·(२) पुराणमिति तु पूर्वकालार्थकात् पुराऽव्ययात् 'सायं चिरमिति ल्युटि तस्या- उनादेशे 'पूर्वकालैक'- इति निपातनात्तुहभावे व सिद्धयति । यद्वा-पुरा-अतीतान गता- अर्थावणतीति शब्दार्थकादण् धातोः पचाधचि व्युत्पादितावादतीताऽनागतार्थवर्णनात्मक वेन पुराणानो पुराणवमन्वर्थमेव । 'इतिहासपुराणाम्यां वेदार्थमुपहयेत्' इति श्रीमहाभारत. प्रामाण्यादाण्यानोपाख्यानैवेदार्थ यमुपहकाणां पुराणानामन्वर्थता सर्वथाऽस्तव । पुराणेषु विशेषतच श्रीमद्भागवतमहापुराणे सु-परिसस्थानोरोसिमन्वन्तरेशानुसशनिरोध- मुक्त्याश्रयाणां - वर्णनादायत्रीपुरपसूक्तादिरूपाणी घेदानां समुपहकत्यं समुल्लसत्येवेति नावशिष्यते कस्याऽध्याऽनन्वर्थवशेकापतकलङ्कलेशावकाशः । एवं च संक्षेरेणोक्तानी येदार्थानां समुषहणं पुराणैरेव भवतीति सिद्धम् । ननु कोशेपु तु-सर्गश्च प्रतिसगंश्च वंशो मन्वन्तराणि च भूम्यादेचैव संस्थानं पुराण पश्चलपणमिति पुराणानो पक्षण परिलघयते इति चेन्न तस्य पुराणोपपुराणविषयकारवान् 'एतच्ट्रीमद्भागवतस्य तु द्वितीयस्कन्धातिशमायागतप्रयमद्वितीयाद्यपदर्शितदिशा स्वयं दशलक्षणवावस्यैव प्रतिपादितत्याच । 'अस्त्र महतो भूतस्य निश्वसितमेतद् ऋग्वेदो, यजुर्वेद, सामवेदो ऽथाहिरस इतिहास. पुराणं विद्या उपनिदः श्लोकः स्प्राण्यनुम्यागयानानि व्याख्यानान्यस्यौतानि सागि निःश्वसितानि. (अध्या०२ ग्राम १ स..) इति पददारश्यकध्रुश्या । "ऋधः सामानि च्छन्दांसि पुराणं यजुग सह, उहिष्टामाजिरे सर्वे विधि देवा विविधता:, (11 | २५)' इत्यथर्वश्रुग्या । 'सहोराप ऋई भगयोऽध्ये म परेंद सामोर- माथवं पार्थमितिहासपुराणं परम देशना मिति ( 1110) छान्दोग्य चाया- रानेफ्युतिस्मृतिमोक्तप्रथलममाणकदाः पुराणानि यझनिःवसितम्पाएपौरपेयाययेवेति मनासनो राहामा सवरेव शास्त्रीकृत। पूर्णपूर्णमुदायो (भयं 118) दति न्यायावरान्मादून सर्वत्र मया सर्व परिपूर्ण सम रमादेशेप गाइमामताररूप श्रीभागयतमपुराणमपि मपंच सांधा मयंदा परिण भवितुमति । य विज्ञान-कर्म-मुपासना-ARTIE. रधिमपोजगभान् परापरसोरामावताal धनियत मानपानामधिर. मेरकोटयामेरच्या सत्र सत्रानुधामयोपनापमापदेशेन समाननम्मे भर्म যুগা। যায়ামহামন বিবি মধিয়া নিলিয়া পালং শাবানাধৰ সিং এবাৰ সুখাৰাং, ন থাকা श ·( ३ ) वितरस्ट्रीकृष्णचरितामृतरसास्वादनशीलभगवद्भक्तजनानां चेतसि भक्तिमन्दाकिन्या: सततधारा सिञ्चति, इयदेव न किन्त्वद्वैतपथपथिकोपास्यचरणसरोरुह-स्वाराज्यसिंहासनलब्ध- दीपपरमहंसात्माराममुनीनामपि चेतसि परास्परधीश्यामसुन्दरसौन्दर्यमाधुर्य प्रतिष्ठापय- भक्तिरस्ममृतानन्तपारावारे तानिमज्जयतीति नाविदितमिदंश्रीकृष्णविचित्रचरित्रचिनितश्रीमद्- भागवत्तरहस्यपरिशीलनशीलानां विलक्षणविचक्षणानां धीधनानाम् । काठम. कौथुम, वाजसनेय, तैत्तिरीयमियादिका यथा शाखानामाख्या प्रवचना- देव न तुं करणात्तथा श्रीभागवतमपि, श्रन भगवतः पाणिनेः सूयमपि-'तेन प्रोक्तम्। प्रमाण स्वेन संरडले, पर तो ग्रन्थे' इवेव सिद्ध तेल प्रो-मिति सूझ- रम्भणं व्यर्थमेव स्यात् । श्रीमद्भागवतस्य 'सर्ववेदेतिहामानां सारं सारं समुद्धृतम्, सर्ववेदान्तसारंहिश्री. भागातमिष्यते, व्यासः समाधिना सर्वमाह कृणोक्तमादितः, समाधिभाषा पासस्य, इति सम्वेदवेदान्तसाररूपस्यो कृष्टविद्यातपोयोगममाधिष्टार्थवचनमाया मक- मया देवषि---श्रीनारदोपदेशापरमाप्तनमेन श्रीव्यासेनारमतुष्टये लोकहिताय च मोक्तावा- देदवत स्वतः प्रामाण्यं समुजाभते । वेटाचार्यस्य मगर्वतः श्रीकृष्णद्वैपायनस्य परमाततमम् हि भागनारायणाव- तार वेन निरतिशयज्ञानधर्यकल्याणगुणकतया निरस्त समस्तविप्रलम्भादिदोपसंभाव- नत्यातू, कक्षिवलमन्दाधिकारिमनुष्यानुप्राय व्यस्तसमस्तवेदत्वात, अवतारलीलायामपि चतुर्मुखशंकरनारदादिप्रसादलव्यदिव्यज्ञानावेन, प्रकृष्टतपणेयोगयलेन करामलर. वसाधा कृतपरावासकलवस्तुयाथार्या दार्थस्याज्ञानसंशयविपर्ययपरिजिही याप्रणीतरचम दण्यात्, स्थतपोरलेन क्षत्रियं विधामित्र ब्राह्मणीशनरतो भगवतो यमिटस्य नातावात्, पसिष्टपुलस्त्ययरमदानलब्धदेवतायाथार्यज्ञानपुराणसंहितादियादि- যিয়বিয়াখন মাখনঃ বায়হাথে चापायल्यादनन्यसाधारणतपःसमाधिविशेष. शाशेषपरिपायजितक्याच सुप्रसिद्धमेव सवंय ध्रुतिस्मृतीतिहासमहानियाधादिषु । केपन श्रीभागवतकता यासस्तथा ब्रह्मसूत्रप्रणेता येदयामः कृपायन इति तय द्विविधं पासनाम विलोम्य एनरविवर्ष भिममिति फरपयन्ति परं न सय पर्य कि- मपि विशिष्ट प्रमाणमुपलभामहे पेनताराभेदनियायं निरानुपाम। सम्पपिपासना- मानोऽनके प्रकाराः परं মক্কাষানাযহীয়ান্তানুষিক एदेसि तिरोहितं गमागमतान्तरमायप्रमाणिसपाराशगयेदम्पामसम्मोद- विमानमंहितादिका वादिषु प्राप्तपरिधपान धर्मनापानामिदानीन्तनाना 'सनानन- मादारकाधानियांयसयविदा दिदुपाम् । २ ·" श्रीभागवतस्य वोपदेव कर्तृ कल्वेतु- "वोपदेव कृतवे च वोपदेव पुराभवे , कथं टीका कृता संस्युहनुमञ्चित्सुखादिमि' इति भागवततापर्यनिर्णय काराद्यनेकाचार्याणा ववनानि कय सगच्छरन् । घोपदेवपूर्वभवेर्जगद्गुरुश्रीशङ्कराचार्यपरमगुरुश्रीगौडपादाचार्यादिभि स्वस्वग्रन्थेषु प्रमाण पेनोद्धृतानि श्रीभागवतपद्यान्येव श्रीमागवतस्य तद्वहुपूर्णकालिकवमुद्रावयन्ति । देवगिरी यादवर्गशीयमहादेवनृपते पष्टयधिकद्वादशशतसवत्सरतो द्वासप्तरयधिक- द्वादशशतकान्ते शासनसमये समुपस्थितेन श्रीभागरतमधिकृत्य हरिलीलामृतपणे त्रा विसं वोपदेवेनाऽपि तदारम्भे सम्पमाप्तौ च 'श्रीभागवतस्कन्धाऽध्यायार्थादि निरूप्यते, बिदुपा वोपदवेन मन्ग्रिहेमाद्वितुष्टये । इति भागरतस्यानुक्मणी रमणाकृता विदुमा वोपदेन भिप शयसूनुना' इति वदता स्वकृतं हरिलीलामृत श्रीभागवतानुस्मणि. कास्वेन स्पष्टमेवोररीकृतम् । 'विन्यास वेदान् यस्मा स तस्माद्वयास इति स्टन ' इति महा- भारतो कृष्णद्वैपायनव्यास एवं वेदास्तदर्थरूपाणि पुराणानि च प्यासितवानिति नियमचम् । अनादायस्मिनिहाने 'धाता यथा पूमिकल्पयत्, यो ब्रह्माण विदधाति पूर्ण यो वै वेदोश्च प्रहिणोति तस्मै, युगान्तहितान् वेदान् सेतिहासान् (महर्षय , लेभिरे तपसापूर्णमनुज्ञाता स्वयम्भुवा'-इति श्रुतिस्मयादिमि , सुप्तप्रबुद्ध, ज्यायेनचानादिसिद्धानां पुराणाना लाभ एवं निर्दिश्यते स्मन नतु कुनाऽपि ग्यासादिक्षतुं क बमुपलभ्यते ऽत सुसरी सिद्धमेर यरपुराणानि मयनरूपतया श्रीव्यायेन निवदानि नतु निमितानि । एनेनैव च प्रतिक्षप पूर्णकरावदेव मष्टिं प्रति सन्दिहाना अपि प्रयुज्यन्ते । पुराणेचितिहासभेदो य परिलयने म नु पररभदा दो योग्य । यस्मिन् फाये यलोकानमष्टिप्राह प्रहति सस्मिन् फले सप्लोकाधिष्टातुरेव प्राधान्य परिगीयन 'पद्विवाहस्तद्गीलगानमिति' न्यायालोके यथायोरिवानामग्यध्ये गाने गीयने, तथा ततयसापुराणादिषु ससदेसामाहाम्यवारयानि स्यमायत एवोपपपरति नापि कापि तिनंच कोप विरोध पर पुराणान मिति ।

·। ( ५ ) इत्युक्ते स्वयं परब्रह्मैव । किं वहुना-ग्रा श्रीमागवते सगं भगवत एवेति राज- शादिवर्णनमपि संसारस्यासारत्वोपदेशेन भगवञ्चरणशरणप्राप्त्यर्थमेर । ये केचिदन्ति यस वर्णित श्रीकृष्णचरिग्रं तत्सर्व रूपकमेव नतु तत्र किमप्यति- हासिक तथ्यम्, तदेतत्कथन तु तेषां शास्त्रोपदिष्टसापदार्थतत्त्वप्रतिपत्तिपरिशीलनमन्द- मतीनाम नर पविकल्पकपनानां पल्लवग्राहिपाण्डित्यानाम्भ्रान्तिमूलकमेव, स्वतः प्रमाण- भूतेषु ऋग्वेदादिष्वपि श्रीकृष्णचरितस्य तथैवोपलब्धेः . अत्र च्छन्दोव्याकरणशास्त्रनियमविरुद्धानि यानि कानिचित्पद्यानि विद्यन्ने तानि स्थापत्यात्तथैव शुद्धानि, सेपो तथैवोच्चारणे नास्माकमपि कोऽपि प्रत्यवायः। अपि तु शुभ- फलभूयस्त्वमेव । 'छन्दोवस्कवय. कुर्वन्ति' इति भाप्येष्टया स्मृतीतिहासपुराणेषु घेद- तुल्यस्वाति देश । श्रुतिस्मृतिपुराणेतिहासप्रदशकामा विदितवेद्यानामधिगतयाथातथ्याना श्रीव्यासादि महामुनीना व्याकरणादिनियमपारतन्याभावात्तेगा तपोयोगवलेना- उपाधषोऽपि साधन एव शम्दा., इति कैयटनागेशादिभिरप्यङ्गीकृतमि यलं विस्तरेण । अनन्यसाधारण महत्त्रपरिपूर्यास्यास्य प्रन्यस्यादप्तीयसंस्करणो मुदणाङ्क- (प्रूफ) पत्राणां शोधनेऽस्माकं यम्सौभाग्यं संजातं तत्तु भगवदनुकम्पयैर । 'अनुदिन- मिदमायु सर्वदाऽमत्प्रपगैहुविधारितापै कोयते व्यर्थमेव' इत्युक्तरेतादृशमगरसम्पन्धि- कार्येषु यदि स्वल्पोऽपि कालो व्यतीत स्यातहि स जनुषो विद्यायाश्च सर्वस्य साफल्यायत्र - अन पाटशोधने प्रयत्तानामस्मारु निसिलशाप्रपारावारपारीणधुरीण-विद्याश. चस्पति-मधुरास्थ म. म. पाठक श्रोटयाशहरशानिमाहिण्याचा , मथुरास्पश्रीद्वारकेश- संस्कृतविद्यालय प्रधानाध्यापक विद्यावारिधि-यायव्याकरणसाहि यगगोश-सतन्त्रस्वतन्त्र म. म. श्री श्रीवरशास्त्रिचतुर्वेदगुरवरच पाठान्तरपूपस्थिनेषु सामान्यपहाग ऐनाटीकाविभूषितमुदिमस्कीपश्रीमद्भागवनप्रदानेन सस्य कदापि न विस्मरिष्याम. किमधिकं प्रयचरणाम्यामेताम्मो द्वाम्यामादिष्टेनैव मदं समनुष्टयाऽनुशरानमनुष्टितम् । महामनीयम्चतमस्याप प्रत्ययाऽस्मिा संसरणेऽशुदिसंगेपनायास्यन्त यामाहाय्यं समनुष्टिन

·य-त्रा-
या
कृतेऽपि प्रयनं मदनवधानवादृष्टिदोरवशावरमयोजकदोगामुदणकाले
रोपिताऽक्षरपट्टगतमात्राऽनुस्वारादिप्रम्खलनवशाद्वा काश्चिदशुद्धयोऽवशिष्टास्ता
अविगणय्य हमहारत्यायेन गुणैकर पातिनो दयानो विद्वांसो विद्यार्थिनश्चास्मदीयाद
सोयायास सशुद्धपाठविधिना सफल यन्तु । अग्रिमे च संस्करणोऽवशिष्टा अशुद्धयोऽपि
संशोधयिष्यन्ते । पर्यवसाने
च पुण्यधार्मिकग्रन्थप्रकाशनसमुद्यतेभ्यो धर्मप्रचारा)
निहितभूरिद्रविणव्ययेभ्यो मथुरास्थश्रीगोवर्धन पुस्तकालयाध्यतश्रेष्टिप्रवरश्रीगोवर्धनदास
भरतिया महोदयेभ्यो धन्यवादाशीर्शदप्रदानहसमुत्माहयन्तु विद्वन्मण्या विद्वासश्छाया
श्वेति- भृशमार्थयते--
श्रीवैष्णवविदुषां वर्शवद
तेजादानाऽभिजन--
भ०
आचार्य परमानन्द शास्त्री मित्र निगुणायकः
वि.
भू०
क०
श्रध्यापक
मथुरास्थ-श्रीदारकेशसस्कृत विद्यालयस्य

·- ॥ श्रीः॥ श्रीमद्भागवतपूजापाठविधिः सप्ताहक्रमश्च कृतम्रानो विहितनिस्यक्रिपयाचन्य प्राणानायम्य गुरून भगवन्तं च ध्याचा 'पानोभदा' इत्यादिमहनमन्त्रपाठपूर्वकं सङ्कल्पं कुर्यात् तद्यथा-'श्रधेत्यादि देशकाली मंको र्य श्रीगणरतिभ्यासशुरुदेवोकृष्ण ननर्वकं श्रीभगवत्स्वरूपस्य श्रीमद्भागवत. प्रन्यस्य समर्चनं करिष्ये । ततः पोडशोपचारैर्यथालन्धोपचारचा गणेशादीन् सम्पूज्य श्रीभाग- यतप्रन्थ संपूजयेत् । ततः पाठप्रारम्भारपूर्व 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' इति द्वादशा- भारमन्नं श्री कृष्णाय गोविन्दाय गोपीजनवल्लभाय स्वाहा' इत्यष्टादशाक्षरं गोपाल- मन्त्रंशोऽष्टोत्तरशतवार जोत्, ततो निलिखितरोग्या विनियोग विदध्यात् । विनियोगः- ॐ पस्य श्रीमद्भागवताण्यस्तोत्रमन्यस्य नारदपि हतीच्छन्दः श्रीकृष्णाः परमारमा देवता ग्रहा बीज भक्तिः शक्तिशानवैराग्ये कोलकं मम श्रीमद्भागवतप्रमाद- सिद्धयर्थं पाठे विनियोग । प्यादि न्यासः- नारदपये नम.' शिरमि । 'ॐ बृहतोरपन्दसे नम' मुखे । ॐ श्रीकृष्ण- परमात्मदेवतायै नमः ददि ।' प्रयोजाय नमः' गुो । ॐ भतिशय नम' पादयोः । ॐाननराम्यशीलकाय नम , नाभी । ॐ श्रीमद्भागवतप्रसादसिम्यर्थक पारविनियोगाय नमः, सा। सती द्वादशातरमन्ण करण्यामं हृदयापहन्यामं च कुपांत- करन्यासः - 'ॐ नमो भगवते यामुथाय' मष्टाम्या नमः ! ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' गर्ननीय नमः । ॐ नमो भगवो सामुदेवाय' Ruमाम्यो नमः । ॐ नमो भग पामुदेवाय' प्रमामिझापा नमः । ॐ नमो भगाने यामुदेवाय' कनिष्टिकाम्या न ॐ ममो भगवते यामुयाय' करमजकारयाम्म नमः । परम-(पशि-शिसा. पाह-नेत्रम्-मनाप फर हति) दपादिश्मेशोपयुनरी या पाया । अथवे करयामालम्पासान् कुमार-सादि- । . - ग

·करन्यासः-
ॐ को अङ्गुष्टाभ्यो नमः । ॐ वीं तर्जनीभ्यां नमः । ॐ क् मध्यमाभ्यां नम ।
है अनामिकाभ्यां नमः । ॐ को कनिष्ठिकाभ्यो नमः । ॐ क्ल करतलकर.
4
पृष्ठाभ्यां नमः।
श्रथाङ्गन्यास.-
ॐ हृदयाय नमः ॐ को शिरसे स्वाहा । ॐ शिखायै वषट् । ॐ
कवचाय हुम् । ॐकौं नेप्रयाय वौषट् । ॐ क्ल. अखाय फट ।
अथ ध्यानम्
उद्यत्कोटिदिवाकराममनिशं शङ्ख गदां पद्मजं
विभ्रतमिन्दिरावसुमतीसंशोभिपार्श्वयं
कोटीराङ्गदहारफुण्डलधरं पाताम्बरं कौस्तुभो--
दीप्त विश्वधरं स्ववक्षसि लसच्छीवन्सचिन्हं भजे ॥ (व.कृष्दी)
अथवा कस्तूरीतिलमित्यादिभिरभीष्टध्यानपथैः स्वाभिमतस्यरूपं ध्यायेत् ।
अथ सप्ताह वाचन कमः
पाये हिरण्याक्षयो, द्वितीये भरतावधि । तृतीये ह्यन्धिमथनं, चतुर्थे कृष्णजन्म च ।
पजमे रक्मिणीसाह, पष्ट चोदववादकम् । सप्तमेऽन्हि समाप्तिध सप्ताहाम ईरितः ।
द्वितीयक्रमस्तु-कौशिकसहितान्तर्गतश्नीभागवतमाहारग्ये-
सप्ताहे पाठनियम शृणु शौनक संयतः। मनुदमपंवादपर्यन्तं
प्रथमेऽहनि
ऋपमाख्यानपर्यन्तं द्वितीय दिवसे वदेत् । नृतीये दिवसे कुर्यात् सप्तमस्कन्धपूरणम् ।
प्रणाविर्भावस्य-नं नुर्थेऽहनि वाचयेत् । रक्मिएयुदाहपर्यन्तं पञ्चमेऽति वदेत्सुधीः ।
श्रीहमारयानपर्यन्तं पठऽति वाच्ये वम् । सप्तमे दिवसे कुर्यास्ट्रीमद्भागवतपूरणम् ।
सप्ताहम्मदोपर्क पूर्वोक्त पद्य कुत्रात्यमिति न ज्ञायते, परम्वरमामिस्वद
पूण्यचरणस्वपितृतेजावानीयस्वर्गीय वेदवेदान्ताचार्यश्रीचिरीलालमित्रत्रिगुणायकेभ्योऽगतम्
सत्तथैव संरक्षितम
सप्ताहामोऽप्येतस्पद्योक्तप्रकारक एक प्राय: प्रचलित
परिभ्यते सर्वत्र
।

·। श्रीहरिः श्रीमद्भागवत-सप्ताहमुहूर्तम् 'मित्रक्षिपचर,वे रविशुभा-हे लग्नवर्गे विदो जीवस्याऽपि तनौ गुरौ निगदिता धर्मनिया तद्वले 'इति रामाचार्या । यस्मिन् कस्मिन्नपि लग्ने गुरुवुधयोः पड्वर्गे सति तनौ लग्ने गुरौ च सति कर्तुश्च गुरवले मति धर्मक्रिया शुभदेत्यर्थः । पड्वर्गविचारस्त्वस्मस्कृतीकोपेतलमचन्द्रिकायां विस्त- रतो द्रष्टव्य. । दीपिकायां च- शुभग्रहार्कवारेषु मृदुक्षिप्रध्रुवोडषु शुभराशिविलग्नेषु शुभं शान्तिपौष्टिकम्, शान्तिकं धर्मकृत्यं कोटिहोमादिमिति पीयूषधाराकारः । ग्रहा- धनिष्टफलशान्तये यद्धोमादिकं विधीयते तच्छान्तिकम्, आयुष्यादिवृद्धयर्थे यत्क्रियते त पौष्टिकम् । 'विप्रधु वान् यचरमैत्रमासु शस्त स्पाच्छान्तिकं च सह मङ्गलपोटका- भ्याम् इति रामाचार्याः । पातु स्वयं भगवता ध्यासेनेवोक्तम् तथाहि- भौमार्कि- वर्जिता वारा भानि ध्रुवमृदूनि च शुभयोगे विथौ लग्ने कथारम्भ. प्रशस्यते,नित्यायाच कथा- या पुराणां मुनीश्वर, द्वादशी वर्जयेत्प्राज्ञ सूतसूतकसम्भवात् । सप्ताहे न निषेधोऽस्ति प्राहुरेवं पुराविदः । तत्रैव मासो अपि प्रोका:-'सर्वे मासाः शुभाः प्रोक्ताः पौपचैत्रविवर्जिता सप्ताह एवेतयोनिपेधो न तु मासपारायणादौ । विष्णुधर्मोत्तरे तु -'चैत्रे घा फाल्गुने वापि ज्येष्टे वा माधवे तथा माघमासेऽपि कर्तप्यो विष्णुयागः शुभावहः ॥ नारदीये च --'फाल्गुने- वाऽथ चैत्रे वा माधवैशाखयोरपि । ज्येष्ठ मासे तथा पोपे विष्णुशागः प्रशस्यते' इति चेय- पौषयोरपि यग्रहण दृश्यते तत्तु होमात्मकविष्णुयागपरकं ज्ञेयमिति न तत्र कोऽपि विरोध: । न च यज्ञ. सोऽध्वरो यागः' इतिकोशवलाद्यागगइयो पर्यायत्वेन कथनाच्छी मद्भागयतसप्ताहस्यापि-'सप्ताहयज्ञेन कलौ पुनन्ति ते:- इत्याद्यनेकवाक्यैर्यवत्वेनैव स्पष्ट मुक्तवारकथमुच्यते यद् विष्णुधर्मोत्तरनारदवचनानि होमात्मविष्णुयागपरकारयेवेत्ति घेग्न तत्र व्यासव.क्ये 'पुराणानां क्याम्म, इति कयायर्या विशिष्य चैत्रपौपयोज्यस्वेन गृहीत वादन होमात्मकविष्णुयागस्यैव ग्रहीतुमुचितत्वादितिदिक् । इदं काम्यारम्भ एवं ज्ञेयम् । निष्कामतया पर्तव्येषु तु 'न श्वः श्वमुपासीत को हि मनुष्यः श्वो वेद'- इतिश्रुतेर्यदेव भदोपवेत तदैव धर्मारम्भः कार्यो नतु तत्र फाऽपि मुहूर्त विचारचर्चा । अतएव परशुरामेणा- जायते वित्त चित्तं श्रद्धासमन्वितं तदैव पुण्यकालोऽयं यतोऽनियत- बीवितमिति । प्युक्तम्-यदेव ·पापक्ष्यकाम उद्यापनविधिः तत्रोद्यापनका साहसमाप्तैर्द्वितीयेऽन्हि नित्यवत् प्रातरावश्यककृत्यानि विधाय मण्डपाने समागच्छेत्तत्र सपजीक प्राइमुग्प उदड्मुखो वोपविश्य दीप प्रज्वलय्य तमङ्ग- लतिलक प्राचम्य प्राणानायग्य प्रतिदिनवत सकल्पस्वस्तिवाचनपूर्वक पूर्वस्थापितगण- पयादिदेवानां दैनिकीमगं कृत्वा प्रधानसंकल्प कुर्यात-प्रद्य हेत्यादि० अमुकोऽह सकल- सकलकामनासिद्धयर्थ श्रीकृष्णानुग्रहप्राप्तये श्रीकृष्णप्रसादार्थ वाचितस्यैत- च्छ्रीमद्भागवतसप्ताहस्य परिपूर्यथं तदुद्यापन करिष्ये । वत्पूर्वाद्वेन गणेशमातृकादिपूजना- भ्युदयिकश्राद्धपुण्याहवाचनादि करिष्ये इति संकल्प्य, उद्यापनपूर्वाङ्गत्वेन तत्तरपूजनादि कर्म विधायाचार्यादिपरण कुर्यात् ततः पूर्वनिर्मिते सद्योनिर्मिने वा सर्वतोभद्रेऽष्टदले वा सर्वतो भद्र चेत् तत्र तन्मण्डलस्थ देवान् पूर्व पूजयेत्' ततो विधिव स्थापितकलशोपरि सद्यो- निर्मितसुवर्णमयी श्रीकृष्णप्रतिमा रुक्मिणोसहिता, धातुनिर्मिता प्रतिष्टिता मूर्ति शाल- ग्रामशिला वा सस्थापयेत् ( सद्योनिर्मितसुवर्णादिप्रतिमा चे तस्या पूर्वमग्युत्तारणं प्राण- कृत्वा तत. पूजन तव्यमिति न विस्मर्तव्यम्, पूर्वप्रतिष्टितमूतौ शालग्राम- शिलायो वा नाग्न्युत्तारणं प्राणप्रतिष्टा च भवतीति वोध्यम् ) ततो द्वारपूजा कृत्वाऽङ्ग न्यासकरन्यासांश्च कुर्यात्, तत पाठपूजनं कृत्वा पञ्चामृतेन संस्नाध्य पोडशोपच रै पुरुष सूक्तेन यथाविधि सपूजयेत् ततोऽङ्गपूजामावरणपूजा च विदभ्यात् । 'मुख्यदेवतपूजनम्, अग्नि प्रतिष्टा सूर्यादिग्रहावाहनपूजने' इति धर्मसिन्धुसारोक्तकमेणाऽग्निप्रतिष्ठादिग्रहपूजनान्त सर्वकर्म कृत्वा कुशकण्डिकाऽन्वाधानानन्तरं द्रव्यत्यागसंकल्पपूर्वकमग्निं सम्पूज्याज्येना धारावाज्यभागी च हुत्वा तिलादिभिश्च प्रहहोमं विधाय साज्यपायसेन तिलादिद्रव्यैश्च गायत्रीमन्त्रेण श्रीभागवतश्योकैर्वा प्रधानहोम कुर्यात, स्विष्टकृत च हुवा मण्डलदेवता भूराधा नवाहुती हु वा यहिहोममतमाशनादि प्रणीताविमोकान्तं कर्म कुर्यात् । दक्षिणा. दि दावा ग्राह्मणान् भोजयेदाशिपश्च गृझीयादिति सक्षेपः । श्रन्यय शय्यादानाभिपेकादि क च यत् कर्तव्य कर्म तत् सर्व स्वयमेवोद्यं विधिः । नान विस्तस्त पेनापि सर्वमुष्ट- इयित रायतेऽरपकलेवरे काले, इति प्रार्ययते । परमानन्दशास्त्री मिश्रत्रिगुणायकः । प्रतिष्ठा च ·8 समाहात्म्यश्रीमद्भागवतविषयाऽनुक्रमणिका & . अध्याये विषयाः अध्याये "विषयाः माहात्म्ये णा वर्णनस्य महत्त्वं देवर्षिक्त के स्त्रपूर्वजन्मवृत्तान्तकथनं च । (पद्मपुराणान्तर्गते) ६ पूर्वजन्मवृत्तान्तस्यायशिष्टांश -नारदस्य १ नारदस्य सनकादेश्च समागम,नारदद्वारा भगवदाराधनया ब्रह्मणः सकाशा- भक्तिज्ञानवैराग्यवृत्तान्तनिवेदनं जन्मग्रहणम् । २ भक्तेःकष्टनिरासाय नारदस्योद्योगः । ७ नारदोपदेशाद् व्यासद्वारा श्रीमद्भागवता- ३ सनकादितः श्रीमद्भागवतं श्रुत्वा भक्ते- रम्भः, अश्वत्थामक क. सुप्तानां द्रौपदी स्तुष्टिनियेराग्ययोः पुष्टिश्च । सुताना वध अश्वत्थाम्नस्तिर- ४ सप्ताहकथायां भगवत. प्राकट्यम्, स्कारश्च । गोकर्णोपाख्यानञ्च । ८ परीतितो रक्षणम्, कुन्ती- ५ धुन्धुकारिणः प्रेतत्वप्राप्तिस्ततो गोकर्ण। कर्तृका श्रीकृष्णस्तुति', युधिष्टिरानु- कृपया तन्मुक्तिश्च । तापश्च। ६ श्रीमद्भागवतसप्ताहपारायणविधिः । ६ युधिष्टिरादीनां भीष्मपावें गमनम्, प्रथमस्कन्धे विविधधर्मानुपदिश्य श्रीकृष्णस्तवन- १ श्रीमद्भागवतविषये सूतं प्रति शौन- पूर्वक भीष्मस्य महाप्रयाण च । कादीनां प्रश्नः । १० श्रीकृष्णस्य द्वारकागमनम् । २ सूतस्योत्तरदानम्, भगवत्कथाया निःश्रे ११ द्वारका भगवतोऽभिनन्दनम्, यसकरवं भगवद्भक्तमहत्त्वकथनं च । नगरप्रवेशवर्णनं च। ३ संक्षेण भगवतश्चतुर्विंशत्यवताराणां १२ परीतितो जन्मोत्सवः । वर्णनम् । १३ विदुरस्योपदेशेन गान्धार्या सह पृत- ४ श्रीव्यासस्यापरितोपस्तदाश्रमे नारद राष्ट्रस्य वने गमनम्। स्थागमनं च। १४ दुनिमित्तानि दृष्ट्वा युधिष्ठिरस्य चिन्ता, ५ नारदव्यामयो.संवादः, भगद्गुणकर्म- । द्वारकापुरीतोऽर्जुनस्यागमनं च।

·श्रीमद्भागवतविषयानुक्रमणिका - रोधानं च श्रुत्वा. । अध्याय विषयाः अध्याये विषयाः १५ अर्जुनाद् यदुवंशविनाशं श्रीकृष्णति श्लोकभागवतोपदेशदानम् । पाण्डवानामुत्तरदिशि १. पुराणलक्षणानि, विराट्पुरुपदहे महाप्रस्थानम् । इन्द्रिणामुत्पत्तिश्च । १६ परीक्षितो राज्यप्राप्तिः, दिग्विजयः, तृतीयस्कन्धे भूमिधर्मयो:संवादश्रवणं च. तराष्ट्र त्याचा गतस्य विदुरस्योद्धवेन " परीक्षिदर्मसंवादा, कलिनिग्रहणं च । सहसमागम । 10 परीक्षिते मुनिकुमारस्य शाप. । २ प्रभुविरहपीडितेनोद्धवेन संक्षेपतः १६ परीक्षितो गङ्गातीरे प्रायोपवेशनम्, श्रीकृष्णपालचरित्रपर्णनम् शुकंप्रति, प्रश्न ३ मथुरायो द्वारकार्या च कृताना द्वितीयस्कन्धे श्रीकृष्णचरियाणा वर्णनम्, यदुना १ शुरूपयचनम्, ध्यानविधिः, विराडू प्रमासक्षेत्रे गमनं च। पस्य वर्णनं च। ४ यदुकुलसंहारोक्ति, २ योगिनो योगधारणयोक्रमणस्य वर्णन विदुरस्य मैत्रेयसमीपे गमनम् । सद्योमुक्तिरममुक्त्योर्निरूपणं घ। ५ मैयतक सृष्टिक्रमानम् - ३ नामाकामनासिद्धये तत्तईवानामुपा. तपानामुत्पत्ति, तरवारमकदेवे. कृता सनम्। भगवरस्तुविश्व । ५ सूतोक्तिः, सशः सृष्टिविपये विरापिप्रोस्परिकयनम् ।। शुकस्य कथारम्भ। विदुरस्य प्रभाः । १ प्रमाणे प्रति नारदस्य प्रसः, बझाए: - वियोनाभिकमलायझोत्पत्तिधर्यानम् । निर्मागरणंनं च। १ प्रक्षात भगवरस्तवनम्, भगमो ६ पुरपसूफान विराटस्वरूपस्य प्रह्मणे परदानं च। वर्णनम् । १० दशविधाष्टिवयनम् । • पराहावतारात्ममृति श्रीकृष्णायतारान्तं " मन्वन्तरादिरालपरिमाणनिरूपणं संपेपतयाऽयतारचरित्रपर्णनम् । मनुस्य देवादीनामायुपोषणेन च । रातः परीपितः प्रभाः। १२ सनापदादीना धौम्पत्ति । शरयोपरम्-भगवता प्रमणे चतु.. पर्णनम्, प्रयोऽनन मामु ज्ञान-प्रासये .

·श्रीमद्भागवत विषयानुकमणिका १३ भग- स्थापन च। सनका- धर्शन । प्रयाये विपया अध्याय विश्या मनो. शतरूपायाश्च जन्म । २४ कपिलावतार, नवकन्यानो विवाह, १३ पायो नासारन्धारप्रादुर्भूतस्य यज्ञा कर्दमकपिलसबाद , कदमस्य राहस्य सक्षिप्तचरितम्, अपिक क वपदमाप्तिश्च । भगवरस्तवनं च। २५ देवहूतिकपिलसवाद, कपिलकृन १४ दितिकश्यपयो.संवाद , दित-गंभ- भक्तियोगनिरूपण च। २६ सचानामु पत्तियरान मदर्म- १५ वैकुण्ठधामरणं नम्-सत्र दीना जयविजययो शापदान भगरतो २७ प्रतिपुरुयोजानन मोरामाप्ति दर्शन घ। वर्णन भक्तियोगेन प्रकृतस्तिरोधान १६ भगद्वारा सनकादीनां सान्त्वनम्, धकुण्ठामायधिजययोरघ पतन घ। २८ सगुणस्य भगवत पृथगह " हिरण्यापहिरण्यकशिप्योर्जग्म, उरपात ध्यानवानं च। दर्शनम्, हिरण्यापदिग्विजयश्च । २६ भक्तियोगरहस्य कालप्रभायवर्शन घ। 15 पृथिम्युदारे हिरएयापपराहगो ममा. ३. कुटुग्यास नराणामयोगति. गमो युदयणन छ। वर्णनम् । मानिया घरादद्वारा ३१ मात कुकी जीयस्य देहप्राप्तिपर्णन हिरगपापयय । गर्भ जोवद्वारा भगवास्तति , जोषस्य २० मारतविविधसृष्टिवयनम् । क्लेशवर्णन च । २१ मनुषरावर्णन करमतपस्या, ३. विभिन्न गति., फर्मसंलमयेनमा निन्दा, भगवदमानम, फईमाध में स्वायम्भुव माढाकणेन च । मोरागमा २५ देशहतितका मगमस्थति , कपित. २. मदेव तिथियार, स्प गमनम् देवहतमंद्यमायमाप्ति । बर्माय गमन । २३ प देवातियता चतुर्थस्कन्धे মা दिपविमाननिर्माणम् । मनुस्यापरावांनं, पादसयों तयोपिहारो २ विगतो पो रयियोरमुभर . मनोनया मपन्यामा स्वतार ·१४ श्रीमद्भागवतथिषयानुक्रमणिका ध्याये विषयाः तो मिय शापवचना ३ यज्ञोत्सवे गन्तुम् सत्या शिवा- स्वीकृतिमान शिवद्वारा गमन- निषेधश्च । ४ सत्या यज्ञे गमन तत्र पत्यप- मानदर्शनाद् योगेन देह यागश्च । ५ वीरभदक्तो यज्ञविश्वस, दक्षयश्च । ६ ब्राह्मणा सह कैलासे सस्वा देवानां रद्रस्य स्तवन च । ७ रद्रवरदान दहजीवन यहाधान सर्वदेवता विष्णुस्तुतिश्च । ८ विमातुचसा घुवस्य वने गमनं नारोपदेशेन तर भगवदारा अध्याय विपया. ऋषिभिर्वध; तदूरमधनानिया दोत्पत्तिश्च । १५ वेनभुजाभ्यां पृथोरपिश्वोत्पत्ति पृथो राज्याभिषेकश्च । १६ परिजनद्वारा पृथो स्तवनम् । १७ प्रस्तबीजा पृथि: हन्तुकामस्य पृथो पृथिया: स्तवनम् ॥ १८ पृथ्वीवाक्यात् पृथक पृथग्रसपानादि कृत्वा भूमेोहनम् । 16 अश्वमेधयज्ञ विघ्नकर्तारमिन्द्रं हन्तु। प्रवृत्तस्य पृथोझोपदेशेन यज्ञादि- रति । २० भावतो दर्शन भगवःपृथुसंधादश्च । २. स्वप्रजाये महाराजपृथुकृतो भगः वद्धर्माणामुपदेश । २२ पृथवे सनत्कुमारकृतो ज्ञानो पदेश । २३ पृथोर्चने तपकरणम् योगेन पृथयो. रचिपश्च सहव ग्रह्मप्राप्ति । २५ पृधुवंश, रद्रमाचेतससमागम, स्दगीत च। २५ माचीनमहिनारदसंबाद पुरानोपाख्या- ६ ध्रुवस्य भगवदर्शन स्तुतिश्च वर्ग लब्ध्वा नगरागमनं राज्यप्राप्तिश्च । १० यः कृतात् स्वनारत्तमस्य वधात कुपितस्य ध्रुवस्य यक्षाणां संहारा. . 11 स्वायम्भुवमनुद्वारा ध्रुवस्य सावन युद्धविरामश्च । १२ भूयाय वेरम्य वरदानं ध्रुवस्य तप ध्रवपदप्रातिश्च । ११ ध्रुवस्य यशस्तग्रोपास्याङ्गस्य स्वपुत्र. वेन तपान गृहत्यागश्च । १४ गयेऽमिसिस्य वैनस्य पापिवाद २६ पुरजनमृगयावर्णन तसिया प्रणयकोपत्र २७ घण्दवेगस्याफमणं कालकन्याचरित्रा.

·श्रीमद्भागवतविषयानुक्रमणिका पसि। স্বকার विषयाः अध्याये विश्या: २८ पुरञ्जनस्य शोकः, बीभावापत्तिः हमो ११ जहभरतस्य ज्ञानोपदेशे मंगारमियाय- पदेशान्मुक्तिश्च । वर्णनम् । २६ पुरानोपाख्यानस्य तात्पर्य नारदोपदेश: १२ सासमागमप्रशंसा स्वनन्मवर्णनय प्राचीनयहिपो मोसश्च । १३ भवाटवीवर्णनम्, रहगणमंदेहनिरासश्च ३० दशप्रचेतसा भगवर्शनं वरमाप्ति १४ भवाटव्याः सुस्पष्टतया विवरणम् दयो पत्तिश्च । १५ भरतवंशवणंनम्। ३१ गृहानिगताना प्रचेतसा नारदोप १६ भूगोलवर्णनम् । देशान्मुक्तिः । १७ भागीरथीवर्णनमिलावृते व शङ्करकृता पंचमस्कन्धे सणस्तुतिश्च । १८ विभिन्नपणा वर्णनम् । १ प्रियवतरितम् । १६ किग्पुरुरमारतार्पयोषणनं देवगीतं २ धामीधचरितम्, प्राप्तीधस्य नयपुग्नो. उपद्वीपवर्णन । २०शादिग्दीपाना लोकालोकपर्वतस्य च ३ नाभेश्वरितम् - नाभैमरदयामरमदेवा- वर्णनम् । पतारः। २१ सगोलस्य मूर्यस्थस्य तद्गतेन वर्णनम् । ४ बरमदेवस्यालोक्किपरिग्रम् । २२ चन्द्रादिप्रहाणा वर्णनम् । ५स्यपुग्य समस्योपदेशः स्पस्य २६ विदस्य शिशुमारस्थ पयर्यनम् । प्राशन। २४ रातादिम्पिोरतलादिभूवियराणा पापमयस्य प्रहसमाप्ति वितरणम् । . भरसोगरायानं पुलहाशमगमन २९ साणदेगस्य मितिनदीपा स्तुतिश्च । धरण २६ मरगतीनों यर्णनम् ८ भरसरप मृगमद्गारागपोनी जन्म गुग- शरीण्यामध। पष्ठस्कन्धे গলথ কেন নয়ন শীসহ प्रजामिनोगयानं विगतपमानाना ताप भरपाय मेवार 10कि यनरम विज्ञानमयरममा ২ দিনে মালামাল REA गयाय पमामानन् । परनं पापपरामुगानामिनस्य भगवदा. घ सर- ·श्रीमद्भागवतविषयानुकमणिका . अभ्याये विपयाः अध्याये বিষা राधनं परमधामप्रातिश्च । १८ दितिवशवर्णन मरुद्गणोत्पत्तिश्च । ३यमयमदूतसंवाद ,वैष्णवानामुरकर्षवर्णनं च । १६ पुसवनप्रतविधिः । ४ दक्षजन्म, हसनुहास्तोत्रं दशभगवरसंवादश्च नारदोपदेशेन दक्षपुत्राणा विरक्तिईवकत - क शापदानं च। १ जयविजययो देयजन्ममामिः। ६ दरस्य कन्यानो वंशविस्तार। २हिरण्यकशिपोः प्रजापोडनार्थमाज्ञा दिते ७ इन्द्रकृता गुरोरवज्ञा, विश्वरूपस्य पौरो- स्वज्ञातोनां च सावनम् । हित्ये वरण । ३ हिरण्यकशिपोस्तप, महाणो धादान । विधरूपकृत इन्द्राय नारायणवोपदेश ४ हिरण्यकशिपुकृतं शासनम्, प्रहादस्यो- विश्वरूपवधः,वृत्रस्योत्पत्तिर्देवतका भग. स्पत्तिस्तद्गुणानां च वर्णनम् । घरस्तुति: भगवतो वरमदान च। ५ हिरण्यकशिपुभहादसंवादः, महादमारणाय १. दधीचे सकाशादेवानामस्थियाचर्न बन प्रयक्षा., महादस्य पुनरपि गुरुगृहे स्था- निर्मागां देवदानवयुद्ध च। " वृत्रस्य भक्तिज्ञानवैराग्ययुक्तीरोचितोक्ति ६ देस्यपालकेम्यः प्रसादकृतोपदेश । १२ इन्द्रप्रयुदं यस्य वधश्च । ७ मातुर्ग. प्रहादस्य नारदमुखादुपदेश महायाभयादिन्दस्य पलायनम्, धध. अषणम्। मेघराशेन माह यातो मुक्तिश्च । ८ महादयधोद्योगः, स्तम्भामृसिंहावतार, १५ चिकेनरामपानम्, अहिरोवरलन्ध. हिरण्यकशिपोध , प्रमादिदेवानां भग. स्वमुतविनाश: विनरेतोरत्यन्तसोक, यस्तवनं च। वृतानविलाप । प्रहादश्तभगवास्ततिः। १६ चिमफेसवेऽतिरोनारदातोपदेशः । "महादसिहगंवादा, परमदान राज्ये. ६नीयस्योति, नारदप सार्पणमन्य. ऽभिषेक., भगतोऽस्तानं निपुर- प्रदान समर्पन पिचाधरस्वमानिःशेषस्य दहनारायानं च। 1 मनातनी धर्म, धर्म, श्रीधर । "शिस्योपदामात् पाशापेन चित्र. १२ मघवानप्रस्थाश्रमयोधर्माः। देतो प्रसन्ममाप्ति १३ संन्यारधर्मरमा, भवान पनं । - ·श्रीमद्भागवतविषयानुक्रमणिका मोर ध। अध्याये चिपया अध्याये विपया मयादरच। १४ मन्वादीनां पृथक्पृथक्षमनिरूपणम् । १४ गृहस्पधर्मकथनम् । १५ बलिद्वारा स्वर्गविजय , देवाना - ११ मोरधर्मनिरूपणे नारदस्य स्वपूर्व पलायनं च। जामण्यन च। १६ कश्यपस्पादिश्य पयोग्रतोपदेश । १७ भगवतोऽदित्य वरदानम्, भगवत्तेजमो अष्टमस्कन्धे ग्रह्मकत स्तवन च। १ मन्वन्तरवर्णन यज्ञायतारचराि च । १८ वामनस्य प्रादुर्भाव , यलियरे गमना, २ गजग्राहयुद्धवर्णनम् । १६ बलिरामनसंवाद, शुमद्वारा दान- ३ गजेन्द्रकृत भगवास्तवन माहात्तस्य निपेधश्च । २० पदग्रयमितभूमिदान विराट-- स्प ४ गजमायो पूर्वजन्मवानम् तयोर- प्रारीच। द्वारश्च । २१ बलेवंधन भगवतो वचन च । ५वत गारमन्यन्तरयम्, चाहऽजि २२ पनिवयन ग्रहयो पधन भगवाहता सारनारवर्णनम्, देव सह प्राकृत यले प्रशंसा वरदान छ । भगवास्तवन च । २३ यले मुतजलोके गमन वामनस्योपेन्द्र- । समुदमन्यनार्थमन्दरपर्वतानयनम् । पदेऽमिपेकश। ७ हालादलोरपति शिवराति ,विषपान च। २४ मास्पायतारकथा। E গানামুখি -लक्ष्म्यपतारस्तया भगवतो परण मोहिनीर पधारण । नवम स्कन्धे रेयानामसपान देग्यवान राशिर. १ सूर्यवंशरपंन स्वतमनो पुरम्य वरण। प्रीयम् । १० रेषागुरसमामे दायमापानिर्माया हरे २ रधविार निरिपन्तदिष्टाना यश- प्रार' मापानिरासरण । "यले पराभरपाt पिनारा , नारद ३ मुरुगापरित रेवमान्याचरितं । करनेन पुलममामि, संजीपन'न ४ माभागरितम्, খাবেন १२ मादिमीर महादेवस्प मोह । दुम पलायन । । भयानम्। १ सम्परोपका Time विस्तार । . .

·१ श्रीमद्भागवतविषयानुक्रमणिका विश्व निर्देश । घर्णनम् । अध्याये विषया अध्याये विश्या अम्बरीषमर्शसा, तस्य भगवद्पता पाएडवादीनामुत्पत्तिश्च । २३ अनुद्रुह्यतुर्वसुयदूनो वंशकथनम् । ६ इक्ष्वाकुवंशवर्णने मान्धातुचरितं सौभा- २४ यदुवंशवणंनं तन श्रीकृष्णावतार- ख्यानं च। ७ निशक्त्तान्त:, हरिश्चन्द्रचरितं च । दशमस्कन्धे सगरचरितम् । ६ गङ्गावतरणवर्णनम् भगोरथतं सौ- (पू-धेि) दासचरित छ। , देवकीप्रयाणे सजाताऽऽकाशवाण्यास्त- १० श्रीरामचरितम् । दुभवात्स्वनिधनश्रुत्वा देवकोरधोद्यतो ११ श्रीरामादिवंशवर्णन स्वपदारोहणं च । वसुदेवकथनानिवृत्त फैसस्तयो पद्- १२ इपवाणों कुशादिसुमित्रान्ताना सुतानवधीत् । २ विष्णोदेवकीगर्भेऽनुप्रवेश, ग्रह्मादि- १३ निर्मिवशवर्णनम्-निदेहत्यागो विदेह- देवाना तदीया रतुतिदेव क्या:साम्रवन च। १४ चन्द्रवंशवानं वुधस्य जन्म, पुरूरवस ३ अवतीर्णस्य श्रीकृष्णस्थ,वसुदेवदेवकीकृत उपाख्यानं च। स्तवनं पितुर्गोकुले नयन सतो यशोदा २५ घोकजमदमिपरशुरामचरितं सहस्रा- सुताया श्रानयनं ध। जुनवधश्च । १ तमुद्यतस्य कसत्य हस्तान्मुकाया १६ जमदमिवध , परशुरामकत'कः सनिया देया अातारकयनं तदीयदुमन्त्रिणा यो संहार, विधामियशवर्णन छ। दुर्मन्नणं च। १७ सदरमिरम्भानेनसो वंशवर्णनम् । ५ गोकुले श्रीकृष्णस्य जातकर्ममहोसव १८ ययातिधारितम् । नन्दस्य मथुरायामागमन नन्दधमुदेवयो १९ ययातेहत्याग । संपादश्च । २० वंशवाने दुष्यन्तभरतयोधरितम् । ६ पूतनायध । २१ भरतपरा:, रन्तिदेवचरितः । ७ रामदभजनम्, तृणावतं वध , मुग्ने मात्रे २२ दिवोदासाविंशरर्णनम्, अपवंशे विदर्थतं च। वंश .

·श्रीमद्भागवतविषयानुक्रमणिका अध्याये विषयाः अध्याये विपया: , गर्गागमनं जातककथनपूर्वकं नामकरणं | २३ अन्नयानाभिपेण यज्ञपनीप्यनुग्रहकर- मृदुभक्षणकोडया यशोदायै विश्वरूप णम् । स्य प्रकटीकरणं च। २४ इन्द्रयज्ञभङ्गश्च । ६ दाम्ना श्रीकृष्णस्योलुसले बन्धनम् । २६ प्रजं नाशयितुं मुसलधारावर्षे वर्पतीन्द्रे १० यमलार्जुनयोरुद्वार.। ग्रजौकसा प्राणार्थ गोवर्धनधारणम् । ११ गोकुलतो वृन्दावने गमनं तय २६ श्रीकृष्णस्यालौकिकचेष्टितैश्चकितान् श्रीकृष्याकृतो क्सकासुरयोर्वधः । गोपान प्रति नन्दस्य गर्योक्त्यनु- १२ अघासुरवधः। वदनम्। १३ सपालवासयन्दे माणा हृते श्रीकृष्ण २७ विध्वस्तमदस्येन्द्रस्य श्रीकृष्णतः स्तत्तद पेणाब्दं यथापूर्व व्यहरत् । क्षमाप्रार्थन श्रीकृष्णस्याभिपेक्श्च । १४ ब्रह्मस्तुतिः सपालव सानयनं च । २८ असमयेऽवगाहनाद वरणदूत तस्य १५ गोचारणं, धेनुकासुरवधः, कालियविष नन्दस्य कृपाद्वारा पुनरानयनम् । दूपिताम्वुपानमृतगोपानी पुनरू २६ वेणुनादमाफर्याऽगताभि गोपीभिः सह श्रीकृष्णस्य रासारम्म, मध्येऽन्तर्धान १६ कालियदमनम्-नागनागरनीकृतं श्री. कृष्णास्तवनं । ३० गोपीद्वारा श्रीकृष्णस्याऽनुसन्धान १७ कालियस्य यमुनायो निवासकारण तल्लोलानुकरणञ्च । क्यन' यजौकसी दावानलाद्रत ३१ गोपीगीतम्-विरहातीनां तासां पुलिने पम्। भगवदर्शनाय ग्रार्थनम् । १८ प्रलम्बासुरवधः। ३२ श्रीकृष्णस्याऽविर्भाव: गोपीनामा १६ मुबायो गोगोपोना दावाग्नितो श्वासन च। रचणम्। ३३ महारामवर्णनं, परोदितःशङ्कायाः शुक- २० बर्गशरझरयोवर्णन छ । कृतं समाधान छ। २१ घेणुगोतम् -भगवतो मधुरं वेगुनाई । ३४ अजगरमुसासन्दमोचनम्, अजगरस्य ध्रुवा गोपीभिस्तद्गुणगानकरणम् । विद्याधरस्वरूपमाप्तिः शवधन । २२ धारणलीलावर्णनम् । ३५ युगलगोत्तमाचरणाय चन जीरनं च।

·श्रीमद्भागवतविषयानुक्रमणिका . प्राप्तये तस्य प्रेपणं । ध्याये विषया. अध्याये विषयाः यातस्य भगवतो गोपीनों गुण वस्य पुनर्मथुरागमन च। गानम्। ४८ श्रीकृष्णस्य कुन्जाऽभिलापपूर्तिकरणम् ३६ अरिष्टासुरवध., कंसस्य रामकृष्णा अरगृहे गमनं पाण्डवसमाचार- नयनायाऽङ्करप्रेषणम् । हस्तिनापुरं प्रति ३७ केशिवधः, नारदस्य भगव स्तवन निलायनकोडायो नयोमासुरवधश्व । ४६ अक रस्य हस्तिनापुरगमनं कुरत्या ३८ साज्ञयाऽङ्करस्य गोकुले गमन राम करणकथा अकरतराष्ट्रसंवादः । कृष्णद्वारा सरकारचा (उत्तरार्ध) ३६ श्रीकृष्णयलयोर्मधुरी प्रति गच्छतो १० रामकृष्णयोर्जरासन्धेन सद युद्धकरणं- गोपीनां करुणोद्वारः कालिन्द्यामरस्य द्वारकादुर्गनिर्माणं च । भगवद्धामदर्शन । २. मुचुकुन्दद्वारा कालयवनविनाश, ४० अरकृतं भगवास्तवनम् । मुचुकुन्दक का भगवतः स्तुतिश्च । ४१ रामकृष्णयोर्मधुराप्रवेश रजकरधः ५२ बलरामस्य विवाह, श्रीकृष्णाप वायकमालाकारयोरनुमहर्ण च। रक्मिण्याः সহয়। ५२ कुम्जोपर्यनुग्रहः, धनुर्भगः, ५३ फणस्य फुरितनपुरे प्रस्थान तसो चलादू शालाया:समीकरणं च। हरणं च। ५३ कुवलयापीढपधः श्रीकृष्णस्य मान ५५ चैधपक्षीयपाणी पराजयः, रक्मिण शालाप्रवेश, पाणूरेण संभाषण | परामयः, रविनयीश्रीकृष्णयिगय । ४४ पाणरमुष्किादिवर्क सस्य ५१ प्रशस्य जन्म शायरासुरवधश्च । यध ५६ स्यमन्तरमणे रुपाण्यान' मिष्यायला ५५ पादेवदेवम्यादिसानयनम्, उप्रपेन. जन जाम्यरतीमत्यमामयो स्य राध्येऽभिषेक, समायोपिया. पाणिप्रहरी च। म्पयनं गुल्मसमानयन' । २७ सम्मानित हरपा शायना वध ६ भ्यविरहपीटिरगोपगोपीना साम्यनार्थ- अकरस्य पतापन पुनद्वारायामाग. मुयाय गणम् मनचा ५७ उमगोपचार, भ्रमरगीगम, उद २८ काखिन्लीमित्रविदासयामनाaat " ·गमनम्। कारा- घनस्यावमान । श्रीमद्भागवतविषयानुक्रमणिका २१ अध्याये विषयाः श्रध्याये विषयाः दीनां परिणयनम् । - मुरभौमासुरयोर्वधः, भौमाहृतपोडशस ७२ राजसूयोपक्रमे पाण्डवकृतो दिविजय , हस्रराजकन्याभिर्विवादः पारिजात- भीमेन जरासन्धबधश्च । हरणं च । ७३ जरासन्धरद्धान राज्ञा ६. रुक्मिणीश्रीकृष्णयोः प्रेमकलह । गृहान्मोचनम् । ६१ श्रीकृष्णसन्तानवर्णनम्, अनिरुद्ध ७३ भगवनोऽग्रपूजनाद्गुष्टस्य दुर्गइत शिशु विवाहः रुक्मियश्च । पालस्य श्री कृष्णेन वधः । ६२ ऊपाऽनिरुद्धयोस्समागम, अनिरुद्ध. ७५ श्रवभृथस्नानमहोत्सव', मयनिर्मितयु- बन्धनं च। धिष्ठिरसभायां जलस्थलभ्रान्त्या दुर्यो- ६३ श्रीकृष्णवाणासुरयोर्युद्धम् तत्र शैव. ज्वरेण शिवेन च भगवास्तवनम् । ७६ शास्त्रकृतं यदुभिः सह युद्धम् । ६४ नृगनृपतेरुद्धारः । ७७ श्रीकृष्णेन सौभमहितस्य शाल्वस्य ६५ बलदेवस्य गजे गमन यमुनाया विनाश:। ७८दन्तवस्त्रविदूरथवधः,बलरामेण सूतशिरः- ६६ पौण्ड्रककाशिराजयोर्वधः, सुदक्षिणस्य कर्तनञ्च । विनाशः, सुदर्शनेन काश्यादहन च। ७६ वल्वलवध. सूतहत्यानिरासाय ६७ रैवतके द्विविवय । बलभद्रस्य तीर्थयात्रा। ६८ साम्वविहः, बलदेवेन हस्तिनापुरस्य ८० सुदामोपाख्यानम्-भार्योक्या सुदान. कर्पणं च। श्रीकृष्णान्तिके गमन तत्र ६६ देवर्षिनारदस्य श्रीकृष्णगृहचर्याया सत्कारश्च। विलोकनम् । ८१ सुदानो भगमहत्तवैभवमुपलभ्य भावद्. श्रीकृष्णस्याहिस्कृरयवर्णन युधिष्ठिर गुणगानम् । सन्देशं नीत्वा नारदस्य, जरासन्ध- २ प्रमासे सूर्यग्रहणे कुरूणां मन्दादि- काराऽवरद्धानां नृपाणां सन्देशं गृही. गोपानां च समागमः। स्या दूतस्य चागमनम् । ८३ द्रोपदी प्रति श्रीकृष्णपसीना स्वस्व- ७.उद्धवेन सह सम्मन्नर श्रीकृष्णस्येन्द्रप्रस्थ. विवाहपृत्तान्तमथनम् । - कर्यां च। तस्य ·श्रीमद्भागवतविषयानुक्रमणिका पार्थेन सह अध्याये विषयाः अध्याये विश्याः ८४ ऋषिवृन्दकृता भगवस्तुतिः, वसुदेव- ६ श्रीकृष्णोद्धवसंवादारम्भः । यशोत्सवः, बन्धना प्रस्थापनादिकं च । ७ उदवाय ' ज्ञानोपदेशप्रयङ्गनावधूतोपा- ८५ वसुदेव द्वारा भगवत्तावप्रतिपादनं स्थानेऽष्टगुरभ्य उपदेशप्रहणवर्णनम् । देवक्यै तन्मृतपुत्राणादर्शनं च अवधूतस्याजगरादिनवगुरूणां कथनम् । ८६ सुभद्राहरणे श्रीकृष्णस्य मिथिला ६ कुररादिसतगुरूणां वर्णनम्, अवधूतो- गमन तत्र च बहुलाश्वश्रुतदेवयोगृहे पाख्यानसमातिश्च । समसमय एवं प्रवेशः। १० श्रात्मनः संसारे बन्धनं देहाध्यासानतु ८७ वेदस्तुतिः। स्थत इति बोधनम्, जगतो मिथ्यास्व- ८८ शिवाच्युतयोःस्वभावलक्षण्यं वटुकोण निरूपणं च। विष्णुना शम्मो कासुरभयाद्रत छ । " यद्धमुक्तयोः साधूनां च लवणं सद्भक्ति- ८ भृगोसिदेवपरीक्षण तत्र विष्णोः श्रेष्ठता प्राप्त्युपायस्य च वर्शनम् । महाकालपुरं यात्वा १२ सत्सङ्गामहिमा, कर्मानुष्टानस्य कर्मत्याग- श्रीकृष्णेन प्राह्मणगृतपुत्राऽनयनं च । स्य च व्यवस्थाया वर्णनम् । १० श्रीकृष्णमलीलाना संपतो वर्णनं १३ भगवता कृतो ब्रह्मणे ज्ञानोपदेशः । तस्पतीना तस्मिन्प्रेमाधिश्यम् यदुवंशी- १४ भक्तमहाभ्यानयोगस्य वर्णनं च । यानामाननत्यप्रतिपादन च । १५ अष्टादशसिद्धीनार्यानम् । १६ भगवतो विभूतीनो वर्णनम् । एकादशस्कन्धे १७ वर्णधर्मनिरूपणम्, ब्रह्मचारिगृहस्खयो. १ अपोगो यदुवंशविनाशशाप । धर्मवर्णनं च। २वसुदेवाय देवनारदस्योपदेश --भा १८ वानप्रस्यसंन्यामाधमवर्मनिरूपणम् । गवतधर्मभागवतलभणयोश्चयानम् । १६ भक्तः साधनस्य यमनियमादीनां च ५३ मायायास्तसन्तरणोपायस्य च क्यन पर्णनम्। महकमांदिवर्णनं च। २० ज्ञानकर्मभक्तियोगाना निरूपणम् । ४ भगवदवताराणी वर्णनम् । २. दृष्यदेशादिगुणदोपावर्णनम् । ५ तिरहितपुरमा निष्टाया: प्रतियुग २२ ताना मा पुरुषप्रायोर्विवा! पूजाविधैध भेदपर्णनम् । २३ सितिदिन---भितगीतम् । + ·श्रीमद्भागतधिपयानुक्रमणिका अध्याये विपयाः अध्याये विश्याः २४ सांख्ययोगस्य वर्णनम् । | ५ परमार्थोपदेशेन परीक्षितो नृपस्य भय- २१ सत्वादिगुणत्रयत्तिर्णनम् । दूरीकरणम् । २६ ऐलगीतम् । ६ परीक्षितो देहत्यागः सर्पयज्ञो वेदान। २७ सागक्रियायोगवर्णनम् । शाखाविभाजन । २८ परमार्थनिरूपणम् । ७ अथर्ववेदविभागः पुराणलक्षणवर्णनं च २६ भागवतधर्मनिरूपणम्, उद्धवस्य वदरि- म मार्कण्डेयस्य तपस्या तत्कत का नर- काश्रमप्रतिगमनं च। नारायणयोः स्तुतिश्च । ३० यदुवंशविनाशवर्णनम् । ३१ भगवतः स्वधामगमनम् । है मार्कण्डेयस्य भगवन्मायाकृतमहाप्रलय- द्वादशस्कन्धे लीलावलोकनम् । १ कलियुगीयराजवंशकथनम् । १. मार्कण्डेयाय शङ्करस्य वरदानम् । २ कलियुगधर्मनिरूपणे १९ साङ्गोपागायुधध्य भगवतः स्वरूप- कल्स्यवतारस्य कृतयुगागमस्य च समयः । कथनं सूर्यव्यूहवर्णनं च। ३ भूमिगीतं कलिदोपदूरीफरणोपायः, | १२ श्रीमद्भागवतप्रोक्तपर्वविषयाणां संचरेण युगधर्मनिरूपणं कलौ हरिनामकीर्तन- विवरणम् । स्य माहात्म्यवानं च। १३ विभिन्नपुराणेपु श्लोकसंख्याकथन ५ चतुर्विधप्रलयप्रकारः । श्रीमद्भागवतमहत्ववर्णन। अस्माकन्तु निसर्गसुन्दर चिराच्चेतो निमग्नं स्वयी- प्यानन्दनिधे तथाऽपि तरलं नाद्यापि सन्तृप्यते । तन्नाथ व्यरितं विधेहि करणां येन खदेकारमताम् यात चेतसि नामवाम शतशो याम्याः पुनयांतनाः ।। ॥ समासाऽनुक्रमणी ॥

·श्रीभगवन्नाम-संकीर्तनम् ॐ
अच्युताष्टकम्
अच्युतं केशवं रामनारायणं कृष्ण-दामोदरं वासुदेवं हरिम् ।
श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभं जानकीनायक रामचन्द्रं भजे ॥१॥
अच्युतं केशवं सत्यभागाधवं माधवं श्रीधरं राधिकारावितम् ।
इन्दिरामन्दिरं चेनसा सुन्दरं देवकीनन्दनं नन्दर्ज सन्दधे ॥२॥
विष्णवे जिष्णवे शडिने चक्रिणे रुक्मिणी-रागिणे जानकीजानये।
वल्लवीवल्लभायाचिंतागत्मने कमविध्वंसिने शिने ते नमः ॥ ३ ॥
कृष्णगोविन्द हे राम नारायण श्रीपते वासुदेवाजित श्रीनिधे ।
अच्युतानन्त हे माधराधोक्षज द्वारकानायक द्रौपदीरक्षक ॥४॥
राक्षसक्षोभितः सीतया शोभितो दण्डकारण्य-भूपुण्यताकारणः ।
लक्ष्मणेनान्दितो वानरैः सेवितोऽगस्त्य सपूजितो राघवः पातु मामा ५ ॥
घेनुकाऽरिएकानिष्टकद् द्वेपिहा केशिहा कंसहशिकावादकः ।
पूतना-कोपनः सूरजासेलनो बालगोपालकः पातु मां सर्वदा ॥ ६ ॥
विद्युदुयोतवत्प्रस्फुरद्वासस प्रावृडम्भोदवत्प्रोलसद्विग्रहम् ।
वन्यया मालया शोगितोरःस्थलं लोहितांघ्रिदयं वारिजाभजे ॥७॥
कुञ्चितः कुन्तल जमानाननम् रनमालि लमत्कुण्डलं गण्डयोः ।
हारफेयूरफ कङ्कणमोज्यलम् मिङ्किणीमजुलं श्यामल तं भजे ॥ ८॥
अच्युतस्याष्टकं य पठेदिष्टदं प्रेमतः प्रत्यहं पूरुषः सस्पृहम् ।
वृत्ततः सुन्दरं कर्तु विश्वम्भर स्तस्य वश्यो हरिर्जायते सत्वरम् ॥ ६ ॥

·श्रीमद्भागवत
०
भगवान् श्रीकृष्ण के दिव्य दर्शन

·॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥
श्रीमद्भागवतमाहात्म्यम्
-:x0-1-0x:-
* अथ प्रथमोऽध्यायः *
सच्चिदानन्दरूपाय विश्वोत्पत्यादिहेतवे । तापत्रयविनाशाय श्रीकृष्णाय वयं नुमः ॥ १॥
यं प्रयजन्तमनुपेतमतकृत्यं द्वैणयनो विरहकातर अाजुहाव ।
पुत्रेति तन्मयतया तरयोऽभिनंदुस्तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि ॥ २ ॥
नैमिषे सूतमासीनमभिवाद्य महामतिम् । कथामृतरसास्वादकुशलः शौनकोऽयवीत् ॥ ३ ॥
॥ शौनक उवाच ॥
अज्ञानध्वान्तविध्वंसकोटिसूर्यसमप्रभ । सूताख्याहि कथासार मम कर्णरसायनम् ॥ ४ ॥
भक्तिज्ञानविरागातो विवेको वर्धते महान् । मायामोहनिरासश्च वैष्णवैःक्रियते कथम् ॥५॥
इह घोरे क्लौ प्रायो जीवश्वासुरतां गतः । क्लेशाकान्तस्य तस्येव शोधनेकिं परायणम्॥६॥
श्रेयसां यद्भवेच्छय. पावनानां च पायनम् । कृष्णप्राहिकरं शश्व साधनं तद्वदाधुना ॥ ७ ॥
चिन्तामणिोक्सुख सुरद्रुः स्वर्गसम्पदम् । प्रयच्छति गुरःप्रीतो बैकुण्ठं योगिदुर्लभम् ॥ ८ ॥
॥ सूत उवाच ॥
प्रीतिःशौनक चिो ते यतो वच्मि विचार्य च । सर्वसिद्धान्तनिप्पन्नं सारभयनाशनम् ॥
भात्योषवर्धनं यच्च
कृ णसंतोपहेतुकम् । तदहं तेऽभिधास्यामि सावधानतया शृणु ॥१०n
कालव्यालमुखग्रासत्रासनिर्णाशहेतवे
। श्रीमद्भागवतं शास्त्र कलौ कीरेण भापितम् nan
एतस्मादपरं किञ्चिन्मन. शुद्धय न विद्यते । जन्मान्तरे भवेत्पुण्यं तदा भागवतं लभेत् ॥१२॥
परोहिते का वक्तुं सभायां संस्थिते शुके । सुधाकुम्भं गृहीत्वैव देवास्तन समागमन् ॥१३॥
शुर्क न वावदन्सर्वे स्वकार्यकुशलाः सुराः । कथासुधा प्रयच्छस्व गृहीत्वैव सुधामिमाम् men
एवं विनिमये जाते सुधा राज्ञा प्रपीयताम् । प्रपास्यामो वयं सर्वे श्रीमद्भागवतामृतम् ॥१२॥
क सुधा छ कथा लोके छ काच क मणिमहान् । ब्रह्मरातो विचायचं तदा देवाक्षहास
En
प्रभास्तांश्च विज्ञाय न ददी स कथामृतम् । श्रीमद्भागवती वार्ता मुराणामपि दुर्लमा ॥१५॥

·२ तव ॥२६॥ श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः १ राक्षो मोक्ष तथा वीक्ष्य पुरा धातापि विस्मित । सत्यलोके तुला बवाऽतोलय साधनान्यास लघून्यन्यानि जा तानि गौरवेण इद महत् । तदा ऋषिगणा सर्वे विस्मयं परम ययु ॥१६॥ मेनिरे भगवद्रूप शास्त्र भागवत कलौ । पठनाच्छूवणात्सद्यो वैकुण्ठफलदायकम् ॥२०॥ सप्ताहेन श्रुत चैतत्सर्वथा मुक्तिदायकम् । सनकाथै पुरा प्रोक्त नारदाय दयापरे ॥२१॥ यद्यपि ब्रह्मसम्बन्धाच्छू तमेतन्महर्पिणा । सप्ताहश्रवण विधि कुमारस्तस्य भाक्ति ॥२२॥ ॥शौनक उवाच॥ लोकविप्रहमुक्तस्य नारदस्यास्थिरस्य च । विधिश्रवे कुत प्रीति संयोग कुत्र ते सह ॥१३॥ .॥ सूत उवाच ॥ श्रर ते कीर्तयिष्यामि भक्तियुक्त कथानकम् । शुक्न मम य प्रोक्तं रह शिष्य विचार्य च ॥२४ एक्दा हि विशालायो चावार ऋषयोऽमला ससदर्थ समायाता ददृशुरता नारदम् ॥३॥ ॥ कुमारा ऊचु.॥ कथं ग्रहान्दीनमुख कुतथितातुसे भवान् । त्वरित गम्यते कुर कुतश्चागमन इदानी शून्यचित्तोऽसि गतधित्तो यथा जन । तवेद मुक्तत्पङ्गस्य नोचित पद कारणम् ॥२७॥ ॥ नारद उवाच ॥ श्रहं तु पृथिवीं यातो ज्ञावा सर्वोसमामिति । पुष्कर च प्रयाग व काशी गोदावरी तथा ॥२॥ हरिने कुरुक्षेत्र धोरण स्तुवन्धनम् । एवमादिपु तोर्येषु भ्रममाण इतातत ॥ २६ ॥ नापश्यं कुचिच्छर्म मन सन्तोरकारकम् । कलिनाऽधर्ममित्रेण धरेय यधिताऽधुना ॥३०॥' सायनामित तप शौच दया दान न विद्यते । उदाम्भरिणो जीया पा0का फूरभाविण ॥३an मन्दा सुमदमतयो मदभाग्या झुपद्रुता । पासण्डमिरता सन्तो विरक्ता सर्णप्रहा ॥३२॥ तरुणीमभुता गेहे श्यालको युद्धिदायर । कन्यावियिणो लोभादम्पतीनो धक्कनम्॥३३॥ श्राधमा यवनै रद्धास्तीयांनि सरितस्तथा । देवतायतनायग्र दुष्टैनहानि भूरिश ॥३४॥ न योगी ने सिद्धोवा न मानो सक्रियो नर । पलिदावानलेनाथ साधन भरमा गतम् ॥३५॥ प्रशूला उनपदा शिवमूना दिनातय . कामिन्य केशशूलिन्य सम्भवन्ति क्लाविह ॥३६५ एव परयन् फलेदोषान् पर्यटनानीमहम् । यामुन तटमापसो यत्र लीला हरेरभू ॥२०॥ समाशय मया दृष्ट ध्यता तमुनीधर । एका मु तरणी सर निशरणा विनमानया ३३ यदी द्वौ पतितो पा नि सतावचेतनौ । शुभ्रूपती प्रयोधनी रदती च रायो पुर १३५ दरदिउ निरीतो रधिनार निया । योग्यमाना शतबीभिषाध्यमाना गहमु THok ·P - श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः १ ३ दृष्ट्वा दूरागत सोऽहं कौतुफेन तदन्तिकम् । मां दृष्ट्वा चोस्थिता वाला विह्वला चाब्रवीद्वचः।४।। ॥ वालोवाच ॥ भो भो साधो क्षणं तिर मचिन्तामपि नाशय । दर्शन तव लोकस्य सर्पयाधहरं परम् ॥ ४२ ॥ या तव वाक्येन दु.सशान्तिम वेष्यति । यदा भाग्यं भवेद्भरि भवतो दर्शनं तदा ॥ ४३ ॥ ॥ नारद उवाच ॥ कासि स्वं काविमौ चेमा नायकाःपद्मलोचना.। यद देवि सविस्तारं स्वस्य दु खस्य कारणम्॥४४॥ ॥ वालोवाच ।। अहं भक्तिरिति ख्याता इमी मे तनयो मतो । ज्ञानपैराग्यनामानौ कालयोगेन जर्जरी ॥१५॥ गङ्गायाः सरितश्चेमा म सेवार्थ समागताः । तथापि न च मे श्रेयः सेवितायाः सुरेरपि ॥४६॥ इदानीं शृणु मदाता सचित्तस्त्वं तपोधन । वार्ता मे वितताप्यस्ति तां श्रुत्वा सुसमायह५४७३ उ पन्ना द्रविडे साहं वृद्धि कर्णाटके गता । धचित्धचिन्महाराष्ट्रे गुर्जरे जीर्णतां गता ॥४॥ रात्र घोरफलेर्योगापाखण्दै खण्डिताङ्गका । दुर्वलाहं चिरं याता पुग्राभ्यां सह मन्दताम्॥४६॥ पृन्दावनं पुनः प्राप नवीनेव सुरूपिणी । जाताहं युवती सम्यक्प्रेष्टरूपा तु साम्प्रतम्॥१०॥ इमो मुशयितायन सुती मे क्लिश्यत.श्रमात् । इदं स्थानं परित्यज्य विदेशं गम्यते मया nan जरठत्वं समायातो तेन दुःखेन दु सिता । साहं तु तरणी करम्म सुतौ वृद्धाविमौ कुत.॥१२॥ ग्रयाणां सहचारिपाद्वैपील्यं कुतः स्थितम् । घटते जरठा माता तरणौ तनयाविति ॥१३॥ श्रत शोचामि चारमान विस्मयाविष्टमानसा । यद योगनिधे धीमन् कारणं चान किं भवेत्॥२॥ ॥ नारद उवाच ॥ शानेनामनि पश्यामि समेतत्तमानधे । न विशदस्त्वया कार्यो हरि. शं ते करिष्यति। ॥ सूत उवाच॥ पणमात्रेण तरक्षात्या पाश्यमूचे मुनीश्वरः ॥ १६ ॥ ॥ नारद उयाच ॥ गण गायहिता पाले युगोऽयं दारणः कलिः । तेन गुप्त सदाचारो योगमार्गस्तपांसि च ॥ १७ ॥ जाना अपामुरायन्ते शाम्यदुप्फर्मकारिणः । इह सन्तो विभेदन्ति प्रहप्यन्ति पसाधरः । धो धैर्य मु यो धीमान स धौरः पण्डितोऽथा nn अरपानरलोक्येयं शेग्भारकरी धरा । यो यर प्रमानाता मङ्गलं नापि श्यते मायामपि मु मार्फ कोऽपि पश्यति साम्मतम् । उमितानुरागान्धजर्जरवेन संस्थिता ॥६॥ मदायनस्य मयोगापुनस्यं सरपी नया । धन्यं पृन्दायनं तेन मक्तियति या ॥६॥ अप्रेमी प्राहकाभाया रामपि मुखत । विशिदाममुनेह प्रसुतिनन्यतेऽनयोः ॥६२।। - thth ·. श्रीमद्भागवतमहात्म्ये अध्यायः २ । भक्तिरुवाच ॥ कथं परीक्षिता राज्ञा स्थापितो ह्यशुचि:कलिः । प्रवृत्ते तु कलौ सर्वप्सार कत्र गतो महान्॥६३॥ करणापरेण हरिणाप्यधर्मः कथमोपयते । इमं मे संशय छिन्धि वद्वाचा सुखिताम्यहम्।६४ ॥ नारद उवाच॥ यदि पृष्टस्त्वया बाले प्रेमतः श्रवणं कुरु । सर्व वक्ष्यामि ते भद्रे कश्मलं ते गमिष्यति॥६५॥ यदा मुकुन्दो भगवान् घमा त्यस्वास्वपदं गतः। तदिनाकलिरायातः सर्वसाधनबाधकः ॥६६॥ दृष्टो दिग्विजये राज्ञा दोनव-करणं गतः । न मया मारणीयोऽयं सारङ्ग इव सारमुक्॥६७n यरमलं नास्ति तरमा न योगेन समाधिना । तफलं लभने सम्यकनी केशवकीर्तनात् ॥६॥ एकाकारं कलिं दृष्ट्वा सारयत्सारनीरमम् । विष्णुरातःस्थापितवान्कलिजाना सुरवाय ॥६॥ कुकर्माचरणासारः सर्वतो निर्गतोऽशुस । पदार्थाः संस्थिता भूमौ योजहीनास्तु रायथा१७०॥ विभोगवती वाती गेहे गेहे जने जने । कारिता कणलोभेन कथासारस्ततो गतः on अत्युग्रमूरिकर्माणो नास्तिका रोरवा जाः । तेऽपि तिरन्ति तोपु तीर्थसारस्ततो गतः॥७२॥ कामोधमहालोमकृष्णाच्याकुलचेतसः । तेऽपि तिष्ठन्ति तपसि तपःसारस्ततो गतः॥७३॥ मनसशाजयालोभाद-भारपाखण्डसंश्रयात् । शास्त्रानभ्यमनाचैव ध्यानयोगफलं गतम् 11७४|| पण्डितास्तु कनोण रमन्ते महिपा इव । पुत्रस्योत्पादने दशा प्रदाता मुक्तिमाधते ॥७॥ न हि वाणयता कुन्न, सम्प्रदायपुरःसरा । एवं प्रलयता प्राप्तो यस्तुसार:स्थले स्थले ॥६॥ श्रयं मु युगधर्मो हि यतते कस्य दूषणम् । अतर पुण्डरीकारः सहते निकटे स्थितः ॥७७n ॥ सूत उवाच । इति तद्वधनं ध्रुग्या विस्मयं परमं गता। भक्तिरूचे वचो भूपः श्रूयतो तब शौनक ॥७ ॥ भक्तिरवाच॥ मुर यहि धन्योऽसि मतान्येन समागतः । साना दर्शन सोके सर्यसिद्धिकरं परम् ॥७॥ जयति जति मायो य य कायाधरस्ने पचनरथनमे पेरलं धामलरय । भु पदमपि यातो रातो भूपोऽ सकनागनग प्रा गनारिम .॥ इति धीरमाणे उतरपए प्रोममागवतमाहाम्ये भक्तिनारदममागमो नाम प्रथमोण्यापारा अथ द्वितीयोऽध्यायः ॥ नारद उवाच ॥ या मेहरा पाने पोलिगुरा पण । श्रीरापागाभोमर दुई गमिष्यसि कपदी परियाता येन पौरपारमला पामिता गोपगुन्दपंग एप्लानि गोगन. " : নিয়া যাওয়া প্রাথঘি। সুষম বালি মাথাথি ম* ·श्रीमद्भागवतमाहास्ये अध्यायः २ सत्यादित्रियुगे बोक्वैराग्यो मुक्तिपाधको । कलो तु केवला भक्तिब्रह्मसायुज्यकारिणी ॥ ४ ॥ इति निश्चिय चिद्रूपः सपा स्वां ससर्ज ह । परमानन्दचिन्मूर्तिः सुन्दरी कृष्णालभाम् ॥५॥ थद्वाजलिं त्वयापृष्ट किं करोमीति चैकदा । त्वा तदाऽऽज्ञापयत्कृष्णो मदतान्णेश्येति च॥६॥ श्रङ्गीकृतं स्वया तह. प्रसन्नोऽभूरिस्तदा । मुक्ति दासों ददौ तुभ्यं ज्ञानवैराग्यकाविमौ ॥७॥ पोपणं स्वेन रूोण वैकुण्ठे त्वं करोषि च । भूमौ भक्तविपोपाय छायारूपं त्वया कृतम् ॥an मुक्ति ज्ञान विशक्ति च सह कृ वा गता भुवि । कृतादिद्वापरस्यान्तं महानन्देन संस्थिता । फली मुक्तिः क्षयं प्राप्ता पाखण्डामयपीटिना । त्वदाज्ञया गता शीघ्रं वैकुण्ठं पुनरेव सा ॥१०॥ स्मृतात्ययापि चात्रैव मुक्तिसायाति याति च । पुत्रीय स्वयेमी च पाश्र्चे स्वत्यैव रचितीun उपेदातः कलौ मन्दी वृद्धी जातौ सुतौ तव । तथापि चिन्ता मुश्च स्वमुरायं चिन्तयाग्यहम्॥१२॥ कलिना सशकोऽपि युगो नास्ति वरानने । तस्मिस्त्वां स्थायिष्यामि गेहे गेहेनने जने ॥१३॥ भन्यधर्मास्तिरस्कृ'य पुरस्कृप्य महोत्सगन् । तदा नाहं हरेर्दासो लोके स्वां न प्रवर्तये ॥१४॥ स्वदन्विताश्च ये जीवा भविष्यन्ति कलाविह। नोऽपि गमिष्यन्ति निर्भयंकनामन्दिरम् ॥१५॥ येपा चित्त बसेक्तिः सर्वदा प्रेमरूपिणी । न ते पश्यन्ति कीनाश स्वप्नेऽप्यमलमूर्तयः ॥१६॥ न प्रेतो न पिशाचो या राक्षसो वासुरोऽपि वा । भक्तियुक्तमनस्काना स्पर्श ने ब प्रभुभवेत् ॥१७॥ म तपोभिनं येदैश्च न ज्ञानेनापि कर्मणा । हलिहिं साध्यते भवरया प्रमाणं तय गोपिका:11 गुणो जन्ममहसेण भक्ती प्रीतिहि जायते। कलौ भक्ति कलौ भक्ति या फणःपुर:स्थितः॥१६॥ भक्तिदोहारा ये च ते सोदन्ति जगप्रये । दुर्वासा दुःसमापराः पुम भक्तचिनि एकः ॥२on थलं प्रतैरलं तीधरलं योगैरलं मी. । प्रलं ज्ञानमयालापमंतिकैर मुक्तिदा ॥२॥ ॥ सूत उवाच॥ इति नारदनिर्णीतं स्यमाहासम्म निशम्य सा । मर्ग:पुष्टिमयुक्ता नारदं यायममवीत् ॥२२॥ ॥ भक्तिरुवाच॥ पदो नारद धन्योऽसिप्रीतिस्ने मयि निधनः । न कदाचिद्विमुशामिगिरोस्पारयामि मांश-३n पालनास्थया साधोमवाघा ध्वसिता एवात् । पुनयोधेतना नास्ति ततो योधय योधय ॥२४॥ ॥ सूत उवाच॥ सस्था यष: ममा कारस्य नारदो गतः । तयोयोनिमारने करामेण चिमदयन् ॥२५॥ गुग संपोय कर्यान्ते शादमुचः समुधर जान प्रयुयना शीघरे पाप प्रमुध्यताम् ॥२६॥ पदयेशानपोरेश गीतापाठ मुंएमः । योप्यमानी नदा तेन रशियोक्तिी यलान ॥२७॥ मैनपलोग्न्ती मन्ती मालमायुभो । पर लिनो प्रापः शुभमष्टरमारको ॥२८॥ अशमा सो निर पुनःस्वारसायनी । फारिधिनापले जातासि विधेयं मयनि प॥२६॥ - . । - ·। अनयाऽऽकाशवाण्यापिगोप्यत्वेन निरूपितम् । किंवा तत्साधनं कार्य येन कार्य भवेत्तयो. ॥३॥ छभवियन्ति सन्तस्ते क्थं दास्यन्ति साधनम्। मयाऽत्र फिप्रकर्तव्यं यदुक्तं म्योमभापया ॥३६॥ तत्र द्वायपि संस्थाप्य निगतो नारदो मुनिः । तीर्थ तीर्थविनिष्काय पृच्छन्मार्गे मुनीश्वरान्॥३०॥ हाहाकारो महानासीत्रैलोस्ये विस्मयावहः । वेदवेदान्तघोपैश्च गीतापाठविशोधितम् ॥३॥ भक्तिलानचिरागाणां नोदतिष्टत्रिकं यदा । उपायो नापरोऽस्तीति कर्णे फणेऽअपनाact सतश्चिमानुरः मोश्य पदरीवनमागनः। तपश्चरामि चायति तदर्थ कृतनिश्रयः ॥१३॥ मापदर्श पुरतः सनकादोन्मुनीधरान् । कोटिसूर्यसमाभासानुघाच मुनिमत्तम ॥ril भरतो पोगिन. मा पुद्धिमत्तो याहुश्रुताः । पहायनमयुक्ताः पूर्वंगमपि पूर्वया ॥ हरिकोसनतापराः । लीलामृतरसोन्मत्ताः फ्थामाजीविन IIM दक्षिारामेहिनिय येशे मुगे पपः । यतः कालममादिया जरा युप्मान बाधा दो मारपरप योगेन दर्शने भयसामिया अनुप्रान्त कतैम्पो मयि दौने पापा पागल. पाकि माधनमुप्पताम् । अनुरोपं फर्य साय प्रयन्त सपिस्तरम् 11 भनिनामशिगाया गुपगुष्मा कपम् । मापने सर्वययपु प्रेमपूरी प्रप मत श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः २ हो निदा कथ याति वृद्ध व च महत्तरम् । चिन्तयन्निति गोविन्दं स्म रयामास भार्गव ॥३॥ योमाणी तदेवाभूमा ऋपे खितामिति । उद्यमः सफलस्तेऽयं भविष्यति न संशय. ३११ एतदर्थ तु स क सुर स्वं समाचा। तते कर्माभिवास्यन्ति साधवःसाधुभूरणा ॥३२॥ स कर्मणि को तस्मिन् सनिद्रा वृद्धताऽनयोः । गमिष्यति क्षणाद्भक्तिः सवन प्रसरिष्यति ॥३॥ इत्याकाशवच. स्पष्ट तत्सर्वैरपि विश्रुतम् । नारदो विस्मयं लेभे नेदं ज्ञाप्तमिति ग्रुवत् ३३४॥ ॥ नारद उवाच ॥ ॥ सूत उवाच॥ ६ सान्तः श्रूयते संवैः किञ्चिनिश्चित्य नोच्यते। असाध्य केचन प्रोच पमिति धापरे । 'मूलीभूतास्तथान्ये तु कियन्तस्तु पलायिताः ॥३८।। योगिना नारदेनापि स्वयं न ज्ञायते तु यत् | तक शक्यते वक्तमितररिह मानु एमृपिगणेः पृष्टैनियोक्तं दुरासदम् ॥१२॥ ॥ नारद उवाच ॥ इतानी भूरिभाग्येन भवनिः मनमोऽभवत् । कुमारा मुयसां शीघ्र कृष्ण कृप्या ममोपरि ॥ पदा घरटमिलया ये भूभामाग्रेण दाराला हरेः पुरा मा यात. पुरं गतौ ॥ मारा जयुः ।। कुर पाद fm माय: । उपाय मुगायोऽत्र पर पूर्व पर . k ·७ ३ श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः २ अहोनारद धन्योऽसि विरक्तानो शिरोमणिः । सदा श्रीकृष्णदासानामप्रणीर्योगभाकरः ॥५॥ रवयि चिन्नं न मन्तव्यं भक्त्यर्थमनुवर्तिनि । घटते कृष्णदासस्य भक्तेःसंस्थापना सदा ॥१५॥ ऋपिभित्रायो लोके पन्थानः प्रकटीकृताः । श्रमसाध्याश्च ते सर्व प्रायः स्वर्गफलमदाः॥१६॥ वैकुण्ठसाधकःपन्याःस तु गोप्यो हि वर्तते । तस्योण्देष्टा पुरुनायो भ ग्येन लभ्यते ॥१७॥ सत्कर्म तव निदिष्टं व्योमवाचा तु यत्पुरा । तदुच्यते शृणुप्वाद्य स्थिरचित्तः प्रसन्न योः॥१८॥ द्रव्ययज्ञास्तोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे । स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च ते तु कर्मविसूचकाः ॥१६॥ सत्कर्मसूचको नूनं ज्ञानयज्ञः स्मृतो बुधैःश्रीमद्भागवतालापःस तु गीतःशुकादिभिः॥६०॥ भक्तिज्ञानविरागाणां तद्घोपेण बलं महत् । जिप्यति द्वयोःकष्टं सुखं भक्तेभविष्यति ।।६।। प्रलयं हि गमिष्यन्ति श्रीमद्भागवतध्वनः । कलेदर्दीपा इमे सर्वे सिंहशब्दात् वृका इव। ६२।। - ज्ञानवैराग्यसंयुक्ता भक्तिः प्रेमरसावहा । प्रतिगेहं प्रतिजनं ततः क्रीडां करिष्यति ।।६३॥ ।। नारद उवाच ॥ घेदवेदान्तघोपैश्च गीतापाठः - प्रयोधितम् । भक्तिज्ञानविरागाणां नोदतिष्टस्त्रिकं यदा ॥६॥ *श्रीमद्भागवतालापात्तत्कथं बोधमेप्यति । तत्कथासु तु वेदार्थःश्लोके श्लोके . पदे पदे ॥६।। छिन्दन्तु संशयं ह्येनं भवन्तोऽमोघदर्शनाः । विलम्बो नात्र कर्तव्यःशरणागतवत्सलाः ॥६६॥ ॥ कुमारा ऊचुः ॥ घेदोपनि ग्दा साराजाता भागवती कथा । अत्युत्तमा ततो भाति पृथग्भूता फलाकृतिः।।६७॥ श्रामूलाग्रं रसस्तिष्टनास्ते न स्वाद्यते यथा । स भूयःसम्पृथग्भूतः फले विश्वमनोहरः ॥६॥ पथा दुग्धे स्थितं सर्नि स्वादायोप्कल्पते । पृथग्भूतं हि तद्गव्यं देवानां रसवर्धनम् ॥६६॥ इधरणामपि मध्यान्त शर्करा च्याप्य तिष्ठति । पृथग्भूता च सा मिष्टातथा भागवती कथा ७०॥ इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । भक्तिज्ञानविरागाणां स्थापनाय प्रकाशितम्।।७।। वेदान्तवेदसुनाते गीताया अपि कर्तरि । परितापति व्यासे मुह्य यज्ञानमागरे ।।७२॥ . सदा स्वया पुरा प्रोक्तं चतुःश्लोकसमन्वितम् । तदीयश्रवणात्सद्यो निर्याधो बादरायणः ॥७३॥ तत्र ते विस्मयः केन यतःप्रकरो भवान् । श्रीमद्भागवतं प्राप्यं शोक्दुःसविनाशनम् ॥७॥ ॥ नारद उवाच ॥ यदर्शनं च विनिहन् यशुभानि सद्यः |यस्तनोति भवदुःखदवादितानाम् । नि.शेरशेपमुसगीतकथैकणनाः प्रेमप्रकाशकृतये शरणं गतोऽस्मि ॥७॥ भाग्योदयेन पहुजन्मसमाजितेन सत्सङ्गमेन लभते पुरुषो यदा वै। अज्ञानहेतुकृतमोहमदान्धकारनाशं विधाय हि तदोदयते विमः ॥७६|| इति श्रीपमपुराणे उत्तरसण्डे श्रीमद्भागवतमाहाल्ये कुमारनारदसवादो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ .

·, श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः३ * अथ तृतीयोऽध्यायः * ॥ नारद उवाच॥ ज्ञानयझं करिष्यामि शुफशासकयोगवलम् । भतिज्ञानविरागाणी स्थापनार्थ प्रयत्रत ॥१॥ कुन्न कार्यों मया यज्ञः स्थलं तहाच्यतामिह । महिमा शुकशास्त्रस्य वक्तव्यो वेदपारगः ॥२॥ कियनिर्दिवसैः श्राव्या श्रीमद्भागवती कथा । को विधिरतर कर्तव्यो ममेदं वदतामितः ॥३॥ ॥ पुमारा उचुः॥ शृणु नारद वयामो विनत्राय विवेकिने । गङ्गाद्वारसमीरे तु तटमानन्दनामकम् ॥ ४ ॥ नानापिगणेजुष्टं देवसिद्धनिपेवितम् । नानातरुलताकीर्ण नवकोमलवालुकम् ॥१॥ रस्यमेकान्तदेशस्थ हेमपासुसौरभम् । यत्समी स्थजीवानां वैरं चेतसि न स्थितम् ॥ ६ ॥ ज्ञानयज्ञस्त्वया तर कर्तव्यो ह्यप्रयत्नतः । श्रपूर्व सरूपा च कथा तत्र भविष्यति ॥ ७॥ पुरः स्थ' निर्वलं चैव जराजीर्णकलेवरम् । सद् द्वयं च पुरस्कृत्य भक्तिस्तत्रागमिप्यति ॥ यत्र भागवती वार्ता तत्र भा यादिकं प्रजेत् । कथाशब्दं समाक्ण्यं तनिक तरणायते ॥ ॥ सूत उवाच ॥ एवमुक्या कुमारास्ते नारदेन समं ततः । गङ्गातट समाजम्मुः कथापानाय सवराः ॥१०॥ यदा यातास्तदं ते तु तदा कोलाहलोऽप्यभूत् । भूलों के देवलोके च ब्रह्मलोके तथैव च ॥१॥ श्रीभागवतणेयूपणनाय रसलम्पटाः । धावन्तोऽप्याययुःसर्वे प्रथमं ये च वैया un भूगुर्वसिष्टश्च्यवनश्च गौतमो मेधातिथिदेवलदेवराती। गाधिसुतश्च शाफलो मृकण्टुपुत्राजिपिप्पलादा॥ १३ योगेश्वरी व्यासपराशरौ च छायाशुको जाजलिजह मुद्याः । सोऽयमी मुनिगणाः सहपुत्रशिष्या.स्वस्त्रोभिराययुरतिमणयेन युक्ताः ॥१४॥ घेदान्तानि च घेदाश्च मन्त्रास्तन्याः समूर्तय. । दशसप्तपुराणानि षट्शास्त्राणि तथाऽऽययुः॥१६॥ गडाचा: सरितस्तन पुष्करादिसरासि च । क्षेत्राणि च दिश सर्वा दण्डकादिवनानि च ॥१६॥ नगादयो ययुस्तत्र देवगन्धर्वादानवाः । गुरुवात्तम नायाताभूग सम्बोध्य चानयत् ॥१७॥ दीक्षिता नारदेनाथ दत्तमासनमुत्तमम् । कुमारा वन्दिताः सनिपेदुः कृष्णतत्पराः ११८ चायवाच विरक्ताश्च न्यासिनो प्रहाचारिणः । मुखभागे स्थितास्ते च तदने नारदः स्थितः En एरभागे ऋषिगणास्तदन्यत्र दिवौरसः । वेदोपनिम्दोऽन्यन्न तीर्यान्यन लियोऽन्यतः १२on जयशदो नम शम्दः राजशब्दस्तथैव च । चूर्णलाजाप्रसूनानां निक्षेपः सुमहानभूत् २an fuमानानि समारा कियन्तो देवनायकाः । क्रुपक्षासूनस्तान् स्वस्तिग्न समाविरन् ॥२२॥ रामस्तथा ·श्रीमद्भागवतमहात्म्ये अध्यायः ३ ६ ॥ सूत उवाच ॥ एवं तेप्वेकचिरोपु श्रीमद्भागवतस्य च । माहाल्यमूचिरे स्पष्टं नारदाय महात्मने ॥ २३ ॥ ॥ कुमाग ऊचुः॥ श्रथ ते वय॑तेऽस्माभिमहिमा शुकशास्त्रजः । यस्य श्रवणमात्रेण मुक्तिः करतले स्थिता ॥२४॥ सदा सेव्या सदासेन्या श्रीमद्भागवती कथा । यस्याः श्रवणमात्रेण हरिश्चिती समाश्रयेत् ॥२१॥ प्रन्योऽष्टादशसाहस्रो द्वादशस्कन्धसम्मितः । परीक्षिच्छुकसम्वादः शृणु भागवतं च तत् ॥२६॥ ताव संसारचक्रेऽस्मिन् भ्रमतेऽज्ञानतः पुमान् । यावत्कर्णगता नास्ति शुकशास्त्रकथा क्षणम्॥२७॥ किं श्रुतैर्बहुभिः शास्त्रैः पुरायोश्च भ्रमावहैः । एक भागवतं शास्त्रं मुक्तिदानेन गर्जति ॥२८॥ कथा भागवतस्यापि नित्यं भवति यद्गृहे । तद्गृहं तीर्थरूपं हि वसतां पापनाशनम् ॥२६॥ अश्वमेधसहस्त्राणि वाजपेयशतानि च । शुकशास्त्रकथायाश्च कला नार्हन्ति पोडशीम्॥३०॥ तावत्पापानि देहेऽस्मिन्निवसन्ति तपोधनाः । यावन्न श्रूयते सम्यक् छ्रीमद्भागवतं नरैः ॥३॥ नगंगा न गया काशी पुपकरं न प्रयागकम् । शुकशास्त्रकथायाश्च फलेन समतां नयेत् ॥३२॥ लोकाध श्लोकपाद वा नित्यं भागवतोद्भवम् । पठस्व स्वमुखेनैव यदीच्छसि परां गतिम् ॥३३॥ घेदादिवेदमाता च पौरु सूक्तमेव च । यी भागवतं चैव द्वादशाक्षर एव च ॥३४॥ द्वादशात्मा प्रयागश्च कालः संवत्सरात्मकः । ब्राह्मणाश्चाग्निहोत्रं च सुरभिादशी तथा ॥३॥ - तुलसी च वसन्तश्च पुरुषोत्तम एव च । एतेर्पा तत्वतः प्राईन पृथग्भाव इप्यते ॥३६॥ यश्च भागवतं शास्त्रं वाचयेदर्थतोऽनिशम् । जन्मकोटिकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः ।।७॥ श्लोकाध श्लोकपादं वा पठेद्भागवतं च यः । नि यं पुण्यमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥३८॥ उक्तं भागवतं नित्यं कृतं च हरिचिन्तनम् । तुलसीपोरणं चैव धेनूना सेवनं समम् ॥३६॥ अन्तकाले तु येनैव श्रूयते शुकशास्त्रवाक् । प्रीत्या तस्यैव वैकुण्ठं गोविन्दोऽपि प्रयच्छति।।४०॥ हेमसिंहयुतं चैतद् वैष्णयाय ददाति च । कृष्णेन सह सायुज्यं स पुमल्लिभते ध्रुवम् ॥४१॥ श्राजन्ममानमपि येन शठेन किंचिञ्चिता विधाय शुकशास्त्रकथा न पीता। चाण्डालवच्च स्वरवद् बत तेन नीवं मिथ्या स्थजन्म जननोजनिंदु खभाजा ॥४२॥ जीवच्छचो निगदितः स तु पापकर्मा येन श्रुतं शुककथावचनं न किंचित् । धिक् तं नरं पशुसमं भुवि भाररूपमे वदन्ति दिवि देवसमाजमुख्याः ॥ ४३ ।। दुर्लभैव , कथा लोके श्रीमद्भागवतोद्भवा । फोदिजन्मसमुत्थेन पुण्येनैव तु लभ्यते ॥४॥ तेन योगनिधे धीमन् श्रोतव्या सा प्रयत्नतः । दिनानां नियमो नास्ति सर्वदा श्रवणं मतम्॥४॥ सस्येन ब्रह्मचर्येण सर्वदा श्रवणं मतम् । अशक्यत्वात्कलो बोध्यो विशेषोऽन शुकामया॥४६॥ मनोवृत्तिजयश्चैर नियमाचरणं तथा । दीक्षा कर्तु मशक्यत्वात् सप्ताहश्रवणं मतम्॥४७॥ .

·श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः ३ श्रदात.श्रवणे नित्यं माघे तावद्धि यत् फलम् । तत् फलं शुकदेवेन सप्ताहश्रवणे कृतम् ॥ मनसश्चाजयाद्रोगा पुंसां चैवायुषः दयात् । कलेदोपबहुवाच्च सप्ताहश्रवणं मतम् ॥४६॥ यत् फलं नास्ति तपसा न योगेन समाधिना । अनायासेन तन सर्व सप्ताहश्रवणे लभेत् ॥१०५ मज्ञाद गर्जति सप्ताहः सप्ताहो गर्जति मतात । तपसो गर्जति मोधैरतीयांन्नित्यं हि गर्जति॥ योगाद् गर्जति सप्ताहो ध्यानाज्ञानाच्च गर्जति। किं घूमो गर्जनं तस्य रे रे गर्जति गति॥५२॥ ॥ शौनक उवाच ॥ साश्चर्यमेन कथितं कथानकं ज्ञानादिधर्मान् विगणय्य साम्प्रतम् । नि.श्रेयसे भागवतं पुराणं जातं दुतो योगनिदादिसूचकम् ॥१३॥ ॥ सूत उवाच ॥ यदा कृष्णो धा त्याचा स्वदं गन्तुमुद्यत. । एकादशं परिश्रुत्याप्युद्धवो वाक्यमप्रवीत् ॥१४॥ उद्धव उवाच खं तु यास्यसि गोविन्द भक्तकार्य विधाय च । मरिचरो महती चिन्ता तो ध्रुत्वा सुसमावहा५५५ प्रागतोऽयं कलियारो भविष्यन्ति पुन खजाः । त संगेनैव मन्तोऽपि गमियन्त्युनना यदा ॥१६॥ तदा भारवती भूमिगारूरेयं कमाश्रयेत् । श्रन्यो न दृश्यते नाता त्यत्त. कमललोचन॥१७॥ अत. मत्सु दयां कृत्वा भक्तवत्सल मा मन । भत्तार्थ सगुणे जातो निराकारोऽपि चिन्मयः ५८ विद्वियोगेन ते भत्ताः कथं स्थास्यन्ति भूतले। निगुणोणसने कष्टमतः किंचिद् विचारय ॥१६॥ इत्युद्धयवचः श्रुत्वा प्रभासेऽचिन्तयद्धरिः । भक्तावलम्पनार्थाय किं विधेयं मयेति च ६०॥ स्वकीयं यमेरोजस्तच्च भागवतेऽदधात् । तिरोधाय प्रविष्टोऽयं श्रीमद्भागतार्णवम् ॥६१६ तेनेयं वाड्मयो मूर्तिः प्रयक्षा वर्तते हरेः । सेवनाच्छुणात्पाटाद् दर्शनात्पापनाशिनी ॥६२॥ सप्ताहवयं तेन सर्वेभ्योऽप्यधिकं कृतम् । साधनानि तिरस्कृय कलौ धर्मोऽयमीरित.५६३ दुःखदारिद्रयदौर्भाग्यणपमहालनाय च। कामोधायार्थ हि कलौ धोऽयमीरितः ॥६५५ भन्यथा वैष्णवी माया देवैरपि सुदुस्त्यना । कथं त्याज्या भने पुम्भि. सप्ताहोऽतः प्रकीर्तितः । ॥ सूत उवाच॥ एवं नगाहप्रवणोरधर्म प्रकाश्यमाने अपिमिः सभायाम् । श्राश्चर्यने समभूतदानीं तदुच्यते संशृणु शोना स्वम् ॥६६॥ भक्ति. सुती ती तरुणी गृहीत्वा प्रेमैकरूपा सहसाऽऽविरासीत् । श्रीमृप्या गोविन्द हरे मुरारे नाति नामानि मुहुर्वदन्ती १६७॥ तां चागता भागवतार्थभूगो सुचारवेशे दशः सदस्याः। गि मान से ariana मात ॥

·श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्याय:४ ऊचुः कुमारा वचनं तदानी कथार्थतो निष्पतिताधुनेयम् । एवं गिरः सा ससुता निशम्य सनत्कुमारं मिजगाद नम्रा ॥ ६६ ॥ ॥भक्तिरुवाच॥ भवद्भिरचैत्र कृतास्मि पुष्टा कलिप्रणयापि फथारसेन । काहं तु तिष्टाम्यधुना ब्रुवन्तु ब्राह्मा इदं तो गिरमूचिरे ते ॥ ७० ॥ भक्तपु गोविन्दसरूपकी प्रेमस्धी भवरोगहन्त्री। सा (वं च विष्टस्व सुधैर्यसंश्रया निरन्तरं वैष्णवमानसानि ॥७॥ ततोऽपि दोषाः कलिजा इमे स्वां द्रष्टुं न शक्ताः प्रभवोऽपि लोके । एवं तदाज्ञावसरेऽपि भक्तिस्तदा निसरणा हरिदासचिते ५७२॥ सकलभुवनमध्ये निर्वनास्तेऽपि धन्या निवसति हृदि येषां श्रीहरेभक्तिरेका । हरिरपि निजलोकं सर्वथातो विहाय प्रविशति हृदि तेषां भक्तिसूत्रोपनन्दः ॥७३॥ धूमोऽद्य ते किमधिकं महिमानमेवं ब्रह्यात्मकस्य भुवि भागवताभिधस्य । यसंश्रयाजिगदिते लभते सुवक्ता श्रोतापि कृष्णसमतामलमन्यधमैंः ॥७॥ इति श्रीपद्मपुराणे उत्तरखएडे श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये भक्तिकष्टनिवर्तनं तृतीयोऽध्यायः ॥३॥ * अथ चतुर्थोऽध्यायः * । सूत उवाच॥ अथ वैष्णवचिरोपु दृष्ट्वा भक्तिमलौकिकोम् । निजलोकं परित्यज्य भगवान् भूक्तमत्सलः ॥5॥ धनमाली घनश्यामः पीतवासा मनोहरः । काशीकलापरुचिरोल्लसन्मुकुटकुण्डलः ॥ २ ॥ त्रिभङ्गललितश्चास्कौस्तुभेन विराजितः । फोटिमन्मथलावण्यो हरिचन्दनचर्चितः ॥ ३ ॥ परमानन्दचिन्मूतिर्मधुरो मुरलीधरः । प्रविवेश स्वभक्तानां हृदयान्यमलानि च ॥४॥ चैकुण्ठवासिनो ये च वैष्णवा उद्धवादयः। तत्कथाश्रवणार्थ ते गूहरूपेण संस्थिताः॥ ५ ॥ तदा जयजयारावो रसपुष्टिरलौकिकी । चूर्णप्रसूनवृष्टिश्च मुहुः शरवोऽप्यभूत् ॥६॥ त सभासंस्थितानां च दहगेहात्मविस्मृतिः । दृष्ट्वा च तन्मयावस्था नारदो वाक्यमप्रवीत् ॥७॥ अलौकिकोऽयं महिमा मुनीधराः सलाहजन्योऽद्य विलोकितो मया । मूडाः शठा ये पशुपक्षिणोत्र सर्वेऽपि निष्पापतमा भवन्ति HE || अतो नृलोके ननु नास्ति किञ्चिञ्चित्तस्य शोधाय कलौ पवित्रम् । अघौघविध्वंसकर तथैव कथासमानं भुवि नास्ति चान्यत् ॥ १ ॥ के के विशुद्धयन्ति वदन्तु मा सप्ताहयोन कथामयेन । कृपालुभिर्लोकहितं विचार्य प्रकाशितः कोऽपि नवीनमार्गः ॥ १० ॥ । .

·१ २४ श्रीमद्भागवत माहात्म्ये अध्याय: ४ म स्वसुश्च प्रसूताया तो बालरतु वर्तते । तामाकार्य गृहे रक्ष सा तेऽभ पोपयिष्यति ॥६on पतिना तस्कृतं सर्प पुत्ररक्षणहेतरे। पुत्रस्य धुमधुकारीति नाम माया प्रतिष्ठितम् ॥६॥ त्रिमासे निर्गते चाय सा धेनुः सुपुवेऽर्भकम् । सर्वाङ्गसुन्दरं दिव्यं निर्मलं कनकप्रभम् ॥६२॥ दृष्टा प्रसनो बिमरतु संस्कारान् स्वयमादधे । मवाऽऽचर्य जनाः सर्वे दिक्षार्थ समागताः९६३॥ भाग्योदयोऽधुना जात श्रात्मदेवस्य पश्यत । धेन्वा बालः प्रसूतरतु देवणीति कौतुकम् ॥६५॥ न ज्ञातं तद्रहस्यं तु केनापि विधियोगतः । गोकर्ण तं सुतं दृष्ट्या गोकर्णे नाम चाकरोत् ॥६५८ वियाकालेन तो जातो तरणौ तनयावुभौ । गोकर्णः परिडतो ज्ञानो धुन्धुकारी महाखलः।६६। सानशौचनियाहीनो दुर्भशी बोधर्वाधतः । दुर्ण ग्रइकर्ता च शवहस्तेन भोजनम् ॥६७० चौः सर्वजनद्वेषी परवेश्मप्रदीपकः । लालनाया कान् एत्वा सद्यः कूपे न्यपातयत् ६८ हिमकः शस्त्रधारी च दीनान्धानां प्रपोडकः । चारडालाभिरतो नित्यं पाशहस्तः श्वसङ्गतः।६।। तेन वेश्यादुरुङ्गेन पिन्य वित्तं तु नाशितम् । एकदा पितरौ ताब्य पात्राणि स्वयमाहरतो ७on पिता कृपणः प्रोधनहीनो सरोद ह । करध्यत्वं तु समीचीनं कुपुत्रो दुःखदायक. nn तिष्ठामि क गच्छामि को मे दुःखं व्यणेहयेता प्रास्त्यजामि दुःखेन हा षष्टै मम संस्थितम्७२ सदानीं तु समागय गोको ज्ञानसंयुतः । बोधयामास जनक वैराग्यं परिदर्शयन् १७३॥ असारः खलु संसारो दुःखरूपी विमोहकः । सुतः कस्य धनं कस्र्य स्नेहवाल यलतेऽनिशम्।७४। न चेन्द्रस्य सुखं विचिन सुखं चावर्तिनः । सुखमस्ति विरक्तस्य मुनेरेकान्तजीविनः १७५५ मुबाज्ञान प्रजारूपं मोहतो नरके गतिः । निपतिप्यति देहोऽयं सर्व त्यक्त्वा वनं यज ७६॥ सद्वाक्यं तु समाक्र्थ गातुकामः पितानवीत । किंक्तव्यं वने तात तत्वं वद सविस्तरम् ॥७॥ अन्धकमे स्नेहपाशे मदः पङ्गुरई शरः । कर्मणा पतितो नूनं मामुदर दयानिधे ७८ ॥ गोकर्ण उवाच ॥ दहेऽस्थिमासरधिरेऽभिमति त्यज स्वं जायासुतादिपु सदा ममता घिमु।। पश्यानिशं जगदिदं क्षणभननिष्ठं वैराग्यरसिको भव भक्तिनिरः ॥७॥ धर्म भजस्य सततं त्यज लोकधर्मान् सेवस्य माधुपुर गहि कामतृष्णाम् । श्रन्यस्य दोपगुणचिन्तनमाशु मुस्पा सेवाकयारसमहो नितरा पिम रयम् ॥ एवं मुनिपरातोऽपि गृह विहाय यातो वनं सिरमतिर्गतक युक्तो हरेरनुदिनं परिचयासी श्रीकृष्णमाप नियतं दशमस्य पाटा 11530 इति श्रीपापुराणे उत्तरपरहे श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये विप्रमोश न म पायोऽयायः॥" । me ·श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः ५ अथ पंचमोऽध्यायः ॥ सूत उवाच ॥ पितy परते तेन उननी ताडिता भृशम् । कवि तिष्ठति हि हनिप्ये लत्तया न चेत् ॥ इति तद्वाक्यसन्त्रासाजनन्या पुत्रदुरूतः । कूपे पातः वृतो रात्रौ हैन सा निधनं गता ॥२॥ गोकर्ण तीर्थयात्रार्थ निर्गतो योगसंस्थितः । न दुःख न सुसं तस्य न वैरी नापि यान्धव.५३॥ धुन्धुकारी गृहेऽतिष्ट पञ्चपरयवधूतः। अत्र ग्रामवर्ता च तत्पोपणविमूढधी. ॥ ४ ॥ एकदा कुलटास्तास्तु भूपणान्यभिलिप्सवः । तदर्थ नितो गेहा कामान्धो सयुमस्मरन् ॥५॥ यतस्ततश्च संहृत्य वित्तं वेश्म पुनर्गतः । ताभ्योऽयच्छ सुवस्त्राणि भूग्णानि क्रियन्ति चा६। पहुवित्तचयं दृष्ट्वा रात्रौ नार्यो व्यचात्यन् । चौर्य करोत्यसौ नित्यमतो राजा प्रीप्यति॥७॥ वित्त हावा पुनश्चैन मारयिष्यति निश्चितम् । अतोऽर्थराये गृहमस्माभि. किं न हन्यते निहत्यैनं गृहीत्वार्थ यास्थामो यन कुत्रचित् । इति ता निश्चयं क वा सुप्तं सम्बद्धय रश्मिभि ।। पाशं क.ठे निधायास्य तन्मृ युमुपचक्रमुः । त्वरितं न ममारासौ चिन्तायुक्तास्तदाभय ३ ॥10॥ तप्ताइरसमूहाश्च तन्मुसे हि विधिक्षिपुः । अग्निज्वालातिदःलेन व्याकुलो निधनं गतः ॥११॥ तं देहं मुमुचुर्गत प्रायः स्महसिकाः खियः । न ज्ञातं तदहस्यं तु केनापीदं तथैव च ॥१२॥ लोके. पृष्टा वदन्ति स्म दूरं यात. प्रियो हि न।प्रागमिप्यति वऽस्मिर वित्तलोभ विकस्तिः१३ स्त्रीणां नैव तु विश्वासं दुष्टानां कारयेद् बुध । विश्वासे यः स्थितो मृदः स दु.. परिभूयते १४ सुधामयं वचो यास कामिना रसवर्धनम् । हृदयं पुरधारामं प्रियः यो नाम योषिताम्॥१२॥ संहत्य यि ता याता. दुलटा बहुमतृकाः । धुकारी भूवाथ महान् प्रेतः युक्र्मत. ॥१६॥ था यारूपधरोनियं धावन् दशदिशोमतरम् । शीतातपतिहियो निराहारः पिपारित ॥१७॥ न लेमे शरणं चापि हा देवेति मुहुर्वदन् । क्यिकालेन गोकर्णो मृतं लोकादबुध्यता॥१८॥ अनाथ तं विदि वैव गयाधीचमचीकरत् । यस्मिंस्तीर्थ तु संयाति तन श्राद्धमवर्तयत् ।१६। एर भ्रमन् स गोकर्णः स्वपुरं समु यिवान् । रात्रौ गृहागणे स्वतुमागतोऽलदित परैः ॥२०॥ तय सुप्तं स विज्ञाय धुन्धुकारी स्वबान्धवम् । निशीथे दर्शयामास महारौद्रतरं वपुः ॥२१॥ सकृन्मेषः सकृद्धस्ती कृच महिनोऽभवत् । रुकृविन्द्रः सयाग्नि. पुनश्च पुरपोऽभवत्।।२२।। परोल्यमिदं दृष्ट्वा गोषणों धैर्यसयुतः । अयं दुर्गविकः कोऽपि निधि याथ तमाचीत १२३॥ ॥ गोफर्ण उवाच ॥ पर याप्रतरो रानी घुतो यातो दशामिमाम् । किंवा प्रेत पिशाचो वा राक्षसोऽसीति शंस नः२१ ॥ सूत उवाच ॥ पदा सेन रोबोध. पुनः पुनः । प्रशतो वचनोचारे संज्ञामानं चकार ह ॥२२॥ ३ ·धीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः ५ ततोऽझलौ जलं कृत्वा गोकर्णरतमुदैश्यत् । तत्सेकहतपापोऽसौ प्रवक्तुमुपचक्रमे १२६ ॥ प्रेत उवाच ॥ श्रहं भ्राता विदीयोऽस्मि धुन्धुकारीति नामतः । स्वकीयेनैव दोपेण ब्रह्मत्वं नाशितं मया ॥२७॥ कर्मणो नास्ति संख्या मे महाज्ञाने विवर्तिनः । लोकानां हिंसक सोऽहं स्त्रीभिदुःखेन मारित.२० श्रतः प्रेत वमापनो दुर्दशा च वहाम्यहम् । वाताहारेण जीवामि देवाधीनफलोदयात्॥२६॥ ग्रहो कन्धो कृपासिन्धों भ्रातामाशु मोचय । गोकर्णो वचनं श्रुत्वा तस्मै वाक्यमथायवीत्३० ॥ गोकर्ण उवाच ॥ स्वदर्थ तु गयापिण्डो मया दत्तो विधानतः । तत्कथं नैव मुक्तोऽसि ममाश्चर्यमिदं महत् ॥३१॥ गयाघ्राद्वान्न मुक्तिश्चेदुणयो नापरस्त्विह । किं विधेयं मया प्रेत तस्वं वद सविस्तरम्।३२। ।। प्रेत उवाच ॥ गयाश्राद्धशतेनापि मुक्ति, न भविष्यति । उपायमपरं कजिवं विचारय साम्प्रतम् ॥३३॥ इति तद्वाक्यमाकये गोकर्णो विस्मयं गतः। शतश्राद्धर्न मुक्तिश्चेदसाध्यं मोचनं तव ॥३४॥ इदानीं तु निजं स्थानमातिष्ट प्रेत निर्भयः । स्वन्मुक्तिसाधक किञ्चिदाचरिष्ये विचार्य च॥३५॥ धुन्धुकारी निजस्थान तेनादिष्टस्ततो गतः । गोकर्णश्चिन्तयामास तो रानि न तदभ्यगात।३६॥ प्रातस्तमागतं दृष्ट्वा लोकाः प्रीत्या समागताः। तत्सर्व कथितं तेन यनातं च यथा निशि॥३७॥ विद्वांसो योगनिष्टाश्च ज्ञानिनो ब्रह्मवादिनः । तन्मुक्ति नैव तेऽपश्यन् पश्यन्तः शास्त्रसंधयान्३८ ततः सर्वैः सूर्यवाश्यं तन्मुक्ती स्थापितं परम् । गोकर्णः स्तम्भनं चक्रे सूर्यवेगस्य वै तदा ॥३६॥ तुभ्यं नमो जगत्साचिन् यूहि मे मुक्तिहेतुरुम् । तर त्या दूरतः सूर्यः स्फुटमिन्यम्यभापत १४OR श्रीमद्भागवतान्मुक्तिः सप्ताहं याचनं कुरु । इति सूर्यवचः सर्व धर्मरूपं तु विश्रुतम् ॥४॥ सर्वेऽवन् प्रयत्न न कर्तव्यं सुफर स्विदम् । गोफणों निश्चयं कृ वा वाचनार्थ प्रवर्तितः ॥४२॥ तन संश्रयणाय देशप्रामाजना ययुः । पड्गन्धदमन्दाश्च तेऽपि पापक्षयाय वै ॥४३० समाजस्तु महाजातो देवविस्मयकारकः ! यदैवासनमास्याय गोकर्णोऽकथयत्कयाम् ॥४४॥ म प्रेतोऽपि तदायातः स्पानं पश्यनितस्ततः । सतप्रन्थियुतं समापश्य कीचकमुष्ट्रितम् ४९ तन्मूलन्द्रिमाविश्य श्रवणार्थ स्थितो हासो । वातरूपो स्थिति फर्नु मरातो यंशमाविशत् ॥४६॥ वणयं ब्राह्मणं मुख्यं भोतारं परिकल्प्य सः। प्रथमस्कन्धतः स्पष्टमाख्यानं धेनुनोऽकरोतम४७॥ दिनान्ते रक्षिता गाथा तदा चित्र बभूव ह . परप्रन्धिभेदोऽभूरसराई पश्यतो सताम् ॥an না নয়া মাদুরাশন। ববি হকা বাবুনীবাশ্রীলং .: सप्तदिनरचर ससमन्वियिभानम् । कृत्वा स द्वादशस्यन्धधयणास्प्रेसता जहाँ non "यायो गातस्तुलमोदाममरिहतः । पीवशासा पनश्यामो नुफुटी फुपलायित: -- .

·। श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः ननाम भ्रातरं सद्यो गोकर्णामति चाब्रवीत् । त्वयाह मोचितो बन्ध्रो कृपया प्रेतकश्मलाता१२। धन्या भागवती वार्ता प्रेतपीडाविनाशिनी । सप्ताहोऽपि तथा धन्यः कृष्णलोक फलप्रदः ॥२३॥ कम्पन्ते सर्वपापानि ससाहश्रवणे स्थिते । अस्माकं प्रलयं सद्यः कथा चेयं करिष्यति॥५॥ श्रा, शुप्फ लघु स्थूलं वाड्मनः कर्मभिः कृतम्। श्रवणं विदहेत्पापं पावकः समिधो यथा।॥१५॥ अस्मिन् वै भारते वो सूरिभिर्देवसंसदि ।प्रकथा श्रविण पुंसां निष्फलं जन्म कोतितम्५६ किं मोहतो रक्षितेन सुपुष्टेन बलीयसा । अध्र वेण शरीरेण शुकशास्त्रका यिना ॥१७॥ अस्थिस्तम्भं स्नायुबद्धं मांसशोणितलेपितम् । चौवनद्धं दुर्गन्धं पात्रं मूत्रपुरीपयोः ॥१८॥ जराशोकविपाकात रोगमन्दिरमातुरम् । दुप्पूरं दुधलं दुष्टं सदोपं क्षणभंगुरम् ॥१६॥ कृमिविड्भस्मसंज्ञान्तं शरीरमिति वर्णितम् । अस्थिरेण स्थिरं कर्म कुतोऽयं साधयेन हि ॥६०।। यत्प्रातः संस्कृतं चानं सायं तच विनश्यति । तदीयरससापुष्टे काये का नाम नित्यता ॥६। सप्ताहश्रवणालोके प्राप्यते निकटे हरिः । अतो दोरनिवृत्यर्थमेतदेव हि साधनम् ॥१२॥ बुद्बुदा इव तोयेषु मशफा इव जन्तुपु । जायन्ते मरणायैव कथाश्रवणवर्जिताः ॥६॥ जडस्य शुष्कवंशस्य यत्र अन्यविभेदनम् । चित्रं किमु तदा चित्तप्रन्थिभेदः कथाश्रवात् ।६।। भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । तीयन्ते चास्य कर्माणि सप्ताहश्रवणे कृते ॥६५॥ संसारकर्दमालेपप्रक्षालनण्टीयसि । कथातीधैं स्थिते चित्ते मुक्तिरेव बुबै.स्मृता ।।६६।। एवं घुवति वै तस्मिन् विमानमागमत्तदा । वैकुण्ठयासिभिर्युक्तं प्रस्फुरदीप्तिमरडलम् ॥६७॥ सर्वेषां पश्यतां भेजे विमानं धुरधुलीसुतः । विमाने वैष्णवान् वीक्ष्य गोकर्णे घाययमग्रवीत्६८ ॥ गोकर्ण उवाच ॥ यहवः सन्ति श्रोतारो मम निर्मला । श्रानीतानि विमानानि न तेषां युगप कुतः ॥६॥ भवणं समभागेन सर्वे गमिह दृश्यते । फलभेदः फुतो जातः प्रबुधन्तु हरिप्रियाः ॥७॥ ॥ हरिदासा ऊचुः॥ श्रवणस्य धिभेदैन फलभेदोऽत्र संस्थितः । श्रवणं तु कृतं स तथा मननं कृतम् । पलभेदस्ततो जातो भजनादपि मनद ॥७॥ सप्तराप्रमुपोप्येव प्रेतेन श्रयणं कृतम् । मननादि तथा तेन स्थिरचिो कृतं भृशम् ॥७२॥ प्रदं च हतं ज्ञानं प्रमादेन हतं श्रुतम् । सन्दिन्यो हि हतो मन्यो व्यग्रचित्तोहतो जप.७३। अवैष्णयो हतो देशो हतं श्राद्धमपायकम् । हतमोनिये दानमनाचारं हतं कुलम् ।। ७४ ॥ विधासो गुस्वाफ्येषु स्यस्मिन्दीनत्यभावना । मनोदोरजयश्चैव कथायां निश्चला मतिः ॥७ एवमादि कृतं स्यात्तदा ये श्रवणे फ्लम् । पुनः श्रयान्ते सर्वेपो वैकुण्ठे वसतिध्रुवम् ॥७६।। गोकर्ण तय गोविन्दो गोलोकं दास्यति स्वयम्। एव मुक्या ययुः सर्वं वैकुण्ठं हरिकीर्तनाः।०७।। प्रवेष ·- श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः गवणे मासि गोकर्णः कयामूचे तथा पुनः । सप्त राजवतीं भूयः श्रवणं तैः कृतं पुनः ॥८॥ कथासमाप्तौ यनातं श्रूयतां तत्र नारद USEN वेमाने. सह भक्तैध हरिराविभूव ह । जयशदा नम रादास्तप्रासन् बावस्तदा non पाञ्चजन्यध्यनि चक्रे हात्तत्र स्वयं हरिः। गोणे तु समालिङ्गयाकरोत्स्वपाशं हरि. MER श्रोतनन्यान् घनश्यामान् पीतकौशेयवासप. । किरीटिनः कुण्डलिनस्तथा चके हरि: क्षणातारा सद्ग्रामे ये स्थिता जीवा अाधवाण्डालजात. विमाने स्थापितास्तेऽपि गोकर्णकृपया सदा।३। मैपिता हरिलोके ते यत्र गन्ति योगिनः । गोकरेन स गोपालो गोलोकं गोपबल्लभम् । कथाश्रवणव: प्रीतोनियो भक्तवत्सलः १ अयोध्यावासिनः पूर्व यथा रामेण सङ्गता.। तथा कृणेन ते नीता गोलोकं योगिदुर्लभमाश या सूर्यस्य सोमस्य सिद्धानां न गतिः कदा तं लोकं हि गवारते तु धीममागरतश्रवाता८६॥ घूमोऽत्र से किं फलवृन्दमुज्ज्वलं ससाहयज्ञेन कथासु सश्चितम् । कर्णेन गोकर्णकथाक्षरो यः पीतव ते गमगता न भूयः ॥ वाताम्बुपर्णाशनदेहशोरणैस्तपोभिौचिरकालसचित. . योगय संयान्ति न त गति वै सप्ताहगाथाश्रवणेन यान्ति याम् REM इतिहासमिमं पुण्यं शाण्डिस्योऽपि मुनीवरः । पठते चित्रकूटस्थो महानन्दपरिनुत. URE पाण्याननेतस्परमं पवित्रं श्रुतं सका वै विश्हेघौधम् । श्राद्ध प्रयुक्त पिप्तिमावदेसित्यं सुपाठादपुनर्भवं च Con इति श्रीपपुराणे उत्तासरडे श्रीमद्भागवतमाहाम्ये गोकर्ण मोक्षवयन नाम पञ्चमोऽन्याय... *अथ पष्ठोऽध्यायः * ॥ कुमारा ऊचुः अथ ते सम्भवयाम. सप्ताहययणे विधिन् । सहानुमिव प्राय: साप्यो विधि स्मृत देव तु समाहय मुहूर्त पृय यात. । विवाहे यासं वितं ताशं परिकार नमस्य प्राधिनोजों प म गंगीयः शुचिनमाः । एते मासा कभारम्भे प्रोतणो मोगसूधमाः ॥३॥ मासाना विन हेपानि तानि श्याम्यानि सर्वथा। सहायात्रेतरे सत्र कतम्या: सोधमाश येत देशे देशे तया से पता प्रेन्या मस्त. भदि पति कया धाय मागत्तमं पदम्बिभि १० दरे हरिकया. पंघिरे पाप्युतकोतनाः । नियः यायो ये पतेगा बोधो यतो भारत देशे देश विरतन ये पेपराफोतंनोमुमा । तर प प्रेन्यं ए सक्नेखममिरितम् ॥ मता समाजो मयिता सतरा मुदुलंभ. । भपूर्वासरूप क्या आप भविपनि १ ·. नावकाशः श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः १६ श्रीभागतपीयूषपानाय रसलम्पटाः । भवन्तश्च तथा शोधमायात प्रेमतत्परा. | कदाचिदिनमात्रं तथापि तु । सर्वथागमनं कार्य क्षणोऽत्रैव सुदुलभः ॥१०॥ एवमोकारणं तेषां वर्तव्यं विनयेन च ।श्रामातुकानां सर्वे वासस्थानानि करपयेत्॥११॥ तीर्थे वापि वने चापि गृहे वा श्रवणं मतम्। विशाला घसुधा यत्र कर्तव्यं तत्कथास्थलम् ॥१२॥ शोधनं मार्जनं भूमेलेपनं धातुमरखनम् । गृहोपस्करमुद्ध य गृहकोणे निवेशयेत् ॥१३॥ अवाक्पञ्चाहतो यज्ञादास्तीर्णानि प्रमेलयेत् । क्तव्यो मण्डपः प्रोचे. कदलीसरडमण्डितः।।।४।। फलपुष्पदलविग्वितानेन विराजितः । चतुर्दिक्षु ध्वजारोपो बहुसम्पद्विराजितः ॥११॥ अवं सप्तव लोकाश्च कल्पनीयाः सविस्तरम् । तेषु विप्रा विरक्ताश्च स्थापनीयाः प्रबोध्य च १६ पूर्व तेपामासनानि कर्तव्यानि यथोत्तरम् । वक्तुश्चापि तदा दिव्यमासनं परिकल्पयेत् ॥१७॥ उदटमुसो भवेद्वक्ता श्रोता ये प्रामुखस्तदा। प्राङ्मुखश्चेद्द्वक्ता श्रोता चोदड्मुखत्तदार अथवा पूर्वदिग्झेया पूज्यपुजकमध्यतः । श्रोतृणामागमे प्रोक्ता देशकालादिकोविदः ।।१६।। विरक्तो वैष्णवो विप्रो वेदशास्त्रविशुद्धिकृत् । दृष्टान्तकुशलो धोये वक्ता कार्योऽतिनि.स्पृहः २० अनेकधर्मविभ्रान्ताः लैणाः पाखरस्यादिनः । शुक्शास्त्रमयोगारे याज्यारते यदि पण्डिताः। वक्तः पार्थं साहायार्थमन्यः स्थाप्यरतधाविध । परिटतः संशयच्छेत्ता लोक्योधनतत्परः ॥२२॥ यया सौर प्रवर्तव्यं दिनादर्याग्यताप्तये ।अरणोदयेऽसौ निर्वाय शौचं स्नानं समाचरेत॥२३॥ नियं संपतः काया सभ्याचं स्यं प्रथमतः । क्याविनविघाताय गणनाधं प्रत्येत् ॥२४॥ पितन संतप्यं शुद्धयर्थ प्रायश्चित्तं समाचरेत् । मर ढलं च प्रवर्तव्यं तन स्थ प्यो हरिस्तथा ॥२५॥ कृष्णमुद्दिश्य मन्त्रैण घरेस्पूजाविधि प्रमात् । प्रदशिणनमस्कारान् पूजान्ते स्तुतिमाचरेत् ॥२६॥ 'संसारसागरे मन दीनं मा करणानिधै । कर्ममोहगृहीताङ्गं मामुदर भावात् ॥२७॥ श्रीमद्भागवतस्यापि ततः पूजा प्रयत्नतः । पतच्या विधिना प्रीत्या धूपदीपसमन्विता ॥२८॥ सतस्तु श्रीफलं या नमस्कार समाचरेत् । स्तुतिः प्रसन्नचित्तेन क्तच्या केवलं तदा ॥२॥ श्रीमद्भागवताख्योऽयं प्रत्ययः कृष्ण एव हि । स्वीकृतोऽसि मया नाथ मुक्त्यर्थ भवसागरे ॥३०॥ मनोरयो मदीयोऽयं सफ्लः सपंथा स्यया । निविनैव कर्तव्यो दासोऽई तव केशव ॥३१॥ एप दोनवचः प्रोग्य पसारं घाथ पूजयेत् । सम्भूप्य पत्रभूपाभिः पूजान्ते तं च संस्तयेत् ३२ प्रयोषज्ञ सशास्त्रविशारद । एतत्पयाप्रकाशेन मदशान विनाशय ॥३३॥ सद नियम. पचाम्पतम्य. श्रेयसे मुदा । सहर यथाशम्या धारणीयः स एव हि३en परणं पशयिप्राय फ्याभानिवृत्तये । पतंग्यस्तैरिजाप्य दादगारविद्यया ॥३१ मामशान पणाधान्यास्तथा फीनंनकारिण। नया सम्पय दत्तास स्वयमासनमाविशेत॥३६॥ सोवित्तधनागारपुप्रपिता म्युदस्य च । क्याचित्तः शुक्ष्मतिः स लभेपनमुत्तमम् ॥३७५ । .

·२० . श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः ६ पासूर्योदय मारभ्य साधनिप्रहरान्तकम् । वाचनीया कथा सम्यग्धीरकण्ठं सुधीमता ॥३॥ कथाविराम कर्तव्यो मध्याह्न घटिकाद्वयम् । तत्कथामनु कार्य वै कीर्तनं वैष्णवैस्तदा ॥३६॥ मलमुत्रजया हि लध्वाहारः सुखावहः । हविष्यानेन कर्तव्यो छेकवारं क्यार्थिना Hon उपोष्य सप्तरानं वे शक्तिश्चेल्मृणुयातदा । वृतपानं पय.पानं कृत्वा वै शृणुयात्सुखम् ॥४॥ फलाहारेण वा भाव्यमेकभुक्तेन वा पुनः । सुखसाध्य भवेद्यत्तु कर्तव्यं श्रवणाय तत् ॥४२॥ भोजनं तु बरं मन्ये कथाश्रवणकारकम् । नोपवासो वरः प्रोक्त कथाविघ्नकरो यदि ॥४३॥ सप्ताहमतिनां पूसा नियमावृणु नारद । विष्णुदीक्षाविहीन ना नाधिकार कथावे ॥४॥ ब्रह्मचर्यमध.सुप्तिः पत्रावल्यां च भोजनम् । कथासमाप्तो भुक्तिं च कुर्यानित्यं कथायती ॥४॥ द्विदलं मधु तैलं च गरिष्टानं तथैव च । भावदुष्टं पितं जवान्नित्यं कथामती n४६॥ काम क्रोधं मई मानं मरसरं लोभमेव च । दम्भं मोई तथा द्वेष दूरयेच कयामती ॥४७ वेदवैष्णव विप्राणां गुरुगोयतिनां तथा । स्त्रीराजमहतो निन्दा वर्जयेद्यः कथावती ॥८ रजस्वलान्त्यजम्लेच्छपतितात्यकैस्तदा । द्विजद्विड्वेदबायेश्च न वदेशः कथावती MER सत्यं शौचं दया मौनमार्जवं विनयं था । उदारमानसं तदेयं कुर्याकयाप्रती nton दरिद्रश्च एयी रोगी निर्भाग्यः पापकर्मचान् । अनपरयो मोसामः मुलुयाथ कथामिमाम् ॥११॥ अपुप्पा काकवन्ध्या च यध्या या च मृताकासवद्गो व या नारी तया प्राध्या प्रयत्नतः५२ एतेषु विधिना श्रावे तदश्यतरं भवेत् । अत्युत्तमा कथा दिव्या कोटियशफलप्रदा ॥१३॥ एवं कृत्वा प्रतविधिमुद्यापनमयाच रेत् । जन्माष्टमीग्रतमिव कर्तव्यं फ्लकासिभि. vu अकिसनेषु भक्तेषु मायो नोचापनामहः । श्रवणेनैव पूतास्ते निष्कामर घेएमा यतः ॥१५॥ एवं नगाहयोऽस्मिन् समासे श्रोतृभिस्तदा । पुस्तकस्य च यतश्च पूजा कार्यातिभक्तित. ॥१६॥ प्रसादतुलसीमाला श्रोतृभ्यश्चाध दोयताम् । मृदाताल ललितं फेर्तव्ये कीर्तन ततः ॥१७॥ जयशब्द नम शन्दं शहरादं च कारयेत् । विप्रेन्यो याचम्या वित्तमनं घ दीयताम् ॥१८॥ विरतधेद्धयेयोता गोता पाया परेऽनि । गृहस्पश्वेत्तदा होमः पर्तव्यः फर्मशान्तये ॥५॥ प्रतिशोकं तु नहुयाद्विधिना दशमस्य च । पायसं मा सपिच तिलामादिश्मयुतम् ॥१०॥ अथवा इयन कुर्याद्गायच्या मुममाहितः । सन्मयन्यापुराणस्य परमस्य प सारतः HII. होमाशी युधो होम्यं दधारा पलसिद्धये । नानारिपदनिरोपर्थ न्यूनाधिस्तानयो. ॥शा दोग्योः मरामार्य प पटेनाममहमाम् । सेन स्पारम्पले सर्व नास्यामादधि यस ॥३ द्वादश मानणान् परणादोमयेन्मधुगधर्म, दणागुपर्ण धेनु र प्रायनये ॥ शती पलनयमिरा रसिद विपापप्रास्य गुम्सव साप निम्ति सलिनारमा मातापायाहनामदुपचारः सदपिपम् । पायगधाचे पूजिताय पसामने ॥६॥ - - ·- श्रीमद्भागवतमहात्म्ये अध्यायः ६ २२ प्राचार्याय सुधीर्दया मुक्तः स्याद्भवबन्धनः । एवं कृते विधाने च सर्वपापनिवारणे ॥६७।। फलदं स्यात् पुराणं तु श्रीमद्भागवतं शुभम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां साधनं स्थान संशय ॥१८॥ ॥ कुमाग ऊचुः॥ इति ते कथितं सर्वे किं भूयः श्रोतुमिच्छसि । श्रीमद्भागवतेनैव भुक्तिमुक्ती करे स्थिते ।।६।। ॥ सूत उवाच ॥ इत्युक्त्वा ते महात्मानः प्रोचुर्भागवती कथाम् । सवंगपहरा पुण्यां भुक्तिमुक्तिप्रदायिनीम्॥७०।। शृण्वतां सर्वभूतानां सप्ताहं नियतात्मनाम् । यथाविधि ततो देवं तुष्टुयुः पुरुषोत्तमम् १७१।। तदन्ते ज्ञानवैराग्यभक्तीनां पुष्टता पंरा । तारुण्यं परमं चाभूसर्वभूतमनोहरम् ॥७२।। नारदश्च कृतार्थोऽभूसिद्धे स्वीये' मनोरथे । पुलकीकृतसङ्गिः परमानन्दसम्भृत. ॥७३॥ एवं कयां समाकर्ण्य नारदो भगवत्प्रियः । प्रेमगद्दया वाचा तानुवाच कृताञ्जलिः ॥७४॥ ॥ नारद उवाच ॥ धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि भवमि. करुणापरैः। अद्य मे भगवांलब्धः सर्वपापहरो हरिः ॥७॥ श्रवणं सर्वधर्मेभ्यो वरं मन्ये तपोधन': । वैकुण्टस्थो यतः कृष्णः श्रवणाद्यस्य लभ्यते।।७६ । ॥ सूत उवाच ॥ 1 एवं युवति वै तय नारदे वैष्णवोत्तमे , परिभ्रमन् समायातः शुको योगेधरस्तदा । ७७।। तपाययौ पोडशवार्षिकस्तदा व्यासात्मजो ज्ञानमहाब्धिचन्द्रमाः । कथावसाने निजलाभपूर्णः प्रेम्णा पठन् भागवतं शनैः शनैः ॥७n दृष्ट्वा सदस्याः परमोरुतेजसं सद्यः समुत्थाय ददुमहासनम् । प्रीरया सुरर्पिस्तमपूजयत्सुखं स्थितोऽवदसंशृणुतामला गिरम् ॥७॥ ॥श्रीशुक उवाच ॥ निगमकल्पतरोगलितं फलं शुकमुखादमृतद्रवसंयुतम् । पिबत भागवतं रसमालयं मुहुरहो रसिका भुवि भावुकाः ॥३० । धर्मः प्रोज्झितकैतवोऽन परमो निर्म सराणां सतां वेद्यं वास्तवमा वस्तु शिवद तापत्रयोन्मूलनम्।। श्रीमद्भागवते महामुनिकृते किं वा परैरीश्वरः सद्यो हृद्यारुध्यतेऽत्र कृतिभिः शुश्रूपुभिस्तत्तणाद श्रीमद्भागवत पुराणतिलकं यद्वपणवानां धनं यस्मिन् पारहस्यमेवममलं ज्ञानं परं गीयते । यत्र ज्ञानविरागभक्तिसहितं नैष्कर्म्यमाविष्कृतं तच्छृण्वन् प्रपठन्विचारणपरोभक्त्या विमुच्येन्नरः ॥ स्वों सरये च कैलासे वैकुण्ठे नास्त्ययं रसः। अतः पियन्तु सद्भाग्या मा मा मुञ्चत कहिचित्३ ·श्रीमद्भागवत माहात्म्ये अध्याय ॥ सूत उवाच॥ एवं युवाणे सति बादरायणौ मध्ये सभायो हरिराधिरासीत् । प्रहादयल्युद्धवफाल्गुनादिभिवृत्त सुरिस्तमपूजयञ्च तान् । दृष्ट्वा प्रसन्नं महदासने हरि ते चक्रिरे फीर्तनमप्रतस्तदा । भवो भवान्या कमलासनस्तु तनागमत्कीर्तनदर्शनाय ॥ प्रहादस्तालधारी तरलगतितया चोद्धच कांस्यधारी वीणाधारी सुरपि स्वरकुशलतया रागकर्तार्जुनोऽभूत् । इन्द्रोऽवादीन्मृदाजयजयसुकरा कीर्ती ते कुमारायनामेभाववक्तासरसरधनयाच्यासपुग्रोवभूवर ननत मध्ये निकमेव तर भक्त्यादिकाना नटवत्सुतेजसाम् । अलौकिक कीर्तनमेतदीय हरि प्रसशोऽपि चोऽप्रवीत्तत् Hot मत्तो पर भावरताद् वृणु वं प्रीत कथाकीर्तनतोऽस्मि साम्प्रतम् । श्रुत्वेति तद्वाक्यमतिप्रससा प्रेमाईचित्ता हरिमूधिरे ते HEEn नगाहगाथासु च सर्वभक्कैरेभिस्चया भाग्यमिति प्रयनान् । मनोरयोऽय परिपूरणीयस्तथेति चोक्यान्तरधीयताच्युत नतोऽनमतचरणेषु नारदस्तथा शुकादीनपि सापसारच अथ प्रष्टा परिनष्टमोहा रुचें ययु पीतकयामतास्ते aton भक्ति सुताभ्यां सह रक्षिता सा शाचे स्वकीयेऽ९ तदा शुकेन । 'यतो हरिभर्भागवतस्य सेवन चितं समायाति हि वैष्णयानाम् Pran दारिद्रयदु सम्परदाहितामा मायापिशाचीपरिमर्दितानाम् संसारसिधी परिपासिताना माय 4 भागवत प्रगति ९२० ॥ शौनक उवाच॥ शुक्नोई कदा राजे गोरोन कदा पुन । सुरपये फदा मारिधि मे संशयं स्थिमम् ॥ ॥ सूत उवाच ॥ प्राहानिर्गमशिगंधिगते कली। नवमीतो नमस्ये प फयाम्भं गुरोरो near सोनिपशान्त र फली परिपे । शुषे शुधा मयम्य धेनुरोपपरपाम् EN स्मादपि वली मासे निरागारति । अधुर स्तेि पर नपा प्रमए मुसा " स्पतरो समात्यात पपष्टोत्ययानप। फली माग पो भवरोगविनाशिनी att प्रमिय सम्माकरम माशन पशुपाहिनिपिसागर सरा स्थान रिष सोहि सोपरिशीस्नायपा किम् ॥ ।

·ई श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः ६ २३ स्वपुर समपि कोच्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले। परिहर भगव कथासु मत्तान् प्रभुरहमन्यनृणां न वैष्णवानाम् IMEIL श्रसार संसारे विश्यविसङ्गाकुज्ञधियाक्षणार्ध चेमार्थं पिबतु शुकगाथातु नसुधाम् किमर्थ व्यर्थे भो ग्रजत कुपथे कुत्सितकथे परीक्षिसादो यच्छ्रवणगतमुश्त्युक्तिकथने ।। १००। रसपवाहसंस्थेन श्रीशुकेनेरिता कथा । करठे सम्बध्यते येन स वैकुण्ठपभुर्भधेत ॥१०॥ इति च परमगुवं सर्वसिद्धान्तसिद्धं सपदि निगदितं ते शास्त्रपुञ्ज विलोक्य । जगति शुककथातो निर्मलं नास्ति किञ्चिस्पिव परसुखहेतोद्वादशस्कन्धमारम् ॥१०२।। एता यो नियततया शृणोति भक्त्या यश्चैनां कथयति शुद्धवैष्णवामे । तौ सम्यग्विधिकरणात्फलं लभेते याथार्यात हि भुवने किमप्यसाध्यम् ।।१०३॥ इति श्रीपद्मपुराणे उत्तरखरढे श्रीमद्भागवतमाहाम्ये श्रवण- विधिकथनं नाम पष्टोऽध्यायः ॥६॥ समाप्तमिदं श्रीमद्भागवतमाहात्म्यम् *हरिः ॐ तत्सत् छ ·श्री बासुदेवाय नमः श्रीमद्भागवतम् प्रथमस्कन्धः HE अथ प्रथमोऽध्यायः जन्माघस्य यतोऽन्वयादितरतमार्थप्वभितः स्वराट् तेने ब्रह्म हृदा य श्रादिकवये मुह्यन्ति य सूरयः। तेजोवारिमृदा यया विनिमयो यत्र निसर्गोऽमृणधाना स्धेन मदानिरन्तकुहकं सत्यं धीमहि। धर्मः प्रोग्मितकैतवोऽत्र परमो निर्मस्सराणा मता वेद्यं वास्तवमा वस्तु शिवदंतापत्रयोन्मूलनम्। श्रीमद्भागवते महामुनिकृते किंवा परीश्वरः सधो हृद्यवरभ्यतेऽय कृतिभिः शुश्रूपुभिस्तरक्षणात् निगमकल्पतरोगलितं फलं शुकमुखादमृतद्रवमयुतम् । पियत मागवतं रममालयं मुहुरहो रसिका भुवि भायुकाः ॥ ३ ॥ नमिपेऽनिमिपक्षेत्र पयः शौनकादयः । सनं स्वर्गायलोकाय सहयममामत en न एकदा तु मुनयः प्रातहुतहुतामयः । साकृतं सूतमासीनं पप्रधुरिदमादरात् ॥१॥ ॥पय ऊचुः॥ प्यया पलु पुराणानि मेतिहासानि धानव । पाण्यातान्यप्यधीतानि धर्मशास्त्राणि यान्युता। यानि घेदयिदा श्रेष्टो भगवान् पादरायणः । अन्ये घ मुनयः सूत परायरविदो विदुः ॥ येय ग्यं मौग्य तास तरतस्तदनुमहान् । युः स्निग्धम्य शियम्य गुरयो गुथमप्युन Ben तत्र समाजमायुप्मन् भवता यदि निश्चितम् । (मामेकान्ततः श्रेयस्वतः शमितुमहमि : प्रायेणाएपायुषःमोग्यलाइम्मिन् युगे जनाः।मन्दाः मुमन्दमनयो मन्दभाग्या धुपगुगाः not भूगणि भूरिफमाणि श्रोतम्यानि विभागशः । अतः माधोग्न पारसारं मगुदाय मनीपया। चाहि नः प्रधानाना पेनामा सम्मसीदति ॥ गूल जानामि मई में भगवान् गायना पतिः। देषायो पमुवस्य लासो पम्प पिडीया गुपमाणानामईस्पानुपर्णितुम् । यस्यावतारो भूताना माय र माप me घापन. मंगति पोरी यमाम पिग्गा गृणन् । नत. मजे विमुप्पेत पदिति स्वदं मनम्।

·- - - श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः २ २५ यत्पादसंश्रयाः सूत मुनयः प्रशमायनाः । सद्यः पुननन्स्युपस्पृष्टाः स्वधुंन्यापोऽनुसेवया ।। को वा भगवतस्तस्य पुण्यश्लोकेड्य कर्मणः । शुद्धिकामो न शृणुप्रायशः कलिमलापहम् ॥१६॥ तस्य कर्माण्युदाराणि परिगीतानि सूरिभिः। भूहि नः श्रद्दधानाना लीलया दधतः कलाः॥१७॥ प्रथाख्याहि हरेधीमन्नवतारकथाः शुभाः । लीला विदधतः स्वैरमीश्वरस्यात्ममायया ॥१॥ वयं तु न वितृप्याम उत्तम श्लोकविक्रमे । यच्छृपवतो रसज्ञानां स्वादु स्वादु पदे पदे ॥१६॥ कृतवान् किल वीर्याणि सह रामेण केशवः । अतिमानि भगवान् गूढः कपटमानुपः ॥२०॥ कलिमागतमाज्ञाय क्षेत्रेऽस्मिन् वैष्णवे वयम् । श्रासीना दीर्घसत्रेण कथायां सक्षणा हरेः ॥२७॥ एवं नः सन्दर्शितो धागा दुस्तरं निस्तिती'ताम् । कलि सस्वहरं पुंसां कर्णधार इयार्णवम् ॥२२॥ यूहि योगेश्वरे कृष्णे ब्रह्मण्ये धर्मवर्मणि । स्वो काटामधुनोपेते धर्मः कं शरणं गतः ॥२३॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहस्यां सहितायां प्रथमस्कन्धे नैमिपीयोपाख्याने प्रथमोऽध्यायः ॥१॥ अथ द्वितीयोऽध्यायः ॥व्यास उवाच । इति सम्मश्नसंहृष्टो विप्राणां रोमहर्षणिः । प्रतिपूज्य वचस्तेपी प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ १॥ ॥ सूत उवाच ॥ यं प्रयजन्तमनुपेतमोतकृय द्वैपायनो विरहकातर बाजुहाव । पुत्रेति तन्मयतया तरवोऽभिनेदुस्तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि ॥ २ ॥ यः स्वानुभावमखिलश्रुतिसारमेकमध्यारमदीपमतितितीतो तमोऽन्धम् । संसारिणां करुणयाह पुराणगुह्यं तं व्याससूनुमुपयामि गुरुं मुनीनाम् ॥३॥ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवी सरस्वती व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥४॥ मुनयः साधु पृष्टोऽहं भवद्भिर्लोकमङ्गलम् । यत्कृतः कृष्णसंप्रश्नो येनात्मा संप्रसीदति || सप पुंसा परो धर्मो यतो भक्तिरधोतजे । अहैतुक्यमतिहता ययारमा सम्प्रसीदति ॥६॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोगः प्रयोजितः । जनयत्याशु वैराग्यं ज्ञानं च यदहैतुकम् ॥७॥ धर्मः स्वनुष्टितः पुंसां विष्वक्सेनकथासु यः। नोत्पादयेद्यदि रति श्रम एव हि केवलम् ॥८॥ धर्मस्य शापवर्गस्य नार्थोऽर्यायोपफल्पते। नार्थस्य धर्मकान्तस्य कामो लाभाय हि स्मृतः।। कामस्य नेन्द्रियग्रीतिलामो जीवेत यावता । जीवस्य तत्वजिज्ञासा नार्थो यह कर्मभिः ॥mon वदन्ति तत्तापविदस्त यज्ञानमद्वयम् । प्रोत्ति परमात्मेति भगवानिति शुश्यते ॥१॥ तदधाना मुनयो ज्ञानवैराग्ययुक्तया । पश्यन्त्यात्मनि चात्मानं भात्या श्रुतगृहीतता।१२। अतः पुम्मिजिथेष्टा वर्णाश्रमविभागशः । स्वनुष्टितस्य धर्मस्य संसिद्धिहरितोपणम् ॥१३॥ है

·।
२६
श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः ३
तस्मादेवेन मनसा भगवान् सात्वतां पतिः । श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च ध्येयः पूज्यश्च नित्यदा १४
यदनुध्यासिना युक्ताः कर्मग्रन्थिनिबन्धनम् । छिन्दन्ति कोविदास्तस्य को न कुर्यात्कथारतिम्१५
शुश्रूषोः श्रद्दधानस्य वासुदेवकथारचिः । स्यान्महत्सेवया विप्राः पुण्यतीर्थ निषेवणात् ॥१६॥
भरवतां स्वस्था कृष्णः पुण्यश्रवणकीर्तनः । हृद्यन्तःस्थो ह्यभद्राणि विधुनोति सुहृत्सताम् ।१७।
नष्टमायेप्वभद्रेषु नित्य भागवतसेवया । भगवत्युत्तमश्लोके भक्तिर्भवति नैष्टिको ८॥
तदा रजस्तमोभावाः कामलोभादयश्च ये । चेत एतैरनाविद्धं स्थितं सत्वे प्रसीदति ॥१६
एवं प्रससमनसो भगवद्भत्तियोगतः । भगवत्तावविज्ञानं मुक्तसङ्गस्य जायते ॥२०॥
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वमंशयाः । तीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट एवात्मनीश्वरे ॥२१॥
श्रतो वै कवयो नित्यं भक्ति परमया मुद।। वासुदेवे भगवति कुर्वन्त्यात्मप्रसादनीम् ॥२२॥
सावं रजस्तम इति प्रकृतेगणास्तैर्युक्तः परः पुरुष एक हास्य धत्ते ।
स्थित्यादये हरिविरिचिहति संज्ञाः श्रेयांसि तत्र मलु सत्वतनोणा स्यु.॥२३॥
पार्थिवाद्दारुणो धूमस्तस्मादग्नित्रयीमयः । तमसस्तु रजस्तस्मात्सात्र यद्ब्रह्मदर्शनम् ॥२४॥
भेजिरे मुनयोऽथाने भगवतमधोक्षजम् । सायं विशुद्ध क्षेमाय कल्पन्ते येऽनु तानिह ॥२५॥
मुमुक्षयो घोररूपान् हित्वा भूतगतीनथ । नारायणक्लाः शान्ता भजन्ति ह्यनसूयवः ॥२६।।
रजस्तम.प्रकृतयः समशीला भजन्ति वै । पितृभूतप्रजेशादीन् श्रियेश्चर्यप्रजेप्सव. ॥२७॥
वासुदेवपरा पैदा बासुदेवपरा मखाः । वासुदेवपरा योगा वासुदेवपराः क्रिया. ॥२८॥
वासुदेवपरं ज्ञान वासुदेवपरं तपः । वासुदेवपरो धर्मो वासुदेवपरा गतिः ॥२६॥
स एवेदं सस ग्रे भगवानात्ममायया । सदसद्रूपया चासौ गुणमय्या गुणो विभुः ॥३०॥
तया विलसितेप्वेषु गुणेषु गुणवानिव । अन्त प्रविष्ट थाभाति विज्ञानेन विजम्भित ॥३॥
यथा ह्यवहितो परिप्वक स्वयोनिषु । नानेव भाति विश्वात्मा भूतेषु च तथा पुमान् ३२
असौ गुणमयविभतसूचन्द्रियारमभिः । स्वनिर्मितेषु निर्विष्टो भुङ्क्त भूतेषु तद्गुणान् ३३॥
माघय येर सस्पेन लोपान ये लोकमाग्नः । लोलावतारानुरतो देवतियं नरादिपु. १३३n
इति श्रीमद्भागवये महापुराणे ..महरयो सहित यो प्रथमस्का मैमिनीयोपाख्याने
द्वितीयोऽध्यायः॥२॥
*अथ तृतीयोऽध्यायः *
॥सूत उवाच ॥
जगृहे पौरु स्पं भगवान् महदादिभिः । सम्भूतं पोदशकलमादी लोकसिसघया
यस्याग्मसि शमानस्य योगनिद्रा वितन्वतः । नाभिलदारगुजादासीग्रमा विश्वसूना पतिः ॥२॥
परयायययसंस्थान, कल्पितो लोकविस्तरः । स भगवतो म विशुद्ध सपमूर्जितम् ॥३॥

·२७
श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः३
पश्यन्त्यदो रूपमदनचतुषा सहस्त्रपादोरुभुजाननाद्भुतम् ।
सहस्रमूर्धश्रवणाक्षिनासिकं सहस्रमौल्यम्बरकुण्डलोहासत् ॥ ४ ॥
पुतनानावताराणां निधानं बीजमध्ययम् । यस्यांशांशेन सृज्यन्ते देवतियड्नरादयः ॥१॥
स एव प्रथम देवः कौमारं सर्गमास्थित । चचार दुश्चरं ब्रह्मा ब्रह्मचर्यमखण्डितम् ॥६॥
द्वितीयं तु भवायास्य रसातलगता महीम् । उद्धरिप्यन्नुपादत्त यज्ञेशः सौकरं वपुः ॥७॥
तृतीयमृपिसर्ग च देवपित्यमुपेत्य स. । तन्त्रं सात्वतमाचष्ट नैष्काय कर्मणा यतः ।।
तुयें धर्मकलासर्गे नरनारायणावृपी । भृत्वात्मोपशमोपेतमकरोद्' दुश्चरं तपः सह
पञ्चम कपिलो नाम सिद्धेशः कालविप्लुतम् । प्रोवाचासुरये साख्यं तत्त्वग्रामविनिर्णयम् ॥१०॥
पष्टे अनरपरयचं वृतः प्राप्तोऽनसूयया । श्रान्वीतिकोमलकोय प्रज्ञादादिभ्य उचिवान् ।११।
ततः सप्तम श्रावृत्या रचेर्यशोऽन्यजायत । स यामाद्यैः सुरगणैरपात्स्वायम्भुवान्तरम् । १२॥
अष्टमे मेरुदेव्या तु नाभेजति उस्कमः । दर्शयन् वर्म धौराणां स्याश्रमनमस्कृतम् ॥१३॥
ऋषिभिर्याचितो भेजे नवमं पार्थवं वपुः । दुग्धेमामौषधीविप्रास्तेनायं स उशत्तमः ॥१४॥
रूपं स जगृहे मात्स्यं चात् पोदधिसम्प्लवे । नाय्यारोप्य महोमय्यामपावैवस्वत मनुम् ।।१।।
सुरासुराणामुधिं मश्नता मन्दराचलम् । दधे कमठरूपेण पृष्ट एकादशे विभुः ।।१६।।
धान्वन्तरं द्वादशमं त्रयोदशममेव च । अपाययासुरानन्यान्मोहिन्या मोहयन् स्त्रिया।१७॥
चतुर्दशं नारसिहं बिभ्रत्येन्द्रमूजितम् । ददार करवारयेत्या क्ष्क्रया ॥
पञ्चदर्श धामनकं कत्यागादध्वरं बलेः । पदन्नयं याचमानः प्रत्यादित्सुरिविष्टपम् ॥१९॥
अवतारे पोडशमे पश्यन् ब्रह्मद्रुहो नपान् । नि.सप्तकृत्वः कुपितो निःसनामकरोन्मतोम् ॥२०॥
तत. सप्तदशे जातः सत्यवत्या पराशरात् । चक्रे वेदतरो शाखा दृष्ट्वा एसोऽत्पमेधसः ॥२१॥
नरदेवत्वमापन्नः सुरकार्यचिकीर्षया । समुद्रनिग्रहादीनि चक्रे चोर्यास्यत. परम् ॥२२॥
एकोनधिशे विशतिमे वृष्णिपु प्राप्य जन्मनी । रामकृष्णायिति भुवो गयानहरदरम् ॥२३॥
ततः कलौ सम्भवृो सम्मोहाय सुरद्विपाम् । बुद्धो नाना जिनसुतः बीयपु भविष्यति ॥२४॥
अथासौ युगसन्ध्यायां दस्युप्रायपु राजसु । जनिता विष्णुयशसो नाना परिषगपतिः ॥२२॥
अवतारा यसरयेयारे. सानिधेडिजाः । यथाविदासिनः कुत्याः सरसः स्युः सहस्रशः १२६॥
ऋपयो मनवा देवा मनुपुत्रा महौजसः । क्लाः सर्वे हरेरैव समतापतयस्तथा ॥२७॥
पते चाशकलाः पुंस. कृष्णस्तु भगवान् स्वयम्। इन्द्रारियाकुलं लोकं मृडयन्ति युगे युगे ॥२८॥
जन्म गुझं नगरतो य एतस्प्रयतो नरः । सायं प्रातणन् भक्त्या दुःखमामाद्विमुच्यते ॥२६॥
एतद्रूपं भगवतो वरूपस्य चिदात्मनः । मायागुणैविरचितं महदादिभिरामनि ॥३०॥
यथा नभसि मेयोघो रेणुर्या पार्थियोऽनिले । एवं दृष्टरि स्यत्वमारोपितमयुन्द्रिभिः ॥३॥

·धन्या भगवन्त श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः४ अतः परं यदव्यक्तमन्यूदगुणभ्यहितम् । श्रदृष्टाश्रुतवस्तु वात् स जीवो य पुनर्भव ॥३२॥ योमे सदसद्रूपे प्रतिपिदे स्वसंविदा । अविद्ययाऽऽरमनि कृते इति तद्ग्रह्मदर्शनम् ॥३३॥ यद्येयोपरता देवी माया वैशारदी मतिः । सम्पन्न एवेति विदुर्महिनि स्वे महीयते ॥३४॥ एवं जन्मानि कर्माणि हारतुरजनस्य च । वर्णयन्ति स्म कवयो वेदगुह्यानि ह पतेः ॥३५॥ स वा इदं विश्वममोघलीलः सृज यायत्ति न सनतेऽस्मिन् । भूतेषु चान्तहित प्रारमतन्त्रः पावर्गिकं जिघ्रति पड्गुणेशः ॥३६॥ न चास्य कश्चिनिपुणेन धातुरवैति जन्तुः कुमनोप ऊत्तीः । नामानि रूपाणि मनोवचोभिः सन्तन्वतो नटचर्यामिवाज्ञः ॥३७॥ स वेद धातुः पदवी परस्य दुरग्तवीर्यस्य रथाङपाणेः । योऽमायया सन्ततयानुवृत्त्या भजेत तत्पादसरोजगन्धम् ॥३८॥ प्रथेह इत्थं यद्वासुदेवेऽखिललोकनाथे। कुवन्ति सर्वात्मकमात्ममावं न यत्र भूयः परिवत उग्रः ॥३६॥ इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । उत्तमश्लोकचरितं चकार भगवानृषिः Non निःश्रेयसाय लोकस्य धन्यं स्वस्त्ययनं महत् । तदिदं प्राहयामास सुतमारमवतो वरम् ॥ean सर्ववेदेतिहासाना सारं सारं समुद्धृतम् । स तु संभावयामास महाराज परोहितम् ॥४२॥ प्रायोपविष्टं गङ्गायो परोतं परमर्षिभिः । कृष्णे स्वघामोपगते धर्मज्ञानादिभिः सह n४३n कलौ नष्टदशामेप पुराणार्कोऽधुनोदितः । तत्र कीर्तयतो विप्रा विप्ररितेजसः ॥४४॥ अहं चाध्यगमं तत्र निविष्टस्तदनुग्रहात् । सोऽहं वः श्रावयिष्यामि यथाधीतं यथामति ॥४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां प्रथमस्कन्धे नैमिपीयोपाख्याने तृतीयोऽध्यायः ॥३॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः ॥व्यास उवाच।। इति युवाणं संस्तुय मुनीनों दीर्थसविणाम् । वृद्ध. कुलपतिः सूतं यदृचः शौनकोऽश्वोद asn ॥ शौनक उवाच॥ सूत सूत महाभाग वद नो वदतां वर । कर्या भागवती पुण्यां यदाइ भगवाञ्छुक १२n कस्मिन् युगे प्रवृत्तेयं स्थाने वा केन हेतुना । कुतः ससोदिव कृष्णः कृतवान संहिता मुनिः ॥३॥ तस्य पुत्रो महायोगी समानिर्विकल्पकः । एकान्तमतिरनिद्रो गूढो मूढ इवेयते ॥ ष्ट्वानुयान्तमृपिमात्मजमप्यनाम देग्यो हिया परिदधुन सुतस्य विनम् । तद्वीश्य पृच्छति मुनी जगदुस्तयास्ति सीपुग्भिदा न । सुतस्य विविकरट १R . .

·-
श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः ४
कथमालक्षितः पौरः सम्प्राप्त कुरुजालान् । उन्मत्तमका इद्विचरन् गजसाहये ॥६॥
कथं या पारडवेयस्य राज मुनिना सह । संवाद समभूत् तात यश सा वती श्रुतिः ॥७॥
स गोदोहनमाहि गृहेषु गृहमेधिनाम् । अवेक्षते महाभागस्तीर्थीकुर्वतदाश्रमम् Han
अभिमन्युसुतं सूत प्रादुर्भागवतोत्तमम् । तस्य वाम महाश्चर्य माणि च गृणीहि नः ॥६॥
स सम्राट् कस्य वा हेतो. पाण्डूना मानवर्धन । मायोपविष्टो गङ्गायामनात्याधिराश्रियम् ।।१०
नमन्ति यत्पादनिर्वतमात्मन. शिवाय हानीय धनानि शमव ।
थं स वीरः श्रियमग दुस्त्यर्जा युवैपतोस्रष्टुमहो सहरसुमि. १३॥
शिवाय लोकस्य भवाप भूतये य उत्त्मलोकारायणा जनाः ।
जीवन्ति नामार्थमसौ पराधयं मुमोच निर्विध कुत. कलेवरम् ॥१२॥
तत्सर्वे नः समाचश्य पृष्टो यदिह किञ्चन । मन्ये या विषये यार्चा मातमन्यन छान्दसात् ११३।
॥ सूत उवाच ॥
द्वापरे समनुप्राप्ते तृतीये युगपर्यये । जात. पाशराद्योगी वासयो कलया हरे. ॥१४॥
स कदाचित् सरस्व या उपस्पृश्य जलं शुचि । विविक्तदेश वासीन उदिते रविमरडले :१५॥
परापरसः स प्राषिः कालेनाध्यक्तरंहसा । युगधर्मव्यतिकरं प्रोस भुवि युगे युगे ॥१६॥
भौतिकानां च भायानो शक्तिहासं च तकृतम् ।श्रद रानानि सवान् दुर्मेधान् हमितायु11१७)
दुभंगांच जनान् पोचय मुनिर्दिव्येन चतुषा । सर्ववर्णाश्रमाणां यह यो हितममोघदक् ॥१८॥
धातुहोय कर्म शुद्ध प्रजानां वीक्ष्य वैदिकम् । व्यदधाद् यज्ञसातत्य वेदमेकं चतुर्विधम् ॥१en
भाग्य सामाधर्वाण्या घेदाश्च पार उद्धताः । इतिहासपुराणं च पशमो वेद्र उरयते ॥२०॥
तरबंदधरः पेलः सामगो जैमिनिः कपिः । वैशम्पायन एवैको निष्णातो यजुरामुत २an
अथवांशिरसामासीत् सुमन्तुरिणो मुनि । इतिहासपुराणानां पिता मे रोमहर्षण ॥२२॥
त एत कायो घेई स्यं रवं यम्यसनेषधा । शिष्ये प्रशियस्तरियर्वेदास्ते शखिनोऽभवन्ध
त एष पेदा दुर्मेधार्यते पुरपैर्यथा । एवं चकार मायान् प्यास कृपणवत्सलः ॥२४॥
सोयदद्धिजयन्धूना प्रयो न प्रतिगोचरा । कर्मश्रेयसि मूदाना श्रेय एवं भवेदिह ।
इति भारतमारयानं कृपया मुनिना कृतम् ॥ २५ ॥
पुर्य प्रतस्य सदा भूतानां श्रेयसि द्विजाः । सर्वा मनापि यदा न तुष्यदर्य ततः ॥२६॥
नातिप्रसीदयः सरस्पायास्तटे शुधौ । दिसम्यन् विविक्तस्य इदं मोराध धर्मयित् ॥२७॥
एतमतेन हि मया छन्दांसि गुरयोऽमयः । मनिता निर्यलोकेन गृहीतं पानुशासनम् ॥२८॥
भारतप्यपदेशेन पायाध दर्शित. करपते या धर्मादि स्त्रीयदादिभिर युत ॥२६॥
पापिषत मे देशोदामा पारमना विभुः । सम्पर इयामाति महास्यसत्तम ॥३०॥

·३० । - श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे श्रध्यायः५ किं वा भागवता धर्मा न प्रायेण निरूपिताः। मियाः परमहंसाना त एव झल्युतप्रियाः ॥३१॥ तत्यैवं खिलमात्मानं मन्यमानस्य खिद्यत । कृष्णस्य नारदोऽभ्यागादाश्रम प्रागुदाहृतम्॥३२॥ तमभिज्ञाय सहसा प्रत्युत्थायागतं मुनिः । पूजयामास विधिवनारदं सुरपूजितम् ॥३३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां प्रथमस्कन्धे नैमिषीयोपाख्याने चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४॥ अथ पंचमोऽध्यायः ॥ सूत उवाच॥ अथ तं सुखमासीन उपासीनं बृहच्छ्वाः । देवर्षिः प्राह विपि वीणापाणि स्मर्याभव ॥ ॥ नारद उवाच ॥ पाराशर्य महाभाग भक्तः कच्चिदात्मना । परितुष्यति शारीर श्रात्मा मानस एव वा ॥२॥ जिज्ञासितं सुसम्पन्नमपि ते महरहतम् । कृतवान् भारतं यस्वं सर्वार्थपरिय हितम् ॥३॥ जिज्ञासितमधीतं च यत्तद्ब्रह्म सनातनम् । अथापि शोचस्यात्मानमकृतार्थ इव प्रभो nen व्यास उवाच।। अस्त्येय मे सर्वमिदं स्वयोक्तं तथापि नात्मा परितुष्यते मे । सन्मूलमव्यक्तमगाधबोध पृच्छामहे । म्यात्मभवात्मभूतम् स 4 भवान् वेद समस्तगुह्यमुपासितो यत्पुरुषः पुराण । परावरेशो मनसव विश्वं सूजत्यवत्यत्ति गुणैरसङ्ग स्वं पर्यटनर्क इय निलोकीमन्तश्वरो वायुरियास्मसाक्षी । परावरे ग्रहणि धर्मतो मृत सातस्य मे न्यूनमलं विचव ॥७॥ ॥ नारद उवाच ॥ भवतानुदितप्राय यशो भगवतोऽमलम् । येनासो न तुप्येत मन्ये सद्दर्शनं सिलम् nen यथा धर्मादयश्चार्या मुनिवर्यानुपीर्तिताः । न तथा यासुदेवस्य महिमा अनुपणित न यधिग्रपदं हरैर्यशो उगत्पविर्ग प्रगृणीत कहिंचित् । नद्वायसं तीर्थमुरान्ति मानसा न यर इंसा निरमन्त्युशिरण्याः । १०।। तद्वाग्विसगों जनताधयिनको यस्मिन् प्रतिश्लोरमादयस्यपि । मामान्यनन्तस्य पशोऽहितानि यापयन्ति गायन्ति गृणन्ति साधय || नेप्यय॑मप्पप्युसमायर्जितं न शोभते ज्ञानमल मिरजनम् । कुतः पुनः शपदभद्रमोश्चरे न चापितं कर्म पप्यारणम् ॥२ अपो महाभाग भरानमोपात्र शुचियाः स यरतो एसपन । उसमस्यारिलमधमुपये समाधिनामुरमर तस्विष्टितम् ॥१३॥ क

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्याय: ५
ततोऽन्यथा किञ्चन यद्विवक्षतः पृथग्दशस्तस्कृतरूपनामभिः ।
न कुत्रचित्कायि च दु.स्थिता मसिर्लभेत वाताहतनारिवास्पदम् ॥१४॥
जुगुप्सितं धर्मकृतेऽनुशासतः स्वभावरक्तस्य महान् व्यतिक्रमः ।
यद्वाक्यतो धर्म इतीतरः स्थितो न मन्यते तस्य निवारणं जनः ॥१५॥
विचक्षणोऽस्याहंति वेदितुं विभोरनन्तपारस्य निवृत्तितः सुखम् ।
प्रवर्तमानस्य गुणैरनात्मनस्ततो भवान् दर्शय चेष्टितं विभोः ॥१६॥
म्यक्त्वा स्वधर्म चरणाम्बुजे हरे जनपक्षोऽथ पतेत्ततो यदि ।
यत्र फ वाभद्रमभूदमुष्य किं को वार्थ श्राप्तोऽमजता म्वधर्मतः ॥१७n
सस्यैव हेतोः पयतेत कोविदो न लभ्यते यद्धमतामुपर्यधः ।
तल्लभ्यते दुःखवदन्यतः सुखं कालेन सर्वत्र 'गभीररंहसा ॥१८॥
ने चै जनो जातु कथञ्चनाग्रजेन्मुकुन्दसेव्यन्यवदन संसृतिम् ।
स्मरन्मुकुन्दाङ, यु पगृहनं पुनर्विहातुमिच्छन्न रसग्रहो यतः ॥१६॥
इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जग स्थाननिरोधसम्भवाः ।
सद्धि स्वयं वेद भवास्तथापि वै प्रादेशमानं भवतः प्रदर्शितम् ॥२०॥
स्वमात्मनात्मानमवेह्यमोघर परस्य पुंसः परमात्मनः कलाम् ।
अजं प्रजातं जगतः शिवाय तन्महानुभायाभ्युदयोऽधिगण्यताम् ॥२१॥
इदं हि पुंसस्तपसः श्रुतस्य वा स्विष्टस्य सूक्तस्य च बुद्धिदत्तयोः ।
अविच्युतोऽर्थः कविभिनिरूपितो यदुत्तमलोकगुणानुवर्णनम् ॥२२||
अहं पुरातीतभवेऽभवं मुने दास्यास्तु कस्याश्चन घेदयादिनाम् ।
निरूपितो यालक एवं योगिना शुश्रूषणे प्रापि निर्विविक्षताम् ॥२३॥
ने मय्यपेताखिलचापलेऽभके दान्तेऽएतक्रोइनकेऽनुपर्तिनि ।
चमः कृपा यद्यपि तुल्यदर्शनाः शुश्रूषमाणे मुनयोऽपमापिणि ॥२४॥
उच्छिष्टलेपाननुमोदितो द्विजैः सकस्म मुझे तदपास्तहित्यिपः ।
एवं प्रवृत्तस्य विशुद्धचेतसस्तद्धर्म एवात्मरचिः
तयाम्यह कृष्णकथाः प्रगायतामनुग्रहेणारण मनोहराः ।
ताः श्रद्धया मेऽनुपदं विशएयत: पियप्रयस्य ममामादुधिः ॥२६॥
चस्मिंस्तदा लन्धरचेमहामुने प्रियभयस्यस्पलिता मतिर्मम ।
पयाहमेतत्सदसस्थमायया पश्ये मयि प्रहणि परिपत्र परे ॥२७॥
प्रजायते ॥२॥

·- ३२ श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः ६ इन्धं शरणापिकातू हरविधएक्तो मेऽनुसर्व यशोऽमलम् । सको यमानं मुनिभिर्महा मभिक्तिः प्रवृत्तात्मरजस्तमोपहा ॥२८॥ तस्यै मेऽनुरक्तस्य प्रश्रितस्य हतैनसः । प्रधानस्य वालस्य दान्तस्यानुचरस्यच ॥२६॥ मानं गुहातमं यत्तत्साक्षाद्भगवतोदितम् । अविवोचन गमिप्यन्तः कृपया दोनवत्सला:॥३on येनैवाई भगवतो वासुदेवस्य वेधसः । मायानुभावमविदं येन गरन्ति तरपदम् ॥३॥ एतत्संसूचितं ब्रह्मस्तापत्रयचिकित्सितम् । यदीश्वरे भगति कम ब्रह्मणि भावितम् ॥३२॥ प्रामयो यच भूतानां जायते येन सुक्त । तदेव ह्यामयं द्रव्यं न पुनाति चिकित्सितम्॥३३॥ एवं नृण क्रियायोगा: सर्वे संसतिहेतवः । त एवात्मविनाशाय कल्पते कल्पिता: परे।३४॥ यदन्न नियते कर्म भगवत्परितोपणम् । ज्ञानं यत्तदधीनं हि भक्तियोगसमन्वितम् ॥३॥ कुर्वाणा यत्र कर्माणि भगवलियासकृत् ।गृणन्ति गुण नामानि कृष्णस्यानुस्मरन्ति च ॥३६५ नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिस्दाय नमः सङ्कर्षणाय च ॥३७॥ इति भूर्यभिधानेन मन्त्रमूर्तिममूर्तिकम् । यजते यज्ञपुरुषं स सम्यग्दर्शनः पुमान् ॥३an इमं स्वनिगम प्रशन्नवेत्य मनुप्टितम् । श्रदान्मे ज्ञानमधर्य स्वस्मिन् भावं च केशव:३१॥ स्वमप्यदभ्रश्रुत विश्रुतं विभोः समाप्यते येन विदा भुसितम् । प्रारयाहि दुःखैहरर्दितारमना संत शनिर्वाणमुशन्ति नान्यथा ॥४०n इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां प्रथमस्कन्धे व्यासनारदसंवादे पञ्चमोध्यायः ॥५॥ अथ पठोऽध्यायः ॥ सूत उवाच ॥ एवं निशम्य भगवान् देवम कर्म च । भूय. पप्रच्छ तं ब्रह्मन् व्यासः सत्यवतीसुतः ।। ॥ व्यास उवाच॥ भिवृभिविश्वसिते विज्ञानादेष्टमित्तव । वर्तमानो वयस्याये ततः किमकरोड़वान् ॥२॥ स्वायम्भुव कया वृत्या वर्तितं ते परं क्यः । कथं चेदमुदखाती. काले मासे कलेवरम् ॥३॥ प्राधल्पविक्यामेता स्मृति ते सुरसत्तम । न होप व्यवधात् काल एप सर्वनिराकृतिः ॥ ॥ नारद उवाच॥ भिमिविप्रचसिते विज्ञ नादेष्टुभिर्मम । वर्तमानो वयस्याये तत एतदकारपम् ॥ एकारमजा मे जनना थोपन्मूढा किसी भय्यारमनन्यगत समयमा सास्वतन्त्रा न कल्पासीयोगक्षेमं ममेच्छती । ईशस्य हि वशे लोको योषा दारमयो यथा ग्रहं च तद्ग्रहाकुले अपिवास्तदवेश्या । दिग्देशकालान्युरपत्रो बालकः पाहायनः । - ·॥१३॥ । । श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः ६ एकदा निर्गता गेहादुहन्ती निशि गां पथि । सोऽदशत् पदा स्पृष्टः कृपणां कालचोदितः ।। तदा तदहमोशस्य भक्तानां शमभीप्सतः। अनुग्रहं मन्यमानः प्रातिष्ठं दिशमुत्तराम् ॥१०॥ फीताञ्जनपदोस्तम पुरग्रामग्रजाकरान् । खेटखवंटवाटोश्च वनान्युपवनानि च ॥1॥ चिप्रधातुविचिवादीनिभभमभुजदुमान् । जलाशयाञ्छ्विजलासलिनीः सुरसेविताः ॥१२॥ चिनस्यनैः पनरथैर्विभ्रमभ्रमरश्रियः । नलयेणुशरस्तम्बकुशकोचमगद्वरम् एफ एघातियातोऽहमदा विपिनं महत् । घोरं प्रतिभयाकारं व्यालोलूकशिनाजिरम् ॥१४॥ परिश्रान्तेन्द्रियारमाहं तृट्परीतो बुभुक्षितः। नान्या पीत्वा हदे नद्या उपस्पृष्टो गतश्रमः ॥१५॥ नस्मिसिर्मनुजेऽरण्ये पिप्पलोपस्थ प्रास्थितः । अात्मनाऽऽ'मानमारमस्य यथाश्रुतमचिन्तयम्॥१६॥ ध्यायतश्चरणाम्भोज भावनिर्जितचेतसा । औरफएट्याश्रुक्लासस्य हृदासीन्मे शनैईरि: nsn प्रेमातिभरनिर्मिनपुलकालोऽतिनितः । भानन्दसाप्तवे लीनो नापश्यमुभयं मुने ॥१८॥ रूप भगवतो यत्तन्मनःकान्तं शुचापहम् । श्रपश्यन् सहसोत्तस्थे वैकुव्याधुर्मना इव ॥१६॥ दिशुम्तदहं भूयः प्रणिधाय मनो हृदि । वीतमाणोऽपि नापश्यमवितृप्त इवातुरः ॥२०॥ रायं यतन्तं विजने मामाहागोचरो गिराम् । गम्भीरक्षपण्या वाधा शुचः प्रशमस्सिय ॥२१ हन्तास्मिजन्मनि भगत मां द्रधुमिहार्हति । अविरक्षक गया दुर्दर्शोऽहं कुयोगिनाम् ॥२२॥ सकृयाशित रूपमेतकामाय तेऽनघ ।मत्काम शनकैः माधु. सर्वान् मुन्नति हम्छयान्२३ मासेवयादीघया ते जाता मयि हढा मतिः । हिवायद्यमिमं लोकं गन्ना मनतामसि ॥२४ मतिमयि निपद्धेयं न विपद्येत फहिचित् । प्रजासर्ग निरोयेऽपि स्मृतिश्च मनुग्रहात् ॥२४॥ एतावदुक्योरिराम तन्महड्त नमोलिङ्गमलिगमीधरम् । श्रहंघ सस्मै महतो महीयसे शीणांवनामं विदधेऽनुफम्मितः ॥२६॥ नामान्यनन्तस्य हतग्रपः पठन् गुह्यानि भद्राणि कृतानि स्मरन् । गां पर्यटस्तुष्टमना गतस्पृहः कालं प्रतीयन् विमदो विम सर. १२७n प कृ एमतेनझगमतत्यामलारमनः । कालः प्रादुरमूत् काले तडिसिौदामनी ययाnen प्रयुम्यमाने मयि तो शुद्धा भागवती तनुम् । भारम्धस्मंनिर्वाणो यपतत् पायभौतिक २६॥ फारम इदमादाय शयानेऽग्मयुदन्यतः । शिशयिरोरनुपाणं दिविरोऽन्तरह विभोः ॥३०॥ मप्रयुगपन्त उत्थाय सिमरतः । मरीचिमिश्रा परयः प्राणम्योप जहि ॥ अन्तहिन लोसनीन् पर्यम्यस्पन्दितप्रतः । मनुप्रान्महाविष्णोरविघातगतिः सचित् ॥३२॥ देवदामिमा पोषो स्परमशपिभूषिताम् । मूपंयिन्या हरिश्या गायमानश्वरापहम् ॥१३॥ गायन. स्पयोपाणितीयंपादः पिपभवाः । पाहून इय मे लगभं दरांनं यानि पेमि३॥ पायानुरचिताना मानास्पशपया मुहुः । भासिन्धुप्रयो र हरिचर्यानुवर्णनम् ॥ ।

·. . ३६ श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः ७ मत्त प्रमामुन्मत्तं सुप्त बालं वियं उम् । प्रपन्नं विस्य भी न रिपुं हन्ति धर्मवित् ॥३६॥ स्वप्राणान् यः परमाणे. प्रपुष्णात्यपृण सलः । तद्वधस्तस्य हि श्रेयो यद्दोपाद् यात्यधः पुमान्: प्रतिश्रुतं च भवता पाचाल्यै एवतो मम । श्राहरिष्ये शिरस्तस्य यस्ते मानिनि पुत्रहा ॥३॥ तदसौ पध्यतो पाप शाततारयामाहा । भव विप्रियं वीर कृतवान् कुलपसिनः ॥३६॥ एवं परीक्षता धर्म पार्थः कृष्णेन चोदितः । महन्तुं एरसुतं यद्यप्यारम्हनं महान् ॥४०॥ अथोपेत्य स्वशिविरं गोविन्दनियसारथिः । न्यवेदयत् तप्रियायै शोचन्त्या धारमजान हतानू४१ तथाऽऽहृतं पशुवत्पाशमद्धमवाड्मुखं फर्मजुगुप्सतेन निरीक्ष्य कृपणापकृतं गुरोः सुतं वामस्वभावा कृपया ननाम च ॥४२॥ उवाच चाहत्यस्य ब-धनानएन सती । मुख्यतो मुच्यतामेष वाहणो नितरी गुरु ॥४३॥ सरहस्यो धनुद. सविसर्गोपसंयम । अरु ग्रामश्च भवता शिक्षितो यन्मात् ॥४॥ स एप भगवान् भोणः प्रजारूपेण वर्तते । तस्यात्मनोऽध परम्यास्ते ना बगाद्वारसू कृपी।४ । तद्धर्मज्ञ महाभाग भवमिर्गौरव कुलम् । वृजिनं नाहति प्राप्तुं पूज्यं यद्यमभीषणशः ॥४६॥ मा रोदीदस्य जननी गौतमी पतिदेवता । यथाई मृतवरसार्ता रोदिन्यथुमुखी मुहुः ॥४७॥ यैः कोषितं ब्रह्माकुलं राजन्यैरजितात्मभिः । तत्कुलं प्रदहत्याशु सानुबन्धं शुचापितम् ॥४८॥ ॥सूत उवाच ॥ धये न्याय्य सकरणं नियंलीक समं महत् । राजा धर्मसुतो राझ्याः प्रत्यनन्दद्वचो द्विजा ।४।। नकुलः सहदेवश्च युयुधानो धनञ्जयः । भगवान् देवकीपुत्रो ये चान्ये याच योपित. ॥१०॥ तग्राहामर्पितो भीमस्तस्य श्रेयान् वधः स्मृतः । न भर्तु त्मनश्चार्थे योऽहनसुशाशिशून वृथा। निशम्य भीमगदितं द्रौपद्याश्च चतुभुजः । पालोक्य वन सख्युरिदमाह इसशिव ॥१२॥ ॥ श्रीकृष्ण उवाच॥ ग्रहाबन्धुन हन्तव्य आततायो क्वार्हणः । मयेवोमयमानातं परिपाहानुशासनम् ॥१३॥ कुरु प्रतिश्चतं सायं यत्तसारस्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पावाल्या महामेव प १९४) ॥सूत उवाच॥ अर्जुनः सहसाशाय हरेहदिमथासिना । मणि जहार मूर्धन्यं द्विजस्य सहमूर्धनम् ॥१२॥ विमुच्य रशनापद्धं बालहत्याहतप्रभम् । तेजसा मणिना होनं शियिराभिरयापयत् ॥१६॥ वपनं द्रविणादानं स्थानाधिर्यापणं तथा । एप हि ग्रहबन्धूनां पयो नान्योऽस्ति दैहिक.१२७॥ पुत्रशोकातुरा सर्वे पाएदवाः संह कृष्णया । स्याना मृताना यत्कृत्यं चत्रुनिहरणादिकम्॥२८॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां प्रथमस्कन्धे दौशिनिप्रहो नाम सप्तमोऽध्यायः ॥७॥ . - ·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्याय: अथाष्टमोऽध्यायः ॥ सूत उवाच ॥ अथ ते सम्परताना स्वानामुदकमिच्छताम् । दातुं मकृष्णा गद्गायां पुरस्कृत्य ययुः स्त्रिय. ॥१॥ ते निनीयोदकं सर्वे विलप्य च भृशं पुनः । प्राप्लुता हरिपादाब्जरज पूतसरिझले ॥२॥ तयासीनं कुरपति भृतराष्ट्र सहानुजम् । गान्धारी पुत्रशोकाता पृथा कृष्णां च माधवः ॥३॥ सान्त्ययामास मुनिभिर्हतबन्धूञ्छुचार्पितान् । भूतेषु कालस्य गति दर्शयन्नप्रतिक्रियाम् ॥४॥ साधयित्वाजातशयो स्वं राज्यं कितवह तम् । पातयित्वासतो राजः कचस्पर्शशतायुषः ॥५॥ याजयित्वाश्वमेधस्तं त्रिभिरत्तमाल्पकैः । तद्यशः गवनं दिषु शतमन्योरियातनोत् ॥ ६ ॥ आमन्य गण्डपुत्रांश्च शैनेयोद्धवलंयुत. । द्वैपायनादिभिविः पूजित प्रतिपूजितः ॥७॥ गन्तुं कृतमतिम्रह्मन् द्वारका रथमास्थितः । उपलेभेऽभिधायन्तीमुत्तर भयविह्वलाम् ॥८॥ ॥ उत्तरो उवाच ।। पाहि पाहि महायोगिन् देवदेव जगत्पते । नान्यं स्वदमयं पश्ये या मृत्यः परस्परम् ॥६॥ अमिदं यति मामीश शरस्तप्तायसो विमो। काम दहतु मां नाथ मा मे गर्मोनिपान्यताम् ।१०। ॥ सूत उवाच ॥ उपधार्थ परसरया भगवान् भत्तय सलः । अपारदमिदं वर्तु' दोसमयुरस 3.0 तयाथ मुनिभ्रंष्ट पारख्या सायकान् । बारमनोऽभिमुखान् दीप्तानालस्यास्त्रारयपादु.१२ ग्यसन योग्य तत्तेपामनायविण्यात्मनाम् । सुदर्शनेन स्पास्त्रेण स्याना रहा स्यधादिभु ॥१३॥ अन्तस्य सर्वभूतामामा'मा योगेधरी हरिः । स्यमाययाऽशृणोद् गर्भ वैराव्याः कुस्तन्त॥१४॥ पचय प्रशिरस्त्यमोघं घाप्रतिप्रियम् । वयं सेज प्रासाथ समशाग्य भृगह ॥शा मा मस्या सदाचर्य सांश्चर्यमयेऽस्से । य इदं मायया देण्या सजत्यति हन्स्यजः ॥१६॥ मझतेजोविनिमुरारमः कृप्या । प्रयाणाभिमुखं कृष्एमिदमाह प्रथा सती ॥१७॥ ॥ कुन्युवाच॥ नमस्पे पुरुर स्याऽधमीधरं प्रस: रम् । अलक्ष्य सर्वभूतानामन्तहित्यस्थितम् ॥१८॥ मायामयनिका समाधोपजमध्ययम् । न लप्यसे महाशा नटो नाहधो यथा । तथा परमहंसाना मुनीनाममलारमनाम् । भक्तियोगविधानायें क्यं परमदि प्रियः ॥२०॥ कृप्याय पामुदेवाय देयकीनन्दनाय च । नन्दगोपकुमाराप गोविन्दाय नमो नमः ॥२॥ पासनाभाय नमः पजमालिने । नम पाजनेग्राय नमम्मे जादप्रये ॥२॥ पया हलोकेश पलेन देयरी मेन स्वातिचिरं शुभाषिता । विमोधिताई प सहामना विभो स्वयेर नाथेन गरिहयात् ॥२३॥ नमः ·. श्रीमद्भागयते प्रथमस्कन्धे अध्यायः- विरान्महाग्नेः पुरुराददर्शनादसत्सभाया वनवासकृतः । मृधे मधेऽनेकमहारथावतो द्रौण्यवतश्चास्म हरेऽभिरक्षिताः ॥ २४ ॥ विपदः सन्तु नः शश्वतत्र तत्र जगद्गुरो । भवतो दर्शनं यत्स्यादपुनभंवदर्शनम् ॥२५॥ जन्मधर्यधुनीभिधिनानमः पुमान् । नैवाहत्यभिवातुं वै वामकिञ्चनगोचरम् ॥२६॥ नमोऽकिशनवित्ताय नित्तगुणवृत्तये । प्रा मारामाय शान्ताय कैवल्यपतये नमः ॥२०॥ मन्ये त्यो कालमीशानमनादिनिधनं विभुम् । समं चरन्तं सर्वत्र भूतानां यन्मियः कलिः ॥२८॥ न वेद कश्चिद्भगवंश्चिकोक्तिं तवेहमानस्य नृणां विडम्बनम् । म यस्य कश्चिद्दयितोऽस्ति कर्हिचिद् द्वेप्यश्च यस्मिन् विषम, मतिर्नृणाम् ॥२६॥ जन्म कर्म च विश्वा मनजन्याकर्तुरात्मनः । तिर्यपिपु याद.सु तदत्यन्तविदम्पनम् ॥३०॥ गोप्याददे त्वयि कृतागसि दाम तावद् या ते दशाश्रुकलिलानसम्भ्रमाक्षन् । या निनीय भयभावनया स्थितस्य सा मां विमोहयति भीरपि यदिभेति ॥३१॥ कैचिदाहुर जातं पुण्यश्लोकस्य कीर्तये । यदो. प्रियस्यान्ववाये मलयस्येव चन्दनम् ॥३२॥ अरे वसुदेवस्य देवयां याचित'ऽभ्यगाव । अर्भस्वमस्य हेमाय वधाय च सुरद्वियाम् ॥३३॥ भारावतारणायन्ये भुवो नाव इवोदधौ । सौदन्त्या भूस्भिारेण जातोहात्मभुवार्थित. ३४॥ भवेऽस्मिन् विश्यमानानामविद्याकामकर्मभिः। श्रवणस्मरणाहाणि करिष्यन्निति केचन ॥३५॥ भवन्ति गायन्ति गृणन्त्यभोपएशः स्मरन्ति नन्दन्ति तवहितं जनाः । स एव पश्यन्स्यचिरेण तावकं भवप्रवाहोपरमं पदाम्बुजम् ॥ ३६ ॥ अप्यद्य नरवं स्वकृतेहित प्रभो जिहाससि स्वित्सुहृदोऽनुजीविनः । ये न चान्यद्भवतः पदाम्बुजात्परायणं राजसु योजितहिसाम् ॥३७॥ के वयं नामकाभ्यां यदुभिः सह पारडवाः । भवतोऽदर्शन यहि हृषीकाणामिशितुः ५३८।। नेयं शोभिप्यते तत्र यथेदानी गदाधर । वरपदैरङ्किता भाति स्वलक्षणविलक्षितः ३६। इमे जनपदाः वृद्धाः सुपको पधिवोरधः । वनादिनयुदन्वन्तो ोधन्ते तव दीक्षित. ॥४०॥ श्रथ विधेश विधात्मन् विधमूर्ते स्वपु मे । स्नेहपाशमिमंछिन्धि रद पारदपु वृष्णिपु ४॥ ययि मेऽनन्यविश्या मतिमधुपतेऽपकर । रतिमुदिताददा गझेबाघमुदम्वति ॥४२॥ श्रीकृष्ण कृष्णमख वृस्य रमापनि गाजन्यरादहनानपवर्गवीर्य । गोविंद गोद्विजसुरातिहरावतार योगेश्वासिलगुरो भगवनगरते ५४३॥ ॥ सूत उवाच॥ पृथयेत्य कलपदैः परिणतासिलोदयः । मन्दं जहास वैकुण्ठो मोहयनिय मायया ॥४॥ तो बादमियुपामन्टय प्रविश्य गजसाह्वयम् । नियत्र स्वपुरं यास्यन् प्रेम्या राशा निवारितः४५ ·श्रीमद्भागवतेप्रथमपन्धे अध्यायः ३६ ग्यासाद्यैरीश्वरेहासः कृष्णेनाहुतकर्मणा । प्रबोधितोऽपीतिहासैनां यत शुचापितः॥४६॥ प्राह राजा धर्मसुतश्चिन्तयन् सुहृदा वधम् । प्राकृतेनात्मना विप्राः स्नेहमोहवशं गत.॥४७॥ अहो मे पश्यताज्ञानं हृदि रूढ़ दुरात्मनः । पारक्यस्येव देहस्य वयो मेऽाहिणीहंता॥४८॥ बालद्विजसुहृन्मित्रपितृभ्रातृगुरुद्रुहः 1 न मे स्यान्निरयान्मोसो यपि वर्गयुतायुतैः४६ नैनो राज्ञः प्रजाभर्तुधर्मयुद्धे वधो द्विगम् । इति मे न तु बोधाप करते शासनं वच.५१०॥ स्त्रीणां मन्नतयाधूनां द्रोहो योऽसाविहोस्थितः। कर्मभिहमेवीयेनांह कल्लो व्यपोहितुम् ॥१५॥ यथा पकेन पङ्काग्भः सुरया वा सुराकतम् । भूतहत्या तथैका न यज्ञैमोर्युमर्हति ॥१२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे प्रथमस्कन्धे कुन्तीस्तुतिर्युष्टिरानुतापो नामाष्टमोऽध्यायः ।।८।। अथ नवमोऽध्यायः !! सूत उवाच । इति भीतः प्रजाद्रोहात् सर्वधर्मविवित्सया। ततो विनशनं मागाद् यत्र देवप्रतोसतत् ॥१॥ सदा ते भ्रातरः सर्वे सदश्चैः स्वर्णभूषितः ।अन्वगच्छन् स्थैर्विप्रा व्यासधौम्यादयम्तथा ॥२॥ भगवानपि विप्रो रथेन सधनअय. 1 स तैव्यं रोचत नृपः कुबेर इव गुह्यकैः ॥३॥ दृष्ट्वा निपतितं भूमौ दिवश्च्युतमिवामरम् । प्रणेमुः पाण्डवा भोप्मं सानुगाःसह चक्रिणाuen तय ब्रह्मपयः सर्वे देवर्षयश्च सत्तम । राजर्षयश्च तासन् दषु भरतपुङ्गवम् ॥शा पर्वतो नारदो धौम्यो भगवान् बादरायणः । बृहदश्वो भरद्वाजः सशिष्यो रेणुमासुतः ॥६॥ वसिष्ट इन्द्रप्रमाखितो गृत्समदोऽसितः। कदीवान् गौतमोऽनिश्व कौशिकोऽय सुदर्शनः॥७॥ अन्ये च मुनयो ब्रह्मन् ब्रह्मरातादयोऽमला: शिष्प्रेरुता श्राजग्मुः कश्यपाशिरसादयः nan तान् समेतान् महाभागानुपलभ्य वसूत्तमः । पूजयामास धर्मज्ञो देशकालविभागवित् ॥६॥ कृष्णं च तत्प्रभावज्ञ यासीनं जगदीश्वरम् । हृदिस्य पूजयामास माययोपात्तविग्राम ॥१०॥ पाण्डुपुत्रानुपासीनान् प्रश्रयप्रेमसमतान् । अभ्याचष्टानुरागावैरन्धीभूतेन च दुपा ॥११॥ अहो कष्टमहोऽन्याय्यं यट्यं धर्मनन्दनाः । जीवितुं नार्हथ क्लिष्ट वित्रधर्माच्युताश्रया:॥१२॥ संस्थितेऽतिरथ पाण्डौ पृथा बालमजा वधः । युग्मत्कृते यहून के शान्प्राता तोक्वती मुहुः१३ सर्व कालकतं मन्ये भवतां च यदप्रियम् । सपालो यदशे लोको वायोरिव धनावलिः॥१४॥ यत्र धर्मसुत्तो राजा गदापाणि कोदरः । कृष्णोऽत्री गाण्डिरं चाएं सुहृत्कृष्णस्ततो विपत्१५ न यस्य कहिचिद्राजन् पुमान् वेद विधिसितम् । यद्विजिज्ञासया युक्ता मुन्ति कवयोऽपिहित तस्मादिदं दैवतन्यं स्ययस्य भरतर्षभ । तस्यानुविहितोऽनाथा नाथ पाहि प्रजाः प्रभो१५ पर वे भगवान् सासादायो नारायणः पुमान् । मोहयन्मायया लोकं गूढश्चरति वृष्णिपु १En भस्यानुभावं भगवान् वेद गुह्यतम शिवः । देवर्षिनारदः साक्षाद् भगवान् कपिलो नृप ।१६। । - ·- श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः यं मन्यसे मातुलेयं प्रिय मित्रं सुहृत्तमम् । अझरोः सचिवं दृत्तं सौदादथ सारथिम् ॥२०॥ सर्वात्मनः समदृशो हवयस्यानहइतेः । ताकृतं मति म्यं निरवद्यस्य न धचित् ॥२१॥ तथाप्येकान्तभक्तेषु परय भूपानुकम्पितम् । यन्मेऽयूस्त्यजतः साक्षास्कृप्णोदर्शनमागतः॥२२॥ भवत्याऽऽश्य मनो यस्मिन् वाचा यशाम कीर्तयन् । त्यजन् कलेवरं योगी मुच्यते कामकर्मभिः स देव.वो भगवान् प्रतीक्षता कलेवरं यादिदं हिनोम्यहम् । प्रमहासारुणलोच नोखसम्मुखाम्बुजो ध्यानपथश्चतुर्भुज. ॥२४॥ ॥ सूत उवाच ॥ युधिष्टिरस्तदाकण्यं शयानं शरपारे। अच्छद् विविधान् धर्मानुषीणां चानुभएकताम२५ पुरुस्वभावविहितान् यथावर्ण यथाश्रमम् । वैराग्यगोपाधिभ्यामाम्नानोभयलक्षणान् ॥२६॥ दानधर्मान् राजधर्मान् मोक्षधर्मान् विभागश. । स्त्रीधर्मान् भगवद्धर्मान् समासन्यासयोगत.॥२७॥ धर्मार्थकाममोक्षांश्च सहोपायान् यथा मुने । न नाख्यानेतिहासेषु वर्णयामास ताधित ॥२८॥ धर्म एवन्तस्तस्य स कालः प्रत्युपस्थित. । यो योगिनश्छन्दमृत्योवाञ्छित्तस्तूत्तरायण: तदोपसंहाय गिरः सहस्रणोविमुक्तसझं मन श्रादिपूरपे । कृष्णे लसत्पीतपटे चतुर्भुजे पुरःस्थितेऽमीलितग्व्यधारयत् ॥३०॥ विशुद्धया धारणया हताशुभस्तदीयवाशु गतायुधव्ययः । निवृत्तसद्रियवृत्तिविश्रमस्तुशव भ्यं विमृज्जनाईनम् ॥३॥ श्रीभोप्य उवाच इति मतिस्पकल्पिता विष्णा भगवति मा बत्तपुङ्गवे विभूग्नि । स्वसुखमुपगते प्रचिद्विहन प्रकृतिमु युपि यद्भववाहः ॥३॥ त्रिभुवनकमन तमालवर्ण रविकरगौरवराम्बरं दधाने । वपुरलकबुलावृतानना विजयसखे तिरस्तु मेऽनवधा ॥३३॥ , युधि सुरगरजोनिधनविश्वक्कचलुलितश्रमार्यलढताहये । मम निशितशरैविभिधमानस्वचि दिल्सक्वचेऽस्तु कृष्ण श्रारमा (३४॥ मपदि सखिवचो निशम्य मध्ये निजपरयोबलयो रथं निवेश्य । स्थितवति परमैनिकायुरपणा हृतवति पार्थम्रये रतिर्ममारतु ||३|| व्याहितपृतनामुखं निरीक्ष्य स्वजनवधाद चिमुखस्य यो युद्धया । कुमतिमहरदारमविधया यश्चरणतिः परमस्य सस्य मेस्टन ॥३६॥ स्वनिगममरहाय म पतिशमृतमधिकर्तुमवप्लुतो रथस्थः । एमरथचरणोऽभ्ययाचलद्गुहरिरिव हन्तुमिभं गतोत्तरीयः ॥३७॥ - ·- श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्याय: १० ४१ शितविशिसहतो विशीर्णदंशः क्षतजपरिप्लुत श्राततायिनो मे। प्रसभमभिसमार मद्धार्थ स भरतु मे भगवान् गतिर्मुकुन्दः ॥३॥ विजयरयकुटुम्ब श्रात्ततोत्रे तहयरश्मिनि तस्ट्रियेक्षणीये । भगवति रतिरस्तु मे मुमूर्यमिह निरीक्ष्य हता गताः सरूपम् ॥३६॥ ललितगतिविलासवहाहासप्रणयनिरीक्षणफरिस्तोरमानः कृतमनुकृतवत्य उन्मदान्धाः प्रकृतिमगन् किलयस्य गोण्वधः ॥४० मुनिगणनृपवर्यसंकुलेऽन्त.सदसि युधिष्टिरराजसूय एषाम् । अहणमुपद ईक्षणीयो मम शिमोचर एष प्राविरात्मा ॥४१ तमिममहम शरीरभाजा हृदि हदि घिष्टितमात्मरल्पितानाम् । प्रतिमिव नेकधार्कमेकं समाधातोऽस्मि विधुतभेदमोहः ॥४२॥ ॥ सूत उवाच॥ कृष्ण एवं भगति मनोवारष्टिवृत्तिभिः । अामन्यात्मानमावेश्य सोऽन्तःधास उपारमन्४३ मराधमानमाज्ञाय भीम महाणि निष्कले । सर्वे यभूदुस्ले भूष्णी बयांसोय दिनात्यये ॥४॥ नत्र दुन्दुभयो नेदुयमानयवादिताः । शशंसुः साधरो रातो सार तुः पुष्पवृष्टयः ॥४५॥ नम्य निहरणादीनि सम्परेतस्य भार्गव । युधिष्टिरः कारयिया मुहूर्त दुःसितोऽभवत् ॥४६॥ नुष्टुयुनयो दृष्टाः कृष्णं सद्गुहनामभिः । ततस्ते कृदयास्याश्रमान् प्रययुः पुनः ४७n ततो युधिष्टिरो गन्या सहकृष्णो गायम् । पितरं सान्धयामास गान्धारी पतपस्विनीम् ५८ पिया पानुमतो राजा पासुदेवानुमोदितः । चकार राज्यं धर्मण पितृपतामई विभुः ॥४॥ नि श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमयो सहितायां प्रथमस्कन्धे युधिष्टिरराज्यपूलग्मो नाम मनमोऽध्यायः | अथ दशमोऽध्यायः ॥ शौनक उवाच ॥ हत्या परिश्यस्पृध शाततापिनो युधिष्टिरो धर्मभृतो परिष्टः । महानुन मन्यपदभोगन' पर्य प्रतः शिमगारोत्ततः ॥ ॥ सूत उवाच ॥ घं पुरोवरादयासिनि मरोहपिरया भपमायनो हरिः । দিঘি বা সিসায় ঘিা ধথিরি গানন যমু ? ২ निराग्य भीमोगमधाग्युतोक्तं प्रापिशामयिधनविनमः । सगास गामिन्द्र यागिनाभपः परियुगसामनुगानुरसिक ३ -

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १०
कार्म ववर्ष पर्जन्यः सबकामदुधा मही । सिदिचुः स्म व्रजान् गावः पयसोधस्वतीच्दा मा
नद्यः समुद्रा गिरयः सवनस्पतिवीरुधः । फलन्त्योषधयः सर्वाः काममन्तु तस्य वै ॥२॥
नाधयो व्याधयः क्लेशा दैवभूतात्महेतवः । अजातशत्रावभवअन्तूनां राज्ञि कहिंचित् ॥६॥
उपित्वा हास्तिनपुरे मासान् कतिपयान् हरिः। सुहदा च विशोकाय स्वसुश्च प्रियकाम्यया ॥७॥
श्रामन्य चाभ्यनुज्ञात.परिष्वज्याभिवाद्य तम् । प्रारोह रथं कैश्चित्परिष्वत्तोऽभिवादितः ॥८
सुभद्रा द्रौपदी कुन्तो विराटतनया तथा । गान्धारी पृतराष्ट्रश्च युयुत्सुगौतमो यमौ uan
वृकोदरश्च धौम्यश्च खियो मत्स्यसुतादयः । न सेहिरे विमुह्यन्तो विरहं शार्ङ्गधन्वनः ॥१०॥
तत्सङ्गान्मुक्तदुःसङ्गो हातुं नोरसहत्ते बुधः । कीत्यमानं यशो यस्य सक्कदाकरर्य रोचनम् ॥११॥
तस्मिन्न्यस्तधियःपार्थाः सहेरन् विरहं कथम् । दर्शनस्पर्शसंलापशयनासनभोजनैः ॥१२॥
सर्वे तेऽनिमिपरहस्तमनद्रुतचेतसः वक्षन्तः हसम्बद्धा विचेलुस्तत्र तत्र ह ॥१३॥
न्यरुधन्नुहलद्वाप्पमोत्कराव्यादेवकीसुते । निर्यात्यगारान्नोऽभद्रमिति स्याद्वान्धवस्त्रियः ॥१४॥
मृदङ्गशसभेर्यश्च वीणापणवगोमुखाः । धुन्धुर्यानरुघण्टाधा नेदुन्दुन्दुभयस्तथा ॥१५॥
प्रासादशिखरारूढाः पुरुनार्यो दिदहया । वपुः कुमुमैः कृष्णं प्रेमग्रीडास्मितेक्षणाः ॥१६॥
सितातपनं जग्राह मुक्तादामविभूषितम् । रत्नदण्डं गुडाकेशः प्रियः प्रियतमस्य ह ।।१७।।
उद्धवः सात्यकिश्चैव व्यजने परमाद्भुते। विकीर्यमाणः कुसुमे रेजे मधुपतिः पथि ॥१८॥
अभयन्ताशिपः सत्यास्तत्र तर द्विजेरिताः। नानुरूपानुरूपाश्च निर्गुणस्य गुणात्मन. ॥१६॥
अन्योन्यमासीत्सअल्प उत्तमश्लोक चेतसाम्। कौरवेन्दपुरस्त्रीणा सर्वश्रुतिमनोहर.॥२०॥
सवै किलायं पुरुषः पुरातनो य एक श्रासीदविशेष अात्मनि ।
अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे निमीलितारमन्निशि सुप्तशक्तिपु॥२१॥
स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायो प्रकृति सिसृक्षतीम् ।
अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधिसमानोऽनुससार शास्त्रकृत् ॥२२॥
स वा श्रयं यत्पदमत्र सूरयो जितेन्द्रिया निर्जितमातरिश्वनः ।
पश्यन्ति भक्त्युत्कलितामलात्मना नन्वेप सत्वं परिमाष्टमर्हति ॥२३॥
स वा अयं सख्यनुगीतसत्कयो वेदेषु गुह्येषु च गुह्मवादिभिः ।
य एक ईशो जगदारमलीलया सजत्यवत्यत्ति न तत्र सजते ॥२५॥
यदा ह्यधर्मेण तमोधियो नृपा जीवन्ति तप हि सरवतः किल ।
धते भगं सत्यमृतं दया यो भवाय रूपाणि दधद्युगे युगे॥२४॥
अहो अल वाध्यतमं यदोः कुलमहो अलं पुण्यतममधोवनम् ।
यदेष पुंसामृपमः श्रियः पतिः स्वमन्मना चक्रमणेन चावति ॥२६॥

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १० ग्रहो बत स्वयंशसस्तिरस्करी कुशस्थली पुण्ययशस्करी भुषः। पश्यन्ति नित्यं यदनुग्रहेपितं स्मितावलोकं स्वपति स्म यत्प्रजा ॥२७॥ नूनं प्रतस्नानहुतादिनेश्वरः समर्चितो ह्यस्य गृहीतपाणिभिः । पियन्ति याः सत्यधरामृतं मुहुजस्त्रिय सम्मुमुहुर्य दाशया. ॥२८॥ या वीर्यशुल्केन हृता स्वयंवरे प्रमथ्य चैद्यप्रमुखान् हि शुष्मिणः} प्रद्युम्नसाम्याग्यसुतादयोऽपरा याश्चाहृता भौमवधे सहस्रशः ॥२६॥ एताः परं स्त्रीवमपास्तपेशलं निरस्तशौचं यत साधु पुरते। यासां गृहा पुष्करलोचन पसिन जात्यपैस्याहृतिभिहदि स्टशन् ॥३०॥ एवविधा गदन्तीनां स गिर पुरोपिताम् । निरीक्षणेनाभिनन्दन् सस्मितेन ययौ हरिः ॥३१॥ अजातशत्र. पृतना गोपीथाय मधुद्विप । परेभ्यः शङ्कितः नहात्मायुक्त चतुरङ्गिणीम् ॥३२॥ श्रय दूरागताछौरिः कौरवान् विरहातुरान् । सन्निवर्य दृद्ध स्निग्धान् प्रायास्यनगरों प्रियः॥३३॥ कुरुजालपाञ्चालान् शूरसेनान् सयामुनान् । ब्रह्मावर्त कुरक्षेत्र म स्यान् सारस्वतानथ ॥३४॥ मरधाचमतिक्रम्य सोधौराभारयोः परान् । प्रानान् भार्गवोपागाच्छ्रान्तयाहो मनाविभु ॥३५॥ ता तय ह तत्रत्येहरिः प्रत्युद्यताहण. । सायं भेजे दिशं पश्चाद्गविटो गां गतस्तदा ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमयस्यां संहितायां प्रथपस्कन्धे नैमिपोयोपाख्याने दशमोऽध्यायः ॥१०॥ अर्थकादशोऽध्यायः ॥ सूत उवाच ॥ श्रानान् म उपग्रज्य स्वृद्धाजनपदान् स्वकान् । दध्मो दरवरं तेषां विपाद शमयन्निद ॥१॥ स उच्चकाशे धवलोदरो दरोऽप्युटरमस्याधरशोरणशोणिमा । दामायमान करकजसम्पुटे यधाजसरडे फनहंस उत्स्वन. ॥२॥ निन जगद्भयभयारहम् । प्रत्युद्ययु प्रजा सर्वा भ दर्शनलालसाः ॥३॥ स्पमिवाहताः । प्रारमारामं पूर्णकामं निजलाभेन नित्यदा ॥४॥ युरफुल्ल मुखाः प्रोवुईर्षगद्दया गिरा । पितरं सर्वसुहृदमवितारमिवाभकाः ॥५॥ नता स्म ते नाथ सदाधि पङ्कजं विरिश्चरित्यपुरेन्द्रवन्दितम् । परायणं ममिहेच्छता परं न यत्र कालः प्रभवेत्परः प्रभु ॥६॥ भवाय नस्त्वं भव विधभावन स्वमेव माताथ सुहृत्पतिः पिता । स्व सद्गुरनः परमंच दैवतं यस्यानुवृत्या कृतिनो बभूविम ॥ ७ ॥ अहो सनाथा भवता स्म यद्यं प्रविष्पानामपि दूरदर्शनम् । प्रेमस्मितस्निग्धनिरीक्षणाननं पश्येम रूपं तव सर्वसौभगम् ॥८॥ तमुएघाय तगोपनीतबलयो ·॥१२॥ ॥10॥ ॥१॥ श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे श्रध्यायः ११ यमुम्बुजाहापससार भो भवान् कुरूमधून वाथ सुहृद्दिदया । ताब्दकोटिप्रतिमः क्षण भवेद्रवि विनापणोरिव मस्तवान्युत ।।। इदि. घोदीरिता चाच प्रजानां भक्त सलः । स्यानोऽनुप्रांदृष्ट्या वितन्वन् प्राविशत्पुरीम् १० मधुभोजदशाहाकु कुरान्धकवृष्णिभि. । अात्मतुल्यबलैगुप्ता नागैर्भोगवतीमिव ॥३१॥ सर्वसर्वविभवपुण्यक्षलताश्रमः । उद्यानोपवनारामतपमाकरश्रियम् गोपुरद्वारमार्गपु कृतकौतुकतोरणाम् । चिन्नध्वजपताकारन्तः । प्रतिहतातपाम् ॥१३॥ सम्मार्जितमहामार्गरथ्यापणकचत्वराम् । सिता गाजलैरता फलपुष्पाक्षतांकुरैः ॥१४॥ द्वारि द्वारि गृहाणां च दध्यरतफलेभिः । अज्ञता पूर्णकुम्भैलिभिधूपदीपकैः ॥१५॥ निशम्य प्रेष्टमायान्तं वसुदेवो महामनाः , अरश्चोप्रपेन रामश्चाद्भुतविक्रम ॥१६॥ प्रद्युम्नचारदेष्णश्च साम्बो जाग्यवतीसुता । प्रहर्षवेगोच्छशितशयनासनभोजनाः वारणेन्द्रं पुरस्कृत्य ग्राह्मणैः ससुमङ्गलै । शङ्खतुर्यनिनादेन ब्रह्मयोपेण चाहता । प्रत्युजम्मू रयह टाः प्रणयागतसाध्वसा. 111511 वारमुख्याश्च शतशो यानैस्तदर्शनोत्सुकाः । लसत्कु डलनिर्भातकपोलवदनश्रियः नटनतकगन्धवाः सूतमागधवन्दिन । गायन्ति चोत्तमश्लोकचरितान्यदुतानि च ॥२०॥ भगवास्ता बन्धूनां पौराणामनुवर्तिनाम् । यथाविध्युपसतम्य सर्वेयो मानमादघे ॥२१॥ महाभिवादनाश्लेपकरस्पर्शस्मितेक्षणः । पाश्चास्य चाश्वपाकेम्योवरैश्चाभिमतैर्विभुः ॥२२॥ स्वयं च गुरुभिर्विप्रः सदारैः स्थविरैरपि । श्राशीमियुज्यमानोऽन्यैर्वन्दिभिश्चाविशत्पुरमा२३॥ राजमार्ग गते कृष्णे द्वारकायाः कुलस्त्रियः । हाण्याररहुर्विन तदीक्षणमहोत्सवाः ॥२४॥ नित्यं निरीक्षमाणानां यदपि द्वारकौक्साम् । न वितृष्यन्ति हि दशः श्रियो धामाङ्गमध्युतम् २५॥ चियो निवासो यस्योरः पानपानं मुखं शाम् । बाहवो लोकपालानां सारगाणा पदाम्बुजम् २६ सितातपत्रव्यजनैरुपस्कृतः पूसूनवरभिवर्षितः पथि । पिशङ्गवासा वनमालया बभौ घनो यथार्कोडुपचापवैद्युतः ॥२७॥ पविष्टस्तु गृह पिनो. परिष्वक्तः स्वमातृभिः । ववन्दे शिरसा सप्त देवकीपमुखा मुदा ॥२८॥ ताः पुनमहमारोप्य स्नेहस्नुतपयोधराः हविद्वलितास्मानः सिपिचुनें जैजैलैः ॥२६॥ प्रयाविशस्वभवन सफाममनुत्तमम् । पासादा या पत्नीनां सहस्राणि च पोटश ३०॥ परम्यः पति प्रोग्य गृहानुपांगतं विलोक्य सातमनोमहोत्सवाः । उत्तस्थुरारारसहसाऽऽसनाशयात् सार्क प्रतैर्मोदितलोचनाननाः ॥३॥ तमारमहिमिरन्तरारमना दुरन्तभाषा: परिरभिरे पतिम् । निरदमप्यापदम्बु नेत्रयोविलसतीनों भूगुवयं बलवात् ॥३॥ । , ·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १२ यद्यप्यसौ पार्श्वगतो रहोगतस्तथापि तस्याड्रियुगं नव नवम् । पदे पदे फा विरमेत तत्पदाञ्चलापि यच्छ्रीन जहाति कहिचित् ॥३३॥ एवं नृपाणां वितिभारजन्मनामदौहिणीभिः परिवृत्ततेजसाम् । विधाय वैरं श्वसनो यथानल मिथो वधेनोप.तो निरायुधः ॥३४॥ स एप नरलोकेऽस्मिन्नवतीर्णः स्वमायया । रेमे स्त्रीरलकूटस्थो भगवान् प्राकृतो यथा ॥३॥ उद्दामभावपिशुनामलवल्गुहासग्रीडावलोकनिहतो मदनोऽपि यासाम् । सम्मुह्य चापमजहात्प्रमदोत्तमास्ता यस्येन्द्रियं विमधितुं कुहकैर्न शेकुः ॥३६॥ तमयं मन्यते लोको ह्यसङ्गमपि सङ्गिनम् । श्रात्मौपम्येन मनुजं व्यापरवानं यतोऽबुधः॥३७॥ एतदोशनमोशस्य प्रकृतिस्थोऽपि सद्गुणैः । न युज्यते सदात्मस्थैर्यथा बुद्धिरतदाश्रया ॥३८॥ तं मेनिरेऽवला मूढाः स्त्रैणं चानुयतं रहः । अप्रमाणविदो भर्तुरीश्वरं ,मतयो यथा ॥३an इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां संहितायां प्रथमस्काधे मैमिपीयोपारयाने .श्रीकृष्ण- द्वारकाप्रवेशो नामैकादशोऽध्यायः ॥११॥ अथ द्वादशोऽध्यायः ॥ शौनक उवाच ॥ अश्वत्याग्नोपसृष्टेन प्राशीकारतेजसा । उत्तराया हतो गर्भ ईशेनाजीवितः पुनः ॥१ तस्य जन्म महायुद्धः फर्माणि च महात्मनः । निधनं च यथैवासील्स प्रेत्य गतवान् यथा ॥२॥ तदिदं श्रोतुमिरधामो गदितुं यदि मन्यसे । हि नः प्रधानानां यस्य ज्ञानमदाछुः ॥३॥ ॥सूत उवाच॥ अपीपलदर्मराजः पितृयदक्षयन् प्रजाः । निस्पृहः सर्वकामेभ्यः कृष्णपादाजसेवया nun सम्पदः मतको लोका महिपी भ्रातरो मही । जम्बूद्वीपाधिपत्यं च यशश्च त्रिदिवं गतम् ॥१॥ किं ते कामाः सुरस्पाहां मुकुन्दमनसो द्विजाः । अधिजह मुंदं राज्ञः पुधिनरय यथेनरे ॥६॥ मानुगंभंगतो योरः स तदा भृगुनन्दन । ददर्श पुरुर कनिंदहामानोऽवतेजसा Rs. अगष्टमानममलं स्फुरन्पुरटमौलिनम् । अपीयदर्शनं श्याम सहिद्वाससमत्युनम् nan तप्तकाशनकुपडलम् । एतजाई गदापाणिमारमनः सरतोदिशम् । परिभ्रमन्तमुलामा भ्रामयन्त गर्दा मुहुः ॥६ भागनेजः स्वगदया नीहारमिव गोपतिः। विधमन्तं सनिका पर्यंत क यमौ mon विधूय नदमेयामा भगवान् धर्मगुर विभुः । मिस्तो दरमासस्य सप्रेयान्तर्दधे हरिः 314 सानुकूलप्रोदये । जसे पंगधरः पाण्डोमय. पारदरियोजमा ॥१२॥ श्रीमदीपनुवाई या सगुणोदक ·. ४६ श्रीमद्भागयते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १२ तस्य प्रीतमनो राजा विप्रेग्यपादिभिः । जातक कारयामास वाचयित्वा च मङ्गलम् ॥१३॥ हिरण्यं गौ मही ग्रामान् हस्त्यश्चान्नृपतिवरान् । प्रादात्स्वन च विप्रेभ्यः प्रजातीर्थे स तीर्थविता तमूचुर्गाह्मणास्तुष्टा राजान प्रश्नयान्वितम् । एष ह्यस्मिन् प्रजातन्तौ पुरूणां पौरवर्षभ || देवेनाप्रतिघातेन शुक्ल संस्थामुपेयुपि । रातो वोऽनुग्रहार्थाय विष्णुना प्रभविणुना ॥१६॥ तस्मानाग्ना विष्णुतात इति लोके वृहच्छ्याः । भविष्यति न सन्देहो महाभागवतो महान्॥१७॥ ॥ युधिष्ठिर उवाच ॥ अप्येष वयान राजर्षीन् पुण्यश्लोकान् महात्मनः ।अनुवर्तिता स्विद्यशसा साधुरादेन सत्तमाः १८ ॥ ब्राह्मणा ऊचुः॥ पार्थ प्रजाविता साक्षादिक्ष्वाकुरिय मानवः । ब्रह्मण्यः स यसन्धश्च मो दाशरथिर्यथा ॥१६॥ एप दाता शरण्यश्च यथा हौशीनरः शिविः । यशो वितनिता स्वानां दौप्यन्तित्वि यज्वनाम्२० धन्विनामग्रणीरेप तुल्यश्वार्जुनयोईयोः । हुताश इच दुर्धर्षः समुद्र इच दुरतरः ॥२१॥ मृगेन्द्र इव विक्रान्तो निपेट्यो हिमवानिव । तितितुर्वसुधेवासी सहिष्णुः पितराविव ॥२२॥ पितामहसमः सा.ये प्रमाई गिरिशोपमः । श्राश्नयः सर्वभूतानां यथा देवो रमाश्रयः ॥२३॥ सर्वसद्गुणमाहात्म्य एप कृष्णमनुनतः । रन्तिदेव इयोदारो ययातिरिव धार्मिकः ॥२४॥ इत्या बलिसमः कृष्णे प्रह्लाद इय सद्ग्राः । श्राहतैमोऽधमेधान! वृद्धानां पर्युपासकः॥२५॥ राजर्षीणां जनयिता शास्ता चोरपथगामिनाम् । निग्रहीता कलेरेय भुको धर्मस्य कारणात्॥२६॥ तबकादात्मनो मृत्यु द्विजपुत्रोपसर्जितात् । प्रपत्स्यत उपश्रुग्य मुक्तपङ्गः पदं हरेः ॥२७॥ जिज्ञासितामयाथाल्यो मुनाससुतादसौ । हिरवेई नृप गङ्गायां यास्यत्यद्धाकुतोभयम्॥२८॥ इति राज उपादिश्य विमा जातककोविदाः । लब्धापचितयः सर्वे प्रतिजग्मुः स्वकान् गृहान्२६ स एप लोकविख्यातः परीतिदिति यत्प्रभुः गर्भदृष्टमनुध्यायन् परीक्षेत निरेविह ॥३०॥ स राजपुत्रो वध प्राशु शुक्ल इवोडुपः । श्रापूर्यमाणः पितृभिः काष्टाभिरिव सोऽन्वहम् ३१ यध्यमाणोऽश्वमेधेन शाजिद्रोहजिहासया । राजालब्धधनो दध्यावन्यग्र करदण्डयोः ॥३२॥ तदभिप्रेतमालय भ्रातरोऽच्युतचोदिता: । धर्म प्रवीणमाजह रदीयो दिशि भूरिशः ॥३३॥ तेन सम्भृतसम्भारो धर्मपुत्रो युधिष्टिरः । वाजिमेधैलिमिभीतो यः समयजरिम् ॥३॥ शाहूतो भगवान राज्ञा याजयित्वा द्विजै पम् । उवास कतिचिन्मासान् सुहदा प्रियकाम्यया ३५ ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातः कृष्णया सह बन्धुभिः । ययौ द्वारयती ब्रह्मन् सार्जुनो यदुभितः ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां प्रथमस्कन्धं नैमियोपात्याने परोविजन्माद्युत्कों नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥ - - ·श्रीमद्भागवते प्रथमहरन्धे अध्याय: १३ अथ त्रयोदशोऽध्यायः सूत उवाच विदुरस्तीर्थ यात्रायां मयादात्मनो गतिम् । जा वागादास्तिनपुर तयावाप्तविवित्सितः ॥1॥ यावतः कृतवान् प्रश्नान् पत्ता कौपारवाग्रतः । जातकभक्तिीविन्दे तेभ्यश्चौपरराम ह ॥ २ ॥ तं बन्धुमागतं दृष्ट्वा धर्मपुत्रः सहानुजः । पृतराष्ट्रो युयु सुश्च सूतः शारद्वत' पृथा ॥ ३ ॥ गान्धारी द्रौपदी ब्राह्मन् सुभद्रा चोत्तरा कृपो । अन्याश्च जामयःपाण्डोज्ञातयः ससुताःस्त्रियः ४ प्रत्युजग्मुः प्रहर्षेण प्राणं तन्व इवागतम् । अभिसङ्गम्य विधिवत्परिप्वगाभिवादन. ॥ ५ ॥ मुमुचुः प्रेमयाप्पौध विरही करस्यकातराः । राजा तमहयाञ्चक्रे कृतासनपरिग्रहम् ॥ ६ ॥ में भुक्तवातमासीनं विश्रान्तं सुसमासने । प्रश्रयावनतो राजा प्राह तेषां च शूरवताम् ॥ ७ ॥ युधिष्ठर उवाच अपि स्मरथ नो युप्मन्पक्षच्छायासमेधितान् । विपदणाद्विगन्यादर्मोचिता यत्समातृकाः ॥८॥ कया वृत्या वर्तितं वश्वरद्भिः क्षितिमण्डलम् । तीर्थानि क्षेत्रमुख्यानि सेवितानीह भूतले ।। १ ।। भवद्विधा भागवतास्तीर्घाभूता स्वयं विभो ।तीर्थीकुर्वन्ति तीर्थानि स्वान्तःस्थेन गदाभृता १० अपि नः सुहृदरतात बान्धवा कृष्णदेवताः। दृष्टाः श्रुता वा यदः स्वतुर्या सुखमासते ।११ इत्युक्तो धर्मराजेन सर्व तत्समवर्णयत् । यथानुभूतं प्रमशो विना यदुकुलक्षयम् ॥१२॥ नन्वप्रियं दुर्विपहं नृणां स्वयमुपस्थितम् । नावेदय स्करणो दुःखितान् द्रष्टुमतमः ॥१३॥ कश्चित्कालमथावात्सीत्सत्कृतो देववत्सुखम् । भ्रातुज्येष्टस्य श्रेयरकृत्सर्वेषां प्रीतिमावहन् ॥१४॥ अयिभ्रदर्यमा दरढं यथावदघकारिपु । यावदधार शूद्वत्वं शापाद् वर्षशतं यमः ॥१५॥ युधिष्ठिरो लब्धराज्यो दृष्ट्वा पौनं कुलन्धरम् । भ्रातृभिर्लोकपालाभैमुमुदे परया श्रिया ॥१६॥ एवं गृहेषु सक्तानां प्रमत्तानों तदीहया । अत्यकामदविज्ञातः कालः परमदुरतरः ।।७।। विदुरस्तदभिप्रत्य धृतराष्ट्रममाएत । राजनिर्गम्यता शीघ्रं पश्येदं भयमागतम् ॥१८॥ प्रतिक्रिया न यस्येह कुतश्चित्कर्हि चित्प्रभो । स एव भगवान् कालः सर्वे न समागत.॥१६॥ येन चैवाभिपन्नोऽयं प्राणैः प्रियतमैरपि । जनः सद्यो वियुज्येत किमुतान्येधनादिभिः ॥२०॥ पितृभ्रातृसुहृत्पुत्रा हतास्ते विगतं ययः । आत्मा च जरया प्रस्तः परंगेहमुपाससे ॥२१॥ अहो महीयसी जन्तोजाविताशा यया भवान् । भीमेनावर्जितं पिण्डमादत्ते गृहपालवत् ।।२२॥ दत्तश्च गरो दाराश्च दूपिताः । हृतं क्षेत्रं धनं येषां तद्दतौरसुभि. कियत् ॥२३॥ तस्यापि तव देहोऽयं कृपणस्य जिजीविषोः । परैत्यनिग्छतो जीणे जरया वाससी इव ।२५॥ गतस्वार्थमिमं देह विरक्तो मुक्तबन्धनः । अविज्ञातगतिर्जह्यात्स वै धीर उदाहृतः ।।२।। अग्निनिसृष्टो ·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अज्यायः १३ यः स्वकाल्परतो वेह जातनिर्वेद अात्मवान् । हृदि वा हरि गेहाप्रमजेत्स नरोत्तमः ॥२६॥ अथोदीची दिशं यातु स्वैरज्ञातगतिर्भवान् । इतोऽत्रिप्रायशः कालः पुंसां गुणविकर्षणः॥२७॥ एवं राजा विदुरेणानुजेन , प्रज्ञाचतुर्बोधितो याजमोहः । छित्त्वा स्वेषु नहपाशान् हिम्नो निशकाम भ्रातृमन्दर्शिताध्वा १२८ पति प्रयान्तं सुबलस्य पुत्री पतियता चानुमगाम साध्वी । हिमालयं न्यस्तदण्डहर्ष मनस्विनामिव सत्सम्प्रहारः ॥२६n अजातशत्रुः कृतमैग्रो हुताग्निविप्रानत्वा तिलगोभूमिस्वमैः । गृह प्रवृष्टो गुरुवन्दनाय न चापश्यस्पितरी हवलों च ॥३०॥ तत्र सयमासीन पप्रच्छोद्विग्नमानसः ! गावल्गणे कनस्तादो वृद्धो होनश्च नेयो॥३१॥ अम्वा च हतपुत्राऽऽतां पितृत्यः क्व गत. सुहृत् । अपि मव्यकृतमझे हतबधुः स भार्यया 'प्राशंसमानः शमल गङ्गायाँ दु.खितोऽपतत् ॥३२॥ पितर्युपरते पाण्डौ सर्वानः सुहृदः शिशून् । अरश्ता व्यसनतः पितृव्यौ छ गतात.१३३॥ ॥ सूत उवाच ॥ कृपया स्नेहवैलव्यान्सूतो विरहकर्शितः । प्रात्मेश्वरमचक्षाणो न प्रत्याहातिपडित- १३४५ विमृग्याघ्रणि पाणिभ्यां विष्टभ्यात्मानमात्मना । थजातरानु प्रत्यूचे प्रभो पादाक्नुस्मान्॥३५॥ ॥ संजय उवाच ॥ माहं वेद व्यवसितं पित्रोव कुलनन्दन । गाधार्या वा महाबाहो मुश्तिोऽस्मि महा मभिः३६ भगवानारद सहतुम्बुरुः । प्रत्युत्थायाभिवाद्याह सानुजोऽभ्यर्चयशिव ॥३७ ॥ युधिष्ठिर उवाच ॥ नाहं वेद गति पियोभंगवर क गतावितः । अम्बा वा हतपुत्राऽऽतां क गता च तखिनी३६ कर्णधार इवापारे भगवान् णादर्शकः । श्रयाबभाप भगवानारदो मुनिसत्तमः॥३६॥ मा कञ्चन शुचो राजन यदीश्वरवशं जगत् । लोकाः सपाला यस्येमे वहन्ति बलिमीशितुः । समंधुनक्ति भूतानि स एव वियुनक्ति च luon यथा गावो नास प्रोतातल्या बदा स्वदामभिः। वातत्या नामभित्रखा वहन्ति बलिमोशितु यया क्रीडोस्कराणां संयोगविगमायिह । इच्च्या क्रीडितः स्यातां तथैवेशेच्छया मृणाम् ४२ यन्मन्यसे 5 व लोकन- वं पा न चोभयम्। सर्वथा हि न शोच्यास्ते से हादन्यत्र मोहजाता। तस्माना वैल्यमज्ञानतमात्मन. । कथं स्वनाथः कृष्णा रस्ते च मा विना हालकमंगुणाधीनो देवोऽयं पाशमतिक. । कथमन्योस्तु गोराये सर्पग्रतो यथा परम् ॥४॥ यथाजगाम - ·४४ में श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १४ अहस्तानि सहस्तानामपदानि चतुष्पदाम् । फल्गूनि तत्र महतां जीवो जीवस्य जीवनम्॥४६॥ तदिदं भगवान् राजनेक पात्माऽऽरमना स्घदृक् । अन्तरोऽनन्तरोभाति पश्य तं माययोरधा।४७ सोऽयमद्य महाराज भगवान् भूतभावनः । कालरूपोऽवतीर्णोऽस्यामभावाय सुरद्विपाम् ॥८॥ निष्पादित देवकृत्यमवशेष प्रतीक्षते । तावद्यूयमवेक्षध्य भवेद्यादिहेश्वरः ॥४६ | एतराष्ट्रः सह भ्राता गान्धार्या च स्वभार्यया। दक्षिणेन हिमवत ऋषीणामाधम गत ॥२०॥ स्रोतोभिः सप्तभियां वै स्यधुंनी सप्तधा व्यधात् । सन्तानां प्रीतये नाना सप्तस्त्रोतः प्रचहते॥ सात्वानुसवन तस्मिन् हुत्वा चानीन् यथाविधि । अभक्ष उपशान्तात्मा स भारते विगतैपण ११२। जितासनो जितश्वासः प्रत्याहृत पहिन्द्रिय. । हरिभावनया ध्वस्तरजःसत्वतमोमलः ॥५३|| विज्ञानात्मनि मंयोग्य क्षेत्रले प्रविलाप्य तम् । ब्रह्मर यास्मानमाधारे घटाग्बरमिवाम्यरे ॥१४॥ विस्तमायागुणोदकों निरकरणाशयः । निवतिताखिलाहार प्रास्ते स्थारिवाचलः । तस्यान्तरायो मैवाभू. संन्यस्ताखिलकर्मणः ॥१५॥ स या अद्यतनाद् राजन् परत पञ्चमेऽहनि । कलेवरं हास्यति रव तञ्च भस्मीभविष्यति।।६।। दह्यमानेऽग्निभिदेहे पायुः एनी सहोटजे । यहिःस्थिता पति साध्वी तमग्निमनुवेश्यति॥१७॥ विदुरस्तु सदाश्चर्य निशान्य कुरनन्दन । हशोफ्युतस्तस्माद् गन्ता तीर्थ निपेवकः ।।१८॥ इयुक्पाथारहत्स्वर्ग नारद. सहतुवुरु । युधिष्टिरो वचरतस्य हृदि कृत्वाजहाच्छुचः ॥१६॥ इति श्रीमद्भावते महापुराणे पारमहंस्या संहितायां प्रथमरकन्धे नमिपीयोपाण्याने प्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः ॥ सूत उवाच ।। सम्प्रस्थिते द्वारकायो जिष्णो यन्धुदिया। ज्ञातं च पुण्यश्लोकस्य कृष्णस्य च विचेष्टितम्॥ ग्यतीता कतिचिन्मासास्तदा नायात्ततोऽर्जुन. । ददर्श घोररूपाणि निमित्तानि कुरूद्वहः ॥ २॥ पालस्य च गति रौद्रा विपर्यस्त धर्मिणः । पापीयसी नृणां वातां प्राधलोभानृतात्मनाम्॥२॥ जिह्मप्राय व्यवहतं शामिधं च सौहृदम् । पितृमातृसुहृद्भातृदात नां च कल्कनम् ॥ ४॥ निमित्तान्यायरिष्टानि याले वनुगते नृणाम् । लोभाचधर्मप्रकृति दृष्ट्वोपाचानुज नृपः ॥ १ ॥ युधिष्ठिर उवाच सम्प्रेषितो द्वारकायां जिष्णुर्याधुनिक्षया । ज्ञातुं च पुण्यश्लोकस्य कृष्णस्य च विचेटितम् ॥६॥ गताः ससाना मासा भीमसेन तयानुजः । नायाति पस्य या हेतोनाहं वेदेदमजसा ॥७॥ अपि देवर्षियाऽऽदिष्टः स कालोऽयमुपस्थितः । यदाऽमनोऽहमानीदं भगवानुरिससपति ॥८॥ परमात्र सम्पदो राज्यं दारा प्राणा कुलं प्रजाः। मासन् सपनविभयो लोक्ष यनुप्रहाता ·. १ 11 श्रीमद्भागधने प्रथमस्कन्धे अध्यायः १४ पश्योत्पाताहरव्याघ्र दिव्यान् भीमान् सदैहिकावादारुणान् शंसतोऽभूराद् भय नो बुद्धिमोहनम् १० ऊर्वतिमाहवो मां स्फुरत्यग पुन' पुनः । वेपथुश्चापि हृदय प्रारद दास्यन्ति विप्रियम् ॥११॥ शिवेपोद्यन्तमादित्यमभिरौत्यनलानना । मामङ्ग सारमेयोऽयमभिरीति हमीरवत् ॥१२॥ शस्ताः कुर्वन्ति मा सव्यं दक्षिण पशवोऽपरे । वाहाश्च पुरु व्याघ्र लश्ये रइतो मम ॥१३॥ मृत्युदूतः" कपोतोऽयमुलूकः कम्पयन्मन । प्र युलूकश्च कुह्वानरनिद्रौ शून्यमिच्छत. ॥१४॥ धूम्रा दिशः परिधयः कम्पते भू सहादिमि (निर्धातश्च महारतात साकं च स्तनयिमि वायुर्वाति खरस्पर्शो रजसा विस्तमः । असग वन्ति जलदा बीमसमिव सर्वत ।१६ सूर्य हतमभं पश्य प्रामद मियो दिदि । ससङ्कलै तगणेन्निते इव रोदसी ॥१७॥ नद्यो नदाश्च पुभिताः सर्गसि च मनासि च । म ज्वलत्यग्निराम्येन कालोऽयकि विधास्यति न पिबन्ति स्सनं धत्सा न दुह्यन्ति च मातरः । रुदन्यश्रुमुखा गावो न हृप्यन्त्य भा 'ग्रज।१६।' दैवतानि रदन्तीव स्विन्ति [ञ्चलन्ति च । इमे जनपदा प्रमाः पुरोधानाकरानमा. । भ्रष्धियो निरानन्दाः किसघं दर्शयन्ति न ॥२०॥ मन्य एतैर्महोपातैनूनं भगवतः पदै। अनन्यपुरुषश्रीीिना भूर्हतसौभगा ॥२॥ इति वि.तयतस्तस्य Eiरिटेन ऐसा । रामः प्रत्यारम्बहन यदुपुर्या वपिध्वज ॥२२॥ पादयोनिपतितमयथापूर्वमतरम्। अधोयदनबिन्दूमुशतं नयनाज्योः ॥२३॥ विलोक्योतिमहदयो विछायमनु नृप । पृच्छति रम सुहम्मध्ये संस्मरसारदेरितम् ॥२४॥ ॥ युधिष्ठर उवाच कञ्चिदानर्तपुर्या नः रवानासुरुमास्ते । मधुभोजदशाहहिंसात्वतान्धवृष्णय. शूरो मातामहः कच्चि स्वस्त्यास्ते वाथ मारिप । मातुलः सानुज कञ्चित्कुशल्यानादुन्दुभि ।२६॥ सप्तस्वसारस्त पन्यो मातुलान्य. सहा मजा. । श्रासते सस्नुपाः शेम देवकोप्रमुखा स्वयम् २७ कञ्चिदाजाहुको जीवा यसरपुग्नोऽस्य चानुजः । हृदीकः ससुतोऽरो जयन्तगदसारणाः ॥२८॥ भासते कुशलं कचिद्ध ये च शत्रुजिदादयः कच्चिदास्तै सुसं रामो भगवान् सात्यता प्रभु २६ प्रद्युम्न सर्वणीनां सुखमारते महारथ । गम्भीररयोऽनिरदो वर्तते भगवानुत्त ॥३०॥ सुपेणश्वारदेप्पश्च सान्यो जान्दवतीसुतः । अन्ये च काशिनवराः सपुत्रा मार भादयः ॥३॥ तथैवानुचराः शौर. श्रुतदेयोदवादयः । सुनन्दनन्दशीरया ये चान्ये सात्यतर्पभा ॥३२॥ अपि स्वस् यासते सबै रामकृप्यभुजा याः। अपि स्मान्ति धुशलमरमा बसौहदा.३३॥ भगवानपि गोविन्द्रो प्रहरयो भत्तवासलः । कधि पुरे सुधर्मायाँ रुखमास्ते सुहृवृतः ॥३४॥ मङ्गलाय च लोकाना ऐमाय च भवाय च यास्ते यदुकुलाम्भोधावायोऽनन्तरख पुमान् ३५ स्यपुर्या यश्वोऽरिताः। प्रीति परमानन्द महापरिरिका व ॥३६॥ ॥२१॥ . - ·+ . श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्याय: ५ 33453५१ य पादशुश्रू गमुख्यकर्मणा स यादया द्वयष्टमहस्रयोषितः । निजि य संख्ये विदशास्तदाशिो हरन्ति वज्रायुधवल्लभोचिताः ॥३७१ तद्वा दण्डाभ्युदया जापिनो यदुप्रवीर ह्यकुतोभया मुहुः। अघि कम- यघिभिराहतो बलात् सभा सुधमा सुरसत्तमोचिताम् ॥३८॥ शिरोऽनामयं तात भ्रष्टजा विभासि मे । श्रेलब्धमानोऽवज्ञात: किं वा तात चिरोपित:॥३६॥ पश्चिमाभिहतोऽभाद: शब्दादिभिरमगल: । न दत्तमुक्तमयिम्य श्राशया यत्प्रतिश्रुतम् ॥४०॥ करिव बाह्मणं बालं गां वृद्ध शोगिण त्रियम् । शरणोपसृतं सायं ना याती: शरणमदः ॥४in पचिस्वनागमोऽगन्यो गन्यां वार स्कृती स्त्रियम् । पराजितो वाथ' भवासोत्तमैनांसः पथि ४२॥ श्रपि स्वित्पर्यभुयथावं सम्भोऽयान् वृद्धयालकान् । जुगुप्सितं कर्म विञ्चित्कृतवास यदत्तमम्४३ करिप्रेटतमेनाथ हृदयेना मदधुना । शून्योऽस्मि रहितो नि यं मन्यसे तेऽन्यथा न रक्४४ । इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहत्या सहितायां प्रथमस्कन्धे युधिष्टिरचितों नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥१४॥ अथ पंचदशोऽध्यायः ॥ सूत उवाच ॥ एवं कृष्णसख: कृष्णो भ्राया राज्ञा विकल्पितः । नानाशङ्कास्पदं रूपं विपकर्शित: un शोक्न शुष्यद्वदनवृत्सरोजो हतप्रभः । विभु तमेवानुध्यायनाशनो प्रतिभाषितुम् ॥२॥ काडूण संस्तग्य शुर: पाणिनाऽऽमृश्य नेग्रयोः । परोण समुसन्दप्रणयौत्कण्ठ्यकतिरः ॥३॥ सख्यं मैत्री सौहदं च सारथ्याठिपु संस्मरन् । नृण्मग्रजमित्याह याप्पगद्गदया गिरा neu ॥ अर्जुन उवाच ॥' धितोऽई महाराज हरिणा पन्धुरूपिणा । येन मेऽण्हतं. तेजो देवयिस्मापन : महत् ॥ पाय पयवियोगेन लोको प्रियदर्शनः । उयथेन रहितो मेप मृतक: प्रोत्यते मया ॥६॥ । यरसंघयाद् द्रुपदगेहमुपागताना राज्ञा स्वयंवरमुखे स्मरदुर्मदानाम् । सेजो हृतं सतु मयाभिहतच मत्स्यः सजोफ्तेन धपाधिगता पकृणा ७५ य-समिधायहस स्वारस्वमनयेऽदामिन्द्रं च सामरगणं सरसा विजिस्य ।। सन्धा सभा मयकृताद्भुतशिल्पमा दिग्योऽहरमृपतयो सिमध्यरे, ते ४८n योजसा नृपशिरोऽद्धिमहन्मखा भार्योऽनजस्तयागजायुतसयवीय:।। 'तेनाहताः प्रमथनाथमाय भूपा पन्मोचितारतदनयन् पलिमध्यरे ते un पन्यारतवाधिनसालप्तमहाभिषकक्षापिष्टचारसयर, फितवैः समायाम् । स्पृष्टं विकीर्य पदयोः पतिताघ्रमुगश पस्तखियोशन इत्ययिमुक्त: 1.7 . r है

·५२
श्रीमद्भागवते प्रथमस्वन्धे अध्यायः १५
यो नो जुगोप वनमेस्य दुरन्तकृच्छ्राद् दुर्वाससोऽसिविलितादयुताय नुग्य. ।
शाकामशिष्टसुपभुज्य यतत्रिलोकी तृप्ताममस्त सलिले विनिमग्नसङ्ग ॥ १३॥
यत्तेजसाथ भगवान् युधि शूलपाणिर्विस्मापित सगिरिजोऽत्रमदानिज मे ।
अन्येऽपि चाहममुनैव कलेवरेण प्राप्तो महेन्द्रभवने महदासनम् ॥१२॥
तव मे विहरतो भुजदण्डयुग्म गाडीवलक्षणमरातिवधाय देवा ।
सेन्द्राः श्रिता यदनुभावितमाजमोड तेनाइमद्य मुक्ति पुरपेण भूना ॥ १३ ॥
यद्वान्धवः कुरषलादिधमनन्तपारमेको रथेन ततरेऽहमतार्यसवम्, ।
प्रत्याहृतं यह धनं च मया परेश तेजास्पद मणिमयं च हृतं शिरोम्य ॥ १४ ॥
यो
भीष्मकर्णगुरुशल्यचमूवदभ्रराजन्यवरथमण्डलमण्डितासु ।
ग्रेचरो मम विभो.रथयथपानामायुमनांसि च दशा सह पोज श्राईत् ॥ १९ ॥
यहोयु मा प्रनिहितं गुरुभीमकद्रोणत्रिगतशलसैन्धवबालिकार।।
अस्त्राण्यमोषमहिमामि निरूपितानि नो एस्पृशं हरिदासमिवासुराणि ॥१६॥
सौत्ये वृत कुमतिनाऽऽमद ईश्वरो मे यत्पादपद्ममभवाय भजन्ति भव्या.।
मो श्रान्तवाहमरयो रथिनो भुविष्ट न प्राहरन्यदनुभावनिरस्तचित्ता ॥ १७ ॥
नर्माण्युदाररचिरस्मितशोभितानि हे पार्थ हेऽर्जुन सखे कुरनन्दनेति ।
सापितानि नरदेव हृदिस्टशानि स्मर्तुलुटन्ति हृदयं मम माधवस्य ॥ १८ ॥
शव्याऽऽसनाटनविफरथनभोजनादिप्वैक्याद्वयस्य ऋतवानिति विपलब्ध ।
सण्यु. सखे पितृवत्तनयस्य सर्वे सेहे महान् महितया कुमतेरघं मे
सोऽई नृपेन्द्र रहित पुरुषोत्तमेन सख्या प्रियेण सुहृदा हृदयेन शन्य ।
श्रध्वन्युरक्रमपरिग्रहमा रहन् गोपैरसझिरपलेव विनिर्जितोऽस्मि
तद्वै धनुस्त इश्व स रयो हयास्ते सोई रथी नृपतयो यत धानमन्ति ।
सर्व पणेन तदभूदसदीशरिक्त भस्मन् हुतं कुहकराद्धमिवोसमध्याम् ॥ २१ ॥
राजस्वयाभिपृष्टाना सुहृदा न सुहरपुरे । विप्रशापविमुदानां निजता मुष्टिभिर्मियः ॥२२व
वारुणी मदिरी पोधा मदोन्मथित्तचेतसाम् । अजानतामिवान्योन्यं चतु पञ्चायशेशित ॥२३॥
प्रायेणेतद्भगवत ईश्वरस्य विचेष्टितम् । मियो निम्ति भूतानि भावयन्ति च यन्मिय २४
जलौका जले यन्महान्तोऽदन्यपीयस. । दुईलान वलिनो राजन् महान्तो यलिनोमिथ २१
एवं बलिष्ट यंदुभिमहद्भिरितरान् विभु । यदन् यदुभिरन्योन्य भूभारान् सजहार ह॥२६॥
देशकालार्थयुक्तानि दत्तापोपशमानि च । हरन्ति स्मरतश्विर गोविन्दाभिहितानि मे ॥२७॥
-
॥२०॥

·५३ ॥३१॥ श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे श्रध्यायः १५ ॥ सूत उवाच ॥ एवं चिन्तयतो जिष्णोः कृष्णपादसरोरुहम् । सौहानातिगाडेन शान्ताऽऽसीद् विमला मति:२८ वासुदेवाच यनुध्यानपरिबतिरंहसा । भक्त्या निमंथिताशेषकषायधिपणोऽर्जुनः ॥२६॥ गीतं भगरता ज्ञानं यत्तत्सम्राममूर्धनि । कालकर्मतमोरन्दं पुनरध्यगमत् प्रभुः ॥३०॥ विशोको ब्रह्मसम्पत्या संछिन्नद्वैतसंशयः । लीनप्रकृतिनैर्गुण्यादलिगत्वादसम्भवः निराग्य भगवन्मार्ग संस्था यदुकुलस्य च । स्वःपयाय मति चक्रे निभृतात्मा युधिष्टिर. ॥३२॥ पृथाप्यनुश्रु य धनञ्जयोदितं नाशं यदनां भगवद्गति च ताम् । एकान्तभक्त्या भगवत्यधोक्षजे निवेशितात्मोपरराम संसतेः ॥३३॥ ययाहरद् भुवो भारं तो तनुं विजहावजः । करटकं कर टकेनेव द्वयं चापीशितुः समम् ॥३४॥ . यथा मत्स्यादिरूपाणि धते नह्याद् यथा नटः । भूभारः क्षपितो येन जही तच कलेवरम् ॥३१॥ यदा मुकुन्दो भगवानिमा मही जही स्वतन्वा श्रवणीयसत्कय । तदाहरेवाप्रतिवुचेतसामधर्महेतुः फलिरन्ववर्तत ॥३६॥ युधिष्टिरस्तत्परिसंर्पणं युध. पुरे च राष्ट्रे च गृहे तदात्मनि । विभाव्य लोभानृतमिहिर नाघधर्मचक्र ग्मनाय पर्यधात् ॥३७॥ स्वराट् पौत्रं विनयिनमात्मन सुसमं गुणै. । तोयनीप्या पति भमेरभ्यपिञ्चद् गजाह्वये ॥३८॥ मथुराया तथा वव्र शूरसेनपतिं सतः । प्राजापत्या निरूप्येष्टिमानीनपियीश्वरः ॥३६॥ विसम्य तत्र तत्सर्वं दुकूलवलयादिकम् । निर्ममो निरहङ्कारः संहिवाशेषयन्धन nuon वाचं जुहाव मनसि तत्प्राण इतरे च तम् । मृत्यावपानं सोरस तं पश्यत्वे प्रजोहवीत्॥४॥ निवे हुन्वाथ पञ्चयं तचकरवेऽजुहोन्मुनिः । सर्वमान्मन्यनुहयोद् ब्रह्मण्या मानमव्यये ॥४२॥ चोरवासा निराहारो यद्धवाहमुक्तमूर्धजः । दर्शयनात्मनो रूपं जडो मत्तपिशायरत् ॥४३॥ अनर्यक्षमाणो निरगादशरयन् बधिरो यथा । उदीची प्रविवेशाशा गतपूर्ण महारमभिः । हृदि ग्रहा परं पायनापतेत यतो गत ॥४॥ सो समनु निजग्मुभ्रांतरः कृतनिश्चया: । कलिनाधर्ममित्रेण दृष्ट्वा स्पृष्टा: प्रजा भुवि ॥४॥ ते साधुकृतसा जारवाऽऽयन्तिस्मात्मनः । मनसा धारयामासुकुठचाणाग्युजम् ॥४६॥ तद्यानोद्रिाया भन्श्या विशुधिणा परे। तस्मिसारायणपदे एकान्तमनयो गतिम् | प्रयापुरखापा प्रसद्भिर्विश्यामभिः । विधतफल्मता: स्वानं विरजेना मनय हि ॥४|| विदुरोऽपि परिस्यग्य प्रभासे देहमाग्मयान् । कृष्णायेशेन त्तपित: पितृभिः सदयं ययौ Inven मापदी च तदाऽसाय पतीनामनरेशताम् । यामुदय भगाति कान्तमतिराप तम् ॥१०॥ .

