरेकग्रहत्वावच्छिन्नप्रतिबन्धकतानिवेशोऽपि सम्यक् तत्र च व्यापकतानिवेशापेक्षया लाघवानवकाश इत्यमि- प्रायेण ग्रन्थ सामयन्ति ॥ ३॥ अथ तथापि विरोधिप्रकारकत्याभावनिष्ठापटकाविरूपक- ५४ . ।
प्रत्यक्षगादाधर्या. मोरपत्रेषु यधतिरेक्ग्रह वापच्छिनप्रतिवन्धकस्यनिरेशेनैव विशिष्टयुको ध्य भिचारवारण सम्भपति विरोध्यप्रकारकयधतिरेकमकारकप्रहत्य- पनिश्चपरवावच्छिाप्रतिवन्धकत्तायां विरोधिप्रपारपत्यामापनिरूप- कवसरयेन तस्या हेत्यघटकवात् इति किं गुरुतरस्यापकता- निवेशेनेति चन्न निश्चयत्व हि केयाश्चिन्मते पिरोधिप्रकारकरवानव. छिमतदभावप्रकारिताशालिज्ञानत्यरूपम्, पश्चिन्मते विरोधि. प्रकारफत्वानवरिउन्नतदभावप्रकारद चावच्छिभफिश्चियर्माधच्छिन्न- विशेष्यफ वरूपम्, केपाश्चित् निरोध्यप्रकारकतदभावप्रकारक्शान. स्यरूपमित्यादिनानामतानुसारेण विशिष्टयुद्धो व्यभिचारवारणाय विरोधिप्रकारित्यावच्छिन्नाभावनिष्ठावच्छेदकत्वानिरूपकपदभावप्र- कारितानिष्ठावच्छेदकतानिरूपिका विरोधिप्रफारत्वावच्छिन्नामाव. निष्ठावच्छेदकरवानिरूपककिञ्चिधर्मावच्छिन्नविशेष्यकत्वनिधायच्छे- दकतानिरूपिका च सती विरोधिप्रकारकत्वाभावनिष्ठावच्छेदकत्वा- मिपिफा या यद्यतिरेकसानवावच्छिन्न प्रतिबन्धकता तनियशापे. झया यध्यतिरेकमहत्यव्यापकप्रतिबन्धकतानिवेशस्यैव लघुत्वादिति ध्येयम् ॥४॥ अथ यद्यतिरेकसानवव्यापकप्रतिबन्धकतानिवशेऽपि तादृश. ज्याप्त्यादिव्यतिरेकाने यधर्मावच्छिन्नाशे यद्धर्मावच्छिन्नत्य भासते तधर्मापच्छिन्नांशे तधर्मावच्छिन्नव्यतिरेकावगाहि-अभायो विस- मानाधिकरण-इत्यादिशाननिरुपितप्रतिघन्धकताया अपि व्याप्त्या. दिव्यतिरेकहानत्वयापकतया व्याप्यादिनिश्चयाजन्ये अभायो हे त्यसमानाधिकरणा रत्यादिक्षाने व्यभिचारो दुरि इति । न च या तिरेकसानत्यसमनियतप्रतियन्धक्तानियेशानाय दोष इति वाच्यम् प्रतियन्धपताया म्रमसाधारणत्वानादृशसमनयत्याप्रसिद्धः । न घामायाचशे हेनुसामानाधिकरण्यादिसशया मरण्याप्यादिव्यतिरे- कशाने उक्त प्रतियन्धकत्यामायानेयमारावति वाच्यम् प्रतियोगियिशे. पिताभावशानस्य विशिएशिएपावगाहित्तानियमे विशेपणतावच्छे- दकमकारकनिश्चयजन्यताशमानाप्रसिद्धे । न च स्वव्यापकत्वस्व मिनायोमयसम्यम्धेन यधतिरेफहानत्वव्यापकप्रतिवन्धपतावदन्य- पद्यतिरेशान यन्यापरप्रतियन्धकता नियंशनीया व्याप्त्यादिव्यतिरे फरदेत्यादिमान् देश रयाविशनीयतादृशदेत्यभापडानप्रतिपन्धक.
प्रामाण्यवादमकरणम् ।' सायदन्यत्वं व्याप्त्यादिव्यतिरेकज्ञानत्वावच्छित्रप्रतियन्धकतायामपि नास्तीति भेदप्रतियोगिकुक्षिनिक्षिप्तमतिबन्धकतायां यद्व्यतिरेकक्षा- नत्वव्यापकतानिवेशयदि विशेभ्यताप्रकारतानां विशेष्यविशेषण- भाववैपरीत्येन प्रतिबन्धकता नानव तथाच व्याप्त्यादि-यतिरेकक्षा- नत्वावच्छिन्न प्रतिबन्धकतायामपि न ताशप्रतिवन्धकताचदन्यत्व- मिति दृष्टान्तासियादिप्रसङ्ग इत्युच्यते तदा स्वव्यापकायस्थानाधि- करणवृत्तित्वोमयसम्बन्धेम ताशप्रतियन्धकतावदन्यत्वं निवेशनी- यमिति वाच्यम् एवमपि व्याफ्यादिव्यतिरेकवद्धतुमत्वाधमाधमहत्य- व्यापकीभूतव्याप्त्यादिव्यतिरेकमहत्वव्यापकतावदन्यताशप्रतियग्ध- कताकानुमित्यादौ व्याप्त्यादिव्यतिरेकवद्धत्वादिनिश्चयाजन्ये व्यभि- चारस्य दुर्वारस्वात् व्याप्त्यादिव्यतिरकवद्धतुव्यतिरेकनिश्चयत्वाय- छिनप्रतिवन्धकतायास्ताशसंशयावृत्तित्वेन तादृशहेतुल्यतिरेकप्रह- स्वव्यापकत्वाभावेन स्वपदेनोपादातुमशक्यत्वात्। यन्यतिरेकनिश्च- यत्यव्यापकप्रतियन्धकतावदन्ययद्यतिरेकज्ञानत्वव्यापकप्रतिवन्धकतां निवेश्योक्तव्यभिचारवारणेऽपि व्याप्त्यादिव्यतिरेकमहत्वव्यापकप्रति- बन्धकतायां व्याप्यादिव्यतिरेफनिश्चयत्वावच्छिन्नप्रतियन्धकताय. स्खेन ताशरतियन्धकत्यवदन्यत्वाभायादृष्टान्तासिधादिप्रसाः । न च यद्व्यतिरेकमहत्वन्यापफयव्यतिरेकविपयित्वावच्छिामतिय- न्धकत्वमेव निवेशनीयम् तथाचाभायो हेत्वसमानाधिकरण इत्यादि- भानीयप्रतिबन्धकतायां व्याप्त्यादिन्यतिरेकग्रहत्वव्यापकत्वेऽपि ता- रशविपयित्वावच्छिन्नत्वाभावादेवन व्यभिचार इति वाच्यम् अभायो इत्यसमानाधिकरण इत्यादिशानीयप्रतियन्धकतायाम् 'पकर दय- मिति' रीत्या हेतुसामानाधिकरण्यत्वन्याच्याभावत्योभयावच्छिन्न- प्रकारताकाभावविशेष्यफशनीयतादृशप्रकारत्वावच्छिन्नत्वस्यापि स. स्वेन व्यभिचारस्य दुरित्वादिति । मैषम् यद्यतिरेकमहत्याग्यापकयध्यतिरेकावावच्छिन्नप्रकारता. निरूपिनयधर्मावच्छिन्नयिशप्यताशालिमहत्वन्यापफप्रतियन्धकताकं शर्मापासप्रफारतानिरूपितमधर्मापजिमविशेश्वरलालसिनि- श्रयत्वावच्छिनजनदताफमिति समुदितार्थस्य विवक्षणात् तथा. चामायो इत्वसमानाधिकरण इत्यादिक्षाननिरूपितप्रतिवन्धफता. या व्याप्यादिव्यतिरेफप्रहावाव्यापकत्यधिरहेण युदासः । अनु.
भाषा पच प्रामाण्यवादमकरणम्। नियेश एव लायवादुचितः । निश्चयत्वस्य स्थव्यापतत्कत्वरुपान- तिरिक्तवृत्तित्वापेक्षया लघुशरीरत्वात् तातैव च याधप्रतिबन्धक- तामादाय घटादिविशिष्टयुद्धौ, एवं विशेषणान्तरादानेऽपि अभावो हेत्वसमानाधिकरण इत्यादिक्षाने च व्यभिचारानवकाशः तत्तत्प्रतिय- म्धकताया अप्रामाण्यनिश्चयाभावविशिष्ठव्याप्त्यादिव्यतिरेकग्रहत्वा नच्छिन्नयात् इति तत्कथमुपेक्षितमिति चेदनाहुः । निश्चयत्वस्य मतभेदेन भिन्नतायाः प्रागयोक्ततया एफमतसिद्ध- निश्चयत्वाच्छिन्नामावनिवेश मतान्तरासदः। एवम प्रामाण्यज्ञान- स्यामनुगमन प्रतिवन्धकतावच्छेदकसायच्छदककोटो यद्यनुगतरूपे. णाप्रामाण्यनिश्चयामावो न निवेश्यते किन्तु तत्तध्यात्तत्वावच्छिना- गत्यन्तराभावात्तदाऽप्रामाण्यनिश्चयसामान्याभाषस्य प्रतियन्धकतानवच्छेदकतया दृष्टान्तासिधादिप्रसङ्गः तत्तशामाण्य- शानाभावस्य व्याप्तिघटकत्ये च याधादिप्रतिबन्धकतामादाय विशि. श्वुद्धी व्यभिचारतादवमध्यम् तत्तदप्रामाण्यनिश्चयाभावस्प याधरः तिबन्धकतायामप्यवच्छेदपत्वादिनि ध्येयम् । नच तथापि यद्यति. रेकसंशयवृत्तिप्रतियन्धकतानिवेशेनैव याधाविप्रतियन्धकताधारण- सम्भवात् यद्यतिरेकप्रहत्वव्यापकतानिशनमफलमिति पाच्यम् पर्धतत्वादिसामानाधिकरण्येन घटाविनिश्चयात्मकपर्वतत्वावच्छेवेन घटादिकोटिकपर्वतत्वसामानाधिकरण्येन घटामावादिकोटिकसंश- যমিনিয়া ঘনাইল ঘানাবিযাখয়াম- चारवारकतया व्यापफनिशस्यावश्यकत्वादिति ध्येयम् ॥ ६॥ अथ धूमत्वाधवच्छिन्नविशेष्यकव्याप्त्यादिव्यतिरेकत्वापछि. मकारताकज्ञानस्य जातिवादिना धूमत्वाचगाद्दिजातिमान् व्या. प्स्यभावयानित्यायप्रतियन्धकक्षामसाधारणत्वात् सर्वश्रेष प्रतिपन्ध. कतायां व्यापकत्वं सम्भवतीति चेन्न स्यावच्छेदकीभूतविषयताशा. लियद्यतिरेकग्रहत्यध्यापकताया विधक्षितावात स्वपद प्रतिबन्धका तापरम् । संशयपि प्रतिबन्धकतावच्छेदकविषयतासत्त्वात् न याचा- दिप्रतिबन्धकतामादाय विशिष्टयुद्धौ व्यभिचारः । पस्तुतस्तु यध तिरेकप्रकारतापावच्छिन्नस्वप्रतिवन्धकतावच्छेदकताश्रयमुरुपविशे- अपनामिपितयदमावत्यारच्छिन्नाकारताशालिग्रहत्यध्यापकताया: स्पतियन्धकतावच्छेदकधर्मितावच्छेदकतास्यप्रकारताभिन्नमुख्य- प्रामाण्यवादप्रकरणम् । रूपेण व्याप्ग्यधगाहिप्रतियोगितासम्यन्धेनामाघांशे ज्यामित्वेन घटा. यादिमशये यदभावत्वप्रकारतानयत्यावरहेण पृष्टान्तासिद्धिः। पर्वरीत्या प्रामाण्यतशयविशेष प्रामाण्याभावत्यप्रकारतानयत्यधिर. हेण स्वरूपासिद्धिश्चेति । न च यत्संशयपदेन यनिरूपितप्रतियोगि- तावच्छेदकावच्छिन्नकोटिकस शयस्य विवक्षणामोक्तदोषः व्याश्य. भाषत्वस्यैष व्याप्तिनिरूपितप्रतियोगितावच्छेदकवयोकसंशयस्य पास्तवव्यात्यभावत्वावच्छिन्नाकोटिकत्वात् इति वाच्यम् पवमपि व्याप्तिमानाधेयस्वाभाषयान् घा धूम इत्याकारफसंशये इदं ज्ञान प्रा. माण्यमकारित्याभायद्वा इत्याकारफमशये च व्याफ्यभावयाया- दिप्रकारकरामाधेनोक्तदोपतादवस्थ्यादाधेयत्याभायत्वादेरपि व्या. प्पयादिनिरूपितप्रतियोगितापच्छेदकत्वादिति चेन यदभावत्वप्रकार- तानयत्यपदेन यदपायच्छिन्नप्रकारतात्यव्यापीभूतरूपपर्याताय. छेदकताकनिरूपफताफामावत्याधच्छिनावच्छेदकतानात्मकविप. पसानेयत्यस्य यदपायजिन्नसंशये विपक्षिनरयात् । व्याप्सित्वाय- छिनप्रकारलारवव्यापकं नमशानीयनिरूप्यनिरूपकभावापनव्या- प्तिकारताकावमाधयत्ययावच्छिन्नप्रकारतास्वशति तदवच्छिन्न- निरूपकताफाभापायावच्छिन्नविषयतानपत्यमुक्तसंशयेऽक्षतमेवेति খাদিনিবহ অমিল্লায়াডম্বাবনামযার্থমূনগ্ন सप्रफारतात्यापन्निनिरूपकतामादाय न व्यभिचारः । यवच्छेदक- तानात्मकविषयतानियेशाव्यभिचारत्यापच्छिन्नप्रकारतात्पण्याप- মুনাঘাথগ্নিমালোচিস্থানরামাথা सायकस्पलेऽध्यमिचारविशिष्टदुखीन व्यभिचारः। पतेन प्रतियो. गिताया अमायविशेषणीभूतय्यासिघटकपदापाशे प्रमरूपव्याप्तिसं. शपे ध्याएपमावापप्रकारतात्पपिरहण हटान्तासिधिरपि निरस्ता। धास्तपम्पातिरयापछिमप्रकारतास्यव्यापकम्रमप्रमासाधारणनिरप. रूपफमाधापनप्रकारताश्यमादाय स्टान्तासिनिवारणादिति ॥८॥ मथ म्पतिरेफनिधये पदभापत्यप्रकारतानयत्यनियंशपले स्प. মঙ্গলজ অনাকাঙ্ককন্তু প্রথম रपामान प्याश्यमायावाहिनियपमावाय तासिविवादप. पम् Iग घ पदभाषायगादिस्यपदेन पग्निरूपित्तप्रतियोगिताप. ऐकायच्छिनावमाहितापियक्षणानोकयोष इति पाऽयम् पक्ष- था प्रत्यक्षगादाधयां प्रोडपत्रेषु मरामावत्यस्यापि यातिनिरुपितप्रतियोगितायच्छेदकत्तसोक्तदो पतादषस्यात् । पर्वतो पहिमानिति घिशिएषुशी पहिमवत्तिय. मंधत्तानिधयस्य प्रतियन्धकतया पयधिकरणावृत्ति-आधेय त्यामाधान घहयाधकरणावृत्तियाह्नसामानाधिकरण्याभाघवान् पर्वत इत्यादिनिश्चये व्याप्तिनिरूपितप्रतियोगितावच्छपे कापच्छिन्नाचगाहिताप्रयुक्त प्रतिवन्धकताशालिनि यसमाषयमका रतामपत्यविरहेणासिरितादवस्ध्याथेति चेन्न यदीघाषणाहि- तापदन पपाषर्षाच्छन्नप्रतियोगिताकामाववृतियपाधयनिरूपि- तप्रतियोगितापच्छेदकावच्छिन्नावगाहित्वस्य विधाक्षतचात् । तथाचाव्यभिचारत्यस्य यत्पपदेनोपादानस्थले व्यभिन्नारामा धावगाहित्यमिय व्यभिचाराधगाहित्यमपि तारशमतो नाव्यभिचा रविन्धये व्यभिचार' । पक्षधर्म याभाषत्येन व्याप्त्यभायाधगादिनि अपमावायासिसियारणाय पृत्यन्तम् प्रतियोगितायच्छदकविशपणम् सम्पक्तिपदेन म्याप्त्यभायमावाय पलपधिकरणावृत्तितधक्तिमानिति निधयासिनिवारणाय यनिरूपितप्रतियोगितावच्छेदक विशेष णामति ययम॥९॥ ननु मत्मशय इत्यादर्यत्मशयनिष्ठप्रतिबन्धकताधारे वि- भिषधर्मितावच्छदभूतलाशे घटाभावनिश्चयात्मशादि- যিয়নঃনিবন্ধক্য যবিছিন্তু মামা- २. एप सामानाधिकरण्येन घटामायानधयात्मकसामानाधिकर- पयेन घटकोटिकायच्दकापच्छदेन घटाभावकाटिक्सनिष्टम तियन्धक्तावच्छेदशाधच्छदन घटविशिएखी क्यामनार इति चेन्न किचिदमापच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितयदपायच्छिमकोटिता शालिसात्वव्यापकनियन्धक्तानिलपितप्रातमध्यवस्प षिय- क्षिनस्यात् । नचैव सत्यपि ध्यभिचारनिश्चये व्यभिचारधारणायो- पातस्य पदमायावकारतानयत्यविशेषणस्य वैयध्र्यम् सासा मेघ व्यभिचारनिश्चयप्रतियन्धानानामन्यामचारि न पा च्यामि चारि नयत्यादिसरायवृत्तिविभिन्नरूपावन्निाना चालना-यायेन तासापरवश्यापकवादिति वाच्यम् म्घावच्छिन्नप्रतिय यतानि শিমবয়সানুহৰামলাঘিমামঘৰখন খা লাষবিষযয়ায়ঃষাঘাতমানকাধাস্বৰদ্বাৰাষায় प्रामाण्यवादप्रकरणम् । ६७ - शिष्टप्रतिबन्धकावस्य विरक्षिनत्वात् । संशयाववैशिष्ट्यश व्याप- पकतासम्बन्धेन तथा चाव्यभिचारि नया न्यभिचारिनवेत्यादि- संशयीयविषय मेदेन सशपत्वस्य भिन्नतया प्रतियन्धक्स्यस्य भिन्न. स्वेऽपि व्यापकतासम्पन्धेन तादृशसशयत्ववैशिष्ट्यमक्षतमेघ । नच यदभावत्यप्रकारतानयत्यायशेषणसार्थक्यार्थमेतादृशविषक्षाग्नुचि- तेति वाच्यम् धूमो वहिव्याप्यो नवा पहिव्याप्तिमानार्धयत्वाभावधान पाहत्यकारकसंशयसाधारणकप्रतिबन्धकन्वाभावेनानुमित्यादिप्रति. धन्धकतानामपि ताशसंशयत्वाव्यापकत्वेन रशान्तासिद्धयादिवा. रणायैवैताशविषक्षाया मावश्यफत्वादिति ध्येयम् ॥ १०॥ अथ तथापि घटामावषद्भूतलकालीनपटवान या पर्वत त्यादिसंशयत्यस्य व्यापकतासम्यन्धेन घटादिपिशिएयुद्धिमतिय. ग्धकता सत्यानाशविशिष्टयुद्धौ व्यभिचार । एवं । घटाभाषष. भूतलकालीनपटवाल या पर्वत इत्यादिसंशेयत्वविशिएप्रतिवन्धके च घटविशिष्टयुद्धौ व्यभिचार इति । मेयम् । ताशसंशयत्व: विशिष्टप्रतिबन्धकतायो तादृशसशयनिरूपितविशेष्यतापच्छेदक पिशिएविषयफनिश्चयावाव्यापकत्वस्य " ताशसशयनिरूपित्तप्रका- रतावच्छेदकधिशिष्टविषयकनिश्चयायाध्यापकत्यस्य च पिशेषणतो. पगमेन तद्दोपधारणादिति ध्येयम ॥ ११॥. अथ तथापि धूमो व्याप्या मयभिचारामाधोश्वेत्यादि स- मुहालम्बनयुद्धौ व्याभिचारसंशयप्रतिवध्यत्यस्य व्यभिधारण्य. तिरकनिश्चयप्रतिवध्ययस्य च सायाभिचार इति चेत्र संशयः प्रतियध्यतावच्छेदकतापयाप्त्यधिकरणत्ये सति यतिरेकनिधय. प्रतियष्यतापच्छेच फतापर्याप्त्यधिकरणधर्मवत्त्वस्य हेतुतायाधिपक्षि. तस्यादिति । वस्तुतस्तु निश्चयीयविषयताया अभिन्नत्यमते स्वप्र. तिबन्धकतायो " यत्सशयापघटकवियित्वावच्छिन्नत्यनिधेशैनै- वोपपक्षी संशयस्यव्यापकत्यपर्यन्तमपि न निवेशनीयमिति मुधी. मिरवधेयम् ॥ १२॥ • अन्न च यदभाषाधगाहिताप्रयुक्त स्वप्रतिपन्धकताशालियतिरे- कशाने यदभाषचप्रकारतानयापनिवेशेनैय सामअस्पे निधयत्वघर- कपत्तदमायाप्रकारकत्यदलम्, पक्ष्माघायप्रकारतानियतयदमाघा. पगाहितामयुक्तस्यप्रतिवन्धताफरयस्पैव सम्पदरम्यतिरेकनिश्चयो- . '-- - प्रत्यक्षगादापयां झोडपत्रेषु पादानमेय या किममिति चिम्यम् । पतत्कलो ग्यातिमद्भेदादिकोटिकसंशयस्य प्रामाणिकरये तत्र ध्यायमाषायप्राप्तानपत्यधिरेणामिदितावस्थ्यमतः फल्पा. ग्तरमाह यादमावत्याप्रकारक्शाननिष्ठयममायायाहितामयुक्त रया. दि । फ्ल्पातरमा स्वप्रतिमम्धकतानयरकपदमावस्वानव- नियमाघावाहितासामान्यकत्ये सतीति या वक्तव्यमिति । भयान घटादिव्यतिरेकनिधपप्रतियायघटादिविशिष्टहाने घटा- घमावस्थानस्सिन्नघटाघमावविपपतासामान्यान्तर्गतापा यमाव- पानित्यादिनिश्चयकालीनामापयानित्यादिनिश्चर्यायामाघरयापन्छिन বিখ্যাঃ হাবিশ্বনষ্টকাধিত ওয়ামান स्थमिचाराप्रसध्या वद्वारफयरसंशयप्रतिवध्यत्यदलं व्यमिति। एवं व्यभिचापमावत्यानवच्छिन्नम्यभिचारामाविषयितासामान्यान्तर्ग. ताया यमाययान् व्याभिचारवानिति-निश्वयकालीनामाव्यानिति- निधीयाभावन्यापच्छिन्नविषयताया यव्यमियारधीप्रतिवन्धकता. नपच्छेदकरविरहेण व्यमिचारशाने व्यभिचारापारकन्यतिरेकनिध- पप्रतिवध्यावदलमपि स्पमितिन च स्वप्रतियग्यक्ताय शामवे- शिष्टयानवाटिन्नत्यानवेशान दोष ति पाच्यम् एवमपि प्रतियो. गितासम्बन्धेन घटामावांश घरत्येन पदार्थान्तरायगाहिनमायय. रामायपिपपतापा एवं व्यभिचारत्वनाव्यभिचारपदवृत्तिवेन प्रा प्पमिघारापमाहिम्रमीयम्यमिचारविषयितापास्ताविषयितासा माम्पातंगापा स्पप्रतिवन्यकतानवडेकरयविरहेण सदोषताद. पस्यात् । म घ यदभावत्वानर्यास्यदमापविश्यतायां नमी- ग्यवृतित्वमपि निमिति पाच्यम् तथापि घरपदचित्वेन घटामायायपाहियवदवृत्तिमानिति-नियोययटामाचविण्यता. पास्तायिययतासामान्याम्तर्गताया घटयत्वासानप्रतियन्धकहा- नपच्छेदयविरहेण यत्मशयप्रतिमापत्यदल्यययस्य दुधारस्यात् प्रमात्मकाव्यमियारनिधये व्यमिवारापति । मेयम् स्वप्रतियम्यक्तायच्छेदकतानयच्छेदकपदभाषायानप- सिन्नापगपितानिष्टपत्रिमपित प्रतियोगितावच्छेदकाथरिनवसा-- मान्यकरयस्य सयन्तेन विवक्षपादेय सामअस्पात् । प पारप्रभाषयानपउिन्नविपितानियस्य भ्यामिनिकषित. 3 तथा पाय प्रत्यक्षगादाधर्याः क्रोडपत्रेषु तिबन्धकतानिधेश्य व्यभिचारादो हत्यामासलक्षणसमन्वयकमाची. HT: तमाप्येपि हेत्वामाप्तलक्षणं सङ्गमयन्ति ।"एपञ्चाधे. पाधामाधवान् ज्याप्रयभाषवानिति-निश्चयकालीनधेियत्वामा. पवत्तावानीयाया व्याप्तिमवृत्तित्वेन व्यापयमाघयत्ताहानीया. प्यात्यमायत्यावच्छिन्नविषययिताया अनुमितिप्रतिय. म्बकतायच्छेदकत्वेन सधान्तासिशिरतः प्रतियन्धकतार्या "सान पशिष्टयानपच्छिनत्यविशेषणस्योक्तविवेक्षणस्य घ सार्थक्यामित्यपि केचित् । तत्र पक्षधर्मस्यामाययान हेतुरिति ज्ञानीयव्याप्त्यभाषत्या. नयन्निविषयितानिष्ठस्य व्याप्तिनिकापितप्रतियोगितावच्छेदकीभूत- पक्षाधर्मत्यामाघरवापच्छिन्नत्यस्यानुमितिनिरूपितछानपैशिष्ठ्यानप ভিন্নধারাবাঘকেছেনাবিল্লাহ। যথা- नपछिछन्नविषयितायो। यदभाषीयत्यनियेशेऽपि पक्षधर्मत्यामापरवेन प्यापपमायाषगादिशानीयविरयितामादायोकदोषापत्तरिति ध्येयम् । दन्तु पोग्यम् । पन्पायच्छिन्नयत्सम्यन्यावच्छिमप्रति সলিনাঙ্কাশায়ায়েযাঘাগমনিঘদিনাজ্জামায়াত- पपाधयनिरुपितप्रतियोगितायच्छेदकाच्छिन्नयियितासामान्ये स्यनिरूपितमानवैशिष्ट्यागछिमप्रतिपन्यकतानपच्छेदकर वि. पक्षणीयम् मातः पूर्वोक्तदोषाणामयकाशः । न च पाप्ति. ग्यायधिनस्थापसम्बन्धायिनप्रतिपोगिताफामायत्वानपडिया याप्तिश्यावच्छिन्न प्रतियोगिताकामावत्तिम्याप्रित्याश्रयनिरूपितप्र. तिपोगितापप्ठेवकीभूतयमापयिन्नवियित्वाप्रमिया परपदेन म्याशेरपादातुमशक्यतया हातासिसिः एवंगरया रपम्पा. सिमिति पारम् सम्पन्धान्तरासिनप्रतियोगिताकामा परपायपिएनविपपिताया पर तारपाः प्रसिदस्यादिति पक्ष धर्मरयामापापेन प्यारयमापडानीयपक्षपरवामायस्यापन्टिना विषयिताया मनुमितिमतिकतापकतया यातासिलि रतो परपम्तं प्रतियोगिताविशेषणम् । यातिमतिदिन यापपमापरिपपतामादाय तासिदिरतो पदपाधयानिकि. तापं नीम | पापामापावरान गीतसम्पाया. সাবমিথিলাবােদাঘবিধিবামা ছাে सिदिपारणाय प्रविापरता दानवैशिष्टपामशिरपनिक 'प्रामाण्यवारप्रकरणम्। -१ ह शानिरुकप्रतियोगितायछेदकावच्छित्यश्च तादृशमतियोगिताव- च्छेदकमानावच्छिन्नत्वरूप योध्यम् नातः साध्ययदवृत्तिवेन व्याप्ति. मवृत्तित्वेन वा घटितसम्यन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकध्यापयमा- वयोमयत्वावच्छिन्नविषयितामादाय बान्तासिद्धि । पव द्विती यकल्पेऽपि यदमावत्वाप्रकारफहाननिष्ठयदमावावाहितापदेन निरुक्तरिपयित्वमेव पिवक्षणीयम् मतस्तरकल्प नोकदोपाणामधकाश इति ध्येयम्। अत्रेद चिन्त्यते । पत्पदनाव्यभिचारमुपादायाव्यभिचारनिधये व्यभिचारवारणाय: "पृथक् सरयन्तनिवेशकल्पद्वये अव्यभिचा. रनिश्चये व्यभिचारवारकयध्यतिरेकनिश्चयोपादानमनर्थकम् निश्चयवघटकएकार्थमपहाय यधतिरकशानसामान्यप्रतिबष्य त्यनिवेशेनेध यत्पदेन व्यभिचारमादायाव्यभिचारनिश्चये व्यभिचारयारपसम्भवात् । एयश्च यापदेन घटादिकमादाय, यदा. दिषिशिएयुद्धौ व्यभिचारचारफयत्सशयप्रतिषम्पत्यदलमनर्थकम् घटादिविशिष्टयुद्धौ घटादिष्यतिरेफसामान्यप्रतिवध्यत्यावेष :. भिचारानवकाशादिति सुधीभिर्विमापनीयम् ॥- অন্য যবিধিবহিত যাকাবিয়ানা मावो यविशेष्यफयत्मकारफयजातीयकार्यतानियताव्यवहितपूर्षव- মান্ধরাঘববাহায়েনারভাষাখান 'इति समुदितार्थ । व्याप्त्यभावसशयद्वितीयक्षशोत्पन्नम्माप्तिनिश्चया पत्र तदनन्तरंक्षणेऽनुमितिस्तत्रा तत्पूर्वक्षणे विशेषणाभावादिशि. शभापोऽक्षत एपेति न एतासिद्धिरिति भट्टाचार्येणोक्तम् । यत्र प्रामाण्यनिश्चयो नास्ति किन्तु इएसाधनताशामायधर्मिकप्रामा. ब्यव्यतिरेकसानमस्ति सरप्रामाण्यनिश्वपरिक्षविशिष्टस्य ताति- रफतानस्यामा प्रवृत्तेनियताव्यचहितवीतत्वाभाधान स्वरूपासि- द्विरतो यद्यतिरेकडाने यर्मिकत्वनिवेशः । एष प्रामाण्यनि- अधिरहविशिष्टस्यएसाधताशानघर्मिकान्यप्रकारकशानस्यामायस्य प्रवृत्तिनियताप्यदितपूर्ववत्तित्वामीयात्तदोष स्यादतो यस्यतिरेक प्रकारफरवनिवेश. ! अपात्र यनिश्चयधिरइविशिष्ट इत्युत्तापि रातासिद्धिदुरा धूमहतो व्याप्यभाषशानकालीनालो. कादितुकन्याप्तिनियमात् यत्र पर्वतापेशेष्यकपहपनामविस्त.
७२ प्रत्यक्षगादाधर्या. कोरपत्रेषु घड्याप्तिनिश्चयविरहविशिष्टम्य धूमझुर्मिकन्याप्तिव्यतिरेकशीनस्पा. भावे पर्वतविशेष्यकयहिप्रकारकानुमितिनियताव्यवहितपूर्वयति- स्पामावात् । न च प्रयोजनपिरहेण यनिश्चये यर्मिकनिधयावा- निवेशादुक्तस्थले मालोकाविधर्मिकव्याप्तिनिश्चयसरये । व्याप्तिनि- अयविरहरूपविशेषणामावाव घिशिधामायोऽनुमितिपूर्वक्षणेऽक्ष- तापयति धाच्या हेतुमेदेनर पामर्षिमित्रतपा घूमालोका- दिनाना हेतुकानुमितो एकच्याप्स्यसरवेन धूमहेतुकन्याप्त्यस श्येन यत्पदेन धूमहतुकव्याप्तेरुपादेयतया तनिधयधिरहरूपविशेष. सामावस्योक्तस्थलीयानुमितिपूर्वक्षणे सरवात् । यत पपा हेतुमेरे शामिनसायन्यामचरितसामानाधिकरण्यरूपव्याप्तिरेयानुमितिप्रयो। जिकरयुक्तापपिन निरासः 'सायाध्यमिधारितसामानाधिकर- करण्यरुपयातरपि हेतुताषयकसम्बन्धभेदेन भिन्नतया संयो। गसम्बन्धाच्छन्नतादृशम्यातिव्यतिरेकप्रकारकधूमविशेष्यकशाना नन्तरोपसमयायादिसम्यन्धान्निसाइशव्यप्तिहानात् यत्र पायनुमितिस्तत्र यापदेन संयोगसम्यम्पायच्छिन्नताशायाहरुपा- दाने रष्टान्तासिीखनादस्च्यात् इति।नय यनिश्चयविरहविशिएस्य पर्मियपतिरेकामस्यामापोऽव्ययहितोत्तरत्यसम्बन्धेन तलि. वयापिशिएस्य सारशसम्यन्धेन तद्यतिरेकामविशिष्टान्यस्य यां यविशेष्यकयाप्रकारकयजातीयकायस्य नियताव्यतितपूर्ववर्तीति विवक्षणाशोफयोपरत्युतस्पलीयानुमिती व्याप्तिनिश्चयविशिष्टत्या. मायात् पूमहंतु यातिव्यतिरेषज्ञानविशिएघाच्चेति पायम एवं सति घटादिनिश्पविरहविशिष्टस्य घटादिष्यतिरेकसानस्यामाषेपि अव्यवहितीचरणसम्यन्पेन घटादिनिश्चयविशिष्टस्य ताशसम्ब. म्घम घटादिष्यतिरेक्शातविशियान्यस्य घटादिप्रकारक्शानस्यानि. यवाध्यदिवपूर्णवतित्यसरपेन प्यभिचारापसे. द्वितीयकल्प यनि- अपषिविशिएस्परपस्प धैयच्यापरवाव्याप्त्यमापसशयद्वितीय ফলবেল্পদিলিম বলবণেমিবিরগামাঙ্গিনী अम्पपहितोत्तरत्वसम्बन्धेन व्याप्तिव्यतिरेषज्ञानविशियान्यस्यामापा परयन्तासियायाशादिति विमापनीयम् ।पत्रिका समुदिता। इति श्रीकालीशहरसिमान्तपापीशविरचित प्रामाण्यवादगादासमोरपत्रम् ॥
॥ श्रीगुरुः शरणम् ।। अथ श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचितम् अनुमानगादाधरीक्रोडपत्रम् । - शिष्याषधानं च ध्यातिविशिऐ यादिप्रतिशब्दम्य घिशिष्य शु. श्रूषा अनुमाननिरूपणत्येन सामान्यतस्तादृशशब्दे प्रमाणतस्यप्र. शिपादकज्ञानविषयत्वाधगतावपि विशिष्य तादृशशध्दे युभुत्सिन तार्थप्रतिपादकरयामण घिशिष्य शुश्रूपा न सम्भयात इति अनु मानमिदानी निरूप्यने इति प्रतिज्ञाय ताहनिरूपणे व प्रकृतशब्दे- ऽनुमानविषयकायप्रण विशिष्यभुत्सितप्रमाणातत्यप्रतिपादकत्व प्रहात् विशिष्य शुश्रूषा नियंतीति भतिज्ञाया. शिष्यायधान- फलकत्वम्। मस्यायमभिप्राय । विशिष्य शुभ्रूण ताशानुपर्यव. चिउराश्रयणेच्छा, सा च प्रमाणनवप्रतिपत्तिरूपेटसाधनताशा- नात् भवतीति प्रतिस्थले यदनुमाननिरूपण भवति तत्प्रमाणा- तत्वप्रतिपत्तिजनकज्ञानविषयो भवतीति व्याप्त्या अनुमाननिरूपण. स्वरूपसामान्यधर्मपुरस्कारेण तादृशशध्दे प्रमाणतत्वप्रतिपत्तिरूपे. एसाधनताज्ञानविषयत्वारगमेऽपि तादृशानुपूर्ववच्छिन्नशम्दश्रधणे काम सम्भवतीति ताशशन्देऽनुमाननिरूपणत्वसम्देन प्रमाण. तत्यप्रतिपादकत्वरूपव्यापकधमस्य सन्देहात् तादृशेटप्रयोजकत्यानि- वयात् प्रतिज्ञायाश सत्या मत्कर्तव्यप्रकृतशब्दानुमानविश्यकत्वग्रहण বাদাঘাঘমল্লা বাহাদুন্নিয়া আধারি केचित् । परंतु प्रमाणतस्यमा विविच्यत इति प्रतिक्षया सा- मान्यतस्तादृशशब्दे प्रमाणतत्यप्रतिपत्तिजनफशामधिपयस्यायामे. ऽपि मनुमानतस्यप्रतिपत्तिरूपविशेषफरार्थनां प्रकृतशम्दे शुभः ७४ अनुमानगादाधर्याः मोडपत्रेषु पा न सम्मयतीत्यनुमानं निरूप्यत इति प्रतिज्ञायां सत्या प्रकृत निरूपणेऽनुमानविषयकत्वप्रहण अनुमानहानजनकज्ञानावपयत्या घगमा विशेषफलार्थिनां नाशयणेच्छा भवतीति प्रतिक्षा. या मावश्यकत्यम् । इत्थश पिशिष्य तादृशश युभुत्सितेत्यावी विशिष्यत्यस्य धुमुत्मितेत्यादी मन्त्रय इति यदन्ति ॥ १॥ स्थनिरूपितकार्यतावच्छेदकसम्यम्धेन कायाधिकरणे तरकार्यो- पधायकच्यापाराव्ययदितपूर्वक्षणायच्दैन स्थावडेवकसम्बन्धन पर्तते यत् तदृत्तित्वविशिष्ट यत् कारणाव तत्करणापम् । नचैघ वक्षुरादे मयोगादिव्यापारसम्बन्धन कारणयानुप. पत्तिः तादृशसयागरूपव्यापाराव्यवहितरक्षणायच्छेदेन सयोगा- दिसम्यग्धनारतमानस्यात् इति चन्न सामान्यतयाधुपरवायांग्छ- मप्रति स्थजनका चसम्बन्धन चथुरादेः कारणरय व्यापार स्य विशेषतः कारणत्यादयातिप्रसङ्गमगात ॥ २ ॥ तवभिधानानन्तराभिधानप्रयोजजिरासाजनकशानविषयो घर्ष तनिकापितसतिः। शप्रयोगात्मकामिधाने गुरो कण्ठनात्यमिघात कारणम् । तत्र च कण्टविया, तत्र कण्ठक्रियाप्रवृत्तिः, तत्र च पाक्यच्छा था- फ्यसाधनताशान च, याफ्यच्छायाञ्च पाक्यार्थयुयोधयिषा धाक्या. फैज्ञानसाधनतावानञ्च, पाश्यापधुरोधयिया शिष्यीयवाफ्या योधे गुरोरसिद्धरयज्ञानम, तादृशासिद्धत्वज्ञाने असिसत्यव्या. प्येष्याविपयत्यवान, तमान च प्रश्न वाफ्यशान, प्रभरायशाने घ प्रगयाक्यप्रयोगः, प्रश्नवाक्यप्रयोग च जिहासाप्रत्यक्षम् जिज्ञासा प्रत्यक्षेप जिज्ञासा कारणम् इति जिशालाया सनन्तराभिधानप्रयो- अकता पाया मय प्रत्यक्षोपजीवकं किमिति जिशामा यथा प्रत्यक्षनिरूपणा. সন্তানামিয়ানমঘালিহা রমাকামিয়াননীঘা- मामिधानप्रपोजिश परम्परया अनुमानशानसम्पादनेन तस्यामपि प्रयोजमस्यादिति प्रत्यक्षोपजीयकत्यस्यानुमाननिरूपिनसतित्या. पत्तिरिति चर जिज्ञासामारीरस्य जिशामाया प्रयोजकरय. नियेशात् । प्राते चोपमानामिधानप्रयोजनजिशासानारय ताना. निमसाया उपमानामिधानप्रयोजकत्वात् । अथ तथापि पट.
। -- सद्गत्यनुमितिप्रकरणम। परनिरूपणानन्तरं घटसम्बन्धशानात् यत्र दण्डो निरूपितः तत्र दण्डधर्मस्य पटानरूपितसहतित्वापत्तिरिति चेन्न तदभिधानप्रयोज्प. स्वस्य तदभिधानानन्तराभिधानप्रयोजकजिज्ञासायां निवेश्यत्वात् । अदं योध्यम् । जिज्ञासामद्वारीकृत्य इत्यादि विशे. पणमफलम, प्रत्यक्षोपजीवकं किमिति जिज्ञासाया अनुमा नाभिधानप्रयोज्यत्वाभावनवानुमाननिरूपितप्रसङ्गत्यापादनस्य म: स्यक्षोपजीयकावेऽसम्भवात् च जिज्ञासायां तदभिः धानमयोज्यत्वं निवेश्यमित्यादिपाठः प्रामादिक इति वाच्यम तथा सति उक्तस्थले दण्डनिष्ठधर्मस्य पटसङ्गतित्वेऽनुभवीघरोधात् तम्या: प्रसङ्गसतित्वे प्रत्यक्षोपजीवकत्वस्यापि अनुमाननिरूपितत्थे को दोष इति तद्वारकविशेषणमफलम् तस्माजिशालायां तदभिः धानप्रयोज्यस्वनिवेशे जिज्ञासामद्वारीकृत्य इति विशेषण नास्त्येवेति। अत्र केचित् यथाऽनुमानं निरूपितं तदनन्तरमनुमानकरणं किमिति जिज्ञासा तदनन्तर कार्यत्वेन विशेषानुमानजिज्ञासा तद- नन्तरं तनिरूपितम् । तत्र प्रत्यक्षकार्यत्वस्यानुमाननिरूपितस. इतित्यापचिंगारणाय जिज्ञासामद्वारीकृत्य इनि विशेषणमिष्टमि. ति प्रलपन्ति । तदसत् तत्रानुमानाभिधानानन्तराभिधानप्रयोजक: स्वाभावाद्विशेषजिज्ञासाया इति ॥ ४॥ व्याप्तियेशिष्टयविशेपितव्याप्तिविशिष्टामिन्नत्वोफ्लक्षितपक्षधर्मप्र- तियोगिकत्वविशिष्टसम्बन्धविषयताकमानजन्यत्वस्य विवक्षणेऽपि लक्षणवाक्यजन्यवोधे वैशिष्ट्यांशे व्याप्तेः सम्बन्धोऽपि भासते इति धेशिष्टयविषयतायां व्याहिसम्बन्धावच्छिन्नत्वमपि भासते पर सम्ब- न्यांशे प्रतियोगित्यस्य सम्बन्धभानात् तद्यच्छिन्नत्यमपि मासते उक्तनियमात् पञ्च तत्सम्बन्धावच्छिन्नविषयताविरहेण परामर्श. स्थासङ्घ इति चेन यस्प सम्बन्धो यत्र मासते तदीयसम्बन्धाव- उिन्नत्व तनिष्ठविषयतायां भासत एवेति नियमस्याप्रामाणिकत्यात् घट जानातीति शाब्दयोधे घटादिविषयतायां घटत्यसमघायाय. छिन्नत्यमानानियमान् , अत एव गुरुमत विशिष्टयुद्धौ विशेषणस. म्बन्धमानानभ्युपगमे घटविषयतायां समवायावच्छिन्नत्यविरहेऽपि तादाशब्देन घटत्वावशिष्टविषयकज्ञानलामः परन्तु यत्र यद्विशेष- तथा भासते तदछिनत्वं तनिष्ठविषयतायां भासत एवेति नि- मनुमानगादाधर्माः मोष्टपत्रेषु *पमः । एवञ्च व्याप्तिनिष्ठापच्छकतानिरूपकवैशिष्टपनिष्ठावच्छे. दकतानिरूपकप्रतियोगित्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकसम्बन्धविषय- ताकमानजन्यत्यं तादृशवाश्यलम्यामिति नानुपपत्तिरिति ॥ ५ ॥ व्याप्तिविशिएश्वासी पक्षधर्मथति कर्मधारयोत्तरतल्प्रत्य: येन व्याप्तिवैशिष्ट्य समानाधिकरणपक्षमतालामः । तत्र तल प्रत्ययस्याधेपत्यधिशिष्टमर्थः । प्रताधंतायच्छेदकताघटका- तियोगित्वसम्बन्धावच्छिन्नाधेयत्वञ्च प्रतियोगितानिरूपकत्वमे. प । तदेकदेशप्रतियोगिताया पक्षधर्मपदार्थस्य प्रतियोगिता. सम्बन्धेन पन्नानुयोगिकसम्बन्धविशिष्टस्मन्वयः । तापक्षधमें घ व्याप्तिविशिष्टस्यभेदेनाम्यय' व्याप्तिविशिष्टम्यामेदेनान्वये पार- तन्त्र्येण व्यातिविशिष्टस्याप्यन्वयः । एवञ्चामेटसम्यग्धेन याति विशिष्टोपलाक्षतव्याप्तिवैशिष्ट्यविशेषितपक्षधर्मत्वोपलाक्षतधर्मनि प्रतियोगितानिरूपकायसम्बन्धावगाहिताशालियोधजन्यत्वमर्थः । पनामते सम्पन्धस्यापि विशिष्टयुद्धौ मानाङ्गीकारात् यदिव्या- प्यघूमयाम्पयंत इति माने व्याप्तेः सम्बन्यतया भासमानस्य म्वरूपस्यानुयोगित्वं भासते हेती, तथा तत्प्रतियोगिकत्वमपि संयो। गे मासत इति तारशपरामर्शस्य व्याप्तधैशिष्ट्यानुयोगिधूम- प्रतियोगिकसंयोगायगाहस्यमशनम् । न च तादृशधूमप्रतियोगि- कत्वस्य सम्यग्धोऽपि नाशशादविषयीभूतवाक्यार्थ इति तदध. पाहिशानलामेन परामशासनहस्तत्र सयोगांश धूमप्रतियोगिकन्य स्य समगतपा मानेऽपि तत्सम्यन्यमानास्वीकारादिति याच्यम् तविशिष्टविषयकत्वपदेन तदधच्छिन्नयिपयताकत्वलामेन तारा मप्रतियोगिकरयावच्छिन्नविषयताकत्वलामात् । ताहराघूमप्रतिः योगिक संयोगस्य विषयतापामन्यये पारतनयेणावच्छिन्नसम्वन्धे- न तारसप्रतियोगिकस्यस्याप्यत्ययात् । एयश्च विशेषणत्वं ताश शादयोधीपपीमूनविषयतापच्छंदकतया भासमानस्यम् । इत्यञ्च प्याप्तियिशिष्टस्य पक्षधर्मत्वस्य धमाश उपलक्षणत्यमपि ताश योधविषयतायउंदकतयाऽमासमानत्यमेयर्यात व्याप्तिविशिष्टस्या মাসয়াম ও व्याप्तिधैशिष्ट्य इत्यत्र शिपांरो व्याप्तःशाम्दवोधे माने म्यातिसम्यन्यो भासते पति परामर्श च सापांश ग्याप्तिपतियोगिझरयमानेऽपि तत्सम्ब. - पयता महत्पनुमितिप्रकरणम् । घामानात मसद्ध इति घाख्यम् व्याप्तिसम्बन्धसम्यन्धांशे यो. धविषयतावच्छेनकायामानेन सामञ्जस्यात् पनशापाततः शाद्वयोधावपयपरामर्शविषयांशे विशेषणस्य व्याप्त्यादः पार- सन्ध्येण विषयतायां म्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपकवैशिष्ट्यनिष्ठाय. কানাধূলদ্ভাইরালিমেনিয়াসিবানিঃ- स्वनिष्ठावच्छेदकतानरूपकताकररमम्पन्धनान्ययादभिमतपरामर्श. लामादनुपपश्यनवताः । स्वयमेव तादृशप्रतियोगिकत्यस्य रि- शेषणत्वविषक्षणात् प्रकारान्तरेण विशेषणत्वनिरूपणासम्मवा- तू । उपलक्षणस्य तु ताशपारत्मयेणानन्धयात् । अत्र न যানিবিহারনামানসম্মান ফারহাহাম্বা ছবি घेत् प्राप्तियिशिष्टविषयतानिरूपिनप्रतियोगिफत्वविषयतानिरूपि. नाभेदसंसर्गविषयनानिरूपिनानुयोगिरिपयनानिकोपता या पि. पक्षधर्मनिष्ठा व्याप्तविषयतानिकातिप्रायोगिकरववि. पयतानिकापतसम्बन्धविषयनानिरूपितानुगगित्यविषयतानिरूपि- तपशिष्ट्याविषयतानिर्पितमतियोगिकत्वाविषयतानिरूपितमम्बन्ध- विषयतानिरूपितानुयोगिक विषयतानिरूपितविशेष्यत्वावच्छिना तनिरूपिनप्रकारतानिरूपितप्रतियोगिफत्वविषयतानिरूपितसम्बन्ध विषयतानिरूपिनानुयागिकत्वविषयतानिरूपितप्रतियोगिकत्वाविषय. तानिरूपितसम्बन्धविषयतानिरूपित नुयोगित्वविषयतानिरूपिनस. म्बन्धविषयतानिकापित प्रतियोगिकत्यविषयतानिरूपितसम्बन्धपिंध. पतानिरूपितानुयोगित्वविश्यतानिरूपितवाहित्धोया या वि এরা নিপিg্যানিমিনিগ্রাবকরা निरूपधर्मनिष्टावच्छेदकतानिरूपकप्रतियागित्वनिष्ठावच्छेकतानि.' रूपकनिरूपकत्वनिष्ठायच्छेदकतानिरूपक सर्गचिपयतानिर्पिता तनिरूपितप्रतियोगिकरविषयतानिरूपितसम्बन्धयिषयतानिरूपि. तानुयोगिकत्याविषयतानिरूपितज्ञानविषयतानिरूपितप्रतियोगिकत्य- विषयतानिरूपितसम्यन्यविषयतानिरूपितानुयोगित्यविषयतानिक पितजन्यस्यविषयताशाली शादयोधः। धर्मिविशम्यतानिष्ठ पद्यभिचारशानशतिबन्धकतावच्छेदकर्य तभिरूपितं यनिरूपितत्वसम्पन्धापच्छिन्नापच्छेदकरच तनिरूपिता- पच्छेदकतापर्यायधिकरणरूपधान निर्धर्मितापच्छेदकहामीपन- 4 .
अनुमानगादाचर्या प्रोडपत्रेषु कारतालामात् साध्यख्याध्यवान् पक्ष इति हानसहानाध्या ति । इदन्नायछिन्नविशेष्यपध्यामचारग्रहे भ्रमप्रमासाधारण. व्यातिप्रकारतानिरूपितविशंप्यतायन प्रतिबन्धकतया ताहा. ध्यातिप्रकारतात्वस्य तथाविधप्रतिवन्धक्तावच्छेदकतावच्छंद. रूपस्य सह। सद बोध्यम् । इदन्यावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितकारतानिष्ठ यस् भ्रमममासाधारण व्याप्तिकारतारव तन निर्धर्मितानिवच्छेदक फव्याप्तिज्ञानीयप्रकारतालाधारण यश्च निमितानच्छेदकर ज्ञानीय तच न ताशप्रतियन्धकतावच्छेदातारच्छेदरमिति क्थमुभयानु गम न च तादृशम्यातिप्रकारतारतमेकमेति धाव्यम् धूमत्वावच्छि- प्राविषयलानिमपिताधिकरपारावच्छिन्नविषयतानिरूपिनाधयत्वा छिन्नविषयतानिरूपितामात्यावच्छिन्नविषयतानिकपत प्रतियोगि- तारवायरिटनविषयतानिरूपितापदश्ताचारच्छिन्नविषयतानि रूपितामावत्यावच्छिन्नविषयनानिपिनसाध्यतावच्छेदक विषयता निरूपिनर्मिविषयनानिरूपिताधिकरणयिषयनानिरूपित्तवृत्तित्ववि. पयनानिरूपितघूमत्वविषयतापर्यवमन्नस्य ताशरूपस्य वि रक्षणविषयतानिरूपितत्वयाटिनत्वेन भिन्नत्वात् इदम्वामिछ প্লীবাবা নিবনবন যাহার মানে বি- হয় য বারোয়ানা ও বাঙ্গাৰ ন ন নিয়মি- तापच्छदमानीयप्रकारतायामिति न तासह इति चेत् । मन केचित् । तादाम्यभिचारमानप्रतिय-धकतावच्छेदक নাম্বানুস্কায়াভিশনজনান্তনাষক पत्यन तारारुपानुगम च नाशयासिविशि- হিলিশ বাহিঙ্কাকোসালাতিয়া तामावाव नाहरारूपसह इति न कोपि दोष इति पदन्ति । पर रस्त्वेताशाभिमायस्य महाचार्योयत्ये सन्दर्मविरोध व्यभिचार मानप्रतिवन्धपतायच्छेदकतायच्छदारधन व्याक्षिकारतां नि. पेश्य सदयहिन जनस्तापदानायच्छदवायन ताहराध्यमि. धारकानप्रानन्धरतापच्छकतापच्छदक पधरयेन মায়ের मपारलां निवेश्य सदाच्छन्नजनतापछाकसायन्टदकरूपयन नि। पेशायानुषितस्यात् । । तथा - 'सङ्गत्यनुमितिप्रकरणम् । वस्तुतः अप्रतिबन्धेकज्ञानवृत्तिवेपि प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्यवत् प्रतिवन्धकतावच्छेदकतानवच्छेदकवृत्तित्वेपि तादृशानुगतव्याप्ति- प्रकारतात्वस्य तादृशप्रतिबन्धकतावच्छेदकतावच्छेदकतावच्छेदक. स्वमक्षतमवेति तादृशव्याप्तिप्रकारतात्वस्यानुगतरूपेण निरूपितत्व- त्वेन घाटेतस्यानुगतस्य लाभानानुगम इति एवंविधैव रीतिरवय. घनन्थे पञ्चमविषयताघटितकल्पे इति न तन प्रतिवन्धकतानुसरण- प्रयास इति ध्येयम् । अधिकरणं 'धूमायं वृत्तिरधिकरणीया अघच्छेदकत्वं प्रतियो. गिरवीयम् इत्यादिरांत्या व्याप्तिघटकतावत्पदार्थज्ञानवारणाय वि. लक्षणविषग्रताशालित्वेन ज्ञाननिवेश: । अत्र चैकविशेष्यतापन- स्थापरविशेषणतापनस्य वस्तुनो विशेष्यत्वप्रकारत्वयोरवच्छे पावच्छेदकमायो वैलक्षण्यम् नतु तयोरभेद इत्येकमतम् । तथा व धूमत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपिताधिकरणत्यावच्छिन्नविशेष्यत्वा- वच्छिनाधिकरणत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपिताधेयावत्यापच्छिन्नषि- शेष्यत्वावच्छिन्नप्रकारतेत्यादिरीत्या निवेशनीया । परंतु धूमावा. অভিমানোনিবরাঘিমানালিথিকাঘবষমঙ্কার स्यादिविषयतानिवेशो लाघवेन ताशविर्शष्यत्वप्रकारत्ययोरभे. पात् । न चैतन्मने पुरुषाभाषचान् दण्ड इति ज्ञानमालेपि रक्तद ण्डवत् रुपवान् देश इति ज्ञानानुपपत्तिः पुरुषपकारतानिरू. पितदण्डत्वावच्छिन्नविशेष्यताया ताशयाधज्ञानमतियध्यतावच्छ- दफविषयतारूपायास्तत्र सत्यादिति वाच्यम् पुरुषत्वावच्छिन्नप्रकार. तात्याधच्छिननिरूपकताकदण्डस्वायछिन्नविशेष्यताया एव पुरुषा. भाघवान् दण्ड पनि शानमनिध्यतावच्छेदकत्यात । उक्तशाने घ दण्डत्यावच्छिन्नविशेष्यतायाः "पुरुपत्वावच्छिन्नप्रकारतानि: रूपितत्वेऽपि प्रकारतात्येन ताहाकारतानिरूपितत्वाभावात् । एपञ्चतन्मते तत्तद्धर्मावच्छिन्नप्रकारतास्यावच्छिन्ननिरूपिकताक- तबीयच्छिन्नविशेष्यनाशालिवुद्धित्वेन प्रतियन्धकत्ये महागौर. यम् । पूर्वमते तु तवदर्मावच्छिन्नप्रकारतानिरूपिततद्धर्मावन्छिन- विशेष्यतानिरूपकवुद्धित्वेन प्रतिवध्यप्रतिबन्धकमायकल्पने लाय- धम् उक्तनाने पुरपस्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितदण्डत्यायन्टिना विरोप्यताविरहात् नः ताशपाधप्रतियध्यत्यापतिः ।
८. मनुमानगादापर्याः कोरपन्नेषु चरमपि धूमविशिष्टामायशिष्टमिविशिष्टधर्मिविशिष्टयान देश इत्यादि पदुपिधान्तरा निर्मितापच्छेदकसानस्प याधनियध्य. तया उदयच्छकशरीरे गौरवम् पूर्वमते दुपरिहरामिति पा. व्यम् तथापि तत्तदस्तुपकारकतत्तवस्तुविशेष्यज्ञानात्तरं त. तस्तुप्रकारकस्मरणे तत्तद्वस्तुविशेष्यकस्मरणं च तत्तद्वस्तुप्रकार रफनत्तद्वस्तुविशयकमस्काराणां कारणतया तत्र विपरीतस्म- रणयारणाय मत्तग्रस्तुप्रकारतात्वावच्छिन्ननिरूपिततत्तद्वस्तुविशेष्य. ताकमस्कारत्येन हेतुनायाः कन्यतया परमते महागारया वस्तु तस्तु पूर्वमतेऽपि तरधूमावनिष्ठावच्छेदकताकायच्छेदकताकचर. मप्रकारमाकहानत्वेन प्रतियध्यावादिकल्पनालाघरमप्यतातिर स्थल पलबिनेन। यत्तु व्याप्यविशिष्टर्धामायशेष्यफा विशेषदर्शनजन्यताय. छदकं याधाभावजन्यतावच्छेदकश्च ताहराधयविशेष्यकरत्रम् मतो नाव्ययहितोत्तरवनिवेशप्रयुक्ताननुगम इति । सन्मन्दम् । त. यापि करायच्छेदन पुरुषत्यग्रहविशिएकरादिग्रहोत्तरकालीने करा दिमानयं पुरुष शंत प्रत्यक्षे याघशानामायस्य व्यभिचारापत्तेविना. ऽध्यपहितोत्तरस्वनियंशन वारयितुमपरवाहा करावच्छिमायिशे. ज्यकरयस्यापि वाघामावजन्यनायच्छेदके नियो करादिग्रहशून्यका. लीनकरादिमानयमिति झानस्य धाधकालेप्यापत्तेः तारशानस्य याधामायजम्यतावच्छेदकानाक्रान्ताचात् । यप्रदमयधेयम् । पुरुस्त्याच्छदकरवन गृधमाणधर्मावच्छिन्ना. विशयकत्वं यदि थाधामायजन्यतायच्दक तदा नोक्तदोष । অল্প কিমি পারষ্টাবন মাঘমায়ান্নোবিরা कत्यम् । यदि करायच्छंदेन पुरुषस्यग्रहविशिष्टकरागावोगा पात्यत्वम् तदा करादिमान् पुरुषः कगदिमांधाय पुस्य इति समूहालम्बन यस्य जात ताइवाज्ञानस्य याघांत्तरमापत्तिः ता. তায়ালা আঘামাঘলনাকালাঙ্গারন্যার यदि न करावच्छेदेन पुरुषत्ववायग्रहीपशिष्टरप्रकारफनिधयानुसत्य पापामापजन्यतायच्छेदकम् तदा अय्यवधाननिशादननुगमति घेध वाघप्रहकालीनो यः करायच्छेदेन पुरषायनिधयस्तादि গিদ্ধেমেধাকেনিয়ারিংগ্নেয়াকাদ্ধামে- 1 - . धत्तया सत्यनुर्मितिप्रकरणम्। त्यक्ष प्रति करायच्छेदेन ' पुरुषत्ववस्वाहविशिएकरप्रकारकनि. भयो हेतुस्तादृशविशिष्टप्रत्यक्षाभ्यधुद्धिम्मति यानिश्चयाभावो हेतुरिति तादृशहेतुविरहेणैध ' याधोत्तर ताशसमूहालम्ब ममहोत्पत्तिकालीनविशिष्टप्रत्यक्षापादनासम्मघात तथापि चाधग्रहकालीनत्व यदि याधिकरणकालवृत्तिस्य तदा स्थलकालमादायातकम् याद तादृशक्षणवृत्तित्वं तदा क्षण. स्वलापस्वपदार्थनिवेशेऽनगम इति वाच्यम् बाघचौशिष्ट्यावः । च्छेदेन वाध्राधिकरणकालवृत्तिवस्य विपक्षणाद्वाधासमानकालो- नस्य पायोशष्ट्यारच्छेदन : वाघ्राधिकरणाचत्वानभ्युपगमा- दिति दिर। लौकिकविषयतासम्बन्धम सह्यक्तिप्रत्यक्षे तब्यक्तित्वादिना हेतुरयानगीकारे तत्तद्यक्तिमासकसामग्यरेलक्षण्येन तदूघटग- অবমানমণি নম্বার অবমােগান্বিন্ধsi৭ বণ तद्घटस्य प्रत्यक्षायत्तिरिति ! ताहशशिपकारणता. । पर्व च तद्यक्तिलौकिकषिपयत्ताप्रयोजफसामग्री ता. तिवृत्तित्वावच्छिन्ना तशक्तिभासिका इति सामग्रीमेदः । মঙgমাহনানিবছৰৰ পথ বাথর মারফয়া খাব महावार्यमतम् । संप्रदमालाचनीयम् । तद्यक्तिलोकप्रत्यक्ष तद्वप तरीहशकार्यकारणभाये मानामाव । तद्वधकित्यसमानाधिकरणली. किकविषयत्ये लौकिकसनिकरूपसामन्यास्तद्वयकिरवसामानाधि যেমযভাঙ্কাটোয়ায় ব্যকিমাৱলম্বা। अत एव चैत्रनिर्मितघटत्यादेः कार्यतावच्छेदकत्वाप्रवेशेऽपि ता. शधर्मसमानाधिकरणलाककविषयत्वोपपत्ति । यादृष्टादः म. तियन्धकस्य कल्पितम् तन्न सम्यक् वदतिरूपविशेपसामग्रीधि- रहादिति । परन्स्यितरयावद्विशेषयाघस्य नियामकत्ये महत्वादा. थपि कारणत्यानुपपत्तिः तनोकरीत्या परमाण्वादे. प्रत्यक्षवार मसम्भवादिति। ध्यायपक्षोमयवैशिष्ट्यायमाहिनिश्चयस्यायच्छिन्नजनकतानिल पितजन्यताशालिशानस्वरूपानुमितिलक्षणं विशिएस्मरणादापति- व्याप्तिमारणायातम् । अत्र व्याप्यपक्षोमयपशिष्ट्यायगाहित्य पहियाप्पधूमः पर्वतधान् पहिल्पाप्यधूमे पर्पत इति धानपार - - अनुमानगादायों: फोडपत्रेषु पाप पहियायधूम-पतिः घहिन्याप्यघूम' पत इति शान- सहाय च मट्टाचार्ये परितम् । तथाहि पतारचे কান্নাঘরানাযনাথবাবথসনিধিবাঘববিদ্ধ यतानिरूपितहेतुनावच्छेदकावच्छिन्नविषयताशालिनिश्चयत्वेन हेतु त्वम् घहिव्यायधूमवान् पर्धन • इन्यत्राधेयतामिपिताधारतव सम्पन्धः याद्वन्यायधूम' पर्वते इत्यशधारतानिकापताधेयत्वमेघ • सम्बन्ध. उक्तशानद्वये नवपरीत्यमिति तयोर्युदाम । अत्र निश्वपत्य पक्षामाधविषयावानिरूपितच्याप्यावरिषयताानमपिताधस्वविषय বানিথিলাঘাষোদ্বয়নলিবিযাঘামানবিঘালিক पितपक्षतावच्छेदकागच्छन्नविषयताशारित्व नदुभयवैशिष्ट्याय- गाहिनश्चयत्वम् नन परतो बहिन्याप्यधूमयान्न था यहि याप्यो घूम' पर्वते न पति सशपयवारणमिति तत्राप्रामाण्यज्ञानस्य शानत्वाव च्छित्रप्रतियोगिऋत्येनामाशिष्ट्य व्याप्यत्यावच्छिन्नविषयताया पक्षतावच्छेदकामाउन्नविषयतायाश निरेशनीयम् । शान यावच्छि नामाप्रतियोगतावच्छेदकसम्बन्धश्च विशेष्यज्ञाननिरूपितस्त्री যালিঙ্গাবোনববন্ন সোভিগ্নকানো वचम् । स्त्रीयविशेष्यतात्यनिष्ठप्रकाग्नानिर्मापतामावनिप्रकारता. निरूपिनप्रतियागिताससवच्छिन्नप्रकारनारच्छेदकारच्छिन्नविषय. तायो तमामापानमादाय प्रशारतात्वेन द्वितीयरूप.। परामर्शधर मिशानामाण्यवानस तु तत्तत्सम्बन्धन नाशीवपयतायो ज्ञानस स्वात्तदसर तत्सम्यन्धावच्छिन्नप्रतियोगितामायसवादिति न एक विघापामापानसस्वादपरप्रामाण्यानमादाय दोष दान योध्यम् । सम्बन्धशरीरे चरममागे प्रकारतानिय वाहियाप्यमान् परंत इति शानात् इद शाम पनामावनि पनप्रकारकामति झातास्कर न्दिताइनुमिरयापत्ते । नयोक्ताद्वतीयपम्बन्धन पक्षनारच्छदका. पन्निविषयतायातदप्रामाण्यानपानसत्वेन तदमदात् । प्रकारत्व नियश च पक्षनारदकाप्रच्छिन्नविशेष्यतायां प्रकारता. त्ययिरदात् घटितसायाधन सामान्यामाघस बाधशमाघात् । अनयमपत्ति वहिन्याप्यघूमगम्पयंत इत्यत्र पहिशाप्यपू. मापसाधारनायासरोपरामपतज्ज्ञानस्य प्रमत्यापति-आधेयता. निरूपिताधारताया धूमप्रतियोगित्यामान च प्रतियोगिकसम्बन्धा- सत्यनुमितिप्रकरणम्। मनुयोगिनिष्ठविशेष्यतानिरूपिततत्तनिष्ठनसम्बन्धावछिन्नप्रकार- स्वादिति । पक्षताषच्छेदकायच्छिन्नविषयनानिरूपिताधारत्यविधा यतानिरूपिताधेयताविषयतानिकातिपर्वतविषयताया उमयत्रैवास. म्मवादिति चेन्न आधेयतानिरूपितत्वविषयतानिरूपितव्याप्यत्वाय. च्छिन्नविषयताकनिश्चयत्येन पक्षलिङ्गविशेष्यकपरामर्शसङ्ग्रहः पक्षो. च्याप्ययानित्यत्यादी आधेयस्यनिरूपिताधारस्वं, संसर्गः । व्याप्य: पक्ष इत्यादी माधारतानिरूपिताधेयस्य संसर्गः, पर्वतयान्धूम इत्या: दौ तु पर्यतविषयता नाधारतानिरूपिता विषयता इति तज्कानन्यु दासः । एवं धूमे पर्यत इत्यत्रापि तदुभपक्रमेण पर्वतधूमयोराधारत्व. लामात् । अथ व्याप्यवान्पयंत इत्यादी माधेयत्वस्य व्यायप्रति- योगिभावन तद्विषयताया च्याप्यव्यापकमासानानुगमः । यदि च पूत्ति-माधेयनिरूपिताधारायमेघ संसर्गः तत्र वृत्तिये व्यायप्रति योगिकत्वमस्येति व्याप्यविषयतानिरूपिताधेयत्वयिषयतेग्यादिरी. त्यानुगम इत्युच्यते तदापि पर्यते व्याप्य इत्य सङ्ग्रहमयेन दृस्याधेय. तापिपयतानिरूपिताधयत्वस्य संसर्गतया पर्वतधिययतानिरूपिताधे. यस्यविषयतानिरूपिताधेयत्यविषयनेत्यादिकर्मणय निरूप्यनिरूपक भाव इत्युभपपरामर्शस्यैव सचदा व्याप्यविषयतानिरूपिताधेयत्वस्थ संसर्गविषयतानिरूपिताधारयनिरूपितत्वयिपयतानिरूपितायता. विपयतानिरूपितपतषिपएताया उमपयेवासम्मयादिति चन्न मा. धेयतानिरूपिताधारतय यदिव्याप्यवान्पत इत्यत्र सम्यन्धः। तमा- धेयरथस्य संसर्ग बाधेयत्य तस्य व्याप्यप्रतियोगितया सहत्तिमा. अपत्यम्य नामम्पन्धप्रतियोगियम् । एवं पयंते ट्याप्य इत्यादापि माधारकाधयत्यं संता इति नानुपपत्तिः । मत पय पुपादिशतगया. दादादिस्पले पितृनिष्टएकलपने इष्टं प्रति धादस्य उद्देश्यता. सम्पन्धेन पुपादिनिघाइएकल्पने स्वर्ग महम्य स्यजनकार्यो- स्थरपसम्पन्न इति गौरपमाशझयम् तत्राप्युरेनष पुप्रादिनि हारस्य सम्यन्यतासम्पन्यताच स्थजनकमत्यस्यतिाउमय. सोमयसमय निमशान मस्यादे तुल्यमितिमा रतपयपागितिविशिष्टयुद्धी रक्तस्यदण्यायपतमकारवाशा. लिावं पिशिएवैशिष्ट्यायगाहित्यामिति मते रहरयामाषपान् पुरुप इस्पाविहानप्रतिपापतावारणाप तरविशेषणतानपसिनावं महा. -- .
अनुमानगादाधयां कोइपत्रेषु चार्येण निवेशितम् तन्न सम्या पुष्पेतरनिष्टविशेष्यता मिलपित्तरकत्यप्रकाररवावच्छिन्नप्रकारतामादाय रत्तदण्डवानित्य स्व दण्डामावनिश्चयप्रतियध्यतया सहापते । न च यद् पाच्छिमामाययतावुद्धिा अनियन्धिका तद्रूपायच्छिन्नेतरनिष्टवि शेप्यतानिरूपितप्रकाररवानच्छिन्नप्रकारताशालिबुद्धित्येन प्रात. यध्यता विपक्षणीयति याच्यम् प्रमेयामावधान घट इत्या दिम्रमस्यासदहात् । न च प्रकारतायन्दयनरधागरि:- प्राधिशेप्यतानिरूपितरकारत्मानच्छिन्नार निवेश्यामिनि याच्यम् दण्डवत्दण्यवत् घटवानित्यस्यासनहात । नच वाहशायरी प्यताया स्वच्छेदकीभूनयमावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितप्रकार स्थानवच्छिन्नत्वमपि निवेश्यामनि वाध्यम् दण्डबद्दण्डान्दण्ड इत्यस्यासवाहापत्ते । यहा इतरविशेषणत्वानच्छिन्नत्यमितानि टबिशेष्यतानिरूपिनमारावानस्टिनत्यमुन्यत तदा द्वयोरेक मिति रीत्या दण्डवघांश रसस्वप्रकारकशानम्य रक्त वामाय. निश्चयाप्रतियध्यत्यम् । एव दण्डपटिरहण्डयानिति ज्ञानस्य प्रतियध्याय म्यात् दण्डेतरघटादिनिष्टाचशेष्यतानिरूपितधारा मच्छिन्नत्वात् । केचिनु नरपिशरणत्यानवच्छिनाव सेतरनिष्ठविशेष्य स्थानवछिन्नत्यमित्यत्र रत्त्यामायानिति शानस्य प्रतिवाय स्य न रक्तदण्डवानिनि ज्ञानस्य तष रचत्वप्रकारतार्या रस यघद दण्डादिक तमिष्टरितप्यत्वानपरिउन्नत्वात् । न च दण्ड पान रखपुरुष इत्यादिशाने दण्डमामान्यामानविषयज्ञानस्था प्रतियध्याय ग्यतरनिष्ठविशेष्यताया स्वनिष्टप्रकारतानिकोपत विस्य विशेषणीयत्वात् । न च दण्यत्घटदण्डवान् पुरुष स्यादि ज्ञानस्यापि न प्रतियध्यत्वम् घटनिष्टविशष्यताया दण्डन- कारतानिरूपितत्वादिति वाच्यम् इतरनिष्टविशेष्यताया स्वनि विशेष्यतानिरूपितमकारत्यानयस्छिन्न धम्यागि विशेषणीयत्वात् घटनिष्टविशेष्यताया दण्डयिशप्यतानिरूपितप्रशारत्यायच्छिन्न त्यस्य सरयान् । न चदण्डरद्यग्दण्डया पुरष इति पुरुषाश एका पमिनिरल्या हाने दण्डमामान्यामापयत्याननिय. ग्याष म स्थान् दण्डनिष्ठविशेष्यतानिरूपितरशस्थानयिमय- .
सङ्गत्यनुमितिप्रकरणम् । निष्ठविशेष्यतानाच्छन्नत्यस्य दण्डनिष्टप्रकारतायामसयादिति चाच्यम् । एकत्र द्वयमिति रीत्या ज्ञाने प्रकारताद्वयस्य परस्पराय- रछेद्यावच्छेदकभाचे मानाभावात् । न च यनिष्ठप्रतियध्यतावच्छेदि- का तनिष्ठेतरविशेषणत्वानच्छिन्नतनिष्ठमकारतानिरूपितविशे- ध्यतावचेन तदभावरत्तानिश्चयप्रतिवध्यत्वानुपपत्तिरिति ध्येयम् । अधानुमानाप्रामाण्यवादिचार्वाकमते अघ्र स्वावच्छिन्नोत्पादक सामग्रीव्यापकव्यभिचारप्रकारसज्ञानसामग्रीकक्षानवृत्तिधर्मत्वरूप. हेतुमत्वात् हेत्वशे व्यभिचारप्रकारत्वाभावसामानाधिकरण्यसस्पेन • साध्यासत्याच्च तद्विवक्षणे न कोपि दोष इति भट्टाचार्येणोकम् । अथान यत्रामावः पर्वतावृत्तिविशेषणतया हेतुः पर्वतभिन्नत्वं साध्यम् तत्र प्रतियोगितासम्यन्धेन हेतौ अभावरूपे व्यभिचारप्रकारचे नैयत्यम् नैयायिकमतसिद्धव्याप्तिनिश्चयस्यापि इति सिद्धसाधन. मतः प्रकृतहेत्वशे स्वरूपसम्बन्धेन व्यभिचारप्रकारकत्वं तथासति स्वरूपसम्बन्धेन व्यभिचारप्रकारकत्वमेयोच्यताम् प्रकृतइत्यंश इत्य. भिधानेन । नच पर्यत्रो घहिमान बहिमान् वह्निमदत्तिधर्मशून्यत्वा. दित्यत्र स्वरूपसम्बन्धेन वयभिचारप्रकारकरवानियमात सिद्धसाधन. বাংলা নবরণববাবম্বিনিৰয়ালাবামার धाच्यम् यत्र व्याप्तिप्रकारकशानत्वं पक्षः तत्र स्वरूपसम्बन्धेन व्यभि. चारप्रकारकत्याभावसामानाधिकरण्यं नैयायिकसम्मतं व्याप्तिप्रका- राग्यर्मिकशानेपि व्याप्तिज्ञानसत्त्वात् स्वरूपसम्बन्धेन व्यभिचार. प्रकारकत्याभावसत्याच्चेति सिरसाधननिराकरणादिति हेत्वंशे इत्यभिधानमिति ध्येयम् ॥ इति श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तयागीशविरचितं सदत्यनुमितिफोडपत्रम् ॥
No text on this page.
अथ श्रीकालीशङ्करासिद्धान्तवागीशविरचितं व्याप्तिपञ्चकक्रोडपत्रम् । साध्यवद्भिश्नमाध्यामावववृत्तित्वस्येति । अत्र साध्या. भावः साध्यतावच्छेदकसम्बन्धावच्छिन्नसाध्यतावच्छेदकावच्छि- अप्रतियोगिताको ग्राधः । तेन समयायसम्बन्धाधच्छिन्नप्रति- योगिताकदव्यत्याभावस्य कालिकेन साध्यताया विशेषणताधि- शेषसम्बन्धावच्छिन्नसाध्याभावमादाय महाकालत्यादित्यादी ना- व्यातिरिति भट्टाचार्येणोक्तम् । गनु वन्हिमाघूमादी भव्याप्तिभिया साध्याभावाधिकरणतायां साध्यवत्ताग्रहप्रतिवन्धकतावच्छेदकसम्बन्धावच्छिन्नत्यस्य निवे. शादुक्तस्थले समवायस्यातधात्वान्नाव्याप्तिसगमनमिति । नध सम्पन्धघटकसाध्यवत्तार्या साध्यतापच्छेदकसम्बन्धावच्छिन्नत्या. प्रवेशेन तश्त्याव्याप्तिदानसङ्गतिः समवायस्य विशेषणतासम्य- धेन साध्यवत्तानहप्रतिबन्धकतावच्छेदकप्रकारतावच्छेदकत्या- दिति वाच्यम् । कालिकसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताफप्रमेयामा- घस्य कालिकेन साध्यतायां महाकालत्वादिहेतावव्याप्तिवारणाय तस्यावश्यनिवेश्यधादित्यस्वरसो न श्रद्धेयः साध्यनिरूपिताव. छदकसम्बन्धेन साध्या प्रवृत्तित्यम् तेनैव सम्बन्धेन सा. भ्याभावाधिकरणत्वमिति कल्पाभिप्रायेणेष सतिरिति । यनु द्रव्यत्वस्यापि द्रव्यत्याभावाभायत्येन स्वरूपसम्बन्धन वृश्चित्यमते प्रथमकल्पेपि तत्राव्याप्तिसङ्गतिरिति । तश्चिन्त्यम् ॥१॥ साध्यपद्भिनिसाध्याभाषपदवृत्तित्वमित्यस्य गादायों ताश. तनिष्ठप्रतियोगितावच्छेदकपत्सम्यन्धेन साभ्यवद्भिनचित्यममा. घस्य तत्सम्बन्धेन तावृत्तिवस्य विघक्षितत्वादिति साम्यनि- त्तिताघटको यः साध्यतावच्छेदकसम्यन्धेन वृत्तिमत् यत्किचि- साध्यनिरूपितरघनिष्ठप्रतियोगितायच्छेदकसम्पन्धस्तेन सम्पन्धेन साध्यपद्भिनत्तिसाध्याभावधान् पा तदत्तिरपमर्थः। तथा व अनुमानगादाथा मारपत्रेषु फारिकसम्बन्धस्य साध्ययद्भिनत्तित्वावरत्वात् न तेन सम्य न्धेन साध्यामायवत्तामादाय प्रमयवान् पारस्यादित्यादावच्या तिरिति माय । अथैवमपि यत्र पृधिधीत्वविभिशस्य प्रमेयम्य स्वरूपसम्पन्धेन साध्यता पृथिवीत्वादिष हेतु नत्र स्वरूपसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियो गितापृथितीत्वविशिराप्रमयामारस्य काहिकसम्बन्धायच्छिन्नम तियागिताकोडमास्तस्यापि प्रमयतया साध्यान्तर्गतस्य साध्यता वच्छेदकसम्बन्धेन वृत्तिमत स्वनिष्ठप्रतियागितापच्छदकालिक्स मन्धन साध्यामायस्य साध्यागिन्न अन्य जलादी हेतुमति च धृतेर व्याप्ति । न च साध्यद्भिनवृत्तिताघटीभूतयत्साध्यनिरूपित भ्वनिष्टप्रतियोगिनायकसम्बन्धन तत्साध्यद्भिश्नवृत्ति साध्या भावनय तदवृत्तित्वमि यय विवक्षितम् तथा चातस्थले ताशा भावरूपप्रमयस्य फेघराधपितया तद्भिन्न चाप्रसिद्धि साध्यता पच्छदकसम्बन्धेन वृत्तिमत्यत्ति विसाध्यपदेन धतुमाश्यनया तनिपिनप्रतियागितारच्छदषवारिकसम्बन्धस्य रक्षणाघटक- स्वान्न तत्राव्याप्तिरिति वाच्यम् साध्यतापच्छदकसम्रन्धेन तृत्ति मारविवक्षया निष्प्रयोजनस्वायत्त । यथायश्चित्सम्बन्धेन वृत्ति अविवक्ष ममचायसम्बन्ध्राच्छिन्नप्रमेयामावस्थ काहिकसम्य न्धेन याऽमावस्तस्यापि क्वासयतया तङ्गिनापसिद्ध । साध्य. तापच्छदकसम्बन्धेन तत्साध्यवरयस्य च पियक्षणे च तत्सम्बन्धेन तइधिकरणाप्रसिद्ध तनिकापनप्रतियोगिताबच्उदकीभूतकालिक सम्पन्धम्य रक्षणपदक्तया तन सम्बन्धन हेतुमत साध्यामाय पत्वमादाय समयायन प्रमयत्वावच्छिन्नसाध्यकस्थले ज्याप्त्यभायात् घटत्वविशिष्टयाप्यस्थयान प्रायादित्यादाचव्याप्तश्च तत्र तत्साध्य यद्भिन बामसिद्धे । यत्तु ताशप्रतियोगितावच्छेदकतासम्बन्धाय च्छिन्नसास्यवत्वानिवृत्तिानियामकेन तत्सम्यम्धन साध्यामाय घरव पिप्रक्षणीयम तयाचौत स्थल कालिक्सम्बम्धेन साध्यवद्भिने नित्ये तेन सम्यन्धन पृत्तिवासिया तत्सम्यग्यस्य रक्षणाघटक स्यात् नाश्यातिरिति । तदतीच तुच्चमाहिमाम्धूमादित्यादौ तारा. प्रतियागितापच्छेदस्वरूपमम्बन्धेन साम्ययायाप्रसिद्मासम्मवा. पत्त । कारिकसम्माघटितसामानाधिकरण्यसम्बन्धेन जलास्य ८७ 1 - व्याप्तिपञ्चकप्रकरणम् । स्वादिविशिष्टप्रमेयस्य कालिकसम्बन्धेन साध्यतार्या तत्पृथिवीत्ये घटत्यादी तथाप्यव्यापयापत्ता तत्र जलान्यायधिशिष्ट्रप्रमेयत्वाव. च्छिन्नमालिकसम्बधापच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावस्थ कालिकसम्ब. न्धन योऽमावस्तस्यापि प्रमेयतया साध्यान्तर्गतस्य प्रतियोगितावच्छे. दककालिकसम्बन्धेन साध्यवद्भिन्ने जल तेन सम्बन्धन वृत्तित्वप्रसि. दवा तस्यापि लक्षणघटकतया तेन सम्बन्धेन साध्याभाषस्य हेतुमति जन्यपृधिव्यादौ च तत्सत्त्वात् साध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्तिमय- चिरक्षया निष्प्रयोजनस्वायत्तेचा समयायसम्बन्धेन प्रमेयत्वावच्छिन्न- साध्यकदव्यत्वादिप्रकारकप्रमाविशेष्यत्यादिहेतौ कालिकसम्बन्धेन साध्यवद्भिन्ने तेन सम्बन्धन वृत्तिमत्वाप्रसिधा तस्य लक्षणाघटकावात तेन सम्बन्धेन हेनुमतः साध्याभाववस्यमादायाच्याप्त्यसम्भवात् । मच साध्यघन्मात्रवृत्तिसाध्यनिरूपितप्रतियोगितावच्छेदकसम्बन्धेन साध्याभावववविवक्षणात् नोक्ताव्याप्तिरिति वाच्यम् तादृशाभावी. यकालिकसम्बन्धावच्छिन्नाभावस्य नित्यवृत्तक्येऽपि कालहताभि मतया उत्तस्थलेऽव्याप्त्यसम्भवापि क्रियाजन्यत्वविशिष्टप्रमेयत्व- घान् पृथिवीत्यादित्यादायव्याप्त्यापत्तस्तथाप्यनुद्धारात् तत्र नित्य. मात्रस्यय साध्ययत्वात अव्याप्यवृत्तरमावस्य लाघवेन वैलक्षण्यात् । पद्यपि स्वाभावात्मकसाध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्तिमतयावत्सा. ध्यनिरूपितस्वनिष्ठप्रतियोगितावच्छेदकसम्बन्धेन साध्याभायवरतं विचक्षणीयम् स्वाभावात्मकारवनिवेशात् समवायसम्बन्धन मेय. साध्यकस्थले समवायसम्बन्धाचच्छिन्नप्रतियोगिताकप्रमेयामाव. निष्ठप्रतियोगिताया: साध्यतावच्छेदकसम्बन्धन वृत्तिमत्यावनि- रूपितत्वविरहेऽपि स्वाभावात्मकताशयावत्साध्यनिरूपितत्वाक्षत- तयान तादृशप्रतियोगित्वाप्रसिद्धिः । न च तस्यापि याचतूसाध्या- प्रसिघाडव्याप्तितादयस्थ्यमिति याच्यम् ताहरायावत्साध्यनिरुपित. प्रतियोगितापदेन ताक्षसाध्यन्वव्यापकानुयोगितानिरूपित प्रतियो- गिताया एवं विवक्षितत्वात् साध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्ति मस्याविषक्षायां स्वाभावात्मकसाध्यत्वव्यापकानुयोगितानिक- पितप्रतियोगित्याप्रसिद्धाऽध्याप्तितादवस्थ्यमिति तनिवेश । आकाशाभाघस्य कालिफसम्पन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताफामात्र. स्य सरूपंग साध्यतायामाकाशवादिहता स्वाभावात्मकता.
अनुमानगादायर्या मोरपञ्चेपु कालिकसम्बन्धस्य माध्ययन्नित्तियाघटत्वात् न तेन सम्म न्धेन साध्यामारवत्तामादाय प्रमेयान् कालवादित्यादापच्या तिरिति माय । अरमपि यत्र पृथिवीत्वविशिष्टस्य प्रमेयम्य स्वरूपसम्बन्धेन साध्यता पृथिवीत्यादिक हेतु नत्र स्वरूपातम्याधापच्छिनप्रतियो गिताक्पृथिवीत्वविशिएप्रमेयाभायस्य कालिक्मभ्यन्धारच्छिन्नम नियोगिताकोऽमावस्तस्यापि प्रमयतया साध्यान्तर्गतस्य साध्यता चच्छेद सम्बन्धन वृत्तिमत स्वनिष्ठप्रतियागितारच्छदकालियस म्पन्धन माध्यामावस्य साध्यन्दिन्न जन्यजलादी हेतुमति च वृतर व्याप्ति । न च साध्यद्भिनत्तितायटीभूतयत्साम्पनिरूपित. भ्वनिष्ठप्रतियोगितावच्छेदसम्रन्धन तामाध्यवद्भिश्नवृत्ति साध्या भाववानय नदवृत्ति यमि येर विवक्षितम् तथा चोक्त स्थरे ताशा भावरूपप्रमेयस्य केसान्वयितया तद्भिशयासिद्धि माध्यता चच्छेदसम्बन्धेन वृत्तिम त्यत्तिश्चिमाध्यपदेन धर्तुमशक्यतया तष्ठिमपित्तप्रतियागितापच्छेदककालिरसम्बन्धस्य लक्षणाचटक- जान्न तनाव्याप्तिरिति वाच्यम् माध्यतारच्छदसम्बन्धेन वृत्ति मासचिवक्षया नियोजनावापत्ते । यास्यश्चित्सम्बन्धेन धृत्ति स्थविवक्षले समयायसम्बन्धाच्उन्नप्रमेयामायस्य कालिक्सम्य म्धेत योऽमावस्तस्यापि केवलान्यायतया तन्नित्वाप्रसिद्ध । साय- नावरउदा सम्बन्धेन तत्साध्यवयस्य च विचक्षणे च तरसम्बन्धेन तदधिकरणाप्रसिद्ध तनिपिनप्रतियोगितावरउदकीभूतकारिक सम्बन्धम्य रक्षणघदक्तया तेन सम्बन्धेन हेतुमत साध्यामाधा वचमादाय समवायन प्रमेयत्वावच्छिन्नमाध्यस्थलेऽव्याप्त्यभावात् यटरपिशिएच्याप्यवधान घटस्त्रादित्यादायथ्याश्च तत्र तत्साध्य. पनि वामसिद्धे । यनु तादृशमतियोगितारच्छेदकतासम्बन्धाय च्छिन्नमाम्यवस्वानिवृत्तितानियामषेन तत्सम्बन्धेन साध्यामाय घार विमापीयम तयाचोचम्पले कालिजमम्बन्धेन साध्यदिने नित्य सेन सम्बन्धन वृत्तित्यानमिया तत्सम्यम्यस्य रक्षणापटप स्यात् नाध्यातिरिति तदवीप तुच्यम्। यहिमान्धूमादित्यादी ताश प्रतियोगितापच्छेदस्वरूपसम्बन्धेन साश्ययावामसिद्धाऽसम्मया- पत्त । शलिषसम्यग्यरितसामानाधिकरण्यसम्बन्धेन जलान्या . व्याप्तिपञ्चकप्रकरणम् । स्वादिविशिष्टप्रमेयस्य कालिकसम्बन्धेन साध्यतायां तत्पृथिवीत्ये घटरवादी तथाप्यव्याप्त्यापत्तः तत्र जलान्यत्वविशिष्टप्रमेयत्याव. च्छिन्नकालिकसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभाषस्य कालिकसम्ब. म्चन योऽभावस्तस्यापि प्रमेयतया साध्यान्तर्गतस्य प्रतियोगितावच्छ. दककालिकसम्बन्धेन साध्यवद्भिन्ने जले तेन सम्बन्धेनवृत्तित्वप्रसि. घ्या तस्यापि लक्षणघटकतया तेन सम्बन्धेन साध्याभावस्य हेतुमति जन्यपृथिव्यादौ च तत्सत्वात् साध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्तिमत्व. विवक्षया निष्प्रयोजनत्वापत्तेश्च । समवायसम्यन्धेन प्रमेयत्वावच्छिन्न- साध्यकद्रव्यत्यादिप्रकारकप्रमाविशेष्यत्यादिहतो कालिकसम्बन्धेन साध्यवद्भिन्न तेन सम्बन्धन वृत्तिमत्त्वाप्रसिद्ध्या तस्य लक्षणाघटकत्वात् तेन सम्बन्धेन हेतुमतः साध्याभाववत्यमादायाव्याप्त्यसम्भधात् । नच साध्यवन्मात्रवृत्तिसाध्यनिरूपितप्रतियोगितावच्छेदकसम्बन्धेन साध्याभाववत्त्वविचक्षणात् नोक्ताव्याप्तिरिति वाच्यम् तादृशाभावी. यकालिकसम्बन्धावच्छिन्नाभावस्य नित्यवृत्तरैक्येऽपि कालहेताभि- मतया उक्तस्थलेऽव्याप्त्यसम्भवऽपि क्रियाजन्यत्वविशिष्टप्रमेयत्व. घान् पृथिवीत्वादित्यादावव्याप्त्यापत्तस्तथाप्यनुद्धारात् तत्र निस्य. मात्रस्यैष साध्यवन्यात् अव्याप्यवृत्तेरभावस्य लाघधेन धैलक्षण्यात् । यद्यपि स्वामावात्मकसाध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्तिमतयावत्सा. ध्यनिरूपितस्वनिष्ठप्रतियोगितावच्छेदकसम्बन्धेन माध्याभाववत्वं विचक्षणीयम् स्वाभावात्मकत्यनियंशात् समवायसम्बन्धेन। मेय. साध्यकस्थले समवायसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकप्रमेयाभावः निष्ठप्रतियोगितायाः साध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्तिमत्याग्नि रूपितत्यविरहेऽपि म्वाभावात्मकतादृशयावत्साध्यनिरूपितत्वाक्षत- तया न तादृशप्रतियोगित्वाप्रसिद्धिः । न च तस्यापि यावत्साध्या- प्रसिद्धाऽव्याप्तिताइवस्थ्यमिति वाच्यम् तादृशयावत्साध्यनिरुपित. प्रतियोगितापदेन तादृशसाध्यत्यव्यापकानुयोगितानिरूपितमतियो. गिताया एवं विधक्षितत्वात् साध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्ति. मरयाविषक्षायां स्याभावात्मकसाध्यत्यव्यापकानुयोगितानि- पितप्रतियोगित्याप्रसिद्ध्याऽन्याप्तितादयस्थ्यमिति थाकाशाभाषस्य कालिकसम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिताकामाय. स्थ स्पेण साध्यतायामाफाशयारिहेनो स्यामायामा तन्निवेश...
८८ अनुमानगादाधोः मारपत्रेषु हामाषपसायरवन्यापकानुयोगितानिरुपितं यथा स्वनिष्ठं प्रति- पोगिय तथा साध्यापकालिकसम्यन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकामा- पनिष्तस्वरूपसम्यन्धाच्छन्नप्रतियोगित्यमपि इत्यतस्तदवच्छेदक- म्यरूपसम्यन्धेन हेतुमन आकाशाभावात्मसाध्यामावमादायान्या- मेरकनया स्थनिष्ठत्यमपि सार्थकम् तथा च पृथिवीत्यपिशिष्ट प्रमेयधान, पृयिधीत्वादित्यादौ ताशामावस्य कालिक्सम्बन्धाय च्छिन्नामायन्यरूपानुयोगिताग्रास्तादृशप्रमेयात्मकराध्यत्वस्य प्रमे. यान्तरवृत्तापक्त्वविरहात तानपिनुप्रतियोगितापच्छेदरकालि. कसम्यन्धस्य लक्षणाघटकतया तेन सम्बन्धेन तुमत. साध्यामाय. অবধি সাংবাবিনি বাঘমাৰ অন্যায়ভাখি धीमात्रवृत्तिनाशप्रमेयेणेय पृधि मात्रस्य ताशाभायत्वमिद्धो गौरात् प्रमेयमात्रस्य ताहशामावापनात् । तादृशामागीयका. लिकसम्यन्यावच्छिन्नप्रतियागिनाकामाय तथात्वकलाने पृथिति अधिभरणत्वोल्लेखितादृशमतीत्यमम्भवेऽपि माधयत्वोलेनिप्रतीत्या. पत्या तस्याप्यवृत्तिप्रतियोगित्वेन जन्यनित्यसाधारणप्रमेयानात्म. पतया पृथि मात्रस्य तादृशामायक वानिर्वाहकावेन च ताशामा- यस्य तथास्यकल्पनासम्मवाच तादृशामावात्मसाध्यात्मन्यापका नुयोगितानिरूपितप्रतियोगित्वाप्रसिधा तान्याप्तितास्थ्यात् । साध्यवद्भिनवृत्तिनाघटरसम्बन्धेन साईमाध्यामायवरपघटकसम्ब म्यस्यैश्यविक्षया निष्प्रयोजनकरसपत्तश्च कालिकसम्बन्धन प्रमय साध्य कालपादितौ कारिकाम्यन्यस्य प्रमेयान्तरवृत्तिनाश साध्यामायामसाध्यत्वम्यापकानुयोगितानिमपितानियोगितान पच्छेदशनया तेन सम्बन्धेन हेतुमत साध्याभावमादायाच्याप्त्य सम्मयात् ।साभ्यां पत्किचिवनिवेशभ्याप्रामाणिकत्यापत्या न्यू नतापाता। पलेन स्थनिरूपसाध्याभायात्मकसयतावच्छेदक- मम्बन्धेन चिमरसाध्याम्यप्रतियोगिकत्यमेव नाशप्रतियोगिता. पदेन पियक्षणीयम् ममपायेन प्रमेयसाध्यस्थल ताहाश्मयामाय. নিদ্ভাব্য বিলাধারানখালিলাদা ভণি বা शामावीयकालिमसम्यायामाशादिकासायानिरूपितत्वेन ताराप्र. नियोगिकत्यादण्याप्तिात साध्यतायउदासम्मन्धन मध्ये प्रतिमा वम् पतधोतस्थले ताशामाषनिष्ठश्यम्पसम्बन्धावच्छिन्नतियो.
व्याप्तिाश्वकप्रकरणम्। - गिताया अपितदीयकालिकसम्बन्धावछिन्नाभावात्मकताहशसाध्य. निरूपितावन लक्षणाघटकत्वासाव्याप्तिरिति परास्तम् । पृथिधीत्व. | বিমgথায়ৱন্তান পৃথিৱীৰাৰাবাৰৰথাৰুেঙায় ताशामायनिष्ठस्वरूपसम्बन्धाच्छनप्रतियोगिताया अपि तदीय. কাবিখাগ্নিামবামহাষাগানবিসৱন স্তৰ- माघटकत्वादिति चेत् । अत्रोच्यते साध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्तिमत्यस्किञ्चि- साध्यनिरूपितस्वनिष्ठप्रतियोगितापदेन साध्यतावच्छेदकसम्व. धातिरिक्तसाध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्तिमतमाध्यप्रतियोगि. फसम्बन्धान्यसम्बन्धावच्छिन्नमाध्प्रचद्भिननिष्ठाधिकरणतानिरूप. कतानवच्छेदकीभूनानुयोगितानिरूपितप्रतियोगित्वत्वस्यैव विध. क्षितत्वात् । समवायेन साध्यके साध्यतावच्छदकसम्बन्धा. तिरिक्तप्रमेयप्रतियोगिकसम्बन्धान्यसम्बन्धावच्छिन्नताशाधिकर- गत्वाप्रसिद्याऽध्यातवारणाय साध्यतावच्छदकवृत्तित्वं निवेशि. तम् । तथा ताशसभ्यन्धातिरिक्तताशसम्बन्धेन पृत्तिम.प्र. मेयप्रतियोगिकसम्बन्धान्यसम्बन्धावच्छिन्न साध्यवद्भिननिष्ठं स्वं. চষয়ভিগ্নান্ধিময় নগ্ন যন্ত্র ব্যনান च्छेदकं सत्तानिष्ठानुयोगित्वमेव नतु तादृशाभावे,यकालिकसम्बन्धा- धच्छिन्नाभावत्वरूपानुयोगित्वं तस्य साध्यवद्भिननिष्ठताहशाधिकर. যারানিথাম্বয়ার সন্নিকথন্নানঘাগরাক্টর ककालिकसम्बन्धेन हेतुमतः साध्यामायमादायापि न नत्राध्याप्तिः। एवञ्च पृथिवीत्वयिशिष्टप्रमेयवान् पृषियीत्यादित्यादौ तादृशमया. भावीयकालिकसम्बन्धाधच्छिन्नाभावस्वरूपानुयोगितायाः साध्यय- दिननिष्टतारशसम्बन्धाचन्छिन्नाधिकरणतानिरूपकतावच्छेदकन- या तनिरूपितकालिकसम्बन्धस्य लक्षणाघदकत्वात्तन सम्बन्धेन है. तुमतः साध्याभाववधिमादाय नाव्याप्तिः । न च प्रतियोगितायां स्वनिष्ठन्यनिवेशनमनर्थकमाकाशामावस्य कालिकसम्बन्धावच्छि- नामावत्यरूपानुयोगितायाः साध्यवद्भिननिष्ठताहशाधिकरणतानि पकतानवच्दकत्वविरहात् ताग्निरूपितप्रतियोगितावच्छेदकस्यरूप- सम्बन्धस्य लक्षणाघटकायात् आकाशामाधीयकालिकसम्यन्वाय. छिन्नाभावस्य स्वरूपसम्बन्धेन साध्यतायां भाफाशत्यादिदेताय. १२ ताफामाघस्य अनुमानगादाधर्या. प्रोडपत्रेषु व्यापयसम्मात इति वाच्यम कालिकसम्बन्धाच्छन्नप्रतियोगि कालिकसम्बन्धावच्छिन्नाभावीयस्वरूपसम्बन्धाय च्छिन्नप्रतियोगिताकामावत्वायच्छिन्नमालिकसम्बन्धावच्छिन्नाधिक- रणताया एव पारमार्थिकतया ताशाभावत्यायच्छिन्नस्वरूपसम्ब धाच्छिन्नाधिकरणताया एवाप्रसिधा तादृशानुयोगितायास्तार शाधिकरणतानिरूपकतानवच्छेदकत्वस्याक्षतत्वात् । अन्यथाकाशा दापि आकाशाभावीयकालिक्सम्यन्धावाच्छन्नामाषा नास्तीति प्र. तीन्यापति यत्रापि स्वरूपसम्बन्धेनाकाशाभाषीयकालिकसम्य 'धायच्छिन्नाभायात्मकस्य तादृशामावस्य सत्यात् । तदभ्युपगमपि कपालेपि सयोगसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकघटाभाधो नास्ती त्यापत्तेः अत्रापि समायसम्बन्धेन घटस्वरूपस्य तारशाभाषस्य सत्यात । आकाशाभायत्यापच्छिन्नमालिकसम्बन्धायनामावस्य कालिकसम्बन्धेन योऽमावस्तस्य स्यम्पसम्बन्धावच्छिन्नाभावस्था- काशाभानीयकारिकसम्यन्धावच्छिन्नामावस्वरूपत्व याकाशामावस्य फेघलान्वयितया तादृशस्वरूपसम्बन्धेन काल सत्वात् तादृशानुयो गितायाम्तनिष्ठस्थरूपसम्बन्धानाधिकरणतानिरूपकतावच्छे दकत्यस्यात्यन्तमसम्मायिततया साध्यद्भिननिष्ठाधिकरणतानवच्छे कमहाकालराम्य विशिष्टनित्य वामावत्यरूपानुयोगितानिएफप्रति पोगितायच्छेदकम्यम्पसम्बन्धेन हेतुमत साध्यामाचत्वमादाया व्याप्तियारक्तया तत्साधण्यापपादनेऽपि प्रतियोगितायां सापनि रुपितत्यनिधशनेनापि नाशसम्पन्धधारणसम्भवात् । धम्तुत साध्यवद्भिननिष्ठाया साध्यतावच्छेदकीभूतस्वरूपसम्य ব্যস্তম্বৰ গাধায়মাবস্ক্যাতিষশাবান্নামৰাগীয় उभयामायविशिष्टाया साध्यतावच्छेदकसम्बन्धातिरिक्तमाध्यताव छेदसम्बन्धन वृत्तिमत्माध्यप्रतियोगिासम्बन्धान्यसम्बन्धापा ताशनिस्यायामायनिरूपितकालिासम्बन्धावच्छिन्नाधिकरणताया एप निरूपकनायकश्यात् उत्तानुयोगिता लागि मात्र पुतम्:-- प्रस्थ शिक...! आत्तममया साध्यनायच्छदकीमूनमालिकसम्य भयप मायनायकसम्यम्धातिरिक्तसाध्यतायच्छदासम्पन्धन .
व्याप्तिपश्चकप्रकरणम् । . f । वृनिमतप्रमेयमनियोगिकमम्यधान्यसम्बन्धतया नत्सम्बन्धावन्छि. नस्य तत्सम्बन्धन तादृशसाध्यवद्न्निनिष्टाधिकरणत्यस्यामसिद्धे. रिति वाच्यम् तादात्म्यातरिक्तवृत्यनियामकसम्बन्धेन साध्यतायां सनावयातिगारणाय सम्बन्धिस्यनिवेशस्यावश्यकनया साध्यताव. ' छेदककालिकसम्बन्धन साध्यद्निावृत्तिगगनादिनिष्ठायास्ताह. शसम्पन्धानुयोगिनाया गगनादिनादात्म्यानुयोगिताया एव प्रसिद्धः साध्यतावच्छदकसम्याधावच्छिन्नसाध्यवद्भिननिष्ठाधिकरणतानि एकतानयच्छेदकत्यस्यानुयोगितायां निवेश सत्तावान् द्रव्यायका. रकप्रमाविशेष्यत्वादित्यायव्याप्तिः स्यादतस्तदुपेक्षितम् । यद्वा মাখনাৰহ্মধাবখানবান্ধাযথইনঘন • तिमत्यत्किश्चित्साध्यनिरूपिताचोभयाभाववत्साध्यवद्भिननिष्ठ पद- धिकरणत्व तनिरूपकानुयोगितानिरूपितस्वनिष्ठप्रतियोगित्यमेव ता. शप्रतियोगितापदेन विवशणीयम् तथा च कालिकसम्यन्धेन प्रमेयस्यापच्छिन्नमाध्यस्थले गगनादिनिष्टतादात्म्यसम्बन्धापच्छि- सम्बन्धिायमेव तादृशं प्रसिद्धम् पयश विशेषरूपेण संसर्गतान. भ्युपगमेपिन क्षनिरित्ययधेयम् । न च तथापि प्रत्यनियामकसम्य. ইন বাঘবাবা বাৰম্বাৰ ঘূৰিনিৰামৰ प्रतियोगितायच्छेदकन्यस्यावर विवक्षणीयतया विषयतामा अपि प्रतियोगितायच्छेदकत्वात् यत्र नित्यज्ञानान्यस्यायशिष्टप्रमेयस्य स्वरूपसम्यन्धन साध्यता जलत्यादिकं हेतुस्तभाव्याप्तिर्दुरा। पर्य ताशप्रमेयामायस्य विषयतासम्यन्यायच्छिनप्रतियोगिताका. भाययरूपानुयोगिताया साध्ययनिमनित्यशाननिष्ठस्यरूपसम्बन्धा. पच्छिन्नताशाधिकरणतानयच्छेदकतया तन्निरूपितताशामाय- निठमतियोगितायच्छेदकवियितासम्बन्ध स्थापि लक्षणघटफतथा सेन सम्पन्धन सायाभाषम्यापि सायद्भिननिस्यमाने जन्य. डानादो सरवादिति पायम वृत्तिनियामकपसम्धेन प्यारप. मभ्युपगन्तमतमपलमयेय तत्परिकाराविति तन्मते घरपनियामक मम्मास्यापि प्रतियोगितानपच्छेदकरयात् । तपम्युपगम्तमते तु तासायमानस्य केवलान्यपिसायकसमशीलतया तारा. सापकापारिटरयात् । गस्तुतस्तु साध्यवद्भिननिघतारवाधित. লমানবোনাপাৰাঘৰৰ २२ गगुमानगादाधर्या कोडपत्रेषु सन्धावरिउन्नाधिकरणतानपच्छेदकत्वोमयाभारयस्वे सति सा ध्यतारच्छदकसम्बन्धेन स्वारच्छिन्नाधिकरणसाध्यवत्यनकिञ्चि काम्पत्ये सति किश्चिद्यतयातम्यन्ध्रस्वविशिष्टसामान्यकत्ये सति साध्यवद्भिननिष्ठतादृशाधिकरणतानवच्छेदिका याऽनुयोगिता तन्नि रूपितप्रतियागित्वमव तादृशप्रतियोगितापदेन विवक्षणीयम् । तथा च नित्यशानान्यत्वविशिप्रमेयामारस्य विषयतासम्ब-धावच्छिन्न प्रतियोगिताकामावरसम्रपानुयोगिताया साध्यवधतीभूतेच्छानिष्ठ ठादृशाधिकरणतानरच्छेदकत्वस्य साध्यवद्भिननित्यज्ञाननिष्ठता शाधिकरणानरच्छदकरयम्य च द्वयो सत्चन स्वावच्छिन्नान धिकरणसाध्यपद्यत्किञ्चिद्यक्तिमान्यत्वसत्वन तस्य लक्षणघटकत्वा त् नाताव्याप्त्यवकाश इति । तथा च साध्यतावच्छेदकसम्यन्धेन साध्ययद्यत्किञ्चिद्यनिकसम्मन्धविशिमामान्यकरके सति साध्य ताचच्छेदसम्बन्धावच्छित्रपनियागित्रीयस्वरूपसम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगितामाध्यदिन्नसम्बवाभावात् सपिशिष्टान्यसामा न्यसाध्यतावरउदयसम्बन्धेन स्पावरिउन्नानधिकरणसाध्यवध किञ्चिद्यक्तिका यावे सति साध्यागिन्नावृनित्य साध्यनारच्छेदक सम्म चावच्छिाविपरणवसामान पायवद्प्रिवृत्तिलाध्यता घच्छदसम्बन्धीयान्यत्वसाध्यतावच्छदकसम्बन्धप्रतियोगिपरिक নিবিনামধানাবগ্নিদ্বন্ধিনিয়া বা माऽनुयोगिता सनिसीपतप्रतियोगित्वमेव ताशप्रतियोगितापदेन चियक्षितमिति निष्कर्ष यवधयम् ॥२॥ पम्तुन साध्यामाग्रति च युस्त्वा साध्यामायो घा साध्यता. पच्छेदकायच्छिनप्रतियागिताका ग्राह्य इत्युक्ती साध्यामावो घे त्यनेन सह साध्यामावयति सापत्यविशेषणस्यापि सान्निध्येन प कलिममाय स्यात् म च न घे रक्षित अतस्मायामापयति घरयुमिति गदाधरमष्टाचार्या । अत्र हेतुतावच्छेदकावच्छिना মানব মনিয়াসিরাবাভিয়াবৗশিখি रामाये हेतुतावच्छेदशाष्टिधति गत्वनिवेशन यद्यपि गु' तथापि यथा सनिवेश न चयध्यम् । नव साध्यामावयासकल নিলুনাযায়বিঘাষনভিযোদ্ধামামারবানি स्यापेक्षया देतुतायच्छदशास्त्रिय प्रतियोगितापच्छेदकापछि ध्यातिपकप्रकरणम् । मानधिकरणत्यं साध्याभावयतः नधर्मवचम्पस्य तदपेक्षयाऽपि लायवमिति याच्यम तथासति व्याः प्रतियोगित्वरूपतानुपात्तः ॥३॥ हेतुतावच्छेदकसम्बन्धातिरिक्तहेतुप्रतियोगिषसम्यन्धान्यसम्य- धायच्छिन्नसाध्यामावयवृत्तित्यमिति भट्टाचार्यणोक्तम् ॥ बनेदं बोध्यम् । समवायेन सत्तासाध्यकसयोगेन प्रमेयहे. तुकेऽध्याप्तिहेतुनावच्छेदकसयोगातिरिक्त हेतुप्रतियोगिकसम्बन्धान्यः संयोग एवं तेन सम्बन्धन जात्यादिनिरूपितवृत्तित्वाप्रसिद्धिरिनि। नच हेतुतावच्छेदकसम्याधातिरिक्ततुतावच्छेदकसम्बन्धेन धर्त. मानहेतुप्रतियोगिकसम्म धान्यसम्बन्धन वृत्तित्वं विवक्षणीयम् तथा च तत्र ताशसम्बन्ध कालिकसंयोगादिश्च नतु स्वरूपात्मकस्त. स्थ हेतुतावच्छेदकसम्व धातिरिकावपि तादशतुप्रतियोगितात्या- भावादिति स्वरूपसम्बन्धोपि तदन्यः तेन सम्बन्धेन वृत्तित्वप्रसिद्ध- न दयातिरिति घाच्यम् तथा सति सविषयफसाध्यायपायरयस- म्बन्धन प्रमेयहेतुके प्रसिद्धद्वारश्यात् सकलसम्बन्धानामेघ हेतु. सायच्छदकसम्बन्धेन वर्तमानहेतुमतियोगिरयात् । न च हेतुताय. च्छेदकसम्बन्धातिरिक्तसम्यन्धावच्छिन्नत्वहेतुतारच्छेदकायच्छिम- स्योभयाभापयत्व विवक्षितमिति वाच्यम् तापतापि सत्तामायवान् प्रमेयादित्यादी सायराधिकरणनिरूपितताहशोभयामापयतुता. पच्छेदकधर्मान्यधर्मापच्छिप्रवृत्तित्वस्य हेतो सावादष्याप्तितादयः स्थ्यात् । अत्रांच्यते तादृशोभयाभायययत्तितानपच्छेदफघाय. मेष व्याप्तिरिति ध्येयम् ॥४॥ इति श्रीकालांशहरसिद्धारतधागीशविरचितं प्यातिपशफगादाधरीफोरपनम् ।।
No text on this page.
अथ श्रीकालीशङ्करसिद्वान्तवागीशविरचित सिंहव्याघलक्षणक्रोडपत्रम् । साध्यनिष्ठाधेयस्यानिरूपकाधिकरणवृत्तित्वानधिकरणत्यमित्य- प्राधिकरणताइयमनतिप्रयोजनकीमति भट्टाचार्यणोक्तम् । अत्रेयमाशङ्का वहिमान्धूमादित्यादौ साध्यनिष्ठाधेपत्यानिरूपक वृत्तिावामावरूपव्याप्तिरख्यातिका साध्यनिष्ठाधेयस्यामिरूपकधूम त्वावच्छिन्ननिरूपितवृत्तित्वसत्वात् । भधिकरणतानिवेशे साथ- निष्ठाधेयत्वानिरूपकवृत्ति-अधिकरणतानिरूपितत्तित्वाभापविया क्षयाऽव्याप्तिवारणात साध्याधिकरणतापदसार्थक्यमिति । अश्रोच्यते। हेतुतावच्छेदकसम्बन्धावच्छिन्नाधेयतावस्यसम्बन्धे. मसाध्यनिष्ठाधेयत्वानिरूपकवदन्यस्वमित्यर्थकरणादधिकरणलाय. मनतिप्रयोजनकमित्याशयः॥१॥ पन हेतुपदं हेतुतापरमिति। हेतुतावच्छेदकसम्बन्धेन स्वानुयो- गिनो यदधिकरणं तदनवच्छिन्नाया अधिकरणतातद्भिनं यत्साध्यय. हृत्तित्वाभायाधिकरणत्वादिकं तद्भिन्नत्वमः तथा च धूमविशेपे म. हिमरस्वायययावच्छेदेन हिमत्सयुक्तत्वाभावाधिकरणत्यसरवपिता- दशाधिकरणत्वस्य निरुक्ताधिकरणरवभिन्नत्वाभावात हिमान्धूमा. दित्यादौनाट्यासिरितिभावापवश्चेति तथा च कालविधया पर्वतस्य धूमपन्निवीहमरसंयुक्तत्यामायाधिकरणतावच्छेदकत्वसत्यपि ता. शापच्छेदकहेतुतावच्छेदकीभूतसंयोगसम्बन्धाधच्छिन्नत्यविरहान्न ताध्याप्तिरिति भावः नवैध हेतुनायच्छेदकसम्बन्धाधच्छिन्नत्यस्य स्वानुयोग्यधिकरणतायां निवेशनमफलम् यतो वहिमान्धूमादित्यादी धूमनिष्ठस्वावययावच्छग्रहिसंयुक्तत्वाभायाधिकरणवस्य स्वानु. योगिनो यदधिकरणधूमावयवादितामननया स्वपदेनीपादातुमश. क्यापात् तादृशं यत्स्वं व्याप्यवृत्तिद्रव्यत्याधिकरणत्वं तदिनस्यात् तद्भिग्नावस्य च देतो पिरहात अव्याप्तिकारण यप्रयोजन तब्य अनुमानगादाघर्या क्रोडपत्रेषु न सम्भपनि धूमनिष्ठाधिारणपस्य स्वानुशोगिनो यदधिकरण धूमावयवाादे तनिष्ठसयागमन-धावच्छिन्नाधिकरणतानिरूपकता घच्छ चत्वात् । न च स्वानुयागि यदाधकरण तनिष्टहेतुतावच्छेदक- सम्बन्धावच्छिन्नाधिकरणत्वानिरूपक यत्तदन्यत्यस्य साध्यय त्तित्वामागप्रसिचा पहिमान्यूमादित्यादावव्याप्तियारकतया तत्सा यंक्यसम्भव इति यहिमदवृत्तिघटादित्यादौ तु तादृशाधि फरणन्यस्य प्रसिद्ध । तादृशवायधिकरणीभूनत्यनिष्ठमयोगसम्ब धापच्छिनारच्छदकत्वनिरूपकताया गगनायसिद्याच नादृशस्य स्वपदेनोपादातुमशपत्वादिति वाच्यम् वृत्यनियामकसम्बन्धेन हेतुताया मैप्रत्यवान्धूमादित्यादायति-याप्तिधारणाय स्वानुयोगिनो यसम्रन्धि तनिष्ठहतुनारच्छेदकसम्मधारच्छिन्नावच्छेदकरवा निरूपकत्वस्यावश्यकतया सत्तावान्द्रन्यत्वादित्यादा यातिधारणाय तत्साथथसम्भरान बन्यथा गमनादरपि स्वास्मन्नपि सम्बन्धित्व स्य प्रसिद्ध्याऽस्याप्यापत्ते । अथ स्वविषयक घगदित्यादी विषय. तासम्बन्धन साध्यतायामध्याप्ति प्रातहेतुनारच्छेदकसम्बन्धेन स्थानुयागिनो यदधिकरण तनिष्ठनाशसम्बचावच्छिन्नावच्छदक स्वानिरूपक यद्यघियरणत्व तदन्यसाध्यामाययदवृत्तियाधिकर णवासिया विषयिनासम्यन्धेन पस्तुमात्रस्यैव सम्मन्यात् । नच निजमनेप्येतदारस्याप्यावश्यक्त्वमिनि वाच्यम् हतुपदस्य ६ तुभिन्नत्यानुयोगितत्तद्धनगरनया विषयितासम्पन्धेन सम्बन्धि यत् तत्तयटविषयक यशान तदरियविषयकचात् सम्बन्धमा मायाधिकरणावस्य तत्तस्यानत्वादेश्य प्रसिद्ध । न च वृत्यनि- यामकमम्यन्धन तदनभ्युपगमातृमत एव तत्तलक्षणकरणात् तत्रा पामिर्न क्षतिकरीनि घाच्यम् यतस्तन्मत एवं परिकार । अन्यथा इंतुनारच्छेदक सम्पन्न स्थायोग्यधिकरण वश्विक्षया निप्रया जनारयापत्ते । नत्र हनुनिमपितहतुनायच्छदक्सम्बन्धेन स्यानुया गिना यदधिकरण तदनयच्छिन्नत्यमेय विवक्षणीयम् तथाचातस्थ ल पटादरय सादशाधिकरण व घटानमपिनवियनासम्बन्धन सम्बन्धित्याप्राममा परादिनिष्टाधिकरणत्यम्य स्वपदेन घर्तुम सामन्यात् मतान तत्रा प्राप्तिगिन पान्पम् प्रमयह तुरस्य तथा য্যেদৰুেৱা। aষামন্তবাস্তবায়ন বিষয় सिंहव्याघ्रप्रकरणम्। মনিল্লা ইরাষ্টঙ্কানন্নোনিবইলাঘঘেক্ষন स्वानुपागिताषच्छरकावच्छिन्नस्य यदधिकरण तदनपच्छेद्यवि. लक्षणन्तु न सत् तावतापि तत्रातिध्यातितादवस्थ्यात् सर्वेप प्रमेयानां ताशसाध्यवत्तित्वामावाधिकरणतावस्यात् नवैतदीयो उप्पेतग्मते इए एवेति वाच्यम् अव्याप्तिसम्भव तां विहाय घयमा णाव्याप्त्यसङ्गतिमात्रानुधावनेन न्यूनता इति चदकचित् । हेतुता बच्छेदकसम्बन्धाधच्छिन्नावच्छेदकत्वनिवेशे हेतुतावच्छदकसम्ब म्धेन स्वानुपाग्यधिकरणाय न विपक्षणीयम् ताधव तात्पर्यात पषश्च कृत्यनियामकसम्बन्धेन त्यातरनभ्युपगमेऽपि न क्षतिः । साध्यत्तित्यामाघस्यैव विवक्षीयतया तत्सम्बन्धेन वृत्तित्या. प्रसिखाव वृत्यनियामकसम्बन्धेन साध्यकतायतिव्याप्तिविर- हात तथा च विषयताया वृत्यनियामकतया तत्सम्बन्धमादाया. च्याप्रिय नास्तीति का पातिरिति इत्याहुः ॥ २ ॥ इति श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचितं सिंह ঘামাঘাঙ্গীভবঙ্গম ।
No text on this page.
