·No text on this page.

·BIBLIOTHECA INDICA.
Work No. 242.
VAIKHĀNASASMĀRTASÜTRAM.
SANSKRIT TEXT.

·No text on this page.

·वैखानसास्मातसूत्रम् ॥
VAIKHĀNASASMĀRTASUTRAM,
THE DOMESTIC RULES OF THE VAIKHANASA SCHOOL
BELONGING TO THE BLACK YAJURVEDA
CRITICALLY DITED BY
DR. W. CALAND,
Professor of Sanskrit in the University of Utrecht.
(160)
PRINTED AT THE BAPTIST MISSION PRUSS:
PUBLISHED BY THE ASIATIC SOCIETY OF BENGAL..
CALCUTTA.
1927.

·%971 ·(1100 PREFACE. This critical edition of the Grhya and Dharmasūtral of the School of the Vaikhānasas, which together may be designated as their Smārtasūtra, is based on the following 'materials. 1. Ma, a copy, in Telugu characters like its original, of a manuscript belonging to the Government Oriental MSS. Library, described in a Triennial Catalogue of Manuscripts collected for the Government Oriental MSS. Library at Madras,' Vol. II, Part 1, Sanskrit C, number 1605 (page 2262). The whole of this manuscript, which contains also the Srautasūtra, was copied for me, with the exception of the Dharma and Pravara sūtras. 2. Bh, a copy, equally in Telugu, of f the Bhāşya on the Grhya and Dharmasūtra, composed by Nșsimhāgnicit, son of Mādhavācārya, described in the sanie Catalogue under number 1609 (page 2271). This manuscript contains the bhāşya on the first nine Praśnas; the bhāsya on the last Dharmaprasna is wanting. 3. Vi, the manuscript belonging to the Libraty of the University of Vienna (Ms. 311), a copy made for Professor Bühler from a Mysore manusoript. 4. My, a copy in Devanāgari made for me from a Grantha manuscript in Mysore, described in Catalogue of Sanskrit Manuscripts in the Government Oriental Library of Mysore' (1900), page 29, No., 1359. 5. Ed, viz. the Kumbakonam edition of - 1914 entitled : śrīvaikhānasagshyasūtram dharmasätrapravarasūtrasahitam' by Nārāyaṇa Bhattacārya. As this edition is out of print and very difficultwo to obtain and, moreover, printed in Grantha - 6 1 The Pravarasūtra, a list of piopor names which agreen closely with that of Apastamba, has been left aside. 2 The author calls himself also Nșsimhavājapeya and V&japeyakſt or Npsimhavājapeyabhattācārya.

·PREFACE, . 6 character, a new edition seemed not to be superfluous, the more 80, as the Kumbakonam edition, though in the main a good piece of work, gives no variant readings. But, as will be seen from our preſent edition, the tradition of this Vaikhānasa text is by no means without its discrepancies and moot-points. So I have considered this printed text as a manuscript, though a fairly correct one. These are the five sources on which our text is principally based. For the Dharmasūtra alone we have: 6. T'ri, the Trivandrum edition of 1913 prepared by T. Ganapati Šāstri. Of more or less use for the constitution of the text were the following works - (a) The Vaikhānasagshyaprayogavrtti (cited by me as Prayoga') by Sundararāja, a copy made in the original Telugu from a manuscript belonging to the Government Library of Madras, described under No. 1610 of the Triennial Catalogue of Manuscripts, Vol. II, Part I, Sanskrit C, page 2272. (6) The Vaikhānasasūtradarpaņi (cited by ine Darpaņa') by NȚsimhavājapeyayājin son of Mădhavācārya (ohviously the author of the Bhāsya)' a handbook of rites in accordance with 'the Vaikhānasagghyasūtra' printed at Kumbakoņam in 1915 in Telugu characters. This Darpana treats only of the materials contained in the Gșhyasūtra up to the end of the third Prasna. The author follows the Sūtra passage by passage. His division of the text differs from the one which is found in our manuscripts ; he divides not into khaņdas but into prakaranas, each prakaraña containing more than one khanda. It was hitherto unknown, that our Vaikhānasagěhyasūtra presupposes, in the same way as do the Āpastamba-, the as 8 ·PREFAOE. vii 6 6 6 Gobhila- and the Kāthakagļhyasītra, a separate collection of Mantras. Without this collection of Mantras the Sūtra is only partly intelligible. Fortunately this book of Mantras has been preserved. A part of it has been printed under the title Vaikhānasamantraprasnaḥ sasvarah praśnaratustayātmakaḥ: a Vedic lectionary in 4 prasnas for the ritual of the Vaikhānasa school of the Taittiriyas,' edited in Grantha characters at Kumbakonam in 1910 by Krsnabhattācārya and other Pandits. It comprises the accented text of the first four praśnas and gives the Mantras for the first five books of the Gșhyasūtra. I am in possession of a much more extensive copy of this text, viz., the Vaikhānasiyā mantrasamhitë' being a copy of No. 1359, belonging to the Government Oriental Library at Mysore, see Catalogue of Sanskrit Manuscripts in the Government Oriental Library, Mysore 1900, page 9. After the four praśnas contained in the edition of Kumbakonam, some more follow: prasna V in 23 adhyāyas, praśna VI in 14, praśna Víl in 11, and of prasna VIII the first 26 adhyāyas. . There is no designation that here the text is complete. On the whole, the five sources on which our text is principally founded, can be divided into two groups : on the one hand the Madras manuscript of the text (Ma) and the bhāsya (Bh) agree mostly, on the other hand the three : Vi, My and Ed., also agree closely with one another. Wherever Ma and Bh on the one hand, and Vi My Ed. on the other hand present the same readings, I have, for brevity's sake, designated these readings respectively as B and A. Scholars, who would like to know something more about this Vaikhānasasūtra, are referred to the translation of the text, which is to appear shortly: in the Introduction to the translation some points connected with the Sūtra will be discussed. UTRECHT, July, 1940.

·ADDITIONAL NOTE TO THE PRETACE After my manuscript of the Vaikhānasa text was despatched to the Press,' I received through the kindness of Pandit Bhagavaddatta, Research Scholar of the Dayānand Anglo- Vedic College at Lahore, one more manuscript (of the gļhyasūtra only) for collation, viz. a copy in Devanāgari of a manuscript belonging to the Adyar Library. I was in a position, during the printing, to mention in the critical notes the variant readings of this manuscript, which I designate as La. This Ms. occupies a somewhat intermediate position between the two groups A and B, now agreeing more with the one and then again with the other. I avail myself of the opportunity to express my cordial thanks to Pandit Bhagavaddatta for his assistance in procuring for me the loan of this manuscript. June, 1926. CORRIGENDA. Page 4, line 5 readeo foreniferaan Page 14, line 1 read online Page 15, line 3 read ; line 13 read alouri Page 21, line 15 read ofucapan: In note p: qfram instead of परिष्य Page 28, line 2 read any instead of an Page 36, line 11 read twr Page 39, line 2 read ateityfafa Page 45, line 12 read forogo Page 47, line 14 read the Page 55, line 12 read that Page 69, line 12 read oma Page 70, line 9 read growia Page 73, line 2 ready for l; line 13: gee Page 75, line 6 read oft; line 9: Page 76, line 3 read & instead of Page 94, line 16 read datare Page 98, line 15 read gart. Page 108, line 1 read on Page 120, line 14 read aga ·सूचीपत्रम् । प्रथमः प्रत्रः ... ... ... १ द्वितीयः प्रत्रः ... ... ... ... २१ हतीयः प्रत्र ... ... ... ... चतुर्थः प्रत्रः ... ... ५४ पञ्चमः पत्रः .. ६८ ... ... घडः प्रत्रः ... ... . सप्तमः प्रत्रः . ... ... १०४ ९१२ । सो पठमो धर्म प्रथमः प्रश्नः एहो नवमो धर्मे दितीयः प्रश्नः यो दशमो धर्म हतीयः प्रश्नः ... ": १३३

·No text on this page.

·वैखानसगृह्यसूत्रम्। पथ निषेकादिसंस्कारान्व्याख्यास्यामः 'तमंगमनगर्भा- ভালবলম্বীনলৰিললিসানজানালামৰূল্পসাল- प्रवासागमनपिण्डवर्धनचौडकोपनयनपारायणव्रतबन्धविमर्गापा- कर्मसमावर्तनपाणिग्रहणानौत्यष्टादश संस्काराः पारौरा: यज्ञास दाविंशत् ब्रह्मयज्ञो देवयज्ञः पिलाज्ञो भूतथजो मनुष्ययनश्चेति पञ्चानामहरहरनुष्ठान स्थानोमाक आग्रयण- मष्टका पिण्डपियज्ञो मामिश्राद्धं चैव्याश्वयुजौतिर सप्त पाक- यज्ञाः 'अन्याधेयमग्रिहोत्रं दर्शपूर्णमामावाग्रयणेष्टिचातुर्मास्यो निरूढपबन्धः मौत्रामणोति मत हविर्यज्ञाः 'निष्टोमो ऽत्यनिष्टोम उक्थ्यः षोडशी वाजपेयो ऽतिराषो ऽतोर्याम इति मत मोमयज्ञा इत्येते चत्वारिंशद्भवन्ति : निषेकादा जातकासंस्कृतायां ब्राहाण्या ब्राह्मणबातमा: पुचमात्र' उपयोतः माविव्यध्ययनावालणे 'वेदमधीत्य प्रारिरा पाणि- १ हाविंशतिः Vi only. . Thus Ma; मनुष्ययन रति Ed, Vi; भूतयज्ञमनुष्यजाविति My. ३ •युज इति Vi, •युजो इति My. % Thus Ed La and originally Ma; Htet Ma (correction); en La Bh; HTC Vi My. . Thus Ma and Bh; 'जानमाची मानः Ed La and My; जानमांच Vi.

·वैखानसरबासूत्रम्। [१।१, २॥ ग्रहणमलतः पाकयोरपि वजन्मोपियः 'खाध्याचपर' पारितामिवियरप्यनूपानः सोमयोरपि धूप: ' संखा- रैरतेरपेतो नियमयमाभ्याम्मृषिकल्पः ' साङ्गमदनपोयोगा- दृषिः 'नारायणपरायणो निर्दन्हो मुनिरिति संस्कार विशेषा- त्पूर्वात्पूर्वात्परोवरोबानिनि विज्ञायते ॥१॥ पथ चातुरामिण चानविधिरभिषेकदिव्यवायव्यानेय- गर्वनुमा रति पञ्चधा भवति ' नदीतटाककूपानामशाभे पूर्वस्योत्तरमुपतिष्ठेत ' प्रानुष उदयो वाक्रम्य असायलेबा- गैनः पाणिपादावा मणिबन्धमानतो दक्षिणदि प्रत्येक प्रचायापोनावसावमविच्छिन्नमद्रुतमंशब्दमबहिर्जानु पदयंगम- मुदकं गोकर्णवत्पाणिं हत्वा महोण तीर्थन चिराचम्य हिर- हमूछेना परिमाजिष्टस्याग्निः प्रदेशिन्या वायुमध्यमस्या प्रजापतिरनामिकायाः सूर्यः कनिष्ठिकम्यन्द्र इत्यधिदेवता भवनयकुममधमाश्या पर्वतो. सुयं मार्थानामिकाभ्यां पषौ . पाहप्रदेशिनीभ्यां नासिकामङ्गुष्कनिष्ठिकाभ्यां . Thus Ma; परसारिता. Vi, My, Ed. grip once only Ma. १ का दियो वायव चाग्रयो गुर्वनुशेति Ed. पेनाबाब. Madनावहा• Vi%; .फेनवसा My; the Bh. reads as Ma and Ed., but the explanation points to mपक्षाव । Only La Vi My •जानु, the other sources •जानुहंदल। पावं om. A, La. ५ वायुः प्रजापतिमध्यमस्याबा.A,La. • बनिहोन्द्र ViMy Bh La. पधि om. Vi Ed La, the whole word अधिदेवना not in My. efeat behind yoq. in A, La.

·[१।१३।] वैखानसरक्षासूत्रम्। प्रोचे' भुजौ ताभ्यामङ्गुष्ठेन वा पदयमङ्गुचिभिताभिं चार- हेन प्रत्यङ्गमपच स्यूसा नायोमे पाणावयभ्युध सर्वाभि- मूर्धानं स्पृश्नोद्रो नमुन्याभ्यामिति करावापः पादावनिकुण रति पादौ तथा प्रशाखापः पुननिषति पुनस्तथाचामति । सम्वेदः प्रौणातु यदः प्रौणत सामवेदः प्रौणनिति पिरपः पौवाथर्ववेदः प्रौण वितिहामवेदः प्रोणातु चन्द्रमाः प्रोणालिति विधा मुखंर मार्टि' महेश्वरः प्रौणलिनि मूर्धानमादित्यः प्रौणात मोमः प्रौणनिति चक्षुषी दिशः पौषन्विति श्रोत्रे वायुः प्रौणाविति नाभिकामिन्द्रः प्रोणा- • विति भुगौ विष्णुः प्रौणनिति इदयमग्निः मौणाविति नाभिं ' स्पृशतीत्येके ॥१॥ पथापो नमस्कत्यावंगाच यावदमनशामनिदा च गावहिं कृत्वा वनमा दशात्मदितमिति नेनेकि गायव्या मागयिक मुदगगिक वास्तपणाति 'एके तयेव सोयादिद- " मापः प्रवहतेत्यभिगम्य हिरवटामिति जलं प्रणम्य समृदो- दोनापः पुनावित्य युछेदमापः शिवा इत्यूपो विगाथा समानौदं ब्रह्मा पुनीमह इति पवित्र शैला बन्छ पुनावि- त्यचां निक्षिप्य शतधारमिति जलं ग्रहोवा' पथखती. १पि on. Vi My. P A La om. oftro both times Ma Ed La Vi Bh, .. My only. # A La om. 1 Mains. सापुत्र साठे धारयन् ।

·वैखानसारचलनम्। [१।। रोषधय इत्याचम्य भरमय इत्युपचानमादित्यस्य नित्यनि- रिति बिभिरनामिकोपान्ताभ्यां समदोदोन पि: प्रदक्षिण मावर्त्य शिरो मा पोरियपवमानः प्रोक्षणत्युदवमित्यादि- नादित्यमुपस्थाय' महाव्याहत्या मलमभिमन्व्य कर्णवपि- धायाभिमुखमादित्याध निमज्ज्य भृतं च सत्यं च यासु । गन्धा इति चिरावर्तयवघमर्षणं करोति ' ततो मन्दं निःश्वस्य धोतं परिधायानुपमृज्य वासः प्रातः सूर्यवेत्यादिना- चम्यापोहिष्ठादिभिग्मिस्तिभिः प्रोक्ष्य गायव्यापो ऽभि- मन्ब्यादित्याभिमुखं विक्षिप्य प्रदक्षिणं करोति ' प्राणयाम- मेकावरं कृत्वाष्टावर माविचौमभ्यस्य मित्रस्येत्यादिभिर्षभि- १० स्तिमृभिस्तिष्ठन्मन्ध्यामुपामौत ' मध्यास आपः पुननिवत्या- चम्य तथा प्रोक्ष्योहयमित्यादिभिर्यजुर्भिस्तिष्ठन्नादित्यमुप- स्थाय तथा करोति ' मायमपियेत्यादिनाचम्य तथा प्रोक्ष्य यचिद्वोत्यादिभिः मामभिरुपाण्यामौनस्तथा करोत्युदिताकी परिमार्गमिति च सन्ध्ये यथादिशं तमामादिना दिग्देवताः ॥ पितृसापसव्यं ब्रह्माणं चोदमुखो नारायणदोषमोऽन्तेनोप- तिष्ठेत ॥३॥ १ प्रोच्य instead of प्रोचयति La Vi My. praf foute Ma Bh, axiaforurg Vi My. ए रखवर Bh, Vi. पावरा Bh; पधावरान Vi My La. . Thus Vi My Bh; पुननिमत्यादिना Ma Ed. ( My om. .

·[8181] वैखानसामसूत्रम्। प्रधानन्य कौरक्षेत्रमिति जलं नमस्कृत्य महाव्याल्या. जगमभिमन्य हस्तेन तलतीर्थक्रमेण कूप्याभ्यः वाहेत्यादिभिः मतर्पयति भूपति तर्पयामि भुवनपतिं तर्पयामि भूतानां पतिं तर्पयामि प्रजापति तर्पयामि ब्रह्माण-तर्पयामि नारायणं ५ तर्पयामि महादेवं तर्पयामि कन्दं तर्पयामि विनायकर तर्पयामि' यथादिशं तन्नामादिना दिग्देवतास्तर्पयतीनं तर्पयामि चम तर्पयामि वरुणं तर्पयामि कुबेरं तर्पयाम्यनिं तर्पयामि नितिं तर्पयामि वायुं तर्पयामौगानं तर्पया- म्यादित्य तर्पयामि मोम तर्पयाम्यनारकं तर्पयामि बुध १. तपयामि सहस्पतिं तर्पयामि शुक्र तर्पयामि शनैश्वरं तर्पयामि राडं तर्पयामि केतुं तर्पयामि ग्रहास्तर्पयामि नक्षत्राणि तर्पयामि तारास्तर्पयामि विश्वान्देवास्तर्पयामि सर्वाश्च देवतास्तर्पयामि बेदाणूतर्पयामि यज्ञा स्तर्पयामि छन्दामि तर्पयामि ' खगोत्रादिसप्तर्षों स्तर्पयति विश्वामित्र १ चादिभिः om. Ma. २ Thus A La, where, however, we find before विनायक मthe words for 7. (found in the printed text of the Samhitā, not in the grantha copy of it). In Ma the passage from a ne on up to yo no (incl.) is omitted. * Of the planets Aditya and Soma ocour only in A. # The ananāsikā throughout (in passages cited from the Sambita) in Ma alone, the others present the anusvāra. Before frut. the text of Vi La and Ma and the two recensions of the Samhita ins. forong ito, but op. IX. 13; Ed puts these words into brackets. .

·वैखानसम्बसूत्रम्। । [१18,1] तर्पयामि जमदग्निं तपेयामि भरवाजं तर्पयामि गौतम तर्पयाम्यतिं.तर्पयामि वषिष्ठं तर्पयामि कम्पपं तर्पयामि भगं तर्पयामि' सर्वानृपौषतर्पयामि सर्वा अषिपनौसर्पयामि प्रागैनावौदी पिव्याणि करोति 'जोदकान्त इति पिडन्धः पितामहेन्यः प्रपितामहेभ्यो जातिवर्गभ्धः पित्पनीभ्यः पिता- . महपानीभ्यः प्रपितामहपौभ्यो जातिवर्गपनीभ्यः खधा नमस्तर्पयामौति तर्पयति' 'अथ निवौती भौमास्तर्पयामि भौमदियापूस्तर्पयामि नागापूस्तर्पयामि नागदिव्यास्तर्पयामि यावन्तो जलार्थिनस्तावन्तः प्रतिबन्वित्यपो विसृज्याचम्य ब्रह्मयज्ञं करोति'पद्धे देशे बहिरासौर्य बाहामामनमास्थाय ।। पविचपाणिब्रह्माञ्चविं कृत्वा प्रामुखः मावित्रौपूर्व नियभिषे लो वेत्यादि यथाकामं नैमित्तिकमतं च सत्यं . देवशतस्य बन्ने गर्भ तरम मन्दी वसीः पवित्रं जातवेदसे विष्णोर्नु के महलोकायरमा लाहार्ष त्वमग्ने पवस्वादौ- ग्वाधायमधीयौत चौरौभिर्य मिर्यथाकाममादित्य चोप- १ तिष्ठेत'॥४॥ . चमको नित्यं पादौ पक्षाच्याचम्य प्रतो देवादि वैष्णवं जवा दियं वायव्यमाश्यं मन्नसानं वाहत्या पूर्ववदाचमना- . ( After गुंत• Ed ins. into brackets पगल्यं त०, remarking मस्थल पार जोपयरे ममामत्वात्। Some of the MSS. write भारहान and Ma om. तिसर्पयति ।

·[१।५,1] वैखानसमयसूत्रम्। हौगि कुहिवच्युतगाजयराधावः सातवेषामचनं दि वा पादोहनर्वायुनीतः पसिभिः वर्णनं वायव्ये' माना लेन सर्वाङ्गमालेपनमानेयमापो दि. छेति मन्त्रेणग्नेयेन तोनाभ्युक्षणं मनवान ' दक्षिणपाणेमभ्यतसमाग्ने तीर्थ * कनिहालिमूख देवर सर्वाङ्गुलिमूभागमा प्रदेशिन्यङ्गुष्यो- मध्वं पैलकमङ्गुष्ठस्य मूलं बाह्य ' देवेन तौथैनोपयोती दैविक कार्यमणिर्ष ' पैकेण पिञ्च' सर्व ब्राह्मण प्रयातर्पण- माचमनमाग्नेयेन' तोयनान्युक्षणं करोति' दक्षिणहस्त- मुत्योपवीतं धारयेदुपौनी वाममुत्य प्राचौनाबौती १. कण्ठमके निवौतौ भवति स्नात्वा पुष्ये ऽहनि संस्कारहोम, गुडयादिति विज्ञायते ॥५॥ अथ पुण्याह' पञ्चविराछोचियानाहयाभिपूजयत्याचार्यः करकं धाराखियजिगपूर्वेदमापः भिवा इत्यपो ऽभिमन्व्य पुष्याथैः सर्वतीर्थजलमित्यभ्यर्थ प्रतिवाचकान् प्रामुखानुद- " मुखाचा स्थापथिलोदमुखः सुपुण्याई करोमौति संकल्य खस्ति सुमोचितमखिति सानं प्रोक्ष्य प्रभापतिः प्रियतामित्युत्का १ मध्यं तल A La. १ Ma. दिवंAL. 8 Before 1944 A La ins. wrat frafa "पस BEd only. दिभि: A La. • Before sy• La Vi and My ins. Feme: r* Aggra, which reading is mentioned in Ed in a footnote (TITAITEEN TEX). ६ संप्री Ma.

·वैखानसरशसूत्रम् । [.१६,.] । त: प्रियतामित्ति वापयति ' भाग्धा घोराणेत्युत्तरानं पिरयः सावधति ' तो देवा इत्ययं देविये संवा मिचा- मोत्ययं सूतके एगे वो येत्ययं प्रेतके द्रविणोदाः भविता नवो नवो निधुच्छ जीवाष्टो देवा हिरण्यरूप ध्याम सोममा लार्यमणं सोम राजानमिन्दावर श्रिये जातो । था गर्यस्खा इदा यमे त्वं नर्य प्रजा सुत्रामाणं शतायुधाय दक्षिणावतां भद्रं कर्णेभिः शतमिवदितिौरित्यत्विजः सर्वे वदेयुः ॥६॥ देवा ऋषयः पितरो ग्रहा देव्य चषिपत्न्यः पिपल्यो बेदा 'बजाय सर्वाद्याः प्रियन्तामन्तः प्रतिवचनं ' पुण्याई १० शिवमायुधमरोग्यमविनमखमैश्वर्यं यत्पापं तत्प्रतिहतं यच्छ्रेयः शिवं कर्म भिवः पक्ष इत्यस्वन्नास्तान्तः प्रतिवचनं ' शिवा चतवः सन्तु शिवानि नक्षत्राणि भवन्तु सर्व कर्मसद्धिरस्तु सर्वधनधान्यसंपूर्णमस्वित्येकैकमुक्कामा प्रतिवचनं चत्युथं बस्ति न ध्यास्मेति पूर्वाकामितरे ऽनुवदन्ति ' यमानस्य । मक्षचनामादि गोत्रनाम सतान्नं मागोचमामानात्परं धर्मा नाम प्रणवादि भवनवे ब्रुवन्तु पुण्याई वस्त्ययन प्रत्येकं विधा विधा थथा विभक्तिवाचितमनुवाचयेयुः' आपोहिरणपवमानः प्रोक्षयति' पुण्याहे ते तदक्षः पुणं भवत्यादावनो वा पुण्याहेन पर्वाः क्रियाः पुण्या: परिपूर्ण भवनि 'खांहतो १० १ १सया My Ed. Thys Ma La Ed; v: Vi My. R. prob. varm or with Vi and fare ·१19, वैखानसरजसूचम्। ॥७॥ शौति दक्षिणाकासमुक्रवाह घनात्यरीत्वयिथाशकि दक्षिणा पतेग दक्षिणेन ददाति' बम पजाना५ होतेति तदाददौरन्यच दक्षिणादानादाने तवं स्वादिति विज्ञायते अथान्यायतनं ' प्राक्प्रवणे वोत्तरप्रवणे वा शुद्धे देशे गोमयेनोपनिने एद्वाभिः मिकताभिः प्राक्पश्चिमं दक्षिणेत्तरं च दाचिंगदमुख्यायतं यनुलोचतं यथालाभोवतं वा स्वडिश- मन्यायतनं भवति ' परिसरणपषिः प्रतिदिक् पञ्चदश स्थण्डिलप्रमाणः ' कुण्डे घट्त्रिंगदगुखास्तथैकाङ्गुखिपरिणाम १. व्रणवक्रहीनाः परिधयः पञ्चदशदभैथितं चतुरङ्गुलाग्रं याङ्गुलग्रन्थि इस्तमाचं प्रोक्षणकूर्च' तथैव द्वादशाङ्गुलमाचं पवित्र ' तत्प्रमाण याजिकाः ममिधः ' पात्रसुवादयो यज्ञे प्रोका' दर्भेषु दुई पाचादिसंभारानुत्तरे दैविके प्रत्येक दक्षिणतः पैनके संभरति' नित्य होमे ऽग्निशालायां मृदा. १५ चतुर्दिशं दाचिंगदङ्गुम्बायतां चतुरङ्गुलविस्तारां यजुखोचता- मूर्ध्ववेदि चतुरलिविस्तारोवतां तत्परिगतामधोवेदि । मध्ये निवं षउजुलममिकुएं कबासिन्य समस्यो ऽग्निमौपा- सनमाधाय नित्यं जुहोति ' वनस्वस्थ श्रामणकाय कुष्ट- माधानविशेषं च धर्म वक्ष्यामः ॥८॥ pfe only in Ma and La, not mentioned in the Bh. पन्यास A. कला तखि Ma La only. .

·१. वैखानसरसासूत्रम्। [11] । प्रथाधारविधान' बाचं प्रामुखमासीन एतो विन्द्र मित्यन्धानब मोच्च मषि देवा' रत्यादिभिवानर्दिश दर्भानुजयेदुरन्धमानमिति मध्यपूर्वापरचमाग्निनिर्वातियोमे- मानमरतो बहिषा समति' तथा पूर्व चातनेतिर घडेवा' चिखिलाष्टावन्यमिति वक्रितं दर्भ दक्षिणपश्मिस्यामुअमृच्छ । रेखा गाथव्या प्रोक्ष्य जातवेदो भुवनस्येत्यरणि सौला मषितं सौकिकं वाभिमादापाहरेत' वृतप्रतीक इति प्रज्वास्यायुर्दा रति प्रणम्योपावरोहेति निधायान पायाययं ते योनिरिति अज्याच मयि शामौत्यभिवन्द्य कर्मणे वामिति करौ प्रशालयति' इदमापः शिवा इत्यपो ऽभि- मग्व्यादिते ऽनुमन्यख दक्षिणत दिं परिमृजामौति दक्षिणवेदिं त्याद्यन्तमनुमते ऽनुमन्यख पश्चिमतो वेदि परिमजामौति तथा पशिलवेदिं सरखते ऽनुमन्यखोत्तरतो ।' १ Thus Ed and La; चासौनो यसो Ma Bh; चासोनमेलो Vi My. According to the Samhitã in the Kumb. edition the pratikais बनो विन्दम, acc. tow the Mysore MS. रता विन्द्रम् । २ देवादिमि. A.. ( Reading of the pratika. uncertain; पूर्ण धातMa; पून मनन for Vi;. My utterly cortupt; gaw nifa Ed and the printed Samhiti ; the Mys. MS. of the Samhita पूनं चतस्ते ; पून चाननेति Prayoga ;- पूतन इति Darpapa. * Thus A La; var B ard Prayoga and Darpans; but op.. below. At VI. 14 and IX. 4 ocours trai ५ विषB. (Thus Ed La and Vi; # Bh, My, Darpaņa ; • Ma. .

·[१।६, १.] वैखानसरबासूत्रम् । . बेदिं परिमजामौत्युत्तरवेदि वायव्याधनं देव सवितः प्रसव -पुरस्तादेदिं परिम्हनामोति पूर्ववेदिं चामेषाचनामागेरा- सौर्य साधावेन पाणिना कून वा परिमण्य गाथव्या वेदीः पोषयति ब्रह्मासोमावृत्विजौ वरयित्वाध्वर्युरों भूपते भुवनपत । इति प्रत्येक प्रेक्ष्य ताभ्यामहं भूपतिरित के महान् सोम प्रोशिष्यामौत्यन्तं तथोक्का पुनस्साभ्यां प्रोरत्युतस्तथा प्रोक्षयति ॥९॥ पाचादाधावमादाय पवित्र स्थ रति वेद्यां बहिषः स्थापयित्वा तान्परशुरनौति प्रोक्ष्य समिों मुकबन्धाः कृष्णो 1. सौति बेदिरगैति वेदिं स्नुवादोम्बषिो बहिरसिं सुग्न्य इति' बहिषो ऽयं दिवे वेति मध्यमन्तरिक्षायेति मूलं प्रषिध्ये बेति मोक्षयति पोषाय त्वेत्यपो बहिन्धने संसाव्य स्वधा पिढन्य इति मापसव्यं दक्षिणतः प्रोवापर शेषं पश्चिमस्यामुत्सरान्त- मूगर्भवेति सावयेदुभाभ्यामिति पाणी प्रक्षालयति ' पूषा न " इति बहिन्ध विसृज्य मूलादूर्ध्वमादित्यं व्यञ्जनमसौत्यभि- मसर पश्चिमतो 'वेद्यधमतादुत्तरायमूर्णाम्रदममिति दर्भे: परिसौर्य स्वामस्थं देवेन्ध रति प्राग खामने निधाय १ Thus La-My,and Ed (here put into brackets); लौ (खि)भिरा. सौर्य Ma Bh Vi. Thus B and Prayoga ; afeceffarefigaretomar for A and La. .पादित्यं ब• Ma and Prayoga ; चादित्य य. Ed La, बादित्य Vi My and the printed text of the Samhita, the Mysore text of the Samhits has जादित्य मदन.; the original reading is पदित्य युदयम् । .

·वैखानवारणवत्रम् । १।१०, ११।। विष्णोः सपो ऽगनि प्रार्या दक्षिणत इति याम्यामुत्तरत रत्युदोचापश्चिमत इति प्रतोयो प्रागुतरायं परितृणा- त्युत्तरायमेशाव्यामू कला गन्धर्वो ऽयोति पश्चिमस्यामिन्द्र खेति थाम्या मिभवरणवित्युदोचा वैद्यां प्रागुत्तराया- परिधोन्परिदधाति '॥१. वायव्यामुत्तरायमूर्ध्वं करोति सूर्यस्खेति प्राच्यामुत्तरा- मामुपरिष्टादित्यर्ध्वमधस्तानागा इत्यधश्च परिषिय वौति- होमित्यन्यालये ममिधावर्गोशयोर्दिशोक ने निदधाति' परितौर्यमित्यादिनन्द्राधमुदगन्तमायणापो दत्त्वा मृतासौ- त्यादिभिर्दक्षिणादि तेनैव प्रागन्तमुत्तरान्तं च परिषिच्य १० तरुणामौत्यानेयादौशानान्तं प्रदक्षिणमानेयान्तमद्भिः परि- पिचति ' वानस्पत्यो ऽसौति प्रणिधी प्रक्षाल्य पृथिव्यापो पहील्यामौति साक्षतमद्भिरापूर्व वसूनां पवित्रमित्युदगग्रे पवित्र प्रक्षिप्य दक्षिणेन पाणिनायमितरदामेन ग्रहोत्वा देवो वः भवितेति त्रिरुत्यूथ तथा निदधाति ' ब्रह्मानप " रति मोमाप इति च ब्रह्मासोमात्विजो प्रत्येक प्रेक्ष्य ताभ्यां . This is the sequence according to all the MSS. and the Prayoga, the Bhasya, the Darpana and the Mysore MS. of the Samhitã. According to the Ed. and the printed text of the Samhita the text rams : याम्या पश्चिमत रनि नौचामुत्तरत इत्याचा वेद्याम् । This sequence seems indeed more natural, but the tradition of the WAS. W different. Thug 4 Lg and Darpapa; vütar B. पति B, ·[१।१५-२५। वैखानसारसूत्रम् । नषा प्रणवेत्युकः को व रति प्रणौध वेषां दक्षिणोत्तरयोः अभिधी निधाय मंविशन्तामिति कून जलं संसाव्य गायव्या बुवं प्रोक्षयेत् ॥ ११ ॥ भः नुवं रक्षामौति खुवं सहोला वर्षिष्ठे अधि नाक " रति वेद्यधस्तात्समिधौ न्यस्याहीनो निर्वपामोलि सुवं प्रशास्त्र निर्दग्धमिति पर्यग्निं लावा निष्टतमिति ममिधोनिदधाद- दितिरस्यछिद्रेत्याज्यस्थालौं ग्रहोत्वोत्तरे भूतकतः स्थोपोढमि- त्यनारं न्यस्य सगराः स्थति विन्यस्य महीनामिति पति पूर्ववत्पवित्रेण चिकत्यूयाज्यस्थाख्याः पृष्ठभोद विष्णुरिति वेदेन १. शोधयित्वोद्भवः स्योदामिति बहिग्वाङ्गारमन्तरितमित्या- व्यस्य दर्शयति ' दक्षिणतो गारं गायव्या न्यस्य तथैव चर- स्थालोमधिश्रित्य द खन पक्कावतारयति ' पवित्रेणाव्यं पाचे चिकत्यूय धर्मो ऽसौतिः ग्रन्थिं विसृज्योत्तरपश्चिमे निधायाङ्गिः प्रोक्ष्याप्यायन्तामिति पवित्र जुगोति ' वौति- १५ होपमिति समिदग्रं ताक वायव्ये ऽसौ स्थापयित्वा देवस्थ त्वेति सुवेण होम्यं विधा विहरति '॥१२॥ दक्षिणप्रणिधौ ब्राह्मण तीर्थन प्रजापतिपुरोगानाशाया- मौत्युत्तरप्रणिधौ देवेनाम्यादौनौपासनयमं यजदेवाविश्वान्दे- वासर्वदेवानावाहयामौत्य पेटके वैषदेवया पदैवत- . Thus B (निवर्त्य Darp.) बस्य A La.. २ Thus Ma and Darpana ; न्यस्य A La.. .Ed La om: पृड। बख A Le.