·ग । -- । " 0 - श्रीमद्भागवत प्रथमस्कन्धे अध्यायः १६ या श्रद्धयेतद् भगवरिप्रयाणां पाण्डोः सुतानामिति सम्प्राणम् । शृणो यलं स्वस्ययनं पवित्रं लब्ध्या हरौ भक्तिमुपैति सिन्दिम् ॥१०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां प्रथमस्काधे पारस्वरवर्गारोहणं नाम पंचदशोऽध्यायः ॥१५ अथ पोडशोऽध्यायः ॥ सूत उवाच॥ ततः परीक्षिद् द्विजधर्यशिक्षया मही महाभागवतः शशास ह । यथा हि सूयामभिजातकोविदाः समादिशन् विप्र महद्गुणस्तथा स. उत्तरस्य तनुयामुषयेम इरावतीम् । जनमेजयादींश्चतुररसस्यांमुत्पादया सुतान् तर बाजहारीश्वमेधास्त्रीन् गङ्गायां भूरिदक्षिणान् । शारदूतं गुरुं क वा देवा यत्रादिगोचराः ॥३॥ निमाहौजसा वीर: बलि दिग्विज्ये चित् । नृपलिङ्गधर शूद्ध मन्तं गोमिथुनं पदा ॥ शौनक उवाच ॥ पस्य हेतोनि माह कलि दिग्विजये नृप नदेवञ्चिहएक शूद्रः कोऽसौ गो यः' पदाहनत् । - तत्कथ्यतामहाभाग यदि कृष्णकथाश्रयम् ॥५॥ अथवास्या पदाम्भोजमकरन्दलिहा सताम् 1 किमन्यैरसदालापैरायु। यदसद्ययः ॥६॥ शुद्धायुग नृणामा म यांनामृतमिच्छताम् । इहोपहतो भगवान् मृत्युः शामित्रकर्मणि AR म कश्चिनियते तावद् वावदास्त इहान्तकः। एतदर्थे हि भगवानाईत.. परमभिः । र अहो नृलोके पीयेत इरिलीलामृतं वच. या मन्दश्य मन्दप्रज्ञस्य धयो मन्दायुपश्च । निद्रया द्वियते नक्तं दिवा व व्यर्थकर्मभिः ५ ॥ सूत उवाच॥ यदा परीक्षित पुरजाहले वसन् कलि प्रविष्ट निजवक्रवर्तिते । निशम्य यातामतिप्रिया ततः शरासन, संयुगौसिद्धराददै ३१० स्वलंकृतं श्यामतुरङ्गयोजितं रथं मृगेन्द्रध्वजमाश्रितः पुरात् । प्तो स्थाश्वद्विपपत्तियुक्त्या,स्वसेनया दिविजयाम निर्गत: uman भद्राँव केतुमालं च भारतं घोत्तरान् कुरुन् । किरपुरुशदीनि वर्षाणि विजिन्य जगृहे यलिम्१२ तत्र सोपवानः स्वपूर्वषो महात्मनाम् । प्रगीयमानं घ यशः कृष्णमाहात्म्यसूचकम् ॥१३॥ भारमान चापरिवातमक्ष यानोऽनतेजसः । स्नेईप वृष्णिार्यानो पो भनि र केशवे ॥ . - + ·- - श्रीमद्भागवते प्रथमरकन्धे अध्याय. १६ ५५ तभ्य ममन्तुष्ट प्रीत्युज्जभितलोचन । महाधनानि पासांसि ददो हारान् महामना ॥१५॥ सारथ्यपारपदसेवनख्यदौत्यवीरासनानुगमनस्तवनप्रणामम् स्निग्धेषु पारडुपु जगत्प्रणति च विष्णोक्ति करोति नृपतिश्चरणारविन्दे ॥१६॥ तस्यैव वर्तमानस्य पूर्व में वृत्तिमन्वाम् । नातिदूरे किलाश्चयं यदासीत् तन्निबोध मे १७n धर्म पदैकेन चरन् विछायामुपलभ्य गाम् । पृच्छन्ति स्माश्रुवदना वित्र मामिव मातरम् ।१८। ॥ धर्म उवाच ॥ कश्चिदेऽनामयमा मनस्ते 'विच्छायासि ग्लायतेपरमुखेन । अालक्षये भवतीमन्तराधि दृरेवधु' शोचसि' कञ्चनाम्ब Men पादैर्य्यन शोचसि मैकपादमा मान ,वा पल घयमाणाम् । श्राहो सुरादीन् हृतयज्ञभागान् प्रजा उत स्विन्मयव यवति ॥२०॥ अरक्ष्यमाणा स्त्रिय उर्वि वालान् शोचस्यथो पुस्परिवार्तान् । वाच देवी ब्रह्माकुले कुकर्मक्ष्यग्रह्मरये राजकुले कुलाम्यान् ॥२॥ किं क्षग्रयन्धन् कलिनोपसृष्टान् राष्ट्राणि वा तैरवरोपितानि । इतस्ततो वाशनपानवास स्नानव्यवायोन्मुराजीवलोकम् ॥२२॥ यद्वाम्ब ते भूरिभरावतारकृतावतारस्य हरेरित्रिं थन्तर्हितस्य स्मरती विसृष्टा कर्माणि निर्वाणविलम्वितानि ॥२३॥ इदं ममाचक्ष्व तवाधिमूल वसुन्धरै येन विकशितासि । कालेन वा ते यलिना बलीयसा सुराधितं किं हृत मग्य सौभगम् ॥२४॥ ॥ धरण्युवाच ॥ भगवान् हि वेद त सवं यन्मा धर्मानुएच्छमि । चतुर्भिर्वर्तसे येन पादाकमुखावह १२५ सयं शोचं दया पान्तिस्याग सन्तोष प्रायम्। शमोजमस्तप साम्य तितिरोपरति श्रुतम् २६ विरतिरधर्य शीय तेजो पलं स्मृति । स्वतन्य कौशल कान्तिधेय मार्दयमेव च ॥२७॥ मागरम्प प्रश्रय शीलं मह योजायल भग ! गाम्भीर्य स्थैर्यमास्तिग्य कीर्तिमानोऽना कृति २८ एते चान्ये प भगवसि-या या महागुणा । प्राप्यो महत्वमिद्भिन त्रियति स्म कहिचित्र गेना गुणपाग्रेण धीनियासेन साम्प्रतम् । शोचामि रहित लोकं पाप्मना लिनेधिनम्॥३०॥ मा'मानं चानुरोचामि भवतं चामरोत्तमम् । देयान् पितृनन् साधन सन् वास्नथाऽऽप्रमान् महादयो यतिथं यदपाहमोकामारतप समचरन् भगवानश्या । सा श्री स्पयासमरविन्दवन विहाय य पादसौभगमल भगनेऽनुरघ २n - ·पू. - श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अज्यायः १८ ॥सूत उवाच ॥ अम्यर्थितस्तदा तस्मै स्थानानि क्लये ददौ । धूर्त पानं खियः सूना यत्राधर्मश्चतुर्विधः ॥८॥ पुनश्च याचमानाय जातरूपमदात्मभुः । ततोऽनृतं मदं कामं रजो बैरं च पक्षमम् ॥३॥ अमूनि पञ्च स्थानानि ह्यधर्मप्रभवः कलिः । श्रौत्तरेयेण दत्तानि न्यवसत्तनिदेशकृत nok अथैतानि न सेवेत बुभूपुः पुरुषः पचित् । विशेषतो धर्मशीलो राजा लोकपतिगरः ॥४॥ धूपस्य नष्टांखीन् पादास्तपः शौचं दयामिति । प्रतिसन्दध आश्वास्य महीं च समवर्धयत् ॥४२म स एप एतर्वध्यास्त श्रासनं पार्थियोचिंतम् । पितामहेनोपन्यस्तं राज्ञारण्यं विविएता ॥ श्रास्तेऽधुना स राजर्पिः कौरवेन्द्रधियोलसन् । गजाहये महाभागश्चक्रवर्ती पृहस्ट्रयाः ४४ इस्थम्भूतानुभायोऽयमभिमन्युसुतो नृपः । यस्य पालयतः सोणी यूर्य सप्राय दीक्षिताः ।। इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहरयां संहियायो प्रथमस्कन्धे कलिनिप्रो नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥१॥ अथाष्टादशोऽध्यायः ॥ सूत उवाच ॥ पो ये द्रौययस्त्रविप्लुष्टो न मातुरदरे मृतः । अनुग्रहाद् भगवतः एप्पस्याभुतकर्मणः ॥ १॥ प्रोपोरिधनाद् परसु वएकारमाणविभवात् । न सम्मुमोहोरभयाद् भगयायपिताशयः ॥ २॥ उसृज्य मर्यतः स विशाताजितसंस्थितिः । वयाकेजही शिप्यो गनायो रवं कलेवरन् । मोत्तमलोस्यातांना जुरतो सरकथामृतम् । स्यारसम्भ्रमोऽसिकालेऽपि स्मरसा सत्पदाम्गम्।। साय फलिन - प्रमयेर प्रविष्टोऽपीह सर्यनः । यायदोशो महानुयामाभिमन्यप एरराट् ॥ ५॥ परिमसहनि पग मगपानुरंससनं गाम् । तदानुगृतोऽमायधर्मप्रभयः वलिः।।" नानुष्टि गलि सम्राट् मारय सारगुरु । पुरालाग्याश मिदपति मेसराणि नानि पता किनु पाले गरेप पलिना धोरमोरया । श्रममाः प्रमरो यो पूरी गुपु पाते। टपपिगमेगन या पुएर्ण पापितं मया। पामुयेयकादेशमापाने पाया: क्या भगवतः कपनीयोलमंशः । गुरमधिपाः पुग्भिः सपा पु. । प्ररपय मनुः गत जीव गमागम्य नीरिंगः पगः । समसममियाप मानाARम. मर्मगमिसना मनामन मयान । पासपी गो पासमा প্রণাম মাবি না মাবুদ। মাথrশষ ধা। সিঃ ॥ को नम पदमपिपायां मारा। मा मुनामगुर जागा भरप॥ .

·. - तन्नः . श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १८ पृह तन्नो भवान् वै भगवत्प्रधानो महत्तमैकान्तपरायणस्य । हरेरदार चरितं विशुद्धं शुश्रूयतां नो वितनोतु विद्वन् ॥१५॥ स वै महाभागवतः परीचिद येनापवर्गास्यमबुद्धिः । ज्ञानेन वैयासकिशब्दितेन भेजे खगेन्द्रध्वज रादमूलम् ॥१६॥ परं पुज्यमसंवृतार्थमाख्यानमयद्भुतयोगनिष्टम् । श्राख्याह्यनन्ताचरितोपपन्नं पारीक्षितं भागवताभिरामम् ॥१७n ॥ सूत उवाच ॥ श्रहो वयं जन्ममृतोऽद्य हास्म वृद्धानुसत्यापि विलोमजाताः । दौष्कुत्यमाथि विधुनोति शीघ्रं महत्तमानामभिधानयोगः ॥१८॥ कुतः पुनर्गुणतो नाम तस्य महत्तमैकान्तपरायणस्य । योऽनन्तशक्तिभंगवाननन्तो महद्गुणत्वाद् यमनन्तमाहुः ॥१ER एतावतालं ननु सूचितेन गणैरसाग्यानतिशायनस्य । हिस्वेतरान् प्रार्थयतो विभूतिर्यस्याघिरेणुं जुपतेऽनभीप्सो ॥२०॥ अथापि यत्पादनसावसृष्टं जगद्विरिञ्चोपहृताहणाम्भः । सेशं पुनात्यन्यतमो मुकुन्दात् को नाम लोके भगवत्पदार्थः ॥२१n यत्रानुरक्ताः सहसैव धीरा व्यपोझ देहादिषु सिद्मूढम् । ग्रजन्ति तरपारमहस्यमन्त्य यस्मिन्नहिसोपशम. स्वधर्मः ॥२२॥ अहं हि पृष्टोऽर्यमणो भवद्भिराचक्ष धारमावगमोऽत्र यावान् । नभः पतन्त्यारमसमं पतरित्रणस्तथा समं विष्णुगति विपश्चितः ॥२३॥ एकदा धनुरद्यम्य विचल्लगर्या यने । मृगाननुगतः श्रान्तः तुधितस्तृपितो भृशम् ॥२४॥ जलाशयमचदाणः प्रविश तमाश्रमम् । ददर्श मुनिमासीनं शान्तं मीलितलोचनम् ॥२५॥ प्रतिल्दैन्द्रियप्राणमनोबुद्धिमुपारतम् । स्थानप्रयारपरं प्राप्तं प्रमभूतमविक्रियम् ॥२६॥ विप्रकोणंजदार्स रोवणाजिनेन च । विशु'यत्तालुरद तयाभूतमयाचत अलम्धतृणभूम्यादिरसम्प्राप्तासूत्राः । अज्ञातमिमारमानं मन्यमानथुकोप ह ॥२८॥ अभूतपूर्व सहसा उत्तुपामर्दितारमनः । ब्राह्मणं प्रत्यभूद् ब्रह्मन्मसरो मन्युरेव च ॥२६॥ स तु ग्रंझपेसे गतासुमुरगं रुग। विनिर्गन्छन् धनुष्कोट्या निधाय पुरमागमन् ॥३०॥ १५ कि निभूताशेपकरणो मोलितेदणः । मृपासमाधिराहोस्पिरियत्किं नु स्यारवायाधुभिः॥३॥ सस्य पुरोतितेजस्वी विहरन् यालकोऽभकः। राज्ञ प्रापितं सातं धु पास ग्रेदमप्रवीत् ॥३२॥ ॥२७॥ - ·. । . । ६० श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्थे अध्यायः १६ ब्राह्मणैः पत्रबन्धुर्हि द्वारपालो निरूपतः । स कथं तद्गृहे द्वा स्थ. सभाण्ड भोक्तुमर्हति॥३४॥ कृष्णे गते भगवति शास्तयुत्पथगामिनाम् । तद्भिग्नसेतूनद्याहं शारिम पश्यत ने बलम् ॥३५॥ इत्युक्त्वा रोपतानासो वयस्याविधालकान् । कौशिक्याप उपस्पृश्य पावन विससर्ज ह ३६ इति लद्वितर्मादं सहकः सप्तमेऽइनि । दंच्यति स्म कुलागारं चोदितो मे ततद्नुहम्॥३७॥ ततोऽभ्येत्याश्रमं यालो गले स कलेवरम् । पितरं वीक्ष्य दुःखार्ती मुक्तकण्ठो रुरोद ह ॥३८॥ स वा प्रागिरसो ब्रान् श्रुत्वा सुतविलापनम् । उन्मोल्य शनकैनें दृष्ट्वा स्वासे मृतोरगम्॥३॥ विसृज्य पुत्रं पप्रच्छ वत्स कस्माद्धि रोदय । केन वा ते प्रतिकृतमित्युक्तः स न्यवेदयत्॥on 'निशम्य शप्तमतदह नरेन्द्र। स ब्राह्मणो ना मजमभ्यनन्दत् । ग्रहो बाहो महदज्ञ ते कृतमल्पीयसि द्रोह उरुर्दमो मृतः in न वै नृभिर्नरदेवं पराण्यं सम्मातुमर्हस्यविपक्वबुद्धे । यत्तेजसा दुर्विहेण गुप्ता विन्दन्ति भद्रारयकुतोभयाः प्रजाः ॥४२॥ अलक्ष्यमाणे नरदेवनानि रेयाङ्गपाणावयमङ्ग लोकः , तदा हि चौरप्रचुरो विनंत्यत्यरक्ष्यमाणोऽविवरूथव क्षणात् ॥ ४३ ॥ तदध नः पापमुपैत्यनन्वयं यसष्टनाथस्य वसोविलुम्पफात् । , परस्परं प्रन्ति शपन्ति घृझते पशून स्त्रियोऽर्थान् पुरुदस्ययो जनाः ॥४४॥ तदाऽऽयंधर्मश्च विलीयते नृणां वर्णाधमाचारयुतस्त्रयीमयः । ततोऽर्थकामाभिनिवेशितात्मनां शुना कपोनामिव वर्णसङ्करः ॥१५॥ धर्मपालो नरपतिः स सु सम्राड् वृहष्ट्रवाः । सामान्महाभागयतो राजहियोधयात् । इत्तृट्यमयुतो दोनो नैवास्मच्यापमहति ॥४६॥ अपापेषु स्वभृत्येपु बालेनापश्वबुद्धिना । पापं कृतं तदगवान् सांग्मा सन्तुमर्हति ॥४७n तिरस्कृता विप्रलब्धाः शप्ताः पिता हता अपि । नास्य त प्रतिकुन्ति तद्गताः प्रभवोऽविहिर इति पुत्रकृताधेन सोऽनुतप्तो महामुनिः । स्वयं विमकृतो राजा नेवाघ तदचिन्तयत् ।।६।। प्रायशः साधवो लोके परचन्दपु योजिताः । न व्यन्ति न हप्यन्ति यत भामाशुणामयः५० इति श्रीमद्भागयते महापुराणे पारमहंस्या संहितायां प्रथमस्कन्धे विपशापोपल मनं नामावादशोऽध्यायः HTon अर्थ कोनविंशोऽध्यायः सूत उवाच महीपतिम्ग्यय सम्म गई विचिन्तयामन मुटुमंनाः । घरो मया नीयमनायात निरामि झणि गृहत गिan ·. ॥७॥ श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १६ ध्रुवं ततो मे कृतवहेलनाद् दुरत्ययं. व्यसन नातिदीर्घात् । तस्तु कामं विघनिष्कृताय मे यथा न कुया पुनरेवमद्धा ॥२॥ श्रयेच राज्यं बलमद्धकोशं प्रकोपितब्रह्मकुलानलो मे । दहत्वभद्रस्य पुनर्न मेऽस्तु पापीयसी धोजिदेवगोभ्यः ॥३॥ स चिन्तयनियमाणोद् यथा मुनेः सुतोत्तोनि तिस्तक्षकाख्यः । स साधु मेने नचिरेण तस्कानलं प्रसक्तस्य विरक्तिकारणम् nen अथो विहायेमममुं च, लोकं विमर्शितौ हेयतया पुरस्तात् । कृष्णानिसेवामधिमन्यमान उपाविशत् प्रायमम र्यनद्याम् ॥५॥ यो वै लसरीतुलसीविमिश्रकृष्णाधिरेएवम्यधिकान्युनेनी । पुनाति लोकानुभयत्र सेशान करता न सेवेत मरिष्यमाणः ॥६५ इति व्यवच्छिद्य स पाण्डयः प्रायोपवेशं प्रति विष्णुपद्याम् । दभ्यो मुकुन्दाधिमनन्यभावो मुनिग्रतो मुक्तसमस्तसङ्गः संतोषजग्मुर्भुवनं पुनाना महानुभावा मुनय. सशिष्याः । प्रायेण तीर्थाभिगमापदेशः रवयं हि तीर्थानि पुनन्ति सन्तः ॥८॥ अनिसिष्टरच्यवनः शरद्वानरिष्टनेमि गुरद्विराश्च । पराशरो गाधिसुतोऽथ राम उतथ्य इन्दप्रमदेमराही ॥१॥ मेधातिथिदेवल धार्टिपेणो भारद्वाजो गौतमः पिप्पलादः । मैत्रेय नौयः कवर: कुम्भयोनिद्वैपायनो भगवानारदश्च ॥१०॥ अन्ये च देवर्पिमहविर्या राजविर्या भरणादयश्च नानायप्रवरान् पुरतः समेतानभ्ययं राजा शिरसा धवन्दे ॥११॥ सुखोपविष्टेष्वय तेषु भूयः कृतमणामः स्वचिकीरितं यत् । विज्ञापयामास विविकता उपस्थितोऽऽभिगृहातपाणिः ॥१२॥ ।। राजोवाच ॥ ग्रहो यचं धन्यतमा नृपाण महत्तमानुप्राणायशीलाः । राजा कुलं माह्मणपादशौचाद् दूरादिसृष्टं यत गर्वकर्म ॥३॥ सस्य मध्यस्य पराधरण, ग्यासाचित्तस्य गृहप्पमाषणम् । नि दमलो दिगशापरूपो यन प्रमको अपमाशु धते ॥un ते मोपयात प्रतियन् विमा गहा प देयो मनधित्तमोरो। । .

·૬૨ . श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १६ पुनश्च भूयाद् भगवत्यनन्ते रतिः प्रसङ्गश्च तदाश्रयेषु । महत्सु यो यामुपयामि सृष्टि मैव्यस्तु सर्वत्र नमो द्विजेम्यः ॥१६॥ इति स्म राजाध्यवसाययुक्तः प्राचीनमूलेपु कुशेषु धौरः। उदङ्मुखो दक्षिणमूल प्रास्ते समुद्रपल्याः स्वतन्यस्त मारः ॥१७॥ एवं च, तस्मिन्नरदेवदेवे प्रायोपविष्टे दिवि देवसङ्काः । प्रशस्य भूमौ व्यकिरन् मसूनहुँदा मुहुदु'दुभयश्च नेदुः ॥१८॥ महर्पयो चै समुपागता ये प्रशस्य साध्वित्यनुमोदमानाः। ऊचुः प्रजानप्राशीलसारा यदुत्तमलोपगुणाभिरूपम् ॥१६॥ इदं राजर्षिवयं चित्रं भवरसु कणं समनुग्रतेषु । -येऽध्यासन राजकिरीटजुष्टं सद्यो जहुर्भगवत्पार्श्वकामाः ॥२०॥ सर्वे धर्य तावदिहास्महेऽद्य कलेवरं यावदसौ विहाय । लोकं परं विरजस्क विशोकं यास्य ययं मागवतप्रधानः ॥२१॥ प्राश्रुत्य तपिगणवचः परीक्षिसमं मधुच्युद् गुरु चाव्यलोकम् । श्राभापतैनानमिनन्ध युक्तं शुश्रूपमाणश्चरितानि विप्योः ॥२२॥ समागताः सर्वत एव सर्वे वेदा यथा मूर्तिधरास्त्रिदृष्टे । नेहाथवामुग्र च कश्चनार्थ फ़्ते परानुप्रहमारमशीलम् ॥२३॥ ततश्च व पृच्छयमिमं विच्छे विषम्य विप्रा इतिकृत्यतायाम् । सर्वात्मना नियमाणैश्च कृत्यं शुद्धं च तमामृशताभियुत्ताः ॥२४॥ तनाभवद् भगवान् व्यासपुत्रो यहच्छ्या गामटमानोऽनसः । अलक्ष्यलिङ्गो निजला मनुष्टो घृतश्च यालैरवधूतवरः ॥२५॥ दुपटवर्ष सुकुमारपादकरोख्वाहसकपोलगानम् । चार्वायताबोनसतुल्यकर्णसुवाननं कम्बुसुजात्तकण्ठम् ॥२६॥ निगूढजयं पृथुतुष्तवसमावर्तनामि वलिवल्गूदरं च । दिगम्बर वनविकीर्णकेशं प्रलम्ययाहु स्वमरोत्तमामम् ॥२७॥ श्याम सदापीच्यवयोऽङ्गलपम्यास्रीणा मनोरचिस्मितेन । प्रत्युस्थितास्ते मुनयः स्वासनेभ्यस्ततवणक्षा अपि गूहवर्चसम्॥२८॥ स विष्णुरातोऽतिथय भागताय तस्मै सपयां शिरसाऽऽजहार । सतो निवृत्ता रायुधाः खियोऽभका महासने सोपविवेश पूजितः ॥२६॥ .

·. श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १६ स सवृतस्तत्र महान् महीयसां ब्रह्मर्मिराजर्षिदवर्षिसङ्घ । व्यरोचताल भगवान् यथेन्दुहर्शतारानिकरै परीत ॥३०॥ प्रशान्तमासीनन कुण्ठमेधर मुनि नृपो भागवतोऽभ्युपेत्य । प्रणम्य मूविहित कृताञ्जलिनत्वा गिरा सूनृतयान्वच्छत् ॥३१॥ ॥ परीक्षिदुवाच ॥ अहो अद्य वय ब्रह्मन् स सेन्या सम्बन्धव । पयातिधिरूपेण भवद्भिस्तीर्थका कृता ।३२॥ येयो सस्मरणात् पुसा सद्य. शुद्धन्तिदै गृहा । किं पुनदर्शनस्पर्शपादशौचासनादिभि ॥३३॥ सान्निध्यात्ते महायोगिन् पातकानि महान्त्यपि । सद्यो नश्यन्ति वे पुसा विष्णोरिव सुरेतरा ३४ अपि मे भगवान् प्रीत कृष्ण पाण्डुसुतप्रिय । पैतृप्वयग्री यथं तद्गगेनस्यात्तवान्धव ॥३३॥ अयथा तेऽव्यक्तगतेर्दर्शन न कथं नृणाम् । नितरां म्रियमाणाना ससिद्धस्य वनीयस ॥३६॥ श्रत पृच्छामि ससिद्धि योगिनां परम गुरुम् । पुरुास्येह यत्कार्य म्रियमाणस्य सर्वथा ॥३७२ यच्छ्रोत्तव्यमयो जाप्य यस्कर्तव्य नृभि प्रभो। स्मर्तव्य भजनीय वा हि यद्वा विपर्ययम् ॥३॥ नून भगवतो ब्रह्मन् गृहेषु गृहमेधिनाम् । न लक्ष्यते झवस्थानमपि गोदोहनं क्वचित् ॥३६ ॥ सूत उवाच ॥ एवमाभारित पृष्ट स राक्षाश्लष्णया गिरा। प्रत्यभापत धर्मज्ञो भगवान् बादरायणि Mon इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहस्यों सहितायां प्रथमस्कन्धे शुकागमने एकोनविंशतितमोऽध्याय ॥१६॥ - इति प्रथम स्कन्धः समाप्तः *हरि ॐ तत्सत् ·श्री वासुदेवाय नमः श्रीमद्भागवतम् द्वितीय स्कन्धः । ॥२॥ अथ प्रथमोऽध्यायः ॥ श्रीशुक उवाच ॥ वरीयाने ते प्रश्न. कृतो लोकहितो नृप । थात्मविरसन्मतः पुंसां श्रोतव्यादिपु यः परः ॥१॥ श्रोतव्यादीनि राजेन्द्र नृणां सन्ति सहस्रशः। अपश्यतामा मतवं गृहेषु गृहमेधिनाम निद्रया हियते नक्तं व्यवायेन च वा वयः । दिवा चाहया राजन् कुटुम्बभरणेन वा ॥३॥ देहापत्यफलवादिप्वात्मसैन्येप्वसस्वपि तेको प्रमत्तो निधनं पश्यसपि न पश्यति ॥४॥ तम्मा भारत सर्वात्मा भगवान् हरिरीधरः। श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च स्मतव्यश्वेच्छतामयम् ॥ एतावान् सांख्ययोगाम्यां स्वधर्मपरिनिष्ठया । जन्मलाभः परः पुंसामन्ते नारायणस्मृतिः ॥६॥ प्रायेण मुनयो राजन् निवृत्ता विधिपेवतः । मैYएयस्था रमने स्म गुणानुरुयने हरेः ७॥ इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । अधोनवान् द्वापरादी पितुद्वैपायनादहम् ॥ परिनिष्टितोऽपि नैर्गुण्य उत्तमश्लोकलीलया । गृहोतचेना राजा श्रापमानं यदधीतवान् ॥६॥ तदहं तेऽभिवास्यामि महापौरखरको भवान् । यस्य श्रद्दधतामाशु स्यान्मुकुन्दे मतिः सतीpson एतनिविद्यमानानामिच्छतामकुतोभयम् । योगिनो नृप निर्णात हरेनमानुकीर्तनम् . किं प्रमत्तस्य बहुभिः परोक्षहायनैरिह 1 घरं मुहूर्त विदितं घटेत श्रेयमे यतः ॥१२॥ सट्वानो नाम राजवियत्तामिहायुगः । मुहूतात्सर्वमुत्सृज्य गतवानभयं हरिम् ॥ तवाश्येतहि कौरव्य ससाहं जीवितावधिः । उपकल्ल्य तत्सर्वं तावद् यस्याम्परायिकम् ॥ अन्तकाले तु पुरुष भागने गतसा वसः। विन्यादमहशत्रेण स्पृहा देहेऽनु ये घ सम्men गृहात् प्रमजितोधोरः पुण्यत्तीयजलाप्लुतः। शुचौ विविक्तप्रामीनो विधियन् कल्पितासनusin अभ्यसम्मनमा शुद्ध भिक्षावरं परम् । मनो योजितश्वासो प्रायोजमविस्मरन् ॥७॥ नियरच्छेद् विस्येभ्योऽशान्मनमा बुद्धिसारथिः । मनः कर्मभिरादितं शुभार्थे धारयेद् धिया 11 सकावयचं ध्यायेदज्युन्छिन चेतसा । मनो निर्वियं युट्यापा ततः विचन न स्मरेत् । पदं सरपरम विणोमाये या प्रसीदति AR

·श्रीमद्भागयते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः १
६५
रजस्तमोम्यामाषितं विमूह मन प्रात्मनः । यच्छेधारणया धोरो हन्ति या तत्कृतंमलम् ॥२०॥
यस्यां सन्धार्यमाणायां योगिनो भतिलपणः । प्राशु सम्पद्यने योग श्राश्रयं भदमीततः ॥२१॥
॥राजो वाच॥
यथा साधार्यते ब्रह्मन् धारणा यन सम्मता। यादृशो वा हरेदाशु पुरुषस्य मनोमलम् ॥२२॥
॥ श्रीशुक उवाच ॥
जिनासनो लितवासो जितमङ्गो जिनेन्द्रियः । स्थूले भगवतो को मनः सन्धारयेद् घिया॥२३॥
विरोषस्तस्य देहोऽयं स्थविष्टय स्थवीय साम् । यो दृश्यते विश्वं भूतं भव्यं भवच सत् ॥२४॥
भारतकोशे शरीरेऽस्मिन् सप्तावरणसंयुते । घेराज: पुरुषो योऽसौ भगवान् धारणाश्रयः॥२५॥
पातालमेतस्य हि पादमूलं पटन्ति पाणिपदे रसातलम् ।
महातलं विश्वमृशोऽथ गुल्फी तलातलं वै पुरुषस्य जडे ४२६५
दे जानुनी सुतलं विश्वमूर्तरूरुदयं वितलं चातलं च ।
महीतलं समधनं महीपते नभस्तलं नाभिसरो गृणन्ति ॥२७॥
उर:स्थलं ज्योतिरनीकमस्य प्रोवा महर्वदनं 2 जनोऽस्य ।
तपो राटी विदुरादिपुंसः सत्यं तु शोणि सहस्रशीर्णः ॥२८॥
इन्द्रादयो बाहवः प्राहुरुवाः कर्णी दिशः श्रोग्रममुप्य शब्दः ।
नासत्यदली परमस्य नासे घ्राणोऽस्य गन्धो मुखमनिरिद्धः ॥२६॥
धौरवियो चतुरभूत् पतनः पच्माणि विष्णोरहनी उभे च ।
तद्भूविजम्मः परमेष्टिधिटएयमापोऽस्य ताल रस एव जिवा ॥३०॥
छन्दस्यिनन्तस्य शिरो गृणन्ति दंष्ट्रा यमः स्नेहकला द्विजानि ।
हासो जनोन्मादकरी ध माया दुरगतसर्गों यदपासमोशः ॥३an
योदोत्तरोऽधर एच लोमो धर्मः स्तनोऽधर्मपथोऽस्य पृष्टः ।
फस्तस्य मेढपणी च मित्रो कुसिः समुदा गिरयोऽस्थिसङ्घाः ॥३२॥
नद्योऽस्य नादयोऽथ तनूरहाणि महोरहा विश्वतनोनुपिन्द्र।
अनन्तवीर्यः श्वसितं मातरिश्वा गतियः कर्म गुणप्रवाहः ॥३३॥
ईशस्य केशान विदुरवाशन यासानु सन्ध्यां कुल भूतः।
भव्यतमाहुरंदर्य मनश्च स चन्द्रमाः सर्वविकारकोशः ३४म
विज्ञानशक्ति महिमामनन्ति सर्वात्मनोऽन्तःकरणं गिरिग्रम् ।
अश्वावतयुट्रगजा नसानि सर्वे मृगाः पशवः श्रोणिदेशाः ॥३१॥

·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः २ वयोसि तव्याकरणं विचित्रं मनुमनोपा मनुजो निवासः । गन्धर्वविद्याधरचारणाप्सरःस्वरस्मृतोरसुरानीकवीर्यः ब्रह्माननं सत्रभुजो महात्मा विदुनिश्रितकृष्णवर्णः । नानामिधाभी ज्यगणोपपन्नो द्वन्यात्मकः कर्म वितानयोगः ॥३७॥ यानसावीश्वरविग्रहस्य यः सनिवेश: कथितो मया ते। सन्धार्यतेऽस्मिन् वपुषिस्थविष्ट मनःस्वबुध्या नयतोऽस्ति किञ्चित् ॥३८॥ स सर्वधीवृत्यनुभूतसर्व प्रात्मा यथा स्वमजनेक्षितकः । तं सत्यमानन्दनिधि भजेत नान्यत्र सज्जेद् यत श्रात्मपातः ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां संहितायां द्वितीयस्कन्धे महापुरुरसंस्थानुवर्णने प्रथमोऽध्यायः ॥ अथ द्वितीयोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं पुरा धारणयाऽऽत्मयोनिर्नया स्मृति प्रत्यवरुष्य तुधार । ससजेंदममोघदृष्टिर्यथाप्ययात् प्राज्यवसायबुद्धिः ॥ शाब्दस्य हि ब्रह्मण एप्रन्या यप्राममियायति धोरपायः । परिभ्रमंस्तत्र न विन्दतेऽर्थान् मायामये वासनया शयानः ॥ २ ॥ अतः कविनाममु यावदर्थः स्यादप्रमतो व्यवसायबुद्धिः । सिद्धेऽन्यथार्थे न यतेत तन परिश्रम तन समीरमाणः ॥ ३ ॥ सायो शितो किं कशिपोः प्रयासमाही स्वसिद्ध अपवईणः किम् । सत्यजली कि पुरधानपाठयां दिघल्कलादी सति किं दुकुल: । ४ ॥ पौराणि कि पयि न सन्ति विशन्ति भिगो नेपानिपाः परभृतः सरितोऽध्यगुप्यन् । रखा गुहाः किमशितोऽयति नोपसन्धान फरमाद् भजन्ति कपयो धनदुर्मदाधान ॥१ एवं स्पचित्त स्वत एव सिद्ध प्रा.मा प्रियोऽयों भगवानरतः। नि सो नियतायों मजेत संसारहेपरमध यत्र ॥ ६ ॥ करता स्वनारय परानचिन्तामते पयनमती नाम युनयात् । परयानं पतित पवारण्या स्वमंजान् परितापाश पाणम् .. चिरस्यदेवान्ता दयायकाशे प्रादेशमा पुot पसन्तम् । पनु । कारयागदाधर स्मरनि तथा है धारणपा

·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्याय
योगेधराणां गतिमाहुरन्तहिखिलाश्या पवनान्तरामनाम् ।
गर्मभिस्तो गतिमाप्नुवति विधातपोयोगसमाधिमाजाम् ॥२३॥
धानर याति विहायसा गत सुपुग्नया ब्रह्मपयेन शोचिग।
विध काकोऽय हरेरदस्तात् प्रयाति चक्र नृप शैशुमारम् ॥२४॥
तद्विश्वनामि स्वतस्य विष्णोरण यसा पिरजेना मनसः ।
नमरकृत यमविदामुपैति कल्पायुषो यद्विषुधा रमन्ते ॥२२॥
अयोधन तस्य मुसानलेन दन्दामान सनिरीय विश्वम् ।
निति सिद्धेश्वरजुधियं यद्द्वपरायें तदु पारमेष्टयम् ॥२६॥
न या शोको न जरा न मृत्युनातिन चोद्वेग ऋते कु छिन् ।
यचित्ततोद कृपयानिविदा दुरन्तदु सप्रभवानुदशनात् ॥२७n
ततो विशेष प्रतिपय निभयस्तेना मनापोऽनशमूर्तिरत्वरन् ।
ज्योतिर्मयो वायुमुपेत्य काले वाय्वारमनाखादा मलिङ्गम् ॥२८॥
घ्राणेन ध रसनेन रस रूप तु या श्वसन वचैव ।
श्रोत्रेण घोपेत्य नभोगुण च प्राणेन चाकृतिमुपैति योगो ॥२६॥
स भूतसूचमेन्द्रियसन्निकर्ष मनोमयं देवमयं विकार्यम् ।
संसाध गया सह तेन याति विज्ञानताव गुणसनिरोधम् ॥३०॥
तेनामनाऽऽमानमुपैति शान्तमानन्दमानन्दमयोऽयसाने ।
एतो गति भागवती गतो य स वै पुनर्नेह वि जतङ्क ५३॥
एते सूती ते नृप वेदगोते स्वयाभिटटे ह सनातने च ।
ये वै पुरा ब्रह्मण श्राइ पृष्ट पाराधितो भगवान् वासुदेव ॥३२॥
न यतोऽन्य शिव पथा विशत संस्ताविह । वासुदवे भगवति भक्तियोगणे पतो भवेत् ॥३३॥
भगवान् घझ कास्न्येन निरवीक्ष्य मनोपया। तदभ्यवस्यत्कूटस्थो रतिरामन् यतो भवेत्॥३४॥
भगवान् सर्वभूतेषु लचित्त स्वामना हरि । श्यैबुद्धयादिभिर्दष्टा लक्षणैरनुमापकै ५३५॥
तस्मात् सर्वा मना राजन् हरि सर्वत्र सर्वदा । श्रोतव्य कौतितव्यश्च स्मतव्यो भगवानृणाम्३६
पिबन्ति ये भगवत प्रारमन. सतो कथामृत प्रवणपुटेषु सम्भृतम् ।
पुनन्ति ते विषयविदूषिताशय प्रजन्ति तशरणसरोरुहान्तिकम् ॥३७॥
इति श्रीमद्रावते महापुराये पारमहस्यां सहितार्या द्वितीयस्कन्धे पुरसस्थावर्णनं नाम
द्वितीयोऽध्यायः ॥ २॥

·18 - श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः३ श्रथ तृतीयोऽध्यायः ॥ श्रीशुक उवाच ॥ एवमेतसिगदितं पृष्टवान् यद्भवान् ममा नृणां यन्क्रियमाणाना मनुष्येषु मनोपिणाम् । प्रझरचंसझामरतु यजेत ग्रह्मणस्पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु-प्रजाकामः प्रजापतीन् ।२। देवी मायो तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । पसुकामो वसून रुद्वान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान्। अनाधकामस्त्वदिति स्वर्गकामोऽदितेःसुतानाविश्वान् देवान् राज्यकामः साध्यान् संसाधको दिशाम प्रायुध कामोऽधिनी देवो पुष्टिकाम इला यजेत् । प्रतिष्टाकामः पुरो रोदसी लोक्मातरौ ॥१॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽस्मरउर्वशीम् । प्राधिपत्यकामः सधैं । यजेत परमेष्टिनम् ॥६॥ यहं पजेद् यशस्कामः कोशकामः प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिश दाम्पायार्थ उमा सतोम्।। धन) उस्मलोकं तन्तुं तन्वन् पितन् यजेन् । रक्षाकामः पुण्यजनानोजस्कामो मरणान् nEn राम्यकामो मन् र देवाशिमति स्यभिचरन् यजेत् । कामकामो यजत् मोममरामः पुरुष परम्। भकामः सर्वकामो या मोदकाम उदारधीः । तीमेण भत्तियोगेन यजेत पुरष परम् ॥१०॥ प्रतापानेर यजतामिह नि.प्रेयसोदयः । भगवत्यचलो मायो यहागयतसङ्गतः ॥ ज्ञानं यदाप्रतिनिवृत्तगुणोमिधनमात्मप्रसाद उत या गुणे यमरः । यण्यसम्मतपस्यथ भक्तियोगः को नितो हरिफ्थासु रतिं न कुर्यात् ॥२॥ ॥ शौनक उयाच ॥ इपभिग्याहतं राजा निशम्य भरतर्षम । किमन्यन पृष्टान् भूयो येयासस्मृिपि कयिम् ॥१३॥ एतप्युथरता यिन् सून नोऽसि भादितुम् । फया हरिकथोदकाः सतो स्युः सदसि भु पम् ।। सभागरतो राजा पाएदयो महारयः । बालमीटनक.मीन कृष्णमोदी य घायदे | यामरिभ भगवान् यामुदेवपरायणः । उरुगापगुपोदाराः सता म्युहि ममागमे ॥१६॥ .पायुइंगस 4 पुंसामुपसन प यनसौ । सस्य यमणे नौत उसमलोरपाया 10 साय: किम जीवन्ति भना: किन यसरयुन । मगदन्ति न मेहन्ति पिप्रामपरायोगरे। रपपिपराहो तरः संस्तुतः पुर: पशुः । न पापरांपयोसो जानु नाम गदाप्रम: बिले गोरसमयिकमान् ये न गरयत. वर्षपुरे माम्य । मितामती दारिपत्र सूत गोपगापायुरगापणापाः ॥२०॥ परं पकिरीटारमायुसमा म ममेन्मुकुन्दम् । गावो की मो दुग्नः मयां हरलंगाकाशनाची पा Rin साचित ते नयने मरा सिनि विप्नं निरीयो । yrl तो हमसमभागो पेत्रापि मानुभयो हरेपो १२२॥

·७० भागवतप्रधान - श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः ४ जीवश्चयो भागयताघ्रेिणु न जातु मर्योऽभिलभेत यस्तु । श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्या श्वसञ्झ्यो यस्तु न वेद गन्धम् ॥२३॥ तदश्मसार हृदय बतेदं यद् गृह्यमाणैर्हरिनामधेय । न विरियताथ तदा विकारो ने जलं गाररहेपु हर्प ॥२५॥ अथाभिमान मनोऽनुकूल प्रभापसे यदाह वैयासकिरात्मविद्याविशारदो नृपति साधु पृष्ट.॥२॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहस्यां संहिताया द्वितीयस्कन्धे तृतीयोऽध्याय ॥३॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः ॥ सूत उवाच॥ वैपासकेरिति वचस्तत्वनिश्चयमात्मन । उपधार्य मतिं कृष्ण श्रौत्तरेय सती व्यधात् ॥ धात्मजायासुतागारपशुविणबन्धुषु । राज्ये चाविकले नित्य विरूढो ममतो जहाँ ॥२॥ पप्रच्छ ममेवाथ यमा पृच्छय सत्तमा । कृष्णानुभावश्रवणे प्रधानो महामना ॥३॥ मस्थां विज्ञाय संन्यस्य कर्म त्रैवगिक च यत् । वासुदेवे भगवति प्रात्मभाव द गत uen ॥ राजोवाच ॥ समीचीन बचो ब्रह्मन् सर्वज्ञस्य तवानघ । तमो विशीर्यते मा हरे कथयत कथाम् ॥१॥ भूय एवं विवि सामि भगवानात्ममायया । यथेद सजते विश्व दुविभाव्यमधीश्वर ॥६॥ यथा गोपायति विभुर्यथा रूपच्छते पुनै । यो यो शक्तिमुपाश्रित्य पुस्शाक्ति पर पुमान् । शाश्मान प्रोदयन् क्रीडन् करोति विकरोति च un मझन् हरेइतकर्मण । दुर्विभाव्यमिताभाति कविमिश्वापि चेष्टितम् प्र८ यथा गुणांस्तु कृतयुगपत्रमशोऽपि पा । विभति भूरिशस्वेक कुर्वन् कर्माणि जन्ममि त विचिकिस्सितमेतन्मे प्रधातु भगवान् यथा । शाग्दे ग्रहाणि निष्णात परस्मिश्च भवान् खलु। . ॥ सूत उवाच॥ इन्युपामन्धितो राजा गुणानुकथने हरे. । होशमनुस्मृत्य प्रविवक्त प्रचक्रमे 11 ॥ श्रीशुक उवाच ॥ परस्मै पुरषाय भूयसे सदुद्भवस्थाननिरोधलीलया । गृहीतरातिनितयाय दहिनामन्तवायानुपरायवर्मने प्रा२॥ भयो नम सजिनच्छिदेऽमतामामाभयायाखिलसायमूर्तये । पुंसा पुन पारमईस्य भानमे प्यवस्थितानामनुमुग्यदाशुपे ॥१३॥ नन भगवतो नम AL ·७२ श्रीमद्भागवने द्वितीयस्कन्धे अध्यायः ५ यद्विशानो यदाधारो यस्परहवं यदारमकः । एकः सृजसि भूतानि भूतैरेवात्ममायया ॥ ४ ॥ श्रारमन् भावयमेतानिन पराभावयन् स्वयम् । श्रात्मशक्तिमबष्टभ्य उणंनाभिरियामा ॥५॥ नाहं घेद् परं ह्यस्मिनापरं न समं विभो । नामरूपगुणाय सदसत्किञ्चिदन्यत. ॥ ६॥ ५ भवान चरद् घोरं यत्तः सुसमाहितः । तेन खेदपसे नर व पाशा प्रयच्छसि ॥ ६ ॥ एतन्मे पृच्छत सर्व सर्वज्ञ सकलेश्वर । विजानीहि तथैवेदमहं बुद्धयोऽनुशासितः ॥ ८ ॥ ब्रह्मोवाच सम्यकाणिक-येई वत्स ते विचिकिरिसतम् । यदहं चोदितः सौम्य भगवद्वोर्यदर्शने ॥ नानृतं तव तथापि यथा मा प्रयीवीपि भोः । विज्ञाप परं मत्त एतावान यतो हि मे ॥१०॥ येन स्वरोचिपा घिय रोचित रोचयाम्यहम् । यथार्कोऽग्निर्यथा सोमो यथग्रतारका.19.n नस्मै नमो भगवते वासुदेवाय धीमहि । यन्मायया दुर्जयया मा कुन्ति जर द्गुरुम् ॥१२॥ विलनमानया यस्य स्थातुमीशाहथेऽमुया। विमोहिता किकन्यन्ते ममाहमिति दुधियः ॥१३॥ दव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च । वासुदेवारपरो ब्रह्मन्न चान्योऽर्थोऽस्ति तत्वतः५११ नारायणपरा वेदा देवा नारायणाङ्गजाः । नारायणपरा लोका नारायणपरा मखाः १en नारायणपरो योगो नारायणपरं तपः। नारायणपरं ज्ञान नारायणपरा गति. १६ तस्यापि द्रष्टुरीशस्य कटस्थस्याखिलात्मनः । सृज्यं सृजामि सृष्टोऽहमीदयवाभिचोदित । १७५ मार्च स्जस्तम इति निर्गुणरय गुणाखयः । स्थितिसर्गनिरोधेषु गृहीता मायया विभो ॥१८॥ कार्यकारणफतवे द्रव्यज्ञानक्रियाश्रयाः । वप्नन्ति नित्यदा मुक्तं मायिनं पुरुष गुणा: 1१६ एप । भगवोबिस्विभिरभिरधोक्षजः । स्वलहितगतिर्धान् सर्वेषां मम चेश्वरः ॥२०॥ कालं कर्म स्वभावं च मायेशो मयया स्वया। श्रामन् यदृच्छया प्रासं विजुभूपुरपाददे ॥२॥ कालादु गुणव्यसिकरः परिणामः स्वभावतः । कर्मणो जन्म महतः पुरुषाधिरितादभूत् ॥२२॥ महत्तस्तु विणादज सत्वोपवृहितात् । तम प्रधानस्त्वभवद् व्यज्ञाननियारमा२३॥ सोऽहकार इति प्रोत्तो विकुचन समभूस्त्रिधा । वैकारिकस्तैजसश्च तामसरचेति यद्भिदा । द्रव्यशक्ति प्रियाशत्तिनिशक्तिरिति प्रभो ॥२४॥ तामसादपि भूताबिकुर्वाणादसभः तस्यमात्रा गुण: शब्दो लिङ्ग यद् द्रष्टाश्ययोः २५ नमसोऽथ धिकुर्वाणादभु स्पर्शगुणोऽनिलः । परान्वयाच्छन्दांव प्राण प्रोज सहो यलम्॥२६॥ वायोरपि विकुर्वाणाकालकमस्वभावतः । उदपवत तेजो रूपवरस्पर्शशब्दवत् ॥२॥ तेजसस्तु विकु णादासीदम्भो रसात्मकम् । रूपयरस्पर्शवधाम्भो घोषपचपरान्वयात् ॥१८॥ विशेषत विकुयाणादग्भसो गन्धवानमत् । परान्वयाद्रसस्पर्शराब्दरूपगुणान्वित. चैकारिका/मनो जझे देया चैकारिका दश । दिग्याता प्रधेतोऽश्विवहान्द्रोपेन्द्रमित्रकाः ॥३०॥ . - ·. - श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः ६ ७३ तैजमात्तु विकुर्वाणादिन्द्रियाणि दशाभवन् । ज्ञानशक्ति.क्रियाशक्तियुद्धि प्राणस्तु तैजसौ । श्रोत्वग्वाणग्जिह्वाचाग्दोमंदाळिपायवः ॥३॥ यदैतेऽमङ्गता भावा भूतेन्द्रियमनोगुणाः । यदायतननिर्माणे न शेकुवित्तम ॥३२॥ तदा संहत्य चान्योन्यं भगवच्छक्तिचोदिताः। सदसत्वमुपादाय चोभयं ससृजुह्यंदः ॥३३॥ वर्षापूगसहस्रान्ते तदण्डमुदकरायम् । कालकर्मस्वभावस्यो जीवोऽजीवमजीवयत् ॥३n स एव पुरुस्तस्मादण्डं निर्भिद्य निर्गतः । सहस्रोवंघ्रियाद्वक्षः सहस्राननशीर्षवान् ॥३५॥ यत्येहावयवैर्लोकान् कल्पयन्ति मनोविणः । कट्यादिभिरधः सप्त सप्तो जघनादिभिः ॥३६॥ पुरुषस्य मुखं ब्रह्म सत्रमेतस्य याहवः । उर्वोवैश्यो भगवतः पयो शूद्धोऽभ्यजायत।३७। भौक करिश्त.पा भुवोंकोऽत्य नाभितः। हृदा स्वर्लोक उरसा महर्लोको महामनः ३८ मोगरायो जनलोकश्च तपोलोकः स्तनद्वयात् । मूर्धभिः सयलोकस्तु ब्रह्मलोकः सनातन. ३६॥ तत्कट्या घातलं क्लुप्तमूरुभ्यां वितलं विभोः । जानुभ्यां सुतलं शुद्ध जवाभ्यां तु तलातलम्४० महातलं तु गुल्फाभ्यां प्रपदाभ्यां रसातलम् । पातालं पादतलत इति लोक्मयः पुमान् nen भुर्लोकःकल्पित. पझ्या भुवोकोऽस्य नाभितः । स्वलोक.कल्पितो मूर्मा इति या लोककल्पनाn इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां द्वितीयस्कन्धे पञ्चमोध्यायः ।। अथ पष्ठोऽध्यायः ब्रह्मोवाच याचा यह संक्षेनं छन्दसा सप्त धातयः । हव्यकव्यामृतासाना जिह्वा सर्वरसस्य च ॥ सवासूनां च वायोश्च तमासे परमायने । अधिनोरोग्धोना प प्राणो मोदप्रमोदयो. ॥९॥ रूपाणा तेजसा पतुर्दिव सूर्यस्य चारिणी । कणों दिशा पतीयांनो श्रोग्रमाकाराशदयोः । तनातं यस्तुमाराणा सौभगस्य च भाजनम् ॥३॥ स्थगस्य स्पर्शयायोश्च सर्वमेधस्य चैव हि । रोमाएयुनिमजातीना यै पस्नु सम्भृतः ॥en केसरमधुनसान्यस्य शिलालोहामविद्युताम् । याहयो लोकपालानां प्रायशःमम्मणाम् ॥५॥ विक्रमो भूर्भुवः स्वच ऐमस्य शरणस्य च । सरंकामपरस्यापि हरेश्वरण भास्पदम् ॥६॥ परी पीयस्य सर्गस्य पर्जन्यस्य प्रजापते । घुमः शिभ उपस्वस्तु प्रमायानन्दनि से: non पायुयमस्य मिनस्य परिमोवस्य नारद । हिसायोनिम तेयोनिरयस्य गुदः स्मृत.ra पामतेरधर्मस्य सममचापि पत्रिम. ! नास्यो नदनीना गोग्राणामसिसिः ५ प्रग्यारसमिन्धूनां भूतानां निधनस्य च । उदरं दिदितं पुमो हदयं मनसः पदम् 1on धर्मस्प मम तुम्यं च सुमारापा मास्थ पपिज्ञानस्य प सारस्य परस्यामा परायणम् ॥

·- श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्याय: ६ अहं भवान् मनश्चेव त इमे मुनयोऽप्रजाः । सुरासुरनरा नागाः खगा मृगसरीसृपाः ॥१२॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगाः । पशव पितरः सिदा विद्याथ्राशारणा द्रुमाः ॥१३॥ श्रन्ये च विविधा जीवा जलस्खलनभौक्सः । प्र.केनवस्तारास्तडितः स्तनयिनवः ॥१५॥ सर्व पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवञ्च यत् । तेनेदमावृतं विश्व वितस्तिमधितिष्ठति ॥१५॥ स्वधिष्ण्यं प्रवपन् प्राणो बहिश्च प्रतप यसौ । एवं विराज प्रतपस्तपायन्तवहिः पुमान् ॥१६॥ सोऽमृतस्याभयस्येशो मर्यमन यदत्यगात्। महिमैप ततो ब्रह्मन् पुरुषस्य दुरत्ययः ॥१७॥ पादेषु सर्वभूतानि पुंसः स्थितिपदो विदुः । अमृतं ममभयं निमूर्भोऽधायि मूघंसु ॥१८॥ पादास्त्रयो बहिश्वाससमजाना य श्राश्रमाः । अन्तत्रिलोक्यास्वपरो गृहमेघोऽहयत १६ सृती विचक्रमे विवङ् साशनानशने उभे । यदविद्या च विद्या च पुरपस्तूभयाश्रयः ॥२०॥ यस्मादण्ड विराट् जज्ञे भूतेन्द्रियगुणा मः । तद् द्रव्यमत्यगाद्विश्वं गोभिः सूर्य इचातपन् ॥२१॥ यदास्य नाभ्यानलिनादहमासं महात्मनः।' नाविदं यज्ञसम्भारान् पुरपावयवाहते ॥२२॥ तेषु यज्ञस्य पशव सवनस्पतयः कुशाः । इदं च देवयजनं कालश्चोगुणान्वित. ॥२३॥ वस्तुन्योषधयः स्नेहा रसलौहमृदो जलम् । यो यपि सामानि चातुर्होनं च सत्तम ॥२४॥ नामधेयानि मन्त्राश्च दक्षिणाश्च प्रतानि च । देवतानुक्रमः कल्प सङ्कल्रस्तन्त्रमेव च ॥२५॥ गतयो मतयः श्रद्धा प्रायश्चितं समर्पणम् । पुरुषावयवैरते सम्भाराः सम्भृता मया ॥२६॥ इति सम्भृतसम्भारः पुरुरावयवैरहम् । तमेव पुरु। यज्ञं तेनैवायज्मीश्वरम् ॥२७॥ ततस्ते भ्रासर इमे प्रजानां पतयो नव । अयजन् व्यक्तमव्यक्त पुरु सुसमाहिता:॥२८ ततश्च मनव काले ईजिरे ऋपयोऽपरे । पितरो विबुधा दैत्या मनुष्या प्रतुभिर्विभुम्।२६। नारायणे भगति तदिदं विश्वमाहितम् । गृहीतमायोरगुण सर्गादावगुणः स्वतः ॥३०॥ "सृजामि तन्नियुक्तोऽहं हरो हरति तदशः । विश्वं पुरुषरूपेण परिपाति विशक्तिटस् ॥३१ इति तेऽभिहितं तात यथेदमनुपृच्छसि । नान्यद्भगवत. किंचिद्भाव्यं सदसदात्मकम् ॥३२॥ न भारती मे मृगोपलक्ष्यते न वै धचिन्मे मनसो मृपा गतिः । न मे हृषीकाणि पतन्त्यसत्पथे यन्ने हृदौरकएठ्यवता तो हरिः ॥३३॥ सोऽह समानायमयस्तपोमयः प्रजापतीनामभिवन्दित. पतिः । भास्थाय योगं निपुणं समाहितस्तं नाध्यगई यत अात्मसम्भव ॥३४॥ नतोऽस्म्यहं तचरणं समोयुपा भाच्छिदं स्वस्त्ययनं सुमङ्गलम् । यो हारममायाविभवं स्म पर्यगाद्यया नमः स्वान्तमयापरे कुत. ३३५॥ नाहं न यूयं यहां गति विदुर्न वामदेव. विमुता परे सुराः । वन्मायया मोहितबुद्धयस्त्विदं विनिर्मितं चास्मसमं विधमहे ॥३६॥ .

·अन्ये च श्रीमद्भागवते द्वितीय स्कन्धे अध्यायः ७ यस्यावतारकर्माणि गायन्ति यस्मदादयः । न य विदन्ति तत्वेन तस्मै भगवते नमः ॥३७॥ स एस श्राद्यः पुरुषः करो कल्ये सृजत्यजः । श्रात्माऽऽ मन्यात्मनाऽऽत्मानं संयच्छति च पाति च विशुद्धं केवलं ज्ञान प्रत्यक्सम्यगस्थितम् । सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥३६॥ ऋपे विदन्ति मुनयः प्रशान्तात्मेन्द्रियाशया । यदा तदेवासत्तस्तिरोधीयेत विप्लुतम् uaon श्राद्योऽवतारः पुरुषः परस्य कालः स्वभावः सदसन्मनश्च । द्रव्यं विकारो गुण इन्द्रियाणि विराट स्वराट् स्थास्नु चरिष्णुभूनः ॥४॥ अहं भवो। यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपालाः खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपालाः ॥४२॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यहरसोरगनागनाथाः। ये वा ऋषीणामृपभाः पितॄणां दैत्येन्द्रसिद्धे श्वरदानयेन्द्राः । ये प्रेतपिशाचभूतकूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशाः ॥४३ यत्किञ्च लोके भगवन्महस्वदोज.सहस्वदलवत्तमावत् । श्रीहीविभूत्वात्मपद ताण तय परं रूपवदस्वरूपम् ॥४॥ प्राधान्यतो यानृप श्रामनन्ति लीलावतारान् पुररस्य भून्नः । श्रापीयता कर्णकपायशोपाननुप्रमिप्ये त इमान् सुपेशान् ॥४५n इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां द्वितीयस्कन्धे पष्टोऽध्यायः ॥ अथ सप्तमोऽध्यायः ॥ ब्रह्मोवाच ॥ यत्रोद्यतः तितितलोद्धरणाय विभ्रत्यौही तनु सक्लयज्ञमयोमनन्तः । अन्तर्महार्णव उपागतमादिदैत्यं तं दंष्ट्रयादिमिव पधरो ददार ॥१॥ जातो रचेरजनयत्सुयमान् सुयज्ञ थाकूतिसूनुरमरानय दक्षिणायाम् । लोपनयस्य महतीमहरददाति स्वायम्भुवेन मनुना हरिरिस्यनूक्तः ॥२॥ पझे घ कर्दमगृहे द्विज देवहूत्या स्त्रीभिः समं नयभिरात्मगति स्वमाने। उचे ययाऽऽमशमलं गुणसद्गपदमस्मिन् विषय कपिलस्य गति प्रपेदे ॥३॥ अरपन्यममिाहत माह तुष्टो दसो मयाहमिति यद्भगवान् स दत्तः । यत्पादपजपरागपविनदेहा योगदिमापुरमयीं यदुहेहयाघाः Hen सप्तं तपो विविधलोकसिसृपया मे पादौ सनारस्यतपमः स पनुःसनोऽभूत् । पायल्पसम्भवधिनष्टमिहास्मता सम्यम्जगाद मुनयो यदपपवारमन् ॥१॥ 7 ·श्रीमद्भागयते द्वितीयस्कन्ये अध्यायः ७ धर्मस्य दादुहितर्यजनिष्ट मूरयां नारायणो नर इति स्वतपःप्रभावः । वामनो भायतो नियमावलोपं देव्यस्त्यनगरतना घटितुं न शेतुः ॥६॥ कामें दहन्ति प्रतिनो ननु रोपटया रोपं दहन्तमुत ते न दहन्यसाम् । सोऽयं यदन्तरमलं निविशन् यिति कामः कथं नु पुनरस्य मनः श्रयेत ॥७॥ विद्धः सपरन्युदितपग्निभिरन्ति राशी वालोऽपि समुपगतस्तपसे धनानि । तस्मा पदाद् ध्र पगति गृणते प्रसस्रो दिव्याः रतुरन्त मुनयो यदुपर्यधत्तातत यद्वेनमुपथगतं द्विजगायपवनविप्लुटपाररभगं निरये एतन्तम् । पारवार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे दुग्धा वसूनि वसुभा सकलानि येन nim नाभेरसाफ्भ पास सुदेविसूनुयों वै पचार समग्जडयोगचर्याम् । यत्पारमईस्यगृपयः पदमामनति स्वस्थः प्रशान्तकरणः परिमुक्तसङ्गः ॥ou सो ममास भगवान् हयशीरसायो साहारस यज्ञपुरपस्तपनीयवर्णः । छन्दोमयो मसमयोऽसिलदेवतामा वाचो बभूवुरातोः श्यमतोऽस्य नस्त.॥११॥ भरस्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्धः सोणीययो निसिलजीवनिकायकेतः । विसंसितानुरुभये सलिले मुखान्मे श्रादाय तर विजहार ह वेदमार्गान् ६१२५ सोरोदधावमरदानवयूयपानामुन्मानतामझतलब्धय श्रादिदेवः। पृष्टेन कच्छपवपुर्विदधार गोनं निद्राक्षणोऽदिपरिवर्तकपाणकर हः ॥१३॥ विष्टपोरुभयहा स नृसिंहरूपं कृत्वा भ्रमद्धृकुटिदंष्ट्रकरालवक्यम् । दैत्येन्दमाशु गदयाभिपतन्तमारादूरौ निपारय विददार नखैः स्फुरन्तम् ॥१४॥ श्रन्त सरस्युरबलेन पदे गृहीतो ग्राहेण यूथपतिरबुजहस्त श्रातः । शाहेदमादिपुरुषाखिललोकनाथ तीर्थश्रवः श्रवणमङ्गलनामधेय ॥१५॥ श्रुत्लो हरिस्तमरणार्थिनमप्रमेयश्चक्रायुधः पतंगराजभुजाधिरूढः । चक्रेण नवदनं विनिपाव्य तस्मादस्ते प्रगृह्य भगवान् कृपयोनहार ॥१६॥ ज्यायान् गुणैरवरजोऽप्यदितेः सुताना लोकान् विचफ्रम इमान् यदथाधियज्ञः । पमा वामनेन जगृहे निपदच्छलेन यान्जामृत पथि चरन् प्रभुभिनंचाल्यः || नार्थो बलेरयमुरुक्मपादशौचमापः शिखा धृतवतो विबुधाधिपत्यम् । यो वै प्रतिश्रुतते । न चिकोर्षदन्यदात्मानमह शिरसा हरयेऽभिमेने NPEN तुभ्यं च नारद भृशं भगवान् विवृद्धभावेन साधुपरितुष्ट उवाच योगम् । ज्ञानं च भागवतमात्मसतत्वदीपं यद्वासुदेवशस्णा विदुरमसैव ॥१६॥ ,

·॥२४॥
श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धेअध्याय ७
चक्र च दिवबिहत दशसु स्वतेजो म य तरेषु मनुक्शधरो बिभति ।
दुष्टैपु राजसु दम व्यदधात् स्वकीति स ये त्रिपृष्ट उशर्ती प्रथयश्चरित्रै ॥२०॥
धन्वन्तरिश्च भगवान् स्वयमेव कीर्तिनाम्ना नृणां पुराना स्ल श्राशु हन्ति ।
यज्ञे च भागममृतायुर वावरुध श्रायुश्च वेदमनुशास्यवतीय लोके ॥२१॥
उन रुयाय विधिनोपभृत महा मा ब्रह्म- गुज्झितपथ नरकार्तिलिप्सु ।
उद्धन्त्यसाववनिकण्टकमुप्रवीर्यत्रि सप्तक व उरधारपरश्वधेन ॥२२॥
श्रस्मत्प्रसादसुमुख कलया कलेश इच्वोकुयश अवतीर्य गुरोनिदशे ।
तिष्ठन् वन सदयितानुज प्राविवेश यस्मिन् विरुध्य दशकन्धर प्रतिमा त् ॥२३॥
यस्मा श्रदादुदधिरूढभयाइवेपो माग सपरिपुर हरवविधक्षो ।
दूरे सुहृन्मथितरोपसुशोणदृष्ट्या तातप्यमानमकरोरगनचक्र
वह स्थलस्पर्शरणमहेन्द्रवाहदन्तैर्विदग्बि तस्कुब्जुष उदहासम्।
सद्योऽसुभि सह विनष्यति दारह विस्फूनिधनुप उच्चरतोऽधिसै ये ॥२५॥
भूमे सुरेतरवस्थविमदिताया केशव्ययाय कलया सित प्णकेश ।
जात करिष्यति जनानुपलक्ष्यमार्ग कमाणि चा ममहिमोपनिबन्धनानि ॥२६॥
तोकेन जीवहरण यदुलकिकायास्वैमासिकस्य च पदा शकटोऽपवृत्त ।
यदिगता तरगतेन दिविस्पृशोर्वा उन्मूलन वितरथार्जुनयोन भाव्यम् ॥२७॥
यदै मजे ब्रजपशून् विपतोयपीयान् पालार वजीवयदुन्ग्रहरष्टिकृष्टया ।
तच्छुद्धयेऽतिविषधीयघिलोलजिह मुच्चायियदुरंग विहरन् हदि याम् ॥२८॥
सत्कर्म दिव्यमिव यशिशि नि शयान दावाग्निना शुचिवने परिदयमाने ।
उसेप्यति अजमतोऽवस्तिान्तकाल नेने पिधारय सबलोऽनधिगम्यवीयं ॥२६॥
गृहीत यद्यदुपर धममुप्य माता शुल्य सुतस्य न तु तत्तदमुष्य माति ।
याभतोऽस्य चदने भुवनानि गोपी सवीक्ष्य शतितमना प्रतियोधिताऽऽसीत्३०
मन्द च मोपयति भयाद् यरणस्य पाशाद् गोपान् विलेपु पिहितान्मयसूनुना छ ।
अपावृतं निशि शयानमतिश्रमेण लोके चिकुण्ठ उपनेप्यति गोकुल स्म ३n
गोपैसे प्रतिहते प्रजविप्नयाय दवेऽभिवपति पशुन् कृपया रिरह।
धर्वाच्छिलो धमिव सप्त दिनानि सक्षवगे महीभ्रमनधेकफरे सलोलम् ॥३२॥
मोढन् बने निशि निशाकररश्मिगीयां रासोमुरा क्लपदायतमूग्मितन ।
उद्दीपितस्मरस्लो प्रजभूद्रधुना हरिष्यति शिरो धनदानुगस्य ॥३३॥

·ये श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः ७ प्रलन्दसरदर्दुरश्यरिएमवे भकसयवनाः कुन पाण्डकायाः । धन्ये च शाल्वरपिपरवलदन्तवनसतोसरायरविदूरथरश्मिमुरयाः ॥३॥ ये वा मृधे समितिशालिन धात्तचापाः काम्बोजमत्स्यवरुकैक्यसृजयाधाः। यास्यन्यदर्शनमलं बलभीमपार्थव्याजाहयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥३१॥ कालेन मीलितधियामागृत्य नृणां स्तोकायुपा स्वनिगमो यत दूरपारः । श्राविहितस्त्वनुयुगं स हि सत्यव यो येदम विटपशो विमजिप्यति स्म ॥३६॥ देवद्विषो निगममर्मनि मिटिताना पूभिर्मयेन विहिताभिरहस्यतूभिः । लोकान् मतां मतिविमोहमतिप्रलोभं वे विधाय यहु भाष्यत श्रीपधर्म्यम्॥३७॥ यालयेष्वपि सता न हरेः कथाः स्युः पाखण्डिनो द्विजजना घृपला नृदेवाः । स्वाहास्प्रधा वादिति स्म गिरो न यनशास्ता भविष्यति कनेभगवान् युगान्त॥३८५ समें तपोपयो नव ये प्रजेशाः स्थाने ध धर्ममखमन्वमरावनीशाः । थन्ते स्वधर्महरमन्युयशासुराधा मायाविभूतय इमाः पुरुशक्तिभाजः ५३६॥ विष्णोर्नु वीर्यगणना क्तमोऽहंतीह यः पार्थिवान्यपि कविर्विममे रजोसि। चस्कम्भ यः स्वर सारेखलता त्रिष्ट यस्मात्यिसाम्यसदनादुरुकम्पयानम् ॥४०॥ नान्तं विदाम्यहममी मुनयोऽप्रजास्ते मायावलस्य पुरपस्य कुतोऽपरे थे। गायन गुणान् दशशतानन श्रादिदेव. शेषोऽधुनापि समवस्थति नास्य पारम्॥४१॥ येषां स एव भगवान् दययेदनात. सर्वात्मनाऽऽश्रितपदो यदि निर्यलोकम् । ते दुस्तरामतितरन्ति च देवमायाँ नेपो ममाहमिति धीः श्वसृगालभक्ष्ये ॥४२॥ चेदामन परमस्य हि योगमायां यूयं भवत्र भगवानय दैत्यवर्यः । पत्नी मनोः स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनयहि भुरङ्ग उत ध्र इक्ष्वाकुरेलमुचुकुन्दविदेहगाधिरध्वम्बरीपसगरा गयनाहुपाधाः मान्धात्रलर्क शतधन्वनुरन्तिदेवा देववतो बलिरमूर्तरयो दिलीपः ॥४४॥ सौभयंतङ्कशिबिदेवलपिप्पलादसारस्वतोदवपराशरभूरिपेणाः येऽन्य विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्तपार्थाष्टिपेणविदुरशुतदेववर्याः ते विदन्त्यतितरन्ति ध देवमायां स्त्रीशूद्रहणशमरा अपि पापजीवाः । यद्यदुतक्रमपरायणशीलशिक्षास्तिर्यग्जना अपि किमु श्रुतधारणा शमशान्तमभयं प्रतियोधमा शुद्धं समं सदसतः परमात्मतत्वम् । शब्दो न यन तुरकारकवान् प्रियार्थो माया परैयभिमुखे व विलजमाना nevn ध्रुवश्च ॥४३॥ । ॥en ये ·७६ । श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः तद्वै पदं भगवत. परमस्य पुंसो ब्रह्मति यद्विदुरजनसुखं विशोकम् । सभ्रषड् नियम्य यतयो यमकर्तहेति जाः स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्रः ॥४En स श्रेयसामपि विभुर्भगवान् यतोऽस्य भावस्वभावविहितस्य सतः प्रसिद्धिः । देहे स्वधातुविगमेऽनुविशीर्यमाणे ब्योमेव तन पुरुषो न घिशीर्यतेऽजः H४En सोऽयं तेऽभिहितस्तात भगवान् विश्वभावनः । समासेन हरेर्नान्यदन्यस्मात् सदसय यत्५५on इदं भागवतं नाम यन्मे भगवतोदितम् । सड्नहोऽयं विभूतीनां त्वमेतद्विपुलीकुरु ॥१७॥ यथा हरौ भगवति नृणां भक्तिभविष्यति । सर्वात्मन्यस्त्रिलाधार इति सङ्कल्प्य वर्णय ॥१२॥ मायाँ पर्णयतोऽमुष्य ईश्वरस्यामुमोदतः । भृण्वतः श्रदया नित्यं माययाऽऽमा नमुह्यति५३ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां द्वितीयस्कन्धे ब्रह्मनारदसंवादे सप्तमोऽध्यायः ७ अथाष्टमोऽध्यायः ॥राजो वाच ॥ मह्मणा चोदितो बहान् गुणाख्यानेऽगुणस्य च । यस्मै यस्मै यथा प्राह नारदो देवदर्शन: एयद्वेदितुमिच्छामि तवं वेदविदा वर । हरेरद्भुतवीर्यस्य कथा लोकसुमद्गलाः ॥ २ ॥ थियस्व महाभाग यथाहमखिलात्मनि ।कृष्णे निवेश्य निःसह मनस्त्यध्ये कलेवरम्॥ ३ ॥ एवतः श्रद्धया नित्यं गृणतश्च स्वचेष्टितम् । कालेन नातिदीर्घण भगवानू विशते हदि॥ ४ ॥ पविष्टः कर्णरन्ध्रण स्वाना भावसरोरणम् । धुनोति शमलं कृष्ण: सलिलस्य यथा शरता ५ ॥ धौतारमा पुरुषः कुष्णपादमूलं न मुञ्चति । मुक्तसर्वपरिक्लेश: पान्थ: स्वशरणं यया ॥ ६ ॥ पदधातुमतोः महान् देहारमोऽस्य धातुभिः । यच्छया हेतुना वा भान्तो जागते यथा ॥ ७ ॥ मासीद्यदुदरात् पचं लोकसंस्थानलपणम् । यावानयं वै पुरर इयत्तावयवैः पृथए । तावानसाविति प्रोत्त संस्थापयवरानि ॥en घजः सजति भूतानि भूतारमा यदनुमहात् । ददृशे येन तापं नाभिपद्मसमुदाः nen सपापि यग्र पुरपो विश्वस्थि युद्भपाप्ययः । मुग्याऽऽममाया मायेरा शेते सर्यगुहाशयः ।। पुरायपवैलोकाः सपाला: कल्पिता: । लोकैरमुप्यावयवाः सपालैरिति शुश्रुम ॥११॥ पागन् कल्पो विश्लोया यथा कालोऽनुमोयते । भूतमध्यभर छन्द प्रायुर्मानं च यस्मत १२॥ कालस्यानुगतिर्या तु लक्ष्यतेऽरयो यहत्यपि । यायायः पर्मगतयो याशीविजमत्तम ॥१३॥ परिमन् कर्मममावायो यया येनोपगृह्यने । गुणाना गुणिना पर परिणाममभोप्यताम्॥१४॥ भूगतालकाम्योमप्राईनाप्रमूभृताम् । सरिरसमुन्द्वीणना सम्मरशेनदोसमाम् ta प्रमाणमएतकोतस्य पादाभ्यन्तरभेदतः । महता धानुचरितं याप्रमविनिश्चय: Hin ।

·श्रीमद्भागवते द्वितीयकन्धे अध्यायः ७
ये
ध प्रलम्दखरदर्दुरश्यरिटमर भसयवनाः कुलपौण्डकाद्याः ।
धन्ये च
शाल्वयपियत्वलदत्तवाससोतसम्बरविदूरथरक्मिमुरयाः ॥३४॥
ये वा मधे समितिशालिन प्रात्तचापा: काम्बोजमरस्यकुरकैक्यसृजयाधाः ।
यास्यन्त्यदर्शनमलं बलभीमपायाजायेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥३५॥
कालेन मोलितधियामवमृश्य नृणां स्तोकायुपा स्वनिगमो यत दूरपारः ।
श्राविहितस्त्वनुयुगं स हि सत्यव या वेदमं विटपशो विभजिम्यति स्म ३६५
देवद्विग निगमवरमनि निष्टितानां पूभिमयेन विहिताभिरदृश्यर्भिः ।
लोकान् मतां मतिविमोहमतिमलोभ वे विधाय बहु भाष्यत श्रीपधय॑म्॥३७॥
यालये यपि सता न हरेः कथाः स्युः पाखण्डिनो द्विजजमा वृषला नृदेवाः।
स्वाहा स्प्रधा या डिति स्म गिसे न यनशास्ता भविष्यति कनेर्भगवान् युगान्ते॥३८॥
सगै तपोऽइमृपयो नद ये प्रजेशाः स्थाने च धर्ममखमन्यमरावनीशाः।
अन्ते स्वधर्महरमन्युवशासुराद्या मायाविभूतय इमाः पुरुशक्तिभाज. ५३६५
विष्णोर्नु वीर्यगणना क्तमोऽहतीह यः पार्थिवान्यपि कविर्विममे रजोसि।
यस्कम्भ यः स्वर सारेपलता मिष्ट' यस्मास्त्रिसाम्यसदनादुरुसम्पयानम् us on
नान्तं विदाम्यहममी मुनयोऽमजास्ते मायावलस्य पुरपस्य कुतोऽपरे ये ।
गायन् गुणान् दशशतानन श्रादिदेवः शेशेऽधुनापि समवस्यति नास्य पारम्॥४१॥
येप स एव भगवान् दययेदनन्त सर्वात्मनाऽऽश्रितपदो यदि नियंलोकम् ।
ते दुस्तरामतितरन्ति च देवमायो नैया ममाहमिति धीः श्वसृगालमध्ये ॥४२॥
वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायाँ यूयं भवश्व भगवानथ दैत्यवर्यः ।
पत्नी मनोः, स व मनुश्च तदात्मजाश्च प्रीचीनबर्हि भुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥४३५
इक्ष्वाकुरेलमुचुकुन्दविदेहगाधिरध्वग्यरीपसगरा गयनाहुपायाः।
मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवातो बलिरमूर्तरयो दिलीप. १५४॥
सौभयंतङ्कशिविदेवलपिप्पलादसारस्वतोद्धवपराशरभूरिपेणाः
येऽन्ये विभीषणहनुमदुपेन्द्रदत्तपार्थाष्टिपेणविदुरश्रुतदेववर्याः
ते वै विदन यतितरन्ति च देवमायां स्वीशूद्रहणशबरा अपि पापजीवाः ।
ययगुतक्रमपरायणशीलशिक्षास्तिर्यग्जना अपि किमु श्रुतधारणा
शाश्वत्मशान्तमभय प्रतियोधमानं शुद्धं समं सदसव' परमात्मतत्वम् ।
शब्दो न यत्र तुरकारकमान् प्रियार्थो माया परत्यभिमुसे च विलनमाना ५७n
॥४६॥

·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः - तद्वै पदं भगत. परमस्य पुसो ब्रह्मति यद्विदुरजनसुस विशोकम् । सध्यड् नियम्य यतयो यमकर्तहेति न्ह्यः स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्र un स श्रेयसामपि विभुर्भगवान् यतोऽस्य भावस्वभावविहितस्य सत: प्रसिद्धिः। देहे स्वधातुविगमेऽनुविशोर्यमाणे व्योमेव तत्र पुरुसो न घिशीर्यतेऽज. ॥४॥ सोऽयं तेऽभिहितस्तात भगवान् विश्वभावनः । समासेन हरेनान्यदन्यस्मात् सदसश यत्॥on इदं भागरतं नाम यन्मे भगवतोदितम् । सङ्ग्रहोऽयं विभूतीनां त्वमेतद्विपुलीकुरु ॥११॥ यथा हरी भगवति नृणां भक्तिभविष्यति । सर्वात्मन्यसिलाधार इति सङ्कल्प्य वर्णय ॥१२॥ मायाँ पर्णयसोऽमुष्य ईश्वरस्यामुमोदतः । शृण्वत: श्रद्धया नित्यं माययाऽऽमा नमुह्यति५३ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या संहितायां द्वितीयस्कन्धे ब्रह्मनारदसंवादे सप्तमोऽध्याय ७ अथाष्टमोऽध्यायः ॥राजो पाच ॥ ब्रह्मण्या चोदितो ब्रह्मन् गुणाख्यानेऽगुणस्य च । यस्मै यस्मै यथा प्राह नारदो देवदर्शनः ॥ एयद्वेदितुमिच्छामि तवं वेदविदा वर । हरेरगुतवीर्यस्य कथा लोकसुमङ्गला. ॥२॥ कथयस्व महामाग यथाहमखिलात्मनि ।कृष्णे निवेश्य निःसङ्गमनस्यध्ये कलेवरम्॥ ३ ॥ एवत. श्रद्धया नित्यं गृणतश्च स्वचेष्टितम् । कालेन नातिदीर्घण भगवान विशते हदिय ४ ॥ भविष्ट कर्णरन्ध्रण स्वानो भावसरोरणम् । धुनोति शमल कृष्णः सलिलस्य यथा शरता ५ ॥ पुरपः कुष्णपादमूलं न मुञ्चति । मुक्तसर्वरिंक्लेश: पान्थ: स्वशरणं यथा ॥६, पदधातुमतो. ब्रह्मन् देहारम्भोऽस्य धातुभि । यदन्छया हेतुना या भवन्तो जागते यया ॥ ७॥ घासीद्यदुदरात् पभं लोकसंस्थानलपणम् । यायानयं वै पुरर इयत्ताययवै. पृथक् । तावानसाविति प्रोक्त संस्थाययवरानिया प्रजः सृजति भूतानि भूतारमा यदनुप्रात् । ददरी येन तापं नाभिपद्मसमुदरः ॥ १॥ म पापि यत्र पुरपो विश्वस्ति युद्धाप्ययः । मुस्याऽऽममाया मायेश शेते सयंगुहाशय 1 पुरुराय यौर्लोकाः सपाला: रिपिता: । लोकैरमुप्याययवाः सपालैरिति शुश्रुम ११ पायान् पल्पो यिरलोया यथा कालोऽनुमोयते । भूतभग्यभवछन्द आयुर्मानं च यत्सव ॥१२॥ कालस्यानुगतिर्या तु लक्ष्यतेऽण्यो यहयपि । यायन्यः पर्मगतयो पारीद्विजसत्तम ॥१३॥ पस्मिन् कर्मसमापायो यया येनोपगृयते । गुणानां गुणिनां पर परिणाममभीप्यताम् 112 भूगतानाम्योमप्रानभूभृताम् । सरिसमुद्रीणना सम्भावदोक्साम् na ममायमरास्य बामाग्यन्तरभेदत । महतो चानुवरित धर्माश्रमविनिश्चयः १६ धौतारमा ·to श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः अवतारानुचरितं यदाश्चर्यतमं हरे । युगानि युगमानं च धर्मो यश्च युगे युगे १७ नो साधारणो धर्म सविशेषश्च याश श्रेणीनां राजणांचधर्म कृ पुजीवतामा तस्वाना परिसंख्यानं लक्षणं हेतुलक्षणम् । पुरपाराधनविधिर्योगस्याध्यात्मिकस्य घ योगेश्वरैश्वर्यगतिर्लिगभगस्तु योगिनाम् 1 वेदोपवेदधर्माणामितिहासपुराणयोः ॥२०॥ सम्लयः सर्वभूतानां विक्रम. प्रतिसंक्रम 1इष्टापूर्तस्य काम्यानो त्रिवर्गस्य च यो विधि. १२११ यश्चानुशायिना सर्ग पाखण्डस्य च सम्भवः । श्रात्मनो बन्धमोक्षौ च व्यवस्थान स्वरूपन ॥२२॥ यथाऽऽस्मतन्यो भगवान् विक्रीडत्यात्ममायया। विसज्य चा यथा मायामुदास्ते सातिवद्विभु।२३॥ सर्वमेतच भगवन् पृच्छते मेऽनुपूर्वश. । तत्वतोऽईस्युदाह अपनाय महामुने ॥२४॥ अत्र प्रमाणं हि भव न परमेष्टी यथाऽऽत्मम् । परे चेहानुतिष्ठन्ति पूर्वेषां पूर्वजै. कृतम् ॥२५॥ न मेऽसव परायन्ति ब्रह्मन्ननशनादमी । पियतोऽच्युतपीयूपमन्यन कुपिताद् विजात्॥२६॥ ॥ सूत उवाच ॥ स उपामन्त्रितो राज्ञा कथायामिति सत्पते । प्रहारातो भृशं प्रीतो विष्णुरातेन संसदि ॥२७॥ प्राह भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । ब्रह्मणे भगवत्प्रोक्तं महाकल्प उपागते ॥२॥ यद्यापरीतिहपभ. पाण्डूनामनुपरछति । भानुपयेण तत्सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥२६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां द्वितीयस्कन्धे प्रश्नविधिनामाष्टमोऽध्याय अथ नवमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच श्रात्ममायामृते राजन् परस्यानुभवात्मन न घटेनार्थसम्बन्ध. स्वमदारिवालसा 14 बहुरूप इवाभाति मायया बहुरूपयो । रममाणो गुणेष्वस्या ममामिति मन्यते ॥२॥ यहि वाच महिन्नि स्वे परस्मिन् कालमाययो । रमेत गतसम्मोहस्त्यक्त्वोदास्ते तदोभयम् ॥ ३ ॥ धारमतत्वविशुद्धयर्थं यदाह भगवामृतम् । ब्रह्मणे दर्शयन् रूपमन्यलोकमताहतः ॥ ॥ स श्रादिदेवो जगता परो गुरु स्वधिपएयमास्याय सिसहयैक्षत । तां नाऽध्यगच्छदृशमन सम्मता प्रपञ्चनिर्माणविधिर्यया भवेत् ॥ ५ ॥ स चिन्तयन् दयारमेकदाम्भस्युपाथ्णोद् द्विदितं पचो विभु । स्पर्शपु यत्पोडशमेवविशं निष्किशनाना नृप यद्धनं विदुः ॥ ६ ॥ निशम्य तद्वस्तृदिदक्षया दिशो विलोक्य तान्यदपश्यमान । स्वधियमास्थाय विमृश्य तद्वितं तपस्युपादिष्ट इवादधे मन un दिव्य सहस्राब्दममोपदर्शनो जितानिलारमा विजितोभयेन्द्रिय । श्रत्तप्यत स्माखिललोकतापनं तपस्तपीयास्तपता समाहित --

·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः
तस्मै स्वलोक भगवान् समाजितः सन्दर्शयामास परं न यत्परम् ।
प्यपेतसंक्शविमोहसावत स्वदृष्टयद्भिविबुधैरभिष्टुतम् ॥
प्रवर्तते यत्रं रजस्तमस्तयोः स च मिश्रं न च कालविरमः ।
न या माया किमुतापरे हरेरनुग्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥३०॥
श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरच. सुपेशसः ।
सर्ने चतुर्वाहव उन्मिसन्मणिप्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः ।
मालवैदूर्यमृणालवर्चसः परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनः ॥११॥
प्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् ।
विद्योतमानः प्रमदोत्तमायुभिः सविाभावलिभिर्यथा नभः ॥१२॥
श्रीर्यन रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः ।
मेवं श्रिता या कुसुमाकरानुगविगीयमाना प्रियकर्म गायती ॥१३॥
ददर्श ताखिलसास्वा पति धियः पति यज्ञपति जगत्पतिम् ।
मुनन्दनन्दप्रयलाहणादिभिः स्वपार्पदमुख्यै. परिसेवितं विभुम् ॥१॥
भृत्यप्रसादाभिमुख गासवं प्रसन्नहापारुणलोचनाननम् ।
किरोटिन कुण्डलिनं चतुर्भुज पीताम्बरं यक्षसि लक्षित श्रिया ॥११॥
श्रध्यहणीयासनमास्थित परं घृतं चतुःषोडशपञ्चशक्तिभिः ।
युक्त भगैः स्वस्तिरन घाघ्र वै. स्व एव धामन् रममाणमीश्वरम् ॥१६॥
सदर्शनालादपरिप्लुतान्तरो हृप्यत्तनुः प्रेमभराथुलोचनः ।
ननाम पादाम्बुजमस्य विश्वसग् यत्पारमहस्येन पथाधिगम्यते ॥१७॥
ते प्रीयमाणं समुपस्थितं तदा प्रजाधिसगै निजशासनाहणम् ।
यभाप ईपस्मितशोचिका गिरा प्रियः प्रियं प्रीतमनाः करे स्पृशन् En
॥ श्रीभगवानुवाच ॥
स्वयाई तोपितः सम्यग्वेशम सिसृपया । चिरं भृतेन तपसा दुस्तोपः फूटयोगिनाम् iran
घरं वरय भई ते वरेश माभिवाञ्छितम् । ब्रह्मन्छ्यापरिश्रामः पुंसो मदर्शनावधिः ॥२०॥
मनोपितानुभावोऽयं मम लोकायलोकनम् । यदुपश्रुत्य रहसि कथं परमं तपः १२an
भत्यादिष्टं मया तर त्वयि कर्मविमोहिते । तपो मे हृदयं साक्षादात्माहं तपसोऽनय ॥२२॥
जामि तपसेवेदं प्रवामि तपसा पुनः । विर्भाम तपसा विश्व चोय में दुश्चरं तपः ॥२३॥
ग्रह्मोवाच
भगवन् सर्वभूतानामभ्योऽवस्थितो गुहाम् । घेद ह्यप्रनिदेन प्रज्ञानेन चिकीर्षितम् ॥२४॥

·૨ श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः १० तथापि नाथमानस्य नाथ नाथय नाधितम् । परावरे यथा हो जानीयां ते स्वरूपिण ॥२५॥ यथाऽऽममायायोगेन नानाशक्त्युपत्र हितम् । विलुम्पन् विसृजन् गृहन् बिभ्रदात्मानमात्मना२६ क्रीडस्यमोघसङ्कल्प उर्णनाभिर्यथोर्गुते । तथा तद्विपया धेहि मनो मयि माधव ॥२७॥. भगवच्छितितमहं करवाणि ह्यतन्द्रित । नेहमान प्रजासर्ग यध्येयं यदनु प्रहात ॥२८॥ यावत्सखा सख्युरिवेश ते कृत प्रजाविसमें विभजामि भो जनम् । अधिकवस्ते परिकर्मणि स्थितो मा मे समुन्नद्धमदोऽजमानिन ॥२६ श्रीभगवानुवाच ज्ञानं परमगुह्यं मे यद्विज्ञानसमन्वितम् । सरहस्यं तदनं च गृहाण गदित मया ॥३०॥ यावानहं यथाभावो यद्रूपगुणकर्मक । तथैव तत्वविज्ञानमस्तु ते मन् महात् ॥३१॥ अहमेवासमेवाने नान्यद्य सदस परम् । पश्चादई यदेतच्च योऽवशियेत सोऽस्म्यहम्॥३२॥ ऋतेऽर्थ यत्प्रतीयेत न प्रतीयेत चात्मनि । तद्विद्यादात्मनोमायो यथाऽऽभासो यथा तम ॥३३॥ यथा महान्ति भूतानि भूते चावचेप्वनु । प्रविष्टान्यप्रविष्टानि तथा तेपु न तेप्वहम् ॥३॥ एतावदेव जिज्ञास्य तत्वजिज्ञासुनाऽऽत्मनः । अन्वयव्यतिरेकाभ्या यत्स्यात् सर्वत्र सर्वदा ॥३५॥ एतन्मत समातिष्ट परमेण सम धिना । भवान् कल्पविक्लोपु न विमुह्यति काचित् ॥३६n ॥ श्रीशुक उवाच ॥ सम्पदिश्यैवमजनो जनानां परमेष्टिनम् । पश्यतस्तस्य तद्रूपमात्मनो न्यरुणरि ॥३७॥ अन्तर्हितेन्द्रियार्थाय हरये विहिनाञ्जलि' । सर्वभूतमयो विश्व ससर्जेद स पूर्ववत् १३८ । प्रजापतिर्धर्मपतिरेकदा नियमान् यमान् । भद्र प्रजानामन्विच्छन्नातिष्ठत् स्वार्थकाग्यया ॥३॥ तं नारद प्रियतमो रिक्यादानामनुयत । शुश्रूपमाण शीलेन प्रश्रयेण दमेन च ॥४०॥ मायो विविदिपन् विष्णोर्मायेशस्य महामुनि । महाभागवतो राजन् पितरं पर्यतोपयत् ॥४१॥ तुष्टं निशाग्य पितरं लोकानां प्रपितामहम् । देवाः परिपप्रच्छ भवान् यन्मामुपृच्छति ॥४२॥ तस्मा इदं भागवतं पुराण दशलक्षणम् । प्रोक्तं भगवता प्राह प्रोत पुनाय भूतकृत् ॥४३॥ नारद प्राह मुनये सरस्व यास्तटे नृप । ध्यायते ब्रह्म परम प्यासायामिततेजसे ॥४४॥ यदुताहं वया पृष्टो वैराजात् पुरुगादिदम् । यथाऽऽसीत्तदुपाख्यास्ये प्रभान योश्च कृत्वाश 1४१ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायां द्वितीयस्कन्धे नग्मोऽध्याय MEn अथ दशमोऽध्यायः ॥ श्रीशुक उवाच ॥ प्रय मों विमर्गश्च स्थान पोषणमूतयः। मवन्तरेशानुक्या निरोधो मुनिराश्रय nu पिशुद्धयर्थं नानामिह लपणम् । वर्णयन्ति महात्मनः श्रुतेनार्थेन चालसा ॥२५ -

·-
-
श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः ०१
भूतमात्रेन्द्रियधियां जन्म सर्ग उदाहृतः । ब्रह्मणो गुणवै पम्याद् विसर्गःपौरपः स्मृतः ॥ ३ ॥
स्पितिवैकुष्ठविजयः पोपणं तदनुग्रहः । मन्वन्तराणि सद्धर्म उतयः फर्मवासनाः ॥ ४ ॥
अवतारानुचरितं हरेश्चास्यानुवर्तिनाम् । पुंसामीशकथाः प्रोक्ता नानाख्यानोपहिताः॥ ५ ॥
निरोधोऽस्यानुशयनमात्मनः सह शक्तिभिः। मुक्तिर्हिस्वान्यथा रूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः ॥ ६ ॥
थाभासश्च निरोधश्च यतश्चाभ्यवसीयते । स थाश्र यः परं ब्रह्म परमात्मेति शब्द्यते ॥७॥
योऽध्यात्मिकोऽयं पुरु : सोऽसायेवाधिदैविमा यस्तनोभयविच्छेदः पुरषो ह्याधिभौतिकः॥ ८ ॥
एकमेकतराभाये यदा नोपलभामहे । त्रितयं तत्र यो वेदस श्रात्मा स्वाश्रयाश्रयः॥ ६H
पुरुषोऽरद विनिर्भिद्य यदासौ सविनिर्गतः। श्रात्मनोऽयनमन्विच्छन्नपोऽस्वासोच्छुचिः शुचीः३०
तास्ववात्सीत् स्वसृष्टासु सहस्रपरिवत्सरान् । तेन नारायणो नाम यदाप. पुरुषोद्भवाः ॥११॥
द्रव्यं कर्म च फालश्च स्वभावो जीव एव च । यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ॥१२॥
एको नाना वमन्विच्छन् योगतल्पात् समुत्थितः। वीर्य हिरण्मयं देवो मायया व्यसृजत् त्रिधा। १३॥
श्राधिदेवमयाध्यारममधिभूतमिति प्रभुः । अथैकं पौरुष वीर्य निधाभिद्य त तच्छृणु ।।१४॥
अन्तःशरीर अाकाशात् पुरु स्य विचेष्टतः । श्रोजः सहो यलं जज्ञे ततः प्राणो महानसुः।।१२॥
अनुप्राणन्ति यं प्राणाः प्राणन्तं सर्वजन्तुपु । अपानन्तमपानन्ति नरदेवमिवानुगाः ॥१६॥
प्राणेन हि पता पुत्तुडन्तरा जायते प्रभो । पिपासतो जक्षतश्च प्राङ्मुख निरभिह्यत ॥१७॥
मुखतस्तालु निर्भिन्न जिह्वा तत्रोपजायते । ततो नानारसो जज्ञे जिह्वया योऽधिगम्यते॥१८॥
विवक्षोर्मुखतो भूम्नो पहिर्वाग्व्याहृतं तयोः । जले वै तस्य सुचिरं निरोधः समजाय 1 ॥१६॥
नासिके निरभिद्येतां दोधूयति नभस्वति । तत्र वायुर्गन्धवहो घ्राणो नसि जिघृक्षत. ॥२०॥
यदात्मनि निरालोकमात्मानं च दिदृक्षतः । निर्भिन्ने ह्यक्षिणी तस्य ज्योतिश्चक्षुर्गुण २१
बोध्यमानस्य ऋषिभिरात्मनस्तजिघृक्षतः । करों च निरभिद्येतां दिश धोत्रं गुए ग्रहः ॥२२॥
वस्तुनो मृदुकाठिन्यलघुगुर्योपणशीतताम् । जिघृक्षतस्त्वड निर्भिन्ना तस्यां रोममह रहाः ।
तन्न चान्तर्बहिर्वातस्त्वचा लब्धगुणो वृतः ॥ २३ ॥
हस्तौ ररहतुस्तस्य नानाकर्मचिकीया । तयोस्तु यलमिन्द्रश्च श्रादानमुभयाश्रयम् ॥२४॥
गति जिगीप्तः पादोरुरुहातेऽभिकाभिकाम् । पद्भयो यज्ञ स्वयं हव्यं कर्मभिः क्रियते नृभि ॥२१॥
निरभिद्यत शिश्नो पे प्रजानन्दामृतार्थिनः । उपस्थ श्रासीत् कामानां प्रियं तदुभयाश्रयम्॥२६॥
उसिसृतोर्धातुमलं निरभिद्यत वै गुदम् । तत: पायुस्ततो मित्र उत्सर्ग उभयाश्रयः ॥२७n
श्रासिसृप्सो. पुरः पुर्या नाभिद्वारमपानतः । तत्रापानस्ततो मृ युः पृथक्त्वमुभयाश्रयम् ॥२८॥
श्रादित्सोरन्नपानानामासन् कुष्यन्त्रनाडय: । नद्यः समुद्राश्च तयोस्तुष्टि. पुष्टिस्तदाश्रये ॥२६H
निदिध्यासोरात्ममायां हृदयं निरभिद्यत । ततो मनस्ततश्चन्द्रः सङ्कल्प, काम एव च ॥३०॥

·श्रीमद्भागयते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः १० पश्चर्मामरधिरमेदोमनास्पिधातकः । भूम्यतेजोमपाः सप्त प्राणो व्योमाधुवायुभिः३॥ गुणारमझानीन्द्रियाणि भूतादिप्रभा गुणाः । मनः सर्वविकारारमा पुद्धिविज्ञानरूपिणी ॥३२॥ एतद्भगवतो रूपं स्थूल से प्यारतं मया । मलादिभिश्वावरोरटभिवहिरारतम् श्रतः परं सूपमतममय्या निशिरणम् । अनादिमध्यनिधनं नियं वाटमनसः परम् ॥३४॥ अमुनी मगरदूपे मया से अनुयर्णिते । उने थपि न गृहन्ति मायासृष्टे विपश्चितः ॥३५॥ स धारयवाचकतपा भगवान् प्रशाटा । नामरूपरिया धत्ते सकर्माकर्मकः परः ॥३६॥ प्रजापतीन् मनून देवाधीन पितृगणान् पृथस् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याधासुरगुराकान्॥३७॥ किन्नराप्सरसो नागान् सर्रान् पिपुरपोरगान् । मातृ रस.पिशाचाच प्रेतभूतविनायकान् ५३८५ कुष्माण्डोन्मादयेतालान् यातुधानान प्रानपि। सगान् मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन्नृपसरीसपान्त द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभोकमः । कुशलाकुशला मित्राः कर्मणां गतयस्यिमा ४on सा रजस्तम इति तिम्रः सुरनृनारकाः । तथाप्येकैशो राजन् मियन्ते गतस्विधा । यदैकैकतरोऽन्याभ्यो स्वभाव उपहन्यते ॥४॥ स एवेदं जगदाता भगवान् धर्मरूपटक । पुष्णाति स्थापयन् विश्व तिर्यड्नरसुरामभिः॥४२॥ ततः कालामिरदारमा यरसृष्टमिदमात्मनः । सन्नियच्छत्ति कालेन घनानीकमिवानिलः ॥४३॥ इत्थंभावेन कथितो भगवान् भगवतमै । नेत्यंभावेन हि पर मधुमईन्ति सूरयः ॥४४॥ , नास्य कर्मणि जन्मादौ परस्यानुविधीयते । कर्तृत्वप्रतिपेवार्थ माययाऽऽरोपितं हि तत् ॥४४॥ श्रयं तु ग्रहण कल्पः सविकल्प उदाहत । विधिः साधारणो यन्न सर्गाः प्राकृतवैकृताः ॥५६॥ परिमाणं च कालस्य कल्पलणविप्राम् । यथा पुरस्ताद व्याख्यास्ये पानं कल्पमयो ऋणु ४७ ॥ शौनक उवाच ॥ यदाह नो भवान् सूत सत्ता मागवतोत्तमः । चचार तीर्थानि भुवस्त्याचा बन्धूर सुदुरत्यज्ञान्म कुन कौपारवेस्तस्य संवादोऽध्यात्मसंधितः । यद्वा स भगवास्तस्मै पृष्टस्तावमुवाच ॥en भूहि नस्तदिदं सौम्य विदुरस्य विचेष्टितम् । यधुत्यानिमित्तं च तथैवागतवान् पुनः pron ॥ सूत उवाच॥ राज्ञा परीक्षिता पृष्टो यद्वोचन्महामुनिः । तद्वोऽभिधास्ये गुत राज्ञः प्रशानुसारतः ॥१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे द्वित्तीयस्कन्धेऽष्टादशसाहस्यां संहितायां पुरुषसंस्थानुवर्णन नाम दशमोऽध्यायः ॥१०॥ इति द्वितीयः स्कन्धः समाप्तः .

·श्री वासुदेवाय नमः श्रीमद्भागवतम् तृतीयस्कन्धः अथ प्रथमोऽध्यायः ॥ श्रीशुक उवाच ॥ एवमेतत् पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल । क्षत्ला वनं प्रविष्टेन त्यक्वा स्वगृहमृद्धिमत् ॥१॥ यद्वा अयं मन्प्रकृतो भगवानखिलेश्वरः । पौरवेन्द्रगृहं हिवा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥२॥ ॥राजोवाच ॥ कुन सत्तुर्भगवता मैत्रेयेणास सगमः । कदा वा सह संवाद एतदर्णय न: प्रभो ॥३॥ न ह्यल्पार्थोदयस्तस्य विदुरस्यामलामन । तस्मिन् वरीयसि प्रश्न. साधुपादोपहित. ॥४॥ ॥ सूत उवाच ॥ स एवरपिपर्योऽयं पृष्टो राज्ञा परीक्षिता । प्रयाह तं सुबहुविधीतारमा भ्रूयतामिति ॥१॥ ॥ श्रीशुक उवाच ॥ यदा तु राजा स्वसुतानसाधून् पुष्णनधर्मेण विनष्टष्टिः । भ्रातुर्यविष्टस्य सुतान् विवन्धन प्रवेश्य लाक्षाभवने ददाह n६॥ यदा सभायां कुरुदेवदेव्याः केशाभिमर्श सुतकर्म गर्थम् । न वारयामास नृप स्नुपाया: स्वाहरन्त्या कुचकुचमानि ॥७॥ धूते त्वधर्मेण जितस्य साधो सत्यावलम्बस्य वनागतस्य । न याचतोऽदात्समयेन दायं तमो जुपाणो यदजातशतो. nA यदा उ पार्थप्रहितः सभायां जगद्गुरुयानि जगाद कृष्ण । न तानि पुंसाममृतायनानि राजोरु मेने इतपुण्यलेशः un यदोपहतो भवनं प्रविष्टो मन्त्राय पृष्टः किल पूर्वजेन । अथाह तन्मन्नदशां वरीयान् यन्मन्त्रियो चैदुरिक वदन्ति ॥१०n अजातशत्रो. प्रतियच्छ दायं तितिक्षतो दुर्विपहं तवाग. । सहानुजो यत्र वृकोदराहिः श्वसन रुश यानमलं विभषि un ·1 1 श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १ पार्थास्तु देवो भगवान् मुकुन्दो गृहीतवान् सहितिदेवदेवः श्रास्ते स्वपुयां यदुदेवदेवो विनिर्जिताशेपनदेवदेवः ॥१२॥ स एष दोषः पुररद्विडास्ते गृहान् प्रविष्टो यमरयम या। पुष्णासि कृष्णाद् विमुसो गतश्रीस्स्यजाश्वशैवं कुलकौशलाय ॥१३॥ इत्यूचियास्तत्र सुयोधनेन प्रवृद्धकोपम्फुरिताधरण। असत्कृतः सस्पृहणीयशीलः तत्ता सकानुनसौबलेन ॥१४॥ क एनमत्रोपजुझाव जिह्म दास्याः सुतं यद्बलिनैव पुष्टः । तस्मिन् प्रतीपः परक यं प्रास्ते निर्गस्यतामाशु पुराच्छ्वसानः ॥१५॥ स इत्थमयुल्यणकर्णबाणैर्धातः पुरो मर्मसु ताडितोऽपि । स्वयं धनुरि निधाय मायां गतव्यथोऽयादुरु मानयान ॥१६॥ स निर्गतः कौरवपुण्यलब्धो गजाह्वयात्तीर्थपद. पदानि । अन्वानमत् पुण्यचिकीर्पयोच्या स्वधिष्टितो यानि सहस्रमूर्तिः ॥१७n पुरेपु पुरयोण्वनाद्रिकुञ्ज प्वपङ्कतोयेषु सरित्सरःसु। अनन्तलिङ्गः समलङ्कृतेषु चचार तीर्थायतनेष्वनन्यः ॥१८॥ गां पर्यटन् मेष्यविविक्तवृत्ति, सदाऽऽप्लुतोऽध शयनोऽवधूतः । अलक्षितः स्वैरवधूतवेपो प्रतानि चेरे हरितोपणानि १en इत्थं ग्रजम् भारतमेव वर्ष कालेन यावद्गतवान् प्रभासम् । तावच्छशास क्षितिमेवचकामेकातपत्रामजितेन तत्राथ शुश्राव मुहृद्विनष्टि वन यथा वेणुजवह्निसंश्रयम् । संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन् सरस्वती प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥२१॥ तस्यां नितस्योशनसो मनोश्च पृथोरथान रेसितस्य वायो. । तीर्थ सुदासस्य गर्वा गुहस्य यच्छ्राददेवस्य स श्रासिपेवे ॥२२॥ अन्यानि चेह द्विजदेवदेवैः कृतानि नानायतनानि विष्णोः । प्रत्यद्गमुख्यातितमन्दिराणि यद्दर्शनात् कृष्णमनुस्मरन्ति ॥२३॥ ततस्वतिग्रज्य सुराष्ट्रमृद्ध, सौवीरमत्स्यान् कुरजागलाश्च । कालेन तावद्यमुनामुपेत्य तग्रोदवं भागवतं ददर्श ॥२४॥ स यासुदेशनुचरं प्रशान्तं गृहस्पते प्राप्तनयं प्रतीतम् ।' प्रालिट्य गाद प्रणयेन भद्रं स्वानामपृच्छद् भगव प्रजानाम् ॥२५॥ .. पाथ:॥२०॥ TH ·. श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २ अहो पृथापि ध्रियतेऽर्भकाथै राजर्षिवयेण विनापि तेन । यस्त्वेकवीरोऽधिरथो विनिग्ये धनुर्द्वितीयः ककुभश्चतस्रः॥ ४० सौम्यानुशोचे तमधःपतन्तं भाग्ने परेताय विदुहे यः। निर्यापितो येन सुबरवपुयां अहं स्वपुत्रान् समनुयतेन ॥ ३१ ॥ सोऽहं हरेर्मय॑विडम्बनेन दृशो नृणां चालयतो विधातुः । नान्योपलक्ष्यः पदवी प्रसादाच्चरामि पश्यन् गतविस्मयोऽत्र ॥ ४२ ॥ नूनं नृपाणां निमदोत्पथानां महीं मुहुचालयतां चमूभिः । वधाप्रपन्नार्तिजिहीयेशोऽप्युपेक्षताघ भगवान् कुरूणाम् ॥ ४३ ॥ अजस्य जन्मोत्यनाशनाय काश्यकतुंग्रहणाय पुंसाम् । नन्वन्यथा कोऽहंति देहयोग परो गुणानामुत फर्मतन्त्रम् ॥ ५४॥ तस्य प्रपन्नाखिललोकपानामवस्थितानामनुशासने स्वे। अर्थाय जातस्य यदुप्वजस्य वार्ता सखे कीर्तय तीर्थकीतः ॥ ४५ ॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां तृतीयस्कन्धे विदुरोदयसंवादे प्रथमोऽध्यायः un अथ द्वितीयोऽध्यायः श्रीशुक उपाच इति भागवतः पृष्टः क्षत्या वाती प्रियाश्रयाम् । प्रतिरक्तुं ने चोत्सेह नौकरप्यास्मारितेश्वरः । यः पयहायनो मात्रा प्रातराशाय याचितः । तच्छद्रचयन् यस्य सपयाँ घाललीलया २॥ स फयं सेवया तस्य कालेन जरसं गतः । पृष्टो वार्ता प्रतित्यान्तः पादायनुस्मरन् ॥ ३॥ म मुहूर्तमभूतपणी कृपानिधया भृशम् । तीयेए मतियोगेन निमः साधु नित. np पुलकोशिश्नसाहो मुश्चन्मीलशा शुचः । पूर्णार्थी लक्षितस्तेन स्नेहमसरमम्प्लुतः ॥५॥ शनकै गवलोकाग्नुलोम . पुनरागतः। विमृग्य नेवे विदुरं प्रत्याहोद्धव उत्स्मयन् ॥ ६ ॥ ॥ उद्धव उवाच ॥ कृष्णधुमणिनिम्लोचे गीर्णेवनगरेण ह । किं नु नः कुशलं घूया गतीपु गृहेष्वहम्।। दुभंगो यत लोकोऽt यदयो नितरामपि । ये संघसन्तो नपिदुईरि मोना इशेडपम्॥ ॥ इद्वितज्ञाः पुरपीटा एकारामाच सारयताः । सास्वतापमं स. मृतायामममसत ॥ ६ देवस्य मायया स्पृष्टा ये चान्यदसदाधिता भ्राम्यते धोनं तद्वाक्यरात्मन्युप्तारमनोहरी mon प्रदश्यांतमतपसामवितृप्त गृणाम् । भादायान्तरपाधस्य स्वयित्र तोकलोचनम्। यामलीलोपयिक स्वयोगमायायलं दर्शयता गृहीताम् । पिस्मापन स्यस्य च सोमगईः परं पद भूपणभूरबाहम् ॥ १२॥ ७॥

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २ म यधर्मसूनोबत राजसूये निरीक्ष्य दृस्वस्त्ययन त्रिलोकः । कास्न्येन चायेह गत विधातुरक्सितौ कौशलमित्यमन्यत ॥१३॥ यस्यानुरागप्लुतहासरासलीलाबलोकप्रतिलन्धमाना, ग्रजस्त्रियो इम्भिरनुप्रवृत्तधियोऽवतस्थुः किल कृत्यशेवाः ॥१५॥ स्वशान्तरूवितरः स्वरूपैरभ्यर्यमानेष्वनुरुम्पितामा । परावरेशो महदंशयुक्तो जोऽपि जातो भगवान् यथाग्नि ५११५ मा खेदयत्येतदजस्य जन्मविडम्बन यद्वसुदेवगेहे । ग्रजे च वासोऽरिभयादिव स्वयं पुराद् व्यवासीद्यदनन्तवीर्यः ॥१६॥ दुनोति चेतः स्मरतो ममैतद्यदाह पादावभिवन्द्य पिनोः । ताताम्ब कंसादुरुशङ्किताना प्रसीदतं नोऽकृतनिष्कृतोनाम् ॥१७॥ को वा अमुष्याङ्घ्रिसरोजरेणु विस्मर्तुमीशीत पुमान् विजिनन् । यो विस्फुरद्भविटपेन भूमे रं कृवान्तेन तिरश्चकार ॥१॥ दृष्टा भवद्भिर्ननु राजसूये चैद्यस्य कृष्णं द्विपतोऽपि सिद्धिः। यां योगिनः संस्पृहयन्ति सम्यग्योगेन कस्तद्विरह सहेत ! तथैव चान्ये नरलोकचोरा य थाहवे कृष्णमुखारविन्दम् । नेत्रः पिबन्तो नयनाभिरामं पार्थास्त्रपूताः पदमापुरस्य ॥२०॥ स्वयं त्वसाम्यातिशयस्यधीश. स्वराज्यलक्षायाप्तपमस्तकामः । बलि हरद्भिश्चिरलोकपाती किरीटकोट्येडितपादपीठः ॥२१॥ तत्तस्य कैकयमलं भृतानो विग्लापयत्यङ्ग यदुग्रपेनम् । तिष्टनियएणं परमेष्टिधिएये न्यबोधयदेव निवारयेति ॥२२॥ हो यकी ये स्तनकालकूटं जिघांसयापाययदप्यसाची । लेभे गति धान्युचितां ततोऽन्य कं वा दयालु शरणं प्रजेम ॥२३॥ मन्येऽसुरान् भागवतास्म्यधीशे संरम्भमार्गाभिनिविष्टचिचान् । ये संयुगेऽचस्त तायपुत्रमंसे सुनाभायुधमापत-तम् ॥२४n पसुदेवस्य देवक्या जातो भोजेन्द्रवन्धने । विकीपुभंगवानस्या. शमजेनाभियाचितः ॥२१॥ ततो नन्दराजमिसः पिना कंसाद्विविम्यता । एकादश समास्तर गूहाचि सयलोऽवसत् ॥२६॥ परीतो यत्सपैवरसाधारयन् व्यहरद्विभुः । यमुनोपदने कूद्धि जसबुलिताघ्रिपे ॥२७॥ कौमारी दर्शयंवेष्टा प्रेक्षणीयो बजौकसाम् । रुदमिर हसन्मुग्धवालसिंहावलोकनः ॥२८॥ स एव गोधन लपण्या निकेवं सिवगोरपम् । चारयननुगान् गोपान् रणव गुररीरमत् ॥२६॥ :

·+ २ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्याय: ३ प्रयुक्तान् भोजराजेन मायिनः कामरूपिणः । लीलया न्यनुदत्तास्तान् बाल, क्रीडनकानिव३० विषन्नान् विषपानेन निगृह्य भुजगाधिपम् । उत्थाप्यापाययगावस्तत्तोयं प्रकृतिस्थितम् ॥३१॥ अयाजयगोसवेन गोपराज द्विजोत्तमै । वित्तस्य चोरभारस्य चिकीर्षन सहययं विभुः३२ वर्पतीन्द्रे ब्रज. कोपाजनमानेऽतिविह्वलः । गोलीलातपत्रेण बातो भद्रानुगृह्णता ॥३३॥ शरच्छशिकरैदृष्टं मानयन् रजनीमुखम् । गायन कलपदं रेमे स्त्रीणां मण्डलमण्डन • ॥३४॥ इतिश्रीमद्भगवते महापुराणे पारहस्यो संहितायो तृतीयस्कन्धे विदुरोद्धवसंवादेद्वितीयोऽध्यायः२। अथ तृतीयोऽध्यायः उद्धघ उवाच ततः स भागत्य पुरं स्वपिनोविकीर्यया शं बलदेवसंयुतः । निपात्य तुङ्गाद्रिपुयूथनाथं हतं व्यकपद् व्यसुमोजसोयाम् । सान्दीपने सकृत्योक्तं ब्रह्माधीत्य सविस्तरम् । तस्मै प्रादावर पुन मृतं पवननोदरात्॥२॥ समाहुता भीमकन्यया ये श्रियः सवर्णेन बुभूपयेपाम् । गान्धवृत्या मिस्तो स्वभागं जहे पर मूर्ति दवरसुपणं ५३म क्यतोऽविद्धनसो दमित्वा स्वयंवरे नामजितीमुवाह । तदनमानानपि गृध्यतोऽज्ञाअघ्नेऽदतः शस्त्रभृत स्वशः प्रिय प्रभुग्यि इव प्रियाया विधि'सुराचद् धुतरु यदर्थे । वन यादवत्तं सगणो रुगन्धः प्रीदामृगो नूनमय वधूनाम् ॥५॥ सुतं मृधे खं वपुषा प्रसन्तं दृष्ट्वा सनाभोन्मथितं धरिदया। श्रामप्रितस्तत्तनयाय शेपं दमा तदन्त.पुरमाविवेश ॥६॥ तयाहवारता। नरदेवकन्याः कुजेन दृष्ट्वा हरिमार्तबन्धुम् । उत्थाय सद्यो जगृहुः प्रहर्पग्रीडानुरागप्रहितावलोकैः ॥ प्रासा महत एकस्मिनानागारेषु योषिताम् । सविधं जगृहे पाणीननुरूपः स्वमायया HRH तास्वपत्यान्यजनयदात्मतुल्यानि सर्पतः । एकैकस्यां दश दश प्रकृतर्विभूपया MH मालमागधशाल्वादीननीकै रूधतः पुरम् । अजीधनरस्वयं दिव्य स्व पुंसांतेज धादिशा शम्बरं द्विविद बाण मुरं बल्बलमेव च । अन्याश्च दन्तवम्यादीनयधी कांच पातयन् : अथ ते भानुपुत्राणां एपयो. पतितासपान् । चचाल मा पुरसे येपामापरातो गलै२५ रुकणंदु शासनसोपलाना कुमन्यपाकेन हतधियायुपम् । सुयोधन सानुचरं शयानं भमोरमूव्यां न ननन्द पश्यन् ।।३५ - प्रen ·पुया श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ४ ६१ क्रियान् भुयोऽयं क्षपितोरभारो योणभीमार्जुनभीममूलैः । अष्टादशासौहिणिको मदेशरास्ते पलं दुर्विपहं यदूनाम् ॥१en मिथो यदै भविता विवादो मघामदाताम्रविलोचनानाम् । नैग वधोपाय इयानतोऽन्यो मत्युद्यतेन्तर्दधते स्वयं स्म ॥१५॥ एवं सचिन्त्य भगवान् स्वराज्ये स्थाप्य धर्मजम् । नन्दयामास सुहृदः साधूनां वर्म दर्शयन् १६ उत्तरायो पृतः पूरोर्वशः साध्वभिमन्युना । स वै द्रौण्यत्रसंछिन्नः पुनभंगवता एतःuman भयाजयधर्म सुतमश्चमेखिभिर्विभुः । सोऽपि चमामनुने रतन् रेमे कृष्णमनुमतःn १६ भगवानपि विश्वामा लोकवेदपथानुगः । कामान् सिपेवे द्वावत्यामसात सांख्यमास्थितः॥१६ स्निग्धस्मितावलोकेन वाचा पीयूपकल्पया । चरित्रेणानवद्येन श्रीनिकेतेन चात्मना ॥२०॥ इमं लोकममुं चैव रमयन् सुतर यदून् । रेमे क्षणदया दत्तक्षणस्वीक्षणसौहृदः ॥२१॥ तस्यैवं रममाणस्य संवत्सरगणान् बहून् । गृहमेधेपु योगेषु विरागः समजायत ॥२२ दैवाधीनेषु कामेषु देवाधीनः स्वयं पुमान् । को विस्रम्भेत योगेन योगेधरमनयतः ॥२३॥ कदाचित्क्रोद्भिर्यदुभोजकुमारकैः । कोपिता मुनयः शेपुभंगयामत कोविदाः ॥२४n ततः कतिपयैर्मासैवृरिणभोजान्धकादयः । ययुः प्रभासं संहृष्टा रथैदेवविमोहिताः ॥२५॥ तत्र स्नात्वा पितृन्देवानृषीश्चैव तदम्भसा । तर्पयि वार्थ विप्रेभ्यो गावो बहुगुणा ददुः ॥२६॥ हिरण्यं रजतं शय्या वासांस्यजिनकग्यलान् । यानं रथानि मान्कन्या धरावृत्तिकरीमपि ॥२७n अन्नं चोरुरसं तेभ्यो दचा भगवदर्पणम् । गोविप्रार्थासवः शूराः प्रणेमुभुवि भूध भः ॥२८॥ - इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां तृतीयस्कन्धे विदुरोद्धसंवादे तृतीयोऽध्यायः३ अथ चतुर्थोऽध्यायः ॥ उद्धव उवाच॥ अथ ते तदनुज्ञाता भुक्त्वा पीत्वा घ वारुणीम् । तया विनंगितज्ञाना दुरुक्तमम पस्पृशुः ॥ तेषां मैरेयदोपेण विषमीकृतचेतसाम् । निम्लोर्चात रवावासीद्वेणू नामिव मईनम् ॥२॥ भगवान् स्वात्ममायाया गति तामलोक्य सः । सरस्वतीमुस्पृश्य वृक्षमूलमु गविशत् ॥३॥ श्रहं चोक्तो भगवता प्रपन्नार्तिहरेण ह । बदरी त्वं प्रयाहीति स्वकुलं संजिही णा ॥४॥ अथापि तदभिप्रे जाननहमरिन्दम । पृष्टतोऽन्वगम भर्नुः पादविश्लेषणातमः ॥१॥ अद्राक्षकमासीनं विचिन्वन्दयितं पंतिम् । श्रीकिकेत सरस्व या कृतफेतमकेतनम् ॥६॥ श्यामावदातं विरजं प्रशान्तारुणलोचनम् । दोभितुर्मिविदितं पीतकौशाम्बरेण Gun वाम उरावधि श्रत्य दक्षिणद्मिसरोरुहम् । अपाश्रिताकाश्वत्थमकृशं त्यक्तपिलम् । ।

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ४ तस्मिन्महाभागवतो द्वैपायनसुहृत्सखा । लोकाननुचरन् सिद्ध अाससाद यदृच्छया । तस्यानुरक्तस्य मुनम कुन्दः प्रमोदभावानतकन्धरस्य । पारचतो मामनुरागहाससमीक्षया 'विश्रमयानुवाच ॥son श्रीभगवनुवाच वैदाहमन्तर्मनसोप्सितं ते ददामि यत्तद् दुरवापमन्यैः । सत्ने पुरस विश्वसर्जा वसूनां मरिसद्धिकामेन वयोश्वयेष्ट nent स एप साधो चरमो भवानामासादितस्ते मदनुग्रहो यत् । यन्मा तृलोकान् रह उत्सृजन्तं दिष्ट्या ददृश्वान् विशदानुश्या १२॥ पुरा /मया प्रोक्तमजाय नाभ्ये पद्म निपरणाय ममादिसगें। ज्ञानं परं मन्महिमावभामं यत्सूरयो भागवतं पदन्ति ॥३॥ इस्यारतोक्तः परमस्य पुंसः प्रतिक्षणानुग्रहभाजनोऽहम् । स्नेहोत्थरोमा स्खलितातरस्तं मुशदुचः प्राजलिरायमापे ॥१४॥ को ध्वीश ते पादसरोजभाजी सुदुर्लभोऽर्थेषु चतुष्पीह । तथापि नाहं प्रणोमि भूमन् भवापदाम्भोजनिपवणोत्सुकः ॥११॥ फायनीहस्य भवोऽभवस्य ते दुर्गाप्रयोऽयारिभयारपलायनम् । कालात्मनो यत्प्रमदायुताश्रयः स्वामन रते विद्यति धीर्विदामिह ॥१६॥ मन्त्रेषु मां वा उपहय यापमफुष्टितासण्ठसदात्मयोधः । पृच्छः प्रभो मुग्ध इयाप्रमत्तस्तयो मनो मोहयतीव देव राणा शानं परं स्यामरह.प्रकाशं मोवाच परम भगगन समग्रम् । अपि इमं नो प्राणाय भतंर्वदानमा यद् जिनं तरेम १८n इस्यादितहादाय मां स भगवान् परः । धादिदेशारविन्दास या मन. परमा म्पितिम् aren एयमाराधितपादतीर्घावधीततारामविरोधमार्ग. प्रयाय पादौ परिचय देवमिदागतोऽई विरहामुरारमा ॥२०॥ मोड तनाहादवियोगातियुतः प्रभो । गमिप्ये पितं तस्य पर्याश्रममण्डलम् ॥२॥ पत्र नारायणो देवो नरश भगवानृषिः । यदु तीयं तपो दीप तेपाते लोकमानी ॥२२॥ श्रीशुक उवाच युद्धपादुपारपर्य मुद्दा दुःसहं पधम् । ज्ञानेनारामपाएता शोरगुपतित सुप ॥२३॥ # महामागय प्रान्त कौरमा वियम्भादग्यते। गुरुयं यारिणः ॥२४॥ - M ·उद्धव उवाच .. श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ५ विदुर उवाच ज्ञानं परं स्वात्मरह.प्रकाशं यदाह योगेश्वर ईश्वरस्ते । वक्तुं भवानोऽति यद्धि विष्णोभृत्याः स्वभृत्यार्थकृतश्चरन्ति ॥२५॥ ननु ते तवराध्य प्ररिः कौशरयोऽन्ति मे । साक्षानगवताऽऽदिष्टोमर्यलोकं जिहासता॥२६॥ श्रीशुक उवाच इति सह विदुरेण विश्वमतेर्गुणकथया सुधया प्लावितोरताप. । क्षणमिव पुलिने यमस्वसुस्ता समुषित श्रीपगविनिशा ततोऽगात् ॥२७॥ ॥राजोवाच ॥ निधनमुपगतेपु वृष्णिभोजेप्वधिरथयूथपयूथपेषु मुख्य.। सतु कयमवशिष्ट उद्धवो यद्धरिरपि तत्यज प्राकृति व्यधीशः॥२॥ श्रीशुक उवाच महाशापापदेशन कालेनामोघवादितः । संहत्य स्वालं नूनं त्यक्ष्यन् देहमचिन्तयत्म२६॥ अस्मालोकादुपरते मयि ज्ञानं मदाश्रयम् । यह युद्धव एवामा समस्यामा परः ॥३०॥ नोदयोऽपि मन्यूनो यद्गुणैादित. प्रभु. । अतो मयुनं लोकं प्राहयनिह तिटनु ॥३॥ एवं त्रिलोकगुरुणा सन्दिष्टः शब्दयोनिना । यदयाश्रममासाथ हरिमीजे समाधिना ॥३२॥ विदुरोऽयुद्धवार या कृष्णस्य परमाग्मनः । मीटयोपात्तदेहस्य कर्माणि श्लाषितानि च॥३३॥ देहन्यामं च तस्यैव धीराणां धैर्यपधनम् । अन्येषां दुष्करतरं पशूनां वित्यारमनाम॥३४॥ प्रामानं च पुरश्रेष्ट पणेन मनसेषितम् । प्यायन् गते भागयते ररोद प्रेमविदलः ॥३५॥ कालिन्याः फतिभिः सिद्ध होभिर्भरतभः । मापद्यत स्व सरितं यन मियामुतो मुनि..३६॥ इति श्रीमहागयते महापुराणे पारमईस्या संहितायां तृतीयसन्ये पिरोदर संयादे चतुर्थोंजयायः ॥ अथ पञ्चमोऽध्यायः अंशुक उवाच भारि पुनया अपभः पुरूणा मेरेयमासीनमगाधबोधम् । प्रत्तोपमस्याप्युतमायशुदः पाए सौगोत्यगुयाभिवृप्तः ॥1 यिदुर उपाच घुमाय फर्मावि करोति लोको न त मुग वान्यदुपारमं या। पिन्देत म्परता एप दुःखं पदा पुन मगगन पदेयः ॥ २॥ - ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ५ जनस्य कृष्णाद्विमुखस्य दैनगदधर्मशीलस्य सुदुःखितस्य । अनुग्रहायेह घरन्ति नूनं भूतानि भव्यानि जनार्दनस्य ॥ ३ ॥ तरसाधुवर्यादिश वर्म शं नः संराधितो भगवान् येन पुंसाम् । हृदि स्थितो यति भक्तिपूते ज्ञानं सतत्वाधिगम पुराणम् ॥ ४॥ करोति कर्माणि कृतावतारो यान्यात्मतन्त्रो भगवास्न्यधीशः । यथा ससर्जान इदं निरीहः संस्थाप्य वृत्ति जगतो विधत्ते ॥५॥ यथा पुनः स्वे ख इदं निवेश्य शेते गुहायां स निवृत्तवृत्तिः । योगेधराधीश्वर एक एतद अविष्टो बहुधा यथाऽऽसीत् ॥ ६ ॥ क्रोडन् विधत्ते द्विजगोसुराणां क्षमाय कर्माण्यवतारभेदैः । मनो न तृप्यत्यपि शृण्वतां नः सुश्लोकमौलेश्चरितामृतानि ॥ ७ ॥ यैस्तत्वभेदैरधिलोकनाथो लोकानलोकान् सह लोकपालान् ।। श्रचीक्लृपयन हि स्वसत्वनिकायभेदोऽधिकृतः प्रतीतः ॥८॥ येन प्रजानामुत श्रात्ममरूपामिधानां च भिदा व्यधत्त । नारायणो विश्वसृडात्मयोनिरेतञ्च नो वर्णय विप्रवर्य है। परावरेषा भगरन् प्रतानि श्रुतानि मे व्यासमुसादभीषणम् । अतृप्नुम सुल्लसुखावहाना तेपामृते कृष्णकथामृतौघात् ॥१०॥ फस्तृप्नुयात्तीर्थपदोऽभिधानात् सत्रेषु वः सूरिभिरीड्यमानात् । यः कर्णनाडी पुरुषस्य यातो भवप्रदां गेहरति छिनत्ति ॥११॥ मुनिर्विवर्भगवद्गुणानां सखापि ते भारतमाह कृष्णः । यस्मिन्नृणां ग्राम्यसुखानुवादैर्मतिगृहीता नु हरेः कथायाम् ॥१२॥ सा श्रद्दधानस्य विवर्धमाना विरक्तिमन्यत्र करोति पुंसः । हरेः पदानुस्मृतिनिवृतस्य समस्तदुःखात्ययमाशु धते ॥१३॥ तान्छोच्यशोच्यानविदोऽनुशोचे हरेः कथायां विमुखानवेन क्षिणोति देवोऽनिमिस्तु येपामायुधावादगतिस्मृतीनाम् ॥१४॥ तदस्य कौगारव, शर्मदातुहरेः कयामेव कथासु सारम् । उद्देश्य पुप्येम्प' इवात कधो शिवाय नः कीर्तय तीर्थकीतः ॥१५॥ विश्वजन्मस्थितिसंयमायें कृतावतारः प्रगृहीतशक्तिः । चकार कर्माण्यतिपाणि यानीश्वरः कीर्तय तानि माम् ॥१६॥ , स ·4 - श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ५ ६५ श्रीशुक उवाच स ए भगवान् पृष्टः क्षारया कोपारविमुनिः । पुंसां निःश्रेयसार्थेन तमाह बहु मानयन् ॥१७॥ मैंत्रय उवाच साधु पृष्टं त्वया साधो लोकान् साधनुगृह्णता। कीति वितन्वता लोके ना मनोऽधोक्षजात्मनः १० नैतचित स्वयि क्षत्तर्बादरायणवीयजे । गृहीतोऽनन्यभावेन यचया हरिरीश्वरः ॥१६॥ माण्डव्यशापाद्भगवान् प्रजासंयमनो यमः । भ्रातु क्षेत्रे भुजिप्यायो जातः सत्यवतीसुतात् २॥ भवान् भगवतो नित्यं सम्मत: सानुगस्य च । यस्य ज्ञानोपदेशाय मादिश भगवान अजन् ३३ अथ ते भगाल्लीला योगमायोपहिताः । विश्वस्थि युद्धान्तार्था वर्णयाग्यमुपूर्वशः ॥२६॥ भगवानेक श्रासदमम प्रारमाऽऽमनां विभुः । पारमेच्छानुगतावारमानानाम युपलक्षणः ॥२३॥ सपा एप तदा द्रष्टा नापश्यद् दृश्यमेकराट् । मेनेऽमन्तमिरारमानं सुसशक्तिरसुसहक ॥२४॥ साया एसस्य सन्द्रष्टुः शक्तिः पदसदात्मिका । माया नाम महाभाग ययेदं निर्ममे यिमु प्र२५. कालवृपया तु मायायां गुणमय्यामधोराजः । पुरपेणारमभूतेन वीर्यमाधत्त पीर्यवान् ॥२६॥ ततोऽभयन्महत्तावमव्याकारकालचोदितात् । विज्ञानारमाऽऽमदेहस्थं विश्व व्यस्तमोनुदः२७ सोऽयंशगुणकालात्मा भगवष्टिगोचरः । पारमानं व्यकरोदारमा विश्वस्यास्य सिसच्या २८ महतमाद्विकुया यादहंता व्यजायत । कार्यकारणकांग्मा भूतेन्द्रियमनोमयः ॥२६॥ घेकारिकस्तैजस ताममश्चेत्यई विधा । अहंतस्यादिपुर्याणान्मनो वैकारिकादभूत् । कारिकाश्य ये देया अर्थाभिव्यजनं यतः ॥ ३०॥ तेजसानीन्द्रियाएयेय ज्ञानकर्ममयानि च । तामसो भूतसूक्ष्मादिर्यतः सं लिममात्मन.१३:५ फालमायाशयोगेन भगयद्वीरितं नमः । नमसोऽनुमृतं स्पर्श दिसुर्यनिर्भमेऽमिलम् ॥३२॥ अनिलोऽपि किर्यायो नभसोल्पलायित. । सम रूपतन्मा ज्योतिलारस्य लोचनम्॥३॥ अनिलेनान्वित ज्योतिर्षिकुवरपरपीपितम् । प्राधताम्भो रसमयं कालमाारायोगतः ॥३४॥ ज्योतिगम्भोऽनुमंसद विपद्ममयीनितम्। महीं गन्धगुणामाधा कालमार्याशयोगतः ॥३५॥ भूमाना नभमादीनां पाप्यायरापरम् । रोषो परानुसंसर्गाद् यथासंगयं गुणान् यि ५३६॥ पने देयाः क्लायियोः फालमायोलिदिनानानाग्यात् स्यनियानीशःप्रोचु माशलयो पिमुम् . देवा ऊचुः नमाम से देय पदारमिन्द मायापोपयगापनम् । पन्मूलम्सा पतयोडासोए संसाराम बहिरमिपन्ति ॥३॥ घातपंदस्मिन् भर श जीपारसारपेगोहता न गर्मी माधमन्ने भाषापानिपलायो सपिलमा भारपेम ३२६॥

·६६ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः६ मार्गन्ति यत्ते मुखपद्मनोडैश्छन्दःसुपणैऋषयो विविक्ते । यस्याघमादसरिद्वरायाः पदं पदं तीर्थपदः प्रपना: ॥ ४० ॥ यच्छूद्धया श्रुतवत्या च भक्त्या सम्मृज्यमाने हृदयेऽवध य । ज्ञानेन वैराग्यबलेन धीरा प्रजेम तत्तऽद्धिसरोजपीठम् ॥ ४॥ विश्वस्यः जन्मस्थितिसंयमाथे कृत्तावतारस्य पदाम्बुजं ते। प्रजेम सर्वे शरणं यदीश स्मृतं प्रयच्छत्यभयं स्वपुंसाम् ॥ ४२ ॥ यत्सानुबन्धेऽसति देहगेहे ममामि यूडदुराग्रहाणाम् । पुंसां सुदूरं वसतोऽपि पुर्या भजेम तत्त भगवन् पदान्जम् ॥ ४३ ॥ तान् वै यसवृत्तिभिरक्षिभिये पराहतान्तर्मनसः परेश । अथो न पश्यन्युरगाय नून येते पदन्यासविलासलपम्याः ॥ ४ ॥ पानेन ते देव कथासुधायाः प्रवृद्धभक्त्या विशदाशया ये। वैराग्यसारं प्रतिलभ्य बोधं यथाजसान्वीयुरकुष्ठधिदण्यम् ॥ ४६॥ तथापरे धात्मसमाधियोगबलेन जिया प्रकृति बलिष्ठाम् । घामेव धीराः पुरुष विशन्ति तेपो श्रमः स्यान तु सेवया ते ॥ १६ ॥ सत्ते वयं लोकसिसृक्षयाय त्ययानुसाखिभिरा मभिः स्म । सर्वे नियुक्ताः स्वविहारतन्त्रं न शक मस्तत्प्रतिहसवे ते ॥ ७ यावलि तेऽज हराम काले यया वयं चाममदाम या । ययोभयेको त इमे हि लोका बलि हान्तोऽसमदन्त्यनुहाः । ५८ स्व नः सुराणामसि सान्वयानां फूटस्थ प्रायः पुरषः पुराणः । श्य देव शक्त्या गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजाया कधिमादधेऽजः ॥ ५॥ ततो पर्व सरप्रमुसा यदर्थे पविमारमन् फरवाम कि से। स्व नः सचतुः परिदैहि शक्त्या देव रियायें पदनुप्रहाणाम् n.kom इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहत्या संहितायां तृतीयस्कन्धे परमोऽध्यायःnn अथ पठोऽध्ययः पिरयाच इति हासा स्वशताना सतीनामसमेत्य सः । प्रसुप्तलोस्तन्माणो निशाग्य गतिमीधरः । फालसंज्ञा सदा देयों यिभच्छत्तिमुरलम । अयोविंशतितराना गणं युगपदाविरा २ सोऽनुप्रविष्टो भगवावेष्टाहोण तं गणम् । मिस संयोजयामाम मुसं का प्रयोधरना ।

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ६ ६७ प्रबुद्धकर्मा देवेन त्रयोविंशतिको गणः। प्रेरितोऽजनयत् स्वाभिर्मात्राभिरधिपूरणम् ॥४॥ परेण विशता स्वस्मिन् मात्रया विश्वसृग्गण । चुक्षोभान्योन्यमासाद्य यस्मिल्लोकाश्चराचराश हिरण्मयः स पुरसः सहस्रपरिवरसरान् । श्राण्डकोश उवासाप्सु ससम्योपहितः ॥६॥ सवै विश्वसृजा गर्भो देवकर्मात्मशक्तिमान् । विबभाजात्मनाऽऽ मानमेक्धा दशधा त्रिधा ।। एर बशेसरवानामात्मांशः परमारमनः । श्राद्योऽवतारो यत्रासी भूतग्रामो विभाव्यते nen साध्यात्म साधिदेवश्च साधिभूत इति निधा। विराट् प्राणो दशविध एकधा हृदयेन च ॥ स्मरन् विश्वपृजामोशो विज्ञापितमधोरजः । विराजमतपत् स्वेन तेजसैपो विवृत्तये ॥१०n अध तस्यामितप्तस्य कति चायतनानि ह । निरभिद्यन्त देवानां तानि मे गदतः शृणु 2n तस्यामिरास्य निर्भिवं लोकपालोऽविशन् पदम् । वाचा स्यांशेन वक्तव्यं ययासी प्रतिपद्यते ॥१२॥ निभिन्नं तालु चरणो लोकपालोऽविशदरे । जिदयांशेन स रसं ययासौ प्रतिपद्यते ॥१३॥ निर्भिसे अधिनी नासे विष्णोराषिराता पदम् । प्राणेनोशेन गन्धस्य प्रतिपत्तिर्यतो मरेत् ॥१un निर्भिस अक्षिणी ग्यष्टा लोकपालोऽविशद् विभो । चाशेन रूपाणा प्रतिपत्तियंतो भवेता। निर्मिनान्यस्य धर्माणि लोकपालोऽनिलोऽविशत् । प्राणेनाशेन संस्पर्श येनासौ प्रतिपद्यते॥१६॥ कर्णावस्य विनिर्भिसी धियं संविविशुर्दिशः। श्रोत्रेणाशेन शन्दम्य सिद्धि येन प्रपद्यते ॥10 ग्यचमस्य विनिर्भिमा यियिशुधिएयमोषधीः । अंशेन रोमभिः कण्डू येरसौ प्रतिपयने 11E मे सस्य विनिभिन्न स्वधि एयं क उपाविशत् । रेतांशेन येनामायानन्द प्रतिपद्यते । गुई पुसो विनिर्भिन्न मिग्रो लोमेश श्रापिशत् । पायुनाशेन येनामी विसर्ग प्रतिपद्यते ॥२०॥ इस्तायस्प यिनिर्भिग्नायिन्द्रः स्वपतिराविशयातंयोशेन पुर) यया गृति अपचने Ran पादायस्थ विनिर्मिती लोकेशो विगुराविशत् गरया पशिन पुरो यया प्राप्यं प्रायो:२२ पुरि पास्यविनिभिंगा यागीशोधिगपमाविश पोधेनाशेन योदप्यमतिपतितो भयो २३॥ दिदी पारप निभिरा चन्द्रमा धिएपमायिश । मनमशिन येनामो विनियो मनिपयोnu पामा पारयनिर्मिरामभिमानोऽविरार पदम् । कर्मपाशेन येनामी पगम्यं प्रसिपो २ta साधारप विनिर्भिस'महान् धि एपमुपापिस पिनाशन येनामी शितानं प्रतिपक्ष गोप चौधरापमा सं मानेदरपास । गुणाना गयो पेषु मापने मुरादयः ॥२०॥ पायन्तिन सन दियं देयाः प्रदिरं । परी र म्यभान पलयो पेप गागनु १२८ गालीन समायेन भगवभिनधिताः । उभपोरन्नर पोम पे रदपामगर : 1 गुगगीत मन पुरुप गुरूमा याम गुपदपना गुभामाशो गुर-१० पहुयोग एवं पविभागस्तः । यो नगर पा पान पोरटमा ARRE farin नापोगेसीमिरम्भिोः परपातको बागांनुन सम्म - ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे श्रध्यायः ७ पदयां भगवतो जज्ञे शुश्रूषा धर्मसिद्धये । तस्यो जातः पुरा शूदो यवृत्या तुप्यते हरि ५३३॥ एते वर्णाः स्वधर्मेण यजन्ति स्वगुरुं हरिम् । श्रद्धयामिविशुद्धयर्थं यजाताः सह वृत्तिभि.३४ एतत्तत्तभंगवतो दैवफारमरूपिणः । क, श्रद्दध्यादुपाकर्तु योगमायावलोदयम् ॥३५॥ अथापि कीर्तयाग्यङ्ग यथामति यथाश्रुतम् । कीति हरेः स्वां सत्कर्तुं गिग्मन्याभिवासतीम् ३६ एकान्तलाभं वचसो न पुंसां सुलोकमौलेगुणवादमाहुः । श्रुतेश्च विद्वद्भिरुपाकृताया कथासुधायामुपसम्प्रयोगम् -- ॥३७१ मात्मनोऽवसितो वस महिमा कविनाऽऽदिना । संवत्सरसहस्रान्ते धिया योगविपकया ॥३॥ अतो भगवतो माया मायिनामपि मोहिनी । यस्वयं चारमवत्मात्मा न बेद किमुतापरे ।३३। यतोऽप्राप्य न्यवर्तन्त वाचच मनसा सह । अहं ताम्य इमे देवास्तस्मै भगवते नमः non इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां नृतीयस्कन्धे पष्टोऽध्यायः ॥६॥ श्रथ ससमोऽध्यायः ॥ श्रीशुक उवाच ॥ एवं बुयाणं मैत्रेयं द्वैपायनसुत्तो बुधः । प्रोणयनिय भारत्या विदुरः प्रत्यभापत्त ॥१॥ ॥ विदुर उवाच ॥ प्रान् कथं भगवतश्चिन्मारस्याविशारिणः । लीलया चापि युज्येरनिगुणस्य गुणा. निया:॥२॥ क्रीडायामुद्यमोऽस्य कामश्चिक्रीडिपान्यतः। स्वतस्तृतस्य च कथं निहत्तस्य सदान्यत ३n प्रवासीद् भगवान् विश्व गुणमय्याऽऽममायया । तथा संस्थापयत्येतद्यः प्रत्यपिधास्यति nan देशतः कालतो योऽसावरस्थान. स्वतोऽन्यतः। अविलुप्तावरोधात्मा स युज्येताजयाक्थम् ॥१॥ भगवानेक एवैप सर्वक्षेप्यवस्थितः । अमुप्प दुर्भगवं वा शोथा कर्मभिः युत ॥६॥ एतस्मिन् में मनो विद्वन् सिद्यतेऽज्ञानसरे । तम. पराणुद विभो करमलं मानसं महत् non श्रीशुक उवाच स इत्थं चोदितः साया तस्यजिज्ञासुना मुनिः। प्रयाह भगवचित्त: स्मयनिय गतस्मयः तदा ॥ मय उवाच ॥ सेयं भगवतो माया यमयेन विरयते । ईश्वरस्य विमुलत्य झार्पण्यमुक्त यन्धनम् En यदर्धन विनामु'य पुंस भारमविपर्यय । प्रतीयत उपद्रष्टुः स्वशिरणेदनादिकः 11101 यथा ते चन्द्रमसः कम्पदिसलो गुणः । रयतेऽमी छुरात्मनो नामनो गुण. usin सवै निवृत्तिधर्मेण पासुदेवानुम्मया । भगलतियोगेन शिरोघरो शरिह २ गदेग्गियोपरामोऽथ द्रष्टानि परे हरी । पिलोगो सदा शाः संगुप्तम्या स्परा ३n ·. १०० श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः एतान् मे पृच्छतः प्रश्नान् हरेः कर्मविधिसया। न्हि मेऽज्ञस्य मिन वादजया नष्टच : Hyon सर्वे वेदाश्च यज्ञाश्च तपो दानानि चानय । जीवामयप्रदानस्य न कुरिन् कलामपि ॥११॥ ॥ श्रीशुक उवाच ॥ स इत्थमापृष्टपुराणकल्प. कुरुमधानेन मुनिप्रधानः । प्रद्धहों भगवाक्यायो सञ्चोदितस्तं प्रहसन्निवाह १४२५ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां तृतीयस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः usn अथाष्टमोऽध्यायः । मैत्रेय उवाच ॥ सत्सेवनीयो बत पूरवंशो यल्लोकपालो भगव प्रधानः । बभूविथेहाजितकीर्तिमाला पदे पद नूतनयस्यभीषणम् सोऽहं नृणां सुखाय दुःखं महद्गतानां विरमाय तस्य । प्रवर्तये भागवत पुराणं यदाह साचाद् भगवानृपिभ्यः ॥२॥ श्रासीनमुन्यां भगवन्तमाय सङ्कर्षणं देवमकुण्ठसवम् । विचित्सवस्तत्वमत. परस्य कुमारमुख्या मुनयोऽन्वपृच्छन् ॥३॥ स्वमेव धिष्ण्यं बहु मानयन्तं यं वासुदेवाभिधमामनन्ति । प्रत्यग्टताताम्बुजकोशमीपदुन्मीलयन्तं विबुधोदयाय ॥en स्वधंन्युदादैः स्वजटाकलापैरुपस्पृशन्तश्चरणोपधानम् । पर्व यदर्चन्त्यहिराजकन्याः सप्रेमनानावलिभिर्वराः । मुहुर्गुणन्तो वचसानुरागस्खलस्पदेनास्य कृतानि तज्ञाः । किरीटसाहस्रमणिकप्रद्योतितोदामफणासहस्रम् प्रोक्तं किलैतद्भगवत्तमेन निवृत्तिधर्माभिरताय तेन। सनत्कुमाराय स चाह पुरः सांख्यायनाया एतरताय ॥ सौख्यायनः पारमहंस्यमुण्यो विवरमाणो भगवद्विभूतीः । जगाद सोऽस्मद्गुरवेऽन्यिताय पराशरायाथ वृदस्पतेश्च NER प्रोवाच मह्यं स दयालुरको मुनि. पुलस् येन पुराणमाघम् । सोई वैतत प्रथयामि वास प्रहालये नित्यमनुप्रताय IED उदाप्लुतं विश्वमिदं तदासीदशियामीलिताइन्यमीलयत् । ग्रहीन्द्रतलेऽधिशयान एकः कृतपणः स्वाम्मरतो निरीहः ॥१०॥ 44 ·रजसा स श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः 33453 १०१ सोऽन्तःशरीरेऽर्पितभूतसूक्ष्म. कालामिको शक्तिमुदीरयाणः । उवास तस्मिन् सलिले पदे स्वे यथानलो दारणि रूदवीर्यः ।। चतुर्युगानां च सहस्रमप्सु स्वपन् स्वयोदीरितया स्वशक्त्या । कालारययाऽऽसादितकर्मतन्नो लोकानपीतान् ददृशे स्वदेहे ॥ १२ ॥ तस्थार्थसूक्ष्माभिनिविष्टदृष्टेरन्तर्गतोऽर्थो तनीयान् । गुणेन कालानुगतेन विद्धः सूप्यंस्तदाभिद्यत नामिदेशात ॥ १३ ॥ पद्यकोशः सहसोदतिष्ठत् कालेन कर्मप्रतियोधनेन । स्वरोचिषा तसलिलं विशालं विद्योतयन इवात्मयोनिः ॥ १४ ॥ तल्लोकपद्मं स उ एव विष्णुः प्रावीविशत् सर्वगुणावभासम् । तस्मिन् स्वयं वेदमयो विधाता स्वयम्भुवं यं स्म वदन्ति सोऽभूत् ॥ १५ तस्यां स चाम्भोरहकर्णिकायामवस्थितो लोकमपश्यमानः । परिक्रमन् व्योनि वित्तनेत्रश्चत्वारि लेभेऽनुदिशं मुसानि तस्माद् युगान्तश्वसनायपूर्णजलोमिचक्रात् सलिलाद विरुद्धम् । लोक्तत्वं नात्मानमहाविददादिदेवः ॥१०॥ एप योऽसावहमन्जपृष्ट एतत्कुतो याजमनन्यदासु । अस्ति यधस्तादिहि किशनैतदधिष्टितं यत्र सता नु भाग्यम् ॥251 इत्थमुवीक्ष्य तदन्जनालनासोभिरन्तर्जलमाविवेश । नार्वागतस्तस्सरनालनालनाभि विचिन्वंस्तदविन्दताजः ॥ समस्यपारे विदुरास्मसर्ग विचिन्वतोऽभूत् मुमहाखिणेमिः । यो देहमानो भयमीरयाणः परिसिणोत्यायुरजस्य हेति. ॥ २० ॥ ततो निवृत्तोऽअतिलब्धकाम स्वधिप्रयमासाथ पुनः स देवः । शनैतिधासनित्तचित्तो न्यपीददाटसमाधियोगः ॥ २१ ॥ कालेन सोजः पुरुगयुराभित्तयोगेन विरुदयोधः । स्वयं तदन्तहदयेऽवमातमपरयतापश्यत यर एम् ॥ २२ ॥ मृणालगौरायतशेपभोगपर्य एक पुरुष शयानम्। पयातपायुतमूघरमभिईतवान्तयुगान्ततोये प्रेश गिरन्त हरितोपलादेः सनयामनीवरसरममः। रसोदधारोपधिसौमनस्पयनसतो येशुभुनाप्रिपाः ॥ २४० उपाधित. कलम स ·- १०२ श्रीमद्भागवने तृतीयस्कन्धे अध्यायः पायामतो विस्तरतः स्वमानदहेन लोकत्रयसङ्ग्रहेण । विचिदिव्याभरणांशुकानो कृतश्रियापाधितवेश्देहम् ॥ २५ ॥ पुंसां स्वकामाय विविक्तमागैरभ्यर्चत कामदुधाइछिपमम् । प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दुमयूखभित्तालिचारुपतम् ॥ २६ ॥ मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन परिस्फुरत्कुण्डलमण्डितेन । शोणायितेनाधरबिम्यभाषा प्रत्यईयन्तं सुनसेय मुवा ॥ २७ ॥ कदम्वविझल्कपिशङ्गवाससा स्वलद्धृतं मेसलया नितम्वे । हारेण चानन्तधनेन वसं श्रीवत्सवक्षःस्थलवल्लभेन ॥२८॥ परायक्यूरमणिप्रकपर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम् श्रव्यत्तमल भुवनादिपेन्द्रमहीन्द्र भोगैरधिवीतवल्यम् ॥ २६ ॥ चराचरीको भगवन्महीध्रमहीन्द्रबन्धु सलिलोपगूढम् । किरीटसाहसहिररयङ्गमाधिर्भवत्कौस्तुभरनगर्भम् निधीतमारायमधुप्रतश्रिया स्वकीर्तिमय्या वनमालया हरिम् । सूर्येन्दुवाय्वन्यगर्म त्रिधामभिः परिक्रमत्प्राधनिकैदुरासदम् ॥ ३३॥ तोव तस्माभिसर सरोजमात्मानमम्भ: श्वसनं ददर्श देवो जगतो विधाता नात परं लोकविसर्गदष्टि ॥३२॥ स कर्मवीर्ज रजसोपरत: प्रजाः सिसहमियदेव दृष्ट्वा । अस्तौद् विसर्गाभिमुखस्तमीड्यमव्यक्तवर्मन्यभिवेशितात्मा ॥ ३३ ॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या सहितायां तृतीयस्कन्धे श्रष्टमोऽध्यायः ।। अथ नवमोऽध्यायः ब्रह्मोवाच ज्ञातोऽसि मेऽध सुचिराउनु देहभाना न ज्ञायते भगवतो गतिरित्यवधम् । नान्याचदस्ति भगवन्नपि तत्र शुद्ध मायागुणत्यतिकराद्यदुरुर्विमामि 491 यदेतदवबोधरसोदयेन शश्वन्नित्ततमस: सदनुपाय। यादी गृहीतमवतारशतैरुवीज यन्नाभिपद्मभवनादहमाविरासम् ॥२॥ परं परम यमवतः स्वरूपमानन्दमानमविकल्पमविद्धयर्थः । पश्यामि विश्वसृजमेकमविश्वमारमन् भूतेन्द्रियात्मकमदस्त उपाधितोऽस्मि ॥३॥ सदा इदं भुवनमहल मङ्गलाय ध्याने स्म नो दर्शितं व उपासकानाम् । तस्मै नमो भगवतेऽनुविधेम सुम्यं योऽनारतो नरकमाग्भिरसमस वियञ्च । - नातः ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ये तु त्वदीयचरणाम्बुजकोशगन्धं जियन्ति कर्णविया: श्रुतिवातनीतम् । भक्त्या गृहीतचरणः परया च तेषां नापैपि नाथ हृदयाम्बुरहास्थपुंसाम् ॥५॥ तावद्भयं द्रविणगेहसुहृनिमित्त शोकः स्पृहा परिभयो विपुलश्च लोमः । तावन्ममेत्यसवमा श्रातिमलं यावन तेऽध्रिमभये प्रणोत लोकः ॥ ६ ॥ देवेन से हतधियो भवतः प्रसवात्साशुभोपशमनाद् विमुपेन्द्रिया ये। कुर्वन्ति कामसुखलेशलवाय दीना लोभाभिभूतमनसोऽशलानि शश्वत् ॥ ७ ॥ सुत्तनिधातुभिरिमा मुहुरर्यमानाः शीतोष्णवातवरितरेतराध । कामामिनाच्युत रुपा च सुदुर्भरण- सम्पश्यतो मन उस्लम सीदते मे He h यावापृथवमिदमाश्मन इन्द्रियार्थमायानलं भगरतो जन ईश पश्येत् । तावन्न संसतिरसौ प्रतिसझमेत व्यापि दुःखनिवई यहती मिया ॥ ६ ॥ अहातातकरणा निशि निःशयाना नानामनोरथधिया एणमानिद्राः। देवाहतार्थरचना फपयोऽपि देव युप्माप्रसद्गायिमुना इह संसरन्ति 101 एवं भाययोग परिभावितहत्सरोज प्रास्मे श्रुतेक्षितपथो मनु नाथ पुंसाम् । यद् यद्धिया त उरगाय विभावयन्ति तरादपुः प्रणयमे सदनुप्रहाय नातिप्रसीदति यथोपचितोपचारैराराधितः मुरगणैहदि पदकामः । यासयंमूतदययामदलम्ययको नानाजनेप्यरहितः सुखदत्तरारमा ॥ १२ ॥ पुंसामतो विविधार्मभिरम्पराचदानेन चोप्रतपमा प्रतचर्यया भाराधनं भगवतस्तव सस्मियार्थी धोऽपितः कहिचिद्धियते न पा ॥१३॥ शधरस्वरुपमहसैय निपीतभेदमोहाय योधिपणाय नमः परमे। विधोरस्थिनिलयेपु निमितलीलारामाय ते नम ६६ मेघराय ४ यस्यापतारगुएरमविदन्यनानि नामानि येऽपिगमे पिशा गृणनिस । से जन्मरामलं महमैर हिमा संमान्यपातमृतं समां मप ॥१९॥ यो या यह पगिरिशच विभुः स्वयं घसियुमरमलपहेतर माममनम् । भिाग निपारा एक उरोहम्तस्मै नमो भगाने भुयगामाप Ku लोको यिरमनिरसः पुराले ममतः परययं यदित भरने में। यस्तापारप पनपानि जीविता गरिनानिमिगप नमोगरा বনা, বিবা বিধিলবানন: বাবা বা शेरे सपो पहुमपोशर समानस्तरमै नमो भगयोधमाय गुम्यग 10

·२०४
श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः
तियंमनुष्यचितुधादिपु जीवयोनिप्यात्मेच्छयाऽऽ मनसेतुपरीप्सया यः ।
रेमे निरस्तरतिरप्यवरुद्धदेहस्तस्मै नमो भगवते पुरुशेत्तमाय ॥ 1EM
योऽविद्ययानुपहतोऽपि दशार्धरया निद्रामवाह जठरोकृतलोक्यानः ।
अन्तलेऽहिकशिपुस्पर्शानुक्ला भीमोर्मिमालिनि जनस्य'सुसं विवृएनन् ॥ २० ॥
यनाभिपद्मभवनादहमासमीध्य लोकत्रयोपकरणो यदनुग्रहेण ।
तस्मै नमस्त
उदरस्थमवाय योगनिद्रावसानविक्सन्नलिनेक्षणाय ॥ २१ ॥
सोऽयं समस्तजगा सुहृदेक धारमा सायेन यन्मृडयते भगवान् भगेन ।
तेनैव मे दृशमनुस्पृशताद् ययाहं सक्ष्यामि पूर्ववदिदं प्रणतप्रियोऽसौ ॥ २२ ॥
ए. प्रपत्रवरदो रमयारमशक्त्या यद् यत्करिष्यति गृहीतगुणावतारः।
तस्मिन् स्वविक्रममिदं सृजतोऽपि चेतोयुञ्जीत कर्मशमलं च यथा विजह्याम् ॥ २३ ॥
नाभिदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसो विज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्तः ।
रूपं विचिमिदमस्य विश्वतो मे मा रीरिपीए निगमस्य गिरा विसर्गः ॥ २४ ॥
सोऽसावदभ्रकरुणो भगवान् विवृद्धप्रेमस्मितेन नयनाम्बुरुह विजम्मन् ।
उत्थाय विश्वविजयाय च नो विपादं माच्या गिरापनयतात्पुरुषः पुराणः ॥ २५ ॥
मैत्रेय उवाच
स्वसम्भवं निशाम्यैवं तपोविद्यासमाधिभिः । यावन्मनोवच: स्तुवा विरराम स खितवत्॥२६॥
अथाभिप्रेवमन्वीक्ष्य ब्रह्मणो मधसूदनः । विएणचेतसं तेन कल्पव्यतिकराम्भसा ॥२७॥
लोकसंस्थानविज्ञान भास्मनः परिसिदतः । तमाहागाधया वाचा कश्मलं शमयनिय ॥२८॥
श्रीभगवानुवाच
मा वेदगर्भ गास्तन्द्री सर्ग उद्यममावह । तन्मयाऽऽपादितं ह्यग्रे यन्मा प्रार्थयते भवान् ॥२६॥
भूयस्त्वं तप श्राविष्ट विद्या चैव मदाश्रयाम् । ताभ्यामन्तहदि ब्रह्मन् लोकान् द्रष्यस्यपातान्
तत प्रात्मनि लोके च भक्तियुक्त. समाहितः । द्रष्टासिमा ततं ब्रह्मन्मयि लोकांस्त्वमात्मनः।३।।
यदा तु सर्वभूतेषु दारप्वग्निमिव स्थितम् । प्रतिपक्षीत मा लोको जह्यात्तथैव करमलमा३श
यदा रहितमात्मानं मूतेन्द्रियगुणाशयः । स्वरेण मयोतिं पश्यन् स्वाराज्यमृच्छति॥३३॥
नानाकर्मवितानेन प्रजा बढीः सिसवतः । नारमावसोदत्यस्मिंस्ते वर्षायाम्मदनुग्रहः ॥३४॥
कपिमाय न बनाति पायोस् वा रजोगुणः । यन्मनो मयि निवंद प्रजा: संस्जतोऽपिते॥३५॥
ज्ञातोऽहं भवता त्वद्य दुर्विज्ञेयोऽपि देहिनाम् । यन्मा स्वं मन्यसेऽयुक्तं भतेन्द्रियगुणात्मभि ॥३६॥
तुम्यं मद्विचिकित्सायामारमा मेदर्शितोऽयहि । नालेन सलिले मूलं पुष्करस्य विचिन्वतः ३७.
यवस्थांत मस्तो मत्कथाभ्युदयाङ्किसम् । यद्वा तपसि ते मिष्टा स एष मदनमः ॥३॥

·श्रीमद्भागयते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २० १०१ प्रोतोऽहमस्तु भद्रं ते लोकानां विजयेच्छया । यदस्तोपीगुणमयं निर्गुणं मानुषणयन् ॥३६॥ य एतेन पुमानित्यं स्तुत्वा स्तोत्रेण मां भजेत् । तस्याशु सम्प्रसीदेयं सर्वकामवरेश्वरः ॥aon पून तपसा यदनिर्योगसमाधिना । राद नि.श्रेयसं पुंसो मप्रीतिस्तत्वविन्मतम्।४१॥ श्रहमात्माऽऽरमना धातःप्रेष्टः सन् प्रेयसामपि । अतो मयि रति कुर्याद देहादिर्यत्कृते प्रियः॥४२n सववेदमयेनेदमारमनाऽऽमाss मयोनिना । प्रजाः सृज यथापूर्व याच मय्यनुशेरते ॥४३॥ मैत्रेय उवाच तस्मा एवं जगत्स्रष्ट्रे प्रधानपुरपेश्वरः । ध्य.येई स्वेन रूपेण कनाभस्तिरोदधे ॥४४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमत्या संहितायां तृतीयस्कन्धे नबमोऽध्यायः अथ दशमोऽध्यायः विदुर ज्याच अन्तहिते भगवति ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रजाः ससर्ज फतिधा दैहिकी नसीविभुः ॥in ये च मे भगवर पृष्टास्वव्यर्था बहुपितन । तान् पदस्वानुपूर्येण छिन्धि नः सांसंशयान्॥२॥ ॥ सूत उवाच॥ एवं सदोदितस्तेन हत्या कौवारवो मुनिः । प्रीतः प्रत्याह तान् प्रभान् हृदिस्थानय भार्गव । मैत्रेय उवाच विरिशोऽपि तथा पके दिव्यं वरंशतं तपः । श्रात्मन्यात्मानमावेश्य यदाह भगवाननः nen तद्विलोक्यान्जसम्भूतो वायुना यदधिष्टितः । पममम्भश्च तत्कालकृतवीर्येण कम्पितम् ॥१॥ सपसाधमानेन 'विषया चात्मसंस्थया । विविज्ञानग्लो व्यपाद् घायु सहारभसा ॥६॥ तद्वितोग्य वियव्यापि पुपरं यदधिष्ठितम् । अनेन लोकान् प्राम्लीनान् कल्पितास्मी यचिन्तयत्। पनकोशं तदाऽऽविश्य भगय पर्मचोदितः । एक प्यभासीदुरधा निधा भायं द्विसप्तधा HA एतावानीग्लोरस्य संस्थाभेदः समाहतः । धर्मस्य अनिमित्तस्य विपाकः परमेष्टपसीnen विदुर उवाच यदारथ पहुरूपस्य हरेरखतकर्मणः । फालाख्यं लपणं ब्रह्मन् यया यर्णय नः प्रभो 1101 मैत्रेय उवाच गुणप्रतिकराकारो निशिरोऽप्रतिटितः। पुररस्तदुपादानमारमानं लीलयात् min पिप प्रतामा मंस्थित विष्णुमायया । ईश्वरेण परिम्भूियं फालेनाप्यतमूतिना ॥२॥ पदानी सयाने प पवादप्येतदीराम् । मगों नाविधन्तरप मारतो ये सरनु प१३n कामदायगुऔरस्य विविधः प्रतिम्छामः । प्रापस्नु महतः सगा गुपये रम्यमामन men ·१०६ - श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ११ द्वितीयस वहमो यत्र द्रव्यज्ञानक्रियोदयः । भूतसर्गतृतीयस्तु तन्मात्रो द्रव्यशक्तिमान् ॥१५॥ चतुर्थ ऐन्द्रियः सर्गो यस्तु ज्ञानक्रियात्मकः । वैकारिको देवसर्ग पञ्चमो यन्मयं मनः ॥१६॥ पष्टस्तु तमसः सर्गो यस्त्वबुद्धिकृतः प्रभो । पडिने प्राकृताः सर्गा वैकृतानपि मे शृणु ॥१७॥ रजोभाजो भगवतो लोलेयं हरिमेधसः । सप्तमो मुख्यसर्गस्तु पड्विवस्तस्थुषां च यः ॥१८॥ वनस्पत्योपधिलतात्यक्सारा वीरधो द्रुमाः । उत्स्रोतसस्तम नाया अन्तःस्पर्शा विशे िणः॥१६ तिचामष्टम सर्गः सोऽष्टाविंशद्विधो,मतः । अविदो भूरितमपो प्राणज्ञा हृद्यवेदिन ॥२on गौरजो महिपः कृष्णः सूकरो गयो रु: । द्विराफाः पशवश्वे ने अविरुष्टश्च सत्तम ॥२१॥ सरोऽश्वोऽश्वतरो गौरः शरभश्चनरी तथा । एते चैकशफाः सत्तः शृणु पञ्चनखान् पशून्२२ श्वा सृगालो यूको व्याघ्रो मार्जारः शशशल्लकौ । सिंहः कर्गिजः कूर्मो गोधा च मकरादयःम२३॥ कङ्कगृध्रवटश्येनभायमल्कबर्हिणः । हंससारसचक्राहकाकोलूकादयः खगाः ॥२४॥ अक्स्रिोतस्तु नवम. उत्तरेकविधो नृणाम् । रजोऽधिकाः कर्मपरा दुःखेच सुखमानिनः ॥२१॥ वैकृतात्रय ऐवैते देवसर्गश्च सत्तम । वैकारिकस्तु यः प्रोक्तः कौमारस्तूभया मक.१२६॥ देवसर्गश्चाष्टविधो विबुधाः पितरोऽसुराः । गन्धर्वाप्सरस: सिन्दा यक्षरक्षासि चारणाः॥२७n भूतप्रेतपिशाचाश्च विद्याधाः किन्नरादयः । दशैते विदुराख्याताः सर्गास्ते विश्वसृक्कृताः॥२८॥ अतः परं प्रयच्यामि वंशान्मन्वन्तराणि च । एवं रजःप्लुतः स्रष्टा कल्पादिप्वात्मभूहरिः । सृज यमोघसङ्कल्प अात्मैवार मानमात्मना ॥२६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां तृतीयस्कन्धे दशमोऽध्याय n 10॥ अथैकादशोऽध्यायः । मेय उवाच॥ चरमः सद्विशेषाणाननेकोऽसंयुतः सदा । परमाणुः स विशेयो नृणामैक्यभ्रमो यतः ॥१॥ सत एव पदार्थस्य स्वरूपारस्थितस्य यत् । कैवल्यं परममहानविशेषो निरन्तरः १२n एवं कालोऽप्यनुमितःसौपम्य स्थौल्ये च सत्तम । संस्थानमुरे या भगवानन्यस्तो व्यक्तभुम् विभु ॥३॥ स कालः परमाणु। यो भुक्ते परमाणुताम् । सतोऽविशेषभुग् यस्तु स कालः परमो महान्। अणुद्वौं परमाणू स्यात्प्रसरेणुषयः स्मृतः । जालार्कररम्यवगतः खमेवानुफ्तग्नगात् ॥५॥ ग्रसरे पत्रिकं भुड क्त य. कालः स गुटिः स्मृतः । शतभागरतु वेधः स्यात्तैखिभिस्तु लव स्मृतः६ निमेपचितवो ज्ञेय पानातस्ते अयः सणः । सणान् पञ्ज विदुः काष्टां लघु ता दश पञ्च च . लघूनि पै समाम्नात.दरा पच च नाटिका । ते द्वे मुहूतः प्रहरः पञ्यामः सप्त या गृणाम्।। द्वादशार्धपलोन्मानं चतुर्भिधतुरङ्गुलैः । स्वर्णमापैः कृतच्छिद्रं यावत्प्रस्थमलप्लुसम् nen पारी मर्यानामहनी उभे । परः ण्वदशाहानि शुधः पश्य मान Mon - ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ११ १०७ तयोः समुच्चयो मासः पितृणां तदहनिशम् । द्वौ तावृत्तुः पडयन दक्षिणं चोत्तरं दिवि ॥११॥ श्रयने चाहनी प्राहुर्वत्सरो द्वादश स्तः । संवत्सरशतं नां परमायुनिरूपितम् ॥१२॥ ग्रह ताराचन स्थः परमारवादिना लगत् । संवत्सरावसानेन पत्यनिमितो विभुः ॥१३॥ स्व सरः परिवत्सर इतावत्सर एव च । अनुवत्सरो व सरश्च विदुरैवं प्रभप्यते ॥ ४॥ यः सृज्यशक्तिमुरधोव्यसयन् स्वशक्त्या पुंसोऽभ्रमाय दिवि धावति भूतभेदः । कालाख्यया गुणमय प्रसुभिर्वितन्वस्तस्मै पलि हरत व सरपञ्चकाय ॥१५॥ विदुर उवाच पितृदेवमनुष्याणामायुः परमिदं स्मृतम् । परेषां गतिमाचक्ष्व ये स्युः कल्पाद् बहिर्विदः१६ भगवान् वेद कालस्य गति भगवतो ननु । विश्व विचक्षते धीरा योगराद्धन चतुरा ॥१७॥ मैत्रेय उवाच . कृतं नेता द्वापरं च कलिति चतुगम् । दिव्यदिशभिर्व: सावधानं निरूपितम् ॥१८ चत्वारि श्रीणि द्वे चैकं कृतादिषु यथाश्रमम् । संख्यातानि सहस्राणि द्विगुणानि शतानि च १६ संध्याशयोरन्तरेण यः कालः शतसंख्ययोः । तमेवाहुर्युगं तज्ञा यत्र धर्मो विधीयते ॥२०॥ धश्चतुष्पान्मनुजान् कृते समनुवर्तते । स एवान्येप्वधर्म ण व्येति पादेन वर्धता ॥२१॥ त्रिलोक्या युगसाहस्रं हिराब्रह्मणो दिनम् । तावत्येव निशा तात यन्चिमीलति विश्वसृका२२५ निशावसान प्रारब्धो लोककल्पोऽनुवर्तते । यावद्दिनं भगवतो मनून् भुञ्जश्चतुर्दश २३॥ स्व स्व कालं मनु क्ते साधिका होक्सहतिम् । मन्वन्तरेषु मनरस्तद्वंश्या ऋषयः सुराः । भवन्ति चैव युगपासुरेशाश्चानु ये च तान् ॥२४॥ एष दैनन्दिनः सो ब्राह्मस्त्रैलोक्यवर्तन. । तिर्यषितृदेवानां सम्भो यत्र कर्मभिः ॥२५॥ मन्वन्तरेषु भगवान् विभ्र सचं स्वमूर्तिभिः । मन्वादिभिरिद विश्वमवत्युदितपौहाः ॥२६॥ तमोमानामुपादाय प्रतिसंरुविक्रमः । कालेनानुगताशेप प्रास्ते तूणी दिनात्यये २७ तनेवाग्वपिधीयन्ते लोका भूरादयस्त्रयः । निशायामनुत्तायां निर्मुक्तशशिभास्करम्॥२८॥ निलोया दह्यमानायां शा या सङ्करंणाग्निना । यान्त्यूमणा महर्लोकाजनं भृग्वादयोऽर्दिताः२६ तावत्रिभुवन सद्यः पलान्तैधितसिन्धवः । प्रावयन्त्यु कटाटोपचण्डवातेरितोर्मयः ३०॥ अन्तः स तस्मिन् सलिल प्रास्तेऽनतासनो हरियोगनिदानिमीला स्तूयमानोजनालय.३१ एवविवरहोरात्रैः कालगत्योपलवितैः । अपक्षितमिवास्यापि परमायुधयः शतम् ॥३२॥ यदघमायुपस्तस्य परार्धमभिधीयते । पूर्वः पराधोऽपक्रान्तो ह्यपरोऽद्य प्रवर्तते ॥३३॥ पूर्वस्यादी पराधस्य ब्राह्मो नाम महानभूत् । कल्पो यत्राभवद् ब्रह्मा शब्दप्रोति यं विदुः ३४ तन्ये चान्ने कल्पोऽभूद् यं पाममभिचहते। यद्धरेनाभिसरस अासीबोकसरोरुहम् ॥३५॥ - ·१० श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धेअध्यायः १२ श्रयं तु कथितः करको द्वितीयस्यापि भारत । वाराह इति विख्यातो यनासीत्सूकरो हरिः ३६ कालोऽयं द्विपरार्धाख्यो निमेष उपचर्यते । श्रव्याकृतस्यानन्तस्य अनादेर्जगदा मनः ॥३७॥ कालोऽयं परमाएवादिलिपरार्धान्त ईश्वरः । नैवेशितुं प्रभुभून ईश्वरो धाममानिनाम् ॥३८॥ विकारः सहितो युक्तैर्विशेषादिभिरावृतः । श्रारडकोशो बहिरयं पञ्चाश कोटिविस्तृतः ॥३॥ दशोत्तराधियंत्र प्रविष्टः परमाणु इत् । लक्ष्यतेऽन्तर्गताश्चान्ये कोरियो झण्डराशय.ion तदाहुरचरं ब्रह्मा सर्वकारणकारणम् । विष्णोर्धाम परं साक्षात्पुरपस्य महात्मनः ॥४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमस्या संहितायो तृतीयस्कन्धे एकादशोऽध्यायः ॥११॥ अथ द्वादशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच इति ते वर्णितः क्षत. कालाख्यः परमा मन । महिमा वेदगर्भोऽथं यथाताशीनियोध मे un ससर्जागेअन्धतामिस्रमथ तामिस्रमादिकृत । महामोहं च मोहं च तमश्चाज्ञानवृत्तय. ॥२॥ दृष्ट्वा पापीयसी सृष्टिं नामान बहमन्यत्त । भगवद्ध्यानपूतेन मनसान्या ततोऽसृजत् ॥३॥ सनकं च सनन्दं च सनातनमथा मभूः । सन कुमारं च मुनोनिष्क्यिानूर्व रेतस ४H तान् वभाषे स्वभू. पुत्रान् प्रजाः सजत पुत्रक :। तच्छन्मो धर्माणो वासुदेवपरायणा• ॥१॥ सोऽययातः सुतैरे प्रत्याख्यातानुशासनै । क्रोधं दुर्विहं जातं नियन्तुमुपचक्रने ॥६॥ घिया निगृह्यमाणोऽपि भ्रुवोर्मध्या प्रजापतेः । सद्योजायत तन्मन्युः कुमारो नीललोहित: ७ सवै रुरोद देवानां पूर्वजो भगवान् भव । नामानि कुरु मे धात. स्थानानि च जगद्गुरोप इति तस्य वचः पामो भगवान् परिपालयन् । श्रभ्यध दु भद्रया वाचा मा रोदीस्तत्करोमिता यदरोदी. सुरभेट सोद्वेग इव बालकः । ततस्त्वामभिगास्यन्ति नाना रुद इति प्रजाः१० हृदिन्द्रियाण्यसुयोम वायुरनिर्जलं महो । सूर्यचन्द्रस्तपश्चैव स्थानान्यन कृतानि मे ॥११॥ मन्युमनुमहिनमो महाञ्छिव ऋतुवाः प्रोता भवः कालो वामदेवो तमत १२५ धोतिरुशनोमा च नियुत्सपिरिलाम्बिका । इरावती सुधा दीता रुदाण्यो ते स्त्रिय.१३ गृहाणैतानि नामानि स्थानानि च सयौपण । एभिः सृज प्रजा वीः प्रजानामसि यत्पत्ति ॥१४॥ इत्यादिष्टः स गुरणा भगवासीललोहितः । सराकृतिस्वभावेन ससर्जात्मसमाः प्रजाः ॥१५॥ रुद्राणी सृष्टानो समन्ताद् प्रसता जगत् । निशाग्यासंख्यशो यूथान प्रजापतिरशत ॥१६॥ श्रलं प्रजाभि सृष्टाभिरीशीभिः सुरोत्तम । मया सह दहातीभिर्दिशश्चभिरल्यणे ॥१७॥ तप प्रातिष्ट भद्र ते सर्वभूतसुसावहम् । तपसेव यथापूर्व सटा विश्वमिदं भवान् ॥१८॥ तपय परं ज्योतिर्भगान्तमधोद जम् । सर्वभूतगुहाचासमअसा विन्दते पुमान् ren ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १२ १०६ मैत्रेय उवाच एवमात्मभुवाऽऽदिष्टः परिक्रम्य गिरा पतिम् । बाइमित्यमुमामन्य विवेश तपसे वनम् ॥२०॥ श्रथ भिध्यायत: सर्ग दश पुत्राः प्रजज्ञिरे । भगवक्तियुक्तस्य लोकसन्तानहेतवः ॥२१॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । भृगुसिष्टो दक्षश्च दशमस्तत्र नारदः ॥२२॥ उत्सगानारदो जज्ञे दशोऽङ्गुष्ठास्वयम्भुवः । प्राणाद् घसिष्टः सातो भृगुस्त्वचि करारक्रतुः॥२३॥ पुलहोनाभितो जशे पुलस्त्यः कर्णयोरपि । अङ्गिरा मुसतोऽपणोऽत्रिमरीचिमनसोऽभवत् २४ धर्मः स्तनाद् दक्षिणतो यत्र नारायणः स्वयम् । अधर्मः पृष्टतो यस्मान्मृत्युलोकभयङ्करः ॥२५॥ हृदि कामोभ्रवः बोधो लोभश्चाधरदच्छदात् । श्रास्याद्वाक्सिन्धवो मेदाग्नि तिः पायोरघाश्रयः छायायाः कर्दमो जज्ञे देवहूत्याः पतिः प्रभुः। मनसो देवतश्चेदं जज्ञे विश्वकृतो जगत् ॥२७॥ वाचं दुहितरं तन्वीं स्वयाभूह रती मनः । श्राकामा चक्मे हतः सकाम इति नः श्रुतम् ॥२८॥ तमधर्मे कृतमति विलोक्य पितरं सुताः । मरीचिमुख्या मुनयो विश्रम्भा'प्रत्ययोधयन् ॥२६॥ तत्पूर्वैः कृतं त्वये न करिष्यति चापरे । यत्वं दुहितरं गच्छेरनिगृह्याङ्गजं प्रभुः ॥३on तेजीयसामपि होतन्न सुश्लेवयं जगद्गुशे । यद्धृत्तमनतिष्टन् वै लोकः क्षेमाय कल्पते ॥३१॥ तरमै नमो भगवते य इदं स्वेन रोचिपा । श्रात्मस्थं व्यजयामास स धर्म पातुमर्हति ॥३२॥ स इत्थं गृणल. पुत्रान् पुरो दृष्ट्वा प्रजापतीन् । प्रजापतिपतिस्तन्वं तत्याज पीडितस्तदा । तो दिशो जगृहुर्घोरी नीहारं यद्विदुस्तमः ॥ ३३ ॥ कदाचिद् ध्यायतः सदा श्रासंश्चतुर्मुख त् । कथं सक्ष्याम्यहं लोकान् समवेतान् यथा पुरा॥३४॥ चातुहोत्रं कर्मतमुपवेदनयः पदाश्चत्वारस्तथैवाश्रमवृत्तयः ॥३५॥ विदुर उवाच सवै विश्वसृजामीशो वेदादीन मुखतोऽसजत्। यद् नद् येनासृजद् देवस्तन्मे यूहि तपोधन॥३६॥ 'मैत्रेय उवाच ऋग्यजु सामाथाख्यान् वेदान् पूर्वादिभिर्मुखैः । शास्त्रमिग्यो स्तुतिस्तोमं प्रायश्चित्तं व्यधात्ममात् धायुदं धनदं गान्धर्व वेरमात्मनः । स्थापत्यं चासृजद् वेदं मारपूर्वादिभिर्मुखे ॥३८॥ इतिहासपुराणानि पञ्चम घेदमीश्ररः । सर्वेभ्य एव यानेभ्यः ससृजे सर्वदर्शनः ॥३६॥ पोहरयुक्यो पूर्वववद्यारपुरीप्यनिष्टुतापथ । प्राप्तोर्यानातिरात्रौ च वाजयं सगोसरम्प४०।। विद्या दानं तपः सत्यं धर्मस्येति पदानि च । श्राश्रमांच यथासंख्यमसृजरसह वृत्तिभिः ॥४१॥ सावित्रं माजापत्यं च ग्राम चाथ वृहत्तथा । वार्ता सञयशालीनशिलोन्छ इति वै गृहे ॥४२॥ धेसानमा वालसिल्यौदुग्यराः पेनपा बने । न्यास कुटीचकः पूर्व महोदो हरुनिस्कियौ ६४३॥ शान्धीदिको प्रयो यार्ता दरटनीतिस्तथैव च । एवं व्याहृतय शासन प्रणयो यस्य दहतः ॥४४॥ सह । धर्मस्य - ·4 १० श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १३ तस्योणिगासील्लोमभ्यो गायत्री च त्वचो विभो.। त्रिष्टुम्मासारस्नुतोऽनजगत्यस्नः प्रजापतेः मजायाः पतिर पन्ना बृहतीप्रारतोऽभवत् । स्पर्शस्तस्याभवजीवः स्वरो देह उदाहृत ॥४६॥ अपमारामिन्द्रियारयाहुन्तस्था बलमात्मनः । स्वराः सप्त विहारेण भवति स्म प्रजापतेः॥४७॥ शब्दब्रह्मात्मनस्तस्य व्यक्तात्यत्तात्मन. परः । ब्रह्मावभाति विततो नानाशक्त्युपहित १४॥ ततोऽपरामुपादाय, स सर्गाय मनो दधे । मपीणों भूरिवीर्याणामपि सर्गमविस्तृतम्॥४॥ ज्ञाया तद्धदये भूयश्चिन्तयामास कौरव । अहो अद्भुतमेतन्मे व्याप्तस्यापि नित्यदा ॥१०॥ नोधन्ते प्रजा नूनं देवमन' विघातकम् । एवं युक्तकृतस्तस्य देव चावेततस्तदा ॥५॥ कस्य रूपमभूद् द्वधा यत्कायमभिचक्षते । ताभ्यां रूपविभागाभ्यां मिथुन समपद्यत ॥१२॥ यरतु तत्र पुमान् सोऽभून्मनु स्वायम्भुव स्वराट्। स्त्री याऽऽसीच्छतरूपस्या महिप्यस्य महा मन तदा मिथुनधर्मेण प्रजा होधान्यभूविरे । स चापि शतरूपायां पञ्चापत्यान्यजीज्नत् ॥१४॥ प्रिययतोत्तानणवौ तिस्रः कन्याश्च भारत । श्राकृतिदेवहूतिश्च प्रसूतिरिति सत्तम ॥५५॥ श्राकति रुचये प्रादारकर्षमाय तु मध्यमाम् । दक्षायादा प्रसूतिं च यत श्रापूरितं जगत् ॥१६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां तृतीयस्कन्धे द्वादशोऽध्यायः ॥१२॥ अथ त्रयोदशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच निशम्य वाचं वदतो मुनेः पुण्यतमा नृप । भूयः पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेवकथाहतः ॥ १॥ विदुर उवाच सवै स्वायम्भुव सम्राप्रिय. पुत्रः स्वयम्भुव । प्रतिलभ्य प्रियां पली किं चकार ततो मुने ॥ २ ॥ चरितं तस्य राजराद्रिराजस्य सत्तम । ग्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेनाश्रयो ह्यसौ॥ ३ ॥ श्रुतस्य पुंसां सुचिरश्रमस्य नन्वक्षसा सूरिभिरीडितोऽर्थः । यत्तद्गुणानुश्रवणं मुकुन्दपादारविन्दै हृदयेषु येपाम् ॥ ४ ॥ ॥श्रीशक उवाच॥ इति ध्रुवाणं विरं विनीतं सहस्रशीर्णश्चरणोपधानम् । प्रहृष्टरोमा भगवत्स्यायो प्रणीयमानो मुनिरम्यघष्ट ॥ मैत्रेय उवाच यदा स्वभार्यया साकं जातः स्वायम्भुवो मनु । प्राञ्जलिः प्रयतश्च येदगर्भमभापत1६ बनेकः सर्वभूतानां जन्मकृद् वृत्तिदः पिता । अथापि नः प्रजाना ते शुश्रूषा केन या मरेत् ॥ सद्विधेहि नम तुभ्यं धर्मवीडयामशक्ति । य कृयह यशो थिपगमुत्र च भवेद् गति.

·.
श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १३
ब्रह्मोवाच
प्रोतस्तुभ्यम तात स्वस्ति स्ताद्वा शितीश्वर ।यमिय॑लीकेन हृदा शाधि मेत्यात्मनापितम्॥६॥
एतावत्यारमौर्वीर कार्या घरचितिगुरी । शक्त्याप्रमत्तैगृहयेत सादरं गतम सर: ॥१०॥
स त्वमस्यामपत्यानि सदृशान्यात्मनो गुणैः । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यः पुरु यज nan
परं शुश्रूपणं मह्यं स्यात्मजारक्षया नृप । भगस्तेि प्रजाभर्तुहूं पोकेशोऽनुतुष्यति ॥१२॥
येषां न तुष्टो भगवान् यज्ञजिङ्गो जनार्दनः । ये श्रमो ह्यपाय यदा मा नास्त स्वयम्॥१३॥
मनुरुवाच
थादेशेऽहं भगवतो वर्तेयामीवसूदन । स्थानं विहानुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो ॥१४॥
यदोकः सर्वपत्यानां मही माना महाम्भसि । अस्या उद्धरणे यजो देव देव्या विधीयताम्॥१५॥
मैनेय उवाच
परमेष्टी त्या मध्ये तथा सन्नामय गाम् । कथमेनां समुलेय इति दथ्यो धिया चिरम्।।१६॥
सृजतो मे क्षितिर्वामि प्लाव्यमाना रसां गता । अथान किमनुष्ट यमस्माभिः सर्गयोजिते. ।
यस्याहं हृदयादासं स ईशो विदधातु मे ॥१७n
इत्यभिध्यायतो नासाविवरात्सहसान । वराहतोको • निरगादङ्गुष्टपरिमाणक: En
तस्याभिाश्यतः स्वस्थ क्षणेन फिल भारत । गजमात्र: प्रधे तदद्भुतमभून्महत् ॥१६॥
मरीचिप्रमुर्विौः कुमारैर्मनुना सह । दृष्ट्वा तत्सौकरं रूपं तर्कयामास चित्रधा ॥२०॥
किमेतासोकरच्या सर्व दिव्यम्वस्थितम् । अहो यताश्चर्यमिदं नासाया मे विनि सृतम्॥२१॥
दृष्टोऽटिशिरोमान. क्षणाद्दण्डशिनासम । अपि स्विद्भगवानेव यज्ञो मे खेदयन्मनः ॥२२॥
इति मीमांसतस्तस्य ब्रह्मण स, सूनुभिः । भगवान् यज्ञपुरुतो जगर्जागेन्द्रसनिभः ॥२३॥
प्रमाणं हर्षयामास हरिस्तांश्च द्विजोत्तमान् । स्वर्जिनेन ककुभ प्रतिस्वनयता विभुः ॥२४॥
निशम्य ते घरितं स्वखेदायिष्णु मायामयसूकरस्य ।
जनस्तप सत्यनिवासिनस्ते निभिः पवित,नयोऽगृणन् ।
तेषां सतां वेदवितानमूर्तियमावधात्मिगुणानुवादम् ।
विनद्य भूयो विउधोदयाय गजेन्द्रलोलो जलमाविवेश ॥ २६ ॥
उलिप्तवालः सचरः कठोरः सटा विधुन्वन् खररोमशरयम् ।
खुराहतानः सितदंष्ट्र ईशाज्योतिबंभासे भगवान्महीध्रः ॥२७॥
घ्राणेन पृथ्व्या: पदी विजिघ्रन् प्रोडापदेशः स्वयमध्यराङ्गः।
करालदंष्ट्रोऽप्यकरालहरभ्यामुवीक्ष्य विप्रान् गृणतोऽविशरकम् ॥ २८ ॥
..
॥ २५॥

·११२ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १३ स वब्रटानिपातोगविशीर्णदुतिः - स्तनयन्नु दन्वान् । उत्सृष्टदीपोर्मिभुजैस्विार्तश्चुनीश यज्ञेवर पाहि मेति ॥ २६ ॥ खुरेः शुरप्रेदरयस्तदार उत्पारपारं विपरू रसायाम् । ददर्श गा तर सुपुम्सुरी यो जीवधानी स्वयमभ्यधत्त ॥ ३० ॥ स्वदंष्टयोद्धस्य महीं निमग्नो स उत्थितः संरुरुचे रसायाः । तत्रापि दैत्यं गयाऽऽपतन्तं सुनाभसन्दीपिततीपमन्युः ॥३१॥ जधान न्धानमसद्यविक्रम स लोलये मृगराडिवाम्भसि । तद्रक्तपत्राङ्कितगण्डतुण्डो यथा गजेन्द्रो जगती विभिन्दन ॥ ३२ ॥ तमालनोले सितदन्तकोट्या मामुक्षिन्तं गजलीलया। प्रज्ञाय बद्धालयोऽनुवाकैर्विरिचिमुष्पः उपतस्युरोस र ३ ३३ ॥ ऋषय ऊचुः जितं जितं तेऽजिस यज्ञभावन त्रयीं तनं स्वां परिधुन्धो न । यद्रोमगर्तेपु निलित्पुरवरास्तस्मै नमः कारणपूरा रूपं तवैतमनु दुष्कृतारमना दुर्दर्शन देव यदध्यरात्मकम् । छन्दोसि यस्य त्वचि बर्हिरोमस्वाज्यं शिवनिपु धातुनम् ॥३५॥ मुक्तुण्ड श्रासीनुवं ईश नासयोरिदोदरे चमसाः कर्णरन्ध्र। प्राशिनमास्ये प्रपन ग्रहास्तु ते यचर्वणं ते भगवनग्निहोत्रम् ॥३॥ दीक्षानुजन्मोपसदः शिरोधरं एवं प्रायणीयोदयशायदष्टः । जिह्वा प्रवर्यस्तव शी किंमतोः सम्यावपथ्यचितयोऽ वोहि ते ॥ ७॥ सोमस्तु रेतः सवनान्यस्थितिः संस्थाविभेदास्तव देर धातवः । सत्राणि सर्वाणि शरीरसन्धिस्त्वं सर्वयज्ञकरिष्यन्धनः ॥३८॥ नमो नमस्तेऽसिलमन्नदेवतादव्याय सकतवे क्रियात्मने । वैराग्यभक्त्या मायानुभावितज्ञानाय विद्यागुरवे नरो नम. nen इंट्रायकोट्या भगवस्त्रया एता विराजते भूधर भूः समूधरा । यया वनाशि:सरतो दता पृता मतदानेन्द्राय सपत्रपदिनी 1101 प्रीम रूपमिदं ध सोकर भूमण्टनेनाथ दता तेन से। घकास्ति शनोद ग्नेन भूयसा युलाचलेन्दस्य यथैव विभ्रमः ॥४१॥ संस्थापनो जाता सतस्थुपो लोसाय पीमसि मातरं पिता। विधेम वास्यै नमसा सहवया यस्यां स्वतेजोऽमिमिवारणायधाः ४२॥ - + .

·+ - - मैत्रेय उवाच ॥ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १४ ११३ कः श्रद्दधीतान्यतमस्तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबहणम् । न विस्मयोऽसौ त्वयि विश्वविस्मये यो माययेदं ससृजेऽतिविस्मयम् ॥३॥ विधुन्वता वेदमयं निजं वपुर्जनस्तप.सत्यनिवासिनो वयम् । सदाशिखोद्भुतशिवाम्बुबिन्दुभिर्विमृज्यमाना भृशमीश पाविताः ॥४४॥ सवै यत भ्रमतिस्तवैर ते यः कर्मणां पारमपारकर्मणः । यद्योगमायागुणयोगमोहित विश्वं समस्तं 'भगवन् विधेहि शम् ॥४॥ इत्युपस्थीयमानस्तैर्मुनिभियंह्मवादिभिः । सलिले स्वखुराक्रान्त उपाधत्तावितावनिम्।५६। स इथं भगवानुवा विष्वक्सेनः प्रजापतिः । रसाया लीलयोसीतामप्सु न्यस्य ययो हरि:४७ य एवमेता हरिमेधसो हरेः को सुभद्रा कथनीयमायिनः । शएवीत भक्त्या अंवयेत वोशती जनार्दनोऽस्याशु हदि प्रसीदति in सम्मिन् प्रसछे सफलाशियो प्रभौ किं दुर्लभं ताभिरल लयात्मभिः । अनन्यस्या भगतां गुहाशयः स्वयं विधत्ते स्वर्गात परः पराम् ॥४६॥ को नाम लोके पुरुषार्थसारविरपुरास्थानो भगवरकथासुधाम् । प्रापीय कर्या अलिभिर्भवापहामहो विरज्येत विना नरेतरम् non . इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां तृतीयस्कन्धे पराहप्रादुर्भावानुवर्णने प्रयोदशोऽध्यायः ॥१३॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः ॥ श्रीशुरु उवाच ॥ निसाय कौपारपिणोपवर्णिता हरेः क्या कारणसूकरारमनः। पुनः स पप्रच्छ तमुदतामलिनं चातितृप्तो पिदुरो एतमतः in विदुर उवाच तेनर सु मुनिभ्रे हरिणा यज्ञमूर्तिना। प्रादिदै यो हिरएयारो हत हरयनुराभुम २॥ सस्य चोदातः दोषी स्वसंधाप्रेण लीलया। दयराजस्य च प्रान् यस्मादसोरमागधः५३५ मैत्रेय उवाच माधु वीर श्यया परमातारका हरेः । या मुसि मर्याना गायुपाराविणतनीम् nvn योगानमः पुनो मुनिना गीतपाभंः । मृत्योः कृ वैध मूगंड निमाररोह हरेः पदम् ।। भयानातीतिहासोऽयंतो मे वर्पित पुरा। प्रलया देवदयेन देय नामनुग्यताम् । विशिदांशपती पारी करप पतिम् । अपामा एकमे सम्पायर्या दरमयादित । .

·, - - श्रीमद्भागवते तुतीयस्कन्धे अध्याय १४ इट्वाग्निजिवं पयसा पुरयं यजुषा पतिम् । निग्लोचत्यकं नासीनमग्न्यगारे समाहितम् । दितिरवाच एप मा स्वस्कृते विद्वन काम प्रात्तशरासन: । दुनोति दीना विक्रम्य रम्भामिव मतङ्गर तवान्दह्यमानायो सपत्रोनो समृद्धिभिः । प्रजापतीनां भद्र ते मय्यायुतामनुग्रहम्॥१०॥ भतर्यासोरमानानां लोकानाविशते यश । पतिर्भवद्विधो यासा प्रजया-ननु जायते ॥ ११ पुरा पिता नो भगवान्दो दुहितव सल । कं घृणोत या वासा इत्यपृच्छत न पृक् ॥१२॥ स विदित्वाऽऽरमजानां नो भाव सन्तानभावन: । त्रयोदशाददात्तासायास्ते शोलमनुमत ॥१३॥ अथ मे कुरु कल्याण काम कमविलोचन । श्रापिसर्पण भूमनमोघ हि महीयसि ॥१४॥ इति तो वीर मारीच कृपया बहुभारिणीम् । प्रयाहानुनयन् वाचा प्रद्धानहररमलाम्॥ ११५ एप तेऽहं विधास्यामि प्रियं भीरु यदिच्छसि । तस्या काम न क कुर्यासिद्धिवेवगिकी यत १६ सर्वाश्रमानपादीय स्वाश्रमेण कलनवान् । व्यसनार्णवमत्येति जलयानैर्यथाएंवम् ॥१०॥ यामाहुरात्मनो ह्यर्ध श्रेयस्कामस्य मानिनि । यस्यां स्वधुरमध्यस्य पुमाश्चरति विज्वर un यामाश्रित्येन्द्रियारातीन्दुर्जयानित राश्नमै । वसं जयेम हेलाभिर्दस्यून्दुर्गपतियथा ॥१६॥ न चर्य प्रभवस्तां त्वामनुत् गृहेश्वरि । अप्यायुगा वा कारन ये चान्ये गुणयनव: २० अथापि काममेतं ते प्रजात्य करवाण्यलम् । यथा मा नातिवोचन्ति मुहूर्त प्रतिपालय ॥२३॥ एपा घोरतमा वेला घोराणां घोरदर्शना । चरन्ति यस्यों भूतानि भूतेशानुचराणि ह ॥२२॥ एतस्यां साध्वि सन्ध्यायो भगवान् भूतभावन ।परीतो भूतपर्पमिणादति भतराट् ॥२३॥ श्मशानचक्रानिल्नधूलिधूम्रविकोर्णविद्योतजदाकलाप: मस्मावगुण्टामलसमदेहो देवखिभिः पश्यति देवरस्ते ॥२४॥ न यस्य लोके स्वजनः परो वा भात्याइतो नोत कश्चिद्विगः। वर्य प्रतैयंचरणापविद्धामाशास्महेऽजा पत भुक्तमोगाम् ॥२५॥ यस्यानवद्याचरितं मनीषिणो गृणन्त्यविद्यापटल लिमित्सव । निरस्तसाम्यातिशयोऽपि यास्वय पिशाचचर्यामचरद्गति सताम् ॥२६॥ इसन्ति यस्याचरित हि दुर्भगा. स्वात्मन् रतस्यापिटुप समीहितम् । येत्रमाल्यामरणानुलेपन, भोजनं स्थामतयोपलालितम् ॥२७॥ प्रवादयो ग्रामृततुपाला य कारणं विधमिई घ माया । अाशाकरी तस्य पिशाच्चयो हो विभुग्नचरित विदग्यनम् ॥२८॥ मैत्रेय उवाच सविदिते भनो मन्मयोन्मयितेन्द्रिया। जमाह वासो प्रहापलीय यतमा २६॥ - .

·. श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्याय. १४ स विदिवाथ भार्यायास्त निर्बन्ध विकर्माण । न वा दिष्टाय रहसि तयाथोरविवेश ह ॥३०॥ श्योपस्पृश्य सलिल प्राणानायम्य वाग्यत [ध्यायझजाप विरज ब्रह्म ज्योति सनातनम्॥३n दितिस्तु ग्रोडिता तेन कर्मावगेन भ रत । उपपङ्गल्य विर्मा मधोमुख्यभ्यभापत ॥३२॥ दितिरपाच मा मे गभमिम ब्रह्मत् भूतानामृपभो वधीत् । रुद्र पतिर्हि भूतानां यस्याकरवमहसम् ॥३३॥ नमो रुदाय महते देवायोप्रय मीदुपे । शिवाय यस्तदाय तदण्डाय मन्यवे॥३४॥ स ने प्रपोदता 'मामो भगवानुर्वनुप्रा । व्याधत्याप्यनुकम्प्याना स्त्रीणां देव सतीपति मैनेय उवाच स्वसर्गस्याशिर लोक्यामाशासानां प्रवेपतीम् । निवृत्तसम्भ्यानियमो भार्यामाह प्रजापति ॥३६॥ कश्यप उवाच थमायायादात्मनस्ते दोपान्मीहूर्तिकादुत । मनिदेशातिवारेण देवानां चातिहेलनात्५३०० भविष्यवस्तवामद्रावभन्ने जाठराधी । लोकान् सपालत्रिीश्चण्डि मुहुराबन्दयिष्यत ३८ प्राणिना हन्यमानानां दीनानामकृतागम्गम् । स्त्रीणां निगृह्यमाणानां कोपितेषु महात्मसु ३६ तदा विश्वेश्वर बुद्धो भगालोकभावन । हनिष्यत्यवतीर्यासौ यथाद्रीन् शतपटना। दितियाच वध भगरता साहारसुनाभोदारयाहुना । प्राशासे पुग्योर्मस मा ऋद्धायाह्मणाद्विभो ५१ न ब्रह्मदएडदग्ध प न भूतभयदस्य च । नारकाश्चानु प्रहति यो यो योनिमसी गत ४२ फश्यप उवाच कृतशोकानतारेन सय प्रायरमर्शनात् । भगर युरमानाच भवे मरमपि चादरात् ॥४३॥ पुनस्यैव तु पुप्राणी भविनैक सता मत । गास्यन्ति यद्यश शुद्धं भगग्यशसा समम् ॥५॥ योगहमेर दुर्य माययिष्यन्ति साधव । निरादिभिरारमान यच्छोलमनुपतितुम् ॥४॥ याप्रसादादिद विश्व प्रसीदति यदारमकम् । स सरभगान् यस्य तो यतेऽनन्यया रशा १६ स महाभागतो महामा महानुभावो महता महिष्ट । प्रयुभश्त्या अनुभाषिताशये निरेश्य पैरएटमिम विज्ञास्यतित ४७ ॥ अलम्पट शीलधरोगुणाझरोहष्ट परयो भ्यथितो दु सिने। प्रभूतशगुगत शोकहर्ता नैदाधिकं सामिरोहुरा? Reen मतरहिमामलम जने स्वपूररेण्डानुगृहीतरम्। वास्तव धोललनाललाम दया पुराण्डसमरिटनामनम् ॥४. - . - ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्वन्धे अध्यायः ५ ॥ मैत्रेय उवाच ॥ श्रुत्वा, भागवत पौत्रममोदत दित्तिभृशम् । पुत्रयोश्च वध कृष्णाद्विदिवाऽऽसीन्महामना २० इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पोरमस्या सहितायां तृतीयस्कन्धे दितिकश्यपसवादे चतुर्दशोऽध्यायः ॥३४ अथ पञ्चदशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच Su प्राजापत्य तु तत्तेज परतेजोहनं विति. । दधार,वर्षाणि शत शङ्कमाना सुरादनात् ॥१॥ लोके तेन हतालोके लोकगला हतौजस । न्यवेदयन् विश्वसूजे ध्वान्तव्यतिकर दिशामा २० - देवा अबु + तम एतद्विभो वेथ सविना यद्य भृशम् । न व्यक्तं भगवत कालेनास्पृष्टवर्मन ॥३॥ देवदेव जगद्धातर्लोफनायशिखामणे । परेशमपरेषां व भूतानामसि भाववित् ॥en नमो विज्ञानवीर्याय माययेदमुपेयुपे। गृहीतगुणभेदाय नमस्तेऽव्यक्तयोनये ५५ ये स्वानन्येन भावेन भावयन्त्या मभावनम् । श्रामनि प्रोतभुवन पर सदसदारमकम् ॥६॥ तेषां सुपायोगाना जितभासन्द्रियात्मनाम् । लब्धयुष्मत्प्रसादाना न कुतश्चित्पराभव ७५ यस्यवाचा प्रजा सर्वा गावस्तन्त्येव यन्त्रिता. हरन्ति लिमायत्तास्तस्मै मुराय ते नम ARA सवं विधस्व श भूमस्तमसा लुप्तकर्मणाम् । अभदयया दृष्टया श्रापमानहसीमितुम् NER एष देव दितेर्गर्भ प्रोज काश्यपमर्पितम् । दिशस्तिमिरयन सर्या यधतेऽमिरियसि 1100 मेय उवाच स प्रहस्य महापाहो भगवान् शब्दगोचर । मयाचष्टात्मभूधान प्रीणन रचिरया गिरा। ब्रह्मोवाच मानसा सुता युप्म पूर्वजा सनकादया। चेविहायसा लोकॉल्लो विगतस्पहा ॥१२॥ त एकदा भगवतो कुण्ठस्यामलारमनः । ययुफैकुरटनिलप सर्वलोकनारकृतम् ॥३n वसन्ति यत्र पुरपा सर्वे पुण्टमूर्तय ( येऽनिमित्तनिमित्तेन धर्मेणाराधयन् हरिम् TR यमचाच पुमानास्ते भगवान् शन्दगोचर । साप विष्टम्य विरजस्थान नौ मृदयन् पृषum या प्रेयसं नाम धनं कामदुधम । सर्वप्रीभिषिमान वैवल्यमिय मूर्तिमत् ॥१६॥ धैमानिका सलसमावरितानि या गायन्ति लोशमलपणानि भर्नु । अन्तलेऽनुविफस मधुमाधषीनो गन्धेन सस्तिधियोऽनिल पित 10 पारायता यभूतसारसपत्रवाफदायह सशुपतित्तिरियाणा गेलाहलो विरमतेऽपिरमानमुखाधिरे हरिकथामिर गाथमाने 10 ·क श्रीमद्भागवने तृतीयस्कन्धे अध्यायः ३५. । न ह्यन्तरं भगवतीह समस्तकुतावात्मानमात्मनि नभो नभसीव धीराः । पश्यन्ति यग्र युवयोः सुरलिहिनोः किं व्यु पादितं ह्युदरभेदि भयं यतोऽस्य॥३३॥ तद्वाममुष्य परमस्य विकुण्ठभतुः कर्तु प्रकृष्टमिह धीमहि मन्दधीभ्याम् । लोकानितो प्रजतमन्तरभावदृष्टया पापीयसत्रय इमे रिश्वोऽस्य यत्र ५३४५ तेपामितीरितमुभाववधार्य घोरं तं ब्रह्मदण्डमनिवारणमनपूगैः । सद्यो हरेरनुचरायुरु बिभ्यतस्तस्पाक्ष्ग्रहावपततामतिकातरेण ॥३५॥ भूयायोनि भगवद्भिरकारि दण्डो यो नौ हरेत सुरहेलनमयशेषम् । मा वोऽनुतापकलया भगवस्मृतिनो माहो भवेदिह तु नौ ग्रजतारधोऽधः ॥३६॥ एवं तदैव भगवानरविन्दनाभः स्वाना विबुध्य सदतिक्रममायंहृद्यः।। तस्मिन् ययौ परमहंसमहामुनीनामन्वेषणीयचरणौ चलयन् सहश्रीः १३७॥ • स्वागतं प्रतिहृतापयिक स्वपुम्भिस्तेऽचक्षताक्षविज्यं स्वसमाधिभाग्यम् । हंसश्रियाय॑जनयोः शिववायुलोलच्छुभ्रातपत्रशशिकसरशीकरा त्रुम् ॥३८॥ कृत्स्नप्रसादसुमुखं स्पृहणीयधाम नहावलोककलया हृदि संस्पृशन्तम् । श्याने पृथावुरसि शोभितया श्रियास्वश्चूडामणि सुभगयन्तमिवात्मधिष्ण्यम्॥३६॥ पीतांशुके पृथुनितम्बिनि विस्फुरन्त्या काळच्यालिभिविस्तया वनमालया च । वल्गुप्रकोष्टवलयं विनतासुतासे विन्यस्तहस्तमितरेण धुनानमन्जम् aron विद्युतिसम्मकरकुण्डलम एडनाहगण्डस्थलोल समुखं .. मणिमस्किरीटम् । दोदण्डपण्डविवरे हरता पराध्यहारेण धरगतेन च कौस्तुभेन ॥४१॥ अत्रोपसमिति चोरिस्मतमिन्दिरायाः स्वाना धिया विरचितं बहुसोप्टवाट्यम् । मह्यं भवस्य भवतां च भजन्तमहं नेमुनि रीधर नवितृप्तदशो मुहा के ॥१२॥ तस्यारविन्दनयनस्य पदारविन्दकिझक्कमिश्नतुलसीमकरन्दवायुः । अन्तर्गतः स्वविवरेण चकार सेवा संदोममवरजुगमपि चित्ततोः ॥४३॥ ते वा अमुष्य वदनासितपनकोशमुद्रीय सुन्दरतराधरउन्हासम् । लब्धाशिरः पुनरवेषय तदीयसद्धिद्वन्दं नसारणमणिश्रयणे निदप्युः॥४५॥ .पुंसो गति मृगयतामिह योगमार्गानारपदं महु मतं नपनाभिरामम् । सोनं वदयानमनन्यसिद्धेशैत्पत्तिकैः समगृणन् युतमष्टभोग: ४५n ॥ कुमारा ऊचुः ॥ योऽन्तहिता हृदि गतोऽपि दुरात्मनों में सोऽध नो नयनमूलमनन्त राक्षः। याव क्णविवरण गुहाँ गतौ नः पियानुनर्णितरहा मगदुरेन ॥४६॥ क ·श्रीमद्भागवते ततोयस्काधे श्रध्यायः १६ न वा विदाम भगवन् परमा मतच सत्वेन सग्मति रति रचयन्तमेशम् । यत्तेऽनुतापविदिता भक्तियोगैरद्प्रत्ययो हृदि विदुर्मुनयो विरागा ॥४॥ नात्यन्तिकं विगणयन्यपि ते प्रसाद किन्वयदर्पितमयं ध्रुव उन्नयैस्ते । येऽङ्ग स्वदद्धिशरणा भात. कथाया कीर्तन्यतीर्थयशस कुशला रसज्ञा neen काम भव, स्वग्नेिनिरयेषु न स्ताचे तोऽलिवद् यदि नु ते पदयो रमेत । चाचश्च नस्तुलसिवद् याद ते निशोभा पूर्वेत ते गुणगणैर्यदि कर्णरन्ध्र neer प्रादुश्चकर्थ यदिद पुरहूत रूप तेनेश निवृतिमवापुरलं दृशो न । तस्मा इदं भगवते नम इद्विधेम योऽनात्मनो दुरुदयो भगवान् प्रतीत ॥१०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे तृतीयस्कन्धे जयविजययो सनकादिशापो नामपश्यदशोऽध्याय १५ अथ पोडशोऽध्यायः ब्रह्मोवाच इति तद् गृणता तेषां मुनोना योगमिणाम् । प्रतिनन्य जगादेद विकण्ठनिलयो विभु #n श्रीभगवानुवाच एतो तो पादौ मह्य जयो विजय एव च । कोंकृत्य मा यदो वकान्तामतिक्रमम्॥२॥ यस्तयोट तो दण्डो भवद्भिर्मामनुमते । स एवानुमतोऽस्माभिर्मुनयो देरहेलनात् ॥३॥ सद प्रमादयाम्यच ब्रह्म देव परं हिने । नदी यास्महतं मन्ये य-स्वपुन्भिरसकृता in यसामानि च गृहाति लोयो भृत्ये कृतागसि । सोऽसाधुवादस्तरकीति हन्ति पचमिवामय (१॥ यस्यामृतामल यश श्रवणावगाह सद्य पुनाति जगदाशपचाद् विकुण्ठ । सोऽई भवद्रय उपलब्धतीर्थ कोतिश्छिन्द्या स्त्रयाहुमपि व प्रतिफूलवृत्तिम् ॥६॥ यसेवया चरणपापविनरेणु सद्य पताखिनमल प्रतिलब्धगोलम् । न धीविरमपि मा विजहाति यस्या प्रेक्षालवार्थ इतरे नियमान् यहन्ति Hon नाह तथाधि यजमानइविर्विताने रच्योतघृतप्नुतमदन हुतभुर मुम्पेन । पगाह्मणस्य मुसतश्वरतोऽनुषास मुदस्य मय्यवहितर्निजरमपाकै ॥८ ये मिभन्यं हमपएदपिकुएट योगमायाविभूतिरमलाइ मिरन झिरोट । विमास्तु को न विरहेत यदहेणाभ सद्य पुनाति सच दललामलोकान् MEn ये मे सजिवरान्दुहतीमंदीया भूतान्यनाधरणानि च मेदयुदया। पनयधपतयो पहिमन्ययस्तान् गृध्रा रुग मम कुप यधिदएटनेनु mon ये ब्राह्मणान्मय धिया दिपनाऽयन्तरतुपर स्मितमुधोधितपस्या । पाण्यानुरागफल पामय गुगना सम्बोधर यहमिगइमादतरत: 4.1 .