অথ গীদ্ধান্ডাৰাষাণীবিবির व्यधिकरणगादाधरीक्रोडपत्रम्। ॐ नमः शिवाय ! हेतुलमानाधिकरणाभावविशिष्टानुयोगिता. व्याप्यधर्मवश्यम् । अभाववैशिष्टयञ्च स्ववृत्तित्वस्वसमानाधिकरण. भेदप्रतियोगितानवच्छेदफवृत्तित्वविशिष्टत्योमयसम्बन्धेन । अपच्छे- दकत्वञ्च निरूपफतासम्बन्धन वृत्तित्ववैशिएप स्वनिरूपकहस्य. धिकरणताविशिप्रतियोगितानिरूपकायस्वावच्छेदकत्वोमयसम्ब- নাগঘিনঘি বন্ধনাঘববাঘ सम्बन्धावच्छिन्नत्वोमयसम्बन्धेनाअपया अभावविशिशानुगता- च्याप्यधर्मवरवम्। अभाववैशिष्टयञ्चस्ववृत्तित्वस्वाधिकरणहत्यधिक रणवृत्तिभेदप्रतियोगितानवच्छदकवृत्तिावविशिष्टाभियसभ्यन्धेन । शेपं पूर्ववत् । व्याप्यत्वं तदभाषपदवृत्तित्वम् अत्र वृत्तित्वं स्वापच्छि- प्राधिकरणवृत्त्यमाधीयसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नव्यापकतावच्छेदक- प्रतियोगिताकत्वसम्यन्धावच्छिन्नं ग्राह्यम् । अथवा साध्यव्याप. कतावच्छेदकप्रतियोगिताकहेबधिकरणवृत्तियफिश्चिदभाववृत्ति. तापच्छेदकान्यहेतुतावच्छेदकवस्वमेव व्याप्तिः । वृत्तिता च स्वाय. छिन्नाधिकरणकृत्यभावविशष्टानुयोगितायत्वसम्बन्धन । अनुयो- गितायाममावशिएयश्च पूर्ववत् । कचित्तु हत्यधिकरणवृत्तिसाध्यन्यापकतावच्छेदकप्रतियोगि- ताकाभावस्वव्यापकामाययस्वकत्वम् । अभाववस्वश स्वविशि- प्राधिकरणतावदृत्तित्वस्थतादात्म्योमयसम्बन्धेन । अधिकरणतायो स्वधेशिएपश्च स्वनिरूपितप्रतियोगितावत्व-स्वविशिएहेतुव्यापारयो- भयसम्पन्न । स्वनिरूपिनप्रतियोगितावावश्च स्वावच्छेदकसम्म. धानियस्वाभपनिरूपितत्योभयसम्यन्धनातौ स्वशिष्ट सामानाधिकरण्यसम्बन्धनानच तथापि व्यापकतापच्छेदकप्रतियो- गितायां व्यापकताघटकसम्यन्धावच्छिन्नवालाम इति धान्यम् स्था- पदफसभ्यम्भाच्छिमाय-स्वायच्छेदकरप-स्वसामानाधिकरप- 1 - भगुमामगादार्या मोरपनेषु নানযমন শয্যাপ্লামাবমানঘাষিবিছায়ান যাশনাযায়ে ঘাঘরান্নানঘনঘন বিষাদ বিখানি। जगदीशमट्टाचार्यस्य तु अभावविशिष्टानुयोगितायदन्यावृत्ति ইনানুমঘ বাদি। মানবvিায় হালয়া ঘিন্ধলভূমিমনসিনানিবাসযনঘন । ঘূৰিাষগহ্বানাবাঘরোবহিন্নানঘাবরানিকাণ तवस्त्रायच्छदकत्यामयसम्बन्धन । अधिकरणतावैशिष्टपञ्च स्थान দুৰৱঘাষাভস্কিৰি ৰাথগিলেনিবনাবসাথি বিষাঘাতগ্ননিgঘামানা নায়কামঘন । বিরতি কানায় दक्त्यसम्बन्धन । নন্ত কম নিয়ম্বনিয়ামিনাখলাধামামায বছুন্নবময়ার বঘিধেমাভিগ্নামাখামাব হাসান ইকা বাহামাযঘন মুতানাক্কিা কামনা বাস- माह हेनुममानाधिकरणस्यति चक्रत्तिद्धितीयलक्षणावतरण মঝোকা ন দত্তন ঘষিদ্ধঘেযাতঙ্গামাখমায়া- ১ানিশান্ধাবান খাৰিাথবিরতায় খথি বলঘনিষদোষ বাঘঘেমালাম সাগর ২াসাময় স্বস্থিকাল বাহান্নানঘাসিনা যখঘষাভম্বরশংসাঘারালোলাগোনাহাবি যনি মনি ঘন ঘন মাজেদান বাধ প্রম লাঘবমানঘাসিনাঘাসিলিসায় মাখোরাক্কার মানববনমান্ধ মানবাধিকার বuঘাত ঘামায়।বগ ঘ থম যাব নিষিদ্ধ এই মাম্বার্থ নিয়ে বা বাঘবিয়ালিসা ন দিবি দেখি লাগোফফামায নাম লাখ লাখ থে বায়ান্নোঘানাঘমামা সময় গাধা, ঘিয়াঘায়মাথানঘুমবি যার বাসাবাবিয়ালিসাঘাটখাদেমন আগ্নেঘরোয়া মনোনয়াবাজার দ যান ।
१०१ গোঘৰূগাে। নিহার যোঘসমমাঘান্নামাযান এম अन्यथा प्रतियोगितावच्छेदकावाच्छन्नवत्ताज्ञानविरोधितावच्छेदक- सम्पन्धानवेशस्यैव युक्तत्वादिति सूक्ष्ममीक्ष्यते तदाऽध्याफ्यवारक- ताशसम्बन्धनिवेशम्य चैयर्यमेव प्रथमकल्पपरित्याग बीजमिति । न च द्वितीयकला दोघमर गौरघमवागत्या स्वीकार्यम् नच तदेव गौरव लक्षणान्तरकरणे योजमत्रापि तदपरिहारादिति घाध्यम् घहित्येन पहिघटोभयं नास्तीति प्रत्ययस्य बहिन्धमात्रेऽवच्छेदकत्वा. पलम्बनमते ताशाभावमादायाशरेव प्रथमलक्षणपरित्याग पीजत्वादिति। न च नाहशोभयाभावप्रतियोगिताया यासज्जयवृत्ति- तया साध्यतापकपोतावप्रतियोगिनाया. साध्यपदेन लाभात्रा- व्याप्तिरिति वाच्यम् तथापि यहित्येन ताणघटान्यतरनास्तीति प्रती. निमिद्धाभायप्रतियोगितावच्छेदफस्यमादायाच्या दुवरियादित्याहुः तचिन्त्यम् । यनु असण्डाभावघदकरया साध्यपदसार्थक्यम् ।नच दितायफल्पेपि मामानाधिकरण्यपदस्थापण्डाभावघटकतया सार्थ. पपस्य हाधिकरणावाच्छन्नान धुपगमे क्षनियिरदेण प्रतियोग. तिथेत्यादिनन्यानुस्थिनिरिनि पाच्यम् अपण्डामावघटकसया सा. क्यस्य उभयत्र तुल्यन्यपि मध्यपदव्यावर्तनीयो व्यधिकरणधर्मा. पषिजनामा धिना न सम्भवतीति साध्यमामानाधिकरण्यनत्यम्य व्यावर्तनीयश्च व्यधिकरणधमोवच्छिमामायं विनापि सम्भवतीति द्वितीयल्प तस्वीकारम्यायश्यकत्यादिनि तन परमार्थविषेचनया নাঘষামানঘষেধাঘমামালামাঘমাথ प्यास्तिरसत्र सायपदस्य यदि त्यधिकरणधर्मावच्छिमामा वि. যুবারানবাব মানাধিকাঠি বাবনিময় থেঘাঘমালগামাথাঘোনাঘষদ্ধ। परेतु समनियनामाययोरमेश्य एय मधमलक्षणमन्यथा यदित्यन घटामायस्यापि साध्यप्रतियोगिफतथाऽध्यातिरिति समनियतामाय. फ्यात दिनीयलक्षणमिति पत महाचायणात तम्यग्र मिमेर त शन्ति । तदत्यन्तमसत् । कारद्वयस्थले प्रथमकल्प निमरस्य मम्पकारीयतयरदायात् ।द्वितीयस्य मतदयसाधारणतया तोष निरस्पोचितश्याय কায় অন্তঃময়মকে যাযাবৰুষঃ ব্রিা अनुमानगादाधर्याः क्रोडपत्रेषु कल्पे च गुरुधर्मायच्छिमामायानभ्युपगमेऽखण्डाभायघटकतयापि न सामानाधिकरण्यदलस्य सार्थक्यमत एच द्वितीयकल्प पप प्रति. योग्यवृतियाविनन्यस्यास्थितिरित्याहुरिति । याइप्रतियोगितासम्याधापच्छिन्नंप्रकारतापच्छेदकीभूतयरिक शिधापच्छिन्नानाधिकरणस्य हेतुमनः साध्यवृत्तितथाविधप्रतियो गितायाश्चाप्रसिया न पूर्वोक्तलक्षणे प्रतियोगियधिकरणम्य निय- शितमिति । ननु तपघटोभयाभावीयप्रतियोगित्यसम्बन्धापच्छिन्न प्रकारतापच्छेदकीभूनताहशोमयत्यापच्छिन्नाधिकरणत्वस्याप्रतिमा तरप्रतियोगिताया लक्षणघटकत्येपि रुपयटोभयामायापप्रतियोगि स्यसम्पन्धायच्छिन्नप्रकारतापच्छेदकीभूतताएशोमययावच्छिन्ना धिकरणत्यस्य कपालादी प्रसिया तदीयसायनिष्ठतारशप्रति बोगियस्थ प्रसिद्धः कप न प्रतियोगिम्यधिकरणत्वं प्रथम लक्षणे निशिनम् । न च कपटोभयं नास्तीति प्रनीतिस्तु घटमात्र एप प्रतियोगिरथमवगाहत इति पाध्यम् घटयति कपाल पाकपशायर्या रुपामायादुमयामायसरन तारशोमयं नास्तीति प्रतीतियिषपापस्य घरमात्रप्रतियोगिकामाये कल्पयितुमशक्यत्वात् पटाम्यायविशिएसत्यमय नास्तीति प्रतीतिविषयायस्य विशिष्ट सस्यामापे कल्पयितुमशक्यत्याय तथासति पाध्यत्वादायपि तथा प्रतीतिनं स्यादिति । मय यहिन्येन पाहुपटोभयं नास्तीति प्रतीति। सिदामायमादाय प्रथमलमणेऽस्याप्तयारणाय, साध्यमात्रनिष्ठावस्य प्रतिपेगिताया निशनीयतया महिमा धूमादित्यादी सायमात्रप्रति योगिकामावमायेऽपि उत्तरपाट मायमाप्रनिनिष्कमतियोगित्या. प्रीमद्धिनिप्रदपति वाच्यम् सयंत्र विवामिनाभाषमादाय सयामापविरोधानुस रस एप सायमातियोगिोमपामापा. प्रसिदिः । गगनं शम्दादिरयादी तादात्म्येन सायतार्या घर गानोमानामापीयप्रतियोगितमम्वधानिमारता. ব্যায়াবোসঘাথমিনারেথাবিলা প্রথা भर मेति प्रतीतिविभूतानाम्य घटमारप्रतियोगिता निम्न प्रतिगिरवामिया प्रमाणे प्रतिपminine निपाति- . .
३ च्यधिकरणप्रकरणम् । भानाधिकरणन्यस्य गगने प्रसिद्धतया तदीयप्रतियोगिताया एष निरुक्तप्रतियोगितात्यात् गगनाधतिरिक्तानि कानिचिद्व्याणि गुणांश्चायगाहमानं यक्षानं विषयतया तत्तदमायोमयं नेति प्रती. तिविषयमेदस्य तज्ज्ञानमात्रप्रतियोगिकत्वं द्रव्यमानप्रतियोगिकरवं या कल्पयितु न शक्यते गगने गुणादौ ताशप्रतीत्यनुपपत्तेः तज्ज्ञान- घद्रव्यमात्रप्रतियोगितायामतधात्यस्य भट्टाचार्यसम्मतत्वात् अन्य- था घटभिन्नत्येन धूमघटान्यतराभावीयप्रतियोगितावच्छेदकत्वस्य सामान्यरूपेण विशेषाभावानभ्युपगन्धा स्वीकारस्यासगतत्वा. पत्तेः तथाच तदीयाभाषप्रतियोगिताया अपि ताशत्वाच्च । सत्र केनचिदेयमुच्यते तथाहि सामान्यधर्मावच्छिन्नप्रतियोगिता. नविशेषधर्मावच्छिन्नस्य सम्बन्ध इत्यत्र किं नियामकम्न हियधर्मा- धच्छिन्ना या प्रतियोगिता सा तद्धर्मावच्छिन्नस्यैव सम्बन्ध इति व्यधिकरणधर्मावच्छिभाभाववादिना धक्तुं शक्यते। न च सामान्य धर्मावच्छिन्नस्य विशेपामावापत्तिरच नियामिका इति पाध्यम् सा. मान्यधर्मावच्छिन्नप्रतियोगिताया विशेषधर्मावच्छिन्नसंसर्गतात्वपि विशेषधर्मव्यभिचारितायामापत्यभावात् तत्तद्धर्मे तत्प्रतियोगि. तारूपत्वमेघ ततप्रतियोगितापास्तधर्मावच्छिन्नसंसर्गतानियामक वाच्यम् तथात्र गगन शब्दादित्यादौ गुणत्वेन द्रव्यघटोभयं नेति प्रतीतिसिद्धभेदीयप्रतियोगिता द्रव्यात्मिकैवेति न तूमयात्मिका तत्संसर्गावन्छिन्नप्रमीयप्रकारतावच्छेदकरवं द्रव्यत्वस्यैव तदव. छिन्नाधिकरणतया गगनस्य न तद्भेदमादाय निरुक्ततत्प्रतियोगित्वा- प्रसिद्धिर्न या निरुक्तज्ञानवद्रव्योमयाभाषमादायापि साध्यनिष्ठ- प्रतियोगित्वप्रसिद्धि तत्प्रतियोगिताथास्ताशमानवद्व्यमात्र एवं सत्वात् पदमिन्नत्वेन धूमघटान्यतरामावस्थले धूममात्रनिष्ठप्रति- योगिताकत्वस्यानुभवाविरुसतया उभयत्र प्रतियोगितास्वीकार: उक्तभेदस्थले ताहशज्ञानवद्रव्यमानप्रतियोगिकत्वस्य कल्पने ताशप्रतियोगितावच्छेदकीमूनोमयवर्धामतावच्छेदकीभूतप्रत्येक धर्मापच्छिन्ना प्रतियोगितायामव्याहतमेवेति । साध्यतावच्छेदकायच्छिन्नसाध्यसामानाधिकरण्यायच्उफस्थ. समानाधिकरणसाध्यामावरवकत्वं व्याप्तिरिति दीधितिःच मते विशियाभाव. परम्परावैशिष्ट्याभावः उमयाभाषः परम्परया दि.
१०४ अनुमानगादार्याः कोडपत्रेषु स्याभाषः इति विशिशभाषादिन साध्यप्रतियोगिक इति पायं परयादित्यादी न व्यधिकरणधर्मायच्छिन्नाभायं विना सक्ष- पोपपत्तिः। संयोगी सायादित्यादी गुणावृत्तित्यापच्छिन्नामा सा ग्यसामानाधिकरण्यावरहेणातिव्याप्यमायात् । अत्र च विशिष्टस तापान जारित्यप्रतिव्याप्तिः विशिष्टसत्याभायस्य गुणावृत्तियाप- छिनामापस्य य लक्षणाघटकल्यात विशिष्टसत्तायां गुणपति यसस्यात् । न च विशिष्टसत्ताया गुणावृत्तियमनस्यतल्लक्षणमतो नातिध्याप्तिरिति घाच्यम् तथासति घटवृत्तित्यावशिवाच्यत्वादेरपि 'तुल्ययुक्त्या घटावृत्तितया तदयछिनाभायमादाय विनैव व्यधिक रणधीयच्छिन्नमार लक्षणमम्भये प्रतियोग्यवृत्तिश्चेत्यादिग्रन्थासङ्ग तिः । न च प्रकृतसाध्यनिरूपितमाध्यतावच्छेदकसम्यन्येन साया. भावः प्रपंयाति तादृशमम्याधेन गुणावृत्तिावमझाकृग्य मयत्येय ना तिव्याप्तिरिति याच्यम् सपोगप्रतियागिकाशिएसमपायेन सपो. गस्य साायतायांमत्तातायतिव्याप्ते तत्र तारशसम्यन्धेन गुणावृत्ति ग्याषीउनाभाषेऽपि सायसामानाधिकरण्यात्। न चयिशषणतास বভিন্নমবিখাসিনামায হয় তাগন্ধ ধান নয় ज्यभिचारिणि व्यभिचारिस्थलायत्तित्यापन्निाभायमादायानिध्या प्तियारणसम्भयादिति पाध्यम महाकालमेदया घटगगनमयोगादि. ग्पादायतिष्यात. । तन्न स्वरुपसम्बन्धन साध्यामापस्य धिकरणमायजिनामावस्यय दंतुसमानाधिकरणस्यात्तस्य च माध्यसमानाधिकरणयात् । न च साप्यतावच्छेदकसम्यग्धा परियसपाभाषस्वरूपमम्मधायरिउनसायामावयव्यापक साप्यमामानाधिकरविषक्षणाम्रातिप्यातिरिति पाध्यम् । घर इत्तियविशिएगगनामायस्य साम्यस्य प्यमिचारिण्यातव्याप्ति. रिति सायर्यातापितविशेषणतासम्यग्धानिप्रीतपो. गिताकसायामापस्येष लक्षणे मिश्यतया पुत्राप्योपात परत विशेषणरुपेससाताम्युगमापत्तिरिति बिनु सरम्यापार म दोर. अपितु माध्यतापरकमम्यग्धेन सापाभायमिपेशे: भनिति । शिमलाया जातरियावायपि इस्पायन प्रमेवामा प्रमेयमाप्रतियोगितामाऽतिष्यातिधारणसम्भवः । ९मापनि पापम्पयादिपारी पावन प्रमेयसामाग्पामा भव १ যঘিরে। অষণি যাকামারগাণিখিযোগমায়াড়ম্বসনিয়া মিনাকষ্য ৰামৰন্ধাঘে মানববন্ধাবাসি প। এ অবস্যময়ারমানবি মহঘ. सम्मन इन नमायाप्यतिव्यामिवारयाम् । एवमन्यत्रापि। শামীমম ভাবসাবান্ধমানাতে धर्माधिन्नप्रतियोगिताकसाध्ययहन्यमाघभिनत्यम् अमाये निय. বির মহাকাল। গয়না গয়াদিগনামাম- থে স্বাবলম্বাগনানা ঘামায়াগ্রার যযিনাকথা নাযাবৰথা ঘামবাগমাথাভামাৰ বৰু বিছাঈমাৰ পূৰিষায়গামিন ব সানথানায় ঘনিষ্কাসাব্যাথায় নিবেবি বিয়াঙ্কা সেদিন আমু মাসযনঘাথাব্যথানা দলামা সানাবাদী স্বামহামাযানাকোসা হযোবিনি। এস এম সাথষ্টকামালবসায়খাকা টম। ন গ বাহাদসাথী চূদিয়াঘাটমনি বানানঘামাবেনবীশ সংবিবাহ বিশ্বনামখায়প্নিমঘদাগাসায়মন মা নাঘম মাথাব্যথার্থইথাগোনা। যা ৰ ৰাখিশানঘাথদিঘমাধি। কথা নাথতল্পারমানবিক বিপন্ন খানমখানাযাযাকালাক। 'বমেধয বা বাদমাণাধাবিঘমাথা। ন থ বাধা বাল্যদানাকেবময় বিপুল ঘসা লাগেনি। খোমখাৰঘমালাকে ধামৰি যামু বামপন্থসবা গয়াবা মা পাখিমী সবখ্যাত সাবঘোথায় সমস্যানিশান্তা মামাবাৰোসংফিশ নিমার যাতায়াখালী। নাথ নিশানবতাশ্ববপিএমবিশিবায় মামাঘেন্নাবান্নানালিসাঘমান্নান থাগোৰ মাৰাথা লণসালায়মাঘমার হাসি भनुमानगादा. कांडपत्रेषु थापि तत्तद्रूपयान तत्तद्रमादित्यादी तादृशामायोऽप्रसिद्ध पनि पाच्यम् समानाधिकरणसम्बन्धनिवशपने विषायतासम्मन्धार च्छिन्नसाध्याभावमादायैव प्रसिद्ध साध्यतावच्छेदकसम्बन्धनिवेश पक्ष तु यद्यपि पूर्वक्षणत्तित्वरिशिष्टसाध्यामाष न माध्याधिक रण निरवच्छिन्नवृत्तिकस्नथापि साध्यवद्वृत्तिनानयच्छदकत्वस्थल वृत्तिनानवच्छेदकत्व नियंश्य रूपघटाभयाभावमादायव प्रसिद्धि कार्येत्याहु । तन्मन्दम् । तादात्म्यमम्मन्धेन गगनमध्यकम्पले गगनवृत्ति तामियाभागप्रसिद्धव ऽन्याप्त न च गगनघटोमयत्वस्य वृत्तता नयच्छदकत्येपि द्रव्यघटोभयत्यस्य वृत्तितावच्छेदकतया तदघ च्छिन्नाभाव एव प्रसिद्ध इति वाच्यम् उभयत्व थैकमात्रावृत्ति याम यमात् एकमात्रावृत्तिधर्मावच्छिन्नस्य क्वचिदपि तादात्म्यसम्बन्धंना सत्वात् उभयत्यस्य तादात्म्यरसम्बन्धानवच्छेदकत्वात् । न चो भयत्वानिरिक्तगानत्वव्यापधर्मावच्छिन्नमदस्य गगने दुभयावावच्छिन्नाभावस्य व्यधिकरणधर्मावच्छिन्नामावाभिनत्वात् वृाचतानवच्दकन्यामज्यवात्तधमातिरिक्तत्वविशपणामस्वेपि कथ चिदपि तत्र लक्षण मनमयितु शम्यम् तस्मात् नादात्म्यमम्बन्धेन घ्याप्यन्य न स्वीकायामात वाच्यम् नाशातिरिक्तत्वावशपणास प्रसिद्धम्योभयामावम्य भेदोऽवश्य व्याकरणधमावच्छिनाभावे स्वीकाय उभयभदम्य व्याप्यवृत्तम्चात् व्याधरणधमांवच्छिन्ना मावस्य च व्याप्यवृत्तित्वात् एषयानुपपत्त । पोतु माध्यद्वात्ततावच्छदायमाध्यतावच्छदकसमानाधि फरणधमापच्छिन्नप्रतियागितानिरूपितत्वोमयामाचार सायच्छेदकसमनियतप्रतियागतानरूपितानुयोोगताया धिवक्ष णीयम् अना न प्यक्तिदाय । माध्यनारदमय्याक गनियो चाखण्टामाघटकलया सार्थक्यम् अन्यया व्यापकत्व स्यज्य सामानाधिकरपयानो प्रतियोगितायां माध्यतावच्छ दकच्यापक-वनिवेशवयापन । न च द्रव्यत्यघदत्तामयाभाव थान् घटान्पदव्यायादित्यादी दृश्यत्यनिष्ठामयाभावाभावत्वात्म- कानुयोगितायां साध्यमदृत्तितावन्दकरवामायन उमयाभायम स्यान् इयत्रामामारमादायाच्याप्तिरिति याच्या माध्यामापत्ये. सस्त्रा साध्य परि व्यधिकरणप्रकरणम्। নয়নাবিরসা থামামাৰামৰবষয় वस्य द्रव्यवाधिकरणेऽपि द्रगाव घटत्योमयाभाषति पटादाब- सत्यात अव्यामिविरहादिति वदन्ति । उत्तानास्तु साध्यवहत्तिसमानाधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावभि. मन्वमित्यस्य व्यधिकरणधर्मावच्छिन्नामावभिन्नसाध्यतावच्छेदक धर्मावच्छिन्नप्रतियोगिताकसाध्याभावयत्यभावभिन्नत्यमेव तात्पर्या. थे । अतोन व्यधिकरणधर्मावच्छिन्नाभावासह इति । तचिन्त्यमा इति श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचितं व्यधिकरणमादाधरीकोडानम् ॥
No text on this page.
अथ श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचितं सिद्धान्तलक्षणक्रोडपत्रम् । ॐ नमः शिवाय । हेतुसमानाधिकरणाभावप्रतियोगितावच्छेद का ये ये धर्माः प्रत्येक तत्तद्धमावच्छिन्नभेदकूटसमानाधिकरणला. ध्यतावच्छेदकापच्छिमसामानाधिकरण्यं व्याप्तिरिति मिश्रमतम् । न वानवच्छेदकानुसरणमफलम् तादृशी या या प्रतियोगिता तत्त. दवच्छिन्नभेदकूटनिवेशादेवोपपत्तेरिति वाच्यम् । उभयामावादि. कमादायातिप्रसङ्गात् । एवमपि सत्ताद्यकव्यक्तिसाध्यक विशिष्टामा. धादिकमादायाव्याप्तिरतः तत्प्रतियोगितारच्छेदकावन्निाविश्य. कातीतिविषयतावच्छेदकत्वस्य साध्यतावच्छेदकविशेषणत्वे गौ. रमिति तदुप्रेक्ष्य तदावपयकप्रतीतिविषयत्वं तद्भिनर या सा. ध्यतावच्छेदके विज्ञपणं दत्तमिति उपाध्यायमतमवलम्ब्य दीधिति. इता व्याख्यातम् । यनु मिश्रमते तद्धटकालीनवाहिमान्धूमादित्यादी घटवरूपप्रतियोगितावच्छेदकावच्छिन्नाविषयकत्वं न घटकाली. नयझिायाच्छिन्नविषयकश्तीतेरिति तनाव्याप्तिरेय दोषः कथं गौर. वाभिधानमिति । तनुच्छम् तद्धर्माच्छन्नविषयत्ताभिन्नविषयता. यच्छेदकस्यस्य साध्यतावच्छेदकविशेषणत्येनाव्याश्यभायात् ॥ १ ॥ अन महानसीयययभावप्रतियोगितामादायाव्यातिधारणाय पर्या- मिसम्यन्धावच्छिन्नप्रतियोगितायछेदफतानिष्ठावच्छेदकताकभेदो नियेश्य: एकोन द्वाधितियत् यहिन्य महानसोयवहाभायप्रतियोगि- तायच्छेदक नेति प्रतीते ताहराभेदमत्त्वात् । न च प्रतियोगिताय. पडेदकभेदेन सम्पन्धभेदेन चापच्छेदकतामेदेन तत्तदपच्छेदकतायाः पर्याप्तिरपि पहिल्यत्वापच्छेदन पतंत पति कथमध्याफ्युदार शत पाध्यम्। तत्ताप्रतियोगतापच्छदफतारयन या पार्मि: संय निया साधर्माधिमायोदयस्यायन्द्रियमेदो यतंत पय पहिरय इनि दोशमायान् । न च ताशप्रतियोगितापच्छेदकस्यत्याजिना
अनुमानगादार्या श्रोदपत्रेषु
कताकिञ्चिदनिशे धूमवान् ब्वरित्यादी घटाभावप्रतियो
गिनामादायातिव्याप्तिस्नादृशमदटनिवशे च दुयत्यम् ! हेतुम
मानाधिकरणामारप्रतियोगितावच्छटकनावाच्छन्नापन्छेदकता.
फ्भेदनिश च तादृशान्छेदकमाधारणसमुदायत्वमर तादा
धर्मपायरदकमिति धूमल्यावच्छेदेन तादृशभेदा धर्तत
पनि अनिन्याप्तितादयस्थ्यमिनि यान्यम् । तत्तत्प्रतियागितापच्छे
दकन्य वे यद्धर्मावच्छदेन पर्यानिम्नत्तत्प्रातयोगिनायटेदकतामा
धारणहेतुममानाधिकरणामायप्रतियोगितावच्छेदकतात्वेनापि तद
घडेदेन पर्यानि यानियते इमा घटपटौति चतुइमा द्वा इति मा
मान्य द्विरवत्वावन्छिनण्याप्ति द्वित्यविशेषावच्छेदन घर्तत इत्यनुपए
तग्मावान् । नया च हेतुममानाधिकरणामावप्रतियोगितापच्छेद
क्तात्तचिउन्नावच्छेदकता भेद एवानुगतो निशनीय इति
न दुयत्रम् | न च माध्यतावच्छदकताघटकसम्बन्धावच्छि
नावरउदकत्यारच्छिन्नमदो वहिन्यावायच्छेदेन वन्त इनि क्थम
व्यायुद्धार इति वाच्यम वद्भित्व समयायेन हेतुममानाधिकरणा-
भावप्रतियोगितावस्टकमिति प्रतातेरभावात् समवायसम्बन्धी
पच्छिनताहायच्छदकत्यावच्छिन्नभेदस्यापि वहित्यत्वापच्छेदेना
श्रीकारात् साध्यतावच्छेदकमाघटसम्पन्धायच्छिन्नायच्छेदकता
निरूपकप्रतियोगितापच्छेदकामानिनभेदस्य नियशमम्मच।
पोतु हेनुममानाधिकरणामावीययममानाधिकरणोमयावृत्ति
धर्मायच्छिन्नप्रतियोगितानिरपितायच्छेदतात्यावच्छदक्ताक भेद-
घटत्यम् नाशभेदत्यध्यापकम् तच्च ताशमंदत्यसमानाधि
फरणभेदप्रतियोगितानयच्छेदकत्वम् तच्चानुगतम् , अदुर्भयश्चेति ।
नागोमयावृत्तिधर्मश्च तत्तत्प्रतियोगितात्यमेव उमयावृत्तिपर्यन्त
गुणरक्षणनयाऽनुगमनम् । न चोपरक्षणतयाऽभावप्रतियोगिताय
कोटी भानासम्मवेन कय तादृशमेटफूटप्रसिद्धिरिति का
ध्यम प्रतियोगितामसर्ग सुरेष तथा नियमात् प्रतियोगि
नावच्छेदयुद्धी नया नियमामाचात् । अत्र चशप्रतियोगिताक
भदत्ययग्निष्ठभदप्रतियोगितायच्णेदारावरिछन्नभेदप्रतियोगिताया•
॥ ममगायघया निधश क्षतियिरहात । ताशयमसमूहम्य ता
रामेवप्रतियोगितावच्छंदवघटतयोपलक्षणयोपपरोध ॥२॥
শি। বাসস। নুমানঘিামান্নানঘ্যানাক্ট যা বিড়ি দাখিনামাববিঘাযনায় ধারা সিলেঙ্কানামাথিয়াম্যানথ্যে ব্যথা দূর নামিবি দুৱ দুধরানাঘাৰালিকানায় বন্যায় মথে থ দুঃথি বাহিম। বিgামান্নানগামনাতক্ষয়াবার চালান্তখা- নামৰ মাৰা কৰিম। সয় ন দ যারা সারা घच्छदक तत्र ताशमय उपदेन धतव्यम् अन्यथा महानसायस्य विशिष्टवाहित्यस्य साध्यतावच्दकतास्थल व्यभिचारिण्यति ঝাধ। সপ্ত নাবিক থ্যবান্ধানমন ও स्थ दण्डस्य दण्डत्वावच्छिन्नमिष्टामावप्रतियोमिनारच्छदव व सम्भवनाव्यातरयाग इति वस्तुतास्वत्यादिपाठ प्रामादिक इति অবন। ২ সন্তান ধূমৰ অন রিগিং ধূমাধিমালা- যিয়ানমূল অসুসানু যদি মনে ধরন র না ঘুম त्यामकारक धूमन्ववान् पक्ष इत्याचारकम् ताहराज्ञानस्य धूमा মাষষন ঘর খাদ্ধাধবয়ামাঙ্কোৰানামান আৰু । এসমর নাথঘাগােঘমায়াছন্ন ন্যস্ত নানাঘায়ূরাম বিঘা ন র সাক্ষাবান্ন মাথাণামানাঘয়েম হাসান না থামনা- চাকুব মাথৰামনাথানযিখিয়া নাথানষ এবাৰ মাৰামু। গণণার সময় ঘুমথামানঘিষ্কতামূমাযাহুম্বানু থর যায়। ন্য কাকা দুলাভাষায় বাংলাথি যুণাগ মথ্যা ঘনায়মায়াণগ্রম অতি মৰমানাঘধৰাধৰ বাঘ বের ক যা মায়া মমতা নষ্কামুসাসোম ধূমষ গম্ব মাতৃদ্বয়বায়োয় মান ঘানান মানববন্যা । ঘূমষাবাহামায় যা ঘন। নখ যোগ্য বাগান ঘর বখা ন যায়। থাদিয়াল ঘূৰৰ বারবার মাথার ঘনবল বাদ अनुमानगादाघर्या मोडपत्रपु धान न सम्मरनीति वाच्यम् आधेयतासम्मधेन धूमीयत्वस्यापि व्याप्तिस्वरूपत्वात् ॥ ४॥ ननु महानतीय गहामेनपाद्वमान् धूमादित्यादापतिव्याप्तिवार गाय प्रस्नानुमितिविधेयतावच्दकता याद्यशम्पायग्निं पर्याप्त तादाम्पावच्छिन्नानुयोगिताकतादृशामावप्रतियोगितावच्छदकत्वा पच्छिन्नभेदावरक्षाऽपि संपाधित्वादि यादावव्याप्ति हेतु मनिष्ठम्य विषयतया रूप वार्शियशिष्टामावस्य प्रतियोगितावच्छेद कत्वारच्छिन्नमदम्य रूप वादावसामान। न च माध्यतापच्दक नाघटक मम्बधेन प्रतियागितावच्छाम्य विवक्षणाग्न दोष इनि আযম খাননি সানিয়া বাসায় নাম্বাদাম चाय द्यवान् उन्नाया हेनमनिष्ठमहानगययभावप्रतियोगितापच्छे दताया ध्याम यत्ति गावरहण वादगदी नदाउन्नमदाम चान् बढेमान्यूनादन्यादान यातवारणसम्भवादिति चेन सा ध्यतावच्छेदकतापटमम् वाच्छन्ना या हेतुमनिष्ठाभाग यमनियागिनारच्छेदकता तनिरूप प्रतियोगितारच्छदकापाव जिउन मेदम्य निवसनीयवात । नथाच रूपान् पृथिवी दित्यादौ पयित्वावरिउन्नरूपत्वावरिन्नतादृशापच्छदकताया रक्षणाघटकरवाना यातनं घा वद्विमान्धृमादित्यादी गन्धावच्छिन्ननादृशारदरतानिरूपकपातयोगितावादकत्य म्य व्यास यत्तियमापन तदयच्छिन्नमदम्य चार वादी स. साव्यातरिति ध्ययम् । न चैवमनामतिविधयतावच्दकताप याप्त्याच्दकीभूनदण्डत्वावच्उदेन दण्डादौ तुमग्निष्टाभागीयता दृशप्रतियोगितायच्दकनानिपकप्रतियागितापच्छदकतावद्गदस. स्वान् दण्डादिमाध्यकऽ याप्तिदानासातारेनि वाच्यम हनुमान टामावीयप्रतियोगितादाताया व्याप्यवृत्नितया दण्यावच्छे दन नदयाउन्नमदामात् । न च यो यदनवच्उदक सनदमात्रा पदक इति नियमान हेतुमनिष्टामायायप्रतियोगितारच्छदक्ताया व्यायवृत्तिनया दण्ड यायच्दन तादृशावच्छेदकवायदसत्या मायातिरिति याच्यम् तारसनियमस्याप्रामाणिकत्यात सावच्छेदन दण्डादो घटना वाभायप्रमहात् इति ।इद. मामयम् । तत्तदमायतियोगितापच्दकतावारण हा ताडाम ११२ अनुमानगादाघर्या प्रोडपत्रेषु मान न सम्भवतीति वाच्यम् अाधेयतासम्बधेन धूमीयत्वस्यापि व्याप्तिम्यरूपत्वात् ॥ ४॥ ननु महानसीय गहामेन्नमाद्वमान् धूमादित्यादायतिव्याप्तिवार- पाय प्रतानुमितिविधेयतावच्छदकता याशरुपाचरिउन पर्याप्ता तादृशरूपावच्छिन्नानुयोगिताकतादृशामावप्रतियोगितावच्छदकरवा च्छिन्नभेदावरचणऽपि म्पमाथित्वादिल्यादावव्याप्ति हेतु मनिष्ठम्य विषयतया रूप वादिविशिष्शामात्रम्य प्रतियोगितावच्छेद कस्वाच्छिन्नमदस्य रूपत्वादावसधात । न च माध्यतापच्छदक ताघटकसम्पधेन प्रतियागिनायच्छदस्य ववक्षणाम्न दोष इति वाच्यम तथामति पर्यानिनिशेपि साध्यताउदकताघटरमम वायाद्यनि उन्नाया हेतुनिष्ठमहानसीययभावप्रतियागतावच्छे दकताया यामज्यवृत्तित्वावग्हण वादगदी नद गरिनभदाम चात् वहिमान्धूनाद यादारव्यातवारणसम्भवादिति चन्न सा- ध्यतावच्छेदक्ताघटकसम्म गच्छन्ना या हेतुमनिष्ठाभारी यप्रतियागितारच्छेदकता ननिरूपकप्रतियोगितापच्छदक पाव रिउन्नमदस्य निवशनीयत्वात् । नथाच रूपवान् पृथिवी दित्यादौ पयित्वावरिउन्नरूपत्वावच्छिन्नतादृशारच्छदकताया रक्षणाघटत्यान्ना यातन वा वहिमा-धूमादित्यादी तादृशस सन्धावच्छिन्नतादृशायदकतानिरूपक्यातयोगितावच्छेदकत्य स्य व्यासज्यत्तित्यसपन नदवच्छिन्नमदस्य वाह वादी स. चादव्यातरिति ध्ययम् । न चैवमनामतिविधयतावच्छदकताप याप्त्यरदकीभूनदण्डत्यायनदेन दण्डादौ हतुमनिष्टाभानीयता दृशप्रतियोगिनायच्उदकतानिरूपकप्रतियागितारच्छदकतावद्भदस. स्वात् दण्डादिसाध्यकऽयाप्तिदानासङ्गातारेति याचाम् हनुमान प्टामावीयप्रतियागिताकताया व्याप्यवृजितया दण्डत्यावच्छे दन नदरिउन्नमदामत्यान् । न च यो यदनवच्दा म नदमाया वच्छेदक इनि निरामात् हेतुमनिष्ठामावायप्रतियोगितावच्छदकताया व्यायवृत्तितया दण्डवावच्छेदन तादृशावच्छेदकतारद्दसत्या भाग्यातिरिति वाच्यम् ताशनियमस्याफ्रामाणकत्वात स्वावच्छेदन दण्डादौ घटनन मावप्रसङ्गात् इति । इद- माश्यम् । तत्तदभावप्रतियोगितावच्छेदकतारूपेण ता নিয়েছে। याशया- হােয়না ধৰিথাৰ সম্বন্ধবাবা - যানবাণ ল বাংঘাষনায়াগ্নাৱালামাখানৰি पाहः हेतुममानाधिकरणामावतियागितावच्छेदकमात्वरूपेण त- খাঘিমা নামাবনিন্যান্য সানি থাৰ মলয়ন বাছােযৱষাঘষ্টিমৰা সিনা। ঋণ নিৰ ইনুষ্যত্যঘিমালাঘ যোগনিধিদললিখালাম্বাবধাদ্বন্ধ যােম আনা থামন্যাগি নাসিধঃঃ। ধনুন। যে মানালিসা খাবেন তক্ষক নিবনীয়। তাই যা । মাথg নামে- মনিষ মিহিয়ষষবমবাৰন বাঘমশ্বিম্বর- বানাথ নিলামস: মনিঘাগিনায় হে বাধাগুণঃনিরামঘমালাযিনাথবন্ধ- নদধামাকাপযমাননুঙ্কান বিষণাযg। সবা ত্ব বাঘ বা বুদমারাঘিমাংবিধানিলা বসবা পাবার ব্যানাযিশাবাব- বিক থ থানাকোষাগার কথা অহঙ্কাৰামৰি মহাৰাগাৰ ব্ৰথান। সমযমান্না। বিমাঘ্যানাকোনঘা মানায় মগ্নবসময় দেন নানা নাকােষ বিয়ানামাযমনিয়ামাগারাকেয়া ৭। নৰ মুখ্য মাঘবাম্বসাধাঘন্তানরা থমথয দিনাদাঘােমাঘমনিষাদা সাংঘাংঘাষ্টি ম্যানুযায়, বান্ধবিহাছাতথ্যানিল্লামাযহাবাগমায়- জেলায়মনষিকেশ নিষ। যথা ন মাস মাযহামযাহামযাথম্যানিল্লামাঘানালিতা বাধাপ্ত ধার আখে। দুধ ই- থিয়োগ্নিমাখালামাঘমামবাতি সেনা বাধ্যবাধকপিথাৰ বামাসতিঃহাবিব। যথণাগ্য কথাব্যাথায়।
अनुमानगादाधयां शाहपत्रेषु अत्रद समाधानम् साध्यनुयोगिक विशिण्साध्यतावच्छंदक- ताघटकसम्बन्धन स्वैशिष्टय तारशसम्बन्धन स्वविशिष्टसम्म धिनाया महानमादेविरहात् । न च महानसीयवह्निभिन्नरवयदि पामयण महाननीययहम्रमानुस्मती मानात् तस्याप साध्यतया सहायतादयध्यमिति वाच्यम् साध्यतावच्छरकमम्बन्धन पर्याय घच्छदकधर्मविशिणनुमागितावच्छेदकधमायास्निानुयागिकसा ग्यतावच्छदकनाघटसम्बन्धानाच्छन्नरशिष्टधनियशादत्याहुः। परेतु महाननीयवहिवाद प्रत्यकधर्मावाच्छन्नपर्याप्तिरस्त्यर। न चोमपदन तुमशक्यतया प्रत्यकमुमपत्वातिरक्तमय उम আরভিনিগুয়ান্তমনিয়ামিনাগমায়ান্নোমঘনা कानु मिनप्रसमा दुर्वार एवेनि वाच्यम् । दण्डत्याच्छिन्नानु. मितिघदुभयधर्मागच्छ मानुमिनरप्यानपायादित्याहुः ॥ ६ ॥ य धावच्छिन्नामाघमादार सिद्धसाधनवारणाय सम पायसम्रन्धावाच्छन्नामाव एव निरोशनीय अभ्यसम्ब धावच्छिन्न विशपामाघकूटम्य तत्मम्बध पच्छिनामावयभिचारित्व समया यसम्रन्धानच्छिन्नामाचकटस्य तत्सम्य घानिन्नामार यामचा रित्य तुल्यन्यायेन मम्मायने इनि यत्रतत्वन प्रतियोगितारच्छे. दकसम्य-धानामपि व्याप्तधन्तमाय । अत एव समयायसम्बन्धाय च्छिन्नविशेराभायातुना समयसम्पन्धाच्छन्नसयागसामान्या भावसिद्धिरित्यादिना भट्टाचार्येण समवायसम्बन्धविशपामाधक टम्प समयायमम्याधावाच्छन्नमामा-पामायस्थ पाभवारत्वस भ्मावनावारणाय यरचतवन सम्बन्धनिवश युक्तम् । अप्रदमाशयने । समवायसम्बन्धाधच्छिन्नविशपामाबाटम्य समवायसम्य-धावच्छिन्नसामान्यामायस्य व्यभिचारित्वसम्म सा. मान्यामायव्यभिचारशयन जायत इति तद्वारणाय कथ यस्वतत्वेन सम्बन्धविशेषणमितिया सयोगामाययान् सयोगीययाद्विशेषा भाययस्वादित्यादी व्यभिचारदादा भवति तथात्राति समयायस्या दिना मम्बन्धनि समयायमम्याधाच्छिन्नविशेशमाय समया यमम्बम्धावनितादशसामान्याभाव यभिचारशकोत्पत्ती याध कामायात विशेरधमनियशन यया विशेष यातिपर्यवसानम् तथा माविनिशषि विशयामावघनतया विशेष यातिपय सिद्धान्तलक्षणप्रकरणम् । सानाच॥८॥ अथ संयोगवसमानाधिकरणीभयावृत्तिधर्मावच्छिन्नाभावायस. मानाधिकरणभंदप्रतियोगित्वम्य स्वरूपसम्बन्धावच्छिन्नाधयत्वाय. च्छिन्नावच्छेदकतासम्बन्धेनाभावस्य हेतुत्वेऽप्रसिद्धिः तादृशति- योगितावृत्तिप्रतियोगितात्वस्य यत्किञ्चितसम्बन्धयोग्यत्वाधच्छिमा- भावत्वसमानाधिकरणभेदप्रतियोगित्वापेक्षया गुरुधर्मतयाऽभावs. तियोगितानच्छदफायात्नच यत्किञ्चिसंयोगाभावत्वसमानाधि. करणभेदप्रतियोगितात्वस्य तनिष्टनाशगुरुतराभायत्यसमानाधिक रणप्रतियोगितात्वात्तित्वेन स धारणताशतियोगितात्यावच्छि- भाभावीयप्रतियोगिताया न्यूनवृत्तितया तदवच्छदकरवानसन्या अनायस्या तादृशगुरुधर्मस्वावच्छदकत्वमिति वाच्यम पवमपि ता. शामावद्वयावृत्तिद्वित्वाधयनिष्ठभेदप्रतियोगितात्म्य ताशप्रति. योगितासमनियनतया तस्यैव लघुतया अवच्छेदकत्वप्रसत्या ताह- शगुरुप्रतियोगितान्यामावस्यामसि र्दुवारत्यादिति चेन संयोग. विसमानाधिकरणोभयावृत्तिधर्माच्छन्नप्रतियोगिताकाभावत्वस. मानाधिकरणभेदनीतयोगितात्वसम्बन्धन संयोगत्वस्यैव ताह- शाभाषप्रतियोगितावच्छेदकत्वकल्पनेनैवानुपपत्तेरभावात अत्र गी. रवाभावादिति । वस्तुतस्तु संयोगत्यसमानाधिकरणोमयावृत्ति- धर्मावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावस्वरूपसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगि. तापर्याप्तयनधिकरणत्वमेव हेतुः । आधेयतासम्बन्धेन घटविशिष्ट- विषयताभेदमादायैव - ताशप्रतियोगितावच्छंदकत्वसिद्धिरिति यथाश्रुतमेव सम्यगिति ध्येयम् ॥९॥ सामान्यमुखाव्याप्तिस्थले उपाधिसाध्ययोः सामान्यज्याप्तिरादर- पीया अन्यथा व्यभिचारांनायकतया दूषकत्वं न सम्भवति मान्यमु. खोव्याप्तिस्थले उपस्थिती यावत्साधनसजातीयव्याप्तिमहस्यानुमि- तिहेतुतया विशेषच्याप्स्यादरे उपाधिसजातीयानवच्छिन्नघटीययाव. द्विशेषाभावाधिकरणत्वात्। प्रकृतसाध्यसजातीयस्य यशो व्यापक নকলায় মিষ্টির রত্নাই ভিৰ साध्यसजातीयव्याप्त्यादेरपि न क्षतिीरति अन्यकृतोक्तमिति । इति श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचितं सिद्धान्तलक्षणगादाधरीकोडपनम् ।
No text on this page.
अश श्रीकालीशङ्कासिदान्तयागशिविरचितं व्याप्त्यनुगमगादाधरीकोडपत्रमा A न च प्रतियोग्यसमानाधिकरणत्यनाशायमाना यावन्तो हेतुस. मानाधिकरणाअमावास्तत्प्रतियोगितावच्छेदकत्वाभावग्रहो हेतुरिति शिरोमणिः शनायमानत्व तत्कालावाच्छन्नतज्ज्ञानविण्याचाभा. पवस्वम् नतु तत्कालीनतज्ज्ञानस्याविषयत्वं प्रतियोगितामानाधिक. रण्यानुपस्थितिदशायाँ तत्कालीनतज्ज्ञानस्याप्रसिद्धयाऽनुमित्य- नुपपत्तिः । न च ज्ञानांशे तत्पुरुषीयत्वनिवेशस्यावश्यकतया यार- शशरीरावच्छिन्नस्य पुंसः कदापि क्वचिदप्यभावे प्रतियोगिसामा. नाधिकरपथग्रहो न जातः तस्यानुमित्यनुपपत्तिः तदीयतज्ज्ञाना- মৰাৰ বাথ বাগমামার বাবা- नापुरुषीयत्वम्य निवेश्यतयाऽप्रसिद्धरनवकाशादिति भट्टाचार्याः ॥ অথ বাযবিযামিদামানঘন্ধাযথ মামলা ন द्विषयत्वाभावस्थामावे सत्वात् कथं तत्पुरुषीयानुमिन्यनुपपत्तिरि. न्युक्तमिति । मैत्रम् घटादिनिष्ठतादृशक्षारिषयत्वम्याभावोऽभावे स्याप्यवृत्तिरिति तत्र तत्कालावच्छिन्नत्वाप्रसिद्धरिति केचित् । परे तु म्वप्रतियोगितामानाधिकरण्येनाशायमानत्वभित्यत्र म्वपदं नताविषयस्वाभावानुयोगिपरम् किन्तु प्रतियोगिपरमेव तथा च নলিযাগিনমালাঘসেন হাযমাল যবন নাঃ देन प्रतियोगिसमानाधिकरणत्वेन तत्पुरुषायज्ञानविषयस्वायत्रतत्त. दम्पत्यमणे वाच्यः अन्यथा स्वपदस्थानुयोगिपरत्वे वास्तयस्व. प्रतियोगिसमानाधिकरणयाशाभावस्य प्रतियोगिसामानाधिकर- ण्यप्रहः नरपुरुषस्य कुत्रापि न जातः त पुरुषीयतादृशामावप्रतियो. गिसामानाधिकरण्यमहासिद्धया स्वपदन ताहशामावस्य धर्तु। मशक्यत्वात्ताशाभावस्य ताशाज्ञायमानत्वविरहेण निष्क्तया- ল্যাবৰষা ৰাৰাৰ মানযাকান্ধৱর্মান্বg ताशाभावप्रतियोगितावच्छेदकत्वग्रहे तदन्याभावप्रतियोगिता नपच्छेदभावग्रहसम्भवादनुमित्यापत्तेः । एवञ्च यापुरुषस्य क्वचि.
श्याप्त्यनुगमप्रफरणम् । घच्छेदकताल्पतादृशारदकावपर्याप्तावच्छेदकताकप्रकारत्वाव छिन्नप्रतिवध्यतामिलापनप्रतिवन्धकताशालिन तादृशापच्छदक त्ववाहित्य घटामावदित्याकारकज्ञानादनुमित्यापत्त प्रकारतावन ताशप्रकारतावच्छद्यत्य निवेशनीयमिति থম গলায়মানাপাথৰনাহামযাযাননিহী प्यत्वावा उन्नयति यत्वाचा उन्नविशप्यतानिरूपितमाशायच्उदक ताया थपि उक्तप्रतियध्यतावच्छदकत्सनाक्तप्रतिवध्यताया प्रका रतात्वन तादृशप्रकारत्वावछिनम्यारक्षितत्वात् । शप्रकारताया धर्मितावादकत्वानवच्छिन्न व निवेशनीयमि ति वाच्यम् एकत्र द्वयमिति गव्या जायमाने वह्नित्ये प्रतियोगि उपाधिकरणहेतुमभिप्रातयागितापरदकत्वघटोमयागाहशाने ना सुशोभयाभावावज्ञानस्य प्रतिवन्धकत्वेन तारशनिवन्धकताशा लिनारशाभयाभावद्वाह्नत्यमिनि ज्ञानादनुमित्यापत्ते । यद्यपि ता হােস্কামোৰানিবিবাহবন্যায়দিয়ানবকল निवेशेप्युक्तदोषवारणसम्भव तथापि ताहशावच्छ-कावद्ध हित्यमिनि-शानीयतादृशप्रतिवध्यतानिरूपित प्रतिबन्धकताशालि नि ताशावच्छेदकत्ववद्वान्ह त्यमिति मानेऽतिप्रसङ्गा दुवा ল কছাৰ বাহান্নাঘ ঘৱিাৰামুনৰংযমাখা सायतावच्छदकविषयमानरूपिताभावारपयतानिरूपितावदक त्ववियिताशालत्वाभानादव नातिप्रसङ्ग इति वाच्यम् वक्ष्यमाण যা জানাবে না হয় বয়ানামানিয়া तावच्छेदकत्वाभावाहित्यमिति ज्ञानस्याशक्यवारपान् । यदि च तादृशप्रकारत्याभ्यप्रकारत्मनिकापेनमुरयविशष्यत्वावन्नित्व : तिवध्यनाया निवश्याक्तदोषो वार्यत तदा व्यापक वनिधशापक्षया लाघयानवकाश इति । काचत्तु यत्र स्थलविशेष प्रतियागिन्यधिक रणहेतुमनिष्टाभावाद्यश यत्किञ्चिद्धटपमादकमवगाहव व्यभिचा रज्ञान जायत न तु तदनवगाह्यात तत्र तादृशावच्छेदकता वषयाता घच्छदकताकप्रकारल्याप्रसिद्ध ऽनसुगमो दुर्घट स्यान अतस्तादश- महत्वव्यापकत्वनिवश इयाहु ॥२॥ अताशावच्छेदकत्वाभाकव्याप्यचन्हित्यमिति ज्ञानवारणाय বাবা-মায়েংঘাতম্বলিলালিবনঃনিষ अनुमानगादाधयां क्रोडपत्रा যালবামূৰিহাৰাতাৰম্বাৰাম্যতম্য নান রকম সাদা। ৰ মাহাৰিকৰান্না এভগ্নমিংযমান্ত বৰম। মানঘশ্বসা গানবাহনাম্বা নল বায়াখামাখবাে- যেমন-খামারঘালনাগ্রামাণ্য না হায়তায় মামির জানাযহানাহাৱমান पन्धक्तामादाय व्याप्यवत्तामान नातिप्रमत न च तथापि तार- মতামাখামানিয়াযাঘমামায়াঘা মানহানিরাথষ্টমাবদ্ধঘামাবি জান, চুষা ঘা বাঙায় সাহাঘবনথামানঘর तारतिय धाताया মায়ানমালামাথg মলিথানিযuহমাথা-গামাযমনস্বামিনায় যা ময়ান্ধায়বায়ানমনিবনসাগর সন্ধমুনাযারাখোমাযাখামান্নানযামিনীষামাৰ বিঘাষনা নাম্বার মায়াবিনি ঘাম বায়াতক্ষয় সান্নিবিষয়কবান মনিঘাখিঘিuরমাগg। মান্নানযামিবায়কৰাম্যমাঘ।মঙ্কা প্লাস নয় যথাহসানঘষাঘান্নিানঘরা এ বিষয়। কা। কয়েকমাযাণোন্নাবানমনমান কখন বায়েলিমিলি ১ম ! এ নাহোৱান্বিনাথন না যানবাহমানঘনঘিনালায় খালাস মাসঘাথা মানিয়ার যথাযমান। সয়ম ! যাণৰানা যায় पदिमान घग्यायिकालीनघूमादित्यादी घटाभाषयरहित्व मि বারানমিমরা। অধ্যা সাহেভিয়াবহান্নানঘানিক বিষন্নমধ্যগুনাহসমূহথাযথভাবি সানি বেগম মানঘাবলিকাযবিবায়িনি। ন মাশরাখিবেগ্নিদুঘরঘামানিযালিসা সব যাযহাবিখানওমান। ৪ এম व्याप्यनुगमप्रकरणम् । पन्धकतायां ताशारच्छेदफत्वमहत्वव्यापकप्रतिवध्यतानिरूपित. वानिवशेऽमाचप्रतियोगितानवच्छेदकं पहित्वमित्यादिज्ञानस्य वा- रणायोगः । अभावप्रतियोगितावच्छेदकत्वज्ञानप्रतियोगिव्यधिकरण हेतुमनिष्ठाभावप्रतियोगितावच्छेदकत्वज्ञानमाधारणनिश्चयत्वस्या प्रकारतावच्छेदकतापर्याप्त्यधिकरणतत्तद्धर्मविशेपाननिवेश्य दुर्वार तयातन्निवेश्य पृथक्प्रतिवन्धफत्वकल्पनस्यावश्यकतयोक्तज्ञानस्थापि निरुक्तविषयित्वाधच्छिन्नप्रतिवन्धफनासत्यादिति वाच्यम उक्तशान. আযেমমাঘশামানস্বার্থবাবইবন্যা व्यापकत्वनिवेशेपि तत्प्रतिषध्यतानिरूपितत्वनिषेशेपि ताशयतिबरे ध्यतायां ताशावच्छदक्महत्यव्यापकत्यनिवेशे धैयादिति । न च च्यापकत्वानिवेशे तादृशावच्छेदकत्वसंशयादप्यनुमित्यापत्तिः संश- यस्यापि ताशावच्छेदकत्वनिध्धयत्वावच्छिन्नप्रतिवन्धपतातिरू- पितप्रतिवध्यतावच्छेदकीभूतप्रतियोगित्वसम्बन्धावच्छिन्नताशाव छेदफत्वविपयित्वावच्छिन्ना या प्रतियोगित्वसम्बन्धवच्छिन्नप्रतियो.' ঠিকানাঃহক্টকামাক্ষাঙ্কেংবাগতমনিবেন। निरूपितप्रतिवन्धकता तच्छालित्वादिति वाच्यम् पक्षविपयतानिक पितहेतुविषयतानिरूपित इत्यादिक्रमेण निरूप्यनिरूपकमावापता या निरुतप्रतिवन्धफतावच्छेदकीभूतलाध्यतावच्छेदकविषयता,तच्छा. लिशानत्वेन हेतुत्वस्य पश्यमाणत्वात् ताशापच्छेदकत्वसंशयीय: साध्यतावच्छेदकविषयताया; तत्मतिबन्धकतानवच्छेदकत्वादिति, पत्र केचित् प्रतिवध्यताया तारशावच्छेदकत्वमहत्यव्यापक- त्यानिशे प्रत्यक्षनिश्चयत्वारच्छिन्नं प्रति माघसशयस्य प्रतिबन्ध फतामते निरुतषिपयित्वायच्छिना या प्रत्यक्षनिश्शयत्यावच्छि नप्रतिवध्यतानिरूपितमतिबन्धकमा तच्छालित्यादिति : ताशसं. शयादमित्यापत्तरित्यात 1 ताशापच्छेदकत्वमहत्यव्यापक- तानियेशे तु प्रासशयत्यावच्छिन्नमतिबन्धकतानिरूपितमति. घध्यता न ताशावच्छेदकाधमहत्वव्यापिकति नोकदोपः। न च प्रतियध्यतायां ताशापच्छेदकरवव्यापकत्वमनिवेश्य छानत्वाव. छिसत्वनिवेशनैवोक्तदोपधारणं युक्तमिति वाच्यम् प्रकारान्तरस्य भकारान्तरादूषकवादित्याहुः । पतु यत्र यत्साध्यतायच्छदकर्मिकप्रतियोगिधधिकरणय- .
१२२ अनुमानगादाधर्याः क्रांडपत्रेषु तुसमानाधिकरणामावप्रतियोगितावच्छेदकरवप्रकारकनिश्चयोत्तरं कदाचिदपि ताशावच्छंदकत्वानुमितिनं जायते तत्र तारशानुमिति प्रति तादृशायच्छदकत्वनिश्चयवनय' प्रतियन्धकत्वं घाच्यम् प्रयोजनविरहात् तारामतियन्धकतायामिच्छायामप्युतेजकत्वं ना. स्ति •तथा च एतादृशायच्छेदकत्वनिश्चयत्वायरिउन्नप्रतिवन्धकता. कप्रतिवध्यतावच्छेदकीमता या तादृशापच्छेदकत्वविधेयवाण्यधि. पयता तदवच्छिना ताशावच्छेदकत्याभावप्रकारकयुद्धित्याव. सिनप्रतियध्यतानिरूपितप्रतियन्धकता तच्छालिनः प्रतियोगिव्य. धिकरणहेतुमनिष्ठाभावप्रतियोगितावच्छेदकं यत् साध्यतापच्छेद कम् इत्याफारकतानादप्यनुमित्यापत्तिरतस्तद्वारणाय साहशावच्छे. दकत्यग्रहत्यव्यापफरवनिवेशः । तन्निवेश तादृशापच्छेदकरवविधे. यतावाल्पनुमितित्यावच्छिन्नप्रतियध्यतायास्तादृशमहत्यव्यापकाय. पिरहात् तपच्छेदकविपयत्यायिनःतियन्धकठामादायव नाति. असा इति । हम समीचीनम् सादृशानिधयत्वापच्छिन्नमतिबन्धकताका तियध्यतानिरूपितविपयितानिष्ठाययकतापर्याप्त्यधिकरणरूपाय- निषिषयितानिष्ठावच्छेदकताकप्रतिपन्धकतानिदेशेनयोक्तदोपरा रणसम्मयात् । सिदिनिकापितानुमितिनिष्ठप्रतियध्यतानिरूपित. विपायतानिष्ठापच्छरकतापच्छेदकीभूतायेधेषिताररटिनधर्मस्य प्र. तियग्यकतावच्छेदकतानयच्छेदकरयात् प्रफारितात्यघटितधर्मस्यै. प प्रतिपन्यकतायच्छेदकलायच्छेदफरयात् । परंतु यत्र स्थलविशेष प्यभिचारनिधयारमकहानममायाशे पटाविकमषगावध जायते तत्र प्रतियोगियधिकरणहेतुमनिष्ठयटा. पभाषप्रतियोगितानयच्छेदक माध्यतायच्छवमित्याकारफनान- मतदो दुरिम्तारशप्रतिवन्धकतायां तारामतियष्यतावच्छेदक विषयिस्वाधिनवसायात् तारसपहस्यन्यापकत्यनिये च तार- प्रदरयायापकप्रतिवण्यतानि पितत्यमेय मास्तीति । परनुतस्तु नियायतार्या वारशापच्छदायप्रदत्य यापक्रया- नियो प्रतियोगिटपधिकरण नुमरिष्ठामायप्रतिणगितायच्या. वनदगापयन्त्यिाच्छिममानाधिकरणनुमान् पक्ष हरया. रमजानादनुमिरयातिराफ्यपारणय निरुपितापसम्बधापछि. म স্বাযযামহামু। ২২ वयवस्य গৰিষামনাৰাবাচিম্বান্ধিতোমায় प्रति নিবনাধান বাবান্তবাবগ্ন মার থাকবখাকাবাব বাহাবারানঘাষালগ্নয়ার বঙ্গবনববনবিনামূনা যা * বাংহাই- दकत्वामाधवदहित्यविषयता বৰুঘাটৰাঘিমান্ত অত্যাঙ্গনেনিয়ানমথিলাবৰৰ। ন ব বসবষনায় বাঘাষবন্ধনেখাগ্নিমানবাধিকারমবিষয়- লাটর্ফমূসা যা নাৱহাৰাষ্টয়ামাথাবিহানা বল্পিবান্নাঘপ্ন বাসাখানিম নয়াকিয়ে ঘন্নাযানঘরাহীরা যাবহবিকাঘা থে দিবাগানবান যামু। নাম্যাবস্থাপনায় সুষবাষাবানাবাখিবােষণাঙ্গানাঘাতেন- সন্ধাবোঘষাঘদিঘির মাঠীথা- নানন্য নখ সামান্থাগােখিযোনিয়া যবন বায়ান্তভাবামাযষক্লিামিনিন- घयत्वेनापि प्रतिबन्धकारस्यावश्यकत्येन तारशप्रतिवन्धकता- যাখৰৰমাযাবশ্বনাথষযমানবাত্মাণ হিমাগাল্লা। বিষযনাথ ব্যৱহাৰ সান্ধনিয়া ৰ ব্যৱহাৰ কৰাষ্টৰামায়াকান্ধা ন বাৱহাৰিদ্ধানীঘানয়নৰখাৰব নাবান্নান অনায়া ন ন্যস্থান বাক্যরিসঞ্চঙ্গ যান ঠুক মুহাঃ ন ব বাবকবানবৰাষাঙ্গন করানিবিৰঘরাও ধার বাহাঙ্গবন- যামানববনানকাবমানঘন্ধরালিনানুমমনা - যোহজালাতনাময় ভবিষ্যরা বহমানয়ারা- ঘণ্ডীমুনাঘাঘাষাত্তম্বয়াঘাষন যোনি বা যমু। এবি ইরমাদ্বামাসবিশিষ্টয়াময় বৰ বাৰেৰহৰৰ ল ফ্যাবিল্লানামিয়াবিয়া হ মনিহামিষাঘঘোনাধিকমান্নানঘ্যানরা যামানুষট্টা ইনুমানাধিকমাধিয়ানাথ উক্ত নবায়নামালিন্য্যমে ন রষার্থক্য अनुमानगादाधा मोडपपु त् उक्तमानस्यापि निरुतप्रतियध्यतारवे सति नाशप्रतियन्धक ताशालिनात् । तादृशप्रतियष्यतारच्छेदकीभूतविपयित्वावच्छिन त्वनिवेशे च ताशप्रतिवध्यतापच्छेदकीमूना या तादृशावच्छेदक- भेदविषयिता उर मानीयप्रतियन्यकतायां तदवच्छिन्नयामावादेव नातिप्रमङ्ग इति ध्येयम् । न च ताशनिश्चयत्वाग्निप्रनिय ग्धकतानिरूपिनप्रतियव्यतापच्डेदवीभूनस्वारच्छदकनारशसाध्य तारच्छदकीवीपतावरचीनवेशे नोत्तदाप प्रतिबन्धकतायामुक्तपि शेपणावाचनत्वमफलम इति वाच्यम् नाशप्रतियोगितानवच्छेद क यद्वित्वमित्याकारकलीक्किदोपविशेषजन्यप्रदस्य सङ्ग्रदप्रस. जात । न च निष्कप्रतिवध्यतारच्छेदकीमूतविपयित्वावच्छिन्नत्वेन ताशाप्रतियन्यकताया विशेषणीयरवेपि वहिमान् घटामायवदव. उदकत्वपत्कालीनधूमादिन्यादौ नाशायच्छेदयत्वामावव्याप्य घटवाहित्वमिति यानादनुमित्यापत्तियज्ञाननिष्ठतादृशावच्छेदक वनप्रतियन्धकतायां घटमाववत् यवच्छेदकत्ववदित्याका रकनिश्चयनिशिष्टनाहशावच्छेदकन्यास यहित्यमित्याकारकनिश्चय त्यावच्छिन्ना या घटवहिन्वमितिज्ञानीयप्रतियफ्ना तग्निरूपित. प्रतिरध्यतावच्छेदकीमूता या घटत्वावच्छिन्ना यिपयिता तर च्छिन्नत्यस्य प्रतियोगियधिकरणहेतुमनिष्ठामावप्रतियोगितावच्छे. दत्वनिधयन्वस्य च रिहादेव न तत्प्रतिवन्धकतानिरूपितप्र. तिवध्यतावच्छेदकीभूत घटत्वावच्छिन्नविषयित्वावच्छिन्नप्रतिवन्धक- तामाल्युक्तमानानुमित्यापत्तिः । छानवैशिष्टयानोच्छ नताह- शावच्छेदश्त्वनिश्चयावारच्छिनप्रतिवन्धश्तानिमातिप्रतिबध्यताव- च्छेदकीमूनविषयित्वावच्छिन्नत्वस्यैव ताशाविषयित्वावच्छिन्नप- देन विवक्षितत्वादिति याच्यम् । सामान्यधर्मावच्छिन्न प्रकारकडा. समान्यघटितरिशेषधर्मावच्छिन्नप्रकारक्शानसाधारणनिश्चयत्व. प्रकारटापच्छेदकतापर्यायधिकरणतत्तद्धर्मविशेषाननिवेश्य दुर्यचतया तनिवेशेन पृयपृएकातियन्वक्त्यस्य अन्यतेवोत. ग्वेन घटयद्वाहित्यमिनि धान प्रति घटामाययदयच्छेदकत्यवद्ध- हित्यमित्याकारपनिश्चयत्वेनेय प्रतियोगिन्यधिकरणघटामावव- दयच्छेदकत्वयकालीनधूमसमानाधिकरणामावप्रतियोगितायच्छेद पहि पमित्याकारकनिश्चयत्वेनापि पृथप्रतिपयवस्था.
च्याप्त्यनुगमप्रकरणम् । १२५ पश्यकतया तत्पनियन्धकतावच्छेदककोटौ प्रयोजनविरहेण घटा. भाववदघच्छेदकत्वयदित्याकारकनिश्चयवैशिष्ट्यानिशादिति । न च निरुतप्रतिवध्यतावच्छइविपयित्वविच्छिन्नत्यपदेन ताशप्र- तियध्यतानवच्छेदकविषयित्वानच्छिन्नत्वस्य विवक्षितत्वात् नो- तदोपः उक्तज्ञानीयप्रतियन्धकतायां तादृशप्रतिवध्यतानघच्छेदकी- भूतक्याप्यत्वविषयित्वावच्छिन्नस्वमिति. वाच्यम् । घटकालीनहेतु. मनिष्ठाभावप्रतियोगितावच्छेदकरवाभाववाहित्यमित्यस्यासमहाप. से: । उक्तरीत्या निश्चयरवनिवेशानुरोधेन 'कालीनत्वादिविष- यित्वस्याप्युक्तज्ञाननिष्ठप्रतियन्धकतावच्छेदकत्वात् तस्य ताश- प्रतिवध्यतानवच्छेदकत्यात् । • पत्र केचित् साधनमेन कार्यकारपाभायमेदोत् । । उक्तस्यले ताशावच्छेदकत्वाभावव्याप्यघटवह्निन्वमित्यादिशाननिष्ठतत्तत्प्र- ' नियन्धकताभिनत्वेनापि ताशप्रतिवन्धकताया विशेषणीयत्वानी- तातिप्रसहः। पतेन भेदवद्धत्वधिकरणनिष्ठाभावप्रतियोगितोनवच्छदर्फ पहि- स्वमिति शानसशदापत्तिरित्यपि निरस्तमित्याहुस्तश्चिन्त्यम् । घस्तुतस्तु घहित्वधर्मिकघटवत्तालिम्पति घटाभाववदयच्छेदक स्वषत्कालीनधूमवनिष्ठप्रतियोगिव्यधिकरणाभावप्रतियोगितावच्छेद- कप्रकारकहित्वधर्मिकनिश्चयत्वेनवावश्यं प्रतिवन्धक कल्प्यम् । घटांभावघदवच्छेदत्वपत्कालीनधूमयनिष्ठताशाभावप्रतियोगिता- घच्छेदकं घहिरवमिति निश्चयधर्मिकघटाभावयति अयच्छेदकत्वध. ति घटामावप्रकारकमित्याकारकाप्रामाण्यप्रहकाले स्वतन्त्रघटा- भावपदवच्छेदकवदिति निश्चयसरवेऽपि ताशानस्य प्रतिबन्ध करवानुरोधात् । तथा चानुगतानशिष्टयानभित्वस्य तारशा. पच्छेदकरवग्रहत्वावच्छिन्नप्रतिबन्धकतानिवेशान दोपः ॥३॥ तदभावव्याप्यवत्तादिनिश्चयप्रतिबन्धकतावच्छे कगर्भ, व्याले. मितावच्छेदकीभूतविषयतानिवेशविरहसम्भव तु ताशसा- स्यतावच्छेदकनिष्ठविषयितानिरूपिताभावविपषितानिरूपितस्वाय. च्छेदकीभूतावच्छेदकत्वाविषयतावत्वघोटतोमयसम्बन्धेन ताश- प्रतिबन्धकतायाः कारणतावच्छेदकत्वं म्वकिरणीय प्रतियभ्यताs. चन निवेशनीया.। शानद्वयसाधारणप्रतिवन्धमत्वं च मानवैशि. .
। अनुमानगादायां मोडपत्रेषु टयानवच्छिन्न वानदेशन धारणीयमिति भट्टाचार्या मच प्रनिय न्धनाया मानौशष्ट्यानरच्छिन्न पनिवेशऽयच्छदकरयामायण कालीनधूमादिहतुकवयादिसाध्यकम्पले तादृशघूमयनिष्ठामाव प्रतियोगितानवच्छेदक वहियमिति मानासप्रह तनिष्टप्रतिय. न्धताया मानवशिष्ट्यावच्छित्वादिति वाच्यम् । तत्प्रातयन्धक त्वावृत्तमानवैशिष्ट्याउच्छिन्नयामावस्य विभिनत्यादति । यात्र घहिमान् घामाषप्रतियोगितायच्छदकत्यवत्वाहित्यकारी मधूमादित्यादी घटामारप्रतियोगितानरच्छेदक घहिन्यमियादिशा नस्य महापटि उनानस्यापि तादृशारच्छेदपत्यग्रहत्यव्यापक प्रतिवध्यतानिरूपिनप्रतियधश्तावच्छेदकीमूननाशसाध्यतापछ पकानेष्टविषयतानिरूपितामारविषयनानिरूपितापच्छदक यविषयता शालित्यादिति चैत्र देवनायच्छेदफायशिएमहत्याध्यापकायेन नारशापच्छेदकत्वग्रहायच्यापरप्रतियष्यताया विशेषणीय यात् उक्तमानीयप्रतियध्यता च न हेतुनावच्छता विशिष्टप्रहरयाव्यात देति मोचदोषरति ययम् ॥ ४॥ यदि घमाध्यतावच्छेदकम्यामायप्रतियोगितानवच्छेदकत्यादि- प्रदानानुमिनिस्तदा ताहायच्छदारवादिप्रदायिरोधित्यमपि नि. घेशनयिमिति दीधितिः। नदविरोधाय च नाशप्रहनिष्ठतियाय- तामिपिनप्रतियाधानानयच्छवयम् । नियशनीयमिति । अस्य निम्तव्यमिरजानीयातिशयातायरोदर विषयतायामित्यादि । সমান্নানাবিনাঘাট আমদাদিয়ালপিgঘদ্বিধা গ गरिमनियमम्यय विस्यवायरिदनायोप्याममानाधिका पामारप्रतियोगिताम्यस्यायानमारमाहत्याप्याएर বিবাঘের সিদ্বানা দর বায়োডিগ্নেন্নাবানা बन मेवानियतया गारपात् । प्रतियाग्यममानाधिकरणदेतुम প্ল্যিানাসামনাথস্বঘোথাভনিয়ায়সালামবি तिमनमायप्रतियोगितावरणहनिमयानमिचिरनम्नाश- प्रहनिष्टरपमरदाय नारामदायध्यायनिक इनि महायापी । मच ममानाधिकरणामापमानगगिनायनायपयापन- मनारप्रसारमाशास्त्रियनिग्यनियनयाने पापरतानिये. घोस् नि यारपम् पमियारमहनिष्ठतियायतायाः पहिरव t व्याप्त्यनुगमप्रकरणम्। বিমান্যঘিােমানিয়্যান্য মানাধিক আনুসৰিষ্যরা ব্যাহ্মৰমুৰান্তৰাষমানাগিন্ধ ম্যমানগণবার্যযদ্বাৰাঙ্গনামানোয়ার মূনিমখমলিরিনা। ন অধযাযঃ- শিল্পায়নামিবিরগিৰিণৰালিমাকাঙ্কিংবা মাবিয়ানিবাঘবয়াদবানন্বয় কৰিাকঘনা নাহ নামৰিাৱাখন বা বাহাৰিহাখা- ১াৱাৰিান্তৰমৰ ব্যৱহাৱাৰ কাষৰ নগ্ন অববিধবা- निरूपकज्ञानाप्रसिद्धीयतेन समूहालम्बनायनात्मकसमानाधिक আমায়মানঘাযিনাথবন্ধঘমাথারণাযনান্দায়ানা নিম্নমান সন্ত্র বানিবহ যর্থ ঘথি যাব। প্রষাব অনুষ্টঙ্কামাকামাকামনিধি- तुमनिष्ठाभावप्रतियोगितानवच्छदक धहि-वमित्यादिग्रहासग्रह বি দুষ্ট বাহাসলেবান্ধানমন্বমানবরানিকাধন- মৰিকলাৰৰ বাল্পোনমারবাল विषयतायां विवक्षितत्वादिति ध्येयम ॥ ५॥ অনুবন্ত বাহামায়াবন্ধমানায়নিকথিবমানবন্ধ तानपच्छेदकत्वस्य व्यभिचारज्ञानप्रातवन्धकताबच्छदफविपयितायां নিয়ান্তাবাদামৰ্য্যামৰ নামনিৰথনা নিলামু নাঘৰষাৰামৰিযযিনালয় মায়ামৰাৰ স্ল্যাম্বোবধাবমানবরাযালথাৰিখ্যাগন্ধা বিবিসাবাবাঃ অয় বলিয়াবধাশ্রীলমুয়াবিয়া বিষাৎক্ষনাবোৰাধনব্যাময় বখা- মা যমৰমার্কেন্যাৰহাহান্নান সরি সমাগলাবন্যমান্নাষ্কাৰণg- সায়মকান্ধোৱাৰাবন্ধানমযান মবষয়ববন্ধন যা বৰ এয়াবী হৰিৰৗযাবন্ধৰোমাযথমান্নান যারাঘমাণ্ডাৰাঘৰ মান যাই दफत्यानस्य पृथक्प्रतिवन्धकत्वस्याकल्पनादिति। প্রৰিব। ৰমৰাঘিমামাবাশিনাথবাবা- আন্নাথৰ বাহারঘোন্ধৰয়ালৰাথা ৮ अनुमानगादाधयां प्रांडपत्रेषु प्रतिवन्यन्वानिपिनत्वामयामारवतप्रतिवध्यताविवक्षितत्वान दोष । उक्तस्यले व्यापकतामानीयप्रतियध्यतायां ताराप्रहरवाया. पकपि हानथैशिष्ट्यावच्छिन्नप्रतिपन्धक्यानिमपितारविरहा- देव निस्तांमपामावमस्यात् यमावप्रतियोगितामवच्छेदक वहि त्वमिति ज्ञानीयप्रतियभ्यतायाश निरुक्कामपामावमत्वान तारा शानादनुमित्यापत्तिः । एतेन हेनुरिषयतानिष्टावच्छेदक तानिरूपि साधिकरणविषयतानिष्टावच्छदातानिरूपितत्यादिनक्रमण निक एनिम्पकमानापन्ननादृशावदकर प्रशारतानिष्टारच्छेदकना- निरूपित प्रतिबध्यतानिवेनैव मामञ्जस्य प्रतिवध्यतायां ताना- व्यापकत्वनियो गौरवप्रस्त इत्यपि समाहितम् । उक्तम्पले तारा प्रतिवध्यावासिया निष्कोमयामाववप्रनियम्यतानिवेशरया वश्यकत्वात् । ताराग्रहत्वग्यापकन्यामावस्य तत्तयतिवेन प्र. विएतया गारपानप्रकाशाय । न च तथापि वादृशावच्छेदभरवश्या- पामायवत्यादिशानवारणाय तासाप्रतिवन्धक्तायां मानवशि- एयानपछिमावस्य प्रतिनिशिततयोत्तस्यले ध्यभिचारशानीय शानवैशिष्ट्यानच्छिन्नप्रतिवन्धानमामियाऽनुगमो दुघर्ट पवेति पाच्यम् ज्ञानवैशिष्ट्यानवच्छिन्न वसमानाधिकरणामावनियोगि- वायच्यकत्वमहत्यन्यापक्प्रतिदध्यत्वानिरूपितत्वोमपामाववत्त. तिबन्धात्वस्य विवक्षितत्वात् । रक्तस्थले व्यापकतामाननिष्ठ ब्यमिचारहानीयमनियन्त्रकलायां हानशिष्टयावच्छिन्नवसऽपि समानाधिकरणामावप्रतियागिनावच्दावग्रहत्वयापकप्रतिवन्य- त्यानिरुपितत्पविरहादंघ तादृशामयामायसवात । न चैवममाष. प्रतियोगितायछदकन्ययापकामाधवचादिशानादनुमित्यापत्तिा- रा वग्वानापप्रतिययठायां तन्मानतिप्रतिपन्यक्तायां च प्रागुतो भपामावसत्यादिति वाच्यम् । अगत्याऽमायप्रतियोगितावच्छेरक- त्पन्यापामावरचादिशाननिष्ठतधप्रतियम्धकतामियत्येनापि ताह समतिबन्यताया विशेग्मत्यादित्याहुः । तन्न एवमुकस्यलेऽवच्छेदकत्यामावबदमाववत्कालीनामाषप्र. नियोगितानवच्छेदक बद्रियमित्यादिशानादनुमित्याप एनला नीयानिवभ्यतायां प्रागुनोमयामायस्थ नारशापरकत्वग्रहन्त्य ध्यापकाम्यवसायात निचनन्यानवृत्तितिय धादामिनयनापि व्याप्यनुगमप्रकरणम्। ताशप्रतिबन्धकत्वं निवेशनायमिति वाच्यम् । तथा सत्येतज्ज्ञान वृत्तिपनियन्धकत्वस्थ व्यापकताज्ञानसाधारणतया ऐक्येन प्रक- तव्यापकनामहस्यासग्रहापत्तेः । कारणीभूतज्ञानस्य तत्तज्ञानान्य- स्पेन विशेषणीयत्वे चानन्तभेदनिवेशे गौरवापत्तिरित्यलं पल्लवितेन ॥ ननु अवच्छेदकरवसामान्यामायहेतुसमानाधिकरणाभाषप्रति- যামিনাবান্নামঘৰ অনিনি হানাদা- मान्याभावानवगाहिज्ञानसाधारणं प्रतिबन्धकस्य दुर्वचम् । तत्ताम- कारतावच्छेदकतापर्यायधिकरणधर्माननिवेश्य निश्चयत्वस्य दुर्व. चत्वेनाननुगतत्वात् । एवं धर्मितावच्छेदकावच्छेद्यत्वावगाहितार- शोमयवत्ताज्ञानस्यापि अवच्छेदकत्वसामान्याभावानवाहिशानसा. धारणापच्छेद्यत्वस्य दुचतया पृथकप्रतिव-धकधौध्ये अपच्छेदक. स्वयत्तावुद्धित्वमेव तत्प्रतिवध्यतावच्छेदकं वाच्यम् नथा च तादृश. प्रतिवध्यत्वे निरुक्तसाधनसमानाधिकरणाभारप्रतियोगितावच्छेदक. त्वग्रहत्वाव्यापकत्वविरहेण तादृशोभयवत्ताज्ञानयोरसह इति चेन्न হোমযাজায়নামাবাহামায়া दकत्वधुद्ध्युदयेन हेतुसमागाधिकरणाभावप्रतियोगितावच्छेदकाय. बुद्ध अनुदयेन हेतुसमानाधिकरणाभावप्रतियोगितावच्छेदकत्यबुद्धि- स्वरूपेणैवावश्य तादृशोभयरत्ताज्ञाननिरूपित प्रतिवध्यत्वात् ।। इति श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचितं च्याप्यनुगमगादाधरीक्रोडपत्रम् । A
No text on this page.
॥ ধারাববারবাৰৰ
पक्षतागादाधरीक्रोडपत्रम् ।
স্যােথাড়ীযোনিমণগ্রাসনগাঁথনিট
বাড়াহুন্নিধ্যায়ৰ মৰি যাযাথাটা
থানারাণসখাথোব্যথাইরো
ম্যানিয়াকানিয়াসিনাঘাষাখ্যা :
ময়ঃ ০া। মন্তু রাতেনায় সমবয়ঃ
ব্যাঘাষ বাবাশ্যেথgথনই মা
• পৰাষ্যমাদ বাঙামাখামায বাণ্যি।
এ rিuাবার মানবাপ্লিমাথা হয়
এ ব্যায়াখাল। নগ্ন শাখা
এর ব্যাবধায়খানা মাথা দূর
মানাখানোয়ানুন মহাৰাষাবাদ
সাবিদ্যায়তনাবিথনানিবালঘবঃ মাল
নাৱাৰাগ্যেমিকা অধ গুখোকানো
এমোয়াবিবিধবাবিনি সুস্থ মানা
লা। এই গ্ৰধষিত্তিথঘিঘষাকান্তাৰ
র যাদুঘষাঘামাবেgঘটনামায
নধিঃযব র মাগীযথামাথার মাহৰি
বন্ন বব ম ব বায়য়াহইয়ামাতোয়ারা
বাঘিানাথ ৰাময় নি।
বুমামালা
করিয়াছিনিধাথি বিতান ঘ।
গুপ্ত কৰি যাযাদ্ধানুষ্টনী যষ্টিয়াবণু
যাশিদাষ বয়াবি: সিয়িত্ববন্ধাব্রামনিয়াম:
মন্নানঘরব অযোগ্রসূরামযেসব মৰি যন্ত
নিৰাথা মামার বাসায়
प्रस. अनुमानगादावर्या' मोडपत्रेषु पहियाप्यत्वावच्छिन्नप्रकारिताया अपि निरेशन स्वरूपसम्बन्ध रूपावच्छदकत्वात् । व्यापकत्वप्रवेश यायादिप्रतिबन्ध कसमानकालीनवहिव्याप्यनिश्चयपि तादृशानश्चयत्व सत्त्वेन तत्र सामग्रीत्वायच्छिनप्रतिवन्धकत्वासचान तादृशनिश्चपि च सामग्रीमनिषभ्यता भिन्नविषयकप्रत्यक्षादिने वावच्छिन्ना तथा च प्रातचानत्वावच्छिन्नमतियध्यतानिवेशादेव नातिप्रसङ्ग इति वाच्यम् लाघवेनानुमित्यन्यज्ञानत्वनैव तत्प्रतिय भ्यतायामपच्छेदात् । यदि च प्रत्यक्षेच्छाकाले शानान्तरवारणाये छानिशेषस्योत्तेजकत्वमहित्य विशिष्टप्रत्यक्षादिनैव प्रतिवध्यता तदा ज्ञानत्वावच्छिन्ननिवेशेप्युपपत्तिरिति ॥ परे तु वह्निमान् महानसीयवह्रिमानित्यादिशानकालीनवहिमत्प पतविषयकनिश्चयत्वेन प्रतिवन्धपतया पहित्वपर्याप्तावच्छेदकता. फप्रकारतानिष्ठप्रतियन्धकावच्छेदकस्य पवतो महानसीय वह्निमान्न घेति सशयस्य वहिसाध्यकस्थले पक्षतात्वापत्तिरमो व्यापकत्व निवे. शितम् । यदि च ज्ञानवैशिष्टयानपच्छिन्नत्वस्य प्रतिवन्धकतायां निवेशादेव नेयः दोष सम्भवतीति तावनाप्यप्रामाण्यशानाना. स्कन्दितत्यानाहार्यत्यनिश्चयत्वानामनियेशे लाघवानपायादिति वि भाव्यते तदा यद्विसाध्यस्थले पहिघटोमयप्रकारकसशयस्य प. क्षतात्यापतिः उभयाभाशानप्रतिवन्धकतावच्छेदकतायामुभय. स्वानवच्छिन्नायामपि एकर द्वयमिति रीत्या पहिघटवान् इति छानीयवहिप्रकारतायाम्प्सत्येन वाहत्वपर्याप्तावच्छदकताकप्रकारता. निष्ठप्रतियन्धकतावच्छेदयताक्रवात् । यदि च तादृशसशयस्य प्र. तियन्धकतायां साध्यतावच्छेदकामाच्छन्नप्रकारत्वातिरिक्त प्रकार- ताया प्रकारतावनानवाच्छन्नत्यमपि निवशनीयममा न दाप इति विमायते तदा नैतफलोपि पांतिघटितवन यहुलाघवमायह तोति सुधीभिर्भाग्यम् ॥ १॥ सशयत्यनिरुती याधनिश्चयप्रतियध्यतापन्दकीभूतस्वनिष्ठ विषयवघटितधर्माधीच्दनप्रतियम्धकतानिमपितमतिवध्यतायां सा ध्ययसानिश्चयप्रतिध्यतायच्छदाच्छिन्नस्य निवेशिनम् भ. प्राचार्य ॥ ताशप्रतियध्यतायां साभ्यवत्तानिधयप्रतियाघ- यत्र पक्षनाप्रकरणम्। १३३ . कतानिरूपितत्वनिवेशे वह्नि पर्वतवृत्तिनवेति संशयासहः । पर्वत- वृत्तित्वामावविपयित्वावच्छिन्नप्रतियध्यतायाः वाधनिश्चयत्वावच्छि- नप्रनियध्यतावच्छेदकीभूनपर्वतत्तित्वावगाहित्वावच्छिन्नप्रतिव. धकतानिरूपितायाः साध्यवत्तानिश्चयप्रतिबन्धकतानिरूपितत्या- भाववनाशाये साध्यवत्तानिश्चयप्रतिवध्यत्वनिषेशे च पर्वतत्या- बच्छदेन वह्नः साध्यवास्थले पर्वतावसामानाधिकरण्येन वह्नयभावं महानसीयवाहिश्च तदवच्छेदेन महानसीयवन्धमावकोटिमवगाह- मानस्य ववषमाधवानपर्वतः पर्वतो महानसीयतिमानोति सं. शयस्य पक्षतावापत्तिः । चहियाप्यसाध्यस्थले वहिव्याप्यमा- वाभावधान या पर्वतः पर्वतो चह्निमान्नयेति समूहालम्बनसशयस्य पक्षतात्वापत्तिः । अतः संशयत्वघटकप्रतिवध्यतायां साध्यवत्ता- निश्चयप्रतिवध्यतावच्छेदकावच्छिन्नत्वनिवेशः । अथ वहिव्याप्य. साध्यस्थले वह्निव्यायामावधान् यह्निसामान्याभाववान वेत्या. दिसशयस्य पक्षतात्यापत्तिः तदीयवाहित्यावस्छिन्नविषयताया अपि वहिव्याप्याभावाभावावावच्छिन्नप्रकारनात्वेन बाधनिश्चयप्र. तियध्यतावच्छेदकत्वात् साध्यवत्तानिश्चयप्रतिवध्यतावच्छे. दकावच्छिन्ना या ताशसंशयत्वघटकघहिसामान्याभाववत्तावृद्धि स्वावचिन्नप्रतिवध्यता पहित्वावच्छिन्नप्रकारताधेन तन्निरूपि. तप्रतिवन्धकतावच्छेदकत्वाच्च च स्वनिष्ठविषयताया বাঘানমাযযারা যাতিমা तदूपाव छिनप्रतिवन्धकतावच्छेदकस्य चिवक्षणयिम् उक्तस्थले च वहिव्याप्याभावाभावत्वाग्छिन्नप्रकारितात्वेन बाधनिश्चयप्रति यध्यतावच्छेदकत्व तेन रूपेण घहिसामान्याभायज्ञान प्रतिबन्ध कतावच्छेदकमती नोक्तदाप इति वाच्यम् अमारच्याप्यचानित्या. दो अभावव्याप्याभावाभावान् । अभावसामान्याभाववान वेत्या. दिसशयावारणात् तत्राभावत्वावच्छिन्नप्रकारितारन वाधनिश्च. यभतिबन्धातावच्छेदकत्वाभावाभावज्ञान प्रतिबन्धकतावच्छेदत्यो भयसत्वात् । न च स्मनिष्ठविपयितानिष्ठा या यानिश्चयप्रतिबध्यता. यच्छेदकता तदवच्छेदकतापर्याप्त्यधिकरण ययावच्छिन्नावच्छ- दकताकायेन कल्पनीयम् । उक्तस्थले चाभारवाच्छिमप्रकारता स्वाच्छन्ना स्वनिष्ठावयित्वनिष्ठप्रतिवन्धस्ता नया वाधनिश्च- यन अनुमानगादाधनां कौढपत्रेषु यप्रतिवध्यतारच्छे कतापर्याप्त्यधिकरण यदमाव याप्याभावरया यच्छिन्नप्रकारितात्य तदवच्छिन्नत्वामायानानि याप्तिरिति याच्य म तधासति महानसायचह्निमाध्यास्पर महानसीयवहिमान् वहिसामान्यामावान् यत्यादिसशयस्यामहापत्ते । तर वाव निशयप्रतिवध्यतायच्छेदक्तापर्यायधिकरणमहानसीयवाहित्याव छिन्नमवारतावन वह्निसामान्यामावग्रहमतिबन्धकतावच्छदक- स्वाभानादिति चेत् । केचित् वद्वियाप्यामायामावात्मवत्राहिमान्-वहि सामान्यामायान् यायादिसशयस्य वतियाप्याभावकोटिक सम्भवात् तदवच्छिन्न वामावकोटिक्सायस्य तदभारण्याचच्छि अफाटिकत्वानगीकारात् । • एयश तादृशसशयस्य पक्षनारमिष्टमे ध । न चैन यहियाप्यात्मक्याहिमान् वद्विसामान्यामाययानरति सश्यस्य पक्षतात्यापत्तिरिति वाच्यम् व्याप्ययत्ताग्राहकसामग्री काले वनयभावसशयानङ्गीकारात् व्यायामावाप्रकारक्याप्यत्रत्वा ग्रहमामग्न्या प्रतिबन्धकत्वात् वहिव्यायामाययान्न वा पर्वत पर्वती वहिमानवेति समयसम्मवेऽपि न प्रातिप्रसङ्कप्रसत्तिरिठि धदन्ति । केचित्तु यायप्रतिरध्यतावच्डेदकतानवच्छेदक यादव च्छेधत्व तदनानिनिष्ठविषयतानिष्ठावदकताप्रति बन्धकता विशेषणीया पाहन्याप्यामारामाया मक्याहविषयना निष्ठप्रतिवन्यस्तावच्छदकावपयताया वद्विव्याप्यामा निश्चयाति पध्यतावच्छेदनानवच्छेदक हन्वत्वाचव्यत्यावच्छिन्न वान्न दो चाहिसाध्यवस्थर महानसीबहिसायचा रणाय साध्यवत्तानिश्चयनिवार्यत्वदलसार्थक्यामावऽपि पर्वतवसा मानाधिकरण्येन पहे. सातास्परे पयतरवायच्छदेन पहिपर्यंत स्वसामानाधिकरण्येन पन्धमाधमवगाहमानस्य पक्षतात्ययारणा य तहलमाश्य योग्यम् । अभाष याप्यसाध्याम्पर तु ममा पत्याप्याभावामाधयान् अभावमामायामापान यति सशयस्य पक्षतायत्तिरपिनास्ति शुद्धाभाववानिति ज्ञानीयाभायनिष्टप्रकार नानिष्ठ यदवार नम्य धाधानध्ययप्रनिषध्यतावच्छदस्तानय यतया तदनपच्छिम यस्य मनिवघकताच्दरताया स प पक्षताप्रकरणम्। स्वादिति वदन्ति । तन्न सत् साध्यवत्तानिश्चयप्रतियध्यतावच्डेदकावच्छिन्ननिये. शपर्यन्तस्य षैफल्यापत्ते । साध्ययत्तानिश्चयप्रतिवध्यावनियशे. नैप पूर्वस्थले दापविरहात् । महानसीयवाहसाध्यकस्थले महा नसीयवाहिमान् पह्निसामान्याभाषवान येत्याकारकसशयस्य सन हापत्तेश्च वह्रिमानितिज्ञानीयप्रकारतानिष्ठ यदयच्छद्यत्य तस्य याध प्रतियध्यतावच्छेदकतानच्छेदकताया तदवच्छिन्नत्यविरहात् ॥२॥ अथ महानसीयवहिमपर्वतकालीन पर्वतो वह्रिमान इत्यादी पर्वतत्वायच्छेदेन महानसीयवसिशयस्य पक्षतात्यापत्ति तस्यापि साध्ययत्तानिश्चयत्वव्यापकप्रतिवन्धकत्वात् । न चोद्देश्यतावच्छेद कातिरिक्तप्रकारतापन्नित्य प्रतिवन्धकतायां विशषण देयमिति वाच्यम् महानसीयवाह्रमापर्वत इत्यादिक्षानस्यापि प्रतिबन्ध कतया तादृशप्रतिवन्धकत्वस्यापि सत्त्वादिति चेन्न साध्यतापच्छे दकमात्रापच्छिन्नप्रकारतानिष्ठावच्छेदकताकत्वन प्रतिवन्धकता- विशेषणात् । न चेर तथानिवशे स्वरूपमम्य धरूपावच्छदकत्वनि- वेशकल्प एय व्यायान् कृत व्यापक-वनिवशेन गौरवादिति वा च्यम वह्नि याप्यसाध्यकस्थले बाह्रव्याप्यधूमवान् नवति सशय- स्थ पक्षतात्वापत्तिरिति ॥ ३ ॥ अथ पर्वतो महानसायवढ्यभाषवानित्यादो पर्वतो महानसी. यवह्निमान् वह्निसामान्याभावधान् वेति सशयस्य पक्षतात्या- नुपपत्तिरिति । महानसीयवाहरूपवाधनिश्चयप्रतिवध्यतावच्छे दकाभूतवह्निसामान्याभावत्वावच्छिन्नविषयताघटितधर्मावच्छिन्न- प्रतिवन्धकतानिरूपितप्रतिवध्यनाया महानसीयवह्नयभावत्वरूप- साध्यतावच्छदकावच्छिन्नप्रकारताशालिपक्षविशम्यकनिश्चयत्वव्या पकप्रतिवन्धकतानिरूपितप्रतियध्यतावच्छदकीभूतमहानसीयवह्नि स्वाच्छिन्नप्रकारताशालिमानत्वावच्छिन्नस्वाभावात् तादृशप्रतिवध्यतारच्छेदकताश्रयपर्याप्त्यवच्छदकत्वमवच्छिन्नत्या- तेन विवक्षणीयमिति वाच्यम् तथा सति पर्वतीयवह्निमान् घह्नि सामान्याभाववान् यति सशयस्यापि थर पक्षतात्यापत्ते । स्थ निष्टरयभावाधावच्छि नविषयतार्धाटतधर्मावच्छिन्नमनिवन्धकता निरूपित प्रतिवध्यताया महानसायवहयभावरूपसाध्यवत्तानिश्चयीय . अनुमानगादाघों झोडपत्रेषु प्रतिवध्यतावनछदकरपघटकवहिरवान्छिापकारतानालिशान या वच्छिनत्वात् । न च ताशप्रतिवध्यतावच्छेदकीभूतानि एप्रकारकत्वावच्छिन्नधरूपमेव तादृशमातबध्यतावच्छदावच्छि नव वरु यम् उक्त सशयनिष्टपहिसामान्यामावीयनिश्चयप्रतिवध्य ताया वह्नित्वावच्छिन्नप्रकारतात्वेन महानसीयवह्नयभावरूपसाध्य पत्तानिश्चयमनिरध्यतावच्छदकाभूनमहानसीयवाह वाराच्छन्नका रनवाप्यन्नित्यानासशयासह , स्सनिष्ठत्वविशषणादर प तीयचह्निमान वाहमामान्याभायचान् घेति न सह इति वाच्यम् तथा स यपि महानसायचाइम पचतकालीनता वहिमान इत्यादी पर्वतत्वाच्छदन कारिद्वयाचगाहिन पर्वतो महानसीय त्रहिमान धेति मशयस्य पक्षतात्वापत्ते । न च पक्षतावच्छदकविशिविषय पनिश्चयत्वाव्यापकनिरुसाध्यवसानिश्चयात्रव्यापकप्रतिवन्धकता विवक्षणानातदोप इति याच्यम् यहिमत्पचतकालीनपवतो बहि मानित्यादी पर्वता वह्निमान वेत्यादिसशयस्य पक्षतात्वानुपपत्त । उक्त सशशिष्टचालमत्तानिश्चयीय प्रतिवध्यताया पक्षतावच्छेदक विशिविषयकनिश्चय व्यापकप्रनिव-धातानिरूपिनप्रतिवध्यतानि रूपित्तप्रतिवध्यतावच्छदकावाच्छन्न वामावात् । न च तादृशस शय पक्षनव न साध्यतदभावान्यतस्मिन् पक्षताय दक्रतापर्या यधिकरणधर्मावच्छिन्न सम्रन्धावगाहसशयस्व प्राच्यै पक्षता स्वोपगमादिति वाच्यम् तथा सति नीलपर्वता हिमान् धनु मिती यच्छदफापच्छदेन काटवावगाहिन पवनो घहिमानयति सहायस्य पक्षतारवाभारप्रसातया तस्य च निरुतकारताय छकायान्तत्वन तताऽनुमित्यापतेज्रिरपस्यात् । न च निर साध्यनिश्चयत्वव्यापकप्रतिय धक्ताया साध्यतावच्छेदकपर्या पयवच्छदक्षताक्प्रकार वाच्छिन्न व निवश्य नियत महानपीयप द्विारपर्वतघटितपक्षकस्थल निरत्त सशयस्य पक्षतात्य धारणीय मिति घाच्यम् पधमपि वाइघरवापर्वतकालानपवसो वाहमाति स्यादी पर्वत यायच्रदेन कोरियायपाहिन सामानाधिकरण्ययात्र न्धेन घायशिण्याइमानयति सशयस्य पक्षतात्यापत्ति । सामा বঙ্গানন অব হবিgঘাষণাই নি খেয় द्वमिति सस्या पहियगमययत्तानिधयस्थ मतियाघातया ri बक्षताप्रकरणम् । रक्तपक्षविशेष्यफसाध्यनिश्चयायव्यापकप्रतिवन्धकतायां साध्यता- पच्छेदकतापर्याप्त्यवच्छेदकताकप्रकारत्वावच्छिन्नत्वसवात् नि. रुक्तसंशयनिष्ठाया निरुक्तप्रतियध्यतायाः साध्यनिश्चयत्वव्यापक. प्रतिवन्धकतानिरूपितप्रतिवध्यतावच्छेदकावच्छिन्नत्वात् । अदं समाधीयते । पक्षतावच्छेदकविशिष्टविषयकनिश्चरत्यक्या. पिका साध्यतावच्छेदकविशिप्रविषयकप्रकृतपक्षविषयकनिश्चयत्व- व्यापिका च या प्रतिबन्धकता तनिरूपितप्रतिवध्यतावच्छेदकीभूत- प्रकारत्वावच्छिन्नत्वमेव संशयत्वघटकप्रतियध्यतायां निवेशनीयम् महानसीयवह्नयभावमाध्यकस्थले महानसीयत्वाधवच्छिन्नयालिसा- শ্যামাঙ্কিায্য বাঘবালিসানরাই कीभूतमहानसीयवाहित्वावपच्छिमप्रकारतायामपि । 'परित्याय. च्छिन्नप्रकारतात्येन पहिसामान्याभावनिश्चयप्रतियध्यतावच्छेदक- स्वसत्यानासवादः महानसीयवाहिमरपर्वतकालीनः पर्वतो हिमानि- स्यादी महानसीयहिमानयति संशयस्य पक्षनापच्छेवफा ব্রিাহgথানগাথাবন্ধাবান্ধানিকাবমাৰৰথবা- घच्छेदकीभूतप्रकारत्यापच्छिन्नत्यस्य स्वनिष्ठधिपयत्वघटितधर्माय.' उनप्रतियम्धकतानिरूपितप्रतिवध्यतायामसस्पेन सनदप्रसङ्गः । न च हिमपर्वतकालीनः पर्वतो चह्निमानित्यादौ पर्वनो पहिमा- पति संशयस्यासवह इति वाच्यम् साध्यसाधनदेन पक्षताया: कारणभावादताशप्रतियन्धकतायां ताशस्थले पक्षतावच्छेदक- विशिष्टपश्नविषयकनिश्चयत्याध्यापकत्वनिवेशनं निष्प्रयोजनम प्रक- সহধন্তু বাবােক বাঘিমাথাইথ মন্ত্র चातुगमस्थानुपादेयनया अन्यतय प्रतिपादितत्वात । न च पहिघटवत्पर्वतकालीनः पढता यहिमानित्यादी ताशविशंपण. दाने घटादिपिशिष्टशहिमानयति संशयसदमसः ताश विशेष पादाने व पर्षको पहिमामयेति संशयसङ्ग्रहमा घन्दिसामान्या. রানাঘারখনাথ যদি বঙ্গাবায়াছবিধান বাংঘানি যা সায়া বালিক रपयापकाप्रतियन्धकतायां सायतायबरेदकाधिनप्रकारतामित्र निष्ठमकारतावायच्छेदफनाकान्य नियमय तहोपस्य धारणीयायात पयिशिएवादिमानयति संशयनियरघकसाया पहिल्याय.
मनुमानगादार्या फ्रोडपत्रेषु सप्रकारताभिननिष्टयदत्वायच्छिन्नप्रकारत्यापच्छिन्नावच्छेदकताका त्वात् तादृशसशयसवाहाप्रसङ्गादिते सहप ॥ ३ ॥ अथ याघनिश्चयप्रतिबध्यतावच्छेदवत्वनिवेशपि वहिव्यायामा परान् पर्वतो वहिमाग्नवेनि सशयस्य पक्षतात्वापत्तिारा तादृश सशयस्य यानिश्चयप्रतियतावच्छेदकीमूतपर्वतत्वावच्छिन्नविशे प्पत्य तस्य सहिचावच्छिकारतानिसपिठत्वेन ताहाविशष्य त्वावच्छिन्न प्रतिवन्धक्ताकप्रतिवध्यनायत्वात् । यानिश्चयप्रति चव्यतापच्छदक्तापर्याप्त्यरच्छेदकधर्मावच्छिनारच्छेदक्षताक य मनिष्टवियित्वायच्छिन्नमतिबन्धकाव तमिलपितप्रतिवध्यत्व. नियशेन तदुद्धारणेपि महानसीयवद्विपाध्यकम्धर पर्वतो महान सीयधहिमान् वद्विसामान्यामाधवान् वा इत्याकारक्सशयस्य प सतात्वानुपपत्ति । वाधनिश्चयप्रतिवध्यतावच्छेदकतापर्याप्त्यर छेक यन्महानसीयवाहत्वावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितपर्वतत्वाव सिकारतानिरूपिनपनत्वावच्छिन्नविशेष्यतात्य तदवच्छिना वच्छेदकताकपनियन्धकतानिपिनप्रनिरध्यत्वस्य নামায় ऽसत्गदिनि बन्न वाघामश्चयनिरभ्यतावच्छदवानष्ठप्रकार रवारच्छिन्नप्रतियघकतानिमपितप्रतिवध्यत्वस्योनत्वात् । तथा च याधानश्चयप्रतियध्यतायउदक यस्सनिष्टवाहियाप्यामाधामार यावच्छिनाकारत्य तदछिनप्रतियाधानानिमपिनप्रनिकच्याय स्य तारासयमावात् । अथ नथापि धद्वियाप्यामायामान पनि च यद्यवगाहि-द्विव्याप्यामावामाद्रिमान वहिलामा न्यामायधान् वा पक्ष इत्याचारकरशयऽतिव्याति यानिधय নিঃসত্তকামু অন কনিষ্ঠাঃ অাবামায়াৰ तदानिछन्नप्रतिवन्धकताप्रतिव्यतायत्वात । নখ বাঘলিয়নিয়া যানবকলামিষ্ট য सम्बनिष्टावच्छेदकार नरस्टिनपतिवन्धकनानिमपिनप्रतिवध्य प विवक्षणीयम् साहशमशय वाधनिश्चयमानयनायच्छदक य म्यनिष्टवाद्विव्यायामायामाधाभावत्वानष्टापच्छेदकत्व तपच्छिन्न प्रतियाघनावप्रतियव्यायामायाप्रातिश्यामिरिनि याच्यम् पानिपानिरऽपि नायतापि यमायव्याप्यमाध्यकश्यले अभा घपान ममापण्याध्यामायामावधान या पक्ष इत्याकारसायेऽति पक्षताप्रकरणम्। ध्याप्तिारैव तादृशसंशयस्य यामिश्चयप्रतिवभ्यतावच्छेदकी. भूतं यास्वनिष्ठामाधत्वनिष्ठावच्छेदकत्वं सदधच्छिन्नप्रतिवन्धक सानिरूपितप्रतियध्यताववादिति तु विभावनीयम् । अन्ये तु घडिव्यायामाचाभाववहिमान् घहिसामाग्यामावा. न् वा पक्ष इत्याकारकसंशयधारणाय विपयतानिष्ठयाधनिया प्रतिवध्यतावच्छेदकतापर्याप्यवच्छेदकधर्मावचिउन्नावच्छेदकतानि. रूपकप्रतिवन्धकतानिरूपित प्रतिवध्यताशालित्वं विवक्षणीयम् । न च महानसीयवाहिसाध्यकस्थले महानसीयवाहिमान् पहिसामा. न्याभावधान् पा पक्ष इत्याकारकप्तंशयासङ्ग्रहापत्तिः यानिध्यय. प्रतियस्पतापच्छेदकतापर्याप्षयच्छेदकं यन्महानसीयवाहत्याव- च्छिन्नप्रकारतानिरूपितत्यविशिष्टपर्वतत्वावविधनविशेष्यतात्वं तद- पच्छिन्नावच्छेदकतानिरूपितप्रतियन्धकतानिरूपितप्रतिवध्यत्यस्य ताशसंशयेऽभावादिति पाच्यम् महानसीयत्वनिष्ठावच्छेद कताभिनं सदहित्यनिष्ठावच्छेदकताभिन्न पदवच्छेदावच्छेदफ. धं तदनिकएकं यद्विषयत्यं तग्निरूपितामावत्यावच्छिन्नविषयताशा- लिघुद्धित्यापच्छिन्नं प्रति महानसायम्पयहित्यपयांसापच्छेदकताक. प्रकारताशालिनिधयत्येन प्रतियन्धकरयस्य लाधवानुरोधेन प. सध्यतया ताशसंशये तारसप्रतिबन्धकतानिरूपितप्रतियध्याय. स्वाक्षतरयात् । नचैवं प्रतियध्यप्रतिबन्धकमायोक्तो कलाय. मिति पाच्यम् पहपभावप्रकारताशालिनिश्चयन प्रतियन्धक तोताद शाम महानसीयचन्हमायपति मदानसीययद्विप्रकार चत्यत्ययहपमापयति धस्परीयहिप्रकारकमित्यापनगुगतानन्त- व्यकीनामुतजकत्यापेक्षया ताराप्रतियन्तायां मदानसीयय- स्यमाययति महानसीययाहिप्रकारकमित्यनुगतामामाण्यमानस्यमा प्रापच्छिन्नस्योसेजकरये महालापवादित्याहुः। বদ সমীমে। বারােমানিয়ামাকিদার ययादिसायकरथले महानसीयपदिमान पहिमामान्यामाययान या पक्ष कारफरायलसत्यात सामानिमयत्यव्यापक्रमति. पन्धरयनिवेशस्य सन्दर्भपिरोधापत्तरिति दिए । কাব বাঘনিশ্ৰথমবাভৗমুসংস্কায় বিঃযযামিবিমাষকালের তারের १५. अनुमानगादाधयां प्राडपत्रेषु पसम्मय ताशसशयस्य पाधनिश्चयप्रतिययनानयच्छेदक य दहि वनिष्ठायच्दकत्व तदाच्छिन्नमतियन्धकतानिरूपितप्रतिव न्यताया साचादित्याहु । तक्ष्मन् साम्यवत्तानिश्चयत्वन्यापप्रतिय पकतानिरूपितप्रति ঘনোৱাৰিবৰিাতিও বায়ারায় নি घेशस्यत्र धेयांपत्ते चह्निसाध्यस्थले महानसीयरहिमानोति मशयस्य बाघनिश्चयप्रतियध्यतावच्छेदक यन्महानसीयत्वनि धापच्छेदकत्व तदवच्छिमातिबन्धातानिरूपितनियध्यतावत्वेन तद्वारणसम्मवात् महानसीयबहिसाध्यकस्थल महानसीयवाहिमान यक्षिसामान्यामाववान् घा पक्ष रयाकारकसशयापतेश्चति । অন্তু বালিঘবনিম্নবিলায় বনিছুর্বিষনাগার धर्मापटिप्रतियन्धकतानिरूपितप्रतिवध्यतावच्छेदकस्वनिष्ठविष यत्वटितघमावनियोती पहिल्याप्याभावयद्विमान् घहिमामा- न्याभावान था पक्ष इत्याकारकसपवारणसम्मय बहिन्याप्या भायनिश्चयनिष्टप्रतियन्धकताया स्वनिविषयित्वावच्छिन्त्रप्रतिय ঘনিকাববারবনাবস্কামুর যমমালাবন্ধি विषयत्यन्तदवच्छिन्नत्यामाधादिति । तनुम् महानसीययहिमान् पहिमामा-पामावधान पक्ष हत्याकारक्सासवदापत । महानसीयवन्धमापनि चयनिष्टप्रतियन्यकताया म्यनिष्टविषयित्वावाच्छन्न प्रतिबन्धकता निमीपतप्रतियध्यतावच्छदकीमून यत् स्वनिष्ठमधमावश्याव- छिनविषयिय तदच्छिन्नत्याभावात् । न च मदानसीयवाहिरका रक्साननिष्ठप्रतियभ्यतानिरूपितप्रतिमायकत्वस्य पन्धमावयिपय त्यायनिवसम्मर इति वाच्यम् साध्यतावच्छदकायच्छिन्न प्रकारताशरिहानत्यायच्छिन्नप्रतिवध्यतामिपिततिपायकत्वस्थ पाधमाधमकारकनिश्चयऽसत्वात् तारामानवाच्छिन्नमतियाय तानिरुपितमतियन्धरत्याप्रवशे महानसायपहिसायास्पले यहि माप्रति मशयस्यासदहापरिति दिफ । কবি নির্যাঘাঘবিঘবানিনি पायताया साध्ययत्ताहानप्रतिययतापच्छक विषयत्यायच्छिन्नत्य निवसनीयम् अतीन ताहरासायेऽतियाप्ति । न च पायनियर पा पक्षताप्रकरणम् । प्रतिवध्यतावच्छेदकत्वं स्वनिष्ठविपयितायामनर्थकमिति वाच्यम् यहिन्याप्यसाध्यकस्थले पह्निमान् वहिव्याप्याभावारमकवहयभाव. वान वा पक्ष इत्यादिसंशयवारणाय तनिवेशस्यायश्यकत्वात् ।नच तथापि ताशनिश्चयत्वव्यापकप्रतियन्धकतानिरूपितप्रतिवध्य- सायच्छेदकविपयित्वावच्छिन्नत्यनिवेशनमनर्थकमिति वाच्यम् वहि- व्याप्यसाध्यकस्थले पहिल्याप्याभावामावात्मकहिल्याप्यामावधान पाहिल्याप्यामावल्याप्यवान् या पक्ष इत्यादिसंशयवारणाय तोमवे- शादित्याहुः। বহু ঘাবাঘরূথষ্ট ঘদ্ভিখামাখামাবাঃ- मान् वाहव्याप्यामायव्याप्यात्मकवलयभाववान् वा पक्ष इत्या. कारकस्य च संशयस्य तथापि धारणासम्मवादिति ध्येयम् ॥ इति श्रीकालीशहरसिद्धान्तथापीशविरचित पक्षतागादाधरीकोडपत्रम् ॥
No text on this page.