·वैखानसर मसूत्रम्। १।१५,१७।। विचान्देवानावारणामौत्यकामावाश्यपथावाहन सुर्वणन्धमध्ये नौखा व निर्वधामौति निर्वापं करोति 'ब्यधिश्वेग विधायौ होम्यं दर्शपिलानियोतिईवेग समिदकन विधा राति ' पमिदनि स्वाहेति समिधं होति ' सुवेणाव्य सोलारतमणेति अनुत्तानमन्तरितमित्युत्तानं प्रत्युष्टमित्यनु-. । तानं होम्यं प्रदक्षिणमभिमन्व्याज्यं रोवोत्तानं खतो' दक्षिणतो वामतः प्रणेतायां संधाय वित्पतिवादिभि- खिभिरेव विधागौ संवपनि ॥१३॥ गाचव्या ममिधः प्रोक्ष्यकविंशतिरातिप्रमाणाः कर- संपूर्ण वा पमिधो हौवा मूषायाभ्यां तं पवित्वान्य- १. चिताव्याभिरिमा मे अन इति मूलमध्यापाणि स्पन- भयो नौलोयभागे मध्ये च मंदधाति ' देवेन तीन दपिण्यामशिः प्रागन्तमदिते ऽनुमन्यबेति परिमामुत्त- रान्तमनुमते ऽनुमन्यले युक्तरस्यां प्रागन सरखते ऽनुमन्य- बेति' देव पवितः प्रवेति पूर्वस्थासुदगम्तमानेयापन: ।। सर्वतब प्रदविणं परिषिञ्चति ' षष्टिं प्रतेत्यभिमन्ब्यावं न . १ Before जुडं Ma ins. प्रजापतये, Vi My पमये । २ सनो My only. Thus Bh and Prayoga ; RAW Ma; w want A LA. * Om. B; it is found also in the Prayoga. Ma ins. परिपिता ( Thus Ed (reading supported by the Bh. and the Prayoga); Vi My La om, sicuram as also does Ma, where, moreover, salle instead of giri ·[१।१०, १५५ वैखानसारवासूत्रम् । र स्तीमानसंकुमाञ्चरोजारे ऽयो मुडयाचंच देवता विक्ष्यिते तां देवता मनमा । वै धापत्रिपेयचा. . वाय मषुवा व्योतिभती प्राणवतो रेतोधा इत्येता इतर दौला रमयवतम'नौ संदधौरम्य वा शहामृतवहार * चिनही दिया जोकपावनौत्येताभिसन्द्रमामायावयरमौ' राजा मोम प्राथायितो मूलगामी वपाययमतोहारौ' सर- प्रियेत्येताभिरमतेन तां देवतां तर्पयति ॥१४॥ सुवेणाचं सावधपरिधी स्पष्टा वायव्यायामेषान्न प्रजा- पतये साहेति. नेत्यादौशानामामिन्द्राय वाहेत्याघारौ जुडवाञ्चचुषो बुद्धामथे वाहा सोमाय खात्याव्यभागा- बुत्तरदक्षिणयोर्नुहोनि 'युको बहेति पधिमादिसौम्या या तिरौति मौम्यादौन्द्राक मराधन्ये देय बाहेतीन्द्रादि- याम्यान प्रसाधन्य देव्यै स्वाहेवि चाम्यादिवारण सावयन् इत्या मध्यमाथमिति बुद्धा तत्र या तोहोति तदप्रिमुख " मिति ब्रह्मवादिनो वदन्ति ' सत्येनेत्यभिमन्याव्येन होत्याचे खासा सोमाय बाहापौषोमान्याखासा प्रजापतये साहा प्रमाणे साहेद्राय सासा वसुभ्यः खारा मायः खाता द्रभ्यः साहा विष्णवे स्वाहा हास्यतथे खार मित्राय १ Viz. with irregular sandhi. prafa Ed, si all the other sources. १पदीर• Ma; तापमVi Mya 1.पावितो. Vi My. . Uncertain; पायान• Ma; पाथाम्य• A La; the Bh. presupposes a rending अपायनी।

·११।१५-१७] खास वराव सामादित्यवः खासानिधार खाहा पूणे खाहा काय स्वाहा कचदेवतसोमाय बाहोपासनवज्ञाय- खाहा यवदैवत विश्वेन्यो देवेभ्यः साहा सर्वदेवेभ्यः खात्यन्त हुला दाभिधार्थ च माविव्या सहोबा जुका व्याहती- गोति 'तो देवा इदं विष्णुरित्याच्यं ममौ जुजात्येक श्वदेवयज्ञाय खासा पदैवतविश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहेत्यन्नं इत्या पक्कं जुडादिति सर्वहोमानामादिराघारी विज्ञा- प्रते ॥१५॥ . पथ सामान्यतः क्रियाया होममन्त्राः 'धाता ददातु मो रयिं धाता प्रजाश धाता ददातु नो रयिं प्राचौं धाता १. इदात दारुषे ऽनु नो ऽद्यानुमतिरग्विदनुमते नमा मा वाजस्य समाववर्त्यनुमन्यतां यस्यामिदं राकामहए थास्ते राके मिनौवालिया सुपाणिः कुहमा कुहूर्दैवानामिति धातादि घोडा ॥१६॥ इमं मे. वरुण तत्वा थामि त्वं नो प्रसवं नो भने १५ समय पथास्ययामबिति पञ्च वारुणं "प्रजापते न त्वत्प्रजा- पतिर्णवालित्युपरिधाजे प्राजापत्ये ' चित्तं च चित्तियाकूतं चाकूतिय विज्ञातं चाविज्ञान र मनच करीष दर्णय पूर्णमासव हा रथंतरं च वाहेति पित्तादि, बाद पवाः 'अग्निभूतानामधिपतिः स मावलिको लोहाना बमः १. प्रषिष्या वायुरनरिणय सूर्यो दिवसमा मचाण शाखति- पक्षण मिशः सत्यानां वरणे पा समुद्रः चोत्यानामवं.

·.१।१-१८] वैखानसारसूत्रम्। समायानामधिपति तावत् सोम शेषधोनं सविता प्रम- वाला दः पशूनां त्वष्टा रूपाणं विष्णुः पवताना महतो गणनामभिपतयस्तेः मावन्तु पितरः पितामहाः परे ऽवर इत्यादयानि तादयोऽन्यातानाः ॥ १७ ॥ सतापाइतधामामिर्गन्धर्वतस्यौषधयो ऽसरस ऊो नामेति महितो विनसामा सूर्यो गन्धर्वस्तस्य मरौचको परम पाषुवो नामेति सुषुषः सूर्यरमिन्द्रमा गन्धर्वस्तख नक्षत्राणपरमो बेञ्जरयो नामेति मुख्युः सुपर्णे. यज्ञो गन्ध- यस्तस्य दक्षिण अमरण स्तवा नामेति 'प्रजापतिर्विश्वकर्मा १. मनो गन्धर्वस्तस्यकामान्यपरसो वकयो मामेति रपिरो विश्वव्यचा वातो गन्धर्वस्तस्यापो ऽसरमो मुदा नामेति भुव- मस्य पत इति परमेध्यधिपतिमत्यर्गन्धर्वस्तस्य 'विश्वमसरसो भुवो नामेति सुचितिः सुभूतिर्भासुवर्वान्वर्जन्यो गन्धर्वस्तख विधुतो ऽपरसो रचो नामेति दूरेडतिरमडयो मृत्युर्गन्धर्व- ॥ स्तस्य प्रजा अपरमो भौंको नामेति चार रुपणका कामो गन्धर्वस्तस्थाधवो ऽसरसः शोषयन्तीति सनो भुवनस्य पत रनिबताषातादि भुवनस्यं न इति वनथिला प्रत्येकं नाभ्योऽन्ता रामनो हादशैति- प्राजा. पत्यादि मूबहोमो बभूवपैटकवचाने व्यापतिः॥१८॥ पथाको होममन्त्राः ' यदस्यागये खिष्टकते ऽगये ऽबा- दाबागये. अपतये. प्रजापतष शायः विश्वभ्यो देवेभ्यः . १ The Bh. points to पालामवादिनः ' ·वैखानसशास्त्रम् । [१६१५, २.] साचो देवतायः सर्ववान सिंते वापत रति विटाकारों"पका पात्मनः पुनरप्रियपुरिति मिन्दाडतो. रटेश्व इत्यादि दशाले. यापतिरित्यूद्धिः 'चालवितं मया बदकति जनाको चमत्तो मनो चोतिरवासाने बद- सिम्पति नो या न रति विशिषधी वेभिधीमहि । पाहा 'पमिदमि तेजो ऽसि तेजो मधि धेषि साप पासा'चमय धीमहि मृयोमै पापिसाहा नेपयोधं । सूर्यस्य धीमहि धुम पाहि पाहा पावत्वं 'मोमल धीमहि चित्तं मे पाहि साहा बौदुम्बरं' वायोर्धीमहि प्राणको पारि माहा मों 'प्रमाणे धीमहि बुद्धि मे पाहि खास . बादिरमिति मत मिधः ' बात ते पो बतधा नेति पूर्णडतो ' अनि कमित्युपगुड़ामाच सौबाग्नि मिति गुहा पामवदाय इत्या समतां वििरिति सावधधुरोति' ततो वामेन सुवं सौला दक्षिणेनाव्यपाचं मंटचा - परि धारणबायशेषनिहाय खाइति जुयात् ॥१६॥ तत्पाणाधावमादाय सुवेशनास्तिमग्निसृष्यस्वित्युपानि पत्रिमतो: बेदिनुपलिति बेषां पौतृपवित्याका प्रथिवी उपलिति नही समाधान्तयनामिति दक्षिणयां तर्पपति जोगामी पिया देवेनापो पोलौषधिवनसतिगन्धर्वा- but only in Ed and the Bh. ; La, Vi, My: venerunt VIMeand.Rh.

·• १२०, २१] बैखावसरमसत्रम्। परस्येव तप्यतामिलरचा वेधा नवनि 'तोत्तरको .प्रणेतायां सापमयमपो सपोला पैहोण' दविणत: पितर पितामहा प्रपितामहावापय्यमन्त यतामिति दविषय तर्पबति' प्रासावीरित्यभिः प्रवाणं सवा दक्षिणदि- • प्रणियोरपामाहुण्डानामिकाभिः पवित्रमशतं शीला पवित्र- मपि पूर्णमसि सदसि मर्वमभौति पर्यावतो कुपोत्यषितम- गैति प्रणिधिमुत्तरी चाथित्वा तदाधावेन प्राचां दिशि दक्षिणा दिशि प्रतीचा दिगुदीचा दिर्धायां दिय- धोधराधरैरिति यथादि परिषिच माईप्रजामिति मोला १. दक्षिणप्रणिधौ सम्पमाधावं सावथिवा सो योनिमिति दपिणपणियां जसमुदकपा खावयति 'पापोरिडादिना नदह्निः प्रोध प्रणियो विषर्णयति ॥२०॥ पुनदेवेन्यो स्यं बहेन्योर्दर्शनेन खुवं विसय ' वर्षिडा गहरेडो ऽपमिति वर्षिहसमिधौ जुवादूध यहं नवन- मित्यू रमिधी' पषिमतः परिधिमणयेत्येवं दक्षिण Thus Ed; dat om. La Vi My; rifer B. • Atter पैडोप ( ग Vi My Bh) La Ma Vi My Ims. मैं; मेदविषतः also the Darpapa. Thus Ma Ed and the Samhita ; vesi La Vi My. .Ed ins. रविधि। . Thus Ma Bh La Vi My: विधा Ed. (Thus Ma Ed Bh; vcari La Vi My Darpaņa. .वावयेत् Aand La. + Thus A La and Darpaņa; treuf B. LA Vi My.

·वैखानसरसत्रम्। [१॥२१ उतरतब परिधीन्' परिमती 'विष्णोः सदनमीत्येवं इंषितरतः प्राचामिति परिसरणषिः सर्वान्परिक अमूचाप्यायनामिति जुहोति ' शुध्धता पिपदनः रायमा देवमदनसियविचित्रमारतो मरते ददविधिोन बधवर्षमावेति 'भूतिः स्मेति भरमा सहोला' सखाटाहाङ- । कक्षादीनादिया मोमी नम इत्याग्रमांखियापो' हि मुनि प्रोच्यत्री च मे खर रति बालकृतं वेति चामिं पूर्ववदादित्यं चोपखाय पुनर्वदिमूखमामाचाग्नि वैश्वानरसूकनोपण्याय प्रणामं कुर्यादिति क्रियाने होमः' ों च मे खर इति कामिविक्षनमिति विज्ञायते ॥२१॥ प्रथमः प्रश्नः समाप्तः॥ Thus A and Là; A a B. P A La om. the words entant up to market (incl.). P After इत् Mas ins. 4, which is not found in Bh. and Dar. pana ; op. note on II. 7. ...वेद्या मूलम् B. . Thus B and Darpane ; इति विनाः प्राA...

·[i] वैखानसारखासनम् । २९ पप भारीरेषु संस्कारेवतुसंगमनवा नानीबुर्यात् सा कामौगि गर्भाधानादिक्रियां यदः करोति तदानको भवति 'वस्या मुखं सर्वदेवपिवदेवत्यं जान्दौसुखमन्धदयाई दैविकवत्करोति' पूर्वधुरव पूर्वाशे युष्मागाह्मणासुप्रचाचित- ५ पाणिपादाछोत्रियानचेन परिवेण्याथेडगमभ्युच्याथावनोद- मिति मण्डखान्युपखियास्वामनमित्यासनानि मदर्भयवानि निधाय तेवामानान्पुष्पायर्ययोपपादमसंकरोति ' ललि- श्वेतमर्षपदधितण्डुलमित्यामनग्नि चतुःशक्रमेतदादायाग्ने- दक्षिणतो ऽपये सोमाय प्रजेशाय विश्वेभ्यो देवेन्ध अषिभ्यः १. पिबन्यो भूतेभ्यः सर्वाभ्यो देवताभ्यो नम इत्यनेन तंत्राचा पुष्पादिभिरभ्यर्च बलिं ददाति ॥१॥ परमपूपादि च निवेद्योदकुम्भं धारास्वित्यशिरापूर्व नमः सुलोमौति पाभनो ऽपहत्यै सपल कूर्च पवित्रमाभरणं तस्मिविदधाति ' प्रतिसरा कुतपस्ख •दुकूलस्य वा चिकृता ॥ पुष्पायपि संभृत्यादाय जुयादुचो ऽमे नयाचनिदेवत्याः मोमो धेन्वादि सौमदैवत्या ब्रह्माजशामादि प्रवदेवत्ये बदमन्यमित्यादि रुद्रदेवत्ये प्रतो देवादि विष्णुदेवत्या धानो- बन्दी Ma Ed%3; नान्दी La Vi My; मन्दि Bh. .Corrected ; परिवेद्य (instead of परिण) all. Original, reading uncertain; wwife Ma; quife La Vi My बलिवेस. Ed. . Thus, in accordance with the Darpana, Ma; सपा विदधाति पविचाभर प्रति.A. * Thus Ma Ed; yuringsfir: La Vi My; the Bh. points to पुण्याधिषि ·वैवारसत्रम्। [२।१२। विचादि विदेवदेवत्या यतः समन्यादि सप्तर्विदेवत्या रे भता रबादि भूतदेवया यातीरमधे कल्यवाहनाय सोमाय. पिनमते घमाव पाशिरसतये एते या पितर नाला मा नो दावित्यूषः पिलदेवत्याः पर्थिीगतेभ्यः पिढयो तरिक्षगतेभ्यः पितामहेभ्यो दिविगतेभ्यः प्रपितामहेभ्यः । बधा नमः स्वाहेति पिलभ्यः पैवकमुपयोती इत्या व्याहतीः सामान्यतो देवताभ्यस्ताभ्यो ऽष्टाभ्यो जुहोति ' पावाव्यभागं खुवेणमिधार्य दिवशेष पिढभ्यः प्राग शिवा तदङ्गुष्ठेन नवरं स्वर्णपति' ततो नमस्कन्या सत्येन रजसेति गैरेण दना वा श्वेतमायणाभोजयेत् ' अनुत्थितेभ्यः समूचोशिष्टं शोधषिवाचताननुमान्य पुण्याएं वाचथिला खसिमोन नामभिम बस्तिदा विशस्पतिरिति प्रतिसरा बधाति मान्दौमुखेभ्यः पिलभ्यः खश नमो नान्दोमुखेभ्यः पितामहेभ्यः सधा नमो नादौमुखेभ्यः प्रपितामहेभ्यः सधा नम रत्युत बपाखिति प्रतिवदतो देवान्तं विमवति ' तेनोदकुमा- ॥ परेयुः चायावान्दोमुखमिति विज्ञायते ॥२॥ पचा: गर्भाधानादिवर्षे पचने नववर्षसकाममायुकाम- मटने नवमे बौकाम बन्ने बाहामुपनयोनेकाद गौचे राजन्यं दाद परदि वैशमा पोरगानाधणमा हाविंधान तनुम् instead of नाRA Ma om.

·[२॥३, 1]] वैखानसर खत्रम् । . पपिषमा पविगाथमिति बतीते साविपतितां' . भवणि ' तेषामुदायकायचित 'कौ मा धावन मास गैरेणाविषयार्धमाषमष्टरावं तेनावाचितं पड़ा पिराक- सुदनोपवाथमहोरात्र वर्तत रत्येतदुदायकमनेन' वाच- मेधावस्थानेन वा प्रात्यस्तोमेन वेहा पुनर्गर्भाधानादि- संस्कारान्हवा' हा उपनेयाः साविौपनिता भवनौति विज्ञायते ॥३॥ प्राधणय पासाशो बेलो का केशान्तो निर्मणे नुमुष्टो ऽनुदेजमो रूपवदवको दण्डः कष्णामृगणाजिन मौनी मेला' १. क्षषियस्य नैययोधो बबाटातो दो रौरवमणिनं मौवीं मेखला 'वैश्यस्यौदुम्बरो नामिकाको दडो वास्तवमनिन माणे मेवया ' को भूर्भुवः सुवस्तात्मवितरिति माविको पों भभुवः सुवस्तात्सवितुरापो न्योती रस इति प्राणायाम पों भूर्भुवः सुवः साहेति यापतिः 'समधे समिमिति में ॥ अपये समिधाविति चत्वार्यनये ममिष रति गमिदाधान- मैतानि बाह्यणस्यको भूर्भुवसत्सवितुरिति पाविनी 'चों साविचा प. Vi My. . Ma ins. निमित्य after प्रायषितं । . Thus all, except the Darpana, which correctly has .याधिवेन। . Thus Vi My and Bh; पमेन पाने. the other sources. . Thus Ma My Darpana; संसार Ed Vi Bh. (Thas My; vyaet Vi; yet Ed Ma. The Bh., which explains नाव नुमर्थन अनुगमन पसा सो ऽनिवड, points to अनुष । .giformat Ma La Vi My Darpana. बालब.all (also Bh and Darpana); पास-Ed. and La.

·वैखानसशस्त्रम् । [RI 8, 1] 1. भभुवस्तामवितोजो . व्योती · रस रति प्राणायाम जों भभुवः- माहिति व्यापतिः 'चाये पमिषमिति अगथे समिधाविति समिदाधाममेतानि पपियस्य 'नो भत्ताम- वितरिति मावित्री को भूतात्मवितरमिर्धोती. रम इनि प्राणायाम 'बो भूः खाईति -यातिः " अपये ममिध- ५ मिति समिदाधानमैतानि वैम्यस्य भवन्ति ॥४॥ प्रोष्ठपदास्तावश्चिन्यनूराधापूर्वोत्तरपुनर्वसू नगगिरी वा थावन्ति पुनामानि. नक्षत्राणि तानेर्वाय यामुपवीताजिन- मेखलास्तववादारावासममिह दिसंभारान्दभषु संमृत्य संचवे जग्मुरिति प्रोक्ष प्रत्यथाज्येनाधार बाचा माल- १० युतं शुमारमापयित्वाग्रेनेशाया मस्तके दों प्रागुत्तरायौ विन्या मरोमाणं दर्भमित्र प्रस्त्रमिति चतुर्भिः प्रदक्षिणं चतुर्दिशं हित्वा येवावपद्यन्तुरेणेति सर्वतो वपति. माधो नाशिमधुके गरम्ये - केशान्टीयात् ' यत्र मौण्ड्य शिखाधवर्णमानखं वपति 'खात्याचा पुग्णाहं वाचयित्वा ।। भुक्रवन्तमामयति दक्षिणे कुमारमंथ परिलीवुर्दा बम आयुर्दा देवेति प्रर्धान पञ्च वारुणं थाइतिपर्यन्तं नमोत्या- - lg La Ed ;*T7Ut My; •74 Vi. Bh"; •7 Ma- op La Ed; . Ma Vi My. शिरा B. Thus B and La; stane A and Darpana. # Pretora instead of prefeat A La. Ed only..

·[RI; 41] वैखागसमखसूचम् । २५ निति वायव्याममा पादाङ्गुच्छेन दक्षिणेन पयति' या प्रमानिति वस्खमियं दुरुकादिति मेखला पगैदमित्युक्त- रौवं वनोपवीतमित्युपवीतं मिपथ ,चक्षुरिति सणाजिनं नमै ददाति ॥५॥ ततो विधिवदाचमनं कारयित्वा सदस्यामनशाण देवच्य वेति बाइ पान्योत्तरे प्रामुखः" प्रानुस्वमुपनयोतायुष्टे विश्वत रति दक्षिणपाणिं सहीत्वोडूत्येमिष्टे इस्तमग्रभौदिति विमर्णयमावपो ऽशानेत्याचार मम पदय रति तस्य पदयस्पर्शनं कृत्वा भुवः स्वः सुप्रजा इति प्रगति २. भूचु वेति भुवो यजुःषु बेति सवः सामसु खेतौटुतस्त इत्यनलस्य त रतौदं वाल्याव रति षडभिः कर्ण पित्वा नाम गर्मान्नं कुर्यादग्निरायुमानित्यादिकः पञ्चभिर्दक्षिणहस्ते कनि- हाधनुयाणि पर्यायेण विसदायुर्दा इति दक्षिणे कर्ण प्रतिष्ठ वाया विति वामे च, जपति 'अस्ति देवेत्यग्निं प्रद- २॥ क्षिणं कारथिवा दक्षिणे निवेश्य राइमदनौति कूष दत्वा शं नो देवौरिति प्रेक्ष्य मूसहोमं व्यातिपक मुशोत्य- दितिस्ते कच्यामिति इतने भोजयित्वा योगें पोगे तवस्त- --- Thus La Vi My Ed Bh; tha Ma. p wafunt A and LA. perurito La Vi My Darpana ; vrett Ma Ed ;. Ten Bh. This word om. B. # Thus Ma ; opare A; read probably tee, op: Hir. grbys. 1. 8. 13; see, however, the note of Oldenberg to his translation ns. B.E.

·वैखानवरसदनम्। [२१६.1] रमित्याचमनं ददाति ' मामिबियादित्यं नमखत्यागना समगाहोति प्रदषि कारयिला काय लेयुक्त्तमानमभिः सम्यापोषि भी रति तेन प्रार्थितो गुरचार सावि! भोरनि शियमनुशास्ति' गणानां वेति गणमुख्यमोजो' गैति माविौं पावका नः सरखतौति सरसों प्रणम्य थोकर माविौं पच्छो यो व्यस्ता समस्तामध्या- पयेत् ॥६॥ धातादिपूर्व सविचे. काण्डर्षये मदमस्पतिमा देवो पावभौवतं सपा भी विजनाण्यावा वि रुपणे भगं धिय- मिति पावित्रतसूकमये वाचवित्रादित्य बतानामिति १. सावित्रतमन्वं पञ्चभिहित्यन्तं जुहोत्यप्रये ममिमिति के अपये समिधाविति चत्वार्यनये समिध रति सप्त पानापार राणि वृताकानि जुहोति सूर्य एष ते पुत्र इत्यादिव्यं दर्भयत्यहाभिः समिसिमिकर्मणि शिश्यं योगयेचा इति दक्षिणादिप्रदक्षिणं बेदिं परिमृज्य पूर्ववत्परितृणति ॥ यापतौरेषा ते मेधा म रमो ददावाराखा मा मेधेत्यष्टौ जुहोति ' या हेति तथा परिमन्ध प्रामारित्यवतभिः १ सावित्रीमिति A and La. R After मपमुखम् A La ins. प्रपन्य। yout La Vi My. * Thus Ed and printed Samhita text; u Ma La Vi andı granthe MS. of Samhita ; ut My. पहा Vi My.. (Thus with hiatus all, also the Samhita.

·[स] वैखानसारखालचम् । प्रवाणं वा भूति: मेति भाखियापति प्रो पत्ते पो तेनसेनेत्यनिमुदयामित्यादित्य चोपतिहत ' नित्यं मार्थप्रात बुडवाचतो ब्रह्मदत्तमिदमिव्यमनिशोषमेत- भूलालदाय रति प्रधंगदिनो वदति ॥७॥ अग्रिष्ट पारिति दमिन्द्रो मानिरिति राव कठिन वार भैषपाचं दचात् ' भवति भिती देशोति प्राधणे यात्वपियो भिषां भवति देशोति वैयो भिक्षां देहि भव- नौति' मौनातेन बामणेभ्यो भेषमाममितरेभ्यो न्याय त रति गर्भमादाय सुनव इति प्रोक्षयति 'विषापूपचान- १. ममायुतेन मिन्दाडतो इवान्तहोमो', इयते 'मौनातेना सन्ध्यागमात्तिति ' तस्मा पाश्रमधर्माणाचीन 'चोदिता- तिक्रमे दोग न हन्याइष्टवावै शपत्यतिक्रमानुरूपं का मादिशति 'गुरुणा 'भियो रक्षितव्यो यसमावियतं दुरित प्राप्नोत्यवश्यमकुर्व शिष्यं त्यजत्यन्यथा त्यागे पानीपुषशिवाणां । पतति काषायानिनयोरन्यतरवाश जटो शिखो वा | Between He and wafero A La ins.: Rita wanafraiser मादित्यः सोमो नम इत्यूर्धापम् । This is clearly, repeated from I. 21 20. B, where, however, A had not given this passage. The Bb. comments also here upon it. दमिय• Ma Bh Vi; मिष्यमिदमनि• Ed; दमा• My. Thus Ed La Vi and without at My; utrerafa tfa B. stru Ma, Darpana. " नामो Ed Bh La Vi My; मं Ma; मे Darpaga. (पा missing in B.

·এ্যালবগম। मेखलो दपो सूचाजिनधारी प्राचारी विचारलवणी अयोगोषु वर्षेषु प्राचारिधर्मापतितौति विज्ञायते ॥८॥ 'अयं पारायणेषतानि 'चतुर्षे पचने मनमेवा' पुणे मुंनापि ना मिथमाचा पुण्याहवाचयित्वामिं परितौर्य मानुबसुपवेशयति ' तस्योत्तरे माता ब्रह्मचारौ वागत धातादिपूर्व सावित्रतसूकमले वायविन्द्रादित्य बतानामित्यू- हिवापारिवं विसर्जयामोति माविषव्रतविसर्ग इत्या पूर्वाणि सूत्रदण्डादौन्य विसृज्य चाताथ नवान्युपवीतादौनि पूर्व- बहत्त्वा तमनिरभ्युच्य दक्षिणे निवेश्य पातादिपूर्व प्रजापतये काण्डर्षये मदमस्पति प्रजापते न वद्रयौ पति प्रजापते त्वं १. निधिपास्तबेमे लोकाः प्रजापति प्रथमं यो राय इत्यन्यादिषु पचास प्राजापत्यमित्युभयचोषित्वा वार्षिकं प्राजापत्यव्रतबन्ध इत्या शिव्येण व्रतं बन्धयति वर्षे 'तथैव प्रतविमर्ग हवा तत्ततं विज्यान्यनं बनाति ।। सोमाय काण्डर्षये सदमपति मोमो धेनुमषाढं त्वं सोम ।। क्रतुभिर्या ते धामानि हविषा त्वभिमा घोषधौर्या ते धामानि दिवौति सूझ मौम्यवतस्थापये काण्डर्षये मदमस्पति- भो मय प्र वः एकायाश गिरो ऽमे बमसाद त्वं पारध प्रकारको मननेति सूकमाग्नेयवतस्य' विश्वेभ्यो देवेन्धः काणचे सदमयतिमा, नो विश्वेशं नो देवा ये सवितुरने १० . दिनये ins. Ma only, in A and La ins. fuper .

·[२११०, ११।। वैखानसमजावूत्रम् । बाहि चोर पितर्विश्वे देवाः प्रणुतेति सर्व देवदेवता' माधणे , कावर्षधे सदसपतिं ब्रह्मा. सज्ञानं पिता विराजां ब्रह्म देवासारस्मिन् ब्रह्मदेवायत इति सूक, प्राधानतस्य चतं च सत्यं च देवकृतस्य धो गर्भ तरस मन्दीति प्राना- । पत्ये बसोः पवित्र पवख विश्वचर्षण इति सौम्ये जातवेदन इत्याग्रेये. विष्णोर्नु क. सहसौर्षा, लममे द्रा वार्षमिति वैश्वदेवे एकाचरं त्वचरितेति बाछो तत्ततदैवत्य खाध्याथ- सतं तत्तत्काण्डं चाधीयोत ॥१॥ तथैव . धातादिवतविसर्ग हुत्वा बाह्यानतं विसष्य नवा- १० न्युपवौतादौनि पूर्ववहत्त्वा प्रवर्यदेवताभ्यः कल्पयामि सांराधे कल्पयामि महावीराय कल्पयामि पृथिव्ये कल्पयामि बाहे- त्युत्तरे बोमाय- कल्पयामि पिढभ्यः कल्पयामि पिढभ्यो मनपतिभ्यः कल्पयामि रुद्राय , कल्पयामि रुद्राय रद्रसोचे कल्पयामि स्वाहेति दक्षिणे चाइतौरेता उत्वाग्ने बतपते १५ प्रक्रियव्रतं बन्धयामौति क्रियानतं पाण्मासिकं त्रैमासिकं वा बनीवाचितः स्व परिचितः स्पेत्यादिनानुवाकेन शिरो ऽहतेन वासमावेष्टयेचचैनमहः सूर्यो नामितपेन्मुखमस्यं तस्माद्रेका- यति'' स्त्रौद्राभ्यामनभिभाष्य राक्रियवाहणवणाराधणा- धारणकाण्डमधौधोन'' इति तपारायणं विज्ञायते ॥११॥ -- | This pratika only in B and Darpaņa. p Thus La and Ed, To the other sources (My incomplete). turefa Bh only. ४ नारायाधरण• B. .

·देखावकारशासनम् । [२।१२। पधावाडोपाकर्म कुर्यादापूर्वमापये रिकापर्वणे वर्ग- पिला दुभवारे निर्षि महानि ' तपाचार जलाभिं परि:. शोध भिवं वापषिला खातं पुणा वाचविला प्रोतः मोच्यामिं प्रषिणं कारथिवा पूर्व दिदात्योपविला दक्षिणे मो देवोरिति प्रोच्य प्रधानाः पञ्चाशदाडतीराव्यचकन्या- मानधानान्यो वा जुहोत्यमये प्रथिव्ये अम्बेदाव' बनु- बंदाय सामवेदायाचर्वणवेदाय वायवे ऽतरिचाय दिवपाव सूर्याय दिगम्यसमो ऽथापाथानथायावाधावदेवताबा घन- थायदेवताये बहाये मेधाचे धारणा पाचार्याय बन्द विभ्यः मर्षिभ्यो सुनियो गुरुभ्यो होरायो - १. मान्यो माचनुन्धः सवासरेभ्यः परिवमरेच इदावन्स- रेच इदुवसरेन्वो वामरेभ्यो ब्रह्मणे साविश्वे प्रजापतय - गरे चनाव पतयेसोमावारिसे दर्भाच भगव विखिताप सूभिरले वैनतेयाव भिखिन सरावाधि- प्रताधिदेवतायः सहसपनिमतं प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । १५ पनि मेधामवासिषं साइति पूर्ववमाअपत्यप्राव भातादि पर वार मूहोम मिटाकारं पडला उतभेषमदितिले आयामिति भोचिला योगे घोगे तवसरमित्याचमनं ददा- त्यच प्रामुखमुरमुर वा पांचविं कारथिवा दक्षिण- Atter Ains पाचन। . The Samhita: वेदाय in Vi My.this word is missing. Thus Ma Bli agd Darpana; • WU A and Lite .

·[२] १९१९॥ बैखानसरसचम्। मचारीनं वेदावेदौ वेदं वा सूत्रसहितमधापयत्यनारायवः मध्यापवितुकामो जवाधापवेदपवमानबहाचा मासान- थापालुपालीata जय एकेषु ' कामं तु वेदाणालोनि वेदोपाकरणमंच प्रावणे पौर्णमायामानं परितोयं शिवं .. वापथिला सात पुयाई वाचयित्वा' पूर्ववतब धातादि पह वारणं मूसहोमं खिष्टाकारं च नुहोत्यध्ययनपारायणा- पति प्रावणं 'तथैव नैष्ठिको चावबौवमानमधर्माचनु तितेपाकुर्वाणो वेदमधीत्य वाचादिति विज्ञायते ॥१२॥ पथ समावर्तन व्याख्याधाम 'पदगक्न चापूर्वमाणपने .. तियोत्तरेषु विषाविशाखयोईसरोरियोगशिरसि वा नक्षत्र बचापमापागारे गोठे वाधारंडलानिं परिसौर्य तथैव धातादि- प्रतविक्षन इवा वथः सुपर्ण इति वसावकुष्ठनं मोचवित्वा एकिया विसजीम सोमं बायुष जमदग्रेरिति प्रधान पच वारणं मूबहोमा जत्योदयं तमर अदु त्यमित्येताया- २५ मादित्यमुपसायोदुत्तममित्युत्तरीयमया वयमिति सूप. दण्डादौन्यषु विसच्या भिवो नामागेति चुरसुपोन कर्ष- चिला पाराधाः शिश न रनि पिरो अधिकार . Instead of पधापयति ViMy शयनं करोति। P These three words not in B; they are found in A La and the Darpana. इति.वि. To om. Ed. Thus B and Darpaņa; frecvent. A; frau La. Thus A La and Darpaņa; -forçafa B. aftur La; ft A; but op. also Darpapa: BET ·देखापरलतमम्। २०१५-२५।]. गोदानमा इन्दालोप पावस वावुरेणेति चतुर्दिश नाव- पदिति सर्वतो नखानं वपति 'शरावे मानपुरगोशानि नादौन्यादावेदमहममुकत्युदुम्बरदर्भयोर्मूले गोठे वा गाये- स्त्राचाय त्यूाध्यमिति दनाधावनमौदुम्बरेण काठेन करोति पौतोष्णाभिरजिरापो हि ईत्यादिभिरिमस्तिसभिः साप- . चित्ला हिरण्यपत्रमानान्यां प्रोक्षयतीति ' पूर्व तथा प्रधाना- हुला पुरोदयादादित्यस्य बाझवतं विसृज्य प्रक्रियातस्य पहणविषर्गावित्येक ' ॥१६॥ दिवि अयोत्यहते वासको गन्धाभरणदौनि र प्रोक्ष्य नमो ग्रहायेति गन्धं सौला प्राचनमच्चशित्वासरखिति १. गाचायनुखेपवे तेजोवत्सव' रति वस्त्रं परिधाच सोमय नूरपौत्युत्तरीयं समति ' पूर्ववन्मेखलादौन्याददौताभरण- एखामोबदरेण सुवर्णान वा कृतामाछाद्य दर्भण बनौ- घात् ॥१४॥ तदपाबुपरि धारयन्त्रायुधं वर्षम्यमुच्चैर्वादि एनम प्रियं ।। मेयमोषधौति पञ्चभिडयामबाण पविराज चेत्युदकपाचे परिक्षाव्य पातुभिरिहातवैरियमोषधौति तान्या मुखवाया हक्षिणादिकर्णयोरखकरोति 'एभिक इति मणिना कठ- १ बामेत्यादिभि• Ma; डादिभि Ed; डा मयोभुव ज्युग्मि• La.Vi My. por Ed only;, Hangfag fa La; cp. IX. 2 beg. चारदोत Ed La Vi; पादचीत B; पाहूरत My. The Me Ed Bh; Vi My Darpana.

·२।१५,१६० वैखानसमयसूत्रम् । ३२ मासुच्चेदं बच पुनोमा इत्यनुलोचकं सहोवा. पदाचन- मिति दक्षिणं पधुर्षो मन इति वाम पाचनेनांचयित्वेमाः सममय इति लजमादाय देवस्य त्वत्यादर्शमवेक्षेत ' तेनैव वैएवं दण्डमुणं सोयादिन्द्रस्य वजो ऽसौति वेगोजमिति । स्मिाष्टg'पानहावित्युपानहावारा प्रजापतेः भरणं भुवः पुनालिति दाभ्यां कृत्रं सौयायो मे दण्ड रति पुनर्दण्डं प्रमाद सत्याहरेत्ततो वाहनं पूजयित्वा प्रतिष्ठे स्यो देवताना- मित्यभिम्मश्य रथंतरमगति रथमश्वो ऽसि यो ऽसौत्यश्व- मिन्द्रस्य वा वजेणेति हस्तिनमारयावतरैदन्यागतमुत्तमर १. कन्याप्रदः मधुसवन्विति निरौक्ष्य यशो ऽसौत्यावसथे विष्टरं कूर्च पाद्यमर्यमाचमनीयं मधुपर्क च संकल्पयति ' ॥ १५ ॥ तचोपवेश्य राङ्गमदसौति कूर्च दत्त्वापः पादाविति पादौ सव्यादि प्रहालयति 'म • धौतपादो विराज इति खास्तेन तहस्तं परिमण्य तेनात्मनो पदयमभिमृति १५ ततो मयि तेज इत्यर्थमाचमनीयं चाददौता मा गन्यामेति मधुपर्क दद्यादेवस्य लेति प्रतिग्टन यन्मधुनो मष्यमिति प्रानोवाद्योग योग इत्याचम्याचमेदम्तापिधानसंगति | After R. Ed ins. (in brackets) w galfangui fafweer i Thus B; ofa Fine A, L. After www Ma ins. 217*, perhaps it is the explanation of उत्तम। . Thus B and ep. सरे ofothe Darpana; पावसचं A, L. ५ Thus Ed only; पादं BLVi My.