·+ - . . - श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १७ दृष्ट्वान्यांश्च मोल्पातानतत्तत्वविद प्रजा 1 ब्रह्मपुत्रानृते भीता मेनिरे विश्वसम्प्लवम् ॥१३n ताचादिदेयौ सहसा व्यज्यमानात्मपौरपौ । ववृधातेऽश्मसारण कायेनादिपती इव ॥१६॥ दिविस्पृशौ हेमकिरीटकोटिभिनिरुदकाष्टौ स्फुरदगदाभुजौ । गां कम्पयन्तौ चरणै पदे पदे कट्या सुफाञ्च्यामतीत्य तस्थतु ॥ १७ ॥ प्रजापतिनाम तयोरकादि य प्राक् स्वदेहाद् यमयोरजायत । त वै हिरण्यकशिपु विदु प्रजा य त हिरण्यासमसूत सामत. ॥ 5 ॥ - चक्र हिरण्यकशिपुर्दोभ्या ब्रह्मवरेण च । वशे सपालालोकांखीनकुतोट युरुद्धत mti हिरण्याचोऽनुजस्तस्य प्रिय प्रीतिकृदन्यहम् । गदापाणिर्दिव यातो युयुत्सुमंगयन् रणम् २० त वीचय दु सहजवं रणत्काञ्चननूपुरम् । वैजयन्या सजा 'जुष्टमसन्यस्तमहागदम् ॥२१॥ मनोवीर्यवरोसिक्तमसण्यमकुतोभयम् भीता निलिलियरे देवास्तापर्यग्रस्ता इवाहय । स वै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसां स्वेन दैत्यराट् । सेन्द्रान्देवगणान् सोबानपश्यन् व्यनइद् भृशम् ततो निवृत्त क्रीडिप्यन् गम्भीर भीमनि स्वनम्। विजगाहे महासत्वो वाधि मत्त इव द्विप ॥२४॥ तस्मिन् प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादोर्गणा सन्नधियः ससाध्यसा । अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रेरिता दूरतर प्रदुद्रुषु ॥ २५ ॥ वर्षपूगानुदधौ महावलश्चरन्महोर्मीञ्छ्वसनैरितान्मुहु मौयाभिजने गदया विभावरीमासेदिवास्तात पुरी प्रचेतस ॥ २६॥" तत्रोपलभ्यासुरलोकपालकं यादोगणानामृाभ प्रचेतसम् । स्मयन् प्रलन्धु प्रणिरय नीचवनगाद मे देह्यधिराज सयुगम् ॥ २७ ॥ स्त्र लोकपालोऽधिपति हवा वीर्यापहो दुर्मदवीरमानिनाम् । विजिय लोकेऽसिलदैत्यदानरान् प्रदाजसूयेन पुरायजत् प्रभो ॥ २६॥ स एवमुसिक्तमदेन विद्विग ८ प्रलन्धो मायानपा पति । रोयं समुय शमयन् स्वया धिया ध्ययोचदनोपशमं गता धयम् ॥ २६॥ पश्यामि नान्य पुरपारपुरातनाद् य सयुगे त्यो रथमार्गकोधिदम् । पाराधयिष्यस्यसुरर्पभेहि त मनस्विनो यं गृणते भवागा ॥ ३० ॥ त वीरमारादभिषध विस्मय: शयिप्यसे धीरशये श्वभित । यस्त्वद्विधानाममनो प्रशान्तये रूपाणि धत्तै सोच्छया ॥३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायां तृतीयपन्धे हिरण्यादिम्पिनये सदशोऽध्याय ar स -- -- 1 T ·यलि हरन्यून . श्रीमद्भागवते तनीयस्कन्धे अध्यायः १८ १२३ अथाष्टादशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच तदेवमाकर्य जलेशभाषितं महामनास्तद् विगणय्य दुर्मदः । हरेधिदित्वा गतिमङ्ग नारदाद् रसातलं, निर्विवरी स्वरान्वितः ॥ १॥ ददर्श तग्राभिजितं धराधर प्रोनीयमानानिमप्रष्ट्रया । मुष्णन्तमपणा स्वरुचोऽरणश्रिया सहाम चाहो धनगोचरो मृग. ॥ २॥ थाहैनमेशज्ञ महीं विमुञ्च नो रसौकसा विश्वसृजेयमर्पिता। न स्वस्ति यास्यस्यनया ममेक्षत सुराधमासादितसूकराकृते ॥३॥ (वं नः सपत्नरभपाय कि भृतो यो मायया हन्त्यसुरान् परोक्षजित् । त्वों योगमायायलमल्पपीहा संस्थाप्य मूह, प्रमृजे सुहृच्छुचः ॥ ४॥ वयि संस्थिते गदया शीर्णशीर्पण्यरूद्भुजच्युतया ये च तुभ्यम् । यग्यो ये च देवाः स्य सर्वे न भवि यन्न्यमला स । तुद्यमानोऽरिदुरक्ततोमरेर्दष्ट्र ग्रा गामुपलच्या भीताम् । तो मृपतिरगादम्बुमध्याद् ग्राहाहतः सकरेण्यंधेभः ॥ ६॥ •r तं नि:परन्तं सलिलादनुदुतो हिरण्यकेशो द्विरदं येथा झपः । करालदष्ट्रोऽशनिनि स्वनोऽप्रोद् गतहियो किंस्यसतो विगर्हितम् ॥ ७॥ स गामुदस्तारसलिनस्य गोचरे विन्यस्य तस्यामदधारस्य मत्वम् । अभिष्टुतो , विश्वसृजा प्रसूरापर्यमाणो विवुधैः पश्यतोऽरः । । परानुपक्त तपनीयोपकरपं महाग कानचिनदंशम् ।। मर्मारयभीपणं प्रतुदन्तं दरले प्रचण्दमन्यु; प्रहसंस्त यमापे ५, ६ श्रीभगवानुवाच मयं वयं भो धनगोचरा मृगा युप्मद्विधान्मृगये ग्रामसिंहान् । न मृयुपारी प्रतिमुक्तस्य घोरा विकथनं तव गृहन्यमद । १०॥ एने पर न्यासहरा रसौम्या गतहियो गदया दावितास्त । निरामयापि कशिदाजी' स्थायामो यलिनोरपाच वैरम् ॥ रखं पदयाना रिल यूयपाधिो घर नोऽप्यस्तय साधनह । संस्थय पास्मान् प्रभृजाधुस्वकाना य.स्या प्रतिज्ञा नातिपिपमन्य. १२ मैग्रेय उवाच गविही भगरता प्रजन्य रस शम्। सामारोशमोध क्रीन्यमानोऽहिरायि । . - 1 ।

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २० १२५ स तं निशम्यातरथाइम्प्रतो व्यवस्थितं पापलाशलोवनम् । विलोक्य चामपंपरिप्लुतेन्द्रियोहा स्वदन्तच्छदमादशच्छ्वसन् ॥७॥ रालश्वभ्यां समक्षाणो दहन्निव । अभिप्लुरय स्घगदया हतोऽसीत्याहनरिम् 154 दा सन्येन ता साधो भगवान् यज्ञसूकरः । लीलया मिपतः शत्रोः प्राहरद्वातरंहसम् En : ६ घायुधमाधरस्य पश्व स्वं जिगीपसि । इत्युः स का भूयस्ताडयन् व्यनदद् भृशम्१० सि थापतती वीक्ष्य भगवान् समवस्थितः। जग्राह लीलया प्रासो गल्मानिव पनगोमा। पौरपे प्रतिहते हतमानो महासुरः। नैच्छद्गदर्दा दीयमाना हरिणा विगतमः ॥१२॥ माह निशिसं शूलं चलचलनलोलुपम् । यज्ञाय तरूपाय विप्रायाभिचरन् यथा ॥१३॥ सदोजसा देव्यमहाभापितं घमासदत्त.ख उदीर्णदीधिति । चक्रेण चिच्छेद निशातमिना हरियथा तार्यपत यमुग्मितम् ॥१४॥ वृषणे स्वशूले बहुधारिणा हरेः प्रत्येत्य विस्तीर्णमुरो विभूतिमत् । प्रद्धरोपः स कठोरमुष्टिना नदन् प्रदत्यान्तरधीयतासुरः ॥men नेत्थमाहतः उत्तभंगवानादिसूकरः । नाकरपत मनाक क्यापि सजा हत इव द्विपक्ष थोरुधासृजन्मायो योगमायेश्वरे हरीयो विलोक्य प्रजाखस्ता मेनिरेऽस्योपसंयमम्॥१७॥ पवुर्वायवश्वरतास्तमः पासवमैरयन् । दिग्भ्यो निपेतु वाणः क्षेपणेः प्रहिता इव ॥१८ निष्टेभगयाौधेः सविद्युत्स्तनयित्नुभिः । वर्षद्धिः पूषकेशासग्वि एमूत्रास्थीनि चासकर 138 प्र यदश्यन्त नानायुधमुचोऽनघ । दिवाससो यातुधान्यः शूलिन्यो मुक्तमू, जा:nion हुभियंपरशोभिः पायवरथकुजः । शाततायिभिरु सृष्टा हिसा बाचोऽतिशलाः ॥२१॥ दुष्कृताना मायानामासुरीयां विनाशयत् । सुदर्शनानं भगवान प्रायुक्तदयितं निपात् २२ दा दितेः समभव सहसा हदि वेपथुः । स्मरन्च्या भतुंरादेशं स्तनोशासक्मसुमुवे ॥२३॥ नष्टासु स्वमायासु भूयायग्य केशवम् । रुपगृहमानोऽमु दहशेऽवस्थितं यहिः ॥२५॥ मुधिमिििमनन यज्रसारैरधोक्षजः । करेण कर्णमूलेहन् यथा त्याष्ट्र महत्पतिः ॥२९॥ स पाहतो विश्वजिता झवशया परिभ्रमगान उदस्तलोचनः । विशीगंवादद निशिरोरहोऽपसद् यथा नगेन्द्रो लुलितो नमस्वता ॥२६॥ हिती शयानं तमकुएटवर्चसं करालदंष्ट्र परिदष्टदच्छदम् । अजादयो बीदर शशंसुसलता हो इसा को न लभेत संस्थितिम १२७४ यं योगिनो योगसमाधिना रहो ध्यायन्ति लिङ्गादपतो मुमुक्षया । तस्यैप • देयऋपभः पदाहतो मुखं प्रपश्यत्तनमुन्सस EnRan तो तो पार्षदायस्य शापाद यातायसद्गतिम् । पुमः कतिपय स्थान प्रपस्येने ह जन्मभि.२१ रयः .

·श्रीमद्भागवते - तृतीयत्कन्धे अध्यायः १६ देवा ऊचुः 2 नमो. नमस्तेऽखिल प्रज्ञतन्तवे स्थिती गृहीत मलसापाये । 3/दिष्टया हतोऽयं जगतामस्तु दस्त्वत्पादभाया वयमोश निता: ॥३०॥ मैत्रेय उवाच एवं हिरण्याक्षमपविक्रमं स सादयिन्या हरिरादिमूकरः । जगाम लोकं स्यमवरिडतोत्साई समीडितः पुष्परविष्टादिभिः ॥३१॥ मया यधानूक्तमगदि ते हरेः कृतावतारस्य सुमित्र चेष्टितम् । यथा हिरण्यात. उदारविक्रमो महामरे फोडनरनिराहतः ॥३२॥ ॥ सूत उवाच॥ इति कौपारवारयातामाश्रय भगव कथाम् । उता नई पर लेभे महाभागवतो द्विग ३३॥ अन्ये मृत्यलोशनामुद्दामयशमा सताम् । उपश्रुस्य भमोरा श्रीप साहस्य किं पुन ॥३४॥ यो गजेन्द्रं झालध्यायले चरणान्युजम् । मोशन्तीना फरेणूना कृाहनोऽमोच पद तम्३५ साराध्यमुभिानन्यशरणभिः । पृतनः को न सेवेत दुराराध्यममाधुभिः ॥३१॥ यो ये हिररयापयधं महादुर्ग मिटि फारणमूकरारमनः । गणोति गाय यनुमोदतेसा यिस्ते प्रहय सादाप दिन ३०॥ एसम्महापुरयमलं पवित्रं घायं परास्य पदमायुराशिवाम् । प्रायेन्द्रियाणां युधि शीर्षयनं मारापोऽन्तै गरियताम् ३६५ इति श्रीमभागवत महापुराणे पारम-यो महिनापी गोपरफायरियाको नाम एकोनविंशोभ्यायः १६ अथ विंशतितमोऽध्यायः शौनक उवाच मही नियमाने गयाभुग मः। पोपनिर शामिपा: গুণ দামঃ (ঘঘানি। বয়স সূখে যায় ২০ पायनानगरी मरने गय : I गाभिन RINTAITara ম্যাথ मिरजानीयाया। उप giri मामी IPTAN गपत: पगोगा माग समपाकप:। प्रारी गप पार Rati भन्योशामत: ARTrtform मnिet भाCिTETTER: anarm पगुमाया. . 3 ·श्रीमद्भागवतेतृतीयस्कन्धे अध्यायः २० १२७ ॥ सूत उवाचे ॥ हतकोडतुनोः स्वमायया निराम्य गोरधरणं रसातलात् । । लीला हिररयाक्षमज्ञया हतं सातहों मुनिमाह भारतः ॥ - विदुर उवाच प्रजापतिपतिः सृष्ट्वा प्रजासमें प्रजापतीन् । किमारभत- मे ब्रह्मन् प्रयूह्यप्यक्तमार्गवित् ॥६॥ ये मरीच्यादयो विप्रा यस्तु स्वायम्भुवो मनुः । ते वै ब्रह्मण श्रादेशारकथमेतदभावयन् ॥१०n सद्वितीया: किमसृजन् स्वतन्त्रा उत कर्मसु । पाहोस्विसंहताः सर्व इदं स्म समकल्पयन्॥११॥ मैत्रेय उवाच देवेन दुर्वितक्येण परेणानिमिषेण च । जातशोभाद्भगवतो महानासीद् गुणत्रयात् ।१२। रजमधानान्महतस्त्रिलिङ्गो देवचोदितात् । जातः ससज भूतादिर्वियदादीनि पञ्चशः ॥१३॥ तानि चैकैकशः स्रष्टुमसमर्थानि भौतिकम् । संहत्य दैवयोगेन हेममरडमयासृजन् ॥१४॥ सोऽशयिष्टान्धिसलिले पाएडकोशो निरात्मक.! साग्रं वै वर्षसाहस्रमन्ववात्सीत्तमीश्वर. ॥११॥ तस्य नाभेरभूपेनं सहस्राऊरुदीधिति । सर्वजीवनिकायौको यन्त्र स्वयमभूत्स्वराट् ॥१६॥ सोऽनुविष्टो भगवता यः शेते सलिलाशये । लोकपस्या यथापूर्व निर्ममे संस्थमा स्वया॥ १७n ससर्जच्छायया विद्या पञ्चपर्वाणमग्रतः । तामिस्रमन्धतामिस्रं तमो मोहो महातमः ॥१८॥ वेससर्जात्मनः कार्य नाभिनन्दस्तमोमयम् । अगूहुर्यतरशासि रात्रि जुत्तृट्समुद्भवाम् ॥ १॥ इत्तृभ्यामुपसृष्टास्ते तं जग्धुमभिदुद्रुवुः । मा रक्षतैनं जक्षमित्यूचुः सुसृद्धर्दिताः ॥२०॥ देवरतानाह सविनो मा मा जमत रक्षत । श्रहो मे यक्षरक्षांसि प्रजा यूयं बभूविध ॥२१॥ देवताःप्रभया या या दीव्यन् प्रमुखतोऽपृजत् । ते अहा देवयन्तो विसृष्टी तां प्रभामहः ॥२२॥ देवोऽदेवाजघनतः सृजति स्मातिलोलुपान् । त एनं लोलुपतया मेथुनायाभिपेदिरे ॥२३॥ सतो 'हसन् स भगवानसुरनिम्पापैः । अन्वीयमानस्तरसा क्रुद्धो भीतः परापतत् ॥२४॥ स उपयज्य परदं प्रपन्नातिहरं हरिम्। अनुग्रहाय भक्तानामनुरूपा मदर्शनम् ॥२५॥ पाहि मां परमात्मस्ते प्रेपणेनासज प्रजाः । ता इमा यभितुं पापा उपानामन्ति मा प्रभो२६ त्वमेकः किल लोकांना क्लिष्टानां क्लेशनाशनः। वमेकः क्लेशदस्तेरामनासन्नपदा तव ॥२७॥ सोऽवधार्यास्य कार्पश्यं विविक्ताध्यात्मदर्शन । विमुयात्मत, घोरामि युक्तो विमुमोच 5 ॥२८॥ तो मरणचरणाम्भोजी मदविहललोचनाम् । काशीक्लापविलसफूलच्छनरोधसम् ॥२६॥ अन्योन्यक्षपयोत्तुङ्गनिरन्तरपयोधराम् । सुनासो सुद्विजो निग्यहासलीलावलोकनाम्३०. "गूहन्ती मीडयामानं नीलालकवरूपिनीमा उपलभ्यासुरा धर्म सर्वे समुहुः खियम्।३।। अहो रूपमहो धैर्यमहो यस्या नवं ययः । मध्ये पामयमानानामरामेव विसपति ॥३२॥ - ।

·१२८ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २१ वितकयाता वहुधा तां सनायो प्रमदाकृतिम् । अभिसम्भाव्य विश्रामारपयंच्छन् कुमेधस.३ कासि कस्यासि रम्भोरु को वास्तेऽत्र मामिनि । रूपद्रविणपण्येन दुभंगानो विबाधसे॥३४ या वा काचिवमयले दिष्ट्या सन्दर्शनं तव । उत्सुनोयोक्षमाणानो,कन्दुकक्रीडया मन.३५ नेकन ते जति शालिनि पादाभं प्रत्या मुहुः करतलेन पतपतहम् । मध्यं विषादति बृहरस्तनभारभीतं शान्तेव दृष्टिरमला सुशिखासमूहः ॥३६॥ इति सायन्तनी सन्ध्यामसुराः प्रमंदायतीम् । प्रलोभयन्ती जगृहमंत्वा मूढधियः विषम॥३७॥ प्रहस्य भावगम्भीर जिवन्त्यात्मानमात्मना । कान्त्या ससर्ज भगवान् गन्धर्शसरसो गया३८ विससर्ज मुंत तां वै ज्योत्स्नो कान्तिमती प्रियाम् । त एव चाददुः प्रीत्या विधावसुपुरोगम :१६ सृष्ट्वा भूतपिशाचर्चाश्च भगशनात्मतन्द्रिणा ! दिग्वाससो मुक्तकेशान् वीक्ष्य चामीलयद् शोध . जगृहुस्तद्विसृष्टो तो जृम्भणाल्या तर्नु प्रभोः निद्रामिन्द्रियविश्लेदो यया भूतेषु श्यते । येनोच्छिष्टान्धर्षयन्ति तमुन्मादं प्रचक्षते fun ऊर्जस्वन्तं मन्यमान प्रारमानं भगवानजः । साध्यान् गणान् पितृगणान् परोयासृजप्रभु ४२ त थारमसर्गत कार्य पितरः प्रतिपेदिरे । साध्येभ्यश्च पितृभ्यश्च कवयो यद्वितन्यते ॥४३॥ 'सिद्धान् विद्याधरांश्चैव तिरोधानेन सोऽपृजत् । वेन्योऽददात्तमात्मानमन्तर्धानास्पमतम्॥५४॥ स किमान किरपुरषान् प्रत्यास्येनासजनमुः। मानयवारमनारमानमारमाभासं विलोक्यन्य ने तु तजगृहू रूपं त्यक्तं यत्परमेटिना । मिथुनीभ्य गायन्तस्तमेवोपसि फर्मभिः ॥ देहेन वै भोगवता शयानो बहुचिन्तया । सर्गेऽनुपचिव प्रोधादुरससह सरपुः ॥४७॥ येऽहीयन्तामुतः केशा सहयस्तेऽङ्ग जमिरे । सर्पाः प्रसपंतःपूरा मागा मोगोरुकन्धराः ४८ स पात्मानं मन्यमानः कृतकृयमिवारमम् । तदा मनून् ससन्ति मनसा लोकभावनाम्॥४॥ तेभ्यः सोऽप्यसजस्वीयं पुरं पुररमात्मवान् । सान्दृष्ट्वा ये पुरा मृष्टाः प्रशशंसुः प्रजापतिमा१०। अहो एतनगराष्ट. सुकृतं गत ते पतम् । प्रतिष्टिताः क्रिया यस्मिन् साकमधर्मदामहे तपसा विधपा युक्तो योगेन सुसमाधिना । श्रपीनृपिहपीकेशसमजाभिमता• BHE REPR सम्यकश. स्वस्य देहस्योशमदादगः । यत्तासमाधिोगदिनपोधिप्रावित्रि इति श्रीमहागरये महापुराणे पारमहंस्या संहितायां मृतीयस्वन्धे विशतिवमाया PREM अथकविंशतिठमोऽध्यायः यिदुर उपाच न्यायम्भुवस्य एमोश- परममामतः । कापता भगवन् पत्र मैने धर पुन: ॥ प्रियपतोवानरादी मती स्वायम्भुवस्य । ययाधर्म मातुः मतदारयणी मोम् ॥२॥ - ॥

·१२६ मैत्रेय उवाच श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २१ तस्य वै दुहिता ब्रह्मन्देवहूतीति विभ्रता । पत्नी प्रजापतेरुक्ता कदमस्य त्वयानघ ॥ ३ ॥ तस्यां स वै महायोगी युक्तायां योगलक्षणैः । ससर्ज कतिधा वीर्य तन्मे शुश्रूपवे घद ॥ ४ ॥ रचिों भगवान् ब्रह्मन्दक्षो वा ब्रह्मणः सुतः । यथा ससर्ज भूतानि लब्ध्वा भायां च मानवीम् प्रजा सृजेति भगवान् कदमो ब्राणोदितः । सरस्वत्यां तपस्तेपे सहस्राणां समा दश ॥ ६ ॥ ततः समाधियुक्तेन क्रियायोगेन •कर्दमः । सम्प्रपेदे हरिं भक्त्या प्रपन्नवरदाशुषम् ॥ ७ ॥ ताव प्रसन्नो भगवान् पुष्कराक्षः कृते युगे । दर्शयामास तं क्षत्तः शाब्दं ब्रह्म दधदपुः ॥ स तं विजमर्कामं सितपद्मोपलस्रजम् । स्निग्धनीलालकयातवस्ताजं विरजोऽम्वरम्॥an किरीटिनं कुण्डलिनं शङ्खचक्रगदाधरम् । श्वेतोत्पलक्रीडनकं मनःस्पर्शस्मिनेक्षणम् ॥१on विन्यस्तचरणाम्भोजमंसदेशे गरु मतः । दृष्ट्वा खेऽवस्थितं वतः श्रियं कौस्तुभरुन्धरम्॥११॥ जातहर्षोऽपतन्मूओ हितो लब्धमनोरथः । गीर्भिम्त्वभ्यगृणास्प्रीतिस्वभावात्मा कृताञ्जलिः१२ ऋषिरुवाच जुष्टं बताद्याखिलसावराशेः सांसि यमपणोस्तव दर्शनान्नः । यद्दर्शनं जन्मभिरोड्य सनिराशासते योगिनो रूपोगाः ॥१३॥ ये मायया ते हतमेधसस्त्वत्पादारविन्दं भवसिन्धुपोतम् । उपासते कामलवाय तेषां रासीश कामानिरयेऽपि ये स्युः ॥१en तथा स चाहं परिवोढुकामः समानशीला गृहमेधधेनुम् । उपेयिवान्मूलमशेपमूलं दुराशयः कामदुवाद्धिपस्य ॥१॥ प्रजापतेस्ते वचसाधीश तन्त्या लोकः किलार्य कामहतोऽनुबद्धः । श्रहं च लोकानुगतो वहामि वलि च शुक्लानिमिपाय तुभ्यम् ॥१६॥ लोकाश्च लोकानुगतान् पशुश्च हित्वा श्रितास्ते चरणातपनम् । परस्पर त्वद्गुणवादसीधु गीयूपनिर्यापितदेहधर्माः ॥१७॥ न तेऽजराक्ष-मिरायुरेष योदशारं त्रिशतं पप्टिपर्व । परनेम्यनन्तच्छदियस्त्रिणाभि करालस्रोतोजगदाच्छिय धाव॥१८॥ एकःस्वयं सजगतःसिमसयाद्वितीययाऽऽ मनधियोगमायया। सृजस्यदः पासि पुनर्गसिप्यसे यथोर्णनाभिभगवन् स्वशक्तिभिः॥१६॥ मैतद्यताधीश पदं तवैप्सितं यन्मायया नस्तनु भूतसूक्ष्मम् । अनुप्रायास्वपि यहि मायया लसतुलस्या तनुग पिलहित:२०n

·१३०
-
-
-
--
श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २१
तं बानुभूत्योपरतवियार्थ स्वमायया वर्तितलोकतन्त्रम् ।
नमाम्यभीषणं नमनीयपादसरोजमल्पीयसि कामवर्षम् ॥२१॥
ऋषिरुवाच
इत्यव्यलोकं प्रणुतोऽजनाभस्तमावभापे वचसामृतेन ।
सुपर्णपशोपरि रोचमानः प्रेमस्मितो क्षणविभ्रमद्भूः ॥२२॥
श्रीभगवानुवाच.
विदित्वा तव दैत्यं मे पुरव समयोजि तत् । यदर्थमारमनियमैस्त्वयाई समचिंत. ॥२३॥
न वै जातु मृपैच स्यात्प्रजाध्यक्ष मदहणम् । भवद्विधेष्यतितरां मयि संगभितात्मनाम्॥२४॥
प्रजापतिसुतः सम्राएमनुविर यातमङ्गलः । ब्रह्मावर्त योऽधिवसञ्चास्ति ससाणेगा महीम२५
स चेह विन राजमिहिप्या शतरूपया। श्रायास्यति दिनुस्त्या परश्वो धर्मकोविद ॥२६॥
श्रात्मजामसितापाहीं वय.शीलगुणान्विताम् । मृगयन्ती पति दास्यत्यनुरूपाय ते प्रभो ॥२७॥
समाहित ते हृदयं यत्रेमान् परिवत्सरान् । सा वो ब्रह्मन्नृण्वधः काममाशु भजिष्यति ॥२८॥
या त प्रात्मभृतं वीर्य नवधा प्रसविष्यति । वीय वदीये ऋपय श्राधास्यन्त्यासाऽऽ मन.२६
त्वं च सम्यगनुष्टाय निदेशं म उपत्तमः । मयि तीर्थीकृताशेषनियाथों मा प्रपत्स्यसे ॥३०॥
कृया दया च जीवेषु दावा चाभयमात्मवान् । मय्यारमानं सह जगद् वयस्यात्मनि चापि माम्
सहाहं स्वाशकलया (बद्वीण महामुने । तव क्षेत्र देवहू यां प्रणेप्ये तत्त्वसंहितात् ॥३२॥
॥ मैत्रेय उवाच॥
एव तमनुभाप्याथ भगवान् प्रत्यगरजः । जगाम बिन्दुसरस सरस्व या परिधिताम् ॥३३॥
निरीक्तस्तस्य ययावशे सिद्धेश्वराभिष्टतसिद्धमार्गः ।
श्रापर्णयन् पत्ररथेन्द्र पर चारित
स्तोममुदीर्णसाम ॥३४॥
अथ सम्प्रस्थिते शुद्ध कर्दमो भगवानृषिः । प्रास्ते स्म बिन्दुसरसितं कालं प्रतिपालयन्।३।।
मनुः स्यादनमास्थाय शातकौम्भपरिच्छदम् । श्रारोप्य स्वादुहितरं समायः पर्यटग्महीम्॥३६॥
तस्मिन् सुधन्वसहनि भगवान् यत्समादिशत् । उपायादाश्रमपदं मुनेः शान्तयतस्य तत् ॥३७n
यस्मिन् भगवतो नेवान्यपतसश्रुविन्दवः । कृपया सम्परीतस्य प्रपन्नेऽपितया भृशम् ॥३८॥
तदिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् । पुरयं शिवामृतजलं महर्षिगणसेवितम् ॥३६॥
पुण्यगुमलताजालै. फूज पुण्यमृगद्विजैः । स्तफ्लपुष्पादय यनराजिश्रियान्वितम् ॥४on
मसद्विजग घुष्टं मत्तभ्रमरविभ्रमम् । मरयहिनटाटोपमायामसकोपिलम्
फदम्यघम्पकाशोककरजमफुलासनेः 1 कुन्दमन्दारकुरतपोतेरल कृतम्
र प्रबहसः
पुरजिला रैः । सारसैश्चक्रवाश्च चकोरपंख्य कमतम् ॥४३॥
॥४२॥

·१३१ . श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २२ तथैव हरिणैः क्रोडैः . श्वाविद्गवय कुरैः । गोपुच्छेहरिभिर्मनकुनै भिभिव॒तम् ॥४४॥ प्रविश्य तत्तीवरमादिराजः सहारमजः । ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन् हुतहुताशनम्॥४५ विद्योतमानं वपुपा तपस्युप्रयुजा चिरम् । नातिनाम भगवतः स्निग्धापागावलोकनात् । तयाहृतामृतकलापीयूपश्रवणेन च ॥४६॥ प्रांशु पद्मपलाशा जटिलं चीरवाससम् । उपसंश्रित्य मलिनं यथाईणमसंस्कृतम् ॥१७॥ अथोरजमुपायातं नृदेवं प्रणतं पुरः । सपर्यया पर्यगृला प्रतिनन्द्यानुरूपया।४। गृहीताहणमासीनं संयतं प्रीणयन्मुनिः । स्मरन् भगवदादेशमि याह श्लक्ष्णया गिरा|१६| नूनं चकमणं देव सतां संरक्षणाय ते । वधाय चासता यस्त्वं हरेःशक्तिर्हि पालिनी।१०। योऽन्द्वग्नीन्द्रवापूना यमधर्मरचेतसाम् । रूपाणि स्थ न प्राध से तस्मै शुक्लाय ते नमः५१ न यदा रथमास्थाय जैनं मणिगणार्पितम् । विस्फूर्जचण्डकोदण्डो रथेन ग्रासयग्नधान् ॥१२॥ स्वसैन्यचरण शुरणं वेग्यन्माडलं भुवः । विकर्मन् वृहती सेना पर्यटस्पंशुमानिव ॥१३॥ तदैव सेतवः सर्वे वर्णाश्रमनिधना: । भगवदचिता राजन् भियेरन् बत दस्युभिः ॥१४॥ अधर्मश्च समेधेत लोलुपैय॑शैभिः। शयाने त्वयि लोकोऽयं दस्युम तो विनश्यति।५। श्रथापि पृच्छे त्वा वीर यदर्थ त्वमिहागतः। तद्वयं निय॑लीकेन प्रतिपद्यामहे हृदा ॥१६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां तृतीयस्कन्धे एफविंशतितमोऽध्यायाRin अथ द्वाविंशतितमोऽध्यायः मैत्रेय उवाच एवमाविष्कृताशेषगुणकर्मोदयो मुनिम् । सग्रीड इव तं सम्राडुपारतमुच हun मनुरुवाच ब्रह्मासृजरस्वमुखतो युष्मानात्मपरीप्सया । छन्दोमयस्नयोवियायोगयुक्तानलम्पटान् ॥ २ ॥ तत्प्राणायासृजयास्मान्दोःसहस्रारपहस्रपात् । हृदयं तस्य हि ब्रह्म क्षमङ्गं प्रचक्षते ॥३॥ श्रतो बन्योन्यमात्मानं ब्रह्म क्षत्रं च रक्षतः । रक्षति स्मात्ययो देवः स यः सदसदात्मकः ॥en तव सन्दर्शनादेवच्छिन्ना मे सर्वसंशयाः । यस्वयं भगवान् प्रोत्या. धर्ममाहरिरक्षियोः ।। दिष्टया मे भगवान् दृष्टो दुर्दों योऽकृतात्मनाम्.दिष्टया पादरजः स्पृष्टं शो मे भवतः शिवम् दिष्टया त्वयानुशिष्टोऽई कृतश्चानुग्रहो महान् । अपावृतैः कर्णरन्धे मुंष्टा दिष्टयोशतोनिरः । स भवान्दुहितृस्नेहपरिक्लिष्टारमनो मम । श्रोतुमर्हषि दीनस्थ प्रावितं कृपया मुने । प्रिययतोत्तानपदोः स्वसेनं दुहिता मम । अन्विच्छति पति युक्तं वयाशीलगुणादिभि.nen यदा तु भरतः शीलभूतरूवयोगुणान् । अश्योनारदादेग स्वय्यासी कृवनिश्चया 400 ·1 - १३२ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्याय २२ तत्पतीच्छ हिजायेमा श्रद्वयोपहतो नया । सर्वात्मन नुरूला ते गृइमेधिषु कर्मसु ५११५ उद्यतस्य हि कामस्य प्रतिवादो न शस्यते । अपि निर्मुक्तपङ्गस्य कामरक्तस्य किं पुन १२॥ उद्यतमनादृत्य कीनाशमभियाचते । हीयते तद्यश. स्फोतं मानश्वापत्रया हत ॥१३॥ श्रह त्वा एवं विद्वन् विवाहार्थ समुद्यतम् । अतस्त्वमुपकुर्वाण प्रत्ता प्रसिगृहाण मे ॥१४॥ ऋषिश्वाच बाडमुद्रोडकामोऽहमप्रत्ता च तवा मजा । श्रावयोरनुरूपोऽसावाद्यो वैवाहिको विधि. ॥१५॥ काम स भूयानरदेव तेऽस्या पुयाः समाम्नायविधौ प्रतीत । क एव ते तनयाँ नाद्रियेत स्वयैव का या तिपतीमित्र श्रियम् ॥१६॥ या हयपृष्ट क्वणद्धिशोभा विक्रोडती कन्दुकविहलाक्षीम् । विश्वावसुधपतत्स्वाद्विमानाद्विलोक्य सम्मोहविमूढचेता. ॥१७॥ प्रार्थयन्ती ललनाललाममसेवितधीचरणैरदृष्टाम् । वसा मनोरुचपटु स्वसारं को नानुमन्येत बुधोऽभियाताम् an श्रतो भजिप्ये समयेन साध्वों यावत्तेजो बिभृयादात्मनो मे । श्रतो धर्मान् पारमहस्यमुरयान् शुक्लप्रोक्तान् बहु मन्येऽविहिस्रान् ॥१६॥ यतोऽमद्वि श्वमिदं विचित्र संस्थास्यते यत्र घ वावतिष्टते। प्रजापतीनो पतिरेप मह्य परं प्रमाण मेय उवाच उप्रधन्वत्रियदेवासभाप श्रासीच तूष्णीमरविन्दनाभम् । धियोपगृहन् स्मितशोभितेन मुखेन चेलो लुलुभे देवहूत्या ॥२॥ तोऽनुज्ञा या व्यवसित महिप्या दुहितु स्फुटम् । तस्मै गुणगणान्याय ददौ तुल्यो प्रहर्पित२२ शतरूपा महाराज्ञी पारिवहन्मिहाधनान् । दम्परयो पर्यदारप्रीत्या भूगावास परिच्छदाना२३॥ प्रत्तो दुहितरं सम्राट् सहाय गतव्यय । उपगुह्य च याहुम्यामोरकर यो मथिताशय १२४} अशक्नुवस्तद्विरह मुधन वापफलो । श्रासिञ्चदान व सेशि नेग्रो दैहित शिसा ॥२५॥ श्रामन्य तं मुनियरमनुज्ञात सहानुग । प्रतस्थे रथमारय सभार्य स्वपुरं नृप ॥२६॥ उभयोरपिकुल्याया सरस्व या सुरोधपो । प्रतीयानुपशान्तानां पयसामसर २७n तमायान्तमभिप्रेत्य ग्रह्मावर्ता मन: पतिम् । गीतसस्तुतिवादिने प्रयुतीयु महर्षिता ॥२८॥ वहिष्मती नाम पुरी सर्वसम्प समविता । ग्यपतन् यत्र रोमाणि यज्ञस्या विधुत ॥२६॥ , काशास्त एयासम्वक्षरितश्चंस | ऋपयो ये पराभाय्य यज्ञमान यज्ञमीनिरे ॥३०॥ यहि रास्तीर्य भगरान्मनु । अपजत्रजपुर लम्रा स्थान यतो भुयम् ॥३॥ भगवाननत ॥२०॥ स ·. M श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्याय: ०३ १३३ - बहिष्मती नाम विभुयां निर्विश्य समावपत् । तस्यां प्रविष्टो भवन तापत्रयविन शनम् ॥३२॥ सभार्यः 1: सप्रजःकामान् बुभुजेऽन्याविरोधतः । सङ्गीयमानर कीर्तिः सस्त्रीभिः सुरगायकै । प्रन्यूपेप्यनुबद्धन हृदा शृण्वन् हरेः कथाः ॥३३॥ निष्णात योगमायासु भुनि स्वायम्भुव मनुम् । यदाभ्रंशयितु भोगा न शेर्भावस्परम्॥३४॥ अयातयामारतस्यासन् यामाः स्वान्तरयापना।रवतो ध्यायतो विष्णोःकुर्वतोवत.कथा- ३५ स एवं स्वान्तरं निन्ये युगानामेकसप्ततिम् । वासुदेवप्रसङ्गेन परिभतगतित्रय ॥३६॥ शारीरा मानसा दिग्या वैयासे ये च मानुषाः भौतिकाच कथं क्लेशा बाधन्ते हरिसंश्रयम् ३७ य पृष्टो मुनुभिः प्राह धर्मानानाविधा-छुभान् । नृशं वर्णाश्रमाणां च सर्वभूतहितः सदा ॥३८॥ एतत्त श्रादिराजस्य मनोश्चरितमद्भुतम् । वर्णितं वर्णनीयस्य तदपत्योदय शृणु ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां तृतीयस्कन्धे द्वाविंशतितमोऽध्यायः २२ अथ त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ मैत्रेय उवाच ॥ तृभ्यां प्रस्थिते साध्वी पतिमिहितकोविदा । नियं पर्यचरप्रीत्या भवानीव भां प्रभुम् ॥१॥ गौरवेण दमेन च । शुश्रूया सौहृदेन वाचा मधुरया च भोः ॥ २ ॥ विसृज्य कामं दम् च द्वेष लोभम, मदम् । अप्रमत्तोद्यता नित्यं तेजीयांसमतोपयत ॥ ३ ॥ स वै देवषिवर्यस्ता मानवी समनुयताम् । देवानगरीयसः पन्युराशासाना महाशिषः ॥ ४ ॥ कालेन भूयसा शामा कर्शितां यतचया । प्रेमगद्गदया वाचा पीडितः कुपयाब्रवीत ॥ १ ॥ कर्दम उवाच तुष्टोऽहमय तव मानवि मानदायाः शुश्रूपया परमया परया च भव या । यो देहिनामयमतीव मुहृत्स्वदेहो नावेक्षितः समुचितः क्षपितुं मदर्थे ॥ ६ ॥ ये मे स्वधर्मनिरतस्य तप.समाधिविद्यात्मयोगविजिता भगवत्प्रसादा । तानेव ते मदनुसेवनयावरद्वान् हर्षि प्रपश्य वितराभ्यभयानशोकान् ॥ ७ द । अन्ये पुनर्भगवतो ध्रुव उद्विग्भ वभ्रंशितार्थरचनाः किमुस्त्रमस्य । सिद्धासि भुच्च विभवाग्निधर्मदोहान्दिव्याग्नदुरधिगानृपविप्रियाभिः ॥ ८ ॥ गुवाणमग्लासिलयोगमायाविद्याविचक्षणमवेश्य गताधिरामीत् । सम्प्रश्रयप्रणयविद्यलया गिरेप्रोडावलोकविलसस्तिाननाऽऽह ॥ER देवहूतिरुवाच रादं यत द्विज्यपेतदमोधयोगमायाधिो स्वयि विभो तर यमि भतः । यस्तेऽन्यधायि समयः सदङ्गसङ्को भूयाद्रीयसि गुणः प्रसरः सतीनाम् ॥ १० ॥ विभेणात्मशौचेन ·- . श्रीमद्भागयते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २३ तग्रेतिकर यमुपशिश यथोपशं , येने में वर्शितोऽतिरंसया. मा । सिद्धयोत ते कृतमनोभाधर्पिताया दीनस्तदीश भव सार्श विचव ॥ मैत्रेय उवाच प्रियायाः मियमविच्छन् कर्दमो योगमास्थितः । विमान कामगं इतस्तो याविरच करत २॥ सर्वकामदुर्घ दिव्यं सर्वरमसमन्वितम् । सर्वदर्युपचयो मणिस्ताभरकृतम्॥ दिव्योपकरणोपेतं सर्यकालसुखायहम् । पट्टिकाभिः पताकाभिर्विरित्राभिरलकृतम्॥१४॥ सम्मिर्वित्रिनमाल्याभिमअशिक्षापडनिभिः । दुलहीमकौशेयै नाचौ विराजितम् ॥११॥ उपर्युपनि विग्यस्तनिलयेषु पृथक्पृथक् । हिसे कशिपुभि.कान्त पर्यकट्यजनासन. ॥१६॥ तर तम विनिक्षिप्तनानाशिल्पोपशोभितम् । महामरक्तस्थल्या जुष्टं विद्रुमवेदिभिः ॥१७॥ द्वा:सु विद्रुमदेहल्या भातं क्वापारवत् । शिखरविन्द्रनीलेषु हेमकुम्भैरधिश्रतम् ॥१८॥ चतुम्म पधरागाप्रवनभित्तिपु निर्मितः । जुष्टं विचित्रवैतानेमहाहै हमतोरणे 180 हंसपारावतमातस्तर तर निदूजितम् । कृषिमान्मन्यमानै स्वानपिराधिरुह्य च ॥२०॥ विहारस्थानविश्रामसंवेशप्राङ्गणाजिरैः । योपजोपं रचितविस्मापनमिवामन. ॥२॥ ईगृहं तत्पश्यन्ती नातिप्रीतेन चेतसा । सर्वभूताशयामिज्ञ प्रायोचकाईम स्वयम् ॥२२॥ निमज्यास्मिन् हदे भीरु विमानमिदमारह । इदं शुकृतं तीर्थमाशिपा यापकं नृणाम् ॥२३॥ सा सद्भर्तुः समादाय वचः कुवलयेक्षणा ! सरजं बिभ्रती वासो वेणीभूतांश्च म जान् ४२४५ श्रङ्ग' च मलपङ्कन सहन रावललस्तनम् । श्राविवेश सरस्वत्या.सर.शिवजलाशयम् ॥२५॥ सान्त सरसि वेश्गस्था. शतानि दशकायकाः । सर्वाः किशोरवयसो ददर्शोत्पलगन्धय ॥२६॥ तो दृष्ट्वा सहसोथाय प्रोवुः प्राञ्जलय स्त्रिय । वयं कर्मकरीस्तुभ्यं शाधि नः करवाम किम्॥२७॥ मानेन ता महाण नापयित्वा मनस्विनीम् । दुकले निर्मले नून ददुरस्यै च मानदाः १२८ भूषणानि पराानि वरीयांसि धुमन्ति च । अझ सर्वगुणोपेतं पानं चैवामृतास्वम् ॥२६॥ अथादर्श स्वमारमान सविणं विरजाम्यरम् । विरज कृतस्वस्त्ययनं कन्याभिर्वहुमानितम् ॥३०॥ खातं कृतशिर स्नानं सर्वाभरणभूषितम् । निवनवं वलयिन कजरकाशननूपुरम् ॥३१॥ प्रोक्योरभ्यस्तया काजव्या काञ्चन्या बहुरजया हारेण च महाहेण रचकेन च भूपितम् ॥३२॥ सुदता सुवा श्लपणस्निग्धापालेन चद्रप । पद्माकोशस्पृधा नीलरलकैश्च लसन्मुसम् ॥३३॥ यदा सस्मार झपामृपी दयित पतिम् । तचास्ते सह स्त्रीभियंत्रास्ते स प्रजापति..३४॥ भर्तुः पुरस्तादात्मानं खीसहस्रवृत तदा । निशान्य तद्योगति संशय प्रत्यपद्यत १३५॥ सतां कृतमनमानां विभ्राजन्तीमर्ववत् । थात्मनो बिभ्रती रूपं संवीतरचिरस्तनीमा विद्याधरीसहरण से समानां सुगम्पसम् । जातभावो विमनं तदारोहयमिग्रह १३ - ·- श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २४ तस्मिन्नलुप्तमहिमा प्रिययानुरक्तो विद्याधरीभिरुपचीर्णपुर्विमाने । पभ्राज उत्व चकुमुद्गणवानपीच्यस्ताराभिरावृत इथोडपतिर्नभ स्थः ॥३८॥ नाटलोकपविहारकुलाचलेन्द्रद्रोणीस्वनइससमारतसौभगासु सिद्धेनुतो शुधुनिपातशिवस्वनासु रेमे चिरं धनदवल्ललनावरूथी ॥३६॥ वैम्भके सुरसने नन्दने पुष्पभद्के । मानसे'चैत्ररथ्ये च स रेमे रामया रतः ॥eon भ्राजिष्णुना विमानेन कामगेन महीयसा । वैमानिकानत्यशेत चल्लोकान् यथानिल: n४१ किं दुरापादनं तेषां पुंसामुद्दामचेतसाम् । येराश्रितस्तीर्थपदश्चरणो व्यसनात्यय. ॥४२॥ प्रक्षायित्वा भुवो गोलं पत्न्य यावान् स्वसंस्थया । बहाश्चर्य महायोगी स्वाश्रमाय न्यवर्तत॥४३॥ विभज्य नवधाऽऽत्मानं मानवी सुरतोत्सुवाम् । रामा निरमयन् रेमे वर्षपूगान्मुहूर्तवत् ॥४४॥ तस्मिन् विमान उत्कृष्टो शय्यारतिकरी श्रिता। न चावुध्यत तं कालं पत्यापीच्येन सङ्गता॥४॥ एन योगानुभावेन दम्पत्यो रममाणयोः । शतं व्यतीयुः शरदः कामलालसयोर्मनाम्॥४६॥ तस्यामाधत्त रेतस्ता भावयन्नात्मनाऽऽ मवित्। नोधा विधाय रूपं स्वं सर्वसङ्कल्पविद्विभुः ॥४७॥ श्रतः सा सुपुरे सद्यो देवहूतिः स्त्रियः प्रजाः । सर्वास्ताश्चारसर्वाङ्गयो लोहितोत्पलगन्धय.॥४८n पति सा प्रजिष्यन्तं तदाऽऽलक्ष्योशती सती। स्मयमाना विक्लवेन हृदयेन विदूयता ॥४॥ लिखन्त्यधोमुखी भूमि पदा नखमणिश्रिया । उवाच ललिता वाचं निरप्याश्रुकलां शनैः॥१०॥ देवहूतिरुवाच सर्व तद्भगवान्मह्यमुपोवाह प्रतिश्रुतम् । अथापि मे प्रपन्नाया अभयं दातुमर्हसि ॥१॥ ब्रह्मन् दुस्तृिभिस्तुभ्यं विमृग्याः पतयः समाः। कश्चित्स्याम्मे विशोकाय वयि प्रयजिते वनम्१२ एतायतालं कालेन व्यतिमान्तेन मे प्रभो। इन्द्रियार्थप्रसङ्गेन परित्यक्तपरात्मनः ॥१३॥ इन्द्रियापु सजात्या प्रस्त्वयि मे कृतः । जानन्या परं भावं तथाप्यस्वभयाय मे।१४। रुङ्गो यः संसते हेतुरस सु विहितोऽधिया । स एव साधुपु कृतो नि.सङ्गत्याय कल्पते ॥२५॥ नेह यत्कर्म धर्माय न रागाय करपते । न तीर्थपदसेवायै जीवनपि मृतो हि सः ॥१६॥ साई भगवतो नूनं पञ्चिता मायया दृढम् । यार्या विमुक्तिदं प्राप्य न मुमुक्षय पन्धनात्॥१७॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां तृतीयस्कन्धे कापिलेयोपारयाने प्रयोविंशोऽध्यायः २३ अथ चतुर्विंशतितमोऽध्यायः ॥ मैत्रेय उवाच ॥ निवेदादिनीमेवं मनोदुहितरं मुनिः। दयालुः शालिनीमाह शुष्ठाभिमाहृतं स्मरन् ॥१॥ ऋषिरुवाच मा सिदो राजपुरोत्थमात्मानं प्रयनिन्दिते । भगवास्तेऽसरो गर्मदूरारसग्नपस्यते ॥ २॥ . -- " ·- श्रीमद्भागवने तृतीयस्कन्धे अध्यायः २४ नयतासि भद्रं ते दमेन नियमेन च । तपोदविणदानैश्च श्रद्धया चेवरं भज ॥ ३ ॥ सत्वयाऽऽराधितः शुक्को वितन्वन्मामकं यशः । छेत्ता ते हृदयग्रन्थमौदयों ब्रह्मभावनः ॥ ४ ॥ मैत्रेय उवाच 'देवहूत्यपि सन्देशं गौरवेण प्रजापतेः । सम्यक् श्रद्धाय पुरुष कूटस्थमभजद्गुरुम् ॥१॥ तस्यां बहुतिथे काले भगवान्मधुसूदनः । कार्दमें वीर्यमापन्नो जज्ञेऽग्निरिव दारणि ॥ ६ ॥ श्रवादयंस्तदा व्योनि वादिनाणि घनाधनाः । गायन्ति तं स्म गन्धर्वा न यन्त्यासरसो मुदा पेतुः सुमनसो दिव्या: सेचरैरपवर्जिताः । प्रसेदुन दिशः सर्वा अम्मासि च मनांसि च ॥ तकदमाश्रमपदं सरस्वत्या परिश्रितम् । स्वयम्भूः साकपिभिरीच्यादिभिरभ्ययात् ॥६॥ भगवन्तं परं ब्रह्म सत्वनांशेन शनुहन् । तत्वसंरपान विज्ञप्त्यै जातं विद्वानमः स्वराः॥१०॥ सभाजयन् विशुद्धेन चेतसा तञ्चिकीर्तितम् । महप्यमाणैरसुभिः कदम चेदमभ्यधात् ॥११॥ ब्रह्मोवाच त्वया मेऽपचितिस्तात करिता नियंलोकतः । यन्मे सनगृहे वाक्यं भवान्मानद मानना१२॥ एतावत्येव शुश्रूप कार्या पितरि पुत्रकै. । बाढमित्यनुमन्येत गौरवेण गुरोर्वचः ॥१३॥ इमा दुहितरः सभ्य तव वत्स सुमध्यमाः। सेर्गमेत प्रभावः स्वै हयिष्यन्यनेकचा ॥१४॥ अतस्त्वमृपिमुख्येभ्यो यथाशील यथारवि । अालनाः परिदेाद्य विस्तृणीहि यशो भुवित ११॥ वेदाहमाद्यं पुरुषमवतीणे स्वमायया । भूताना शेवधि विधाणं कपिलं मुने men ज्ञानविज्ञानयोगेन कर्मणामुधरन् जटाः । हिरण्यकेरा. शाह. पामुद्रापदान्युजः ।। एर मानवे ते गर्ने प्रविष्ट. कैटभाईन. । अविद्यासंशरमान्य छिपा गा बिचरिष्यति श्रय सिद्धगणाधीश: साड्डयाचार्यः सुसम्मतः।लोके कपिल इत्याख्या गन्ताते कीर्तिवर्धन. nn मैत्रेय उवाच तावावास्य जगास्रष्टा कुमारः सहनारदः । सो हंसेन यानेन शिधामपरमं ययौ ॥२०॥ गते शतनी सत्तः कर्दमस्तेन घोदितः। यथोदितं स्वदुहितः प्राद द्विश्वशा तत्तः ॥२३॥ मरीचये कला प्रादानसूयामधात्रये । श्रद्धा गिरसेऽयच्छन्पुलस्त्याय हयि पम् २०n पुलहाय गति युक्त मतये च क्रियां सतीम् । ख्याति च भृगयेऽयच्छसिष्टायापरवतीमा२३॥ अथवणेऽवाच्चान्ति यया यज्ञो वितन्यते विरंभान् कृनोदाहादसदारान समालयता२४॥ ततहत पयः पत्त.तदारा निमन्व्य तम्। मातिमन्दिमापमा स्व स्माममएडलम् ॥२१॥ मचायतीर्ण नियुगमाज्ञाय विबुधांभम् । विधिरा उपमन्य यस्य सममारत ॥२६॥ ग्रहो पापरयमानाना निरये स्वरमङ्गलैः । कालेन भूयमा न प्रमोदनी देवनाः ॥२७॥ सम्पग्योगममाधिना । द्रष्टुं यतन्ते यतयः शून्यागारंपु य पदम् ॥२॥ । पज मरिकन ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २५ से एवं भगवानद्य हेलन नगणय्य नः । गृहेषु जातो ग्राम्याणां यः स्वाना पक्षपोषणः ॥२६॥ स्वीयं वाक्यमृतं कर्तुमवतीर्णोऽसि मे गृहे । चिको भगवान् ज्ञानं भक्तानां मानवर्धनः ॥३०॥ तान्येव तेऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस्तव । यानि यानि च रोचन्ते स्वजनानामरूपिणः ॥३॥ त्या सरिभिस्तत्वबुभुल्मयादा सदाभिवादाईणपादपीठम् । ऐश्वर्यवैराग्ययशोऽवयोववीर्यश्रिया पूर्तमहं प्रपद्ये ॥३२॥ परं प्रधानं पुरुवं महान्तं कालं कवि नितं लोकपालम् । श्रात्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्तिं कपिलं प्रपद्ये ॥३३॥ श्रा स्माभिपृच्छेऽद्य पति प्रजानां त्वयायतीर्ण उताप्तकामः । परियजत्पदवीमास्थितोऽह चरिष्ये त्वा हृदि युझन् विशोकः ॥३४॥ श्रीभगवानुवाच मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके । श्रथाजनि मया तुभ्यं यदवोचमृत मुने ॥३५॥ एतन्मे जन्म लोकेऽस्मिन्मुमुक्षूणां दुराशयात् । प्रसंख्यानाय तत्वानां सम्मतायात्मदर्शने॥३६॥ एप प्रारमपयोऽव्यक्तो नष्टः कालेन भूयसा । तं प्रवर्तयितुं देइमिमं विद्धि मया भृतम् ॥३७॥ । गच्छ काम मया पृष्टो मयि संन्यस्तकर्मणा । जित्वा सुदुर्जयं मृत्युमपृत चाय मां भजा३En मामात्मानं स्वयंज्योति सर्वभूतगुहाशयम् । प्रात्मन्येवात्मना वीषय विशोकोऽभयमृच्छसि३६ माग्ने श्राध्यारिमी विद्यां शमनी सर्वकर्मणाम् । वितरिष्ये यया चासो भयं चातिरिष्यति १० मैत्रेय उवाच एवं समुदितस्तेन पपिलेन प्रजापतिः । दक्षिणीक य तं प्रोवो वनमेव जगाम ह ॥४१॥ यतं स यास्थितो मौनमात्मैकशरणो मुनिः । नि सगो व्यवरत्क्षोणीमननिरनिकेतनः ॥४२ मनो ब्रह्मणि युआनो यत्तसदसतः परम् । गुणावभासे विगुण एकभक्न्यानुभाषिते ॥४३॥ निरहंकृतर्निर्ममश्च निईन्दः समहक स्वदृक् । प्रत्यप्रशान्तधी/रःप्रशान्तोमिरिवोदधिः॥४४॥ वासुदेवे भगवति साने प्रत्यगारमनि । परेण भक्तिभावेन लब्धात्मा मुक्तयन्धनः ॥४॥ श्रात्मानं सर्वभूतेषु भगवन्तमवस्थितम् । श्रपश्यत्सर्वभूतानि भगव यपि चात्मजि ४६॥ इच्चाद्वेषविहीनेन सर्वत्र समचेतमा । भगवद्धत्तियुक्तेन प्राप्ता भागवती गति: ७n इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमईयाँ संहितायां नृतीयस्कन्धे कापिलेये चतुविशतितमोऽध्यायः ॥२४॥ अथ पंचविंशतितमोऽध्यायः शौनक उवाच कपिलवसंख्याता भगवानारममायया। जातः स्वयमजः साक्षादारममाप्तये नृणाम् in .

·१३८ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे श्रध्यायः २५ न झस्य वर्मणः पुंसो परिम्णः सर्वयोगिनाम्। विश्रुतौ श्रुतदेवस्य भूरि तृप्यन्ति मेऽसव ॥२॥ यद्विधत्तेभगवान् स्वच्छन्दारमाऽऽत्ममायया । तानि मे श्रद्दधानस्य कीर्तन्यान्यनुकीर्तय ॥३॥ ॥ सूत उवाच॥ द्वैपायनसखस्त्वे मैत्रेयो भगवांस्तथा । पाहेदं विदुरं प्रीत प्रान्वीतियां प्रचोदितः un मैत्रेय उवाच - पितरि प्रस्थितेऽरण्यं मातुः प्रियचिकीर्पया । तस्मिन् विन्दुसरेऽवासीद्भगवान् कपिल.किल॥५॥ तमासीनमकर्माणं तत्त्वमार्गाप्रदर्शनम् । स्वसुतं देवहूत्याह धातुः संस्मरतो वचः ॥६॥ देवहुतिरुवाच निर्विरणा नितरां भूमश्नसदिन्द्रियतर्पणात् । येन सम्भाव्यमानेन प्रपझान्धं तमः प्रभो ॥ तस्य स्वं तमसोऽन्धस्य दुष्पारस्याच पारगम् । सच्चनर्जन्मनामन्ते लब्धं मे त्वदनुप्रहात् ॥८॥ याद्यो भगवान् पुंसामीश्वरो वै भवान् किल । लोकस्य तमसान्धस्य चतु: सूर्य इवोदित ॥६]] अथ मे देव सम्मोहमपाऋष्टु त्वमसि । योऽवग्रहोऽहंममेतीत्येतस्मिन् योजितस्त्वयाmon तं त्वा गताहं शरणं शरण्यं स्वभृत्यसंसारतरोः कुठारम् । जिज्ञासयाहं प्रकृते. पूरपस्य नमामि सद्धर्मविदा वरिटम् ॥१॥ मैत्रेय उवाच इति स्वमातुनिरवद्यमीप्सितं निशम्य पुंसामपवर्गवर्धनम् । धियाभिनन्यात्मवता सतां गतिभाप ईपरिस्मतशोभिताननः ॥१२॥ श्रीभगवानुवाच योग प्राध्यामिकः पुंसो मतो निःश्रेयसाय मे। अत्यन्तोपरतियंत्र दुःखस्य च सुखस्य बा१३ तमिम से प्रवक्ष्यामि यमवोचं पुरानधे । ऋषीया श्रोतुकामाना योग सङ्गिनैपुणम् ४ घेतः खल्वस्य बधाय मुक्तये चारमनो मतम् । गुणेषु सक्तं मन्याय रतं वा पुसि मुक्तये ।स अहममामिमानोत्थैः कामलोभादिभिर्मलैः । योतं यदा मनः शुद्धमदुःखमसुखं समम्॥१६॥ तदा पुरुष श्रात्मानं केवलं प्रत्तेः परम् । निरन्तरं स्वयंज्योतिरणिमानमखरिदतम्॥१७॥ ज्ञानवैराम्ययुक्तेन भक्तियुक्तन चारमना । परिपश्यरयुदासीनं प्रकृति च इतौजसम् En न युज्यमानया भक्त्या भगवस्यखिलात्मनि । सशोऽस्ति शियः पन्था योगिनां ब्रह्मासिद्धये १६ पूसङ्गमजरं पारामात्मनः कवयो विदुः । स एव साधुपु तो मोपद्वारमपानम् ॥२०॥ सितिपयः कारुणिकाः सुहृदः सर्वदेहिनाम् । अजात राप्रय. शान्ताः साधव. साधुभूमणाः॥ मरयनन्येन मावेन भक्ति कुर्वन्ति ये खाम् । मारते त्यतकर्माशम्यास्वजनवान्धराः२२ मृष्टाः एवन्ति कथयन्ति तपन्ति विविधास्तापा मैताग्मततमः २३ ·. श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २५ १३६ त एते साधवः साध्धि सर्वसङ्गविवर्जिताः । सङ्गस्तेष्वथ ते प्रायः सङ्गदोपहरा हि ते ॥२४॥ सतां प्रसद्गान्मम वीर्यसंविदो भवन्ति हृत्कर्णरसायनाः कथाः । तजोपणादाश्वपवर्गवर्मनि श्रद्धा रतिभक्तिरनुक्रमिष्यति ॥२ भक्त्या पुमाक्षातविराग ऐन्द्रियाद् दृष्टश्रुतान्मद्रचनानुचिन्तया । चित्तस्य यत्तो ग्रहणे योगयुक्तो यतिष्यते ऋजुभिर्योगमार्गः ॥२६॥ असेवयायं प्रकृतेर्गुणाना ज्ञानेन वैराग्यविजृम्भितेन । योगेन मय्यर्पितया च भक्त्या मा प्रत्यगात्मानमिहावरल्धे ॥२७॥ देवहूतिरुनाच काचिश्वयुचिता भक्तिः कीदृशी मम गोचरा । यया पदं ते निर्वाणमासान्वाक्षवा अहम्॥२८॥ यो योगो भगवद्माणो निर्वाणात्मस्त्वयोदितः । कीदृशः कति चाङ्गानि यतस्तत्वावबोधनम् २६ तदेतन्मे विजानीहि यथाहं मन्दधीहरे । सुखं वुद्वय य दुर्बोधं योगाभवदनुग्रहात्॥३०॥ मैत्रेय उवाच विदित्वार्थे कपिलो मातुरिस्थं जातस्नेहो यत्र तन्वाभिजातः । वखाम्नायं यच्चवदन्ति सांख्य प्रोवाच वै भक्तिवितानयोगम् ३n श्रीभगवानुवाच देवानां गुणलिङ्गानामानविककर्मणाम् । सत्त्व एवैकमनसो वृत्ति स्वाभाविको तु या॥३२॥ अनिमिचा भागयती भक्तिः सिद्धगरीयसी । जरयत्याशु या कोश निगीर्णमन लो यथा ॥३३॥ नैकात्मता मे स्पृहयन्ति केचिन्मत्पादसेवाभिरता मदीहाः । येऽन्योन्यतो भागवता: प्रसज्य सभाजयन्ते मम पौरूपाणि ॥३४॥ पश्यन्ति ते मे रचिराण्यम्ब सन्तः प्रसन्नययारणलोचनानि । रूपाणि दिव्यानि वरप्रदानि साकं याचं स्पृहणीयां पदन्ति ॥३५॥ तैर्दर्शनीयावयबरुदारविलासहासेक्षितवामसूक्लै हतात्मनो हतप्राणांश्च भक्तिरनिच्छतो मे गतिमएपी पयुक्ते ॥३६ अथो विभूति मम मायाविनस्तामैवर्यमष्टानामनुप्रवृचम् । प्रिय भागवती वास्पृहयन्ति भद्रा परस्य मे तेरनुक्ते सु लोके ॥३७॥ न कर्हिचिन्मत्पराः शान्तरूपे नट्स्यन्ति नो नेऽनिमियो लेखि हेतिः । येगमहं प्रिय प्रारमा सुतश्च सखा गुरु सुददो देवमिष्टम् ३८॥ इमं सोकं सधैवानुमात्मानमुमयायिनम् । अात्मानमनु ये चेह ये रायः पशवो गृहाः ॥३६॥ विसभ्य सर्वानन्यांश मामेवं विश्वतोमुखम् । भजन्त्यनन्यया भरया वान्मृयोरतिपार.. om -- ·मद्भगवतः श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २६ नान्यन प्रधानपुरपेधरात् । श्रात्मानः सर्वभूतानां भयं तीयं निवर्तते ॥४१॥ मद्याद्वाति वातोऽयं सूर्यस्वपति मद्रयात् । वतीन्द्रो दहत्यग्निमृत्युश्चरति मदयात् ॥४२॥ ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियोगेन योगिनः । माय पादमूलं मे प्रविशन्त्यकुतोभयम् ॥४३॥ एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां नि.श्रेयसोदयः। तीयेण भक्तियोगेन मनोमय्यर्पितं स्थिरम् ।४४१ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे तृतीयस्कन्धे कापिलेयोपाख्याने पञ्चविंशतितमोऽध्यायः २५ अथ पडचिंशतितमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच श्रथ ते सम्प्रवक्ष्यामि तत्वानो लक्षणं पृथक् । यद्विदित्वा विमुच्येत पुरुषः प्राकृतैर्गुणैः ॥ ३॥ ज्ञानं नि.श्रेयसार्थाय पुरुषस्यात्मदर्शनम् । यदाहुवर्णये तत्ते हृदयन्थिभेदनम् ॥ २ ॥ श्रनादिरारमा पुरुशे निर्गुणः प्रकृतेः परः । प्रत्यग्धामा स्वयंज्योतिर्विश्वं येन समन्वितम्॥३॥ स एप प्रकृति सूपा दैवी गुणमयीं विभुः । यदृच्छयेवोपगतामभ्यपद्यत लीलया run गुणैर्विचिन्त्राः सृजती सरूपाः प्रकृति प्रजाः । विलोक्य मुमुहे सद्यः स इह ज्ञानगृहया ॥५॥ एवं पराभिध्यानेन कर्तृत्वं प्रकृतेः पुमान् । कर्मसु क्रियमाणेषु गुणैरात्मनि मन्यते ॥ ६ ॥ सदस्य संसृतिबन्धः पारतन्त्र्यं च तस्कृतम् । भवत्यकर्तुरीशस्य साविणो नि तात्मनः ॥७॥ कार्यकारणफत त्वे कारणं प्रकृति विदुः । भोक्तरवे सुखदुःखाना पुरुष प्रकृतेः परम् ॥ ८ ॥ देवहूतिरुवाच प्रकृतेः पुरुपस्यापि लक्षणं पुरुषोत्तम । ब्रूहि कारणयोरस्य सदसच यदात्मकम् HEM श्रीभगवानुवाच । यत्तस्त्रिगुणमध्यक्तं नित्यं सदमदात्मकम् । प्रधान प्रकृति प्राहुरविशेष विशेषवत् HTOH पञ्चभिः पञ्चभिवा चतुर्मिदेशभिस्तथा । एतच्चतुविशतिक गणं प्राधानिक विदुः ॥३॥ महाभूतानि पञ्चैव भूरापोऽग्निमरुनभः । तन्मात्राणि च तायन्ति गन्धादीनि मतानि ।। इन्द्रियाणि दश श्रोग्नं वदप्रमननासिकाः । चाकरी चरणो मे पायुदशम उच्यते ॥३n मनो बुद्धिरहवारश्चित्तमित्यन्तरात्मकम् । चतुर्या लक्ष्यते भेदो या लक्षणरूपया ॥१४॥ एतावानेव सहयातो मलयः सगुणस्य ह । सन्निवेशो मया प्रोतोय. कालः पयर्विशEen प्रभावं पौरुष माहुः कालमे यतो भयम् । अहङ्कारविमृदस्य कर्तुः । प्रकृतिमीयुपः ॥१६॥ प्रकृतेगुणसाम्यस्य निर्विरोपस्य मानवि। चेष्टा यतः स भगवान् काल इत्युपलविता अन्तः पुरुपहलेण कालस्रेण यो बहिः । समन्ये येप सपाना भगवानारममायया net माभिराधर्मिण्या सार्या योनी परः पुमान् बाधत बौर्य गास्त महत्ता हिरएमयमा + ·१४१ तमः॥२०॥ - सहस्रशिरसं श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २६ विश्वमात्मगतं व्यजन् कूटस्थो जगतङ्कुरः । स्वतेजसापिबत्तीप्रमात्मप्रस्वापन यत्तरसामगुणं स्वच्छ शान्तं भगवत. पदम् । यदाहुर्वासुदेवाख्यं चित्तं तन्महदात्मकम् ॥२१॥ स्वच्छत्वमविकारिवं शान्तत्वमिति चेतसः । वृत्तिभिर्लक्षणं प्रोक्तं यथापा प्रकृतिः परा ॥२२॥ महत्तत्वाद्विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यसम्भवात् । क्रियाशत्तिरहद्वारविविधः समपद्यत ॥२३॥ वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्च यतो भवः । मनसश्चेन्द्रियाणां च भूताना महतामपि ॥२४॥ साक्षाद्यमनन्तं प्रचक्षते । सङ्कर्षणाख्यं पुरुषं भूतेन्द्रियमनोमयम् १२६ कर्तृत्व करणत्वं च कार्यत्वं चेति लक्षणम् । शान्तघोरविमूढत्वमिति वा स्यादहं कृतेः ॥२६॥ वैकारिकाद्विकुर्वाणान्मनस्तत्वमजायत । यत्सङ्कल्पविकल्पाभ्यो वर्तते कामसम्भवः ॥२७ यहिदुह्यनिरुद्धास्यं हृषीकाणामधीश्वरम् । शारदेन्दीवरश्यामं संराध्यं योगिभि. शनैः ॥२८॥ तैजसात्तु विकुर्वाणाद् बुद्धितत्वमभूत्सति । द्रव्यस्फुरणविज्ञानमिन्द्रियाणामनुग्रहः ॥२६॥ संशयोऽथ विपर्यासो निश्चयः स्मृतरेव च । स्वाप इत्युच्यते बुद्धलक्षणं वृत्तितः पृथक् ॥३०॥ तैजसानीन्द्रियारयेव क्रियाज्ञानविभागशः । प्राणस्य हि क्रिया शक्तिर्बुद्धेर्विज्ञानशक्तिसा॥३१॥ तामसाय विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यचोदितात् । शब्दमात्रमभूत्तस्माद्मभः श्रोत्रं तु शब्दंगम्॥३२॥ अर्थाश्रयत्वं शब्दस्य द्रष्टुलिन वमेव च । तन्मात्रदं च नभसो लक्षणं कवयो विदुः ॥३३॥ भूतानां छिद्रदातृत्व बहिरन्तरमेव च । प्राणेन्द्रियात्मधिष्ण्यत्वं नभसो वृत्तिलक्षणम् ॥३४॥ नमसः शब्दतन्मात्रात्कालगत्या विकुर्वत । स्पर्शोऽभवत्ततो वायुस्त्वक स्पर्शस्य च संग्रहः ३५ मृदुत्वं कठिनवं च शैत्यमुष्णत्वमेव च । एतस्पर्शस्य स्पर्शत्वं तन्मान व नभस्वतः ॥३६॥ चालनं व्यूहन प्राप्ति नेतृत्वं द्रव्यशब्दयोः । सर्वेन्द्रियाणामात्मत्वं वायोः कर्माभिलक्षणम्॥३७॥ वायोश्च स्पर्शतन्मात्रादूपं दैवेरितादभूत् । समुत्थितं ततस्तेजश्चत रूपोपलग्भनम् ॥३n दयाकृतित्वं गुणता व्यक्तिसंस्थात्वमेव च । तेजस्वं तेजसः साध्धि रूपमाग्रस्य वृत्तयः॥३६॥ घोतर्न पचनं पादमदनं हिममर्दनम् । तेजसो वृत्तयस्स्वेताः शोपणं सुत्तृढेव च ॥on रूपमायाद्विकुर्वाणात्तेजसो दैवचोदितात् । रसमाग्रमभूत्तस्मादम्भो जिह्वा रसग्रहः ॥४१॥ कपायो मधुरस्तिक्तः कट्वाल इति नैकधा । भौतिकाना विकारेण रस एको विभिद्यते ॥४२॥ लंदन पिण्डनं तृप्तिः प्राणनाप्यायनोन्दनम् । तापापनोदो भूयस्त्वमग्भसो वृत्तयस्त्विमाः॥४३॥ रसमायाद्विकुर्वाणादम्भसो दैवचोदितात् । गन्धमानमभूत्तरमा पृथ्वी घाणस्तु गन्धगः ॥४॥ करम्भतिसौरभ्यशान्तोप्राग्लादिभिः पृथक् । दयावयववैषम्यानन्ध एको विभिधते ॥४॥ भावनं ग्रहाण स्थान धारणं सद्विशेषणम् । सर्वसत्वगुणोदः पृथिवीगृत्तिलपणम् ॥४६॥ नभोगुणविशेपोऽयों यस्य तरहोगमुच्यते । वायोर्गुणविशेपोऽर्थो यस्य त स्पर्शनं दिः ॥४॥ तेजोगुणविरोपोऽर्थो यस्य तपारच्यते । अम्मोगुणविशेषोऽर्यो यस्य तहसनं विदुः । - ·। १४२ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २६ भूमेगुणविशेपोऽर्थो यस्य साधाण उच्यते ॥४॥ परस्य दृश्यते धर्मो ह्यपरस्मिन् समन्वयात् । अतो विशेषो भावाना भूमावेवोपलषयते ॥४॥ एतान्यसहत्य यदा महदादीनि सप्त वै। कालकर्मगुणोपेतो जगदादिरूपाविशत् • R१० ततस्तेन नुविभ्यो युक्तेभ्योऽण्डमचेतनम् । उत्थितं पुरुषो यस्मादुदतिष्टदसौ विराट् ११॥ एतदण्ड विशेषाख्यं क्रमदैर्दशोत्तरैः। तोयादिभिः परिवृतं प्रधानेन वृतैरहिः । यत्र लोकवितानोऽयं रूम भगवतो हरेः ॥१२॥ हिरण्मयादण्डकोशादुत्थाय 'सलिलेरायान् । तमाविश्य महादेवो बहुधा निर्बिभेद खन्॥१३॥ निरभिद्यतास्य प्रथमं मुख वाणी ततोऽभवत् । वाण्या वतिरथो नासे प्राणोऽतो घाण एतयो.१४ प्राणाहायुरभिद्येतामक्षिणी चरेतयोः। तस्मात्सूर्यो व्यभिद्येता कौँ धोनं ततो दिश ५५ निर्विमेद विराजस्त्वनोमश्मश्र्वादयस्ततः । तत श्रोषधयश्चासकिनं निर्बिभेदे ततः ॥१६॥ रेतस्तस्मादाप प्रासनिरभिद्यत वै गुदम् । गुदादपानोऽपानाद्य मृत्युलॊकभयङ्करः ॥१७॥ हस्तौ च निरभिरेता बलं ताभ्यां ततः स्वराट् । पादौ चनिरभिद्यतां गतिस्ताभ्यां ततोहरिन नाड्योऽस्य निरभियन्त ताभ्यो लोहितमाभृतम्। नद्यस्ततः समभवन्नुदरं निरभिधत १ सुत्पिपासे ततः स्यातो समुद्रस्त्वेतयोरभूत् । अथास्य हृदयं भिन्न हृदयान्मन उस्थितम्।६०। मनसश्चन्द्रमा 'जातो बुद्धिबुंदेगिरी पति । अहङ्कारस्ततो रुदश्चित्तं चैन्यस्ततोऽभवत्॥६॥ एते सम्युस्थिता देवा नेवास्योत्यापनेऽशकन् । पुनराविविशुः खानि तमुत्थापयितुं प्रमात्॥३२॥ वहिर्वाचा मुखं भेजे नोदतिष्टत्तदा विराट् । घाणेन नासिके वायुनोंदतिष्टत्तदा विराट् ॥६३५ अक्षिणी चहादियो नोदतिष्टतदा विराट् । श्रोत्रेण कणोंच दिशो नोदतिष्टत्तदा विराट ६५५ विचं रोमभरोपध्यो नोदतिष्टत्तदा विराट् । रेतसा शिक्षमापस्तु नोदतिष्टत्तदा विराट् ॥६५॥ गुर्द ‘मृत्युरपानेन नोदतिष्टत्तदा विराट् । हस्ताविन्द्रो बलेनेर नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥६६॥ विणुर्गस्यैव चरणी नोइतिष्टत्तदा विराट् । नादीनधो लोहितेन नोदतिष्टत्तदा विराट् ॥१७॥ इत्तृभ्यामुदरं सिन्धु!दतिष्टत्तदा विराट् । हृदयं मनसा चन्द्रो नोदतिष्टत्तदा विराट् ॥८॥ बुद्धया ब्रह्मापि हृदयं नोदतिष्टत्तदा विराट् । रद्रोऽभिमत्या हृदयं नोदतिष्टत्तदा विराट् १६९ चित्तेन हृदय चस्या सेग्रज्ञः प्रविशधदा । विराट् तदैव पुररः सलिलादुदतिष्टत ७० यथा प्रमुप्तं पुरुष प्राणेन्द्रियमनोधियः । प्रभवन्ति विना येन नोरयापयितुमोजमा nom समरिमा प्ररयगारमानं धिया योगप्रषया । माया विरक्त्या ज्ञानेन विविन्यात्मनि चिन्तयेगा ति श्रीमद्भागवत महापुराणे तृतीयस्कन्धे कापिलेये रायसमाग्न पे पविशतितमोऽध्याय २६॥ -

·।
।
-
श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २७
१४३
अथ सप्तशितितमोऽध्यायः
भगवानुवाच
प्रकृतिस्थोऽपि पुरुषो नाज्यते प्राकृतैर्गुणैः । अविकारादकर्तृवान्निर्गुणत्वाजल कंवत्
स एष यहि प्रकृतेणेष्वभिविषजते । प्रहद्व्यिाविमूढात्मा कर्तास्मीत्यभिमन्यते ॥२॥
तेन
संसारपदवीमवशोऽभ्येयनिवृतः । प्रासनिकैः कर्मदोपैः सदसन्मित्रयोनिषु ॥३॥
अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । भक्तियोगेन तीयेण विरणत्या च नयेद्वशम् ॥५॥
अत एव शनैश्वितं प्रसक्तमसतां पथि । भक्तियोगेन तीग्रेण विरक्त्या च नयेदशम् ॥१॥
यमादिभिर्योगपथैरभ्यसन् श्रद्धयान्वितः। मयि भावेन सत्येन मत्कथाश्रवणेन च ॥६॥
सर्वभूतसमत्वेन
निवरेणाप्रसङ्गत. । ब्रह्मचर्येण मौनेन स्वधर्मेण बलीयसा ॥७॥
यदृच्छयोपलब्धेन सन्तुष्टो मितभुइमुनिः। विविक्तशरणः शान्तो मैत्र- अरुण श्रात्मवान् ॥En
सानुवन्धे च वेहेऽस्मिन्नकुर्वनसदाग्रहम् । ज्ञानेन इष्टतत्वेन प्रकृतेः पुरुरस्य
च ॥६॥
निवृराबुद्धयवस्थानो दूरीभूतान्यदर्शनः । उपलभ्यात्मनाऽऽत्मानं चतुपेवार्कमारमदृक् ॥१०॥
मुक्तलिझं सदाभासमसति पतिपद्यते । सतो बन्धुमसञ्चन्तु सर्वानुस्यूतमद्वयम् ॥११॥
यथा जलस्थ भाभासः स्थलस्थेनावश्यते । स्वाभासेन तथा सूर्यो जलस्थेन दिवि स्थितः१२
एवं त्रिवृदहङ्कारो भूतेन्द्रियमनोमयः । स्वाभासैलक्षितोऽनेन सदाभासेन सत्यदक्॥१३॥
भूतसूक्ष्मेन्द्रियमनोबुद्धयादिविह निदया। लोने वसति यस्ता विनिद्रो निरहड्किय.५४४॥
मन्यमानस्तदाऽऽरमानमनष्टो नष्टवन्मृपा । नष्टेऽहकरणे द्रष्टा नष्टवित इवातुरः ॥११॥
एवं प्रत्यवमृश्यासावारमानं प्रतिपद्यते । साहकारस्य द्रव्यस्य योऽवस्थानमनप्र१६॥
देवहूतिरुवाच
पुरुष प्रकृतिर्धान विमुञ्चति कहिचित् । अन्योन्यापाश्रयत्वाच नित्यत्वादनयो भो॥१७॥
यथा गन्धस्य भूमेश्च न भावो व्यतिरेकतः । अपां रसस्य च यथा तथा बुद्धः परस्य च॥१८॥
प्रकर्तुः कर्मवन्धोऽयं पुरुस्य यदाश्रयः । गुणेषु सत्सु प्रकृतेः कैवल्यं तेप्वतः कथम् ॥१६॥
धचिरास्वावमर्श न निवृतो भयमुल्वणम् । अनिवृत्तनिमित्त्वात्पुनः पत्यवतिष्टते ४२०n
श्रीभगवानुवाच
अनिमियनिमिोन स्वधर्मणामलात्मना । तीयया मयि भक्त्या च श्रुतसम्भृतया चिरम् ।
शानेन दृष्टतान वैराग्येण बलीयसा । तपोयुक्तेन योगेन तीग्रेणात्मसमाधिना ॥२२॥
प्रकृति: पुरपस्या दह्यमाना वहनिशम्। तिरोभविग्री शनकैरन योनिरिवारणिः ॥२३॥
मुक्तभोगा परित्यक्ता दृष्टदोपा नित्यश. । नेश्वरस्याशुभं धरी स्वे महिनि स्थितस्य HRen
पया अपूतिबुदस्य पूस्वापो बदनभृत् । स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥२५॥

·, १४४ 'श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २८ एवं विदिततत्वस्य प्रकृतिमयि मानसम् । युअतो नापपुरत श्रात्मारामस्य कर्हिचित् ॥२६॥ यदेवमध्यात्मरतः कालेन बहुजन्मना । सर्वत्र जातवैराग्य श्राब्रह्मभवनान्मुनिः ॥२७॥ मदतः प्रतिबुद्धार्थो मत्प्रसादेन भूयसा । नि.श्रेयसं स्वसंस्थ नं कैवल्यारयं मदाश्रयम्।२८। प्रामोतीहाअसा धोरः स्वदृशा छिन्नसंशय । यद्गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद्विनिर्गमे॥२६॥ यदा न योगोपचितासु चेतो मायासु सिद्धस्य विषजतेऽङ्गः । अनन्यहेतुप्वथ मे गति. स्यादात्यन्तिको यत्र न मृत्युहासः ॥३on इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां तृतीयस्कन्धे कापिलेयोपाख्याने सप्तविंशतितमोऽध्याय ॥२७॥ अथाटाविंशतितमोऽध्यायः ॥ श्रीभगवानुवाच ॥ योगस्य लक्षणं बघये सवीजस्य नृपात्मजे । मनो येनैव विधिना प्रसन्नं याति सत्पथम् ॥१॥ स्वधर्माचरणं शक्या विधर्माच्च निवर्तनम् । दैवालम्धेन सन्तोष श्रामविचरणार्चनम् ॥२॥ ग्राग्यधर्मनिवृत्तिश्च मोतधर्मरतिस्तथा। मितमेध्यादनं शश्वद्विविक्तोमपेवनम् ॥३॥ अहिंसा सत्यमस्तयं यावदर्थपरिग्रा. । ब्रह्मचर्य तपः शौचं स्वाध्यायः पुरुषार्चनम् ॥ मौनं सदाऽऽसनजयः धैर्य प्राणजयः शनै । प्रयाहारश्चेन्द्रियाणां विग्यान्मनसा हृदि ॥ स्वधिष्ण्यानामेकदेशे मनसा प्राणधारणम् । पै एट लीलाभिध्यान समाधान तथाऽऽ मन.।६। एतैरन्यैश्च पथिभिर्मनो दुष्टमसत्पयम् । बुद्धया युजीतशनकैर्जितप्राणो खतन्द्रितः ७ शुचौ देशे प्रतिटाप्य विजितासन श्रासनम् । तस्मिन् स्वस्ति समासीन ऋजुकाय.समभ्यसेत् त्य शोधयेन्मार्ग पूरकुम्भकरेचकै । प्रतियलेन धा धिस यथा स्थिरमचशलम् ॥६ मनोऽचिरारस्याद्विरजं जितधासस्य योगिन । वारयन्मिभ्यो यथा लोहं मातं त्यजति वै मनम् 'प्राणायामैदहेदोपान्धारणाभिश्व किरियवान् । प्र याहारेण संसर्गान्ध्यानेनानीधरान् गुणान्य। पदा मन. स्वं विरजं योगेन सुममाहितम् । का मगरतो ध्यायेत्स्वनासायावलोकन पद्मगारुणेक्षणम् । नीलोत्पलदलश्यामं राहचागदाधरम् ३३ नसरपक्षजकिझल्कपीतकौशेयवाससम् । श्रीवासवनम भ्राज कौस्तुभामुक्तान्धरम् । परीतं धनमालया। पराध्यहारक्लयकिरीटारनपुरम् काग्रीगुणोजमरसोणि ददयाम्भोजविष्टरम्। दर्शनीयतम शान्तं मनोनयनवर्धनम् ॥ अपीरपदर्शन शधसालोकनमस्कृतम् । सन्तं ययसि कैशोरे मृग्यानुप्रहकातरम् ॥३॥ शीर्तन्यतीर्थयश पुरुषलोश्यरास्करम् । याययं समप्रारं पायस प्यो गना " सिंत मनन्तमामोनं शयानं पा गुहारारम् । प्रेतपीयहिनं ध्यायेप्दुरमायेन घेतमा । सतपदनाम्भोज मतद्विरेफरलया .

·1
॥२१॥
श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २८
१४५
स्मिल्लब्धपदं चित्तं सर्वावयवसस्थितम् । विलक्ष्यैकत्र संयुज्यादङ्गे भगवतो मुनिः ॥२०॥
सचितयेद्भगवतश्चरणारविन्द वज्राशध्वजसरोरहलाञ्छनाब्यम् ।
उत्तुहरक्त वलसन्नखचालज्यो स्नाभिराहतमहद्ध्यान्धकारम्
यच्छौचनि स्तरित्प्रवरोइकेन तीर्थेन मूर्त्यधिकृतेन शिव शिवोऽभूत् ।
ध्यातुर्मन शमलशेलनिसृष्टवन्न ध्यायेचिरं भगवतश्चरणारविन्दम् ॥२२॥
जानुदयं जलजलोचनया जनन्या लघम्यासिलस्य सुरवन्दितया विधातु ।
अवर्णनिधाय करपल्लवरोचिपा यसलालित हृदि विभोरभवस्य कुर्यात् ॥२३॥
उरू सुपर्ण मुजयोरधिशोभमानावोजोनिधी श्रतसिकाकुसुमावमासी ।
चालम्बिपीतवरवाससि वर्तमानकाञ्चीकलापपरिरम्भि नितम्वविम्बम् म२४ ॥
नाभिह भुग्नकोशगुहोदरस्थं यमात्मयोनिधिरणाग्विललोकपमम् ।
व्यूहं हरिन्मणिरस्तनयोरमुष्य ध्यायेवयं विशदहारमयूग्वगौरम् ॥२५॥
वोऽधिवासम ग्भस्य महाविभूते पुसा मनोनयननितिमादधानम् ।
कण्ठं च कौस्तुभमणेरधिभूरणार्थ कुर्यान्मनस्यखि नलोकनमस्कृतस्य ॥२६॥
याहूश्च मन्दरगिरे परिवर्तनेन निर्णितयाहुवलयानधिलोकपालान् ।
सचिन्तयेदशशतारमसातेजः शङ्ख च तकरसरोरुहराजहंसम् ॥२७॥
कौमोदकी भगवतो दयितां स्मरेत दिग्धामरातिभटशोणितकर्दमेन ।
माला मधुमतवरूथगिरोपघुष्टो चै यस्य तत्वममलं मणिमस्य फराठे ॥२८॥
भृत्यानुगम्मितधियेह गृहीतमूर्ते सञ्चिन्तयेद्भगवतो वदनारविन्दम् ।
यद्विस्फुरन्मफरतुण्डलवतिगतेन
विद्योसितामलकपोलमुदारनासम् ॥२६॥
यच्ट्रीनिकेतमलिमि परिसेव्यमानं भूप' स्वया कुटिनकुन्तलवृन्दजुष्टम् ।
मीनद्वयाश्रयमधिक्षिपदब्जनेतं ध्यायेन्मनोमयमतन्द्रित
उल्लसत्रु ॥३०॥
तस्थावलोकमधिक कृपयातिघोरतापत्रयोपशमनाय निसृष्टमणो ।
स्निग्धस्मितानुगुणितं विपुलप्रमादं ध्यायेचिरं विपुलभावनया गुहायाम् ॥३१॥
हासं
हरेरचनताखिललोकतोप्रशोकाश्रुसागरविशोपणम युदारम् ।
सम्मोहनाय चित निजमाययास्य भ्रमण्डल मुनिकृते मकरध्वजस्य ॥३२॥
ध्यानायनं
प्रहसितं बहुलाधरोष्टभासारुणायिततनुद्विजकुन्दपक्ति ।
ध्यायेत्स्वदेहकुहरेऽवसितस्य विष्णोर्भस्याऽदयार्पितमना न पृथरिदत् ॥३३n
एजहरी भगवति प्रतिलब्धभावो भश्या द्रवद्धदय उरपुलक प्रमोदात् ।
औरकरट्यवाप्परलया मुहुरर्थमानस्तथापि चितपडिशं शन्कैर्वियुक्त ॥३४॥

·श्रात्मानमन . श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २६ मुक्ताश्रयं यहि निर्विषयं विरक्तं निर्वाणमृच्छति मनः सहसा यथाचिः। पुरुषोऽव्यवधानमेकमन्वीतते प्रतिनिवृत्तगुणप्रवाहः ॥३५॥ सोऽयेतया चरमया मनसो निवृत्या तस्मिन्महिम्न्यवसितः सुखदुःखवा।। हेतुत्वमध्यसति कर्तरि दुखयोर्यत्स्वात्मन् विधत्त उपलब्धपरारमकाष्ट ॥३६॥ देहं च तं न चरम. स्थितमुत्थितं वा सिद्धो विपश्यति यतोऽध्यगमस्वरूपम् । देवादुपेतमथ दैववशादपेतं वासो यथा परिकृतं मदिरामदान्ध. ॥३७॥ देहोऽपि दैववशगः खलु कर्म यावत्स्वारम्भकं प्रतिसमीनत एवं सासुः । तं समपञ्चमधिरूसमाधियोगः स्वाप्नं पुनर्न भजते प्रतिबुद्धवस्तुः ॥३॥ यथा पुवाच वित्ताच पृथङ्मयः प्रतीयते । अप्यात्मवेनाभिमताद्दे हादेः पुरुषस्तथा ॥३६॥ यथोल्मुकाद्विस्फुलिङ्गालूमादापि स्वसम्भवात् । अप्यात्म घेनाभिमताद्ययाग्नि. पृथगुल्मकात।४।। भूतेन्द्रियान्तःकरणामधानाजीवसंज्ञितात् । श्रामा तथा पृथग्दष्टा भगवान् ब्रह्मसंजित.U४ १tu सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । ईक्षेतानन्यभावेन भूतेष्विव तदात्मताम् ॥४२३ स्वयोनिपु यथा ज्योतिरेकं नाना प्रतीयते । योनीना गुणवैपश्यात्तथाऽऽ'मा प्रकृती स्थितः ४३ तस्मादिमा स्वां प्रकृति देवी मदमदारिमकाम् । दुर्विभाव्या पराभाव्य स्वरूपेणापतिष्टते ४४५ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे नृतीयस्कन्धे कापिलेये साधनानुटानं नामाधविशतितमोऽध्यायः २८ प्रथैकोनत्रिंशत्तमोऽध्यायः देव तिरुवाच लहणं महदादीनां प्रतेः पुरुषस्य च । स्वरूपं लक्ष्यतेऽमीपो येन तपारमार्थिकम् ॥ यथा सांख्येपु कथितं यन्मूलं तत्प्रचक्षते । भक्तियोगस्य मे मार्ग हि बिस्तरश: प्रभो ॥ २ ॥ विरागो येन पुरषो भगवन् सर्वतो मरेत् । श्राचय जीवलोकस्य विविधा मम संसृतीः ॥३॥ कालस्येश्वररूपस्य परेषां च परस्य ते । स्वरूपं यत कुन्ति पदेवोः कुशलं जनाः ॥४॥ लोग्स्य मिप्याभिमनेरचपचिरं प्रसुप्तस्य तमस्यनाये। धारतस्य फर्मम्वनुचिया धिया स्वमामिरासीक्लि योगमारकरः ॥२॥ मैत्रेय उवाच इति मातुवंच श्लपणं प्रतिनम महामुनिः । यारमापे पुरश्रेष्ठ प्रीतम्ता करयादित.॥ ६॥ श्रीभगवानुवाच भनियोगो पविमो मागभामिनि माम्यते । मागुणमार्गए पुंसा मायो विभिनेर । यो हिंसा गर्म मारसय मेयया 1 भी भिनाय मयि कुषाण सामम-En ·. श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २६ १४७ विषयानभिसन्धाय यश ऐश्वर्यमेव वा । पर्चादायचंयेयो मा पृथग्भावः स राजसः HEn मनिहारमुद्दिश्य परस्मिन् वा तदपणा यजे ग्रष्टव्यमिति कः पृथग्भाषः स साचि/1200 मद्गुणश्रुतिमानेण मयि सर्वगुहाशये । मनोगतिरविच्छिन्ना यथा गङ्गास ऽग्युधौ॥११॥ लसणं भक्तियोगस्य निर्गुणस्य धुदाहृतम् । ग्रहतुक्यव्यवहिता या भक्तिः पुरुषोत्तमे ॥१२॥ सालोक्यसाहिंसामीप्यसारूप्यकत्वमप्युत । दीयमानं न गृहन्ति चिना मसेवनं जना.१३॥ स एव भक्तियोगाण्य प्रात्यन्तिक उदाहतः । येनातियग्य ग्रिगुणं मदावायोपपद्यते ॥१४॥ निवितेनानिमित्तेन स्वधर्मेण महीयसा । क्रियायोगेन शस्तेन नातिहिंस्रेण नित्यशः ॥१२॥ मन्द्रिप्रयदर्शनस्पर्शपूजास्तुत्यभिचन्दनः । भूतेषु मद्भावनया सत्वेनासगमेन च १६॥ महतां यहुमानेन दीनानामनुकम्पया । मैत्र्या चैवात्मतुल्येषु यमेन नियमेन च ॥१७॥ श्राध्यारिमकानुश्रवणासामसङ्कीर्तनाथ मे । थार्जनार्यसकन निरहक्रियया तथा ॥१ER मन्दर्मणो गुणैरेतैः परिसंशुद्ध प्राशयः । पुरपस्याजसाभ्येति श्रुतमात्रगुणं हि माम१६ यथा वातरयो घाणमाक्ते गन्ध श्राशयात् । एवं योगरतं चेत पारमानमविकारि यत्॥२०॥ थहं सर्वेषु भूतेषु भूतात्मावस्थितः सदा । तमवज्ञाय मा मर्त्यः कुरतेऽर्चाविडम्यनम् ॥२॥ यो मा सर्वेषु भूतेषु सन्तमारमानमीश्वरम् । हित्वाची भजते मौढया स्मन्येव जुहोति सः २२ द्विपतः परकाये मां मानिनो भिन्नदर्शिनः । भतेषु बद्धवरस्य न मन. शान्तिमृच्छति ॥२३॥ अहमुचावचैव्यैः क्रिययोत्पनयानथे । नैव तुप्येऽर्चितोऽर्चायो भूतना मावम निनः।२४ अर्चादावर्चयेत्तावदीश्वरं मां स्वकर्मकृत् । यावन घेद सहदि सर्वभोप्ववस्थितम् ॥२१॥ श्रारमनश्च परस्यापि यः करोन्यन्तरोदरम् । तस्य भिनाशो मृत्युर्विदधे भयमुल्यणम् ॥२६॥ अथ मां सर्व भूतेषु भूतात्मानं कृतालयम् । अर्हयेद्दानमानाभ्यां मैन्याभिन्नेन. चतुपा ॥२७॥ जीवाः श्रेया जीवानां ततः प्राणभृत. शुभे । ततः सचित्ताः प्रवरास्ततश्चेन्द्रियवृत्तयः ॥२८॥ तत्रापि स्पर्शवेदिभ्यः प्रवरा रसवेदिनः । तेभ्यो गन्धविद.श्रेष्टास्तत.शब्दविदो वराः ॥२६॥ रूपभेदविदस्तन ततश्चोभयतोदतः । तेषां बहुपदाःश्रेष्टाश्चतुष्पादस्ततो द्विपात् ॥३० ततो वर्णाश्च चत्वारस्तेषां ब्राह्मण उत्तमः । ग्राह्मणेप्यपि वेदज्ञो यर्थज्ञोऽभ्यधिकस्तत: ३१ अर्थज्ञारसंशयच्छेत्ता सतः श्रेयान् स्वकर्मकृत् मुक्तसगस्ततो भूयानदोग्धा धर्ममात्मनः ॥३२॥ तस्मान्मर्पिताशेपक्रियामा निरन्तरः । मय्यर्पितात्मनः पुंसो मयि संन्यस्तकर्मणः । न पश्यामि परं भूतमार्तुः समदर्शनात् ॥३३॥ मनसैतानि भूतानि प्रणमेद्वहु मानयन् । ईश्वरो जीवकलया प्रविष्टो भगवानिति ॥३॥ भक्तियोगश्च योगश्च मया मानग्युदीरितः । ययोरेकतरेणैव पुरुषः पुरुपं प्रजेत् ॥३१॥ एतद्भगवतो रूपं परमात्मनः । परं प्रधानं पुरुपं देवं कर्मविचेष्टितम् ॥३६॥ । । महागाः ·- । श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्याय ३० रूपभेदास्पदं दिव्यं काल इत्यभिधीयते । भूतानां महदादीनां यतो भिन्नशा भयम् ॥३७॥ योऽन्त प्रविश्य भूतानि भूतैरत्यखिलाश्रय । सविण्वास्योऽधियज्ञोऽसौ काल कभयतां प्रभु ३३ न चास्य कश्चिद्दयितोन द्वेष्या न च बान्धवः । श्राविशत्यप्रमत्तोऽसौ प्रमत्तं जनमन्तकृत ॥३६॥ यद्याद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति यद्यात् । यद्यादपते देवो भगणे भाति यद्यात् NOR यद्वनस्पतयो भीता लताश्चौपधिभि सह ।स्वे स्वे कालेऽभिगृहन्ति पुष्पाणि च फलानि च सवन्ति सरितो भीता नो सर्पत्युधिर्यत. । अग्निरिन्धे सगिरिभिभून मनति यद्यात्प्र४२३ नमो ददाति श्वसतो पदं यनियमादद । लोकं स्वदेहं तनुते महान् सप्तभिरावृतम् ॥४३॥ गुणाभिमानिनो देवाः सर्गादिष्वस्य यद्यात् । वर्तन्तेऽनुयुग येगा वश एतच्चराचरम् ॥४॥ सोऽनन्तोऽन्तकर कालोऽनादिरादिकृदव्यय.। जन जनेन जनयन्मारयन्मयुनान्तकम् ॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे तृतीयस्कन्धे कापिलेयोपाण्याने एकोनत्रिंशत्तमोऽध्याय ॥२६॥ अथ त्रिंशत्तमोऽध्यायः कपित उवाच तस्यैतस्य जनो नूनं नायं वेदोरुविक्रमम् । काल्यमानोऽपि बलिनो वायोरिव घनावलि ॥१॥ यं यमर्थमुपादत्ते दुःखेन सुखहेतवे । तं त धुनोति भगवान्पुमाछोचति यस्कृते २॥ यद्धृ वस्य देहस्य सानुबन्धस्य दुर्मति । ध्रुवाणि मन्यते मोहाद् गृहक्षेत्रवसूनि च ॥३॥ जन्तु भव एतस्मिन् यो यो योनिमनुप्रजेत् । तस्यां तस्थौ स लभते निति न विरज्यते। नरपस्थोऽपि देहं वैन पुमास्स्यक्तुमिच्छति । नारक्यो निती सयों देवमायाविमोहित ।। श्रा मनायासुतागारपशुविणबन्धुपु । निरूहमूलहृदय श्रात्मानं बहु मन्यते ॥६॥ सन्दह्यमानसर्वाङ्ग एपामुदहनाधिना । करो यविरतं मूढो दुरितानि दुराशय ॥७॥ शाक्षिप्तात्मेन्द्रिय. स्त्रीणामसतीनां च मायया । रहो रचितयाऽऽलापै; शिशूनां कलभ रिणाम ८ गृहेषु कूटधपु दु खतन्त्रेप्यतन्द्रित । कुर्वन्दु खप्रतीकारं सुखव मन्यते गृही neu श्रथैरापादितगुर्था हिंसयेतस्ततश्च तान् । पुष्णाति येपो पोपेण शेषभुग्यात्यध स्वयम्॥10॥ वार्तायों लुप्यमानायामारब्धायां पुन पुन । लोभाभिभूतो नि सप. परार्धे पुस्ते स्पृहामा मुटु यभरणाको मन्दभाग्यो वृथोद्यम 1 श्रिया विहीन कृपणोध्यायवसिति मूढधी । एवं स्वमरणाकल्पं तत्कलनादरास्तथा । नादियन्ते यथापूर्व कीनाशा इव गोजरम् ॥१३॥ वनाप्यजातनिवेदो भ्रियमाण स्वयम्भृते । जरयोपात्तवैरूया मरणाभिमुसो गृहे ॥१४॥ श्रान्तेऽयम योपयस्वं गृहपाल इवाइरन् । पामयायमदीप्तासिराहारोऽपटित. १२॥ धायुनो प्रमतोत्तार फफसन्दनाहिक । कासधासकृतागास पराठे घुरघुरायते ॥१६॥ - ।

·- ॥२६॥ जीवतश्चान्नाभ्युद्धारः । श्रीमद्भागवते तृतीयस्मन्धे अध्यायः ३१ १४६ शयानः परिशोचद्भिः परिवीत: स्वबन्धुभिः । वाच्यमानोऽपि न ब्रूते कालपाशवशं गतः॥ १७॥ एवं कुटुम्बभरणे व्यापूतात्मास्तेिन्द्रियः। म्रियते रुद्रता स्वानामुरुबेदनयास्तधीः ॥१८॥ यमदूतौ तदा प्रप्तौ भोमी सरभपेक्षणौ । स दृष्ट्वा वस्तहृदयः शकृन्मूत्रं विमुञ्चति ॥१६॥ यातनादेह श्रावृत्य पार्शबंद्ध्वा गले बजात् । नयतो दीर्घमध्यानं दण्ज्यं राजभटा यथा ॥२०॥ तयोनिभिन्नहृदयस्तजनैतिवेपथुः । पथि श्वभिर्भक्ष्यमाण प्रातॊऽधं स्वमनुस्मरन् ॥२१॥ वृत्तृट्परीतोऽर्कदवानलानिलैः सन्तप्यमानः पथि तप्तवालुके । कृच्छ्रेण पृष्ठे कशया च ताडितश्चलत्यशक्तोऽपि निराश्रमोदके ॥२२॥ तत्र तन पतञ्छ्रान्तो मूछितः पुनरस्थित. । पथा पापीयसा नीतस्तममा यमसादनम् ॥२३॥ योजनानां सहस्राणि नवति नव चाध्वनः । निभिर्मुहूर्ताभ्यां वा नीतः प्रामोति यातन :२४ आदीपनं स्वगात्राणां वेष्टयि वोल्मुकादिभिः । श्रात्ममांसादन प्रापि स्वकृत परतोऽपि वा२॥ श्वगृधे यमसादने । सर्पवृश्रिमदंशावेदशद्भिश्चात्मवैशसम् कृन्तनं चावयवशो गजादिभ्यो भिदापनम् । पातनं गिरिशृङ्गम्यो रोधनं चाम्बुगतयोः ॥२७॥ यास्तामिसान्धतामिना रौरवाधाश्च यातनाः । भुदक्ते नरो वा नारी वा मियः सङ्गेन निर्मिताःn अप्रैव नरकः स्वर्ग इति मातः प्रचक्षते । या यातना वै नारक्यस्ता इहाप्युग्लक्षिताः२६ एवं कुटुम्ब बिभ्राण उदरम्भर एव वा । विसृज्येहोभयं ने य भुक्ते तत्फलमीदृशम्॥३०॥ एकः प्रपद्यते ध्वान्तं हि वेदं स्वकलेवरम् । कुशलेतरपाथेयो भुतद्रोहेण यद्भुतम् ॥३१॥ देवेनासादितं तस्य शमनं निरये पुमान् । भुड क्त कुटुम्बपोरस्य हृतवित्त इवातुरः ॥३२॥ केवलेन घधर्मेण कुटुम्बभरणो सुकः । योति जीवोऽन्यतामित्रं चरमं तमस.पदम्॥३३॥ अधस्तासरलोकस्य यावतीर्यातनादयः । क्रमशः समनुक्रम्य पुनरबायजेन्चुचिः ३n इति श्रीमद्भागवत महापुराणे तृतीयस्कन्धे कापिलयोपारयाने कर्मविपाको नाम विशत्तमोऽध्यायः ॥३०॥ श्रथैकत्रिंशत्तमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच कर्मणा देवनेनेण जन्तुहोपपत्तये । स्त्रियाः प्रविष्ट उदरं पुंसो रेत कणाश्रयः ॥१॥ कललं स्वेकरानेण पञ्चरानेण बुबुदम् । दशाहेन तु कधः पेश्यर या सतः परम्॥२॥ मासेन तु शिरो द्वाभ्यां याद न्यायद्गविप्राः । नसलोमास्विचर्माणि लिङ्गच्छिद्रोदयग्निभिः३ चतुर्भिातरः सप्त पञ्चभिः इतृदयः । पद्भिरायुणा पोत. कुक्षौ भ्राम्यति दक्षिणे मातुर्जग्धासपानारेिघद्धातुरसम्मते 1 शेते रिमूयोर्गते स जन्तुग्नुमामरे ॥१॥ कृमिभिः पतसर्वाः सौकुमायां प्रतिरयम् । मूर्दामामो युरन शस्तन यः सुधिनमः ॥६॥ - ·F २५० श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ३१ कटुतीक्ष्णोष्णलवणरूलाम्लादिभिरूल्बणे । मातृभुक्तरुपस्पृटः सर्वाङ्गोस्थितवेदनः ॥७॥ उल्न संवृतस्मिनन्त्रैश्च बहिरावृतः । श्रास्ते कृत्वा शिरः कुक्षौ भुमष्टशिरोधरBAER अकल्प: स्थानचेष्टायां शकुन्त इव पारे । तत्र लब्धस्मृतिगत्कर्म जन्मशतोद्भवम् । स्मरन्दीर्घमनुच्छ्वासं शर्म कि नाम विन्दते ॥६॥ श्रारभ्य सप्तमान्मासालब्धबोधोऽपि वेपितः । नैकनास्ते सूतियातर्विष्टाभरिव सोदरः ॥१on नाथमान ऋषिभीतः सप्तवधिः कृताञ्जलिः । स्तुवीतत विक्लवया वाचा येनोदरेऽर्पितःn an जन्तुरुवाच तस्योपन्नमवितुं जगदिच्छयाऽऽत्तनानातनो वि चलचरणारविन्दम् । सोऽहं प्रजामि शरणं ह्यकुतोभयं मे गेनेशी गतिरदय॑सतोऽनुरूपा ॥१२॥ यस्त्वत्र बद्ध इव कर्मभिरावृतात्मा भूतेन्द्रियाशयमयीमवलम्ब्य मायाम् । श्रास्ते विशुद्धमविकारमखण्डबोधमातप्यमानहृदयेऽवसितं नमामि १३n यः पञ्चभूतरचिते रहितः शरीरेच्छन्नो यथेन्द्रियगुणार्थचिदारमकोऽहम् । 'तेनाविकुण्ठमहिमानमूपि तमेनं वन्दे परं प्रकृतिपूरुग्योः पुमासम् 3. यन्माययोल्गुणकर्मनियन्धनेऽस्मिन् सांसारिक पथि घरस्तदभिश्नमेण । नष्टस्मृतिः पुनरर्य प्रवृणीत लोकं युया कया महदनुग्रहमन्तरेण ॥११॥ झानं यदेतददधारकतमः स देवस्नेकालिक स्थिरचरेष्वनुवर्तिताः । तं जीवकर्मपदयोमनुवर्तमानास्तापप्रपोपशमनाय पयं भजेम ॥१६॥ देहान्यदेह धिवरे जठराग्निनासमिएमग्रकूपपतितो भृशतप्तदेहः। इग्नितो विवसितुं गणयन् स्वमासामिास्यते कृपणीभगवन् का नु ॥१७॥ येनेशी गतिमसो दशमास्य ईश समाहितः पुरदयेन भवाशेन । स्वेनैव सुध्या कृतेन स दीननाथः को नाम त प्रति दिनालिमा पुरा पश्यत्ययं धिरणया ननु सप्तपभिः शारीरके दमरारीयंपरः स्वदेहे। यसृष्टयाssसं तमहं पुरुष पुराणं परये पहिह दिघ धेरयमित्र प्रतीतम् ॥ सोऽहं यसमपि विभो यहुद्यास गर्मास निसिंगमिरे यहिरन्धहरे। योपयातमुपसर्पति दयमापा मिष्यामतियंदनु संहतियामेसन् २०n तम्मादई विगतवियर उद्धरिय प्रारमानमा समयः मुहामने । भूयो यथा ग्यसनमेतदनकर मा में ममियदुपसानिमि एगदः RIP ॥ फपिल उपाव॥ रामसिन दरामारयः रसुपन्दः । स पिपयायो समय मूमिमा २४ ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ३१ (नावसृष्टः सहसा कृत्वाचा शिर अातुरः। विनिष्कामति कृच्छ्रेण निरच्छवासो हतस्मृति:२३ पतितो भुन्यसृड मूने विष्टाभूरिव चेष्टते । रोख्यति गते ज्ञाने विपरीतां गतिं गतः ॥२४॥ परच्छन्दं न विदुपा पुष्यमाणो जनेन सः । अनभितमापनः प्रत्याख्यातुननीश्वरः ॥२५॥ शायितोऽशुचिपर्य जन्तुः स्वेदजदूषिते । नेशः कण्डूयनेऽङ्गानामासनोत्थानचेष्टने ॥२६॥ तुदन्त्यामत्वचं दशा मशफा मत्कुणादयः । रुदन्तं विगतज्ञानं कृमयः कृमिकं यथा ॥२७॥ इत्येवं शैशवं भुक्त्वा दुःखं पौगएइमेव च। अलब्धाभीप्सितोऽज्ञानादिदमन्युः शुचार्पित.२८॥ सह देहेन मानेन वर्धमानेन मन्युना । करोति विना कामी कामिप्यन्ताय चात्मन.१२६॥ भूतैः पञ्चभिरारब्धे देहे देयबुधोऽसकृत् । अहममेत्यसद्ग्रहः करोति कुमतिर्मतिम् ॥३०॥ सदर्थं कुरुते कर्म यद्यद्धो याति संमृतिम् । योऽनुयाति ददक शमविद्याकर्मबन्धनः ॥३१॥ यद्यसद्धिः पथि पुनः शिमोदरकृतोद्यमः । थास्थितो रमते जन्तुस्तमो विशति पूर्ववत् ॥३२॥ सत्यं शौचं दया मौनं बुद्धिः श्रीहर्यिशः क्षमा । शमो दमो भगश्चेति यत्सङ्गाद्याति सड क्षयम्३३ तेप्वशान्तेषु मूढेषु खण्डितात्मस्वसाधुपु! सङ्गं न कुर्याच्छोच्येषु योपिरक्रीडामृगेपु च ३४ न तथास्य भवेन्मोहो बन्धश्चान्यप्रसङ्गतः । योपित्सङ्गाद्यथा पुसो यथा तःसगिसद्गत.॥३१॥ प्रजापतिः स्वां दुहितरं दृष्ट्वा तद्रूपधर्पितः । रोहिद्भूता सोऽन्वधावानरूपी हतप. १३६॥ सृष्टसृष्टसृष्टेषु को न्यखरिढतधी: पुमान् । ऋषि नारायणमृते योपिन्मय्येह मायया ॥३७॥ वलं मे पश्य मायायाःखीमय्या जयिनो दिशाम् । या करोति पदाक्रान्तान् भ्रूवितम्भेण केवलम्। सतन कुर्यात्प्रमदासु जातु योगस्य पारं परमाररुतुः। मत्सेवया प्रतिलब्धात्मलाभो वदन्ति या निरयद्वारमस्य ॥३६॥ योपयाति शर्माया योपिदेवविनिर्मिता । तामोशेतात्मनो मृत्यु तृणैः कूपमिवावृतम्॥४०॥ यां मन्यते पति मोहान्मन्मायामृपभायतीम् । स्त्रीत्वं स्त्रीसङ्गत. प्राप्तो वित्तापत्यगृहप्रदम्॥४in सामात्मनो विजानीयात्पत्यपत्यगृहात्मकम् । दैवोपसादितं मृत्यु भृगयोर्गायन यथा ॥४२॥ देहेन जीवभूतेन लोकालोकमनुग्रजन् । भुझान एव कर्माणि करोत्यविरतं पुमान् ॥४३॥ जीवो सस्यानुगो देहो भूतेन्द्रियमनोमय । गनिरोधोऽस्य मरणमाविर्भावस्तु सम्भव.।४४] दव्योपलब्धिस्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा । सत्पञ्चवमहमानादुत्पत्तिर्दव्यदर्शनम् ॥४५॥ यथायोग्यावयवदर्शनायोग्यता यदा । तदैव चतुगे द्रष्टुर्दष्कृत्वायोग्यवानयोः ॥४६॥ गस्मान कार्यः सन्त्रासो न कापण्यं न सम्भ्रमः । बुद्ध्वा जीवर्गात धोरो मुक्तपद्गश्चरे दिह४. सम्यग्दर्शनया बुद्धया योगवैराग्ययुक्तया । मायाविरचिते लोके चरेग्न्यस्य कलेवरम्॥४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे तृतीयस्कन्धे कापिलेयोपाख्याने जीवगति मैकनिशत्तमोऽधायः३,

·कपिल उवाच
-
૨૫૨
श्रीमद्भागवने तृतीयस्कन्धे अध्यायः ३२
अथ द्वात्रिंशोऽध्यायः
अथ यो गृह धीयान्धर्मानेवाबसन् गृहे । काममर्थे च धर्मान् स्थान दोग्ध भूयः पिपर्ति तान्
स चापि भगवदर्मात्काममूढः पराङ्मुखः । यजते प्रतुभिर्देवान पितच श्रद्धशान्वितः ॥२॥
सच्छूद्धयाऽकान्तमतिः पितृदेवप्रतः पुमान् । गत्या चान्द्रमसं लोकं सोमपाः पुनरेष्यति ॥३॥
यदा चाहीन्द्रशय्यायो शेतेऽनन्तासनो हरिः। तदा लोका लयं यान्ति त एते गृहमेधिनाम:
ये स्वधर्मान्न दुह्यन्ति धीराः कामार्थहेतवे । नि.सङ्गा न्यस्तकर्माणः प्रशान्ताः शुद्धचेतस.५५॥
निवृत्तिधर्मनिरता निर्ममा निरहङ्कृताः । स्वधर्माख्येन सत्वेन परिशुद्धेन चेतसा n६५
सूर्यद्वारेण ते यान्ति पुरुष विश्वतोमुखम् । परावरेशं प्रकृतिमस्योत्पत्यन्तभावनम् ॥
द्विपरार्धावसाने यः प्रलयो ब्रह्मणम्तु ते । तावदध्यासते लोकं परस्य परचिन्तकाः En
घमाम्भोऽनलानिलवियन्मनइन्द्रियार्थभूतादिभिः परिघृतं प्रतिसजिहीपुः ।
अन्याकृतं विंशति यहि गुणत्रयात्मा कालं पराख्यमनुभूय परः स्वयम्भः ॥६॥
एवं परेत्य भगवन्तमनुपविष्टा ये योगिनो जितमन्मनसो विरागाः ।
तेनैव साक्रममृतं पुरुष पुराणं ब्रह्म प्रधानमुपान्त्यगताभिमानाDHON
अथ तं सर्वभूतानां हरपद्धेषु कृतालयम् । श्रुतानुभावं शरणं प्रज भावेन भामिनि 114
श्राधः स्थिरचराणा यो वेदगर्भः सहर्षिभिः । योगेश्वरैः कुमारायैः सिद्धयोगप्रवर्तकः ॥१२॥
भेदरल्याभिमानेन निःसनापि कर्मणा । कर्तृत्वात्सगुणं ब्रह्म पुरुष पुरपर्पभम् ३३५
स संसृत्य पुनः काले काले धरमूर्तिना । जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्व प्रजायते ॥१४॥
ऐश्वर्य पारमेष्टयं च तेऽपि धर्मविनिर्मितम् । निपेव्य पुनरायान्ति गुणव्यतिकरे सति
ये विहायतमनसः कर्मसु श्रद्धयान्विताः । कुन्त्यप्रतिषिद्धानि निन्यान्यपिच कृत्सsn
रजसा कुण्ठमनसः कामारमानोऽजितेन्द्रियाः । पितृन् यजन् यनुदिनं गृहेष्वभिरताशयाः ॥१७॥
अवनिकास्ते पुरपा विमुखा हरिमेधयः । क्यायो कथनीयोरविक्रमस्य मधुद्धि will
नून देवेन विहता ये चारयुतकथासुधाम् । हिया गयाथा:पुरीमिव विमुजः ।।
दक्षिणेन पयायभ्यः पितृलोकं प्रजन्धि ते । प्रजामनु प्रजायन्ते श्मशानान्रानियाnion
रास्ते पाणसुकृपा पुनलोपमिमं सगि। पानिज विवशा देवः सो विमशितोदया:॥२१॥
गरमा सर्वमागेन भजस्व परमेष्टिनम् । राणाश्रयया भारया भजनीयपदाग्भुजम् ॥२२॥
पासुदेव भगत भनियोगः प्रयोजितः । जनमाया धाग्यं ज्ञान पद्मझदर्शनम् ॥२३॥
पदास्य चित्तमपु समेधिन्द्रियमिभिः । न विगृहाणि पम्य विषमनियमित्युरा ॥२५
पदेवारमनामन नि.मा समदर्शनन । हेयोपादेयरहिरामारी पदमीपते ॥२१॥

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्याय: ३३
१५३
ज्ञानमात्रं परं ब्रह्म परमात्मेश्वरः पुमान् । दृश्यादिभिः पृथग्भावभंगवानेक ईयते ॥२६॥
पतावानेव योगेन समग्रणेह योगिनः । युग्यतेऽभिमतो गर्थो यदसनस्तु कृत्स्नाशः॥२७॥
शानमेकं पराधीनरिन्द्रि या निर्गुणम् । अवभात्यर्थरूपेण भ्रान्त्या शब्दादिधर्मिणाUREn
यया महानहरूपस्तित्पशविधः स्वराट् । एकादशविधस्तस्य वपुरण्डं जगतः ॥२६॥
एतद्वै श्रद्धया भक्त्या योगाम्यासेन नित्यशः । समाहितात्मा निःसङ्गो विरक्त्या परिपश्यति ३०
इत्येत कथितं गुर्वि ज्ञानं तद्ब्रह्मदर्शनम् । येनानुबुद्धयते तत्वं प्रकृतेः पुरुषस्य च ॥३१॥
ज्ञानयोगश्च मनिटो नैर्गुण्यो भक्तिलक्षणः । द्वयोरप्येक एवार्थो भगवच्छन्दलक्षणः ॥३२॥
यथेन्द्रियः पृथग्द्वाररर्थों बहुगुणाश्रयः । एको नानेयते तद्वद्भगवान् शास्त्रव मभिः ॥३३॥
कियया प्रतुभिर्दानैस्तप.स्वाध्यायमर्शनैः । प्रारमेन्द्रियजयेनापि संन्यासेन च कर्मणाम्॥३४॥
योगेन विविधानेन भक्तियोगेन चैव हि । धर्मेणोभयचिह्नन यः प्रवृत्तिनिवृत्तिमान् ॥३५॥
आत्मतत्वावयोधेन वैराग्येण दृढेन च । ईयते भगवानेभिः सगुणो निर्गुणः स्वदक् ॥३६॥
प्रावोचं भक्तियोगस्य स्वरूपं ते चतुर्विधम् । कालस्य चाव्यक्तगतेोऽन्तर्धावति जन्तुपु ॥३०॥
जीवस्य संमतीहीरविद्याकर्मनिर्मिताः । यास्वङ्ग प्रविशन्नात्मा न वेद गतिमात्मनः॥३८॥
नैतत्खलायोपदिशेशाविनीताय कहिचित् । न स्तब्धाय न भिन्नाय नैव धर्मध्वजाय च॥३६॥
न लोलुपायोपदिशेन गृहारूढचेतसे । नाभक्ताय च मे जातु न मद्भक्तद्विपामपि ॥४०n
अदधानाय भक्ताय विनीतायानसूयवे । भूतेषु कृतमैत्राय शुश्रूषाभिरताय च ॥४१॥
बहितिविरागाय शान्तचित्ताय दीयताम् । निर्मरसराय शुचये यस्याहं प्रेयसा प्रियः ॥४२॥
य.इदं शृणुयादम्य श्रद्धया पुरुष सकृत् । यो वाभिधरो मच्चिराः स यति पदवीं च मे ३n
ति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां तृतीयस्कन्धे कापिलेथे द्वात्रिंशोऽध्यायः ३२
अथ त्रयस्त्रिंशचमोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
एवं निशम्य कपिलस्य वचो जनित्री सा कर्दमस्य दयिता किल देवहूति. ।
वित्रस्तमोहपटला तमभिप्रणग्य तुष्टाव तत्वविग्याङ्कितसिद्धिभूमिम् ॥ १ ॥
देवहूतिरुवाच
श्रथाप्यजोऽन्त.सलिले शयानं भूतेन्द्रियार्थात्ममयं वपुस्ते ।
गुणप्रवाह सदशेषयोर्ज दभ्यो स्वयं
स एव विश्वस्य भवान् विधत्ते गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्यः ।
सर्गाचीहोऽवितथाभिसन्धिरामेश्वरोऽतर्यसहस्रशक्तिः
यजठराजजातः॥२॥

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे श्रध्यायः ३३ स एवं भृतो मे जठरेण नाय कथं नु यस्योदर एतदासीत् । विश्वं युगान्ते वटपन एक: शेते स्म मायाशिशुरधिपान ॥ ४॥ एवं देहतन्यः प्रशमाय पाप्मना निदेशमाजां च विभो विभूतये । यथावतारास्तव सूकरादयस्तयायमध्यात्मपयोपलब्धये ॥५॥ यामधेयश्रवणानुकीर्तनाथराहणावस्मरणादपि प्रचित् । वादोऽपि सद्य सवनाय कल्पते कुत: पुनस्ते भगवन्नु दर्शनात् ॥ ६॥ अहो बत श्वपचोऽतो गरीयान् यजिताने वर्तते नाम तुभ्यम् : तेपुस्तरस्ते जुहुवुः सस्नुरायो ग्रान्चुर्नाम गृणन्ति ये ते ७ ॥ तं त्वामहं ब्रह्म परं पुमांसं प्रत्यक्त्रोतस्यामनि संविभाव्यम् । स्वतेजसा ध्वस्तगुणप्रवाहं वन्दे विष्णु कपिलं वेदगर्भम् ॥८॥ मैत्रेय उवाच ईडितो भगवानेवं कपिलाख्यः परः पुमान् । वाचाविकृवये याह मातरं मातृवत्सलः कपिल उवाच मार्गेणानेन मातस्ते सुसेव्येनोदितैन मे । श्रास्थितेन परां काष्टामचिरादव रोस्यसि 300 प्रदत्स्वतन्मतं मां जुष्टं यद्महावादिभिः । येन मामवं याया मृत्युमृछन् यतविदः १५ मैत्रेय उवाच इति प्रदर्य भगवान् सत्ती तामात्मनो गतिम् । स्वमात्रा ब्रह्मवादिन्या कपिलोऽनुमतो ययौ१२ सा चापि तनयोक्तन योगादेशेन योगयुक् । तस्मिनाश्रम प्रापोडे सरस्ययाः समाहिता१३ अभीषणावगाहकपिशान् जटिलान्कुटिलालकान्। थारमान चोप्रतपसा विभ्रती चौरिणं कृशम् प्रजापतेः कर्दमस्य तपोयोगविजृम्भितम् । स्वगाईस्थ्यमनौपम्यं प्राप्य वैमानिकैरपि । पय.फेननिभाः शय्या दान्ता स्तमपरिच्छदाः। श्रासनानि च हैमानि सुस्पस्सिरणानि च १६ स्वस्फाटिककुध्यधु महामारकतेपु च । रतदीपा प्राभान्ति ललनारसंयुताः ॥१७॥ गृहोद्यानं कुसुमित रम्यं बह्नमरगुमैः । पूजविहङ्गमिथुन गायन्मतमधुयतम् I या प्रविष्टमात्मान विधानुचरा जगुः । यायामुपलगन्धिन्या कर्दमेनोपललितम् ॥१६H हित्वा तदीप्सिततममप्याखण्डलयोषिताम् । किवितकार बदनं पुनविश्लेषणातुरा ॥२०॥ प्रयलिते पत्यायप विरहातुरा । शातताराप्यभन्नष्टे बसे गौरिव वत्सला १२॥ तमेव ध्यायती देषमप यं कपिलं हरिम् । यभूवाचिरतो बस निस्पृहा तादृशे गृहे ॥२२॥ ध्यापती भगवदूपं यथा ध्यानगोचरम् । मुत, प्रसादनं समस्तन्यस्तचिन्तया १२५ गग्येस बलीयसा । युक्तानुष्यानजातेन ज्ञानेन अहाहेजना ।

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धेअध्याय ३३ २५५ विशुद्ध न तदाऽऽमानमात्मना विश्वतोमुसम् । स्वानुभूत्या तिरोभूतमायागुणविशेषणम्॥२५॥ ब्रह्मण्यवस्थितमतिर्भगवयारमध्ये । निवृत्तजीवापरिवारवीण शाऽऽसनिति २६ नियारसमाधिापारपराशगुणभ्रमा । न सस्मार तदाऽऽमान म्वमे एमिगोस्थित । त परत पोपोऽप्यकृशश्चाध्यसम्मवात् । बभौ मलैरवच्छन्न सधूम इव पावक ॥२८॥ स्वान तपोयोगमयं मुक्तकेशं गताग्परम् । देरगुप्त न धुवुधे वासुदेवप्रविष्टधी. ॥२६॥ एवं सा कपिलोक्तेन मार्गणाचिरत परम् । श्रात्मान मा निर्वाणं भगवन्तमपाप ह ॥३on तद्वीरासीरपुण्यतम क्षेत्र त्रैलोक्यविश्रुतम् । नान्ना सिद्धपदं यत्र सा ससिद्धिमुरेयुश॥३१ तम्यास्तद्योगविधुतमात्यै मर्यमभूसरित् । स्रोतसा प्रवरा सौम्य सिद्धिदा सिद्धसेविता॥३२॥ कपिलोऽपि महायोगी भगवान् पितुराश्रमात् । मातरं समनुज्ञाप्य प्रागुदीची दिश ययौ५३३॥ सिद्धचारणगन्धमुनिभिश्वाप्सरोगणे. । स्तूयमान समुद्रण दगाहणनिकेतन. ॥३४॥ प्रास्ते योग समास्याय सांण्याचारभिष्टु त । त्रयाणामपि लोकानामुपशान्त्यै समाहित ३५ एतन्निगदित तात यत्पृष्टोऽह तवानघ । कपिलस्य च संवादो देवहूरयाश्च पावन ॥३६॥ य इदमनुशणोति योऽभिधो कपिलमुनर्मतमात्मयोगगुलाम् । भगवति कृतधी सुपर्णकेतावुपलभते भगवरपदारविन्दम् ॥३७n । इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहस्यां सहितायां तृतीयस्कन्धे फापिलेयोपाख्याने ग्रयस्त्रिंशत्तमोभ्याय ॥३३॥ इति तृतीय स्कन्धः समाप्तः -80(8)08 - ॥ हरिः ॐ तत्सत् ॥

·ॐ श्री वासुदेवाय नम. श्रीमद्भागवतम् चतुर्थस्कन्धः अथ प्रथमोऽध्यायः मैत्रेय उवाच मनोस्तु शतरूपायो तिस्रः कन्याश्च जज्ञिरे । श्राकृतिर्देवहूविश्व प्रसूतिरिति विश्रु ताः । अाफूर्ति रचये प्रादादपि भ्रातृमती नृपः । पुत्रिकाधर्ममाश्रित्य शतरूपानुमोदितः ॥२॥ प्रजापतिः स भगवान् रुचिस्तस्यामजीजनत् । मिथुनं ब्रह्मवर्चस्वी परमेण समाधिना ॥३॥ यस्तयोः पुरषः साहाद्विप्पुर्यज्ञस्वरूपटक् । खो सा दक्षिणा भूतेशभूतानपायिनो) पानिन्ये स्वगृहं पुटयाः पुत्रं विततरोचिषम् । स्वायम्भुवो मुदा युक्तो रुचिर्जमाह दक्षिणाम् ।। तो कामयानां भगवानुवाह यजुषा पति । तुष्टायां तोपमापनोऽजनयद् द्वादशात्ममान् ॥ ६ ॥ तोपः प्रत्तोपः सन्तोषो मद. शान्तिरिडस्पतिः । इम. कपिर्विभु स्वह सुदेवो रोचनो द्विषट् ॥ तुपिता नाम ते देवा श्रासन् स्वायम्भुवान्तरे। मरीचिमिश्रा ऋपयो यज्ञ सुरगणेश्वरः। ॥ प्रियपतोगानपादौ मनुपुत्रो महौजसौ । तपुप्रपौत्रनप्पणामनुवृत्तं तदन्तरम् ॥ ६ ॥ देवहूतिमदात्तात कदमायारमजा मनु. । तत्सम्बन्धि भुतप्नायं भवता गदतो मम ॥१०॥ दक्षाय महापुनाय प्रसूर्ति भगवान्मनु. । प्रायच्छयत्कृत सर्गस्त्रिलोक्यो विततो महान याः कर्दमसुता प्रोक्ता नन ब्रह्मर्पिपत्रयः । तासा प्रसूतिप्रसवं प्रोच्यमानं नियोध मे ॥२॥ पनी मरीघेस्तु कला सुपुवे कईमारमजा । कश्यपं पूर्णिमानं च ययोरापूरितं जगत् ॥१३॥ पूर्णिमासूत विरजं विधां च परन्तप । देवकुल्या हरे. पादशौचाधाभूत्सरिदिन 11 भने. पत्न्यनसूया नीजसे सुयशप सुतान् । दत्तं देवासमं सोममा मेरामासम्भयान् ॥१५॥ विदुर उवाच महे सुरभेष्टा. स्वित्युत्पश्यन्तहेतर. । विशिचिकीर्पयो जाता एतदाख्याहि मे गुरो १ मोय उपाय प्रहाणा नोदित सृष्टायप्रिझविदा पर. । सह पन्या यया कुलादि सपसि स्थित ॥१७॥ तस्मिन् प्रसूनस्तरफपलाशाशोककानने । वार्मिसवनिरपुष्टं निर्वियायाः समन्तत: 11 संयम्य मनो वश मुनि । असिष्टदेरपादेन निन्दो निनमोजन sen ·ययुः ॥२२॥ प्रणम्य श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे श्रध्यायः १ 99૭ शरणं तं प्रपद्येऽहं य एव जगदीश्वरः । प्रजामात्मसमा मयं प्रयच्छत्वितिचिन्तयन्।२०n तप्यमानं निभुवनं प्राणायामधमाग्निना । निर्गतेन मुनेः समीधय प्रभवस्त्रयः ॥२१॥ अप्सरोमुनिगन्धयंसिद्धविद्याधरोरगैः । वितायमानयशसस्तदाश्रमपर्द त प्रादुर्भावसंयोगविधोतितमना मुनिः । उत्तिष्टन्नेकपादेन ददर्श विबुधर्षभान् ॥२३॥ दण्डवद्भूमायुपतस्थेऽहणाञ्जलिः । वृहंससुपर्णस्थान स्वैः स्वैश्विकैश्च चिह्नितान्२४ रुपावलोकन हसददनेनोपलम्भितान् । तदोचिषा प्रतिहते निमोल्य मुनिरविणी॥२५॥ तस्तप्रवणं युञ्जनस्तावीरमंहताञ्जलिः। षणया सूक्तया वाचा सर्वलोकगरीयसः॥२६॥ अत्रित्वाच विश्वोमवस्थितिलयेषु विभज्यमानैर्मायागुणैरनुयुगं विगृहीतदेहाः । ते ब्रह्मविष्णुगिरिशाः प्रणतोऽस्म्यहं वस्तेभ्यः क एव भवता म इहोपहूतः ॥२७॥ एको मयेह भगवान् विविधरधानचित्तीकृत प्रजननाय कथं नु यूयम् । प्रयागतास्तनुभृतां मनसोऽपि दूराद् भूत प्रसीदत महानिह विस्मयो मे ॥२॥ इति तस्य वचः श्रुत्वा अयस्ते विबुधर्षभाः । प्रत्याहुः श्लपणया वाचा प्रहस्य तमूर्षि प्रभो॥२६॥ मैत्रेय उवाच देवा ऊचुः यया कृतस्ते सङ्कल्पो भाव्यं तेनैव नान्यथा । सरसङ्कल्पस्य ते ब्रह्मन् यद्वै ध्यायति ते वयम्३. अथास्मदशभूतास्ते श्रात्मजा लोकविश्रुताः । भवितारोऽङ्ग भद्रं ते चित्रप्स्यन्ति च ते यश.॥३१॥ एवं कामवरं दया प्रतिजग्मुः सुरेश्वराः । समाजितास्तयोः सम्यग्दम्पत्योर्मिपतोस्तत:।३। सोमोऽभूद्राह्मणोंऽशेन दत्तो विष्णोस्तु योगवित्। दुर्वासा शकरस्यांशो नियोधाङ्गिरस.मजाः३३ श्रद्धा स्वहिरस: पत्री चतस्रोऽसूत कन्यकाः । सिनीवाली कुहू राका चतुर्यनुमतिस्तथा ॥३४॥ तरपुनावपरावास्ता ख्याती स्वारोचिषेऽन्तरे । उतथ्यो भगवान् साशाह्मष्टश्च वृहस्पतिः ३५ पुलस्रयोजनयपाल्यामगस्त्यं च हविर्भुवि । सोऽन्यजन्मनि दहानिर्विश्रवाच महातपाः ॥३६॥ तस्य यसपतिर्देव. कुबेररिस्पदविदासुत.। रावण. कुम्भकर्णश्र तथान्यस्यां विभीषण ॥३७॥ पुलहस्य गतिर्मायाँ ग्रीनसून सती सुताम् । कर्मश्रेष्ट वरीयोसं सहिष्णु च महामते ॥३८॥ तोरपि क्रिया भार्या वालखिल्यानसूयत । ऋपीन् पष्टिसहस्राणि ज्वलतो ग्रह्मतेजसा॥३६॥ अर्जायो जज्ञिरे पुत्रा पसिष्टस्य परन्तप । चिग्रकेतुप्रधानास्ते सत ब्रह्मपयोऽमला.neon चित्रकेतुः सुरोचिश्च यिरजा मिन्न एव च । उल्षणो वसुभ्यानो घुमायादयोऽपरे He an वित्तिस्त्वपर्वणः पशी लेमे पुत्रं एततम् । दायामश्चशिरसं भृगोवंशं नियोध मे ॥४२॥ भृगुः स्यात्यो महाभागः परन्यो पुनानजीजनताधातारं चरिधातारं श्रियं च भगवत्परामा ·श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः १ प्रायति नियति चैव सुते मेरस्तयोरदात् । ताभ्यो तयोरभवता मुकरदः प्राण एव च ॥४४॥ मार्कण्डेयो मृकण्ठस्य प्राणद्वेदशिरा मुनि. । विश्व भार्गगो यस्य भगवानुशना सुतः ॥४५॥ त एते मुनयः क्षत्तलौकान् सगैरभावयन् । एष कर्दमदौहित्रसन्तान कथितस्तव । शएवतःश्नधानस्य सद्य. पापहरः परः ॥४६॥ प्रसूर्ति मानवी दक्ष उपयेमे ह्यजात्मजः । तभ्यो ससर्ज दुहितः पोडशामललोचनाः ॥४॥ त्रयोदशादाद्धर्माय यथैकामनये विभुः । पितृभ्य एको युक्तेभ्यो भवायका भवच्छिदे neen श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस्तुष्टि. पुहिः क्रियोगतिः । बुद्धिौवा तितिक्षा होर्तिधर्मस्य पत्त्रयः ४६ श्रद्धासूत शुभं मैत्री प्रसादममयं दया । शान्तिः सुखं मुदं तुष्टिः स्मयं पुष्टिरसूयत ॥१०॥ योग क्रियोनतिर्दपमर्थ बुद्धिरसूयत । मेधा स्मृति तितिता तु क्षेमं होः प्रश्रयं सुतम्॥५॥ मूर्तिः सर्वगुणोत्पत्तिर्नरनारायणापी ॥१२॥ ययोर्जन्मन्यदो विधमभ्यनन्दन्सुनितम् । मनांसि ककुभो वाताः प्रसेदुः सरितोऽदय ॥१३ । दिव्यधाद्यन्त तूर्याणि पेतु कुसुमदृष्टयः । मुनयस्तुष्टयुस्तुष्टा जगुर्गन्धर्वकिन्नराः ॥१४॥ मृत्यन्ति स्म स्त्रियो देव्य श्रासीत्परममगनम् । देवा ब्रह्मादयः सर्वे उपतस्थुरभिष्टवैः ॥१५॥ यो मायया विरचितं निजयाऽऽत्मनीद खे रूपभेदमिव तत्प्रतिचक्षणाय । एतेन धर्मसदने ऋपिमूर्तिनाद्य प्रादुश्चकार पुरुशय नमः परस्मै ॥१६॥ सोऽयं स्थितिव्यतिकरोप रामाय सृष्टान् सरन न सुरगणाननुमेयतस्य । दृश्याददभ्रकरणेन विलोकनेन यच्छ्रीनिस्तममलं रिपतारविन्दम् ॥१७॥ एवं सुरगणैस्तात भगान्तावभिष्टुती । लब्धावलोकैयंयतुरचिती गन्धमादनम् ॥५ ताविमौ वै भगवतो हरेरंशाविहागतौ । भारव्ययाय च भुव. कृष्णौ यदुकुरूद्वहौ ॥१६॥ स्वाहाभिमानिन बारात्मजास्त्रीनजीजनम् । पावकं पवमानं च शुचिं च हुतभोजनम् ॥६०॥ तेभ्योऽप्रय. समभदंश्चत्वारिंशच पञ्च च । त एकोनपञ्चाशत्साकं पितृपितामहै: ॥६॥ वैतानिके कर्मणि यनामभिर्ब्रह्मवादिभिः । अाग्नेय्य इष्टयो यझे निरूप्यन्तेऽग्नयस्तु ते ॥६॥ अग्निवात्ता बर्हिपदः सौम्या पितर प्राज्यपाः साग्नयोऽनग्नयस्तेषांपनी दाक्षायणी स्वधा६३ तेभ्यो दधार कन्ये वे वयुनो धारिणी स्वधा । उभे ते ग्रह्मवादिन्यौ ज्ञानविज्ञानमारगे ॥१४॥ भवस्य पत्नी तु सती भां देवमनुमतो । प्रात्मन: साशं पुत्रं न लेभे गुणशीलतः॥६॥ पितर्यप्रतिको स्वे भवायानागसे रुमा । अगाढवारमनाऽऽरमानमनहायोगसंयुता ॥६६॥ इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थ स्कन्धे विदुरमैत्रेयसंपादे प्रथमोध्यायः ॥ देवा ऊचुः

·श्रीमद्भागवते चतुस्किन्ध अध्यायः २
अथ द्वितीयोऽध्यायः
घिदुर उवाच
भवे शीलवता श्रेष्टे दो दुहितृवत्सलः । विद्वेषमकरोकस्मादनाह यात्मजा सतीम् ॥१॥
कस्तं चराचरगुरुं निवैरं शान्तविग्राम् । श्रात्मरामं क्थं द्वेष्टि जगतो दैवतं महत् ॥२॥
एतदाख्याहि मे ब्रह्मामातुः श्वशुरस्य च । विद्वेषस्तु यत. प्राणांस्तत्यजे दुस्त्यजान् सती॥३॥
मैत्रेय उवाच
पुरा विश्वसजा सो समेताः परमर्षयः । तथामरगणाः स सानुगा मुनयोऽग्नय. nen
तन प्रविष्टमृषयो दृष्ट्वार्कमिव
रोचिषा। भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन्महत्सद. ॥५॥
उदतिष्टन् सदस्याते स्वधिएयेगः सहाग्नयः । ते विरिश च तद्भासाहितचेतसः ॥६॥
दसरूतिभिर्दशो भगवान् साधु स कृतः । अज लोकगुरु नत्या निरसाद सदाशया ॥७॥
प्रानिपएणं मृडं दृष्ट्वा नामृप्यत्तदनात. । उवाच वाम चामभियोध्य दहग्निव त
श्रूयता ग्रह्मर्पयो मे सहदेवाः सहामयः । साधूनां ध्रुवतो वृत्त नाज्ञानान व मत्सरातnan
अयं तु लोकपालानां यशोनो निरपत्रपः । सद्भिाचरित. पन्या येन स्तम्धेन दूचित non
एप मे शिष्यता प्राप्तो यन्मे दुहितुकीत् । पाणि विनाग्निमुखतः सावित्र्या इय साधुर
गृहीत्वा मृगशावाया. पाणिं मर्कटलोचनः । प्रयुत्थानाभिवादा वाचाप्यकृत नोचितम्॥१२॥
लुप्तक्रियायाशुचये मानिने भिन्नसेतवे । अनिच्छन्नप्पदा बाला शूद्रायेवोशी गिरम्॥१३॥
प्रेतावासेषु घोरेपु प्रेतैर्भूतगणैतः । श्रटत्युन्मत्तवनमो भ्युप्तकेशो हसन रुदन् ॥१४॥
चिताभस्मकृतम्नान. प्रेतमनस्थिभु रण. । शिवापदेशो यशियो मत्तो मत्तजनप्रियः ।
पतिः प्रमथभूतानां तमोमानात्मका मनाम् ॥१५॥
तस्मा उन्मादनाथाय नष्टशौचाय दुह दे । दत्ता यत मया सा घी चोदिते परमेष्टिना ॥१६॥
॥ मैत्रेय उवाच ॥
विनिन्द्यैर्य स गरिशमप्रतीपमवस्थितम् । दशोऽयाप उपस्पृश्य क्रुद्धःशप्तु' प्रचक्रमे १७n
अयं तु देवयजन इन्द्रोपेन्द्रादिभिर्भव । सह भागं न लभतां देवैदेवगणाधम: ॥१८
निषिध्यमानः स सदस्यमुख्यैदशो गिरिमाय विसग्य शापम् ।
तस्माद्विनिष्क्रम्य विवृद्धमन्युजंगाम कौरव्य निजं , निकेतनम् ॥en
विज्ञाय शाप गिरिशानुगाप्रणीनन्दीश्वरो रोपकपायदूषितः ।
दसाय शार्प विससर्ज दारणं ये चान्वमोदम्तदवाच्यता द्विजाः २०n
य एतन्मयं मुद्दिश्य भगवयमतिद्वहि । दुसन्यज्ञः पृपग्दष्टिस्तत्वतो विमुसो भवेत्॥२॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ३ गृहेषु कूटधर्मेषु सत्तो प्राग्यसुखेच्छया । कर्मतन्त्रं वितनुते वेदवादविपमधीः ॥२२॥ बुद्धया परामिण्यायिन्या विस्मृतात्मगति: पशुः । स्त्रीकाम सोस्वतितरांदतो वस्तमुखोऽचिरात विद्याधुद्धिरविधायर्या कर्ममय्याममौ जदः । संसर्रानवह ये चामुमनु शर्वावमानिनम् ॥२४॥ गिरः श्रुतायाः पुषिण्या मधुगन्धेन भूरिणा । माना चोन्मथितारमानः सम्मुमन्तु हरदिया। सर्वभक्षा द्विजा वृाये एतविद्यातपोवताः । वित्तदेहेन्द्रियारामा याचका विचरन्त्विह ॥२६॥ तस्यैवं ददत्तः शापं श्रुत्वा द्विजकुलाय वै । भृगुः म यसृजन्छापं ब्रह्मदण्डं दुरस्ययम् ॥२७॥ भवव्रतधरा ये च ये च तान् समनुमताः । पाखण्डिनस्ते भवन्तु सम्छास्वपरिपन्थिनः ॥२८॥ नष्टशौचा मूढधियो जटामस्मास्थिधारिणः । विशन्तु शिवदीक्षायां या दैवं सुरासनम् ॥२६॥ ब्रह्म च ब्राह्मणांश्चैव ययूयं परिनिन्दय । सेतुं विधारणं पुंसामतः पाखण्डमाश्रिताः ॥३०॥ एष एव हि लोकानां शिवः पन्थाः सनातन । यं पूर्वे चानुपन्तस्थुर्यप्रमाणं जनार्दनः ॥३१॥ तद्ब्रह्म परमं शुद्ध सा वर्म सनातनम् । विगी यात पाखण्ड दैवं वो यत्र भूतराट्३२ मैत्रेय उवाच तस्यैवं वदतः शापं भृगोः स भगवान् भवः । निशकाम ततः किधिदिमना इव सानुग ॥३३॥ तेऽपि विश्वसृन. सत्र सहस्रपरिवत्सरान् । संविधाय महेप्यास योग्य ऋपभो हरित३४॥ श्राप्लुस्यावश्यं यत्र गगा यमुनयान्विता । विरजेनात्मना सर्वस्वं स्वं धाम ययुस्तत ३५० इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यासंहितायां धतुर्थस्कन्धे दरशापो नाम द्वितीयोऽध्याय.२ अथ तृतीयोऽध्ययः मैनेय उवाच सदा विद्विपतोरेवं कालो वै प्रियमाणयोः । जामासु. श्वशुरस्यापि सुमहामतिचामे in यदाभिपित्तो दतस्तु प्रह्मणा परमेष्टिना । प्रजापतीना सर्वे गमाधिये स्म योऽभवत्॥२॥ दृष्ट्वा स पाजपेयेन प्रमिष्टानभिभूय च । पृहस्पतिसर्व नाम समारेमे ऋतूतमम् ॥३॥ सस्मिन् महर्षय सबै देवपिपितृदेवतः । सन् कृतस्वस्ययनास्त पन्यश सभ सदुपश्रुस्य नमसि वेघराणो प्रजहरताम् । सती दाक्षायणी देवी पितुर्यज्ञमहोत्सवम् ॥ अजन्तीः सर्वतो दिम्य उपदेवपानिपः । विमानयाना: सटा निकायठोः सुवासस: RAM वास्वनिळयाम्पारो लोलायोगटकुपडला. । पति भूतपति देवमोग्पुश्याम्पमापत ॥ सत्युवाच प्रमापतेस्ते अशरस्य साम्प्रतं नियोपिनो पशमहोसः किस वयं च तामिसराम पाम ते पधितामी विधा प्रतिहिया ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ३ तस्मिन भगिन्यो मम भर्तृभिः स्वकैवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिदृक्षवः । अहं च तस्मिन् भवाभिकामये सहोपनीतं परिवहमर्हितुम् ॥en तत्र स्यसमें ननु भर्तृ सम्मिता मातृष्ववसः क्लिसधियं च मातरम् । द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महरिभिरुनीयमानं च मृडाध्वरध्वजम् ॥१०॥ स्वरयेतदाश्चर्यमजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणग्रयात्मकम् । तथाप्यहं योपिदतत्वविर से दीना दिदक्षे भव मे भवदितिम् 112 पश्य प्रयान्तीरभवान्ययोपितोऽप्यलता. कान्तसखा घरूयशः । यासां मजद्भिः शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमान. कलहंसपाण्डभ. ॥१२॥ कथं सुताया. पितृगेहकौतुकं निशम्य देहः सुरवर्य नेहते। अनाहुता अप्यमियन्ति सौहदं भर्तुर्गुरोकृतश्च केतनम् ॥१३॥ सन्मे प्रसीदेदममयं वाञ्छितं कर्तुं भवान् कारुणिको पतार्हति । त्वयाऽऽत्मनोऽर्धेऽहमदनचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याति ११ ऋपिरुषाच ए गिरिनः प्रिययामिभापित. प्रत्यम्पत्ति प्रहसन् सुहरिप्रयः । संस्मारितो मर्मभिदः कुवागिन् यानाह को विश्वराजा समवतः ॥११॥ श्रीभगवानुवाच न्वयोदित शोभनमेव शोभने अनाहुता प्रत्यभियन्ति बन्धुषु । यद्यनुत्पादितदोषदृष्टयो पलीयसानारम्यमदन मन्युना ॥१६॥ विद्यातपोवित्तवपुर्यय कुलै. सतां गुणः पद्भिरसत्तमेतरै । स्मृती हतायां भृतमानदुरंशः स्तन्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम् ॥१०॥ नताशाना स्वजनम्यराया गृहान् प्रतीय दनपस्थितारमनाम् । येऽभ्यागतान् परधियाभिचपते भारोपितभूमिरमर्पणादिभि: ॥१८R तथारिमिन प्यथते शिलीमुरी शेतेऽदितालो हृदयेन दूयता। स्याना यथा यमधियां दुरतिमिर्दिवानिर्श तप्यति ममतारित: 10 म्यक्त समुपृष्टगते प्रजापते प्रियामानाममि मुझ मामा । अयापि मान न पितुः परस्यसे मदाध्याफः परितप्यते पतः 100 पापम्पमानन माऽनुरेन्द्रिय समृदिभि. पूरग्युदिसापिपाम् । अम्ल्प एपामधिरोमासा पदं परं देटि ययामुरा हरिम् 11 ·-- श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्याय ४ प्रयुगमप्रथयणाभिवादन विधीयते साधु मिय सुमध्यमे । प्राज्ञ परस्मै पुरपाय चेतसा गुहाशयायव न देहमानिने ॥२२॥ सख विशुद्ध वसुदेवशब्दित यदीयते तत्र पुमानपावृत । साचे च तस्मिन् भगवान् वासुदेवो लधोक्षजो मे मनसा विधीयते ॥२३॥ तत्ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृदनो मम द्विद् तदनुग्रताश्च ये। यो विश्वसृग्यज्ञगत वरोरु मामनागस दुर्वचसाऽकरोतिर ॥२॥ यदि अजिप्यस्यतिहाय महचो मद् भवया न ततो भविष्यति । सम्भावितस्य स्वजनात्पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते ॥२१॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या सहितायां चतुर्थस्कन्धे उमारुदसम्वादे तृतीयोऽध्याय । अथ चतुर्थोऽध्यायः मैत्रेय उवाच एतावदुक्या विरराम शङ्कर पन्यङ्गनाश धुभयन चिन्तयन् । सुहृदि परिशङ्किता भवामिकामती निर्विशती द्विधाऽऽस सा १॥ सुहृहिताप्रतिघातदुर्मना स्नेहाबुदयश्रकलातिविद्धला भव मवान्यप्रतिपूरुष रुप प्रधघयतीवेक्षत जातवेपथु ॥२॥ सतो विनि वस्य सती विहाय त शोकेन रोपेण च दूयता द्वदा। पिनोरगा बैणविमूढधौहान प्रेम्णाss मनो योऽधमदात् सता प्रिय ॥३॥ वाम गच्छन्दुतविक्रमा सतोमेको त्रिनेत्रानुचरा सहस्रश सपार्षदयता मणिमन्मदादय पुरोवृषे द्रास्तरसा गतव्यथा तां सारिकाकन्दुकदर्पणाम्बुजश्वेतातपग्रव्यजन गादिभि गीतायनेदुन्दुभिशकुवेणुभिवृपेन्द्रमारोप्य विटङ्किता ययु श्राग्रह्मयोगनितयशवैशस विप्रपिंजुष्ट विद्युधैश्च सर्वश मृदाय कायनदर्भचर्मभिनिसृष्टभारत समाविशत् तामागता तन न कखनाद्वियद्विमानिता यशकृतो भयाजन । ऋते स्वसधैं जननी च सादरा प्रेमाश्रुकएट्य परिषस्वजुर्मुदा ॥ सौदर्य सम्प्रभसमर्थचातया मात्रा च मातृष्वसभिश्च सादरम् । दर्ता सपयां परमासन च सा नादत्त पिनाप्रतिनन्दिता सती MEn घरदमाग समवेक्ष्य धायर पिना च दये तिहेलनं विभी। भनास्ता यशसदस्यधौधरी घुकोप लोकानिय पपपती हग - ॥1 यजन

·न
श्रीमद्भागवते चतुर्थास्कन्धे अध्याय ४
जगह सामविपन्नया गिरा शिवद्विपं धूमपथश्रमस्मयम् ।
स्वतेजसा भूतगणान् समुत्थितान्निगृह्य देवी जगतोऽभिशृण्वत. १०
श्रीदेव्युवाच
यस्य लोकेऽस्त्यतिशायनः प्रियस्तथाप्रियो देहभृतां प्रियात्मन ।
तस्मिन् समस्तात्मनि मुक्तवैरके ऋते भवन्तं फतम प्रतीपयेत् ॥an
दोपान् परेपा हि गुणेषु साधवो गृहन्ति केचिन भवाहशा द्विज ।
गुणाश्च फल्गून् बहुलीपरिष्णवो महत्तमास्तेप्वविद्धवानवम् १२n
नाश्चर्यमेतद्यदसत्सु सर्वदा महद्विनिन्दा कुणपारमवादिषु ।
सेयं महापूरपपादपांसुभिर्निरस्ततेज सु तदेव शोभनम् ॥१३॥
यद् द्वयवरं नाम गिरेरितं नृणां सरप्रसद्गादधमाशु हन्ति तत् ।
पविग्रकीति
तमलवयशासन
भवानहो द्वेष्टि शिवं शिवेतर ॥१४॥
यत्पादपद्मं महता मनोऽलिभिर्निपेवितं ब्रह्मरसासवार्थिमि ।
लोकस्य यति चाशिशेऽर्थिनस्तस्मै भवान् दुसति विश्वयन्धवे ॥१५॥
किंवा शिवाग्ग्यमशिच न विदुस्वदन्ये ग्रझादयस्तमरकीर्य जटा श्मशाने ।
तन्माल्यभस्मगृपाल्यवसस्पिशाचैये मूर्धभिर्दधति वचरणावसष्टम् ॥१६॥
कर्णी पिघाय निरयावदकल्प ईशे धर्मावितर्यसृणिभिभिरस्यमाने ।
छिन्द्यात्प्रसद ररातीमसती प्रभुश्चेजिदामसूनपि ततो विमृजेस धर्म ॥१७॥
श्रवस्तवोत्पमिदं फलेवरं न धारयिष्ये शितिकण्टगहिणः ।
जग्धस्य मोहादि विशुद्धिमन्धसो जुगुपितस्योदरणं प्रचरते ॥१८
येदवादाननुवर्तते मति: स्व एर लोके रमतो महामुने ।
यथा गतियमनुष्ययो पृथक् स्व एवं धर्म न परं शिवस्थित LE
कर्म प्रवृत्तं च निसमप्यतं येदे विविग्योभयलिट्माधितम् ।
विरोधि तोगपदेककसरि दयं तथा ब्रह्माणि कर्म नीति २०R
मा य पदव्य पितरस्मदास्सिता या यज्ञशालासु न धूमारममि ।
सदप्रततरमुभूदिदिता प्रग्यतलवा प्रधूतसविता ॥२॥
नैतेन देन हरे कृतागमो देहोदवनालमले फुलन्मना ।
मोटा ममाभूकुमनामहतस्तवन्म धिग्यो महतामा १२२०
गो पदीय मगयान पप्पजो दाशयमीरयार पदा मुटुमंनाः ।
म्पपेतनमस्मिवमाशु सदप युएसय एतयुपम् त्वदनम् ॥२२॥

·श्रीमद्भागवते चतुल्किन्धे अध्यायः५
मेय उयाच
इत्यध्वरे दक्षमनूध शत्रुहन् हितायुदीची निरसाद शान्तवाक् ।
स्पृष्टा जलं पोतदुक्लसंवृता निमोल्य हग्योगपथं समाविशत् ॥२४॥
कृत्वा समानावनिलो जिवासना सोदानमुत्याप्य च नाभिचक्रत ।
शनैहदि स्थाप्य धियोरसि स्थितं कण्ठाभ्रुवोर्मध्यमनिन्दितानयत् ॥२५॥
एवं स्वदेहं महतो महोयसा मुहुः समारोपितममादरात् ।
जिहासती दक्षता मनस्विनी दधार गानेष्वनिलामिधारयाम् ॥२६॥
सत' स्वभतु चरणाम्खुजास जगद्गुरोश्चिन्तयती न चापरम् ।
ददर्श देहो हतकल्मप. सती सद्यः प्रजम्वाल समाधिनाग्निना ॥२७॥
तत्पश्यता खे भुवि चाहतं महदाहेति वादः सुमहानजायत ।
हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी जहावसून केन सती प्रकोपिता ॥२८॥
अहो अनाम्यं महदस्य पश्यत प्रजापतेयस्य चराचरं प्रजा।
जहावसून् यद्विमताऽऽमजा सती मनस्विनी मानमभीषणमईसि ॥२६॥
सोऽयं दुर्मपंहृदयो ब्रह्मधुर च लोकेऽपकीर्ति महतीमवाप्स्यति ।
यदग्गजा स्वां पुरुषद्विदुद्यतां न प्रत्यपेवन्मृतयेऽपराधतः ॥३०॥
वदरयेव जने सत्या दृष्ट्वासुत्यागमद्भुतम् । दई तपार्षदा हन्तुमुदतिष्ठन्नुदायुधा ॥३॥
तेषामापतता वेगं निशाम्य भगवान् भृगुः । यज्ञमनेन यजुपा दक्षिणानौ जुहाव ह ॥३२॥
श्रध्वर्युणा हुयमाने देवा उत्पेतुरोजसा । ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ताः सहस्रश ॥३३॥
तैरलातायुधै सर्व प्रमथा: सहगुह्यकाः । हन्यमाना दिशो भेजुरुशदिर्ग्रहातेजसा ॥३४॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां चतुर्थ स्कन्धे सतीदेहोत्सगों नाम
चतुर्थोऽध्यायः ॥४॥
अथ पंचमोऽध्यायः
मैगेय उवाव
भवो भवान्या निधनं मजापतेरसत्कृताया अवगम्य नारदात् ।
स्वपापंदसैन्यं च तदभ्वर भिर्विद्रावित क्रोधमपारमादधे ॥
कुछ सुदृष्टोष्टपुट. स धूर्जटिर्जी तदिद्ध हिसटोनरोचियम् ।
उत्कृत्य र सहसोस्थितो हसन् गम्भीरनादो विससर्ज तो भुषिun
ततोऽतिकायस्तनुवा स्रान्दिवं सहस्रबाहुर्घनर निसूर्यटक् ।
कालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धन कपालमाली विवधोधतायुधः ॥३॥

·१६५
1
श्रीमद्भागयते चतुस्किन्धे अध्याय. ५
तं किं करोमीति गृणन्तमाह पदाअलि भगवान् भूतनाथः ।
दई सयज्ञ जहि मदटाना स्वमग्रणी रद भटांशको मे men
श्राशप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम् ।
मेने तदाऽऽ'मानमसगरंहसा महीयस तात सहः सहिष्णुम् ॥५॥
श्रन्यीयमानः स सु रद्रपार्षदभृशं नदनियनदसुभैरवम् ।
उद्यम्य शूलं जगदन्तमान्तकं स प्राद्रवद् घोषणभूपणाधिः ॥६॥
प्रथरिवजो यजमानः सदस्या: ककम्युदीन्यो प्रसमीय रेणुम् ।
नमः किमेतस्कृत एतदनोऽभूदिति द्विजा द्विजपत्न्यश्च दप्युः ॥७॥
वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यवः प्राचीनपहिर्जीवति होगदण्डः ।
गाधो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोकोऽधुना किं प्रलयाय करते
प्रसूतिमिधाः त्रिय उद्विग्नचित्ता उचुर्विपाको वृजिनस्यैप तस्य ।
यापश्यन्तीना दुहितणां प्रजेशः, सुता. सतीमवदध्यावनागाम् ॥
यस्त्यन्तकाले व्युप्तजटाक्लाप: स्वशूलसूयर्पितदिग्गजेन्द्रः ।
वितस्य नृत्यत्युदितावदोवंशानुश्वाहासस्तनयित्नुभिन्नदिक् on
अमर्पयिया तमसह्यतेजसं मन्युप्लुतं. दुर्विपहं कुट्या।
करालदंष्ट्राभिरदस्तभागणं स्यात्स्वस्ति किं कोपयतो विधातु. ॥११॥
यह्वेवमुद्विमहशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर्महात्मनः ।
उत्तुरु पाततमाः सहस्र शो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक् ॥१२॥
तावरस रद्रानुचरैमखो महानानायुधैमिनकैरुदायुधैः ।
पिशझैमरोदराननैः पर्याद्रवद्भिर्विदुरान्वरुध्यत ॥१३॥
केचिद्यभञ्जः प्राग्वंश पनीशाला तथापरे । सद थाग्नीधशाला च तद्विहारं महानसम् ॥१४॥
रुजुर्यज्ञपात्राणि तिथैकेऽनीननाशयन् । कुण्डेप्वमूत्रयन् केचिदिभिदुर्वेदिमेखला: ॥१५॥
अबाधन्त मुनीनन्य एके पनीरतर्जयन् । श्रपरे जगृहुर्दैवान् प्रत्यासन्नान् पलायितान् ॥१६॥
भृगु पयन्ध मणिमान् वीरभद्रः प्रजापतिम् । चण्डीशः पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरोऽग्रहीत् ॥१७॥
सर्व एवविजो दृष्ट्वा सदस्याः सदिवौकसः । तैरर्यमानाः सुभृशं प्रावभिनेकधादयन् ॥१८॥
जुलतः सुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान् भवः भृगोलु लुञ्चे सदसियोऽहसच्छमश्रु दर्शयन्॥१६॥
भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुपा भुवि । उजहार सदस्थोऽपणा य. शपन्तमसूसुचत॥२०॥
पूष्णश्चापातयहन्तान कालिगस्य यथा बलः । शप्यमाने गरिमणि योऽहसद्दर्शयन्दतः ॥२१॥
आक्रायोरसि दरस्य शितधारेण हेतिना । हिन्दन्नपि तदुद्धर्तुं नाशकोल्यग्यकस्तदा ॥२२॥

·उपलभ्य श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ६ शस्त्र रस्त्रान्वितैरेवमनिर्मिन्नत्वचं हरः । विस्मयं परमापन्नो दुध्यो पशुपतिश्विरम् ॥२३॥ दृष्ट्वा संझपन, योगं पशूनां स पतिर्मखे । यजमानपशोः कस्य कायात्तेनाहरच्छिरः ॥२४॥ माधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य शंसताम् । भूतप्रेतपिशाचानामन्येा तद्विपर्ययः ॥२५॥ जुहावैतच्छिरत्तस्मिन् दक्षिणानावमर्पितः । तदेवयजनं दग्न्या प्रातिष्ठद् गुह्यकालयम् ॥२६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमास्यां संहितायां चतुर्थस्कन्धे दायज्ञविध्वंसो नाम पञ्चमोऽध्यायः अथ पष्ठोऽध्यायः मैत्रेय उवाच अथ देवगणाः सर्वे रुद्रानीकैः पराजिताः । शूलपटिशनिस्त्रिंशगदापरिघमुद्गरैः मंदिनभिन्नमर्वाङ्गाः सर्विक्सभ्या भयाकुला। स्वयम्भुवे नमस्कृत्य कात्स्यनैवन्यवेदयन्।२५ पुरैवैतद्भगवानन्जसम्भवः । नारायणश्च विश्वामा न कस्थाध्वरमीयतुः५३ ॥ तदाकार्य विभुः प्राह तेजीयसि कृतागसि । क्षेमाय तत्र सा भूयान्न प्रायेण बुभूपताम् ॥ ४ ॥ अथापि यूयं कृतविल्बिपा भवं ये अर्हिपो भागमा परादुः । प्रमादयध्वं परिशुद्धचेतसा क्षिप्रप्रसाद प्रगृहीताधिपमम् ॥ ५ ॥ याज्ञासाना जीवितमध्वरस्य लोकः सपालः कुपिते न यस्मिन् । तमाशु देव प्रियया विहीन समापयध्वं हृदि विद दुरतः ॥ ६ ॥ नाहं न यज्ञो न च यूयमन्ये ये देहभाजो मुनयश्च तत्वम् । पिटुः प्रमाणं बलवीर्ययोर्वा यस्यारमतन्त्रस्य क उपायं विधित्सेत् ॥ ७॥ म इत्यमादिश्य सुरानजस्तैः समन्वितः पितृभिः समजेशः। ययौ स्वधिष्ण्याशिलयं पुरद्विपः कैलासमदिमवरं प्रियं प्रभोः ॥८॥ जन्मौपधितपोमन्त्रयोगसिद्ध रेतरैः । जुष्टं किन्नरगन्धरप्सरोभियत सदा ॥१॥ नानामणिमयः शृङ्खनानाधातुविचित्रितैः । नानादुमलतागुरुमैनानामृगगणावृतः नानामलमत्रवणै नाकन्दरसानुभिः । रमणं विहरन्तीना रमणैः सिद्धयोपिताम्॥11 मयूरकेकाभिस्तं मदान्धालिविमूड़ितम् । प्रावितै रक्तकण्ठानां कृजितैश्च परिणाम।१२। मादयन्तमियोद्धस्तैर्द्विजान् कामदुधद्रुमैः । यजन्तमिव मातगणन्तमिव निमः ॥१३॥ मन्दार. पारिजातश्च सरलैचोपशोभितम् । तमालैः शालतालैश कोथिदारासनार्जुनः ॥१४॥ चूतैः कदम्वनांपैश्च नागपुनागपम्पकैः । पाटलाशोकयकुलैः कुन्दैः कुरयकैरपि anty स्वर्णार्यशवपमेश पररेणुकजातिभिः । कुन्जकैर्मप्तिकाभिश्च माधोभिश्च मरिहतमा पनसोदुग्म राधत्यप्रन्यग्रोधहि मिः । मजरोपधिभिः पूर्णराजपूगेध जम्बुभिः mon ·पावने ॥२४॥ - श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः६ खजूराम्रातकाम्राद्यैः प्रियालमधुकेग दैः । द्रुमजातिभिरन्यैश्च राजितं वेणुकीचकैः ॥१८॥ कुमुदोत्पलकहारशतपत्रवनद्धिभि 1 नलिनीपु कलं कूजन्खगवृन्दोपशोभितम्॥१६॥ मृगै. शाखामृगैः कोडेगेन्दै शल्यकैः । गवयै. शरभाधे ररभिर्महिषादिभिः ॥२on कर्णान्कपदाश्वास्यैनिजुष्ट वृनाभिभिः । कदलीपण्डसंरद्धनलिनीपुलिनश्रियम् ॥२॥ पर्यस्तं नन्दया सत्याः नानपुण्यतरोदया। विलोक्य भूतेशगिरि विधा विस्मय ययु ॥२२॥ दहशुस्ता ते रम्यामलको नाम वै पुरीम् । वनं सौगन्धिकं चापि यत्र तन्नाम पङ्कजम्॥२३॥ नन्दा चालकनन्दा च सरितौ बाह्यतः पुरः । तीर्थपादपदाम्भोजरजसातीव ययो. सुरस्त्रियः उत्तरवरा स्वधिएयतः । क्रीडन्ति पुंसः सिञ्चन्त्यो विगाय रतिकर्शिताः ययोस्तत्स्नानविभृष्टनवकुङ्कुमपिआरम् । वितृपोऽपि पिबन्त्यम्भः पाययन्तो गजा गजीः२६ तारहेममहारजविमानशतसङ्कुलाम् । जुष्टा पुष्यजनखीभिर्यथा ख सतडिद्घनम् ॥२७ हित्वा यक्षेश्वरपुरी वनं सौगन्धिकं च तत् । द्रुमैः कामदुधैह्र चित्रमाल्यपलच्छदैः ॥२८॥ रक्तकण्ठसगानीकस्वरमण्डितपटपदम् कलहंसकुलप्रष्ट खरदण्इजलाशयम् ॥२६॥ वनकुारसंघृष्टहरिचन्दनवायुना अधि पुण्यजनखीणां मुहम्मथयन् मनः ॥३०॥ पैदूर्यकृतसोपाना वाप्य उत्पलमालिनी. । प्राप्त किपुस्पष्ट्वा त बाराददृशुवंटम् ॥३॥ स योजनरातोत्सेध. पादोनविटपायत: । पर्यकृताचलच्छायो नि दस्तापवर्जितः ॥३२॥ तस्मिन् महायोगमये मुमुशरणे सुराः । ददृशुः शिवमासीन स्यक्ताममिवान्तकम् ॥३३॥ सनन्दनायुमहासिद्ध शान्त. संशान्तविग्रहम् । उपास्यमानं सख्या च भा गुसकरपसाम् ३४ विधातपोयोगपथमास्थित तमधीधरम् । घरन्तं विश्वमुहृदं वात्सल्याचोकमगलम् ॥३१॥ लिङ्ग घ तापसाभीष्टं भस्मदण्डजटाजिनम् । बहन सन्याभरचा चन्द्रलेसा च पिनतम्३६ उपविष्टं दर्भमाया दृस्या ब्रह्म सनातनम् । नारदाय प्रवोचन्तं पृरहते भएयता सताम् ३७ कृत्योरौ दक्षिणे सन्यं पादप घ जानुनि । याहु प्रकोटेमालामासीनं समुद्रपा ३८० सं प्रमनियोण समाधिमाधितं प्युपाधितं गिरिशं योगकाम् । सलोकपाला मुनयो मननामा मर्नु प्रालयः प्रयेमुः ॥ ३९ ॥ तुपलभ्यागतमारमयोनि सुरागरेशरमियन्दितानिः । उत्थाय चक शिरसाभिवन्दनमईतमः कस्य यथैव विपुः ॥ १०॥ तथापरे सिदगया महर्षिभिये पे समन्तादनु मोजलोहिसम् । नमस्कृतः प्राह रागाशेयर कृतमयामं प्रहसनियामः प्रमोरच माने खामोशे विपस्प बगतो योनियोजयोः ।राशियम्प प पर पाम निरन्तरम् १२ ·1 -~~ थ्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः त्यमेव भगवन्न तरिधवरावयोः सरुपयोः । विश्व सृजति पास्यरिस क्रीडन्नूण ग्टो यथा १४३५ समेव धर्मादुधामिदत्तये दोन सूत्रेण ससजियाध्वरम् । स्पयर लोकेऽवसिताश्च सेतयो यान् ब्राह्मणा: प्रधते एतमताः ॥ ४४ ॥ स्वं कर्मणा मङ्गल मङ्गलानो कर्तुः स्म लोकं तनुपे स्वः परं वा । श्रमगलाना व तमित्र मुलणं विपर्ययः केन तदेव कस्यचित् ॥ ४५ ॥ नये सता रवचरणार्पितास्मना भूतेषु सर्वेष्वभिपश्यतो तव । भूतानि चारमन्यपृथग्दिरता प्रायेण रोषोऽभिमवेधया पशुम् ॥ १६ ॥ पृथग्वियः कर्मो दुराशयाः परोदयेनार्पितहदुजोऽनिशम् । परान् दुरक्तयितुदन्त्यरून्तुशस्तान् मा धोयवधान् भवद्विधः ॥ १७ ॥ यस्मिन् यदा पुष्करनाभमायया दुरन्तया स्पृष्टधियः पृथग्दशः । कुर्वन्ति तग धनुकम्पया कृपा न साधवो दैवनलारकृते क्रमम् ॥ ४ ॥ भवास्तु पुंसः परमस्य मायया दुरन्तयास्पृष्टमतिः समातहक् । तया हतारमस्वनुकर्मचेतःस्वनुग्रो कर्तुमिहार्हसि प्रभो ॥ ५ ॥ कुर्वध्वरस्योद्धरणं हतस्य भो त्वयासमाप्तस्य मनो प्रजापतेः । न यत्र भागं तव भागिनो ददुः कुश्विनो येन मखो निनीयते ॥१०॥ जीवतायजमानोऽयं प्रपद्येताक्षिणी भगः । भृगो.श्मणि रोहन्तु पूष्णोदन्ताच पूर्ववत् ॥ देवाना भग्नगानाणामृविजा चायुधाश्मभिः। मक्तानुगृहीतानामाशु मन्योऽस्त्वनातुरमम१२॥ एष ते रुद्र भागोऽस्तु यदुन्छिष्टोऽभ्वरस्य वै । यहस्ते रुद्रभागेन कल्रतामद्य यज्ञहन् ॥५३॥ इति श्रीमद्भागरते महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थ स्कन्धे रहसान्त्वनं नाम पटोsपाय ६ अथ सप्तमोऽध्यायः ॥ मैत्रेय उवाच॥ इरयजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता । अभ्यधायि महाबाहो प्रहस्य धूयतामिति श्रीमहादेव उवाच नाचं प्रजेश भालानां वर्णये नानुचिन्तये । देवमायाभिभूताना दण्डस्तत्र तो मया ॥ २ ॥ प्रजापतेर्दग्धशीणों भवत्वनमुखं शिरः । मिनस्य चापेक्षेत भागं स्वं यहिपो भगः ॥ ३ ॥ पूना तु यजमानस्य दनिक्षतु पिष्टभुक् । देवाः प्रकृतसङ्गा ये म उच्छेपणं ददुः ॥ ४ ॥ विनो. पूष्णो हस्ताभ्यां कृतमाहवः । भवनववर्यवश्चान्ये वस्तश्मश्रु गुभवे ॥ ५ ॥ Man N

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ७
मैत्रेय उवाच
तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मोढुष्टमोदितम् । परितुष्टात्मभिस्तात साधु साध्वियथाब्रुवन्०६॥
ततो मीद्वासमामन्त्र्य शुनामीराः सहरिभिः । भूयस्तद्देवयजनं समीक्षवेधतो ययुः ॥७॥
विवाय कास्न्येन च तद्यदाह भगवान् भव । सन्दधुः कस्य कायेन सबनीयपयोः शिरःna
सन्धीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षित.। सद्य. सुप्त इवोत्तस्थौ ददृशे चाग्रतो मृडम्MEn
सदा वृपध्वजद्वेपकलिलारमा प्रजापतिः । शिवावलोकादभवच्छरद्धद इवामलः ॥१०॥
भवस्तवाय
कृतधीशकोदनुरागत । श्रौत्कएठ्याद्वाप्पकलया सम्परेता सुता स्मरन्म
कहासंस्तभ्य च मन. प्रेमविवलितःसुधी. । शशंस निर्यलोकेन भावनेशं प्रजापतिः ॥१२॥
दन उवाच
भूयाननुग्रह श्रो भवता कृतो मे दण्डस्त्वया मयि भृतो यदपि प्रलब्ध ।
न ब्रह्मबन्धुपु च वा भगयनयज्ञा तुभ्यं हरेश्च कुत एव एतयतेपु १३॥
विद्यातपोयतधरान् मुखत. स्म विप्रान् ब्रह्मा मतस्वमवितुं प्रथमं त्वममा ।
तद्बाह्मणान् परम सर्वविपरसु पासि पाल. पशुनिय विभो महोतदएडः 10
योऽपौ मयाविदिततत्वशा सभायां शिप्तो दुरक्तिविशिरगणय्य तन्माम् ।
अर्वा पतन्तमहत्तमनिन्दयापाद् दृष्टयाऽऽया स भगवान् स्वहतेन तुप्येत्॥१५॥
मैत्रेय उवाच
पमाप्येवं स मीद्वास ब्रह्मणा चानुमन्त्रितः । कर्म सन्तानयामास सोपाध्यायरिर्वगादिभिः१६
पैष्णवं यज्ञसन्तस्यै निकपाल द्विजोत्तमाः । पुरोडाशं निरवपत् वीरसंसर्गशुद्धये ॥१७॥
अध्ययुणाऽऽत्तहविपा यजमानो विशाम्पते । धिया विशुदया दध्यौ तथा प्रादुरभूरि.२१८
तदा स्वमभया सेपा होतयन्त्या दिशो दश । मुणस्तेज उपानीतस्ताक्ष्येण स्तोरयाजिना
श्यामो हिरण्यरशनोऽफिरोटजुष्टो नोलालकभ्रमरमण्डितकुण्डलास्यः ।
कान्यजचक्रशरचापंगदासिवमध्यप्रैहिरण्मयभुरिय
परस्यधिश्रितवनमाल्युदारहासावलोककलया रमयंश्च विधम् ।
पाश्वभ्रमयजनघामरराजहंसः शेतात रग्रशशिनोपरि रम्यमान. ॥
तमुपागतमालय सौ सुरगणादयः । प्रमु. सहसोत्याय ग्रन्द्रव्यश्नायकाः ॥२२॥
तत्तेतसा इतरुचः समजिदाः ससावसाः । मूओ एतालिपुटा उपतस्थुरधोरनम् ॥२३॥
घायांर रायो यस्य महि स्वारमभुपादयः । यथामति गृणन्ति स्म एनानुप्राविप्रहमा२४॥
दो गृहीताहणसादनोत्तमं यज्ञभरं विधसजा परं गुरम् ।
मुनन्दनन्दानुगैतं मुदागृणन् प्रपेदे प्रयतः कृताञ्जलिः ॥२१॥
कर्णिकार ॥२०॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः दक्ष उवाच शुद्धं स्ववान्युपरताखिलबुद्धयरस्य चिमायमेकमभयं प्रतिषिभ्य मायाम् । तिष्टस्तयैव पुरुषत्वमुरेश्य तस्यामास्ते भानपरिशुद्ध वारमतन्त्र: ॥२६॥ ऋत्विज ऊचुः तर न ते ययमनजन रदशापारकर्मएपवनाधिपो भग्न विधाम । धर्मापलपणमिदं मिदायराख्यं शातं यमधिदेवमदोग्ययस्याः ॥२७॥ सदस्या ऊचुः ।। वरपायापयशरण उरले शदुर्गेऽन्तकोप्रग्यालान्विटे विग्यमृगाप्यारमगोहमारः । बन्द खलमृगमये गोदावे समायः पादयस्तै शरणद कहा याति पामोरार: ॥२८॥ रद्र उयाच वय परद यरामायाशिहागिनाएँ सपि मुनिभिरमतरादरेणाईगोये यदि रचितधियं माविचलोकोऽपिट जति न गये सार रानुपदेण ३२० ॥ भृगुपयाच॥ पग्मायया गहनयापदमारमयोया प्रमादपस्सनुशास्तमलि स्यरस । नारमन धितं न विदमयनापि सावं सोज्य प्रमोदय भवान् प्रपनाम..

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ७ सिद्धा ऊचुः श्रयं स्वत्कथामृष्टपीयूषनद्यां मनोवारण. क्लेशदावाग्निदग्धः । तृपार्वोऽवगाढो न सस्मार दावं न निजामति ग्रहासम्पन्नवः ॥३॥ ॥ यजमान्युवाच ॥ स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नम श्रीनिवास श्रिया कान्तया ग्राहि न. । स्वामृतेऽधीश नाग मख शोभते शीर्षहीन. क्बन्धो यथा पूरः ॥३६॥ लोकपाला ऊचुः दृष्ट. किं नो रम्भिरसग्रहस्त्वं प्रत्यग्द्रष्टा दृश्यते येन श्यम् । माया होषा भवदीया हि भूमन् यस्त्वं पष्टः पञ्चभिर्भासि भूत. ॥३७॥ योगेश्वरा कवुः प्रेयान तेऽन्योऽस्त्यमुतस्वयि प्रभो विश्वात्मनोन पृथग्य प्रारमनः । श्रथापि भवायेशतयोपधावतामनन्यवृष्यानुगृहाण घरसल ॥३८॥ जगदुद्भयस्थितिलयेपु देवतो पहुभिधमानगुणयाऽऽरममायया । रचितारमभेदमतये स्वसंस्थया विनिवर्तितभ्रमगुणात्मने नमः ३६० ब्रह्मोवाच नमस्ते श्रितसवाय धर्मादीनां च सूतये । निर्गुणाय च यरकाष्टो नाहं घेदापरेऽपि च ४०. ॥ अग्निस्याच ॥ यत्तेजसाहं सुसमिदतेजा हन्यं यहे स्वभ्वर भाग्यसितम् । तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभि स्विष्टं यनुर्भि. प्रणतोऽस्मि यशम् HER . देवा कबु पुरा पपापाये स्वयतमुदरीकृरय वितं त्वमेयाचस्तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिरायने । पुमान् शेपे सिद्धही दिविमृशिताध्यात्मपदवि स राधाच्योर्य: पघि घरसि भृत्यानयमिनः १२ गन्धर्या मयुः घंशशास्री देव मरीच्यादय एने प्रझेन्द्रापा देवगणा रदपुरोगाः। गोधाभारः पिश्यमिदं यस्य विभूमस्तस्मै निन्य नाथ नमस्ते करपाम PAR विद्याधरा ऊचुः रपन्माषपार्थमभिपप फलेयरेऽस्मिन् स्या ममाहमिति दुमंसिर पर्य. स्व.। तितोऽप्यतिपयलालस धाममोई युग्म म्यागानिपेयर उद् प्युदरता ·-- श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः ७ ॥ ब्राह्मणा ऊचुः॥ रवं प्रतुस्त्वं हविस्व हुतारा. स्वयं स्वं हि मन्त्रः समिदर्भपात्राणि च । वं सदस्यविजो दम्पती देवता अमिहोय स्वधा सोम प्राज्यं पशुः ॥४॥ वं पुरा गा रसाया महासूकरो दंष्ट्रया पद्मिनी वारणेन्द्रो यथा । स्तूयमानो नलीलया योगिभियुंजर्थ प्रयोगात्र यज्ञक्रतुः ॥४६॥ स प्रसीद स्वमस्माकमाकाइ कता दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् । कीयमाने नृभिनानि यज्ञेश ते याविधाः क्षयं यान्ति तस्मै नमः ॥४७॥ मैश्रेय उवाच इति दाः फविर्थसं भन्न रुदावमर्शितम् । कीर्त्यमाने हृषीकेशे सलिन्ये यश्भावने ॥५॥ भगवान् स्वेन भागेन सर्वारमा सर्वभागभुक् । दरं बभाप भाभाष्य भीयमाण इवानघ MBER श्रीभगवानुवाच श्रहं ग्रहा च शश्च जगतः कारणं परम् । श्रारमेश्वर उपद्रष्टा स्वयंगविशेषण: nou पारममायो समाविश्य सोऽहं गुणमयीं द्विजासृजन्मन् हरन् विश्व दधे संज्ञो क्रियोचिताम् तस्मिन् ब्रह्मण्यद्वितीये केवले परमात्मनि । प्रहरुटौ च भूतानि भेदेनाज्ञोऽनुपश्यति ॥१२॥ यथा पुमान स्वाङ्गेपु शिर.पाण्यादिपु पचित् । पारक्यबुद्धि कुरुते एवं भूतेषु मत्परः ॥५३॥ प्रयाणामेभावानां यो न पश्यति वै मिदाम्। सर्वभूतात्मनो ब्रह्मन् सशान्तिमधिगच्छति॥१४॥ मैनेय उवाच एवं मंगवताऽऽदिष्टः प्रजापतिपतिहरिम् । अर्चिवा कतुना स्वेन देवानुभयतोऽयजन्॥५५॥ रुद्धं च स्वेन भागेन छुपाधावत्समाहितः। कर्मणोदवसाने सोमपानितरानपि। उदवस्य सहर्विग्मिः समाववभृथं ततः ॥१६॥ तस्मा अप्यनुमावेन स्वेनगावातराधसे । धर्म एव मति दया ब्रिदशास्ते दिवं ययुः ॥१७॥ एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्वकलेवरम् । जज्ञे हिमवत. क्षेत्रे भेनायामिति शुश्रुम ॥१८॥ तमेव दयितं भूय श्रावृह क्त पत्तिमम्विका । अनन्यभावैकति शक्ति सुसेव पूररम् ॥१६ एतद्भगवतः " शम्भो फर्म दक्षाध्वरद्रुहः । श्रुतं भागवतारिष्यादुद्धपान्मे वृहस्पते..६on इदं पवित्रं परमीशचेष्टितं यशस्यमायुष्यमघौघमणम् । यो नित्यदाकल्यं मौकीर्तपदधुनोपय फौरव मनिमास ५६ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थस्कन्धे दस्यज्ञसन्धान नाम सप्तमोऽध्यायः on - ·- श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः- अथाटमाऽध्यायः मैत्रेय उवाच सनकाद्या नारदश्व' कभुहसोऽरतियतिः। नैते गृहान् ब्रह्मसुता ह्यावसन्नूवरेतस ॥3॥ मृपाधर्मस्य भार्याऽसीदृम्भ मायां च शत्रुहन्। प्रसूत मिथुनं तत्तु नितिगृहेऽप्रज: ॥२॥ तयोः समभवल्लोभो निकृतिश्च महामते । ताभ्यो क्रोधश्च हिंसा च यदुरक्ति स्वसा कलिः३ दुरत्तो कालराधत्त भयं मृत्यु च सत्तम । तयोश्च मिथुनं जज्ञे यातना निरयस्तथा ॥en संग्रहेण मयाऽऽख्यातः प्रतिसर्गस्तवानघ । निः श्रुत्वेत पुमान् पुण्यं विधुनोत्यात्मनो मलम्॥ अथातः कीर्तये वंशं पुण्यकोः कुरुद्वह । स्वायम्भुवस्यापि मनोहरेरंशांशजन्मनः १६॥ प्रियमतोत्तानपादौ शतरूपापतेः सुतौ । वासुदेवस्य कलया रक्षायां जगतः स्थितौ७॥ - जाये उत्तानपादस्य सुनीतिः सुरचिस्तयो. । सुरुचिः प्रेयसी पत्युतरा यत्सुतो ध्रुव HEL एकदा सुरुचेः पुनमङ्कमारोप्य लालयन् । उत्तमं नाररक्षन्त ध्रुवं राजाभ्यनन्दत ॥६H तथा चिकीर्षमाणं तं सपत्न्यास्तनयं ध्र वम् । सुरुचिः शृण्वतो राज्ञ सेर्यमाहातिगर्विता १० न वरस नृपतेर्धिष्ण्यं भवानारोदुमर्हति । न गृहीतो मया यत्वं कुशावपि नृपात्मज ॥११॥ बालोऽसि यत नात्मानमन्यस्त्रीगर्भ परभृतम् । नूनं वेद भवान् यस्य दुर्लभेऽर्थे मनोरथ ॥३२॥ तपसाऽऽराध्य पुरपं तस्यैवानुग्रहेण मे। गर्भ त्वं साधयात्मानं यदीच्छसि नृपासनम्॥१३॥ मैत्रेय उवाच मातुः सपत्न्याः स दुरक्तिविद्धः श्वसन् रपा दरडहतो यथाहिः । हित्वा मिशन्तं पितरं सन्नवाचं जगाम मातुः प्ररुदन् सकाशम् usen तं निःश्वसन्तः स्फुरिताधरोष्ठं सुनोतिरसङ्ग उदूध वालम् । निशम्य तरपौरमुखान्नितान्तं सा विव्यथे यहदितं सपत्न्या sen सोरसज्य धैर्य विललाप शोकदावाग्निना दावलतेव याला । चार्य सपत्न्याः स्मरती सरोजश्रिया दृशा याप्पकलामुवाह ॥१६॥ दीर्घ श्वसन्ती वृजिनस्य पारमपश्यती पालकमाह पाला । मामलं तात परेषु मंस्था भुइत जनो यत्परदुःखदस्तत् ॥१७॥ सत्यं सुरच्याभिहितं भवान्ने यद् दुर्भगाया उदरे गृहीतः । स्तन्येन वृद्धश्च विलमते या मायति वा घोमिडस्पतिर्माम् ॥1 प्रातिष्ठ तत्तात विमत्सरस्वमुक्तं समायापि यदव्यलोकम् । भाराधयाधोपजपादप यदीच्छसेज्यासनमुत्तमो यया A - ·मैत्रेय उवाच श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः = यस्याङ् ध्रिपा परिचर्य विश्वविभावनायात्तगुणामिस्त्तः । अजोऽध्यतिष्ठत खलु पारमेष्टय पदं जितात्मश्वसनाभिवन्धम् ॥२on तथा मनुवा भगवान् पितामहो यमेकमया पुरुदक्षिणमः । इट्वाभिपेदे दुरवापमन्यतो भौमं सुखं दिव्यमयापवयम् ॥२३॥ तमेव वरसाश्रय भृत्यवरसलं मुमुक्षुभिग्यपदाम्जपद्धतिम् । अनन्यभावे निजधर्मभाविते मनस्यवस्थाप्य भजस्व पूरगम् ॥२२॥ नान्यं तत: पालाशलोचनाद् दुःखच्छिदं ते मृगयामि कञ्चन । यो मृग्यते हस्त रहीतपनया श्रियेतरैरङ्ग विमृग्यमापया ॥२३॥ एवं समलितं मातुराफरार्थागमं वचः । सन्नियग्यारमनामानं निशकाम पितुः पुरान् । नारदस्तदुपाकरयं ज्ञात्वा तस्य चिकीर्तितम् । स्पृष्ट्वा मूवन्यपघ्नेन पाणिना माह विस्मितः२५ यहो तेजः पत्रियाणां मानभङ्गमप्यताम् । यालोऽप्ययं हृदा धत्ते यरसमासुरसद्वचः ॥२६॥ नारद उवाच नाधुनाप्यवमानं ते स.मानं यापि पुत्रक । लक्ष्यामः कुमारस्य सक्तस्य कोडनादिपु ॥२७॥ विको विद्यमानेऽपि न सन्तो हेतवः । पुंसो मोहमृते मिशा पल्लोके निजाममि ॥२८ परिभुप्येत् ततस्तात तायामात्रेण पूरः । देयोपसादितं यावद् वीपयेघरगति युधः ॥२६॥ अथ मानोपदिष्टेन योगेनावरसससि । यसादं स 4 पुंसा दुराराध्ये मतो मम MROR मुनपः पदवीं यस्य निःसन नोरजन्मभिः । म यिदुर्ग गयन्तोऽपि सीययोगसमाधिना AR तो निवर्ततामेप नि धस्तर निष्फलः । यतिष्यति भवान् काले धेयसो समुपस्थिने ॥३२॥ यस्प पद् देयविहितं स तेन सुखदुःपयोः । पारमान तोग्य देवो सममः पारगरपति ३३ गुणाधिकान्मुदं लिप्से इनुरोरां गुणाधमा । मैत्री समानादविप्न सारभिभूपते ॥ धुध उयाच गोऽयं शमो भगयता मुगद सहताग्मनाम् । दर्शितः कृपया पुमो दुर्दशोऽस्मद्विधरनु यार। प्रयापि मेऽपिनीताप पारनं पोरम सुरः । मुरुग्या दुपयोपायेनं भिग्ने श्यले वि. पर त्रिभुवनोकृष्टं जिगीः साधु यमं मे । परमपिभिमन्यायधिगम् नन भात् भगसो पोमनः परमेष्टिन. । यिसले कोल दिसाय नगसोsunav मैत्रेय उपाय पदासकर भगान् मादन प्रपा पार सायमनुस्म्प AN मापद उपाय जमायामिति: परयानि अंदमाय से। मारवाया HI1901 ।

·१७५ ॥४॥ श्रीमद्भागवने चतुर्शस्कन्धे अध्यायः ५ धर्मार्थकाममोपाख्यं य इच्छेच्छ्य श्रात्मन. 1 एकमेव हरेस्तत्र कारणं पादसेवनम् ॥४१॥ तत्तात गच्छ भद्रं ते यमुनायास्तटं शुचि । पुण्यं मधुवन यत्र सानिध्यं नित्यदा हरेः ।४२॥ नात्वानुसवनं तस्मिन् कालिन्याः सलिले शिवे । कृवोचितानि निवसन्नात्मन करितासन ४३ प्राणायामेन त्रिता प्राणेन्द्रियमनोमलम् । शनैर्युदस्याभिध्यायेन्मनसा गुरुणा गुरुम्॥४४॥ प्रसादाभिमुख शश्वत्प्रसन्नवदनेक्षणम् । सुनासं सुभ्रुवं चारुकणेलं सुरसुन्दरम् ॥४२॥ परणं रमणीयाङ्गमरुणोठेक्षणाधरम् | प्रणताश्रयण नृम्णं शरण्यं करुणार्णवम् ॥४६॥ श्रीवत्साई घनश्यामं पुरुष वनमालिनम् । शङ्खचक्रगदापौरभिव्यक्तचतुर्भुजम् किरीटिनं कुण्डलिनं केयूरवलयान्वितम् । कौस्तुभाभरएप्रोवं पीतकौशेयवाससम् ॥४८॥ काडोकलापपर्यस्तं लसत्काञ्चनपुरम् । दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवधनम् ॥ren पद्भ्यो नखमणिश्रेण्या विलसद्भ्यो समचंताम्। हृत्पमकर्णिकाधिष्ण्यमाक्रम्यात्मन्यवस्थितम्। स्मयमानमभिध्यायेत् सानुरागाव नोकनम् । नियतेनैकभूतेन मनसा वरदभम् ॥११॥ एवं भगवतो रूपं सुभद्रं ध्यायतो मनः । नित्या परया तूर्ण सम्पनं न निवर्तते ॥१२॥ जेप्यश्च परमो गुयः यता मे नृपात्मज । यं सतरा प्रपठन् पुमान् पश्यति खेचरान् ॥१३॥ 'ओ३म् नमो भगवते वासुदेवाय ।' मन्त्रेणानेन देवस्य कुर्याद् द्रव्यमयी बुधः । सपर्या विविधैव्यर्देशकालविभागवित् ॥१४॥ सलिलै. शुचिभिर्माल्यैर्वन्यैर्मूलफलादिभि । शस्ताराशुकैश्चात् तुलस्या प्रियया प्रभुम्॥१५॥ लवादग्यमयीमाक्षित्यम्यादिपु वार्चयेत् । प्राभृतारमा मुनिः शान्तो यतवाङ् मितवन्यभुकम स्वेच्छायतारचरितरचिन्त्यनिजमायया । करिष्यत्युत्तमलोकस्तयायेदयङ्गमम्५५७० परिचयां भगवतो यावयः पूर्वसयिता । ता मन्नहृदयेनैव प्रयुज्यान्मन्त्रमूर्तये ॥५En एवं कायेन मनसा घचसा च मनोगतम् । परिचर्यमाणो भगवान् भक्तिमत्परिचर्यया ॥१॥ पुसाममायिनां सम्यग्भजता भाववर्धन । श्रेयो दिशत्यभिमत यद्धर्मादिपु देहिनाम् ॥६on विरतश्चेन्द्रियरतो भक्तियोगेन भूयसा । तं निरन्तरभायेन मजेतादा विमुक्तये ६१ इरयुक्तस्तं परिभम्य प्रणम्य प नेपाभका । ययौ मधुवनं पुण्यं हरेश्वरणचर्चितम् ॥१२॥ तपोवन गते तस्मिन् प्रविष्टोऽन्तःपुरं मुनिः । अहिताहणको राक्षा सुखासीन उयाच तमा६३॥ नारद उवाच राजन् किं ध्यायसे दीर्घ मुग्वेन परिशुष्यता । किं या न रिप्यते कामो धमों वार्येन संयुत ६५ राजोयाच मुतो मे बालको प्रसन्णेनाकरुणारमना : निर्वासित पञ्चर्यः सह मात्रा महान् कवि ।। पप्पनार्थ बने महान् मास्मादनयर्भकं काः । प्रान्त शयानं पुधितं परिग्लानमुसाम्युनम् ॥

·- श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः अहा मबत दौरात्म्यं त्रीजितस्योपधारय । यो प्रेम्णाऽऽररुरुन्त नाभ्यनन्दमसत्तम । नारद उवाच मा मा शुचः स्वतनयं देवगुप्तं विशाम्पते । तत्प्रभावमविज्ञाय प्रारत यद्यशो जगत् ॥६॥ सुदुष्करं कर्म कृत्वा लोकपालेरपि प्रभु. । एप्यत्यचिरतो राजन् यशो विपुलयंस्तव ६६६॥ ॥ मैत्रेय उवाच ॥ इति देवर्पिणा प्रोक्त विश्रुत्य जगतीपतिः । राजलक्ष्मीमनादृत्य पुत्रमेवान्वचिन्तयत् ॥son "तग्राभिपितः प्रयतस्तामुपोप्य विभावरीम् । समाहितः पर्यचरदृप्यादेशेन ! पूरुषम् 191n' निरागान्ते निरानान्ते कपित्थबदराशनः । प्रात्मवृत्यनुसारेण मासं निन्येऽर्चयन् हरिम्॥७२॥ द्वितीयं च तथा भासं पष्ट पष्टेऽभको दिने। तृणपर्णादिभिः शीणे. कृताशोऽभ्यर्चयन् विभुम् । तृतीयं चानयन्मासं नवने नवमेऽहनि । अन्भत उत्तमश्लोकमुपाधावत्समाधिना nen चतुथमपि वै मासं द्वादशे द्वादशेऽहनि । वायुभो जितश्वासो ध्यायन् देवमधारयत् ॥७२॥ पञ्चमे मास्यनुप्राप्ते जितश्वासो नृपात्मजः । ध्यायन् ब्रह्म पदैकेन तस्थौ स्थाणुरिवाचलः ७६॥ सर्वतो मन धाकृष्य हृदि भूतेन्द्रियाशयम् । ध्यायन् भगवतो रूपं नादातीत् किंचनापूरम श्राधारं महदादीनां प्रधानपुरुपेश्वरम् । ब्रह्म धारयमाणस्य प्रयो लोकाश्चकम्पिरे RGER यदेकपादेन स पाथिय मकस्तस्थौ तदङ्गष्टनिपीडिता मही। ननाम ततामिभेन्द्रधिष्टिता तरीव सप्येतरत. पदे पदे neu तस्मिाभिध्यायति विश्वमात्मनो द्वारं निरुध्यासुमनन्यया धिया । लोका निर छ्वासनिपीडिता भृशं सलोकपालाः शरणं ययुर्हरिम् ॥२०॥ नैव विदामो भगवन् प्राणरोधं घराचरस्याखिलसावधाम्न । विधेहि तसो वृजिनाद्विमोक्ष प्राप्ता वयं त्वां शरणं शरण्यम् ॥ श्रीभगवानुवाच मा भैष्ट बालं तपसो दुरत्ययानिवर्तयिप्ये प्रतियात स्वधाम । यतो हि व प्राणनिरोध घासीदीत्तानपादिमयि सङ्गतात्मा १८२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थस्पन्धै ध्र परितेष्टमोऽध्याय 1 अथ नवमोऽध्यायः मैत्रेय उवाच त एवमुसमभया उरक्रमे तायनामाः प्रययुनिविष्टपम् । सहसशीपापि ततो गरमता मायनं भृत्यदिश्या गत. देवा ऊचुः ya ·॥२॥ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्याय ६ १७७ सवै धिया योगविपाकतीयया हरपद्मकोशे स्फुरित तडिप्रभम् । तिरोहितं सहसैवोपलक्ष्य पहि स्थित तदवयं ददर्श तदर्शनेनागतसाध्वसः स्तिाव दताझं विनमय दरडवत् । दृग्भ्यां प्रपश्यन् प्रपिवनिवार्भकश्चम्बन्निवास्येन भुरिदाश्लिपन ३n स त विवक्षन्तमतद्विदं हरिावास्य सर्वस्य च हृद्यरस्थित । कृताञ्जलिं ब्रह्ममयेन कम्बुना पस्पर्श वालं कृपया कपोले ॥४॥ सवै तदैव प्रतिपादिता गिरं दैवी परिक्षातपरा मनिर्णयः । त भक्तिभावोऽभ्यगृणादसत्वर परिश्रुतोरुश्रवसं ध्रुवक्षिति nen ध्रुव उवाच योऽन्त प्रविश्य मम वाचमिमा प्रसुप्ता सञ्जीवयत्यखिलशक्तिपर स्वधाना। अन्याश्च हस्तचरणश्रवणत्यगादीन् प्राणासमो भगवते पुरुगाय सुभ्यम् ॥६॥ एकस्त्वमेव भगवसिदमात्मशक्या मायाण्ययोरुगुणया महदायशेपम् । सृष्ट्वानुविश्य पुरपस्तदसद्गुणेषु नानेव दारपु विभावसुवद्विभासि non त्वदत्तया वयुनयेदमचष्ट विश्वं सुप्तप्रवुद्ध व नाथ भवत्प्रपन । तस्यापवय॑शरणं तव पादमूलं विस्मयते कृतविदा क्थमार्तबन्धो HER नूनं पिमुटमतयस्तव मायया ते ये त्यो भवाप्ययविमोसमन्यहेतोः । अचंन्ति फरपक्तरं कुणपोपभोग्यमिच्छन्ति यस्पर्शजं निरयेऽपि नृणाम् un या निवृतिस्तनुभृतां तप पादपमध्यानाद्भवमानस्थाश्रवणेन या स्थान । सा प्रमाणि स्वमहिमन्यपि नाथ मा भूल्कि स्वन्तकासिलुलितापतता विमानात् १० भक्ति मुहु. प्रवहता स्वयि मे प्रसो भूयादन ३ महताममलाशयानाम् । येनासोल्यणमुरप्यसनं भवाब्धि नेप्ये भवद्गुणफयामृतपानमत: 10 से न स्मरन्त्यतितरी प्रियमीरा मर्य ये धान्यद मुतसुद्वद्गृहयितदारा । ये पजनाभ भवदीयपदारविन्दसौगायलुब्धवदयेषु कृदनसताः ॥२॥ सिर्या नगद्विजसरीसृपदेपदै यमयांदिमि. परिचित सदसदिशेपम् । रूप स्थपिष्टमग ते महदाधनेक नात परं परम पेनिन या याद पहात एतदरिलं जठरण गृहनु शो पुमान् स्वागनन्तमसस्तो। पनाभिसिंपुरतफायनलोफरनगर्भ पुमान् मगरते प्रयतोऽस्मि सम्म HD स्वं निश्पगुतररिशुदयियुर धाग्मा फटम्य प्रादिपुरी भगस्लिपचार । यद्गुरपयस्थितिमगरियसपा स्याटपाटा पितापधिमगोम्पतिरिक्त मासे मार ·१७८ श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः यस्मिन् विरुद्धगतयो हानिशे पतन्ति विद्यादयो विविधशक्तय भानुपूज्यात् । तद्ब्रह्म विवभवमेकमनन्तमाद्यमानन्दमात्रमविकारमहं अपये ॥१६॥ सत्याशियो हि भगवंस्तव पादपप्रमशीस्तथानुभजत पुरुरार्थमूतः। श्रप्येवमयं भगवान् परिपाति दीनान् वाव व सकमनुग्रहकातरोऽस्मान् ॥ १७॥ मैत्रेय उवाच श्री भगवानुवाच प्रथाभिधुत एवं वै सत्सङ्करपेन धीमता । भृत्यानुरक्तो भगवान् प्रतिनन्येदमत्रवीत् ॥ वेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक । तत्प्रयच्छामि भद्र ते दुरापमपि सुमत ॥१६॥ नान्यैरधिष्ठितं भद्र यद्भाजिष्णु भु वहिति । यत्र प्रहताराणा ज्योति िचत्रमाहितम्॥२०॥ मेन्यो गोचमवस्थास्नु परस्तात्कल्पवासिनाम्। धर्मोऽनि कश्यपः शुक्रो मुनयो ये बनोकस । चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत्सतारका ॥२१॥ प्रस्थिते तु वनं पिना दरवा गो धर्मसंश्रयः । पशिसाहस्त्रं रक्षिताच्याहतेन्द्रिय. ॥२२॥ त्वद्भातर्युतमे नष्टे मृगयायां तु तन्मना । अन्वेपन्ती वनं मातादावाग्निसा प्रवेधयति॥२३॥ इट्टा मा यज्ञहृदयं यज्ञैः पुष्कलदक्षिण । भुवा चेहाशिपः सत्या अन्ते मा संस्मरिष्यसि ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम् । उपरिष्टाइपिभ्यस्त्वं यतो नावर्तते गतः ॥२५॥ इत्यर्चितः स भगवानविदिरयात्मनः पदम् । बालस्य पश्यतो धाम स्वमगारुडप्वज २३॥ सोऽपि सङ्कल्पज विष्णोः पादसेवोपसादिवम् । प्राप्य सङ्कल्पनिर्वाणं नातिप्रीतोऽभ्यगात् पुरस विदुर उवाच सुदुर्लभं यत्परम हरायाविनस्तचरणाचनार्जितम् । लवाप्यसिद्धार्थमिवैकजन्मना कयं स्वमात्मानममन्यतार्थविद ॥२८॥ मैशेय उवाच मैत्रेय उवाच मातुःसपल्या वाग्वाही दिविद्धस्तु सान् स्मान् । नैछन्मुक्तिपतेमुक्तितस्मातापमुपेयिवान् । ध्रुव उवाच समाधिना कमवेन यत्पदं विदुः सनन्दादय ऊबरतसः । मासैरहं पहिरमुव्य पादयोरछायामुपेत्यापगत. पृथहमतिः ॥३०॥ अहो यत समानारम्यं मन्दमाग्यस्य पश्यत । भवच्छिदः पादमूलं गत्वायाचे यदन्तवत् ॥३॥ मतिर्विदूपिता देवैः पतन्दिरमहिष्णुभिः । यो नारदवचस्तप्पं नाप्रहिरममतम ॥३२॥ देवी मायामुपाश्रित्य प्रसुप्त इव भिना । तप्ये द्वितीयेऽप्यसति मातृभ्रातृन्यदुना है।

·सदश्वं रथमारा श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः । २७६ मयतयार्थितं व्यर्थ चिकि सेव गतायुपि । प्रसाद्य जगदारमान तपसा दुष्प्रसादनम् । भवच्छिदमयाचेऽहं भवं भाग्यविवर्जित. ॥३॥ स्वाराज्यं यच्छतो मौढ्यान्मानो मे भिक्षितो यता ईश्वरात् क्षीणपुरयेन फलीकारानिवाधनः ३५ मैत्रेय उवाच न वै मुकुन्दस्य पदारबिन्दयो रजोजुपस्तात भगदशा जनाः । वाञ्छन्ति तदास्यमृतेऽर्थमात्मनो यदृच्छया लब्धमन समृद्धयः ॥३६॥ भाकण्यात्मजमायान्तं सम्परेत्य यथाऽऽगतम् । राजा न श्रद्दधे भद्मभद्रस्य कुतो मम ३७n बदाय वाक्यं देवईवेगेन धर्पितः 1 वार्ताहर्तुरसिप्रीतो हारं प्रादान्महाधनम् ॥३८॥ कार्तस्वरपरिष्कृतम् । ब्राह्मणैः कुलवृदैश्च पर्यस्तोमात्यबन्धुभिः ॥३३॥ शहदुन्दुभिनादेन ब्रह्मयोपेण वेणुभिः । निश्चक्राम पुरात्त र्णमारमजाभीषणोत्सुकः 18 on सुनीति: सुरचिश्चास्य महिप्यौ रुक्मभूषिते । पारुह्य शिविको सार्धमुत्तमेनाभिजग्मतुः ॥४१॥ तं वोपरनाभ्याश घायान्तं तरसा रथात् । अवरुह्य नृपस्तूर्णमासाद्य प्रेमयिदलः ॥४२॥ परिरेभेऽङ्ग दोभ्यां दीर्घोत्कण्ठमनाः श्वसन् । विश्वक्सेनाघिसंस्पर्शहताशेषाधेपन्धनम् ॥४३॥ भयाजिमन्मुहभि शीतैर्नयनवारिभिः । नापयामास तनयं जातोदाममनोरथः ॥४॥ अभिवन्द्य पितुः पादावाशीभिश्चाभिमन्त्रितः । ननाम मातरौ शीर्णा सत्कृतः समनाप्रणी:४१ सुरुचिस्तं समुत्याप्य पादावनतमभकम् । परिप्वम्याह जीवेति याप्पगद्गदगा गिरा 1En यस्य प्रसनो भगवान् गुणैमैग्यादिभिहरिः । तस्मै नमन्ति भूतानि निन्नमाप इव स्वयम्४७ उत्तमय भु पश्चोभारन्योन्यं प्रेमविदलौ । अगसद्गादुरपुलकावनौषं मुहुरूहतु: new 'सुनीतिरस्य जननो प्राणेभ्योऽपि प्रियं सुतम् । उपगुह्य जहायाधि तदनस्पर्शनिवृता म४१५ पपः स्तनाभ्यां मुस्राय नेग्रजैः सलिले. शिवः । तदाभिपिश्यमानाभ्यां वीर वीरसुयो मुहुः १० तो शरांमुर्जना राज्ञी दिष्टया ते पुन प्रातिहा । प्रतिलब्धश्चिरं नष्टो रशिता मण्दलं भुयः ॥ अचिंतस्त्वया नूनं भगवान् प्रणतातिहा । पद्नुयायिनो धोरा मृत्यु जिम्युः सुदुर्जयम् १२ सायमान जनरेवं भ्रषं समातरं नृपः । धारोप्प करिणी हष्ट. स्तूयमानोऽवियत् पुरम्। सय सयोपसंकलन लसन्मफरतोरणैः । सन्दः कदलीस्तम्भैः पापोतेश सद्विध nen तपस्ययास पE मुनादामविलम्यिभिः । उपस्कृतं प्रतिद्वारमपा पुम्भः सदीपः भाारंगोंपुरागारः शातकुम्भपरिदद। सतोमर्स धीमद्धिमानशिमर मिः ONE অন্যান্য पदनपचितम् । लाजार. पुष्पपलस्तएडल लिमिर्युतम् ॥१०॥ अमाप पधि प्राय सत्र तन पुरनियः। सिदापितदायग्युत् पुष्पपलानि घRTER ममत: प्रयुभाना पारसल्यादाशिरः सतीः। गवंसदगुलीयानि प्रायिरामयन पितुः। .

·१८० ॥६॥ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २० महामणिग्रातमये स तस्मिन् भवनोत्तमे । लालितो नितरो पिनान्यवसद्दिवि देववत् १६०॥ पय.फेननिभाः शय्या दान्ता रखमपरिच्छदाः। श्रासनानि महाहाणि यत्र रोक्मा उपस्करा।६।। यन्न स्फटिम्बुज्येषु महामारकतेषु च । मणिप्रदीपा श्रामान्ति ललनारजसंयुताः ॥६२॥ उद्यानानि च रग्याणि विचिरैरमरगुमै । कूजद्विहङ्गमिथुनयन्मत्तमधुग्रतैः वाप्यो वैदूर्यसोपानाः पद्मोत्पलकुमुदतीः । हंसकारण्डयकुलैर्जुष्टाश्चमाहसारसैः , उत्तानपादो राजर्षिः प्रमावं तनयस्य तम् । श्रुत्वा दृष्ट्वा ततमं प्रपेदे विस्मयं परम् ५६५० वीचयोढवास तं च प्रकृतीनो च सम्मतम् । अनुरक्तप्रनं राजा ध्रुवं चक्रे भुव. पतिम् १६६३ श्रात्मानं च प्रवयसमाकलय्य विशाम्पतिः । व चिरक्त: प्रातिष्टद् विमृशनात्मनो गतिमा६७। इति धीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थस्कन्धे ध्रुवराज्याभिषेकवर्णनं नाम नयमोऽध्यायः ॥६ अथ दशमोऽध्यायः मैत्रेय उवाच प्रजापतेदुहितरं शिशुमारस्य वै ध्रुवः । उपयेमे भ्रमि नाम त सुतौ करपवत्सरी 10 इलायामपि भार्यायां वायो. पुठ्या महाबल. । पुत्रमुत्कजनामानं योपिदनमजीजनत् ॥२॥ उत्तमस्त्वकृतोद्वाहो गयार्या बलीयसा । हत. पुण्यजनेनादौ सन्मातास्य गतिं गता॥३॥ ध्रुवो भ्रातृवधं श्रुत्वा कोपामर्षशुचार्पितः । स्यन्दनमास्थाय गतः पुण्यजनालयम् ॥४॥ गत्वोदोची दिशं राजा रुद्रानुचरसेविताम् । ददर्श हिमवद्दोग्यो पुरी गुपकसगुलामत। दमौ शङ्ख हयाहुः खं दिशश्चानुनादयन् । येनोद्विप्नाश. तत्तरुपदेभ्योऽत्रसन् भृशम् ॥६॥ ततो निकम्य चलिन उपदेवमहाभटाः । असहन्तस्तन्निनादमभिपेतुरुदायुधाः स तानापततो वीर उपधन्वा महारथः । एकैकं युगपत्सर्वानहन बाणेनिभित्रिभिः । ते 2 ललाटलग्न स्तैरिपुभि सर्द एव हि । म वा निरस्तमात्मानमाशंसन् कर्म तस्य तत् ॥ तेऽपि चामुममृप्यन्तः पादस्पर्शमिवोरगाः । शरैर विध्यन् युगपद् द्विगुणं प्रचिकीर्षक: 1101 सतः परियनिर्विशः प्रासशूलपरश्वधैः । शकस्पृष्टिभिभुशुण्डीभिश्चिमवाजैः शरैरपि ॥६॥ अभ्यवर्ष प्रकुपिताः साधं सहसारथिम् । इच्छन्तस्तस्प्रतीकतुमयुतानि प्रयोदश २॥ प्रौत्तानपादिः स तदा शखयण भूरिया न उपारश्यतच्न श्रासारेण यथा गिरि ॥१३॥ हाहाकारस्तदेवासीत् सिद्धाना दिवि पश्यताम् । हतोऽयं मानवः सूर्यो माग पुरयजनायो। नदरसु यातुधानेषु जयकाशिष्वयो ।धे । उतिष्टयस्तस्य नीहाराधि भास्कर. ॥१॥ धनुर्विस्फूर्जयन् दिव्यं द्विस्ता पदमुद्वहन् । अन्नाचं व्यधमयाणैधनानीकमिगनिल ॥१६॥ ते पापनि भिधा चणि रसपाम्कायान विविस्तिम्मा गिरीनशनयो यथा ·* - 'श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ११ १०१ भले : संछिद्यमानानां शिरोभिनारकुण्डलैः । उरभिहमतालाभैोभिवलयवल्गुभिः ॥१८॥ हारकेयूरमुकुटैरष्णीपैश्च महाधन । श्रास्तृतास्ता रणभुवो रेजुर्वीरमनोहरा ॥१६॥ हतावशिष्टा इतरे रणाजिरादशोगणाः क्षत्रियपर्यसायकैः । प्रायो विवृषणावयवा विदुद्रुवुमृगेन्द्रविक्रीडितयूथपा इव ॥२on अपश्यमानः स तदाऽऽततायिनं महामृधे कञ्चन मानवोत्तमः । पुरी दिवानपि नाविशद् द्विा न मायिना वेद चिकीर्षितं जन ५२१॥ इति मुवंश्चित्ररथः स्वसारथिं यत्तः परेको प्रतियोगशङ्कितः । शुश्राव शब्द जलधेरिवेरित नभस्वतो दिक्षु रजोऽन्वदृश्यत ॥२२॥ जग्गेनाच्छादितं व्योम घनानीपेन सर्वत । विस्फुरत्तडिता दिन त्रासय स्तनयित्नुना ॥२३॥ वपू रुधिरौघासक्प्यविएमूत्रमेदसः । निपेतुर्गगनादस्य क्वन्धान्यग्रतोऽनघ १२४॥ ततः खेऽदृश्यत गिरिनिपेतुः सर्वतोदिशम् । गदापरिघनिस्त्रिंशमुसला: साश्मवर्पिणः ॥२१॥ अहयोऽशनिनिःश्वासा वमन्तोऽग्निरुगक्षिभिः । अभ्यधावन् गजा मत्ताः सिंहव्याघ्राश्च यूथश २६ समुद्र ऊर्मिभिर्भीमः प्लावयन् सर्वतो भुवम् । याससाद महाहादः कल्पान्त दव भीषण. ॥२७॥ एवविधान्यनेकानि ग्रासनान्यमनस्विनाम् । ससृजुस्तिग्मगतय प्रासुर्या माययासुराः ॥२८॥ ६ वे प्रयुक्तामसुरेस्ता मायामतिदुस्तराम् । निशाम्य तस्य मुनयः शमाशंसन् समागता ॥२६॥ मुनय ऊचुः श्रौत्तानपादे भगवास्तव शाहधन्वा देवः क्षिणोत्ववनतातिहरो विपक्षान् । यन्नामधेयमभिधाय निशन्य चाडा लोकोऽअसा तरति दुस्तरमग मृत्युम् ॥३०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यो संहितायां चतुर्थस्कन्धे दशमोऽध्यायः ॥१०॥ अथैकादशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच निशग्य गदतामेवमृषीणां धनुपि ध्रुवः । सन्दधेऽवमुस्पृश्य यनारायणनिर्मितम् ॥an सन्धीयमान एतस्मिन् माया गुसकनिर्मिताः । क्षिप्रं विनेशुर्विदुर फ्लशा ज्ञानोदये यथा ॥२॥ तस्याधि धनुपि प्रयुञ्जतः सुवर्णपुडाः कलहंसवाससः । विनि.मृता प्राविविशुर्द्विन्द्वलं यया वनं भीमरवा शिखण्डिनः ३n तस्तिम्मधारैः प्रधने शिलीमुखैरितस्तत. पुरयजना उपमुताः । तसभ्यधावन् कुपिता उदायुधाः सुपर्णमुरादाण इवाहयः ॥४॥ स तान् पृपकरभिधायतो मृधे निकृत्तवाहूर शिरोधरोदरान् । निनाय लोकं परमर्कमस्खलं प्रजन्ति निर्भिद्य यमूवरेतस. Ben .