অথ অঙ্গানাহাবিয়্যামবিবির
परामर्शगादाधरीकोडपत्रम् ।
(ৰানামাথ নিবিরমথান্তৰিক্ষার্যয়ী মা
নাথঃবৎহবাগোমামাঙ্গিযথা বান্না
গাধামইন নৱকান্ত বানিযিমুল্লায়মান
ছায়া ত্যাব। নামায স্ব স্ব বিঘিাম
কাধানযোয়াখাযায়গাযমু বাত্তানা
দিবশ্রামবধমৰব বুবিধু। বানানিয়ার
যত্ব নাগথিসবিঘন্যমানায্যেথানিন নাম
যান্য গান বদরমান্বয়ে যাণবনাযা
নিমণবীন বিশিষ্যাপ্ত নয়।
যাব বনামঘনাদব সামান্য
স্বাসঘনা বহমাথাব্যমালায়।
বাসাই ধানমঘবদ্যালঘষাঘনাপায়
ঘন মাথা নিঘাহিযাম ? |
১ মারামাদাঘাসেত্বালেন্য যা মাসায়ে-
গালোবাসায় না বিসসইসহােমম •
নবাব সি বাঘ।
এ বামেলাদিনানন্য বাবা
7 মাৰাঘবমান বাব যষ্টি
বাংলায় প্রথম সমাবা নিয়মমাৰ বগা
আমথঘাসেম গায়েবানাঘারাঘা বাধ
গিযুগ। অফস মূসানুমাঘমাণমুলামার
মাথগ গমনুর মাসুম যান নয়
যাথোলসিমা থংধমালা সংগে না
খেশানিম্যান
সিমিসিসা ২৫
प्रमाण
परामर्शप्रकरणम्। "न यानुमिति प्रति व्याप्यज्ञानमेवानुमितिहेतुलीघषादावश्यकम्याथे ति"मूलस्य लाघयादवच्छेदकलाघधात आवश्यकत्यात् व्याप्यताय. च्छेदकप्रकारकव्याप्तिज्ञानस्य हेतुत्ये व्याप्तिज्ञानहेतुताया मावश्यक स्वात् । पचिदुपजीव्यत्यादित्यपि पाठ ।उपजीव्यत्या व्याप्तिशान घिना यदावच्छदेन व्यानिशान तत्प्रकारकपक्षधर्मताशानस्यास- म्भवात् । एवञ्च सिद्ध व्याप्तिनाने हेतावतिप्रसङ्गभङ्गाय पक्षधर्मता. घपयफरवमयच्छेदकं कल्प्यते लाघवात् न तु कारणान्तर गोरया. देति भायः" इति दीधितिस्ता निष्टोऽर्थः कृतः । तत्र "ननु व्या. प्तिप्रकारकझानत्वेन हेतुत्ये सिद्धेपि व्याप्तिप्रकारकपक्षधर्मताशान. स्वरूपपरामर्शत्वस्य हेतुतावच्छेदकरमाप्रसिधा नेयायिकानां ना- भिमससिद्धिरित्याशयं पूरयति एयञ्चेति । व्याप्तिज्ञाने' व्याप्ति शानत्वावाच्छन्नेऽतिप्रसङ्गभगाय पक्षधर्मताझानशुन्यकालेऽनुमिति. धारणाय फ्लप्तकारणतायामेव पक्षधर्मताविषयकत्वमवच्छेदकम- न्यथानुपपत्त्या कल्प्यते । यद्यपि व्याप्तिझानत्वावच्छिन्नहेतुतायां प- क्षधर्मताविषयकायस्यावच्छेदकचोपगमे प्रस्थितमवच्छेदकलाघ. यादिति तथाप्यतिप्रसहानवतारदशायां व्याप्तिज्ञानत्वस्य लाघात प्रथमतोऽवच्छेदकत्वसिद्धिरुत्तरकालमवच्छेदकाभिवृद्धिश्च निष्प. त्यूहैवेति" भट्टाचार्यण व्याख्यातः । अथानुमिताव्याप्तिज्ञानत्व वा पक्षधर्मताविपयकव्याप्तिप्रकार. कहानत्याच्छिन्नकारणत्वञ्च, तादृशावच्छदकतापर्याप्त्यनवच्छेद- क पञ्च पक्षधमंताविषयकव्याप्तिप्रकारकशानत्यावच्छिन्नत्यादिकम् इत्यञ्च व्याप्तिज्ञानत्वपक्षधर्मताविषयकव्याप्तिप्रकारकज्ञानत्वावच्छि. कारणत्वयाभिन्नतया व्याप्तिज्ञानकारणनायां पक्षधर्मताविषयक- त्यासम्भवात् क्लप्तव्याप्तिज्ञानत्यायाच्छनकारणताया अवच्छेदका- भिवृद्धिकल्पन दीधितिकृतमसङ्गतमेव । न च कारणताया अनति. रिक्तत्वमतेनेदमिति वाच्यम् । कल्पनालाघवस्यानतिरिक्तत्वेमते. ऽसम्भवात्तदभिप्रायवर्णनाशक्यस्यात् । अत्रेदं समाधानम् । तादशाभावप्रतियोगितानच्छेदकतायाः पर्याप्तिसम्बन्धेन च्याप्यवृत्तितया तादृशकारणतावच्छेदकतापर्या- प्यवच्छेदकधर्मावच्छिन्नानुयोगिताकपर्याप्तिसम्बन्धापच्छिन्नप्रति- योगिताकताशाभायप्रतियोगितावच्छदकत्वाभाववद्व्यातिज्ञानत्व. 1 4.
१४६ अनुमानगादार्या प्रोडपत्रेषु पत्वमेय कारणत्यम एवच पक्षधर्मताधिषयक याप्तिज्ञानत्वाध. च्छिन्नानुयोगिताकत्यस्याक्षनतया ताशकारणताभिप्रायेणावच्छ दफाभिवृद्धिवरपनादिति ॥ ४ ॥ यदमाघारणामत्यादिव्याप्ती थापाच प्रमाणत्व प्रमाया असाधा रणकारणत्वम् तश्च व्यापारयदसाधारणफलोपहिनकारणत्य ध्यापार नियेशात्प्रतीकातरवन्युपनायकसाने आपायपिरहनिह असाधा १ रण्यनियशादापादक शरीरादिवारकामाधारण्यावशेषणमार्थस्य मिति फरापधाननियेशात् व्याप्तिमानस्यानुमित्यात्मकप्रमासरूप योग्यतामादाय नगपत्ति अनुमित्युपधायकस्य तस्य पक्षत्यादिति गादाधरी । नत्र फगपहिलव्यापारवदसाधारणकारण त्यमयापायद रनिकाध । मय फ्लापहितस्परपयोग्यत्यरूपकारणत्यघटितम्या पाग्यवेनटापसारत्यात् । न च घ्यापारशरीरे फ्लोपदितावनि- घेशानेशापत्तिरिनि याच्यम् । तापना अनुमित्यनुपधायकव्यानिशाने यापत्तियारणसम्मयान् पृथफ्लोपहितारस्य कारणताशे निर. शययर्यादिति ध्येयम् । सामानाधिकरण्यनियशादटाकारागृति द्वित्यादी न ताहशफार्यशारणभायम्य व्यभिचार न च नथापि घटामवृसिदिन्य व्यभिचार रात घाच्यम् । मामानाधिकरण्यघट. पदधिकरणन्यस्य उपरक्षणतया वृत्तिायस्थ विशेषणतया नि पेशागक्षणनया नियशाविनश्यदयस्थपरामर्शमादाय न दो परनिn पदसाधारण सहकार्यामाचमनी यदिगा राप्रमा जनयनित देपनि प्रमाणाम्नमित्र प्रमाणाम्नरय नदयाष शेयकतदर्शन पारकमानमामागमापरोपादनााणायम् । भनुमितिकारण ग्यमानायटानिधारणा विशयेऽयिशेर मानिएतपरामर्श भारतापमावापानिपारणाप पाराशरणश्यनिवेश नम ও মাসলামালাম দিঘল যে মাদৰথমঘমামা। पेशनियापागीय पासाशिनि याच्यम् यत्राप्तिम्मरपा. दिलीप नारिया नमारमा परामदः प এস ফাসিনাসর ঘোমিমদেgণাস্তানা কৰ পাত বা মা নির্দিায় এসে पापापापाय पक्षांदगांव निवारयम् । तत्रा प्रगमर्शप्रकरणम्। १४७ पि गत्यन्तराभाधेन व्याप्तिस्मरणं मानम, जनपित्यानुमितिः स. म्पादनीयेत्यस्य नैयायिकानुमततया तत्पक्षयाहि वासम्भवात् नच तथापि फलोपधाने विशेष्येऽर्थ इति वाच्यम् । यत्र व्याप्तवि. शिष्टे हेतुमत्तापक्षतापर्याप्तिकतत्पदस्मरणारनकव्याप्तिस्मरणं ततो मानसपरामशंक्रमेणानुमितिस्तत्र व्याप्तिस्मरणस्य तापदार्थोपस्थि. तिद्वारा शब्दात्मकपरामर्शरूपयोग्यतामादायेप्टापत्तिधारणायेत्यादि क योध्यम् । व्याप्यतावच्छेदकप्रकारकव्याप्तिनिश्चयत्वं व्याप्यतावच्छेदकम कारकपक्षधर्मतानिश्चयत्वाख्यम् अनुमितित्वावच्छिन्नं प्रति हेतुरु- च्यते मीमांसकेन । अत्र व्याप्यतावच्छेदकप्रकारकव्याप्तिनिश्चयत्वं च व्याप्यतावच्छेदकायच्छेदेन प्राह्यम् । तेन वहिव्याप्य द्रव्यं द्रव्य- त्यवान् हद इत्यादिज्ञानोत्तरं ह्रदो वह्निमान् इत्याद्यनुमित्यापत्तेः भ हाचार्यस्य व्याख्यायामियमनुपपत्तिः यहिट्याप्यं द्रव्य द्रव्यत्यवानि- त्यादिशानात् इदो वह्निमानित्यनुमितेरसम्भये विषयवाघाभाच. स्वेन विशिष्टवुद्धिसामान्यं प्रत्यपि हेतुत्वात् कथं तन्निराकरणाया. घच्छेदकत्वायच्छेदेन तनिश्चयत्वमूहनीयमिति कयिकाव्ये ॥ इति श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचितं परामर्श गादाधरीफोडपत्रम् ।
No text on this page.
श्रीकालोशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचितम् अवयवंगादाधरीक्रोडपत्रम्। ॐकालिकायै नमः । तादृशयत्किञ्चिच्छाब्दयोधनिरूपिता शाब्दज्ञाननिष्ठा या या जनकता तदवच्छेदककोटिप्रविष्टयत्किञ्चि- ज्ज्ञानीयविषयताश्रयवस्तुत्वव्यापकसमुदायत्वं न्यायत्यमिति भ. हाचार्याः । यत्किञ्चिच्छाब्दयोधनिरूपितशब्दशाननिष्ठा या यत्कि- चिजनकता तदवच्छेदककोटिप्रविष्टप्रतिज्ञाद्यकैकमात्रविषयकशा. नीयविषयताध्यवस्तुत्वव्यापकन्वं प्रतिज्ञायेकैकमात्रवृत्तिसमुदा. यत्वेप्यक्षतमिति प्रतिज्ञायेकैकावयवेऽतिव्याप्तिः न्यायवृत्तिसमुदा. यत्वे च तारशसमुदायत्वनिष्ठन्यूनवृत्तित्वानिरूपकत्यासरवान्या- यमानेऽसम्भवो वा स्यादतो या या जनकतानिवेशः । तथाच प्रत्ये. कवृत्तिसमुदायत्वस्य तावञ्जनकतावच्छेदकयत्किञ्चिज्ञानीयविष- यताश्रयवस्तुत्वाव्यापकत्वान्न दोपः। ननु फस्या अपि विषयताया- स्तावजनकतावच्छेदकत्वाभावादुकलक्षणासंभव इति चेन यत्- किञ्चिच्छाब्दयोधनिरूपितशब्दधाननिष्ठजनकतात्वव्यापकयत्किञ्चि. ज्वानीयविषयताभयवस्तुत्वव्यापकसमुदायत्वे तात्पर्यात् । च्याप- कत्वञ्च स्थनिरूपितविषयत्वावच्छेद्यत्वसम्बन्धेनेति ध्येयम् । समानार्थकविमिन्नानुपूर्वीकप्रतिज्ञादिविषयकज्ञाननिष्ठजनकता. मादाय व्यापकत्वानुपपत्तिरतः शाब्दयोधसमानानुपूर्वी कनानावा- क्यविषयतानामनुगतैकरूपेणैव कारणतावच्छेदकत्यात्ताशय. रिकशिच्छाम्दयोधनिरूपितशब्दज्ञाननिष्ठजनकतान्यव्यापकज्ञानीय- विषयताश्रयवस्तुत्वव्यापकत्वं नि न्यायत्तिसमुदायत्वस्येत्या सम्मवादतः शाब्दझाने यत्किञ्चित्वं निवेशितम् भट्टाचार्येण । न चैवं यत्किञ्चित्वानिवेशादननुगम इति घाव्यम् तादृशशाब्दयो। धविशिष्टज्ञानविशिष्टसमुदायत्वस्य विवक्षितत्वात् । प्रथमवैशि- एवं व्यापकत्व सम्बन्धेन । व्याप्यताघटकसम्बन्धः स्वनिष्ठजन्य. .
वनस्थल अनुमानगादावर्या झोडपत्रेषु तानिरूपितशब्दज्ञाननिष्टजनकतात्वम् । व्याप्यताधरकसम्बन्धश्च स्थानरूपितविषयतावच्छेदकत्वम् । द्वितीयवाशष्टयमपि व्यापक त्वसम्बन्धेनेर । तन व्याप्यत्व स्वनिरूपिनवस्तुनिष्ठविषयतास म्वन्धेन, व्यापकताच स्वरूपसम्बन्धेनति ध्येयम् ॥१॥ अन शब्दज्ञाननिष्ठेत्यनुत्ती व्याप्यतामानादिकारणतामादाय व्यापकताभङ्गेनासम्भव । न च न्यायविषयकसमूहालम्पनयोग्यता मानमादाय लक्षण समनीयमिति वाच्यम् यन्न्याविषयकसमू हालम्पन न जात तयाव्याप्तरपरिहारत्वात् । नचैवमपि समूहाल योग्यतादिविषयवशब्दविषयकसमूहालम्बनशानिष्ठ कारणतामादाय तदोषतादवस्थ्यमिति पाच्यम् शब्दज्ञाननिष्ठ इत्यनेन शब्दत्यच्याप्यजात्यच्छिन्नविषयताशालिज्ञानस्वाच्छि कारणताया विवक्षितत्वात् । नचरमपि यत्र वस्तुत्यस्य साध्य व तत्र न्यायऽव्याप्तिदुरैवति वाच्यम् । शब्दमाननिष्ठ इत्यत्र नि श्चयत्वायच्छिन्नकारणताया उत्तत्वात् । योग्यताशानस्य सशयसा. धारणक्षानत्वेनैव हेतुतया योग्यताज्ञानकरणताया अन्यथात्वात् । नच तथापि सामानाधिकरण्यसम्बन्धेन यस्तुविशिष्टयस्तुसाध्य कस्थले विशेषणतावच्छेदप्रकारकनिश्चयत्वावच्छिन्नजनकतामा दायाव्यातितादयस्थ्यमिति वाच्यम् शब्दत्वावच्छिन्नजन्यता निरूपितत्वस्यापि जनकताया निरोशनीयत्वात् ॥ २॥ अग्रावच्छेदकतावच्छेदकसाधारणावच्छेदक्तालाभाय कोटिन विरेत्युक्तम् । अन्यथा शब्दज्ञाननिष्ठा तादृशी या या जनकता तद- न्तर्गतानुपूर्वीप्रकारकज्ञानत्वावच्छिन्नजनकताया साक्षादवच्छेद. कीभूतयिषयस्यामसिया न्यायमाप्रेऽसम्मवापत्ते । यदि चावच्छेद कतावच्छेदकसाधारणायच्छदकत्व न मन्यते तदा शब्दज्ञाननिष्ठ तनत्व विषयत्वापच्छिन्नत्वेन विशेषणीयम् इति शानत्यायच्छि भजनकतामादाय न दोष । यथ तादशी या या जनक्ता प्रत्येक तत्तदयच्छेदयिपयतासमानाधिकरणयस्तुसमुदायत्वनिवर्शनध प. देशत्तिममुदायत्वमादायातिप्रसङ्गपारणसम्भये व्यर्थ व्यापक स्यनिदानमिति आनुपूर्वीप्रकारकमानम्यानुपूर्वाधटक्तापवस्तुवि पयताना निरूप्यनिरूपकमावापनाना विशेष्यविशेषणमाय विनि गमकामायन प्रत्येक विषयतात्यनेव कारणतावच्छेदयतया एक .
अवधप्रकरणम् । ইলিশমুৱাৰ নাৱােৰাৱাৰঘৰাষা মাখামারিন বন্ধ ঋনরামনাথদ্ধযান, क्षया व्यापकतानिवेशस्यैव लघुत्वात् । अवच्छेदकतायच्छेदकमा. धारणावच्छेदकत्वास्वीकार निरुक्तसकलजनकनान्तर्गताया आनु. पूर्वीप्रकारकशानत्वावच्छिन्नजनकतायाः এষাৰননিত্যান- চমাধ্যগম্বাঘাষালম্বনন্ধনবান্ধা নাম पयत्वसामानाधिकरण्यस्य न्यायत्वे सत्वादसम्भवापतेश्च । एते. । ন্যােখান্ধাতাষাখানকীবনহাঙ্গালনিছুলনকনাবেন- पकसमुदायत्वमेव न्यायस्वमस्तु व्यापकता च स्वसमानाधिकरण. विषयत्वावच्छेद्यत्वसम्बन्धेनेत्युक्तो अनन्तसामानाधिकरण्यनिवे. কুলাখোৰাৰ ঘিাষানান। व्यर्थ हत्याप परास्तम । न च धस्तुविषयत्यायच्छिन्ना या या जनकता इत्यु- त्यैव ज्ञानत्वावच्छिन्नजनकतायाः परयादिनिष्ठावच्छेदकतावच्छि. नजनकनायाश्च धारणसम्भव इति वाच्यम् एवमपि निरुक्तस- कलजनकतान्तर्गताया आनन्तयघटकश्वसत्वादिना यस्त्वधमाहित भ्रमीयवस्तुनिष्ठविषयत्वावाच्छन्नजनकताया अवच्छेदकाभूतवि. এনামামলায় न्यायाधेऽसवाव्याप्तढुंवारत्वात् । ন হয় ভাবগদ্বিগন্যাম্বাপ্পো যা যা সকা যুকী आनन्तर्यघटकध्वंसत्वादिना वस्त्ववगाहित्वावच्छिन्नजनकनावारण. सम्भध इत्यपि समाहिनम् नादृशध्यसत्यादिना जातिमवगाद्य ताशजात्युपरागेण वस्तुविषयकक्षानीयजात्यवच्छिन्नवस्तुनिष्ठ- विषयवावच्छिन्नजनकतामादायाच्यातिनावस्थ्यात् । न चोक्तभ्र. मीयवस्तुविषयत्वायांच्छन्नजनकनाया निरुतजनकतान्तर्गतत्वेपि तदरच्छेदकीभूता या भानग्नर्यघटकध्वंसावादिना न्यायघटकव. स्तावगाहिभ्रमीयविषयता तसामानाधिकरण्यम्य न्यायत्ये सत्त्वा- प्रोक्तदोष इति वाच्यम् यत्र ध्यसरवादिना न्यायघटकवस्तुम्रमो- प्रमिद्धस्तत्राच्यात्तिनादयस्यात् । स्यमते यत्किञ्चिज्ज्ञाने मान्य. स्वविशिषणस्यय भवतापि निरुक्ता या या जनकना तदवच्छेदकी. भूनविषयतायां नमानिकपिनत्यस्यायंघाच्यतया भ्रमझानीयविष- यतासामानाधिकरण्यमुदाय लक्षणगमनसम्भवाच्च । अन्यथा पूर्वपूर्ववस्तुविशिष्टचरमवस्तुत्वपुरस्कारेण न्यायघटकचरमयस्स्व.
अनुमानगादाधा मोडपत्रेषु नवगाहिममीयविषयतामादाय न्यायघटस्चरमयस्वायघाटनतद्ध. रपयस्तुसमुदायन्यायैकदेशेऽति-यातनाशसमुदायस्यनिष्ठन्यून तिवानिरूपक त्वस्य न्यायत्वेऽमत्त्वात् अव्याप्तेवारत्यारत्त । घमानिरूपितयस्तुनिष्ठरिषयाचारच्छिन्ना या या जनकता प्रत्येक तत्तदवच्छेदकीभूतम्रमानिरूपितविषयतासामानाधिकरण्योकी च सायवानयकाश इति ध्येयम् । तथाऽवच्छंदकतारच्छेदकसाधारणा बच्छेदकत्वम्वीकारे न्याययटक्यद्यद्भागम्य प्रत्येकमयोधकत्वम् । तत्तद्भागघटवस्तुघटितसमुदायत्सम्यापि निरुत्ततावजनक तावच्छेदकाविषयतासामाधिकरण्यातासमुदायत्ववत्यतिन्याप्ति' तासमुदायत्वनिष्टन्यूनवृत्तिवानिरूपकायम्य न्यायाने सत्ता दसम्मको वा स्यादती मोक्पकार साधीयान् । न च निरुता या या जनकता तभिरुपितत्वसम्बन्धानवच्छिमावच्छेदक्ताश्र- परिषयतासामानाधिकरण्योती मोचदीप, यवच्छेदकतावच्छे লিণিকবাবগ্নাবান্না दिति वाच्यम् तथासति निरन्जनकनान्तर्गता या पत्वादिनि. टावच्छेदकतावच्छिन्नजनक्ता तमिलपितनिमपितासम्बयान. च्छिन्नारनवेदवताधयाविषयनासामानाधिकरण्यस्य न्याययेऽस चादसम्मयापते । अग्रच्छेदकतावच्छेदवसाधारणापरछेदका त्वस्वीकारे पस्नुनिष्टविषयवारच्छिन्नन्यस्य जनकनाविशेषणत्व. पि प्रतीकादिति ध्येयम् ॥३॥ यप यविञ्चिच्छान्दोघनिरूपिनजनकतारच्छेदिका यतिक विज्ञानीया वस्तुनिष्ठा या या विषयता प्रत्येक तत्सत्समानाधिक- रणसमुदायत्वविवशणनय मामअस्य व्यापकतानिशी व्यर्थ नि। न चानन्तसामानाधिकरण्यांना गारयमिति याच्यम् यतिक जिष्ट्राब्दयोधनिमपितजनकनारच्छेदकीभूतयत्किञ्चिानायरम्नु निष्ठयिप्रयतावव्यापपमुदाय वम वियझिनचात् । व्यापकता घमामानाधिकरण्यमम्बन्धेनेति । न च यत्तिचित्पदेन प्रतिक्षामा प्रविषयवधानमादाय प्रतिमायामतिन्यानिरिति धाच्यम् ताह शशाम्दयोधविशियममुदायल्यम्यर गिभिनत्वात् । पशिष्टय व्यापकत्यसम्बन्धेन । यन्त्र व्याप्यर स्वनिरूपितजनकतावच्छेदक स्वम्याम्यदितपूरवर्निशानीयवस्तुनिष्ठविश्यनायोमयसम्यन्धेन अवयवप्रकरणम् । থানা হাবিবদনার সুর। গম্বাঃ-- যন্ত গুপ্তাহ যাযাবহানাল ব্যাখান তার स्तवाव्यातिः तज्शानीयविषयतायां स्वनिरूपितजनकतावच्छेद. कत्वसत्वेऽपि स्वाव्यवहितपूर्वजानीयत्वामावेग ताशसमुदाय स्थ शाब्दयोधविशिष्टत्वाभावादियुक्तप्रकारो न.सभ्यम् । नच त. वापि सत्रागतिरिनि वाध्यम स्वमते न्यायान्तरजन्यवाघमादायैव तय लक्षपागमनादिति ध्येयम् । जव तादृशी या या जनकतात. चदाश्रयीभूतयत्किञ्चिज्ञानीयविषयताश्रयवर्णत्वव्यापकत्वनिवेशेनैः वोपपत्तौ किमवच्छेदककाटिप्रविष्टायनिवेशनेति षाच्यम् यादृशा যাবহান দিবামাতঙ্গাঙ্গেনিময় প্রাযন নামে, যাযাযাধিক্কাধাহাষাযলয় রায়হান্নাঘানাথ जनकताचशानीविषयताश्रयणत्वाध्यापकत्वात् । स्वमते चार प्रामाण्यज्ञानास्कन्दितज्ञाने जनकत्वस्यासत्यपि जनकतावच्छेद- फविषयतासस्वाभाच्यातिरिति ध्येयम् ॥ ४ ॥ धाक्यान्तरसाधारणसमुदायमादाय वाक्यान्तरसमुदायेऽति. व्याप्तिधारणाय ताइशसमुदायत्वनिष्ठन्यूनवृत्तित्यानिरूपकत्वं निघे. शित भट्टाचार्यण । अपाय निरुता या या जनकता तत्तदधच्छेद फीभूतयत्किञ्चिस्मानीयविषयताषयवस्तुत्वसमनियतसमुदायस्वनि- वेशेनैव उपपत्ती व्यर्थ तादृशन्यूनवृत्तित्वानिरूपकत्व- निवेशनमिति चेन समनियतत्वनिवेशे यत्किञ्चित्पदेन न्यायद्वयधि- पयकशानमेकन्यायघटकप्रतिक्षाऽपरन्यायपटकसमुदायविषयकशा- नञ्चादाय न्यायद्वये एकन्यायघटकप्रविज्ञायटितापरन्यायात्मक मुदाये चातिव्याप्त्यापत्तेरिति । यत्र च न्यायद्वयविषयकशानमेष नियमतो जायते तत्र ताशन्यायद्वये न्यायत्वमिष्टमेव । एतेन स्या- अयोभूनयत्किञ्चित्प्रतिज्ञापन्याहतोत्तरस्यशून्य हेत्यादिवृति पत्र तदन्यत्वनिवेशस्यावश्यकतया तेनैवोक्तन्यायद्वयादापतिध्यातिप्रा. रणसम्मो व्यर्थे न्यूनवृत्तिवानिसपकाविशेषणम् । यत्किञ्चित्य नियेशाप्रतिक्षाचरमवस्तुहेतूदाहरणोपनयनिगमनप्रतिज्ञावृत्तिसमु. दायत्ययति नातिव्याप्ति. तारासमुदायत्यस्य च स्वाधयीभूत- घरमप्रतिशव्याहितीसरत्व यहेतुनित्यादिति पगस्तम् । यत्र नियमको पापविश्यकं ज्ञानं जायते तत्र' न्यायद्याव्याप्तिमि २० अनुमानगादाधा मोडपत्रेषु प्रतियोगितावच्छदकना यतीना तत्तयत्तित्वेन निपेशापेक्षया नत्तद्यक्तित्वेन नाशमदव्यतीना नियश एवं लघुरिति घाच्यम् अमावाधिकरणामावस्याधिकरणम्वरूपत्वे घटाभावादावपि स्यभे दसत्वन घामावादगप स्वभेदस्वरूपतया तत्तदभावव्यतीना निवे शनव विपरीतगौरवात् । प्रकृते तु भेदत्वनिरूपितस्पेन प्रतियोगि तानिवेशनमा ग्वानवकाशादित्या। • अथ सत्य तदलघटकस्य प्रतिमादिपञ्चानुयागितावच्छेदक यद्यत्तदवच्छिन्नानुयागिताभदस्य प्रतिज्ञात्वादिप्रत्येकपचधर्मा पच्छिन्नानुयोगितारुभेदामन्नत्यविशपणनै प्रातशाहेतुसमुदायवा रणसम्भवेन स्वतन्त्रयिशप्यदलनिवेशा व्यर्थ इति चत । अत्र कचित् प्रतिज्ञाद्यन्यतमशस्य प्रतिशादिभिन्नभिन्नत्ववाचक त्वन प्रनिशादभिन्ना भिन्ना यस्मात स प्रतिक्षादिमिन्नभिन्नस्तत्व प्रात शादिभिन्नो यस्मान् स प्रतिक्षादिमिनस्ताङ्गमस्यामात व्युत्पत्तिद्वयन पका-यतमशब्दस्य तात्पर्यार्थद्वयकत्वमभिप्रत्य गुरुतरलक्षणमुक्तम्। नतु स्वातन्त्र्येण विशेपणान्तरमाप ।बत एव प्रतिज्ञात्वाद्ययच्छिन्ना नुयोगिताका यावन्ता मदास्तदनुयागितावच्छदकत्व विशेष्यदलार्थ । प्रतिशादिपञ्चमदत्यसमानाधिकरणानुयागितानिरूपितप्रतियोगिता एच्छेदकपरत्वम, प्रतिज्ञादिभदपञ्चकन्यतमप्रतियोगितावच्छद करूपपत्यगेव या प्रतिक्षाय-यतमत्वत्वामति क्थ नोक्तामत्याप स माहितम् । यथाशुनशब्दाथानुरोधेन गुरुतरणक्षणस्योत वात् । अन्यलक्षणान्तरत्वेनोच रक्षणस्यादपरवाश्चेत्याहु ॥९॥ प्रतिज्ञायघटत्य सति उमयघरकमागद्वयाघटितत्वमिात शि रोमणिद्वतीयरक्षण प्रतिवादिपञ्चभानुरागितावच्छेदकत्वमय प्रतिक्षादिघटस्तानयच्छदायमिति वस्तुनस्त्वित्यादिना भट्ट चार्यणातम् । न च भातशादिपश्चभदवसमानाधिकरणानुयागि तानिरूपित प्रतियोगितायच्उदकत्वमेव प्रतिशादिघरकतानवच्छ दवमिति क्य नानमिति याच्यम् तथामत्युमयघटकमाग याघटितत्वेयम्य पेयांपत्त । उभयघटकमागद्याघटित वमि त्यस्य स्राध्यात्तत्व-स्थानाध्यवृत्तिवामयसम्बन्धन प्रतिज्ञा स्पादिमदत्य चमिति निष्कर । तन न्यायव्ययप्रतिमावयतिम मुदाय यस्य प्रतिक्षात्याथवरनिनात्यानाध्याभयसिस्थगि ताश অনুসন্ধযামু। प्रतिज्ञाद्धये नातिव्याप्तिरिति ध्येयम् ॥ १० ॥ प्रतिज्ञादिप्रतिपाद्यतत्तद्विशिष्टार्थविषयकवानपञ्चायतमशान- जनकपास्यं तस्यमिति शिरोमणिः । अत्र प्रतिक्षादिप्रतिपाद्यतत. विशिष्टार्थविषयकज्ञानपञ्चकस्यान्यतमत्वेन निवेशे प्रतिमाहेतुसमु दायादापतिव्याप्तिस्नाशसमुदायजन्ययोवस्यापि सादशान्य. तमबोधान्तर्गतत्यादतः प्रतिझादिप्रतिपाद्यतत्तद्विशिष्टार्थविषयक- যায়নাবান্ধায়মই নিঃ छत्ता मट्टाचार्येण । न च केवलप्रतिशादिप्रतिपाद्यविशिष्ट्राविषय. ज्ञानव्यक्तीस्तत्तद्व्यकित्येनोपादाय तादृशज्ञानपञ्चफस्यान्यवम स्वर निवेश एव सामजस्ये जपतानामन्यतमत्वेन निवेशो व्यर्थ নি বাথাম নগাৰাৰ মানাঘর্থমন্থনিবাৰক এৰিয়া- धेकदेशेऽतिव्याः विभिन्नानुपूर्वोकप्रनिनादिजन्यज्ञानानामेको. पादानेन्यानुपूर्वोकप्रतिशदाचव्याप्तेश्च प्रत्येकमेकैकस्योपादाने वा. न्यतमत्वशरीरे गौरवात् । स्वमते २ प्रतिज्ञाद्यविषयकशाब्द- स्थापच्छिन्नजन्यतात्वेनानुगतरूपेण কিরনল্যবানা-অব- मत्वप्रतियोगिकुक्षिनिविष्टत्वेन उक्तगौरयानवकाशादिति ध्येयम् । अर्थव तादृशशामवपर्याप्तावच्छेदकताफजन्यतानिवेशेऽस- मधः । थन्यानुपूर्वीकप्रतिक्षादिजन्यशाने व्यभिचारवारणाय त. सदानुपूर्वीप्रकारकशानाव्यवहितोत्तरत्यादेरपि जन्यतावच्छेदक- घटकरवात । न च यत्किचिज्ज्ञानोत्तरत्वसहितराचदर्थविषयक- शाब्दत्वपर्याप्तावच्छेदकत्वनिवेशे गोक्तदोष इति वाच्यम् तापता- पि तसद्ध स्तुविषयताया अपि जम्यतावच्छेदकघटतया तदनन्त. भीवन पर्याप्तिनिवेशासम्मवादिति चेत् । फोचित-~याशयादृशानुपूर्व्यवच्छिन्नविषयकज्ञानाव्य. घहितीत्तरचं प्रतिक्षादिजन्यतावच्छेदकघटक ताशयत्किञ्चित दानुपूर्ववच्छिन्नविषयकशानाव्यवहितात्तरत्वसहिततत्तदर्थविषय कशाब्दत्वपर्यावच्छेदयताकयनिवेशानोकदोष इत्याहुः । तधिरयम् ताशानुपूर्यपच्छिमभेदेनायतमत्वशरीरे गौरपस्यावश्यकत्ये एकदेशानियाप्तिमिया प्रतिक्षार्थमाविषय. ज्ञानव्यक्तीनामन्यतमत्येन निशासम्मपि जनकतायामन्यनम. निशस्वैपोचितस्यादिति ।
গুণ अनुमानगादावर्या क्रोडपत्रेषु यूम -तत्तदर्थविषयकशाप्यत्यातिरिक्तनिष्टाव्ययहितो. तररथसम्यन्यायच्छिन्नावच्छेदकत्वानिरूपितत्वस्य जन्यतापा नि. वंशानानुपपत्तिरिति ध्येयम् ॥ ११ ॥ पर्वतो वहिमान्धूमादित्यादी प्रतिमाहेतुविषयकसमूहालम्बन शानमादाय प्रतिक्षाहेतुसमुदायेऽतिव्याप्तिवारणार्थ यत्किञ्चिचाने तथाविधजनकताद्वयशून्यत्व नियेशितम् । तत्रच हेत्यर्थप्रति पादकमागघटितप्रतिझायिशेपेऽव्याप्तिमाशझ्य व्याप्यन्यापकमा घानापन्नतथाविधजनताद्वयशू-यत्व निवेशितं भट्टाचार्यण । यत्रयमाशा । निरूप्पनिरूपकमावापतविपयनाभेदेन जनक- ताया नानास्यात् पर्वतो वहिमानित्यादिप्रतिमाविषयकशानेपि न. थाविधजनकनाद्वयलस्वादसम्भवं एय स्यात् कथ प्रतिशाविशेपे. ऽव्याप्तिरुक्तति चेन्न सामावववृत्तित्व-स्यसामानाधिकरण्योभयस. म्वन्धेन तथायिधजनकताविशिष्टजनकताशू-यत्वस्य विवक्षित स्यात । सामानाधिकरण्यञ्च विशेषणविधया निवेश्यम् नोपलक्ष- णतया तेन प्रतिाहेत्वादिविषयकसमूहालम्बनान्तर्भावेन प्रतिक्षा- शानीपजनमत्यहेतुझानीयजनकत्वयाः सामानाधिकरण्यऽपि मो. तदोपनादयस्थ्यम् । तथाविधजनकनाद्वयशून्यत्वेत्यस्य तथाविध जन्यवादयशम्यत्वमित्यर्थवरणानासम्भव' शुन्यत्यप्रतिया. गित्वश स्वनिरूपिनजनकनापच्छेदकविषयतावस्व-स्वनिरूपित- जनकतानवच्छेदपविषयितायत्त्वोमयसम्यम्धावच्छिन्नम् । एतचाय. उदयतावच्छेदकसाघारणायच्छेदकत्वमभ्युपेत्य, तदनभ्युपगः मेतु उत्तमम्यन्धघटकम्बनिरुपितजनकना इत्यत्र स्थापच्छदकध मायच्छिमजन्यतानिरूपितजनकता नियशनीयति ध्ययम् ॥ १२ ॥ यय किमिद ग्याप्यन्यापकमाधानापन्नतथाविधजनताद्वय. शून्यत्यम् न तापत ध्याप्यत्यव्यापकत्वान्यतरसम्पन्धेन हाशज- नकनाविशिष्ठान्यजनानाशून्याय जनबताया विषयतासमसख्या. करचे जनकतापिशिधाम्यजनक्रयस्यैषाप्रसिद्ध । न च स्यममाना. धिपरणामापतियोगिवसति स्वच्याप्यत्वयाभायपत्तिावसति भ्यध्यापकत्वान्यानरमम्वन्धन जनस्तावशिएपनिवेशानामसिद्धि- रिति पाध्यम पर्यतो धूमादालोष कालीनतिमान धूमादित्यादी ता अथया अषयप्रकरणम् । अथया খরা সুনন্ধবিgথাৰিখরনামাধান অসাঃ- অন্যান্য প্রথমবালো নয়। সাধ্য-ষমাণাধিসােমায়মবিধি-শাষণ- কবোরহযখন বখবিঘলনকৰাৰছিনতাবরন- কৰাষ, ব্যাখযাবাশ্বযোবশ্বায়াত- নিছাবরানব-মানাধিমোশন বনবিবিখাৰিষাৰহ্মবানায় এ নমুনা:। সাবান্ধবস্ত্র বিবিঘ্য নিহই নারঃ সান্তনা বমান বানিগ্রিমোন্তাব পাব। स्थाश्रयाय-स्वविशिष्टजनताश्रयत्वोमयसम्बनधा. প্রতিদিয়াননাহ্মণশ্বামিত্রবাবুঘামলা: ঘবৰাৰ সান্তানিয়ামতপাকামশ म्यन्धन तिन काप्यनुपपसिः । গন্ধ ঘুমাৰান্তৰাৰু যনৗ ঘদ্ধিমাণাবিত্যাদিমনিহা হাথারমিনহুমষিধান সাবার- যানৗ বায়না' গানথকাঘাষনা বানানয মান মিয়া খামনি কথাবমুক মা যাব। গল্প ঘন্যবদ্যমান ধনবাহনলন্ধৰবন্ধ- মূববিথ্যাবলুশনুদামা কাপ নমনীয়। যথ বানানো নিয়াবিয়ান ইন্বিন্তু ভিখাগুয়ারল্যবিবসনাবান্নাঘাষ, স্বাঘাষনাগাসনস্করখায়নামাধান্ত । খ যথাযথ ভংগ রুমগীম সংবিধানাথ নিষ যান ঘাঁথা (ৰ মানুষ। গন এ কথা ঘন ঘনঘকাল বনধৱলকামাহা এনিয়া মুম্বাসিযোধরালাে নখৰধবিষযথাযতার কাঘমালা অমলবনুমবি সঠিকনাৰী যতন্নিষ্ঠাবানাবসানযাম্বাবধাবীনা সনা, সংশাহাগ বা মাথা যা মিথভয়াবন ঘিাথাব্যথা। অনুন ধনি হযনো যানবাধা- तथा अनुमानगादाघयां रोडपत्रेषु ऽतिव्याप्तिग्त्युिक्त्ता न चेत्यादिना उदाहरणशानीयजनकताव यस्यायतमशरीर द्विवन निवेशमाशङ्का व्यासज्यवृचिधमांच्छि भानुयोगितारमदानम्युपगमे उदाहरणातिध्याति दत्वाऽम्युपेत्य हो যােধিকাৰস্তুবাঘেদ্যোথলিমাধব মরিয়ায় निवेश्य तत्रातियातिवारपणे गारयमित्यस्परसोजमुक्त मट्टाचार्य अयोदाहरणक्षानीयजन्यतादयस्यान्यनमजन्यनानिवेशेप्युदाह- रणाम्याप्तितादयस्थ्यम् उदाहरणविषयकक्षानभ्य स्वानवच्छेद- कविषयताविशिष्टतथाविधानफतानाश्रयत्यामायात् इति चेत्, यत्रोच्यते मानवच्छेदकविषयतारिशिश्तथाविधजनताना थथत्वपदेन स्पाश्रयनिरूपितजनकतानवरदकवियिताविंशि एतथाविधजनफतानाश्रयाय पकव्यम् । स्वपदश्च निरचान्यत मस्वरूपभेनप्रतियोगितारच्छेदधर्मपरम् । उदाहरणविषयकशा नीयजन्यनाद्वयस्य चान्यतमत्वशरीर न तत्तस्ठान्दत्वावच्छिन्नत न्यतास्वन निवेश किन्तु द्वित्वन ताशजन्यताद्वयवृत्त्यन्यतमत्वे. न घा, तथाच निकन मेदप्रतियागितारच्छदक यदुदाहरणशानी यजन्पतावृत्तिद्वित्यादिक तदानपनिझपिनजनकतानवच्छेदत्व नोदाहरणविषयमहानीविषयतायामिति नाम्पाप्ति । पचिनु मानवच्छदकत्रिपयितामिशिएतयाविधजनकताया मुदाहरणशानाय जनताद्वयमिन्नन्वनि वेशानदाहरणाच्याति । स्थ पदचान्यतमजन्यतानिरूपितयीत्काशननकनापरमेव धन एव स्वा नवच्छेदकवियिताशून्यत्यनिवेशनसामखम्ये तथाविधजनकना शून्यत्वपयन्तविरक्षा व्यर्थत्यपि समाहितम् इन्दाहरणममुदायाति च्यातिमिया स्वानाच्छदाधिपषितायामुदाहरणशानीयविधि नाभिनत्य निवेश्य उदाहरणस्य सगृहोनुमशक्यत्वात् हेदाहरण समुदायान इतुमानजनकनानवच्छंदकवियिता यवमत्या- चारशविषयताविशिष्टजनकनाशुन्यत्यनिरेश घ स्वानयच्दकन्दा दरणवियितायिशिरोदाहरणानीयजनकनामित्र हेनुश नजनक नापान ताश विशयिताविशिष्टतथाविधज्ञनकतानाध्यस्यामा पेनातिध्यापनकाशादिति । पय प्रागुननाशास्वियादिष पेऽयुदाहरणमप्रदाय मागुनभिनयसम्बन्धन सामान्यतो प्रिय अधयवप्रकरणम् । ঘিষাবাহানাহালনাগামুহুগেয়ানরামি নি ৪র্মীয়মান ময়ু। সথ লনকরযােনমাৰ নিৰাবৃনময় ভালো छानीयजनतादयस्य वित्नेन प्रवेशे तादृशान्यतमत्यरूपमद- সংবাদনবিনেমেৰিবাৰিবাৰহ্মঘবরন্ধে প্রিক্ষানবিঘরগুঘাঘৰমুৱাহৰংগৰ মবিয়ায় कत्वमनिघेश्यापि বার্তাঙ্গয়াদিম্বিয়াতে নায় নারি। বাগস্থ থামুনবিঘাষা- সন্ধরাযয়-ব্যাথগ্নিগামদন, বথায়ী তােয়ালীখলনারিনাহামযানিনাইক্ষমাধা বাজে বাধা কেবিবন্ধন ও নিকা পয়ন বায়মাবাশ্বার হামিহির বর থাঃ- ঘাষগান লিবান্নামবাগান বগাযোংনাহা- থানাবনাঘমালামাথা, হালনাগণ যানবনথিযরাঞ্চায়যোবায় ধারাবাবি বযানীববিবাথৰধান্তঘেষবাৰৰণাৰেথা ব মান। ন যনাথবাবধবাবিলি: লাঞ্ছিনীয়-চুয়াডাঙ্গাযষন साधर्मशिशिएपिपयताथयवर्णसमुदायायायियक्षणानोकाम्याप्स्य. নিঃস্বামী এর যাদু বাস্তবতাবিদার যযামানাযঘসাঘামাৰ निरचोमय- যন মায়াময়্যার ইমু ॥ ৫৪ গ.gয় মারয়ান । না বিধবাবিনি। এ গী খা ৪ নাম্বারঘিহিছােবনাথবন্ধ ঘশ্বামিয়ানাঘানান ব্যাথা দি যাব যা ব্যাথায় ব্যাঘাথমিছত্যন ল গাই হথা শুনলে মাথাবধাবাইল মায়া বিবিধgযাগদান নবধায়ার প্রিলিঃ। যদি নাঘাঘটোখাঘোননশ্বাস ॥ নবনিমখাবযানব যাএাথায়ঃ ৪ রাবাহানশানব ন যুবিধাঃ अनुमानगावाधर्या' प्रोडपत्रेषु उपनयजन्ययोधे उपनयार्यध्यातिशरीरघटसाध्यस्प धर्मिता. घच्छेदकाप्रवेशात निगमनजन्ययोधे च साध्यांशे हेतुशानशाप्यत्वस्या- धिकस्य भानात् अन्यथा पक्षनायच्छ कान्तर्भाधेऽप्यनुपङ्गपानि स्तारात् इत्युदाहरणमात्रानुमरणम् तदापि उदाहरणजन्ययोधे भापत्य न विधेयतावच्छेदकतया भासने अपितु शुद्धयद्वित्वावध- च्छिन्नयस्यमेव सफलहत्वधिकरणे भासत इति प्राचीनमतमनुष्य स्य इति भट्टाचार्यकोच। यधाम शुद्धसाध्यतापच्छेदशवच्छिन्नत्त यदि साध्य. सापच्छेदभारतिरिक्तरनरच्छिन्नर तदा विशिमविशिष्ट इत्य. स्य चैयर्यम् उपनयजन्यवोधीयसाध्यप्रकारताया हेतुन्या. पकत्वेनाप्यघच्छेदात् । न च उपनयजन्ययोध साध्यतावच्छेदक पप ध्यापफतावच्छेदकत्व भासत इति तदीयसाध्यप्रकारताया सा ध्यतावच्छेदकातिरित्तानच्छिन्नत्यमक्षनमेवावच्छेदकतारच्छेदक साधारणावच्छेदकत्वानुपगमादिति याच्यम् तथासत्यग्रे उदाहरणजन्यधोधे व्यापकत्वमानानीकर्तृमाचीनमते दीधि. तिकारीयोदाहरणातिव्याप्तिदानसनमनस्य सन्दर्भविरुद्धत्वायत्त । उदाहणजन्यवोधस्य साध्यतावच्छेदक एव व्यापकतावच्छेदकत्या घगाहितया तदीयसाध्यप्रकारतायां ताशातिरिक्तानवच्छिन्न- स्वस्वाक्षतत्वात् । अत पय साध्यतावच्छेदकनिष्ठनिरच्छिन्नापच्छे पक्ताकन्य तदित्यपि प्रत्युत्तम् । उदाहरणादौसाध्यांशे व्यापकाधमा नाऽस्पीकर्तृप्राचीनमतानुसरणस्य सन्दर्मविराधापत्ते साध्यताच. च्छकव्यापकतावच्छेदकत्वमानस्वीकारे चकिश्चियमविशिष्ट इत्य स्य पेयापरी, उमयथा निगमनातिध्या तत्र हेतुशानशाप्यत्यस्य मितावच्छेदवमया सरूपत पर पहियादीनात् । सखण्ड साध्यतायच्छेदस्यले प्रतिझायामच्याप्तश्चेति चेत् साध्यताप छातिरित्तानच्छिन्नत्यं साध्यतायछदकनापर्याप्त्यधिकर. जरूपपर्यातायहरकताक्त्यमेव वा शुद्धसाध्यतावच्छेदकान्छि मत्वम् तथा चोदाहरणजन्ययोधे साध्यांश व्यापकत्यमानेऽप- च्छेदकतापच्छेदकत्यमते साध्यतावच्छेदकांश व्यापकतावच्छेद। कायभाने या उदाहरणातिव्यामिन सम्भवतीनि प्राचीनमतानुस रणम्मच हेनु-यापर साध्यसमानाधिकरणहनुमा-पक्ष त्याका.
अवयप्रकरणम् । १७१ रकोपनयजन्यबोधीयसाध्यप्रकारतायां निरुतशुअसाध्यता च्छेदकावच्छिन्नत्वविरहादेवोपनयधारणसम्भवात् किञ्चिद्धर्म इत्य- स्य पैयर्यमिति वाच्यम् साध्यवदन्यात्त्विरूपपर्याप्तिबोधको. पनये स्वरुपत एव साध्यतावच्छेदकमानात् तादशोपनयवारणा- यैव तत्साधषपात । न च साध्यवदन्यावृत्तिवरूपयातेरनुमित्युप. युक्तधमते पहिमानेय धूमयानित्याफारकोदाहरणस्यैव प्रक. तोपयुक्ततया यो यो धूमवान् स पहिमानियाकारकोदाहरण. स्यानुयोगित्वेन तत्र व्यापकायमानाभिधानमसातमिति बाध्य. म एतन्मतमाश्रित्य दीधितिकारेणोदाहरणाव्याप्तिता नतु व्या. पकसामानाधिकरण्यव्याप्तिविशिष्टहेतुमत्यवोधकोपनयस्वीकतम तेनेत्यायेदयितुमेय तथाभिधानादिति फेचित् । मध्यास्तु हेतुल्याएकापच्छेदयाहित्यापच्छिन्नसमानाधिक रणहेतुमापक्ष उन्याकारकोपनयजन्ययाधीयसामानाधिकरण्यवि. शेपणीभूतयहित्यप्रकारतायो गिरतासुद्धसाध्यतीयच्छे काय. च्छिन्नत्यासत्वेऽपि व्यापकतायच्छेदकधर्मितावच्छेदकवाहित्यत्रपट. कीभूतपहीतरावृत्तित्यघटकेतरत्नविशेषणीमूनयहिप्रकारतायो शु. असाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नत्यस्याक्षततयोपनयातिप्याक्षिप्रसाइति तद्वारणाय किश्चिद्धर्मविशिष्ट इत्यस्य सार्थक्यम् । नव घ. हित्यत्ययटकेतरांशे इतरत्वत्वं धर्मितावच्छेदकीकृत्येय पानात् किञ्चिद्धर्मविशिष्ट इत्युपादानेऽप्यतिव्यातिारेति वाच्यम् ता. दात्म्यसम्पन्धापछिनप्रतियोगितात्वसम्बन्धेन यहीयवदति स्वस्यैष पहिस्पत्यघटकत्वात् । नच तथापीतरत्यांशे भासमान- साध्यतावच्छेदकसम्यन्धानच्छिन्नन्धविरक्षादेघोक्का- तिव्याप्यसम्मय इति वाच्यम् प्रतियोगितासम्बन्धेन पहिसाध्य. कोपनय एव सम्मवादिति प्रा। फेचिनु अपम्पदस्थाननुपरपक्षे शुद्धसायतावच्छेदफायच्छि. अत्यमनुपादायोपनयवारणार्थे किश्चिधर्मविशिए स्पेय नियेय. मनुपरपक्षे तु किश्चिदपिशिष्ट इत्यनुपादाय पाध्यतायचछेदका. पउिभायमेय नियशनीयमिति पक्षद्वयाभिप्रायेण विशेषणदपम् । नवमनुपलपक्षे तु निगमने यतिव्याति: सम्मयतीति पांच्यम् । तत्पले निगमनातिव्याप्तियारककारस्प फेथिदिरयान स्वपमे. प्रकारताया १७२ अनुमानगादार्या कोडपत्रेषु योत्तरयादिति वदन्ति ॥ १५ ॥ सत्यन्तस्यावयवाघटकन्यायान्तर्गतत्यपरतया इत्यन्तस्थायमा. दिनिगमनान्तमागस्य च धारणाय तदिति शिरोमणिः । भवायमाशय । एतलक्षणघटकन्यायायययस्वशरीरे उभयघट फमागवयाघटितत्य न नियेशनीयम् भनितिरित विषयकत्वनियेशमेने प तादृशभागद्वयसमुदायातिव्याप्तियारणात । न च शब्दमानस्यैव साम्दयोघजनक्तया तजनकत्वमत्र जनकमानविषयत्यमेव घाच्यम् तारामागतयघटितसमुदायविपयशानमप्येकदेशप्रति शाविषयकत्वन तथाविधयोधजनकमिति प्रतिज्ञाहेतुसमुदायाति प्रसाइति वाच्यम् ताशयोधजनकतावच्छेदकीमूतयत्किञ्चिदेक शानपिपयतानिरूपकवर्णसमुदायत्यस्य विपक्षणीयत्वात न च तार शवर्णसमुदायस्य ताशवर्णत्यव्यापकसमुदायाय नाञ्च प्र तिशादेवादिसमुदायाधमपीति तासमुदायेऽतिप्रसङ्ग एयेति ता हशमागदरायटितत्यमयभ्य नियमिति वाच्यम् अनतिरिक्तपदसा. क्याय ताशयत्किञ्चिदेशानपिपयताशारियर्णत्यसमनियतस मुदायत्वमेय निवेश्य प्रतिमाहेरवादिसमुदायत्यस्य पारणीयत्वात् । समानार्यकप्रतिशवयादविषयपरिकशिशानयिषयताधययर्ण त्यसमनयत्यस्य ताराप्रनिहायरीप्तपमुदापत्ये सत्वेऽपि म सतिः तदुमयावायपि प्रतिगाव्ययहारात अपि तु प्रतिझकदेश. स्यापि ताशयोपनिष्ट दिसम्बन्धियुद्धियायच्छिमनिलपिनशन- पतापच्छेदकीमतपरिकशिक्सिमुहानविषयताप्रयवर्णसमुदापत्यमा दय प्रतिधारयासत इति प्रतिशायघटकरय प्रतिक्षामात्राघटत्य पा निमिति महायागोकम् । अपमारा प्रतिष्ठापटश्याविशेषणनेय परदेशातिम्याप्ति पारणसम्मन समनपायघटरप्यापरवनियेशी व्ययं केपल्ल्या प्यत्पनियशेनेय प्रतिसादेतुसमुदायधारणसम्मवादिति चेदशा- समनपस्यपटरम्यापरवानियत पर्यतो पहिमान् पर्यतो पहि मान् रति प्रतिकार पविषयज्ञानमादाय पयंतो पहिमान पर्पत इति प्रतिहामाणे प्रतिवाटितसमुदापारमोऽति- प्यास्मिाररासमुशायायस्यापि লাথিরাথায় पात् । न प समानाकारप्रतिज्ञानपे प्रतिधारयस्प स्ययर्मयाहीर अवययप्रकरणम्। १७३ तत्वेन प्रतिकदेशघटितसमुदाये प्रतिक्षायघटकत्यामावादेव नाति. ध्याप्तिरिति वाच्यम् ताशप्रतिज्ञापस्थ प्रतिज्ञाचाहीकरमते पर्वतो पहिमानित्यादिप्रतिज्ञाया अपि प्रतिशाद्वयात्मकप्रतिशायद कत्वेनासवदमिया प्रतिक्षयाऽयर्टिता या प्रतिक्षा सदघटकत्वस्यैव प्रतिज्ञाद्यघटकत्यपदेन विवक्षणीयनया उक्तसमुदाघेऽपि तत्सत्त्वा- तु प्रतिक्षात्यपर्यायधिकरणाविषयकप्रनीतिविषयतावच्छेदकधर्मः भिन्नत्वरूपप्रागुक्तप्रतिज्ञायघरकत्वस्य तत्र सत्याच । न च सर्मः नेयत्यनिवेशेऽपि यत्किञ्चिज्ञानपदेन प्रतिकदेशविषयकशानमा. दायोकातिव्याप्तितादयस्थ्यमिति पाच्यम् भन्यूनानतिरिक्तविषय- कयोधनिष्ठजन्यत्तानिरूपितपत्किञ्चिजनकतावच्छेदकीभूतयत्किञ्चि- ज्ज्ञानीयविषयताश्रयवर्णत्वसमनियतसमुदायत्वविक्षनेश प्रति. झाप्रतिक्षकदेशमानविषयकशानमादायातिव्यानिवारणसम्भवात् एतेन समानानुपूकप्रतिज्ञादयस्य लक्ष्यत्येऽपि विभिन्नानुकि. प्रतिसाद्वयस्यालक्ष्यतया तपातिग्याप्तिस्ताइशप्रतिशाद्वयविषय. फशानीयविषयतामात्रस्यैव ताशयोधजनकतावदकरवादित्यपि समाहितमिति ध्येयम् । केचितु ताराविषयताश्रयवर्णत्यव्याप्तसमुदायत्यनिये . तिकशेऽतिच्यामिरतो व्यापकस्यनिवेश पभिप्रायेणाह नचे. स्यादि । प्रतिज्ञापघटकरयनियेशनपर्यज्ञ पस्तुत रयादिना स्थ. यमेव दास्यतीत्या तन्मन्दम | ताशयिषयतापपर्णत्वव्यापकस्यनिये दीधिति कारोक्तप्रतिज्ञापघटकरयविशेषणस्य प्रतिक्षाफदेशातिध्यातिधार- कतया सार्थक्यसम्भये सत्यत्र व्यापकरणं निवेश्याने तय. घ्यदानस्य सन्दर्मविरखस्यात् ॥१६॥ अथात प्रतिशामात्राघटकावनियेशे उदाहरणपटकष्ठिमानिति मागेऽतिम्यातिस्तत्राप्यन्यूनानतिरिकविषयकप्रतिज्ञामानजन्ययोध- निष्ठपहिसम्पन्धियुधिरपायनिजन्यसानिरूपितजनकत्यस्य प्रति- हामानावटकरयस्य च सत्यात न घ प्रतिकात्यायोप्यधि. फरणाविषयकप्रतातियिषयतापरणेदकधर्ममिन्नत्यरूपप्रतिमामात्रा- घटफरयमेपत्ता नास्तीति पाच्यम् प्रतिज्ञापपर्यायधिकरणावि. থমবারোধাষাযষ্টকর্মমগ্নশ্বমাবনায় तन अनुमानगादार्या झोडपत्रेषु निवेशे तेनेघ हेतुधारणसम्मवादन्यूनविषयकरघदलवैयोपतिरत' प्रतिझावृत्तित्ये सति प्रतिज्ञात्वपर्यायधिकरणाविषयकप्रतीतिवि- पयतापच्छेदको यरतदन्यत्वस्यैव प्रतिक्षामात्राघटकरवपदेन विपक्षणीयतया उदाहरणकदेशेऽपि तत्सम्मवादिति । अत्र केचित् । फलोपधायक्यरूपजनकत्यनिवेशनेनैवोदास रणेकदेशवारण सम्भवतीनि तदभिप्रायेणैय प्रतिमामात्राघटकत्व नियेशितमित्याहु । अन्यूनानतिरिक्त विषयकवोधोपधायकत्यरूपजनरत्वस्य प्रतिक्षकदेशमाप्रविश्यकशाने यमत्वेन प्रतिसक्देशेऽप्यतिष्याप्ति पारणसम्मधा प्रतिक्षामात्रघटकत्यविशेषणस्य धैयर्यापत्ते । परेतु एतत्कल्पे धूमावालोक्यान् पर्वतो महिमान्धूमादित्यादि स्थलीयहत्यययय य उदाहरणकदेशातिव्याप्तिरस्त्यवानिमार एप तद्वारणसम्मवादिति माहु प्रतिशामात्रायटरवमयति याशारोऽनास्थायामियपि कथित् ॥१७॥ प्रतिशामात्रजन्ययाघनिष्ठधूमयिशेपितहेतुस्वविषयकशाब्दत्याय निशरणधूमादित्यादिविषयकहानविषयतामादाय घटके घूमादारोश्यान् परंतो घहिमान् धूमारित्याविस्थली पदेतायतिव्यातिरतोग्ननिरिक्त विषयायाधनिष्ठपक्षतावच्छेदकाव रिटनविशेष्यासायतायच्छेदकविशिष्टपैशिष्टवावगाहित्यरूपा- म्यूनाधिपपरयायच्छिन्नजन्यतानिरूपितजनस्तापच्छेदकपरिकशि ज्वानपिपतानिरुपक्यणसमुदायत्यमेष नियेशनीयम् तथा चा पयवाघटत्यस्य वैयमित्याराशायययाघटत्यननायययस्यपर्या पपपच्छेदकीमूनयविञ्चिधर्मग्यापरविषयताशयत्यहानतिरया पटिनमेोऽम्यूनानतिरित विषयकोषजनस्तार्या निवेशितो मायायैन। न च महनपरे प्रहतसाध्यशिष्टायगादित्यरूपान्यूनविश्य फरयायरियम्य जग्यता नियोपि प्रतिहस्य पाहमानि वि मागातिन्यासितादयस्प्यमेय सादेशीयजन्यतापामपि पर्वतस्यापम्सिनपिपनानिमपितरियापीयममारतारापक पाम्पमपिपपपापापरिनिरयसयादिति तद्वारपतपेयायपपायर- कोयत्य सायसम्मन पथ यमुकमिति पायम थवयवा- अवयवमकरणम्। १७५ पक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितसाध्यतावच्छेदकायच्छि- नप्रकारतात्यावच्छिन्नावच्छेदकताकजन्यताया एवान्यूनविषयक- स्वावच्छिन्नजन्यतापदेन विवक्षितत्वादेकदेशीयजन्यतायाश्चातथा- स्वादन्यथा प्रकृतपक्षविशेष्यतानिरूपितहतसाध्यप्रकारतानिष्ठाव- च्छेदकताकरवप्रकृतसाध्यप्रकारतानिरूपितमतपक्षविशेष्यतावच्छ- दकत्वयोरेकतरस्य जन्यताविशेषणत्ये धूमनिष्ठहेतुत्वपक्षकधूमह. तुकयोहेत्ववयवयोरतिव्याप्स्यापत्तरिति ध्येयम् । अथावयवाघटकेत्यस्योक्तार्यकत्येऽन्यूनविषयकत्वदलं व्यर्थम् धूमादालोकवापतो घहिमान् धूमादित्यादो हेतुविषयकज्ञानत्वा. पच्छिन्नजनकताया अवयवत्वपर्याप्त्यवच्छेदकाभूतयत्किञ्चिद्धर्मव्या. पकविषयताकान्यं यत्प्रतिज्ञाघटकधूमादिति भागविषयकशानं त.' इत्तित्वेन लक्षणाघटकतया ताशजनकतामादायोक्तस्थलीयहे. त्वषयवातिव्याप्त्यनयकाशात् । न च हुताशनादालोकवानपर्वतो द्रव्ययान्वहरित्यादौ परित्यानुपूर्वीक्षानजनकताया अवयवत्व. पर्याप्त्यवच्छेदकीभूतपरिकञ्चिद्धर्मव्यापकविषयताकान्यं यत् प्रति. शाघटकहुताशनादिति-भागविषयकज्ञानं तहत्तिमिन्नत्वेन ताश- जनतामादाय हेत्वषयवातिव्याप्तिवारणाय तस्य सार्थक्यमिति चाच्यम् हुताशनशानज्ञाप्यालोकवपर्वतत्वावच्छिन्नपक्षकद्रव्यसा- ध्यकस्थले बढेरालोकवान्पर्वतो द्रव्यवामित्याकारिकाया अपि प्रति- सम्भवेन प्रतिज्ञाघटकचहरिनि-भागविषयकज्ञानवृत्ति - विन तादृशजनकताया लक्षणाघटकतया तादृशजनकतामादाया. तिव्याप्त्यनयकाशादिति चेत् । अत्र कंचित्-महानसीयवहेरालोकवान् पर्वतो चरित्यादी परित्यानुपूर्वीशानवावच्छिन्नजनकताया अवयवावपर्याप्यवच्छेद. कीभूतयत्किञ्चिद्धर्मव्यापकविषयताकान्यं यत्मतिक्षाफदेशविषयक महानसीयवद्वेरित्यानुपूज्ञानं तदवृत्तित्वेन ताशजनकतामादाय घरिति हेतादतिव्याप्तिधारणायान्यूनधिषयकस्वदलसार्थक्यम् ।, महानसीयवरित्यानुपूर्वीज्ञानोत्तर ज्ञानप्राप्यत्व बहीयमित्याकार- कयोधस्य सर्वानुमघविरुद्धतया परित्यानुपूज्ञानत्यापच्छिन्नज- नकताय ताटशहानातित्वस्यासतावादित्याहुः । तश्चिन्त्यम् । पनु निरूपितत्यसम्यन्धापच्छिन्नप्रतियोगिताकधूमाभाववहे. झाया:
अनुमानगादार्या फोडपञ्चेपु तुत्वविशिष्टपर्यतत्यायच्छिन्नपक्षकद्व्यसाध्यकस्थले ताशपायो. धक्तदादिपदघोटतसदन्यवान् धूमादित्यादौ धूमादित्यानुपूर्वाशा- नजनफनायास्तादृशमातशादिघटकयस्तुधिषपाशानावृत्तित्वेन ता. मादाय इत्यवश्वातिव्याप्तिधारणाप तद्दलमिति । तनुच्छम् । शानजन्यज्ञानविषयतात्वसामानाधिकरण्येन धूमा भावस्य पक्षताच्छेदकघटकन्ये तारशविषयतात्वसामानाधिकर. ण्येन धूमकोटिकसशयस्य प्रस्तपक्षे प्रकृतसाध्यायगाहिनिया निवर्यतया हेतुजन्ययोधस्य ताशसशनिवर्तकत्येनानतिरि- तविषपत्याभावादतिव्याप्त्यनघकाशाताविषयतात्यावच्छेदेन धूमामावस्य पक्षतायच्छेदघटकत्वे च प्रतिज्ञाप्रतिपाद्यविशि पार्थाप्रसिदपा तारपाक्पपशफ्स्य न्यायत्याभावादधातिव्या फ्यसम्मवाद । नव्यास्तु घूमस्याप्यवद्धतुत्ववदालाकवान्पर्घतो घहिमान्धमा दित्यादी इत्यययवातिव्याप्तिधारणायान्यूनविषयकत्वदल हे. नुत्पत्यावच्छेदेन धूमव्याप्यवस्थाप्रसिद्धया हेतुत्वत्वावच्छेदेन धूमव्याप्ययत्वस्य पक्षनायच्छेदवघटक चे न्यायपासम्मपि हेतुत्यत्वसामानाधिकरण्येन धूमव्याप्यवरस्य पक्षतावच्छेद फ्यटक्तया तत्सम्भवात् । हेतुत्यसामानाधिकरण्येन धूमीयत्या. भायफोटिकस्य हेतुत्य धूमीय नवैति सशयस्य प्रतिक्षाप्रतिपाद्यविशि धार्थविषयनिधयानित्यत्वेपि तुत्यवसामानाधिकरण्येन धूमी पत्वप्रकारकतुजम्पयोधस्य तादृशमरायानिवर्तकतया हेतुजन्य बांधेनतिरितविषयकन्यस्य सत्त्वादिति प्रादु । घस्तुतस्तु प्रमेयनिष्ठ हेतुत्य प्रमय प्रमेयात् हेतु प्रमेयनिष्टहे तुम्यवस् प्रमेयादित्यानुपूकारस्शानत्यायच्छिन्नजनानाया ময়ষণাযযাদাপ্রাণবিষনাশ। नाचित्यमक्षतमेव प्रमेयनिष्यवेतुरवामित्यानुपूज्ञानजनपनाया भिमावात् । पयमुनस्थायहेतुज-ययोधाननीनविषयकत्यमक्षा मित्युस स्थलीयत्ययययातिव्याप्तियारणार्यवान्यनविषयकत्वादर मा. पश्यमान च तथाप्यन्यूनानतिारतविषयस्योधनिष्ठजन्यता. निरूपितजनतानियेदो उक्त स्थल प्रतिज्ञायामप्यातिनादयस्यमिति पाध्यम् भन्यूनानतिरिक्तविषयक्योधे मुरुपायोप्यतामयन्याय अवययप्रकरणम् । स्थापि निवेशनीयत्वादिति। एतेनावयवत्वपर्याप्त्यवच्छेदकेत्यादिकमनिवेश्य प्रतिक्षात्वपर्या- प्स्यवच्छेदकोभूतयत्किञ्चिद्धर्मविशिष्टव्यापकविषयताकान्यज्ञानाय. तित्व कथ न निवेशितम् वाचतच धूमादालोकवान् पर्वतो वह्नि- मान्धूमादित्यादौ हेतावतिव्याप्तिवारणसम्मवादिति केपाश्चित्प्रल. पितमप्यास्तम्। तथासति प्रतिज्ञाहेत्वन्तभागवारकतयानतिरिक्तविषयकत्व- दलस्य सार्थकत्वेपि अन्यूनविषयकत्वदलवयापत्तेः । प्रतिज्ञात्व. पर्याप्त्यवच्छेदकेत्यादिविशेषणेनैव हेत्ववयववारणादिति युक. मुत्पश्यामः . परेतु हेतुत्वं चाच्यप्रमेयत्ववत् प्रमेयत्वादित्यादिन्यायान्तर्ग. रहेतापतिव्याप्तिधारकमेवान्यूनविषयकत्वदलं तज्ज्ञानजन्य शाब्दयोधस्थानतिरिकविपयकत्वात् तज्ज्ञाननिष्ठजनकतावदध. यस्वपर्याप्त्यवच्छदकीभूतयत्किशिधर्मव्यापकविश्यताकान्यज्ञाना- मृधित्वस्पचे सत्यादिाते वदन्ति । नन्तरकल्प रमाधवः पूज्यो माधवत्यादित्यादिस्थलीय--रमा- धनः पूज्य इति प्रतिज्ञाघटक-माधः पूज्य इत्यादिप्रतिक्षायामव्या- तिः माधवः पूज्य इति प्रविशाविषयकज्ञानत्वावच्छिन्नजनकताया अ. घयवत्वपर्याप्त्यवच्छेदकीभूतयत्किश्चिद्धर्मव्यापकविषयताकान्यं यत् रमाधवः पूज्य इति प्रतिक्षाघटक-माधवः पूज्य इति भागविषय. कशानं तवृत्तित्वात् । न चावयवत्वपर्याप्त्यवच्छेदक इत्यत्रावय- घरचं प्रतिशाधघटकरवाघटितमेव वाच्यम् तथा च रमाधयः पूज्य इति प्रतिक्षाघटक-माधव. पूज्य इति भागस्यापि प्रतिज्ञाधघटकत्या. घटितावयवत्वसरमेन तद्विपयकशानस्थापि तारशयिषयता. कान्यत्वाभावादिति वाच्यम् धूमादिति-हत्ववपवातिव्यापिता- दयस्थ्यादिति चेदेतदस्वरसेनेद वस्तुतस्विरयादिकल्पान्तरमुक- मित्याहुः। पक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितसाध्यतावच्छेदका. पच्छिन्नप्रकारताकत्वमेवान्यूनविषयकत्वम् । अथ पक्षतावच्छेद- कावच्छिन्नविषयताकत्ये साध्यतावच्छेदकाचब्धिमप्रकारताक- स्वमेवान्यूनविपयफायमिति कथं नोक्तम् । न च पक्षतावच्छेदका- १ अनुमानगादायो मोडपत्रेषु घन्दिनविशेष्यतानिवेशस्याघश्यकत्ये हाने तनिरूपकत्व. 'निवेशमुपेक्ष्य प्रकारतीयां तनिरूपितत्वनिषेशे गौरवाभायात्र दोष इति घाच्यम् लाघवामावेपि माने तनिवेशसंमये तमुपेत्य प्रकार तायां तनियशस्य अन्धकारीयरीतिविरुदत्वादिति चेन्न धूमादालो. कपातो पहिमाघूमादित्यादिन्यायान्तर्गततायतिमाप्तिया रणायान्यूनविषयकरयायच्छिन्नजन्यतानिवेशस्यावश्यकत्ये अन्य ताया पक्षविशेष्यकापायच्छिन्नत्यसाध्यप्रकारकत्यावच्छिन्नत्व पोर्नियेशापेक्षया पक्षविशेष्यतानिरूपितसाध्यप्रकारकत्वायच्छिन्न स्वनिनिय लायवादिति ध्येयम् ॥१८॥ अनतिरिक्तविषयकश्य पक्षतायच्छेदकायच्छिन्नविशेष्यता. নিজাববাষ্টকাথাকাংকাথাযহাব पिम् । तदध ताशप्रकारताशालिनिन्धयत्वव्यापक प्रतिय. অঙ্কলিথিবমানববধর্মবিষয়ক্ষথিয়- শহাব। বস মাঘসাঘ নিগাথাৎকায়ান घेश्य स्वरूपसम्पन्धरुपायच्छिन्नत्यनिषेशेऽन्यूनविषयकायदलये. यया । धूमावालापयापर्यता पहिमाघूमादित्यादी तुजन्यको: यस्य तारनिधयत्याच्छिन्नप्रतिपन्धकताकान्य-देतुत्य धूमीपं मयेति-सशयप्रतिपन्धकरयेनानतिरिक्त विषयकरयामायादिति भ. हाच्यार्यगोतम्। मय उत्तस्थलीयमशिवाजन्ययोधेऽपि ताशप्रतियताका• म्य- धूमीप) मयेति-सशयमतिपश्रयेनानतिरिक्तविषयक ग्यामापादेयोपस्थलीयमतिछायामप्याप्सेरसम्मयेनाम्यून पिण्याय दलयेपोमिधाममनुयामिति चेत्, বায়েনিঘাবাঘরখাবিয়াঘাট भीभूतरुपपिशेयताएयायमिपंशनांतातियाशिशरणसंभया. বিনি। যুব বায়েবিদারুমিল্লামা অযত্বীয় স্বার্থবি ইলাসিয়ালো पारविषय सागसमये परमेयम्मुन्तमिति था. पम् निदर भुगपपिरापतापहानीमुष्पविशेष्यतापछि. पानिपानियाशिशरणसमपादिति ध्येयम् । मए पा REATERIAशीतग्यतापले.
अवयवप्रकरणम् । कविषयताशून्यत्वं शानेऽनिधेश्य जन्यतार्या ताशसंशय. प्रतिवन्धकतावच्छेदधिषयरवानवच्छिन्नत्यनिवेशेनवावच्छंदकता. पच्छेदकसाधारणावच्छेदकत्वानहीन्मते पक्षविशेष्यत्वावच्छि. अजन्यतामादायोक्तप्रतिशायर्या लक्षणसमन्वयानाव्याप्तिरिति । नच तथापि तारशनिवेशे निगमनेऽतिव्याप्तिस्तारशप्रतिवध्यता- शुन्यो यो शानशाप्यत्वादिसंशयस्तनिवर्तकतावच्छेदकमुष्पवि. शेष्यताशून्यत्वस्य निगमनजन्यवोधे निरुक्तप्रतिबन्धकतावच्छे. दकविषयतानवच्छिन्नत्वस्य च जन्यतायां सत्यादित्यनतिरिकत्व- दलनिवेशोऽपि कार्य इति वाच्यम् साध्यतावच्छेदकपर्याप्त्यवच्छे- दकताकप्रकारताया निवेशात् साध्यतावच्छेदकपर्याप्त्यवच्छेद- कताकप्रकारत्वावच्छिन्न प्रतिवन्धकताकप्रतिवध्यताशून्यताशमान- शाप्य-हिमानचेति-सशयप्रतिबन्धकतावच्छेदकमुख्यविशेष्यत्वा. दिशून्यत्वस्य निगमनजन्यवोधेऽसत्वादिति ध्येयम् । केचित्तु इतरभेदानुमापकलक्षणस्यावच्छेदावच्छेदनानुमित्य- नुत्पादप्रयोजकाव्यातिरूपदोपापेक्षया विशेषणचैयर्यरूपदोपस्यैव बलवत्वादिति वदन्ति। পর বিমাৰ হবাগ্রহী বিশ্বব্যাথসবিয়খ फत्वाप्रसिद्धिरुका सा न सहच्छत्ते घहिरवृत्तिरिति-शानीयप्रतिय- Fधकताया पर तारशनिश्चयत्वव्यापकत्वादिति तु माशङ्कनीयम् उकरीत्या ताशप्रतिवन्धकत्वस्य प्रसिद्धत्वेपि असम्भवाधारणा. दप्रसिरिकयनेन तस्यैव सुचितत्वात् । वस्तुतः पक्षतावच्छेदक. लाध्यतावच्छेदकोभयाप्रवेशे' साध्यनिष्टप्रकारताकनिश्चयत्वस्य घहिमान्द्रयवानिति-निश्चयसाधारणतया तारशनिश्चयत्वस्य कस्या. चिदपि प्रतिवन्धकतायामसरन पहिरवृत्तिरिति-शानीयप्रतिय. न्धकतामावायापि न प्रसिद्धिसम्भवति ध्येयम्। पक्षावच्छेदकावछिन्नविशेष्यतानिरूपितसाध्यता. घच्छेदकावच्छिन्नमकारवाशालिनिश्चयत्वव्यापकप्रतिबन्धकतानर- ब्छेदकविषयताशयत्वविवक्षणेनैव सामअस्ये गुरुतरनिधशा व्यर्थ इति । न च इदो ययभायवानित्यादि-प्रतिक्षायाममाप्तिः अपच्छिन्नप्रतियोगिताकत्वसम्बन्धेन रहित्यविशिष्टामावविषयक- निश्चयत्यनेष प्रतिपातगोमानिधान-यो प्रतियघतात. अथात्र अनुमानगादार्या कोडपत्रेषु यच्छेदकीभूतयहित्वावच्छिन्नविषयतासस्यादिति वाच्यम उक्तप्र. तिवाजन्ययाधीयचहिविषयताया अपि वह्विज्ञानं जायतामिती छीयप्रतियन्धकमात् । न च प्रतिवन्धकतानपच्छेदकीभूतनिरः वच्छिन्नविषयतामादायासमन इति वाच्य छाने ताशाविषयताश न्यत्वमनिवेश्य जन्यतायां तारशरिपयत्वानवच्छिन्नविनिवेशेनैव निरवच्छिन्नविषयतामादायासम्मयवारणसम्मवादिति सुधीभिर्मा, ग्यम् । इत्यज्ञाननिरिकविषयकत्वघटसाध्यतावच्छेदकाय च्छिन्नसाध्यविशिष्टपक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविषयतायां स्वनिष्ठत्व निवेशेनैव न्यूनविषयकदर्शितहेतुजन्ययोधवारणसम्मवे पृथगन्यून विषयकत्वनिवेशनमफलमित्यादि समाहितम् ॥ १९ ॥ ताराविषयताया स्वनिष्ठत्यनिवेशे निगमनादिजन्ययोधस्य हानशाप्यत्व दिशेषितसाध्यविशिष्टपक्षविषयताशालित्वनियमात् स्यनिष्ठनिस्तापिपयताशालिनिश्चयत्वव्यापकप्रतिवन्धताक्शाम प्राप्यत्यादिसशयान्यसशयाप्रतियन्धकतयाऽनतिरिक्तविषयकत्वाप- से चारत्याविति महाचार्वणोत्तम् । अपान्यूनविषयकायस्य पृथगनुपादाने धूमादालोकवान पर घेतो पहिमान्धूमादित्यादिस्थलीयत्ववयये दर्शितानतिरिचवि पयकप्रतिमामात्रजन्यवोधनिष्ठ-हेतुत्व घूमीयमिति-घोधायज. भ्यतामादायातिव्याप्तिः । न च तदुपादानेपि प्रतितार्थमात्राविष. यकयोधनिष्ठहेत्यर्थविषयकरयावछिन्नजन्यतामादायोत्तातिव्याप्ति? पोरैवेति वाच्यम् जन्यतायां तादृशान्यूनविषयकत्वाधीच्छन्न- म्यनियेशेनैव तद्वारणादिति । मैवम् स्थावच्छेदकीमततादृशविषयताशालिनिश्चयत्वय्यापक प्रतिबन्धकतावान्यसशयतिवन्धकतावच्छेदविषयतारान्यज्ञान ति यन्यत्य तनिरुपितजनकताविपक्षणेनेय दशितातिव्या- तिवारपसंमवात् । स्वपद जन्यतापर । दर्शितानविरितविषयकवा. मीपप्रशतपक्षविशेष्यत्यावच्छिन्नजन्यतानिपेशनेपोटातिव्याप्तिधा रणसम्मये प्रहतपक्षे प्रकृतसाध्यवैशिष्टयायगाहित्वम्पान्यूनधि. पपकरयनियशोध्य इत्याहुः २० महतदेनुराहतसाध्यासापयिशव्यापयविषयकत्व या तदन. विसिविषयकायमिति शिरोमणिः । यदपावच्छिन्नविरपितायत.
अषयधप्रकरणम्। हेतुतावच्छेदकावन्छिन्नहेतुधिशिष्टप्रकृतपक्षतावच्छेदकावच्छिन्नधि- पपकमिश्चयत्व प्रतसाध्यतावच्छवकावच्छिन्नलाध्यकानुमितिज- नकतानतिरिक्तवृति तद्रूपावच्छिन्नविषयकत्वमिति तु पर्यचसितम् । ताशच रूप तत्तचतुतावच्छेदकावच्छिन्नहेतुव्यापकसाध्यसामा कोइनाधिकरण्यत्व तत्साध्यतावच्छेदकावच्छिन्नमाध्याभावव्याप. कामावतियोगित्वञ्चति भट्टाचार्यणोकम् । अथात्र स्वरूपसम्बन्धरूपावच्छेदकरवनिवेशेनैवोपपत्ती अन- तिरिक्तवृत्तित्वरूपावच्छेदकत्वनिवेशो व्यर्थः । न च वृत्तिधूमका. लीनवहिसाध्यकधूमहेतुकप्रतिक्षायामव्याप्तिस्तत्र परामर्शधि- पयतान्तम्पातिवृत्तित्वविशेषितधूमविशिष्टपक्षविषयताशालिनिश्चय स्वस्यापि स्वरूपसन्धानुमितिजनकीवच्छेदकतयोक्त- स्थलीयप्रतिशाजन्यबोधे युत्तित्रविषयताशून्यत्यामावादिति वा. च्यम् यदूपावच्छिन्नविशेपितहेतुविशिष्टपक्षविषयतासामान्य *मनुमितिजनकतावच्छेदक तपायच्छिन्नाविषयकत्वविवक्षणे. नैवान्यातिधारणसम्मवात् । न च सामान्यपदस्य व्यापकतार्थक तयाऽनतिरिक्तवृत्तित्वनिवेशापेक्षया लाघवानवकाश इति वाच्य म् अनतिरिक्तवृत्तित्वरूपावच्छेदकत्वपक्षेप्रामाण्यशानामावादि- निवेशस्यावश्यकतया स्यमते तदप्रवेशेनैव विपरीतलायचात् इति चेत् । अत्र केषित् । अप्रामाण्यवानाभावस्य स्थातन्त्र्येणानुमितिहेतुत्व- मतेऽनतिरिक्तवृत्तित्वरूपावच्छेदकत्वपक्षेप्यमामापयशानाभावादिनि- घेशकृतगौरवाभावाद । न च तथाप्यनतिरिक्तवृत्तित्वनिवेशकल्प निश्चयत्वनिवेशस्यावश्यकतया गौरवमिति वाच्यम् सशवि निश्चयत्वविषयतातो भिन्नत्यमते सशयविषयताया जनकतानवच्छेदकत्वेन भवन्मतेपि निश्चयत्वनिवेशस्यावश्यफया. दित्याहुः । तश्चिन्त्यम्। अथ यद्रूपायन्छिन्नविषयताशालिनिश्चयत्वानुमितिजन कतानतिरिक्तवृत्ति तदपावच्छिन्नाविषयकस्यनिवेशेपि यद्पपदेन सायव्याप्यदेतुमत्पक्षतानवच्छेदकत्वमुपादायेवोपमयनिगमनयोची- रणसभवात यद्रूपावच्छिन्नविशेपितप्रकृतहेतुधिशिष्टमकतपक्षविषय तेत्यादिकाभिधानमनर्थकमिति चेन लायन तथाऽभिधानात पयताया . शक्यतया मा . अनुमानगादाघर्याः कोहपत्रेषु लघुधर्मावच्छिन्नप्रतियोगिताकामायनिवेशेऽभावप्रतियोगितावच्छे. वककोटी पर्याप्तिनिवेशकनगौरयादिति केचित् । पतु पत्र स्पलविशेष साध्यव्याप्यहेतुमत्पक्षविषयकपराम: शं एवं यदहरविशेषस्य मानं तत्र यद्पपदेन तदवरस्यापि धर्नु तदङ्घरव्याप्तिघाटनपक्षादिकतादृशस्थलविशेषीय- प्रतिज्ञायामन्याप्तिरतो ,यद्पावच्छिन्नविरोपिनेत्याद्यभिधानमिति । तत्तुच्छम् अनुमिती प्रतिसाजन्यवान्दयोधे च तदकरस्य नेन तवडुरयिषयताया अनुमितिजनकतानतिरिकत्तित्वाभावात् । तत्र प्रतिशाजन्ययायोऽपि परामर्शात्मक एव जायते इत्यभ्युपगमे तु प्रतिक्षात एव ग्याप्त्यादिमतीतावाकांक्षाविरदेण उदाहरणा. पनुत्थानासेन पायप्रयोगस्पैवासम्मवादिति । मयैतत्कल्पे सिपाधयिषाधीनन्यायप्रयोगानुपगंमेन , प्रतः पक्षे प्रकृतसाम्यवैशिष्ट्यावगाहित्वम्पान्यूनविषयकत्यधिरहादेव. नोदाहरणातिव्यातिः, हेत्वन्तमागे च सत्यन्तस्य न्यायत्वार्यकरबा. पातिच्यातिरिति स्वयमेवोक्तम् । एवञ्च व्याप्स्यविषयकत्वदलं नि. गमनमात्रवारकमेव तथा च यद्पावच्छिन्नविषयतेत्यायनमिघा- पानतिरिक्तवृत्तित्पश्चापदाय प्रशनपशसाध्यहेतुकानुमितित्वा. पन्टिनजन्यतानिरूपितजनकतापाः स्वरूपसम्बन्धात्मकावच्छेद कटावद्विषयतारन्यत्वं कथं नौकं तावतेय निगमनधारणसम्म पात् । निगमस्पतत्पदस्प प्याप्तिपक्षधर्मताधिशिष्टपरत्वेन निगम- नजम्परोधीयविषयतापा अनुमिर्तिजनकतापच्छेदकस्यात् इदो निधूमो निवंद्वित्वात यो यो धूमवान् स पहिमान धूमपाप कपहपमावाधावं तस्मानिधूमधान इयादिन्यायान्तर्गतनिगमने. पि नातिव्याप्तिः । अन्योतन्यायान्तर्गतोपनयनिगमनयोपैहिसा. माम्यामावत्वम्पप्रतिहेतुनावच्छेदकरूपेण हेत्वमानात पारच्छिन्नविषितमहततुविधिएमइतपक्षाविषयताशालिनिधय- स्यमनुमितिमनकतानतिरिक्तवृत्ति तपावच्छिन्नायिपयकन्या स्थामवतयोदनिगमनयारणमशक्यमेव स्वमते घोकनिगमन- अम्पोधेप्यनुमितिजनकतावदकविषयतायरयादेयातिव्यापयन. यावादिति । मम्यमले प्याप्तिायशिष्टहेनुशिष्टपावगादिहानस्यै- । थत्र अधययप्रकरणम्। . वानुमितिजनकतया पक्षवृत्तिसाध्यन्याप्यतुपरतत्पदघटितनिग. मनेऽनुमित्तिजनकतावच्छेदकविषयताशून्यत्वस्याक्षततया गमनातिव्यासिरिय इति नोक्ताकारः साधीयान् । अत एव पदूपावच्छिन्नविषयताशालिनिश्चयरवमनुमितिजनकतानतिरिक्त- ति तद्पावच्छिन्नविषयकत्वं कथं नोक्तमित्यपि समाहि. तम् उतक्रमेण निगमनातिव्याप्तवारत्वात् , स्वमते च यदूपाव छिन्नविशेषितहेतुविशिष्टपक्षविषयताशालिनिश्चयत्वमनुमितिजन- कतानतिरिकवृत्ति तद्पावच्छिन्नाविषयकत्वमिति यथाश्रुतदाधि- तिकारोक्तव्याप्तिविषयताशस्यत्वनिवेशाभिप्रायेणोक्तम् । परमार्थतस्तु-यपावच्छिन्नविशेपितप्रकृतपक्षविषयताशालि. निश्चयत्वमनुमितिजनकतानतिरिक्तवृाचे तपाधच्छिन्नाविषयकत्व- स्यैव व्याप्त्यविषयकत्वपदेन विवंक्षणीयतया यो निर्वह्नित्वादिल्या. दिस्थलीयमागुकव्यतिरेकिमिगमनेऽपि नातिव्याप्तिः। तत्र यदूपपदे- न धूमव्यापकचन्ह्यभावत्वमादायेवातिव्याप्तिवारणसम्भवादिति । तन्मन्दम् स्पातिविशिष्टहतुवैशिष्यावगादिवानस्यैवानुमिति- जनकत्वमिति नव्पमते निगमनस्थतरपदस्यापि साध्यव्याप्यहेतुम- स्पक्षपरत्वावश्यकावेन तन्मते पक्षवृत्तिसाध्यव्याप्यहेतुपरतत्पदय- टितनिगमनस्यैवानङ्गीकारात् । अन्यथा साध्यान्वितपञ्चम्यर्थे नि । गमनस्यतत्पदार्थस्यायोग्यतयाग्नन्वयापत्तेरिति सुधीमिर्विमावनी. यम् ॥ २१॥ यापक्षसाधिका पक्षे याशयाशविशिधार्थबोधिकार प्रतिज्ञाः सम्प्रदायसिद्धाःतादृशानां वोधानामन्यतमेनाप्यनिवर्यस्य संशयस्यानिवर्तको यस्तावतां योधानामन्यतमो बोधस्तजनकत्व- मिति शिरोमणिः । अधिकन्वित्यादिन्यायेन साध्यांशे हेतुशानहा- प्यत्वमवगाहमानेऽपिनिगमनादिजन्यबोधे प्रतिक्षाप्रतिपाद्यविशिष्टा- विषयकत्वस्याक्षततया निगमनाचतिव्याप्तिवारणाय यद्पावच्छि. पविशेष्यकतघ्पावच्छिन्नमकारकबोधानिवर्त्यसमानियतकत्वक पमनतिरिक्तविषयकत्वं विशेषणम् । तदर्थश्च ताशताश- "विशिष्टार्थविषयकनिश्चयत्यव्यापकप्रतिवन्धकतावच्छेदकविषयता न्यत्यम प्रतिक्षाजन्यबोधस्य स्वसमानाफारकानुमिती सिद्धिविधया प्रतिबन्धकत्वात् तारशानुमितेश्च सिपाधयिपाकालीनताशयोधा- F ૧૮૨ अनुमानगादाधर्या क्रोडपत्रेषु लघुधर्मावच्छिन्नप्रतियोगिताकामायनिवेशेऽभावप्रतियोगितावच्छे दककोटी पर्याप्तिनिवेशकृतगीरयादिति केचित् । यत्तु पत्र स्थलविशपे साध्यव्याप्यहेतुमत्पक्षविषयकपराम र्श एव यदगुरविशेषस्य भान तत्र यद्रूपपदेन तदड्डुरस्यापि धर्नु शक्यतया तड्कुरख्याप्तिघटितपक्षादिकतारशस्थलविशेषीय. प्रतिहायामन्यासिरतो ,यद्रूपावच्छिन्नविशेपितेत्याद्यमिधानमिति । तत्तुच्छम् अनुमितौ प्रतिशाजन्यशान्दयोधे च तदङ्करस्य भा नेन तबड्डरविषयताया अनुमितिजनकतानतिरिक्तवृत्तित्वाभापात् । तत्र प्रतिशाजन्ययोधोऽपि परामशात्मक पय जायते इत्यभ्युपगमे तु प्रतिहात एवं व्याप्त्यादिप्रतीतावाकाक्षाविरहेण उदाहरणा धनुत्थानासेन न्यायप्रयोगस्यैवासम्मवादिति । मथैतत्कल्पे सिपाधयिषाधीनन्यायप्रयोगानुपगमेन, प्रकृत पक्षे प्रकृतसाध्यवैशिष्ट्यावगाहित्यरूपान्यूनविषयकत्वपिरहादेव मोदाहरणातिव्याप्ति , देव-तमागे च सत्यन्तस्य न्यायत्वार्थकरघा मातिस्याप्तिरिति स्वयमेवोक्तम् । एवञ्च व्याप्त्यविषयकत्वदल नि गमनमानवारकमेय तथा च यद्पावच्छिन्नविषयतेत्याधनभिधा पानतिरिक्तवृतित्पश्चापदाय प्रकनपक्षसाध्यहेतुकानुमितित्या पच्छिमजन्यतानिरूपितजनकताया स्वरूपसम्बन्धात्मकायच्छेद कतापविषयताशून्यत्य कथ नोक्त तापतय निगमनवारणसम्भ पात् । निगमस्थतत्पदस्थ व्याप्तिपक्षधर्मतविशिष्टपरत्वेन निगम- मजम्यबोधीयविषयताया यनुमितिजनकतावच्छेदकत्वात् । मन्त्र इदो निघूमो निहित्वात् यो यो धूमवान् स पहिमान् धूमव्याप कपहपभावांधाय तस्मानिधूमपान इत्यादिन्यायान्तर्गतनिगमने पि नातिव्याप्ति । अन्यपोरन्यायान्तर्गतोपनयनिगमनयोर्यहिसा माम्यामापरयरुपमहतहतुतावच्छेदकरूपेण हेत्वमानात यद् पापच्छिन्नविशेषितप्रकृतहेतुविशिष्टप्रछतपक्षाविषयताशालिनिधय स्यमनुमितिजनकतानतिरिक्वृत्ति तपावच्छिन्नाविषयकस्य स्यासवतयोरनिगमनपारणमशक्यमेष स्वमते चौतनिगमन- जन्ययोधेप्यनुमितिजनकतापच्छवफयिपयतायत्यादेषातिश्यापयन पकाशाविति । मण्यमते ज्याप्तिायशिएहेतुवैशिष्टयापणादिशानस्यै अवयधप्रकरणम्। वानुमितिजनकतया पक्षवृत्तिसाध्यव्याप्याहतुपरतत्पदरितनिग- मनेऽनुमितिजनकतावच्छेदकविषयत्ताशून्यत्वस्याक्षततया गमनातिव्याप्तिरिय इति नोकप्रकारः साधीयान् । अत एव पदपावच्छिन्नविषयताशालिनिश्चयरवमनुमितिजनकतानतिरिक्त- ति तद्पावच्छिन्नाविषयकत्वं कथं नोक्तमित्यपि समाहि- तम् उकामेण निगमनातिव्याप्तवारत्वात् , स्वमते च यद्रूपाच- छिन्नविशेपितहेतुविशिष्टपक्षविषयताशालिनिश्चयत्वमनुमितिजन- कतानतिरिक्तवृत्ति तद्पावच्छिन्नाविषयकत्वमिति यथाश्रुतदाधि- तिकारोकव्याप्तिविषयताशून्यत्वनिवेशाभिप्रायेणोक्तम्। परमार्थतस्तु-यद्पावच्छिन्नविशेषितप्रकृतपक्षविषयताशालि. निश्चयत्वमनुमितिजनकतानतिरिक्तवृति तद्रूपावच्छिन्नाविषयकत्व- स्यैव व्याप्स्यविषयकत्यपदेन विपक्षणीयतया यो निर्वशित्वादिया. दिस्थलीयप्रागुक्तव्यतिरेकिमिगमनेऽपि नातिध्याप्तिः। तत्र यद्पपदे- न धूमव्यापकवन्धमावत्वमादायैवातिव्यानिवारणसम्मवादिति । तन्मन्दम् व्यासिविशिष्टहेनुवैशिष्टपावगाहियानस्यैवानुमिति. जनकत्वमिति नव्यमते निगमनस्थतरपदस्यापि साध्यव्याप्यतुम- पक्षपरत्वावश्यफत्वेन तन्मते पक्षवृत्तिसाध्यव्याप्यनुपरतत्पदघ- टितनिगमनस्यैवानगीकारात् । अन्यथा साध्यान्वितपञ्चम्य] नि। गमनस्यतापदार्थस्यायोग्यतयाजन्ययापचेरिति सुधीमिर्विमावनी- यम् ॥२१॥ याशपक्षसाधिका पक्षे याशयारशविशियार्थबोधिकार प्रतिक्षाः सम्प्रदायसिद्धाताहशानां योधानामन्यतमेनाप्यनिवर्यस्य संशयस्यानिवर्तको यस्तावतां योधानामन्यतमो बोधस्तजनकत्व. मिति शिरोमणिः । अधिकन्वित्यादिन्यायेन साध्याशे हेतुशानहा. प्यत्यमवगाहमानेऽपिनिगमनादिजन्ययोधे प्रतिक्षाप्रतिपाद्यविशिष्टा- यविषयकत्वस्थाक्षततया निगमनाचतिव्याप्तियारणाय यद्पावन्छि- सीवशेष्यकतदूपावच्छिन्नप्रकारकवोधानियत्यंसंशवानिवर्तकत्व पमनतिरिक्तविषयकत्वं पोशपिशेषणम् ! तदर्थश्च तातारश- विशिष्टार्थविषयकनिश्चयायव्यापकप्रतिबन्धकतावच्छेदकविषयत्ताशूः न्यत्यम प्रतिक्षाजन्ययोधस्य स्वसमानाकारकानुमिवी सिद्धिविधया प्रतियन्धकत्वात् तादृशानुमितेश सिपाधयिषाकालीनतादृशोधा --- अनुमानगादार्या प्रोडपत्रेषु निवत्यतया तारशनिश्चयव्यापकप्रतिबन्धकताकान्यत्वादसमक्ष इत्यतो भानसामान्यमुपेश्य लशयपर्यन्तानुधाधनम् । प्रत्यक्षनिश्चय विशेषचनकालीनविपरीतनिश्चयस्याप्रतिवन्धकत्वमते शनिश्चयस्वापि ताहानिधपकव्यापकप्रतिवन्धकताकान्यतयो तदिशाऽसमय इत्यत प्रत्यक्षसामान्यमुपेश्य सशयपर्यन्तानुघा घनमिति महाचार्येणोक्तम् । ग्राह्यप्रत्यक्षनिधयारमक–उदासीनसशयस्यापि प्रतिमाप्रतिपायविशिष्टाविषयनिश्चयत्व पापप्रतिवन्धकताका न्यत्वात् सञ्चयत्वाच तादृशोदासीनसशयप्रतियन्धकतापच्छ दरिषषताशून्यत्वस्य महतप्रतिमाजन्यवोधासत्वेन सशय पर्यन्तानुधावनेपि असम्मयतादघस्थ्यमिति वाच्यम् तादा निश्चयत्वव्यापप्रतिबन्धकतानिकातिप्रतिवध्यतानवच्छेदकसश यात्रावच्छिन्नप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिवन्धस्तावच्उदकविषयता शयत्वस्य विवशणीयत्वात्तथा चोदासीनतशयत्वावच्छि नप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिवन्धक्तावच्छेदकषिपयित्व प्रतिज्ञा जन्यवाधे नास्ताति नोकदोप । न च सशयचस्यार्यसमाजग्र स्ततया न प्रतिवध्पतावच्छेदपत्वमिति धाच्या प्रकारत्वावधिक प्रशारिताया एव संशयत्वम्पतया प्रशारितात्वेन तस्यापि प्रति- यध्यतावच्छेदकवात् । यद्यप्यधमपि स्मृनिनिवेशनेनयोक्दायाणा धारणसम्मघे सशय चनियशा व्यर्थ । न च सशयतशय वमादाय पर्यनुपागस्तुल्य एवति याव्यम् स्मृतित्वस्य सवसिद्धजातिता तया तन्निवश संशयत्वमादाय पर्यनुयागामाचात्तथापि स्मृति प्र त्यनुभवसामग्रायिधयाऽनुमितिविघया वहिव्याप्यसाध्यप्रति हाजन्यवाघस्य प्रतिबन्धपतया तादृशनिश्चयावयापकप्रतिय धक्ताका यधादिम्मृतिमाय धक्तायच्छदकविषयताया व्या• प्यमाध्यमतिप्राजन्ययाधे सत्वेनाध्याप्तिरत सशयपदोपादान मित्यवधेयम्। उपनयधारणाय रियिरया इति दीधितिय थ । यत्र लि. नाविषयत्वानिय निगमनेष्यतिग्याप्तिसमवः तत्कथमुपेक्षितमि त्याशक्य यातुन इत्यादिमा पक्षमुस्यविशेप्यास्यनियेशेपि गात्य सानामाययत् गारयामायादिश्यादा पत्र साना तत्र गोरयमित्यु अवयवमकरणम् । दाहरणे पक्षमुण्यविशेष्यकशानजनकेऽतिव्याप्तिारेव पक्षमात्र मुख्यविशेष्यकन्वनिवेशे च विश्वपक्षकस्थले मात्र प्रसिद्ध्या. व्याप्तिरिति पक्षतावच्छेदकानपच्छिन्नमुख्यविशेष्यत्वानिरूपकत्वमेव निवेशनीयम् । तथाच निगमनेऽननुपनपक्षेविच्यातिन सम्भवतीति भट्टाचार्येणोक्तम् ॥ २३ ॥ अथ पक्षतावच्छेदफानवच्छिन्नमुख्यविशेष्यवानिरूपकत्वनिषे. शेऽपि गोत्वपक्षककालिकसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकगोवामा- पहेतुफसमचायासम्पन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकगोवामावताभ्यकव्य. तिरेक्युदाहरणस्य यत्र गोस्वं तत्र गोत्यमित्याकारकस्य पक्षता. মানযাম্বাৰহঘৰানবৰাঘলনাগাদ उक्तोदाहरणजन्ययोधीयमुख्यविशेष्यतायस्यैव पक्षतावच्छेदकीभूत. गोस्वरवायच्छिन्नत्वादिति । यदि च समवायसम्बन्धावच्छिन्नप्रति. योगिताकगीत्यामासाध्यकालिकसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताक. गोत्वाभावात्मकहेतुर्यभिचारी तस्य प्रतियोग्यधिकरणदेशावच्छ. देन प्रतियोगिमत्यपि सरन केवलान्वयित्वादतस्तत्र सदुदाहरणमे. घ नास्ति उक्तहेतो साभ्यामा उक्तमाध्यस्य हेतुभावे सदेतुत्वेऽपि तत्र साध्यस्य केवलान्पयितया व्यतिरेकव्याप्त्यप्रसिद्धया व्यतिरे. फ्युदाहरणमेष नास्ति इति कुतोऽतिव्यातिरित्युच्यते तदापि समया- यसम्यन्धावच्छिन्नाधारत्वसम्बन्धाधच्छिन्नप्रतियोगिताकगोस्वाभाव 'বুমবায়ালম্বমানযালনাকমৗমাবধাযাত্ববদ্ধ लीय-यन्त्र गोस्व तत्र गोत्वमित्युदाहरणे संयोगसम्पन्धावच्छिन्नप्रति- योगिताफप्रमेयाभावसाध्यासमवायसम्बन्धावच्छिन्नप्रमेयामाघहे. तुकरमेयपक्षकस्थलीय यत्र प्रमेयं तत्र प्रमेयमित्युदाहरणे चाति. व्याप्तिर्दुरिषेति चेत्, अनाहु-उक्तोदाहरणवारणाय स्वातन्त्र्येण स्वनिरूपकाव-स्थमि- प्रस्वावच्छेदकतापर्यायधिकरणधर्मावच्छिन्नमुख्यविशेष्यतानिक- বয়ামঘৰ বন্ধুবান্ধায়হাহায্য- অমথি যাঘষিয়থ ইষম খা খাবাহুসেবাযত্র বরাব চান্ধাবাভান্নাঘহনুযালবন্ধন ন নাহবিথ स्वमिति नातिव्याप्तिः। अत्र धूमादालोकवान्पर्वतो घडिमानिस्यादि- प्रतिशाजन्ययोधे भालोकप्रकारतानिरूपिता या पर्वतयाकिन्न तष अनुमानगादायोः प्रोडपत्रेषु मुल्यविशेष्यता तानकापिकत्वम्य अधिकनिमत्यादिन्यायेन तदघन्छेदकधर्मावच्छिन्नसाध्यप्रकारतानिरूपितमुल्यनिरूपकायस्य घ द्वयोः सवन स्थपदेनालोकप्रकारनानिरूपितमुण्यविशेष सामादायाव्याप्ति. स्यादतः सामान्यतो मुण्यविशेष्यतापदन्यायमुपे. क्ष्य पक्षनावच्छेदकारच्छिन्नमुख्यविशेष्यतावदन्पत्वनिशा । विती. पसम्यन्धमध्ये स्थायच्छेदकतापर्याप्यनिवेशे स्वपदेन साध्यप्रकार- तानिरूपितमुख्यविशेष्यतामादायोकाम्याप्तितादवस्थ्यमतस्तनिवेशः। स्वमिन्नत्यानिवेशे साध्यप्रकारतानिरूपितमुख्यविशेष्यता. मादाय सयंत्रासम्भवः स्यादिति तनियेशः । स्वपदेनोपनयादिजन्य. पोघीयपक्षमुख्यविशेष्यतामादायासम्मयशारणाय प्रयमसम्यन्यनिये. शः । न च तथापि सानामावसाध्यफगोत्यामायहेतुकमागुक्तव्यात. रेफ्युदाहरणयारणाय पक्षतावच्छेदकानयच्छिन्नमुख्यविशेष्यत्यानि. रुपाल्पनिर्येशस्यायश्यकत्ये धूमादालोकयान् पर्यतो घहिमानिया दिप्रतिज्ञायामव्याप्तिः तमन्यपाधे पक्षताच्छेदकानयाच्छिन्ना या भारोकप्रकारतानिरुपितमुण्यविशेष्यता तनिरूपकरयासस्यादिति, परतायच्छदवानच्छिन्नमुस्यविशेष्यत्यानिरूपकस्यपदेन पक्षता पच्छेदककोटिप्रविष्टयानवच्छिन्नमुल्ययिशष्यवानिरूपकम्यपिय सणे च प्रमेयगोत्यत्येन यत्र पक्षता पूर्वयद्गोश्यामापस्य साध्यता दंनुता च तत्र यत्र गोत्य तत्र गोत्यामायुदाहरणातिध्याप्तिस्तचन्यः पौधीयविशेष्यतादयस्पेय पक्षतापच्छेदककोटिप्रयिष्टगोरयायषित प्रत्यादिति पाध्यम पक्षनाथच्छेदकानच्छिन्नमुत्यविशष्यायानिक पत्यपदेन पक्षनायरोदवायच्छिन्नमुपयविशेष्यत्यानयन्छिनपसता. पदकानच्छिन्नमुण्यपिशेयरधानिरूपकरयस्य विधाक्षतस्यात् । मध मागुनोमयसम्यम्पपटकीभूतदितीयसम्यन्धघटकस्वमिन• मुख्यपिशेष्यतायां म्यावच्छेदकारियनरयमनियेश्य स्थानयमित रपनियनिय पूमादालोरपाम्पपंतो पहिमानिरमादि-प्रतिज्ञापाम. ध्यायंत्र गोय तन मामा इत्यादि प्रागुन व्यतिरेक्युदाहरणाति. ग्यानप वारणमामयेन पक्षनायवधानपिनमुन्यापितोप्या ग्यानिरूपयविशेषणम्पम्, तपासायननुपाक्षेऽतिनिगममाति. पापांरपाधिोरणानर प्रक्षिप्य विपणातरम्प यांना. ग्मपाय दितीयामाग्यपालमिनमुण्यपिराप्यता लाय.