·वैखानसारसत्रम् । [२।१६-१७ मा ५ घेहुं बड़ा · गौधनुरिति हणमुष्टिं प्रदाय गौरस्थपातेति संस्पृष्य नमुंभतमिति विसर्जयति ' विराज रति पाचदानमा . गन्यसेत्याचमनमाहतोपस्तरणमसौति मधुपर्कदान पृथिवीति तस्यान्नसंकल्पनमस्तापिधानमयोति मुखवामदान- मिति विशेष रत्येके ॥१६॥ चौखा ददाविति बाह्मणभोजथिवा इन्द्रानो मे वर्ष इत्येवा प्रणामं कुर्यात्पुयाहं वाचथित्वाव्येन व्यापतो त्या बान्धवैः सह धामर मुचौत मधुधाचोचोदनायां तोय- पिष्टौ प्रतिनिधी याद्यस्मादापो वै सर्वा देवताः सर्वार्थ- माधका रति वेद्यर्थ संभारार्थ पृथिवी वनस्पतयः पश्वर्थमो- १० वय रति वेदानुशासनं भवति ॥ १७ ॥ अथ प्राणनिहोचविधानं ' खयंज्योतिरात्मा यजमानो बुद्धि पनौ' पदयपुखरीकं वेदी ' रोमाणि दर्भाः ' प्राणो गाईपत्यो ऽपान पावनौयो न्यानो ऽचाहार्य उदानः मन्यः समान भावमय इति पञ्चाग्रयो भवन्ति ' जिहादीन्द्रियाणि ।। यज्ञपाचाणि ' रमादयो विषया वोर्थस्य फलमोमर्था- वाप्तिस्तदेवमेकाचरात्मय संकल्यामृतोपस्तरणमौल्यवं -प्राध्यापसूकनाभिम्हश्योर्जकरमित्याधावं पौवाहानामिका- - psihofuafo Ed (properly right !). pe Thus (*).Vi My Bh'L; dat Ma Ed. Thus Ed Vi L (My omits the word); TH B. 8 Thus Ed, L; fafy the other sources. u Only Ed ins. पति atter पछमीम्। एकाध्वर्युमाखा• Ed, •वर्यवमा• I ·२।१] वैखानसरसूत्रम्। मध्यमेरादावाचं प्राणय स्वाहापानाय स्वाहा व्यानाथ ভীৱালাৰ স্বাস্থ্য বানাথ ইনি বানী যা स्पृशमेव जलोस्करमिति पुनसाधावं पौलानौयादाचम्यापो सौलादित्याभिमुखमों प्राणानाथायस्वेत्युदरमंभिष्टहति- न' करानुष्ठायेणाणोरणेवानिति दक्षिणपादांगुठे संक्षा- वदेवं भायंप्रातः प्राणग्रिहोत्रं यजेतात्मथाणिनामिदमिज्य- मनिहोत्रं यावब्बौवकमिति ब्रह्मवादिनो वदन्ति ' तदेवं भुक्ता गच्छन्तमनृणो ब्रह्मापदमन्धेतौति मामपूर्व माता पिता गर्वा पैनकादिकमणत्रयं जाधमानस्य ब्राह्मण माणात- १. मित्युक्त्वा वारयेदिति विज्ञायते ॥ १८ ॥ द्वितीयः प्रश्नः समाप्तः॥ १ Thus (प्राणानाप्यायस) Vi and Darpana ; प्राणानाप्याय खारेति Ed L My; प्राणाय खाडेति Ma. . Thus B; प्रधाभ्येति पदमिति AL. २ पनि दिखनाः प्रारA, L.

·अचान पारिग्रहणमहो विवाह भवति बालो देवः प्राजापत्य पार्ष पासरो गान्धर्वो राक्षसः पैशाच रति, बदभिरूपं वृत्तवयःसंपनमाझ्याईथित्वा कन्यालंकन दाखतेस बाघ रति गोयते 'पदृविजो यज्ञस्यात्मनो ऽसंहत्य कन्यां प्रतिपादयति स देवो 'युगपडर्मानुवर्तिनौ स्थानामिति । वाचानुमान्यामिकार्य स्वयं छत्वा यत्कन्यामहयित्वा दद्यात्म प्राजापत्यो भवति ' यहोमिथुनेनेकेन द्वाभ्यां वा कन्यां ददाति तमार्षमाचक्षते ' यत्कन्यामाभरणमारोप्य प्रत्या बन्धुभ्यो धनं दत्त्वाहरते' तमासरमामनन्ति ' कामयोगो यदुभयोः म गान्धर्वः 'प्रमच कन्याहरणं म राक्षस: ' सुप्तां प्रमत्ता १० वा रहसि यच्छति म पशाचो भवतीत्येतेषां प्रथमे चत्वारस्तोयप्रदानपूर्वकाः शस्ता ब्राह्मणस्य नेतरे जघन्या वस्मात्रीन्या स्त्रीनपराना”जातः षट् पूर्वान्वउपरान्प्राजा- पत्येनोढाया जातः सप्त पूर्वान्सप्तापरान्दैवौसतो दश पूर्वान्दशा- परानात्मानं चैकविंगतिक बायौपुत्रः पावयेदितिः ॥१॥ ॥ मातरमपिण्डां पितरसमानषिमोचजातां लक्षणसंपला नग्निकां कन्यां वरंथित्वा पञ्चाहेषु कुखस्य परिशुद्ध्ये मपिण्डैः घोषियः सह भूतं भुनौत ' यमास पूतो भवति विज्ञा- पते 'कनिक्रदादिना कन्याग्रहं गत्वा प्रसग्मन्नति तामो- peu Vi My. P Thus Vi My; परत Ed Li; परेत् Ma. रति B, but the Bh., explaining एकाने, points to ससि। 8 sfat om. A L; put instead of put L Vi My. i "Ma adds forrad ·वैखानसारखवधम् । २७ शिवाचावलोमिति तयमाणे गुरुणप्रिमुख कृते कन्या- पदो वरगोपनाम धर्मान्न तथैतामय माधर्मचारिणे भव- तौति वा विवाहे धर्मप्रनासंपत्यर्थ यज्ञापत्त्यर्थं प्रदेवर्षि- पित्यर्थं प्रजामहत्वकर्मभ्यो ददामौत्युदोन तां दद्यात् ५ तां प्रजापतिः विथामित्युदोन हरते ' वगन्धाभरणा- दौनि संभृत्य कनिकदादिना कन्याग्रहं मह बान्धवर्गला तेज आयुः श्रियमिति वखादिनालंहत्य प्रजापतिः मोममिति लथाभरणमारोयाददौतेत्येके '२॥ ततः सह साताथा वया नववस्त्रालंकारायाः पुणहामो १. पाणिं टहोला समाजौरियं वधूरित्यविशाखामागत्य प्रमुख- मासयित्वा तस्यै शुद्धाम्बरवेषः कूर्च ददाति 'ततः परि स्तौगिरैविमामनिस्वायतां मा ते रहे चौस्ते पृष्ठमप्रजस्ता देवानमिति पञ्चवारुणान्तं प्रधानाचुडथादोरपरस्यामातो- पेषु दर्भवमानमातिष्ठेति वध्वाः पादाङ्गुष्ठेन दक्षिणेन स्वर्ग- १५ यति प्रत्यमुख इति पाणिग्रहणं सरखतौति विसर्गमधोर- चरित्यायनं च हवेमांमाजानित्यभिधार्ययं नारीति तथा . The reconstruction of this passage is difficult. The text es given above rests partly on Ed, partly on Ma Vi My; MA: नस्य माधर्मचरियो भवति नाचे विवाहे वे यज्ञापत्यथै प्रमाला ददामौत्यु., Ed: चितामय माको विबारे धर्मप्रवासंपत्त्यर्थ पनपत्यर्थ प्रयदेवर्षिपिटा प्रजासत. कर्मभ्यो ददामोत्या; Vi and My : नयेतामस्य साधर्मचारिणी भवतीति प्रास विवार यापार्थ प्रादेवर्षिपिडाटा प्रजासत्वकर्मभ्यो ददामौत्यु- Las given in the text, omitting, however, धर्मप्रवासंपत्त्यर्थ । १ नया• Ed, नषा• Ma, लदा• Vi My L. प्रधान instead of प्रधानान Ma.

·खासत्रमा [३।३, ४] बाजाञ्चाधिका नुहोत्युदायुयुत्तिहति प्रत्यमुख इति वधू- मुखेक्षणं परखतौति पाणिग्रहणमघोरचचुरिति विसर्ग- मिमांशाणानिति सागपूरणमिवं नारौति होममुदायुधेत्यग्नि- प्रणाम कुरित्येके '॥३॥ विश्वा जत त्वयेत्यनिं प्रदक्षिणं कृत्वातिगाहेमहि विष ५ इत्यासित्वा' विधैवं लाजहोमं जुडयात्ततो मूखहोमान्ते ऽग्निं पतिथ्नन्तं वायुं निन्दितान्तमादित्यं घोरान्तं गन्धर्व यशो- घ्नन्तं चन्द्रं पुषघ्नन्तं इत्वा व्याहतिः ' प्रासावीरित्यन्तै- बर्भिः प्रवाहणं कृत्वा पुनः परिस्तौर्य खिरकन्भिन्दाइतौ विनिमुद्धिमतसमियादतीय जुडयादग्नेरपरस्यामास्तौर्यो- .. दगयाभप्त बहिषो वध्वा सा दक्षिणेन पादेनकमिषे विष्णु- रिति दे जर्ज इति चौणि प्रतायेति चत्वारौति पञ्च पशुध इति . षडायस्योषायेति मत मतभ्य इति तान्पर्यायेणक्रम्य मत्वा सखेति निवर्तत.' मम हृदय इति तस्या पदयमभि- मृगति ' प्रोक्षणैः प्रोक्ष्य पुस्खाहं खस्तिघोषणासन्धतौद्राण- १५ दितिः रिवेति वधा मनुः प्रजापतिः पुरुषोत्तमो महेन्द्र रवेति वरम्य पर चत्वारि सोमान्यारोपवेयुरिति पाणिग्रहणं प्रदर्शनान्तमित्येक ' ततः प्रति गाईस्यं धर्ममनुतिष्ठ- तौति विज्ञायते ॥४॥ Thụs Ed Bh; vrata Ma; orefaat L Vi My. . Instead of t(thus Ma) Ed : समोर, Vi My L सबदि। ३ not in Ed My; given by BL(Vi: बरेच). निवेति B.

·[.. वैखानसमासूत्रम्। बंध बनु वामो वैवाहिकमग्निं वध्वा समादाय समन वाधारयश्चिति वधूं समं वध्वेत्यग्निं संशास्ति दजिणं पादमये तिर देशलि' माधिष्टा इत्यावसथे प्रविश्य प्राच्यामधे समा- दधीनिरपरस्यामा डुई चर्म खोहितं कृष्णाणिनं वा प्राचीन- ५ गौवमुत्तरखोमास्तुणतिर ' तत्र प्रामुखमुदण्मुखं वा वधूमुप- बेश्य पतिरिह गावः प्रजायचमिति पश्चाविषौदेता ज्योतिषां दर्शनावाचंयमावन्यतरानुपेतावासातामुदिते नक्षत्रे प्राचौ- मुदौौं वा देवीः षडुरुरिति दिनमुपस्थाय मा हामहि प्रजयेति चन्द्रं सतर्षय इति मग्छत्तिका नक्षत्राप्यन्धतौं १. च ध्रुवक्षितिरिति ध्रुवं च दृहोपतिष्ठेयाता मनोज्ञं तथा सह संभाव्यायामेयः स्थालोपाकः ' प्रजा खाचौमिति स्थानीमभि- मृध्यानये जुष्टं निर्वपामौति स्थाच्या तण्डुलानिर्वाष्य वाच- स्पतये पवस्वेति वध्वा च अपयत्यभिधार्योदरादास्य परितो- योनिमुपसमाधाय इण्यवाहमिति खिष्टकता यजेत 'उत- १५ शेषेण श्रोचियं ब्राह्मणं तर्पयित्वा तमा सषभं दत्त्वानो भवतीति विज्ञायते ॥५॥ १ 'Thus A L; वैवाहिकानिं B. . Thus only the Darpana and printed text of Samhita ; देशिक्षि Ma; fruit Ed; Efrat My; wfra Vi; ffirait the Grantha Ms. of the Samhita ; evetl. . Thus Vi'; सोममास्कृ• My L; •सोमोपस्नु• Ma, Ed; सोम..उपस. Bh (परिलोमातोर्य Darpana). ४ Thus (पासाताम् ) AL; असताम् Ma, पावसताम् Bh. i only in Ed L and Darpara. सविनाला B; बापमं L.

·वैखानसारशासनम्। [५। ६, ७।]. चंत अध:पर्वमिसालीपावन पवेत 'नित्वं चाहि- भिर्वा पसग सूर्याय खास प्रजापतये बाहेति प्रातराजती अमचे खासा प्रजापतये खाइति साथमाजती जुद्धवादन्थ- मारसंसर्ग ऽनुग्रते वा पनी छ, परति 'भोषियागाराम- थित्वा वाग्रिमादाय पुनरौपावणमादधीतोदल्यासचादि- . सम, विधानं यशप्रायश्चित्ते बच्चामो 'वियोगे पक्षयो- पावरोहेति समिधं चावाकणं तावतवा समारोप्य गच्छेदह- रहतां प्रज्वाय इत्वा तान्यां समिधं निदधाति । पचने वावस्थ्ये रुमभिधार्य वैश्वदेवं 'यथा हेति मडस प्रदक्षिणमुपणिय परिमृज्यामय स्वाहा सोमाय स्वाहे- १० त्युत्तरदक्षिणयोर्मध्ये व्याहतीविश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा धन्वन्त- रये वाहा कुक स्वासानुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा धावा- पृथिकोन्या५ वाहा व्याक्तीरिमा मे. श्रम इति चरं सेधे जुजयादमिहोपाय स्वाहा वैश्वदेवयज्ञाय खाहा ब्रह्मयज्ञाय खाहा देवयज्ञाय खास भूतयचाय स्वाहा मनुव्यबजाय १५ खासा पिढयज्ञाय खधा नमः खाहा पञ्चमहायज्ञाय स्वाहा थापतीः सिष्टमायाहतौरथ सहदेवताभ्यो यथादिशं बलि- रणं प्रमणे नमो नमपुरुषेभ्यो नमो वास्तोष्यतये नम इति सामधे 'राय नम इन्द्रपुरषेभ्यो नमो चमाय नमो १ तावत् om A L. p Thus B; affia A L; read perhaps afceu oftfore ! Here and below. mynt or .for: is found in the MSS.

·[२।७।] वैखानसमयसूत्रम्। ११ यमपुरुषेभ्यो नमो वरुणाय नमो वरुणपुरुषेधो नमः मोमाघ नमः सोमपुरुषेभ्यो नमो ऽअर्थ नमो वितिये नमो वायवे मम रंगलाय नम इति ' सर्व दक्षिणे पिलभ्यो जातिवर्ग- पत्न्यन्तेयः ' छतोपवीतो यावन्तो ऽनार्थिनस्तावयो निर्वपा- • भौति नियाका विश्वेभ्यो देवेभ्यो नमो. दिवाचरेभ्यो ममो भूतेभ्यो नमो नकचरेभ्यो नम इत्युकोषके श्रिया इति ' पादतो भद्रकाख्या इति. प्रतिहार पूर्वानमुत्तरान्तं वा सुवंगयोर्मकय इखि 'जुस्याः पक्षयोरमथ इत्युदधान्यामा इति पेषण्योरुभयोर्दषद इत्युलखलमुसलयोर्वनस्पतिभ्य इति १. शूर्प घोषधौम्य इति ' वास्तुपृष्ठे एनां च पतितानां च अपर्चा पापरोगिणाम् । वयसा च किमौणं . भूमावत्र वपाम्यहमिति बविशेष निर्वपति ' पूर्ववत्प्रवाहणं हत्वा भूतिः स्मेति भस्मालियापो हि ठेति प्रोच्य पत्ते मे तेजतेने- त्यग्निमुदयमित्यादित्य चोपतिष्ठेत ' नित्यं सायंप्रातः पनी १५ वा पुष्टिकामा बलि हरेवैश्वदेवकाले प्राप्तमतिथिं प्रत्या तर्पये वानरो शेष. भवति ॥७॥ तदेवं चिराचं हविश्वाशिनी ब्रह्मचारिणौ धौतवस्त्रात-. पारिणै थातो 'ततो ऽपरयां राजौ चामलंकृत्यानि- सुपसमाधाय नव प्रायश्चित्तानि जुयादने वायवादित्यादित्य वायवो वाववादित्य यातिभूर्भनमिति पतर्विधूमा- १ Thus B; भूयुवामा Ed L, पूज• Vi My.

·वैखानसारखावचम् । [३।८।] बोन मुंडवादधि प्रदक्षिणं कृत्वा प्राचासुदीचा वा नासुप- बेण्याभिहा मवशाखेनेति योनिमभिमण्य सं ना मन इत्युप- गदिमामनुव्रतेत्यालिन मधु है। मध्विदमिति मैथुन कुर्वीत ' सुप्रजाखायेत्युपगमनं सं ना मन इत्याङ्गिन- मिमामनुव्रतेति वधूमुखेक्षणमित्येके ॥८॥ अथ चिराचम्मृतौ मखवदामा खानाञ्चनादौनि वर्जये- देकभाका स्थादेखणालिमायमेन वा पिबेन शुल्बेना- प्राति 'न ग्रहानीक्षेत न दिया खपेद्यथोक व्रतं कुर्या- चतुर्थी दन्तधावनं गन्धामलकादिभिः सात्वा श्वेतवस्त्रानु- ओपना स्वौद्राभ्यामनभिभाष्यापरमदृष्ट्वा भर्तारं पश्येद्यस्मा- १० इतनाता यादृशं पुरुषं पश्येत्तादृशी प्रजा भवति 'अतु- रापयो दादश भवन्ति षोडशेति पाचक्षते 'प्रथमास्तिस्रो न गम्याः पुमान्समास विषमासु स्त्री जायते 'शाखिनौहि- यवानामवं प्रानौयायमादागारमूखा ' धातवो पयसा १ Thus the Samhita (printed text and Grantha MS.); सवाल Ma Vi My, समाम ममd, सन्न मन L. The text above given is that of Ma and L, with which the .Darpana and the Prayoga agree. A has सुप्रनाखायेत्युपगोमवाब Treferay, but as this is justly (in part at least) the view of the रके (see below), the reading of Ma and L seems to be preferable. Thus only the Grantha copy of the Samlitā; the printed text of the s. and A : मधुरेम, ep. Hir. I. 24. 6. 9 भुना BL. । स्थानपर्वेषा. AL. (परम् instead of पान A, L. . .. " ·[२१६, ११] वैखानसमयसूत्रम् । ४२. भवन्ति' सीवटजमहदेवीनामन्यतममभिषय प्रक्षिपे- दक्षिणे नासापुटे पुत्रकामाषा वामे स्वौकामाथा न निहो- वनं कुर्या छोकरोषौ वर्णयति ' तत' एना' यन्मे गर्भा- दिभिः प्रोक्षणैः प्रोच्छ विष्णुर्योनि कल्पयविति तामुप- । गच्छन् ' परिषिच्य वैश्वदेवं वैष्णवं मूलहोमाङ्गडोमी' जत्ला विष्णुरेनिं कन्पयत्वित्युपगमनमित्येके '॥ ६ ॥ अथ रहौतग लिङ्गानि परौराटोपः, सक्थिमोदनं देषो भर्तररुचिराहारो लाक्षाप्रकोपः 'खरता वाचः स्फुरणं योने- रिति गर्भस्य दैवानुबन्ध 'जालापूर्यमाणपत्रे, पुष्ये पुनावि १. इभे नक्षत्र प्राज्येनाधारं हुवा तां मजलयुकामुपवेश्य परिषिच्च धातादि पञ्च वारुणं मूलहोमं खिष्टाकारं । हुत्वा वृषो ऽसौति यवान्ददाति ' पयो दधि घृतं ममं ग्रहोतं चिवृदित्यामनन्ति ' भूस्खाय ददामौत्येनां वृित्मा- जायेदाचाम्नाथा नाभेकर्वमाभिहाई पराश्चेति दर्भण पिक- १४ मार्च पुण्याहं कुर्यादाह्मणानन्नेन तर्पयति ॥ १० ॥ १ •r. A, •er. BL and Darpana.-न्यतमेनाभिषय A L, न्य- । सरमभिषय B. p Thus B; नामेमा A L. ३ Thus Ed L; गर्भादि Ma; गर्भादिभिर्मन्त्रैः Vi My. Thus Ed Loat Ma ; ptai Vi My. । बावस्थMa; (परमा)स्सुरवं Ed; L Vi My om. वाक् (वाचः my conjecture). i at given by L Vi My and Bh. •षभिडाएं Ma ·[[११-१३॥ गर्भाधानादचतुथ मासि पुसवनं भवति 'एक- पोहे नि पूर्वाशे ऽभिमुपसमाधाय ,पूर्ववखिष्टकारान्त जवा दविषतो ऽमेरपरखामागैनाचा वषो ज्योति सर्षप- मिश्रितान्यवानाखौ ख इति दद्यादवा माषधान्यौ प्रति- निधी स्थातामा भूर्भुवः सुको राकामहं वास्ते राके सोम । एव विश्वा उत त्वयेत्युदरमभिम्शेत्यर्ववन्निप्राशनादौनौति' विज्ञायते ॥ ११॥ अथ गर्भाधानाचष्टमे मासि मौमन्तोन्नयनं कुर्यात्पक्षो दिन र व्याख्यातं' पूर्ववद्यातादि इत्ला घेण्या प्रख्या सा शखाटुम्खमं मागपत्रं कुशाङ्करं च दर्भण चिराबध्यों भूर्भुवः १. सवरिति रहौत्वा तस्यास्तथासौनायाः स्वगन्धवत्याः सौमन्ते राकामहं या राक इति स्थायित्वोचयनं कुर्यात्मोम एवेति पुरस्तादिव कुर्यात्पूर्ववनिताशनं पुथाहातमित्येक ॥१२॥ अच विष्णुवनिमुत्तरप्रणिधान्यादौन्देवानों भूः पुरुषमों भुवः पुरुषोष सुवः पुरुषमों भूर्भुवः सुवः पुरुषं चेत्यावाच १५ तथैव निर्वापाचाधार इत्यामेः पूर्वस्या वर्भासनेषु केशवं नारा- वणं माधव गोविन्द विष्णुं मधुसूदनं विविक्रमं वामनं श्रौधरं बोकेशं पद्मनाभं दामोदरमिति नामभिर्देवं विष्णुमावा- . १.जाये A L. १ सय instead of समेत् B,- प्राशनोमनादीनि kd L My; प्राशन- स्नादौन Vi. पातादौन B. एके missing in Vi My. Thus A and Li foratuatur B.

·[३।१७।।] वैखानसरबासूत्रम् । 8५ चापोरिखपवमानः वापयित्वा तत्तवाचाययतो देवाये- विष्णोर्नु कं तदस्य प्रियं प्र तद्विष्णुः परोमाषथा विपक्रमे पिदैव इति द्वादशाइतौराज्येन इत्या पायसमाज्यसंयुक्त विव निवेद्य द्वादशनामभिरतो देवाधैर्विष्णोर्नुकाधेराज्य- । मित्रं पायर्स जुड़वाग्यजुःसामाथर्वभिर्मन्नेवैष्णवैदैवं संखध नमोऽग्नर्नामभिः प्रणमेत्यायसशेषं पनौं प्राशयति '॥ १३ ॥ अथ जातकर्म व्याख्यास्यामो' ऽरिधागारं यथोक छत्वा वृषभोषितं तिलसर्षपैयूंपथित्वा तां प्रवेशयेत्तज्ज्ञाः स्त्रियस्तिख- चतस्रो वा परिग्रहीनां संवाहवेयुः 'कुक्षौ मिथिले पदय- १. बन्ध मुक्का मशूले जघने प्रजायत इत्यवधारयेत् ''गर्भमने विश्ख्यां सुवर्चशां वा योनौ निष्योद्य निदध्याभूपयेत्पिणीत- केनारिहत्त्या वा योनि' हरिष्यपुष्या' मूलं हस्तपादयो- रादधाति ' यदा नासाग्रं दृश्यते तदास्य ग्रहस्थिति ज्ञावा भाभं परोपेत ' यस्मात्तद्गुणान्वित · वर्धयेायमाने १५. मातुक्दकुम्भं दक्षिणतः शिरोभागे स्थापयित्वा ततस्वर्यन्तौं पादतो निधाय यथैव सोमः पवत इत्युदरमभिमृशेत्कुमारे तना. To Ed and Darpana ; ratio the other, MSS.' psforç instead of faca Ma only. १च ins. Ma and Darpana. जातकं.. * Thus Ed; ywer Vi My; ya Ma L. होतदास्य all, only Darpana दृश्यते। Thus B and L; ofisait A. CMissing in A (पादयो Darpana) and L, where, instead of सनस्, we find सतर (read पत्तस् ?).

·वैखानसारसूत्रम् । [३।१०, १५ ।। ५ जाते दारको मनि परशं तस्मिनिरणं स्थापयित्वाच्या भवेत्यधरमुत्तरं करोति तस्योपर्यशादङ्गादिति कुमार, मेकथा खिया धारवेत्तमरिभ्युच्य तिलदे ज्वपद्यखेति सतिश्चमकतं मांधायौपासनमरण्यां निहरति ॥ १४ ॥ धुळ्या कपालमारोप्य वृषभशापिण्डेतिकानिं साध- छत्तमेनमुत्तपनौयमित्युदाहरनि ' तेनैव धूपं दद्याद्वारस्थ दक्षिणतो निधायाङ्गारवर्ण परिस्तौर्य कणसर्षपैईस्तेन ले रथो ऽयः गण्डो मर्क बालिखविलिखवयम्ण श्रान्चौमुखः भिलौरेनानतान्पूर्व एषां मिश्रवासमो नकंचारिणे निशोषचारिणौ तास त्वमयं ते योनिर्मम नामेति व्यार- १. तौर इत्या प्रक्षास्य पाणिमवनीमालभ्य यत्ते सुसौम इति मेधायै घृतं करोति ' वचा पथ्या हिरणं मधु मर्पिरिति मेधाजनमानि भवन्ति 'प्राधौत पयी वचाधिकं चाम- नन्ति ' सुवर्ण दर्भण धद्धान्तर्धाय तं भूच इति प्रामुखं प्राप्रपति नित्यं मायंप्रातरेवमहराईवा' मेधायै पायथे- १५ दुष्णौताभिरभिरेनं खापयित्वा विधै खेति गौत्वा या दैवौरिति मात्र स्थापयित्वा तासां वेति स्तनौ प्रचा- १ A and L ins. जुहोनि, but afterwards (line 11) जमा follows. १.जननौ भवति B. Thus A L and Darpapa ; arfg. B. 8 pre instead of YTY: B.' . Thus B and Darpana; उपस instead of a A and L. रखापयति A and L. • Thus B and Darpana ; समं A L..

·[३।१५,१६। वैखानसम्घसूत्रम् । याचं कुमार इति दक्षिणादि पाययेदापो हविष्विति व्यस्त- सदकुम्भं गोधचिना नित्यं मायंप्रातरादधाति तथैव शत- प्राशनान कर्म हवा खावौपासननिहरणदि करोतीत्येक हतीये पञ्चमे मनमे मवमे चाकि प्रयोटिकं शोधय- । तौतिः ॥१५॥ अथ वास्तुसवनं व्याख्यास्यामो ' नवे वास्तुन्युषिते ऽपि सूतकप्रेतकयोपियित्वा मुन्मयानि भाण्डानि पुराणानि त्याका नवानि परिग्रधान्यान्परिच्छदान्यथोकं शोधयित्वा' भूमियतेनेहा निवसेद्यस्मादास्तुमवनेन सर्विसनामाघारी १. वास्तुसवनस्य ' वास्तोव्यते प्रतिजामौहि वास्तोष्यते समयेति दाभ्यां यजेत भ्रमियज्ञाथ साहा यज्ञदैवतं प्रमोदर्यै स्वाहेति द्वौ भूमियज्ञदैवत्यौ मेदिनी देवी देवी शिरगर्भिणे समुद्रवती सावित्री'टो स्टले वायुपरी जखशयनौति, पञ्च भूमिदेवत्या व्याहतौ वा पुण्याहमहमने पग्निं रखामौत्यनि- १॥ छाइर्भपूलेनाग्निं होला प्रथमादैहाडवंगादारय वास्तुनः कुधमुबाइपिरन्तय धामं परीत्या ब्रह्माखानापर्वमिं कार- बिवापरदारेण विसृजेत्तथैवाणोरणैयानिति प्राणाचपः १.पादिकं Ed and L. p Om A &nd I ; also according to the Darpaņa the word belongs to the text. Thus Ma; stwurfa Ed; utwarefa L Vi My. ४ पौवे Vi My. ५पि om B. (ोषयेत् B.

·वैखानसारसत्रम्। [२११६,१७॥ साथिला मिष्टाभिः सर्वच प्रोषयत्येवं वारणाडवंगादा' धाग्यासौम्याहारम्बा पर्यन्याधावस्खतौ' स्याताम् ॥१६॥ वे ते शतं वरुणोदुत्तममयाखान पापः सन्तु बिग्धा- नौति चत्वारो वरुणदेवत्या ' विश्वे देवस्य विश्वे प्रवेति दौ वैश्वदेवावतो देवा इदं विष्णुखौणि पदा विष्णोः कर्माणि । नविष्णोः परमं तद्विप्रास इति षडैष्णवा दावाद्यावित्येके बद्रमन्यं व्यम्बकमिति द्वौ दैवत्यौ ' ब्रह्म ज्ञानं हिरण्य- गर्भ इति द्वौ ब्रह्मदेवत्यौ ' मिश्रवासम एतान्नततानिति दौ कौबेरौ ' युवमेताभ्यनौषोमावान्यं दिव इति चयो ऽमौषो- मौषा 'सहस्पतिर्देवानां हास्पतिः सोमं सहस्पते प्रति १० यदुपयामग्टहीत इति चत्वारो बाईस्पत्याः 'चातारमिन्द्रं महा५ रद्रो य प्रोजसा महाइन्द्रो नृवड्वस्वमिन्द्रेन्द मानसिं प्र समाहिषे ऽस्माकमिन्द्रो भूतपेन्द्रो द्यौरिन्द्रं प्रण- वामिन्द्रो वृमिन्द्रो. बभूवेन्द्रो ऽस्मानिति पयोदशेन्द्राः यमो दाधार नमस्ते नितय इति द्वौ थान्यौ ' मिनस्य १४ वर्षोधतो मिगी जनान्न समिति बयो मैत्राः' भूमि- यज्ञदेवत्यादयो' व्यावत्यन्ता दूज्यन्ते ' तस्माद् युत्तरं शतमा: इतथो वास्तुसवनस्यान्तहोममिति विज्ञायते ' ॥ १७॥ . Thus (भुवाहायाग्यात्) B; भुवाहायचात् Ed; गाद्याम्यात् L Vi My. १ .हती Mar only. P All (also the Darpana) एवं मतं । s Aand L माकमिति (!).

·.[३४१५१६। वैखानसारसूत्रम्। पच दशमे बाद वाकि भवत्युत्वानं ' तथैव.जातकानि समारोप यावन्यस्य कर्माणि तानि सर्वाणि मधिलाभिशेव कुर्यादिसण बौकिकामावित्येके 'खावागारं यथोक शोध- वेत्। 'चुरकर्मादिना शुद्धो भूमियज्ञमसगोचेष चाजवेदि- त्येक ' तथा हरणमौपासनस्य धातादि पञ्च वारणं मूल- होमो भोजनं प्राधणानाम् ॥१८॥ पथ नामकरणमा चत्वारिंशहिवमादा पञ्चागहिनादा पाके नैना नियुचौत'' तचैव शुभे''नापि नक्षत्रे परिस्तीप्रिं तथामीनस्याचतं कुमारस्य मूर्षि विन्यस्य पञ्च वारणं प्राजा- १. पत्यं विटाकारं च त्वाय' पूर्ववचित्माशन 'दौर्घान्त- मभिनिष्टान्तं वा घोषवदाद्यन्तरं विप्रतिष्ठितान्तखं मुष्टाहर- पदखरं दिवर्ण चतुर्वर्ण वा नाम प्रस्थते 'यथोकं मम नाम प्रथममिति गोचनामयुतं तदई नाम कुर्यात् । नामनी तु नचननाम रहस्यमग्याधानात्परमालितान्यादिस्वकर्मा " प्रकाशं नाम भवेदवतोदकपुष्पावरमगन्धसमैः पाणिभ्यां दक्षिणेतराम्या कुमारस्य शारिरिवेति कन्यावा नन्दे- -- Thus Ma La Vi My; tu feat Ed Bh. . Thus B and La; याजयतीत्येक Edयानयवेति Vi My. १ नियुधेतव Ma, नियुछेदन Bh. . Thus A; जुज्यादस्य Ma La; जुडयत्, without a Bh; अस्या seems to be superfluous. ॥ नानौति A; हे मामनी प्रति Lar बन्यवाया B.

·वैखानसमयसूत्रम्। [१५:२९] वालन्ददायिनीति वदम्पादत प्रारभ्य क्रमेण देहान्यो शिरसि निषिपेत्युलाहम् ॥१६॥ पथ वर्षवर्धनं 'दारकस्य जन्मनक्ष यहवत्यं मास्य देवता प्रधाना भवति ' तस्मादाधारं हत्वा तदधिदेवता' नक्षत्राणि 1 जुडयादाये कत्तिकाभ्यः प्रजापतये रोहिथै मोमाय । मृगशीर्षाय रुद्रायााया अदित्यै पुनर्वसन्या छहस्पतये तिव्याय मन्य पाषाभ्यः पितृभ्यो मघाभ्यो ऽर्यम्णे फा- मौन्या भगाय फल्गुनीभ्यां मविचे हस्ताव त्वले चिचार्य वायवे निष्शाया इन्द्राग्निभ्यां विशाखाभ्यां मिचायानूराधेभ्य इन्द्राय ज्येष्ठाथै प्रलापतये मूलायायो ऽवाढाभ्यो विश्वेभ्यो १० देवेभ्यो ऽषाढाभ्यो ब्रह्मणे ऽभिजिते विष्णवे श्रोणायै वसुभ्यः अविष्ठान्यो वरुणाय शतभिषने नायैकपदे प्रोष्ठपदेभ्यो ऽहये बुनियाय' प्रोष्ठपदेभ्यः पूष्णे रेवत्या अश्विभ्यामश्वयुग्न्या यमाथापभरणेभ्यः वाहेति व्याहतिः ॥ २० ॥ सषभं वैरवणमनौषोमीयं वैष्णवं धातादि मूलहोम १५ यहेवादि कूमाण्डहोममा माविचव्रतबन्धाज्जई होत्युपनौतस्य च. । १ पत्त instead of पादत Ed My La. १बदादिदेवता Band Ed. Thus Ma and printed text of Samhitā; en Ed La and Grantha copy of Samhitā ; Vi My. ४.नितये instead of प्रजापतये A La and Grantha copy of Samhita. पुण्य Ma La Vi My. • ( Thus Ma La Ed Vi, तौः My. • Thus La Ed Darpana and both texts of the Samhita ; वैरमवं Ma-Vi My.

·वैखानसरसत्रम्। तत्ताइसमकानि' बेदखातकस्य पदमि विवाहो. भवति मासिके वार्षिके चाहि तस्मिन्यस्त्रिया पाड: पारंपर्यागत शिष्टाचार, तत्तत्करोति' ' तथाग्निष्टोमादियज्ञानामाधान- मक्ष वर्षाने करोति 'तदेवं वर्तमानस्य पद्यष्टमासाधिका- । भौतिवर्षाणि रविवर्षेणधिगान्यधिगच्छेयुः स दृष्टमहलचन्द्रो भवति ' तमेनं क्रियायुक्त पुण्यवत्तमं ब्रह्ममरौरमित्याचक्षते तस्मानान्दौमुखं कृत्वा शुक्लपक्षे उद्धे ऽहनि पूर्वा पुर्ववडुला तथैव कपिल वेति वृद्धस्य वृद्धाया वा वदनक्षतो- दकादौन्मादध्यात्सर्वदेवता: सहस्रं च ब्राह्मणानामर्थन- बखिभ्यामनेन तर्पयेत् ' ग्रामं प्रदक्षिणौकत्य सायं स्थण्डिले महसं पिष्टेन मोमरूपाणि करोति 'राजतेन पात्रेण कुमुद- पः मोमस्थानं ' तस्य दक्षिणे रोहिणीगणं वामे पाना- दृष्टिगणमयति' सहमशः सुवर्णरजतमुक्कादौनि शतवा वस्त्र- तण्डुप्लापूपानि च दद्यादश्वमेधफलावायै वर्षवर्धनमिति विज्ञायते ॥२१॥ अथ षष्ठे मास्यन्नप्राशनं 'एक्लपक्षे दिने शुद्धे तचाये- नापारो ' धातादि मूलहोमं पूर्ववत्तित्प्राशनं . प्रामुखं मजलयुकं कुमारं विष्टरमारोप्य भरपामिति पाबममत्र प्राभवेद्योगे योगे तवस्तरमित्याचमनं ददात्यथ प्रवासागमन १ यसिन instead of a. B. ताकरोति A २.धिकान्यधि. A La.