·स १८२ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ११ तान् हन्यमानानभिवीक्ष्य गुहकाननागसचित्ररथेन भू रश. । श्रौत्तानदि कृपया पितामहो मनुर्जगादोपगतः सहामि ॥६॥ ॥ मनुवाच ॥ श्रलं यत्सातिरोपेण तमोद्वारेण पाप्मना । येन पुरयजनानेतानवधोस्त्वमनागस. १७ नास्मकलोचितं तात कमतरसद्विगर्हितम् । यधो यदुण्देवानामारब्धस्तेऽकृतैनसाम् usn नन्वेकस्याणराधेन :प्रसङ्गाद्वयो हताः । धातुबंधाभितप्तेन त्वयान भावासल on नाय मार्गो हि साधना हृषीकेशानुवर्तिनाम् । यदात्मानं पराग्गृह्य पशुवतवैशसम् aron सर्वभूतात्मभावेन भूतावासं पहरिं भवान् । श्राराध्या दुराराध्यं विष्णोस्त परमं पदम् । त्व हरेरनुध्यातस्तत्पुंसामपि सम्मतः । कथं स्वयं कृतवाननुशिक्षन् सतो तम्॥१२॥ तितितया करुणया मैव्या चाखिलजन्तुपु । समत्वेन च सर्वात्मा भगवान् सम्प्रसीदति॥१३॥ सम्प्रसन्ने भगवति पुरुषः प्राकृतर्गुणैः । विमुक्तो जीवनिर्मुको ग्रह निर्वाणमृच्छति ॥१४॥ भृते. पञ्चभिरारब्धैर्योपिरपुरुष एव हि। तयोर्यवायात्सम्भूतियोपिरपुरुषयोरिह १५॥ एवं प्रवर्तते सर्गः स्थितिः संयम एव च । गुणव्यतिफराद् राजन् मायया परमात्मन ॥१६॥ निमित्तमानं तनासोधिगुणः पुरुषर्षभ । व्यक्ताव्यक्तमिदं विश्व यन्त्र भ्रमति लोहवत् ॥१७॥ स खल्लिदं भगवान् कालशक्रया गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्यः । करोत्यकतैव निहन्यहन्ता चेष्टा विभून्नः खलु दुर्विभान्या ॥१॥ सोऽनन्तोऽस्तकर. कालोऽनादिरादिकृदव्ययः । जन जनेन जनयन् मारयन् मृत्युनान्तकम्।। न वै स्वतोऽस्य विण्ठ एव वा परस्य मृत्योविंशत: सम प्रजाः । तं धाधमानमनुधावन्यनीशा यथा रजांस्यनिले भूतसा ॥२०॥ श्रायुपोऽपचयं जन्तोस्तथैवोपचयं विभुः । उभाभ्या रहित स्वस्थो दुःस्थस्य विदधात्यसौम वैचित्कर्म बदनयेनं स्वभावमपरे नृप । एके काल परे दैवं पुंस. काममुतापरे ॥२२॥ अम्यकस्याप्रमेयस्य नानाशक्युदयस्य च । नवै चिकीपितं तात को वेदाय स्वसम्भवम् २३॥ न चैते पुरक भ्रातुहन्तारो धनदानुगा । विसर्गादानयोस्तात पुंसो देवं हि कारणम् ॥२४॥ स एव विश्व सृजति स एवावति इन्ति च । प्रथापि धनहाराजाग्यते गुणकममि. १२११ पुप भूतानि भूतारमा भूतेशो भूतभावन । स्वशवरया मायया युक्त. सूजरयत्ति पाति १२६ तमेव मृत्युममृतं सात देवं सवारमनोपेहि जगरपरायणम् । 'यस्मै पलि विश्वसजो हरन्ति गायो यथा पेनसि दामयन्त्रिताः ॥२७॥ यः पञ्चवों जननी र विहाय मातु सपन्या वचसा मित्रमर्मा। mmer लेभे मतिं पदं निलोत्या. १२॥ ६ ·- श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्याय. १२ समेनमहात्मनि मुक्तविग्रहे व्यणश्रित निगणमेकमहरम् । श्रामानमन्विच्छ विमुक्तमात्माग यस्मिमिदं मैदमसत्प्रतीयते ॥२६॥ वं प्रत्यगारमनि तदा भगवरयनन्त श्रानन्दमाग उपपनसमस्तशती। भक्ति विधाय परमा शनकैरविद्यापन्थि विभेस्यसि ममाहमिति प्रलम् ॥३०॥ संयच्छ सेयं भद्रं ते प्रतीप श्रेयसो परम् । श्रुतेन भूयसा राजनगदेन यथाऽऽमयम् ॥३१॥ येनोपसृष्टारपुरपालोक उद्विजते भृशम् । न युधस्तद्वशं गच्छेदिन्छसमयमारमन ॥३२॥ हेलनं गिरिशमानुर्धनदस्य रपया कृतम् । यमनियान पुगपजनान् भ्रातृमानित्यति ३३ तं प्रसादय परसाशु समस्या प्रश्योक्तिभि । न यावन्महता तेज फुल नोऽभिभविष्यति५३४ एवं स्वायम्भुव पौत्रमनुशास्य मनुधंयम् । तेनाभिवन्दित साकमृपिभि स्यपुरं ययौ ॥३५॥ इति श्रीमहागरते महापुराणे पारमहस्यों सहितायां चतुर्यस्कन्धे एकादशोऽध्याय 14 अथ द्वादशोऽष्णयः मशेय उयाच भुव निवृत्त प्रतियुद्धय घेरासादपेतमन्यु भगवान् धनेघर । বাঘায্যঘফিয়া হানীযষ নাগা ১৪ धनद उवाच भो भो पत्रिपदापाद परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । यस्य पितामहादेशाद्वैरं दुस्पामयज ॥२॥ म भयानपधोपचान या भातरं सब । काल एव हि भूताना प्रमुरप्ययमाययो त पई स्यमियपार्या धीरज्ञानारपुरस्य हि । स्वामीयामारयतदपानापया पन्धविपर्ययी। गरछ भुर भर से भगयन्समधोरजम् । सांभूनाममायेन सयंभूतामयिप्रदम् ॥१॥ मजस्य भजनोयामिममयाय भवरिषदम् । युग विरहित शाया गुणमरयाममापया पृषीहि काम गुप पन्मनोगत मारचमौलानपपिदिय । बरंपराहोऽम्मामराश्योरारं वा यसमा भ्रम AR मोय उपाच स रामराजेन पार पोदितो भुणे महामागको महामतिः । हरीस पालिता पति पपा सरापपरेन दुरपय सम्म सत्य प्रीतेन मनमा तोयिता परपोता सोपि स्पपुरं पyon in प्रयायत यो सभापपिरी ।पनिया देव मं HTTRIoE मारमनपायुने माँगी पाहिए । दानि भूपु गमेवापस yि TIR ·. श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः १२ तमेवं शोलसम्पन' ब्रह्मण्यं दीनव सलम् । गोतारं धर्मसेतूनां मेनिरे पितरं प्रजाः ॥१२॥ पशिदर्पसाहस्रं शशास क्षितिमण्डलम् । भोगैः पुरुषच्यं कुर्वन्नभोगैरशुभस्यम् ॥१३॥ एवं बहुसवं कालं महात्माविचलेन्द्रियः । नियौपयिक नी या पुत्रायादान्नृपासनम्॥१४॥ मन्यमानं इदं विश्व,मायारचितमात्मनि । अविद्यारचितस्वगन्धर्वनगरोपमम् ॥१५॥ श्रात्मस्न्यपत्यसुहृदो बलमृद्धकोशमन्त.पुरं परिविहारभुवश्च रम्याः । भूमण्डलं जलधिखलमाकलव्य कालोपसृष्टमिति स प्रययौ विशालाम् ॥ १६ ॥. तस्थो विशुद्धकरणः शिववाविंगाह्य बद्ध्वाऽऽसनं जितमल्मनम्मा हृताक्षः। स्थूले दधार भगवत्प्रतिरूप एतद् ध्यायंस्तदव्यवस्तिो व्यसृजसमाधौ १७ ॥ भक्ति हरौ भगवति प्रवहनजस्लमानन्द बाप्पकलया मुहुरईमानः । विद्यमानहृदय. पुलकाचिताङ्गो नात्मानमस्मरदसाविति मुक्तलिङ्गः ॥१८॥ स ददर्श विमानाप्रप' नमसोऽवतरध्रु यः । विभ्राजयदश दिशो राकापतिमिवोदितम् ॥१६॥ तत्रानु देवप्रचरौ चतुर्भुजौ श्यामौ किशोरावरुणाम्बुजेक्षणौ । स्थिताधवष्टभ्य गर्दा सुवाससौ किरीटहारागदचारकुण्डलौ ॥२० विज्ञाय तावुत्तमगायकिङ्करावम्युस्थितः साध्वसविस्मृतक्रमः । ननाम नामानि गृणन् मधुद्विषः पार्षप्रामाविति संहतालिः ॥२॥ तं कृष्णपादाभिनिविष्टचेतसं बरामलि प्रश्रयनम्रन्धरम् । सुनन्दन दाधुपमृत्य सस्मितं प्रन्यूचतुः पुष्करनाभसम्मती ५२२॥ सुनन्दनन्दावूचतुः भो भो राजन् सुभद्र ते वाचं नोऽवहित भए। यः पचवस्तपसा भवान् देवमतीतपत्॥२३॥ तस्यासिलजगद्धातुरावा देवस्य शाहिरण' । पार्षदाविह सम्मासी नेतुं त्वां भगव पदम् ॥२४॥ सुदुर्जयं विष्णुपद जितं स्वया यत्स्योऽभाग्य विचक्षते परम् । प्राति तचन्द्रदिवाकरादयो प्रहर्षतारा: परियन्ति दक्षिणम् ॥ २५ ॥ अनास्थितं ते पितृभिरन्यैरप्या कर्हि चित् । प्रातिष्ट जगतो वन्य तद्विष्णोः परमं पदम्॥२६॥ एतद्विमानप्रदरमुक्कमलोकमौलिना 1 उपस्थापितमायुप्मप्यधिरोढुं स्वमसि ॥२७॥ मैत्रेय उवाच निशम्य धेपनियोज्यमुख्ययोर्मधुच्युतं वाचमुरुममप्रियः । कृताभिषेक. कृतनि यमङ्गलो मुनीन् प्रणम्याशिषमम्यवादयत् ॥ २॥ Fिreयाय पादाभिवन्ध छ । इपेप तदधिष्टातुं विभप हिरयमपम्॥२३॥ -- ·श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः १२ १८५ तदोत्तानपद. पुनो ददर्शान्तकमागतम् । मृत्योर्मनि पदं दया भारुरोहागुतं गृहम् ॥३०n सदा दुन्दुभयो नेदु दगपणवादयः । गन्धर्वमुख्याः प्रजगु. पेतुः कुनुमदृष्टयः ॥३१॥ स च स्वर्लोकमारोप्यन् सुनीति जननी ध्रुवः। अन्वस्मरदगं हित्वा दीनां यास्ये निविष्टपम् ।। इति व्यवसित तस्य व्यवसाय गुरोत्तमौ । दर्शयामासतुर्दैवीं पुरो यानेन गच्छतीम् ॥३३॥ तत्र तत्र प्रशंसनि. पथि वैमानिकैः सुरः। अवकीर्यमाणो ददृशे कुसुमैः क्रमशो ग्रहान्॥३३॥ निलोफी देवयानेन सोऽतिमज्य मुनीनपि । परस्ताद्यभ्र वगतिविष्णो. पदमथाभ्यगात्।३१ यद् भ्राजमानं स्वरुचैव सर्वतो लोकास्त्रयो झनु विभ्राजन्त एते । यन्नायजन्तुपु येऽननुग्रहा ग्रजन्ति भद्राणि चरन्ति येऽनिशम् ॥ ३६॥ शान्ताः समदृशः शुद्धाः सर्वभूतानुरजनाः । यान्त्यासाच्युतपदमव्युतप्रियबान्धवा१३७n इत्युत्तानपदः पुनो ध्रुव: वृष्णपरायणः । अभूत्प्रयाणां लोकानां चूडामणिरिवामल.३८॥ गम्भीरवेगोऽनिमिपं ज्योतिषां चक्रमाहितम् । यस्मिन् भ्रमति कौरव्य मेव्यामिव गो गण:३६ महिमान विलोम्यास्य नारदो भगवानृषिः । अातोद्यं वितुदलोकान् सोऽगायाप्रचेतसाम् ।। नारद उवाच नूनं स्मीतेः पतिदेवतायास्तप प्रभावस्य सुतस्य ता गतिम् । दृष्ट्वाभ्युपायानपि वेदयादिनो नैवाधिगन्तुं प्रभवन्ति किं नृपा. n४३ यः पञ्चवर्षों गुरुदारवाशरैभिन्न यातो हृदयेन दूयता। वनं मदादेशकरोऽजितं प्रभु जिगाय सद्रक्तगुणैः पराजितम् ॥४२॥ सम्वन्धुर्भुवि तस्याधिरूढमन्वाररक्षेदपि वर्षपूर्ण । पट्पञ्चवर्षो यदहोभिरल्पः वैकुरठमवार तस्पदम् ॥४३॥ ॥ मैगेय उवाच ॥ एतत्तेऽभिहितं सर्व यत्पृष्टोऽहमिह स्यया । ध्र वस्योदामयशसश्चरितं सग्मत सताम् Hain धन्य यशस्यमायुप्यं पुण्यं स्वस्त्ययनं महत । स्वयं ध्रौव्यं सौमनस्यं प्रशस्यमघमर्पणमna ध्रुस्चतरहून्दयाभीचएमच्युतप्रियचेष्टितम् विद्भक्तिभंगवति यया स्या शर्मपय. ॥४६॥ महरवमिच्छता तीर्थ श्रोतुः शोलादयो गुणाः । यत्र तेजस्तदिग्छना मानो या मनस्विनाम्॥ । प्रयत कीर्तयेत्प्रातः समवाये द्विजन्मनाम् । सायं च पुरय शेरस्य ध्रुवस्य परितं महत् ४८ पौर्णमास्या सिनीवाल्यो द्वादश्यां धवशेऽथया । दिनमय व्यतीपाते समेऽकदिनेऽपि याDEn पाययेस्ट्राधानाना तीर्थपादपदाश्रयः । नेछस्तत्रारमनाऽऽ'मानं सन्तुष्ट इति सिध्यति५० ज्ञानमहाततावाय' यो दधारस पयेऽमृतम् । कृपालोनिनायस्य देवास्तस्यानुराहते ॥१ य. प्रसाध ·श्रीमद्भागवते चतुस्किन्ध अध्यायः १३ इद मया तुऽभिहितं कुरूदह वस्य विरयातविशुद्धकमण । हिरवार्भक क्रीडनकानि मातुर्ग्रह च विष्ण शरण यो जगाम ॥१२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे णामहस्या सहितायां चतुर्थस्कन्धेवरत नाम द्वादशोऽध्याय १२ अथ त्रयोदशोऽध्यायः सूत उवाच निशम्य कौशारविणोप्पर्णित ध्रुवस्य वैकुण्टपदाधिरोहणम् । प्ररूदभावो भगवन्यधोक्षजे प्रष्टु पुनस्त विदुर प्रचक्रमे ॥3॥ विदुर उगाच के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुग्रत । कस्यान्वदाये प्ररयाता कुन वा सत्रमासत ॥२॥ मन्ये महाभागदत नारदं देवदर्शनम् । येन प्रोक्त क्रियायोग परिचर्याविधिहरे ॥ ३ ॥ स्वधर्मशीले परभगवान् यापूरष । इयमानो भक्तिमता नारदरित किल ॥ ४ ॥ यास्ता देवर्षिणा तत्र पणिता भगवायथा । मह्य शुश्रूपवे ब्रह्मन् का स्नाचघुमर्हसि ॥५॥ मैत्रेय उवाच ध्रुवस्य चोयल पुत्र पितरि प्रस्थिते धनम् । सार्वभौमश्रियं नैश्छदधिराजासन पितु ॥ ६ ॥ स जन्मनोपशान्तात्मा नि सद्ग समदर्शन | ददर्श लोके दिततमारमान लोरमात्मनि ७ ॥ श्रात्मान ब्रह्म निर्माणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अयोधरसैकाल्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥८॥ अन्यच्छिन्नयोगाग्निदग्धर्ममलाशय । स्वरूपमयरधानो नास्मनोऽन्य तदैवत ॥ जडाधिधिरोन्मत् मूकाकृतिरतन्मति लिक्षित थि बालानां प्रशान्ताधिरिवानल UPon माया त जामुन्मत्तं कुलवृद्धा समन्त्रिण । वत्सरं भूपति नपुर्यवीयांसं भ्रमे सुतम् ॥११॥ स्थाथिर्व सरस्येष्टा भार्यासूत पडामजान् । पुष्पार्ण तिग्मकेतुं च इषमूर्ज वसुं जयम् ॥१२॥ पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे वभूयतु । प्रातमध्यन्दिन सायमिति शासन प्रमामुता १३ प्रदोषो निशियो व्युष्ट इनि दोषणमुतात्रय । व्युष्ट सुत पुपरिणयो सतेजसमादधे ॥१॥ स चक्षु. सूतमारयो पन्य मनुमबाप ह । मनोरसूत महियो विरमानवला मुतान् ॥१९॥ पुरं कुरसं नितं शुमनं स यान्तरां मतम् । अनिष्टोममनीरान प्रधु शियिमुल्मुकम् ॥१६॥ उपमुकोऽजनय पुत्रान् पुष्परिपयर्या पटुक्तमान् । अन्न सुमनसं ख्याति अनुमहिरसं गयम्॥१७॥ सुनीयागस्य या पनो सुपुरे येनमुल्यणम् । यदी शील्यारस रानिर्विरो निरगापुरात यमद शेष मुन्तिा याममा मुनय किल । गतासोरतस्य भूयस्ते ममन्धुदक्षिणं फरम्॥36n राज तदा लोके दम्युमि पोहिता प्रजा ! जातो नारायणाशेन पृथुराम शितोवर २० । द ·श्रीमद्भागवते चतुर्थास्कन्धे अध्यायः १३ २८७ विदुर उवाच तस्य शीलनिधे: साधोर्ब्रह्मण्यस्य महात्मनः । राज्ञः कथमभर पा प्रजा यद्विमना ययौ॥२१॥ किं वांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्मदण्डमयूयुजन् । दण्डवतधरे राजि मुनयो धर्मकोविदाः ॥२२॥ नावध्येयः प्रजापाल. प्रजाभिरघवानपि । यदसौ लोकपालानां विभोज: स्वतेजसा २३ एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् सुनीथात्मजचेष्टितम् । श्रद्दधानाय भक्ताय (वं परावरवित्तमः ॥२५॥ मैत्रेय उवाच श्रङ्गोऽश्वमेध राजर्पिराजहार महाऋतुम् । नाजग्मुर्देवतास्तस्मिन्नाहूता ब्रह्मयादिभिः ॥२५॥ समूचुर्विस्मितास्तत्र यजमानमर्था वैज हवी प हूयमानानि न ते गृहन्ति देवताः॥२६॥ राजन् हवींप्यदुष्टानि श्रद्धयाऽऽसादितानि ते। छन्दस्यियातयामानि योजितानि श्तयते ॥२७॥ न विदामेह देवाना हेलनं वयमण्वपि । यन्न गृह्णन्ति भागान् स्वान् ये देवा. कर्मसाक्षिणः मैत्रेय उवाच अङ्गो द्विजवच. श्रुत्वा यजमान. सुदुर्मनाः । त प्रष्टुं व्यसृजद्वाचं सदस्यास्तदनुज्ञया ॥२६॥ नागच्छन् याहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहोनिह । सदसस्पतयो द्यूत किमवद्य मया कृतम् ॥३०॥ सदसरूपतय ऊचुः नरदेवेह भवतो नाघं तावन्मनाक् स्थितम् । प्रत्येकं प्राक्तनमधं यदिहेदृक् स्तमप्रज: ॥३॥ तथा साधय भद्रं ते श्रारमानं सुप्रज नृप । इष्टस्ते पुत्रकामस्य पुत्र दास्यति यज्ञभुक् ॥३२॥ तथा स्वभागधेयानि ग्रहीप्यन्ति दिवौकसः। यद्यज्ञपुरुषः साक्षादपत्याय हरित. ॥३३॥ तांस्तान् कामान् हरिर्दद्याद्यान् यान् कामयते जनः पाराधितो यथैवैप तथा पुंगा फलोदय ॥३४॥ इति व्यवसिता विप्रास्तस्य राज्ञ प्रजातये । पुरोडाशं निरवपा शिपिविष्टाय विष्णवे ॥३॥ तस्मात्पुरुष उत्तस्थौ हेममाल्यमलाम्बरः । हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धमादाय णयसम् ॥३६॥ स विप्रानुमतो राजा गृहीत्वाञ्जलिनौदनम् । अवघाय मुदा युक्तः प्रादात्पल्या उदारधी ॥३७५ सा तत्पुंसवनं राज्ञी प्राश्य वै पत्युरादधे । गर्भ काल उपावृत्त कुमारं सुपुवेऽप्रजा ॥३८॥ स वाल एव पुरुशे मातामहमनुयत । अधर्माशोदर मृत्यु तेनाभवदधार्मिक. ॥३an स शरासनमुद्यम्य मृगयुर्वनगोचर. । हन् यसाधुम गान् दीनान् वेनोऽमाविस्यरौजनःn प्रानोडे कोढतो बालान् वयस्यानतिदारुण । प्रसह्य निरनुक्रोश पशुमारममारयत् ॥४१॥ तं विचक्ष्य खल पुत्र शासनैर्विविधैर्नृप । यदा न शासितुं क्ल्पो भृशमासीत्सुदुर्मना ॥४२॥ प्रायेणाभ्यर्चितो देवो येऽप्रजा गृहभेधिनः । कदपत्यभृतं दुःखं ये न विन्दन्ति दुर्भरम्॥४३॥ यस पापीयसी कीर्तिरधर्मश्च महान्नृणाम् । यतो विरोधः स यत प्राधारनन्तक ४ कसा प्रजापदेशं वै मोहबन्धनमात्मन. । पण्डितो वहु मन्येत यदर्थाः लशदा गृहाः ॥४५ .

·श्रीमद्भागवते - तुर्श कन्धे अध्याय १४ कदपत्यं वरं मन्ये सदपत्याछुचा पदात् । निर्विोत गृहान्मयों यक्लेशनिवहा गृहा: १४६॥ एवं स निर्विरणमना नृपो गृहानिशीथ उत्याय महोदयोदयात् । अलब्धनिद्रोऽनुपलचितो नृभिहित्वा गतो वेनसुव प्रसुताम् ॥५७n विज्ञाय निर्विद्य गतं पति प्रजाः पुरोहतामात्यसुहृद्गणादयः । विचिक्युमितिशोककातरा यथा निगूढं पुरुष कुयोगिन H अलक्ष्यन्तः पदवी प्रजापतेर्हतोद्यमा: प्रत्युपसृत्य ते पुरीम् । ऋषीन् समेतानभिवन्ध साश्रयो न्यवेदयन् पौरव भर्तृ विनवम् ॥४६॥ इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थस्कन्धे त्रयोदशोऽध्यायः ॥१३॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः 'मैत्रेय उवाच भृग्वादयस्ते मुनयो लोकाना क्षेमदर्शिन. ! गोप्तर्यसति वै नृणां पश्यन्तः पशुसान्यताम्॥१॥ वीर मातरमाहूय सुनीयों ब्रह्मवादिनः। प्रकृत्यसम्मतं वैनमन्यविशन् पति भुव ॥२॥ श्रुत्वा नृपासनगतं वेनमत्युप्रशासनम् । निलिल्युर्दस्यवः सद्यः सर्पग्रस्ता इघाखवः ॥३॥ 'स पारुदनृपस्थान उमद्धोऽविभूतिभिः । अवमेने महाभागान् स्तब्धः सम्भावितः स्वत'४ एवं मदान्ध उरिसक्तो निरश इव द्विप । पर्यटन स्थमास्थाय कम्पयन्निव रोदसी । न यष्ट्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजाः क्षचित् । इति न्यवारयधर्म भरोधोपेण सर्वशः ॥६॥ 'वेनस्यावष्य मुनयो दुतस्य विचौटतम् । विमृश्य लोपध्यसनं कृपयोचु स्म सविण ॥ अहो उभयतः प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् । दारुण्युभयतो दीप्त इव तस्करपालयोः un अराजकभयादेष कृनो राजातदहण । ततोऽप्यासीदयं त्वच कथं स्थास्वस्ति देहिनामा 'अहरिव पयःपोष. पोषकस्याप्यनर्थभृत् । वैनः प्रकृयव खल: सुनीयाग सम्भवः ॥10॥ निरूपितः प्रजापाल स जियोपति वै प्रजाः। तथापि सान्वयेमामु नास्मास्तपातस्पृशेत्।। तद्विद्वद्भिरसवृत्तो वेनोऽस्माभिः कृतो नृपः । सानियतो यदि नो पार्चन प्रौप्य यधर्मनार लोकधिकारसन्दग्धं दहिष्यामः स्वतेजसा । एवमध्यवसायनं मुनयो गूलमन्यवः । उपमज्यानुवन् चेन सान्ययि वा प सामभि ३n मुनय ऊचुः नृपवर्य निबोधत विज्ञापयाम मो. । गायु. श्रीरलकोनो तच तास विवर्धनम् 1 धर्म वाचरितः पुंसी वाहमन.काययुधिभिः । लोकान् विशोकान चितर यधाननयममहिनाम्॥ स ते मा विनरोद्वीर प्रमान ऐमरक्षण: 1 यस्मिन् विनष्टे गपतिरंश्चयांदवरोहति ka ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे श्रध्यायः १४ राजमसाध्वमात्येभ्यश्चोरादिभ्य. प्रजा नृप. । रक्षन् यथा बलि गृहनिह प्रेत्य च मोदते ॥१७॥ यस्य राष्ट्रे पुरे चैव भगवान् यज्ञपूरपः । इज्यते स्वैन धर्मेण जनैर्वर्णाश्रमान्वित. ॥१८॥ तस्य राज्ञो महाभाग भगवान् भूतभावनः । परितुष्यति विश्वात्मा तिटतो निजशासने [1] तस्मिंस्तुष्टे किममाप्य जगतामीश्वरेश्वरे । लोकाः सणला खेतस्मै हरन्ति बलिमाहता. ॥२०॥ तं सर्वनोकामरयज्ञसइन त्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् । यविचिर्यजतो भवाय ते राजन् स्वदेशाननुरोद्धमर्हसि ॥२१॥ यज्ञेन युष्मद्विषये द्विजातिभिर्वितायमानेन सुराः कला हरेः । स्विष्टाः सुतुष्टाः प्रदिशन्ति वाञ्छितं तद्धेलनं नाहसि वीर चेष्टितुम् ॥२२॥ घेन उवाच मालिशा यत यूयं वा अधर्म धर्ममानिन । ये वृत्तिदं पति हित्वा जारं पतिमुपासते ॥२३॥ अवजानन्त्यमी मूढा नृपरूपिणमीश्वरम् । नानुविन्दन्ति ते भद्रमिह लोके परत्र ॥२४॥ को यज्ञपुरुषो नाम या चो भक्तिरोदशी । भतन हविदाणो यथा जारे कुयोषिताम् ॥२५॥ विष्णुविरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रविः । पर्जन्यो धनदः सोमः क्षितिरग्निरपाम्पति. ॥२६॥ एते चान्ये च विबुधाः प्रभवो वरशापयोः । देहे भवन्ति नृपते. सर्वदेवमयो नृपः ॥२७॥ तस्मान्मा फर्मभिर्विप्रा यजध्दं गतमत्सराः । यलिं च मह्यं हरत मत्तोऽन्यः कोऽप्रभुपुमान्य मैत्रेय उवाच इत्यं विपर्ययमतिः पापीयानुत्पथं गतः । श्रनुनीयमानस्तद्यामान चक्रे भ्रष्टमङ्गल ॥२६॥ इति तेऽसत्कृतास्तेन द्विजाः पण्डितमानिना । भन्मायो भव्ययाचनायो तस्मै विदुर चुक्रुधु ॥३०॥ हन्यता हन्यतामेष पापः प्रकृतिदारुण. । जीवनगदसावाशु कुरुते भस्मसाद ध्रुवम् ॥३१॥ नायमहत्यसवृत्तो नरदेववरासनम् । योऽधियज्ञपति विष्णु विनिन्दत्यनपत्रप. ॥३२॥ को वैनं परिचीत वेनमेकमृतेऽशुभम् । प्राप्त ईदृशमैश्वर्यं यदनुप्रहभाजन. ॥३३॥ इत्यं व्यवसिता हन्तुमृपयो रूदमन्यव । निर्जन कृतनं हतमच्युतनिन्दया ॥३॥ रिभिः स्वाश्रमपदं गते पुत्रकलेवरम् । सुनीथा पालयामास विद्यायोगेन शोचती ॥३॥ एकदा मुनयस्ते तु सरस्वरसलिलाप्लुताः । हुत्वाप्नोन सत्कथाश्चरपविष्टाः सरित्तटे ॥३६॥ वोपयोस्थितान् महोपातानाहुलॊभयरान् । अध्यभद्रमनाथाया दस्युभ्यो न भवेद्भुवः॥३७॥ एवं मृरान्त सारयो धावता सर्वतोदिशम् पासु- समुथितो भूरिधोराणामभिलुग्ण्ताम्॥३८॥ सदुपद्रवमानाय लोकस्य वस्तु तुम्मताम् । मत परते तस्मिमन्योन्यं च जिसिताम्॥३॥ धोरमायं जनपदं होनसायमराजकम् । लोकानावारयन् शक्ता अपि तदोग्दर्शिनः or भासणः समः शान्तो दीनानां समुतकः । सवते मना तस्यापि भिन्न भारदारपयो यथा[४]] ·१६० श्रीमद्भागवत चतुर्थस्कन्धे अध्यायः १५ नाहस्य यंरो राजपरेप संस्थातुमहति । अमोघवीर्या हि नृप वंशेऽस्मिन् केशवायाः १२. चिनिाश्व यवमृषयो विपलस्य महीप्त: । ममन्थुरु तरसा तबासीबाहुको नरः ॥४३॥ कारणोऽतितम्याडो हस्वबाहुमहाहनुः । हस्वणग्निम्ननासाग्रो' रक्ताशस्तानमूधंज:HUN सं तु तेऽवनसं दोनं किं करोमीति वादिनम् । निपीदेत्या वस्तात स निरादस्ततोऽभवत्र तस्य यशास्तु नयादा गिरिकाननगोचराः । येनाहरजायमानो वेनफल्मपमुल्वणम् ॥४६॥ इति श्रीमहागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थ स्कन्धे पृथुचरित निपादोत्पत्तिनाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥१४॥ अथ पंचदशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच F अथ तस्य पुनर्विरपुत्रस्य महीपतेः । बाहुभ्यो मध्यमानाम्यो मिथुनं समपद्यत ॥ सद् दृष्ट्वा मिथुनं जातमृषयो ब्रह्मवादिनः । उचुः परमसन्तु विदित्वा भगवकलाम्॥२॥ अपय ऊधु एप विष्णोभगवत: कला भुवनपालनी । इयं च लभायाः सम्भूति. पुरुषस्यानपायिनो।३। अयं तु प्रथमो राज्ञा पुमान् प्रथयिता यशः । पृथु म महाराजो भविष्यति पृथुश्रवाः ॥४॥ इयं च सुदती देवी गुणभूपणभूषणा ! श्रीचनाम वरारोहा पृथुमेवावरुन्धती ॥५॥ एप साझारेरंशो जातो लोकरिरक्षया । इयं च तत्परा हि श्रीरनुजझेऽनणयिनी n६५ मैश्रेय उवाच प्रशंसन्ति स्म तं विमा गन्धर्वश्वरा जगः । मुमुचुः सुमनोधाराः सिद्धा नृत्यन्ति स्व स्त्रियः।। शहतूर्यम्मृदङ्गाधा नेदुदुन्दुभयो दिवि । तत्र सर्व उपाउग्मुर्देवपिपितृणां गणाः ॥ ब्रह्मा जगद्गुरुदेवैः सहामृत्य सुरेश्वरः । चैन्यस्य दहिये हस्ते दृष्ट्वा चिद्धं गदाभृतः॥६॥ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरेः कलाम् । यस्याप्रतिहतं चकर्मशः स परमेष्टिनः ११on तस्याभिषेक श्रारब्धो ब्राह्मणेहावादिभिः । श्राभिपेचनिकान्यस्मा अाज सर्वतो जना।। सरित्समुदा गिरयो नागा गावः खगा भृगाः । यौः विति सर्वभूतानि समाजहरपायनमार सोऽभिषिक्तो महाराज. सुवासाः साध्वलतः ।पल्याचिपालतया विरंजेऽग्निरिवापरः॥१३n तस्मै जहार धनदो हेमं चौर वरासनम् । वरण; सलिलखावमातपत्र शशिप्रभम् ॥१४॥ वायुश्च वालव्यजने धर्म. कोर्तिमयी स्रजम् । इन्द्रः किरीटमुकृष्टं दरड संयमनं यमः ॥१५॥ ब्रह्मो ब्रह्ममयं वर्म भारती हारमुत्तमम् । हरिः सुदर्शन चक्र तत्पन्यव्याहता श्रियम्॥१६५ दशचन्द्रमसि रुद्र शतचन्द्रं तयाम्बिका । सोमोऽमृतमयानास्वष्टा रूपाश्रयं स्यम् ॥३७५ मराजगव चाएं सूर्यो रश्मिमयानिपून् । भूः पादुके योगमय्यौ धौः पुष्पावलिमान्वहम् In - ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः १६ २६२ नाट्यं सुगीतं वादिनमन्तर्धानं च खेचराः । ऋषयश्चाशिरः सत्याःसमुद्रः शङ्खमारमजम्।६। सिन्धवः पर्वता नद्यो रथवीथीमहात्मनः। सूतोऽथ मागधो यन्ती तं स्तोतुमुपतस्थि॥२०॥ स्तावकारतानभिप्रे य पृथुन्यः प्रतापवान् । मेघनिहर्हादया वाचा प्रहसचिदमनवीत् Pin पृथुरुवाच भोः सूत हे मागध सौग्य यन्दिल्लोकेऽधुनास्पष्टगुणस्य मे स्यात् । क्मिाश्रयो मे स्तव एप योज्यतो मा मय्यभूवन् वितथा गिरो यः ॥२२ तम्मारपरोऽस्मदुपश्रुतान्यलङ्करिष्यथ स्तोत्रमपीच्यवाचः । सत्युत्तमश्लोकगुणानुवादे जुगुप्सितं न स्तवन्ति सभ्याः महद्गुणानारमनि कर्तुमीशः कः स्तावकैः स्ताययतेऽसतोऽपि । तेऽस्याभविष्यन्निति विप्रलब्धो जनावहासं कुमतिर्न वेद Man प्रभवो हारमनः स्तोत्रं जुगुप्मन्स्यपि विश्रुताः । हीमन्तः परमोदाराः पौरपं या विगहितमार। पर्य स्वविदिता लोके सूताद्यापि वरीमभिः । मंभि. क्थमारमानंगापयिष्याम पालवना२६॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां चतुर्थस्कन्धे पृथुनरिते पञ्चदशोभ्यायः ॥१५ अथ पोडशोऽध्यायः ॥२४॥ मेय उवाच AR इति पुवाणं नृपति गायका मुनिचोदिताः । सुष्टु युस्सुष्टमनमस्तद्वागतसेचया नालं ययं ते महिमानुवर्णने यो देयययोध्यतार मायया । येनाङ्गजातस्य च पौराणि ते याचस्पतीनामपि यमुर्धियः ॥२॥ भयाप्युदारध्यसः पृयोहरेः फलायतारस्य पयामृतास्ताः । योपदेश मुनिभिः प्रचोदिताः स ध्यानि फर्माणि यर्ष वितन्महि ॥३॥ एर धर्मभृता धेटो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् । गोप्ता च धर्ममेतुना शारसा त परिपन्थिनाम्।। एर ये लोकपालाना पिभ यरस्ननी तनू । काले काले ययामागं लोकयोरभयोहितम् ॥१॥ पमु काल उपादसे काले चायं विमुशति । समः सपु मूनेषु मनपन् मूर्पयदिभुः ॥६॥ विसिपश्याम धन्य उपयोकमनामपि । भूताना फरम. सधदातांना नितिनमान।। यमी नरदेवहरिः। एमाणाः प्रकार रसियामेन्दTEEN भायात्यायनी लोई पदनामृतमूनिना.। मानुरागारलोन सिदस्मिनपारया : wran निगमायाँ गम्भौरवधा • उपयतः । अनन्तमाहात्म्यगम्भामा : प्रचेता दर मंगनामा RI.

·. १६२ श्रीमद्भागवतं चतुस्किन्धे अध्यायः १७ दुरासदो दुर्विषह श्रासनोप विदूरवत् । नवाभिभवतुं शल्यो वेनारण्युत्थितोऽनल: 1m अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणैः । उदासीन इवाध्य हो वायुरान्मेव देहिनाम्॥ ३२॥ नादरस्य दएडयरयेप सुतमात्मद्विशामपि । दण्डयत्या मजमपि दण्यं धर्मपथे स्थितः ॥१३॥ अस्याप्रतिहतं च पृथोरामानसाचलात् । वर्तते भगवानकों यावत पति गोगणः ॥१४॥ रक्षयिष्यति यल्लोक्मयमात्मविचेष्टितैः । अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकै प्रजाः ॥ दृष्टयतः सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवकः । शरण्यः सर्वभूतानां मानदो दीनवरसलः ॥१६॥ मातृभक्तिः परस्त्रीषु पन्यामधं इवारमनः । प्रजासु पितृवस्निग्धः किङ्कको ब्रह्मवादिनाम्॥१७५ दहिनामात्मवत्प्रष्टः सुहृदा नन्दिवर्धन. । मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ॥१८॥ श्रय तु साक्षादावोस्त्यधीशः कूटस्थ प्रारमा कलयावतीर्ण । यस्मिविद्यारचित निरर्थक पश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् 18n श्रयं भुवो मण्डलमोदयाद्वेगाप्तकवीरो नरदेवनाथः । श्रास्थाय जैत्रे रथमातचाप, पर्यस्यते ' दक्षिणतो यथार्कः ॥ २०॥ अस्मै नृपालाः किल तत्र तत्र बलि हरिष्यन्ति सलोकपालाः । मस्यन्त एषा थिय श्रादिराज सायुधं तयश उद्धरन्त्यः ॥ २१॥ श्रयं मही गां दुदुहेऽधिराजः प्रजापतित्तिकरः प्रजानाम् : यो लीलयादीन स्वशासकोव्या भिन्दन समां गामकरोद्यथेन्द्रः ॥ २२ ॥ विस्फूर्जयनाजगय धनु: स्वयं यदाचर मामविपामाजी। तदा निलिल्युनिशि दिश्यसन्तो लागुलमुद्यग्य यथा मृगेन्द्रः ॥ २३ ॥ एपोऽश्वमेधान् शतमाजहार सरस्वती प्रादुरभावि यत्र। श्रहारपीधस्य हयं शतनुश्वरमे वर्तमाने २४ स्वसद्योपवने समेत्य सनाकुमारं भगवन्तमेकम् । श्राराम्य भक्त्या लभतामलं तज्ज्ञानं यतो वहा पर विदन्ति ॥ २६ तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतधिक्रम । श्रीप्यत्यात्माश्रिता गाया. पृथुः पृथुपराक्रम २६॥ दिशो विजिग्याप्रतिरदचा. स्वतेजपोत्पाटितलोकशल्यः । सुरासुरेन्द्ररणीयमानमहानुभावो भविता पतिभवः ॥२०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहल्या संहितायां चतुर्थस्वन्धे शेडशोऽध्यायः BEER अथ सादशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच * पापितो गुणकमभिः छन्दयामास तान् काम: प्रतिप्ल्याभिनन्य ए -- ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धं अध्यायः १७ १६३ ग्राहाणप्रमुखान् वर्णान् भृत्यामात्यपुरोधपः । पौराजानपदान् श्रेणीः प्रकृतीः समपूजयत् ॥२॥ विदुर उवाच कस्माद्दधार गोरूपं धरित्री बहुरूपिणी । यो दुदोह पृथुस्तत्र को वत्सो दोहनं चकिम्॥३॥ प्रकृत्या विपमा देवी कृता तेन समा कथम् । वस्य मेध्यं यं देवः कस्य हेतोरपाहर neu सन कुमारानगरतो ब्रह्मन् ब्रह्मविदुत्तमात् । लब्ध्या ज्ञानं सविज्ञानं राजर्षिः कां गतिं गतः। अचान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवतः प्रभो । श्रवः सुश्रयसः पुरयं पूर्वदेहकयाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुसद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥ सूत उवाच घोदितो विदुरेणैवं वासुदेवको प्रति । प्रशस्य तं प्रीतमना मैत्रेयः प्रयभापत ॥ ८ ॥ मैग्रेय उवाच यदाभिषिक्तः पृथुरत विरामन्त्रितो जनतायाश्च पालः। प्रजा निरने शितिपृष्ट एरय सुकामदेहाः पतिमभ्यवोचन् । वयं राजाठरेणाभितप्ता यथामिना कोटरस्थेन वृताः । स्वामय याताः शरणं शरण्यं यः साधितो गृत्तिफरः पतिः ।... तसो भवानोहतु रातऽ धादिताना नरदेवदेव । यायस नक्ष्यामह उम्मितो यार्तापतिस्यं फिल लोकपालः॥11॥ मेय उवाच पृथः प्रजाना फरणं निशम्य परिदेवितम् । दीर्घ दायी कुरष्ट निमित्तं सोऽन्यपधत ॥१२॥ इति प्यवसितो पुप्या प्रगृहीतशरासनः । सन्दधे विशिस्य भूमेः मुद्धम्रिपुरमा यया ॥३॥ प्रयेपमाना धरणी निशाग्योदायुधं च तम् । गौ. सत्यपाद्रवनीता मृगीय गृगयुदुता ॥४॥ सामन्यधायत्तदन्यः कुपितोऽयरणेपणः । शरं धनुपि सन्याय या पत्र पलायते men सा दिशो विदिशो देयो रोदसी पान्तरं तयोः । धापन्ती तन तनं ददशांन्यसायुधम् ॥१५॥ लोके नाविन्दत प्राण न्यान्मायोरिय प्रजाः । यस्ता सदा निवाने हदपेन पिपता : उपाय घ महामार्ग धर्मज्ञापनयासल प्राहिमामपि भूनाना पालनेम्पिनो भयाना। सय जिसमे करमादीनामकृतकिरियराम् । पहनिष्यमय यो धर्मश इति यो मन प्रहरन्ति न ये वीपु एतागरस्वपि जन्सर रिमुग परिधा रामन् परमा दीनपामलाः॥२०॥ मो पिराव्याजरांना पत्रवि प्रतिष्टितम्। प्रान्मार्ग एप्रनामाः कपमम्ममिपास्यसि २, पृथुम्याच अमुषे न्यायधिम्यामि मलासनपरामुगीन् । मार्ग परिरिया पर न तनोविपनो यसुर२ ·नमः श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः १८ यवसं जग्ध्यनुदिनं नैव दोग्ध्यौघसं पयः । तस्यामेवं ही दुष्टायो दण्डो नाम न शस्यते २३ व खल्वोपधिवीजानि प्राक् सृष्टानि स्वयम्भवा । म मुञ्चस्यात्मरद्धानि मामवज्ञाय मन्दधीः।२४। श्रमू परीतानामाानो परिदेवितम् । शमयिष्यामि मबाणैर्मिनायास्तव मेदसा १२५५ पुमान् योपिदुत कीय प्रारमसम्भावनोऽधमः । भूतेपु निरनुक्रोशो नृपाण सद्वधोऽवध ॥२६॥ रवा स्तन्धो दुर्मदा नीत्वामायागा तिलशः शरैः। श्रारमयोगबलेनेमा धारयिष्याम्यहं प्रजा. २७ एवं मन्युमयों मूति कृतान्तमिव बिभ्रतम् । प्रणता प्राञ्जलिः प्राह मही सातधेपथुः ॥२८॥ ॥ धरोवाच॥ नमः परस्मै पुरुपाय मायया विन्यस्तनानातनवेऽगुणात्मने । स्वरूपानुभवेन निर्धेतद्रव्यक्रियाकारकविभ्रमोर्मये ॥ २६ ॥ येनाहमारमायतनं विनिर्मिता धाता यतोऽयं गुणसर्गसङ प्रहः । स एव मां हन्तुमुदायुधः स्वराहुपस्थितोऽन्यं शरणं कमाश्रये ॥ ३०॥ य एतदादावसृजच्चराचरं स्वमाययाऽऽरमाश्रययाक्तिय॑या। तयैव सोऽयं क्लि गोप्तुमुद्यतः कथं नु मा धर्मपरो जिघांसति ॥ ३१॥ नूनं यतेशस्य समोहितं जनैस्तन्मायया दुर्जययाकृतात्मभि । लक्ष्यते 'यस्त्वकरोदकारयद्योऽनेक एकः परतश्च ईश्वरः ॥ ३२॥ सर्गादि योऽस्यानुरुणद्धि शक्तिभिव्यक्रियाकारकचेतनामभिः । तस्मै समुन्ननिरुद्वशक्तये नमः परस्मै पुरुषाय घेधमे ॥ ३३ ॥ सवै भवानात्मविनिर्मितं जगद्भूतेन्द्रियान्त:करणारमकं विभो। संस्थापयिष्यनज मा रसातलादभ्युजहाराम्भस थादिसूकरः ॥ ३४ ॥ अपामुपस्थे मयि नाव्यवस्थिताः प्रजा भवानघ रिरक्षिपुः फिल। स वोरमूर्तिः समभूदराधरो यो मां पयस्युप्रशरो जियोससि ॥ ३५ ॥ नून जनैरोहितमीश्वराणामस्मद्विधस्तद्गुणसर्गमायया । न ज्ञायते मोहितचित्तवार्मभिस्तेभ्यो नमो वीरयशस्करम्य. ॥ ३६॥ इति श्रीमहागरते महापुराणे परमहंस्या संहितायां चतुर्थस्कन्धे पृथुविजये धरित्रीनिग्रहो नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥१७॥ अथाटादशोऽध्याय न मेय उवाच इत्यं पृथुमभिष्ट्रय रपा प्रस्फुरिताघरम् । पुनराहायनिौं । संस्तभ्या मानमारमना ॥ नाममो मन्य नियोध श्रावितं धमे । सर्वतः सारमादले गक्षा मधुकरो युधः ॥ २॥ - ·। श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्याय: २८ १६५ अस्मिलोकेऽथवामुप्मिन् मुनिभिस्तवाशांभ: । दृष्टा योगाः प्रयुक्ताश्च पुंसां श्रेयःप्रसिद्धये ॥३॥ तानातिष्ठति यः सम्यगुपायान् पूर्वदर्शितान् । अवरः श्रद्धयोपेत उपेयान् विन्दतेऽअसा Han ताननाह-य यो विद्वानों नारभते स्वयम् । तस्य व्यभिचरन्यर्था श्रारब्धाश्च पुन: पुनः मा पुरा सृष्टा योपधयो ब्रह्मणा या विशाम्पते । भुज्यमाना मया दृष्टा असद्भिरतियतैः ॥ ६॥ अपालितानाहता च भवद्र्लोिकपालकैः । चोरीभूतेऽथ लोकेऽहं यज्ञार्थेऽग्राममोपधीः ॥ ७ ॥ नूनं ता वीरुधः क्षीणा मयि कालेन भूयसा। तत्र योगेन दृष्टेन भवानादातुमर्हति ॥ ८॥ वसंकल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । घोप्ये सीरमयान् कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ En दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥१०॥ समां च कुरु मां राजन् देवपृष्टं यथा पयः । अपर्तावपि भद्रं ते उपावर्तेत मे विभो ॥११॥ इति प्रियं हितं वाक्यं भुव श्रादाय भूपतिः । वत्सं कृत्वा मर्नु पाणावदुहत सकलौपधीः।१२। तथा परे च सर्वत्र सारमाददते बुधाः । ततोऽन्ये च यथाकामं दुदुहुःपृथुभाविताम्॥१३॥ ऋपयो दुदुहुर्दैवीमिन्द्रियेप्यथ सत्तम । वत्सं वृहस्पतिं कृत्वा पयश्छन्दोमयं शुचि ॥१४॥ कृत्वा वत्सं सुरगणा इन्द्रं सोममदूदुहन् । हिरण्मयेन पात्रेण वीर्यमोजो पलं पयः ॥१६॥ दैतेया दानवा वत्सं प्रहादमसुरभम् । विधायादूदुहन् सीरमयःपात्रे सुरासवम् ॥१६॥ गन्धर्वाप्सरसोऽधुतन् पाने पद्ममये पयः । वत्सं विश्वावमुं कृत्वा गान्धर्व मधु सौभगम् ।१७। व सेन पितरोऽयंग्णा कन्यं तीरमधुक्षत । श्रामपात्रे महाभागाः श्रद्धया श्राद्धदेवताः ॥१८॥ प्रकल्प्य वसं कपिलं सिद्धा. सङ्कल्पनामयीम् । सिद्धि नभसि विद्या च ये च विद्याधरादयः । श्रन्ये च मायिनो मायामन्तर्धानाद्भुतात्मनाम्। मयं प्रकल्प्य वसं ते दुदुहुर्धारणामयीम्॥२०॥ यक्षरक्षांसि भूतानि पिशाचाः पिशिताशनाः। भूतेशवत्सा दुदुहुः कपाले क्षतजासवम् ॥२१॥ तथाहयो दन्दशूकाः सर्पा नागाश्च तक्षकम् । विधाय वत्सं दुदुहुर्चिलपात्रे विपं पयः ॥२२॥ पशवो यवसं तीरं वत्सं कृत्वा च गोवृपम् । अरण्यपात्रे चाधुतन्मृगेन्द्रेण च दष्ट्रिणः ॥२३॥ ऋच्यादा: प्राणिनः व्यं दुदुहुः स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥२४॥ वस्वरसा वनस्पतयः पृथप्रसमयं पयः । गिरयो हिमवद्वरसा नानाधातून स्वसानुपु ॥२१॥ सर्वे स्त्रमुरयवत्सेन स्वे स्वे पात्रे पृथक् पयः । सर्वकामदुर्गा पृथ्वी दुदुहुः पृथुभाविताम् ॥२६॥ एवं पृथ्वादयः पृथ्वीमन्नादा: स्वन्नमा मनः। दोहवत्सादिभेदेन सीरभेदं कुरूवह ॥२७॥ ततो महीपतिः प्रीतः सर्वकामदुर्घा पृथः । दुहितृत्वे चकारेमा प्रेम्णा दुहितृवत्सलः ॥२८॥ घूर्णयन् स्वधनुष्कोट्या गिरिकूटानि राजराट! भूमण्डलमिदं वैन्यः प्रायश्व समं विभु-प्र..॥ श्रथास्मिन् भगवान् दैन्यः प्रजानां वृत्तितः पिता । निवासान् कल्पयाञ्चक्रे तन तन यथार्हतः ३० अामान् पुरः पत्तनानि दुर्गाणि विधानि च। घोषान् अजान सशिमिरानाकरान् सेटवर्मटान्, -

·२६६
श्रीमद्भागवत चतुथोस्कन्धअध्यायः १६
भावपृथोरिह नैवैया पुरप्रामादिकल्पना । यथासुखं यसन्ति स्म त तत्राकुतोभया १३२५
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहत्या संहितायां चतुर्थस्कन्धे पृथुविजयेऽष्टादशोऽध्यायः१८
अथकोनविंशतितमोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
श्रयादीपत राजा तु हयमेधशतेन सः । ब्रह्मावते मनोः क्षेत्रे यत्र प्राची सरस्वती 10
तदभिप्रेत्य भगान् कर्मातिशयमात्मनः । शतक्रतुनं ममृपे पृथोर्यज्ञमहोत्सवम् ॥२॥
यत्र यज्ञपतिः साहागगवान् हरिरीश्वरः । अन्वभूयत सर्वामा सर्नलोकगुरः प्रभुः ॥३॥
अन्वितो अझशर्वाभ्यां लोकपालैः सहानुगैः । उपगीयमानो गन्धर्वे निभिश्चाप्सरोगणैः ॥en
सिद्वा विद्याधरा दैत्या दानवा गुह्यकादयः । सुनन्दनन्दप्रमुखाः पार्पदप्रवरा हरेः ॥५॥
कपिलो नारदो दत्तो योगेशाः सनकादयः । तमन्बीयुर्भागवता ये च तत्सेवनोत्सुकाः ॥६॥
यत्र धर्मदुधा भूमि सर्वकामदुधा सती । दोन्धि स्माभीप्सितानान् यजमानस्य भारतusn
उहु. सर्वरसामयः क्षीरदध्यनगोरसान् । तरवो भूरिवाणः पासूयन्त मधुच्युतः ।
सिन्धवो रसनिकरान् गिरयोऽने चतुर्विधम् । उपायनमुपाजः सर्वे लोकाः सपालका- ६
इति चाधोपजेशस्य पृथोस्तु परमोदयम् । असूयन् भगवानिन्द्र, प्रतिघातमधीकरत्
चरमेणाश्वमेधेन यजमाने यजुष्पतिम् । वैन्ये यज्ञपशु स्पर्धनपोवाह तिरोहितः ॥१॥
तमनिर्भगवानैवत्वरमा विहायसा । प्रामुक्तमिव पाखण्डं योऽधर्म धर्मविभ्रम १२॥
अनिणा चोदितो हन्तुं पृथुपुत्रो महारथः । अन्वधावत सस्तिः तिष्ठेति चामवीत १३॥
तं ताशाकृति वीक्ष्य मेने धर्म शरीरिणम् । जटिल भस्मनाच्छन्नं तस्मै वाणं न मुञ्चति
वधानिवृत्तं तं भूयो हन्तवेऽनिरचोदयत् । जहि यज्ञहनं तात महेन्द्रं विबुधाधमम् ॥१५॥
एवं चैन्यसुत. प्रोत्तस्त्वरमाणं विहायसा। अन्वद्रवदभिकुन्डो रावणं गृध्रराडिव १६५
सोऽवं रूपं च तद्धित्वा तस्मा अन्तर्हितः स्वराट् । वीरः स्वपशुमादाय पितुर्यज्ञमुपैथिवान्।१४॥
तत्तस्य चान्द्रुत कर्म विषय परमर्पयः । नामधेयं ददुस्तस्मै विजिताश्व इति प्रभो MER
उपसृज्य तमस्तीयं जहराश्वं पुनरिः। घपालयूपतश्छलो हिरण्यरशन विभुः ॥1
अत्रिः सन्दर्शयामास त्वरमाण विहायसा । कपालखट्वाङ्गधरं वीरो नैनमयाधत ॥२०॥
अत्रिया चोदितस्तस्मै सन्दधे विशिखं रुग।सोऽश्व रूपं च तद्वित्वा तस्थावन्तहित.स्वराट२१
वीरशाश्वमुपादाय पितृयज्ञमयानजत् । तदवयं हरे र जगृहुनिदुईला: ॥२२॥
यानि रूपाणि जगृहे इन्द्रो हयजिहीर्षया । तानि पापस्य खण्डानि लिखिएडमिहोच्यते२३
में हरत्यश्चं चैन्ययज्ञजियोसया । तद्गृहीतविसष्टेषु पारसण्डेषु मतिनृणाम् ॥२४॥

·श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः २० गर्म इत्युपधर्मपु नामरक्तपटादिषु । प्रायेण सजते प्रान्त्या पेशलेषु च वाग्मिषु ॥२५॥ दभिशाय भगवान् पृथुः पृथुपराक्रमः । इन्द्राय कुपितो वाणमादत्तोद्यतकामुकः ॥२६॥ तमुरियनः शक्रवधाभिसन्धितं विचक्ष्य दुष्प्रेक्ष्यमसहारंहसम् । निवारयामासुरहो महामते न युज्यतेऽवान्यवधः प्रचोदितात् ॥ २७॥ वयं महम्धन्तमिहार्थनाशनं दगामहे स्वच्छ्वसा इतस्विपम् । अयातयामोपहरनन्तरं प्रसय राजन् जुहवाम तेऽहितम् ॥२८॥ इत्यामन्त्र्य प्रसपति विदुरास्यविमो रुपा । सुग्घस्ता ततोऽन्येस्य स्वयम्भूः प्रत्यपेधात २१) न वध्यो भवतामिन्द्रो यद्यज्ञो भगवत्तनुः । यं जियोसथ यज्ञेन यस्येष्टास्तनः सुराः ॥३०॥ तदिदं पश्यत महद्धर्मव्यतिकरं द्विजाः । इन्देणानुष्टितं राज्ञः कमैतद्विजिसिता ॥३॥ पृथुकीत पृथयात्तोकोनशत मतुः । अलं ते क्रतुभिः स्विटैर्यवान् मोक्षधर्मविता३२॥ नैवात्मने . महेन्द्राय रोपमाहतुमईसि । उभावपि हि भद्रं त उत्तमलोकविग्रहौ ५३३५ मास्मिन् महाराज कृथाः स्म चिन्ता निशामयास्मद्वच भारतात्मा । यद्धयायतो दैवहतं नु कतुं मनोऽतिरष्टं विशते तमोऽन्धम् ॥३४॥ ऋविरमतामेप देवेषु दुरवग्रहः । धर्मस्यतिकरो यत्र पाखण्डैरिन्द्रनिर्मितैः॥३५॥ एमिरिन्द्रोपसंसृष्टेः पाखरदेहरिभिर्जनम् । हियमाणे विचक्ष्वेनं यस्ते यज्ञप्रगश्वमुटा३६॥ भवान् परित्रातुमिहायवोर्थों धर्म जनानां समयानुरूपम् । वेनापचारादवलुप्तम तदेहतो विष्णुफलासि वैन्य सत्वं विमृश्यास्य भवं प्रजापते सकतनं विश्वसृजो पिपीहि । पेन्दी च मायामुपधर्ममातरं प्रचण्डपाखण्डपयं प्रभो जहि ॥३८॥ मैशेय उवाच इत्थं स लोकगुरुणा समादिष्टो विशाम्पतिः । तथा च कृत्वा वात्सल्यं मयोनापि च सन्दधो३६॥ कृतावस्थस्नानाय पृथये भूरिकर्मणे । धरान् ददुस्ते परदा ये तहिपि तर्पिता:॥४०॥ विप्राः सत्याशिपस्तुष्टाः श्रद्धया लब्धदक्षिणाः । प्राशिपो युयुः इत्तरादिराजाय सत्कृताः! स्वयाऽऽहता महायाहो सर्व एव समागताः । पूजिता दानमानाभ्यां पितृदेवर्षिमानवाः॥१२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायो चतुर्थस्कन्धे एकोनविंशतितमोऽध्यायः अथ विंशतितमोऽध्यायः ॥३७॥ . मैत्रेय उवाच भगवानपि वैकुण्ठः साकं मघवतः विभुः । यज्ञैर्यशपतिस्तुष्टो यज्ञभुक तमभापत १५ ·२६४ . श्रीमद्भागवते चतुझस्कन्धे अध्यायः २० श्रीभगवानुवाच एर तेऽमारपीमत इयमेधशतम्य ह । मापयत श्रारमानममुण्य सन्तुमर्हसि ॥२॥ मुधियः साधवो लोके नरदेव नरोत्तमा: । नाभिद्रुह्यन्ति भूतेभ्यो यहि नारमा फलेवरम्॥३॥ पुर। यदि मुस्सन्ति स्वादशा देवमायया । श्रम पर परं जावो दीर्घया वृद्धसेवया ॥ ४ ॥ अतः कायमिर्म विद्वानविद्याकाममभिः । प्रारब्ध इति नैवास्मिन् प्रतिबुद्धोऽनुपजते ५ ॥ श्रसंसक्तः शरीरेऽस्मिन्नमुनोत्पादिते गृहे । अपत्ये द्रविणे वापि कः कुर्यान्ममता बुधः ॥६॥ एकः शुद्धः स्वयंज्योतिर्निर्गुणोऽसौ गुणाश्रयः।सर्वगोऽनावृतः साशी निराम्माऽऽस्माऽऽरमनः परः य एवं सन्तमात्मानमात्मस्थं वेद पूरयः । नास्यते प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणैः स मयि स्थितः । य. स्वधर्मेण मां नित्यं निराशीः श्रद्धयान्वितः। भजते शनस्तस्य मनो राजन् प्रसीदति ६५ परित्यक्तगुणः सम्यग्दर्शनो विशदाशयः । शान्ति मे समवस्थानं ब्रह्म कैवल्यमश्नुते ॥१०॥ उदासीनमिवाध्यक्षं द्रव्यज्ञानक्रियात्मनाम् । कूटस्थमिममात्मानं यो वेदाप्नोति शोमनम् ॥११॥ भिन्नस्य लिङ्गस्य गुणप्रवाहो द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मनः । दृष्टासु सम्पत्सु विपरसु सूरयो न विक्रियन्ते मयि बद्धसौहृदाः ॥ १२॥ समः समानोत्तममध्यमाधमः सुखे च दुःसे च जितेन्द्रियाशयः । मयोपक्लक्षाखिललोकसंयुतो विधत्स्व वीराखिललोकरक्षणम् ॥ १३ ॥ श्रेयः प्रजापालनमेव राज्ञो यत्साम्पराये सुकृतात् पष्टमंशम् । होन्यथा हतपुरयः “प्रजानामरक्षिता वरहारोऽधमत्ति ॥ १४॥ एवं द्विजाप्रयानुमतानुवृत्तधर्मप्रधानोऽन्यतमोऽवितास्या हस्वेन कालेन गृहोपयातान् द्रष्टासि सिद्धाननुरक्तलोकः ॥ १५ ॥ घरं च मत् कञ्चन मानवेन्द्र वृणीस्व तेऽहं गुणशीलयन्त्रितः । नाहं मखैव सुलभस्तपोभियोगेन वा यत्समचित्तवर्ती ॥ १६॥ मैत्रेय उवाच स इत्थं लोकगुरणा विष्वक्सेनेन विश्वजित् । अनुशासित श्रादेशं शिरसा जगृहे हेरेः ॥१७॥ स्पृशन्त पादयोः प्रेग्णा ग्रीडितं स्वेन कर्मणा । शतक्रतुं परिप्वज्य विद्वेषं विससर्ज हVER भगवानथ विश्वात्मा पृथुनोपहृताहणः । समुजिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुजः ॥१३॥ प्रस्थानाभिमुखोऽप्येनमनुग्रहविलम्वितः । पश्यन् पमपलाशाक्षो न प्रतस्थे सुहृत्सताम्॥२०॥ स प्रादिराजो रचिताञ्जलिहरि विलोकितुं नाशक्दश्रुलोचनः । स बाप्पविक्लवो हृदोपगुह्यामुमधादवस्थितः ॥२१॥ ।' . ..- न किञ्चनोवाच

·२६४
श्रीमद्भागवते चतर्थस्कन्धे अध्यायः २०
श्रथावमृज्याश्रकला विलोकयन्नतृप्तहग्गोचरमाह पूरुपम् ।
पदा स्पृशन्तं क्षितिमंस उन्नते विन्यस्तहस्तानमुरङ्गविद्विपः ॥ २२ ॥
पृथुरुवाच
वरान् विभो त्वद्वरदेश्वराद् बुधः कथं वृणीते गुणविक्रियात्मनाम् ।
ये नारकाणामपि सन्ति देहिनां तानीश कैवल्यपते वृणे न च ॥ २३ ॥
न कामये नाथ तदप्यहं छचिन यन युप्मचरणाम्बुजासवः ।
महत्तमान्सह दयान्मुखच्युतो विधरस्व कर्णायुतमेप मे घरः ॥ २४ ॥
स उत्तमलोक महन्मुखन्युतो भवत्पदाम्भोजसुधाकरणानिलः ।
स्मृति पुनर्विस्मृततत्ववर्मनो कुयोगिनां नो वितरत्यलं वरैः ॥ २५ ॥
यशः शिवं सुश्रव पार्यसङ्गमे यहच्छया चोपणोति ते सकृत् ।
कथं गुणझो विरमेद्विना पशुं श्रीर्यमवय गुणसअहेच्छया ॥ २६ ॥
श्रथामजे स्वाखिलपूरुषोत्तम गुणालयं पाकरेव लालसः ।
अप्यावयोरेकपतिस्पृधोः कलिर्न स्थरकृतत्वचरणकतानयोः ॥ २७ ॥
जगजनन्यां जगदीश वैशसं स्थादेव यत्कर्मणि नः समीहितम् ।
करोषि पल्वायुरु दीनवत्सलः स्व एव धिष्ण्येऽभिरतस्य किं तया ॥ २८॥
भजन्त्यय त्वामत एव साधवो व्युदुस्तमायागुविभ्रमोदयम् ।
भवत्पदानुस्मरणास्ते सर्ता निमित्तमन्यद्भगवन विद्महे ॥ २६॥
मन्ये गिरं ते जगता विमोहिनी वरं वृणीप्वेति भजन्तमात्य यत् ।
वाचा नु सन्त्या यदि ते जनोऽसित:क्थं पुनः कर्म करोति मोहितः ॥ ३०॥
स्वमाययाद्धा जन ईश स्वण्डितो यदन्यदाशास्त तामनोऽबुधः ।
यथा चरेबालहितं पिता स्वयं तथा त्वमेवाहसि न. समीहितुम् ॥ ३१॥
मैत्रेय उवाव
इत्यादिराजेन नुतः स विश्वक् तमाह राजन् मयि भक्तिरस्तु ते ।
दिष्टयोदशी धीमयि ते कृता यया मायर्या मदीयो तरति स्म दुस्तराम् ॥ ३२॥
तवं कुरु मयाऽऽदिष्टमम्मत्तः प्रजापते । मदादेशकरो लोकः सर्वनामोवि शोभनम् ॥३३॥
मैत्रेय उवाच
इति वैन्यस्य, राजा प्रतिमल्यापटुन् । पहिलोष्टी वैनं गन्तुंचन व्युतो.मनिम
देवर्षि पितृगन्धर्वसिद्धचारणएनगाः । किनराप्सरसो मर्याः सगा भूतान्यनेकशः ॥३॥
यशेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्तालिमक्तितः । सभाजिता ययुः सर्वे वैकुण्ठानुगतास्ततः ॥३६॥

·२०० श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः'२१ भगवानपि राजपः सोणध्यायस्य चाच्युतः । हरग्निव मनोऽमुष्य स्वधाम प्रत्यपधत ५३७५ मटाय नमस्कृत्य नृपः सन्दर्शितात्मने । श्रन्यक्ताय च देवानां देवाय स्वपुरं ययौ॥३॥ इति श्रीमहागवत महापुराणे परमहंस्यां संहितायां चतुगंस्कन्धे विशतितमोऽध्याय-२०॥ अथकविंशतितमोऽध्यायः मेय उवाच 1 मौक्तिकैः कुसुमनम्भिदुकूलैः स्वर्णतोरणः । महासुरभिभिर्मण्डितं तत्र तत्र वै ॥१॥ चन्दनागुरुतोपाईरण्याचबरमार्गवत् 1 पुप्पाक्षतफलैस्तोक्मलाजैरचिभिरचितम् ॥२॥ सवृन्दै. कदलीस्तम्भैः पूरापोते परिष्कृतम् । तरुण्लवमालाभिः सर्वतः समलक्ष्तम् ॥३॥ प्रजास्त दीवलिभिः, सम्भृताशेपमङ्गलैः । अभीयुमुष्टकन्याश्च मृष्टकुण्डलमण्डिताः nu शङ्खदुन्दुभिघोपेण ब्रह्ममोपेण चर्विजाम् । विवेश भवनं वीरः स्तुयमानो गतस्मयः ॥५॥ पूजितः पूजयामास तत्र तत्र महायशाः । पौराभानपदोस्वास्तान् प्रीतः प्रियवरमदः ॥६॥ स एवमादोन्यनवद्यचेष्टितः कर्माणि भूयोसि महान् महत्तमः । कुर्वन् शशासानिमण्डल यशः स्फीतं निधायाररहे .परं पदम् non सूत उवाच तदादिराजस्य यशो घृम्भितं गुणैरशेपैगुणवरसमाजितम् । सत्ता महाभागवतः सदस्पते फौपारवि प्राह गृणन्तमर्चयन ५८ विदुर उवाच सोऽभिषिक्त पृथुप्रैिलब्धाशेपसुराहणः । विनत् स वैष्णवं तेजो बाहोर्याम्यो दुदोह गामः को न्वस्य काति न शृणो यभिज्ञो यद्विक्रमोदिष्टमशेषभूगः । लोका: सपाला उपजीवन्ति काममद्यापि तन्मे वद पमं शुदम् mon मैत्रय उवाच गङ्गायमुनयोनचोरन्तरातेत्रमावसन् । प्रारब्धानेव भुजे भोगान् पुण्यजिहासया सर्वत्रास्खलितादेशः सप्तद्वीपैकदर । अन्यन प्राह्मणकुलादन्यवायुतगोयतः ॥१२॥ एकदाऽऽसोन्महासस्त्रदीक्षा प्रदिवौकसाम्। समाजो प्रागैया च राजर्शणा च सत्तम सस्मिनहा सर्वेषु स्वचिंते यथाईत. । उन्धितः सदसो मध्ये ताराणामुडरादिव ११ प्रांशुः पीनायतभुजो गौरः कलारुणेसणः । सुनासः सुमुप: सौग्यः पीनासः सदिजस्मितः। म्यूदवसा वृहप्ट्रोणियलिवल्गुदलोदरः । प्रायनाभिरोजस्वी कायनोस्रदप्रयास्त मूक्ष्मवासितखिग्धमूधंगः कम्युकवरः । महाधने दुक्लाम्ये परिधायोपनीय In ध्यमिताशेगाधोनियमे न्यस्तभूषणः । कृष्णाजिनधरः श्रीमान् कुनापाणिः तोचितः ·। श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २१ २०१ शिशिरनिग्यताराक्षः समेत समन्ततः । अचिवानिदमुशि, मद संहर्षयशिव ३n चार चित्रपदं श्लपणं भृष्टं गृढमविश्यम् । सर्वेषामुपकारार्थ तदा अनुपन्निव ४२०n राजोवाच सभ्या: शगुत मदं यः साधवो य इहागताः। ससु जिज्ञासुभिधर्ममावेयं स्वमनीषितम् ॥२१॥ पाई दण्डधरो राजा प्रजानामिह योजितः । रचिता वृत्तिद स्वैपुः सेतुपुरुष पिता पृथका २२५ तस्य मे तदनुष्टानाधानाहुयादिनः । लोकाः स्यु कामपन्दोहा यस्य तुष्यति दिष्टदक २३ य उद्वरेरकर राजा प्रजा धर्मप्यशितयन् । प्रमान शमल भुट के भगं घ स्वं जहाति स.२४ सत् प्रजा भतृ पिएदार्थ स्वार्थमेगनसूयवः । कुरताधोराजवियस्तर्हि मेऽनुप्रहः पृत. ॥२६॥ यूयं सदनुमोदध्य पितृदेवर्षयोऽमलाः । फतु शास्तरनुशवस्तुत्यं यस्य स फलम् ॥२६॥ अस्ति यतपतिनाम केरामिदहसत्तमाः । इहामुन पलक्ष्यन्ते ज्योत्यायस्यः परिवार मनोरत्तानपादस्य ध्रुयस्यापि महीपतेः । प्रियमतस्प राजरनस्यारमपितुः पितुः ॥२८॥ ईशानामधान्ये गमजस्य च मस्य । महादस्य यलेश्चापि हरयमस्ति गदामृता॥२६॥ दौहिमादीनृते मृत्यो सोप्यान् धर्मचिमोहितान् । यर्गस्वर्गापागाणां प्रायेणैकारणहेगुना॥३०॥ यत्पादमेवामिरपिस्तपस्विनामरोगजन्मोपचित मलं धियः । सप पियो यन्यहमेवती सती यया पदायिनि मृता सरित् ॥३१॥ यिनिधूताशेपमनोमल पुमानसा विज्ञान विशेश्यीयंगन् । पाट प्रिमूले इतकेतनः पुननं संमृति ईशयही प्ररने १३२॥ रामेय यूर्य भजनामसिभिमनोयय कायगुणः स्यामभिः । प्रमायिन. फामपाल प्रिपा ययाधिशरायसितापित्य. ॥३३॥ ।

·२०२
श्रीमद्भागयते चतुस्किन्धे अध्यायः २२
यसैपयाशेषगुहापयः स्वराद् विप्रप्रियस्तुष्यति काममोश्वर ।
तदेव तन्दर्मपरविनीत. सर्वात्मना ग्रहाकुलं निपेयताम् ॥ ३६॥
पुमालभेतानतिरेलमारमनः प्रसीदतोऽत्यन्तशमं स्वत स्वयम् ।
यतित्यसम्वनिपेवया ततः परं किमत्रास्ति मुखं हविर्भुजाम् ॥ ४० ॥
अमात्यनन्तः सलु तत्वकोविद श्रद्धाहत यन्मुख इज्यनामभिः ।
तथा चेतनया वहिष्कृते हुताशने पारमहंस्यपर्यगु ॥४॥
यद्ब्रह्म नियं विरजं सनातनं श्रद्धातपोमङ्गलमौनसंयमै ।
समाधिना यिभ्रति हार्थदृष्टये योदमादर्श इवावभासते ॥ ४२ ॥
तेपामहं पाइसरोजरेणुमार्या वहेयाधिकिरीटमायुः।
यं नित्यदा विभ्रत श्राशु पाप नश्यस्य, सर्वगुणा भजन्ति ॥ ४३ ॥
गुणायनं शीलधनं कृत वृद्धाश्रयं सवृणतेऽनु सम्पदः ।
प्रसीदता ब्रह्मकुलं गवा च जनाईन. सानुचरश्च महम् ॥ ४४ ॥
मैत्रेय उवाच
इति युवाणं नृपति पितृदेवद्विजातयः । तुयुहटमनस. साधुवादेन साधव men
पुण जयते लोकानिति सत्यवती श्रुतिः । ब्रह्मदण्डहत. यापो यनोऽत्यतरतम ॥१६॥
हिरण्यकशिपुश्चापि भगवमिन्दया तमः । विवितुरत्यगात् सूनो. प्रहादस्यानुभावत neon
वीर्यवर्य पित:पृथ्व्या समा सञ्जीव शाश्वती. । यस्येदृश्यच्युते भक्तिः सर्वलोकैकमतरि४८५
अहो वयं ह्यध पविग्रकोते त्वयैव नाथेन मुकुन्दनाथा.।
य उत्तमश्लोकतमस्य विष्णो हण्यदेवस्य कयो प्यनति ॥ ४६॥
नात्यद्भुतमिदं नाथ तवाजीव्यानुशासनम् । प्रजानुरागो महता प्रकृतिः करुणारमनाम् ॥१०॥
अद्य नस्तमस पारस्त्वयोपासादित प्रभो । भ्राम्यता नष्टदृष्टीनां कर्मभिदेवसंज्ञिते १m
नमो विद्धसामाय पुरपाय महीयते । यो ब्रह्म क्षग्रमाविश्य बिभर्तीदं म्वतेजसा ॥१२॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थ स्कन्धे एकविंशतितमोऽध्यायः २१
अथ द्वाविंशतितमोऽध्यायः
॥ मैशेय उवाच ॥
जनेषु प्रगृण स्वैरं पृयं पृथुलविनमम् । तत्रोपजग्मुर्मुनयश्चत्वार. सूर्यवसाय
तौस्तु सिद्धेश्वरान् राजा व्योमोऽवतरतोऽचिपा । लौकानपापान् कुर्वत्या सानुगोऽवष्टलहितान्
सद्दर्शनोगतान प्राणान् मयादित्सुरिबोस्थित.। ससदस्यानुगो वैन्य इन्द्रियेशो गुणानिव॥ ३ ॥

·. श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः २२ २०३ गौरवाद्यन्त्रितः सम्यः प्रश्रयानतकन्धरः । विधिय पूजयाजक्र गृहीताध्यहणासनान् ॥ ४ ॥ तत्पादशीघसलिलार्जितालकबन्धनः । तत्र शीलवता वृत्तमाचरन्मानयचिव ॥५॥ हाटकासन श्रासीनान स्वधिष्ण्येष्विव पावकान् । श्रद्धासंयमसंयुक्त प्रीतः प्राह भवाग्रजाना॥ पृथुरचाच हो पाचरितं किं मे मगलं महुलायनाः । यस्य वो दर्शनं ह्यासीद् दुर्दर्शानां च योगिभि ॥७॥ किं तत्य दुर्लभतरमिह लोके परन च । यस्य विप्राः प्रसीदन्ति शियो विष्णुश्च सानुगः।८) नैव लक्षयते लोको लोकान् पर्यटतोऽपि यान् । यथा सर्वश सर्व धात्मानं येऽस्य हेतवःnu श्रधना अपि ते धन्याः साधवो गृहमेधिनः । यद्गृहा घईवर्या तृणभूमीश्वरावराः ॥१०॥ ग्यालालयदुमा वै तेऽप्यरिक्तासिलसम्पदः । यद्गृहास्तीयंपादीयपादतोषिवर्जिताः ॥ स्वागतं वो द्विजपा यग्रतानि मुमुवः । चरन्ति श्रद्धया धोरा याला एव वृहन्ति ।१२। पश्चिमः कुशलं नाथा इन्द्रियार्थादिनाम् । व्यसनायाप एतस्मिन् पतिताना स्वकर्मभिः १३ भवासु कुशलप्रभ श्रारमारामेषु नेप्यते । कुशलाकुशला यग्र न सन्ति मतित्तयः ॥१॥ तदहं कृविध म्भः सुहृदो वस्तपस्विनाम् । सम्पृच्छे भव एतस्मिन् ऐमः केनाअसा भवेत् । भगवानात्मभावनः । स्वानामनुग्रहायेमा सिदरूपी परत्यजः ॥१६॥ मैत्रेय उवाच पृथोस्त सूतमाकण्यं सारं सुष्टु मितं मधु । स्मयमान इव प्रीत्या कुमारः प्रयुवाच ॥१७॥ सनत्कुमार उवाच माधु पृष्ट' महाराज सर्वभूतहितारमना । मयता यिदुपा चापि साधूना मतिरीशी men सष्ट्रमः पलु साधूनामुमयेषां च सम्मतः । यरसम्भाषणसम्प्रभः सर्वेषी वितनोति राम् ॥११॥ । अस्येव राजन् भवतो मद्विषः पादारविन्दस्य गुणानुगदने । रतिदुरापा विधुनोति नैष्टिकी कामं करायं मलमन्तरारमनः ॥ २० ॥ शास्त्रयियानेय सुनिधितो नृणां ऐमस्य सध्र पग्निगरोपु हेतुः । असन मा मन्यतिरिम प्रारमनि सा रतिमहाणि निर्गुणे प या २१ सा श्रद्धया भगवदमंचर्यया जिशामपायास्मिरूपोगनिया। योगेधरोपामनपा घ नित्यं पुण्यश्रर कथया पुण्यया ॥२२॥ अथेन्द्रिपारामसगोष्टरनृपया सम्मम्मतानामपरिग्रहेण । पिवितररया परितोष प्रारमन् विना हरगुंएगेपाना ॥ २३ ॥ महिमया पारमहंस्पयंया स्माया मुकुन्दारिताप्र यमीना । कातिर निसा जन्मतितिपया पण व्यक्तमारमवतामारमा ·॥२६॥ २०४ श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः २२ हरेर्मुहुस्त परफर्णपूरगुण भिधानेन विजम्भमाणया । भय या प्रसङ्ग सदसत्यना मनि स्याग्निर्गुणे ब्रह्मणि चाक्षसा रति ॥२५॥ यदा रतिर्माणि नैष्टिकी पुमानाचार्यवान् ज्ञानविरागरहसा । दहत्यवीर्य हृदयं जीवकोशं पञ्चात्मक योनिमिवोत्थितोऽग्नि दग्धाशयो मुक्तसमस्ततद्गुणो नैवात्मनो बहिरन्तावचष्टे । परात्मनोर्यद् व्यवधानं पुरस्तात् स्वमे यया पुरपस्तद्विनाशे ॥२७॥ श्रारमानमिन्द्रियाणं च पं यदुभयोरपि । सत्याशय उपाधौ वै पुमान् पश्यति नान्यदा ।२८। निमित्ते सति सर्वत्र जलादावपि पूरुषः । आत्मनश्च परस्यापि भिदा पश्यति नान्यदा ॥२६॥ इन्द्रियविपयाकृष्टशक्षित ध्यायतां मन । चेतना हरते बुद्ध स्तम्बस्तोयमिव हदात् ॥३०॥ अश्यत्यनुस्मृतिचित्तं ज्ञानभ्रश स्मतिक्षये । तद्रोध क्वय प्राहुरात्मापहवमात्मन. ॥३१ नास परतरो लोके पुस स्वार्थव्यतिक्रम । यदध्यन्यस्य प्रेयस्वमात्मन स्वध्यतिक्रमाता३२॥ अर्जेन्द्रियार्थाभिध्यान सर्वार्थापह्नवो नृणाम् । अशितो ज्ञानविज्ञानायेनाविशति मुस्यताम्॥३३॥ न कुर्यात् कहिचित्सई तमस्तीय तितीरिपु । धर्मार्थकाममोक्षाणां यद यन्तविघातकम् ॥३४॥ तत्रापि मोक्ष एवार्थ प्रात्यतिकतयेप्यते । त्रैवगर्योऽर्थो यतो निय कृतान्तभयसंयुत ॥३५॥ परेऽवरे च ये भावा गुणन्यतिकरादनु । न तेषां विद्यते ममीशविध्वसिताशिपाम्म३६५ तत् त्व नरेन्द्र जगतामय तस्थुषां च देहेन्द्रियासुधिरणात्मभिरावृतानाम् । य क्षेत्रवित्तपतया हृदि विष्वगावि प्रयक् कास्ति भगयोस्त मवेहि सोऽस्मिा३७॥ अस्मिछिदं सदसदात्मतया विभाति माया विवेकविधुति सजि वाहियुद्धि । त नित्यमुक्तपरिशुद्धविबुद्धतत्वं प्रत्यूढकर्मकलिलप्रकृति प्रपद्ये ॥३॥ यत्पादण्जण्लाशविलासभक्त्या कर्माशयं प्रथितमुद्मथयति सन्त । तद्धन रिक्तमतयो यतयोऽपिन्द्धखोतोगणास्ततमरण मज वासुदेवम् ॥३६॥ अच्छो महानिह भवार्णवमतवेशों पड वर्गनक्रमसुसेन तितीरयन्ति । तत् स्व हरेभंगवतो भजनीयमा निं कृत्वोडपं व्यसनमुत्तर दुस्तरार्थम् ५५० मेय उवाच स एवं ब्रह्मपुत्रेण कुमारणा ममेधसा। दर्शितारमगति सम्यक्मशस्योवाच तं नृप nein राजोवाच की मेनुमा पूर्व हरिणाऽऽतानुकम्पिना । तमापादयितु ग्रान् भगवन् यूयमागता १४२५ निष्पादितश्च कारस्यन मगरनिघणालुभि । माच्छिष्ट हि मे सर्वमामना सह कि द४३५ mar na यान महाश सपरिच्छदा राज्य बन मही कोश प्रति सर्वे निवेदितम् ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २३ २०५ सैनापत्यं च राज्यं च दण्डनेतृत्वमेव च । सर्वलोकाधिपत्यं च वेदशास्त्रविदहति ॥४५॥ स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च । तस्यैवानुग्रहेणान्नं भुजते पत्रियादयः ॥४६॥ मेरीहशी भगवतो गतिरात्मवाद एकान्ततो निगमिभिः प्रतिपादिता न. । सुष्यन्त्वदभ्रकरुणाः स्वकृतेन नित्यं को नम तत्प्रतिकरोति विनोदपात्रम् ॥४७॥ मैत्रेय उवाच त प्रारमयोगपतय श्रादिराजेन पूजिताः । शोलं तदीयं शंसन्तः खेऽभूवन मिषता नृणाम्। वैन्यस्तु धुर्यो महतो संस्थित्याध्यात्मशिक्षया श्राप्तकाममिवामान मेन अात्मन्यवस्थित PEH कर्माणि च यथाकालं यथादेशं यथायलम् । यथोचितं यथावित्तमझरोग्रह्मसाकृतम् ॥on फलं ब्रह्मणि विन्यस्य निर्विपङ्गः समाहितः । कर्माध्यदं ध मन्वान प्रारमानं प्रकृतेः परम॥११॥ गृहेषु वर्तमानोऽपि स साम्राज्यश्रियान्यितः । नासनतेन्दियार्गेपु निरहमतिरवारस एवमध्यारमयोगेन कर्माण्यनुसमाचरन् । पुत्रानुत्पादयामास पञ्चाचिंच्यात्मसम्मतान्।२३। विजिताच प्रशं हर्यवं द्रविणं चूकम् । सर्वेषां लोकपालानां दधारकः पृथगुणान् ॥५४॥ गोपीथाय जगमष्टः फाले स्वे स्वेऽस्युतात्मकः । मनोवागृत्तिभिः सौग्गुणै. सरजयन् प्रजा.१५ राजेस्यधासामधेय सोमराज इवापरः । सूर्यवद्विसृजन् गृहन् मतपंश्च भुवो पसु ॥१६॥ दुधपस्तेजसेवामिमहेन्द्र व दुयः । तितिक्षया धरिग्रीव चौरिवाभीष्टदो नृणाम्॥१७॥ वर्षति स्म यथाकामं पर्जन्य इय तयन् । समुद्र इव दुर्योध. सत्वेनाचलरादिव RER धर्मरादिप शिक्षायामाश्रय हिमवानिव । कुबेर इव कोशायो गुप्तार्थो वरुणो यया १६५ मातरिश्वेव सर्वारमा अलेन सहसौजसा । अविपहतया देवो भगवान भूतरादिय ६०॥ कदर्प इस सौन्दर्य ममस्वी मृगराढिय । यारसल्ये मनुमन्नणों प्रभुत्वे भगवानज. nAR पृहस्पतिर्मदावादे प्रारमवावे स्वयं हरिः । भक्त्या गोगुरविप्रेषु विष्वक्सेनानुपतिपु। लिया प्रश्रयशीलाम्यामारमनुल्यः परोधमे ॥६॥ कोयोध्यगीतया पुम्भिबैलोक्ये तन यत्र ह । प्रविष्टः फर्णरन्ध्रपु स्त्री राम सतामिन ।। इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्धरकन्धे पृथुचरिते द्वाविंशतितमोऽध्याय.n अथ त्रयोविंशतितमोऽध्यायः मैत्रेय उपाच ष्ट्रवारमान प्रायसमेक्दा वैन्य प्रारमशन् । माग्मना पर्धिताशेरस्यानुसर्ग. प्रजापति: १ जगतस्तस्थुपशापि धृत्तिदो धर्मभर सताम् । निष्पादितपरादेशो यदामिद जशियान् २॥ भामगप्पाग्मनी न्यस्य विरहानुदतीमिर । प्रनामु दिमनः स्वेकः सदारोगार रोपनमा३॥

·। २०६ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्याय. २३ तमा यदाभ्यनियमो सानससुसम्मते । प्रारब्ध उप्रतपसि यथा स्वविनये पुरा Maa कन्दमूलपलाहारः शुष्कपणांशनः पचित् । शम्भः कतिचित्पान वायुभहस्ततः परम्।। प्रोप्मे पळतपा पोरो वर्षास्वासारपाएमुनि. । थाकण्ठमा शिशिर उदके स्थण्डिलेशयः ॥६॥ तितिपूर्यतवाग्दान्त अवरता जितानिल. । श्रारिराधयिपु. कृष्णमचरत्तप उत्तमम् ॥७॥ सेन प्रमानुसिद्धेन ध्वस्तीकर्मामलाशय । प्राणायामैः सनिरुदषड्दर्गश्विनधनः uu सन कुमारो भगवान् यदाहाध्यामिक परम् । योगं तेनेव पुरुरमभजपुरुषर्षभ: En भगवद्धर्मिणः साधोः श्रद्धया यततः सदा । भक्तिभंगवति ब्राण्यनन्यविषयामवत् 19on तस्यानया भगवतः परिकर्मशुद्धसवात्मनस्तदनु संस्मरणानुपूरयाँ । ज्ञानं विरक्तिमदभूनिशितेन येन चिच्छेद संशयपदं निजजीवकोशम् man छिन्नान्यधीरधिगतात्मगतिनिरीहस्तसत्यजेऽच्छिनदिई वयुनेन, येन । तावन योगगतिभिर्यतिरप्रमत्तो यावद्दामजस्यासु रतिं न कुर्यात् ॥१२॥ एम वीरप्रवर. संयोज्यात्मानमात्मनि । ब्रह्मभूतो ठं काले तत्याज स्व क्लेवरम् ॥१३॥ सम्पीड्य पायुं पाणिभ्यां वायुमुत्सारयन् शनैः। नाभ्यां कोष्ट प्ववस्थाप्यहदुर.कण्ठशोणि ४ उत्सर्पयंस्तु तं मूर्मि प्रमेणावेश्य निःस्पृहः । वायु वायौ हितौ कार्य तेजस्तेजस्ययूयुजत्।५ खान्याकाशे व तोये यथास्थानं विभागशः । क्षितिमाभसि तत्तेजस्यदो वायौ नमस्यमुम्१६ इन्द्रियेषु मनस्तानि तन्मात्रेषु यथोद्भवम् । भूतादिनान्युत्कृप्य महत्यात्मनि सन्दधे ॥१७॥ तं सर्वगुणविन्यासं जीवे मायामये न्यधात् । तं चानुशयमारमस्थमसावनुशयी पुमान् । ज्ञानवैराग्यवीर्येण स्वरूपस्थोऽजहारप्रभुः ॥१८॥ अर्चिाम महाराज्ञी तस्पत्न्यनुगता यनम् । सुकुमार्यतदाँ च थरपझ्या स्पर्शनं भुवः Ban अतीव भत्तधर्मनिष्टया शुश्रूपया चारपदेहयात्रया। नाविन्दताति परिकर्पितापि सा प्रेयस्करस्पर्शनमाननिवृति. ॥२०॥ देई विपनाखिलचेतनादिक पत्युः पृथिव्या दयितस्य खात्मनः । प्रालय किशिच विलय सा सती चितामयारोपयददिसानुनि २१ विधाय कृत्यं हदिनीजलाप्लुता दवोदकं भतुरुदारकर्मणः । नरवा विविस्थाखिदशाखि. परीस्य विवेश वहि ध्यायतो भतपादौ ॥२२॥ विलोक्यानुगतो साध्वी पृथु पीरवर पतिम् । सुष्टयुरिदा देषैर्देवपल्यः सहस्रशः १२३॥ कुर्वत्य कुसुमासा तस्मिन् मन्दरसानुनि । नदस्वमरतूर्येषु गुणन्ति स्म परस्परम् ॥२५॥ स्य धन्या या नै भूभा पतिम् । समिना पति भैजे यज्ञेश श्रीर्वधरिवा॥२५॥ --- देव्य ऊचुः ·२०७ श्रीमद्भागवने चतुस्किन्धे अध्याय: २४ सैपा नूनं प्रज यूमनु वैन्यं पति सती । पश्यतास्मानतीत्याचिदुर्विभाव्येन कर्मणा ॥२६॥ तेपो दुरापं कि त्वन्यन्माना भगवत्पदम् । भुवि लोलायुपो ये वै नैष्कर्म्य साधयन्त्युत २७ स वञ्चितो बतात्मधु क् कृच्छ्रण महता भुवि। लब्ध्वापरय मानुष्यं विषयेषु विराजते । मैत्रेय उवाच स्तुवतीप्यमरस्त्रीपु पतिलोकं गता वधः । यं वा श्रारमविदां धुर्यों वैन्यः प्रापाच्युताशर. २६ इत्याभूतानुभावोऽसौ पृथुः स भगवत्तमः । कीर्तितं तस्य चरितमुद्दामचरितस्य ते ॥३०॥ य इदं भुमहत्पुण्यं श्रद्धयाहितः पठेत् । श्राययेच्छृणुयाद्वापि स पृथोः पदवीमिया ॥३१॥ माझयो ब्रह्मवर्चस्वी राजन्यो जगतीपतिः । वैश्यः पठन् विट्पतिः स्याच्छूदः सत्तमत मियात ॥ विकृत्व इदमाकण्यं नरो नार्यथवाऽऽरता । अप्रजः सुप्रजतमो निर्वनो धनवत्तम ॥३३॥ अस्पष्टकीर्तिः सुयशा मूखों भवति पण्डितः । इदं स्वस्त्ययनं पुंसाममङ्गल्यनिवारणम् ॥ ४॥ । धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्प कलिमलापहम् । धर्मार्थकाममोक्षार्णा राम्यसिद्धिमभीप्सुभिः । श्रद्धयैतदनुश्राव्यं चतुर्णी कारणं परम् ॥ ३ ॥ विजयाभिमुखो राजा श्रुत्वैतदभियाति यान् । बलि तस्मै हरन्त्यमे राजानः पृथवे यथा ॥३६॥ मुक्तान्यसको भगवस्यमला भक्तिमुदहन् । वैन्यस्य चरितं पुण्यं शृणुयाच्छ्रावयेत् पठेत ३७ वैधिग्रवीयांभिहितं महन्माहात्म्यसूचकम् । अस्मिन् पृतमतिर्नयः पार्थवीं गतिमाप्नुयात् ।। अनुदिनमिदमादरेण शृन्वन् पृथुचरितं प्रथयन् विमुक्तसङ्गः। भगवति भवसिन्धुपोतपादे सच निपुण लभते रति मनुष्यः ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायो चतुर्थस्कन्धे त्रयोविंशतितमोऽध्यायः२३ अथ चतुर्विशतितमोऽध्यायः . मेय उवाच विजिताश्वोऽधिराजाऽऽसीत् पृथुपुत्रः पृथुश्रवाः । यवीयोम्योऽददात् काष्टा भ्रातृभ्यो भ्रातृवत्सलः हयंज्ञायादिशमाची धूम्रकेशाय दक्षिणाम् । प्रतीची वृकसंज्ञाय तुर्या द्रविणसे विभुः ॥२॥ अन्तर्धानगति शक्राब्ध्वान्तर्धानसंज्ञितः । श्रपत्यनयमाधत्त शिखण्डिन्यां सुसम्मतम्॥ ३ ॥ पावकः पवमानश्च शुचिरित्यमयः पुरा । वसिष्टशापादुत्पन्नाः पुनर्योगतिं गताः ॥ अन्तर्धानो नमस्वायां हविर्धानविन्दत । य इन्द्रमश्नहर्तारं विद्वानपि न जनिवान् ॥ ६ ॥ राशा वृत्तिं करादानदण्डशुल्कादिदारणम् । मन्यमानो दीर्घसनव्याजेन विससर्ज, हम वत्रापि हंसं पुरुष परमात्मानमात्मक । यस्तलोकतामाप कुशलेन समाधिना ॥ ७ ॥ हविर्धानाद्धविर्धानी विदुरासूत पट् सुताम् । बर्हिपर्द गर्य शुसं कृष्णं सत्यं जितमतम्॥ .

·. श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः २४ वहिपत सुमहाभागो हावि/निः प्रजापतिः। क्रियाकाण्डेपु निष्णातो योगेषु च कुरुह REn यस्येदं देवयजनमनु यज्ञ वितन्वतः । प्राचीनाः कुशेरासीदास्तृतं वसुधातलम् TON सामुदी देवदेवोक्तामुपयेमे शतदुतिम् । यो वीक्ष्य चारसर्वाङ्गी किशोरी सुष्ट बलवृताम् । परिक्रमन्तीमुद्राहे चकमेऽग्निः शुकीमिव ॥ १९॥ वसुधासुरगन्धर्वमुनिसिद्धनरोरगाः। । विजिताः सूर्यया दिक्षु घणयन्त्यैव नूपुरैः ॥१२॥ प्राचीनवहिपः पुना. शतद्त्यां दशाभवन् । तुल्यनामवताः सर्वे धर्ममाताः प्रचेतसः ॥१२॥ "पिनाऽऽदिष्टाः प्रजासर्गे पसेऽणवमाविशन् । दशवसहस्राणि तपसाऽऽस्तपस्पतिम् ॥१४॥ यदुक्त पथि इप्टेन गिरिशेन प्रसीदता । तद्धययन्तो जपन्तश्च पूजयन्तश्च संयताः ॥१५॥ विदुर उवाच प्रचेतसा गिरित्रेण यथाऽऽसीत्पथि सङ्गमः । यदुताह हरः प्रीतस्तन्नो ब्रह्मन् वदार्थवत् ॥१६॥ सङ्गमः खलु विप्र शिवेनेह शरीरिणाम् । दुर्लभगे मुनयो दध्युरसगाद्यमभीप्सितम् ॥१७॥ श्रारमारामोऽपि यस्त्वस्य लोककल्पस्य राधसे । शवस्यायुक्तो विचरति घोरया भगवान भवः। मैत्रेय उवाच प्रचेतसः पितुर्वाक्यं शिरसाऽऽदाय साधवः । दिशं मतीची प्रययुस्तपस्यात्तचेतसः ॥ समुद्रमुप विस्तीर्णमपश्यन् सुमहत्सरः । महन्मन इव स्वच्छ प्रसासलिलाशयम् ॥२०॥ नीलरतोत्पलाम्भोजकलारेन्दीवराकरम् । हंससारसचनाकारण्डवनिपूजितम् ॥२१॥ भत्तनमरसौस्वर्यहृटरोमलताइनिपम् । पद्मकोशरजो दिक्षु विक्षिपरपवनोत्सवम् ॥२२॥ तत्र गान्धर्वमाकर्ण्य दिव्यमार्गमनोहरम् । विसिरयू राजपुत्रास्ते मृदङ्गपणवाधनु ॥२३॥ तोव सरसस्तस्माभिधामन्तं सहानुगम् । उपगीयमानममरप्रवरं विबुधानुगै ॥२४॥ तप्तहेमनिकायाम शितिकण्ठं गिलोचनम् । प्रसादसुमुखं वीक्ष्य प्रणेमुर्जातकोतुकाः ॥२५॥ स तान् प्रपन्नातिहरो भगवान् धर्मवत्सलः । धर्मज्ञान शीलसम्पन्नान् मीत प्रोतानुवाच ह । श्रीरुद्र उवाच यूर्य वेदिपदः पुत्रा विदितं वचिकीर्पितम् । अनुग्रहाय भद्रं य एवं मे दर्शनं कृत्तम् ॥२७॥ यः परं रंहसः साक्षास्निगुणाजीयसज्ञितात् । भगवन्तं वासुदेवं प्रपस. सपियो हि मे ॥२८॥ स्वधर्मनिष्ट : शतजन्मभिः पुमान् विरिझतामेति ततः पर हिमाम् । श्रव्याकृतं भागवतोऽय वैष्णव पर्द यथाहं विधाः फलात्यये ॥२६॥ अथ भागवता यूर्य प्रिया व भगवान् यथा । न मद्भागवतानां च प्रधानन्योऽस्ति कहिचित् इद विविक्त सातव्यं पवित्र महलं परम् । निनयस्कर चापि श्रूयतां तददामि प. ३y" ·श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः २३ २०६ मैोय उवाच इत्यनुक्रोशहृदयो भगवानाह तान् शिवः । वद्धाञ्जलीन् राजपुरानारायणपरो वचः ॥३२॥ श्रीरुद्र उवाच जिवंत श्रात्मविधुर्य स्वस्तये स्वस्तिरस्तु मे भवता राधसा राद्ध सर्वस्मा प्रात्मने नम ॥३३॥ नमः पङ्कजनामाय भूतसूक्ष्ममेन्द्रियात्मने। वासुदेवाय शान्ताय कूटस्थाय स्वरोचिपे॥३४॥ सङ्कर्षणाय सूक्ष्माय दुरन्तायान्तकाय च । नमो विश्वप्रयोधाय प्रदुम्मायान्तरात्मने १३५५ नमो नमोऽनिरुद्धाय हृषीकेरोन्द्रियात्मने । ममः परमहंसाय पूर्णाय निभृतात्मने ॥३६॥ स्वर्गापवर्गद्वाराय नित्यं शुचिपदे नमः । नमो हिरण्यवीयर्याय चातुर्दोग्राय तन्तवे ॥३७॥ नम ऊर्ज इपे अय्याः पतये यज्ञरेतसे । तृप्तिदाय च जीवानां नमः सर्वरसामने ३n सर्वसत्वात्मदेहाय विशेषाय स्थवीयसे । नमौतोक्यपालाय सहनोजोबलाय च ॥३६॥ अर्थसिद्गाय नमसे नमोऽन्तर्बहिरात्मने । नम' पुण्याय लोकाय अमुष्मै भूरिवर्चसे 1800 प्रवृत्ताय निवृत्ताय पितृदेवाय कर्मणे । नमोऽधर्मविपाकाय मृत्यवे दुःखदाय च ॥४॥ नमस्त श्राशिपामीश मनरे कारणात्मने । नमो धर्माय वृहते कृप्यायाकुण्ठमेधसे । पुरपाय पुराणाय सांख्ययोगेश्वराय च ॥४२॥ शतिपयसमेताय मीद्धपेऽहङ्क तात्मने । चेतश्राकृतिरूपाय नमो वाचोविभूतये ॥४३n दर्शनं नो दिखूणो देहि भागवतार्चितम् । रूपं प्रियतम स्वाना सर्वेन्द्रियगुणाजनम्॥४४॥ निग्धप्रावृधनश्यामं सर्वसौन्दर्यसंग्रहम् । चार्वायतचतुर्याहु सुजातरचिराननम् ॥४॥ पसकोरापलाशाचं सुन्दर सुनासिकम् । सुदिनं सुकपोलास्यं समकर्णविभूपणम् ॥४६॥ प्रीतिप्रहसितापाद्गमलकैरपशोभितम् । लसत्पङ्कजाकिझल्कदुकूलं मृष्टपुरडलम् ॥४॥ स्फुरस्किरीटवलयहारनूपुरनेसलम् । शङ्खचागदापनमालामत्युत्तमर्दिमत् ॥४८॥ सिंहस्कन्धविशे विभ्रतीभगोवकौस्तुभम् । श्रियानपायिन्याक्षिप्तनिकधारमोरसोडसत्मs. पूररेचकसविनबलिवहादलोदरम् । प्रतिसा कामयद्विश्वं नाम्यावर्तनभोरयामा श्यामश्रोरगधिरोचिष्णुदुकूलस्वर्णमेसलम् । समचानिजदोरनिम्नजानुसुदर्शनम् ॥५१५ पदा शरस्पद्यपलाशरोचिरा नखाभिर्नाऽन्तरघं विधुन्यता । प्रदर्शय स्वीयमपास्तसाम्स पदं गुरो मार्गगुरूस्तमोनुशम् ॥१२॥ एसपमनुष्येयमात्मशुद्धिमभीप्सताम् । याहयोगोऽभयदः स्वधर्ममनुतिवाम् ॥१३॥ भवान् भक्तिमता लम्यो दुर्लभः सर्वदेहिनाम् । स्याराग्यस्याप्यभिमत एकान्तेनाग्मविद्वति ।। तं दुराराज्यमाराध्य सतामपि दुरापया ! एकान्तमाया को पादे पादमूलं विना बहिः१५ एम निटिमरणं कृतान्तो नाभिमन्यते । विश्व विसयन बोर्यशौर्यविस्त जित या ६० ·-- २१० श्रीमद्भाग चतुस्किन्धे अध्याय २४ क्षणार्धेनापि तुलये न स्वर्ग नापुनर्भयम् । भगवत्सगिसङ्गस्य मर्यानां किमुताशिष १५७ प्रधानघाड तव कीतितीर्थयोरन्तहि स्नानविधूतपाप्मनाम् । भृतेप्वनुकोशसुसरवशीलिना स्या सगमोऽनुग्रह एर नस्तव ॥ ५ ॥ न यस्य चित्त यहार्थविभ्रमं तमोगुहायो च विशुद्धमाविशत् । यद्भक्तियोगानुगृहीतमासा मुनिर्विचष्टे ननु ता ते गतिम् ॥ २६ ॥ यनेद व्यन्यते विश्व विश्वस्मिन्नवभाति यत् । तत् य यझ पर ज्योतिराकामिव विस्तृतम् ।। यो माययेद पुरुरूण्यासृजद्विभति भूय रुपयत्यवित्रिय । यद् दबुद्धि सदिवा मदु स्थया तमा मतन्त्र भगवन् प्रतीमहि ॥ ६१ ॥ क्रियाकलापैरिदमेव योगिन श्रद्धान्विता साधु यजन्ति सिद्धये। भूतेन्द्रिया-त करणोपलक्षित वेद च तन्ने च त एव कोविदा ॥ ६२॥ त्वमेक प्राध पुरा सुप्तशक्तिस्तया रज सावतमो विभिद्यते । महानह स मरुदनिवारा सुरयो भूतगणा इद यत ॥ ६३ ॥ सूट स्यशक्त्येदभनुपविष्टश्चतुर्विध पुरमा मांशकेन । श्रयो विदुस्त पुरुष सन्तम तर्भुङ्क्त होकैर्मधु सारघ य ॥ ६ ॥ स एप लोकान तिचण्डबेगो विकसि व खलु कालयान । भूतानि भूतैरनुमेयतत्वो धनावलीवायुरिवाविषम ॥ ६५ ॥ प्रमत्तमुच्चैरितिकृयचिन्तया प्रवृद्धलोभ वि येपु लालसम् । सहसाभिपद्यसे इल्ले लिहानोऽहिरिवानुम तक ॥६६ कस्त्वत्पदाज विजहाति पण्डितो यस्तेषमानव्ययमानवेतन । विशङ्कयास्मद्गुरसर्चति स्म यद्विनोपपत्ति मनवश्चतुर्दश ॥ ६ ॥ अथ त्वमसि नो ब्रह्मान् परमा मन विपश्चिताम् । विधं रुद्रमयध्वस्तमपुतश्चिदया गति ६En इद् जपत भद्र यो विशुद्धा नृपनन्दना । स्वधर्ममनुतिष्टन्तो भगवत्यर्पिताशया ॥६६॥ तमेवा मानमारमस्थ सर्वभूतेष्वर्गस्थतम् । पूनयर गृण तश्च ध्यायन्तश्चासह दरिमा७०॥ योगादेशमुपासाद्य धारय तो मुनियता । समाहितधिय सवं एतदम्यसताहता noon इदमाद पुरास्माक भगवान् विश्वसम्पति । भृग्मादीनामात्मवानां सिसूक्षु ससिसमताम् । ते वय नोदिता रु प्रजासतें प्रजेश्वरा । अनेन ध्यस्ततमस सिसक्ष्मो विविधा मना । अथेद नित्यदा युतो अपनदहित, पुमार । अचिराट्रय श्रामोति वासुदेवपरायणा Rign श्रेयसामिह पोशात नि श्रेयस परम् । सुरा सरति दुपारं ज्ञान नायंसनावर ७n इम अक्षया युक्तो मदोतं भगवरस्तयम् । अधोयानो दुराराध्य दरिमाराधयायपी त्याप्रमत्त ·२१२ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २५ विन्दते पुरुषोऽमुप्माद्यद्यदिच्छत्यसत्वरम् । महोतगीतात्सुप्रीताच्छ्यसामेकरल्लभात् ७७n इदं यः कल्य उत्थाय प्राञ्जलिः श्रद्धयान्वितः । शृणुयाच्यारयेन्म यो मुच्यते कर्मबन्धन. ७॥ गीतं मयेदं नरदेवनन्दनाः परस्य पुंम. परमात्मनः स्तरम् । जपन्त एकाग्रधियस्तपोमहवरध्वमन्ते तत श्राप्स्यथेप्सितम् । ७६ ॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे चतुर्थस्कन्धे रुदगीतं नाम चतुविंशतितमोऽध्याय ॥ २४ ॥ अथ पञ्चविंशति मोऽध्यायः मैत्रेय उवाच इति सन्दिश्य भगवान् बाहिंपदैरभिपूजितः । पश्यतां राजपुत्राणां तत्रैवान्तर्दधे हरः ॥१॥ स्वगीतं भगवतः स्तोत्र सर्वे प्रचेतसः । जपन्तस्ते तपस्तेपुर्वाणामयुतं जले ॥ २ ॥ प्राचीन वर्हि तत्तः कर्मस्वामक्तमानसम् । नारदोऽध्यात्मतत्वज्ञ कृपालुः प्र ययोधयत् ॥ ३ ॥ श्रेयस्त्वं कतमद्राजन् कर्मणाऽऽस्मन ईहसे । दु सहानि सुखावाप्तिः श्रेयस्तरह चेप्यते॥ ४॥ राजोवाच न जानाभि महाभाग परं कर्मापविधीः । हि मे विमलं ज्ञानं येन मुच्येय कर्मभिः । गृहेषु फूटधर्मेषु पुनदारधनार्थधीः । न परं विन्दते मूढो भाग्यन् संसारवर्मसु ॥६॥ नारद उवाच भो भोः प्रजापते राजन् पशून् पश्य त्वयाध्वरे । संज्ञापिताजीवसहामिणेन सहमशः॥ ७ ॥ एते त्या सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तर । सम्परेतमय.टैश्विन्दन्युत्थितमन्यवः ॥८॥ अन ते कथयिष्येऽमुमितिहास पुरातनम् । पुरंजनस्य चरितं निरोध गदतो मम ॥ ६ ॥ पासो पुरजनो नाम राजा राजन यहच्छ्वाः । सस्याविज्ञातनामाऽऽसीरमसाविज्ञातचेष्टितः। सोऽन्वेपमाणः शरणं बभ्राम पृथिवीं प्रभुः । नानुरूपं यदाविन्ददभुत्स विमना इव ॥1॥ न साध मेने ताः सर्ग भूतले यावतीः पुर । 'कामान् कामयमानोऽसौ तस्य तस्योपपतये १२ स एकदा हिमतो दक्षिणेप्वय सानुपु । ददर्श नवमिद्वामिः पुरं लपितलसणाम् ॥१३॥ प्राकारोपवनाहालपरिवरचतोरणैः । स्वर्णरीप्यायस. शनैः साला सर्वतो गृहे. १४ नीलस्फटिक्दर्यमुक्तामरफ्तारणैः । वनप्तहम्यंस्थलों दीप्ता धिया भोगवतीमिर ११ सभाच वररप्याभिरामोढायतनापणे । धैर्यध्वजपताकाभियुक्त विद्रुमदिभिः १६॥ पुर्यास्तु यायोपवने दिग्यदुमलताले । नददिहमालिकुलकोलाहलगनाराये हिमनिमरयिषुप्माकुसुमाकरवायुना । चलरप्रपालविदपनलिनीतटमापदि नानारण्यमृगमातरनायाधे मुनिप्रते. । पाहतं मन्यने पान्यो या कोफिनरनिन:10 on ।

·२१२
श्रीमद्गागवते चतुर्थस्कन्धे अध्याय. २५
याध्याऽऽगतो तत्र ददर्श प्रमदोत्तमाम् । भृस्यैदशमिरायन्तीमेकैकशतनायक ॥२०॥
पयशीहिना गुप्ता मतीहारेण सर्वत । अन्वेपमाणामुपममप्रौढी कामरूपिणीम् ॥२१॥
सुनासो सुदती याला मुकपोला यराननाम्। समविन्यस्तकर्णाभ्यां रिभ्रती कुण्डलधियम् २२
पिरागनीवीं मुश्रोणी श्यामा कनकमैसलाम् । पद्या पण्ड्यां चलती नूपुरैर्देवतामिवा२३॥
स्तनौ व्यजितवैशोरी समवृत्ती निरन्तरी । वखान्तेन निगृहन्तो पीडया गजगामिनीम्॥२४॥
तामाह ललित पीर समोडस्मितशोभनाम् । सिग्धेनापागायुद्धेन स्पृष्ट प्रेमोद्ममद्भुवा २५
का य कापलाशादि कस्यासीह कुत सति । इमामुप पुरी भीरु किं चिकीर्षसि शंस मे २६
क एतेऽनुपथा ये त एकादश महाभटा । एता या ललना सुध्रु कोऽयं तेऽहि पुर सर २७
(व दीभवान्यस्यथ वाग रमा पति विचिन्वतो किं मुनिन्द्रहो बने ।
त्यदधिकामाससमस्तकाम 4 एमकोश पतित करामात् ॥ २८ ॥
नासो घरोवन्यतमा भुविस्पर पुरीमिमा वीरवरेण साकम् ।
अस्यलझमझकर्मणा लोक श्रीरिव पापुसा ॥ २६ ॥
यदेप मापाशविखण्डितेन्द्रिय समोडभावस्मितविभ्रमभ्रु वा ।
वयोपसृष्टो भगवान् मनोभय श्याधतेऽथानुगृहाण शोभने ॥ ३०॥
त्वदानन सुश्रु सुतारलोचन व्यालयिनीलालकवृन्दसवृतम् ।
उन्नीय मे दर्शय वल्गुणाचर्क यदीत्या भाभिमुख शुचिस्मिते ॥ ३॥
विदुर उवाच
इत्य पुरजन नारी याचमानमधीरवत् अभ्यनन्दत त वीर हसती वीर मोहिता ॥३२॥
न विदाम वय सग्यकार पुरुषर्षभ । प्रात्मनश्च परस्यापि गोन नाम च यकृतम्॥३३॥
इहाद्य सन्तमा मान विदाम न तत परम् । येनेय निर्मिता वीर पुरी शरणमात्मन ॥३४॥
एते सखाय सख्यो मे नरा नार्यश्व मानद । सुप्तायों मयि जागर्ति न गोऽय पालयन् पुरीम्
दिष्टयाssगतोऽसि भद्र ते ग्राम्यान फामानभोप्ससे । उदहियामि तांस्तेऽह स्ववधुभिरिन्दम ।
इमा स्वमधितिष्टस्व पुरी नवमुखी विभो । मपोपनीतान् गृहान कामभोगान् शत समा म
क नु त्वदन्य रमये घरतिज्ञमकोविदम् । श्रस पराय भिमुखमधस्तनविद पशुम् ॥३८॥
धर्मो मार्थकामौ च प्रगानन्दोऽमृत यश । लोका विशोका विरजा या न केवलिनो विदु ।
पितृदवमित्यांना भूतानामा मनश्च ह । क्षेग्य वदति शरण भवेऽस्मिन् यद्ग्रहाश्रम ४०
का नाम वीर विरयात बदाय प्रियदर्शनम् । नवृणीत प्रिय प्राप्त माशी स्वादशे पतिम्॥४१
वस्या मनस्त भुवि भोगिभगयो निगा न सम्जेजयोमहाभुन ।
योऽनाथवर्गाधिमल शृणोदतस्मितावलोमेन घरत्यपोहितम् ॥ ४२ ॥

·श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः २६
२२३
नारद ज्वाच
इति तौ दम्पतो तत्र समुद्य समयं मिथः । तां प्रविश्य पुरों राजन् मुमुदाते शतं समा॥४३॥
उपगीयमानो ललितं तत्र तत्र च गायकैः । क्रीडन् परिवृतः स्वीमिहीदिनीमाविशछुचौधा
सप्तोपरि कृता द्वारः पुरस्तस्यास्तु दे श्रधः । पृथग्विषयगत्यर्थ तस्यां यः कश्चनेश्वरः ॥११
पञ्च द्वारस्तु पौरस्त्या दक्षिणैका तथोत्तरा । पश्चिमे वे अमूपां ते नामानि नृप वर्णये ॥४६॥
खद्योताऽऽविर्मुखो च प्रागद्वारायेकत्र निर्मिते । विभ्राजित्तं जनपदं याति ताभ्यां घुमन्सखः॥४७॥
नलिनी नालिनी च प्रागद्वारावेत निर्मिते । अवधूतसखस्ताभ्यो विषयं याति सौरभमप्रधान
मुख्या नाम पुरस्ताद् दास्तयाऽऽपणबहूदनौ । विषयौ याति पुरराइसज्ञविपणान्वित: uren
पितृहूप पुर्या द्वादक्षिणेन पुरजनः । राष्ट्र दक्षिणपञ्चालं याति श्रुतधरान्वितः ॥१०॥
देवहूर्नाम पुर्यादा उत्तरेण पुरञ्जनः । राष्ट्रमुत्तरपञ्चालं याति श्रुतधरान्वितः ॥१३॥
श्रासुरी नाम पश्चाद् दास्तया याति पुरञ्जनः । ग्रामकं नाम विपयं दुर्मदेन समन्वितः ॥१२॥
निऋतिनाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरानः । वैशमं नाम विषय लुब्धकेन समन्वित ११३॥
अन्धावमीपा पौराणा निक्पेिशस्तावुभौ । अक्षण्वतामधिपतिस्ताभ्यां याति करोति च ।
स यन्त.पुरगतो विचीनसमन्वितः । मोहं प्रसादं हर्ष वा याति जायात्मजोभवम् ॥
एवं कर्मसु संसक्तः कामात्मा शितोऽबुध । महिपी यद्यदीहेत तत्तदेवाविवर्तत ५१६॥
चिपिबन्त्या पियति मदिरा मदविह्वलः । अनन्त्यां वचिदनाति जक्षयां सह जक्षिति॥१७॥
पचिद्गायति गायन्या रुदल्या रुइति धचित् । कचिद्धसत्या हसति जल्पत्यामनु जल्पतिम
पचिद्धावति धावत्यो तिष्टत्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्यास्ते धचिदासतीम् २१
धचिट्टणोस शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । कचिजिघ्रति जिंघन या स्पृशन्त्यां स्पृशति कचित्
धविश्व शोचती जायामनु शोचति दीनयत् । अनु हृप्यति हृप्यन्त्यां पदितामनु मोदते ॥६॥
विपलब्धो महिप्येवं सर्वप्रकृतिवन्धितः । नेच्छन्ननुकरोत्यज्ञः क्लव्यारक्रीडामृगो यथा।६२॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे चतुर्थस्कन्धे पुरजनोपाख्याने पञ्चविंशतितमोऽध्यायः ॥ २५ ॥
अथ पडविंशतितमोऽध्यायः
नारद उवाच
स एकदा महेन्यासो रथं पाश्वमाशुगम् । द्वीधं विचम्मका विदेणुं पञ्चपन्धुरम् ॥ १ ॥
एकररम्येकदमनभेकनी द्विधरम् । पचहरणं ससदस्य पविनमम् ॥ २॥
हमोपस्करमारहा स्वर्णवाहयेपुधिः । एकादशचमूनाथः पामस्थमगाहनम् ॥३॥
बचार गया तन्त्र इस प्रात्तेपुकामकः । विहाय जायामतदहां मृगव्यसनलालसः ॥ ४ ॥

·* २२४ श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः २६ श्रामुरी वृत्तिमानित्य घोरमा निरनुप्रहः । न्यनमिशितैरणेवापु पनगोनरान् । तीपु प्रतिरप्टेपु राजा मेध्यान पयून् घने । यावदर्थमलं लुन्धो दन्यादिति नियन्यते ॥ ६॥ य एव नियतं विद्वान् कुर्वीत मानव । कर्मणा तेन राजेन्द्र ज्ञानेन न स लिप्यते ॥ श्रन्यया कर्म पुर्वाणो मानारूडो नियायते । गुणप्रगाहपतितो नष्टमको प्रजायः ॥ तन निर्मिनगाग्राणां चिनगज शिलीमु.। विलमोऽभू-सिताना दुःसहः करणाग्मनाम । शशान् घराधान् महिशान् गवयान रुशल्यशनामध्यानन्याश्च विविधान् विना श्रममध्यगा३३० तत उत्तट्परिश्रान्तो निवृत्तो गृहमेयिवान् । पृतनानोधिताहारः सविधेश गतहमा ११ আমানমংখাই धुपालेश्वगादिमि.। साध्य तसर्यानो महिन्यामादधे मन ॥१२॥ तृप्तो हरः सुरतश्च करिष्टमानमः । न स्यपट पारोहो गृहिणी गृहमधिनीम् ॥३ सन्त पुररिपोऽददिमना इव पंदिवस् । अपि फुशल रामा' संधीपी पपा पुरा १५ न तहिं रोपन्ते गृहेषु गृहसम्पदः । यदि न स्याद् गृहे माता पनी या पतिदेयता । ग्य रथ इय प्रातःको नामासीत दीन र याते मा ललना मान्न पसनाये। या मामुररले प्रज्ञा दीपयन्ती पर पदे ११० रामायु नरनाय नपानीमप्रिया यक्षपदम्पति । भाले निरयस्तार सपान पश्य सन् 1.1 नारद उवाच ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २६ २१५ तन्मे प्रसीद सुहृदः कृतकिल्बिपस्य स्वरं गतस्य मृगया न्यमनातुरस्य । देवर वशगतं कुसुमारनवेगविनस्तपौसमुशती न भजेत कृत्ये २६५ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे चतुर्थस्कन्धे पुरजनोपाख्याने पड्विंशतितमोऽध्यायः ॥२६॥ अथ सप्तविंशतितमोऽध्याय: नारद उवाच इत्थं पुरञ्जनं सध्यग्वशमानीय विभ्रमैः । पुरञ्जनी महाराज रेमे रमयती पतिम् ॥ १ ॥ स राजा महिषी राजन् सुनाता रचिराननाम् । कृतस्वस्त्ययना तृप्तामभ्यनन्ददुपागताम् ॥२॥ तयोपगृढः परिरब्धकन्धरो रहोऽनुमन्त्रैरपकृष्टचेतनः। न कालरहो बुबुधे दुरत्ययं दिवा निशेति प्रमदापरिग्रहः ॥ ३ ॥ शयान उद्धमदो महामना महार्हतल्पे महिषीभुजोपधिः । तामेव पीरो मनुते परं यतस्तमोऽभिभूतो न निर्ज परं च यत् ॥ ४॥ तयैवं रममाणस्य कामकश्मलचेतसः । क्षणार्धमिव राजेन्द्र व्यतिक्रान्तं नवं वयः॥५॥ तस्थामजनयत् पुत्रान् पुरजन्यां पुरञ्जनः । शतान्येकादश विरादायुपोऽर्धमधारयगान॥ ६ ॥ दुहितर्दशोत्तरशतं पितृमातृयशस्करीः । शीलौदार्यगुणोपेताः पौरजन्यः प्रजापते ॥ ७ ॥ स पञ्चालपतिः पुत्रान् पितृवंशविवर्धनान् । दारः संयोजयामास दुइितः सदशैधरैः ॥ ८ ॥ पुत्राणां चाभवन् पुत्रा एकैकस्य शतं शतम् । ये पौरजनो वंशः पञ्चालेषु समेधितः । सेषु तद्विषयहारेषु गृहकोशानुजीविपु । निरूढेन ममत्वेन विषयेप्वन्ववध्यत ||mon ईजे च कतुभिधोरर्दीक्षितः पशुमारकैः । देवान् पितन् भूतपतीबागकामो यथा भवान् ।। युक्तयेयं प्रमत्तस्य कुटुम्बासक्तचेतसः । प्राससाद स वै कालो योऽप्रियः प्रिययोषिताम् ॥ चराइवेग इति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिनुप। गन्धर्वास्तस्य पलिनः पष्टयु त्तरशतनयम् ॥१३॥ गन्धय॑स्तादृशीरस्य मैथुन्यश्च सितासिताः । परिवृत्या विलुम्पन्ति सर्वकामविनिर्मिताम्॥१४॥ से चण्डवेगानुचराः पुरञ्जनपुरं यदा । हर्तुमारेभिरे तन प्रयपंधत्मजागरः ॥१५॥ स ससभिः शतरेको विशत्या च शतं समाः । पुरञ्जनपुराध्यक्षो गन्धयुयुधे यलो १६५ शीयमाणे स्यसम्पन्धे एकस्मिन् बहुभियुधा । चिन्ता परां जगामातः सराष्ट्रपुरयान्धरः ॥७॥ स एव पुर्या मधुभुर पञ्ज्ञालेपु स्वपार्पदैः । उपनीतं बलि गृहन् खोजितो नाविदद्भयम्॥३॥ कालस्य दुहिता काचित्रिलोकी वरमिती । पर्यटन्ती न वर्हिष्मन् प्रत्यनन्दत कश्चन nen दौर्भाग्येनारमनो लोके विश्रता दुर्भगेति सा । या तुष्टा राजपये तु वृतादारपूरये वरम् ॥२८॥ कदाचिदम ना सा ग्रहलोकान्मही गतम् । वने वृहद्मतं मां तु जानती काममोहिता॥२१॥ - -

·२१६
श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः २८
मयि सरभ्य विपुलमदाच्छापं सुदुःसहम् । स्थातुमर्हसि नैकत्र मद्याचाविमुस्रो मुने ॥२२॥
ततो विहतसङ्कल्पा कन्यका यवनेश्वरम् । मयोपदिष्टमासाद्य व नाना भयं पतिम् ॥२३॥
ऋपमं यवनानां त्वां पृणे वीरेप्सितं पतिम् । सङ्कल्पस्त्वयि भूतानां कृतः किल न रिष्यति ।
द्वाविमावनुशोचन्ति बालायसदवग्रहो । यल्लोक्शास्त्रोपनत न राति न तदिच्छति ॥२५॥
श्थो भजस्य मां भद्र भजन्ती मे दयां कुरु । एतावान् पौरुषो धर्मों यदानिनुकापते ॥२६॥
पालकन्योदितवचो निशम्य यवनेश्ररः । चिकीर्षुदेवगुह्य स सस्मितं तामभाषत ॥२७॥
मया निरूपितस्तुभ्यं पतिरामसमाधिना । नाभिनन्दति लोकोऽयं स्वामभद्रामसम्मतामार।
स्वमव्यक्तगति व लोकं कर्मविनिर्मितम् । याहि मे पृतनायुक्ता प्रजानाशं प्रणेप्यसित२६॥
प्रज्वारोऽयं मम भ्राता त्वं च मे भगिनी भव । चराम्युभाभ्यां लोकेऽस्मिन्नव्यक्तो भीमसैनिक.
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थ स्कन्धे पुरानोपाख्याने
सप्तविंशतितमोऽध्यायः ॥२७॥
अथाष्टाविंशतितमोऽध्यायः
नारद उवाच
सैनिका भयनान्नों ये बर्हिमन् दिष्टकारिणः । प्रज्वारकालगन्याभ्यां विचेहरवनीमिमाम् ॥१॥
त एकदा तु रभसा पुरञ्जनपुरी नृप । रुरु भीमभोगायो नरपतगपालिताम् ॥ २ ॥
कालकन्यापि बुभुजे पुरञ्जनपुरं बलात् । ययाभिभूतः पुरुषः सद्यो निःसारतामियात् ॥३॥
तयोपभुज्यमानां वै यवनाः सर्वतोदिशम् । द्वाभिः प्रविश्य सुभृशं प्रादयन् सकला पुरीम् nan
तस्यां प्रपीड्यमानायामभिमानी पुरजनः । अवापोरविधास्तापान् कुटुम्वी ममताकुलः ॥ ५ ॥
कन्योपगुढो नष्टश्रीः कृपणो विषयात्मकः । नष्टप्रज्ञो हतैश्वयों गन्धर्षयवनलात् ॥६॥
विशीर्णा स्वपुरी वीक्ष्य प्रतिलाननास्तान् । पुनान् पौयानुगामात्याआयर्या च गतसौदाम् ।
प्रारमान कन्यया प्रस्तं पचालारिदूपितान्। दुरन्तचिन्तामापनो न लेभे तरप्रतिक्रियाम् ।।
कामानभिलपन् दीनो यातयामांश्च कन्यया । विगतात्मगतिस्नेहः पुनदाराच लालयन् ॥१॥
गन्ध यवनाकान्ता कालकन्योपमर्दिताम् । हातुं प्रचक्रमे राजा तो पुरोमनिकामतः TOR
भयनानोऽग्रजो भ्राता प्रग्यारः प्रत्युपस्थितः । ददाह तो पुरी करना प्रातु. प्रियचिकीर्पया ।।
तस्यां सन्दरमानार्या सपौः सपरिच्छद. । कौटुम्पिकः कुटुम्धिन्या उपातप्यत सान्वयः॥१२॥
यवनोपरुवायतनो प्रस्तायो कालकन्यया। पुर्या प्रग्यारसंसृष्टः पुरपालोऽन्यतप्यत १३॥
शेके सोऽपि तय पुरस्ट्रोरवेपथुः । गन्तुमरहत्ततो वृपशेरदिय सानलान् ॥१४
शिथिलावपयो यहि गन्धह'तपारपः । यवनेररिभी राजन्नुपरखो सोद हा
श्रुहित पुत्राय जामिनामानृपाश । य याशिष्टं यस्मिशिद गृहकोशामिदम् ॥१६॥

·श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्यायः २८ अहं ममेति स्वीकृत्य गृहेषु कुमतिही । दध्यो प्रमदया दीनो विप्रयोग उपस्थिते १७n लोकान्तरं गतवति मय्यनाथा कुटुम्विनी । वर्तिप्यते क्थं स्वेग वालकाननुशोचती ॥१॥ न मय्यनाशिते भुक्ते नास्नाते स्नाति मत्परा। मयि रुष्टे सुमंत्रस्ता भरिसते यतवाग्भयात् । प्रयोधयति माविज्ञ म्युपिते शोककर्शिता । वमैतद् गृहमेधीयं वीरसूरपि मेष्यति ॥२०॥ कथं नु दारका दीना दारकीर्वापरायणाः । वर्तिप्यन्ते गयि गते भिगनाव इवोदधी ॥२१॥ एवं कृपणया बुद्धया शोचन्तमतदहणम् । ग्रहीतुं कृतधीरेनं भयनामाभ्यपधत ॥२२॥ पशुवद्यवनरेष नीयमानः स्वकं क्षयम् । अन्वद्वन्ननुपथाः शोचन्तो भृशमातुराः ॥२३॥ पुरी विहायोपगत उपरद्धो भुजङ्गमः । यदा तमेवानु पुरी विशीर्णा प्रकृतिं गता ॥२४॥ विष्यमाणः प्रसभं यवनेन यलोयसा । नाविन्दत्तमसाऽऽविष्टः ससायं सुहृदं पुरः ॥२२॥ तं यज्ञपशवोऽनेन संज्ञप्ता येऽदयालुना । कुठारैश्चिच्चिदुः कु द्धाःस्मरन्तोऽमीवमस्य तत् ।। अनन्तपारे तमसि मनो नष्टस्मृतिः समाः । शाश्वतीरनुभूयाति प्रमदासहदूपितः ॥२७॥ तामेव मनसा गृहन् बभूव प्रमदोत्तमा । अनन्तरं विदर्भस्य राजसिंहस्य वेश्मनि ॥२८॥ उपयेमे वीर्यपणा वैदर्भी मलयध्वजः । युधि निर्जित्य राजन्यान् पारड्यः परपुरायः २६ तस्यां स जनयाञ्चक्र प्रारमजामसितेपणाम् । यवीयसः सप्त सुतान् सप्त द्रविभूभृत: ॥३०॥ एकैकस्याभवत्तेपा राजन्नबुंदमध्रुदम् । भोप्यते यदशधरैर्मही मन्वन्तरं परम् ॥३१॥ अगस्त्यः प्राग्दुहितरमुपयेमे पृतमताम् । यस्यां दृढच्युतो जात इध्मवाहात्मजो मुनि:॥३२॥ विभज्य तनयेभ्यः पमा राजर्मिलयध्वज । धारिराधयिपुः कृणं स जगाम कुलाचलम् ३३ हिरवा गृहान् सुतान भोगान् वैदर्भी मदिरेक्षणा । अन्वधावत पाण्ड्य शं ज्योत्स्नेव रजनीकरम तर चन्द्रवसा नाम ताम्रपर्णी वटोदका । तत्पुण्यसलिलैनित्यमुभयत्रात्मनो मृजन् ॥३५॥ कन्दाष्टिभिम लफलैः पुष्पपर्णस्तृणोदकैः । वर्तमानः शनैर्गाप्रकर्शनं तप यास्थितः ॥३६॥ शीतोष्णवातवर्षाणि सुत्पिपासे प्रियाप्रिये । सुखदुःखे इति द्वन्द्वान्यजयत्समदर्शनः ॥३७॥ तपसा विद्यया पपायो नियमैर्यमै. । युयुजे ब्रह्मण्यात्मानं विजितासानिलाशयः ॥३n श्रास्ते स्थाणुरिवैकय दिव्य वर्षशत स्थिरः । वासुदेवे भगवति नान्यदेदोद्वहन् रतिम् ॥६६॥ स व्यापकतयाऽऽरमानं व्यतिरिक्ततयाऽऽत्मनि । विद्वान् स्वम इवामर्शसाक्षिणं विरराम हyon साहाद्भगवतोक्तन गुरुणा हरिणा नृप । विशुद्धज्ञानदोरेन स्फुत्ता विश्वतोमुखम् ॥४॥ परे ब्रह्मणि चारमान पर ब्रह्म तथाऽऽमनि । वीआमाणो विहायेतामस्मादुरराम ह ॥५२॥ पति परमधर्मज्ञ वैदर्भी मलयध्वजम् । प्रेम्णा पर्यचरद्धित्वा भोगान् सा पतिदेवता॥४३॥ चौरवासा प्रतक्षामा वेणीभूतशिरोरहा । बभापुप पति शान्ता शिखा शान्तमिवानलम् ४४ अजानती प्रियतमं यदोपरतमङ्गना । सुस्थिरासनमासाथ यथापूर्वमुपाचरत् ॥४॥ ।

·- २१. श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २६ यदा नोपलभेताह धावू'माणं पत्युरर्चती । श्रासीत् सविग्नहृदया यूथभ्रष्टा मृगी यथा ॥४६ धारमानं शोचती दीनमबन्धु विश्वामि. । स्तनावासिय विपिने सुस्वरं प्ररुरोद सा ४७n उत्तिष्टोत्तट राजर्षे इमामुदधिमेखलाम् । दस्युभ्यः चनबन्धुभ्यो बिभ्यती पातुमर्हसि ४८ एवं विलपती याला विपिनेऽनुगता पतिम् । पतिता पादयोर्भत रुदत्यश्रूण्यवर्तयत् ॥४॥ चितिं दारमयी चित्वा तस्यां. पयु. कलेवरम् । श्रादीप्य चानुमरणे विलपन्ती मनो दधे ५० ब्राह्मण उवाच तत्र पूर्वतरः कश्चिरससा ब्राह्मण प्रात्मवान् । सान्त्वयन् वल्गुना साम्ना तामाह रुदती प्रभो । का व कस्यासि को वायं शयानो यस्य शोचसि।जानासि कि सखायं मायेनाविचचर्थ : 'अपि स्मरसि चा मानमविज्ञातसख सखे । हि वा मा पदमन्विच्छन् भौमभोगरतो गत. ॥५३॥ हंसावहं च व चार्य सखायौ मानसायनौ । अभूतामन्तरा चौक सहसपरिवरसरान् ॥१४॥ स त्वं विहाय मो बन्धो गतो ग्राम्यमतिर्महीम् । विचरन् पदमद्रासी: कयाचिग्निर्मितं लिया । पञ्चारामं नवद्वारमेकपालं त्रिकोष्टकम् । पट्कुलं पञ्चविपणं पञ्चप्रकृति स्त्रीधवम् ॥१६॥ पञ्चेन्द्रियार्था पारामा द्वारः प्राणा नव प्रभो। तेजोऽबनानि कोष्टानि कुलमिन्द्रियसप्रइ. ५० विपणस्तु क्रियाशक्तिर्भूतप्रतिरव्यया । शक्त्यधीश पुमास्त्वत्र प्रविष्टो नावबुध्यते ॥२८॥ तस्मिंस्पं रामया स्पृष्टो रममाणोऽश्रुतस्मृति । सरसगादीदृशीं प्राप्तो दशा पापीयसी प्रभो॥ न स्वं विदर्भदुहिता नायं वोर. सुहृत्तव । न पतिस्त्वं पुरञ्जन्या रुदो नवमुखे यया १६on माया ो पामया सृष्टा यत्पुमांसं स्त्रियं सतीम् । मन्यसे नोभयं यदै हंसो पश्यावयोर्गतिम्।६।। अहं भवास चान्यस्त्व बनेनाहं विचक्ष्व भोः । न नो पश्यन्ति फवयश्छिद्रं जातु मनागपि ६२ पुरुष आत्मानमेकमादर्शचतुपो.। द्विधाभूतमवेत तथैवान्तरमावयो ५६३० एवं स मानमो हसो हंसेन प्रतिबोधित । स्वस्थस्तव्यभिचारेण नष्टामाप पुन स्मृतिम् ६५ यहिप्मोतदध्या म पारोक्ष्येण प्रदर्शितम् । यस्परोक्षप्रियो देवो भगवान् विश्वभावन ॥६५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे चतुर्थस्कन्धे पुरअनोपारयानेऽष्टाविंशतितमोऽध्याय. A२८ अथकोनत्रिंशत्तमोऽध्यायः प्राचीनवहिरयाच भगवंस्ते पयोऽस्माभिर्न सम्यगवगम्यते । क्वयस्तद्विजानन्ति न ययं कर्ममोहिता ॥१॥ नारद उवाच पुररंपुर जनं विद्याद्ययनम्त्यात्मन पुरम् । एकदिनिचतु पादं बहुगदमपादकम् ॥२॥ योऽविज्ञाताहृतस्तस्य पुरुषस्य सखेश्वरः ।यन विज्ञायते पुम्भिर्नामभिर्वा नियागुणे ॥३॥ पदाजिघान पुहा कायन प्रतेसान् । नबद्वार विहम्तानि सत्रामनुन साध्विति ॥२॥ यथा ·। श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २६ २१६ बुदि तु प्रमदा विद्यान्ममाहमिति यत्कृतम् । यामधिष्टाय देहऽस्मिन् पुमान् भुङ्क्तेऽशभिर्गुणान् सखाय इन्द्रियगणा ज्ञानं कर्म च यत्कृतम् । सरयस्तवृत्तयः प्राणः पञ्चत्तियथोरगः ॥६॥ वृहबलं मनो विद्यादुभयेन्द्रियनायकम् । पञ्चालाः पञ्च विश्या यन्मध्ये नवखं पुरम् ॥७n अक्षिणी नासिके कणों मुखं शिक्षगुदाविति । द्वे द्वे द्वारौ बहिर्याति यस्तदिन्द्रियसंयुतः ८॥ अक्षिणी नासिके प्रास्यमिति पञ्च पुरः कृताः । दक्षिणा दक्षिणः वर्ण उत्तरा चोत्तर स्मृतः un पश्चिमे इत्यधोद्वारौ गुदं शिश्नमिहोच्यते । खद्योताऽऽविर्मुखी चात्र नेने एकत्र निर्मिते । रूपं विभाजितं ताभ्यां विचष्टे चपेश्वरः ॥१०॥ नलिनी नालिनी नासे गन्धः सौरभ उच्यते । घ्राणोऽधूतो मुरयास्यं विपणो व प्रमविद्रसः श्रापणो व्यवहारोऽन चित्रमन्धो बहूदनम् । पितृहदक्षिणः कर्ण उत्तरो देवहूः स्मृतः ॥१२॥ प्रवृतं च निवृत्तं च शास्त्र पञ्चालसंज्ञितम् । पितृयानं देवयानं श्रोत्राच्छू तधरायजेत् ॥१३॥ श्रासुरी मेहमाग्द्वाव्यवायो ग्रामिणां रतिः । उपस्थो दुर्मदः प्रोक्तो निऋतिर्मुद उच्यते॥१en वैशसं नरकं पायुर्लुब्धकोऽन्धौ तु मे शृणु । हस्तपादौ पुमास्ताभ्यां युक्तो याति करोति च ।। अन्तःपुरं च हृदयं विपचिर्मन उच्यते । तत्र मोहं प्रसादं वा हर्प प्रामोति तगुणैः ॥१६॥ यथा यथा विक्रियते गुणाक्तो विकरोति वा । तथा तथोपदष्टाऽऽरमा तवृत्तीरनुकार्यते॥१७॥ देहो रथस्त्विन्द्रियाश्वः संय सररयोऽगतिः । द्विकर्मचक्रस्चिगणध्वज. पञ्चासुबन्धुरः ॥१८॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हनीटो द्वन्द्वकूबरः । पञ्चेन्द्रियार्धप्रक्षेपः सप्तधातुवरूथकः ॥१६॥ श्राकृतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतपणां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमूः पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥२०॥ संवत्सरचएडवेगः कालो येनोपलक्षितः। तस्याहानीह गन्धर्वा गन्धव्यों राजयः स्मृताः । हरन्यायुः परिक्रान्त्या पष्टयु त्तरशतत्रयम् ॥२१॥ कालकन्या जरा साक्षालोकस्ता नाभिनन्दति । स्वसारं जगृहे मृत्यु. क्षयाय यवनेश्वरः ॥२२॥ थाधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्वराः । भूतोसर्गाशुरयः प्रज्वारो द्विविधो ज्वरः ॥२३॥ एवं यहुविधेदुखदेवभूतात्मसम्भवैः । किश्यमानः शतं वर्ष देहे देही तमोतः ॥२४॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानारमन्यध्यस्य निर्गुणः शेते कामलवान् ध्यायन्ममाहमिति कर्मयत्॥२६॥ यदाऽऽ मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विपज्जेत गणेषु प्रातः स्वाक् ॥२६॥ गुणाभिमानी स तदा फ्माण कुस्तेऽवशः । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकाभिजायते२७ शुक्लारप्रकाशभूयिष्ठाँलोकानामोति कहिंचित् । दुःखोदकान् क्रियायासस्तिम शोको कटान धचित् कचित्पुमान् फचिच्च स्त्री धचिन्नोभयमन्धधीः । देवो मनुष्यस्तिर्यग्वा यथा कर्मगुणं भवः॥२६॥ परीतो यथा दीनः सारमेयो गृहगृहम् । चरन् विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥३०॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्ट नियाप्रियम् ।

·२२. - । , श्रीमद्भागवते चतुस्किन्धे अध्याय.:२८ दुःसे कतरेणापि देवभूतात्महेतुयु । जीवस्य न व्यवच्छेदः स्याच्चेत्तत्तत्प्रतिक्रिया||३२॥ यथा हि पुरुयो भारं शिरसा गुरमुद्रदन् । तस्वन्धन साधत्ते तथा सर्वाः प्रतिक्रिया ॥३३॥ नैकान्ततः प्रतीकारः कर्मणां कर्म कोलम् । द्वयं ह्यविद्योपसृतं स्पन स्वम इवानध ॥३४॥ अ) प्रवियमानेऽपि संसृतिन निवर्तते । मनसा लिद्रूोण स्वप्न विचरतो यथा ॥३॥ श्रयात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्यपरम्परा । संसतिस्तव्यपच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥३६॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोगः समाहितः । सधीचोनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥३७५ सोऽचिरादेव राज स्यादच्युतकथाश्रयः । शृण्वतः श्रधानस्य नि यदा स्यादधीयत.६३८ यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशयाः । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यप्रचेतसः तस्मिन् महन्मुखरिता मधुभिश्चरिअपीयूषशेषसरितः परित. भवन्ति । ता ये पिइन्स्यवितृगे नृप गाढकर्णेस्तान स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहाः ॥४॥ एतैरुपद्रुतो नित्यं जीवलोक. स्वभाव न करोति हरेनून कथामृतनिधी रतिम् ॥४॥ प्रजापतियतिः साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु 1 दक्षादयः प्रजाध्यता नैष्टिकाः सनकादयः ॥४२॥ मरीचिरम्यगिरसौ पुलस्त्य पुलह. प्रतुः । भूगर्वसिष्ट इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिनः ॥४३॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभिः । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ४४ शब्दवालि दुप्पारे चरन्त ऊरविस्तरे । मन्त्रालय॑वच्छिन्न भजन्तो न विदु.परम्॥ ४५५ यदा यमनुगृलाति भगवानात्मभावितः । सजहाति मति लोके वेदे च परिनिष्टिताम्॥४६॥ तस्मात्कर्मसु बर्हि मनज्ञानादर्थकाशिपु । मादृष्टि कृथाः श्रोतस्पर्शिध्वस्पृष्टवस्तुपु ॥४७n स्वं लोकं न विदुस्ते वै यत्र देवो जनार्दनः । श्राधियो चेदं सकर्मकमतद्विदः ॥८॥ शास्तीर्थ दर्भ प्रागन कास्य न शितिमण्डलम् । स्तन्धो वृहदधान्मानो कर्म नापि यत्परम तत्कर्म हरितोपं यत्सा विद्या सन्मतिर्यया १६ हरिदेहभृतामात्मा स्वयं प्रकृतिरीश्वर । तत्पादनलं शरणं यत. मो नृणामिह ॥१०॥ सवै प्रियतमधामा यतो न भयमावपि । इति वेद स वै विद्वान् यो विद्वान् स गुरहरि. नारद उवाच प्रश्न एवं हि संछियो भवत. पुस्पर्षभ । अग्र मे पदतो गुह्य निशामय सुनिश्चितम् ॥१२॥ दशरं सुमनसां शरणे मिथित्वा रक्त पद घ्रिगणसामसु लुब्धकर्णम् । श्रयं वृकानसुनृपोऽविगणय्य यान्तं पृष्टे ग मृगयलुब्धक्याभिनम् ॥१३॥ [प्रस्यार्प] मुमन सधर्मणा स्खीपा शरण श्राश्रमे पुष्पमधुगन्धवरद्रतमं काम्यकर्मविपाक काममुस- मध दियौपस्थ्यादि विचिन्वन्तं मिथुनीभूय तदृभिनिवेशितमनसंपट निगणसामगीतपति- ·AR ममैते मनसा श्रीमद्भागवने चतुस्किन्धे अध्यायः २६ २२१ मनोहरवनितादिलनालापेट्वतितरामतिप्रलोभितकर्णमग्रे यूथवारमन श्रायुहरतोऽहोरामा- न्तान् काललवविशेपानविगणय्य गृहेषु विहरन्तं पृष्टत एवं परोसमनुप्रवृत्तो लुब्धकः कृता- म्तोऽन्तःशरेण यमिह पराविध्यति तमिममा मानमहो राजन् भिन्नहृदयं द्रष्टुमईसीति ॥५॥ • स एवं विचदय मगचेष्टितमारमनोऽन्तश्चित्त नियच्छ हृदि कर्णधुनी च चित्त । जह्यङ्गनाश्रममसत्तमयूथगार्थ भीणीहि हंसरारणं विरम ममेण ॥१५॥ राजोवाच व तमन्वीक्षितं ब्रह्मन् भगवान् यदभापत । नैतजानन्त्युपाध्यायाः किं नम युर्विदुर्यदि॥१६॥ संशयोऽत्र तु मे विप्र संछिमस्तस्कृतो महान् । ऋषयोऽपिहि मुह्यन्ति यत्र नेन्द्रियवृत्तयः१७॥ कर्माण्यारभते येन पुमानिह विहाय तम् । अमुग्रान्येन देहेन जुष्टानि स यदभते ॥१८॥ इति वेदविदा बाद श्रूयते तन तन है। कर्म यस्मियते मोक्त परोसन प्रकाशते ।१६।। नारद उवाच येगारभते कर्म तेनैवामुग्र तरपुमान् । मुक्त ह्यव्यवधानेन लिन मनसा स्वयम्॥६०॥ शयानमिममु सृज्य वसन्तं पुरषो यथा । कर्मात्मन्याहितं भुइक्त तादृशेनेतरेण वा ॥६॥ यघदसावमिति घुवन् । गृहीयात्तरपुमान् राद्धं फर्म येन पुनर्भव. १६२॥ यथानुमीयते चित्तमुभयरिन्द्रियहितः । एवं प्राग्देहज कर्म लक्ष्यते चित्तवृत्तिभिः ॥६३n नानुभूतं क पानेन देहेनारष्टमश्रु तम् । कदाचिदुपलम्येत यद्पं यागारमनि १६४५ तेनास्य सार्श राजनितिनो देहसम्भवम् । श्रद्धास्वाननुभूतोऽर्थो न मन स्पष्टमहति ॥६॥ मन एवं मनुष्यस्य पूर्वरूपाणि शंसति । भविष्यतश्च भदंने तथैव न भविष्यतः ॥६६॥ प्रारमश्रुतं चाय पचिन्मनसि रयते । यथा तथानुमन्तव्यं देशकालनियाघ्रयम् ॥६७॥ सचे प्रमानुरोधेन मनसीन्द्रियगोचराः । प्रायान्ति वर्गशो यान्ति सधैं समनयो जना. un सर्पकनिष्ट मनसि भगव पार्भवतिनि। तमचन्द्रमसीवेदमुपरज्यावभासते नाईममेति भावोऽयं पुरष व्यवधीयते । यापद् बुदिमनोशार्पगुपन्यहो पनादिमान्॥७०॥ सुप्तिमूम्योपतापु भाणायनयिधाततः । नेहतेऽमिति साने गम युप्रग्यारयोरपि ॥७॥ गर्भ पाल्येऽप्यपीकल्यादेकादशविध तदा । लिग न रयते यूनः कुदा सन्दममो यथा ७२ म छविधमानेऽपि संमतिनं निवर्तते । ध्यायतो विश्यानत्य सम्मेऽनागमो यथाnel पर पसविध लिमित् पोराविस्तृतम् । एप घेतनया युतो जीय इयभिधीयो । भनेन पुरुशे देहानुपादत्ते विमुचति । हरे शोक मयं दुःसं मुगंधानेन विन्दति .. पया नूगजलफेयं नापयास्यपयाति च । न त्यजेन्द्रियमाणोऽपि प्रादेशाभिमान जन ॥७९॥ पावदन्यं न विन्देश प्रवधानेन फर्मताम् । मन एर मनुष्येन्द्र भूगानो भयमायनम् ॥ १६६० ·૨૨ धीमागयते चतुर्णस्कन्धे अध्याय. ३० यदाधरितान् यागन् फरियादिनुनेऽमहत् । सति कर्मण्यविधायो बन्धः कर्मण्यनारमन अतस्तदपवादा मत सर्वाग्मना हरिम् । पश्यस्तदारम विधं स्थियुस्पाययया यत: ॥७॥ मैत्रेय उवाच भागरतमुस्यो भगवाशारदो सयोगतिम् । प्रदर्य समुमामन्य सिद्धलोकं ततोऽगम८ प्राचीनयही राजर्षिः प्रजासाभिरपणे । श्रादिश्य पुत्रानगमतपसे पपिलाश्रमम् ॥ तनैकाप्रमना पोरी गोविन्दचरणाम्युजम् । विमुक्तमहोऽनुभजन् माया तासाम्यतामगात८२ एतदप्यारमणरोप्यं गीतं देवर्षियानघ । यः धावपेपः शृणुयारस लिङ्गन विमुच्यते ॥३॥ एतन्मुन्दयशसा भुपन पुनानं देवर्षियर्यमुसनिःसृतमारमशौचम् । यःको यमानमधिगरपति पारमेष्टय नास्मिन् भयेभ्रमति मुक्तसमस्तबन्ध ॥८॥ पायामणरोपयमिदं मयाधिगतमहतम् । एवं खियोऽऽश्रमः पुंसरियनोऽमुत्र च संशय इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थस्कन्धे विदुरमैत्रेयमवादे प्राचीनयहिनारदसंवादो नामैकोनशित्तमोध्याय. ॥२६॥ अथ त्रिंशत्तमोऽध्यायः घिदुर उवाच ये वयाभिहिता ब्रह्मन् सुताः प्राधीनबर्हिषः । ते रुद्रगीतेन हरि सिद्धिमापुः प्रतोप्य काम् । किं याईस्पत्येह परन वाथ कैवल्यनाथप्रियपार्श्ववर्तिनः । वासाच देव गिरिशं यारछया प्रापुः परं नूनमय प्रचेतस. ॥ २ ॥ मैत्रेय उवाच प्रचेतसोऽन्तरदधौ पितुरादेशकारिणः । जपयझेन तपसा पुरजनमतोषयन् ॥ ३ ॥ दशवर्षसहसान्ते पुरवस्तु सनातनः । तेपामाविरभूकृढू शान्तेन शमयन् रुचा ४ उपणंस्कन्धमारहो मेस्टङ्गमिवाम्बुदः । पीतवासा मणिग्रोव कुर्वन् वितिमिरा दिश १ काशिशुना कनरुवणविभूरणेन भ्राजकपोलवदनो विलसा करीटः । अष्टायुबैरनुचरैर्मुनिभिः सुरेन्द्ररासेवितो गरुइकिन्नरगीतकीर्ति. ॥ ६ ॥ पीनायताधमुजमएडलमध्यलपण्या स्पर्धस्ट्रिया परिवृतो वनमालयाऽऽE: 1 बर्हिप्मतः पुरष थाह सुतान् प्रपन्नान् पर्जन्यनादस्तया सणावलोक. ॥ ७॥ श्रीभगवानुवाच परं वृणीच भई वो यूयं मे नृपनन्दना । सौहार्दैनाटयग्धर्मास्तुष्टोऽहं सौहृदेन व ॥८॥ योऽनुस्मरति सन्ध्यायां पुष्माननुदिनं नरः । तस्य भ्रातृप्वात्मसाम्यं तथा भूतेषु सौहृदम्पEn ये तु मां रद्गीतेन सायं प्रात. समाहिताः । स्तुवन्यहं कामवन्दास्ये प्रज्ञा च शोभनाम् ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ३० २२३ यद्ययं पितुरादेशमाहीर मुदान्विताः । अथो व उरातो कोतिर्लोकाननु भवि'यति ॥ भविता विश्रुतः पुत्रोऽनरमो ब्रह्मणो गुणै. । य एतामात्मयीर्येण त्रिलोकी प्रयिष्यति ॥१२॥ कण्डोः प्रग्लोचया लब्धा कन्या कमललोचना। तो चापविद्धा जगृहुरहा नृग्नन्दनाः ॥१३॥ शुक्षामाया मुखे राजा सोमः पीयूपवर्षिणीम् । देशिनी रोदमानाया निदधेस दयान्वितः।१४। प्रजाविसर्ग श्रादिष्टाः पिया मामनुवर्तता । तत्र कन्यां वरारोहों तामुद्वहत मा चिरम् ॥१५॥ अपृथग्धर्मशीलानां सर्वे वः सुमध्यमा। अपृथग्धर्मशीलेयं भूयारपन्यर्पिताशया ॥१६॥ दिव्यवसहस्राण सहस्रमहतौजसः । भौमान् भोक्ष्यथ भोगान् वै दिव्यांश्चानुग्रहान्मम अथ मय्यनपायिन्या भक्त्या एकगुणाशयाः। उपयास्यथ मदाम निर्विद्य निरयादतः ॥१८॥ गृहेप्वाविशतां चापि पुंसो कुशलकर्मणाम् । मद्वार्तायातयामानां न बन्धाय गृहा मता.।१९। नव्यनद्धदये यज्जो ब्रह्म तद्ब्रह्मवादिभिः । न मुह्यन्ति न शोचन्ति न हृप्यन्ति यतो गता:२० मैत्रेय उवाच एवं प्रवाणं गर्थभाजनं जनार्दनं प्राञ्जलय प्रचेतसः । तदर्शनध्वस्ततमोरजोमला गिरागृणन् गद्गदया सुहृत्तमम् ॥२१॥ नमो नमः क्लेशविनाशनाय निरूपितोदारगुणाह्वयाय । मनोवचोवेगपुरोजवाय सर्वातमागैरंगताधने नम ॥२२॥ शुद्धाय शान्ताय नमः स्वनिष्टया मनस्यपार्थ विलसद्वयाय । नमो जगत्स्थानलयोदयेपु गृहीतमायागुणविप्रहाय ॥२३n नमो विशुद्धसत्वाय हरये हरिमेधसे । वासुदेवाग कृष्णाय प्रभवे सर्वसात्वताम् ॥२४॥ नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने । नमः कमलपादाय नमस्ते कमलेक्षण ॥२२॥ कमलकिझल्कपिशङ्गामलवाससे । सर्वभूतनिवासाय नमोऽयुद्ध महि साक्षिणे२६॥ रूपं भगवता स्वेतदशेपा शसंक्षयम् । श्राविकृतं नः क्लिष्टानां किमन्यदनुकम्पितम् ॥२७॥ एतावस्वं हि विभुभिर्भाव्यं दीनेषु वत्सलैः । यदनुस्मयते काले स्वबुद्धयाभदरुन्धन ॥२८॥ येनोपशान्तिभूताना सुचकानामपीहताम् । अन्तर्हितोऽन्तहदये कस्मारो वेद नाशिषः ॥२६॥ असावेव वरोऽस्माकमीप्सितो जगतः पते । प्रसन्नो भगवान् येपामपवर्गगुरुतिः ॥३०॥ वरं वृणीमहेऽथापि नाथ त्वत्परतः परात् । नान्तस्त्वद्विभूतीनां सोऽनन्त इति गीयसे॥३१॥ पारिजातेऽजसा ल.धे सारङ्गोऽन्यन्न सेवते । त्वदद्धिमूलमासाद्य साक्षारिक किं वृणीमहि॥३२॥ यावते मायया स्पृष्टा भ्रमाम इह कर्मभिः । तावद्वत्प्रसङ्गानां सङ्गः स्यानो भवे भवे ॥३३॥ उलयाम लवेनापि न स्वर्ग नापुनर्भवम् । भगव सद्भिसगस्य माना किमताशियः ॥३४॥ प्रचेतस ऊचुः, नमः ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ३१ यनेड्यन्ते कथा मृष्टास्तृप्यायाः प्रशमो यतः। निरं यत्र भूतेषु नोबैगो यत्र कश्चन ॥३१॥ पर नारायणः साशनगवान्यासिनो गतिः । संस्तूयते सरकथासु मुक्तसरः पुनः पुन H३६॥ तेषां विचरता पा तीर्याना पावनेच्छया । भीतस्य किं न रोचेत तावकाना समागमः३७ वयं तु सादाभगवन् भवस्य भियस्य सख्युः सणसङ्गमैन । सुदुश्चिकित्स्यस्य भवस्य मृत्योभिपतमं स्याद्य गतिं गताः स्मः ॥ ३८ ॥ यज्ञः स्वगतं गुरवः मसादिता विमान वृद्धाश्च सदानुवृत्या। भार्या मताः सहदो प्रातरश्च सर्वाणि भूतान्यनसूययैव ॥ ३६ यनः मतलं सप एतदीश निरन्धसो कालमदभ्रमप्सु । सर्व तदेतत्पुरपस्य मूनो वृणीमहे ते पस्तिोपणाय ॥ ४० ॥ मनुः स्वयम्भूभगवान् भवश्च येऽन्ये तपोज्ञानविशुद्धसत्वा । श्रष्टपारा श्रपि यन्महिम्नः स्तुवन्त्यथो त्याऽऽत्मसमं गुणीम. ॥११॥ नमः समाय शुद्धाय पुरपाय पराय च । वासुदेवाय सत्वाय तुभ्यं भगवते नमः ॥४२॥ मैत्रेय उवाच इति प्रचेतोभिरभिष्टुतो हरि. प्रीतस्तथेत्याह शरण्यवरसलः । अनिच्छता यानमतृप्तयों ययौ स्वधामानपवर्गवीर्यः ॥ १२ ॥ अथ निर्याय सलिलारप्रचेतस उदन्यतः । वीक्ष्याकुप्यन् दुमैरछना गां गा रोद्धमिवोट्टितैः ततोऽग्निमास्तौ रालनमुञ्चन मुखतो रुपा । मही निवार, फत् संवर्तक इवात्यये ॥५६॥ भस्मसानियमाणांस्तान्दुमान् वीक्ष्य पितामहः । आगतः शमयामास पुत्रान् चर्हिष्मतो नये.४६ तनावशिष्टा ये वृक्षा भाता दुहितरं तदा । उज्जह स्ते प्रचेतोभ्य उपदिष्टाः स्वयम्भुवा ॥१७॥ ते चब्रह्मण श्रादेशान्मारिपामायेमिरे । यस्वाँ महदवज्ञानादजन्यजनयोनिज• neu चातुपे यन्तरे प्राप्त शासगै कालविद्व ते । य. सप्तर्ज प्रजा इप्टा. स दक्षो देवचोदित.॥४६॥ यो जायमान. सर्वेषां तेजस्तेजस्विनी रचा । स्वयोपादत्त दायाच कर्मणो दक्षम वन् २०॥ तं प्रजासर्गरक्षायामनादिरभिषिच्य च । युयोज युयुजेऽन्यांश्च स वै सर्वप्रजापतीन un इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितार्या धतुर्थस्कन्धे प्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥३०॥ अथैकत्रिंशत्तमोऽध्यायः मैत्रेय वयाच तत उत्पन्न विज्ञाना अाश्वधोक्षजभाषितम् । स्मरन्त प्रात्मजे भायाँ विसृज्य प्रायजन् गृहात, दीक्षिता ग्रह सरेण सर्वभूताम्मेघसा ! प्रतीच्या दिशि येलायो सिद्धोऽभून जाजलिः - ·- श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ३१ ૨૨૫ तामिर्जितप्राणमनोवचोरशो जितासनान् शान्तसमानविग्रहान् । परेऽमले ब्रह्मणि योजितारमनः सुरासुरेख्यो दृशे स्म नारदः ॥ ३ ॥ तमारतं त उत्थाय प्रणिपत्याभिनन्द्य च । तूजयित्वा यथादेशं सुखासीनमथाब्रुवन् ॥ ४॥ प्रचेतस ऊचुः - स्वागतं ते सुरऽध दिष्टया नो दर्शनं गतः । तव चममणं ग्रामभयाय यथा रवेः । ५. यथादिष्टं भगवता शिवेनाधोक्षजेन च । तद् गृहेषु प्रसक्तानां प्रायशः क्षपितं प्रभो ॥६॥ तन्नः प्रद्योतयाध्यात्मज्ञानं तत्वार्थदर्शनम् । येनाअसा तरिष्यामो दुस्तरं भवसागरम् ॥ ७॥ मैत्रेय उवाच इति प्रचेतसा पृष्ठो भगवानारदो मुनिः । भगवत्युत्तमश्लोक प्राविष्टात्माप्रवीन्नुपान् ॥ ॥ नारद उवाच तजन्म तानि कर्माणि तदायुस्तन्मनो वचः । नृर्णा येनेह विश्वारमा सेन्यते हरिरीश्वरः ॥ ६ ॥ कि जन्मभिस्त्रिभिह शीलसावित्रयाज्ञिकैः । मंभिर्वा अयोप्रोक्तः पुंसोऽपि विबुधायुषा १०i श्रुतेन तपसा वा किं वचोभिश्चित्तवृत्तिभिः । बुद्धया वा किं निपुणया बलेनेन्द्रियराधसाsan किचा योगेन सांख्येन न्यासस्वाध्याययोरपि। किं वा श्रेयोभिरन्यैश्च न यमात्मप्रदो हरितार श्रेयसामपि सर्वेपामा मा सबधिरतः । सर्वेपामपि भूताना हरिरात्माऽऽत्मदः प्रियः ॥१३॥ यथा तरोर्मूलनिपेचनेन तृप्यन्ति तस्कन्धभुजोपशाखाः । प्राणोपहाराच यथेन्द्रियाणां तथैव सर्वाहणमच्युतेज्या ॥ १४ ॥ यथैव सूर्यात्प्रभवन्ति वारः पुनश तस्मिन् प्रविशन्ति काले। भूतानि भूमौ स्थिरजनमानि तथा हरावेव गुणप्रवाहः ॥ १५ ॥ एतत्पदं तजगदारमनः परं सद्विभातं सवितुर्यथा प्रभा । यथासवो जामति सुप्तशक्तयो दन्यक्रियाज्ञानभिदाभ्रमास्ययः ॥ १६ ॥ यथा नभस्यभ्रतमःप्रकाशा भवन्ति भूपा न भवन्स्यनुक्रमात् । एव परे ब्रह्मणि शक्तयस्त्वमू रजस्तमःसस्वमिति प्रवाहः ॥10 तेनैकमारमानमशेषदेहिना कालं प्रधानं पुरुष परेशम् । स्वतेजसा ध्वस्तगुणप्रवाहमारीकभावेन भजध्वमदा दयया सर्वभूतेषु सन्तुष्टया येन केन वा । सर्वेन्द्रियोपशानस्या च सुप्यत्याशु जनार्दनः अपहतसफलैपणामलामन्यविस्तमेधितभावनोपहतः निजजनवराग वमारमनोऽयन सरति छिद्रवदत्तरः सतां हि ॥ २०॥ - ·२२६ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्याय ३१ न भजति मनीषिणो स इग्यो हरिरधनारमधनप्रियो रसज्ञ । श्रुतधनकुलकर्मणा मयें विदधति पापमकिञ्चनेषु सत्सु ॥ २॥ श्रियमनुचरतों तदर्थिनश्च द्विपदपतीन् विबुधाश्च यत्स्वपूर्ण । न भजति निजभृत्यवर्गतन्त्र कथममुमुद्विसृजेरपुमान् कृतज्ञ ५२२ ॥ मेय उवाच इति मधेससो राजन्नन्याश्च भगवत्कथा । श्रावयित्वा ब्रह्मलोक ययौ स्वायम्भुवो मुनि ॥२३॥ तेऽपि तन्मुखनिर्यात यशो लोकमलापहम् । हरेनिशम्य तत्पाद ध्यायन्तस्तदति ययु १२४॥ एतत्त'ऽभिहित पत्तयन्मां व परिपृष्टवान् । प्रचेतसा नारदस्य सवाद हरिकीर्तनम् ॥२५॥ श्रीशुक उवाच य एष उत्तानपदो मानवस्यानुवर्णित । वश प्रिययतस्यापि निबोध नृसत्तम ॥२६॥ यो नारदादात्मविद्यामधिाग्य पुनर्महीम् । भुत्वा विभज्य पुनेभ्य ऐश्वर समगापदम्॥२७॥ इमां तु कौमारविणोपवर्णिता इत्ता निशम्याजितवादसाकथाम् । प्रद्धभावोऽध्रुकलाकुलो मुनेदंधार मूर्धा चरण हृदा हरे ॥२८॥ विदुर उवाच सोऽयमध महायोगिन् भवता करणारमना । दर्शितस्तमस पारो यग्राकिञ्चनगो हरि २६।। श्रीशुक उयाच यानन्य तमामभ्य विदुरो गजसायम् । स्वानां दिक्ष, प्रययौ ज्ञातीना निताशय ५३०॥ एतद्य शृणुयादाजन् राजा हर्पिसात्मनाम् । श्रायुधन यश स्वस्ति गतिमेश्वर्यमाप्नुयात। इति श्रीमद्भागवत महापुराणेऽादशसाहस्रयां सहितायो चतुर्थस्कन्धे प्रवेतउपाख्यान नामयिशत्तमोऽध्यायः ॥३१॥ इति चतुर्थःस्कन्धः समाप्तः ॥ हरि. ॐ तत्सत् ॥

·श्री वासुदेवाय नमः श्रीमद्भागवतम् पञ्चमस्कन्धः अथ प्रथमोऽध्यायः राजोवाच प्रिययतो भागवत श्रात्माराम. कथं मुने । गृहेऽरमत यन्मूलः कर्मबन्धः पराभव 18 न नूनं मुक्तसङ्गानां ताशाना द्विजर्षभ । गृहेष्वभिनिवेशोऽयं पुंसा भवितुमर्हति ॥ २ ॥ महतां खलु विप्र उत्तमश्लोकपादयो । छायानिवृतचित्तानां न कुटुम्ने स्पृहामति.॥३॥ संशयोऽयं महान् ब्रह्मन् दारागारसुतादिषु । सत्तस्य यसिद्धिरभूत् कृष्णे च मतिरच्युता nen श्रीशुक उवाज यादमुक्तं भगवत उत्तमश्लोकस्य श्रीमचरणारविन्दमकरन्दरस भावेशितचेससोभागवत- परमहंसदयितका किशिदातरायविहिता स्वां शिवतमा पदवों न प्रायेण हिन्वन्ति यहि वाव ह राजन् स राजपुनः प्रिययत. परमभागवतो नारदस्य चरणोपसेवयानसावगतपरमार्थस- सत्यो प्रशसत्रेण दीक्षिप्यमाणोऽवनितलपरिपालनायान्नातनवरगुणगणकान्तभाजनतया स्व. पियोपामन्त्रितो भगवति वासुदेव एवाग्यवधानसमाधियोगेन समावेशितसकलकारकक्रियाकलापो नैवाभ्यनन्दद्यद्यपि तदप्रन्यानातव्यं तदधिकरण प्रात्मनोऽन्यस्मादसतोऽपि पराभवमन्वीपमाण- १६॥ अथ ह भगवानादिदेव एतस्य गुणविसर्गस्य परिहणानुभ्यानव्ययसितसकलजगदभिप्राय प्रारमवोनिरखिलनिगमनिजगणपरियेष्टितः स्वभवनादवततार ॥ स तत्र तत्र गगनतल उहपतिरिव विमानावलिभिरनुपथममरपरिवृदैरभिपज्यमान. पथि पथि च घरुयश: सिद्धगन्धर्व- साध्यचारणमुनिगणैरपगीयमानो गन्धमादनदोणीमवभासपसुपससर्प ८ तनह वा एनं देवर्षिहसयानेन पितरं भगवन्तं हिरण्यगर्भमुपलभमान. सहसवो थापाहणेन सह पितापुया. म्यामपहितालिरपत्तस्थे । भगवानपि भारत तदुपनीताईण सूज्यानातितरामुदितगुण- गणार सारसुजयः प्रियवतमादिपुरुषस्तं सदपहासावलोक इति होयाप101 प ·-- २२८ श्रीमद्भागवते पंचमस्कन्धे अध्यायः १ श्रीभगवानुवाच निवोध तातेदमृतं ब्रवीमि मासूपितु देवमहस्यप्रमेयम् । वयं भवस्ते तत एष महर्षिहाम सर्वे विवशा यस्य दिष्टम् ॥ १॥ न तस्य कश्चित्तपसा विद्यया वान योगवीर्येण मनोपया था। नैार्थधर्मः परत स्वतो वा कृत विहन्तु तनुभृद्विभूयात् ।। १२ । भवाय नाशाय च कर्म कर्तुं शोकाय मोहाय सदा भयाय । सुखाय दुःखाय व देहयोगमन्यक्तदिष्टं जनताङ्ग धत्ते ॥ १३ ॥ तद्वाचितन्त्या गुणफर्मदामभि सुदुस्तरैर्वस वय सुयोजिता । सर्दै यहामो बलमोश्चराय प्रोता नसीव द्विपदे चतुष्पदः ॥ १४ ॥ ईशाभिसृष्ट सवरुध्महेऽ दुखं सुख वा गुणकर्मसङ्गात् । आस्थाय तत्तद्यदयुड त नायश्चमलान्धा इव नीयमानाः ॥ १५॥ मुक्तोऽपि तावद्विभृयात्स्वदेहमारब्धमननभिमानशून्यः । यथानुभुत प्रतियातनिद्र. किं वन्यदेहाय गुणान ङ्गक्ते ॥ १६ ॥ भयं प्रमत्तस्य वनस्वपि स्याद्यतः से प्रास्ते सहपट्सपल । जितेन्द्रियस्थात्मरते धस्य गृहाश्रम किं नु करीत्यवद्यम् १७ ॥ य. पट्सपनान् विजिगीपमाणो गृहेषु निर्विश्य यतेत पूर्वम् । अत्येति दुगांश्रित अर्जितारीन् क्षीणे काम विचद्विपश्चित् ॥ १८ त्व स्वजनाभा निसरोजकोशदुर्गानितो निर्जितपट्सपन्न । भुङ वेह भोगान् पुरुरातिदिष्टान् विमुक्तसङ्ग प्रकृति भजस्य ॥ 16 श्रीशुक उवाच इति समभिहितो महाभागवतो भगवतग्रिभुवनगुरोरनुशासनमारमनो लघुतपावनन- शिरोधरी वाढमिति सबहुमानमुवाह ॥ २० ॥ भगवानपि मनुना यथावदुपकल्पितापपिति मिययतनारयोरधिषममभिसमी रामाणयोरारमसमरस्थानमवार मनसं उपमम्यवहत प्रवर्तयनगमत् ॥ २॥ मनुरपि परेशैव प्रतिन्धितमनोरथ. सुरपिंपरानुमतेनारमजमसिलघरामण्डलस्थिसिगुप्तय श्रास्थाप्य स्वयमतिविपमधिपजलाशयाशाया इति ह याय स जगतोपतिरीधरेन्छयाधिनिवेशितकर्माधिकारोऽपिल जगद्पन्धध्वसनपर रानुभाषस्य आदिपुरुषस्यावियुगलानवर सध्यानानुभावन परिधिनायाशयोऽपदातोऽपि मानानी महतां महीतलमनुशशास १२५ ॥ अथ च दुहिता प्राधिक उपयेमे महिमा . उपरराम॥३३॥ भगवत ·- श्रीमद्भागवते पंचमस्कन्धे अध्यायः १ २08 नाम तस्यामु ह वाय श्रात्मजानात्मसमानशीलगुणकर्मरूपवीर्योदारान्दश भावयाग्बभूव कन्या च यवीयसीमूर्जस्यतो नाम ॥ २४ ॥ प्राग्नीधेमजिह्वयज्ञबाहुमहावी हिरण्यरेतोवृतपृष्ट- सवनमेधातिथिवीतिहोत्रफयय इति सूचं एयाग्निनामान, ॥ २९ ॥ एते. कविमहावीरः सक्न इति य अासन्नध्परेतसस्त श्रात्मविद्यायाम भागदारभ्य कृतपरिचयाः पारमहस्य- मेवाश्रममभजन् ॥ २६ ॥ तस्मिन्नु ह वा उपशमशीलाः परमर्पयः सकलजीवनिकायावासस्य भगवतो वासुदेवस्य भीतानां शरणभूतस्य श्रीमचरणारविन्दाविरतस्मरणाविगलितपरमभत्ति. योगानुभावेन परिभावितान्तह दयाधिगते भगवति सर्वपा भूतानामारमभूते प्रत्यगात्मन्ये- वात्मनस्तादात्म्यमविशेपेण समीयुः ॥ २७ ॥ अन्यस्यामपि जायायां प्रयः पुत्रा श्रासमतम- स्तामसो रैवत इति मन्यन्तराधिपतयः ॥ २८ ॥ एवमुपशमायनेषु स्वतनयेवध जगतीपतिर्जगतीमबुंदान्येकादश परिव सराणामव्या- हवासिलपुरुषकारसारसम्भृतदोर्दण्दयुगलापीडितमौगिणस्तनितविरमितधर्मप्रतिपणे यहि- मस्याश्चानुदिनमेधमानप्रमोदप्रसरणयौविण्यग्रीडाप्रमुखितहासावलोरिचिरल्यादिभिः परा- भूयमानविवेक इवानवबुध्यमान इघ महामना बुभुजे ॥२६॥ यावदवभासयति सुरगिरिमनु- परिग्रामन् भगवानादित्यो वसुधातलमर्धनैय प्रतपत्यर्धनायच्छादयति तदा हि भगवदुपानोप: चितातिपुरुषप्रभावस्तदनभिनन्दन् समजवेन रथेन ज्योतिर्मयेन रजनीमपि दिनं फरिष्यामीति सप्तरवस्तरणिमनुपर्यशाम द्वितीय व पतङ्गः ॥३०॥ ये पा उ ह तयारणनैमितपरि- खातास्ते सप्त सिन्धव श्रासन् यत् एव ताः सस भुवो द्वीपा.२३: जम्यूप्रशारमालकुश- प्रौश्वशाकपुष्करसंज्ञास्तेषां परिमाणं पूर्वस्मा पूर्वस्मादुत्तर उत्तरो यथामरयं द्विगुणमानेन यहिः समन्तत उपक्लप्ताः ॥३२॥ सारो चरसोदमुरोदतोदशीरोददधिमण्डोर योदाः सप्त जलधयः सप्त द्वीपपरिखा इयाभ्यन्तरद्वीपसमाना एकैकश्येन यथानुपूर्व समस्यपि यहिईपिषु प्रथम परित उपफल्पितास्तेपु जम्न्यादिषु वहिष्मतीपतिरनुमतानारमजानाप्रीधेमजिलयमयाहुहिर- एयरेतोहतपृष्टमेधातिथिवीतिहोगसंज्ञान यथासंख्येनकै कस्मिन्नेकमेनाधिपति विदधे ॥ ३३॥ दुहितरं पोर्जस्वती नामोशनसे प्रायरछयस्यामासीद् देवयानी नाम कास्यसुता ।।३४ नैवंविधः पुरस्कार उरममप पुंपा तदधिरजसा जितपाणानाम् । चित्र विदूरविगतः सकृदाददीत यनामधेयमधुना स जहाति पन्धम् ॥३५॥ स एपमपरिमित यलपराक्रम एपदा तु देवर्षिधरणानुरायनानुपतितापविसर्गसंमर्गेणा- नि तमियारमानं मन्यमान ग्रामनिद दमाह हो यसापटित पदमिनिशितो, हमिन्द्रियविचारचितायेपमावस्याधिकृपे तदलमलममुष्या यनितामायिनोदरम मा चिनिनि ति गहयानकार परदेवताप्रसादाधिगतात्मप्रायमरॉनानुमोम्यः पुप्रेग्यमा ययादाय है है ·२३० श्रीमद्भागवते पचमस्कन्धे अध्यायः २ विभज्य भुकभोगां च महिषी मृतकमिव सहमहाविभूमिमपहाय स्वयं निहितनिदोह गृहीतहारविहारानुभावो भगवतो नारदस्य पदवीं पुनरेवानुससार ५३८ तस्य ह वा एते लोकार--- प्रिययतकृतं कर्म को नु कुर्याद्विनेश्वरम् । यो नमिनिम्नैरकरोछायाँ प्रन् सप्त वारिधीन् ॥३६ भूसंस्थानं कृतं येन सरिहिरिवनादिभि । सीमा च भूतनित्य द्वीपे द्वीपे विभागशः ४०- भीमं दिव्य मानुषं च महिन्यं कर्मयोगजम् । यश्चक्रे निरयौपम्यं पुरुषानुजनप्रियः ॥४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां सहितायो पञ्चमस्कन्धे प्रियमतविजये प्रथमोऽध्यायः अथ द्वितीयोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एय पितरि सम्मवृत्ते तदनुशासने वर्तमान प्राप्नोधो जम्बूद्वीपौकसः प्रजा पोरसवद्धमा वेक्षमाणः पर्यगोपायत् ॥ १॥ स च कदाचिपितृलोककाम सुरवरवनिताफ्रीडाचलगोण्य भगवन्तं विश्वसृजो पतिमाभूतपरिचर्योपण ग्रामैकामयण सान्याराश्यामर ॥ र म तदुपलम्य भगवानादिपुरुषः सदसि गायन्ती पूर्वचित्ति नामा सरसमभियापयामास ३० सा च तदाश्रमोपवनमतिरमणीय विविधनिबिडविपिवित्पनिकरसंहिष्टपुरटलतारूढस्थलविहङ्गम- मिथुनै प्रोग्यमानश्रुतिमि प्रतियोध्यमानसलिलकुक्कुटकाररडकलहंसादिभिर्विचितमुपकजिता- मलजलाशयकमलाकरमुप बभ्राम॥४॥ तस्याः सुलालतगमनपदविन्यासगतिविलासायाश्चानुपदं खणखणायमानरचिरचरणाभरणस्वनमुपाकर्य नरदेवकुमार. समाधियोगेनामोलितनयननलि. नमुकुलयुगलमीपद्वि कचरय व्यचष्ट ॥ १॥ तामेवाविदूरे मधुकरीमिव सुमनस उपजिघन्ती दिविजमनुजमनोनयनालाददुघ दुधैर्गतिविहारयोहाविनयावलोक स्वराक्षरावयवैर्मनसि नृणा कुसु. मायुधस्य विदधतीं विचरं निजमुखविगलितामृतासबसहासमापणामोदमदान्धमधुकरनिकरोप- रोधेन दुतपदविन्यासेन वल्गुस्पन्दनम्तनकलशकयरभाररशना देवी सदवनोकनेन मिहताब- सरस्य भगवतो मकरध्वजस्य वशमुपनीतो जावदिति होवाच--En का स्वं चिकीसि च किं मुनिषर्य शैले मायामि कापि भगवरपरदेवतापा। विज्ये विभर्पि धनुपी सुहृदात्मनोऽयं किंवा मृगान् मृगयसे विपिने प्रमत्तान् ॥ ७ ॥ याणाविमो भगवतः शतपनपनी शान्तायपुररधिरावतितिग्मदन्ती । कस्मै युयुसि धने विचरन विन माय मो जधियो तब विक्रमोऽस्तु ॥८॥ शिष्या इमे भगवत परितः पठन्ति गायन्ति साम सरहस्यमनम्रमोशम् । युप्परिछसाविलुलिता. सुमनोऽभिवृष्टी. सर्वे मनस्यधिगया हप वेदशाखाः ·२३१ श्रीमद्भागवते नमस्कन्धे अध्यायः २ वाचं परं चरणपजरतित्तिरीणां ब्रह्मन्नरूपमुखरो शृणवाम तुभ्यम् । लन्या कदम्बरचिरपिटाय बे यस्यामलातपरिधि क च वल्कलं त 1104 किं सम्भृतं रुचिरयोविज शृङ्गयोस्ते मध्ये कृशो वहसि यत्र शि. श्रिता मे । पोऽरुणः सुरभिरामविपाण ईदग् येमाश्रमं सुभग मे सुरभीकरोपित लोकं प्रदर्शय सुहृत्तम तारक मे यत्रत्य इरधमुरसाक्यवायपर्छ । अस्मद्विधस्य मनउन्नयनी विभर्ति यहद्भुतं सरसराससुधादि वक्ने ॥१२॥ का वाऽऽ मत्तिरदनाद्धविरह याति विष्णो. कलास्यनिमिोन्मकरी च की। उद्विममीनयुगलं द्विजपा क्तिशोचिरासमभृङ्गानिकर सर इन्मुखं ते ॥१३॥ योऽसौ स्वया करसरोजहत पतगो दिउ भ्रमन् भ्रमत एजयतेऽक्षिणो मे । मुक्तं न ते स्मरसि चक्रजटावरूयं कष्टोऽनिलो हरति लम्पट एप नीवीम् ॥१४॥ रूपं तपोधन तपश्चरता तपोरं झेलत्त केन तपसा भवतोपलब्धम् । चतु' तपोऽईसि मया सह मित्र मह्य किं वा प्रसीदति स चै भयभावनो मे ॥११॥ मस्यौ त्यजामि दयितं द्विजदेवदत्तं यस्मिन्मनो गपि नो न वियाति लग्नम् । मा चारुशल्यहसि नेतुमनुसतं ते चि॥ यतः प्रतिसरन्तु शिरा. सचिम्यः १६५ श्रीशुक उवाच इति ललनानुनपातिविशारदो माग्यवेदरम्यया परिभाषया तो विधपविसुधमनि- रधिसभाजयामास ॥1॥सा च ततस्तस्य योरयूयण्नेधुंदिशीलरूपयय प्रियौदायेंण परादि. समनास्तेन सहायुतायुतपरिवत्सरोपलतणं फालं जम्बूदीपपतिना भौमस्वगंभोगान् भुजे १८ तस्यामुया प्रारमजान् स राजवर यानीधो नाभिकिग्पुरुषहरिया लातरम्यफदिरयमयपुर- भदायकेतुमालसंज्ञासव पुमानजनयत् सा सूवाय मुतासगनुपरसरं गृह एवापहाय पूर्वचित्तिप एवाज देशमुपतस्यै॥२०॥ ग्रामीसुतास्ते मातुरनुप्रहादीपत्तिकैनेय संहननबलोपेनाः पिया विभक्ता प्रा मनुल्यनामानि पयामागं जम्बूदीपयपाणि युभुतुः ॥ २१ ॥ भामोनो राजागृप्तः कामानामप्मरसमैनानुदिन- मधिमन्गमानस्तस्याः सलोकतां श्रुतिभिरपारध या पितरो मादयन्ते ॥२२॥ सम्परते पितरि नव भातरो मेरदुहित मेरदेयों विरामप्रष्ट्री सता त्यो श्यामा नारी भद्रा दयानिमि- तिसंता नवोदयन् ।। २३ ॥ इति श्रीमसागवत महापुराये पारमहंम्या मंहितायो पश्चमम्पन्चे भानीध्यान नाम द्वितीयोऽध्यायः २॥

·२३२ श्रीमद्भागवते पचमरकन्धे अध्यायः ३ अथ तृतीयोऽध्यायः धीशुरुउवाच नाभि पत्यकामोऽप्रजया मेरुदेव्या भगवन्त यज्ञपुस्यमवहितारमायजत १५ तस्य ह वाव श्रद्धया विशुद्धभावेन यजत प्रवग्र्येषु प्रयासु द्रव्यदेशकालमन्यदिग्दपिणाविधानयोगो. पपत्या दुरधिगमोऽपि भगवान् भागवतवारमन्यतया सुप्रतीक श्रारमानमपराजितं निजजना- भिप्रेताविधित्सया गृहोतहृदयो हृदयद्गम मनोनयनानन्दनावयवाभिराममाविश्वकार ॥२॥ अथ ह तमाविष्कृतभुजयुगलद्वयं हिरएमयं पुरणविशेष कपिशकोशेयाम्बरधरमुरसि विलसच्छी- वत्सललाम दरघरवनरुदनमालाच्छूर्यमृतमणिगदादिभिरपलक्षित स्पुटकिरणप्रवरमुकुट- कुण्डलकटककटिसूत्रहारक्यूरनपुरायगभूरणविभूपितमृक्सिदस्यगृहपतयोऽधना इवोत्तमध नभुपलभ्य सबहुमानमर्हणेनावनतशीपाण उपतस्थु ॥ ३ ॥ ऋत्विज अचु' श्रहसि मुहुरहत्तमार्पणमस्माफमनुपयानो नमो नम इ येतावत्सदुपशिक्षितं कोऽहंति प्रकृतिगुणव्यतिकरमतिरनीश ईश्वरस्य परस्य प्रकृतिपुरुषयोरवक्तनाभि मरूपातिभी रूपनि रूपणम् ॥ ४॥ सकलजननिकायजिननिरसनशिवतमप्रवरगुणगणकदेशकथनाहते ॥ ५॥ परिजनानुरागविरचितशबलसशब्दसलिलसितकिसलयतुलसिकादूर्वाक रैरपि सम्भृतया सपर्यया कल परम परितुष्यसि ॥६॥ अथानयापि न भवत इज्ययोरुमारभरया समुचितमर्थ मिहोपलभामहे ॥ ७॥ श्रात्मन एवानुसयनमासाव्यतिरेकेण योभूयमानाशेषपुस्पार्थस्वरूपस्य किन्तु नाथाशिष प्राशासाना- नामेतदभिसराधनमात्र भवितुमर्हति ॥ ८॥ तद्यथा यालिशाला स्वयमात्मन श्रेयः पर- मविदुषां परमारमपुरुष प्रकर्षकरुणया स्वमहिमान धापवर्गाख्यमपाल्पयिष्यन् स्वयं नापचित एवेतरवदिशोपलहित । ॥ अथायमेव वरोराहत्तम यहि यहिपि राजबरदर्षभो भवानिज पुरंपेक्षणविषय श्रासीत् ॥ १० ॥ असद्गनिशितज्ञानानलविधूताशे मलाना भवस्वभावानामारनारामाणां मुनीनामनवरत परिगणितगुणगणपरममङ्गलायनगुणगणकयनोऽसि ॥ अथ कशिस्खलनपुरपतनजम्भण- दुरवस्थान दिषु विवशाना न स्मरणाय स्वरमरणदशायामपि सकलक्रमलनिरसनानि तव गुणकृतनामधेयाति वचनगोचराणि भवन्तु ॥१२॥ फिञ्चाय रारिप यक म प्रनो भवाइशीम श सान ईश्वरमाशि का स्वर्गापवर्गयोरपि भान्तमुपधावति प्रभायामप्रत्ययो धनदमिवाधनः फलीकरणम् १३॥ को वा इह .

·:३३ श्रीमद्भागवते पनमस्कन्धे अध्यायः ४ तेऽपराजितोऽपराजितया माययानवमितपदय्यानावृतमसिर्विषयविपरयानावृतप्रकृतिरनुणसित- महन्चरणः ॥ १॥ यदुह वाय तव पुनरवधकर्तरिह समाहूतस्तत्राधियों मन्दाना नस्त- देवहेलन देवदेवाहसि साम्येन सर्वान् प्रतिवोढुमविदुषाम् ॥ १५॥ श्रीशुक उवाच इति निगदेनाभिष्ट्रयमानो भगवाननिमिपर्षभो वर्षधराभिवादिताभिवन्वितचरण पदयमिदमाह ॥ १६॥ श्रीभगवानुयाच अहो यताहम्पयो भवद्भिरवितथगीविरमसुलभमभियाचितो यदमुष्यात्मजो मया सहशो भूयादिति ममाहमेशभिरूपः कैवल्यादयारि मायादो न मृषा भवितुसहति ममैव हि मुख यद् द्विजदेवकुलम्॥ १७॥तत श्राग्नीध्रीयेऽशकलयावतरिप्याभ्यारमतुल्यमनुपलभमान NEn श्रीशुक उवाच इति निशामयरया मेरदेच्याः पतिमभिधायान्तर्दधे भगवान् ॥१६॥ यदिपि तस्मिन्नेव विष्णुदत्त भगवान् परमर्पिभिः प्रसादितो नाभः प्रियचिकीर्षया तदघरोधायने मेरुदेव्या धर्मान् दयितुकामो घातस्शनानां श्रमणानाम्पीणामूर्धमन्थिनो शुष्ट्या तनुवायततार २० इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पश्चमस्काधे नाभिचरिते ऋषभावतारो नाम तृतीयोऽध्यायः ३ अथ चतुर्थोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अथ ह तमुत्पत्येवाभिव्यज्यमानभगवक्षपणं साम्योपशमवैराग्यैश्वर्यमहाविभूतिभिरनुदिन- मेधमानानुभावं प्रकृतयः प्रजा ग्राह्मणा देवताश्चावनितलसमवनायातितरां जगृधुः ॥ तस्य है या इत्यं यर्मणा वरीयसा पहच्छलोकेन चौजसा यलेन श्रिया यशसा वीर्यशौर्याभ्यां च पिता ऋषभ इतीदं नाम धकार॥२॥ तस्य होन्द्रः स्पर्धमानो भगवान् वर्षे न ववर्ष तदवधार्य भगवानृपभदेवो योगेश्वरः प्रहस्यात्मयोगमायया स्ववर्षमजनाभं नामाम्यवर्पत ॥३॥ नाभिस्तु यथाभिलषितं सुप्रजास्त्वमबरुभ्यातिप्रमोदभरविह्वलो गद्गदाधरया गिरा स्वैरं गृहीतनर- लोकसधर्म भगवन्तं पुराणपुर मायाविलसितमतिर्वस तातेति सानुरागमुपलालयन् परां नितिमुपगतः। विदितानुरागमापौरप्रकृति जनपदो राजा नाभिरामज समयसेतुरपाया- मभिपिच्य ब्राह्मणेपूपनिधाय सह मेरुदेव्या विशालायां प्रसशनिपुणेन तपसा समाधिगोगेन नरनारायणाख्यं भगवन्तं वासुदेवमुपासीन. कालेन तन्महिमानमवाय ॥ १॥ यस्य ह पाण्डव्य श्लोकायुदाहरन्ति-- ·अथ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः ५ को नु तत्कर्म राजनाभेरन्याचरेरपुमान् । अपत्यतामगाद्यस्य हरिः शुद्धेन कर्मणा ॥ ६ ॥ ब्रह्मण्योऽन्यः कुतो नाभेर्विप्रा मङ्गलपूजिताः। यस्य यहिपि यज्ञेश दर्शयामासुरोजसा ॥ ७ ॥ ह भगवानृपभदेवः स्वर्प फर्मक्षेत्रमनुमन्यमानः प्रदर्शितगुरुकुलवासो लब्धधरैर्गुरुभिरनुज्ञातो गृहमेधिना धर्माननुशिक्षमाणो जय यामिन्द्रदत्तायामुभयलक्षणं कर्म समानायामातमभियुञ्जमा मजानामात्मसमानानां शतं जनयामास ॥ ८॥ येषां नलु महायोगी भरतो ज्यटः श्रेष्टगुण श्रासोद्येनेदं वर्षे भारतमिति व्यपदिशन्ति utnतमन कुशावर्त इलावों ब्रह्मायो मलयः केतुर्भद्रसेन इन्द्रस्पृग्विदर्भः कोकट इति नव नवति- प्रधाना.॥१०॥ कबिर्हरिरन्तरिक्षा प्रबुद्धः पिप्पलायनः । प्राविहोत्रोऽय दुमिलश्चमसः करभाजन ॥ इति भागवतधर्मदर्शना नव महाभागवतास्तेषां सुचरितं भगवग्महिमोपवृहितं वसुदेवनारदसंवादमुपशमायनमुरिष्टाद्वर्णयिष्याम ॥ १२॥ यवीयांस एकाशीतिर्जायन्तेया. पितुरादेशकरा महाशालीना महाश्रोत्रिया यज्ञशीलाः कर्मविशुद्धा ग्राह्मणा बभूवुः ॥ १३ ॥ भगवानृपभसंज्ञ श्रारमतन्नः स्वय नित्यनिवृत्तानर्थपरम्परः कंवलानन्दानुभव ईश्वर एव विपरीतवरकाण्यारभमाणः कालेनानुगतं धर्ममाचरणेनोपशिवयमतद्विदा सम उपशान्तो मैग्र. कारणिको धर्मार्थयश:प्रजानन्दामृतावरोधेन गृहेषु लोकं नियमयत्॥१४॥ यद्यच्छीर्ष- एयाचरित तत्तदनुवर्तते लोक यद्यपि स्वविदितं सकलधर्म ग्राह्मगुह्यं ब्राह्मणैर्दर्शित. मागेण सामादिभिरुपायेर्जनसामनशशास॥१६॥ दन्यदेशकालवव श्रदिग्विविधोशोपचित सर्वैरपि क्रतुभिर्ययोपदेशं शतकृय याज १७n भगवतभेण परिरक्ष्यमाण एतस्मिन् वर्षे न कश्चन पुरुषो वाञ्छत्यविद्यमानमिवात्मनोऽन्यस्मात्कयचन किमपि कहिचिदवेक्षते भतर्यनुसवन विजृम्मितस्नेहातिशयमन्तरेण ॥ १८ ॥ स कदाचिदटमानो भगवानृपभो ब्रह्मावर्तगतो प्रहपिंप्रवरसभायां प्रजानां निशामयन्तीनामा मजानवहितात्मन. प्रश्रयप्रणयभरसुयन्त्रिता- नप्युपशिशयग्निति होकच ||tn इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां संहितायां पञ्चमस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥ अथ पञ्चमोऽध्यायः ऋषभ उवाच नायं देहो देहभाजा नृलोके कष्टान् कामानहते विभुजी ये। तपो दिव्यं पुत्रका येन सवं शुद्य यस्माद् ब्रह्मसौख्यं श्वनन्तम् ॥१॥ महरसेवों द्वारमाहुर्विमुक्त स्तमोद्वारं योनि सगिसङ्गम् । महान्तस्ते समचित्ताः प्रशान्ता विमन्ययः सुहृदः साधवो ये : २॥

·२३५ श्रीमद्भागवते पश्चमस्कन्धे अध्यायः ५ ये वा मयीशे कृतसौहृदार्था जनेषु देहरभरवार्तिकेषु । गृहेषु जायारमजरातिमरस न प्रीतयुता यावदर्थाश लोके ॥ ३ ॥ नूनं प्रमत्तः कुरते विकर्म यदिन्द्रियपीतय थापणोति । न साधु मन्ये यत प्रारमनोऽयमसमापि रशद श्रास देहः ॥ ४॥ पराभवस्तावदवोधजातो यायग्न जिज्ञासत प्रारमतत्वम् । यावरिक्रयास्तादिदं मनो वै कारमकं येन शरीरयन्धः ॥६॥ एवं मनः फर्मयशं प्रयुटत अविधयाऽऽमन्युषधीयमाने । प्रीतिनं यापन्मयि धासुदेव न मुच्यते देहयोगेन तायत् ॥ ६ ॥ यदा न पश्यस्ययथागुणही स्वार्थे प्रमत्त: सहसा विचित् । गतस्मृतिविन्दति तन तापानासाथ मैथुन्यमगारमश: non पुंसः स्त्रिया मिथुनीभाषमेतं तयोमियो हृदयप्रन्थिमाहुः । अतो गृहपेनस ताप्लपित्त जनस्य मोहोऽयमममेति यदा मनोहदयनियरस्य कर्मानुपद्धो र पारलथेत । तदा जन सम्परियततेऽस्मान्मुक्त पर यारयतिहाय हेतुम् ।। इसे गुरौ मयि भयानुराया वितृष्णया द्वन्दतितिराया च । सयंत्र जन्तोग्यसनायगाया जिज्ञासपा तपसेहानिराया 100 मकर्मभिमायया पनि मद्दयसमा गुणकीर्तनाम्मे । नियरसाम्पोपरामेन पुरा जिहासया देहगेहारमयुदः ॥11॥ मापारमयोगेन यिधिक्तमेयया प्राणेन्द्रियारमामिगपेन सध्यम् । सपबया अनपर्येण शधदसम्प्रमादेन यमेन पायाम् ॥१२॥ सर्वर ममावविधपणेन शनेन विज्ञानविराजिनेन । योगेन एयुपमसारयुनो लिङ्ग व्यपोहे पुरालोऽहमास्यम् ॥१३॥ कर्माशर्य ददषप्रन्पियन्धमविषयाऽमादिरामम्मतः । अनेन योगेन यथोपर्दर्श सम्यगपपोशोपरमेत पोगान mm Yala शिष्या गपो गुरयां मनोकामो मानुप्रहार्यः । ६ पिमन्युरनुशिष्पादसम्मान पोमपे कर्म कसमूहान् । * पोजपन्मनुको समेत निपारायनारा दि गर्ने । लोकः सप श्रेपमि मष्टरष्टियोऽपान ममोहन निकामगमः । भन्योन्यौर. मरनेर तोरम नदु रा र न ये मूह १ ·२३६ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः ५ कस्तं स्वयं तदभिज्ञो विपश्चिदविद्यायामन्तरे वर्तमानम् । दृष्ट्वा पुनस्तं सधृणः कुबुदि प्रयोजयेदुत्पथगं यथान्धम् ॥१७॥ गुस्न सस्यारस्वजनोनसस्यापिता न सस्थाजननी न सा स्यात् । दैवं न तम्यान पतिश्च स स्थान मोचयेद्यः समुपेतमृत्युम् ॥ १॥ इदं शरीरं मम दुविभाज्यं सत्त्वं हि मे हृदयं यत्र धर्मः । पृष्ठे कृतो मे यदधर्म धारादतो हि मामृपभं प्राहुरायः ॥6 तस्माद्भवन्तो हृदयेन जाताः सर्वे महीयांसममुं सनाभम् । अक्लिष्टबुद्धया भरतं भजध्वं शुश्रूषणं तद्भरणं प्रजानाम् ॥२०॥ भूतेषु वीरुभ्य उदुत्तमा ये सरीसपास्तेपु सबोधनिष्ठाः । ततो मनुष्याः प्रमथास्ततोऽपि गन्धर्वसिद्धा विबुधानुगा ये ॥२१॥ देवासुरेभ्यो मघवत्प्रधाना दक्षादयो प्रझसुतास्तु तेषाम् । भवः परः सोऽथ विरिञ्चधीर्यः समपरोऽई द्विजदेवदेवः ॥२२॥ न ब्राह्मणैस्तुलये भूतमन्यापश्यामि विप्राः किमतः परं तु । यस्मिन्नृभि. महुतं श्रद्धयाहमश्नामि कामं न तयाग्निहोत्रे ॥२३॥ एता तनूस्तो मे पुराणी येनेह सवं परमं पविनम् । शमो दमः सत्यमनुप्राश्च तपस्तितिानुभवच यत्र ॥२४॥ मत्तोऽप्यनन्तात्परतः परस्मात्स्वर्गापवर्गाधिपतेर्न किचित् । येप किमु स्यादितरेण तेषामकिशनानां मयि भक्तिभाजाम् ॥२१॥ सर्वाणि मद्धिप्पयतया भवदिश्वराणि भूतानि सुता ध्रुवाणि । सम्भावितव्यानि पदे पदे वो विविक्तम्भिस्तदुहाईणं मे ॥२६॥ मनोवचोरकरणेहितस्य साक्षात्कृतं मे परिवई दि। विना पुमान् येन महाविमोहात्कृतान्तपाशाम विमोक्तुमोशेत॥२०॥ श्रीशुक उवाच एवममुशास्यारमजान स्वयमनुशिष्टामपि लोकानुशासनाथ महानुभायः परमसुदहगवा नृपमापदेश उपशमशोलानामुपरतकर्मणो महामुनीना भक्तिज्ञानपैराग्यलक्षणं पारमइंस्थधर्म मुपशिषमाणः स्वतनयशतज्येष्ट परमभागवतं मगवजनपरायणं भरतं धरणिपालनायाभिपिरत स्वयं भवन एवोवरितशरीरमामपरिग्रह उन्मत्त इव गगनपरिधानः प्रीणंरेश प्रारमन्यारो पितापनीयो ब्रह्मायाप्रययाजा२८ जदान्धमूस्यधिरपिशाचोन्मादक्यवधतयेरोऽभिभाष्य माणोऽपि जनानां गृहीत मौनयतस्तूष्णी बम्पा: २६५ तन तन पुरप्रामाकरखेटबाटखगटशिविर ·श्रीमद्भागवते पंचमस्कन्धे अध्याय: ६ मनधोपसायगिरिवनाश्रमादिश्वनुपथमवनिचगपसदैः परिभूयमानो मनिकाभिरिव वनगजस्त. जनताडनाथमेहनीवनप्रावसकृदजःप्रक्षेपपूतियातदुरुस्तैस्तदविगणयनेवास संस्थान एनस्मिन् देहोपलक्षणे सदपदेश उभयानुभवस्वरूपेण स्वमहिमावस्थानेनासमारोपिताहममाभिमानत्वाद- दिखपिस्तमनाः पृथिवीमेकचरः परिबभ्राम ॥ ३० ॥ अतिसुकुमारकरचरणोरःस्थलविपुलवा- हंसगलबदनाद्यवयविन्यासः प्रकृतिसुन्दरस्वभावहाससमुखो नवनलिनदलायमानशिशिरता- रारणायतनयनरचिरः सदशसुभगफपोलकर्णकण्ठनासो विगृढस्मितवदनमहोत्सवेन पुरवनि- ताना मनसि कुसुमशरासनमुपदधानः परागवलायमानकुटिलजटिलकपिशकेशमूरिमारोऽयधूत- मलिननिजशरीरेण प्रागृहीत इवाश्यत । ३. यहि वाय स भगवान् लोकमिमं योगस्यादा प्रतीपमिवाचदाणस्तरप्रतिक्रियाकर्म योमसितमिति व्रतमाजगरमास्थिनः रायान एवाभाति पियति खात्ययमेहति हदति स्म एमान उधरित श्रादिग्धोदशः॥३२॥ तस्य ह यः पुरीयसुरभिसौगन्ध्ययायुस्त देशं दशयोजनं समन्तारमुरभि चकार ॥ ३३ ॥ एवं गोमृगकामचर्यया प्रजस्तिएमासोनः शयानः काफमृगगोचरितः पिबति गादत्यवमेहति स्म॥३४इति नानायोगर्याचरणो भगवान् कैवल्यपति'पभोविरतपरम- महानन्दानुभव प्रारमनि सर्वेषा भूतानामारमभूते भगयसि वासुदेव भाग्मनोऽव्यवधानानन्त- रोदरभावेन मिदसमस्तार्थपरिपूर्णी योगेधर्याणि हायसमनोमवान्तानपरकापरेशदूरमाया- दीनि याछयोपगतानि नामसा नृप हृदयेनाम्यनयत् । ३ ।। इति श्रीमद्भागरते महापुराणे पारमईस्योसहितायां पचममधे अपभदेवानवरित पामोऽध्यायः अथ पष्ठोऽध्यायः राजोवाच न नून भगव प्रारमारामायो मोगसमीरितक्षानायभजितकमबोजानामधयांणि पुनः र शशनि मयितुमर्हन्ति यायोपगताति .. ऋषिल्याच सत्यमुक्त किरिषद वा एके न मनसोऽदा विश्राममनपस्थानस्य शकिरात इय सर- सन्ते ॥ २ सया धोक्तम्- न कुरा चिरतयं मनसि सनरस्थिते । यदिधम्माधिराशेणे पसल सप ऐभाम् ॥ ३ निष्यं ददासि कामरप दिई तमनु परयः । योगिनः कृतमैत्रस्य पायिव पुंपलो ४ . कामो मायुमंदो लोभः शोकमोहमयादयः । धर्मपन्धन यन्मूलः स्योकुर्याको नु सरपुर: परमपिललोपासललामोऽपि पिनपदयपतयेमागचरितरविलपितमगरम. भायोयोगिनांसारापविधिमनुगियस्वालेवरं निहामुरारमामानमग्यवहितमनान्तर ।

·२३८ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्याय:६ भावनान्वीक्षमाण उपरतानुत्तिरुपरराम २६ तस्य ह या एवं मुक्तलिङ्गस्य भगवत पमस्य योगमायावामनया देह हा जगतीमभिमानाभासेन सड़क्रममायः कोडवे कुटकान्दतिणक- र्णाटकान् देशान् यदृच्छ्योपगतः कटयाचलोपवन प्रास्यक्ताश्मकाल उन्माद इस मुग्धमूर्धजो- ऽसंवीत एव विचचारताय समोरवेगविधतवेणुविकणजातोपदावानलस्तद्वनमालेलिहान: सह तेन ददाह (151 यस्यकिलानुचरितमुपाकण्यं कोङ्कवेढकुटकाना राजाहनामापशिष्य कलावधर्मटत्कृष्यमाणे भवितव्येन विमोहितः स्वधर्मपथमकुतोभयमपदाय कुपथपाखण्डमसमअसं निजमनीपया मन्द. सम्पवर्तयिष्यते MEn येन ह वाव कलौ मनुजापसदा देवमायामोहिताः स्वावेधिनियोगशौच- चारियविहीना देवहेलनान्यपग्रतानि निजनिजेच्छया गृहाना अनानानाचमनाशीचकेशोल्लु नादीनि कलिनाधर्मबहुलेनोपहसधियो ब्रह्मयाह्मणयज्ञपुरुषलोकविदूषकाः मायेण भविष्यन्तिा० ते च क्तिनया निजलोक्याव्रयान्धपरम्परयाऽऽवस्तास्तमस्यन्धे स्वयमेव प्रपतिष्यन्ति॥११॥ अयमयतारो रजसोपप्लुतकैवल्योपशिक्षणार्थः ॥१२॥ तस्यानुगुणान् श्लोकान् गायन्ति- अहो भुवः सप्तसमुद्रवाया द्वोपेषु वावधिपुण्यमेतत् । गान्ति यत्रत्यजना मुरारे. कर्माणि भद्राण्यवतारवन्ति । अहो नु शो यशसावदात: प्रैयतो या पुमान् पुराणः । कृतावतारः पुरुषः स आद्यश्वचार धर्म यदकर्महेतुम् ॥ १४ ॥ को ग्वत्य काष्टामपरोऽनुगच्छेन्मनोरथेनाप्यमवस्य योगी। यो योगमाया: स्पृहयत्युदस्ता यसत्तया येन कृतप्रयत्नाः ॥१५ इति ह म सक्लवेदलोकदेवब्राह्मणगर्वा परमगुरोभंगवत ऋपमाण्यस्य विशुद्धाचरित- मोरितं पुंसां समस्तदुश्चरिताभिहरण परममहामङ्गलायनमिदमनुश्रद्धयोपचितयानुशृणोत्याश्रा- वयति वावहितो भगवति तस्मिन् वासुदेव एकान्ततो भक्तिरनयोरपि समनुवर्तते ॥ १६ ॥ यस्यामेव क्वय प्रारमानर्मावरत विविधजिनसंसारपरितापोपतप्यमानमनुमवनखापयन्तस्त- येव परया निरया झपवर्गमात्यन्तिक परमपुरवार्थमपि स्वयमासादितं एवाद्रियन्ते मगवदीयस्वेनैव परिसमाप्ससार्या ॥१७॥ राजन् पतिगुरुरल भवतां यदूनां देवं प्रियः कुलपतिः कव किकरो व.। श्रत्येवमङ्ग भगवान् भजता मुकुन्दो मुक्ति ददाति कहिचिरस्म न भक्तियोगम्॥ १८ ॥ नि यानुभूतनिजलामनिवृत्ततृष्ण धेयस्यतद्धनया चिरसुप्तधुदः। लोकस्य यः क्रुणयामयमात्मलोकमाख्यानमो भगवते ऋषभाय तस्मै ॥१६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या महितायां पञ्चमस्कन्धे कामदेवानुचरिते पष्ठोऽध्यायः ·श्रीमद्भागवते पनमस्कन्धे अध्यायः ७ २३६ अथ सप्तमोऽध्ययः श्रीशुक उवाच भरतरतु महाभागवतो यदा भगवतावनितलपरिपालनाय सञ्चिन्तितस्तदनुशासनपरः पञ्चजनी विश्वरूपदुहितरमुपयेमे ॥१॥ तस्यामु ह वा श्रारमजान कारस्नानुरूणनात्मन. पञ्च जनयामास भूतादिरिव भूतसूक्ष्माणि ॥ २ ॥ सुमति राष्ट्रभृतं सुदर्शनमाचरणं धूम्रकेतुमिति । अजनाभं नामैतद्वर्ष भारतमिति यत प्रारभ्य ग्यपदिन्ति ॥ ३ ॥ स बहुविन्महीपति- पितृपितामहवदुरवत्सलतया स्वे स्वे कर्मणि वर्तमानाः प्रजाः स्वधर्ममनुवर्तमानः पर्यपालयत् ॥ ॥ ईजे च भगवन्तं यज्ञातुरूपं प्रसुभिरुचावचैः श्रद्धया- ऽऽहतामिहोत्रदर्शपूर्णमासचातुर्मास्यपशुसोमानां प्रकृतिविकृतिभिरनुसवनं चातुर्छानविधिना ५ सम्प्रचरसु नानायागेषु विरचिताङ्गक्रियेप्वपूर्व यत्तक्रियाफलं धाण्यं परे ब्रह्मणि यज्ञपुरुष सर्वदेवतालियाना मन्त्राणामर्थनियामकतया साक्षात्कर्तरि परदेवतायां भगति वासुदेव एव भावयमान मात्मनेपुण्यमृदितकवायो हविःप्वध्वभिटामाणेषु सयजमानो यज्ञमाजो देवास्तान् पुरुषावयवेवग्यध्यायत् ॥ ६ ॥ एवं कर्मविशुद्धया विशुद्धसत्त्वस्यान्त दयाकाशशरीरे ब्रह्माणि भगवति वासुदेवे महापुरुषरूपोपलक्षणे श्रीवत्सकौस्तुभवनमालारिदरगदादिभिरुपलक्षिते निज. पुरुषहल्लिखितेनारमनि पुरुपरूपेण विरोचमान उच्चस्तरी भक्तिरनुदिनमेधमानरयाजायत non एवं वर्षायुतसहस्रपर्यन्तावसितकर्मनिर्वाणावसरोऽधिभुज्यमानं स्वतनयेभ्यो रिक्थं पितृ- पैतामहं यथादाय विभज्य स्वयं सकलसम्पनिकेतास्वनिकेतात् पुलहाश्रमं प्रवदाज In यन हवाय भगवान् हरिरचापि तस्याना निजजनाना वारसल्येन समिधाप्यत इन्छारूपेण Han यत्राश्रमपदान्युभयतोनाभिभि पञ्चमै श्चक्रनदी नाम सरित्प्रवरा सर्वतः पवित्रीकरोति 4101 तस्मिन् वाव किल स एकल: पुलहाश्रमोपवने विविधकुसुमकिसलयत्तुलसिकाग्युभिः कन्दमूलफलोपहारैश्च समीहमानो भगवत थाराधनं विविक्त उपरतविषयाभिलाप उपभृतोपशमः पर निवृतिमवाप ॥११॥ तयेत्यमविरतपुरपपरिचर्यया भगवति प्रवर्धमानानुरागभरदुतहृदय. शैधिल्यः प्रहपंधेगेनारमन्युद्भियमानरोमपुलककुलक औत्कएव्यप्रवृत्तप्रणयबाप्पनिरुदावलोक- नयन एवं निजरमणारणचरणारविन्दानुध्यानपरिचितभक्तियोगेन परिजुतपरमालादगम्भीर- हृदयहदावगाधिरणस्तामपि क्रियमाणां भगवत्सपयों न सस्मार ॥१२॥ इत्यं तभगवद्मत ऐरोयाजिनवाससानुसवनाभिषेकाकपिशकुटिलजयकलापेन च विरोचमानः सूर्यचर्चा भगवन्तं हिरण्मयं पुरपमुजिहाने सूर्यमलेऽभ्युपतिष्टोतदु होवाच- १३ ॥

·1 २४० श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः परोरजः सवितुर्जातवेदो देवस्य भर्गो मनसेई जजाम । सुरेतसादः पुनराविश्य चष्टे हंसं गृध्राणं नृपोतिरामिमः " "n इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पबमस्कन्धे भरतचरिते भावस्परिचर्यायो सहमोऽध्याय: ७ अथाष्टमोऽध्यायः धीशुकउवाच एकदा तु महानद्या कृताभिषेकनैयमिफावश्यको ब्रह्माधरमभिगृणानो मुहूर्तत्रयमुदकान्त उपविवेश ॥ १॥ तत्र तदा रामन् हरिणी पिपासया जलाशयाभ्याशमेकपोपजगाम ॥२ तया पेपीयमान उदके तावदेवाविदूरेण नदतो मृगपरुनादो लोकभयङ्कर उदपतत ॥ ३ ॥ समुपश्रुश्य सा मृगवधः प्रकृतिविष्ट्या चकितनिरीक्षणा सुतरामपिहरिभयामिनिवेशव्यग्रहृदया पारिवाधिरगततृपा भयारसहसैवोयफ्राम ॥४॥ तस्या उत्पतस्या अन्तर्वन्या उरमयावगलितो योनिनिर्गतो गर्भः स्रोतसि निपपात १५. तामसवोरसर्पणमयम्वेदातुरा स्वगणेन वियुज्यमाना कस्याशियों प्यसारसती निपपाताय च ममार ॥६॥ तं घेणय या कृपणं प्रोतसापमानमभिवीषयापविद्धं पन्धुरिवानुकम्पया राजर्भिरत प्रादाप मृतमातरमियाश्रमपदमनयत् ॥ तस्य ६ पा एणकुणक उऔरतस्मिन् कृतनिजाभि- मानस्याहरहस्तस्पोपणपालनलालनप्रीणनानुध्यानेनारमनियमाः सहयमाः पुरुषपरिचोदय कैमरा: पतिपयनाहगऐन यियुज्यमानाः किल सवं एवोदयसन्यहो पता हरिणकणकः मपण ईधरमपरणपरिभ्रमणरपेश स्वगणमुहयापुम्यः परिवर्जितः शरणं च मोपसादिसो मामेव मातापितरी भागातीन पौधिकांशेयोपैयाय नाय कान येद मय्यतियियम्धधात एप मया मपरायणम्य पोपण गलनप्रीणनलालनमनम्युनानुष्ट यं शरएपोपेपादोपिदुपा . ननं बायो: साधय उपरामगोलाः कृण्णमुहद विधाथै स्यानिपि गुरतरानुरेपन्ते । इति एलानुमान प्रासनरायनादनस्यानाशनादिशु मद मृगबहुगा स्नेहानपरदप भासीर मुमसमिपलाशफलमूलोदकाम्पाहरिप्यमाणो पृफमालाकादिम्पो भयमाशंसमामो पदामा करिकुलकन पने समाविशताशपपिपु प मुग्धभायेन तर मन्त्र विमतिपय समास्यः कायायाधेमोरति पगुमाउर्रामाधापोपलाल पाई परमामापा। शिपाया नियमामाषाम: पायोग्याप परेनमभिषषीत गदियाय समसः मानि मनपा सरमा माशिष भागरते स्वस्ति स्वाहामसरा इति ॥ .

·श्रीमद्भागवते पंचमस्कन्धे अध्यायः २४१ अन्यदा भृशमुद्विममना नष्टविण इव कृपण' सकरणमतितरण हरिणकुणकविरहविकल हृदयसन्तापस्तमेवानुशोचन किल कश्मलं महदभिरम्भित इति होवाच ॥१५॥ अपि घत स धै वृपण एणयालको मृतहरिणीसुतोऽहो ममानार्यस्य शकिरातमतेरकृतसुकृतस्य कृतविस्तम्भ श्रात्मप्रत्ययेन तदविगणयन् सुजन इशगमिष्यति ॥१६॥ अपि मेणास्मिन्नाश्रमोपवने शप्पाणि चरन्त देवगुप्तं द्रक्ष्यामि ॥१७॥ अपि च न वृकः सालाकोऽन्यतमो वा नकचर एकचरो वा भतयति HTu निग्लोचति ह भगवान् सकलजगत्मोदयस्खय्यामाद्यापि मम न मृगवन्यास प्रागच्छति १६ अपिस्विकृतसुकृतमागत्य मां सुखयिष्यति हरिण- राजमारो विविधचिरदर्शनीयनिजगदारकविनोदैरसन्तोपं स्वानामपनुदन् ॥२०॥ वेलि- कायो मां मुपासमाधिनाऽऽमीलिताशं प्रेमसंरम्भेण चकितचकित प्रागत्य पृषदपरुषविशणाप्रेण लुटति ॥२१॥ श्रासादितहविपि यर्हिषि दूषिते मयोपालब्धो भीतभीत सपापरतरास ऋषि कुमारयदवहितकरणकलाप प्रास्ते ॥२२॥ किंवा अरे पाचरित तस्तपस्विन्यानया यदियमवनि सविनयकृष्णसारतनयतनुतर- सुभगशिवतमाखरखुरपदपतिभिर्दविणविधुरातुरस्य कृपणस्य मम द्रविणपदवी सूचयन्त्या- स्मानं च सर्वत कृतकौतुकं द्विजानां स्वर्गापवर्गकामानां देवयजनं करोति ॥२३॥ अपि- स्विदसौ भगवानुडुपतिरेन मृगपतिभयान्तमातरं मृगबालक स्वाश्रमपरिभ्रष्टमनुकम्पया कृपण- जनवत्सल. परिपाति ॥२४॥ किं वाऽऽ मजविले पज्वरदयदहनशिखाभिरुपतप्यमानहृदयस्थल- नलिनीकं मामुण्सृतमृगीतनयं शिशिरशान्तानुरागगुणितनिजवदनसलिलामृसमयगभस्तिभि. स्वधयतीति च ॥२२॥ एवमघटमानमनोरथाकुलहृदयो मृगदारकाभासेन स्वारधर्मणा योगारम्भणतो वि. भ्रशित स योगतापसो भगवदाराधनलक्षणाच कथमितरथा जात्यन्तर एणकुणक प्रासन- साक्षालि श्रेयसप्रतिपक्षतया प्रावपरित्यक्तदुरस्पजहृदयाभिजातस्य तस्येवमन्तरायविहतयोगा- रम्मणस्य राजभरतस्य तावन्मृगार्भकपोषणपालनप्रीणनलालनानुपङ्गणाविगणयत ग्राम न महिरिघाखुबिलं दुरतिक्रम काल. करातरभप प्रापद्यन ॥२६॥ तदानीमपि पार्श्ववर्तिनमात्मज- मियानुशोचन्तमभिवीक्षमाणो मृग एवाभिनिवेशितमना विसृज्य लोकमिम सहमृगेण कलेवर मृतमनु न मृतजन्मानुस्मृतिरितरवन्मृगशरीरमयाप ॥२७॥ तत्रापि ह वा प्रात्मनो मृगाव- कारण भगवदाराधनसमीहानुभावेनानुस्मृत्य भृशमनुतप्यमान प्राह ॥२८॥ श्रहो पाट अष्टोऽहमा मवतामा पथाद्यद्विमुक्तसमस्तसङ्गस्य विविक्तपुण्यारण्यशरणस्यात्मवत शात्मनि सर्वे गमात्मना भगवति वासुदवे तनुश्रवणमननसङ्कीतनाराधनानुस्मरणाभियोगेनाशून्यसा- लयामेन कालेन समावेशितं समाहित कारस्यन मनरतत्तु पुनर्मम बुधस्यारा मृगसुसमनु परिसुखाव ·. २४२ श्रीमद्भागवते पंचमस्कन्ध अध्यायः इत्येवं निगूनिवेदो विसृज्य मृगों मातरं पुनभंगव क्षेत्रमुपशमशालमुनिगणदयित शालग्राम पुलस्यपुलहाश्रमं कालराम याजगाम ३३on तस्मिन्नपि कालं प्रतीक्षमाणः साङ्गच भृशमुदिन-पारमसहचरः शुष्कपर्णतृणवीरुधा वर्तमानो मृगत्यनिमित्तावसानमेव गणयन्मृगशरीरं तीघोंदक्लिनमुत्सम ॥३१॥ इति श्रीमद्भागवने महापुराणे गरमहंस्या संहितायां पचमकन्धे भरतचरितेऽष्टमोऽध्यायः अथ नवमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अथ कस्यचिद् द्विजवरस्याङ्गिरःप्रवरस्य शमदमतपःस्वाध्यायाध्ययनत्यागसन्तापतितिसा. प्रश्रयविद्यानसूया मज्ञानानन्दयुक्तहयात्मसशश्रुतशोलाचाररूपौदार्यगुणा ना सोदा अगमा बभूमिथुन च यवीयस्यां भार्यायाम् ॥१n ग्रस्तु ता पुस्तिं परमभागवतं राजविरं भरतमुत्सृष्टमृगशरीरं चरमशरीरेण विप्रचं गतमाहुः ॥२॥ तत्रापि स्वजनमगाव भृशमुद्धि- जमानो भगवतः कर्मबन्धविधंसनश्रवणस्मरणगुणविवरण वरणारविन्दयुगलं मनसा विदध- दात्मनः प्रतिघातमाशङ्कमानो भगवदनुग्रहेणानुस्मृतस्यपूर्वजन्मावलिरात्मानमुन्मत्तजडान्धविर- स्वरूपेण दर्शयामास लोकस्य ॥३॥ तस्यापि ह वा श्रात्मनस्य विनः पुत्रस्नेदानुबदमना था समावर्तनात् संस्कारान् यथोपदेशं विधान उपनीतस्य च पुनः शौचाचमनादीन् कर्मनियमान- नभिप्रेतानपि समशिक्षयदनुशिष्टेन हि भाव्यं पितुः पुत्रेणेति ॥on स चापि तदुह पितृप- निधावेवासधीचीनमिव स्म करोति छन्दास्यध्यायिष्यन् मह व्याहृतिभिः सप्रणवशिरखिपदी सावित्री प्रैप्मवासन्निकान्मासामधीयानमप्यसमवेतरूपं ग्राहयामास ॥१॥ एवं स्वतनुज श्रारमन्यनुरागावेशितचित्तः शौचाध्ययनमनियमगुर्वनलशुश्रूपणाद्यौप- कुर्वाणककर्माण्यनभियुक्तान्यपि समनुशिष्टेन भामिन्यसदानः पुत्रमनुशास्य स्वयं तावद- नधिगतमनोरथः कालेनाप्रमत्तेन स्वयं गृह एव प्रमत उपसंहृतः १६॥ अथ यवीयसी द्विज- सती स्वगर्मजात मिथुनं सपान्या उपन्यस्य स्त्रयमनुसंस्थया पतिलोकमगात् non पितयुपरते भ्रातर एनमतभावविदरय्या विद्यायामेव पर्यवसितमतयो न परविद्यायां जइमतिरिति भातुरनुशासननिर्णधान्न्यवृत्सन्त ॥ स च प्रकृतैर्द्विपदपशुभिरुन्मत्तजङ- अधिरेत्यभिभाष्यमाणो यदा तदनुरूपाणि प्रभारते कर्माणि च स कार्यमाण परेच्छया क्रोति- विष्टितो वेतनतो वा याममा यहच्छया चोपसादितमल्पं बहु मृष्टं कदनं धाम्यवहात्ति पर नेन्द्रियप्रीतिनिमित्तम् । नित्यनिवृत्तनिमित्तस्वसिद्धविशुद्धानुभवानन्दस्वात्मजाभाधिगमः सुख- दुःखयोईन्दनिमित्तयोरसम्भावितदेहाभिमानः in शीतोष्णवातापुर इवांनावृवाङ्गः ·धामन्दागवने पञ्चमस्कन्धे अध्यायः २४३ पीन. संहननाङ्ग स्याण्डलसवेशनानुम्मनामननरजसा महामभिरिवान भव्यक्त प्रह्मवर्चय कुपटावृतकदिरूपवीतेनोरुमपिणा द्विजातिरिति ब्रह्मरधुरिति संज्ञपातम्जजनावमतो विचचार ५१०॥ यदा तु परत श्राहारं कर्मवेतनत ईहमान स्वभ्रातृभिरपि केदारकमणि निरूपित्तदपि करोति किन्तु न सम विग्म न्यूनमधिकमिति वेद कपिण्याकफलाकरणकुल्मापस्थ लीपुरी- पादीन्यप्यमृतवदम्यवहरति ॥ain अथ कदाविस्कश्चिद् वृषलपतिर्भद्रकाल्यै पुरपशुमालभतापत्यकाम ॥१२५ तस्य ह देवमुक्तस्य पशो पदवीं सदनुचरा. परिध वन्तो निशि निशीथसमये तमसाऽऽतायामनधि गतपशव श्राकस्मिकेन विधिना केदारन् वीरासनेन मृगवराहादिभ्यः सरतमायमदिर प्रवरसुत. मपश्यन् ॥१३॥ अथ त एनमनवद्यलक्षणमामृश्य भ कर्मनिष्पत्ति मन्यमाना बद्ध्या रशनया चण्डिकागृहमुपनिन्युर्मुदा विकसितवदना ॥१४॥ अथ पणयस्तं स्वविधिनाभिपियाहतेन वाससाऽऽच्छाद्य भूपणालेपखतिलकादिभिरुष. स्कृतं भुक्तयन्त धूपदीपमाल्यलाजकिमलयाङ्कुरफलोपहारोतया वैराससंस्थया महता गीत. स्तुतिमृदङ्गपणवघोपेण च पुरु पशु भद्रकाल्याः पुरत उपवेशयामासु ॥१५॥ मथ वृपलराज- पणि पुस्पपशोरसृगासन देवी भद्रकाली यध्यमाणस्तदभिमन्ग्रितमसिमतिकरालनिशित. मुपाददे ॥१६॥ इति ते वृपलानां रजस्तम प्रकृतीनां धनमदरजउरिसक्तमनसो भगव कलावीरकुलं पदर्थीकृ यो पथैन स्वैरं विहरता हिंसाविहाराणां कांतिदारणं यहाभूतस्य सामाग्रनि- तस्य निवरस्य सर्वमूतसुहृद सूनायामप्यननुमतमालग्भनं तदुपलम्य ब्रह्मतेजपातिदुर्विरण दन्दह्यमानेन वपुपा सहसोधचाट सेय देयो भद्रकाली ॥१७॥ भृशममर्परोपावेशरमसविल- सित भ्रुकुटिविटपकुटिलर्दष्ट्रारवेक्षणाटेपातिभयानकरदना हन्तुकामेई महाहहासमतिमर- ग्मेण विमुशन्ती तत उत्पत्य पापीयस दुष्टानां तेनैवामिना विष्णशीष्णां गलाएमयन्तम- मृगासयमयुष्णं सह गणेन निपीयातिपानमदविगलोयेस्तरां स्वपापैः सह जगी नन । चिजहार प शिर कन्दुस्लीलया En एपमेय रालु महदमियारातिकमा कारस्पनारमने फ्लति ॥ ११॥ न या एतद्विष्णुदत्त महदहतं यदसम्भ्रम स्वशिरश्छेदन प्रापतितेऽपि विमुक्त देहाचारमभावसुदपप्रन्थीना सर्वसरवसुहृदात्मनो निराणां सामागवतानिमिगरियायु. धेनाप्रमत्तेन तस्तभावे परिरक्ष्यमाण ना तम्पादमूलमातश्चिद्धयमुपस्तामा भागातपरम सानाम् now इतिश्रीमद्भागवो महापुराणे पारमहंस्या महितायोपचमरमधे ज्दमरतलि नपमायाय..