अवयवप्रकरणम् । दकावच्छिन्नत्वदलस्यापण्डाभावयटकतयैव सार्थक्याविति ध्येयम्। पस्तुतस्तु पक्षतावच्छेदकानवछिन्नमुख्यविशेष्यत्वानिएक- स्यपदेन पक्षतावच्छेदकावच्छिन्नयत्किञ्चिविशेष्यतामिन्नमुख्यविशे- ध्यत्वानिरूपकस्यविक्षणान कॉपि दोषः । तादृशयत्किञ्चिविशेष्य- ताभिन्नमुएयविशेष्यत्वानिरूपकत्वञ्च स्वमिन्नस्थायरिछन्नमुपविशे- प्यतानिरूपकत्वसम्बन्धायच्छिन्नस्वनिष्ठावच्छेदकताकभेदवत्वसम्ब. न्धेन पक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यत्ववस्वमतो नाननुगमः। सर्वत्रै घ प्रतिक्षायां स्वजन्ययोधीयप्रकृतपक्षतावच्छेदकावच्छिन्नमुरयविशे. प्यता स्वपदेनादाय लक्षणं सगमनीयम् । प्रागुकव्यतिरेक्युदाहरण. जम्पयोऽननुपापक्षे निगमनजन्यवोधे चौक्तसम्बन्धेन न कदा. चिदपि पक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यतास्तीनि न तत्रातिव्याप्ति- रिति युकमुत्पश्यामः। परेतु पक्षतावच्छेदकानवच्छिन्नमुख्यविशेष्यत्वानिरूपकत्वपदे- न मुख्यविशेग्यताद्वय शुन्यत्वे सति पक्षतावच्छेदकावच्छिन्नमुख्य- विशेष्यताकत्यस्य विषक्षितत्यान प्रागुक्तव्यतिरेक्युदाहरणाति- व्यातिनं धाऽननुपलपक्षे निगमनातिव्याप्तिः । समानाधिकरणवि- शेष्यतायाश्चक्याद न धर्मितापच्छेदकप्रकारतानिरूपितमुख्यविशे यतामादायासम्भव इत्याहुः। केचित्तु उदाहरणजन्यपोधे व्यापकत्वमानस्यावश्यकतया पक्ष- तावच्छेदकानवच्छिन्नमुख्यविशेष्यत्यानिरूपकत्वपदेन पक्षतावच्छे. दकतापर्याप्त्यनवच्छेदकीभूतधर्मावच्छिन्नानुयोगिताकपर्याप्तिकाव- च्छेदकताकमुख्यविशेष्यत्वानिरूपकत्वस्य विवक्षणीयतया नोक्ता ध्यातिः व्यापकत्वविशिष्टगोत्यत्वावच्छिन्नविशेष्यकयपदार्थवृत्ति. स्वप्रकारफोक्तोदाहरणजन्यवोधे पक्षतावच्छेदकतापर्याप्स्यनुयो. गितावच्छेदकीमून धर्मावच्छिन्नानुयोगिताकपर्याप्तिकावच्छेदकता. कव्यापकस्वविशिष्टगोस्वत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपकत्वस्यैव सत्या- न च साध्यामाय-यापकरवं यत्पदार्थवृत्तित्वञ्चैकत्र द्वयमिति रीत्याऽवगाहमानव्यतिरेक्युदाहरणजन्यवोधमादायातिव्याप्तिताद. घस्थ्यमिति वाच्यम् एकर द्वयमिति रीत्याऽवयवजन्यबोधस्य स्वय. मेव सण्डितत्वादित्याहुः । तच्चिन्त्यम् ॥ २४ ॥ पस्तुतो लिकं लिहित्य तया च प्रकवतुनावच्छेदकावच्छिा धनुमानगादायर्या पोपत्रेषु यस्य प्रकृतसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नगमकापयिकथयाप्तिविषय ग्य तन्यत्यमर्थ इति शिरोमणि । यथा- किमिद ताशगमनौपयिकत्यमित्याशय प्रकृतपक्ष- सायच्छेदकायच्छिन्नमुख्यविशेध्यतानिपतविषयतानिकापतवि पयतानिरूपितविषयतानिरूपितविपयत्याने प्रश्नानुमितिजनक तापच्छदषतापर्यायधिकरणो यो धर्मस्तदवच्छिन्नविषयस्याय च्छिन्नप्रतियन्धकतावच्छेदकविषयतारवनोदाहरणअन्यथोघीयहतु म्यापासापयिषयतायाः साध्यामावव्यापकहत्यमायविषयतायाध समहो पाय इति भट्टाचार्येणोक्तम्। नन्यत्र पक्षतावउदायनिम्नमुण्यविशेष्यतनिरूपितदिचतु यांविषयतानियेशनैर सांत्र व्यतिरेक्पयमशीयससिर्गिकषिरय स्थानिपेशेऽपि सामञ्जस्ये पञ्चमीविषयतानियशो व्यर्थ इति पेन व्याप्तियटकाधिारण साध्यप्रकारेणैव परामर्श भासते न तु मधिकरणाय धर्मितायच्छेदकोछत्य साध्य मासते तथा च त- दंचे निधीमंतायच्छेदकतया ताहाचतुविषयतावच्छिन्नमति पन्यकत्याप्रसिद्धरिति तारापञ्चमविषयतानियेत सुनायच्छेदकापसिनविषयतानिरूपितविषयतानिरूपितयिषयता. निरूपितविपत्तायामायादिनस्यापि सम्यक्त्वे धनुषिषयता परित्यज्य मुत्यापोभ्यताघटितपञ्चमाविषयता नियेशो प्य इति चन्न गात्यामायम्यापकसाभ्याभाव कृत्तिगो. सास्नामायधान् गोत्यामायव्यापकसास्नामावत्ति गोरयामायादिरादिस्थरीयप्रतिशजन्ययोधस्य प्यारयामायप्यापसारनामावत्तिगारयामाययान् गोरया. मायध्यापकसास्नामायातिगोरयामाय-हत्याकारक्रामविपक्ष মাথগ্নিাৱাৰামযিথাৰৰমবি पपतापटितनुतापन्यकान्त पातिमास्नामाययिषयतामिकचतु घायपपासा यत् गोयामाययापयशारतानिरूपिताप বিয়িনামাযযিনাথ বাবগ্নয়গিমাধ খাবদ্ধমূলাবধায়ান বায়োমাখামারিস। पदिपाशीपसमाविषयतानिवप्युनरीरया इंतुनायध्यपषमा লাধিযাখা ভাবনাথঘঘবায়াসেশ্রমবিশ্বনাময় । ननु है. तादा- स्थामाव सास्नामावस्या- अनुमानगादाधर्याः क्रोडपत्रेषु अत्रेदं समाधानम्-स्गनिपिताय-स्यानिकीपतविशेष तानिरूपितमकारत्यारच्छिन्ननिरूपिनत्वोमपसम्बन्धावच्छिन्नस्त्र निष्ठायदकताकमेदवत्वसम्बन्धेन स्वविशिष्टत्यन तृतीया. दिविषपता निवेशनीया । स्वपदं पक्षमुण्यावशष्यतानिरूपितधि पयतापरं । सा च सांसर्गिकयिषयता प्रकारतारूपा या । यत्र यहि- व्याप्यधूमयान् पर्वत-इस्याकारकपरामशीयधूमनिष्ठप्रकारता स्यपदेन घियते तत्र वृत्तित्यप्रकारताया द्वितीयसम्यधपिरहारे पनियतमेदयस्यसम्बन्धन द्वितीय वैशिष्टय सुलभम् । यत्र पन्हा मायव्यापकीभूतामायप्रतियोगिधूमयान् पर्यन-इत्याकारकपरा मशीयसांसर्गिकविषयतात्यपदेन तत्र हेतुप्रकारतायाः प्रथमस: म्यन्यपिरहेण निरकमेदयत्वसम्बन्धेन द्वितीयवैशिष्ट्यं सुलमम् । तथा च सांसर्गिकविषयतया सहायच्छद्यापच्छेदकमायविरहेऽपि म क्षतिरिति मापः। भय या स्थनिरूपितत्य-स्यावच्छिन्नविषयतानिरूपितत्यान्यतर. सम्यम्धेन विनीयविण्यतविशिष्ट्य तृतीययिषयितायां विशेषणीय मिति सांसर्गिपयिषपतयाऽरच्छेचायच्छेदकीवरहेपिन क्षति माय अथवा पक्षतापच्छेदकापच्छिन्नमुष्पषिशेप्यतानिरूपितयिषयता विशिएविषयतानिरूपितविषयतापिशिएविषयतानिरूपितयिषपता. विशिष्टविषयतानिरूपितविषयतापिशिएयिश्यता पश्चमपिपयमापदेन विवसणीया विषयतापशिष्ट्य म्यतादात्म्यस्यायच्छेचत्यान्यतर. संबाधेन तथाच घनिष्पाप्यधूमयान् पर्यतस्यादिपरामतीयपक्षता पप्रकापटिममुण्यपिशंप्यतानिरूपितधूमानिष्ठप्रकारताधिशि मनिष्ठायोप्यता-जानापितवृत्तित्यप्रकारताविशिष्टयत्तिययिष्य ता पवासकारण पशमी पिपयता या या यापमापायापशीम सामावतियोगिधूमयान पर्यत इनि-गतिरेपरामशीपमुल्पयिो प्यतानिपिनसतिपिपपताविशिएस्यारमकमसगंविषयता-स विपित्तदेवमारतापिशिरदेविशेष्यता एवं प्रमेण च पति विमायनीयम् । मनु पग्धमाशयापमान पर्वतो यहिमारमारियादि। निपामम्यामिस्तारातिशासम्पपोधस्य तापलीगामाया. पामारतियोगियूमपान पत-पारपराम/Rataffकवि अनुमानगादार्या फोडपत्रेषु मनु विशिष्टाभावादिकमादाय सर्वस्य हेतुसमानाधिकरणाभाव प्रतियोगितया व्यापकन्याप्रसिद्ध्या व्यापकतावच्छेदकताया अवश्य विपक्षणीयतया हंतुसमानाधिकरणाभावप्रतियोगितानपच्छेदकवहि. स्वापच्छिन्नसमानाधिकरणधूमधान् पयत इत्याकारकपरामर्शस्यै. धानुमितिहेतुत्व विक्षणीयम् । एवंसति पहित्वावच्छिन्नविषयताया एव पञ्चमविपमत्यात्तदृच्छिन्नप्रतियन्धकस्याप्रसिद्धाऽन्वय्युदाह- रणेऽतिप्रसः । न च शुद्धयद्वित्यावच्छिन्नविधेयताकानुमिति- घहित्य यादिनाहित्याच्छन्नविधयताकानुमित्योजनकशानलक्ष ण्यानुरोधेन यत्र• परामर्श सामानाधिकरण्यघटकाधिकरणांशेतु: हिन्वादिना घहिमांसते तस्यैवं शुद्धयाहत्यावच्छिन्नविधयताका. नुमितिहेतु विपक्षणीयम् तथाच धूमव्यापकतायच्छेदकधारित्वष. असिमानाधिकरणधूमवान् पर्यत इस्याफारकपरामशंस्य गुगहि. त्यायच्छिन्नविधेयताकानुमितिहेतुतया तादृशी या युद्धहित्यत्याप. च्छिन्नवाहित्यप्रकारतानिरूपितघहित्यायच्छिन्नावशेष्यतास्मकपञ्चमी विषयता तदयच्छिन्नप्रतियन्धकत्वमसिद्धचा लक्षणसमन्यय इति • धाच्यम् विशिष्टसाध्यतायच्छदकम्पलीय यो योधूमयान् स बहिरयय. स्थानित्युदाहरणऽतिप्रसस्य दुरत्वात् । विशिष्टसाध्यतायच्छन फपरामशीयतारशपशमविषयस्यापच्छिन्नप्रतियन्यकताया अप्रसि. चरवात्। मद समाधानम्-साम्यांशे निर्मितायच्छेदकस्यापि छानस्य पहित्यापच्छिन्नमत्ति इस्याकारकरि प्रति विरोधिवात् तथा घ प्रासे तारशपञ्चमविषयल्यायच्छिन्नप्रतिवन्धपताप्रसिद्धपा लक्षा पसमन्यय इति चिनयम् ॥ २५ ॥ इतिथीकालीशनिशान्तवागीशपिरावेतम् अषयषप्रकरणम् ।
अपश्रीकालीशङ्करसिद्वान्तवागीशविरचित सटिप्पणं गादाधरीसामान्यनिरुक्ति- क्रोडपत्रम्। श्रीगणेशायनमःn ॥ॐनम सरस्वत्य अत्रानुमितिपवम् अनुमितिनिष्ठकार्यतानिरूपकसम्बधित्वेन अनु. मितितस्कारणशानपरामिति शिरोमाणिः अत्र निरूपकस्य यदि पति- योगिषं तदा कार्यस्य कार्यताप्रतियोगित्वामावादनुमित्यसङ्ग्रहः । । मता सम्बन्धिपद सम्बन्धिद्वयसाधारणस्य तत्साक्षात्कारजनफसा- क्षात्कारधिपयतात्मकस्य निरूपकस्यस्य लाभाप भय पर्वतो पति- मान इवध तथा इत्यादि-समुदालम्बनानुमितिविरोधिहदनिष्ठयप. भावादिरूपयाधादे. पर्वतादी धूमादिना षड्यादिसाधने दोपता. सा इत्यादिदूषण द्वितीयफल्पानुसरणपीजमुक्त भट्टाचार्य अत्रेदमालोचयाम | अथ स्वावच्छेदकत्वस्वनिरूपितकारणता. पच्छेवकत्यायतरसम्बन्धेन प्रकृतपक्षकप्रकृतसाध्यकमकृतहेतुकानु. मितित्वायच्छिन्नकार्यताविशिष्टं यहिषयत्वं तदवोच्छन्नप्रतिवध्यता- निधेशे नैप दोष इति पूर्वकल्पस्यैव निर्दोषत्वे कल्पान्तरानुसरणं नियों- जमिति चेन्न, एवमपि एका द्वयमिति-श्या पहिल्यायधूमघटवान् पर्वत त्याकारफपरामर्शविरोधिज्ञानविषये घटामाववत्पते घहि. ध्यायधूमघटोमयाभावपत्पर्यते चातिव्याप्तिरिति । न ध निरुका. न्यतरसम्बन्धेन ताशकार्यताविशिष्टाम्यविषयताशून्यज्ञानीयस्यस्य प्रतियभ्यताविशेषणत्वे नोकदोपं इति चाव्यम् । परामर्शाध्ययहि- तोचरत्वस्य कार्यतापच्छदकरवे पक्षसाध्यादियिषयतायाः प्रपोज- मविरहेण कार्यतापच्छेदककोटापप्रधशफल्पे वाधादेरसमहापत्तेः पाधनिश्चयप्रतिवष्यतायां ताशपिपयताशून्यज्ञानीयत्यामावादिति। एलेन प्रकृतपरामर्शजन्यतापच्छेदककोदिप्रविएविश्पत्यायविद्यमत्वं प्रतियध्यसायां निवेश्य भशनायान दूपनवारणमित्यपि निरस्नम् ।
- মান্নাঘসিদ্বান্ধা। पर्वतादापतिभ्यातिरिति कृतं पल्लायतेन ॥१॥ • যায়কশোবান্না খা যাযঘয়রা বন্ধ ৪টি দুমাৰ মাৰাগ নিৰাবমূ{ং}। সঘারাঘবের নিবন্ধলোকৰ গনমাধ্যম যা যা অামাৰ সুৰ হৰিয়ানঃ पि प्रमावापत्तेः यहपादेः कालिकाादेसम्बन्धेन हजादि. পিইনি। যা অন্ট যুণাবহিৰখাৰু হৰি मानस्य संयोगेन गुगो गुगवान् इति ज्ञानस्य च प्रमापत्तिः। आये विशेभ्यक्षिपदार्थस्य विशिष्टानुयोगिकाभावानभ्युपगमेन स.. सात्तिगुणवृत्तिस्यामायस्य विशिएसतायाममावात् । द्वितीये च ধ্যানাবসানােঘবন শুভূৰিান্নাবড়াব। ল ব শ্বালকবিন- বাদ্ধামুঘমায়াভাস্কামারুলি -এসমযৰ সন্ধ্যত্যন্তিৰিাংবানিয়ে মা যথার্থ বামনী নাক ৰি যামু। বনবিষ্ট অথবা রেমাকাম সনামধাবিয়ান মমিগ্নয়া বলি। বঙ্গ গ্রামমৰিা ঘন সবগন্ধাবায়। মাননিবিহ-ঘাষবাষটি সোথগ্নিমানযামিয়ামাহৰিষামগষষন মাং নারাযহাবানথেস্বত্ব স্বাধয় আবদ, । বিধিবহিষাঘাষনদ্বিধামস্কামুরাবাহাদুনি বিধায়কাথাম্বন্নানঘামায় বুবহিসবিনীময় বিয়িংঘাষাযভিভম্বয়া বিছানাঘন নিশ্বাষ্ট্রে বনৗলেঙ্কাকে নয়ার বিনামঘৰখন গন্ধাবাধাহাবাথনায়াশ্বা (zিfাঘমাৰাথগ্নি ছিলে দিgষাৰোণ ৰয় বাঘেন্নাথ মিশা মম্বারঘিাথা ঘামায়ামাহ্বাত্তম থামাযযানিয়াঙ্কাইে যামার যা নিয়ত্ব ও বিশ্বাধি:ংঘাথি মাথগ্নিহিষমান্না বা মর ঘদিgথ খারাপ বানবভিন্ন সময়ৰ ঘম।
पनुमानगावाधयां मोहपत्रेषु यत्पक्षकय साम्यकस्थले एकेनैव लिनानुमितिस्तत्र प्रकृतपराम ध्यवहितोत्तरत्वस्यापिकार्यतापच्छेदकाटायप्रयेशेन व्यभिचाय दायव्याप्तेध ! न च ममतपक्षप्रातसाध्यकानुमितित्वम्यापक प्रतिवध्ययम् यच प्रकृनपक्षमाध्यहेतुकपरामर्शत्यव्यापकप्रति यध्यत्यम् एतदन्यतरनिरूपितप्रतियन्धकतानिधेशे न कोपि दोष इति वाच्यम् व्यापकरवादविधा नियशन गौरवादियालोच्य प्रात पक्षसाव्यप्रकारकारतसाम्यव्याप्यप्रनहेतुप्रकारकसमूहालम्यना नुमितित्वव्यापकत्व प्रतिरध्यताया निश्य करपान्तरानुसरण दीधितिकता कृतम् । न चतत्कल्पेऽपि यन्हिव्याप्यामावयत् दादायतिव्याप्तिस्तस्य हेतुमत्तानहाविरोधितया स्वरूपासिध्यना स्मत्यादिति याच्यम् । तस्यापि व्याप्यत्वासिदित्वेन लल्यताया ससिद्धिप्रन्ये "पक्ष साध्यवान् साध्यव्याप्यो हेतु हेतुमान् पक्ष इत्याचारकानुमिते प्रकृते निशवारणसम्मवादिति योध्यमिति" मयुरानायेन स्त्रीरुतत्वात् । यावार्यमतायलम्यनतोऽप्यनिस्ताराप। पनु प्रशतपक्षकमरतसाम्यशनुमितित्यारच्छिनकायंतासाक्षात्कार रखापच्चिनजन्यतानिरूपितजनक्तायच्छदकविषयतावद्विषयायाय च्छिन्न व प्रतियध्यतावा निघेश्यमत पूर्यालयतिव्याप्यनयनाशन फरूपान्तरानुसरण नियाजमिति।तन तथायिघसाक्षाकारत्यायच्छिन्न मति मनुमित्यात्मसम्गन्धिव्यक्ति साक्षात्कारयन परामात्मकसय. चिम्पतिसाक्षात्कारत्यन च हेनुत्य सम्बन्धिद्वयसाक्षात्कारस्य वाच्य म् । यतोऽनुमितिविपतापा परामपिण्यतायाध तथाविधसाक्षा वारत्यापच्छिन्नजनकनायच्छेदायिश्यतायायामाधार ताराविषय- বায়াযাযাডম্বনাননায়ারাথাইঘাষ दम्यत्यादामादायथ्याप्तितादयस्थ्यात् । विशानुमित्यादिविषयताया तथापिषसासाकारजननावपविण्यतावत्यऽप्यरत्र समिति राया प्रागुमशानमादाय घटामायापयंतादापतिठयातिवादयस्प्पा বু। বয়াবিয়াহানেসবাবঘষামাযথ भयतापमानीपनियध्यतानियन कोपिदापति पास्यम् एवमपि বাঁধিবিধাবন ঘধিথিবষাঘালো লিগা চষণাঙ্গালিগাম্বিয়ামাগানো ঘরে যিনাকা গাব সামোৱাৰ ঘৰৰ ব্যায়নিষকরা। स्पर्षतादायतिव्याप्तिरिति कृतं पल्लवितेन ॥१॥ म्यव्यधिकरणप्रकारावच्छिन्ना या या विषयता तदनिरूपकत्वं सशे भ्रमभिन्नत्यं महाचायण निवेशिनम्(१) । अथान स्वाधिकरणवृत्तित्वं स्वनिरूपितप्रकारतावच्छेदकसम्ब- म्धेनवाव्यम् अन्यथा संयोगेन चन्हिमान् इद इत्यादिज्ञानस्या. पि प्रमावापत्तेः ययादेः कालिकादिसम्बन्धेन दादिवृ. तिवादिति । परश्च गुणे गुणान्यत्वावशिष्टसत्तावान् इति मानस्य संयोगेन गुगो गुणवान् इति ज्ञानस्य च प्रमात्गपत्तिः । थाचे विशेष्यवृत्तिपदार्थस्य विशिष्टानुयोगिकाभावानभ्युपगमेन स. सात्तिगुणवृत्तित्यामाघस्य विशिष्टसत्तायाममावात् । द्वितीय च स्थनिरूपितमकारतापच्छेदकसम्बन्धेन गुणवृत्तित्याप्रसिद्धरिति । न च स्वानपितस्व-स्वादच्छेदकोभूनधर्मायच्छिनाभायवत्ति- त्य-एतदुमयसम्यन्धेन प्रकारताविशिएविशेष्यत्यानिनपत्वमेय सर्वाशे याथाय वाच्यमतो नोक्तदोष इति वाच्यम् । एवमपि.रने খাবারেবামে বামবিগ্নান স্বনাময় पतिः। तत्र स्थावच्छेदकधर्माप्रसिद्या सपदेन रजतत्यप्रकारताया धर्तुमशक्यत्वात्।नच स्वनिरूपित्तस्व-यावच्छेदकसम्बन्धापछि. नस्यावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावववृत्तित्वोमयसम्बन्धेन प्रकार- ताविशिएविशेष्यवानिरूपकन्यमेव भ्रमभिन्नत्वं घाच्यम्, गुणादी पिशिएसत्तात्वपिशिष्टवैशिष्टयोधस्य तन्नियामकीभूतविशिष्टनिरू- पितसमयापस्वरूपावच्छेदकसम्पन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभाव- चिवघटितदर्शितोमयसम्पन्धेन विशिष्टसत्तात्वावच्छिन्नप्रकार- हाधिशिविषयताकत्येन निर्वाहा, रङ्गे स्वरूपतोरजतत्यप्रकारका. নং বনিমযষযখন মালাগাবিহায়তা (टिकाशमात्र स्वव्यधिकरणप्रकाशमिरवं स्वब्यधिकरण. निष्ठप्रकारतानिरूपिता नतु ताशप्रकारापच्छिमा विशेष्यताया प्रकारावच्छिन्नवोपगमे घटायच्छिन्नविशेष्यकयहिमतायुद्धिम्मति यामायघटवानियाकारक-एकर अयमिति रीत्या निधयस्थ. तियाघरयापतिः । सस्थापि घटायच्छिन्नविशेष्यवहयभापत्रकार কংবা র অথবষয় যখন মাথাব্যথ गन्धरवानवनिरयादित्युकं जगदीशेनेति ध्येयम् ।
अनुमानगादापों कोडपत्रेषु म्रमत्यनिर्वाह इति याव्यम् । तायवापि विपयितासम्बन्धेन प्रकार रयेन घटत्यानवगादि-घटत्यावेन घटत्वायगाहि-शानघर्मिकस्य विष. यतया घटत्यत्वेन घटत्यप्रकारकज्ञानस्य स्वापच्छेदकीमूनविषयत्व सम्पन्धानच्छिन्नस्वावच्छिन्नप्रतियोगिताकामावरवृत्तित्यपाटितद. शिंतोमयसम्मन्धेन प्रकारताविशिएविशेष्यताशालित्वात ममत्वापा तेः। पय विषयितयाप्रकारत्वेन घटत्यायपाहिज्ञाने विषयितासम्मन प्रकारत्वावच्छिन्नत्यामायासत्त्वेन तद्धर्मिकस्य विपयितासम्बन्धेन स्वरूपतो घटायादिप्रकारकम्रमस्य दर्शितोमयसम्बन्धेन प्रकारता विशिष्टविशेष्यताप्राप्तत्यात् यथार्थत्वापतेश्चेति। मैवम् स्थापच्छेदकसम्बन्धावच्छिन्नस्वावच्छेदकधर्मापछि श्रामावववृत्तित्व-स्वनिरूपितत्यामयसम्बन्धन प्रकारताधि. शिष्टविशेष्यताशून्यत्ये सति स्वनिरूपितत्य-स्वाभयनिष्ठाधिकरण. वारववस्वोमयसम्बन्धेन विशेष्यताविशिष्टनिरवच्छिन्नप्रकारता. शून्यायस्य सामान्यतो भ्रमभिन्नत्यपदेन विवक्षितत्वात् । ता- शाधिकरणतारस्यावं स्वसमानाधिकरणभेदप्रतियोगि. सायच्छेदकत्वसम्यन्धावच्छिमस्वनिष्ठावच्छेदकताकप्रतियोगिताका मेदवत्वसम्बन्धेन प्राधम । स्वसमानाधिकरणमेदप्रतियो. गितावच्छेदकत्व घ स्वच्छेदकसम्बन्धावच्छिन्नस्वाधयनिष्ठ• निरयन्छिन्ननिरूपकत्वसम्बन्धानच्छिन्नस्यनिष्ठायच्छेदकताकद पत्वसम्बन्धेन ग्राह्यम् स्वरूपतो घटरवानवगाहि-घटत्वान घटत्वावगाहि-शानधर्मिकस्य विषयतया घटत्यत्वेन घटत्यप्रकार फडानस्य प्रमात्वसम्पादनाय प्रकारतायां निरवच्छिन्नविनिवेशः । प्रकारत्वेन घटत्यावगाहिमानधर्मिफस्य विषयतया स्वरातो पररयमकारकम्रमस्य प्रमावापत्तित्यवारणाय सम्बन्धघटकनिरूप. फतायां निरपच्छिमत्वनिवेश:(१) (टि०) वस्तुतस्तु स्यायच्छेदकसम्यन्यायाच्यवस्थावच्छेदकावर छिन्नामावपत्तित्वस्यनिरूपितत्वोमयसम्यन्धेन विशेषणतापिशि एपिगंध्यत्वानिरूपकत्व सठिस्यनिरूपितस्वस्थाश्रयनिष्ठाधिकरणता. त्ययस्योमपसम्पन्न वितायताविशिएनिस्वच्छिन्नायशेरणावानि- रूपकम्पमेय म्रममिन्नस्य यायमस्यायच्छेदकायटिनामावस्या मिरपमित्राधिकरपरयम् । तेन करिसंपांगवान् वृक्ष त्यस्य न प्रम- सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम्।। अथ यद्पपदेन किं धर्तव्यम् । तत्र यदि सामानाधिकरण्यस. म्वन्धेन धन्यभावविशिष्टहरत्वमुच्यते तदा धर्मितापच्छेदकवि' धया इदत्वानवगाहिनि सामानाधिकरण्यसम्बन्धेन यहयभावद- दत्वधानिस्यादिक्षानेऽपि यद्पावच्छिन्नविषयतायाः सवेन मनु- मिनिप्रतिबन्धकतातिरिक्तवृत्तित्वादसम्म: स्यात् । यदि यवतय. मायहरत्वोभयं गृह्यते तदा एकत्र द्वयमिति रीत्या तदुमयावगाहि. झाने तदुभयविशिष्टनिरूपितविषयतायाः सत्येन अनुमितिमतिष. धकतातिरिक्तवृत्तितयाऽसम्भवः स्यात् इति चेत्,- अत्र केचित् यद्रूपावनिछन्नविषयावं यादृशयाशधर्मावच्छि-' मानिरूपितं ताशतादृशधर्मावच्छिन्नविषयत्यामावकूटयशानीय. स्वरूपसम्बन्धरूपायच्छेदकतावत् यद्रूपापच्छिन्नविषयित्वं प्रतियन्ध- कप्तानतिरिक्तवृत्ति तद्पयन्य लक्षणम् । यदपपदेन यहयभावहद रथोमयादिकमेव धर्तव्यम् एकत्र द्वयमिति रीत्या ज्ञाने यद्विपयत्वं सन्न स्वरूपसम्बन्धरूपायच्छेदकतावत इति तद्व्युदासा वन्यमाय. रूपैकदेशेऽपि नातिव्याप्तिः वयभावत्वावच्छिन्नविपयत्ये 'बध. भाषइदत्वोमयावच्छिमानिरूपिता, पतत इति ताशोमयाध. छिननिरूपिताविषयत्वाभाषवत् यस्केवलं पन्धमाधविषयकं ज्ञान सदीयविषयितायां स्वरूपसम्बन्धरूपाचच्छेदकत्याभावात् । बञ्च जातिमान् यहयभाववानित्यादिज्ञानवारणाय पकीभूनविषयिताशून्यत्यं स्वतन्त्रं नास्ति पाषाणमयत्ववत्पर्य- तऽतिव्यातिवारणाय अनतिरिक्तवृत्तित्वप्रयेश इत्याहुः । (e)त्वापतिः। प्रकारतास्थले विशेषणतानिशात् मूलाधच्छिाको वृक्षा कपिसंयोगवानित्यादिज्ञानस्य वृक्षः सत्ताप्रतियोगिकसम्बन्धन द्रव्यत्वधानित्यादिज्ञानस्य च न ममत्वानुपपत्तिः। संसर्गसंसर्गताप- च्छेदकादेः प्रकाररवासत्त्वेऽपि विशेषणताया विशेष्यतायाश्च सर्व. जनानुभवसिद्धत्वादिति । अतएव प्रतियोगितायां प्रमेयस्वाधपछि. अत्यावगाहितया प्रमत्वं संसर्गमकारसाधारणविशेषणविशेष्यमा- यस्यैव भ्रमत्वघटकत्वात् । अन्यथा स्वरूपसम्बन्धेन प्रमेश्यावच्छि. नप्रतियोगिरवस्यालोकतयाऽखण्डसम्पन्धेन प्रमेयस्थामावर्धामणि मन्ययासम्मषेन भ्रमत्यानुगपत्तिरिति व्याप्तिपशकमन्ये जगदीशेनो. कमिति ध्येयम्। अध्या- अनुमानगादाधयां प्रोडपत्रेषु सदसत् । गोत्वाभावो गोत्वचानित्याकारकम्रमात्मरक्षानीयधि पयितामादाय गोत्यागावेऽतिव्याप्ति गोवामावरवावच्छिन्नविष पिताया गोत्वाद्यनिरूपितत्यासत्वात् । परेतु इदाघरा इदत्वावच्छिन्नानुयोगिताफत्वविशिष्टस्वरूपस. म्यन्धेन यह्वयमाघघाटन वह्वयमावद्धदत्यमेव यद्गपदेन धक्तव्यम्। एकत्र द्वयमिति रीत्याशाने च इदत्यायच्छिन्नानुयोगिताकत्यविशिष्ट स्यरूपस्य ससगत्व न स्वीक्रियते किन्तु हरत्यादिधर्मिताषच्छरक कशान एति विशिष्टपशिष्ट्यावगाहियोध च धर्मितावच्छदकाव च्छिन्नानुयोगिताकत्वस्य प्रकारसम्बन्धाशे नियतत्वादिति प्राहु । फेविनु पहिधर्मितायच्छदकतापनामापत्याच्छिन्नधर्मिता- यच्छदक्तापन्नहदानादिकमेव यद्रूपपदार्थ इति । तदपि न, पर्वतो यहयमाववानित्यादिम्रमविषयपर्वतादापति व्याप्ति । पदिच ताशमितायच्छेदक्तापन्न यद्वन्ह्यभाषयदया दिक तदेव यद्रूपपदेनोच्यते तदा नात्योष इत्यवधेयम् । नव्यास्तु प्रकृतानुमितिप्रतिवन्धकतावृत्तिरूपापच्छिन्नानुयोगि ताकपर्याप्तिकविषयतानिरूपकतावच्छदकनाश्रयत्वमव यद्प तादृश रूपयस्य पा समुदिसलक्षणार्थ । प्रतिय घयतावृत्तित्य च स्यावच्छि मानुयोगिताकपर्याप्तिकावच्छदक्ताकनिरूपकताकयिपपित्यममाना. धिकरणभदप्रनियोगितावच्छेदकत्यसम्यधावच्छिन्नस्यनिष्ठायच्छ दफताकमेदवरवसम्यन्धेन याध्यमिति प्राहु ॥ २॥ यद्विषयकन्यन यादृशविशिष्टविषयत्वन तेनानुमितिप्रतिय. म्यकपक्षविशेष्य भ्रमावश्ये साध्यामावादी सामादिनिष्ठ नाति- प्रसाति शिरोमणि । यत्सम्यन्धायच्छिन्नयनिष्ठप्रकारतास्त्रे मानुमितिप्रतियन्धकाय तेन सम्यन्धेन तद्वत्त्यस्य दुताव्यवहार नियामकस्योपगमे पर्वतीयशेषणकयषभावशानस्य विशेषणतावि शंषसम्पन्धावच्छिनाधेयताससगांपच्छिन्नपर्वतादिनिष्ठप्रकारताक- पेन विरोधितान सम्यम्धन पर्वत्रादिमत्ताया पयंतमहानसान्य तरत्यादिरूपसद्धती सत्येऽपि प्रतधूमादिहनावसत्याच दुप्रय व्यवहारापत्तरयोग इति तदनुरोधेन पक्षशियरयुक्तमिति गाधरी। (दि०)(१॥ मनु मामानाधिकरण्येन पहिमायकरपल पर्वतस्य सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । अप यत्सम्बन्धायच्छिन्नयनिष्ठप्रकारताकत्येन अनुमतिप्रति. बन्धकसम् तत्सम्बन्धेन तद्वत्रस्य दुष्टताव्यवहारनियामकायोप. गमे धूमत्वयापर्वतो हिमान् धूमादित्यादी धूमादेर्दुष्टत्यानुपप. ति:(१) स्वरूपसम्बन्धावच्छिन्नधूमत्वाभावप्रकारकत्येनानुमितिमा तियन्धकतया तेन सम्यन्धन धुमत्यामायादेधूमादायसवात् । न च धूमस्ये पर्वताचित्यप्रकारकज्ञानस्यापि विरोधितथा समवायस- म्यन्धावच्छिन्नपर्वतवृत्तित्वाभावादेः स्वरूपसम्यन्धेन धूमादौ स. स्थाप्न तत्र दुप्रत्वानुपपचिरिति वाच्यम् । तापतापि रूपत्ववानपर्यतो घहिमान तद्रुपादित्यादौ -दुएत्यानुपपत्तेः । यदि च अपत्यनिष्ठाधेय. तायां पर्वतनिरूपितत्यामावस्यापि अनुमितिप्रतियन्धकतावच्छेदक. (टिव्यापकवयभावप्रतियोगिकस्वरूपसंबधस्यैव दोषयटकतयात. सन्धायच्छिन्नाधेयत्वसम्बन्धेन वृत्तित्वाप्रसिद्ध्या तत्सम्बन्धेन पर्व- तादिमसाया: पर्वतमहानसान्यतरत्यादिसद्धती सत्वेऽपिति ग्रन्थः कय संगच्छत इति चेत्, अत्र केचित्-तस्पर्वतपक्षकस्थले एव ताह- शस्योक्तत्यादिति । ततुच्छम प्रसिद्धस्थलपरित्यागापत्तेः धिमियि. शेपनियन्त्रितप्रतियध्यप्रतियन्धकत्वमत एपोक्तत्वात् तन्मतव्यापक- तापा अनावश्यकत्वादिति प्राः । परंतु पर्याप्त्यनिवेशावल. स्वरूपसंयन्धावच्छिन्नधियतासंयन्धेन ताहशान्यतरत्ये प्रसिद्धसं. मयादित्याहुः । तदप्यसत् तथासति धूमादायपि संयोगसम्यन्धा. धच्छिन्नत्यं विहाय केवलाधेयतासंयन्धन पर्वतादिमचाया. संभयात पक्षपिशेयकम्रमेत्यादिप्रन्यासनतिप्रसात् पिस्तुतस्तु प्रकारता पदकसंयन्धे उद्देश्यतापच्छेदकव्यापकप्रकारप्रतियोगित्यमिय ইংখানায় যাবেন प्रतियोगिफाय भासते अयच्छदायच्छेकस्यले साध्यध्याप्यवसा. मतिरिकात्यायशिष्टपक्षतापच्छदकताघटकसंसगांयच्छिन्नस्य विशे. प्यतापच्छेदकप्रत्यासचिरये अयादिनानुमितिमन्ये जगदोशेना. करपात् । तथा च फेयलस्यरूपस्येय मानानासावरिति ध्येयम् ॥ (टि.) (१) इदन्तु कालिकसम्पन्धेन सायहेतुकामिप्रायेण मन्या प्रतियन्धकम्रमपिपपपहपमाषमादाय दुस्पध्यपहारस्प नानुपपचिति ध्येयम्॥ .
अनुमानगादापर्या प्रोडपत्रेषु प्रकारत्यात तमादाय दुष्टत्योपपत्तिः, तदापि निरूपकरणसम्बन्धन पर्वतनिरूपिताधयत्वनिरूपिताधेयत्यवान् पर्पतो घहिमान् थाच्यत्व धान्या पर्वतनिरूपिताधेयत्वादित्यादी दुश्चानुपपत्ति तत्र निक पकत्वसम्बन्धापच्छिन्नप्रतियोगिताकताशपक्षनायच्छदकामावस्य ताशपक्षतावच्छदकनिष्ठनिरूपकत्यसम्बन्धावच्छिन्नपर्वतमृतिया भावस्य तादृशपक्षनायच्छदानिष्टाधेयतायां पर्वतनिकापतरवा. भावस्य च प्रकृतहेतावसत्यादिति । न च तत्रापि पक्षनिष्ठा. धिकरणतायां ताशपक्षतायच्छदकनिरूपितत्वामावस्यापि प्रतिष श्यकतापच्छेदकप्रकारत्वात् तद्वत्वस्य च हेतौ सन्वान्नानुपपत्तिरिति पाध्यम्, तावतापि पर्वततादृशाधेयत्वान्यतरत्वस्य पक्षतावच्छर पप्रतहतो तादृशान्यतरनिरूपिनत्लामावादेरमायादुष्टयानुप पत्तिरेवेति चेत् । रूपत्यामायच्याप्य' पर्वतवृत्तिरित्याकारकमान प्रकारतापनपतवृत्तित्यादिक्मादाय सद्पस्य दुएनासम्मका त् । एय तादृशाधेयत्यामावग्याप्य पर्वतवृत्तिरित्यादिकाना फारतापनपर्वतवृत्तित्वादिकमादाय तत्रापि दिति । नचैव वाघमावव्याप्य पर्वतवृत्तिरित्यादिपक्षाविशेषणशा. मप्रकारतापनपर्वतवृत्तिन्यादिकमादाय घहिमान् धूमादित्यादिन सियूमादिहेतायपि दुष्टत्यप्रसती तमन्यस्यासगतिरिति पाय म् । तापतापियाधम्रमस्थले पक्षविशेष्यामममादाय प्रसिद्धधमादौ दुए पापतिः सम्भवतीति अणुरपि विशेषोयवसायकर इति पायेन तहपोचि सम्भवतीति ध्येयम् । फेचिनु दुण्तास्थले ताशपक्षतायच्छेदकविशिरे पक्षमि उमेदमतियोगित्ययुद्धरपि पक्षतायउदयविशिष्टप्रहविरोधितया वारप्रतियोगित्ययत्तामादाय दुष्टत्यसम्मयानानुपपत्तिरित्याहुः । तधिनयम् ॥३॥ जातिमान्वयमाश्यानित्यादिशानमादाय पहयमापयनदादा वसम्मयधारणाय यदपावच्छिन्नविषयित्वसमानाधिकरणामाषप्रति योगितापच्छेदक पदपायच्छिन्नयिष यस्य तद्रूपायच्छिन्नयिषयिता वन्यप यायिशिष्टविश्यक निधये निशित भट्टाचार्येण । अप इद यसामानाधिकरण्येन पहिसाध्यतास्थले हरया पदेन पहरामाषादरेष दोषरया जातिमान् परमापयामि दुष्टतासम्मघा सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । २०१ स्याविज्ञाने हरत्वम्यापकबहयभावप्रतियोगिकस्वारसम्बन्धघटि. तवयमावयद्धदत्वविशिष्टविपयिताया असत्वेन तत्र लक्षणगमः, नाकथमसम्मय इति । न च जातिमान्वयमावयानितिज्ञान एवं या हृदयध्यापकवड्यभावप्रतियोगिकः स्वरूपसम्बन्धो भासते तज्ज्ञानमादाय तत्रापि लक्षणगमनासम्भव इति वाच्यम् । भट्टा धार्मेण 'एकदेशव्यापकतानभ्युपगमेन जातिधर्मितावच्छेदकक शाने शुद्धहदत्वव्यापकत्वस्य संसर्गतया भानासम्भवादिति चेन्न उत्तास्थलेपि प्रकारीभूनयहरभावत्वांशे प्रमेयत्वाद्यवाहि-दो या हिप्रमेयत्यविशिष्टयत्यानित्यादिशानमादाय तत्रापि लक्षणगमना. सम्मवादिति ध्येयम्(१)। अथ यादृशविशिष्टविषयकशाने अव्यापीभूतविषयता- शून्यायनिवेशेऽप्यभावत्वेन हदत्वावगाहि-अभावान्वयभावधानि. त्यादिज्ञानधारणमशक्यम् । अभावत्वादच्छिन्नयिपयितात्यस्य यह्नयमावद्धदत्वविशिष्टविषयफस्वसमानाधिकरणाभाचप्रतियो- गितानवच्छेदकस्यात् यपपदेनाभावत्यस्य धर्तुमशक्यत्वात् । ३. हयभावयदभावयस्यस्य धर्तुं शक्यत्येऽपि तद्रूपावच्छिन्नविषयिता. शून्यत्यस्याभावस्वेन हदत्यायगाहि-निरुक्तभ्रमे सत्वादिति । न च यद्रूपावच्छिन्नविषयितानिरूपितयद्पायच्छिन्नवियितात्वं तादृश. विशिष्टविषयकत्वसमानाधिकरणाभावप्रतियोगितावच्छेदकं तद्रू. पावच्छिन्नविषयतानिरूपिततद्ग्रामच्छिन्नविषयताशून्यत्वं निवेश. (टि०)(१) नव्यास्तु परामर्श यद्धर्मव्यापकत्वं हेतुसंसर्गाशे भासते तद्धर्मव्यापकसम्बन्धेनानुमितिः फलम् । तथा च जातिमान पदय. भाववानिति निश्चयमादाय लक्षणगमनासंभव इति प्राहुः।यस्तुतस्तु इदत्यादिव्यापकवयभावादिप्रतियोगिकस्वरूपादिसंसर्गाशे यत्यागाहि-ताशसंसर्गतावच्छेद्काशे प्रमेयत्वावगाहिया वह्नय. भाववान्हद इत्यादिक्षानमादायासंभवो बोध्यः । एवञ्च यहीयप्रमेय- स्वविशिश्वद्वान हद इति झाने प्रमेयत्वविशिष्ट्रवह्नयभावस्वादिरूप- धर्मजैव व्यापकत्वं भासते न तु केवलययमावस्यादिना भट्टाचा- येणाने एतद्दन्थे पंच तथा वक्ष्यमाणावादित्युक्तावपि नासंगतिरि. ति ध्येयम् । प्रम.
२०२ अनुमानगावापर्याः छोडपत्रेषु भायम्तया घामावत्वावच्छिन्नविषयतानिरूपितवहपभावयद्धदत्वा. पच्छिन्नविषयतात्वं तादृशामावप्रतियोगितापच्छेदकमेवेति तारा- विषयताशून्यत्वं नोक्तशानस्यति वाच्यम् । यमायत्यापच्छिन्नविषय. सानिमपितपयमावषद्धदावच्छिन्नविश्यतायाः घघमायपद्ध दपिपरवानपि सत्त्वेन ताशविशिष्टविषयकत्वाव्यापपत्वामावेन यद्रपपदमामायत्वादमशक्ययात् । यदि च यद्पावच्छिन्नविध यतात्वावच्छिन्ननिरूपकतानिमापितयपापच्छिन्नविषयतात्वं ता. शविशिष्टविषयकरयसमानाधिकरणामाषप्रतियोगितापच्उदकं स. दूपायच्छिन्नविषयतात्यायच्छिन्ननिरूपकतानिरूपिततपावच्छिन्न पिपयिताशून्यत्यस्य निशान दोपः यतो घपमावभ्रदत्या. प्रच्छिन्नविषयतात्वायच्छिन्ननिरूपितत्वं न पहचमाययान् हर हरयादिहानीयामावरयावच्छिन्नपिपपतायां किन्तु अभायवान् यहय मायवानिग्यादिशानीयामायत्यापच्छिन्नविषयतायामेयेति तवान. प्युदास स्युच्यते तदाताहारीत्या गोत्यामापत्यायच्छिन्नविषयंता. स्यापच्छितनिरूपकतानिरूपितगोयत्याच्छिन्नविषयितास्यस्य गो. स्थामायरयविशिष्टयिषपारयसमानाधिकरणामायप्रतियोगितायडे पस्तया ताशपिण्यतायन्यत्यस्य गोत्यामावो गोत्ययानिति हानेऽसत्येन ताम्रममादाय गोयामापादापतिव्याप्तिपिरहेज पायमाणसामान्यपदण्यापस्यसकतेः।पमेन समसामान्यभिन्नत्यं नि. पश्य समाययान्वयमाययानिति हानयारणमिरपपिपरास्तम् । एत. सपस्प पपायरयाघटितायेन एतत्यपे तस्यानुपादेयत्याय । नप पारशविण्यतास्य तारशपिविष्टविण्यापसमानाधिकरणा মান্নানঘানিসা নায়েম্বনাযাথাতোয়া स्वपिरोपणयम्, तयाच पहिरयापयिनशिपयतानिरूपिता. मावस्यापसिनीयषयतानिरूपितामापरयायष्टिनायच्दरतानिक বিলবিদ্যালথাসায়াখালিঘমালামাথ प्रतियोगितायरसीमनपम्मांधविनामापासावेन उकसानम्यु दाम ति वाच्यम् । एपमपि मामाम्यपणास्पसहतेः गोरषषित पपसानिरूपितामावविश्पतानिहापिसगारयविषयहायस्प ता. मापप्रतियोगितापायात् । समापवान् र श्यादिमाग বিনিয়ে মাথা ঘাধিশিল্পনিবেডিগায়ােস মানিয়ামু। २०३ V पितविरोपतात्वरूपस्य जातित्वेन रूपेण हत्यावगादिशाननिg- Bाशमावप्रतियोगितावच्छेदकीभूतधर्मावच्छिमामायासत्येनास. म्मघापत्तेचा मैयम् । स्थाभाववनिष्ठपिशेभ्यतानिरूपितस्वनिष्ठप्रकारताकरव. स्वाश्रयनिष्ठविशेष्यतानिरूपितस्वनिष्ठप्रकारताकत्वोमयसम्बन्धेन धर्मविशियान्यायन स्वाथयामाययत्तित्व-स्वनिरूपितत्वोमयस. म्बन्धेन अपच्छेदकतापिशिष्टविषयताशालिझानान्यत्येन या पाश. विशिष्टविषयकनिशयस्य विशेषणीयतया ममापवान्यहपमापयानि- त्यादिशानवारणसम्मवादिति । फेचिन्तु यथाश्रुताव्यापकीभूतविषयताशून्यस्पस्प निवेशे जा. तिमान् पहनमाययानित्यादि दानध्यावर्तनेऽप्यभाषधान्यपमाव- यानित्यादिशानधारणासम्मयः । एवं जातिमान् पहिमानियादी पदयभावयजातिमाहदादिरूपपाध्याप्तिशालनीयम्पायेन सर्वा. सामेय यहपमावजातिमद्विषयितानां ताशयाधविपयित्याव्या. पत्येन • ताशचियिताम्पत्यस्योकपाविषयमानेसरवाद यतो यदपावधियन्ननिरूपितयत्किचिदिपपिताविशिष्टनिधयाय. प्याएकं महसानुमितिप्रतिपायकारयं तद्पयस्य लक्षणं पाय- म् । धैशिष्ट्यं च स्थनिरूपितापच्छेदकतापर्यायधिकरणधर्मपर्या. सायदफताकनिरूपकताकषिपपिस्वसमानाधिकरणामायमतियो. गितापच्छेदकाविषयताशयावसम्यन्येन । यस्फिशितिपयतायो पपायन्टिननिरूपितरयं च यदूपपर्याप्सायच्छेदकताकरयमेष तेन यहपमाययान् इद इत्यादिशानीयपहपमाषयवहदरवायसिन्न विषपिताया अपि इदरवायजिननिरूपितरयेन यस्किचिरपदेग साशाविषविरयमादाय गुदाहरे नातिव्याति: ।जाविमान पहपमा. पपामित्यादिशानविवपित्यं च पहपमापयद्धदस्यापटिउनियपि. तपरिणशिविरतानिरूपमसायदफयर्माया उन्ननिएकताफपि. पपताशालिवहपमापयान् इर-पादिमानवृत्तिमेवमतियोगि- हायच्छेदकमेयेति सन्न्यत्यं जातिमान्यहपमाययानि- स्पादिमाने किन्तु पहपमाययान हर ल्यादिनियर एवेति ताह- शनिभायापकर प्रातानुमितिमतिपरपसायामक्षतमेवेति प. पिन को याममाययानिस्यादिशामीयपिश्यतामाप म २०४ अनुमानगादाधयां प्रोडपत्रेषु याधादी लक्षणसमन्वयः। एवं जानिमान्यहिमानियादायपि यहय. भावयनातिमदादी नाव्याप्तिः । जातित्वेन यत्किश्चिमात्ययगाहि. पाद्यमावरजातिमदित्यादिनानीयविषयताया एव यत्किञ्चिद्विषय पदेनोपादेयतया तारशयिषयिताविशिष्टनिश्चयत्वव्यापकत्यस्य प्र. तिवन्धतायामक्षनत्वात् । अयया यत्किञ्चिद्विषयताविशिष्टयद्मावच्छिन्नविपयिता ताडया नुमितिमातयन्धातानतिरिक्तवृत्ति तद्रूपयरय दोपत्वम् । यत्किञ्चि द्विषयितावैशिष्टय च स्वतादाम्य-स्वनिरूपकतावच्छेदकतापर्या. प्यालेदकीभूतधर्मावच्छिन्नपर्याप्तिकायच्छेदकनाकनिरूपकताक मुण्यविशेष्यतासमानाधिकरणभेदप्रतियोगितावच्छेदविषयितारा म्यशानीयत्वोमयसम्बन्धेनातथाच यत्किश्चित्पदेन इदो यद्यमावयान इत्यादिनानीयबन्धमावयद्धदत्यायमिनायेश्यतामादाय याघाट लक्षणसमन्वय । पय जातिमान् वद्विमान् इत्यत्रापि जातित्वेन प. रिपश्चिजात्ययगादि-जातिमान् पनामाययानित्यादिशानीयविषय सामादाप यदयमाववजातिमदादी लक्षणसमन्यय । इद्रो घामाय. पानिरयादिशानीययरहामाययद्धदरवायच्छिन्नविषयताया स्पनिक এবাঘবদাযনানিবাধিয়ম नाधिपरणभेदमतियोगितायच्छेदयिषयिनाशून्यमा यत्यसम्म म्धेन पन्धमायाघेरदेशयिषयतायामेप सत्यात् । नाविषयिता দিরিদুহামায়াবিথযবাঘাযথমাসয়দরাবা मक्षारयात् । परिवचिद्विरयतापंदन यो पदपमापयामियादि. मीयारमाययद्धपत्यावच्छिन्नविषयतामादायकदेशेऽतिध्याप्तिरत: स्यतादाम्पानिया । घरस्थादरम्यनिधेशेऽपि इदो या মান্নান জানায়বিঘমামার মধ্যদিবে এম पसम्यधनियेशा पदो पारामाययानिरपाविज्ञानीयवदेश বিরা সাধাৰ নিধনামুল ঘর- गामायस्वादिक माप मायातार निराला यापस गामाय इति सामाविषययम् सरसमानाधिकरणमेवमनियो। বিলাবাহুবভিনযামাথামিথ্যান খাদঘামাই সাধাঘণনায়ারা गायधन विरपितापितिमानियासितापम् इति मामान्यनिरुक्तिप्रकरणम्। पाच्यम्, प्रस्तानुमितिप्रतियन्धकतायां ताशविशिष्ट विषयिता. व्यापफयामावादिति । हदो धन्धभाधयानिति-शातीयमुख्यविशे. स्यताया अपि वन्हभावपळदवान् देश इति ज्ञानीयस्वनिरूपकता. पच्छेदकयाघमावयभ्रदत्यावच्छिन्ननिरूपकताकप्रकारतात्मकविप. यित्वसमानाधिकरणभेदप्रतियोगितावच्छेदकतया ताशभेदप्रतियो. गितावच्छदाधिषयताशुन्यज्ञानयित्यामान निरूकोमयसम्बन्धन यत्किञ्चिद्विपयिनाधिशिविपरित्याप्रसिधाऽसम्भवः अत उभय. सम्बन्धघटकमुख्यविशेष्यतानिवेश' मुरपविशेष्यतानिवेशेऽपि इदो पन्हामाववानित्यादिक्षानीयवन्धमायवद्धदत्वाचच्छिन्नविषयनायां हदत्यावच्छिन्नत्यस्थापि सावन यत्किञ्चित्पदन तादृशविषयतामा. दाय हदत्यायच्छिन्नैकदेशेऽध्यातिरतो यद्पाच्छिन्नविपयितापदेन यद्रूपपर्याप्तावच्छेदकताकनिरूपकताकवियिता वाच्या इदो धना. भाववानित्यादिनानायविषयितायाः स्थनिरूपकतावच्छेदकधर्माय. उिन्ननिरूपकताकषिपयिताशालिजातिमान्यन्मभाववानित्यादिशा. नवृत्तिभेदप्रतियोगितावच्छेदकत्वेनासम्भयः स्यात अतः सम्बन्ध- पदकमुख्यधिशेष्यतायाम् स्वनिरूपकतापच्छेदकधर्मपर्याप्तापच्छे. एकताकनिकपकताकरवनिवेशः । एकत्र मिति रीत्या यन्य भावपद्मविश्यकशानीयविपयितायां पन्ह्यभायध्रदाया. च्छिन्ना प्रतियन्धकतावच्छेदकाभूत विषयता तनिरूप. कतावच्छेदकतापर्याप्त्यधिकरणधर्मपर्याप्तावच्छेदकताकनिरूपकता. कत्वाभावान तमादाय दोषः । न च विषयमदेन विषयता. भेदावन्धमावर दादायम्याप्तिः हदो धन्य मापयानित्यादियतिका श्चिद्धदविषयकशानीयविषयतायाः स्थनिरूपकतावच्छेदकीभून- धर्मावनिम्ननिरूपकताकददातरविषयनाफतारशहानीयविषयत्य- समानाधिकरणभेदप्रतियोगितापच्छेदकायन तच्छ्न्यमानीय त्यस्य सस्मिन्नसत्यादिति पाच्यम् स्यतादात्म्य-धि- মিনুবাথাম্বনাধানাছিমোবাশিনাবিথ নায়হানাযায়ামঃ यदपपोतावच्छेदकत्ताकपिर. यतायां यत्किञ्चिद्विपयतावशिष्टपनिवेश इति । सम्पन्धघटक. বিনাখাব ও নিকারাগাঘমারা कनिरूपताकर-स्यनिरूपकनिरूपितत्वोमयसम्बन्धेन प्राहाम् । 1 अनुमानगावाः मांडपनेषु तथा घ यत्किञ्चिदविषयमानीया या विषयता तन्निरूपकनि. रुपितयस्य हदान्तरविषयकहानीयविषयतायामसत्याग्नैष दोष तशिनयमास्यरूपसम्यन्यरूपावच्छेदकतारल्पे यक्ष्यमाणसामान्य- पदव्यावृत्त्यसन्नतेः। निधयरयांशनिवेशवैयपित्तश्चेतिध्येयम्(१)। पस्नुनस्तु यधैय जातिमान्वन्धमाश्यानित्यादिप्रन्थ एवापात. तविषयतासम्बन्धेन यादृशविशिष्टन्यापर्क प्रतिवन्धकत्वं ता. शायमित्यस्वर सम्यक्त्वात् । यत्र स्वरूपतोऽस्वरूपतो था यार. शविशेषणघटितयारशविशिष्टस्य ससर्गवापिरहेण दोपत्यम तत्र तादविविधनिरूपितविपयिताया पप ताहशविशिष्टस्य संसर्गता स्वीक्रियते न तु सत्यविधाया रति जातिमद्वन्धमायपद्धदरूपवि. (१) नव्यास्तु यदपावच्छिन्नविषयताशालियरिकश्चिन्माननिष्ठ- भेदप्रतियोगितायच्छेदकीमूनविषयतानिरूपकतायच्दषयमांप- चिटनपिण्यताअन्ययद्पायरिउन्नविषयताशालिनिश्चयायव्याप प्रतियन्यकताया नियेश्यम् तथाय यन्पायच्छिन्नविषयताशालि. शानत्यसमानाधिकरणोमयावृत्तिधर्मनिष्ठायच्छेदकतानिरूपितहान. निष्ठापटेदवनानिरूपितमेदनिष्ठायच्दरतानिरूपितेत्यादिरी- सदस्यचिनिष्ठमेदप्रतियोगितापच्छेदीमूतविपयितानिक परतायच्छेदाधर्मापासनयिपयितासन्यपद्रूपायच्छिन्नविषयठा शालिनियपत्वसमानाधिकरणामापप्रतियोगितायच्छेदपरयं रतीयमाव सगृप निशे तारपर्यम् इदो पहपमाययानितिज्ञाननिष्ठ भेदमतियोगितायतीमून पनातिल्यापच्छिन्नविषविर त परम्परय हो पढ़पमाययानियाकारहाने सत्याल्लसपसम. स्वय । एयश सामाग्यपदानुपायाने पायमापेऽतिव्याप्ति स्पा. এগ্নিবস্তাবন্ধিপ্রস্তালন থামাথা সি জানায় বমিষিযনাথষ্টহদার্থবিয়াসি- पापपायन्निपिपिताशल्प पन्धमाययान् र रति धार्म दिमायरयापटिसनपिपिठापा स्पसम्परपम्पाय. परवान् नतिरेपटपायमापयानिति-मानस्यापि तार. ঘামােবধিবিধাৰাবানা ধাপ ৪ মা।
२०७ सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । शिष्टस्य विपयितायाः स्वरूपतो इदत्वघटितविशिष्टस्य संसर्गता. विरहेण जातिमान्वन्धमाववानित्यादिशानमादायासम्भवाभावात् । परन्तुयादशत्वमननुगामति । एतेन अमावत्वेन हदत्वावगाहिज्ञान. धारणाय यथार्थपदसार्थक्यसम्भवन दीधितिकृतां यथार्थपदाघटि- तद्वितीयलक्षणावतारस्य विरोध इति पराम्तम् । अत पवानुमि- तिग्रन्थे परामर्शप्रन्थे च भट्टाचार्यण विशिष्टध्यातिप्रसिद्धिस्थले खण्डशो विषयितामादाय विपयितासम्बन्धेन व्याप्तिविशिष्टस्येव शाने निवेश छत इति। परे तु अध्यापकोभूतयिषयताशून्यत्यमिय यद्यदपावच्छिन्नस्य यस्य यस्य तादृशविशिष्टघटकता तत्तपायच्छिन्नतत्तनिष्ठाविष. पतामिभकिञ्चिदवच्छिन्नविषयताशून्यत्वरूपमागुक्तविशेषणमप्यस्ति तथा च अभापत्वेन हृदयस्य न विशिष्टघटकता इति अभापत्याय- च्छिमइदादिविषयता तादशाधिपयतामिनैवेति तच्छायचं नामा. पचान्वन्धमायानित्यादिशानस्येति ताशज्ञानमादाय न दोपः। एपंचामावपक्षकसंयोगन पहिसाध्यकस्थल अभाघो पहिमान घे. तिसंशयमादाय यन्ामाययदायरूपयाधेऽस्याप्तिधारणाय निश्चय. त्वनियेशा गोत्याभायो गोत्याभायमान् इत्यत्र गोत्वाभायो गोत्वधा. नितिम्रममादाय गोस्वाभावेऽतिव्याप्तियारणाय पश्यमाणसामान्यप. सायंफ्यामिति पदन्ति ॥४॥ अथ यदपायच्छिन्नविषायतात्वं स्वायच्छिन्नधिपयित्वसमानाधि. करणामाषप्रतियोगितावच्छेदकमित्यत्र स्थावच्छिन्नविषयकत्याय- छिनप्रतिवन्धकतावच्छेदकपिपयित्य(१)समानाधिकरणाभापति. योगितापच्छेदकषिरयुक्तायेष सामवस्ये विशिष्टान्तराघटितय. विशिष्टद्वयाघटितरयनियशो व्यर्य इति । तथादि मेयस्यविशिष्टव्य. भिचाररपायच्छिन्नविषयतायामपि मेयत्यविशिष्टव्यभिचारत्याय- छिनप्रतिपन्यतापच्छेदकीभूनगुप्यभिचारत्यापच्छिन्नविषयित्या. व्यापकरयेन तन्यस्यस्य मेयस्यविशिष्टव्यभिघारमाने सत्ता . (१) प्रमशाने प्रतियन्धकतासरगदसम्मययारणापायज्छेदकवि. पपातानुपायनमन पोयम् ।
२०८ अनुमानगादाधर्या फोडपत्रेषु त् । एच वन्धभावयजल रदृत्तिजलवद्ध्दत्वाच्छिन्नविषयताया यपि तादृशजलवद्धदत्यावाच्छाविषयत्वावाडनप्रतिवन्धकता पच्छदकीभूतवह्नयमाववसलवकालीनजलयद्धदत्वावच्छिन्नविष यित्याव्यापकत्वेन तच्छु-यत्वस्य च तादृशजलपत्हदविषयकमा- नसत्त्वात् । न च व्यभिचारयटितयाधेऽव्याप्ति तादृशपाध विषयक वस्य ताशयाधविषयकत्यापच्छिन्नप्रतियन्धकतावच्छे दर व्यभिचारविषयकवाव्यापकत्वेन तच्छ्न्यत्वस्य तादृशवाध. विषययशानेऽसत्वात् । म्वावच्छिन्नविपयित्वावच्छिन्नप्रतिपन्धक तासामान्यावच्छेदकविषयित्वतमानाधिकरणामावप्रतियोगिताव च्छेदत्युची च पाविशिष्टव्यभिचारादायतिव्याप्ति ताशयभि चारविषयित्वावच्छिन्नप्रतियन्धकतावच्छेदक यस्य चिरयाधविप यिताया येवरव्यभिचारविपार्यतायां चासत्वादिति पात्रम् নাভিগ্নাঘাষণায়ন্নিাকামলমরাবতকণি यित्वममानाधिकरणामाय इत्यस्य विवक्षितन्यात् । यत्किञ्चित्प्र. तियन्धकतापदन याधप्रति रन्धकतामादायव व्यभिचारघटितपा धादी रक्षणसमन्वयादिति । था चिन् उकरीत्या अध्यापकीभूतविषयता यत्वनिवेश प्रतिहेतु'यापक्साध्यामाउसमानाधिकरणप्रतिहतुम पक्षस्य सत्य निपक्षल्ये सवातियाप्स्यापत्तस्तादृशसत्प्रतिपक्षविषयताया स्था. पच्छिन्नवियित्यायच्छिन्नप्रतिय-धकतापच्छेदकीभूतप्रति देतुव्याप साध्यामायकालीन हेतुमरपक्षविपयित्याच्यापय यात् घ स्थायरिछनयिपयित्याव्यापकीभूनयियिताशून्यज्ञानीयस्याव ভিগ্নাথাব্যাথতিশ্নাবঘিনিষঘনাঘমুসংঘ पच्छिन्नयियित्याच्यापर्याभूतायपपिता यशानीयपिपयित्याच्या पीभूतविश्यताम्पहानीयरयमावश्य पाध्यम् तथाच नौरस प्रतिपक्षादायपाप्ति शालीनत्यपोटेन विशिष्टवियिताया साय सिनविरपित्याध्यापकीमतविपितास्यज्ञानीयस्वाभायात्, परन्तु पदपमायपर पाहिजरपद्धदादायातम्यासियारणाय विशिष्ट auযোঘানার বিরিয়ানি হযর্থ হয়নি আছস। যা স্বাভাবিন্যহাবধাবায়ার্ন বচিতাধাৰাবছিন্নবিষয়াবাহারাই न ताटशम. पच. सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम्। पयित्वाव्यापकीभूतविपयिताशून्यशानीययद्पावच्छिन्नविपयित्वं सदूपायच्छिन्नविपरित्याध्यापकीभूतत्वनिवेशायोगः । किन्तु स्याव. च्छिन्नविषयित्वाव्यापकोभूनविपापताशून्यज्ञानीयस्वापच्छिन्नषिप. यित्वावच्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छेदकं ययावच्छिन्नविषयित्याव्या. पफीभूतविपयिताशून्यहानीययम्पावच्छिन्नविषयित्वं सद्रूपावच्छि. नविषयित्वाध्यापकीभूतविषयिताशून्यत्वमेव निवेशनीयम् अन्यथा इदो पहिमानित्यत्र जातिमद्वम्धभावपद्धदेऽतिव्याप्स्यापचे. घ. रुपमायवद्धदत्वावच्छिन्नविषयिताया जातिमद्धाधमाययद्र हत्यापच्छिन्नविषयित्याव्यापकीभूतविपयिताशून्यजातिमान घन्हो. भाववानिति ज्ञानेऽपि सत्वेन जातिमद्वन्धभाववज्रदत्वावच्छि- भविपयित्यावच्छिन्नप्रतिवन्धकतावच्छेदकत्याभाघात्, तिवन्धकतावच्छेदकवन्धमायवद्धदत्वावच्छिन्नविपयित्वाव्यापक-. विपयिताशून्यायस्य च तादृशहदविषयकशाने सत्त्वाच श्च प्रागुकसत्प्रतिरक्षाव्याप्तिारैवेति माहुः(१) ॥५॥ टि०(१)एव सर्व गगनयद्वाच्यस्यादित्यादी गगनामावयत्सर्यक- এব্যথায় যথাযথংবাযানাকানিযবাববনি गगनामाघवघटत्यावच्छिन्नविषयित्वाध्यापकार्ययिताशून्यमानीय- त्यामायात् । अथ यद्पावच्छिन्नविपपितायां यद्पायच्छिन्नविपपि- त्याव्यापकीभूतवियितासू-यमानीयत्वमिव स्याच्छिन्नवियित्या. व्यापफीभूतविषयिताशुन्यत्यमपि देयम् तायव नोक्तस्थलेध्यातिः। न च लाघवानवकाश इति वाच्यम भघामतेऽनुमितियव्यापक- प्रतियध्यतानिरूपित प्रतिबन्धकत्तायाः द्विधा निविष्टतया गौरवम् । मम मते तु ताशयत्किञ्चित्प्रतियन्धकतामा मनियेशनातीय ला. घयादिति चेल भनियन्धकताया शानदेन भिन्नत्थे मम मतेऽपि स. भनिवेशसम्मयादिति । तथाच विशिष्टान्तरं स्थावच्छिन्नधिप. यिनाध्यापकतापच्छेदकतादृशानुमितिव्यच्यापकप्रतियभ्यतानिरूपि. सप्रतिबन्धातात्यत्ति यदूप तच्छिन्नाविश्यकत्यादिनिये. शः । पृत्तियद्यापन्नियिायनान्यापकतापविकत्यसम्बन्धे. न। मन्मनेप्यताइशनिवेशस्यावश्यकनया गारपापत्तेः परिक- মিসিনাঘানাঘুরায়ই মমর তথা .
ইং अनुमानगादाधर्या झोडपत्रेषु थथ यद्पायच्छिविपपितासामान्यमनुीमीतप्रीतयन्धकतानि रूपितस्वरूपसम्बन्धझपावच्छवक्तावदित्यत्र सामान्यपद व्यर्थम् । हदो पन्धमावानित्यादिशानीयहदरवावच्छिनकदेशविषयिताया বয়ষাবধি বাসবে বিবিয়িয়িত্ব যামানাথভালায়মানঘ্যামরার यद्धमाब त्यावच्छिन्नविषयतात्य तद्गायच्छिन्नषियताल्पत्यामावादप খালেম গুgযাবিয়ানীবাবধাযuাময় ঘাতকৰিাৰ। ন থাম্ব কী নায়াখায়ছবিই যারাঙ্গামূলবিভিনম্বৰৰ দিনা থামাখ্যান মায়াকান্নাঘাযনাযা অবিলৰিমাঘমারবানিবাবিয়ান নষ জানিনানুয়াবিয়ান মালয়শিয়াঘাথাব্যঃ অমিষান্তারিনিঘাগ্নিবমঘাষ पत्यादिति घाच्यम्।हदत्वसामानाधिकरण्येन पयभायादावव्याप्ति অটোবায়োবমূনাৰদ্বাৰাথমিষ্যাম্ববোয়ায়। পথ ভাবগামাবাঘগুল থঘাষনাযা ঘনত্ব ঘাবঠকষাঘর। ল যায় যায়নি। যা যাথানিয়ামানাথ বাল্যবিস্ক্যান तत्र सपोगरवानियिषयतादम्य सयागल्यावशिष्टवि श्यता মালাঘিমাগারগাপিনাথষ্টবঙ্গমায়াবী বিবিধিমাথায় মালামালম্বয়ান যামু। ঘাথগ্নিগ্রপ্তাধবায়ালদিঘিগুছিয়কােবাইল मान्य यस्य मयोग मयागयानिति भ्रमारमानानेसरवा তা ঘামাথ থামাথানিয়া গাথামাথা বিদ্বোনুমমঘাষাযথ गारयामायादायति কোকাে এবংনাথ। বগ্ন গাংঘমাথা- ঘিছিদ্বিথামাসাধিতামান্নাম্বাসায় বাধাভগ্নেহেপাবধবা। স ৪ ঘণনাম্বা f t) বায়োগ” বোমখাঘিমালনি মহ মাথাখিবিপাস ও সামিনা আপনি থ৭।
- सामान्यनिरुचिप्रकरणम् । नगदपायच्छिन्नविषयतात्यं ताशविशिष्टविषयकत्यसमानाधिक रणामावप्रतियोगितावच्छेदकं तत्संसर्गावच्छिन्ननपावच्छिन्नविष- यताशुपत्यस्य छानविशेषणत्वनयोकातिव्याप्तिधारणसम्भवः । गो., वाभावत्वविशिष्टविषयकावसमानाधिकरणाभावप्रतियोगितावच्छे. दकं यत्समवायसम्बन्धावच्छिन्नगोत्वत्वावच्छिन्नविपयितात्वं त. दवच्छिन्नामावस्य गोस्वामावो गोत्ववानिति शानेऽसत्यादिति वा. च्यम् । तथासत्यपि गोत्ववरसमानकालीनगोत्याभावपक्षकस्यले ताशगोवामावेऽतिव्याारस्वात् तत्र समवायसम्बन्धाप- च्छिन्नगोत्वत्वावच्छिन्नविषयितात्वस्यापि तादृशविशिष्टविपयित्वा. व्यापकत्वाभायात् । जानिमजात्यवच्छिन्नविषयितायाः सं. सानवच्छिन्नतया संसर्गनिवेशे इदो तात्पभाववानित्यत्र जतिमा. न जातिमान इत्यादिशानवारणासम्भयाश। न च यद्रूपावच्छिन्ना- सर्गिकधिषयतानिरूपितयद्पाच्छिन्नविपमित्वं तादृशविशिष्टविष- यत्याव्यापकं तदूपावच्छिन्नसांसर्गिकविषयवानिरूपितद्रूपायच्छि. भविषयताशून्यत्वनिवेशे नोक्तदोषः समवायत्यावच्छिन्नसांसर्गि.. कविषयतानिरूपितगोस्वयममानकालीनगोस्वाभावत्वाचछिनवि. पयतायास्ताशविशिष्टविपयित्वाव्यापकतया तच्छूभ्यत्वस्य गो- स्वत्समानकालीनगोत्वाभावो गोत्यवानिति बाधभ्रमेऽसत्यादि- ति वाच्यम् । सावताऽपि गगनत्यवत्कालीनगगनत्वाभायो गमनस्यामावधानित्यत्र गगनरववत्कालीनगगनत्यामावो गगनत्ववा. निति याधम्रममादाय गगनस्ववत्कालीनगगनत्वामावेऽतिव्याप्तिः । तत्र स्वरूपत्वावच्छिन्नसांसर्गिकविषयतानिपतगगनस्वयत्काली. नगगनत्वाभावत्वावच्छिन्नविषयताया विशिष्टविषयित्वाव्याप- कत्यामापात् । न च यदूपावच्छिन्नविषयतावावच्छिन्ननिरूपित. यदपावच्छिन्नविषयताव सादृशविशिष्टविषयकत्वसमानाधिकर- णामावप्रतियोगितारच्छेदकं तदूपावच्छिन्नविषयितात्यावच्छिन्ननि- पिततद्पायच्छिन्नविषयिताशून्यत्वं निवेशनीयम्, तथाचोक्तस्थ. ले घायविषयकनमे गगनस्वयत्कालीनगगनस्वाभावत्वावच्छिन्न. विषयतात्वावच्छिन्ननिरूपितगगनत्यत्वावच्छिन्नविषयतास्वरूपता- शविशिविषयकत्यसमानाधिकरणाभावप्रतियोगितावच्छेदकपद्र- पावच्छिन्नाभावासत्वेनोक्तस्थले नातिव्याप्तिरिति घाच्यम् । एवमपि मामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । याशविशिष्टविषयकनिश्चयविशिष्टयारशविशिष्टविषयकनिश्चः यत्वमनुमितिप्रतियन्धकतानतिरिक्तवृत्ति तादृशविशिष्टद्वयाटि- तत्वमित्यत्र तादृशविशिष्टद्वयविषयताशून्यत्वनिवेश हृदो घहिमान धूमादित्यादी एकत्र द्वयमिति रीत्या हिव्यापकीभूताभावप्रति- योगित्वहदवृत्तित्वाभयवजले. १ तिव्यातिः । तत्र ताशामया- वच्छिन्नजलचावच्छिन्नविषयताया ऐक्येन तादृशविशिष्टद्वयविषय ताशून्यप्रतीतिविषयतावच्छेदकत्वस्य इदवृत्तिवाहिव्यापकोभूना. मायप्रतियोगित्ववजलाये सत्वात् । पव ताशविशिष्टविषयता- शून्यत्वे सति ताहशविशिष्टविषयताशून्यत्वनियेशेऽसाधारणेऽतिव्या- तिः असाधारणस्यापि निरुक्तावशिष्टधयान्तर्गतत्वात् । अतस्ताह. शविशिष्टवियिताशून्यत्वमपहाय तारशविशिष्टविषयताविशिष्टताद- शविशिष्टविषयिताशुन्यत्वमेव भट्टाचार्येण निवेशितम् । मथ हुदोगगनाभाववहिव्यापकीभूताभावप्रतियोगित्ववत्काली- नवाहिमान जलादित्यादौ गगनाभाषवद्वह्निग्यापकीभूताभावप्रति. -योगित्ववत्कालीनवाहिन्यापकौमूताभावप्रतियोगित्वपजलरूपासा. धारणेऽध्याप्ति ताशासाधारणस्य गगनभाययवाहिन्यापीभूता भायप्रतियोगित्यवत्कालीनवह्निमान् इदस्तादशवाहित्याप्यजलवांश्च जलं च गगनवदित्यायनुमितिविरोधितया निरुतषिशिष्टद्वयधरि- तत्वात् । अतः विशिष्टतयाघटितत्वशरीरे प्रतिबन्धकतायामनुमिति. स्वव्यापकप्रतिवध्यतानिरूपितापनिवेश (२) । न च ध्यापकत्वनिये. शापेक्षया लाघवात् पक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यत्वावच्छिन्न प्रतियध्यतानिरूपितप्रतिवन्धकतानिवेशेनेच तहोपवारणसम्भपा. दि०(१) व्यातिविशिष्टहती पक्षवृत्तित्वाधणाहिज्ञानस्य व्याप्तिवि- शिष्टदेतुमत्यक्षायगाहिज्ञानस्य च मनुमितिकारणतया एकत्र व्यमि- तिरीत्या निरुतोभयावगाहिनः कारणत्यामावाप्न तस्य सत्मति. पक्षत्वमिति भावः। टि० (२) गगनामावयवहयाधिकरणवृतित्ववत्कालीनजलादि. त्यादिस्थलीयासाधारणेच्याप्तिः समूहालम्चनानुमित्यात्मकामावो गगनचानित्याकारकानुमितिनिष्ठप्रतियध्यतानिरूपितायावहाधिका रणवृत्तित्यवान् गगनाभायवान् यहयधिकरणवृत्तित्वांश्चाभाघ इति, सानैवीशष्टयाच्छन्नमतियन्धकतायास्तत्र सत्यादिति केचित् ।
२१२ यनुमानगादापर्य कोडपत्रषु यत्र सयोगयत्सयोगवरसयोगामारस्य साध्यता सयोगरमयोगस्य पक्षता(१)तासयोगात्सयोग सयोगवन्सयागररसयायानित्या दिवाधम्रमविषयाम्नमयोगवत्सयोगासयोगरत्सयोगरूपयापैकदे शेऽनिध्याति । अत्र साध्यघटकीभूतप्रथमसयोगस्य वैशिष्ट्य सयो गसम्बन्धेन,द्वितीयस्य कालिक्सम्बन्धेन, पनघटासयोगशिष्य मपि काटिकमम्मन्धेन, साध्याट प्रतियोगित घ कालिनसम्बर न्यारदिछन्न प्राधम् । न च यद्पारच्छिन्नसासगिविषयतानिक पितयदूपायच्छिन्नरिययतात्यावच्छिन्ननिरूपिनयद्रूपावन्छिन्नयिष. यतारयम् शिशणविपपि वा यापक तपारच्छिन्नसासर्गिकरित्रय सानिमपितनपानच्छिन्नविषयतास्वार्याच्छन्ननिरूपिनतटूपायच्छि परिश्यनान्यत्वनिशे मौत्तातियाप्तिस्तस्थलीययाधम्रमे ता शापापीभूतसयागत्याउन्नमासगिंकविषयतानिरूपितसयो गवायच्छिन्नविषयतात्यारच्छिन्ननिकापितमयोगत्याराच्छिन्नार्वषय तार-यत्वविरहादित यान्यम् । गगनामाववत्सयोगपक्षा-उत्सा- ध्यकस्थले पाधम्रममादाय सयोगयत्तयागवद्गगनाभाववासयोगर सियोगेऽतियाप्ति भित्र सापताघटकप्रथमसयागंधाशय स्वरूपस भ्यन्धेन द्वितीयशिष्य कालिन । तथा च स्वरूप वावच्छिन्नसा सांगंकरिपपतनिकीपनसयाग नापीउनीपयतारावीच्या निरूपि तसयागरपावरिछनायियियमपि न विशिष्टरिपयित्वाय्यापामिति तत्सदमामाण्यवानामावस्य तत्तदादायमिन्न पस्यच तत्तदन्यत्ति त्पर निशे गारयमताऽनुगतरूपण नियेश पार्य । अनुगमन्तु स्या मायस्थ-स्वायच्छिन्नप्रतियन्यातायच्छक विषयतापरवमयस म्यम्धेन ममापपिशिान्यत्यम् । पपञ्च म्वातव्येण निधन्य. स्यापि नसणेऽनियशाम् न सशया-पत्यदर्यम् । एलन पना মাথাঘসিথিবষধনিয়ঘর্মিনাসাম্বয়ানাম वादनगेऽनिपनिय तत्रानिध्याप्तियारणमम्मये विशिष्ट यायटित स्थानिय इति पगातम् । सम्यन्यप्यावृत्तिम्नु स्वयमूया : टि०१) मागसम्बधापामादकतानिओपनसयागापछि একলামবিঘাষ ঘাবড়াবধানৰ বাঘাযgয়ামবিঘষামায়াখা पपक्षात सयागमय ।
मामान्यनिरतिप्रकरणम्। यादृशविशिष्पविषयकनिश्चयविशिष्टयादशविशिष्टविषयकनिश्च. यत्वमनुमितिप्रतिवन्धकतानतिरिक्तवृत्ति तादृशविशिष्टद्वगट- तत्यमित्या तादृशविशिष्टद्वयविषयताशून्यत्वनिवेश हदो वहिमान धूमादित्यादी एकत्र द्वयमिति रीत्या बहिव्यापकीभूनाभावप्रति- योगित्यहुदवृत्तित्वाभयवजले. १)तिव्याप्तिः । तत्र तादृशामया- धच्छिन्नजल चावच्छिन्नविपयताया ऐक्येन ताइशविशिष्टद्वयविषय. ताशून्यमतीतिविषयतावच्छेदकत्वस्य इवृत्तिवाहिन्यापकोभूना. भावप्रतियोगित्वचजलाये सत्वात् । एवं ताशविशिष्टविषयता. शून्यत्वे सति ताहशविशिधविषयताशून्यत्वनिवेशेऽसाधारणेऽतिव्या- नि: असाधारणस्यापि निरुकायोशष्टयान्तर्गतत्वात् । अतस्ताह. प्राविशिष्टविषयिताशून्यत्वमपहायतादृशविशिष्टविषयताविशिष्टता शविशिष्टविपयिताशुन्यत्वमेव भट्टाचार्यण निधेशितम् । अथ होगगनामाववहिव्यापकीभूताभायप्रतियोगित्ववत्काली. नवहिमान् जलादित्यादौ गगनाभाषवद्वहिन्यापीभूताभावप्रति. योगित्वपत्कालीनयहिव्यापकीभूताभावप्रतियोगित्यवज्जलरूपासा. धारणेऽव्याप्सि' तारशासाधारणस्य गगनभावयद्विव्यापकीभूता. भायप्रतियोगित्यवत्कालीनवहिमान् इदस्तारशवहिव्याप्यालयांश्च जलं च गगनवदित्यायनुमितिविरोधितया निरुक्कविशिष्टयघटि- तत्वात । अतः विशिष्टतयाघटितत्वशरीरे प्रतिवन्धकनायामनुमिति- स्वव्यापकप्रतिवध्यतानिरूपितत्वनियेश (२) । न च व्यापकत्वनिये. शापेक्षया लाघवात् पक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविशष्यत्वावच्छिन्न. प्रतियध्यतानिरूपितप्रतिवन्धकतानिवेशेनय तहोपवारणसम्मघा- दि०(१) व्याप्तिविशिष्टहेतौ पक्षवृत्तित्वावगाहिज्ञानस्य व्याप्तिवि- शिष्टदेतुमत्पशावगादिशानस्य च मनुमितिकारणतया एका द्वयमि- तिरीत्या निरुतोभयावगाहिनः कारणत्वाभावान तस्य सत्प्रति- पक्षत्वमिति भावः। टि० (२) गगनामाववद्वयाधिकरणवृत्तित्यवत्कालीनजलादि- स्पादिस्थलीयसाध्यामि समूहालानुमिन्यात्मकरसायो गगनधानित्याकारकानुमितिनिष्ठप्रतियध्यतानिरूपिताया वह्नधिक- रणवृत्तित्यवान् गगनाभाववान् यहयधिकरणवृत्तित्वधांधाभाष इति. शानवाशयाचीच्छन्नप्रतियन्धकतायास्तत्र सरवादिति फेचित् ।
२१५ अनुमानगादाधर्याः झोडपत्रेषु धर्यमेवेति वाच्यम् पर्वतो वहिमान् फाञ्चनमयधूमादित्यादी काशन मयत्वाभाववधूमवरवृत्तिमत्ववधूमेऽतिव्याप्तिरिति ध्येयम(१)। अथ वहयमाववद्धदादावसम्मर हदत्वविशिष्टविषयकनिश्चय विशिष्टययभायवद्धदत्वविशिष्टविषयकनिश्चयत्वस्यानुमितिप्रति यन्धकताानतिरिक्तवृत्तितया तादृशावशिएक्यघटितत्वादिनि। (नय परस्पर यादृशविशिष्टविषयकनिश्चयविशिष्याशविशिष्ठविषयक निश्चयत्वमनुमितिप्रतियन्धकनानतिरिक्तवृत्ति ताशविशिद्धया घटितत्व निवेशनीयम् अतो न कोऽपि दोष इति धाच्यम् तथास यपि पहषमायद्धदत्वादिविशिष्टविषयकानश्चयावशिष्टवदधमाय पद्मदत्यादिविशिष्टविषयकनिश्चय यस्य परस्परमनुमितिप्रतिया न्धकतानतिरिकवृत्तित्वात्ताहशविशिष्टद्वयघटितत्वस्य याघादी सस्वादसम्भषतादयस्यादिति चन)पाशविशिष्टविषयकनिश्चयपि शिष्टयाशविशिष्टविषयनिश्चयत्व ज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्नप्रतियन्त्र कतानतिरिक्तवृत्ति ताशयिशिद्धयाघटितत्वस्य विवक्षितत्वात् । (भन्येतु परस्पराघटक्याहशविशिष्टविषयक इत्यादेवक्तव्यत्वा सोक्दोष इत्यागु.) अधेयमपि पन्धमाययजलादिमहत्तिजलाभावपद्धदपशप द्विसाध्यस्थले तादृशमलपद्धदात्मकायासियादापयाप्ति । तत्र सारशीपशिखयघटितत्वात् । (न चाभयासिद्धिविषयताघटक विषयतामिन्नस्य ताहशयिशियविषयतायां निवेशनीयमिति नोक्दोष इति वाच्यम् । तथासति ताशरीत्या साध्याप्रसिसि टि० (१) अथ यत्र हत्यप्रतियोगिस्वरूपातम्यन्धेन हरत्व विशिएस्य पक्षता यढे साध्यता इदत्वप्रतियोगिरस्यरूपमम्यन्धेन यहपमायग्जल्यावशालीनजर यतातिरकारीगघटस्य हेतुप तत्र पहिग्पापकीभूतामाषप्रतियोगियापमारपत्रलयकालीनजर यत्रा. हिमामालीनपटरूपासाधारपेऽव्याप्तिः ताशाशयिषय तारमकपडपमापयलयत्यापछिपिपपतायां जर यधरयार पिनविषयतासरपात् जरयवातिमदन्तर्गतजल्यधदस्यायधि অধিকাংবাদিবি অঃ ঘনিষানবিদেখিয়ে নম্বনাথনেমায়ঘরিয়াবসহায়য যি पसिनरयादित यम सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । विषयताघरकविषयताभिन्नत्वस्यापि निवेशनीयतया गौरवापत्तेः अन्धकारस्य सत्प्रतिपक्षविषयताभिन्नत्वमापनिवेशानौचित्याच्च । न च याशविशिष्टविषयकनिश्चयत्वं ज्ञानवैशिष्ट्यानपच्छिन्नप्रति. वन्धकतानतिरिकवृत्ति तादृशविशिशाघरकत्वं तादृशविशिष्टद्वये निवेशनीयमतो नोक्तदोष इति वाच्यम् तथा तथासयुक्तस्थले एवं बन्धमाववज्जलपत्कालीनजलबद्धदादेरपि दोपत्यापत्तेर्व. न्मभाववजलवद्धदादिरूपविशिष्टस्य शानवैशिष्ट्यानवाच्छन्नम- तियन्धकतानतिरिकवृत्तिविषयताकविशिष्टघरकत्वाविशिष्टपक्षप्र. हाविरोधितया कालीनत्वाटतविशिष्टस्याश्रयासिचनात्मकाया- च्च । न च पन्ह्यभाधवजलपत्कालीनत्यकालीनजलबद्धदादिरूप- विशिष्टयस्य ज्ञानवैशिष्ट्यानवच्छिन्नप्रतियन्धकतानतिरिक्तविष- यताकविशिष्टाघटकत्येन ताधिशद्वयचटितत्वानोकातिव्याप्ति- रिति वाच्यम् कालीनस्वादिघटितविशिष्टयसांधारणासंभ- पस्योपरितक्ष्यमाणत्वादिति चेन्न यारशविशिष्टविषयकनिश्चय न्य ज्ञानवैशिष्ट्यानवच्छिन्न प्रतिबन्धकतानतिरिक्तवृत्ति ताशवि. शिष्टविषयताघटकविषयताभिन्नत्वस्य निरुक्तविषयितायां निवे. शनीयत्वात् । एवञ्च विशिष्टद्वपाघटितावशरीरे प्रागुकासंभव. वारणाय प्रतिबन्धकतायां ज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्नत्यमपि नोपादेयम् धन्यभाववद्धदत्वविशिष्टविषयिताया शानयाशयानपच्छिन्नप्रति. पन्धकतानतिरिकवृत्तिचियिताकविशिष्टवियिताघटकविपपिता- भिन्नत्यस्यासस्वात् । वस्तुतस्तु लाघवाद्विशिष्टद्वयाघटितत्वशरीरे ज्ञानवैशिष्ट्यानय. च्छिन्नप्रतिवन्धकतावच्छेदकविपयिताभिन्नत्वमेव विशिष्टद्वयविषय. तायां निवेशनीयमिति न दोषः । नन्वेचं हृदो यहिमान्वह्निमज्जलव. स्कालीनजलाभायवद्ध्दादित्यत्र वन्ह्यभाववज्जलवढारीजलबद्ध. दादायतिध्याप्तिस्तत्र ज्ञानवैशिष्ट्यानवच्छिन्नं यद्धतुमत्ताग्रहप्रतिव. न्धफत्वं तदवच्छेदकधिपयिताकविशिष्ट्रविययिताभिनं यनिरुक्तवि. शिष्टद्वयविषयित्वं तच्छ्न्यप्रतीतिविषयत्वस्योक्तविशिष्ट्र सत्यात् । न च तादृशविशिधान्तरं यजलयद्धदादि उक्तविशिष्टस्य तद्धदि. नत्यानातिव्याप्तिरिति वाच्यम् ।विशेषगुणवद्धटादिससहायाने घश्य- माणस्य यत्किश्चित्प्रतिबन्धकताघटितविशिष्टान्तराघटितत्वस्य ज्ञान तत्र स्थाव अनुमानगादाधर्या फोडपत्रेषु घेशिएपापच्छिन्नप्रतियन्धकतामादायोक्तावशिरोऽक्षतत्वात् । अथ घश्यमाणयत्किञ्चित्प्रतिबन्धक्ताघटितविशिष्टान्तराघटि तत्वकल्पे विशिष्टद्वयाघटितत्वनिवेश एष नास्ति । स्वायच्छि भविषयित्वापच्छिन्नयत्किञ्चित्प्रतिवन्धकतापच्छेदकविषयतात्वस्य कालीनत्यादिघटितविशिष्टविषयतायामपि सत्वात च्छिन्ननिरूपितस्यस्य च चिरहेण धनहाभारयजलव हृत्ति जलपन देऽतियाप्तिविरहादिति । न च स्वायच्छिन्नधिपयित्वावच्छिन्न यत्किञ्चित्प्रतियन्धकनापच्छेदकविषयितायाँ स्वावच्छिन्नविषयि स्वाव्यापकीभूतविषयताशून्यमानीयावनिवेशस्याघश्यकतथा एप कालोनत्यघटितविशिष्टविपयिताब्युदास इति पाच्यम् स्या पच्छिन्नविपयित्याच्यापकीभूतविषयिताशून्यज्ञानीयस्यनियेशे गुत्तयुक्त्या सदो पहिमानित्यत्र पन्धमाषयजातिमद्धदादापति व्याप्तिरत स्थावच्छिन्नविषयकत्वावच्छिन्नपत्किञ्चित्प्रतियन्धक तापच्छेदक यदूपायच्छिन्नविषयत्याच्यापापिययिताशयशानीय यदपायच्छिन्नविषयत्य तद्रूपायच्छिन्नविषयित्ययापरस्यापछि अनिरूप्यताकस्यमिरयेय धनव्यम् तेन लीनस्वघटितविशिषि- पपिता युदाससम्मयादिति चेन्न यदपावच्छिन्नपिपायरयाप्यापक विपपितादाम्यत्यस्येय स्यापच्छिन्नपिपयियाव्यापकविपपिसारा पायस्याप्यपश्य निषेशनीयस्यास् अन्यथा यापकसामानाधि परपयापयातिविशिष्टतुम रक्षम्य मरमतिपक्षम्ये तु राधाऽस्या- पयापते | नाशप्रतियन्धरनायच्छेदक प्रातहनुम्यापरमाया মায়ানমাৰৰমগাবানা स्यायच्छिन्ननिहप्पस्वा. भाषादिति यक्ष्यमाणकलो पिशियाटिनस्यमवश्य निवेश मायभिनि। मेषम् । म्यम्यापरय-म्यापभियारियोभयमम्पन्न प्रतिष. নাযিলবাদপ্রাথগ্নিসিয়ালবিবিবি- বাবিধিনিববিgযায়যাংঘিক্ষনিথর तारारियापरितम्यानपेशनयानयोगाणां - मानशिपापटिनप्रतियम्पमानियवार पाहामाय पदम पानी न प्रागुनामामय विषयमा निना. সন মমিথসাম্বাবধারাবান্না पारणसम्मया.
सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । व्याप्तिः । न च धन्यमापवजलयद्वत्तिजलाभाववद्धदपक्षकस्थले घन्यभावधजलवकालीनजलवद्धदेऽतिव्याप्तिः । यत्र घटकाली- नययभाववजलवृत्तिजलवद्धदस्य स्वरूपासिद्धस्वं तत्र वन्धमा- यवजलबत्तिजलवद्धदेऽतिव्याप्तिश्च । "अनाहुः-शानवैशिष्ट्यानधच्छिमप्रनिबन्धकताशून्यस्यावच्छि. भविषयताशालिनिश्चयवृत्तियाहशविशिष्टविषयकत्वमनुमितिप्रतिय. धितानतिरिक्तवृत्ति ताहशविशिष्टयघोटतं यत्स्वं तत्पर्याताय- च्छेदकताकवियिताशून्यप्रतीतिविषयत्वस्य विशिष्टद्वयाघटितत्वप' देन विवक्षितत्वात् । स्वावच्छिन्नविषयकत्वावच्छिन्नमतियन्धकता. विशिष्टान्यत्वस्य वा (१)विवक्षितत्वादिति। फेचित्तु वह्नयमाववद्धदादौ प्रागुक्तासम्मवचारणाय स्थावच्छि. प्रविषयकत्वावच्छिन्न प्रतिबन्धकतासामान्यानतिरिक्तवृत्तिविषयिता. कान्यत्वेग विशिष्टद्वय निवेशनीयम् । तथाच स्थावच्छिन्नविषयक- स्वाच्छन्नमीतबन्धकतासामान्यानतिरिक्तवृत्तिविषयताकान्यया. टि० (१) न च तथापि यत्र गगनामाववत्पतियोगित्ववस्कालीन. यः साध्यत्व गगनस्य हेतुत्वं पनत्यश तत्र गगनाभाववत्म तियोगित्यवकालोनवहिव्यापकोभूनाभावप्रतियोगिगगनरूपासाधा. रण्येऽव्याप्तिः तस्य ज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्नहनुमत्ताग्रहप्रतिवन्ध. कतामादाय विशिष्टयघाटतत्वस्य सत्यादिति वाच्यम् तत्र व्यतिरेकच्याप्न्यन्वयव्याप्त्युभयम्यातिविशिष्टप्रकृतपक्षर्मिकप्रकृन- हेतुमत्तनिश्चयस्याहायस्वनाप्रतिवध्यत्वादिति । न च तथापि यत्र गगनामावह्निमद्वृत्तित्वषत्कालीनघह्नः साध्यत्वं गगनवद. माधवजलस्य हेतुत्व हदस्य पक्षत्वं तत्र ताशसाध्यव्यापकी- भूतामावतियोगि-अभाववजलरूपासाधारण्येऽव्याप्तिः, एवं यत्र गगनस्य पक्षत्वं चहे. साध्यत्वं गगनामाववद्वहिव्यापकाभावप्रतियो. गित्वयत्कालीनगगनस्य हेतुत्वं तधासाधारण्येऽव्याप्तिश्चति वाच्यम् स्वावच्छिन्नविषयकत्वावच्छिनत्वपदेन स्वावच्छिन्नापेपयकत्यव्याप. फत्यस्य विधाक्षतत्वाताव्यापकत्वंच स्थानाश्रयत्व-स्वकालोनाक्ष- धर्मिकहेतुमत्ताझानकालीनत्वोमयामावश्त्तासम्बन्धेन । तथाचासा. धारण्यप्रतिबन्धकताविशिष्टान्यत्वस्य हेतुमत्ताग्रहप्रतिवन्धकताया- मसत्स्वानाध्याप्तिरिति भायः २१८ यनुमानगादाधर्याःमोहपनेषु शविशिष्टीयपयनिश्चमरिशियाशविशिष्टविषयफनिश्चयत्यं स्या. पच्छिन्नविषयकवावच्छिन्नमातियन्धक्तासामान्यानतिरिक्तवृत्ति ता शविशिद्वयघटिनत्वावच्छेदकं यद्यास्त्र तदन्यस्य दोपतापच्छदके निवेशनीयमतो नोक्तदोषः । तादृशनिश्चयविशिष्पनिश्चयत्ये स्वाध छिन्नविषयित्वापच्छिन्नप्रतिवन्धकतासामान्यानतिरिक्वृत्तिनिवे. शान प्रागुक्ताश्रयामिद्धावन्याप्ति । निश्चयविशिष्टनिश्चयपनिवंशानो- फविशिष्टद्वयघटिनत्वापच्छंदकस्यपदार्याप्रसिधिनियन्धनो दोषः । स्वानच्छिन्नविरयित्वावच्छिन्ननियन्धक्तासामान्यानतिरिक्त वृत्ति विषयताशन्यावेन यारशपिशिष्टद्वयविशेषणानासम्भवः । तथापि प्रतियघातासामान्यनिवेशन यहिमसलमत्कालीनजलामावधि पशास्पले यद्वयमाययजलवत्तिजलघद्धदादी नातिन्याप्ति । मच पदयमाश्यलयत्वविशिष्टयपयनिश्चयविशिष्टजलयद्धदा. दिपिशिष्टयथयनिश्चयत्वस्य निश्चयद्वयसाधारणतया यहण्मायव अलादिमहत्तिजलपद्धदरवरूपस्वावच्छिन्नविषयित्यायच्छिमप्रति पन्धकतासामाग्यानतिरिक्त वृत्तित्वविरहाग्निस्तस्यपदार्थाप्रसिद्धिति ति वाच्यम स्थाच्छिन्नविषयित्यव्यापकरयस्वरूपसम्बन्धरूपस्या- पच्छिन्नयिपपिरयायच्यत्यामययरप्रतियन्धकतानतिरिक्तवृष्टिवस्य (१)विक्षितत्वादिति प्रा। टि०(१) पतेन इदो यतिमानित्यादी ययसमानाधिकरपाजलय. भदरूपयाधेऽच्याप्ति तत्र यहिमदवृत्तिमसानिश्चयत्यनै फ प्रतियम्य क्यम् अपरश्य पहिमदत्ति जलमिति निश्चयायशिएजलयत्तानिधय. स्येना नियनस्यव्यापत्य-स्यमिचारियोमपसम्बन्धन प्रतिबन्धाता যিয়াযযামবিঘানবিলেরূবাঘাযনায়ামের एपपिशिष्टजर पद्धधम्पपिशिष्टयघटितस्यादिति निरस्तम्।तार विशिष्टयपानिधापर्शियपिशिष्टायिकामानिधयत्यस्य म्यापति- থিম্বইথোথাভাবধাৰামায়ামযুধিমতা निधपतिपय मानतिरिन मियाविरदंण म्यान निमनपाध বিষ অমরপথযাহােম। হথ সিবিশন্নবিষ अपनायरपपिपिरयापतित्रानुमितियथ्यापाप्रतियणतानिक বলিঘৰসাদাসাদোলাথিয়ছবিধবনিময়াবাজি सामान्यनिक्तिप्रकरणम् । २१२ स्थावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविपपतापच्छेदकयारशविशिएविष. यफनिश्चयविशिटयादशविशिष्धविषयकनिश्चयत्वं स्वायच्छिन्नवि- पयकवावरिउन्नमतियन्धकतासामान्यावच्छेदकं तादशविशिष्टद्वय घटितत्वावच्छेदकं यत्स्थं तदन्यत्वेन लस्यतावच्छेदक विशेषणी- यमतो न कोपि(१) दोष इत्यपरे(२) । यनु मानवैशिष्ट्यानयच्छिन्न प्रतिबन्धकतानयच्छेदकोभूनविष. यिताशस्यशानीयघिपयितामिना या ताशघिशिष्टयविषयता तन्यप्रतीतिविपयतावच्छेदकत्वेन लक्ष्यतावच्छेदकं विशेषणी. यम् तथाच घहयभाषयजलयद्वृत्तिजलवद्धदामकाश्रयासिद्धि- शानीयविषयताया शानवैशिष्ट्यानवच्छिन्नप्रतिवन्धकतानवच्छे- दकत्वविरहेण ताशमतिबन्धकतानवच्छेदकीभूतविपयिताश. न्यशानीयविपयितामिना या उदासीनहानीयताहर्शविशिष्टतय. विषयता तच्छ्न्यप्रतीतिविषयतावच्छेदकत्यस्याश्रयासिद्धिवादी सत्वान्न समातिव्याप्तिावहिमजलवत्कालीनजलाभाववद्धदहेतुक- स्थले च वधमाधवजलवत्तिजलत्यवद्ध्दत्वस्य तादृशमतियन्ध- कतानवच्छेदकीभूतवृत्तित्वविषयतासून्यजलवान्हद इत्यादिशनिाय- विषयताभिनव पद्यमावरजलयद्दत्तिजलवान इद इत्यादिशानीय. तादृशविशिष्टद्वयविषयतेति तच्छून्यप्रतीतिविषयतावच्छेदकावा. भावात् वहयमाययजलयद्वृत्तिजलवद्धदादी नानिव्याप्तिरिति । तन्मन्दम्। उक्तरीत्या मेयत्वविशिष्टव्यभिचारादेर्धारणसम्भवे व- क्ष्यमाणविशिष्टान्तराघोटतत्यविशेषणधैयर्यापत्तेः। वह्नयभाववजल. टिपयकनिश्चयत्वे तादृशविशिष्टद्वयाघटितत्वनिवेशात्पूर्वोक्ताश्रया. सिद्धपादौ नातिव्यातिरित्यपि प्रत्युक्तम् । निरुक्तबाधेऽव्यापया. पत्तीरति ध्येयम् ॥ (१) पहिधूमवान् बढेरित्यादौ एकत्र व्यमिति रोत्या धूमा- मावधूमामाववृत्तिवहयादायतिव्याप्तिधारणाय विशिष्टान्तराघाट- तत्वस्य सार्थक्य बोध्यम्। (२) चित्तु परेत्वित्यादिकल्पद्वय एव अभावः संयोगेन यहि मानित्यादौ प्रतियोगितासम्बन्धेन वद्य पच्छेदेन वयभावप्रतिमा त्यतिव्याप्तिः तत्र यक्ष्यमाणयुक्त्या शानावशिष्टज्ञानत्वेन प्रतिबन्धका तासरवेपि स्वपदेन धतुमशक्यत्वादिति ध्येयम् ।
सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम्। गुक्ताथयासिवादशवव्याप्तिवारणाय विशिष्टद्वयाघटितत्यघटकी- भूनज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्नप्रतिवन्धकमायां स्वव्यापकब-स्वव्य. भिचारित्वोभयसम्यन्धेन स्वावच्छिन्नविपयित्वावच्छिन्नप्रतिवन्ध. कनाविशिष्टान्यत्वमनिवैश्य ताशोभयसम्बन्धेन तारशानुमितित्य. व्यापकप्रतिबन्धकतानिरूपितस्वावच्छिन्नविपयित्वावच्छिन्नप्रतिय- ध्यताविशिष्टान्यत्वमेव निवेश्यम् तथा चोक्तस्थलीयबाधनिश्चयस्य ছানমহিষানবিষয়কবাল মরণায় पत्तानिश्चयत्वावच्छिन्नप्रतिवन्धकतानिरूपितप्रतियध्यतासत्वेनोक्ता पाधशानायज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्नप्रतियन्धकतायास्तादृशातिवध्य. ताविशिष्टत्यानक्तियाधाच्याप्तिः । न चोक्तस्थले गगनामावयद- भाधवकालीनघटाभाववघटादावतिव्याप्तिः तज्ज्ञानीयप्रतिवन्ध. फतायां ताशप्रतियध्यताविशिष्टान्यत्यामाचादिति घाच्यम्. स्वावच्छिन्नविषयकत्वावच्छिन्नताशानुमितित्वव्यापकप्रतिवन्धक- तानिरूपितप्रतिवध्यत्वाप्रसिद्धयोक्तातिव्याप्त्यनकाशादिति वाच्य. म् । हदो पहिमान् वयभाववजलवदत्तिजलामावग्याप्यादित्यत्र प. यमावयजलयत्तिजलबद्ध्दतिव्यायापत्तेः तज्झानीयवैशिष्ट्या- पच्छिन्नप्रतिवन्धकतायां तादृशानुमितित्वव्यापरुताशजलाभाव. व्याप्यवत्तानिश्चयत्वावच्छिन्नप्रतियन्धकतानिरूपिता या स्वाष. च्छिन्नविपयित्वावच्छिन्नप्रतिवध्यता तद्विशिष्यत्वात् । न चानुमिति. स्वव्यापकयारशरूपावच्छिन्नप्रतिबन्धकतानिरूपितप्रतिवध्यतावि- शिष्टान्यत्वम् अनुमितित्वव्यापकतारशरूपायव्छिनप्रतिबध्यतानिरू- पितप्रतिवन्धकतानतिरिक्तवृत्तित्वनिवेशातदोष इति वाच्यम् । सत्प्रतिपक्षादायव्याप्त्यापत्तेः तत्र स्वावच्छिन्नविषयित्वावच्छिन्न- निरुक्तप्रतियध्यत्वाप्रसिद्धरिति चेन्न । ব্যৱহানাহান্তিযাযাবহযৱহাৰাছাৰথযান यत्यमनुमितिप्रतिवन्धकतानतिरिक्तवृत्ति प्रतियध्यताधिशिष्टान्यता: शापशिष्टयविषयताशुन्यत्वस्य निवेशनीयवाद प्रतिय. ध्यतावैशिष्ट्यं च स्वापच्छेदकरव-स्वनिरूपित प्रतिवन्धकतानय. च्छेदकविषयताशून्यज्ञानवृत्तितादृशानुमितित्वव्यापकमतियध्यता. निरूपित प्रतिवन्धकतावच्छेदकावोमयसम्यन्धन । स्वनिरूपितप्रति. धन्धकवच स्वायच्छेदकीभूतधर्मावच्छिन्नप्रतियध्यतानिरूपितप्रति. -- २२० . मनुमानगादाघयां मोहपत्रेषु पत्कालीन नामावयवलयकालीनजलामायपद्धदपावहिसाय पस्थले यहिमत्रलयकालीन जलवकालीनजलामाच पद्धदपक्षक द्विसाध्यस्थल च यद्वयमावपटपत्कालीनजलबऽति पा प्यापत्तश्च उकसानीयविषयताया तारापनि रम्यकनारच्छेदक वा. मायान()। यथ घटो गगनामावादमामत्कालीनगगनवानि यादी पग नामापदमावरत्कालीनगगनामारटम्पयाधेऽन्याति ताराघ- पानस्य सुद्धगगन याबुद्धि प्रति यमारतान् गगनामा थानमायवाच घट इत्याकारकनिश्चयम्य निश्चयविशिष्टनिश्चय स्यन प्रतियन्यन्वस्यायश्यकन्न त परोपपती गगनामाव दभावपारीनगगनघत्तानुद्धि प्रति ताशगगनामावत्यानित फारताशालिनिश्चययन प्रतिसन्धवान्तरे मानामावेन गगना मावचा समावसानिन्याकारनिग्यविशिष्टाभावपघटविषयक निधपत्यस्य छानशिष्टयावच्छिन्न प्रतिवन्धकतानतिरिक्तवृतिनया ताराविशिष्टद्वयविषयकत्यस्य छानवशिश्यान रनिनियन्धक तानबच्छदकतया च गगनामावपदभावरत्कालीनगगनामावव दरत्वस्य ताराविशिष्टद्वयविषयताशुन्यप्रतीनिविषयतारक त्वामावादिति यहयमावयवलबद्धृत्तिजलामार. यद्धदपक्षस्थले यहरमायलबत्तिजलयद्धदात्मकमा दि० (१) स्वानरच्छदशमनविग्यतावसम्बन्धेन निरनय किश्चिप्रतिवन्धकताविशिष्टान्य हानीयविषयतामिन पनिवेशे निरुक्त विशिष्टघटक विषयताया वस्या अपि प्रतिरक्तावच्छंदत्वामा धाग्निरत विशिष्टज्ञानस्य निरुसम्बन्धन ठारशसस्लपतिवन्धर ताविशिष्टतया थतियाप्तिवारणेऽपि वपमायरद्धदादावसम्मत्र लाघयादयसिनप्रतियोगितात्वसम्बन्धेन हि वविश्यतानिकपित घमावविषयतारयादिक्रमेण विषयतातिदायकत्वकल्पनाद्वद्विन्वा- वच्छिन्नविषयताया थनवच्छेदातया निरुत सम्यन्यन सकरप्रति घकतायिशिए वात् । न चायच्छिन्नप्रतियोगिताकत्वमम्वन्धन घ हित्यविषयतया पहपमानवान् हद इति प्रानऽसम्भय इति वा ज्यम् पारतम्यप तारामानाहीकारावा एतर त्यान्यनुगम महा धाम नितत्वादिति व्ययम् ।
सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम्। . गुक्ताश्रयासिवादावस्यातिवारणाय विशिष्टद्वयाटिनत्वघटकी. भूनक्षानवैशिष्ट्यावच्छिन्नप्रतिवन्धकनायां स्वव्यायकन्व-स्वव्य. भिचारित्याभयसम्बन्धेन स्वायच्छिन्नविषयित्वावच्छिन्नप्रतिवन्धः कनाधिशिष्टान्यत्वमनिवेश्य तादृशोभयसम्बन्धेन तारशानुमितित्व व्यापकप्रतिवन्धकतानिरूपितस्वावच्छिन्नविषयित्वावच्छिन्नप्रतिय- ध्यताविशिष्टान्यत्वमेव निवेश्यम् तथा चोक्तस्थलीयवाधनिश्चयस्य ज्ञानवैशिष्ट्यानवच्छिन्न प्रतिबन्धकत्यानसत्त्वे मस्तसाध्य. अत्तानिश्चयत्वावच्छिन्नप्रतियन्धकतानिरूपितप्रतिवध्यतासचनोक- घाघशानीयज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्नमनियन्धकतायास्ताशप्रतिवध्य. ताविशिष्टत्वानातबाधाव्याप्तिः । न चोक्तस्थले गगनामाचचद- भावकालीन घटाभाववघटादावतिव्याप्तिः तज्ज्ञानीयतिबन्ध फतायाँ तादृशप्रतियध्यताविशिष्मान्यावामावादिति वाच्यम्. स्वावच्छिन्नविषयकत्वावच्छिन्नतादृशानुमितित्वव्यापकप्रतिवन्धक तानिरूपितप्रनिवध्यत्वाप्रसिधैवोक्तातिव्याप्त्यनवकाशादिति वाच्य. म् । इदो वहिमान् धदयभाचवजलबद्वतिजलाभावल्याप्यादित्यत्र घ. हयमावचजलयदृत्तिजलयद्धतिव्याल्यापत्तीतज्ज्ञानीयवैशिष्ट्या- वच्छिन्न प्रतिबन्धकायां तादृशानुमितित्वव्यापकतादशजलाभाव. व्याप्यवत्तानिश्चयत्यावच्छिन्नप्रतिवन्धकतानिरूपिता या स्वाव. च्छिन्नधिपयित्वावच्छिन्नप्रतिवध्यता तद्विशिष्टत्वात् । न चानुमिति. स्वव्यापकयादृशरूपावच्छिन्नप्रतिबन्धकतानिरूपित प्रतिबध्यतावि- হিড়াঘৰম অনুমাবং থানাহাকামনিশ্বনালি पितप्रतिवन्धकतानतिरिकवृत्तित्वनिवेशानोकदोष इति वाच्यम् । सत्प्रतिपक्षादावव्यायापत्तेः तत्र स्थावच्छिन्नविषयित्वावच्छिन्न. निरुक्तमतियध्यत्वाप्रसिद्धेरिति चन्न। यादृशविशिष्टविषयकानश्चयविशिष्टयारशावशिष्टविषयकनिश्च- यत्यमनुमितिप्रतिबन्धकतानतिरिकवृत्ति प्रतिवध्यताविशिष्टान्यताह. शविशिष्टयविषयताशुन्यत्वस्य निवेशनीयस्वात् प्रतिव- ध्यतावैशिष्टधं च स्थापच्छेदकरव-स्वनिरूपितप्रतिवन्धकतानय. च्छेदकविषयतान्यज्ञानवृत्तितादृशानुमितित्वव्यापकप्रविधध्यता. निरूपितप्रतिवन्धकतावच्छेदकरवोमयसम्बन्धेन ! स्थनिरूपितपति. धन्धफरवच स्वारच्छेदकीभूतधर्मावच्छिन्नप्रतिवध्यवामिलपित्तप्रति- -- २२२ अनुमानगादाधर्या क्रोडपत्रेषु पन्धकतावच्छेदकीभूनप्रकारतावच्छेदकीभूतधर्मापच्छिन्नप्रकारता शाल्यनुमितित्वावच्छिन्नजन्यतानिरूपितजनकतावच्छेदकधर्मानव पच्छिन्नत्वे संति शानवैशिष्ट्यानपच्छिन्नत्वेन विवक्षणीयम् । अ तो जलाभावव्याप्यसाध्यकहदपक्षस्थले स्वपदेन जलाभावव्या प्यवत्त्वनिश्चय चावच्छिन्न प्रतिबन्धकतानिकातिजलवायच्छिन्नप्रका বায়তমারঘরানায় সামান্যাথোমাথতল্লবল लवद्धदादी नातिव्याप्ति । न पा वहिसाध्यस्थले पहिमान ज सामाववान् चह्निमाश्च हद इत्यादिशानीयप्रतिवन्धकतानिरूपित प्रतिवध्यतामादाय पह्नयभाववजलादिमट्टत्तिजलयद्धदादी अति व्याप्तिः। एपश्चोत्तस्थलाययाधनिश्चयस्य तादृशविशेषाभावयत्ता निश्चयत्वेन ज्ञानवैशिष्टयानाच्छन्नप्रतिय-धकत्वाभाधेऽपि विश पधर्मायच्छिन्नसाध्ययत्तानिश्चयनियध्यनासत्वात्ताशपाधक्षानीय विशिष्टद्वयविपयिनाया निरुक्तोमयसम्बन्धेन ताहशप्रतियन्ध कताविशिष्टयानोत्तयाधऽव्याप्ति । ससर्गघटकीभूतानुमितित्यव्या- पकप्रतियध्यतायां स्थनिरूपितप्रतिबन्धकताशालिशानीयत्वनिवेशे इदो घहिमान्धूमादित्यत्र ब-यभाययजलवत्तिजलवद्धदेऽतिव्या प्तिस्तमानीयविशिद्धयविषयतायास्तादृशजलाभावरत्तानिश्वयन तियध्यतविशिष्ट पादत स्वनिरूपित प्रतिबन्धकतानवच्छेदकीभूतं विषयिताशून्यज्ञानीयत्वनियश । तग्निवेशे च जलाभावयत्तानि अयप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिबन्धकनानवच्छेदकविषयताशून्यज्ञानी- यामुमितित्वव्यापकप्रतिवध्यतासागनातिव्याप्ति । न चैय पहि मन्त्रालयदृत्तिजलाभायवद्धदादिहेतुस्थले बन्धमावयमलय- चिजलवद्धदादायतिव्याप्ति तज्ज्ञानायविशिष्टतयविषयताया है। तुमत्ताग्रहप्रतियध्यताविशिष्टत्वादति याच्यम् । उभयसम्यन्धघट. पस्यायच्छदकत्वपदेन स्वानयच्छेदकायपपिताशून्यज्ञानीयत्यस्य वियक्षितस्यात् । पवश सम्बन्धघटकीभूतस्पनिरूपितप्रातय धक तायां प्रागुत्तजनक नायरछदधर्मानच्छिनत्य विशेषण ज्ञान शिण्यानयन्छिन यषिशेषण(१ शानुपादयमय । टि०(९)इदा पहिमान् यम्घमाययजलादिमदृत्तिजलाभायव्याप्या दिग्यादयतिव्याप्तिमियाऽनुमितिस्यव्यापप्रतियन्धकतानिरूपिता तिशयतायिशिष्टा यत्पनिवेशमुपश्यताशायशः छत इति ध्येयम् ।
सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । इदम्यवधेयम् । हृदो घह्निमान वन्ह्यभावधज्जलघद्वीत्तजला- भाववाद्विमत्कालीनधूमादित्यादौ पन्धमावबज्जलवद्वचिजलव. दुध्रदेतिव्याप्तिः तादविषयताव्यस्य निरुक्तोमयसम्यन्धेन इदो घहिमान् वाहिन्याप्यवहयमावयजलयद्वृत्तिजलाभाववाहिमत्का- लीनघूमश्चित्याधनुमितिनिष्ठं यद्वयवच्छेदेन चन्ह्यभाववज्ज. लवदृत्तिजलामाववत्तानिश्चयविशिष्टयह्निमत्तानिश्चयत्वावच्छिन्नप्र- तिबन्धकत्वं तनिरूपितप्रतिघध्य(१ताविशिष्टत्वात् । स्वनिरूपित- प्रनियन्धकनायां ज्ञानवैशिष्ट्यानवच्छिन्नत्वनिवेशे पतघोषवारण. सम्भवदित्याहुः२] । अत एच स्वावच्छेदकत्वसम्बन्धावच्छि. অবনিদ্ভাবনামঘৰৰকয়ামঘৰখন যযাক্তি झविषयताशालिनिश्चयत्वव्यापकं प्रतियन्धकत्वं तद्रूपवस्व लक्षणा- र्थ इत्युक्तो वन्ह्यभाववज्जलववृत्तिजलयद्धविषयकज्ञानस्य शा- नविशिष्टज्ञानत्वेनैव प्रतिवन्धकतया ताशशाने व्यावतकशाना- यप्रतियन्धकताया स्वावच्छेदकत्वसम्बन्धेन सत्वेन स्पाचच्छे. বুদ্ধৰবাৰ্তানাবন্ধনমগানৗ- म्यन्धेन तारशविशिएविषयकनिश्चयत्वाव्यापकत्वात्तारशविशिष्टे- ऽतिव्याप्तिविरहेण विशिष्टद्वयाघटितत्वनिवेशनं व्यर्थमिति निर- स्तम् । गगनाभावपदभावयत्कालीनगगनाभावपत्घटात्मकयाधे. ऽव्याप्त्यापत्तेम्ताशयाधनिश्चयस्य ज्ञानविशिष्टज्ञानत्वेनैव प्रति- टि०(१)पवं धहिव्याप्याभायचद्वयभाववत्कालीनदो घहिव्याप्य. घानित्यादी वह्नयमाववद्वहिन्याच्याभावयद्वयभाववद्धदरूपोदासी- नेऽतिव्याप्तिवारणाय प्रागुक्तजनकतावच्छेदकधर्मावच्छिन्नेत्यादि. विशेषणस्यापि देयत्वादिति । (२) ननु तथापि बाधनन्थे भट्टाचार्येण साध्यासमानाधिकर पाधवपक्षस्यापि बाधस्वस्य स्वीकारेण ताशवाधज्ञानस्य शा. नविशिएशानत्वेन प्रतियन्धकतया ताशंविधायतायां प्रतियध्य- ताविशिष्टयत्येनाव्याप्त्यापत्तरिति चेन्न अगत्या विशिष्टद्वयविप- यितायां तारशयाधविपयिताभेदनिवेशेनैव तद्वारणसम्भवादिति । यस्तुतस्तु निरुतस्थले गगनाभाचवद्घद एवं बाधः तत्रान्यथा गगनामावपदभाधवत्कालीनगगनकालीनगगनामावद्घदस्यापि लक्ष्यत्वस्य सुवचत्वादिति ध्येयम् ।
२२४ अनुमानगादार्या प्रोडपत्रेषु पन्धक्तया ताशत्वस्य च निरुक्तोमयसम्बन्धन तारा पयनिश्चयन्यान्यापकत्वादिति ध्येयम् । यथामायपक्षफ्सयागेन पहिसाध्यकस्थले संयोगसम्बना घच्छिन्न प्रतियोगिताक्यद्वयमारवाहिमदात्मकेतिव्याति (१) माठे योगितासम्बन्धेन यन्यवच्छेदेन वन्धमावत्तानिश्चयकार अमर पत्यावच्छिन्नविशेष्यप्रतियागित्यसम्बन्धारच्छिन्नवहित्वावधि मनकारताशालनिश्चयस्य नयन्येन तादृशविशिष्टविषयकनिश्चय स्य वयवच्छेदेन पन्धमायवत्त्वनिश्चयत्वेन प्रतिवन्धकतयोग पत्ती शानविशिष्टज्ञानत्वन प्रतिबन्धक्यान्तरे मानामावात उद शानीयविपयितायां मानवशिष्टयानवच्छिन्नप्रतिवन्धकतानवच्छ दक्त्यविरहाच्च । न च प्रागुक्वाधादावव्याप्तिमिया वि शिष्टद्रयवियितायां प्रतिध्यताविशिणन्यत्वनिमेशनेर घन्टमा वयद्धदादायव्यानिवारणसम्भवाद्विशिद्धयाघटितत्वशरीर ज्ञान शिष्टचाच्छिन्नत्यनिधेश पव नास्तीति याच्यम् धन्हामावयद्ध दादी लक्षणसम्मपि वन्धमावयाप्ययद्धदादायव्यापारणाय तनिशम्यारश्यकत्वात् इति चेन्ननत्तत्प्रतियन्धकतामिन्नत्वन प्रति पन्धताया विशेषणीयत्वादिति । वस्तुतस्तु प्रतियोगितासम्बन्धेन वहिमान् बन्धमासान पहिमांश्च घटवान् पढयमारवान् घटांश्चामार इत्यादिमाननियनिश्चयसाधारणनिश्चयविशिष्टनिश्चयत्यनयामाय पदमावधर्मियहियकारक्युद्धिायावनि प्रति प्रतिबन्धान व पल्पनीयम् न तु पन्धरच्छेदेन यहधमाचपठानिश्चयरन । লিখি ও মনমানবিরোঘিমায়ায় জিম্বাবােৰিদিgঘন্ধাবোলিকাবিবাদাঘাঘরিষাবনা निरुपायोमयसम्बन्धन | नया चोक्तस्थले छानवशिष्टयाटि স্বাসঘানাথ विशिष्टयघटितावसत्यानातिध्यातिरिति टि०(१)पय पक्षरुपसायस्थले नीलरूपामाययनोरेति स्याप्ति समयायसम्यन्धन नीगच्छेदन नीलारामाधनिश्चयकाल कायमामानाधिकरण्यन नीर निधयन यायन नीरामपामायप्रकार कनारयिष्यनिश्चपायनेय प्रतिबन्धकम्यकल्पनादिति। व्यमाव सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । युक्तमुत्पश्यामः(१) ॥ ७॥ . अथ यारशविशिष्टविषयकनिश्चयत्वं ज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्नप्रति. न्यकतानतिरिक्तवृत्ति तारशविशिष्टाघटितत्वमेव निवेश्यतां कि वेशिएवयाघटितत्वनिवेशनेति चेत् । अत्र केचित्-शानवैशिष्ट्यावच्छिन्नमतिवन्धकतालाभायैव ता- :शाभिधानमित्याहुः। परे तु याहशविशिष्टपदेन वन्हाभाववज्जलादमदात्तजलवद्ध हादरिच घन्धमावधज्जलवकालनिजलवद्धदादरप्युपादेयतया ना- शानन्तविशिष्टाघटितत्वनिवेशे गौरवमतो लाघवात्तघटकाधि. शेष्टव्यमादाय सादृशविशिष्टवयाघटितत्वनिवेशनमेवोचितमिति । १च नाशविशिष्टतयाघटितत्यनिवेशेऽपि धन्ह्यभाववजलादि- स्वरूपविशिएविषयकनिश्चयविशिष्टकालीनत्वविशिष्टजलधद्धद. वविशिएविषयकनिश्चयत्वादेरपि ताशप्रतिवन्धकतावच्छेदक- या ताशविशिष्टद्वयाघटितत्वस्यापि निवेशनीयवादगौरवं त. (१) अत्रेदमवधेयम् । उत्तरीत्या नानाविधनिश्चयसाधारण्यानु- रोधेन ज्ञानवैशिष्टपावच्छिन्न प्रतिबन्धकतासिद्धी अभावो गगनधान् भाधेयस्वादिस्यत्र गगनत्वव्यापाभूताभावप्रतियोगि-आधेयत्व. কথাষাখাযৌবাধি:। খৰাথাবহ বনামযা पक्षाशे हेतुमत्वस्य निविष्टत्वेन विशिष्टद्वयघटितत्वादिति ध्येयम् । परेतु विशिष्टद्वयाघटितत्वशरीरे ज्ञानवैशिष्ट्यावच्छिन्नप्रतिय. धकत्यप्रतिवध्यस्यादिविशिष्टान्यत्वार्दिकन निये परन्तु उक्तास. म्भवधारणाय विशिष्टयधिपयितायां प्रकृतानुमितिप्रतिबध्यतानव- च्छेदकत्वविशिष्टप्रकृतानुमितिविरोध्यनुमितिजनकतानवच्छेदकार- मेव निवेशनीयम् । एवञ्च बाधसम्मतिपक्षविषयताया निरुक्तजन. कतानयच्छेदकरवासम्भवानासम्भवः । उक्तस्थलीयवन्धभाववाहि. मदात्मकविशिष्टविषयितायां तादशजनकतानयच्छेदकत्यसत्त्वान्ना- तिव्याप्तिरित्याहुः । तल घहिसाध्यकवन्धभाववज्जलादिमवृत्तिज- लाभाचव्याप्यहेतुकस्थले वामावधनलादिमदृत्तिजलवदूधदेऽति. व्यास्यापस्तादशविशिषिपयितायां प्रतानुमितिप्रतिवध्यता. नवच्छेदकत्वविशिष्टनिरुक्तजनकतावच्छेदकत्वविरहादिति ध्येयम् ।
२२८ अनुमानगादाघर्या प्रोडपत्रेषु घहिव्यापकीभूतामावप्रतियोगित्वयिशिष्टदेतुरूपविरिविषयितायों सत्त्वेन जलस्वविशिष्टजलाविशिष्टयहिव्यापकीभूतासायप्रतियोगि स्वविशिष्टहेतुरूपविशिष्टद्वयघटितत्वेनाऽसाधारण्येऽव्याप्तिवारणाय तासाथस्यमिति घाच्यम् यारशविशिष्टविषयफनिश्चयविशिष्टया शविशिष्टविषयकनिश्चये प्रत्येक ताशविशिष्टाविषयत्वाव्याप. कीभूनविषयतादा-यत्वनिवेशस्यावश्यकतया जलावावशिष्टविषयि स्वाध्यापकीमूतविषयिताशून्यजलमिति निश्चयवैशिष्ट्यावछिन्न प्रतियापकताया स्वरूपसम्यन्धरूपाचच्छेदकत्वस्यासाधारण्यपि पयितायां विरहेणासाधारणेऽध्याप्तिविरहात् । अन्यथाऽनतिरिक्त वृत्तित्वकल्पेऽपि अव्यापकीभूतविषयता-यत्वानिवेशे जानित्यादि. ना जलवाद्ययगाहिशानसाधारणतारशनिश्चयत्वस्य तारशानुमि- तिप्रतिवन्धकतातिरिक्तवृत्तितया विशिष्टयाघाटनत्यनिवेशनमकि चिरकर स्यात् । यदि च प्रथमविशिएविषयकनिश्चयेऽव्यापकीभू तविषयितान्याव न निवेश्य शुद्धजलत्वविशिष्टजर व्यापकताय टितसम्बन्धस्य शुद्धजलत्यविशिष्टजलामंतावच्छेदककक्षाने एय मानात् जातिमधापकताघटितससर्गावगाहिशाने पहपभाववन लवद्रूपविशिविषयित्वाभादिति मन्यते, तदापि असाधारणेऽव्या. तिवारणायैय तादृशाध्यापकीभूतविषयिताशु याव निवेशयितु पिते तायतापि अप्रामाण्यवानामावाद्यनिवेशनानतिरिक्वृत्तित्व रूपापेक्षया लाघचादिति चेस् अनाहु- जरवासमानकारीनपर्वतो जलवात्समानकालानपर्वतकाली- महिमान् जलादित्यत्र जरघासमानकालीनपर्वतकालीनवहित ध्यापकीभूताभाषप्रतियोगिजलसपासाधारणेऽव्याप्तिस्तम जलप्रका. रपक्षविषयकीनन्धयोशिजलवात्समानकालीनपतकालीनयहि व्यापाभूताभाषप्रतियोगिहतुनिश्चयत्वेन प्रतिबन्धकतया ता. सपनपतारशासाधारण्यरूपविशिएद्वयघटितत्वादतोऽनतिरिक्त इत्तियनिवेश इति । न च यदपावच्छिन्नविषयितानिरूपितयपा. यतिविषयता तारशपिशिएविपयित्वाव्यापिका तद्रूपावच्छिन्न विषयतानिरुपिततपावच्छिन्नविषयताशून्यायनिवेशे नानातिव्या तिन मतियाधीभूत हेतुमत्पक्षविषयक ज्ञाने हेनुतायच्छेदकाप- सिपिपपतानिइपितताशपक्षविषयताया अध्यापिकायास्त सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । २२९ न्यत्वाभावात् इति वाच्यम् । यत्र स्वरूपसम्बन्धेन जलविशिष्एं यत्संयोगेन जलपजलं तस्य पक्षत्वं स्वरूपवजलवजलवज्जलका. लीनदहे. साध्यत्वं स्वरूपवजलस्य हेतुत्वम्। साध्यघटकसकलजल, घवं संयोगेन ग्राह्यम् । तत्रत्यासाधारण्ये स्वरूपजलवजलवज. लात्मकताहशासाधारण्यात्मकताहशविशिष्टवयघाटेतत्वात्। अथवा यत्र जलवज्जलवज्जलवज्जलस्य पक्षत्वं स्वरूपवज्ज. लवज्जलवज्जलकालीनवहः साध्यत्वम्, अत्र पक्षघटकमयमजलस्य वैशिष्ट्यं स्वरूपेण अन्यजलवैशिष्टपं तु संयोगन साध्यघटकसक. लजलवत्त्वमेव संयोगेन बोध्यम्(१) तत्र स्वरूपवज्जलबजलवजल. घजलरूपविशिष्टस्वरूपवजलवजलवजलवजलकालीनदिव्यापकीभू ताभावप्रतियोगिस्वरूपवज्जलारमकासाधारण्यरूपविशिष्टयघटित. त्यनाव्याप्तिरतोऽनतिरिकवृत्तित्वनिवेशः । अत एव यारशविशिष्टवि. पयकनिश्चयविशिष्टयारशविशिष्टविषयकीनश्चयत्वम् अनुमितिप्रति. यन्धकतायाः स्वरूपसम्बन्धरूपावच्छेदकत्वे सति शानवशिष्टयानय. च्छिन्नप्रतिवन्धकतानपच्छेदकं ताटशविशिष्टद्वयाघटितत्वनिवेशस्यै- घ सम्यक्त्वे अतिरिक्तवृष्पित्यरूपावच्छेदकत्यप्रवेशो पर्थ इति परास्तमिति ध्येयम्। केचित्तु अनुमिति प्रति चिकीर्षासामग्या प्रतिबन्धकतया छ- तिसाध्यपकत्वविशिष्टविषयकनिश्चयविशिष्टसाधनीभूनपाकत्वधिः शिधविषयकनिश्चयरवस्थानुमितिप्रतिवन्धकताया: स्वरूपसम्ब न्धरूपावच्छेदकत्वेन धानवैशिष्ट्यानवच्छिन्नप्रतियन्धकतानवच्छेद- कतया च ताशविशिष्टायविषयताशून्यत्वनिवेशे महागौरवम् , अनतिरिक्तवृत्तित्वनिवेशे च कृतिसाध्यपाकरवावशिष्टविषयकनिश्च- (१) घस्तुतस्तु पक्षघटकप्रथमवैशिष्ट्यमपि संयोगसम्यन्धेन पक्षे हेतुमत्ताहानन्तु द्वितीयजलांशे जलत्वेन जलस्वावगादि, तथाच तादृशभ्रमेऽव्यापकीमूतविषयताशून्यत्वानिरुक्तदोपसङ्गतिः । पतेन स्वतन्त्रयपावच्छिन्नविषयतानिरूपितयद्पावच्छिन्नसंसर्गतानिकाप- तयद्पावच्छिन्नविषयत्वमव्यापकं तपोवच्छिन्नविषयताशून्याय- निवेशास्त्रोक्तभ्रमसह इति परास्तम् । जलत्येन जलवावगादि- निस्कनमस्य धतु शक्यत्वादिति ध्येयम् ॥ - अनुमानगादाधयां क्रोडपत्रेषु यविशिष्टसाधनीभूनपात्यनिशिएविषयकनिश्चय यस्यानुमिति समानकालीनता विशिष्टविषयकनिश्चयविशिष्टताशविशिष्टय पपकनिश्चय फलेच्छाद्यसमानशालीनताहशामश्चये च सत्वेनानु मितिप्रति रन्धरातिरिकवृत्तियात याशविशिएपदेन कृतिसा ध्यपाक परिशिष्टताधनीभूतपात्यषिशिष्टरूपविशिष्टतयस्य ध तुमशक्यत्वेन तदघटितत्वानियशालाघामित्याहु (१) ॥९॥ अथ यादवविशिष्टविषयकनिश्चयविशिष्टयाशविशिष्टविषय- कनिश्चयत्नमित्यत्र शपाश निश्चयत्वस्य सशयान्यज्ञानस्वरूपस्या घश्य विवक्षणीयतया ताशविशिष्टविश्ययस्यापि नादात्म्य. सम्म धेन वैशिष्ट्याभिधानादवोपपत्तो प्रथमनिश्चयनिवेशनमनति रिचप्रयोजकमिति चेन्न । तादा म्येन यारशविशिष्टविषया वैशिष्ट्याभिधाने तादात्म्येन यन्धमायवन व्यदात्मकविशिविषयमानविशिष्टजलयद्धदायि शिष्टविषयनिधपस्तारशोभयविषयका प्रसिद्ध एव तदुभयविष यकशानस्य प्रसिद्धत्येऽपि प्रत्येकयिपयत्याच्यापकीभूतविषयता भ्यत्यधिरदात् यारशविशिष्टयपान यायमायझरयदात्मकविशि. दि०(१) यस्तुतस्तु तद्वत्तायुद्धी याधनिश्चयस्येव पाधानधयसा मापा अपि प्रतिय-यात्मस्तीति प्राची मते नीलपर्यता महानसीय पहिमानियादी मदानसीयपढयमायथनीलपर्यताविरुपयाधेऽध्याप्ति- स्ला मदानसीयवादिनिधयस्य मौलपर्यननिधयस्य घ प्रतियोगिता परमविशिष्टमतियोगिविधया अनुयागितायन्छविशिष्टानु योगिनियपरिधाव याघानशरणवन तस्कतानिधयविधि पापरनिधययन प्रतियारस्वामहानसीययनालपर्यतस्य य पो. रूपानातयात्रीलायती मदानसीययगामाषानिनि-मानयिर पमहानसायपाद्यमावयत्रीरपर्यतस्य मदानमीपयविनार पर्वतामय. घटितायाध्य । अनतिरिम पत्सित्यापच्छरपायनियरी तु पाप निधारणास्तरासमानशारीनताशामपनिधयस्य मालपर्वतो मदानमापयामायपानिति धानाप्रतिधान्यान् नीलपर्यतनिध. पम्प महानसीपयतिनिधयापार प्रतियाधातातिरिवतियानो तोरतिपयम्।
. सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । २३१ जलवद्धदविशिष्टस्य च धतुंमशक्यत्वेन धन्ह्यभाववजलादिमढ़ः तिजलवध्रदेऽतिव्याप्ति ; ताराविशिष्टद्वयाप्रसिध्या असभवापत्ति. बी स्यादतः सामानाधिकरण्यरूपचैशिष्ट्यनिवेशस्यावश्यकत्वेन प्र. थमनिश्चयत्वनिवेशनमावश्यकमिति । न च याविशिष्टद्वयपदेन चन्ह्यभावयजलवत्तिजलवद्धदरूपविशिष्ट एव धर्तव्यः । तथाच या. दशविशिष्टविषयित्वाव्यापीभूतविधायेतात्पयन्ह्यभाववजलवह त्तिनवान्इद इत्याकारकनिश्चयत्वस्य प्रकृनानुमितिप्रतियन्धकताव- च्छेदकै.तया नातिव्याप्तिरसमवो येति वाच्यम् । यादशपिशिएविषय- फनिश्चयत्वमनुमिति नियन्धकताननिरिक्तवृत्ति इत्यस्यैव सम्यक्त्वे विशिष्टयप्रवेशस्य चयापत्तिरित्यस्य समाधाने वृत्तित्वादिघटित. विशि साधारणासमवस्य प्रागेवोक्तावात् । न च यादृशावशिष्पविष. यित्वाव्यापिका सती यारशविशिष्टविपयित्वाध्यापिका या विषयिता. तच्छ्न्यनिवेशान पूर्वोक्तदोषाणामवकाश इति वाच्यम्। तथासति हद. पक्षकजातिमजलवाकालीनयन्हिलाध्यकानुमिती जातिमजलवत्काली नवन्धमावधजलयद्वत्तिजलवद्म तिव्याप्त्यापत्तिः जातिमजलवकर. लौनवन्हा भावधजलवदात्मकविशिविषयिताविशिष्टजलवद्ध्दविष- यित्वाव्यापकत्वस्य जातिमजलवस्यावच्छिन्नविपयितायामसत्याधि. रुक्ताव्यापकीभूनविषयिताशून्यजलवानिमजलबत्कालीनवन्ह्यभा. घवाजातिमांश्च जलयानित्यादिनिश्चयेऽपि जातिमजलवाकालीनव. नाभाववजलवदात्मकधि शटविषयकविशिष्टजलवद्धदात्मकविशि- टविषयकनिश्चयत्यस्य सत्वनानुमितिप्रतिवन्धकतातिरिक्तवृत्चित्यात यादृशविशिएपदेन निरुतविशिष्टद्वयस्य घर्तुमशक्यत्वादिति ध्येयम् । अथैवमपि पक्षवृत्तियाघटितासाधारण्यानुरोधेन यारशविशि- एपिपयकनिश्चयत्वव्यापकः प्रकृतानुमित्यप्रतिवन्धकत्वपक्षधार्मरहे। तुमत्ताज्ञानकालीनस्वोभयाभावस्तादृशत्वस्य विशेष्यदले विवक्षित. त्व हदोषन्हिमाञ्जलादित्यादी जलव्यापक पन्ह्यभावविव्याप्तिस्ताह. विपयित्वव्यापकत्यस्य प्रानानुमित्यप्रतिवन्धकत्वपक्षधर्मिकहेतुमा. ताज्ञानकालीनत्वोमयाभावे सत्वादिति चेन्न। एतन्मते वहिव्यापीभूनाभावप्रतियोगिजलादोरव जलव्यापक बन्धभावस्थासाधारण्यरूपताया भट्टाचार्यण सत्यभिचार लिखित तत्यातू।
अनुमानगादार्या प्रोडपत्रेषु अथ तथापि जलायच्छिशर्मिक हिमसायुधि प्रति जलत्वाव. च्छिन्नधर्मिकान्ह्यभावव्याप्यत्वज्ञानप्रतिवन्धकताया परामर्शप्रन्ये महाचार्येण स्थय ध्यरस्थापितत्वात जलयान्वहिमानित्यादी पन्हा भावव्याप्यत्वविशिष्टजलेतिव्याप्ति (१)तस्य पक्षाघटितत्येन सत्य तिपक्षत्वाभावादिति चेन्न । पक्षसाध्यग्रहाविरोधित्व सति विशिष्ट- पक्षे विशिष्टसाध्यमहविरोधित्वरूपबारिभाजकस्य तत्र सत्त्वेन पाचमध्येऽन्तर्भावसम्भगस् तदनन्तर्भावे तु तत्तत्प्रतिबन्धकताम- दस्य लक्षण निवेशनीयत्वाददोप (२)। एनेन इदो घहिमाअलादित्यादी पन्धमायालयवात्मऽति ध्याप्तिः तद्विषयक्त्वव्यापकत्वस्थानुमित्यप्रतिबन्धात्यपक्षधर्मता जानकालीनत्योमयामा सवादित्यपि परास्तम् (३) ॥ १०॥ यथ मानवैशिष्ट्यावच्छिन्नत्वासाधारण्यविषयकस्थानयछिन्न स्वामयामावदनुमितिप्रतियधकतापच्छदक यद्पावच्छिन्नविषयित्व तपावरिउन्नो दोष रयत पय सामजस्येकि विशिष्टयाघाटतरय . निवेशनति चेत् अत्रा रात्र यदि अनुमितिप्रतिधधकनाथच्छदकत्य स्वरूपसंयन्धका तदा देनुमत्पशेऽतिव्यानि नारशीमयाभाषयदसाधारण प्रशानन नियाताय स्वरूप सपन्धरूपावच्छेदकायस्य देतुमत्पक्षविषयि तायां सत्यात् । यदि चानतिरिक्तवृत्तिय निवेश्यते तदा जल पहि (१) पप इधार्मिक हिमत्तायुद्धि प्रति यहिण्यापकामापन घस्य प्रतियन्धरम्यस्य व्यापपनुगमनाय महाचार्येण व्ययम्यापित स्थात् मयाब हो पहिमानियादी पाहुयापकाभायदे घाति स्पासिरिति (२) इमिग्पद्विबुद्धि प्रति মেলামিকলম हानस्यापि प्रतियायानया पन्हासमानाधिकरणमवारस्य पर व पाचप्रग्ये दीधितिकोनापरामप्रन्ये तस्य प्रतिवाधारय नयिभिप्रायजोन मिति गन्नानिशहापानि पेयम् । (B)म्यापि प्यभिचारमाय प्रशादिति दनुमति वारशामा प्रशाम्य तारामाययति नुमायम्य इति साधारणप्राय दीधि पतोनापान शनि माय ।
सम्मान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । मजलादित्यादौ पन्हामावयवहिन्यापकोभूनामावप्रतियोगित्वपत्ति ताशप्रतियोगित्ववजलरूपासाधारण्यघटितेतिऽध्याप्तिरतो विशि. एद्वयाघटितत्वनिवेशनम् । एतेन पक्षधर्मिकहेतुमत्ताशानभिन्नशान- वैशिष्ट्यानधच्छिन्न प्रतिवन्धकतानिवेशनमपि न सत्, तत्रापि स्वरू. 'पसम्बन्धरूपावच्छेदकत्वनिवेशे हेतुमत्पक्षेऽतिव्याप्तिः इदो घहि- माजलादित्यादी बधभाववजलवदादावतिव्याप्तिश्च । अनतिरि- कवृत्तित्यरूपनिवेशे चोक्तस्थले जलवद्धदकालीनवहयभाववजल. पदादावतिव्याप्तिः जलवद्धदक्षानविशिष्टवयभाववजलवद्विषयक- নিষদৰামম্বিয়ানঘরাবাঃ বাঃহারালামগ্নয়াহিল- पच्छिन्नतया तत्प्रतियम्धकतानतिरिक्तवृत्तित्वस्य तादृशविशिष्टविषः पितायां सत्वात । यदपि शानवैशिष्ट्याधच्छिन्नप्रतियन्धकतावच्छेद- फत्वासाधारण्यविषयताभिन्नत्वामयाभाववद्यद्रूपावच्छिन्नविपयिता. सामान्यमनुमितिप्रतिवन्धकतायाः स्वरूपसंवन्धरूपावच्छेदकता. वत्तद्रूपवस्वं वक्तव्यमतो न पूर्वोकातिव्याप्तिः । न चैवं वयभावषद् प्रादावव्याप्तिः तद्विपयतायामभावधान्यवधभावामभावांच हद इत्यादिशाननिष्ठशानवैशिष्ट्यावच्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्वासा. धारण्यविषयताभिन्नत्वपोः सत्वादिति वाच्यम् ज्ञानवैशिष्ट्याधनघ- छिनप्रतिवन्धकतानपच्छेदकत्वासाधारण्यविषयताभिन्नरवोमयामा. वस्य विवक्षितत्वात् । न चैवमपि बाधायेफदेशेऽतिव्याप्तिः तज्ज्ञानी. यैकदेशविषयितायां निरुतोभयामावसत्वादिति, पवं उदासीन. शानीयैकदेशविपयतायां निरुकोभयाभावासत्त्वादिति वाच्यम् । यदपावच्छिन्नविषयितावायच्छेदेन निरुक्तोमयाभावस्य विव- क्षितत्वादिति । यद्यपि शानधैशिष्ट्यावच्छिन्न प्रतिबन्धकतानिरूपि. तत्यासाधारण्यविषयित्वावृत्तित्वोमयाभाववत्प्रतिवन्धकतावच्छेदक- तावद्यद्रूपावच्छिन्नविपयितासामान्यं तद्रूपयत्वं धकव्यमतो नोक्त. दोप इति । तम्मन्दम् प्रागुकजलं (हदो) वहिमाञलादित्यादी बहथ- भावघदहिव्यापकीभूतामायप्रतियोगित्यवद्धचिताशप्रतियोगित्वव. जलरूपासाधारण्यचटितेऽतिव्याप्त्यापत्तः । यदि चासाधारण्यवि. “पयिनापदेनासाधारपयविषयित्वाव्यापकीभूतविषयिताशून्यज्ञानीय- विविध विवक्ष्यते तदा स्वरूपसम्बन्धरूपावच्छेदकत्वकल्पोऽपि साधीयानिति कश्चिदुपैति । तदपि न घहिमजलबत्कालीनजलामा. ३० . अनुमानगादापर्याः मोडपत्रेषु पवरपक्षकाद्विसाध्यस्थले धद्वयमावयनलपत्कालीनजलबद् । ध्रदेवियातिः तारशविशिष्टपिपयितायां हानवैशिष्टपानवच्छिन्न प्रतियन्धकतावच्छेदकत्वादिति ध्येयम(१)॥ ११ ॥ यथानुमितिमतियाधतानवउदयविषयतास्यामवृत्तिषः पावच्छिन्नविषयताशालिनिधयत्वव्यापश्मनुमितिप्रतिवन्धकत्व त दूपाचमित्युक्तायेव सामजस्ये छत विशिष्टद्वयाटिनत्यविशिष्ट न्तराघटित वाट्यापकीभूतविषयताशून्यत्यविशेषणानियशेनेति । न चैव परमावाक्शेतियाप्तिः यहपमाववाहिद इति ज्ञानी यययमायवाचवच्छिन्नविषयिताया एव ताराप्रतियन्धकता नयच्छेदकविषयतान्यशानीयवन तस्या तादृशप्रतियन्धता नतिरिक्तवृत्तिन्यादिति वाच्यम् । वयमाययत्कालीनजलान् घहय- मायान् तार जलयांध इद इति प्रानस्याप्यनुमितिप्रतिवन्ध. फ्यात्ताशप्रतियघातानवच्छेदकविपयितान्यवद्वपमायपरका नसलयान्यवशमायानिति-बानऽपि बढयमायस्याच्छिन्नविषय. तायाम्सत्यनानुमितिप्रनिबन्धक्तातिरित वृत्तिवादिति घेन 4. उपमाययजल यत्कालीनत्यामाययललय कालीनजलामायव दप. क्षायाद्विसाध्यास्पले घरमावरत्रलयत्कालीनजलयद्धदादावति। प्यातिवारणाय विशिष्टद्वयायटितावस्य एकत्र जयामिति सत्या पहपमाययधूमामावग्झदादायतिव्याप्तियारणाय विशिष्टान्तराध. टिनस्यस्य सार्थयात् । न च यत्तिचिरप्रतियन्धक्तानपच्छेद বিপাথরাপিয়ানাকানিদ্বামীণ মর্মানি যা एएमपि हा परिमान्धूमादित्यादी पहयभाययबर पत्तिजलयम दादायतिग्यामिवारपाय पिशिष्याटिनन्यस्य मेयरयायशिष्टय हरमायधदादानिध्यातियारनाय विशिष्टतराटिन प्रस्थाय- यस्याम् यदपमाययभर यातजन्यादरयावच्छिनायिषयतामात्र (৫) ৫ ঘামায়সিবাবিসানায় প্রায় अन्य महापायन यीशागत् भशापारियनमानासदिनत्यम्म मान विरमग मशीननिमियायालयम्य प्रतिपन्धर मानिमित्तान ममानाहानीयरिपलिया पंगा. चम्म तारसरियतामामान्य यापमानन्धरायच्याविति।
. सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । स्य मेयत्वविशिष्टययभाववद्धदत्वापच्छिन्नविषयतामानस्य च व. धभाववजलवत्तिजलवान् धूमामावयान साहशजलवांश्च हद मेयत्वविशिष्टययभाश्यान् धूमाभाववान मेयत्वविशिष्टययभाव. घांध हुद इति ज्ञाननिष्ठं यदनुमितिमतिबन्धकत्यं तदनवच्छेदक- "विषयितान्यज्ञानीयस्यात् । न च यत्प्रतिवन्धकतानतिरिक्तचित्वं तत्प्रतिबन्धकतानवच्छेदकविपयिताशून्यत्वविवक्षणे नोक्तदोष इति बाच्यम नया सति गोत्वामायो गोत्याभाववानित्यादीयाधप्रतिबन्ध- कतामादाय याधम्रमविषये गोत्याभावादापतिव्याप्त्यापत्तरिति । न च स्थानपच्छेदकार्यपपिताशून्यमानीयविपयितावच्छेदफयपा. पच्छिन्नविपरित्यध्यापक प्रतिवन्धकावं तटूपयस्यामित्युक्तो नोक- दोपः उक्तवाघप्रतिवन्धकतानवच्छेदकविपयिताशून्यविपयिताव- च्छेदकं यत् गोत्याभावत्वं तदवच्छिन्नविषयित्याव्यापकत्वात्तत्म. तिबन्धकत्वस्येति स्वपदमनुमिति प्रतिवन्धकतापरमिति घाच्यम् । एयमपि दो पहिमानित्यादी एकत्र हरमिनि रीत्या पद्यमाव- पदपभाववदूधदे बाधप्रतिवन्धकतामादायातिव्याप्यापत्तरिति(१) अत एव (२)स्थानवच्छेदकाविषयनाशून्यत्वस्वरूपोभयसंयन्धेन य. पायच्छिभविषयिताव्यापकमनुमितिप्रतियन्धकवमित्युक्तापय सा. मंजस्ये विशिपयाघटितत्वविशिष्टान्तराघटितत्वनिवेशो घ्यर्थ इति प्रलपितमप्यपास्तमिति एतं पल्लवितेन ॥ १२ ॥ अथ ताशसमूहालम्बनानुमितित्यव्यापकप्रतियध्यतानिरुपित. प्रतियन्धमत्याच्यापकीभूतप्रतियन्धकतासन्यशानीययदपावच्छिन्न (१) यस्तुतो हदो घहिमानित्यादी पदपमापदादायव्याप्तिः समावच्छिन्नप्रतियोगिताकत्वसम्यन्धेन निरवच्छिन्नवाहित्यप्रकारता. निमपितामायधिपयतेत्यादिकमेण विश्यताशालिमानस्यैष लाय. पात्प्रतियन्धकतया पहिल्यावच्छिन्नप्रकारतायास्तारशप्रतियन्धक- तानच्छेदकया तन्न्यत्वामापन यनयमाययझदादावन्यातिः। বিবাঝায় এবাৰ এঘ মাধ पता चकेवलविशेषणतयेति मते तात्यासिधेति यियम् । (२) पहपमायघलयत्तिजलयद्ध्देऽतिव्याप्तियारणाय स्थानय. তা। বয়ষাবাদখাথে যাব।
२३६ अनुमानगादायोः कोडपन्नेषु विषपताव्यापकमनुमितिप्रतियन्धकत्वं तद्रूपयायमित्यस्यैध सम्य पत्वे व्यधैं विशिष्टद्वयाघटितत्वविशिष्टान्तराघटितत्वनिवेशनमिति । नच सर्यस्या एवं प्रतिबन्धकताया ज्ञानभेदेन भिन्नतया ताश. प्रतिवन्धकत्वाव्यापकत्वेन याधप्रभृतावसम्भय इति पाव्यम् । थव्यापकमतियन्धकतापदेन व्यापकत्यसम्बन्धेन तादृशप्रतिबन्धक- ताविशिष्टान्यप्रतिबन्धकरवस्य विवक्षितत्वात् । नचवमपि षह्रयमा धवजलादिमवृत्तिजलवद्धदादावतिव्याप्ति. घहयभाववजलपत्ति जलामावात्मकविशेषाभावपत्तायुद्धेः प्रतिबन्धकतायास्साध्यवत्ताबु विप्रतिबन्धकत्याव्यापकत्वेऽपि चयमाववजलयवृत्तिजलवान्धूमा भावांस्तादृशनल पाच हद इत्याकारकहानीयहेतुमत्ताबुद्धिप्रति पन्धकरपण्यापकत्वेन ताशविशिष्टविषयकनिश्चयस्य ताशाव्याप फप्रतिपन्धकताशून्यस्यादिनिवाच्यम् व्यापकतासम्बन्धेन स्थपिशि धान्यप्रतियन्धकताशून्यमानीययद्पापच्छिन्नविपयताव्यापर्फ स्यं तपयत्वस्य थियक्षितत्यात् । तत्र सपदं मनुमितित्वव्यापकप्रतिय ध्यतानिरूपितप्रतिवन्धकतापरम् । तथा चोकविशिष्टविषयकनिध यस्य हेनुमत्तानानप्रतियन्धकताधिशिष्टान्यप्रतिपन्धकताशून्यस्येऽपि तारशमतियन्धकमाया उक्तविशिष्टविषयायाव्यापकरयानातिव्याप्ति । पतेन मेयत्ययाच्यत्वोमययधूमामाययत्तित्यामाययवहिपक्षक धूमसाभ्यस्यादिहेतुकस्पले मेयत्वविशिष्ट व्यभिचार तिव्याप्ति स्वासयमिचारनिश्चयवृत्तिप्रतियन्घकनामावस्यैषापासिनिप्रति पन्धकताव्यापकत्वात् । एवं हृदोयहिमान् पयमापयलयद तिमेपत्यविशिष्टजलामायादिश्यत्र यद्वपमापयजलपत्तिजलयम देऽतिच्याशिः तादृशीयपयकीनथपीनष्ठप्रतियन्धकतामात्रस्येय स्वरूपासिद्धिप्रतियग्घकनाध्यापकापात अत' नोक्ताल्पः साधीया. निस्यपि परास्तम् । न च धूमम्पमिधारियद्विमदादापतिभ्यातिः स. खानस्य निर्मिगावच्छेद नया तर म्यामिहानप्रतिपन्धकायाध्या परतिषन्धावपिरहादिति पाध्यम तत्रापि यतिरपृत्तिरियाकार. कहानप्रतियाधतापास्ताशप्रतियन्यस्याग्यापिकाया सस्येना- तिप्यातिदिग्दादिति। मेयम् द्रष्य ममनादिरयादी इम्पावागापमहाससमपेतय पायो मलिण्यापयापतः । द्रप्परयातायातममतपदिश्या सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम्। कारकशानस्प व्यानिशानप्रतिवन्धफत्वाव्यापकीभूनप्रतिबन्धकता- म्यत्वात् । समवेतमवृत्तीत्यादिनानस्पाप्याहार्यत्वेनाप्रतिवध्यत्वात् । यद्यपि समवायसम्यन्धाधच्छिन्नत्यस्य समवेतत्वघटकतया तदय. छिन्नेवृत्तित्वज्ञान प्रति समवेतवानिति ,शानस्य विरोधित्वाचा. तिव्याप्तिरिति उच्यते, तदापि यन्मतेऽसमानप्रकारकज्ञानस्य विरो. थित्यं नास्ति तन्मते गगनादिर्धामकावृतित्वज्ञानं प्रति गगनवत्तायुद्ध- रप्रतिवन्धकतया व्यभिचारवदादावतिव्याप्तेषुवरित्यात् । मनुमिति. परामर्शकार्यकारणभावग्रन्धेऽवृत्तिविग्रहस्य वृत्तिमत्वग्रहं प्रति प्रा. धाभावावगाहितया विरोधित्वात् ताशपरामर्श प्रति विरोधित्वमा. नामायादित्युक्तम् संगच्छते इति ध्येयम् । न च द्रव्यत्वाभावपत्ति. समवेतपदिति शान जायतामित्याकारकेच्छाप्रतिबन्धकत्वमादायन तप्रतिव्याप्तिरिति वाच्यम् इच्छात्यायच्छिनप्रतियध्यत्वानिरूपित. प्रतिबन्धकताया एव निवेश्यत्वात, अन्यथा याधादिविषयकतत्तशा. नं जायतामित्याकारकेच्छाप्रतिवन्धकतामादायासम्मवापत्तेरिति ध्येयम्। फेचिनु पापसामानाधिकरण्यरूपन्याप्तिघटिनस्य सत्प्रतिप- क्षत्वे तत्राव्याप्तिः समानस्प झामविशिष्टज्ञानत्वेनैव प्रतिबन्धकत्तया ताशप्रतिबन्धकत्वाम्यापकीभूनप्रतिहेतुव्यापकसाध्यामाघसमाना- धिकरणहत्यमाषरूपविशेषामावयत्ताहानप्रतियन्धकतामूल्यत्वामा. घातू इत्याहुः१)। नव्यास्तु सर्वत्यावच्छिन्नविष्यकगगनप्रकारकबुद्धः कि. । विधर्माधीच्छन्नविशेष्यतानिरूपितगगनामावत्वाच्छिन्नमकारता- शलिनिश्चययन प्रतियन्धकस्यमिति सव्यभिचारे भट्टाचार्यण दर्शितमते सधैं गगनघवाच्यत्पादित्यादी गगनामावघटादेरपि याधतपा तत्राव्याप्तिः प्रतानुमितिप्रतियन्यकत्याच्यापकीमुनस्य घटो गगनवानित्यादिशानीयघटत्यायच्छिन्नविशेष्यकगगनामांव. (१)निरवच्छिमस्वरूपसम्यन्धेन घनुषमाषपद्मदस्य पावत्यमते प्रतियन्धकरयं च केबलस्यरूपसम्यन्धनेति तत्रातिम्याप्त्यांपते ता. रशप्रतिबन्धकस्याध्यापकं यग्निरयटिनस्थरूपेण बहसमापामायप. বাছ বি মাহিয়ামাগাহিবি যখম | क ताश ૨૩૮ अनुमानगादाधर्याः क्रोडपत्रेषु स्वावच्छिन्नप्रकारकनिश्चयवावच्छिन्नप्रतिवन्धमत्वस्य पाधनिश्चय सत्यादित्याहु ॥ १३ ॥ प्रथमविशिष्टान्तराघटितत्यकल्पे स्वावच्छिन्नाविषयकप्रतीति विषयतावच्छेदकानुमितिप्रतियःधकतानतिरिक्तवृत्तिविषयितानिक पकतावच्छेदक यत्तदवच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविषयतावच्छेदकं यच्दवच्छिन्न वमिति तु समुदितार्थ । अत्र स्वरूपसम्बन्धरूपायच्छे. दफ्त्वानेवेशऽभाववान वहभायवान् अभावांश्च इद इत्यादि शानीयप्रतियन्धकतावच्छेदकविपयिताकविशिष्टान्तरेण अभावघद् ध्रदादिना घटित वाद्वाधादावन्याप्तिरतो,(१)पवमसाधारण्यवानीप्र यतिवन्धकनावच्छेदकरिषयिताकहेतुमत्पक्षघटितवन्धमाववजलय द्धदात्मकचाधेऽव्याप्तिश्चातो अनतिरिक्तवृत्तित्वनिवेश । मेय त्वविशिष्टव्यभिचारत्वाद्याश्रयाविषयकस्य व्यभिचारत्वावच्छिन्नवि पयकमतीतावसत्यान्मयत्वविशिष्टयमिचारादायतव्याप्तिरत स्वा याविषयकत्वमुपेश्य स्वाधच्छिन्नाविषयकत्वनिवेश इति भट्टा चार्येणोकम् । तन सगच्छते व्यभिचारत्वेन घटाद्ययगाहिम. तीतेरेव मयपविशिष्ट यभिचारत्वाचयाविषयकत्वेन तदीयविप यतावच्छेदकत्वस्य व्यभिचारत्ये सत्याच्यच्छिन्नाविषयकप्रतीति विषयतायच्छेदक वस्य मेयत्वविशिष्ट यभिचारल्यादावसत्त्वादिति । केचित् उक्तरीत्याऽसम्भसमयेन स्वाश्रयविषयकप्रतीतिविषय वृत्ति-अनुमितिप्रतियन्धकतानतिरिक्तवृत्तिविपयितावच्छेदक्यमांव च्छिन्नाविषयक प्रतीतिविषयतावच्छेदकत्वमेव निविष्ट तन्निवेशनव चानिव्याप्ति सङ्गच्छते स्वस्य साध्याविषयकप्रतीतिविपपवृत्ति त्वामादित्याहु । परे तु ध्यभिचारत्वेन घटाद्यवगाहिप्रतीतायपि स्वाश्रयाविषयक त्वं नास्ति सामानाधिकरण्यसम्बन्धेन साध्यामाययत्तित्वविशिष्ट- हेतुतावच्छेदकस्यैव व्यभिचारपदार्थतया सामानाधिकरण्यघटक स्वन वाहशमतीतो स्वाभयमानात् तथाच यथाश्रुतमेघ सम्पमि. (१) असाधारम्पविषयरयानयच्छिन्नस्यज्ञानवैशिष्ट्यायमित्र योमयामापयत्वस्य प्रतियम्घताया निवेशयाह पमिति ।
सामान्मनिरुक्तिप्रकरणम् । स्याहुः(१)। न च स्वाश्रयाविषयकत्यनिवेशे प्रमेयं गगनपदित्यादी स्वाश्रयाविषयकप्रतीत्यप्रसिध्श गगनामाववत्प्रमेयात्मकवाधादा. धव्याप्तिसंभवेऽतिव्याप्तिदानमसननमिति वाच्यम् अमेयनिष्टगग- नामावादेरेय तत्र दोषत्वात् स्वाधयाविषयकप्रतीतिविषयतावच्छे. दकं यत्तादृशं तदवच्छिन्नघटितत्वावच्छेदकं यद्यस्वं तदन्यत्वरूपे प्रतियोगिनि स्वत्वमन्तभाव्य विशिष्टान्तरादितत्वं निवेश्याप्यव्या. तिवारणसम्भवार्थ । नचवं स्वपदार्थाप्रमिचिर्मयत्वविशिष्टव्यभिचा. पदेरपिस्वपदेनोपादातुमशक्यत्वादिति वाच्यम् । धूमव्यभिचारि. यहिकालीनघटत्यादेरेय स्वपदेनोपादातुं शक्यचादिति ध्येयम् ॥१४॥ स्वाच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविषयतावच्छेदकं यदनुमितिप्रति. यन्धकत्तानतिरिक्ततिविषयतावच्छेदकं तदाश्रयाविषयकप्रतीति- विषयतावच्छेदकत्यनियंशे प्रमेयं गगनवद्वाच्यत्वादित्यादी व्य- भिचारत्वावच्छिन्नाविषयकप्रतीनिविषयतावच्छेदकं यद्गगनाभाव. यन्मयत्यादि तदाभयाविषयकप्रतीत्यप्रसिध्या अव्याप्तिरिति महा. चार्येणोक्तम् । अथ स्वावच्छिन्नाविषयकमतीतिविषयतावच्छेदकं यत्साध्यामr , पदपाध्यपक्षतावच्छेदकं साध्याभाववत्तिम्वव्याप्यहेतुतावच्छेदक च तदाश्रयाविषयकप्रतीतिविपयतावच्छेदकत्यस्य स्वस्मिन्नसत्वात् सर्वधासम्मयसम्भवे भव्याप्तिदानमसममिति चेत्, अप्रादुः-घटो गगनयानित्यादी गगनाभायवघटरूपमा लक्ष- णगमनानासम्मयः तत्र साध्यामावयवृत्तित्यरूपच्याप्त सत्प्रतिप. (१) मम तच्छिन्नाविषयकमतीतिविषयवृत्तित्वनिषेशे. मेयमितिम्रतीनिमादाय मेयत्वविशिष्टव्यभिचारतिव्याप्तिदत्ता महा. যায়। অথমাথান এমবায়ান্নাঘব इत्यस्य च्यावृत्तिमपहाय चरमव्यात्यनुमरणं सन्दमविरामिति घेग्न घरमायच्छेदकत्वनिवेशसत्त्य एव प्रथमा स्थापच्चिोन्यस्य स्पात्तिः सम्मपति धन्यथा तशिवोऽपि प्रमेयामिति-प्रतीतिविप. यचित्यमाश्यानिध्याप्रयायत्तदुवारत्वात् । नदि प्रथमस्थायच्छि. पायसर पय घरमावच्छेदकत्वं सार्थक पेन सदसत्येऽपि व्यभिचा. - रफादीनपटेऽतिष्याशिवारयातया साहमिति पेयम् ।
अनुमानगादार्या प्रोडपत्रेषु क्षघटकरमते सत्प्रतिपक्षामाराव पक्षावृत्तिसाध्यपथनिष्ठसाध्यामा घादिकमादाय दोषस्यापि नदाश्रयनिष्टमुण्यपिशप्पताशून्यत्तनिवेदो नैव धारणसम्मवान् । नयमपि पक्षनिष्ठसाध्याभाषकालीनप्रमे यत्वादेरपि तादृशविशिष्टान्तरतया तदाश्रयनिष्ठमुस्यविशेष्यता शून्यत्वनिवेशेनैव प्रतीत्यप्रसिध्याऽसम्मो दुर्वार पवनि घाच्यम स्वावच्छिनाविषयकप्रतीतिविषयतापच्छेदक यदनुमितिप्रतिबन्धक ताया यनतिरिक्तवृत्तित्वे सति सरूपसम्बन्धलगावच्दक्ता श्रयविषयतावच्छेदक तवच्छिन्नाघटितत्यस्य विधक्षितत्वात् (१) व्यापकसामानाधिकरण्यरूपसाध्याभावव्याप्तिविशिष्टधर्मादिका दाय दोपस्य ज्ञानशिप्यानच्छिन्नत्यासाधारण्यायपयित्वानपछि प्रत्वामयाभावयत्प्रतिबन्धकतानिशेनापि धारणसम्भवात् । न चै घ प्रमेयत्वविशिष्टव्यभिचारादावतिव्याप्तिस्तत्र ताटविशिष्टान्तर यद्व्यभिचारादिक तनिष्टमुरयविशष्यताशून्यमयत्वविशिष्टधूमामा परदृत्तिवाहिमानित्याकारकप्रतीतिविषयतावच्छदकत्वादिति वाच्य म तदाश्रयनिष्ठमुख्ययिशप्यतारात्यहानीयमुख्यविशेष्यतावच्छेदक त्वस्य विवक्षितत्वादिति ध्येयम् । अपवा अप्रसिद्धिनिबन्धनासभवा न समवतीति तदुपेक्षितमि न्याह। अप स्थावाच्उन्नीरपयप्रतीतयिषयतापच्छदमनुमित्यवृत्ति विषयतावच्छेदा यत्तदन्छिन्नाघटित वेनर सामञ्जस्ये कृत प्रतिर न्यकतानतिरिक्वृत्ति वनिवसननति चेन्न पर्वतो वह्वयमावव्याप्यवान (१) या प्रश्नानामत्यव्यवहितपयक्षणहानावृत्तिविषयितानियो उच्दापधारणपिजलामाग्यद्वदिमकालीनतत्पर्वको पर्वतीयघहयमा घघान् जलादित्यादिस्थलीयपवतीयरहिमत्तत्परतरूपयाऽध्याप्ति शानविशिष्टमानस्यन प्रतियन्धकतया तारशक्षणशानावृत्तिविषयिता कहिमत्यवनपोटनागदिति।यस्तुतस्तु मयत्यघिशिष्टयहयभाषच्या प्यपद्धवादारनिम्याप्ति । तादृशविशिष्टान्तर य सत्प्रतिपक्षस्तर प्रशनानुमितिवृत्ति वात् सरप्रतिपक्षनिश्चयस्य कार्यकारवृत्तितय प्रतिबन्धाताया अस्वीकारादिति । एतय सत्प्रतिपक्षप्रन्धे "यदि चाय यद्धिमान् घट्नपभाषव्याप्ययाश्च यनुमिति प्रामाणिका" इत्यादि ना दीधितिकतावत्यादिति ध्येयम् ।
सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । २४१ पर्वतीयवाहमपर्वतरूपासिद्धावस्याश्यापत्तेः तत्र तादृशानुमित्यवृत्ति विषयताकताहशविशिष्टान्तरेण हिमापर्वतेन घटितत्वादिति(२॥१५॥ अथ यदपावच्छिन्नविषयकरचं स्वावच्छिन्नविषयकायापन्छि- नप्रतिवन्धकतासामान्यायच्छेदकं ताशरूपान्तराधाटेतत्वकल्प स्यायच्छिन्नविषयकरवायच्छिन्नमतिवन्धफतासामान्यावच्छेदकवि. पयतानिरूपकतापच्छेदकस्वावच्छिन्नाविषयकमतीतिविषयतावच्छे- दफरूपस्याप्रसिभ्याऽसमर्ष दस्या भट्टाचार्यण दूषितम् । अत्रापच्छेदकत्ववयम् मनतिरिक्तवृत्तित्वरूपं प्राहम् अन्यथा प्र- धमाधडेदकावं यदि स्यरूपसम्बन्धरूपं तदा अभाषयान् धन्धमा. पवान् थमायांश्च इद इत्यादिवानीयप्रतियन्धकताया अपि মোবাম্বাবধাযযাথাম্বসাবহাটা- म्यान्तर्गततया ताशप्रतियन्धकतासामान्यानतिरिक्तधुधिषिपय. तायच्छेदकाप्रसिध्यासम्मयापः। एवं बहमायधदुभ्रदरयावच्छि. भविषायताध्यापकस्य प्रतियन्धकतासामान्यस्य स्वरूपसम्बन्ध रूपायच्छदकताभयविषयतावच्छेदकीमूतावशिष्टान्तरं यत् हदत्या. दिकं तद्घटितत्वादुक्कदोपतादपस्थ्यम् मतो द्वितीयायच्छेदकत्वम- प्यनतिरिक्तवृत्तित्यरूपं प्रायम् च स्वायच्छिन्नविप. पिताटपापकप्रतियन्धकतासामान्यस्य स्वरूपसम्यन्धरूपापच्छेदः फनायर यदपावच्छिन्नधिषपितासामान्यं तारशयिशिष्टान्तरधि. पक्षणे इत्यादिकमादाय न दोप इति पाध्यम् पवमपि धूम. ध्यमिवारिषद्धिमान् धूमयान्यहोररयादी धूमामाषपधुमध्यमिया. (१) अत्र प्रतानुमित्यवाहित पूर्वक्षणशानासिविषयतानियेशे उक्तदोषवारणेपि जलामाषयताहिमत्कालीनतत्पर्यतो पर्वतीयपनयमा. पवान् जलादिरयादिस्थलीयपर्वतीयालमत्तस्पर्वतरूपयाधेऽग्याप्तिः छानविशिष्टज्ञानापेन प्रतिपयकतपा तादृशक्षणचिज्ञानावृत्तियिष पिताकपहिमत्तरपतघटितत्वादिति पिस्तुतस्तु मेपावपिशिष्टयप. मायव्याप्यपद्धदादायतिव्याप्तिः । ताहशविशिधान्तरं यः सरप्रति- पक्षस्तस्य प्रहातानुमितिधियाद सत्प्रतिपक्षनिश्चयस्य कार्यकाल- पृत्तितथा प्रतिबन्धकताया अफारादिति । पतप सत्यतिपक्षमा ग्थे पदि चाप पद्धिमान् पन्यमायध्यापयांधेत्यनुमिति: मामाणिकी रस्यादिना दीधितिशतोफ्तस्यादिति ध्येयम् । म A अनुमानगावाधर्याः क्रोडपत्रेषु रिवहिमदात्मकयाधाव्याप्ते,तादृशयाविषयिताव्यापकप्रतिवन्धत टासामान्यस्य स्वरूपसम्बन्धरूपायच्छदकतावद्विषयितासामान्य रूपाप्रसिध्या हदो यहिमान् वन्हाभागाभावनिकापतस्वाभाववद- त्तित्वकालीनधूमादित्यादौ हेतुविशेषणासिद्धिघटितसत्प्रतिपक्षा ध्याप्तिप्रसङ्गाश्च । न च स्वावच्छिन्नविपयितानिष्ठस्वरूपसम्ब म्धरूपायच्छेदकताकप्रतियन्धकतासामान्यस्य स्वरूपसम्बन्धरूपा पच्छेदकतावद् यद्पावच्छिन्नविषयितासामान्य तादृशविशिष्टान्त राघटिन त्वमित्युक्ती मोक्तदाप इति वाच्यम् एवमपि धूम-यमि- चारिवद्विमान्धूमना-वन्हरित्यादी घटकालीनधूमव्यभिचारियहि- मदात्मकेऽतिव्याप्ति घटकालीनधूमव्यभिचारिवहिमान्धूमाभावया नितिबाधमानीयघटकालीनधूमव्यभिचारिवाहिमचारच्छिन्नावपयि तानिष्ठावच्छेदकताकप्रतिवन्धकतासामान्यस्य स्वरूपसम्यन्या रमकावच्छेदकतावद्विषयितासामान्यक विशिष्टान्तर यधूमा भाववधूमव्यभिचारिवाहिमदादि तदघटितत्वस्य तत्र सत्यात् । पस्तुतस्तु वयमाधवद्धदवान् धूमाभावधान तावदवा हद प्रत्यादिशानीयप्रतिवन्धकताया अपि याविषयित्वावच्छिन्न प्रतिब न्धकतासामान्या-तर्गततया याविषयित्वावच्छिन्नमतियन्धकतासा मान्यापच्छेदकवियितासामान्यकरूपाप्रसिद्धरेय सत्त्वादिति ध्येयम् यदि च स्वावच्छिन्नविपयितासामान्यावच्छिन्नत्यनिवेशनवोक्दो पाणा यारणसम्मोऽनतिरिकवृत्तित्वप्रवेशा व्यर्थ इति मन्यते तदा व्यापकसामानाधिकरण्यव्याप्तिघटितस्य सत्प्रतिपक्षत्वे तत्राव्याप्ति निरुतविशिष्टान्तर यअलइदादि तघटितत्यादिति तद्वारणायान तिरिक्तवृत्तित्वनिवेश इति ध्येयम् ॥ १६ ॥ (यस्यमाणयुक्त्या यदि स्वावच्छिन्नविषयित्वान्यापकविषयिता शून्यज्ञानीय व यदपावच्छिन्नविषयित्धे निवश्यते तदा नोक्दोष किन्तु घटो गगनामाववदभाषयकालीनगगनयानित्यादौ गगनामा पदभावपत्कालीनगगनामावघटरूपवाधाव्याप्ति तत्र तारश देशानविशिष्टयानवेनव प्रतिय-धक्तया तारशयाधत्यावच्छिन्नवि पयित्वावच्छिन्न प्रतिबन्धक्तासामान्यापच्छेदकविषयितासामान्यक यदमापयघटस्वादिकं तटितत्यान, एव व्यापक सामानाधिक रपम्पम्याप्तिपटिनस्य साप्रतिपक्षत्य तर चाव्याप्ति निरुतविशिष्टा है सामान्यानक्तिप्रकरणम् । २४३ न्तरं जलयद्भदादि तटिनस्वादिति, तद्वारणायानतिरिक्तवृत्तित्व. निवेश:) मथ स्वायच्छिन्नविषयकत्वापच्छिन्नप्रतिवन्धकतासामान्याव. च्छेदकषिपोयतानिरूपकतावच्छदकत्वस्वापाच्छन्नविषयकप्रतिति. विषयतानिएकनावच्छेदकत्वामयाभावकेवलान्वयि यत्स्वंतत्य हेरवामासत्वमित्युक्तावतत्कलास्य निर्दोषत्वे कथं तत्परित्यक्तामति । न च जातिमान्यन्हामाययानित्यादिक्षानमादाय दोषवारणार्थ स्वाय- দ্মিাথাযনাযা রাখাৎন্নাথবাবছিন্নমৰহ্মনাৰা- मान्यापच्छेदकविषायेतायां च स्वावच्छिन्नविपयत्याव्यापकीभूत. विषयिताशस्यशानीयस्वनिवेशस्यावश्यकत्वन माधविशिष्टव्यभिचा. पदायतिव्याप्ति तत्रयाधविशिष्टय्यभिचारत्यायच्छिन्नाधेयायेत्वाव्या. पकीमूनयिषयितान्यज्ञानीयतादशप्रतियन्धकतासामायावच्छेदकर 'विषयितावच्छेदकत्वघटितनियक्तोमयाभावस्य केवलान्वयित्वादिति पाच्यम् तादृशमतियन्धकतासामान्यावरउदफविषयितायां स्वाप. छिन्नविषयित्याव्यापकीभूतपिपयिताशून्यमानायन्यमनिवेश्य यद पायच्छिन्नविषयित्याच्यापकीभूतवियितास्यज्ञानापत्यनिषेशनापि जातिमान्यस्यमाययानित्यादिमानवारणसमयेन यदपावच्छिन्नविष- यित्याव्यापकोभूतषियिताशुन्यज्ञानोपयदपावच्छिन्नविषयका ता. शप्रतिबन्धकतासामान्यापच्छेदकं तस्य-स्थापन्छिताविषयकप्रती- तिषियनापच्छेदकत्येतदुभयाभाषस्प पार्मिचारविशिष्टयावत्या. दापसरवात् केपलान्यपिरविरहेण याधविशिष्टव्यभिचारादापति. व्याप्यनयकाशादिति चेन्न । इदे यामाधः यन्माययान्सर इति शानद्वयसाधारणकरूपेण प्रतियन्धकत्यमो तारशोभयामाय- स्स हाचियाधमावस्यावायसरवन केयलान्यपित्यामायादसमवा. पत्तः । शानध्यसाधारणकनाशकास्य प्रतियन्धक. सामतामयणे महाचायतियथाशुमको तादृशप्रतियन्धकतासामा. থাবার্যবানাঙ্কশায়াথায়িযমন- বিববববাথর দ্বাধমোবাইৰ আগ্নেয়ায় प्रमिदयाए परममाययायसंमयानमसालमिति पाव्यम् । মাথাঘাঁকা বান্নাসহপাৰামাবাবাবাবা स्थायित्नविषिश्याम्याशीभूतविरपिताश्यशानीपरीनशस्य.
अनुमानगादायकोडपत्रेषु पावश्यकत्वम इदत्तिवन्धमावत्वादेस्तारशविशियान्तररूपत्या. भावात् अन्यथा याधविशिष्टव्याभिचारादायतिव्याप्त्यापत्तेः । व्यमि. चारावीशष्टयाधत्वादेरेव ताशरूपत्वेन प्रसिदत्वात् तदवच्छिन्ना• विषयकप्रतीतिविपयत्वस्य च तत्र सत्यात् । अत पय मट्टाचार्योक्तकल्प स्वावच्छिन्नविषयित्वावच्छिन्नप्रनि. यन्धकतासामान्यावच्छेदकविषयितानिरूपकतावच्छेदकस्यपर्याप्त्य-- घच्छेदकताकनिरूपकताकीवीयताशून्यप्रतीतिविषयतावच्छेदकस्व तारशविशिष्टान्तरपदेन विवक्षणे मेयत्वविशिष्टव्यभिचारादेव तादृशत्वेन तदधच्छिन्नाघटितत्वस्य व्यभिचारादी सत्त्वा दसंमयदानमसंगतमिति परास्तम् तादृशप्रतिबन्धकतासामान्या. घच्छेदकविषयितायामुक्तयुक्त्या स्वावच्छिन्नविपयित्वाव्यापकीभूः तविषयताशून्यज्ञानीयस्वनिवेशस्याघश्यकत्येन मेयत्वविशिएव्यभि. चरित्यादेरपि ताहशस्वाभावात् । पतेन स्वावच्छिन्नविपयित्वावच्छिन्नप्रतियन्धकतासामान्याव च्छेदकविषयितावच्छेदकस्वानपच्छिन्नप्रकारतावच्छेदकस्य विशि शान्तरपदेन विवक्षणे वन्ह्यभायवद्धदकालीनघटत्वादेरेव तार- शत्वादसम्भवदानमसङ्गनमित्यपि पराम्तम् ॥ १७ ॥ स्वावच्छिन्नविषयकत्वापच्छिन्नप्रतियन्धकतासामान्यावच्छेदक विषयितानिरूपकतावच्छेदकः कश्चित् स्वापच्छिन्नाविषयकप्रती. तिविषयतावच्छेदको यस्य एवंभूनं यत्स्वं मेयत्वविशिष्टव्यभि. चारत्वादि तदयच्छिन्नाघटितत्वमित्यत्रापि प्रतिबन्धकतावच्छेदक- रवद्वयमनतिरिक्तवृत्तित्वरूप प्राधम् , अन्यथा उभयत्र स्वरूप सम्पन्धरूपापच्छदकत्यनिवेशे इदो घन्हिमान्धूमादित्यादौ मेयत्वधि- शिवाभावधान् धूमाभाववान् तादृशयद्यमायांश्न इन स्या दिशानीयप्रतिबन्धकताया अपि मेयत्यविशिष्टयन्हामाययावत्या. पच्छिन्नविषयकवायच्छिन्नप्रतिवन्धकतासामान्यान्तर्गततया ता. सप्रतिवन्धकतायच्छेदकत्वस्य शुद्धयन्ह्यभाववद्महत्यावच्छिन्न- विषयतायाममस्यात् स्वपदार्थाप्रसिद्धिः स्यादनः प्रथमावन्छे. दकरयमनतिरिक्तवृत्तित्वरूपम् । एवञ्च यत्र संयोगसम्यन्यायच्छिन्न प्रतियोगित्यससमावच्छिन्नप्रतियोगितामयामायधदमावस्य पर. रवं संयोगेन च य दतुत्यं धूमादेः साम्यत्वं तत्र संयोगसम्बन्धाय:
सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम्। छिन्नप्रतियोगितासम्यन्धेन घन्हिविशिष्टाभावरूपाश्रयासिद्धिधदि. तवन्धमायवदभावरूपासिध्यादावव्याप्तिः तटकवन्हिविशिष्टामा. पावस्य ताशस्थरूपासिद्धिविषयताव्यापकप्रतिघन्धकतासामान्या- पच्छदकीभूततादृशस्वरूपासिदिशानीयविषयतावच्छेदकत्वेन त.' स्था अपि स्वपदेन धर्तुं शक्यत्वात् । ताहशप्रतिवन्धकतावच्छेदक. विषयतासामान्यकत्वविवक्षणे च अव मेगत्वविशिष्टस्वरूपासि. द्यादापातव्याप्ति: मेयत्वविशिष्टनारशासिद्धिविषयताध्यापका तिपन्धकतासामान्यकरवस्याप्रसिध्या स्वपदेन मेपत्वविशिवता- एशासितुमशक्यत्वात् । अथवा पर्वतत्वावच्छेदेन पन्हामाषस्य साध्यत्वे नोलवाभावस्य हे. तुषे एकत्र मिति रीत्या पन्दिमन्नीलपर्वतेऽतिव्याप्ति तत्रताशप्र. तियन्धकतासामान्यान्तर्गताया याधप्रतियन्यकताया: स्वरूपासिसि. प्रतियन्धकतायाश्चावच्छेदकवियितासामान्यकतारशरूपाप्रसिध्या स्वपदेन हिमानीलपर्यतस्यस्प घर्तुमशफ्यत्वात् घस्तुतो इदो यहि- मजलयत्कालीनयन्दिमान जलामायादित्यादी घन्घमायवसलवद्ध. दारमके साध्याधिशेषणासोद्धस्यरूपासिरिघाटेतयाघेऽतिव्याप्तिःतत्र तारमसियन्धकतासामान्यायच्छेदकपियितासामान्यकरूपामसि. या स्थपदेन तस्य धतुमशक्पत्यात् । पपं गगनामावयदभावपत्का. लीनयटो गगनयानित्यादी पाधाव्याप्तिश्च । मन्यास्तु पिपयितासमसंख्याकमतियन्धकताय अपच्छेदकता. पच्छेदकसाधारणायच्छेदकत्यानभ्युपगमेन स्वायच्छिन्नाविषयक. तीतिपिश्यसायच्छेदकस्पावच्छिन्नविषयकरपव्यापकप्रतियन्धकता. सामान्यायच्छरकाचेपयतानिरूपकतावच्छेदकातियाऽसम्मयः। अतो मितीयायच्छेदकत्यमप्यनतिरिकतिपकपम् (१)। अथवा घटल्यायच्छेदनामापदन्यत्य वैशिष्टयन प्रतियोगि. तासम्पन्न पहिमदन्यत्ववैशिष्ट्येन न घाटेतपक्षतापच्छेदकका (१) एवं प्रथम स्वरूपमम्यामापायच्छरकरयानिशे पन्धमाय. पदकालीनघदेशतिः रतिः स्यपदेन सारशकालीनपटत्यस्य धर्तुः मरापपरयात् । तारा मेपत्यविशिष्टयम्धमायषभदत्यादिकं तदा भ्यरवा सस्यात् । अनतिरिकरयपिशिष्टम्परूपसम्यन्यापावच्छे. दकापनिवेश पूर्वोत्तस्यलय पयापाप्तिरिति पेयम् ।
२४६ अनुमानगादार्या झोडपत्रेषु भाववदन्यघटकालीनपर्यतो द्रव्यानित्यादिस्थले आश्रयासिद्धिद्वय घटिते वन्ह्यमापवघटेऽविम्याप्ति तादृशविशिष्टविषयित्वव्यापकम तियन्धकतासामान्यावच्छेदकत्वस्य विशिष्टविययिताया एवासन्वेन पदेन तारशविशिष्टस्य धर्तुमशक्यत्यात् । एव यत्र पर्वतत्वसा मानाधिकरण्येन नीरत्वस्य बहश्च प्रत्येक दापय तथा नीलासा मानाधिकरण्येनापि व दोपत्व तत्र घहिमनीलपर्वतादावतिव्याप्ति अतो द्वितीयावच्छेदकत्यमध्यनतिरिक्तवृत्सित्वरूप वाच्यम् ॥ १८॥ स्वावच्छिन्नविषयकत्वावच्छिन्नप्रतियन्धकतासामान्यावच्छेदकी मूतयत्किञ्चिद्विषयित्वयाशयाशधर्मावच्छिन्नानिरूपित त दृशता रशधर्मायच्छिन्नायिपयाप्रतीतिविषयतापच्छेदक यद्यत्स्त्र तधर्मा पच्छिन्नत्यम्, अथवा यद्धर्मावच्छिन्नविषयकवावच्छिन्न प्रतिबन्धक तासामान्यावच्छेदकीभूतविषयिताकविशिरनिरूपितरिषयितात्यय धर्मावच्छिन्ननिरूपितत्वव्याप्य तद्धविच्छिन्नत्यमेय समुदितार्य इति कल्पवये याघधिशिएव्यमिचारेऽतिव्याप्तिदंता मट्टाचार्येण । न च प्रगमलक्षणे पन्धमावद्धदत्वावच्छिन्नविपयिताया चन्धि त्याधरच्छिन्नत्यनिरूपितत्वसवाचदीच्छन्नाविषयकप्रतीतिविषय तावच्छदकत्यस्य वाद्यमावद्धदत्वादावसवादसमय इति या ध्यम् । तानाशधर्मावच्छिन्नमुख्यविशेष्यताशून्यज्ञानीयमुख्य विशष्यतारच्छेदकत्वस्य विधाक्षतत्वात् । यादृशपाशघमावच्छि मानिरूपिनमित्यत्र यादृशयादृशमघोटनमावीच्छन्नानिकापतत्व मेव धा निवेशनीयम् । यत्र पल्पवये पर स्यावन्नविषयित्वावच्छिन्नप्रतियन्धक तेश्यत्र अतिरिक्त पृत्ति वरूपापच्छेदकत्य प्राद्यम् । प्रतियन्धक तावच्छेदकत्यत्रापि तथा, अन्यथा उभयत्र सरूपमम्यन्धरूपाचच्छ दकत्ये पर्वता घहिमान्धूमादित्या पाषाणमयत्यविशिष्टपर्वतऽति स्याप्ति । न च तथापि प्रतिबन्धातावच्छेदके यत्रानतिरिक्वृत्तित्व नियेश्यता स्थावच्छिन्नविषयकवायच्छिन्नम् इत्यत्र तु स्वरूपमे थास्तु, नथाच पायाणमयावविशिष्टपर्वतरवायच्छिन्नविषयकायाप छिन्नप्रतियन्धकनाश मनातरिक्तवृत्तिविषयतानिरूपकतापच्छे दकरूपाप्रसिम्या पापाणमयत्वव पवते मातम्याप्तिरिति म्यम् । दा घहिमान्यूमादित्यादी अलपद्धतिम्यापयापते घा सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । २४७ जलपान्चन्ह्यमापवान् जलवांश्च हद इत्यादिशानीयजलवद्धदत्याव- च्छिन्नविषयकत्वावच्छिन्नप्रतिवन्धकतासामान्यावच्छेदकीभूतपन्हा. भाषयजलववृत्तिजलयद्धदस्यायच्छिन्नविषयितायाः जलवध्रद. स्वायच्छिमानिरूपितत्यासत्येन उदासीनयादृशधर्मावच्छिनानि- रुपितत्वं तादृशधर्मावच्छिन्नाविषयकातीतिविषयतावच्छेदकत्व. स्प जलबद्भदे सत्वात् । एवमभाघवान् धन्धमाधवानमावयांश्च हद इत्यादिशानीयप्रतियन्धकताया अपि ताशप्रतिवन्धकतासामान्या- तंगतत्वेन तदनतिरिक्तवृत्तिविषयतावच्छेदकरूपामसिध्या पन्हा- भायवद्धादायव्याप्तेश्च । न चोक्तदोपभिया प्रथमावच्छेदकत्वमेवान. तिरिक्तवृत्तिावरूपं विवश्यतां द्वितीयन्तु स्वरूपसम्बन्धरूपमेवेति पाव्यम् । धूमामाक्य व्यभिचारियहिमदादावव्याप्त्यापतेः तत्र धूमभाववधूमव्यभिचारिवाहिमामाच्छिन्नविषयताव्यापक- মনিষঘরামান্মাষ্টৰ অনুভৱম্বাণঘরাধামন तद्रूपाप्रसिद्धः(१) ॥ १९ ॥ अध याधविशिष्टव्यभिचारविषयत्वावच्छिनप्रतिवन्धकमासा. मान्यायच्छेदीभूतं न यावत्यादिप्रत्येकधर्मावच्छिन्नविषयित्वमपि तु याविशिष्टव्यभिचारित्वावच्छिन्नविषयित्वमेवेति तन्न यायि. शिष्टप्पमियारस्यापच्छिमानिरूपितमिति याविशिष्टम्पभिचारा. दायतिध्याप्तियक्ता भट्टाचार्यण। (१)अत्र कल्पचतुष्पे पयोमपत्र स्पसम्यन्धरूपायच्छेदक- स्पानिपेशे गुणः कपिसंयोगयानित्यादी फेयलस्थरूपमभ्यन्धेन फपि- संयोगामायणगुपोऽतिव्याप्तिः। तत्र च प्रतिन्यधकरय केबलस्यरूप. सम्पन्धेनादोपपय निरयच्छिन्नस्वरूपसम्पन्धनानोऽलस्यत्यमिति। तत्र स्थाच्छिन्नविपरित्यापच्छिन्नत्यत्र स्वरूपसम्यन्धरुपाचच्छेद- . फत्यनियर्श प्रथमको सध मेयस्वविशिष्टकपिसंयोगामाययद्गुणे, . द्वितीयकरपे याचादिकालीनयादी, सुनीयचतुर्थषल्पे तय कपिसं. योगामाषयगुणेऽतिव्याप्तिरिति । प्रतियन्धकनायच्छेदे काय त्यान যাথযানহাবুয যুব নিকক্ষবি संयोगामापद्गुणे तिव्यतिरिति ध्ययम् । तारापर्मायच्छिनापित पपकमतीतियिषयतायन्छेकस्यामिरपत्र तदनयन्छिनविषयतापच्छे. दकत्यनियाने पोपपती तायद्दूरानुयायनं ध्यमिति चियम् ।
अनुमानगादार्या फ्रोडपत्रेषु सान संगच्छते-चाविशिष्टव्यभिचारवाच्छिन्नविषयित्याव छिनप्रतिपन्धकतासामाग्यावच्छेदकीभूत यद्यभिचारविशिष्टया धत्वावच्छिन्नविपयित्व तत्र पाधापशिष्टव्यमिवारत्वावच्छिन्ना निरूपितत्येन याधविशिष्टव्यभिचारस्वावच्छिन्नविषयकप्रतीतिवि. पयतावच्छेदकत्यस्य याधविशिष्टव्यभिचारत्यावच्छिन्नासत्यात् । चन्दयमावः घन्ह्यभावान् इति शानद्वयसाधारणकप्रतिय-धकत्वे पन्ह्यमाववभ्रदादावसमव' बन्यमाययद्भदत्वाधीच्छन्नीवपयकत्वावीच्छन्नप्रीतयन्धकतासामा न्यावच्छेदकीभूताया. घन्दयभाय इति-भानीय दनिष्ठवन्यमावत्वावच्छिन्नविषयिताया पन्हयभावभ्रदत्वाय च्छिन्नानिरूपितत्वादिति तदसभववारणाय ताशप्रतियन्धकनासा मान्यायच्छेदकयत्किञ्चितिपयत्वे स्यावच्छिन्नविषयकत्वसमानाधि करणाभायप्रतियोगितावच्छदक यदपावच्छिन्नविषयिता व त पायच्छिन्नपिपयिताशून्यज्ञानवृत्तित्व स्थावच्छिन्नविपयित्वावच्छि अप्रतियन्धक्तासामान्यावच्छेदविषयिताफविशिष्ट स्यायच्छिन्न निरूपितयिषयतात्य था विशेषण देयमेयति याधिशिष्टय्याभि चारादापतिव्याप्तिरप्रत्यू हैवेति याच्यम् पालिकादिसम्बन्धेन पहपमावयत्ताशानस्याप्रतियRधकतया स्यरूपसम्बन्धनियेशस्याय श्यक्तपा स्थरूपसम्यन्धस्वरूपसयन्धावच्छिन्नधियत्योभयसम्यन्य मादायकप्रतियधिकताया दुर्यवत्याच । न च सप्तम्युलसिमती- तिस्थले स्यरूपसम्यन्धायच्छिन्नाधारतनिरूपिताधयता भासते अपमोल्लेसिप्रनीतिस्थले घ स्पसयधापच्छिन्नाधेियतानिरूपित যাবধি सदस्यापटिनविषयतानिपताधारस्पयिषीयतानिक বিলিম্বিয়ম্বরানিবিসত্তাধীতাঘাঘষ্টি- पपितानिरूपितपन्दपमायरयावच्छिन्नविश्पतकिानिधयानारूपेण प्रतिवपश्यस्य सुषयतया मसमपारणाय स्यायिनीय पपरपाव्यापीभूतपिषयितान्यायनिवेशनमाययामिरयतिम्यामि सातिरिति वाच्यम् । थप्रामाण्यवानानामननुपमेन नियपरयान युग মন থ বেয়াদব সাহা অৱক্ষয়াখিমাখা- धनुगापि तहरपस्याप्रतिकपकायमताभिपापपरये व्यभिचा. राविपरितयापारिसमादकपदपायपियनयिषपाय स्वामिवि + सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । २४९ पपरवावनिप्रतियन्धकतासामान्यावच्छेदकं ताशरूपान्तरोध- नित्यमिति प्रथमकल्पे हदत्तिवन्यभावत्वादेरेव तादृशरूपान्त. रत्वसमवेनासंभवानवकाशात्तमन्यस्योन्मत्तप्रलापापत्तेः। यदि च तकल्पे वाधविशिष्ट्यभिचारादावत्तिव्याप्तिधारणाय स्वावच्छिन्न- विषयकत्याव्यापकीभूतविषयिताशून्यज्ञानीयत्वस्य यदपावच्छिन्न- विषयितायां निवेशे सत्यसम्मवदानं सङ्गतमेवेत्युच्यते, तदापि स्वावच्छिन्नविपयित्वावच्छिन्नप्रतिबन्धकतासामान्यावच्छदकविषय. तानिरूपकतावच्छेदकः' कश्चित्स्यावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविषय. तावच्छेदको यस्य एवंभूतं यत्स्वं मेयत्वविशिष्टव्यभिचारंवादि तदवच्छिन्नाधटितत्वकल्पेऽसंभवप्रसक्ती धूमव्यभिचारिवाहि- मत्वमादायाव्याप्तिदानस्य सन्दर्भविरोधो पजायमाण एवेति । द्वितीयकल्पे याधविशिष्टध्यमिवारत्वावच्छिन्नेऽतिव्यासिमिया स्वावच्छिन्नविपयित्वाव्यापकविपयिताशून्यत्वनिवेशायोगादिति । (अथवा पर्वतत्वावल्छेदेन पद्धभाषस्य साध्यत्वे धन्दयभावव. श्रीलत्याकालीनस्सन् नीलधाभाववत्पर्वतत्वपत्कालीनमस्य हे. तुनायां वन्हिमन्नीलपर्वतरूपदेतुविशेषणासिविद्वपघटितवाधेऽति. व्यारत्वात् )। यत्नु हुदे पक्षे महानसीययः साध्यत्वे महासीयवह्नयभाषष- ध्रदो वयमाववद्ध्दश्च द्वयमेव चाध इति तन महानसोयघहिम- सावुद्धि प्रति महानसीयत्वनिष्ठावच्छेदकताभिन्नत्वे सति वहिन्व- निष्ठावच्छेदकताभिनं यदवच्छेदकत्वं तदनिरूपकप्रतियोगिताका. भावनिश्चयत्वेनैकप्रतिबन्धकतया महानसीयवहपमाववद्धदेव्या. ति: महानसीयवयमाववध्रदत्वावच्छिन्नविषयकत्यावच्छिन्नप्रति. यन्धकतासामान्यावच्छेदिकाया वयमाववद्धदत्वावच्छिन्नविषय. ताया महानसीयवहयभायवद्ध्दत्वावच्छिन्नानिरूपितत्वादिति त द्वारणाय तादृशाव्यापकीमतविषयताशून्यत्वनिवेशनमावश्यकमिति बाधधिशिष्टव्यभिचारतिव्याप्तिसंगीतीति । तन्न बहिसामान्याभायवुः पहिमत्ताबुद्धित्वावच्छिन्नम्प्रति प्रतिवन्धकताया फ्लप्तन्वेन तेनैवोपपतौ तसाधारणकप्रति- बन्धकतायों मानामावात् । साक्षारपरस्परासाधारणका निरूपितत्वस्यापि पितत्वाद्राधादायसंभवः, स्चय अनुमानगादायर्याःमोडपत्रेषु मावरद्धदत्वावच्छिन्नविषयकायापन्निप्रतियन्धकतासामान्याध- च्छेदकीभूतनयमावपद्मवत्प्रमेयत्वविशिष्टविपयितायां - साक्षा• द्वयमायपद्धदत्वावच्छिन्नानिरूपितत्येन तदवच्छिन्नाविशेष्यका तौतिविशेष्यतावच्छेदकत्वस्यापि वहशमायवद्धदायादारसत्त्वा दिति तद्वारणाय वारशान्यापारिपयितान्यज्ञानवृत्तित्वं विशे. पर्ण पत्किचिद्विषयित्वे आवश्यकमित्यतो याधविशिष्टन्यमिधारे ऽति-याप्तिरिति घाच्यम् साक्षात्परम्परालाधारणकनिरूपितत्यामा घेऽपि यानाधर्मावच्छिन्नानिमपितमित्यत्र यादृशम्पावच्छिन्नय. टितानिरूपितत्यनिशनवासम्मवारणसम्मवे तादृशाव्यापीभूत विषयिनाशून्यत्यनिरशस्थानावश्यकत्वात् । यदपि हुदो वयमायवानिति-मानीययद्यमावत्वाउिन्नविध. पिताया यहयमारवद्मदवारील्छन्नविपयित्वावच्छिन्न प्रतिबन्धक तावच्छेदकामनाया वहयमावयवदाधनिसापितत्वेनासम्भव इति यद्दपावस्टिनविर्गीयावछिन्नं प्रति स्वापच्छिन्नविषयित्वाय दिनप्रतिबन्धकनासामान्यस्य ज्यापरवं तपापाच्छन्नविपपिरवं यारशयमावच्छिन्नानिरूपिनमियर पाच्यम्, तयांच आति. मान्बहुपमाग्गनिति-मानसाधारणयनयमावदायावच्छिन्नवि पयित्वावच्छिन्न प्रति ताशप्रतिरन्धातासामान्यस्य कतामहून सापछि वियित्वाध्यापकाविश्यताशून्यज्ञानवृत्तियडू पावच्छिन्नविषयत्यान्यापरत्वं घाच्यमिति बाधविशिष्टव्यभिचारे ऽतिन्यातिरिति । ननुष्ठम्यद्पायच्छिन्नविपयित्वान्यापीमूविपयिताशून्यत्व निधेशनेर जातिमान्वयमारगनिति-मानवारणसमवे दोष तापच्छेदकारच्छिन्नविषयिद्याच्यापाविपिताशून्यायम्यानिवेशाद यतिध्यातिगारकासम्मववारविशेषणसाचे अतिच्याप्तिमपादकास- भत्रधारकायपणदानस्यानचित्यात् । दोपतावच्छेदकायच्छिा भविषयित्वाध्यापकवियिताम्पत्वनियेशे निमवाटीनचायोरीष्टयपमावद्धदादावनिट्याश्य-बममा पजानिमत्यालीनत्वविशिष्टरद्वयमाययप्रदत्यरूपदोस्तावच्छेदक स्वामिमतधमावच्छिन्नीयमियान्यापकं न घद्वयमायय-जाति भरगच्छयिषयित्य नियन्यदिति तपायच्छिन्नविषय ध्याप यदयमायकम्जा सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । २५१ ताशून्यत्वस्य जातिमान्वयभाववानितिक्षाने सत्त्वेन पयमा- यवहदत्यावच्छिन्नविपयित्व ताशप्रतिबन्धकतासामा न्यावच्छेदकंपरिकश्चिद्विषयतान्तर्गतं किन्तु वह्नयमाववज्जा तिमत्कालीनवयसायबद्ध्दत्वावच्छिन्नविपयित्वमेवेति । याशधर्मावच्छिन्नानिरूपितं ताशधर्मावच्छिन्नाघटितत्वस्य तत्र सत्यादिति। প্রয় বাঘমাবাধাহাড় নয়াবাতাবরানি रूपितप्रतिवन्धकताया अपि तारशमतियन्धकतासामान्यान्तर्गतत्वेन व्यभिचारविशिष्टयाधत्वावच्छिन्नविपयिता न ताशप्रतिबन्धकता- सामान्यावच्छेदिकति नासङ्गतिरिति चेन्न मेयत्वविशिष्टव्यभिचारादी तारशरीरया मेयत्वाभाववुद्ध प्रतिबन्धकतामादाय शुद्धव्यभिचारस्वा. 'पच्छिविपयिायमपि न ताशयतिकञ्चिद्विषयतान्तर्गतमपितु मेयत्व. विशिष्टव्यभिचारविषयित्वमेवेत्यतिव्यातिभिया प्ररतानुमितिप्रतिय. न्धकतासामान्यस्य निवेशनीयत्वात्। न च द्रव्यत्वं घहिमत् द्रव्यत्वा- भाववच्छचालादित्यादिस्थलीयवदुषमाग्वद्यत्वरूपबाधिशिष्ट- घहयभाववदृत्तिशधालरूपव्यभिचारऽतिव्याप्तिः तत्र व्यभिचारपि. যিদুম্বাবধাযহাবায়োমবিগঘন্ধরাধামান্যবর- विशिष्टसाधनग्रहप्रतिवन्धकतानच्छदकत्वेन ताशप्रवियन्धकता. सामान्यानयच्छेदकत्वादिति वाच्यम् तत्र द्रव्यत्वववदयभाववद्वत्ति शैवालविशिष्टवयमावद्रव्यत्वरूपयाविषयिताया अपि यत्कि- चिद्विषयतान्तर्गततया तय स्वावच्छिन्नानिरूपितत्वसत्वेनातिव्या. तिविरहादिति चेत्र बयभाववज्जलामाववाद्विव्यभिचारि जलं यहिमज्जलादित्यादिस्थलीयवहयभाववजलरूपयाधविशिष्टबहपमा घघत्तिजलरूपव्यभिचारादायीतव्याप्तिः तत्र व्यभिचारविशिष्टबा- घधिपयितायाताशप्रतिवन्धकतासामान्यान्तर्गततया विशिष्टप. क्षमहत्वावच्छिन्नप्रतिवध्यतालिमपित्तवाहिव्याभिचारिजलत्यावच्छि. प्रधर्मिकवदयभाववजलस्वाधच्छिन्नप्रकारताशालिनिश्चयत्वाधच्छि. सप्रतिबन्धकवाया अवच्छेदकत्याभाधात् । न च तत्र जलत्वविशि- हे घहितदभावावगाहिज्ञानस्याहार्यत्वमिति वाच्यम् जलत्वसामा. नाधिकरण्येन वहितदभावयोरखगाहित्वात् । न च तादृशविशिष्ट- प्रहस्य विशिष्पक्षप्रहविरोधितया लक्ष्यत्वमिति वाच्यम् जलत्य २५२ अनुमानगादाधर्याः प्रोडपत्रेषु व्यापकप्रतियोगिकत्वविशिष्टस्यरूपसम्बन्धेन घहयभायवजलरूप पाधविशिष्टव्यभिचारस्य शुद्धस्वरूपसम्बन्धेन वहयभाववाला विशिष्टव्यभिचारात्मकाथयासिद्धन्तरघटितत्वेनालश्यत्वादिति के चित्समादधिरे। तन्न सार्धायान शुद्धस्वरूपसम्बन्धेन पह्वयभाववजलविशिष्टं यद्वहिव्यभिचारिजलं तद्विशिष्टं यजलविण्यापकप्रतियोगिकस्व- रूपसम्यन्धेन घयभावघटितयाधस्वरूपं ताशविशिष्टविध यिताया अपि स्वावच्छिन्नविषयकत्यावच्छिन्नप्रतिबन्धकतासा. मान्यावच्छेदकतया तत्र बोधविशिष्टन्यभिचारानिरूपितत्वेनो. कातिव्याप्त्यभावात् स्वरूपसम्बन्धेन वयभाववजलाभावबुद्धि प्रति स्वरूपसम्यन्धेन यहयभावघटितवयभावधजलयत्ताझानप्रति: यन्धकतायां जलत्वव्यापकप्रतियोगिकत्वविशिष्टस्वरूपशुद्धस्वरूप साधारणस्वरूपत्वेनैव स्वरूपस्य निवेशात प्रतिबन्धंकताया ऐक्या- स् अन्यथा शैवालधार्मिकद्रव्यत्यवत्चामानवयभाषघद्व्यत्ववत्ता: शानवोरपि प्रतियन्धकत्वद्वयापत्त्या पूर्वस्थलपरित्यागानौचित्यात् । परे तु प्रतिहेतुव्यापकसाध्यामायसमानाधिकरणप्रतिहेतुमत्प क्षरूपसत्प्रतिपक्षमताभिप्रायकमिदम् । तथाच ताशसत्प्रतिपक्षधि. पयित्वापच्छिन्न प्रतिबन्धकतासामान्यावच्छेदकत्वस्य प्रतिहेतुव्याप कसाभ्यामायकालीनतसेतुमस्पक्षविपयितायामपि सत्वेन तत्र स्था. पच्छिन्ननिरूपितत्यामावात्ताहशसत्प्रतिपक्षेऽध्याप्ति. ॥ अथवा प्रागु गगनामावयदभाववत्कालीनगगनामावदुघटेऽव्याप्तिस्ताशयाध विषयित्वावच्छिन्नप्रतियन्धकतासामान्यावच्छेदकत्वस्य गगनामाघ- पदमावपत्तिगगनाभावघटत्वावच्छिन्नविषयतायामपि सत्येन सत्र स्थावच्छिन्ननिरूपितत्वाभायावतस्तद्वारणाय स्वापच्छिन्नविष. यघाय्यापफविषयिताशून्यज्ञानवृत्तित्यस्यापि साइशयत्किञ्चिद्विप यित्वे विपक्षणीयतया व्यभिचारविशिघ्यावावच्छिन्नविषयता या धतुमशक्यत्वादतिम्याप्तिसङ्गतिः । अतएव पहयभाववजल. परिजलयद्धदेऽतिव्याप्तियारणाय विशिष्टतयाघटितत्वनिषेशी- ऽपि सफलः अन्यथा जलयद्धदकालीनवहयमाधवजलपाषाय. छिपिषीयताया अपि ताशप्रतिपन्धकतायच्छदकतया तत्र स्थापच्छिमानिरूपितरयाताशविशेषणममर्थक स्याद, परन्तु सा. .
१८ নামাযনিবন্ধিমযামু। २५३ ध्याभावयत्तित्वरूपव्याप्सिविशिष्टस्य सत्प्रतिपक्षमते एतारशरीतिर्न सम्भवति, विशिष्टद्वयाघटितत्वनिवेशोऽपि निम्फला बाधविशि. एव्यभिचारादापतिव्याप्तिश्च न सन्दर्भशुद्धति प्राहुः । षस्तुतस्तु स्वावच्छिन्नविषयकत्वावच्छिन्नपतिवन्धकतेत्यत्रा- बच्छेदकत्वं स्वरूपसम्पन्धरूपमनतिरिक्तवृत्तित्वरूपच । प्रतिवन्ध. कतासामान्यावच्छेदक इत्यत्र तु स्वरूपसम्वन्धरूपमेय । प्रथम स्व. रूपसम्बन्धरूपावच्छेदकत्वनिवेशात् धूमव्यभिचारिवाहिमान धूमधा. न परित्यादौघूमामायवधूमव्यभिचारिवहिमदात्मकयाधे नाव्यातिः अन्यथा ताशयाधविपायताव्यापकप्रतियन्धकतासामान्याचच्छेद- कषिपायरवापसिद्ध्या अव्याप्तिः स्यात्। एवञ्च याधविशिष्टव्याभिचा- रत्यापन्छिनविपयित्वावच्छिन्न व्याप्तिहानप्रतियन्धकत्वमेव न तु साध्ययमानानप्रतियन्धकरव ताशप्रतिवन्धकत्वे वाधविशिएव्यभि- चारत्वावच्छिन्नविषयतानिष्ठस्वरूपसम्बन्धरूपावच्छेदकतानिरूपक- त्याभावात् । तथाच याविशिष्टव्यभिचारत्यावच्छिन्नविषयित्याव- च्छिन्नध्याप्तिधानप्रतिवन्धकतावच्छेदकन व्यभिचारविशिष्टयाधवि. पयित्वं किन्तु याविशिएव्यभिचारविषयत्वमेवेति तत्रोदासीनयाट- राघटत्यावच्छिन्नानिरूपितत्वं तादशधर्मावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिकि. यतावच्छेदकत्वस्य याधविशिष्टव्यभिचारधे सरयादतिव्याप्तिः । न च ताशधूमामायवद्धदविशिष्टघूमन्यभिचारिवाहित्याचाच्छिन्न- विषयित्यावच्छिन्नव्याप्तिहानप्रतियन्धकतावच्छेदिकाया व्यभिचार. त्यापच्छिन्नविषयिताया यात्वावच्छिन्नानिकापितत्वेन ताशया- घरघावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविषयतावच्छेदकत्यस्य बाधविशिष्ट. व्यमिचारत्येऽसत्वास तत्रातिव्याप्तिसम्मतिरिति पाध्यम् पहिम- पान पहेरित्यादी एकत्र यमिति रीत्या धूमामाघयधूमामावयवृ.. चिस्वयद्वामित्वविशिएयाघात्मकच्यामिवारेऽतिव्याप्तधरवेरामिप्रेत- त्यादिति ध्येयम्। पतेन उभयच स्वरूपसम्पन्धरूपायच्छेदकल्पनिवेशेऽपि का. नवैशिष्ट्यायच्छिन्नत्यासाधारण्यविषयतानपच्छिन्नत्वोभयामायय. रस्वापच्छिन्नविपयत्यापच्छिनप्रतियन्धकतासामान्यधिवक्षयेच हान. वैशिष्ट्यायच्छिन्नप्रतियन्ध तामादाय जलयद्धवादी प्रागुरदोपस्य पारणसम्म पताकत्सस्य निर्वापारयमिति मलपितमध्यपास्तम् । न अनुमानगादायोः कोडपत्रेषु घ प्रथमाषच्छेदफावं म्वरूपसम्बन्धात्मक द्वितीय स्वनतिरिक्तवृत्ति त्यरूपम्, शानवैशिष्ट्यावच्छिन्नप्रतियन्धकतामादाय पहपमावबदू ध्रदादावव्याप्तिस्ताप्रतिवन्धकतायां निरुत्तोमयामाघयत्वस्य विधक्ष- पैथ वारणीया तयाच वद्विधूमशान यहेरित्यादौ धूमाभायपत्तिय द्वित्यावच्छिन्नविषयत्वावच्छिन्नप्रतियन्धकतासामान्यानतिरिक्त चिधूमामाववाहिकालौनधूमामावयवृत्तिवाहित्यायच्छिन्नविषयतार्या स्वावच्छिन्नानिकापरायसवादुतातिव्याप्स्यनयकाशे सत्कल्पस्य निर्दोषत्वमिति वाच्यम् । तथासति वहिन्यापकीभूनाभावप्रतियोगि: स्वामायक्जल बहिमजलादित्यादौ वहिव्यापीभूनाभावप्रतियोगि- रवधजलामावयधारशप्रतियोगित्वयजलमित्यादिशानीयप्रतिबन्धक ताया निरूकोमयाभाववस्वेन सासान्यान्तर्गततया तादृशप्रतिब. न्धकतासामान्यानतिरिक्तवृत्तियिषयतावच्छेदकाप्रसिद्मा घहिन्या पकीभूतामाषप्रतियोगिजलरूपाश्रयासिवादावव्याप्यापरिति ध्ये. थम् ॥ २१ ॥ एतेन स्वायच्छिन्नविषयकत्यावच्छिन्नयत्किशित्प्रतिबन्धकता. यछंदकविषयताकविशिष्टनिरूपितविषयिताव्यापफस्वावच्छिन्ननि- रूप्यताकत्वमिति ममुदितार्थ इति भट्टाचार्येणोक्तम् । अत्र स्यावच्छिन्नविषयकत्यावच्छिन्नत्ययावच्छेदकत्वमनतिरिक्त पृत्तित्वरूप प्राधम् अन्यथा जलयद्धदादावतिव्याप्यापत्तेः जलघर धदस्यावच्छिन्नविषयित्यायच्छिन्न प्रतिबन्धकतावच्छदकीभूनविषयि- तापवयमाववजलव वृत्तिजलवद्धदत्यविशिष्टनिरूपितविपयितात्य ध्यापकत्वस्य जलवद्धदत्यावच्छिन्ननिरूप्यतायां सस्वात(१) एवं य. किञ्चित्पनियन्धकतावच्छेदकेत्यत्रापि अनतिरिक्तवृत्तित्वरूपं ग्राधम् (१) पस्तुतो इद फपिसयोगवानित्यादी केयलस्वरूपसंयन्धेन फपिसयोगाभाववद्धदेऽतिव्याप्तिस्तारशप्रतिबन्धकतावच्छेदकवि पयित्य निरयच्छिन्नस्यरूपेण पद्यमाघयद्धदत्यावीच्छन्नयिषयित्यम- यताराविषयितास्वन्यापकत्यस्य स्थायच्छिन्ननिरुप्यतायं सत्वात् । पतेन प्रतियन्धकतायां मानवैशिष्ट्यावच्छिन्नत्य-यसाधारणविषय तानवच्छिन्नत्योमयामावनिवेशादेव जलवद्धदादी नातिव्याप्तिरिति कथमनतिरिकवृत्तित्वरूपाचच्छेदकत्वनिवेशनमिति निरस्तम् । म सामान्यनिरुक्तिमकरणम् । न्यथा पदयमाववद्महत्यावच्छिन्नविषयित्वावच्छिन्न प्रतिवन्ध. कतावच्छेदकार्यपायताकहदत्वादिविशिष्टानिकापतापायतात्वव्या. पकत्वस्य घड्यभाषनदत्वावच्छिम्मानिरूप्यतायामसवादसम्म पापः । यदि यत्किञ्चित्प्रतिबन्धकतापच्छेदकविषयताकेत्यत्र प्र. तिबन्धकतावच्छेदकषिपयितासामान्यं विवक्ष्यते तदा द्वितीयानति. रिक्तवृत्तित्वप्रयोजनं चिन्तनीयम् । अथ यत्किञ्चित्प्रतिबन्धकतावच्छेदकवियिताकविशिष्टनिकपि- तविपीयतायव्यापकस्यापछि निरूप्यताकत्यमित्यस्यैव सभ्यपरचे प्रतियन्धकतायां स्वायच्छिन्नधिपयिताकत्यनिवेशो ध्यर्थ इति । में इदो घहिमान धमादित्यादी केवलहदादापतिव्याप्तिस्तादृशम तिवन्धकतापच्छेदकवद्वयभाषद्मदत्वावच्छिन्नविषयितात्यध्यापक रघस्य हृदस्यावच्छिन्ननिरूप्यतायां सत्तादिति वाच्यम् स्वावच्छिन्न. विषयियाव्यापकविपपिताशून्यमानीयत्वस्य ताशप्रतियन्धकता. धच्छेदकाधिपयितायां निवेशावश्यक वेन तेनैवोकातिव्याप्तिव्युदा- सादिति घेन दोपतापच्छेदकावच्छिन्नविषयत्वान्यापयिषयता. धन्यरयनिवेशे प्रागुक्तरीत्या जातिमद्वपमायघद्धदादायतिष्याप्ति- ग्य प्रतियन्धफतावच्छेदकविपयितायां स्थापच्छिन्नविपयित्वाव्याप. कपिपयितासम्यतीनायत्वनिवेशानातिव्याप्तिरिति याच्यम्। यद्यमा- पयजलादिमवृत्तिजलयद्धदादावतिव्याप्तिधारणाय विशिष्टयाघ. तित्यनियेशापस्या गौरयापत्तेरतः स्वायच्छिन्नविण्यायव्यापकत्य. निपेशः । व्यापकसामामाषिफण्यरूपव्यातिविशिष्टहेतुमत्पक्षस्याल- स्यत्वाद्गमामाययदमाघयत्कालीनगगनसाध्यकस्थले गगनामाघ. घटस्य लयापासाव्याप्तिरिति । प्रतिपयकतायच्छेदक इत्यत्र स्वरूपसम्बन्धरूपापच्छेदकत्यनिवेशतपय निरपच्छिन्नस्यरूपेण क. पिसंयोगामाययभंदध्याप्रयापत्तेः ताहराषिपपित्यं यत्फेयलस्वरूप. एफपिसयांगामायपद्मदत्यायपिउन्नविपयित्वं तप स्यापच्छिन्ननि. কই র হ য় র র ৪ निरवच्छिन्नस्वरूणति याधमन्ये महाराणोक्तमिति ध्येयम् । पतन परिकशिपतियन्धकतायां स्वायच्छिन्नविषपिताश्यापकत्यनियेयो ग्य इति निस्तम् । सयंत्रकदेशेऽतिय्यारयापत्तरिति ध्येयम् । .
अनुमानगादाधर्या' फोडपत्रेषु रतो यद्दपावच्छिन्नविपयित्वाध्यापकवियिताशून्यत्वनिवेशावश्य फतया केवलइदादावतिव्याप्तितावस्थ्यमिति । न च यदपावच्छि प्रविषयित्वाव्यापकविषयिताशून्यत्वामियोक्तातिव्याप्तिभिया स्वाव. छिन्नविषयित्याव्यापकविषयताशून्यत्यमपि नियंशनीयम तावपि व्यापकत्वनिवेशापेक्षया लाघवादिति वाच्यम् तथासति वह्वयमाव' पन्जलादिमवृत्तिजलयद्धदादावतिव्याप्त्यापत्तेः । न च विशिष्ट द्वयाघटितत्वनिवेशान तत्रातिव्याप्तिरिति वाच्यम् । व्यापफवनि- घेशापेक्षया विशिष्टाघटितत्वनिवेशस्यैव गुरुत्वात पतत्कल्पे वि. शिएद्वयाघटितत्वस्यानिवेशादिति ध्येयम(१) ॥ २२ ॥ स्वसजातीयविशिष्टान्तराघटितत्वकल्प विशेष्यदले विरोधिषि पयताप्रयुक्तत्वदलस्य चैयथ्यमुक्त भट्टाचार्यण । तप्त सगच्छते-घटादेरपि स्वपदेन धतुं शक्यत्वात् तथाहि यदि पयकनिश्चयोत्तरानुमितिसामान्य प्रतिसाध्यपशिष्ट्यावगाहित्वामा- घस्तत्व पाधत्वम् । एयरीत्या व्यभिचारादिक निवेश्य निर्वचनीयम् । तथाहि निर्वहिवाहमानियादी घटविषयकनिधयोछरानुमितो पक्षे साध्यवैशिष्टयावगाहित्यामावसत्त्वादादावपि स्यवृत्तित्वाभास विभाजकवायत्वसत्वेन तद्वारणायेव तहलसार्थक्यामिति । न च वहिमपर्वतरूपतादृशाश्रयासिध्यसष्ट्र तत्र ताशवहयादिघटित त्यावहयादेराश्रयासिद्धियादिना साजात्यविरहेऽपि निरुत्याधावा. दिना साजात्यसत्यादिति पाच्यम् भायासिद्धित्वमादायैव तत्र लक्षणसमन्ययात् । स्यवृत्तिहेत्वाभासविमाजकाभूतयत्किञ्चिधर्मवव- विशिष्टान्तराटितत्वस्य विवक्षितत्वात,अन्यया विशेषगुणधयटा देरसवदापत्ते । गुणवदादराश्रयासिद्धित्यादिना साजात्यविदेऽपि (१)प्रथान यत्किश्चित्वनिवेशेऽपि विशेषगुणवघटेऽव्याप्तिताद वस्थ्यम् । यत्किश्चित्पदेन यायक्षानीयप्रतियन्धकताया धर्तुं शक्य स्वात् । अतोऽनुगम क्रियते । ताशसमूहालम्यनानुमितिप्रतियन्धत कतापिशिएकपवस्व दोपत्यम्। धैशिष्ट्यञ्च स्ववृत्तित्व-रवृतित्वोप- ससितापापच्छिन्नविषयितात्वय्यापकत्वोमयसम्बन्धेन । वृत्तिताम पश्च स्वावच्छिन्नयिषपिताव्यापत्यसम्बन्धेन । विषयिताव्यापक. त्यस्तु स्थापच्छिमनिरूपितत्यसम्बन्धेनेति ध्येयम् ।
२५७ . सामान्यनियक्किमकरणम्। बांधत्वादिना तत्सत्वात् । यत्किञ्चित्वनिवेशे चाश्रयासिद्धित्वमादा- यैव तत्र लक्षणसमन्वयः । सर्थ यहयमाववान् हदो पहिमानि- स्यादा पहयमावयवात्मकयाधेऽव्याप्तिस्तत्र निरुक्तपिशिष्टान्तरव- हयमायघटितत्वादतस्तद्वारणाय यविषयनिश्चयोसरानुमितिसामान्ये. विरोधिविषयतायुक्तः पक्षे साध्यवैशिष्ट्यावगाहित्यामावस्तत्व- मेप पावत्यमित्यादिरीत्या हेत्वाभासविमाजको निर्याच्या, एव घटादिवारणाय विरोधिविषयताप्रयुक्तत्वदलवैययम घटादेविरोधि- विषयताप्रयुकत्यधीटतसामात्यविरहेण स्वपदेनोपादातुमशक्यत्वा- दिति धेन तथासति विशेष्यदलसमुदायस्यैव धैयर्यसम्मवे विरो.. विषिषयतामयुकत्यदलमात्रस्यैव धैयाभिधानानौविस्यात् । न च सिद्धियिषयवारणाय विशेष्यदलसार्थक्यम् साजारयवटकाविरोध. विषयतायुक्त्या विषयता विरोधित्यस्यानुपादयत्वात् यथास- निवेशे वैयामावादिति घाच्यम तथासति विशेष्यदले विरोधिवि. पयतामयुक्तत्वदलस्यापि सिद्धिविषयवारणायैष सार्थक्यसमवेत यध्यामिधानसंगत्यापत्तेरिति। अत्र केचित् उक्तरीत्या वाधरयादिनिपचने ताशबापावादे प्रतिदोपमिन्नत्वात् स्यवृत्तिहत्यामासविमाजकरूपस्वान्यासस्येन स्पसजातीयाप्रतिभ्यासमयापत्तिरतः स्थविषयताप्रयुक्तोमयाभाव:- योजकयस्किश्चिदमापाधिकरणतायां शानवैशिष्ट्याप्रयोज्यत्ये मति स्थापच्छिमाविषयकमतीतिविषयतावच्छेदकयद्धपिच्छिन्नविषय. सात्वम्यापकरूपाधच्छिन्नमयोजकतानिकापितप्रयोरपापं तयार- च्छिन्नाविषयकप्रतीतिविपपतापच्छेदकं यत्स्वं तत्त्वमिति स्यसमा. तीयविशिान्तराघटितत्वदलनिष्कर्षों वाच्यः । तथाच धन्यमावर. प्रदरवापछिभविषयताप्रपोज्यं यन्यमायधविषयकसम्हाळं बनामकसरप्रतिपक्षहदप्रतिवन्धमाघादिनिधयोत्सरानुमितिसामान्य निष्ठतारासाम्यवैशिष्ट्यागादित्याभाघाधिकरणत्वं तत्र इdि. पन्धमावसत्पतिपक्षविषयतामयोग्यत्वमप्यस्तीति सम्प्रतिपक्षा- विषाद सपिशित दयावं हमारवाक सिनेऽस्तीति सत्र लक्षणसमन्वयः । छानवैशिपायोग्यायनिये- रानं च ममापवान् पयमायवानिति-निघयकालीननिधपाया. मावपयत्यापजियप्रविषयताप्रयुकत्वमादार दोपवीरपाय ! एक- -- 1 ૨૮ अनुमानगादाश्रयाः क्रोडपत्रेषु देशविषयतामादायासम्मववारणाय व्यापकत्यपर्यन्तनिवेश विशेषगुणयादिसलहाय यत्किञ्चित्वनिवेशः । तथाचैकदेर वारणाय विशेष्यदळसार्थक्यम् । परन्तु घटादिविपयताप्रयोज्य तादृशाधिकरणत्वाप्रसिध्या स्वपदेन घटादेर्धर्तुमशक्यत्वात् । द्वारकविरोधिविषयताप्रयुक्तत्वदलयेयध्यमिति प्रतियोगिनि स्वत्त्वो न्तर्भावः। धूमव्यभिचारियन्हिमान् धूमयान् घन्हेरित्यादिस्थलो ययाविषयताप्रयोज्यायां प्रकृतपक्षे प्रकृतसाध्यवैशिष्ट्यावगादि स्वामाचाधिकरणतायां व्यभिचारविषयतात्वव्यापकरूपायच्छिन्ना प्रयोज्यत्वान्न तादृशविशिष्टान्तरं व्यभिचारस्वावच्छिन्नमिति तत्र नाव्याप्तिः । न चचं व्यभिचारविशिष्टमेयत्वादापतिव्याप्तिरिति पाच्यम् । स्वविषयतापदेन स्वविषयतान्तःपातिविपयनाविव क्षणात् तथाच व्यभिचारविशिष्टमयत्यविषयतायाः तारशाधिक रणत्याप्रयोजकत्वेऽपि तदन्तः पातिव्यभिचारविषयतायास्तथा त्यात् घपदेन व्यभिचारपिशिष्टमेयत्यादेरपि धतुं शक्यत्वेऽपि न व्यभिचारविशिष्टमेयत्वादिकमपि तत्सजातीयविशिष्टान्तस्य । टितमेवेति नातिप्रसङ्गः । एवं चैतत्कल्पे व्यभिचारघटितयाधे. ऽप्याप्तिदानमप्यने सङ्गच्छते याविषयान्तःपातिव्यभिचारविष. यताप्रयोज्यनिरुक्तोमयाभावप्रयोजकामायाधिकरणतायां चारयिषयताप्रयोज्यत्यसवात स्वपदेन याधादेरपि सः । स्व. वृत्तियारद्धयामासविमाजक इत्यादेरपि स्थविषयान्त पातिविष: यताप्रयोज्य निरुक्तोमयाभाषप्रयोजकीभूतं यद्यदमायाधिकरणन्य तत्तदमावाधिकरणत्व विशिष्टान्तरयदर्मायच्छिन्नविषयताप्रयोज्य सद्धर्मायच्छिनाघटितमित्ययों घाच्यः । न च भ्यभिचारविशिष्ट मेयत्वादापतिव्यातिपारणायान्तःपातिविषयतीमनिवेश्य प्यदले विरोधिविषयताप्रयुक्तत्वमित्यत्र स्यीयविरोधिविषयताप्रयु. कन्यमित्यर्थी याध्यः, तथाच न प्यभिचारपटितयाघादापव्या. धूमपान् अवृच्चिन्दरित्यादिस्थलीयसाधना. प्रसिनियटितव्यमिचारारमाधुमामापयत्तियद्वी तापताप्यध्या प्तिरित्याहुः। तपिन्यम् । उत्तरीत्या घटादापतिम्याप्तियारकतया विरोधिवि. पयताप्रयुक्तस्यदलसापक्यासम्मयऽपि माहार्यस्पले . ध्यमि. विशे. विरिति वाच्यम् एकदेशे अनुमानगादायोः फोडपत्रेषु देशविषयतामादायासम्मवारणाय ध्यापकत्यपर्यन्तनिवेश: विशेषगुणवद्धदादिसहाय यत्किञ्चित्त्वनिवेशः । तथाचैकदेश वारणाय विशेष्यदलसार्थक्यम् । परन्तु घटादिविषयताप्रयोज्य. तादृशाधिकरणत्यापासिध्या स्वपदेन घटादेर्घर्तुमशक्यत्यात त द्वारकविरोधिविषयताप्रयुक्तत्वदलवैयमिति प्रतियोगिनि स्वत्वा- न्तर्भावः । धूमव्यभिचारियन्हिमान् धूमयान् धन्हेरित्यादिस्थलो ययाविषयताप्रयोज्यायां प्रकृतपक्षे प्रकृतसाध्यवशिष्ट्यावगाह स्वाभावाधिकरणतायां व्यभिचारविषयतात्वव्यापकरूपावच्छिन्ना प्रयोज्यत्यान्न तादृशविशिष्टान्तरं व्यभिचारत्वावच्छिन्नमिति तत्र नाव्याप्तिः । न चैवं व्यभिचारविशिष्टमेयत्वादावतिव्याप्तिरिति वाच्यम् | स्वविषयतापदेन स्थविषयतान्तःपातिविषयताविव क्षणात् तथाच व्यभिचारविशिष्टमयत्वयिषयतायाः तादृशाधिक रणत्वाप्रयोजकत्वेऽपि तदन्तः पातिव्यभिवारविषयतायास्तथा त्वात् स्वपदेन व्यभिचारविशिष्टमेयत्वादेरपि धर्तुं शक्यत्वेऽपि न व्यभिचारविशिष्टमेयत्वादिकमपि तत्सजातीयविशिष्टान्तरयः । टितमेवेति नातिप्रसनः । एवं चतत्कल्पे व्यभिचारघटितथाघे. प्यातिदानमप्य सङ्गच्छते याविषयान्तःपातिपभिवारपिप. यताप्रयोज्यनिरुक्तोमयाभावप्रयोजकामाचाधिकरणतायां चारविषयताप्रयोज्यत्वसत्त्यात स्वपदेन याधादेरपि सः । स्व. वृत्तियायचत्वामासविमाजक इत्यादेरपि स्वविषयान्त पातिविष: यताप्रयोज्यं निरुक्तोमयाभावप्रयोजकीभूत यद्यदभाधाधिकरणत्य तत्तदभायाधिकरणत्व विशिष्टान्तरयद्धर्मायच्छिन्नविषयताप्रयोज्य सधर्मावच्छिन्नाघटितमित्यों याच्य. 1 न च व्यभिचार विशिष्ट मेयत्यादावतिव्याप्तिधारणायान्तःपातिविषयतीमनिवेश्य प्पदले विरोधिविषयताप्रयुक्तत्वमित्यत्र स्वीयपिरोधिविपयताप्रयुः कायमित्यों पाध्यः, तथाच न व्यभिचारघटितयाघादावल्या धूमधान् प्रवृत्तिवन्दरित्यादिस्थलीयसाधना. प्रसिद्धिघटितव्यभिचारात्मकधुमामायववृत्तियही तापदाप्यन्या. प्तिरित्याहः। तचिन्त्यम् । उक्तरीत्या घटादायतिव्याप्तिधारकतया विरोधिषि- पयतामयुक्तस्यदलसार्थक्यासम्मयेऽपि आहार्यस्थले व्यभि- वि. तिरिति वाच्यम् एकदेशे - सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । तिव्याप्तिवारकत्वेनैव सार्थक्यसम्भवेन तद्वैवाभिधानासङ्गति- तादवस्थ्यादिति ॥ २३ ॥ 'यद्विषयकनिश्चयोत्तरानुमिती प्रकृतपक्षे प्रकृतसाध्यवैशिष्टयाव- गाहित्वस्य प्रकृतपक्षे प्रकृतसाध्यव्याप्यहेतुवैशिष्टयावगाहित्वस्य च द्वयोर्यतिरेकस्तत्त्वमित्युमयाभावांटतहत्वाभाससामान्यलक्षणं दीधितिकृता छतम् । तत्र मेयत्वविशिष्टव्यभिचारवारणाय निवे. शितस्य विशिष्टान्तराघटितत्यविशेषणस्य विशिष्टान्त रविषयि- त्याप्रयोज्यस्मविषयताप्रयोज्यतादृशामयाभावप्रयोजकामायाधिकरः णताकत्वमित्यर्थो भट्टाचार्येण कृतः । भत्र धूमाभाववमव्यभिचारियहिमदात्मकयाधविषयताप्रयो. ज्यायां तादृशसाध्यवैशिष्टयावगाहित्वाभावाधिकरणतायां ताड- शबाधविषयान्तःपातिव्यभिचारविषयताप्रयोज्यत्वसत्वात्ताशयाधा दावव्याप्तिरतो विशिष्टान्तरविपयित्वाप्रयोज्यत्वपदेन यतिका चिद्विशिष्टान्तरविषयतात्वव्यापकरूपावच्छिन्नाप्रयोज्यत्वं विवक्षित- म् । न च सर्वत्रैव । एकदेशीयविषयतामादायासम्भघसम्भये व्यभि. चारघटितवाधादायव्याप्तिदान संदर्भविरुद्धमिति वाच्यम् प्रकृतल. क्षणार्याभूतावशिष्टान्तरविषयित्याप्रयोज्यत्यविवक्षयापि एकदेश. विषयतामादाय दोपवारणसम्भयेनाव्याप्तिदानस्यैचोचितत्वादिति । अथ व्यभिचारादिविषयतानिष्ठस्य प्रयोजकतावच्छेदकीभूतस्य निर. पच्छिनवहिस्वादिनिधायच्छदकतानिरूपकतादृशविषयतास्वस्य जा. तिमान धूमप्यभिचारीत्यादिशानीयविपयितासाधारणव्यभिचारादि- रूपविशिष्टान्तविपयितात्वाव्यापकतया मेपत्यविशिष्टव्यभिचारा. दायति(१)व्याप्तिरतस्तद्वारणाय यत्किञ्चिद्विशिष्टान्तरविपयितावा- व्यापकीभूतविषयितान्यज्ञानीयघिशिष्टान्तरविषयितास्वव्यापकत्व. मेष पाच्यम् एवं च ताशविशिष्टान्तरविषयित्वान्यापकीभूतविष: यिताशून्यज्ञानाविषयित्याप्रयोज्यत्यनिवेशेनैव याविषयंतान्त.पा. तिव्यभिचारादिविषयतामादाय व्यभिचारादावव्याप्तिवारणसम्मवे (ननु ताशाविषयतात्यव्यापकरूपावच्छिन्नप्रयोजकत्वाप्रसि. ध्याऽसम्भवसम्मयेऽतिव्याप्तिदानमसगतमिति चेल व्यापकरूपाव- छिन्नप्रपोजातानिरूपितप्रयोज्यतासम्यन्धेन ताइशरूपाभायस्थ विधक्षितस्यादिति।
सामान्यनिकिमकरणम्। ૨૬૨ विशिष्टव्यमिवारादायतिव्याप्तिवारकतयैव तत्सार्थक्यात् । न च तथापि विषयताप्रयोज्यत्वमेव निवेश्यतां कि विषयतायां स्वीय- स्वनिवेशनेनेति पाच्यम् तावतापि पर्वतो धूमांभाववानित्याकार- कम्रमात्मकयाघक्षानीयप्रतिवन्धकतावच्छेदकोभून विषयताप्रयोज्या- यां, निरुक्तोभयाभावप्रयोजकसाध्यायगाहित्वामावाधिकरणतायां विशिष्टान्तरविषयतात्वव्यापकरूपावच्छिन्नाप्रयोज्यत्वसत्तेन मेय- स्थविशिष्टव्यभिचारादावतिव्याप्त्यापचेः धूमामावषत्पर्वतामसि- ध्या विशिष्टारतरपदेन वाघस्य धतुमशक्यत्वात् । न च तथापि स्थावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविपर्यतावच्छेदकावच्छिन्नयत्किञ्चिति शिष्ठनिरूपितविषयतात्वब्यापकरूपावच्छिन्नाप्रयोज्यत्यनिशापक्ष- स्वावच्छिन्नविषयताशून्यप्रतीतिविपयतावृत्तिरूपावच्छिन्ना- प्रयोज्यत्वनिवेशेनैव व्यभिचारघटितयाधादिसरसम्भवे व्याप. फत्वपर्यन्तनिवेशनप्रयोजनामाय इति वाच्यम् तथासत्यसम्भवाप. से व्यभिचारत्वाधवच्छिन्नविषयताशून्यम्रमात्मकन्यभिचारादिप्र. तीतिविषयतावृत्तिरूपापच्छिन्नप्रयोज्यत्यस्य तादशाधिकरणतायां सत्वात् । एतेन स्वावच्छिताविषयकप्रतीतिविपयित्तावृतिरूपान- परिउन्नप्रयोजकताकरवनिवेशेनेव सायनस्ये व्यापकत्वनिवेशो व्यर्थ रति परास्तम् । न च तथापि पत्किञ्चिद्विशिष्टान्तरविषयतात्यच्या. पफरूपानपच्छिमाप्रयोज्यत्वमनिषेभ्य यत्किञ्चिद्विशिष्टान्तरविषय- तात्तिरूपानपच्छिन्नप्रयोजकताकत्यमेय निवेश्यतां व्यापकत्यानि- पेशेन लाययाव व्यभिचारादिघटितयाधादिविपकतानिष्टप्रयोजन कतायाः शुज्यभिचारादित्तिरूपानवच्छिन्नतया ताशयापाप-- व्याप्सियारणसम्भवाविति वाच्यम् । धूमव्यभिचारी पन्हिधूमपान पन्दरियादिस्पलीयषाधाव्याप्तिप्रसमात् ताहरायाधविषयतानिष्ठ- प्रयोजकतापाः व्यभिचारात्मकविशिष्टविषयतात्तिताइशयावधि- पपतात्येनापच्छिनत्वात् । किश- सर्वष बाधादिविषयवानिष्ठमा योजकतापा धुइदादिरूपपिशितान्तरविषयतात्तिरूपायच्छे तया असम्मयापध वं स्यपधेयम् । पिशिष्टान्तरविपयतायध्यापकरूपानयन्छि- अस्पपिपपवानिष्टप्रयोजकताकरयमेव निषेपितुमुचितम् । विधि- हात्तरपिपपतापव्यापकरपानपसिनत्वस्य व्यभिचारपटिठा, A अनुमानगादार्या कोरपत्रेषु विशिष्टास्ताविषयितात्यव्यापकत्वनिवेशो व्यर्थ इति । न च जाति. मान् धमव्यभिचारीत्यादिशानधारणाय तादृशामयाभावप्रयोजकय. स्किञ्चिद्विशिष्टान्तराविषयितात्याध्यापकत्वमेव निवेशनीयमिति वाच्य म तथासति जात्यवच्छेदेनं धूमच्याफ्यवगाहिधूमव्याप्यजातिमद्वार, धूमयान् धरित्यत्र मेयत्वविशिष्टधूमाभाववद्वतिययात्मकव्यभिवा, रेऽतिव्याप्त'-तत्र वह्नित्यनिष्ठनिरवच्छिन्नविच्छेदकताघटितताश. विपयितात्वस्य उभयाभाषप्रयोजकजातिमान् धूमन्यभिचापतिमा नीयविषयतासाधारणविशिष्टाम्तरवियितात्याव्यापकरवादिति चे. अव्यापकीभूतविपयिताशून्यत्वनिषेशे व्यभिचारधाटतषाधादाव. ज्याभिधारणसम्मवेऽपि मेयत्वविशिएव्याभिचारविषयकज्ञानस्य व्यः, भिचारारमकविशिष्टान्तरविपयत्याव्यापकविपरिताशून्यत्यावरहेण केवलव्यभिचारविषयकशानस्यैव ताशतया तशानीयविषयत्वा प्रयोज्वरयस्य केवलव्यभिचारविषयकज्ञानाकालीनमेयत्वावशिष्ट व्यभिचारविषयकज्ञानोत्तरशानवृत्तिव्याप्त्यवगाहित्वाभावाधिकरण । ताया. सत्त्वात् मेयत्वविशिष्टव्यमिचारवारणायैव विशिष्टान्तर• विषयताव्यापकरूपायच्छिन्नत्यपर्यन्तस्य सार्थकरयात् । एतेन स्वावच्छिन्नाविषयकशानीयविषयत्वाप्रयोज्यस्यनिवेशमैवोपपती वि. शिष्टान्तरविषयतात्यव्यापकरूपविच्छनाप्रयोज्यत्यनियेशो व्यर्थ २ इत्यपि प्रत्युक्तम् । उक्तरीत्या मेयत्वविशिष्टयभिचारावायति- प्रसङ्गात् । वस्तुतः धूमध्यमिचारिवहिन्धन अभायाधयमाहिधूमन्यभिवा" रिवन्हिमान धूमामाघवानित्यादियाधभ्रमस्यापि विशिष्टान्तरधि- पयित्वाव्यापकीभूतविषयतान्यतया साध्यावगाहित्यामायाधिकरणतायामसवेनाव्याप्तिरतो व्यापकल्पनिवेश | पतेन घिशिष्टान्तरविपयित्वाध्यापकीभूः तविषयताशूग्यशानीयषिषयतावृत्तिरूपायच्छिन्नाप्रयोज्यत्यनियेशन मपि हेयम् । न च स्थपिपयताप्रयोज्यत्यनिषेशन व्यर्थमिति याच्यम स्वपूर्ववर्तिहानीयप्रतियन्धकतावच्छेदकविषयताया एप. स्यनिष्ठप्रतियध्यतावच्छेदकामायाधिकरणताप्रयोजफरयात् सामः न्यमाघमात्रप्रयुक्तताहशोमयामाषप्रयोजकसाध्यायगाहित्याभावाध- चिकरणताया विशिष्टाम्तरविपपत्याप्रयोज्यत्यसान मेपाष. स्य तद्विषयत्वाप्रयोज्यत्या सामान्यनिकिप्रकरणम्। विशिष्टव्यभिचारादापतिव्याप्तिवारकतयैव तत्सार्थयात् । न च तथापि विषयताप्रयोज्यत्वमेव निवेश्यतां किं विषयतायां स्वीय- स्वनिवेशनेनेति पाव्यम् तावतापि पर्वतो धूमामाववानित्याकार- कम्रमात्मकवाघानीयप्रतियन्धकतावच्छेदकीभूतविषयताप्रयोज्या. यां, निरातोभयाभावप्रयोजकसाध्यावगाहित्वामावाधिकरणतायां विशिष्टान्तरविषयतारवव्यापकरूपावच्छिन्नाप्रयोज्यत्वसवन मेय- पविशिष्टव्यभिचारादापतिव्याप्त्यापचेः घूमाभावधपर्वतामसिक या शिशिष्टान्तरपदेन वाधस्य धर्तुमशक्पत्वात् । न च तथापि स्वावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविपर्यतावच्छेदकावच्छिन्नपत्किचिद्वि- शिष्ठनिरूपितविषयतात्वन्यापकरूपावच्छिन्नाप्रयोज्यत्वनिवेशापेक्ष. या स्वावच्छिन्नविषयताशून्यप्रतीतिविषयतात्तिरूपावाच्छन्ना- प्रयोज्यत्वनिवेशेनैव व्यभिचारघटितयाधाविसवादसम्भवे व्याप. फत्वपर्यन्तनिवेशमप्रयोजनामाव इति वाच्यम् तथासत्यसम्भवाप- व्यभिचारत्वाधवच्छिन्नविषयताशून्यम्रमात्मकव्यभिचारादिप्र. तीतिविषयतावृत्तिरूपाधच्छिन्नप्रयोज्यत्वस्य तादृशाधिकरणतायां सवात् । पतेन स्वावच्छियाविषयकमतीतिविपपिसावृतिरूपान- वच्छिन्नप्रयोजकताकत्वनिवेशेनेव सामञ्जस्ये व्यापफत्वनिवेशो व्यर्थ इति परास्तम् । न च तथापि पत्किञ्चिद्विशिष्टान्तरविषयतात्वन्या. पफरूपानवच्छिन्नाप्रयोज्यत्वमनिवेश्य यत्किञ्चिद्विशिष्टान्तरविषय- तावृत्तिरूपानपच्छिन्नप्रयोजकताकत्वमेव निवेश्यतां व्यापकत्यानि- वेशेन लामवाद व्यभिचारादिधाटतयाधादिविषवतानिष्टप्रयोजन कताया शुद्धव्यभिचारादिवृत्तिरूपानवच्छिन्नतया ताहशबाधाए- व्याप्तिवारणसम्भवादिति वाच्यम् । धूमव्यभिचारी पन्हिघूमवान् धन्दरियादिस्थलीयवाधाव्याप्तिप्रसङ्गात् ताशयाधविषयतानिष्ठ- भयोजकतायाः व्यभिचारात्मकविशिष्टषिषयतात्तिताशवाधि पपतावनावच्छिन्नत्वात् । किञ्च- सर्ववैर बाधादिविषयवानिष्ठमा योजकताया शुइदादिरूपविशिष्टान्तरविषयतात्तिकपावच्छेद रफ ससम्मान इदं त्ववधेयम् विशिष्टान्तरविषयतात्वव्यापकरूपानवच्छि- भस्यविषयतानिष्टप्रयोजकताकत्वमेव निवेशयितुमुचितम् । विशि- शान्तरषिषयतात्वव्यापकरूपानधच्छिनत्वस्य व्यभिचारपटितवा.