·वाममारपम्। [१।२२, २५। पुण्यापूपदक्षिणदिसंभाराम्बुमार सोला कनिकदादि- नामवं. पास गोषदक्षिणमनं प्रणामो गुराख 'नदि टेन पुष्यादिना गाय षमिति तमामोहिला बालमहत्य भाकि वारयित्वा निवर्तयेयोच्यागतं सोमस्य वेत्यरमा- रोणायुषे वर्चस इति पिता मूर्ध्नि जिप्रति ' वृषभं नमस्कत्य दक्षिणपाणे:२ साङ्गुष्टमोर्टगेला कनिष्ठायगिरायुमानि- त्यादिकर्विधनमायुष्टे विश्वतः प्रतिष्ठ वाचाविति दक्षिणदि- कर्णवोजपनमुदमुखं ब्रह्मादिदेवानां गरुणं च प्रणाम कार- येत् ' पादोदकं दत्वा पूर्ववत्मगुडमध्यस्थानस्य मपिण्डैः बोधियः मह (भोजनं 'स्वस्तिवाचन ' पिण्डवर्धनमिति १० विज्ञायते ॥२२॥ अथ वर्षे प्रथमे बतौवे वा चौडकमुत्तरायणे पक्ष पापूर्थमाणे पुंनाभ्याफारो ' मूबहमाने मामयुतमने- रपरखा कुमारसुषवेश्योत्तरे, माक्षतं गोशाकरावे ग्रहोत्या माता ब्रह्मचारी वा धारयेच्छिवो नामागैति ग्रहणं चुरस्य' ।। शिवा नो भवति शिखायां तौक्षणोकरणं' गोदानमुन- किति .गादिदक्षिणाकरणमाप उन्दश्वित्यपां सेकं शिर- न्यौषधे चायनमिति साक्षताकुरदर्भो प्रागुत्तरायौ मस्तके खापोखपित मैन हिंगरिति धुरं निधाचोर्ध्वाग्रमोषधी- १ संभार instead,of संभारान् A. ताबोशिला A. पारी B. '" वाचनLa and Darpena; वचनं B ·[११२९॥ वैखानसारखंचम्। रिति अनावपदिति बेन पूर्वेत्यमावायुषेनि पूर्वादिप्रदक्षिणं दर्भ रोमाणं दिला व्योक् च सय हुश इति रग विभ- अधिकमेए बचकाट्याचव्यार्षपञ्चासार्षाचूजा विभवेदनु- दितस्येकामिदमाममुध्येत्युकुम्बरदर्भयोर्मूले गोठे वाद- स्वातंवखादिनालंजत्योपवेश्य दक्षिणे पञ्च प्रायवितादि धातादि पञ्च वारणं मूखहोमं उत्वा पुणा छत्वा नापिता- बाबदानं गवादिदषिर्ण गुरवे पुराण पूर्णनं तर्पणं ब्राह्मणानामधेन करोतीत्यष्टादन संस्काराः शारीराः '। २३॥ तृतीयः प्रमः समाप्तः॥ . | Thus Ma La; T Sout. Ed and prifted text of Samhita ; पामोपी-My and Prayoga ; . पाम पो. Vi; धोपमो also the Grantha text of S. Thus my conjecture ; can't get La Ed; curiget Vi; quiui- My: समाया चूडा: Ms. frufe instead of ute B, Forwarfar La Vi My ; cum om. Ma La. वा दूरवB.

·बनतशिक्षणानुबः प्राणायाम धारयलोकविनतीचा सनकी दाग दवाँसुशामुक्प्रयोताच साकोलस्थालौरोरत्तरे ऽवामुखं संन्यस्योद्धरेत्वनिमुद्धार्य- धनैरिन्धयेदि परिम्सल्य प्रागायुक्तरान्तं दर्भानासोयना- दोनमिकुण्डं । प्रोक्षयति 'प्रोतामासाद्य पवित्रं निधा- ५ चाङ्गिः पूरयनि' पृथिव्यापी ग्रहोण्यामौति पूर्ववदुत्पयोत्तरे निधायाव्यस्थानौं ग्रहीत्वा पूर्ववदाज्यं संस्जत्य चतुर्थों- वदाग्नेयं वरं स्थास्यां पक्कानिं परिसमूह्य देवस्थ वेति दर्वी- मादाय प्रक्षाल्योत्तरायं निधाय परिषिच्येान् ग्टहीत्वाच्य- मनाकमनूयाजमपोच चौपरिधोनाघारौ च पूर्ववनिधाय १० वेषान्पञ्चदशेभान्प्राणायामेनानौ क्षिपत्याज्येनाघारौ संसाव्य जत्वाप्रवे सोमायेति जुहोति ' दऱ्या चरुं ग्टहीत्वाभिघार्याव- दान कौलागवे स्वाहामथे खिष्टकते वाहेति इत्वाचानूयाज- मनौ प्रषिष्य प्राजापत्यं जयान्व्याहतीच पाहि नो श्रम एनसे पापिनो विश्ववेदसे यचं पाहि विभावसो सर्व पाहि शत- १५ कतो कामावकीर्णः कामाभिद्रुग्धः •सं मा समुद्रादिति बिष्टाकारं जुहोति ' परिषिय प्रणिधि चालयतिः । १पच पर्वधि Ma La Ed, पर्वेyि not in Bh Vi My. p"Thus B; Bay A La. १दर्भ A La. ४ वानवात्ययो B.. साब B. भी Vi My. यति LA ·देखानसमयसूत्रम्। भस्मासिष्यात्मानं प्रोक्ष्यामि वैश्वानरसूमोनोपस्थाथ प्राणायामेन दमौरतर्दिशअत्याध्याङ्गिः प्रोक्ष्य डावपोह्यान्यागाण्यावसामिति जुहोति 'दावपि पौत्वानिः प्रोक्ष्याग्नये स्वाहा मोमाय खाडेति हुवा चौन्परिधौनाधारसमिधौ च जुयाद्धार्थ कमशः । समिधि खात्मन्यरण्यां वा समारोपयेदिति विज्ञायते ॥१॥ अथ मति बौहिनीवारण्यामाकयवानामाययणे देवताभ्यः स्थायां चरं पक्का भवेन तण्डुलेन पक्केनापि जुहोत्यगये खाहेन्द्रामिभ्या५ खाद्या विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा मोमाय खाहा द्यावापृथिवीन्याय स्वाहापये खिटकते खातिर शतायुधाय ये चत्वार इति पिलभ्यः सोपवौती गौमो हेमन्त इवत्मराय भद्रानः श्रेय इत्यायुष्या इत्यादिभिस्विभिात- त्यन्त हुवा दक्षिणे धरणां पिलभ्यो बलिदानमाप्यायन्ता- मिति तण्डुखैरास्यमभिपूर्याचम्य शिष्टेरन्तर्वशे परमेष्यनौति विकिरति ' तदेवं शालीनयायावरादिवृत्त्यातरमाश्रित्या १५ गार्हस्थ्यं धर्ममनुतिष्ठतौति विज्ञायते ॥२॥ अथाष्टका' माघौष्ठपदयोरपरपक्षे ऽष्टम्यामष्टका कुर्यात मान्यां मवम्यां पयोदश्यां वा ' सायं पूर्वयुः स्वाध्यायांचार- १ भूति होति ins. Ma. pafo missing in B. नोति ins. A La. y forfri om A La. शिवः B. शशिन. BLa. These two words not given by Ma; queat La. प्रोडall exo. Ed. .

·वैवानम् [1] बता चीनमगोपागाणानाथामिपूज्य थुपमान अवराग्विश्वे- देवार्थ ववरानयुग्मान्यिवर्षे इथोरेकैकं वा निमलाद- परेचरपरा देने एचवाधायौपाममाग्निं वैश्वदेवाचार डत्या साखौं संशाच विश्वेन्यो देवेभ्यो जुष्टमिति खाचा तणुला- निर्वाय पति परमपूपान्यपि पचेदगेर्दक्षिणयां नान्दौ- मुखवाडखान्युपलियावासनमित्यासनानि सदर्भतिले- बासनेवासथिला' वखापेरलंकृत्य ब्राह्मणाग्नत्यम्मुखाग्विश्वे- देवासुदगन्नं पुण्याथैः पिढनुदमुखापागलं गन्धाच्चैः पूज- पति' सपा नम इत्युक्का तेषां करे तिचोदकं दावा प्राप्नोतु भवानिति मात्' त्रों तथा प्रानवानौति प्रतिब्युरो होमं करिष्यामौत्यु कुरवेति तैरनुज्ञातो ऽग्निं परिषिय विश्वे देवस्य विश्वे पच प्रजापते न बमुभूः स्वयंभूः ते पयामि मोम यास्त इति रौद्रं माझं वैष्णवं व्यत्यन्त . १.मानौA. बादेवमाधार B. १ प्रचार Ma. ४ देवेभ्यो जुहं निर्वपामौति Ed La My. ५ Thus A La and Prayoga ; निरूप्य B. ..सिष्यनिदर्भ सेवासयित्वा Ma; .लिप्यास्वासनमित्यासमामि सदर्भतिव बासने Vi My La and thus also Ed, which, however, puts into brackets the words वासनमित्यासनानि । oʻsfer om. Ma Ed; it:is added above the line in Vi. EVIT B. After wrê La Vi My ins. Td valfa, Ed. puts these words in bråokets.

·[ent..] वैखानसारखावत्रम्। देवानां सारणीकरणवत्पिवणमण्याज्येन डला स्यं कथं- मिभिधार्थ पोगापूपमिश्रेण जुहोति ' गासुपचित्य पश- बन्धवसंघोविधा वपामुद्धृत्य पाया तथा वह वपामिति होम चामनन्ति ॥३॥ दक्षिणपरिमे ऽगरेकोहिवनिर्वापस्थान तहक्षिणखामवटं चोपकल्योन्यमानमिति दर्भेखिभिर्दक्षिणा मजदुभिवेत् ' गायव्या प्रोष्य स्थाने निामि सर्वमिति दक्षिणापानयुग्मानु- दुम्बरपत्रदीस्तिलेरास्तृणाति ' पोषाय खेति सकूक्षित पाचसुदकेनापूर्व पितरो मे प्रसौदन्विति प्रणम्या म पाग- ५. विवति पिहनावाचा दक्षिणभिमुखो वर्षयत्या मा वाजति पाचं प्रमाामिरिन्द्रेति पर निर्वपति 'दर्भण तमधा विभज्य माज्यं पिडाहाला सव्योत्तरपाणिभ्यामयमोदन रति पिबन्यः पितामहेन्यः प्रपितामहेश्यो शातिवर्गभ्यः पिटपनीभ्यः पितामहपौभ्यः प्रपितामपानीभ्यो जातिवर्गपनौवः पिलं ॥ निर्वपामौति निर्वपत्येवं मातः पिचादिभ्यः पिण्डदानं केचिददयचनदन्तभावनदधिसमधुव्यचनेचुपदरौपचान्यप- येणाहायोपरि' पुष्पतिलाचतदर्भाग्योदून बानोरिति परितः चाप्योदक दत्वामूर्तीनामिति तत्पांचोदकेनावटं पूर- १पि B. १ चमोति all exo. Bh. १.युष्मान्युडम्बर• Ma, •युग्मोदुम्बर• A-La. ४ बदरप. B. ..नि पिणापरितः बाबो. A La; ति परितः प्रायो• Ma; Bh. also ·विकासनम् । [81.8,५।] यति 'परमेषेणान्यैश्वानावपूपोपदंश: पूर्ववतामणान्यथाढप्ति भोजयेत्तेषु बन्नेषु पितरस्कृता भवन्ति ' वाग्यता चानान्धः पैटका: श्राववेच्छिष्टं संशोध तचा विकिरदाचान्नेभ्यो मुखवास निवेच रजतं तिलं सुवर्ष वा दक्षिण पशुकास्य- पानदासशयनरमनादौनि परिबर्दाश्च यथाशक्ति ददात्यवशेष तेभ्यो दर्शयित्वा यथोकं करणीयमाचमनोछिटशोधनो- स्थापनविमर्जनादन्यविश्वेदेवपूर्वमाचरेदन्यथा' रक्षांस्यपहरेयु- नमो वः पितरः इति पिढनभिवन्द्य पिण्डानुदासयेदस्तुर प्तिरा मा वाजस्येति भुक्तवतस्तानमस्कृत्योत्तिष्ठतेत्युत्थाय परेत 'पितर इति प्रमामयति ' पिटभुकं पिवजीर्णमित्यका- १. होमान्ने ऽग्निमालये प्रतिष्ठाप्य पञ्च महायज्ञाम्करोति दरिद्रो ममेयमष्टकेति कक्षममिना दाहयेच्छोचियाय पानीयं वा दधादिति विज्ञायते ॥ ४॥ अथातो ऽमावास्थायां पिण्डपित्यकं यजेत' पूर्व जन्यपां मेष्यमिति समूछ बहिराहत्य महदेवाच्छिद्य मकदाचिन- १॥ बर्हिषः समाहरत्युपोश्य श्वो भूते ऽपराजे ऽग्निं प्रणम्य प्राचीना- वौत्यध्वर्युदक्षिणाक्षणपश्चिमस्थां चरस्थास्थाज्यशामुक्- . १ पितरः सुखता La Vi My. ..पूर्वमा La Vi My Bh; • पूर्ववमा• Ma; Ed. omits this word.- पाचरति instead of पाचरेत A La. १ सत्यापयेत् instead of हासयेत् Maalone. 8. After aftafufor Ed ins. sant per parts La Vi read उपजुकाना होमाते; My ins.उपजहा।

·वैखानलरशासनम् । ४ सवेश्चमेक्षणे पाचरफाशूोलखलमुसलादिपाचा कैकशः प्रयु- और ' अपहता असुरा इति वेदिं परिमृल्याथातु पितर इति दक्षिणाग्निं मकदाचिमवहिषा परिस्तणति " पिढन्यो जुष्टं निर्वपामौति थालौं सपवित्रां बौहिभिरापूर्य नेनेवाभि- । मृश्य तथैव ताईं निरुण्याभिशेदवाहार्थस्य दक्षिणस्या पशिमस्या वोत्तरपश्चिमग्रोव कृष्णाजिनमासौर्योर्ध्वमुखवं संस्थाप्य बोहोन्प्रक्षिप्य पत्न्यवघातं कृत्वा विवेचनवर्ज परावा मकृत्करोत्यध्वर्युः स्याख्यां तण्डुलानङ्गिः सङ्गत्परिमाव्याबाहा। जौवतण्डुलमखिलं चर्स अपयेदृक्षिणतः स्थालौं मेक्षणं दर्भवासाद्यानुत्यूतमर्पिधा पक्कमभिधाएं उन्धन्ता 'पितर इति वेद्यां परितः कूर्चनापः स्वावयेत्मोपवौतौ दक्षिणाना- विभाडुत्वा मेक्षणेन चरमभिधार्यावदायाग्नये कव्यवाहनाय खधा नमः स्वाहा • सोमाय पिटमते स्वधा नमः स्वाहा यमाव चाङ्गिरस्पतये खधा नमः खाइति जुहोति ' तदनः १५ मधूममेकमुल्मुकमुद्धृत्यापयन्व सरा, इति पश्चिमतो वेर्धा संन्यस्य निर्धूमं तं विहवेत् ॥५॥ . •मेक्षपदझेडपाच. Ma, मेक्ष दीपात्र. Bh. ..याबादक्षिA La. परिमस्यां वा om. A La. u La and A (but of these Ed in brackets) ins. मुसलंप। ५ परि om. B. rin Vi and My only: • खमुलम् La Ed, एकमुश्मषम् B, एकामुलाम VioMy ·.10 वैखानवरचषम्। [14.] चनमानः प्राचीनावौती दक्षिणपूर्व स्पोनेवाओवन कला तवाशिः प्रोक्ष रूप निधाथ तमिोदकामा इत्यहीन तर्पयित्वा पधिने महादाशिवाईषि पिपितामहाप्रपिता- महानपावाचौगपाणिरेतने ततासी थे च लामबिति प्रत्येकं दक्षिणानापिण्डान्दचादाच पितरमावाल पिता- । महासावाच्य प्रपितामहासावित्यन्यचनमैतानि वः पितर इति कशिपूपवर्षणवासोऽञ्चनं चार्पयेत्पूर्ववदूर्ज वहन्तोरिति पिडं परिषिच विरुदकाचलिं दत्त्वा तथैव पिढनभिवच्छ प्रवासथति' प्रजापते न बदिति गाईपत्यं गला बदनारिक्ष- मित्युपतिष्ठेतानाहितामिश्चैवमोपासनानौर वर्ष अपथिला १० जुडवादोपासनस्य संस्काराभावाद्यदन्तरिमिति मन्त्रण गाईपत्यशब्दं विनवोपखानं कुर्यादपा वौषधीनामिति मध्यम पिण्डं दत्त्वायत्त पितर . इति पनौंः प्राशयेदेषा पुमांस जनयति' दिपिता पेयजमानस्तथैव पिण्डं दवा यो मातेत्येकस्मिन्पिले तो दावपि थावाच पितरो यथाभाग- १॥ मिति प्रणमेचे समाना इति मकदाचित्रमनौ जला पाचाणि बन्दमाहरतीति विज्ञायते ॥६॥ पथ आई' मासि मास्थपरपये ऽन्यतमे शान्यजनाई बाबपनिमन्त्रणादि सर्वमटकावत्तवायचक हुत्वाचं पिला This passage is difficult to restore. I have accepted the reading of Ma. The text of the mantra in the Samhitā seems also utterly corrupt. p.cufare: instead of fv: Vi My.

·[1] वैखानसमचलत्रम्। पाचे बमवदार ब्राह्मणाम्भोजयित्वा गमो वः पितरो रखावेति पि प्रथमं पिटभ्यो नमो वः पितरः सोग्यास इति दितीय- बतीयौ मितामहप्रपितामहाभ्यां ' पिलभ्यस्तत्पनीभ्यः पिडा- गर्पयतीति विशेषः' पितरि जौवति पिणा न निर्वाधास्त- ५ मेवाचादिना' यथेष्टं तर्पयेद्यस्मिन्दिने ज्ञातिर्मतस्तस्मिन्मासि मामि प्रेतायैकं पिण्डं निरुप्यकं भोजयेदा संवत्मरामासि- श्राइमष्टकां च न कुर्यादा मपिण्डौकरणदित्येके पिहपूषा प्रेतपूजा भवेत्यिहृप्रेती चोहिग्या पूजनं सर्व श्राद्धं भवतीति' पिडपित्यजः कर्त्तव्य एवेति विज्ञायते ॥७॥ अथ चौ' चव्या पौर्णमास्या यह शोधविलासंहत्य दम्पती नववस्त्रोत्तरौयपुष्याधरसंकुर्यातामाधारे कृते देवताभ्यः स्याख्या पर अंपयित्याच्थेन यौनो हेमन जर्ण मे पूर्यता श्रिये जातो वैष्णवं च इत्या साज्येन चरण मधुष खाहा माधवच खाहा एकच स्वाहा,पिच स्वाहा नभय १५ खाहा नभस्यस वाहेषश्व स्वाहोर्जच खास महय स्वाहा महस्यच वाहा नपञ्च स्वाहा तपस्यश्च खाहर्तभ्यः वाहत- देवताभ्यः खाहौषधीभ्यः स्वाहौषधौगाय खाहा श्रिये वाहा श्रीपतये खाहा विष्णवे खाइति जुहोत्यपरेणमिं देवौं श्रियं देवं श्रीपति र प्रामुखमभ्यर्थ इविनिवेदयति' १ पिणो न निर्वाप्यम Vi My alone. Thus Ma; starannien La Ed; garagfru Vi; amyfow My. goat Ma Ed, but both copies of the Samhita gånii, ·[७।८-१.] লাফিং গজালালি মাল্লালন সখিল मपिण्डेयुको भुनौत '॥८॥ प्रथाश्वयुजौ' पापयुज्यां पौर्णमास्यां गोष्ठे ऽग्निं समा- धावाधार जुज्यादग्नेः प्राच्या भवं देवमावासाभ्यर्थ बणनि संभृत्य गाः स्थापयति' भवायेति स्थायां निर्वापत्रपर्ण । हत्यागौ परिषेक कुर्यात् ' भवाय शर्वावेशानाय पशुपतय उपाय रुद्राय भौमाय महादेवाय वाहेति रुद्रमन्यं व्यम्बक- मित्याज्यहोमान्ते मेक्षणेन परमवदायाभिधार्यावदान मंग्टह्य पूर्ववज्जुहुयादपर्दवर चरु निवेद्याज्यशेषेण हृणान्यभ्युक्ष्य गोभ्यः प्रदाय प्रदक्षिणमस्कारौ करोतीति विज्ञायते ॥ १. अथानौ नित्यहोमान्ते विष्णोनित्यार्चा सर्वदेवार्चना भवति' अग्नि देवानामवमो विष्णुः परमस्तदन्तरेण सर्वा चन्या देवता इति ब्राह्मणं : तस्माहुरे परमं विषणु प्रतिष्ठाप्य मार्थप्रातोमान्ने यति ' षडङ्गुलादहीनं तद्रूपं कल्पयित्वा पूर्वपचे पुण्ये नक्षत्र प्रतिष्ठा कुर्यात्तस्मात्पूर्व बतौये ऽहन्यौपा- १॥ मनाप्रिकुण्डं कृत्वा पूर्ववत्प्रोक्षणोल्लेखनादि कर्म कुर्याद्वितीयस्थां बेचा षट्त्रिंगदलप्रमाणैर्दभैः कूर्चन वा परिस्तीर्थ परिधी- भूयसमिधौ निधायोर्ध्ववेद्यां यथादिशमिन्द्रादिदिग्देवा- दक्षिणे ब्रह्माणमुत्तरे सोमं च पुष्पारिभ्यर्च तथैवाधार पियाषि B. अपनी र . Thus B, and the Prayoga also points to a plural; •पये देवं A La. मित्यार्चना B.

·वैखानसारखधम् । नहोनि दिने लामा हनूभ्या५ वाहेत्यङ्ग होममतोदेवादीच जलेर पुरुषसूक्तं जपसुवर्णेनाच्युन्मेषणं करोति ' नद्या तटाके जसपूर्णपाने वा' चे ते शतावस्त्राणि कुशांचास्तौर्य विष्णु- सूकन देवं प्राक्भिरः शायथित्वाधिवामयति । द्वितीयदिवस ५ वाला राषौ पूर्ववदाधारं हुवाष्टौ कलंगानाचत्य पञ्चगव्य- तदधिचौराहतोदकफलोदककुशोदकरबोदकैः पूरथित्वा देवमभ्यर्थ वमोः पविचमम पायाहौषे बोर्जे त्या शंनो देवौञ्चत्वारि टङ्गा' मोमो धेनुं चत्वारि वागिदं विष्णुरिति कलौः चापयित्वापोहिरण्यपवमानैर्गन्धतोयैश्च सापयत्यमे- ५. रुत्तरस्यां प्रोहिभिर्वेदिं कृत्वा विष्टरंन्यस्य वस्त्रायास्तौर्य देवमारोप्य वस्त्राद्यैरलंकृत्यायति ' पुण्याहं कृत्वा खस्तिसूकन तामभिमृश्य स्वस्तिदा विशस्पतिरिति प्रतिमरी बद्धा पूर्ववहेवं शाययौत ॥१॥ कालविहीनं कुम्भमुत्यूतैराधावैरापूर्व देवस्य पार्श्व निधाय १५. प्रणवेनाभिम्सश्य कूर्णक्षतसुवर्णरत्नानि प्रक्षिपेत्रिष्कलं देवं पदये तथाधावे बकाभं रकास्यनेत्रपाणिपादं श्रीवत्सार चतुर्भुजं पौताम्बरधरं शङ्खचक्रधरं सौम्यं सकलं यावा, १ शप. Ma La Ed; वा रवे शता• Vi My; रवे शता also Bh.; acc. Ac. to the Samhita the mantra begins ये वे ५०, p. IV. 14. २ Thus Vi La Ed and printed text of the Samhita; TET: Ma My and Grantha copy of the Samhitā. Thus A La ; faci audiata Ma; saper. Bh. ४ दयालदापावे A La.

·.६० वैखावयचासत्रम् । [१९९१२। दक्षिणायाम धामों भू प्रणमेदग्धि परिषिच औषं प्रय पुरुषमों सुखः पुरुषमो५ सुवः पुख्खमों भर्भुवः सुवः पूर्वषं नारायणं विष्णुं पुरुष सत्यमच्युतमनिषद्धं श्रियं सौमिति भाषावार निर्वापं छत्वाव्येन विष्णुसूतपुरुषसूक्ताभ्यामतो- देवादौष्कृिये जातो मेदिनी देवौति चतुरावर्त्य डला नाचा । साच्च वरं जुड़ यात्प्रभाते खात्वा प्रणवेन देवमुत्वाप्य शकुनमूकं जपसह कुम्भेन देवमानौष रहे वायव्यां देवायतने ऽग्निशालायां वार्चापौठे रवं सुवर्ण का संन्यस्य विष्णुसूत- पुरुषसूकाभ्यां विष्णुं प्रतिष्ठापामौति प्रतिष्ठाप्य बिम्बस्य मूर्ध्नि नाभौ पादे च सुवर्भुव रिति पदवे प्रणवं विन्यस्येदं १. विष्णुरिति देवं थायग्कुम्भस्यमाधावं क्रियुत कूर्चनादाय बिम्बस्य मूर्ध्नि विष्णुमावाहयामौति मंसाव्यावाहनं करोति विधिनवाराध्य हविनिवेदयति ' ॥ ११॥ अथ नित्यानमतो देवा इति देवं प्रणम्य निर्माच- मपोझोत्यतैराधावैाहत्या वेदिं परिमृज्य पूर्ववद्देवं याला १॥ प्रतविष्णुरिति कुशपुष्पदर्भान्यतमेनासन काल्पयित्वा पौणि पदेति पाचं शं नो देवीरित्याचमनं दधादिषे त्वोज वेति खापथिला विष्णोर्नु कमिति वस्त्राभरणैरसंकरोति ' पर्ववत १ A La om. PAfter Ma Lains. भामेर । Thus Vi My; fagri La Ed; af Ma; mergai Bh. 8 Bauty instead of 11 . Thus A; मायायपत• Ma.

·[७।१२,१५।] वैखानसमखमत्रम्। बत्याचाचमनं हवा तडियोः परमं पदमिति पुष्पं तरिवार होत गन्धं परो माचवेति धूपं वियोः कर्माणति दोपं चिव रत्यर्थ दत्त्वा पुनराचमनं ददाति ' तदस प्रियमिति हविनिवेदयेदिदं विष्णुरिति पानौयं तथाचमनं विचाम • पृथिवौमिति मुखवासं च दत्त्वा दादाटावरायां पुष्पाणि ददाति' तं यज्ञपुरुषं ध्यायन्पुरुषसून संस्थ प्रणाम कुर्याचशेषु विहीनं तत्संपूर्ण भवतीति श्रुतिर्दिजातिरतन्द्रितो नित्यं ग्टहे देवायतने वा भाषा भगवन नारायणमयेत- विष्णोः परमं पदं गच्छतौति विज्ञायते ॥ १२ ॥ अथ ग्रहशान्ति व्याख्यास्थामो बहायत्ता शोकांचा तस्मादात्मविरुद्धे प्राप्ते यहासम्यक् पूजयत्यादित्यचन्द्रो शारको बुधो वृहस्पतिः एकः शनैश्वरो राज बोतवेत्येते नव ग्रहा रामितातिरकाण्याममौतषितामिताष्णधूमवर्णाः पतिराहारौद्राचौमजापतिशेषयमाधिदेवत्या: ' मध्यामेष- ५ दधिषेशाज्योत्तरपूर्वपश्चिम बंतवावव्यानितामाझे दो मनोरमे गोमयेनोपखिने खाने माविमौरिभिः सिकताभिर्वा चतुरत्रं वृत्तं सुधाकार विकोणमष्टाश्रम - चन्द्राकार वनाकारं दण्डातिर वजातीति' क्रमेण पौठान्यपकस्य तेषु पूर्व निधाय तहषिणपाय तदधि- १ .षयमा पधि. Ma. पर्षचन्हं My La Ed. १ शतिर्धजाMa, सतिं धमाकनिमिति La. पशिष्य B. ४ ·'६५ वैखानसम्वत्रम्। [४ । १३, १४ ।। देवतामुहिश्य पौठान्युपकल्याहवनौषाचाहार्थना पत्यावमध्य- मभ्यागमणीपकस्थानौसाधयित्वायत्करवीरगजपुष्योत्तान- লালবন্ধনজিকাধিনশিৰিজিলাচ্ছি- सदर्शवर्षे पुव्यर्गन्धेः पूर्ववदश्वर्य राद्धोदनपायसगुडो- दनदथ्योदनगौडिकपित्रोदमकमरमाधोदनकणेदनानि क्रमेण ५ निवेदयेत् ॥१३॥ सदधिपस्तिदणाभ्यर्चाघारं इत्यापलाशखदिरापा- मार्गाश्वत्थोदुम्बरशमौदूर्वाधान्यथा क्रमेण सत्येन मोमो धेनुमनि | यस सहस्पते प्रति बच्चुकं ते अन्यच्छं नो देवी कथा नश्चिचा पतुं खबितिक्रमेणारशतं सप्तविंशतिक . वा चिमधुराकाभिः समिनियरुणाव्येन र जुहुयादाहवनौये शशिकथोरवाहार्वे ऽङ्गारकराहोर्गाईपत्ये ऽमितत्वोरावमध्ये गुरुब्धयोः मन्चे भवितरित्यगि दूतं ये तेरे शतं सुब्रह्मण्य रदं विष्णुरिन्द्रं प्रणवन्तं गन्धद्वारा ब्रह्मा जन्जानं शं नो निधत्तां यमो दाधारेत्यधिदेवेभ्व प्राज्येन तत्तत्स्थाने जुडयाहिष्णो- १॥ र्नुकादौन्' मिन्दाडत्याश्रावितादीदुल्ला पायसहसरगौद्याः पूर्वोकचरभिर्मार्णोजयित्वा राधेनुमादित्याय मा सोमाय ताबमधारकाय हिरवं बुधाय शक्कं वासो सहस्पतये हवं काय वर्णा गां भनेवराय राहोछागं बतोरायस- . * १ तदधिदेव मु. Vi My, नदधिदेवतम. La Ed. २ So here all the Mss., as against p. 63,13 Instead of •कादरीन Ma •कादि । .

·[01१1]. वैखानसामसूत्रम् । दमित्यात्मविद्वानां तद दद्यात्मवैषामलामे सुवर्ण । अकर्मयांपातिकमामुदाधिकवैनाशिकर्षसंस्थेषु क्रियाकाख- विपद्धेषु पव्वेतभावारभेतै तेन नवाजा दुःखां व्याधयः शानिं यान्ति' अन्यथा महत्तरो दोषो भवति ' यापूर्जा पुरस्कत्य सर्वकर्म समारभेदिति विज्ञायते ॥ १४ ॥ चतुर्थः प्रश्नः ममाप्तः॥ Thus B; THE A, La २. Ma ins. वा।

·वैखानसारखधम्।
[५।१।]
अथाहिताः पन्या सामन्य खिया नाचादियो
ऽनारोपितकार्यस्य र दानविधि व्याख्यास्यामो ' पोगोने
वार्षिकैररिटेरायुरात्मीयं परौप्य बताये पञ्चमे नबमे वालि
मुमूर्षुर्वाधवान्पंधविधानाहय पूर्व प्रियं भाषित्वैतिक संभोगर
पारलौकिक' चात्मनों विभजेदुपस्थिते ऽहनि एचौ प्रदेश
सिकतातले दर्भाप्रागयानास्तुणाति' दक्षिणयानित्येके
तबामौत शयौन वा दक्षिणशौर्षमस्याध्वर्युः शं नो मित्र इति
शान्तिमात्मनः कृत्वायुषः प्राणमिति मुमूर्षोर्दक्षिणे कर्ण
जपत्संज्ञानमिति वामे च ' प्राप्ने प्रयाणकाले रकमहो मासाः
पजुत्तरायणमग्निोतिरनेन पथा ब्रह्मापदमपुनरावृत्त्याभ्येति ।।
धूमः कृष्णो राषिर्मामाः षड् दक्षिणायनं चान्द्रमसमेतज्ज्योतिः
प्राय निवर्तत इति गतौ चोभे विज्ञाय शान्ति ज्योतिमतौं
जपतौद्रियाणैन्द्रियार्थेषु निरुध्य क्रमेण घण्टावसानिके।
१ च in B and La only.
२ वा. B; चा. A La:
३.शिकसंभोग Mss. exc. Vi.
8 prax Vi MyLA.
Tkus Ma La Vi My; forafgara Ed and to this reading
points. Bh also.
( Faàf: in Vi My La, not in Ed Ma; supported by the Bh.
७ इक्षिणकर्षे Bd Vi.
. Thus La : पुनरारत्यभ्येति Ed; अपुनरावांयेति Ma; पुनराहत्या.
Vi; पुनरापल्या. My.
e * La Vi My; the Bh., wat vand points to ww: 1
१. प्राप्यते Vi My.
११ बसानके Vi,
.

·[५१९.] वैखानसमयसूत्रम्। te निमि मनानाविधे स्वयंज्योतिषि ब्रह्मास्तिये तो जो को अमित्यात्मोपासनक्रमेण वा समादधीन : चना- प्रयाणकाले यं धावति तन्मय एव भवत्यात्मेति बंधवादिनो वदन' तदेवं देवकते' प्रतिसंहारे गन्धात्मकं भूप्रेर्गुणमापः । प्रथमं यमन्ति' तदास्य भ्रमतीव तदास्य धमतीव गरौरं, व्यावतिष्ठतापा गुणोद्रेकादिन्धितो ऽमिः प्रविश्य प्राणायतनमर्माणि दारय- बाजीमुखेभ्यो रसं दहति तदा दह्यमानमिव शरीरं मन्यते तत: कौलालं शुष्यति' मुक्रवन्ध अमणि पित्तेन मायौ पतिते स चाग्निरर्थाभावाच्छाम्यति ' वाधुस्तिर्यगर्ध्वमधयेवर १. गरौरं व्यालोखयति ' तस्मान्मुह्यति " तदा स्वैः स्वैः कर्मभि- रुन्मुक्काः पञ्च वायवो विसजन्यात्मनः स्थितिमभिनिष्का- मतचोच्छ्राम ब्रह्ममुक्काहतेरिव मन्दं मन्दमून्माणमुदावति' तदा बेगेनोत्थाय वायुमूर्तिर्धमनिवास्य कण्ठे खुरदराय- १ ०शो Ed only. p Wrantato Ma Bh My. ३ प्रायप. Ed. ४ देव. A La. • Reading uncertain. I have accepted the reading presen.. ted by Ed; graforgato Ma; alofarenitat Vi;'grafariga the Bh, explaining farmacia cree (pointing to zafate); alfagarat La; My is incomplete. है एवं instead of एव B. o gat: instead of B. 5 Thus tentatively emended; areafra Ma Ed;'919 | uredte My, Vi corrupt; avamirafta La ; Bh presents au ver om. La A. .

·बैखानसारसबम्। [५।१, २] मानो' विवमेव विहरचकावत्पदात्पदाना विना कामति धर्माधर्मावर्ध्वभावो ऽधोभावच' जानाजाने इच- दुःखे वरवशात्तेन सह प्रतिडेचाताम्' ।।.. पथ वै विगतानिपचे, दे मृतकमाशाय शाहतिः एचौ देशे वित्तिःलुगादिना पापयित्वाव्याभिषेधर्म ग्राम्बा- शंकरणं बर्हिषा पादकरयोरङ्गुष्ठौ बधीवाद्यस्याभोका कल" दत्यहतेन वाममा पादतोदशान्तमाकादयति' तथैव शयन- मन्युक्ष्य गाङ्गेयेति माययोत' नेतदन्ये स्पशायनाहिताग्या- दौना मषधिक्रमोदकुम्भन २ मशाने खानालंकारौ स्थाता- मिति विशेष' उर्खाखनौनादाय यज्ञभाण्डानि नवानि १. सन्मथानिए घटारावादौन्यौदम्बराणि समित्परिधिशाखा- पचायत्तरवहिहिरण्यकलतिवाक्षतदधिमधुचौराज्यादौनि१७ है Thus Pd My La Bh ; खुरखुरा• Ma Vi. २ जलुकवत् A La.. osofurantularrant Ed only. ४ सहायना B. ५बथो A La. ६ मतकं instead of a Vi My La. ७ These two words om. Vi My; only Vi has a trace of them : मनमायगे एपी। बांध om A La; भिषेकं Ed only. भडे B. १. Mantra uncertain; यस्योभेना एकल La Vi My. ११ गाय इति Vi My Bh. १९ प्रयत्रोमो.instead of शेगो B. १५ माम. an exc. Ed. १४ A and La पापाyि instead of पचावि . .

·वैखानसामसूत्रम्। ७१ संयोत्तरखा पूर्वतस्तस्मान्यस्यतिर बाबाध्वर्यु: पिरमेध- विभिनाग्रिहोत्रण यथाखमनौ दक्षिणाभिमुखः प्राचीनावौती परिस्सौर्य मतिलेनाचतेन वैश्वदेवं हुत्वा सहदेवताभ्यो बलि हरेत् ' अवस्य भारकाः सपिण्डाः पञ्चमंबन्धि अन्य ५ समानौ दो चत्वारो वा खाता दर्भरजसंवौता दर्भाम्बरधराः स्य:' पुपास्यष्टिकायोगेनानौनसंकरं रगेयुः कुमं व पनौतरायन्ये ऽनुनयन्ति पञ्चादुनारेण' मेरोरंह इति मृतकमुद्धृत्य वथाप्रवेशं समात्रिर्गमय हरेयुग्रीमान्ने पालाया शम्या वा शाखयाप्रदक्षिणमपेत बौतेति विवीधौखिर पक्रम १ • दक्षिणान्तं मार्जयित्वासोभिरद्भिरिति दक्षिणस्यां तामुत्सृजति तत्र तिलावतोदकैः प्रोक्ष्य मेरोरंह रति दक्षिणशौर्ष- मवतारयेयुस्त्तरषायुद्धारांवतारयोरेवमेतेन कुर्वीरस्तथे- वान्यादिसंभाराविधाय तस्मादायव्यां दक्षिणायेषु "दर्भषु चिगुणेश्वराणि पौणि मृत्पिडाव्यवाचको न्यस्य हव्येन विष्णु . १ 'पूर्ववत् B instead of पूर्वनः । २बातो A, बानोध• La. Thus La Vi My Bh; qurani Ma Ed. ४ मिटि B. ५om. B. नयति Ma Vi My, नयामित La. • Thus Ed Vi; पुरेष Ma Bh My Lar. fy: om. B. e ve instead of a B.-ta instead of aa Ed. . . .