·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १० अथ दशमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच श्रथ सिन्धुमौवीरपते रहूगणस्य प्रजत इचमत्यास्तटे तरकुलपतिना शिविकावाहपुरुषा- न्वेषणसमये देवेनोपसादितः स द्विजवर उपलब्ध एप पोवा युवा संहननाङ्गो गोखरवद् धुरं घोहमलमिति पूर्वविष्टिगृहीतैः सह गृहीतः प्रसभमतदई उवाह शिविका स महानुभावः ॥१॥ यदा हि द्विजवरस्येपुमात्रावलोकानुगतेनं समाहिता • पुरुषगतिस्तदा विरमगता स्वशियिका रहूगण उपधार्य पुरुषानधिवहत पाह हे वोडारः सावतिक्रमत किमिति विषम- मुहाते यानमिति ॥२॥ अथ त ईश्वरवचः सोपालम्भमुपाकोपायतुरीयाशक्षितमनसस्ते विज्ञापयाम्बभूवुः १३॥ न वयं नरदेव प्रमत्ता भवनियमानुपथाः साध्वेव वहामः । श्रयमधुनैव नियुक्तोऽपि न द्रुतं मजति मानेन सह बोदुमु ह वयं पारयाम इति nen सांसर्गिको दोर एर नूनमेकस्यापि सर्वे में सांसर्गिकाणां भवितुमर्हतीति निश्चित्य निशम्य कृपणवचो राजा रहूगण उपासितद्धोऽपि निसर्गेण बलात्कृत ईरदुस्थितमन्युरविस्पष्ट- महातेजसं जातवेदसमिर रजमाऽमृतमतिराह ॥ अहो कष्ट भ्रातय॑तमुरु परिश्रान्तो दीर्घमध्वानमेक एव अहिचान सुचिरं नातिपोवा न संहननाङ्गो जरसा चोगुना भवान् सखे नो एवापर एते सटिन इति बहु विप्रलब्धोऽप्यविद्यया रचितद्रव्यगुणकमोशयस्वचरमकले. वरेऽवस्तुनि संस्थानविशेपेऽहममेत्यनध्यारोपितमिथ्याप्रत्ययोब्रह्मभूतस्तूष्णी शिबिका पूर्व घदुवाह अथ पुनः स्वशियिकायर्या विषमतायो प्रकुपित उवाच रहूगणः किमिदमरे स्वं जीवस्मृतो मो कद कृष्य भतु शासनमत्तिचरसि ममत्तस्य च ते करोमि चिकित्सा दण्डपाणि. रिव जनताया यथा प्रकृति स्वा भजिप्यस इति ॥७॥ एवं वनपद्धमपि भापमाणं नरदेवाभिमानं रजसा तमसानुविद्धन मदेन तिरस्कृता- शेग्भगवरिप्रयनिकेतं पण्डितमानिनं स भगवान् ब्राह्मणो ब्रह्मभूतः सर्वभूतसुहृदारमा योगेश्वरचर्यायो नातिव्युत्पन्नमति स्मयमान इव विगतस्मय इदमाह--NEL ब्राह्मण उवाच स्वयोदितं व्यक्तमविप्रलन्धं भर्तुः स मे स्यादि पोर मारः। गन्तुदि स्यादधिगम्यममा पार्वति राशौ न यिदा प्रवादः USH स्वौयं काश्ये ज्याधर प्राधयश्च उत्तुद् मयं फलिरिच्या जरा च । निद्रा रतिर्मन्युरहंमद शुधो देहेन जातस्य हि मे न सन्ति Hon ·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १० ૨ जीवामृतत्वं नियमेन राजन्नाधन्तवद्विकृतस्य दृष्टम् । स्वस्थाम्यभागे धुर ईट्य यन तान्यतेऽसौ विधिकृत्ययोगः॥33 विशे युद्धविधरं मनाक च पश्याम यन्न व्यवहारतोऽन्यत् । क ईश्वरस्तन किमीशितव्यं तथापि राजन् करवाम किं ते ॥१२॥ उन्मत्तमत्तजडवस्वसंस्थां गतस्य मे वीर चिकित्सितेन । अर्थः कियान् भवता शिक्षितेन स्तब्धप्रमत्तस्य च पिष्टपेपः ॥१३॥ श्रीशुक उवाच एतावदनुवादपरिभाषया प्रत्युदीर्य मुनिवर उपशमशील उपरतानाम्यनिमिन उपभोगेन कारब्धं व्यपनयन् राजयानमपि तथोवाह ॥१४स चापि पाण्डवेय सिन्धुसौवीरपतिस्तवजिज्ञासायो सग्यश्रद्धयाधि ताधिकारस्तद्धदयग्रन्थिमोचनं द्विजवच श्राश्रुत्य बहुयोगग्रन्थसम्मतं त्वरयावरुह्य शिरसा पादमूलमुपसृतः क्षमापयन् विगतनृपदेवस्मय उवाच॥१५॥ करवं निगूढश्वरसि द्विजानां विभर्पि सूत्र कतमोऽवधूतः । कस्यासि कुत्रस्य इडापि कस्मारक्षमाय नश्चेदसि नोत शुक्ल ॥१६॥ नाहं विशङ्क सुरराजवज्रान्न व्यक्षशूलाग्न यमस्य दण्डात् । नाग्न्यर्फसोमानिलवित्तपास्त्राच्छके भृशं ब्रह्माकुलावमानात् ॥१७॥ तद् यूह्यसङ्गो ‘जडवनिगूढविज्ञानवीयर्यो विचरस्यपार । बासि योगमथितानि साधो न नः समन्ते मनसापि भेत्तुम् ॥१८॥ श्रहं च योगेश्वरमात्मतत्वविदो मुनीनो परमं गुरु थे। प्रष्टुं प्रवृत्त. किमिहारणं तत् साक्षारि ज्ञानकलावतीर्णम् ॥१६॥ स वै भवाँलोकनिरीक्षणार्थमव्यक्तलिङ्गो विचरस्यपिस्वित् । योगेश्वराणां गतिमन्धबुद्धिः कथं विचक्षीत गृहानुबन्धः ॥२०॥ कर्मत अात्मनो वै भतुर्गन्तुर्भवतश्चानुमन्ये । यथासतोदानयनाधभावात्समूल इष्टो व्यवहारमार्गः ॥२an स्थाल्यमितापास्पयसोऽभितापरतत्तापतस्तण्डुलगर्भरन्धिः देहेन्द्रियास्वाशयसनिकपत्तिसंसतिः पुरुषस्यानुरोधात् ॥२२॥ शास्ताभिगोप्ता तृपतिः प्रजानो यः किरोन पिष्टि पिष्टम्। स्वधर्ममाराधनमच्युतस्य यदीहमानो विजहात्यधौघम् ॥२३॥ ।

·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः ३१
तन्मे भवानरदेवाभिमानमदेन तुच्छीकृत्तसत्तमस्य ।
कृषीष्ट मैत्रीरशमातवन्धो यथा तरे सवध्यानमंहः ॥२४॥
न विक्रिया विश्वसुहृत्सखस्य साम्येन चौताभिमतेस्तवापि ।
महद्विमानात्स्वकृतादि मादृड नङ् क्ष्यत्यदूरादपि शूलपाणिः ॥२५॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां संहितायां पञ्चमसन्धे दशमोऽध्यायः ॥on
अथकादशोऽध्यायः ।
ब्राह्मण उवाच
अकोविदः कोविदवादवादान् वदस्यथो नातिविदा वरिट ।
न सूरयो हि व्यवहारमेनं तवावमर्शन सहामनन्ति ॥१॥
तथैव राजमुरुगाई मेधवितानविद्योरविज़रिभतेषु
न वेदवादेषु हि तत्ववादः प्रायेण शुद्धोनु चकास्ति साधुः ॥ २ ॥
न तस्य तत्वप्राणाय साताद्वरीयसोरपि वाच: समासन् ।
स्वम निरकया गृहमेधिसौख्यं न यस्य हेयानुमितं स्वयं स्यात्म३॥
यावन्मनो रजसा पुरुषस्य सम्बेन वा तमसा यानुरुद्धम् ।
घेतोमिराकृतिभिरातनोति निराशं कुशलं चेतरं वा ॥ ४ ॥
स वासनारमा विषयोपरत्तो गुणप्रयाहो विकृतः पोडशारमा !
मिभ्रष्टयह नाममि रूपमेदमन्तयहिष्ट्वं च पुरैस्तनोति ॥ ५ ॥
दुःखं सुसं व्यतिरिक्त च तीयं कालोपपनं फलमाम्यनक्ति ।
ग्रालिट्रय मायारचितान्तरात्मा स्वदेहिनं संमृतिचाकूटः ॥६॥
• तायानयं म्यवहारः सदायिः यज्ञसायो भवति स्थूलसूक्ष्मः ।
सस्मान्मनो लिङ्गमदो पदन्ति गुणागुणवस्य परावरस्य ॥ ७॥
गुणानुरक्तं व्यसनाय जन्तो. रोमाय नैगुंगयमयो मनः स्यात् ।
यथा प्रदीपोतयतिमभन् शिखाःसपमा भजति सन्यदा स्यम् ॥ ८ ॥
पदं सपा गुणकमानुपदं वृत्तीर्मनः प्रयतेऽन्यत्र सारम् ।
एकादयासन्मनसो हि वृत्तम प्राकृतयः पत्र धियोऽभिमानः ।
मायाणि कर्माणि पुरं च हासो यदन्ति कादश वीर भूमी:NER
गन्धातिस्पर्शरसससि
विसगररयस्यमिजल्पपिपाः।
एकादरी स्योपरां ममेति रायामहं दादरामेछ मातुः ॥१०॥

·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १२ २४७ द्रव्यस्वभावाशयमंकालैरेकादशामी मनसो विकारा. सहस्रश शतश कोटिशश्च क्षेग्नतो न मिथो न स्वत स्युः ॥ ११ ॥ क्षेत्रज्ञ एता मनसो विभूती वस्य मायारचितस्य नित्या. । श्राविहिताः छापि तिरोहिताश्च शुद्धो विचष्टे ह्यविशुद्धकः ॥ १२ ॥ क्षेत्रज्ञ श्रात्मा पुरुषः पुराण' साज्ञास्वयंज्योतिरज, परेश । नारायणो भगवान् वासुदेवः स्वमाययाऽऽस्मन्यवधीयमानः ॥ १३॥ यथानिल स्थावरजङ्गमानामात्मस्वरूोण निविष्ट ईशेत् । एवं परो भगवान् वासुदेवः प्रज्ञ श्रारमेदमनुप्रविष्टः .. १४. न यावदेता तनुभृनरेन्द्र विध्य मायाँ क्युनोदयेन । विमुक्त सद्गो जितरट्सपनो वेदात्मतत्वं भ्रमतीह तावत् ॥ १ न यावदेतन्मन श्रात्मलिङ्ग संसारतापावपनं जनत्य । यच्छोकमोडामयरागलोभवैरानुसन्धं ममता विधत्ते ॥ १६ ॥ भ्रातृव्यमेन तददभ्रवीर्यमुपेक्षयाध्येधितमप्रमत्तः । गुरोहरेश्वरणोपासनास्त्रो जहि व्यलोकं स्वयमारममोषम् ॥ १७ ॥ इति श्रीमद्भाखवते महापुराणे पारमहंस्या संहिताया पनमस्कन्धे ब्राह्मणरहूगणमंयाद एकादशोऽध्यायः अथ द्वादशोऽध्यायः रहूगण उवाच नमो नमः कारणविप्रहाय स्वरूपतुच्चीकृतविग्रहाय । नमोऽवधुत द्विजगन्धुलिगनिगूढनित्यानुभवाय तुम्पम् ॥१॥ ज्वरामयातस्य यथागदं सनिदाघदग्धस्य यथा हिमाम्भः । कुदेहमानाहिविदष्टरटेन् पचस्तेऽमृतमोप, तस्माद्रवन्तं मम संशया प्रश्यामि पश्चादधुना सुयोधम् । अध्यात्मयोगप्रथितं सवोतमारयाहि कौतूहलचेतसो मे ॥३॥ यदाह योगेधर एयमानं रियाफलं सन्यवहारमूलम् । न पासा तावविमर्शनाय भवानमुस्मिन् भ्रमते मनो मे ब्राह्मक उवाच ध्ये जनो नाम चलन थियो य. पार्थिय. पार्थिव कम्य हेतो. । तस्यापि पाट योरधि गुल्जदाजानरमायोरगिरोधरोमास. मे २॥ T71

·२१८
श्रीमद्भागवते पंचमस्कन्धे अध्यायः १३
असेऽधि दार्या शियिका च यस्यो सौवीरराजे यपदेश प्रास्ते ।
यस्मिन् भवान् इनिजाभिमानोराजास्मि सिन्धुध्विति दुमंदाध.६॥
शोच्यानिमर्माहत्वमधिकष्टदीनान् विष्टया निगृह्मगिरनुग्रहोऽसि ।
जनस्य गोप्तास्मि विकस्थमानो न शोभसे वृद्धसभासु पृष्टः ॥ ७॥
यदा हिताधेर घराचरस्य विदाम निष्टा प्रभवं च नित्यम् ।
सनामतोऽन्यद् व्यवहारमूलं निरूप्यतां सत् क्रिययानुमेयम् ॥ ८॥
एवं निरुक्तं वितिशब्दवृत्तमसन्निधानास्परमाणवो ये ।
अविद्यया मनला कल्पितास्ते येषां समूहेन कृतों विशेषः ॥ En
एवं - फर्श स्थूलमणु हादसञ्च सजीवमजीवमन्यत् ।
दव्यस्वभावाशयकालकर्मनानाजयावेहि कृतं द्वितीयम् ॥10
ज्ञानं विशुद्धं परमार्थमेकमनन्तरं स्वाहिश सत्यम् ।
प्रत्यक् प्रशान्तं भगवच्छब्दसंशयद्वासुदेवं कवयो वदन्ति ॥१॥
रहूगणैतत्तपसा न थाति न चेज्यया निर्वपणाद् गृहाद्वा ।
नच्छन्दसा नैव जलाग्निसूर्यविना महत्पाइरजोऽमिकम् ॥१२॥
यत्रोतमश्लोकगुणानुवादः . प्रस्तूयते प्राम्यकथाविधातः ।
निवेव्यमाणोऽनुदिनं मुमुतोमति सती यच्छति वासुदेवे ३n
अहं पुरा भरतो नाम राजा विमुक्तदष्टश्रुतसङ्गअन्धः ।
श्राराधनं भगवत ईहमानो मृगोऽभवं मृगसङ्गाद्धतार्थ. ३n
सा मो स्मृतिमंगदेहेऽपि वीरः कृष्णाचनप्रभवा नो जहाति ।
अथो अहं जनसङ्गादसल्लो विशङ्कमानोऽविवृतधारामि men
तस्मानरोऽसङ्गसुसङ्गजातज्ञानासिने हैव विवृणमोहः।
हरि तदोहाकथनश्रुताभ्यो लब्धस्मृतिर्यास्यतिपारमध्वनः ॥१६॥
इतिश्रीमदभ गवतेमहापुराणे पारमहंस्यांसंहितार्या पञ्चमस्कन्धे ब्राह्मणरहूगणसंपादे द्वादशोऽध्यार
अथ त्रयोदशोऽध्यायः
॥ ब्राह्मण उवाच ।।
दुरत्ययेऽध्वन्यजया निवेशितो रजस्तमापाचविभक्तकर्मक् ।
सएर सार्योऽर्थपरः परिश्रमन् भवाटवींयाति न शर्म विन्दति ॥१॥
यस्यामिमे पनरदेव दस्यय साथै विलुम्पन्ति कुनायकं बलात् ।
गोमायवो गहरन्ति सौर्थिकं प्रमत्तमाविश्य ययोरणं वकाः ॥ २॥

·श्रीमद्भागवते पंचमस्कन्धे श्रध्यायः १३ २४६ प्रभूतवीरुत्तयगुस्मगहरे कठोरदशर्मराकैरुपद्रुतः। धचित्तु गन्धर्वपुरं प्रपश्यत्ति चिवचिञ्चाशुरयोल्मुक्प्रहम् ॥ ३ ॥ निवासतोगविणारमबुद्धिस्ततस्ततो धावति भो अटव्याम । धधिच वायोथितपांसुध्म्रा दिशो न जानाति रजस्वलाक्षः ॥ ४ ॥ श्रदरयझिल्लोस्वनकर्णशूल उलूकवाग्भिन्यंथितान्तरात्मा । अपुण्यवृक्षान् श्रयते सुधादितो मरीचितोयान्यमिधावति छचित् ॥ १॥ चिद्वितोयाः सरितोऽभियाति परस्परं धालपते निरन्धः । श्रासाद्य दावं चिदग्निततो निर्विद्यते क्व च यहि सासुः ॥६॥ शूरह तस्वः क च निर्विएणचेताः शोचन् विमुखन्नुपयाति कश्मलम् । छरिश गन्धर्वपुरं प्रविष्टः प्रमोदते नितवन्मुहूर्तम् ॥ चलन् धचित्करटकरा राइ निगाररर्विमना इवास्ते । पदे पदेऽभ्यन्तरवदिनादितः कौटुग्थिकः कस्यति वै जनाय 41 पचिनिगीर्णोऽजगराहिना जनो नावैति किञ्चिद्विपिनेऽपविदः । दटः स्म शेते कध दन्दकैरन्योऽन्धकूपे पतितस्तमिन En कहिं स्मचिक्षुद्ररसान् विचिन्वंस्तन्मतिकाभियंधितो विमानः । सम्रातिकृस्ट्रारप्रतिलब्धमानो पलाद्विलुम्पत्यय तं ततोऽन्ये 1900 पविध शीतातपवातवर्षप्रतिक्रिया कर्तुमनीश पास्ते । धिन्मियो विपणन् या रिशिद्विदेपमृच्छत्युत वित्तशास्यात् 1100 चधिपधितोयधनस्तु तस्मिन् शग्यासनस्थानविहारहीनः । याचन् परादप्रतिलब्धकामः पारपयरष्टिलभतेऽयमानम् ॥१२॥ अन्योन्यवित्तव्यतिपाद्धवैरानुसन्धो यिवहन्मियत्र । श्रावन्यमुष्मिगुरुकृषिक्तवाधोपसगहिरन् तोस्तान् विपमान सहि तन त विहाय जातं परिगृह्म सार्यः । पावर्ततेऽपि न कश्चिदन वोराध्यनः पारमुपैति पोगम् In मनस्विनो निजितदिमगजेन्द्रा ममेति सर्वे भुवि बराः । मृधे शीरन तु तामन्ति पल्पस्तदण्डो गयेरोऽभियाति प्रसनति कापि लताभुजाभयरतदाधमा ग्यपरिक्षाः | अधिकदाचिदरिया पन् सम्पं विधने पर E विपतः १३ ·२५० श्रीमद्भागपते पञ्चमस्कन्धे अध्याय. २४ चितो हंसकुलं समाविशस रोचयन् शीलमुपैति धानरान् । तनातिरासेन सुनिवृतेन्द्रियः परस्परोद्वीपणविस्मृतावधिः ॥१७॥ द्रुमेषु स्यन् मुतदारयरसलो व्यवायदोनो विश: स्वयधने । छचिप्रमादागिरिकन्दरे पतन् वहीं गृहीत्वा गजभोत अास्थित: nan अतः कविरस विमुक्त प्रापदः पुनश्च सार्थ प्रविश यरिन्दम । श्रध्वन्यमुग्मिजया निवेशितो भ्रमजनोऽद्यापि न येद कश्चन nan रहूगण स्वमपि ह्ययनोऽस्य संन्यस्तदण्डः कृतभूतमैत्रः । असजितारमा हरिमेवपा शितं ज्ञानासिमादाय तरातिपारम् ॥२०॥ राजोवाच अहो नजन्माखिलजन्मशोभनं किं जन्मभिस्त्वपरैरप्यमुस्मिन् । न यद्धपीकेशयशःकृतात्मनां महात्मनो वः प्रचुरः समागमः ॥२१॥ न बहुतं स्वधरणाजरेणुभिहंतोहसो भक्तिरधोरजेऽमला । मौहर्तिकाद्यस्य समागमाच्च मे दुस्तकमूलोऽपहतोऽविवेकः ॥२२॥ नमो महद्भ्योऽस्तु नम. शिशुभ्यो नमो युवभ्यो नम आचटुम्यः । ये प्राह्मणा गामवधतलिङ्गाशरन्ति तेभ्यः शिवमस्तु राज्ञाम् ॥२३॥ श्रीशुकउवाच इत्येवमुत्तरामात: स वै ब्रह्मर्पिसुत: सिन्धपतय अात्मसतवं विगणयतः परानुभावः परमकारणिकतयोपदिश्य रहगणेन सकरुणमभिवन्दितचरण प्रापूर्णार्णव इव निभृतकरणोन्या- शयो धरणिमिमा विचधारा२४॥ सौवीरपतिरपि सुजनसमवगतपरमात्मसतत्व प्रात्मन्यविद्या- ध्यारोपिता च देहारममति विससर्ज । एवं हि नृप भगवदाश्रिताश्रितानुभावः ॥ २५ ॥ राजोवाच यो ह या इह बहुविदा महाभागवत स्वयाभिहितः परोक्षेण वचसा जीवलोकभवावा स मार्यमनीपया कल्पितविषयो नाजसाव्युत्पनलोकसमधिगमः । अथ तदेतदुरवगर्म सम. देतानुकल्पेन निर्दिश्यतामिति ॥ २६ ॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां पञ्चमस्कन्धे त्रयोदशोऽध्यायः ॥१३॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः स होवाच य एप देहात्ममानिनो सवादिगुणविशेषविकल्पितकुशलाकुशलसमवहारविनिर्मितविविधदेहा- दिसंसारानुभवस्य द्वारमूतेन पढिन्द्रियवर्गण तस्मिन्दुर्गाध्ववदसुगमे.

·। श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १४ २५र ऽश्चन्यापतित ईश्वरस्य भगवतो विष्णोवंशवर्तिन्या मायया जीवलोकोऽयं यथा वणिक्सार्थोऽर्थपरः स्वदेहनिप्पादितकर्मानुभवः श्मशानवदशिवतमायां संसाराटव्यां गतो नाद्यापि विफल बहुप्रति- योगेइस्तत्तापोपशमनी हरिगुरुचरणारविन्दमधुकरानुपदवीमवरन्धे पस्यामु ह वा एते पहिन्द्रियनामानः कर्मणा दस्यय एवं ते ॥१॥ तद्यथा पुरुषस्य धनं पत्किञ्चिद्धर्मोपयिक बहुकृच्छ्राधिगतं साक्षात्परमपुरुषाराधनलक्षणो योऽसौ धर्मस्तं तु साम्पराय उदाहरन्ति । तद्धये धनं दर्शनस्पर्शनश्रवणास्वादनाचघ्राणसङ्कल्पव्यवसायगृहमाग्योपभोगेन कुनाथस्याजितारमनो यथा सार्थभ्य विलुम्पन्ति ॥ २॥ अथ च यत्र कौटुम्विका दारापत्यादयो नाम्ना कर्मणा कसृगाला एवानिच्छतोऽपि कदर्यस्य कुटुम्बिन उरणकवत्संरचयमाणं मिपतोऽपि हरन्ति ४३५ यथा यनुवत्सरं कृप्यमाणमध्यदग्धयीज क्षेत्र पुनरेवावपनकाले गुल्मतृणवीरद्भिर्गहरमिव भवत्येवमेव गृहाश्रम कर्मक्षेत्र यस्मिन हि कर्माण्युरसोदन्ति यदयं कामकरएट एप थावसथः॥४॥ तत्र गतो देशमशकसमापसदैर्मनुजैः शलभशकुन्ततस्करमूकादिभिरुपरुज्यमानयहिःप्रायः छचिरपरिवर्तमानोऽस्मिन्नध्वन्यविद्याक मकर्मभिरुपरफमनसानुपपनार्य नरलोकं गन्धर्वनगरमुप- पत्रमिति मिथ्यादृष्टिरनुपश्यति ॥ ६ ॥ तत्र च कचिदातपोदफनिभान् विपयानुपधापति पानभोजनव्ययायादिव्यसनलोलुपः५६प्रयचिचाशेपदोपनिषदनं पुरीपविशे तद्वर्णगुणनिर्मित- मति. सुवर्णमुपादित्सत्यग्निकामातर इवोल्मुफपिशाचम् ॥ ७॥ अथ कथाचितिवासपानीय- द्रविणाधनेकात्मोपजीवनाभिनिवेश एतस्या संसाराटव्यामितस्ततः परिधावति ॥ चिच वास्यौपम्यया प्रमदयाऽऽरोहमारोपितस्तत्कालरजसा रजनीभूत हयासाधुमर्यादो रजस्वलाशोऽपि दिग्देवता प्रतिरजस्वलमतिनं विजानाति In चित्सकृदयगतविषयवैतम्यः स्वयं पराभिध्या- नेन विभ्रंशितस्मृतिम्तयैव मरीनितोयप्रायर्यास्तानेवाभिधापति ॥10॥ कचिदुलकमिनीस्वन. पदतिपहरमसाटो प्रयरं परोएं या रिपुराजकुलनिमंत्सितेमातिप्यथितरांमूलहृदयः।। स यदा दुग्धपूर्वसुकृतस्तदा कारस्करकाकतुण्डायपुएपद्रुमलतावियोदपानयदुभयाशून्यदायि- णाशीयन्मृतान् स्वयं जीवनिम्नयमाण उपचापति ।।१२॥ एकदाम प्रसङ्गास्तिकृतमतियुदानो.. तरम्पलनादुमयतोऽपि दुःखदं पासण्डमभियाति ॥१३॥ यदा तु पापाध्याय बाग्मने नोप- नमति सदा हि पितृपुनहिप्मतः पितृपुमान् पा स खलु भवयति 4100 पचिदासाध गृ दावधियार्गविधुरमसुयोर्क शोकाग्निना दह्यमानो पेशे निवेदमुपगरहति ॥ शावधि का. लविक्षमितराजकुलरममाण्डतप्रियतमधनामुः मसा इय विगतजीरलक्षण मास्ने । पदाचिम्मनोरयोगगनपितृपितामदापस सदिति स्वमनितिलस्मनुभवति ॥२७॥ चिद् महाप्रमाणेदनातिमागिरिमारसमायोसोम्यमन:पितमना करटरशरानं प्रविशमिय ·ર૫૨ श्रीमनागयते पचमधे अध्यायः ३४ सीदतिय दु.सन यायाम्पसराहना गृहीतमारः पर दम्पायािस पर पुननिंद्राजगरगृहीतोऽन्धे रामसिमानान्धारण्य इय शेते नान्यरियन येदशय दयापपिर ५२. फदाचितममानदंष्ट्रोदुनन्दकैरलम्भनिनावोपवितवदयेनानुपीपमानिनोन्य. पूपेन्धर पततिर्हि स्म चि धामधुलपान विचिन्वन् पदा परदारपदण्यारपस्यानो राशा स्यामिभयो निहाः पतत्यपारे निस्यारे २० प्रय घसरमादुमयापि कर्मास्मियामिन मंसारायपनमुदाहरन्ति:२३५ मुक्तस्ततो यदि पन्धारपद उपारिनति तम्मादपि विरणमित्र इस्पनस्विसि.२ पिच शीतयातायनेकाधिदैविकभौतिकात्मीयान! दशाना मतिनिगरणे- अरो दुरन्सचिन्तयापिएरण चारते ॥२५. चिन्मियो प्यमहरन् यविनिदनमन्येन्यो या काविधिकामाग्रमप्यपहरन् परिकशिदा विदेगमति वित्तरापान॥२६॥ अन्यगुमितिम टप. सर्गास्तथा सुखदुःसरागद्वेषभयाभिमानप्रमादोन्मादशोकमोहलोममारूपयांवमान पपासा. धिग्याधिजन्मनरामरणादयः॥२७॥शापि देवमायया दिया भुजलतोपगूद. प्रस्फाविवेकविज्ञानो यद्विहारगृहारम्भाकुलहदयस्तदाध्यायपामुतहितृफलप्रभारितारनोरु पिचेष्टितापतवदय भारमानमजितारमापारेऽन्धे तमसि पहिणोति ॥ २८ ॥ कदाचिदीश्वरस्य भगवतो विष्णोश्च. फ्रारपरमारवादिद्विपरार्धापवर्गशलोपलशणास्परिवर्तितेन पयसा रंहसा हरत श्रामणस्तम्बा- दोनों भूतानामनिमिरतो मिपता विनस्तहृदयस्तमैवेधरं कालचकनिजायुधं साणगगवन्त यज्ञपुरषमनारस्य पावरदेवताः कगृध्यापटप्राया भार्यसमयपरिहता साढे पेनाभिधत्तेरस यदा पाखण्डिभिरा मवश्चितैस्तैरुरु यजितो ब्रह्मकुलं समावसंस्तेपो शीलमुपनयनादि श्रौतस्मा- कर्मानुष्टानेन भगवतो पापुरपरयाराधनमेव तदरोचयन् शुदकुलं भजते निगमाचार शुद्धितो यस्य मिथुनीभाव कुटुम्यभरणं यथा वानरजाते.५३ सातापि निरवरोध स्वरेण विहमति- रुपणवुद्धिरन्योन्यमुखनिरीपणादिना प्रात्यकर्मणव विस्मृतकालावधि३४चिद् द्रमयदै- हिकार्थेषु गृहेषु स्यन् यथा वानर सुतदारवत्सलो व्यवायएण• ॥३२५ एवमध्यन्यवरन्यांनो मृत्युगजभयात्तमसि गिरिकन्दरप्राय॥३३॥ अविरहीतवातायनेक- दैविकभौतिकामीयाना दुखाना प्रतिनिवारणेऽकल्पो दुरन्तविषयविपरण श्रास्ते॥३४॥ कचि. न्मियो व्यवहरन् यत्किञ्चिद्धनमुपयाति वित्तशाव्य न ॥३॥ क्वचिश्तीगधन: शय्यासनाशना- घु पभोगविहीनो यावदप्रतिलब्धमनोरथोपगतादानेऽवसितमतिस्ततस्ततोऽवमानादीनि भना- दभिलमते ॥३६॥ एवं वित्तव्यतिपट्टविवृद्धवैरानुबन्धोऽपि पूर्ववासनया मिथ उद्वस्त्ययापव. इति ॥३॥एतस्मिन् संसाराध्वनि नानाले शोपसर्गवाधित श्राप विपनो यत्र यस्तमु ह यावे- तरस्तर विहृज्य जातं जातमुपादाय शोचामुह्मन् विभ्यद्विवदन् क्रन्दन् संदृप्यन् गायब्रह्ममान. નવાવર્તત यत प्रारब्ध एप नरलोकसायों यमध्वन. पारमुपदिशन्तिामा ७५ ·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे श्रध्यायः १५ २५३ यदिदं योगानुशासनं न वा एतदारयते यन्न्यस्तदण्डा मुनय उपशमशीला उपरतास्मान. समवगच्छन्ति ॥३६॥ यदपि दिगिभजयिनो ये है राजर्षयः किं तु र मृधे शपोरन. स्यामेव ममेयमिति कृतवैरानुबन्धायां विसृज्य स्वयमुपसंहताः ॥४०॥ कर्मपल्लोमालाव्य तत श्रादः कथविनरकादिमुक्तः पुनरप्येवं संसाराध्वनि वर्तमानो नरलोकसार्थमुपयाति एरमुपरि गतोऽपि ॥४१. तस्येदमु गायन्ति- श्रार्पभस्ये। राजमनसापि महात्मनः । नानुवराहति नृपो मतिकेच गरमतः ॥४२॥ यो दुस् यजान्दारसुवान् सुददाज्यं हृदिस्पृशः । जही युवैव मलवदुत्तमश्लोकलालसः १४३n यो दुस्स्यजान् हितिसुनस्पजनार्थदारान् प्राण्यां श्रियं सुरवरैः सदयावलोकाम् । नैवन्नृपस्तदुचितं महा मधुद्विदोवानुरतमन सामभयोऽपि पारातु. ॥४॥ यज्ञाय धर्मपतये विधिनपुणाय योगाय सोयरशिरसे प्रकृतीधराय । नारायणाय हरये नम इत्युदार हास्यन्मृगरवमपि यः समुदाजहार ॥४॥ य इदं भागवतसमाजितावदातगुणकर्मणो राजभरतस्यानुचरितं स्वरस्ययनमायुर्थ धन्यं यंशस्य स्वग्यांपवर्य वानुषोत्यारयास्यत्यभिनन्दति च सर्वा एपाशिर श्रारमन श्राशा- स्ते नकाशन परत इति ॥४६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पचमस्कन्धे भरतोपाख्याने पारोग्यविवरणं नाम चतुर्दशोऽध्यायः१४ अथ पञ्चदशोऽध्यायः ·२५ २५४ श्रीमद्भागवते पञ्चमरकन्धे अध्यायः १६ र्पितपरमार्थलक्षणेन ब्रह्मविचरणानुसेवयाऽऽपादितभगवद्भक्तियोगेन चाभीषणश. परिभाविता. तिशुद्धमतिस्परतानाम्य अात्मनि स्वयमुण्लम्यमानब्रह्मात्मानुभवोऽपि निरभिमान एवावनि- मजूगुपत् प्रणा तस्येमा गार्था पाण्डवेय पुराविद उपगायन्ति | गयं नृपः कः प्रतियाति कर्मभिर्यशभिमानी बहुविद्धर्मगोता। समागतश्रीः सदसस्पतिः सतां सत्सेवकोऽन्यो भगवत्कलामृते या यमभ्यपिञ्चन परया मुदा सती. सत्याशियो दसकन्या. सरिद्भिः । यस्य प्रजानां दुदुहे धराऽऽशिपो निराशिणे गुणवत्सस्नुतोधा. छन्दात्यकामस्य घ यस्य कामान् दुदु हुराजा रथो बलि नृपाः । प्रत्यञ्चिका युधि धर्मेण विप्रा यदाशियां पष्टमंशं परेत्य ११ यस्याम्वरे भगवानध्वरात्मा मघोनि माद्यन्युरुसोमपीथे । श्रद्धाविशुद्धाचलभक्तियोगसमपितेश्याफलमाजहार यत्प्रीणनाद्वर्हिषि देवतिर्यड्मनुष्यवोरुत्तणमाविरिक्षात् । प्रोयेस सद्य स ह विश्वजीव प्रीत. स्वयं प्रीतिमगाद्यस्य ॥१३॥ गयाद्यन्त्या चित्ररथ सुगतिरवरोधन इति त्रय पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादर्णायां सम्राजनिष्ट ॥१४॥ तत उत्सलायां मरीचिमरीचेविन्दुमत्या बिन्दुमानुदपद्यत तस्मारसरघा मधुनामाभवन्मयो सुमनसि वीरप्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्यू जज्ञाते मन्यो. सत्यायो भौवनस्ततो दूपणार्या त्वष्टाजनिष्ट स्वष्टविरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विपच्या किल जातम् शा तवायं श्लोक-- प्रैयदतं वशमिमं विरजश्वरमोद्भव ! अकरोदत्यलं कोर्या विष्णु सुरगणं यथा ॥१६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पञ्चमस्कन्धे प्रियग्रतवंशानुकीर्तनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥११॥ अथ पोडशोऽध्यायः राजोवाच उक्तस्वया भूमण्डलागामविशेषो यावदादित्यस्तपति या चासौ ज्योतिषां गणेश्चन्द्रमा वा सह दस्यते ॥१॥ तयापि प्रिययतरथचरणपरिखाते सप्तमि. सप्त सिन्धव उपक्लप्ता यत एतस्या. सप्तद्वीपविशेषविकल्पस्त्वया भगवान् खलु सूचित एतदेवानिलमहं मानतो लक्षण- तश्च स विजिज्ञासामि ॥२॥ मगवतो गुणमये स्थलरूप प्रायशितं मनो सगुणेऽपि सूक्ष्मतम ग्रामज्योतिषि परे मणि भगदति वासुदेवाश्ये सममावेशितु तदु हेतद्गुरोऽहस्यनु. ३॥

·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्ध अज्यायः १६ २५५ ऋरिख्याच न वै महाराज भगवतो मायागुणविभूते. काष्टी मनसा पसा वाधिगन्तुमलं विबुधा- युपि पुरषस्तस्मात्मा गान्येनैव भूगोलविशेषं नामरूपमानलक्षणतो व्याख्यास्यामः ॥ ४५ यो पायं द्वीपः कुपलपकमलकोशाम्यन्तरकोशो नियुतयोजनविशालः समवर्तुलो यथा पुष्कर- पग्रम् ॥ ५॥ यस्मिन्नव वर्षाणि नवयोजनसहस्रागामान्यष्टभिर्मर्यादागिरिभिः सुविभक्तानि भवन्ति ॥ ६॥ एषो मध्ये इलाघृत नामाभ्यन्तरवर्षे यस्य नाभ्यामस्थित. सर्वत. सौवर्णः कुलगिरिराजो मेरीपायामममुन्नाहः कर्णिकाभूत. कुवलयकमलस्य मूर्धनि दानिशरसहस्र- योजनविततो मूले पोदशसहनं साधतान्तर्भूम्यां प्रविष्टः ॥ ७ ॥ उत्तरोत्तरेणेलावृतं नीलः श्यतः शृङ्गवानिति त्रयो रम्यकहिरण्मयकुरूणां वर्गणा मर्यादागिरयः प्रागायता उभयतः चारोदावधयो द्विसहपृथव एकैकश पूर्वस्मारपूर्वस्मादुत्तर उत्तरो दशांशाधिकाशेन देयं एत्र हसन्ति । एवं दक्षिणेनेलाघृतं निग्यो हेमाटो हिमालय इति प्रागायता यथा नोलादयोऽयुत. योजनोत्सेधा हरियर्षकिम्पुरम्भारतानो यथासंण्यम् । तथैवेनावृतमपरेण पूर्वेण घ मात्ययगन्धमादनायानीलनिग्धायती दिसहन पश्यतु केतुमालभदायोः सीमानं विधाते 10 ॥ मन्दरो मेरमन्दरः सुपार्श्व: कुमद इत्ययुतपोजनविस्तारोनाहा मेरोचतुर्दिशमाष्टम्भ- गिरय उपश्लप्साः ॥ ११॥ चतुर्कोतेपु चूतजम्यूकदम्यन्यग्रोधाश्च वारः पादपप्रवरा पर्गतकेतय इवाधिसहस्रयोजनोग्याहस्तायविटपविततयः शतयोउ नरिणाहाः ॥ २॥ हदाश्थयारः पयोमविरसमष्टजला यदुपस्पर्शिन उपदेवगणा योगेपर्याणि स्वाभाविकानि भरतर्षभ धारयन्ति । १३ देशोधानानि च भवन्ति चावारि नन्दन पर वैधाज सर्वतोभद्रमिति ४॥ येप्यमरपरियाः सहमुरललनाललामय्यपतय उपदेरगणे. रूपगीयमानमहिमान. फिल विहरन्ति ॥१५॥ मन्दरोरसा एकादशशतयोजनोत्तुनदेयतशिरमो गिरिशिलारस्यूलानि पलान्यगम. कल्पानि पतन्ति ६. रोषा विशीर्यमाणानामतिमधुरमुरभिसुगन्धियहुलारपरसोदेनारगोदा नाम नही मन्दरगिरिशिखरासिनतन्ती पऐलागतमुपधारयति ॥ पदुपोषणामयान्या भनुरोषो पुरपजनवधनाम पयस्पर्शसुगन्धासो दशयोननं समन्तादनुयामपति "En एवं अन्यूफलानाम युधनिरारापिसोनामन स्वायायामिझायनिभाना रसेन जम्ब नाम मी मेरमग्दशिरादयुतयोजनादयनितले निपतन्ती देविपनामानं पापदिलारामुपस्यन्दगि RI गापदुमपोरपि रोधमोपां शिय सदसनानुदिपमान! पायपोगनियन ·२५६ श्रीमद्भागवते पचमस्कन्धे अध्यायः १७ सदामरलोकाभरण जाम्बूनदं नाम सुवर्ण भवति ॥२०॥ यदु ह वाक विबुधाय सह युवतिभिर्मुकुटकटककटिस्नाद्याभरणरूपेण खलु धारयन्ति ॥२१॥ यस्तु महाकदम्ब सपार्थनिरूढो यात्तस्य कोटरेभ्यो विनि सूता पञ्चायामपरिणाहा पञ्च मधुधारा सुपाचशखरास्पतन्योऽपरेणा मानमिजावृतमनुमोदयन्ति ॥२२॥ या युपयुझानाना मुखनिर्वासितो वायु समन्ताच्छतयाज नमनुवासयति ॥२३॥ एव कुमुदनिरूहो य शतवल्शो नाम वस्तस्य स्कन्धेभ्यो नोचीना पयोदधिमधुत गुडामाद्यम्बरशय्यासनाभरणादय स एव कामदुधा नदा कुमुदापात्यतन्तस्तमुत्तरेणलावृत- मुपयोजयन्ति ॥२४॥ यानुपजु गाणानां न कदाचिदपि प्रजानां वलीपलितकमस्वेददौर्ग यजरा- ऽऽमयमृत्युशीतोष्णवैवपर्योपसर्गादयस्तापविशेषा भवन्ति यावजीव सुख निरतिशयमव ।२१ कुरकुररकुमुम्भवैकङ्कविशिशिरपतगरुचकनिधशिनीवासकपिलशङ्खवैदूर्यजारुधिहस पभनागकालझरनारदादयो विशतिमिग्यो मेरो कणिकाया इव कैसरभूता मूलदेशे परित उपक्लुप्ता ॥२६॥ जठरदेवकूटी मेर पूर्वेणाष्टादशयोजनसहनमुदगायतौ द्विसहस्र पृथुतुगी भवत । एवमपरेण पवनपारियानौ दक्षिणेन कैलासकरवीरौ प्रागत्यतावेवमुत्तरतलिङ्गमकरा- वरभिरते परिस्तृतोऽग्निरिव परितश्चकास्ति कानगिरि ॥२॥ मेरोर्मधंनि भगवन मारम- योनेमध्यत उपक्ता पुरीमयुतयोजनसाहस्रा सम चतुरस्रो शातकोम्भी वदन्ति ॥२८n तामनु परितो लोकपालानामष्टाना यथादिश यथारूप तुरीयमानेन पुरोऽधापक्लप्ता ॥२६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायो पक्षमस्कन्धे भुवनकोशवणन नाम पोडशोध्याय १६n सप्तदशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच तम भगवत साहायलिङ्गस्य विष्णोविक्रमतो वामपादाङ्गटनवनिर्मिनोवाण्डकटाह- विवरेणान्त प्रविष्टा या बाह्मजलधारा तचरणपङ्कजायनेजनारुणकिंजल्कोपरजिताखिलजगद- घमलापहो स्पर्श न मला सागव पदीत्यनुपलक्षितवचोऽभिधीयमानातिमहता कालेन युर- सहयोपलवण न वो भूर्धन्यवततार यत्तद्विपदमाहु ३n यन ह वाव वीरमत श्रोतान पादि परमभागवतोऽस्मस्कुलदेवताचरणारविदोदकमिति यामनुपवनमुस्कृष्यमाणमगवरक्ति योगेन ८ लिचमानान्तहदय प्रौत्कण्ट्यविषशामीलितलोचनयुगलकुड्मलविगलितामल माप्पालयामिध्यन्यमानरोमपुलककुनकोऽधुनापि परमादरेण शिरसा विति ॥२॥ सत. सप्त मश्यस्तय्यभावाभिज्ञा यो ननु तपस प्रास्यन्तिकी सिद्धिरेतारती भगवति नयासुदेवेऽनुपरतभक्तियोगनाभेनैवोपक्षितान्याारमगतयो मुक्ति मिनागतां मुमु व इय .

·श्रीमद्गागवते पंचमस्कन्धे अध्यायः १७ २५७ सबहुमानमाणि जटाजूटेरवहन्ति ३ ॥ ततोऽनेकसहस्रकोटिविमानानीकसङ्घ लदेवयानेनाव- तरन्तीन्दुमण्डलमावार्य ब्रह्ममदने निपतति । तत्र चतुर्धा मिद्यमाना चतुर्भिनामभिश्चतुर्दिशमभिस्पन्दन्ती नदनदीपतिमेवामिनिविशति- सीतालकनन्दा चतुर्भद्रेति ॥१५ सोता तु ब्रह्ममदनारसराचलादिगिरिशिपरेभ्योऽधोऽध प्रस्रवन्ती गन्धमादनमूधंसु पति वान्तरेण भद्राश्च प्राच्या दिशि क्षारसमुद्रमभिप्रविशति ६ एवं माल्यवच्चिस राग्निप्पतन्ती ततोऽनुपरतवेगा केतुमालममि घर प्रतीच्या दिशि सरिस्पति प्रविशति ७॥ भदा चोत्तरतो मेरुशिरसो निपतिता गिरिशिसराहिरिशिखरमतिकाय नायत शृङ्गादवस्यन्दमाना उत्तरांस्तु कुरनभित उदीच्या दिशि जलघिमभिप्रविशति HE तवैवालक- भन्दा दक्षिणेन ब्रह्मसदनाद्यहूनि गिरिस्टान्यतिनग्य हेमस्टाद्वैमटान्यतिरभसतररंहसा लुट यन्ती भारतमभि वर्ष दक्षिणस्यो दिशि जलधिमभिप्रविशति यस्यां नानार्थ चागरछत पुंस पदे पदेऽश्वमेधराजसूयादीनां फलं न दुर्लभमिति nen अन्ये च नदा नद्यश्च वर्षे घर सन्ति माशो मेदिगिरिदुहितर शतश ton तग्रापि भारतमेर पर कमशेग्रमन्यान्यष्ट वांणि स्वगिणा पुण्यशेपोपभोगस्थानानि भौमानि स्वर्गपदानि ग्यपदिशन्ति 1910 एषु पुरुराणामयुतपुरपायुयाणा देकल्पाना नागायुतप्राणानां पन्नमंहननयलवयोमोदप्रमुदितमहासौरतमिथुनग्यवायापयर्गवस्तफगम: क्लगाया तय तु ग्रेतायुगसम कालो वर्तते ॥१२॥ यय ह देयपतय स्व स्वर्गणनायकवि- हितमहाहणा सर्वतुंकुमुमस्तयाफलमिलयश्रिया नायमानविटपलताविरपिभियपशुम्भमान- चिरकाननाश्रमायतनरगिरिद्रोणोपु तथा चामलजलाशयेषु विकविविधनयवनरक्षामोर- मुदिपराजईसजलप सारपसारसघश्याकादिभिमधुकरनिराकृतिभिरुपजितेषु गल. पोदादिभिर्विविविनोद मुललितमुरमुन्दरीण कामालिलपिलासहासलीलायलोरायष्टम नोष्टय स्वरं विहरन्ति ॥१३॥ नवस्यपि यःगु भगवासारापणो महापुरुष पुरुराण तनुमापारमनापायूदनामना. पापि समिधीयते ॥ इलायोमु भगवान मय एफ एम पुमयसपस्तारो निराति भान्या शापनिमित पानवेश्यतः ग्रीभापम्वरपाइपयामि ॥ ११॥ भवानीनधि ग्रीगसायसहरोरपायमानोमगत श्रवत महापुरुषम्य दुरीयाँ ताममो मूर्ति प्रतिमाश्मनः শমমমমরি মুয়িাছমিন শাবঘয়াগ ; श्रीभगवानुपाच २ नम्मे भगाने महापुरलाप सब गुमन्यानायानन्तापायाय नम sires.

·२५%
श्रीमद्भागवते पंचमस्कन्धे अध्यायः १८
भजे भजन्यारणपादपङ्कजं भगण कृसस्य परं परायणम् ।
भावलं भाक्तिभूतभावनं भवापई या भवभावमीश्वरम् ॥15॥
यस्य मायागुणचित्तवृत्तिभिर्निरीक्षतो यरवपि रहिरज्यते ।
ईशे यथा नोऽजितमन्युरइसा कस्तं न मन्येत जिगोपुरात्मनः ॥ १६ ॥
असशो यः प्रतिभाति मायया शोवेव मध्वासवताम्रलोचनः ।
न नागवम्वोऽहण ईशिरे हिया यस्पादयोः स्पर्शनर्पितेन्द्रियाः ॥ २० ॥
यमाहुरस्य
स्थितिजन्मसंयम निभिविहीनं यमनम्तमृपयः ।
न वेद सिद्धार्थमिव घचित्स्थितं भूमण्डलं मूर्धसहनधामसु ॥ २१ ॥
यस्याद्य पासीद् गुणविप्रहो महान विज्ञानधिष्ण्यो भगवानजः किल ।
यत्सम्भवोऽहं निवृता स्वतेजसा वैकारिक तामसमैन्द्रियं सजे ॥ २२ ॥
एते वयं यस्य वशे महात्मन: स्थिताः शकुन्ता व सूययन्द्रिताः ।
महानहं वैकृततामसेन्द्रियाः सृजाम सर्वे यनुप्रहादिदम् ॥ २३ ॥
यनिर्मिता कपि कर्मपर्गणी मायो जनोऽयं गुणसर्गमोहितः ।
न बेद निस्तारणयोगमञ्जसा तस्मै नमस्ते विलयोदयात्मने ॥ २४ ॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायो पञ्चमस्कन्धे ससदशोऽध्यायः ॥१७॥
अथाष्टादशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
तथा च भद्रश्रवा नाम धर्मसुतस्ताकुलपतयः पुरुषा भद्राश्चवर्षे साक्षानगवतो
वासुदेवस्य नियां तनुं धर्ममयीं हयशोपाभिधानां परमेण समाधिना सग्निधाप्येदमभिगृणन्त
उपघावन्ति ॥1॥
भद्रश्रवस ऊचुः
ॐ नमो भगवते धर्मायारमविशोधनाय नम इति ॥ २॥
अहो विचित्रं भगवद्विचेष्टितं मन्तं जनोऽयं हि मिपा पश्यति ।
यायसाई विकर्म सेवितुं निहत्य पुत्र' पितरं जिजीवपति ॥ ३ ॥
पदन्ति विधं कवयः स्म नवरं पश्यन्ति पाध्यात्मविदो विपश्चित्तः ।
तथापि मुद्दन्ति तवाज मायया सुधिस्मितं च यमजनतोऽस्मि तम् ॥ ४॥
विश्वोदरस्थाननिरोधफर्म ते सपतुरङ्गीकृतमप्य पावृतः।
युक्त न घिन त्वयि कार्यकारणे सर्वामिनि व्यतिरिक्त घ वस्तुतः ॥५॥

·य
श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १
२५६
वेदान् युगान्ते तमसा तिरस्कृतान् रसातलाद्यो नृतुरङ्गविग्रह ।
प्रयाददे = कवयेऽभिचायते तस्मै नमस्तेऽवितथेहिताय इति ॥६॥
हरिवर्षे चापि भगवानरहरिरूपेणास्ते तद्पग्रहणनिमित्तमुत्तरमाभिधास्ये तद्दयित
रूपं महापुरुरगुणभाजनो महाभागवतो दैत्यदानवकुलतीर्थीकरणशीलाचरित प्रहादोऽव्यव-
धानानन्यभक्तियोगेन सह तद्वपुरपैरुप स्ते इद चोदाहरति ॐ नमो भगवते नरसिंहाय
नमस्तेजस्तेजसे श्राविराविर्भव वज्रनख वज्रदंष्ट्र कर्माशयान् रन्धय रन्धय तमो ग्रस ग्रस 30
स्वाहा । अभयमभयमात्मनि भूयिष्टा ॐ सौम् ॥ ८ ॥
स्वस्त्यस्तु विश्वस्य खल प्रसीदतां ध्यायन्तु भूतानि शिव मिथो धिया।
मनश्च भद्र भज्तादधोक्षज भावेश्यतां नो मतिरप्यहेतुकी है।
मागारदारात्मवित्तबन्धुपु सङ्गो यदि स्याद्भगवत्प्रियेषु न ।
प्राणवृत्या परितुष्ट प्रा मवान् सिद्धय यदूरान्न तथेन्द्रियप्रिय son
य सङ्गलब्ध निजवीर्यवैभव तीर्थ मुहु सस्पृशता हि मानसम् ।
हरत्यजोऽन्त श्रुतिभिर्गतोऽगज को वैन सेवेत मुकुन्दविक्रमम् ॥१॥
यस्यास्ति भक्तिभंगव यकिञ्चना सर्वैगुणैस्तत्र समासते सुरा ।
हरावभक्तस्य कुतो महद्गुणा मनोरथेनासति धावतो बहि ॥१२॥
हारहि साक्षाद्भगवान् शरीरिणामा मा झपाणामिव तोयमीप्सितम् ।
हिरवा महास्त यदि सजते गृहे तदा महत्व वयसा दम्पतीनाम् ॥१३॥
तस्मादजोरागविपादमन्युमानस्पृहाभयदैन्याधिमूलम्
हित्वा गृह ससृतिघ्रावाल नृसिंहपाद भजताकुतोभयमिति ॥१४॥
केतुमालेऽपि भगवान् कामदेवस्वरूपेण लघग्या प्रियचिकीर्षया प्रजापतेदुहितृणां पुत्राणां
तद्वर्षपतीनां पुरुषायुपाहोराग्रपरिसरयानाना यासां गर्भा महापुरपमहास्त्रतेजसोद्वेजितमना
विध्वस्ता व्यसव सव सरान्ते विनिपतन्ति॥१५५ अतीव सुललितगतिविलासविलसितरचिर-
हासलेशावलोकलीलया किञ्चिदुत्तम्भितसुन्दरभूमण्डलसुभगवदनारविन्दप्रिया रमा रमयनिन्द्रि-
याणि रमयते॥१६॥ तद्भगवतो मायामय रूप परमसमाधियोगेन रमा देवी संवत्सरस्प राग्निपु
प्रनापतेदुहितृभिरुपेताह सु च तद्भर्तृमिपुपास्ते इद पोदाहरति ॥ १७॥ ॐ हा ही ह. ॐ
'नमो भगवते हृषीकेशाय सर्वगुणविशेषैविलसितामने श्रातीनां चित्तीनां चेतसा विशेषाणा
चाधिपतये पोडपकलायच्छन्दोमयायानमयायामृतमयाय सर्वमयाय सहसे प्रोजमे घलाय
कान्ताय कामाय नमस्ते उभयत भूयात् ॥१८॥

·२६०
श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १८
स्त्रियो प्रतैस्त्वा हृषिकेश्वरं स्वतो धाराध्य लोके पतिमाशासतेऽन्यम् ।
तासां न ते चै परिपान्त्यपत्यं प्रियं धनायूंषि यतोऽस्वतन्ना umen
स वै पति. स्यादकुतोमय. स्वयं समन्ततः पाति भयातुरं जनम् ।
स एक एवेतरथा मिथो भयं नैवात्मलाभादधि मन्यते परम् ॥२०॥
या तस्य ते पादसरोरुहाहणं निकामयेत्साखिलकामलम्पटा ।
तदेव रासीप्सितमीप्सितोऽचितो यद्गमयाञ्चा भगवन् प्रतप्यते ॥२१॥
मत्प्राप्तयेऽजेशसुरासुरादयस्तप्यन्त
उन
तप ऐन्द्रियेधिय. ।
ऋते भवत्पादपरायणान्न मा विन्दन्त्यहं त्वदया यतोऽजित ॥२२॥
स त्वं ममाप्यच्युत शोणि वन्दितं कराम्बुजं यवधायि सावताम् ।
बिर्षि मा लक्ष्य वरेण्य मायया क ईश्वरस्येहितमूहितुं विभुरिति ॥२३॥
रम्यके च भगवत. प्रियतमं मात्स्यमवताररूपं तद्वर्षपुरुषस्य मनोः प्राक्प्रदर्शितं स
इदानीमपि महता भक्तियोगेनाराधयतीदं चोदाहरति ॥२४॥ ॐ नमो भगवते मुख्यतमाय
नमः सरवाय प्राणायौजसे सहसे बलाय महामत्स्याय नम इति ॥२५॥
अन्तर्बहिश्चाखिललोकपालकैरदृष्टरूपो विचरस्युरुस्वनः ।
स ईश्वरस्वं य इदं चशेऽनयनाम्ना यथा दारुमयीं नरः त्रियम् ॥२६॥
यं लोकपालाः किल मत्सरवरा हित्वा यतन्तोऽपि पृथक् समेत्य च ।
पातुं न शेकुर्द्विपदश्चतुष्पदः सरीस्पं स्थाणु यदा दृश्यते ॥२७n
भवान् युगान्तार्णव ऊर्मिमालिनि क्षोणीमिमामोपधिवीरधौ निधिम् ।
मया सहोरु क्रमतेऽज प्रोजसा तस्मै जगत्प्राणगणात्मने नम इति ॥२८॥
हिरएमयेऽपि भगवान् निवसति धर्मतनुं बिभ्राणस्तस्य सप्रियतमां तनुमर्यमा सह
वर्षपुरुषैः पितृगणाधिपतिरुपधावति मन्त्रमिमं चानुजपति ॥२६॥ ॐ नमो भगवते अकूपा-
राय सर्वसत्त्वगुणविशेपणायानुपलक्षितस्थानाय नमो वर्मणे नमो भूने नमो नमोऽवस्थानाय
नमस्ते ॥३०॥
यद्पमेतग्निजमाययार्पितमर्थस्वरूप
बहुरूपरूपितम् ।
संख्या न यस्यारत्ययथोपलग्मनात्तस्मै नमस्तेऽव्यपदेशरूपिणे ३n
जरायुजं स्वेदजमएडजोद्भिई चराचरं देवर्षिपितृभूतमेन्द्रियम् ।
सं वितिः • शैलसरित्समुद्रद्वीपमहत्यभिधेय एकः ॥३२॥
यस्मिसंख्येयविशेषनामरूपाकृती कविभिः कल्पितेयम् ।
संख्या यया तवासापनीयते तस्मै नमः सांख्यनिदर्शनाय ते इति ॥३३॥

·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १६ २६२ उत्तरेषु च कुरुषु भगवान् यज्ञपुरुषः कृतवराहरूप प्रास्ते तं तु देवी हैपा भूः सह कुरुभिरस्खलितभक्तियोगेनोपधावति इमां च परमामुपनिषदमावर्तयति ॥ ३४ ॥ नमो भगवते मन्त्रतत्त्वलिङ्गाय यज्ञातये महाध्वरावयवाय महापुरवाय नमः कर्मशुक्लाय प्रियुगाय नमस्ते ॥ ३५॥ - यस्य स्वरूपं कवयो विपश्रितो गुणेषु दारुविव जातवेदसम् । मनन्ति मना मनसा दिदृक्षवो गूठ क्रियायैनम ईरितात्मने ॥३६॥ द्रव्यक्रियाहेत्वयनेशकर्तृ भिमायागुणैर्वस्तुनिरीक्षितात्मने अन्वीक्षयाङ्गातिशयात्मबुद्धि मिनिरस्तमायाकृतये नमो नमः ॥३७n करोति विश्वस्थितिसंयमोदयं यस्येप्सितं नेप्सितमोहितुर्गुणैः । माया यथाये। भ्रमते तदाश्रयं प्राम्णो नमस्ते गणकर्मसारिणे ॥३०॥ प्रमध्य दैत्यं प्रतिवारणं मृधे यो मा रसाया जगदादिसूकरः। कृन्याप्रदंष्ट्रे निरगादुदन्वत क्रीडनिवेभः प्रणतास्मि तं विभुमिति ३n इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पञ्चमस्कन्धे भुवनकोशवर्णनं नामाटादशोऽध्यायः HEL अथैकोनविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच किम्पुरपे व भगवन्तमादिपुर लचमणाग्रज सीताभिरामं रामं तघरणसनिकषांभिरतः मंभागवतो हनुमान् सह किरपुर पैरविरतभक्तिरूपास्ते ॥ १॥ प्राष्टिपणेन सह गन्धरनु. यमानो परमकल्याणी भर्तृभगवरको समुपरणोति स्वयं चेदं गायति ॥ २ ॥ ॐ नमो गिवते उत्तमश्लोकाय नम भार्यलएपशीलयताय नम उपशितितारमन उपासितलोकाय नम आधुवादनिकाणाय नमो प्रहाण्यदेवाय महापुरुषाय महाराजाय नम इति ॥ ३॥ यत्तदिशुद्धानुभवमानमेकं स्यतेजसा ध्वस्तगणन्यवस्वम् । प्रत्यक् प्रशान्तं सुधियोपसम्मनं हनामरूपं निरहं प्रपये .. मायावतारस्विह मार्गशिप रयोषधापय न स्वल यिमोः । कुतोऽन्यथा स्वादमतः स्व भाग्मनः सोताकृतानि म्यसनानीरपरस्म म येस पारमाऽरमयता मुहामासासिलोरया भगवान् घामुदयः । म बोकतं करमलमरनुपीत न समपं चापि विहानुमहंसिn. नवभन्न महतो सन यान दिन हो। सर्गमिष्टानपि गे पनौरसार सग बत समाप्र .

·. २६२ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १६ सुरोऽसुरो याप्यय, यानरो नरः सारमना यः मुकतमुत्तमम् । मजेत राम मनुजाकृति हरि उत्तराननयकोसलान्दिवमिति En भारतेऽपि वा भगवान् नरनारायणाय श्राकल्पान्तमुपचितधर्मज्ञानवैराग्यधर्पोपशमोप- रमारमोपलम्भनमनुग्रहायारमातामनुकम्पया तपोऽव्यक्तगतिश्चरति ॥ ॥ तं भगवान् नारदो वर्णाश्रमवतीभिारतीमिः प्रजाभिर्भगवत्प्रोक्ताम्यो सांख्ययोगाम्यो भगवदनुभावोपवर्णन सावर्णपदेषयमाणः परमभक्तिभावेनोपसरति इदं चाभिगृणाति ॥ १. ॐ नमो भगवते उपशमशोलायोपरतानाम्याय नमोऽकिशनवित्ताय अपिऋषभाय नरनाराययाय परमहंस- परमगुरवे पारमारामाधिपतये नमो नम इति 10 गायति चेदम्- फर्तास्य सर्गादिषु यो न वभ्यते न हन्यते देहगतोऽपि दैहिक । दष्टन ग्यस्य गुणैर्विदूष्यते सस्मै नमोऽमक्तवियिक्तसाक्षिणे ॥१२॥ इदं हि योगेश्वर योगनैपुणं हिरण्यगर्भो भगवान् जगाद यत् । यदन्तकाले स्वयि निर्गुणे मनो भक्रया दधीतोझितदुप्कलेवरः ॥१३॥ यथैहिकामुष्मिककामलम्पदः सुतेपु दारेषु धनेषु चिन्तयन् । शङ्कत विद्वान् कुकलेवरात्ययाधस्तस्य पन्नः श्रम एव केवलम् ॥१४॥ तमः प्रभो स्वं कुकलेवरार्पिता स्वन्माययाहंममतामधोदन । भिन्द्याम येनाशु धयं सुदुर्मिदा विधेहि योगं त्वयि न स्वभावमिति १५ भारतेऽप्यस्मिन् वर्षे सरिच्छेलाः सन्ति यहवो मलयो मङ्गलप्रस्थो मैनाकरित्रकूट रुपमः कूटकः कोलकः सयो देवगिरिश'प्यमूकः श्रीशैलो वेङ्कटो महेन्द्रो वारिधारो विध्यः शुक्ति- मानृपगिरिः पारियात्रो द्रोणश्चिकटो गोवर्धनो रैवतकः ककुभो नौलो गोकामुख इन्द्रकीलः कामगिरिरिति चान्ये च शतसहस्रशः शैलास्तेषां नितम्बप्रभवा नदा नद्यश्च सन्त्यसंख्याताः १६॥ एतासामपो भारत्यः प्रजा नामनिरेव पुनन्तीनामात्मना चोपस्पृशन्ति ॥१७॥ चन्द्र- वसा ताम्रपर्णी अवटोदा कृतमाला वैहायसो कावेरो वेणो पयस्विनी शर्करावा तुगभद्रा कृष्णा वेण्या भीमरथी गोदावरी निर्विन्या पयोष्णी तापी रेवा सुरसा नर्मदा धर्मरावती मिन्धुरन्धः शोणच नदौ महानदी वेदस्मृति पिकुल्ला निसामा कौशिकी मन्दाकिनी यमुना मरस्वती पद्धती गोमती सरयू रोषस्वती सप्तवती सुपोमा शतद्धन्द्रभागा मरुधा वितस्ता अतितो विश्वेति महानद्यः 15 अस्मिोव वर्षे पुरपैलब्धजन्मभिः शुकुलोहितकृष्णवर्णेन,स्वारब्धेन कर्मणा दिव्यमानुपनारक्गतयो यहृय प्रारमन श्रानुष्येण रूवा झव सपा विधीयन्ते यथावर्णविधानमपवर्गश्चापि भवति ॥ १६॥ योऽसौ भगवति ·. श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे श्रध्यायः २० २६३ सर्वभूतारमन्यनाम्येऽनिरुक्तेऽनिलयने परमारमनि वासुदेवेऽनन्यनिमित्तभक्तियोगलक्षसो नानागातिनिमित्ताविद्याप्रन्धिरल्धनद्वारेण यदा हि महापुरुषपुरुरप्रसङ्गः ॥२०॥ एतदव हि देवा गान्ति-- अहो श्रमोगा किममारि शोभनं प्रसड एपा स्विदुत स्वयं हरिः । यैर्जन्म लब्धं नृपु भारताजिरे मुकुन्दसेवीपयिकं स्पृहा हि नः ॥२१॥ किं दुष्करैनः फतुभिस्तपोयतैर्दानादिभिर्वा पुजयेन फल्गुना । न यत्र नारायणपादपङ्कजस्मृतिः प्रमुष्टाठिशयेन्द्रियोत्सवात् ॥२२॥ कल्पायुषा स्थानजयारपुनर्भवात् क्षणायुपा भारतभूजयो परम्। क्षणेन मार्येन कृतं मनस्विनः संन्यस्य संयान्त्यभयं पदं हरेः ३n न यन्न वैकुएटयथासुधापगा न साधवी भागवतास्तदाश्रयाः । नगर यझेशमसा महोत्सवाः सुरेशलोकोऽपि न ये स सेन्यताम् ॥२४॥ प्राप्त नृजाति स्विह ये च जन्तयो ज्ञानक्रियाद्रव्यकलापसम्भृताम् । नबितेरसपुनर्भवाय ते भूयो यनौका इस यान्ति पन्धनम् ॥२१॥ यः श्रद्धया रहिषि भागशो हविनिरसमिष्टं विधिमन्नवस्तुतः । एकः पृथइनामभिराहुतो मुदा गृहाति पूर्णः स्वयमाशिपा प्रभुः ॥२६॥ सत्यं दिशत्यर्थितमर्धितो नृणां नैवार्थदो यत्पुनरर्थिता यतः । स्वयं विधत्ते भजतामनिच्छतामिग्यापिधान निजपादपलवम् ॥२७ यया नः स्वर्गसुसावशेषितं स्विष्टस्य सुतस्य कृतस्य शोभनम् । सेनाजनाभे स्मतिमनन्म न स्याद् य हरियमजताश तनोति ॥२८॥ धीशुक उवाच जम्बूद्वीपस्य च राजानुपीपानटी हैक उपदिशन्ति सगरारमरश्चान्येपण इमामही परितो निसननिरपफहिपतान् ३२६१ सपथा स्वर्णप्रस्पचन्द्रशर प्रापतंनो रमणको मन्दर- हरिणः पाचजन्यः सिंहलो लदेति ॥३०॥ एवं तब भारतोत्तम जम्बूदीपवर्षविभागो यथोपदेश- मुग्यर्णित इति ॥३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहिताया पामस्कन्धे जम्बूद्वीपवर्णन मामेकोनविंशतितमोभयाय: अथ विंशतितमोऽध्यायः श्रीगुरु उपाच प्रतः परंपादोनों प्रमारानपणमस्थानतो यदिमाग उपपरयंत 10 जम्मूतीपोय पायाप्रमाणविस्तारस्तावता पारोदधिना परियष्टी पपा मेदग्मान सोधिनता ।

·MAR २६४ श्रीमद्भागवते पचमस्कन्धे अध्यायः २० द्विगुणविशालेन तमाख्येन परितितो यथा परिखा बायोपवनेन । प्रक्षो जम्बूप्रमाणो द्वीपास्या करो हिरण्मय उ िथतो यत्राग्निरपास्ते सप्तजिह्वस्तस्याधिपति. प्रियन्तामज इध्मजिह्व स्व द्वीप सप्तवाणि बिभज्य सप्तवपनामभ्य यात्मजेभ्य श्राकलय्य स्वयमा मयोगेनोपररामाराशिव यवस सुभद शान्त क्षेमममृतमभयमिति वर्षाणि तेषु गिरयो नद्यश्च सप्तवाभिज्ञाता ५३॥ मणिकूटो बन्नकूट इन्द्रसेनो ज्योतिष्मान् मुपों हिरण्यष्टीवो मेघमाल इति सेतुशैला ।अरुणा नृम्णाऽऽदिरसी सावित्री सुप्रभाता ऋतम्भरा स यग्भरा इति महानद्य । यासा जलोपर्शनवि धूतरजस्तमसो हंसपतहोर्चायनस याङ्गसज्ञाश्चवारो वर्णा सहस्त्रायुपो विबुधोपमसन्दर्शन प्रजनना: स्वर्गद्वार तय्या विद्यया मगवन्त रयीमय सूर्यमात्मान यजन्ते an मनस्य विष्णो रूप यत्सत्यस्यतस्य ब्रह्मण । अमृतस्य च मृयोश्च सूर्यमात्मानमीमहीतिnu प्लादिषु पञ्चसु पुरुषाणामायुरिन्द्रियमोज सहो बल बुद्धिर्विक्रम इति च सर्वेशामौत्पत्तिकी सिद्धिरविशेषेण वर्तते ॥६॥ पतः स्वसमानेननरसोदेनावृतो यथा तया द्वीपोऽपि शाल्मलो द्विगुणविशाल समानेन सुरोदेनावृत परियड्क्ते ॥७॥ यत्र ह वै शाल्मली प्रक्षायामा यस्यां वाव किल निलयमाहुर्भग वतरछन्द स्तुत पतस्विराजस्य सा द्वीपहूतये उपलक्ष्यते ॥ तवीपाधिपति प्रियता मजो यज्ञयाहु स्वसुतेभ्य सप्तभ्यस्तन्नामानि सप्तवाणियभजासुरोचन सौमनस्य रमणक देववर्षे पारिभद्रमाप्यायनमविज्ञातमिति Hen तेपु वर्षादयो नद्यश्च सप्तैवाभिज्ञाता. स्वरस शतको वामदेव कुन्दो मुकुन्द पुष्पवर्ष सहस्र श्रुतिरिति । अनुमति सिनीवाली सरस्वती कुहू रजनी नन्दा राति ॥१०॥ तद्वर्षपुरुश श्रुतधरयोर्यधरवसुन्धरेपन्धरसज्ञा भगवत वेदमयं सोम मात्मान वेदेन यजन्ते ॥११॥ स्वगोभि पितृदेवेभ्यो विभजन् कृष्णशुक्यो । प्रजानां सांस राजान्ध सोमो न भास्स्विति१२ एव सुरोदाबहिस्तद्विगुण समानेनावृतो घृतादेन यथापूर्व कुशद्वीपो यस्मिन् कुशस्तग्यो देवकृतस्ववीपास्याकरो ज्वलन इवापर स्वशप्परोचिषा दिशो विराजपति १३॥ तद्द्वीप- पति प्रयवतो राजन् हिरण्यरेतो नाम स्व द्वीप सप्तभ्य स्वपुग्यो यथाभाग विभज्य सय तर प्रातिष्टन वमुवसुदानहदरचिनाभिगुप्तस्तुरयदतविधिक्तवामदेवनामग्य ॥१४॥तेपो चापु सीमागिरयो नद्यश्चाभिज्ञाता सत सव चक्रश्चतु शृङ्ग कपिलचित्रकूटो देवानीक अधरोमा द्रविण इति रसकुल्या मधुकुल्या मित्रविन्दा श्रुतविन्दा देवगर्भा घृतच्युता मन्प्रमालेति १५ यास पयोभि कुशद्वीपीकम कुशलकोविदाभियुमलकसा भगान्त जातवेदसरूपिण कर्मकैशलेन यजन्ते ॥१६॥ परस्य ब्रह्मणः सा साजातवेदोऽसि हव्यवाद । देवानां पुराना यझेन पुरुष यजेति ॥un ·. । श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः २० ૨૬ तथा घृतोदाहिः मौलद्वीपो द्विगुणः स्वमानेन जीरोदेन परित उपलतो वृतो यथा कुशद्वीपो,घृतोदेन यस्मिन् क्रोश्चो नाम पर्वतराजो दीपनामनिर्तक अास्ते १८५ योऽसौ गुहाहरणोन्मथितनितम्बकुओऽपि धीरोदेनासिच्यमानो भगवता परुणेनाभिगुप्तो घिभयो बभूव १६ तस्मिापि प्रेयग्रतो घृतदृष्टो नामाधिपतिः स्वे द्वीपे वर्षाणि सप्त विमग्य तेषु पुत्रनाम सप्त रिक्षादान वर्षपाग्निवेश्य स्वयं भगवान् भगवतः परमाल्याणयराम थारम- भूतस्यहरेश्चरणारविन्दमुपजगाम ॥२०धामो मधुरुहो मेघदृष्टः सुधामा भ्राजिष्टो लोहितार्यो वनस्पतिरिति घृतपृष्टसुतास्ते वर्षगिरयः सत सप्तैव नद्यश्चाभिख्याताः शुटो वर्धमानो भोजन उपयहिणो नन्दो नन्दनः सर्वतोभद् इति अभया अमृतौधा धार्यका तीर्यवती वृत्तिरूपवती पविनवती शुलंति ॥२१॥ यासामम्भः पवित्रममलमुपयुआनाः पुररमपभ- दविणदेवकसंज्ञा पपंपुरुषा प्रापोमयं देवम्पा पूर्णेनालिना यजन्ते ॥२२॥ पाप. पुरुत्वीयर्या:स्थ पुनन्ती भुवः सुपः । ता नः पुनीतामीवनीः स्पृशतामारमना भुव इति एवं पुरस्तात्तीरोदात्परित उपवेशितः शाकद्वीपो द्वात्रिंशलरयोजनायाम: समानेन च दधिमण्डोदेन परीवो यस्मिन् शाको नाम महीरहः स्वदेव्यपदेशको यस्य ह महासुरभि. गम्घस्सं द्वीपमनुपासयति ॥२४॥ तस्यापि प्रेयमत एवाधिपतिर्माना मेवातिधिः सोऽपि विभग्य सप्त पणि पुननामानि तेपु स्वामजान् पुरोजरमनोजवपरमानधूम्रानीमचिगरेफयहु- रूप विश्वधारमंशामिधाप्याधिपतीन स्वयं भगवन्यनन्त थावेशितमतिस्तपोरनं प्रविश२५एतेषा चर्पमर्यादागिरयो नद्यश्च सप्त सप्तक ईशान उस्शलो पलभद्रः शसकेसरः सहस्रस्रोतो देरपालो महानस इति अनघाऽऽयुर्दा उभपस्पृष्टिरपराजिता पचपदी सहघघुविर्निजतिरिति ॥२६॥ सदर्षपुरराम्टतपतसत्यनसदानमतानुनतनामानो भगवन्तं पायारम प्राणायामविधतरजस्त- ममः परमसमाधिना यजन्ते ॥२०॥ अन्तः प्रविश्य भूतानि यो यिभारमकेतुभिः । अन्तर्यामीश्वरः सापारपातु नो यद्वशे स्फुटम्२८ एवमेन दधिमण्डोदारपरतः पुष्करद्वीपस्तता द्विगुणायामः समन्तत उपल्पित. समानेन स्वादूदकेन समुद्रण पहिरावृतो यस्मिन् पृहत्पुकरं ज्यलनशिखामजफनकपनायुतायुतं मगरतः कमलासनरूपाध्यासनं परिकल्पितम् १६ सदीपमध्ये मानसोत्तरनामक पांचोनपराचीन. वयोमयांदापलोऽयुतयोजनोमायायामो यत्र तु पतर दिश चत्वारि पुराणि लोम्पालाना- मिन्दादीनो पदुपरिष्टारस्यरथस्य मेरुं परिभ्रमसः संवसरारमर पक्रं देवानामदोरामान्या परिप्रमति ॥३०॥ तदीपस्याप्यधिपतिः प्रेयसतो यौतिहोयो नामेनस्यामजी रममाव- किनामामी यपंपती नियुश्य स स्वयं जयनगरमंगोल एपास्ते ॥३१॥ पुरण मगवत प्रारपियं मम्मन कर्मचारापपन्तीदं चोदाहरन्धि ३२

·२६६ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्याय २१
यत्तममय लिङ्ग ब्रह्मलिङ्ग जनोऽयेत्। एकान्तमद्वय शान्त तस्मै भगवते नम इति ॥३३॥
ऋषिरयाच
तत परस्ताल्लोकालोकनामाचलो लोकालोकयोरन्तराले परित उपक्षिप्त ॥ ३४॥
यावन्मानसोत्तरमेवोर तर तावती भूमि काञ्चन्यन्याऽऽदर्शतलोपमा यस्यां प्रहित पदार्थों न
कथञ्जिस्पुन प्रयुपलभ्यते तस्मात्सर्वसत्वपरिहताऽऽसीत् ॥ ३१ ॥ लोकालोक इति समास्या
यदनेनाचलेन लोक्लोकस्यान्तर्वर्तिनावस्थाप्यते ॥ ३६॥ स लोकनयान्ते परित ईश्वरेण
विहितो यस्मा सूर्यादीनां ध्र वापवर्गाणां ज्योतिर्गणानां गभस्तयोऽर्जाचीनां लोकानायित
न्वाना न कदाचि पराचीना भवितुमुत्महन्ते तायदुनबनायाम ॥ ३७ ।
एसावाँलोकविन्यासो मानलक्षणसस्थाभिर्विचितित कविभि श तु पनाश'कोटि
गणितस्य भूगोलस्य तुरीयभागोऽयो लोकालोकाचल ३तदुपरिष्टाचतसृप्वाशास्वाग्मयो
निनाखिलजगद्गु रणाधिनिवेशिता ये द्विरदपतय ऋपभ पुष्करचूडो यामनोऽपराजित इति
सकललोकस्थितहेतब ३६n तेपो स्वविभूतीनां लोकपालाना च विविधवीर्योपय हणाय भग
चान् परममहापुरुषो महाविभूतिपतिरन्तर्याम्या मनो विशुद्धसाय धर्मज्ञानवैराग्य श्चयांचष्टमहा
सिद्धयु पसण विश्वक्सनादिभि स्वपार्पदप्रवरे परिवारितो निजवरायुधोपशोभितैर्निजभुजदण्ड
सधारयमाणस्तस्मिन् गिरिवरे समतास्सकललोकस्वस्तय वास्ते ॥20आकल्पमेव वेग
गत एप भावाना मयोगमायया विरचितविविधलोकयानागोपीथाये यर्थ ॥४१. योऽन्तवि
स्तार एतेन ह्यलोकपरिमाय च व्याख्यात यहिलोकालोका चलात् । तत परस्ताचोगेश्वर-
गति विशुद्धामुदाहरन्ति । ४२५
अण्डमभ्यगत सूर्यो धावाभूम्योर्यदन्तरम् । सूर्याण्डगोलयामध्ये कोट्य म्यु पञ्चविंशति ४३
मृतेऽएड एप एतस्मिन् यदभूसतो मातएव इति ध्यपदेश ।
हिरण्यगर्भ इति यद्धिरण्याण्डसमुद्भव
सूर्येण हि विभग्यन्ते दिश स धोर्मही भिदा । स्वर्गापरी नरका रसीकासि घ सर्वश ४५
दवनियमनुष्याणां सरीस्पसवीरधाम् । सर्वजीवनिकायानां सूर्य प्रारमा गोश्यर ४५
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पशमस्कन्धे भुग्नकोशवणी समुद्रयर्षसरिवेशपरिमाणलएको
पिंशतितमोऽध्याय ॥२०॥
अथैकशितितमोऽध्यायः
धीशुक उवाच
एतापानेव भूवलयस्य सनियेश प्रम एलपणो ध्याश्यात in एनेत हिदियो मण्डल.
मान सन्दि उपदिशति पथा द्विदलयोपिायादीनां त सवरेणा तरि तदुभयमभितम्
॥४४॥

·रात्रय.॥६॥ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्याय. २१ २६७ ॥२॥ यन्मध्यगतो भगास्तपताम्पतिस्तपन प्रातपेन ग्रिलोकी प्रतपत्यवभासय यात्मभासा म एर उदगयनदक्षिणायनवैपुवतसज्ञाभिमान्यशेमयसमानाभिर्गतिभिरारोहणावरोहणसमान- स्थानेषु यथासवनमभिपद्यमानो मारादिपु राशिप्वहोरात्राणि दीर्घहस्वसमानानि विधसे ॥३॥ यदा मेस्तुलयोपंतने तदाहोरात्राणि समानानि भवन्ति यदा वृपभादिषु पञ्चसु च राशिपु चरति तदाहा-येव वर्धन्ते हसति च मासि मास्येकैका घटिका रानिपु un यदा वृश्चिकादिषु वर्तते तदाहोरामाणि विपर्ययाणि भवन्ति ॥५॥ यावद्दक्षिणायनमहानि वर्धन्ते यापदुदगयन एवं नर कोटय एकपञ्चाशल्लचाणि योजनानां मानसोत्तरगिरिवर्तनस्योपदिशन्ति तस्मिन्नन्त्री पुरी पूस्मिान्मेरोदेवधानी नाम दक्षिणतो याग्यां संयमनी नाम पश्चाद्वारुणा निालोचनी नाम उत्तरत सौग्यो विभावरों नामतासूदयमध्याह्रास्तमयनिशीथानोति भूतानां प्रतिनितिनिमित्तानि समयविशेपेण मेरोश्चतुर्दिशम् ॥७॥ तत्रयानो दिवममध्यगत एव सदाऽऽदित्यस्तपति सत्येनाचल दक्षिणेन करोति । यत्रोदेति तस्य ह समानसूयनिपाते निग्लोचति यम कचन स्यन्दनाभितपति तस्य हैप समानसूयनिपाते प्रत्यापयति तय गतं न पश्यन्ति ये त समनुपश्ययेरन ॥६॥ यदा चैन्या पुर्या प्रचलते पादराटिकाभियोग्यां सपादकोरिद्वय योजनाना सार्धद्वादशलशाणि साधिकानि चोपगाति १० र सतो वारुणी सौग्यामन्त्री व पुनस्तथा- न्ये च ग्रहा सोमादयो नत्रै सह ज्योतिथके समभ्युद्यन्ति सह वा निम्नोचन्ति urin एवं मुहान चतुर्विंशलायोजनान्यष्टशताधिकानि सौरो रयत्रयीमयोऽमी पतसृषु परिवर्तते पुरीपु.२५ यस्पैक धर्क द्वादशारं परनेमि निणाभि मयासरारन समामनन्ति तस्यारो मेरोमन कृतो मानमोतरे कृतेतरभागो यत्र मोत रविरथचक्रं तैलयन्प्रचापद् अमन्मानपोत्तर गरी परिभ्रमति ॥१३ • तस्मिा कृतमूलो द्वितीयोऽवास्तुर्यमानेन सम्मितस्तैलयन्याधायद्धये कृतोपरिभाग १४ रयनोट निशलपायोजनायतस्तत्तुरीयभागविशालरतावान् रविरपयुगो या हयारण. दोनामान सप्तादयोगिता यान्ति देग्मादियम् ॥१५५ पुरस्नारमयितुररण पध घनियुक्त मैं ये फणि कित्तास्ते १६ सया वासिमा कायो पर्थमाया पष्टिपदमाशि पुरतः सूर्य मूग काय नियुक्ता सस्तुवन्ति ॥on सधान्ये पायो गधाप्यने नागा प्राम. यो यातुध ा देश इराशो गणा मत यसमामि मामि भगः म्यमा मान नाना- नाम नायट्रानानामान रकम भन्दश उप मनाना स मागायोटियोजनपरिमार्ग ' ·श्रीमद्भागवते पचमस्कन्थे अध्याय. २२ भूवलयस्य पणेन सगन्यूयुत्तर द्विसहनयोजनानि स भुङ के ॥१६॥ इतिश्रीमद्भागवत महापुराणे पञ्चमस्कन्धे ज्योतिश्चक्रसूर्यरथमण्डनवर्णन नामैकविंशतितमोऽयाय अथ द्वाविंशतितमोऽध्यायः ॥ राजोवाच ॥ यदेतद्भगवत श्रादियस्य मेरु ध्रुव च प्रदक्षिणेन परिकामतो राशीनामभिमुख प्रचलित चामदक्षिण भगवतोपवर्णितममुग्य वय कथमनुमिमीमहीति ॥१॥ ॥ स होवाच ॥ यथा कुलालचक्रेण भ्रमता सह भ्रमतां तदाश्रयाणां पिपीलिकादीनां गतिरन्येव प्रदेशान्तरेष्वप्युपलभ्यमानत्वादेव नक्षत्रराशिमिरुपलक्षितेन कालचक्रेण ध्रुव मे च प्रदक्षिणेन परिधावसा सह परिधावमानानां तदाश्रयाणां सूर्यादीनां ग्रहाणां गतिरन्यव नक्षत्रान्तरे राश्य न्तरे पलभ्यमानवात् ॥२॥ स एष भगवानादिपुरुर एव साक्षान्नारायणो लोकाना स्वस्तय श्रात्मान त्रयीमय कर्मविशुद्धिनिमिर्त कविभिरपि च वेदन विजिज्ञास्यमानो द्वादशधा विभज्य पद्सु यस तादिप्तपु यथोपजोपमृतुगुणान् विदधाति ॥३॥ तमेतमिह पुरुषाखय्या विद्यया वर्णाश्रमाचारानुपथा उच्चावचै कर्मभिराम्नातोगवितानैश्च श्रद्धया यजन्तोऽजसा श्रेय समधिगच्छन्ति ॥४॥ अथ स एप यात्मा लोफाना चावापृथिव्योरन्तरेण नभोवलयस्य काल- चक्रगतो द्वादश मासान् भुक्ते राशिसज्ञान् सब सराधययान् मास पसद्वय दिवा नक्त चेति सपादद्वयमुपदिशन्ति यावता पष्टमश भुञ्जीत स वै ऋतुरियुपदिश्यते सपसरावयव ॥१॥ श्रथ च यावतार्धन नभोवीच्या प्रचरति त कालमयनमाचक्षते ॥६अथ च यावसभोमण्डल सह द्यावापृथिव्योमण्डलाम्या कान्य न स ह भुनीत त काल संघ सर परिव सरमिडाव सरमनुवत्सर व परमिति भानोर्मान्द्यशैघ्यसमगतिमि समामनन्ति भ७॥ एव चन्द्रमा अगमस्तिभ्य उपरियारक्षयोजनत उपलभ्यमानोऽकस्य सवरसरभुक्ति पहाभ्यां मासभुक्ति सपादाभ्यो दिनेनैव परभुक्तिमप्रचारी द्रुततरगमनो मुल मा अध चापूर्यमाणाभिश्च कलाभिरमराणां सीयमाणाभिध कलाभि पितणामहोरात्राणि पूर्वपक्षापर- पक्षाभ्यां वितन्वान सबनीवनिप्रहमाणो जीवधैकमेकं नत्र त्रिंशता मुहतेमुक्त । य एष षोडशकल पुरुषोभगवान् मनोमयोऽन्नमयोऽमृतमयो देवपितृमनुष्यभूतपशुपधिसरीसमोरुधा प्राणाप्यायनशीलस्वारसवमय इति वर्णयति ॥om तत उपरिष्टाग्रिलपायोनितो नचायाणि मेरु दवियोव कालायन ईश्वरयोनितानि सहाभिजिताटापिराति ॥ तत उपरिष्टादुराना दिलए योननत उपलम्यते पुरत पवारसहै।

·श्रीमद्भागवते पंचमस्कन्धे अध्याय: २३ २६० बार्कस्य शेध्यमान्यसाम्याभिरकवशरति लोकानो नित्यदानुकूल एव प्रायेण वर्षपंचारेणा- नमीयते स वृष्टिविटाभप्रोपशमनः ॥ १२ ॥ उशनसा बुधो ग्याख्यातस्तत उपरिष्टाद् द्विलतयोजनतो बुध. सोमसुत उपलम्पमान' प्रापेण शुभकृयदाद् व्यतिरब्येत तदातिवाताभप्रायानावृष्टयादिभयमाशंसते ॥१३॥ प्राप्त ऊध्र्वमङ्गारकोऽपि योजनलपद्वितय उपलन्धमाननिभिषिभिः परेकैको राशीन द्वादशानु- मुक्त यदि न वा गाभिवर्तते प्रायेणाशुभग्रहोऽवशंस: 1 सत उपरिष्टाद् द्विलक्षयोज. भारतरगतो भगवान् वृहस्पतिरेकैकस्मिन् राशौ परिवत्सरं परिवत्सर घरति यदि म घर स्थामायणानुकूलो ब्राह्मणकुलस्य ॥१॥ तत उरिष्टायोजनल तद्वयामतीयमान. शनैश्वर एकैकस्मिन् राशौ निशन्मासान घिलग्यमानः सर्वानेवानुपर्येति सावद्भिरनुवत्सरे. प्रायेण हि सर्वेषामशान्तिकरः ॥१६॥ तत उसरस्मारपय एकादशलपयोजनान्तर उपलभ्यन्ते य एवं लोकानो शमनुभावयन्तो भगवतो विष्णोरपरमं पदं प्रदक्षिणं प्रक्रन्ति ॥ १७॥ तिलोमडागवतमहापुराणे पारमहंस्यांसंहितार्यापनमस्कन्धेभ्योतिश्चश्वर्णने द्वाविंशतितमोऽव्याय. श्रथ त्रयोविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अथ तस्मारपरठनपोदशलययोजनान्तातो पतद्विष्णो परमं पदमभिवदन्ति यह महाभागवतो ध्रुप भौरानपादिरमिनेन्द्रेण प्रजापतिना कश्परेन धर्मेण च समकालयुग्भिः सबहुमान दक्षिणतः क्रियमाण इदानीमपि कल्पजीविनामाजीव्य उपास्ते तस्येहानुभाष उपवर्णितः सहि सर्वेशा ज्योतिर्गमाना ग्रहमवग्रादीनामनिमिपेणाध्यक्तरंहसा भगवता कालेन भ्राम्यमाणानां स्थाएरिवायम्भ ईश्यरेण विहितः शश्वदयभापते ॥ २॥ यथा मेदीस्तम्म प्राममयपशयः संयोजितास्त्रिभित्रिभिः सपनेयंपास्थानं मपटलानि धरम्येयं भगणा प्रादय एतस्मियन्तयहियोगेन कालचक्र प्रायोजिता ध्रुवमेवावलम्य वायुनोदीर्यमाणा ग्राकल्पान्तं परिषष्कामन्ति नभसि यथा मेघाः श्येनादयो घायुक्शाः कर्मसारथ्यः परिवर्तन्ते एवं ज्योति- गंगाः प्रकृतिपुरपसंयोगानुगृहीताः कर्मनिर्मितगतपो भुषि न पतन्ति ॥ ३ ॥ केचनेतज्योतिरनीकं शिशुमारसंसानेन भगवतो वासुदेवस्य योगधारणायामनुग्णंयन्ति ४) यस्य पुच्छाप्रोवाशिरसः कुण्डलीभूतदेहस्य८ प उपकल्पितस्तस्य लागूले प्रजापति. मिरिन्द्रो धर्म इति पुरधमूले धासा विधाता १ फटया सप्तपंपः । तस्य दक्षिणारतंकुण्डली. भूतशरीरस्य याग्युदगपनानि दपियपायें सु नरामाण्युपकल्पयन्ति दरिणायनानि सु सम्मे। पया शिशुमारस्य पुरालाभोगसचिरेशस्य पाश्ययोरुमयोरप्यपपयासमपंख्या भवन्ति ।

·२७० थोमनागय पश्चमान्य अध्याय: २४ वजयीयी श्राफाशगा चोदरतः ॥५॥ पुनयं मुगाची परिणयामयोः प्रोस्योराद्वारले दपिणामयोः पश्चिमयोः पादयोरभिजिमरा दक्षिणयामयोनामियोयथासंभयं प्रवण- पूर्याशदे दक्षिणयामयोलोपनपोधनिष्टा मूल प दविषयामयो कर्ययोमंघादीन्यष्ट नसामाणि दक्षिणायनानि घामपानिपु युजीत सधेत मृग पांदीग्युदगयनानि दक्षिणपानिपु प्रातिलोम्पेन प्रयुभीत शतभिगम्पेष्टे सन्धयोदेशियरामयोपेत् ॥ उसराहनावगस्ति- रघराहनी यमो मुखेषु चाद्गारकः शनवर उपस्थे पृहस्पतिः कदि पपास्यादिश्यो हृदये नारायणो मनसि चन्द्रो नाम्पाभुराना स्तनयोरधिनी युधः प्राणापानयो राहुगले केसम. सपाहपुगेमसु समें सारागणा: MOH एतदु हेय भगवतो पियोः मदेवतामयं रूपमहरहः सभ्यायो प्रयतो पाग्यतो निरोपामाण उपतिष्टत नमो ज्योतिर्लोकाय कालायनायानिमि पतये महापुरुषायाभिधीमीति प्रातारामयमाधिदैविक पापापहं मन्याता निकालम् । नमस्यतः स्मरतो मा निकालं नश्येत तत्कालजमाशु पापम् nan इति श्रीमद्भागवरे महापुराणे पञ्चमकन्धे शिशुमार संस्थावर्णनं नाम अयोविंशतितमोऽध्यायः अथ चतुर्विशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अपस्तात्मवितुर्योजनायुते स्वानुनंदाग्रवचरतीत्येके योऽपावमरवं प्रहरवं चालभत भगवदनुकम्पया स्वयमसुरापमद मैहिकेयो यतस्तस्य तात जन्मामाणि चोपरिष्टादश्यामः ॥३n यददस्तरणेमण्डलं प्रतपस्तद्विस्तरतो योजनायुतमाचपाते द्वादशसहस्रं सोमस्य त्रयोदशसहनं राहोर्यः पर्वणि तद्व्यवधानद्वैरानुबन्धः सूर्याचन्द्रममावभिधावति ॥२॥ तग्निशम्योभयत्रापि भगवता घाणाय प्रयुक्तं सुदर्शनं नाम भगवतं दयितमन तत्तेजसा दुर्विपहं मुहुः परिवर्तमानमभ्यवस्थितो मुहूर्तमुद्विजमानश्चकितहृदय पारादेव निवर्तते तदुपरागमिति वदन्ति लोका. ३n ततोऽधस्तासिद्धचारणविद्याधराणां सदनानि तायन्म एवं तनोऽधस्तायधारपा:- पिशाचप्रेतभूतगणानां विहाराजि मन्तरिक्ष यायद्वायुः प्रवाति याचन्मेघा उपलभ्यन्ते tan ततोऽधस्ताच्छतयोजनान्तर इय पृथ्वी यावद्धसभासश्येनसुपर्णादयः पतप्रिप्रवरा उत्पतन्तीति उपवर्णितं भूमेर्यथासनिवेशावस्थानमवनेरप्यघस्सात्सप्त भूविरा एकैकशो योजनायुतान्तरेणा- यामविस्तारेणोपफ्लुप्ता अतलं वितलं सुतलं तनातलं महातलं रसासलं पातालमिति ७० एतेषु हि विलस्वर्गेपु स्वर्गादप्यधिककामभोगैधर्यानन्दभूतिविभूतिभिः सुसमृद्धभवनोद्याना- मोडविहारेपु दैत्यदानवकाइवेया नित्यप्रमुदिनानुरक्तकनवापत्यबन्धुसुहृइनुचरा गृहपतय ·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे श्रध्यायः २४ २७१ ईश्वरादप्यातिहतकामा मायाविनोदा निवसन्ति ॥ येषु महाराज मयेन मायाविना विनिर्मिता पुरो नानामणिप्रपरप्रवेविरचितविचित्रभवनप्राकारगोपुरसभा यच वरायतनादि- भिनागासुरमिधुनपाराधतशुक्रसारिकाकीकृत्रिमभूमिभिर्विवरेधरगृहोत्तमै समलतालकासति HEN उद्यानानि चातितरो मनइन्द्रियानन्दिभि कुसुमपलस्तबकसुभगकिसलपावनतरचिर- विटपरिवपिनो लताङ्गलिहिताना श्रीभि समिथुनविविधविहङ्गमजलाशयानाममलजलपूर्णाना झपकुलोचनाभितनीरनीरजकुमुदकुशलयाहारनीलोत्पललोहितशतपत्रादिवनेषु कृतनिकेत. नानामेकविहाराकुलम्धुरविविधस्वनादिभिरिन्द्रिपोत्सवैरमरलोकश्रियमतिशयितानि 10 ह वाव न भयमहोरानादिभि. कालविभागैरुपलक्ष्यते ॥११॥ यत्र हि महाहिमवरशिरोमएय: सर्व तम प्रबाधन्ते ॥१२॥ न वा एतेषु वसता दिव्योपधिरप्सरसायनानपानमानादिभिराधयो च्यायो वलीपलितजरादयश्च देहवैवर्यदौर्गभ्यस्वेदलमग्लानिरिति वयोऽवस्थाश्च भवन्ति १३ न हि तेषां कल्याणानां प्रभवति कुतश्चन मृ युविना भगयत्तेजसथक्रापदशात् ॥१४॥ यस्मिन् प्रविष्टेऽसुरवधूनां माय पुसवनानि भयादेव सवन्ति पतन्ति च॥१५॥ अथातले मयपुत्रोऽसुरो पलो निवसति येन ह या इह सृष्टा पगणपतिर्माया काशना- चापि मायाविनो धारयन्ति यस्य च जम्भमाणस्य मुखतस्त्रय भोगणा उदपद्यन्त स्वेरिएय कामिन्य पुंश्चल्य इति या वै विलायन प्रविष्ट पुरुष रसेन हाटकारयेन साधयित्वा स्वविला साबलोकानानुरागस्मितमलापोपगूदनादिभि स्वैरं क्लि रमयन्ति यस्मिन्नुपयुक्त पुरुष ईश्वरो ऽई पिद्धोऽहमित्ययुतमहागजमलमारमानमभिमन्यमान कथिते मदान्ध इव ॥१६॥ ततोऽधस्ताद्वितले हरो भगवान् काटकेश्वर स्वपार्षदभूतगणात प्रजापत्तिसर्गोपचहणाय •भवो भवान्या सह मिधुनीभूत प्रास्ते यत प्रवृत्ता सरिप्रवरा हाटको नाम भयो:यण पत्र चिनभानुर्मातरिश्वना सामध्यमान योजसा पिरति तन्निस्य त हाटकारण सुवर्ण भूषणेनासुरेन्द्रा- वरोधेषु पुरुषाः सह पुरपीमिधारयन्ति ॥१७॥ ततोऽधस्तात्सुतल उदारश्रवा. पुण्यश्लोको विरोचनात्मजो बलिभंगवता महेन्द्रस्य प्रिय चिकीर्षमाणेनादितम्धकायो भूत्वा बटुरामनरूण पराशि यो भगवदनुरुम्पयैव पुनः प्रवेशित इन्द्रादिश्वविद्यमानया सुसमृद्धया श्रियाभितुष्ट स्वधर्मेणाराधग्रस्तमेव भगवन्तमारा- धनीयमपगतसाध्वस प्रास्तेऽधुनापि १८ नो एवैतरमाक्षा कारोभूमिदानस्य यत्तद्धाय यशेष- जीवनिकायाना जीवभूतामभूते परमारमनि वासुदवे तीर्थतमे पात्र उपण्ने परया प्रदया परमादरसमाहितमनसासम्प्रतिपादितस्य सामादपवर्गद्वारस्य यदिलनिलयेधर्यमा यस्यह धाव इतपतनप्रस्खलनादिषु विवश सकृनामाभिगृणन् पुरुर कर्मबन्धनमभसा विधुनोति यस्य

·२७२
श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे श्रध्यायः २४
हेव प्रतियाधनं मुमुक्षवोऽन्यथैवोपलभन्ते ॥२०॥ तद्भक्तानामात्मवता सर्वेगामारमन्यात्मक
भारमतवैव ॥२॥ न वै भगवान्नूनममुष्यानुप्राह यदुत पुनरात्मानुस्मृतिमोपणं मायामय
भोगैश्वर्यमेवातनुतेति ॥२२॥ यत्तद्भगवतानधिगतान्योपायेन गानाच्छलेनापतस्वशरीरात
शेपितलोकायो वरुणपाशैश्च सम्प्रतिमुक्तो गिरिदयां चापविद्ध इति होवाच ॥२३॥ नूनं बताय
भगवानर्धेषु न निष्यातो योऽमाविन्द्रो यस्य सचिवो मन्त्राय वृत एकान्ततो बृहस्पतिस्तमति-
हाय स्वयमुपेन्द्रेणारमानमयाचतामनश्चाशिये नो एव तद्दास्यमतिगम्भीरवयस. कालस्य
मन्वन्तरपरिवृत्तंकियोकगयमिदम् ।२४। यस्थानुदास्यमेवास्मपितामहः किल वने न तु स्व-
पिन्यं यदुताकुतोभय पदं दीयमानं भगवतः परमिति भगवतोपरते खलु स्वपितरि ।२। तस्य
महानुभावस्थानुपथममृजितकाय. को वास्मद्विधः परिहोगभगवदनुप्रा उपजिगमिपतीति।२६ ॥
तस्यानुचरितमुपरिष्टाद्विस्तरिप्यते यस्य भगवान स्वयमखिलजगद्गुरुनारायणो द्वारि गदापाणि-
रचत्तियत्त निजजनानुकम्पितहृदयो येनामुष्टैन पदा दशकन्धरो योजनायुतायुतं दिग्विजय
उच्चाटत:॥२७॥
ततोऽधस्तात्तलातले मयो नाम दानवेन्द्रनिपुराधिपतिभंगवता पुरारिणा ग्रिलोकी
चिकीर्षुणा निर्दग्धस्वपुरत्रयस्तत्प्रसादालन्धपदो मायाविनामाचार्यो महादेवेन परिरचितो
बिगससुरशंनभयो महीयते ॥२८॥
ततोऽवस्ताम्महातले. कादवेयाणां सर्पाणां नैकशिरा फ्रोधवशो नाम गणः
कुहकताककालियसुपेणादिप्रधाना महाभोगवन्तः पतस्विराजाधिपते. पुरुषवाहादनवरत.
मुद्विजमानाः स्वकलनापत्यसुहृफुटुम्बसनेन फचित्प्रमत्ता विहरन्ति ॥२६॥
ततोऽधस्तादसातले दैतेया दानया. पणयो नाम निवातफवधा: कालेया हिरण्यपुर.
वासिन इति विबुधप्रस्यनीका उत्पाया महौजसो महासाहसिनो भगवतः सकललोकानुभाव
स्य हरेरेव तेजसा प्रतिहतबजावलेपा यिलेशया इव वसन्ति ये सरमयेन्द्रदूरया याम्भिमन्त्र-
वर्णाभिरिन्द्राद् बिभ्यति ॥३०॥
ततोऽधस्तापाताले नागलोकातयो वासुक्रिप्रमुखा. शालिकमहाशतधनाय-
एतराष्ट्रशकचूहकरपलायतरदेवदत्तादयो महाभोगिनो महामो नित्रमन्ति येपामु १
पञ्चमसदराशतसमशीपं यो फाणामु विरचिता महामणयो रोचिष्णव पातालभिवरतिमिर
निकर घरोचिग विधमन्ति ॥३१॥
इति श्रीमद्भागरते महापुराणे पञ्चमस्फन्धे राहादि स्थतिविलस्वर्गमर्यादानिरूपणं नाम
चविशतिशमोऽध्यायः ॥२५॥

·- श्रीमद्भागवते पंचमस्वन्धे अध्याय: २५ २७३ अथ पंचविंशतितमोऽध्यायः धीशुक उवाच तस्य मूलदेशे निशयोजनसहनान्तर पास्ते या कला भगवतस्तामणी समायातानन्त इति सास्वतीया दहश्श्ययोः सङ्कर्षणमहमित्यभिमानलधाणं यं सकपर्णमित्याचधाते ॥१॥ यस्येदं विशतिमण्डल भगवतोऽनन्तमूतः सहस्रशिरस एकस्मिन्नेव शीणि ध्रियमाणं सिद्धार्थ च लक्ष्यते ॥ २॥ यस्य ह धा इदं कालेनोसजिलो तोऽमविरचितांचाश्रमब्रुयो- रन्तरेण पापणो नाम रुद्ध एकादशम्यूहस्थ्यवास्निशिखं शूलमुत्ताभयदतिष्टर ॥३॥ यस्याइ- निकमलयुगलारुणविशदनलमणिपण्डमण्डलेवहिपतयः सह सायतर्पभैरकान्तभक्तिप्रोगेनार- नमन्तः स्ववदनानि परिस्फुरत्कुण्डलपभामण्डितगण्डस्थलान्यतिमनोहराणि प्रमुदितमनसः ग्वलु विलोकयन्ति nn यस्यैव हि नागराजकुमार्य अाशिर श्राशासानाचार्यगवलयविलसित- विशदविपुलध लसुभगरुचिरभुजरजतस्तम्भेष्वगुरचन्दनकुमपकानुलेपनावलिम्पमानास्रादभि- मर्शनोन्मथितहरयमकरध्वजावेशरुचिरललितस्मितास्तदनुरागमदमुदितमविपूर्णितारुणकरणा चलोकभयनवदनारविन्दं सबीड किलविलोकयन्ति । स एष भगवाननन्तोऽनन्त गुणार्ण- वादिदेव उपसंहतामपरोपरेगो लोकानो स्वस्तय श्रास्ते ॥६॥ यापमान: सुरासुरोरगसिद्धगन्धर्वविद्याधरमुनिगरनवरतमदमुदितावरतविरललोचन सुललितमुखरिकामृतेनाध्यापमान. स्वार्षदविबुधयूथपतीनपरिम्लानरागनवतुलसिकामोद- म वासवेन माद्यन्मधुकरवातमधुरगीतश्रियं वैजयन्ती स्वो यनमाला भीलवासा एककुण्डलो हलकादिकृतसुभगसुन्दरभुजो भगवान् माहेन्दो वारणेन्द्र इव काञ्चनी कक्षामुदारलीलो य एष एवमनुध्रुतो ध्यायमानो मुमुक्षूणामनादिकालक्र्मवासनाप्रथितमविद्यामय हृदयमन्धि सवरजस्तमोमप्रमन्तहृदयं गत अासु निर्भिनत्ति तस्थानुभावान् भगवान् स्वायम्भु- वो नारदः सह तुम्बुरुणा सभ यो संश्लोकयामास NEn उत्पत्तिस्थितिलयहेतवोऽस्य करपा साधा प्रकृतिगुणा यदीरयाऽऽसन् । यद्रूपं ध्रुवम यदेकमारमन्नानाधाकामु वेद तस्य वार्म men भूति न पुरुकाया बभार सचं संशुद्ध सदसदिदं विभाति यर । यल्लीला मृगपतिराददेऽनवद्यामादातु स्वजनमनास्युदारवीर्य mon यन्नाम श्रुतमनुको येदकस्मादातो वा यदि पतित प्रलम्भनद्वा । हनत्यंह. सपदि नृणामशेषमन्य के शेवागवत प्राश्रयेमुमुच ? मूर्धन्यर्पितमान सहसमूी भूगोलं सगिरिसरिसमुद्रसावम् । भानन्यादनिमितविक्रमस्य भूम्नः को बीर्याण्यधिगायत्सहस्रजित ॥१२॥ मिति non .

·२७४ श्रीमद्भागवते पचमस्कन्धे अध्यायः २६. एवंप्रभावो भगवाननन्तो दुरन्तवीर्योरगुणानुभावः। मूले रसाया. स्थित प्रात्मतन्नो यो लीलया मां स्थितये विभति ॥१३॥ एता होवेह नृभिरुषगन्तव्या गतयो यथाकमविनिर्मिता यथोपदेशमनुवर्णिता कामान् कामयमानै Us | एतावतोहि राजन् पुंस प्रवृत्रिलक्षणस्य धर्मस्य विपाकगतम उच्चावचा विसदृशा यथाप्रश्नं ध्याचख्ये किमन्यस्कथयाम इति ॥११॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पञ्चमस्कन्धे भूविवरविध्युपवर्णनं नाम पञ्चविंशतितमेोऽध्यायः । अथ पडविंशतितमोऽध्यायः ]] राजोवाच॥ महर्ष एतद्वचियं लोकस्य कथमिति un ऋषिरुवाच त्रिगुणत्वाकर्तुः श्रद्वया कर्मगतय पृथग्विधा. सर्वा एव सर्वस्य तारतम्येम भवन्ति ॥२॥ अथेदानी प्रतिषिद्धलक्षणस्याधर्मस्य तथैव कर्तु: श्रद्धाया वैसादृश्यारकर्मफलं विसदशं भवति या ह्यनाविद्यया कृतकामानां तरपरिणामलक्षणा. सूतय सहस्त्रश. प्रवृत्तास्ता. सांपाचुयेणानुवर्णयिष्याम ॥३॥ राजोवाच नरका नाम भगवन् किं देशविशेषा अथवा बहिस्त्रिलोक्या पाहोस्विदन्तराल इति ॥४॥ ॥ ऋषिरवाच ॥ अन्तराल एव निजगत्यास्तु दिशि दक्षिणस्यामधस्तादमेरुपरिष्टाच जलाघस्यामग्नि- प्वात्तादय पितृगणा दिशि स्वामा गोग्राणां परमेण समाधिना सत्या एवाशिष प्राशासाना निवसन्ति मा यत्र ह पाव भगवान पितृराजो पैवस्वत स्वविषय प्रापितेषु स्यपुरुपर्जन्तुपु सम्परतेषु यथाकावचं दोपमेवानुम्लचितमगवच्छासन सगणो दमं धारयति ॥६॥ तत्र हैके नरकानेकविंशति गणयन्ति अथ तस्तं राजनामरूपलक्षणतोऽनुममियामस्तामिनोऽधतामि स्रोरीरयो महारौरवः कुम्भीपाक कालसूग्रमसिपत्रवन सूकरमुखमन्यप. कृमिमोजन सन्देश. स्तप्तसूमिकाएटकश लमनी वैतरणी पयोद प्राणरोधो विशसन लालाम: सारमेवादनमवी. चिरय.पानमिति । किञ्च क्षारकईमो रयोगणभोजन. शूलपोतो दन्दशकोऽवनिरोधन. पर्या- पतंन सूचीमुखमियष्टोविंशतिनंरका पिविषयातनाभूमयः ॥७॥ सन यस्तु परवितापग्यालग्राण्यपहरवि स हि कालपारावतो यमपुररतिमान- स्वामिने नरके चलाधिपात्यते अनशनानुदपानदएडवाहनसन्तजनादिभियतनामियांग्यमामो अग्नुपंग करमलमासादित एकदैव मून्यांमुपयाति तामियप्राये nan एमेवान्यतामिग्ने .

·२७५ श्रीमद्भागवते पञ्चमत्कन्धे श्रायः २६ यस्तु पञ्चयित्वा पुरणं दारादीनुपयुट क्ते यत्र शरीरी निपात्यमानो यातन स्थो घेदनया नष्ट- मतिनष्टहरिश्च भवति यया वनस्पतिश्च्यमानमूलस्तस्मादन्यतामिनं तमुपदिशन्ति ॥६॥ यरि वह वा एतदहमिति ममेदमित्ति भूतद्रोहेण केवलं स्वकुटुम्बमेवानुदिन प्रपुष्पाति स तदिह विहाय स्वयमेव तदशुभेन रौरवे निपतति on ये रिवह यथैवामुना विहिंसिता जन्तवः परत्र यमयातनामुपगतं त एव रुवो भूत्वा तथा तमेव विहिंसन्ति तस्मादौरवमि- स्य हुरुरिति सादतिकरसादस्यापदेशः। 194एवमेव महारौरवो यत्र निपतितं पुरुममादा नाम ररवस्त कम्येण घातयन्ति य: केवलं देहम्भरः ॥१०॥ यस्विह वा उग्र. पशन् पक्षिणो या प्राणत उपरन्धयति तमपकरुणं पुरुषादैरपि वि. गर्हितममुग्र यमानुचरा. कुम्भी के तप्ततैले उपरन्धयन्ति ॥१३॥ यस्विह पितृविनयध्रुक्स कालसूरसंज्ञक नरके अयुतयोजनपरिमण्डले ताम्रमये सप्तखले उमेधस्तादरम्याभ्यामतिताय- मानेऽभिनिवेशितः पुत्पिपासाम्यां च दह्यमानान्तर्यहि शरीर श्रास्ते शेते घेटतेऽप्रतिष्ठति परिधावति च यावन्ति पशुरोमाणि तावद्ध सहस्राणि men यस्त्विह वै निजदपथादनापद्यपगत पाखण्ड चोपातस्तम सपवनं प्रमेश्य कशया प्रहरन्ति तन हाप्तावितस्ततो धावमान उभयतोधारेस्तालपनासिपौश्विधमानसातो हा हतो. ऽस्मीति परमया वेदनया मूछित पदे पदे निपतति स्वधर्मा पासण्डानुगतं फलं भुटतो यस्विक्ष पे राजा राजपुरुशे वा अदण्डये दण्डं प्रणयति प्रामणे या शरीरदास पापीयानरकेऽमुन सूकरमुसे निपतति तपातिबलविनिस्पिष्यमाणायययो पवेहेमएट प्रासंस्परेण स्वनयन् पचिन्मूच्छितः करमलमुपगतो पथैवेहाइष्टदोपा उपरदाः ॥१६॥ यस्रिवह वै भूतानामीश्वरोपपरिपतवृत्तीनामविविक्तपरण्यथाना स्वयं पुरषोपरिपतवृति. विविक्तपरग्थयो म्पयामाचरति स परमान्धारे तदमिदोहेण निपतति सम दासी जन्तुभिः पशुमृगपरिसीसपैमशकयूगमाणमपिकादिभिये के चाभिगुग्धास्त: सर्वतोऽभिद्यमाण-त. मसिविहतनिद्रामितिरलब्धावस्थान. परिनामति यया कुशरीरे जीव on परिवह वा संविभग्याभाति यरिक्सनोपनतमनिर्मितपचपज्ञो वायससंस्तुतः स पर कृमिभोजने नरकाधमे निपतति तय शतराहमयोजने कृमिएड मिभूनः स्ययं कृमिभिरेय भष्यमाण. कृमिभोजनो यायसदप्रतापातादोऽनिर्देशमारमानं यातयते ME परिपा पेनबलाद्वा हिरएपरमादीमि प्राशयस्य यापहरयम्यस्य पानापदि पुरुषत्वममुग्र राजन् पम- पुरण प्रयत्मपरशिपिएः सदस्यचिनिन्ति । यरिया या मानिसमा या पुरुष घोषिभिगति तापमुत्र कराया सारयन्तस्तिग्मया सूग्यो सोहमपा पुमालिङ्गायति ·२७६ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्याय.२३ स्त्रिय च पुरुारूण्या सूर्या ॥२०॥ यस्विह वै सर्वाभिगमस्तममुन निरये यौनान वन्नकण्टकशाल्मलीमारोप्य निष्कान्ति ॥२on ये विह वे राजन्या राजपुरपा वा अपाखरडा धर्मसेतून भिन्दन्ति ते सम्परेत्य वैतरण्या निपतन्ति भिनमर्यादास्तस्या निरयपरिसाभूतायां नद्यां यादोग रितस्ततोभदयमाणा श्रात्मना न वियु यमानाचासुभिरुह्यमाना स्वाधेन कर्मराकमनुस्मरन्तो विषमूवपूयशोणितकेशनखास्थि मेदोमांपवसावाहिन्यामुण्तप्यन्ते ॥२२॥ ये विह वै वृपलीपतयो नष्टशौचाचारानयम स्स्यक्त लजा पशुचर्या चरन्ति ते चापि ने य पूयविएमूत्रले दामनापूर्णर्ण निपतन्ति तदेवातिबोम सितमभन्ति ॥२३॥ ये रिवह वै श्वगर्दभण्तयो ब्राह्मणादयो मृगयाविहारा अतीर्थे च मृगा. निम्नन्तितानपि सम्परेतांलक्ष्यभूतान् यमपुरुश इपुभिर्विध्यन्ति ॥२४n ये विह वै दाम्भिका दम्भयशेतु पशून् विशसन्ति तानमुस्मिलोके वैशसे नरके पतितानिरयपतयो यातयि वा विशसन्ति ॥२५॥ यस्विह वै सवां भायां द्विजो रेत पाययति काममोहितस्त पापकृतममुत्र रेत कुल्यायो पातयि वा रेत सम्पाययन्ति ॥२६॥ ये विह वै दस्यवोऽमिदा गरदा ग्रामान् सार्थान् वा चिलुम्पत्ति राजानी राजभटा वा तांश्चापि हि परेग्य यमदूता यज्रदष्ट्रा श्वान सप्तशतानि विशतिश्च सरभम सादन्ति ॥२७॥ यस्त्विह वा अनृत वदति साक्ष्ये द्वन्यविनिमये दाने वा कथञ्चिस वै प्रेत्य नरके जीचिमत्यध शिरा निरसफाशे योजनरातोयायागिरिमून' सापात्यते यत्र जामिा स्थलमरम पृष्टमवमासते तदवीचिमत्तिलशो विशोर्यमाणशरीरो नम्रियमाण पुनरारोपितो निपततित२८ यस्त्विह वैविप्रो राजन्यो वैश्यो धा सोमपीयस्तक्लने या सुरां प्रतस्थोऽपि पा पिरति प्रमादतस्तेषां निरय नीतानामुरसि पदाऽग्यास्ये वहिना द्रवमाण कायम निषियन्ति २६ श्रय च यरिवार प्रात्मराम कोन स्वयम रमो जन्मन रोवियाचारवधमरतो वोय पोन पहुमन्येत स मृतक एव मृत्वा चारकर्दमे निरयेऽवाशिरा निपातितो दुरन्ता यातना हश्नुते ।। ये विह ये पुरुगः पुरुग्मेधेन यजन्ते याश्च स्त्रियो नृपशून् सादन्ति तांश्च ते पराय इय निहता यमसदने यातयन्तो रजोगणा सोनिका इत्र स्वधितिनारदायासर पियन्ति प्रन्ति प गायन्ति च हप्यमाणा यह पुरुगदा १३॥ ये विह या अनागमोऽरण्ये प्रमे या यशाम रुपसतानुपविश्रामस्य मिनीविलसूयादिष्पप्रोतान् फ्रीडनकतया यातयन्ति तेऽपि च मेश्य यमयातमामु शूलादिपु प्रोतामान उत्तृभ्यो चाभिहता कहरयादिभिधेतस्ततस्तिग्मतुरीरा- दयमाना प्रारमशमलं स्मरन्ति ॥३२॥ ये स्थिह ये भूगान्युजन्ति नरा उस्यणस्वभावा यथा दन्दरकारलेऽपि प्रेस्य नरके पायागये निगन्ति यत्र गृप ददफा पत्रमुगा सप्तमुरा उपराय प्रमन्ति यथा ·धामद्भगवः पञ्चमस्कन्ध अध्ययः २६ २७७ थिलेशयान् ॥३३॥ ये विह वा अन्धावसूलगुहादिषु भूतानि निरुधन्ति तथामुन ते वेगे. धेश्य सगरेण यहिना धूमेन निल्धन्ति ॥३४॥ यस्त्विह वा अतिथीनभ्यागतान् वा गृहपति- रसदुपगतमन्युर्दिधरिव पापेन चतुका निरीक्षते तस्य चापि निरये पापाष्टेरक्षिणी वनतु एडा धाः कङ्ककाकवटादयः प्रसशोरुयजादुत्पादयन्ति ॥३५॥ यस्त्वह वा अायाभिमतिरकृतिस्तिर्यक्प्रेक्षणः सर्वतोऽभिविश की अर्थव्ययनाशचिन्त- या परिशुष्यमाणहृदयवदनी निवृतिमनरगता मा इवार्थमभिरक्षति स चापि प्रेत्य तदुरसाद- गोकर्पण संरक्षणशमलग्रहः सूचीमुसे नरके निपराति यत्र ह वित्तमा पापपुरुष धर्मराज. पुरुरा वायका इव सर्वतोऽतपु सूत्रः परिवन्ति ॥३६॥ एवंविधा नरका यमालये सन्ति शतशः सहस्रशस्तेषु सर्वेषु च स एवाधर्मवर्तिनो ये केचिदिहोदिता अनुदिताशानिपते पर्यायेण विन्ति तथैव धर्मानुवर्तिन इतरत्र इह तु पुनर्भ त उभयशेषाभ्यां निविशन्ति ॥३७n निवृत्तिलक्षणमार्ग प्रादावेव व्याण्यात. ॥ एतावानेराण्डकोशो यश्चतुर्दशधा पुराणे यु विकसित उपगीयते यत्तद्धारतो नारायणस्य सातामहापुरुषस्य स्थविष्ठं रूामारममायागुण- मपमनुवर्णितमारतः पठति शृणोति श्रावयति स उपगेयं भगवतः परमात्मनोऽप्रायमपि अशाभक्तिविशुद्धबुद्धिवेद ५३८॥ श्रुत्वास्थूल तथा सूक्ष्मं रूपं भगवतो यतिः । स्थूले निर्जितमा मानं शनै सूपमं धिया नयेदिति भूद्वीपवसरिददिनभःसमुद्रपातालदिइ नरकभागणलोकसंस्था गीता मया तव नृपाद्भुतमीश्वरस्य स्थूलं वपुः सफल जीवनिकायधाम १४०॥ इति श्रीमहाग स्ते महापुराणे पयमको न कानुवर्णन नाम पर्विशतितमोऽध्यायः ॥२६॥ इति पंचमस्कन्धः समाप्तः ॥ हरिः ॐ तत्सत् ॥

·श्री वारंवाय नम
श्रीमद्भागवतम्
षष्ठस्कन्धः
अथ प्रथमोऽध्यायः
घरामएटलसस्थान
राजोवाच
निवृत्तिमार्ग कथित प्रादौ भगवता यथा । क्रमयोगोपलब्धेन ब्रह्मणा यदसंसृति ॥
प्रवृत्तिलक्षणश्चैव प्रैगुण्यविग्यो मुने । योऽमावलीनप्रकृतेर्गुणसर्ग पुन पुन ॥ २ ॥
अधमंलक्षणा नाना नरकाश्चानुवर्णिता ।मन्वन्तरश्च न्याख्यात श्राद्य स्वायम्भुवो पत ॥३॥
प्रियव्रतोत्तानपदोवंशस्तश्चरितानि । द्वीपवर्षसमुदादिनाद्यानवनस्पतीन्
भागलक्षणमानत' । ज्योतिषा विवराणां च यथेदमस्जद विभुः
अधुनेह महाभाग
यथैव नरकान्नर । नानोपयातनालेयात्तन्मे व्याण्यातुमर्हसि in
श्रीशुक उवाच
न चेदिहैवापचिति' याहस कृतस्य कुर्यात्मनउक्तिपाणिभि ।
ध्रुव स वै प्रोस्य नरकानुपैति ये कीर्तिता मे भवस्तिग्मयातना ॥ ७॥
तस्मारपुरवाश्विद पापनिष्कृतौ यतेत मृत्योरविपद्यतामना ।
दोपस्य दृष्ट्वा गुरुलाघव यथा भिषचिकि सेत रजा निदानवित् ॥ ८ ॥
राजोवाच
दृष्टश्रुताम्यो यस्पाप जान सप्यारमनोऽहितम् । करोति भूयो विवश प्रायश्चित्तमयो कथम् En
चिप्निवर्ततेऽभद्रात् पचिचरति तरपुन । प्रायश्चित्तमतोऽपार्थ मन्ये कुक्षरशौचवत 1300
श्रीशुक उवाच
फर्मणा मंनिहोरो न या यन्तिक इप्यते । प्रविधिकारिरवात् प्रायश्चित्त विमर्शनमा
नारनत पश्यमेवान्न पाधयोऽभिभवन्ति हि । एवं नियमकदाजानै माय कल्पते १२॥
सपमा प्रक्षचण शमेन च दमेन च । त्यागेन सस्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन च ॥१३॥

·श्रीमद्भागवते पष्ठत्कन्ध अध्यायः १ २७४ देहवाग्बुदिनं धौरा धर्मशाः श्रदयान्विताः। तिपन्यधं महदपि वेणुगुल्ममिवानलः ॥१४॥ के.चकेवलया भक्ग्या वासुदेवपरायणा: । अर्घ धुन्वन्ति कारस्न्येन नोहारमिव भास्करः १५ न तथा बघवान् राजन् प्येत तपशादिभिः । यथा कृष्णार्पितप्राणस्तत्पूरुपनिषेत्रया ॥१६॥ सधीचीनो मयं लोके पन्थाः हेमोऽकुतोभयः । सुशोलाः साध्वो यत्र नारायणपरायणा:non प्रायश्चित्तानि चीर्णानि नारायणपरामुखम्। न निप्पुनन्ति राजेन्द्र सुराकुम्भमियापगाः ॥१८५ सकृन्मनः कृष्णपदारविन्दयोनिवेशितं तद्गुणरागि यैरिह । न ते यमं पाशभृतश्चतगटान् स्वप्न ऽपि पश्यन्ति हि चीणनिष्कृता १३n अन चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । दूतानां विष्णुयमयोः संवादस्तं निरोध मे २on कान्यकुब्जे द्विजः कश्चिद् दासोपतिरजामिलः। नान्ना नष्टसदाचारो दास्याः संसर्गदृषितः॥२१॥ बन्द्याकैतवैश्चोयगंहिता वृत्तिमास्थितः । विभ्र कुटुम्बमशुचिर्यातयामास देहिनः ॥२२॥ एवं निवसतस्तस्य लालयानस्य तत्सुतान् । कालोऽयगान्महान् राजसष्टाशोत्यायुषः समाः२३ तस्य प्रवयसः पुना दश तेषां तु योऽप्रमः । पालो नारायणो नाम्ना पित्रोश्च दयितो भृशम्२४ स बदहृदयस्तस्मिन के कलभारिणि । निरीक्षमाणस्तलीला मुमुदे जरठो भृशम् ॥२४॥ भुभानः प्रपियन् सादन् पालकस्नेहयन्त्रितः । भोजयन् पाययन् मदो न वेदागतमन्तकम्॥२६॥ स एवं वर्तमानोऽशो मृत्युकाल उपस्थिते । मति चकार तनये वाले नारायणाये ॥२७॥ स पाशहस्तानीन् दृष्ट्वा पुरपान् भृशदारणान् । वक्रतु दानवरोग्य प्रामानं नेतुमागतान्।२८। दूरे कोटनकासक्तपुर नारायणायम् । प्रावितेन स्वरेणोपराजुहायाफुलेन्द्रियः ॥२६॥ निशम्य म्रियमाणस्य अवतो हरिकीर्तनम् । भतुनाम महाराज पार्षदाः सहसाऽऽपतन् ॥३०॥ विकतोऽन्तह दयाद् दासोपतिमजामिलम् । यमप्रेप्यान् विष्णुदूता वारयामासुरोजमा ५३n उचुनिषेधितारतास्ते वैवस्वतपुरःसराः । के यूयं प्रतिपेदारो धर्मराजस्य शासनम् ॥३२॥ कस्य वा कुत पायातः कस्मादस्य निषेधय । कि देवा उपदेवा या यूयं कि सिदसतमाः ॥३३॥ सबै पापलाशापाः पीतकोशेयवाससः । किरीटिनः कुण्डलिनो लस पुफरमालिनः ॥३४॥ सर्वे च ननवयसः सर्वे धारुचतुर्भुजाः । धनुनि महासिगदाणा काग्युजनियः ॥३५॥ दिशो मितिमिरालोकाः कुर्वन्तः स्वेन रोचिशा किमर्थं धर्मपालस्प किरायो निरेप REE धीगुरुउयाच इश्युम्हें यमदूतैस्तैर्वासुदेवोकारिणः । तान् प्रयूचु. प्रहस्पेई मेघानहांदया गिरा ३७n विष्णुदता कयुः पूर्व वै धर्मराजाय यदि निशारिणः । प्रत धर्मस्य नम्ता पच धर्मस्य लश्यम् ३ti यविद् भियो दरलाकिं यास्य स्थानमाप्तितम् दण्डाकि फारिय. मयें ग्राहोम्पितिधिनसाम् .

·1 २८० श्रीमद्भागवते पटस्कन्चे अध्याय यमदूता ऊघु वेदप्रणिहिती धर्मो वधर्मस्तहिपर्यय । वेदो नारायण साहा स्वयम्भूरिति शुश्रुम uon न्येन स्वधा यमी भावा जि सावतमोमया । गुणनामनियारूपैर्थिभाव्य ते यथातथम् ॥४॥ सूर्योऽग्नि ख मराव सोम सध्यानी दिशा का कालो धर्म इति होते देशस्य साक्षिण ४२ तेरधर्मो विज्ञात स्थान दण्डस्य युज्यते । सर्वे कर्मानुरोधेन दएडमह ित फारिण n४३॥ सम्भवन्ति हि भद्राणि विपरीतानि चानघा ! कारिणो गुणसङ्गोऽस्ति देहयान कर्मकृत्।४। येन यावान् यथाधर्मो धर्मों वेह समीहित । स एव त फल भुङ्क्ते तथा तावदमुत्र श यह दवप्रवरास्वविध्यमुप नगते भूतेषु गुणदौचिन्यात्तथान्यग्रानुमीयते ॥४६॥ वर्तमानो ययो कालो गुणाभिज्ञापकोयया। एत्र ज मान्योरेत वर्मावनिदर्शनम् ॥४॥ मनसैव पुरे देव पूर्वरूप विश्यति । अनुमीमापोऽर्व मनपा भावानन ॥४८॥ यथाशस्तमसा युक्त उपास्ते व्यक्त व हि । न वेद पूर्वमपर नएज मस्मृतिस्तथा ॥४६॥ .पञ्चभि कुरुते स्वार्थान् पञ्च वेदाथ पञ्चभि । एकस्तु पोडशेन तीन स्वम सप्तदेशोऽश्नुत ॥१०॥ तदेतत् पोडशकल लिन शक्तिप्रय महत् । धत्तेऽनुपमृति पुंसि हर्षशोकभयार्तिदाम् ॥५in देशोऽजितपवर्गों ने छन् कर्माणि कार्यते । कोशकार इवामान कमणाऽऽच्छाद्य मुह्यति।१२। नहि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ट यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवश फर्म गुरी स्वाभाविकैबलात्५५३॥ लभ्वा निमित्तमव्यक्त व्यक्ताव्यक्त भव युत । यथायोनि यथाबीज स्वभावेन वलीयसा ॥१४॥ एप प्रकृतिसङ्गेन पुरुषस्य विपर्यय । प्रासीत् स एव नचिरादीशपङ्ग दिलीयते ॥१५॥ अय हि श्रुतसम्पन्न शीलवृत्तगुणालय । एतव्रता मृदुर्दा त सयाम त्रिच्छुचि १५६॥ गुर्वग्यतिथिवृद्धाना शुश्रूपुनि हड्कृत । सर्वभूतसुह साधुमित पागनसूयक एकदासौ वन यात पितृसन्दरका द्विज । प्रादाय तत श्रावृत्त फलपुष्पसमिरकुशान्॥१८॥ ददर्श कामिन कञ्चिन्द्र सह भुजिव्यया । पीत्वा च मधु मेरेय मदापूर्णितनेगया nea मत्तया विश्लथनीच्या व्यपेत निरपत्रपम् । क्रोड तमनु गायत हस तमनयानिके ॥६॥ दृष्ट्वा ता कामलिसेन बाहुना परिरम्भिताम् । जगाम ह छ्यवश सहमैव विमोहित ६१५ स्तम्भयग्ला मनाऽऽमान याव साप यथाश्रुतम्। न शशाक समाधातु मनो मदनवैपितम् ॥६२५ तनिमित्तस्मरच्याग्रहप्रस्तो विचतन । तामव मनसा ध्यायन स्वधर्माद्विरराम ह॥६॥ तामेघ तापयामास पिग्यमान यावता । ग्राभ्यममोरमै कामै प्रसीदेत यथा तथाn६४॥ विप्रा स्वभार्यामग्रौढा बुल महति लभिताम् । विससनाचिरात्याय स्वैरिण्यापारविधी ६५ यतस्ततश्योपनिये न्यायतेऽन्यायतो धनम् । यभारास्या कुटुबिया कुटुम्ब म दचोरयम्। थदसौ शाम्रमुल्लद्धय स्वैरचार्यायगहित 1 श्रवर्तत चिर वालमघायुरशुचिमनार ॥६७० mt

·--
THI
अजामिल उद्धार
.

·- २८२ श्रीमद्भागवते पाटस्कन्धे अध्यायः २ द्विज पाशाद्विनिर्मुक्तो गतभी प्रकृति गत । परन्दे शिरसा विष्णो कि रान्दर्शनोत्सव ॥२२॥ तं विवशुमभिप्रेत्य महापुरुषकिङ्कराः । सहसा पश्यतस्तस्य तवान्तदपिरेडर ॥२३॥ अजामिलोऽप्यथाफर्य दूतानां यमकृष्णयो । धर्म भागवतं शुद्ध विद्य च गुणाश्रयम् ॥२४॥ भक्तिमान् भगवत्याशु माहात्म्यश्रवणाद्धरे.। अनुतापो महानासोत्स्मरतोऽशुभमारमन ॥२५॥ अहो मे . परमं कष्टमभूदविजितात्मन । येन विनावित ब्रह्म वृपल्या जायताऽऽ मना।२।। धिमा विहितं सद्भिदुष्कृत कुलकजलम् । हित्या वाला सती योऽहं सुरापामसतीमगाम्२७ । वृद्धावनायौ पितरौ नान्यबन्धू तपस्विनौ । अहो मयाधुना त्यक्तावकृतज्ञेन नीचवत् ॥२८॥ सोऽहं व्यक्तं पतिष्यामि नरके भृशदारणे। धर्मना कामिनो यम विन्दन्ति यमयातना ॥२६॥ किमिदं स्वप्न पाहोस्वित्साक्षाद् धमिहाद्भुतम् । क याता अद्य ते ये मा व्यकर्षन् पाशपाणय ३० अथ ते क गता सिद्धाश्चत्वारश्चारुदर्शना । व्यमोचयनीयमानं बद्ध्वा पाशेरधो भुव ॥३१॥ प्रथापि मे दुर्भगस्य विबुधोत्तमदर्शने । भवितव्यं मद्गनेन येनारमा मे प्रसीदति ॥३२॥ अन्यथा नियमाणस्य नाशुचेपलीपते । वैकुण्ठनाम ग्रहणं जिह्वा वक्तमिहार्हति ॥३३॥ छ चाहं कितव पापो ब्रह्मानो निरपझप । छ च नारायणेत्येतद्भावनाम मङ्गनम् ॥२४॥ "सोऽहं तथा तिप्यामि यतचित्तेन्द्रियानिल । यथा नभूय श्रात्मानमन्धे तमसि मनये ॥३५५ विमुच्य तमिमं बन्धमविद्याकामकर्मजम् । सर्वभूतसुहृच्छान्तो मैत्र करण अात्मवान् ॥३६॥ मोचये प्रस्तमात्मानं योपिन्मय्याऽऽरममायया। विक्रीडितो यर्यवाहं क्रीडामृग इवाधम ॥३७॥ ममाहमिति देहादी हित्वा मिथ्यार्थधीमंतिम् । धास्ये मनो भगवति शुद्ध तत्कीर्तनादिभि ३८ श्रीशुक उवाच इति जातसुनिर्वेद घणसङ्गन साधुयु । गद्गाद्वारमुपेयाय मुक्तसर्वानुबन्धन ॥३६॥ स तस्मिन्देवसदन प्रासोनो योगमाश्रितः । प्रत्याहृतेन्द्रियग्रामो युयोज मन अात्मनि roon ततो गुणेभ्य प्रारमान घियुज्यात्मसमाधिना । युयुजे भगवद्धान्नि ब्रह्मण्यनुभवात्मनि ॥१ ययुपारतधोस्तस्मिन्नद्राक्षीपुरुषान् पुर । उपलभ्योपलब्धान् प्रामवन्दे शिरसा द्विज ।।२। हित्वा कलेवरं तीर्थे गहायो दर्शनादनु । सद्य स्वरूपं जगृहे भगवरपार्श्ववर्तिनाम् ॥४३॥ सार्क विहायसा विप्रो महापुरुषकिङ्करै । हम विमानमास्स ययौ यत्र श्रिय पति ॥४४॥ एव स विप्लावितसर्वधर्मा दास्या पति पतितो गकर्मणा । निपात्यमानो निरये हतग्रत सद्यो विसुक्तो भगवज्ञाम गृहन् ५४१५ नात परं कर्मनिबन्ध तन मुमुक्षता तीर्थपदानुकीर्तनात् । न यत्पुन कर्मसु सजते मनो रजस्तमोभ्यो कलिल ततोऽन्यथा ५४६५ य एवं परमं गुद्धमितिहासमधापहम् । शृणुयाच्या युगो यश्च भक्त्यानुकीतयेत् ॥४७॥ .

·श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे श्रध्यायः ३
२-३
र ये स नरकं याति नेक्षितो यकिदरैः । यद्यप्यमङ्गलो मर्यो विगुलोके महीयते ॥४८॥
नियमाणो हरेनाम गृणन् पुत्रोपचारितम् । अजामिलोऽप्यगाद्धाम किं पुनः श्रद्धया गृणन्४६ -
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायो पाटस्कन्धे ऽजामिलोपाख्याने
द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥
अथ तृतीयोऽध्यायः
राजोवाच
निशम्य देव स्वभटोपवर्णितं प्रत्याह किं तान् प्रति धर्मराजः ।
एवं हताज्ञो विहताम्मुरारेनैदेशिकैर्यस्य वशे जनोऽयम् ॥१॥
यमस्य देवस्थ न दण्डभग. कुतश्चन श्रुतपूर्व प्रासीत् ।
एतन्मुने वृश्वति लोकसंशयं न हि त्वदन्य इति मे विनिश्चितम् ॥२॥
श्रीशुक उवाच
भगवत्पुरुपै राजन् याग्या: प्रतिहतोद्यमाः । पति विज्ञापयामासुर्यमं संयमनीपतिम् ॥३॥
यमदूता ऊचुः
कति मन्तीह शास्तारो जीवलोकस्य वै प्रभो। त्रैविध्यं कुर्वतः कर्म फलाभिव्यक्तिहेतवः ॥४
यदि स्युबहवो लोके शास्तारो दण्डधारिणः । कस्य स्यातां न वा कस्य मृत्युश्चामृतमेव वा ॥
किन्तु शास्तृबहुरचे स्याद्वहूनामिह कर्मिणाम् । शास्तृत्वमुपचारो हि यथा मण्डलवर्तिनाम्॥६॥
अतस्त्वमेको भूतानां सेश्वराणामधीश्वरः । शास्ता दण्डधरो नणों शुभाशुभविवेचन ।
तस्य ते विहतो दण्डो न लोके वर्ततेऽधुना । चतुर्भिरगुतैः सिद्धराज्ञा ते विप्रलम्भिताAEn
नीयमानं तवादेशादस्माभिर्यातनागृहान् । व्यमोचयन् पातकिन छित्त्वा पाशान् प्रसह्य ते ।
तास्ते चेदितुमिच्छामो यदि नो मन्यसे क्षमम् । नारायणेत्यभिहिते मा भैरित्याययुगु तम्॥१०॥
श्रीशुक उवाच
इति देवः स पापृष्ट. प्रजासंयमनो यमः । प्रीत स्वदूतान् प्रत्याह स्मरन् पादाम्बुजं हरे.११
यम उवाच
परो मदन्यो जगतस्तस्थुपश्च श्रोतं प्रोतं पटवद्यन्न विधम् ।
यदंशतोऽस्य स्थितिजन्मनाशा नस्योतवद्यस्य वशे च लोकः ॥१२॥
यो नामभिर्वाचि जनानिजायो यताति तन्त्यामिय दामभिर्गा ।
यस्मै बलि त इमे नामकर्मनिवन्धवद्धाश्चकिता वहन्ति ॥१३॥
अहं महेन्द्रो निऋति:प्रचेताः सोमोऽग्निरीश पवनोऽकों विरिश्चः।
श्रादिस्यविधे वसयोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणाः ससिद्धाः ॥१४॥

·२८४ श्रीमद्भागवते पष्टस्वन्थे अध्याय ३ अये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का । यस्येहित न विदु स्पृष्टमाया सवप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये १५n य वै न गोभिर्मनसासुभिर्वा हृदा गिरा वासुभृतो विचक्षते । यामानम तहदि सतमात्मनां चचर्यथैवाश्तयस्तत परम् ॥१६॥ तस्या मतन्यस्य हरेरधोशितु परस्य मायाधिपतर्महारमन । प्रायेण दूता इह वै मनोहराश्चरन्ति तद्रूपगुणस्वभारा ॥१७॥ भृतानि विष्णो सुरपूजितानि दुर्दर्शलिङ्गानि महाहुतानि । रतति तद्भक्तिमत परेभ्यो मत्तश्च मानथ सवतश्च ॥१८॥ धर्म तु साक्षाद्भगवत्प्रणीत न वै विदुपयो नापि देवा । न सिद्धमुख्या असुरा मनुष्या कुतश्च विद्याधाचारणादय nan स्वयम्भूनारद शम्भु कुमार कपिलो मनु । प्रहादो जनको भीष्मो बलिवयासकिर्वयम्॥२०॥ द्वादशते विजानीमो धर्म भागवत भटा । गुह्य विशुद्ध दुर्बोध य ज्ञात्यामृतमश्नुते ॥२१॥ एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुसा धर्म पर स्मृत । भक्तियोगो भगवति तनामग्रहणादिभि ॥२२॥ नामोच्चारणमाहाम्य हरे पश्यत पुत्रका । अजामिलोऽपि येनैव मृयुपाशादमुच्यत ॥२३॥ एतावतालमघनिहरणाय सो सङ्कीर्तन भगवतो गुणकर्मनाम्नाम् । विक्रश्य पुनमघवान् यदजामिलोऽपि नारायणेति नियमाण इयाय मुक्तिम् ॥२४॥ प्रायेण वेद तदिद न महाजनोऽय देव्या विमोहितमतिवत माययालम् । त्रयां जडीकृतमतिमधुपुष्पितायां वैतानिके महति कमणि युज्यमान ॥२५॥ एव विश्य सुधियो भगव यनन्ते सर्वा मना विदधत खलु भावयोगम् । ते मे न दण्डमहन्त्यय यद्यमोपा स्यात् पातक तदपि हन्युरगारावाद ॥२६॥ ते दवसिद्धपरिगीतपविनगाथा ये साधव समदृशो भगव प्रपना । नान् नोपसोदत हरेर्गदयाभिगुप्तान् नैपो वय न च वय प्रभवाम दण्डे ॥२७॥ तानानयध्वमसतो विमुखान् मुन्दपादारविन्दमकरन्दरसादजस्रम् निष्किञ्चनै परमहसकुलै रसगुष्टाद् गृहे निरयव मनि बद्धतृष्णान् ॥२८॥ जिह्वा न पक्ति भगवद्गुणनामधेयं चेतश्च न स्मरति तशरणारविन्दम् । कृष्णाय नो नमति यच्छिर एकदापि तानानयध्वमसतो कृतयिष्णुकृत्यान् ॥२६॥ तत् सम्यता स भगवान् पुरुष पुराणो नारायण स्वपुस्पैर्यदसत न । स्वानामहो न पिटुपा रचिताञ्जलीना शातिर्गरीयसि नम पुरपाय भूग्ने ॥३०॥ तस्मात् सकीर्तन विष्णोर्जगमगलमहसाम्। महतामपि कौरव्य विद्वय कातिपनिष्कृतम्॥३॥ .

·२५. श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्यायः ४ एतां गृणता वीर्याण्युद्दामानि हरेर्मुहुः । यथा सुजातया भक्त्या शुद्वय नारमा प्रतादिमिः कृष्णाधिपामलिग्न पुनयिंस्ष्टमायागुणेषु रमते जिनाबहेषु । अन्यस्तु कामहत श्रात्मरजः प्रमाणुंमीहेत कर्म यत एव रजः पुन. स्थात् ॥३३॥ इत्यं स्वभर्तृगदितं भगवन्महित्वं संस्मृत्य विस्मितधियो यमकिकरास्ते । नैवाच्युताश्रयजनं प्रतिशकमाना द्रष्टुं च बिभ्यति ततः प्रभृति स्म राजन्॥३४॥ इतिहासमिमं गह्यं भगरान् कुम्भसम्भवः । कथयामास मलय बासीनो हरिमर्चयन् ॥३१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे णरमहंस्यां संहितायां पटस्कन्धे तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ।। अथ चतुर्थोऽध्यायः राजोवाच देवासुरनृणां सर्गे नागानां मृगपरिणाम् । सामासिकस्त्वया प्रोक्तो यस्तु स्वायम्भुदेऽन्तरेण ११ तस्यैव व्य समिच्छामि ज्ञातुं ते भगवन् यथा । अनुसर्ग यया शक या ससर्ज भगवान् पर:५२।। सूत उवाच इति सम्म समाकर्य राजदरायणिः । प्रतिनन्ध महायोगी जगाद मुनिसत्तमाः ॥ ३ ॥ श्रीशुक उवाच यदा प्रचेतस. पुत्रा दश प्राचीनबर्हिषः । अन्तःसमुद्रादुन्मना ददृशुर्गा द्रुमैताम् ॥ ४ ॥ दुमेश्गः ऋयमानास्ते सपोदीपितमन्यवः । मुखतो वायुमग्निं च समृस्तिदिधक्षया ॥ ५ ॥ ताभ्यां निर्दह्यमानास्तानुपलभ्य कुरूदह । राजोवाच महान् सोमो मन्युं प्रशमयन्निन ॥ ६ ॥ मा गुमेभ्यो महाभागा दीनेभ्यो द्रोग्धुमर्हथ । विवर्धयिषवो यूयं प्रजानां पतयः स्मृताः॥ ७ ॥ अहो प्रजापतिपतिभंगवान् हरिरव्ययः । वनस्पतीनोपधीश्च ससोमिपं विभुः ॥ ८ ॥ अन्नं चराणामचरा यपदः पादचारिणाम् । अहस्ता हस्त युक्तानां द्विपदा च चतुप्पद nent यूयं च पिनान्वादिष्टा देवदेवेन चानघाः । प्रजासर्गाय हि कथं वृक्षान् निर्दग्घुमर्हथ ॥१०॥ श्रातिष्टत सतो मार्ग कोपं यच्छत दीपितम् । पिना पितामहेनापि जुष्टं वः प्रपितामहः ॥११॥ तोकानां पितरौ बन्धुशः एचम लिया. पतिः । पति,प्रजानां भिक्षण गृयज्ञान बुध. सुहन् । श्रन्तदेहेषु भूतानामात्माऽऽस्ते हरिरीश्वरः । सर्वे तद्धिष्ण्यमीतध्वमेवं वस्तापिता झमौ ॥१३n यः समुरपतितं देह श्राकाशान्मन्युमुल्यणम् । अात्मजिज्ञासया यच्छेत् स गुणानतिवर्तते॥१४॥ प्रलं दग्धैगु मैदानः सिलानां शियमस्तु यः । वार्सी हो पा धुरा कन्या पत्नीत्वे प्रतिगृह्यताम्। इत्यामान्य वरारोहां कन्यामाप्सरसी नृप । सोमो राजा ययौ दवा ते धर्मेणोपयेमिरे ॥१६॥ तेभ्यस्त स्या समभाद्दरः प्राचैतयः क्लि । यस्य प्रजाविसर्गेण लोका श्रापूरितात्रयः ॥१७॥ यथा ससन भूतानि दक्षो दुहितवत्सलः । रेतमा मनपा चैतन्ममावहित. ZP 10 ·. नमः . १ श्रीमद्भागवते पाटस्कन्धे अध्यायः ४ मनवासज पूर्व प्रजापतिरिमा, प्रजाः । देवासुरमनुष्यादीन् नभस्थलजलौक्सः ॥१६॥ तम हितमालोक्य प्रजासगै प्रजापतिः । विध्यपादानुपाय सोऽचरद दुफरे तप:०२० तमाघमर्पणं नाम तीर्थ पापहरं परम् । उपहश्यानुसरन तपसातोपयद्धरिम् ॥२३॥ मस्तीपीसगुह्यन भगवन्तमधोरजम् । तुभ्यं तदभिधास्यामि कस्यातुष्यद् यतो हरिः प्रजापतिरुवाच परायावितथानुभूतये गुणत्रयाभासनिमित्तबन्धवे। अदृष्टधाम्न गुणतत्वबुद्धिभिनिवृत्तमानाय दधे स्वयम्भुवे ॥२३॥ न यस्य सख्यं पुरुषोऽति सक्युः सखा वसन् संवसतः पुरेऽस्मिन् । गुणो यथा गुणिनो व्यक्तदृष्टेस्तस्मै महेशाय नमस्करोमि ॥२४॥ देहोऽसवोऽक्षा मनवो भूतमात्रा नात्मानमन्यं च विदुः परं यत् । सर्व पुमान् वेद गुणोश्च तज्ज्ञो न वेद सर्वज्ञमनन्तमोडे ॥२५॥ यदोपरामो मनसो नामरूपस्य दृष्टस्तृतिसम्ममोपात् । य इयते केवलया स्वसस्थया हंसाय तस्मै शुचिसामने नमः ॥२६॥ मनीपिणोऽन्तहदि सनिवेशितं स्वशक्तिभिर्नवभिश्च निवृद्धिः। हि यथा दारणि पाञ्चदश्य मनीपया निष्कर्षन्ति गूढम् ॥२७॥ वै ममाशेषविशेषमायानिषेधनिर्वाणसुखानुभूतिः । स सर्वनामा स च विश्वरूप. प्रसीदतामनिरक्तात्मशक्तिः ॥२८॥ यद्यनिरुक्तं वचसा निरुपितं धियाराभिर्वा मनसा पोत यस्य । मा भूत्स्वरूपं गुणरूपं हि तत्तस वै गुणापायविसर्गलक्षणः ॥२६॥ यस्मिन् यतो येन च यस्य यस्मै यद्यो यथा कुरुते कार्यते च । पराघरेपो परमं प्राक् प्रसिद्धं तद् ब्रह्म तदेतुरनन्यदेकम् ॥३on यकृत्यो वदतां चादिनां वै विवादसंवाद वो भवन्ति । कुर्वन्ति चैषा मुहुरात्ममोहं तस्मै नमोऽनन्तगुणाय भूग्ने ३in अस्तीति नास्तीति च वस्तुनिष्टयोरेकस्थयाभिनविस्वधर्मयोः। अमेशितं विशन योगसांख्ययोः समं परं ह्यनुकूलं वृहत् तत् ॥३२॥ योऽनुप्रहार्थ भजतों पादमूलमनामरूपो भगवाननन्तः । नामानि रूपाणि च जन्मकर्मभिमजे स म परमः प्रसीदतु ॥३३॥ यः प्राकृतैनिपथैर्जनानां यथाशयं देहगतो विभाति । स ·निरः ॥en श्रीमद्भागवते पमस्कन्धे अध्याय:५ श्रीशुक उवाच इति स्तुत संस्तुवतः स तस्मिन्नधमर्पणे । श्राविरासीत्कुरुश्रेष्ठ भगवान् भक्तवत्सलः॥३१॥ कृतपादः सुपर्णासे प्रलग्याष्टमहाभुजः । चक्र शङ्कासिचर्मपुधनु.पाशगदाधरः ॥३६॥ पीतवासा घनश्यामः प्रसन्नवदनेक्षणः । धनमालानिवीताहो लसच्ट्रीवासकौस्तुभः॥३७॥ महाफिरीटस्टकः स्फुरन्मारकुण्डलः । काञ्च्यद्गलोयवलयन पुरागदभूषितः ॥३८॥ त्रैलोक्यमोहनं रूपं बिभ्रत त्रिभुवनेश्वरः । वृतो नारदनन्दाथैः पार्षदैः सुरयूथपैः ॥३६॥ स्तूयमानोऽनुगादिः सिद्धगन्धर्वचारणैः । रूपं तन्महदाश्चर्य विचच्योगतसाधसः ४on ननाम दण्डवद् भूमौ प्रहृष्टात्मा प्रजापतिः । न किश्वनोदीरयितुमशकत् तीवया मुदा । श्रापूरितमनोहारह दिन्य तं तयावनतं भक्त प्रजाकामं प्रजापतिम् । चित्तज्ञः सर्वभूतानामिदमाह जनार्दनः ॥४२॥ श्रीभगवानुवाच प्राचेतस महाभाग संसिद्धस्तपसा भवान् । यदया म परया मयि भावं परं गतः ॥४३॥ प्रीतोऽहं ते प्रजानाथ यत्तेऽस्योहणं तपः । ममैप कामो भूताना यद्यासुर्विभूतयः॥४४॥ ग्रहा भयो भवन्तश्च मनयो विधुधेश्वराः । विभूतयो मम खेता भूतानां भूतिहेतवः ॥४५॥ तपो मे हृदयं ब्रह्म स्तनुर्विद्या क्रियाऽऽतिः । प्रानि प्रत जाता धर्म धारमासव.मुराः । अहमेवासमेवाप्रे नान्यत् किश्यान्तरं बहिः । संज्ञानमानमव्यक्तं प्रसुप्तमिव विश्वतः ५४७n मय्यनन्तगुणेऽनन्ते गुणतो गुणविग्रहः । यदाऽऽमीत्तत एवायः स्वयम्भूः समभूदन.eu सधै यदा महादेवो मम वीर्योपहित.। मेने सिलमियरमानमुद्यतः सगंम्मणि ॥vn अथ मेऽभिहतो देवस्तपोऽनप्यत दारणम् । नव विश्वसृजो युष्मान् येनादावसमद्विभु. ॥१०॥ एपा पयजनस्वाद दुहिता ये प्रजापते । सिली नाम पनीवे मजेश प्रतिगृह्यताम् ११॥ मिथुनग्यपायधर्मस्य प्रजासगंमिमं पुनः । मिथुनव्ययायधर्मियां भूरियो भायपि यसि॥१२॥ स्यतोऽधस्तात् प्रजाः सर्ग मिथुनीभूय मायया । मदीयया भविष्यन्ति हरिष्यन्ति च मे पलिम्। श्रीशुक उवाच हायुया मिरतस्तस्य भगमन विसभावनः । स्यमोपलव्धार्थ इस सप्रे यान्तदंधे दरिaven इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमइंस्था संहितायां पष्टम्मन्धे चतुर्थोऽपाय ॥४॥ अथ पंचमोऽध्यायः धीगुरु उयाच गस्पो सपासमन्याय मि गुमायोपहितः । इयंश्यगंज्ञानयुनं पुग्रानजनयरिनु मधमंगोलास्ने सबै माशयमा र पिना मोकासप्रसाण मपयुर्दिशम् ॥ २॥ ।

·तत्र
श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे श्रध्यायः ५
नारायणसरस्तीर्थे सिन्धुममुद्रयोः । सङ्गमो यत्र सुमन्मुनिसिद्धनिपेवितम् ॥३॥
तदुपस्परांनादेव विनितमलाराया. । धर्ने पारमइंस्ये च प्रोत्पसमतयोऽप्युत fan
तेपिरे तप एपोनं पिप्रादेशेन यन्त्रिताः । प्रगाविद्धये यत्तान् देवरिस्तान् ददर्श ह॥१५
उवाच पाथ हर्यश्वाः कथं पक्ष्यथ वै प्राः । यदृष्टान्त भुगो यूयं बालिशा पत पालकाः।६।
सथैकपुरुष राष्ट्र बिलं चाइनिर्गमम् । बहुरूपा स्त्रियं चापि पुमांस पुंश्चलीपतिम् non
नदीमुभयतोवाहां पञ्चचाद्भुतं गृहम् । कचिद्ध चित्रकथं शौरपन्यं स्वयंभ्रमिम् ।
कथं स्वपितुरादेशमविद्वांसो विपश्चितः । अनुरूरामविज्ञाय अहो सर्ग करिष्यय HEn
श्रीशुक उवाच
तनिशम्याथ हर्यश्वा प्रोत्पत्तितमनोरया । वाचाकद तु देवः स्वयं विमझशुधिया ॥१०॥
भूः क्षेत्र जीवशं यदनादि निजबन्धनमू । श्रदृष्ट्वा तस्य निर्वाणं किमस कर्मभिर्भवेत् ॥१॥
एक एरेश्वरस्तु पो भगगन् स्वाश्रयः परः। तमदृष्ट्वाभवं पुंसः किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥१२॥
पुमान् नेति यद्गत्वा बिलस्वर्ग गतो यथा । प्रत्यग्वामाविद इह किमसरकर्मभिर्भवेत् ॥ १३॥
नानारूपाऽऽ मनो बुद्धिः स्वैरिणीव गुणान्विता । तन्निष्टामगतस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥१५॥
तत्सङ्गभ्रंशितै धर्म संसरन्तं ' कुमार्यवत् । सद्गतीरखुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥१५॥
सध्यप्ययारों मायो बेलाकूलान्तगिताम् । मतस्य तामविक्षस्य किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥१६॥
पञ्चविशतितवानी पुररोऽद्भुतदर्पणम् । अध्यात्ममवुधस्येह किमसत्कर्मभिर्मवेत् ॥१४॥
ऐश्वर शास्त्रमुत्सृज्य बन्चमोतागुदर्शनम् । विविक्तपदमज्ञाय किमसकर्मभिर्भवेत् ॥१८॥
कालच भ्रमिस्तीपणं सर्व निष्कपंधनगत् । स्वतन्त्रमबुधस्येह किममकर्मभिर्भवेत् ॥१६॥
शास्त्रस्य पितुरादेशं यो न वेद निवर्तकम् । पथं तदनुरूपाय गुणविभ्रमभ्युपत्रमेत् ॥२०॥
इति व्यासिता राजन् हर्यश्वा एफचेतसः । प्रपयुस्तं परिक्रम्य पन्धानमनिवर्तनम् ॥२१॥
বলা निर्भातही केशपदाम्बुजे । अखण्डं चित्तमावेश्य लोकाननुचान्मुनिः ॥२२॥
नाशं निशम्य पुत्राणां नारदाच्छोलशालिनाम् । अन्यतप्यत क शोचन सुप्रजासत्वशुचा पदम्।
स भूयः पाठजन्यायामजेन परिसान्त्वितः । पुमानजनयद् दक्षः शबलाश्वान सहसूश ॥२४॥
तेऽपि पिता समादिष्टाः प्रजासतें भूतग्रताः । नारायणसरो जग्मुर्यत्र सिद्धाः स्वपूरंगाः।२५॥
तदुपस्पर्शनादेव विनिर्धतमलाशयाः । पन्तो ब्रह्म परमं तेपुस्तेऽत्र महन तप. ॥२६॥
अमन कतिचिन्मासानु कतिचिद्वायुभोजनाः । श्राराधयन् मन्त्रमिममम्यस्यन्त इस्पतिम.
ॐ नमो नारायणाय पुराय महात्मने । विशुद्धसत्वधिपण्याय महाहंसाय धीमहि ॥२॥
इति तानपि राजेन्द्र प्रतिसधियो मुनिः । उपत्य नारदः प्राह वाच:यूशनि पूर्व ॥२६॥
टासायणाः संपून गदतो निगम मम । अन्विच्छनानुपदों प्रारणों प्रातृवसला:॥३०॥

·२६ . श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे श्रध्यायः ६ भ्रातां प्रायणं भ्राता योऽनुतिष्ठति धर्मवित् । स पुण्यबन्धुः पुरुषो मरुद्भिः सह मोदते॥३१॥ एनावदुक्वा प्रययौ नारदोऽमोघदर्शनः । तेऽपि चान्वगमन्मार्ग भ्रातृणामेव मारिप ॥३२॥ सधीचीन प्रतीचीनं परस्यानुपथं गताः । नाद्यापि ते निवर्तन्ते पश्चिमा यामिनीरिव ॥३३॥ एतस्मिन् काल उत्पातान् बहून् पश्यन् प्रजापतिः । पूर्ववन्नारदकृतं पुत्रनाशमुपाथणोत् ॥३४॥ चुक्रोध नारदायासौ पुत्रशोकविमूर्छितः । देवर्षिमुपलम्याह रोपाद्विस्फुरिताधरः ॥३१॥ दक्ष उवाच अहो असाधो साधूनां सालिङ्गन नस्त्वया। असाध्वकार्यकाणां भिगोर्मार्गः प्रदर्शित.॥३६॥ ऋणैत्रिभिरमुक्तानाममीमासितकर्मणाम् ।विघातः श्रेयसः पाप लोकयोरुभयोः कृतः॥३७॥ एवं स्वं निरनुक्रोशो बालानां मतिभिरेः । पार्षदमध्ये चरसि यशोहा निरपनपः ॥३८ ननु भागवता निन्य भूतानुग्रहकातराः । ऋते त्वां सौहृदन व वैरङ्करमवैरिणाम् ॥३॥ नेत्थं पुंसां विराग: स्यात्वया केवलिना मृपा । मन्यसे यापशम स्नेहपाशनिकृन्तनम् ॥४०॥ नानुभूय न जानाति पुमान् विश्यतीक्ष्णताम् । निवियेत स्ययं तस्मान्न तथा भिमधीः परः। यन्नस्त्वं कर्मसन्धाना साधूनां गृहमेधिनाम् । कृतवानसि दुर्मरे विप्रियं तव मर्षितम् ॥४२॥ तन्तुकृन्तन यन्नस्त्वमभद्रमचरः पुनः । तस्मालोकेषु ते मूह न भवेद् भ्रमतः पदम् ॥४३॥ श्रीशुक उवाच प्रतिजग्राह तद्वाडं नारदः साधुसम्मत. । एतावान् साधुवादो हि तितिचेतेश्वरः स्वयम् इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायो पष्टस्कन्धे नारदशापो नाम पश्चमोऽध्यायः अथ षष्ठोऽध्यायः श्रीशुक उवाच तयः प्राचेतसोऽसिकन्यामनुनीतः स्वयम्भुया। पष्टिं सजनयामास दुहितः पितृवरसला 10 दश धर्माय फायेन्दोपिट निणय दत्तवान् । भूताहिर शाश्वेग्यो दे देतापर्याय चापरा ॥२॥ नामधेयान्यमूषा स्वं सापत्यानां च मे शृणु । यासा प्रतिप्रसवैलोंका भापरितात्रयः ॥ ३॥ भानुलग्या ककुन्जामिविया साध्या मरूवती । वसुमुहूर्ता सहरसा धर्मपन्यः मुताण ॥ भानोस्तु देवकराम इन्द्रसेनस्ततो नृप । विद्योत पासीलवायास्तता स्तनयितयः ॥५॥ ककुभः साटरसस्य फोक्टस्तनयो यतः । भुवो दुगांणि जामेपः स्वगों नन्दिततोऽभवत् । विश्वेदेवारत रियाया ममास्तान प्रचपते । सायो गणस्तु सा पाया अर्थपिदिस्तु यामुतः महारष जयन्तरव मरवायो समयनुः । जस्तो सामुदेवार उपेन्द्रपति विदुः कम मोतिका देयगया मुहायारच जज्ञिरे। ये ये फन प्रयापन्ति मताना स्वस्वकाल मम्॥ मापापात्र सहसा काम, सासन स्मनः । पत्रोष्टी चपोः पुत्रास्ने नामानि में 10 -

·780
श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे श्रध्यायः ॥
द्रोणः प्राणोध वोऽऊऽग्निहोणे वसुर्विभावतः दोणस्याभिमतेः पन्या हर्षशोकमयादय । १११
प्राणस्योज॑स्वती भायां सह प्रायुः पुरोजवः । भवस्य भार्या धरणिरसूत विविधाः पुर।१२॥
अकस्य वासना भार्या पुत्रास्तपादयः स्मृताः । अग्नभायर्या वसोर्धारा पुत्रा द्रविणकादयः॥१३॥
स्कन्दश्च कृत्तिकापुरो ये विशाखादयस्ततः । दोषस्य शर्बरोपुनः शिशुमारो हरेः कलाnen
वसोराहिरसीपुयो विश्वकर्मा कृतीपतिः । ततो मनुश्वारोऽभूदु विश्वे साध्या मनोः सुताः ।
विभावसोरसूतो। व्युष्टं रोचिरमातपम् । पञ्चयामोऽथ भूतानि येन जाप्रति कर्मम् ॥१६॥
सरूपासूत भूतस्य मार्या रुद्रांश्च कोटिशः । रैवतोऽजो भवो मोमो वाम उग्रो वृपायपिः॥१७॥
अजैकपादहिर्बुध्न्यो बहुरूपो महानिति । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये घोरा भूतविनायकात
प्रजापतेरनिरसः स्वधाः पत्नी पितनथ । अथर्वाङ्गिरसं वेदं पुत्र ने चाकरोत् सती ॥१६॥
कृशाश्वोऽपि भार्यायो धूम्रकेशमजीजनत् । धिपणायां वेदशिरो देवलं वयुनं मनुम् ॥२on
तापर्यस्य विनता कद्र पतली यामिनीति च । पतझ्यसूत पतगान् यामिनी शलभानथार ।
सुपर्णासूत गरणं साक्षाद् यज्ञेशवाहनम् । सूर्यसूतमनूरुं च कदनांगाननेकशः ॥२२॥
कृत्तिकादीनि नक्षत्राणीन्दोः पन्यस्तु भारत । दक्षशापात् सोऽनपास्तासु यक्ष्मग्रहादिनः ।
पुनः प्रसाच तं सोम. कला लेभे आये दिताः । शृणु नामानि लोकानां मातणो शङ्कराणि घर
अथ कश्यपपल्लीना यप्रसूतमिदं जगद् । अदितिदितिईनु काष्ठा अरिष्टा मुरसा इलाn
मुनि क्रोधवशा ताम्रासुरभिः सरमा तिमि । तिमेर्यादोगणा पासवाण्दाः सरमासुत्ता.२६
सुरभेमहिषा गावो ये चान्ये द्विशफा मृप । ताम्राया: श्येनगृध्राद्या मुनेरप्सरसा गणाः २७
दन्दशूकादयः सर्पा राजन् क्रोधवशात्मजाः । इलाया भूरुहाः सर्वे यातुधानाश्च सौरसा.१२)
अरिष्टायाश्च गन्धर्वाः काष्टाया द्विशफतराः । सुता दनोरेकपटिस्तेषां प्राधानिकाट्टणु ॥२६॥
द्विमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रोवो विभावयुः । अयोमुख राशिरा स्यानु कपिलोरण ॥३०॥
पुलोमा वृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापन. । धूम्रकेसो विरूपातो विप्रचित्तिश्च दुर्जयः ॥३१॥
स्वर्भानोः सुप्रभा कन्यामुवाह नमुचि. किल । वृषपर्वणस्तु शर्मिष्टा ययातिनाहुपो पली॥३२॥
वैश्वानरसता याश्च चतनधारदर्शना उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥३३॥
उपदानवौं हिरण्याक्ष. नुईयशिरा नृप । पुलोमो कालको चढे वैश्वानरसुते तु क ॥३४॥
उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मोदितः । पौलोमाः कालक्याश्च दानवा युद्धशालिन ॥३१॥
यो पहिसहस्राणि यज्ञप्तास्ते पितु. रिता । जपान स्वातो राजन्नेक इन्दप्रियङ्करः ॥३६॥
विप्रचित्ति सिंहिकायां शतं चैफमजीजनत् । राहुज्येष्ट' केतुरातं प्रहत्वं य उपागतः ॥३७॥
अयातः श्रूयतां वंरो योऽदिनेरनुपर्वशः । यत्र नारायणो देवः स्वाशनावताद्विभु ३८१
ना पूरा स्वाथ सविता भय, धाता विधाता वरुणो मिन. शक ठरक्रम ॥३॥

·२६१ - श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्याय: ७ विवस्वतः श्राद्धदेवं संज्ञासूयत वे मनुम् । मिथुनं च महाभागा यमं देवं यमी तथा। सैव मत्वाथ वडवा नासत्यो सुपुचे भुवि 1100 छाया शनैश्चरं लेभे सावणि च मर्नु सतः । कन्यां च तपती या वै वन संवरणं पत्तिम्। अर्यम्णो मातृका पत्री तयोश्चर्पणयः सुताः । यत्र वै मानुपी जाति ह्मणा चोपकलिलता ॥४२॥ पानपरयः पिष्टादो भमदन्तोऽभवत्पुरा । योऽसो दक्षाय कुपितं जहास विवृतद्विजः ॥४३॥ खष्टदैत्यानुजा भार्या रचना नाम कन्यका । सन्निवेशस्तयोर्जज्ञे विश्वरूपश्च वीर्यवान् ॥४४॥ तं वगिरे सुरगणाः स्वयं द्विषतामपि । विमतेन परिस्यक्ता गुरणाऽऽद्रिसेन यत् ॥४१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या सहितायां पटस्कन्धे पष्टोऽध्यायः ॥ ६ ॥ श्रथ सप्तमोऽध्यायः राजोवाच कस्य हेतोः परित्यक्ता प्राचार्येणात्मन.सुरा. । एतदाचन भगवग्छिष्याणाममं गुरौ ॥१॥ श्रीशुक उवाच इन्द्रस्त्रिभुवनेश्वर्यमदोलचितस पयः । मरदिवसुभी रुदैरादित्य भुभिनुप २ ॥ विश्वेदेवश्च साध्यैश्च नास याभ्यां परिश्रित. । सिद्धधारणगन्धर्वमुनिभि मादिभिः ॥ ३ ॥ विद्याधरासरोभिश्च विनरः पतगोरगैः । निषेव्यमाणो मघवान् स्तूयमानश्च भारत ॥ ४॥ उपगीयमानो ललितमास्थानाध्यासनाश्रितः । पारदुरेणातपण चन्द्रमर लचारणा ॥१॥ युक्तधान्यः पारमेष्टय श्यामरन्यजनादिभिः । विराजमानः पौलोग्या सहर्धासनया भृशम् ॥६॥ स यदा परमाचार्य देवानामरमनश्च ह । नाम्यनन्दत सम्प्राप्त मत्युग्थानासनादिमिः ॥ ७॥ याचस्पति मुनिवरं सुरासुरनमस्कृतम् । नोच्चालासनादिन्द्रः परयमपि मभागतम् ॥ ततो निर्गय सहसा कविरागिरसः प्रभुः । प्राययौ स्वगृह नूष्णीं विद्वान्ट्रीमदविक्रियामा तोप प्रतिइयेन्द्रो गुरहेलनमारमन. । गर्हयामास सदसि स्वयमा मानमात्मना IOR ग्रहो बन ममासाधु कृत पै दबुदिना । यन्मयश्वर्यमत'न गुर. सदसि कारकृतःn को गृप्येत् पण्डितो लक्ष्मी निविष्टपपतेरपि । ययाहमामुरं मावं नीतोऽथ यियुधेरपरः॥१२॥ ये पारमेष्टय धिषणमधितिरन् न करन । प्रयुरिटदिति युधम से न परं विदुः ॥१३॥ ते कुपथदेष्टणा पततो समसि पयः । ये श्रायुर्वचन वे मगरयरमग इय १en प्रयाहममराचार्यमगाधिरणं द्विजम् । प्रमादयिष्ये निराट शीया सपरणं स्पृरान्।।। एवं चिन्तयतस्तस्य मगोनो भगगन गहार । एस्पतिर्गतोटो गतिमायाममायया गुरोनाधिगत संज्ञा परीपन भगवान् स्यराट् । ज्यापन धिपा मुरक. राम मालमनामनः । मान् वैवामुराः सर्प पानियोशनम मतम् । देवान् म युधमं चागंदा पावतापिन: NTER - .

·૨૮૨ श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः ७ तैषिषभुमिस्तीनिर्भिन्नालोरुवाहवः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुः सहेन्द्रा नतकन्धAshu स्वाभ्यर्दितान् वीक्ष्य भगवानात्मभूरज. । कृपया परया देव उवाच परिसान्त्वयैन् १२० ब्रह्मोवाच अहो यत सुरश्रेष्ठा प्रभद्रं वः कृतं महत् । महिष्ट प्राह्मणं दान्तमैश्वर्याप्ताभ्यनन्दत ॥३॥ तस्यायमनयस्यासीत् परेम्यो वः पराभवः । प्रक्षीणेभ्यः स्ववैरिभ्यः समृद्धानां च यरसरा:। मघवन द्विपतः पश्य प्रवीणा गुर्वतिक्रमात् । सम्प्रत्युपचितान भूयः काव्यमाराध्य भक्तितः । आददोरन् निलयनं ममापि भृगुदेवताः ॥२३॥ निविष्टपं कि गणयन्त्यभेद्यमन्त्रा भृगूणामनुशिक्षितार्था । न विप्रगोविन्दगवीश्वराणां भवन्त्यमद्राणि नरेश्वराणाम् ॥२४॥ तद्विश्वरूपं भजताशु विनं तपस्विनं स्वाष्ट्रमयात्मवन्तम् । समाजितोऽर्थान् स विधास्यते को यदि समिष्यावमुतास्य कर्म५२५॥ श्रीशुक उपाच त एवमुदितां राजन् ब्रह्मणा विगतज्वराः । मर्पि स्वादमुपाज्य परिवायेदम पर ॥२६॥ देवा ऊचुः वयं तेऽतिथयः प्राप्ता प्राधम भदमस्तु ते । कामः सम्पाद्या वात पितृणां समयोचित nion पुवायां पिरो धर्मः पितृशुश्रवणं सताम् । थपि पुक्ता प्रह्मन् किमुत प्राचारिणाम २८ प्राचार्यों ब्रह्मणो मूर्ति: पिता मूर्ति. प्रजापतेः । माता मल्पतेतिमाता सामान हितस्तनु. २६ दयाया भगिनी मूर्तिधर्मस्पारमातिथि: स्वयम्। प्रग्नेरम्यागतो मूर्तिः सर्वभूतानि पारमन. ३० तस्मात् पितणामातांनामाति परपराभवम् । सपसापनयस्तात सरेशं कर्तुमईसि ॥३॥ वृणीमहे खोपाध्यायं पहिष्ट ब्राह्मण गुरम् । ययावसा विजेप्यामः सपास्तव सैजपा ॥३२॥ म गहयन्ति पर्येषु यविष्टाध्याभिवादनम् । छन्दोग्योऽन्यय न मझन् पयो ज्यष्टपत्य कारणम् पियवाच अभ्यर्धितः सुरगणैः पौरोहित्ये महातपाः । स विधरूपस्तामाह प्रमः सपपया गिरा॥३४॥ विश्यरूप उवाच विगहिरो धर्मशीलयसवर्षउपाययम् । नु मद्विषो नापा लोकेशरमियाधिनम् । प्रयास्यास्पति हरिएप्पः स एष स्वार्य टप्यो ।११ धं विगनु फरोग्यधोभा पौरोधस प्यासि पेन दुर्मतिः ॥१६॥ अफिसमाना दिधनं शिलोग्दन येन निर्तितमाyaan ५ ने प्रतिया गुरुभिः पारित कियत् भरता प्राति स प्राय पापे ४५७R ·+ । श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्यायः २६३ श्रीशुक उवाच तेभ्य एवं प्रतिश्रुत्य विश्वरूपो महातपाः । पौरोहिन्यं वृत्तश्चक परमेण समाधिना ३en. सुरदिपा श्रियं गुप्तामौशनस्यापि विद्यया । प्राच्छिद्यादान्महेन्द्राय वैष्णव्या विद्यया विभुः३६ • यया गुप्तः संहसासो जिग्येऽमुरचमूर्विभुः । ता प्राह स महेन्द्राय विश्वरूप उदारधी: non इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां पष्टस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः ॥ ७॥ अथाष्टमोऽध्यायः ॥ राजोवाच॥ पया गुंसः सहस्राक्षः सवाहान रिपुसैनिकान् ।मोडन्निव विनिर्जित्य निलोक्या बुभुजे श्रियम् । भगवंस्तन्ममाख्याहि वर्म नारायणारमकम् । यथाऽततायिनः शान् येन गुप्तोऽजयन्मृधे २ .. श्रीशुक उवाच वृतः पुरोहितस्त्वाष्ट्रो महेन्द्रायानुपृच्छते । नारायणाख्यं वर्माह तदिहकमनाः शृणु ॥ ३ ॥ विश्वरुप उवाच धौलाधिपाणिराचम्य सपवित्र उदइ मुखः । कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यो वाग्यतः शुचिः । नारायणमयं वर्म समझेद भय प्रागते । पादपोर्जानुनोरूवोरुदरे मुखे शिरस्यानुादोङ्कारादीनि विन्यसेत् । ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि an करन्यासं ततः कुर्याद् द्वादशातरविद्यया । प्रणवादियकारान्तमङ्ग ल्यङ्गुष्टपर्वसु न्यसैद्धदय श्रोतारं विकारमनु मूर्धनि । पकारं तु भ्रुवोमध्ये •णकारं शिखया दिशेत्॥ ८ ॥ वेकार नेत्रयोयुज्याप्रकारं सर्वसन्धिषु । मकारमनमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिभवेद् बुधः ॥ ६ ॥ । सविसर्ग फडन्तं तत् सर्वदिषु विनिर्दिशेत् । ॐ विष्णवे इति 10 प्रामानं परमं ध्यायेद् ध्येयं पशक्तिभिर्युतम् । विद्यावेजस्तपोमूर्तिमिम मन्त्रमुदाहरेत्या ॐ हरिविदायाम्मम सर्वरक्षा न्यस्ताधिपाः पतगेन्द्रपृष्ठे। दरारिचर्मासिगदेषुचापपाशान् दधानोऽष्टगुणोऽष्टयाहुः ॥ १२ जलेषु मां रक्षतु मत्स्यमूर्तियांदोगणेभ्यो वरुणस्य पाशात् । स्थलेषु मायावटुवामनोऽध्यात् विविक्रमः खेऽवतु विश्वरूपः ॥ १३॥ दुर्ग,टव्यानिमुखादिषु प्रभुः पाया सिंहोऽसुरयूथपारिः । विमुझने यस्य महाहासं दिशो दिनदुन्यपतंध गर्भाः १४ ॥ रसावसौ मानि यज्ञकल्प: स्वदंष्ट्रयोमोतो बराहः । रामोऽदिस्टोवथ विप्रयासे सलक्ष्मयोऽध्याद भरतामजोऽस्मान् ॥ki. हृद्यथोरसि ॥१ नम ·. २६४ श्रीमद्भागवते पष्टस्कन्धे अध्यायः मामुप्रधादखिलात् प्रमादानारायणः पातु नरश्च हासात् । दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथः पायाद् गुरमेश: कपिलः कर्मबन्धात् ॥१६॥ सनत्कुमारोऽवतु कामदेवादयशोगं मो पथि देवहेलनात् ।' देवर्षियर्य: पुरुषार्चनान्तरात् धर्मो हरिमा निरयादशेषात् ॥१७॥ धन्वन्तरिमंगवान् पात्वपध्याद द्वन्द्वाद् भयापभो निर्जितात्मा । यज्ञश्च लोकादवसाजनान्ताद् बलो गणात् क्रोधवशादहीन्द्रः un दैपायनो भगवानप्रबोधाद् बुद्धस्तु पाखण्डगणात् प्रमादात् । कल्किः कले: कालमलाप्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतारः aan मा केराघो गदया प्रातरध्याद् गोविन्द श्रासनवमात्तवेणुः । नाराययाः माह उदात्तशक्तिमध्यन्दिने विष्णुररीन्द्रपाणिः ॥२०॥ देवोऽपराह मधुहोप्रधन्वा सायं विधामावतु माधवो माम् । दोपे हृषीकेश उत्ताराने निशीथ एकोऽवतु पद्मनाभः ॥२१॥ श्रीवत्सधामापरराय ईशः प्रत्यूष ईशोऽसिधरी जनार्दनः । दामोदरोऽव्यादनुसन्ध्यं प्रमाते विश्वेश्वरो भगवान कालमूर्तिः ॥२२॥ चक्र युगान्तानलतिग्मनेमि भ्रमत् समन्ताद् भगवत्प्रयुक्तम् । दन्दग्धि दन्दग्ध्यरिसन्यमाशु कई यथा वातसखो हुताशः ॥२३॥ गदेऽशनिस्पर्शनविरफुलित निप्पिण्टि निप्पिरट्यजितप्रियासि । कूप्माण्डवैनायकयक्षरक्षोभूतग्रहाश्वर्णय चूर्णयारीन् ॥२४॥ वं यातुधानप्रमथप्रेतमातृपिशाचविग्रहधोरदृष्टीन् । दरेन्द्र विद्रावय कृष्णपूरितो भीमस्वनोऽरेहदयानि कम्पयन् ॥२५॥ वं तिम्मधारासिवरारिसैन्यमीशप्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि । पपि चर्मन्छतचन्द्र छादय द्विपामघोना हर पापचाशम् ॥२६॥ यत्रो भयं आहेभ्योऽभूत् केतुभ्यो नम्य एव च । सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योऽहोग्य एव वा२७ सर्वाश्येतानि भगवनामरूपाखकोर्तनाह । प्रयान्तु संशयं सद्यो ये नः श्रेय.प्रतीपकाः।२८। गरुडो भगवान् स्तोत्रस्तोमश्छन्दोमयः प्रभुः। रइत्यरोपकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेन स्वनामभिः २३॥ सर्वापद्भ्यो हरेर्नामरूपयानायुधानि न । बुद्धीन्द्रियमन,प्राणान् पान्तु पार्षदभूपणा. ३० तथा हि भगवानेव वस्तुतः सदसड यत् । सयेनानेन न. सर्वे यासु नाशमुपद्रवा ।३।। यथैकाम्यानुभावानी विकल्परहितः स्वयम् । भूपणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्तीः स्वमायया३२ तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरिः पातु सवै. स्वरूपैनः सदा सर्वत्र सर्वगः ३३n ·श्रीमद्भागवते पष्टस्कन्धे अध्यायः २६५ - विदिक्षु दिखूर्वमधः समन्तादन्तर्बहिभंगवान् नारसिंहः । प्रहापर्यंल्लोकभयं स्वनेन स्वतेजसा प्रस्तसमस्ततेजाः ॥३॥ - मधवनिदमाख्यातं वर्म नारायणरमकम् । विजेप्यस्यासा येन दंशितोऽसुरयूथपान् ॥३१॥ एतद् धारयमाणस्तु यं यं पश्यति चातुरा । पदा वा संस्पृशेत् सद्य. साध्व सात् स विमुच्यते३६ न कुतश्चिद्भयं तस्य विद्या धारयतो भवेत् । राजदस्युग्रहादिभ्यो व्याघ्रादिभ्यश्च काईचित्॥३७॥ इमा विद्या पुरा कश्चित् कौशिको धारयन् द्विजः । योगधारणया स्वाङ्ग जहौ स मरुधन्वनि३८ तस्योपरि विमानेन गन्धर्वपतिरेकदा । ययौ चित्ररथ. खोभितो यम द्विजरायः ३६। गगनान्यपतत् सद्यः सविमानो ह्यवाशिराः । स वालखिल्यवचनादस्थोन्यादाय विस्मितः । प्रास्य प्राचीसरस्वत्या स्नात्वा धाम स्वमन्वगात् ॥४०॥ श्रीशुक उवाच य इदं शृणुयात काले यो धारयति चारत. । तं नमस्यन्ति भूतानि मुच्यते सर्वतो भयात् ।। एतो विधामधिगतो विश्वरूपाच्छतकनु । त्रैलोक्यलक्ष्मी उभुजे विनिर्जित्य मृधेऽसुरान्१२ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां पष्टस्कन्धेनारायणवर्मकथनं नामाष्टमोऽध्यायः अथ नवमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच तस्यासन् विधरूपस्य शिरोसि प्रोणि भारत । सोमपोयं सुरापीयमबादमिति शुश्रुम an म ये यहिपि देवेभ्यो भागं प्रत्यक्षमुधकैः । अवदद् यस्य पितरो देवाः सप्रश्रयं नप ॥२॥ स एव हि ददौ भागं परोसमसुरान् प्रति । यजमानोऽवहद् भागं मातृस्नेहयशानुग. ॥३॥ तद् देवहेलनं तस्य धर्मालीक सुरेश्वर. । पालघय तरसा भीतस्तक्छोण्यच्छिनद् रुगर सोमपीयं तु यत्तस्य शिर पासीत् कपिङ्गलः। कलविङ्क सुरापीथमन्नादं यत् सतित्तिरित माहत्यामालिना जग्राह यदपीश्वरः । संघरपरान्ते तद, भूताना स विशुद्धये। भूग्यम्युनमयोपियश्चतुर्ण व्याजद्धरिः १६५ भूमिस्तरीय जन ह खातपूवरेण थे। ईरिणं ब्रह्महत्याया रूपं भूमौ प्रारयते ॥ मुर्षे पेदविरोहेण वरेण जगृहुदुमाः । ते निसरूलेण प्रहारया प्रदरयते 40 राधत् कामररेणा हस्तुरीयं जगृहः खिया । रजोरोण तास्वंहो मासि मासि मारयते दम्पभूयोपरेणापस्तुरीयं जगृहमलम् । वामु युदपेनाभ्या उष्टं तद्धरति सिप : 100 हतग्रस्ततस्वष्टा जुहायेन्द्राय रानवे । इन्द्ररायो विवधस्व मा घिरनहि विद्विरम् ॥ भधान्याहार्यपधनादुरिथतो पोरदर्शन. । कृतान्त र लोकानां युगान्तसमये यथा REn विश्वविधमानं समिपुमा दिने दिने । दधर्शलमतीका सन्यामानीचंपा ॥३॥ ।

·२६६ श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्याय ६ तहतानशिखाश्मनु मध्याह्नार्कोप्रलोचनम् nan देदीप्यमाने निशिखे शुक्षारोप्य रोदसी । नृयन्तमुरादन्त च चालयन्त पदा महीम्॥१५॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिववा च नभस्तलम् । लिहता जिह्वय हाणि प्रसता भुवनप्रयम् ॥१६॥ महता रौददष्ट्रेण जृम्भमाण मुहुर्मुहु । चिरस्ता दुद्रुवुर्लोका बोच्य सर्वे दिशो दश ।। येनावृता इमे लोकास्तमसा (वाष्ट्रमूतिना । स वै वृत इति प्रोक्त पाप परमदारुण men से निजघ्नुरभिद्रुत्य सगणा विबुधर्षमा । स्वै स्वैर्दिव्यास्त्रशस्त्रौधै सोऽप्रसत् तानि कृ स्नश ततस्ते विस्मिता सर्वे विषयमा प्रस्ततेजस । प्रयशमादिपुरपमुपतस्थु समाहिता ॥२०॥ देवा ऊचु वारवम्बराग्न्यतितयस्त्रिलोका ब्रह्मादयो ये वयमुद्विनन्त । हराम यस्मै बलमन्तकोऽसो बिभेति यस्मादरण ततो न ॥२॥ 'अविस्मित । परिपूर्ण काम स्वेनैव लाभेन सम प्रशान्तम् । विनोपसर्पत्यपर हि यालिश श्वलाद्गुरोनातितितति सिन्धुम् ॥२२॥ यस्योरङ्ग जगता स्वनाव मनुर्यथाऽऽअभ्य ततार दुर्गम् । स एक न स्वाष्ट्र भयाद् दुरन्तात् वाताऽऽनितान वारिचरोऽपि नूनम् ॥२३॥ पुरा स्वयम्भूरपि सयमाग्भस्युदीर्णवातोमिरवै कराले । एकोऽरविन्दात् पतितस्ततार तस्माद् येन स नोऽस्तु पार ॥२४॥ य एक ईशो निजमायया न ससर्ज येनानुसृजाम विधम् । वयं न यस्यापि पुर समीहत पश्याम लिङ्ग पृथगीशमानिन ॥२१॥ यो न सपन्न भृशमयमानान्देवर्षितिर्यछ नृषु निय एष । कृतावतारस्तनुभि स्वमायया कृवाऽऽ मसाल्पाति युगे युगे च ॥२६॥ तमेव देव वयमारमदेव पर प्रधान पुरुष विधमन्यम् । प्रनाम सर्वे शरण शरण्य स्वाना स मो धास्थति शमहात्मा ॥२७॥ श्रीशुक उवाच इति तेपी महारात सुराणामुपतिष्टताम् । प्रतीच्या दिश्यमूदावि शखचक्रगदाधर ॥२८॥ यामतुल्यै पोदशभिविना श्रीवपकौस्तुभो। पर्युपासितमुनिदशरदम्पुरतयम् वा तमानी सर्व ईवणादादविलवा । दण्डवत् पतिता राजन्नर याय सुष्टुयु ॥३०॥ देवा ऊचु नमस्ने यशवीयांय वयसे उत ने नम ! नमस्त प्रस्ताय नम मुपुरहूतये ॥३॥ पत्ते गसीना लिसणामोशितु परम पदम् । नावाचीनो विसर्गस्थ घातवेदितमानि ॥३२५ ·६ श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्यायः २६७ ॐ नमस्तेऽस्तु भगवन्नारायण वासदेवादिपुरुप महापुरुष महानुभाव परममङ्गल परमकल्याण परमकारुणिक केबल जगदाधार लोकैकनाथ सर्वेश्वर लक्ष्मीनाथ परमहंसपरिवा- जकैः परमेयात्मयोगसमाधिना परिभावितपरिस्फुटपारमहस्यधर्मेणोद्याटिततम कपाटद्वारे चित्तपावृत प्रात्मलोके स्वयमुपलब्धनिजपुखानुभवो भवान् ॥३३॥ दुरवबोध इव तवाय विहारयोगो यदशरणोऽशरीर इदमनवेदितास्मत्समवाय प्रात्मनैवाविनियमाणेन सगुणमगुणः सृजसि पासि हरसि॥३४॥ अथ तन भवान् कि देवदत्तवदिह गुणविसर्गपतितः पारतन्येण स्वकृतकुशलाकुशलं फलमुपाददात्याहोस्विदात्माराम उपशमशील. समासदर्शन उदास्त इति ह वाव न विदाम. १३५५ न हि विरोथ उभयं भगवायपरिगणितगुणगण ईश्वरेऽनवसाह्य- माहाम्येऽर्वाचीनविकल्पवितर्कविचारप्रमाणामासकुतर्कशास्त्रकलिलान्त करणाश्रयदुरवप्रायादि- ना विवादानवैसर उपरतसमस्तमायामये केपल एवात्ममायामन्तर्धाय को न्वों दुर्भट इव भवति स्वरूपदयाभावात् ॥३६॥ समविषममतीनां मतमनुसरसि यथा रज्जुखएड सपदि- घियाम् ॥३७॥ स एव हि पुन सर्ववस्तुनि यस्तुस्वरूप सर्वेश्वर सकलजगत्कारणकारणभूत सर्वप्रत्यगात्मत्वात् सर्वगुणाभासोपललित एक एव पर्यवशेपित ॥३८॥ अथ ह वाव तव महिमामृतरससमुद्रविपुषा सकृदवलीढया स्वमनसि निष्यन्दमानानवरतसुखेन विस्मारित दृष्टश्रुतविषयसुखलेशाभासाः परमभागवत्ता एकान्तिनो भगवति सर्वभूतप्रियसुहृदि सर्वात्मनि नितरां निरन्तरं नितमनस. कथमु ह वा एते मधुमथन पुन स्वार्थकुशला यात्मप्रियसुहृदः माधवरूत्वचरणाम्बुजानुसेवा विसृजन्ति न यत्र पुनरय संसारपर्यावर्त । ३६ ॥ निभुवना- रमभग्न निविक्रम निनयन त्रिलोकमनोहरानुभाव तवैव विभूतयो दितिजदनुजादयश्चापि तेरामनु पक्रमसमयोऽयमिति स्वात्ममायया सुरनरमृगमिश्रितजलचराकृतिभिर्यथापराधं दण्डं दण्डधर दधर्थ एवमेनमपि भगवजहि स्वाष्टमुत यदि मन्पसे ॥ ४० ॥ अस्माकं तावकाना तर नतानां तत ततामह तव चरणनलिनयुगलध्यानानुवहृदयनिगहाना स्वलिङ्गविवरणे. ना मसास्कृतानामनुकम्पानुरजितविशदर्सचरशिशिरस्मितावलोकन विगलितमधुरमुत्ररसा. मृतकलया चान्तस्तापमनपार्हसि शमयितुम् ॥ ४१ ॥ अथ भगवंस्तपास्माभिरखिलजगदु. प्पत्तिस्थितिलनिमित्तायमानदिव्यमायाविनोदस्य सकलजीवनिकायानामन्तहदयेषु मदिरपि ध ब्रह्मपत्यगारमस्वरूपेण प्रधानरूण प यथादेशकालदेहावस्थानविशे। तदुपादानोपलम्मक- ज्यानुभवतः सर्वप्रत्ययसाक्षिण अाकाशरीरस्य साक्षात् परब्रह्मणः परमात्मन कियानिह वा अर्थविशेपो विज्ञापनीय स्याद् विस्फुलिङ्गादिभिरिव हिरण्यरेतस. 1. अत एव स्वयं तदुपकल्पयास्माकं भगवत. परमगु रोस्तव चरणशतपलाशछायो विविधजिनसंसारपरिश्र- मोपशमनीमुपसताना वयं यरकामेनोपसादिताः ॥n ·-- २६ श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्यायः २० अथो ईश जहि स्वाष्ट्र प्रपन्तं भुवनत्रयम् । प्रातानि येन नः कृष्ण तेजोस्यस्त्रायुधानि च । हंसाय दहनिलयाय निरीक्षकाय कृष्णाय मृष्टयशसे निरुपक्रमाय । ससह महाय भवपान्थनिजाश्रमाप्तावन्ने परीष्टगतये हरये नमस्ते ॥५॥ श्रीशुक उवाच अथैवमोडितो राजन् सादरं विदरीहरिः स्वमुपस्थानमाकण्र्य माह तानभिनन्दितः ॥४६॥ श्रीभगवानुवाच प्रीतो यः सुरश्रेष्टा मदुपस्थानविद्यया। प्रात्मैश्वर्यस्मृतिः पुंसा भक्तिश्चैव यथा मयि।४७) किं दुरापं मयि प्रोवे तथापि विवुधर्षभाः । मय्येकान्तमतिनान्यन्मत्तो धापति तत्त्ववित् ४८ न वेद कृपणः श्रेय प्रारमनो गुणवस्तुक् । तस्य तानिच्छतो यच्छेद् यदि सोऽपि तथाविधः स्वयं नि.श्रेयसं विद्वान् न वा यज्ञाय कर्महि । न रातिरोगिणोऽपथ्यं वाञ्छतो हि भिषक्तम ।१०। मघवन् यात भद्रं वो दध्यश्चमृपिसत्तमम् । विचारवतप.सारं गान याचत माचिरम् ॥११॥ स वा अधिगतो दध्यश्विभ्यां ब्रह्म निष्कलम् । यदा शश्वशिरो नाम तयोरमरतां व्यधात्५२ दध्यवाणास्त्वष्ट्र वर्माभेद्यं मदात्मकम् । विश्वरूपाय यत् प्रादात् स्वष्टा यत् त्वमधास्ततः युष्मभ्यं याचितोऽश्विभ्यां धर्मज्ञोऽङ्गानि दास्यति । ततस्तैरायुधश्रेष्ठो विश्वकर्मविनिर्मितः । येन वृत्रशिरो हर्ता मत्तजउप हित: ॥५ तस्मिन् विनिहते यूयं तेजोऽस्त्रायुधसम्पदः । भूय प्राप्म्यय भई यो न हिंसन्ति च मपरान् । इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमईस्या संहितायां पाटस्कन्धे नवमोऽध्यायः ॥६॥ अथ दशमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इन्द्रमे समादिश्य भगवान् विश्वभावनः । पश्यतामनिमेषाणा तग्ने वान्तर्दधे हरिः ॥1॥ तथाभियाचितो देवऋपिरायणो महान् । मोदमान स्वाचेदं प्रहसन्निर भारत ॥२॥ अपि वृन्दारका यूयं न जानीय शरीरिणाम् । संस्थायां यसभिदोहो दुःसहश्चेतनापहः ॥३॥ जिनीविपूणो जीयानामारमा प्रष्ट इहेप्सितः । क उत्सहेत ते दातुं भिश्मायाय विष्णवे ॥४॥ किंतु तद्दुस्त्यज प्रान् पुंसां भूनानुग्पिनाम् । भयविधानो महतां पुरायझोकेन्डय कर्मणाम् ॥ ननु स्वार्थपरो लोको न वेद परसस्टम् । यदि वेद न याचेत नेति नाह यदीधरः ॥ ६॥ वापिस्वाचा धर्म कः श्रोतकामेन यूप मे प्रन्युशद्वताः । एषः प्रियमामानं स्यान्तं सन्यजाम्यहम् ॥ पोन वेगात्मना नापान धर्म म यशः पुमान् । ईहेत भूतदपया स शोरयः स्थायरैरपि HER देवा ऊचुः

·श्रीमद्भागवते पष्ठस्क.धे अध्यायः १०
२६५
एतावानव्ययो धर्म. पुण्यश्लोकैरपासित । यो भूतशोकहाभ्यामारमा शोचति हृष्यति En
अहो दैन्यमहो कष्ट पारक्यैः क्षणभङ्गुरैः । यन्नोपकुर्यादस्वाधर्मयः स्वज्ञातिविग्रह: Hron
श्रीशुक उवाच
एवं कृतव्यवसितो दध्य कार्वणस्तनुम् । परे भगवति ब्रह्मण्यात्मानं समयलहौ ।
यताधासुमनोबुद्धिस्तत्वाम् ध्वस्तवन्धनः । श्रास्थितः परमं योगं न देहं बुधे गतम् ॥१२॥
श्रयेन्द्रो पत्रमुद्यम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । मुनेःशुक्तिभिरुत्सित्तो भगवतेजसान्वितः ॥१३॥
वृतो देवगणैः सर्वैगजेन्द्रोपर्यशोमत । स्तूगमानो मुनिगणेस्र लोक्यं हर्पयशिव ॥१en
ग्रमपदपछेतु मसुरानीकयधपः
। पर्यस्तमोजसा राजन् पुखो रद्र इयान्तकम्॥१५॥
सत. सुराणामपुरै रणः परमदारुण । त्रेतामुसे नर्मदायामभवत् प्रथमे युगे १६॥
रुदैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां पितृवतिभिः । मरदिशभुभिः साध्यैर्विश्वेदेवमरुत्पतिम् ॥१७॥
दृष्ट्वा वनधरं शक्रं रोचमानं स्वया श्रिया । नामृप्यनमुरा राजन् मृधे वृत्रपुरःसराः ॥१८॥
नमुचि: शायरोऽनयां द्विमूर्धा पभोऽम्वरः । हयग्रीव शइ कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख.१६
पुलोमा वृपपर्या च प्रहेतिहेतिल्कलः । दैतेया दानवा यक्षा रणसि च सहसराः ॥२॥
समालिमालिप्रमुखाः कार्तस्वरपरिरछदा । प्रतिपिध्येन्द्रसेन न' मृत्योरपि दुरासदम् ॥२१॥
यदयनसम्भ्रान्ताः सिंहनादेन दुर्मदाः । गदाभिः परिणिः प्रासमुन्दरतोमरः ॥२२॥
शूलः परश्वधै. सतः शतमीभिर्मुशुण्डिभिः । सर्वतोऽयाकिरन् शखैरबैश्च विवुधर्षभान्॥२३॥
न तेऽश्यन्त संघसाः शरजाले. समन्ततः । पुडानुपुलपतितैयोतीपीव नभोघः ॥२४॥
न ते शस्त्रास्त्रपौधा सासेदुः सुरसैनिकान् । छिनाः सिद्धपये देवै लघुइस्तैः सहस्रधा ॥२५॥
अथ कोणास्त्रशखौधा गिरिशमोपले. । अभ्यवर्षन् सुरयलं चिहिदुस्ताश्च पूर्ववर२६॥
तानएतान् स्वस्तिमतो निशाग्य शस्त्रासपूर्णरय यमनायाः।
द्रुमै पद्भिर्विविध दिशरविषतांस्तनमुरिन्द्रमैनिकान्
सर्वे प्रयासा अमरन् विमोया कृता पृता देवगणेषु देयः ।
कृष्णानुयूलेषु यथा महामु ट्रैः प्रयुक्ता राती रूपयाचः ॥ २८ ॥
ते स्वप्रयासं वितथं निरीक्ष्य हरावमा हवयुद्दा ।
पलायनायाजिमुगे पिसाय पति मनस्ते दारासमारा. ॥ २६
पृशोऽमुस्ताननुगान् मनस्वी प्रधानतः प्रेक्ष्य यभाप एतर।
पलायितं प्रचय पलं च भान भयेन सीए विहस्य धीरः॥३०॥
कालोपपरा रचिरा मनस्विनामुयार पाचं पुरसमीरः।
है विहित नमुचे पुलोमन् मपानयंदिग्मर में गाभ्यम् ॥ 132
॥२७॥

·1
॥
३००
श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः ११
जातस्य मृत्युर्भुव एसर्वतः प्रतिक्रिया यस्य न चेह कप्ता ।
लोको यशश्वायततो यदिह्यमुं को नाम मृत्यु न वृणीत युक्तमा ३२ ॥
द्वौ सम्मवाविह मृत्यू दुरापो यद् ब्रह्मसन्धारणया जितासुः ।
कलेवरं योगरतो विजह्याद् यदग्रणीस्शियेऽनिवृत्तः ॥ ३३ ॥
इति श्रीमद्भागवतेमहापुराणेपारमहस्यांसंहितायां पष्टस्कन्धेइन्द्रासुरयुद्धवर्णननामदशमोऽध्याय
अथैकादशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
त एवं शंसतो धर्म वचः पत्युरचेतसः । नैवागृह्णन् भयग्रस्ताः पलायन रा नृप ॥ ३ ॥
विशीर्यमाणों पृतनामासुरीमसुरर्षभः । कालानुकूस्त्रिदशै. काल्यमानामनाथवता २ ॥
इष्ट्वात यत संक्रुद्ध इन्दशत्रुरमर्दितः । तानिवार्योजसा राजनिभादमुवाच ह ।
किं व उच्चरितैमातुर्धावद्धिः पृष्टतो हतै. । न हि भीतवधः श्लाघ्यो न स्वयंः शूरमानिनाम्
यदि वः प्रधने श्रद्धा सारं वा शुलका हृदि । अनलिष्टत मात्र मे न चेद् ग्राम्यसुखे स्पृहा
एवं सुरगणान् द्धो भोपयन् वपुषा रिपन् । व्यनदत् सुमहाप्राणो येन लोका विचेतसः ॥
तेन देवगणाः सर्वे वृविस्फोटनेन वै। निस्तुग्छिता भूमौ यथैवाशनिना हता. ॥ ७ ॥
ममर्द पद्धयां सुरसैन्यमातुर निमीलिताच' रणरङ्गदुर्मद ।
गां कम्पयन्नुद्यतशूल प्रोजसा नालं वनं यूपपतिर्ययोन्मदः ॥ ८ ॥
विलोक्यतं वज्रधरोऽयमर्पित. स्वशत्रवेऽभिवते महागदाम् ।
चिप तामापतती सुदुःसहा जग्राह घामेन करेण लीलया ॥ ६ ॥
स इन्दशः कुपितो भृशं तथा महेन्द्रवाह गदयोप्रविक्रमः ।
जधान कुम्मस्थल उमदन मृधे त कर्म सर्वे समपूजयन् नृप 100
ऐरावतो प्रगदाभिमष्टो विर्णितोऽदिः इलिशाहतो यथा ।
मपासरद्भिामुख' सहेन्द्रो मुशनसूक् सप्तधनुशातः ॥११॥
न समवाहाय विएणचेतसे प्रायुठभूयः स गर्दा महात्मा
इन्द्रोऽमृतस्यन्दिकराभिमर्शवीतष्यपरतवाहोऽयतस्थे
सतं नृपेन्द्राध्यकाम्यया रिपुं घमायुधं प्रातहणं विलोक्य ।
स्मश्र सत्कर्म गुशंसमंदा शोकेन मोईन हसजगाद ३n
न उवाच
दिध्या भनान में समवस्थितो रिपुयों प्राहा गुरहा भ्रातृदा ध।
निशानणोऽधाहममत्तम स्वया मन्ननिर्मिधगदाधिरान् ॥५
॥१२॥

·4 ૨૦૨ श्रामद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १२ श्रथ द्वादशोऽध्यायः ॥ ऋषिरुवाच ॥ एव जिहासुप देहमाजौ मृत्यु वरं विजयान्मन्यमान. । शुल प्रगृह्याभ्यपतत् सुरेन्द्र यथा महापुरुपं कैटमोऽसु ॥ १॥ ततो युगान्ताग्निकठोजितमाविध्य शूलं तरसासुरेन्द्र । क्षिप्वा महेन्द्राय विनद्य वीरो हतोऽप्ति पाति रुपा जगाद ॥ २॥ ख प्रापतत् तद् विचलद्ग्रहोल्क्वन्निरीक्ष्य दुप्प्रेषयमजातविक्लवः । वज्रण वज्री शतपर्वणाच्छिनद् भुजं च तस्योरगराजभोगम् ॥३॥ छिश्कबाहु. परिघेण वृत्रः संरब्ध प्रासाद्य गृहीतवज्रम् । हनौ तताडेन्द्रमथामरेभं वज्र च हस्तान्यपतन्मधोन. ॥ ४ ॥ वृत्रस्य कर्मातिम तत् सुरासुराश्चारणसिद्धसङ्घाः । श्रपूजयंस्तत् पुरहूतसङ्कटं निरीक्ष्य हाहेति विचुक शुभ्रंशम् ॥ ५ ॥ इन्द्रो न वज्र जगृहे विलजितश्च्युत स्वहस्तादरिसन्निधौ पुनः । तमाह तो हर पासवद्रो जहि स्वशवू न विगदकाल. ॥ ६ ॥ युयुत्सुता कुत्रचिदाततायिनो जयस्तदैकग्न न वै पराग्मनाम् । विनैकमुत्पत्तिलयस्थितीश्वरं सर्वशमा पुरुः सनातनम् ॥ ७ ॥ लोकाः सपाला यस्येमे श्वसन्ति विवशा वशे । द्विजा व शिच बद्धा- स काल इह कारणम् ८ श्रोज. सहो बलं प्राणममृत मृत्युमेव च । तमज्ञाय जनो हेतुमात्मान मन्यते जडम् ॥ En यथा दारमयी नारी यथा यन्त्रमयो मृगः । एव भूतानि मघवन्नीशतन्याणि विद्धि भो.uron पुरुषः प्रक्रति→क्तमात्मा भूतेन्द्रियाशयाः । शक्नुवन्स्यस्य सर्गादौ न विना सदनुग्रहात् ॥११॥ अविद्वानेश्मात्मान मन्यतेऽनीशमीश्वरम् । भूतैः मजति भूतानि प्रसते तानि ते. स्म्यम्।२ श्रायु श्री कीति रैश्वर्यमारि प. पुरुषस्य या. । भवस्येव हि तत्काले यथानिछोविपर्यया ।१३। तस्मादकीर्तियशमोर्जयापजययोरपि । सम स्यात् सुखदुःखाभ्यो मृत्युजीवितयोस्तथा साव रजस्तम इति प्रकृतेनरिमनो गुणाः । तय सारिणमारमानं यो पेदन समप्यते ॥ पश्य मा निर्जित शक्र वृक्यायुधभुजं मृधे । घटमानं यथाशक्ति तव प्राणजिदीपया 160 प्राणग्लहोऽयं समर इप्वशे वाहनासन । श्रन न ज्ञायतेऽमु य जयोऽमुण्य पागय men श्रीशुक उयाच पृययनः ध्रुग्या गतालीममानयत् । गृहीतवत्र प्रहमंस्तमाद गतविस्मय: MER ·. श्रीमद्भागवते पठस्कन्धे श्रध्यायः १३ ३०३ इन्द्र उवाच अहो दानव सिद्धोऽसि यस्य ते मतिरीशी । भक्त सर्वारमनाऽऽत्मानं सुहृदं जगदीश्वरम्॥१६॥ भवानतान्मायां वै वैष्णवी जनमोहिनीम् । यद् विहायासुरं भावं महापुरुस्तो गत ॥२०॥ खल्पिदं महदाश्चर्य यद् रज.प्रकृतेस्तव । वासुदेवे भगवति तत्त्वारमनि दृढा मति. ॥२१॥ यस्य भक्तिभंगवति हरौ नि.श्रेयसेश्वरे । विक्रीडतोऽमृत म्भोधौ कि सुदैः ख तकोदकै २२ श्रीशुक उवाच इति म वाणावन्योन्यं धर्मजिज्ञासया नृप । युयुधाते महावीर्यावि यौ युधाम्पती ॥२३॥ श्राविध्य परिघं वृनः काप्यसमरिन्दमः । इन्द्राय प्राहिणोद् घोरं वामहस्तेन मारिप ॥२४॥ स तु वृनस्य परिध कर च करभोपमम् । चिच्छेद युगपद वो वज्रण शतण्णा ॥२५॥ दोामुत्कृत्तमूलाम्या बभौ रक्तस्रयोऽसुरः । छिन्नपक्षो यथा गोत्र खाद् भ्रष्टो वत्रिणा हतः कृत्वाधरी हर्नु भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरी हनुम् । नभोगम्भीरवस्त्रेण रेलिहोल्यणजिह्वया ॥२७॥ दंष्टाभि कालकरपाभिप्रससिव जगत्प्रयम् । अतिमानमहाकाय प्राक्षिपस्तरसा गिरोन ॥२८॥ गिरिराट् पादचारीव पदभ्यो निरयन् महीम् । जग्रास स समासाद्य पत्रिणं सक्ष्वाहनम् २६ महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् । वृनग्रस्त तमालक्ष्य समजापतयः सुरा. । हा कष्टमिति निर्विरणाच हुश समहयि ॥३०॥ निगीर्णोऽप्यसुरेन्द्रेण न ममारोदरं गतः । महापुरुषसरादो योगमायायलेन च ३n भिरया वज्रण ताहि निष्कम्य यलभिद् रिभुः । उसकत शिरः शनोर्गिरिटमिटीजसाम३२॥ वनस्तु तकन्धरमाशुवेगः कृन्तन् समन्तात् परिवर्तमान. न्यपातयत् तावदहणेन यो ज्योति गमयने वाहस्ये ॥ ३३ ॥ तदा च खे दुन्दुभयो दिनदुर्गन्धलिदा. समहर्पिसहा. । यातिलिलैस्तमभिष्टुयाना मन्त्र मुंदा कुसुमैरम्यवर्मन् ॥ ३४॥ वृत्रस्य देहासिप्पान्तमा मम्योतिररिन्दम । पश्यतां सर्वलोकनामलोई इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमस्या संहितायां परस्कन्धे वृत्रयो नाम द्वादशोऽध्यायः अथ प्रयोदशोऽध्यायः श्रीशुक उयाच थो हते यो लोका दिना शरण भूरिद । सपाला अभयन् सपो विग्यरा नि तेन्द्रिया 10 देििपतृभूतानि दया देयानुगाः स्वयम् । प्रतिजग्मुः स्वधि एपानि प्रोशेन्द्रादपरतन ॥२ राजोयाच इन्ट स्थानिय तहेतुं प्रोनुमिरमामि भो मुने । येनासन् मुगिनो देश हरेक गोऽभरा, . समपन्त॥३॥ है