૨૬૨ अनुमानगादाधयां झोडपत्रषु धविषयतानिष्ठोमयाभावप्रयोजकतायामेघ सत्वेन उभयाभावा धिकरणताया विशिणान्तरविषयतात्वव्यापकरूपानवच्छिन्नस्व विषयतानिष्ठप्रयोजकताकत्यनिवेशनैव सामञ्जस्यादुमयामायप्रया जकाभावाधिकरणतापर्यन्तानिवेशकनलायवाचति ध्येयम) । न च विशेष्यदल प्रावष्टावराधिविषयताप्रयुक्तोभयाभावाधिकरण ताया विशिष्टातरविषयतात्यव्यापकरूपायच्छिन्नाप्रयोज्यत्वनिक्शे नैव सामञ्जस्य पृथकविशिशान्तराघटितत्पनिवेशो व्यर्थ इति घा व्यम् । तथासति सर्वत्रैवासभवापत्त इदा वन्धमारवान् ध ह्यभा, घच्याप्यवाश्चत्यादि-समूहालयनबाधादिविषयकनिश्चयोनरानुमितौ विशिष्टान्तरविषयमाप्रयोज्यविरोधिविषयताप्रयुक्तोभयाभाववस्या (१) अत्र कचित् । सर्व गगनद्वाच्यत्वादित्यादौ सर्व पायच्छि नगगनवतावुद्धिम्प्रति गगनाभाववाचाउन्नप्रकारताककिश्चिदय च्छिन्नविषयताशारिज्ञानत्न गगनाभाववरस गगनाभाववान् घर शत शानसाधारणकरूपेण प्रतिबधताया सव्यभिचारे शिरामणि नक्तित्वात् [अतोगगनाभाववासर्वरूपवाधादाव्याप्ति गगनाभाव व सर्वत्वावच्छिन्नविषयतानिष्टप्रयोजकताया गगनाभाववद्धटरूपवि शिष्टान्तरविषयता वयापक यत् गगनाभावत्वावच्छिनप्रकारतानि रूपितकिञ्चिवच्छिन्नविषयतात्य तदवच्छिन्न वात् । नच भव मते ताशयाधादावव्याप्तिदुरैव विशिष्टान्तरविषयतात्वष्यापकरूपाव च्छिन्नप्रयोजकत्वस्य सत्यादिति वाच्यम् मन्मते विशिष्टान्तरविष यतात्वव्यापकरूपावछिन्नविशिष्टा-तरविषयतानिष्ठप्रयोजकनानिक पितप्रयोज्यत्यामावस्य धक्तव्यत्वात् । नच तथापि उत्तरूपायच्छिन्न पिशिष्टान्तरविषय तानिष्ठप्रयोजकताभिन्नत्वस्य स्वविषयताानष्टप्र योजकताया निशानातदोष इति वाच्यम प्रयोजकत्वस्यैक्यमते उ. पयाधेऽव्याप्तेषारायतुमशक्य धात् । यिषयतानिष्टप्रयोजकता या विशिष्टान्तरषिषयतावृत्तियाजकत्वाभिन्न वात् । स्वमत तु स्वापाच्छन्नविषयताप्रयाज्यस्यावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिधिषयताव च्छेदकधर्मविशिष्ठान्नउमयामाचप्रयाजकामायाधिकरणताकत्वनिव शानाकोपायकाश । बौशिष्ट्य च स्वावच्छिन्नपिपयताव यापक रूपापच्छिन्नप्रयोजातानिहापितप्रयोज्यावस्यावच्छिन्नविषयताशालि- निधयाम्यपादितोचरहानतियोमयसम्बधेनति प्राहु ।
सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । २६३ सत्वात् उक्तसमूहालम्यनविषयकनिश्चयोत्तरानुमितिनिष्ठताशोम- यामावाधिकरणतायां विनिगमकासद्भावात्सत्प्रतिपक्षविषयताया अपि प्रयोजकत्वात् । एतेन यद्विपयकनिश्चयोचरानुमित्तित्वव्या. एकविशिष्टान्तरविषयत्वाप्रयोज्यविरोधिविपयताप्रयोज्योभयाभावा- धिकरणताकत्वमित्यस्यैव सम्यक्त्ये स्वतन्त्रविशिष्टान्तराघटित त्वप्रवेशो व्यर्थ इत्यपि प्रत्युकम् । उक्तरीत्याऽसम्भवापत्तेः, यत्र य. किञ्चिदधिकरणतानियेशे नासम्भव इति ध्येयम् । न च धूमव्याम- चारियतिमान् धूमधान्यरित्यादी बाधघटकाभूतघूमव्यभिचारिय. हिमत्यतिव्याति वाधविषयतान्न-पातितदीयविषयताप्रयोज्यायां ता. रशोभयाभाषप्रयोजकसाध्यवैशिष्ट्यावगाहित्यामायाधिकरणतायां विशिष्टान्तरविषयतात्यव्यापकरूपावच्छिन्नाप्रयोज्यत्वादिति वाच्यम्। स्वषिषयताप्रयोज्यपदेनापि स्वविपयतात्वव्यापकरूपावच्छिनप्रयोज्य. स्वस्य विवक्षणीयत्वात् । अयोकररीत्या विशिष्टान्तराघटितत्वनिवे- शे तेनैवैकदेशवारणसम्भव विशेप्यदलमनर्थकम् । एकदेशीयविषय तात्वव्यापकरूपावच्छिन्नमयोग्यत्याप्रसिधैर स्वपदन एकदेशस्य মহাক্ষন विशिष्टान्तराघटितत्यासत्यादय । एकदेशे- अतिव्याप्त्यसम्मवादिति । न चाननुगमसम्मवेन विशिष्टान्त- रविषयताप्रयोज्यस्थविषयताप्रयोज्यतादृशोमयाभावाधिकरणताकं यद्यत्तदन्यरूपविशिष्टान्तराघाटितत्वनिवेशान - विशेष्यदलवैयर्य- मिति घाच्यम् तथासति याधादेरसम्मवाप-याधा. देरपि विषयताप्रयोज्यविशिष्टान्तरविषयताप्रयोज्यवाधसत्प्रति- पक्षोभयविषयकसमूहालम्बननिश्चयोत्तरक्षाननिष्ठतादृशीमयाभावप्र- योजकसाध्याचगाहित्वाभावाधिकरणताकत्वादिति 'चेन्न विशिष्टा- न्तरविषयतामयोज्यस्वविषयताप्रयोज्यतादृशोमयाभावप्रयोजकामा- धाधिकरणतासामान्यं यद्यचदन्यत्वस्य विशिष्टान्तराघटितत्वपदेन विवक्षयवासम्भवासम्भवेन विशेष्यदलसार्थक्यात् । न चैवं व्यमि. चारविशिष्टमेयत्वादायतिध्याप्तिरिति धान्यम् विरोधिविषयतायां स्वायत्पनियशेनैव तत्रातिव्यनिवारणसम्मकादिति व्ययम् । परे तु विशेष्यदलानुक्तौ पापाणमपत्ववत्पर्वते तिक्ष्याप्तिः पापा. णमयो न पाहिमानिति-मानकालीनपतःपापाणमयादि ज्ञानस्या- प्यनुमितिप्रतिवन्यकतया पाषाणमयत्वपत्पनविषयताया मपि पा.
२६४ अनुमानगादाघर्या-मोडपत्रेषु पाणमयत्वविशिष्टपर्यतयिषयतात्यव्यापकलपाउिन्नताहशामाया धिकरणताप्रयोजकस्यात् । न च पापाणमयत्वविशिष्टपर्वतविषयता- प्रयोज्यताहशाधिकरणताण घद्वधमाधवत्पापाणमयत्वविशिधारमा कविशिष्टान्तरप्रपोज्यत्वानोक्तातिव्याप्तिरिति घाच्यम् । पाषाणमय' यापच्छेदेन वदयमावघटितपयमाववत्पापाणमयत्यधिशिष्टस्था. प्रसिदत्वात् । न च विशेष्यदलोक्तावपि निति पर्वतो घहिमानि त्यादौ पापाणमयत्यवत्पर्वततिव्याप्तिः तत्र विशेष्यदलस्यापि सत्त्वा. त्, यदि च तप पिरोधिविषयत्वाभावान्नातिव्याप्तिरित्युच्यते तदा । पि निर्वहि: पर्वतो घहिमान नीलपर्वतादित्यत्र नीलत्वाभाषवान पाहिमान् नालत्यामाययान् पर्वत इति ज्ञानीयाविषयतामादाय नील. त्याभावयत्पर्धतेऽतिव्याप्तिः साध्यवरपक्षविषयतायहितविषयता रूपद्वितीयकल्पोक्तविरोधिविषयतायाः पापाणमयस्यपत्पर्य तादायपि सस्यात् तत्रातिव्याप्तिश्चेति वाच्यम् । पापाणमयो न घहिमानिति शानाकालीनपापाणमयत्ववरपर्वतज्ञानोत्तरज्ञानवृत्तिताशाधिकरण तायो पिरोधिविषयताप्रयुक्तत्वानभ्युपगमेन पापाणमयत्ववस्पर्षत। विषयकनिश्चयोत्तरानुमितिसामान्ये पिरोधिविषयताप्रयुक्तोभयामा पासत्वेन विशेष्यदलामाषादेवोक्तातिव्याप्त्यसम्मघादिति प्राहुः धस्तुतस्तु स्यातम्येण तादृशविशिष्टान्तराघटितत्वनिपेशापेक्ष यालाययेन दीधितिकारोकविशेष्यदलप्रविष्टउमयाभावाधिकरणता पामेन विशिष्टान्तरविषयतात्यध्यापकरूपानवच्छिन्नविरोधिविषय. तानिष्ठप्रयोजकताकत्वानियेशान विशेष्यदलव्यावृत्यसहतिः। मत एवं पूर्वमुक मट्टाचार्येण स्नातन्येण तारशविशेषण यत्पदा अनि घेश्य निश्चय पय तादृशविशिष्टान्तराविषयकत्व निधेश्यमिति स्थर सादर निम्हटकल्प उभयामायाधिकरणताप्रयोजकतायां साशदि. शेषणमिति ध्येयम्। यतु गगनममायाप्रतियोगि गगनादित्यत्रामावाप्रतियोगित्व घ्यायकीमूनामावप्रतियोगिपगगनरूपासाधारणे याधीटतेऽव्याप्ति. स्तमानोत्तरहाननिष्ठताशसाध्यायगाहित्यामाषाधिकरणतार्या या. परूपविशिाम्तरविषपिरयप्रयोज्यस्यात् । ससुच्छम् । साम्यवत्तायुद्धी यमायप्रतियोगिगननिधयत्येम प्रतिषम्यासपोपपत्ती मानयिशिएशामायेन वाघज्ञानस्य प्र' सामान्यनिकिमशरणम् । तिवन्धवान्नरामाया तस्यालक्ष्यत्यात् स्यातन्त्रेण प्रतियन्धक त्यामायेन दोपत्यायुक्तत्वात् व्यभिचारादिघटितयाधादेश्च स्था. तन्त्र्येण दूपत्वात् तत्सवइमफारम्यावश्यकत्वात् ॥ २५ ॥ व्यभिचारादियटितयाधादिविषयताप्रयोज्याया दीधितिकारो. चामपामाषाधिकरणताया व्याप्त्यादिविरहप्रयोज्यत्वेन यत्कि- विदिशिष्टान्तरविपयितात्यव्यापकरुपावच्छिन्नयाधादियिषयताप्रयो. ज्यत्यनियमात् तत्सनहाय तादशोभयामावप्रयोजकाभायपर्व- न्तनिवेद्य इति भट्टाचार्येणोक्तम् । न च विशिष्टान्तरविषयस्या- प्रयोज्यस्ययिषयताप्रयोज्यतादृशोभयामायप्रयोजफाधिकरणताकत्व मिन्युक्तायेय प्यभिचारघटितयाधे साध्य वैशिष्ट्यायगाहित्यामाया. धिकरणता यतिमादाय लक्षणसमन्वयसंमये उमयाभावप्रपोजका. मायाधिकरणतायाममार्शयत्यनियशो व्यर्थ पति याच्यम् । जन्यता. पटदफपिपपताया जनकनायच्छेदकारीपयताप्रयोज्यत्वेनमेयत्यधि- शिष्टय्यामेवारविषयकसस्कारोत्तरवृत्तितजन्यस्मृती या मेपत्यपि विध्यभिचारत्यापच्छिमायेपयता तदाधिकरणतामादाय मेयायि. शिष्टयामिचारादापतियाप्तियारकता तरसार्धक्यातू, स्मृमिनिष्ठ. লাগেষিদ্ধঘোরায়ণাস্তুলনায়নানামহামা ययोजगारयस्य संस्कारीयमे यत्यायशिष्ट्यभिचारयिष्यत्ययोज्य. स्पस्य घ सायात् । न च स्मृतिनिताशाधिकरणतायां व्यभिचारा. मपितिष्टान्तरशिपयस्यमयोज्यस्यात् मोकारव्यामिरिति पाच्यम् । जनातायडेदफनायच्छेदकम्पेण जन्पापच्छेदकपिपपतामयोज. फारयन मुरव्यभिचारपिश्यनारपेन तमामयोजकत्यादिति शेयम् । पताशाधिकरणलापाममापीपरयानिशे मेयरपषिशिल्य- मिपारस्य यषणागिमिस्मापापापापारिपिश्यताप्रपोज्य. বাবধায়বমানেননিবিহনোযা मपामापरणेशस्यस्प पिशिष्टायपिपपरमाप्रपोल्पत्यसप'च. शानितिन + Twnाप पिशितगपरिवरस्य तर सरपमोरगातिशायी रामादित पथ परोपपत्र मानापिहिमा.
मनुमानगादावर्या कोरपोपु दायतिव्याप्तिः धूमव्यभिचारियहिमान् धूमामायणान् धूमव्यभिचारि पाहिमांश्च पर्यत इत्यादिशानीयधूमामाग्यमन्यमिचारिवाहिमाया वच्छिन्नायपयतायाः साध्यावगाहित्यामावाधिकरणतामयोजकत्वेन स्यविषयताप्रयोज्यतारशसाध्यागादित्यामायाधिकरणवायां वि. शिष्टान्तरापयतात्वव्यापकरूपागच्छन्नाप्रयोज्यत्यसत्त्येन विशिष्टा न्तराघटितत्वम्य स्वस्वन्यामिचारघाटततया विशेष्यदलस्य च स चात् । न च स्वविषयताप्रयोज्यताहशाधिकरणतायां धूमम्यमिचा रिघहिमत्परत रूपरिशिष्टान्तरविषयताप्रयोज्यत्यात्कयं तान्याप्ति रिति वाच्यम् घूमन्यभिचारिवाहिमस्पर्वतरूपविशिष्टस्याप्रसिध्या पि. शिष्टान्तरपदेन तस्योपादातुमशक्यत्याद । मैत्रम्, विशेष्यदलयटकाविधियिषयतानिष्ठप्रयोजकत्वस्य विधि शान्तराघटितत्यदर घटपरमविषयतानिष्ठप्रयोजकत्वस्य च द्वयोरेक रूपावच्छिन्न गरिवक्षयायद्विषयनिश्चयोत्तरानुमितिसामान्ये विरी- धिविषयतानिष्ठपदपावच्छिन्नप्रयोजकतानिरुपितमयोग्यतावदुमपा भावपत्र विषयतानिष्टनयपानच्छिन्नप्रयोजकतानिरुपितयोग्य तापदिशिष्टान्तरविषयित्वाप्रयोज्योमयाभाषप्रयोजकामावधिकरण तात्वीमत्यर्यस्य पर्ययीसतन प्रागुतातिव्याप्तिवारणामयकाशा दितिाएर च धूम यभिचारियोहमाधूिमयान्यहरित्यत्र घूमव्यभिचारि घहिमति प्रागुक्तातिव्यानिवारणाय विशिष्टान्तराघटितत्यसरीरे स्व विषयतानन्यापरूपारच्छिन्नप्रयोज्यत्वमपिनिवेशीय प्रयोजस्ताद योरेफ्यविपक्षयेव नत्रानिन्यातियारणसम्मवादिति ध्येयम्। प्रयोजक तायां स्वविषयतानिष्टाय प्रयोजबताया ऐक्यलामायैवेति ध्ययम्। एर प्रतिवन्यस्ताचार्टनरक्षऽपि विषयतानिष्टयट्टपावस्टिना पच्छेदकताप्रतिवन्धनात्य विशेष्यदर पटक स्वाविषयतानिष्ठ तपाबाच्छन्नप्रयोजर यमर विशिष्टान्तराघटितत्वशरीरेऽपि निवे शनीयम् नातस्तल्टक्षणे उत्कदोपसम्मय ॥२६॥ पिरोधिरिषयतापदेन ताहोमयाभावप्रतियोगितापच्छेदरको टोपशाच्रिशंशेयगावच्चनंशिष्टयारगाहिरय निविट नपा. परिउन्ना तच्छिन्नामारवयाप्यान्यवरायपारि सिसिवि. पडानन्यातिधारणाय विपक्षित मट्टाचार्यण ! न च उमपामायतियोगितायोटो पदावच्छिन्न- - सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । शिष्ट्यायगाहित्वं निविटं तद्रूपापन्छिनामाषतधाप्याम्यतराविषयता. विषक्षणेनैव सामञ्जस्ये तपागच्छन्नांश इत्यस्य वैयमिति वाच्यम् प हमभाववद्ध्दकालीनपर्यतो वहिमानित्यादौमिद्धिविषयेऽतिन्या- सियारणाय तदुपादानादिति तु विभाधनीयम्। अथ विधिविषयताशरीरे तद्रूपावच्छिन्नाभावत्वेन तद्रूपाय. च्छिन्नाभावधिपयत्वं पस्तुगत्या तद्रूपावच्छिन्नाभावविषयत्वं या निवेशनीयम् । आधे पर्वतो वह्नयमाववानित्यत्र यतिमत्पर्वतरूपवा- धेन्याप्तिः। द्वितीये पर्वतो यहिमान् द्रव्यामावादित्यादी यह्निमत्प. पंतात्मकसिद्धिविपयेऽतिव्याति घस्तुगत्या घटेरपि द्रव्याभावामाव- ग्वादिनि । न च यद्दपावच्छिन्नांशे ययगाहिता तत्स्वरूपाभावप्रति- योगितायच्छेवकरूपेण तदमारयिषयत्वं विवक्षणीयम् तथा पतित्वस्य पर्वतो यहयमावयानित्यत्र तत्ररूपाभावप्रतियोगिताव- च्छदफ्त्यात्, पर्यतो यतिमान् द्रव्यामावादित्यत्र च तादृशप्रतियो. गितानवच्छेदकरयान प्रागुक्ताव्यान्यतिन्याप्रयवकाश इति वाच्यम्। एनमपि हो ययभाववान् द्रव्यात् गुणो द्रव्यामायवान पहारेत्या- दो सापयत्पतिव्याप्तिद्रव्यस्वरूपाभावप्रतियोगितावच्छेदकत्व- म्य पहामापत्ये पहिस्थामावप्रतियोगितारच्छेदकत्यस्य च द्रव्य- स्यामायत्ये सरयात् । न च यद्पापच्छिन्नांशे यद्पावच्छिन्नायगाहि. वा निविष्टा तपसमनियतानुयोगितानिरूपितप्रतियोगितायच्छेद- फरूपेण तदपायच्छिन्नाभाययिषयतानिवेशान प्रागुक्तदोपः पहपभा. यत्यादी द्रव्यत्यादिसमनियतानुयोगितानिरूपितप्रतियोगितायच्छ. दकरयामायादिति पाच्यम् । एयमपि यत्र समयायायच्छिन्नप्रतियो. गिताकपहपमावस्य साम्पत्यं संयोगेन पहेतुत्वं सत्र पघरपझेतिम्पापयापतेहित्यसमनिपतानुयोगितानिरूपितप्रति. पोगिताय सरफरयम्य समयायसम्यन्यायस्मिन्ननयमायत्यादेरपि सस्यात् च यदंशे पपघटितयद्पायच्छिन्नसंसर्ग- तापपायविनायगादिस्य नियिष्टं सपावच्छिन्नसंसर्ग जपपापाप्रमापतिमापतिपममाधितानुधारी नानिमपितानियोगितापच्छेवकपमग तपायच्छिनामाथिप. पतानिशान कोपि दोषः समयायाच्छिन्नमसमायत्वस्प सं. योगरयापरिन्निसंसगताकप्रतियोगितामायावृष्टियानोकातिप्या- सा- अनुमानगादार्या प्रोडपनेषु तियपघटितरूपायच्छिन्नत्युपादानात पर्वतत्यापच्छदेन च हस्साध्यतास्थले विशिएससर्गतायंच्छेदकाप्रसिद्धावपि न क्षति ससगंतावच्छेदक कोटिप्रविण्सयोगत्यमादायव प्रसिद्धिसम्मवादि ति वाच्यम् । तावतापि हदो धूमजनकतेजोमायवान् बढेरित्यादौ सा ध्ययत्पक्षेतिव्याप्तदुर्वारस्यात् पद्वित्वसनियतानुयागितानिरूपित प्रतियागितावच्छदत्यस्य वन्हित्वावच्छिन्नामावयवृत्तित्वस्य च .धूमजनस्तेजोमानव सस्यादिति । यदि च धूमजनको गोऽभानो न प हमावस्यरूप समर्मानयनाभायानामैक्यानभ्युपगमादित्युच्यत तदा कधाश्चदुत्ताति यातिधारण सम्भवतीति सुघोभिर्विभाषनीयम (१)। न चोचरीत्या विरोधिविषयतानिरंचने विरोधियविषयतासामा न्यप्रयुक्तस्तादृशोमयाभावस्तत्वमित्यस्यय सम्यक्त्व शेपवैयमिति घाच्यम् । तथा सति पर्वतो पन्धिमान् नीलपवतादित्यत्र नीलत्या भाववत्पर्योऽतियाप्रयापत्ते नालस्यामाश्यान धन्धमाययान नी हत्यामाययाश्च पति इत्याकारक्शानोत्तरानुमितिनिष्ठमाध्याधगा हित्यामायाधिकरणताया नीलवामावरत्पर्यतनिरूपितविराधि विषयतीसामान्यमयो यत्वादिति ध्ययम् । २७ ॥ अथ पक्षातत्याघाटनसाध्ययापीभूनामावप्रतियागिहेतु पासाधारणेऽ याप्ति पक्षवृत्ति वाघटितासाधारण्य निरुतविरोधिवि पयित्वाभावात् । ताशासाधारण्ययिपयकनिधयोत्तरानुमितिसा मान्य निरत्तोभयामायासत्यन विशेष्यदलानाबानत्वात् स्वविष यताप्रयोज्यतादृशामयाभावप्रयोजकसाघ्यावगाहित्यामाषाधिकरण ताया हेनुमत्पतरूपविशिष्टान्तरयिपयताप्रया यवन विशिष्टात राघटितत्वस्यासत्याध । न च विशष्यदररक्षणाय यद्विषयकनिश्चये पक्षघमिष हेतुमत्ताज्ञानकालीनस्य विशेषण पयमिति धाच्यम तः (१) परतु तद्रूपारच्छिन्नामावनिष्ठ यमनिवेदय तदूपायति भारतानयच्छदक तपायच्छिन्नामाय यायरिछन्नविषयिवाया पर यद्विषयन्य नयनानिविषयतापच्छेदक वस्य निरत्ता योगिताानरूपितप्रतियोगितावच्छेदकताया नियशाप्नोत्तदोष । यिर यनायां घरातानपच्छदक धनियात धूमनास्तेजोऽभायकारी गटातुक्म ननस्तनोमायसाध्यवस्थर न साध्यापशेऽति प्यासिरिरयाटु ।
सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम्। ૨૬૮ थासति यद्विपकनिधये हेतुमचानिश्चये च अनाहार्यत्वनिवेशस्या- घश्यकत्वेन स्वरूपासिद्धावव्याप्त्यापत्तेः । यत्तु यद्विपयकनि. श्चयोत्तरोत्पन्न इति • प्रकृतलक्षणे तृतीयक्षणव्यावृत्ताव्यचाहि- तोचरायमेष निवेशनीयम् तथाचासाधारण्यनिश्चयोत्तरं पक्षे हेतुसाध्याचगाह्मनाहार्यशानानुत्पत्या तादृशनिश्चयोत्तरानुमिति. सामान्ये एष निरुतोभयाभाव सत्याद्विशेष्यदलमक्षतमेवेति । तत्तुच्छम् । हिनीयक्षणमाप्रपर्यवसायिअव्यवहितोत्तरस्यनिवेशे काञ्चनमयः पर्यतो यहिमधूमादित्यत्र काञ्चनमयत्वव्यापकीभूनाभा- प्रतियोगिधूमत्यरूपस्यासाधारण्यानात्मकस्यालक्ष्यतया तत्रातिव्या. प्रयापत्ते, हदो वन्दिमान जलादित्यत्र जलावच्छेदन वन्ह्यभाध. घटितवनहाभाधजलयदात्मकेतिव्याप्तच-तनिश्चयद्वितीयक्षणे नि- रक्तोमयाभावावगादि-अनाहायशानानुत्पादात् , एवमसाधारण्य. विषयफनिश्चयोसरानुमितिसामान्ये निरुक्तोभयाभावसत्वेऽपि उ. कपिराधिविषयताप्रयुक्तरयविशिष्टताहशोभयामायासत्यात असा- धारणेऽव्याप्तितादयस्थ्याच्च । न च विशेष्यदलरक्षणाय हेतुमत्पक्ष. ज्ञानामालीनत्यासाधारण्यविषयकस्यैतदुभयाभाववैशिष्ट्यम् असा. धारण्याने विरोधिधिषयतासम्पादनाय च मुख्यविशेष्यता। पशून्यत्वं यद्विश्यकनिश्चये निवेशनीयम, तथाच साध्यव्यापकी. भूनामापप्रतियोगिहेतुमा-पक्ष इत्याफारफविशिष्टविषयताशालि. हानमादायवासाधारणे लक्षणसमन्वय इति याच्यम् हेतुमत्पनायि- पपकहनुमापानकालीनासाधारण्यानेऽपि नियतोभयामायय. स्यस्य मुण्पविशेष्यतापत्ययस्य च सरपासन च निरुक्तविरो. धिषिपयत्यागावातदुसरानुमिती पिरोधियिषयताप्रयुक्तोभयामाया. सम्यादसाधारयेऽध्याप्तितादयस्याद जातिमान् पन्धमाययानि त्यादिनानमादापासम्मयधारणायाव्यापकीभूतविषयनाशुन्यधनिये. स्यायपकतया विशिष्टविषयताशालिवानमादाय लक्षणसम. याप्तम्मपाच्च । एनेन हेतुमायशानाबालीनत्यं परित्यज्य है. ৫াইকসহ দ্বিখন্ধিান मादायेयासाधारण्यमदद स्पषि पराम्तम् । म च यश यदपगा. हिये तो तदयपाहिप्रदपतिपयकतायज्छेदकपदपावच्छिन्न- पिया तदपावच्छिन्नविषयतप पिरोधिपिपपतापदेन याच्या प.
अनुमानगादाधर्याः कोडपत्रेषु विषयकनिश्चये हेतुमत्पक्षवानाकालीनत्यघटितोमयाभाषयत्वमेव निवेशनीयम् तथाच हेतुमत्पक्षशानाकालीनहेतुत्पक्षाविषयकासा• धारण्यज्ञानमायायैव लक्षणसमन्वय इति याच्यम् विगोधविषय तापदस्य उक्तार्थकत्वे पर्वतो घहिमान्धूमादित्यादी साध्यवपक्षे- ऽतिव्याप्त्यापत्तेः घन्दिमान् धूमाभाववान् वहिमांश्च पर्वत इत्या विज्ञानपिप्रतिबन्धकतावच्छेदकत्वस्य चन्हिमपर्वतविषयतायाम. पि सत्वात् इति चेत् । अश्र केचित्-विरोधिविषयतापदेन यद्पावच्छिन्नांशे यदूपायच्छि प्रावगादिता निविष्टा तद्पावच्छिन्नविशेष्यताभिशविशेष्यत्वानिक- पिनतपायच्छिन्नाभावतधाप्यान्यतरविषयता(१) वाच्या यति पयकनिश्चये प्रागुक्तोभयाभाववत्वं निवेशनीयम तथाच हेतुमत्प क्षशानाकालीनताशपक्षाविषयकासाधारण्यसनद इत्याहुः । तदप्यसत् । उक्तकमेण विरोधिविषयतानिर्वचने पर्वतो वद्विमा न् घहिमत्पर्षतामाघादित्यत्र साध्यवत्पक्षेऽतिव्याप्न्यापत्ते.1 नव्यास्तु साध्यध्यापकोभूनाभावप्रतियोगिहेतुमत्तानिश्चया- न्यत्वासाधारण्यविषयकत्वोभयाभावव पविषयकनिश्चये निवेश नीयम् तथाच साध्यव्यापकीभूनाभावप्रतियागिहेतुमान्पक्ष 'इत्या. कारकहानमादायैवासाधारणे लक्षणसमन्वयः । न चोक्तशानस्या घ्यापकीभूनामावप्रतियोगिविषयताशून्यस्वाभावात् कथं तदादाय लक्षणसमन्यय इति पाच्यम् अध्यापकीभूतविषयताशून्यत्वपरे: नापि साध्यध्यापकीभूताभाषप्रतियोगिहेतुमत्पक्षविषयतानन्तःपाति- भव्यापकीभूतविषयताशून्यत्वस्य अध्यापकीभूतविपयतापवसा ध्यध्यापकीभूतामाषप्रतियोगिहेतुमरपक्षविषयतानन्तःपातिविषयता- पत्योभयामावस्य थियक्षितस्यादिति प्राहुः । एतेन विशेष्यदलप्रविधिरोधिविषयतानिष्ठप्रयाजकतायां धि शिष्टान्तरषिपयतात्यव्यापकरूपानच्छिन्नत्यनियेशनष सामनस्ये पृथा विशिष्टान्तराघटितत्यनियशो विफलः । न च विशिष्टान्तरा- घटितरयानियेशे इदत्यापच्छेदेन पन्हासाध्यतास्थले तदयम्छइन यधभावयद्धदादावतिव्याप्तिः इदत्यावच्छेदेन बाघभावविषयता: (१) पिपपतात्येन निवेशाद्वान्हव्यापीमूनाभायप्रतियोगि. जलरपायच्छिन्नपिशेप्यतामादाय लक्षणगमनादिति ध्येयम् ॥
३ सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । स्वायच्छेदेन तारशोमयाभावप्रयोजकतायाः विशिष्टान्तरविषयता. स्यव्यापकरूपानवच्छिन्नत्वात् । स्वमते तु तादृशोमयाभावप्रयोज. कीभूतायां हदत्वावच्छेदेन साध्यवैशिष्ट्याघगाहित्वाभावाधिकर- जतायां सामानाधिकरण्येन चन्ह्यभावयद्मदात्मकविशिष्टान्तरषि. पयताप्रयोज्यत्वान्नातिव्याप्तिरिति घाच्यम् तस्य लक्ष्यत्वात् । अन्य. था सामानाधिकरण्येन साध्यावगाहित्यामायाधिकरणतामादाय तनिवेशेऽप्यप्रतीकारादिति पूर्वपक्षो निरस्तः साध्यव्यापकीभूता. भाषप्रतियोगिहेतुमत्पक्षविषयत्वस्यैव निरुतविरोधिविषयतारूप. त्यात तनिष्ठप्रयोजकतायां हेतुमत्पक्षरूपविशिष्टान्तरविषयता: त्यध्यापकरूपायच्छिन्नतयाऽसाधारणेऽव्याप्तिप्रसङ्गादिति ध्येयम् । अक्तिरीत्या साधारण्ये विशेष्यदलसत्वसंपादनेऽपि हेतुमाप. क्षरूपपिशिष्टान्तरघटितत्वात्कथं तत्संग्रहः। न च विशिष्टान्तरपदेन प्रकृतलक्षणाफ्रान्तविशिष्टान्तरं धक्तव्यम् हेतुमत्पक्षादिकं च नं तथेति वाच्यम् तथापि जलाभाववद्ध्दकालीनवहेस्साध्यतास्थले जलयद्धदात्मकहेतुमत्पक्षस्य तारशतया तत्रासाधारणेऽव्यात. रपरिहारात् । न च विशिष्टान्तराघटितत्वशरीरे शानवैशिष्ट्या प्रयोज्यत्वे सति यद्विशिष्टान्तरविषयताप्रयोज्यत्वं तदभावनिवेशा- नासाधारण्यासद्वाद इति वाच्यम् तथा सति मेयत्वविशिष्टासा. धारण्येऽतिव्याप्त्यापत्ते: । अपासाधारण्यविषयतात्यापच्छिन्नप्रयो. जकत्यानिरूपितत्वज्ञानवैशिष्ट्यप्रयोज्याधिकरणंतावृत्तियोमयामा- घस्य विशिष्टान्तरविषयताप्रयोज्यतायां निवेशे हेतुमस्पक्षरुपति शिष्टान्तरमादाय नासाधारण्यासवद इति । न चैवं असाधार प्यमानकालीनमेयत्यापशिटयाधतानोत्तरानुमितिनिष्ठमेयत्वविशिष्ट- याविषयताप्रयोज्यसाध्यापगादित्वाभाषाधिकरणतायां पाधाचा. रमकविशिष्टान्सरविषयताप्रयोज्यत्यसस्यापि तत्प्रपोज्यतायां निय. कोमयामायासस्वान्मयस्यविशिष्टयाधेऽतिच्याप्तिरिति पाध्यम् । स्व. विषयताप्रयोज्यतायामपि निरक्तोमयामावनियेशात् । पप ताशाधिकरणतानिष्ठहेतुमत्पक्षविषयताप्रयोज्यर प्रति. यापकतायच्छदेकतापर्याप्यधिकरणघटकर्यायद्भिनिरूपितमेकमेयन नु नानेति कयं विशिष्टान्तरविषयताप्रयोज्यतायां तारयोमयामाय. नियोऽप्यसाधारण्यसंग्रह इति चेत्, तहिताशप्रयोज्यत्यस्यैक्यापि 'सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । रण्यविषयतात्यानवच्छिन्नत्योभयाभाववती या विशिष्टान्तरविषय- तातिष्ठप्रपोजकता तग्निरूपितप्रयोज्यवाभावस्य विशिष्टान्तरविषयः स्चाप्रयोज्यत्यनेन विवक्षणानोक्तदोष इत्याहुः। तन्न,धूमामायवत्पर्पतकालीनपर्यतो घहिमानधूमादित्यादौ आश्र. यासिधात्मकमेयत्वविशिष्टधूमव पर्वतेऽतिव्याप्तिः घहियापकीभूना. भायप्रतियोगी धूमः धूमवान् पर्वतः प्रमेय इनि ज्ञानोत्तरघटाधनु. मितिनिएप्रमेयत्वविशिष्टधूमवरपर्वतविषयताप्रयोज्यपक्षर्मिकसाध्य. वैशिश्याघगादित्वाभाषाधिकरणतामादाय विशिष्टान्तराघटितत्वस. स्यात् । धूमवत्पर्वतरूपविशिष्टान्तरविषयतानिष्ठताहशाधिकरणतात. योजकतायामसाधारण्ययिषयतात्वानच्छिन्नत्वासावारण्यविषय. ताप्रयोज्यतानिरुपितत्योभयसत्वात, धूमवत्पर्वतरूपविशिष्टान्तर- विषयतानिष्टमयोजकरवे स्वविषयतानिष्ठप्रयोजकत्ये. उभयत्रैव ताशोभयामा निवेश्यधिशिष्टान्तरविषयतानिष्ठताहशोभयाभाव. प्रयोजकाधिकरणताफत्यामत्युच्यते तदा न कोऽपि दोप. । एपश्च ज्ञानवैशिष्ट्यप्रयोज्यतानिरूपितत्वघटितप्रागुपदार्शनोभयाभावस्य , उमयप्रयोजकतानिधेशोऽपि साधीयानिति । वयं प्रागुगदोपवारणाय स्थविपयतानिष्ठप्रयोजकतायां विशिष्टान्तरविषयतानिष्ठप्रयोजकतायां ज्ञानवैशिष्टयप्रयो ज्यतानिरुपिनायासाधारण्यविषयतानयच्छिन्नत्वोमवाभानिवेशधी. ध्ये निरनोभयाभाषपद्विशिष्टान्तरचिपयतात्वव्यापकरूपावच्छिन्न- प्रयोजकतानिरूपितप्रयोज्यत्वाभावयग्निरुनोमयाभावविशिष्टस्वधि- पयतास्यव्यापकरूपाच्छन्नप्रयोजकतानिरूपितप्रयोज्यतापभया. माययोजकामाघाधिकरणताफरयमित्यस्यैध सम्यक्त्वे पिशे. ध्यदलनियशो विफल इति चेन कपिसयोगाभावहक्षा क. पिसंयोगीत्यय कपिमयोगाभावशोऽतिव्यापयापत्तेः यद्विग्यानिधये अव्याप्यत्तित्वज्ञानानास्कन्दितावनिये. दास्यायश्यक्तया अन्यायवृत्तिवनानानास्कन्द्रितकपितयो- गाभायययिषयकनिश्चोत्तरानुमितिसामान्ये तादृशांभयामा. पसम्पात् सग्नियशेऽपि तत्रातिध्याप्तिरिति घाच्यम् अव्याप्यवृत्तिय नमानास्पन्दिता यद्विपयफनिश्चय इत्येर विशेष्यदले निवेश्यतया नत्राध्याप्यनित्यपानास्पन्दिततनिधयोत्तरानुमितिसामान्ये ता.
. 'सामान्यनियक्तिप्रकरणम् । एण्यविषयतात्वानवच्छिनत्योभयाभावपती या विशिष्टान्तरविषय. नानिष्ठप्रपोजकता तनिरूपितप्रयोज्यत्वाभावस्य विशिष्टान्तरविषय याप्रयोज्यत्यनेन घियक्षणानोकदोष इस्याहुः। तन,धूमामायवत्पर्चतकालीनपर्यतो वह्निमान् धूमांदित्यादी आध. थासियारमकमेयत्वविशिष्टधूमवत्पतेऽतिव्याप्तिः घहिव्यापकीभूना. भावप्रतियोगो धूमः धूमवान् पर्वतः प्रमेय इति ज्ञानोत्तरघटाधनुः मितिनिष्ठप्रमेयत्यविशिष्टधूमवत्पर्वतविषयताप्रयोज्यपक्षर्मिकसाय. वैशिष्याचगाहित्याभायाधिकरणतामादाय विशिष्टान्तराघटितत्वस. स्यात् । धूमवत्पर्वतरूपपिशिष्टान्तरविषयतानिष्टतादशाधिकरणतात.. योजफतायामसाधारण्यविषयतात्यानवच्छिन्नत्वासाधारण्यविषय. ताप्रयोज्यतानिरुपितरयोमयसस्वात. धूमवत्पतरूपविशिष्टान्तर विषयतानिष्ठप्रयोजकत्ये स्वविषयतानिष्ठप्रयोजकत्व' उमयय ताशोमयाभावं निषेश्यविशिष्टान्तरविषयतानिष्ठताहशामयामाय. प्रयोजकाधिकरणताफत्यामत्युच्यते तदा न कोऽपि दोषः । एपञ्च ज्ञानशिष्ट्यप्रयोज्यतानिरूपिनत्वघटिनप्रागुपदार्शताभयाभायस्य , उभयप्रयोजकतानियेशोऽपि साधीयानिति । अथैयं • मागुनदोषवारणाय स्यविषयतानिष्ठप्रयोजकतायां विशिष्टान्तरयिषयतानिष्ठप्रयोजकतायां ज्ञानवैशिष्ट्यप्रयो ज्यतानिरुपितम्यालाघारण्यविषयतानेपच्छिन्नन्योमयाभावनिवेशधी ध्ये निरनोभयाभायपदिशिष्टान्तरविषयतात्वव्यापकरूपायच्छिन्न- प्रयोजकतानिरूपितप्रयोज्यत्यामाधवनिरुक्तोभयाभायविशिष्टस्यधि- परतायच्यापफरूपाच्छन्नप्रयोजकनानिमपितप्रयोज्यतापदुमया- भायप्रयोजामायाधिकरणनाफात्यमित्यस्यैप सम्यक्त्ये विशे. यदलनियशो विफल इति घेन फपिप्सयोगाभाषयहक्षा.क. विसंयोगात्यत्र कपिसंयोगामायराइडतिव्याप्त्यापत्तेः यविषयकनिधये अश्याप्यवृत्तिावतानानास्काम्दतन्यनिये। नाम्यायश्यकता घरायसियानानास्कन्द्रित कपिसंयो. गामायय हायपरकनिधपोत्तरानुमितिसामान्ये तारामयामा. यसाधात् सानियेशेऽपि समातिम्पामिरिति वाच्यम् अध्याप्पधिमा प्रमानास्कन्दिनस्य यतिपयफनिधय शयेर विशेष्यदले निवेश्यतया सत्रापाप्यक्तिगतमामास्कन्दिरातनिधोपरानुमितिसामान्ये ता. - { মাদ্যাভাষ্যদীঘহু स्वामयामाधवयिरहादिति ध्येयम् । घस्तुनो विशिष्टान्तरविषयतात्वन्यापकरूपानच्दिनस्यविश्य বালিছাত্ররাঘববাহোমহামান্নঘামাখি কদের বিদ্যালঘেয়ে যাবেন। নীবাঃ দাঘায়েযানিম্যারাথা বলবা विषयतात्यव्यापकरूपानपष्टिनवसायाच्यातिविरहात दहसमा বভিন্নয়নাবাঘিযানিমঘাত্ররাযা ও লামায়রিয়ারথঘরাব্যাথমিন এ বিনোমান যুন্ময়ােম। এই রসাল যারিষ্টান মিথিলা भासावारण्यसवड, हेनुमरपसम्पपिशिष्टान्तरम्य स्वघटकरवामा ঘাসু ঘরোধান্তস্বরূপিতষমাৰী নাবিঘা প্রথম বনবিলিবেগঘশ্বাস। নন অথমাশরা এবানি হয়ঞ্জাবছাৱাবিথষণাশ্ববভিন্ন আয়েশানানে যাব এমবিবিবি- বাঘাববিথবাঘাঘরাখেননাঘাপ্লামায়ায় নানামা য’ যিসিয। মাঘ মানার বিধাসঘাযনাথানষ্টালম্বিং যাযাথ্যবাহীঘরোয়ায়োমাথামিদের বাবা মায়ােনি। যেমগ্রাঘিরিমথ্যাবাপন্যানিন্ত থিঘিাথঘাঘা থানার দোকান ঘুমঘোম रिपहिमपागद्वारयादी घूमामापयशपायोमचारियहपापामा বাহযােনি যেমথাগোরাসংবিৎবাঘাবাই বিমাথাঘোরাঘনোমাহবধুয়ে আবিঘা সিম্বানি বা ধূমপমিয়াঙালিগ ষাসালিয়াশাহাবাগোবাসা ও স্যােথ- এখানে ধূমসেমন্বষাঘামোসোমিনা রান্নাবান্ধাহারোেমডিঙোগােনা ধুদেমিয়াঘারপাষাগার ছোলেনামা বা সামানবনিময়া ৰংঘ।
सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम्। 1 . तचित्रपम् ॥२८॥ साध्यवरपक्षविषयतायहिभूतविषयत्वं विरोधिविषयतापदेन वि. पक्षितम् भट्टाचार्यण। श्रयैतत्कल्पे पर्वनो वहिमान् पहभायादित्यादी अव्याप्ति: स्वरूपासिद्धियिषयतायाः साध्यवत्पक्षविषयतावहिर्भूतत्वाभावेन तारस्वरूपासिद्धिविषयकनिश्चयोत्तरानुमिती विरोधिविषयताप्र. युक्तोमयामावादिति । न च साध्यवत्पक्षविषयतावहि तविषयता.' पदेन साध्यवस्पक्षयिषयतात्यहेतुवैशिष्ट्यावगाहित्वाभाषाधिकरण- त्याप्रयोजकत्योभयामाययविषयताविवक्षणानोक्तदोष इति वाच्यम् । तपासति पर्यतो पहिमान्धूमादित्यादी साध्यपक्षेऽतिव्याप्यापत्तेः घहिमान धूमामावयानितिमानकालीनहिमपर्वतविषयकज्ञानस्यापि हेतुमचाहानप्रतिबन्धकतया विवक्षिनाशात् तपाच साध्ययपक्ष. विषयताया अपि निरुतोमयामायवत्वादिति चेन पिरोधियिषयतानिष्टप्रयोजकतापदेनसाध्यघत्पक्षविषयतावृत्ति स्यहेतुर्वशिष्टचायगाहित्यामावाधिकरणतानिष्ठप्रयोज्यत्वानिरूपितत्वो. मपामाययत्प्रयोजकतायायियक्षियात् तथाचोकस्थले हेतुवैशिष्टया. षमाहित्यामाषाधिकरणताप्रयोजकताया एष तादृशोमयामायवत्वेन तामादायेव लक्षणसमन्वयः। नच पर्वतः प्रमेयवाहिमान् घहयभाषादि. स्यत्र सापवरपक्ष तिच्यासिस्तन हेतुवैशिष्ट्वगाहित्यामायाधिकर पताम्योजकतापां निस्तोमयाभावयत्येन तामादाय विशेष्यदलस्य साप्यशिष्ट्यागाहिरपामावाधिकरणतामादाय विशिष्टान्तराघटित- विसरमादिनियाच्या विशिष्टान्तरापीटतवान्तर्गतस्यविषयतानिष्ठ भयोजतायां साध्ययस्पशयिपयतावृत्तिय-निरकाभवामावप्रतियो. गितापच्छेदकको यश ययगाहित्यं साध्ययापक्षविषयतातिरिक्त चशे तपमाहिरयामायनिष्ठमयोग्यतानिरूपितप्रयोजकतामिन्नत्य. एतदुमपामाययस्यानोशनय उकातिघ्याप्तिमारणसंमयात् । पस्नुतस्तु प्रागुन्युफ्रया विरोधिविषयतानिष्टप्रयोजकतापच्छे. दफनायकस्य स्थपिरपनानिष्ठपोतकतायच्छेदकस्य पदया. यधिदानस्पायापल्या तन च उत्तातिव्याप्तिधारणं सम्म. पतीति पेयम् । २१॥ या पसतापपदकीपरिट मिपसायदतुशिष्याषगाहि- . अनुमानगादाधयां क्रोडपत्रेषु निश्चयावृत्तिविपयतैय विरोधिविषयतापदार्थ तथाच यनिरूपित तादृशविषयताशालिनिश्चयात्तरोनुमिनित्वन्यापक उभयाभाषस्ताव- मिति समुदायार्थ । निश्चयत्य विशपणविशेष्यतावच्छदकमाधाना पनविरोधकोटिवश्प्रयारकैकमिविशयकशानात्यज्ञानत्वमित्युक्त भट्टाचार्येण। अथ कोटिद्वये विशेषणविशप्यतापच्छेकमावानापन्नत्वविशष णानिहि पयतो घह्निमानित्यादो पक्षतावच्छदकविशिष्ट साध्या दिधैशिष्ट्यायगाहिशानस्यैकत्र विरोधिकोटिद्धयप्रकारकत्यनियमे पिन ताहशनिश्चयापसिद्धि । एक्धर्मिविशेष्यकत्युपादानात् इदो वह्निमान धूमान्यधूमादित्यन धधभावयघटादी नाव्याप्ति अन्यथा पहपभाक्वघटायविषयकस्य पक्षे साध्यादिनिश्चयस्यैर विशेषण विशेष्यतायच्छदभावानापनविरोधिकोटिद्वयप्रकारकशाना-झान त्येन घलयमाववादिविषयतायास्तदवृत्तित्वेनातिव्याप्ति स्यात् । न चैव हदो वह्निमान बहथभाववद्धदकालीनधुमादित्यत्र निरुतशा नान्यस्य पक्षे साध्यादवैशिष्टयावगाहिझानस्याप्रसिला अभ्याप्तिरिति पाच्यम् स्यनिरूपकत्व-म्वविशिष्टप्रकारतानिरूपकत्वोभयसम्बन्धेन प्रकारताधिशिशानान्यत्वस्य निरक्तशानान्यपदन विघक्षितत्वात् । प्रकारताया स्ववैशिष्टयच-स्थनिरूपकमाननिरूपितत्व-स्वावच्छेद कधर्मावच्छिन्नविरोधितायच्छेदकावच्छिन्नत्य-स्थनिरूपितपिशष्य तानिरूपितवितस्मितयसम्बन्धेनति । तथाचोत्तस्थले पहि-याप्यय हयभाग्यदकालीनघुमवान्दो पहिमानियाकारकस्यैवानप्रका रतासम्यन्धेन विशिएशानान्यज्ञानस्य प्रसिद्धत्यानाव्याप्तिरिति ध्येयम। अप धूमधान्यहरिरयादी यहिना धूमसाधने पहिए इत्यादि ग्यपहाराधी धूमावावच्छिन्नविधेयताकयद्वित्वावच्छिन्नलिङ्गकसमूहा लम्यानानुमितित्यव्यापकप्रतियध्यतानिरूपितप्रतिवन्धकतानतिरिक्त पृत्तियिषयतानिरूपरतायच्छेदकधर्मायच्छिन्नत्वस्यय प्रत्येतव्यतया पर्यते धूमेन पहिसाधने धूमो न दुए इत्यादिनम्सममिव्याहतस्य स्थानुपपत्ति तत्र पर्वतवायच्छन्नपक्षकहित्यापच्छिन्नसायकधू मम्वापछिरिङ्गताकसमूहालम्यनानुमितिरयम्यापकप्रतियध्यतानि কণিবদনিয়াবানানবিধিঘিঘানিথাযথ सध्यभिचारनिरुक्तिप्रकरणम् । २७७ . १ पच्छिन्नयत्वरूपप्रतियोगिनोऽप्रसिद्धा योग्यताविरहात नभातदभा. घस्य घोधयितुमशफ्यादिति चन्न पहिना धूमसाधने घहिदुष्ट इत्यादी स्वव्यापकप्रतिवध्यतानिरूपितमतियन्धकतावृत्तिरूपाच्छि. प्रवत्वसम्बन्धेन धूमत्वावच्छिन्नविधेयनाकरहित्यावच्छिन्नलिङ्गता. फसमूहालम्चनानुमितित्वच प्रतीयते । सम्बन्धघटकवृत्तित्व च स्या- धच्छिन्नविषयित्वसमानाधिकरणभदप्रतियोगितारच्छेदकत्वसम्ब. धापच्छिन्नस्वनिष्ठायच्छदकताकभेदयत्वसम्बन्धेन । तथाच पर्वते धूमेन पहिसाधने धूमो न दुष्ट इत्यादौ नसमभिव्याहृतस्य अन्यत्र प्रसिद्धन व्यधिकरणतादृशपरम्परासम्बन्धेन पर्वतत्वावच्छिन्न- पक्षकहित्याधीच्छन्नविधेयता:धूमत्वावच्छिन्नीलङ्गताकसमूहाल- म्वनानुमितित्वाभावयत्वावगाहितयैवोपपत्तेरिति दिक् । एतेन स्वावच्छिन्नविषयकवायच्छिन्नयत्किञ्चित्प्रतिवन्धकता- पच्छेदकषिपयताकविशिष्टनिरूपितविपयितात्वव्यापकत्वमिति । अ. प्रकल्पे यत्किञ्चित्यनिघेशेऽपि विशेषगुणवद्धटेऽव्याप्तितादधस्थ्यम् यविञ्चित्पदेन यांधमानीयप्रतियन्धकतायाः धर्तुं शक्यत्वादिति । तत्रानुगमः क्रियते-तापक्षकतत्साध्यकतल्लिगसमूहालम्बनानुमि- तिस्वव्यापफप्रतियध्यतानिरूपितप्रतियन्धकताविशिष्टरूपयस्य दोष. स्यम् । प्रतियन्धकतायैशिष्टय च स्ववृत्तित्व-स्ववृत्तित्योपलक्षितरूपा. पच्छिन्नविपयतात्यव्यापकत्योभयसन्बन्धेन । स्ववृत्तित्यं च-स्वाय. च्छिन्नविषयताव्यापकत्वसम्बन्धेन । विषयतात्यव्यापकत्वन्तु-स्वा- पच्छिन्ननिम्पितत्यसम्यन्धेनेति प्ययम् ॥३०॥ इनिधीकालीशंकरसिद्धान्तयाशापराचता सामान्यनिरुपत्यर्थप्रका शिका कालीशायर्यास्या पत्रिका समाप्ता। धीरमेश प्रीयताम् ॥
अथ श्रीकालीशहरसिद्धान्तयागीशविरचितं सटिप्णण सव्यभिचारप्रकरणम्। फलीभूतसंशयधर्मितावच्छेदकता यादृशधर्मे पर्याप्ता ताशधर्मा. धच्छिन्नविशप्यतानिरूपितयद्रूपायच्छिन्नप्रझारताशालिशानत्वं संश. यजनकतारच्छदक तपस्वमिति विषक्षणे कोटिद्वयापस्थापके त्यस्य वैयर्यमुक्तं मट्टाचार्येण । अत्र फलीभूनसशयधर्मिताघच्छेदकतापर्याप्त्यनिवेशे नित्यत्व- तदमायविषयकज्ञानयानय नित्यो न वेति सशय प्रनि तादृशसश यमितावच्छेदकताप्रप-इदन्तवारच्छिन्नविशेष्यकानित्यवतदभाव विषयकशानत्वावच्छिन्नप्रकारताशालिज्ञानत्वेन जनकतया तापदेन नित्यत्वतदमावविषयकसानत्यमादाय नित्यत्वसाध्यकज्ञानादिहेतोः सव्यमिनारत्वापचिरतस्तनिवेश । अथात्र फलीभूतसशयधर्मिताय. च्छेकतापर्याप्त्यधिकरणधर्मावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितयदूपायच्छि. अप्रकारताशालिज्ञानव सशयजनकतावच्छेदक्तावदित्यत्रावच्छे. दकत्व स्वरूपसम्बन्धविशेषोऽनतिरिक्त वृत्तित्व वा? आधे धूमव. पर्वतकालीनघहिमान् घूमादित्यादी धूमवरपर्वतकालीनयहिमान वेति सशयजनकतावच्छेदकीभूतायां धूमवरपर्वतकालीनवहितदमा. घसहचरितधूमयानयमित्यादिशानविषयत्वान्त पातिपर्वतत्वावच्छि. अधिपयतानिरूपितमत्वावच्छिन्नधिपयतायां फलीभूतसंशयधर्मि- तापदफनापर्याप्त्यधिकरणधर्मावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितत्वस स्थात् उक्साम्यधूमेऽतिव्याप्तिः। न च फलीभूतसशयमिताव- छेदकतापयापयधिकरणधर्मावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितयद्रूपाव च्छिन्नप्रकारताशालिहानस्य सायजनकतावच्छेदकतापर्यापयधि. फरणमिति विषक्षणे नोकातिव्याप्तिरिति याच्यम् तयासत्यसंभधा. पत्ते समप्रमासाधारणभानस्य जनकत्यानुरोधेन परस्परोपरलेपा- पगादियानस्येनेय जनता पाच्या अखण्डसाधारण्याचपच्छिन्न- मकारवाशालिहानत्यस्य सशयजनकतानयच्छेदकरयाविति । 'नापि २७९ - अनुमानगादाधर्याः फोडपत्रेषु द्वितीयः-नित्यत्वतदभावरिषयकशानवानयं शानवानिति ज्ञानीय- तादृशधर्मायच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितशुद्धज्ञानत्वावच्छिन्नप्रकारता- या अपि नित्यत्वतदभावविषयकज्ञानवानयं नित्यो न चेति संश- पजनकतानतिरिक्तवृत्तियाऽयं नित्यो ज्ञानादित्यत्रातिच्यातेः। अत्रोच्यते-स्वरूपसम्बन्धरूपे जनकतावच्छेदकन्यं निवेशनीयम् धूमधापर्वतकालीनवह्निमान्धूमादित्यत्र प्रागुकातिव्याप्तिस्तु फली- भूनसंशयमितायच्छेदकावच्छिन्नमुख्यविशेग्यतानिरूपितयपाव. च्छिन्नप्रकारत्वस्य तादृशधर्मितावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपि. तपायच्छिन्नप्रकारतासामान्यस्य या निवेशेनैव वारणीयति ध्येयम् ॥ १॥ यथैवमपि नित्यत्वतदभावविषयकशानवानयं नित्यत्वतदमा. पधिपत्य शानवानिति-ज्ञानीयतादृशधर्मावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपि. तनित्यत्वतदभावविषयकशानत्वावच्छिन्नप्रकारताया अपि इदन्त्वा- पच्छिन्नविशेष्यताकनिरूपितताशवानन्यायच्छिन्नप्रकारतात्वेन नि. स्यायतदभावविषयकवानवानयं नित्यो न घेति संशयजनकतावच्छे. 'दकतयाऽयं नित्यो मानादित्यपातिव्याप्तिारवा न च फलीभूतसं- शपधर्मितावच्छेदकतापर्याप्त्यधिकरणधर्मावच्छिन्नविशेष्यतात्वा. बच्छिणनिरूपकनानिरूप्यताविशिष्टयपापच्छिन्नप्रकारमात्वं संश- यजनकतावच्छेदकतायच्छेदकं तपावच्छिन्नमिति विक्षणे नार्य दोषः । इदम्धमात्रायच्छिन्नविशेषतात्यायच्छिन्ननिरूपकताकनिक- प्यताटितरूपम्यय ताशसंशयजनकतावच्छेदकतापच्छेदकतयानि. स्यरयतदमाघावश्यकशानपदिदरवायग्छिन्नविशेष्यतात्वावच्छिन्ननि. करकताकनिमप्यतायत्ताशानन्यायच्छिमप्रकारनात्वस्य ताश-1 जनकनाथच्छेदफनानरच्छेदश्यात इति चाच्यम् । नित्य स्थतदभापयिषयकहानदिदन्त्वायच्छिन्नविशेष्यतात्यावच्छिन्ननिरू. पकतानिरूप्यताया एकम्पतिनपा इवन्त्वावच्छिननिरूपकता. कमिप्यताकन रूपेण ताशजनकतापच्छदकत्वात् तार• शाकारतारवस्य जनकतावच्छेदकत्याच विशिष्टस्य सुतरा अनायसत्येनातिव्याप्तिठादयस्यादिति । यदि ताहराषि- शिरकारताये अनाजायच्छेदक्तायाः पयोप्तिनियेश्यते, तदा ता. -- २८. सामान्यनिरुक्तिप्रकरणम् । शविशिष्टघटकज्ञानत्वावच्छिन्नांशस्य तादृशजनकतावच्छेदकको. रावनन्तभावेणोक्तातिव्याप्तिवारणेप्यसंभवःलाघवेन तद्धर्मावच्छिन्न. विशेष्यतानिरूपितप्रकारतात्यन' जनकतावच्छेदकत्वस्वीकारेणैयो। पपत्तावनवच्छेदकोभूतविशेष्यतात्वायच्छिन्नत्वांशान्तर्भावेण जनक- तावच्छेदकतावच्छेदकत्वस्य पर्याप्तरसंमवात्, एतच्चानुमितिमन्ये प्रकारान्तरानुसरणे गौरवमित्यादिना भट्टाचार्येणेव स्फुटीकृतमिति । किञ्च भ्रमसाधारण्यालरोधेन निरूप्यनिरूपकभावापनप्रकारतावे. नैव जनकताच्छेदकताया वक्तव्यत्वेन साधारण्यावच्छिन्नप्रकारतात्व. स्यापि जनकताच्छंदफतात्वपर्याप्यधिकरणत्वामावेनासम्मवापत्त- श्चेति । एतेन फलीभूतसशयधर्मितावच्छेदकसापांत्यधिकरण- धर्मावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितयद्पावच्छिन्नप्रकारतात्व सशयजन फताबच्छेदकतावच्छेदकत्वपर्याप्त्यधिकरणं तदूपवस्वमित्युक्तावपि न निस्तार इति चेत्, अत्राहुः-तद्धर्मपर्यापतावच्छेदकताकविशेष्यताकसाध्यसंशयत्या घच्छिन्नजन्यतानिरूपितजनकतायाम्तद्धर्मपर्याप्तावच्छेदकताफमु. ख्यविशेष्यतानिरूपितप्रकारतात्वेनावच्छेदिका या प्रकारता तद. घच्छेदकतापर्याप्त्यधिकरणरूपयत्त्वमिति धिवक्षणान्न कोऽपि दोषः। अनुगमस्तु-प्रकृतसाध्यसशयीयकोटितानिरूपितविशेष्यताविशि. टावच्छेदकतावत्पकारतावच्छेदकरूपवत्यम् । विशेष्यतावशिष्ट च-स्वघटितसंशयत्यावच्छिन्नजन्यतानिरूपितजनकतानिरूपिता- स्वावच्छेदकतापर्याप्त्यधिकरणधर्मापच्छिन्नमुख्यचिशष्यनानिरूपि तत्त्वावच्छिन्नत्य-उभयसम्बन्धेन । अतएव नित्यत्वतदभाषविषयक- मानवनाय नित्यो न घा अप च नित्यो न घेति समूहालम्बनसंशय. जनतामादायं नित्यो शानादित्यत्र नातिन्याप्ति नित्यातदमाय. 'विषयमशानवानयं नित्य वतदमावविषयकशानवानिति--झानी- ययिसिएशनत्यापन्नियकारतायामेतरसंशयीयस्दनन्यायच्छिन्नवि. शेष्यत्वघटितधर्मावच्छिन्नजन्यतानिरूपितजनकतायच्छदकत्या. भाषात् , विशिष्टज्ञानवदिदन्त्यावच्छिन्नविशष्यत्वघटितधर्मावच्छि.. मजन्य तानिरूपितजनकनाथच्छदकत्यसत्त्वेऽपि ताशावच्छेदकता विशिष्टशानदिदन्त्वपर्याप्तावच्दकताकविशेष्यतानिमवितत्यापछि प्रत्याभावादिति ॥
सम्यभिचारप्रकरणम् । २८१ घस्तुतस्तु फलीमूनसशयीयसाम्यवायच्छेदकावनिकोधि- तानिरूपितविशेष्यताविशिष्धा या माधेयत्वसम्बन्धावन्छिनावच्छेद फता तनिपितधर्मितावच्छेदकतामिष्ठावम्छेदकतानिरूपितमुल्य. विशेष्यतानिष्ठावाडेदकतानिरूपितावच्छेदकतावत्प्रकारतावच्छेदक. तापर्याप्त्यधिकरणरूपवस्वमेव विवक्षयम्॥ ताशकोटितानि. रूपितविशेष्यतावैशिष्ट्यच स्वावच्छदकतापर्याप्त्यनुयोगितावच्छे. दकीभूतधर्मावच्छिन्नानुयोगिताकपर्याप्तिकत्व-स्वघटितसशयत्याव- हिरजन्यतानिरूपितजनकतानिरूपितयोमयसम्बन्धेन । सम्- हालम्बनसशीयविशिएशानवदिदन्त्यावच्छिन्नविशेष्यत्वघाटवध विछिन्नजन्यवानिरूपितजनकतानिरूपितत्वस्यदन्त्ववृत्तितारा. बच्छेदकतायां सत्त्वेऽपि विशिष्टज्ञानवदिदन्त्वावचिनविशेष्य- तावच्छेदकतापर्याप्यनुयोगितावच्छेदकीभूतधर्मावच्छिन्नानुयोगि. ताकपर्याप्तिकस्वामापात् तादृशसशीयशुखेदवावच्छिन्नविशे. यतापच्छदकतापर्याप्त्यनुयोगितावच्छेदकधर्मावाच्छन्नानुपागिता. कपर्याप्तिकत्वसत्वेऽपि च ताशविशम्यताघटितधर्माधच्छिन्नज- म्यतानिरूपितजनकतानिरूपितत्यामाधात् नोक्तसमूहालम्बनसश. थमादापातिव्याप्ति । मुख्यविशेष्यतानिवेशाय धूमवत्पर्वतकाली. नपहिमान घूमादित्यादौ न प्रागुतातिव्याप्तिः। केचिनु फलीभूतसशीयसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नकोटिता निरूपितविशेष्यतावच्छेदकता पारशधर्मे पर्याप्ता ताराधर्माष. छिन्नमुख्यविशेष्यताविशिष्टा या तविशेष्यताशालिसशयत्वाय- छिमजन्यतानिषितजनकतावउदकीभूतप्रकारता तवच्छेदक- तापर्यायधिकरणरूपवस्वामिति । निरुतमुख्यविशेष्यतावैशिष्ट्यश स्वनिरूपितत्य-स्ववृत्तिभदप्रतियोगितावच्छदकत्वमयसम्बन्धेन । भेदप्रतियोगितावच्छदकत्व व स्वनिरूपितावच्छेकतापर्यापयधिक- रणधर्मावरियतावच्छेदकताकत्वसम्बन्धेन, नित्यत्ववदभावविष- एकानयानय नित्यत्वतदभावविषयकज्ञानवान्-तिहानीयविशिष्ट हामत्वावच्छिन्नप्रकारता तु न निरुतमुस्यविशेष्यताविशिरोति भोराऽतिब्याक्ति कम व यवतत्त्वनिवेशादननुगमः, सायतापच्छे. दापन्छिनकोटितानिरूपितयिष्पहाविशिष्टप्रकारतावच्छेदकर पपत्ये तापर्यात् । विशेष्यनादेशिएप च स्वघटिनसशयापाय, अनुमानगादायर्या छोडपत्रेषु छिन्नजन्यतानिरूपितजनकतावच्छेदकत्व स्यायच्छेदकतापर्यायां करणधर्मावच्छिन्नमुख्यविशेष्यतावत्वोमयसम्बन्धन । उक्तसम्बन्ध घटकमुल्यविशेष्यतायत्त्व च प्रागुक्तीमयसम्यन्धेन । मुख्यविशेष्य ताध्यायचिस्तु पूवदित्याहु । यदि च पक्ष्यमाणयुक्त्या साधारणादिधर्मयत्साहानजन्यता घच्छेदककोटी अव्यवहितोत्तरत्वनिवेशध्रौव्य प्रयोजनविरहेण स शयत्वस्य जन्यतानयच्छेइकतयाऽसमय इत्युच्यते, तदा मा गुक्तोमयसम्बन्धयटकीभूतस्यघटितसशयत्वावच्छिन्नजन्यतानिरपि तत्वमपहाय स्वविशिष्टविशष्यताशून्यसाध्यसशयनिष्ठजन्यतानि रूपितजनकतानिरूपितत्वघटितोभयसम्बन्धनय विशेष्यतावैशिष्ट्य विवक्षणायम् ।। उक्तसम्बन्धघटकस्ववैशिष्ट्य च स्वभिन्नत्य-स्वान च्छिन्नत्व-स्वनिरूपकशानीयत्य-पतत्नितयसम्बन्धेन इति ध्येयम् । केचित्रित्यादिकल्पेऽपि स्वघटितसशयत्वाच्छिन्नजन्यतानि रूपितजनकतावच्छेदकत्वमपहाय उक्तनितयसम्यान स्वगिरी एमुख्यविशेष्यताशून्यसाध्यसायनिष्ठजन्यतानिरूपितजनकतावडे दकत्व निवशनीयमिति सक्षेप ॥२॥ जनकता च साध्यसशयत्वारच्छिन्नजन्यतानिरूपिता प्राधा अतः सम्बन्धान्तरशानजन्यकाट्युपस्थितविशेषणज्ञानमुद्या ध्यसायजनकत्वेऽपि न क्षति । यदि चासाधारणधर्मादिज्ञान न्यसशये व्यभिचारवारणाय साधारणादिशानजन्यापस्थिति नन्य नापच्छेदककोटौ तादृशोपस्थित्यव्ययहितात्तरत्यानेघशस्यावश्यक तया साध्यसशयत्व तत्र प्रयोजनविरहेण न नियश्यते, तदा साध्य मशयरवायरिछनाव परित्यज्य साध्यसशय य यूनवृत्तित्वमेव निषे शनीयम् । विशेषणशानादिजन्यता च न तन्न्यनवृत्तिरिति नाति सा । न चैयमपि यत्र नित्यत्वतदभावविषयक ज्ञानवानय नित्य स्वतदमाघसहचरितममेयत्ययांधायमित्याकारकशानाम्या नित्यय तदमाययिषयिणी एकवोपस्थितिजनिता तत्र ताशापस्थितिजन कपक्षधर्मताशानविषयत्यमादाय जानेऽतिच्याशिवाय तादृशोपस्थि तिव्यक्ती साधारणाविधर्मवत्ताशानजन्यतया साध्यसशयत्यावठित अप्रति जनकरयादिति याच्या सायसशयस्याग्छिन्नजन्यतानि पितजनकतानियतजन्यतानिपकीमतजनाताया एय पक्षधर्मता .
। सम्पमिवारप्रकरणम्। हामविशेषणत्वोपगमात् नित्यत्वतदमावषिषयकहानघचाहान. सन्यता च न ताशजनकतानियतेति मट्टाचार्येणोक्तम् । अयात्रोक्तयुक्त्या साधारणादिधर्मवचाहानजन्यतावच्छेदकको- टायापयहितोत्तरत्वनिवेशस्यावश्यकतया ताज्ञानजन्यायस्य सा. यसंशयाजनकतामानाव्यत्राहितोत्तरघटज्ञानादिसाधारणतया. साध्यसंशयजनकताव्यभिचारिरपेनासंभवापत्तिरित चेत् । मात्रा:-साध्यसंशयजनफतानियतत्वं न तादृशजनताश- याधुतिय येना संमषः स्यादिति, किन्तु ताशजनताशून्य. साध्यतदभापयिपयफोपस्थित्यचित्वरपमेघ घाच्यम् । तथाच साधारणादिधर्मवत्ताशानजन्योपस्थितिमात्रस्यैय বাধহয় जनकतावन ताजनकताशून्यस्वमसाधारणादिधर्मयत्ताज्ञानज. ग्योपस्थितायेति ताशोपस्थिायतित्यस्य साधारणधर्मयता. शानजन्यतायामक्षतस्यान दोपः ॥ अथवा साहशजनकतानिय. सरपं-स्यव्यापकताहजनकताकत्यम । स्थपदं ताशजनकतानिय. सत्यामिमनजन्यतापरम् । स्यव्यापकत्य घ स्याधिकरणीभूतसाय. सदमायपिपयकोपस्थितिनिष्ठभेदप्रतियोगितानवच्छेदकस्यम्, तथा नित्यत्यतदमायविषयमानजन्यतायाः साध्यसंशयाजनकसा. सदमापविषयकोपस्थितापषि सायन सायसंसपजनस्तापां तार. + - पोगिमानयपरथामायानातिव्याप्ति। चार गम्यसाशालिसायतदमायविषयकोपस्थितिमार पवन सपनग्नासायात नोगाऽसमयः । पलेन पूरी हानादिगुदा सायसापजनस्तापदभावविषयो रिपम्पासिलपेप विशेषणशानादिमुना जमकतामादायोति भाषा पताi(१) सायसंपवावच्छिमाय-मायसना বাথ প্রেমিদি বাসঘনাই দ্বিয়। जनतापामरि मियतरप निम्पायनदमायपि सपनोत्तातिमानिश शिव पेपम् । , अन्यापापापपरप ('থাগসাসিঘশ্বানান य अनुमानगादाधयांः कोडपत्रेषु परंतु अयच्छेदकतासम्यन्धेन नियतस्यप्रयंशान कोषि दो स्याहुः ॥ तश्चिन्त्यम् । अयंवत्यादिउक्तकल्पस्यापि फलतस्तदर कतया सन्दभंविरोधादिति ॥ केचित्तु उक्ताऽसम्मवभिया साध्यसंशयजनकताव्यापक्त्य मेघ निशनीयम् नित्यत्यतदमावविषयकज्ञानजन्यता च न वाद भाजनकतायास्तारशमानवतासानाजन्योपस्थितायपि सत्यात् ।। এ রায়সঙ্করাযাঃ ৰাষারোস্কারাল্যাপাধ্যায় ताज्ञानादिजन्योपस्थितावपि सस्यात् साधारणधर्मवत्ताशानजन्य तायामपि ताशजनकताव्यापकत्वं दुर्घटमिति वाच्यम् । व्या. पकतासम्बन्धेन ताशजनकतापिशिष्टजन्यताया एवं निवेश मीयत्वात् इत्याहुः ॥ (१)तचिन्त्यम् ॥ न च तथापि धूमधान प. र्वतो पहिमान् म घेत्यादिसंशयत्यायच्छिन्नजन्यतानिरूपितं धूमवान्पर्वत इत्याकारमितायच्छेदकप्रकारकज्ञानीयजनकत्वं तप्रियता या एमविशिष्टवैशिष्ट्याधगाहिबुद्धित्वावच्छिन्नजन्यता सनिरूपकजमकताथालि-पर्वतो धूमधानित्यादिपक्षधर्मताहान- विपयत्यमादाय विशिष्टपैशिष्टयावगाहि-अनुभवत्यापच्छिन्नजन्यता यां स्मृतिसाधारणधर्मितावच्छेदकप्रकारकशानजनकताव्यापकत्या. मायेन तादाजनकताव्यापक्तानियेशपक्षे धूमादापतिप्रसङ्गामायेs. पि ताहराजन्यताव्याप्यत्वनिवेशकरणेऽतिमसलो दुर्धार पवेति घा- न्यम् . पतरसमाधानस्याप्रे यक्ष्यमाणत्वात् ४३ ॥ অথবা ওকানিম্যাথ রায়হালনাযকান্তি (सत्यमेव जनकतायां निवेशनीयम् , अव्यवहितोतरत्यसम्बन्धेन सा. (धारण्यादिविशिष्टधर्मया मानविशिष्टतत्तरकोट्युपस्थितित्वरूपता शक्षानजन्यतापच्छंदमानव संशयजनकतायच्छदकः न तु हा शबानजन्यवत्कोट्युपस्थितिय उन्यतापेक्षा तयटफ्स्याव्यय द्वितोप्तरत्वस्य लघुत्पादत यारमाधयेण साधारणादिधर्मवत्तामा मजन्यस्यस्य तारानजन्यतानबन्दकरवेऽपि न क्षतिरिति महाचाणोक्तम (१)यत्रापि निकरीत्या संध्यत्वाग्निप्रपेशी व्यति चिन्ताचीमम् । " सव्यभिचारप्रकरणम् । २८५ + । अथा संशयजनकताच्छेदककोटी साधारणादिधर्मवधर्मि: भानजन्यत्वस्य प्रवेशेऽपि न क्षति मरते संशयजनकतावच्छेदक- कोटिप्रविष्टा या साधारणादिधर्मवत्ताशानजन्यता तघटकाव्य वहितोत्तरत्वपर्याप्तावच्छेदकताकजन्यतानिरूपिता या साधारण- दिधर्मवत्ताहाननिष्ठजनकता तदाश्रयपक्षधर्मताशानविषयत्वमादायैव सर्वत्र लक्षणसमन्वयादिति । न च जनकतावच्छेदकताया यदि पर्याप्तिर्निविश्यते तदाऽसंभवः क्षतिरिति वाच्यम् । जनकताव. च्छेदकतायाश्च पर्याप्तिन निदेश्यते इति स्वयमेवोक्तत्वात् इति चत् । H उच्यते-जन्यताया अव्यवहितोत्तरत्वघटितत्वमत एव तदपेक्षया लघुत्वेन तघटकाव्यवहितोसत्यस्य संशयजनकतावच्छेदकरचो. क्तिसगतिः अन्यथा जन्यताया अतिरिक्तत्वे जन्यतापेक्षयाऽव्यवहि- तोत्तरत्वस्य लघुत्वामावन जन्यताया जनकतावच्छेदकत्वखण्ड- नस्याप्रसपत्याए । एवञ्च जन्यतापेक्षया घटकाव्यवहितोत्तर- स्वस्य लघुत्वादिति ग्रन्येन जन्यत्वं नातिरिकपदार्थः किन्त्वन्यपहि तोत्तरत्यघटितमेवेति ज्ञापनात्। अत एव आत्माश्रयेत्यादिनन्यस्य यतो जन्यताया नातिरिक्तत्वम् अतः आत्माश्रयमयेन तस्या जन्यता- नवच्छेकत्वेऽपि न क्षतिनोऽसभयः, अन्यथा जन्यताया अतिरिकत्वेड- संभवरूप एव क्षतिरित्पर्य एष तात्पर्यम, न तु अत एव जन्यस्यस्प स्वघटकाव्यपहितोत्तरत्वाऽपेक्षया गुरुत्येन सशयजनकतानवच्छे- दकधादेव न क्षतिर्नाऽसंभवृ इत्यर्थ इति न कुवाप्यनुपपत्तिरिति पेयम्(१) ॥४॥ नवे साध्यसंशयत्वनिवेशनं व्यर्थ यत्किञ्चिज्जनकतावच्छे. दकापच्छिन्नजन्यतानिवेशनैवोपपत्चे, नित्यत्वतदभापविषयकशा- नपानजन्यतावच्छेदकत्वस्याव्यवदितोत्तरस्यसम्यन्धेन ताशा. (१) यस्तुतस्तु उपस्थितित्वस्य साधारणादिधर्मपाशानज. न्यतावच्छेदककोटी प्रवेशपक्ष एवैतदुक्तत्वात् तत्पझे जनकतापच्छे- दकफेवलस्थतित्वमादायातिप्रसामिया उनपरेश पासिनियम- अश्यफतयाम्यवहितोत्तरत्वघटितजन्यायशनकतापच्छदकरपेपि क्ष- तिसमवादिति ध्येयम् ।
. ૨૮૯ अनुमानगादापर्याः कांडपत्रेषु नधिशिधनित्यायादिविषयकोपस्थितित्यस्य फिश्चित्कार्य प्रति जन कनायध्छेदकवामावनाऽतिप्रसहामायादिति वाच्यम् । तयासति ययादी साध्ये रासमसाहवर्यादिप्रकारतासानमादाय धूमादापति- प्रसंगापातात परतसाभ्यसंशयजनकठाया अवश्यं निवेशनीयत्या. दिति भट्टाचार्यपोक्तम् ॥ अपात्र प्राक्तयुक्त्या प्रश्वसाध्यसन्देहजनकतापदेन कनसा- ध्यसंशयत्यन्यूनवृत्तिजन्यतानिरूपितजनकत्वमेध विवक्षणीयम्। तय म्यूनवृत्तित्वं यदि प्रसाध्यसन्देहनिष्ठभेदप्रतियोगितावडेदपत्वे सति ताशसंशयनिष्ठत्वरूप तदा साध्यसयत्वोपादानेऽपिरासम तदभानसाहचर्यादिप्रकारकहानसन्यतामादायातिव्याप्तितादयस्थ्यमेर पसमतदमावसहचरितधर्मयताशानजन्यकोट्युपस्थितिजन्यतायामु- साध्यमंशयन्यूनवृत्तित्वस्याक्षतत्वात् । नापि साध्यमंशयत्य. व्याप्यत्यमेव तन्यूनवृत्तित्व-साध्यतदभावसहचरितधर्मवचामान- जन्यकोट्युपस्थिरयध्यवाहतोत्तरघटादिधानसाधारणताहशोपस्थि- तिजन्यतायांमपि साम्यसंशयत्वभ्याप्यत्यामायादिति चेत् । यत्रोच्यते-साध्यसंशपत्यन्यूनवृति-वं सारसंशयनिष्ठभेदन तियोगितायच्छेदको सति मुख्य विशेष्यतादयशून्यमाध्यसंशयनि प्ठत्वम, रासमादिसंशयत्वावच्छिनजन्यतायाश मुस्थविशेप्यताद्वय शम्यसाध्यमंशयनिष्टत्याऽमावान्न निरक्तन्यूनवृत्तित्यम् । यदि च सशय विशेष्यताइयमेव स्वीक्रियते,नदा स्थभिन्न-स्थानपच्छिन्न स्व म्बनिरूपकमानीयवतत्रितपसम्यघेन मुस्यविशेष्यताविशिष्ट मुख्यविशेष्यठाशुन्यसाध्यसंपनिष्ठत्यमेर न्यूनवृत्तियघटकं या- व्यमिति । इदमपि सशयीपरिशेप्यताद्वयस्यायच्छेद्यारच्छेदक- मायमभ्युपेन्य। यस्तुरस्तु विश्चिमापच्छिन्नयिोप्यतानिरूपितसाध्यतायडे दशरिउनकारतानातः(१)गतिस्व सति किचियापन्निषि. प्यतानिरूपितसायामावत्वाच्छिन्नयिषयतानन्त-पातिनी या दि. यता वच्चन्यसंशयनिष्ठत्वमेध म्यूनरियपटकं यतम्पमतोम पाभ्यनुपपतिरिति ध्येयम् : ५॥ (१)मायापत्ये सीपयः।
सम्यभिचारप्रकरणम्। म च कोटितयपदस्य प्रकृतसाध्यतावच्छेदकापच्छिन्नतदभाव. परतया प्रकृतसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नादियिपयकोपस्थितित्वटि तवांच्छिन्नजनकतारच्छेदकावच्छिन्नजन्यतानिवेशानायमतिप्रस. इति वारम् । एवं सत्यंतल्लामायध सास्यसंशयोपादानमिति भट्टाचार्यपोक्तम्। अत्रेदमवधेयम्-प्रतसाव्यतावच्छेदकावीच्छनादिविषयकोप-, स्थितित्वघटितधर्मावच्छिन्नजनकतावच्छेदकापच्छिन्नजन्यतापदेन प्रगतसाध्यविषयकोपस्थितित्वटितधर्मावच्छिन्नजनकतावच्छेद. कावच्छिन्नजन्यता प्ररुनसाध्याभावोपस्थितित्यघटितधर्मावच्छिन्न- जनकतावच्छेदकायच्छिन्नजन्यता च धक्कय्या तत्रोमयदिशि जन. फतायामेव प्रकृतसाध्यसंशयानिरूपितत्वमवश्यं निवेशनीयमिति अन्यथा प्रथमजनकतायों तदनिवेशे गोत्यवानभ्ववादित्यादिविरुद्ध कालिकेन गोत्वकोटिकसंशयस्य साध्यताघटसमवायसंम्बन्धेन प्रकृतसाध्याभावकोटिकसशयस्य च जनकीभूतकोट्युपस्थितिजन- ककालिकेन गोरवयवृत्तिसमवायसम्मन्यायच्छिन्नप्रतियोगिताक. गोस्वाभावपत्ति-अश्वस्खदिदमित्यादिक्षानमादायातिव्याप्ति । पयं द्वितीयादिजनक्तायां तदनियेशेऽपि वहिमान् धूमादित्यादी व्याप्ये संयोगेन वहिमगृत्ति कालिकेन वहयभाववत्तिधूमधानित्यादिशान. मादायातिव्याप्तिरिति कथमुक्तमतल्लामायैव संशयपदोपादानादिति। न चोमय जनकतायामेव साध्यतावच्छेदकसंसर्गावच्छिन्नकोटिता. फसंशयनिरूपितत्यमाभनिवेशेनय उक्तातिप्रसनवारणसंभवे सशये प्रकृतसाध्यायस्वखण्डन पवैतत्प्रन्यस्य तात्पर्यमिति वाच्यम् । विशेषणतया घटत्वामायसाध्यकघटत्वादिविरुद्धहैतो कालिकेन घटत्याभायकोटिकस्य विशेषणतासम्यन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकघ- टत्वामावामायकोटिकसंशयस्य साध्यताघटकसम्बन्धन प्रकृतसा- ध्यामावकोटिकसंशयस्य च जनकीमूतकोट्युपस्थितिजनकं कालि- केन घटावामाययत्तिविशेषणतासम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकघट- स्थामारामारपद्दचिघटत्ययानित्यादिसानमादायातिव्याप्तियारणीय प्र. थमजनकतायां विशेषणतया घूमामावसायकवद्यमावादिसरन्याय नौकालिकेन सयोगसम्बन्धावछिन्नप्रतियोगिताफधूमामानामा. स्वायच्छिन्नविशेषणतापन्निमतियोगिताकामायकोटिसशयस्य वि.
भनुमानगादायोः मोडपत्रेषु शेषणतया महतसाध्यकोटिकसंशयस्य च जनकीभूतकोट्युपस्थिति जनकं कालिकेन धूमामावामापयतिनिधूमपति वहधमाययानयमि. स्यादिशानमादायातिव्याप्तियारणाय द्वितीयजनकनायां च प्रकृतला. ध्यसंशयनिरूपितत्वनिषेशस्याप्यापश्यत्वात् । मत एयैतदतिया तिमियप यदि चेत्यादिनाऽभिधारयमाने पतत्कल्पसमशीलविती. यफल्ये संशयपदव्योपादानं स्ययमेव करिष्यतीति चेत् । अत्र केचित् --उमयकोटिसाहचर्यायच्छिन्नप्रकारताशालिशान. जन्यकोट्युपस्थितेरेय संशयजनकत्यं म तु प्रत्येकसाहचर्या पच्छिन्नप्रकारमाशालहानजन्यकोट्युपस्थिरिति मने उकाति. प्रसङ्गामायास नग्मतमालम्व्ययंतल्लामायेत्यादिप्रग्याभिधानामा. सङ्गतिरित्याहुः। यस्तुतस्तु. यक्ष्यमाणसहकारितायच्छेदकनियेशे निकाला मिप्रायेणेवैतद्न्योऽभिहितः । तस्कल्पं सायसंशयनिषेशस्पात्र. योजकत्यात् इति ध्येयम ॥ ६॥ अथ यद्विसाहचर्यमाण पहायभावसाहचर्यमात्रेण पाण्याच्या पा व्याप्यस्य पिपरस्य या प्रकारता तम्यायोदयोधकान्तरपशात নামাযথিবন্ধপাবনাথবমাঘবিধিসমন্ধী भूनसानीयतया प्रत्येक साप्योपस्थितिनिष्ठजन्यतानिरूपितजन फतायां साध्यामापोपस्थितिनिष्ठजम्यतानिरपितमनकताय चाय घोरपनातिप्रसर । यदि ध साध्यविशेषणकोपस्थितिपूसिता. ज्यसंशयजनस्तानियत परस्यायं तनिरूपिताय तारोपस्थिरय सिमापदजनकनानियतं परजन्यायं तत्रिपिनाया वजन सापामपच्छवकीभूना या प्रकारता तथा विवक्षितरयामातिप्रसार रति महायागोतम् । मत्र को प्रथम समपदं जनकलायां सापस शपयायउिन्नजम्यतानिपिनत्यलामाप द्वितीयमपि नाम- पाम्पपा पोत्ययान माययादिरयाविषियो पडिमान धूमादि. पापिणे च गारगमाति-दवावपति-मशागयानि पारिवानाकारतामादाय पहितिवदपमायामापतिम. পাসিয়াবিপ্নগালাম বাসি। যাখ্যাখাসসান্তা থামাধান सव्यभिचारप्रकरणम् । रितहेतुमचासानजस्यतायां समूहालम्यनसाध्यतदभावो. पस्थितौ साध्यविषयकोपस्थितित्वावच्छिन्नजनकतायाश्च सामा. नाधिकरण्यावयाप्यविरद्धयोरतिव्याक्षिरतो नियनपदद्वयम् न च विशिष्टजनकनासामानाधिकरण्यनिवेशेनैव पूर्वोक्तदोषवारणसभवे. ऽल नियतपदद्वयेनेति वाच्यम् । वहिसहचरितमानसहचरितजल. पत्ताशानजन्यसमूहालम्बनोपस्थितीतादृशजनकतासमानाधिकरण- भीमसहचरिनवतावानजन्यतामादाय पहिमान जलादित्यादिधि- रुद्ध समूहालम्सनोपस्थितीताशजनकतासमानाधिकरणरासभस- हचरितधूमवत्ताशानजन्यतामादाय पहिमान् धूमादित्यादिव्याप्ये चा- तिव्याप्तिरतो नियतपदद्वयम्(१)। अथ साध्याविशेषणकोपस्थितिपदेन साध्यतावच्छेदकाचच्छि विशेषणताशुन्योपस्थितिरेव घाच्या अन्यथा साध्यनिष्ठविशे. पणताशून्योपस्थितेरप्रसिद्मा प्रमेयसाध्यकव्याभिचारिण्यच्याप्या. पत्तेः, पवं च स्वरूपतो द्रव्यस्यादिसाध्यकस्थले साध्यतावच्छे- दकाप्रसिद्धयाऽव्याप्ति (२)। न च स्वरूपतो द्रव्यत्वसाध्यस्थले साध्यनिष्ठविशेषणताशस्योपस्थितिरेव निवेशनीया तथाच द्रव्य- (१) अत्र ताशवृत्तित्व जनकताय न तु जन्यतायां तथासति वह भावसहचरितजलयत्ताशानजन्यताया घटज्ञानादिसाधारणतया साध्याविशेषणकोपस्थितिवृत्तित्येन साध्याभावोपस्थितित्यापछि- मजनकतासमनियततया च तादृशजन्यतामादाय वह्निमान जलादि- तिविरुद्धऽसिव्याप्तिरतः साध्याविशेषणकोपस्थितिवृचित्य जनफ- तायां निवेश्यम्। एवं साध्याविशेषणकोपस्थित्यत्तित्वस्य जन्यतायां निघेशेऽसम्भय सर्वस्या एव जन्यताया घटज्ञानादिसाधारणतया तादृशावृत्तित्वाभावादिति ॥ (२)नच साध्यतावच्छेदकसम्बन्धेन वृत्तिसाध्यनिष्ठत्वनिवेशा. साप्रसिद्धिरिति वाच्यम् तथासति घह्नित्वेन घटावगादिपहभायो। पस्थितिस्थावच्छिन्नजनकतामादाय विरुद्धेऽतिव्याप्तेदुर्वारस्यात् । न च तथापि साध्यनिष्ठमुस्थविशेभ्यतामिय मुख्यविशेष्यता शन्यत्य. निवेशान्नातिव्याप्तिरिति वाच्यम् घलयमावत्वात यययमाशुपस्थि. तिमादाय तातिन्याप्ते। .
यथ अनुमानगादाधर्याः क्रोडपत्रेषु स्वसहयरितधर्मवत्ताशानजन्यद्रव्यत्यमित्याकारकोपस्थितरेष ताह शत्वान्नानुपपत्तिरिति वाच्यम् । द्रव्यत्वमित्याकारकोपस्थितेरपि द्रव्यत्वत्यघटकतया स्वरूपतो द्रव्यत्वविशेषणकावादिति चेत्, उच्यते-स्वरूपतो द्रव्यत्वादिसाध्यकस्थले साध्यावच्छिन्नवि. शेषणताशून्योपस्थितिरेव निवेशनीया तत्तदभाषसहचरितधर्मय. ताशानजन्योपस्थितिधत् तत्तदन्योन्याभाववद्वृत्तिधर्मवत्ताशा. नजन्योपस्थितेरपि संशायकतया उक्तस्थले द्रव्यतदन्यवृत्तिधर्मवा- नित्याकारकज्ञानजन्यद्व्यमित्याकारकोपस्थितिमादायैय लक्षणस. मन्चयादिति ध्येयम् ॥ सायसंशयत्वावच्छिन्नजन्यतानिरूपितजनकताविशि. एप्रकारताविवक्षनेय सामअस्ये प्रत्येकसाहचर्यमानावच्छिन्नप्रका. रताकज्ञानजन्याद्वोधकान्तराधीनसाध्यतदभावविषयकसमूहालम्ब. नोपस्थितिजनकतामादायातिव्याप्तिवारणसम्भवेन साध्याविशेषण- फेत्यादिगुरुतरारम्भो निष्फलः ॥ जनकतावैशिष्ट्य च स्वनि- यतजन्यतानिरूपितजनकतावच्छेदकत्व-स्वभिन्नसाध्यसंशयजनक तानियतजन्यतानिरूपितजनकतावच्छेदकत्योभयसम्पन्धेन इति चेन। स्वरूपसम्बन्धात्मकजनकताया उपस्थितिभेदन भिन्नत्वे उक्तसमूहालम्बनोपस्थितिमादायोक्तातिव्याप्तितादवस्थ्यात (१)उक्त परम्परायाः संसर्गत्वे मानाभावाच्चेति ध्येयम् । अपात्राश्यत्यवान् गौने येत्यादिसंशयत्वावच्छिन्नजन्यतानिकपि- तसाध्याविशेषणकोपस्थितिवृत्तिधर्ममतावच्छेदकप्रकारकशानत्वाध छिन्नजनकतानियत यश्वविशिष्टवैशिष्ट्यावगाहिबुद्धित्वाय. च्छिन्नजन्यत्य तग्निरूपितजनकतायां साध्याविशषणकोपस्थित्यचि. साध्यसंशयजनकतानियतजन्यतानिरूपितजनकतापां चाबच्छदकी- भूता या गोत्यामायवद्वत्यश्चत्ययानित्यादिशानीयप्रकारता तामादाय गौरश्वत्वादित्यादिपिरुद्ध बहयभावकालीनधूमवान् धद्धिमान घेत्या. दिसंशयत्वावच्छिन्नजन्यतानिरूपित साध्याविशेषणकोपस्थित्पत्ति (१)म्यापच्छेदकायच्छिन्नमिन्नत्यनिवेशे न दोष इत्यत माह उक्तति । मामाभावः विनिगमनाविरहेण जनकता नाना तथा बा. म्यजनकतामादायातिव्याप्तिरिति भावः।
. इति ॥ तमुकम्-साधारणादिधर्मपत्तासानजन्यतावच्छेदकोटा यत्तु द्वितीयजन्यता स्मृति यावच्छिन्नत्यनियेशाग्नासातिमसङ्ग सम्पमिवारप्रकरणम्। धर्मिमतावच्छेदकप्रकारकशानत्यावच्छिन्नजेनकतानियतं यदलयमा. वकालोनधूमविशिष्टवैशिष्ट्यावगाहिबुद्धित्वावच्छिन्नजन्यत्वं तन्नि 'पितजनकतायां साध्याविशेषणकोपस्थितिवृचिसाध्यलशयजन कतानियतजन्यतानिझापितजनक्रतायां चावच्छेदकोभूना या पहि- मदत्तिवयभावकालीनधूमवानित्यादिज्ञानीयप्रकारता तामादाय चाहमान्धूमादित्यादिव्याप्ये चातिव्याप्तिः। न च द्वितीयजन्यतायां मुगविशेष्यत्यावच्छिन्नत्वनिपेशानायमतिप्रसङ्ग विशिष्ट वैशिष्ट्या. वााहिबुद्धित्वावच्छिन्नजन्यतायां मुख्यधिशेष्यत्वावच्छिन्नत्वाभावा- दिति याव्यम् । तावतापि पहपभावकालीनधूमधान् पर्वतो वह्नि- मान्न घेत्यादिसंशयत्वायच्छिन्नजन्यतानिरूपितधर्मिताच्छेदकप्रकार. कर्मिशानत्यावच्छिन्नजनकतानियतं यद्विशिष्टानुयोगिकवैशिष्ट्या. षगाहिबुद्धित्यायच्छिन्नजन्यत्वं तनिरूपितजनकतावच्छेदकीभूतवह्निः मदृत्तिरहयभावकालीनधूमवान् पर्वत इत्यादिशानीयप्रकारतामादाय घहिमान् धूमादित्यादिव्याप्ये पवरीत्या विरुद्ध चातिव्याप्तेर्दुर्वार- स्यादिति चेन्न । द्वितीयजन्यतायामनुभवत्वानवछिन्नत्वस्य शाना. धच्छिन्नत्वस्य पा निवेशेनवोक्तातिव्याप्त्यसम्भवादिति । न च तथापि परमायकालीनालोकवान् पर्वतो घहिमान घेत्यादिसंश- पवाच्छिन्नजन्यतानिरूपितसाध्याविशेषणकोपस्थित्यपानिधर्मिता- पच्छेदकमकारकहानत्यायच्छिन्नजनकताया नियत यत्पर्वतो वह्नया मायकालीनालोकवानिस्याफारकानुमितित्वच्छिन्नपरामर्शजन्य. त्वं तनिरूपितजनकत्ताया साध्याविशेषणकोपस्थितिवृत्तिसायसं. शयजनकतानियतजन्यतानिरूपितजनहायां चावच्छेदकीभूता पहिमहत्तिययभाषकालीनालोकव्याप्यधूपयानित्यादिशानी. पप्रकारता तामादाय व्याप्यादायतिव्याप्तितादयस्थ्यमेव परामर्शजः न्यतायां परामर्शात्मकज्ञानावच्छिमस्यसादिति पाध्यम् परामर्श जन्यतापच्छेदककोटायव्यवदितोत्तरत्यनिवेशावश्यकतया प्रयोजन विरहेणानुमितित्वाधप्रपेशेन परामर्शजन्ययस्य परामोत्तरतिम शयाजनकझानादावपि सत्येन परामर्शजन्यतायां साध्यस नकतानियतायाभापादेयोजातिच्यातेरनयकाशादिति ऐयम् ।
. अनुमामगादाधयां क्रोरपत्रेषु दाययहितोत्तरवस्य नियेशायथ्यतया स्मृतित्वस्य जन्यतानपच्छे दकत्वादितिम्मृति वस्थ जन्यतानच्डेदर सशयाजनराधानला যাহা ঘ vাবিথমবারানবাবা যথাযত্রন नियता योपपादित प्रागर ॥ ७॥ पनवम्बरसनेय था-साध्यामावविश्यत्वघोटतघमावच्छिन्न मशयजनकनारच्छेदकारच्छिन्ननन्यनानिलपिताया ताशयमानध च्छिन्नसाध्यविषयक्त्यटितधर्मरच्छिन्नसशयजनक्तापच्कार च्छिन्नजन्यतानिपिनाया च जनस्तापामादिका या प्रकारता सस्या या निवान्नोकदोर इनि कलान्तरमुक्त महाचार्या ।। पतत्कलो सशयपदद्वयोपादानव्यावृत्ति प्रागय विहिता । मयात्र माध्यामावविषयकवाटतयमानच्छिन्नजनकनिवेशेनैव सामखस्ये नाराजानायां साम्यरिएयरवघटितधर्मावचित्र *निवेशो व्यर्थ नचाश्वत्यबद्भूतल गोत्ववन्न वैयाकारक्सशय प्रति या साध्यामायविषयकवघाटतधर्मावच्छिन्नधर्मितावच्छदवप्रकारक सानत्यावच्छिन्नजनकना तदवच्छेदकधर्मावच्छिन्नाश्त्वविशिष्वे. शिष्ट्यावमादित्याच्चिनजन्यतानिरूपितजनकतावच्छेदरीभूना या गोत्यामारहस्यश्चत्वानिनि शानीयमपारला तामादाय गोत्ववान् यागादिस्यादापतिभ्यातिधारणाय निवेशनमावश्यामिति पाध्य म्। विशिष्टनैशिष्ट्यारगाहित्याच्चिनज यताया साध्यसशयननक तायटेदकेतरधर्मानच्छिापताशनानापच्छदापर्यातानच्छे- दकतार विरहादेवोक्तातिव्याप्त्यसम्मवादनुभर यादरपि विशिष्ट शिष्ट्यायगाहित्यावच्छिन्ननन्यतावच्छेदकघटकालात,अन्योतदिशा. पणदानपि गोत्यकालीनाश्त्यबदमूटर गोत्रसन्न वयाकारकप्तग्यस्य धर्मितावच्छेदारमानमुद्रया साध्यविषयत्वघटितधर्मायच्छि 'नजनकतावदयाच्छित्रगोत्यकारीनाश्य परिशिष्टयशिण्यावगा दियुद्धिरवाच्छिन्नजन्यनानिसापितजनकतावच्छेदकीमूमगात्यामार यदृचिगोत्यारीनादण्यानिस्पादिशानीपप्रकारतामादायातिया ठिादयस्थ्यापरे । न चौरमानमादायातिव्यासिमियर तद्विशे पनिहाय माध्यमुर विशेष्ययावनिरस्य निशानासहति. रिति पाच्या माध्यमुत्यविशप्यत्वायस्टिनवनियालोऽपि पश्यत्यगोय गययान त्याचारपसायमिनापच्छाइक- .
है सभ्यभिचारप्रकरणम्। २९३ सानपावच्छिन्नजनकतायां साध्यमुख्यविशेष्यकत्वावच्छिन्नत्वस्यापि सत्वात् ताशजनकतावच्छेदकावच्छिन्नविशिष्टवैशिष्ट्यावगाहित्वा पच्छिन्नजन्यतामादायोक्तालिव्याप्तेर्दुरित्वादिति । एतेन स्मृतिः स्वादिसाधारणविशिष्टचैशिष्ट्यायगाहित्वावच्छिन्नजन्यतामादायो। कातिव्याप्तिवारणाय साध्यविषयकत्वघोटतधर्मावच्छिन्नत्वनिवेशन- मित्यपि परास्तम्। तन्मते तद्विशेषणदानेऽप्युक्तरीत्याऽतिव्याप्रश. क्यपरीहारतया जन्यतायां विशेषणान्तरं (१)प्रक्षिप्येवोक्तातिव्याप्ते- रणीत्यादिति । यनु महानसीयवाहिमान् वह्निसामान्यामायवान् घेत्याकारकसंश- यजनकीमूनकोट्युपस्थितिजनकमहानसीयवाहमदवृत्तिवहिसामान्या. भाववदवृत्तिपर्वतीयधूमवानितिशानीयप्रकारतामादाय वहिमान् पर्व. तीयधूमादित्यादातिव्याप्तिधारणाय साध्यविषयकत्वघटितधर्माव- छिन्नति साध्यतावच्छेदकपर्याप्तावच्छेदकताकविषयकत्वघाटनध. मावच्छिन्नार्थसमिति ॥ तश्चिन्त्यम् ॥ प्रकृतसाध्यसंशयत्वावच्छिन्न- जन्यतानिरूपितजनकतानिवेशावश्यकत्वस्य प्रागेवाभिहितत्वेन उक्त- संशयजनकताया लक्षणाघटकत्वादेवाकातिव्याप्त्यसम्मवादिति भायनीयम्। परे तु जनकतायां साध्यविपरफत्यघटितधर्मावच्छिनत्यानि.. येशे वह्नयमायाभाववद्वृत्तिवहिमवृत्तिधूमवानितिक्षानीयप्रकारतामादाय, हदो घहयभाववान् धूमादित्यादिविरुद्धेऽतिव्याप्तिरुक्तमानीयप्रका- रतायां सायाभावविषयकत्वघटितधर्माच्छन्ना या घहिविषयको. पस्थितित्वावच्छिन्नहिमान् घयमाववानित्याकारकसाध्यसंशय-' जनकता तदवच्छेकरयस्य सरगत् ॥ न चोकशानीयप्रकारतायां साध्यतावच्छेदकापच्छिन्नकोटिताकसंशयत्वापच्छिन्नजन्यतानिरूपि. तजनकतावच्छेदक्रयामायादेव नातिव्यासिः। पहिकोटिकसंशयत्व बहुपमाघकोटिफसंशयत्वयोरेवोक्तमानजन्योपस्थितिजन्यतावच्छे. दकरयादिति वाच्यम् । सायसंशयत्यावच्छिन्नजन्यतापदेन साध्यसं. रापरयन्यूनवृत्तिजन्यताया एघ प्रागुकयुक्त्या विवक्षितत्वादिया। (१) अध्यपहितोत्तरत्वसम्बन्धावच्छिन्नताशानायच्छिन्नरव जम्यतायां नियेशनीयमिति । ।
अनुमानगादार्थाः Iोडपत्रेषु मन्ये तु याविषयविशेष साध्यसंशयसमनियत पप घटसंशयो जायते तत्र तत्साध्यकविरुद्धतिव्याप्तिः। तथाच साध्या मावसहचरितत्यायच्छिमांसाध्यामावषिपयकत्ययटिनधर्मायच्छिन. अनकनानिमपितजन्यतानिरूपितजनकतापच्छेदकीभूत (घट)सहच. रितत्यायच्छिन्न प्रकारतामादाय लक्षणगमनादिति साध्यविषयकत्व. घटितधर्मार्याच्छन्नत्यनियेशः । तथाच घटसहचरितयताशामजन्यो। पस्थितित्यायच्छिन्नशनकतायो तारविषयकस्यानयच्छिमत्यादिति पदन्ति ॥८॥ अपवा साध्यसन्देहप्रयोजिकाया साध्यस्य तदमायस्य चोपस्थि. तिविषयता तयुमयप्रयोजकप्रकारतायत्वस्य विवक्षितस्वात् । उमय. साहचर्यायच्छिन्नप्रकारताया एय तथात्यान्नातिप्रसाना साध्यस्यो- पस्थितिविषयता च साध्यामायविषयतानन्तभूना प्राधा तेन पहया मापसाहचपच्छिन्नप्रकारताया प्रतिषिपताप्रपोजकत्येऽपि पि. यस नातिव्याप्तिरिति मट्टाचार्येणोक्तम्-तिपाठः काचिरकः । अधनरकल्पेापि यत्र नित्यत्यतवमायविषयकसानयानयं निरप. स्थतरमायसहचरितममयाघांधायमित्याकारकमानाभ्यां निस्य. स्यतरमाययिपपिण्यकोपस्थितिजनिता तत्र सारशोपस्थितिजनक- पक्षमतावानयियस्यमावाप निरपस्यसायकवानदेती प्रागु. कातिप्याप्तिरिय ताहशोपस्थितिप्यतो साधारणधर्मयताशान. सन्यायेन तवायसायतदमाययिषपताया: साध्यसंदेहप्रयोजकत्यस. येम ताशोमयविषयताप्रयोजकरपस्य निरयरयतवमाययिता. मायापन्निप्रकारतायामपि सायात तिचनासायस्योपस्थितिपि. पपतानिछसाम्पसहरपायच्छिन्नमपोग्यतामिपितम्योजकतानिय- तमयोग्यतासमपोजकतापस्य सति मायामास्योपरितिविषय. सानिमास्यसमेहरपानिप्रपोज्यतानिरूपिनयोजकतानियतप्र. पोग्पतानिकपितमोजशतापप्रकारताया वियतितरयादेपोनातिम्या: স্নিাডেনমাগিয়াসমাহবিষয়াবলামবাঘমাথা माम्पसमापरिप जरपेन सायसंच. प्रयोकतामियारिपापिति पेषम् ॥५॥ साप्पविषयारपटिनयमांयतिमातापको पो धर्म रतपथस्पिानिजविताप सिमराहकारितापक.