·[५। २, ३] अलावं निखाचतोदकैर्दक्षिणाभिमुखो इन्वर्णनि' तथाप- सर्थ कव्येन रुद्रं पूजयेत्' प्राधानक्रमेण शवाभिमुख खे ऽनौं जुडवात् ध्राचे ऽर्यम्णे गाय मिचाय वरणय वह रेन्द्राय पूष्णे भगाय विवखते पर्जन्याच विष्णवे स्वाहा यापतौहापों, खाहा व्याहतो रुद्रेभ्यो ऽपसव्यं होमो । मृगव्याधाय शर्वाय भवाय पिनाकिने भवनायेश्वराय स्थाणवे कपालिने निर्णतये ऽजायैकपदे ऽहये बुधियाय खाईति व्यापतौः ॥२॥ पूर्ववत्पूजनं मृत्पिण्डानां' मृतकस्य चेलोपमार्जनैः सिग्वातं वातास्ते वाग्विति चिः कृत्वा तथा समानेक्षणमुद्धृत्यानु यज्ञ- १. भाडं नयति ' मृत्पिण्डं वैष्णवं तेषाममु क्षिपति ' ब्राज़ां नचैव पिदधाति' रौद्रमादाय गच्छेञ्चितोद्देशं वनं नदौतौरं शिखोच्चयं वा प्रत्यग्दक्षिएतब प्रवणं सवाति' भिन्नच्छिन- मलबल्लौककेशकपाशास्थितषाङ्गारोषरेरिणपाषाणवृक्षमूलोहे- शाम्वर्जयेत्तत्र' चिताप्रमाणं कायमात्रायाम तदर्धविस्तार १५ . १अभ्यर्थLa Vi My. २ सधः Vi My. एन्खे once B. ४ Instead of विवसते Ma and printed text of Samhita दिवसमवे। Here and below we find an or off or ofa Groti ( Thus Ma ; stance and forget the others. १७ संनयति Ma. ८ निक्षिपति Ma. चितोपदे B. १५ मूलदेशाम् B, ·खानसशक्षधम् । पोखा पूर्वानाखया महिरण्या वा प्रमायोत्सर्जन- मजणं च'नास बौधौम्वपसर्पातः सर्पत प्रेता इति' तिखो नव वा कर्षर्दक्षिणपवर्गाः स्फोन परशना वा भागावगाडविस्तारं मध्यपूर्वापरतश्च खनति' तिलतलामा- ५ मपसव्यं मुष्टिभिर्यमाय दहनपतये पिटभ्यः स्वधा नम इति तास्तथा पूरयित्वा शेषान्सर्वतो विकीर्य' मध्ये मृत्पिण्डेन सह हिरण्यशकस्लमवदधाति' दक्षिणायैर्दर्भस्तत्प्रमाणैरामतौर्य गर्नु तविस्तारोच्छ्रयं दक्षिणायाण्येवासि चिनोति' कुरु मध्विति मा कृष्णाजिनमधोलोमर दक्षिणगौवं वद्याहिताग्नि- • रास्तृणाति' चितापूर्व मृतकं तथा निधायानौंव सर्वानथ दक्षिणमुखः प्राचौनाबौती परिस्तौर्य यथास्वमग्नौ जुहोत्य- नये सोमायेन्द्राय यमायं वरुणाय कुबेराय पृथिव्या अय- तेजसे वायव आकाशायाहङ्काराय बुद्धय इन्द्रियेभ्यः पुरुषाय सूर्याय जौवाय मनसे पञ्चभूताधिपतये परमपुरुषाय ५५ मुकताय धर्माय धुवाय वृषाय स्वाहेति व्याहतोः' शिवं याविति मृतकं प्रोक्ष्य चितायां तिलानवकीर्य ततज त्यावतारयेयुः सप्तस प्राणमार्गव्यवाचीन पाणिहिरण्य शकलानि . पपसर्पत य इति Ma in acc. with the printed text of Samhita ; पपसर्प भर्पत प्रेता इति A and La, more in acc. with the grantha ms. of S., which reads अपमान(6) सर्पन etc. -बौथौषु La only. २. विकीर्य Ma Bh My La; बौर्य Ed Vi. ३.डोम Bh Vi. 10 .

·698 वैखानसारखवधम् । सप्त मधुमाकान्या वो बहेति' प्रत्ययात्याला कानौत्येको असाभेर मन्त्राज्यविन्दनिति विज्ञायते ॥३॥ तिलतण्डुलदधिमधुराण यथालाभमिश्रमाचे चिप- सायं, दर्भण स्पपहिचान त्रिं जपति' पृथिवी होता धौरव' द्रो ऽसौदृहस्पतिरुपककेति चत्वार्थासौदनानि चतुर्चि' तथा नासिकापुटयोर्दशाहो' चिक्तिः सुक् चित्तमाच्यं वाग्वेदिराधौतं बर्हिः केतो ऽनिर्विज्ञानमनि- र्वाक्पतितिा मन उपवका प्राणो हविः सामाध्वर्युरित्येतानि दशासौदन्तानि एमहोत्रं ' ताक्षणोः षड्डोतारं' सूर्य ते चक्षुर्वात प्राणो द्यां ४मन्तरिक्षमात्माङ्गैर्यजं पृथिवौं रौरै- १. रित्येतानि घडामोदनानि षड्डोतारं' तथा कर्णयोः पञ्च- होतारम॑ग्निहोताश्विनाश्वर्य त्वष्टानौन्मित्र उपवक्रेति पञ्चा- सामानौदन्तानि पञ्चहोतार' तथा कौकमास मलहोतारं' महाहविता 'मलहविरध्वर्युरच्युतपाजा भनोदच्युतमना उपवक्रानाध्यवाप्रतिकृया यनस्थाभिगरावयाग्य उड़ातेति ॥ मन्नास्तामामीटनानि मातहोत्र' जघनेन दक्षिणायेषु दर्भषु e Reading of pratāka uncertain and safer Ma Ed Vi La and sprinted Samhiti-text; • शान्यावरीति My; पान Argrantha ms.. of Samhitr" पापो व Bh.; op. VII. 2. २ प्रत्यय instead of प्रत्ययति B La. • सस्य ins A La. ४ बिन्दव रति Ma. ५. पक्षो B LA.

·[५.181] वैखानसारसूत्रम् । . . पापाचाणि प्रयुनायुत्तरेण प्रोक्षण संवत्य मृत्पाचं दार- चिता प्रोक्ष्याथ' दर्शपूर्णमामवतृष्णौमाव्यानि स्वाति जुड़ा एतमुपन्चति दधि ध्रुवायां मधु चौरमग्निहोत्रहवण्यामपि वाज्यमेव मर्वासु' यान्यासेचनवन्ति पाचाणि तानि संपू: रयत्ययुध्येतराणि पाचायचावचिनोति'' तयाम आया- भौति जुड़ा घतदानमिषे त्वोर्जे त्वेत्युपता दधि देव- मनिमोड इति ध्रुवया मधु शं न इत्यग्रिहोत्रावस्या और तानि तिलाशतादौनि तथापोह्य दर्शपूर्णमासानु- योज्यान्यस्मा उपाहरति' अग्ने मृतादिति स्फयं जुड़ दक्षिणे हस्ते निदध्याद्राजसमीत्युपसृतं मध्ये' विश्वं दिधुचरित ध्रुवामुरसि' तचैवाग्निमश्चत्यादित्यरणिमयाग्रं' या लोका इत्यग्निहोत्रावणौमास्ये "स्थातामित्याज्यस्नवौ९ मासिका- | Thus all the Mass ;'Ed only pris paragra Bh. read an पाचं, ep. Hir. pi. su. p. 36, 1. 16. २ चाथ प्रोक्ष्य A La; Ma om. अथ, Bh. ins. it after प्रोक्ष्य and cp. Hir. l. c. . युथेनेतरावि Ma. ४ Thus Ma My; बा चिनोति Vi; बाणवाचि. Ed La%B अवचिनीति Bh. ५ बथान Ma only. ६ पति Vi My. care and paret Vi My. + Ed La My ins. ददाति, Vi दधाति । ( Thus A and La; चने हता• Ma; अर्थता. Bh. १. रामसन्नित्य Ma ११ दिक्ष. Vi My; दिषा: Ed; एपिMa ; दिदिमिति Bh, दिपिरिति La. १९ Original text uncertain. Thus Ma and probably Bh; पचौमासना; बीमायामा• La.

·04 वैखानसशसत्रम्। [18] पुटोरिणाविब्याज्यखानों कछे' कराविति प्राशि भिवा वा' कर्णयोर्मुजराराण इत्युक्यासुसको हलोहार्य- मिति - ग्रावाणको दत्सु यदि ते स्थानां' नाटकर्मिति *पाएनि बिरःस्थाने सबाट एककपालं' विष्णो रराट- मिति प्रोच्च पिष्टसंयमनौमुदरे' परशमुदिते मेति छित्त्वा चकः शूर्प पार्श्वयोरस्थति मानाय्यकुम्भं वक्षणे यदि संनयेत्मत्यवतेति दुषदपले अण्डयो: ' सत्यं बहिज्योतिषे- त्यग्निहोत्रस्थालोमन्याहार्यपचनं च पृष्ठयोरिन्द्रसेनेत्युपाव- परणे पादयोधमनीषिण मलदेति वेद कुर्च चूडि- कार्या' चन्द्रमा प्रभवेतौडापात्रं शिरस्थाने ' तत्रैव तथो- पमादमिकमेव यथास्थानमर्पयित्वावशिष्टानि प्रक्षेप- स्थादौनि लौकिकसंभारभाण्डानि धेनुर्वाणमित्यन्तरा" मक्थिनौ क्षिपेत् ' रुफ्यादौनि यज्ञपात्राणौममग्ने चमम- मिति निर्वपेदित्ये ॥४॥ १ Thus Vi My La;.०वारणादित्या. B ; वारणासौत्या. Ed. २ ३ Thus A La ; मुडरेरा इत्य. Ma; मुजरेराणाम् Bh. ४ ०संयमनमु. Bs read पिटसंयवनौम् । , बैंक Ma. ५ वैर्क Ma. . . The mantra without यन acc. to Ed; यमनीषा मंदेति Ma.. ७ Thus Vi My; सादनौक. B La; •सादनौमेव Ed. 5. Thus Ed; waitreforefafa. La Vi My ; Victeze Ma. Hére the two recensions diverge widely. The one group (A, i.e. Ed, La Vi, My) reads as I have printed, the other group (B, i.e. May Bh) ends the Khanda with क्षिपेदिति विज्ञायते । ४ | and gives the sentence aratfar..ford@ferat after the sentence which ends with करोनि (page 77. line 3).

·[1] वैखानसरनसूत्रम् ५ अनाहिताः सुवादीनि धेनुर्वहाणमित्यादधौतेमस चममिति सतावलिः पुरतः स्थित्वा प्रोच्च कृष्णा- जिनमादाबो लोचा तेलाच्छादनं करोति' बान्धवाः कनिष्ठप्रथमाववर सर्व वा सिम्बातेन पूर्ववमव्यापाथमुप- वौजवन्ति' यमामिम्बातादेव पथि सुखं यातीत्यामन्ति पत्नौ पुचो मनाभिरन्यो वा समानो जलपर्णकुम्भमादाय शिरस्तः प्रमयं सिञ्चन्पयति' पृष्ठतो ऽध्वर्युरास्थितः शिरःस्वं परशुना घटं किञ्चिनिनत्ति तां धारामनुमन्त्रयत इमा पापो मधुमत्यो ऽस्मिंस्ते लोक उपदुधनामिति' द्वितीयं १. पर्यंति' मध्यतो भिनत्ति' तां धारामनुमन्त्रयन रमा पापो मधुमत्यो ऽनरिक्षे ते लोक उपदान्तामिति' बतौयं पयति तत उपरिष्टाङ्गिनत्ति' तां धारामन- मन्बयत दमा श्रापो मधुमत्यः सर्ग ते लोक उपदुषन्ता- मिति' ततः म कुम्भं पृष्ठतः विपति' यदि पूर्वतः १५ क्षिपेन शर्मणे कुलस्येति' ताः कपासावशेषाः प्राणस्थानेषु मर्वेषु भूः पृथिवौमित्ययो नयति' प्राचौमुदौौं वा निक्रन्य दिशं शिखां यज्ञोपवीत्यप' उपस्पृश्य प्राणायाम कला १ .लियः instead of खयः Ma Ed La. p Ed reads for evaluate after vai; only Bh. has the plural of the verb. ३. जसपूर्व Vi My La.. Hom. A La.

·वैखानसासूत्रम् । [५। ५, ६।] घोषधौवनस्पति शिरणं वाला गां बाणवेषधिला' देवस्य त्वनि या दक्षिणामध्वयुप्रतिभ्यो दचादक वरं ददात्याध्वर्युरनोग्य प्रज्वास्थ नियुचौत ' भव्येन. मुताशिवः परिवौत्यानेयामग्निजुर्भिः सवितेति संभारैः सेनेन्द्रस्य धेनेति पबोभिराहवनौयं ददाति' वाचलते विधे नामनिति यहेर्वाचस्पते वाचो वौषणेत्यत्सुपौभिर्ने त्यामन्याहार्य सोमः सोमस्य वाचस्पते ऽछिद्रयेति ग्रहेयियां गाईपत्यं' वाग्धोतेत्युत्तरस्यां पुरस्ताच मन्यावमध्यौ दत्त्वा ब्राह्मण एकहोतेति स्थित्या पदयं अपत्याज्यानाभ्यां पाणिभ्यां परा- उत्तर्मुखो ऽङ्गुष्ठबन्धौ विमुच्य पादावुपसिम्पत्यशान्या छता- १. अलिरयं धर्म इत्युपतिष्ठानाहिताग्नेः सुर्वणधर्म इत्युपस्थान- मितरेषां कपालसंतपनागिनेकर्षया दहनमित्येके ॥५॥ म° उपवीतो संवा मिचामौति शानि जबोप- तिष्ठेतोदयं तमस इत्यादित्यमतो ऽप्रदक्षिणमनौचमाणा' ग्रामधर्मणाधोमुखा निवर्तेरन् ' मशानाविच्छतो विजने १॥ दर्भरण्यं प्रचार्यको मावतरतेति वारयेत्र पुनरवतरियाम इत्यवस्तात्तस्याः प्रथान्ति' विसृब्यान्ये ऽनुयाता गच्छति' १ वासभेत Ed only. २ वेषित्वा Ed; पानीक्षित्वा La vi; प्रक्षनिहविया My. e Fargarifuiao A La,, but the reading us given above, is mentioned by Ed in a foot note. ४ सोपबीती A La. 1 •मनिरौक्षमाणा Ma Ed. २ ·वैखानसमयसूत्रम् । तथैव विजने ऽपः प्रपद्यमानान्पूर्वोको शाखा प्रमार्य स्थानो वा अपिडो वो राजपुचो वा वारवे अतिमन्त्रेण तोधिं दक्षिणामुखाः सर्व प्रकीर्णकेशाः प्रपञ्चेरबमु सकृत्रि- मज्योत्तौर्याचम्य दक्षिणमुखा प्राचीनावौतिनो मुशिखाः ५ सर्व समाभयो दक्षिणायेषदम्बरपणेषु तिखाचतेषु चिक्दकाचलिं तिमि प्रेतय गोत्रनामपूर्वमानाक्षेदमावेतत्त उदकमिति मयोत्तराभ्यां पाणिभ्यां ददते सर्व चाता शमिताम्बर- वासमा जलमादाय कनिहपूर्व यावदायानि यत्तत्र स्विय पाजस्तस्कुर्वन्ति' गोमयेन स्टई शोधधित्वोपलियोकया १. चिर्दग्धा पुष्पतिवाचतः खस्यस्त वो ग्रहाणमिति यस्मिन्देश प्राणोकान्तिस्तत्र च विकौर्य द्वारस्य निर्गमनदक्षिणभागे समनुलिप्य पुष्याचवकीर्यानवनिहिरण्यगोमयोदुम्बरपत्र- तिवाचतानि निधाय धूपदीपादिनोपगतान्तावत्प्रतिग्टगैयुः तदम मपत्रं वखतोयेनामुत्य धान्यानतं' मतिखमालभ्य १॥ ततो वक्रि सुवर्ण गोमयं च स्पृष्ट्वा तत्र स्थित्वानासनाविसृज्य बद्धा एहं प्रविश्य बोकवाचामासोरन्' तदेवमहोरात्र- सुपोच प्रातः पूर्ववत्पथोपवाय चितार्थीन्युपसव्य पयसा- व्येन प्रक्षास्याकृतिं कृत्वा पुष्यादिभिरण्याचापपायेखष्णौं . १ Thus Ma Bh (शामि. Ma); चाप्ता मिनांबरवासमा Vi My La, thus also Ed (only मिताम्बरावा. )। p Exact reading uncertain. I have followed. A (note the neglected sandhi instead of उपगांसावत्). Ma: धूपादौपादौनिवेदिताः नाप्रति, but the Bh. explains उपगतान् ।

·वैखानसमस्त्रम्। [५/-, 01] निवेचैतेन. विधिगावति दहेमात्कुलस्य माध्यमुत्तरा । गतिर्भवति' तदहि त चिन्तयित्वा सतपबुलं वस्त्रं कांस्य पानीयं च दद्यात्म एष ननप्रतिच्छन्दो ऽस्य भवति' आया गुरवे पानौयार्थ शया दक्षिणां दत्त्वा सायं- प्रातस्विरुदकाचविं दत्त्वा नित्यमेकेकर वर्धयित्वा तर्पयेत्पूर्व- बदपो वासमादावामागत्याभ्यर्च. बलिं ददाति' जलान्तमा दशाहासतः प्रभृत्येकभाका निरानन्दा अधःमाथिनो भवेयुः मातापिचोहतवामा:' परिवत्सरं ब्रह्मचारिणतं चरेमाचीर्ण- पित्यतो वशं वर्धयेचतुर्थ शान्यस्थिसंचयनं कुर्यात्मनमे ऽहनि चितां पिधाय पेष्टिकमाकारं कृत्वा पुष्यतिलचूर्णलाजधूप- दौपाहतैः पूजयित्वा बलिं निवेद्य जलं दद्याइश मे ऽहनि तौर्थव्य विसर्जनमुदकासुतं तदम्म भूमौ तत्रैव तीर्थस्थाने ऽपिधाय बखियाने पायसं प्रस्थतण्डुलेर पकं चिभिर्मत्याचै- टोखा तेनेवासा सह पिदयादिति विसर्जन' मा ऽयुच्छिष्टपात्रायुहीय तीर्थ विसृज्य खात्वैकादश्यामेको- १५ हिष्टमन्ये चाचक्षते ' वानप्रस्थस्य पत्न्यास रहस्यवहहनं कुर्यात् ॥5॥ . १ तेन instead of पतेन B. २माय. Ma La Ed; माशम् Bh. ३ नित्यं..तर्पयेत् om Ma, but in Bh there are traces of these words. * मुना B. ५.पिचोरपतवासा: A. . Thus Ma and La; साषाका Ed; सायेबु• Vi My.

·[1] वैखानसरसत्रम्। B हो । वै. धर्माधौ परित्यज्य दक्षिणे देवानदपिने पिलसमारोष' सर्वमात्मनि पश्यन्यतिरात्मयासिस वेदापिरिति ब्रह्मवादिगो वदन्ति तथा. योगो देवसायुज्यका परकायप्रवेशोत्येते ऽयनमयः शरीरमेतेषी नस्पन । काहेरन्तरीछत्य रज्जुभिर्यद्धा समुद्रगां नदौं.नौवा वालुक- प्रदेशे श्वधं खनति' तचायथित्वा वालुकैरेवर पिदयादव गाचा भवन्ति । यथा मन्यामिना कायं ये वहन्ति द्विजातयः । पदे पदे यज्ञफलं लभेरचनुपूर्वतः" । अनाथानां वं चैव ये वहन्ति विजातयः । तसंस्कारकतो ये च ये च श्राद्धानि कुर्वते । तेषामेव फलं प्रोक्तमश्वमेधस्य धर्मतः । मृतानां तु परीरं यदईविरिति कृतम् ॥ तस्मात्पुखमरोराणि दहमुद्यः शधिर्भवेत् । परदेशगतस्यापि मद्यः शौचविधीयते । इति विज्ञायते ॥८॥ अथापहायर' खातको विधुरः छतव्योडो रजातो वा ng here. १. Thus A and La; पश्यति । पालया• Mas; the Bhagya is missp Thus Ed ;, aut instead of stat Ma; augu Vi; रनवेनम My, La. १ वाकर पिद• Vi My La. * Thus B and La; जानुपूर्वत: Vi My; चानुपूर्व Rd. T Ma Ed; TT VI My Bh La. cony all the Mas., •f: Ed only, 11 ·वैखानसम्म वै सुमारः समारो - विधवा बोरविधवास्तविधवा सतिका मूढगर्भश पतिमी निन्दिता बोरा बोजी पुपको दौषितोनिमतानातवा पाषणमूकबधिरा मनवर्णिता पाप- बुद्धिशीला नौ र दानमेतेषामापहाच चावते' वो वात्मवाजी पातको प्राप्तमातो मतदारो वा विवेत । ताच विफलं मा भूदिति विशेषार्थों बचा- विभवानुरूपं दक्षिणं दत्त्वा तथा काचित्कन्या तमे दाप- मिला तथा सहोषितस्य प्राप्तसत्तथ पूकिन विधिना दहनं कुर्यात् ' तथैव कन्यां च मृतां प्राप्तयौवनां तुओन पुंग प्राममहत्ता दहेन दाजात तोडल वा तदेवा । तपायौ' थारतौडवा माविया दानं कुर्यात् ' सूतिका मूढगर्भिणे पुंषलोमनातवां पाषण्डमूकबधिरां मन्नवर्जितां पापपुद्धिं दुःौषां खियं पुरुषं वा वृष्णों दावामिना दहेदित्यापहाचं विज्ञायते'। पथावटापिक बालस्य मरणे संशत्य वाममा पत्रेण ।। वांश केनापि माधारं नयति तमाशाने दक्षिणे- | Before variar Ed ins. Flat which obviously is a glossetna. pulfa A and 'La. p'Instead of 97461 (Thus La Vi My, and to it points also Bh.) Ma Edचापविधानं । apent a Ma 'and Ed (only gaat instead of pat); तेषां प्रमत (नयतं My La) बानी ViMy La. पचापारिन B. ( Taus Ed and Bh; par Vi My Ma Lotto ·[२॥१०-१९ वैखानसारखसूत्रम्। ३ तरमवट नयमाणं बति' हतगैराधामवटमा दक्षिणा दमौनवको ना साधारमाधाथ शवमायमिक- तिचारपतेर्वास्थं पूरथिवा पिधायोपरि तीरावानुषणं बचिदानं वा छवागायोडकटान कर्यात । रिपेदितिर '।।.॥ प्रधादाचान्याख्यास्यामो' न दायो ऽस्यो भवति' तखो ऽपि पापरोगाग्वितो रख्नुशखविषविधमप्रतिषिद्ध- इतवात्मघाती ब्राहाणदिनहतो ऽमिदग्धो ऽपु स्तो यारहसिपशमतहतः खकिरिवषाशनिभूतसंपातमापतन- १. महौषपरिमर्पणमहाध्वगमनप्रवामदुर्ग यापेक्षाव्यर्थप्रायोपवेश- मेषु मृतो न दामो भवत्या दमाजमनाबानिरा उकाडेत्या पञ्चमाद हारकस्या सप्तमात्कन्याया नानिखणी भूमौ बचिनिर्वपणमित्येके ॥११॥ प्रथाचतिदहममन्यथानृणस्पेष्टापूर्त देवाः पितरच मानकि " यस्मात्कुलस्य मङ्गन्यायाचतिदान धीयते' तमामासे संवत्सरे वा काले पालीशशाखानां सपत्राणां षषधिकतम दीच समाति' गद्धे देशे गोमयेनोपनि तिवाचतानव- १ गोत् । पस्यो• B. १ बलि ins. Ma Ed. Ed adds विज्ञायते Thus Vi La; मतो न हाचा भवन्या Ma Ed; स्नो वाचा भवत्या My. ATT. Ma Ed Bh. (पौयवें Vi My Bh; विधीयवे Mg Ed. .

·वैखानसारसत्रम् । [३।१२, १५।] कौ बाहिताग्निः कृष्णाजिनमासौर्य तातिं नावलौं करोति' नायौनि पालाशदण्डा: पत्राणि मांमस्त्रिा रोमाणि च दर्भा भवन्ति' तस्याङ्गान्युहिग्यालिगणना गिरवलारिंशत्कण्ठं दम बाह्न शतमङ्गुलयो दश वक्षस्त्रिंश- दुदरं विंशतिषणे सौवन्यां च सप्त शिश्नं चौथूरू । जामुनो दश जो विंशतिरङ्गुलयो दर्शति विन्यस्य पत्राणि मांस मिरा रोमाणि च दर्भः कृत्वा बनौयातदेवमाति पुरुषख स्त्रिया वा कृत्वा तस्य तस्थानौ व्याप्ती वार पूर्ववहहत्या भस्ममादारुतिदहनमित्येके ॥ १२ ॥ अथैकोहिष्टं व्याख्यास्यामो' दशमे चायनशनमत्यये १. गुरूणां शिकाः शत्तयो घणावतः सकलेन्द्रिया मुकयोनिदोषा ब्राह्मणः पाचमित्यामनन्यकस्त्रयः पञ्च मन नवैकादश वा शतया निमन्त्रिता भवनयकादशदिने मृतकनिमित्तवामित्तिकमेकोद्दिष्टश्राद्धममन्त्रकमाचौरन् समन्त्रक संस्कारं कृत्वा कथममन्त्रक ' तस्मात्मपिण्डीकरण- १॥ बडुवा श्राहमित्येक रहस्य पूर्ववच्छोधनं हत्वा दर्भण स्थानों बडा तिथीदनं कव्यमिति पाचयत्ततः वातानुशितानति मद् om. La Vi My. लियो B. These two wotds only in B. चाहानशनवतम. B; चाकामनमEd La; पाएकाममVi My. म. Ma Bh My La. पनिom. B. .

·[५१९१५] वैखानसारखासत्रम् । ५ वासको पथानान्सबुरामागुखौथकधारिणो दक्षिणाषा- न्यानावौतिन दक्षिणग्रेषु दर्भेषु मतिलेश्वासने दुषिणतो निवेश मापसव्यं वाचंयतः सिकताभिरुदमागपरमरबिमा वितस्या दक्षिणतो भागोन्नतं स्थानं कश्पयविधायौदुखरौं • शाखां पूर्ववदर्भणापमव्यं कृत्वा खननं तिखानामुक्षएमयुग्माना दक्षिणायं बहिषामुदुम्बरपत्त्राणां चास्तरणं ' तत्र सतिसाच पुष्पमेकं निधाय गोत्रनामादिना तस्यानमभिधार्य कव्यस्थालौं तिलोदनेमालायेषु सूक्ष्म पिण्डं कला पवित्र- पाणिरवाङ्गुष्ठजानुभ्यार भूमि पौग्यविषति ' वस्त्रोत्तरी- • धादिदध्युपदंशबदरप्रति भक्ष्यं मुखवास चार्पयेत् ' पतिवा- चतपवित्रमुदकुम्भं निदध्यार्पणछाद्य पिलमुपरिष्टास- तिचाचतं पुष्यं दर्भण निंदध्यानदौयं वस्त्रं कांस्याघुपानटानं च सर्व निवेद्य तेभ्यो दानं पिण्डशेषादि पाचेषु तेषामभि- घार्याथित्वा भुजतामित्यष्टमूलं सोना भोजनं पूर्व- " वकिष्टमपनीय बहिदक्षिणभ्यामवटे प्रक्षिप्य सह पिछेन तब्बल साववेत् ' वायमेभ्यो बलिदानमथवा ऋषण्डालानुपाते देश विवर्णनं पिण्डस्य ' श्येनकाकादौर वारवेमातदुपाः पितर भागपनि ' बाबा स्वस्तिवाचनमत्रांगदानमौपान- हरणं वेश्वदेवं च कुर्थात्पूर्ववदैकोहिष्टमिनि ॥ १३ ॥ Ed is the only source which reads fornemania सविन B. fr.om. Ed Ls and apparently Bh; N A La; o B. .

·वैखानसमसूत्रम् । BLU१७, १] पप तथा मासि मावि तहिने पिछनिर्वापो 'माने लेखसंपर्वलतीचे वा मासयोगो भवति यादेकोहिया- भिमास: पण्मासो वार रति वा प्रेतायायनकासमातेषु काबिएकालें पिहयानगतावेति कमेण पिभिः पिसाब पिसारोपर्य , सपिण्डौकरणं कुर्यादै 'भदेवाधारं अपरं । पूर्ववत्तिचोदनख' वैश्वदेउवा प्राचौनाबौती वौतिहोन- मिति समिधं कव्यमाविध दग्या पृथिवौगतानमारिगता- न्दिविनतानिति पितॄणमावाइन' जुष्टाकारादिसंवापमान कर्म बुदेवतादिनायित्वा तिनः समिधो ऽप्रये कव्यवाहनाय खधा नमः खारेत्युत्तरस्यां सोमाय पिलमते ।। सधा नमः स्वाहेति दक्षिणतो' यमाय चारिस्पतये खधा नमः वाहेति मथे 'चक्षुराथमिति होमच एते यदा पितर उन्नखा मा नो ददावित्यः पिढदैवत्या हुत्ता' पृथिवीमतेन्धः पिबन्धो ऽन्तरिक्षगतेभ्यः पितामहेन्यो दिवि- गतेयः प्रपितामहेभ्यो जुयात् ॥ १४ ॥ पूर्ववपचोकथाने निहनिय सर्वमिति तिखोदुम्बरपत्र- दर्भानातीनायित्वा पिस्तत्वानाप्रमुखतस्तख च सानं - { Tit instead of drug La 'Vi My. • Prhus Vi My La; मासिध Ed; oमादग्धा Ma; Bh. बाबौर्य(।). दक्षिषखां B. *y Thus Ed ; La Vi and My are incomplete here; stata *: foare Ma. For the mantra cp. II. 2: 22. 3. * In Ed only. Mains. Aषानमः समिति ।

·कला तक तमाचावया मा वाजवेति पाचं प्रचारपनि तपामिरिन्द्रयों निक्षिप्य बतिवं छत पवर्षा काला विणकरोत्यवमोदन' इति पिडांलीप्रधानाविपति प्रथमं वे सताले पितर इत्युचो तत्पूर्वम्टता: पिता- । शेषां पूर्वमताः' प्रपितामहास्न्यः परे जातिवर्गा भवन्ति तमाशेषां पण पिणनिर्वापः क्रमेण भवति' तस. खाने तथैव पिछमेकं निरय पिबखागगतायेति तत्पिर्क विधा छत्वा पिणे पिण्डे तथैकैकर भाग निधिपति' बस्सादेव परिवाराने पिडवं प्राप्तवास्तस्माद्यमेनेनमुहिम १. पैटकं कुर्यात सर्व वापिण्डदानादि विनाय नावा पिढय रति कुर्यादवाचामवटं वखवदायतावनत बगिलोद- कुम्भेनो बहनोरिति तर्पथिला मुखवासादिदविण दवा शूर्पणवादथिला · पिढभुकं फिरौर्णमित्युपजहानागोमो' - i ri instead of an Ed only; this reading may be right. p steary all exo. Ede, for om. Ed. . नत्पूर्ववतबा: Ed. तत्पूर्व वे बताः Ma. ४ तेषां पूर्वयनका: Ed. सत्पूर्व वे बनाः Ma. again. ५ निलय all, only Ed निर्वाय । & Thus Bh; नवकभागं LA.Vi My: नकं भान Maदेवक- Ka Ed. ogwar only in Ma, but La Vi My (acap•) show a trace stite 6 Thus Ma, and this reading is mentioned. in a footnote in Ed, where the text rans: सपियामबदाब नावाववतं; अधिव- हायतावन Vi3पिचपदावनावनती My.

·००० वैवावमलयम्। [i] मानणाना नपणमचन, पूर्ववत् यवतम' बन्दो मवासान- मषिमाइखेषु यत्र कपन' गतां गामवेव सीमेव तर्पपति नथेव यथाविधिदत्तजलपिण्डदामादि वत्र वा गलं- तमेवानू- हि पौण्यति' तस्मात्प्रयनेन पैसकं कुर्यान्या मनास्तिको भूदिति बाणमिति सपिण्डौकरणं ' तस्माहितीये बतौवे । वाडि तेभ्यस्त्रयाण पिण्डानां क्रमेण निर्वापणमष्टका करोतीति विज्ञायते ॥ १५ ॥ पञ्चमः प्रश्नः समाप्तः। १वधा सबली Ma. १पि B. Thus Ed; yfir Ma Bh La Vi My. ४ प्रबनB. * Thus Bh only; mifit the others.

·]
बैखावरक्षसूत्रम्।
पथ निषेकादिसंस्काराण प्राचिन थास्यास्यामः
बाबा संकल्य' पुण्याहे विधिवत्संस्कारान्चात् 'आदि
चतुई गोचमत्युकं' बोचर्ममात्रोपलिप्ते पूर्ववदग्निं निधा
याभिमुखमामौनमग्निं ध्यावाघारं जुड़या' सस्थादा
५ वाधारे क्रियालोपे विपर्यासे च व्याप्तीमहाव्यातीय
माविौं मिन्दाइतौ वैष्णवं च द्विराव इत्वा पुनराधान
जुहोति स्थण्डिले परिम्तरणदिसंभारे च प्रमाणवर्जिते हो
मिन्दाहुती माविौं व्याहतोस जुडथात् ' अखिजोरभा
दक्षिणोत्तरयोः प्राग कूच निधाय ब्रह्मासोमी संकल्पयति
१. सर्व युग्मं प्राचामुदौथा वाग्रमन्त च दैविके करोति
सर्वमयुग्मं दक्षिण पश्चिमस्थां वानमन्त च पैटके करोति
होमे न्यूने ऽतिरिके पूर्णडतो मिन्दाइती जुहोति
विशेषे ऽनुके खुवेण होतव्यमाज्यं इविशतिर्मन् प्राषित
ऽनुक्के वैष्णवं प्रायवित्तमयावाज्ये चरौ या' होमे मक्षिक
५॥ क्रिमिरोमपिपीलिकादिपतने तड्पोन बहिषोदीय प्राजा.
पत्यमानेयमन्थायतने , गोवराहवसर्पमण्डूकमार्जाराद्यैर्गम
१ Instead of धार Ma: वाधारहोमे होने।
. Here and elsewhere the Mas. मिन्दातिौर or .
•इति
३ .हत्या Mo Vi My: cp VI. 1 (p. 90, 1.3).
* प्रावषे पू .
"पाप• Bh only.
( Thus L Rd; दधिषपधिमणां बाप Vi My; इचिपचिमखा.
म.M.
fut in B only.
12

·[१२] तत्पदानोदं विपुरिति प्रोमा वैचा रौद्रं ।' परिसरणादि मबार दाहे भेद है ना - तलवाने संबोध मिब्दाडतो दिरावर्त्य मुख्यात् ' आधारे ते तसिवयौ मसुमो ऽनिं धावा तहमायं ते योनिरिति समिधमा- रोयोङयोति बौकिकाग्रौ समिधं निधायोज्वाच परिषिच मनो व्योतिरवाबाने मिन्दाइतौ व्यापतोष बुडवान' सर्वतोमानामको शिष्टायमत्यन्तहोमे होने विष्णोर्नुकादि. मिन्दाढत्यानावितादौ द्धयात् ॥१॥ सातौ संगमनं निषेकमित्या' खभावानुसाताया पोरगाह संगमने होने निमाधावाधारं डला वैष्णवं . माधमेन्द्रमायेयं दब्बः खात्याहोमं जयानन्यातानाचाहतो हुवानहोमं बुहोति खातामलंचता भार्या पूर्ववहन चनौ प्रथमे होमं जुद्धपात् ' तातो संगमनं करोति' ततः मा भार्या गर्भमाधाय पुत्र जनवति' पुषेण पितरः प्रोता भवन्ति' तेनैव सर्ग गछति' तस्यां पुषहीनावां ॥ पुषामन्यां विवाहं कुर्यात् 'यस्य भार्या पतिवन पुत्रवती माधी स. सवा विहिमानोति' तमादुष्टामसानौं वादक- संनिधौ त्यक्तायामुपपोत गर्भाधानादिसंखारेणु नान्दी- मुझे इन्दवबाहे रोने दैविकन बोकाहे पैलवत्कृते पनवार्थमाभं भवति ' नमात्पूर्वपुर्देषिकत्वात् ' हो । विश्वेदेवी चतुरः पिबामणवरविला नानोमवाः पितर १ अरे B.