·:०४
श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १३
श्रीशुक उवाच -
विक्रमसंविनाः सर्वे देवाः सहर्षिभिः । तदधायार्थयन्निन्द्रं नैच्छद भीतो वृहद्वधात् nan
इन्द उवाच
स्त्रीभूजलद्रुमैरेनो विश्वरूपवधोद्भवम् । विभक्तमनुगृहनिहत्या क मान्यहम् ॥५॥
श्रीशुक उवाच
ऋपयस्तदुपाकरणं महेन्द्रमिदमत्रुवन् । याजयिष्याम भद्रं ते हयमेधेन मा म्म भै ॥६॥
यमेधेन पुरुष परमात्मानमीश्वरम् । इष्ट्वा नारायणं देवं मोक्ष्यसैऽपि जगधात् ॥७॥
प्रमहा पितृहा गोनो मातृहाऽऽचार्यहाघवान् । श्वाद पुल्कसको वापिशुद्धयरन् यस्य कीर्तनातक
तमश्वमेधेन महामखेन श्रद्धान्वितोऽस्माभिरनुष्ठितेन ।
हत्वापि समहा चराचरं त्वं न लिम्यसे किं खलनिग्रहेण AER
श्रीशुक उवाच
एवं सञ्चोदितो विप्रेर्मरुत्वानहगद् रिपुम् । ब्रह्महत्या हते तस्मिन्नाससाद वृषाकपिम् ॥१०॥
तयेन्द्रः स्मासहत्तापं निवृतिनाममाविशत् । हीमन्तं वारयता प्राप्त सुखयन्त्यपि नो गुणाः ।
तो ददनुधावर्ती चाण्डालीमिव रूपिणीम्। जरया वेपमानाही यमप्रस्तामसूक्पटाम् कारण
विकीर्य पतितान् केशस्तिष्ट तिष्ठति भाषिणीम्। मौनगन्यगन्धेन कुर्वती मार्गदूषणम्॥१३॥
नमो गतो दिश. सर्वाः सहस्राको विशाम्पते । प्रागुदीची दिशं तूर्ण प्रविष्टो नृप मानसमा
स श्रावसत् पुष्करनाशतन्तूनलन्धभोगो यदिहामिदूतः ।
वर्षाणि साहनमशितोऽन्तः स चिन्तयन् महावधाद्विमोचम् ॥११
तावत् विणा नहुपः शशा विद्यातपोयोगवनानुभाव ।
स सम्पदैश्वर्यमदान्धबुदिन तस्तिरका गतिमिन्द्रपाम्या men
ततो गतो प्रदगिरोपहूत ऋतम्भर याननिवारिताधः ।
पापस्तु दिग्देवतया इतौबास्तं नाम्पभूदवितं विष्णुपन्या
तं च प्रार्पयोऽभ्येत्य हयमेभेन भारत । यथावद् दोषयान: पुरुराराधनेन ह 1961
अथेग्यमाने पुरपे सर्वदेवमयात्मनि । अश्वमेधे महेन्द्रेण वितते महावादिभिः ॥१
स पे रवाष्टमधो भयानपि पापचपो नृप । नीतस्तेनैव शून्याय नोहार इव मानुना ॥२०॥
स वाजिमेधेन यथोदितेन वितायमानेन मरीशिमिः ।
इष्ट्वाधिपर्श पुरुषं पुरायमिन्द्रो महानास विभूतपाप. ३२१
१६ महास्यानमशेषपाप्मनां मवालनं तीर्थपदानुकीर्तनम् ।
~~~~~ei नानानं महेन्द्रमा विनय मरवतः ॥२२॥

·. श्रीमद्भागवते पष्ठसन्धं अध्यायः १४ ३०५ पठेयुरारयानमिदं सदा खुधा: शृण्वन्न्यथो पर्वणि पर्वणीन्द्रियम् । धन्यं यशस्य निसिल घमोचनं रिपुजयं स्वस्त्ययन तथाऽऽयुषम् ॥२३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यो संहितायो पटस्कन्धे इन्द्रविजयो नाम प्रयोदशोऽध्यायः अथ चतुर्दशोऽध्यायः परीक्षिदुवाच रजस्तमःस्वभावस्य प्रझन् त्रस्प फारमनः । नारायणे भगवति कमाती हा मतिः । देयाना शुद्धमत्वानामृषीणां चामलाग्मनाम् । भक्तिर्मुकुन्दचरणे न प्रायेणोपजायते ॥ २ ॥ रजोभिः समसंख्याताः पार्थिवरिह जन्तरः । तेग ये केननेहन्ते श्रेयो ये मनुनादयः ॥ ३ ॥ प्रायो मुमुपयस्तेपो केच नैव द्विजोत्तम । मुमुचरणां सहस्रषु पश्चिमुच्येत सिध्यति ॥ ४ ॥ मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायण । सुदुर्लभः प्रशान्ता'मा कोटिन्यपि महामुने ॥१॥ वृनस्तु स क पापः सर्वलोकोपतापनः । इत्यं ददमतिः पृष्ण श्रासीत् सष्टमाम उवणे अन नः संशयो भूयायोतुं कौतूहलं प्रभो । य: पौरुपेण समरे सहसासमतोपयत् ॥ ७ ॥ सून उसाच परीपितोऽय सम्म भगवान बादरापणिः । निराग्य प्रधानस्य प्रतिनन्ध पयोऽयरीत्॥ धीशक उयाच शृणुयायहितो राजग्नितिहासमिमं यथा । श्रुतं वैपायनमुग्यासारदाद देलादपि ॥ भासीद् रामा सार्वभौमः शूरसेनेपु वै नाचिनानुरिति ण्यातो यस्यामीर कामधुष्ट मही सस्य भायांसहयाण सहस्त्राणि दशाभवन् । सान्तानिरशापि गे न लेभे सामु सन्ततिम् । रूपौदार्यषयोजन्मयियधर्यशियादिभिः । सम्पन्नस्य गुणः मचिन्ना ययापनेरभूत॥१२॥ न तस्य सम्पदः सर्ग महिन्यो यामलोचनाः । सार्यमामस्प भूध पमभयम् प्रीतिनिरः ॥१३॥ नम्बदा । भानमनिरा भगवानृषिः । लोकाननुपरसतानुगगरपद पाया ॥१४॥ में पापिया विधिपत प्रयुधानाईणादिभिः । तातिप्यमुपासीदम् मुसीमीनं समाहितः महस्तिमुपासीनं प्रश्रयापन पिती । प्रनिगण्य महाराम समाभाप्येदमायो अटिगरा उयाच

·३०६
श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १४
एवं विकल्पितो राजन् विदुरामुनिनापि सः । प्रत्रयावनतोऽभ्याह प्रजाफामस्ततो मुनिमा२२१
चित्रकेतुरुवाच
भगवन् किं न विदितं तपोज्ञानसमाधिभिः। योगिनो ध्वस्तरापानो बहिरन्तः शरीरिषु।२३५
तथापि पूछतो व्या घामात्मनि चिन्तितम्। भवतो विदुग्यापि चोदितस्त्वदनुज्ञया ॥२४॥
लोकपालैरपि प्रायाः साम्राज्येश्वर्य पम्पदः । न नन्दयन्त्यपज मां सुत्तुट्काममिवापरे ॥२५५
ततः पाहि महाभाग पूर्वैः सह गत तमः । यथा तरेम दुस्तारं प्रजया तद्विधेहि नः ॥२६॥
श्रीशुक उताच
इन्यर्थितः स भगवान कृपालुर्बसणः सुतः । श्रपयित्वा चरु स्वाष्ट्रं त्वष्टारमयजद्विभु. १२७५
ज्येष्ठा श्रेष्टा च या राज्ञो महिरीणां च भारत । नाना कृतद्युत्तिस्तस्ये यज्ञोच्छिष्टमदाद् द्विजः२३
अथाह नृपति राजन् भवितैकस्तवारमनः । हर्षशोकप्रदस्तुभ्यमिति ब्रह्मसुतो ययौ ॥२६॥
सापि तत्प्राशनादेव चित्रकेतोरधारयत् । गर्म कृतयुसिदेवी कृत्तिकान रिचारमजम् ॥३०॥
तस्या अनुदिनं गर्मः शुक्लप इ इवोडुपः । वधे शूरसेनेशतेजसा शनकैप १३॥'
अथ काल उपावृत्ते कुमारः समजायत । जनयरसेनानी शृण्वतो परमा मुदम् ॥३२॥
हृष्टो राजा कुमारस्य प्रातः शुचिरलकृतः । वायित्वाऽऽशिसे विप्रैः कारयामास जातकम्३३
तेभ्यो हिरण्यं रजरं वासांस्याभरणानि च ।ग्रामान् हयान् गजान मादाद् धेनूनामयुदानि पट्
वर्ष काममन्ये पर्जन्य इव देहिनाम् । धन्यं यशस्यामायुष्यं कुमारस्य महामनाः ३५॥
कृच्छ्लब्धेऽभ राजस्तनयेऽनुदिन पितुः । यथा नि.यस्य कृश धने महोऽन्यवर्धता३६॥
मातुस्त्वतितरां पुरे हो मोइसमुद्भवः । कृायुतैः समनीनां प्रजाकामनरोऽभवत् ॥३७॥
चित्रकेतोरतिप्रीतिर्यथा “टारे प्रगावति । नतथान्येषु सरशेबाल लालयतोऽन्वहम् ॥३८॥
ताः पयंतप्यतारमान गईया योऽभ्यसूयया । भानपत्येन दुःखेन राज्ञोऽनादरणेन १३६
धिगमको त्रियं पापा पत्युवागृहसम्मताम् ।सुप्रजाभिः सानोभिदासीमिव तिरस्कृताम् ॥५on
दासीनो को नु सन्तापः स्वामिनः परिचर्यया । अभीषणं लन्यमानानां दास्या दासीव दुभंगाः ।
एवं सन्दहामानानां सपन्यो पुरसम्पदा । राज्ञोऽसम्म नत्तीना विद्वषो पलयानभूत् ॥४२॥
विद्वेषनष्टमतयः स्त्रियो दारुणचेतसः । गरं ददुः कुमाराय दुर्म नृपति मति २॥
कृतातिरजानन्ती सपनोनामधं महत् । सुप्त एवेति सचिन्त्य निरीक्ष्य स्याद् गृहे ॥४४॥
शयानं शुचिरं यालमुपवायं मनीषिणी। पुत्रमानय मे मद्रे इसि पानीमयोदय ॥
सा शयानमुपमाय वा घोसारलोचनम् । प्राणेन्द्रियारमभिपत हतामीरपपता मुवि 191
तस्थास्तदाऽऽकरर्य भृशातरं स्वरं स्याः कराम्यामुर उचकैरपि ।
प्रविश्य राशी स्वरयारमान्ति दर्श पाल सहमा मूर्त मुतम् ॥१७॥

·धीमद्भागवते षष्ठस्कन्धेअध्यायः २५ ३०१ पपात भूमौ परिवृद्धया शुचा मुमोह विभ्रष्शिरोरुहाम्बरा ॥४॥ ततो पान्त.पुरवर्तिनो जना नराश्च नायंश्च निशम्य रोदनम् । मागत्य तुल्यव्यसनाः सुदुःखितास्ता न्यलोकं ररुदुः कृतागस neen श्रुत्वा मृतं पुत्रमलक्षितान्तकं विनष्टरष्टिः प्रपतन् स्खलन् पथि । नहानुबन्धैधितया शुचा भृशं विमूछितोऽनुप्रकृतिदितः ॥५on पपात बालस्य स पादमूले मृतस्य विमुस्तशिरोरुहाम्बरः । दीर्घ श्वसन बाप्पकलोपरोधतो निरुद्धकण्ठो न शशाक भापितुम् ॥५॥ पति निरीक्ष्योरशुचार्पितं तदा मृतं च पालं सुतमेकसन्ततिम् । जनस्य राज्ञी प्रकृतेश्च हृदु सती दधाना दिललाप चिना ॥१२॥ स्तनद्वयं कुमगन्धमण्डितं निपिजती सामनाप्पविन्दुभिः । विकीर्य केशान् विगलारजः सुर शुशोच चित्रं कुररोव सुस्वरम् ॥१३॥ ग्रहो विधातस्त्वमतीव बालिशो यस्त्वात्मसष्टयप्रतिरूपमीहमे । परेऽनुजीवायपरस्य या मृतिविपर्ययश्चेत् स्वमसि ध्रुवः परः ॥१४॥ नहि क्रमश्वेदिह मृत्युजन्मनो. शरीरिणामस्तु सदा फर्मभिः । यः सहपाशी निजसर्गवृद्धये स्वयं कृतस्ते तमिम विश्वपि ॥५॥ घं तात नाहसि च मा कृपणामतार्था त्या विचपच पितरं तव शोकतप्तम्। अस्तरेम भवताप्रजदुस्तरं यदु ध्वान्त न थामकरणेन यमेन दूरम् ॥१६॥ उत्तिष्ट तात त इमे शिशवो वयस्यास्वामाह्वयन्ति नृपनन्दन संविहर्तुम् । सुप्तश्चिरं पशनया च भवान् परीतो भुइव स्तन पिय शुचो हर नः स्वकानाम् नाहं तनूजो ददशे हतमङ्गला ते मुग्धस्मिो मुदितवीव गमाननाम्जम् । किया गतोऽस्यपुनरन्वपमन्यलोक नीतोऽरणेन न शृणोमि कला गिरस्तेan श्रीशुक उयाच विलपराया मृ पुप्रमिति चित्रविलापन । चियकेनुमृशं ततो मुनाएटो रोदEn तयोविलपतोः सर्वे दपायोस्तदनुप्रताः। ररदुः स्म नरा नायः सर्गमासीदतनम् ॥६०० एवं फरमलमापनं नष्टमंशमनायकम् । शायादिरा नाम मुनिरामगाम सनारदः On श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायो पटरमधे घिरमविलापो नाम पायोऽपाय' भय पंचदशोऽध्यायः श्रीशुफ उवाच अनुमकोणले पति माशेपमन् । योशभिन । रामानं योधपोनिभि. 11 ७ .

·+ ३०० श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्यायः १५ कोऽय स्यात्तव राजेन्द्रभवान् यमनुशोचति । (व चास्य कतम. सृष्टी पुरेदानीमत परगू॥२॥ यथा प्रयान्ति संयान्ति स्रोतोवेगेन वालुका. । संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते तथा कालेन देहिन.॥३॥ यथा धानासु वैधाना भवन्ति न भवन्ति च । एव भूतेषु भूतानि चोदितानीशमायया ॥४॥ चयं च त्व च ये चेमे तुल्यकालाश्चराचराः । जन्ममृत्योर्या पश्चात् प्राइ नैवमधुनापि भोn५५ भूतैर्भूतानि भूतेशः सृजत्यवति हन्त्यज । प्रारमसृष्टैरस्वतन्त्रैरनपेक्षोऽपि बालवत् ॥ ६ ॥ देहेन देहिनो राजन् देहादेहोऽभिजायते। बीजादेव यथा बीज देयर्थ इय शाश्वतः ॥ ७॥ देहदेहिविभागोऽयमविवेकातः पुरा । जातिव्यक्तिविभागोऽयं यथा वस्तुनि कल्पिताम्। श्रीशुक उवाच एवमाश्वासिले राजा चित्रस्तुद्धिजोतिभि । प्रमृज्य पाणिना चक्रमाधिम्लानमभापत 4 राजोवाच को युचा ज्ञानसम्पन्नो महिष्टौ च महीयसाम् । अवधूतेन वेपेण गृढाविह समागतो १on चन्ति शवनी कामं ब्राह्मणा भगवत्प्रिया । मादृशा ग्राम्यबुद्धीना बोधायोन्मत्तलिगिन'११॥ कुमारो नारद ऋभुरगिरा देवलोऽसितः । अपान्तरतमो सासो मार्कण्डेयोऽथगौतमः ॥१२॥ सिटो भगवान् राम कपिलो बादरायणि. । दुर्वासा याज्ञवल्क्यश्च नातूफर्यस्तथाऽऽणि म रोमराश्च्यवनी दत्त श्रासुरिः सपतञ्जलिः । ऋभिर्वेदशिरा बोध्यो मुनि. पञ्चशिरास्तथाu१४R हिरण्यनाभ. कौसल्य श्रुतदेव ऋतध्वजः । एते परे च सिद्धेशावरन्ति ज्ञानहेतवः ॥१५॥ तस्माद् युवा ग्राम्य शोमम मूढधिय प्रभू । अन्धे तमसि मनस्य ज्ञानदीप उदीर्यसाम् ॥ १६ अङ्गिरा उवाच अहं ते पुत्रसामस्य पुत्रदोऽस्म्पङ्गिरा नृप । एप ब्रह्मसुतः साक्षान्नारदो भगवानृपि ॥१७॥ स्थं वो पुनशोरेन मन तमसि दुस्तरे । श्रतहमनुस्मृत्य महापुरपगोचरम् ॥3 यनुग्रहाप भवतः प्राप्ताबायामिह प्रभो । प्राण्या भगदत्तो नावसीदितुमर्हति ॥9n नदेव ते परं शानं ददामि गृहमागत | ज्ञावान्यामिनिवेशं ते पुग्रमेव ददायहम् ॥२०॥ मधुना पुनियां तापो भवतैयानुभ्यते । एवं दारा गृहा रायो विविवैश्वर्यसम्पदः ॥२॥ गदादयश्च वियाश्चला राज्यविभूतयः 1 मही राज्यं बलं कोणे मृत्यामारयाः सुहनना २२ पि शूरसेनेमे शोकमोहभयातिदा । गन्धर्वनगरप्रस्याः स्वममायामनोरथाः ॥२३॥ त्यमाना विना न स्यन्ते मनोभशः । कर्मभिध्यायतो नानापमाणि मनमोऽभवन्ध २५॥ यं हि देहिनो देशोदव्यज्ञाननिया मरः । देहिनो विविध शसस्तापदुदाहत १२१५ स्मात् स्वस्थेन मनसा विमृश्य गतिमानना ते ८ वायधिश्रमं यगोपराममाविश ॥२६॥ .

·*. . । श्रीमद्भागवते पाठस्कन्धे अध्यायः १६ ३०६ नारद उवाच एतां मन्त्रोपनिषदं प्रतीच्छ प्रयतो मम । यो धारगन् सप्तरानाद् द्रष्टा सङ्कर्षणं प्रभुमा२७॥ यत्पादमूलमुपसृत्य नरेन्द्र पूर्वे शर्वादयो भ्रममिमं द्वितयं विसृज्य । सद्यस्तदीयमतुलानधिक महित्वं प्रापुर्भवानपि परं नचिरादुपैति ॥२८॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यांसंहितायां पष्टस्कन्धे चित्रकेतुसान्त्वन नामपञ्चदशोऽध्याय अथ पोडशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अथ देवऋषी राजन् सम्परेतं नृपात्मजम् । दर्शयित्वेति होवाच ज्ञातीनामनुशोचताम् ॥ १॥ नारद उवाच जीयारमन् पश्य भद्रं ते मातरं पितरं च ते। सुहृदो यान्धवास्तसा: शुचा स्वकृतया भृशम्॥२॥ कलेवरं स्वमाविश्य शेपमायुः सुहृवृतः। भुपर भोगान् पितृप्रत्तानधितिष्ट नृपासनम्॥३॥ जीव उवाच पस्मिन् जन्मन्यमी मह्यं पितरो मातरोऽभवन् । कर्मभिर्धाम्यमाणस्य देवतिर्यड नृयोनिपुर ४ ॥ बन्धुज्ञास्यरिमध्यस्थमित्रोदासीनविद्विपः । सर्व एव हि सर्वे भवन्ति क्रमशो मियःnn यथा पस्तूनि परयानि हेमादीनि ततस्ततः । पर्यटन्ति नरेवेवं जीवो योनिपु कपु॥ ६ ॥ निरयस्यार्थस्य सम्बन्धो ह्यनित्यो दृश्यते नृषु । यावद् यस्य हि सम्पन्धो मम तावदेव हिon एवं योनिगतो जीवः स नित्यो निरहतः । यावद् यत्रोपलभ्येत तारन् स्वत्वं हि तस्य तत एष नित्योऽव्ययः सूपम एप सर्वाधय स्वहा । प्रारममायागुणैयिश्चमात्मानं सृजते प्रभु न यस्यातिप्रियः कश्चिताप्रियःस्वः परोऽपि वा । एमः सर्वधियां द्रष्टा फतणां गुणदोपयो100 नादत प्रारमा हि गुणं ग दोष न क्रियाफलम् । उदासीनपदासीनः परायरगीश्वरः ॥ श्रीशुक उवाच इत्युदीर्य गतो जीयो शातपस्तस्य ते तदा । विस्मिता मुमुचुः शोकं हिरवाऽऽ मम्नेहशहलाम् निहस्य ज्ञातयो हाते प्रयोचिताः क्रियाः। तस्यनुस्त्यज स्नेहं शोकमोहमयार्तिदम्॥१३॥ यालन्यो प्रीडितास्तन यालहरयाहतप्रभाः । पालहरयानतं घरमाह्मणेयंसिरुपितम् । यमुनायर्या महाराज स्मान्यो द्विजभापितम् ॥१५॥ गद प्रतिउद्धारमा चितुर्दिजोक्तिभिः । गृहान्यासिष्मान्तः सर पदिय दिपः ॥१५॥ कालिदास्वधिया कृतपुरपजलनिया र मोनेल संपलमा मसान्दत man पप सम्म प्राय भत्ताय प्रयतारमने । भगवान् नारदः प्रीतो विधामेनामुयाय Ear

·यन्त्र
श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्यायः १६ ३२९
परमाणुपरममहतोस्त्वमाद्यन्तान्तरवर्ती ग्रयविधुरः।
श्रादावन्तेऽपि च सत्त्वानां यद् ध्रुवं तदेयान्तरालेऽपि ॥३६॥
सिन्यादिभिरेप किलावृतः सप्तभिर्दशगुणोत्तरैराण्डकोशः।
पतत्याकल्पः सहाण्डकोटिकोटिभिस्तदनन्तः ॥३७॥
विषयतृगे नरपशवो य उपासने विभूतीन परं स्वाम् ।
तेपामाशिप ईश तदनु विनश्यन्ति यथा राजकुलम् ॥३८॥
कामधियस्त्वयि रचिता न परम रोहन्ति यथा करम्भवीजानि ।
ज्ञानात्मन्यगुणमये गुणगणतोऽस्य द्वन्द्वजालानि ॥३६॥
जितमजित तदा भवता यदाऽऽह भागवतं धर्ममनवद्यम् ।
निष्किञ्चना ये मुनय श्रात्मारामा यमपासतेऽपवर्गाय ||४०॥
विषममतिर्न यन्त्र नृणां त्वमहमिति मम तवेति च यदन्यत्र ।
विपमधिया रचितो यः स विशुद्धः क्षयिष्णुराधर्मबहु नः ॥४१॥
का हेमो निजपरयोः कियानर्थः स्वग्रनुहा धर्मेण ।
स्वद्रोहात् तव कोपः परसम्पीडया च तथाधर्मः ॥४२॥
न व्यभिचरति तोता यया ह्यभिहितो भागवतो धर्मः ।
स्थिरचरसत्वकदम्बेप्वयग्घियौ यमुपासते स्वार्याः ॥४३॥
न हि भगवग्नघटितमिदं स्वदर्शनाम्नृणामखिलपापचयः।
यन्नामसकरवणात् पुल्कसकोऽपि विमुच्यते संसारात् ॥४४॥
अथ भगवन् वयमधुना त्वदवलोकपरिमृष्टाशयमलाः ।
सुरक्रपिणा यदुदितं तावकेन कथमन्यथा भवति ॥४॥
विदितमनन्त समस्तं तव जगदात्मनो जनैरिहाचरितम् ।
विज्ञाप्यं परमगुरोः कियदिव सवितुरिव खद्योतः ॥४६॥
नमस्तुभ्यं
भगवते सकलजगस्थितिलयोदयेशाय ।
दुरवसितात्मगतये कुयोगिनों भिदा परमहंसाय ॥४७॥
यं वै श्वसन्तमनु विश्वसृजः श्वसन्ति यं चेकितानमनु चित्तय उच्चन्ति ।
भूमण्डलं सर्पपायति यस्य मूर्टिन तस्मै नमो भगवतेऽस्तु सहसमूनें ॥४८॥
श्रीशुक उवाच
संस्तुतो
भगवानेवमनन्तस्तमभाषत । विद्याधरपति प्रीतश्चिमोतुं कुरूदह ॥४॥

·॥२८॥ श्रीमद्भागवते पाठ स्कन्धे अध्यायः १७ श्रीरुद्र उवाच ततस्तु भगवान् रुदो रुद्राणोमिदमप्रवीत् । देवदित्यसिद्धानां पार्पदानां च शएवताम्॥२६॥ दृष्टव र्याम सुनोणि हरेरगुतकर्मणा: माहात्म्यं मृत्यभृयानां नि: गृहाणां महात्मनाम्२५ नारायएराः सर्वे न कुतश्चन बिभ्यति ! स्वर्गापवर्गनरकेष्वपि বাধীন देहिनां देहसंयोगाद् द्वन्द्वानीश्वरलीलया। सुखं दुःसं मृतिजन्म शापोऽनुग्रह एव च ॥२६॥ अस्विकृतः पुंसो ह्यर्थभेद इवात्मनि ! गुणदोपविकल्पच भिदेव खजिवन् कृतः ॥३०॥ वासुदेवे भगवति भक्तिमुदहतां नृणाम् । ज्ञानवैराग्यवीर्याणा नेह कश्चिद् व्यगश्रय.१३ ॥ नाहं विरिश्चो न कुमारनारदी न ब्रह्मपुत्रा मुनय सरेशाः । विदाम यस्येहितमंशकांशका न वस्वरून पृथगीशमामिन ॥३२॥ नयस्यास्ति प्रिय. कश्चिन्नाप्रिय.स्वः परोऽपि वा। प्रात्मत्वात् सर्वभूताना सम्भूतप्रियो हरिः३३ तस्य चायं महाभागश्चित्रकेतुः प्रियोऽनुग. 1 सर्वत्र समक् शान्तो ह्यहं वैवाच्युतप्रिय:॥३४॥ तस्मान विस्मयः कार्यः पुरुषेषु महात्मपु । महापुरुषभक्तेषु शान्तेषु समदर्शिषु ॥३५॥ श्रीशुक उवाच इति युवा भगवतः शिवस्योमाभिभाषितम् । बभूव शान्तधो राजन् देशे विगतविस्मया॥३६॥ इति भागातो देव्याः प्रतिशतमलन्तमः । मुनर्ना समगृहे शापमेतावत् साधुलक्षणम्॥३७॥ जज्ञे न्वटुर्दक्षिणानौ दानवीं योनिमाश्रितः । वृत्र इत्यभिविण्यातो ज्ञानविज्ञानसंयुतः ॥३८॥ एतत् ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । वृनस्यामुरजातेच कारणं भगवन्मते: ॥३६॥ इतिहासमिमं पुण्यं चिरकेतोर्महात्मन. 1 माहात्म्यं विष्णुभक्तानां श्रुत्वा बन्धाद्विमुच्यते ४० य एतत् प्रातरुत्थाय श्रद्धया वाग्यत, पठेत् । इतिहास हरि स्मृत्वा स याति परमां गतिम्।। इति श्रीमद्भागवतमहापुराणेपारमहस्यां संहितायां पटस्कन्धे चिमकेतुशापो नास सप्तदशोऽध्याय अथाष्टादशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच भिस्तु पनी सवितु. सावित्री व्याति प्रयोमा अग्निहोयं पशुं सोमं चातुर्मास्य महामखान्त । सिद्धिर्भगस्य भार्याद्ग महिमानं विभु प्रभुम् । आशिरं च वरारोहा कन्या प्रासूत् सुमताम्॥२॥ धातु कुहू. सिनोवाली राका चानुमतिस्तथा । सायं दर्शमय प्रात पूर्णमासमनुकमात् । अमीन् पुरीयानाधत्त क्रियायो समनन्तरः । चर्षणी चरणस्यासीद् यस्यां जातो मृगः पुनः वाल्मीकिश्च महायोगी वल्मीकादमयत् कित्ता अगस्य यसिष्टच मियावरणयोरी TA -- are याः सविधौ दतम् । रेवयां मिन उत्सर्गमरिष्ट पिप्पलं व्यधादादा । .

·श्रीमद्भागवते पाटस्कन्धे अध्यायः ३२५ पोलोग्यामिन्द्र अाधत्त श्रीन् पुनानिति न. श्रुतम् । जयन्तप्रभ तात तृतीय मी? प्रभु उरक्रमस्य देवस्य मायावामनरूपिण. । कीती पन्यो बृहन्छ्लोकस्तस्यासन् सौभगादय.८ तत्कर्मगणवीर्याणि काश्यपस्य महात्मनः । पवाद वयामहेऽदित्यां यथा वावततार हा। अथ कश्यपदायादान देतेयान् कीर्तयामि ते । यत्र भागवतः श्रीमान् प्रहादो बलिरेव च १० दितेवेव दायादौ दैत्यदानववन्दितौ । हिरण्यकशिपु म हिरण्याक्षश्च कीर्तित।।१। हिरण्यकशिपोर्भार्या कयाधुन म दानवो । जम्भस्य नया दत्ता सुपुवे चतुर मुतान्।१२। संहादं प्रागनुहादं हाद प्रद्वादमेव च । तस्वसा सिंहिका नाम राहु विप्रचितोऽग्रहीत१३ शिरोऽहरद् यस्य हरिश्चक्रेण पिवतोऽमृतम् । सहादस्य कृतिर्भार्यासूत पञ्चजन तत. ॥१४॥ हादस्य धमनिर्भार्यासूय वातापिमिल्वलम् । योऽगस्याय त्वतिथये पेचे वाताणिमिल्वलः१५ अनुहादस्य सूर्याया वाकलो महिषस्तथा । विरोचनस्तु माहादिव्यास्तस्याभवद् बलिः१६ बाणज्येष्ठ पुनशतमशनायां ततोऽमवत् । तस्यानुभावः सुश्लोक्यः पश्वादेवाभिधास्यते १७ बाण धाराध्य गिरीशं लेभे तहणमुख्यताम् । यत्पावे भगवानास्ते ह्यद्यापि पुरपालकः॥१८॥ मस्तश्च दिते पुनाश्च परिशन्नवाधिका । त श्रासनप्रजा सर्वे नीता इन्द्रेण सात्मताम्।। राजोवाच कथं त श्रासरं भावमपोह्योत्पत्तिकं गुरो । इन्द्रेण प्रापिता सात्म्यं किं तसाधु कृतं हि तैः२० इमे श्रद्दधते ब्रह्मऋषयो हि मया सह ! परिज्ञानाय भगबस्तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ॥२१॥ सूत उवाच तद्विपशुरातस्य स बादरायणिचो निशम्याहतमल्पमर्थवत् । सभाजयन् सनिभृतेन चेतसा जगाद सत्रायण सर्वदर्शन. ॥२२ श्रीशुक उवाच हतपुना दितिः शम्पाणिप्राहेण विष्णुना । मन्युना शोकदीप्ते४ ज्वलन्ती पर्यचिन्तयता२३॥ कदा नु भ्रातृहन्तारमिन्द्रियाराममुल्यणम् । अहिनहृदय पापं धातयित्वा शये सुखम् ॥२४॥ कृमिविभस्मसंज्ञाऽऽमीद्यस्येशाभिहितस्य च । भूतभुम् तस्कृते स्वार्थ कि वेद निरयो यत:२५ प्राशासानस्य तस्येदं ध्रुवम् चेतसः । मदशोषक इन्द्रस्य भयाद् येन सुतो हि मे।२६॥ इति भावेन स' भतुराचचारासकृत्प्रियम् । शुश्रूपयानुरागेण प्रश्रयेण दमेन च ॥२७॥ भक्त्या परमया राजन् मनोज्ञवल्गुभाषिते । मनो जग्राह भावज्ञा सुस्मितापाचोरणे ॥२८n एवं लिया जडीभूतो विद्वानपि विदग्धया । बाढमियाह विवशो न तच्चिनं हि योरिति ॥२६॥ विलोक्यकान्तभूतानि भूतान्यादौ प्रजापतिः । त्रियं चने स्वदेहा) यया पुंसां मतिह ता॥३०॥ एवं शुपितस्तात भगवान् कश्यप. मिया । प्रहस्य परमप्रीतो दितिमाहाभिनन्ध प १३ ॥ ४ ।

·श्रीमद्भागवते पष्टस्कन्धे अभ्याय १८
कश्यप उवाच
वर वरय वामोरु प्रोतस्तेऽहमनिन्दिते । त्रिया भत्तरि सुप्रीते क काम ह चागम ॥३२॥
पतिरेव हि नारीणां दैवत परम स्मृतम् । मानस माभूतानां वामुत्व श्रिय पति ॥३३॥
स एव दरतालि नामरूविकल्पितै । इज्यते भगवान पुग्भि स्वाभिश्व पतिरूपमा३४॥
तस्मात् पतिमता नार्य श्रेयस्कामा सुमध्यमे । यततेऽनन्यभावेन पतिमात्मानमीश्वरम्॥३३॥
सोऽह त्वयाचितो भद्रे ईम्भावेन भक्तित । तत् ते सम्पान्ये काममसतीनां सुदुर्लभम्। ३६॥
दितिरुवाच
वरदो यदि मे ब्रह्मन् पुत्रमिन्द्रहां वृणे । अमृ यु मृतपुत्राह येन मे पासितो सुतौ ॥३७॥
निशम्य तवचो विम्रो विमना पर्यतप्यत । अहो अधर्म सुमहानद्य मे समुपस्थित ॥३८॥
अहो श्रोद्रियारामो योपिन्मय्येह मायया । गृहीतचेता कृपण पतिप्ये नरके ध्रुवम्॥३६॥
कोऽतिक्रमोऽनुवर्तन या स्वभावमिह योक्ति । धिहमा बताबुध स्वार्थे यदह स्खजितन्द्रिय ४०
शरत्पद्मोसव वस्त्र
वचश्च श्रवणामृतम् । हृदय पुरधाराम स्त्रोणों को वेद चेष्टितम् ॥४१॥
नहि कश्चित् प्रिय स्त्रीणामासा स्वाशिपारमनाम् । पति पुन भातर वान यर्थे घातर्यान्त च
प्रतिश्रुत ददामीति वचस्तस मृपा भवेत् । वध नाहति चेद्रोऽपि तदमुपकल्पते ॥४३॥
इति सञ्चिन्य भगवान् मारीच कुरुन दन । उवाच विञ्चि कुपित श्रा मान च विगह बन्।४४॥
कश्यप उवाच
पुत्रस्त भविता भद्रे इन्द्रहा इवधान्धय । सब पर प्रतमिद यद्यझो धारयिष्यसि ॥४॥
दितिस्वाच
धारयिष्ये यत ब्रह्मन् महि कार्याणि यानि मे । यानि चेह निपिद्धानि ने पतन्ति यानि तु
कश्यप उवाच
न हिंस्याद् भूतजातानि न समारत यदत् । न छिद्यान्नखरोमाणि न स्पृशेद् यदमननम्
नाप्सु स्नायात कुप्येत न सम्भाषेत दुर्जनै । न पपीताधौतपास सज च विस्तापचित् ४८
नोच्छिष्ट चरिडकाम च सामिप वृपलाहृतम् । भुजीतोदक्यया रट पिबदलिना स्वप ४६
नोच्छिष्टास्पृष्टसलिला सध्यायो मुक्तमूर्धजा । श्रनर्चितास यतवानापबीता यहिचरेता५on
नाधोतपादामयता नाईपानो उदशिरा । शयोतनापराइनान्यन नाना न च सध्ययो ।।
धौतवासा शुचिनि य सर्वमङ्गलसयुना । पूजयेत् प्रातराशा प्राग् गोधिप्राशियम युतम्१२
त्रियो पोरवत्तीबायेत् सम्पलिमरउनै । पति बायोपतिरेत ध्यायेत् कोटगते व तम
सांवरसर पुसपन मतमेतदविनुतम् । धारयिष्यसि चेत् तुम्य शमहा मविता सुत ॥१४॥
बामियभित रयाध दिती राजन् महामना । काश्यप गर्भमाधत्त प्रत चासो धार सा॥१५॥

·श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १६ मातृष्वसुरभिप्रायमिन्द्र प्राज्ञाप मानद । शुश्रूपणेनाश्रमस्था दिति पर्यवरत् कविः ॥२६॥ नित्यं वनात् सुमनमः फलमूल समित्कुशान् । पत्राकुरमदोऽपश्च काले काल उपाहरत् ॥१७॥ एवं तस्या प्रतस्थाया यतच्छिदं हरिनृप । प्रेप्सुः पर्यचरजिलो मृगहेव मृगाकृतिः ॥१८॥ नाध्यगच्छद् व्रतच्छिद्रं तस्परोऽथ महीपते । चिन्ता तीयां गतः शकः केन मे स्थाच्छिवं विह॥ एकदा सा तु सन्ध्यायामुच्छिष्टा यतकारीता । अस्पृष्टवार्यधौतानिः सुप्वाप विधिमोहिता॥६॥ लब्ध्वा तदन्तरं शक्रो निदापहनचेतमः । दितेः प्रविष्ट उदरं योगेशो योगमायया ॥६॥ चकर्त सप्तधा गर्भ वन्त्रेण कनकप्रभाम् । रुदन्तं सतकै मा रोदीरिति तान् पुनः ॥६२॥ ते तमूचुः पाट्यमानाः सर्वे माञ्जलयो नृर । नो जिघांसमिकिमिन्द्र भ्रातरो मरुतस्तव ॥३॥ मा भैप्ट भ्रातरो मा यूयमित्याह कौशिकः । अनन्यभावान् पार्षदानात्मनो मरतो गणान्।६।। न ममार दितेर्गर्भः श्रीनिवापानुफापया । बहुधा कुलिशतुएणौ द्रौण्यस्त्रेण यथा भवान्॥६॥ सकृदिष्ट्वाऽऽदिपुरुष पुरुो याति साम्यताम् । संवत्सरं किञ्चिडून दिल्या यदरिरर्चिन ॥६६॥ सजूरिन्द्रेण पञ्चाशद् देवास्ते मरुतोऽभवन् । व्यपोह्य मातृदोपं ते हरिणा सोमपाः कृता.१६६। दितिरुत्थाय ददृशे कुमाराननलमभान् । इन्द्रेण सहितान् देवी पर्यतुष्यदनिन्दिता ॥६॥ अथेन्द्रमाह ताताहमादित्याना भयावहम् । भपत्यमिच्छन्त्यचरं ग्रतमेतत् सुदुष्करम् ॥६॥ एकः सङ्कल्पितः पुनः सप्त सप्ताभवन् कथम् । यदि ते विदितं पुन सत्यं कथय मा मृग nson इन्द्र उवाच श्रम्य तेऽहं व्यवसितमुपधार्यागतोऽन्तिकम् । लब्धान्तरोऽच्छिदं गर्भमर्थत्रुद्धिन धर्मवित्1७n कृत्तो मे सप्तधा गर्भ श्रासन सप्त कुमारकाः। तेऽपि चैकैकशो घृष्णाः सप्तधा नापि मनि।७२। ततस्तत् परमाश्चर्य वीक्ष्याध्यवसितं मया । महापुरुषपूजायाः सिद्विः काप्यनुनरिणी ॥७३॥ आराधनं भगवत ईहमाना निराशिरः । ये तु नेच्छन्त्यपि परं ते स्वार्थकुशलाः स्मृताः७४ पाराध्यात्मप्रदं देवं स्वारमान जगदीश्वरम् । को वृणोते गुणस्पर्श बुध. स्यान्न रकेऽपि यत्७५ तदिदं मम दौर्जन्यं पालिरास्य महीयसि । सन्तुमईसि मातहत्व दिष्टश गर्भो मृतोत्थितः।०६। श्रीशुक उवाच इन्द्रस्त याभ्यनुज्ञातः शुद्धभावेन तुटया। मरुद्भिः सह तां नत्वा जगाम निदिवं प्रभु.७७॥ प्र ते सर्वमाख्यातं यन्मो स्वं परिपृच्छसि । मगलं मरतां जन्म किं भूयः कथयामि ते !! इति श्रीमद्भागवत महापुराणेपारमहंस्यासंहितायां पष्टस्कन्धेमरुदुत्पत्तिस्य नामाष्टादशोऽध्यायः अर्थकोनविंशतितमोऽध्यायः राजोवाच वतं पुंसवनं प्रनन् भरता यदुदीरितम् । तस्य वेदिसुमिच्छामि येन विनः प्रमोदति un ·- श्रीमद्भागवते पाठकन्धे अध्याय: १६ श्रीशुक उवाच शुक्त मार्गशिरे पक्ष योपिद् भर्तुरनुज्ञया । श्रारभेत प्रतमिदं सार्वकामिकमादितः ॥ २ ॥ निशम्य मस्तो जन्म प्राह्मणाननुमन्य च । स्नाचा शुक्लदती शुक्ल वसीतालङ्क ताम्बरे । पूजयेत् मातराशाद प्राग् भगवन्तं श्रिया सह ॥३॥ अलं ते निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते । महाविभूतिपतये नमः सकलसिद्धये ॥ ४ ॥ यथा त्वं कृपया भून्या तेजसा महिनौजसा । जुष्ट ईशगणः सर्वैस्ततोऽसि भगवान् प्रभुः ॥५॥ विष्णुपनि महामाये महापुरुषलक्षणे । प्रोयेथा मे महामागे लोकमातर्नमोऽस्तु ते॥ ६ ॥ ॐ नमो भगवते महापुरुशय महानुभावाय महाविभूतिपतये सह महाविभूतिभिर्वलि. मुपहराणीति । अनेनाहरहमन्त्रेण विष्णोरावाहनायपाद्योपस्पर्शनस्नानवासउपवीतविभूषण- गन्धपुष्पधूपदीपोपहाराचुपचारांश्च समाहित उपाहरेत् ॥ ७ ॥ इविशेष जुहुयादनले द्वादशाहुतीः । ॐ नमो भगवत महापुरुषाय महाविभूतिपतये स्वाहेति ॥८॥ श्रियं विपणु च वरदाधाशिपा प्रभवावुभौ । भक् या सम्पूजयेनित्यं यदीच्छेत् सर्वसम्पद ॥१॥ प्रणमेद् दण्डवद् मूमौ भक्तिप्रक्षेण चेतसा । दशवारं जपेन्मन्त्र ततः स्तोत्रमुदीरयेत् ॥१०॥ युवा तु विश्वस्य विभू जगत. कारणं परम् । इयं हि प्रकृतिः सूधमा मायाशक्तिदुरत्यया।। तस्या अधीश्वरः साक्षात् त्वमेव पुरुषः परः । सर्वपक्ष इज्येयं क्रियेयं फलभुर भवान्।१२ गुणव्यक्तिरियं देवी व्यजको गुणभुग भवान् । त्वं हि सर्वशरीयामा श्रीः शरीरैन्द्रियाशया। नामरूले भगवती प्रत्ययस्त्वमपाश्रयः ॥१३॥ यथा यु त्रिलोरस्य परदौ परमेष्टिनी। तथा म उत्तमश्लोक सन्तु सत्या महाशिपः ॥१४॥ इत्यभिष्ट्रय घरदं श्रीनिवास श्रिया सह । तशि.सार्योपहरणं दत्वाऽऽचमनमर्चयेत् ॥१५॥ ततः स्तुबीत स्तोत्रेण भक्तिपण चेतसा । यज्ञोच्दिष्टमवाय पुनरम्यर्चयेद्धरिम् ॥१६॥ पति च परया भक्त्या महापुरुषचेतसा । प्रियस्तैस्तैरपनमैत् प्रेमशीलः स्वयं पतिः । विमृयात् सकर्माणि पन्या उच्चावचानि च ॥on कृतमेक्तरेणापि दापत्योरभयोरपि । पान्यो कुर्यादनहाया पतिरेतत् समाहितः॥१८॥ विष्योतमिदं बिभ्रत विहन्यात् क्थवन । विप्रान् रियो धीरवतीः ग्रान्धलिमण्डनः । अदहरहर्मस्त्या देवं नियममास्थितः min उदास्य देवं स्ये धग्नि तसिवेदितमग्रतः। श्रधादा मविशुद्ग्य सर्वकामदये तथा AROR एनन पूजाविधिना मासान् द्वादश हायनम् । नीबायोपचरेत् साध्वी फार्तिकेचरमेहाना सोमते उपस्पृश्य कृष्णमायर्य पूर्वग्न् । पय.टतेन जुहुयाचरुणा सह सर्पिपा । -- ·श्रीमनागवते पाठस्सन्धे अध्याय 18 ३१६ पाकयज्ञविधानन द्वादशव हुतो पति ॥२२॥ आशिष शिरमादाय द्विजै प्रोते ममोरिता । प्रणम्य शिरमा भरयां मुहीत तदनुस्या२३ भाचार्यमप्रत वा वाग्यत सह यधुभि । दद्यात् पर ये चरो शेर सुमनास्व मुमीभगम् एतवरिया विषयद् पत विभोरभीप्सितार्थ लभत पुमानिह । स्त्री स्वेतदास्थाय लभत सोभग श्रिय प्रजा जीयपति यशो गृहम् ॥२३॥ कया च विन्दत समप्रलक्षणं पर स्ववीरा इतमिल्लिया गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनधरी सुदुभंगा मुभगा रूपमा यम् ॥२६॥ पिन्देद् विरूपा विरजा विमुच्यते य प्रामयावीन्द्रियकल्पदाम् । तत् परमम्युदये च कर्मण्यन तवृमि पितृदेयतानाम् (२७ नुष्टा प्रयन्यन्नि समस्तकामान् होमायमाने हुतमुर श्रीहरिश्च । राजन् महन्मस्ता मम पुण्य दिता चामिहित महासे २८ इगि श्रीमद्भागयते महापुराणेऽष्टादशमाहन या येयासिश्या महितायां पर पुमानमतकथन नामैकोनविंशतिामोऽध्याय 17 इति पप्ठस्सन्धः समाप्तः ॥रि. ॐ तत्सत् ॥

·श्री वासुदेवाय नम.. श्रीमद्भागवतम् सप्तमस्कन्धः अथ प्रथमोऽध्यायः , -X . राजोवाच सम प्रिय. सुहृद् ब्रह्मन् भूतानां भगगन् स्वयम्। इन्द्रस्यार्थे कथ दैत्यानवधीद् विग्मो यथा।। न ह्यस्यार्थ सुरगुणै. साशनि धेयमात्मनः । नैवासुरेभ्यो विद्वेपो नोद्वेगश्चागुणस्य हि ॥२॥ इति न सुमहाभाग नारायणगुणान् प्रति । संशयः सुमहाक्षातस्तद् भवारछत्तमईति ॥३॥ श्रीशुक उवाच साधु पृष्दै महाराज हरेश्वरितमद्भुतम् । यत्र भागवतमाहात्म्यं भगवद्भक्तिवर्धनम् ॥५॥ गीयते परमं पुण्यपिभिारदादिभिः । नत्वा कृष्णाय मुनये कथयिष्ये हरेः क्याम्परा निर्गुणोऽपि ह्यजोऽव्यक्तो भगवान् प्रमते परः । स्थमायागुणमाविश्य याव्यथाधकतां गतः ॥६॥ सत्वं रजस्तम इति प्रकृते त्मनो गुणा. । न तेषां युगपद् राजन् हास उल्लास एवं धा॥ जयकाले तु सस्त्रस्य देवरों व रजसोऽ पुरान् । तमपो यक्षरतामि तरकालानुगुणोऽभजत् nen ज्योतिरादिरिवाभाति सद्धातास विविच्यते । विदन्त्यामानमारमस्थ मथित्या कवयोऽन्तत । यदा सिसा पुर वा मन परो रज सृजस्यैप पृथक् स्वमायया। सत्त्वं विचिनापु हिरंसुरीधरः शयि यमायस्तम ईरयत्यसो mon कालं घरन्तं मृजतीश श्राश्रयं प्रगनपुरम्य नरदेव सस्यकृत् । य एर राजपि काल ईशिता सपं सुरानीकमिधयत्यतः । सम्पयनीकानपुरान् पुरप्रियो रजस्तमस्कान् प्रमिणोरयुरप्रया. ११॥ अगोदाहतः पूर्वमितिहासः सुरार्पण । प्री या महाक्नी राजन् पृप्यतेऽभातशय ॥१२॥ दृष्ट्वा महाद्भुतं राजा रासूये महारती । वासुदेथे भगवति सायुज्यं घेदिभूभुनः ३ तनामीन मरापि राजा पाए मृत. प्रतो । पारद निम्मितमना मुनीना शरतामिदम्॥१४॥ युधिष्ठिरउवाच महो अायत क्षेतद् दुर्लभशानिनामपि ! वायुये परे ता प्राप्तिधम्य पिदिए ।

·- श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्याय. १ ३२१ एतद् वेदितुमिच्छामः स एव क्यं मुने । भगन्निन्दया वेनो द्विजेस्तमसि पातितः ॥१६॥ उममेरसुत पाप प्रारभ्य कलभापणात् । सम्प्रत्यमर्षी गोविन्दे दन्तवस्त्रश्चदुर्मतिः ॥१७॥ शपतोरसकृद् विष्णुं यद् ब्रह्म परमव्ययम् । श्वित्रो न जाता जिज्ञायां नान्ध विविशतुस्तम.30 कर तस्मिन् भगवति दुरवग्राहयामनि । पश्यतां सर्वलोकानां लयमीयतुरअसा mau एतद् भ्राम्यति मे बुद्धिःपार्थिरिय वायुना । व्र ह्येतदद्भुततम भगवास्ता कारणम् ॥२०॥ श्रीशुक उवाच राजस्तद्वच प्राकर नारदो भगवानृषिः । तुष्टः प्राह तमाभाध्य भएर यास्तरसदः कथा. ॥ नारद उवाच निन्दनस्तवसरकारन्यकारार्थ कलेवरम् । प्रधानपरयो राजनविवेकेन कल्पितम् ॥२२॥ हिंसा तदभिमानेन दण्डपारुययोर्गया। वैषम्यमिह भूनानां ममाहमिति गर्थिव ॥२३॥ यन्निबन्धोऽभिमानोऽयं तद्वधात् प्राणिनां यधः । तया न यस्य कैरल्यादभिमानोऽखिलारमन. । परस्य दमझतुहि हिंसा केनास्य करप्यते ॥ २४ ॥ तस्माद् यानुअन्धेन निवरेण भयेन वा । स्नेहात कामेन चा युभयात् पयशिन्नेहते पृथक यथा धैरानुबन्धेन म स्तिन्मयतामियात् । न तथा भक्तियोगेन इति मे निश्चिना मतिः ॥२६॥ कोट पेशस्कृता रुद्धः कुत्र्यायां तमनुस्मरन् । संरम्भभययोगेन विन्दते तत्सरूपताम् ॥२७॥ एवं कृष्णे भावति मायामनुन ईश्वरे । वैरेत पूतपाप्मानस्तमापुरनुचिन्तया ॥२८॥ कामाद् द्वे पाद् भयात् स्नेहाद् यथा भात्ये धरे मनः । भावेश्य तय हिया यइवस्तहति गताः गोप्य कामाद् भयात् कंसोद्धे पाच द्यादयो नृपाःमानवाद पृणय. स्नेहाद यूयं भव या ययं विमो कतमोऽपि न वेन स्यात् पञ्चाना पुरुष प्रति । तस्मात् केनाप्युपायेन मन पृणे निवेशयेत् । मापन यो वरचयो यन्तवस्यश्व पाएमा पापंदनवरी विष्णोविप्रशापात् पदारयुनी।३२॥ युधिष्ठिर उवाच य वा शापी हरिदासाभिमसनः । अश्रद्धय साभाति हरेरेशान्तिना भरः ॥३३॥ देहेन्द्रियामुहीनानां पैरएठपुरवासिनाम् । देहसमयमग्यसमेत दाण्यानुमईसि ३४॥ नारद उवाच एकदा प्रक्षण' पुना वियोलोकं याया। सम्मनादयो नमुभरनो भुवनप्रयम् ॥३५॥ पमहायनामामा दामपि पूर्षमाःदिग्यासमा शिगून माग दास्पोमा प्रत्यपेधनाम् समान पिता पर युा वाम न चईप । रमामाग्यो रहिने पादमूले मधुद्धिमः । पाटामातुरी योनि शालिगो माता sr पा राप्ती समरमात् पनन्ती से मुभिः । प्रोतो पुममभिग निमि काय म् । .

·३२२ श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः २ जज्ञाते तो दितेः पुत्रौ दैत्यदानववन्दिती । हिरण्यकशिपुज्यष्टो हिरण्याचोऽनुजस्ततः ॥३६॥ हतो हिरण्यकशिवहरिणा सिंहरूपिणा (हिरण्यातो धरोद्धारे विघ्रता सौकरं वपु:४०॥ हिरण्यकशिपुः पुत्र प्रहाद केशवप्रियम् । जिघांसुरकरोलाना यातना मृत्युहेतवे ॥४१॥ सर्वभूतात्मभूतं तं प्रशान्तं समदर्शनम् । भावत्तेजसा स्पृष्टं नाराको दन्तुमुद्यमै. ॥४२॥ ततस्तौ राक्षसो जातौ केशिन्या विश्वासुनौ। रावणः कुम्भकर्णश्च सालोकोपनापनौ ॥४३॥ तत्रापि राघको भूत्वा न्यहनछापमुक्तरे। रामवोर्य श्रोग्यसि व मार्कण्डेयमुखात्मभो४४५ तावेव क्षत्रियो जातौ मातृष्वनात्मजौ तव । अधुना शापनिर्मुक्तो कृष्णचकहता सौ ॥४५॥ वैरानुवरवतोत्रेण ध्यानेनाच्युतसमताम् । नीतौ पुनहरेः पार्थ जग्मतुर्विदागदौ ॥४६॥ युधिष्ठिर उवाच विद्वेपो दयिते पुत्रे कथमासीन्महात्मनि । घहि मे भगवन् येन प्रहादस्यायुतात्मता०४७ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेपारमस्यामंहितायां सप्तमस्कन्धेमहादचरितोपकमेप्रथमोऽध्यायः॥ अथ द्वितीयोऽध्यायः नारद उवाच भ्रातर्येवं विनिहते हरिणा क्रोडमूर्तिना । हिरण्यकशिपु राजन् पर्यतप्यद हा शुचा ॥१॥ श्राह चेदं रुप घूर्णः सन्दष्टदशनच्छदः । कोपोज्ज्वल यो चतुभ्यां निरीतन् धूम्रमम्बरम् । करालदंष्ट्रोप्रष्ट्या दुष्प्रेक्ष्यश्रृकुटीमुखः। शूलमुद्यन्य सदसि दानवानिदमन शेत् ॥३॥ भो भो दानवदैतेया द्विमूर्धस्त्यत शम्बर । शतबाहो हयग्रोव नमुचे पाफ इल्वल ॥४॥ विप्रचित्ते मम वचः पुलोमचकुनादयः । शृणुतान्तरं सर्वे क्रियतामाशु मा चिरम् ॥१॥ सपत्नातित. शुभ्राता मे दयितः सुहृत् । पारिणग्राहेण हरिणा समेना युपधावनैः ॥६n तस्य व्यक्तस्वभावस्य घृणेमायावनौकसः । भजन्तं भजमानस्य बालस्येवास्थिरारमनः ॥७॥ मछुलभिरग्रीवस्य भूरिणा रुधिरेण वै । रधिाप्रियं तपयिष्ये भ्रातरं मे गतव्यय: 11 तस्मिन् छूटेऽहिते नष्टे कृत्तमूले वनस्पती । विटपा इव शुष्यन्ति विष्णुमाया दिवौकसः En तावद् यात भुवं यूयं विप्रनसमेधिताम् । सूदयध्वं तोयज्ञस्वाध्याययवदानिन !101 विष्णुजनियामूलो यज्ञो धर्ममयः पुमान् । देवर्षिपितृभूतानो धर्मस्य च परापणम् ॥१॥ या यम द्विजा गावो वेदा वर्णाश्रमाः क्रियाः । तं तं जनपई यात सन्दीपयत यश्चत १२५ इति ते भर्तृ निदेशमादाय शिरसाऽऽस्ताः तथा प्रजानो ऋदनं विदधुः कदनप्रियाः ॥१३॥ पुरमामयजोचानक्षेवारामाश्रमाकरान् खेटसर्घटयोपोच ददः पसनानि घ017 केचित् खनियविभिदुः सेनुमाकारगोपुरान् । प्राजोग्यानिधिदुष्पान् येचित् परशुराणपः। प्रादह धरणान्यन्ये प्रजानां ज्वलितोल्मुकैः .

·श्रीमद्भागवते सप्तमरकन्धे अध्यायः२ ૩૨૩ एवं विप्रकृते लोके दैत्येन्द्रानुचरेर्मुहुः । दिवं देवा. परित्यज्य भुवि चेररलविताः ॥१६॥ हिरण्यकशिपुभ्रांतुः सम्परतस्य दु.सितः । कृत्वा कटोदकादीनि भ्रातृमानसात्ययत्॥१७॥ शकुनि शम्बरं पृष्ट भूतसन्तापनं वृकम् । कामनाभं महानाभं हरिश्मधुमथोत्कचम् ॥१८॥ तन्मातरं रुणभानुदिति छ जननी गिरा । लक्षणया देशकालज्ञ इदमाह जनेश्वर ॥१६॥ हिरण्यकशिपुरधाच अम्बाम्ब हे वधूः पुत्रा वोरं माईथ शोचितुम् । रिपोरभिमुखे श्लाघ्यः शूराणां वध ईप्सित-२०॥ भूतानामिह संवासः प्रपायामिव सुनते । देवेनैका नीतानामुसोताना स्वकर्मभिः ॥२१॥ नि य आत्मात्ययः शुद्धः सर्वगः सर्ववित् परः।धत्तेऽसावारमनो लिङ्ग मायया विसृजन् गुणान२२ यथाम्भसा प्रचलता तरवोऽपि चला इव । चतुपा भ्राम्यमाणेन दृश्यते चलतीव भू.॥२३॥ एवं गुणम्पिमाणे मनस्यविकल. पुमान् । याति त साम्यता भद्रे लिङ्गो लिङ्गवानिव२४ एप यात्मविपर्यासो बलिद्ग लिङ्गभावना ! एप्रियाप्रियोगो वियोगः कर्मसंमृति. ॥२५॥ सम्भवश्व विनाश शोकश्च विविध स्मृतः । अविवेकच चिन्ता च विवेकाल्मृतिरेव ॥२६॥ अवाप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । यमस्य प्रेतयन्धना संवाद त नियोधत ॥२७॥ उशीनरेप्वभू राजा सुयज्ञ इति विश्रुतः । सपत्ननिहतो युद्धे ज्ञातयस्तमुपासत ॥२८॥ विशीर्णरनकवचं विभटाभरणजम् । शरनिर्भिवहृदयं शयानमसगाविलम्॥२६॥ प्रकीर्णकेशं ध्वस्ताएं रभसा दृष्टदरछदम् । रज कुण्ठमुखाम्भोजं हिसायुधभुजं मृधे ॥३०॥ उशीनरेन्द्र विधिना तथा कृरं पति महिप्य समीक्ष्य दुःखिताः । हताः स्म नाधेति करैरुरो भृशं अन्त्यो मुस्तत्पदयोरुपापतन् ॥३॥ रुदय उर्दपिताठ निपङ्कजं सिञ्चन्त्य अप्रैः कुचकुमारणैः । विसम्तकेशाभरणा. शुचं नृणो सृजन्त्य प्रानन्दनया विलेपिरे ॥३२॥ हो विधानाकरन नः प्रभो भवान् प्रणोतो गगोचरा दशाम् । उशीनराणामसि वृत्तिदः पुरा कृताधुना येन शुचर्चा विवर्धन. ॥३३॥ स्वया कृतज्ञेन वयं महीपते कथं विना स्याम सुहनमैन । समानुयानं सव वीर पादयो. सुश्रूपतीनां दिश यन्त्र यास्यसि ॥३४॥ एवं विलपतीना वै परिगृा मृतं पतिम् । अनितीनां निहरिमोऽस्तं संन्यवरांत ४३१॥ तग्रह प्रेतपन्धनामाश्रुस्य परिदेवितम् । याद तान् पालको भूत्वा यम स्ययमुपागत ३६ यम उघाच हो प्रमी वयसाधिना विपश्यता लोरविधि विमोहः । पवागतस्तन गरी मनुष्य स्वयं सधमा अपि शोचन्यपार्थम् ॥३०॥ .

·३२४ श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः २ नहो वयं धन्यतमा यदन त्यक्ताः पितृभ्यां न विचिन्तयाम । श्रभक्ष्यमाणा अबला वृकादिभि स रक्षिता रक्षति यो हि गर्भ ॥३॥ य इच्छयेशः सृजतीदमन्यया य एवं रक्षत्यवलुम्पते च यः । तस्यावताः क्रीडनमाहुरीशितुचराचरं निग्रहसङ्गहे प्रभुः ॥३६॥ पथि च्युतं तिष्ठति दिष्टरतितं गृहे स्थितं तद्विहतं विनश्यति । जीवस्यनाथोऽपि तदीक्षितो वने गृहेऽपि गुप्तोऽस्य हतो न जीवति॥४०॥ भूतानि तेस्तैनिंजयानिकर्मभिर्भवन्ति काले न भवन्ति सर्वशः । न तन हात्मा प्रकृतावपि स्थितस्तस्या गुणैरन्यतमो निबध्यते ॥४॥ इदं शरीरं पुरुषस्य मोहजं यथा पृथग भौतिकमीयते गृहम् । यथौदकैः पार्थिवतैजसैर्जनः कालेन जातो विकृतो विनश्यति ॥४२॥ यथानलो दारपु मिस ईयते यथानिलो देहगत. पृथक् स्थितः । यय नभ. सर्वगतं न सजते तथा पुमान् सगुणाश्रयः परः ॥४३॥ सुयज्ञो नन्वयं शेते मूढा यमनुशोचथ । य. श्रोता योऽनुवत्तेह स न दृश्येत कर्हि चित४४ा न श्रोता नानुव तायं मुख्योऽप्यत्र महानसु. । यस्त्विहेन्द्रियवानात्मा स चान्य. प्राणदेहयो:४५ भूतेन्द्रियमनोलिङ्गान् देहानुचावचान् विभु । भजत्युत्सृजति ह्यन्यस्तच्चापि स्वेन तेजसा॥४६॥ यावन्निगान्वितो ह्यात्मा तावत् कमनिबन्धनम् । ततो विपर्ययः क्लेशो मायायोगोनुवर्तते॥४७॥ वितथाभिनिवेशोऽयं यद्गुणेष्वर्थमच । यथा मनोरथ. स्वम. सर्वमैन्द्रियकं मृपा uan अथ नित्यमनित्यं वा नेह शोचन्ति तद्विदः । नान्यथा शक्यते कतु स्वभावः शोचतामिति । लुब्धको विपिने कश्चित पक्षिणा निर्मितोऽन्तक । वितत्य जालं विदधे तत्र तत्र प्रलोभरान १० कुलिङ्गमिथुनं तम विचरत् समदृश्यत । तयोः कुलिङ्गी सहसा लुब्धकेन प्रलोभिता ॥१९॥ सासजत शिचस्तनत्यो महिपी कालयन्त्रिता। कुलिद्गस्तां तथाऽऽपला निरोपय भृशदु खित. स्नेहादकल्प कृपण. कृपणां पयंदेपयत् ॥१२॥ अहो प्रकरणो देव स्त्रियाऽऽरणया विभुः । कृपएं मानुशोचरया दीनया किं करिष्यति ५३ काम नयतु मां देव. किमर्धनात्मनो हि मे। दोनेन जीवता समनेन विधुरायुपा ॥ val पचं स्वजातपास्तान मागृहीनान बिभर्म्यहम्। मन्दभाग्या. प्रतीक्षन्ते 'नीडे में मातरं प्रजा ५५ एवं कुलिङ्ग विलपन्तमारात प्रियावियोगासुरमकण्ठम् । स एव त शाकुनिका शरेण विम्याध फालहितो विलीन. १t यू यमपश्यन्य प्रामापायमयुद्धयः । नैनं पाप्स्यथ शोधन्य. पति यपतरपि ॥

·श्रीमद्भागवत सप्तमस्कन्धे अध्यायः ३ ૨૫ हिरण्यकशिपुरुवाच वाल एवं प्रवदति सर्वे विस्मितचेतसः । ज्ञातयो मेनिरे सर्वमनि यमरथोस्थितम् ॥१८॥ यम एतदुपाख्याय तत्रैवान्तरधीयत । ज्ञातयोऽपि सुयज्ञम्य चार्यत् साम्परायिकम्॥१६॥ ततः शोचत मा यूयं परं चास्मानमेव च । क पात्मा कः परो यात्र स्त्रीयः पारक्य एव वा। स्वपराभिनिवेशेन विनाज्ञानेन देहिनाम् ॥६॥ नारद उवाच इति दैत्यपवेक्यिं दितिराकण्यं सस्नुग। पुप्रशोक क्षणात् 'यस्त्वा तावे चित्तमधारयत्५६१५ ति श्रीमद्भागवतमहापुराणेपारमहस्यांसंहितायांसप्तमस्कन्धेदितिशोकापनयननामद्वितीयोऽध्यायः अथ तृतीयोऽध्यायः नारद उवाच हिरण्यकशिपू राजनजेपमजरामरम् । प्रात्मानमप्रतिद्वन्द्वमेकराज व्यधि सत ॥१॥ स तेपे मन्दरद्रोणं तपः परमदारुणम् । अव॑याहुनभोदृष्टिः पादामुष्टाश्रितावनिः ॥ २ ॥ जदादीधितिभी रेजे संवर्ताक इवांशुभिः । तस्मिंस्तपस्तप्यमाने देनाः स्थानानि भेजिरे ॥३॥ तस्थ मूभः समुद्भूतः सथमोऽग्निस्तपोमयः । तिर्यगूधमधोलोकानतपद् विध्यारितः ॥ ४ ॥ बुधभुनंद्युदन्वन्तः सदीपादिश्वचाल भूः । निरेनुः सग्रहास्तारा जन्चलुच दिशो दरा॥ ५ ॥ तेन तप्ता दिवं त्यकरवा प्रलोकं ययुः सुराः । धात्र विज्ञापयामासुदेवश्य जगारते ॥ ६ ॥ देश्येन्द्रतपसा सहा दिवि स्थातुं न शक्नुमः । तस्य चोपशमं भूमन् विधेहि यदि मन्यमे । लोका न यावसयन्ति यलिहारास्तवामिभुः ॥ ७ ॥ तस्यायं किल सङ्कल्पश्चरतो दुभरं तपः । श्रूयता किं न विदितस्तमाथापि नियेदितः ॥ ८॥ सृष्ट्वा घराचरमिदं तपोयोगसमाधिना । अध्यास्ते सबंधिएयेभ्यः परमेष्टी निजामनम्मan तदई वर्धमानेन तपोयोगसमाधिना । कालारमनोध नित्यपात साधयिष्ये तयाऽऽ'मन: धन्यथे विधारयेऽहमययापूर्वमोजसा । किमन्यैः कालनियंतेः परवान्ते काणादिभिः । इति शुभ्रम निर्ग-धं तपः परममास्थितः । विधास्थानन्तरं युफ स्वयं निमुग्नेश्वर ॥१२॥ तवासन दिजगवा पारमेष्टम जगत्पते । भयाप श्रेयसे भूत्य पेमाय विजयाय १३॥ इति विज्ञापितो देभंगवानाग्मभूप । परीतो मृगुदशर्ययो दे येधाश्रमम् en न ददर्श प्रतिर पल्मोक्सलकोपः । पिपीलिकाभिराधोणमेदरम्मसिशोपितम्।।११ नपन्तं सपसा लोकान् यथाम्रापिहित रयिम्, विजय विस्मितः प्राह प्रदमन ईसराहनः।। नामोयाच उशिष्टो सिट मई से तर.सिदोसि काश्यप यरदोऽहमनुमासो दियदामामि यर ·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः३ यदाधमहमेतत् ते हसार महदहुतम् । दशभक्षितदेहस्य प्राणा ह्यस्थिपु शेरते 41 नैतत् पूर्पयश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे । निरम्बुर्धारयेत् प्राणान् को वै दिव्यसमा शतम व्यवसायेन तेऽनेन दुप्फरेण मनस्विनाम् । तपोनिष्ट न् मवता जितोऽह दितिनन्दन ॥२० ततस्त आशिर सर्वा ददाम्बसुरपुलव । मर्यस्य ते अमर्यस्य दर्शनं नापल मम ॥२॥ नारद उवाच इन्युक्त्वाऽऽदिभवो देवो भहिताङ्ग पिपीलिकै । कमण्डलुजलेनौसद् दिव्येनामोधराधसा ॥२२॥ स तत्कीचकवल्मीकात् सहयोजोबलान्वित । सवयवसम्पनो वनसंहननो युवा । उस्थितस्तप्तहेमाभो विभावसुरियैधस : २३ ॥ स निरीयाम्बरे देव हसमाहमवस्थितम् । ननाम शिरसा भूमौ तदर्शनमहो सव ॥२४॥ उत्थाय प्राञ्जलि प्रजई माणो दृशा विभुम् । हर्पाश्रुपुलको दो गिरा गद्दयारणात् ॥२५॥ हिरण्यकशिपुरुषाच कल्पान्से कालसृष्टेन योऽन्धेन तमसाऽऽमृतम् । अभिव्यना जगदिद स्वयज्योति स्वरोचिषा श्रारमना त्रिता चेद सृजत्यवति लुम्पति । रज सावतमोधाने पराय महते नम ॥२०॥ नम श्राद्याय बीजाय ज्ञानविज्ञानमूर्तये । प्राणेन्द्रियमनोबुद्धिविकारव्यक्तिमीयुपे ॥२॥ स्वमीशिपे जगतस्तस्थुषश्च प्राणेन मुरयेन पति प्रजानाम् । चित्तस्य चित्त मनहन्द्रियाणां पतिर्महान् भूतगुणाशयेश ॥ २६ ॥ स्व सप्तसन्तुन् वितनोपि तन्वा अय्या धातुहाँग्रकविधया च । त्वमेक था माss मवतामनादिरनन्तपार कविरन्तरात्मा ॥३०॥ त्वमेव कालोऽनिमिषो जनानामायुर्लवाद्यावयवै क्षिणोपि । कूटस्थ थात्मा परमेश्य महास्व जीवलोय च जीव आमा ३१ पर नापरमप्यनेजदेजय किजिद् व्यतिरिक्तमस्ति । विद्या कलास्ते तनपश्च सर्वा हिरण्यगर्भोऽसि गृहत् विष्ट ॥ ३२॥ व्यक्त विभो स्थूलमिद शरीर येद्रियमाणमनोगुणात्वम्। भुने स्थिती धामनि पारनेष्टय अध्यक्त श्रामा पुरु पुराण १३३५ श्चन ताव्यक्तरूपेण येनेदमखिल ततम् । चिचिकृतियुक्तार तस्मै भगवते नम ॥३४॥ यदि दायस्यभिमतान् वरान मे पग्दोत्तम । भूतेभ्यस् वद्विसष्टेभ्यो न्युमा भूमम प्रभो॥३॥ नान्तबोहार्दिवा नक्तम-यस्मादपि चायुधै । न भूमौ नाम्बरे मृ यु नरैन गुगैरपि ॥३६॥ स्पमुभिवाममनिर्ग सुरासुरमहोरमै । अप्रतिद्वन्द्वता युद्ध ऐकाय घहिनाम् ॥३७॥ सर्वेपा लोकपालाना महिमान ययाऽऽ मन तणेयोगप्रभावाणां या रिष्यति कहिचित् ॥३ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे सप्तमस्मन्धे हिरण्यकशिपोवरयाचन नाम तृतीयोऽध्याय ३ स्वत्त ·--- श्रीमद्भागरते सतमस्कन्ध अध्याय ४ ३२७ अथ चतुर्थोऽ पायः नारद उवाच एवं वृत शत रतिहिर यकशिपोरथ । प्रादात् तत्तपसा प्रीतो वरांस्वस्य सुदुर्लभाना । ब्रह्मोवाच तातेमे दुर्लभा पुसा यान् वृणीपे चरान् मम । तथापि वितरायण वरान् यदपि दुर्लभानम२॥ सतो जगाम भगवानमोघानुप्रो विभु । पूजितोऽमुरवयेण स्तूयमान मजेश्वरै ॥ ३ ॥ एवं लब्धारो देयो बिभ्रद्धेममय वपु । भगवत्यकरोद् द्वेष भ्रातुसंधमनुस्मरन् ॥ ४ ॥ सविजित्य दिश सर्वा लोकांश्च प्रोन् महासुर । दवासुरमनुष्येन्द्रान् गन्धांगरडोरगान् ।। सिद्धधारणविद्याधान्पीन् पितृपतीन् मन्न् । यदर पिशाचेशान् प्रतभूतपतौनयत । सर्वसम्वपतीन्जिस्या यरामानीय विधजित् । नहार लोकपालानो म्यानानि सह तेजसा non देवोद्यानश्रिया जुष्टमध्यास्ते स्म निविष्टपम् । महेन्द्रमान सानिमित विधर्मणा । त्रैलोक्यलपण्यायतनम युगसापिलद्धिमत् =n या निद्रुमसोपाना महामारकता भुय । यत्रस्फाटिकस्यानि वैदूर्यस्तम्भपड तय En या चिनवितानानि पारागासनानि च । पय पेननिमा शय्या मुकादामपरिषदा 10 पूजन्मिपुरदेव्य शब्दयन्त्य इतस्तत । रनस्पलीषु पश्यन्ति मुदतो मुन्र मुरम् ॥1॥ तस्मिन् महेन्द्रभवने महायलो महामना निर्शितलाक एकराट्। रेमेऽभिवन्या प्रियुग सरादिभि प्रतापिसमर्जितचएहशासन ॥१२॥ तमा मत्त मधुनोरगन्धिना वित्ततानासमशेषधि एयपा । उपासतोपायनपाणिभिविना निभिस्तपोयोगयलोजमा परम् ॥१३॥ जगुर्महेन्द्रापनमोजसा स्थित विधायपुस्तुग्युपरस्मदादय । गन्धर्वसिदा अपयोऽस्परन् मुहुर्विद्याधरा थप्परस पाग ४ स एस योश्रमिभि प्रमिरिष्ये । इण्यमानो हविभागानमारोत् स्रेन तेनमा १४ पाटपाया तस्यासीर सप्तदीपवती महो । तथा कामदुधा पौरख नाश्चयपद नभ ॥६॥ रमाकरार रोधास्तप यरोतुमिभि । हारमोदधियोरानोरका गैला मोषोभिरागीट मतुपु गुणान् मुमा । धार लोररालानामा व एयरगुणान् । म दयं नितिकाराट् पिरयान् प्रियान् । पयोपोन मुजानो न तृप्पपिदिया पषमेमर सोपामयतिन । पातो महान् पतीपाय प्रमणामुरेयुर २.. যালয়েনধিরা সব যাহা মাধবপ্ন স্বয়যে য ২৪ तस्य ममोशन काटा पत्रा'मा हरिशीधर । पद गया नगिना मायामिनी मला .

·કે ૨
श्रीमद्भागवते पाटस्कन्धे अध्यायः ४
इति ते यतात्मान: समाहितधियोऽमलाः। उपतस्धुह पोकेशं विनिद्रा पायुभोजना. ५२३
तेगमापिरभ पाणी अरूणा मेघनि.स्पना । सलादयन्ती कामः साधनामभयङ्करी ॥२४
मा भैप्ट वियुपश्रेष्टाः स ग भद्रमस्तु यः । मदर्शनं हि भूताना सर्वश्रेयोपपतये ॥२५
जातमेतस्य दौराम्यं देतेयापप्तदस्य च । तस्य शान्ति करिष्यामि कालं तावत् प्रतीक्षत२१
यदा देवेषु येदेषु गोषु विपु साधुपु । धर्मे मयि च रिद्वेष स वा प्राशु विनश्यति॥२७॥
निराय प्रशान्ताय सुनाय महामने । मादाय यदा दुखेदनिध्येऽपि वर्जितम् ॥२८
नारद उवाच
इत्युना लोकारण तं प्रणम्य दिवौकस । न्यस्तंन्त गादेगा मैनिरे चासुरं हतम् ॥२६॥
तस्य दै यपतः पुनाथरवार; परमागुताः । महादोऽभन्महास्तेषां गुणैर्महदुपासह ॥३०॥
ग्रह्मास्य. शीलसम्पन्न सत्यसन्धो जितेन्द्रिय । प्रास्मात् सर्वभूतानामेझ पियसुहृत्तम ॥३१॥
दासबम्यनतार्याः नि: पितृवद् दीनयामल । भ्रातृवर सदशे स्निग्यो गुरुयोधरभावन ।
विद्यार्थरुपजन्माढयो मानस्तम्मविवर्जित ॥३२॥
नोद्विग्नचित्तो व्यसनेषु नि स्पृहः श्रुतेषु दृष्टेषु गुणेष्ववस्तुहरु ।
दान्तेन्द्रियमाणशरीरधीः सदा प्रशान्तकामो रहितासुरोऽमुरः ॥३३॥
यस्मिन् महद्गुणा राजन् गृह्यन्ते कविभिमुहुः । न तेऽधुनापिधोयने यया भगवतीश्वरे॥३४॥
यं साधुगाथासदमि रिपोऽपि सुरा नृप । प्रतिमान प्रर्वन्ति किमुतान्ये भवाशा॥३५॥
गुणैरलमपंरपेयमाहात्म्मं सत्य सूच्यते । वायुदेवे भगवति यस्य नैसर्गिको रति. ॥३६॥
न्यस्तकोडनको बालो जडवत् तन्मनस्तया। कृष्णप्रहगृहीतात्मा न वेद जगदीदशम् ॥३७॥
श्रासीन पर्यभायान' प्रपिरन् ग्रुपन् । नानुसन्धत्त एतानि गोविन्दपरिरम्भित. ॥३८॥
क्वचिद् रुदति वैकुण्ठचिन्ताशयनचेतन । इचिद्धसति तचिन्ताहाद उद्गायति कचित॥३६॥
नदति धचिदुलरठो विलजो नृत्यति कचित । चित् तद्भावनायुक्तस्तन्मयोऽनुचकार ह ॥४॥
क्वचिदुरपुलकस्तूष्णीमास्ते संस्पर्शनितः । अस्पन्दप्रणयानन्दसलिलामीलितेषणः ॥४१॥
उत्तमश्लोकपदारविन्दयोनिषेवयाकिञ्चनसङ्गलब्धया।
तन्वन् परी नितिमात्मनो मुहुर्दु सङ्गदीनान्यमन शमं ज्यधात् ॥४२॥
तस्मिन् महाभागवते महाभागे महात्मनि । हिरण्यकशिपू राजनकरोदधमात्मजे ॥४३॥
युधिष्ठिर उवाच
देवर्ष एतदिच्छामो वेदितु तव सुग्रत । यदात्मजाय शुद्धाय पिताटात् साधवे पम्४४
पुत्रान् विप्रतिकृलान् स्मान् पितर पुत्रवत्सलाः । उपालभन्ते शिवाय नैवाघमपरो यथा ॥४॥

·श्रीमद्भागवते सप्तमरकन्धे अध्याय ५ ३२६ किमतानुवशान् साधूस्तादृशान् गुरुदैवतान् । एतत् कौतूहल ब्रह्मनस्मक विधम प्रभो । पितु पुत्राय यद् देपो मरणाय प्रयोजित ॥४६॥ इति श्रीममागवते महापुराणे पारमहस्यां सहितायां सप्तमस्कन्धे प्रहादचरिते चतुर्थोऽध्याय । अथ पंचमोऽध्यायः नारद उवाच पौरोहित्याय भगवान् वृत काव्य किलासुरै । शण्डामको सुतौ तस्य दैत्यराजगृहान्तिका तो राज्ञा प्रापित याल प्रहादं नयकोधिदम् । पाठयामासतु पाट्यानन्यश्चिासुरपालकान्॥ २५ यन तन गुरुणा प्रोक्त शुश्रुवेऽनु पाठ च । न साधु मनप्ता मेने स्वपरासद्महाश्रयम्॥३॥ एकदासुरराट् पुत्रमझमारोप्य पाण्डव । पपुच्छ क्ष्यतां वस मन्यते साधु यद्भवान्। प्रहाद् उवाच तत् साधु मयेऽपुरवर्य दहिना सदा समुद्विमधियामसद्प्रहात् । हिवाऽऽस्नात गृहमन्वकूप वन गतो यद्धरिमाश्रयेत : नारद उवाच श्रुत्वा पुत्रगिरो दैत्य परपनसमाहिता. । जहास बुद्धिर्यालाना भिगने परवुद्धिमि ॥६॥ सम्यग विधार्यता याला गुरुगेहे द्विजातिभि । विष्णुपते प्रतिच्छन्नैन मियतास्य धौर्यथा गृहमानीतमाहूय प्रदाद देययाजका । प्ररास्य श्लपणया वाचा समपृन्दन्त सामभिः पास पहाद भद् ते सत्य कथय मा मृ । मालानति कुतस्तुभ्यमेप युद्धिविपर्यय HEL बुदिभेद परकृत उताहो ते स्वतोऽभवत् । भएयतां श्रोतुकामानां गुरूपा कुलनन्दन।। महाद उवाच स्व परश्थे यसग्राह पुसा यन्मायया कृत । रिमोहिनधियो दृष्टस्तस्मै भगवते नम MOR म यदानुवः पुंसां पशुयुनिर्विमिद्यते । अन्य एष तथान्योऽमिति भेदगवासी २॥ स पर थारमा स्वपरेत्ययुद्धिभिदुर ययानुनम निरप्यते। मह्यन्ति यरर्मनि वेदयादिनो ग्रह्मादयो क्षेत्र मिनति मे मतिम् ॥३॥ पथा प्राग्यस्ययो प्रह्मन् स्वयमा सविधौ । तथा मे भिपने चेतापेर छपा नारद उवाच नारद मासणायात्वा विरराम महामति । ते निरस्पांध कुपित स दोनो राज मेवा १९ थानीयतामरे पेत्रमरमाफमयशस्करः । कुलाहारस्य दुयुदेशनुयोऽम्यादितो दम 14n तयच दनवने जातोऽय फएकदुम । पन्मूलोन्मूलपरसोवियोनांलायितोऽभर 10 सीत विविधोपापीपयंस्तनादिभि । प्रसाद प्राहपामार निर्गम्योपपादनम् 19

·३३०
श्रीमद्भागवते मतमस्कन्धे अध्यायः ५
तत एनं गुरास्था ज्ञातशेयचतुष्टयम् । दैत्येन्द्रं दर्शयामास मातृमृष्टमलङ्गतम् ॥3॥
पादयोः पतितं पालं प्रतिनन्याशिषासुरः । परिष्वज्य चिरं दोभ्यां परमामाप नितिमा२०
थारोप्याङ्कमवाय मून्यश्रुकलाम्बुभि । अासिञ्चत् विकसदस्यमिदमाह युधिष्टिर १२॥
हिरण्यकशिपुरुवाच
महादानन्यता तात स्वधीतं किञ्चिदुत्तमम् । कालेनैतावताऽऽयुष्मन् यदशिक्षद् गुरोभवान् र
महाद उवाच
श्रवणं कीर्तनं विष्णोः स्मरणं पादसेवनम् । भर्चन वन्दनं दास्यं सयमात्मनिवेदनम् ॥२३॥
इति पुंसार्पिता विष्णौ भक्तिचे अवलक्षणा । क्रियते भगवत्यद्धा तन्मन्येऽधीतमुत्तमम् ॥२४॥
निशम्यैतत् सुतयचो हिरण्यकशिपुस्तदा । गुस्पुत्रमुवाचेदं रुग प्रस्फुरिताधर. ॥२५॥
ब्रह्मपन्धो किमेवत् ते विपक्ष श्रयतासता । असारं ग्राहिता बालो मामनादृत्य दुर्मते ॥२६॥
सन्ति हासाधनो लोके दुमैनाश्मवेपिणः । तेषामुदत्यघं काले रोग पातकिनामिव ॥२७॥
गुरपुत्र उवाच
न मरप्रणोतं न परप्रणीत सुनो वदत्येप तवेन्द्ररायो।
नैसर्गिकोयं मतिरस्य राजन् नियच्छ मन्यु कददा स्म मा न. ॥२८॥
नारद उवाच
गुरुणैवं प्रतिप्रोत्तो भूय थाहासुरः सुतम् । न चेद् गुरुमुखीयं ते कुतोऽभद्रासती मति: २६॥
प्रहाद उवाच
मतिनं कृष्णे परतः स्वतो वा मियोऽभिपयेत गृहनतानाम् ।
श्रदान्तगोभिर्विशता तमित्रं पुनः पुनश्चर्वितचर्वणानाम् ॥३०॥
न ते विदुः स्वार्धगति हि विष्णं दुराशया ये बहिरयंमानिन ।
श्रधा यथान्धैत्पनीयमाना वाचोरातत्यामुरुदानि यदा ॥३१५
नै मतिस्तावदुरनमानि स्पृशत्यनापगमो यदयः ।
महीयसा पादरजोऽभिपेकं निफिशनानां न वृष्योत यावत् ॥३२५
इत्युक्त्वोपरतं पुत्रं हिरण्यकशिपू रुप । अन्धीकृतारमा स्वोरसङ्गानिरस्यत महीतले ॥३३॥
श्राहामपरपाविष्ट करायीभूतलोचनः । वध्यतामाश्वयं बन्यो नि.सारयत नेता.३४॥
अयं मे भातृदा सोऽयं हित्वा स्वान् सुहृदोऽधम पितृष्यहन्तुर्यः पादौ विष्णोर्दासवदचंतिः३५५
वियोवा साध्यसो किं नु वरिष्यस्यसमास सौहदंदुस्यन पिनोरहाधः पशवायन ॥३६॥
परोऽप्यपत्यं हितकद यौषधं स्वदेहमोऽध्यामयवत् सुतोऽहितः ।
छिद्यात तद यदुतारमनोहित शेष सुख जीवति यद्विवनात् ॥३७॥

·श्रीमद्भागवते सप्तमल्कन्धे अध्यायः ६
सवैरुपायहन्तभ्यः सम्भोजशयनासनैः । सुहल्लिङ्गायाः शत्रुर्मुनेदुटमिवेन्द्रियम्॥३॥
नैतास्ते समादिष्टा भनों वै शूलपाणयः। तिम्मदंष्टकरालास्यास्ताम्रश्मश्रुशिरोरुहाः ॥३in
नदन्तो भैरवान् नादाशिन्धिभिन्धीतिवादिनः । श्रासोन चाहनन्छ.. प्रहाद सर्वमर्मसु ॥४०॥
'परे ब्रह्मएपनिर्देश्ये भगवत्यखिलात्मनि । युक्तात्मन्यफला श्रासन्नपुण्यस्येव सस्क्रिया:४१
प्रयासेऽपहते तस्मिन् दैत्येन्द्रः परिशङ्कितः । चकार तद्वधोपायान् निर्बन्धेन युधिष्ठिर ॥५२॥
दिगगर्दनःशकै अभिचारावरातनैः। मायाभिः संनिरोधैश्च गरदानैरभोजनैः ॥४३॥
हिमवारवाग्निपलिः पर्वताक्रमणैरपि । न शशाक यदा हन्तुमपापमसुरः सुतम् ।
चिन्ता दीर्घतमा प्राप्तस्तत् फतुं नाभ्यपद्यत ४४n
पर मे बहसाधूको यघोपायाश्च निर्मिताः । तैस्तैो हैरसद्धमुक्तः स्वेनौव तेजसा ॥४१॥
वर्तमानोऽविदूरे वै बालोऽप्यजधीरयम् । न विस्मरति मेऽनार्य शुनःशेष इव प्रभुः ॥४६॥
श्रप्रमेयानुभावोऽयमकुतश्विद्भयोऽमरः । नूनमेतद्विरोधेन मृत्युमें भविता न वा ॥१७॥
इति तं चिन्तया किश्चिन्लानश्रियमधोमुखम् । शण्डामर्कावौशनसौ विविक्त इति होचतुः॥४८॥
जितं त्वयैकेन जगत्त्रयं ध्रुवोर्विजम्भण रस्तसमस्तधिष्ण्यपम् ।
न तस्य चिन्त्यं तव नाथ वामहे न वै शिशूना गुणदोषयोः पदम् ॥४
इमं तु पाशर्वरुणस्य बद्धया निधेहि भीती न पलायते यथा ।
बुद्धिश्च पुंसो वयसाऽऽयं सेवया यावद् गुरुर्भार्गव श्रागमिप्यसि ॥१०॥
तथेति गुरुपुत्रोक्तमनुज्ञायेदमनमीत् । धर्मा यस्योपदेष्टन्या राज्ञा ये गृहमेधिनाम् ॥११॥
धर्ममर्थ च कामं च नितरां चानुपूर्वशः । प्रहादायोचतू राजन् प्रश्रितावनताय च ॥१२॥
यथा त्रिवर्ग गुरुभिरारमने उपशिक्षितम् । न साधु मेने तच्छिमा द्वन्द्वारामोपवर्णिताम् ॥१३॥
यदाऽऽचार्यः परावृत्तो गृहमेघीयकर्म । वयस्यैालकैस्तर सोपहूतः
कृतक्षणैः ॥५४॥
श्रथ तालघणया वाचा प्रत्याहूय महावुध । उवाच विद्वात्तन्निष्टो कृपया प्रहसन्निव १२॥
तु तद्गौरवात सर्वं त्यक्तक्रीडापरिच्छदा. । बाला नदूषितधियो द्वन्द्वारामेरितोहिते. ॥१६॥
पर्युपासत राजेन्द्र तन्यस्तहृदयेक्षणाः । तानाह करुणो मैत्री महाभागानोऽसुरः ॥१७॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां सप्तमस्कन्धे पञ्चमोऽध्यायः ।
अथ पष्ठोऽध्यायः
प्रहाद उवाच
कौमार श्राचरेत् प्राज्ञो धर्मान् भागवतानिह । दुर्लभ मानु जन्म तदप्यध्रुवमर्थदम् an
पथा हि पुरुषस्येह विष्णोः पादोपसर्पणम् । यदेर सर्वभूताना प्रिय पात्मेश्वरः मुहत् ॥२॥
मुखमैन्द्रियकं देश्या देहयोगेन देहिनाम् । सर्वत्र लभ्यते देवाद् यथा दुःखमयततः ॥३॥

·:३२ श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः६ तत्प्रयासो न कर्तव्यो यत प्रायुमेयः परम् । न तथा विन्दते क्षेमं मुकुन्दचरणाम्बुजम्॥ ४ ॥ ततो यतेत कुशलः माय भयमाश्रित. । शरीरं पौरु यावन्न विपत पुफलम् ॥ ५॥ पुंसो वर्षशतं ह्यायुस्तदर्ध चाजितात्मनः । निष्फलं यदसौ रान्यां शेतेऽग्य प्राप्तिस्तमाता मुग्धस्य बाल्ये कौमारे क्रीडतो याति विंशतिः। जरया प्रस्तदेहस्य यात्यारपस्य विगतिः॥७॥ दरारेण कामेन मोहेन च बलीगसा । शे। गृहेषु सक्तस्य प्रमत्तस्यापयाति हि को गृहेषु पुमान् सक्तमारमानजितेन्द्रियः । स्नेहाशे' हैदमुत्सदेत विनोचितुम् ॥ को न्यर्थतृष्णां विसृजेत् प्राणेभ्योऽपि य ईप्सितः। यं क्रोणात्यमुभिःप्रष्ट स्तस्कर. सेवको पणिक कथं प्रियाया , अनुकम्पितायाः सग रहस्यं रुचिराश्च मन्त्रान् । सुहासु च स्नेहसितः शिथनो कलातराणामनुरक्तचित्त...!! पुनान् स्मरस्ता दुहितृदय्या भ्रातृन् स्वसर्या पितरौ च दीनी । गृहान् मनोज्ञोरपरिच्छदाश्च वृत्तीरन कुल्याः पशुभृत्यवर्गान् ॥ १२ ॥ स्यजेत कोरास्कृदिवेहमान. कर्माणि लोभादवितृप्तकामः । यौपस्थ्यजय' बहु मन्यमानः कथं विरग्येत दुरन्तमोक्षः ॥ १६॥ कुटुम्योशय वियन् निनायुनं बुध्यतेऽर्थ विहरी प्रमत्त सर्वत्र तापत्रयदु खिता'मा निर्षियते न स्वकुटुम्पराम: ॥४॥ वित्तषु नि यामिनिविष्टचेता विवाश्य दो परविराहतुः। प्रत्येह पायाप्यजितेन्द्रियम्नदशान्तपामा हरते पुटुम्यो .. विद्वानपीय मनुजार युटुम्ब स्यात् स्वलोकाय नकारते । यः स्यीयपाक्यविभिभायातमः प्रपरेत पया पिगमः यतो न कश्चिम् चिद् पा सीनः स्यमारमानमत्रं समर्थः । विमोचित कामारा विहारमोटामगो पपिगटो मिर्गः ॥10॥ ततो पिराग गरिहाय दंग्या ६ पु म पिपामगु । ठपंत नारायरामादिदेव गुणमा ोिse: ।

·।
श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः ७
तुष्टे च ता किमलभ्यमनन्त पाये किं तैर्गुण-यतिकरादिह ये स्वसिद्धाः ।
धर्मादय: किमगुणेन घ काङ्कितेन सारंजु चरणयोरुपगायतां नः ॥२१॥
धर्मार्थकाम इति योऽभिहितस्त्रिवाईश यो नयदमो विविधा च वार्ता ।
मन्ये तदेतदखिलं निगमस्य सत्यं स्वारमार्पणं स्वसुहृदः परमस्य पुंसः ॥२६॥
ज्ञानं तदेतदमलं दुरवापमाह नारायणो नरसखः किल नारदाय ।
एकान्तिनां भगवतस्तददिनानां पादारविन्दरजसाऽऽप्लुतदेहिनां स्यात्॥२७॥
मितन्मया पूर्व ज्ञान विज्ञानसंयुतम् । धर्म भागवतं शुद्धं नारदाद् देवदर्शनात् ॥२८॥
दैत्यपुत्रा ऊचुः
द त्वं वयं चापि नर्तेऽन्यं विद्महे गुरुम् । एताभ्यां गुस्पुनाम्या चालानामपि होश्वरी॥२६॥
लस्यान्त:पुरस्थस्य महत्सगो दुरन्ययः । छिन्धि नः संशयं सौम्य स्याच्चेद् विश्रम्भकारणम्३०
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितार्या सप्तमस्कन्धे पष्टोऽध्यायः||
अथ सप्तमोऽध्यायः
नारद उवाच
। दैत्यसुतै. पृष्टो महाभागवतोऽसुरः । उवाच स्मयमानम्तान् स्मरन् मदनुभाषितम् ॥१॥
प्रहाद उवाच
तरि प्रस्थितेऽस्माकं तपसे मन्दराचलम् । युद्धोद्यमं परं चक्रुर्विबुधा दानवान् प्रति ॥२॥
पीलिकैरहिरिव दिष्टया लोकोपतापन. । पापेन पापोऽभक्षीति वादिनो वासवादयः ॥३॥
गामसिबलोद्योग निशम्यासुरयूथपाः । वध्यमानाः सुरैर्भाता दुद्रुवु. सर्वतोदिशम् nen
लमपुत्रमित्रातान् गृहान् पशुपरिच्छदान् । नावेक्षमाणास्त्वरिताः सर्वे प्राणपरीप्सवः ॥१॥
[लुम्पन् राजशिविरममश जयकाइ क्षिणः । इन्द्रस्तु राजमहिषी मातरं मम चाग्रहीत् १६
यमानो भयोद्विग्ना रुदती कुररीमिव । यदृच्छ्याऽऽगतस्तत्र देवर्दिदृशे पथि ७५
ह मैना सुरपते नेतुमर्हस्यनागसम् । मुञ्च मुच महाभाग सती परपरिग्रहम् ॥८॥
इन्द्र उवाच
मस्तेऽस्या जठरे वीर्यमविपद्यं सुरद्विषः । श्रास्यता यावत्प्रसवं मोक्ष्येऽर्थपदवी गतः ।।
नारद उवाच
श्यं निष्किलियरः साक्षान्महाभागवतो महान् । त्वया न प्राप्स्यते संस्थामनन्तानुचरो पली.
युक्तस्ता विहायेन्द्रो देवानयन् वच. । अनन्तप्रियभक्त्यनो परिक्रम्प दिवं ययौ।।
तो नो मातरमृपिः समानीय निजाश्रमम् । श्रावास्येहोप्यता वसे यावत् ते भतुरागम ।१२।
तथेत्यया सीद् देवरन्ति साध्यकुतोभया । यावद् दै यपतिोरात् तपसो न म्यवर्तत ॥१॥

·॥२४॥ श्रीमद्भागवते समस्कन्धे अध्यायः ७ ऋषि पर्यचरत् तन माया परमया सती । अन्तर्वनो स्वगर्भस्य क्षेमायेच्छामसूतये ११४५ ऋषिः कारणिकस्तस्याः प्रादादुभयमीधरः । धर्मस्य तस्वं ज्ञानं च मामप्युद्दिश्य निर्मलम् । तत् तु कालस्य दीर्घरवात स्त्रीयान्मातुस्तिरोदध प्रपिणानुगृहीतं मा नाघुनाप्यजहात् स्मृतिः भवतामपि भूयान्मे यदि श्रद्दधते वचः । वैशारदीधी:नन्दातः स्त्रीबालानां च मे यथा जन्माधाः पढिमे भावा रटा देहस्य नात्मनः । फलानामिव वृक्षस्य कालेनेश्वरमूर्तिना Apan श्रात्मा नित्योऽव्ययः शुद्ध एक: क्षेग्रज आश्रय । प्रविधियः स्वग हेतुापकोऽसङ्ग्यनावृतः१६ एतादशमिविद्वानात्मनो लक्षणः परैः। श्रहममेत्यसद्धाय देवा मोहज त्यजेत् ॥२०॥ स्वर्णे यथा ग्रावसु हेमकारः क्षेत्रेषु योगैस्तदभिज्ञ श्राप्नुयात् । क्षेत्रेषु देहेषु तथाऽऽरमयोगैरध्यात्मविद् प्रागतिं लभेत ॥२३॥ अष्टौ प्रकृतयः प्रोनास्थय एव हि तद्गुणाः । विकारा. पोडशाचायः पुमानेकः समन्वयात् २२ देहस्तु सर्वसङ्घातो जगत् तस्थुरिति द्विधा । अनवमृग्यः पुरुरी नेति नेतीत्यतत् त्यजन्॥२३॥ अन्वयव्यतिरेकेण विवेके नोशताऽऽत्मना । सर्गस्थानसमानायैर्विमृशशिरसत्वरैः बुद्धजागरणं स्वमः सुषुप्तिरिति वृत्तयः । ता येनैवानुभूयन्ते सोऽध्यक्षः पुरुषः परः १२५८ एभिस्त्रिवणः पर्यस्तैथुद्धिभेदैः प्रियोद्भवैः । स्वरूपमारमनो बुध्येद् गन्धैर्वायुमिवान्धयात।२५॥ एतद्द्वारो हि संसारो गुणकर्मनिबन्धन । अज्ञानमूलोऽपार्थोऽपि पुंसः स्वम इवेष्यते ॥२७॥ तस्माद्भवद्भिः कर्तव्यं कर्मणां त्रिगुणात्मनाम्। बीजनिर्हरणं योगः प्रवाहोपरमो धिय ॥२८॥ तत्रोपायसहस्राणामयं भगवतोदितः । यदीश्वरे भगवति यथा यैरअसा रतिः ॥२६॥ गुरुशुश्रृपया भक्त्या सर्वलब्धापणेन च । सङ्गन साधुभक्तानामीश्वराराधनेन घnon श्रद्धया तत्कथायां च कीर्तनैर्गुणकर्मणाम् । तत्पादाम्बुरहध्यानात् तलिङ्ग शाह णादिभिः॥३१॥ हरिः सर्वेषु भूतेषु भगवानास्त ईश्वरः । इति भूतानि मनसा कामस्तै. साधु मानयेत्३२ एवं निर्जितपड्वगः क्रियते भक्तिरीश्वरे । वासुदेवे भगवति यया संलभते रतिम् ॥३३॥ निशम्य कर्माणि गुणानतुल्यान् वीर्याणि लीलातनुभिः कृतानि । यदातिहर्पोरपुलकाश्रुगद्दं प्रोत्कण्ठ उद्गार्यात रौति मृत्यति ॥३४॥ यदा प्रहप्रस्त इव प्रचि हसत्यानन्दते ध्यायति वन्दते जनम् । मुहुः श्वसन् वक्ति हरे जगत्पते नारायगोत्यात्ममतिर्गतत्रपः ॥३५ तदा पुमान् मुक्तसमस्तयन्धनस्तदावभावानुकृताशयाकृतिः । निर्दग्धवीजानुशयो महोयसा भक्तिप्रयोगेण समेत्यधोक्षजम् ॥३६५ अधोक्षजालम्भमिहाशुभारमनः शरीरिणः संमृतिचशातनम् । तद् ब्रह्म निर्माणसुखं विदुर्बुधास्ततो भजध्यं हृदये हदीश्वरम् ॥३॥ - ·- श्रीमद्भागवत सप्तमस्कन्धे अध्यायः- ३३५ कोऽतिप्रयासोऽसुरबालका हरेरुपासन स्व हृदि छिद्रवत् सतः । स्वस्यात्मन सख्युरशेपदेहिनां सामान्यत: किं विपयोपपादनः ॥३८॥ रायः कलनं पराव. सुतायो गृहा मही कुञ्जरकोशभूतयः । सर्वेऽर्थकामा: क्षणभङ्गु रायुषः कुर्वन्ति मर्त्यस्य कियत् प्रियं चला: ॥३६॥ एवं हि लोकाःतुभिः कृता श्रमी क्षयिष्णवः सातिशया न निर्मलाः । तस्माददृष्टश्रुतदूपणं परं भक्त्येकयेशं भजतात्मल धये ॥४॥ यदध्ययेह , कर्माणि विद्वन्मान्यसकृवरः । करोत्यतो विपर्यासममोघं विन्दते फलम् ॥४॥ मुखाय दुःखमोशाय सङ्कल्प इह कर्मिणः । सदाऽऽमोतीहया दुःखमनोक्षायाः सुखाहतः।।२। कामान् कामयते काग्यैर्य दमिह पूरुरः । स वै देहस्तु पारक्यो भरो यात्युपैति च ॥४३॥ किमु व्यवहितापत्यदारागारधनादयः । राज्य कोरागजामात्यभृत्याप्ता ममतास्पदा.१४४ किमेतरात्मनस्तुच्छैः सह देहेन नश्वरैः । अनरर्थसंकाशेनित्यानन्दमहोदधेः ॥४॥ निरूप्यतामिह स्वार्थः कियान् देहभृतोऽसुरा । निपेशादिप्यवस्थासु क्लिश्यमानस्य कर्मभि:४६ फाण्यारभते देही देहेनारमानुवर्तिना । कमभिस्तनुत देहमुभयं स्वविवेकतः ॥४७॥ तस्मादाश्च कामाश्च धर्माश्च यदपाश्रयाः । भजतानोहयाऽऽन्मानमनोई हरिमोश्वरम् ॥४८॥ सर्वेषामपि भूतानां हरिरात्मेश्वरः प्रियः । भूतैर्महभिः स्वतै कृताना जीवसंज्ञित. neu देवोऽसुरो मनुष्यो वा यशो गन्धर्व एव च । भजन् मुकुन्दचरणं स्वस्तिमान् स्याद् गया वयम् नालं .द्विजावं देवत्यमपित्वं वासरात्मजाः । प्रीणनाय मुकुन्दस्य न वृत्त न पहुशता nein न दान न तपो नेस्या न शौचं न प्रतानि च । प्रीयतेऽमलया भक्त्या हरिरन्यद् विदम्वनम् ॥ ततो हरौ भगवति भक्ति कुस्त दानवाः । प्रारमौपम्येन सर्वत्र सर्वभूतात्मनीश्वरे ॥१३॥ दैतेया यसरशासि नियः शूदा प्रजौकसः । सगा मृगाः पापजीयाः सन्ति सच्युततो गता: एनावानेव लोकेऽस्मिन् पुंस: स्वार्थ: पर:स्मृतः। एकान्तभक्तिगोविन्दै यत् सर्वत्र तदोषणम्५५ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे सप्तमस्कन्धे महादानुचरिते नाम सप्तमोऽध्यायः अथाटमोऽध्यायः नारद उवाच अथ देव्यपुताः सर्वे भूत्वा तदनुवर्णितम् । जगृहुनिरषय वासेप गुर्वनुशिक्षितम् ॥ अथापायसुतस्तेषा बुद्धिमेकान्तसंसिताम् । पालय भोतस्त्वरितो राक्ष आवेदयद् यथा ॥ थवा तनयं देयो दुःसहं सनयानयम् । कोपावेशदलद्वारमा पुग्न इन्तुं मनो दधे ॥ ३ ॥ सिरया परुण्या वाचा प्रसादमतरहणम् । ग्राहे इमाए: पापेन तिरशीनेन पyr प्रश्रयायनतं दान्तं यदाज्ञलिमपस्थितम् । सर्पः पदाइत इस श्वसन प्रकृविदारयः ॥५ ·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः ८ हे दुर्विनोत मन्दात्मन कुलभेदकराधम । स्तन्वं मच्यासनोद्धतं नेष्ये वाद्य यमक्षयम् ॥६॥ क्रद्धस्य यस्य कम्पन्ते यो लोकाः सहेधरा । तस्य मेऽमोतमूद शासन किाबनोऽयगा प्रहाद उवाच न केवलं मे भवतश्व राजन् सवै बलं वलि ना पापरेशाम् । परेऽपरेऽमी स्थिरजगमा ये ब्रह्मादयो येन वर्श प्रणीता. ८५ स ईश्वरः काल उरुक्रमोऽपावोजसहःसस्त्रयलेन्दिपारमा । स एव विश्वं परमः स्वशक्तिभिः सजायव यत्ति गुणत्र येश uan जह्यामरं भावमित स्वमा'मन सनं मनो धास्त्र न सन्ति विदियः। ऋतेऽवितादात्मन उत्पथस्थितात् तदिह्यमनस्य महत् समईणम् 1101 दस्यून् पुरा पगण विजिग्य लुम्पनीमन्यन्त एके स्वजिता दिशो दश। जितात्मनो सस्य समस्य देहिनां सावो. स्वमोहप्रभवा कुतः परे man हिरण्यकशिपुरघाच व्यक्तं स्वं मर्नुकामोऽसि योऽतिमानं विक थमे । सुमूणा हि मन्दारमन् ननु स्युपिनमा गिरः१२ यस्यया मन्दभाग्योक्तो मान्यो जगदोधरः । कापी यदिस सत्र फरमान स्तम्भे न रयते॥१३॥ सो विस्थमानय शिर कापाद्वरामि ते । गोपायेन हरियाय यहो शरणनीतिमा एवं दुरने हुरदंपन् रुग सुतं महाभागवत महासुरः । मई प्ररमो पतितो परासनात् स्तम्भ तातियन. स्मुष्टिना ॥११॥ तदेव तस्मिन् निनोऽसिमीरयो यभूय येगास्टाहमहात् । यं मे सधिएयोपगतं स्यमादय ध्रुवा स्वधामापपमा मेनिरे stu म भिमन् पुग्धेमुरोजमा निराम्य निमापनुतम् । अन्त समायों न दशं ताप विना मारिया: 01 सत्यं विधातु नितमृत्यभापिगम्याति पभोगवितेपु वामन ।

·स
श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः -
दिविस्पृशकायमदीपीवरग्रोवोस्वतःस्थलमपमध्यमम्
चन्द्रांशुगौरैश्चुरितं तनूरहविप्वाभुजानीकशतं नखायुधम् ॥२२॥
दुरासद सर्वनिजेतरायुधप्रकविद्रावितदैत्यदानवम्
प्रायेण मेऽयं हरिणोरुमायिना वधः स्मृतोऽनेन समुद्यतेन किम् ॥२३॥
एवं युपंस्त्वन्यपतद् गदायुधो नदन् नृसिंह प्रति दैत्यकुरः ।
अलक्षितोऽग्नौ पतितः पतङ्गमो यथा नृसिंहौजसि सोऽसुरस्तदा ॥२४॥
न तद् विचित्रं खलु सत्वधामनि स्वतेजसा यो नु पुरापिरत् तमः ।
ततोऽभिपद्याभ्यहनन्महासुरो रुग नृसिंह गदयोरुवेगया ॥२१॥
तं विक्रमन्तं सगई गदाधरो महोरगं तार्य सुतो यथाग्रहीत् ।
तस्य हस्तोत्कलितस्तदासुरो विक्रीडतो यद्वदहिर्गरुत्मतः ॥२६॥
श्रपा वमन्यन्त हतौकसोऽमरा घनच्छदा भारत सर्वधिएयपाः ।
तं मन्यमानो निजवीर्यशङ्कितं तदस्तमुक्तो नृहरि महासुरः ।
पुनस्तमासजत खङ्गचर्मणी प्रगृह्य वेगेन जितश्रमो मृधे ॥२७॥
श्येनवे शतचन्द्रवर्मभिश्चरन्तमच्छिदमुपर्यधो हरिः ।
कृत्याहहासं सरमुत्स्वनोल्वणं निमीलिता जगृहे महाजवः ॥२८॥
विप्वक स्फुरन्तं प्रहणातुरं हरिालो यथाऽऽखू कुलिशारतत्वचम् ।
द्वार प्रापारय ददार लीलया नखैयाहि गरदो महाविरम् ॥२६R
संरम्भदुग्नेयकराललोचनो च्यात्ताननानन विलिहन् स्वजिलया ।
असल वाक्तारुणकेसराननो यथान्तमालो द्विपहत्यया हरिः ॥३०॥
नखारोपाटिसहरसरोरु विसृज्य नयानुचरानुदायुधान् ।
अहन् समन्सानखशस्त्रपाणिभिर्दोर्दण्दयूथोऽनुपथान् सहस्रशः १३१३
सावता जलदाः परापतन् ग्रहाश्च तदृष्टिविमुष्टरोचिषः ।
अम्भोधयः . श्वासहता विधुतभुर्निहादभीता दिगिमा विचारा- १३२
चौस्तरसटोस्थितविमानसंकुला प्रोत्सर्पत मा च पदातिणेदिता।
शैलाः समुपेतुरमुष्य रहसा सत्तेजसा सं ककुमो न रेजिरे ॥३३॥
ततः सभायामुपविष्टमुसमे नृपासने सम्भृततेजस विमुम् ।
খললে বক্ষ ও
निशम्य लोकायमस्तकपरं तमादिदैत्यं हरिणा हा मृधे ।
प्रहर्षवेगोरकलितानना प्रसूनवपंधरपुः सुरखियः ॥३॥

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः
३३६
मनय ऊचुः
मनवो वयं तव निदेशकारिणो दितिजेन देव परिभूतसेतवः ।
भवता खलः स उपसंहृतःप्रभो करवाम ते क्मिनुशाधि किश्वरान् ॥१८॥
प्रजापतय ऊतुः,
प्रजेशा वयं ते परेशाभिसृष्टा न येन प्रजा वै सृजामो निषिदाः।
स एप स्वया भिनवता नु शेते जगन्मङ्गलं सत्वमूते ऽवतार: AM
गन्धर्या ऊचुः
चयं विभो ते नरनाव्यगायका येनात्मसाद वीर्यवलौजसा कृताः ।
स एप नीतो भवता दशामिमां किमुत्पथस्थः कुशलाय कल्पते ॥on
चारणा ऊचुः
हरे तवाविपङ्कजं भवापवर्गमाश्रिताः । यदेष साधुहृच्छयस्वयामुरः समापितः ॥११॥
यता ऊचुः
वयमनुचरमुख्याः कर्मभिस्ते मनोजैस्त इह दितिसुतेन प्राप्तिा वाहकत्वम् ।
स तु जनपरिताप तस्कृतं जानता ते नरहर उपनीत. पजता पञ्चविंश ॥१२॥
किम्पुरुषा ऊचुः
घयं किम्पुर शस्त्वं तु महापुरष ईश्वरः । अयं कुपुरुषो नष्टो धिकृत. साधुभिर्यदा ॥५३॥
वैतालिका ऊचुः
सभासु सत्रेषु तवामलं यशो गीत्वा सपर्या महतीं लभामहे ।
यस्ता न्यनैपीद् भृशमेप दुर्जनो दिष्टया हतस्ते भगवन यथाऽऽमय nan
किन्नरा ऊचुः
पयमीश विसरगणास्तवानुगा दितिजेन विष्टिममुनानु कारिताः ।
भवता हरे स वृजिनोऽवसादितो नरसिंह नाथ विभवाय नो भव ॥१५॥
विष्णुपादा ऊचु
थतरिनररूपमद्भुतं वे दृष्टं नः शरणद सर्वलोकशर्म ।
सोऽयं से विधिकर ईश विभशप्तस्तस्येदं निधनमनप्रहाय विमः ॥१६॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे सप्तमसम्धेदैत्यराजपधे नृसिंहस्तबोनामाष्टमोऽयायः
अथ नरमोऽध्यायः
नारद उवाच
एवं मुरादयः सबै प्रारखपुर.सराः । नोपैतुमरामन् मन्युमरम्भं सुदुरासदम् ॥ ३॥

·- स . ३४० श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः साक्षारो.प्रदिता देवैवा तन्महदद्भुतम् । अदृष्टावतपूर्वन्यात् सा नोपेयाय शङ्किता ॥ २ ॥ प्रहादं प्रेषयामास प्रमावस्थिसमन्तिके । तात प्रशमयोपेहि स्वपित्रे कुपितं प्रभुम् ॥ ३ ॥ तथेति शनकै राजन् महाभागवतोऽभकः । उपेत्य भुवि कायेन ननाम विश्ताञ्जलिः ॥ ४ ॥ स्थपादमूले पतितं तमकं विलोक्य देवः कृपया परिप्नुत.। उत्थाप्य तच्छीर्यदधात कराम्बुजं कालाहिवित्रस्तधियो कृताभयम् ॥ ५॥ तस्करस्पर्शधुतासिलाशुभ: सपद्यमिव्यक्तपरात्मदर्शनः तत्पादपद्म हृदि नितो दधौ हृष्यत्तनु किन्नहृदश्रुलोचनः ॥ ६ ॥ अस्तीपीरिमेकाप्रमनसा सुसमाहित. प्रेमगद्गदया वाचा तन्न्यस्तहृदयेक्षण. ॥ ७ ॥ प्रहाद उवाच ब्रह्मादयः सुरगणा मुनयोऽय सिद्धाः सत्वरतानमतयो वचसा प्रवाह । नाराधितुं पुरगुणैरधुनापि पिनुः किं तोष्टुमर्हति स मे हरिरप्रजातेः ॥ ८ ॥ मन्ये धनाभिजनरूपतप श्रुतौजस्तेज प्रभावयलपौरुपबुद्धियोगा । नाराधनाय हि भवन्ति परस्य पुंसो भक्त्या तुतोष भगवान् गजयूथपाय nan विप्राद् द्विपद्गुणयुतादरविन्दनाभपादारविन्दविमुखाच्वपचं वरिष्टम् । मन्ये सदर्पितमनोवचनेहितार्थप्राणं पुनाति स कुलं न तु भूरिमान. ॥१०॥ नेवात्मनः प्रभुरयं निजलाभपूर्णो मान जनादविदुप. करणो वृणोते । तद् पजनो भगवते विदधीत मानं तच्चात्मने प्रतिमुखस्य यथा मुखश्रीः ॥११॥ तस्मादहं विगतविक्लव ईश्वरस्य सर्वात्मना महि गृणामि यथामनीपम् । नीचोऽजया गुणविसर्गमनुप्रविष्ट प्येत येन हि पुमाननुवर्णितेन ॥१२॥ सर्वे हमी विधिकरास्तव सवधानो ब्रह्मादयो वयमिवेश न चोद्विजन्तः । हेमाय भूतय उतारमसुखाय चास्य विक्रीडितं भगवतो रचिरावतारै. ॥१३॥ तद् यच्छ मन्युमसुरथ हतस्त्वयाद्य मोदेत साधुरपि वृश्चिकसर्पहत्या । लोकाच नितिमिता प्रतियन्ति सर्व रूपं मूसिंह विभयाय जना स्मरन्तिnmen विभेम्यजित तेऽतिभयानकायजिह्वार्कनेग्रभृकुटीरभसोप्रष्ट्रात् । पतजकेसरश कर्णाग्निादभीतदिगिभादरिभिन्नस प्रत्॥१॥ प्रस्तोऽस्म्यहं कृपणवत्सल दु सदोग्रमंसारचक्रकदनाद् प्रमतां प्रणीतः। यद्ध स्वकर्मभिस्यत्तम तेइ धिमूलं प्रीतोऽपवर्गमरणं द्वयसे यदा न १६५ यस्मात् प्रियात्रियवियोगसयोगजन्मशोकामिना सरलयोनिपु दह्यमानः । दु.सौपधं तदपिदु समतद्धियाह भूमन् प्रमामि घद मे तर दास्ययोगम् ॥१७॥ धान्यस्त्रज. # ·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः सोऽहमियस्य सुहृदः परदेवतागा लीलाकथास्तव नृसिंह विरिञ्चगीता.। अञ्जस्तितय॑नुगृणन् गुणविषमुक्तो दुर्गाणि ते पदयुगालयहंससङ्गः ॥ बालस्य नेह शरणं पितरौ नृसिंह नातस्य चागदमुदन्त्रति मनतो नोः । तप्तस्य तत्प्रतिविधिर्य इहालसेप्टरतावद् विभो तनुभृतां त्वदुषितानाम् ॥१६॥ यस्मिन् यतो यहि येन च यस्य यस्माद् यस्मै यथा यदुत यस्त्वपरः परो वा । भावः करोति विकरोति पृथक्स्वभावः सञ्चोदितस्तदखिलं भवत. स्वरूपम्।२०॥ माया मन सृजति कर्ममयं वनीय. कालेन चोदितगुणानुमतेन पुंस. । छन्दोमयं यदजयापितपोडशारं संसारचामज कोऽतितरेत खदन्यः ॥२॥ सत्वं हि नित्यविजितामगुणः स्वधान्ना कालो वशीकृतविसृज्यरिसर्गशक्ति । चक्रे विसृष्टमजयेश्वर पोडशारे निप्पीड्यमानमुपकर विभो प्रपनन् ॥२२॥ दृष्टा मया दिविविभोऽसिलधिष्ण्यपानामायुः श्रियो विभव इच्छति याजनोऽयम् । येऽस्मपितुः कुपितहासविजृम्भितभूविस्फूर्जितेन लुलिता स तु ते निरस्त ॥२३॥ तस्मादमूस्तनुभृतामहमाशियो ज्ञ आयु श्रियं विभवन्दियमाविरिश्चात् । नेच्छामि ते विलुलितानुरविक्रमेण कालात्मनोपनय मा निजभृत्यपार्श्वम् ॥२४॥ कुत्राशिपः श्रुतिसखा मृगतृष्णरूपाः क्वेदं कलेवरमशेपरुजा विरोहः । निवियते न तु जनो यदपीति विद्वान् कामानलं मधुलवै शमयन दुरापैः ॥२५॥ काह रज प्रभव ईश तमोऽधिकेऽस्मिनात सुरेतरकले क तवानुकम्पा । न मह्मयो न तु भवस्य न वै रमाया यन्मेऽर्पित. शिरसि पद्मकरः प्रसादः ॥२६॥ नेपा परावरमतिर्भवतो ननु स्याजन्तार्यथाऽऽ(मसुहृदो जगतम्तयापि । संसेवया सुरतरोरिव ते प्रसादः सेवानरूपमुदयो न परावरत्वम् ॥२७॥ एवं जनं निपतितं प्रभवाहिको कामाभिकाममनु य. प्रपतन् प्रसङ्गात् । कृत्वाऽऽत्मसात् सुरर्पिणा भगवन् गृहीतः सोऽह कथं न विसृजे तव भृत्यसेवाम्॥ मत्प्राणरक्षणमनन्त पितुबंधश्च मन्ये स्वभृत्यऋषिवाक्यमृतं विधातुम् । खर प्रगृह्य यवोचदसद्विधि सुस्वामीश्वरो मदपरोऽवतु के हरामि ॥२६॥ एकरस्वमेव जगदेतदमुष्य यत् त्वमान्तयो पृथगवस्यसि मध्यतश्च । सृष्ट्वा गुणव्यतिकरं निजमाययेदं नानेव तैरवसितस्तदनुमविष्टः ॥३॥ एवं वा इदं सदसदोश भयास्ततोऽन्यो माया यदारमपरयुदिरियं झपार्था । यद् यस्य जन्म निधनं स्थितिरीक्षणं च तद् वै तदेव चसुकालयष्टितो. ॥३an ·एवं ३४२ श्रीमद्भागवने सप्तमस्कन्धे अध्यायः । न्यस्येदमात्मनि जगद् विलयाम्चुमध्ये शेपेऽऽरमना निजसुखानुभवो निरीहः । योगेन मौलितहगारमनिपीतनिदस्तुर्ये स्थितो न तु तमो न गुणांश्च युङ क्षे ॥३२॥ तस्यैव ते वपुरिदं निजकालशया सञ्चोदितमकृतिधर्मण प्रारमगृहम् । थम्भस्यनन्तशयनाद् विरम समाधेनाभेरभूत् स्वकणिकावटवन्महाब्जम् ॥३३॥ त सम्भवः कविरत्तोऽन्यदपश्यमानस्त्यां बीजमात्मनि ततं स्वबहिर्विचिन्त्य । नाविन्ददन्दशतमप्सु निमजमानो जातेऽङ्गुरे कथमु होपलभेत बीजम् ॥३४॥ स स्वात्मयोनितिविस्मित प्रास्थितोऽब्जं कालेन तीव्रतपसा परिशुदभावः । वामा मनीश भुवि गन्धमिवातिसूक्ष्मं भूतेन्द्रियाशयमये विततं ददर्श ४३५॥ सहमवदना निशिर करोरुनासास्यकर्णनयनाभरणायुधान्यम् । मायामयं सदुपलक्षितसग्निवेशं दृष्ट्वा महापुरुषमाप मुई विरिश्च ॥३६॥ तस्मै भवान् हयशिरस्तनुव च बिभ्रद् वेदगुहावतिवलो मधुकैटभाण्यो । हत्याऽऽनयच्छु तिगणांस्तु रजस्तमश्च सत्वं तव प्रियता तनुमामनन्ति ॥२७॥ इत्थ नृतिर्यगृपिदवझपावतारेर्लोकान् विभावयसि हसि जगत्प्रतीपान् । धर्म महापुरुष पासि युगानुवृत्त छन कलौ यदभवस्त्रियुगोऽथ स त्वम् ॥३८॥ तन्मनस्तव कथासु विकुण्ठनाथ सम्प्रीयते दुरितदुष्टमसाधु तीवम् । कामातुरं हपंशोकमयैपणात तस्मिन्, कथ तव गति बिमृशामि दीन ॥३६॥ जिक्तोऽच्युत विकर्षति मावितृप्ता शिमोऽग्यतस्त्वगुदरं अवयं कुतश्चित् । घाणोऽन्यतश्चपलहर क च कर्मशक्ति वयः सपल्य इव गेहपति लुगन्ति on एवं स्वकर्मपवितं भश्वैतरण्यामन्योन्यजन्ममरणाशनभीतभीतम् । पश्यञ्जनं स्वपरविप्रहरमै हन्तेति पीहि मूहमा ४५ को न्वत तेऽखिलगुरो भगवन् प्रयास उत्तारणेऽस्य भवसम्भवनोपहेतो. । मूढेषु वै महदनुग्रह वार्तबन्धो कि तेन ते प्रियजनाननुसेवा an४२॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्यास् वीर्यगायनमहामृतमन्नचित्त । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थमाया खाय भरमुबहतो विमान् ॥४३॥ प्रायेण देव मुनय. स्वविमुक्तिकामा मौन चरन्ति विजने न पराधनिया । नैतान् विहाय कृपणार विमुमुद एको नान्यं स्यदस्य शरणं भ्रमतोऽनुपश्ये ॥२४॥ यन्मधुनादि गृहमेधिसुखं हि तुच्छ वरदयनेन परयोरिव दुसदु सम् । सृप्यन्ति नेह कृपणा यदुःसमाज, करसतियाम्नशिनं विरत धीर ॥४॥ पारचर ·१० ३४३ श्रीमद्भागयते मतपस्कन्धे अध्यायः मौनव्रतशुनतपोऽध्ययनस्वधर्मव्यास्यारहोजपसमाधम प्रापपर्याः । प्रायः परं पुरष ते स्वजितेन्द्रियाणां यातां भवन्त्युत न वात्र तु दाभिकानाम्॥४६॥ को इमे सदसती तर बेस्ट पोजाराविय न चान्यदरूपकस्य । युक्ताः समतमुभयत्र विचिन्यते त्वां योगेन पहिमिव दारपु नान्यतः स्यात् ५४७० रखं वायुरनिरवनिर्षियदन्नुमात्राः, प्राणेन्द्रियाणि हृदयं चिदनुमाश्च । सर्वं त्वमेव सगुणो विगुणश्च भूमन् नान्यत् स्वरस्स्यपि मनोवचसा निरत्तम् ॥४॥ नैते गुणा न गुणिनो महदादयो ये सर्वे मनःप्रभृतयः सहदेवमाः । श्राद्यन्तवात उगाय विदन्ति हि स्वामेवं विमृश्य सुधियो विरमन्ति शब्दात् ॥४६॥ तत् तेऽहत्तम नमःस्तुतिकर्मपूजाः कर्म स्मृतिश्चरणयो, श्रवणं क्यायाम् । संसेवया त्वयि विनेति पडगया कि भक्ति जनः परमसगतो लभेत ॥५०॥ नारद उवाच एतावद्वर्णितगुणो भक्त्या भक्तेन निगुणः । प्रहाद मणतं प्रीतो यतमन्युरभाषत ॥११॥ श्रीभगवानुवाच प्रहाद भद्र भद्रं ते प्रीतोऽहं तेऽसुरोत्तम । वरं वृणीष्वाभिमतं कामपूरोऽस्म्यहं नृणाम्१२ मामप्रीणत श्रायुप्मन् दर्शन दुर्लभं हि मे । दृष्ट्वा मा न पुनर्जन्तुरात्मानं तसुमहति ॥५३॥ श्रीणन्ति यथ मां धीराः सर्वभावेन साधव. श्रेयस्कामा महाभागाः सर्वासामाशि पतिम् एवं प्रलोभ्यमानोऽपि वरैलोकप्रलोभनैः । एकान्ति बाद् भगवति नैच्छत् तानसुरोत्तमः५५ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे सलमहको प्रहारचरिते भगवाहतबो नाम नयमोजयायः ॥n अथ दशमोऽध्यायः नारद उवाच भक्तियोगस्य तत् सर्वमन्तरायतयाकः । मन्यमानो हलीकेशं स्मयमान उवाच ह प्रहाद उवाच मा मा प्रलोभयोपस्याऽऽसक्तं कामेषु तैर्वरैः । स सङ्गभीतो निर्विष्णो मुमुद्यावामुपाश्रितः २ भृत्यलक्षणजिज्ञासुभक्तं कामेप्वचोदयत् । भवान् संसारबीजेपु हृदयग्रन्यिपु प्रभो ॥ ३ ॥ नान्यथा तेऽखिलगुरो घटेत करणात्मनः । यस्त पाशिष श्राशास्ते न स भृत्यः स वै वणिय प्राशासानो न वै भृत्यः स्वामिन्याशिप प्रात्मनान स्वामी मृत्यसः स्वाम्यमिच्छन् यो राति चाशि। ग्रह वकामध्यगत स्त्वं च स्वाम्यनपाश्रयः । नान्यथेहावयोरों राजसेवायोरिव ॥ ६॥ यदि रासीश मे कामान् वरांस्वं वरदर्षभ । कामानां हृद्यसंरोह भवतस्तु वृणे वरम्॥ ७ ॥ इन्द्रियाणि मनः प्राण प्रारमा धर्मो तिमतिलाहीः श्रीस्तेजः स्मृतिः सत्यं यस्य नश्यन्तिजन्मना - ·-- श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे श्रध्यायः १० विमुञ्चति यदा कामान् मानवो मनसि स्थितान् । तāव पुण्डरीकाद भगवस्वाय कल्पते Ast" नमो भगरते तुभ्यं पुरमाय महात्मने । हरयेऽद्भुतसिंहाय ब्रह्मणे परमात्मने 110 नृसिंह उवाच नैकान्तिनो मे मयि जानिहाशिर श्राशासतेऽमुन च ये भवद्विधाः । अथापि मन्वन्तरमेतदत्र दैत्येश्वरायामनुभुङ्गा भोगान् 19॥ कथा मदीया जुामाणः प्रियास्त्वमावेश्य मामात्मनि सन्तमेकम् । सर्वेषु भूतेष्वधियज्ञमीशं यजस्व योगेन च कर्म हिन्वन् ॥१२॥ भोगेन पुण्यं कुशलेन पापं कलेवरं कालजवेन हित्वा । कीर्ति विशुद्धा सुरलोकगीता विताय मामेष्यसि मुक्तबन्ध. ॥१३५ य एतत् कोतयेन्मह्यं त्वया गीतमिदं ना. वो च मोघ स्मरन् काले कर्मस्वात् प्रमुच्यते प्रहाद उवाच वरं वस्य एतत् ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्द पिता मे स्वामविद्वस्तेिज ऐश्वरम् ॥१२॥ विदामाशयः साक्षात् सर्वलोकगुरु प्रभुम् । भातृहति नृपादृष्टित्त्वगते मयि चाधवान् ॥१६॥ तस्मात पिता मे पूर्यत दुरन्ताद दुस्तरादयात् । पूनस्तेऽपाङ्गपंदरस्तदा कृपणवस्सल॥१७॥ श्रीभगवानुवाच नि सप्तभि. पिता पून पितृभि सह तेऽनन । यत् माधोऽत्य गृहे जातो भवान् वै कुलपावन प्र यत्र यत्र च मद्भक्ता प्रशान्ता समदर्शिनः । साधव समुदाचारास्ते प्यन्यपि कोकटा ॥ १॥ सर्वात्मना न हिंसन्ति भूतमानेपु किशन । उच्चावचेषु देयेन्द्र मावेन गतस्पृहाः ॥२०॥ भनन्ति पुरुरा लोके मद्भकार वामनुमताः । भवाने मे खलु भक्तानां सपा प्रतिरूपरका२१॥ कुरु स्वं नेतकार्याणि पितुः पूतस्य सर्वश. । मदनपर्शनेनाङ्ग लोकान् यास्यति सुमना २२० पियं च स्थानमातिष्ट यथोक्तं ब्रह्मवादिभिः । मय्यावश्य मनहतात कुरु कर्माणि मस्पर.३२३० नारद उवाच महादोऽपि तथा चक्रे पितुरसाम्परायिकम् । यथा भगवान् राजन्नभिषिक्तो विजोत्तम. २४ प्रसाद मुखं दृष्ट्वा ब्रह्मा नरहरि हरिम् । स्तुत्या वाग्भि पवित्राभिः प्राह देवादिभिवृतः॥२॥ ब्रह्मोवाच देवादेगखिलाध्या भूतभावन पंज । दिष्टया ते निहतः पापो शोकसन्तापनोऽपरः ॥२६॥ योऽसो लब्धयरो मतो न कम्यो मम सृष्टिभिः । तपोयोगमलोगदः समस्तनिगमानहन्॥२७॥ देष्टयास्य तनय साधु महाभागवतोऽमंकः यया विमोचितो मृत्योर्दिष्टया स्वा समितोनात ·। श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्थे अध्यायः १० ३४५ एतद् वपुस्ते भगवन् ध्यायतः प्रयतामनः । सर्वतो गोप्त संत्रायान्मृत्योरपि जिनांसत:॥२६॥ नृसिंह उवाच मैवं परोऽसुराणां ते प्रदेयः पद्मसम्भव । वरः फरनिसर्गाणामहीनाममृतं यथा ॥३०॥ नारद उवाच इत्युक्त्वा भगवान् राजस्तत्रैवान्ताधे हरिः । श्रश्यः सर्वभूतानां पूजितः परमेष्टिना १३ ॥ ततः नग्पूज्य शिरसा क्वन्दे परमेष्टिनम् । भवं प्रजापतीन् देवान् महादो भगवत्कला:॥३२॥ तत. काच्यादिभिः सार्ध मुनिभिः कमलासनः। दैत्याना दानवानां च महादमकरोत् पतिम्॥३३॥ प्रतिनन्ध ततो देवाः प्रयुज्य परमाशिपः । स्वधामानि ययूराजन् ब्रह्माद्याः प्रतिपूजिताः५३४॥ एवं तौ पार्षदी विष्णोः पुत्रत्व प्रापितो दिते. । हृदि स्थितेन हरिणा वैरभावेन तौ हतौ ॥३५ पुनश्च विप्रशापेन राक्षसी तो बभूवतुः । कुम्भकर्णदशग्रीवौ हतौ तौ रामविक्रमैः ॥३६॥ शयानी युधि निर्मिताहृदयौ राममायकैः । तचित्तौ जहतुदेहं यथा प्राक्तनगन्मनि ॥३७॥ ताविहाय पुनर्जाती शिशुपालक्रूपजी । हरी वैरानुबन्धेन पश्यतस्ते समीयतुः ॥३॥ एनः पूर्वकृतं यत् तद् राजानः कृणवैरिणः । जहुस्त्वन्ते तदात्मानः कीटः पेशस्कृतो यथा ३६ यथा यथा भगवतो भक्त्या परमयाभिदा । नृपाश्चै द्यादयः सात्म्यं हरेस्तञ्चिन्तया यथुःn४०॥ श्राख्यातं सर्वमेतत् ते यन्मा त्वं परिपृष्टवान् । दमघोरसुतादीना हरेः सात्म्यमपि द्विपाम्।४।। एरा ब्रह्मण्यटेवस्य कृष्णस्य च महात्मन. । श्रवतारकथा पुण्या क्यो यत्रादिदैत्ययोः ॥४२॥ प्रहादस्यानुचरितं महाभागवतस्य च । भक्तिर्ज्ञानं विरतिश्च याथाल्यं चास्य वै हरेः॥४३॥ सर्गस्थित्यप्ययेशस्य गुणर्भानुवर्णनम् । परावरेपा स्थानानां कालेन व्य ययो महान्म४४॥ धर्मो भागवतानां च भगवान मेन गम्यते । पाख्यानेऽस्मिन समानतमाध्यामिकमशेषतः४५ य एतत् पुरयमाख्यानं विष्णो:ोपवृहितम्। कीतयेस्छूद्धया श्रुत्वा कर्मपाशैर्विमुच्यते ॥४६॥ य प्रादिपुरमस्य मृगेन्द्रलीला देत्येन्द्रयूथपनध प्रयत. पठेत । दैत्यात्मजस्य च सा प्रवरस्य पुण्य श्रुत्वानुभावमकुनोभयमेति लोकम् ॥४७॥ ययं नृलोके मत मूरिभागा लोकं पुनाना मुनयोऽभियन्ति । येपो गृहानावसतीति साक्षाद् गूढ परं ब्रह्म मनुष्यलिङ्गम् ॥४॥ प्रयं ग्रहा मद्विमृग्यकैवल्यनिर्वाणसुखानुभूतिः । खलु मातुलेय श्रात्माईणीयो विधिकृद् गुरुश्च ॥४६॥ यस्य साक्षाद् भवपद्मजादिभी रूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन जितः प्रसीदतामेप स सा यती पति.nn स एप भगवान् राजन् व्यतनोद विहतं यशः । पुरा रुदस्य देवस्य मयेनानन्तमायिनाnen + वा प्रियः सुहृद् व.

·- श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्याय: २२ राजो उवाच कस्मिन् कर्मणि देवस्य मयोऽहअगदीशितु'' यथा चोपचिता कीर्ति कृष्णेनानेन कथ्यताम्१२ नारद उवाच निजिता असुरा देवैयुध्यनेनोपहितै । मायिना परमाचार्य मयं शरणमाययु. ७५३॥ स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमोरौप्याएसोर्विभुः । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्त्यपरिच्छदा ॥१४॥ ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन् सेश्वरान् नृप । स्मरन्तो नाशयाचः पूर्ववैरमलक्षिताः॥१५॥ ततस्ते सेश्वरा लोका उपासाद्येश्वरं विभो । बाहि नातावान् देव विनष्टांत्रिपुरालय ॥१६॥ अथानुगृह्य भगवान् मा भैप्टेति सुरान् विमुः । शरं धनुपि सन्धाय पुरेष व्यमुञ्चत ॥१७॥ ततोऽमिनर्णा इषव उत्पेतुः सूर्यमण्डतात् । यथा मयूरासन्दोहा नादृश्यन्त पुरो यत: ॥१८॥ तैः स्पृष्टा व्यसवः सर्वे निपेतुः स्म पुरौकसः । तानानीय महायोगी मयः कूपरसेक्षिपत् ।। सिदामृतरसस्पृष्टा वनमारा महौजमः । उत्तस्थुर्मेघदलना वैद्युता इव वयः ॥६०॥ विलोक्य भनसङ्कल्पं विमनस्क वृषध्वजम् । तदायं भगवान् विष्णुप्त रोपायमकल्पयत् ॥६॥ वत्स श्रासीत्तदा ब्रह्मा स्वयं विष्णुरयं हि गो । प्रविश्य त्रिपुरं काले रसकूपामृतं पप ६२५ तेऽसुरा ह्यपि पश्यन्तो न न्यपेध विमोहिताः । तद् विज्ञाय महायोगी रमपालानिदं जगौ६३ स्वयं विशोकः शोकार्तान् स्मरन् दैवति च ताम् । देवोऽसुरो नरोऽन्यो वा नेवरोऽस्तोहकश्चना प्रात्मनोऽन्यस्य वा दिष्टं देवेनापोहितुं यो प्रयासौ शक्तिभिः स्वाभिः शम्भो. प्राधनिक व्यधात् धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धितपोविद्याक्रियादिभिः । रथं सूतं ध्वजं चाहान् धनुर्वम शरादि यत् ॥६६॥ समद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे । शरं धनुपि सन्धाय मुहूर्तेऽभिनितीश्वर. ५६७४ ददाह तेन दुर्भद्या हरोऽय निपुरो नृप । दिवि दुन्दुभयो नेदुर्विमानशतसंकुलाः ॥६॥ देवपिपिसिद्धेशा जयेति कुसुमोत्करैः । अवाकिरजगुहटा मन्तवाप्सरोगणाः एवं दग्भ्वा पुरस्तिस्रो भगवान् पुरहा नृप । ब्रह्मादिभिः स्तूयमानः स्ववाम प्रत्यपद्यत ॥७॥ एवंविधान्यस्य हरेः स्वमायया विडम्बमानस्य नृलोकमात्मनः । वीर्याणि गीतान्यपिभिगद्गुरोर्लोकान् पुनामान्यपरं वदामि किम् ॥७11 इति श्रीमद्भागवत महापुराणे सप्तमस्कन्धे युधिष्टिरनारदर्शवादे निपुरविजयो नाम दशमोऽध्याय. अथैकादशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच श्रुहितं साधुसमायभाजितं महत्तमानण्य युधिष्ठिरो दैत्यनेमुंदा युतः पप्रच्छ भूयम्तनयं स्वयम्भुवः ॥in . उरममाप्मन..

·। श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्याय:११ ३४७ युधिष्ठिर उवाच भगवाछ्रोतुमिच्छामि नृणां धर्म सनातनम् । वर्णाधमाचारयुतं यत् पुमान् विपत्ते परम् ॥२॥ भवान् प्रजापतेः सावादारमजः परमेटिन: । सुतानां सम्मतो ब्रह्मस्तपोयोगसमाधिभि.॥३॥ नारायणपरा विप्रा धर्म गुह्यं परं विदुः । करुणाः माधव शान्तास्वद्विवा न तथापरे॥४॥ नारद उवाच नया भगवतेऽजाय लोकानां धर्महेतवे । घये सनातन धर्म नारायणमुखार तम् ॥५॥ योऽवतीर्यात्मनोऽशेन दाक्षायण्या तु धर्मत । लोकाना स्वस्तयेऽध्यास्ते तपो यदरिकाश्रमे।। धर्ममूलं हि भगवान् सर्ववेदमयो हरिः । स्मृतं च तद्विदा राजन् येन चारमा प्रमोदति ॥७॥ सन्यं दया तप. शोचं तितिक्षा रामो दम । अहिमा प्राय च स्याग स्वाध्याय आर्जवम् ८ सन्तोपः समहक सेवा प्राग्येहोपरम शनै । नृणां विपर्ययेहेसा मौनमारमयिमर्शनम् ॥ प्रसार संचिभागो भूतेभ्यश्च यथार्हतः । सेवा मदेवतावुद्धिः सुतरा नृपु पाण्ड100 श्रवण कीर्तनं चाय स्मरणं महतां गते. सियाचनतिर्दास्य सम्पमारमसमर्पणम् ॥११॥ नृणामयं परो धर्म: मग समुदाहत. शिक्षणवान् राजन् माग्मा येन तु यति:२ संस्कारा ययापिच्छिमा: सं द्विजोऽजो जगाद यम्।इज्याध्ययनदानानि विहिनानि विन्मनाम। मावदाताना प्रियाचाश्रमचोदिताः ॥१३॥ मिस्याध्ययनादीनि पदन्यस्याप्रतिप्रा । राज्ञो वृत्ति. प्रजा गोसुरविप्रा वा परादिभिः । घरयस्तु वातात्तिश्च नित्यं प्रदालानुग. । शूदस्य द्विजशुश्रूषा वृत्तिश्च स्वामिनो भवेत्॥१५ यातां विचिग्रा शालीनयायावर शिलोन्छनम् । विप्रवृत्तिधनुर्धेयं श्रेयमी घोत्तरोत्तरा ॥१६॥ जघन्यो नोत्तमा वृत्तिमनापदि भनेर । मते रामन्यमापसु मागमपि मश. azon पतामृताभ्यो जीयेत मृतेन प्रमोन या । सम्यागृनाम्यो जोन न भरा क्यान 10 मतगुन्यशिलं मोसममृतं यदयापितम् । मृतं गुनि ययात्रा स्यान् प्रस्तं करणं स्मृतम् ।। मायानृतं च पाणिज्य तिन चमेपनम् । वर्जयेत् सा गदा विप्रो राजपत्र जुगुस्मिनाम् । सांपेदमयो विप्र सदिग्मयो नृपः ॥२०॥ रामो दमस्तप मी मन्तार शान्तिरारम् । जानंदयाथ्युतारमा सयप मामएपम गौष यी तिरनेशहत्याग ग्रामसपमा बनाएयता प्रमादम र घ सम्॥२२॥ देरगुप्युरो भतिमिसगंपरिपोरणम् । प्राप्तिम्पमुपमोनिय नेपालमा२॥ याप मनन गीगा म्यामिन्पमापपा । समययतो सम्सय साई गोमाग श्री १ पतियानो तावानुलना । सायनुमिन नियं ममनधरण २१ यामा नोपसंपाम्या गृहमनश्ननः महिना निरगुष्टरिषदा .

·श्रीमद्भागवते मनमस्कन्धे अध्याय: २२ कामैरुचावचैः साध्वी प्रश्रयेण दमेन च । वाक्यैः सत्यैः प्रिय. प्रेरणा काले काले भजेत् पतिम् सन्तुष्टालोलुपा दक्षा धर्मज्ञा प्रियसत्यवाक् । अप्रमत्त शुचिः सिग्धा पति त्वपतितं भजेता। या पति हरिभावेन भजेच्टीरिव तत्परा । हर्यात्मना हरेलोंके पत्या श्रीरिव मोदते ॥२६॥ वृत्तिः संकरजातीनां तत्तस्कुलकृता भवेत् । अचौराणामपापानामन्त्यजान्तेवसायिनाम॥३०॥ प्रायः स्वभावविहितो नृणो धर्मो युगे युगे। वेदग्भिः स्मृतो राजन् प्रेत्य चेह च शर्मरला३॥ वृच्या स्वभावकृतया वर्तमान स्वकर्मकृत् । हित्वा स्वभाव कम शनैनिर्गुणतामियात् ॥३२॥ उप्यमानं मुहुः क्षेत्र स्वर्य निर्वीर्यतामियात् । न फल्पते पुन सूया उहं बीजं ध नश्यति ३३ एवं कामाशयं चित्त कामानामतिसेक्या। विरज्येत यथा राजनाग्निवत् काम बिन्दुभि ॥३४॥ यस्य यलक्षणं प्रोक्त पुंसो वर्णाभिव्यञ्जकम्। यदन्यत्रापि दृश्येत तत् तेनैव विनिर्दिशेत५३५॥ इति श्रीमद्भागरते महापुराणे सप्तमस्कन्धे युधिष्टिरनारदसंवादे नामैकादशोऽध्यायः ॥११॥ अथ द्वादशोऽध्यायः नारद उवाच ब्रह्मचारी गुस्फुले यमन् दान्तो गुरोहितम् । श्राचरन् दासवनीचो गुरौ सुदृढसौहृदः ॥१॥ सायं प्रासरुपासीत गुन्यर्क सुरोत्तमान् । उभे सन्ध्ये च यतवाग् जपन् या समाहित ४२n • छन्दास्यधोयीत पुरोराहूतश्चत सुयन्त्रित । उपक्रमेऽवसाने च चरणौ शिरसा नमेत् ॥ ३ ॥ मेखलाजिनासासि जटादण्डकमण्डलून् । बिभृयादुपवीत च दर्भपाणियथोदितम् ॥ ४ ॥ सार्य प्रातधरे गुरवे तनिवेदयेत् । भुजीत यद्यनुज्ञातो नोचेदुपवमेर कचित् ॥ ५ ॥ सुशीलो मितभुग् दक्ष. श्रद्दधानो जितेन्द्रिय । यावदर्थ व्यवहरेत् स्त्रीपु स्त्रीनिर्जितेषु च ॥ ६ ॥ वर्जयेत् प्रमदागाधामगृहस्थो वृहयत । इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरत्यपि यतेमनः ॥ ७ ॥ केशप्रसाधनोन्मदसपनाभ्यअनादिकम् । गुरस्त्रीभिर्युवतिभि कारयेशात्मनो युवा ॥ ८ ॥ नन्वग्नि पुमदा नाम धृतकुम्भपमः पुमान् । सुतामपि रहो जह्यादन्यदा यापदर्थन् । कल्पयित्वाऽऽस्मना यावदाभासमिदमीश्वरः । द्वतं तावत विरमेन ततो सस्य विपर्ययः on एतत् सर्व गृहस्थम्थ समानातं यतेरपि । गुरवृत्तिविकरसेन गृहस्सत्यनुगामिन: 21 अजनाभ्यजनोन्मदस्यक्लेसामिरं मधु । नग्गन्धलेपालद्वारस् यजेयुयें तपता: ॥१२॥ उपित्येवं गुरतुले द्विजोऽधो यायुष्य च । नयों सालोपनिषदं यावदर्थं यथायनम् ॥ दत्या परमनुज्ञातो गुरोः काम यदीधरः । गृह यन पा विशेन पपजेन नत्र या वसेत्॥१en अग्नौ गागानि स सर्वभूतेष्यधोरजम् । भूतैः स्मधामभिः पश्येदपूविष्टं पविष्टयन १४ एवं रिधो मनचारी यानास्यो यतिहो। चरन विदितविज्ञानः परं प्रमाधिगच्छनि १६] इन् मुनिसम्मतान् । थानासिष्टन मुनिरापिलोमिदानमा929 ·. श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः १३ ३४६ न कृष्टपस्यमनीयादकृष्टं चाप्यकालत. । अग्निपक्कमयामं वा अपकमुनाहरेत् ॥१८॥ वन्यैश्चरपुरोडाशान् निर्वपेत कालचोदितान् । लब्धे नवे नवेऽग्नाद्य पुराणं तु परित्यजेत्॥१६॥ श्रान्यधमेर शरणमुट चादिकन्दराम् । श्रयेत हिमवास्वग्निवर्षानिपपाट् स्वयम् ॥२०॥ केशरोमनखश्मश्रुमलानि जटिलो दधम् । कमरडल्वजिने दण्डवल्कलाग्निपरिच्छदान् ॥२१॥ चरेद् बने द्वादशाब्दानष्टौ वा चतुरो मुनिः । द्वावेकं वा यथा बुद्धिर्न विपद्यत कृच्छ्रतः॥२२॥ याकल्प. स्वकियायो व्याधिभिर्जरयावा । अान्वीक्षिक्यां वा विद्यायो कुर्यादनशनादिकम्।। श्रारमन्यन्नोन् समारोप्य संन्यस्याहंममात्मताम्। कारणेषु न्यसेत् सम्यक् संघातं तु यथाहतः से खानियायौ नि श्वासास्तेजस्यूष्माणमात्मरान्। अस्वस्फूरलेष्मपूयानि सिती शेष यथोद्भवम् वाचमनी सरक्त यामिन्द्रे शिल्पं करावपि । पदानि ग या दयसि रत्योपस्थ प्रजापतौn२६॥ मृत्यौ पायुं विसर्ग च यथास्थान विनिर्दिशेन् । दिन श्रोत्रं सनार्दन स्पर्शमध्यात्मनि वचम्।। रूपाणि चनुग राजज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अप्सु प्रचेतसा जिद्धा में येाणं तितो न्यसैन् मनो मनोरथैश्च । धुद्धि योन्यैः कयौ परे । कर्माण्यध्यात्मना रुद्रे यदहंममतानिया। सत्वेन चित्त क्षेत्रज्ञे गुणैर्यकारिक परे ॥२६॥ असु दितिमपो ज्योति यदो वायो नभस्यमुम् । यूटस्थे तश महति तदव्यक्त क्षरे च तत्३० इत्यरतयाऽऽमान चिन्मानमवशेषितम् । ज्ञात्वाद्वयोऽध विरमे दग्धयोनिरियानल ॥३१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे सप्तमसन्धे युधिष्टिरनारदसंवादे नाम द्वादशोऽध्यायः ।।१२।। अथ त्रयोदशोऽध्यायः नारद उवाच कल्पस्त्वे परिपन्य देहमायायशेपित. ग्रामैकराविधिना निरपेक्षश्चरेन्महीम् ॥ १॥ विभूयाद् यद्यसौ वास कौपीनाच्छादनं परम् । श्यक्त न ददलितादेरन्यत् फिशिदनापदिन२॥ एफ एर चोद् भिरामारामोऽन गाय । सर्वभून मुहन्धान्तो नारायणपरायणः ॥ ६ ॥ पश्येदारमन्यदो विधं परे सदसतोऽयये । प्रा मानं च परं प्रस सर्वत्र सदसन्मये ॥४॥ मुप्तप्रयोधयोः मन्धायात्मनो गतिमामाम् । पश्यन् एन्धं च मोई च मायामान न यस्तुत नाभिनन्देद् ध्रुवं मृत्युमध्रुवं वास्य जीवितम् । कालं परं प्रतीपेत भूताना प्रभाप्ययम्॥६॥ नामच्छास्यु समोर नोपजीयेत जीविकाम् । यादगास्स्यजेन् तान् पर केवन पंधया न शिष्याननुयभोस प्रन्यानाम्यमे पहुन् । न यारपामुपयुमीत नारम्भानारभेत् अधिस् न यतेराप्रम प्रायो धर्महेतुमहामन । शान्तस्य समचित्तरय विभृयादुत या त्यजेर ॥ अध्यनलियोध्यताओं मनी युन्मरावालगन् । पविझवदाग्मानं स रा दशंपेशाम् ॥ मापदारतीमतिमा परातनम साहय संगालो

·॥१२॥
1
३५०
श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः १३
तं शयानं धरोपस्थे कावेयां सहसानुनि । रजस्वलैस्तनूदेशनिगूढामलतेजसम्
ददर्श लोकान् विचरलोकतत्वविवित्सया । वृतोऽमात्य. कतिपयैः प्रहादो भगवप्रियः ॥१३॥
कर्मणाऽऽकृतिभिर्वाचा लिदैर्वर्णाश्रमादिभिः । न विदन्ति जना यं वै सोऽसाविति न वेति च१४
नं नत्वाभ्ययं विधिवत् पादयो. शिरसा स्पृशन् । विविस्पुरिदममाक्षीन्महाभागवनोऽपरः।११
पर्पि कार्य पोवानं सोद्यमो भोगवान् यथा । वित्तं चैवोद्यमवता भोगो वित्तवतामिह ।
भोगिनां खलु देहोऽयं पीवा भवति नान्यथा ॥१६॥
न ते शयानस्य निरुद्यमस्य ब्रह्मन् नु हार्थो यत एव भोगः ।
भोगिनोऽयं तव विश देहः पीवा यतस्तद्वद नः धाम चेत् ॥१७॥
कविः कल्पो निपुणरक् चिनियकथः समः । लोकस्य कुर्वतः कर्म शेपे सदीक्षितापि वा
नारद उवाच
स इत्थं दैत्यपतिना परिपृष्टो महामुनिः । स्मयमानस्तमभ्याह तवागमृतयन्त्रितः १m
ब्राह्मण उवाच
वेदमलुरश्रेष्ट भवान् नन्वार्यसग्मत: । ईहोपरमयोगा पदान्यध्यात्मचतुपा ॥२०॥
यस्य नारायणो देवो भगवान हृद्तः सदा । भक्त्या केवलयाज्ञानं धुनोति ध्वान्तमकंवत्॥२॥
श्रशापि चूमहे प्रक्षास्तव राजन् यथाश्रुतम् । सम्भावनीयो हि भवानात्मनः शुद्धिमिच्छताम् २२
तृष्णया भववाहिन्या योग्यैः कामेरपूरया । कर्माणि कार्यमाणोऽहं नानायोनिषु योजित.:२३॥
यदृच्छया लोकमिमं प्रापितः कर्मभिभ्रंमन् । स्वर्गापवर्गयोद्वार तिरश्च पुनरस्य च ॥२४॥
अत्रापि दम्पतीनां च सुखायान्यापनुत्तये । कर्माणि कुर्वतो दृष्ट्वा निवृत्तोऽस्मि विपर्ययम्॥२५॥
सुखमस्यात्मनो रूपं सर्वेहोपरतिस्तनुः । मन संस्पर्शजान् दृष्ट्वा भोगान् स्वस्यामि मंदिरानुन
इत्येतदारमनः स्वार्थ सन्तं विस्मृत्यथै पुमान् । विचित्रामपति द्वैते घोरामामोति संमृतिम्॥२७॥
जलं तदुद्भवैश्छन्नं हिस्वाज्ञो जलकाम्यया। मृगतृष्णामुपाधावेद् यथान्यग्रार्थदक लत ॥२८॥
देहादिभिर्देवतन्त्रैरारमनः मुयमोहतः । दुःखात्ययं चानीशल्य क्रिया मोषाः कृताः कृताः२६
नाध्यारिमकादिभिरविमुक्तस्य कर्हिचिन् । मर्यस्य कृग्लोपनौर : कामै क्रियेत किम् ३०
पश्यामि धनिनो कृशं लुब्धानामजितामनाम्। भयादलब्धनिद्राणां सर्वतोऽभिविशचिनाम्।३१
राजतोर : शोः स्वजनात् पशुपक्षित.। अम्यिः कालतः स्वस्मानिय प्राणार्थवजयम्।
शोकमोहभयनोधरागकै व्यश्रमादय. । यन्मूलाः स्युणा जमात् स्पृहाँ प्राणार्थयोध.३३
मकारमहासपी लोकेऽस्मिनो गुरूतमौ । पैराग्यं परितोयं च प्राप्ता यष्ठिाया यम्॥३४॥
विरागः सर्वकामेभ्यः शिचिता मे मधुमतात् । प्राप्तं मधुवद् वित्त हावाप्यन्यो हरेत् पतिम्॥
परितुष्टारमा यान्छोपनतादहम् । नोचेरध्ये महानि महाहिरिव सावान् ॥१६॥

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः २४ ३५१ धचिदल्पं चिद् भूरि भुझेऽन्नं स्वाद्वस्वादु वा । वचिद् भूरिगुणोपेतं गुणहीनमुत कचित्।३॥ श्रद्वयोपाहनं वापि कदाचिन्मानपर्जितम् । भुञ्ज मुक्त्वाथ कस्मिंश्चिद् दिवा नक्तं यदृच्छयाम चौमं दुकूलमजिनं चोरं वल्कलमेव वा । वसेऽन्य दपि सम्प्राप्तं दिष्टभुक् तुष्टधीरहम् ॥३६॥ धचिच्छये धरोपस्थे तृणपर्णाश्मभस्मसु । छचित्प्रासादपर्य हे कशिपौ वा परेच्छया ॥४on क्वचित मातोऽनुलिप्तान सुवासा सग्थ्यलङ्कृत । रथेमाश्चैश्चरे कापि दिग्वासा प्रावद् विभो॥४१॥ नाहं निन्दे न च स्तौमि स्वभावविरम जनम् । एतेषां श्रेय प्राशासे उतैकाम्यं महात्मना। विकल्पं जुहुयाचित्तौ तो मनस्यर्थविभ्रमे । मनो वैकारिके हुत्वा तन्मायायां जुहो यनुप्र४३॥ पारमानुभूती तो मायां जुहुयात् सत्य मुनि। ततो निरीहो विरमेन् स्वानुभुत्याऽऽत्मनि स्थित स्वारमगृतं मये यं ते सुगुप्तमपि वणितम् । व्यपेतं लोकशास्त्राम्यो भवान् हि भगवत्परः॥४श नारद उवाच धर्म पारमहस्यं वै मुनेः श्रुत्वासुरेश्वर. । पूजयित्वा सत प्रीत अामन्य प्रययौ गृम४६ इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे सप्तमस्कन्धे युधिष्टिरनारदसंवादे यतिधर्मे प्रयोदशोऽध्यायः १३ अथ चतुर्दशोऽध्यायः युधिष्ठिर उवाच गृहस्थ एता पदवी विधिना येन वाञ्जसा । याति देवरूपे हि मादृशो गृहमूदधी. ॥१॥ नारद उवाच गृहेष्ववस्थितो राजन् क्रियाः कुर्वन् गृहोचिताः । वासुदेवार्पणं सातादुपासीत महामुनीन५२॥ एवन् भगवतोऽभीषणमस्तारकयामृतम् । श्रधानो ययाकालमुपशान्तजनामृत. ॥३॥ सरसगाच्छनकैः सङ्गमात्मजायात्ममादिषु । विमुच्येन्मुच्यमानेषु स्वयं स्वमदुन्धित ॥४॥ यावदर्यमुपासीनो देहे गेहे च पण्डित. । विरक्तो रक्तवत् तय नृलोके नरता न्यमेता। सातय. पितरौ पुत्रा भ्रातरः सुहृदोऽपरे । यद् वदन्ति यदिच्छन्ति चानुमोदेत निमम..। दिन्यं भौम चान्तरिच वित्तमच्युतनिर्मितम् । तत् सर्वमुपभुञान एतत् कुर्यात् स्वतो बुध । याचद् ध्रियेत जठरं तावत् स्वयं हि देहिनाम् । अधिकं योऽभिमन्येत सस्तनो दएदमहति।। गोष्टम्बरमकाबुमरीसम्यगमक्षिका । प्रारमन पुत्ररत् पश्येत् तैरेवामन्तरं कियता। विगं नातिरळूण भजेत गृहमेध्यपि । यथादेश यथाकालं यावी वोपपादितम् son धावाधान्तेवसायिभ्यः कामान् संविभजे यथा। प्रायेकामारमनो दारी नृणो स्वयमहो यत.. भाद् यदर्थे स्वप्राणान् हन्या या पिता गुरमातस्य हवं नियां जमाद्यतेन य जिनो जिन मिविद्भस्मनिष्टान्तं श्येदं मुड कलेवरम्। कसदीयरतिभायां बापमा'मा नमरमदिता सिदयंशावशिष्टायः वल्रयेद् यत्तिमात्मनः । शेष स्परं यान् प्राश. पदयी महतामियात् ।।

·રૂપૂર श्रीमद्भागवते सप्तमस्काधे अध्यायः १४ देवानृपीन् नृभूतानि पितृनात्मानमन्वहम् । स्वगृत्यागतवित्तेन यजेत पुरष पृथक ॥१२ यात्मनोऽधिकाराचा सयो स्युर्य सम्पद । चैतानिरेन विधिना अग्निहोनादिना यजेत्।१६॥ न ह्यमिमुखतोऽय वै भगवान् सवयज्ञभुक् । इ.येत हविषा राजन् यथा विप्रमुखे हुतै ॥१७॥ तस्माद् प्राहाणदेवेषु मर्यादिपु यथार्हत । तैस्तै कार्यजस्चन क्षेत्रज्ञ ब्राह्मणाननु HIER कुर्यादापरपदीय मासि प्रौप्टपद द्विज । श्राद पित्रोर्यथावित्त' तबधूनां च वित्तवान् । अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपात दिनदये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादशीश्रवणेषु च ॥२०॥ तृतीयायो शुक्लपक्षे नव यामथ कासिके । चतसृप्वायष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥२॥ माधे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागम । राक्या चानुम या वा मासाणि युतान्यापा२२॥ द्वादश्यामनुराधा स्थावणस्तिस उत्तरा । तिहप्वकादशी याऽऽसु जन्मश्रोणयोगयुक् २३ त एते श्रेयस काला नृणां श्रेयोविवर्धना । कुर्यात् सर्वात्मनैतेषु श्रेयोऽमोघ तदायुप ॥२४॥ एषु स्नान नपो होमो यत दवद्विजार्चनम् । पितृदवनभूतन्यो यद् दत्त तयनश्वरम् ॥२५॥ सस्कारकालो जायाया अप यस्यारमनस्तथा । तर स्था मृताहश्या कर्मण्यम्युदये नृप ५२६६ श्रय देशान् प्रवक्ष्यामि धर्मादिश्रेयभावहान् । स वै पुण्यतमो दश सत्पात्र यत्र लभ्यते॥२७॥ बिम्ब भावतो यत्र सर्वमेतचराचरम् । यत्र ह ब्राह्मणकुल तपोविद्यादयान्वितम् ॥२८॥ यत्र यन हरेर स देश श्रेयसो पदम् । यत्र र हादयो नद्य पुराणेषु च विश्रुता ॥२६॥ सरोसि पुष्करादोनि क्षेत्रात्यहाश्रितान्युत । कुरक्षेत्र गशिर प्रयाग पुलहाश्रम ॥३०॥ नेमिप फाल्गुन सेतु प्रभासोऽध कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पपा वि दुसरहतथा ॥३१॥ नारायणाश्रमो न दा सीतारामाश्रमादय । सर्वे कुलाचला राजन महेन्द्रमलयादय ॥३२५ एते पुण्यतमा देशा हरेराश्रिताश्च ये । एतान् देशान् निपेयेत श्रेयस्कामो सभीषणश । धर्मों छोहित पसां सहस्राधिफ्लोदय ॥३३॥ पान स्वत्र निरक्त कविमि पावित्तमै । हरिरबैंक उशि यामय वै चराचरम् ॥३४॥ देवहसु नै सत्सु तन ब्रहा मजादिपु । राजन् यदापूजायो मत पात्रतयाच्युत ॥३५॥ जीवराशिभिराकीणं ग्राण्डकोशाधिपो महान् । त मूल वादच्युतज्या सर्वजीवा मनपणम्।३६१ पुराएयनेन सृष्टानि नृतिर्यगृविदेवता । शेते जीवेन रूपेण पुरेपु पुरषो हासो ॥३७॥ तवेषु भगवान् राजस्तारतम्येन वर्तते । तस्मात् पान हि पुरुषो याघानामा यथेयते॥३८॥ दृष्ट्वा ते मियो नणामवज्ञानात्मता नृप । त्रेतादिषु हरेरा क्रियायै पविभि वृत्ता ३६५ ततोऽर्चाया हरि केचित् सश्रद्धाय सपर्यया | उपासत उपास्तापि नार्थदा पुरुद्विपाम् ॥१०॥ पुरुषेवपि राजेन्द्र सुपात्र बाहण विदु । तपसा विद्यया तुष्ट्या धत्तं घेद हरेस्तनुम् nean नन्दस्य ग्राहाणा राजन् कृष्णस्य जगदारमन । पुन त पादरजसा त्रिलोकी दैवत महत् ॥४२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराण मसमस्कन्धे सदाचारनिर्णयो नाम चतुर्दशोऽध्याय १४

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे श्रध्यायः १५
३५३
अथ पंचदशोऽध्यायः
नारद उवाच
कर्मनिष्टा द्विजाः केचित् तपोनिष्ठा नृपापरे । स्वाध्यायेऽन्ये प्रवचने ये वेचिज्ञानयोगयो..sn
ज्ञाननिष्टाय देयानि कन्यान्यानन्त्यमिच्छता । देवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हतः ॥ २ ॥
द्वौ देवे पितृकार्ये त्रीनेकैकमुभयत्र वा । भोजयेत् सुसमृद्धोऽपिश्राद्ध कुर्यान्न विस्तरम॥३॥
देशकालोचितश्रद्धाद्रव्यपानाहणानि च । सम्यग् भवन्ति नैतानि विस्तरात् स्वजनार्पणात् ।
देश काले च सम्प्राप्त मुन्यन्नं हरिदैवतम् । श्रद्धया विधिवत् पात्रे न्यस्तं कामधुगक्षयम् ५॥
देवपिपितृभूतेभ्य श्रारमने स्वजनाय च । अन्नं संविभजन् पश्येत सर्वं तत् पुरुषात्मकम्॥६॥
न दद्यादामिपं श्राद्धे न चावाद् धर्मतत्वविता मुन्यन्नै. स्यात् परा प्रीतियथा न पशुहिंसया ७
नैतादृशः परो धर्मो नृणां सन्दर्ममिच्छताम् । न्यासो दरडस्य भूतेषु मनोवाकायजस्य या
एके कर्ममयान् यज्ञान् ज्ञानिनो यज्ञपित्तमाः । अात्मसंयमनेऽनीहा जुवति ज्ञानदीपिते ॥६॥
द्रव्ययज्ञैर्यक्ष्यमाणं दृष्ट्वा भूतानि विम्यति । एष माक्रुणो हन्यादतज्ज्ञो सासुतृव ध्रुवम् ॥१०॥
तस्माद् दैवोपपनेन मुन्यन्नेनापि धर्मवित् । सन्तुष्टोऽहरहः कुन्नित्यनैमित्तिकी क्रिया:॥११॥
विधर्म परधर्मश्च यामास उपमा छलः । अधर्मशाखाः पञ्चेमा धर्मज्ञोऽधर्मवत् त्यजेत् ॥१२॥
धर्मयाधो विधर्मःम्यात् परधर्मोऽन्यचोदितः। उपधर्मस्तु पाखण्डो दम्भो या शब्दभिच्छल । १३।
यस्त्यिच्छया कृत. पुग्भिराभासो ह्याश्रमात् पृथका स्वभावविहितो धर्म. कस्य नेष्टः प्रशान्तये १४
धर्मार्थमपि नेहेत यानार्थ याधनो धनम् । अनीहानोहमानस्य महाहरिव वृत्तिदा ॥१५॥
सन्तुष्टस्य निरीहस्य स्वागमारामस्य यत् सुसम् । कुतस्तत् कामलोभेन धावतोऽहया दिश:१६
सदा सन्तुष्टमनसः सर्वाः सुखमया दिश. । शर्कराकण्टकादिभ्यो यथोपानत्पदः शिवम् non
सन्तुष्टः केन या राजन् न यततापि वारिणा। श्रीपस्थ्यलयकापण्याद् गृहपालायते जनः
असन्तुष्टस्य विप्रस्य तेजो विद्या सपो यश. 1 सवन्तीन्द्रियलील्येन ज्ञानं चैवावकीर्यते १६
कामस्यान्तं च उत्तृभ्यां प्रोधस्येतरफलोदयाता जनो याति न लोभस्य जिन्याभुक्त्या दिशोभुव.
परिडता बहवो राजन् वहुशा: संशयरिछः । सदसस्पतयोऽयेके असन्तोशत् पतनयध 112
असङ्कल्पामयेत् कान मोध कामविवर्जनात् । प्रथांनच्या लोभं भयं तस्यायमर्शनात् ॥२२॥
प्रायोटिक्या शोकमोही दम्भं महदुपासया योगान्तरायान् मानेन हिंसा फायायनीहया|२
कृपा भूवन दुःसं देवं जसात् समाधिना । प्रारम योगीर्येण निद्रा सापनिपेश्या १२४n
रजस्तम सापेन सायं घोपशमेन च । एतत सर्व गुरी भरया पुरुषजसा जयेत् ॥२१॥
यस्य सामद भगवति ज्ञानदीपपदे गुरीमांसदीः श्रुतं सस्य सर्व बुरशौचात् ॥२६॥
एप पे भगवान साधात् प्रधानपुरपेयरः । योगेयिंग्याइप्रिलोको यं मन्यते नरम् ॥२३॥

·રપૂર श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः १४ देवानृपीन भूतानि पित नात्मानमन्वहम् । स्ववृत्यागविलेन यजेत पुरुष पृथक् ॥१५ यात्मनोऽधिकाराद्याः सर्वाः स्युर्यज्ञसम्पदः । वैतानिकेन विधिना अग्निहोत्रादिना यजेत्॥१६॥ न ह्यग्निमुखतोऽयं वै भगवान् सवयज्ञभुक् । इज्येत हविपा राजन् यथा विप्रमुखे हुतैः ॥१७॥ तस्माद् ब्राह्मणदेवेषु मांदिषु यथाहत. । तैस्तैः कामैर्यजस्वैनं क्षेत्रमै बाह्मणाननु ॥ian कुर्यादापरपक्षीयं मासि प्रोष्टपदे द्विजः । श्रादं पित्रोर्यथावित्त तदुवाधनांच वित्तवान्१६ अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनाये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादशोश्रवणेषु च ॥२०॥ तृतीयायां शुक्रपक्षे नवायामय कासिके । चतसप्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तया ॥२१॥ माधे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राक्या चानुमत्या वा मासांथि युतान्यापा२२॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्वस्तिस उत्तराः । तिहप्कादशी याऽऽसु जन्मश्रोणयोगयुक्२३ ' त एते धेयसः काला नृणां श्रेयोधिवर्धनाः । कुर्यात् मितेषु श्रेयोऽमोघं तदायुपः॥२४॥ एषु स्नानं जपो होमो यतं देवद्विजार्चनम् । पितृदेवनभूतेन्यो यद् दत्तं तवयमश्वरम् ॥२५॥ संस्कारकालो जायाया अपत्यस्यात्मनस्तथा । तसस्था मृताहश्च कर्मरयभ्युदये नृप ॥२६॥ अथ' देशान् प्रवक्ष्यामि धर्मादिश्रेयभावहान् । सबै पुरयतमो देशः सत्पात्रं यत्र लगते॥२७॥ बिग्वं भगवतो यत्र सर्वमेतचराचरम् । यन्न ह ग्राहाणफुलं तपोविद्यादयान्वितम् ॥२८॥ यत्र यत्र हरेरर्चा स देशः श्रेयसा पदम् । यत्र गङ्गादयो नद्यः पुराणेषु च विध्रुताः ॥२६॥ सरासि पुष्करादीनि धारयहांश्रितान्युत्त । कुरक्षेत्रं गयशिर. प्रयाग. पुलहाश्रम, ॥३०॥ नैमिष फाल्गुन सेतुः प्रभासोऽय कुरास्थली । वाराणसी मधुपुरी पपा बिन्दुसरस्तथा ॥३॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय. । सर्वे कुलाधला राजन महेन्द्रमलयादयः ॥३२॥ एते पुरयतमा देशा हरेराश्रिताश्च ये । एतान देशान् निपेयेत श्रेयस्कामो सभीषणशः । धर्मों सहित. पुंसां सहस्राधिफलोदयः ॥३३॥ पानं त्यत्र निरक्त विभि. पात्रवित्तम. । हरिश्यक उशि यन्मय व घराचरम् ॥३४॥ देवय॒हत्सु सत्सु तत्र प्रहामजादिषु । राजन् यसपूजायो मतः पातयाच्युत. ॥३५॥ जीवराशिभिराकीर्ण पाएकोशा हाधिपो महान् । तन्मूल बादच्युतंज्या मजीवामतर्पणम्॥३६॥ पुराण्यनेन सृष्टानि तिर्यगृषिदेवताः । शेते जीवेन रूपेण पुरेपु पुरणे यसो ३७n तरवेषु भगवान् राजेस्तारतम्येन वर्तते । तस्मात् पात्रं हि पुरुषो यावानात्मा यधेयते॥३८ दृष्ट्वा तेषां मियो नणामवज्ञानात्मता नृप । प्रेतादिपु हरेरचा रियाय पविभिः कृता ॥३॥ ततोऽर्चायो रिपोचत संप्रदाय सपर्यया । उपासत उपास्तापि नाथदा पुरदिपाम . पुरुषेप्वपि राजेन्द्र मुपायं माइयां विदुः । तपसा गिराया तुष्ट्या धत्ते चेहरेस्तनुम् et नन्दस्य माझगा राजन् कृष्णस्य जगदात्मनः । पुनन्त. पादरजसा ग्रिलोरी देवनं महत् ॥३२॥ इति श्रीमहागवत महापुराये सप्तमरपन्धे सदाभानिया नाम चाशोथा. -

·।
श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः १५ ३५३
अथ पंचदशोऽध्यायः
नारद उवाचं
कर्मनिष्टा द्विजा. केचित् तपोनिष्ठा नृपापरे । स्वाध्यायेऽन्ये प्रवचने ये केचिज्ञानयोगयो ।
ज्ञाननिष्टाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता। देधे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हतः॥ २॥
द्वौ देवे पितृकार्ये श्रीनेकैकमुभयर वा ! भोजयेत् सुसमृद्धोऽपि श्राद्ध कुर्यात विस्तरम्॥३५
देशकालोचितश्रद्धाद्रव्यपात्राहणानि च । सम्यग् भवन्ति नैतानि विस्तरात् स्वजनार्पणात् ।
देश काले च सम्प्राप्त मुन्यन्नं हरिदैवतम् । श्रद्धया विधिवत् पात्रेन्यस्त कामधुगक्षयम् ॥ ५॥
देवर्षिपितृभुतेभ्य अात्मने स्वजनाय च । अन्नं संविभजन् पश्येत सर्व तत् पुरुषात्मकम्॥६॥
न दद्यादामिषं श्राद्धे न चाया धर्मतत्ववित्। मुन्यन्नैः स्यात् परा प्रीतिर्यथा न पशुहिंसया .
नैतादृशः परो धर्मो नृणां सद्धर्ममिच्छताम् । न्यासो दण्डस्य भूतेषु मनोवाकायजस्य यःn
एके कर्ममयान् यज्ञान ज्ञानिनो यज्ञपित्तमाः । श्रात्मसंयमनेऽनीहा जुहति ज्ञानदीपिते ॥ En
दव्ययज्ञैर्यध्यमाणं दृष्ट्वा भूतानि बिभ्यति । एष माकरुणो हन्यादतज्ज्ञो ह्यसुतृव ध्रुवम् ॥१०॥
तस्माद् दैवोपपनेन मुन्यन्नेनापि धर्मवित् । सन्तुष्टोऽहरहः कुर्यान्नित्यनैमित्तिकोः क्रिया:॥११॥
विधर्म परधर्मश्च प्राभास उपमा छलः। अधर्मशाखाः पञ्चेमा धर्मज्ञोऽधर्मवत् त्यजेत् ॥१२॥
धर्मपाधो विधर्म:म्यात् परधर्मोऽन्यचोदितः। उपधर्मस्तु पाखण्डो दम्भो पा गन्दभिच्छल ।१३॥
यस्त्विच्च्या कृत. पुम्भिराभासो ह्याश्रमात् पृथका स्वभावविहितो धर्मः कस्य नेष्ट. प्रशान्तये।४
धर्मार्थमपि नेहेत यात्रार्थ वाचनो धनम् । अनीहानोहमानस्य महाहेरिव वृत्तिदा ॥१५॥
सन्तुष्टस्य निरीहस्य त्वात्मारामस्य यत् सुखम् । फुतस्तत् कामलोभेन धावतोऽहया दिश:१६
सदा सन्तुष्टमनसः सर्वाः सुसमया दिश. । शर्कराएटकादिम्यो यथोपानरपदः शिवम् ||mon
सन्तुष्टः येन या राजन् न वर्ततापि वारिया। श्रौपायजयकार्पण्याद् गृहपालायते जनः।
असन्तुष्टस्य विमस्य तेजो विद्या तपो यशः । सवन्तीन्द्रियलौल्येन शानं चैवावकीर्यते :१६
कामस्यान्तं च पुत्तृभ्यां मोधस्येतत्फलोदयाना जनो याति न लोभस्य जिन्वा भुक्त्वा दिशोभुवः
परिखता यहयो राजन् यज्ञाः संशयक्छिः । सदसस्पतयोऽप्येके असन्तोगत् पतन्त्यध ॥२१॥
असमानयेत् पानं मोघं कामविपर्जनात् । अर्थानश्या लोमं भयं तपावमर्शनात् ॥२२॥
भावदिया शोकमोही दम्भ महदुपासया योगान्तरायान् मानन हिंसा पापाद्यनीहया॥२३॥
कृपया भूतनं दुःसंदेयं जयात् समाधिना । धारमनं योगीर्येण निद्रा सापनिपेवया ॥३॥
स्तन सान सा चोपरामेन च । एतत सर्व गुरी मारया पुरगे सजसा जपेत् ॥२१॥
यस्य साताद् भगवति ज्ञानदीपा गुरोमांसदीः श्रुतं तस्य सर मुरशीचरत् ॥२६॥
एष भगवान् सात् प्रधानपुरपंधरः । योगेरविम्याधिलाको यं मन्यते नरम् ॥२७॥

·॥३॥ ३५४ श्रीमद्भागवत सप्तमस्कन्धे अध्याय १५ पड्वर्गसयमैकान्ता सर्वा नियमचोदना । तदन्ता यदि नो योगानावहेयु श्रमावहा २८॥ यथा वार्तादयो यर्था योगस्यार्थ न चिभ्रति । अनर्थाय भवेयुस्ते पृतमिष्ट तथासत ॥२६॥ यश्चित्तविजये यत्त स्याग्नि सङ्गोऽपरिग्रह । एको विविक्तशरणो भितुर्भिक्षामिताशन ॥३०॥ दशे शुचौ समे राजन् सस्थाप्यासनमा मा ( स्थिर सम ससं तस्मितासातच श्रोमिति । प्राणापानौ सन्निध्यात् पूरकुम्भकरेचकै । यावन्मनस्त्यजेन कामान् स्वनासाग्रनिरीक्षण ३२ यता यता नि सरति मन कामहत भ्रमत् । ततस्तत उपाय हृदि र ध्याच्छनैध ॥३३॥ एवमभ्यसतश्चित कालेनाल्पीयसा यते । अनिश तस्य निर्माण यात्यनिन्धनरहिवर॥३४॥ काकादिमिरनाविद्ध प्रशान्ताखिलवृत्ति यत् । चित्त ब्रह्ममुखस्पृष्ट नैयोसिष्टत कहिचिता३.५५ य प्रमाय गृहात् पूर्व त्रिवर्गावपनात् पुन । यदि समेत तान् भितु सवै वान्ताश्चापनप ३६ ये स्वदेह स्मृतो ना मा म यो विकृमिभस्मसातात एनमात्मसा कृत्वा श्लायति यसत्तमा ३७ गृहस्थमा क्रियात्यागो प्रत यागो बटोरपि । तपस्विनी प्रामसेवा भिलोरिन्द्रियलोलता॥३॥ श्राश्रमापसदा येते खल्वाश्रमविडम्बका । देवमायाविमूर्यास्तानुपेशेतानुकम्पया श्रात्मान चेद् विजानीयात् पर ज्ञानधुताशय । किमिच्छन् कस्य वा हेताह पुष्णाति लम्पट ४० पाहु शरीर रथमिन्द्रियाणि हयानभीषन मन इन्द्रियेशम् । वर्मानि मात्रा धिपणां च सूत माप वृहद् वन्धुरमीशसृष्टम् ॥४॥ श्रच दशप्राणमधर्मधमौ घऽभिमान रथिन च जीवम् । धनुर्हि तस्य प्रणव पठन्ति शर तु जोर परमेव लक्ष्यम् ॥५२॥ रागो द्वेपश्च लोमश्व शोकमोही भय मद । मानोऽवमानोऽसूया च माया हिंसाबममर ५३ रज प्रमाद सुन्निद्रा रायवर वेवमादय । रजस्तम प्रतय सस्वातय चित् ॥un यावन्नमायरथमात्मवशोपकल्प धत्ते गरिष्टवरणाचनया निशातम्। शानासिमच्युतबलो दधदस्तराष्ट्र साराज्यतुष्ट उपशान्त इद विजदात् ॥४५॥ नो चेत् प्रमत्तमसदिन्द्रियपाजिस्ता नीरवो पथ विषयदस्युपु निसिन्ति । ते दस्थर सहयस्तम, तमोऽधे ससारप उस्मृत्युमये विपत्ति ॥४६॥ प्रवृत्त च निवृत्त च विविध कर्म वैदिकम् । अायतेत महत्तेन निरोनाभतेऽमृतम् asn हिंस्र द्रव्यमय काम्पममिहोपाधशान्तिदम् । दर्शच पूर्णमास पातुर्मास्य पशु मुस AMER एतदिष्ट प्रवृत्ताय हुत प्रहुतमेर पर पूर्व मुरानपारामशाजीम्यादिलक्षणम् । दृश्यसूधर्मविपाश धूमो रानिपश्य । अयन दक्षिण सोमो दशं घोधिशीरध.. श्रम रेत इति व पितृयान पुनर्भय । पारयेनानुपूर्व भूपा सुबह जायते 1 सरपार सस्तो हित । इन्द्रियेपु निषायाम् ज्ञानदीपमुलति५२। M म ·૨૫૫ 14 - श्रीमद्भागवते सहमस्कन्धे अध्यायः १५ इन्द्रियाणि मनस्यूमौ वाचि धैकारिक मनः । वाचं वर्णसमानाये तमोङ्कारे स्वरे न्यसेत् । योङ्कारं विन्दौ नादे तं तं तु प्राणे महत्यमुम् ॥१३॥ अमिः सूर्यो दिवा प्राह्रः शुक्लो राकोत्तरं स्वराट् । विश्वश्च तैजसः प्राज्ञस्तुर्य प्रात्मा समन्वयात् देवयानमिदं प्राहुभूस्वा भूत्वानुपूर्वशः । श्रात्मयाज्युपशान्तात्मा ह्यारमस्थो न निवर्तते ४५५० य एते पितृदेवानामयने वेदनिर्मिते । शास्त्रेण चतुपा वेद जनस्थोऽपि न मुह्यति ॥१६॥ श्रादावन्ते जनानां सद् बहिरन्तः परावरम् । ज्ञानं ज्ञेयं वचो वाच्यं तमो ज्योतिस्वयं स्वयम् प्रामाधितोऽपि ह्याभासो यथा वस्तुतया स्मृतः । दुर्घटत्यादैन्द्रियकं तद्वदविकल्पितम् ॥een वित्यादीनामिहार्थानां छाया न कतमापि हि । न संघातो विकारोऽपि न पृथानाधितो मृपा धातयोऽवयवित्वाच तन्मात्रावयवैर्विना । न स्युह्म सत्ययविन्यसमवयवोऽन्ततः १६०० स्थात् सादृश्यभ्रमस्तावद् विकले सति यस्तुनः । जाप्रस्थापी यथा स्वप्ने तथा विधिनिषेधता भावाद्वैतं क्रियावतं द्रव्याद्वैतं तथाऽऽत्मनः । वर्तयन् स्वानुभूत्येह प्रोन् स्वमान् धुनुते मुनिः। कार्यकारणयस्वैश्यमर्शनं पटतन्तुरत् । श्रवस्तुत्वाद् विकल्पस्य भावाद्वैतं तदुच्यते॥१३॥ यद् प्रमणि परे साक्षात् सर्वकर्मसमर्पणम् । मनोवाक्तनुभिः पार्थ प्रियाद्वैतं तदुच्यते ॥६४५ थारमनायासुतादीनामन्येपो सर्वदेहिनाम् । यत् स्वार्थकामयोरैक्यं दम्यावतं तदुच्यते॥६५॥ यद् यस्य यानिषिद्ध स्याद् येन यत्र यतो नृप। स तेनेहेत कर्माणि नरो नान्यैरनापदि ॥६६॥ एतैरन्यैश्च घेदोक्त वर्तमानः स्वकर्मभिः । गृहेऽप्यस्य गति यायाद् राजस्तद्भक्तिमानरः॥६७n यथा हि यूर्य नगदेव दुस्स्यजादापदणादुत्तरतारमनः प्रभोः । यरपादप रहसैवया भवानहारपीसिर्जितदिग्गमः प्रतन् ॥ ६८ । यह पुराभयं फश्चिगाधर्व उपपईणः । नागरातीते महाफलो गन्धर्वाण सुसम्मतः ॥६॥ रूपेशल माधुर्यसोगनयप्रियदर्शनः । स्त्रीणां प्रियतमो नि-यं मत्तस्तु पुरलम्पट: USOR एकदा देवसो तु गन्धर्याप्सरसा गणाः । उपहता विश्वसम्भिहरिगायोपगायने 11 यह च गायस्सद्विद्वान् सीभिः परिवृतो गतः। शारा विधगतस्तन्मे हेलनं शेपुरोजसा । याहि त्वं शूदतामाशु नष्टधीः एतहेलनः ॥ तायास्यामह' जशे सग्रापि प्रदयादिनाम् । शुभूपयानुरण प्राप्तो प्रताम् ॥७३॥ धर्मस्त गृहमेधीयो पणितः पापनाशनः । गृहम्यो पेन पदयीमामा न्यामिनामिपाल पूर्व गृलोके पत भूरिभागा लोई पुनाना भुनयोऽभिपन्ति । पेपो गृहानाय मनीति सापद् गूई परं ब्रह्म मनु पनिङ्गम् १॥ पा प्रर्य अझ महिमापवल्यनिर्गलाम्गानुभूनिः । प्रियः मुखद् यः सा मागुमेप मामाईतीपी विधिर गुरश: स ·३५८ श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २ तमीहमानं निरहकृतं बुधं निराशिर्ष पूर्णमनन्यचोदितम् । नृष्टिक्षयन्तं निजर मसंस्थितं प्रभुप्रपयेऽसिजधर्मभावनम् ॥१६॥ श्रीशुक उवाचं इति मन्योपनिन्दं ध्याहरन्तं समाहितम् । दृष्ट्वापुरा यातुधाना जग्घुमन्यद्रवन् युवा Arun तांस्तथावसितान् बीय यज्ञः सर्वगतो हरिः। यामः परितो देवह वाशासत् निविष्टपम्॥१८॥ स्वारोचिपो द्वितीयस्तु मनुरग्नेः सुतोऽभवत् । धमापुपेणरोचिष्मत्प्रमुखास्तस्य चात्मजाः तन्नेन्दो रोचनहत्यासोद् देवाश्च तुरितादयः । कर्जस्ताभादयः सस स्श्यो ब्रह्मवादिनः॥२०॥ ऋपेस्तु वेदशिरसस्तुपिता नाम पल्पभूत् । तस्या जज्ञे ततो देवो विभुरित्यभिविश्रुतः॥२१॥ अष्टाशीतिसहस्राणि मुनयो ये तयताः । अन्वशिक्षन् प्रतं तस्य कौमारपह्मचारिणः॥२२॥ तृतीय उत्तमो नाम प्रियातसुतो.मनुः । पवनः सभयो यज्ञहोत्राधास्तरसुता नृप १२३॥ वसिष्टतनयाः सप्त ऋषयः प्रमदादयः । सत्या वेदश्रुता भद्रा देवा इन्द्रस्तु सत्यजित्म२४६ धर्मस्य सूनृतायां तु भगवान् पुरुषोत्तमः । स यसेन इति ख्यातो जातः सत्यप्रतैः सह ॥२१॥ सोऽनुतमतदुःशीलानसतो यक्षराक्षसान् । भूतद्दो भूतगणांस्त्ववधीत् सत्यजित्सखः॥२६॥ चतुर्य उत्तमभ्राता मनुनाना च ताममः । पृथुः ख्यातिर्नरः केतुरित्याद्या दश तरसुत्ताः॥२७॥ सत्यका हरयो वीरा देवाविशिख ईश्वरः । ज्योतिर्धामादयः सप्त रुपयस्तामसेऽन्तरे ॥२८॥ देवा वैश्तयो नाम विरतेस्तनया नृप । नष्टाः कालेन यैवेदा विस्ता: स्वेन तेजसा REM तयापि जज्ञे भगवान् हरिया हरिमेधसः । हरिरियाहृतो येन गजेन्द्रो मोचितो प्रहाता३०५ राजो उवाच बादरायण एतत् ते श्रोतुमिच्छामहे वयम् । हरियथा गजपति ग्राहप्रस्त ममूमुचत् ॥३॥ तत्कया सुमहत पुण्यं धन्यं स्वस्त्ययनं शुभम् । यत्र यत्रोत्तमलोको भगवान गीयते हरिः॥३२॥ परीक्षितवं स तु पादरायणिः प्रायोपविष्टेन कथासु चोदितः । उवाच विप्राः प्रतिनन्द्य पार्थिवं मुदा मुनीना सदसि स्म एवताम् ॥३३॥ इति श्रीमहागवते पुराणे पार मंहितायाममस्कन्धे मन्वन्तरानुचरिते प्रथमोऽध्यायः अथ द्वितीयोऽध्यायः श्रीशुक उवाच श्रासीद् गिरिवरो राजनिकूट इति विश्रुतः । पीरोदेनावृतः श्रीमान् योजनायुतमुच्छ्रितः तावता विस्तृतः पर्यक् त्रिभिः पयोनिधिम् । दिशः सं रोचयनास्ते रोप्यायसहिरएमयः। भन्दै ककुभः सर्वा स्मधातुधिचिनित. । नानागुमलतागुल्मैनियोपर्निर्मराग्ममाम् ॥३॥ सूत उवाच ·- ॥७॥ - १६॥ श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः २ ३५६ स चावनिग्यमानाद्भिः समन्तात् पयअमिभिः करोति श्यामला भूमि हरिन्मरक्ताश्मभिः ४ सिद्धचारणगन्धर्वविद्याधरमहोरगै. । किन्नरैरप्सरोभिश्च क्रीडगिर्जुष्टकन्दरः ॥ ६॥ सङ्गीतसन्नादैनंदद्गुहममर्षया । अभिगर्जन्ति हरयः श्लाधिनः परशझ्या ॥ ६ ॥ नानारण्यपशुयातसङ्घ लद्रोण्यलङ्कृतः । चित्रगुमसुरोधानक्लकण्टविहङ्गमः सरिसरोभिरच्छोदः पुलिनैर्मणिवालुकैः । देवस्वीमज्जनामोदसौरभावनिले तः ॥८॥ तस्य द्रोण्या भगवतो वरुणस्य महात्मनः । उद्यानमृतुमनाम पाकोडं सुरयोपिताम् ॥ ६॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यं पुष्पफलद्रुमैः । मन्दारैः पारिजातैश्च पाटलाशोकच-पकेः ॥१०॥ चुते. प्रियालैः पनसैराराम्रातकैरपि । क्रमुकैालिकेरेश्व खरेबीजपूरकैः ॥११॥ मधुकैः सालतालैश्च तमालैरसनार्जुनैः । अरिष्टोदुग्यरप्लटः किंशुकचन्दनैः ॥१२॥ पिचुमन्द. कोविदारैः सरलैः सुरदारभिः । द्राक्षे चुरम्भाजग्बूभिर्वदर्यताभयामलैः ॥१३॥ विल्वै कपित्थैर्जग्वीरैतो भल्लातकादिभिः । तस्मिन् सरः सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम्॥१४॥ कुमुदो पक्षकद्धारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तपट पदनिघुष्टं शकुन्तैश्च कलत्वनैः ॥१५॥ हंसकारण्डवाकीर्ण चकारैः सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् मत्स्यकच्छपसञ्चारचलस्पद्मरजःपय | कदम्बवेतसनलनीपवन लकैतम् कुन्दैः कुरवकाशोकैः शिरीपैः कुटजेङ्गुदैः । कुब्जकै स्वर्णयूधीभिर्नागपुन्नागजातिभिः ॥१८॥ मक्षिकारातपत्रैश्च माधवीजालकादिभिः । शोभितं तीरजैश्चान्यैनित्यर्तुभिरलं दुमैः ॥१६॥ तत्रैकदा तगिरिकाननाश्रयः करेणुभिवारणयूथपरचरन् । सकण्टकान् कीचश्वेणुवेत्रवद्विशालगुल्मं प्ररुजन् वनस्पतीन् ॥ २० ॥ यद्गन्धमानाद्धरयो गजेन्द्रा व्याघ्रादयो व्यालमृगाः सखगाः । महोरगाश्चापि भयाद् द्रवन्ति सगौरकृष्णाः शरभाश्चमर्यः ॥ २१॥ वराहा महिपशिल्या गोपुच्छसालावृफमटाश्च । अन्यत्र शुद्रा हरिणाः शशादयश्चरन्त्यभीता यदनुग्रहेण ॥ २२ ॥ स धर्मततः परिभिः करणुभि तो मदच्युत्कलभैरनुद्रुतः । गिरि गरिणा परितः प्रझम्पयन् निपेन्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनैः ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेगुरूपितं जिघन् विदूरान्मदविलेषणः । वृतः स्वयूथेन तृपादितेन तासरोवराभ्याशमयागमद् दुतम् ॥ २४ ॥ विगाहा तस्मिामृताग्यु निर्मलं हेमारविन्दोत्पलरेणुवासितम् । पपी निकामं निजपुष्करोद्धतमात्मानमन्निः स्नपयन् गतष्यम. ॥ २१ ॥ ॥१७॥ घृका ·३६० श्रीमद्भागवने अष्टमस्कन्धे अध्यागः । स्वपुष्करणोद्धतशीकरामुभिर्निपाययन् संहनपयन् यथा गृही। घृणी .करेण. कलमांश्च दुर्मदो नाचष्ट कृच्छ्र कृरणोऽजमागया ॥ २६ ॥ तं तन कश्चिन्नृप देवचोदितो माहो। बलीयांश्चरणे रुपाग्रहीत् । याच्या व्यसनं गतो गजो यथारलं सोऽतिवलो विचक्रमे ॥ २७ ॥ तथाऽऽतुरं यूथपति करण्यो विकृप्यमाणं तरसा बलीयसा । विचुकुशुनिधियोऽपरे गजाः पाणिग्रहास्तारयितुं न चाशकन् । २८ H नियुभ्यतोरेवमिभेन्द्रनक्रयोर्विकर्पतोरन्तरतो बहिर्मियः । समाः सहस्र व्यगमन् महीपते सप्राणयोश्चिममंसतामराः ॥ २६ ततो गजेन्द्रस्य मनोबलौजसा कालेन दोघेण महानभूद् व्ययः । विकृप्यमाणस्य जलेऽवसीदतो विपर्ययोऽभूत् सकलं जालौकसः ॥ ३० ॥ इत्थं गजेन्द्रः स यदाऽऽप सङ्कर प्राणस्य देही विवशो यदृच्छया । अपारयात्मविमोक्षणे चिरं दध्याविमा बुद्धिमधाभ्यपद्यत ॥३१॥ न मामिमे ज्ञातय आतुरं गजाः कुत: करिण्य. प्रभवन्ति मोचितुम् । प्राहेण पाशेन विधातुराधृतोऽप्यहं च तं यामि परं परायणम् ॥ ३२ ॥ यः कश्चनेशो बलिनोऽन्तकोरगात् प्रचण्डवेगादभिधाततो भृशम् । भीतं प्रपन्न परिपाति यद्यान्मृत्युः प्रधावत्यरणं तमीमहि ॥३३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेऽष्टमस्कन्धे मन्वन्तरानुवर्णने गजेन्द्रोपाख्याने द्वितीयोऽध्यायः अथ तृतीयोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं व्यवसितो बुद्धया समाधाय मनो हृदि । जजाप परमं जाप्यं प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम् ॥१॥ गजेन्द उवाच ॐ नमो भगवते तस्मै यत एतचिदात्मकम् । पुरुषायादिवीजाय परेशायाभिधीमहि ॥२॥ यस्मिमिदं यतश्चेदं येनेदं य इदं स्वयम् । योऽस्मात् परस्माच परस्तं प्रपये स्वयम्भुवम् ॥ य स्वात्मनीदं निजमाययाप्तिं वचिद् विमात छ च तत् तिरोहितम् । अविद्धदफ् साध्युमयं तदीयते स थारममूलोऽवतु मां परात्परः पालेन पञ्चत्वमिोषु कृरस्ता पालेषु च सहेतुपु। तमस्तदाऽऽसीद् गहनं । पारे विभु न यस्य देवा ऋषय. प. कोऽहतिः नटस्याकृतिभिर्विर - न ·-- धीमद्भागवते अष्टमस्कन्धं अध्यायः ३ ३६१ दिक्षयो यस्य पद सुमङ्गल विमुक्तपना मुनय, सुसाधव । चरन्यलोकमतमग्रण बने भूतात्मभूता मुहृद स मे गति ॥ ७ ॥ न विद्यते यस्य च जन्म कर्म वा न नामरूपे गुणदोष एव वा । तथापि लोकाप्ययसम्भवाय य स्वमायया तान्यनुकालमृच्छति तस्मै नम. परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । रूपायोररूपाय नम अाश्चर्यकर्मणे ॥ ६ ॥ नम अात्मप्रदीपाय साक्षिणे परमात्मने । नमो गिरा विदुराय मनसचेतसामपि Hon सत्वेन प्रतिलभ्याय नष्कर्येण विपश्चिता । नम कैवल्यनाथाय निर्माणसुखसविद ॥१॥ नम शान्ताय घोराय मूहाय गुणधर्मिणे । निर्विशेराय साम्याय नमो ज्ञानयनाय च ॥१२॥ संग्रज्ञाय नमस्तुभ्य सर्वाध्याय सारिणे । पुरपायारममूलाय मूलप्रकृतये नम ॥१३॥ सन्द्रियगुणद्रष्ट्र सर्वप्रत्यग्रहेतवे। असताच्छाययोत्ताय सदाभामाय ते नम १४ नमो नमस्तेऽखिलकारणाय निष्कारणायाद्भुतकारणाय । सर्वागमानायमहार्णवाय नमोऽपवर्गाय परायणाय ॥१५॥ गुणारणितचिदृप्मपाय तरदोमविस्फूर्जितमानसाय । नैफयंभावन विवर्जितागमस्वयम्प्रकाशाय नमस्करोमि ॥१६॥ मादरमपनपशुपाशविमोशणाय मुक्ताय भूरिकरणाय नमोऽलयाय । स्थांशेन सर्वतनुभन्मनसि प्रतीतप्रत्याशे भगवते वृहते नमस्ते ॥१७॥ भारमारमजाप्तगृहवित्तजनेषु सने प्रापणाय गुणमाविवर्जिताय । मुतारमभि स्वदये परिभाविताय ज्ञानारमने भगरते नम ईश्वराय ॥ धर्मकामाविमुक्तिकामा मनन्त इष्टो गतिमाम पन्ति । कि रशियो रायपि दामव्यय करोतु मेऽदनदयो विमोरणम् ॥१३॥ एकान्तिनो यस्य म फ्यनार्य यान्ति ये घे भगाप्रपा । अत्यत तपरित मुमनल गायन्त मानन्दसमुदमा ॥२०॥ पर परेशमन्यत माध्यामिरयोगगम्यम् । यतीन्द्रिय गूपममितिदूरमनन्तमा परिपूर्णमीठे २॥ पप्रसादयो देवा घेदा लोकारपरापरा । नामपविभेन पर पापपलपाता।२२. यथापिंपोर मपितुगभरायो नियान्ति समाग्यमारस्वरोधिप । सपा यतोऽयं गुलपाणयादो उचिर्मन मानसरीरमां मये न देपामुरमगतिरोन श्रीन परलो न पुनान न मनु.। माग गुए कम न पगा निघालो पात १२४॥ य तमपर ।

·- श्रीमद्भागवते अष्टमरकन्धे अध्याय.५ पञ्चमो रेवतो नाम मनुस्तामससोदर । वलिपिन्ध्यादयस्तस्य सुता अर्जुनपूर्वका ॥२॥ विभुरिन्द्र सुरगणा राजन् भूतस्याश्य । हिरण्योमा वेदशिरा ऊर्यबाहादयो द्विजा ॥३॥ पत्नी विकुण्ठा शुभ्रस्य कुण्ठे सुरसत्तमै । तणे स्वकलया जज्ञे वैकुण्ठो भगवान् स्वयम्।४। वैकुण्ठ कल्पितो येन लोको लोकनमस्कत । रमया प्रार्थ्यमानेन देव्या तत्प्रियकाम्यया॥१॥ तस्यानुभाव कथितो गुणाश्च परमोदया भोमान रेणून स विममे यो विष्णोवण्येद् गुणान्। परश्च चतुष पुनश्वानुशे नाम वै मनु । पूरुपूरुपयुद्युमप्रमुखाचावात्मजा इन्द्रो मन्त्रनुमस्तन देवा प्राप्यादयो गणा । मुनयस्ता वै राजन् हविष्मद्वारकादय En तनापि देव सम्भूया राजम्याभवत् सत । अजिता नाम भगवानशेन जगत पति ॥ पयोधि येन निर्मथ्य सुराणां साधिता सुधा । भ्रममाणोऽभिसि एत कूर्मरूलेण मन्दर 1900 ॥७॥ राजो उवाच यथा भागवता ब्रह्मन् मथित क्षीरसागर । यदर्थ वा यतश्चादि दधाराम्बुचरा मना ॥११॥ यथामृत सुरै प्राप्त किञ्चान्यदभवत् तत । एतद् भगरत कर्म बदस्व परमाद्भुतम् ॥१२॥ त्यया सङ्कथ्यमानेन महिन्ना सात्वता पने । नातिप्रति मे चित सुचिर तापतापितम्॥१३॥ सूत उवाच सम्पृष्टो भगवानेव द्वैपायनपुते। द्विजा । अभिनन्ध हरेर्वोर्यमभ्याचष्टु प्रचामे ॥४॥ श्रीशुक उवाच यदा युद्धेऽपरेवा वाध्यमाना: शितायुधै. । गतासवो निपतिता नोत्तिष्टेरन् स्म भूयश ॥१५॥ यदा दुर्वासस शापात् सेन्द्रा लोकास्त्रयो नृपा नि श्रीकाश्चाभव स्तम नेशुरिज्यादय क्रिया:१६॥ निशाम्पत्तत् सुरगणा महेन्द्रवरुणादय । नाध्यगच्छन् स्वय मौम प्रयन्तो विनिश्चयम्। ततो मममा जग्मुरोधंनि सर्वश । सर्वे विज्ञापयाशा प्रणता परमेष्टिने ॥८ स विलोक्येन्द्रवानादीन् नि सस्थान् विगतप्रभान् । लोकानमहनमायानपुरानयथा विभु ॥१६॥ समाहितेन मनसा संस्मरन् पुरु परम् । उयाचो पुलवदनो देषान् स भगगन पर ॥२०॥ अहं भयो यूयमयोऽपुरादयो मनुष्यतियाद्रुमयमंशातय । यस्यावताशिकलाविपना नाम माँ गरण तमध्ययम् ॥२॥ न यस्प पन्यो न प रसणीयो नोरेशणीपादरणीयप । प्रथापि सास्पितिर्मयमार्य धते रग पागमामि काले ॥२२॥ प्रय च तस्य बिसिरासनपण माय जुगणम्प भवाय देहिनाम् । तस्माद् माम मारण गगद्गुई रवाना यमो पास्पति सुरमिप २५॥

·1
श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः ५ :६५
श्रीशुक उवाच
इत्यामाप्य सुरान् वैधाः मह देवरिन्दम । प्रजितस्य पदं सारामगाम तमस परम् ॥२४॥
तत्राटस्चरस्पाय श्रुतपूर्याय पे विभो । स्तुतिमा त दैयौभिभिस्याहितेन्द्रिय ॥२५५
ब्रह्मोवाच
अविपियं सत्यमनन्तमायं गुहाशयं निष्फलमप्रतस्य॑म् ।
मनोऽप्रयानं यचसानिरत्त नमामहे देववरं घरेण्यम् ॥ २६ ॥
विपश्चित प्राणमनोधिया मनामर्थेन्द्रियामासमनिममणम् ।
छायातपो यत्र न गृध्रपती तमक्षरं स त्रियुगं यजामहे ॥ २७ ॥
अजस्य चमं स्वजयर्यमाणं मनोमयं पञ्चदशारमाश ।
प्रिणाभि विद्यालमटनेमि यदछमाहुस्तमृतं प्रपद्ये ॥ २८ ॥
य एकवणे तमसः परं तदलोकमन्यतमनन्तपारम् ।
श्रासाकारोपसुपर्णमेनमुपासते योगरथेन धीरा. २६ || -
न यस्य कश्चातितितति मायां यया जनो मुह्यति वेद नार्थम्।
ते निर्जितारमात्मगुणे परेश ननाम भतेपु सम चरन्तम् ॥ ३०॥
* इमे वयं यत्मिययैव तन्वा सत्येन सृष्टा पहिरन्तरावि ।
गति न सूक्ष्मामृपयश्च विद्महे कुतोऽसुराधा इतरप्रधाना ॥ ३१॥
पादौ महीयं स्वकृतैर यस्य चतुर्विधो यत्र हि भूतसर्ग ।
स चे महापुरुष प्रात्मतन्त्र प्रसीदतां ब्रह्म महाविभूति ॥ ३२ ॥
अम्भस्तु यदेत उदारवीर्य सिध्यन्ति जीवन्त्युत वर्धमानाः।
लोकास्त्रयोऽयाखिललोक्पाला. प्रसीदता ब्रह्म महाविभूति ॥३३॥
सोमं मनो यस्य समामनन्ति दिवौकसा वै बलमन्ध श्रायुः ।
ईशो नगाना प्रजनः प्रजानां प्रसीदता न. स महाविभूति ॥ ३४ ॥
अग्निर्मुखं यस्य तु जातवेदा जात क्रियाकाण्डनिमित्तजन्मा ।
अन्त समुद्रेऽनुपचन् स्वधातून प्रसीदता नः स महाविभूति ॥ ३१ ॥
यचतुरासीत् तरणिदेवयान प्रयीमयो ब्रह्मण एप धिष्ण्यम् ।
द्वारं च मुक्तरमृतं च मृत्युः प्रसीदतां न स महाविभूति ॥ ३६॥
प्राणादभूद मस्य चराचरोणा प्राण सहो यलमोजश्च वायु।
श्रश्वास्म सन्नाशमियानुगा वयं प्रसीदता न.स महाविभूति:॥ ३७॥

·, ३६६ श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः ६ श्रोताद दिशो यत्य हृदश्च खानि प्रजज्ञिरेस पुरपस्य नाम्याः । प्राणेन्द्रियारमासुशरीरकेत प्रसीदता न. स महाविभूतिः ॥ ३८ ॥ चलान्महेन्द्रनिदशाः प्रसादान्मन्योगिरीशो धिरणाद् विरिश्च । खेग्यश्च हुन्दास्पयो मेढ़तः कः प्रसीदता नः स महाविभूतिः ॥ ३६॥ श्रीर्वक्षसः पितरश्छाययाऽऽसन् धर्मः स्तनादितर: पृष्टतोऽभूत् । द्यौर्यस्य शीणोऽप्सरसो विहारात् प्रसीदता न स महाविभूति: ४० ॥ विप्रो मुखं ब्रह्म च यस्य गुह्य राजन्य भासीद् भुजयोर्बलं च । ऊोंविंडोजोऽनिरवेदशुद्रौ प्रसीदता न स महाविभूति. ॥ ४॥ लोभोऽधरात् प्रीतिरुपर्यभू द्युतिर्नस्त पशव्यः स्पर्शेन कामः । ध्रुवोर्यम. पक्षमभवस्तु काल प्रसीदतां न स महाविभूति: । ४२ ॥ दन्यं वयः कर्म गुणान विशे यद्योगमायाविहितान् वदन्ति । यद् दुविभादा प्रबुधापवाधं प्रसीदता न. स महाविभूति. ॥ ४३ ॥ नमोऽस्तु तस्मा उपशान्तशक्तये स्वाराज्यलाभप्रतिपूरितात्मने । गुणेषु मायारचितेषु वृत्तिभिर्न सनमानाय नभस्वदूतये ॥ ५४ ॥ सत्य नो दर्शयात्मानमस्माकरणगोचरम् । प्रपन्नानां दिखूणां सस्मितं ते मुखाम्बुजम्॥४५॥ तेस्तैः स्वेच्छाधत रूपैः काले काले स्वयं विभो। कर्म दुपिहं यन्नो भगवास्तत् करोति हि४ि६॥ क्लेशभूर्यल्पसाराणि कर्माणि विफलानि वा । देहिनां विषयार्तानां न तथैवार्पितं स्वयि ॥४७॥ नावमः कर्मकल्पोऽपि विफलायेश्वरार्पितः । कल्पते पुरवस्येष सहारमा दथितो हित ४En यथा हि स्कन्धशाखानां तरोमू लायसेचनम् । एवमाराधनं विष्णो सर्वेषामा मनश्च हि॥४॥ नमस्तुभ्यमनन्ताय दुर्वितर्यात्मकर्मणे । निर्गुणाय गुणेशाय सत्वस्थाय च साग्मतम्॥१०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितापामष्टमस्कन्धेऽमृतमथने पञ्चमोऽध्याय: ५ अथ पष्ठोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं स्तुत. सुरगणैर्भगवान् हरिरीश्वरः तेशमाविरभूदु राजन् सहस्राकोदयधु ति .. तेनैव महसा सर्वे देवाः प्रतिहतेषणा. । नापश्यन् संदिश: सोगिमारमान व कुतो विभुम् २ चिरिखो भगवान् दृष्ट्वा सह शवए तो तनुम् । स्वधा मरकतश्यामा कमगर्माल्योषणाम्॥३॥ तप्तहेमावदातेन लस कौशेयवाससा । प्रसनचारमाही मुमुखी सुन्दरभुवम् ॥ ५ ॥ महामकिरीटेन केयूराम्यो च भूषिताम् । कणांमरणनिभातकपोलीमुवायुमाम् ॥ कायोकलापवलयहारनपुरोभिताम् । कौस्तुभाभरणा लपमों विभ्रती धनमालिनीमin ·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्याय ६ सुदर्शनादिभिः स्वामीतमदिरपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर सशर्व पुरुष परम् । सर्वामरगणे साफ सर्वाङ्ग वनि गतै. ॥७॥ ब्रह्मोवाच अजातजन्मस्थितिसंयमायागुणाय निर्वाणसुखार्णवाय । अशोरपिपरिगण्यधाम्ने महानुभावाय नमो नमस्ते ॥ ८ } रूपं तवैतत् पुरुषभेज्य में योऽर्थिभिर्वेदिकतान्त्रिकेण । योगेन धात सह मखिलोकान् पश्याम्यमुष्मिन् नु ह विश्यमूर्ती ॥ ६ ॥ त्वय्यन श्रासीत त्वयि मध्य शासीत् त्वय्यन्त श्रासीदिदमात्मतन्त्र। त्वमादिरन्तो जगतोऽस्य मध्यं घटस्य मृत्स्नेध पर परस्मात् ॥१०॥ व माययाऽऽ मायया स्वयेद निर्माय विश्व तदनुविष्ट । पश्यन्ति युना मनसा मनीषिणो गुणव्यवायेऽप्यगुण विपश्चित men यथाग्निमेधस्यमृतं च गोषु भुत्यसमम्बूद्यमने च यत्तिम् । योगैमनुष्या अधिन्ति हि या गुणेषु बुद्धया कवयो यदन्ति ॥१२॥ त स्वो वयं नाथ समुजिहान सरोजनाभातिचिरेप्सितार्थम् । दृष्ट्वा गता नितिमद्य सर्वे गजा दवार्ता इव गाङ्गमम्भ ॥१३॥ स स्व विधरस्वासिललोकपाला वयं यदास्तव पादमूलम् । समागतास्ते पहिरन्तरात्मन् किं वान्यविज्ञाप्यमशेपसासिण. ॥१४॥ अह गिरिग्रश्च सुरादयो ये दनादयोऽनरिव केतवस्ते । किंवा विदामेश पृथग्विभाता विध स्व श नो द्विजदेवमन्त्रम् ॥११॥ श्रीशुक उवाच एव विरिश्चादिभिरीढितस्तद् विज्ञाय तेषां हृदय जगाद जोमूतगभीरया गिरा पद्धाञ्जलीन् सवृतसर्यकारकान् ।।१६॥ रक एवेश्यरस्तस्मिन् सुरकार्य सुरेश्वर । विहतुकामस्तान्गह समुद्रोन्मयनादिभि ॥१७॥ श्रीभगवानुवाच त यासहो शम्भो हे देया मम भाक्तिम् तापहिता स यो व स्याद् यया सुरा ॥ त दानादैतेयस्तापा सन्धिविधीयताम् । कालैनानुहीतरतर्यापद् यो भव प्रारमन ॥ परयोऽपि हि सन्धया सति कार्यागौर । घहिमू फवद् देवा सधंस्य पदवी गते ॥२०॥ ग्मृतोरपादने पक्ष पितामविलम्पितम् । यस्य पीतस्य जन्तुयुप्रस्तोऽमरो भयेना। या सोरोधी सगं वीरतृपलतोयो । मन्यान मन्दरा ने पात यामुक्मि२२ तथैव । - ·श्रीमद्गागवत अष्टमहरो अध्यायः ७ महायेन मया देवा निर्मन्यध्धमतन्द्रिता शभाजो भविष्यन्ति दैया यूयं फलमहा १२३ गूर्य तदनुमोदय यदिए यमुरा मुरा। न संरम्भेण सिध्यन्ति सर्वेऽर्थी सावया यथार न भेतम्य कालटाद् विगमलधिमाभवात्। लोम कार्यों न वो जातु रोप कामस्तु वस्तुपुर। श्रीशुक उवाच ति देयान् समादिश्य भगवान् पुरोत्तम । तेगमतदंधे राजन् स्वच्छन्दगतिरीश्वर ॥२६॥ श्रय तस्मै भगवते नमस्कृत्य पितामह । भवच जग्मतु स्व स्व धामोपयुबलि सुरा ॥२७॥ वारीनप्यमयत्तामातोमान् स्वनायकान् । न्यपेधद् दैत्यराट् लोग्य सन्धिविग्रहकालवित्। ते वैरोगनिमासीन गुप्त चासुरय्यपै 1 श्रिया परमया जुष्ट जिताशेपमुपागमन् ॥२६॥ महेन्द्र श्लपया वाचा सास्वयित्वा महामति । अभ्यभाषत तत् स शिस्ति पुरुषोत्तमात्॥३०॥ तदरोचत दैत्यस्य तनान्ये येऽसुराधिरा. । शम्रोऽरिष्टनमिश्च ये च त्रिपुरवासिन ॥३१॥ ततो दयारा. कृत्वा सविद कृत पोहदा । उद्यम परम घरमृतार्थे परंतप ॥३२॥ ततस्ते मन्दरगिरिमोजमोरपाट्य दुर्मदा. । नदन्त उदवि निन्यु शक्ता परिघमाहच ३३ दरभारोहधान्ता रामवैरोचनादय । अपारयन्तस्तवोटु विवशा विजहु पथि३४ निपतन् स गिरिस्तर बहूनमरद नवान् । घूर्णयामास महता भारेण कनकाचल ॥३५॥ तास्तथा भगमनसो भगवाहरुकन्धरान् । विज्ञाय भगवास्तन बभूव गरडध्वज ॥३६॥ गिरिपातविनिप्पिष्टान् विलोक्यामरदानगन् । ईसया जीवयामास निर्जरान निम्रणान् यथा ३७ गिरि पारोप्य गरुडे हस्तेनफेन लीलया । पारुहा प्रययावधि सुरासुरगणैत ३८॥ अपरोप्य गिरि स्कन्धात सुपर्ण पततां पर । ययौ जलान्त उत्सय हरिणा स विसर्जित ॥३॥ इति श्रीमद्भागवतेमहापुराणे पारमहस्यों सहितायामप्टमस्कन्धेऽमृतमथने मन्दराचलानयननाम पष्टोऽध्याय ॥६॥ अथ सप्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच त नागराजमामन्य मागेन वासुकिन् । परिवीय गिरौ तस्मिन् नेमब्धि मुदान्विता ।। श्रारेभिरे सुसयत्ता अमृतार्थ कुरदह । हरि पुरस्ताजगृहे पूर्व दयास्ततोऽभवन् ॥२॥ तन्वेच्छन् दैत्यपतयो महापुरुषचेष्टितम् । न गृहीमो वय पुच्छम हेरङ्गममङ्गलम् ॥३॥ स्वाध्यायश्रुतसम्पन्ना प्रख्याता जन्मकर्मभि । इति तृष्णी स्थितान् दैत्यान् विलोक्य पुरुषोत्तम । स्मयमानो विस्याम पुच्छ जग्राह सामर ॥४॥ तस्थानविभागास्त एवं कश्यपनन्दना । ममन्थु परमायत्ता अमृतार्थ पयोनिधिम् ॥१॥ मध्यम नेऽर्ण वे सोऽदिरनधि रो हापोऽविशत्। ध्रियमाणोऽपि वलिभिगारवात पाण्डुनन्दन ६५

·श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः ७
ते सुनिर्विरणमनस. परिम्लानमुखभ्रियः । श्रासन स्वपौरुषे नष्टे देवेनातिबलीयसा ७n
विलोक्य विघ्न शविधि तदेश्वरो दुरन्तवीर्योऽवितथाभिसन्धिः ।
कृत्वा वपुः काच्छपमद्भुतं महत् प्रविश्य तोयं गिरिमुजाहार ।
तमुत्थितं वीक्ष्य कुलाचल पुन. समुत्थिता निर्मथितुं सुरासुराः ।
दधार पृष्ट न स लक्षयोजनप्रस्तारिणा द्वीप इवापरो महान् ॥ १
सुरासुरेन्द्र भुजवीर्यवेपितं परिभ्रमन्तं गिरिमङ्ग पृष्टतः ।
विभ्रत् तदावर्तनमादिकच्छपो मेनेऽङ्गकण्ड्यनमप्रमेयः ॥१०॥
तथासुरानाविशदासुरेण रूपेण तेपी बलवीर्यमीरयन् ।
उद्दीपयन् देवगणांश्व विष्णुदेवेन नागेन्द्रमबोधरूपः ॥११॥
उपर्यगेन्द्र गिरिराडिवान्य श्राक्रम्य हस्तेन सहयाहुः ।
तस्थौ दिवि ब्रह्मभवेन्द्रमुख्यैरभिष्टुद्भिः सुमनोऽभिवृष्ट ॥१२॥
उपर्यधश्चात्मनि गोत्रनेग्रयो. परेण से प्राविशता समेधिताः।
ममन्थुरब्धि तरसा मदोत्कटा महाद्रिणा होभितनकचक्रम् ॥१३३
अहीन्द्रसाहस्रकठोरदहमुखश्वासानिधमाहतवर्चसोऽपुराः
पौलोमकालेयवलील्वलादयो दवाग्निदग्धाः सरला इयाभवन् ॥१४॥
देवांश्च तच्छ्वासशिखाहतप्रभान् धूम्राम्बरसम्वरकश्बुकाननान् ।
समभ्यवर्षन् भगवद्वशा घना वयुः समुद्रोर्युपगूढवायवः ॥१५॥
मण्यमानात् तथा सिन्धोर्देवासुरवरूथपे । यदा सुधा न जायेत निर्ममन्थाजित. स्वयम्॥१६॥
मेघश्याम. कनकपरिधि कर्णविद्योतविद्युन्मूप्ति भ्राजद्विलुलितकच स्रग्धरी रक्तनेत्रः ।
जैत्रोभिर्जगदमयदैर्दन्दशुकं गृहीत्वा मनन् मथ्ना प्रतिगिरि रिवाशोभतायोद्धृताद्रिः ॥१७॥
निर्मध्यमानादुदधेरभूद्विपं महोल्याणं हालहलाहमग्रतः ।
सम्भ्रान्तमोनोन्मराहिकच्छपान् तिमिद्विपमाहतिमिद्गिलाकुलात् ॥८॥
तदुप्रवेगं दिशि दिश्युपर्यधो विसर्पदुःसर्पदसामति ।
भीताः प्रजा दुद्रुवुरङ्ग सेश्वरा अपयमाणा: शरणं सदाशिवम् ॥१६॥
विलोक्य तं देववर ग्रिलोक्या भवाय दच्याभिमतं मुनीनाम् ।
पासीनमद्रावपवर्गहेतोस्तपो जुगण स्तुतिभिः प्रणेमु. ॥२०॥
प्रजापतय ऊचुः
देवदेव महादेव भूतात्मन् भूतभावन 1 ग्राहि नः शरणापन्नोस्खलोक्यदहनाद विधात्॥२॥
स्वमेकः सर्वजगत ईश्वरो बन्धमोक्षयोः । त स्यामन्ति कुशलाः प्रपनातिहरं गुरुम ॥२२॥

·३७० श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्याय.७ गुणमय्या स्वशफ्यास्य सर्गस्थित्यप्ययान् विभो। ध से यदा स्वगभूमन् माविष्णुशिवाभिधाम् २व प्रा परम गुह्य सदसद्भावभावन । नानाशक्तिभिराभातस्वमात्मा जगदीश्वर ॥२३॥ शब्दयोनिजंगदादिरा मा प्राणेन्द्रियद्रव्यगणस्वभाव । काल ऋतु सत्यमृत च धर्मस्त्वय्यतर यत् निविदामनन्ति ॥२६॥ यग्निर्मुख तेऽखिलदेवतात्मा तिति विदुर्लोकभवाङ घ्रिपङ्कजम् । काल गति तेऽखिलदेवता मनो दिशश्च कणों रसन जलेशम् ॥२६॥ नाभिर्नमस्ते श्वसन नभस्वान् सूर्यश्च चतूप जल स्म रेत । परायरामाश्रयण तपारमा सोमो मनो द्यौर्भगवन्छिरस्ते ॥२७॥ कुक्षि समुद्रा गिरयोऽस्थिसद्धा रोमाणि सर्वाधिवीरधस्ते । छन्दांसि साक्षात तव सप्त धातवषयीमयात्मन् हृदय सर्वधर्म ॥२८॥ मुखानि पञ्चोपनिषदस्तवेश यत्रिंशदष्टोत्तरमन्त्रर्ग । यत् तच्छिवाख्य परमार्थतच देव स्वययोतिरवस्थितिस्ते ॥२६॥ छाया स्वधर्मोर्मिषु यैनिसर्गी नेग्रवयं सत्वरजस्तमांसि । सांख्यात्मन शास्त्रकृतस्तवेज्ञा छन्दोमयो देव अपि पुराण ॥३०॥ गिरिजाखिललोकपालविरिञ्चबैकुण्ठसुरेन्द्रगग्यम् । ज्योति पर यन रजस्तमश्च सत्व न यद् ब्रह्म निरस्तभेदम् ॥३१॥ कामावरग्निपुरकालगराद्यनेकभूतदुह रुपयत स्तुतये न तत् ते । यस्चन्तकाल इदमात्मकृत स्वनेग्रवहिस्फुलिगशिसया भसित न घेद॥३२॥ ये स्वात्मरामगुरभिहदि चिन्तिताधिद्वन्द्व घरन्तमुमया तपसाभितप्तम् । कयन्त उग्रपर निरत श्मशाने ते नूनमूतिमविदस्तक हातलजा ॥३३॥ तत् तस्य ते सदसतो परत परभ्य नाज स्वरूपगमने प्रभवन्ति भूप्त । ब्रह्मादय किमुत सस्तयने वय तु त सगंसर्गविषया भपि शक्तिमानम्॥३४॥ एतत् पर प्रपश्यामो न परं ते महेश्वर । मृदनाय हि लोकस्य व्यक्तिस्तेऽन्यतामण ॥३१॥ श्रीशुक उवाच सद् वीय व्यसन तासां कृपया भृशपीडित । सर्वभूतसुहृद् देव इदमाद सती प्रियाम्॥३६॥ शिव उवाच ग्रहो यत भवान्येतत् प्रनाना पश्य पैरासम् । सीरोदमयनोत्तात् कालकूटादुपस्थितम् ॥३७५ माम प्रापपरोयना विधेयमभय हि मे । एतावान् हि प्रमोरयों यद् दौनपरिपालाम्]३८)] पाति साधव भणभरै । यद्रयरेषु भूतेषु मोहितप्यारममायया ॥३॥ न ·श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्याय ६ ३७१ पुस. कृश्यतो भन्ने सर्वारमा प्रीयते हरिः । प्रीते हरी भगवति प्रीयेऽहं सचराचर. । तस्मादिद गर भुजे प्रजानां स्वस्तिरस्तु मे ॥ ४० ॥ श्रीशुक उवाच एवमामन्य भगरान् भवानी विश्वभावन । तद् वि जग्धुमारेभे प्रभावज्ञान्वमोदत ॥४१॥ तत, करतलीक य व्यापि हालाहल विग्म् । अभयन्महादेव कृपया भूतभावन ॥४२॥ तस्यापि दर्शयामास स्वयोर्य जलकल्मरः । ययकार गले नौलं तच साधोविभूपणम् ॥३॥ तप्यन्ते लोन्तापेन साधवः प्रायशो जनाः। परमाराधनं तद्धि पुरुषस्याखिलात्मन ॥४४॥ निशम्य कर्म तच्छम्भोदेव देवस्य मीदुर । प्रजा दाक्षायणी ब्रह्मा वैकुण्ठश्च शशंसिरे ४५ प्रस्कन्नं पियत पाणेर्पत किञ्चिनरहु स्म तत्। वृश्चिकाहिविपौषभ्यो दन्दशूकाश्च येऽपरे ॥४६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां सहितायामष्टमस्कन्धेऽमृतमयने सप्तमोऽध्यायः ॥७॥ अथाष्टमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच पीते गरे वृगण प्रीतास्तेऽमरदानवाः । ममन्थुस्तरमा सिन्धुहविर्धानी ततोऽभवत् ॥ १ ॥ तामग्निहोत्रीमृपयो जगृहुर्बह्मवादिन । यज्ञस्य देवयानस्य मेध्याय हविपे नृप ॥ २ ॥ तत उच्च श्रवा नाम हयोऽभूशन्द्रपारडर । तस्मिन् बलि स्पृहा चक्र नेन्द्र ईश्वरशिक्षया॥ ३ ॥ तत ऐरावतो नाम वारणेन्द्रो विनिर्गत 1 दन्तैश्चतुर्भि श्वेताहरन भगवतो महिम् ॥ ४ ॥ कौस्तुभाण्यमभूद् रन पद्मरागो महोदये । तस्मिन् हरि स्पृहा चक्रे पक्षोऽलङ्करणे मणी ॥१॥ ततोऽभवत् पारिजात सुरलोकविभूषणम् । पूरयत्यर्थिनो योऽर्थे शश्वद् भुवि यथा भवान् ॥६॥ नवश्वाप्सरसो जाता निष्ककराठ्य सुवासस । रमण्य स्वर्गिणों बल्गुगतिलीलावलोकनै An ततश्चाविरभून साधाच्छो रमा भगवापरा । रनयन्तो दिश कान्न्या विद्युत् सौदामनी यथाna तस्यां चक्रु. स्पृहा सर्वे ससुरासुरमानना । रूपौदार्यवयोवणंमहिमाशिप्तचेतसः तस्या प्रासनमानिन्ये महेन्दो महदद्भुतम् । मूर्तिमस्य सरिन्छ या हेमकुम्भैजल शुचि mon भाभिषेचनिका भूमिराहरत् सकलौषधी । गाव पञ्च पवित्राणि वसन्तौ मउमाधी रुपयः कल्पयायकरभिपेकं यथाविधि । जगुभंद्राणि गन्धर्वा नट्यश्च ननूनुगु ॥१२॥ मेवा मृदापणवमुरजानकगोमुसान् । व्यनादयन्मस्पेणुवोणास्तुमुलनि स्वनान् ॥१३॥ सतोऽमिपिषिचुदेवी श्रियं पाकर सतीम् । दिगिमा पूर्णकनी सूक्त वाहिजेरित ११॥ समुद्र पोतकौशेयवाससी समुगहरत् । परणं न वैजयन्ती मधुना मत्सरट्पदाम् ॥१५॥ भूषणानि विचित्राणि विश्वकर्मा प्रजापतिः । हारं सरस्वती पनमजो नागारच कुण्डले ·३७२ श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः ततः पृतस्यस्ययनोरपलम्रन नदिरा परिगृय पाणिना । घचाल या सुकपोलपपलं समोदहासं दधती सुशोभनम् nun म्तनद्वयं धासिकृशोदरी समं निरन्तरं चन्दनकुटुमोहितम् । ततस्ततो नूपुरवल्गुशिक्षितविमपंती हेमलतेव सा बमोutu विलोकयन्तो निरवद्यमारमनः पदं ध्रुवं घाव्यभिचारिसद्गुणम् । गन्धपणासुरसिद्धचारणविष्टपेयादिषु नान्वविन्दत ॥१६॥ नूनं सपो यस्प न मन्युनिर्जयो ज्ञानं चित् तर न सङ्ग्यर्जितम् । कश्चिन्महास्तस्य न कामनियः स ईश्वरः किं परताव्यपाश्रयः ॥२on धर्मः पचित् तत्र न भूतसौहृद त्यागः कचित् तय न मुक्तिकारणम् । वीर्य न पुंसोऽस्त्यजवेगनिष्कृतं न हि द्वितीयो गुणसङ्गवर्जित ॥२१॥ कचिचिरायुनं हि शोलमगलं कचित् तदप्यस्ति न वेद्यमायुर । यग्रोभयं कुन च सोऽप्यमहला सुमङ्गलः कश न कोसते हि माम् ॥२२॥ एवं विमृश्याव्यभिचारिसद्गुणैर निकानयतयागुणाश्रयम् । घटे वरं सर्वगुणैरपेसितं रमा मुकुन्द निरपेक्षमीसितम् ॥२३॥ तस्यासदेश उशती नवकामाला माघन्मधुयतवस्यगिरोपघुष्टाम् । तस्थौ निधाय निफ्टे तदुर. स्वधाम सीडहासविकसनयनेन याता॥२४॥ तस्याः श्रियस्त्रिजगतो जनको जनन्या यसोनिवासमकरोत् परमं विभूतेः । श्री.स्याः प्रजा सकरुणेन निरीक्षणेन यत्र स्थितैधयत साधिपतीस्त्रिलोकान्॥ २१॥ शङ्खतूर्यमुहाना वादियो पृथुः स्वनः । देवानुगाना सस्त्रीणां नृत्यतो गायतामभूत् ॥२६॥ ब्रह्मरुदाहिरोमुख्या सर्व विश्वसृजो धिभुम् । ईडिरेऽवित्तथैर्मन्त्रैस्तन्निरैः पुष्पवर्षिणः ॥२७n श्रिया विलोकिता देवाः समजापतयः प्रजा । शीलादिगुणसम्पन्ना लेभिरे निवृति पराम्॥ नि सवा लोलुपा राजन् निरुद्योगा गतप्रपाः। यदा चोपेक्षिता लघम्या वभूवु,यदानवा.।२६। अथासीदवारणी देवी कन्या कमललोचना। असुरा जगृहुस्तां ये हरेरनुमतेन से ३on प्रयोदधर्मध्यमानात् काश्यपैरमृतार्थिभिः । उदतिष्टन्महाराज पुरुष. परमाद्भुतः ॥३१॥ दीर्घपीवरदोर्दण्डः कम्युग्रीवोऽरणेषणः । श्यामलस्तरुणः सम्वी सर्वाभरणभूषित ॥३२॥ पीतवासा महोरस्कः सुमृष्टमणिकुण्डल. । स्निग्धकुञ्चितकेशान्तः सुभग सिंहविक्रम ॥३३॥ अमृतापूर्णकलशं विभ्रद वलयभूपितः । स वै भगवतः साक्षाद्विष्णोरंशांशसम्भव.३५ धन्वन्तरिरिति ख्यात अायुर्वेदगिज्यभाक् । तमालोक्यासुराः सर्वे कलशं चामृतामृतम्॥३n लिप्सन्तः सर्ववस्तूनि कलशं तासाहरन् । नीयमानेऽसरस्तस्मिन् कलशेऽमृतभाजने ३an

·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः
३७३
एणमनसो देवा हरि शरणमाययुः। इति तद्दन्यमालोश्य भगवान् भृत्यकामत् ।
मा खिद्यत मिथोऽर्थ व साधयिष्ये स्वमायया ॥३५॥
| कलिरभूत्ते तदर्थे तर्पचेतसाम् । श्रहं पूर्वमहं पूर्वं न त्वं न त्वमिति प्रभो ॥३८॥
: स्वं भागमहंन्ति ये तुल्यायासहेतवः । सत्रयाग इवैतस्मिन्नेर धर्मः सनातनः ॥३६॥
। स्वान् प्रत्यपेवा वैदेतेया जातमत्सराः । दुर्बलाःप्रबलान् राजन् गृहीतकलशान् मुहुः ४०
स्मिन्नन्तरे विष्णुः सर्वोपायविदीधरः । योनिद्रूपमनिर्देश्यं दधार परमा द्रुतम् ॥४॥
गोयोत्पलश्यामं सर्वावयवमुन्दरम् । समानकर्णाभरणं सुकपोलोबसाननम्।४२॥
यौवननिवृत्तस्तनभारकृशोदरम् | मुखामोदानुरक्तालिमकारोद्विग्नलोचनम् ॥४३॥
त् स्वकेशभारेण मालामुत्फुल्लमटिकाम् । सुग्रोवण्ठाभरणं सुभुजाङ्गदभूषितम् ॥४४॥
जाम्वरसंबोतनितम्वद्वीपश भया । कारच्या प्रविलसद्वल्गचलचरणनूपुरम् ॥४॥
हिमतविधितभूविलासावलोकनैः । दैत्ययूयपचेन.सु काममुद्दोपयन् मुहुः ॥४६॥
इति श्रीमद्भागवतेमहापुराणे पारमहंस्यां संहितायामष्टमस्कन्धे भगवन्मायोपलग्भनं
नामाष्टमोऽध्यायः na
अथ नवमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
न्योन्यतोऽपुरा: पात्र हरन्तस्त्यक्तमौहृदाःक्षिपन्तो दस्युधर्माण प्रायान्तो ददशुःस्त्रियम्।।
हो रूपमहो धाम अहो अस्या नवं वयः । इति ते तामभिद्रुत्य पप्रच्छुर्जातहरछ्याः ॥२॥
स्विं कापलाशादि कुतो वा किंचिकीसि। कत्यासि वद वामोरु मथ्नन्तीव मनासि नः३n
वयं स्वामरैदैत्यैः सिद्धगन्धर्वचारणे. । नास्पृष्टपूर्वा जानीमो लोरेशश्च कुतो भूमि..
1.nn
स्वं विधिना सुभ्रूः प्रेषितासि शरीरिणाम्। सर्वेन्द्रियमनःप्रीति विवातुं सपृणेन किम् ॥५॥
खं नः स्पर्धमानानामेकवस्तुनि मानिनि । ज्ञातीना बाणां शं विधरस्व सुमध्यमे।६।।
यं कश्यपदायादा प्रातरः कृतपौरुयाः । विभजस्व यथान्यायं नैव मेदो यथा भवेत्॥७
ग्युपामन्त्रिता दैत्यर्मायायोपिद्धपुहरिः । प्रहस्य सचिरापाले निरीधानिदमप्रवीत् ।
श्रीभगवानुवाच
व्यं कश्यपदायादाः पुंचल्या मयि सङ्गताः । विश्वास पण्डितो जातु कामिनीपु न याति हिDEn
पालाका स्त्रीणां च स्वैरिणीनां सुरद्विषः। सख्यान्याहुनियामि नून नत्र विचिन्वताम्
श्रीशुक उवाच
ति ते पवेलितैस्तस्या पाश्वस्तमनसोऽमुराः । जहसुर्भावगामीरं ददुश्वामृतभाजनम् ॥११
ततो गृहीवामृतभाजनं हरिर्षभाप ईपरिस्मतशोभया गिरा।
यद्यभ्युपेतं क च साम्यसाधु या कृतं मया को विभजे सुधामिमाम् ॥१२॥

·L । - श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्ध अध्यायः १० ३७५ तत्रान्योन्य सप्लास्ते संरब्धमनसो रणे । समासाद्यासिभिवाणैनिंजन विविधायुधैः ॥ ६॥ शद्धतूर्यमृदङ्गाना भेरीडमरिणां महान् । हस्त्यश्वरथपत्तीना नस्ती निस्वनोऽभवत् ॥ ७ ॥ 'रथिनो रथिभिस्तत्र पत्तिभिः सह पत्तयः । हया हयैरिभाश्चेभैः समसजन्त संयुगे ॥5॥ उष्ट्र: केचिदिभैः केचिदपरे युयुधुः खरे. । केचिद् गौरमृगे औषिभिर्हरिभिर्भटा: । . 'गृधैः कङ्क बकैरन्ये श्येनभासैस्तिमितिलैः । शरभैर्महिपै. खड्नेोवृपैर्गवयारुणैः ॥10॥ शिवाभिराखुभिः केचित् कृकलासै शशेर्नरैः । यस्तैरेके वृष्णसारैसैरन्ये च सूकरैः ॥११॥ अन्ये जलस्थल सगै सावैधिकृतविग्रहः । सेनयोरुभयो राजन् विविशुस्तेऽमृतोऽप्रतः ॥१२॥ चित्रपट राजन्नातपत्रः सितामल.। महाधनैर्वत्रदण्डैर्यजनह चामरै. पासोद्वतोत्तरोष्णोपरचिंभिर्वमभूषणः । स्फुरद्भिर्विशदैः शरवः सुसरी सूर्यरश्मिभि ॥१४॥ देवदानवीराणां ध्वजिन्यो पारदुनन्दन । रेजतुर्वीरमालाभिर्यादसामिव सागरौ ॥१५॥ वैरोचनो बलिः संख्ये सोऽसुराणां चमूपतिः। यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम् ॥१६॥ सर्वसामामिकोपेतं सांश्चर्यमयं प्रभो। अप्रतर्यमनिर्देश्यं दृश्यमानमदर्शनम् ॥१७॥ 'श्रास्थितस्तद् विमानार्य सर्वानीकाधिपतः । वालव्यजनमाम्यै रेजे चन्द्र इवोदये॥१८॥ तस्यासन् सर्वतो यानधानां पतयोऽसुराः । नमुचिः शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख.॥ १६॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिहतिरिल्यलः । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचनः ॥२०॥ हयग्रीवः शङ्कुशिराः कपिलो मेघदुन्दुभिः । तारकश्चमडक् शुग्भो निशुम्भो जन्म उत्पलः २१ * अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिपः । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादयः ॥२२॥ अलब्धभागाः सोमस्य केवलं शभागिनः । सर्व एते रणमुग्ने बहुशो निर्जितामराः ॥२३॥ सिंहनादान् विमुश्चन्तः शङ्खान् द-मुर्महास्वान्। दृष्ट्वा रूपमा सत्तान पलभित कुपितो भृशम् । ऐरावतं दिकरिणमारूढः शुशुभे स्वराट् । यथा स्रवत्प्रस्रवणमुदयादिमहर्पतिः ॥२५॥ • तस्यासन सर्वतो देवा नानावाहध्वजायुधाः । लोक्पालाः सह गणेास्वग्निवरणादयः ॥२६॥ तेन्योन्यमभिसंस्त्य सिपन्तो मर्मभिमिथ । पादयन्तो विशन्तोऽम युयुधुदन्द्वयोधिन.॥२७॥ युशोध यलिरिन्द्रेण तारकेण गुहोऽस्यत । वरणो हेतिनायुध्यमियो राजन् प्रहेतिना ॥२॥ यमरसु कालनाभेन विश्वकमा मयेन यै । शग्यरो युयुधे (यष्ट्रा सविना तु विरोचनः ॥२६॥ अपराजितेन नमुचिरचिनी पर्वण । स्यों बलिसुतदेयो पाणध्येप्टैः शतेन च ॥३०॥ राहुणा च तथा सोम. पुलोता युयुधेऽनिलः । निशुम्भशुम्भयोदेवी भद्रकाली सरस्विनी॥३॥ मृशपिस्तु जम्भेन महिपेण विभायमः । इस्खलः सह पासापिमहापुररिन्दम ॥३२॥ कामदेवेन दुर्म उत्कलो मातृभिः सह । पृहस्पतिश्चोरानमा नरपेण शनैश्वरः ॥३३॥ मस्तो नियातक्यः कालयवसयोऽमराः । विश्वदेवास्तु पौलोमे रद्राः बोधय: मह ३४॥