सत्यभिचारप्रकरणम् साध्यामावविषयकस्वघटितधर्मावच्छिन्नजनकतावच्छेदकावान्छिन्न- जन्यतानिरूपिताय च जनकतायामवच्छेदकीमूतमकारताया निवेशेन नातिप्रसङ्ग इति भट्टाचार्यणोक्तम् ॥ अत्र महानसीयवह्निमव्यावृत्तवदयमाववव्यावृत्तपर्वतीयधूम- पानितिक्षानीयप्रकारतामादाय पहिमान् पर्वतीयधूमादित्यादापतिव्या. ति:-उकशानजन्यकोटयुपस्थितेरपि महानसीयवाहिमान वद्विसामा- न्यामापवान् वेन्याकारकसंशयजनकत्यादतः साध्यविषयकत्येति साध्यतावच्छेदकपर्याप्तावच्छेदकताकनिरूपकताफावार्थकम् । तथा. घ महानसीयवहिमधावृतघमयत्ताशानजन्यमहानसीयपशुपस्थिति- स्वायच्छिश्नजनकतायां साध्यतावच्छेदकताकविषयताकत्वावच्छिन्न- स्वाभावानोक्तातिव्याप्तिा एवं महानसीयवतिमद्यावृत्तवढयभाववद्या- वृत्तपर्वतीयधूमवानिति झानीयप्रकारतामादाय महानसीयवाहिमान पर्वतीयधूमधानित्यादिविरुद्धेऽतिव्याप्तिधारणाय द्वितीयजनकतायां साध्यामावविषयकत्वावच्छिन्नति। अत्र साध्यविषयकत्वं साध्यमुण्य. विशेष्यकत्वरूपं ग्राहम् । तेन वहिकालीनमहानसीयपहिमान बहिसा. मान्यामाववान् घेत्याकारफसंशयजनककोट्युपस्थितिजनकताय. छेदकीभूत वह्निकालीनमहानसीयहमद्यावृत्तवह्नयभाववध्यावृत्त- पर्वतीयधूमवानितिशानीयप्रकारतामादाय हिमान् पर्वतीयधूमा. , दित्यादी नातिव्याप्तिः केचिसु कालिकसम्बन्धेन संयोगसम्यन्धावच्छिन्नयमावकोटि. फसंशयजनककोट्युपस्थितिजनककालिकेन घहयभाववादृत्तिकालि. कसम्याधापच्छिन्नवहषमावामावपत्तिधूमधानिति शानमादायप. हिमान् धूमादित्यादायतिव्यातिधारणाय साध्यविषयकन्वेऽति साब- मुष्पविशेष्यकार्यकम् । एवं कालिकेन पहिकोटिकसंशयजनकीमत. कोट्युपस्थितिजनक कालिकेन घहिमदत्ति-विशेषणतया कालिकस' ग्यधावच्छिन्नवयमावयत्ति धूमपानितिशानमादाय तजातिव्याप्ति. पारणाय द्वितीयजनकतायां साभ्यामाधविषयकत्वावच्छिति । न च साध्यातावच्छेदकसम्यन्धापच्छिन्नप्रतियोगिताकामायविषय- कत्याच्छिनावमात्रनिषेशेनाप्युक्तातिव्याप्तियारणसम्मवात् पछत. सायामाधनियेशो व्यर्थ इति वाच्यम महानसीयवहिताशपडपमा सहवरितधूमयान् हरयादिज्ञानीयप्रकारतामादाय पहिमान् धूमादि.
. अनुमानगादाययोः मोदपत्रेषु स्यावाचतिव्याप्तिधारकायात् । न च सायविषयकावे सापत्तावच्छे । दकातिरिकनिष्टकारत्वानिमपितत्वं निवेश्यं नाव नोकानिया. तिरिति वाच्यम् पयमपि समानाधिकरणत्वसम्बन्धन महानसीयत्व... विशिएयहिगावच्छिन्नकोटिकसायजनककोट्युपस्थितिजनकमान मादायोकातिन्याप्तितादयस्थ्यावानचवमपिसाध्यविषयवायांसाध्य. तावच्छेदकनिष्टनिरवच्छिन्नप्रकारतानिरूपितत्वस्य निरबीनसा. यतावच्छेदकतास्थले साच्छिन्नसाध्यतावच्छेदकतास्थले साध्य. तावच्छेदकतावच्छेदकपातायष्छेदकप्रकारतानिरूपितत्वस्य निदे. शानातिव्याप्तिरिति वाध्यम्। वायताप्येकोस्त्यसम्मया साध्यामा: पाविषयकत्येत्या साध्यतावच्छेदकपर्याप्तावच्उदकताकप्रतियोगि टाकामावविषयकत्यीनवेशनैशनिव्याप्तिविरहेण तदपेशयोक्त प्रयासे गौरवाचत्याहुः । तधिन्यम् । या कल्पे सशयत्व न नियेश्यते प्रयोजनामाधात् । यश्च छचित् पुस्तके संशयजनकनेति पाठो दृश्यते स च मूले सा. ध्यसंशयन्यनुरोध्येत्यवधेयम् ॥ बन च साध्यविषयकत्वघटितधर्मा. परिउन्नजनकतावच्छेदकीभूतचायच्छिन्नजन्यत्वमेव साध्याभाव. विषयकत्रयटितधर्मावच्छिन्नजनकतापच्छेदकीमूनतमीवच्छिन्नस. कारितावच्छेदकाच्छिन्नजन्यत्वमेय निवेश्यम्,यन्यथा सामान्यतः साध्यविषयकवघटिनधर्मावच्छिन्नजनकतावच्छेदकावच्छिन्नजन्य. বাঙ্গালললনাবা ঘনী ভাবিনিয়মাব- टिनजनकतावच्छेदकावच्छिमसहकारितावच्छेदकसाध्यामावधि पयकरयटितधमांगच्छितजनकनायच्छंदकावच्छिन्नजन्यनानिरूपि तजनकतावच्छेदकीमूना या प्रकारतेन्युक्ती वहिमवृत्तिनधभार- बत्तिधूमधानिति भानमादायातिप्रमना दुार एव-पमाषपद. तिधर्मवत्तानानजत्योपस्थितित्वस्यापि साध्यविषयत्वटितय. मौरसियजनकलायच्उदीमूनयद्धिप्रदत्तधर्मयत्ताशाजन्योरस्थित निस्यापच्छिमहकारितारच्यदक्याम् एतनियशचनायव साध्य विश्यकत्ययटितममायच्छिन्नजनक्तायच्छदको यो धर्म इत्युक्ता चोकमानीसरकारतायां साध्यायषयकरण्यातधमांवधिनजनकता. যমুসনাবথমবায়ানাইঘাঘ- বাঘোনবিঙ্গবন্ধুরা যাবিঘর্মঘমান सव्यभिचारप्रकरणम् । २९७ अन्योपस्थितित्वस्य तादृशधर्मावच्छिन्नसहकारितापच्छेदकत्वा- मावानातिव्याप्तिरिति भावः ॥ अनुगमस्तु-साध्यविषयकत्वघटित. धर्मावच्छिन्नजनकतावच्छेदकधर्मविशिष्टंप्रकारत्यम् । वैशिस्य च स्वावच्छिन्नजन्यतानिरूपितजनकतावच्छेदकत्व-स्वावच्छिन्न सहकारितावच्छेदकीभूतसाध्यामावविषयकत्वधारीतधर्मावच्छिन्न- जन्यतानिठपितजनकतावच्छेदकत्योमयसम्बन्धेनेति ॥ १० ॥ तदन्छिन्नसहकारितावच्छेदकत्वं च तदवच्छिन्नासमवधानप्र- युक्तफलोपधायकत्वाभावयवस्वावच्छिन्नकत्वमित्युक्तं महाचार्येण ॥ अत्र तवच्छिन्ने स्वावच्छिन्नजनकतानिरूपितजन्यताशालित्य- स्वाभावववृत्तिस्याघटकधर्मावच्छिन्नजनकतानिरूपितजन्यताशाल्यु- पस्थितिमत्वांमयसम्बन्धेनधर्मविशिष्टान्यत्वं निवेशीयम् , नातो पं. हिमवृत्तिधूमवत्ताज्ञानजन्योपस्थितित्वावच्छिन्नाया वहिमदत्तिधूम- घान् वहिमवृत्तिजलवानितिशानद्वयजन्योपस्थितिव्यक्तरसमवधान. प्रयुक्तस्य फलोपधायकत्वाभावस्य केवलवन्हभाववदवृत्तिधर्मादिम- ताज्ञानजन्योपस्थितायव सत्वऽप्यसाधारणधर्मवत्ताझानजन्योपस्थि. तिसाधारणधर्मवत्ताशानजन्योपस्थित्योः परस्परसहकारिभावः । स्वपदेन साधारणधर्मवद्धर्मिज्ञानत्वमादाय तदघटकाभूतमिविषय- तानरूपितसाधारण्यावच्छिन्नप्रकारताकहानत्वावच्छिन्नजन- कतानिरूपितजन्यताशालित्वस्य केवलसाधारणधर्मवत्ताज्ञानजन्यो. पस्थितायपि सत्याधर्मविशिष्टान्योपस्थित्यप्रसिद्धिःस्पादतः स्वाभाव- वत्तित्वनिवेशः । एवं पहिविपयफस्मृति प्रति पहिघिपयकशान. त्वेनापि जनकत्वसत्त्वात् स्वाभाववत्तिवहिविषयकज्ञानत्यमादाय तथैवासिद्धिः स्यादतः स्वाघटकत्वनिवेशः वहिविषयकमानत्वं च न स्वाघटकम् । संघटकजन्यता च स्मृतित्वावच्छिन्ना ग्राह्या,तेन अन्यताद्यवच्छिन्नं प्रति कालत्यादिना जनकतामादाय नाप्रसिद्धिः। अथवा संसर्गघटकजन्यता छानावच्छिन्नत्वमेव निवेश्यम्,तेन मागुक्तयुक्त्या स्मृतित्वस्य साधारणादिधर्मवचाक्षानजन्यतान. पच्छेदकत्वेऽपि न क्षति, न पा स्मृति प्रति संस्कारत्वेन जनफता- मादायाप्रसिद्धिः। एवं चस्वाघटकत्वमप्यनुपादेयमेव द्वितीयसंसर्गः घटकोपस्थितिमत्त्वं च सामानाधिकरण्य-समानकालीनत्योमयसम्ब. न्धेन । मथवा तदवच्छिन्ने धर्मर्षिशिष्टान्यत्यमनिवेश्य तवन्मिना. 2 , अनुमानगादावर्याः मोटपोष . स्थामावविव्याप्तिवारकाधात् । न च साध्यविषयकत्ये साम्यतापच्छे. एकातिरिक्तनिष्ठयकारवानिमपिनत्व निवेश्यं नाव नोवानिन्या. प्तिरिति वाच्यम परमपि समानाधिकरणसम्बन्धन महानसीयत्व.. विशिष्ट हिग्यावच्छिन्नकोटिकमशयजनक कोट्युपस्थितिजनकमान मादायोकातिच्याप्तितादयस्य्यावानचैवमपि साध्यविषयवायांसाध्य तावच्छेदकनिष्ठनिरवच्छिनप्रकारतानिरूपितत्वस्य निरवच्छिन्नसा. ध्यतावच्छेदनास्थले सावच्छिन्नसाध्यतावच्छेदातास्थले साय- वायच्छेदकतापच्छेदकपर्याप्तावच्छेदकप्रकारतानिरूपितत्वस्य निव- शानातिव्याप्तिरिति याध्यम्। तावताप्येकोस्यसम्मयांत साध्यामा: धारिपयकत्वेत्यत्र साध्यतावच्छेदकपर्याप्ताधच्दश्नारप्रतियोगि. ताकामावविषयकवनियोनातिन्याप्तिविरहेण तदपेक्षयोकमयासे गौरवाश्येत्याहुः । तचिन्त्यम् । या कल्पे सशयत्व न नियेश्यते प्रयोजनामायात् ॥ यश्च धचित् पुस्तके सरायजनस्तेति पाठो दृश्यते स च मुले सा. ध्यायेत्यनुरोध्येत्यवधेयम् ॥ यत्र च साध्यविषयकवघटितधर्मा. घच्छिन्नजनकतावच्छेदकीभूतधर्मावच्छिन्यत्यमेव साध्याभाव বিশ্বায়নঘাতলন নাতামুকমায় हकारितावच्छेदकाच्छिन्नजन्यस्यमेष निधेश्यम्,अन्यथा सामान्यतः साध्यविषयकारयटिनधर्मावच्छिनजनतालेदकावच्छिन्नजन्य ব্যালকবিবননায় ৪ বিঘষাঘয়ান ভিক্ষাঙ্গনাথটশাখাগুৰক্ষাৰান্নাঘমায়াব বায়েনিনায়ারন্যলিক तजनस्वापच्छेदकीमूना या प्रशारतेत्युको वद्विमइत्तिहधमाथ- धतिधूमधानिति भानमादायातिप्रसङ्गो दुरि एच-वझपमायाद त्तिधर्मवत्तावानजायोपस्थितित्वस्यापि सायविषयकापटिनय- মালিনীষামূদ্ভিদবিঘায়লাখবি निरगपच्छिनसहकारवादकत्यात,पतनिशस्यनायव साध्या विषयारयटितयमावच्छिमजनतापच्छदको यो धर्म रत्युक्त तथा বাৰুৱানীযারেথ ৰাষায়গাইবাৰৰংবা यच्छेदचीभूतवाद्विमवृत्तियमयतासानजम्योपरि पारधर्मा- याब्सननिरूपितजनानारदार यहयमायावृतिधर्मयतासान सव्यभिचारप्रकरणम् । २९७ जन्योपस्थितित्वस्य तादृशधर्मावच्छिन्नसहकारितावच्छेदकत्वा- भावानातिन्याप्तिरिति भावः । अनुगमस्तु-साध्यविषयकत्वघटित. धर्मावच्छिन्नजनकतावच्छेदकधर्मविशिष्टप्रकारत्वम् । वैशिष्ट्य च स्वावच्छिन्नजन्यतानिरूपितजनकतावच्छेदकत्व-स्थावच्छिन्न- सहकारितावच्छेदकीभूतसाभ्यामावविषयकत्वघाटितधमांवच्छिन्न. जन्यतानिकृषितजनकतावच्छेदकत्वोमयसम्बन्धेनेति ॥ १०॥ तदयच्छिन्नसहकारितावच्छेदकत्यं च तदवच्छिन्नासमवधानप्र. युतफलोपधायकत्वामाववत्स्वावच्छिन्नकत्वमित्युकं मट्टाचार्येण ॥ अत्र तदवच्छिन्ने स्वावच्छिन्नजनकतानिरूपितजन्यताचालित्य- स्थामावयवृत्तिस्वाघटकधर्मावच्छिन्नजनकतानिरूपितजन्यताशाल्यु- पस्थितिमत्वांमयसम्बन्धेनधर्मविशिष्टान्यत्वं निवेशनीयम् , नातो. हिमवृत्तिधूमवत्ताज्ञानजन्योपस्थितित्वावच्छिन्नाया बहिमवृत्तिधूम- घान् वह्निमवृत्तिजलयानितिज्ञानयजन्योपस्थितिव्यक्तिरसमधान. प्रयुक्तस्य फलोपधायकत्वाभावस्य केवलवन्धभाववदवृत्तिधर्मादिम- ताज्ञानजन्योपस्थितावेव सत्वेऽश्यसाधारणधर्मवत्ताज्ञानजन्योपस्थि- तिसाधारणधर्मवत्ताशानजन्योपस्थित्योः परस्परसहकारिभावः । स्वपदेन साधारणधर्मवद्धर्मिज्ञानत्वमादाय तङ्घर्टकीभूतधर्मिविषय- तानरूपितसाधारण्याचवच्छिन्नप्रकारताकहानत्वावच्छिन्नजन- कतानिरूपितजन्यताबालित्वस्य केवलसाधारणधर्मवत्ताज्ञानजन्यो- पस्थितावपि सत्त्वाधर्मविशिष्टान्योपस्थित्यप्रसिद्धिःस्थादतःस्वामाव- वचित्वनिवेशः। एवं घह्निविषयकस्मृति प्रति घह्रिविषयकज्ञान- त्वेनापि जनकत्यसरवात् स्वाभाववदृत्तिवहिविषयकज्ञानत्वमादाय तथैवानसिसिः स्यादतः स्वाघदकत्वनिवेशः विहिविषयकसानत्वं च न स्वाघटकम् । संसर्गघटकजन्यताच स्मृतित्वावच्छिन्ना ग्राह्या,तेन जन्यताद्यवच्छिन्नं प्रति कालत्यादिना जनकतामादाय नाप्रसिद्धिः। अथवा संसर्गघटकजन्यतायां कानावच्छिन्नत्वमेव निवेश्यम् तेन प्रागुक्तयुक्त्या स्मृतित्वस्य साधारणादिधर्मपत्ताशानजन्यतान. पच्छेदकत्वेऽपि न क्षति, न वा स्मृति प्रति संस्कारत्वेन जनकता- मादायाप्रसिद्धिः। एवं चस्वाघटकत्वमप्यनुपादेयमेव । द्वितीयसंसर्ग. घटकोपस्थितिमत्त्वं च सामानाधिकरण्य-समानकालीनत्यामयसम्ब. न्धेन । अथवा तवन्छिने धर्मर्षिशिष्टान्यत्वमनिवेश्य उदयच्छिन्ना.
अनुमानगादाधा झोडपनेषु समवधानप्रयुक्त्यपदेन तदयच्छिन्नप्रतियोगिताकामावत्यापच्छिन्न प्रयोजकतानिरूपितप्रयोज्यत्यमेव निवेशनीय तावतेवोरदोषचारण सम्भवात् । एव स्वावच्छिन्नकत्वमित्यत्रापि स्वावच्छिन्न निरुत्तोमय. सम्बन्धेन धर्मविशिष्टान्यत्व निवेशनीयम्,तेन केवलसाम्यवद्वानधर्म वत्ताज्ञानादिजन्योपस्थितित्वावच्छिनासमयधानप्रयुक्तस्य फलोप धायकत्वाभावस्य साध्यामावयद्वृत्तिधर्मवत्ताज्ञानजन्योपुस्थितिका लीनसाध्यामायवदत्तिधर्मवत्तावानजन्योपस्थिती सत्सऽपि नोक्त दोपतादवस्थ्यम् ॥ यनु तत्समानाधिकरणामावप्रतियोगिधायच्छिन्नासमवधाना प्रयुक्तत्वविशिष्टतदयच्छिन्नासमवधानप्रयुक्त्यम्य विधक्षिताघानो पदोपायसर पियमावचट्ठात्तधर्मवत्ताशानजन्यापस्थितिकालनिय न्धमापदविधर्मवत्ताशानजन्योपस्थिति निष्ठस्य फलोपधायकत्या मावस्य पहिमदत्तिधर्मवत्ताशानादिजन्योपस्थितित्वावच्छिन्नास माधानप्रयुक्त्वेऽपि वहिमवृत्तिधर्मवत्तावानजन्योपस्थितित्वसमाना धिकरणामावतियोगिधर्मावच्छिन्नासमवधानाप्रयुक्त वामावात्तार- शोपस्थितिनिष्ठफलापधायकत्वामावे निरुक्तामाचप्रतियोगि यहि मदतिधर्मयचाशानजन्योपस्थितित्व तच्छिन्नासमवधानाप्रयुक्त त्वादिति । तन्मन्दम-केयर वन्हमावसहचरितधर्मयचाचानजन्योपस्थितिनि एफ्लोपधायकत्यामायेऽपि निरुक्ताप्रयुक्त्तव्यविशिष्टपहिसहचरितध मयचाशनजन्यापस्थितित्वायच्छिन्नासमवधानप्रयुक्त याभावात् ध न्हामावसहचरितधर्मवत्ताशानजन्योपस्थितिानष्ठफ्लापधायक्त्वा भावे धन्द्यमावाभावसहचरितधर्मवत्ताशानजन्यापस्थितित्यापच्छिता समवधानस्यापि प्रयाजकत्वादिति ध्येयम् ॥ ११॥ इद घणुक नियमणुत्यादित्यादौसाधारणधर्मपद्धमिज्ञानस्य को ट्युपस्थिति सशय च प्रति हतुतया तद्विषये धमिणि सती प्रसा स्यादत पक्षधर्मतति पक्षपद धर्मिमात्रपरमिति शिरामणि ॥ यत्र समूहालम्बनविषयतामादायातिप्रसधारणाय कोटियापस्थितिजन पतावच्छदकोभूनविषयताश्रयत्वनिवेशनमायश्यक सम्बन्धिपिशष्य कसानादपि सम्मन्यन्तरस्मरणोक्येन तत्काटिसाहचर्यादिविशियिष यात्यनेय हनुनया धर्मिविषयताया जनक्तानयच्छदक्षत्याहित्यारा . सव्यभिचारप्रकरणम्। इक्य, पस्तुतस्तु साध्यसन्देहजनककोटिद्वयोपस्थितिजनकशानाविप यकत्वमित्यस्य, फोटिवयोपस्थितिनिष्ठा या साध्यसन्देहजनकता जन्यतासम्बन्धेनाव्यवहितोत्तरत्वसम्बन्धेन चाऽपच्छिन्नायां तदय. च्छदकतायामवच्छेदिका या विषयता तदाश्रयत्वमर्थः। एवं च साधारणधर्मादिविशष्यफसानस्य 'कोटिद्वयस्मारकत्वेऽपि संशये धर्मिज्ञाननियमाय तत्सद्धर्मिकसशयप्रत्यक्ष प्रति स्वाव्यवाहितोत्तरत्व- सम्बन्धेन साधारण्यादिविशिष्टधर्मवत्तत्तर्मिज्ञानविशिष्टकोट्युप- स्थितित्वेनैव हेतुतेति धमिविषयताया अपि 'तादृशसन्देहजनकता. पच्छेदकतायामवच्छेदफरवादसिव्याप्तिरतः पक्षधर्मतापदोपादानमि- ति भट्टाचार्येणोक्तम् ॥ तत्रापि प्रकृतसाध्यसंशयत्यायच्छिन्नजन्यतानिरूपिताया जनक- तातनिरूपिताव्यवहितोत्तरत्वसम्बन्धावच्छिन्नावच्छेदकतायामवच्छे. दिका सती तदवच्छेदकधर्मावच्छिन्नसहकारितावच्छेदकावच्छिन्न- प्रकृतसाध्यसंशयत्वापच्छिन्नजन्यतानिरूपितजनकतानिरूपिताव्यव. हितोत्तरत्वसम्बन्धावच्छिन्नावच्छेदकतायामवच्छेदिका या विषयता तदाश्रयत्वमिति निष्कर्पो घोध्यः। तेन वन्हिमद्वृत्तिवन्धभाववदवृत्ति- धमयानित्यादिज्ञानमादाय न प्रागुक्तदोपाधकाशः। धन्ह्यभाववान् प. पतीयधूमादित्यादिविरुद्ध वन्ह्यमावयदवृत्तिमहानसीयवन्हिमदकृ. तिपर्वतीपधूमधानियादिशानीयप्रकारतामादायातिव्याप्तिरुक्तधानीय. प्रकारतायां प्रकृतसाध्यसंशयत्वाघन्छिन्नजन्यतानिरूपिता या व. नामावववृत्तिधूमवत्ताशानजन्यकोट्युपस्थितित्वावच्छिन्नजनकता तग्निरूपिताव्यवहितोत्तरत्वसम्बन्धावच्छिन्नावच्छेदकतानिकपिता. घच्छेदकत्वस्य सत्यादत.संशयद्वयोपादानम् । यदिचात्रापि साध्यवि. पयकोपस्थितित्वावच्छिन्ना या जनकता तन्निरूपिताब्यवहितोत्तरत्व- सम्बन्धावच्छिन्नावच्छेदकतानिरूपितावच्छेदकतायती या विषयता तदाश्रयत्वं विवक्ष्यते तदा साध्यसन्देहपयमनुपादेयमिति ध्येयम् । अयात्र प्रागुक्तार्थमपहाय धर्मिण्यतिन्याप्तिदानार्थमेतादृशार्थकर- णमनुचितमिति चेन्न, प्रागुक्तकल्यापेक्षया लाघवानुसन्धानेनैवैतरफ- रूपस्योक्तत्वात् । पस्तुतस्तु साधारणधर्मादिविशेष्यकतानस्यापि कोट्युपस्थिति- जनकत्ये पूर्वन्याय्यायामसंभव एव स्यात् संशय धर्मिमाननियमाय र ३०० अनुमानगादाधर्या कोडपत्रेषु संशयजनकतावच्छेदककोटौ साधारणादिधर्मपामशानधैशिष्टय. स्यैव निधेशनीयतया सशयजनकतावच्छेदकेतरानवच्छिन्नत्वरूप- साध्यसशयजनकतावच्छदकपयाप्तावच्छेदकताकत्वस्य साधारणध ौदिशानज-यतायामसत्वात् साधारणधर्मादिविशेष्यकशानस्यापि तजन्यतावच्छेदकघरकत्वादतोव्याख्यान्तरानुसरणमितिध्ययम्।।१२॥ वस्तुतस्तु यादृशविशिष्टविषयवनिश्चयत्वम् अनुमितिमतिय न्धकताशून्यपक्ष(मकहतुमत्तानिश्चयकालीनशानावृत्ति ताशत्वमे घ विवक्षणीयम् ॥ अथवा स्वन्यापकतत्कवरूपानतिरिक्तवृत्ति त्यनिवेशे याहशविशिष्टविषयकनिश्चयत्वव्यापक पक्षधर्मसाज्ञान- कालीनत्यानुमित्यप्रतियन्धकत्वोभयाभाव तादृशत्वमेघ विपक्षणी. यम्, अन्यथा स्वरूपासिद्धिवारक्स्य हेतुमत्तानहाविरोधित्यदलस्य धैयर्यापत्ते पक्षधर्मिकहेतुमचानिश्चयकालीनतद्विषयकानाहार्य निश्चयस्याप्रसिधा याहशविशिष्टविषयकपदेन तस्योपादानासम्म पात् । एव सामान्यलक्षणस्याप्यव्याप्तेरिति भट्टाचार्येणोक्तम् । अथात्र प्रथमकल्पे यादृशविशिष्टविषयकनिश्चयत्वमनुमिति प्रतिबन्धकताशुन्यपक्षधार्मिकहेतुमत्ताज्ञानावृत्तत्युिक्ती, द्वितीय च विशिष्टंविषयकनिधयत्वव्यापक पक्षर्धामकहेतुमत्ताविपयकत्वानु मित्यप्रतियन्धकत्वोमयाभार इत्युत्तायेय सामञ्जस्ये हेतुमत्वज्ञानका लीनत्वपर्य तनिवेशो ध्यर्थ इति । मैवम् । याशस्थले यारशस्य वस्तुनो हेतुमतपक्षविषयकशा न कदापि न जात तत्र ताशवस्तुन्यतिव्याप्तिवारणायेव तन्निवेशात् । जातिमान् घदयभाषवानित्यादिज्ञानवारणायाव्यापकीभूतधिषयता. शून्यत्यस्थायश्य निवेश्यतयाउदासीनेतिऽव्याप्तिधारणाय तनिशा पश्यकत्वाय । अन्यथा हेतुमत्वाविषयकोदासीननिश्चयस्यैवाव्याप कीभूतविषयताशन्यत्यादुदासीनातिव्याप्त्यापत्ते । वस्तुतो इदो घहि- मान जलामायव्याप्यादित्यादी जलप दादापतिव्यानिवारणार्थमेष तन्निधेशनम् । जलपद्धदविपयकहेतुमत्ताज्ञानस्याहार्यत्येन धर्तुम- शक्यत्वादिति ध्येयम् । यद्यपि हेतुमताशानावगमकालायच्छदनादा सीननिश्चयसामान्य निरुयोभयामावसत्यादतिच्याप्तितादवस्थ्यमे य, तथापि हेतुमचाज्ञानक्षणायच्छेदेन निरचोमयाभावविवक्षणान दोष । तुमवतानकालीन यस्य मायप्रतियोगियोटायुपलक्षणतया . सव्यभिचारप्रकरणम्। ३०१ निवेशाप्नोक्तदोषः । यदा कदाचित् तादृशशानकालीनत्यसत्वे उपल. क्षितामावासत्त्वात् इत्यपि वदन्ति । घस्तुतः प्रतियोगिवैयधिकरण्याघटितव्यापकतानिवेशे न दोप इति ध्येयम्। अथात्र कल्पद्वय एव हदत्वादिसामानाधिकरण्यन वन्वादिसाध्य. फजलादिहेतुकस्थले वद्विव्यापकीभूताभावप्रतियोगिजलात्मकासा. धारण्यध्याप्ति:--सामानाधिकरण्येन हेतुमत्ताज्ञानकालीनतादशा- साधारयनिश्चये तादृशानुमितिप्रतिबन्धफत्वस्यासत्वात्। न च सा- मानाधिकरण्येन साध्यहेतुस्थलेऽवच्छेदावच्छेदेन हेतुमत्ताशानका. लीनत्वनिवेशानोक्ताव्याप्तिरिति वाच्यम् । तथासति सामानाधिकर. ण्येन हेत्वभाववतपक्षेऽतिव्याप्त्यापत्तेः अवच्छेदावच्छेदेन हेतुमचानि- श्चयकालीनतारशहेत्वभाववतपक्षविषयकनिश्चयस्याहार्यतया ताह- शहेतुमत्ताशानाकालीनसामानाधिकरण्येन हेत्वभाववत्पक्षविषयक निश्चयस्यैव याशविशिष्टविषयकनिश्चयपदेन घर्तव्यतया तगाव. च्छेदावच्छेदेन हेतुमत्तानिश्चयकालीनत्वस्यासत्वादिति चेत्, अत्राच्यते-अवच्छेदावच्छेदेन हेतुमत्ताग्रहकालीनत्वघटितो. मयाभाव पवासाधारण्यसन हाय निवेशनीयः । सामानाधि. करण्येन साध्यहेतुतास्थले सामानाधिकरण्येन हेत्वमाधवत्पक्षे धातिव्याप्तिकैच नोपजायते । यनादी भाविज्ञानमप्रमेत्यप्रामाण्य. शानं सामानाधिकरण्येन हेयभाववत्पक्षविषयकनि- श्चयस्ततोऽपच्छेदावच्छेदेन हेतुमचानिश्चयस्तत्रामामाण्यवाना. भावावच्छेदकक्षणावच्छेदेन तादृशहेत्वभाववत्पक्षविषयकनियतो. मयाभावासत्वात् । एवं चाप्रामाण्यशानाभावावच्छेदकक्षणावच्छेदे. म तादृशोमयाभावो निवेशनीयः, तेनाप्रामाण्यशानाभावविशिष्टयन्- पाचाच्छन्नापियकानश्चयत्वावच्छदेकीभूतक्षणावच्छिन्नयद्पावच्छि.. भावपयकनिश्चयवृत्तिकाभावाप्रतियोगी निरुतोभयाभावस्तद्रूपय. त्यमिति समुदितार्थः। नातो यत्रादावसाधारण्यनिश्चयस्ततस्तद्- धर्मिकाप्रामाण्यज्ञानात्मकहेतुमत्त्वानिश्चयस्तत्रासाधारण्यनिश्चयेऽपि ताहशोमयामाधासत्येप्यसाधारण्याव्याप्तिः । न च तथापि यत्र मानस्य पक्षत्वं घटादेः साधारण्येन साध्यत्वं प्रकारकत्वामावस्य हेतुस्वं तत्र तदभावविशेष्यकतत्प्रकारकत्वरूपाप्रामाण्यग्रहे हेतु- ततः ३०२ अनुमानगादार्या घोडपत्रेषु मत्तानस्याहाय्यतया हेत्वमायवत्पक्षेऽतिव्याप्तियारवंति वा- ध्यम् । तत्रापि सशयात्मकाप्रामाण्यमानस्य समवात्, तद्वयतित्या. दिधर्मिताचच्छेदककाप्रामाण्यनिश्चयस्य नवति तत्प्रकारकत्यामाध पाप्रामाण्यनिश्चयस्य समाधाम च तथाप्यप्रामाण्यकोटी तद भावयनिष्ठीवशष्यत्यनद्वग्निष्ठविशयलयो प्रशाद् यत्र निष्ठत्वा- मायस्य सामानाधिकरण्येन हेतुत्य विशेष्यतायाश्च पक्षस्य विशेष. माशे सायानभ्युपगमेन तत्र सशयात्मकामामाण्यस्यासमवात् सा मानाधिकरण्यन हत्यमावरपक्षेऽति-यातिरिवति पाच्यम, तथा. पि माविज्ञान निशिंप्या निकारकमित्याकारकामामाण्यवानस्य समरात् । इद पाञ्चनमयदयान् गगनादित्यादी काञ्चनमयत्यव्या पकीमूनामावप्रतियोगिगगनाधारमशविशिष्ट हृदो पन्हिम दयान जलादित्यादी यन्धमायवत्रलपदात्मक विशिष्टे धातिव्याप्ति -पक्ष धर्मिक हेतुमत्तानिश्चयकालीनस्य तत्तद्विशिष्टविषयकनिश्चयस्य इद. ঘনিকায়নমঘষামাঙ্কিানদের ইমানি पारीनतत्तनिश्चयस्य च हेतुमत्ताधानकालीनन्यामायेन तत्तति- शियिषयनिश्चयसामान्य पप ताशामयाभायसत्यादिति । मैवम्शानवैशिष्ट्यायच्छिन्न यामाधारण्पविश्यकत्याच्छि प्रत्योमयामायस्य निम्तोमयामावप्रतियोगिहाशिनिक्षिप्तप्रतियन्ध. पतायां निवदोनयोक्दोपयारणसम्मयाव । न चैव घटा गगनामा धषदमाययशालीनगानधान् घटादित्यादी तारशगगनामायय. बटाचारमगधेऽच्याति-ताशयाधनिश्चये सामान्यनियतिपत्रिश. पयुक्त्या मानशिट्यापन्टिनप्रतिययाताया एय कल्पनीयतयानि- रसोमयामायपत्मनियन्धरनाशून्यायघटितताहशीमयामाधासरवा. दिति पाध्यम्।उत्तम्पल गुरुगानन्यायच्छिन्नप्रतियोगिताकामावर. पक्षस्यैवपाधयोपगमेनोक्तविशिष्टस्यालश्परयात् । एश्यत्वं तु यारा विशिपिपपकनिधपत्याग नियनोमयामार यत्र पाएकरच ন যারেবিহিছুথিনিয়াহহান্নামাবিযাঘমামা, বিরুধোবােয়েযায়খিনিৰাপ্তঃমোছমৰ योगिरायविचारशयिनिए याराविशिष्टस्याप्यवसानिध्यनिष्टा भावनियोगिरयामायरुपमय विवाणीयम् । तपाय पदमायसिन्न पदाकिनारपनियानिष्ठामायप्रतियोगिपारिष्ट पाप 1 सव्यभिचारप्रकरणम् च्छिन्नविशेष्यफतद्रूपावच्छिन्नव्याप्यत्वावच्छिन्नप्रकारकनिश्चयनि- छाभावप्रतियोगित्यामाधवान् तादृशोमयामावस्तद्रूपायच्छिन्ने तद्रूपा धाच्छन्नवस्वमिति लक्षणार्थःपर्यघमितः। एवञ्चोक्तयाधविषयकनिश्च- यत्वेन शानवैशिष्टयानवच्छिन्नप्रतिवन्धकत्वास्वीकारेऽपि तादृशयाध. व्याप्ययत्तानिश्चयत्वन ज्ञानवैशिष्टयानवच्छिन्न प्रतिबन्धकत्वस्यावश्य- स्वीकार्यतयोक्तवाधाव्यातिः सुपरिहारेवेति । न चैवं पर्वतो घहि- व्याप्याभाववानित्यादौ वन्दिमत्पर्वतविषयकनिश्चये ताशोभयामा- घासत्त्वेऽपि धन्हित्याप्यवत्पवंतविषयकनिश्चये तादृशोभयाभावस्या. क्षतत्यादिति वाच्यम् । व्याप्यवत्तानिश्चये यत्प्रतिवन्धकताप्रयुक्तो. भयामावस्तत्प्रतिवन्धकतामादायैव लक्षण संगमनीयम् तत्प्रतिवन्ध. कतानिरूपितप्रतियध्यतावच्छेदकतापर्याप्स्यधिकरणधर्मावच्छिन्नम- तिबन्धकतानिरूपितप्रतियध्यताशून्यत्वस्य तदूपावच्छिन्नव्याप्य- वत्तानिश्चयविशेषणत्वेनैवातातिव्याप्तिवारणसंभवात् । न च तथापि गगनाभाववत्घटवतकालीनभूतलं गगनवदित्यत्र घटवत्गग. नाभाववत्घटयत्कालीनभूतले अतिव्याप्तिलाधवात् गगनामाववद्- घटवत्कालीनभूतलविशेष्यकघटवत्वनिश्चयत्वेन प्रतिवन्धकतयैवो- पपत्या घटावच्छेदेन गगनाभावनिश्चयविशिष्टगगनामाववघटवत्- कालीनभूतलविशेष्यफघटवत्त्वनिश्चयत्वेन प्रतिबन्धकत्वाकल्पनादि- ति वाच्यम् , उभयाभावप्रतिकोटिनिविष्टप्रतिवन्धकतायामंगत्या तत्त. प्रीतवन्धकतामददिकं निवेश्यैवोक्ताऽतिव्याप्तेवारणीयत्वात् । घस्तुतस्तु घटवद्गगनाभाववत् घटवच्च तादशभूतल पटव. द्गगनाभाववत् पटवच्च तादृशभूतलमित्यादिनानाविधनिश्चयसा. धारणैकरूपेण पक्षतामाथुरीपनिकोक्तदिशा शानवैशिष्टयावच्छिन्नप्र. तिवन्धकताया एव सद्युक्तिकतया उक्तातिप्रसक्तिरेय नास्तीति । एते. न यत्र पन्हिव्यापकीभूताभावप्रतियोगिजलस्य पक्षत्व वन्हे साध्यत्वं जलस्य हेतुत्व तत्र पन्हिव्यापकीभूताभायप्रतियोगिजलात्मकासा- धारण्येऽन्याप्तिः-चन्हिन्यापकीभृताभावप्रतियोगिजलत्वावच्छिन्नध. मिकवन्हिमत्यबुद्धि प्रति लाधरात् तादृशजलत्वावच्छिन्नधर्मिकज- लप्रकारकनिधयत्वेन ज्ञानवैशिष्टयानवच्छिन्न प्रतिवन्धकताया एप स्वीकार्यतया पक्षधर्मिकहतुमत्ताशानकालीनकवलताहशासाधारण्य- निश्चये प्रतियन्धकत्यामावन निरुतोभयामावस्यासस्वादित्यपि प्रत्युः ३०४ यनुमानगादार्या प्रोडपत्रेषु तम् । दर्शितयुक्त्या नानाविधनिश्चयसाधारणनिश्चयम्यापि मान धेशियावच्छिन्नप्रतिवन्धकताया पर कल्पनीयत्वादिति । न चैत्र मपि हदो यहिमान् गगनपदइदकालानगगन याप्यवजलवचिजला दियादी जलावच्छेदेन गगनामावादेवापत्यापत्ति तद्विषयनिश्चयस्य पक्षधर्मिक हेतुमचनिश्चयकालीनस्याहार्यतया पक्षमिकहेतुमत्ता निश्चयकालीनस्य तद्विषयनिश्चयस्यय धर्तयतया तत्र तादृशोमया भावस्याशतत्वादिति वाच्यम्।माविमानधर्मिकाप्रामाण्यानादुत्तर कचिदनाहाय्यस्यापि पक्षघमिकहेतुमत्तामानकालीनस्य तद्विषय. कनिश्चयस्य समगदिति ध्येयम् ॥ यथया सामानाधिकरण्येन साध्यहेतुनास्थले सामानाधिार ण्येन हेतुमत्ताशानकालीनत्वमेव निवेशनीयमतो न ताहतुकस्थले सामानाधिकरण्यन हेत्यमाररत्पनेऽतिव्याप्ति । सामानाधिकरण्येन साध्यहेतुतास्थले असाधारण्यसग्रहस्तु असाधारण्याविषयमान निष्टपश्नधर्मतावानकारीनावानुमित्यप्रतिरन्यकत्वोमयामाचीवरस व करणीय । न चवमसाधारण्याविषयत्यानुमित्यप्रतिबन्धकस्यो मयाभावमानस्यैव सम्यक्त्वे पक्षधर्मताशानकालीनत्यनिधेशी व्यर्थ इति याच्यम् । घर्मिभेदेन धैयामावात् । न च तथापि यहियाप फीमतामारप्रतियोगि जर पहिमजलादित्यादी सामानाधिकरण्यन साध्यहेतुनास्थल सामानाधिकरण्येन त्वमारवत्पझेऽतिध्याप्ति रियोतस्थले तादृाहत्यमायवत्पक्षविषयक मानमानस्यवासाधा रण्यविषयकत्वेनासाधारण्याविषयज्ञाननिष्टपक्षधर्मिकहतुमत्ताशा नशालीनत्यघटितनिरुत्तोमयामारस्य ताक्षतत्वादिति घाच्यम् । यसाधारण्याविषयपदेनासाधारण्यरिषयतानन्तगतविषयताशालि मानस्य विवक्षितत्वात यद्वा असाधारण्याविषयपदेनासाधारण्यविषयत्वायापीभूत विषयताशालिमानमर रिपक्षणीयम्, तन सामानाधिकरण्येन यन्धा दिसाध्यादिहेतुबस्था सप्ताधारण्यविषयत्तानगंतविषयता शारिनि वहिन्यापीमूनामावप्रतियोगिजर वहिमदित्याकारकजलाशे पहेभ्रमात्मासाधारण्याने तादृशोमयामावासाऽपि नामाधा रण्याच्याति--चभ्रमझानस्यासाघारण्यविषयावा यापी मनविषय साधारित्यामायाम् ।
- . TV सव्यभिचारप्रकरणम् । ३०५ अथवा जातिमान् धन्यभायपानित्यादिज्ञानवारणार्यवाव्यापाभूः तविषयितान्यत्वमपहाय स्वावच्छिन्नविषयतानन्तर्गतविषयितासून न्यत्वमेनियेशनीयम् ।तातयोक्तनममादायासाधारण्याव्याप्तिवार- णसम्भवात् । अत एवैतत्कल्पे घहिन्यापकीभूताभावप्रतियोगिजलं, वहिमजलादित्यत्र पहिल्यापकीभूताभावप्रतियोगिजलत्यापच्छिन्न, धर्मिकजलप्रकारकनिश्चयत्वेनासाधारण्यज्ञानस्य ज्ञानवैशिष्ट्यानव. च्छिन्न प्रतिबन्धकत्वस्वीकारेऽपि न मागुक्तासाधारण्याऽव्याप्ति:- असाधारण्याविषयकज्ञाननिष्ठपक्षधर्मताज्ञानकालीनस्वघोटतनिरु- कोमयाभावस्यासाधारपयशानेऽक्षतत्वात् । उक्तास्थले जलवदहि- ध्यापकीभूताभावप्रतियोगिजलात्मकेऽतिव्याप्तिस्तु कथञ्चित् तत्प्र. तियन्धकताभेदादिकं निवेश्यैव धारणीया || घस्तुतो.जलयत्तादृशजलेऽसाधारण्यरूपविशिष्टान्तरघटितत्येन विशिष्टान्तराघटितत्वविरहादेव नातिव्याप्तिः । गगनाभाववद् घटकालीनभूतलं गगनवदित्यत्र गगनाभायवघटवत्कालीनघ. टयतभूनले प्रागुक्तातिव्याप्तिस्त्वगत्या तत्तत्प्रतियन्धकताभेदादिक निषेश्यप धारणीया । एतरकल्पे पक्षधर्मिकदेतुमत्ताशानेऽनाहार्य- त्यादिकं प्रयोजनविरहण न निपश्यते, तेन हदः काञ्चनमयहदवान् गगना,दो वह्निमद्भाधान जलाधदो धहिमान् गगनपद्धदका. लीनगगनव्याप्यबजलयद्वृत्तिजलादित्यादी न प्रागुक्कातिव्याप्ती: नामयकाश:-आहार्यात्मकहेतुमत्तामानकालीनतत्तद्विशिष्टविषय. कनिधये निरुतोभयामाधासत्यादिति ध्येयम् ॥ परेतु सर्वच पक्षतावच्छेदकावच्छेदन हेतुमचानिधयकाली- नत्वमेध नियशनीयम् । सामानाधिकरण्येन साध्यहेतुनास्थले सा. मानाधिकरण्येग हेत्वमाययस्पोऽतिव्याप्तियारणाय पुनर्यादशवि- शिएयिपपिरवमेय, छानशिएपायीच्छन्नत्यामाधारण्यविषयकवा. नच्छिन्नोमयामाययत्प्रतियन्धकतायाः स्वरूपसम्यन्धरूपायच्छद- कतायस्येन निघेशीयम् । घटवद्धदो पहिमान् धूमादित्यादिसामा. •नाधिकरण्येन साध्यहेतुतास्थले सामानाधिकरण्येन धूमामायवद्धत देतिध्याप्तिः हदस्यसामानाधिकरण्येन धूमामायविषयताया भवि धूमामायायच्छश्न घटामावनिधययिशिष्टधूमामापय विषयक বিবাহঃপ্নবিষয়াবা ব্যবস্থায় वृक्षः संयो.. अनुमानगादाधयां कोडपत्रेषु स्वादतः प्रतिबन्धकतामामुमयाभावत्वनिवेशः। न चचं यारश. विशिष्टवियित्वसामान्य निरुतोभयाभाषचत्प्रतियन्धकताया स्वरूपसम्बन्धरूपायच्छेदकत्वयत्ताहशत्वमेव सम्यक् अनुमित्या. तिवन्धकत्वघटितोभयामायदलययमिति वाच्यम् गी तत्यादित्या संयोगाभाषघवृक्षादावतिव्याप्तियारणायैव तत्सा र्थक्यात । न च यादृशविशिष्टविषयकनिश्चयेच्याप्यवृश्चित्वशाना स्कन्दितत्वनिवेशावश्यकतयोक्तविशेषणदानेऽप्युक्तातिव्याप्तितादव स्थ्यमिति घाच्यम्, यादृशविशिष्टविषयक निश्चयेऽन्याप्यवृत्तित्वभ्र. मानास्कान्दतत्वस्यय निवेशनीयत्वात् । यतपय हृदः काञ्चनमयहद वान् गगनादित्यादौ प्रागुक्तातिन्याप्तीनामप्यनवकाश-तत्ताद्वाशेष्टवि. पयतायां निरूक्तोभयाभावयत्प्रतिवन्धकनाया. स्वरूपसम्वन्धरूपा- बच्छेदकत्याभावादिति । न चैव यहि-यापकीभूताभावमातयोगिज लं पह्निमजलादित्यत्र सामानाधिकरण्येन हेयभावपत्पक्षे प्रागु सातिन्याप्ति तादृशपक्षविषयताया अप्यसाधारण्यविषयत्वाव. चिन्नप्रतियन्धकतायच्छेदकत्वादिति वाच्यम्, तदन्तर्गतवहिन्याप- फीमूनाभावप्रतियोगित्यप्रकारतानिरूपितजलत्यावच्छिन्नविशेष्यता. या पप तादृशप्रतिवन्धकतावच्छेदकत्वेन जलामावत्वावच्छिन्नप्रका• रतानिरूपितवहिन्यापकीभूताभावप्रतियोगित्यालत्योभयधर्मावधि भावशेष्यतायास्तनो भिन्नत्वेन ताशप्रतिवन्धकतानवच्छेदकतये- घोक्तातिव्यानरनवकाशादित्याहुः तश्चिन्त्यम् ॥ यत्नु अवच्छेदावच्छेदेन हेतुमत्ताशानकालीनत्यघटितोभयामाव पर निवेशनीयः। सामानाधिकरण्येन हेन्वभावतपक्षेऽतिध्याप्ति रणाप पुनः स्वावच्छिन्नविश्यकत्यव्यापकप्रहनानुमितिप्रतिबन्धक ताधर्मावच्छिन्नविषयिताभिन्ना याऽवच्छेदावच्छेदेन हेतुमत्तानहम. तियन्धकतावच्छेदकवियिता तद ययद्रूपायच्छिन्नविषायित्व विशे. पणीयम्, अतो न कोपि दोष इति । तनुच्छम् । जलं यहिमज्जलादित्यादौ वहिव्यापकीभूताभाषर. तियोगिजलामिकासाधारण्यविषयिताया स्थावच्छिन्नविषयस्यव्या. पकप्रतियन्धकताधर्मायाच्छन्नविषयितामिन्नतया घहिन्यापकीभूता. भाषप्रतियोगित्ययज्जलाभावीदत्याकारकशनिसाहतताशप्रातयो. नित्ययय जलमित्याकारकशानीयावच्छेदापच्छेदेन देनुमत्ताप्रहप्रति.
सव्यभिचारप्रकरणम्। ३०७ - 4 बन्धकतावच्छेदकतया च निरक्तविषयिनामिन्नत्याभावादसाधाए ण्याव्याप्त्यापत्ते ।। यदि चानतिरिक्तवृत्तित्वरूपमवच्छेदावच्छेदेन । हेतुमत्तान- हप्रतिवन्धकतावच्छदेकत्वमेव निवेशनीयमतो 'नोक्तदोष । न च इदत्वावच्छेदेन विहिसाध्यकधूमहेतुकस्थले स्वाच्छिन्नविष. यफ वव्यापमप्रतिबन्धकताकधर्मावच्छिन्नविपयिताभिन्ननिरुततुम- चाग्रहप्रतिवन्धकतानतिरिक्तवृत्तिविषयित्वाप्रसिद्धिरिति वाच्यम् । धूमत्वेनान्यावगादि-अभावत्वेन घटावगाहि-धूमाभाववान हद इत्या. कारकभ्रमविषयत्वस्यैव तादृशावेनः प्रसिद्धत्वादित्युच्यते । तदापि यत्र इदस्य पक्षत्य हृदत्वसामानाधिकरण्येन गगनामावचध्रदका- लीनवहे. साध्यत्व गगनस्य हेतुत्य तत्र गगनामाघघद्धदका. लोनवद्विव्यापकोभूनाभावप्रतियोगिगगनरूपासाधारण्य, पव-य. प्रामावस्य पक्षत्व सामानाधिकरण्येन बढे माध्यत्व पहिम. निष्ठभेदप्रतियोगितानिरूपितस्वरूपसम्बन्धायच्छिश्नावच्छदकत्वस्या धेयस्वाभावस्य वा हेतुत्य, एवं वहिव्यापकीभूनाभावप्रतियोगि. घह्निमनिष्ठभेदप्रतियोगितावच्छेदकत्वरूपासाधारण्ये वहि यापकीभू. ताभावप्रतियोगिन्याधेयत्वाभावरूपासाधारण्ये चाव्याप्ति--तत्तद. साधारण्यविषयितायामवच्छदावच्छेदेन हेतुमत्ताग्रहप्रतिबन्धकता. नतिरिक्तवृत्तित्वेन निस्कषिपयिताभिन्नत्वामावादिति ॥ वस्तुतस्तु असाधारण्यविपयित्वाव्यापकीभूतविषयिताशून्यत्वा नुमित्यप्रतिवन्धकस्योभयाभावो यादृशविशिष्टविषयकनिश्चयायल्या. पकस्ताहशत्वमिति विवक्षणे न कश्चिदोप इति नधीनपदधी सु धीभिध्येया॥ १३॥ सधर्मितावच्छेदककहेतुमत्तानिश्चयकालीनयाशीपशिष्टविषय. कनिश्चयसामान्य स्वसमानकालीनहेतुमत्तानिश्चयसमानधर्मिताव च्छेदककानुमितिसामान्यप्रतियन्धक ताशविशिष्टत्यमिति।। भ- हाचार्येणोकम् ।। अत्र सर्मितावच्छेदककहेतुमत्तानिश्चयीयहेतुप्रकारकत्व है. तुतावच्छेदकतापर्यायधिकरणपर्यायावच्छेदकताकत्वेन। विशेष. णीयम् । अतो जातिमत्त्वान् हद-इत्याकारकहेतुमसानिश्चयकाली- १ - .
. अनुमानगादाधयांः प्रोडपत्रषु नस्य पहिव्यापकीभूनामावप्रतियोगिजलमित्याकारक्साघारण्यनि: श्शयस्यानुमित्यप्रतिबन्यत्वेऽपि न क्षतिः। धर्मितावच्छेदकत्वं चो. मयमेव निरवच्छिन्नं ग्राहम् । तेन जलवान , हद-इत्याकारक हेतु मचानिश्चयसमानधर्मितावउदकरजातिमान् चन्हिमानित्याधनुमि. त्यन्ठाधेन प्रतियध्यताया व्यापकत्वमङ्गेऽपि न 'क्षतिः। न था दोपविषपकनिश्चयकालीनजाठिमस्याम् उरयानित्यादिहेतुमत्तानि- वयीयविशेष्यतावच्छेदमनिष्टानिरयलिलावच्छेदकताकरिशेप्यता. कानुमित्यप्रसिद्धावप्यसम्मयः । ययात्र शब्दत्यवान् घटः शम्दत्वमान् शदश्च इत्याशरकतु মালিঙ্কাভানাথবাসামনিযালিমিয়া कारकासाधारयनिश्चयस्थापि तादृशनिश्चयमामान्यान्तर्गततया त. समानकालीनदेनुमत्तानिधयसमानघमितावच्छेदककानुमिनिसा. मान्यान्तर्गत-घटो नित्य सान्दो नित्य-इत्यादिनानानुमिनिसा धारणेकप्रतियध्यरवाभावात् तादृशामितित्वव्यापिका न कापि प्रतियध्यतेल्यसाधारण्याच्यातिरिति । न च मुरपविशेप्यतादया निरुपयन हेतुमचानिशयविशेषणानोक्तदाप इति वाच्यम, प्रमि फरिभिन्नधर्मिकतुमचानिययस्यसमानकालीनासाधारपयनिश्चय. मादायोक्तदोपतादवस्यात् । अतः पय प्रथमकालीनान्तेन मुमयि शेप्यताद्वयल्यादेनुमत्तानिधययिशिष्टत्वं धनत्यम् । मुख्यविशेष्य ना च धर्मितावच्छेदकत्यानयाच्छिन्नप्रकारल्यानिमपिता प्रकारत्यान যভিষিক্টাম্বলানিয়ারমানবিয়ে-গন্ধ पमुख्यवृत्तिव-स्यम्यसयतविनयसम्बन्धेन, तथा दोपविषय বিষাভেনৎখuাঝিইনানুনকালিহা स्य लक्षणघरकस्यानोक्तदापति परास्तम् । यतादी अपेक्षायुष्या থবমানবাধিমিলিগ্রানাঘা भयम्, तातोपतादमस्याच । एननोकप्रियसम्याचमाये পাখিযোধিষবাব কি যাদুমাখনির नमपि प्रन्युनम् । मोवा-ममानकालीमनिमयीयतुकारनानिपिपि रोपापग्रीभूनयरिविवर्मायप्टिविशेष्यतारानुमिनिय सव्यभिचारप्रकरणम् । ध्यापकत्वस्य निवश्यत्वेन ताशयत्किश्चिद्धर्मावच्छिन्नविशेष्य कानुमितित्व यापफरवस्य तद्धर्मावच्छिन्नविशयकतुमत्तानिश्चय- विशिष्टासाधारण्यक्षाननिष्ठप्रतिवन्धकताकप्रतिवध्यतायामय सवार सोताव्याप्तिरिति ध्येयम् ॥ न हेतुमत्तानिश्चयश्चात्रावच्छेदारच्छेदेन ग्राह्य-अत सामाना धिकरण्येनानुमिति प्रति सामानाधिकरण्येन हेतुमत्ताज्ञानकाली नासाधारण्यविषयकनिश्चयस्याप्रतिवन्धवापि न तत्स्थली, यासाधारण्याव्याप्ति । अत एव सयोगसम्बन्धेन घहिसाध्यकतत्. सम्बन्धावच्छिनप्रतियागितासम्यन्धन बहिहेतुकस्थले , व्यमि- चारनिश्चयस्याभावाश ..नियतहतुविषयकत्वन घहिमानाधेय स्वादित्यादी च चन्ह्यभावपट्टत्याधयत्यरूपव्यभिचारनिश्चयम्या धेयत्वाशे हेतुविषयमत्यनयत्येन लक्षणगमनात प्रथमकालीनान्ता. . वज्ञानस्य अययमपि हदत्यायच्छदेन जलव ध्रदकालीनहिसाध्यकज लहेतुकस्थले तादृशसाध्यव्यापकीभूनाभाषप्रतियोगिजलरूपासाधा रण्ये लक्षणसमन्वयेऽसम्भयदानासङ्गतिरेवेति । न चा यावर्तकस्य जलवद्धदकालीनत्वस्य प्रमयधूमत्वादेरिव प्रतियागितानवच्छ दकतया तद्विशिष्टयहि यापकत्वमप्रसिद्ध शुद्धवहिव्यापकत्वमे. घ प्रसिद्धमिति घहि यापकीभूताभायप्रतियोगिजलत्वावच्छिनमे घासाधारण्यामिति न हेतुविषयतानयत्यामति वाच्यम्, तथापि सामानाधिकरण्यसम्बन्धन परिणामस्वावच्छे- देन जन्यगुणविशिष्टपरिमाणस्य समवायेन साध्यताया सामाना धिकरण्यसम्बन्धेन जन्यगुणस्य हेतुत्वे - महाप्रल्यावच्छेदन परमाण्यादौ जन्यगुणविशिष्टपरिमाणाभावस्य सन्चात् परिमाण सामान्याभावस्य च तत्रासात् तस्यातिरिक्तत्वसिद्धे ताशाभाय बत्तिजन्यगुणरूपव्यभिचारीनश्चयस्यावच्छेदकावच्छदन - हेतुम चायगाहिन्यनियमन तत्र लक्षणसमन्वयात् । यदि च लाघवन ज न्यगुणवैशिष्टयमात्रस्यैव तादृशामारप्रतियोगितावच्छेदकत्वस्वीका - अनुमानगादाधर्या कोडपत्रेषु रेण तारशधर्मावच्छिन्नामावस्याप्यप्रसिद्धिरित्युच्यते,नदापि सामा. नाधिकरण्यसम्बन्धेन संयोगविशिष्टरूपस्य साध्यत्वे सामानाधि. करण्यसम्बन्धेन संयोगस्य हेतुत्वे, एवं प्रमेयत्वविशिष्टवाहिनिरूपित- विषयत्वस्य साध्यत्वे प्रमेयत्वस्य च हेतुत्ये तत्त्तंसाध्यामावय इत्तिसयोगादिरूपव्यभिचारेण लक्षणागमनादसम्भवदानासहतिद्- रैष । वस्तुतस्तु तुमत्तानिधयेविच्छेदायच्छेधाघाघगाहित्य. निवेश नैव सामानाधिकरण्यन साध्यतास्थले साधारण्यसव इस. म्भवात् पूर्वोक्तस्थलेऽपि लक्षणसमन्वयसम्भव इति चेत् । अत्राहु-वहित्वावच्छेदेन प्रमेयत्वविशिष्टवादेरभावस्य साध्य. त्व प्रमेयत्वस्य हेतुत्व बढेः पक्षत्वे प्रमेयत्वविशिष्टयद्विविशिष्टव. म्हाद्यात्मकयाधे, एवं संयोगविशिष्टरूपस्य साध्यत्वे रूपस्य प. 'क्षत्ये संयोगस्य हेतुत्वे संयोगविशिष्टरूपाभाववद्रूपात्मकयाधे चातिव्याप्ति:-तत्रत्यशानानां पक्षतावच्छेदकीभूतवाहित्याधवच्छेदे. तत्तद्धतुमत्तावगाहित्यनियमेन स्वसमानकालीनहेतुमसा- निश्चयीयमितावच्छेदकीभूतपक्षतावच्छेदकरूपयत्किञ्चिधर्माव. छिन्नविशेष्यकानुमितिसामान्यविरोधित्वात् --अतः स्वसमानका लोनहेतुमचानिश्चये स्वमिन्नत्यं निवेशनीयम् , तथा चोक्तयाध शानानां स्वसमानकालीनस्वभिन्नघटा प्रमेय इत्यादि हेतुमत्तानि• धयीयसमानधर्मितायच्छेदककानुमितिसामान्याविरोधित्वान्नाति- व्याप्तिः। एव च केवलदोपविषयकनिश्चयस्य ताशनिश्चयसा. भान्यान्तर्गतस्य स्वभिन्नस्वसमानकालीननिश्चयाप्रसिध्यवासम्भ. यसङ्गतिः । एवं सति सधर्मितावच्छेदककहेतुमत्तानिश्चयेऽपि स्वमिन्नत्वं निवेश्यम् ,अन्यथा तादृशनिश्चयसामान्यान्तर्गतसमूहाल भ्यनहेतुप्रकारकदोपविषयकनिश्चयकालीनस्वभिश्वहेतुमत्तानिश्चयान सियाऽसम्भवापत्तिरितिध्येयम् ।। धनूक्तयाधातिव्याप्तिवारणाय स्वसमानकालीनहेतुमचानिश्चयी- यमुण्यविशेष्यतावच्छेदकत्वं किश्चिद्धमें निवेशनीयमुक्तयाधादि। घदकीमतहेतुमचानिश्चयमितायच्छेदकधर्मस्य तादात्वाभाया भातिन्याप्तिान च प्रमेयवन्धमायादिसाध्यकवाद्विपक्षकप्रमेयत्वहेतुक स्थले पन्हिवृत्तिप्रमेयरधामकयाधेातिव्याप्तिस्ताशयाधानिधये पन्ह्यारमकमुख्यविशेष्णश एव हेतुमानादिति वाच्यम् । मपरिछन्त्र 1 : संव्यभिचारप्रकरणम् विशेष्यत्वानपच्छिन्नत्वस्य मुरयतायां निवेशनीयत्वात अथवा स्वसमानकालीन हेतुमचानिधयधिशेष्यतीयामेवावच्छिन्नविशेष्यत्या. पच्छिन्नत्वं निवेशीयम,तथा चोकवाघघटकप्रमेयत्वरूपहेतुप्रकारता. निरूपितमुख्यविशेष्यतायां वहिवृतित्वप्रकारतानिरूपितधर्मिता. पच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यत्वावच्छिन्नत्वात् प्रमेयवह्निविशिष्टयन्ह्या. स्मकबाघग्रहे च हेतुप्रकारतानिरूपितविशेष्यतायां प्रमेयवाहिन्याच- च्छिन्नप्रकारकत्यावच्छिन्नत्वादुक्तबोधघटकधर्मस्य ताशत्वाभावा- शातिव्याप्तिः । एवं स्वधर्मितायच्छेदककतुमचानिश्चयोऽपिमुख्यः, विशेष्यताशालित्वेन विशेषणीयः । अन्यथा यहिव्यापकीभू. तामावप्रतियोगिजलमित्यादिनिश्चयकालीनजलवद्धवान् देश इत्यादिनिश्चयीयहेतुप्रकारतानिरूपितमुख्यविशेष्यतावच्छेदकाप्रति याऽसम्मवापतेः । एवं च प्रथमकालीनान्तानुक्की-उक्तव्यभिचार- सामान्यान्तर्गतकेवलदोपविश्यकनिश्चयसमानकालीनहेतुमत्तानिश्च- यीयताविशेष्यतायच्छंदकाप्रसिद्धयाऽसम्मयो निष्प्रत्यूह एवेति। तनुच्छम्-घडिमान् आधेयत्वादित्यादी घन्हामावववृत्याधे. यत्वरूपव्यभिचारनिश्चयस्याधेयत्वरूपमुख्याधिशेष्यांशे हेतुप्रकारस्य समानकालीनहेतुमचानिधयीयमुण्यविशेष्यंतापच्छेदकस्य सुप्रसि. इतया ताहव्यभिचार एव लक्षणगमनसम्मवन प्रयमकालीनान्ता निवेशप्रयुक्तासम्भवदानासहतिताधस्थ्यात,इदो घहिमान पन्धमा. पादित्यादी यस्यमायव दात्मकयाघनिश्चयसमानकालीनहेतुमत्ता- निश्चयीयमुप्यविशेष्यतावच्छेदकीभूतकिञ्चिद्धर्मपदेन इदस्यमादाय पाहन्यमायपद्धदात्मकयाधातिव्याप्तितादयस्थ्याचेति ध्येयम् ॥ परे तु मानाधीच्छिन्नयिशेष्यकहेतुमत्ता निश्चयकालीनासा. धारण्यविषयकनिश्चयस्य तारसंनिधयसामान्यान्तर्गतस्य स्वसमान- कालीनदेतुमत्तानिश्चयसमानामतापच्छेदककानुमितिरयस्य पि. भिनमितापच्छेदककविमिन्नानुमिविसाधारणस्थ व्यापकासाधा- 'रण्यशनायकप्रतियध्यस्याप्रमिया साधारण्याध्याप्तियारणाय .. समानकालीनदेनुमत्तानिश्चयस्य ध्यापिका यानुमितिम्वासानुमि. तित्यध्यापकरय प्रतियम्यतायां निवेशनीयमाव्याप्यम्यापकमायश्च निर. बनियमितापच्छेदकतासम्यम्धेमंतशाच स्थसमानकालीननाना. धमायच्छिन्नविशेष्यकनानादेतुमत्तानिधयानां ताशसम्यन्धेन पा.
३१२ अनुमानगादाधर्याः कोडपत्रेषु पिका तत्चद्धर्मावच्छिन्नविशेष्यफसमूहालम्बनानुमितिरेवेति' तार- शानुमितित्व-यापकत्वं प्रतिवध्यत्तोयामक्षतमेव । अप्राप्युकवाधा. धतिव्याप्तिसरणदिशाऽसम्भवसङ्गतिरिति प्राहुः । कॅचित्तु उक्तरीत्या प्रतिबध्यतायामनुमितित्वव्यापारपरक्षणाय सधर्मितावच्छेदकहेतुमत्तानिश्चयकालीनयाशविशिष्टविषयनि- श्वयसामान्यं स्वसमानकालीनहेतुमत्तानिश्चयसमानामतावच्छे. दककांनुमितित्वव्यापकस्यनिष्ठप्रतिवन्धकतानिरूपितप्रतिवध्यताक ताशविशिष्टत्वमिति लक्षणं व्याचक्षाणा उक्तयाधानियाप्ति धारयन्तो हेतुमत्तानिश्चयसमानकालीनदोपविषयमनिश्चयस्य स्वसमानका लीनहेतुमत्तानिश्चयाप्रसिद्धयाऽसम्भवःयाशदोपविषयकनिश्चये न हेतुमत्तामाननयत्यं तादृशदोपलक्षणसम्भयाभाव इत्येवासम्भवप- दार्थ इति प्रटान्ति। अथान घहिमद्धदकालीनवहिमान् जलवद्धदकालीनहदत्वा. दित्यादी घन्हिव्यापकीभूनामावप्रतियोगिजलरूपाप्ताधारण्या. धनात्मकेऽतिव्याप्तिः हेतुमचानिश्चयकालीनस्य तनिश्चयसामा न्यस्यर वहिमघ्दावगाहितादृशानुमितिसामान्यविरोधित्वात् इति चेर । ज्ञानवैशिष्टयावच्छिन्नधासाधारण्यविषयकत्वानच्छिन्न- त्वोमयाभावयत्तस्य प्रतिबन्धकतायां निवेशेनेवोक्तातिन्याप्तिकारण- सम्मवात् । न चैमुक्तस्थले' वन्धमायवद्धदादिषिपर्यताया हेतुमत्तनिश्चयसमानर्धीमतावच्छदककप्रकृतसाध्यानुमितित्वैव्या पंकप्रतिवध्यतानिरूपित्तादृशोभयाभावयत्प्रतियन्धकतानतिरिक्त तितया वन्ामायवद्धदादापतिव्याप्तिरिति वाच्यम् । प्रकृतसाध्य साधनसामानाधिकरण्यग्रहरिघधिस्वदलनेतद्वारणादिति ध्येयम् ॥ केचित्तु असाधारण्यविषयकन्यानवच्छिन्न यत् प्रश्नानुमितिः स्वध्यापकप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिवन्धमत्व तदन्यत्वस्य लक्षण. घटकप्रतियन्धकतायामनुमितिसाधारण्यविरोधित्वमित्यनेन पक्षणीयतयोकस्थले पहिव्यापकीमूनामावप्रतियोगिजलविषयक स्वायच्छिनप्रतिवन्धकताया 'असाधारण्यविषयवानवच्छिन्नत्याव नाहशानुमितित्यव्यापकप्रतियध्यतानिरूपितत्याच नातिन्यासिरि- स्याहुः । तचिन्त्यम् ॥ 7 सव्यभिचारप्रकरणम् । परेतु सम्हालम्बनताशानुमितित्वयापकप्रतिवध्यतायां वि. शिष्टसाध्यमहत्वन्यनवृत्तित्वनिवेशानोकातिव्याप्तिः। न चैवमुतस्था ले वहिव्यापकीमूनाभावप्रतियोगिहदत्वरूपासाधारण्येऽव्याप्तिः के. घलहदत्यधर्मितावच्छेदककंदतुमत्तानिश्चरकालीनताशासाधार- ज्यनिश्चयस्यापिताशनिश्चयसामान्यान्तर्गतत्वेन तत्समानकालीन. हेतुमत्तानिश्चयसमानधर्मितावच्छेदककहदत्यायच्छिन्नविशेष्य कानु- मितियव्यापकप्रतियध्यताया विशिष्टसाध्यमहत्यव्यापकत्वादिति पाच्यम्,विशिष्टसाध्यघटकघर्मनिष्ठधर्मितावच्छेदकतान्यत्वेन स. धर्मितावच्छेदककहतुमत्तानिश्चयस्य विशेषणीयत्वेनोक्तस्थले हद- त्वमितावच्छेदककहेतुमत्तानिश्चयस्य लक्षणघटकत्वादुक्तासाधा. रण्ये च घटत्यादिधर्मितावच्छेदककहेतुमत्तानिश्चयमादायैव लक्षण. समन्ययादिति ॥ अयया-हेतुमत्तानिश्चये उक्कापच्छेदकताशुन्यत्वनिवेशने उक्त- न्यूनत्ति यमनियेश्य प्रतियध्यतायां विशिष्टसाध्यघटकधर्मावच्छि- नमुण्यविशेष्यत्यानवच्छिन्नत्यं निवेश्यापि उक्तातिव्याप्तिर्वारयितुं श. फ्यते-इत्याहुः। गध साध्यामावतधाप्यधर्मितावच्छेदककहेतुमत्तानिश्चयका. लीनदोपपिपयशनिश्चयस्थापि तादृशनिश्चयसामान्यान्तर्गततया त. समानकालीनहेतुमचाधर्मितावच्छेदकीभूतसाध्यामावादिधर्मिता- च्चरककसापानुमितरप्रसिध्या असंभयः । न च धर्मितावच्छेद कतायां निरयच्छिन्नम्यस्य निवेशितत्यानासंभव इति याच्यम् । त. थापि द्रव्यभेदसायकगुणयस्वदेनुकस्पले द्रव्यमेदशपकीनामा पप्रतियोगिगुणकासाधारण्येऽध्याप्रयापत्तेः । द्रव्परयनिष्ठनिस्व. छिनधर्मितावच्छेदकताफगुणयत्त्यरूपहेतुमत्तानिश्चयफालीनदोष. विपकनिधषसमानकालीनदतुमचानिधर्मितायच्छदकीभूतद पर्धामनायोकरद्रव्यभेदलायारण्यानुमितेरप्रसिदरिति चेन्न। पनामाहानीयसाध्यतापच्छेदकायच्छिन्नप्रकारतानिमारतपिशेष्य. सायलेकीनधर्मायपिउन्नपिंशष्यताकदेनुमत्तानिश्चयकालीनस्य. शकालीनस्यान्न यियक्षितस्यादिति ध्यपम् । मश मधर्मिनापरकरदेनुपत्तानिधीग्यारशशिष्टविषय. कमिधामामान्पमिपत्र सामान्य पापकारमानया तासाने मगुमानगावाधयों कोडपत्रेषु वयत्वव्यापकतालाम तयाच निश्चयस्याप्राकान्ततया स्वपदेन तस्य योधयितुमशक्य वात्स्यपदेन ताहशनिश्चयत्यस्यैव धर्तव्यत्वेन तत्का• लीनत्वस्याव्यावर्तकतया स्वाश्रयकालीनत्यमेव निवशनीयम् तथाच सति तारशदोपनिषय कनिश्चयकालनित्वस्य तादृशदोपविषयकनि श्वयकालीनधामका यावन्ताहतुमत्तानिश्चया सम्भवन्ति तावत्स्वेर सत्यादसाधारण्याव्याप्त्यापत्ते पूर्वोत्तरीत्या धारणेऽपि याधाच तिव्याप्तर्दुवारव ताशनिश्चयत्वाश्रयकालीनहेतुमचानिश्चयधर्मि तावच्छदकादिरूपयत्किञ्चिद्धमस्य सर्वस्य सवत्र प्रहीतु शक्य धादिति । न च तदर्थेन तादृशनिश्चयव्यापकत्वमेव निवसनीय, तथा च स्वपदन तत्तनिश्चयमादाय सर्वत्र लक्षण सगमनीयमतो नान्याप्तिरिति वाच्यम्, व्याप्यदिश्यनुगतरूपेण तादृशनिश्चयत्वेन निश्चपनि व्यापकदिशि सत्त्वघटितधमनिवशे व्याप्यव्यापक भाषसम्भवात् स्वस्यस्याननुगततया तदघटितधर्मस्य व्यापकता पच्छेदक यामावादति चत् । अत्र केचित्-प्रकृतसाध्यविषयकप्रकृतहेतुर्धामकप्रकृतसाध्यनि रूपितव्याप्तिप्रकारतानुमिातविशिष्टान्य वानतिरिक्तवृत्तिपिपायतानि रूपकतावच्छदकरूपवस्वघटितमेय लक्षण वक्तव्यमतो नाक्तदाप । ताशानुमिनिवशिष्टय च स्वनिष्ठभदप्रतियोगितावच्छदकत्व स्वा यसाध्यतावच्छेदकारच्छिन्नप्रकारतानिरूपितविशेष्यतावच्छदकाव छिन्नविशेष्यतानिरूपितहतुतावच्छेदकावच्छिन्नप्रकारताशालिनि भयकालीन वाभयसवन । भेदप्रतियोगितावच्छदकत्व च स्वनिष्ठ प्रतियन्धकतानिरूपितप्रतियध्यत्वसरधन | सबधस्य ध्यावृत्ति स्थ यमूहोत्याहु । तचित्यम् । घस्तुतस्तु सधर्मितावच्छदकफहेतुमत्तानिश्चयकालीनयदूषण पच्छिन्नविषयकनिश्चय वव्यापकनावच्छेदक छानत्व तद्पपरत्व रक्षणम् । व्यापकना च स्वतादाम्य-समानकालीनहतुमत्तानि वयीयधर्मितावच्छदशावच्छिन्नावशेष्यकतसाव्यावघयकप्रह तुर्मिकहतसाध्यव्याप्तिप्रसारकानुमितिभ्यापकप्रतिबध्यतानिक पितप्रमिवघक्तावामयसयधेनति ध्येयम् । कश्चि ममाघत्त समितायच्छदकहनुमनानिश्चयकालीनगद पापछिन्नविषयकनिध्यसामान्य प्रसाध्यप्रकारकमातहेतुघर्मि साभिचारप्रकरणम् । কদবদায়কাৰোবলি সাবাহান্তামবি ঘি ও বাসাভাসনাবাদামঙ্কা নাগবিসাবান্ধায়দিঘিবাধিনায়: তাহাখাগড়ায়েন্ধিয়ানমালামন সিকাথামাথামি। এবং মুমিন কন্তু না প্লিাবিহাৰী সালমান বিয়ােঃবাদিঃ পাতিয়ালিদিনিযঘ নিয়মাবল। ও সাবস্কলাখাৰঘনিয়া সাবটমূত্র- কােথাচারিঘনাথ মরিয়া বাতাসয়া- মুনাঘাগিলদিনিয়মাৱাৰ বাবেয়া - দি যাবে। বয়ানান ঘামার সমবয়লাধুতা বাঙামাবিথী চাষবনিযামিতালিকা বাবমূসানাদিয়ানিমিনবিয়াবিদেশি মাথায় বমিবনিময়াদিঘীনামা- যমীলিগামোখাবো । মিবিয়ায়েখরামবধমান্তেরঙ্কাকে বয়ানবিঘাবলোনিয়ায় পূব বানাবোধবিষাগানধনযথে মাথাব্যথানালানাথনমালা- foখেননি। এবাঘায় যে গ্রন প্রাধাণমূলধনিয়াসিমানায় মি গান বায়ালাখাৰেদ্বিধায়মা ও ননিএমবানির নিয়মামা ৫. fলা শিল্পায়াঘিমালমিং.. । মীরাবনুবই বাবা সামামিয়া freংবাগাবাবাবাবাবামায়ে #সালমানেরাননুমানবেন খোকাবাবzarৎনাধানে প্রিয় মিরা। সার গোলাবাসো লেখuামামসোনামুখ #খা যায়। সুপার ও খো अनुमानगादाधयाः क्रोडपत्र स्तरीयनिश्चयमादायाव्याप्तियारणम् । यद्वा हेतुनावच्छेदकघटकयत्किशिद्धर्मावच्छिन्नवत्तानिश्चयका. लीनयादशविशिष्टविषयकनिश्चयसामान्य स्वसमानकालीनहेतुमचा. निश्चयसमानधर्मितावच्छंदककानुमितिसामान्यविरोधि ताहशत्य. मेष लक्षणम् । उक्तस्थले च यत्किचिद्धर्मपदेन हेतुतावच्छेदकयटक. जलत्वमादायव लक्षणं संगमनीयम्। अतएव घहिमान् घहिसमानाधि- करणामावप्रतियोगितावच्छेदकीभूनामावत्यकालीनजलादित्यादाय. भावत्वावच्छेदन ताशावच्छेदकत्यायमाहिमतदतुमत्तानिश्चय कालीनस्य पविश्यापकीमूनाभावप्रतियोगिमभावत्यकालानजलरू- पासाधारण्यविषयकनिश्चयस्य नियताहार्यतया तादृशासाधारण्या. व्याप्तिरित्यपिनिरस्तम् । यत्किञ्चितपदेनोक्तहेतुतावच्छेदकघटकामा ययस्वकालीनजलत्वमादायव तत्र लक्षणसमन्वयादिति ध्येयम् ॥१॥ सर्वमाकाशवत् प्रमेयत्वादित्यादिस्थलीययाधप्रतिरोधयोरति. ध्याप्तिः सर्वमाकासामायवदित्यादिनिश्चये सति कचिदप्याकाशाधनुः मितेरनुदयात् अनुमयानुरोधेनासमानर्धामतापच्छेदककहानेऽपित. प्रतियन्धकत्वकल्पनात्तयोरनुमितिसामान्यविरोधित्यादतः सर्व सा. ध्यामावयत्तद्वयाप्यवद्वत्यादिकन्तु साध्यवरग्रहविरोधित्वन सामा. नाधिकरण्यग्रहविरोधि, साध्यानुमितिसामान्याविरोधित्वं वा विश- पणमित्युकं दीधितिरुता। निर्धर्मितावच्छेदककज्ञानस्य वाधावप्रति. पध्यत्ये सामानाधिकरण्यग्रहस्य साध्यांशे निर्मितावच्छेदकतया तदविरोधित्वमुक्तयाधादेरक्षतमेवेति, इत्याशयेनाहानुमितिसामा न्याविरोधित्वं चेति मट्टाचार्येणोक्तम् । अपात्र विरोधयारकसाध्यसमानाधिकरण्यग्रहाविरोधित्वदले साध्यवस्वाशेऽधिकरणत्वस्य धर्मितावच्छेदकसामानाधिकरण्यप्र. हाविरोधियनिवेशेनेय उक्तयाधेऽतिव्याप्तिवारणसम्भये कृतमनुमि- तिसामान्याविरोधियरूपातिरिक्तविशेषणेनेति । न च यत्र गगर्न साध्यमधिकरणत्वं हेतुस्तत्र गगनामायघदधिकरणात्मके व्यभिचा. रेऽच्याप्तिभियाऽधिकरणत्वस्य धर्मितावच्छेदकत्वनिवेशासमव इति घाच्यम् । मधिकरणत्वसामानाधिकरण्येन गगनाभायस्यैव तत्र व्य. भिचारतयाधिकरणत्यसामानाधिकरण्येन साध्यसामानाधिकर. ण्यप्रदायिरोधित्वस्य तत्र सरयेनाव्याप्स्यनयकाशात् । पयं यत्र सव्यभिचारप्रकरणम्। द्रव्यमभाववदवृत्ति सत्वादिस्वादी द्रव्यत्वाभाषवदत्तिसत्तात्मकन्य- भिचाराव्याप्तिभिया साध्यसाधनसामानाधिकरण्यग्रहत्याध्यापक त्वस्य प्रतियध्यताया निवेश्यतया व्याप्तिज्ञानत्वावच्छिन्नप्रतियध्य. तामादायैवोक्तव्यभिचारसग्रहसमवाश्चेति चेन्न। यत्र गगनस्य सो. ध्यता गगनाभाववदधिकरणस्य हेतुता तत्र साध्यांशेऽधिकरणत्व- धर्मितावच्छदककस्य प्रकृतहेतुधर्मिकसाध्यसामानाधिकरण्यज्ञान. स्यानाहार्यस्याऽसम्भवेनाधिकरणत्वस्य धर्मितावच्छेदकत्वनिवे- शायोगात् । एवं यत्राधिकरणत्वाभावस्य साध्यता तत्र साध्यांशेऽ- धिकरणत्वधर्मितावच्छेदककसाध्यसामानाधिकरण्यज्ञानस्य निय. ताहार्यतया तन्निवेशासम्भवाञ्चेति ध्येयम् । न चैतावताधिकर; णत्वस्य धर्मितावच्छेदकत्वनिवेशासम्भवेऽपि साध्यांश सधर्मिता- पच्छदककसाध्यसामानाधिकरण्यग्रहाविरोधित्वनिवेशेनैव सामा. अस्यमिति वाच्यम् तस्यापि प्रकारान्तरत्वादिति ध्येयम् ॥ १५ ॥ इति श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तयागीशविरचितं सव्य. भिचारफोडपत्रम् ॥
॥ श्रीगणेशायनमः। ॥श्री कालीशंकराम्यां नमः।। अथ श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचितं साटिप्पणं . साधारणकोडपत्रम् । यारानान्तरविशिष्टत्वेन याशविशिष्टविषयकज्ञानस्य प्रति. पन्धकन्वं ताइशष्ठानान्तरसहिततादृशविशिष्टविषयकशानानधि. करणक्षणवृतित्वविशिष्टतारशविशिष्टपर्याप्तविषयताविरहयत्वे सति पारशविशिष्टविषयतासामान्यमनुमितिप्रतिवन्धकतायछेदकं ताश त्वमिति मिश्रमतं मट्टाचार्येणोकम् नन्वत्र ताराशनान्तरसहिततारशविशिष्टविषयकहानानधि. करणक्षणतिश्वविशिष्टत्यत्र अनधिकरणत्वं कियाशयत्किश्चिद- धिकरणत्वामापःकिम्वा तादृशाधिकरणत्वसामान्यामावः तारा चिकरणवामावकूटयत्यं वा ॥ नाद्यः तादृशानद्वयाधिकरणक्षण- स्यापि तादृशानसहितस्य छानध्यक्त्यन्तरम्यानधिकरणावेन शान- प्रयकालेप्ययोगोलकवृत्तिवन्याचारमफव्यभिचारादरसंग्रहापत्तेः । नापि द्वितीयः यत्वतत्त्वयोरननुगमेन धूमामाववदयोगोलकं अयो. गोलकवृत्तिन्हिरिति शानद्वयास्यायोगोलकवृत्तिवन्हिरयागोलक- कृत्तिधूमामाय इति शानदयस्य धूमामाषपदयोगोलक पन्हिम दयोगोलकामतिष्ठानद्वयस्य अयोगोलकवृत्तिर्धमामायः यन्हिमदयो. गोलकर्मितिशानद्वयस्य चाधिकरणसाघारणानुगतानतिप्रसक्तरूपा भावावसम्भवापः । नापि तृतीयः जलवान् घामाववान जलवान् इद इति शानद्वयकालेऽपि अयोगोलकवृत्तिपन्ह्यादेर्य- मिवारितापतेः हानवैशिष्टयावच्छिन्नप्रतियन्धकतावच्छेदकीभूत यावतानस्यय यादृशशानान्तरपदेन धानधैशिष्ट्यायच्छिन्नप्रति. बन्धकतावच्छेदकविपयिताकयावद्विशिष्टस्यैष च यारशविशिष्ट पदेन प्रतिपाद्यतया जलयान् पन्हामाववानिति झानसहितजलय. दयिषयकशानाधिकरणावामावस्यापि तादशाधिकरणत्यामावक- टान्तर्गततया जलपान पन्धमावयान जलयान इद इत्याविज्ञानशून्य साधारणप्रकरणम्। कालस्व तादृशाधिकरणत्वामावकूटवलक्षणत्वेन तादृशक्षणवृत्तित्व. विशिष्टविषयिताविरहस्य तदानीमक्षतत्वादिति । अत्राहुः-एककविशिष्टमादाय यादृशयादशहानविशिष्टत्वेन या. शविशिष्टविषयकवानस्य प्रतिवन्धकरवंतादृशतारशशानसहितता. शविशिष्टाविषयिताकज्ञानाधिकरणस्वाभावकूटवत्क्षणवृत्तित्ववि- शिष्टादशविशिष्टपर्याप्तविषयताविरहकूटवत्त्वमेव विवक्षणीयम् । तथा चायोगोलकवृचिवन्हिरूपविशिष्टोपादाने तद्विषयकज्ञाननिष्ठः प्रतिबन्धकतायामवच्छेदकं धूमाभाववदयोगोलकं अयोगोलक- चि मागाव इत्यादिक्षानस्य वैशिष्टयमेव, न तु जलवान् वय. मायवान् जलवान्-इद इत्यादिशानस्य वैशिष्टयमिति-जलवा. धान पद्यमावशन् इति शानकालेऽयोगोलकवृत्तिवयात्मकल्य- भिवारे नातिव्याप्तिः । जलवान् वहपमाववान् जलवान्-हद इत्यादिवानद्वयाधिकरणत्वामावस्यायोगोलकवृत्तिवहिरूपविशिष्टप. यप्तिविषयताविरहप्रतियोगिकोट्यप्रविष्टवादिति ॥ यस्तुतस्तु धर्मविशिष्टविषयताविरहवस्वमेव सत्यन्तदलार्थः । वैशिष्टयञ्च स्वपर्याप्तत्व-स्वनिरूपितविषयताशालिनिश्चयत्वावच्छि. मप्रतिवन्धकतापच्छेदकीमतशानसहितस्वविषयताशालिज्ञानानधि- करणक्षणवृत्तित्वैतदुमयसम्बन्धेन, नातः पूर्वोक्तदोषाणामवकाशः ॥ न चायोगोलकवृत्तित्ववान व्याप्तयामावधानितिमानकालीनायो. गोलकवृत्तिहिरिति छानकाले गोगोलकवृत्तिवही व्याप्त्यभाववदयो- गोलकवृत्तियति च तदानी व्यभिचारानात्मकेतिव्याप्तिापवं पहि- धूमयान्वहरित्यादी धूमाभावयदयोगोलकवृत्तित्ववदयोगोलकत्तिष- विरिति हानकाले चायोगोलकवृत्तिबघावावतिव्याप्तिः । अयोगोल. कवृत्तियपद्मामाधवदित्यादिशानस्यापि अयोगोलकवृत्तिवहधारमा फविशिष्टविषयकवाननिष्ठप्रतिपयकतापच्छेदकतयाऽयोगोलकवृत्ति विश्वाप्यमाययदित्यादिशानसहितायोगोलकवृत्तिवहिविषयकशाना- धिकरणस्थामायस्यापि अयोगोलकवृत्तियहिपयोतिविषयताविरहन- लियोगिकोटिपिएन्वादिति वाच्यम् । पतरसमाधानस्याने घश्यमाण. स्वादिति ध्येयम् ॥ অস্ব স্ব ব্যােঙ্কানদিনরায়েৰিৰছাৰৰবন্ধনলাইব্যে- समातिवत्यत्र यदपच्छेदेन तादशहानामधिकरणत्वं तदपच्छदेन ३२० यनुमानगादार्याः मोहपन्नेषु ताशानधिकरणक्षणवृत्ति विवक्षणीयमाताशज्ञानाधिकरणत्वामा यवत्वमेव वा निरवच्छिन्नत्यं प्राह्यमेतल्लाभार्थमेघ क्षणपदोपादानम्, अन्यथा स्थूलकालस्यैव क्षणपदार्थतया पूर्वदण्डाद्यवच्छेदेन च স্নানঘক্ষান্ত রায়ায়ানসি প্লানঃ- कालेऽपि सत्यन्तदलामप्रसङ्गादिति ध्येयम् । अथात्र पर्वनो पहिमान धूमादित्यादौ पापाणमयो न पहिमान् पर्वतश्च पापाणमय इति शानद्वयकाले पापांणमयत्ववर्पयतादावति. ध्याति तदानींतन सत्यन्तदलस्य विशेष्यदलस्य च सत्वात.एवं दो घहिमान् जलादित्यादी वहिव्यापकोभूनाभावप्रतियोगि जलं जल पांच हद इत्यादिशानकाले जलद्धदादायतिव्याप्तधेति चेन्न । विशिष्टसाध्यसाधनसामानाधिकरण्यग्रहत्याव्यापकप्रकृतहेतुध. मिकप्रशतसाध्यनिरूपितान्वयव्याप्तिग्रहत्वयापकप्रतिवध्यत्वानिक पिताय दानवशिश्यावच्छिन्नव-असाधारण्यविषयित्वानवच्छिन्नत्यै. ततत्रियावच्छित्रामाश्यत्वेन विशेष्यदलघटकप्रतिवन्धकत्ताविशेष नयोक्तातिव्याप्तिवारणसमवादिति धूमगन बहोरित्यादी ययोगो. लकं घूमामायदयोगोलकवृत्तिहिरिति शानद्वयकाले व्यासिमान. प्रतिबंधकतामादायायोगोलकवृत्तिचन्हयाद्यात्मकन्यभिचारे लक्षणग. मनाय निरुक्तत्रितयाभावप्रतियोगिकोटी अनिरूपितान्तनिवेश। काञ्चनमयधूमवान् यरित्यादी नीलत्यवान् काञ्चनमयत्वामायनान् नीलत्वांश्च घूम ल्यादिशानीयप्रतिवन्धकतायां ध्यातिप्रहत्व- व्यापकप्रतियध्यत्वानिरूपिनत्वासत्वेन निरुक्कानयामावसत्वात्तामा• दायोक्सानद्वयकाले मौलवधूमादावतिन्याप्तिवारणाय प्रतियाय तायो हेतुमाध्यकसामानाधिकरण्यग्रहत्याव्यापकत्वनिवेशः ॥ याघादायसाधारण्ये चातिव्याप्तिवारणायान्तिमयोनिधेशः । न च तथापि यद्विधूमपान वहेरित्यादावयोग लकवृतित्वमा मारपदयोगोलावृत्तिहरत्यादिशानकालेऽयांगोलकवृत्तियन्ह्यादा पतिव्याप्ति अयोगोलावृतित्यवधूमामावदिति शानविशिष्टत्येना योगोलकवृत्तिद्विरिति शानस्य साध्यवत्ताधानप्रतियन्यकत्वेन सत्य निष्कानियावाच्छनामावविशिष्टव्याप्तिधानप्रतिवन्ध. पनामादाय विशेष्यदलस्य च तत्र सत्वादिति याख्यम् । याद समानान्तर विशिष्टत्वेन यारचयिशिष्टविषयकज्ञानस्य प्रतिरन्धराय न्तस्य साधारणप्रकरणम् । ३२१ मित्यत्रापि प्रतियन्धकतायां विशिएसाध्यसाधनग्रहत्वाध्यापक घ्याप्तिमहत्यल्पापकप्रतिवध्यत्वानिरूपितत्वासाधारण्यविषयित्वान- धच्छिन्नत्वोभपामावस्य निवेशनीयत्वात,तथा चायोगोलकवृत्तित्वव. धूमाभाषपदितिज्ञानस्य यादृशज्ञानान्तरपदेन धर्तुमशक्यस्वेन धू. माभाववक्ष्योगोलकमितिज्ञानस्य धर्तव्यतया धूमाभाववदयोगोलक- मित्यादिशानशून्यकाले नोक्कातिव्याप्तिः । तादृशज्ञानकाले च तस्य लक्ष्यत्यमेव । काञ्चनमयवाहिमान चरित्यादी-अयोगोलक- पृत्तित्ववत्काञ्चनमयत्याभाववत् अयोगोलकविहिरिति शानद्व- यकालेऽयोगोलकवृत्तिवहयादावतिव्याप्तियारणाय विशिष्टसाध्य. साधनप्रहत्वाव्यापकति । न च वाच्यं गगनादित्यादी यादृशाना- न्तरविशिष्टत्वेन याद शविशिएविषयकज्ञानस्य निरुतोभयाभावयत्प्र. तिवन्धकन्वं ताटशविशिष्टमेवाप्रसिद्धमिति वाच्यम् । घाव्यत्वव्याप. कीभूनाभावप्रतियोगिगगनात्मकासाधारण्यस्यैव प्रसिद्धत्वादिति ध्येयम् । न च तथाप्ययोगोलकवृत्तित्ववद्याप्त्यमायवत्अयोगोलक- पृत्तिर्वहिरिति ज्ञानकाले धृत्तिमधूमव्याप्त्यभाववद्वतिर्वहिरिति शा. नकाले चायोगोलकवृत्तिवट्ठी वृत्तिपही च व्याप्त्यमावाषच्छेदफरवेन गृहीतधर्मयत्ताशानीयप्रतिबन्धकतायां निरुक्तात्रतयाभावसत्त्वाता- मादायातिव्याप्तिरिति घाच्यम् । किशिधर्मावच्छिन्नविशेष्यकसा- मानाधिकरण्येन व्याप्तिनिश्चयत्यव्यापकप्रतिवन्धकतानिरूपितप्र. तियध्यतावच्छेदकविषयताशालिवानविशिष्टान्यज्ञानवृत्तित्वेनापि वि. शेष्यदल सत्यन्तदलघटकप्रतियन्धकतयोविशेषणीयत्वात् । नि. रक्तप्रतियध्यतावच्छेदकधिपयताशालिनानपैशिष्ट्यञ्चकक्षणाव- न्छिनेकात्मवृत्तित्यसम्बन्धेन । तथा च व्याप्त्यमाघावच्छेदकरवेन गृहीतधर्मयत्तासानीयप्रतिबन्धकतायां व्याप्त्यमायावच्छेदकत्येन ग- होतो यो धर्मस्तद्धर्मावच्छिन्नविशेष्यफसामानाधिकरण्येन व्याप्ति. निश्चयप्रतियध्यतावच्छेदकविषयताशालिमानविशिष्टान्यज्ञानवृत्ति- स्थामायानोक्तातिव्याप्तिः । यदि च यत्र स्थले किञ्चिदमिफसामा. नाधिकरण्येन व्याप्तिनिश्चयप्रनियध्यतावच्छेदकविषयिताकविशि. एस्य धूमामाययत्तिजलयद्धदोधूमपान यहरित्यादिस्थलीयपक्षादे. पंटकतातत्यपाधादायव्याप्तिरित्युच्यते। तदा शानवैशिष्टघावच्छि. प्रत्य-निरकप्रतिपायतायच्छेदकपिपयिताशालिज्ञानविशिष्टायना. ११ - ३२२ अनुमानगादार्या प्रोडपत्रेषु नात्तिपोमयाभावत्यमेव प्रतियघनाया नियमिति ध्येयम् । मनु तथापि धूमधान् धूमच्यापयमाघवघटपारीनय हरित्यादी अयोगोएकचिताहायद्विरूपव्यभिचार यातिस्तत्र व्यभिचारज्ञान प्रतियघताया घटधर्मिफव्याप्तिधीप्रतिवध्यतावच्छेदकविषयता शारिज्ञानविशिष्टान्यज्ञानावृत्तिस्यज्ञानवैशिष्टयावाच्छन्नत्वोमयसाय न धर्तुमशक्य यादिति चेत्, म-किञ्चिद्धमावाच्छन्नधर्मिकच्या तिज्ञानप्रतियभ्यताया स्यावच्छिन्नावषयत्वाव्यापकत्वनिषशात् । इत्थचोमयाभावोपि न निवेश्य -पूर्वोत्तनियशेनेध चरितार्थत्या दिति ध्येयम् । यथार धूमवान् चरित्यादी धूमाभाववादाद्यात्मक्याधादी हदविशेष्यकवहिप्रकारक्शानशून्यकालायाप्ति निरुतयाधविषयक शानस्यापि दो घहिमानित्याकारमानान्तरपिशि वनानुमितीच्या प्स्यशे प्रतिवन्धक्तया इदो वहिमानित्यादिशानयकाले तत्र स त्यन्तदरविरहादिति । नच दशाविशेष पव याघालश्यत्यमिति धा च्यम् । वाधादनि यदापताया संवैवादिसिद्धत्वादिति चेत् । * परे तु पापाणमयत्यवत्पनतादावतिव्यानिवारणाय रक्षणध टकप्रतियन्धक्ताया प्रकारताविशिष्टान्यव सति प्रकारताविशिष्टा न्यत्य निवेशनीय । प्रथमचैशिष्टश च निरूपमझानवैशिष्टयाध च्छिन्नत्व स्वनिरूपितविशष्यतायच्छदकताायशिष्टप्रकारतानिरूपित विशेष्यत्वोमयसम्बन्धेन । प्रकारताया विशेष्यतावच्छदकतावैशि एयञ्च सानवच्छदकानवाच्छन्नत्यसबन्धेन । स प्राधामायप्रका- रता । द्वितीयवैशिष्टय च स्यनिरूपज्ञानवैशिष्टपावच्छिन्नत्य स्ववि शिष्टायच्छदक्ताकविशेष्यतानिरूपितप्रकारतावच्छिन्नत्वोमयसव न्धन । अयच्छदक्ताया प्रकारतावैशिष्टय च स्वानवच्छेदकानवच्छि नत्वसम्बन्धेन । स्व व्यावर्तकधर्मनिष्ठप्रकारता। न च धहिमदवृत्ति जल जलवान् परत इति धानस्य शानविशिष्टज्ञानवेन प्रतिबन्धक तया वहिमवृत्तिजले एव वहियापको धूम धूमाभाववानिति झान काल धूमामाववदयोगालक चातिव्याप्ति तत्प्रतिवन्धकताया निक कप्रकारताविशिष्टान्यत्वादति वाच्यम् । अगत्या तत्तत्प्रतिवन्धक तामेदस्य निवेश्यत्वादित्याद्दु ।
, साधारणप्रकरणम् । ३२३ यत्रोच्यते यादृशमानान्तरविशिष्टत्वेन यादृशविशिष्टविषय. कहानस्य प्रतियन्धकस्यमित्यत्र प्ररुतानुमितिप्रतिवन्धकतातिरिक्त. पृत्तिविषयिताकत्येन यारशविशिष्टं विशेषणीयम् , अतो यावि. शिष्टपदेन याधादेर्तुमशक्यत्यानोकाव्याप्तिः । न चैवं महानसनि. पितत्यामाषपदवृत्तिकालीनपर्वतो यहिमान् धूमादित्यादौ महान- सं ययभायधदित्यादिशानशून्यकाले महानसवृत्तिधूमे निर्जलहद फालीनपर्वतो पहिमान् सस्नेह जलादित्यादी हदा वयमाववानि- तिज्ञानशूनरकाले सस्नेहजलयद्धदे एवमभावत्वावच्छेदेन घहिम. दन्यत्ययेशिष्टयन घटत्यायच्छदेनाभायचदन्यत्ववैशिष्ट्येन प्रति. योगितासम्बन्धेन पहीयपदन्यत्ववैशिष्ट्येन च घटितपक्षतावच्छे. पककरहिमदन्याभाषकालीनामाययदन्यवहीयवदन्यघटकालीनपर्य- तो पहिमान् घूमादित्यादी घटवृत्तिधूम इत्यादिशानशून्यकाले था. श्रयासित्रियटितयद्यमायवद्धटात्मके चातिव्याप्तिः। तत्तद्विशि. एविषयकशानस्य शानद्वयकाले व्याप्त्यंशेऽनुमितिप्रतिवन्धकत्वेन पिशष्यदलस्य तत्तद्विशिष्टस्यानुमितिप्रतियन्धकतातिरिक्तवृत्तिपि. पयिताफरयामायेन याराविशिष्टपदेन मशक्यत्वेन सत्यातदल स्य घ रात्र सत्यादिति। मत पय बाधादायुक्ताव्याप्तिवारणाय धान पशिष्टयानपच्छिमतियन्यकतानयच्छेपकाविषयित्ताकायेन यारश. विशिष्ट विशेषणीयमित्यपि प्रत्युकम् । तथासत्युक्ताश्रयासिद्धिघटि. सविशिष्टानां शामधैशिष्टयानयच्छिन्नप्रतिबन्धकतानयच्छेदकविष. पिताफरयामायनोकातिव्याप्तेदुर्यारत्यादिति याच्यम् ! यादृशविशि. पिपपितासामान्यं पाप्रतिवन्धयतावच्छेदकं तामनियन्धकतातिरि- सात्तियिषपितात्या सत्यन्त दलघटकयाशायशिष्टस्य विशेष जोदय सामसस्यात् । वाघादी साध्ययत्ताशानप्रतिवन्धकतामा. दाय लक्षणसमन्यात् मानदयकालेऽनित्यदोरस्थले च व्याप्ति. নাঘানামায় ভয়ানমন্বষাৰু। ন অয়ানঃ कालेऽपि पशशानमनिपाधकमामादायासिद्धियारितीनातिश्यातिना. दयस्यामिति वाच्यम् । परप्रतियन्धकतामादाय लक्षणं ममनीयं मन्त्रातिपयशायटितस्यय विशिष्टान्तरादिनम्य विवक्षणीयतया Raatwarनायटिमायशिरामनरायटिनत्यपिरदादेयोचाति. पानिपारलपाति पेयम् ॥ .. - अनुमानगादार्या मोडपत्र परे तु बाहानान्तरविशिष्टत्येन यादृशविशिप्रविषयकशान पैशिष्ट्यानवच्छिन्नप्रतिवन्धकताविशिष्टान्यप्रतियन्धमत्य तादृशशा नसहितताशविशिष्टविषयकज्ञानाधिकरणय विवक्षणीयम् । प्रतिय न्यकतावशिष्टय च व्यापकतासम्बन्धन । व्याप्यव्यापकमारश्च स्वावच्छेदकत्वसभ्य-धन ।तधाच वाधविषयकशानी यज्ञानवैशिया पच्छिमव्यानिशानप्रति यन्धकताया धानधैशिष्टयानवच्छिन्नसाध्य यत्ताशानप्रतियन्धकताविशिष्टत्यात्याशविशिष्टपदेन वाधाधर्तुम षयत्वादेव नायाप्ति । उत्ताश्रयासिद्धिघाटतविशिष्ठविषयकक्षा नायव्याप्तिज्ञानप्रतिवन्धकतायाश्च पक्षज्ञानप्रतियन्धकताविशिष्टत्वा मायादेवोवातिव्याप्ति ॥ यथवा यादविशिष्ठविपयित्वा यापकीभूतविपयिताशययार शाविशिष्टविषयक ज्ञानसामान्ये झानपशिष्टयानपच्छिन्न प्रतिबन्धक स्थामाय: ताशत्वेन सस्य तदलघटकयाशविशिष्ट विशेषणीयम् । प्रतियन्धक्रयामायश्च स्वानयच्छेदयिपपिताशयत्वसम्यन्धाय च्छिन्न प्रतियागिताको प्राहा । तथाच यायादिविषयकशानसामान्ये ताशप्रतिपन्यकत्यामाधविरहादेव याघादहशविशिएपदन घ तुमशक्यत्यानाव्याप्ति । उत्ताश्रयासिद्धिघटितविशिष्टविषयकशान দানাথ এর এ বাহান্নাবহঘৰাষাঘৰৰ মানযান্য पार नोत्तातिध्याप्ति । अध्यापीभूतविपयतान्यस्यनियशात हदा पहिमान् समायादिस्यादौ ममावद्ध्दविषयमशनसामान्यान्तर्ग तयहपमाषयान् र याचारवशान तारातिययायामाषा. सस्वेऽपि इदयापभाय पाविज्ञानशून्यकाले मायपद्धवाधा स्म तदानी व्यभिचारात्मके नातिव्याप्ति न च तथापि जलरामाय पचरकारीमा द्विमान् जलादिश्यादी जलपचर पहपमापयत जलपाय जर पजामति साना यशून्यकाल जल्यन्त्रले तिम्याति तारारयिायानसामान्ये निरक प्रतिस्पयामायपिरहार पाशविशिएपदन धनुमायायारिति पापम् । जहरयापरियन মাগোবিব यमलायापन्निविशेष्यतापरताया: प. কান্নাবান্ধাহন বাসাবধানমা पाप नाशप्रतियम्पास्यामायसाशक्षिपादुः । पारशविशिपिपितासामा छानसिएपानवधिमप्रति साधारणप्रकरणम्। यन्धकतापिशिष्टान्यत्वं ताहशत्वेन सत्यातदलघटकयाशधिशि- प्रस्य विशेषणानोकदोपः । प्रतिवन्धकनावैशिष्टपं च स्वानवच्छे. दकविपपिताशून्पवृत्तित्वसम्बन्धेनेरयपि वदन्ति । अथ यारशक्षा- नान्तविशिष्यत्वेनेत्ययान्तरपदं ध्यर्थम् यारशज्ञानविशिष्टत्वेनं या- शविशिष्टविषयकज्ञानस्य प्रतियन्धकत्वमित्युक्तावत्र सामजस्या- दिति चेन्न । शानवैशिष्टयावच्छिन्नप्रतिवन्धकतालाभाय तदुपादा' नादिति केचित्तु मिश्रमते प्रामाण्यनिश्चयविशिष्टप्राधाभावनिश्चयावेनैव प्रतियन्धकत्वम् न त्वप्रामाण्यशानाभावविशिष्टग्राहामावनिश्चयत्वे. न, तथा चायोगोलकं धूमामाषपदयोगोलकवृत्तिहिरिति शान- र्मिकप्रामाण्यनिश्चयधिहकाले साधारण्यस्य मिश्ररप्पनीकारा. दयोगोलकं धूमामायवदिति निश्चयवैशिष्टये सति स्वर्मिकमा. मापयनिधपपिशिष्टो योऽयोगोलकवृचिहिरिति निश्चयस्तदनधि. करणपोटतमेव लक्षणं करणीयमित्येताहशार्थ मेघ तदुपादाना. दित्या अप नित्योपस्यापि पतल्लक्षणलक्ष्यत्वेन लक्षणघटकशाने त. तत्पुरुषीयत्वनिवेशस्यावश्यकतयाऽनन्तसंसारे कस्यापि पुरुष. स्थ सर्यदेव ताशमानसहितवादृशविशिष्टयिपयकज्ञानसत्येन त. दमधिकरणमेघाप्रसिद्धमिति । न चैकक्षणाच्छिन्नकात्मवृत्तित्व- सम्यन्धन तादशहानयिशिष्टान्यताराविशिष्टविषयकशाननिरूपित. विषयायामायययमेय सत्यन्ताओं वाच्यः, यतो न तारशक्षणाम. सिरिनियन्धनो दोप इति पाच्यम् । कस्यापि पुरुषस्य ताशशान. मिशियायधूमाभाषपदयोगालकमित्याकारकचानसत्त्वेन तन्निरूपित. विश्ययामायविरहाइधूमामाषपदयोगोलकादी सर्यदेव लक्षणा- सरस्मसकादिति चेन्ना यारानान्तरधिशिष्टत्येन यारशविशिष्ट- विषयमानस्य स्थष्टचित्योपलक्षितसम्हालम्यनानुमितित्यव्यापक अभयच्छेदकतायच्छेदसाधारणायच्छेदकत्वस्वीकारमते धूमा मारवयोगोलकमितिष्ठानस्यापि छानान्तरनिष्ठप्रतिपन्धकताया अ. पप्ले करनेय स्थनिष्ठनिशपत्यस्यापि तत्प्रतियन्धकतावच्छेदक- सात पानशालेतिपातिरित्यन्तरपद मुपासमिति ध्ययम् ॥
. ૨૨૬ अनुमानगादाधर्या कोडपत्रषु प्रतिवध्यतानिरूपित प्रतिबन्धकत्यं स्पसमानाधिकरणताहशज्ञानस. हिततादृशविशिष्टविषयकज्ञानानधिकरणक्षणवृत्तित्वविशिष्टताह- शविशिष्टपर्यातविषयताविरह्यत्वे सति यादृशविपयितासामान्य स्ववृत्चितादृशानुमितित्वव्यापकप्रतियध्यतानिरूपितप्रतिवन्धकताव. च्छेदकं ताशयमित्यर्थकरणादेव सर्वसामअस्यात् , सर्वत्र स्वप. देन ज्ञानद्वयसमानाधिकरणयत्किञ्चिदनुमितिमादाय लक्षणसम• न्वयः कर्तव्य इति ध्येयम् ॥ १ ॥ यत्तु साध्यामायांशे निश्चयरूपं शेषांश संशयसाधारणं सा- घ्यामाववत्तित्वज्ञान प्रतियन्घकमिति शिरोमणिः। थप किमिदं साध्याभावांशे निश्चयत्वमित्याशंषय वस्तुतस्तु शानभेदेन विग्यतामेदाभ्युपगमे निश्चयीयविषयतायां संशयत्वनि- रूपकविषयतामेदोन दुर्घटःतन्मते बाधेयत्वविषयतानिरूपकर्मि- विषयतायां ज्ञानविशिष्टान्यत्व निवेश्यम् । वैशिष्टयं च स्वनिरूपित. त्व-स्वीयसाध्यप्रकारतानिरपितविशेष्यतावच्छेदकावच्छिन्नन्वोम. पसम्बन्धेन । विषयताभदानभ्युपगमे च साध्यामावप्रकारतानिरू- पिता या हेतुविषयतानिरूपिताधेयताप्रकारतानिरूपिताधिकरणयि. पयता तद्विशिष्टत्वमेव विश्वयत्यम् । वैशिष्टयञ्च स्वनिरूपकत्व-स्व- निष्टावच्छेदकताकमेवयचोमयसम्बन्धेन । मेदप्रतियोगितावच्छेद- कवं च स्वावच्छेदकायच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितसाध्यप्रकारता. करवसम्यन्धावच्छिन्नं, साध्यप्रकारताविशिष्टान्यतादृशविशेष्यता. शालित्य धा। वैशिष्टयच स्वनिरूपकवानानिरूपितत्व-स्वनिरुपित. विशेष्यतावच्छेदकावच्छिन्नत्वोमयसम्बन्धन । संशयनिश्चयविषय- तयोरमेदेऽपि सामानाधिकरण्यस्याच्याप्यवृत्तिया निश्वयवृत्तिता. पच्छेदेन भेदसत्त्वादिति मट्टाचार्यणोक्तम् । संशयेऽपि प्रत्येककोटिप्रकारतानिरूपितविशेप्यताद्वयस्यैव स्त्री. फारात घूमतदमावघदयोगोलकतिहिरित्याकारफसाध्यामावां शे संशयत्वामावाद संशयस्यापि संग्रहाः स्यादतः प्रथमतृतीयकल्पे सम्बन्धघटकतया साध्यप्रकारतानिमपितत्वमनिवेश्य साम्यप्रकार वानिरूपितविशेप्यतावच्छेदकायच्छिन्नत्यपर्यन्तनिवेशः। एवमुक्त दोपवारणायव द्वितीयकल्पऽपि भेदप्रतियोगितावच्छेदकतानियाम- फमम्पन्धे स्थनिरूपितसाध्यप्रकारताकत्वमनिवेश्य स्थापच्छेदका. .