·देवानवरशवत्रम्। प्रिवनामिति पो थबोदकं दावाधाराने पूर्ववहोम डला माधाभोवयेदुध वा ददायन्यथा' नादीमुक काम पुनः एमकर्म कुर्यात् ' जातकोत्थावयोन्दिौमुखं वर्ष बंदित्येके ॥२॥ गांधानकाले नौते क्रियाहौने विपक्षे च पूर्व वदाधाराने सुवर्णन गर्भवलावा तस्याः कु संन्यस्य दर्भ बन्धवेत्यारिषिच वैष्णवं बाधं रौद्रमैन्द्रमायेचं वाहस्पत्य- माहोमं । डत्वा पूर्ववर्भाधानं कुर्यात् ' विष्णुसूमोनो- दरमभिमृति ' सुर्वणगर्भमादाय ब्राह्मणेभ्यो दावा तायोज- यति' पुंसवनीमन्तबोच गर्भाधानवत्मायबित्तं इत्या तो करोत्यन्तःपुंबपयुतर सुवर्णगर्भ पुरुषसूफनोदरमभिमशतीति' विशेषो' विष्णुचौ होने वैष्णवं विष्णुसूतं चतुराव हुला विष्णुबलिः कर्तव्यो चौकिकानौ गर्भसंस्काराचुक्षेति' पितरौपासनानावित्येक ' भर्तमरणे तत्पिता धाता मपिसो " योनिबन्धुर्वा कुर्षात् ' गर्भिखाः प्रथमे गर्भ गर्भ- संस्कारातस्याः सर्वगर्भाणं संखारा भवन्तीत्येवे ॥३॥ कुमारस्व कुमाव जनने पपिणना देण्यामागौर छता Thds B; var A and La. २ Ra ins. नांदीमुझे रोग बैश प्रायं रौद्रमेते यर पितर जमनाला लामो ददातु विवीग्वेभ्य रत्यादि पिलदेवत्या उन नथा। . .Ed only. ..दरमनियमति My .दरअभिवाधिति Vi; दरमविश्नमिति La Ed; tuforandafafur Ma.

·वैखानसयसनम् । [ ( 18, ५i]. विधीयते'. पुरुषस्य मपिण्डता षष्ठपुरुषावधिः कन्याधा- स्त्रिपुरुषावधिर्भवति ' पाशौचे सूतके प्रेतर्फ । सन्ध्यो पासनादिनित्यकर्मायन्यानि देविकपेवकाणि खाायदान- प्रतियहाणिक वर्जयति 'कुमारे जाते जातकानौ प्रातहोंने होने यातीयतरावर्त्य डत्वा मायं द्विगुणं सायं ने प्रातदिगणं पूर्ववदा 'दशाहानुहोत्यतीते ऽप्येवं नातकर्म कुर्यात् ' जातकानौ समुत्मन्ने तहमा पूर्ववत्ममिधमारोप्य बौकिकाग्रौ निधाय प्रायवित्तं हुवा तथैव जुड्यात् दशमे ऽहनि नामकाग्रिमरथामिमे वा समारोप तमेवाग्निं मधिवाधाय वास्तहोमोत्यानहोमो इत्याग्निं समारोयाप्रमादं निदधाति ' उत्थानस्य काले ऽतौते वैष्णवं ब्राचं रौद्रं प्रायवित्तं इत्या पूर्ववत्कुर्यात्रामकरणस्य वैष्णवं मूखहोम चहेवादिदिग्दैवत्यं च डत्वा नामकरणं करोति ॥४॥ नक्षत्रहोमे होगे स्कन्ददेवत्यं नवग्रहदैवत्यं वैष्णवं प्राय- 'वित्तमंत्रप्राशने काले ऽतौते बालेनैवाने भुक्ने च जातकानौ । वैष्णवं बाधमानेयमैन्द्र मौम्यं बाईस्पत्यं च इत्वाष्टमे दरमे बाद वा मांसे भागनं बाह्यणभोजनं न कुर्यात्तत्तत्काने 'प्रवासारमनपिखंवर्धनयोसने मूलहोमं नोति ' चौड़के काले तोते मनवणे आते जातकायौ वैष्णवं मूसहोम सन्चौपा. exo. Ed.. poufa 'Ed only समिyि instead of B. सौर instead of Ma.

·वैखानसारसूत्रम्। सचं वारणमा रौद्रं च डत्वा यथाशकि सुवर्षपदाण- पाणभोजनानि कृत्वा चौडकं कुर्यात् ' ॥५॥ पथ निषेकादौनां मामान्यप्रायश्चित्त ' विष्णोर्नुकादि- मिन्दाइत्याश्रावितादौन्दिरावर्त्य इत्वा तत्तत्कर्म कुर्यादिति । केचित् ' अथवाप्युपनयनं यावत्तावत्कालं गर्भाधानादिौर- कालेषु होनेषु तन्त्रयित्वेकहोमे कुर्याञ्चेत्पिता चान्द्रायणं पुषः प्राजापत्यं चरित्वा ब्राह्मणभोजनसुवर्णपशदानानि हत्या विष्णोर्नुकादिमिन्दाइत्याश्रावितादौवौद्रं मूखहोमं वैष्णवं च हिरावयं प्रत्येक हुत्ला तन्त्रयित्वैकहोमे गर्भाधानादौन् १• कुर्यात् 'प्राधारान्ते होमका भवत्यौदावने च प्रत्येक परिषेकं करोतौति विशेषः ॥६॥ बाहयां ब्राह्मणाबातमात्रस्य प्राणस्य प्रथमजा स्थादपनयनसंस्कारे 'दितीयं भवति' द्वितीयजमन्यावार्यः पिता सावित्री माता 'द्वाभ्यां जन्मभ्यो दिजो भवत्यष्टवर्ष १५ प्राधणमुपनयौतेति श्रुतिस्तस्माइर्भाधानाधष्टमे वर्षे ब्राह्मण- स्थोपनयनं श्रेष्ठं ' तदसम्भवे नवमे दशमे वाया घोशाकुर्या- बोरशे वर्षे ऽतौते पूर्वानमुद्दालकप्रायश्चित गर्भधानादि- मंखारं च छत्वा पद्धे'. बाएभोजनसुवर्णपादानानि १ इनि विज्ञायवे instead of इति विधेष Vi My. २ वानमा A, जानमाचो La. . सवप्रायवि Ed Bh; • Ma Vi My; हकप्रायशि नं ४ घडी Viky.

·खानापम् । हत्यिता पानावर परिवा तस बातकाभिमाधावाधार जावा भिन्दाडतो पूर्णाडतो मायं वैष्णवं महशतमावर्च जला पूर्ववदुपनयनं कुर्यापिलधाज्ञानिखगोचमातवादिषु ऐचिदिनुपनयनं करोति' भन्यचा मचानकारौ तेन पावयति'' पिपादिवान्धवासाभे ऽन्यं बाह्यणमुपनवना भवेत ' स्थाधिदुर्भिचारित्यजातौ न्यने समाश्रिते सुवर्ण- पएभन्यादौन्दत्वामिमाधाय वैष्णवं पहेवादौम्बाउमैर वारणं महामं व्याहत्यन्त उत्वोपनयनं कुर्यात् ॥ ७॥ उपनयनप्रति ब्रह्मचारी पूर्ववत्स्नात्वा सन्ध्यामादित्यं चोपचाय तर्पणं ब्रहायशं च कृत्वा मायंप्रातरा समावर्तना- .. नित्यमनौ समिनिड्यात् ' नित्यखानविहीने पूर्ववत्स्नाला जुम्बकाय खाइति निमज्ज्य नारायणं थायमजुम्बोनाप- मर्षपसूकनाघमर्षणं कसा वैष्णवमन्चार्जपति ' मन्ध्योपासन- विहोने वाला देश प्राणयामाग्यवाटतं माविधीमधोत्य सन्ध्यामुपास्य वेषणवान्सौरमन्त्रांच जपति ' पुनःसन्ध्यागमा- १५ दनानं छत्वा सन्ध्यामुपासौतेत्येके 'तर्पणहोने दिगणं तर्पयति संयचविहोंने पुरुषसूतपूर्व यजुःसंहिता खाध्यायं करोनि प्रातःसमिट्टोमे ने भायं दिगणं सावं ने प्रातरािवं' दिनये खानादौ हौने पूर्ववस्त्रानजर मला सौरमाले र forretnina * Lá Vi My. Tartareata Ma La Vi My. Thus Bh La Vi My; img Ma Ed.

·देखावबमबचम्। ॥ - जना समिनिडवासराची ने नित्यकर्मलवकोण भवति'11 पचावकोप्रायश्चित्तं' मनरा चानमन्ध्योपासनसाधाच- चमिहोमभेशाचर्यादिकोने मेखलोपवौताजिनदखधारणदि- पाचवनिते' च पादमुपवास वा ,बानिमाधाव परिसौर्य परिषियाव्येन पाहि नो अन एनसे पारिनो विभवेदसे यहं पाहि सर्व पाहि कामावकोर्ण: कामाभिद्रुन्धः मं मा मिचनिवति' इत्वा पुनर्जा सा रया पाहि तहभिः स्वाहेत्यतो देवा इदं विष्णुरिति जुड़वात् १. पिज्येष्ठयोरन्येषामुशिष्टभोजने मधुमास्यमांशस्तकप्रेतका- बाघभोव्धभोजने व पुनरुपनयनं करोति । पादामुपवासं वा वाग्नि- माधावाधाराग्ने व्याहत्या पलाशमियो' इत्याव्येन विष्णु- सूकं मिन्दाइत्याश्रावितादौन पूर्णाडतो थातील उत्वा ॥ पूर्ववदुपनयनं करोति' वपनमेखलाजिनदखधारणमतभेषा- अचातः पुनरुपनयन १ Thus B; कौएँ Vi La Ed; कौर्ण My. ..चर्यादिवर्जिते Ma. . Here again the two groups diverge widely. I have acsepted the reading of B; Ed: fouffar velf (var. infor) जी पवे पाहिमहमिः। Vi: साभिकी पते पाहि. | My: साभि- पुवायवे पाहिप। La, on the whole, sides with group a. & Thus Ma Bh La Vi My; gawiani. Ed. . Ma Ed La Vi;- faut La Vi My.

·वैखानसारखवूत्रम् । [११०,१९। परगनि पुनःसंखारे वर्धन्ते ऽथवा माविषीमहशतमा- वाभि तथैव तं प्रात्रौयागुरोएशिष्ट वा सुचौत' ततः पूतो भवति '.॥ १॥ पारायणव्रतबन्धविसर्ग च काले' ऽतीते' होने ऽप्युप- नयनानिमाधाराधारान्ते तत्तद्रूतमूकर वैष्णवं चतुरावय इत्वा वेदवतानां बन्ध विसर्ग र कुर्यात् ' उपाकर्मणि चतु- वंदादिमन्त्राबाहामार्ष चतरावर्त्य इलोपाकर्म कुर्वीत श्रावणसोमं इत्वान्ने सावित्र्या सहस्त्रसमिधो जुहोति पावणे चोपाकर्मवत्प्रायश्चित्तं विधीयते ' प्राजापत्यादिवेद- प्रतान्यावरचेदानधौयौतानधौयानः सर्वकर्मबहिष्कार्यों भवत्य- १. शको ऽपि यत्किश्चिछाखामधीयौत ' समावर्तनं छला वातको थाहत्याग्रावाज्यमा पाणिग्रहणनित्यं जुहोति' समा- वर्तनक्रियाहौने पाणिग्रहणे कृते चान्द्रायणं चरित्वानि- माधाय माविौ वैष्णवं ब्राह्ममार्षमाग्नेयं शतमावर्त्य हुत्वा समावर्तन'.छत्वा पुनर्विवाई करोति' पुनर्विवाहे पूर्ववत्सर्व कुर्यात् ॥ ११॥ । dor. Ed only. op Thus Ed La My; porn free Vi; at B. pins. La Vi My. कालानौवे M.Ed Bh. que en la Ed only. (Hą double La Vi My, once Ma Ed. La Vi My om. * Ad om. .. .

·[4|१२, १३।] वैखानसाम्बसूत्रम्। माधो ग्रामणे नमिका गौरौं वा कम्बा परिषः बपियां वैश्यो' वैश्यां बरवेदष्टवर्षादा दशमाप्रमिका' रजस्यप्राप्ने दशवर्षादा बादशाहौरौत्यामनन्ति 'समावर्तन छावा विवाहकाले ऽतौते क्रियाहौने ऽयुपनवनामावाधार । डत्वा बाह्यं वैष्णवमाग्नेयं शतमावलं उत्साथै पुषार्थ च ब्रह्मादिषु चतुर्षु पूर्वाखाभे परेण वाहणे विवाहं कुर्यादा- सुरादिवसत्पुना जायने ' तस्मादासरेण गान्धर्वण विवाहे ते चान्द्रावणं चरित्वामिमाधाय प्रायं पस्त्रिंशद्वैष्णवं साविचौमाग्नेयं शतमावर्त्य इत्या ब्रह्मादिवेकेन पुनर्विवाह १० कुर्यादामराद्विराणं गान्धर्व गान्धर्वादिगणं राक्षसे राक्षसा- हिराणं पैशाचे प्रायश्चित्तं करोत्यासरायः शस्तैः पियवैश्यौ विवाएं कुर्यातां पूर्वेषामलाभे परेण ' ब्राह्मणेगासुरगान्धर्वो च विधिमा कर्तव्यावित्येके ' होमं त्वा राक्षसाची चेत्यपरे ' ऽन्यथा कन्यागमनप्रायश्चित्तं करोति ॥ १२ ॥ रजःप्राप्तौ कन्या विवाहे कतेक परिवानिमाधाय वैष्णवं माविौं शतमावर्त्य इत्वा तां पुनर्विवाहं कुरते' विवाहे होमकाले कन्याचा रजस्युत्पनेता सायचित्लान्य- बस्त्र परिधाप्य पुखाई कला प्रोक्षणोः प्रोच्य मिन्दाजत्या- १ ममिका La Ed. . Thus Ma My; गौरोमित्या. Vi Ed La. . Thus Ma Ed Bh; रमप्राप्तां Vi; रजात My रमप्राप्तकरा. विवारी L. ४ बम्बाविवारी VIMy. Vi My, Ma and La om, this word. • 18 ·वैखानसमयसूत्रम्। [(१३-१५।] श्राविताहौण्यातीय उत्ला कर्म प्रवर्तत 'तलियापरिसमा सा वारंचिर्भवति ' व्येष्ठे तिष्ठत्यनुजेन विवाहे कते परि- वेत्तानुजबान्द्रायणं परिवा परिवित्ति ये विवाहं कार- वित्वा पूर्ववपश्चित्तं इत्या पुनर्विवाहं कुर्यात् ॥ १३ ॥ परदेशगते. व्यठे द्वादशवर्षे तौते मृतस्येवाकतिदहमादि । कर्म हवा प्रायश्चित्तं हत्वा विवाहं कुरुते ' तस्मिन्पुनरागते ऽनुजः पूर्ववत्प्रायश्चित्त इत्वा विवाई करोति' ब्रह्महत्यायैः पतिते व्येष्ठे बान्धवमन्निधौ वारिपूर्ण घटत्यागेनैव तं त्यक्त्वा चान्द्रायणं चरित्वा विवाहं कुरुते ' विवाहाने वधूटहाडि- वाहामिमोपासनं वधू च स्वग्टहमानौयोत्तरस्यां यथोके ऽग्नि- १. कण्डे पूर्ववहिषा खनित्वा प्रादेशमात्राः प्रागन्नाचोत्तरा- नास्तिस्वस्तिखो' लेखा पडुलिखित्वा प्रोक्ष्य हिरण्याकलं पौवा निधाय तत्राप्रिं निदधातिमो ऽनिनित्यं धार्य- बतचे वजन्यानेयस्थालोपाकं वैश्वदेवं च कुर्यादित्येके '॥ १४ ॥ पाणिग्रहणप्रभृति ग्राहस्थो ऽपि नित्यं स्वानं मान्ध्यो- ।। पासनं ब्रह्मायझं च त्वा नित्यमन्याधानादिवाहामावौपासने परिस्तौर्य परिषिच सायंप्रातौहिभिरमिहोपहविषा वा १ प्रवर्तेरन Vi My. २'कुरते Vi My. इचानुजा A and La. ४ प्रा.इत्वा वि. om. Ed; इला वि. om. La Vi My. ५ ति: once A and La; Ma and La read .रानाच ति.. भिA. '..नित्यो A and La.

·।। १५, १६॥] वैखानसाम्यमत्रम् । ॥ होमं जुध्यात् ' सायंहोमे औने प्रातरमचे स्वाहा वैश्वानराय खाहेति प्रातहमि कौने साथमाये खासा पथित साहेति प्रायश्चित्ताडतोर्डला पूर्ववदा व्यहाध्झोत्यौपासने जले वर्तमाने व्यहे होमे विचित्र पतिरेकोपवास छत्वा तत्पुन- । राधानं करोति' सद्यो ऽनुगते क्षिप्रं व्यहाभ्यन्तरेऽग्निं चाला तनमायं ते बोनिरिति ममिधमारोणोडुध्यस्खेति पौकिकाग्नौ समिधं निधाय पूर्ववप्रायश्चित्तं उत्वा नित्यं जुडपात्' अनु- गते व्यहे ऽतौते न्यामिनापि मंसर्गच पत्नी प्राजापत्यं पाद- कळू वा पतिरेकोपवास छन्वा पुनराधानं कुर्यात् ' ॥ १५ ॥ अथातः पुनराधान' पूर्ववदरण्यां मथितं व्यापत्या श्रोचियागारादाहतं वाभिमाधाय पूर्ववदाधारं जुड़वादग्निं परिषियोत्यूतमाळ्धं सुवेणादाय सुचि चतुर्टीतं ग्रहोबा पूर्णडतो' जुहोति'' तथा चतुर्महोतं सहोला तन्न तन्वबुध्यस्खाग्ने प्रयस्त्रिंशत्तन्नव इति तन्तुमतौखिस्रो ऽझे २५ ऽन्यावर्तिबमे ऽङ्गिरः पुनर्जा मह रव्येत्यभ्यावर्तिनौतलो मनो ज्योतिरिति मनखतौं प्रजापतिर्जयामिति प्राजा- पत्यमवग्निरूषमामित्यनुख्यामथावाने माति प्रायश्चित्तौया- मुदचं तमस इति ज्योतिमतौमायुर्दा अन इत्यायुदी मिन्दाडतो व्याहतोष प्रत्येकं चतुर्मीतं ग्रहोबा पुनराधान १. हुत्वा' पूर्ववदौपासनं जुहोत्यौपासनं धार्य कर्तुमशको ऽवानं . १ Before पूडतो ( तिं.Ed My, नौर Vi) Ma ins. विसालो। १.बा Vi My.

·वैखानसमवस्त्रम्। (१९६,१७।] गमिबचाप्यचं ते योगिरित्यरच्या समारोप पुनर्जातवेद इत्याराधित्वा जुड़वात् ' अथवा था ते अमरत्यात्मन्युपा- .वरोहति समिधर का समारोप्य तेनैव लौकिकानाववरोध जडयोत् ' समारोपणे कते होमे विछिने पूर्ववत्प्राथ- चित्तमा बादशाहानुहोति ' बादशाहे विचित्र पुनराधानं करोति 'मासे विचित्रे प्राजापत्यं षण्मासे चान्द्रायणं संवत्सरे प्राजापत्यं ततस चान्द्रायणं चरित्वा तद्रव्य बाखणेभ्यो दत्त्वा पुनराधानं कुर्यादनौ त्यत भवति पर्वणि पर्वणि स्वानोपाकः प्रसिद्ध ' एवमौपासनर इवा' पञ्च महावाकरोति '॥ १६ ॥ बायज्ञो देवतः पित्यज्ञो भूतबहो मनुब्बयोति पञ्च महायज्ञाः ' सावित्रीपूर्व नित्यभिषे त्योर्ज वेति यथाकामं नैमित्तिके सावित्रीपूर्दादशंसकरग्निमोडे पुरो- तिमिषे वोर्ज त्याग्न पायाहि नो देवौरिति चतुर्वेदादि- मन्नेर्वा स्वाध्यायो ब्रायः ' पक्केनाबेन वैदेवेन देवेन्यो । होमो देवयज्ञः ' पिबन्यो बशिहरणं पित्यज्ञो' भूतेभ्यो बलिदानं. भूतबज्ञो ' ऽतिथिभ्यो ऽन्यागतेभ्यो ऽनप्रदान" १ वेदस La Vi My. २ Thus A and La; समिधि B. .१ प्रसिदमेवोपासनंबला Vi; प्रसिद्धनेवमोपासनं कला My; बा La. * Thus La Ed; Ma has farai but not erfalgant Vi My incomplete. पदा B.

·वैखानसशस्त्रम्। १.१. मनुषयको 'सखो चत्य भुचौत पोन तेन भोच्चल- भोयचापि खरहे तमिचौपासनानौ चौकिकानौ वा साधप्रातदेवं जुड़वात् ' रागावमन्त्रकं बलिहरणं पयो वा करोत्येकाहे वैश्वदेवहोमे होने मनो ज्योतिरिति प्रायश्चित * जला वैश्वदेवं जुडथात् ॥ १७ ॥ व्यहे होमे होने तन्तुं नवनित्यादि' तन्तुमनोवैष्णवं जुजयावादशाहे ऽयावौपासने स्थालौपाकं कृत्वा पूर्ववदव- कौर्णप्रायश्चित्तं जुहोति ' प्रवाये ऽध्वनि परस्य गेहे च भोच्यौकिकानाविधनाभावे भमापोशाकारे नाराभावे 1. जले वा जुहोत्यवाभावे जलेनैव वैश्वदेवं कुर्यादै अदैवाने यबेनातिथिमभ्यागतं च भोजयति' तयोरागतयोर्भोजने होने वैश्वदेववत्प्रायश्चित्तं करोति ' पाणिग्रहणप्रति सहस्वधर्माचनुतिष्ठे: ' चतुर्थोत्रक्रियाहीने संगमने आते चान्द्रायणं चरित्वानिमौपासनमाधाय वैष्णवं प्राधमार्ष- १५ माग्नेयं बाईस्पत्यं च इत्वा पुनवतर्थोंहोमं कुर्यादीपासने स्वाचौपाकादौन्याकयजसंस्थाचुलोनि' ॥१८॥ Ed om. १ इत्यायेर Ed. Vi My ins.farf, Marta ४ins. Ma Ed. ५ .धर्मान instead of धर्माyि Vi Bh. (मायामाग्रेसमा B. पंखार instead of संखान B.

·वैखानसरबसूत्रम् । ६।१६, २० - पात: पाकयनसंखांनां प्रायश्चित्तं दाविंशवनेषु पञ्च- महायज्ञानुष्ठानं प्रथमो यतः नख प्रायवित्तं पूर्वमे- वो 'पर्वणि स्थालीपाके होने पादसामुपवास वा जामिं प्रणम्य प्राणधामं कृत्वाग्निदेवत्यं पथिलहवत्यं च वायां दौ चरु पकामिं परिस्तौर्य परिषिचाव्येनाग्नेियं सौम्यं खिहा- ! कारं मिन्दाहुतौ वैष्णवं व्याहत्यां डला पूर्ववत्स्थालौपाकं दिगुणं जुड्यात् ' श्राग्रयणहोमे होने नवाचे भुक पाद- समुपवामं वा हत्वा स्थायामैन्द्रानं चहें अपयित्वा पक्केनाव्यमिश्रेणानेयमेन्द्रं वैश्वदेवं खिष्टाकारं पूर्णडतो वैष्णवं च इत्या पूर्ववदाग्रयणं कृत्वा ब्राह्मणाम्भोजयित्वा नवान्नं १, भुचौत 'यथोककाले एकाहोमं हत्वा पिभ्यः पिण्डं निरुथर बाणभोजयेदथवाष्टकेति ब्राह्मणम्भोजयेदुध वा दात्यष्टकाहीने वेदेवपेटको द्वौ रू पक्काव्यपक्वान्यां वैश्वदेवं वैष्णवं रौद्रं वाम्यं पैटकहोम' च त्रिरावयं पूर्व- बदष्टका कुर्यात् ॥ १६॥ पिण्डपित्यजे मामिश्राद्धे च होने ऽष्टकावत्प्रायश्चित्तं जुहोति चौवंशविहोने चरं पक्काब्धेन चरण सौम्य - . १'च ins. B. १ यथो काले La Vi Ed. १ निर्वाय Ma. . Thus Ma Bh Ed; •द्यनं La Vi My. the free A La Ed, ta om. Vi My (reading 3) र पका साधन La Vi My.

·[६।२।] वैखानसामसूत्रम्। बोदेवत्वं विष्णुसक मिन्दाइत्याबावितादीनुत्ता पूर्ववचेव्या यजेताश्वयुगौयाविहोने पर पक्काव्यचरुन्या रुद्रसक मिन्दा- त्याश्रावितादौनुत्वा पूर्ववदाश्वयुज्या यजेत ' प्रांतोमान्ने विष्णोनित्याने हौने मायं द्विगुणं मायं होने प्रातर्डिगुण- मर्चनं हविनिवेदनं च कुर्यादा द्वादशाहाबादशाहे ऽतोते पुरुषसूकविष्णुसूनाम्यां इला पूर्ववदभ्यर्च इविनिवे- दयति ॥२०॥ षष्ठः प्रश्नः समाप्तः॥ TOUT La Vi My.

·वैखानसमचत्रम। [18 | १,२। पंच मतसंस्कारप्रावित ' जातकसंस्कारो संस्कार- अति द्वौ शंखारी भवतः ' पूर्वणेमं सोकर परेण परखोके अथति मृतसंस्कारः शरौरख दानमित्याः निषि- परैराडतिरगे: प्रियतमा भवति ' तयाङत्या म मृतको देवशोकं गति' मातापिचोः पुषो ऽन्यो भाता सपिण्डः । मगोषः पितुर्मातच योनिबन्धुगुरुभिव्यर्बिणो वा पन्याः पतिः सुतः पत्युर्धाता सपिण्डः सगोचः पितुर्मातच योनि- बन्धुर्वा पुनस्य पिचादयो मृतस्य शरीरं दाहयति 'मृतस्य संस्कारे ते संस्कर्तः सर्वसंपत्मद्धिः स्यादन्यथा भ्रूणहत्या- मवाप्नोतिर' तस्माधमेधेन पिढमेधेन वा विधानेन पूर्व- वदग्निर्यजुर्भिः सेनेन्द्रस्य वाचस्पते विधे नामन्याचस्पते वाचो वौथण मोमः सोमस्य वाचस्पते ऽचिया वाग्धोतेति सप्तभि- मन्नेराषितानेः सरौरं पंञ्चाग्निभिम्बेतामिभिर्वा दाहयति अग्निजुर्भिः सेनेन्द्रोति बाभ्यामोपासनामिना रहस्यमना- हिताग्निं तदुपनयनानिमा ब्रह्मचारिणं च दापयेत् ' अस्मात्त्व- १५ मधि' भूः पृथिवौं गचतुं भुवो ऽन्तरिक्षं गच्छतु सुवर्दिवं गरलिति चतुर्भिर्मरित्येक त्राहितामिरवाहिताग्निच पूर्व पन्या मरणे स्वकीयाने- रर्धमादाय तदमिना तेर्भता ढाहथित्वान्यामुपयन्य पुन- १ सोवनपरेप Ed only. मतसं.all butsMa. ३om. B. # Thus the Bh. only; all the others wafe or water ·[७।२,३] रप्रिमादधीत ' महमरणे सहकचितायां दम्पती दास्यति तरमनुपौलं जातकाग्निना चौकिकामिना वामाच- मधीत्येकर्षया दाहयेत् ' जातदनस्य पिलमेधवत्तों' दहन कुर्यादजातदनं भूम्यामवटे ऽपिदधाति ' अनवा कृती ॥ कन्याकुमारी जानदन्नं कुमारं एतदारं विधवामिवरख वणी मृतकं सापयित्वा शाखया मशानं पूर्ववदपेत बौतेति संमृष्य चितायां प्रेतमारोप्य हिरण्यशकलतिखतष्ठलान्या' वो वहेत्यास्य निदधाति भाज्यमस्मात्त्वमधौति व्यापतीय इत्या वातास्ते वान्विति सिम्बात हवेमा पापो मधुमत्य १. इत्यादिभिरुदकुम्भं परौत्योत्क्षिप्य कपालशेषोदकं ' भूः पृथिवौमित्यास्ये दावा कपालसंतपनामिनामाचमधीत्येकर्षया माविव्या वा दास्यति ॥२॥ शवे ऽन्याशौचयुके वकुकुटमतिकारजस्वलाचस्पृष्यस्पर्शने च मृतकं पञ्चगव्यैः कुशतोयैव सापयित्वा' प्रोक्षणैः प्रोक्ष्य ॥ विधिवदहनं करोति ' देशान्तरे मृते दहनविहौने वका- काचैः शवे जोर्ण तदस्खौन्यादाय काषायतोय: पञ्चगव्यैः कुशतोयेच प्रवाण्याकति कला तस्यागौवैश्वदेवं यान्य पैलकं व्याहतोष प्रायश्चित्तं डला विधिवदा कुदमन्त्र १ Instead offपहमेषवत् (thus B) पिष्टमेघवर्ग A and La. १ संमार्च Vi My. .? घुसान्यावरMa; नमुखान्य पो 47. Ed; नशामाबो Vi My: पितएखानाकोLa; op. V. 3 : 74. 1. ४ मोदी B. 14 ·.१.६ वैखानसारखवचम्। [७१३, 81] प्रवे दग्धे सदसौन्यादाय पवमान प्रवासाहतिं हत्या पूर्ववत्प्रायश्चित्तं डला समन्चकं दास्यति ' तदम्बामप्यता दशाहादूर्ध्व पालाशपर्णविधानेनाकति कला प्रार्थीवत्ताने तदमिना दाहयेत्कर्तुरेवाशौ भवति ' व्यहं बलिनिर्वापण- माशौर्य चेति बेचिन्मूतिका मृतासुदक्यां । दावाग्निना' । मन्महीनदाहविला दमाहे ऽतोते तदस्थिभिः पालाश- पर्णेवितिं कृत्वा दहनं करोत्यथवा तदयेव काषायतोयैः पञ्चगव्यैः कुशतोयैश्च सापयित्वा पुण्याहं कृत्वा प्रोक्षणैः प्रोक्ष्य विधिवदानं कुर्कदित्येके ॥३॥ मग या मरण स्पन्दमानेनोदरेण जीवन्तं गर्भमालच्य १० भर्ता पुचो ऽन्यो बन्धुर्वा वैद्यकुशलाभ्यां नान्धुपस्थयोरन्तरे गर्भ परिहरगिरणगर्भ इति शस्त्रेणोत्पाटयति 'शस्त्र- स्पनागर्भस्य 'मरणे पतितो भवति.' जीवन्तमपत्य मुन्मुच वापयित्वादाय धानौं लोकमातरमभ्यर्थ तस्थान्यां मातरं कल्पयति ' प्रेतायाः कुशावाज्येन प्राणाय खाशपानाय स्वाहेति १५ १ Thus, La Ed: सदस्वाम• My; सदस्यौनाम. Ma; सदस्यो Vi. २ दवा B. १.हैर् ins: La Vi My only. ४ प्रायवितंडला ing. Vi My. ५पच सग. Ma; Viगर्मिया instead of सम. रस्सन्द. Ed. • Thus my conjecture; वैद्यकशल्याभ्यां Ma; वैद्यशयाभ्यां La Ed Vi My.. ८ मारं Vi My. ग Vi My. - ·[७।६.५] वैखानसारचसूत्रम्। १. जला निर्मणं काया तो वापयित्वा विधिवहानं करोति कुमारस्थ जावकारौ पूर्ववश्वातकं कुर्यात् ' सूतकोतकयो- रंकाहशिपाते तन्त्रयित्वा वास्नुहोमं जुत्वा पृथगेवोत्थान- होमं पिण्डनिर्वापर च करोति 'प्राणायापालारङ्गिः । मर्पण दंडिनाशनिपातेनामिना पहना वा पापमरणे तस्या- शौचवानोदकम्पनाश्रुशवभरणानुगमनदहनोदकवलिपिबदा- नादि कस्यचिवर कुदितानि ' कर्तबान्द्रायणं तप्तक, प्रायश्चितं भवति पापम्सतस्य परौरं दावामिना शुद्रे- दायित्वा दशाहे ऽतौते नारायणबलि कुर्यादथवा पालाश- पणैरेवाहतिदहनं करोति' अवस्थ' दहनकाले । ऽतौते क्रियाहौने विपर्यासे र प्रेतकर्मणि सर्वच तिरेव वैश्वदेवं याम्यं पैटकं व्याहतोस'प्रायश्चित्तं जुहोति ' शवस्य दानार्थं । होमे इते तदनान्सको पूर्ववनमा ममिधमारोष्य लौकि- कानौ निधाय प्रायवित्तं इत्या , तेनाग्निना दहनं । कुर्यात् ॥४॥ उपनयनादू ब्राह्मणस्य भरणे सपिण्डाना दगाहमा- गौवं विधीवते ' दन्तजननादू व्यहं नामकरणादूर्ध्वमेकाई . १ रकारे instead of एकाल. La Ma Vi My. poforaine Ma Ed Bh. । कस्यचिदपि भव La Vi My. ४ दशा Ma again. ५ दराने Ed LaBhe (Thus Bh La Vi My; wefa Ma Ed..

·वैखानसमवचम् । [11] जननादूर्ध्व मथः शौर्ष' खियाच मरणे विवाहापूर्व दशाहमवर्षादूर्य व्यहं चौकादूर्ध्वमेकाई पूर्वर सचः शौचं ' 'मातापित्रोर्धावणं च सर्वत्र दशाहदेव' गर्भ हते मर्भिण्यासमासतौरहोमिराशौचं ' सूतके चान्यसूतके प्राप्त प्रेतके वान्यप्रेतके प्राप्ते पूर्वाशौरेन सहिः स्थादितरस्य । प्राप्ते ऽपरस्यैवाहोभिः इद्धिर्भवति'' पसपियशवस्य सानावं- करणे इते व्यह दिवसं वा वहने छते खाला दश प्राणायामानाला नक्षत्रदर्शनात्पूर्वं ग्रामाइहिरामौत ' ताव- देवाशौचं' रात्रौ सूर्योदयात्पूर्वमामौतान्यथा तहामे प्रविष्टे भवभत्रेकाई तगृहे प्रविष्टे व्यहं तत्र भोजने कृते दशाई १० भवति ॥५॥ प्रेतं जानिमज्ञातिं वानुगम्य सांत्वाग्निं स्पृहा वृतं प्रानी- यात्': वामनः पितुर्मातच योनिबन्ध च मरणे विज्ञाते मलखानं करोति द्वितीये ऽहनि पुनर्दशनप्रभृति तदस्मन्य- एकं दत्त्वा दक्षिण पूर्व निधाय तबाबा प्रेतमावाह्य तेसमधनं सामं वांबोदकं दत्त्वा पाद्याचमनगन्धपुष्पधूप- दोपासताचमनेरचय • सायंप्रातलिं दत्त्वोदकं ददाति. ३ १ लिया La Vi My. . Thus B; पूर्ववत् Ed ; जनमाकू La Vi My. सर्व La Vi My. ४ Thus Ma and in ace. with this reading Bh; परस्यैवाहोमि- रचि. La Vi My; परखवासोभिराशौचदि. Ed. I have accepted the reading of Ma; परंवा। संवरने आते Ed; पानि वा सपने सवे La Vi My.

·का..] वैखानसामसूत्रम् । १०६. पातलो होने सायं विराणं सायं रौने प्रातर्दि गुण- मेवमा दशाक्षात्करोति सकुखुटसूतिकोदच्या यजेर अनि स्पृष्टे पचगव्यैः प्रचाख बर्षि दद्यात् ' सप्तमे शनि नके मृत्पा पिताखोन्यादाय पुष्पमा ममुद्रे वा प्रविपति । अन्तर्दशाहे मावास्था यदि भवेत्तस्यामेव शेषाम्बलौन्दत्वा बलिकर्म समापयति ' विचन्द्रदर्शने महान्दोषो भवेत्' दशमे ऽहन्येकदा बलिं दत्वामान विसृजेत् ॥६॥ जातदन्नस्य चौडकात्पूर्व मरणे व्यहं भमौ तूणीं बधि- निर्वापणमित्येके ' दहनप्रभृत्याहिताग्नेर्मरणप्रभृत्यनाहितामे- १. रेकादशे ऽहन्येकोहिष्टं कुर्यात् ' एकोहिष्टनिमित्तबारे तबाबा प्रेतनिमित्तं भुवेति ब्राह्माणं वरथिवा प्रेताव खधेति पाणौ तिखोदकं दत्वा होमं पिण्डदानं च शालाबादि सकसकहत्या भोजयेदुध वा दातौति केचित् ' निमित्त- आहे मासे इतौते होने च प्राजापत्ये चरित्वा प्रायश्चित ॥ जया पूर्ववदेकोहिष्टं कुर्यात्सपिष्टीकरणापूर्व माथि मामि तन्मरणदिने पिण्डं निरयेकं भोजपति ' बादशे षष्ठे बताये वा मासे शुभकार्य प्राप्ने द्वादशाहे" वा भपिठौकरणं कुर्थात् '॥७॥ १ नवमे म. • La Vi My; नवम. Ed. . चितायामसौ. Ma. Thus Bh La Vi My; wfe forankiana Ma Ed. y ogun La Vi My; •ga Ed. ५ बादशा Vi My.