·१३७६
श्रीमद्भागवने श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः १०
त एवमाजावसुराः सुरेन्द्रा द्वन्द्वन संहत्य च युध्यमानाः ।
अन्योन्यमासाद्य निजम रोजसा जिगोपवस्तीपणशरासितोमरैः ॥३५॥
भुशुण्डिभिश्चनगदर्टिपटिशः शक्त्युल्मुकै. प्रासपरश्वधैरपि ।
निस्त्रिंशमल: परिघे. समुद्रैः सभिन्दिपालेश्च शिरांसि चिच्छिदुः ॥३६॥
गजास्तुरङ्गाः सरथा: पदातयः सारोहवाहा विविधा विखण्डिता
निकृत्तवाहरुशिरोपराइ घयश्छिन्नध्वजेवामतनुभूपणा: ३७॥
तेषां पदाघातरथाङ्गचूर्णितादायोधनादुल्बण उस्थितस्तदा ।
रेणुर्दिशः खं घुमणिच छादयन्न्यवर्ततासूतिभिः परिप्लुताता३८॥
शिरोभिरुन्द्रतकिरीटकुण्डलैः संरम्भदग्भिः परिदष्टदच्छदैः ।
महाभुजैः साभरणै: सहायुधैः सा प्रास्तृता भूः करभोरुभिर्वभौ ॥३६॥
कबन्धास्तन चोत्पेतुः पतितस्वशिरोऽतिभिः । उद्यतायुधदोर्दण्डैराधावन्तो भटान मधे ॥४॥
चलिमहेन्द्र दशभिस्त्रिभिरैरावतं शरैः । चतुर्भिश्चतुरो वाहानेकेनारोहमार्छपत् ॥४॥
स तानापततः शरस्तावनिः शीघ्रविक्रमः । चिच्छेद निशितैभल्लैरसम्प्राप्तान हसचिव ॥४२१
तस्य कर्मोत्तमं वीक्ष्य दुमपः शक्तिमाददै । तो ज्वलन्ती महोल्का हस्तस्थामच्छिनदरि५३
ततः शूलं ततः प्रासं ततस्तोमरमृष्टयः । यद् यच्छवं समादधात् सर्वे तदन्छिनद् विभुः ।
ससर्जाथासुरी मायामन्तर्धानगतोऽसुरः । ततः प्रादुरभूच्छलः मुरानीकोपरि प्रभो ॥४॥
ततो निपेतुस्तरवो दहमाना दवाग्निना । शिलाः सटशिखराश्चूर्णयन्त्यो विपद्वलमा
महोरगाः समुत्पेतुर्दन्दकाः सवृश्चिका: । सिंहन्याघ्रवराहाच मईयन्तो महागजान् ४७)
यातुधान्यश्च शतशः शूलहस्ता विवासस: छिन्धि मिन्धीति वादिन्यस्तथा रोगणा: प्रभार
ततो महाधना योनि गम्भीरपहरस्वनाः । अहारान् मुमुचुवतिराहताः स्वनयिमवः ॥४॥
सृष्टो दैत्येन सुमहान् वहिः श्वसनसारथिः । सांवतंक इवात्युप्रो विबुधावजिनीमधाम् ॥१०॥
ततः समुद्र उद्वेलः सता प्रायश्चित । प्रचण्दवातैरततरणावर्तभीषणः
एवं
देयमहामायैरलक्ष्यगतिभीषणैः । सृज्यमानामु मायासु विषेदुः सुरसैनिकाः॥१२॥
म तरपतिविधि या विदुरिन्द्रादयो नृप । ध्यातः प्रादुरभूत तत्र भगवान् विधभावनः ॥१३॥
ततः सुपर्णासाता घ्रिपतवः पिशङ्गवासा नवकालोचनः ।
अश्यताष्टायुधबाहुरुक्षमस्ट्रीवास्तुमानध्य किरीकुण्डल:
तस्मिन् प्रविष्टेऽसुरकूटकर्मजा माया विनेशुमहिना मदीपसः ।
स्वनो यया हि प्रतिबोध भागते हरिस्मृतिः सर्वविद्विमोपणम् ॥११॥

·७७ न श्रीमन्दागवने श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः ११ दृष्ट्वा मृधे गरुडवाहमिभारिवाह प्राविध्य शूलमहिनोदय कालनेमिः । तल्लीलया गरुडमूर्ति पतद् गृहीत्वा तेनाहनन्नृप सवाहार ग्यधीशः ॥१६॥ माली सुमाल्पतिवलौ युधि पेततुयंचक्रेण कृत्तशिरसावथ माल्यवास्तम् । थाहत्य तिग्मगदयाहनदण्डजेन्द्रं तावच्छिरोऽच्छिनदरेर्नदतोऽरिणाऽऽद्यः ॥१७॥ इति श्रीमझागवतमहापुराणे पारमहंस्यां सहितायामष्टमस्कन्धे देवासुरसइ प्रामे दशमोऽध्यायः अथकादशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच प्रयो सुराः प्रत्युपलब्धचेतसः परस्य पुंसः परयानुकम्पया। जमु शं शक्रसमीरणादयस्तांस्तान् रणे यैरभिसं हताः पुरा ॥१॥ वैरोचनाय संरब्धो भगवान् पाकशासनः । उदयच्छद् यदा वज्र प्रजा हाहेति चुकुशुः ॥२॥ वज्रपाणिस्तमाहेदं तिरस्कत्य पुरःस्थितम् । मनस्विनं सुसम्पन्नं विचरन्तं महामृधे ॥३॥ नटयन्मूठ मायाभिमांयेशान् नो जिगीषसि । जित्वा यालान् निबन्दाशान् नटो हरति तदनम्। पाररुपन्ति मायाभिरसिम्प्सन्ति ये दिवम् । तान् दस्यून विधुनोग्यज्ञान पुरस्म य पदादध ५ सोऽहं दुर्मायिनस्तेऽद्य वज्रण शतपर्वणा । शिरो हरिप्ये मन्दात्मन् घरस्व ज्ञातिभिः सहा। वलिरुवाच सड प्रामे वर्तमानाना कालचोदितकर्मणाम् । कीर्तिर्जयोऽजयो मृत्युः सर्वेषां स्युरनुममात्॥७॥ तदिदं कालरशनं जनाः पान्त सूरयः । न हप्यन्ति न शोचन्ति तत्र ययमपण्डिता:an श्रीशुक उवाच नवयं मन्यमानानामान्मान तन साधनम् । गिरो वः साधुशोच्याना गृहीमो ममंताडनाः।। इत्यासिष्य विभु वीरो नाराचौरमर्दनः । श्राफर्णपूर्णरहनदासेपैराहतं पुनः॥mon एवं निराक तो देवो वैरिणा तप्यादिना । नामृष्यत् तदधिशेपं तोन्याहत इव द्विपः॥11 प्राहरत् कुलिशं तस्मा अमोघं परमर्दनः । मयानो न्यपतद् भूमी विपक्ष इवाचला। सखायं पतितं दृष्ट्वा जग्मो पलिससः सुहृत्। अभ्ययान सौहद मल्युहतस्यापि ममाचरन्॥१३॥ स सिंहयाह प्रासाच गदामुरम्य रहमा । जग्रायताइयच्च ग घ मुमहायल: 10 गद्दामहारस्यथितो भृशं विलितो गजः । जानुम्यो धरणी गवा करमलं परमं ययौanu सतो रयो मातलिना हरिभिर्दशरातः । पानीतो दिपमुन्सम्य रथमाग्रुहे विशुः ॥१६॥ तम्य तत् पूजपन् कर्म यन्तुनिषसत्तमः । शुखेन ज्यलता तं तु स्मयमानोऽहननमधे 10 मेहे र मुदुम सारमालम्म्य मातलिः । इन्द्रो जन्मस्य संवद्रोपत्रे पापाहरन्धिरःEA -

·।
श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्याय २१
जम्भ श्र वा हत तस्य ज्ञातयो नारटाहपे । नमुचिश्च धन पाकस्तनापतुरुवरान्विता ॥१६॥
वोभि परुपरिन्द्रमर्दयन्तोऽस्य मर्मसु । शरैरवाकिरन मेघा धाराभिरिव पर्वतम् ॥२०॥
हरीन् दशशतान्याजौ हर्यश्वस्य यल शरै । तावनियामास
युगपल्लधुहस्तवान् ॥२१॥
शताभ्यां मातलि पाको रथ सावयव पृथक् । सकस धानमोक्षेण तदद्भुतमभूद रणे ॥२२॥
नमुचि पञ्चदशमि स्वर्णपुमहेषुभि । श्राहय व्यनदत् सख्ये सतोय इन तोयद ॥२३॥
संत शरटेन शक्र सरथसारथिम् । छादयामासुरसुरा प्राट्सूर्यामवान्बुदा ॥२४॥
अलक्षयन्तस्तमतीव विहला विचुमुशुदेवगणा सहानुगा ।
अनायका शटुबलेन निर्जिता वणिक्पथा भिन्ननयो यथार्णवे ॥२॥
ततस्तुरापाडिपुबद्ध पाराद् विनिर्गत साश्वरथध्वजाप्रणी ।
बभौ दिश स पृथिवी च रोचयन् स्वतेजसा सूर्य इच क्षपा यये ॥२६॥
निरीषय पृतनां देव परैरभ्यर्दिता रहे । उदयच्छद् रिपु हतु वन वनवरो स्पा २७॥
स तेनैवाटधारेण शिरसी गलपाफयो । ज्ञातीनां पश्यतां राजाहार जनयन् भयम्।२८।
नमुचिस्तद्वध दृष्ट्वा शौकीमर्परुपान्वितः । पिघासुरिद्र नृपते चकार परमोद्यमम् ॥२६॥
अश्ममारमय शूल घण्टावद्धमभूषणम् । प्रगृह्माभ्यद्यत् दो हतोऽमीति तिर्जयन ।
प्राहिणोद् देवराजाय निनदन् मृगरासिय ३on
तदापतद् गगनतले महाजव विधिच्छिद हरिरिपुभि सहस्रधा ।
तमाहनन्नृप कुलिशेन कन्धरे स्पावितखिदशपति शिरो हरन् ॥३१॥
न तस्य हि सचमपि वन अजितो विभेद य सुरपतिनौजसेरित ।
सदहुत परमतिवीयवृत्रभित् तिरस्कृतो नमुचिशिरोधरत्वचा ॥३२॥
तस्मादिन्द्रोऽविभेच्छनोवंत्र प्रतिहतो यत । किमिदं दैवयोगेन भूत लोकविमोहनम् ॥३३॥
येन मे पूर्वमद्रीणां पक्ष छेत प्रजायये । कृतो निविशता भार पतरने पतता भुवि ॥३४॥
तप सारमय वाष्ट्र वृतो येन विपादित । अये चापि बलोपेता साचैरवायच म३१॥
सोऽय प्रतिहतो वनोमया मुक्तोऽसुरेऽल्पके । नाह तदाददे दण्ड ब्रह्मतेोऽप्यकारणम् ॥३६॥
इति शक्र विषीदन्तमाह यागशरीरिणी । नाय शुष्करयो नाधम ति दानव ॥३७॥
मयास्मै यद्वरो दत्तोमृयुनवाईशुष्कयो । अतोऽयश्चितनीयस्त उपायो मरवन रिपो |॥३८
ता देवी गिरमाकण्यं मघवान् सुसमाहित । ध्यायन पेनमयापरयदुपायमुभयारमाम् ॥२६॥
न शुषेण न चाण जहार नमुचे शिर । त तुष्टुवुर्मुनिगणा माल्यैश्चावाविरन् विभुम्॥१०॥
गधमुल्यो जगतुर्विधावसुपरावसू । देवदुदुमयो नेदुनंतश्यो मतदा 10
अन्येऽयेव प्रतिद दान याय्यमिवरणादय । सूदयामासुरवांघे गान् केसरिणो यथा ॥५२॥

·३७६ श्रीमद्भागवते अष्टमल्कन्धे अध्यायः १२ प्राण प्रेपितो देवान् देवर्पिनारदी नृप । वारयामास विबुवान् दृष्ट्वा दानवसंखयम् ॥५३॥ नारद उवाच भवद्भिरमृतं प्राप्तं नारायणभुजाश्रयैः । श्रिया समेधिताः सर्व उपारमत विग्रहात्म३४५ श्रीशुक उवाच संयम्य मन्युसंरम्भं मानयन्तो मुनेर्वच । उपगीयमानानुचरैर्ययुः सर्वे त्रिविष्टपम् ॥१५॥ येऽवशिष्टा रणे तस्मिन् नारदानुमतेन ते । बलि विपन्नमादाय अस्तं गिरिमुपागमन् ॥५६॥ तत्राविनष्टाययवान् विद्यमानशिरोधरान् । उशना जीवयामास संजीविन्या स्वविद्यया।७। अलिश्चोशनपा स्पृष्ट प्रत्यापनेन्द्रियस्मृतिः । पराजितोऽपि नाखिद्यबोकतत्त्वविचक्षणः En इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां मंहितायामष्टमस्कन्धे देवासुरसंग्रामे एकादशोऽध्यायः अथ द्वादशोऽध्यायः श्रीवादरायणिवाच वृषध्वजो निशम्येदं योपिद्रोण दानवान् । मोहयित्वासुरगणान् हरिः सोममपायवत् un ऋषमारुह्य गिरिशः सर्वभूतगणैतः ।सह देव्या ययो द्रष्टुं यग्रास्ते मधुसूदन पर मभाजितो भगवता सादरं सोमया भव । सूपविष्ट उवाचेदं प्रतिपूज्य स्मयन् हरिम् ॥३॥ श्रीमहादेव उवाच देवदेव जगद्व्यापिझगदीश जगन्मय । सर्वेषामपि भावानां (वमात्मा हेतुरीधरः ॥४॥ श्राद्यन्तायस्य यन्मध्यमिदमन्यदहं पहिः । यतोऽव्ययस्य नैतानि तत् सम्यं ग्रहा चिद् भवान्। तर चरणम्भोज श्रेयकामा निराशिषः । विमृग्योभयतः सनं मुनय. समुपासते ॥६॥ त्वं ब्रह्म पूर्णममृतं विगुणं विशोकमानन्दमागमविशरमनन्यदन्यत् । विश्वस्य हेतुरुदयस्थितिसंयमानामारमेघर तदपेश्तयानपेक्ष ॥७॥ एफएवमेव सदमद् द्वयमद्वयं च स्वर्ण कृताकृतमिवेह न वस्तुभेदः । अज्ञानतस्त्वयि जनैर्विहितो विलयो यस्माद् गुणै म्यनिकरो निरुपाधिस्य : यो ब्रह्म फेचिदवपरयुत धर्ममेक एके परं मदसतो पुरतं परेशम् । अन्येऽश्यन्ति नवशमियुतं परं त्यो केचिन्महापुरएमव्ययमारमनन्त्रम् ॥६॥ नाहं परायुरपयो न मरीचिमुग्या जानन्ति यद्विरचितं पतु सापसाः । यन्मायया मुक्तिनम ईश देयमर्यादयः किमुत सदभद्रगा. सवं समीहितमद स्पितिजन्मनाशं भूनेहितं घनगतो भाकधमोती। वायुया विराति संघ घराघरा स तदारमानयागमोऽसम्मे 101

·--
-
/
३८०
श्रीमद्भागवने श्रष्टमस्कन्ध अध्याय: १२
अवतारा मया दृष्टा रममाणस्य ते गुणे । सोऽह तद् धुमिच्छामि यत् ते योपिद्धपुटतम्। १२॥
येन सम्मोहिता दैत्या पायित्ताश्चामृत सुरा ।तद् दिक्षय पायाता. पर कौतुहल हि न ॥१३॥
श्रीशुक उवाच
एवमभ्यर्थितो विष्णुर्भगाछूलपाणिना। ग्रहस्य भावगम्भीर गिरिश प्रयभापत ॥१४॥
श्रीभगवानुवाच
कौतूहलाय दैत्यानां योपिद्वेपो मया क्रत । पश्यता सुरकार्याणि गते पीयूपभाजने ॥१५॥
तत् तेऽहं दर्शयिष्यामि दिदृक्षो सुरसत्तम । कामिना बहु मन्तव्य सङ्कल्पप्रभवोदयम् ॥१६॥
श्रीशुक उवाच
इति बुवाणो भगवास्तवातरधीयत । सर्वतश्चाग्यश्चतुर्भव श्रास्ते सदोमया nasn
ततो ददर्शापचने वरखियं विचिनपुप्पारणपल्लबगुमे ।
विक्रीडती कन्दुकलीलया लसदुकूनपर्यस्तनितम्बमेखलाम् ॥१८॥
थावर्तनोद्वर्तनकम्पितस्तनप्रकृष्टहारोरुभरे
मभज्यमानामिव मध्यतश्चलत्पदनवाल मयती ततस्तत ॥१६॥
दिनु भ्रमन्कन्दुकचापलैभृश प्रोद्विग्नतारायतलोललोचनाम् ।
स्वकर्णविभ्राजितकुण्डलोल्लम कपोलनोलालकपरिडताननाम् ॥२०॥
श्लथद्कूल कबरी च विच्युतां पनपती वामकरण वल्गुना ।
विनिम्नतीमन्यकरण कन्दुक विमोहयन्ती जगदात्ममायया ॥२१॥
तो वीक्ष्य देव इति कन्दुकलीलयेपग्रीडास्फुटस्मितविसृष्टकटासमुष्ट ।
स्त्रीप्रेक्षणप्रतिसमीत्तविह्वलारमा नात्मानमन्तिक उमा स्वगाश्च वेद ॥२२॥
तस्या करामात् स तु कन्दुको यदा गतो विदूर तमनुनास्त्रिया ।
वास ससून लघु मारुतोऽहरद् भवस्य दवस्य फिलानुपश्यत ॥२३॥
एव तो रचिरापाहीं दर्शनीयो मनोरमाम् । दृष्ट्वा तस्यां मनश्चके विपनत्या भव किला
तयापहृत विज्ञानस्तरकृतस्मरवितल । भयान्या अपि पश्यन्त्या गतहीस्तत्पद पयो २१
सातमायान्तमालोक्य विनया मोडिता भृशम् । निलीयमाना वृतेषु हसन्ती नान्वतिष्टत॥२६॥
ताम वगच्छद् भगान् भव प्रमुगितेन्द्रिय । कामस्य च यश नीत करेणुमिव यूथप ॥२७॥
सोऽनुग्रज्यातिधेगेन गृही वानिच्छती स्त्रियम् । केशरन्ध उपानीय याहुभ्यां परिपस्ने २८॥
सोपगूदा भगवता करिणा परिणी यया । इतस्तत प्रसपती विप्रकीर्णशिरोरुहा ॥२६॥
प्रास्मान मोचयिरवाह सुरपममुगान्तरात् । मादयत् सा थुपोषो माया देविनिर्मिता३८
1 पदया रदो विष्णोरद्भुतरमण । प्रन्यपधरा का परिणेव विनिर्मित ॥३॥

·श्रीमद्भागवते श्रमस्कन्धे अध्याय १३ तस्यानुधावता। रतश्चस्वन्दामोधरेतस । शुष्मिणो यूथपस्येव वासितामनु धावत ॥३२॥ यत्र यनापत मां रतस्तस्य महा मन । तानि रूप्यस्य हेजश्च क्षेत्राण्यासन् महीपते॥३३॥ सरि सरस्सु शैलेषु वनेएपवनषु च । यत्रक चासन्नृपयस्ता सनिहितो हर ५३४॥ स्कन रेतसि सोऽपश्यदारमान दवमायया । ज्डीकृत नृपष्ट सन्यवर्तत कश्मलात् ॥३१॥ अथावगतमाहास्य श्रात्मनो जगा मन । अपरिझयवीयस्य न मेने सदु हामृतम् ॥३६॥ तमपिववमनोडमालय मधुसूदन । उवाच परमप्रीती बिभ्रत् स्वां पौरुषी तनुम् ॥३७n श्रीभगवानुवाच दिध्या व विशुधश्रेष्ट स्वां निष्टामा मना स्थित । य मे स्त्रीरूपया स्वैर मोहितोऽप्यङ्ग माययारे को नु मऽतितरेन्मायो विपतर वदते पुमान्। नास्तान् विस्जती भावान् दुस्तरामकृतामभि । सेय गुणमयो माया न स्वामभिभविष्यति । मया समेता कालेन कालरूपेण भागश uaon श्रीशुक उवाच एवं भगवता राजन्ट्रीव साङ्केन स कृत । श्राम य त परित्रम्य सगण स्थालय ययौ nan श्रा मांशभूतां तां मायाँ भवानी भगवान भव । शसतामृपिमुख्यानां प्रीयाऽऽचष्टाथ भारत४२ अपि व्यपश्यस्त्वमजस्य मायां परस्य पुस परदेवताया । ग्रह कलानामृपभो विमुझे ययावशोऽन्ये किमुतास्वतन्ना ॥४३॥ य मामपृच्छर वमुपय योगात् समासहस्रान्त उपारत वै। स एप साक्षात् पुरुष पुराणो न यत्र कालो विशते न वेद ॥४४॥ श्रीशुक उवाच इति तेऽभिहितस्तात विक्रम शाङ्गधवन । सिधोर्निर्मथने येन त पृष्ट महाचल' १४in एत मुहु कोर्तयतोऽनुशएवतो न रिवते जात समुद्यम धचित् । यदुत्तमलाकगुणानुवणन समस्तससारपरिश्रमापहम् ॥४६॥ श्रसइविश्यमइ प्रिं भावगम्य प्रपन्नानमृतममरवनाशयत सिन्धुमप्यम् । कपटयुवतिवेपो मोहयन् य सुरारीस्तमहमुपसताना कामपूर नतोऽस्मिा४७n इति श्रीमद्भागवतमहापुराणेपारमह स्यां सहितायामष्टमस्क धे शङ्करमोहननाम द्वादशोऽध्याय अथ त्रयोदशोऽध्यायः श्रीक उसन मनुर्विवस्वत पुत्र प्राद्धदेव इति श्रुत । ससमा वर्तमानो यस्तदप यानि मे शृणु ॥ १ ॥ इक्ष्वाकुर्नभगश्चैर पृष्ट शांतिरेव च । नरिष्य तोऽथ नाभाग सप्तमो दिष्ट उच्यते ।

·परन्तप ॥३
।
३८२
श्रीमद्रागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः १३
कुरूपश्च पृरधश्च दशमो वसुमान् स्मृतः । मनाववस्वतस्या दश पुत्राः
श्रादित्या वपवो रुदा विश्वेदेवा मरुदणाः । अश्विनावृभवो राजनिन्द्रस्तेषां पुरन्दरः ।
पश्यपोऽनिमिष्टश्च विश्वामित्रोऽथ गौतमः । जमदग्निर्भरद्वाज इति सतर्पयः स्मृता. ॥५॥
अवापि भगवजन्म कश्यणददितेरभूत् । श्रादित्यानामवरजो विष्णुमनरूपटक ६॥
संक्षेपतो मयोक्तानि सत मन्वन्तराणि ते । भविष्याण्यय वक्ष्यामि विष्णोःश यान्वितानि च।
विवस्वतश्च द्वे जाये विश्वमं स्ते उभे । संज्ञा छाया च राजेन्द्र ये प्रागभिहिते तव un
तृतीया वडवामे तासां संज्ञासुतात्रय । यमो यमी श्राद्धदेवश्छायायाश्च सुत शृणु ॥
सावर्णिस्तपती कन्या भार्या सवरणस्य या । शनैश्चरस्तृतीयोऽभूश्विनौ वडवात्मनो uron
अष्टमेऽन्तर पायाते सावणिर्भवितामनु । निर्मोवविरजस्काया. सावर्णितनया नृप ॥१॥
तत्र देवा: सुतपसो विरजा अमृतप्रभाः। तेषां विरोचनसतो बलिरिन्दो भविष्यति: १२
दत्वेमा याचमानाय विष्णवे यः पदयम् । रामिन्द्रपदं हित्वा ततः सिन्द्रिमवाप्स्यति॥ १३॥
योऽसौ भगवता बद्धः प्रीतेन सुनले पुन । निवेशितोऽधिके स्वर्गादधुनाऽऽस्ते स्वराडिवn १४५
गालवो दीप्तिमान् रामो द्रोए पुन कृपस्तथा । अपयशृङ्ग पितास्माकं भगवान् बादरायण १५
इमे सईयस्तव भविष्यन्ति स्वयोगत । इदानीमासते राजन् स्वे स्व पाश्रममण्डले।।६।
देवगुयात् सरस्वत्या सार्वभौम इति प्रभुः । स्थान पुरन्दराद्धृत्वा वलये दास्यतीश्वर ॥१७॥
नवमो दत्तसावर्णिमनुवरुणसम्भव । भूतकेतुर्दीप्तवेतुरित्याद्यास्तत्सुता नृप
पारा मरीचिगर्भाद्या देवा इन्द्रोऽद्भुतः स्मृत । धुतिमत्प्रमुखास्तत्र भविष्यन्त्यूपयस्तत:॥१६॥
श्रायुप्मतोऽम्बुधारायामृपभो भगवत्कला । भविता येन संराद्धां ग्रिलोकी भोयतेऽद्धत २०
दशमो ब्रह्मसावर्णिरपठोक्सुतो महान् । तासुता भूरिपेणाचा हविष्मत्प्रमुखा द्विजा ॥२१॥
हविष्मान् सुकृति सत्यो जयो मूर्तिस्तदा द्विजा । सुवासनविरुदाद्या देवाः शम्भु सुरेश्वर।२२
विष्वक्सेनो विपूच्या तु शम्भो सख्यं करिष्यति । जात: स्वाशेन भगवान् गृहे विश्वसृजो विभु।
मनुवै धर्मसावर्णिरेकादशम प्रात्मवान् । अनागतास्तरसताश्च सत्यधर्मादयो दश ॥२४॥
विहङ्गमाः कामगमा निर्वाणरुचय. सुरा. । इन्द्रश्च वैश्तस्तेपामृग्यश्चारुणादयः ॥२५॥
आर्यकस्य सुतस्तन धर्मसेतुरिति स्मृत । वैश्तायां हरेरंशत्रिलोकी धारयिष्यति ॥२६॥
भयिता रदसावर्णी राजन् द्वादशमो मनुः । देवयानुपदेवश्च देवश्रेष्टादयः सुता. ॥२७॥
ऋतधामा च तवेन्द्रो देयाश्च हरितादयः । ऋषयश्च तपोमूर्तिस्तपस्व्यामोधकादयः ॥२८०
स्वधामारयो हरैरंशः सार्धायष्यति तन्मनो । अन्तरं सन्यसहस मूमृतायाः सुतो विभु ॥२६॥
मनुभयोदशो भाथ्यो देवसावणिरास्मान् । चिग्रसेनविचिनाधा देवसावर्षिदेवजाः ॥३३॥
नेता कमलामसंवा इन्द्रो दियस्पति । निर्मोकतावदाचा भविष्यन्त्यपयस्तदा॥३॥

·।
श्रीमद्भागवते श्रष्टमल्फन्धे अध्यायः २५
देवहोत्रस्य तनय उपहा दिवस्पतेः । योगेश्वरी हरेरेशो बृहत्यां सम्भविष्यति ॥३२॥
मनुर्या इन्द्रसावरिश्चतुर्दशम एष्यति । उरगम्भीरबुद्धयाथा इन्द्रसावर्णिवीर्यजाः ॥३३॥
पवित्राश्चाक्षुषा देवाः शुचिरिन्द्रो भविष्यति । अग्निर्याहुःशुचि शुद्धो मागधाद्यास्तपस्विनः३४
सत्रायणस्य तनयो वृष्भानुस्तदा हरिः । चितानायां महाराज क्रियातन्तून् वितायिता३३५५
राजश्चतुर्दशैतानि निकालानुगतानि ते । प्रोक्तान्येभिर्मितः कल्पो युगसाहस्रपर्ययः ॥३६॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्या संहितायामष्टमस्कन्धे त्रयोदशोऽयायः ॥ १३ ॥
अथ चतुर्दशोऽध्यायः
राजोवाच
मन्वन्तरेषु भगवन् यथा मन्वादहित्यमे । यस्मिन् कर्मणि ये येन नियुक्तास्तद् वदस्व मे ॥
ऋषिरुवाच
मनवो मनुपुत्राश्च भुनयश्च महीपते । इन्द्राः सुरगणाश्चैव सर्वे पुरुषशासनाः ॥ २ ॥
यज्ञादयो याः कथिताः पौरप्यस्तनवो नृप । मन्वादयो जगद्यानां नयन्त्याभि. प्रचोदिताः ३
सतो धर्म चतुष्पादं मनवो हरिणोदिताः । युक्ताः सञ्चारयन्त्यद्धा स्वे स्वे काले मही नृप ५
पालयन्ति प्रजापाला यावदन्तं विभागशः । यज्ञभागभुजो देवा ये च तत्रान्विताश्च तै:॥६॥
इन्द्रो भगवता दत्तां त्रैलोक्यनियमूर्जिताम्। भुझान.पाति लोकांस्त्रीन् कामं लोके प्रवर्षति ७
ज्ञान चानुयुगं व ते हरिः सिद्धस्वरूपवृक् । ऋषिरूपधरः कर्म योगं योगेशरूपएक uan
सर्ग प्रजेशरूपेण दस्यून हन्यात् स्वराज्यपुः । कालरूपेण सर्वेपामभावाय पृथगुणः ॥ ६ ॥
स्तूयमानो जनैरेभिर्मायया नामरूपया । विमोहितात्मभिर्नानादर्शननं च दृश्यते ११०॥
एतत् क्ल्पविकल्पस्य प्रमाणं परिकीर्तितम् । यत्र मन्वन्तराण्याहुश्चतुर्दश पुराविदः ॥११॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां संहितायामष्टमस्कन्धे धतुर्दशोऽध्यायः ॥१४॥
अथ पंचमोऽध्यायः
राजोवाच
बलेः पदत्रयं भूमेः कस्मारिरयाचत । भूतेश्वरः कृपणवालब्धार्थोऽपि बयन्ध तम् ॥ १ !
एतद् घेदितुमिच्छामो महत् कौतूहलं हि नः । यज्ञश्वरस्य पूर्णस्य बन्धनं गायनागसः ॥२॥
श्रीशुक उवाच
पराजितनीरसुभिश्च हापितो हीन्द्रेण राजन् भृगुभिः स जीवितः !
सारमना सानभजद् भृगून बलिः शिष्यो महारमार्थनिवेदनेन ॥ ३ ॥

·॥१२॥ श्रीमद्भागयते अष्टमस्को श्रयाय 1 त प्राहाणा भृगव प्रापमापा यानपन विगिता रियासम् । जिगीपमाण विधिनामिश्रिय महाभियोग महानुभावा ॥४॥ सतो या शासनपहनयो हमारा हयंश्यतुरगया । घनश्च सिंहेन विरा. मानो हुतारानादास हयिनिरिटार ॥ १ ॥ धनुरच दिग्यं शुरटोग्नद सणावारती कवच पदिश्यम् । पितामहस्सस्प दीपमालामम्नानपुप जलन घ शुक्र ॥ ६॥ एप स विप्रापितयोधनार्यस्तै करिश्तस्वरस्ययोऽथ विधान् । प्रदक्षिणीकृग्य पृतरणाम प्रसादमामय नमश्चकार ॥ ७॥ श्रथारम रय दिव्य भृगुदत्त महारय । मुनपरोऽथ सना धवी म्पङ्गी एतेषुधि ॥८॥ हमानदलसाहु स्फुरन्मारगण्डल । राज रथमारूको धिएयस्य प हग्यवाट् ॥ १ सुल्यैश्वर्ययलधीभि स्वयूदेश्ययूथपे । पिद्धिरिय व रम्भिर्दशि परिधीनिय ।।१०।। वृतो विकपन महतीमासुरी ध्वनिना विभु । ययाविन्द्रपुरी स्वृद्धो कर यनिष रोदसी रम्यामुपयनोद्यानै श्रीमदत दनादिभि । कूजविहङ्गमिथुनयन्मामधुयतै प्रवालफलपुष्पोरभारशाखामरगुमै । हससारमचबादसारण्डाकुलाकुजा नलिन्यो यय कोदन्ति प्रमश सुरसरिता ३n पाराशगया देश्या वृतो परिखभूतया । प्राकारेणामिवणेन साहालेनोसनेन च ॥४॥ रुक्मपदृकपाटेश्च द्वारे स्पटिम्गोपुरै । जुष्ट विमामपया विश्वकर्मविनिर्मिताम् ॥१५॥ समाचबररथ्यादयो विमानै यधुंदैयुताम्। लाटकमणिमयैर्वविद्मवैदिमि यत्र नियवयोरूपा श्यामा विरजवासस । श्राजात रूपवमार्यो शचिभिरिव वह्नय । १७॥ सुरलोकेशविनएनवसौगई धनजाम् । यतामोदमुपादाय मार्ग थावाति मारत हेमजालादनिर्गरमेनागुराधना । पारदुरेण प्रतिच्छश्नमार्ग यान्ति सुरप्रिया ।। मुक्तावितानमणिहेमवेभिर्नानापताकावलभीभिरावृताम् । शिखण्डिपारावतमृङ्गनादितां वैमानिकस्त्रीकलगीतमङ्गलाम् ॥२०॥ मृदाशज्ञानकदुन्दुभिस्वनै सतालवीणामुरजटिवेणुभि । नृत्य सवाधेरपदेवगीतकैमनोरमा स्वमभया जितमभाम् ॥२३॥ यो न पजन्यर्मिष्टा खला भूतदुइ शठा । मानिन कामिनो तुन्धा एभिहीना प्रजन्ति यत् तो दवधानां स वरूथिनीपतिहि सम ताद ररुध पृतन्यया । प्राचार्यदच जलज महास्वन दध्मौ प्रयुञ्जन् भयमिन्द्रयोपिताम् ॥२३॥ मधवा स्तमभिप्रेत्य बले परममुद्यमम् । सर्वदेवगणोपेतो गुरमेतदुवाच ॥२४॥ - म ·1 श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः १६ ३८५ भगवन्नुद्यमो भूयान् बलेनं पूर्वधरिण । अविषामिमं मन्ये केनासीत्तेजसोर्जित ॥२५॥ नैन कश्चित् कुत्तो वापि प्रतिव्योढुमधीश्वर. । पियन्निव मुपेनेदं लिहन्निव दिशो दश । दहन्निव दिशो दृम्भि: संवर्ताग्निरियोस्थित: ॥२६॥ म.हि कारणमेतस्य दुरवस्य मदिपो । प्रोजः सहो यल तेजो यत पतरसमुद्यमः ॥२७॥ गुरुवाच जानामि मघवन्नोरन्नतेरस्य कारणम् । शिघ्यायोपभृत तेजो भृगुभिय हारादिभिः ॥२८॥ भवद्विधो भवान् वापि यर्जयिस्वेश्वरं हरिम् । नास्य शक्त पुर स्थातुं कृतान्तस्य यथा जना.२६ तस्मानिलयमु सृज्य यूयं सर्वे निविष्टपम् । यात का प्रतीक्षन्तो यतः शगोविपर्यय: ॥३०॥ एर विप्रबलोद सम्म यूर्षितविक्रम । तेषामेवापमागेन सानुबन्धो विना यति ॥३१॥ एवं सुमन्त्रितार्थास्ते गुरणार्थानुदर्शिना । हित्या निविष्टप जन्मुर्गीवाया. कामरूपिण. १३२ देयेष्यथ निलीनपु बलिवरोधन पुरीम् । देवधानीमधिटाय यश निन्ये जगत्प्रयम् ॥३३॥ त विश्वजयिन शिष्य मृगव शिप्यमला। शतेन हयमेधानामनुमतमयाजयन्॥३४॥ ततस्तदनुभावेन भुवनयविश्रुताम् । कीति दिउ वितन्यान स रेज उदु राडिव५३५॥ अभुजे च श्रियं स्वृद्धो द्विजदेवोपलम्भिताम् । कृतकृत्यमिवा मानं मन्यमानो महामना. ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां सहितायामष्टमस्कन्धे पादशोऽध्याय १५ अथ पोडशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं पुरेपु नठेषु देवमातादितिस्तदा । ते निविष्रे देय पर्यतप्यदनाधवत 18 पदा कश्यपस्तस्या पाश्रम भगवानगात् । निरसवं निरानन्दं समापिरतत्रिरात् ॥ २ ॥ सपनों दीनन्दनो मृतासनपरिप्रा । सभाजितो यथान्यायमिदमाह कुरुवह ॥ ३ ॥ पायम न विप्राणां भद्रं लोकेऽधुनाऽऽगतम्। न धर्मस्प न लोकस्य गृस्योश्रन्दानुवतिन hen अपि पारालं विशिद् गृहेषु गृहमैधिनि । धर्मस्यायस्य कामस्य यत्र योगो प्रयोगिनामा अपि यातिथयोऽध्येग्य युटुग्यासक्त या स्वया। गृहादपनि ता यातायुधानेन या एपित ६॥ गृहेषु यतिधयो नापिता सलिलैरपि । यदि नियांन्ति ते नून पहराजगृहोपमा .. मप्यायला लाया न हुता हविधा सति । ग्वयोनिग्नधिया भद्रे प्रोश्तेि मयि परिचित । पप्पया कामदुधान् पाति लोकान् गृहान्वित । मानयोऽग्निश्च ये विष्णो सांदयात्मनो मुसम् मपि सायलिनस्तय पुना मनस्थिनि । सम्स्यस्पमाग्मानं भयपालपणेरहम् ॥100 अदितिरपाच भर मिलगा ब्रह्मन् धर्मस्यास्य परस्य च । निपगस्य परं पेयं गृहमपिन् गृहाने १० ।

·त ३८६ श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः १६ अग्नयोऽतिथयो भृत्या भिक्षवो ये च लिप्सव । सर्व भगवतो ब्रह्ममनुष्यानान्न रिष्यतित:२॥ को नु मे भगवन् कामो न सम्पद्येत मानमः । यस्या भवान् प्रजाध्यक्ष एवं धर्मान् प्रभापते॥१३ तवैव मारीच मन.शरीरजाः प्रजा इमाः सत्वरजस्तमोजुपः । समो भवास्तास्वसुरादिषु प्रभो नथापि भक्तं भजते महेश्वरः ॥१४॥ तस्मादीश भजन्त्या मे श्रेयश्चिन्तय सुग्रत । हृतश्रियो हृतस्थानान् सपन : पाहि नः प्रभो।।। परैर्विवासिता साहं मना व्यसनसागरे । ऐश्वर्य श्रीर्यशः स्थानं हृतानि प्रबलैर्मम ॥१६॥ यथा तानि पुनः साधो प्रपद्यरन् ममात्मजातथा विधेहि कल्याणं धिया कल्याणकृत्तम ॥१७॥ श्रीशुक उवाच एवमभ्यर्थितोऽदित्या कस्तामाह स्मयन्निव । अहो मायावलं विष्णोः स्नेहबद्धमिदं जगत १८० क देहो भौतिकोऽनात्मा क चारमा प्रकृते.पर.कस्य के पतिपुयाचा मोह एव हि कारणम्॥ उपतिष्यस्व पुरुष भगवन्तं जनार्दनम् । सर्वभूतगुहावासं वासुदेवं जगद्गुरुम् ॥२०॥ स विधास्यति ते कामान् हरिदीनानुकम्पनः । अमोघा भगवद्भक्तिर्नेतरैति मतिमम ॥२१॥ अदितिरवाच केनाह विधिना ग्रह्मन्नुपस्थास्ये जगत्पतिम् । यथा मे सत्यसङ्करपी विदयात् स मनोरम२२ श्रादिश त्वं द्विजश्रेष्ट विधि तदुपधायनम् । श्राशु तुष्यति ने देव. सीदन्त्याः सह पुत्रकैः॥२३॥ कश्यप उवाच एतन्मे भगवान् पृष्टः प्रजाकामस्य पमज. । यदाह ते प्रश्पयामि मतं केशवतोपणम् (२४ फाल्गुनस्यामले पपे द्वादशाहं पयोदतः । श्रर्चयेदरविन्दासं भक्त्या परमयान्वितः ॥२५॥ सिनीवाल्यां मृदाऽऽलिप्य सायात मोडविदीर्णया । यदि लभ्येत ये सोतस्येते मन्यमुदीरयेत्।। त्वं देण्यादिवराहेण रसायाः स्थानमिच्छता । उतासि नमस्तुभ्यं पाप्मानं मे प्रणाराय॥२७॥ नितितारमनियमो देवमर्चेत् समाहितः । अचायो स्पण्डिले सूर्ये जले यही गुरायपि ॥२८॥ नमस्तुभ्यं भगवते पुरुराय महीयसे । सर्वभूतनिवासाय पासुदेवाय सारिणे ॥२६॥ नमोऽध्यक्ताय सूक्ष्माय प्रधामपुरुषाय च । चर्षिशद्गुणशाय गुणसंग्यानहेतवे ॥३०॥ नमो द्विशीणे विपदे धतुशाय तन्तये । ससास्ताय पक्षाय प्रयोविचारमने नमः ॥३|| नम शिवाय रदाय नम शक्तिधराय घ । सविधाधिपतये भूतामा पतये नमः ॥२॥ नमो हिरण्यगर्भाय प्राणाय अगदामने । योगेश्वयंसरीराय नमते योगहतये ॥३२॥ नमस्ते भाविाय सामूनाय नम नाराययाप भाये काय हरणे नमःnter नमो मरक्तश्यामपुषेधिगसधिये। केशयाय नमम्सुम्यं नरम्ने पीतवासमे ·३७ श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २६ वं सर्ववरदः पुंसां वरेण्य परदर्षभ । अतस्ते श्रेयसे धीराः पादरेणुमुपासते ॥३६॥ अन्ववर्तन्त यं देवाः श्रीश्च तत्पादपमयोः । स्पृहयन्त इयामोदं भगवान मे प्रसीदताम् ॥३७॥ एतैर्मन्नेह पीकेशमावाहनपुरस्कृतम् । अर्चयेच्छूद्धया युक्तः पाद्योपम्पर्शनादिभिः ॥३८॥ भर्चिवा गन्धमाल्याचैः पगसा नपयेद् विभुम् । वस्त्रोपवीताभरणपाद्योपस्पर्शनस्ततः । गन्धधुपादिभिश्चाद् द्वादशाक्षरविद्यया ॥३६॥ नृतं पयसि नैवेद्यं शाल्यन्न विभवे सति । ससर्पि. सगुहं दवा जुहुयान्मूलविद्यया ॥४०॥ निवेदितं तद् भक्ताय दद्याद् भुञ्जीत वा स्वयम्। दत्वाऽऽचमनमर्थित्वा ताम्बूलं च निवेदयेत् ।। गपेदष्टोत्तरशतं स्तुवीत स्तुतिभिः प्रभुम् । कृत्वा प्रदक्षिणं भूमौ प्रणमेद् दण्डवन्मुदा ॥४२॥ कन्या शिरसि तच्छेपो देघमुद्वासयेत् ततः । द्वयवरान् भोजयेद् विमान् पायसेन यथोचितम्४३ भुजीत तैरनुज्ञातः शेपं शेष्टः सभाजिते । ब्रह्मचार्य तद्राच्या श्वोभूते प्रथमेऽहनि ॥४४ सातः शुचिर्यथोक्न विधिना सुसमाहित । पयसा सापयित्वाचे यावद्मतसमापनमय४५॥ पयोभयो यतमिदं चरेद विवर्चनाहतः । पूर्ववज्जुहुयादग्नि ग्रामपश्चापि भोजयेत् ॥४६॥ एवं स्वहरहः कुर्याद् द्वादशाहं पयोमतः । हरेराराधन होममहणं द्विजतर्पणम् ॥४७॥ प्रतिपहिनमारम्य यावच्छुक्लन्नयोदशी । यह्मचर्यमध.स्वप्नं स्नानं निपवणं चरेत् ॥४८॥ वर्जयेदसदालापं भोगानुच्चावर्गस्तथा । अहिंसः सर्वभूतानां वासुदेवपरायण netn प्रयोदश्यामयो विष्णोः स्नपन पञ्चकैर्विभोः। कारयेच्छासरप्टेन विधिना विधिकोविदै. ॥१०॥ पूजां च महती कुर्याद् वित्तशाट्यविवर्जितः । चरु निरूप्य पयसि शिपिविष्टाय विष्णवे in श्तेन तेन पुस्पं यजेत सुसमाहित । नैवेद्य चातिगुणवद् दद्यात् पुरुग्तुष्टिदम् ॥१२॥ प्राचार्य ज्ञान सम्पन्न वस्त्राभरणधेनुभिः । तोपयेदविजश्चैव तद् विद्ध्याराधन हरेः ॥५३॥ भोजयेत् तान् गुणवता सदन शुचिस्मिते । श्रन्यांश्च ब्राह्मणाश्छुक्त्या ये घ तत्र समागताः । रक्षिा गुरये दद्यारिवग्भ्यश्च यथार्हतः । प्रधाोनाश्वपाकाश्च प्रोण येरसमुपगतान् ॥१९॥ भुक्तवत्सु च सर्वेषु दीनाधिकृपणेषु च । विष्णोस्तत्मीयन विद्वान भुञ्जीत सह बन्धुभि ५५ नृत्यवादिनगीतैश्च स्तुतिभिः स्वस्तिवाचक । पारयेत्तत्कथाभिश्च पूजा भगवतोऽन्वहम् ५० एत पयोयतं नाम पुरुगधनं परम् । पितामहेनाभिहितं मया ते समुदाहृतम् En बंधानेन महाभागे सम्यकीयोन केशावम् । आमना शुद्धभावेन नियतात्मा भनाध्ययम्। अयं वै सर्वपाण्य. सर्वप्रतमिति स्मृतम् । तप. सारमिदं भद्रे दानं घेश्वरतर्पणम् ॥६॥ त एव नियमा साधान एव ए यमोत्तमाः ! तणे दान दतं यज्ञो येन तुप्यायधोक्षजः ॥६॥ तस्मादेतातं भद्दे प्रयता अदया घर । भगवान् परितुष्टस्ते परानाशु विधास्यति १६२५ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहन्यो सहितायामष्टमस्कन्धे पोदशोऽध्याय. nan ·1 श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्पन्धे अध्याय २७ अथ सप्तदशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इत्युत्ता सादिती राजन स्वभा कश्यपन । अन्यतिष्टद् प्रामद द्वादशाहमतन्द्रिता 11॥ चिन्तयन्त्येकया चुदया महापुरुषमीश्वरम् । प्रगृयेन्द्रियदुष्टाश्वान् मनमा बुद्धिसारथि ॥ २ ॥ मनश्काप्रया बुद्धया भगर यसिलारमनि । वासुदवे समाधाय चचार हपयोग्रतम् ॥ ३ ॥ सस्या प्रादुरभूत् तात भगवानादिपुरुष । पीतवासाचतुर्याहु शङ्खचक्रगदाधर ॥ ४ ॥ त नेनगोचर वीक्ष्य सहसोत्याय सादरम् । ननाम भुवि कायेन दण्डप प्रीतिविदना ॥ ५ ॥ “सो याय यद्धाञ्जलिरीडितुं स्थिता नोत्सेह थानन्दजलाकुलेक्षणा । यभूव तूप्पी पुलकाकुलाकृतिस्तदर्शनायुसवगायवेपथु ॥६॥ प्रीत्या शनगंगदया गिरा हरि तुष्टार सा व्यदिति कुरुदह । उद्दीती सा पियतीव चतुपा रमापति यज्ञपति जगरपतिम् ॥ ७ ॥ अदितिरुवाच यज्ञेश यज्ञपुरुषाच्युत तीर्यपाद तीर्थश्रव श्रवणमङ्गलनामधेय । श्रापरलोकवृजिनोपशमोदयाद्य श न वृधीश भगवास दीननाथ ॥८॥ विश्वाय विश्वभवास्थितिसयमाय स्वैर गृहीतपुरशक्तिगुणाय भूने। शश्वदुपच हितपूर्णबोधव्यापादिता मतममे हरये नमस्ते ॥६ वायु पर वपुरभीष्टमतुल्यलक्ष्मीद्योभूसा सफलयोगगुणास्त्रिवर्ग । ज्ञान च केलमनन्त भवन्ति तुष्टात् स्वत्तो नृणां किमु सपराजयादिराशी mom श्रीरक उवाच अदि यैव स्तुतो साजन् भगवान पुष्करेक्षण । क्षेत्रज्ञ सर्वभूतानामिति होवाच भारत In श्रीभगवानुवाच देवमातभंवरया में विज्ञात चिरकाइक्षितम् । यत् सपने हूँ तश्रीणां च्याविताना स्वधामत २२ तान् विनिर्जिय समरे दुर्मदानसुरम्भान् । प्रतिलब्धजयश्रीमि पुरिच्छस्युपासितुम् ॥१३॥ इन्द्रज्येष्ट स्वतनहतानां युधि विविधाम् । त्रियो रद तीरासाद्य द्रष्टुमिच्छसि दुखिता १४ प्रामजान् सुसमृदार व प्रत्याहृतयश श्रिय । नाकमुष्टमधिष्ठाय प्रोडतो द्रष्टुमिच्छसि ॥१५॥ प्रायोऽधुना तेऽसुरयूथनाथा अपारणीया इति दवि मे मति । यत्तेऽनुकूलेश्वरविप्रगुप्ता न विक्मस्तन सुस ददाति ॥ १६॥ अथाप्युपायो मम दवि चि य सन्तोपितस्य प्रतचर्यया ते । ममार्चन नाईति गतुमन्यथा श्रद्धानुरूप पलहेतुकमार .. स्वस्थाय ·BEE श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः १८ खयाचितश्चहिमरत्यगुप्सय पयोयतेनानुगुण समेधित। स्वांशेन पुत्रत्वमुपेत्य ते सुतान् गोमास्मि मारीचतपस्यधिष्टित: n 15 ॥ उपधाच पति भट्टे प्रजापतिमक्रमपम् । मोच भाययती प यावेवंरूपमवस्थितम् ॥१६॥ नैतत् परस्मा श्राख्येयं पृष्टयापि फयजन । सर्व सम्पद्यते देवि देवगुह्यं सुसंवृतम् ॥२०॥ श्रीशुक उवाच एतावदुरावा भगवस्तिवान्तरधीयत । अदितिदुर्लभं लब्ध्वा हरेर्जन्मारमनि प्रभो ॥२१॥ उपाधावत् पति भक्त्या परया कृतकृत्यवत् । सधै समाधियोगेन कश्यपस्तदबुध्यत ॥२२॥ प्रविष्टमात्मनि हरेरंशं पवितथेक्षण । सोऽदित्या वीर्यमाधत्त तपसा चिरसम्भृतम् । समाहितमना राजन् दारुण्यप्तिं यथानिलः ॥ २३ ॥ अदितेविष्टितं गर्भ भगवन्तं सनातनम् । हिरण्यगर्भो विज्ञाय समीडे गुह्यनामभिः ॥२४॥ ब्रह्मोवाच जयोरुगाय भगवन्नुरक्रम नमोऽस्तु ते । नमो ब्रह्मण्यदेवाय त्रिगुणाय नमो नमः ॥२५॥ नमस्ते पृश्निगर्भाय घेदगर्भाय वेधसे । बिनाभाय त्रिपृष्टाय शिपिविष्टाय विष्णवे ॥२६॥ स्वमादिरन्तो भुवनस्य मध्यमनन्तशक्ति पुरुष यमाहुः । कालो भवानाक्षिपतीश विश्वं स्रोतो यथान्त:पतितं गभीरम् ॥२७॥ वं वै, प्रजानां स्थिरजडमानां प्रजापतीनामसि सम्मविष्णु । दिवौकसां देव दिवश्व्युताना परायणं नौरिष मजतोऽप्सु ॥२८॥ 'इति श्रीमद्भागवते महापुरायोपारमहंस्या संहितायामष्टमस्कन्धे वामनप्रादुर्भावे सप्तदशोऽध्यायः अथाष्टादशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इत्थं विरिवस्तुतकर्मवीर्यः प्रादुर्बभूवामृतभूरदित्याम् । चतुर्भुज शगुगदाटजचक्र: पिशङ्गवासा नलिनायतेक्षण ॥१॥ श्यामावदातो मपराजकुण्डलत्विषोल्लसच्ट्रोवदनाग्बुज पुमान् । श्रीवरसवक्षा वलयाङ्गदोलसकिरीटकाञ्चीगुणचास्नूपुर ॥९॥ मधुवतयातविधुष्टया स्वया विराजित. श्रीवनमालया हरिः। प्रजापतेवेश्मतम स्वरोचिषा विनाशयन् कण्ठनिविष्टकौस्तुभ ॥ ३ ॥ दिश.प्रसेदुः सलिलाशयास्तदा प्रजाः प्रहटा ऋतवो गुणान्विताः । पौरन्तरि पितिरग्निजिता गावो द्विजाः संजपनंगाश्च ॥

·३६० श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्ध अध्यायः १८ श्रोणार्या श्रवणद्वादश्यां मुहूर्तेऽभिजिति प्रभुः। सर्वे नदप्रताराद्याश्चकुस्तजन्म दक्षिणम् ॥१॥ द्वादश्यां सविताविष्टन्मध्यदिनगतो नृप । विजया नाम सा प्रोता यस्यां जन्म विदुहरे.६ शवदुन्दुभयो नेम दङ्गागवानकाः । चियवादिनतूर्याणां निर्धी रस्तुमुलोऽभवता। प्रोताश्चाप्सरसोऽनृत्यत् गन्वयंवरा जगुः । तुष्टुवुर्मुनयो देवा मनः पितरोऽग्नयः । सिद्धविद्याधरगणा: सकिम्पुरुषकिन्नराः । चारणा यतरक्षासि सुर भुजगोत्तमाः ॥९ गायन्तोऽतिप्रशंसन्तो नृत्यन्तो विधानुगाः। श्रादित्या पाश्रमपदं कुनुमैः समवाकिरना। दृष्ट्वादितिस्तं निजगभंसम्भवं परं पुमांसं मुदमाप विस्मिता । गृहीतदेहं निजयोगमायया प्रजापतिशाह जयति विस्मित: ॥११॥ यत् सद्पुर्भातिविभूषणायुधैरव्यक्तचिद् व्यक्तमधारयद्धरिः । बभूव तेनैव स व मनो वटुः सम्पश्यतोदिपगतिर्यथा नटः ॥१२॥ तं वटु वामनं दृष्ट्वा मोदमाना महर्षयः । कर्माणि कारयामासुः पुरस्कृत्य प्रजापतिम् ॥१३॥ तस्योपनीयमानस्य सावित्री सवितानवोत् । बृहस्पति सूत्र मेखला कश्यपोऽददात १४॥ ददौ कृष्णाजिन भूमिर्दण्दं सोमो वनस्पतिः । कौपीनाच्छादनं माता चौरछत्रं जगतः पते। कमण्डलु वेदगर्भ. कुशान् समर्पयो ददुः । अक्षमाला महाराज परस्पत्यव्ययात्मनः ॥६॥ तस्मा इत्युपनीताय याराट् पात्रिकामदात् । भिदा भगवती सातादुमादादम्बिका सती॥१७॥ स ब्रह्मवसेनैवं समा सामावितो वदुः । ब्रह्मर्पिगण पंजुष्टामत्यरोचत, मारिप:1ER समिदमाहितं वह्नि कृत्वा पारसमूहनन् । परिस्तीर्य समभ्यर्य समिद्भिरजुहोद् द्विज. an श्रुत्वाश्वमेधर्यजमानमूजितं बलि भृगूणामुपकल्पितेस्ततः । जगाम तत्राखिलसारसम्भृतो भारेण गां सन्नमयन् पदे पदे ॥२०॥ तं नर्मदायाहतट उत्तरे बलेयं ऋत्विजस्ते भृगुकच्छसंके । प्रवर्तयन्तो मृगः तमं व्यस्ततागदुदितं तथा रविम् ॥in त कस्विजो यजमानः सदस्या हतविपो वामननेजसा नृप । सूर्यः किलायास्युत वा विभावसुः सनरकुमारोऽय दिया तो ॥२२॥ इत्यं सशिष्येषु भृगुवनेकधा विवर्यमाणो भगवान् स वामनः । छ सदण्ड सजलं कमण्डल विवेश विनद्धयमेधवाटम् ॥२३॥ मौण्या मेखलपा वीतमुपवीताजिनोतरम् । जरिलं वामनं विषं मायामाण हरिम् ॥२४॥ प्रविष्टं बोपम भृगवः सशियास्ते सहाग्निभिः । मयगृहन् समुस्थाय संहितास्तस्य तेमसा५२५५ यजमानः प्रमुदितो दर्शनीयं मनोरमन् । रूपानुरूवावयव तहमा प्रासनमाहरन् ॥२६॥ चागतेनामिनन्याय पादौ भगवती बलिः । अवनिभ्यायामास मुमपनमनोरमम ॥२०॥ + ·. श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्वन्धे अध्यायः १६ तपादशौचं जनकल्म सपह स धर्मविन्मूय॑दधात् सुमङ्गलम् । यद् देवदेवो गिरिशचन्द्रमौलिर्टधार मूा परया च भक्त्या ॥२८॥ यलिम्चाच स्वागतं ते नमस्तुभ्यं ब्रह्मन् किं करवाम ते । ब्रह्मणां तपः सामान्मन्ये स्वाऽऽयं वपुर्धरम् २६ श्रध न पितरस्तृप्ता अद्य नः पावितं कुलम् । अद्य स्विष्ट. तुरयं यद् भवानागतो गृहान्।३०१ अद्यानयो मे सुहुता यथाविधि द्विजात्मज स्वञ्चरणावनेजनैः । हताहसो वाभिरियं च भूरहो तथा पुनीता तनुभि पदैस्तव ॥३१॥ यद् यद् वटो वामि तत् प्रतीच्छ मे त्वाम थैनं विप्रसुतानुतर्कये । गां काञ्चन गुणवद् धाम मृष्टं तथान्नपेयमुत ग विप्र कन्याम् । मामान समृद्ध स्तुरगान् गजान् वा रास्तथाईत्तम सम्प्रतीच्छ ॥३२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेऽष्टमस्कन्धे बलिवामनसंवादेऽष्टादशोऽध्यायः ॥१८॥ अर्थकोनविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इति वैरोचनेर्वाक्यं धर्मयुक्तं ससूनृतम् । निगम्य भगवान् प्रीतः प्रतिनन्येदमब्रवीत् ॥१॥ श्रीभगवानुवाच वचस्तवैत ननदेव सूनृतं कुलोचितं धर्मयुतं यशस्करम् । यस्य प्रमाणं भृगवः साम्पराये पितामहः कुलवृद्धः प्रशान्त. ॥२॥ न ह्येतस्मिन् कुले कश्चिनि.सत्वः कृपणः पुम न् । प्रत्यापतिा प्रतिश्रुत्य यो वादाता द्विजातयेर न सन्ति तीर्थे युधि चार्थिनार्थिता पराइ मुखा ये समनस्विनो नृपाः । युप्माकुले यदशसामलेन प्रहाद उद्भाति यथोदुप • से ॥४॥ यतो जातो हिरण्याक्षश्चरनेक इमां महीम् । प्रतिवीर दिग्विजये नाविन्दत गदायुधः ॥५॥ यं विनिर्जित्य कृच्छ्रण विष्णुः मोद्धार अागतम् । नात्मानं जयिनं भेने तद्वीय भूर्यनुस्मरन्।। निराम्य तद्वधं भ्राता हिरण्यकशिपुः पुरा । हन्तु भ्रातृहणं झुद्धो जगाम निलय हरेः७ तमायान्त समालोक्य शूलपाणिं कृतान्तवत् । चिन्तयामास कालज्ञो विष्णर्मायाविनां वरःHED बतो यतोऽहं तत्रासौ मृत्युः प्राणभृतामिव । अतोऽहमस्य हृदयं प्रवेषध मि पराग्दश . एवं स निश्चिय रिपोः शरीरमायावतो निर्विविशेऽसुरेन्द्र । वासानिलान्तहितसूक्ष्मदेहस्तत्प्राणरन्ध्रेण विविनचेताः ॥१०॥ स तसिक परिदृश्य शून्यमपश्यमानः कुपितो नदना । पमा यो दिशः सं विवरान् समुद्रान् विष्णु विचिन्वन् न ददर्श वीरः 192 -

·३६२
श्रीमद्भागवने अष्टमस्कन्धे अध्यायः २६
अपश्यनिति होवाच माविष्टमिदं जगत् । भ्रांत हा मे गतो नूनं यते। नानर्तते पुमान १२५
वैरानुबन्ध एतावानामृत्योरिह देहिनाम् । अज्ञानप्रभवो मन्युरहमानोपहितः ॥१३॥
पिता प्रहादपुत्रस्ते तद्विद्वान् द्विजव सत्त । स्त्रमायुर्विजलिङ्ग भ्यो देवेभ्योऽदात् स याचित:३४
भवानाचरितान् धर्मानास्थितो गृहमैधिभिः । ब्राह्मणे पूर्वज शूरैरन्यैश्वोदामकोर्तिभि. ५१५५
तस्मात् यतो महीमोग्द् वृणेऽहं वरदर्षभात्। पदानि त्रीणि दैत्येन्द्र सम्मितानि पदा ममा६
नान्यत् ते कामये राजन् वदान्याजगदीश्वरात्। नैन. प्रामोति वै विद्वान् यावदर्थप्रतिग्रह-1३७०
बलिरुवाच
ग्रहो वाहाण दायाद वाचस्ते वृद्धसम्मताः । त्वयालो चालिशमति. स्वार्थ प्रत्यबुधो यथा।१८।
मा वचोभि समाराध्य लोकानामेकमीश्वरम्। पदत्रयं वृणोते योऽबुद्धिमान् द्वीपदाशुपम्॥ १६॥
न पुमान् मामुपग्रज्य भूयो याचितुमईति । तस्माद् वृत्तिकरी भूमि वटो कामं प्रवीच्छ मे॥२०॥
श्रीभगवानुवाच
यावन्नो विपयाः प्रेठानिनोग्यामजितेन्द्रियम् । न शक्नुवन्ति ते सवें प्रतिपूरयितं नृप ॥२॥
निभ. क्रमेरसन्तुो द्वीरेन पि न पूर्यते । नवपंपमेतेन सप्तद्वीपवरेच्छया ॥२२॥
सप्तकोधिनयो नृपा बन्यगयादय । अर्थे कामगंता नान्तं तृष्णाया इति नः श्रुतम् ।
यहच्छयोपपन्नेन मन्तुटो वर्तते सग्यम् । नासन्तुष्टविभिलॊकैरजितामोपसादित. ॥२४॥
धुंसोऽयं संस्तेहेतुरसन्तोपोऽर्थकाममो. । यदृच्छ्योपपग्नेन सन्तोपो मुक्तये स्मृत. ॥२१॥
यहच्छालामतुष्टस्य तेजो विप्रस्य वर्धते । तत् प्रशाम्यत्यसन्तोषादम्भसेगशुशुणि. ॥२६॥
तस्मात् त्रीणि पदान्येव पृणे त्वद् घरदपंभात । एतावसैव सिद्धोऽहं वित्तं यावःप्रयोजनम्॥२७॥
श्रीशुक उवाच
इत्युक्तः स हम माह वाञ्छात प्रतिगृह्यताम् । वामनाय महीं दातुं जमाह जनभाजनम्॥२८॥
विष्यवे पमा प्रदास्यन्तमुशना अपुरेश्वरम् । जानविकीर्पितं विष्णो: शिष्यं प्राइ विदा घर २९
शुक्र उयाच
एष वैरोचने साना भगवान् विष्णुरचयः । कश्यपाददिनेजाता देवानां कार्यपाधक. १३०॥
प्रतधृतं स्वयेतस्मै यदनमजानता । न साधु मन्ये दैत्याना महानुपगतोऽनय. १३१५
एर ते स्थानमैश्वर्य श्रियं तेजो यश श्रुतम्। दास्यत्याच्छिद्य शनाय मायामाणपको हरि.३२
त्रिविक्रमरिमालोकान् विश्वकायः अमि यति । सर्वस्वं विष्णवे दमा मूढ चर्टिप्यसे कयम्॥३३॥
क्रमतो गोपदेकेन दितीयेन दिव विभो । ख च कायेन महता ताीयस्य कुतो गति ॥३४॥
निष्ठा ते नरके मन्ये साप्रदातु प्रतिश्रुतमा प्रतिश्रुतस्य योऽनीश प्रतिपादयितु भवान्॥३॥
ननदानं प्रशंसन्ति येन वृत्तिविपद्यते। दानं यज्ञस्तपः कम लोके वृसिमतो यत ॥३६॥

·श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे श्रध्यायः २० ३६३ धर्माय यशसेऽर्थाय फामाय स्वजनाय च । पञ्चधा विभजन् वित्तमिहामुन च मोदते ॥३७॥ मयापि यद चैर्गीतं शृणु मेऽसुरसत्तम । सत्यमोमिति यत्प्रोक्त यग्रेत्याहानृतं हि सत्॥३८ सत्यं पुष्पफलं विद्यादात्मवस्य गीयते । वृक्षेऽजीवति तन स्यादनृतं मूलमाश्मनः प्र३॥ तद् यथा वृस उन्नूलः शुप्यस्युद्वर्ततेऽचिरात्। एवं नष्टानृतः सद्य यात्मा शुप्येन मंशयः ॥४on पराग रिक्तमपूर्ण या अतरं यत् तदोमिति । यत विश्चिदोमिति घूयात् तेन रिन्येत वै पुमान् । भितवे सर्वमोहवंन्चालं कामेन चारमने in अधैतत् पूर्णमभ्याम यच नेत्यनृतं वचः । सर्व नेत्यगृतं घुयात् स दुष्कीर्तिः श्वसन मृत.॥४२ सीपु नर्मविराहे च कृपये प्राणसटे । गोग्राह्मणाय हिंसायो नानृतं स्याग्नुगुप्सितम् ॥४३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायामष्टमस्कन्धे एकोनविंशतितमोऽध्यायः ।। अथ विशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच. मलिरेयं गृहपति. कुलाचायण भापित: तुणी भूस्वाहणं राजयाचावहितो गुरम् ॥1॥ . - ·है तत्कर्म सर्वेऽपि गृणन्त श्रीमद्भागवते भ्रष्टमस्कन्धे श्रध्यायः ०० रढं पण्डितमान्यज्ञ स्तब्धोऽस्यस्मदुपेक्षया । मच्छासनातिगो यस् वमचिराद प्रश्यसे श्रिय १५ एवं शप्त: स्वगुरणा सस्याज पलितो महान् । चामनाय ददायेनामचिवोदकपूर्वकम् ॥१६॥ विन्यापलिस्तदाऽगत्य पती जालकमालिनी । मानिन्ये क्लशं हैममवनेजन्यपी भूतम्॥१७n यजमानः स्वय तस्य श्रीमत् पादयुगं मुदा । अवनिळ्यावहन्मूर्ति तदपो विश्व पावनी १८ तदासुरेन्द्र दिवि देवतागणा गन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणा । श्रार्जव प्रसूनवर्वपुर्मुदान्विता. ॥१६॥ नेदुर्मुहुदुन्दुभः सहस्रशो गन्धर्नकिम्पुरकिनारा जगु । मनस्विनानेन कृतं सुदुष्कर विद्वानदाद् यद् रिपवे जगत्प्रयम् ॥२०॥ तद् वामन रूपमवर्धतालुतं हरेरनन्तस्य गुणत्रयात्मकम् । भू ख दिशो धौर्विवराः पयोधरस्तियड नुदेवा ऋषयो यदासत ॥२१॥ काये बलिस्तस्य महाविभूते सहरिवंगाचार्यसदस्य एतत् । ददर्श विश्व त्रिगुणं गुणात्मके भृतेन्द्रियार्थाशयजीवयुक्तम् ॥२२॥ रसामचष्टाहि तलेऽथ पादयोर्मही महीधान् पुरुषस्य जड़यो। पतस्त्रियो जानुनि विश्वमूतवोर्गण मारुतमिन्द्रसेन. ॥२३॥ सन्ध्या विमोवाससि गुह्य ऐसत् प्रतापत्तीजघने अात्ममुख्थान् । नाभ्यां कुक्षिषु सप्तसिन्धूनुलमस्योरसि चर्तमालाम् ॥२४॥ हृद्यन धर्म स्तनयोमुरारेतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं वक्षस्यरविन्दहस्ता काठे च सामानि समस्तरेफान् । इन्द्रप्रधानानमरान् ' भुजेषु तस्कर्णयोः ककुभो चौश्च मूर्णि। केशेषु मेघाश्वसन नासिकायामणोश्च सूर्य वदने च वद्विम् ॥२६n वाण्या घ छन्दांसि रसे जलेश ध्रुवोर्निषेधं च विधिं च पध्मसु । परस्य पुंसो मन्यु ललाटेऽधर एव लोभम् ॥२७॥ स्पर्श च कामं नृप रेतसोडाभ पृष्ट त्वधर्म क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृयु इसिते माया तनूल्हेवोपधिजातयश्च ॥२८॥ नदीश्च नाडोपु शिला नसेषु मुदायज देवगणानुपीश्च । प्राणेषु गाने स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श धीरः ॥२१॥ सर्वा मनी भुवनं निरीक्ष्य समुरा फरमलमापाडा मुदर्शन चक्रमपद्यतेजो धनुश्च शाई स्तनयिानुघोषम् ॥३०॥ नभ अही रानि च ·श्रीमद्भागवते अटमस्कन्धे अध्यायः । ३६५ पर्जन्यघोपो जलजः पाञ्चजन्यः कौमोदकी विष्णुगदा तरस्विनी । विद्याधरोऽसिः शतचन्द्रयुक्तस्तणोत्तमावश्यसायको च॥३१॥ सुनन्दमुख्या उपतस्थुरीशं पार्पदमुख्याः सहलोकपालाः । स्फुरकिरीटाङ्गदमीनकुण्डलश्रीवत्सरजोत्तममेसलाम्बरः ॥३२॥ मधुयतनम्वनमालया वृतो रराज राजन् भगवानुल्कमः । क्षिति पदैकन बलेविचक्रमे नभः शरीरेण दिशश्च बाहुभिः ॥३३॥ पदं द्वितीय क्रमतस्त्रिविष्टपं न वै तृतीयाय तदीयमएवपि । उरुक्रमस्याद्धिरुपयुपर्ययो महर्जनाभ्यां तपसः पर गतः ॥३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेऽष्टमस्कन्धे विश्वरूपदर्शनं नाम विशतितमोऽध्यायः ॥२०॥ अथैकविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच .सत्यं समीयादजभवो नरोन्दुभिहतस्वधामद्युतिरावृतोऽभ्यगात् । मरीचिमिश्रा ऋषयो वृहद्यताः सनन्दनाद्या नरदेव योगिनः ॥ १॥ वेदोपदा नियमान्विता यमास्ततिहासागपुराणसंहिताः । ये चापरे योगसमीरदीपितज्ञानामिना रन्धितकर्मकल्मपाः। वन्दिरे यस्मरणानुभावतः स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् ॥२॥ श्रयायये प्रोन्नमिताय विष्णोरपाहरत् पद्ममयोऽहणोदकम् । समयं भक्त्याभ्यगृणाछुचिश्रवा यनाभिपरहसम्भवः स्वयम् ॥ ३ ॥ धातुः फमण्डलुजलं तदुरक्रमस्य पादायनेजनपवित्रतया नरेन्द्र । स्वर्धन्यभूलभसि सा पतती निमार्टि लोकग्रयं भगरतो विशदेव कीर्तिः॥४॥ महादयो लोकनायाः स्वनाथाय समारता । मानुगा बलिमाजहः सवितामविभूतये ॥२॥ सोया समर्हणैः सम्मिर्दिन्यगन्धानुलेपनः । धूपैपि. सुरभिभिलागाएतफलाङ्करः ॥ ६॥ स्तवनर्जयशब्दश्च तदीर्यमहिमाहित. 1 नृत्यवादियगीवरच राजदुन्दुभिनि.स्वनः॥ ४ ॥ जाम्यवानृपराजस्त भेरीरादैमनोजरः । विजय दिध सामु महोत्सवमयोश्यत् ॥८॥ मही सयां तो दृष्ट्वा निपदण्याजयाचया । उचु. स्वमनु रसुरा दीपितस्पारयर्षिता: न या अयं प्रायाधुर्विष्णुमायाविना परः। दिजापतिरसतो देवकार्य चिफीति 100 बनेन याचमानेन शाणा पटुपिणा । सस्यं नो हुन भनु यस्तदएडस्प बहिनि मायमतस्य सतत दोदितस्य विशेषतः । नानृतं भाक्तुिं शरय प्राण्यस्य दयायः ॥१२॥ सम्मादस्य पधो धर्मों भराभूगणं घना 1 न्यायुधानि जगृहुर लेरनुचरामुरा: 10 ·. श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २२ से सौ बामन हन्तुं शुलपटिशपाणयः । अनिम्तो बले राजन् प्रादवभातमन्यवः ।। तानमियतो वा दितिजानीरुपान् नृप । प्रहस्यानुचरा विष्णोः प्रयपेधनुदायुधाः II नन्दः सुनन्दोऽय जयो विजयः प्रथलो बलः। कुमुदः उमुदापचविपक्सेनः पतविराट् ॥१६॥ गयन्तः श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तोऽथ सात्यत. । सर्वे नागायुतमाणारयम ते जन्नुरासुरीम्॥१७॥ हन्यमानान् स्वकान् दृष्ट्वा पुरुगनुचरैपलि. । वारयामास संरब्धान् काय्यशापमनुस्मरन्YEn हे विप्रचित्ते हे राहो हे नेमे श्रूयतां वचः । मा युध्यत नियतवं न नः कालोऽयमतंववाn यः प्रभुः सर्वभूनाना सुखदु.सोपपत्तये । नातिवर्तित दैत्याः पौरपीश्वरः पुमान् ॥२०॥ यो नो भवाय प्रागासीदभवाय दिवौकसाम्। स ए भागनय वर्तते तद्विपर्ययम् ॥२१॥ बलेन सचिचुंद्या दुर्गमन्त्रीपधादिभिः । सामादिभिरपायच कालं नात्येति वै जन. ॥२२॥ मनिनिर्जिता ते बहुशोऽनुचरा हरेः । देवेनदस्त एवाथ युधि जित्वा नदन्ति नः ॥२३॥ एतानं वयं विजेष्णमो यदि दैवं प्रसीदति । तस्मात कालं प्रतीक्षा यो नोऽर्थत्वाय कल्पते श्रीशुक उवाच परयुनिगदितं श्रुत्वा दैन्यदानवयूथपाः रस निविविशू राजन् विष्णुपापंदतादिता:॥२१॥ अथ तार्यसुतो ज्ञात्वा विराट्प्रभुचिकोर्पितम्। बबन्ध वाहणे. पाशैलि सौत्येऽहनि कतौर हाहाकारो महानासीद् रोदस्योः सर्वतोदिशम् । गृह्यमाणेऽसुरपती विष्णुन। प्रभविष्णुना । तं वद्धं धारणैः पाशभंगवानाह वामनः । नराश्रियं स्थिरप्रसमुदारयशर्म नृप ॥२८॥ पदानि ग्रीणि दत्तानि भूमेमा स्वयासुर । द्वाभ्यां क्रान्ता मही सर्वा तृतीयमुपकल्पय२६॥ यावत् तपरयसौ गोभिर्यावदिन्दुः सहोडुभि । यावद् वर्षति पर्जन्यस्तावती भूरियं तव ३०॥ पदेकेन मया प्रान्तो भूलोक. खं दिशस्तनो । स्वलॊकस्तु द्वितीयेन पश्यतस्ते स्वमात्मना ३१ प्रतिश्रुतमदातुस्ते निरये वास इप्यते । विश त्वं निरयं तस्माद् गुरणा चानुमोदित.३२ वृथा मनोरथस्तस्य दूरे स्वर्गः पतत्यध । प्रतिश्रुतस्यादानेन योऽर्थिनं विप्रलम्भते ॥३३॥ विप्रलब्धो ददामीति स्वयाहं चाट्यमानिना । तद्वयलोकफलं भुड्व निरय कतिचित् समाः इति श्रीमद्भागवतेमहापुराणेऽष्टमस्कन्धे वामनप्रादुर्भावेबलिनिग्रहो नामैकविंशतितमोऽध्यायः अथ द्वाविंशततमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं विप्रकृतो राजन् बलिभंगवतासुरः । भिद्यमानोऽप्यभिचारमा प्रत्याहाविक्कुवं वचः ॥१॥ बलिरुवाच यद्युत्तमलोक भवान् ममेरितं वचो व्यलोकं सरवयं मन्यते । फरोग्य॒तं व भवेत् प्रलम्भनं पदं तृतीयं कुरु शोणि मे निजम् ॥ २ . .

·F श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २२ ३१७ विभेमि नाहं निरयात् पदच्युतो न पाशअन्धाद् व्यसनाद् दुरत्ययात् । नैवार्थकृष्टाद् भवतो विनिग्रहादसाधुवादाद् भृशमुद्विजे यथा ॥३॥ पंसा श्याध्यतमं मन्ये दण्डमहत्तमापितम् । यं न माता पिता भ्राता सुहृदशादिशन्ति हि ४ व नूनमसुराणा नः पारोक्ष्यः परमो गुरुः । यो नोऽनेकमदान्धानां विभ्रंशं चारादिशत् ॥५॥ यस्मिन् वैरानुबन्धेन स्टेन विबुधैतराः। बहवो लेभिरे सिद्धि यामु हैकान्तयोगिन. ॥६॥ तेनाहं निगृहोतोऽस्मि भवता भूरिकर्मणा । बद्धश्च वारुणैः पाशैनातिनीडे न च व्यथे ॥ ७ ॥ पितामहो मे भवदीयसम्मतः प्रहाद प्राविष्कृतसाधुवादः । भवद्विपक्षण विचित्रवैशसं सम्मापितहत्वापरमः स्वपित्रा । En किमात्मनानेन जहाति योऽन्ततः किं रिक्यहारः स्वजनाण्यदस्युमिः। किं जायया संसृतिहेतुभूतया मर्यस्य गेहै: किमिहायुपो व्ययःnen इश्यं स निश्चित्य पितामहो महानगाधबोधो भवत. पादपद्मम् । ध्रुयं प्रपेदे ह्यकुतोभयं जनाद् भीतः स्वपश्यपणस्य सत्तम. 1100 अथाहमप्यात्मरिपोस्तवान्तिकं देवेन नीसः प्रसमं त्याजितश्रीः । इदं कृतान्तान्तिस्यति जीवितं ययाध पं स्तब्धमतिर्न बुध्यते ॥१॥ धीशुक उवाच तस्यैध मापमाणस्य महादो भगवरिप्रयः । माजगाम कुरुश्रेष्ट राकापतिरिवोस्थितः ॥१२॥ तमिन्दसेनः स्वपितामहं श्रिया विराजमानं नलिनायतेषणम् । प्राशु पिराशाग्यरमजनयिषं प्रलम्यया सुभगं समेत ॥१३॥ तस्मै थलिारणपाशयन्त्रितः समहणं नोपजहार पूर्ववत् । मनाम माविलोलखोधनः समीटनीधीनमुसो यमय ह.४५ स तत्र दासीनमुदीपप सम्पत्ति सुनन्दनन्दापनुगैरुपासितम् । उपग्य भूमौ शिरसा महामना ननाम मूर्भा पुलकाविशयः ॥ प्रहाद उयाच स्वयंव परमैन्द्रमनितं तं सदेयाय तथैव शोममम् । मन्ये मदानस्य कनो मनुहो विमंशितो यन्ट्रिय प्रारममोहनार ॥ यया हि विद्वानपि मुख्ने यसहा को विचष्टे गतिमात्मनो यथा । सस्मै नमाते अगदीपाय पे नारायणायाखिललोकसादि श्रीरफ उवाच बरयानुगरवतो रामन् महादरप ताणले हिरण्यगों भगवानुराग मधुमूदनम् ITE ·। ३६% श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे प्रध्यायः २३ बद्ध वीक्ष्य पति साध्वी तत्पनी भयविह्वला । प्राञ्जलि प्रणतोपेन्द्र यमापेऽवाड मुखी नृप । विन्ध्यावलिरुपाच कोडार्थमामन इद त्रिजगत् कृत ते स्वाग्य तु तन कुधियोऽपर ईश कुर्यु । क्तु प्रभोस्तव विमस्थत श्रावहन्ति स्यक्तहियर वदवरोपितकवादा ॥२०॥ ब्रह्मोवाच भूतभावन भूतेश देवदेव जगन्मय । मुश्चैन हतसर्वस्व नायमहति निग्रहम् ॥२१॥ कृस्ना तेऽनेन दत्ता भूर्लोकाः कर्माजिताश्च ये । निवेदित च सर्वस्वमा माविलवया धियार। यत्पादयोरशठधी सलिल प्रदाय दूर्वाङ्कुरैरपि विधाय सती सपर्याम् । अप्युत्तमा गतिमसौ भजते त्रिलोकी दाधानविलवमना कथमार्तिमृच्छेत् ॥२३॥ श्रीभगवानुवाच ब्रह्मन् यमनुगृह्णामि तद्विशो विधुनोग्यहम् । यन्मद पुरुष स्तब्धो लोक मा चावमन्यते॥२४॥ यदा कदाचिजीवात्मा ससरन् निजकर्मभि । नानायोनिप्वनीशोऽय पौरुणीं गतिमायजेत्॥२२॥ जन्मकर्मवयोपविद्यैश्वर्यधनादिभि । यद्यस्य न भवेत् स्तम्भस्तवाय मनुग्रह ॥२६॥ मानस्तम्भनिमित्तानां जन्मादीनां समन्तत । सर्वश्रेय प्रतीपाना हन्त मुद्यस मापर ॥२७॥ एप दानवदैत्यानामप्रणी कीर्तिवर्धन । अजैपी जयां मायां सीदपि न मुह्यति ॥२८॥ जीणरिक्थश्च्युत स्थानात् क्षिप्तो यश्च शभि । ज्ञातिभिश्च परित्यक्तो यातनामनुयापित गुरुणा भरिर्सत शप्तो जहां सत्य न सयत । ठुलैरुक्तो मया धर्मो नार्य स्थजति सत्यवाक्३० स्थान दुष्प्रापममररपि । सावर्णेरन्तरस्याय भवितेन्द्रो मदाश्रय ॥३॥ तावत् सुतलमध्यास्ता विश्वकर्मविनिमितम् । यसाधयो व्याधयश्च समस्तन्द्रा पराभव । नोपसर्गा निक्सा सम्भवन्ति ममेहया ॥ ३२॥ इन्द्रसेन महाराज याहि भो भद्रमस्तु ते । सुतल स्वर्गिभि प्राज्ञातिभि परियारित ॥३३॥ न स्वामभिभविष्यन्ति लोकेशा किमुतापरे । स्वच्छासनातिगान् दै योश्चम मे सूदयिष्यति३४ रहिये सर्वतोऽह वा सानग सपरिच्छदम् । सदा सग्निहित वीर तत्रमा दक्ष्यते भवान् ॥३५॥ तर दानवदैत्यानां सङ्गात् ते भाव प्रासुर । दृष्ट्वा मदनुभाष वै सघ कुण्टो विनष्पयति३५ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेऽष्टमस्कन्धे यलिवामनसवादो नाम द्वाविंशतितमोऽध्याय ॥२२॥ अथ त्रयोविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इत्युमरतं पुरातन महानुभावोऽखिलसाधुसम्मत । यद्धाजलियां पकलायुलेपणो भायुदलो गद्दया गिरामयीत् एप मे प्रापित ·॥२॥ । श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः २३ ३६६ लिख्याच अहो प्रणामाय कृतः समुद्यम प्रपन्न भक्तार्यविधी समाहितः । यल्लोकपालस्त्वदनु ग्रहोऽमरैरलब्धपूर्योऽपसदेऽसुरेऽर्पितः श्रीशुक उवाच इत्युक्त्या हरिमानग्य प्रमाणं सभवं ततः । विवेश सुतलं प्रीतो चलिमुक्त सहासुरैः ॥३॥ एमिन्द्राय भगवान् प्रत्यानीष त्रिविष्टपम् । पूरयित्वादिनः काममशासत् सकलं जगत् ॥४५ लब्धप्रपादं निर्मक पौन वंशधरं बलिम् । निशाम्य भक्तिप्रवण:- महाद इदममयीत् ॥५॥ प्रहाद उवाच नेम विरियो लभते प्रसाद न श्रीन शर्वः विमुतापरे ते। यग्नोऽमुराणामसि दुर्गपालो विश्वाभिनन्द्यैरपि वन्दितानिः ॥६॥ यरपादपममकरन्दनिपेवणेन प्रमादयः शरणदारनुसते विभूती। फम्माद् वयं कुस्तयः सलयोनयस्ते दाहिएयरष्टिपदी भवतः प्रणीता: non चित्रं तवैहितमहोऽमितयोगमायालीलादिसृष्टभुवनस्य विशारदस्य । सर्वामिन समहशो विग्मः स्वभारो भाप्रियो यदसि कसातरस्वभाव 41 श्रीभगवानुवाच यास प्रहाद भर ते प्रयाहि सुतलालयम् । मोदमान. स्वपीग्रेण शातीनो मुम्पमान निरयं द्रष्टासि मा सम्र गदापाणिमरस्थितम् । मदर्शनमहासादपस्तफर्मनियन्धनः धीशुक उवाच मातो मगयतो राजन् प्रहादो मलिना सह । पाटमिग्यमलप्रशो मून्याधाय कृताञ्जलि 10 परिमग्यादिपुर सर्यासुरचमूपतिः। प्रणतस्तदनुज्ञातः प्रयियेश महाविलम् ॥१२॥ प्रभाहोशन राजन् हरिनारायणोऽन्तिके । यामीनगरिजा मध्ये सदसि ममादिनाम्॥१३॥ मान् संतनु शिष्यस्य कर्म छिद्रं वितन्यत । यह सत् कर्म वैगम्यं मार; ममं भयेश्य १४ शुक्र उपाय गरसमषा परप पौरपरो मगन् । योणे यज्ञपुरुष. सदमाग पमित. ॥१५॥ मन्प्रतस्सग्रसरियन देशालापागुतः मई फोति निशिए नाममोतनं तपEn यापि यदतो भूमन् परिष्याम्यनुशासनम् । एतरा प. परं पुंमा पत्र परालानुरासनमा थीगुफ उयाच मनग्ध हरेरामामुराना मगयानिति । पारिए समाधा बमिरमि: 11 बारेमा समन् मिलिषा याममो हरिः यो प्राय महेन्याय दिदिक पापादनमा W 300 - ·४०. श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः २४ प्रजापतिपतिम्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपं. 1 दरभृम्वतिरोमुत्यै. कुमारेण भवेन च ॥२०॥ कश्यपस्यादितः प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोपालानामकरोद् घामनं पतिमा२॥ चेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशसः श्रियः । मङ्गलानां प्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो ।२२। उपेन्द्रं कल्पयाञ्चके पति सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥२३॥ ततस्विन्द्रः पुरस्कृत्य देवयानेन वामनम् । लोकपालैर्दिवं निन्ये ब्रह्मणा चानुमोदितः ॥२४॥ प्राप्य विभुवन (चेन्द्र उपेन्द्रभुजपालितः। श्रिया परमया जुटो मुमुद्दे गतसाध्वस: ॥२५॥ ब्रह्मा शर्गः कुमारच भग्नाद्या मुनयो नृप । पितरः सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाच ये ॥२६॥ सुमहत् म तद् विष्णोर्गायन्तः परमाद्भुतम् । धिप्रयानि स्वानि ते जग्मुरदिति च शशंशिरे२० समेतन्मयाऽऽख्यातं भवतः कुलनन्दन । उस्लमस्य चरित श्रोतणामघमोचनम्॥२८॥ पार महिन्न उरु विक्रमतो गृष्णानो य. पार्थिवानि विममे स रजासि मर्त्यः । किं जायमान उत जात उपैति मत्र्य इत्या मन्त्रहगृपि. पुरुषस्य यस्य ॥२६॥ य इदं देवदेवस्य हरेरद्भुतकर्मण । अवतारानुचरितं शृण्वन् याति परी गविम्॥३०॥ क्रियमाणे कर्मणीदं दैवे पिन्येऽथ मानुपे । यत्र यत्रानुकीत्येत तत् तेषां सुकृतं विदुः॥३३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां सहितायामप्टमस्कन्धेनयोविंशतितमोऽध्यायः ॥२३ अथ चतुर्विशतितमोऽध्यायः राजोवाच भगवच्छ्रोतुमिच्छामि हरेरद्भुतकर्मणः । अवतारकयामाया मायामास्यविडम्बनम् ॥ यदर्थमदधाद् रूपं मारस्यं लोकजुगुप्सितम् । तम प्रकृति दुर्म कर्मप्रस्त इवेश्वरः ॥२॥ एतको भगवन् सर्व यथावद् वक्तमर्हसि । उत्तमश्लोकचरितं सर्गलोकसुखावहम् ॥३॥ सूत उवाच इत्युको विष्णुरातेन भगवान् बादरायणिः । उवाच परितं विष्णोर्मस्परूपेण यत् कृतम्॥४॥ श्रीशुक उवाच गोविप्रसुरसाधूनां छन्दसामपि चेश्वरः। रसामिच्छस्तनूर्धत्ते धर्मस्यार्थस्य चैव हि ॥५॥ उच्चावचेषु भूतेषु चरन् वायुरिवेधरः । नोच्चावचसा भजते निर्गुणत्वाद्वियो गुणै. ॥६॥ श्रासीदतीतकल्पान्ते ग्राहो नैमित्तिको लय. । समुद्रोपालुतास्त लोका भूरादयो नृप ॥७॥ कालेनागतनिद्रस्थधातुः शिरायिपोर्बली । मुखतो नि सूनान् वेदान् हयग्रीवोऽन्तिकहरत् ८ तद् दानवेन्द्रस्य हयग्रोवस्य चेष्टितम् । दधार शफरीरूपं भगवान् हरिरीश्वरHER राजमपिः कश्चिन्नान्ना सत्यवतो महान् । नारायणपरोऽतप्यत् तप. स सलिलाशनः १० ·श्रीमद्भागरते अटमस्कन्धे अध्यायः २४ ४०१ योऽसावस्मिन् महाकरपे तनय स विवस्वत । श्राद्धदेव इति रयातो मनुस्वे हरिणार्पित ॥ एकदा तमालायां कुर्वतो जलतर्पणम् । तस्याअल्युदके काचिच्छपये काभ्यपधत ॥१२॥ सम्यग्रतोअलिगता सह तोयेन भारत । उरससर्ज नदीतोये शफरी विटेवरः ॥१३॥ तमाह सातिकरणं महाकारणिक नृपम् । यादोम्यो शातिघातिग्यो दीना मा दीनवसल। फर्य विसृजमे राजन् भीतामस्मिन् सरिजले ॥१४॥ तमात्मनोऽनुप्रहार्थे प्रोत्या मस्ययपुर्धरम् । थजानन् रराणार्याय शफ्यो स मनो दधे १५॥ तस्या दीनतरं वाक्यमाध्रुश्य स महीपति । कलशाप्सु निधायना दयालुनिन्य पाश्रमम् १६ मा तु तत्रैकरात्रेण पधंमाना कमण्डली । अलन्याऽऽ मावकाश पा इदमा महीपतिम् 160 नाहं कमण्डलायस्मिन् कृळू यस्तुमिहोरसहे । कल्पयोक सुविपुल यग्राहं निरसे सम्मम्॥150 म एना तत श्रादाय न्यधादौदघनोदके । तत्र पिता मुहूर्ने। इस्तग्रयमरधत 18 नम एतदलं राजन् सुस वस्तुमुदशनम् । पृथु देहि पदं ममं यत् पाई शरणं गता ॥२०॥ सत पादाय मा राज्ञा पिता गजन् सरोवरे । तदारयात्मना सोऽय महामानोऽयक्त11 नेतन्मे स्वस्तये राजपदक सलिलोक । निधेहि रसायोगेन हदे मामयिदासिनि ॥२२॥ इत्युक्त सोऽनपन्मास्यं तय समाविदासिनि । जलाशपे सम्मितं त समुद्र प्रापिपरमपम् ॥२३॥ पिप्यमाणस्तमादिमिह म मरादय । प्रदन्त्यतिरला योर मा होमएमईसि ॥२५॥ एप विमोहितस्तेन पदता परगुभारतीम् । तमाह को भयानरमान् मास्यम्रेण मोहयनारस नेपयीयों जलचरो टोऽस्माभि भुतोऽपि च । यो भान् पोरनशतमदामियानरो सर ॥२६॥ नूनं य भगरान् सारिनारायणोऽपय । अनुप्राय भूतानां धमे रूप जलोकमामा, -

·४०२
श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः -४
थारुह्य वृहती नाचे विचरिष्यस्यविक्लव. । एकार्णवे निरालोके मीणामेव वर्चसा ॥३५॥
दोधूयमाना तो नारी समीरेण बलीयसा । उपस्थितस्य मे शृङ्ग निवतीहि महाहिना३६
श्रहं वामृपिभि साकं सहनावमुदन्वति ।विकर्षन् विचरिष्यामि यावद् ब्राह्मी निशा प्रभो॥३७॥
मदीयं महिमानं च परं ब्रह्मति शब्दितम् । वेस्यस्यनुगृहीतं मे सम्प्रति हृदि ५३८
इत्थमादिश्य राजानं हरिरन्तरधीयत । सोऽन्वक्षत तं कालं यं हृषीकेश श्रादिशत३६
भास्तीयंदर्भान् प्राक्क लान् राजर्पिः प्रागुदड मुखः । निपसाद हरेः पादौ चिन्तयन् मत्स्यरूपिण
तत. समुद्र उद्वेलः सर्गव प्लावयन् महीम् । वर्धमानो महामेवैपनि
समदृश्यता४॥
ध्यायन् मगरदादेशं ददृशे नावमागताम् । तामारोह विप्रेन्द्ररादायौपधिवीरुध ॥४२॥
तमूचुर्मुनयः प्रीता राजन् ध्यायस्व केशवम् । स वै न सङ्कटादस्मादविता श विधास्यति।४।।
सोऽनुध्यातस्ततो राज्ञा प्रादुरासीन्महार्णवे । एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः ॥४४॥
निबध्य नार्थ तट्टा यथोत्तो हरिणा पुरा । वस्त्रेणाहिना तुष्टस्तुष्टाव मधुसूदनम् ॥४५॥
राजोवाच
श्रनाद्यविद्योपहतात्मसंविदस्तन्मूलसंसारपरिश्रमातुराः
' यदृच्छयेहोपस्ता यमाप्नुयुर्विमुक्तिदो न. परमो गुरर्भवान् ॥४६॥
जनोऽबुधोऽयं निजकर्मवन्धन सुखेच्छया फर्म समीहते सुखम् ।
यरसेवया तो विधुनोत्यसन्मति न्यि स भिन्द्यादयं स नो गुरुः ॥४७॥
यत्सेग्याग्नेरिव रदरोदनं पुमान् विजह्यान्मलमात्मनस्तमः ।
मजेत पणे निजमेर सोऽव्ययो भूयात् स ईश. परमो गुरोगुर. neen
न यत्प्रसादायुतभागलेशमन्ये च देव गुरवो जना. स्वयम् ।
फर्नु समेताः प्रभवन्ति पुसस्तमीधरं मां शरणं प्रपद्ये ॥४६॥
अचपुरन्धस्य यथाप्रणीः कृतस्तथा जनस्यायिदुपोऽयुधो गुर ।
स्वमरंदर सारा समीपणो वृतो गुरन: धगति भुसताम् nton
जगो सनस्यादिशतेऽपती मति यथा अपघेत दुरश्ययं सम ।
हा स्वध्ययं ज्ञानममोघमासा प्रपद्यते पेन नो निगं पदम् ॥६॥
मलोकस्य मुहन प्रियेधरो धारमा गुलांनममीष्टसिदिः ।
गयापि लोको न भरन्तमन्धधीनानाति सन्तं ददि पर काम ॥१२॥
तं वामहं पयाँ परेपय मा प्रतिधनाय ।
दिकपदीपमंगपन् पयोभिप्रधान दम्पान् विषयमोr: ॥१३॥

·४०३ श्रीमद्भागवते श्रष्टमस्कन्धे अध्यायः २४ श्रीशुक उयाच इयुक्तयन्तं नृपति भगवानादिपूरुरः । मस्यरूपी महाम्भोघी विहस्तायमयीत् ॥५॥ पुराणसंहिता दिव्यां सांख्ययोगक्रियावतीम् । सत्ययतस्य राजरामगुरामशेषत. ॥२५॥ श्री वीरपिमिः साफमारमतापमसंशयम् । नाग्यासीनो भगयता प्रोन्नं मान सनातनम्॥१६॥ अनीतालयापाय स्थिताय स येधसे । हरयासुरं हयप्रीयं घेदान् प्रत्याहरnिtu सह स यपतो राजा ज्ञानविज्ञानसंयुतः । विष्णो.प्रसादात् परवेऽस्मियासोद् पयम्यतो मनुः म यमतस्य राजथे मायामत्स्यस्य शादियः । संबादं महदाण्यानं श्रुधा मुग्येत मिश्विात प्रयतारो हरेयोऽयं कोतयेदविहं नरः । सदरपास्तस्य सिध्यन्ति स याति परमो गतिम्६० प्रलयपपसि धातुः मुतशक्त मरोग्यः धुतिगणमपनौतं प्रयुपादत्त हाया। दितिजमकययद् यो प्रशस यमयाना समहमसिल हेतुं निझमीनं नवोऽस्मि On इति श्रीमहागयते महापुराणे धेयासिफ्यामष्टादसाइर पा पारमहरपा संहितापामदमस्सन्थे मरस्यापतारचरितानुवर्णनं नाम पाविरातितमोऽस्यायः ॥ २४ ॥ roo०६० इत्यष्टमस्कन्धः समाप्तः दिदि तत्सत् ·श्री वासुदेवाय नम श्रीमद्भागवतम् नवमस्कन्धः अथ प्रथमोऽध्यायः राजोयाच मन्वतराणि सर्वाणि वयोक्तानि तानि मे । योर्यापयनन्तवीर्यस्य हरेस्तन कृतानि च ॥३॥ योऽसौ सयग्रतो नाम राजपिदैविडेश्वर । शन योऽतीतकल्पान्ते । पुरुषसेवया ॥२॥ स वै विवस्वत पुनो मनुरासीदिति श्रुतम् । त्वत्तस्तस्य सुताश्वोक्ता इक्ष्वाकुप्रमुखा नृपा ।। तेषां यश पृथग् ब्रह्मन् वश्यानुचरितानि च । कीर्तयस्व महाभाग मित्य शुश्रूपता हि न II ये भूता ये भविष्याश्च भवन्त्यद्यतनाश्च ये । तेषां न पुण्यरीनों सर्वेषां वद विक्रमान्॥१॥ सूत उवाच एवं परीदिता राज्ञा सदसि ब्रह्मवादिनाम् । पृष्ट प्रोवाघ भगवाछुक परमधर्मवित् ॥६॥ श्रीशुक उवाच श्रूयता मानदो वश' प्राचुर्येण परतप । न शक्यते विस्तरतो वक्तुं वर्षशतैरपि uok * परावरेषा भूतानामा मा य पुरुष पर । प एवासीदिदं विश्व कल्पान्तेऽन्य किशनnn तस्य नाभे समभवत् पद्मकोशो हिरएमय । तस्मिअज्ञे महाराज स्वयम्भूश्चतुरानन ॥ मरीचिर्मनसस्तस्य जज्ञे तस्यापि कश्यप । दादायण्यां तोऽदित्यां विवस्वानभवत् सुत १० ततो मनु श्राद्धदव सज्ञायामास भारत । श्रद्धायर्या जनयामास दश पुतान् स प्रामवान् इच्वाकुनगर्यातिदिष्टष्टकरूपकान् । नरिष्यत पृपध्र च नभगन कवि विभु ॥२॥ अमजस्य मनो पूर्व वसिष्टो भगवान् किल । मिग्रावरुणयोरिष्टिं प्रजामकरोत् प्रभु ॥१३॥ तत्र श्रद्धा मनो पही होतारं समयाचत । दुहिअर्थमुपागम्य प्रणिपस्य पयोगता मen प्रेषितोऽध्वयुणा होताध्यायस्वत् सुसमाहित ! हविपि व्यचरत् तेन घरट्कार गृणन् द्विज ११ कन्येला नाम साभवत् ता विलोक्य मनु माह नातिहष्टमना गुरुम१६ ·४०५ , न.॥२८॥ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १ भगवन् किमिदं जात कम वो ब्रह्मवादिनाम् । विपर्ययमहो कष्ट मैवं स्याद् प्राविक्रिया॥१७॥ यूर्य मन्त्रविदो युक्तास्तपसा दग्पकिल्बिगः । कुतः सङ्कल्पवैषम्यमनृतं विबुधेपिय १८ तन्निशम्य वचस्तस्य भगवान् प्रपितामहः । होतुयतिक्रमं ज्ञात्वा बभापे रविनन्दनम्॥१६॥ एतत् सङ्कल्पवैषम्य होतुस्ते व्यभिचारतः । तथापि माधयिष्ये ते सुप्रजासत्यं स्वतेजसा॥२०॥ एवं व्यवसितो राजन् भगवान् स महायशा । अस्तोपोदादिपुरुषमिनायाः पुंस्त्रकाम्यया।२॥ तस्मै कामवरं तुष्टो भगवान् हरिरीवरः । ददाविलाभवत् तेन सुंद्युम्नः पुरुषर्षभः ॥२२॥ स एकदा महाराज विचरन् मृगयां बने । वृतः कतिपयामात्यैरश्वमारा सैन्धवम् ॥२३॥ प्रगृह्य रुचिरं चापं शश्चि परमाहुनान् । दशितोऽनुमृग वीरो जगाम दिशमुत्तराम् ॥२४॥ स कुमारो वन मेरोरधरतात प्रविवेश ह । यत्रास्ले भगवायो रममाणः सहोमया ॥२१॥ तस्मिन् प्रविष्ट एवासी सुगुम्नः परवीरहा । अपश्यत् स्त्रियमात्मानमधं च धढवा नृप ॥२६॥ तपा तदनुगा: सर्वे पारमलिङ्गविपर्ययम् । दृष्ट्वा विमनमोऽभवन् पोपमाणाः परस्परम्॥२७॥ राजोवाच कपमेवंगुणो देशः केन वा भगवन कृतः । प्रश्नमेनं समात्रय परं कौतूहलं धीशुक उयाच एकदा गिरिश दष्टम्पयस्तय सुग्रताः । दिशो वितिमिरामासाः कुन्तिः समुपागमनारा तान् विलोक्याम्बिका देवी विनासा वीडिता भृशम् । भतुंरदात समुग्थाय नीवीमाय पर्यधात्य ऋषयोऽपि तयोपिय प्रसङ्ग रममाणयो । नित्ता प्रययुस्तस्मातरनारायणाश्रमम् ॥३१॥ तदिई भगवानाह प्रियायाः प्रियकाम्यया । स्थानं यः प्रविशेदेतत् स वै पोपिद् भवेदिति३२। सत अर्धे यनं तद् वै पुरुग पर्जयन्ति हि । सा चानुपरसंयुक्ता विचधार वनाद् धनम्॥३३॥ अथ सामाश्रमाम्यारो धरती प्रमदोत्तमाम् । स्त्रीमि परिसृता पीय पफमे भगयान् बुध ॥३॥ सापित पम्मे सुभ्रः सोमराजसुतं पतिम् । स तस्यो जनपामास पुरूरवममामाम् ॥३१॥ पर्व मोरयमनुमाप्तः सुगुडो मानयोगः । सस्मार स्वकुलाचार्य यसिटमिति गुश्रुम ॥३६॥ म सस्य तो दशा दृष्टा रपया मृतपादित.। सुपुरयाशयन् पुरपमुपाधायत रारम् ॥३on तुरतम्मै स भगवानग्ये मिपमायइन् । स्वो घ वाघgal पुगंग्निदाह रिगामी मासं पुमान् स भयिता मायं नी तर गोग्रम । य परपया फार्म म.पोऽगु मेदिनीम्। भाचार्यानुप्रात कामलामा रुगं परसपानयामाम प्रगती नापनमन् ममं मना । नस्योरकनो गो राम विमनः सुमाग्नयः । दविनयराजामो पमधर्मसला 10 सतारयते काले प्रतिडान रतिः प्रभुः । पुरुवम उगारगी पुत्राय'गो वनम् ॥१२॥ पति भीममागयते महापुराणे पारम्झरया संहिलायनियमसन्धे इलोग पापमोडपाप.॥

·४०६ .. श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्याय २ अश द्वितीयोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एव गतेऽथ सुझुम्ने मनुवैवस्वत सुते । पुत्रकामस्तपस्तेपे यमुनायां शत समा un ततोऽयजन्मनुदेवमपत्यार्थ हरि प्रभुम् । इच्वाकुपूर्व नान् पुनारलेभे स्वसदृशान् दश ॥२॥ घरधस्तु मनो पुत्रो गोपालो गुरणा कृत । पालयामाम गा यत्तोरायां धीरासनयत ॥३॥ एकदा प्राविशद् गोष्ठ शादुलो निशि वपति । शयाना गाव उत्थाय भीतास्ता बभ्रमुर्वnen एको जग्राह बलवान् सा चुकोश भयातुरा । तस्यास्तत् ऋन्दित श्रुत्वा पृपधोऽभिससार ह ५ खगमादाय तरसा प्रलोनोडुगणे निशि । अज्ञानमहनद् यो शिर शार्दू नशङ्कया ॥६॥ न्यानो पि वृक्णश्रवणो निस्विंशाप्राहतस्तत । निश्चक्राम भृश भोतो रक्त पथि समु सृजन् ॥७॥ मयमानो हत व्याघ्र पृपध्र परवीरहा । अदाक्षीत स्वहां बनु घ्युष्टायां निशि दुखित ८ त शशाप कुलाचार्य कृतागसमकामत । न सनबधु शूद्रस्व कर्मणा भवितामुना महत एर शप्तस्तु गुरणा प्रयगृह्णात् कृताञ्जलि । अवारयद् प्रत वीर ऊभ्वरेता मुनिप्रियम् ॥१०॥ वासुदेवे भावति सर्वामिनि परेऽमले । एकातिरय गता भक्या सर्वभूतसुहृत् सम ।। विमुक्तपङ्ग शान्तात्मा स यताक्षोऽपरिन । यहच्छ्योपपनेन कल्पयन् धृत्तिमात्मन' ॥१२॥ श्रामन्या मानमाधाय ज्ञानतृप्त समाहित । विचचार महीमेत जडान्धवधिराकृति ॥१३॥ एवो बन ग वा दृष्ट्वा दावाग्निमुथितम् । तेनोपयुक्तकरणो ब्रह्म प्राप पर मुनि ॥१४॥ कवि कनीयान् विषयेषु निस्पृहो विसज्य राज्य सह बधुभिर्वनम् । निवेश्य चित्ते पुरु। स्वरोचिर विरेरा कैशोरवया पर गत १५॥ करूपान्मानरादासा कारूपा चनजातय । उत्तरापथगोतारो ग्रायया धमवसला ॥१६॥ भ्रष्टाद् धाष्टमभूर कर प्रमभ्य गत क्षिती । गगस्प वश सुमतिर्भूतज्योतिस्ततो वसु ॥१७॥ वसो प्रतीकस्तत्पुन श्रोषवानोपरपिता । कया चौघवती नाम सुदर्शन उवाद ताम्॥१८ चिनसनो नरिप्यन्तादृतस्तस्य मुतोऽभवत् । तस्य मोनास्तत कूर्च इनसेनस्तु तरसुत ।। वीतिहोस्विइसनात् तस्य सत्यश्रवा प्रभूत् । उरश्रवा सुतस्तस्य देवदतस्ततोऽभवत् २०० तताऽग्निरेश्यो भगवानग्नि स्वयमभून् सुत । कानी इति विल्या जातरुपयों महापि। तता महाकुल जातमाप्रिवेश्यायन नृप । नरिष्य तान्वय प्रोतो दिवसमत YA२२५ मामागो दिष्टपुत्रोऽन्य फमणा वैश्यता गत । मल दन सुतस्तस्य यरसप्रीति लन्दनात २३ यसमीते सुत प्रौशुस्तम्मत प्रमति बिदु । रानिय प्रमनस्तस्माचातुपोऽय विविंशति २VA विविशतिसतो रम्म सनिनोऽस्य धामि । करथमो महारान तस्यासोदारमो प२१५ सतो यस्य महत्तशप्रयंभूत । सोऽयापय य य महायोग्यतिर सुत ॥२६॥ । प

·१०७
श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अभ्याय.३
मरत्तस्य यथा यज्ञो न तथान्यस्य कश्चन । सर्द हिरएमय वासीद् यत् किञ्चिचास्य शोभनम्।
श्रमाद्यदिन्द्र सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातय. । मस्त परिवेष्टारो विश्वेदेवा सभासद ॥२८॥
मरुत्तस्य दम. पुत्रस्तस्यासीद् राज्यवर्धन । सुतिस्त हो जज्ञे सौटतेयो नर मुत:॥२६॥
तत्सुत केवलस्तस्माद् बन्धुमान् वेगवांस्तत । वधुस्तस्याभवद् यस्य तृणबिन्दुमहीपतिः३०
तं भेजेऽनन्गा देवी भजनीयगुणालयम्। वराप्मरा यतः पुना कन्या चे विडाभवत्॥३२॥
तस्यामुत्पादयामास विश्नवा धनई सुतम् । मादाय विद्या परमामृपियोंगेधरात् पितु ॥३२॥
विशाल शून्यबन्धुश्व धूम्रकेतुश्च तत्सुता । विशालो वशद् राजा वैशाली निर्ममे पुरीम्
हेमचन्द्र सुतस्तस्य धूम्रावस्तस्य चारमज । त पुयात् सयमादासीत् कृशाश्व सहदेवज ॥३५॥
कृशाश्चात् सोमदत्तोऽभूद् योऽश्वमेवैरिस्पतिम्।दृष्ट्वा पुरुषमापाम्यां गति योगेश्वराश्रित ३५॥
सौमदत्तिस्तु सुमतिस्तत्सुतो जनमेजय । एते वैशालभूपालास्तृणबिन्दोर्यशोवरा ३६
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां सहितायां नवमस्कन्धे द्वितीयोऽध्याय ॥२॥

·# ४०८ धीमद्भागवते नमस्कन्धे अध्यायः ४ दर्शयित्वा पति तस्यै पातियत्येन तोपिती । पिमामन्य ययतुर्विमानेन त्रिविष्टपम् ॥ यध्यमाणोऽथ शांतिश्च्यवनस्याश्रमं गतः । ददर्श दुहितुः पार्धे पुरुष सूर्यवर्चसम् ॥८॥ राजा दुहितरं प्राह कृतपादाभियन्दनाम् । श्राशिपश्चाप्रयुआनो नातिप्रीतमना इव inp चिकीवितं से किमिदं पतिस्त्वया प्रलम्भितो लोकनमस्कृतो मुनिः। यत् वं जरामस्तमसयसम्मतं विहाय जार भजसेऽमुमध्वगम् ॥२०॥ कथं मतिस्तेऽवगतान्यथा सतां कुलप्रसूते कुलपणं विदम् । विभर्षि जार' यदपत्रमा कुलं पितुश्च भतुध नयस्यधस्तम. ॥२१॥ एव ग्रुवाणं पितरं स्मयमाना शुचिस्मिता । उवाच तात जामाता तवैप भृगुनन्दन. ॥२२॥ शशंस पिने तत् सर्व वयोरूपाभिलम्भनम् । विस्मित. परमप्रीतस्तनयां परिपस्वजे ॥२३॥ सोमेन याजयन् वीरं ग्रह सोमस्य चाग्रहीत् । असोमपोप्यविनोश्च्यवनः स्वेन सेजसाम२४ हन्तुं तमाद ध सद्योमन्युरमर्पितः । सवन्न तम्मयामास भुजमिन्द्रस्य भार्गव.१२५॥ अन्वजानस्ततः सर्वे प्रहं सोमस्य चाश्विनो भिग्जाविति यत् पूर्व सोमाहुत्या बहिष्कृतौ २६ उत्तानबर्हिरान” भूरिपेण इति त्रय । शर्यातेरभवन पुन्ना श्रानाद रेवतोऽभवत् ॥२७॥ सोऽन्तःसमुद्रनगरी विनिर्माय कुशस्थलीम्। श्रास्थितोऽभुङ्क्त विषयानानादीनरिन्दम२८ तस्य पुगशत जज्ञे कमि येष्टमुत्तमम् । ककुनी रेवती कन्या स्वामादाय विभु गतः॥२॥ कन्यावरं परिप्रष्टुं ब्रह्मलोकमावृतम् । प्रावर्तमाने गान्धर्वे स्थितोऽलब्धक्षणः क्षणम् ३० तदन्त श्राद्यमानग्य स्वाभिप्रायं न्यवेदयत् । तच्छु वा भगवान ब्रह्मा प्रहस्य तमुवाच ह ३१ अहो राजन् निरद्धास्ते कालेन हृदि ये कृताः। त पुत्रपौत्रनप्तणां गोत्राणि च न एमहे॥३२॥ कालोऽभियातत्रिणवचतुर्युगविकल्पित । तद् गच्छ देवदवांशो बलदेवो महाबल. ॥३३॥ पन्यारनमिदं राजन् नररनाय देहि मोः । भुवो भारावताराय भगवान् भूतभावन ॥३४॥ अवतीर्ण निजांशेन पुण्यश्रवणकीर्तन । इत्यादिष्टोऽभिवन्द्याज नृप. स्वपुरमागतः । स्यक्त' पुण्यजनत्रासाद् भ्रातृभिर्दिवस्थितै ३५५ सुता दयानवद्यागी बलाय बत्तशालिने । यदर्यास्त्र गतो राजा तप्तुं नारायणाश्रमम् ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां नवमस्कन्धे तृतीयोऽपाय. ॥३॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः श्रीशक उवाच नाभागो नमगापत्यं यं ततं भ्रातर. कविम् । यविष्ट न्यभजन् दायं प्रदाचारिणमागतम्॥१॥ भ्रातरोऽभादत किं मह्यं भजाम पितरं तव । स्वा ममार्यास्ततामाज्दुमा पुनरु तदाझ्या..२॥ ५ अतिरस सनमासतेऽध सुमेधस । पष्ट पाष्टमुपेत्याहः कवे मुसान्ति कर्मणि । ३० .

·४०४ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः ४ तास्वंसय सूक्त द्वे वैश्वदेवे महामन । ते स्वर्यन्तो धन सम्परिशक्तिमात्मनः ॥ ४ ॥ दास्यन्ति तेऽथ तान गच्छ तथा स कृतवान् यथा । तस्मै दस्या ययुः स्वर्ग ते सतपरिशेषितम् । तं कश्चित् स्वीकरिष्यन्तं पुरुपः कृष्णदर्शन. । उवाचोत्तरतोऽभ्येत्य ममेदं वास्तुकं वसु॥ ६ ॥ 'ममेदमृपिभिदत्तमिति तर्हि स्म माननः । स्यानौ ते पितरि प्रश्न. पृष्टवान् पितरं तथा॥ ७ ॥ यज्ञयास्तुगत समुच्छिष्टमृपय. चित् । चर्विभागं रुद्राय स देघ सर्वमर्हति ॥ ८ ॥ नाभागस्तं प्रणम्याह तवेश किल वास्तुकम् । इत्याह मे पिता ब्रह्मविदरसा स्वा प्रसादयोsn यत् ते पितावद धर्म ब च सत्यं प्रभापसे । ददामि ते मन्त्रदशे ज्ञान ब्रह्म सनातनम् ॥१०॥ गृहाण दधिणं दत्तं म सो परिशेषितम् । इत्युक्त्वान्तहितो रद्रो भगवान् सत्यवत्सल.॥११॥ य एतत् संस्मरेत् प्रात साय च सुसमाहितः । कविर्भवति मन्त्रको गतिं चैव तथाऽऽस्मन. नाभागादम्बरोपोऽभून्महाभागवत. कृती। नास्पृशद् ग्रहाशापोऽपि यं न प्रतिहत. चित्१३ राजोवाच भगवन्ट्रोतुमिच्छामि राजस्तस्य धीमत । न प्राभूदु यत्र निर्मुक्तो ब्रह्मदण्डो दुरत्यय १४ श्रीशुक उवाच श्रम्परीयो महाभाग सप्तद्वीपवती महीम् । अव्ययां च श्रियं लब्ध्वा विभव चातुलं भुवि १५ मेनेऽतिदुर्लभ पुसा सर्व तत्स्वम स्तुतम् । विद्वान् विभवनिर्वाणं समो विशति यत् पुमान १६ चासुदेवे भगवति तदक्तेषु च साधुपु । प्राप्तो भाव पर विश्व येनेदं लोप्टवत् स्मृतम्१७ स वै मन कृष्णपदारविन्दयोर्वचासि वैकुण्ठगुणानुवर्णने । करौ हरेर्मन्दिरमार्जनादिषु श्रुतिं चकाराच्युतसत्कयोदये १०n मुकुन्द लिङ्गालयदर्शने दशौ तभृत्यगात्रस्पर्शेऽङ्गसङ्गमम् । घाण च तपादसरोजसौरभे श्रीमत्तुलस्या रसना तदर्पिते ॥१६॥ पादौ हरे क्षेत्रपदानुसर्पणे शिरो हृषीकेशपदामिवन्दने ।। कामं च दास्ये न तु काममाम्यया यथोत्तमलोकजनाधया रतिः ॥२०॥ कर्मकलापमात्मनः परेऽधियज्ञे भगवत्यधोक्षजे । सर्वात्मभाव विदधन्महीमिमा तन्निष्टविनाभिहित शशास ह ॥२१॥ ईजेऽधमेधैरधियज्ञमोश्वर महाविभूत्योपचितागदक्षिणैः । ततैर्वसिष्टासितगौतमादिभिधन्वन्यमितोतमसौ सरस्वतीम् ॥२२॥ यस्य ऋतुपु गीर्वाण सदस्या ऋत्विजो जना । तुल्यरूपाश्चानिमिपा व्याश्यन्त सुवासस' ३२३॥ स्वर्गो न प्रार्थितो यस्य मनुजैरमरप्रिय । शृण्वद्भिरुपगायनिरुत्तमश्लोकचेष्टितम् ॥२॥ समयन्ति तानु कामा.स्वाराज्यपरिभाविता । दुर्लभा नापि सिद्धानां मुकुन्दं हृदि पश्यत । सदा ·। ४१० श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः । स इत्यं भक्तियोगेन तपोयुक्तेन पार्थिवः । स्वधर्मेण हरि प्रीणन् सङ्गान् सर्वाच्दनै हौ ॥२६॥ गृहेषु दारेषु सुतेषु बन्धुषु द्विपोत्तमम्यन्दनवाजिपत्तिषु । अक्षय्यरसाभरणायुधादिपनन्तकोशेष्वकरोदसन्मतिम् ॥२७॥ तस्मा अदारिश्चक्र प्रत्यनीकभयावहम् । एकान्तभक्तिभावेन प्रीतो भृ याभिरक्षणम् ॥२८॥ श्रारिराधयिपुः कृष्णं महिप्या तुल्यशीलया। युक्तः सांवत्सरं वीरो दधार द्वादशीव्रतमा २६॥ ग्रतान्ते कार्तिके मासि निरानसमुपोषितः । सात कदाचित्कालिन्द्या हरि मधुवनेऽर्चयत्।३०। महाभिषेकविधिना सर्वोपस्करसम्पदा । अभिषिच्याम्बराकल्पैर्गन्धमाल्यार्हणादिभिः॥३१॥ तद्तान्तरभावेन पूजयामास केशवम् ।ब्राह्मणांश्च महाभागान् सिद्धार्थानपि भक्तित:॥३२॥ गया रक्मविषाणीनां रूप्याघीर्णा सुवाससाम्। पय शीलवयोरूपवत्सोपस्करसम्पदाम् ५३३५ प्राहिणोत् साधुविनम्यो गृहेषु न्यधुदानि पट्। भोजयित्वा द्विजानने स्वाद्वन्नं गुणवत्तमम्॥३४॥ लब्धकामैरनुज्ञातः पारणायोपचक्रमे । तस्य त_तिथि. साक्षाद् दुर्वासा भगवानभूता३॥ तमानातिथि भूपः प्रत्युत्थानासनाहणे. । ययाचेऽभ्यवहाराय पादमूलमुपागत. ॥३६॥ प्रतिनन्द्य स तद्यानो कर्तुमावश्यकं गतः । निममज वृहद् ध्यायन् कालिन्दीलिले शुभे॥३७॥ मुहूर्तार्धावशिष्टायां द्वादश्यां पारणं प्रति । चिन्तयामास धर्मज्ञो द्विस्तिद्धर्मसङ्कटे ॥३८॥ ब्राह्मणातिकमे दोयो द्वादश्यां यदपारणे । यत् कृत्वा साधु मे भूगादधर्मो वा न मा स्पृशेत्३६ अम्भसा केवलेनाथ करिष्ये यतपारणम् । प्राहुरब्भक्षणं विप्रा एशित नाशितं च तता४on इत्यपःप्राश्य राजर्पिश्चिन्तयन् मनसाच्युतम् । प्रत्याचष्ट कुरश्रेष्ट द्विजागमनमेव सः ॥४१॥ दुर्वासा यमुनाकूलात् कृतावश्यक थागतः । राज्ञाभिनन्दितस्तस्य बुबुधे घे एतं धिया ॥४२॥ मन्युना प्रचलगानो भृकुटीकुटिलाननः । बुभुहितश्च सुतरां कृतालिमभाषत ॥४३॥ अहो अस्य नृशंसस्य श्रियोन्मत्तस्य पश्यत । धर्मतिक्रमं विष्णोरभक्तस्येशमानिन ॥४४॥ यो मामतिथिमायातमातिय्येन निमन्त्र्य च । श्रदत्वा भुक्तस्तिस्य सद्यस्ते दर्शये फलम्॥४५॥ एव ग्रुवाण उत्कृत्य जटा रोपविदीपितः। तया स निर्ममे तस्मै कृत्या कालानलोपमाम॥४६॥ तामापतन्तीं चलतीमसिहस्ता पदा भुवम् । वेपयन्ती समुद्रीक्ष्य न घचाल पदान्नृपः ॥७॥ प्राग्दिष्टं भृत्यरक्षायां पुरपेण महात्मना । ददाह कृ यो तां च गुदाहिमिय पायक ॥४८॥ सदभिद्यदुद्वीच्य स्वप्रयासं च निष्फलम् । दुर्वासा दुदुवे भीतो दिन प्राणपरीप्सया ॥४६॥ तमन्यधावद् भगवदथा दावाग्निरद्वतशिखो यथाहिम् । तथानुपक्त मुनिरीक्षमाणो गुहाँ विविशु प्रससार मेरोः 1104 दिशो नमः घमा विवरान् समुद्रोहोकान् सपालाखिदिव गत सः । यतो यतो धायति सन सन मुदर्शनं दुष्पसदं ददर्श Hin ·. श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः ४ अलब्धनाथः स यदा कुतश्चित् सन्त्रास्तचित्तोरणमेपमाणः । देवं चिरिच्चं समगाद्विधातवाहात्मयोनेऽजिततेजसो माम् ॥१२॥ ब्रह्मोवाच स्थानं मदीयं सहविश्वमेतत् क्रीडावसाने द्विपराधसंज्ञ। भ्रूभनमात्रेण हि सन्दिधदोः कालात्मनो यस्य तिरोभविष्यति ॥१३॥ ग्रह भवो दरभृगुप्रधानाः प्रजेशभूतेशसुरेशमुख्याः । सर्व वयं यनियमं प्रपन्ना मूर्त्यर्पितं लोकहितं वहामः ॥२५॥ प्रत्यारयातो विरिञ्चेन विष्णुचक्रोपतापितः । दुर्वासाः शरणं यातः शर्व कैलासवासिनम्॥५५॥ श्रीरुद्र उवाच वयं न तात प्रभवाम भूग्नि यस्मिन् परेऽन्येऽप्यजजीवकोशाः । भवन्ति काले न भवन्ति हीदृशाः सहस्रशो यत्र वयं भ्रमामः ॥२६॥ श्रहं सनरकुमारश्च नारदो भगवानजः । कपिलोऽपान्तरतमो देवलो धर्म श्रासुरिः ॥१७॥ मरीचिप्रमुखाश्चान्ये सिद्धेशाः पारदर्शनाः । विदाम न वयं सर्वे यन्मायो माययाऽऽवृताः॥१८॥ तस्य विश्वेश्वरस्येदं शस्त्रं दुविरह हि नः । तमेव शरणं याहि हरिस्ते शं विधास्यति ॥१६॥ ततो निराशो दुर्वासाः पदं भगवतो ययौ । वैकुण्ठाख्यं यदध्यास्ते श्रीनिवासःश्रियासहा६०n सन्दह्यमानोऽजितशस्त्रवह्निना तत्पादमूले पतितः सवेपथुः । थाहाच्युतानन्त सदीप्सित प्रभो कृतागसं माव हि विश्वभावन in अजानता ते परमानुभावं कृतं मयाधं भवतः प्रियाणाम् । विधेहि तस्यापचिति विधातर्मुच्येत यन्नाम्न्युदिते नारकोऽपि ॥६२॥ श्रीभगवानुवाच अह भक्तपराधीनो ह्यस्वतन्त्र इव द्विज । साधुभिप्रस्तहृदयो भक्त भक्तजनप्रियः १६३॥ नाइमात्मानमाशासे मद्भक्तैः साधुभिर्विना । श्रियं चास्यन्तिी ब्रह्मन् येषां गतिरह परा॥६॥ ये दारागारपुत्राप्तान प्राणान वित्तमिमं परम्। हित्वा मां शरणं याताः कथं तस्त्यिक्तुमुत्सहे६५ मयि निर्बद्धहृदयाः साधवः समदर्शनाः । वशीकुर्वन्ति मा भक्त्या सस्त्रियः सत्पति यथा।६६॥ मसेवया प्रतीतं च सालोक्यादिचतुष्टयम् । नेच्छन्ति सेवया पूर्णा:कुतोऽन्यत् कालविद्रुतम्६७ साधवो हृदयं मह्यं साधूनां हृदयं स्वहम् । मदन्यत् ते न जानन्ति नाहतेभ्यो मनागपि॥६॥ उपायं कथयिष्यामि तव विप्र शृणुष्व तत् । अयं यात्माभिचारस्ते यतस्तं यातु वै भवान् । साधुपु प्रहितं तेजः प्रहर्तुः कुस्तेऽशिवम् ॥ ६ ॥ तपो विद्या च विप्राणां नि:श्रेयसकरे उभे । ते एव दुर्विनीतस्य कलोते कतु रन्यथा ॥७OR ·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः ५ ब्रहास्तद् गच्छ भद्रं ते नाभागतनयं नृपम् | आमापय महाभागं ततः शान्तिर्भविष्यति ॥७॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहिताय नवमस्कन्धेऽग्दरीपचरित चतुर्थोऽध्यायः अथ पंचमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं भगवताऽऽदिष्टो दुर्वासाश्चातापितः। अम्बरीपमुपावृत्य तत्पादौ दुसितोऽप्रहीत् ॥ १॥ तस्य सोचमन चीक्ष्य पादस्पर्शविलजित.। अस्तावीत् तद्धरेरखं कृपया पीडिता भृशम् ॥२॥ अम्बरीष उवाच त्वमग्निर्भगवान् सूर्यस्त्वं सोमो ज्योतिष पति । त्वमापस्त्वं क्षितियोम वायुर्मात्रेन्द्रियाणि च । सुदर्शन नमस्तुभ्यं सहस्राराच्युतप्रिय । सर्वास्त्रघातिन् विप्राय स्वस्ति भूया इडस्पते ॥ ४ ॥ त्वं धर्मस्त्वमृतं सत्यं स्वं यज्ञोऽखिलयजभुक् । त्वं लोकपाल• सर्वामा में तेज. पौरु। परम्। नमः सुनाभाखिलधर्मसेतवे ह्यधर्मशीलासुरधूमकेतये । त्रैलोक्यगोपाय विशुद्धवर्चसे मनोजवायागुतकर्मणे गृणे ॥ ३ ॥ स्वत्तेजसा धर्ममयेन संहृतं तमः प्रकाशश्च तो महामनाम् । दुरस्ययस्ते महिमा गिरा पते स्वपमेतत् सदसत् परावरम् ॥ ७ ॥ यदा विसृष्टस्त्वमनानेन द वलं प्रविष्टोऽजित दैत्यदानवम् । चाहूदरोर्वविशिरोधराणि वृषणमजनं प्रधने विराजमे nan स स्वं जगरनारण खलप्रहाणये निरूपितः सर्वसहो गदाभृता। विमस्य चास्म कुलदैवहेतवे विधेहि भदं तदनुग्रहो हि नाntu यद्यस्ति दत्तमिष्टं या स्वधर्मो पा स्वनुष्टित । कुलं नो विपदैवं चै द्विजो भवतु विज्वरः॥ १० यदि नो भगवान् प्रीत एकः सवंगणाध्यः । सर्वभूतारममायेन द्विजो भवतु विन्चर Ran श्रीशुक उवाच इति संस्तवता राको विष्णुचमं सुदर्शनम् । अशाम्यत् सर्वतो विप्र प्रदहद् राजपानमा स मुक्तोऽखानितादेन दुर्वासा. स्वस्तिमास्ततः। प्रराशंस तमुशि युज्ञान. परमाशिम ३n दुर्यासा उपाच थहो थनन्तदासाना महायं दृष्टमय मे । तागसोऽपि यद् राजन् मलालानि समोहसे 120 दुप्फरः को नु साधना दुश्यजो या महारमनामाय. संगृहीती मगया सापतागपभो हरिः। पयामश्रुप्तिमात्रेण पुमान् भवति निर्मल: । सस्य तीथंपदा किया दामानामाशियोanta माजनमानुगृहीनोई स्पयातिररथारमना। मद रत: पुरवा माया पन्मेऽभिkिalinter तमताहारः पत्यागमनकाल्या ! चरणायुपमएस एसाथ समभोगपर ·। । श्रीमद्भागवते नवमत्कन्धे अध्यायः ४१३ सोऽशिस्वाऽऽहतमानीतमातिथ्यं सार्वकामिक्म्। तृप्तामा नृपति प्राह भुज्यतामिति सादरम्। प्रीतोऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि तव भागवतस्य वै । दर्शनस्पर्शनालापैरातिथ्येनात्ममेधसा ॥२०॥ कर्मावदातमेतत् ते गायन्ति स्व खियो मुहुः । कीति परमपुण्यो च कोतयिष्यति भूरियमा२१॥ श्रीशुक उवाच एवं सङ्कीर्य राजानं दुर्वासाः परितापितः । ययौ विहायसाऽऽमन्द्रय ब्रह्मलोकमहैतुकम्॥२२॥ संवासरोऽत्यगात तावद् यावता नागतो गत । मुनिस्तदर्शनाकाशो राजाभक्षो बभूव ह २३ गते च दुर्वाससि सोऽग्यरीपो द्विजोपयोगातिपवित्रमाहरत् । ऋविमोक्षं व्यसनं च बुद्ध्या मेने स्वनीय च परानुभावम् ॥२४॥ एवंविधानेकगुणः राजा परात्मनि ब्रह्मणि वासुदेवे। क्रियाकलापैः समुवाह भक्तिं ययाऽऽविरिश्च्यान् निरयश्चिकार ॥२५॥ अथाम्बरीपस्त येपु राज्यं समानशीलेपु विसृज्य धोरः। वन विवेशारमनि वासुदेवे मनो दधद् ध्वस्तगुणप्रवाहः ॥२६॥ इत्येतत् पुरयमाख्यानमम्बरीस्य भूपते. । सङ्कीर्तयन्ननुध्यायम् भक्तो भगवतो भये । ॥२७ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां नवमस्कन्धे पश्चमोध्यायः ॥ अथ पष्ठोऽध्यायः श्रीशुक उवाच विरूप: केतुमाञ्छम्भुरन्यरोपसुतात्रयः । विरूपात् पृपदश्वोऽभूत् त.पुवस्तु रथीतरः ।। १ ।। स्थीतरस्यामजस्य भार्यायां तन्तवेऽर्थितः । अहिरा जनयामास ब्रह्मवर्चस्विन' सुतान् ॥२॥ एते क्षेत्रे प्रसूता वै पुनस्त्वातिरसाः स्मृताः । रथोतराणा प्रवराः सनोपेता द्विजातयः ॥ ३ ॥ स्वस्त मनोर्जज्ञे इक्ष्वाकुर्घाणतः सुतः । तस्य पुत्रशतज्येष्टा विकुक्षिनिमिदण्डका: ॥ ४ ॥ तेषां पुरस्तादभवनार्यावर्ते नृपा नृप । पचविंशतिः पश्चाच यो मध्ये परेऽन्यत. ॥६॥ स एकदाटकाथाखे इक्ष्वाकुः सुतमादिशत् । मांसमानीया मेध्यं विकु गच्छ माचिरम् En तथेति स वनं गत्वामृगान्हत्या क्रियाणान् । श्रान्ती पुभुसिता वीर.शश धाददपस्मृतिः ७n रोपं निवेदयामास पित्रे तेन च तद्गुरः । चोदितः प्रोक्षणायाह दुष्टमेतदमकम् neu सावा पुत्रस्य तत् कर्म गुणाभिहितं नृपः । देशाशि सारयामास सुतं त्यत्तविधि रुग सन विप्रेय संवाद जापकेन समाचरन् । स्यय वा कलेवरं योगी स तेनावाप यरपरम्। पितयुपरतेऽश्येत्य विकुक्षिः पृथिवीमिमाम् । शासदीजे हरि यौः शशाद इति विश्रुतः ॥ पुरभयस्तस्य सुत इन्द्रवाह इतीरितः । कुत्स्य इति चायुक्तःगु नामानि कर्मभिः२ कतान्त आसीत् समरो देवानां सह दानवैः, पारिशंप्राहो वृत्तो पौरो देपदेस्यपराजित ३n ·४१४ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः ६ पचनाद् देवदेवस्य विष्णोनिधारमन. प्रभोः । वाहन वे वृनस्तस्य बभूवेन्द्रो महावः ॥४॥ स संनद्धो धनुर्दिव्यमादाय विशिसाविडतान । स्तुयमानः समारा युयुत्सुः ककुदि स्थितः नेजसाऽऽप्यायितो विष्णोः पुरुपस्य परा मनः। प्रतीश्यो दिशि देत्याना न्यरुण निदर्श पुरमा तस्तस्य चाभूत् प्रवनं तुमुलं लोमहर्षणम् । यमाय भल्ले रनपद् दै यान् येऽभिययुधे १७ तत्येषुपाताभिमुख युगान्ताग्निमिवोल्वणम् । विसृज्य दुद्रुवत्या इन्यमाना• स्वमालयम्१८ जिवा पुरं धनं स सश्रीकं वज्रपाणये । प्रत्ययच्छत् स राजपिरिति नाममिराहत::381 पुरअयस्य पुत्रोऽभूदनेनास्तरसुतः पृथुः । विश्वरन्धिाततश्चन्द्रो युवनाश्वश्च तरसुत. ॥२०॥ शास्तस्तस्सुतो येन शास्ती निर्ममे पुरी। वृहदश्वस्तु शाबस्तिस्तत. कुवलयाश्वकः॥२१॥ यः प्रियार्थ मुतङ्कस्य धुन्धुनामासुर यली । सुतानामेकविंशत्या सहखैरहनद् वृत्तः ॥२२५. धुन्नार इति रयातस्त सुतास्ते च नानु । धुन्धोमुखाग्निना सर्व प्रय एवावशेषिता ॥२३॥ शाच कपिलाश्वश्च भद्राश्व इति भारत । दृदाश्वपुत्रो हर्यश्वो निकुम्भस्तत्पुतः स्मृतः ॥२an. बर्हणाश्वो निकुम्भस्य कृशाश्वोऽथास्य सेनजितायुवनाश्वोऽभरत् तस्य सोऽनपत्यो वनं गतः२५ भार्याशनेन निर्विरण कपयोऽस्य कृपालव । इष्टिं स्म वर्तयाञ्चनरेन्द्री ते सुसमाहिताः॥२६॥ राजा तद् यज्ञापदन प्रविष्टो निशि तर्पित । दृष्ट्वा शयानान् विप्रोस्तान् पपौ मन्त्रजलं स्वयम् उस्थितास्ते निशाग्याथ व्युदकं कलशं प्रभो । पप्रच्छु कस्य कर्म पीत पुंसवनं जलम् nel राज्ञा पीत विदिवाथ ईश्वरप्रहितेन ते। ईश्वराय नमश्चकुरद्वो दैवबलं बलम् ॥२६॥ तत. काल उपावृत्ते कुति निर्भिद्य दक्षिणम् । युग्नाश्यस्य तनयश्चक्रवर्ती जगान ६ ॥३०॥ के धास्यति कुमारोऽय स्तन्य रोख्यते भृशम् । मांधाता वरस मा रोदीरितीन्द्रो देशिनीमदात्॥ न ममार पिता तस्य विप्रदेवप्रसादत । युवनाश्वाऽथ तत्रैव तपसा सिद्धिमन्वगात्म३२॥ असदस्युरितीन्द्रोऽङ्ग विदधे नाम तम्य वै'। यस्मात् सन्ति युद्विमा दत्यवो रावणादय ३३ यौवनाश्वोऽथ मान्धाता चकवर्यवनी प्रभुः । सप्तद्वीपवतीमेकः शशासाच्युततेजसा॥३४॥ ईजे च यज्ञं प्रतुभिरात्मविद् भूरिदरिणे । सर्वदेवमय देवं सर्वात्मकमतीन्द्रियम् ॥३१॥ द्रव्यं मन्त्रो विधिर्यज्ञो यजमानस्तपिंज । धर्मो देशश्च कालश्च सर्वमेतद् यदारमकम्॥३६॥ यावत् सूर्य उदेति स्म यावच प्रतितिष्ठति । सर्व तद्यौवनाश्वस्य मान्धातु क्षेत्रमुच्यते ॥३७॥ शशीधन्दोई हितरि बिन्दुमत्यामधान्नृप । पुरुष समम्यरीपं मुचुकुन्दं च योगिनम् । तेरी स्पसारः पञ्चाशत सौभरि थपिरे पतिम् ॥३८५ यमुनान्तर्जले मतस्तप्यमान परन्तप । नितिं मीनराजस्य धीय मैथुनधर्मिण ॥३१॥ जातस्यहो नृपं विमः कन्यामेकामयाचत । सोऽप्पाह गृह्यता, मझन् कामं कन्या स्वयवर॥४॥ सविचिस्याप्रियं स्त्रीणां जरठोऽयमसम्मत । बलीपलित एनक इत्यहं प्रत्युदाहृत ॥४॥ - ·श्रीमद्भागवने नवमस्कन्धे अध्यायः ४१५ सायिध्ये तथाऽऽस्मानं सुरस्त्रीणामप्सितम् । किं पुनर्मनुजेन्द्राणामिति व्यवस्मितः प्रभुः॥१२॥ मुनिः प्रवेशितः क्षत्या कन्यान्तः पुरमृद्धिमत् । वृतश्च राजकन्याभिरेक: पञ्चाशता वर. ॥४३॥ तासां कलिरभूद् भूयास्तदर्थेऽपोह्य मोहदम् । ममानुरूपो नायं व इति तद्वतचेतसाम् ॥४४५ बढ्चस्ताभिरपारणीयतप.श्रियानयपरिच्छदेषु गृहेषु नानोपवनामलाग्म.सर.सु सौगन्धिकाननेषु ॥४५॥ महाहंशय्यासनवस्त्रभूषणस्नानानुलेपाभ्यवहारमाल्यकैः स्वलतीपुरुषेषु नित्यदा रेमेऽनुगायद्विजभृङ्गवन्दिपु ॥४६॥ यगार्हस्थ्यं तु संवीक्ष्य सप्तद्वीपरतीपतिः । विस्मितः स्तम्भमजहात् सार्वभौमश्रियान्वितम्४७ एवं गृहेष्वभिता विषयान् विविधैः सुरी: । सेवमानो न चानुप्यदाज्यस्तोकैरिवानलः n४८॥ स कदाचिदुपासीन ना मापह्नवमात्मनः । ददर्श बढ्चाचार्यो मीनसङ्गसमुत्थितम् ॥४६॥ श्रहो इमं पश्यत मे विनाशं तपस्विनः सञ्चरितयतस्य । अन्तर्जले वारिचरप्रसङ्गात् प्रत्यावितं ब्रह्म चिरं एतं यत् ॥१०॥ सङ्गं त्यजेत मिथुनमतिना मुमुनुः सर्वात्मना न विसृजेद् बहिरिन्द्रियाणि। एकश्वरन् रहसि चित्तमनन्त ईशे युझीत तद्घतिषु साधुपु चेत् प्रसङ्ग ॥११॥ एफस्तपस्व्यहमथाम्भसि म स्यसगात् पञ्चाशदासमुत पञ्चसहस्रसर्गः। नान्त प्रजाम्युभयंकृत्यमनोरथानो मायागुणैर्हतमतिर्विषयेऽर्थमायः ॥१२॥ एवं वसन् गृहे कालं विरतो न्यासमास्थितः । वनं जगामानुययुस्त पत्न्यः पतिदेवताः ॥५३॥ तर तप्त्या तपस्तीपणमात्मकर्शनमात्मान् । सहैवाग्निभिरास्मानं युयोज परमात्मनि ॥१४॥ ताः स्वपत्युमहाराज निरीयाध्यारिमको गतिम् । अन्धीयुस्तष्प्रभावेण अनि शान्तमिगाषिः इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायांनवमस्कन्धे सौमर्याख्याने पष्टोऽध्यायः॥६॥ श्रथ सप्तमोऽध्यायः श्रीशुक उपाय मान्धातुः पुत्रप्रवरो योऽम्बरीपः प्रकीर्तितः । पितामहेन प्रतो यौवनाश्वश्व तरतुतः । हारीतस्तस्य पुरोऽभूम्मान्धातृमवरा इमे ॥ नर्मदा भ्रातृभिदत्ता पुरुषसाय पोरंगः । तया रसातल नोता भुजगेन्द्रप्रयुक्तया ॥२॥ गन्धर्वाननधीत पम्यान् चै विणुशक्तिटक । नागाहन्धरः सदभयं स्मरामिदम् ॥३॥ अपदस्युः पौरकुरसो योऽनरण्यस्य देहान । हर्यश्वस्तरमुतस्तस्मादरणोऽथ नियन्धन ४a. अस्य सत्यमा पुननिगरिति विरत: । प्राप्तधारदाला शापाद् गुरोः कौशिकनेजसा 1 ·प्रस्यपद्यत॥१६॥ ४१६ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः८ सशरीरो गत स्वर्गमद्यापि दिवि दृश्यते । पतितोऽवाशिरा देवैस्तेनैव स्तम्भितो बलात्।। प्रैशङ्कयो हरिश्चन्द्रो विश्वामित्रपसिष्टयो । यन्निमित्तमभूदु युद्धं पक्षियोबहुवार्षिकम् ॥७॥ सोऽनपत्यो विपरणारमा नारदत्योपदेशत । वरुणं शरण यात. पुत्रो मे जायतां प्रभो nan यदि वीरो महाराज तेनैव त्वां यजे इति । तथेति वरुणेनास्य पुनो जातस्तु रोहित: En जात सुतो हानेनान मा यजस्वेति सोऽत्रवीत् । यदा पशुनिर्दश स्यादथ मेध्यो भवेदिति १० निर्दशे च स भागत्य यजस्त्याह सोऽब्रवीत् । दन्ता पशोर्यजायेरजय मेध्यो भवेदिति॥११॥ जाता दन्ता यजस्वेति स प्रयाहाथ सोऽत्रवोत्। यदा पतन्यस्य दन्तां अथ मेध्यो भवेदिति । पगोर्निपतिता दन्ता यजस्वे याह सोऽब्रवीत् । यदा पशो पुनईन्ता जायन्तेऽय पशु शुचि १३ पुनर्गता यजस्वेति स प्रत्याहाथ सोऽयवीत् । सानाहिको यदा राजन राजन्योऽथ पशु शुचि । इति पुत्रानुरागेण स्नेहयन्त्रितचेतसा । कालं वञ्चयता त तमुक्तो देवस्तमैक्षत ॥१५॥ रोहितस्तदभिज्ञाय पितु कर्म चिकीर्पितम् । प्राणप्रेप्सुर्धनुष्पाणिररण्य पितरं वस्याग्रस्तं श्रुत्वा जातमहोदरम् । रोहितो ग्राममेयाय तमिन्द्रः प्रत्यपेधत ॥१७॥ भूने पर्यटन पुण्य तीर्थतंत्रनिपेवणे । रोहितायादिशच्छक सोऽप्यरएयेऽवसत् समा १८ एव द्वितीये तृतीये चतुर्थे पळमे तथा । अभ्येत्याभ्येत्य स्थविरो विप्रो भूत्वाऽऽह वृत्रहार पष्ठ सवत्सर तत्र चरित्या रोहित पुरीम् । उपमजनजीगादकीणाम अम सुतम् ॥२०॥ शुन शेप एशुपित प्रदाय समवन्दत । तत पुरुषमेधेन हरिश्चन्द्रो, महायशा ॥२१॥ मुक्तोदरोऽरजद् देवान् वरुणादीन् महत्कथ विश्वामित्रोऽभवत् तस्मिन् होता चाव(रामराना जमदग्निरभूदु ग्रह्मा वसिष्टोऽयास्यसामगः । तस्मै तुष्टो ददाचिन्द्र शातकौम्भमय रयम्।२३। शुन शेषस्य माहात्म्यमुपरिष्टारप्रचच्यते । सत्यसारा धर्ति दृष्ट्वा समार्यस्य च भूपते ॥२४॥ विश्वामित्रो भृश प्रीतो ददावविहां गतिम्। मन पृथिव्यां तामनिस्तेजसापोऽमिलेन सत् २१ से वायु धारयस्तच भूतादौ महात्मनि । तस्मिज्ञानता स्यात्वा तयाज्ञानं विनिहन् । हित्वा तो स्वेन भावेन निर्वाणसुखसंविदा । अनिश्याप्रतक्र्येण तस्थौ विश्वस्तबन्धन २७ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायो नवमस्कन्धेहरिश्चन्द्रोपाण्यानं नाम सप्तमोऽध्याय: on अथाष्टमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच हरितो रोहितमुतनापस्तस्माद्विनिर्मिता 1 सम्पापुरी सदेवोऽतो विजयो यस्य चारमज 12 मरकस्तरसुतस्तस्माद् घृकस्तयापि बाहुर 1 सोऽरिभिहतभू राजा सभार्यो यनमाविशत्र त पयता प्राप्तं महिप्पनु मरिष्यती। औषण जानताssrमानं प्रजायन्तं निवारिता माशायास्य सपनीमिगरी दत्तोऽज्यमा सह । सद सेनेर सात सगरास्पो महापशा uvm पद ·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः ४१७ सगरश्चनवासीत् सागरो यरसुतैः कृतः । यस्तालजङ्घान् यवनाच्छकान् हैहयवर्वरान् ॥ ५॥ नावधीद् गुरुवाक्येन चक्रे विकृतवेषिणः । मुण्डाश्मश्रुधरान् कांश्चिन्मुक्तकेशार्धमुण्डितान्। अनन्तर्वाससः काश्चिदबहिर्वाससोऽपरान् । सोऽश्वमेधैरयजत सर्ववेदसुरात्मकम् ॥७॥ श्रीर्वोपदिष्टयोगेन हरिमात्मानमीश्वरम् । तस्यो सृष्टं पशुं यज्ञ जहाराश्च पुरन्दरः ॥=U सुमत्यास्तनया दृताः पितुरादेशकारिणः । हयमन्वेषमाणास्ते समन्तान्यखनन्महीम्En प्रागुदीच्यां दिशि हयं ददृशुः कपिलान्तिके । एप वाजिहरश्चौर थास्ते मीलितलोचनः १on हन्यता हन्यतां पाप इति परिसहस्रिणः । उदायुधा अभिययुरुन्मिमेष तदा मुनिः ५१११ स्वशरीराग्निना तावन्महेन्द्रहृतचेतसः । महद्व्यतिक्रमहता भस्मसाभवन् क्षणात् ॥१२॥ न साधुवादो मुनिकोपभर्जिता नृपेन्द्रपुत्रा इति सवधामनि । कथं तमो रोमयं विभाव्यते जगत्पवित्रात्मनि खे रजो भुवः ॥१३॥ यस्येरिता सांख्यमयी दृढेह नौर्यया मुमुत्तुस्तरते दुरत्ययम् । भवार्णवं मृत्युपथं विपश्चितः परात्मभूतस्य कथं पृथङ्मतिः ॥१४॥ योऽसमञ्जस इत्युक्त. स केशिन्या नृपात्मजः । तस्य पुत्रोऽशुमान नाम पितामहहिते रतः॥११॥ श्रसमस पारमानं दर्शयन्नसमञ्जसम् । जातिस्मरः पुरा सङ्गाद् योगी योगाद् विचालितः श्राचरन् गर्हितं लोकेज्ञातीनां कर्म विप्रियम्। सरवा क्रीडतो बालान् प्रास्यदुद्वेजयञ्जनम्॥१७॥ एवंदृत्तः परित्यक्तः पित्रा स्नेहमपोह्य वै । योगैश्वर्येण बालास्तान् दर्शयित्वा ततो ययोमा अयोध्यावासिनः स बालकान् पुनरागतान् । दृष्ट्वा विसिस्मरे राजन् राजा चाप्यन्वतप्यता१॥ अशुमाश्वोदितो राज्ञा सुरङ्गान्वेषणे ययौ । पितृव्यसातानुपथं भस्मान्ति ददशे हयम् ॥२०॥ तनासीनं मुनि योषय कपिलायमधोक्षजम्। अस्तीत समाहितमनाः प्राञ्जलिः प्रणतो महान् अंशुमानुवाच न पश्यति वा परमारमनोऽजनो न युध्यतेऽद्यापि समाधियुक्तिभिः । कुतोऽपरे मनःशरीरधीविसर्गसृष्टा धयमप्रकाशाः ॥२२॥ ये देहभाजस्विगुणप्रधाना गुणान् विपश्यन्युत वा मोहितचेतसस्ते विदुः स्वसंस्थ न यहिप्रकाशाः ॥२३॥ स्थामद ज्ञानधनं स्वभावप्रभ्यस्तमायागुणभेदमोहैः । सनन्द्रनायेमुनिभिर्विभाज्यं कथं हि मूहः परिमावयामि ॥२४॥ प्रशान्तमायागुणुकर्मलिगमनामरूपं सदसद्विमुक्तम् । ज्ञानोपदेशाय गृहीतदेह नमामहे स्वो पुरुष पुराणम् ॥२५॥ रबन्मायारचिते लोके वस्तुयुक्ष्या गृहादिपु । भ्रमन्ति कामलोभेमोइविभ्रान्तचेतसः ॥२६॥ - तस्य तमरचा यन्मायया ·४२० श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १० न मे ग्रह्मनात् प्राणा: कुलदैवान चात्मजा । न श्रियो न मही राज्यं न दाराश्चातियतमाः । न याल्येऽपि मतिमंद्यमधर्ने रमते चित् । नापश्यमुत्तमसोकादन्यत् किशन यस्त्वहम् ॥५४॥ देवः कामपरी दत्तो मह्यं निभुवनेश्वरैः । न वृणे तमह कामं भूतभावनभावनः ।।४।। ये विक्षिप्तेन्द्रियधियो देवास्ते स्वददि स्थितम्। न विन्दन्ति प्रियं शधदारमानं विमुतापरे४६ शथेशमायारचितेषु सम गुणेषु गन्धर्षपुरोपमेषु । र प्रश्रयाऽऽमनि विश्वकर्तुर्मायेन हिस्या तमह प्रपये ४७n इति व्यवसितो युदया नारायणगृहीतया । हिवागभावमझानं ततः सं मायमाधित VER यत् तद् मल परं सूक्ष्ममशून्यं शून्यकल्पितम्। मगरान् यासुदेवेति यं गृणन्ति हि सारयता:४६ इति श्रीमद्भागवत महापुराये पारमह या संहितायां नमस्कन्धे नमोऽध्याय .. अथ दशमोऽध्यायः .

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १० ४२१ सीताकथाश्रवणदीपितहछयेन सृष्ट विलोक्य नृपते दशकन्धरेण । 'जन्मेऽहतैणवपुषाऽऽश्रमतोऽपकृष्टो मारीचमाशु विशिखेन यथा कमुग्र HION रसोऽधमेन वृकवद् विपिनेऽसमक्ष वैदेहराजदुहितर्यपयापितायाम् । श्राना बने कृपणवत् प्रियया वियुक्त स्त्रीसङ्गिना गतिमिति प्रथयश्वचार ॥११॥ दग्ध्वाऽऽत्मकृत्यहतकृस्यमहन् कबन्ध सरय विधाय कपिभिर्दयितागति ते । बुद्ध्वाथ वालिनि हते अपगेन्द्रसैन्यैर्वेलामगात् स मनुजोऽजभवार्चिताङ्घ्रि.१२॥ यद्रोमविभ्रमवित्तकटाक्षपातसम्भ्रान्तनक्रमकरो भयगीर्णघोष । सिन्धुः शिरस्यहण परिगृह्य रूपी पादारविन्दमुश्गम्य बभाप एतत् ॥१३॥ न त्वा वयं जदधियो नु विदाम भृमन् वूटस्थमादिपुरुष जगतामधीशम् । यासत्यत सुरगणा रजम प्रजेशा मन्योश्च भूतपतय. स भवान् गुणेश ॥१४॥ काम प्रयाहि नहि विधवसोऽप्रमेह त्रैलोक्यरावणमवाप्नुहि वीर पत्नीम् । बनीहि सेतुमिह ते यशसो वितत्ये गायन्ति दिग्विजयिनो यमुपेत्य भूपा ॥१॥ अधोदधौ रघुपतिर्विविधाद्रिकूट. सेतु कपीन्द्रकरकम्पितभूरुहारे । सुग्रीवनीलहनुमत्प्रमुखैरनीकैलङ्का विभीषणशाऽऽविशदप्रदग्धाम् ॥१६॥ वानरेन्द्रवलरुद्धविहारकोटश्रीद्वारगोपुरसदोबलभीविटवा । निर्मज्यमानधि रणध्वजहेमकुम्भशृङ्गारका गजकुनैह दिनीव घूर्णा ॥१७॥ रक्ष पतिस्तदवलोक्य निकुम्भकुम्भधूम्राक्षदुर्मुखसुरान्तनरान्तकादीन् । पुत्र प्रहस्तमतिकायविकम्पनादीन सर्वानुगान् समहिनोदय कुम्भकर्णम् ॥१८॥ ता यातुधानपृतनामसिशूलचापप्रासर्टिशक्तिशरतोमरखड्गदुर्गाम् । सुप्रोयलक्ष्मणमरुरसुतगन्धमादनीलाग दापन सादिभिरन्वितोऽगात् तेऽनोकपा रघुपतेरभिपत्य सर्वे द्वन्द वरूथमिभपत्तिस्थाश्ययोधे । जनु दुःमैगिरिगदेपुभिरगदाद्या सीताभिमहतमद्गलरावणेशान् ॥२०॥ रक्ष पति स्वबलनष्टिमय ' रष्ट पारा यानकमयाभिससार रामम् । स्व स्यन्दने घुमति मातलिनोपनीते विभ्राजमानमहननिशितै सुरमै ॥२१॥ रामस्तमाह पुरुपादपुरीर यन्न कान्तासमतमसतापहृता श्ववत् ते । स्यक्तापस्य फलमद्य जुगुप्सितस्य यच्छामि काल इब कतुरलयवीर्य | एप हिपन् धनुपि सन्धितमुत्सस वाणं स पत्रमिव तदय विभेद । सोऽसग् घमन् दशमुखैन्यपतद् विमानादाहति जल्पति जने सुकृतीयरिक्त ॥२३॥ ततो निष्प्रभ्य लाया यातुधान्य सहस्रश । मन्दोदर्या समं तस्मिन् प्ररद य उपाद्रवन्२४ सा ·तता ૨ श्रीमद्भागवते नमस्कन्धे अध्याय १० स्वान् स्वान् बन्धन परिष्वज्य लक्ष्मणपुभिरर्दितान्। ररदुः सुस्वर दीना प्रत्य हा हता स्म वय नाथ लोकरावण रावण । क यायाधरण लङ्का त्वद्विहीना परादिता॥२६॥ नैव वेद महाभाग भवान् कामवश गत । तेजोऽनुभाव सीताया येन नीतो दशामिमाम्म२७॥ कृतपा विधया लङ्का वय च कुलनन्दन । दह कृतोऽन गृध्राणामा मा नरकहेतवे ॥२८॥ श्रीशुक उवाच स्व ना विभीषणश्चळ कोसलेन्द्रानुमोदित । पितृमेधविधानेन यदुक्त साम्परायिकम् ॥२६॥ ददर्श भगवानशोकवनिकाश्रमे । क्षामा स्वविरहव्याधि शिशपामूलमास्थिताम३० राम प्रियतमाभायां दीनां वीक्ष्यान्यकम्पत । श्रा मसन्दर्शनाहादविकसन्मुखपङ्कजाम् ॥३५॥ थारोप्याररुहे यान भ्रातृभ्यां हनुमद्युत । विभीपणाय भगवान् दत्वा रक्षोगणेशताम्॥३२॥ लङ्कामायुश्च करपान्त ययौ चीर्णग्रत पुरीम् । अवकीर्यमाण कुसुमैर्लोकपालार्पितै पथि॥३३॥ उपगीयमानचरित शतट यादिभिर्मुदा । गोमूत्रयावक श्रु वा भ्रातर वल्कलाग्वरम्॥३४॥ महाकारुणिकोऽतप्यजटिल स्थण्डिलेशयम् । भरत प्राप्तमाकण्यं पौरामा यपुरोहिते ॥३५॥ पादुके शिरसि न्यस्य राम प्रयुद्यतोऽग्रजम् । नदिप्रामात् स्वशिबिराद् गीतवादिनि स्वनै । ग्रहाघोपेण च मुहु पनि ह्मवादिभि । स्वणकक्षपताकाभिहें मैश्चितध्वजे सदश्चै रुक्मसप्ताहभरी पुरवमभि । श्रेणीभिारमुरयाभिभृत्यश्च व पदानुगै ५३८५ पारमेष्टयान्युपादाय पण्यान्युच्चावचानि च । पादयोन्य॑पतत् प्रणा प्रविसहदयेक्षण ॥३६॥ पादुके न्यस्य पुरत प्राञ्जलि पलोचन : तमालिप्य चिर दोभ्यां नापयन् नत्रोतले 1104 रामो लक्ष्मणसीताभ्यां विप्रभ्यो येऽहंसत्तमा । तेभ्य स्वयं नमश्चके प्रजाभिश्च नमस्कृत ॥४॥ धु वन्त उत्तरासगान् पति वोच्य चिरागतम् । उत्तरा कोसलामात्यै फिर तो ननृतुर्मुदा॥४२॥ पादुके भरतोऽगृह्णाचामरव्यननोत्तमे । विभीषण ससुग्रीय श्वेतन मररसुत ॥४॥ धनुनिपलाञ्चटुम्न सीता तीर्थकमण्डलुम् । अविध्र दङ्गद पन हैम धर्मराण्नृप १४४ पुष्पकस्थोऽन्यित स्त्रीमि स्तूयमानश्च वन्दिमि ।विरेजे भगवान् राजन् प्रहरचन्द्र इथोदित ४१ भ्रातृभिनन्दित सोऽपि सोरतयां प्राविश पुरीम्। प्रविश्य राजभवन गुरपती स्यमातरम्।४६ गुरुन् ययस्यावरतान् पूनित प्रत्यपूजयत् । वैदही लपमणश्चैव यथावत् समपेयतु ॥४॥ पुग्रान स्मातरस्तास्तु प्राणास्तन्व इयोस्थिता ।यारोप्यावेऽभिपियन्स्यो मापौधैर्विमहु पुष जटा निमुध्य विधियत् कुलवृदै सम गुर । श्रभ्यपिछद् यथैये चतु सिमानादिभि । ज्यं कृतशिर मान मुवासा सग्यलत। स्यलत मुपासोभिातृभिर्यया अभhot अग्रहीदासन माना प्रणिपग्य प्रमादित 1 प्रजा स्वधर्मानरता वर्णाश्रमगुणान्विता । मुगोप पितृग्द रामो मनिर पितर पतम् ॥१॥ - ·। इत्ययं श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः ११ प्रेतायो वर्तमानायां कालः कृतसमोऽभवत् । रामे राजनि धर्म सर्वभूतसुसावहे ॥१२॥ धनानि नद्यो गिरयो वर्षाणि द्वीपसिन्धरः । सर्वे कामदुधा श्रासन् प्रजानो भरतर्षभ ॥१३॥ नाधिन्याधिजराग्लानिदुःसशोकमयमाः । मृत्युग्नानिच्छता नासीद् रामे राजन्यधोक्षजे१४ एकपटीयतधरो राजपिचरितः शुचिः । सधर्म गृहमेघीयं शिक्षयन् स्वयमाचरत् ॥१५॥ प्रेम्णानुवृत्या शीलेन प्रश्रयावनता सती । धिया हिया च भानज्ञा भतु:सीताहरन्मनः५६ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां नवमस्कन्धे रामचरिते दशमोऽध्यायः श्रथ एकादशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच भगवानारमनाss मानं राम उत्तमकल्पकै. । सर्वदेवमयं देवमीज प्राचार्यवान् मखैः ॥ १॥ होनेऽददाद् दिशं प्राची ग्रहाणे दक्षिणा प्रभु.। अध्वर्य प्रतीची च उदीची सामगाय सः५२ ॥ प्राचार्याय ददौ शेपा यावती भूस्तदन्तरा । मन्यमान इदं कृत्स्नं ब्राह्मणोऽहंति निस्पृहः॥३n तदलकारवासोभ्यामवशेपितः । तथा राज्यपि वैदेही सौमगल्यावशेषिता ॥४॥ ते तु ब्रह्मण्यदेवस्य वात्सल्यं वीक्ष्य संस्तुतम्। प्रीताः क्लिन्नधियस्तस्मै प्रत्यायेदं वभापिरे ॥५॥ अप्रत्तं नस्त्वया किं नु भगवन् भुवनेश्वर । यनोऽन्तहदयं विश्य तमोहंसि स्वरोचिपा ॥६॥ नमो ब्रह्मएयदेवाय रामायाकुण्ठमेधसे । उत्तमश्लोकधुर्याय न्यस्तदएडार्पिताइ प्रये ॥ ७ ॥ कदाचिोकजिज्ञासुगूढो रात्र्यामलक्षितः । चरन् वाचोऽशृणोद् रामो भार्यामुद्दिश्य कस्यचित् नाहं विभर्मि स्वां दुष्टामसती परवेश्मगाम् । स्त्रीलोभी विभृयात् सीता रामो नाई भने पुनः इति लोकाद् बहुमुखाद् दुराराध्यादसंविदापत्या भीतन मा त्यक्ता प्राप्ता प्राचेतसाश्रमम्॥१० अन्तर्वल्यागते काले यमौ सा सुषुवे सुतौ । फुशो लय इति ण्यातौ तयोश्चक्रे क्रिया मुनि:n अगदश्चिमकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजौ स्मृतौ । ततः पुष्कल इत्यास्ता भरतस्य महीपते॥१२॥ सुबाहुः श्रुतसेनश्च शटनस्य बभूवतुः । गन्धर्वान् कोटिशो जन्न भरतो विजये दिशाम्॥१३॥ तदीयं धनमानीय सर्व राज्ञे न्यवेदयत् । शटुनश्च मधो पुत्र लवणं नाम राक्षसम् । हत्वा मधुवने चक्रे 'मथुरां नाम वै पुरीम् ॥१५॥ मुनौ निक्षिप्य तनयौ सीता भर्ना विशासिता , ध्यायन्ती रामचरणौ विवरं प्रविदेश ह ॥१५॥ वच्छ वा भगवान् रामो रुन्धनपि धिया शुच। स्मरंस्तस्या गुस्तास्तानाशलेद धुमीश्वरः स्त्रीपुंप्रसङ्ग एतादृक् सर्वत्र वासमावहः । अपीश्वराणां किमुत प्रस्थ गृहचेतसः ॥१७ तसर्व ब्रह्मचर्य धारयन्नजुहोत् प्रभुः। त्रयोदशाब्दसाहस्रमग्निहोगमखण्डितम् 1951 स्मरता हृदि विन्यस्य विद्धं दण्डकाएरकै । स्वपादपल्लवं राम पात्मज्योतिरगात् तत. nan 4 ·1 ४२४ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे श्रध्यायः १२ नेद यशो रघुपते: सुरयायाऽऽत्तलोलातनोरधिकसाम्यविमुक्तधान्न । रतोयधो जलधिबन्धनमस्त्रपूर्ण किं तस्य शत्रुहनने कपय. सहाया २० यस्यामलं नृपसद सु यशोऽधुनापि गायत्यपानमृषयो दिगिभेन्द्रपदम् । त नाकपालवसुपालकिरीटजुष्टपादाम्बुज रघुपति शरणं प्रपद्ये ॥२१॥ मयै स्पृष्टोऽभिदृष्टो वासविष्टोऽनुगतोऽपि वा। कोसलास्ते ययु स्थान यत्र गच्छन्ति योगिन २२ पुरुषो रामचरित श्रवणरुपधारयन् । प्रानृशंस्यपरो राजन् कर्मबन्धविमुच्यते ॥२३॥ राजोवाच पथ स भगवान् रामोन तन् वा स्वयमात्मन । तस्मिन् वा तेऽन्ववर्तन्त प्रजा. पौराश्च ईश्वर।२४] श्रीशुक उवाच प्रथादिशद् दिग्विजये भ्रत स्त्रिभुवनेश्वर । प्रात्मानं दर्शयन् स्वामा पुरीमैक्षत सानुग ॥२५ श्रासिक्तमागां गन्धोदै करिणा मदशीकरै । स्वामिन प्राप्तमालोक्य मत पा सुतरामिवा२६॥ प्रासादगोपुरसभाचैत्यदेवमहादिषु । विन्यस्तहेमफगरी: पताकाभिधमण्डिताम्॥२७॥ पूर्गः सहन्तै रम्भाभि पट्टिकामि सुवासपाम् । बादशैरंशुकै सम्भि कृतकौतुकतोरणाम्।२८। तमुपेयुस्सा तर पोरा ग्रहण गणय । धाषिपो युयुजव पाहीमा प्राक् स्खयोताम्॥ तत प्रजा वीक्ष्य पति चिरागतं दितियोत्स्टगृहा स्त्रियो नरा। श्रारखा हाण्यरविन्दलोचनमतृसनेता: युसुमेरवाकिरन् १३on अथ प्रविष्ट स्व जुष्ट स्यै पूराजभि । अनन्ताखिलकोशाट्यमनोरुपरिच्छदम् ॥३१॥ विदुमोदुग्परद्वारेवैदूर्यस्तम्भपड तिमि । स्थलैर्मारकते स्वदर्भातस्फटिकभित्तिभि ॥३२॥ चिननम्भि पट्टिकाभि सोमणिगणांशुकैः। मुनाफनैश्विदुष्टामै फान्तकामोपपतिमि ॥३३॥ धूपदीप सुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डने । खोपुग्भि सुरसंकीर्तुष्टं भूग्णभूपणे ॥३४॥ तस्मिन् स भगवान राम सिग्धया प्रिययेष्टया। रेमे स्थारामधोरणाम ग्भ सीतया किल॥३५॥ उमुने च यथाकालं पामान् धर्ममरोडयन । वर्षपूगान् बहन नृणाम भयाताइ निपान १ ति श्रीमलागते महापुराणे पारमहस्यांसहितायनियमस्कन्धे श्रीरामोपाख्यान एकादशोऽपाय अथ द्वादशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच रास्प पातिधिस्तस्माभिषयस्त'मुनो नम । पुपहरीकोडर तन पेमसामयत1:12 दवानीकस्ततोऽनौह पारियानोऽथ तमुत. । ततो बनस्यजस्तस्मादम नामोऽसम्भव म्वगग्यस्तत्मतस्तम्मा पिए नियाभरत मुक्त तो हिरगान माद पांगाधातु मिने.. शिष्य वामपय माध्याम पाज्ञासशेयगाद यर । योग महोदयविद सन्धिमेरमा! 1 ·४२५ ६॥ श्रीमद्भागवते नवमरकन्धे अध्याय १३ को हिरण्यनाभस्य ध्रुवसन्धिस्ततोऽभवत् । सुदशनोऽधाग्निवण शीघ्रस्तस्य मरु सुत ॥५॥ मोऽसावास्ते योगसिद्ध कलापग्राममाश्रित । कलेरन्ते सूर्यवरा नष्ट भावयिता पुन तस्मात् प्रसुश्रुतस्तस्य सन्विस्तस्याप्यमर्पण । महस्वस्ति सुतस्तस्माद् विश्वसाहोऽ-वजायता सत प्रसेनजित् तस्मात् तक्षको भविता पुन । ततो बृहयज्ञो यस्तु पिना ते समरे हत ।। पते होष्वाकुभूपाला अतीता शृएवनागतान् । वृहद्वलस्य भविता पुनो नाम बृहद्रय । । उरुक्रियस्ततस्तस्य व समृद्धो भविष्यति । प्रतिव्योमस्ततो भानुर्दिवाको वाहिनीपति ॥१०॥ सहदेवस्ततो वीरो वृहदश्वोऽथ भानुमान् । प्रतीकाश्वो भानुमत सुप्रतीकोऽथ तसुत ११ भविता मरुदेवोऽथ सुनक्षयोऽथ पुष्कर । तस्या तरिक्षस्त पुय सुतपास्तदमिनजित्।१२। रहदाजस्तु तस्यापि वर्हिस्तस्मात् कृताय । रणजयस्तस्य सुत सञ्जयो भविता तत ॥१३॥ तरमाच्छाक्योऽथ शुद्धोदो लालस्त मुत स्मृत ।तत प्रसेनजित् तस्मात् तुद्रको भविता तत । रणको भविता तस्मात् सुरथस्तनयस्तत । सुमित्रो नाम निष्टान्त एते याहयलान्वया ॥१॥ इच्चाकूणामय वश सुमिग्रान्तो भविष्यति । यतस्त प्राप्य राजान सस्था प्राप्म्यति वै कलौत इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायो नवमस्कन्धे द्वादशोऽध्याय ॥१२॥ अथ त्रयोदशोऽध्यायः श्रीशुक उघाच नि मेरिणवाकुतनयो वसिष्ठमवृतविजम् । श्रारभ्य सत्र सोऽप्याह शक्रेण प्रामृतोऽस्मि भो । त निर्यागमिष्यामि तापनमा प्रतिपालय । तूष्णीमासीद् गृहपति सोऽपी दस्याकरोन्मखम्र निमिचलमिदं विद्वान् सग्रमारभतारमवान् । ऋविम्भिरपरस्ताघनागमद् यावता गुरु ॥३॥ शिष्यष्यतिम्म घीय निवर्य गुरुरागत 1 अशपत् पतताद् देहो निमे पण्डितमानिन ॥ निमि प्रतिददी शाप गुरवेऽधर्मपर्तिमे । तवापि पतताद् देहो लोमाद् धर्ममजानत ॥५॥ इत्युत्सस स्व देव निमिरध्यारमकोविद । मित्रावरुणयोर्जज्ञे उर्वश्या प्रपितामह ॥६॥ गयवस्तुपु तदेह निधाय मुनिसत्तमा । समाप्ते समयागेऽथ देवानूचु समागतान् ॥७॥ राशो जीयसु देहोऽय प्रससा प्रभवो यदि। तथेत्युक्ते निमि प्राह मा भून्मे देहयधनम् nen यस्प योग न पान्ति वियोगमयकातरा। भजन्ति परणाम्भोज मुनयो हरिमेधम ॥ देव नापहरुसेऽह दु खोकभयावहम् । सम्पास्य यतो मृत्युमरस्यानामुदके यथा ॥mon विदह उच्यता काम लोचनेषु शरीरिणाम् । उमपनिमेगाभ्यां लरियाममस्थित " अराजकभयं Tणां मन्यमाना महर्षय । देह ममथु रम निमे कुमार समायत॥१२५ अम्ममा जनक सोऽभूद देहस्तु विज्ञहज मिथिलो मयनाबाता मिथिला यन निर्मित देवा कनु 1 ·श्रीमद्भागवने नवमस्कन्धे श्रध्यायः १४ तस्मादुदायसुस्तस्य पुत्रोऽभूनन्दिवर्धनः। ततः सुकेतुस्तस्यापि देवरातो महीपते ॥१४॥ तस्माद् बृहदयस्तस्य महावीर्यः सुधषिता । सुश्ते टक्तुर्वै हर्यश्वोऽथ मरस्ततः ॥१५॥ मरो प्रतीपकस्तस्माजातः कृतिरथो यतः । देवमीढस्तस्य सता विश्रुतोऽय महाति १६॥ कृतिरातस्ततस्तस्मान्महारोमाथ तत्सुन । स्वर्णरोमा सुतस्तस्य हम्वरोमा व्यजायत १७ सतः सीरध्वजो जज्ञे यज्ञार्थ कर्पतो महीम् । सीता सीराग्रतो जाता तस्मात् सीरध्वज स्मृतः। कुशध्वजस्तस्य पुत्रस्ततो धर्मध्वजो नृपः । धर्मध्वजम्य द्वौ पुत्रौ कृतवजमितध्वज nen कृतस्वजात् केशिध्वजः खाण्डिक्यस्तु मितध्वजात् । कृत्तध्वा सुतौ रानात्मविद्याविशारद ॥२०॥ खारिक्य. कर्मतत्वज्ञो भीत: फेशिध्वजादु द्रुतः। भानुमस्तिस्य पुनोऽभूछतान्नस्तु तरसुत २५ शुचिस्तत्तनयस्तस्मात् सनदाजस्ततोऽभवत् । ऊर्ध्वरेतु सनद्वाजादजोऽथ पुरुजित्सत ॥२२॥ अरिष्टनेमिस्तस्यापि श्रतायुस्तासुपार्थकः । ततश्चित्ररथो यस्य क्षेमधिमिथिलाधिपः ॥२३॥ तस्मात् समर थस्तस्य सुतः सत्यरथस्ततः । श्रासीदुपगुर स्तस्मादुपगुप्तोऽग्निसम्भव ॥२४॥ वस्वनन्तोऽथ तत्पुत्रो युयुधो यत्सुभाषणः । श्रुतस्ततो जयस्तस्माद् विजयोऽस्माइतः सुतः। शुनकस्तत्सुते। जज्ञे वीतहन्यो प्रतिस्ततः । बहुलाश्वो तेस्तस्य कृतिरस्य महावशी ॥२६॥ एते वै मैथिला राजनात्मविद्याविशारदाः । योगेश्वरप्रसादेन द्वन्द्वमुमा गृहेष्वपि ॥२७॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे नवमस्कन्धे निमिवशानुवर्णनं नाम प्रयोदशोऽध्यायः ॥१२॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अथातः श्रूयतां राजन् वंशः सोमस्य पावन । यस्मिन्नेलादयो भूपाः कीरयन्ते पुरुषकीर्तय , सहस्रशिरस. पुंसो भाभिहदसरोरुहात् । जातस्यासीत् सुतो धातुरन्ति पितृसमोगुणै.॥२॥ तस्य योऽभवत् पुनः सोमोऽमृतमयः किल । विप्रौपायुद्धगणाना बह्मण कल्पितः पति ३ सोऽयज्दु राज्स्येन विजिग्य भुयनत्रयम् । पक्षी हस्पतेपात तारों नामाहरगलात् ॥४॥ यदा स देवगुरुणा याचितोऽभीषणशो मदात् । नास्यजत् त कृते जसे सुरदानविप्रहः । शुको वृहस्पतेदेपा प्रहीत् सासगोडपम् । हरो गुरसुत हात् स्र्वभूतगणात.nn सर्यदेवगयोप्तो महेन्द्रो गुरमन्ययात् । सुरासुरविनाशोऽभूत् समरस्तारकामय ॥७॥ निवेदितोऽयाशिरमा सोमं निभास्य विधकृत् । सारा स्वभ प्रायदन्तयंटोमवेत् पतिः । त्यज स्थजाशु दुःप्रक्षे मग्रादाहितं परैनाई या भस्मसात् कय । सान्तानिए सतिय तयाज पीडिता तारा कुमार कनकप्रमम् । स्पृहामाशिरमशक' सुमारे सोम एव Hron मनायं न सयेग्युधेस्तस्मिन् विवदमानयोः । पमरगुपयो देवा मैत्रीचे प्रोरिमा तु ·४२७ - , श्रीमद्भागवते नवमंस्कन्धे अध्यायः १४ कुमारो मातरं प्राह कुपिताऽजोकलजया । कि न बोचस्यसवृत्ते प्रारमावा बदाश मे॥१२॥ बहा तो रह पाहूय समप्रासीच सान्वयन्। सोमस्येत्याह शनकै सोमस्तं तापदग्रहीत्॥१३॥ सस्यारमयोनिरकृत बुध इत्यभिधा नृप । घुया गम्भीरया येन पुत्रेणापोडराएमुरमा १५ ततः पुरुरवा जज्ञे इला- य उदाहृतः । तस्य रूपाणौदार्यशीलविणविक्रमान् ॥११॥ ध्रुवोर्यशीन्द्रभवने गौयमानान् सुरर्पिणा । तदन्तिकमुयाय देवी स्मरशरार्दिता ॥१६॥ मियावरुणयोः शापादापना नरलोकताम् । निशम्य पुरपश्रेष्ठ कन्दर्पमिव रूपिणम् । ति विष्टभ्य ललना उपतस्थे तदन्तिके ॥१७॥ स तो विलोक्य नृपतिहणोत्फुल्तलोचन. । उवाच लघणया वाचा देवी हृष्टतनूरुहः ॥१८॥ राजोपाच स्थागत ते वरारोहे श्रास्यता करवाम किम् । संस्मस्व मया साकं रतिनां शाश्वतीः समाः काश्युवाच कस्यास्त्वयि न सज्जेत मनो एप्टिश्च सुन्दर । यदङ्गान्तरमासाद्य व्यक्ते हरिंख्या १२०॥ एतायुरणको राजन् म्यासौ रसस्व मानद । संरस्येमवता सार्फ साध्यवीणा या स्मृत.२१ घृत मे वीर भयं स्थानेष स्यान्यन मैथुनात्। विवासमं तत् तथेति प्रतिरेदे महामना. ॥२२ ग्रहो रूपमहो भावो मरलोकविमोहनम् । को न सेवेत मनुमो देवी रवा स्वयमागताम् २३ तया स पुरुरश्रेष्टो रमयन्त्या ययातः । रेमे सुरविहारेषु कामं धैग्ररथादिपु ॥२४॥ रममाणस्तया देव्या पद्मफिनल्कगन्धपा । सन्मुखामोद पिता मुमुदेऽहर्गणान् पहून ॥२१॥ मपश्यसुर्यशीमिन्द्रो गन्धर्यान् समचोदयत् । उर्यशीहित महामास्थान मातिशोभते ॥२६॥ ते उपेस्य महाराने समसि प्रत्युपस्थिते । उयंश्या उरणो जहन्यस्तौ राजनि जायया ॥२०॥ निराम्यान्दितं देवी पुअयोयमानयो । हताम्यहं कुनायेन नपसा पीरमानिना ॥२८॥ पनिम्मादई नष्टा हतापल्या पदस्युभिः । प शेते नशि संग्रस्ता पमा नारी दिवापुमान्य इति पासायविंदः प्रतात्यैरिय फुजरः । निशि निखिरामादाय विवोम्पद्रव रुग ३० ते विमायोरणी सय पपोतन्त स्म विद्युत । मादाय मेगवायान्तं नमम शत सापतिमा। ऐलोऽपि शयने शापामारयन् पमना इय । सरित्तो विदल: शोध पनामोन्मत्तान्महीम् । सोपीपय पुरग्रे सरस्पाया पतससी परामयदना प्राइ साई पुरूषया. ३३॥ महो जाये, सष्ट तिट पोरे न यामसि । मायमचारनिय वासि कृपा होऽयं पतापत्र देवि दूर सहवया । पादारपेन पृका गृधार याप्रमादरूप मारपदमा कायुयार #धा पुरषोसिय मा म स्यामाला सस्य मय सीमा पुकायो र पा

·AmA
४२७
.
श्रीमद्भागवते नमस्कन्धे श्रध्यायः ५
खियो करुणा करा दुर्मी प्रियसाहसा । प्रत्यल्पार्थेऽपि विनन्ध पति भ्रातरमप्युत ३७
विधायालोकविनम्ममज्ञेषु स्यक्तपोहदा । नद नवमभीष्मन्स्य पुश्चल्य स्वैरवृत्तय ३८॥
सवरसरान्ते हि भवानेकराम मयेश्वर । यस्यत्यपत्यानि च ते भविष्यन्त्यपराणि भो ॥३६॥
अन्तर्वनीमुपालघ्य देवी स प्रययौ पुरम् । पुनस्तन गतोऽदान्ते उर्वशी धीरमातरमIDH
उपलभ्य मुदा युक्त समुवास तया निशाम् । अथैनमुवंशी भाह कृष्ण विरहातुरम् ॥४१॥
गन्धर्वानुपधावेमास्तुभ्य दास्यन्ति मामिति । तस्य सस्तुवतस्तुष्टा अग्नस्थाली दुनृप ।
उर्वशी मन्यमानस्तां सोऽनुध्यत घरन् वने ॥४२॥
स्थाली न्यस्य वने गत्या गृहानाध्यायतो निशि । रेतायो सम्प्रवृत्तायो मनसि त्रव्यवतंता५३।
स्थालीस्थान गतोऽध थ शमीगर्भ विलक्षण स । तेन द्वे अरणी कवा उर्वशोलोककाम्यया४४
उर्वशी मनतो ध्यायन्नवरारणिमुत्तराम् । थारमानमुभयोमध्ये यत् तत् प्रजनन प्रभु ॥४५॥
तस्य निर्मन्यनाजातो जातवेदा विभावसु । प्रय्या स विद्यया राज्ञा पुष वे कल्पितखिता५६।
तेनायजत यज्ञेश भगवन्तमधोतजम् । उर्वशीलोकमन्विच्छन् सवदेवमय हरिम् ॥४७॥
एक एव पुरा वेद प्रणव सबवामय देवो नारायणो नान्य एकोऽमित्रण एव च ॥४८॥
पुरूरवस एवासीत् यो नेतामुखे नृप । अग्निना प्रजया राजा लोक गान्धवमेयिवान्।४।।
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायां नमस्कन्धेऐलोपापाने चतुर्दशोऽध्याय
अथ पंचदशोऽध्यायः
श्री शुक उवाच
ऐलस्य चोर्वशीगर्भात पडासनाममा नृप । श्रायु श्रुतायु स यायू रयोऽथ विजयो जय un
श्रुतायोर्वसुमान् पुत्र सत्यायोश्च श्रुताय । रयस्य सुत एकच जयस्य तनयोऽमित १२॥
भीमस्तु विजयस्याथ काचनो होमस्तत । तस्य जगु सुतो गङ्गां गएडूनीकृन्य योऽपिवत् ।
जहोस्तु पुरस्त पुनो बलाकश्चात्मनोऽजक
तत कुश कुशस्यापि कुशाम्बुस्तनयो वतु । कुशनाभश्च च वारो गाधिरासोत् कुशाम्बुज ४
तस्य सत्यवती कन्यामृचीकोऽयाचत द्विज । वर विसदृश मवा गाधिर्भागवमरवीत् ॥
एकत श्यामकर्णानां हयानों चन्द्रवर्चसाम् । सहस्त्र दीयता शुल्क कन्याया कुशिका वयम्
इत्युक्तस्तन्मते ज्ञात्वा गत स वरुणान्तिकम्। पानीय दावा तानधानुपयेमे वराननाम् ।
स ऋषि प्रार्थित पल्या श्वश्वा चापत्यकाम्यया अपवित्योभयमन्त्रैश्चर सातु गतो मुनिका
तावत् सत्यवती मात्रा स्वचर याचिता सती । श्रेष्ठ मा तयायच्छ-माने मातुरदत् स्वयम्॥
नट निसाय मनि प्राह पर्जी कष्टमकारपी. । घोरो दण्डधर पुत्रो नाता ते ग्रहावित्तम । 101
॥३॥

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १५ ४२E प्रसादितः सत्यव या मैवं भूदिति भार्गवः । श्रथ तहिं भवेत् पौत्रो जमदग्निस्ततोऽभवतः१५॥ सा चाभूत् समहापुण्या कौशिकी लोफपावनी रेणोः सुतारेणुका वै जमदमिरवाह याम्॥१२॥ तस्यों चै भार्गवऋपेः सुता वसुमदादयः । यधीयाअज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुतः ॥१३॥ यमाहुवासुदेवाशं हैहयानां कुलान्तकम् । त्रिसप्तकृत्वो य इमां चक्र निःक्षत्रियो महीम्॥१४॥ दुष्ट सत्रं भुवो भारमब्रह्मण्यमनीनशत् । रजस्तमोवृतमहन् फल्गुन्यपि कृतेऽहसि ॥१५॥ राजोवाच कि तदेहो भगवता राजन्यरजितात्मभिः । कृतं येन कुलं नष्टं क्षत्रियायामभीक्ष्यशः १६॥ श्रीशुक उवाच हैहयानामधिपतिर्जुनः हत्रियर्पभः । दत्तं नारायणस्यांशमाराध्य परिकर्मभिः ॥१७॥ चाहून् दशशतं लेभे दुर्धपत्वमरातिपु । अव्याहतेन्द्रियोज.श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् asan योगेश्वरत्वमैश्वर्य गुणा यग्राणिमादयः । चचाराव्याहतगतिलॊकेषु पवनो यथा ॥१६॥ स्वीरलेरावृतः क्रीदन् रेवाम्मसि मदोत्करः । वैजयन्ती सज विभ्रद ररोध सरिस भुजैः ॥२०॥ विप्लावितं स्वशिविर प्रतिस्रोतःसरिजलैः । नामृप्यत् तस्य तद् वीर्य वीरमानी दशाननः । गृहीतो लीलया स्त्रीणां समतं कृतकिल्लिपः। माहिष्मत्यो संनिरुदो मुक्तोयेन पिर्यथा२२॥ स एकदा तु मृगयों विचरन् विपिने वने । यदृच्छ्याऽश्रमपदं जमदनरेपाविशत् ॥२३॥ नस्मै स नरदेवाय मुनिरहणमाहरत् । ससैन्यामात्यवाहाय हविष्मत्या तपोधनः ॥२४॥ स वीरस्तत्र तद् दृष्ट्वा प्रारमैश्वर्यातिशायनम् । तन्नाद्रियताग्निहोत्या साभिलापः स हैहयः । हविर्धानीमृपेर्दपानरान् हर्तुमचोदयत् । ते घ माहिष्मती निन्युःसवत्सा क्रन्दती बलात् अथ राजनि निर्याते राम पाश्रम पागतः । श्रुत्वा तत् तस्य दौराम्यं चुभोधाहिरिवाहतः योरमादाय परशु' सतूणं चर्म कामुकम् । अन्यधावत दुर्धर्षो मृगेन्द्र इव यूथपम् ॥२८॥ तमापतन्तं भृगुवयंमोजसा धनुर्धरै यापपरश्वधायुधम् । ऐणेयचर्माम्बरमधामभियुत जराभिदंदशे पुरी विशन् ॥२६॥ श्रचोदयन्द्रस्तिरथाश्वपत्तिभिर्गदासिाशितनिशक्तिभिः प्रवाहिणोः ससदशातिमीपणास्ता राम एको भगवानसूदयत्॥३०॥ यतो यतोऽसौ प्रहरस्परश्वधो मनोऽनिलोजाः परचक्रसूदनः । सतस्ततश्मिभुजोरुकन्धरा निपेतुरुव्या हतसूतराहनाः ॥३॥ एन. स्वयं धियाना मे रणाजिरे, रामशरमायक। विपणनमंत्रजापविराई निरातित हिय प्रापत सरा ३२३ - ·-- १३० श्रीमढागवने नवसाधे गायः १६ अथार्जुनः पञ्चरातेषु पाहुभिर्धनु पु पाणान् युगपत् स सन्दधे । रामाय रामोऽस्रभृता समप्रयोस्तान्येकयन्वेषुमिराग्छिनत् समम् ॥३३॥ पुनः सास्तरचलान् मृधेऽधिपानुरिक्षप्य वेगाटभिधावतो युधि । भुजान् कुठारेण कठोरनेमिना चिच्छेद राम प्रसभ स्वहेरिव ३४॥ कृत्तवाहोः शिरस्तस्य गिरेः शृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि त पुत्रा अयुत दुद्रुधुभयात् ॥३१॥ अग्निहोगामुपावत्यं सव सा परवीरहा। समुरेत्याश्रम पित्रे परिक्लिटो समर्पयत ५३६॥ स्वकर्म तस्कृतं राम. पिने भ्रातृभ्य एव च । वर्णयामास तच्छुत्या जमदग्निरभापत १३७५ राम राम महाबाहो भवान् पापमझारपीत् । अवधीनरदेवं यत् सर्वदेवमयं वृथा ५३८५ वयं हि ग्राह्मणास्तात पमयाहणतां गताः। यया लोकगुरुदेवः पारमेष्टयमगात् पदम्॥३६॥ धमया रोचते लक्ष्मीबाही सौरो.यथा प्रभा । समिणामाशु भगवास्तुष्यते हरिरीश्वर. ॥४०॥ राक्षो मूर्धाभिषिक्तस्य वयो ब्रह्मवधाद् गुरु । तीयपंपेक्या चाहो जागाच्युतचेतनः ॥e in इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमईया संहितायां नवमरकन्धे पञ्चदशोऽध्यायः ॥१५॥ अथ पोडशोऽध्यायः श्री शुक उवाच पिनोपशिक्षितो रामस्तथेति कुरुनन्दन । संवत्सरं तीर्थयात्रा चरित्वाऽऽश्रममायजत् ॥ १॥ कदाचिद् रेणुका याता गलाया पद्ममालिनम् । गन्धर्वराज क्रीडन्तमप्परोभिरपश्यत ॥२॥ विलोकयन्ती फ्रीडम्तमुदकार्थ नदी गता । होमवेना न मस्मार किञ्चिचित्ररथस्दा ॥ ३ ॥ कालास्ययं तं विलोक्य मुनेः शापविराङ्किता । भागय कलशं तस्थौ पुरोधाय कृताञ्जलिः न्यभिचारं मुनिस्विा यन्याः प्रकुपितोऽप्रवीत्। प्रतैना पुत्रकाः पापामित्युक्तास्ते न चक्रिरे ५ रामः सचोदितःपिना भ्रातन मात्रा सहावधीत्। प्रभावशो मुनेः सम्यक् समाधैस्तपसश्च सः ६ बरेणच्छन्दयामास प्रीतः सत्यवतीसुत.। म हताना रामोऽपि जीवितं चास्मृति यधे .. उत्तरधुस्ते कुशलिनो निद्रापाय हवासा । पितुर्विदस्तिोजीर्य रामचक्रे सुद्धम् येऽनुनस्य सुता राजन् स्मरन्तः स्वपितधम्। रामवीर्यपराभूता लेमिरे शमन कचित 1 एकदाऽऽप्रमतो रामे समातरि पनं गते । घरं सिमाधयिषवो लब्धच्छदा उपागम Uron राष्ट्राग्न्यगार श्रासीनमावेशितधियं मुनिम् । भगवत्युत्तमलोके जन्नुस्ते पापनिश्चयाः nam माग्यमानाः पणया राममायातिदाख्याः । प्रसव शिर उत्कृय नम्युस्ते सयमन्धरः ॥१२॥ रेणुका दुःखशोकानियाsरमानमारमना राम रामेहि तातेति विद्युकोसोशकै सती॥ १३॥ सदुपधुरय दूरसो हा रामेल्यातवत् स्वनम् । परयाऽऽप्रममासाद्य दहशे पितरं दतम् en - ·श्रीमद्भागवत नवमस्कन्ध श्रध्यायः१७ ४३२ तदुःखरोपामर्गतिशोविगावहितः । हा तात साधो धर्मिष्ट त्यक्त्वास्मान् स्वर्गतोभवान् चिलप्यैव पितुहं निधाय पाठपु स्वयम् । प्रगृह्य परशुं रामः वान्ताय मनो दधे ॥१६॥ गत्वा माहिष्मती रामो ब्रह्मविहतश्रियम् तेषां स शीपमी राजन् मध्ये चक्के महागिरिम्॥१॥ नद्रान नी घोरामबहरापभयावहाम् । हेतुं कृत्वा पितृवधं सत्रेऽमङ्गलकारिणि ॥१॥ चिःसप्तक वः पृथिवीं कृन्वा निःक्षत्रियां प्रभुः स्यमन्तपञ्चके चक्रे शोणितोदान् हदान्य 180 पितु. कायेन साधाय शिर श्रादाय बहिपि । सर्वदेवमयं देवमात्मानमयजन्मः ॥२०॥ ददी प्राची दिर्श होने ब्रह्मणे दक्षिण दिशम्। अध्वर्यवे प्रतीची वै उद्गाग्ने उत्तर दिशम् ॥२१॥ अन्येभ्योऽवान्तरदिश. कश्यपाय च मध्यतः। प्रायविर्तमुपद्रष्ट्र सदस्येभ्यस्ततः परम् ॥२२॥ ततवावभृथस्नानविधताशेषकिस्सिपः । सरस्वत्यो ब्रह्मनद्या रजे व्यन्न इवांशुमान् ॥२३॥ देहं जमदग्निस्तु लब्ध्दा संज्ञानलक्षणम् । ऋपी मण्डले सोऽभूत् सप्तमोरामपूजित.॥२५॥ जामदग्न्योऽपि भगवान् रामः कमललोचन अागामिन्यन्तरे राजन् वर्तयिष्यति वै वृहत२५ घास्तेऽद्यापि महेन्द्रादौ न्यरतदरडःप्रशान्तधी.। उपगीयमानचरितः सिद्धगन्धर्वचारणैः ॥२६॥ एवं भृगुपु विश्वात्मा भगवान् हरिरीश्वरः। अवतीर्य परं भारं भुयोऽहन बहुशो नृपान्॥२७॥ गाधेरभून्महातेजाः समिद इव पावकः । तपसा शानमुत्सृज्य यो लेभे प्रह्मवर्चसम् ॥२८॥ विश्वामित्रस्य चैयामन् पुना एक्शतं नृप । मध्यमस्तु मधुच्छन्दा मधुच्छन्दस एव ते ॥२६॥ पुत्रकृया शुनःशेपं देवरातं च भार्गवम् । याजोगते सुतानाह ज्येष्ट एप प्रकरप्यताम्॥३०॥ यो चै हरिश्चन्द्रमखे विक्रीतः पुरुषः पशुः । स्तुत्वा देवान् प्रजेपाढीन मुमुचे पाशयन्धनात्३ । यो रातो देवयजने देवर्गाधिषु तापसः । देवरात इति रयातःशुनःशेपः स भार्गवः ॥३२॥ ये मधुच्छन्दसो ज्येष्ठाः कुशल मेनिरे न तत् । अशपत् तान् मुनिः दो ग्लेरणा भवत दुर्जनाः स होवाच मधुच्छन्दा: माध पञ्चाशता ततः । यसो भवान् संजानीते (तस्मिस्तिष्टामहे वयम् ज्येष्ठ मन्त्रदशं चक्र स्वामन्दको व्यं रम हि दिशामिनः मुतानाह धीरवतो भविष्यय । ये मानं मेऽनुगमन्तो वीरयन्तमतमाम् ॥३५॥ एर यः कुशिका वीरो देवरातस्तमन्दित । अन्ये घाटकहारोतजयामदादयः ॥३६० पर्व कशिकगोन तु विश्वामित्रैः पृथग्विधम् । प्रपरान्तरमापर्ट सदि वैवं प्रकल्पितम् ॥३७० इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमस्या महितायां नवमरकन्धे पोटशोज्यायः १६ अथ सप्तदशोऽध्यायः श्रीशुफ उयाच य. पुरुरवसः पुन प्रायुस्तस्याभवन् मुताः । नरः पनवृरख रजी रम्मत्र पीर्यवान् ॥ १॥ मनना इति राजेन्द्र भणु योन्ययम् । सुतस्यासन मुहोगस्पारमाया २. -

·तथा
श्रीमद्भागवने नवमस्कन्धे अध्याय १७
काश्यः कुशो गृत्समद इति गृत्समदादभूत् । शुनक. शौनको यस्य वह चावरो मुनिः ॥ ३ ॥
काश्यस्य काशिस्तपुत्रो राष्ट्रो दीर्घतम.पिता । धन्वन्तरिदैर्घतम आयुर्वेदप्रवर्तकः ४ ॥
यसभुग्यासुदेवोशः स्मृतमानातिनाशनः । तत्पुनः केतुमानस्य जज्ञे भीमरयस्ततः॥ ५ ॥
दिवोदासो युमास्तस्मात् प्रतर्दन इति स्मृतः। स एव शत्रुजिद् बरस ऋतध्वज इतीरितः ।
क्वलयाश्चति प्रोक्तोऽलर्कादयस्ततः ॥ ६॥
पष्टिरपंसहस्राणि पष्टिवर्पशतानि च । नालादपरो राजन् मेदिनी बुभुजे युवा ॥७॥
श्रलर्कात् सन्ततिस्तस्मात् सुनीयोऽथ सुकेतनः। धर्मकेतुः सुतस्तस्मात् सत्यकेतुरजायत ।
पृष्टकेतुः पुतस्तस्मात् सुकुमारः क्षितीश्वरः । चीतिहोगस्य भोऽतो भार्गभूमिरभूनृपःn En
इतीमे काशयो भूपाः समवृद्धाग्वयायिनः । रम्भस्य रमसः पुत्रो गम्भीरश्चानियस्ततः॥१०॥
तस्य क्षेत्रे ग्रहा जज्ञे शृणु वंशमनेनसः । शुद्धस्तत: शुचिस्तस्मात् विककुद् सर्मसारथिः११
ततः शान्तरयो जज्ञे कृतकृश्यः स प्रारमवान्। रजे: पञ्चशतान्यासन पुत्राणाममितौजसामा२
देपैरभ्यथितोदैत्यान् हत्येन्द्रायाददाद् दिवम् । इन्दुस्तस्मै पुनदेवा गृहीत्वा चरणौ रजे.१३)
श्रात्मानमर्पयामास प्रहादाद्यरिशद्धितः । पितयु परते पुधा याचमानाय नो दुः ॥१४॥
विविष्टपं महेन्द्राय यज्ञभागान् समाददुः । गुरुणा हूयमानेऽनौ बलभित् सनयान् रजेः ॥१५॥
अवधीद् अशितान् मार्गान कश्चिदवशेषितः । कुशात् प्रतिः धाबद्धात् सञ्जयस्तत्सुतो जयः
ततः कृतः कृतस्यापि जज्ञे हर्यवनो नृपः । सहदेवस्ततो होनो जयसेनस्तु तरसुतः १७n
सछ कृतिस्तस्य च जयः समधर्मा महारथः । क्षत्रवृद्धान्वया भूपाः शृणु वंश च नाहुपाता।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहत्या संहितायां नवमस्कन्धे ससदशोऽध्यायः ॥१७॥
अशाष्टादशोऽध्यायः
श्रीशुक उपाच
यतिर्ययातिः संयातिरायतिर्वियतिः कृति. । पडिमे नहुपस्यासन्निन्द्रियाणीच देहिनः ॥१॥
राज्यं नैरछद् यतिः पिया दत्त तपरिणामवित्। यन प्रविष्टः पुरए श्रारमानं नावबुध्यते॥२॥
पितरि शिते स्थानादिन्द्राएयाधर्षणाद् द्विजैः । प्रापितेऽजगरत्वं वै ययातिरभवग्नुप:५३॥
चतसप्वादिशद् दिनु भ्रातृन् भ्राता यवीयसः । तदारो जुगोपोर्वी काव्यस्य वृषपर्वण: Ban
राजोवाच
ब्रह्मर्पिभगवान काव्यः उययन्धुश्य नाहुपः । राजन्यविषयोः कस्माद् विवाहः प्रतिलोमकास
श्रीशुक उवाच
एकदा दानवेन्द्रस्य शमिता नाम कन्यका । ससीसहससंयुत्ता गुर पुश्या च मामिनी ॥६॥

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १६ प्रियामनुगतः कामी वचोभिरपमन्ययन् । न प्रसादयितुं शेके पादसंवाहनादिभिः ॥३५॥ शुझस्तमा कुपितः स्त्रीकामानृतपूर या जरा विशता मन्दविरूपकरणी नृणाम्॥३६॥ ययातिरुवाच अतृप्तोऽस्ययकामानां ब्रह्मन् दुहितरि स्म ते । व्यत्यस्यता यथाकामं वयसा योऽभिधास्यति३७ इति लब्धन्यवस्थानः पुत्र ज्येष्टमयोचत । यो तात प्रतीच्दमोजरी देहि निज क्यः ॥३॥ मातामहर्ता वत्स न तृप्तो विषयेयहम् । वयसा भवदीयेन रस्ये कतिपयाः समाः ॥३६॥ यदुरुवाच नोरसहे जरसा स्थातुमन्तरा प्राप्तया तव । विदित्वा सुखं मान्य चैतृप्ण्यं नैति पूरुषः ॥on तुर्वसुश्चोदितः पित्रा दुशु श्वानुश्च भारत । प्रत्याचख्ययुरधर्मज्ञा पनि ये नित्यबुद्धयः ॥ १॥ अपृच्छत् तनयं पूरु व्यसोनं गुणाधिकम् । न त्वमप्रजवद् वास मा प्रत्याख्यातुमईसि ॥२॥ पुरुरुवाच को नु लोके मनुष्येन्द्र पितुराश्मरत पुमान् । प्रतिकर्तुं समो यस्य प्रसादाद विन्दते परम्॥४३॥ उत्तमश्चिन्तितं कुर्यात् प्रोतकारी तु मध्यमः । श्रथमोऽश्रद्धया कुर्यादकर्ताञ्चरितं पितुः ॥४४॥ इति प्रमुदितः पूरः प्रत्यगृह्णाजरा पितुः । सोऽपि तद्द्वयसा कामान् यथावज्जजुपे नृप ॥४५॥ सप्तद्वीपपतिः सम्यक् पितृवत् पालयन् प्रजाः। यथोपजोपं विषयाजुजुपेऽव्याहतेन्द्रियः ॥४६॥ देवयान्यप्यनुदिनं मनोवाग्देहवस्तुभिः ।यसः परमो प्रीतिमुवाह प्रेयसी रहः ४७n प्रयजद् यज्ञपुरुष ऋभिभूरिदक्षिणैः । सर्वदेवमयं देवं सर्ववेदमयं हरिम् nxn यस्मिन्निदं विरचितं व्योनीव जलदावलिः । नानेव भाति नाभाति स्वममायामनोरयः॥४॥ तमेव हृदि विन्यस्य वासुदेवं गुहाशयम् । नारायणमणीयांसं निराशीरयजत् प्रभुम non एवं वर्षसहस्राणि मनःपष्ठमनःसुखम् । विधानोऽपि नातृप्यत् सार्वभौमः कदिन्द्रिये. १३ इति श्रीमद्भागरते महापुराणे पारमहंस्या संहितायां नवमस्कन्धेऽष्टादशोऽध्यायः ॥१८॥ अर्थकोनविंशततमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच स इस्थमाचरन् कामान बैणोऽपहबमारमनः । बुद्ध्वा प्रियायै निर्विएगो गाथामेतामगायत, गणु मार्गन्यमं गायो मद्विधाचरितो भुवि । धीरा यस्यानुशोचन्ति पने प्रामनिवासिनः॥ २ ॥ यस्त एको बने कश्चिद् विचिन्वन् प्रियमात्मन.। ददर्श कूपे पतितो स्वरमशगामजाम्। ३. तस्या उद्धरणोपाय पात:कामो विचिन्तयन्। व्यधत्त तीथंमुन्य विषाणामेण रोधसी in सोत्तीयं पात् सुश्रोणी तमेव चकमे किल । तया वृतं समुद्रीचय यदयोऽजाः कान्तकामिनीः पीवान श्मभुलं प्रमोवोस याभकोविदम्। स एकोऽजपस्वासो यहीना रतिवधनः ।

·। परोक्तं प्रवक्ष्यामि या जातोऽसि भारत । यन राजस्यो वंश्या ब्रह्मवश्यात्र अहिरे श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २० ४३५ रेमे कामप्रहप्रस्त प्रात्मानं नावबुध्यत ॥ ६॥ तमेव प्रेटतमया रममाणमजान्यया । विलोक्य कूपसंविग्ना नामृष्यद् वस्तकर्म तत्॥ ७ ॥ तं दुहदै सुहृद्रूपं कामिनं क्षणसौहृदम् । इन्द्रियाराममुत्सृज्य स्वामिनं दुःखिता ययौnn सोऽपि चानुगतः बैण कृपणस्ताप्रसादितुम्। कुर्वनिविदाकारं नाशकोत् पथि सन्धितुम्॥ ॥ तस्यास्तद्विज.कश्चिदजास्वाग्यच्छिनद्रपा । लम्बन्तं वृषणं भूयः सन्दधेऽर्थाय योगवित्॥१०॥ सम्बद्धवृषणः सोऽपि यजया कपलब्धया । कालं बहुतिथं भद्रे कामे चापि तुप्यति ॥१॥ तथाहं कृपणः सुनु भवत्याः प्रेमयन्त्रितः । अात्मानं नाभिजानामि मोहितस्तव मायया॥१॥ यत् पृथिव्यां ग्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रिय.। न दुह्यन्ति मन.प्रीति पुंस कामहतस्य ते ॥१३॥ न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णपत्नव भूय एवाभिवर्धते men यदा न कुरते भावं सर्वभूतेष्वमङ्गलम् । समदृष्टेस्तदा पुंसः सर्वाः सुखमया दिशः ॥११॥ या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्भार्यतो या न जीयते। तो तृष्णा दुःसनिवहां शर्मकामो द्रुतं त्यजेत् १६ मात्रा स्वस्रा दुहिया वा नाविविक्तासनोभवेत्। चलवानिन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कति ॥१७॥ पूर्ण वर्षसहस्र मे विषयान् सेवतोऽसकृत् । तथापि चानुसवनं तृष्णा नेपूपजायते ॥१८॥ तस्मादेतामह त्यक्त्वा प्राण्याधाय मानसम्। निर्द्वन्द्वो निरहङ्कारश्चरिष्यामि मृगे. सह॥१ दृष्टं श्रुतमसद् युद्ध्वा नानुध्यायेन संविशेत्। संसृति चात्मनाशं च तत्र विद्वान् स श्राग्मदा ॥ इत्युक्त्वा नाहुपो जायां तदीयं पूरवे वयः । दवा स्यां जरसं तस्मादाददे विगतस्पृहः ॥२१॥ दिशि दक्षिणपूर्वस्या द्रुह्यं दक्षिणतो यदुम् । प्रतीच्या तुर्वसुचक्र उदीच्यामनुमीश्वरम् ॥२२॥ भूमण्डलस्य सर्वस्य पूरमहत्तमं विशाम् । अभिपिच्यामजास्तस्य वशे स्थाप्य वनं ययौ०२३३ प्रासेवितं वर्षगान् पवर्ग विषयेषु सः । सणेन मुमुचे नोडं जातपक्ष इव द्विजः ॥२५॥ स तत्र निमुक्तसमस्तसग यात्मानुभूत्या विधुतनिलिङ्गः ।। परेऽमले ग्रह्मणि वासुदेवे लेभे गति भागवती प्रतीत. ॥२१॥ श्रुश्या गाया देवयानी मेने प्रस्तोभमारमनः । स्त्रीपुंसो. स्नेहवैक्लव्यात् परिहासमिरितम्।२६। सा संनिवास सुहृदा प्रपायामिव गच्छताम् । विज्ञायेश्वरतन्त्राणां मायाविरचितं प्रमो. ॥२॥ सर्वत्र सङ्गमुत्सृज्य स्वमौपम्येन भार्गवी । कृष्णे मनः समावेश्य व्यधुनोष्टिङ्गमारमन ॥२८॥ नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय वेधसे । सर्वभूताधिवासाय शान्ताय वृहते नम ॥२॥ इति श्रीमद्भगवते महापुराणे नवमस्कन्धे एकोनविंशतितमोऽध्याय. अथ विंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच ·- ४३६ श्रीमद्भागयते नयमस्याधे अध्याय:२० जननेजपो समय परो. प्रपिस्तासासतः । प्रगोल गमायु तस्माचारदोऽभवत् ॥२॥ तस्य मुपुरमूर पुनस्तरमाद् भागवताः । मेवासितापाईपास रोमाधम्म मुतः स्मृतः भोयुस्तस्य मुयुः स्पगिडलेयुः एतेयुक् । जालेयुः सन्नतयुध धर्मसन्यत्रयाः ॥ दोगेऽसरस पुरा पनेयुशायमः स्मृतः । मायामिन्द्रियाणीय मुपाय जगदामन Ben कतेपो रन्तिमारोऽभूत् प्रयत्नपारममा । मुमगियोऽतियः फोऽभनिरपारमा ६१ तस्य मेधातिथिरतस्मात् प्राण्याचा द्विजातय । पुनोऽभूत् मुमो रेम्पो दुप्पन्नम्तमुना मत . दुष्यन्तो मृगयां पात: पपयाप्रमादं गतः । तपासीनो मया मपश्यन्नी रमाHिEB विलोपय सपो मुमुहे देवमायामिर जिपम् । यमापे सो पारोहा मरै. फरिपत.ni तदर्शनप्रमुदितः संनियतारिश्रम | पण कामसन्तत:प्रासलपणया गिरा ANOR का पं कमलपनाति परयासि हृदयङ्गमे । कि पापियादित स्यय भवया निर्धने व म्य राजन्यतनया पेद्ग्यई वा सुमध्यमे । गादि घेतः पौरयाणाममै रमते कधित ॥१२॥ शकुन्तलोधाच विश्वामिग्रारमनवाई पका मेनकया पने । दैतद भगवान् कएको घोर किं करवाम ते॥१३॥ मास्यता रविन्दार गृपतामहर्ण घना भुण्यता सन्ति नौवारा उप्यता यदि रोवतेnsan दृश्यन्त उवाच उपपन्नामि सुभ्र जातायाः फुशिकान्वये । सर्य हि पृणो राज्ञा कन्यकाः साशं वरमा भोमि युके यथाधमुपयेमे शकुन्तलाम् । गान्धविधिना राजा देशकालविधानवित् ॥१६॥ अमोपयों राजमिहिया वीर्यमादधे । श्वोभूते स्वपुरं यात. फालेनासून सा सुतम् ॥७n कएवः कुमारस्य बने चक्रे समुचिताः क्रियाः। यदृचा मृगेन्द्र स्तरसा कीति स्मस यालक.१८ तं दुरत्ययविक्रान्तमादाय प्रमदोत्तमा । हरेशाशसम्भूतं भतुरन्तिकमागमत १६ यदा नजरहे राजा भार्यापुवाचनिन्दिती । एवता सर्वभूतानां खे वागाहाशरीरिणो ॥२० माता भवा पितु पुनो येन जातः स एव स.। भरस्व पुग्न दुप्यन्त मावमस्या: शकुन्तलाम् । रेतोधाः पुत्रो नयति नरदेव यमयात् । पंचास्य धारा गर्भस्य सम्यमा शकुन्तला ॥२२॥ पित परते सोऽपि करतो महायशः । महिमा गीयते तस्य हरेरंशभुवो मुवि ॥२३॥ चक्रं दविणस्य पयकोशोऽस्य पादयो। ईजे महाभियेकेण सोऽभिषिक्तोऽघिरा विमु.२४ पञ्चाशता मे यगडायामनु वाजिभि. 1 मामतेयं पुरोधाय यमुनायामनु प्रभुः ॥२५॥ भष्टसप्ततिमेध्यारवान् बबन्ध प्रददद् वसु । भरतस्य हि दौप्यन्तेरग्नि. साचोगुणे चितः । सहस्र बयशो यस्मिन् प्राहाणा गा विभेजिरे ॥२६॥ अनिशतं शश्वान् बद्ध्या विस्मापयन् नृपान् । दौप्यन्तिरत्यगान्मायो देवानां गुरुमाययोn .

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे प्रध्यायः २२ मृगाक्लदतः कृष्णान् हिरण्येन परोलान् । श्रदात् कर्मणि मप्यारे नियुतानि चतुर्दशा भरतस्य महत् कर्म न पूर्व नापरे नृपाः । नैरापुर्नैव प्राप्स्यन्ति बाहुभ्यां त्रिदिवं यथा-२६॥ किरातहणान्यवनानन्ध्रान् कडान्खशाकानाश्रब्रह्मल्यान्नृपाश्चाहन् म्लेच्छादिग्विजयेऽखिलान् जित्वा पुरासुरा देवान् ये रसीकासि भेजिरे । देवस्त्रियोरसा नीता प्राणिमि. पुनराहरता३३॥ सर्वकामान् दुदुहतः प्रजानो तस्य रोदसी । समाघिणयसाहसोदितु चक्रमतंयत् ॥३२॥ म सम्राट् लोकपालाव्यमैश्वयंमधिराशियम्।चक्रं चास्सलित प्राणान् मृपेत्युपरराम ह॥३३॥ तस्यासन् नृप वेदभ्यः परन्यस्तिनः सुमम्मताजघ्नुस्त्यागभयात् पुत्रान् नानुरूपा इतीरित॥३॥ तस्यैवं वितथे वंशे तदर्थ यजतः सुतम् । मरुस्तोमेन मरतो भरद्वाजमुपाददुः ॥३५॥ भन्तवन्या भ्रातृपयां मैथुनाय स्पतिः । प्रवृत्तो वारितो गर्भ शप्त्वा वीर्यमवासजत्॥३६॥ तं त्यक्तुकामा ममता भत्यागविराङ्किताम्। नामनिर्वचनं तस्य श्लोकमेनं सुरा जगुः ॥३७॥ मूढे भर द्वाजमिम भर द्वाजं वृहस्पते । यातौ यदुक्त्वा पितरौ भरद्वाजस्ततस्त्वयम्॥३८॥ पोयमाना सुरैरेव मरवा वितथमारमजम् । व्यसृजन् मरुतोऽविभ्रन् दत्तोऽयं वितथेऽत्रये ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे नवमस्कन्धे विशतितमोऽध्यायः ॥२०॥ अथैकविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच वितयस्य सुतो मन्युहरयो जयस्ततः । महावीर्यो नरो गर्ग. सतिस्तु नरा मन. ॥१॥ गुरुश रन्ति देवध सङ्घतेः पाण्डुनन्दन । रन्ति देवस्य हि यश इहामुग्र च गोयते ॥२॥ वियद्वित्तस्य ददतो लब्धं लब्धं घुभुमतः । निकिचनप्य धीरस्य सकुटुम्बस्य सीदतः ॥३॥ व्यतीयुरष्टचत्वारिंसदहान्यपिगत किन । धृतपायसमंया तोयं प्रातहरस्थितम् ॥ करमाप्तकुटुम्बस्य उत्तइम्पो, जातवेपयो । अतिथियांह्मण काले भोक्तकामस्य धागमन् । तस्मै संन्यभजत सोऽनमात्य श्रद्धयान्वित.हरि सर्वत्र सम्पश्यन् स मुवा प्रययौ द्विज in मयान्यो भोपयमाणस्य विभक्तस्य महीपते । विभक्तं ज्यभजत् तस्मै वृत्ताय हरि स्मरन्या याते शुद्धे तमन्योऽगादतिथिः स्वभिरावृतः। राजन् मे दीयतामयं सगणाय पुभुरते र स पारपावशिष्टं यद् पटुमानपुरस्कृतम् । तत्र दाया नमश्चक्रे श्वभ्य. सपतपे विभुः ॥३॥ पानीयमात्रमुग्छे सधैकारितपणम् । पास्यतः पुस्कमोऽम्यागादपी देसशुभस्य मे 100 तस्य तो फरणा चाचं निशम्य विपुलश्रमाम्। कृपया भूरासन्तत इसमाहामृतं घर: AM न कामयेऽहं गतिमीश्वरात् परामष्टर्दियुक्तामपुनर्भव था । याति प्रपऽसिलदेहमाजामन्त सितो येन भयनस्यदु खाः ॥१२ ·४३८ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्याय. २१ उत्तृश्रमो गात्रपरिश्रमश्च दैन्य क्लम शोकविपादमोहा । सर्वे निवृत्ता कृपणस्य जत्तोजिजीविरोर्जीवजलार्पणान्मे ॥१३॥ इति प्रमाप्य पानीय नियमाण पिपासया । पुरकसायाददादीरो निसर्गकरणो नृप ॥१४॥ तस्य निभुवनाधीशा फ्लदा फलमिच्छताम्। श्रास्मान दर्शयाचकुर्माया विष्णुविनिर्मिता ११ सचे तेभ्यो नमस्कृत्य नि सङ्गो विगतस्पृह । वासुदवे भगवति भक् या चक्र मन परम्॥१६॥ ईश्वरालम्बन चित्त कुवतोऽनन्यराधस । माया गुणमयी राजन् स्वमवत् प्रयलीयतः १७५ तापमहानुभावेन रन्तिदेवानुवर्तिन 1 अभवन् योगिन सर्वे नारायणपरायणा ॥१०॥ गगाछिनिस्ततो गाग्य हमाद् ब्रह्म झवर्तत । दुरितक्षयोमहावीर्यात् तस्य अय्यारणि कवि पुपरारणिरित्यग्र ये ब्राह्मणगति गता । यह समस्य पुत्रोऽभूखस्ती यस्तिनापुरम्।२०। अजमीढो द्विमोढश्च पुरमीढश्च हस्तिन । अजमीदस्य वश्या स्यु प्रियमेधादयो द्विजा । अजमीठाद् दिपुस्तस्य पुनो वृहद्धनु । वृह कायस्ततस्तम्य पुन श्रासीजयद्रथ ॥२२॥ तत्सुतो निशदत्तस्य सेनजित समजायत । रचिरावो हनु काश्योव सश्च तत्सुता २३॥ रचिरावसुत पार पृथुसेनस्तदात्मज । पारस्य तनयो नीपास्य पुत्रशत स्वभूत् ॥२४॥ स कृत्यां शुककन्याया ब्रह्मदत्तमजीजनद । स योगी गवि भार्यायो विष्वक्सेनमधात् सुतम् जैगीपव्योपदेशेन योगतत्र चकार ह । उदक्स्वनस्ततस्तस्माद् भल्लादो बार्ह दोषवा २६ यवीनरो हिमोहस्य कृतिमास्त सुत स्मृत । नाम्ना सत्यतिर्यस्य दृढनेमि सुपार्यकृत् ॥२७॥ सुपार्थात् सुमतिस्तस्य पुग्न सन्नतिमांस्तत । कृतिहिरण्यनाभाद् यो योग प्राप्य जगौ स्म पट महिता प्रापसाम्नां वै नीपो छु प्रायुधस्तत । तस्य सेग्य सुवीरोऽय सुवीरस्य रिपुशय ॥२६॥ तसो बहुरथो नाम पुरमोटोऽप्रलोऽभवत् । नलिन्यामजमीदस्य नील शाति सुतस्तत ॥ शान्ते सुशान्तिस्तरपुन पुरजोऽर्कस्ततोऽभवत्। भविस्तनयस्तस्य पञ्चासन्मुगलादय ॥३१॥ यीनरो वृहदिपु फाम्पिल्य सजय सुता । भग्याश्व प्राह पुना मे पञ्चाना रक्षणाय ६ि३२ विषयाणामलमिमे इति पयालसशिता । मुगलाद ब्रह्म निस गोत्र मौहल्यसज्ञितम् ॥३३॥ मिथुन मुद्रलाद भार्या दिवोदास पुमानभूत्। अहल्या कन्यका यस्यां शतान दस्तु गौतमात् तस्य सयपति पुनो धनुदविगारद । शरद्वस्तिरसुतो यस्मादुर्घशीदर्शनात् पिल ॥३४॥ शरस्तरेऽपतद् रेतो मिथुन त धुभम् । तद् ष्वा कृपयागृहार तनुगयो घरन् । कर कुमार कन्या पद्रोणपन्यभवत् वृष ३६॥ इति श्रीमद्भागवने महापुराग्ये पारमहस्यों सहितायो नवमस्कन्धे सविंशतितमोर याय ·+ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २२ अथ द्वाविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच मित्रेयुश्च दिवोदासारच्यवनस्तरसुतो नृप । सुदास सहदेवोऽथ सोमको जन्तुजन्मकृत् तस्य पुत्रशतं तेपा यवीयान् पृरतः सुत । द्रुपदो द्रौपदी तस्य पृष्टद्युम्नादयः सुता. ॥ २ ॥ धृष्टद्युम्नाद् एष्टकेतुर्भाग्योः पचालका इमे । योऽजमोदसुतो अन्य ऋक्ष संवरणस्ततः ॥ ३॥ सपाया सूर्यकन्यायो कुरुक्षेप्रतिः कुरुः । पोत्तित् सुधमुह निपटाध कुरोः मुताvan सुहोयोऽभूत् सुधनुपरच्यवनोऽय ततःकृती । वसुन्तस्योपरिचरो वृहद्धमुखास्ततः ॥kh कुशाग्यमास्यप्रत्यप्रचेदिपायाश चेदिपाः । वृहद्रयात् कुशामोऽभट्पमस्तस्य सरसुतः ॥ ६ ॥ सझे सत्यहितोऽपत्यं पुष्पवास्तस्पुत्तो नहुः । अन्यस्यो चापि भायर्यायो सकले द्वे वृदयात्॥७॥ ते मात्रा यहिरु सृष्टे जरया चाभिसन्धिते । जीव जीवेति कीडन्या जरासन्धोऽभवत् सुतः ।। ततश्च सहदेोऽभूत सोमापिर्यच्छ्र तश्रवाः । परीसिदनपरयोऽभूत् सुरथो नाम नाम " ततो विदूरयस्तस्मात् सार्वभौमस्ततोऽभवत् । जयमेनस्तत्तनयो राधिकोऽतोऽयुतो अभूत्।।। ततश्च क्रोधनस्तस्माद् देवातिथिरमुष्य घ । प्यस्तस्य दिलीपोऽभूत् प्रतीपस्तस्य घ (मना!! देयापिः शन्तनुस्तस्य याही इति चारमनाः। पितृरान्य परित्यज्य देवापिस्तु यन गतः ॥१२॥ अभवन्तन राजा प्राइमहाभिएसंशित. । यं यं कराया स्पृशति जीणे यौयनमेति ॥३॥ शान्तिमामोति पैगम्यो कर्मणा सेन शन्तनु समा द्वादश तद्राज्ये न पयर्प पदायिभु ॥१४॥ रान्तनुयाहौरक्त. परिवेत्तायमप्रभुम् । राज्यं देवप्रमायाशु पुरराष्ट्रविद्ये men एवमुक्तो द्विजेज्येष्ठ छन्दपामास मोऽसीत् । सन्मन्धिप्रहितविप्र यदाद विभ्रंशितो गिरा येदवादातिगादान् वै तदा देयो यर ह । देगापियोंगमास्वाय कलापप्राममाश्रितः In सोमशे कमी नटे लतादी स्थापयिष्यति । साक्षात् सोमदतोऽभद् भूरिभूरिश्रयस्तस. १८ रालश्वरान्तगोरामोद् गढ़ाया भीममारमान। सरंवमंविदा प्रेटो महामागता पवि. men वोरयाप्रयोन रामोऽपि युधि तोपित । शन्तनोदशियायां गई धियाना मत २०n विचित्रवीर्यरथायरमो नारा धिग्राहदो हतः । पस्यो पराशरात सासादापों हरे फला,

·४४०
श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्याय २३
नकुलः सहदेवश्च माद्यों नासत्यदरयो । द्रौपद्यां पञ्च पञ्चभ्यः पुत्रास्ते पितरोऽभवन् ॥२८॥
युधिष्ठिरात् प्रतिविन्ध्यः श्रुतसेनो वृकोदरात । अर्जुनाच्छ्र तकीर्तिस्तु शतानीकातु नाकुलि २६
महदेवसुतो राजञ्छू तकर्मा तथापरे । युधिष्टिरात् तु पौरव्या देवकोऽय घटोत्कच.॥३०॥
भीमसेनाद्विटिम्बायां काल्यो सवंगतस्ततः । सहदेवात होतं तु विजयासूत पार्वती ॥३॥
करेणुमयां नकुलो निरमिन तथार्जुनः । इरावन्तमुलूप्यां वै सुतायों बभ्रुवाहनम् ।
मणिपूरपतेः सोऽपि तत्पुत्र पुश्रिकासुतः ॥३२॥
तव 'तातः सुभद्रायामभिमन्युरजायत । सर्वातिरथजिवीर उतरायो ततो भवान् ॥३३॥
परिक्षीणेषु कुरु द्रौणे माननेजसा । वं च कृष्णानुभावेन सजीवो मोचितोऽन्तकात् ।
तवेमे
तनयास्तात जनमेजयपूर्वकाः । श्रुतसेनो भीमसेन उग्रसेनश्च वीर्यवान् ॥२१॥
जनमेजयस्वा विटित्या तहकानिधन गतम् । सान् वै सर्पयागाग्नौ स होप्यति हान्वित:३६
कायपेयं पुरोवाय तुरं तुरगमेधयाट् । समन्तात् पृथिवीं सा जित्वा यति चावरैः ३७
तस्परः शतानीको याज्ञवल्क्यात् त्रयों पठन् । प्रस्त्रज्ञान क्रियाज्ञानं शौनकात् परमेष्यति ।
महमानीकस्तत्प्रस्ततश्चैवाश्वमेधनः । असीमकृष्णस्तस्यापि नेमिचक्रस्तु त सुतः ३६
गजाईये हृते नद्या कौशाम्यां साधु वस्यति । उक्तस्ततश्चित्ररयस्तरमा कविरथः सुतः।।
तहमाञ्च वृष्टिनास्तस्य सुपेणोऽथ महीपतिः । सुनीयस्तस्य भविता नृचउर्यरसुखीनन
परिप्लवः सुतस्तस्मान्मेधावी सुनयारमजः । नृपञ्जयस्ततो दूर्वस्तिमिस्तस्माजनिष्यति ।४२१
तिमे हदयस्तस्माच्छतानीकः सुदासनः । शतानीकाद् दुर्दमनस्तस्पापाय पहीनरः॥४३॥
दण्डपाणिनिमिस्तस्य क्षेमको भविता नृपः । मातग्रस्य प्रोक्तो शो देवनिसस्कृत: nuvp
नेमकं प्राप्य राजानं संस्था माध्यति फलौ ।प्रय मागधराजानो भवितारो पदामि ॥
भविता सहदेवस्थ मार्जारियच्छू तश्रवाः । ततो युतायुस्तस्यापि निरमियोऽय सासुतः।
पुनरामः सुनपनाद् वृहस्सेनोऽय कर्मजित् । वतः मृतअयाद् विप्र शुचिस्तस्य भविष्यति ।
मेमोऽथ सुअतस्तस्माद् धर्मस्यः शमस्ततः । द्युमसेनोऽध सुमतिः मुयलो जनिता तता।
युनीया सत्यजिदय विश्वजिद् यद् रिपुअयः । पाईदयाच भूपाला भाग्या साहसासरम
इति श्री मद्भागवत महापुराणे नवमस्कन्धे द्वाविंशतितमोऽध्यायः ॥२२॥
श्रथ त्रयोविंशतितमोऽध्यायः
श्रीशुक उयाच
मनोः समानरचयः परोष प्रयः मुताः । समानरात् पालनरः पयसारभुतस्तत: IR
जनमेजययत्तस्य पुन महाशीलो महामनाः । उशीनरस्तितिपुर महामनस पामो ॥२॥

·शिक्षा
श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २३
शिविर्वनः शमिर्दशश्चत्वारोशीनरात्मजाः । वृशादर्भः सुवीरच मदः कैकेय श्रात्मना: ॥३॥
वार एवासंस्तितिदोश्च रुशद्रयः । ततो हेमोऽथ सुतपा पलिः सुतपसोऽभवत् ॥४
श्रङ्गवलिङ्गाद्याः सुह्मपुण्डान्ध्रसंहिताः । जज्ञिरे दीर्घतमसो बलेः क्षेत्रे महीक्षितः ॥१॥
चक्रु.स्वनान्ना विषयान् पडिमान् प्राच्यकांश्च ते । खनपानोऽहतो जज्ञे तस्माद् दिविरथस्ततः।।
सुतेो धर्मरथो यस्य जज्ञे चित्ररथोऽप्रजाः । रोमपाद इति ख्यातस्तस्मै दशरथ: ससा ॥७॥
शान्तो स्वकन्या प्रायच्छदृष्यशृङ्ग उवाह ताम् । देयेऽत्रपति यं रामा पानिन्युहरिणासुतम्।
नाट्यसङ्गीतपादितर्विभ्रमालिङ्गनाहणे: । स तु राज्ञोऽनपस्यस्य निरूप्येष्टि मरु वत ॥
प्रजामदाद दशरथो येन लभेऽप्रजाः प्रजाः । चतुरङ्गो रोमपादात् पृथुलाबस्तु तत्सुतः ।।
वृहद्रथो बृहत्कर्मा वृहद्भानुश्च तासुताः । श्राद्याद् इन्मनास्तस्माजयद्रथ उदाहृतः ।।
विजयस्तस्य सम्भूत्यां ततो तिरजायत । ततो तयतहतस्य सत्कर्माधिरथस्ततः ॥१२॥
योऽसौ गडातटे कीडन मजूरान्तर्गत शिशुम् । कुन्त्यापविद्वं कानोनमनप योऽकरोत् सुतम् ।
वृषसेनः सुतस्तस्य कर्णस्य जगतीपते. । द्रुह्योश्च तनयो बभ्रुः सेतुस्तस्यात्मजस्तत. १४
पारब्धस्तस्य गान्धारस्तस्य धर्मस्ततो सृतः। तस्य दुर्मनास्तस्मात् प्रचेताः प्राचेतसं शतम्।
न्लेच्छाधिपतयोऽभूवनुदीची दिशमाश्रिता । तुर्वसोश्च सुतो वह्निबहभर्गोऽथ भानुमान्।१६।
निभानुस्तासुतोऽस्यापि करन्धम उदारधी. । मस्तस्तरसुतोऽपुत्रः पुनं पौरवमन्वभूत ॥१७॥
दुष्यन्तः स पुनर्भेजे स्वं वंशं राज्यकामुकः । ययातेज्येष्टपुत्रस्य यदोर्वशं नरर्षभ ॥१८॥
वर्णयामि महापुण्यं सर्वपापहरं नृणाम् । यदोर्वशं नरः श्रुत्वा सर्वपापै. प्रमुच्यते ॥१६॥
यत्रावतीर्णा भगवान् परमात्मा नराकृतिः । यदोः सहस्रजित् क्रोष्टा नलो रिपुरिति श्रुताः ।
च चारः सूनबस्तन प्रातजित् प्रथमात्मनः । महाहयो वेणुइयो हैहयश्चेति त सुताः ॥२१॥
धर्मस्तु हैहयसुतो नेग्रः कुन्तेः पिता तत. । सोहञ्जिरभवत् कुन्तेर्महिष्मान् भद्रसेनकः ॥२२॥
दुर्मदो भद्रसेनस्य धनकः कृतवीर्यसू । कृतानिः कृतवर्मा च कृतीजा धनकात्मजाः ॥२३॥
अर्जुनः कृतवीर्यस्य सप्तद्वीपेश्वरोऽभवत् । दत्तात्रेयाद्धरेरंशात् प्राप्तयोगमहागुण. ॥२४॥
'न नून कार्तवीर्यस्य गति यास्यन्ति पार्थिवाः । यज्ञदानतपोयोगध्रुतवीर्यजयादिभिः ॥२५॥
पञ्चाशीतिसहस्राणि खव्याहतबलः समाः । अनंष्टवित्तस्मरणो युभुजेऽसय्यपवसु ॥२६॥
तस्य पुत्रसहस्रेषु पञ्च चोरिता मृधे । जयध्वजः शूरसेनो वृपभो मधुर्जिनः ॥२७॥
जयनजात् तालजस्तस्य पुत्रशतं त्वभूत् । सत्रं यत् तालजदाख्यमौर्वतेजोपसंहृतम् ॥२८॥
तेवाज्येष्टो वीतिहोयो वृष्णिः पुत्रो मधोः स्मृतः।तस्य पुत्रशतं त्वासी वृष्णिज्येष्ट यत कुलम्।
माधवा वृष्णयो राजन् यादवाश्चेति संज्ञिताःायदुपुनस्य च क्रोप्टोः पुत्रो जिनोम्ततः ॥३०॥
श्वाहिस्तत रशैव तस्य ग्रिरयस्ततः । शराबिन्दुमहायोगी महाभोजो महानभूत् ॥३१॥

·. કર श्रीमद्भागवने नयमस्कन्धे अध्यायः २४ चतुर्दशमहारनश्चक्रवर्त्यपराजितः । तस्य पनीयवाणां दशानां सुमहायशाः३२५ दशलक्षसहस्राणि पुत्राणां तास्वजीजनत् । तेषां तु पप्रधानाना पृथुश्रवस श्रारमशः ५३३॥ धर्मों नामोशना सस्य इयमेघरातस्य याट् । सरसुतो रुचकस्तस्य पञ्चासत्रारमजा: 2:३४ पुरजिद्गुक्मरकमेपुथुज्यामघसंहिताः । ज्यामघस्पप्रजोऽप्यन्यां मायाँ शैब्यापतिर्मयात् नाविन्दरछाभवनाद् मोज्यो कन्यामहारपीता रथस्या का निरीक्ष्याह शैव्या पतिममर्पिता३६॥ केयं कुहक मस्थानं रथमारोपितेति वै । स्नुषा नवेत्यमिहिते स्मयन्ती पतिमयवीत् ॥३७॥ श्रहं सन्ध्यासपनी च स्नुपा मे युज्यते फयम्। जनयिष्यसि ये राझि तस्येयमुपयुज्यते ॥३८॥ अन्यमोदन्त तद्विश्वेदेवाः पितर एव च । शैव्या गर्भमधात् काले कुमारं सुपुत्र शुभम् । स विदर्म इति प्रोक्त उपयेमे स्नुषा सतीम् ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे नवमस्कन्धे यदुवंशानुवर्णने ग्रयोविंशतितमोऽध्यायः ॥२३॥ अथ चतुर्विशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच तस्यां विदर्भोऽजनयत पुत्रौ नामा कुशकयो । तृतीयं रोमणदं च विदर्भकुलनन्दनम् ॥ १॥ रोमपादसुतो बभ्रु बभ्रोः कृतिरजायत । उशिकस्तासुतस्तस्माचेदिश्चैद्यादयो नृप ॥ २ ॥ यस्य कुन्तिः पुनोऽभूदु धष्टिस्तस्याय नितिाततो दरगहों नाम्नाभूत्तस्य व्योमः सुतस्ततः।। जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथः सुतः । ततो नवरथः पुत्रो जातो दशरथस्ततः ॥ ४ ॥ करग्भिः शकुनेः पुत्रो देवरातस्तदात्मजः । देवक्षत्रस्ततस्तस्य मधुः कुरुषशादनुः ॥ ५ ॥ पुरहोत्रस्वनोः पुत्रस्तस्यायुः सास्वतस्ततः । भजमानो भजिर्दिभ्यो वृष्णिदेवावृधोऽन्धका सावतस्य सुताः सप्त महाभोजश्च मारि । मनमानस्य निग्लोचिः कितिको सृष्टिरेव | एकस्यामात्मजा:पल्यामन्यस्यां च यःसुताःशताजिच सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो यभुर्दैवावृधसुतस्तयोः श्लोको पठन्त्यम् । यथैव शृणुमो दुरात् सम्पश्यामस्तथान्तिकात् VER यभ्रुः श्रेयो मनुष्याणां देवदेवावृधः समः । पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च पट् सहवाणि घाट च HION येऽमृतत्वमनुप्राप्ता बनोद वावृधादपि । महाभोजोऽपिधर्मात्मा भोजा श्रासंस्तदन्वये ।। वृष्णेः सुमिनः पुत्रोऽमूद युधाजिञ्च परंतप । शिनिस्तस्यानमित्रश्च निम्नोऽभूदनमित्रतः॥ १२॥ सत्राजितः प्रसेन निम्नस्थाप्यासतुः सुतौ । अनमिनसुतो योऽन्यः शिमिस्तस्याथ सत्यकः३ युयुधानः सात्यकि जयस्तस्य कुणिस्ततः । युगन्धरोऽनमियस्य वृष्णिः पुत्रोऽपरस्ततः१४॥ अफाल्कश्चित्ररथच गान्दिन्यां च श्वफल्कतः 1 अक्रूरप्रमुखा ग्रासन् पुत्रा द्वादश विश्रुता भासङ्कः सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरिः। धर्मवृद्धः सुकर्मा च क्षेत्रोवेवोऽरिमर्दनः ॥१६॥ -

·।
श्रीमद्भागवते नवमस्वन्धे अध्यायः २४
शनुमो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचीराख्या द्वावकरसुत्तावपि ॥ १७॥
देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजाः । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दनाः ॥१EM
कुकुरो भजमानश्च शुचिः कम्बलवहिपः । कुकुरस्य सुतो पदिविलोमा सनयस्तत: #2m
कपोतरोमा तस्यानुः सखा यस्य च तुम्बुरुः । अन्धको दुन्दुभिस्तस्मादरिद्योत. पुनर्वसुः॥२०॥
तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकारमजौ । देवकरचोप्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजाः॥२१॥
देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन. । तेषां स्वसारः सप्तासन् एतदेवादयो नृप ॥२२॥
शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ताः ॥२३॥
कंसः सुनामा न्यग्रोधः कङ्क-शङ्क सुहस्तया । राष्ट्रपालोऽथ सृष्टिश्च तुष्टिमानौग्रसेनयः ॥२४॥
कंसा कंसवती कङ्का शूरभू राष्ट्रपालिका । उग्रसेनदुहितरो वसुदेवानुजस्नियः ॥२२॥
शूरो विदूरथादासीद भजमानः सुतस्ततः । शिनिस्तस्मात् स्वयम्भोजो हृदीकस्तत्सुतो मतः
देवयाहुः शतधनुः कृतवर्मेति तरसुताः । देवमीठस्य शूरस्य मारिपा नाम पत्न्यभूत् ॥२७॥
तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकरमपान् । वसुदेवं देवभाग देवश्रवसमानकम् ॥२८॥
समय श्यामकं कई शमीक बसक वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानको यस्य जन्मनि ॥२६॥
यसुदेवं हरेः स्थानं वदन्त्यानक्दुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुतथा॥३०॥
राजाधिदेवी चैतेपो भागन्यः पञ्च कन्यकाः । कुन्तेःसख्युः पिता शूरो सपुत्रस्य पृथामदात ३१
साऽऽप दुर्चाससो विद्या देवहूती प्रतोपितात्। तस्या वीर्यपरीक्षार्थमाजुहाव रवि शुचिम् ॥३२॥