साधारणप्रकरणम् । ३२७. पच्छिन्नविशेष्यनानिरूपितसाध्यप्रकारताकत्वनिवेशः। मंत्र प्रथमे प्रथमसम्बन्धमानियेशे स्वपदेन निश्चयमादाय द्वितीयसम्बन्धमा निवेशे च स्वपदेन साध्यसंशयमादाय ज्ञानविशिष्टान्यताराविषय- स्वाप्रसिद्धिः स्यादत उमयसम्बन्धनिषेदाः। एवं द्वितीयेऽपि प्रथा मसम्बन्धमात्रनिवेशे स्वपदेन मंशयाकारक्षानीयवादशंविषयता- मादाय द्वितीयसम्बन्धमात्रनिवेशे च धूमाभाववत्पर्वतवृत्तिहिरिति शानीयतादृशविपयतामादाय धूमतदभाववदयोगोलकवृत्तिर्वहिरि- त्याद्याकारकसंशयस्यापि निश्चयत्वापत्तिरत उमयसम्बन्धमात्र •निवेशः । एवं तृतीयेऽपि प्रथमसम्बन्धमात्रनिवेशे च स्वप. देन महानसं धूमवत् धूमाभाववदयोगोलकवृतिर्वहिरितिक्षा. नीयधूमप्रकारनामादाय तज्ज्ञानासंग्रहापत्तेः । द्वितीयसम्म न्धमाननिवेशे स्यपदेन . संशयाकारज्ञानीयसाध्यप्रका. रतामादाय साध्यामायांशे सधर्मितावच्छेदककनिश्चयस्यासंग्रहाप: तिरत उमयसम्बन्धनिवेशः॥ अत्र कल्पत्रय एव साध्यप्रकारतापदेन साध्याभावीयप्रतियोगितावच्छेदकायच्छिन्नप्रकारत्वं धाच्यम्, तेन साध्यामापसाध्याभावाभाचकोटिफसंशयाकारकशानस्य न संग्रहः । अत्र द्वितीयकल्प साध्याभावयद्वृत्तिहेतुरित्याकारकक्षानासंग्रहः स्यात् तज्ज्ञाने तज्ज्ञानीयतादृशाधिकरणविषयतानिरूपकत्वसत्वेऽपि ताशाधिकरणविषयतानिष्ठवच्छेदकताकभेदववाभावेन ताशा. धिकरणविषयताया अवच्छेदकाभावेन स्वावच्छेदकावच्छिन्नविशे- प्यतानिरूपितसाध्यप्रकारताकत्वस्य नारशविषयताप्रतियोगिकसं. सर्गत्यामायादतो द्वितीयकल्पानुसरणम् । यदि च निरुक्तप्रकारता. कत्वसम्बन्धावच्छिन्नस्थामाववस्वघटितोभयसम्बन्धेन ताशविष- यतावैशिष्टय विवक्ष्यते, तदा तत्कल्पोऽपि साधीयानिति ध्येयम् ॥ यत्र कल्पनय एव अयोगोलकत्वसामानाधिकरण्येन साध्यकोटि- कसंशयात्मकस्यायोगोलकत्वसामानाधिकरण्येन साध्यामावावगा. ह्ययोगोलकं धूमधूमामाववद धूमाभाषपदयोगोलकवृत्तिवहिरित्या- फारकनिश्चयस्यासंग्रहापत्तिः प्रथमे तल्कानीयाधिकरणविषयतायां झानविशिष्टान्यत्वस्य, तृतीये साध्यमकारताविशिष्टान्यत्वस्य, द्विती. ये चोकनिश्चय ताशाधिकरणविषयतावत्वस्यामावादिति । यदि च प्रथमतृतीयकल्पे निरुतोभयसम्बन्ध एवं साध्यप्रकारत्यावच्छिन्नमा ३२८ अनुमानगादाधर्याः मोडपत्रेषु तिवध्यतानिरूपितप्रतियन्धकतावच्छेदकत्य एतत्रितयसम्बन्धेन घे. शिष्यम्, विनीय च भेदप्रतियोगितावच्छेदकतानियामकस्वावच्छे दकावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितसाध्यप्रकारताकत्वससर्गघटकीभूत- साध्यप्रकारतायां स्वायच्छिन्नप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिवन्धकतावच्छे- दकत्व निवेश्य तत्सग्रहः क्रियते । तदा प्रथमतृतीयकल्पे साध्या भारतानिरूपितविशेष्यतापच्छदकावच्छिन्नत्वस्य द्वितीये च साध्य. प्रकारतायास्थावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितत्वस्य धैवाप- तिरिति ध्येयम् ॥२॥ यद्वा साध्यतद्वतोरस्यन्तान्योन्यामाधी साध्यामाध्याप्यादिव्या- वृत्वेन साध्यरत्ताशानविरोधित्वेनानुगमय्य तत्र हेतुसामानाधिकर ण्यामावग्रहविरोधित्व साधारण्यमिति शिरोमणि साध्याभावव्याप्यादिव्यावृचसाध्ययत्ताज्ञानविगोधत्वं च तव. सानिश्चयप्रतिवध्यतावच्छेदिका सती तद्वत्ताशानप्रतिवन्थकताव च्छेदिका या प्रकारता तदाश्रयत्वम् । तदभावव्याप्यवत्ताशानस्य तद्वचानिश्चयाप्रतियध्यतया तद्विपयन्युदास इति भट्टाचार्यणाच म्। अथैवमपि धूमामावाप्याभाववद् मयत्कालीनपर्वतो धूमपा न्यरित्यादी धूमामाचव्याप्यनिष्ठहेतुसामानाधिकरण्यधारणमा- फ्यमेव धूमाभावव्याप्ययत्तावुद्धिम्प्रति धूमवत्तानिश्चयस्याप्रतिर. न्धकत्वेऽपि धूमवत्तावच्छेदेन धूमामाचव्याप्यामाववत्तानिश्चयवि शिष्टधूमवत्तानिश्चयत्येन प्रतिबन्धकायम्यावश्यकतया उक्तस्थली यसाध्यवत्तानिश्चय तत्प्रतिवन्धकतायामनपायादिति । विशिष्टसा ध्यवत्तानिश्चयत्वावच्छिन्नप्रतिवन्धकतानिवेशे च उक्तस्थले धूमा. मावसामानाधिकरण्याद्यसदद । घूमाभाषवत्ताज्ञानप्रतिवन्धर- तावच्छेदककोटी विशिष्टधूमत्वविषयत्वानिवेशात । न च साध्य. यत्तानिश्चयत्यव्यापकशानसिण्यानवच्छिन्नप्रतिवन्धकतानिरूपित प्रतियध्यतापच्छदिका सती साध्यवासानत्यव्यापप्रतियभ्यता. निरूपितझानशियानवच्छिन्नप्रतियध्यतावच्छेदिका या प्रकारता तदाश्रयस्य विपक्षणीयमतो नोकदोष । द्वितीयप्रतिवन्धक्तायो शानविशिष्टत्वानच्छिन्न निवेशात् धूमव्याप्यसाम्यकस्थले धूम. ध्याप्याभायवधूमामावपत्तालानधूमामावनिष्ठहेतुमामानाधिक रण्ये नावियातिरिति याच्यम् । एपमपि धूमामावस्याप्यामाया 44 r ३२९ साधारणप्रकरणम् । प्यधूमवान् बढेरित्यादौधूमाभावयाप्पसामानाधिकरण्ये धूमव्याप्य; वान् बढेरित्यादौ धूमन्याप्याभावव्याप्यधूमामावसामानाधिकर. ण्ये चातिव्याप्तेर्दुरित्वगत् तद्याप्यवत्ताशाने तद्याप्याभावव्या- प्यनदमाववत्ताज्ञाननिरूपितप्रतिवध्यत्वप्रतिवन्धकत्ययोरुभयोरव स. स्वादिति चेत। अनोच्यते-साध्यवत्ताज्ञाननिष्करूपावच्छिन्नप्रतिवन्धकरवप्रति. वध्यत्वनिवेशादेव धूमाभावच्याप्याभावव्याप्यधूमसाध्यकस्थले सां. यवत्ताज्ञाननिरूपितयोरेकरूपायच्छिन्नप्रतिवध्यत्वप्रतिघन्धकाययो- स्वच्छेदकप्रकारताश्रयत्वनिवेशादेव च धूमध्याप्यसाध्यकस्थलेऽति- ध्यातिवारणसम्भवात् तशाप्यवत्ताहाने तद्याप्पामावन्याप्यतद- भाववचाज्ञाननिरूपित प्रतिवध्यत्वप्रतिवन्धकत्वयोः सवपि तयोरे- करूपावच्छिन्नत्वामावात् तदभाववचाज्ञानत्यमानस्य प्रतिवध्यता. यां तद्व्याप्यामान्याप्यवत्ताज्ञानत्वमात्रस्य च प्रतिबन्धकतायामव- च्छेदकत्वादिति ध्येयम् ।। एकरूपावच्छिन्नतादृशप्रतिवध्यताप्रतिवन्धकतापच्छंदकत्वप्र- कारकत्वञ्च साध्यवत्ताझानत्वव्यापकप्रतिवध्यताविशिष्टप्रकारकत्व. म् । वैशिष्ट्यच स्वनिरूपितप्रीतयन्धदातावच्छेदकत्व-स्वविशिष्टः प्रतिवध्यतावच्छेदक योभयसम्बन्धेन । स्ववैशिष्ट्यञ्च स्वावच्छेद- कधर्मावच्छिन्न प्रतिवन्धकतानिरूपितत्व-स्वनिरूपित प्रतिबन्धकता. वच्छेदकत्वोमयसम्बन्धेनेति नन्या ॥३॥ अपघटामावादरपि वयमावरवादिना ज्ञानस्य वहिमत्ताज्ञानवि- रोधिधात घामावादिसामानाधिकरण्यमपि वयादिसाध्य के व्य. भिचार स्यात् । साध्यवत्ताशानविरोधितायन्छेदकीभूतविषयता. निरूपितहेतुसामानाधिकरण्याभावविषयताशालिग्रहविरोधितानि-' पेशे चासम्भवः। धर्मितावच्छेदकावच्छिन्नविषयतानिरूपितसाध्यार भावप्रकारताया एव साध्यवत्ताशानप्रतिवन्धकतावच्छेदकतया साध्याभावो न इंतुसमानाधिकरण इति झानीयसाध्यामावविषय. ताया अतथात्वादिति भट्टाचार्येणोक्तम् । अप्रेयमाराका-अथ सर्व साध्यवत्ताज्ञानप्रतिवन्धकतावच्छे. एकविषयतानिरूपितहत्वसामानाधिकरण्यविषयताशालिहेत्वसमाना धिकरणसाम्यामाववान्पक्ष इति स्वरूामहविरोधितामादायव व्य. ર अनुमानगादाधर्या. फोडाप्ने भिचारे लक्षणसमन्वयात् कथमसम्भर इति च । अत्राहु:-उक्तशानीयपक्षविशेष्यतानिरूपितसाध्याभावप्रकारता. या एप साध्यवत्ताशानप्रतिवन्धकतावच्छेदकतया ताशप्रकारता. निरूपितत्वस्य उक्तझानीयहेत्वसामानाधिकरण्याविषयतायामसरवे. न उक्तदानमादायापि लक्षणसमन्वयो दुरुपपाद इति । साध्यामा- विशेष्यताया एव उक्तहानीयहेत्वसामानाधिकरण्यविषयतानिरूप कत्वात्, स्वमते समानाधिकरणप्रकारताविशेष्यतयोमदात् । यस्तुतस्तु समानाधिकरणप्रकारताविशेष्यतयोरक्येऽपि साध्य यत्ताज्ञानप्रतिबन्धकतावच्छेदकविपयतानिरूपितहेत्वसामानाधिकर- ण्यविषयताशाली यो बयसमानाधिकरणघटामावधूमाभाववानि त्याकारकघटामावमिकहेत्वसामानाधिकरण्यावगाहिघटामावत्वव. ঘামলাঘিমামাঘইনবিষযমাবঙ্কিাকাতি प्रहस्तीद्वरोधिीन वहिसमानाधिकरणघटामाये, एवं घहिमान्धूमादि' त्यादी सद्धेती साध्यवत्ताशानप्रतिवन्धकतावच्छेदकविषयतानिक पिनईत्वसामानाधिकरण्यविषयताशालिघूमासमानाधिकरणवद्यमा यवान् पर्वत इत्याकारकप्रहविरोधिधूमासमानाधिकरणवयमावा. भाववत्पर्वतादौ चातिव्याप्तिरतस्तद्वारणाय साध्यपत्तासानप्रतिय. न्धकतावच्छेदकविषयतानिरूपितहेत्वसामानाधिकरण्यविषयताया मयच्छेदकतानात्मक्त्यमवश्य निवेशनीयम् । एवञ्चोक्तमानमादाय लक्षणसमन्वयो दुर्घट इति । एतेन-प्रकारताविशेष्यतया दऽपि साध्यबत्ताशानप्रतियन्धक्तावच्छेदकवियित्वावच्छिन्नविषयतानि. रूपितहत्वसामानाधिकरणविषयताशालिग्रहविरोधितानिवेशेनवास. म्भषवारणं सभवतीति-रत्यपि प्रत्युक्तम् । प्रकारताविशेष्यतयोदे- ऽपि उकातिन्याप्तिवारकप्रकारस्यानुसरणयतयाऽसंभववारणस्या. सम्मयादिति। साध्ययत्ताहानप्रतिबन्धकतावच्छेदकमुख्यविशेभ्यता निरूपिनत्वसामानाधिकरण्यविषयताशालग्रहावरोधितानिधेशेउ' कमकारावियक्षणेऽप्युक्तातिव्याप्तिगरणं सम्मति सर्वत्र व्यभि. चारे घ त्यसमानाधिकरण. साध्यामायः पक्षवृत्तिरित्याकारक- भानमादायय लक्षण सलमनीयमिति वाच्यम् । नासति इत्यसमा नाधिकरणघटामायः साध्यामावयानित्याचारकशानविरोधितामा.
माधारणप्रकरणम् । दायैव हेतुसमानाधिकरणघटामावादावतिव्याप्तघापत्ते । यद्यप्येवमपि एकत्र द्वयमिति रीत्या साध्यामारधर्मिकपक्षवृत्ति स्वत्वसामानाधिकरण्योभयावगाहिज्ञानस्य साम्यवत्ताज्ञानविरोधि तावच्छेदकीभूनसाध्यामारविषयितानिरूपितावच्छेदकतानात्मकहे स्वसामानाधिकरण्यविषयतामादायैव सर्वत्र लक्षणसमन्वयसम्भव', तथापि एकत्र द्वयमिति रीत्या घरामावधर्मिकसाध्याभावहत्व. सामानाधिकरण्यामयागाहिझानीयसाध्यवत्ताशानप्रतिवन्धकता. पच्छेदकघटामावविषयतानिरूपितहेत्वसामानाधिकरण्यधिषयता मादाय घटामावनिष्ठवहिसामानाधिकरण्ये धूमधर्मिकधूमाभाववहय. सामानाधिकरण्योमयावगाहिज्ञानीयसाध्यवत्ताज्ञानप्रतिवन्धकताव- च्छेदकधूमविषयतानिरूपितहेत्वसामानाधिकरण्यविषयतामादाय प. हिसामानाधिकरण्यवधूमे चातिध्याप्तिवारणाय साध्यवत्ताज्ञानप्र. तिवन्धकतावच्छेदकविषयतापदेन प्रकारताया विवक्षितत्वादसम्म. घसति । अथैवमपि गुणत्वसामानाधिकरण्यसाध्यकगुणत्वहेतुकस्थले गु णत्वसामानाधिकरण्याभावो न गुणत्वसमानाधिकरण इनि ज्ञानी. यसाध्यवत्ताज्ञानप्रतिय-धकतावच्छदकीभूतगुणत्वसामानाथिकर- प्याभावप्रकारतानिरूपितगुणत्वसामानाधिकरण्याभावविषयत्वाव छिनप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिबन्धकतावच्छदके गुणत्वसामाना. धिकरण्यवहुणत्वसामानाधिकरण्यामावे लक्षणगमनादसम्भवदाना. सातिरिति चन्न। धूमामावधान वढेरित्यादौ साध्यवत्ताज्ञानविरोधितावच्छेदकी. भूतधूमामावामावस्यावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितवहिसामानाधिकर- ण्यामावत्वावच्छिन्नविषयिताशारिवाद्विसामानाधिकरण्याभावा धू मामावामावगन् इत्याकारकज्ञानविरोधिधूमामाववद्वद्विसामानाधि करपयामाषेऽतिव्यातिवारणाय साध्यवत्तानानविरोधितावच्छेदकप्र. कारतानिरूपितहत्वसामानाधिकरण्याविषयताया साध्यवत्ताज्ञानप्र तिवन्धकतानवच्छेदकत्वस्यापि निरेशनीयतयोतस्थले लक्षणगम नासम्मवादिति दिक। यतु एकत्र द्वयामिति रीत्या ज्ञानमादाय प्रागुताति याप्तिवार णाय साध्यवत्ताहानातिबन्धकतावच्छेदकविषयताया हवसामा 5 . अनुमानगादायर्या कोडपत्र' नाधिकरण्यप्रकारत्वान्यप्रकारवानिरूपितत्व निवेशनीयमधूमामा घवान् वहरित्यत्र प्रागुतातिव्याप्तिस्तु हन्यसामानाधिकरण्यविषय- तापदेन प्रकारताविवशयैव चारणीयति। तनुच्छम्-तथासति तादृशगुणवसामानाधिकरण्यसाध्यस्थ ले साध्यवत्ताशानविरोधितावच्छेदकविषयतानिरूपितहत्वसामानाधि फरण्यप्रकारताशालिरूपत्व गुणत्यसामानाधिकरण्याभाववदित्याका• रकछानविरोधिगुणत्वसामानाधिकरण्यवद्रूपत्वेऽतिव्याप्तितादव स्थ्यादिति ध्येयम् । केचित्तु प्रकारताविशेष्यतया नात्वमत एवाय अन्य , तथाच मागुकातिव्याप्तीनां वारणाय साध्यवत्ताज्ञानप्रतियन्धकतावच्छेदक विषयतानिरूपितहेत्वसामानाधिकरण्यविषयतापदेन साध्यवत्ताठा मप्रतियन्धकतावच्छदकप्रकारतानिरूपितहत्त्वसामानाधिकरण्यप्रकार रताया विवक्षणीयतया प्रकारतानिरूपितप्रकारत्वाप्रसिधैवास भवसङ्गतिरित्याहु । तश्चिन्त्यम् ॥४॥ अथ घटाभावादेरित्यादिना फधिकामवतार्य इति चंन्न फलीभूत शानधर्मितावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितयद्रूपावच्छिन्नप्रका. रताशालिनिश्चयवन साध्ययत्ताज्ञानप्रतिबन्धाता तद्रूपावच्छिन्नाशे हे नुसामानाधिकरण्यामावग्रहविरोधितानिवेशेनातिप्रसद्गाभावात् सा. ध्यामावत्वादेरेय तादृशत्वादित्यनन सिद्धान्तित भट्टाचार्येण । अथात्र घटामावत्वधूमामावत्वोभयावच्छिन्नघटामायात्मकधूमा माववानिति हानीयप्रकारतायास्तादृशत्वन तदुभयावच्छिन्नविशे ज्यकधूमासामानाधिकरण्यग्रहप्रतिय धक्तावच्छेदकवियिताक धू मसमानाधिकरणयटामातिन्याप्तिधारय । न च साध्यवचाशा नप्रतियन्धकतानपच्छेदकवियितान्यज्ञानीयवस्य यद्पावच्छिन्न प्रकारतापां विशेषणादय नातातिन्याप्ति घामाववाच्छन्नायष- বিবাহেলিকানালফসবা ব্যায়ামাথাবিবি धाव्यम् । तयासत्यसम्मवाप-सवंनव निच्छिन्नविराप्यताया' सामानाधिकरण्यमम्यन्यावच्छिनपारतन्त्रीयविषयतायाश्च ताश ग्यात्तन्यत्यामायादिति चन्न । যবিধি মনি ঘরায় নায়েবন্ধতন विषयताया विपक्षणामोपदाप त्याहु ।
, साधारणप्रकरणम्। पस्तुतस्तु स्वारविनाविषयकप्रतीनिविषयतावच्छेदक यत्सा ध्ययत्ताशानप्रतियन्धकतावच्छेदविषयनावर ठदक यद्पाच्छि. प्रविशेष्यनानिरूपिनयपावच्छिनप्रकारएर तद्पावच्छिन्नविषयक प्रतीतिविषयतावच्छेदकलोन पटू विशेषणीयम् , तथाच धूमामा- पत्यादेनिरक्तविशेषणाकान्तत्वेन तदधाच्छन्नाविषयकप्तीतिविषः यतावच्छेदकत्वस्य निरुतोभयधर्मेऽसत्वेन तमादायातिव्याप्त्यनव. काशात इति ध्येयम् । साध्यवत्ताशानर्मितावच्छेदका ये ये धर्मा इत्यस्यानुगम'-सा ध्यतावच्छेदफायरिउन्नप्रकारतानिरूपितविशेष्यतावच्छेदकत्वव्याप- क यत् प्रबारस्य तदरच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपित हेत्वसा. मानाधिकरण्यप्रकारताशालिग्रहत्वावच्छिन्नप्रतियध्यतानिरूपितमः तियन्धकतानतिरित वृचिरिषयताकरूपरत तत्त्वम् । प्रकारतायां तारशावच्छेदकत्वव्यापकत्वं च स्वविशिष्टविशेष्यतावच्छदकत्वस. म्वन्धेन । स्व-प्रकारता । विशेष्यतायां विशिष्टय च स्वावच्छेद- কাৱামোভিম্বনায়ন্তম্বিন্ধেবোনি रूपितविशेष्यताविशिष्टप्रतियध्यतानिरूपितप्रतियन्धकतावस्वसम्य. धेन । स्त्रं-प्रकारला पिशेष्यतायां प्रतियन्धकनायव व स्वावच्छे कन्य-म्पयिशिप्रतिषध्यतावच्छेदकत्वोमयसम्बन्धेन । स्व-प्रति. पन्धपता प्रतिषम्यतायां शिष्य च स्पारच्छंदतावाव- छिन्नपर्याप्यनुयोगिनायच्डेदारूपत्तित्व-स्वनिमपिततारशप्रति- वध्यतापच्छपनामावच्छिन्नपर्याप्यनुयोगितावच्छेदकरूपवृत्तिम तियन्धातानिरूपितत्वोमयसम्यन्धन सिं-प्रतिबन्धाता रूपय. घ घ उमपत्रैप म्यापच्छदक्तात्यावच्छिन्न पर्याप्त्यनुयोगितापच्छे दास्यसम्पन्न । प्रतियध्यतायां विशेष्यतावैशिष्टय च व्यापकरय. सम्पन्धन । स-पिसेप्यता। साध्यतायच्छेदक्समनियतानुयो गितानिरूपितानियोगितारच्छेदावच्छिन्नविधेयनानिरूपितउद्देश्य- -तावत्येन साध्ययत्ताहानामतारच्छरक विशेषणीयम, ना सामायादेरपि तदयच्छदफ्त्यायापकम्यहानिरिति ध्येयम् । च्या. गृति स्ययभूया ॥५॥ सापयशानपिरोधिनायच्छेदकायोपलक्षितधर्मायच्छिन्नविष. बनामिपिठहावसामानाधिकरण्याविषयताया धर्मितापच्छेदकता. - ३३४ अनुमानगादाधर्या क्रोडपत्रेषु भिन्नत्यमुपलक्षणविधया निवेश्यम् , धूमासमानाधिकरणवद्वपमा. घो न घटसमानाधिकरण इति ज्ञानविरोधिनि घूमासमानाधिकरण- घहयभावादौ घटादिसामानाधिकरण्ये नातिप्रसत इति भट्टाचा. येणोक्तम् ॥ अथ धर्मितावच्छेदकभिन्नत्वेन हेत्वसामानाधिकरण्यघिषयता. या विशेषणीयत्वेऽपि साध्यवत्ताशानविरोधितावच्छदकधर्मावच्छि नविषयतानिरूपिततादृशहत्वसामानाधिकरण्यविषयताशाली यो धूमासमानाधिकरणवह्नयभाधवान् पर्वत इत्याकारकग्रह,तथा एकत्र द्वयमिति रीत्या घड्यभावर्धामकधूमासामानाधिकरण्यजलासामाना. धिकरण्य-उभयावाहिग्रहश्च तद्विरोधिनि धूमासमानाधिकरण वह्नयमावाभाववत्पर्वते घूमासामानाधिकरण्यजलासामानाधिकरः प्योमयाभाववद्वयभावे चातिव्याप्तिरिति चन्न । हेत्वसामानाधिकरण्यप्रकारधान्यप्रकारत्वानिरूपितसाध्ययचा. शानविरोधितावच्छेदकत्वोपलक्षितधर्मावच्छिन्नमुख्यविशेष्यतानि रूपितहेत्वसामानाधिकरण्यविषयतानिवेशेनेवोक्तातिव्याप्तिवारण. सम्मघादिति ध्येयम् ॥ न चैवं हेत्वसामानाधिकरण्यविषयतायामुक्तविशेषणान्यनिवे. श्य साध्ययत्ताशानविरोधितावच्छेदकीभूतयत्किञ्चिद्धर्मापच्छिन्न- विशेष्यकत्वसामानाधिकरण्यग्रहत्वव्यापकप्रतियध्यतां निवेश्यो. कातिध्याप्तिधारणमेवोचित लावादिति चाच्यम् । तथासति धूमवान् धूमाभावव्याप्यासमानाधिकरणवहारत्यादी धूमामाव. व्याप्यसमानाधिकरणवयात्मकसाधनाप्रसिद्धावतिव्याप्यापत्ते । तद्वारणाय साधनग्रहाविरोधित्वनिवेशे लाघवानवकाशात् । पतष-अत पप साधनाप्रसिदावपि नातिप्रसर इति-स्वयमेवोक- मिति ध्येयम् ॥६॥ : साध्याभाषव्याप्यसाध्यामाधापच्छेदकादिसामानाधिकरण्यघा. रणाय पर्शितप्रकाराप्सया लघुप्रकारान्तरमाह-साध्ययत्साशानवि- रोधिनि देश्यसामानाधिकरण्यप्रविरोधिदेस्यामासतापच्छेदकरूप. पत्वं घेति । अत्र इत्यामासस्य प्रकृतानुमितिजनकज्ञानविरोधिधम् । अनुमितिजनमानस्यापि अनुमितिजनकतापच्छेदककोटिप्रविष्टषित पपल्यावच्छिन्नयन निशा, म तु विशिष्टपक्षे च्यातिविशिए.
-- साधारणप्रकरणम् । पशिष्टयावगाहित्वन, तथासति अन्योन्याभावघटितनानाविधव्या तौनामननुगमन ताशनानाविधव्यभिचारासग्रहात् । तावद्याप्त्य- धगाहिसमूहालयनानुमितिीनशेन तत्सनहसम्मवेऽपि पक्षधर्म- स्वावगाहितायाः प्रयोजनविरहेणानिवेशप्रसदन तादृशामावग्रहवि. रोधिताविशेषणवैयाच्चेति भट्टाचार्येणोक्तम् ॥ अथ व्याप्तिप्रहविरोधित्वरूपहेत्वाभासत्वनिवेशेऽपि काञ्चनमय धूमवान पाञ्चनमयवहरियादौ साध्यसाधनाप्रसिद्धिवारणायैव ता. शामावग्रहविरोधि निषेशसार्थक्यसम्भवेन कथ तपर्यमुक्त मिति । न च साध्यसाधनमहाविरोधित्वनिवेशनापि तद्वारणसम्भव इति घाच्यम् । तथासति भवन्मतेऽपि हेतुमत्ताग्रहविराधित्वनि- घेशनय पक्षधर्मताशानविरोधिस्वरूपासिद्धिवारणसम्मवेन तद्वै- ययस्य दुर्यारत्यादिति ।म वास्मन्मते हा धूमवान् वहेरित्यादौ धूमव्याप्यामायवद्ध प्रादावतिव्याप्तिवारणायैव तत्सार्थक्यमिति वा. ध्यम् । अनुमितिजनकतापच्छदकीमूनमुख्यविशेष्यत्वानीच्छन्न- प्रतियध्यतानिवेशनापि तद्वारणसम्भवात् । न च विरोधिवारणायैव तदिति वाच्यम । साध्यसामानाधिकरण्यग्रहाविरोधावनिवेशेनापि तवारणसम्भपात । न चाध्यमिचरितसाध्यसामानाधिकरण्यामाव. परतायतिध्यातिधारणायेध तत्सार्थक्यमिति वाच्यम् । तस्याप्युक्त. निवेशेने पारणसमयादिति चेत् । अत्राहु-ताशामायप्रहविरोधित्वदलनिवेशेऽपि साध्यग्रहावि. पेधिरय निवेशनीयम, अन्यथा यहपसमानाधिकरणधूमामावव्या. प्पालीनधूमयान् पतरित्यादी घहिसमानाधिकरणधूमामावव्याप्या. पारमसाध्याप्रसिद्धावतिव्याप्तारस्यादिति । एव च साध्याप्रसि. सियारणाय न तत्सार्थक्यम् । साधनाप्रसिद्धिस्तु ताशामावग्रह। पिरोधितापेक्षा लघुरुपसाधनप्रहापिरोधिरयाविशेषणेनैव धारणों पापभिप्रायेण तयामिधानमिति ध्येयम् । पस्तुतस्तु किश्चिद्धर्मिकस्वसामानाधिकरण्यग्रहविरोधियनि- पेशेनव साधनाप्रसिद्ध्यादेपारणसम्मयात् सोयववहानविरोधि. पमिताशामायप्रहविरोधिवपर्यन्तनिवेशो ध्यर्थ इत्यत्रैध ता. पम्। मत पय पाच्य हेपत्यादिरयादी वाच्यत्वामाषपदवृतित्व रूपयाप्तिहानपिराशिनि अमावाप्रतियोगिरंवरूपानुपसहारिणि ग. - ३३६ अनुमानगादार्याः क्रोडपत्रेषु गनसाध्य तादात्म्येन इंतो गगनामाययत्तादात्म्यरूपयाप्तिहान- विरोधिनि धमावाप्रतियोगितादात्म्यरूपन्याप्यत्यासिद्धौ धूमधान्य रित्यादी घूमामायवदवृत्ति वव्यापकनहिमदामायवद्वल्ली चाति. व्याप्तियारणायैव तत्सार्थस्यसम्भवेन ययाभिधानमसन्नतमित्य. पिपरास्तम्।न चैधूमामावववृत्तित्वव्यापकद्विसमानाधिकरण तहहिमेदामावयवद्वपादावनिम्यातिगारणायैय तरसायंक्यम् उक्त विशिष्टस्य किश्चिद्धर्मिकहेन्यसामानाधिकरण्यग्रह प्रत्यपि विरोधि. स्यादिति वाच्यम् । विञ्चिद्धर्मिय देत्यसामानाधिकरणममहत्वाव छिन्ननिरूपितयद्धारच्छिनप्रतिवन्धकन्य व्याप्तिमहत्वावच्छिन्ननि. रुपित तद्पायच्छिन्नप्रतियन्धकतानियेशेनेोकातिध्यातिपारणस. म्भयात् । धाच्यत्यत्ययान् घाच्यवादित्यादी घाच्यावसाभाषयद. पत्तियन्यापफयाच्यन्यसमानाधिकरणयाच्यत्यामावामासंघद्वाच्या स्थादायतिच्याप्तियारणाय सत्यन्तदलनिवेशेऽपि सयन्तविशेयर लघटकप्रतियन्धकत्ययोरेकरूपावच्छिन्नत्यनियेशस्य भरती प्याव ध्यकत्वात् ॥ यमप्यनुमितिजनकमानविरोधियापहवामासत्यनियेशे ऽपि निशिसमिकहत्यसामानाधिकरण्यग्रहविरोधिरपियरणेनेय स्थरपासियादेयारणमम्मपाचापि तद्वय दुर्यारमेष, काशनम. यदो द्विमान् हरयादित्यादी इदत्वममानाधिकरणकाञ्चनमयत्या. मावादरपि प्रथकारांतपक्षमहाविरोधियदलेनेय धारणसम्मया. दिति चन्न। हयो पहिमान हमग्यादिश्यादी पहिल्याप्यामायामिकरवसा. মানাথিযেমথিৰাখিনি মনাঙ্ক অষবিদ্বোমী- पादायनिणानिवारणार्यप स्थमते नत्साश्यसम्मयादिति पम । भय कल्पापेक्षया लाघवानुमन्धानकारयानमार्ण महागायत शतानन मायन-पूरलो सायामावण्यवादिसामा পাধিতোকে নানানঘাট নুমশিনাথাব্যাথাঘোনালিখি সিবাদামঘমালাকোবাঘর सवय लघुग्यादिति नत। কাম-পূর্ব বালমযqমধাবয়বােৰী মাথা साधारणप्रकरणम् । नविरोधिकाञ्चनमयत्वामावादी, हेतुसामानाधिकरण्यधारणाय सा. घ्यबत्ताशानधर्मितावच्छेदका ये ये धर्मास्तत्तद्धर्मायन्छिन्नविशेष्य कसाध्यवत्ताविरोधित्वस्य.निवेशिततया तपेक्षया एतरकल्पस्थे लघुरवमेष । एतरकल्पे काञ्चनमयस्वाभावसामानाधिकरण्यादे. हत्यामासतावच्छेदकत्वदलेनैव धारणात् । म च, ह्रदो घहिमान इदत्वादिस्यत्र घहिश्याप्यामावादेरपि समूहालम्बनसाध्यवत्तांशान. विरोधित्वाचनिष्ठहेत्वसामानाधिकरण्यग्रहवारणायाऽत्रापि पूर्वोक्त- विरोधित्वमेव विवक्षणीयमिति क लाघवमिति वाच्यम् । एतत्क: ल्पेऽपि किञ्चिद्धावच्छिन्नविशेष्यकसाध्यवत्ताप्रहत्वव्यापकप्रतिय. न्धकतानिषेशेनैव वहिव्याप्यादेारणसम्भवादिति ॥ अपैवं पूर्वकल्पेऽपि प्रकृतसाध्यतावच्छेदकपर्याप्तावच्छंदकता- कप्रकारस्वावच्छिन्नप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिवन्धकत्वनिवेशेनैव का. अनमयधूमत्वावच्छिन्नप्रकारताया अपि धूमत्वावच्छिन्नप्रकारता. स्पेन घूमामावचत्तानिश्चयप्रतिवध्यतावच्छेदकत्तया, धूमाभावे हेतु. सामानाधिकरण्यसङ्ग्रहसम्मवेन साध्यवत्ताशानधर्मितावच्छेदका ये येधर्मा इत्यादिगुरुतरनिवेशो विफल इति । न च काञ्चनमयधुमत्वा- पच्छिन्नप्रकारतायाः काञ्चनमयत्वप्रकारतानिरूपितधूमत्वावच्छिन्न विशेष्यतात्येन काञ्चनमयत्याभाववत्ताज्ञानस्यापि प्रतिवध्यतावच्छे. दकतया काञ्चनमयत्वाभावादिवारणमशक्यमिति वाच्यम् । प्रका- रताविशेष्यतयोरभेदेऽपि प्रकारतात्वेन प्रकारत्वावच्छिन्नत्वस्य सा. ध्यतावच्छेदकावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितविशेष्यत्वावच्छिन्नत्यस्य षा प्रतिवध्यताविशेषणत्वेनैव तद्वारणात् । यद्यपि साध्यतावच्छेद- फापच्छिनप्रकारतानिरूपितविशेष्यताशालिनो घह्निमस्पर्वतवान् देशः घहिमपर्वतो देशवृत्तिरित्याकारकस्य एकत्र द्वयमिति रीत्या घहियटवान् पर्वत इत्याकारकस्य च ज्ञानस्य विरोधिनि पहिमरप- तामावादी घविघटोमयाभावादौ च हेतुसामानाधिकरण्येऽतिव्या. प्तिः । तथापि धर्मितावच्छेदकताभिन्नसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नप्र. कारस्यास्यप्रकारत्यानिरूपितमुख्यविशेप्यत्वावच्छिन्नत्वस्य प्रतिवध्य. साविशेषणत्वेनैव तद्वारणसम्भवः ।। अथवा पूर्वकल्पेऽपि किञ्चिद्धर्मावच्छिन्नविशेष्यकसाध्यवय. प्रहरवव्यापकप्रतिवध्यत्वमेव नियेशनीयम् । काञ्चनमयत्याभावा- .
अनुमानगादायोः मोडपत्रेषु देयारणार पुनः प्रतियध्यतायां साध्यमहत्वाव्यापकत्यं निवेशनीय मिति पूर्वकल्पस्यय लघुत्र्यम् । नच गगनयान् गगनत्यादित्यादी कि- चिद्धर्मिकसाध्यवत्ताशानसामान्यविधि-अवृत्तियर्मिकत्वसा. मानाधिकरण्यग्रहविरोधिनि अवृत्तित्यनिष्टगगनत्वसामानाधिकर पयेऽतिन्याप्तिरिति याच्यम् । द्वितीयकलो गगनत्यसमानाधिकरणा. वृत्तित्वे हेरगामासतापच्छेदकत्वसत्त्वेनातिव्याप्तिधारणाय सा. पक्चामहविरोधित्यनेय, प्रथमकल्पेऽपि किनिर्मिसाध्ययचा. ज्ञानत्वव्यापकप्रतियध्यतार्या साध्ययत्ताग्रहत्याध्यापकत्वविशेषणे. नेप तद्वारणसम्भवादिति चेत् । यत्रोच्यते-गगनत्यहेतुकस्थले किशिद्धर्मिकसाध्ययत्ताशानसा. मान्यविरोधिसाध्ययत्तासानसामान्याविरोधि यत्पपंतावृत्तित्यंत. दमिकहेत्वसामानाधिकरण्यग्रहविरोधिनि गगनत्वसमानाधिकर. पपर्वतावृत्तित्येऽतिध्याप्तिरतस्तद्वारणाय साध्यवत्ताशानधर्मिता. पच्छेदका ये ये घर्मास्ततधर्मावच्छिन्नविशेष्यकत्साध्यपचाहान. सामान्यविरोधित्वस्य पूर्वकल्प नियशायथ्यकरयन पूर्वकल्पस्य गुः सत्यमक्षतमेय । द्वितीयकल्ये च हेत्वाभासतावच्छेदकत्यदलंयोता. तिव्याप्तियारणसम्मयात इति ध्येयम् ॥७॥ ? रति श्रीकालीरसिद्धान्तवागीशविरचित्रं साधारणकोडपत्रम् ॥
येथ भ्रीकालीशहरसिमान्तवागाशावरचित असाधारणक्रोडपत्रम् । श्रीगणेशायनम ॥ सर्वसपक्षव्यावृत्तत्वमसाधारणत्वमिति मूलम् ॥ सर्वसपक्षेति । सपक्ष साध्यवान् , पक्षवृत्तित्वे सति साध्यव्यापीभूताभावप्रति. योगित्वमिति शिरोमणिः। यद्यप्येव सव्यभिचारसामान्यलक्षणस्य यद्यद्धमिवृत्तित्वमित्यादिना बाधादिसाधारण्यवारणप्रकारो न सं. म्भवति पक्षवृत्तित्वघटितासाधारण्यस्यापि धर्मिविशपनियन्त्रितत्वा- त्तारशरीत्या आदरे निरुक्तासाधारण्यस्येवासचहापत्तेः । तथापि प्रकृतपक्षे प्रकृतसाध्यवेशिष्ट्यावगाहिकृतहेतुतावच्छेदकविशिष्टवै. शिष्टयावगाहिज्ञाननिरूपिता या निरुक्तासाधारण्यविषयकत्वानव- च्छिन्नप्रतिवन्धकता तच्छ्न्यत्वे सति समूहालम्वनानुमितिविरो- धित्वस्य बाधप्रतिरोधव्यावृत्तस्य निरुक्तासाधारण्यसाधारणस्य स. व्यभिचारसामान्यरक्षणत्वसम्भवादिति भट्टाचार्यणोक्तम् ।। अत्रेदमवधेयम् । अथ पक्षवृत्तित्वघटितासाधारण्यस्य धर्मि- विशपनियन्त्रितत्वेपि साध्यव्यापीभूताभावप्रतियोगित्वांशमादायैः घ यद्यद्धमिवृत्तित्य हेतोयते तत्र तत्रानुमितिविरोधित्वमक्षतमेवे. ति कथमुक्त ताशरीत्या आदर निरुक्तासाधारण्यासह इति चत् । अत्राहु-पक्षवृत्तित्वघटितासाधारण्यस्यापि धर्मिविशेषनिय. त्रितत्वेत्यनेन यद्यद्धमिवृत्तित्व हेतोायते तत्रतत्रानुमितिविरोधि. वामान निरुक्तासाधारण्यासह इति नाभिहितम्, किन्तु मेयर स्वविशिष्टासाधारण्यवारकविशिष्टान्तराघटितत्वविरहादेव तदसा प्रह इत्यभिहितम् । यद्यमिवृत्तित्वमिति लक्षणाक्रान्त यत्साध्य- ध्यापकीभूताभावप्रतियोगित्वरूप विशिष्टान्तर निरुक्तासाधार. पयस्य तदघटितत्वमक्षतमधेति । न च विशिष्टान्तराघटितत्वशरी. रेएव यद्यद्धमिवृतित्वमित्याद्यनिषेश्य प्रकृतपक्षप्रकृतसाध्याघ्रगा- हिवाननिरूपितासाधारण्यविषयकत्वानवच्छिन्नप्रतिवन्धकताशुन्य: पे सति मनुमितिविरोधित्वमेव निषेशनीयमत साम्यव्यापकी ३४० अनुमानगादाथा: कोडपलेषु तामावप्रतियोगित्यमानस्य तारशविशिष्टान्तगत्यामाधादेवोक्तासा- धारण्यासह इति वाच्यम् । तथासति । मेयत्वविशिष्टसाध्यध्याप- कीभूतामावप्रतियोगित्वादायतिप्रसङ्गापातात् यद्यमिवृत्तित्वमित्या. दिदलस्य निरुतविशिष्टान्तराघटितत्वदलस्य च तत्र सरवादिति मु. धीभिर्विभावनीयम् ॥ असाधारणस्य पत्रिकान्तरम् ॥ ॥श्री.॥ पक्षवृतित्वे सति साध्यव्यापीभूतामायप्रतियोगित्वमिति शि. रोमणिः । यद्यपि सन्यभिचारसामान्यलक्षणस्य यद्यमिवृत्तित्व- मित्यादिना याधादिसाचारण्यप्रकारो न सम्भवति पक्षवृत्तिवघटि- तासाधारण्यस्यापि धर्मिविशेषनियन्त्रितत्यात ताहारीत्या मादरे सचदापत्तः । तथापि प्रकृतपक्षे प्रश्नसाध्यवैशिष्टयावगाहिहे. বরাবভাবছিলছিয়ঘড়িয়াখানাযা আদাঘামে- विषयकत्यानवच्छिन्नप्रतियम्धकता तच्छून्यत्ये सति समूहालय नानुमितिविरोधित्वस्य याधप्रतिरोघश्यावृत्तस्य निरुतासाधारण्य. साधारणस्य सन्यमिचारसामान्यलक्षणत्यसम्मवादिति मही। अयमनुपपत्तिः-नन्यत्र हेतुनायच्छेदकविशिष्टवैशिघ्यावगा. हित्यनिवेशनमफलं प्रकृतपक्ष महतलाध्यवैशिष्टयावाहित्वनिवे. शैनेय सर्वसामजस्यात् । न च स्वरूपासिवादावतिन्याप्तिः, प्रो. साम्यवैशिष्टपायगाहिज्ञाननिमपिता या याधादिप्रतियन्धकतात. न्यत्ये सति समूदालभ्यनानुमितिविरोधित्वस्य सत्यादिति धाच्यम् । सम्हालम्यनानुमितिपदस्य पक्षे साध्यवैशिष्ट्यावगा- हितचाप्यत्यवगाहानुमितिपरत्वात् । न च चहिमान काञ्चनमय धूमावित्पादिस्पसीपहेत्वसिद्धयादापतिव्यातिरिति पाच्यम् । पसे साध्यशिएयायमाहिहेतुतायल्छद कायगाहिज्ञाननिरूपितत्वस्य तिबन्धातायां विशेषणत्वनैवतहोपस्थापि धारणात-हेबुतावच्छेद फायशिष्टमिटवायगाहित्यनिवेशनमफलमिति चेन्न । माचार्यमते पतहसणकरणाद स्वरूपासिद्धिधारणाय तनिषे. शसार्थक्यामिति ध्येयम् । नप्यास्तु हेनुतापच्छेदकविशिष्टवैशिध्यायगाहित्यानिशे इद.
असाधारणप्रकरणम् । A पक्षकपहिसाध्यकगगनहेतुकस्थलेऽवृत्तिगगनेऽतिव्याप्ति । गगन- समानाधिकरणामावप्रतियोगितानवच्छेदकत्वघटितव्याप्तिग्रहविरो. घिस्यात् गगनामकारकवुद्धौ तस्य विरोधित्वादिति । न च विरो धेतिव्याप्तिधारणाय साध्यसामानाधिकरण्यग्रहाविरोधित्वस्या- पश्यं निवेश्यतया द्वारणा तुवैशिष्टयावगाहित्वनिवेशनं व्यर्थमि. विधाच्यम्। व्याप्ती साध्यसामानाधिकरण्यस्य प्रयोजनविरहेणानि- श्यतया विरोधातिव्याप्तियारणाय साध्यसामानाधिकरण्यग्रहावि. रोधित्वविशेषणस्यानावश्यकतयातद्विशेषणसार्थक्यादिति ध्येयम्॥ इति श्रीकालीशङ्करसिद्धान्तवागीशविरचित असाधारणक्रोडपत्रम् । GOOOR साधारणप्रपे साधननिष्ठापतित्यस्य स्वरूपासिधिप्रमेदस्पे. ति महावाणोकम् ॥
-- अथ धीवालीशरसिद्धान्तवागीशविरचित सत्प्रतिपक्षकोडपत्रम् । श्री गणेशायनम ॥ साध्यविरोध्युपस्थापनसमर्शसमानयरोपस्थित्या प्रतिरुद्धकार्य- करिगकरवमिति मम्॥ घन्दिव्याप्यामानादिसाध्यकस्थले यहादसाध्यकानुमिति जननयोग्ययौ वन्द्यादिव्याप्यवरपक्षापस्थित्या बाधनिश्चयरूपया कार्यप्रतिरोघदशायामतियाप्तिधारणाय साध्यवत्ताज्ञानविरोधित्वं प्रथमोपस्थितिविशेषणम् । वद्वियाप्यवत्पक्षोपस्थितरपि साध्यव- चाशनप्रतियन्धिकांवद्विव्याप्यवरपक्षविषयकसमूहालम्बनरूपयाहिम त्पक्षविषयानुमिति प्रति स्वरुपयोग्यतया ययाश्रुतउतातिप्रसह दुर्वारनया साध्ययत्ताशानप्रतियन्धकतावच्छेदकविपयित्वावच्छि भानुमितिनिष्टकार्यतानिरूपितकारणताश्रयत्वपर्यन्त समान्तन विवक्षणीयमिति भट्टाचार्यगोचम् ॥ अपात्र पहियाप्यामावामायवत्वहिमत्कालीनपरंतो घहिव्या- प्यामारयानित्यादी व्यावर्तवधर्मदर्शनविधया साध्यपत्ताशानप्रति यन्चकतावच्छेदिका या ताशपर्वतत्वावच्छिन्नविषयतानिरूपित घहित्यायच्छिन्नप्रकारता तदवच्छिन्नानुमितिनिष्ठकार्यतानिरूपित कारणताश्रयीमूत यत्ताशपर्वतो वहिव्याप्यवानिति याज्ञान तह शाग्रामवियाप्ति -उत्तस्थले साध्यवनाशान प्रति ताशपर्वतधर्मि- हिमत्ताशानवनय प्रतियन्धकतया प्रतिबन्धक्तायां ज्ञानवशि. प्टयानवच्छिन्नत्वनिवेशेऽप्यप्रतीकारात् । गगनामाववदभावयत्ता रीनगगनसाध्यस्थले तादृशगगनामाधव्याप्ययत्तापरामर्शदशा यामय्यापयापत्तेश्च ताशगगनामावनिश्चयस्य ज्ञानवैशिष्ट्यानष च्छित्रसाप्ययचासनप्रतियन्धकत्यामायात् इति ।। मैवम् । साम्ययत्ताहानस्य प्रतियन्यकतायच्छेदिका सती प्र तिवध्यतावच्छदिका या विषयता तपच्छिन्नानुमितिनिष्ठजन्य तानिरूपितजनक्ताश्रयायविपक्षणेनेधोकातिव्याप्तिवारणसम्मवाद उदरपल निवसपर्यवधर्मिकपतिमत्ताशानस्य साम्यवानप्रति सम्प्रतिपक्षप्रकरणम् । बन्धकवेपि प्रतिवध्यात्यामार्यात् । एतेन वहिव्याप्याभावसायकस्थ- ले घहित्त्वावच्छिन्नविषयतायामपि वह्निमान् वहिव्यायामाचामावचा. निति ज्ञानविशिष्टवाहिमत्ताशानस्वावच्छिन्नलाध्यवत्ताशानप्रतिवन्ध. कतया तपच्छिन्नकार्यतानिरूपितकारणतायवेहिन्याप्यवत्तानिश्चः यदेशायामतिव्याप्तिः। एवं एलयमावल्याप्यव्याप्याभावारमकवहिसा. ध्यकस्यले साध्यवताशानप्रतिवन्धकं ययमावन्याप्यवसाझानं त. मनकवन्हमाषव्याप्यवत्तानिश्चयकालेऽप्यतिव्याप्तिरित्यपि निरस्तम्। साध्यवताशानप्रतिबन्धकतावच्छेदकविषयतायां प्रतियध्यतावच्छेद करवनिवेशेनोकातिव्याप्तिद्वयस्थापि वारणसम्मवात् । न चैवं सारे व्यवसाक्षानप्रतिवध्यतावच्छेदकत्वमेव निवेश्यतां किं प्रतिवन्धक. तावच्छेदकत्वनिवेशेनेति वाच्यम् । तथा सति पहिल्याप्यामावा. स्मकवयमावव्याप्यसाध्यकस्थले । साध्यवत्ताशानप्रतिवन्धकीभूतं पहिमताहान.तजनकवहिव्यागयत्तानिश्चयदशायां सरप्रतिपक्षि. तृत्वव्यवहारापत्तेः । वहिव्याप्यवत्तानिश्चयेनाप्युक्तस्थले कार्यप्रति. रोधादिति ध्येयम्। न च साध्यबत्तीशानप्रतिबन्धकतानच्छेदकविषयिताशून्यत्वे सति साध्यवत्ताज्ञानप्रतियध्यतानवच्छेदकधिपयिताशून्यानुमिति निष्टकार्यता एवंक्रमेण कथं न निवेश्यत इति वाच्यम् । तथासति महानसीयधहीतरवयमाववान्पर्वतो बिन्ह्यभाववानित्यादौ शुद्धध. हिव्याप्यवत्तापरामर्शदपतिरवाधसहकारेण महानसीययानुभिः रेपोत्पपा ताशानुमितेश्च साध्यवत्ताज्ञानप्रतिवन्धकतानवच्छे। दकविषयिताशून्यत्वामावात् पहिल्याप्यवान् वन्ह्यभावव्याप्यवानि स्याकारकउभयपरामर्शदशायर्या सत्प्रतिपक्षत्वानुपपत्तिरिति ध्येयम् ।। मच साध्यपत्तासानप्रतिवन्धकतावच्छेदकविपयित्वावच्छिन्न- कार्यतेव निवेश्यताम् किमनुमितिनिष्ठत्वनिवेशेनेति वाच्यम्। समानविषयकस्मृती समानविषयकानुभवस्य तर्मिकततूप्रकार- कशाप्दं मति योग्यताहानविघया तार्मिकतद्वाज्ञानस्य हेतुनयाँ तारकार्यतामादाय बाधनिश्चयकालेऽतिव्याप्तिवारणार्थमेवानुः मितिनिधत्वं निवेशनीयम् ॥१॥ TT समानत्वं चागृहीतामामाण्यकप्रकृतसाध्यसिद्धयौपायकपराम. बासीनत्यमिति शिरोमणिः । मयागृहीताप्रामाण्यकत्वशरीरे.
अनुमानगादार्या झोडपत्रेषु अगृहीताप्रामाण्यकश्वसंचलितयोग्यत्योपादाने तु याघोपस्थिति समर्थपरामर्शकालनिसाध्यासिद्धिसमर्थपरामर्शयिषयत्व तद्वाच्यमि. ति शिरोमणि । पाधोपस्थितिसमयेति । साध्यवत्ताज्ञानप्रतिवन्धिका सती त. प्रतियध्या याऽनुमितिस्तयोग्यतेत्यर्थ । साध्ययत्ताधीप्रतिवध्यत्व निवेशात्साध्यामायव्याप्यानुमितिसमर्थपरामराकारे नातिप्रसङ्ग इति भट्टाचार्येणोनम् ॥ अथान प्रतिवध्यत्वनिवेशेऽपि वयमानच्याप्यसाध्यस्थले सा- ध्यवत्ताधीप्रतियन्धिका सती तत्प्रतियध्या या वह्नयमावव्याप्याभार व्याप्यवहिमानित्याकारकानुमितिस्तत्समर्थवजयमाघव्याप्याभायच्या प्यवहि-याप्यवत्तापरामर्शदशायामेवं वाहिव्याप्यामावस्याप्यवहधमा- घसाध्यकस्थले साध्यवत्ताधीप्रतियन्धिका सती तत्प्रतियध्या या व द्विव्याप्यानुमितिस्तत्समर्थव हिव्याप्यवत्तापरामर्शदशायां चातिप्र. सो दुर्वार इति कार्यप्रतिरोधनिवेश आवश्यक इति चत् । साधारणोक्तपनिकोक्तरूपावच्छिन्नप्रतिवध्यत्यप्रतियन्धकत्वनिवे शेनैवातातिप्रसङ्गदयस्य वारणसभवादिति ध्येयम् । इदमयावधेयम् । एकरूपावच्छिन्नप्रतियध्यत्वप्रतियन्धक वनिवेशे ऽपि वद्विव्याप्याभाववद्वयमाववत्कालीनहदो वहिव्याप्यवानित्या दी तादृशहदन्वावच्छेदेन साध्यवत्ताज्ञाननिरूपितकरूपावच्छिन्नप्रति पध्यत्वप्रनियन्वक्त्योमयवती या तारशहदधर्मिययभाधानुमिति स्तत्समर्थवद्वयमाय याप्यवत्तापरामर्शदशाया सत्प्रतिपक्षत्यापत्तिई चारैवेति । न चोत्तस्थल ताशइदर्मिक्ययभाववत्ताज्ञानस्य सा. यवत्ताज्ञान प्रति व्यावर्तकधर्मदर्शनयेव प्रतिवन्धकत्व तच्च ज्ञानव शिष्ट्यावच्छिन्नानुमितिप्रतियन्धक्तायां झामधेशिष्ट्यानवच्छिन्न ज्यनियेशेनवोच्चातिप्रसनन्युदास इति वाच्यम् । उत्तस्थले ताश विशिष्टहदत्यायच्छेदन माध्यवत्ताधान प्रति विशिष्टइदर्मिकसा ध्यामारवानिश्चयत्येन प्रतिवन्धयतयापपत्या ज्ञानविशिष्टज्ञान त्वेन प्रतियन्धरत्नावल्पनात् प्रनियन्धकताया शानवशिष्ट्यानच्छि नरवानये यत्र यायप्रतियधकतैव ज्ञानवैशिष्ट्यानयच्छिन्ना तत्र स रमतिपक्ष गनुपपत्तिश्च ॥ न च कार्यप्रतिरोधनिवेशपि उक्त पक्षस्थले एप यहिण्याप्यवद्वयमायय्याप्याभायोमयस्य साध्यतायामुपातिप्रसङ्गो . साप्रनिपक्षप्रकरणम् ।. चारः वह्नयभावव्याप्यवत्तापरामर्शेण वह्नयभावन्याप्याभावघटितोम. यानुमितित्वरूपकार्यप्रतिरोधादिति वाच्यम् । विरोधिपरामर्शप्रयुक. यादृशधर्मानुत्पादस्तादृशधमविच्छिन्नकार्यकममतपरामर्शविषयत्व विवक्षाया कथचिद्वारयितु शक्यत्वात् । वड्यभावव्याप्यवत्तापरामर्श स्य चन्हामावच्याप्याभावानुमितित्वावच्छिन्नस्यैवानुत्पादप्रयोजकत. या प्रकृतसाध्यीयपरामर्शकार्यतावच्छेदकावच्छिन्नानुत्पादाप्रयोजक- त्वादस्तु वा कार्यप्रतिरोधनिवेशेऽज्येतद्दोषो दुर्वार इति चिन्त्यम् men प्रमतपक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यकप्रकृतसाध्यतावच्छेदका चच्छिन्नप्रकारकानुमितित्वन्यापकप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिवन्धकता. वच्छेदिका सती विशिष्टपक्षसाध्यग्नहत्वव्यापकप्रतिवध्यतानिरूपित. प्रतिबन्धकतावच्छेदकनिरुक्तपक्षसाध्यवैशिष्ट्यग्रहप्रतिबन्धकताव.. च्छेदकविपयित्वाच्छिन्नानुमितिीनष्ठजन्यतानिरूपितजनकतावच्छे. दिका यारशविशिष्टविपयिता तादृशानुमिति समुदितार्थ इति महाचार्यणोक्तम् ॥ अत्र सत्यन्तदले प्रस्तपक्षकत्वमनिवेश्य किञ्चिद्रमविछिन्नपक्ष. कत्वानवशे यत्किञ्चिद्धर्मपदेन वन्ह्यभावव्याप्यव्याप्याभावव- द्भदत्वमादाय तदयच्छिन्नविशेष्यकप्रकृतसाध्यानुमितिमादाय सत्ता तिपक्षोन्नायके वन्ामावव्याप्यव्याप्यवत्हृदादाप्रतिव्याप्तिरतस्त- निवेशः । एवमुन्नेयदले पक्षांशे तदप्रवेशे वहिव्याप्याभावसा. ध्यकस्थले किञ्चित्पक्षपदेन वन्ह्यभाववत्पर्वतत्वादिकमादाय तदव. च्छिन्नविशेष्यकप्रकृतसाध्यानुमितिविराध्युनायके केवलवहिव्याप्यः घरपर्वतादिरूपयाधेऽतिव्याप्तिरतस्तद्दलेऽपि तग्निवेश ॥ अथ सत्पन्तले प्रतानुमित्यवृत्तित्वमेव निवेश्यतां किंताशप्र- नियन्धकतावच्छेदकत्वर्पयन्तनिवेशेनेतिचन्ना वह्नयभावत्रत्वहयभाव. च्याप्यव्याप्यवत्कालीनहदी चह्निमानित्यादो पक्षतावच्छदाकवैधया वह्नयमावायच्छेदफग्रहविषयीभूतहदत्वावच्छेदन ययभावन्याप्य व्याप्यवरगदौ प्रमतानुमित्यवृत्तिविपायताके सत्प्रतिपक्षोन्नायके यहयभावव्याप्यव्याप्यामावन्याप्यवान् हुदो वह्निमानित्यादौ वह्नयमाव- व्याप्यव्याप्यवद्धदादिरूपसत्प्रतिपक्षोभायके चातिव्याप्तिवारणाय तलिवेशस्यावश्यकत्वात् । तन्निवेशे च वन्यभावावच्छेदकज्ञानसमा नकालीनरहयभावव्याप्यध्यायवान् हद इत्यादिक्षाने प्रकृतानुमिति- . १ अनुमानगादाधर्याः क्रोडपत्रेषु प्रतिवन्धमताशून्यतादृशविशिष्टविपयितासत्यात् अनतिरिक्तवृत्तित्व रूपतादृशप्रतिवन्धकतावच्छेदकत्वविरहात् नातिव्याप्तिरिति ध्येयम् ॥ केचित्तु सत्यन्तस्य उक्तार्थकत्वे वह्नयभावव्याप्यव्याप्याभावधान इदो वहिमानित्यादौ वयभावव्याप्यव्याप्यवद्धदात्मकाश्रयासिद्ध्या दावतिच्याप्तिः, स्वमते च उग्नेये उनायके, विरोध्यन्तविशेषण तयैव उक्तातिव्याप्तिवारणसंभवात् । न चैतन्मतेऽपि तादृशानुमित्य पृत्तिविपयितायां विशिष्टपक्षादिग्रहप्रतिबन्धकतानपच्छेदकत्वनि वेशनैव उक्तातिव्याप्तिवारणसभव इति वाच्यम् । तथासति वहाभा चव्याप्याभाववान् इदो वहिमानित्यादौ वह्नयभावव्याप्यवद्धदात्मक सत्प्रतिपक्षेऽव्याप्तिः तादृशसत्प्रतिपक्षविषयितायां विशिष्ट पक्षग्रह प्रतिवन्धकतानवच्छेदकत्वाभावात् , स्वमते च विरोध्यन्तदलेन स. त्यन्तदलघटकप्रतिवध्यत्वोन्नयदलघटकप्रतिवध्यत्वयोविशिष्टपक्षप्र. हत्वाव्यापकत्वविवक्षयव सामञ्जस्यात् । एवं हदो वह्नयमावच्याप्य. व्याप्याभायवदयुभयवानित्यादौ वह्नयभावव्याप्यव्याप्यवद्धदात्मक धाधेऽतिव्याप्तिथ तादृशवाविषयितायां विशिष्टपक्षग्रहप्रतिबन्ध कतानवच्छेदकत्वस्यापि सत्त्वात् , स्वमते दलद्वये एकरूपावच्छिन्न प्रतिवध्यतनिवेशनव तद्वारणसंभवात् एतदस्वरसनेव अथवे. त्यादिना प्रतिवध्यतायामेकरूपावच्छिन्नत्य निवेशितम् । एतेन वयमावव्याप्यव्याप्यवद्धदविषयितायां प्रतियध्यतावच्छे- दकत्वाभावात् साध्यवशिष्टयाभावाधिकरणत्याप्रयोजकत्येन स्वविष. यताप्रयोज्यविशिष्टान्तरविषयत्याप्रयोज्यताशसाध्यवैशिष्टधावगा' हिन्यामावाधिकरणतावस्वरुपविशिष्टान्तरघटितत्वविरहादेव सत्प्रति. पक्षोन्नायकेऽतिव्याप्तिविरहात् सत्यन्तदलं व्यर्थमिति पूर्वपक्षोपि निरस्तः। सत्यन्तदलानुक्तो वहयभावव्याप्यव्याप्याभाववान हदो वह्निः मान् इत्यादी घहयमावव्याप्यव्याप्याभाववहाभयवानित्यादी पहपः भायन्याप्यव्याप्यवदानावतिव्याप्तदुर्वाग्त्वात् तादृशइदादिविषयि: तायां साध्यशिष्ट्यावगाहित्वाभायाधिकरणताप्रयोजफरयात् इदो पतिमानित्यादी पदपभायवान् बहभायव्याप्यव्याप्यवान् ययमायः च्याप्यष्णप्यांश्च हद इत्यादिनानीयमानवशिष्ट्यायच्छिन्नप्रतियन्ध. पनायच्छदकत्यस्य सत्प्रतिपक्षोन्नायकविषयतायां अपि सरवन सांत्र सत्मतिपक्षोनायऽतिव्याप्तितादयस्थ्यायेत्याहुः ।
३४५ सत्प्रतिपक्षप्रकरणम्। अयमपि मत्यन्तदलं व्ययं उग्नेयविरयितायां प्रकृतसाध्य. परयेशिष्टाप्रमनियन्यातायच्छेदपत्वमनिवेश्य ताराप्रहप्रतियध्य. नारदकरयनिदशेनेय मत्प्रतिपक्षोन्नायकऽतिव्याप्तिधारणसंभवात् सरप्रतिपक्षायग्यतायां नाहराप्रहमतियध्यतावच्छेदकत्वाभावादिति। गर पदपमायन्यायामाचव्याप्ययान्-हदो घहिमानित्यादी व. हुपमायापण्याययद्धदादानिय्याप्तिरिनि घाच्यम् । विशिष्टपक्ष. গায়ানন্মনাৰম্বাৰাষাবি ঘিরিয়ান वायसायउदात्यनियरोनय तढारणमंमयादिति । एवं इदो चढय. मायापागायप्याप्ययान् पद्रिध्याप्ययान् घा इत्यादी बहधमाव- पापण्यायपाधंद पद्धमायव्याप्ययद्ध्द पाऽतिव्यानिवारणाय सालदलनिशम्यावश्यकत्यान् । यनुनामांयीयनाणं विशिष्टपक्षमाध्यप्रदप्रतियध्यतामपच्छे. एकपनियो पदिष्याप्ययन ही पदिमानित्यादी घहयमायव्याप्य- पापयादिकपमानिपऽमिनारशसत्मनिपक्षोनेयविषयितायां विशिष्टयामारियायतानयादरुत्वाम् इति । तनुच्छम् प्रति. पापाता. विशिष्टसाध्यप्रदन्याय्यापकत्वनिवेशनयोकाच्या. निपापमयात् । बितिपक्षसायप्रदायिरोधिरयनिवेशपपि प्रतिमा विशिष्टपासायप्रदन्याध्यापकल्पनियेशस्यावश्य- सस्यात् । पदिमा पपमायप्पाप्यामापयानित्यादी यममायन्या. पायाममात्रनिपक्षाव्यामेर्यारत्यादिति ध्येपम् । বগপাবনা মানবাঘিছিয়মাবয়ব मेष नियम् उमादोरपारणाप सस्पतिदले परमनुमि. पजिग्मंग निsani मारनामनुमितिप्रतिपन्यतापच्छेदक- माया सापादित पन्न। एपमपि दो यद्धिप्याप्यप. HAIRTAIHINोमयपानियादी बहुपमायथ्याप्यवादा. पHिIR प ताप उपापियनापामेय मालपक्षमा. ডিপ্লোমাথামি সাবেরােবয়া Sriww पिनाम् नापन योनदापयारणमम्मयादिनि पर Amritim (शिधाप्पम् । परमपि सो यहि मा पायामापायपपमापायपदभई . सामासिवादी परमावस्याप्पण्याप्यपदे ३५० अनुमामगादार्या काडपत्रेषु चातिन्याप्तेढुंवारत्वात् । एतेन प्रकृतपक्षसाध्यविशिष्ट महत्वव्यापकप्रतिवध्यत्वप्रतिवाचक- त्वयोस्तादृशग्रहनिरूपितप्रतिवध्यत्वप्रतियन्धकत्वयोश्चररूपावच्छिन्न त्वनिवेशनैवोत्तातिव्याप्तिद्वयधारणसम्भव तद्व्याप्यवत्ताशाने तळ्या प्याभाव याप्यतदभावपत्ताज्ञाननिरूपित प्रतिबध्यत्वप्रतिवन्धक वयो सत्वपि तयोरेक्रूपावच्छिन वाभावादिति पृथक् सत्यन्तदलमनुपर देयमेवेति केपावित् प्रापितमप्यपास्तम् । वहिव्याप्याभाववद्वन्ामाववत्कालीनहदत्वावच्छेदन वहिव्या प्यसाध्यकस्थले तादृशहदत्यावच्छेदेन बहिन्याप्यवत्ताज्ञान प्रति तादशहदधर्मिकवहाभाववत्ताज्ञानस्यैकरूपावच्छिन्नप्रतिवध्यत्वप्रति. वन्धकत्वोभयसाधनताशप्रतिवध्यत्वप्रतिवन्धकत्वोमयावच्छदकांभू तवन्धमाचवत्तादृशहदत्यावच्छिन्नविपयित्वावच्छिन्नानुमितिनिष्ठजन्य तानिरूपितजनकतावच्छेदक विपयिताके घहयभावव्याप्यवत्तादृशहदे एव वन्धभावव्याप्यामावयवाहिम कारीनहदत्वावच्छेदेन घहिसाध्यक स्थले तादृशहदत्वावच्छेदेन हिमत्तावुद्धि प्रति ताशहदधार्मिक वन्ह्यभावव्याप्यवत्ताशानस्थकरूपावच्छिन्नप्रतिवध्यत्वप्रतिवन्धत्वो भयसत्यातदुभयावच्छेदकाभूतवद्वयभावयाप्यवत्तादृशाहदत्वाचीच्छ भविषयित्वावच्छिन्नानुमितिनिष्टजन्यतानिरूपितजनकतावच्छेदकवि पयिताके पन्हामावव्याप्यचत्ताशहदे चातिव्याप्तेदुर्वारत्वादिति छतं पल्लवितेन: अथ तथापि आश्रयासिघ्युतायकेऽतिव्याप्तिधारणाय विशिष्टप क्षलाध्यमहत्वव्यापकप्रातबध्यतानिमातिप्रतिवन्धकतावच्छेदकत्यमु भरिपपिताया निवशित तदपेक्षया बाघकाशिष्टपक्षसाध्यान मितिवृत्ति वमव कुतो न निवौशतम् , तापतेव काचनमयहदो घहि मानित्यादी पाचनमयन्याभावपद्धदादिविषयिताया तादृशानुमि त्यवृत्तित्वात् पांरनमयत्वाभाख्याप्यपद्धदादातिव्याप्तियारणस म्मवात् । व घमाववद्धदादिविषायतायाावशिष्टपक्षसाध्यविषयकहदो पदधमायमानत्यायनुमिातचित्वन सत्प्रतिपक्षसग्रहाच्चेति चेन्न । वहि याप्ययभ्रदो वह्निमानि यादी सयोग सयोगव्याप्ययत्स योगवानित्यादो च वन्धमाचव्याप्यवदामा सयोगाभायच्या प्यप सयागात्मक व सन्ततिपक्षेऽव्याप्ति पन्हमाययद्धदात्मको - सत्प्रतिपक्षप्रकरणम् । यविषयिताया विशिष्टपक्षविषयकानुमिनो सयोगाभाववत्सयोगा- स्मकोनेयाविषयितायाश्च विशिष्टसाध्यविषयकानुमितो प्रवृत्तरिति ध्येयम् ॥ अथ तथाप्युग्नेयविषयितायां प्रतानुमित्यवृत्तित्वमेव निवेश्यताम् किंतादृशानुमितिप्रतियन्धकतावच्छेदकत्वनिवेशनेनेति चेन्न। वाह्यभा वव्याप्यव्याप्यवद्वन्ह्यभावव्याप्यवत्कालीनहदो व-हाभावन्याप्याभाव वानित्यादौ प्रतानुमित्यवृत्तिविपयिताकस्य पक्षतावउदकविधया घढ्यभावव्याप्यव्याप्यात्मकसाध्याभावावच्छेदकत्यग्रहविषयीभूतस्य वह्नयमावयाप्यवद्धदत्वावच्छिन्नस्योनायके हदत्वावच्छदेन वन्हाभाव ध्याप्यव्याप्यवत्तात्मकवाधेऽतिव्याप्यापत्ते । तन्निवेशेच तादृशपक्षशा नासमानकालीनवन्ामावव्याप्यवान् इद इति ज्ञानेऽनुमितिप्रतिबन्ध कताशून्ये तद्विपयितासत्त्वात् अनतिरिक्तवृत्तित्वरूपावच्छेदकत्वधि रहानातिव्याप्ति । एव वन्ह्यभावाभाववदन्ह्यभावव्याप्याभाववत्का लीनहदो वन्ह्यभावव्याप्याभाववानित्यादौ प्रतानुमित्यवृत्तिविपयि. ताकस्य वन्ह्यभाववद्वन्ाभावाभाववद्वन्ह्यभावव्याप्याभाववत्कालीन- हरस्योनायके वन्ह्याभावव्याप्यवत्तादशहदात्मकवधि तथा वहिव्याप्य घद्हदो बन्छभावयाप्याभाववानित्यादौ अनुमित्यवृत्तिविषयिताके वन्ह्यभाववपद्धदस्योनायके वन्ह्यभावव्याप्यवद्धदात्मकवाधे चा. तिव्याप्यापत्तेश्च । स्वमते चोत्तस्थलद्वये वन्ह्यभाववज्रदविषयि- ताया अनुमितिप्रतिबन्धकतावच्छेदकत्वाभावादेव नातिव्याप्तिरिति ध्येयम् ॥ ननु तथापि वढ्यमायवद्वयमावव्याप्यवत्कालीनहदो वहिमा. नित्यादौ वद्यमावव्याप्यव्याप्यवत्ताशहदे चातिव्याप्ति वयभाव व्याप्यव्याप्यवत्तादशहदानिश्चयस्य वह्नयमावव्याप्यवत्तावच्छदेन सा ध्यामावावगाहितया तादृशहदे साध्याभावावच्छेदक वग्रहविषयी- भूतवद्वयमापच्याप्यव्याप्यायगाहितया च सत्यन्तदलानान्तत्वात् सत्यन्तघटकप्रतिबन्धकताया ज्ञानवैशिष्टयानवच्छिन्नत्वनिवशे च . तिहेतुव्यापकताघटितसत्प्रतिक्षाव्याप्ति । न च यत्किञ्चिद्धर्मावच्छिा नव्यापकत्यप्रकारतानिरूपितसाध्यामावविपयित्वानवच्छिन्नज्ञाननि छावच्छेदक्ताकान्यत्वस्य प्रतिबन्धकताविशेषणत्वे सामञ्जस्यमिति वाच्यम् । एवमपि प्रतहेतुमिन्ने पक्षवृत्तित्वविशेषितसाध्यच्यापकी.
मनुमानगादाधयां फोडपत्रेषु पत्ताज्ञानप्रतिवश्यकताया सत्प्रतिपक्षोनायकेऽतिभ्याप्तिरतस्नीरश- चैशिष्ट्यापगाहिमहत्वघटकसमुदायवृत्यवच्छेदकताकप्रतियध्यता नि वेशनीया, तथाच काञ्चनवद्धदो वह्निमान् इदो काञ्चनमयवहिमा नित्यादौ वयमावव्याप्यवद्धदादिरूपसत्प्रतिपक्षाव्याप्तिस्तार प्रतियध्यतावच्छेदकत्वस्य तादृशवैशिष्ट्यायमाहिताघटककाञ्चनम. यत्वविषयितायामसत्त्वादतस्तारशानुमितित्वव्यापकप्रतिवध्यतानि. घेश इति भष्टाचार्यणोकम् ॥ अथ पक्षतायच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितसाध्यतावच्छे. दकावच्छिन्नमकारत्वायच्छिन्नप्रतियध्यतानिवेशेनैव ताशसत्प्रतिप- क्षसङ्ग्रहः सम्भवति काचनमयदत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितवहि- त्वावच्छिन्नप्रकारताया हदत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिकापनकाञ्चनमय- घहित्वावच्छिन्नप्रकारतायाश्च इदत्यावच्छिन्नविशेष्यतानिहापितव द्वित्वाचरिउन्नप्रकारतात्वेन तत्प्रतियभ्यतावच्छेदकत्वात् । न हि हशप्रकारतात्वावच्छिन्नावच्छेदकताकत्वं प्रतियध्यतायां निवेदयते प्रयोजनाभावात् किं तादृशानुमितित्वव्यापकतानिवेशेनेति ॥न घ इदो वह्निमानियादी बधभावव्याप्याभावात्मकवहिमानि. तिक्षानीयवाहित्वावच्छिन्नप्रकारताया अपि वहयभावव्याप्याभावत्वा वच्छिन्नप्रकारतात्वेन वढयमावव्याप्यव्याप्यवत्तारशनिश्चयप्रतिवध्य. तावच्छेदकता, अतः सत्प्रतिपक्षोन्नायकेऽतिम्याप्तिरतस्तादृशप्रकार तारवावच्छिन्नावच्छेदकताकत्वनिवेशस्यावश्यकतयाध्यापकतानिवेश घ्यावृत्तिसगतिरिति वाच्यम् । प्रकृतपक्षतावच्छेदकायच्छिन्नविशेष्यः तानिरूपितसाध्यतावच्छेदकपर्याप्तावच्छेदकताकमकारत्वावच्छिन्नत्व स्य प्रतियध्यताविशेषणतयैव सामञ्जस्यात्। न च तथापि हृदो पहिः मानित्यादौ वधमायथ्याप्यव्याप्यवहिघटोमयाभावयद्धदादायति- न्याप्तिः एकत्र द्वयामितिरीत्या जायमान-वहिघटवान् हद इति-का नीयइदत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितवाहित्वायच्छिन्नप्रकारताया अ. पि घटत्यावच्छिन्नभकारनानिरूपितइदत्वावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपि. तवाहिन्यायाच्छिन्नप्रकारतात्वेन वद्विघटोमयाभावनिश्चयप्रतिय ध्यतावच्छदकत्वन सत्यन्तदलस्य पन्ह्यमावश्याप्यघाटितत्यात विशे. प्यदलस्य च तत्र सत्यादित्यनुमितित्वव्यापकत्वनिवेशनमावश्यक मिति याच्यम् । साध्यतायउदकपर्याप्तापच्छेदकताकप्रकारत्वान्य सनिपसारणम् । प्रकारवानिरूपितपक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्यत्वावच्छिन्नप्रतिवध्य- तानिवेशेनवं तद्वारणसम्मयात् । किश सत्यन्तदलघटकप्रतिवध्यत्वो. यदलप्रविष्टप्रतिवध्यत्वयोरेकरूपावरिनत्वनिवेशस्यावश्यकतया तेनयोकातिव्याप्तिवारणसम्भवाच्च । एतेन-पक्षतावच्छेदका पच्छिन्नविशेष्यतानिरूपितसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नमकारत्वावच्छि- प्रमनिवप्यतानिवेशे इदो घट्ठयभाषन्याप्यव्याप्याभाववाहमानि. स्यादी बधमावस्याप्यच्याप्यपद्धदादावतिव्याप्तिरतस्तद्वारणाय ता. इशारताचावच्छिन्नावच्छेदकताकप्रतिवध्यतानिवेशीध्ये इदः काशनमयपहिमान, त्यादी घद्वयमावन्याप्यपद्धदादरेसमहम. येन तासानुमितिरयव्यापकत्वनिवेशः इति कैधिदुकमप्यपास्तम् । एकापावच्छिनप्रतिवध्यतानिवेशेनैव घहयभावव्याप्यव्याप्यवझदा. दापतियारसम्मन , वारशकारतास्वायच्छिन्नावच्छेदकताका- तिमयतानियेशस्याप्रयोजनकत्वात् , अन्यथा व्यापकत्वनिवेशेऽप्य. निस्तारात रति । प्रतिवष्यत्वद्वये एकरूपावच्छिन्नत्यनिवेशात् पहय भाववालवारिजलन्याप्यामावषद्धकालीनहदो यष्टिमानित्यादी पापभाववालववृतिजलम्याप्यवद्धदेतिव्याप्तिम्तस्य - प्यावत. कप्रतिमप्यत्वं भाषयासिसिमतिपत्वं चादाय दलव्यसस्वादिति- पूर्णपसोऽपि निरस्त इति पेत् । मर केवित्-पर , पहिल्याप्यमवचापरामशालाघवहानवशेन साधनमपयतिरपाडपमावधान् पर्वत इत्याचारकातरवाशानवशेन पाकाशनमपहिमानित्यनुमितिर्जायते तर काशनमयत्वामावच्या. प्यपद्वहिपसरमतिपक्षे साधारमियापनात्मकेऽध्यातिनमानमा तिरणतावरकसोरी पक्षनावच्छेदकावधिभविशेष्यतानिरूपित; मापनावपछिकारतापा अनिवेशात् हिन्वावच्छिन्न- विध्यतानिपिनाशनमयत्वप्रकारताया एव सानप्रतिदम्यता- पापा भतातारतानुमिनित्वम्यापकप्रतियध्यतानिवेशनमा. परसम् न सापकापनियोऽपि काशनमयायामायपढहिविष: पसाम्य विशिरसायपहायरोपित्वात् तदमा पनि वाध्यम् । नारायणन दीनभगव विघयतापच्छेदान्यनिपमेन का. समपातादेधिपतायायामाधान गुदायस्प वियता. समान नागरदापिरोधित्येन तमासनस्यात् । सत्पलदले अनुमानगादाधयां: काडेपत्रषु तु विधेयतावच्छेदकधर्मो न निवेदयते किन्तु प्रकारतावच्छेदकधर्म ए. वेति न सत्यन्तदलासत्त्वम् । काञ्चनमयत्वसहितवाहित्वस्य विधेयर तापच्छेदकत्वेन प्रातानुमित्तिजनकतावच्छेदकव्यापकत्वप्रकारतानि रूपितविशेष्यतावच्छेदकधर्मविशिष्टग्रहाविरोधित्वमेव विरोध्यन्तेनं विवक्षणीयमिति नानुपपत्तिः। पतेन पक्षतावच्छेदकत्वसाध्यतावच्छे दत्ययोयूँनयारकपर्याप्तिमनिवेश्य पक्षतावच्छेदकावच्छिन्नविशेष्य' तानिरूपितसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नप्रकारताशालिग्रहत्वपर्याप्ताव. च्छेदकताकप्रतिवध्यता निवेशनीया । तथाच काञ्चनमयदो वह्नि मान हैद. काञ्चनमयवहिमानित्यादी इदत्यावच्छिन्नविशेष्यतानिरूपि- तवाहित्यावच्छिन्नमकारताशालिग्रहत्ये वहयभावव्याप्यवद्धदविषः यकनिश्चयप्रतिवध्यतावच्छेदकतापर्याप्तिसत्यात्तत्स्थलीयसत्प्रतिपक्ष सनहसम्म व्यापकतानिवेशो व्यर्थ इत्यपि परास्तम्। उक्तरीत्या काञ्चनमयत्वाभावव्याप्ययवहयादेरसवाहापत्तेरिति ॥ .. अधैर्य पर्वतोऽमापन्याप्यधूमाभावयानित्यादावभावव्याप्यघूमवत्पर्व तारमकवाधेऽतिव्याप्तिस्ताशयावविपयितायां प्रकृतसाध्यग्रहप्रति यन्धकतावच्छेदकाभावव्याप्यधूमामावाभावेतराभावधानितीतरयाधः जन्य-पर्वतोऽभावव्याप्यधूमामायाभायवान्-हत्याकारकानुमितिविष' यित्वावच्छिन्नानुमितिनिष्ठजन्यतानिरूपितजनकतावच्छेदकत्वसत्वे.' नोक्तवावस्य विशेष्यदलाकान्तत्वात् , एव पर्वतो पहिल्याप्यामा ववानित्यादौ यदिव्याप्यवत्पर्यतरूपत्याच्च घहिव्याप्यवहीतरामा यानितियाधसहकारेण प्रकृतसाम्यवेशिष्ट्यप्रहविधिवहिव्याप्ययः न्युनायकेऽतिन्याप्तिरिति । मैवम् । प्रकृतपक्षेसाध्यपशिष्ट्यग्रहन' तियन्धकतावच्छेदकविषयितात्वन्याप्यविपयितानिष्ठावच्छेदक्ताक जन्यतानिवशेनैवोक्कातिव्याप्तियारणसभवात्-अमावव्याप्यधूर्मवान् पर्वतः यद्विव्याप्यवानपर्यतः' इत्यादिपरामर्शजनकतावच्छेदकताया सुद्धामावान् गुदवहिमानित्यायनुमितिविषयतायामपिं सत्येन तत्र नियत प्रतिवन्यकत्यामायादित्याहुः । अन्ये तु गुणीयसंयोगेन पहन्यादिसाध्यकम्पले गुणीयत्यामा पवत्संयोगस्य याधतया गुणीयवाभावच्याप्यवसयोगस्यापि सत्प्रति पक्षत्वम् । एतच्च सामान्यनिरुक्तिनन्थे जगदीशेनोत्तम् । एवं घता सरप्रतिपक्षसंग्रहार्थमेवानुमितिस्यव्यापकतानिपेश इति पदन्ति ।
३१७ सत्प्रतिपक्षप्रकरणम्। परे तु पक्षतावच्छेदकत्वसाध्यतावच्छदकत्वयान्यूनवारपर्याप्ति मनिवेश्य प्रकृतपक्षे प्रकृतसाध्यवैशिष्ट्यग्रहत्वपर्याप्तावच्छेदकताकप्र. तिघध्यतानिवेश जातिमान्वह्निमानित्यत्र वयभाववद्धदकालीनवय- भावव्याप्यवजातिमत्यतिव्याप्तिः इदत्वस्य जातित्वरूपेण पक्षताव. च्छेदकत्वादिति तद्वारणाय"पक्षतावच्छेदकतायाः पर्याप्तिनिवेश हदो वह्रिमानित्यादौ वन्यमविवजातिमत्कालीनवन्यभावंच्याप्य- THAT :-:::::... TEL.... :--::.: H" । हित्वस्य साध्यतावच्छेदकत्वात् इति तद्वारणाय साध्यतावच्छेदक ताया पर्याप्तिनिवेश। जातिय ह्रिमतीत्यत्र जातिमदभाववजातिका लीनवन्यभावब्याप्यवजातिरूपविशिष्ऽतिव्याप्तिः--जातिधर्मिक जातिमदमावत्तानिश्चयप्रतिवध्यतावच्छेदककोटावपि जातित्वरूपेण बहिन्वावच्छिन्नप्रकारताया निवेशादिति तद्वारणाय प्रकारतावच्छे. दंकाया पयोप्तिनिवेशः। तथाच पक्षतावच्छेदकतापर्याप्त्यधिकर ...... . एवन्यभाववद्धदेऽतिव्याप्तियारणाय सत्यन्तदलघटकप्रतिवध्यता. याम्प्रेकतानुमितित्यव्यापकतानिवेशस्यावश्यकत्वात् । ननु तथापि विशेष्यदलघटकप्रतिवध्यतायां पक्षविशेष्यतानिरूपितसंध्यप्रकारवा. वच्छिन्नत्वमेव निवेदयतालाधवादिति चन्नी घटविशिष्वन्यभावव्या प्यामाववद्ध्दकालीनहदों घहिमानित्यादो घटावैशिष्टयम्यभावयंर्द्ध दकालीनहदो वन्हिमानित्यादा घटायोशष्टवन्धमापदामका ध्यासियादावतिव्याप्तिः सामानाधिकरण्यरण्यत्सम्बन्धन घटवि- शिष्टवाहिमानित्याकारकशानत्वावच्छिन्नप्रतिवध्यतामादायाश्रयासि-!
अनुमानगादायर्या कोडपत्रेषु रिमनियध्यतामादाय च दलद्वयसत्त्वादिति प्राहुः। उन्नेये विरोध्यन्तविशेषणं पर्यतो वाहिन्याप्यामाधधानित्यादी बहिन्याप्यवस्पर्वतादिरूपवायस्य वारकमिति दीधितिशतव वक्ष्यते । तर तादृशाहनिष्टप्रतिवध्यतानिवेशे पर्वतो वहिव्यायामाव. थान - घद्वयमाववांश्चेत्याकारकसमूहालम्पनशानविरोधिवहिमत् पर्वतागुमायके उक्तयाध एवातिन्याप्तिस्तादृशमहत्वावच्छिन्नप्रतिवध्य. दानियेशे च उतदिशैव दोपः स्यादिति तत्रापि तादृशमहत्वव्यापक प्रतिबध्यता निवेशनीयाति। यत्रोन्नयोनायकोमयत्राविरोपन्तकल्पे प्रतिषभ्यतायामेकरूपावच्छिन्नविनिवेशकल्पे तु सत्यन्तदल एव तादृशः प्रहत्वभ्यापकप्रतियध्यतानिवेशी योध्यः न तूनेयदलपि,एकरूपावच्छि प्रतियध्यतानिवेशे सत्यन्तदले ताशनहत्ययापकप्रतिवध्यतानि- घेशेनवा दुग्नेयदलपि व्यापकतानिवेशकार्यनिर्वाहादित्यययेयम् ॥६॥ विशिष्टसाध्यपक्षप्रहविरोधित्वशरीरे तादृशाहनिष्ठप्रतियध्यता निरूपितप्रतिवन्धकतानवच्छेदकन्यनिवेशे. काञ्चनमयदो . हिमानित्यादिस्थलीयाधग्रहस्यानुमितिविशिएपक्षमहविरोधितया वत्स्थलीयसत्प्रतिपक्षाव्याप्तितादवस्थ्यमिति विशिष्टपक्षादिमहत्व. प्यापकतानिवेश इत्युकं मट्टाचार्येण । याघलक्षणवापि उग्नेयदले पक्षसाध्यग्रहाविरोधित्वमित्यने; नैव उद्देश्यतावच्छेदकताविघयतावच्छेदकतातिरिक्तप्रकृतपक्षे प्रहत- साम्यवशिष्ट्यावाहिविरोधीयविषयतान्त पातिप्रकारत्वावच्छिन्नाव मेष प्रतिध्यतायां निवेशनीयम्, तेन यहिमान्हदो घहिमानित्यादी. मध्वपक्षमहविरोधिवड्म्यमाववादाघुनायके सत्प्रतिपक्षे नाव्याप्तिः) वस्तुतो बन्यमावव्याप्यामायवदन्यभावबद्धदो घडिमानित्यादी बन्यमायव्याप्यबद्धदात्मकसत्यतिपक्षसनहार्थमेवाकप्रकारवि स्तनीयः । तत्र पहपमाघस्याप्यव्याप्ययद्धदात्मकाश्रयासपूभ्युटायः बनियासिवारणाय पक्षमहाविरोधियनिशम्यावश्यकत्वात् । एतेन सत्यमेदेन लक्षणस्य नानात्वाधर सत्प्रतिपक्ष पय विशिएपक्षप्रधिः रोयुनायकस्तत्रोप्रेयदले नादेयमेव पक्षमहाविरोधात्वविशेषणमिरयु. कायपिन निस्तार रतियम्। पर महानसीपवम्यमायान् इदो बड्न्यमाचव्याप्यामाययान् एयादी पम्यमातम्यायध्याप्यपदामसमतिपक्षसंग्रहापोक्तप्र. .
सम्प्रतिपक्षप्रकरणम् । कारानुसरणम्। तत्र महानीयवन्यभावग्याप्यवद्धदात्मकाभयासि- ध्युमायकवारणाय पक्षमहाविरोधित्वनिवेशस्यावश्यक वादिति । तत्तुच्छम् । प्रतिवध्यताया पक्षमहत्वव्यापकत्वनिवेशेनैवोकाति- व्याप्तिवारणसम्भवे तत्रोक्तप्रकारानुसरणवैफल्यापत्तेः । अत्र एकत्रद्वय. मिति रीत्या वहशभाववयभावव्याप्यव्याप्यवान् हद इतिहानमादाय हदो वहिमानित्यादौ वहभावव्याप्यव्याप्यवद्धंदे चातिव्याप्तिवारणा. य प्रतिबन्धकताया जनकतायाश्वानतिरिक्तवृत्तित्वरूपमवच्छेदकत्वं निवेशितं भट्टाचार्येण । तच्च यथाश्रुताभिप्रायेण । वस्तुतस्तु अध्यापकोंभूतविपयिताशून्यत्वनिवेशस्यावश्यकतया तारशहानमादाय दोषो न संभवत्येव, किन्तु वदन्यभावव्याप्यव्याप्यव- त्कालीनहदो वहिमानित्यादौ एकत्र द्वयमिति रीत्या वह्नयभाववह्नयः भावव्याप्यवान तादृशहद इति शानमादाय वन्यंभाववत्ताशरूप. बाधेऽतिव्याप्तिवारणाय जनकतायामनतिरिकवृत्तित्वरूपमवच्छेदक- त्व प्राह्यम् तादृशक्षाने हृवृत्तिवहयभावव्याप्यव्याप्यवस्तुनो हदै भानादन्यापकीभूतवन्यभावव्याप्यव्याप्यवद्धदादिविषयितोशून्य स्वसत्वात् । एवं वहयभावव्याप्यका नहदो महानसीयवहिमा नित्यादौ वन्यमावल्याप्यमहानसीयवहयभाववान ताशहद इति मानविषये महानसीयवान्यभाववत्तारशहदेऽतिव्यातिवारणाया प्यनतिरिक्तवृत्तित्वरूपं जनकतावच्छेदकत्वं वाच्यम् उतहान- विषयीभूतवाहसामान्याभावव्याप्यमहानसीयवहयभावरूपन्तु वि. शिष्टमप्रसिद्धम् । एव यादृशयादृशविशिष्टं प्रसिद्ध तद्विषयित्वं तु. दोपत्वेनामिमतस्य विधयिताया व्यापकमेव इत्यव्यापीभूतविशयेता. शून्यस्थापि तत्र सवारपर्वतोवहभभाषयानित्यादी एकत्र द्वयमिति रीत्या यहिव्याप्यव्याप्यवान्पर्वत इति शानमादाय वहिव्याप्यव्याप्यवत्पर्वत- रूपसत्प्रतिपक्षोनायक तिव्याप्तिवारणाय प्रतिबन्धकतावच्छेकत्वमनति रिक्तवृत्तित्वरूप प्राह्यम् । तादृशज्ञाने वहित्येन पर्वतवृत्तिवानात् अव्यापकीभूतविपयिताशून्यत्वात् इति । यद्यपि यद्रूपावच्छिन्नवि- पयितासामान्य प्रतिवन्धस्त्वजनकत्वयोः स्वरूपसम्बन्धरूपाव- च्छेदकरमविवक्षयैवोक्तदोपवारणसंभवेऽनतिरिक्तवृत्तित्वनिवेशनमफ- लम् । तथापि इदो वहिमानित्यादौ वन्यभावन्याप्यव्याप्यवान् यहन्यमावधान् वन्यमावव्याप्यव्याप्ययांश्च हद इति शानीयज्ञान अनुमानगादार्याः क्रोडपत्रेषु वैशिष्ट्यावरिउन्नमतियन्धकतावच्छेदकतया वन्यभावव्याप्यव्याप्यय घद्धदविषयितासामान्ये सत्प्रतिपक्षोनायकेऽतिव्याप्ति हेतुतावच्छेद फटिनसत्प्रतिपक्षाव्याप्तिभिया प्रतिबन्धकतायां,ज्ञानवैशिष्ट्यानव- नि : शचानवाच्छन्नत्यानवशऽसाधारण्यवारकदीधितिकारोक्तसाध्य- ध्यापकीभूताभावप्रतियोगित्वानवाहित्यविशेषणञ्च व्यर्थमिति प्र. तिबन्धकतातवच्छेदकत्वमनतिरिक्तवृत्तित्वरूपमावश्यकम् । एवं जि. सकतावच्छेदकमपि तादृशमेव, अन्यथा .स्वमते प्रतियन्धकत्वजन कत्वोभयस्मिन् याराविशिविपयिताव्यापकतायाः सनिवेशापे क्षया भवन्मते प्रतिबन्धकत्वे यादृशविशिष्टचिपयिताव्यापकत्यस्य जनकतावच्छेदकत्वे यारशषिशिष्टविपयितात्वव्यापकत्व निवेशे व्यापकताया द्विधा तिघेशे महागौरयादिति । एतेन पक्षसाध्यवन शिष्ट्यग्रहप्रतिबन्धकतावच्छेदकवियिताकरवरूपविरोधियान्तार्थस्यो प्रायविशेषणत्वे विपयितामागस्य विधा निवेशन गौरादुभत्यका ताघटकविपयितायामेय प्रतियन्धकतावच्छेदकत्वं निवेशितम् भर हाचार्येण । तन्न सङ्गच्छते ।, उक्तरीत्याऽनतिरिक्तवृश्चित्वरूपावच्छे दकत्वनिवेशस्यावश्यकत्ये तदर्यश्च सामान्यलक्षणोक्तदीपात्प्रति. बन्धकत्यूनिष्टतारशविपयिताव्यापकत्व , जनकतानिष्ठताशरूपाध छिन्नवियित्वब्यापकत्वञ्च पर्यवस्थति, वथा. चार दिवयितामा गस्य द्विधा निवेशादिति ध्येयम् ॥ पयमुनेयदलपविएं प्रतिबन्धकतावच्छेदकत्वमपि अनतिरि कवृत्तित्त्वरूपमेव न तु स्वरूपसम्बन्धविशेषा, तथासति पर्वत বিন্ধাক্কমামঙ্কাকালমরিয়াকাটাসুন যু हिमान् घहिन्याप्यामावामाववान् बहिमांश्च -पर्वत रति ज्ञानीयवाहिमस्पर्यताविपयित्वं तदर्वाच्छन्नानुमितिनिष्ठजन्यतानि. रूपितजनकतावच्छेदफायपयिताकचाहिव्याप्यवत्पर्वतारमके तो यद्विव्याप्याभाववाह्य मावव्याप्योभयवानित्यादिस्थलोययाति. ध्याति । हानथैशिट्यानवच्छिन्नत्वनिवेशे च गगनाभाषबदभावय. (कालीनगगनसायकसयातिपक्षाव्याप्तिरिति ध्येयम् ।। ' असाधारणविरुद्धयोरन्यतरस्य प्रतिपक्षविधया दोपत्वपक्षेप्रकृत. पर्य- सत्प्रतिपक्षप्रकरणम् । साधने प्रकृतसाध्यव्यापकाभावप्रतियोगित्वाधनवगाहिपरामर्शो प्रा. हा इति शिरोमणिः । तथाच प्रकृतपक्षतावच्छेदकावच्छिन्न. पक्षे प्रकृतसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नाभावव्यापकाभावप्रतियोगित्व. विशिष्टप्रकृतसाध्यतावच्छेदकावच्छिन्नवैशिष्ट्यानवगाहिपरामर्शनि धानुमितिजनकतावच्छेदकविपयिताकत्वमुन्नायकत्वं विवक्षणीयमित्य. थे । रूपान्तरेण प्रकृतहेतोर्यत्र व्यतिरेकिहेतुता तत्स्थलीयप्रतिपक्ष- स्य सङ्ग्रहाय प्रत्तसाधनतावच्छेदकनिवेश | रूपान्तरावच्छिन्न- साध्ययापकीभूताभावप्रतियोगित्वविशिष्टप्रकृतहेतुमत्पक्षकालीनत्य- स्य यत्र प्रकृतसाध्यतावच्छेदकघटकता तत्स्थलीयसाध्यतावच्छे. दकविशिष्टसाध्याभावव्याप्यवत्पक्षात्मकप्रतिपक्षसग्रहाय प्रस्त- साध्यतावच्छेदकनिवेशः । प्रातसाध्यव्यापकाभावप्रतियोगित्ववि- शिष्टसाधनवत्वेन रूपान्तरावच्छिन्नपक्षस्य प्रकृतपक्षतावच्छेदके यत्र प्रवेशः तत्रत्यप्रतिपक्षस्य तादृशपक्षतावच्छेदकविशिष्टे सा. ध्याभावव्याप्यरूपस्य सनहाय प्रकृतपक्षतावच्छेदकानवेश इति भट्टाचार्येणोक्तम्। अथात्र पक्षतावच्छेदकादौ प्रकृतत्वनिवेशे तद्धदपक्षकस्थले तद्वह्निसाध्यकस्थले तजलहेतुकस्थले च वहिव्यापीभूताभाव. प्रतियोगिजलवद्धदात्मकासाधारण्येऽव्याप्तिरिति चेन । प्रकृतप सतावच्छेदकाधवगाहित्यपदेन प्रकृतपक्षतावच्छेदकातिरिक्तधर्मा नवच्छिन्नविपयितानिपेशात् । न चैवं वद्विव्यापकीभृताभावप्रति. योगिजलवद्धदकालीनहृदो चह्निमान् जलादित्यादी वह्नयभावव्या. प्यवत्तादृशहदरूपसत्प्रतिपक्षेऽव्याप्ति -इदत्वसामानाधिकरण्येन ता. दृशजलावगाहनेनाहार्यत्वाभावादिति वाच्यम् । सामानाधिकर- प्येन साध्यकस्थले पक्षतावच्छेदकाद्यतिरिक्तधर्मानवच्छिन्नविशे प्यतानिरूपिततादृशविशेष्यतावच्छेदकव्यापकप्रतियोगिकहेतुताव •च्छेदकसंसर्गायच्छिन्नावगाहित्वाभावनिवेशेनाव्याप्त्यनवकाशात् । न चोक्तस्थले तादृशहदत्वावच्छेदेन साध्यताया सत्प्रातपक्षाव्याप्ति- तावस्थ्यम् , अवच्छेदकावच्छेदेन साध्यतास्थलेऽप्युक्तरीत्या अ. रच्छेदकारच्छेदेनावमादित्वामावनिवेशे च सामानार्धकरण्येनासा धारण्येऽतिव्याप्तिरिति वाच्यम् । अवछेदकावच्छेदेन साध्यकस्थले उक्तरीत्या अवगाहित्वाभावस्यैव सामानाधिकरण्येनातिव्याप्तियार.
'साप्रतिपक्षप्रकरणम् । स्य दुर्वचतया सत्प्रतिपक्षविषयितावहिर्भूतत्वनिवेशायोगश्च, तस्य सुर परत्वे तु तस्यैव लक्षणत्वसंभवे एतत्प्रयासवैफल्यात् । स्वमते तु सत्प्रतिपक्षात्मकविशिष्टमादाय दोपस्तु सामान्यनिरुक्तिपत्रिको. कदिशा वारणीय इति ध्येयम् ॥ अथात्र लक्षणे हृदो वहिमानित्यादौ यद्वयमाववह्नयभावव्याप्य. व्याप्यउभयवद्धदेऽतिव्याप्तिः तद्विपयताया वह्निमद्ध्दविषयकप्रह- त्वावच्छिन्नप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिवन्धकतावच्छेदकत्वात् , ताश महत्वावच्छिन्नप्रतिवध्यतानिरूपितप्रतिबन्धकतावच्छेदकीभूतवलय। भावव्याप्यवध्रदत्वावोच्छन्नीवपयित्वावीच्छन्नजन्यतानिरूपितज. नकतावच्छेदकावाश्च । न च सत्यन्तघटकप्रतिवन्धकतायां ताह. शजनकतावच्छेदकविपयितात्वव्यापकावच्छेदकत्वनिवेशानोकाति-' व्याप्तिः तादृशजनकतावच्छेदकीभूतवयभावव्याप्यव्याप्यवद्धद- विषयितायास्तादृशप्रतिवन्धकतावच्छेदकत्वादिति वाच्यम् । प्रति. हेतुव्यापकत्वघटितसत्प्रतिपक्षेऽव्याप्तर्जनकतावच्छेकीभूतसामाना. धिकरण्यविषयितायाः प्रतिवन्धकतानवच्छेदकत्वात् । सत्यन्तदलघ- टकप्रतिवन्धकतायां ताशजनकतावच्छेदकविपयितावच्छेदकत्वनि- घेशे च यत्र सत्प्रतिपक्षघटको धाधस्तत्र साध्याभावव्याप्यसा- ध्याभावोभयवत्पक्षेऽतिव्याप्तिः। न च बाधघटितस्य सत्प्रतिपक्ष. त्वं न स्वीक्रियते तद्धटकवाधेनैव तत्कार्यनिर्वाहात्, इदः समा- नाधिकरणजलामाववानित्यादी जलव्यापकसमानाधिकरणजलसमा- नाधिकरणजलवद्धदात्मकयाधघटितसत्प्रतिपक्षसम्भवेऽपि तादृश- 'सत्प्रतिपक्षोन्नायकबाधोभयात्मके नातिव्याप्तिः तादृशसत्प्रतिपक्ष. विषयिताया घाविषयितानियतत्वेऽपि तादृशसत्प्रतिपक्षोन्नाय- कविपयिताया धाधविषयिताशून्यवृत्तित्वेन धाधविषयितानियतत्वा- भावात् , सामान्याभावसाध्यकस्थले सामान्यघटितविशेषधर्मा- पच्छिन्नव्याप्यवत्पक्षस्यापि सत्प्रतिपक्षत्वेन लक्ष्यतया जलव्याप- ! कसमानाधिकरणजलव्याप्यवत्पक्षस्यापि सत्प्रतिपक्षतया विशि- शन्तरायटितत्वविरहाचेति वाच्यम् । जलं अवृत्ति इत्यत्र जल. ध्यापकवृत्तित्वसमानाधिकरणजलव्याप्यवृत्तित्वोमयवजले इदोघहि. मानित्यादौ यहयमावन्यापकवहपभावसमानाधिकरणवहधभाववधं. दादी चातिव्याप्तेस्तथापि दुरित्वात् । एतेन सत्यन्तघटकप्रतिष- अनुमानगादार्या प्रोडपत्रेषु म्यकतायां तादृशजनस्तावच्छेदकीभूतमुण्यविशेष्यतात्वव्यापा पच्छेदकतारत्वनिवेशे सत्प्रतिपक्षोनायकवायोभयामके नातिव्या प्तिरित्यपि प्रत्युक्तम्-इदो यह्निमानियादाउतातिव्याप्तेरपरीहारात् । अत एव स्वावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविषयतावच्छेदकमातानुमि. तिप्रतियन्धक्तावच्छेदकविपयितावच्छेदकरूपायच्छिन्नजन्यतानिरू पितजनकतावच्छेदकीमूनापयितानिरूपकतावच्छेदकधर्मावच्छिन्ना घटितत्यनिवशात् वह्नयमाव याप्यच्याप्यवह्नयमावोभययद्धदादी ना तिघ्याप्ति स्यावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविषयितावच्छेदकताशजनक तावच्छेदकीमतवयमायव्याप्यव्याप्ययद्धदत्वावच्छिन्नघरितत्यादि त्युक्तावपि न निस्तार ।इदो यहिमानित्यादी पदपभावव्याप्यव्याप्यव धदादाधुत्तातिव्याप्तेस्तादयस्थ्यात् । हुदो यद्वयमावश्याप्यव्याप्यय- दूधदकालीनयहिमानित्यादी तादृशवहन्यभारल्याप्यवद्धदात्मक्स स्मतिपक्षे निरत विशिष्टान्तगघटितत्यविशेषणेऽव्याप्त्यापत्तश्च । न घानयविषयिताया मागुतयुक्त्या प्रहनानुमितिप्रतियघातावच्छेदक त्वस्यापि निवेशित वन उचातिव्याप्तीना प्रसारिरेय ननि घाध्यम्। तावतापि घहियाप्याभाववद्वन्यभारवत्कालीनवाद्विव्याप्यवान् हत्या दिमागुत्तस्थल पय पहन्यमायव्याप्यामायोमयपद्धदे पड्म्यमाघ ध्याप्यच्याप्यामायपद्धदे धातिव्याप्तद्यावादिति चेत् । अत्र प्रम-मयावविशिष्टस प्रतिपक्षेऽतिव्याप्तियारणाय सस्यन्त. पलपकप्रतियघाताया विशिष्टान्तरयिषयपत्यानयच्छिनत्यमपश्य नियेशनीयम् । तदर्थच म्यायच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविषयतावच्छा पि सति स्यघयतायच्छद यम म्यायच्छिन्नविषयकन्यथ्यापाप सम्यधन तद्पपिशिपायरय, तथाच साध्यामायग्याप्यम्याप्यसाध्या भायोमपयत्पशादी साध्यामायव्याप्यच्याप्यसाध्यामायय पक्षादीप मातिम्याससमय तत्तद्विशिएविषयमाननिष्ठमनिष धपतायां स्वा যারান্বিঘ্যানঘনিথরাখী গাড়িগ্নাবিমর্ষীবি पिण्यताप्दवस्यपरतायच्छदक पदापाय तद्विशिरापरयामापात् । पापपरितमरप्रतिपक्ष च यायमनियन्धानामिनप्याव्यवसानियप स्वापानमतिपयसाम्तरमस्तीनितामादाययभरमणसमन्ययः । पपटासायपरका विज्ञपणात् प्रतिहतुम्यापस्तापटिनमाप्रति पक्षपामीरप्रतिक्षायतायाः प्रतिहमुप्यापासायाभाषममानवारी . सत्प्रतिपक्षप्रकरणम्। नत्वादिघटितावशिष्टविषयकत्यव्यापकत्वेऽपि तत्र नाव्याप्तिरिति ध्येयम् ॥ केचित्तु विशिष्टान्तराघटितत्वविशेपणेनैव उक्तस्थले नातिव्या. ति, तथाहि-विशिष्टान्तरायटितत्वं विशिष्टान्तरविपायतात्यव्यापकरू- पानवच्छिन्नस्वावच्छिन्नविषयितानिष्ठप्रयोजकताकप्रयोज्यतावत्प्रकृत- पक्षे प्रकृतसाध्यवैशिष्ट्यावगाहित्वाभावाधिकरणताकत्वम् । पिशि शान्तरं च स्वावच्छिन्नाविषयकप्रतीतिविषयतावच्छेदकप्रकृतानुमि- तिप्रतिबन्धकतानतिरिक्वृत्तिविपयितानिरूपकतावच्छेदकधर्मवत्त्वम्। तथाच वन्यभावव्याप्यव्याप्यवहून्यभावोभयवद्धदादौ वन्यभा. पव्याप्यव्याप्यवादन्यमाववद्धदादौ च नातिव्याप्ति-तानाइदत्वाव. च्छिन्नविषयितानिष्ठायाः साध्यवैशिष्ट्यावगाहित्वामावाधिकरण. तामयोजकतायास्तादृशविशिष्टान्तरवहन्यभाववद्धदत्वावच्छिन्नवि पयितात्वरूपावच्छिन्नत्वात् न च वृत्तित्व निरूपितरवाभाववदित्यादी अभावयत्तित्वघटितसाप्रतिपक्षे जलमधिकरणत्वाभाधवदित्यादी ध्यापकसामानाधिकरण्यरूपम्यातिघटितसत्प्रतिपक्षे घाव्याप्तिस्तपो विघटितत्वेऽपि तद्विषयितानिष्ठप्रयोजकतायास्तारशवाधविषयि- तात्वव्यापकरूपानवच्छिन्नत्वात् न चैव प्रतिहेतुध्यापकताघटितसम. तिपक्ष विषयितानिष्ठप्रयोजकतायास्ताराविशिष्टान्तरप्रतिहेतुमत्प- क्षविपयितास्वव्यापकरूपावच्छिन्नत्वादतिव्याप्तिरिति वाच्यम् । सारशविशिष्टान्तरविषयकप्रतिहेतुव्यापकसाध्याभावसमानाधिकरण- प्रतिहेतुयिषयताविशिष्टान्यत्वसाध्यामावधर्मिकप्रतिहेतुव्यापकतानि. धयघटकधर्मावच्छिन्नप्रयोजकत्व उमयाभाववत्वविशपणेनैव तद्वार णात् । विपयितावैशिष्ट्य च स्वनिरूपितत्वस्वतादात्म्यान्यतरसम्ब- घेन। मेयत्वविशिटप्रतिहेतुम्यापकसाभ्याभावसमानाधिकरणहेतुमत्प- क्षेऽतिव्याप्तिवारणाय वैशिष्ट्यघटकसम्बन्धे निमपितत्वान्तमांव। मेयत्यपक्षवृत्तिप्रतिहेतुव्यापकसाध्यामावसमानाधिकरणमतिदेताव. तिघ्यासियारणाय तादात्म्यनिवेश इत्याहुः। तन्मन्दम् । उत्तरीत्या विशिष्टान्तरायटितत्वनिवेशे हद समाना. पिकरणजलामाययानित्यादीजलव्यापकसमाधिकरणजलसमानाधि. परपजलपद्धदात्मकसरप्रतिपक्षेऽरयातस्ताहरासत्प्रतिपक्षविपयिता. नियोजस्तायाः समानाधिकरणजलवद्धदात्मताहा विशिष्टा.
अनुमानगादावर्याः क्रोडपत्रेषु न्तरविषयितात्वव्यापकरूपावच्छिन्नत्वात्। न च यद्रूपेण प्रतियन्धक तावच्छेदकता तद्रूपेणैव प्रयोजकतयैव सत्प्रतिपक्षविपयितायाः प्रति पन्धकतावच्छेदकत्व प्रतिदेतुव्यापकसाध्यामावनिश्चयकालीनशानी. यप्रतिहेतुतावच्छेदकावच्छिन्नप्रकारतानिरूपितविशेष्यतात्वेनैव तस्य च निरुक्तयाधविषयतात्वन्यापकत्वविरहेणाव्याप्तिघिरह इति वाच्यम् । समानाकारकहानीयविषयताया ऐक्येन प्रतिहेतुव्यापकतानिश्वयका. लीननिश्चययियाधविषयत्वयोरभेदात् प्रतिहेतुभ्यापकतानिश्चयका• लीनप्रतिहेतुमत्पक्षविषयतात्वे निरुक्तयाधविषयतास्वव्यापकत्यस्या- क्षतत्वात् , अन्यथा सत्प्रतिपक्षघटकहेतुमत्पक्षविषयताप्रकारकरू. पावच्छिन्नप्रयोजकत्वाप्रासद्धवाव्याप्तिवारणसम्भये सत्प्रतिपक्षघट. कहेतुमत्पक्षस्य विशिष्टान्तरत्वयारकस्य विशिष्टान्तरत्वशरीरे अनु। मितिप्रतियन्धकतावच्छंकत्वानिवेशस्य वैयापत्तेः। अत एव विशिष्टा. न्तरायटितत्वं स्ववियताप्रयोज्यविशिष्टान्तरविषयत्याश्योज्यप्रकृत. पक्षसाम्यवैशिष्ट्यम् विशिष्टान्तर च पूर्वोक्कमेव । विशिष्टान्तरवि. पयतानिष्ठप्रयोजकत्वं प्रागुकान्यतरसम्यन्धेन प्रतिहेतुव्यापक साध्यामावसमानाधिकरणहेतुविषयतविशिष्टान्यविषयतावृत्तित्यप्र. तिहेतुव्यापकतानिश्चयघटितधर्मावच्छिन्नत्वोमयाभाववत्वेन विशेष. णीयम् । सेन प्रतिहेतुव्यापकसाध्यामावकालीनत्वादिघटितविशिया. स्तरमादाय न पूर्वोक्ताव्याप्तिः। एवं चोक्तविशिष्टान्तराघटितत्वविर. हादेव वाघसत्प्रतिपक्षोन्नायकोमयात्मकादीन प्रागुप्तातिव्याप्तिरिति प्रलपितमप्यपास्तम् । याधघटितसत्प्रतिपक्षेऽव्याप्तेर्वनलेपत्वादि. स्थलं वाग्जालेनेति ॥ - पति श्रीकालीशसिद्धान्तवागीशविरचितं सत्प्रतिपक्षप्रकरणम् ॥ समाप्तोऽयं गादापरीक्रोडपत्रसग्रहः ॥
हरिदाससंस्कृतग्रन्धमालासमाख्य- काशीसंस्कृतसीरीज़ पुस्तकमालाः । इयं काशी-सस्कृतमन्थमाला विभागश. प्रकाशिता भवति । एतस्यां प्राची: ना नवीनाश्च दुर्लभा मुलभाश्च थत्युपयुक्ता सस्कृतप्रन्या काशिकराजकीयसंस्कृ. तपाठशालीयै पण्डितैरन्यैरपि विद्वद्धि सशोधिता क्रमेण संमुद्रिता भवन्ति । अस्यो प्रकाश्यमाणाना प्रन्याना मूल्य सूचीपत्रे प्रकाशितं वर्तते । परं तु एतस्या नियमेना, विच्छिन्नतया निश्चितग्राहकमहाशयाना प्रतिमुद्राशतक पञ्चविंशतिमुद्रा (कमिशन) परावर्तिता भवेयु मार्गव्ययश्च न पृथक् दातव्यो भवेत् । तत्र मुद्रितग्रन्थनामानि। रु.आ.पा. नलविरचितः। संपूर्ण' ( पाकशास्त्रम् १) १-८-० २ सक्षेपशारीरकम् । रामतीर्थस्वामिकृता- ऽन्वयार्थवोधिनीटीकासहितम् । (वेदान्तं १) १०-०-० ३ वैशेषिकदर्शनम् । सटीक :-प्रशस्तपादभा 'प्योपस्काराभ्यां समन्वितम् । (वैशेषिक १) ३-८-. ४ श्रीसूक्तम् । विद्यारण्यपृथ्वीधराधाचार्य- कृतभाष्यत्रयेण टिप्पण्या च समलङ्कतम् (वैदिकं १) ०-६-० ५ लघुशब्देन्दुशेखरः चन्द्रफलाटीकासहितः तत्पुरुषादि. समाप्तिपर्यन्तः। (व्याकरणं १) १०-०-० ६ कारिकावली मुक्ता० दिन. रामः शब्दखण्डसहिता तथा "गुणनिरूपण" दिनकरीय महामहोपाध्याय पं० श्रीलक्ष्मण- शास्त्रीव्याख्यासहिता। (न्यायं १) ७ पञ्चोकरणम् । वार्तिकाभरणालङ्कनवार्तिकटी. कया-तत्त्वचन्द्रिकासमवेतविवरणेन च समन्वितम्। (वेदान्तं ३) ०-८-० ८ अलङ्कारप्रदीपः पण्डितवर विश्वेश्वर (काव्य १) ०-८-० ९, अनङ्गरण महाकविकल्याणमल्लविर. चित। ( कामशास्त्रं १) ०-१२-०१ १० जातकपारिजातोश्रीवैद्यनाथशर्मणाविरचितः।ज्यो०१२-०-० 3 २ काशीसंस्कृतसीरीज़ । तत्र मुद्रितवन्धनामानि २.आ.पा. ११ पारस्करस्यत्रम् । कात्यापनमत्रीपश्राद्ध- शौच-मान-भोजन-कल्पसहितम्। [कर्म१] -:--. १२ पुरुषसूक्तम्। सायणमाम्य-महीधर भाष्य-मगलभाग्य-निम्यामतमा यचतु: टयसहितम् । (वैदिकं २) १-४-० १३ श्रीमत्सन सुजातीयम्-श्रीमच्छङ्करभगवत्पादविर चितभायेण नीलकण्ठीव्याख्ययाच सवलितमा घि०३]१-४-० १४ कुमारसंभवं महाकान्यम् । महाकविश्रीकालिदास. वि० । सीवनी-शिशुहितैपिणी-टीकाद्वयोपेतम् सम्पूर्णम् । ( काव्यं२) २-०-० १५ श्रुनयोधश्छन्दोग्रन्थः । आनन्दयद्धिनीतात्पर्यम काशाख्यसंस्कृत-भापाटीकासदित [छंद. १] ०-६-० १६ कारिकावली मुक्तावली न्यायचन्द्रिका- टीकाद्वयसहिता सटिप्पणा । (न्याय २) १-० १७पारस्करगृह्यसूत्रं हरिहरभाष्य-गदाधरमायद्वय- सहितम्। कर्मकाण्ड २) २-४-० १८ संक्षेपशारीरकम्-मपूसूदनीटीका भाग १ (चेदान्तं) १९ लघुजुटिका-अर्थात् अभिनवा परिभाषेन्दु शेखरपरिक्रतिनिर्मितिः। २० कातीयटिदीपकः । (दशंपीणमासपद्धतिः) १-०-० २१ सप्तपाठि-श्राशिवमाहम्नस्तोत्रम् (स्तोत्रवि०) १-०-० २२ योद्धाऽऽचार्य श्रीधर्मकीर्तिप्रणीतः सटीक- न्यायविन्दुः मापाटीकासहितः ( यौद्धन्याय वि०१) १-८-. २३ सपरिष्कृत दर्पणसहित घेयाकरणभूपण. साल(याकरणं चि०३) जयकृष्णदास-हरिदासगुप्तः,, पत्रादिप्रेपणस्थानम् चौखम्या संस्कृत सीरीज आफीस, विद्याविलास प्रेस, गोपालमंदिर लेन, प्रनारस सिटी। 54734 4 AN १.नवम्बर