·११. वैखानसमासूत्रम्। [.१८,६] पूर्वयुद्धौं विशेदेवार्थ चौन्धिपर्वमेकं प्रेतार्थ पिछी करणाद्धे भोध्यतामिति वरचित्ता खाना खधेति तेषां करे तिखोदकं दवा पिलभ्यः वधेति पाचं तिलोदकः पूरविवा पिहनावाच तबाचा प्रेताच खधेत्यन्यत्पाषं पूर- बिवा प्रेतमावान तथा होम इत्वा पिण्डं निरुप्य विश्वे- । देवान्यां डिर्दित्त्वा पिलभ्यः प्रेताय मकृत्माहत्वा ताम्भो- जयति' पिपिण्ड प्रेतपिण्डं ममारोप्य पिहपाचोदकैः प्रेत- पाचोदकं मंयोजयति ' मपिण्डौकरणे हौने छतं एभकार्य विनश्यति ' तस्मात्रायश्चित्तं कृत्वा मपिण्डौकरणं हत्वा भिन्ने पनि विष्णुसूक मिन्दाइत्याश्रावितादीदुत्वा पुनः शुभकर्म १. कुर्यात् ' अष्टकाहौने तवंशविनाशो भवेद्यवेनाष्टकं करोति' यथोक्तजलदानपिण्डनिर्वापनाधणभोजनेषु श्रद्धया कृतेषु मर्व- सम्पत्सर्विशविवर्धन' प.भवेदिति विसावते ॥८॥ रहस्यस्यौपाने विछिन्ने बदि प्राणोत्क्रालिद्धानु- जातस्तत्पुत्र: शोपियागारादग्निमात्य संस्कृतायां भुवि ।। व्यातिभिः संस्थाप्योपतिठेत जुष्टो दसूना इत्यर्थमं परिसमूहा परिस्तीर्थ पहुंच्याव्य 'विलायोत्पूर्व मुचि चतुर्मीतं सहोला सप्त व्याहतौर्डत्वा पुनरपि पूर्ववहौत्वा पूर्व देवाः प्राणापाना- विति हान्यो मा ला वृक्षौ संबाधिष्टां मा त्वा वृक्षौ संबाधेचामिति १ . विवर्धन Bh VI My; वर्षनं without वि Ma La Ed. २ अथएर. MaEd. बुद्यानुना. • Vi My. २

·[orti]
वैखानसमयसूत्रम् ।
दाभ्यामग्ने ऽभयावर्तिबग्ने अङ्गिर इति दाभ्यां पुनका सा
रयेतिर दायामयाश्चाने ब्राह्मण एकहोतेति बाधा क्रमेण
तरीहीतानि हुत्वा पुनश्चतग्टहीतं यहोवा महाय्यारतीय
जुडथादेवमग्निमुत्पाद्य
पूवोकन विधिना दहनं कुर्यात
सप्तमः प्रश्नः समाप्तः॥
॥ समाप्तं गृह्यसूचम् ॥
१ La Vi and My differ considerably; स्येति द्वाभ्यां क्रमेव चतुर्मसोतं
सौला (these three words om. Vi) अयाचाग्ने प्रासार एकहोवेति महाया;
Ed agries witho Ma (the text accepted by me), omitting only
after अमेय the words चतुर्यचौतानि इला पुनम् ।
२ हनौष वानिमुत्पाद्य Ma Ed.
After grafa Ma Bh ins. for frvat: ne; moreover the Bh.
reads ye ame indicating the close of this text.
.

·१९९. वैखानसमासूत्रम्। [१,२। (धर्मे १ । १, २।) बामणपषियवैश्याट्रा मुखबाहर- शूद्रस्य विजाना कृषिव' बाधणयानमारबारः पथ वार्णश्रमधर्म पादेषु : जाताखबारो वर्ण ' यस्माताहणे ऽस्य सुरु मासोदिति श्रुतिः- पूर्वेषां चया निषेकाचाः संवारा विधीवते' तेषां दिजन्मनां वेदाधिकारांमाशाह्मणस्याथ- बनायापनवजनयाजनदानप्रतियहाणि पर्माणि भवति चचियवैश्ययोर्यजनाध्ययनदानानि ' चत्रियस्य प्रजापालन- दुष्टनियायुद्धाः ' वैश्यस्य पाशपावकुसौदवाणिव्यानि সুকা चचियम्याचास्वयो वैश्यस्य दावेव' ' तदाश्रमिणत्वारो ब्रह्म- चारी रहयो वानप्रस्थो भिचुरिति । उपनौतो ब्रह्मचारौ मेखलोपवीताजिनदण्डधारौ खात्वा तर्पणं अध्ययनं सायंप्रातः सन्ध्योपासनममिडोमौ च कुर्वन्गरोः पादापसंग्रह नित्याभिवन्दौ तेनाध्ययनं करोति 'थिते मुरौ स्थायिते पूर्वमुत्थाय ब्रजममनुगच्छेदासौने शयाने नियुको नौरवासनशयने' कुदनुको यत्किञ्चित्कर्म १५ माचरति अनुको ऽपि स्वाध्यायनित्यकर्माण्याचरेदुष्णाम्बु- खानदन्तधावनाचनांनुलेपनगन्धपुष्योपानछचदिवाखापरेत:- १ .प्रचा: Tri. २ बुदानि Tri. २०वारि My. ४ वैशयाबादेव Ed in ५ शयनं Tri; परन्यासनमवनं न कुर्याद- My and first hand of Vi, where is changed in a feu ·८।२,३।] वैखानसारखासत्रम्। धर्मे ।। २, ३) खान्दसौदर्शनवर्शनमैथुनानि कामक्रोधसोभमोहमदमात्सर्थ- विमादौनि वजधित्वा सदा एषुर्गुरोः प्रियहितकर्माणि कुर्वीतविषाँ वाञ्चित्तानुकूल: प्रियं सत्यं वदत्यति ऽप्य- सत्याप्रियंर निन्दं नाचचौत' मधुमासमास्यरसएकाद्यभोज्य- " भोजनवौँ भैशाचरणं कृत्वा गरुणानुज्ञातो भैहानमन्त्रीयागुरु- शुद्धदौक्षितानामाख्या न ब्रूयामुभावे तत्पुत्रे च गुरुवत्कर्मा- परति '॥२॥ ब्रह्मचारिणवतर्विधा गायुषो प्रायः प्राजापत्यो नैष्ठिक इति ' गायत्र उपनयवादूर्ध्व चिराचमचारखवणाशी गायपी- ५. मधोत्या मावित्रव्रतसमाप्रब' व्रतचारौं' ' ब्रायः माविष- बतादूर्ध्वमनभिनस्तापतितानां ग्रहस्थानां रहेषु भैशाचरणं वेदवतरणं च छत्वा दादश समा विंशतिसमा वा गुरुकुले खित्वा वेदावेदौ वेदं वा सूचसहितमध्ययनं सत्वा गाईस्थान- सरणं कुर्यात्प्राजापत्यः स्नात्वा नित्यकर्मब्रह्मचर्यशौलो नारायण १५ परायणो वेदवेदाङ्गाविचार्य दारुसंग्रहणं करोति.' प्राजा- पत्ये विसंवत्सरादू में तिहेदित्यूषयो वदति' नेष्ठिकः काषायं धातवस्त्रमजिनं वस्कल वा परिधाय जटौ भिखौ । १ •खाप• Vi My Bh; •खन• Ed Tri;-- मेथुनानि Vi My Bh; मथुन• Ed Tri. २ Vi My om. १ Thus Ed Bh; सत्यं प्रियं Vi My; सत्यमप्रियं Tri. भैचाम. Ea Triभैक्षमनम. Vi My; भिचाबम Bh. । समाते प्रत• My; समाप्ने बत. Vi. 16 ·११. बखानामा मम्। [८/३-५] धर्म १ । ३-५।) . वा मेखती दो सूपाविनधारी प्रहरी एपिरचार- सवणौ वावदात्मनो विप्रयोगस्तावहुराले सिला निवेदित- भेषभोगी भवति॥ दारासंच मान्यो ऽपि वानादिनियमाचरो नित्य- मौपामन बा. पाकयज्ञयाजी वैश्वदेवहोमाको मुहागतं गुरं । सातकंच प्रत्युत्थावाभिवाचामनपाचापमनानि प्रदाय तदधि- चोरमित्र मधुपर्क च दत्त्वाबाधाम कि भोजयति' भिजूबा- चारिणो ऽनिचौवेदविदः श्रोषियापिण्याचा विचावल- पाईरादोनभ्यागतांग्यालवृद्धाननाचा ध्वान्नांश्च यथार्थ पूज- यत्यसको ऽव्ययं भिक्षा वा मोदकं दत्त्वा शेषं मुचौत '. दयामायशौचाचारयुतः खाध्यायतर्पणभ्याम्सषोन्यज्ञवलिहोम- जलपुष्पाचेदेवान् श्राद्धेः पुन पिढम्मलिना भूताननाये- मनुष्यांच नित्यमर्चयेदृपयेण मुको ईनृणे भवति ॥ ४ ॥ रहस्याच सुविधा' वार्तावृत्तिः शालौनवृत्तिर्याचावरी घोराचारिकवेति' वार्तावृत्तिः कृषिगोरक्ष्यवाणिज्योपजीवो' । शाचोनत्तिनियमेथुनः पाकयजेरिहालौनाधाय पक्षे पचे दर्शपूर्णमासयाजी चतुषु चतुर्यु मासेषु चातुर्मास्खयाणी षट्स षट्स मासेषु पारबन्धयाणी प्रतिसंवत्सरं सोमवाणी । १ दधिन. instead of जुर्मदपि Tri Bh. १ . व. . . Thus Ed Bh; नित्यमर्पये. My; नित्यं सर्प. Vi Trl;- Vi Bh; .ac Ed Tri Bh.

·वैखालयमशनधम्। १९५ [८/५,६] (धर्मे १।५, (1) वाचावरो रविः सोमवशेष बजते वाजवत्यधीते चा- पति ददाति 'प्रनिराति षट्कर्मनिरतो नित्यमग्रिपरि- रंगमतिषिभ्यो ऽन्यागतेभ्यो ऽवा . कुरुते' घोरा- चारिको नियमको यजते न वाजयत्ययीते नाश्चा- • पचति ददाति म प्रतिकात्युवृत्तिमुपजीवति नारायण- परायणः सायंप्रातरमिहो त्या मार्गशीर्षज्येष्ठमासयोरपि- धारावतं वनौषधिभिरग्निपरिचरणं करोति' ॥५॥ साखः मपनौकः पञ्चाग्निभिनेताग्निभिर्वा सहावना. अम याखवाहिताग्निरनाहितानियौपासनमरण्यामारोय यो • मधित्वा श्रामणकौयविधानेनाधायाघारं हत्वा प्रामणकानि- मादाय बतौथमाश्रमं गच्छत्यूर्ववदन्यालयप्रोक्षणशेखनादि कर्म कुर्यात् ' बतौथामपि वेदिं परिमृज्य षडङ्गुसाग्रेर्द:- थिते ऽधस्विधा' तं रख्नुवन्मूले बटुं' षट्त्रिंशदसम्माणं परिसरणकूर्च कृत्वा मध्यवेद्यां परितृणाति श्रामणक' " श्रामणकय यज्ञदेवतविश्वान्देवानियतमावाचायं निबष्य श्रामणकाय स्वाहा श्रामिणकयज्ञाय स्वाहा यज्ञदैवत विश्वेन्यो देवेभ्यः खाईत्यन्नं हुवा चर जुडयादित्याचा विशेष ' बामणकाचोर्भवेदित्रिंशदङ्गुस्यायता चतरङ्गचिविस्तारो- ( • Bh Vi My. २ पवितम. Vi My. . Thus Ed My; प TH Vi; पखला Bb. . Thusia and Bh; पाधानविधेष My Tri; पायाने वि. Vi.

·१९१ । वैखानसामसूत्रम्। [८१६,७ (धर्मे ।। ६, ७। बता मध्यमा तत्परिगता पञ्चाङ्गुधिविस्तारा' चतुरखो- संधाधनादू_वेदिविस्तारोकता हतीया वेदिदिशा मध्ये नि पिवेदिसहितं कुण्डं जलाधाय वमो नित्यमोपा- मनवसायंप्रातराडतो त्वा महाव्यातिभिः श्रामणकानिं जुडवाइपबौको दारैरमिभिर्विना वनं गच्छेत् ॥ ६ ॥ वानप्रस्था: सपनौका अपत्नौकाशेति ' सपनौकाश्चतु- विधा' औदुम्बरो वैरिच्चो वालखिल्यः फेनपश्चेति' बौदु- म्बरो ऽष्टफलावाप्यौषधिभोजो' मूलफसाशी वा लवण- हिङ्गुलशनमधुमल्यमांमपूत्यत्रधान्याचपरस्पर्शनपरपाकवीं देवर्षिपिटमनुश्यपूजौ वनचरो ग्रामवरिष्कृतः सायंप्रातरग्रिहोत्रं १० डत्वा श्रामणकाग्रिहोमं वैश्वदेवहोमं च कुर्वस्तपः समाचरति श्रामणकामिमेकमेवाधाय जुहोतीत्येके ' वैरिश्वः प्रातर्या दिशं प्रेक्षते तां दिशं गत्वा तत्र प्रियङ्ग्यवश्वामाकनौवारादिभि- संवैः खकौयानतिौंच पोषयित्वाग्रिहोत्रामणकवैश्वदेव- होमो नारायणपरायणतपःशौलो भवति' वालखिल्यो १५ जटाधरौरवकलवमनो ऽर्कामिः कार्तिक्यां पौर्णमास्यां पुष्कलं मुकमुत्सृज्यान्यथा भेषान्मासानुपजीव्य तपः कुर्यात् ' अस्य सूर्य एवानिर्भवतीत्यामनन्ति ' फेनप उहण्डक उन्मत्तको २ १ Some Mss. पालि, others पाल । प्युत्कृष्टफला• Vi My; व्युत्त • Tri. Uncertain; •पूत्यन्यधान्या• Vi My; •पूत्यन(धान्य) Ed; पू(त्य ? मथा)न्या Tri; Bh : पूत्यनं दुर्गन्धानम् । चम्पदाचवणादि परस्परपावं वर्जयति परपावर्ती भवेत् पराकवी Ed, परवापर्णी Tri.

·[1] वैखानसरचसूत्रम्। (धर्मे १।-) निरोधक: शौर्णपतितपत्चातरी चान्द्रायणवतं परम्पथिवी- भयो नारायणं, ध्यायमोक्षमेव प्रार्थयते ॥७॥... अपनीका बडविधाः' कालाशिका' उहणेसंवृत्ता अमकुटा उदयफलिनो दन्तोलूखतिका उच्छवृत्तिकाः संद- ॥ श्रनवृत्तिकाः कपोतवृत्तिका मृगचारिका तादाधिनः खपालकादिनोर कदग्धाशिनो बच्चाशिनः' कुसमाशिनः पाण्डुपत्राधिनः कालान्तरभोजिन एककालिकाचतकालिकाः कण्टकशायिनो बौरासनशायिनः पञ्चाग्निमध्यशाबिनो धूमा- शिनः पाषाणशायिनो ऽन्यवाहन उदकुमावासिनो मौनिन- १. यावाशिरमः सूर्यप्रतिमुखा ऊर्चवार्डका एकपादस्थिता- वेति विविधाचारा भवन्तौति विज्ञायते ॥८॥ अथ भिचुका मोक्षार्थिनः कुटौचका बहदका इंसाः परमहंमावेति चतुर्विधा भवन्ति तत्र कुटौचका गौतमभार- दाजयाज्ञवलय हात्तप्रभृतौनामाश्रमेवष्टौ यामवरको योग- ५ मार्गतत्त्वज्ञा मोक्षमेव प्रार्थयन्ते ' बहदकास्त्रिदण्डकमण्डणु- काषायधातुवस्वग्रहणवेएफारिणो ब्रह्मर्षिरहेषु चान्येषु' माधु- वृत्तेषु मांसलवणपर्युषितानं वर्जयन: सागारेनु भै हत्या . 3B १ काससौका Ed; काशशिका Tri; काससिका ViMy; कासाशिवाः Bh २ Thus Vi My Bh; सन्दएम. Tri; संदंशन• Ed. ३.वादिनी Ed. ४ पिल्ला• Ed Bh. # Thus Vi My Bh ; Tri Ed om. To afferat Ed; raidą Vi My.

·. वैखानसमक्षसूत्रम्। [Iti] (धर्मे १।।।) . मोषमेव प्रार्थयते' का नाम पामें चैकरा नगरे पञ्चरा, वसन्तस्तदुपरि ग वसन्तो गोमूनागोमवाहारिको वा मासोपवामिनो वा' नित्यपाडावपातिनो बिर्वमुत्यांन- मेव प्राधन्ते.' परमहंसा नाम वृक्षकमूखे गुन्यागारे याने वा वासिनः माम्बरा दिगम्बरा वा म तेषां धर्माधौं । सत्यानृते शबागड्यादि ईतर ' सर्वसमाः सर्वात्मानः समलोष्ट- काधना: सर्ववणेषु भेशाचरणं कुवति' बाबणना गातुरानन्यं पविषाणं व्याश्रम्यं वैश्यानां यात्रम्यं विहितं ' तत्पर हि मकामं निष्काम चेति विविध भवति ' मकामं नामेह संसारे ऽभिवृद्धि ज्ञात्वा पुचलाभाचभिकाङ्गणमन्यत्वर्गादि- १. पक्षकाङ्गणं वा निष्कामं नाम किधिदनभिकाच्य यथा- विहितानुशामिति' तब निष्काम विविध भवति प्रवृत्ति- निवृत्तिश्चेति "प्रवृत्ति स संसारमनाकृत्य मशज्ञानं समा- चित्य प्राणायामासनप्रत्याहारधारणायुको वायुजयं हत्वा- पिमाघेश्वर्यप्रापण.' तत्पुनरपि तपाचयावन्मप्रापकलावाधि- ।। . Triom. २ Vi My pm. ३ इन्दबुनं instead of Vi My. ४ मन Vi My. ५ समरोहासकामना: Vi My. mgiven by Ed Bh only. तमिका Ed Tri. & frut Vi Bh. धाराधानयुक्ती Ed only: १. विनायवर्ष. Rd only.

·[[१] वैखानसायचत्रमा (धर्मे१।६,१०) पाडसाच नाहियो परमर्पयो ' निवृत्तिर्नाम लोकानाम- नित्यत्वं शाला परमात्मनो ऽन्यत्र किश्चिदस्तौति संभारमना- दृत्य किया भार्थामयं पाशं जितेन्द्रियो भूत्वा शरीरं विहाय शेषमपरमात्मनोर्योगं छत्वातौन्दिच सर्वजगदीन- । मशेषविशेषं नित्यानन्दममृतरसपानवासर्वदा' इप्तिकरं परं व्योतिः प्रवेशकमिति विज्ञायते ॥१॥ निवृत्त्याचारभेदादि योगिनस्विविधा भवन्ति मारना एकार्था विसरगाखेति पनिरोधका निरोधका मार्गगा विमार्गगावेति चतुर्विधा मारङ्गा' दूरगा पदूरगा धूमध्यगा १. संभकाः संभकारत्येकार्थाः पञ्चधा भवन्ति 'न महावतो বিৰাজম আক্কা: ৰাৰ বন্ধ নলীনি স্বাৰা- स्वनिरोधका पई विष्णुरिति थाना के परन्ति तेषा प्राणयामादयो न मन्ति 'धे तु निरोधकातेषां प्राणायाम- प्रत्याहारधारणादयः षोडश कलाः सन्ति, 'वे मार्गगास्तेषां " परेव प्राणयामादयो चे विमार्गगारलेषां यमनियमासनमाणा- थामप्रत्याहारधारणाधानसमाधयेत्याकल्पयतो थेव- मयन्यथा खुर्वनि १ सपाया. Pri; सत्यपयन Vi My: बाबा बदतीन्द्रिय Tri%3; हवा बदतीन्द्रियं Vi My. नित्यानन्दामन. Vi My. ४ बोनिसत्वे. Tri Vi My. u Only the Bh. as given in the text. Vi My om. an; fangaro Kd Tri.

·१२. वैवानसरचालनम्। [१९] (धर्मे ! १९ ।) अथैकार्था ' एक एवर्षिां त एकार्यास्तषु ये दूरगा- तेषामयं मार्गः' पिालथा नारिकवादित्यमण्डसमनुप्रविष्य नरखेन। पुरुषेण संयुग्ध ततचन्द्रमण तपस्वेन पुरुषेण ततो विद्युतं तपस्येनं पुरुषेण पुनः क्रमेण वैकुण्ठमायु पनि' थे ऽदूरगास्तेषामयं धर्मः ' क्षेषज्ञपरमात्मनो_गं ५ चवदारेण कारथित्वा तत्रैव समस्तविनाचं ध्यात्वाकाशव- सत्तामाषो ऽसमिति ध्यायन्ति ' भ्रूमध्यगाः क्षेषज्ञपरमात्मनो- योगे सत्त्वरूपामिदारेण भूमध्यं नौला पञ्चभ्यो ऽङ्गुष्ठादिभ्यः खानेभ्य पाकर्षणं पिङ्गलाबारेण निक्रमण प्रलयान्तं क्षेत्रमयोगान्तं वा कुर्वति' धर्मभका नाम मनसा थानं १. कुर्वनि' तत्प्रतिपादनागमं श्रोत्रेण खनि' चक्षुषा देवनाकारं पश्यति' प्राणेन गधमनुभवन्ति ' पाणिना देवा नमस्कुर्वन्ति' संभका नाम ब्रह्मणः सर्वव्यापकत्वा- शुकमयुक्त यो ऽसौ परमात्मा तत्म याप्याकाशवत्तिहति तस्माइलो ऽन्यत्र कुपचिदात्मानं प्रतिपद्यते ऽसौ भूमधगतस्यापि संशथाषिष्यमाणमेवेत्युक्त' तस्माडव्यति- + Thus Vjmy; waterda Bh; narator Ed Tri. १ संयोग ins. Vi My Tria . पिया हा. Tri Vi; साया द्वा: My; पिलद्वारेण Bh. # Thus Vi My Bh; forante. Ed Tri. M T belongs 200. to the Bh to the text; on. Tri Vi My; Ed. ( Thus Bh only; देवनागारं all the other sources. • Thus ViMy Tri; •ना Ed. 5 Or write ar?

·|१] वैखानसरखासत्रम्। २२१. (धर्मे १ ।१९।) रिकमन्यत्रोपपद्यते ' विविधपरणादिविधदर्शनात्कुपथगामि- खादिसरमाः', पुरा प्रजापतिपदेशगूल्मार्थ विसरगपर्छ । दृष्टवान्' तं दृष्हा मुनयो ऽपि मोहं जग्मुः किं पुनर्मनुष्याः विमरगपशूनामहंकारयुकानां जन्मान्तरेषु मुक्किास्मिनामनि " तमादिसरगपक्षो नानुष्ठेयो' केचिदिसरगाः'. कायक्वेगा- केचिन्मन्त्रजपात्केचिद्यम केनचिड्यानेन 'केचिद्येन केन चिदक्षरेण केचिद्धायुजयादन्ये परमात्मना क्षेत्र संयोज्य थाय!तेरे परमात्मसंयोगमेव नेच्छन्ति' पदिस्थ एव पुरुष इति वदन्ति ' केचित्र किञ्चिद्यानमिति यथोका- १० नुष्ठानं योगमिति ज्ञात्वा मुकिमिछन्ति ' तेषां विस- रगपशूनां जन्मान्तरेषु मुनि मिचन्मनि ' तस्मिन्नेव जन्मनि मोक्षकाशिणा विसरगपलो नानुष्ठेयः ' सगुणे ब्रह्मणि बुद्धिं निवेश्य पचानिर्गुणं ब्रह्मा श्रित्य यवं कुर्यादिति विज्ञायते ॥११॥ यो ऽष्टमो धर्मे प्रथमः प्रश्नः समाप्तः॥ Thus Ed Bh; faeco: afrite. the other sources ; in either case one are seems to be superfluous. p Thus Ed Ble (which, however, reads van instead of a.); va instead of a the other sources. Before the. Ed ins. afore and probably also Bh. ४ I have accepted the reading of Vi My; प्रचाबित्य मोचे नित्यं यावं F• Ed; प्रधानवे याTri. 16 .

·वैखानसरासषम्। [१,२।] (धर्म । २।९,२।) षष बनसख श्रामणकविधान ' संहसः बोमयाजी पुर्ष पौष मा तत्पुनादीग्टहे संस्थाथ मौख्यं वाला प्राजापत्यं स परेन ' वसन्ने राजपचे पुषर्ष पत्या साध वमात्रमं चाति.' पूर्वसिन्दिवसे ललवानः संकल्य कुशोदकं पौत्वोपवास .कुदौपासनहोमं डत्वाग्रिमयं ते योगिरित्य- । रखामारोपयेई पूर्णमासविधानेन दर्भाहौसंन्या पूर्ववत्य- रिसरणकूर्चा परिधी समिधोरे वेणुदण्डोपवीतकमण्डलुवका- सादौ संभरति' पूर्वाकविधिनाग्निकुण्ठं कुर्यादपरस्मिन्दिवसे वैवागरसूमोनामिं मथित्वा प्रायान पायाधुपावरोहत्यनि निधाय पूर्ववच्छामणकान्धाधार जुमोति' प्रणम्यामिं परि- १० पिचाने प्रायश्चित्ते त्वमिति पञ्चप्रायश्चित्तं इत्यापोहिरव- पवमानैरात्मानं प्रोक्ष्य बलदैवत्ये वैष्णवं पञ्चवारणं प्रधानन्याहत्यसं यजेत् ॥१॥ अग्रेः प्रतीच्या. दो खुशौ पूर्वाग्रौ न्ययोज़ ऽस्मानं निधाय तत्सवितुर्वरेणमिति दक्षिणपादाङ्गुहायेणामानमधि- ।। तितेजोवत्सव इति वस्कलमजिनं औरं वा परिधाय पूर्व- वन्मेखबादौसोपतान्युत्तरौयं छष्णाजिनं ददायाचम्य' १.Thus Ed and Bh, बामप.the other sources. २ पूर्ववन्दित्वा परिषौ• Vi My. ३ वर्जन Ed Tri. ५. Reading of the pratiko uncertain (op. II. 14 : 32. 11); वेजो. बालव इति Ti Bh; देखोगस्वावः सवितुरिति Ed; तेजोवसाय पनि My; तेजीवनावरति Vi. ५बाददात्या• Ed; परदात्या• the other sources.

·[६२,३] वैखानसारशास्त्रम् । २२६ (धर्मे २ । २.५।) देवेत्यधि प्रदषिर्ण प्रणाम - सवागत मो देवीरिति समर्षि प्रोच गयानधातानापाइसतो. बापतौर डलाव्यशेषं प्राणायामेन प्रानीयायोगे योग इति बिराचन्ध भतमिनु शरद इति प्रणममाग सम- ५ गाहौति प्रदक्षिणं चादित्यस्य कुरूत' राइसदसौत्यू; कूर्व सीयात् ' त्रों भूस्तत्सवितुरों भुवो भर्गो देवस्यों सवर्धियो यो न रति पच्को व्यस्तामों भूर्भुवस्तत्सवितुरों सुवर्धियो यो न इत्यर्धामों भूर्भुवः सवस्त सविसूरिति समस्तां - माविौं जवां बनानमं.प्रविश्य ब्रह्मचर्यत्रतं १० संकल्पयेत् ॥२॥ तत्पनौ च तथा ब्रह्मचारिणे स्थात् ' खयमेवामि प्रदक्षिणेकत्याब्धेन प्राजापत्यं धातादौन्मिन्दाहुती विचित्र- मैह्र वैषदेवं वैष्णवं बाधं विष्णोर्नुकादौन्प्राजापत्यसकतत- बन्ध र पुनः प्रधानादुत्वा प्राजापत्य बनाति' खिला १५ देवस्य वा यो मे दण्ड इति द्वाभ्यां पञ्चसप्तनवान्यतमः पर्वभिर्युक केशान्तायत वायवक्र वैणवं विदछमादंदानि 'येन देवा इति कमलहरियो पूर्ववदुपाफ्टवने च समात्यो, गाईपत्यादौंबोच्चामाग्रिहोत्रं हवाहवनौषे प्राजापत्यं विष्णुसकं च सर्वगामये खासा सोमाय खास विष्णवे साहेति १. इत्याग्रौनरयामारोपयति' बने द्रौ विवि नदीतोरे १ Vi only : प्रदक्षियौहत्य प्ररम्यासौत:च om. Ti. . Thus Ed TriMy Vi; बादधाति Bh. अब बाडीनदीतीरे विविa Vi My.

·عا . वैखानसमवसूत्रम् । ६।३, (धर्मे २।५,81) बनाम प्रकल्प यथोकमणिकुष्णगि कुर्यात्पन्या महागौ- नादाच पानादिसंभारयुको बनाश्रमं समायति' ॥३॥ अन्यायतने प्रोच्य सनिला लेखाः षडलिख्य सवर्णशक प्रौडौंब निधाय श्रामणकाग्निं निदध्यान 'वन्यानेव पार्थिवा- वानस्पत्याकुरोकताञ्छणान्पुराणान्कुशदर्भानूर्णास्तुकार - क्षाग्रं सुगन्धितेजनं गुग्गु हिरण्यशकला सूर्यकान्त मंभरति' वानप्रस्थानृविजो वृत्वाग्निं मथित्वा गाईपत्यादौं- स्वेतामोन्पश्चानौग्वान्याधेयक्रमेणाधायाहुतौ दे दे इत्वा नित्यं दिकालं वन्यैरेव जुहोति 'वमाश्रमी मुनिः चानशौचखाध्याय- तपोदानेज्योपवासोपस्थानियहवतमौनानौति नियमान्दशैता- १. सत्यानृशंस्थार्जवक्षमादमप्रौतिप्रमादमार्दवाहिमामाधुणैति यमान्दशासूच समाचरति ' भत्या विष्णुं ध्यायत्रग्निहोत्र- श्रामणकाग्रिहोमो दिकालं. नोत्सृजन्याम्यरमनं त्यक्ता वन्यौ- षधीः पलं मूलंक वा नित्याशनं संकल्प्य तिरोधा भूरित्या- हत्यापराओं वयं पनौ वा हविष्यमासावितं पचति ' १५ वैश्वदेवाने तिथौनभ्यागताप्रायित्वा मितं प्रामाति ॥४॥ raffoe Vi My. p Thus Ed Bh; einią instead of qua the other sources ; endat instead of wrinat Vi My. pafferant instead of u Vi'My; ४ बन्यौषधीभि Ed Bh. # Thus Ed Tri; bafeIRITO Vi My; xfit fafar: Bh.

·[, १२५ वैखानसमक्षासूत्रम्। (धर्मे २। ५, ६) राचौ नानौषादधम्ताइ स्तृणानि पर्णानि वास्तौर्य सुप्रतः सुनतां पनौं विनैकः प्रथौत' मास्थ शभूषां करोत्येको गोपगच्छन ' मालवनिष्कामः प्रेक्षतोर्धरेता जितेन्द्रियो '. दर्शपूर्णमासौ चातुर्मास्यं नक्षत्रेष्टिमाग्रयणेष्टिं वन्यौषधौभिः ५ पूर्ववद्यवेदनुक्रमान्मूलैः पाजैः पत्नः पुष्यैर्वा तत्तकालेन परेः स्वयमेव संशौर्णैः प्राणं प्रवर्तयनुत्तरोत्तरे ऽप्यधिकं तपःसंयोगं फलादिशिष्टमाररेदयवाहिताग्निः सर्वाननौनरण्यामारोष्य मः संवापमः पार्थिवावानस्पत्याच सर्वान्समूध निर्मन्यतेन विधिनान्यायविधानेन च मन्नः सर्वैः सन्धाग्यायतने श्रामण- १० कानिमाधायाहरेत्मभ्यस्य भेदः श्रामणकामिरित्या: बोकच भिग्वदग्नौ होम डवारण्यादिपाचाणि च प्रक्षिप्य पुत्रे भार्या निधाय तथानौनात्मन्यारोप्य वल्कलोपवौता- दौम्भिक्षापाचं च मंचानगिरदारी गत्वा वने निवसेत्तपसार श्रमणमेत मूल तस्मादेतविधानमेनमग्निं च श्रामणकमित्याइ १५ विखनाः ॥५॥ संन्यामक्रम ' भन्नत्यंचं बद्धो ऽनपत्यो विधुरो वा जन्म- मृत्युजरादौश्चिचिन्य योगाणे यदा स्यात्तदाथवा सुचे भार्थी निषिष्य परमात्मनि बुद्धिं निवेश्य , वनात्संन्यासं कुर्थात् मुण्डितो विधिना साला यामाहाचे प्राजापत्यं परिवा १ नुक्रामा• Ed; मुकामा० Tri. १ भिक्षुबदौपासनं त्या Vi, and thus also My, only .पांसहोम ६ तपसां • Ed; तपसाबम. Bh; तपसा त्राम. Vi My. ४ नामः Bh.

·वैखानसरासूत्रम् । [८ | ६-८] (धर्मे २।६-८) पूर्वा पिदणं शिक्षं कापावं कमण्डलुमप्पवित्र सङ्करणों भिचाच संमत्य विकृतं प्रायोपवास कवा दिने ऽपरे 'प्रातः पाखामियोपं देवदेवं च दुत्वा वैवानरं बादशकपा निर्वपत् ' गाईपत्यानावाच्यं संस्कत्याहवनौषे पूर्णाहुती पुरुष सूतं च त्वामधे सोमाष ध्रुवाय ध्रुवकरणव परमात्मने । नारायणाय साहेति जुहोति' ।। सुचि खुदेण चतुर्दशीतं ग्टहीत्वा सर्वाग्रिबों बाहेति जुयादग्निहोत्रहवणेमाहवनौये सुकिलामयेभ्यो ऽन्यानि पाचाणि गाईपत्ये पक्षिपति रहखो ऽनाहितानिरौपासने वनय श्रामणकानौ होम इत्वा पाचाणि प्रषिपेत् ' पच्छो । sो व्यस्ता समस्तां च माविौं जवा भिक्षाश्रमं प्रविशा- मौति तं प्रविशत्यनद्या स्थित्वा गाईपत्यादौन्या ते अमे जिपति प्रत्येकं चिराधाथ भवतं नः ममनपावित्यात्मन्या- रोपवेत् ' भूर्भुवः स्वः संन्यस्त मवेति विरूपांशुञ्चेच प्रेष- मुक्का दक्षिणहस्तेन सहज पौत्वाचम्य तथैवोक्का निर्जला- १५ चलिं विस्जेमेखलां चत्वार्युपवीतान्येकं वोपवीतं कष्णाजिन- सुत्तरौयं : पूर्ववदाति' ॥७॥ देवन्य त्वा यो मे दण्डः सखा मे गोपायेति चिभि- खिदखं बदल पारे रजम इति शिक्यं धेन देवाः पवित्रणेत्य- पवित्र वेन देवा ज्योतिषेति कमण्डलुम्वाथ्यावाददौता' furgrew Vi My. १ ददानि Tri only.

·[15] वैखानसामसूत्रम् । (धर्मे 1) बाबाधमर्षणकोनाघमर्षणं कुर्यात् ' शम्य धोरण प्राशा- यामाहत्वा महसं शतं वा माविौं जमा नषा मिशापाप- मंगबु दारवं मृवमयं वा राशि : प्रणवाचादिभिः पृथकृष्चक्रव्यातिभिसर्पयामौति देवेन्धो बले जितपवि- वाचाभिसतमृभिः सधेति पिलभ्यतर्पयेत्,' 'सायं तमय रत्यादित्यमुपतिष्ठेत' नबालिं विमुख्याभयं सर्वभूतेभ्यो दचादयात्मरतो पतिभिषाशै नियमयमांश्च समाचर- संयतेन्द्रियो ध्यानयोगेन परमात्मानमीक्षेत '॥८॥ धन्य सदाचार' निवौती दक्षिणे कर्णे यज्ञोपवीतं खत्वोत्कटिकमासीनो ऽइन्युदन्मुखो राषौ दक्षिणमुखमाणे- रमरिते मूषपुरो विसृजेनद्या गोष्ठे पधि छाया भमन्यशु कुशे दर्भ वा नाचरेत् ' गोविनोदकामिवाबर्क- तारेन्दूत्र पश्यन्कुर्यात् ' वामहस्ते सिरमोत्यायोदकस्य पायें तथालौनो ब्रह्माचारी रहस्यो ऽपि शिने दिस्ति- ५ योच दिदिगुदे घट्लो बुदं, दबोद्भुतरेव जलैः शौर्य कुर्यात् ' करं वाम दश चन: करावुभौ च तथा मृदाशिः प्रशासयेत्' ' वनस्यन्य भिवोश्चन द्विगणं भवति' रानी यथोकाध वा ' रेतीविवर्ग मृत्रवछौचं कर्तव्यं ' रेतसवि- १ . Tri Bh. Thus all (also Bh) exo. Ed : 'wafafür, which may, after all, be the correct reading. • Thus Vi My; •पुरोषौ the other sources. प्रथा Vi My. .

·१२ वैखानसारसत्रम् । [I-११॥ (धर्मे २।६-११) रित्येके' सोपवौती प्रामुख उदनुखो वान्यचामिला मृदाम्बनी पूर्ववत्पादौ पाणे प्रवासाचम्य मन्त्रण- चामति ॥१॥ बांधणे हाभिः चचियः कण्ठगाभिर्वेभ्यस्तालगाभि- रङ्गिराचामेत् '. प्रात्मानं प्रोक्ष्य प्रत्यर्कमपो विसृज्या पर्य- त्युदकस्याग्नेमिपार्श्व प्राणानावन्य प्रत्येकमोंकारादिसनव्या- उतिपूर्वी गायचौमन्ते मशिरकां चिर्णपेत् 'म प्राणायामली- नेकं वा प्राणायामं कृत्वा पूतः. शतं दशाष्टौ वा माविौं जवा. सायंप्रातः सन्ध्यामुपास्य नैशिकमाहिकं चैनो ऽप- मृज्यते ' द्विजातिः मन्ध्योपासनहीनः शूद्रसमो भवति ' १. ब्रह्मचारौ खनाम संकौ.भिवादयेदहं भो इति ' श्रोत्र च मंस्पृश्य गुरोः पादं दक्षिणं दक्षिणेन पाणिना वामं वामेन व्यत्यस्य जान्वोरापादमुपसंग्टशबानतशौर्षी ऽभिवादयत्या- युग्मान्भव सौम्येत्येनं जमेदनाशीर्वादी नाभिवन्द्यो । पिता गुरुर्विद्वांमच प्रत्यहमभिवादनीयाः ॥१०॥ अन्ये बान्धवा विप्रोग्य प्रत्यागत्याभिवन्द्याः 'व्येष्ठो भ्राता 'पित्व्यो मरतुलः वधारच पिकवयिलम्बमा मावस्वमा व्येष्ठ- भार्या भगिनी ज्येष्ठा च मात्वत्पूजितव्याःर ' सर्वेषां माता श्रेयसौ गुरुश्च श्रेयान्' परस्त्रियं युवतिमस्पृशभूमावभि- माता १ सन्ध्योपासनं कुर्यात् ins. Ed. १ पूजवितव्याः Tri (oorrectlyl) only.

·[९।११, १९) १२९ धम्। (धर्मे २ । ११, १९) वादयेचाना बन्दनादायुशानवचारोग्यशभानि भवन्ति' यज्ञोपवीतमेखलाजिनदणापरेण ताव धारयेईमुळत्या- नावस्यः इचिः प्रणवाचं वेदमघोषानो मावास्थायां पौर्ण- मास्यां चतर्दयोः प्रतिपदोरटम्योच माधौयौत' नित्यपे ५ होमे पानध्यायो नास्ति मार्जारनकुलमण्डकश्वसर्पगर्दभ- वराहपश्वादिष्वक्सरागतेवहोरात्रं सूतकप्रेतकयोराशौचे तावत्- कालं तिस्रो एकास गरौ प्रेते च त्रिरात्रमनध्यायः स्थात् ॥११॥ तद्भार्यापुत्रयोः स्वशिष्यस्य चोपरमे मनुष्ययज्ञे श्राद्धभो- • जने चैकारमनध्यायः स्यात् श्रापदायोरप्रायत्ये ' वृक्षनौ- यानशयनेबारूढः प्रसारितपादो मूत्रपुरोषरेतोविसर्ग ग्राम ऽन्तःशवे सत्यभच्यानभोजने कर्दमे मशानदेशे सन्ध्यास्तनिते भूकम्पे दिग्दाहे ऽशगुस्कानिपाते पधिरोपलपांसुवर्षे सूर्यन्दु- राजयहणे च तत्तकाले माधौयौत' परचेह श्रेयस्करो वेदस्तदध्येतव्यो ' ऽग्ने विसृज्य प्रणवं ब्रवीति ' लौकिकानो समिधौ हुत्वा भिक्षा मेधाप्रदं रद्धं मौनौ भुचौत ' पौधे २ १ युवती• Ed Vi My. १ Before •ज्ञान• Vi My Tri ins. श्री। ३ .यायः Vi Bh'; .यायं My Tri Ed. ४ Thus Vi; ०ध्यायं My Ed Tri. ५ Thus Ed; चापदामप्रायत्यः Tri; पदात्योरप्रत्ययो Vi My; Bh reads प्रयतखे। ६ 'Thus Bronly; all the other sources सन्ध्यावमिवे (!). 17 ·वैखानसारखवषम् । [६।१२, १३।। (धर्मे २ । १२, १३) समावर्ती मावां मारे पामाइपिसानो पूर्ववतविसर्ग होम इत्वा बाथालय समय पोरके वेदं सबो वेदा - पावद ममधीत्य गरोद॑षिणां दवा स्थान '१२॥ मध्या पद्धे गले मुदाशिः पादौ सौ प. धाव- वित्वाचम्यागानि संशोध्यापः पुननिवति जले निमजेदाचाको । वैष्णवैर्मलेर्विष्णु हिरवटामिति वरुणं च प्रपन्याघमर्षश- सूफनाघमर्षणं छत्वेदमापः शिवा इति वायादाश्रमिण- चत्वारः बानं नित्यमेवं पूर्वक्किन विधिना काम्यं नैमित्तिक कुर्वनि धौतवस्त्रेणाचाच पूर्ववदाचम्य प्रोच्यामीनस्तिष्ठन्या हतप्राणायामः साविौं जवादित्यमुपतिष्ठेत ' दक्षिणपाणिना १. तौर्य गायण भूपत्यादौन्दैवेन नारायणादौन्कूप्यादींचार्षण विश्वामित्रादौन्डकेण पित्रादौनहिंसर्पयित्वा ब्रह्माय करि- व्यनित्यमिषे बोर्न वेवि यथाकाम. यजुःसंहितामाया- खोननुवाकाम्खाध्यायं कुर्वांत ' नैमित्तिकम्हतं च सत्यं चेत्यादिसूकानि चतुर्वेदादिमन्त्राचाप्यधीयौत' मर्वयजामा- ।। मादियाः' तमादुपनयनप्रमत्येव द्विजैः कर्तव्यो' मद्यां तो देवंशाते मरसि तटाके वा सामान्ये वानं पुर्यात् ।। १६ १ सम् om, Ed Bh. २ समारती Th; समारती Vi; •ति My. जलेश Tri Ed. • यथामा Vi My.

·वैखानसमजतमम्। [६।१।] (धर्मे २।१४।) परस्योदय ऋषिणायचोंदत्य सायाकूपे तत्तोरे पि: कुम्भेनाभिषिोकिष्टो नमो वा न खाधात्तया मागचौता- तुरो चुनावगाहेतातुरस्यर खाने नैमित्तिके सालो द्वादश इत्यो वा तमनातरो जले ऽवगामान्यम्य स्ोत्ततः । म पूतो भवति' बिकावं होमान्ते पादौ प्रशायाचम्यासने प्रामुखः प्रत्यमुखो वा स्थित्वा चतुरोपलिप्ने मडले राई पाचं न्यसेत्तंत्रानं प्रक्षिष्य नत्पूजयति' द्वौ पादावेक वा भूमौ निधाय प्रमक चतं त्वा मत्येन परिषिवामीति सायं परिषिञ्चति सत्यं त्वतेन परिषिचामौति •प्रातरमृतोपखरण- ममोत्याधावं पौवा विधिना प्राणडतोर्डवान्नमनिन्दन- प्राति ' भुक्कामतापिधानमसौत्यप: पौत्वाचम्याचामेदेकवासाः भयानस्तिष्ठन्त्रनामजपहोमौ शकपाद उदमुखो वा नानाति भिन्नपात्रे ऽबर पर्युषितं शयनानोत्मनस्यं वा न भुलौता- अलिनापो न पिवेच्छिष्टाराच्याशौचिपतितः स्पष्टं सूतक- " प्रेतके चाचं नानौयात् ॥ १४॥ १ Thus Vi My Tri; पारकस्यांदके Ed; Bhaseems to presuppose. पारक्य उदके। p Thus Ed Tri Bh; prireita Vi My. २ मारेत चातुरस्य Vi; •गारेचानु. My, गारेत् all the pther sources. . ४ पवमाघ twite Vi My. # Thus Vi My Bh; arfema Tri and Ed where a var. c, are. यित्वा is mentioned. & fuggraag Tri Vi Mya Ed Trisins. चा ·[६ | १५॥] धर्म २।१५।) C निवसनुदधियानं च राचावभावमा पर्युषितमाथेन दमा वा थुकं भोज्छ' किमिकेशकोटयुतं मवानातं पति- अग्धं च भयाति प्रोधितं एई' पकाकाथुपश्ते बने तमिपुरुषाशनमाचं नवोदृत्य व्यपोचा पवमानः सुवर्जन रति भस्मजलैः प्रोक्ष्य दर्भोस्कया स्वर्गथिवा सोयात् प्रसूते ऽन्तर्दशाहे गोचौरं सदैकशफोइस्वी पयस पक्षाण्डु- कवकलाशनरचनविडजमनुक्कर - मायमांसं च वर्जनौयं । याभिष्टं मांस भक्षणौयमुदक्यास्पृष्टं शूद्रानुलोमैः स्पृष्टं तेषा- मचंच वर्जयेत्' स्वधर्मानुवर्तिनां शूद्रानुलोमानामामं चुधितस्य संग्राह्यं' सर्वेषां प्रतिलोमान्तरालनात्यानामामं १० पक्कं च चुधितो ऽपि यनान ग्रोथात् ' तैः स्पृष्टिमंमिश्नर परपक' च संत्यजति ' नित्यं श्रुतिस्मृत्युदितं कर्म कुर्वन्मनो- वालायकर्मभिः भनेर्धर्म सकाचरति ' ॥ १५ ॥ गृह्ये नवमो धर्मे द्वितीयः प्रश्नः समाप्तः ॥ १ मि. Ed'Tri. २ Reading uncertain. Vi: पखंडकवकलरामचनविड्जमबंध अनुक्तं ; My : पक्षाष्टकवकासरानचनविदमबन्धमनुक्तं ; Ed : पक्षएं कवकं लशनं रख विजमनुक्तं ; Tri: पल्लाई कसं शासनं रखनं बिट (4? ) बन्धमनुक्त; Bh : पक्षीय सुकंदुकम् । कमकं रक्तवर्ष सशानं वेतवर्ष मेवे सशविशेषाः सर्वे वर्जनीयाः। विज विजराहममुक्तं शास्त्रानुक्तं । There is neither in Ed nor in Bh any trace of संबध । ३ ः स्पृष्टं सं. Ed only. ४. Ed om. पर. before पर।

·जानवरसपम् । [१०।१, २] (धर्मे ३ । १, २) साखामी के पोपवीते वैषवं दणं कमर धारयेत् ' बाबा सभार्थो खानौ गाणि कर्माणि श्रौतामिंधु भौतानि कुर्यात्सायं च होमान्ने ऽतियौनधागता. प्राधित्वा मितं प्राय पन्या भयौताईपादः प्रत्यगंतर- । भिराव न खपित्यतराचिषु स्वभार्यामुपगच्छेदादौ चिराच- मृतमतौगमनमहामनायनानि वर्जयेत्परदाराच संगके. त्यरदारगमनादायुः श्रौर्बावर्चसं विनश्यति ' भार्यया मह .नानात्यान्तों तां जम्ममा ननां च नावलोकवेत् अमत्यवादं वर्जयत्यमत्यात्परं पापं मत्यात्परो धर्मच नास्ति सर्वप्राणिहितो ऽद्रोहेणैव जौवेचद्धार्थवान्सूलधान्यः कुम्भौ- धान्यो ऽश्वस्तनिको वा स्यात् ' दिजातिः पतितान्यजातान स्पृशेर्ददये ऽस्तमये च सूर्य नेक्षेत ' देवगुरुविप्रस्तचौरदधि- मृत्तोयसमिह निवनस्पतीप्रदक्षिणं गच्छेत् ॥१॥ बातकराजगुरुश्रेष्ठरोगिभारमदाना- पन्या देयो १॥ वातार्करमिभिः पन्थानः शुध्यन्ति ' परस्थामनायनान्य- दत्तानि नोपयुचौतादोषूपयुकेषु खपुष्पचतुर्थोशो जाति अन्योपयुक्तानि वस्खमायोपानटाचाणि नैव धौरपेदनौ पादं' न तापयेत्रनं मुखेन धमेन पादेनं स्पभेदंधः पादतो न । कुर्यादगावनि नलं वा देवालये ऽयौ जले च मूत्रपुरोष- १ खपति instead of खपिति Vi My. २ Only Tri has correctly अनौं । : Thus Ed My; •ौत एतेष. Vi Tri. Thus Ea only; दयापा(दो? )नर्वा• Tri; पादौन Vi My.

·१३४ वैखानसमसूत्रम् । [१० । २, ३।। (धर्मे। २,१) पूयशोणितरेतःोमोविटानियेषाव प्रक्षिपेत् ' नयां पर स्वियं विमरे - न पश्येदुनिष्टो देवार्कचन्द्रयातारा' नेत' देवगनखातकदौषितराजगोश्रेष्ठानां हाथी नाका- मति' द्रधनुः परस्मै न दर्भवेत्र वदेवप नाक्योध- बेदको' ऽध्यान न गोत् ' परक्षेत्र चरन्ती गां धयन्नं वा । चन वारवेत्रवाचौत 'जौर्णमलवासा न थात् ॥२॥ पोः कौडां प्रेतधूमं बालातापं च वर्जयेत्केरोमतुषा- ङ्गारकपालास्थिविएसूत्रपूयशोणितरेतःोनोच्छिष्टाचाधिति- ठेत् 'चमेलिप्ते 'जे यावतोपगन्धमनःशक्षा न स्यात्ताव- अत्तोः गोधयेत् ' पतितान्यजमूर्थधार्मिकवैरिभिः सार्ध न बसेछिटो चिर्वा देवगोविप्रामौत्र स्पोत् ' देवा- वेदाबाजगुरुमातापिदविवाहणावमन्येत' न निन्देद- वमनर निन्दकच विनश्यति ' सर्वभूतकुमां ताउनं चन कुर्वीत ' गुरुण मातापिन्यां तत्विषाद्यैर्धाबपिटवारमातुखा- 'चार्यबिंगाधैर्विवादं नाचरेत्सर्वशुद्धिषु पुरुषस्यार्थशद्धिः ॥ लौशशिरबारशिव श्रेष्ठतमा स्यात् ' द्रव्येषु रक्सौवर्णpofosfag Vi; My is defective. २ तावान Vi My. १ पोषयति instead of •धवेत् Ed Tri. ४ धावतके (बाव)पगंधममयंका न स्युलाब• Vi My; यावशेपमन्येक गाण मसाताब. Tri: . Thus Tri and Ed (only बेदं instead of वेदान and विद्या प्रास + instead of विडावापान), देवराजनुर• Vi My.

·[...] वैखानसम्मत्रम् । (धर्मे २।३,४।) नतमयान्यनि' शोधयत्ययौ वा स्वर्गवति'' तापपुगेमा- वसाधान्यसवारिभिदक्दिननातानि तक्षणाडावनाही या पाचाणि दक्षिणपाणिना मार्जनात्यायनादा,संगोयानि चर्ममयमंहतानि वस्त्राणि शाकमूखफसानि च प्रोक्षवेद- " स्यानि चासवेत् ' घतादौनि द्रव्याएत्यूयोस्कया दर्भये- कौशेयाविकान्यूपरंशतहानि श्रीफलः भारतिगोटाणि सर्षपैः सवारिभिर्मनायानि पुनर्दाहेन रहं मार्जनोपलेपना- कैर्भमि खननादन्यमृत्यूरणगोवासकाचैर्मार्जनाच शोध- बद्रोहप्तिकरं भूगतं तोयं दोषविहीन सपूतं' वाक्शा वारिनिर्णिक्रमदृष्टः' योषिदास्य कारहस्तः प्रसारितपच्यं । सर्वदा शुद्धं' शकुन्युनिष्टं फलमनिन्छ' मशकमक्षिकाविलीनं तषिश्च न दूश्याणि' वाय्वग्निसूर्यरश्मिभिः स्पष्टं च मेश्य- मातुरे बाले पचनालये व शोधन विचारण्य वाशकि स्वादिएमचान्यां बड़ापो न दूश्याः' परस्याचा भतस्तोषबिन्दुभि- ॥ भूमौ निपत्योइतेः पादस्पृष्टैराचामथनाशचि: स्यात् ॥ ४ ॥ . १ रखानि सौव. Tri Vi My; these three ins. ताय after रजन। . १ सयेत् Tri Ed. इधर्ममयं संधि Vi My. ४ चौर is my conjecture (op. Manu V. 120); पपकर. Ed; पवार Vi; पवार. My; पर. Tri. ५ पदुष्टं instead of पडडं,Tri, but ep. Manu V. 127. २.राचम Ed Vi; •राचामय. My; Tri corrupt.

·[१० ।५। (धर्म ३।५॥ वामप्रसो निवसायाची सुपारीनवर्ष शाकमूल- पसायलाई । एचौ वातान्याहरेदन्याधौनमन्योत्सृष्ट- मएचौर जातं गोरस र वर्जयेत्' धान्यधनसंचवं कुर्वीत' वलं. नावादयेत् ' मधूने तोवं मांसोके पैष्टिकं ग्वाति सर्वभूतेषु दयालुः समः' चातः एचिनिरसूचकः सुखे । निःश्तो मजयवाणैाकार्पण्यवर्णो' मन्यादौन्दंशका सौर- बाजातानि कन्दमूचफसशाकादौनि च त्यजनटामधुरोम- नखानि धारचंखिकाबखायौ धराशयो' वन्यैरेव चरुपुरो- मामाचिर्वपेपसाएशादौषिर्यास श्वेतवृन्ताकं सुनिषलक कोमा- तकं ग्रेजकलि' चिचक भियुं भस्तणं कोविदारं मूलक र १० वर्जयति' मुनेः सर्व मांसं गोमांसतुवं धान्याचं सुरासमं भवति' पूर्वसंचिताशनं पूर्वाणि वनान्याश्वयुले मासि त्यजति वेदवेदान्नेन ध्यानयोगी तपसमाचरति अपनीको ऽननिर- दारो ऽनियोतमा तमूले वसन्धनस्थाश्रमेषु सहस्थानां ग्रहेषु १ .पहादीमश्नार्थ च श० मानामाहरेत्, etc. Ed and partly Tri. -eret instead of n Vi My. २ चमः शानः Vi My. ६ मालवामोर्चा (!) Ed 'rri. ४ धरायो Vi My. ५ •पुरोधाशा Ed Tri; •पुरोडा My; •पुरोडामादौन Vi. Thus Ed Vi; confe My; ** (?) Tri. Thus Ed, Tri; for Ed; fontai Vi My. ८ हक Ed. स्थायं VI My. • ·(धर्मे ३ । ५-७॥ व भि भिधिमानुपाचे बरे पर्षे प्रापवापामाचमका भिक्षुवदनानि शरीरं शोधयमुत्तरसत्तरं नो तधः कुर्थात् - भिक्षुः खात्वा नित्यं प्रणवेनात्मानं नर्मवेत्तेनैव नम- खुर्यात्' परवराग्प्राणायामाकलां शतावरी गाविौं नवा पन्ध्यासुपामोन' अष्पविषेशोत्पुताभिरद्विराचामेकावावधारण सर्वत्यागं मैथुनवर्जनमस्तेन्यादौनयाचरेत् ' असायो ऽनग्नि- रनिकेतनो निःसंचयौ' समानावमानममो विवादकोधलोभ- मोहानृतवों यामाहहिर्विविके मठे देवालये वृक्षमूले वा • निवसेत् ' चातुर्मासादन्यवेकाहादूर्ध्वमेकसिन्देशे न बसेदर्षाः परचातुर्मास्यमेकचैव वसेत् ' चिदण्डे कापाधापवित्रादौन्यो- जयित्वा कण्ठे वामहस्तेन धारचन्दक्षिणेन भिक्षापाचं रहौवैक- काले विप्राण उद्यानां रहेषु वैश्वदेवाने भिक्षां बरेन्' भूमौ बौख्य जनपरिहरन्पादं न्यसेदधोमुखस्तिभिषामा- ५ सित' ॥६॥ , गोदोहनकालमा तदर्ध वा खित्वा वेदलाभे ऽव्यव- माने ऽथविषादी बधे समाने ऽप्यसंतोषी स्थात्' इतं विक- म्बिा वा न गोत' भिक्षाकामादन्यत्र परवेश न. गन्तव्यं' भिषित क्रोशाय न गच्छेत् ' भिषां परिला तोयंपा १ भिक्षुराति Vi My. psorat Vi My. विवोस Tri only. Thus I My; नद वा Ed; नद Tri ·वैखानसमवचम् । [१.। . (धर्मे ५। ७, ८) प्रचलितपाणिपाद पाचम्योदु त्यमित्यादित्यायातो देवा इति विष्णवे अब ज्ञानमिति ब्रह्मणे च. भिषा दला सर्वभूतेश्व इति बलिं प्रधिपेर्माणामिहोपविधानात्मय संकल्य प्राण्यापामाचमष्टौ ग्राणान्यानोवास्कामं नानाति वसपूतं जयं पौत्वाचव्याचामति' निन्दाकोशौ न कुर्वीत बन्धमानखजेशचारिचं तपः श्रुतं न वदेस त्यक्त्वा नियम- घमौ' प्रियं सत्यं वदन्सर्वभूतस्थाविरोधौ ममः सदाध्यात्मरतो ध्यानयोगी नारायणं परं ब्रह्म पश्यन्धारण धारयेदरं ब्रह्मानोति' नारायणः परं ब्रोति श्रुतिः ॥ ७॥ मंन्यासिनो ऽनाहिताने मृतं पुषो ऽन्यो वा बणे- ।. रनरौलत्य रांधणैर्यन्त्रेण वा संनिधाय समुद्रगाम्या नया' तौरे वा मेकते देशे सुगालादिभिरस्पृश्यं यथा नथावदं बनति गायचा वापयित्वा तथा तपासयित्वा भावयित्वा वा दक्षिणे हस्ते वैष्णवैमन्वेस्त्रिदळं संन्यस्य मध्ये पदस्ख पारे रजस इति शिक्धमपवित्रमुदरे साविश्था १॥ भिचापा गुखप्रदेशे भूमि मिमिति काषायं मृदाणे ५ चादित्यम् instead of धादित्याय Vi My. २r before क्षिपेत् om. Wi My. ' १ नियमृप्रियं Vi My. ४ नारायणपरं all, but ep. TA. X. 11.1 (page 824 of the Calcutter ed.). Thus Vi My; gata Ed; sforit Tri. समुनमाया नद्यासोर वा Ed Tri. • veft instead of wai Vi My.

·[१०।८,६] १२ . बैखानवरचनम्। (धर्मे ।। ६६) कम संन्धस्य पिदधात् तमिहगावादिभिः . स्पष्ट तस्कर्ता पापीयान्भवति ' पारितामेरमौनात्मन्यारोण संन्या- सिनो ह दे गायथा सापयित्वा पूर्ववदासथित्वा सडे, देशे निधाय लौकिकानौ तदनिमुपावरोइत्यवरोप्य पवित्र • त इति तौरमास्ये प्रतिष्य पूर्ववत्रिदणादौविन्यस्य बामेधेन पिटमेधेन वाहितानिमन्तदनिभिर्दहनमाचरति' तयोराशौचोदकबलिपिण्डदानकोहिष्टादौवेवर कुर्यात् नारायणबकिं करोति' तदहनं खनित्वा पिधानं दान नारायणबलिं वा यः कुर्यात्सो ऽश्वमेधफल समाप्नुयात् ॥८॥ नारायणपति नारायणादेव सर्वार्थसिद्धिरिति ब्राह्मण- घेर्नरैईतस्थात्मघातिनो रब्बुमरखोदकामनिदंडिपासादिभिः सर्वपापम्मतस्थादाचानामन्येषां भिवोचकादशदिनादू महा- पातकिनां पचाना. द्वादशसंवत्सदादू पिडौकरणथाने मृतकार्थमपरपक्षे दादा श्रवणे वा करोति ' पूर्व ऽहनि ॥ द्वादश प्राधणानिमन्त्रयेदपरे ऽहनि विष्णोराजयपाल नदौनोरे रहे वान्यायतनं छत्वाधारं जुयादमिं परि- सौर्यानेथिव्यां विष्टरे दर्भेषु तद्रूपं स्वर्ण वा संस्थाप्य पुरुष Thus Ed Tri; farfugerer. Vi My? pofirautfefeater Tri; fare instead of forectata Vi My.- fare Tri, sareyVi My; forum Ed. poto instead of trat. Ed; fra in Ed only; afara Vi My. ४ कुरवे Vi My. ०५ सम् om. Vi My. ८ पादमसं. Vi My.

·वैखागतरसावत्रम् । [१० । ६,१०। (धर्मे ३ । ८, १०) ध्यायनों भः पुरुषमित्याचैः प्रामुखं देवं नारायणमावाचा- मनपायाचमनानि दद्यात् ' पुरुषसूकोन सापथित्वा नाराय- पाय विग्रह रत्यष्टाचारमन्त्रेण वा वस्त्रोत्तरौयाभरपाया- मनपुष्पगन्धधूपदीपाचताचममेरयति ॥९॥ केशवाचदानामभिरशिस्तर्पयेत् अधि परिषिय . सहखशौर्षाचैर्विष्णोर्नुकाचदशनामभिखाज्यं चई जुद्धयात् गुडाज्यफणयुक्त पायसं हविर्विष्णुगायश्या देवेशाय निवेध पाद्याचमनमुखवासर दद्यात् ' अमेषिणे दर्भपत्तराग्रेषु दक्षिणावर्षबिला नारायणाय सहस्रशौर्षाप मासाचाय सहसपादाय परमपुरुषाय परमात्मने परंज्योतिषे परब्रह्मणे ।। ऽव्यसाय सर्वकारणय यजेश्वराय यज्ञात्मने विश्वेभ्यो देवेभ्यः सर्वाभ्यो देवताभ्यः माध्येय इत्येतेनम इत्यौः पावस बलि दत्त्वाव्यमेभिर्नुहोति ' बाणन्यादौ प्रचाल्य नवानि वस्त्रो- नरोधाभरणानि 'दत्त्वा पुष्याथैः पूजयित्वा द्वादशमूर्ति ध्यायत्रुपदंशस्तगुरुदधिफलयुक्त श्वेतमत्र भोजविला यथाशक्ति ।। सुवर्ण दक्षिणा ददाति' महसदेवेः स्तुत्वा दादा- १ Vi My om. १.पालसंयुतं Vi My. p groter instead of a Vi My. ४? रचिवाधासयित्वा Vi My. १.भ्यो देवेभ्य: Vi My. Vi My om वर्षद Vi My.

·५ [१०।१०, ११।] वैखानसमयसूत्रम् । १४१ (धर्मे ।। १०, ११।) नामभिः प्रणमेदनशोमं जुहोत्यभौष्टा परी गति स. गत्वा विष्णोके महीयते ॥१॥ चातुर्यसंकरेणोत्पत्रानामनुलोमप्रतिलोमानराखनात्या- मामुत्पत्ति' नाम वृत्तिं चोर्ध्वजातादधोजातायां जातो ऽनुलोमो' ऽधरोत्यत्रादूर्ध्वजातायां जातः प्रतिलोमसतो ऽनुखोमादनुलोम्यां जातो ऽन्तराल: ' प्रतिलोमाप्रतिलोम्या जातो व्रात्यो भवति ग्रहाणो मुखाता ब्राह्मण ब्राह्मण्यश ब्रह्मर्षयः पन्यो बभूवुस्तेषां गोचोत्पबाड्साहाण्यामसगोचायां" विधिना समन्त्रक रहौतायां जातो ब्रामणः शुद्धो भवेत्' विधिहौनमन्यपूर्वायां मृतभड़कायां गोलको जौवभर्टकायां कुण्डस विप्रो द्वौ निन्दितौ स्यातां ' तस्मादधो बाहुभ्या- मुत्पन्नात् क्षत्रियात् चर्चियायां विधिवजातः पचियः शुद्ध- स्तयोरविधिक गूढोत्पन्नो शादो भोजात्यो नैवाभिषेच्यः पट्टबन्धो राज्ञः मैनापत्यं करोति' रद्धाभावे ऽपट्टबन्धो नृन्यायानदृत राजवल्यात् ' अधस्तादूरुभ्यामुत्पत्राद्वैश्या- १Ed om. २ विष्णुलोके Tri. ३ चातुर्वर्शनां संकरोत्पदामामनुप्रतिलो. Vi My: 8 Ed ins. mgure before argura i ५ Thus Ed; furen instead of afto ; qufve Vi My. गुण्डोत्पनो Vi My. ७ .बडो Ed. पाया• Vi My; Tri useless. U ·१४२ वैखानसम्बतूत्रम्। [१० । ६१, १२ ( धर्मे । ११, १२ । ११॥ देखायां तथा वैसः एडो' विधिवर्ण मणिकारो ऽगद्धो मणिमुकादिवेधः गजवक्षवकारौ स्यात् पथ पयाहत्पवादाचाया न्यायेन शुद्ध पद्धः जारामालवको निन्दितः शूद्रो ऽवपासो ऽवणारी सत्येते चातुर्वर्णिकास्तेषामेव संकरणोत्पत्राः सर्वे ऽनुलो- माद्याः ' ब्राह्मणात् चषियकन्यायां जातः सवर्णे ऽनुलोमेषु मुख्यो' ऽस्य वृत्तिरायणं कर्माश्वस्तिरथसंवाहनमारोहण राज्ञः मेनापत्यं वायुर्वेदयं ' गूढोत्यको ऽभिषिकाख्यो ऽभिवितवेपो भूयादष्टाङ्गमायुर्वेदं भूततन्त्र वा संपठेत- दुक्काचारो" दयायुकः मत्यवादी तद्विधानेन मर्वप्राणिहित कुर्यात् ' ज्योतिर्गपनादिकाधिकवृत्तिा ' विप्राईव्यायाम- म्बष्ठः कक्ष्याजौथामेयनतको ध्वविश्रावो प्रख्यचिकित्सो' जराल्कुम्भकारः कुखावत्ति पितो 'नाभेरूलवता च चचियाबेश्यायां मडैः श्रेष्टित्वं प्राप्तो महानर्माख्यश्च वैश्यवृत्ति चाचं कर्म नाचरति ' गृढादाश्विको ऽश्वक्रयविक्रयौ स्यात् ॥१२॥ , वेधम Ed; Vi My wholly corrupt. • •संगान Ed only. २ Tri Ed ins. वा। ४ भूतम् Vi My. ५ सुपडे. Vi My. पिका शनि+Tri Vi My. . कच्याजौवायेन भवनको ववित्राव Vi My. बाचकर्म Tri. C Vi My om.

·[१० । ९३, १४] . वैखानसारचमचम्। (धर्मे ३ । ६२, १४ ।) विप्राच्छूद्राचा पारशवो भद्रकाचीपूजनपिचकर्माविद्या- वर्यघोषणमर्दनवृत्तिारोत्यको निषादो व्यागदिम्गहिंसा- कारी राजन्यतः शूद्रायामुगः सुदण्डादनात्यो ' नारा. भूमिका कः शूलारोहणादियातनासत्यो ' वैश्यतः मुद्रायां चूकः क्रमुकताम्बूलशर्करादिकथविक्रयौ' ' गूढात्कटकारः कटकारी चेति ' ततो ऽनुखोमादनुलोमायां जातवानुलोमः पितुर्मातर्वा जाति वृत्तिं भनेत 'चियादिप्रकन्यायां मन- वव्यात: मूतः प्रतिलोमेषु मुख्यो ऽयं मन्त्रहीनोपनौतो दिजधर्महीनो' ऽस्य वृत्तिर्धर्मानुयोधनं सजो ऽनसंस्कारस १० जारेण मन्त्रहौनजो रथकारो दिजत्वविहीनः शूद्रात्यो ऽश्वानां पोषणदमनादिपरिचर्याजौवौ' ' वैश्याद्वाहाणां मागधः शूट्रैरप्यभोज्यानो ऽस्पृश्यः सर्ववन्दी प्रशंमाकीर्तनगानप्रेषण- वृत्तिगंडाचक्रो लवणनेल विक्रेता स्यात् ' ॥१३॥ ; वैश्यावृपायामायोगवस्तन्तुवाबः पटकई वस्वकांस्थोप- जोवौ ' गूढाचारात्पुलिन्दो पुरण्यवृत्तिर्दष्टम्टंगसत्त्वघातौ ' शूद्रात् पचियायां पुलसः कतकां वार्षी वा सरा हत्या पाचको विक्रीत' चोरवृत्तादेखवो जम्भननिगानत्यः । .. १ पूजा instead of पूजन Vi My., p Thus Ed Tri;' qu: Vi My. . Thus Vi Mg; साम्मूतशककालादिकाय. Ed Tri. ४ मन्त्रवर्जिताः Vi My. ५ दमन only in Ed. 4 Thus Tri; लवणावीर्षविक्रेता Ed; लवपत्रिवर्णकना (i) Vi My 'नमनन Vi My.

·१०० वैखानसारचसूत्रम् । [१० । १४, १५॥ (धर्मे ३ । १४, १५॥ शूद्रादेण्याथां वैदेहकः शुद्रास्पृश्यतेरप्यभोज्यानो बन्यवृत्ति रजमहिषगोपालद्रमाविक्रयौ ' चौर्वाञ्चक्रिको अवगतैय- पिण्याकजीवो' पदाहाबायां चण्डाल: मौसकामासाभरणी वर्षावन्धकण्डः - कक्षे प्रहरीयुतो यतस्ततश्वर सर्वकर्मवहि- स्कृतः पूर्वाधे ग्रामादौ वौथ्यामन्यत्रापि ममान्यपशष्य बहिर- पोहयति ' पामाइर्दूिरे खजातीयर्निवसेत् ' मध्याहात्परं पामे न विशत्ययं ' विमेचेद्राज्ञा वयो' ऽन्यथा भ्रूणहत्या- मवाप्नोत्यन्तरालनात्याच'' चूचुकादिप्रायां तक्षको ऽस्पृश्यो झालरोहस्तो दारकारः सवर्णकारो ऽयस्कारः कांस्यकारो क्षत्रियायां मस्यबन्धुर्मव्यबन्धौ' वैश्यायां मामुद्रः । ममुद्रपस्यजीवो मस्यघातौ च स्यात् ॥ १४ ॥ अम्बष्ठाविप्रायां नाविकः समुद्रपण्यमान्यजीवौ समुद्र सानाबावं साक्ष्यति' त्रियायामधोनापितो नाभेरधो रोमवप्ता ' महोर्णिप्रायां वेणुको वेणुवौणावादी ' चचियायां कर्मकरः कर्मकारौ ' वैदेहकाद्विप्रायां चर्मकारचर्मजीवी ' । नृपायां सूचिकः सूचौवेधनत्यवान्' पायोगवादिप्रायां ताबस्तायोको ' मृपायां खनकः खननजीवो' बृपावामुइन्धकः शूद्रास्फुयो वस्त्रनिर्णजकः ' पुस्कसादिप्रायां रजको वस्खाणं रजोनिर्णजकञ्चण्डालाद्विप्रायां श्वपचः वा खनना- ? Thus Ed ; ARRETTO Tri; oef te gaatVi My. २सामुद्री Ed. वर्मारकारी Ed. ४ वेध instead of वेधन Tri.

·[१०।१५।] वैखानसर घासूत्रम् । १४५ ( धर्मे ३ । १५ ।) चण्डालवधियुको नियनिग्धः सर्वकर्मबहिष्कार्यो नगर्यादौ मजापोषकः मशाने वसन्हैयपाचग्राही प्रेतमबन्धुः विस्वेन' 'वध्याला तवस्त्रादिया पराधौनाहारो भित्रपाचभोजौ' मांसभक्षी धर्मवारवाणवाणिज्यकारौ स्थात् ' तस्माविरुष्टे । सुते समुत्पन्ने पतितो नष्टो घोराबरका जति ' सत्पुत्रो नरकेभ्यस्त्रायकः पिढन्यावयित्वा शुभांलोकावयति ' तस्मा- हाहाणाधाः सवर्णयां विधिवत्पुषमुत्पादयेयुरिति विखनाः। ॥१५॥ ४ यो दशमो धर्मे तृतीयः प्रश्नः समाप्तः। ALUATIC SOCIETY OF NEGAL . Thus Vi My; प्रेतबन्धकं Ed Tri. २ नइखादौन रडीयात् Ed Tri. १ बहारवाणिव्यक: Ed. ४ मतो instead of तस्मात् Tri Vi My. forcerat: only given My Tri Ed. 19.

·No text on this page.

·lation, Englah
gales
exception to this soulé;" Whil
the price lists. For the oslovulation of
anitta oloase of the 98 OF 100 pegou oounta
each
vil.
separately, but thres Vedi
no paraplota are broken
for the
Boobs
indióating
ita ingue puribar a favolalo
Worl and volüme to which it.ba
elanie of thias Notice all previous Defcot
te cancelled
price,
VALQURA
lo Janviant. 1927
abord dan about them are obtainable
Calout
Hay Button, London

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·I IBU SALAN AMADF