तदेवोपागतं देवं वीक्ष्य विस्मितमानसा । प्रत्ययार्थ प्रयुक्ता मे याहि देव रामस्व मे ॥३३॥
अमोघं दर्शनं देवि श्राधिसे स्वयि चारमजम् । योनिर्यथा न दुप्येत हि ते सुमभ्यमे १३४n
इति तस्या साधाय गर्भ सूर्यो दिन गतः सधः कुमारः संजज्ञे द्वितीय इव भास्कर.॥३५॥
तं सात्यजनदीतोये कृन्ट्रासोक्स्य विभ्यती । प्रपितामहस्तामुवाह पाण्डुवै सविक्रमः १३९॥
ध्रुतदेवा तु कारूपो वृद्धशर्मा समप्रोत् । यस्यामभूद् दन्तवस्त्र पिराप्तो दिनेः सुतः।३७
वैकेयो पृष्टकेतुश्च श्रुतकीर्तिमविन्दत । सन्तनादयत्तस्य पचासन कैस्याः मुताः ॥३८॥
राजाधिदेव्यामावन्यो जयसेनोऽजनिष्ट ह । दमघोपश्चेदिराजः श्रुतमयसमप्रहीत् ॥३१॥
शिशुपालः सुतस्तस्याः कथितस्तस्य सम्भव देयणगस्य फंसायो चिननुहदली neon
कसवल्या देवश्रवसः सुवीर पुस्तिथा । कायामानकाजातः सम्यजित् पुरजित्तया MIR
मनयो राष्ट्रपाल्या च पदुर्मर्पणादिकान् । हरिकेशहिरण्यासौ शूरभूम्यां च श्यामः ११२
मित्रमेश्यामप्सरसि घृकादीन् यत्सकस्तथा । तपपुष्करशालादीन दुपयों यूक भादधे॥४३॥
सुमियानुनपालादीमीकात सुदामिनी । कर पर्णिकाया ये सघामयायपि ॥५॥
पौरवी रोहिणी भद्रा मदिरा रोचना इला। देवकीप्रमुखा आसन् पन्य मानकदुन्दुभैः ॥४॥

·। श्रीमद्भागवते नमस्कन्धेअध्याय २४ यल गद सारणे च दुर्मदं विपुल ध्रुवम् । यमुश्वस्तु रोहिण्या तादीनुदपादयत् ॥१६॥ मुभद्रो भगवाहरच दुर्मदो भद्र एव च । पौरख्यास्तनया होते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥४७॥ मोपनन्दकृतकशूराधा मदिरामा । कौसल्या केशिन वेग्मसूत कुलनन्दनम् ॥४८॥ रोचनायामतो जाता हस्तहेमाङ्गदादय । इलायामुरवल्कादीन् यदुमुरयानजीजनत् neen विटो मृतदेवायामेक थानक्दुन्दुभे । शातिदवारमना राजश्छूमप्रतिश्रुतादय ॥१०॥ 'राजान कल्पयांचा उपदेवामुता दश । वसुहससुवंशाचा श्रीदेवायास्तु पट् सुता ॥५॥ दररक्षितया लब्धा नर मान गदादय । वसुदव सुतानष्टावादधे सहदेवया ॥१२॥ पुरुविश्रुतमुख्यास्तु सासाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुमानजीजनत् ॥१३॥ कोतिमन्त रुपेणं च भद्रसेनमुदारधी । ऋजु' सम्मर्दन भद्र सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥१४॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही म५५॥ यदा यदेह धर्मस्य यो वृद्धिश्च पाप्मन । तदा तु भगवानीश श्रात्मान सजते हरि ॥६॥ न ह्यस्य जन्मनो हेतु कर्मणो वा महीपते । आममायां विनेशस्य परस्य द्रष्टुरात्मन ॥१७॥ यन्मायाचेष्टित पुस स्थियुत्पत्यप्ययाय हि । अनुग्रहस्तनिवृत्तेरात्मलाभाय चेप्यते ॥१८॥ श्रीहिणींना पतिभिरसरैर्नृपलाञ्छनै । भुव अाक्रम्यमाणाया प्रभाराय कृतोद्यम Aren कर्माण्यपरिमेयाणि मनसाप सुरेचरै । सहसपणरचक्रे भगवान् मधुसूदन ॥६०n कलौ जनिष्यमाणानां दुसशोकतमोनुदम् । अनुग्रहाय भक्तानां सुपुण्य व्यतनोद यश ५६१ यस्मिन् स करापीयूपे यशस्तीर्थवरे सकृत् । श्रोनालिरपस्पृश्य धुनुते कमवासनाम् ॥६२॥ भोजवृष्ण्यन्धकमउशूरसेनदशाह के । श्लाघनीयेहित शश्वत् पुरसृञ्जयपाण्डुभि ५६३॥ स्निग्धस्मितेहितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोक रमयामास मू यो सर्वाङ्गरम्यया ॥६en मकरकुण्डलचास्कणभ्राज कपोलसुभग सविलासहासम् । नित्योत्सव न ततृपुर शिभि पिब यो नार्यो नराश्च मुदिता कुपिता निमेश्चम६३n जातो गत पितृगृहाद् अजमेधितार्थी रिपून सुतशतानि कृतोरदार । उत्पाद्य तेषु पुरुष मतुभि प्रथयानेषु ॥६॥ स वै गुरुभर रुपय लिन यु जयमुद्वियो वैयासिक्याम यस्यानन पर समग 1 . तन इति ॥२४ ति हरिः ॐ ·श्री वासुदेवाय नम श्रीमद्भागवतम् दशमस्कन्धः ( पूर्वाधः। अथ प्रथमोऽध्यायः क राजोपाच कथितो घंशविस्तारो भवता सोमसूर्ययो । राज्ञा चोभययश्यानां परितं परमाहुतम् ॥ १॥ यदोश्च धर्मशीलस्य नितरी मुनिसत्तम । ताशेनापतीर्णस्य वियोसणि शंस न ॥२॥ भवतीयं यदोर्यशे मगरान् भूतमायन' । वृतान् यानि विधारमा तानि नो यद विस्तरात् नित्ततपरपगीयमानाद् भोपधारयोग्रमनोऽभिरामा उत्तमश्लोकगुणानुगदान पुमान् मिरज्येत विना पशुमा ॥ ४ ॥ पितामहा में समरेऽमरायदेयमाधातिरथैस्तिमिलि । दुरत्ययं कौरयमन्यसागर कृपातान् यसपदं स्म या द्रौपयनविनुष्टमिद मस्तानी। युरूपाएगानाम्। अगोर पुगिन पासपनो मातुभ में य शरणं गताया ॥६॥ पीयांणि तस्यागिनदेहभानामन्तर्यदि पूरासर । प्रयदतो मायुमुतामा मायामनु यस्य पदम्य पिन । रोहियास्ताय प्रोतोराम, मपंपरयया । देवस्या गर्ममाघ. पुनो देहान्तारं पिनाDEL करमा मुकुन्दो भगगन् पितुग़दार प्रत गरा । सिभि मध यान् सायनापन पमे गमन् किमारोन्मयां परार । मातरं पायधीन ग म गुरदागदापम man मनुमाधि पति पनि तिमि । यदुषां गहायानी पाय काया भी। पनप सर में गो परिधिम् । यनमामि म प पिरनुमान १३० ·। ४४६ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १ नेपातिदुःसहा सुन्मा त्यत्तोदर्माप वाधते । पिबन्तं यन्मुसाम्भोजच्युतं हरिकथामृतम् ॥३॥ सूत उवाच एवं निशग्य भृगुनन्दन साधुराई वैयासकि. स भगवान विष्णरातम् । प्रत्ययं कृष्णचरितं फलिकल्मन' ब्याहतुंमारभत भागवतप्रधानः ॥१४॥ श्रीशुक उवाच सम्यग्न्यवसिता बुद्धिस्तव राजर्पिसत्तम । वासुदेवकथायां ते यजाता नैष्टिकी रतिः ॥१५॥ वासुदेवकथामश्नः पुरपांखीन पुनाति हि । वक्तारं पृच्छक श्रोत स्तरपादसलिलं यथा१६॥ भूमिहनृपयाजदैत्यानीकशतायुतैः अाक्रान्ता भूरिभारेण ब्रह्माणं शरणं ययौपा७५ गौर्भूत्वाभुमुखी खिन्ना मन्दन्ती करुणं विभो । उपस्थितान्तिके तस्मै व्यसनं स्वमवोधanan ब्रह्मा तदुपधार्याध सह देवस्तया सह । जगाम सत्रिनयनस्तीरं होरपयोनिधेः ॥१६५ गत्वा जगन्नायं देवदेव यूपापिम् । पुस्पं पुरुषसूक्त ने उपतस्थे समाहितः ॥२०॥ गिरं समाधौ गगने समोरिता निशम्य वेधानिदशानुवाच ह। गां पौरपी मे शृणुतामराः पुनर्विधीयतामाशु तथैव माचिरम् ॥२१॥ पुरैव पुंसावतो धराज्वरो भवद्भिरंशैर्यदुष्पजन्यताम्। स यावदुर्गा भरमीश्वरेश्वरः स्वकालशक्त्या सग्यश्चरेद् भुवि ॥२२॥ वसुदेवगृहे सासाद् भगवान् पुरुष. परः । जनिष्यते तरिप्रयाथै सम्भवन्तु सुरखियः ॥२३॥ घासुदेवकलानन्तः सहस्रवदनः स्वराट् । थपतो भविता देवो हरे प्रियचिकीर्षया ॥२॥ विष्योर्माया भगवती यया सम्मोहितं जगत्। धादिष्टा प्रभुयाशेन कार्या, सम्भविष्यति।२४ श्री शुक उवाच इत्यादिश्यामरगणान् प्रजापतिपतिर्षिभु. । प्राश्चास्य च महीं गोभि. स्वधाम परमं ययौ।२६ सरसेनो यदपतिमधुरामावसन पुरीम् । माथुराश्छूरसेनांश्च विषयान युभुजे पुरा ॥२७॥ राजधानी ततः सामत सर्वयादवमभुजाम् । मथुरा भगवान् या निस्य मनिहितो हरितारा तस्यौ तु कहिचिच्छौरिपसुदेव. कृतोद्वहः । देवक्या सूर्य या सार्धं प्रयाणे रथमारुइत १२॥ उग्रसेनसतः कंस. स्वसुः प्रियचिकोर्षया । रश्मीन् हयाना जमाह रोयमै रथशततः ॥३०॥ चतु शतं पारिस गजाना हेममालिनाम् । अश्वानामयुतं साधे रथानां च विपद्शतम् ॥३॥ दासीनो मुकुमारीया द्वे शते समलकृते । दुहिये देवा प्रादाद याने दुहितृधरसलः ॥३२॥ शहतूसंमृदङ्गाध नेदुदुन्दुभयः समम् । प्रयाणप्रक्रमे तावद् वरयम्योः सुमङ्गलम् १३३ पधि प्रमहिण समाभाष्याहाशरीरमा । अस्यास्वामटमो गो हन्ता यो बहसे युधः३४ इयुक्तः स खलः पापो मोजाना कुलपसिनःभिगिनी हन्तुमारम्भः पाणिः प्रहावर १ ·श्रीमद्भागवने दशमस्कन्धे अध्यायः १ it जुगुप्सितकर्माय नृशंस निरपत्रपम् । मुदयो महाभाग उवाच परिसान्वयन् ॥३६॥ वसुदेय उवाच श्लाघनीयगुणः शूरैभान् भोजयशहकरः । स कथं भगिनी हन्यान् विषमुहाइपर्वणि॥३७॥ मृत्युर्जन्मता वीर देहेन सह जायते । अद्य बाब्दशतान्ते वा मृयुर्वं प्राणिनां ध्रुवः३८ देहे पचवमापन्ने देही फर्मानुगोऽवशः । देहान्तरमनुप्राप्य प्राक्तनं त्यजते वपुः ॥३६॥ मस्तिठन् पदैकेन यौवेकेन गच्छति । यथा तृणजल कैग देही कमंगति गत: ॥४०॥ स्वप्ने यया पश्यति देहमीदशं मनोरथेनाभिनिविष्टचेतनः । रष्टश्रुताभ्यां मनसानुचिन्तयन् प्रपद्यते तत् किमपि पस्मृतिः ॥४॥ यता यतो धावति देवचोदिरा मनो विकारारमझनाप पाम् । गुणेषु मायारचितेषु देशसी प्रपद्यमानः सह तेन जायते ॥४२॥ ज्योतिर्यथैवोदकपार्थिवेन्यदः समीरवेगानुगत विभाव्यते एक स्वमायारचितेप्यसौ पुमान् गुणेषु रागानुगतो विमुद्यति ॥४३॥ तस्मान्न कस्यचिद् द्रोहमाचरेत् स तथाविधः । श्रारमनः ममन्विच्छन् द्रोग्धुवै परतो भयम्। एका तरानुमा याला कृपणा पुत्रिकोपमा। हन्तु' नाहसि कल्याणीमिमा ने दीनवरसलः४५ श्रीशुक उवाच एस सामभिर्भदेर्योध्यमानोऽपि दारुणः । न न्यवर्गत फौरव्य पुरुषादाननुप्रतः n४६n निग्धतस्य संज्ञाया विधियानकदुन्दुभिः । प्रारं कालं प्रतिव्योदमिदं तयान्वपद्यत ६४७५ मृत्युथुद्धिमतापोझो यावखुद्धियलोदयम् । यद्यसो न निवर्गेत नापराधोऽस्ति देहिन 10 प्रदाय मृत्यवे पुमान् मोचये कृपणामिमाम्। सुता मे यदि जायेरन् मृत्युर्य न म्रियेत घेन विपर्ययो था कि न स्याद् गतिर्धातुदुरत्यया । उपस्थितो निवर्गात निवृत्तः पुनरापतेत् ॥१on अग्नेयंया दारवियोगयोगगोरष्टतोऽन्यत्र निमित्तमस्ति । एन हि जन्तारपि दुर्यिभाग्यः शरीरसंयोगवियोगहेतु: in एम विमृश्य पापं यावदात्मनिदर्शनम् । पूजयामास घे शौरिबहुमानपुरःसरम् ॥१२॥ प्रसञ्चवदनाम्भोजी नृशंर्म निरपग्राम् । मनसा दूधमानेन विहसमिदमयीत् ॥१३॥ वसुदेव उवाच नपस्यास्ते मयं सौम्य यद् पागाहाशरीरिणी। पुमान् समर्पयिध्येऽस्या यतस्ते भयमुस्थितम्। श्रीशुक उवाच सधुगंधानियहरो कसरवद्वाश्यसावित् । यसुदेयोऽपि मीसः परास्य प्राविशद् गृहमर भय फाल उपाग देवको सर्गदेयता । पुरान् प्रसुपुरे घोष्टी फन्यां चैवानुवरसरम्॥१५॥ । + ·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः२ कीर्तिमान प्रथमज कसायानकदुन्दुभिः । अयामास कृच्छ्रण सोऽनृतादतिविद्वल १७n किं दु.सहं नु साना विदुषां किमक्षितम् । फिमकार्य कदयांणो दुस्य किं तात्मनाम्५८ दृष्ट्वा समत्वं तच्छौरेः सत्ये चैत्र व्यवस्थितिम् । कंसस्तुरमना राजन् प्रहसन्निदम्प्रवीत् ॥१६॥ . प्रतियातु कुमारोऽयं न ह्यस्मादस्ति मे भयम् । अष्टमाद् युवयोर्गर्भान्मृत्युमें विहितः किल६० तथेति सुतमादाय ययावानकदुन्दुभिः । नाभ्यनन्दत तद्वाक्यमसताऽविजितात्मनः ॥६॥ नन्दाद्या ये ग्रजे गोपा याश्चामोपां च योषितः । वृष्णयो वसुदेवाद्या देवषयाचा यदुखियारा य' वै देवतामाया उभयोरपि भारत । ज्ञातयो बन्धुसुहृदो ये च कंसमनुमताः ।६३॥ एतत् कसाय भगवादशंसा येत्य नारदः । भूमे रायमाणानां देत्यानांच वधोधमम्६४ ऋमिनिर्गमे कंसो यहून् मन्या सुरानिति । देवक्या गर्भसम्भूतं विष्णु च स्वाधं प्रतिा६ देवकी वसुदेवं च निगृह्य निगडैहे । ज्ञातं जातमहन् पुनं तयोरजनशकया n६६n मातरं पितरं भ्रातून सांश्च सुहृदस्तथा । प्रन्ति घायुतृपो लुब्धा राजानः प्रायशो भुयि ६७ श्रारमानमिह सनातं जानन् प्राग् विष्णुना हतन् । महासरं कालनेमि यदुभिः स प्यरुध्यत । उप्रमेनं च पितरं यदुभोजान्धकाधिरम् । स्वयं निगृह्य भुजे शूरसेनान् महायलः ६६ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूधि श्रीकृष्णायतारोपक्रमे प्रथमोऽध्यायः ॥१॥ अथ द्वितीयोऽध्यायः श्रीयुक उवाच प्रलयकचाणूरमृणाव मिहाशनैः मुष्टिकारिष्टद्विविदपूतनाकेशिधेनुकैः अन्यश्वास रभूपालेयर्याणभीमादिभियुतः । यदूनो क्दनं चके बली मागधसंश्रयः ॥२॥ ने पोदिता निविषिशुः पररवालकैश्यान् । शाश्वान् विदर्मान् निधान् विदेहान कोसलानपिम एके तमनुरूधाना ज्ञातयः पर्युपासने । हतेषु पटमु पालेषु देवस्या श्रीप्रनिना nen मतमो कोण धाम यमनन्तं प्रयने । गभी बभूव देण्या हशोरविवर्धनः ॥ भगवानपि विधामा विदिया कम भयम् । यो निनाधान योगमावा समादिशा। गच्छ देवि मर्ने भद्रे गोपगोभिरल तम् । रोहिणी पसुदेवस्य मार्गाने नन्दगोपने। अन्याय सविना विपु यति हि ॥ देपाया जटरे गर्म रोगास धाम मामयम् । सन् निराय रोहिप्पा उदरे गामवेशय : अपाहगरामागेन पाया: पुरा! शुभ । प्रास्यामि पं यशोदापा मग्दयाम्पा भरियन अपि यन्ति मनु माया सामवरेघरोम् । पोपहारपलिमिः मयंकामयामाग नागपानि पति यानानि य नरा भुयागनि मापीन बितया शि" मुरा प्या मागे त्यास माया मारायणीमानी माविकार ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः२ ४४४ गर्भसङ्कर्षणात्तं वै प्राहुः सङ्घर्पणं भुवि । रामेति लोकरमणाद् बलं बल बदुच्छ्रयात् ॥१३॥ सन्दिष्टेवं भगवता तथेत्योमिति तद्वचः। प्रतिगृह्य परिक्रम्य गां गता तत्तयाफ्रोत् ॥१४॥ गर्भ प्रणीते देवक्या रोहिणी योगनिद्रया । अहो विखंसितो गर्भ इति पौरा विवुकुशुः॥११॥ भगवानपि विश्वात्मा भक्तानामभयङ्करः । श्राविवेशाशभागेन मन शानकान्दुभैः ॥१६॥ स विभ्रत् पौरुपं धाम भ्राजमानो यथा रविः । दुरासदोऽतिदुर्धर्षे भूतानां सम्बभूव ह ॥१७॥ ततो जगन्मङ्गलमच्युतांशं समाहितं शूरसुतेन देवी । दधार सर्वा मझमात्मभूतं काष्टा यथाऽऽनन्दकरं मनस्त: ॥१८॥ सा देवकी सर्वजगन्निवासनिवासभूता नितरां न रेजे । भोजेन्द्रगेहेऽग्निशिखेव रुद्धा सरस्वतो ज्ञानखले यथा सती men तां वीक्ष्य कंसः प्रभयाजितान्तर विरोचयन्ती भवनं शुचिस्मिताम्। श्राहप मे प्राणहरो हरिगुहाँ ध्रुव श्रितो या पुरेयमीदशी १२०n किमय तस्मिन् करणीयमाशु मे यदर्थतन्त्रो न विहन्ति विक्रमम् । खियाः स्वसुगुरुमत्या वधोऽयं यशः श्रियं हन्त्यनुकालमायुः ॥२॥ सएम जीवन् सलु सम्परतो वर्तेत योऽस्यन्तनुशंसितेन । देहे मृते तं मनुजाः शान्ति गन्ता तमोऽन्य तनुमानिनो ध्रुवम् ॥२२॥ इति घोरतमाद् भायात् सनिवृत्तः स्वयं प्रभुः । प्रास्ते प्रतीस्तजन्म हरेरानुपन्धकृत।२३॥ श्रासीन. संविशस्तिष्ठन् भुजानः पर्यटन महोम्। चिन्तयानो हृषीकेशमपश्यत् तन्मयं जगत् । प्रमा भश्च तत्रैव्य मुनिभिर्नारदादिभिः । देवैः सानुचरैः साकं गीर्भिवृपयमैदयन् ॥२१॥ सत्ययतं सत्यपरं त्रिसत्यं सत्यस्य योनि निहितं च सत्ये । सत्यस्य सत्यमृतसत्यनेनं सत्यात्मकं स्वां शरणं प्रपनाः ॥२६॥ एकायनोऽमो द्विफलखिमूलश्चनूरसः पञ्चविधः पढारमा । सप्तस्वगष्टविटपो नवाणे दशच्छदो द्विखगो शादिवृतः ॥२७॥ स्यमेक एवास्य. सतः प्रसूतिस्वं समिधानं स्वमनुग्रहश्च । स्वन्मायया संततमस्या पश्यन्ति नाना न विपश्चिती ये विपि रूपाएयवयोध पारमा ऐमाय लोकस्य घरापरस्य । सम्वोपपलानि सुखावहानि सतामभद्राणि मुहुः खलानाम् ॥२६॥ स्पत्यम्युमावासिलसावधाशि . समाधिनाऽऽरेशितचेतक । स्यपादपोजेन महत्कृतेन कुर्वन्ति गोवासपदं भवाब्धिम् ॥३०॥ भ ·४५० श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः ३ स्वयं समुत्तीर्य सुदुस्तरं घुमन् भवार्णवं भीममदभ्रसौहृदाः । भवापदाम्भोरुहनावमत्र ते निधाय याताः सदनुग्रहो भवान् ॥३॥ येऽन्येऽरविन्दास विमुक्तमानिनस्त्वय्यस्तभावादविशुद्धबुद्धयः । श्रारा कृच्छ्रेण परं पदं तत्त: पतन्त्यधोऽनादृतयुप्मदा घय. ॥३२॥ तथा न ते माधव तावकाः कचिद् अश्यन्ति मार्गावयि बद्धसौहृदाः। स्वयाभिगुप्ता विचरन्ति निर्भया विनायकानीकपमूर्धसु प्रभो ॥३३॥ सा विशुद्ध श्रयते भवान् स्थितौ शरीरिया श्रेयउपायनं वपुः । वेदक्रियायोगतप समाधिमिस्तवाहणं येन जनः समोहते ॥३॥ सत्वं न चेद् धातरिद निजं भवेद् विज्ञानमज्ञानभिदापमार्जनम् । गुणप्रकाशैरनुमीयते भवान् प्रकाशते गस्य च येन वा गुणः ॥३५॥ न नामरूपे गुणजन्मकर्मभिनिरूपितव्ये तव तस्य साक्षिणः । मनोवचोभ्यामनुमेयवर्मनो देव क्रियायां प्रतियन्त्यथापि हि ॥३६॥ एवन् गृणन् संस्मरयश्च चिन्तयन् नामानि रूपाणि च मङ्गलानि ते । क्रियासु यस्त्वञ्चरणारविन्दयोराविष्टचेता न भवाय कल्पते ॥३७॥ दिष्टया हरेस्या भवतः पदो भुवो भारोऽपनीतस्तव जन्मनेशितुः । दिष्टयातितो स्वत्पदकैः सुशोभनयाम गा या च तवानुकम्पिताम् ॥३८॥ न तेऽभवस्येश भवस्य कारणं विना विनोद बत तर्कयामहे । भवो निरोधः स्थितिरप्यविद्यया कृता यतस्त्वय्यभयाश्रयात्मनि ॥३an मत्स्याश्यकच्छपनृसिंहवराहहंसराजन्यविप्रविबुधेषु कृतावतारः । एवं पासि नखिभुवनं च यथाधुनेश मारं भुवो हर यदूत्तम वन्दनं ते ४०० दिष्टयाम्ब ते कुविगतः परः पुमानशेन साक्षाद भगवान् भवाय न. । मा भूद् भयं भोजपतेर्मुमूर्षागोता यदुना भविता तवारमज. ४R श्रीशुक उवाच इत्यभिष्ट्रय पुरुष यदपमनिदं यथा । अझ शानौ पुरोधाय देवाः प्रतिययुर्दिवम्॥४२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाधे श्रीकृष्णावतारोपप्रमे द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ प्रय नतीरपेऽध्यायः श्रीशुक्र उवाच अर्थ सगुणोपेत. मालः परमशोमनः । यहाँवाजनजन्म शान्तसंग्रहतारकम् मम + ·वनराजयः , श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३ ४५१ दिशः प्रमैदुगंगन निर्मलादुगणोदयम् । मही मद्गलभूयिष्टपुरमामयजाकरा ॥२॥ नद्यः प्रसन्नलिला हदा जलरश्रियः । द्विजालिकुलसंनादस्तरका ॥३५ वी यायुः सुसस्पर्शः पुण्यगन्धरहः शुचिः । श्रप्तयश्च द्विजातीनां शान्तास्तन समिन्धन॥४॥ मनास्यासन् प्रसन्नानि साधूनामसुरगुहाम् । जायमानेऽजने तस्मिन् नेदुदुन्दुभयो दिवि ।। नगुः फिसरगन्धर्वास्तुष्टुयुः सिद्धनारणाः । विद्याधर्यश्च ननृतुरप्सरोभिः सम तदा ॥६॥ मुमुचुमुनयो देवाः सुमनासि मुदान्विताः । मन्दं मन्दं जलधरा जगजुरनुसागरम् ॥७n निशीथे तमउद्भूते जायमाने जनार्दने । देवक्या देवरूपिण्यां विष्णुः सर्गगुहाशयः । प्राविरासीद् यथा माच्या दिशीन्दुरिव पुफलः nER तमद्भुतं बालकमम्बुजेलणं चतुर्भुज शङगदायुदायुधम् । श्रीवत्सलम गलशोभिकौस्तुभं पीताम्बरं सान्द्र पयोदसौभगम् ॥३॥ महाई वैदूर्यकिरीटकुण्डलविषा परिष्वक्तसहस्रकुन्तलम् । उद्दाममाञ्च्यङ्गदाणादिभिर्विरोचमानं पसुदेव ऐतत ॥१०॥ स विस्मयोरफुलविलोचनो हरि सुतं विलोक्यानकदुन्दुभिस्तदा । कृष्णावतारोत्सवसम्भ्रमोऽस्पृशन्मुदा द्विजेभ्योऽयुतमाप्लुतो गवाम् ॥११॥ अधेममस्तीदववार्य पूरुष परं नताशः कृतधीः कृताञ्जलिः । स्वरोचिपा भारत सूतिकागृहं विरोधयन्तं गतभीः प्रभाववित् ॥१२॥ वसुदेव उवाच विदितोऽसि भवान् साक्षात् पुरुषः प्रकृतेः परः । केवलानुभवानन्दस्वरूपः सर्वबुद्धिदक्१३॥ स एव स्वप्रकृत्येदं सृष्ट्वाने निगुणात्मकम् । तदनु वा छाप्रविष्ट प्रविष्ट इव भाव्यसे ॥१॥ योमेऽविकृता भावास्तथा ते विकृतैः सह । नानायीयोः पृथग्भूता विराजे जनयन्ति हि । सन्निपत्य समुत्पाद्य दृश्यन्तेऽनुगता इव । प्रागेव विद्यमानत्वान्न तेपामिह सम्भवः॥१६॥ एवं भवान् बुद्धपनुमेयलक्षणग्राहोगुणैः सन्नपि तद्गुणांग्रहः । अनावृतत्वाद अहिरन्तरं न ते सर्वस्य सस्मिन यात्मवस्तुनः ॥१७॥ य श्रारमनो दृश्यगुणेषु सन्निति व्यवस्यो स्वव्यतिरेकतोऽबुधः । विनानुवादं न च तन्मनीपित सम्यग् यतस्त्यक्तमुपाददत पुमान् ॥१८॥ स्वत्तोऽस्य जन्मस्थितिसंयमान विभो वदन्त्यनीहादगुणादविकियात् । स्वयीश्वरे ब्रह्मणि नो विरुध्यते त्वदाश्रयत्वादुपचर्यते गुणैः ॥१३॥ सवं त्रिलोकस्थितये स्वमायया विपि शुक्र खलु वर्णमात्मनः । सर्गाय रक्तं रजसोपहितं कृष्णं च वर्णे तमसा जनात्यये ॥२०n ·ઉપર श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः स्वमस्य लोकस्य विमो रिरतिहेऽवतीयोऽसि ममाखिलेश्वर । राजन्यसंज्ञासुरकोटियूथपनियमाना निहनिप्यमे घमूः ॥२॥ अयं स्वपम्यस्तव जन्म नौ गृहे श्रस्वायजास्ते न्यवधीत सुरेश्वर । स तेऽवतारं पुस्पैः समर्पित धुवाधुनैयाभिसरत्युदायुधः ॥२२॥ श्रीशुक उवाच अथैनमारमा बौदप महापुरुषलक्षणम् । देवको तमुपायावत् कंसाद् मीता शुचिस्मिता ॥ देयफ्यचाच रूपं यत्तत् प्राहुरव्यक्तमा प्रा ज्योतिर्निर्गुणं निर्विकारम् । सत्तामा निर्विरोपं निरीहं स त्वं सासाद् विष्णुरध्यामदीपः ॥२४॥ नष्टे लोके द्विपरार्धावसाने महाभूतेप्वादिभूतं गतेषु । ध्यक्तेऽव्यक्तं कालवेगेन याते भगानेकः शिष्यते शेषसंज्ञः पर योsi कालस्तस्य तेऽव्यक्तबन्धो चेप्टामाहुश्चेष्टते येन विश्वम् । निमे गदिवसराम्तो महीयर्यास्तं स्वेशानं क्षेमधाम प्रपद्ये ॥२६॥ मो मृत्युपालभीतः पलायन् लोकान् सर्शन निर्भय नाभ्यगच्छत् । स्वपादाजं प्राप्य यहच्छयाय स्वस्थः शेते मृत्युरस्मादपैति २०॥ सत्व घोरादुप्रनारमजान्नस्त्राहि त्रस्तान् भृत्यवित्रासहासि । रूपं चेदं पौरुष ध्यानधिष्ण्यं मा प्रत्यक्ष मांसदशा कृपीटा २८n जन्म ते मय्यसौ पापो मा विद्यान्मधुसूदन । समुद्विजे भवद्धेतोः कंसादमधीरधीः । उपसंहर विश्वात्मबदो रूपमलौकिकम् । शहचापदापाश्रिया •जुष्टं चतुर्भुजम् ॥३on विश्व यदेतत् स्वतनौ निशान्ते यथावकाशं पुरुः परो भवान् । पिभात सोऽयं मम गर्भगोऽभूदहो नृलोकस्य विडम्वनं हि तत् ॥३१॥ श्रीभगवानुवाच रवमेव पूर्वसगेऽभूः पृश्निः स्वायम्भुवे सति । तदायं सुतपा नाम प्रजापतिरकल्मः ॥३२॥ युवा वै ब्रह्मयाऽऽदिष्टौ प्रजासतें यदा ततः । सनियम्येन्द्रियमामं तेपाथे परमं तपः ॥३३॥ वर्षवातातपहिमघमकालगुणाननु । सदमानौ श्वासरोधविनितमनोमली ॥३४॥ शीर्णपर्णानिलाहारावुपशान्तेन चेतसा । मत्तः कामानमीप्सन्ती महाराधनमोहतुः॥३४॥ एवं वा तप्यतोस्तीयं तपः परमदुष्करम् । दिव्यरर्पसहस्राणि द्वादशेयुमंदारमनोः ॥३६॥ तदा यो परितुष्टोऽहममुना पुपानघे । तपसा श्रद्धया नित्यं भक्त्या चदि भावितः३० प्रादुरास परदराद् युवयोः कामदिरसया । मिया वर इत्युक्त माशो यो वृतः सुतः॥३८॥ .

·॥४॥ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४ ४५३ अनुष्टयाग्यविषयावनपत्यौ च दमती । न वयाऽरवर्ग मे मोहितौ मम मायया ॥३॥ गते मपि युा लन्ध्या वर मासाशं सुतम्। प्राम्यान् भोगानभुझार्थी युवा प्राप्तमनोरयौ।४० अष्ट्वान्यतमं लोके शोलौदार्यगुणैः समम् । अहं सुतो वामभवं पृश्निगर्भ इति श्रुतः ॥४१॥ तयोर्वी पुनरेवाहमदित्यामास कश्यपात् । उपेन्द्र इति विख्यातो वामनरयाच वामन. ॥४२॥ तृतीयेऽस्मिन् भवेऽहं वै तेनैव वपुपाथ वाम्।जातो भूयस्तयोरेव सत्यं मे व्याहृतं सति ॥४३॥ एतद् वो दर्शितं रूपं प्राग्जन्मस्मरणाय मे । नान्यथा मद्भवं ज्ञानं मत्यंलिङ्गन जायते ॥४॥ युवा मा पुनभावेन ब्रह्मभावेन चासत् । चिन्तयन्तौ कृतस्नेही यास्येथे महति पराम॥४॥ श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वाऽऽसीरिस्तूष्णीं भगवानारममाययापिनो सम्पश्यतो. सद्यो बभूव प्राकृतः शियः५६ ततश्च शौरिभगवरप्रचोदितः सुतं समादाय स सूतिकागृहात् । यदा हिगन्तुमियेप ताजा या योगमायाजनि नन्दजायया ॥७॥ तया हतप्रत्ययसर्ववृत्तिषु द्वा-स्थेषु पौरेष्वपि शायिते वय । द्वारस्तु सर्वाः पिहिता दुरत्यया वृहत्कपाटायसकोलशृङ्खलैः ।।८।। ताः कृष्णवाहे वसुदेव भागते स्वयं व्यवर्यन्त यथा तमो रखेः । ववर्ष पर्जन्य उपांशुगर्जितः शेषोऽन्यगाद् वारि निवारयन् फणैः ॥४॥ मयोनि वर्षस्यसकृद् यमानुजा गम्भीरतोयौघजवोमिनिला । भयानकावतंशताकुला नदी मार्ग ददौ सिन्धुरिव श्रियः पतेः. ४१०॥ नन्दमजं शौरिरुत्य तत्र तान् गोपान् प्रसुप्तानुपलभ्य निद्रया। सुतं यशोदाशयने निधाय तस्सुत्तामुपादाय पुनर्ग्रहानगात् ।।२।। देवक्याः शयने न्यस्य पस्देवोऽथ दारिकाम् । प्रतिमुच्य पदोलोहमास्ते पूर्वपदावृत्तः ॥१२॥ यशोदा नन्दपनी च बात परमवुभ्यत । न तहि परिधान्ता नियापगतस्मृतिः ॥१३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाधे कृष्णजन्मनि नृतीयोऽध्यायः ॥३॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः श्रीशुक उवाच पहिरन्तःपुरद्वारः सर्वाः पूर्वपदारताः । ततो माल पनि भुत्या गृहपाला: समुग्थिताः तसूर्यमुपमन्य देवस्या गभंजन्म तत् । प्रायम्युभोजराजाय यदादिमः प्रतीयते ॥ २ ॥ मसपात्तर्ण मुण्याय कालोऽमिति विद्दलः। सूतीगृहमगात् सूर्ण प्रस्सलन् मुखमूव ॥ ३ ॥ .

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः४ तमाह भ्रातर दवी कृपणा करुण सती। स्नुपय तव कल्याण स्त्रिय मा हन्तुमर्हसि uen बहो हिसिता भ्रात शिशव पावकोपमा 1 त्वया देवनिसृष्टेन पुत्रिका प्रदीयताम् ॥५॥ नन्वहं ते ह्यवरजा दीना हतसुता प्रभो । दातुमहसि मन्दाया अङ्गमा घरमा प्रजाम् ॥६॥ श्रीशुक उपाच उपगुह्यारमजामेव रुदत्या दीनदीनवत् । याचितस्तो विनिर्भय हस्तादाचिच्छिदे खल . at गृहीत्वा धरणयोजातमात्र स्वसु सुताम्। अपोपच्छिलापृष्ठे स्वार्थीन्मूलितसौहृदय सा सद्धस्तात् समुत्पस्य सद्यो देव्यम्बरं गता। अदृश्यतानुजा विष्णो सायुधाष्टमहाभुजारा। दिव्यधगम्बरालेपरनाभरणभूषिता । धनु शूलेपुचर्मासिशसचक्रगदाधरा zton सिद्धचारणगन्धर्वैरप्सर किन्नरोरगे । उपाहृतोरुयलिभि स्वयमानेदमब्रवीत् ॥ किं नया हतया मन जात खनु तवान्तकृत्यम क वा पूर्वशर्मा हिंसी करणान् वृथा १२ इति प्रभाप्य त देवी माया भगवती भुवि । बहुनामनिकेतेषु बहुनामा बभूव ह ३३५ तयाभिहितमाकपर्य कंस परमविस्मित । देवकों व पुदेव च विमुच्य प्रश्रितोऽप्रवीत्॥१३n अहो भगिन्यहो माम मया वा यत पाप्मना! पुरुषाद इवापस्य बहवो हिसिता सुता.३१५५ स त्वई त्यसकारुण्यस्त्यतज्ञातिसुहृत्खन । काँल्लोकान् चै गमिष्यामि ब्रह्महेव मृत सन् ॥ देवमप्यनृत वक्ति न मा एक केवलम् । यद्विश्राभादह पाप स्पुनिहतवाग्थिन् ॥१७॥ मा शोचत महामागावारमजान स्वकृतम्भुन । जन्तो न सदैकर देवाधोनास्तदाऽऽसते।। भुवि भौमानि भूतानि यथा यान्यपयान्ति च । नायमारमा तयैनेषु विषयति यथैव भू ।। मथानेवविदो भेदो यत यात्मविपर्यय । देहयोगवियोगी च समृतिर्न निवर्तते ॥२०॥ तस्माद् भरे स्वतनयान् मया व्यापादितानपि।मानुशोच यत सर्व स्वकृतं विन्दतेऽयश. । यावद्धतोऽस्मि हन्तास्मीरयात्मानं मन्यतेऽस्वरका तावत् तदभिमान्यज्ञो याध्यबाधकतामियान्त इमध्य मम दौराम्य साधवो दीनवरसता । इत्युक्त्वाश्रुमुख पादौ श्याल स्नोरथाप्रहोत्य मोधयामास निगडाद् विघ्रम्प कन्यकागिरा। दवकी पमुदेव च दर्शयसारमसौददम् ॥२४॥ भ्रासु समनुतसतस्य सान्त्वा रोर व देशको । व्यसन यमुदेवध प्रहस्य समुगाच ॥२५॥ एगमेतन्महाभाग यथा दक्षि दहिनाम् । अज्ञानाभवाधी: रूमपरीत भिदा यस ॥२२॥ शोकाभियद्वपलोभमोहमदान्विता । मियो सन्तं न पश्यन्ति मार्गमा यारा १ श्रीशुक उयाच कस एग प्रसनाम्यो निराद प्रतिमारत । दमको गसुदेगाम्यामनुज्ञातोश्रीराद ग्रहम् ॥२८॥ वस्या राय व्यतीतायां केस पाहूय मन्द्रियः। सेभ्य मापट तर समं यदुक्त योगनिदया भाकपर्य भगंदिर उम्मुगमय ।गान् प्रति कृतामा देतेया नाशिकोविदा।।३०। . - ·४५५ - श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः५ - एवं चेत्तर्हि भोजेन्द्र पुरधामग्रजादिषु । अनिदेशान् निर्दशांश्च हनिष्यामोऽद्य वै शिशुना३॥ किमुद्यमै करिष्यन्ति देवा. समरभीरवः । नित्यमुद्विममनसो ज्याघोपैयनुपस्तर ॥३२॥ अस्यतस्ते शरमातहन्यमानाः समन्ततः । जिजीवियव उत्सृज्य पलायनपरा ययुः ॥३३॥ केचित् प्राञ्जलयो दीना न्यस्तशस्त्रा दिवौकसामुक्तकच्छशिताः केचिद् भीताः स्म इति वादिनः। नखं विस्मृतशस्त्रास्त्रात् विस्थान भयसंमृतान। हंस्यन्यासतविमुखान् भनचापानयुध्यतः॥३१॥ कि क्षेमशूरैर्विबुधैरसंयुविकत्यने । रहोजुग फि हरिणा शम्भुना वा वनौकसा किमिन्द्रेणाल्पवीर्येण ब्रह्मणा वा तपस्यता ॥३६॥ तथापि देवा. सापत्न्यानोपेक्ष्या इति मन्महे । ततस्तन्मूलखनने नियुड पवास्माननुयतान् ३७ यथाऽऽमयोऽङ्गे समुपेक्षितो नृभिन शक्यते रूढपदश्चिकित्सितुम् । यथेन्द्रियग्राम उपेक्षितस्तथा रिपुर्महान् वदवलो न चाल्यते ॥३॥ मूल हि विष्णुर्देवानां यत्र धर्म सनातन । तस्य च ब्रह्मगोविप्रास्तपोयज्ञाः सदक्षिणाः॥३॥ तस्मात् सर्वात्मना राजन् ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिन.तिपस्विनो यज्ञशोलान् गाश्च हन्मो हविदुःखा.. विप्रा गावश्व वेदाश्च तपः सर । दमः शमः । श्रद्धा दया तितिक्षा च प्रतवश्व हरेस्तनू ॥४१॥ स हि सर्वसुराध्यक्षो ह्यसुरद्विइ गुहाशय । सन्मूला देवताः सर्वाः सेवराः सचतुर्मुखाः । अयं वै तदोपायो यहपीण विहिंसनम् १४२५ श्रीशुक उवाच एवं दुर्मन्निभिः कंस रूह सम्मन्द्रय दुर्मतिः । प्रहहिंसा हित मेने कालपाशायदोऽसुर॥४३॥ सन्दिश्य साधुलोकस्य कदने कदनप्रियान् । कामरूपधरान् दिए दानवान् गृहमाविशत् ॥४४॥ ते घे रज.प्रकृतयस्तमसा मूढचेरासः । सता विद्वेपमाचेररारादागतमृत्यवः ॥४५३ प्रायुः श्रियं यशोधर्म लोकानाशिर एव च । हन्ति श्रेयोसि सर्वाणि पुंसो महदतिश्रम ॥४६ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाध चतुर्थोग्यायः ॥ अथ पंचमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच नन्दस्त्यात्मन उत्पसे जाताहादो महामनाः । शाहूप विमान् वेदशान यातः शुचिरलत:nan पाचयित्वा स्वस्त्ययनं जातस्मात्मजस्य थे । कारयामास विधिवत् पितृदेवाधनं तया ॥२॥ धेनुना नियुते मादाद् विप्रेभ्यः समलते । तिलादीन् सप्त रसोघशातकोग्भाग्मरायवान् ॥३५ कालेन मानशौचाम्पा संस्कारस्तपसेश्ययाशुभ्यन्ति दाने. सन्तुष्टया दग्याएपामाऽमविषया सौमद्गल्यगिरो विमा. सूतमागधरन्दिन । गायश्च जगुर्नेदुर्भयो दुन्दुभयो मुहुः परत सम्पृष्टमंसितद्धाराजिरगृहान्तरः । धिग्रवनपताकासाचलपहरतो.पः मनः Hin ·॥७॥ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५ गायो वृपा वत्सतरा हरिदातैलरूपिताः । विचित्रधातुबर्हखग्वस्त्रकाञ्चनमालिनः महार्ह वस्त्राभरणकञ्चुकोष्णीवभूषिताः । गोपाः समाययू राजन् नानोपायनपाणयः ॥ ८ ॥ गोप्यश्वाकये मुदिता यशोदायाः सुतोद्भवम् । प्रात्मानं भूग्याञ्चक वाकल्पाञ्जनादिभिःतम नवकुङ्कमकिजल्वमुखपङ्कजभूतयः 1 वलिभिस्त्वरित जग्मुः पृथुप्रोण्यश्चल कुचा 1100 गोप्यः समृष्टमणिकुर डलनिष्कक स्ट्यश्चिन्नाम्बराः पथि शिसाच्युतमाल्यवः। नन्दालयं सवलया ग्रजतीविरेजुालोलकुण्डलपयोवाहारशोभाः ॥११॥ ता अाशिषः प्रयुामाश्चिरं पाहीति बालके । हरिद्वाचूर्णतैलानिः सिञ्चन्यो जनमुनगु.॥१२ अगधन्त बिचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे । कृष्णे विश्वेश्वरेऽनन्ते नन्दस्य बजमागते ॥१३॥ गोपाः परस्परं हृष्टा दधिक्षीरताम्बुभिः । श्रासिञ्चन्ता विलिम्पन्तो नवनीतेश्च चितिपुः१४ नन्दो महामनास्तेभ्यो वासोऽलङ्कारगोवनम् । सूतमागधवन्दिभ्यो येऽन्ये विद्योपजीविनः१५ तैस्तैः कामरदीनात्मा यथोचितमपूजयत् । विष्णोराराधनार्थाय स्वपुनस्योदयाय च ॥१६॥ रोहिणी च महाभागा नन्दगोपाभिनन्दिता । व्यचरद् दिव्यवास सक्ण्ठामरणभूपिता ॥१७॥ तत प्रारभ्य नन्दस्य अजः सर्वसमृद्धिमान् । हरेनिवासारमगुणै रमाकोडमभन्नुप ॥१॥ गोपान् गोकुलरक्षायां निरूप्य मथुरा मतः । नन्दः कंसस्य वार्षिक्यं कर दातुं कुरुद्वह वसुदेव उपश्रुत्य भ्रातरं नन्दमागतम् । शास्या दत्तकरं राज्ञ ययौ तदवमोचनम् ॥२०॥ तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय देहः प्राणमिवागतम् । प्रीतः प्रियतमं दोया सस्वजे प्रेमविला२१५ पूजितः सुखमासीनः पृष्ट्वानामयमारतः । प्रसक्तधीः स्वात्मजयोरिदमाह विशाम्पते ॥२२॥ दिष्टया भ्रातः प्रवयस इदानीमप्रजस्य ते । प्रजाशाया निवृत्तस्य प्रजा यत् समपद्यत ॥२३॥ दिष्टया संसार चक्रे ऽस्मिन् वर्तमान: पुनर्भवः । उप्लब्धो भवानघ दुर्लभं प्रियदर्शनम् ॥२४॥ नैन प्रियसंवासः सुहृदो चित्रकर्मणाम् । प्रोपेन व्यूह्यमानानां प्रवाना स्रोतसो यथार५ कञ्चित् पशष्यं निरुज भूर्यग्युतृणवीरुधम् । वृहदनं तदधुना यनास्से रवं मुहद्वृतः ॥२६॥ भ्रातर्मम सुतः कचिन्माना मह भवग्रजे । तातं भवन्तं मन्वानो भवद्भ्यामुपलालितः॥२०॥ पुसस्त्रिवर्गा विहितः सुहृदो सानुभावितः । न तेषु ग्लिश्यमानेषु निवर्गोऽर्थाय फरपते ॥२८॥ नन्द उवाच महोते देवकीपुत्राः कसेन यहयो हताः । एषायशिष्टावरजा कन्या सापि दियं गता २an नून सनियोऽयमाष्टपरमो जनः । अरटमारमनस्तापं यो वेद म स मुह्यति । यसुदेव उवाच करो वैवानिको दसो रारा धर्य च वः। नेह स्थैर्य बहुतिथं सन्युपाताश्च गोकले ३१ Mp4 ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४५७ श्रीशुक उवाच इति नन्दादयो गोपाः प्रोक्तास्ते शौरिणा ययु । श्रनोभिरनडुद्यक्तस्तमनुज्ञाप्य गोलम्॥३२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे नन्दवसुदेवसहमो नाम पञ्चमोऽध्याय ॥५॥ अथ पष्ठोऽध्यायः श्रीशुक उवाच नन्दः पथि वचः शौरेनं मृपेति विचिन्तयन् । हरि जगाम शरणमुत्पातागमदिनः ॥ कसेन प्रहिता घोरा पूतना वालवातिनी । शिशूचचार निनन्ती पुरमामयज्ञादिषु ॥ २ ॥ न या श्रवणादीनि रत्तोनानि स्वकर्मसु । कुर्वन्ति सात्वतर्ता भर्तुर्यातुधान्यश्च तत्र हि॥ ३ ॥ सा वेचयेकदोपेत्य पूतना नन्दगोकुलम् । योपित्या माययाऽऽत्मानं प्राविशत् कामचारिणी ता केशवन्धव्यतिपक्तमलिका वृहन्नितम्बस्तनकृच्छूमध्यमाम् । सुवाससं कम्पितकर्णभूपर्णास्वपोलसत्कुन्तलमण्डिताननाम् ॥ ५ ॥ घरगुस्मतापागविसर्गवीक्षितर्मनो हरन्ती वनिता गजौकसाम् । श्रमसताम्भोजकरण रूपिणी गोप्यः श्रियं द्रष्टुमिवागता पतिम् ॥ ६ ॥ थालग्रहस्ता विचिन्वती शिशून् यहच्छया नन्दगृहेऽसदन्तकम् । घालं प्रतिच्छन्ननिजोरतेजसं ददर्श तल्पेऽग्निमिवाहित भसि ॥ ७ ॥ विबुध्य तो बालकमारिकाग्रहं चराचरात्माऽऽस निमीलितेक्षणः। अनन्तमारोपयदकमन्तक यथोरगं सुप्तमबुद्धिरज्जुधीः ॥ En तो तीचित्तामतिवामचेष्टिता चौयान्तरा कोशपरिच्छदासिवत् ।। परखियं तप्रभया च धर्पिते निरीक्षमाणे जननी हतिष्टताम् HER तस्मिन् स्तनं दुर्जस्वीर्यमुल्यणं घोराङ्कमादाय शिशोर्ददायथ । गादं कराभ्यां भगवान् प्रपीट्य तरमाणे समं रोपसमन्वितोऽपिवत् 1on सा मुञ्च मुञ्चालमिति प्रभाषिणी निप्पीड्यमानासिलजीवमर्मणि। विवृत्य ने चरणी भुजो मुहुः प्रस्विनगाना रिपती रुरोद ह ॥११॥ तस्याः स्वनेनातिगभीररंहसा सादिमही चौच चचार सप्रहा। रसा दिशश्च तिनेदिरे जनाः तेतुः क्षिती पत्रनिपातशक्ष्या १२ निशानीय व्यथितस्तना ज्यादाय केशरचरणौ भुजावपि । प्रसार्य गोटे निजरूपमास्थिता वाहतो वृन इसापतन्नुप १३५ सद्दहस्निगन्यूरयन्तरदुमान् । चूर्णयामास राजेन्द्र महदासोत्तरहुतम् ॥१४॥ . पतमानोऽपि ·४५८ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६ ईपामात्रोप्रष्ट्रास्य गिरिकन्दरनासिकम् । गण्डशैलस्तनं शैई प्रकीर्णरणमूर्धजम् ॥१५॥ अन्धकागभीराक्ष पुलिनारोहभीपणम् । यद्धसेतुभुजोनिशून्यतोयहुदोदरम् ॥१६॥ सन्तत्रसुः स्म तद् वीक्ष्य गोपा गोप्यः कलेवरम्। पूर्व तु तनि:स्वनितभिन्नत्कर्णमस्तकाः॥१७॥ घालं च तस्या उरसि क्रीडन्तमकुतोभयम् । गोप्यस्तूणे समन्येय जगृहुतिसम्भ्रमाः॥१८॥ यशोदारोहिणीभ्यां ताः समं बालस्य सर्वतः। रसां विदधिरे सम्यग् गोपुच्छभ्रमणादिमि. १६ गोमूत्रेण सापयित्वा पुनर्गोरजसा कम् । रक्षा चक्रुश्च शकृता द्वादशाहपु नामभिः ॥२० गोप्यः संस्पृष्टसलिला अङ्गेषु करयोः पृथक। न्यस्यात्मन्यथ बालस्य मौजन्यासमकुर्वत ॥२१॥ श्रव्यादजो निमणिमास्तव जान्वयोरू यज्ञोऽच्युत कटितदं जठरं हयास्यः । हृत् केशवस्त्वदुर ईश इनस्तु कण्ठं विष्णुर्भुज मुखमुरुकम ईधरः कम् ॥२२॥ चक्यग्रतः सहगदो हरिरस्तु पश्चात्वत्पार्श्वयोर्धनुरसी मधुहाजनश्च। कोणेषु शङ्ख उरुगाय उपयुपेन्द्रस्तापर्य: शितो हलधरः पुरुषः समन्तात् ॥२३॥ इन्द्रियाणि हृषीकेशः प्राणान् नारायणोऽवतु । श्वेतद्वोपपतिश्चित्तं मनो योगेश्वरोऽवतु॥२४॥ पृश्निगर्भस्तु ते बुद्धिमात्मानं भगवान परः। फ्रीडन्तं पातु गोविन्दः शयानं पातु माधव.२१॥ ग्रजन्तमव्याद् चैकुण्ठ पासीनं स्वां श्रियः पति.। भुभानं यज्ञभुक् पातु सर्वमहमयङ्करः ॥२६॥ डाकिन्यो यातुधाग्यश्च कूष्माण्डा येऽभकग्रहाः । भूतप्रेतपिशाचाश्च यक्षरतोविनायकाः॥२॥ कोटरा रेवती ज्येष्टा पूतना मातृकादयः । उन्मादा ये ह्यपस्मारा देहप्राणेन्द्रियद्गुह १२८ स्वमदृष्टा महोपाता बृद्धबालग्रहाश्च ये। सबै नश्यन्तु ते विष्णोर्नामग्रहणभीरव ॥२६ श्रीशुक उवाच इति प्रणयबद्धामिर्गोपीभिः कृतरक्षणम् । पाययित्वा स्तनं माता संन्यवेरायदात्मजम्॥३०॥ तावनन्दादयो गोपा मथुराया ग्रजं गताः । घिलोक्य पूतनादेई बभूवुरतिविस्मिताः ॥३१ नूनं बर्षिः संजातो योगेशो वा समास सः । स एवं दृष्टो झुप्पातो यदाहानकदुन्दुभि ॥३२॥ कलेवरं परशुभिश्चित्वा तत्ते प्रजौकस । दूरे क्षिप्रवावयवशो न्यदहन् कारधिष्टितम् ॥३३॥ दयमानस्य देहस्य धुमश्चागुरुसौरभ. । उस्थित कृष्णनि तपपद्याहतपाप्मन' ॥३४॥ पूतना 'लोकपाललो राक्षसो रुधिराशना । जिघांसयापि हरये स्तन दाधाप सद्गतिम् ३५ किं पुनः श्रद्धया भश्श्या कृष्णाय परमात्मने । यच्छन् प्रियतमं किं नु रक्तास्तन्मातरो यथा प्र पा भक्तहृदिस्याभ्यां वन्द्याभ्यां लोकबन्दितै.बि यस्याः समाकम्प भगवानपिवत् स्तनम्। यासुधाभ्यपि सा स्वर्गमवाप जननीगतिम् । कृणभुक्तस्तनदीरा किमु गावो नु मात॥३८५ पांसि यासामपियत् पुनम्र हस्नुतान्यलम्। भगवान् देवकीपुत्रः कैवल्याद्यखिलप्रद. ३१॥ तासामविरत कृष्णे कुर्यतीनो सुतेषाम् । न पुनः पते राजन् संसारोऽज्ञानसम्भव . १ ·. श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७ क्टधमस्य सौरभ्यमवघ्राय प्रजौकसः । किमिदं कुत एवेति बदन्तो प्रजमाययुः ॥४१॥ ते तत्र वर्णितं गोपैः पूतनागमनादिकम् । भूत्वा तन्निधनं स्वस्ति शिशोश्वासन सुविस्मिताः नन्द. स्वपुत्रमादाय प्रेत्यागतमुदारधीः । मन्युपामाय परमो मुदं लेभे कुरदह ॥४३॥ य एतत् पूतनामोक्ष कृष्णस्या कमद्भुतम् । शृणुयाच्वया मत्यो गोविन्दे लभते रतिम्॥४४ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे पष्टोऽध्यायः ॥ ६ ॥ अथ सप्तमोऽध्यायः राजोवाच येन येनावतारेण भगवान् हरिरीश्वरः । करोति कर्णरग्याणि मनोज्ञानि च नः प्रभो॥३॥ यस्थपरतोऽपैत्यरतिबितृष्णा सत्त्वं घ शुद्धयत्यचिरेण पुंस.। 'भक्तिहरो तरपुरुपे. च सख्यं तदेव हारं वद मन्यसे चेत ॥ २॥ अथान्यदपि कृष्णस्य तोकाचरितमद्भुतम् । मानुपं लोकमासाद्य तजातिमनुर श्री शुक उवाच कदाचिदीत्यानिस्कौतुकानचे जन्म:योगे समवेतयोषिताम् । वादिप्रगीतद्विजमन्त्रवाचश्चिकार सूनोरभिपेचनं सती ॥४॥ नन्दस्य पनी कृतमननादिकं विप्रेः कृतस्वस्स्ययनं सुपूजितः । असावयास खगभीष्टधेनुभिः संजातनिद्वारामशीशयच्छन. ॥५॥ औरयानिकीत्सुक्यमना मनस्विनी समागतान् पूजयती प्रजोक्स । नैवाशृणोद्।वै रदितं सुतस्य सा रदन् स्तनार्थी चरणायुदक्षिपत् ॥ ६ ॥ शयानस्थ शिशोरनोऽपकप्रवालमृघिहतं ग्यवर्तत । विष्यस्तनानारसाप्यमाजनं ग्यत्यस्तचमाविभिग्न-परम् ॥७॥ दृष्ट्वा यशोदाप्रमुसा प्रजनिय श्रोत्यानि कर्मणि था: समागताः। नन्दादयश्चातदर्शनाफुलाः कथं स्वयं ये शस्ट विपर्यगान् । करण्ययसितमतीन गोपान गोपोश्च पालका रदसानेन पादेन रिप्तमेनस संशयःntn न ते प्राधिरे गोपा पालभाषितमि'युत । अप्रमेयं यजं तस्य चालकस्य न ने विदुः ॥10॥ रदन्त मुतमादाय यशोता प्रमादिता । तस्यस्ययनं विप्रैः सः स्तनमपाययत् a.n पूर्ववत् स्थापितं गोपैलिभिः सपरिषदम् । विना न्यायाय दध्यातासाम्युमिः १२॥ पेऽपानृतदम्भेष्याहिंसामानवियर्जिताः । न ते सायशीलानामाशिषो विला. नार इति पालकमादाय सामयंजुरपाटनः पल पवित्राधिभिरभिपिप द्विगोमRIYA पापपिया स्वस्स्पयन नन्दगोपः समाहितः। हुरया चारिदिगतिम्पः पादादनं महागुपनार घ ·पवन ४६० श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः गाव सर्वगुणोता वाप ग्रुक्ममालिनीः । श्रात्मजाभ्युदयार्थाय प्रादात्त चान्वयुजत॥१६॥ विप्रा मन्त्रविदो युक्तास्तैो.मोक्तास्तथाऽऽशिप ाता निप्पला भविष्यन्ति नक्दाचिदपि स्फुटम् । एक्दाऽऽरोहमास्टं लानयन्ती सुतं सती । गरिमाणं शिशोर्वोढं न सेहे गिरिवूत्यत् ॥१८॥ भूमौ निधाय तं गोपी विस्मिता भारपीडिता । महापुरुषमादध्यौ जगतामाम कर्मसु ॥११॥ दैत्यो नाना तृणावर्त सभृत्यः प्रणोदित. । चक्रवातस्वरूण जहारामोनमर्भम् ॥२०॥ गोकुलं सर्थमावृण्वन् मुणश्चपि रेणुभिः । ईश्यन् सुमहाघोरशब्देन प्रदिशो दिशः ॥२१॥ मुहर्त मभवद् गेष्ठ रजसा तमसाऽऽवृतम् । सुतं यशोदा नापश्यत्तस्मिन् न्यस्तवती यत ॥२२ नापरयत् कश्चनारमानं परं चापि विमोहितः । तृणावर्तनिसृष्टाभिः शर्कराभिरपद्रुत ॥२३॥ इति सरपवनचक्रपांसुवर्षे सुतपदवीमयलाविलक्ष्य माता । अतिकरुणमनुस्मरन्त्यशोचद् भुवि पतिता मृतवरसका यथा गौ• ॥२४॥ संदतमनुनिशम्य तत्र गोप्यो भृशमनुतप्तधियोऽपूर्णमुरय. । रुतुरनुपलभ्य नन्दसूनुं उपारतपासुवर्षदेगे ॥२५॥ तृणावर्त. शान्तरयो वारयारूपधरो हरन् । कृष्णं नभोगतो गन्तुं नाशनोद भूरिभारमृत्॥२६॥ तमश्मानं मन्यमान प्रारमनो गुस्मत्तया । गले गृहीत उन्रष्टुं नाशमोदछुतार्भकम् ॥२७॥ गलप्रहनिश्चेष्टो दैत्यो निगंतलोचनः । अध्यातरायो न्यपतत महपालो प्यसुमंजे १२मा तमन्तरिचात् पतितं शिलायो विशीर्णसर्वावयव करालम् । रदशरेण विद्ध खियो स्तरयो दाशु समेता ॥२६॥ प्रादाय माने प्रतिहत्य विस्मिता: कृपणं च तस्योरसि लग्यमानम् । सं स्वस्तिमन्तं पुरपादनीतं विहायसा मृत्युमुसात् प्रमुहम्। गोप्यश्च गोपा. किल नन्दमुण्या लब्ध्वा पुन प्रापुरतीय मोदम् ॥३०॥ अहो यतास्यद्भुतमेष रसपा यालो निति गमितोऽम्यगाय पुन. । हिंस स्वपापेन विहिसित. सलः सापुः समावेन भयाद् शिमुप्पो 10 कि नस्तपधीमयोपजान पूगेंदामुग भूतसौददम् । यत् सम्परेत. पमरेव पालको दिष्टया स्थपन्धन् प्रणयन्नुपस्थिरा ॥३२॥ दृष्ट्वानानि यलुश गन्दगोपो पहनने । वसुदेवययो भूयो मानयामाम तिमन १३॥ मुन्दाभग्मादाय स्याटकमारोप्य भामिनी । रमा पापयामास सन पjि| पौतमायम्पननी सा सम्प र विस्मितमा मुम लालयती रामन् जामो दरो इदगार रोमी ज्योनिरनोरमागा. सूर्यादयनोग्नुपर। दीपान नातिनानि भारी यानि रियामानि ॥१६॥ 1 यथा ·श्रीमदभागवते दशमस्कन्धे अध्याय - सा वीक्ष्य विश्वं सहमा राजन् मनातवेपथुः। सामोल्य मृगशावादी नेत्रे श्रासीत् सुचिस्मिता इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्ध तृणावर्तमोतो नाम सहमोऽध्यायः ॥ ७ ॥ अथाष्टमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच गर्गः पुरोहितो राजन् यदूनां सुमहातगः । यजं जगाम नन्दस्य वसुदेवप्रचोदितः ॥ १ ॥ तं दृष्ट्वा परमप्रीतः प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः । धान धोरजधिया प्रणिपातपुरःसरम् ॥ २॥ सूपविष्ट कृतातिथ्यं गिरा सूनृतया मुनिम्। नन्दयित्वाप्रवीद ग्रान् पूर्णस्य करवाम किम् ॥३॥ महद्विचलनं नणां गृहिणां दीनचेतसाम् । नि श्रेयसाय भगवन् कलरते नान्यथा पचित् ॥en ज्योतिपामयनं साक्षाद् यत्सम्मानमतीन्द्रियम्। प्रणीतं भवता येन पुमान् वेद परावरम्॥५॥ यं हि महाविदा श्रेष्ठः संस्कारान् कमसि । यालयोरनयोनणां जन्मना माझयो गुर ॥६॥ गर्ग उवाच यदनामहमा धार्यः स्यातच भुवि सतिः । सुतं मया संस्कृतं ते मन्यते देवकीसुतन ॥ ७ ॥ कंसः पापमतिः सख्यं सव चानकदुन्दुभैः । देवक्या अष्टमो गर्भो न स्त्री भवितुमर्दनि ॥८ इति सम्चिन्तयन्छु त्या देवया दारिकायच। अपि हन्ताऽऽगतारास्तहि तनोऽनया भवेत् । नन्द उवाच अलशितोऽस्मिन् रहसि मामकैरपि गोपजे । कुर द्विजातिसंस्कारं स्वस्तिवाचनपूर्वकम् ॥10॥ श्रीशुक उवाच एवं सम्माधितो विप्रः स्वचिकीर्पितमेव तत्। चकार नामकरणं गूदो रहसियालयोः गर्ग उवाच भर्य हि रोहिणीपुरो रमपन मुददो गुरौ । भारयास्यते राम इति यलाधिस्याद् बलं विदुः यनामयग्भावात् सहर्पणमुरान्युन ॥१२॥ आसन् यसयो यस्य गृहतोऽनुयुगं सन्ः । गुसो रकस्तया पोत इदानीं कृष्यतां गतः ।। मागर्य यसुदेवस्य पधिमासस्सगारमनः । पासुदेव इति श्रीमानमिशाः सम्मघर 11 पहनि सन्ति नामानि पगि घ मुतस्य ने । गुणरमांनुरूपापि तान्यई घेद मो जना पर पा श्रेय प्राधास्पद् गोपगोकुलनन्दनः । अनेन सदुर्गाति यूयमारतरप्पय ९ पुरान मन मामले परपुरोहित के रूपमा निरंतु सदसmn प एतस्मिन् महामागा:प्रीतिपुन्ति माना..नारपोऽभिमययतान् विपशानियामुरा तस्मापदाममोऽयं ते नारायणमो गुरेनिया योग्यांनुभायेन गोगयरय सम दिगः ॥ - ·. ४६२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायो इस्यामानं समादिश्य गोंच स्वगृहं गते । नन्दः प्रमुदितो मेने श्रात्मानं पूर्णमाशिषामो२०॥ कालेन बजताल्लेन गोकुले रामकेशवौ । जानुभ्यां सह पाणिभ्या रिङ्गमाणौ विजहतु.॥२१ ताववियुग्ममनुकृप्य सरीमपन्ती घोपप्रघोपरचिर' ग्रजकर्दमेषु । तन्नादहृष्टमनसावनुसृत्य लोकं मुग्धप्रभीतवदुपेयतरन्ति मात्रो. ॥२२॥ तन्मातरौ निजसुतौ घृणया स्नुवन्त्यौ पकाङ्गरागरचिरावुपगुह्य दोाम् । दवा स्तनं प्रपिबतो.स्म मुखं निरीक्ष्य मुग्धस्मिताल्पदशनं ययतुः प्रमोदम् ॥२३॥ यांगनादर्शनीयहमारलीलावन्तर्घजे तबलाः प्रगृहीतपुक्कैः । वत्सरितस्तत उभावनुकृष्यमाणौ प्रक्षन्य उज्झितगृहा ज्हपुहंसन्स्यः ॥२४॥ नयमिदंष्ट्रयसिजलद्विजकण्टकेभ्यः क्रीडापरावतिचलौ स्वसुतौ निषेधुम् । गृह्याणि कर्तुमपि यत्र न तजनन्यौ शेकात आपतुरलं मनसोऽनवस्थाम् ॥२५॥ कालेनादेन राज राम कृष्णश्च गोकुले । अपृष्टजानुभिः पद्भिर्विचक्रमतुरञ्जसा ॥२६॥ ततस्तु भगवान कृष्णो वयस्पैर्यजयालकै । सहरामो अजस्त्रीणां चिकोडे जनयन् मुदम्।२७) कृष्णस्य गोप्यो रचिरं वीक्ष्य कौमारचापलमाटण्वन्त्याः किल तन्मातुरिति होचु. समागताः व सान् मुञ्चन् धचिदसमये क्रोशमंजातहासः स्तेयं स्वाद्वरपथ दधि पयः कल्पिते. स्तेययोग। मर्कान् भोयन् विभजति स पेसात्ति भाण्डं भिनत्ति द्रव्यालाभे स गृहकुपितो यात्युपनोश्यतोकान् इस्तामाझे रचयति विधि पीठकोलूखलाश्चिद्ध गन्तर्निहितवयुन शिस्यभाण्डेपु राद्वित् । भवान्तागारे पृतमणिगणं म्वाद्गमर्थप्रदीपं काले गोप्यो यहि गृहकृत्येषु सुव्यप्रचित्ताः ॥३०॥ एवं धाष्टर्यान्युशति कुस्ते मेहनादीनि वास्तौ स्तेयोगविरचितकृतिः सुमतीको यथाऽऽस्ते । इत्थं स्वीभि. सभयनयनश्रीमुखालोकिनीभियाख्यातार्या प्रहसितमुखी न घ पालन्धुमैच्छत् । एकदा मोढमानास्ते रामाद्या गोपदारकाः । कृष्णो मृदं भवितवानिति मा न्यवेदयन् ॥३२॥ सा गृहीत्या करे कृष्णमुपालम्य हितैषिणी । यशोदा, मयसम्भ्रान्तप्रपणामभापत ३३|| कस्मान्मृदमदान्तात्मन् भवान् भक्तिगन रहा। वदन्ति तावका घते कुमारास्तेऽप्रजोऽव्ययम्। श्रीकृष्ण उवाच नाई भक्षितवानम्य सर्वे मिव्याभिशंसिन. । यदि सत्यगिरस्तहि सम पश्य मे मुखम् ॥३६॥ ययेवं तहि व्यादेहोयुक्तः स भगवान् हरि.। पादत्ताव्याहतैश्यं मोडामनुजपालकः ॥३६॥ मा सप्र दाशे विश्व जगत् स्वास्नु च सं दिश.। साद्रिद्वीपाधिभुगोलं सपारवानीन्दुतारकम२७ ज्योतिधक जलं तेजो नमस्तान् वियदेव च । वैज्ञारिकाणोन्द्रियाणि मनो माना गुणारत्रया पतद विचिन सहजीकालसमावकाशयलिङ्गभेदम् । सूमोस्तनी पीय विदारिसास्ये प्रजं सहारमानम्पाप शशम् ॥३१५ ·-- श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः कि स्वम एतदुत देवमाया किं वा मदीयो यत बुद्धिमोहः । श्रयो अमुष्यैव ममा फस्य य कश्चनोत्पत्तिक धारमयोग Hon अथो यथावत विसर्कगोचरं चेतोमनः कर्मवचोभिरजसा । यदाधयं येन यत प्रतीयते सुर्विभाव्य प्रणतास्मि तत्पदम् ॥४१॥ महं ममासी पतिरेप मे सुतो ग्रजेश्वरस्यासिलवित्तपा सती। गोप्यश्च गोपाः सहगोधनाश्च मे यन्माययेत्थं कुमति स मे गति ४२॥ इत्थं विदिततत्वायां गोपिकायां स ईश्वर. । वैष्णवी व्यतनोन्मायो पुरस्नेहमयीं विभु ११३॥ सयोनष्टस्मृतिगोपी सारोप्यारोहमात्मजम्। प्रवृद्धस्नेहपलिलहृदयाऽऽसीद् यथा पुरा ४en ग्रय्या चोपनिषद्भिश्च सांख्ययोगेश्च सात्वतैः । उपगीयमानमाहात्म्यं हरि सामन्यतारमजम्४६ राजोवाच नन्द. किमकरोद् ब्रह्मन् श्रेय एवं महोदयम् । यशोदा च महाभागा पपी यस्या स्तनं हरिः पितरो नान्यविन्देता कृष्णोदारा फेहितम् । गायन्त्यद्यापि कवयो यलोकशमलापहम् ॥४७॥ श्रीशुक उवाच द्रोणो वसूनां प्रवरो धरया सह भार्यया । करिष्यमाण प्रादेशान् ब्रह्मणस्तमुवाच हnan जातयोनी महादेवे भुवि विश्वेश्वरे हरौ । मक्ति स्यात् परमा लोके ययामो दुर्गति तरेत् ॥ अस्विरयुक्त स भगवान् प्रजे द्रोणो महायशा जी नन्द इति रयातो यशोदा सा धराभवत्।। ततो भक्तिभंगवति पुत्रीभूते जनार्दने । दम्पत्योर्नितरामासीद् गोपगोपीपु भारत ॥११॥ कृष्णो प्राण प्रादेशं सत्यं क मजे विभु। सहरामो वसंश्चक्रे तेषां प्रीति स्वलीलया ॥१२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाध विश्वरूपदर्शनेऽष्टमोऽध्यायः ॥८॥ अथ नवमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एकदा गृहदासीपु यशोदा नन्दगेहिनी । फर्मान्तरनियुक्तास निर्ममन्य स्वय दधि ॥2॥ यानि यानीद गीतानि सदालचरितानि च । दधिनिमन्यने काले स्मरन्ती तान्यगायत॥२॥ सीम पृथुकटितटे यिभ्रती सूग्रनद पुरस्नेहस्नुतकुचयुग जातफरपं घ सुम् । रण्याकधमभुन्चलकरणी कुण्डले स्विनं वनं क्वरविगलन्मालती निर्ममन्य ॥३॥ तो स्तम्यकाम प्रासाप मानती जननी हरि । गृहोस्या दधिमन्यानं न्यपेधन प्रीतिमारहन्। घासः . च ·स्तन . ४६४ धं मदभागवते दशमस्कन्धे श्रभ्याय : तमइमारूडमपाययत् स्नेहस्नुतं सस्मितमीदती मुखम् । अतृप्तमुत्सृज्य जवेन सा ययायुत्सिच्यमान पयसि स्वधिश्रिते ॥ ५॥ सातकोप: स्फुरितारणावरं मंदश्य दभिर्दधिमन्धभाजनम् । भिमा मृपाश्रुपदश्मना रहो जधास हैयङ्गवमन्तरं गतः॥६॥ उत्तार्य गोपी सुशृतं पयः पुनः प्रविश्य संदृश्य च दध्यमत्रकम् । भन्न विलोक्य स्वसुतस्य कर्म तजहास तं चापि न तत्र पश्यती ॥ ७॥ उलूखलाडघरपरि व्यवस्थितं माय कामं ददतं शिचि स्थितम् । हैयङ्गव चौर्यविकितेक्षणं निरीषय पश्चात् सुतमागमाछनै, ॥८॥ तामात्तयष्टि प्रसमीक्ष्य सत्वरस्ततोऽपरह्यापससार भीतवत् । गोप्यन्वधावन यमाप योगिनों मं प्रवेष्टुं तपसेरितं मनः ॥६॥ श्रवनमाना जननी पहचलच्छोलीभराकान्तगतिः सुमध्यमा । जवेन विरासतकेशवन्धनच्युतप्रसूनानुगतिः परामृशत् ॥१०॥ कृतागसं तं प्रर दन्तमक्षिणी कान्तमञ्जन्मपिणी स्वपाणिना। उद्वीप्रमाणं भयविह्वलेक्षणं हस्ते गृहीया भिपयन्त्यवागुरत् ॥११॥ . त्यक्त्वा यष्टि सुत भीतं विज्ञाया कयासला । इयेप फिल तं बधु दानाऽतवीर्यकोविदा १२॥ न चान्तन बहिर्यस्य न पूर्व नापि चापरम् । पूर्वापरं बहिश्चान्तर्जगतो यो जगच य; ॥१३॥ त मवाss मजमव्यक्तं मयलिद्गमधोहम् । गोपियोलुखले दाग्ना यबन्ध प्राकृतं यथा|१४॥ तद् दाम बध्यमानस्य स्वास्य कृतागस । द्वयनुलोनमभूत्तेन सन्दधेऽन्यच्च गोपिका ॥१५॥ यदाऽऽमीत्तदपि न्यून तेनान्यदपि सन्दधे । तदपि षड्गुल न्यूनं यद् यदादत्त बन्धनम् ॥१६॥ एवं स्थगेहदामानि यशोदा सन्दधायपि । गोपीनो सुस्मयन्तीना स्मयन्ती विस्मिताभवत् स्वमातुः घिनगात्राया विसस्तकयरस्राः । दृष्ट्वा परिश्रम कृष्णः कृपयाऽऽसीत् स्वबन्धने।। एवं मन्दर्शिता राग हरिणा भृत्यवश्यता । स्ववशेनापि कृष्णन यस्येदं सेधरं यशे | ने विरियो न भयो न श्रीरण्यासंश्रया। प्रसाद लेभिरे गोपी यत्तत् प्राप विमुनिदान।२०। नायं सुसापो भगवान् देहिनां गोपिकामुत.।ज्ञानिना चारमभूतानां यथा भक्तिमतामिहार॥ कृष्णस्तु गृहकृत्येषु व्यप्रायों मातरि प्रभुः । श्रद्रासीदर्जुनौ पूर्व गुसको धनदारमजी ॥२२॥ पुरा नारदशापेन वृसतो प्रापिती मदात् । नलभमणिग्रीयाविति ख्याती श्रियान्विती२५ इति श्रीमद्भागवत महापुराये दशमस्कन्धे पूर्वाध गोपीप्रसादो नाम नयमोऽध्यायः NEn १ ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १० ४६५ अथ दशमोऽध्यायः राजोयाच ध्यता भगवनेतत्तयोः शापस्य कारणम् । यत्तद् विगर्हितं कर्म येन वा देवस्तम ॥१॥ श्रीशुक उवाच रदस्थानुचरी भूचा सुदृप्ती धनदात्मजौ । वैज्ञासोपयने म्ये मन्दागिन्यां मदोत्कटौ ॥२॥ चारणी मदिरा पीत्वा मदाणितलोचनौ । खोजनैरनुगायद्भिश्चेरतु पुष्पिते वने ॥ ३ ॥ अन्तः प्रविश्य गङ्गायामम्भोजवनराजिनि । चिक्रीटतुर्युवतिभिर्गजाविव करेणुभिः ॥ ४ ॥ यदृच्छया च देवदिभगवास्तत्र कौरव | अपश्यनारदो देवो सीवाणौ समबुध्यत ॥ ५ ॥ दृष्ट्वा ग्रीडिता देव्यो वियवाः शापशशिताः। वासोसि पयंधुः शीघ्र विवस्त्री नैव गुह्यकौत ६ ॥ दृष्ट्वा मदिरामत्तौ श्रीमदान्धौ सुरात्मजौ । तयोरनुप्रहार्थाय शाप दास्यन्निदं जगौ ॥ ७ ॥ नारद उवाच न ह्यन्यो जुपतो जोप्यान् बुद्धिभ्रंशो रजोगुण । श्रीमदादाभिजात्यादियंत्र स्त्री द्यूतमासय ८५ हन्यन्ते पशवो यत्र निर्दयैरजितात्मभिः । मन्यमानेरिमं देहमजरामृत्यु नश्वरम् ॥ ६ ॥ देवसहितमप्यन्ते कृमिविड्भस्मसज्ञितम् । भूतध्रुक्त कृते स्वार्थ कि वेद निरयो यत.n01 देहः किमनदातु: स्वं निपेक्तुर्मातुरेव च । मातु. पितुर्वा यलिन बेतुरन: शुनोऽपि वा॥११॥ एवं साधारणं देहमव्यक्तप्रभवाप्ययम् । को विद्वानात्मसात् कृत्वा हन्ति जन्तूनुतेऽसतः१२ असत. श्रीमदान्धस्य दारिद्यं परमाञ्जनम् । श्रात्मौपश्येन भूतानि दरिद्रः परमीक्षते ॥१३॥ यथा कण्टयविद्धाको जन्तोनच्छतिता व्यधाम् । जीवसाम्यं गतो लिङ्गैर्न तयाविद्धकण्टक'1३४॥ दरिद्रो निरहस्तग्भो मुक्त समरिह । कृच्द्र यदृच्छयाऽऽमोति तद्धि तस्य परं तप.१५ नित्यं सुरक्षामदेहस्य दरिद्रस्यानकादिणः । इन्द्रियाण्यनुशुप्यन्ति हिंसापि विनिवर्तते॥१६॥ दरिद्रस्यैव युज्यन्ते साध्यः समदर्शिनः । सद्धि.हिणोति तं तर्प तत धाराद् यिशुद्धयति। साधूना समचित्तानां मुकुन्दचरणैपिणाम् । उपेक्ष्यै. कि धनस्तम्भैरसद्भिरसदाश्रयः man तदई मत्तयोर्माच्या वारण्या श्रीमदान्धयोः। तमोमदं हरिप्यामि गयोरजितात्मनो ११ यदिमौ लोकपालस्य पुत्रौ भूत्वा तम प्लुती । न विवाससमारमानं विजानीत: सुदुमंदी॥२० प्रतोऽहंत. स्थावरतो स्याता नेयं यथा पुनः । स्मृतिः स्यान्मप्रसादेन तत्रापि मदनुग्रहावर वासुदेवस्य सानिध्य लब्ध्वा दिव्यशरच्छते । वृत्त स्वलोको भूयो लब्धभक्ती भवियत:२२ श्रीशुफ उपाच एवमुश्रया स देवर्षिर्गतो नारायणाश्रमम् । नलयूपरमणिनीवावासतुर्यमलार्जुनी ॥२३॥ N -

·४६६
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः १०
ऋर्भागवतमुख्यस्य सत्यं कर्तुं वचो हरि. । जगाम शनकैस्तत्र यत्रास्ता यमलार्जुनौ॥२४॥
देवर्षि में प्रियतमो यदिमौ धनदात्मजौ । तत्तथा साधयिष्यामि यद् गीतं तन्महात्मना२५॥
इत्यन्तरेणार्जुनयोः कृष्णस्तु यमयोर्ययो । श्रारमनिवेशमात्रेण तिर्यग्गतमुलूखलम् ।।२६।।
बालेन निष्कर्षयतान्वगुलूखलं तद् दामोदरेण तरसोत्कलिताधिबन्धौ ।
निष्पेततुः परमविक्रमितातिवेपस्कन्धप्रवालविटपौ कृतचण्डशब्दौ ॥२७॥
तब श्रिया परमया ककुभः स्फुरन्तौ सिद्धायुपेत्य कुजयोरिव जातवेदाः ।
कृष्णं प्रणम्य शिरसाखिललोकनार्थ बद्धाञ्जली विरजसाविदमूचतुः स्मः ॥२८॥
कृष्ण कृष्ण महायोगिस्वत्वमायः पुरुषः परः । ब्यक्ताव्यक्तमिदं विश्वं रूपं ते ब्राह्मणा विदुः२६
त्वमेकः सर्वभूताना देहास्वात्मेन्द्रियेश्वरः । त्वमेव कालो भगवान् विष्णुरव्यय ईश्वर. ॥३०॥
त्वं महान् प्रकृतिः सूक्ष्मा रजःसत्वतमोमयी । त्वमेव पुरुषोऽध्यसः सर्व क्षेत्रविकारवित ॥३१५
गृह्यमाणैस्त्वममायो विकारैः प्राकृतैर्गुणैः । कोन्विहार्हति विज्ञातुं प्रासिद्ध गुणसंवृतः३२
तस्मै तुम्यं भगवते वासुदेवाय वेधसे । श्रात्मद्योतगुणैश्छन्नमहिने ब्रह्मणे नमः ॥३३॥
यस्यावताग शायन्ते शरीरेवशरीरिणः । तेस्तैरतुल्यातिशयैर्वीय दैहिवसङ्गतैः ॥३४॥
स भवान् सर्वलोकस्य भवाय विभवाय च । अवतीर्णोऽशभागेन साम्प्रतं पतिराशिषामा३॥
नमः परमकल्याण,
परममङ्गल । वासुदेवाय शान्ताय यदूनां पतये नमः ॥३६॥
अनुगानीहि नौ भूमंस्तवानुचरकिङ्करौ । दर्शनं नी भगवत ऋपेरासीदनप्रहात १३७n
वाणी गुणानुकथने श्रवणो कथा हस्तौ च कर्मसु मनस्तव पादयोन. ।
स्मृत्यो शिरस्तव निवासजगत्प्रणामे दृष्टिः सतां दर्शनेऽस्तु भवत्तनूनाम् ॥३८॥
श्रीशुक उवाच
इन्धं सीर्तितस्ताम्या भगवान् गोकुलेश्वरः । दाना चोलूपले बद्धः प्रहसन्नाह गुपको३३॥
श्रीभगवानुवाच
ज्ञातं मम पुरैवतपणा करणात्मना। यरहीमदान्धयोग्भिविभ्रंशोऽनुप्रहः कृत:५०
साधूनां समचित्ताना सुतरां मत्कृतारमनाम् । दर्शनानो भवेद् बन्धः पुंसोऽपणो सवितुर्यथा
तद् गच्छतं मत्परमो नलकूबर सादनम् । सक्षातो मयि भावो वामोत्सितः परमोऽभव.४२
श्रीशुक उवाच
इरयुक्तौ तौ परिक्रम्य प्रणम्य च पुनः पुनः । यदोलखलमामन्य जम्मतुर्दिशमुत्तराम् man
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाध दशमोऽध्यायः ॥ ६ ॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ११ ४६७ अथैकादशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच गोपा नन्दादय श्रुत्वा द्रुमयोः पततो रवम् । तपाजग्मु कुरुश्रेष्ट निर्घातभयशहिता ॥3 भूम्या निपतितौ तत्र दाशुर्यमलार्जुनौ । बभ्रमुस्तदविज्ञाय लक्ष्य पतनकारणम् ॥ २॥ उलूखल विकन्ति दाग्ना बद्ध च बालकम् । कस्येदं कुत आश्चर्यमुस्पात इति कातरा ॥३॥ बाला उधुरनेति तिर्यगतमुलखलम् । विकाता मध्यगेन पुरपावप्यचक्ष्महि ॥ ४ ॥ न ते तदुक्त जगृहुर्न घटेनेति तस्य तत् । बालस्योत्पाटनं तवों केचित् सन्दिग्धचेतस. ॥ ६ ॥ उलूखल विकर्ष त दाम्ना बद स्वमात्मजं । विलोक्य नन्द प्रहसद्वदनो विमुमोच ह ॥ ६ ॥ गोपीमि स्तोभितोऽनृत्य भगवान बालवत् चित् । उद्गायत्ति धचिन्मुग्धस्तद्वशो दारुयन्त्रवत् विमर्ति चिदाशप्त पीठकोन्मानपादुकम् । याहुक्षेप च कुरुते स्वानां च प्रीतिमावहन् ॥ ८॥ दर्शयंस्तदिदा लोक भास्मनो भृत्यवश्यताम् । मजस्योवाह वै हर्प भगवान् बालचेष्टित ... क्रोणीहि भो फलानीति शुरवा सरवरमच्युत । फलार्थी धान्यमादाय ययौ सर्वपलप्रद १० फ्लविक्रयिणी तस्य च्युतधान्य करद्वयम् । फलैरपूरयद् र फ्लभाण्डमपरि ध ॥११॥ सरित्तोरगतं कृष्णं भन्नार्जुनमथातयत् । राम च रोहिणी देवी भीडन्त बालभृशम्॥२॥ नोपेयाता यदाऽऽहूतौ क्रीदासनेन पुनको । यशोदा प्रेषयामास रोहिणी पुप्रयत्सलाम्॥१३॥ मोदन्तं सा सुत यालेरतियेल सहाग्रजम् । यशोदाजोहवीत् कृष्णं पुत्रस्नेहस्नुतस्तनी-१४॥ कृष्ण कृष्णारविन्दास तात एहि स्तनं पिया अल विहार हुरहान्त. फ्रीडाश्रान्तोऽसि पुनका हे रामागग्छ ताताशु सानुज कुलनन्दन । प्रातरेव कृताहारस्तद् भवान् भोक्तुमहति॥१६॥ प्रतीक्षते त्वा दाशाई भोक्ष्यमाणो प्रजाधिप । एटावयो प्रिय धेहि स्वगृहान् यात यालका । धूलिधूसरितागस्य पुत्र मजनमावह । जन्ममध भवतो विनम्यो देहि गा शुचि : पश्य पश्य वयस्यास्ते मातृमृष्टान् स्वलकृतान्। स्वं च स्नात कृताहारो विहरस्य स्वलकृत ।। इस्य यशोदा तमशेपशेखर माया सुत स्नेहनिबद्धधीनूप । हस्ते गृहीरवा सहराममन्युतं नीरवा स्ववादं कृतवत्ययोदयम् ॥२०॥ गोपवृद्धा महोपाताननुभूय वृहदने । नन्दादय समागग्य प्रनकार्यममन्प्रयन् ॥२१॥ सोपनन्दनामाऽऽह गोपो ज्ञानवयोऽधिक । देशकालार्थतस्य प्रियकृद् रामकृष्णयो ।२२॥ उयातव्यमितोऽस्माभिगोकुलस्य हितैषिभि । प्रायानरयन महोत्पातामालानी नाराहेतव ॥२३॥ मुक्त कशिद रापस्या मालन्या यालको घसी। हरेरनुप्रहान्नूनमनश्योपरि नापसत् ॥२५॥ पक्रवातेन नीतोऽयं देरयेन विपद वियत् । शिलायां पतितस्तत्र परित्रात मुरेश्यो ॥२१॥ .

·धीमदभागवते दशमस्कन्धे अध्याय ११ यन्न म्रियेत दुमयोरन्तर प्राप्य पालक । श्रमावन्यतमो वापि तदप्यच्युतरक्षणम् ॥२६॥ यावरपातिकोऽरिष्टो मज नाभिभवेदित । तावद्दालानुपादाय यास्यामोऽयत्र सानुगा वन वृन्दावन नाम पशन्य नवकाननम् । गोपगोपीगवा सेव्य पुण्यादितृणवीरधम् ॥२॥ तत्तत्राद्यैव यास्याम शकटान् युट्क्त माचिरम। गोधनान्यग्रतो यान्तु भवता यदि रोचते॥२६॥ तच्छू स्वेकधियो गोपा साधु साध्विति वादिन । प्रजान्स्वान् स्वान समायुज्य ययू रूढपरिच्छदा वृद्धान् बालान् स्त्रियो राजन् सर्वोपकरणानि च। श्रन स्वारोप्य गोपाला यत्ता प्रात्तशरासना ३१ गोधनानि पुरस्कृत्य शृङ्गाण्यापूर्य सर्वत । तुर्यघोपेण महता ययु सहपुरोहिता १३२॥ गोप्यो रूढरथा नूवकुचकुङ्कुमकान्तय । कृष्णलीला जगु प्रीता निष्ककण्ट्य सुवासस तथा यशोदारोहिण्यायेक शकटमास्थिते । रेजतु कृष्णरामाभ्यां तकथाश्रवणो सुके ॥३३॥ घृन्दावन सम्प्रविश्य सर्वकालसुखावहम् । तर चकुर्वजावास शकरैरधच द्रवत् ॥३॥ वृन्दावन गोवर्धन यमुनापुलिनानि च । वीक्ष्यासीदुत्तमा प्रीती राममाधवयोर्नुप ॥३६॥ एवं यजौकस प्रीति यच्छन्ती बालचेष्टित । कलवाक्यै स्वकालेन वसपालो बभूवतु ॥३७॥ अविदूरे प्रजभुव सह गोपालदारकै । चारयामासतुर्व सान् नानाक्रीडापरिच्छदौ ॥३॥ वचिद् वादयतो वेणु सेपणे हिपत धचित्ाचित पादै किङ्किणीभि कचित् कृनिमगोपै । पायमाणो नर्दन्ती युयुधाते परस्परम् । अनुकृत्य रुतैर्ज तूश्चेरतु प्राकृतौ यथा neon कदाचिद् यमुनातीरे यसाचारयतो स्वकै । वयस्य कृष्णवलयोर्जिघांसुःय श्रागमत् ॥४१॥ त वासरूपिण वीक्ष्य पसयूथगत हरि । दर्शयन् यलदेवाय शनैर्मुग्ध इघासदत् ॥४२॥ गृही वापरपादाभ्या सहलाङ्गुलमव्युत । भ्रामविवा कपिथान प्राहियोद् गतजीवितम् । स कपिथैर्महाकाय पायमानै पपात हा ४३ ॥ र वीक्ष्य विस्मिता बाला शशा साधु साध्विति। दवाश्च परिसता बभूवु पुप्पर्पिण ४४ तो वसपालको भूवा सर्वलोकैकपालको । समातराशौ गोव साश्चारय तौ विचातु ॥४॥ स्व स्व वसफल सर्वे पाययिष्यन्त एकदा ! गवा जलाशयाभ्याश पाययि वा पपुलम्४६॥ ते तन ददृशुर्याला महासचमपस्थितम् । तत्रसुवनिर्मित गिरे शृङ्गमित्र च्युतम्॥४७॥ चै यको नाम महानसुरो कफरूपरम् । श्रागत्य सहसा कृष्ण तीपणतुएशोऽप्रपद् यलीn कृष्ण महायस्मस्त दृष्ट्वा रामादयोऽभका । यभूयुरिन्द्रियाणीव विना प्राण विचेतस 18: तालुमूल प्रदहन्तमग्निपद् गोपालसूनुं पितरं जगद्गुरो । चस्पद सोऽतिगत यकस्तृण्डन. हतु पुरश्यपचत २२० । पमापत त स निगृह्य तुण्डयोदोभ्या बर्क क ससस सतां पति । पश्यरमु बालेषु ददार लीलया मुदायहो पोरण दिवशेषमाम् In त ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २३ तदा बकारिं सुरलोकवासिनः समाकिरन् नन्दनमल्लिकादिभिः । 'समीडिरे चानाशवमंस्तस्तद् वोच्य गोपालसुता विसिस्मिरे १५२५ मुक्त यकास्यादुपलम्य वालका रामादयः प्राणमिन्द्रियो गणः । स्थानागतं तं परिरम्य निताः प्रणीय वरसान् अजमेत्य तज्जगुः ॥२३॥ श्रुखातद् विस्मिता गोपा गोप्यश्वातिप्रियाहनः । प्रेत्यागतमिचौरसुम्यादैदन्त तृषितेक्षणाः॥१४॥ प्रदो पतास्य यालस्य वहवो मृत्यवोऽभवन् । श्रप्यामोद् विप्रियं तेषां कृतंपूर्वयतो भयम्॥५॥ प्रयाप्यभिभवास्येनं नैव ते धोरदर्शनाः । जिोपर्यनमामाघ नश्यम्यग्नी पतद्वत् ११३॥ । ग्रहो घझविदा वाचो नासायाःमन्ति कर्हि चित् । गर्गो यदाह भगवानन्यमाथि सधैव तत् ॥१७॥ इति नन्दादयो गोपाः कृष्णरामकयों मुदा । कुर्वन्तो रमनायाश्च नाविन्दन भरवेदनाम् ॥१८॥ एवं विहारः कौम रैः कौमारं जहतुजे । निलायनैः सेतुबन्धमंटोनवनादिभिः।१।। इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाधं वत्सबकवधो नामैकादशोऽध्याय. ॥११॥ अथ द्वादशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच कचिद् यनाशाय मनो दधद् प्रजात् प्रातः समुत्थाय वयस्यवस्मरान् । प्रयोधययहरयेण चारणा विनिर्गतो यसपुरःसरो हरिः ॥ १॥ तेनैव सार्क रथुकाः सहस्रशः बिग्धाः सुशिग्नेविगणवेणवः । स्थान स्ान् महतोपरिसंख्ययाधितान् परसान पुरस्कृय विनिय युमुदा २॥ गवरसैरसंपयातै थोकृपय सयरसकार । पारपन्नोऽभंलोलाभिर्विशद स्तन सहnan पालमपालस्तवमसुमन.पिग्छवातुभिः । काचगुलामणिस्वर्णभूषिता प्रत्यभूश्यन ॥en मुन्यन्तोऽन्योन्यगिम्यादीन् मातानाराध चिपिपुः । समग्याश्च पुनरादसन्तश्च पुनः an यदि दूरं गतः कृणो यनोभेषणाय सम् । पई पूर्यमई मिति मंधश्य मिरे in रेचि येणून् पादयन्तो मान्न: माणि केवन । चिद महगायत पूजन्त.कोकिने.परे विमायाभिः प्रयतो गान्तः साईसर । पहाविशन्त मृग्याध कलापिभिः ॥ विरु: कोशयालानारोहन्तभ सैद्माम् । पिकुलथ तैः साई স্লব ঘখি ৪৫ सा भेपिलास, मरियाममनुताः । विमारा:निरमाया:शरत प्रतिरपना a.n यं सना प्रामुरगगुभूपा दास्यं गताना परदेयोन । मायाधिताना नरदारय माप निगाः कृताएपपुला पापापासुगंमागो एनाभिषानिमिरपनमः । मएर पविय: म तिः पिरयते दिष्टमसो मारमा १२५

·४७०
+
॥१४॥
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १२
श्रथाधनामाभ्यपतन्महासुरस्तेषां सुखक्रीडनवीक्षणानमः ।
निरयं यदन्तर्निजजीवितेप्सुभिः पीतामृतैरप्यमरः प्रतीक्ष्यते ॥ १३ ॥
दृष्ट्वा कान् कृष्णमुखानधासुरः कंसानुशिष्टः स बकोषकानुजः ।
श्रयं तु मे सोदरनाशकृत्तयोद्वयोममै सबलं हनिये
एते यदा मत्सुहृदोस्तिलापः कृतास्तदा नष्टसमा बजौकसः ।
प्राणे गते वर्मसु का नु चिन्ता प्रजासवः प्राणती हि येते ॥ १५ ॥
इति व्यवस्याजगां वृहद् वपुः स योजनायाममहाद्विपीवरम् ।
सृत्वाद्भुतं व्यात्तगुहाननं तदा पथि व्यशेत प्रसनाशया खनः ॥ १६ ॥
धराधरोप्टो जलदोत्तरोप्ठो दर्याननान्तो गिरिभद्रष्टः ।
ध्वान्तान्तरास्यो वितताध्वजिह्नः परुषामिलश्वासदवेवयोष्णः ॥ १७ ॥
प्ष्ट्वा त तादशं सर्वे मत्वा वृन्दावनश्रियम् । च्यात्ताजगरतु एडेन झुरमेजन्ते स्म लोलया nan
अहो मित्राणि गदत सस्वकूट पुर.स्थितम् । अस्मासंग्रसनव्यात्तग्यालतुण्डायते न वा ॥१६॥
मत्यमर्ककरारक्तमुत्तराहनुवद्धनम् । अधराहनुवद् रोधस्त प्रतिच्छाययारुणम् ॥२०॥
प्रतिस्पर्धेते सक्छिभ्या सव्यासव्ये नगोदरे । तुरङ्गालयोऽप्येतास्तदंष्ट्राभिश्च पश्यत ॥२१॥
आस्तृतायाममार्गोऽयं रसना प्रतिगति । एषामन्तर्गतं ध्वान्तमेतदप्यन्तराननम् ॥२२॥
दायोप्णखरवा तोऽयं श्वासवद् भाति पश्यत । तद्दग्धसत्यदुर्गन्धोऽप्यन्तरामिपगन्धवत् ॥२३॥
अस्मान् फिमग्र प्रसिता निविष्टानयं तथा चेद् बकवद् विनापयति ।
सणादनेनेति वकायुशन्मुखं वीक्ष्योद्धसन्तः करताडनैर्ययुः ॥ २४ ॥
इत्यं मियोऽतथ्यमतम्ज्ञभापितं श्रुत्वा विचिन्त्येत्यमृपा मृषायते ।
रको विदित्वासिलभूतहस्थितः स्थानां निरोक्षु भगवान् मनो दधे ॥२१॥
तायत् प्रविष्टास्त्वसुरोदरान्तरं परं न गीर्णाः शिशयः सवरसाः ।
प्रतीपमाणेन पकारिवेशनं हतस्यकान्तस्मरणेन रक्षसा २६॥
तान् वोच्य कृष्णः सालामयप्रदो अनन्यनाथान् स्वकरादयच्युतान् ।
दीनांश्च मृत्योजठराग्निासान् पृणार्दितो विष्टकृतेन विस्मितः ॥२७॥
कृत्यं किमयास्य सतस्य जीवनं न पा प्रमोपा व सतां विहिंसनम् ।
इयं फयं स्यादिसि संविचिनय तम्हारयाविशतुपदमरोएपरिः ॥ २॥
नदा धनग्छदा देवा भयादाहेति सुत्र शुः । जादपु च फंसायाः कोणपास्वधमान्धवाः ॥२६॥
नाधु त्या भगवान् कृष्णरस्वध्ययः पामयासकम् । चूर्णाचिकीरामानं सरसा पागले॥३०॥

·. श्रीमद्भागवते दशमस्वन्धे अध्याय १२ ४७१ ततोऽतिकायस्य निरूद्धमार्गिको ह्युगोर्णदृष्टेभ्रंमतस्वितस्तत । पूर्णान्तरले पवनो निरहो मूर्धन् विनिप्पाट्य विनिर्गतो यहि ॥३१॥ तेनैव संपु बहिर्गतेपु प्राणेषु वस्पान् सुहृद परेतान् । रष्टया स्वयोत्थाप्य तदन्वित पुनर्वक्त्रा मुकुन्दो भगवान् विनिर्ययौ ॥३२॥ पोनाहिभोगोरिथतमद्भुत मज्योति स्वधाना ज्वलपद् दिशो दश । प्रतीक्ष्य खेऽवस्थितमीशनिर्गम विवेश तस्मिन् मिरता दिवौकसाम् ॥३३॥ ततोऽतिहटा स्वकृतोऽकृताहण पुष्पै सुरा अप्परसश्च नर्तने । गीते सुगा वायधराश्च वाद्यकै स्तवैश्व विमा जयनि स्वनैर्गणा ॥३॥ तदद्भुतस्तोत्रसुवाघगीतिकाजयादिनकोत्सवमङ्गलस्वनान् श्रुत्वा स्वधानोऽन्त्यज प्रागतोऽचिराद् दृष्ट्वा महीशस्य जगाम विस्मयम् ॥३५॥ राममाजगर धर्म शुष्क वृन्दावनेऽहतम् । यजौकसो यहुतिथ बभूवाक्रीडगदरम् ॥३६॥ एतत् कौमारज कर्म हरेरारमाहिमोक्षणम् । मृत्यो पोगण्डके याला दृष्ट्वोचुविस्मिा बजे३७ मैतद् विचित्र मनुजा मायिन परावराणां परमस्य वेधस । अधोऽपि यरस्पर्शनधौतपातक मापामसाम्यं वसता सुदुर्लभम् १३८॥ सकृद् यदनप्रतिमान्तराहिता मनोमयी भागवत्ती ददौ गतिम् । स एव नित्यात्मसुखानुभूत्यभि युदस्तमायोऽन्तर्गतो हि किं पुन ॥३६॥ 1 सूत उवाच वोगण्डकेऽभंगा इथं द्विजा यादवदेवदत्त श्रुत्वा स्वरातुश्चरित विचित्रम् । पद भूयोऽपि तदेव पुण्यं वैयासकि यनिगृहीतता won राजोवाच मान् कालान्तरकृत तत्कालीन कय भवेत् । यत् कौमारे हरिकृतं जगु सद् माहि मे महायोगिन् परं कौतूहल गुरो । नूनमेतदरेरेव माया भवति नान्यथा ॥४२॥ वयं धन्यतमा लोके गुरोऽपि स्यन्धव. । यत् पिबामो मुदुस्वत्त पुण्य कृष्णकथामृतम्॥ सूत उवाच हत्थं स्म पृष्ट म तु चादरायोपस्वास्मारिवानगतहतासिलेन्द्रिय । कृष्ट्रात पुनलम्धयहि शि शनै प्रत्याहते भागवतोत्तमोत्तम १NA इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे दादशोऽध्याप ॥ २॥ .

·'ટ૨ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २३ अथ त्रयोदशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच साधु पृष्टं महाभाग त्वया मागवतोत्तम । यतनयसीशस्य शृण्वन्नपि का मुहुः ॥ 14 सतामयं सारभृतां निसर्गो यदर्धवाणीश्रुतिचेतसामपि । प्रतिक्षणं नव्यवदच्युतस्प यत् खिया विटानामिव साधुवार्ता ॥ २ ॥ शृणुप्वावहितो राजन्नपि गुह्यं वदामि ते । युः स्निग्धस्य शिष्यस्य पुरवो गुह्यमप्युत्ता३ ।। तथाघपदनान्मृत्यो रक्षित्वा वसपालकान् । सरित्पुलिनमानीय भगशनिदमत्रवीत् ॥ १॥ अहोऽतिरम्यं पुलिनं वयस्याः स्वकेलिसम्पन्मृदुलाच्छ्वालुकम् । स्फुट सरोगन्धहृतालिपत्रिकध्वनिप्रतिध्वानलसद्भुमाकुलम् अत्र भोक्तव्यमस्माभिर्दिया रूढं सुधार्दिताः । वत्साः समीपेऽप: पीत्वा परन्तु शनकैस्तृणम् ६ तथेति पाययित्वार्भा वरसानारुध्य शाहले । मुक्त्वा शिक्यानि बुभुजु समं भगदता मुदा॥७॥ कृष्णस्य विष्वम् पुरुराजिमण्डलैरम्यानना. फुलशो मजाकाः। महोपविष्टा दिपिने विरेजुश्छदा यथाम्भोरहकर्णिकायाः॥८॥ केचित् पुप्पैईतः केचित् पल्लपैरङ्कुरेः फलैः । शिग्भिस्त्वग्मि पनिश्च बुभुः कृतभाजना ॥ सर्वे मियो दर्शयन्त सस्वभोज्यरचिं पृथक् । हसन्तो हासयन्तश्चाम्यवजन : सहेश्वरा- on विभ्रद् घेणु जठरपन्यो शृङ्गवेने च कक्षे वामे पाणौ महणकवलं तत्फलान्यालीपु । तिष्ठन् मध्ये स्वपरिमुहृदो हासयन् नर्मभि. स्वैः स्वर्ग लोके मिपति बुभुजे यज्ञभुग् बालकेलि ११ भारतैवं वसपेषु भुनानेष्वच्युतात्मसु । वरसास्वन्तर्वने दूरं विविशुस्तृणलोभिता. ॥१२॥ तान् ट्वा भयसन्नस्तानूचे कृष्णोऽस्य भीमयमामिनाण्याशान्मा विरमतेहानेष्ये व सकानहम् इत्युक्त्वादिदरीकुलगहरेप्वात्मवत्सकान् । विचिन्वन् भगवान् कृष्णः सपाणिकवलो ययौ श्रभोजन्मननिस्तदन्तरगतो माया कस्येशितुर्दष्टुं मन्जु महित्वमन्यदपि तद्वत्सानितो वत्सपान् नीत्यान्यन कुरवहान्तरदधाखेऽवस्थितो य,पुराष्ट्वाघासुरमोदणं प्रभवत माप्त. परं विस्मयम् ततो वरसानदृष्ट्वैत्य पुलिनेऽपि च वत्सपान् । उभावपि वने कृष्णो विचिकाय समन्ततः।। १६५ धाप्यदृष्ट्वान्तविपिने वरसान् पालाश्च विश्ववित् । सर्व विधिकृत कृष्णः सहसावजगाम ह ॥१७n तत कृष्णो मुदं कर्तु तन्मातणां च कस्य चा उभयायितमात्मनं घने विश्वकृदीधरः MER यावद्वत्सपवासकाल्पवपुर्यावत्कराव्यादिकयावद् यष्टिविपाणवेणुदलशिग यावद्विभूषाम्बरम् यावच्छीलगुणाभिधाकृतिवयोपावद् विहारादिकं सर्व विष्णुमयं गिरोऽष्ट्रबदल सर्वस्वरूपोभी स्वयमारमाऽऽरमगोवरसान् प्रतिवार्यात्मवासपैः। मोडतारमविहारश्न सर्वारमा प्राविशद् प्रजम्२० तरसान् पृथड्नीत्वा तत्तद्गोष्ठे निवेश्य सः । तत्तदारमाभग्द् राजस्तत्तत्सम प्रविष्टवान्२१

·।
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्याय १३
४७३
तन्मातरो वेणुरवस्वरोत्थिता उत्थाप्य दोमि परिरभ्य निर्भरम् ।
स्र हस्नुरास्तन्यपय सुधासव मत्वा परं ब्रह्म सुतानपाययन् ॥ २२ ॥
ततो नृपोन्मदनमज्जलेपनालङ्काररक्षातिलकाशनादिभि ।
संलालितः स्पाचरितै प्रहर्पयन् सायं गतो यामयमेन माधव ॥२३॥
गावस्ततो गोष्ठमुपेत्य सत्वरं हुवारघोष परिहूतसङ्कतान् ।
स्वकान् स्वकान् वत्सतरानपाययन् मुहुर्लिहन्त्य सवदौधसं पय ॥२४॥
गोगोपीनां मातृतास्मिन् सर्वा स्नेहर्द्धिका बिना । पुरोवदास्वपि हरेस्तोकता मायया विनाारस
मजौकसा स्वतोकेषु स्नेहवल्ल्याउदमन्वहम् । नैनि सोम ववृधे यथा कृष्णे त्वपूर्ववत् ॥२६॥
इत्यमारमात्मनाऽऽत्मानं वत्सपालमिपेण सः । पालयन् वत्मपो वर्ष चिक्रीडे वनगोष्ठमो ॥२७॥
एकदाचारयन् वत्सान् सरामो वनमाविशत् । पञ्चासु नियामासु हायनापूरणीध्वजः ॥२
सतो विदूराचरतो गावो वरसानुपयजम् । गोवर्धनादिशिरसि चरन्त्यो दशस्त्रणम् ॥२६॥
दृष्ट्वाथ तास्नेहवशोऽस्मृतास्मा स गोयजोऽत्यामपदुर्गमार्ग ।
द्विपात् ककुद्वीय उदास्थपुच्छोऽगाढुक्तैरानुपया जवेन ॥ ३on
समेत्य गावोऽधोय सान वत्सव योऽप्यपाययन् । गिलन्त्य इवचाङ्गानि लिहन्त्य स्वौधसंपय ३१
गोपास्तद्रोवनायासमोध्यनजोरुमन्युना । दुर्गावच्छूतोऽन्येय गोवल्पेर्ददृशुः सुतान् ॥३२॥
तदीपणोरप्रेमरसाप्लुवाशया जातानुरागा गतमन्यवोऽर्मकान् ।
उद्धा दोभि परिरभ्य मूर्धनि प्राणैरवापु परमा मुदं ते
॥३३॥
तत प्रवयसो गोपास्तोकाश्लेपसुनिताः । कृच्छ्राच्छनैरपगतास्तदनुस्मृत्युदय ॥३en
ग्रजस्य राम प्रेमाच्या कएल्यमनुतणम् । मुक्तस्तनेष्वपत्येप्वायहेतुविचिन्तयत् ॥३॥
किमेतदद् तमिर वासुदेवेऽखिला मनि । यमस्य सात्मनस्तोकेवपूर्व प्रेम
केयं वा कुत भायाता देवीवा नायुतासुरोगा प्रायो मायास्तु मे भर्नान्यामेऽपि विमोहिनी ।।
इति सश्चिन्त्य दाशाहो वासान् सययसानपि । सर्वानाचष्ट वैकुण्ठं अनुया वयुनेन सः ॥३८॥
नैते सुरेशा पयो न चैते स्यमेव भासोश भिदाश्रयेऽपि ।
सर्व पृथक व निगमात् कथ वदेत्युक्तेन वृत्तं प्रभुणा बलोऽवेत् ॥ ३६॥
तावदेस्यात्मभूराममानेन नुस्य नेहसः । पुरोवदन्दे मांडन्त दहशे सकलं हरिम् ॥४on
यावन्तो गोकुले वाला सबसा: सर्व एवहि । मायाशपे शयाना मे नायापि पुनरस्थिता: 11
इत एतेऽन कुयरया मन्मायामोहितेतरे । तावन्त एर तत्राब्द क्रीदन्तो विष्णुना समम् ॥४२॥
एवमेतेपु भेदेषु चिरंध्यात्वा स प्रारम भू । सत्या के कतरे नेति ज्ञानु नेप्टे कथान॥४३॥
एय सम्मोहयन् विष्णु विमोहं विश्वमोहनम् । स्वर्गव माययाजोऽपि स्वयमेव विमोहित ||
वर्धते ॥३६॥

·-
४७४
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे
अध्याय.
तम्या तमोचनहारं खद्योतार्चिरिवाहनि । महतीतरमायैश्यं निहन्त्यात्मनि युजत. ॥४॥
तावत् सर्वे वत्सपाला:पश्यतोऽजस्य तरक्षणात्। व्यदृश्यन्त घनश्यामाः पीतकौशेयवासस.४६
चतुर्भुजाः शङ्खचक्रगदाराजीवणणयः । किरीटिनः कुण्डलिनो हारिणो वनमालिनः।।
श्रीवत्साङ्गददोरजकरचुकङ्कणपाणय: । नूपुरे. कटकै ताः कटिसूबाहुलीयकै Myan
शाघिमस्तकमापूर्णास्तुलसोनवदामभिः । कोमलैः सर्वगात्रेषु भूरिपुण्यवदर्पिते ॥४६॥
चन्द्रिकाविशदस्मेरैः सारुणापाङ्गवीक्षितैः । स्वकार्थानामिव रज.सत्त्वाम्या स्रष्ट्रपालका.nyon
पाल्मादिस्तग्यपर्यन्तैमूर्तिमद्भिश्चराचरैः । नृत्यगीताद्यनेकाहः पृथक् पृथगुपासिताः ॥in
अणिमाद्यमहिमभिरजाद्याभिविभूतिभिः । चतुर्विशतिभिस्तत्वैः परीता महदादिभिः ॥१२॥
कालस्वभावसंस्कारकामकर्मगुणादिभिः । स्वमहिध्वस्तमहिभिमूर्तिमद्भिरपासिताः ॥१३॥
सत्यज्ञानानन्तानन्दमात्रैकरसमूतंय. । अस्पृष्टभूरिमाहारग्या अपि ह्युपनिषदृशाम्।
एवं सकृद् ददाज: परब्रह्मात्मनोऽखिलान् । यस्य भासा सर्वमिदं विभाति सचराचरमा १५
ततोऽतिकुतुकोवृत्तस्तिमितैकादशेन्द्रियः । तद्धाम्नाभूदजस्तूष्णी पूर्देव्यन्तीव पुनिकाय५६०
इतीरेशेऽतक्ये निजमहिमनि स्वप्रमितिके परवाजातोऽतनिरसनमुखब्रह्मकमिती ।
अनीशेऽपि द्रष्टुं किमिदमिति वा मुह्यति सति चछादाजो ज्ञास्वा सपदि परमोऽजाजवनिकाम् ।।
ततोऽर्वाद प्रतिलब्धाक्षः कः परतवदुत्थितः । कृच्छ्रादुन्मील्य वै दृष्टीराचष्टेई सहात्मना ॥१८॥
सपद्य वामित पश्यदिशोऽपश्यत्पुर.स्थितम्। धृन्दावनं जनाजीव्यनुमाकीर्ण समाप्रियम्।।
या नैसर्गदुवैराः सहासन् नृमृगादयः । मिग्राणीवाजितावासद्भुतरुट्तर्षकादिकम् ।।६०५
तोदात् पशुपवशशिशुस्वनाट्यं ब्रह्माद्वय परमनन्तमगाधयोधम् ।
वरसान् सखीनिव पुरा परितो विचिन्वदेकं सपाणिकवलं परमेष्टयचट ॥६१५
दृष्ट्वास्वरेण निजधोरणतोऽवतीर्य पृथ्व्यां वपु-कनकदएडमिभिपात्य।
स्पृष्ट्वा चतुर्मुकुटकोटिभिरवियुग्मं नावा मुदश्रुसुजलैरकृताभिपेरम् ॥६॥
उत्थायोत्थाय कृष्णस्य चिरस्य पादयो.पतन् । प्रास्ते महित्व प्राग्रष्टं स्मृत्वा स्टत्वा पुनः पुन.
शनैरथोत्याय विमृश्य लोचने मुकुन्दमुद्दीच्य विनम्रकन्धर ।
कृताञ्जलिः प्रश्रयवान् समाहितः सपथुर्गदयलतेलया ६४ा
इति श्रीमभागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे प्रयोदशोऽध्याय ॥ १२॥
अथ चतुर्दशोऽध्यायः
ब्रह्मोयाच
नौमीट्य तेऽध्यपुपे सहिदायराय गुभावतंसपरिपिछलसन्मुसाय ।
पत्यसजे कालवेत्रविधाययेणलक्ष्मश्रिये मृदुपदे पशुपाङ्गमाय ॥ १॥

·श्रीमदागने मगमस्कारधे अध्याग: २४. प्रय मापाधमनापणारं पश्य प्राय पति: मकुटाम्प। पाय Traint सनम्मा सामाग्यमे प्रमी mm पाय पुशविरमा मानिसमा तारोहमा म तिमि मायाविना202 माय पोयटिममन से मायामासिंगमेशमियम तोमर सा: ममता पति सायन्सोमि पा पिन या मयोपारितामायण जगा यभूगदमिन प्रभाशिष्यने RAI यागमनामनामना मासि यिय मागम् । गायियाई जगगो विधान इय ग्यमेाच ग्रिनेत्रः ६i मुरेयवृषिपोरा सर गुप्यपि नियंत पादस्स्यपि सेडानस्य । जन्मापा दुमदनिप्राय प्रमो विधाग: मदनमहाय ५५२०॥ को पसि भूमन् मगर परारमन् योगेरपरोसीमयतमिलोरपाम् । दया कथं या पति या फदेति विस्तारयन् प्रीमि योगमायाग २॥ सम्मादिक्ष जगदशेषमसास्वरूप स्यमाममस्तधिगणं पुरदुःदुःसम् । स्यव्येय निग्यमुरायोधनमायनन्त मापात उपदपि यत् मदियारमाति॥२२॥ एकस्वमारमा पुरुषः पुराणः सत्यः स्ययंम्पोतिरनन्त यार । निरयोऽसरोगसमुसो निरञ्जनः पूर्णोऽयो मुक्त उपाधितोऽमृतः ॥२३॥ एयविध यो सस्तारमनामपि स्यात्मानमारमारमतया विवपते । गुवंकलब्धोपनिपामुचपा ये ते तरन्तोष भवामृताम्बुधिम् ॥२४॥ पारमानमेवारमतयाविजानता तेनेर जातं निखिलं प्रपश्चितम् । ज्ञानेन भूयोऽपि प तत्प्रलीयते राज्यामहेभीगमयाभवी यथा ॥२१॥ अज्ञानसंसो भयवन्धमोदी द्वौ नाम नान्यो स्त असहभायात् । अगसचिरयात्मनि केरले परे विचार्यमाणे तरणाविवाहिमी ॥२६॥ स्वामारमानं पर मत्वा परमारमानमेव च । प्रारमा पुनयंहिग्य अहोऽसजनताज्ञता ॥२७॥ अन्तर्मवेऽनन्त भयन्तमेव मृगयन्ति सन्तः। असन्तमप्यन्त्यहिमन्तरेण सन्तं गुणं तं किमु यन्ति सन्तः ॥२॥ श्रथापि ते देव पदाम्बुजद्वयप्रमादलेशानुगृहीत एव हि। नई भगवन्महिमो न चान्य एकोऽपि चिरं विचिन्वन् ॥२४॥ तदस्तु मे नाथ स भूरिभागो भवेन वान्यात तु वा तिरश्चाम् । नाहमेकोऽपि भवजनानां भूत्वा निपेवे तर पादपलवम् ॥३०॥ यतस्यजन्तो ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्य अध्याय. १४ ४७ अहोऽतिधया प्रजगोरमण्य स्तन्यामृत पीतमतीव ते मुदा । यासां विभो व सतरा मजा मना यत्तृप्तयेऽद्यापि न चालमध्वरा ॥३an अहो भाग्यमहो भाग्य नन्दगोपनजौकसाम् । यन्मित परमानन्द पूर्ण ब्रह्म सनातनम् ॥३२॥ एषां तु भाग्यमहिमाच्युत तावदास्तामेकादशैव हि वय यत भूरिभागा । एसपीकचपकेरसकृत् पियाम शर्वादयोऽघ्यु दजमध्वमृतासव ते ॥३३॥ तद् भूरिभाग्यमिह जन्म किमप्यटव्यां यद् गोकुलऽपि क्तमा निरजोऽभिषेकम् । यजीवित तु निखिल भगवान् मुकुन्दस्वद्यापि य पदरज श्रुतिमृग्यमेव ॥३४॥ एषां घोपनिवासिनाभुत भवाकि देवरातेति नश्चेतो विश्वफलात फल वदपर कुत्राप्ययन् मुह्यति सहपादिव पूतनापि सकुला वामेव देवापिता यामार्थसुर्हा प्रयात्मतनयप्राणाशयास्व ३५ तावद् रागादय स्तेनास्तावत् कारागृह गृहम् । तावन्मोतोऽघ्रिनिगडो यावत कृष्ण न ते जना प्रपञ्च निष्प्रपञ्चोऽपि विडम्ययसि भूतले । प्रपन्नजनतान दस दोह प्रथितु प्रभो ३७॥ जानन्त एव जानन्तु किं बहूक या न मे प्रभो। मनसो वपुषो वाचा वैभव तब गोचर ॥३८॥ अनुजानाहि मा कृष्णा सर्व व वेसि सर्वक । त्वमेव जगता नथो जगदेतत्तवार्पितम् ॥३६॥ श्रीकृष्ण वृष्णिकुलपुष्करजोपदायिन् मानिर्जरद्विजपशूदधिद्धिकारिन् । उद्धर्मशावरहर क्षितिराक्षस कल्पमार्कमहन् भगवन् नमस्ते ॥४०॥ श्रीशुक उवाच इ यभिष्ट्रय भूमान नि परिमन्य पादयो । नवामीए जगद्वाता स्वधाम प्रत्यपद्यत ॥४१॥ ततोऽनुज्ञाप्य भगवान् स्वभुव प्रागस्थितान् ।व सान् पुलिनमानि ये यथापूर्वसस स्वकमा४२५ एकस्मिन्नपि यातेऽन्देमाणेश चान्वराऽऽ मना। कृष्णमायाहता राजन् क्षणार्ध मेनिरऽर्भर ४३ किं किं न विस्मरन्तीह मायामोहितचेतस । यम्मोहित जगत् सर्वमभी विस्मृतारमकम् ॥ ऊचुश्च सुहृद कृष्ण स्वागत तेऽतिरहसा । नैकोऽप्य भोजि कवल एहीत साधु भुज्यताम्। ततो हसन हपीकृशोऽभ्यवहृत्य सहा के 1 दर्शयश्चर्माजगर म्यवर्तत वन पजम् ॥४६॥ चहप्रसूननवधातुविचिनिताह मोदामवेणुदलङ्गखो सवाध्य वत्सान् गृणतनुगगीतपवित्रकीतिगोपीगु सवाशि प्रविवेश गोष्टम् ॥४७॥ यधानेन महान्यालो यशोदानन्दसूनुना । हतोऽविता पय चास्मादिति बाला प्रजे जगु । राजोवाच मान् परोद्भवे कृष्णे इयान् प्रेमा क्य भवेत् । योऽभूतपूर्वस्तोक्षु स्वोदयवपि कम्यताम् 1 -- ·पुस मपि श्रीमन्नागरते दशमस्कन्धे श्रध्याय १५ श्रीशुक उवाच सर्वेपामपि मतानां नृप स्वास्मैव वल्लभ । इतरेऽपत्यवित्ताद्यास्तदल्लमतयैव हि ॥१०॥ तद् राजेन्द्र यया स्नेह स्वस्वकात्मनि दहिनाम् । न तथा ममतालम्बिपुनवित्तगृहादिपुम५१० देहात्मवादिना राजन्यसत्तम । यथा देह प्रियतमस्तथा न झनु ये च तम् । देहोऽपि ममताभाक् चेत्तसौ नारमवत् प्रिय । यस्नीर्य यपि दहेऽस्मिनीविताशा बलीयसी तरमात् प्रियतम स्वामा सर्वेषामपि देहिनाम्। तदर्धमेव सकल जगदेतचराचरम् ॥१४ कृष्णमेनमवेहि स्वमात्मानमखिला मनाम् । जगदिताय सोऽप्यन देहीवाभाति मायया५५५ वस्तुतो जानतामन कृष्ण स्थास्नु चरिष्णु च । भगवद् पमखिल ना यद् वस्विह किञ्चना५६/ मवें रामपि वस्तूना भावार्थो भवति स्थित । तस्यापि भगवान् कृष्ण किमत घस्तु रूप्यताम् समाश्रिता ये पदपञ्चवप्लव मह पद पुरययशोमुरारे । भवाम्बुधिवरसपद पर पद पदं पदं यद् विपदा न तेषाम् ॥१८॥ एतत्ते सर्वमारयात य पृष्टोऽहमिह स्वया । यत् फौमारे हरिकृत पोगण्डे परिकीर्तितम् ॥५६॥ एतत सुहृद्भिश्वरित मुरारेरघार्दन शाद्वलजेमन च । व्यक्तेतरद् रूपमजोवभिष्टव शृण्वन् गृणोति नरोऽखिलार्थान्॥६०॥ एघ विहार कौमारै कौमार जहतुयजे। निलायनै सेतुब धैर्मर्कटो प्रवनादिशि ॥६॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कधे पूर्वाधं चतुर्दशोभ्याय ॥ ६ ॥ अथ पंचदशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच ततश्च पोगण्डवय श्रितो मजे बभूवतुस्तौ पशुपालसम्मतौ । गाधारयन्तौ सखिभि सम पदैन्दावन पुण्यमतीव चतु ॥१॥ तन्माधवो येणुमुदीरयन् वृतो गोपैर्गुणनि स्वयशो बलान्वित । पशून् पुरस्कृय पश यमाविशद् विहतुकाम कुसुमाकर वनम् ॥ २॥ तमजुघोपालिमृगद्विजाकुलं महन्मन प्रख्यपय सरस्वता । वातेन जुष्ट शतपत्रगधिना निरीक्ष्य रतु भगवान् मनो दधे।। ३ ॥ तत्र तयारणपल्लवश्रिया फलप्रसूनोरुभरेण पादयो । स्पृशच्छिखान् वीक्ष्य वनस्पतीन् मुदा स्मयन्निवाहाप्रजमादिपुरुप ॥४॥ श्रीभगवानुवाच अहो मी दववरामराति पादाम्बुज ते सुमन फलाईणम् । नमन्युपादाय शिसाभिरात्मनस्तमोऽपहस्यै तरजम यकृतम् ॥ ५ ॥ स ·४७६ . श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १५ एतेऽलिनस्तव यशोऽखिललोकती गायन्त श्रादिपुरुशनुपदं भजन्ते । प्रायो अमी मुनिगणा भवदीयमुख्या गूढं बनेऽपि न जहत्यनधात्मदैवम्॥ ६ ॥ नृत्यन्त्यमी शिखिन ईड्य मुदा हरिण्यः कुर्वन्ति गोप्य इच ते प्रियमोलणेन । सूक्तश्च कोकिलगणा गृहमागताय धन्या धनौकस इयान् हि सतां निसर्ग:non धन्येयमय धरणी तृणवीरुधस्त्वत्पादस्पृशो द्रुमलताः करजाभिमृष्टः । नद्योदयः खगमृगाःसदयावलोकैगोप्योऽन्तरेण भुजयोरपि य स्पृहा श्री. nn श्रीशुक उवाच एवं वृन्दावन श्रीमत् कृष्णःमोतमनाः पशून् । रेमे सारयादेः सरिद्रोधत्सु सानुगः । वचिद् गायति गायत्सु मदान्धालिप्यनुयतैः। उपगीयमानचरित. सग्मी सङ्कर्षणान्वित.।। चिच्च कलहंसानामनुकूजति कूजितम्,। अभिनृत्यति नृत्यन्त बहिणं हासयन् पचित, मेघगम्भीरया वाचा नामभिदूरगान् पथन् । पचिदाहयति प्रोत्या गोगोपालमनोज्ञमा १२॥ चकोरक्रौञ्चचक्राहभारद्वाजशि बहिणः । अनुरोति स्म सत्वाना भीतवद् व्याघ्रहियो.॥ ऋचित् फ्रीडापरिश्रान्तं गोपोत्सगोपवहणम् । स्वयं विधमय याय पादसंवाहनादिभि. ॥११॥ नृपतो गायतः शापि पल्गतो युध्यतो मिथ । गृहीतहस्ती गोपालान् हसन्ती प्रराशंसतुः१५ चित् पल्लयतल्पेषु नियुद्धश्नमर्शितः । यसमूगाश्रयः शेते गोपो सनोपयईण -१६॥ पादसंवाहनं धः केचित्तस्य महात्मनः । अपरे हतपाप्मानो प्यजनैः समदीजयन् ॥१७॥ मन्ये तदनुरूपाणि मनोज्ञानि महात्मनः । गायन्ति स्म महाराज स्नेहशिनधियः शनैः।।८। एवं निगूढारमगतिः स्वमायया गोपात्मजवं चरितति यथन् । रेमे रमालालितपादपालको प्रायः समं प्राम्यवदीराचेष्टितः ॥ श्रीदामा नाम गोपालो रामकेशवयोः ससा । सुबलस्तो पाया गोपाः प्रेग्णेदममुन्ना २० राम राम महायाहो कृष्ण दुष्टनिरहण । इतोऽयिदूरे मुमहद् पनं तालालिसङ्कलम् ॥२१॥ पलानि तय भूरीणि पतन्ति पतितानि च । सन्ति विरयवरदानि धेनुफेन दुरारमना ॥२२॥ सोऽतिवीर्योऽसुरो राम हे कृष्ण सररूपम् । प्रारमनुल्यपलेरन्यातिभियंति. १२३॥ तस्मात् मृतनराहाराद् मीत मिरमिग्रहन् । न सेग्यते पशुगणे परिमले विनितम् ॥२१॥ चिन्तेऽभुक्तपूर्वाणि पलानि मुरमाधि पाएर ये मुरभिगंन्धी विधीनोऽनगृह्यने १२५॥ मपरम तानि नः कृष्ण गन्धलोभितपेतसाम्। यान्यास्ति महतो राम गम्पनी पदि रोपवेर एवं मुरादयः भुवा मुदरिप्रधिकीया । प्रहस्य गग्मतुगोपतो तालयनं मम् ॥२७॥ मा.मविश्य यान्या तासान् सपरिफमपन् । पलानि पातयामाम मनद्व यौनसार वाम पतता शाई निशम्यामुरराममः । अम्पायन लिखितले सनगं परिपरयन् ॥२१॥ -- ·1 । बलस्य T ४० श्रीमद्भागरते दशमस्कन्धे अध्याय १६ समेत्य तरसा प्रयग द्वाभ्यां पयो बल बलीनिहत्योरसि काशब्द मुञ्चन् पर्यसरत् खल ३० पुनरासाद्य संरब्ध उपक्रोप्टा पराक् स्थित । चरणावरो राजन् बलाय प्राक्षिपद रूपा ॥३१॥ स त गृही या प्रपदोमाय वेगणणिना । चिक्षेप मृणराजा श्रामण यक्तजीवितम् ॥३२॥ तेनाहतो महातालो वेपमानो वृहच्छिराः । पार्श्वस्थ कम्पयन् भन्न सचान्य सोऽपि चापरम्। लीलयो सृष्टसरदेहहताहता तालाचकम्पिरे सर्वे महावतेरिता इव ॥३४॥ नेतचित्र भगवति हनन्ते जगदीधरे । श्रोतमोतमिद यस्मिस्तन्तुष्वग यथा पट. ५३५६ ततः कृष्ण च राम च ज्ञातयो धेनुकस्य ये । क्रोटारोऽम्पद्रवन् सर्वे सरब्धा हतवान्धवा ३६ वास्तानापतत कृष्णो रामश्च नृप लीलया । गृहीतपश्चाचरणान् माहिरणोत्तृणराजसु ॥३७॥ लिमकरसङ्कीर्ण दै यदेदैर्गतासुभि । रराज भू सतालाघनैरिव नभस्तलम्॥३॥ तयोस्तत् सुमहत् कर्म निशाम्य विबुधादय । मुमुबु पुष्पवर्गशि चकुर्वाधानि तुधुवु ॥३६॥ थध तालफलान्यादन् मनुप्या गतवसा । तृण च परावश्च रहतधेनुककानने ॥१० कृष्ए कमलपनात पुण्यश्रवणकीर्तन. । स्तूयमानोऽनुगैर्गोपः साप्रमो प्रजमानजद ॥४) गोपछुरितकुन्तनबद्ध बहपन्यमसूनरचिरेशणचारहासम् । घेणु- घणन्तमनुगैरनुगीतकीति गोप्यो दिशितशोऽम्यगमन् समेता ॥४२॥ पोवा मुकुन्दमुससारघमनिस्ताप जहुर्विरहज अजयोपितोऽहि । त सस्कृति समधिगम्य विवेश गोष्ट समोडहासविनय यहपागमोहम् ॥४३॥ तयोर्यशोदारोहिण्यौ पुग्यो पुअवसले । ययाकामं यथाकाल व्यवत्ता परमाशि real गताध्यानश्रमौ नत्र मज्जनोन्मर्दनादिभि । नीवी पसिस्वा रचिरी दिव्यनग्गन्धमरिहती। प्राश्य स्वादनमुपलालितो । सविश्य वरशय्यायां सुस सुपुपतुर्यजे ॥१६॥ एन स भगवान् फणो वृन्दावनघर धचित् । ययौ राममृते राजन् कालिन्दी सखिभित ४६ श्रथ गावश्व गोपाश्च निदाघातपपीडिता । दुष्ट जल पपुस्तस्यारत पर्ता विपक्तिम् ॥५८ विषाम्भस्तदुपस्पृश्य देवोपहतचेतप । नितुर्यसब स सलिलान्ते कुरूदE | घीय तान् तथा भूतान् कृष्णो योगेधरधर । ईश्यामृतार्पण्या स्वनाथार समजीययत्र ते सम्प्रतीतस्मृनय समुथाय जलान्तिकात् । श्रासन् सुस्मिता. सवी समाया परस्परम अन्यममत तद् राजन् गोविन्दानुग्रहेदितम् । पीग्वा वि परतस्य पुनरुयानमारमन ॥१२॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमधे पूर्ण| पचरयोऽयाय mm अथ पोडशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच framen sert real arm वाहिना विभु ! मस्या विशुद्धिन्विन्छन् सर नगुमासयन् जनन्यु हत ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः १६ ४१ राजोवाच क्यमन्तर्जलेऽगाधे न्यगृहाद् भगवानहिम् । स वै यहुयुगावासं ययाऽऽसीद् विप्रकम्यताम् २ ग्रान् भगवतस्तस्य गुम्न. स्वच्छन्दवर्तिनः । गोपालोदारचरितं कस्तृप्यतामृतं जुपन् ॥३॥ श्रीशुक उवाच कालिन्यो कालियस्यासीद्धदः कश्चिविषाभिनाश्रयमाणपया यस्मिन् पतन्युपरिगाः सगा: विमुष्मता विशेदोर्मिमारतेनाभिमर्शिताः । नियन्ते तोरगा यस्य प्राणिन: स्थिरजनमाः ni ते घएढयेगविपवीर्यमवेक्ष्य तेन दुष्टो नदी पसलसंयमनावतार ।। कृष्ण कदम्यमधिरय सतोऽतिवनमास्फोव्य गादरशनोन्यपतद् विशेदे. सर्पहरः पुरुपसारनिपातयेगोभितोरगविशेट्रासिताग्युराशिः । पर्यफ प्लुतो विषपायिभोपयोर्मियन् धनु शतमनन्तयलस्य किं तत् ॥ ७॥ तस्य हदे विहरतो मुजदण्दपूर्णयापोपमा परपारणविक्रमस्य । भानुश्य सरस्वसदनाभिभवं निरीचय च श्रयाः सममरत्तदर पमाणः MER सं मरणोपमुकुमारघनायदातं धीवरसपीतवमनं स्मित सुन्दरास्यम् । मोदन्तमप्रतिभयं कमलोदरा म सन्दश्य ममंमु र भुगया घड़ाद तं नागमोगपरिवीतमाटचेरमालोग्य चमियमखाः पशुपा भृशाता। कृप्योऽपितारमसुहृदयकल प्रयामा दुगानुशोफभयमूधियो नितः 100 गागे पृषा परसतर्यः पन्दमानाः मुदु सिताः । यो न्योपया मोता रुदाय इस सरिसर, प्रय प्र महोपाताग्निविधा सिदारणा । ठरपेनु वि दिग्या'मन्यासयमयरासिनः ॥१२॥ तानाशय भयोनिमा गोपा गन्दपुरोगमाः । पिना रामेण गा: कारया पारपि माग मनुमिमिनिधने मया प्राप्तमादिदः । सप्राणाम्तन्मनस्यास्तदुपयोरमपावरा BIN0 पावासगृरयनिताः सर्वक पाया। निर्जग्गुगोलार दीना एयदर्शनपासमा गोस्नया फारारान् पीरप भगवान माययो बल मिदम्पविनोपाप माशेऽनुजस्य are माया पित प्य मूपितया पदं । भगयतपणेग्मुः पदपा पगुनादम् ॥ न বরামঘানিম্যান पनि विता म गरामन्यामरामरे निरीरमापा पपुर मरा मुनगभीगीतमारार सिामुग्धाप सापाने। pirata मूहभियान परित परंप संयम परममममा गोप्पोनुरगमनमो भगायन माहारिमादिनांगर प्रामा मृग-मश एमभिपापहने परम् । सत्र - ·ताः यथा श्रापः । ४२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १६ कृष्णमातरमण्त्यमनुप्रविष्टा तुल्यव्यथाः समनुगृह्य शुचः स्त्रवत्यः । तास्ता यजप्रियकथाः कथयन्न्य शासन कृष्णाननेऽर्पितदशो मृतकप्रतीकाः ॥२१॥ कृष्णप्राणान् निर्विशतो नन्दादीन् वीर त हदम्। प्रत्यपेवत् स भगवान् राम कृष्णानुभाववित् इत्थं स्वगोकुलमनन्यगति निरीक्ष्य 'सस्त्रीकुमारमतिदुःखितमात्महेतोः । श्राहाय मर्यपदवीमनुवर्तमानः स्थिरा मुहूर्नमुदतिष्ठदुरङ्गबन्धात् ॥२३॥ तत्प्रथ्यमानवपुपा व्यथितान्ममोगस्त्यस्यो समय कुपितः स्वफणान् भुजङ्गः । तस्थौ श्वपश्छ्वपनरन्ध्रविधाम्वरीपस्तम्धेत योमुकमुखो हरिमीक्षमाणः ॥२४॥ तं जिह्वया द्विशिखया परिलेलिहान द्वे मुकिणो ह्यतिकरालविषानिष्टिम् । क्रीडन, परिसपार खगेन्द्रो बनाम सोऽप्यवसरं प्रपमोक्षमाणः ॥२५॥ एवं परिभ्रमहत्तौजप्समुसतोसमानस्य तस्थुशिरःस्वधिरूड तन्मधरतनिकरस्पातिताम्रपादाम्बुजोऽखिलकलादिगुरुर्न नर्त a६u तं नतमुघतमवेक्ष्य तदा तदीयगन्धर्वसिद्धसुरचारणदेववध्यः । प्रीत्या मृदङ्गपणवानकवाद्यगीतपुप्पोपहारनुतिघ्रिः सहपोप पेदुः ॥२॥ यद् यच्छिरो न नमतेऽङ्ग शौकशोर्णस्त तन्ममई सरदएडवरोऽधिपतिः । तोणायुको भ्रमत उत्पणमास्यतोऽमृइ नस्तो वमन् परमकश्मनमाप मागः १२८ तस्यातिभिर्गरलमुद्रमतः शिरस्तु यद् यत् समुन्नमति नि.क्षमतो रोच्चैः । नृपन् पदानुनमयन् दमयाग्मभूव पुष्पैः प्राजित इह पुमान् पुराणः ॥२६।। तचिताण्डवविरुग्णफणासपनो रक्त मुवैहरु चमन स्मृया घराघरगुरु' पुरुष पुराणं नारायणं तमरणं मनसा जगाम ॥३०॥ कृष्णस्य गर्भजगतोऽतिमरावसलं पाणिप्रहारपरिरुग्णरुणातपयम् । दृष्ट्वाहिमाद्यमुप्सेदुरमुष्य प्रार्ताः लयद्वमनभूगणरायग्धाः ॥३३॥ तास्तं सुविनमनसोऽथ पुरस्कृताः कार्य निधाय मुवि भूतपति प्रणेमुः। साव्यः कृताञ्जलिपुटाः शमलस्य भतु मोशेप्सवः शरण शरणं प्रपनाः ॥३२॥ नागपल्य ऊचुः न्याय्यो हि दण्डः कृतकिलिलपेऽस्मिस्तवावतारः सनिप्रहाय । रिणः सुतानामपि सुपरटेघरसे दमं फलमेवानुशंसन् ॥३३॥ अनुहोऽयं भवतः कृतो हि नो दण्डोऽसता ते सा करमरापह। यद् दन्दकरयममुप्य देहिनः क्रोधोऽपि तेऽनुप्रह एय सम्मतः ॥३४॥ नृप भागानः ।

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १६ ४३ तपः सुतप्त किमनेन पूर्व निरस्तमानेन च मानदेन । धर्मोऽय ना सर्वजनानुकम्पया यतो भवास्तुष्यति सर्वजीव. ३९ कस्थानुभावोऽस्य न देव विद्महे तवाघिरेणुस्पर्शाधिकारः । यद्वाश्याश्रीललनाऽऽचरत्तपो विहाय कामान् सुचिरं एतयता३६० न नाकष्ट न च सार्वभौम न पारमेथ्य न रसाधिपत्यम् । न योगसिबीरपुनर्भवं या वाद्धन्ति यरपादरज प्रपसाः ||३७५ सदेप नाथाप दुरापमन्यैस्तमोजनि क्रोधवशोऽप्यहीशः । संसारच; भ्रमत शरीरिणो यदिच्छतः स्याद् विभव. समद ॥३८॥ नमस्तुभ्यं भगवते पुरपाय महात्मने । भूतावासाय भूताय पराय परमात्मने ॥३॥ ज्ञानविज्ञाननिधये ग्रमणेऽनन्तशक्तये । अगुणायाविकाराय नमस्तेऽप्राकृताय चntou कालाय कालनामाय कालाक्ययमापिये। विश्वाय तदुपद तरको विधहेतवे ॥१॥ भूतमानेन्द्रियप्राणमनोयुद्धयाशयारमने । निगुणेनाभिमानेन गूदस्वारमानुभूतये ॥४२॥ नमोऽनन्ताय सूधमाय फटस्थाय विपश्चिते । नानावादानुरोधाय याव्यवाचकरातये ॥४३॥ नमः प्रमाणमूलाय पवये शास्त्रयोनये । प्रत्ताय निवृत्ताय निगमाय नमो नम ४४ नम कृष्णाय रामाय पसुदेवसुताय छ । प्रद्युमायानिस्दाय सात्वतां पतये नमः ॥४५॥ नमो गुणप्रदीपाय गुणारमच्छादनाय च । गुणयुपलक्ष्याय गुणदष्ट्र स्वसविदे ॥१६॥ धम्याराविहाराय सर्वयाकृतसिद्धये । हपोकेश नमस्तेऽस्त मुनये मौनशीलिने ॥१७॥ परापरगतिज्ञाय सध्याय ते नमः । अविधाय घविश्वाय नदेऽस्य प हेतवेटमा स्वं परय जन्मस्थितिसंयमान् प्रमो गुणैरनीदोशत कालतिर । ततरस्यमायान् प्रतिबोधयन् सतः समीपयामोपविहार ईहसे REE तस्पर तेऽमूस्तनपनिनोक्यो शान्ता प्रशान्सा उत महपोनप.। शान्ताः प्रिपास्ते अधुनायितुं सता स्वानुन से धर्मपरीप्सपेहत १ton अपराध सभा सोडायः स्यगाराः । पन्नुमईसि शान्ताग्मन् मुस्य वामभान अनुरोप भगवन् मायास्यमति पाग. पीपी न साधुणेग्याना पनि माप प्रदीपशाम वि किरीयामनुवं तयाया। यदपानुतिन् प गुप्यने सांतोमपा. श्रीगुफ उपाय म मागपत्राभिमंगगन ममभिष्टुन । मदिन माशिमं विसमा भान 1 अविलम्पनिमारा कानिप. नरिम् । सपा मुसमान दोन पानाम: ---- ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय' १७ कालिय उवाच वय खला सहोल्पाया तामसा दीर्घमन्यव । स्वभावो दुस्त्यजो नाथ लोकानां यदसग्रह । वया सृष्टमिद विश्व धातगुणविसर्जनम् । नानास्वभाववीयौंजोयोनिनीजाशयाकृति ॥१७॥ वय च तत्र भगवन् सा जात्युरुमन्यव । कय त्यजामस् वन्मायो दुस्यजो मोहिता स्वयम् । भवान् हि कारण तत्र सर्वज्ञो जगदीश्वर । अनुग्रह निग्रह वा मन्यसे तद् विधेहि न ॥१॥ श्रीशुक उवाच इत्याकर्य वच प्राह भगवान् कार्यमानुप । नान स्थेय त्वया सर्प समुद्र याहि माचिरम् । स्वज्ञात्यपत्यदाराढयो गोभि ज्यतो नदी ॥६०० र एतत् सस्मरेन्मय॑स्तुभ्य मदनुशासनम् । कीर्तयन्नुभयो सन्ध्योर्न युष्मद् भयमाप्नुयात्। योऽस्मिन् नास्या मदाक्रोडे देवादीस्तर्पयेजले । उपोप्य मो स्मरम्नचेत् सर्वपापै प्रमुच्यत ६२ द्वीप रमणकं हित्वा हृदमेतमुपाश्रित । यद्भयात् स सुपर्णस्त्वां नाद्यान्मपादलाञ्छितम श्रीशुक उवाच एवमुक्तो भगवता कृष्णेनाद्भुतकर्मणा । त पूजयामास मुदा नागपन्यश्च सादरम् ॥६॥ दिव्याम्बरसमणिभि पराध्यैरपि भूषण । दिव्यगधानुलेपैश्च महत्योत्पलमालया ॥६५॥ पूजयित्वा जगन्ना प्रसाद्य गरडध्वजम् । तत प्रीतोऽभ्यनज्ञात. परिमायाभिवाय तम् । सम्लग्रसुहृत्पुत्रो द्वीपमधेर्जगाम ह । तदैव सामृतजला ग्मुना निर्विपाभवत् । अनुग्रहाद् क्रीडामानुपरूपिण ॥६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्ण कालियमोहए नाम पोडशोऽध्याय ॥१६॥ श्रथ सप्तदशोऽध्यायः गजोवाच नागालय रमणक कस्मातरयाज कालिय । कृतं किं या मुपर्णस्य सेनैकेनासमअसम् ॥ श्रीशुर उवाच उपहाय सर्पजनांसि मासीह यो पलि । वानस्पस्यो महायाहो नागाना प्रानिरूपित ॥ स्प स्व माग प्रयच्छन्ति मागा पर्वणि पर्वणि गोपीयापारमन सय सुपर्णाय महात्मने ॥३॥ विश्यीयंमदायिट फादयेयस्तु फालिय । पदर्थीकृत्य गरः स्ययं स दुभुने बलिम् ॥ ४॥ सम्रपा कुपितो राजन् भगयान् मगयरिमय । विजिपामुमंडायेग पालिए सगुपादयत् ।। समापतन्तं सरमा यिायुध प्रयम्ययाष्ट्रिानेरगमा । दनि मुपर्ण पदराद् दक्षायुध करानिदोगरसितोप्रसोधन ६. भगवत ·४५ श्रीमद्भागवते दशमल्कन्धे अध्यायः २- तं तापयंपुनः ल निरस्य मन्युमान् प्रचण्डवेगो मधुसूदनासनः । पण सव्येन हिरण्यरोचिपा जधान कसुतमुपविक्रमः ॥ ७ ॥ सुपर्णपक्षाभिहतः कालियोऽतीव विह्वलः । इदं विषेश कालिन्यास्तदगम्यं दुरासदम्॥ ८ ॥ सबैकदा जलचरं गरुहो भक्ष्यमीप्सितम् । निवारित. सौभरिणा प्रसय सुधितोऽहरता। मीनान सुदुःखितान् दृष्ट्वा दीनान् मीनपतौहतोकृपया सौभरिः प्राह तात्यदेममाचरन् ॥१०॥ प्रय प्रविश्य गरुदो यदि मरस्यान् स खादति । सद्य, प्राणैर्वियुज्येत सत्यमेतद् अवोग्यहम्॥१॥ 'तं कालियः परं वेद नान्यः कश्चन लेलिहः । प्रवासीद् गरुडाद् भीतः कृष्णेन च विवासितः कृष्णहृदाद् विनिष्क्रान्तंदिव्यनग्गन्धवाससम्। महामणिगणाकोणे जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥१३॥ उपलभ्योस्थिताः सर्वे लब्धप्राणा इवासवः । प्रमोदनिभृतास्मानो गोपाःभीत्याभिरभिरे ॥१४॥ यशोदा रोहणी नन्दो गोप्यो गोपाश कौरव । कृष्णं समे-य लब्धेहा श्रासँलग्यमनोरयाःny । रामश्वाच्युतमालिङ्गय जहासास्यानुभाषवित। नगा गावो वृपा बरसा लेभिरे परमां मुदमा॥६॥ • नन्द विप्राः समागत्य गुरवः सकलकाः । ऊचुस्ते कालियप्रस्तोदिष्टया मुक्तात माग्मजः देहि दानं द्विजातीना कृष्णनिर्मुक्तिहेतवे । नन्द प्रीतमना राजन् गाःसुवर्ण सदादिरात १८॥ यशोदापि महाभागा नटलब्धप्रजा सती । परिष्वज्याङ्कमारोप्य मुमोचाभ्रफला मुहु men तारायिं ता राजेन्द्र उत्तम्या श्रमर्शिताः।ऊपुनंजोकसो गावः कालिन्या उपकूलतः ॥२०॥ तदा शुचिवनोन्तो दावामिः सर्वतो प्रजम् । सुप्तं निशीथ पावृत्य प्रदरधुमुपचक्रमे ॥२॥ ; तव उरयाय सम्भ्रान्ता दशमाना प्रजौकसः । कृणं ययुस्ते शरणं मायामनुजमोधरम् ॥२२॥ कृष्ण कृष्ण महाभाग हे समामितविक्रम । ९. घोरतमो घहिस्तावकान् प्रसते हि न:॥२३॥ मुदुस्तरामः स्वान् पाहिकालाम सुहाप्रभो। न शानुमस्वचरणं संत्यस्तुमकुतोभयम्॥२४॥ एवं स्वजनलय निरीक्ष्य जगदोधरः । तमग्निमपिपत्तोयमनन्तोऽनन्ततिरक् ॥२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमम्कन्धे पूर्वार्ध सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७॥ अथाष्टादशोऽध्यायः श्रीशुक उयाच भय कृष्णः परितो शातिभिर्मुदितारमभिः । अनुगीयमानो न्यविशद् यनं गोलमण्डितम्२६ मजे विक्रीसोरे गोपालग्राममापया । प्रोमो नाम रमवशाति पानदरीरिताम् ॥ . सप पृन्दायनगुणेसन्त इव लषितः । यत्रास्ने भगवान् सादाद रामेण सह देराया। पत्र निरनिहादनियनमितिकम् । रावतष्ठीकरामपिटुममलमदितम् ॥५॥ -- ·- समन्तत । ४८६ श्रीमद्भागयते दशमस्कन्धे अध्यायः- सरिरसर प्रस्रवणोमिवायुना कहारफोरपलरेणुहारिणा न विद्यते या धनीकसा दवो निदाघयदयमवोऽतिशाहले अगाधतोयहदिनीतटोमिभिवापुरीप्या पुलिन न तय चण्डांशुकरा विषोल्पणा भुवो रसं शाद्वलितं च गृहते ॥६॥ कुसुमित श्रीमन्नचिनमृगद्विजम् । गायन्मयूरभ्रमर कूज कोकिलसारसम् ॥ ७ ॥ क्रीडिष्यमाणस्तत् कृष्णो भगवान पलसयुत । वेणु विरणयन् गोपै!धनै संवृतोऽविशतामा प्रचालयहस्तयकखग्धातुकृतभूपणा । रामकृष्णादयो गोपा ननृतुर्युयुधुर्णगु ॥ कृष्णस्य नृत्यत फेचिजगु केचिदवादयन् । वेणुपाणितलै शृङ्ग. प्रशशंसुरथापरे 10 गोरजातिप्रतिच्छनौ देवा गोपालरूपिण । ईडिरे कृष्णरामौ च नटा इव नटं नृप ॥१॥ प्रामणैलाने पैरास्फोटनविकर्षणे । चिक्रीडतुर्नियुद्धन काकपक्षधरी कचित् ॥१२॥ चनत्यत्सु चान्येषु गायको वादकौ स्वयम्। शशसतुमहाराज साधु साध्विति यादिनी।।१३७ कचिदू पिल्यै पचित कुम्भैः चामलकमुष्टिभि । अस्पृश्यनेत्रबन्धाः चिन्मृगखगेहया १४|| चिच दुरप्लावैर्विविधैरपहासकै । कदाचित् स्पन्दोलिकया फर्हि चिपचेष्टया॥१५॥ एव तो लोकपिद्धाभि. मोडाभिश्चेरतुर्वने । नद्यद्रिद्रोणिकुम्जेषु काननेषु सरस्सु च ॥१६॥ पशूधारयतोगोपस्तदने रामकृष्णयो । गोपरूपी प्रलम्बोऽगावसुरस्तजिहीर्पया ॥१७॥ त विद्वानपि दाशार्हो भगवान् सर्वदर्शन । अन्वमोदत तत्सरय वध तस्य विचिन्तयन्। १८॥ तत्रोपाहूय गोपालान कृष्ण प्राह विहारवित्। हे गोपा विहरिप्यामो द्वन्द्वीभूय यथायथम् । तत्र चक्र परिवृद्धी गोपा रामजनार्दनौ । कृष्णसहिन केचिदासन् रामस्य चापरे ॥२०॥ श्राचेरुर्विविधाः क्रीडा वाह्यवाहकलक्षणा 1 यनारोहन्ति जेतारो वहन्ति च पराजिता ॥२१॥ वहन्तो वाह्यमानाश्व चारयन्तश्च गोधनम् । भाण्डीरक नाम घट जम्मु कृष्णपुरोगमा २२॥ रामसङ्घहिनो यहि श्रीदामावृषभादय । श्रीडार्या जयिनस्तास्तानूहु कृष्णादयो नृपा२३॥ उवाह कृप्यो भगवान् श्रीदामान पराजित । वृपभ भद्रसेनस्तु प्रलम्बो रोहिणीसुतम् ॥२४॥ विषा मन्यमान कृष्ण दानवपुगव । घहन् द्रुततरं मागावरोहणत परम् ॥२२॥ तमुदहन् धरणिधरेन्द्रगौरव महासुरो विगतरयो निज धपु । स प्रास्थित पुरटपरिच्छदो बभौ तडिदय मानुदुपतिवाडिवाम्बुद ॥२६॥ निरीक्ष्य तदपुरलमग्नरे चरत् प्रदीप्ता भ्रुटितटोप्रदष्ट्रकम् । ज्यलच्छिख कटककिरीटकुण्डलचिपाहत हलधर ईपदनसत् ॥१७॥ श्रथागतस्मृतिरभयो रिपु बलो विहायसार्थमित्र हरन्तमात्मन. । रुपाहनच्छिति रढेन मुष्टिना सुराधिपो गिरिमिव चाहना २ER

·।
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय १४
साहत सपदि विशीर्णमस्तको मुखाद् वमन रुधिरमपस्मृतोऽसुर ।
महारव व्यसुरपतत् समीरयन् गिरिर्यथा मघवत श्रायुधाहत ॥२१॥
दृष्ट्वा प्रलम्ब निहतं बलेन बलशालिना । गोपा सुविस्मिता श्रासन् साधु साध्विति वादिन ।
आशिषोऽभिगृणन्तस्त प्रशशंसुस्तदहणम् । प्रेत्यागतमिवालिङ्गय प्रेमविह्वलचेतस ॥३२॥
पापे प्रलम्बे निहते देवा परमनिर्वता । अभ्यवर्पन बल माल्यै शशंसु साधु साध्विति ।।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे प्रलम्ववधो नामाष्टादशोऽध्याय ॥१८॥
अर्थकोनविंशतितमोध्यायः
श्रीशुक उवाच
कोटासरपु गोपेषु तद्गावो दूरचारिणी । स्वैर चरन्त्यो विविशुस्तृणलोभेन गह्वरम् 10
अजा गावो महिप्यश्च निविंशत्यो वनाद्वनम्। इषीकाटवीं निर्विविशु क्रन्दन्त्यो दावतर्षिता
तेऽपरयन्त पशून् गोपा कृष्णरामादयस्तदा । जातानुतापा न विदुविचिन्वन्तो गर्वा गतिम्
तृणैस्तरखुरदच्छिोप्पदैरक्षितर्गयाम् । मार्गमन्यगमन सर्वे नष्टाजीच्या विचेतस ४ ॥
मुझाटम्या भ्रष्टमार्ग क्रन्दमान स्वगोधनम् । सम्प्राप्य तृपिताः श्रान्तास्ततस्ते सम्यवर्तयन् ।
ता पाहता भगरता मेघगम्भीरया गिरा । स्वनाम्ना निनदं श्रुत्वा प्रतिनेदु हर्षिता nan
तत समन्ताद् वनधूमकेतुर्यदृच्छ्याभूत् पयकृद् बनौकसाम् ।
समीरितः सारथिनोल्ययोल्मुकैविलेलिहान स्थिरजगमान् महान्। ७ ॥
तमापतन्त परितो दवानि गोपाश्च गाव प्रसमीच्य भोता ।
अचुश्च कृष्ण सबल प्रपना यथा हरि मृत्युमयार्दिता जना. ॥८॥
कृष्ण कृष्ण महावीर हे रामामितविक्रम । दावाग्निना दह्यमानान् अपमानातुमईय ॥ ६॥
नन स्वादान्धया कृष्ण न चाहन्त्यवसीदितम्। वयं हि सर्वधर्मज्ञ स्वनाथास्य परायणा ॥10॥
श्रीशुक उवाच
बधो निराग्य कृपणं बन्धूना भगवान् हरि । निमीलयत मा भैष्ट लोचनानीस्यमापसा11॥
तयेति मीलितारेषु भगगनग्निमुल्यणम् ।पोरा मुसेन तान् कृष्ट्राद् योगाधीशो ग्यमोचयत्
सतच रोऽपाण्युन्मील्प पुनर्भाण्डीरमाप्तिा । निशाम्य विस्मिता पाससारमान गाश्चमोधिता.
प्यास्य योगयीय सर योगमायानुमावितम्। दावाग्नेरास्मन में घोच्य से मेनिरेऽमरम्।।
गा सबिचार्य साया सदरामो जनार्दन । येणु विरणयन् गोष्टमगाद् गोपरमिटुत ॥११॥

·४६० श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २१ अथैकविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इत्थं सरस्वच्छजलं पद्माकरसुगन्धिना । न्यविशद् वायुना वातं सगोगोपालकोऽच्युत ॥१॥ कुसुमितवनराजिशुष्मिभृङ्गद्विजकुलघुष्टसर सरिन्महीधम् ॥ मधुपतिरवगाह्य चारयन् गाः सहपशुपालबलचकूज वेणुम् ॥ २॥ तद् ग्रजस्त्रिय श्राश्रुत्य वेणुगीते स्मरोदयम् । काश्चित् परो कृष्णस्य स्वससीभ्योऽन्ववर्णयन् तद् वर्णयितुमारब्धाः स्मरन्न्यः कृष्णचेष्टितम्। नाशकन् स्मरवेगेन विक्षिप्तमनसो नृप ॥ ४ ॥ बापोडं नटवरवपुः कर्णयोः कर्णिकारविभ्र वासः कनककपिशं वैजयन्ती च मालाम् । , रन्धान वेगोरधरसुधया पूरयन् गोपवृन्दैवृन्दारएवं स्वपदरमणं प्राविशद रोतकीर्ति. १५॥ इति वेणुरवं राजन् सर्वभूतमनोहरम् । शुस्वा प्रजस्त्रिय. सर्वा वर्णय-त्योभिरभिरे ॥ ६ ॥ गोप्य ऊचुः अमरावतो फलमिदं न पर विदामः सख्यः पशूननुविवेशयतोर्बयस्यै । वानं प्रजेशसुतयोरनुवेणु जुष्टं यैर्ग निपीतमनुरत कटासमोसम on चूतप्रवालबहस्तबकोत्पलाइजमालानुक्तपरिधानविचित्रवेणी मध्ये विरेजतुरल पशुपालगोप्ट्यो र? यथा नदवरी कच गायमानी। गोप्यः किमाचरदयं कुशलं स्म घेणुर्दामोदराधरसुधामपि गोपिकानाम् । भुङ्क्ते स्वयं गदवशिष्टरसं हदिन्यो हायाघचोऽश्रु मुमुचुस्तरयो यथाऽऽय: वृन्दावन सखि भुवो वितनोति कीति यद् देयकोसुतपदाग्बुजलब्धलदिम। गोविन्दवेणमनु मत्तमयूरनरयं प्रेक्ष्यादिसान्वपरतान्यसमस्तसायम् ॥on धन्याः स्म भूदमतयोऽपि हरिगय एता या नन्दनन्दनमुत्तविधिप्रवेपम् । श्रापर्य येगुरणितं सहकृष्णपारा पूर्वा दधुविरचिता प्रणयावलोकै un कृष्णं निरीक्ष्य यनितोरसपस्पशील श्रुत्वा च त कणितवणुविचित्रगीतम् । देव्यो यिमानगतय: स्मरनुहमारा प्रश्परमसनक्यरा मुमुर्विनीग्यः ॥१२॥ कृष्णमुन्दनिर्गतयेणुगीतपीयूग्मुसभितकपुरी पिपराया। शाषा: नुतस्तगपय क्वला: स्म सरगोविन्दमारमनि शालारान् य १३n प्रायो बसाय विहगा मुनयो यनेस्मिन् पयोतितं सदुदिर पलयेणुगीतम् । पारस्य ये द्रुममुजान रचिरमसलान भरपरयालित विगताम्ययाच In तदुपधार्य मुन्दगीतमायतंयमिमनोमरमादेगाः । मालिनगतिमिभुमरान्ति पाइपुगले कमलाRER: १० गायध नराम्रादा ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय: ५२ ४६१ दृष्ट्वाऽऽतपे प्रजपशून् सहरामगोपैः सचारयन्तमनु वेणुमुदीरयन्तम् । प्रेमप्रवृद्ध उदितः कुसुमावलीभिः सख्युर्व्यधात् स्ववपुपाम्बुद प्रातपत्रम् ॥१६॥ पूर्णाः पुलिन्द्य उरुगायपदाब्जरागनीकुङ्कुमेन दयितास्तनमण्डितेन । तदर्शनस्मररुजस्तृणरूपितेन लिम्पन्त्य थाननकुचेषु जहुस्तदाधिम् ॥१७॥ हन्तायमद्विरबला हरिदारूवर्यो यद् रामकृष्णचरणस्पर्शप्रमोदः । मानं तनोति सहगोगणयोस्तयोर्यत् पानीयसूयवसकन्दरकन्दमूले १० गा गोपकैरनुवनं नयनोरुदारवेणुस्वनः कलपदैस्तनुभृत्सु मख्यः । अस्पन्दनं गतिमतां पुलस्तरूणां निर्योगपाशकृतलक्षणयोर्विचित्रम् ॥१६॥ एवंविधा भगवतो या वृन्दावनचारिणः । वर्णयन्त्यो मिथो गोप्यः क्रीडास्तन्मयता ययुः । इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाधे एकविंशतितमोऽध्याय. ॥२१॥ अथ द्वाविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच हेमन्ते प्रथमे मासि नन्दग्रजकुमारिकाः । चेरह वियं भुझानाः कात्यायन्यर्चनयतम् ॥ १॥ प्राप्लुस्याम्स कालिन्या जलान्ते चोदितेऽरुणे) कृत्वा प्रतिकृति देवीमानचुनृप सैकतीम् २ गन्धर्माल्यैः सुरभिभिर्वलिभिधूपदीपकैः । उच्चावचैश्योपहार प्रवालफलतण्डुलैः ॥ ३ ॥ कात्यायनि महामाये महायोगिन्यधीश्वरि । नन्दगोपसुतं देवि पति मे पुरु ते नमः । इति मन्त्र जपन्त्यस्ताः पूर्जा चक्रुः कुमारिकाः ॥४॥ एवं मासं प्रतं घेरुः कुमार्यः कृष्णचेतसः । भद्रकाली समानचुर्भूयामन्दसुतः पतिः ॥ उपस्युत्थाय गोत्रैः स्वैरन्योन्यायद्धबाहवः । कृष्णमुच्चैर्जगुर्यान्त्यः कालिन्या चातुमन्वहम्।। नद्या कदाचिदागत्य तीरे निक्षिप्य पूर्ववत् । वासासि कृष्णं गायन्स्यो विजह्वः सलिले मुदा भगवास्तदभिप्रेत्य कृष्णो योगेश्वरेश्वरः । वयस्यैरावृतस्तत्र गतस्तत्वमसिद्धये ॥ तास घासास्युपादाय नोपमारा सत्वरः । हसद्भिः प्रहसन् बालैः परिहासमुवाच ॥ TH भवागत्यायला:फार्म स्वस्वं वासः प्रगृह्यताम् । सत्यं प्रवाणि नो नर्म यद् यूयं प्रतकर्शिता.) न मयोदितपूर्व वा अनृतं तदिमे विदुः । एकैकशः प्रतीच्छवं सहैवोत सुमभ्यमा: 111 सस्प तत् वेलितं दृष्ट्वा गोप्य: प्रेमपरिप्लुताापीडिताः प्रेक्ष्य चान्योन्य जातहासा न नियंयुः एवं युवति गोविन्दे नर्मणाऽऽक्षिसचेतसः । भाकण्ठमनाः शीतोदे वेपमानास्तमय बन् १३॥ मानयं मो.कृयास्त्वा तु नन्दगोपसुतं प्रियम्। जानीमोऽङ्ग मजलाध्यं देहि वासांसि पिता श्यामसुन्दर ते दास्यः करयाम तयोदितम् । देहि चासोमि धर्मज्ञ नो चेद् राई घामहे।११ :

·४६२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २२ श्रीभगवानुवाच भवस्यो यदि मैं दास्योक्तं मयोक्तं वा करिष्यथा अनागत्य स्वरासांसिप्रतीच्छन्तु शुचिस्मिताः१६ ततो जलाशयात् सर्वा दारिकाःशीतपिताः । पाणिभ्यां योनिमाच्छाद्य प्रोत्तेहःशीतमर्शिताः10 भगवानाहता वीक्ष्य शुद्धभावप्रसादितः । स्कन्धेनिधाय बासासि प्रीतःप्रोवाच सस्मितम्र यूयं विवस्त्रा यदपो एतयता व्यगाहतैतत्तदु देवहेलनम् ।' बध्यालि मूर्यपनुत्तयेऽहसः कृत्वा नमोऽधो वसनं प्रगृह्यताम् ॥ १६ ॥ इश्यच्युतेनाभिहिता प्रजामला मवा विवस्त्राप्तवनं प्रतच्युतिम् । तत्पूर्तिकामास्तदशेपकर्मणों साक्षात्कृतं नेमुरवद्यमृट् यतः ॥ २० ॥ तास्तथावनता दृष्ट्वा भगवान् देवकीसुतः । वासोसि ताभ्यः प्रायच्छत् करुणस्तेन तोपित.।। दृढं प्रलब्धास्त्रपया चं हापिताः प्रस्तोभिताः क्रीडनवञ्च कारिताः । वस्त्राणि चैवापहृतान्यथाप्य, ता नाम्यसूयन् प्रियसद्गनिवृताः ॥ २२ ॥ परिधाय स्ववासांसि प्रेष्टसङ्गमसजिताः । गृहीतचित्ता नो चेलुस्तस्मिल्लजायितेसणाः ॥२३॥ तासां विज्ञाय भगवान् स्वपादस्पर्शकाम्यया । एतग्रतानां सङ्कल्पमाह दामोदरोऽबलाः ॥२४॥ सङ्कल्पो विदितःसाध्यो भवतीनां मदर्चनम् । मयानुमोदितःसोऽसौ सत्यो भवितुमर्हति ॥२५॥ न मय्यावेशितधियाँ कामः कामाय कल्पते । भर्जिता छथिताधाना प्रायो बीजाय नेष्यते ॥२६॥ याताबला यजं सिद्धा मयेमा रस्यथ क्षपाः। यदुद्दिश्य प्रतमिदं चैरुरार्चिनं सती ॥२७॥ श्रीशुक उवाच इत्यादिष्टा भगवता लब्धामाः कुमारिकाः । ध्यायत्यस्तत्पदाम्भोजकृराशिविविशुजम् २८ अथ गोपैः परिवृतो भगवान् देवकीसुतः । वृन्दावनाद् गतो दूर,चारयन् गाःसहानन ॥२६॥ निदाघातपे तिग्मे छायाभिःस्वामिरात्मन । प्रात्तपत्रायिवान् वीक्ष्य द्रमानाह मजीकस-३ on हे स्तोककृष्ण हे अंशो श्रीदामन सुवलाइन । विशालभ तेजस्विन् देवप्रस्थ वरूथप १३n पश्यतैतान् महाभागान् परायकान्तजीवितान् । वातवर्शतपहिमान् सहन्तो वारयन्ति न।३२ अहो एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनम् । सुजनस्येव येषां वै विमुखा यान्ति नार्थिन:॥३३॥ पापुप्पफलछायामूलवल्कलदारभिः 1 गन्धनियांसमस्मास्थितोक्मे कामान् वितन्वते॥३॥ एतापजन्ममाफल्यं देहिनामिह देहिपु । प्रायैरयाधिया वाचा श्रेय एवाचरेत् सदा ॥३२॥ इति प्रवालस्तबकफनपुष्पदलो करैः । तस्यां नम्रशासाना मध्येन यमुना गतः ॥३६॥ सय गाःपाययिस्वाप सुमृष्टाःशीतला.शिवाः । ततो नृप स्वयं गोपा:कामं स्वादु पपुर्जलम् ॥३७॥ सस्या उपवने कामं धारयन्तः पशून नूर । कृष्णरामानुपागम्य सुशता इदमावन् ॥३८॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूधि द्वाविंशतितमोऽध्यायः १२२ - ·४६३ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय २३. अथ त्रयोविंशतितमोऽध्यायः गोपा ऊचु राम राम महावीर्य कृष्ण दुष्टनिबईण । एषा वे बाधते सुन्नस्तच्छान्ति कर्तुमर्हथ ॥ १ ॥ श्रीशुक उवाच इति विज्ञापितो गोपभगवान् देवकीसुत । भक्ताया विप्रभार्याया प्रसीदरिदमब्रवीत्। २ ॥ प्रयात दवयनन ग्राह्मणा ब्रह्मवादिन । सत्रमागिरस नाम ह्यासते स्वर्गकाम्यया ॥ ३ ॥ तय ग वौदन गोपा याचतास्मद्विसर्जिता । कीर्तयन्तो भगवत प्रार्यस्य मम चामिधाम्॥४॥ हयादिष्टा भगवता ग वायाचन्त ते तथा । कृताञ्जलिपुटा विप्रान् दण्डात् पतिता भुवि हे भूमिदवा शृणुत कृष्णस्यादशकारिण ! प्राप्ताजानीत भद्र को गोपान् नो रामचोदितान्॥ गावारयन्तावविदूर प्रोदन रामाच्युतौ वो लपतो बुभुक्षिती। तयोजिा श्रोदनमथिनोयदि श्चद्धा च वो यच्छत धर्मवित्तमा ॥ ७ ॥ दौसाया पशुसस्थाया सौत्रामण्याश्च सत्तमा । अन्यत्र दीक्षितस्यापि नान्नमश्नन् हि दुष्यति इति ते भगवद्यामा शएव तोऽपि न शुश्रुषु । शुद्राशा भूरिफर्माणो वालिशा वृद्धमानिन । दश काल पृथद्रव्य मन्त्रतन्त्रविजोऽग्नय । दवता यजमानश्च ऋतुर्धर्मश्च यामय ॥ton में ब्रह्म परम साक्षाद् भगवतमधोक्षजम् । मनुष्य दृष्टया दुष्प्रज्ञा म यो मानो न मेनिरे ।। न ते यदोमिति प्रोचुर्न नति च परतप । गोपा निराशा प्रत्येय तथोचु कृष्णारामयो १२ तदुपाकरर्य भगवान् प्रहस्य जगदीश्वर । व्याजहार पुनर्गोपान् दर्शयलौकिका गतिम् १३ मा ज्ञापयत पत्नीभ्य ससकर्षणमागतम् । दास्यन्ति काममन्न व स्निग्धा मय्युपिता धिया गवाय पनीशालायां दृष्ट्वाऽऽसीना स्वलता। नवा द्विजसतीगर्गोपा प्रश्रिता इदमय बन्। नमो वो विश्पनीम्यो नियोधत बासि न । इतोऽविदूरे चरता रणनहपिता वयम् sta गाश्वारयन् स गोपाले सरामो दूरमागत । युभुक्षितस्य तस्यास सानुगस्य प्रदीयताम् १७ श्रुत्वाच्युतमुपायात नियं सद्दशनो सुका । तरकथादिप्तमनसो यतिसम्ध्रमा १en चतुविध पहुगुणमनमादाय भाजने । अभिसयु प्रिय सवा समदमिव निमगा area निपिण्यमाना पतिभिभ्रातृभियाधुभि सुते। मगव युत्तमलोक दोघश्रुतस्ताराया ॥२०॥ पमनोपयनशोग्यपवयमरिहते विचरत र गोप सामज दाशु निय॥२१॥ श्याम हिरण्यपरिधि वनमात्यमह धातुप्रवालनटवेरमनुप्रतास। वि यस्तहस्तमितरेण धुनानमन कर्णोत्पलालकरपोलमुखा जहासम्प्र२२॥ श्रुसप्रियतमोदयकर्णपूरैयस्मिन् तिमममनसस्तमथापिरधै। अन्त प्रवेश्य मुचित परिरम्य ताप प्राः यथामिमनपो विज र मर३३ माय ·. । ४४६ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २५ स्वभावतन्त्रो हि जनः स्वभावमनुवर्तते । स्वभावस्थमिदं सर्व सदेवासुरमानुरम् ॥१६॥ देहानुच्चावचाअन्तुः प्राप्योत्सृजति कर्मणा । शत्रुमित्रमुदासीनः कमैव गुररीश्वर. Asm तस्मात् सम्पूजयेत् कर्मस्वभावस्थास्वकर्मकृता अञ्जसा येन वर्तेत तदेवास्य हि देवतम् ॥ श्राजीव्यैकतरं भावं यस्त्वन्यमुपजीवति । न तस्माद् विन्दते क्षेमं जारं नार्यसती यथा११॥ वतेत ब्रह्मणा विप्रो राजन्यो रक्षया भुवः । वैश्यस्तु वार्तया जीवेच्छूदस्तु द्विजसेवया ॥२०॥ कृषिवाणिज्यगोरक्षा कुसीदं तुर्यमुच्यते । वार्ता चतुर्विधा तत्र वयं गोहत्तयोऽनिशम् ॥२१॥ सत्वं रजस्तम इति स्थित्युत्पत्यन्तहेतवः । रजसोत्पद्यते विश्वमन्योन्यं विविधं जगत ॥२२॥ रजसा चोदिता मेधा वर्षन्त्यम्वूनि सर्वतः । प्रजास्तैरेव सिद्धयन्ति महेन्द्रः किं करिष्यति २३॥ न नः पुरो जनपदा न ग्रामा न गृहा वयम्। नित्यं वनौकसस्तात वनशैलनिवासिन ॥२४॥ तस्माद् गवां ब्राह्मणानामद्रेश्वारम्यतां मखः । य इन्द्रयागसम्भारास्तरयं साध्यता मख:२५ पच्यता विविधाःपाकाः सूपान्ता: पायसादयः। संयावापूपशकुल्यः सर्वदोहच गृह्यताम्॥२६॥ हूयन्तामग्नयः सम्यग् ब्राह्मणैब्रह्मवादिभिः । अन्नं बहुविधं तेभ्यो देयं वो धेनुदक्षिणाः ॥२७॥ अन्येभ्यश्चाश्वचाण्डालपतितेभ्यो यथार्हतः । यवसं च गवा दया गिरये दीयता बलिः॥२८॥ स्वलता भुक्तवन्तः स्वनुलिप्ताः सुवाससः । प्रदक्षिणं च कुरुत गोविप्रानलपर्वतान् ॥२६॥ एतन्मम मतं तात क्रियता यदि रोचते । अयं गोब्राह्मणाद्रीणां मह्यं च दयितो मखः॥३०॥ श्रीशुक उवाच कालात्मना भगवता शरद जिघासता। प्रोक्त निशम्य नन्दाद्याः साध्व गृहन्त तदूच ३१ सया ध व्यदधुः सर्वे यथाऽE मधुसूदनः । वाचयित्या स्वस्त्ययनं तव्येण गिरिद्विजान । उपहस्य बलीन सर्वानादृता यवसं गवाम् । गोधनानि पुरस्कृत्य गिरि चक्रुः प्रदक्षिणम्॥३३॥ 'अनास्यनडुयुक्तानि ते चास्य स्थलङ्क ताः । गोप्यश्च कृष्णवीर्याणि गायनरयः सद्विजाशियः। कृष्णस्वन्यतमं रूपं गोपविश्रामणं गतः । शैलोऽस्मीति ध्रुवन् भूरि थलिमादद् वृहदपुः३३५॥ तस्मै नमो नजजनैः सह चऽऽत्मनाऽऽत्मने। अंहो पश्यत शैलोऽमी रूपी मोऽनुप्रो व्यधाता एपोऽव नितो मायान् कामरूपी पनौकसः । हन्ति शस्मै नमस्याम. शर्मणे प्रात्मनो गयाम् इत्यदिगोद्विजमखं वासुदेवप्रणोदिताः । यथा विधाय से गोपाः सहकृष्णा प्रसं पयु:३८ इति श्रीमद्भागवते मदापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाध चविंशतितमोऽध्यायः ॥२५ अथ पंचविंशतितमोऽध्यायः धीशुक उवाच मस्तदाऽमनः पूषा विशाय विदता नृप । गोपेभ्यः कृष्णनाभ्यो नन्दादिस्यकोप सER ·. श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २५ ४४७ गणं सावर्तक नाम मेघानां चान्तकारिणाम् । इन्द्र प्राचोदयत् क्रुद्धो वाक्यं चाहेशमान्युतर ग्रहो श्रीमदमाहात्म्यं गोपाना काननौकसाम्। कृष्या मर्त्यमुपाश्रित्य ये चक्रुर्देवहेलनम् ॥३॥ यथारटैः कर्ममयः प्रतुभिनामनौनिभैः । विद्यमान्वीक्षिकी हित्वा तितीपन्ति भवार्णवम् वाचाल बालिशं स्तब्धमज्ञ पण्डितमानिनम् । कृष्ण मर्यमुपाश्रित्य गोपा मे चक्रुरप्रियम्।। एषां श्रियालिप्सानो कृष्णेनाध्मायितात्मनाम्। धुनुत श्रीमदस्तम्भ पशून् नयत सक्षयम्॥६॥ यह चैरावतं नागमारुह्यानुपजे ग्रजम् । मरुदणैमहावीयनन्दगोष्टजिघांसया श्रीशुक उवाच इस्य मघवताऽऽज्ञप्ता मेघा निर्मुक्तबन्धनाः । नन्दगोकुलमासारै पीढयामासुरोजसा । विद्योतमाना विद्युद्भि स्तनन्त: स्तनयिानुमि । तीमरुद्गणीनुशा ययपुर्जलशर्कराः ॥ ६ ॥ स्थूणास्थूला वर्षधारा मुञ्चत्स्वभ्रेप्वभीषणश जिलौय लाग्यमाना भूनादृश्यत नतोगवम् १० श्रत्यासारातिवातेन पशवो जातवेपना. । गोपा गोप्यश्च शीतार्ता गोविन्द शरण ययु शिरः सुतोश्च कायेन प्रच्छायासारपीडिताः । वेपमाना भगवतः पादमूलमुपाययु ॥१२॥ कृष्य कृष्ण महाभाग स्वप्नार्य गोकुलं प्रभो । प्रातुमर्हसि देवानः कुपिताद् भक्तवत्सल १३॥ शिलायनिपातेन हन्यमानमचेतनम् । निरीक्ष्य भगवान् मेने पितेन्द्रतं हरि ॥१४॥ अपर्यत्युल्या वर्षमतिवातं शिलामयम् । स्वयागे विहतेऽस्माभिरिन्द्रो नाशाय वर्षति।११॥ तन प्रतिविधि सम्यगारमयोगेन साधये । लोकेशमानिना मौल्याचरिष्ये श्रीमदं तमा न हि सद्भावयुक्तानो सुराणामीशविस्मयः । मत्तोऽमता मानमह प्रशमायोपरत्पते ॥१७॥ । तस्मान्मन्दरणं गोष्ठ मसाथ मरपरिप्रहम् । गोपाये स्वारमयोगेन सोऽयं मे प्रत पाहित 110 हायुक्त्वकेन हस्तेन कृत्या गोवर्धनाचलम् । दधार लीलया कृष्णश्वग्रामिर पालक. 12th प्रयाह भगवान् गोपान् हेऽग्य तात प्रजौकम । यधोपनो यिशत गिरिगत सगोधना ॥२०॥ न पास ६६ यः कार्यो मदस्ताद्रिनिपातने । यातवर्षमयेनालं तना विहितं हि य २१ तथा निर्विविशर्गत कृष्णाश्वासितमानसा. । ययावकाश सपनाः सममा. सोपलीपिन ॥२२॥ इजम्पा सुरसगरेपो हिया तैयामिमि. पीपरमायो दधादि सताई नापजस् पदार त्यायोगानुभाव सं निशाग्येन्द्रोऽतिविस्मित नि.स्तम्भो प्रष्टमसमास्यान् मेघान् सन्यपारपन सम्पप्रमुदितादिरयं पात घ दारुणम् । निशाग्योपरत गोपान् गोरधनपरोऽमपी ॥२५॥ निपात रपजत प्रासं गोपाः सनीधनाभंका । पारतं यातय युदमापात्र निमगाः १२१५ सतत निर्दयुगोपा' स्यं समादाय गोधनम् । राम्रोटोपारबालम्पविरा गौ २७॥ भगवानपि सं शैले त्यस्पाने पूर्ववत् प्रभु । परयता समूमाना पापपामाग at ADED ·४४ । श्रीमद्भागवते दशमस्कन्थे श्रध्यायः २६ तं प्रेमवेगानिभृता प्रजौफसो यया समीयुः परिरम्भणादिभिः । गोप्यश्च सस्नेहमपूतयन् मुदा दध्यक्षतानि[युजु सदाशिप. ॥२६॥ यशोदा रोहिणी नन्दो रामश्च बलिनां वरः । कृष्णमालिङ्गय युयुजुराशिरः स्नेहकातरा ३० दिवि देवगणा: साध्याः सिद्धगन्धर्षचारणाः । तुष्टुवुर्मुमुधुस्तुष्टा. पुष्पवर्षाणि पार्थिव ॥३१॥ रवदुन्दुभयो नेदुर्दिव देवप्रणोदिताः । जगुर्गन्धर्वपतयस्तुम्बुरप्रमुखा नृप ॥३२॥ ततोऽनुरक्तः पशुपै. परिधितो राजन् म गोष्ट सबलोऽसजद्धरि । तथाविधान्यस्य कृतानि गोपिका गायन्त्य ईयुमुदिता हृदिस्पृश ॥३३॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्ध पञ्चविंशतितमोऽध्याय. ॥२५॥ अथ पड़ विंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवंविधानि कर्माणि गोपाः दृ पणस्य वीक्ष्य ते । अतद्वौर्य विदः प्रोचुः समन्येत्य सुविस्मिताः। चालकस्य यदेतानि फरियत्यद्भुतानि वे । कथमहत्यसौ जन्म माग्येप्वात्मजुगुप्सितम् ॥२॥ यः सप्तहायन वाल: करण केन लीलया । कयं विनद् गिरिवरं पुष्करं गजराडिव ॥ ३ ॥ तोकेनामीलितारण पूतनाया महौजसः । पीतः स्तन. सह प्राणैः कालेनेव वयस्तनो हिन्वतोऽधः रायानस्य मास्यस्य चरयायुदका अनोऽपतद् विपर्यरतं रदतः प्रपदाहतम् ॥५॥ एकहायन यासीनो हियमाणो विहायता । दैत्येन यस्तृणावर्तमहन् कण्ठमहातुरम् ॥६॥ धचिद्वैयङ्गवस्तैन्ये माना पद उलूखले । गच्छमार्जुनयोर्मध्ये बाहुभ्यो तावपातयत् non बने सञ्चारयन् वत्सान् सरामो बालकत.। हन्तुकामं च दोया मुसतोऽरिमपाट्यत् || व सेपु वासकोण प्रविशन्तं जिघांसया । हत्वा न्यपातयत्तेन कपिरथानि च लीलया uan हत्वा रासमदैतेय तद्वन्धुंश्च पलान्वितः । चक्र तालवन में परिण्यफ्लान्वितम् mon प्रला पायित्वोन वलेन बलशालिना । अमोचयद् अजपशुन् गोपश्चिारण्यवहितः।।११ श्राशीविपतमाहीन्द्रं दमित्या विमदं हृदात् । प्रसवोदास्य यमुनो चक्रेऽसौ निर्विशेदकाम् ॥ दुस्त्यजश्चानुरागोऽस्मिन् सर्वेषां नो यजौकसामानन्द ते तनयेऽस्मासु तस्याप्यौरपत्तिकः कथम् क सप्तदायनो बालः क महाधिविधारणम् । ततो नो जायते शका प्रजनाथ तवात्मने men मन्द उवाच श्रूयता मे पचो गोपा व्येतु शङ्का च योर्भके। एन कुमारमुद्दिश्य गों मे यदुवाच ह ॥११२ वर्णास्त्रय: किलास्यासन् गृङ्गतोऽनुयुगं तनू ।शुलो रत्तस्तथा पीत इदानी कृष्णा गत १६॥ प्रागयं वसुदेवस्य चिजातस्तवा मज । चामुदेव इति श्रीमानमिझा. सम्प्रचए uson मन्ति नामानि स्पाणि च सुतस्य ते । गुणामांनुरूपाणि तान्यहं येद नो गनाNER : - ।

·। ७ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २७ ४६ एप व. श्रेय प्राधास्यद् गोपगोकुलनन्दनः । अनेन सर्वदुर्गाणि यूयमजस्तरिष्यथ ॥१६॥ पुरानेन ग्रजपते साधवो दस्युपीडिताः । अराजकेरयमाणा जिम्युईस्यून् समेधिता.॥२०॥ य एतस्मिन् महाभागा. प्रीति कुर्वन्ति मानवाः । नारयोऽभिभवन्त्येतान् विष्णुपतानिवासुराः। तस्मानन्द कुमारोऽयं नारायणसमो गुणैः । श्रिया कार्यानुभावेन तत्कर्मसु न विस्मय. ॥२२॥ इत्यद्वा मां समादिश्य गर्गे च स्वगृहं गते । मन्ये नारायणस्यांश कृष्णमल्लिष्टकारिणम्॥२३॥ इति नन्दवचः श्रुत्वा गर्गगीतं नजौकसः । मुदिता नन्दमानचुः कृष्णं च गतविस्मया.१२॥ देवे वर्षति यज्ञविप्लवरपा वज्राश्मपर्यानिलैः सीदपालपशुनि श्रात्मशरणं दृष्ट्वानुकम्प्युत्स्मयन् । उत्पाट्ये कारेण शैलमबलो लीलोच्छिलीधं यथा विभ्रद् गोष्टमपान्महेन्द्रमदभित् प्रीयान इन्द्रो गवाम् ॥२५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे पविशतितमोऽध्यायः ॥२६॥ अथ सप्तविशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच गोवर्धने ते शैल श्रासाराद् रक्षिते मजे । गोलोकादायजत् कृप्या सुरभि शक्र एव च । उपसङ्गम्य मोडित. कृतहेलन: । पस्पर्श पादयोरेन किरीटेना वर्चसा ॥२॥ दृष्टभुतानुभावोऽस्य कृष्णस्यामिततेजसः । नष्टत्रिलोकेशमद इन्द्र प्राह कृताञ्जलिः ॥ ३ ॥ "विशुद्धस धाम शान्तं तपोमयं ध्वस्तरजस्तमस्कम् । मायामयोऽयं गुणसम्प्रवाहो विद्यते तेऽग्रहणानुबन्धः ॥ ४ ॥ कुतो नु तदेतव ईश तरकृता लोभादयो येऽबुधलिङ्गभावाः । तथापि दण्डं भगवान् विभर्ति धर्मस्य गुप्त्यै खलनिग्रहाय ॥५॥ पिता गुरस्वं जगतामधीशो दुरत्यय, काल उपात्तदएड. । हिताय स्वेच्छातनुभि. समीहसे मान विधुन्वागदीशमानिनाम् ॥ ६॥ ये मद्विधाज्ञा जगदीशमानिनस्त्वा चोक्ष्य फालेऽभयमाशु तन्मदम् । हित्वाऽऽयंमागं प्रभजन्यपरमया ईहा सलानामपि तेऽनुशासनम् ॥ स्व मनैश्वयंमदप्लुतस्य कृतागमस्तेऽविद्रुप प्रभावम् । पन्तुं प्रभोऽाईसि मूहचेतसो मैयं पुनर्भून्मतिरीश मेऽमतों ॥८॥ तवारतारोऽयमधोक्षजेह स्वयम्भरापामुरुमारजन्मनाम् । चमूपतीनामभवाय भवाय युप्मरणानुवर्तिनाम् ॥" विविक्त तव न स ·.. श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २८ नमस्तुभ्यं भगरते पुरपाय महात्मने । वासुदेवाय कृष्णाय सावता पतये नम Ron स्वच्छन्दोपात्तदेहाय विशुद्धज्ञानमूर्तये । सर्वस्मै सर्वबीजाय सर्वभूताग्मने नम sin मयेदं भगवन् गोष्टनाशायासारवायुभिः । चेष्टितं विहते यज्ञ मानिना तीयमन्युना ॥१२॥ त्वयेशानुगृहीतोऽस्मि धस्तस्तम्भो पृथोधमः । ईश्वरं गुरुमात्मानं स्वामहं शरणं गतः ॥१३॥ श्रीशुक उयाच एवं सकीर्तित कृष्णो मघोना भगवानमुम् । मेघगम्भीरया वाचा प्रहसग्निदमत्रवीत् ।।१४॥ श्रीभगवानुवाच मया तेऽकारि मघवन् मखभट्ठोऽनुगृह्णना । मदनुस्मृतये नियं मरास्येन्द्रश्रिया भृशम्।। मामेश्वर्यश्रीमदान्धो दण्डपाणि न पश्यति । तं भ्रंशयामि सम्म्द्यो यस्य चेच्छाम्यनुप्रहम् । गम्यतो शक्र भद्र व क्रियतां मेऽनुशासनम् । स्थीयता स्वाधिकारेषु युक्तः स्तम्भवर्जितैः । अथाह सुरभि कृष्णमभिवन्द्य मनस्विनी । स्वसन्तानरुपामन्य गोपपिएमीश्वरम् ॥१॥ सुरभिरुवाच । कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वसम्भव । भविता लोकनाथेन सनाथा दयमच्युत १६) स्वं नः परमकं देव स्वं न इन्द्रो जगत्पते । भवाय भव गोविप्रदेवानां ये च साधव. ॥२०॥ इन्द्रं नस्त्वाभिषेध्यामो ब्रह्मणा नोदिता वयम् । अवतीर्णोऽसि विश्वात्मन् भूमेभोरापनुतये । श्रीशुक उवाच एवं कृष्णमुपामन्श्य सुरभिः पयसाऽऽरमनः । जलैराकाशगङ्गाया ऐरावतकोट्टतैः ॥२२॥ इन्द्र सुरर्षिभि साकं नोदितो देवमातृभिः । अभ्यपिञ्चत दाशाई गोविन्द इति धाभ्यधात् । तनागतास्तुम्बुरुनारदादयो गन्धर्व विद्याधरसिद्धचारणाः । जगुर्यशो लोकमलापहं हरे सुरातनाः संननृतुर्मुदान्विताः ॥२४॥ तं तुष्टुवुर्देवनिकायकेतको व्यवाकिरंश्चाद्भुतपुष्पवृष्टिभिः । लोका.परा नितिमाप्नुवंस्त्रयो गावस्तदा गामनयन् पयोद्गुताम् ॥२५॥ नानारसौघाः सरितो वृक्षा प्राप्तन् मधुम्नवाः । प्रकृष्टपरयौपधयो गिरयोऽपिनदुन्मणीन् ।२६। कृप्योऽभिषिक्त एतानि सवानि कुरुनन्दन । निर्वैराण्यभवस्तात फराण्यपि निसर्गत. ॥२५ इति गोगोकुलपति गोविन्दममिपिच्य सः । अनुज्ञातो ययौ शक्रोवृतो देवादिभिर्दिवम् ॥२८॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्धेि इन्द्रस्तुतिनाम सप्तविंशतितमोऽध्यायः ॥२७॥ अथाष्टाविंशतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एकादरयां निराहारः समभ्ययं जनार्दनम् । स्नातुनन्दस्तु कालिन्द्या द्वादश्यां जलमाविशत् ॥ " ·08 1 अजानता श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५०१ ते गृहौरवानयद् भृत्यो वरुणस्यासुरोऽस्तिकम् । अविज्ञायासुरी वेना प्रविष्टमुदकं निशि ॥२॥ चुक्रुशुस्तमपश्यन्तः कृष्ण रामेति गोपकाः । भगवास्तदुपश्रुत्य पितरं वरुणाहृतम्। तदन्तिकं गतो राजन् स्वानामभयदो विभुः ॥ ३॥ प्राप्त वीक्ष्य हशीकेशं लोकपाल: सपर्यया । महाया पूजयित्वा तदर्शनमहोत्सवः ॥en वरुण उवाच अद्य मे निभृतो देहोऽपार्थोऽधिगतः प्रभो । स्वपादभाजो भगवन्नवापुः पारमध्वनः ॥ १॥ नमस्तुभ्यं भगवते ब्रहाणे परमात्मने । न यन्त्र श्रूयते माया लोकसृष्टिविकल्पना ॥६॥ मामकेन मूढेनाकार्यवेटिना । पानीतोऽयं तव पिता तद् भवान् सन्तुमतिमा ममाप्यनुप्र कृष्ण फतुमर्हस्यशेपटक् । गोविन्द नीयतामेप पिता ते पितृवत्सल na श्रीशुक उवाच एवं प्रसादितः कृष्यो भगवानीश्वरेचरः । थादायागात् स्वपितरं बन्धूनां चावहनमुदम् USA नन्दस्वतीन्द्रियं दृष्ट्वा लोकपालमहोदयम् । कृष्णे च सन्नति सेपो ज्ञातिभ्यो विस्मिनोऽययीत्। ते त्यौरसुक्यधियो राजन् मत्वा गोपास्तमौश्वरम् । अपि न स्वगति सुधमामुपाधास्य धीश्वरः इति स्वाना स भगवान् विज्ञायाखिलरक् स्वयम् । सहरसिद्धये ते कृपयैतदचिन्तगत् ।।२। जनो वै लोक एतस्मिविद्याकामकर्मभिः । उच्चावचासु गतिपु न वेद स्वां गति भ्रमत् ॥१३॥ इति सजिम्य भगवान् महाकारुणिको हरिः । दर्शयामास लोकं स्वं गोपाना तमसः परम् । सायं ज्ञानमनन्तं यद् प्रायोति. सनातनम् । पद्धि पश्यन्ति मुनयो गुणापाये समाहिता.११॥ न महाहर नीता ममाः कृष्णेन चोद्धताः । ददृशुबायो लोक यग्राफरोऽभ्यगात् पुरा । नग्दादयस्तु तं ष्ट्रा परमानन्दनिताः । कृष्णं च तच्छन्दोभिः सूयमानं सुविस्मिता:10॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धेऽष्टाविंशतितमोऽध्यायः॥ २८ ॥ अथकोनत्रिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच गगनपि सा राग्रीः शरदोधमलिकाः । यीय रन्तुं मनचके योगमायामुपाश्चितः in सदोडरानः ककुमः करमुसं प्राच्या विलिम्पसरणेन शन्तमैः । स घर्षणीनामुगाराचो मृजन् प्रियः प्रियाया इव दीर्घदर्शनः ॥ २॥ दृष्ट्वा कुमुहन्तमसाटमएनं रमाननाभं नवकुमारणम् । धनं पतकोमलगोमिरजितं जगी कलं याम मनोहरम् ॥ ३॥ निशम्य गोतं तदननधन प्रजनियः कृणगृहीतमानसाः। . -

·१०२
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः २६
दुहन्स्योऽभिययु.काश्चिद् टोहहिया समुत्सुकाः । ज्योऽधिश्रित्य संयावमनुदास्यापरा ययुः ५
परिवेश्यन्त्यस्तद्वित्वा पाययन्त्यःशिशून पयः।शुश्रूपन्त्यः पतीन् काश्चिदशन्स्योऽपास्य भोजनम्
लिम्पन्त्याप्रमृजन्योऽभ्या अञ्जनय काश्च लोचने व्यत्यस्तवस्त्राभरणाःकाश्चित् कृष्णान्तिकं ययुः
ता वार्यमाणाः पतिमिः पितृभितृषाधुभिः । गोविन्दारहतारमानो नन्यवर्तन्त मोहिताः
अन्तहगता.काश्चिद् गोप्योऽलब्धविनिर्गमा। कृष्णं तद्भावनायुक्ता दध्युमीलितलोचना:
दु महोटविरहतीप्रतापधुताशुमाः । ध्यानप्राप्ताच्युतारलेपनिया वीणमङ्गला:n
तमेर परमारमान जारबुद्धयापि सद्गता. । जहुर्गुणमय देई सद्यः प्रतीणबन्धना: Un
राजोवाच
कृष्णां विदुः परं कान्तं न तु ब्रह्मतया मुने । गुणप्रवाहोपरमस्तासां गुणधियां कथम् ॥१२॥
श्रीशुक उवाच
उक्त पुरस्तादेतसे चैद्य सिद्धि यथा गतः । द्विपक्षपि हपीके किमुताधोपजप्रिया :॥१३
नृणां निश्रेयसार्थाय व्यक्तिगतो नृप । अव्ययस्याप्रमेयस्य निगुणस्प गुणात्मनः ॥१४॥
काम क्रोधं भयं स्नेहमैक्यं सौहृदमेव च । नित्यं हरी विदधतो यान्ति तन्मयता हि १५
न चैवं विस्मय कामों भवता भगवत्यजे । योगेश्वरेश्वरे कृपो यत एतद् विमुच्यते ॥१६॥
ता ट्वान्तिकमायाता भगवान् अजयोपित. अघदद् वदतां श्रेयो काचः पेशेधिमोहयन् ॥१७॥
श्रीभगवानुवाच
स्वागतं यो महाभागाः प्रियं किं करवाणि वः। प्रजस्यानामयं कञ्चिद् व्र तागमनकारणम्।।
रजन्येपा घोररूपा घोरसत्वनिषेविता । प्रतियात ग्रज नेह स्थेयं स्त्रीभिः सुमध्यमाः ॥१६॥
मातरः पितरः पुत्रा भ्रातरः प्तयश्च वा विचिन्वन्ति झपश्यन्तो मा कृवं बन्धुसाध्वसम्२०
टं बन कुसुमितं राकेशकररभितम् । यमुनानिललोलेजतरण्ल्लवशोभितम्
तद् यात माचिरं गोष्ट शुभूपध्वं पतीन् सतीः। अन्दन्ति वत्सा बालाश्च तान् पाययत दुह्यत
श्रथया मदभिस्नेहाद् भवस्यो यन्त्रिताशयाः। श्रागता छ पपन्नं वः प्रीयन्ते मयि जन्तवः २३
भतु: शुश्रूपणं खीणां परो धर्मो समायया । तद्वन्धूनां च क्ल्याण्यः प्रजाना चानुपोपणमा
दुःशीतो दुभंगो वृद्धो जडो रोग्यधनोऽपि वा। पति स्रोभिनं हातव्यो लोकेप्सुभिरपातकीर/
अस्यार्यमयशस्यं च फल्गु कृच्छू भयावहम् । जुगुप्सितं च सर्वग्न नौपपत्यं कुलस्त्रिया:॥२॥
श्रवणाद् दर्शनाद् ध्यानान्मयि भावोऽनुकीतनातान तथा सग्निकण प्रतियात ततो गृहान
श्रीशुक उवाच
इति विप्रियमाझएवं गोप्यो गोविन्दभावितमाविषण्णा भन्नमल्पाश्चिन्तामापुदुरत्ययाम्
-
॥२१॥

·५०३ श्रीमद्भागवते दशमधे अध्याय २६ कृत्वा मुखान्यव शुच श्ववसने शुप्यशिम्बाधराणि चरणन भुव लिखाय । अत्रैरुपात्तमपिभि कुचकुडुमानि तस्थुजन य उरदुखभरा स्म तूष्णीम् ॥२६॥ प्रेष्ठ प्रियेतरमिन प्रतिमापमाण कृष्ण तदर्थविनिवर्तितसर्वकामा । नेत्रे विमृज्य रदितोपहते स्म विधि मरम्भ गद्गदगिरोऽवतानुरक्ता ५३on गोप्य ऊचु मेव विमोऽहंति भवान् गदितु नृशस सन्त्यज्य सविषयास्तव पादमूलम् । भक्ता भजस्व दुरवग्रह मा स्यजास्मा र देवो यथाऽऽदिपुरयो भजते मुमुक्षून ॥३॥ यस्पत्यप यसुहृदामनुवृत्तिरङ्ग स्त्रीणां स्वधर्म इति धर्मविदा स्वयोक्तम् । अस्येवमेतदुपदेशपदे त्वयीशे प्रेछो भारत भ्रता फिल बधुराग्मा ४३२॥ सुर्वन्ति हि त्वयि रति कुशला स्व प्रा मन् नित्यप्रिये पतिसुतादिभिरातिदे किम्। तम प्रसीद परमेश्वर मा मछिन्द्या पाया भृनो पयि चिरादरविदोत्र ॥३३॥ चित्त सुसेन भवतापहत गृहेषु यसिविंशयुत करावपि गृह्यस्य । पादी पदं न चलतस्तव पादमूला याम कय मनमयो करवाम दिया॥३॥ सिम्बाह मस्वदधरामृतपूहकेण हासावलोककलगीतमहन्थयाग्निम् । नो घेद् वय विरहजार युपयुक्तदेहा ध्यानेन याम पदयो पदया ससे ते ३५॥ यस्युजार तर पादतल रमाया दत्तपणं चिदरण्यजनप्रियस्य । अस्माम तरप्रभृति नान्यममयमा स्थातु ययाभिमिता यत पारयाम ३३६५ श्रीयंत्पदान्युजरजश्वको तुलस्या लम्चापि पामि पद फिल भृरपमुष्टम् । यस्या स्वयीपणरतेऽ यसुरमयामस्तद्वद् ययं च तर तादरज प्रपन . ॥३०॥ तम प्रसीद वृमिनार्दन तेऽधिमूल प्राप्ता विसग्य यपतीपदुपासनाशा । स्यासुन्दरस्मिनिरपणीमकामतता मनो पुररभूषण दहि दास्यम् ॥२८॥ योपपालकारागुप तय कुण्डलीगरदस्वलाधरमुध हसितापजारम् । दत्ताभय प भुगदएडयुगे पिलोग्य पर प्रियकरमण प भयाम कास्य ॥३६॥ का पालपदायनमूपिनेन मम्मोहिताऽऽयचरितास धोरिमनारयाम्। योग्यसोमामिद परोिप्य रू पद् गोनिगममा पुलझान्यभिधन ॥४०॥ प्याई भवान् परमयासिंहरोऽभिमासो यो ययादिपुर मुरलोरगाता। समयदि रप समातरम गाहारनपुर शिशु परियार श्रीशु उवाच से विदिश सास पर योगेधोरसर । प्रहस्य सदय गोगेरामारामोऽपरीरमा ४२ ·५०४ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३० ताभिः समेताभिरदारचेष्टितः प्रियंचयोरफुटमुखीभिरध्युतः । उदारहासद्विजकुन्ददीधितिरोधणा इयोडभित:॥१३॥ उपगीयमान उद्गायन् यनिताशतयूथपः । माला विनद्धजयन्ती ध्यचरन्मएडयन् धनम्। नधाः पुलिनमाविश्य गोपोमिहिमवालुकम्। रेमे तत्तरलानन्दकुमुदामोदवायुना ॥४॥ बाहुप्रसारपरिरम्भकरालकोरनोवीस्तनालभननमनखाप्रपात. भवेत्यावलोकहसिवैजसुन्दरीयामुत्तम्भयन् रतिपति रमयाकार ॥१६॥ एक भगवत. कृप्याराधमाना महात्मनः । भारमाने मेनिरे स्त्रीण मानिन्योऽभ्यधिकं भुविध तासां तत् सौभगमदं चीय मानं ध केशवः। प्रशमाय प्रसादाय तनेचान्तरधीयत १८॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे भगवतो रासफीदावर्णन नामैकोनत्रिंशत्तमोऽध्यायः १२४॥ श्रथ शचमोऽध्यायः श्रीशुरु उवाच अन्तर्हिते भगवति सहसैव प्रजाङ्गना । अंतप्यस्तमवक्षाणाः करिश्य इव यूथपम् ॥ ३॥ गत्यानुरागस्मितविभ्रमेक्षितमनोरमालापविहारविनमै. श्राशिसचित्ता: प्रमदा रमापतेस्तास्ता विचेष्टा जगृहुस्तदारिमकाः ॥ २॥ गतिस्मितप्रेक्षणभापणादिषु प्रिया. प्रियस्य प्रतिरूढमूर्तयः । असावह स्वित्यबलास्तदात्मिका न्यवेदिषुः कृष्णविहारविनमः ॥ ३ ॥ गायन्त्य उभेरमुमेव संहता विचिक्युल्मत्तकब बनाद बनम् । पप्रच्छुराकाशवदन्तरं वहिभूतेषु पुरुष घनस्पतीन् ॥ ४॥ दो वः कश्चिदश्वत्थ लव म्यग्रोध नो मन । नन्दसूनुर्गतो हत्वा प्रेमहासावलोकन. ॥१॥ कञ्चित् कुरबकाशोकनागपुमागचम्पकाः । रामानुजो मानिनीनामितो दर्पहस्मितः ॥६॥ कचित्तुलसि कल्याणि गोविन्दचरणप्रिये । सह स्वालिकुलैर्बिभ्रष्टस्तेऽतिप्रियोऽच्युतः ॥७॥ मालत्यदर्शि व. कश्चिन्मझिके जाति यूधिक। प्रीति यो जनयन् यातः करम्पर्शन माधवः । चूतप्रियालपनसासनकोविदारजम्पर्कविल्वयकुलाप्रकदम्बनीपाः येऽन्ये पराभवका यमुनोपालाः सन्तु कृष्णपदवी रहितात्मनों न.HER कि ते कृतं शिति तपो यत केशवाघ्रिस्पर्शोरसवोपुलकिताङ्गरहैनिभासि । अप्यघिसम्भव ठरुकमविक्रमाद् वा पाहो धरायपुप. परिरम्भन MOOL. अप्येणपल्युपगत. प्रिययह गानस्तन्वन् दशा सखि सुनितिमच्युतोषः। कान्ताहसद्कुचकुङ्कम जतायाः कुन्दनज कुलपतेरिह वाति गन्ध. nn सन्त ·श्रीमद्भागवते दशमल्कन्धे अध्यायः ३० ५०५ बाहु त्रियांस उपधाय गृहीतपनो रामानुजस्तुलसिकालिकुलैर्मदान्धैः । अन्वीयमान इह वस्तरवः प्रणाम किं वाभिनन्दति घरन् प्रणयावलोकैः ॥१२॥ * पृछतेमा लता याहूनप्याश्लिष्टा वनस्पतेः । नूनं तत्करजस्सृष्टा यिभ्रत्युत्पुलवान्यहो ॥१३॥ इत्युन्मत्तव चो गोप्यः कृष्णान्वेपणकातराः । लीला मगवतस्तास्ता धनुचकुस्तदात्मिका:१४ फस्याश्चित् पूतनायनया.कृष्णायन्त्यपियन स्तनम्।तोकायित्वा सदस्यन्या पदाहन्छकटायतीम्। दे यायित्वा जहारान्यामेका कृष्णार्भभावनाम्। रिङ्गयामास काम्यहमी कपन्ती घोषनिःस्वनै.. कृष्णरामायिते दे तु गोपायरया काश्चन । वरसायती हन्ति धान्या तत्रैका तु यकायतीम् बाहूय दूरगा यद्वत् कृष्णस्तमनुस्र्वतीम् । वेणुं पणन्ती ग्रीडन्तीमन्याः शंसन्ति साचिति फस्पाचित् स्वभुजं न्यस्य चलन्याहापरा ननु। कृष्णोऽहं पश्यत गति ललितामिति सन्मना: मा भेष्ट चातवांग्या तरत्राणं विहितं मया । इत्युक वैकेन हस्तेन यतन्युग्निदधेऽम्बरम्॥२०॥ भारी का पदाऽऽप्रम्य शिरस्याहापरी नृप । दुष्टाहे गच्छ जातोऽहं खलाना ननु दण्डएक् तकोवाच हे गोपा दावाग्नि पश्यतोल्पणम् । चायाश्यपिदार यो विधास्ये शेममअसा।२२ पद्धान्यया सजा काचित्तवी तय उलूखले। भीता सुष्क पिधायास्यं मेरो भौतिविडम्चनम् एवं कृप्या पृच्छमाना वृन्दायनलतास्तरून् । ध्यचात यगोदशे पदानि परमारमन ॥२४॥ • पदानि ध्यक्तमेतानि नन्दसूनोर्महात्मनः । लक्ष्यन्ते हि यजाम्भोजवनारायचादिमि.२५ रोस्तैः पदेस्तत्पदयोमविहन्त्योऽप्रतोऽवता यमाः पदैः मुशतानि विलोरयातो. समम पन् करपा. पदानि घेतानि याताया नन्दसूनुना । सन्यस्तप्रकोप्टापा फरेयो फरिणा यया२० धनपाराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वर. । यसो विहाय गोविन्दः प्रीतो वामनयद् रदः । पाया हो श्रमी पारयो गोविन्दाम्पजरेणय ।यान् प्रा शोरमा देपो दउर्मज्यपनुराये । मस्या प्रमूनिन.पोभं पुन्युचै पदानि यत् । यैकापदाय गोगना रहो मुटा ऽयुवाधरम् । Taपदान्यत्र सस्या नून मृणापुरः । विद्यामुशासाट् प्रितलामुग्मिन्ये प्रयो प्रियः भाग्यधिकममानि पदानि यतो पथन् । गोप्यः परयत कृष्णम्य भाराकारतस्य कामिन । मायरोपिता कान्ता पुष्पहतोमंडाग्मना । अत्र प्रमूगायचयः प्रिपाय प्रेपमा । प्रामणे एते पश्पतासम्ले पटे ·+ ५०६ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय.३२ एवमुक्त प्रियामाह स्कन्ध श्रारुह्यतामिति । ततश्चान्तर्दधे कृष्ण सा वधावतप्यत ॥३६॥ हा नाथ रमण प्रेष्ट कासि कासि महाभुज । दास्यास्ते कृण्णाया मे सखे दर्शय मनिधिम् । अन्विच्छन्त्यो भगवतो मार्ग गोप्योऽविदूरत । दशु प्रियविश्लेपमोहितां दुखिता सलीम् । तया कथितमाकण्यं मानप्रासिं च माधवात् । अवमान च दौराग्याद् विस्मय परमं ययु । ततोऽविशन वन चन्द्रज्योत्सा यावद् विभाध्यते। तम प्रविष्टमालय ततो निववृतु स्त्रिय ॥ त मनस्कास्तदालापास्तविचेष्टास्तदारिमका । तद्गुणानेव गायन्त्यो नामागाराणि सस्मरु । पुन पुलिनमागत्य कालिन्या कृष्णभावना । समवेता जगु कृष्णं तदागमनकक्षिता ४५ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्ग) प्रिंशत्तमोऽध्याय ॥३०॥ अथकत्रिंशत्तमोऽध्यायः गोप्य कवु जयति तेऽधिक जमना ग्रज श्रयत इन्दिरा शश्वदा हि। दयित दृश्यता दि तावकारत्वयि तासवस्वो विचिन्वते ॥ १॥ शरदुदाशये साधुजासस सरसिजोवरश्रीमुषा दशा। सुरतनाथ तेऽशुल्कदासिका वरद निम्नतो नेह किं वध ॥२॥ विपनलाप्ययाद् व्यालरातसाद घर्षमारताद् वैद्युतानलात्। वृपमयात्मजाद विश्वतोभयाध्यम ते वय रक्षिता मुहु ॥३॥ न खलु गोपिकानन्दनो भवानखिलदेहिनामन्तरात्माक् । विखनसाथितो विश्वगुप्तये सख उदेयिवान् सात्वतां कुले ॥ ४ ॥ विरचितामय वृष्णिधुयं ते घरणमीयुषो सस्तेर्भयात् । करसरोरुह कान्त कामदं शिरसि धेहि न श्रीकरग्रहम् ॥५॥ ग्रजजनातिहन् घोर घोषितो निजजनस्मयध्वंसनस्मित । भज ससे भरिकारी स्म नो जलरहानन चार दर्शय ६॥ प्रणतदेहिनो पापकर्शन तृणचरानुर्ग श्रीनिकेतनम् । फपिफ्थापित से पदाम्बुन कृणु कुचेषु न कृन्धि हृच्छयम् ॥ ७॥ मधुरया गिरा घल्गुवाश्यया बुधमनोज्ञया पुष्करेषण । विधिकरीरिमा वीर मुरातोरघरसीधुनाऽऽप्याययस्व न.NEn श्यामृत तहजीयनं कविभिरीडितं कल्मापहम् । भवणमल श्रीमताततं भुवि गृहन्ति ते भूरिदा जना:

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः ३२ ५०७ प्रहसितं प्रिय प्रेमीक्षणं विहरणं च ते ध्यानमङ्गलम् । रहसि संविदो या हृदिस्पृशः कुहक नो मनः शोभयन्ति हि ॥१८॥ चलसि यदु प्रजाचारयन् पशून् नलिनसुन्दरं नाय ते पदम् । शिलतृणाः सीदतीति नः कलिलता मन. कान्त गछति ॥११॥ दिनपरिचये नीलकुन्तलैनरुहाननं बिभ्रदावृतम् । घनरजस्वलं दर्शयन् मुहुर्मनसि नः स्मरं वीर यच्छसि ॥१२॥ प्रणतकामदं पद्मजाचितं धरणिमण्डनं ध्येयमापदि । चरणपङ्कजं शन्तम च ते रमण नः स्तनेप्यर्पयाधिहन् ॥१३॥ सुरतवर्धनं शोकनाशनं स्वरितवेगुना सुष्टु चुम्यितम् । इतररागविस्मारणं नृणां वितर वीर नस्तेऽधरामृतम् ॥१४॥ अति यद् भवानति काननं शुटियंगायते स्यामपश्यताम् । कुटिलफन्तलं श्रीमुसंघ ते जढ उदीयता पक्ष्मद् शाम् ॥१५॥ पतिसुतान्वयभ्रातृयान्धवानतियिलस्य तेऽन्त्यच्युतागताः । गतिविदस्तवोद्गीतमोहिताः कितव योपितः कस्त्यजेमिशि ६ रहसि संविदं हन्छयोदयं प्रहसिताननं प्रेमवीपणम् । वृहदुरः धियो योच्य धाम ते मुहुरतिस्पृहा मुसते मनः ॥१७॥ जवनीको व्यक्तिरन ते जिनहन्तवलं विश्वमङ्गलम् । रपज मनाप प नस्वरस्पृहात्मनां स्वजनवदुजो यग्निपदनम् ॥१८॥ यत्ते सुजातधरणाग्रह स्तनेषु भीताः शन. प्रिय दधीमहि कम्शेषु । रोनाट योमटसि सद् ग्यथते न पिस्सित् यूपादिभभ्रंमति धीमबदायुषी न En इति श्रीमद्भागरते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाधे रासीटायो नामेनिशरामोऽध्यायः अथ द्वात्रिंशत्तमोऽध्यायः थ्रीशुक उवाच इनि गोप्यः प्रगायनयःप्रलपरयक्ष चिप्रधा । रुरतुः मुस्वरं रामन् प्यारांनलालगा. मासामायिरभूप्योरिः स्मयमानमुगारपुनः । पोयाम्परधरः मम्मी साधान्मन्मपमन्मयः || न विमोग्यागतप्रीत्युपुलामोऽमला: भुयुगपत् सोस्नन्यः प्रारमियागराम् । गिरकरारमं शोरेगहालिना मुदा । कादि दपार सदाहुभगे चन्दनरूपितम् । मगिदलिभागमागी हाम्भूसरितम् । पुरातदारमा सन्तप्ता स्तनपोरपान १ ·- - ५०८ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३३ एका भ्रुकुटिमायध्य प्रेमसंरम्भविह्वला । प्रतवैक्षत कटाक्षेपैः संदृष्टदशनच्छदा ॥ ६ ॥ अपरानिमिपाम्या जुपाणा तन्मुखाम्बुजम्। श्रापोतमपि नातृप्यत् सन्तस्तचरणं यथा ॥७॥ तं काचिक्षेत्ररन्त्रण हृदिय निमील्य च । पुलकागा पगुयास्ते योगीवानन्दसंप्लुता 11 सर्वास्ताः केशवालोकपरमोत्सर्यानताः। जहुचिरहनं तापं प्राज्ञ प्राप्य यथा जनाःnen ताभिर्विधूतशोकाभिर्भगवानच्युतो वृतः । व्यरोचताधिक तात पुरुषः शतिभिर्यथा ॥on ताः समादाय कालिन्द्या निश्यि पुलिनं विभुः। विक्स कुन्दमन्दारसुरम्यनिलपट्पदम् ॥३१॥ शरश्चन्द्रांशुसन्दोहश्वस्तदोपातमः शिवम् । कृष्णाया हस्तवरलाचितकोमलवालुकम् ॥१२॥ तदर्शनाहादविधूतहृदुजो मनोरथान्तं श्रुतयो तथा ययुः । स्वैरुत्तरीयैः कुत्रकुङ्कमाङ्कितैरचीक्लपनासनमारमअन्धवे ॥१३॥ तत्रोपविष्टो भगवान् स ईश्वरो योगेश्वरान्तहदि कल्पितासनः। चकास गोपीपरिपट्टतोऽर्चितप्रैलोक्यलपत्येकपदं वपुर्दधत् ॥१४॥ सभाजयित्वा तमनगदीपनं सहासलोलेक्षणविभ्रमध्रुवा । संस्पर्शनेनाङ्गकृताद्मिहस्तयोः संस्तुत्य ईपकुपिता बभापिरे ॥१५॥ भजतोऽनुभजन्त्येक एक एतद्विपर्ययम् । मोमयांश्च भज- येक एतस्रो बहि साधु भोः॥१६॥ श्रीभगवानुवाच मियो भजन्ति ये सख्यःस्वार्थ कान्तोयमा हि तेन तत्र सौहदं धर्मः स्वार्थार्थ तद्धि नान्यथा१७ भजनस्यभजतो ये वे करुणाः पितरो यथा । धर्मो निरपवादोऽत्र सौहृदं च सुमध्यमाः ॥१८॥ भजतोऽपि न वै केचिदू भजन्यमजत. कुतः । प्रारमारामा झाप्तकामा प्रकृतज्ञा गुरुद्रहः नाहं तु सख्यो भजतोऽपि जन्तून् भजाग्यमीपामनुवृत्तिवृत्तये । यथाधनो लब्धधने विनष्टे तच्चिन्तयान्यनिभृतो न वेद ॥२०॥ एव मदर्थोज्झितलोक्वेदस्वानो हि वो मय्यनुवृत्तयेऽवलाः । मया परो भजता तिरोहितं मासूयितुं माइथ तत् प्रिय प्रिया:11 । न पारयेऽहं निरवद्यसंयुजा स्वसाधुक यं वियुधायुपापि यः । या मामजन् दुर्जरगेशलाः संवृश्य तद् वः प्रतियातु साधुना ॥२२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेदशमस्कन्धे पूर्वाधं रासकोदायां नाम द्वात्रिंशत्तमोऽध्याय.॥३२॥ अथ त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच हाथं भगतो गोप्यः श्रुत्वा याचः सुपेशलाः । जपिरहन तापं तदष्ट्वोपचिताशिषः ॥ १ ॥ गोप्य ऊचुः ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्याय ३३ ५०६ तत्रारमत गोविन्दो रासक्रीडामनुप्रतैः । स्त्रीरत्नैरन्वितः प्रीतैरन्योन्यावद्धयाहुभिः ॥२ रासोरसवः सम्प्रवृतो गोपीमण्डलमण्डितः । योगेधरेण कृष्णेन तासां मध्ये द्वयोईयो । प्रविष्टेन गृहीतानां क्रठे स्वनिकट स्त्रियः ॥ ३॥ यं मन्येरन् नभस्तावद् विमानशतसङ्क लम् । दिवौकसा सहाराणामौत्सुक्यापहृतात्मनाम्॥an ततो दुन्दुभयो नेदुनिपेतुः पुष्पवृष्टयः । जगुर्गन्धर्वपतयः सस्त्रीकास्तयशोऽमलम् ॥ ५ ॥ घलयानां नूपुराणां किङ्किणीनां च योपिताम्। सप्रियाणामभूग्छन्दस्तुमुलो रासमण्डले ॥ ६ ॥ तत्रातिशुशुभे ताभिर्भगवान् देवकीसुतः। मध्ये मणीना हैमानां महामरकतो यथार ७ ॥ पदन्यासर्भुजविधुतिभिः सस्मितेविलासभंज्यामध्यैश्चलकुचपटैः कुण्डलैर्गरडलोलैः । विद्यन्मुख्यः कवररशनाप्रन्थयः कृष्णवध्यो गायन्यस्तं तडित इव ता मेघचक्रे विरेजु: En उचैर्जगुन्यमाना रक्तकण्ठ्यो रतिप्रियाः । कृष्णाभिमर्शमुदिता यद्गीतेनेदमातृतम् ॥ ६ ॥ काचित् सम मुकुन्देन स्वरजातीरमिश्रिताः। उमिन्ये पूजिता तेन प्रीयता साधु साध्विति । तदेव ध्रुवमुग्मिन्ये तस्यै मानं च बह्वदात ॥१०॥ काचिद् रासपरिश्रान्ता पायस्थस्य गदाभृतः । जग्राह बाहुना स्कन्धं श्यलयमतिका ११॥ तत्रैकांसगतं याहु कृष्णस्योरपलसौरभम् । चन्दनालिप्तमाघ्राय हृष्टोमा धुचुन्य ह ॥१२॥ स्याश्चिन्नाट्यविक्षिप्तकुण्डलस्विपमरिदतम् । गएवं गले सन्दवत्या अदात्ताम्बूलचर्वितम्।३ नृत्यन्ती गायती काचित् कूजापुरमेसला पावस्थास्युतहस्तान्ज थान्ताधात् स्तनयो शिवम गोप्यो लभ्वाच्युत कान्तं श्रिय एकान्तवममागृहीतकण्ट्यस्तहोभ्यां गायन्यस्तं विजहिरे१५ कर्णास्पलालकविटकपोलधर्मवक्रश्रियो पलयनूपुरघोपवायः । गोप्यः समं भगवता न नृतुः स्वकेशम्नस्तस्रजो भ्रमरगायफरासगोट्याम् ॥१६॥ परिप्यराभिमर्शखिग्धेक्षणोडामविलासहासैः । रमेशो अनसुन्दरीभिर्ययामक: स्वप्रतिविग्यविभ्रमः 10n तदनसमप्रमदाकुलेन्द्रियाः फेशान् दुयूलं फुधपहिका था। नाः प्रतिग्योदुमलं प्रजस्त्रियो विवस्तमालामरणाः पुरुवा १८॥ वियित्रीडितं पीय मुमुहुः पेचरसिपः । कामादिताः शशा मगणो विस्मितोमर या सायन्तमामानं गपतींगापयोपित्तः । रेमे स मगास्ताभिराम्मारामोऽपि लोलपा२० STATमति वडारण भाताना पदनानि स । मामा परम.प्रेमा शन्तमेना, पारिना। गोप्यः स्फुरपुरारदलकुन्तलरियागरप्रिया मुधिनहानिरीमन । मानं दयाय नपभस्प • जगु सानि पुण्यानि सरस्परांप्रमोदाः ॥२२॥ एय

·--
ततश्च
५१०
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः ३३
ताभियुतः श्रममपोहितुमनसनष्टननः स कुचकुडुमरजितायाः ।
गन्धर्धपालिभिरनुदुत प्राविशद् वाः प्रान्तो गजोभिरिभराडिव भिन्नसेतुः ॥२३॥
सोऽम्भस्यलं युवतिभि.परिपिच्यमानःप्रेम्णेचित्तः प्रहसतीभिरितस्ततोऽङ्ग ।
वैमानिकैः कुसुमवर्षिभिरीढयमानो रेमे स्वयं स्वरतिरत्र गजेन्द्रलीलः ॥२५॥
कृष्णोपवने जलवलप्रसूनगन्धानिलजुष्टदिक्तटे ।
चचार भृङ्गप्रमदागणावृतो यया मदच्युद् द्विरदः करेणुभिः ॥२१॥
एवं शशाङ्घाविराजिता निशाः स सत्यकामोऽनुरताचलागणः ।
सिपेव श्रारमन्यवरुद्धसौरतः सर्वाः शरकाव्यकथारसाश्रयाः ॥२६॥
राजोवाच
संस्थापनाय धर्मस्य प्रशमायेतरस्य च । अवतीणों हि भगवानशेन जगदीश्वरः ॥२७॥
स कथ धर्मसेतना वक्ता कर्ताभिरक्षिता । प्रतीपमाचरद् ब्रह्मन् परदाराभिमर्शनम् ॥२८॥
प्राप्तकामो यदुपतिः कृतमान् वै जुगुनितम् 1 किमभिप्राय एतं नः संशयं चिन्धि सुप्रता२६॥
धीशुक उवाच
धर्मव्यतिमो डट ईश्वराणां च साहसम् । तेजीयसा न दोपाय वह्नः सर्वभुजो यथा३०॥
नैतत् समाचरेजातु मनसापि ह्यनीश्वरः। विनश्यत्याचरन् मौढ्याद् यथारदोऽधिजं विपम्
ईश्वराणां वचः सत्यं तथैवाचरितं छचित् । तेषां यत् स्वचोयुक्त बुद्धिमस्तित् समाचरेत्३२
कुशलाचरितन शामिह स्वार्थों न विद्यते । विपर्ययेण ‘वानों निरहंकारिणां प्रभो ॥३३॥
किमुताखिलरधानां तिथंडमरर्यदिवौकसाम् । ईशितुश्चशितव्याना कुशलाकुरालाम्वयः॥३४॥
यत्पादपङ्कजपरागनिपेयतृप्ता योगप्रभावविधुताखिलकर्मवन्धाः ।
स्वरं घरन्ति मुनयोऽपि न नसमानास्तस्येच्छयाऽऽत्तवपुषः कुत एव पन्धः ॥३॥
गोपीना तत्पतीनां च सामेव देहिनाम् । योऽन्तुचरति सोऽध्यतः कीटनेनेह देहभान।३६
अनुग्रहाय भूतानां मानुषं देहमास्थितः । भजते ताशीकोटा याः ध्रुत्वा तत्परो भवेता३०
नासूयन् खलुकृष्णाय मोहितास्तस्य मायया मन्यमाना.स्वपावस्थान स्वान् स्वान् दारान् यजीकस:
महरा उपावृत्ते पासुदेवानुमोदिताः। भनिन्छन्स्यो ययुगोप्यः स्वगृहान् भगवरिप्रयाः ।
विग्रीडितं प्रजवभिरिदं च विष्णोः श्रद्धान्वितोऽनुशृणुयादप वर्षयेद्यः ।
भक्ति परी भगति प्रतिलभ्य कामं हदोगमाश्वपहिमोत्यधिरेण धीर, UTOR
इति श्रीमहागवते महापुराणे दरामस्कन्धे पूर्वाधे अभिशत्तमोध्यायः ॥१३॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३४ अथ चतुस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एकदा देवयाग्राय गोपाला जातकोतुकाः। धनोभिरनहुध क्तः प्रययुस्तेऽस्विकावनम् ॥1॥ तम सात्या सरस्वत्यो देवं पशुपति विभुम्। श्रानचुरहर्भक्त्या देवी च नृपतेऽम्बिकाम्॥२॥ गायो हिरण्यं यासासि मधु मध्यसमादृताः। प्राह्मणेभ्यो ददुः सर्वे देवो नः प्रीयतामिति ॥ ३ ॥ उपुः सरस्वतीतोरे जलं प्राश्य एतमता: । रजनी तो महाभागा नन्दमुनन्दकादयः॥ ४॥ कश्चिन्महानहिस्तस्मिन् विपिनेऽतिबुभुसितः। यदृच्छयाऽऽगतो नन्दं शयानमुरगोऽप्रमोना । स घुकोशाहिना प्रस्त.कृष्णा कृष्ण महानयम् । सर्पोमा प्रमते तात प्रपर परिमोचय ॥६॥ तस्य चामन्दितं श्रुत्वा गोपालाः सहसोस्थिताः। प्रस्तं च दृष्ट्वा विभ्रान्ता: सर्प विन्यधुरमुकैः । मलातैर्दघमानोऽवि नामुघसमुरगमः । समस्पृशत् पदाम्येश्य भगवान् साम्यता पनि. स भगयतः धीमापादस्पर्शहताशुभः । भेजे सर्पपुहिया रूपं विधाधराचितम् ।। तमस्पीकेशः प्रणतं समुपस्थितम् । दीप्यमानेन यपुग पुरुष हेममालिनम् ॥10॥ को भयान् परया लपाया रोपतेऽहुसदर्शनः। कयं जुगुमितामेसो पति वा प्रापितोपरा" सर्प उपाच मई विद्याधरः कधित सुदर्शन इति धुतः । धिया स्परूपसम्पाया विमानेनाचर दिश: १२ शीन विरूपानगिरसः प्राहसं रूपदार्पत. ( सरिमा प्रापितो योनि प्रलग्यः स्वेन पाप्मनार गपो मेऽनुप्रभाव कृती, फरणारममिः । यदई लोकारणा पदा स्पष्टो हताराभः ॥४॥ संग्याई भयभीताना अपमाना भयापहम् । प्रापरले शापनिkः पादस्पदमीयान ११॥ भरघोऽस्मि महायोगिन् महापुरुष सपने ( धनुजानीहि मा देय रूपलोकपरेर १६५ मदरसा विगुप्तोऽई सपस्तेऽयुत दरांनाताययाम गृहपसिसान प्रोतनामानमेव च ।

·५१२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः ३५
गोप्यस्तद्गीतमाफर्य मूछिता नाविदन् नृप । संसद्ध कूलमात्मान सस्तशिस्त्र ततः ॥२४॥
एवं विक्रीडतो. स्वैरं गायतो सम्प्रमतवत् । शङ्खचूड इति रुपातो धनदानुचरोऽभ्यगात् २३॥
-तयोनिरीक्षतो राजस्तन्नाथं प्रमदाजनम् । फोशन्तं कालयामास दिश्युदीच्यामशवितः ॥२६॥
मोशन्तं कृष्ण रामेति विलोक्य स्मपरिग्रहम्। यथा गा दस्युना प्रस्ता भ्रातरावरवधाचनाम् ।
मा भेष्टेत्यभयाराची शालहस्तो तरस्थिनौ । प्रासेदतुस्तं तरसा स्वरितं गुह्यकाधमम् ॥२८॥
स वीषय तावनुप्रासी कालमृत्यू इनोद्विनन्। विसृज्य स्त्रोजनं मूढः प्राद्रवजीवितेच्छया।।२६॥
तमन्वधावद् गोविन्दो यत्र यत्र स धावति । जिही पुंस्तच्छिरोरत्न तस्थौ रक्षन् स्त्रियो बलः ।
अविदूर इनाभ्येत्य शिरस्तस्य दुरात्मनः । जहार मुष्टिनैवाङ्ग सहचूडामणि विभुः ॥३१॥
शहचूडं निहत्येव मणिमादाय भास्वरम् । अग्रजायाददात् प्रोत्या पश्यन्तीनां च योरिताम्
इनि धामद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे शङ्खचूढवधो नाम चतुस्त्रिंशत्तमोऽध्याय ३४
अथ पंचत्रिशत्तमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
गोप्यः कृष्णे वनं याते तमनुद्भुत चेतस. । कृष्णलीला प्रगायन्त्यो निन्युदुखेन वासरान् ?
पन्य ऊचुः
वामवाहुकृतवामपोलो वलिंगतरधरार्पितवेणुम् ।
कोमलाङ्गुलिभिराश्रितमार्ग गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्दः । २
व्योमयानवनिताः सह सिद्धैर्विस्मितास्तदुपधार्य सलजाः ।
काममार्गणसमर्पितचित्ताः कश्मलं ययुरपस्मृतनीव्यः ॥३॥
हन्त चित्रमबला• शृणुतेदं हारहास उरसि स्थिरविद्युत् ।
नन्दसूनुरयमार्तजनानां नर्मदो यहि ,कजितवेणुः ॥ ४ ॥
सुन्दशो मजपा मृगगावो वेणुगधहतचेतस धारात् ।
दन्तदष्टकवला एतकर्णा निद्रिता लिखितचिनमिवासन् ॥५॥
यहिणस्तबधातुपलाशैबंदमयपरिवहविडम्यः
फहिचित् सबल प्रालि स गोपेर्गा. समाह्वयति या मुकुन्दः॥ ६॥
तर्हि भापतयः सरितो वै तत्पदाम्बुजरजोऽनिलनीतम् ।
स्पृहयतीर्वयमिवामहुपुण्या. प्रेमपितमुजाः स्तिमिताप
अनुचरैः
समनुवर्णितवीर्य प्रादिपूर इवाचलभूतिः ।
वनचरोगितिटषु धरन्तविगुनाऽऽहयाति गाः स यदा हि ॥ ८ ॥

·५१३ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ३५ वनलतास्तरव यात्मनि विष्णु व्यायन्त्य इव पुष्पफलान्या । प्रणतमारविदपा मधुवारा प्रेमदृष्टवनव समजु स्म दर्शनीयतिलको बनमालादिन्यगन्धतुलसीमधुमचै । अलिकुलैरलघुगीतमभीष्टमाहियन् यहि सन्धितवेणु ॥१०॥ सरसि सारसहसविहङ्गाश्वारूगीतहतचेतस हरिमुपासत ते यतचित्ता हन्त मौलितदशो पृतमौना ॥११॥ सबल गवतसविलास सानुपु क्षितिभृतो प्रजदेव्य । हर्षयन् यहि वेणुरवेण जातहर्ष उपरम्भति विश्वम् ॥१२॥ महदतिक्रमणशङ्कितचेता मन्दमन्दमनुगर्जति मेघ । सुहृदमम्यवपत् सुमनोभिश्छायया च विदधत् प्रतपत्रम् ॥१३॥ विविधगोपचरणेषु विदग्धो वेणुवाद्य उरुधा निजशिक्षा । तव सुत सति यदाधरविम्बे दत्तवेणुरनयद स्वरजाती ३१४२ सवनशस्तदुपधार्य सुरेशा शक्रशर्वपरमेष्टिपुरोगा । कवय पानतकधरचित्ता कश्मल ययुरनिश्चिततरवा ॥१५॥ निजपदाब्जदलध्वजवजनीरजाङ्कशविचित्रललामै ग्रजभुव. शमयन खुरतोद वर्मधुर्यगतिरोडितवेणु ॥१६॥ मजति तेन वय सविलासवीक्षणार्पितमनोभववेगा । कुजगति गमिता न विदाम कश्मलेन कवर वसन वा ॥१७॥ मणिधर चिदागणयन् गा मालया दयितगन्धतुलस्याः । प्रणयिनोऽनुपरस्य कसे प्रक्षिपन् भुजमगायत यत्र l कणितवेणुरववञ्चितचित्ता कृष्णम वसत कृष्णगृहिण्य । गुणगणाणमनुगय हरिएयो गोपिका इव विमुक्तगृहाशा १३॥ कुन्ददामकृतकौतुकवेपो गोपगोधनसो यमुनायाम् । नन्दसूनुरनधे तव वत्सो नर्मद प्रायिनां विजहार ॥२०॥ म दवायुरुपवारयनुकूल मानयन मलयजस्पर्शन । वन्दिनस्तमुपदेवगणा ये वाद्यगीतलिमि परिव १२१ बसलो बजगवा यदगध्रो बन्धमानचरण पथि वृद्ध । रमगोधनमुपोझ दिनान्ते गीतवेणुरनुगेडितकीर्वि २२० .

·उत्सव ५२४ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३६ भ्रमरचापि शोनामुनयन् खुररजस्चुरितन्त्रक् । दिसति सुहृदाशिप देयकीजठरभूख्दुराज ॥२३॥ मदविणितलोचन ईपग्मानदः स्वमुहृदा वनमाली । बदरपाएदुवदनो मृदुगण्ड मएडयन् कनकमुण्डललपम्या ॥२४॥ यदुपतिविरदराजविहारो यामिनीपतिरिवेष दिनान्ते । मुदितवन उपयाति दुरन्तं मोचयन् अजगवा दिनतापम् ॥२१॥ श्रीशुक उवाच एव प्रजस्त्रियो राजन् कृष्णलीला नु गायती । रेमिरेऽह सु तच्चित्तास्तन्मनस्का महोदया ।२६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्ध वृन्दावनफ्रोडायो नाम पत्रिंशत्तमोऽध्याय अथ पत्रिंशत्तमोऽध्यायः श्र.शुरु उवाच अथ तागतो गोष्टमरिटो वृषभासुर । महीं महाककुरकाय कम्पयन् खुरविक्षताम् ॥ १ ॥ रम्भमाण खरतर पदा च विलिखन् महीम्। उद्यग्य पुच्छ वप्राणि विषाणाग्रेण चोद्धरन॥२॥ किञ्चित् किचिच्छकृन्मुञ्चन् मूत्रयन् स्तब्धलोचन ।यस्य निहादितेनाङ्ग निष्ठुरेण गवो नृणामरे पतन्त्यकालतो गर्भा भवन्ति स्म भयेन । निर्विशन्ति धना यस्य ककुद्यचलशङ्कया। ४ ॥ त तीपणमुद्वीधय गो यो गोपाश्च तत्रसु । पशवो दुद्रुवुर्भीता राजन् सन्यज्य गोकुलम् कृष्ण कृष्णेति ते सर्वे गोविन्द शरण ययु । भगवानपि तद् चौधय गोकुल भयविद्रुतम्॥६॥ मा भैति गिराऽऽश्वास्य वृपासुरमुपायत् । गोपालै पशुभिर्मन्द नासित किमसत्तम ७ ॥ बलदर्पवाह दुष्टानां स्वद्विधानां दुरात्मनाम्। इयास्फोट्याच्युतोऽरिष्ट तलशब्देन कोपयन्या सण्युरसे मुजाभोग प्रसार्यावस्थिनो हरि । सोऽप्येव कोपितोऽरिष्ट खुरेणावनिमुल्लिखन् । उद्या पुच्छभ्रमन्मेघ क्रुद्ध कृष्णमुपाद्रवत् ॥६॥ अनन्यस्तविषाणान स्तब्धासग्लोचनोऽच्युतमा कटातिप्याद्रवत्तूर्णमिन्द्रमुक्तोऽशनिर्यथा 100 गृहीवा शङ्गयोस्त या भ्रष्टादश पदानि स । प्रत्यपोवाह भगवान् गन प्रतिगन यथाxn सोऽपविदो भगवता पुनरुथाय सरवर । अापतत् स्विनसाहो नि श्वसन क्रोधमूर्षित ॥ तमापतत स निगृह शहयो पदा समामग्य निपाय भूतले । निप्पीडयामास यथार्टमम्बरं वृावा विषाणेन जधान सोऽपतत् ॥१३॥ असम् वमन मूत्रशकृत् समुत्सृजन् विपश्च पादाननवस्थितेषण । जगाम कृष्ट नितेरस पर्य पुप्पै किरतो हरिमोदिरे सुराः॥१॥ एवं कमि हत्या स्तुयमान स्वातिमि विवश गोष्ट सबलो गोपीना नयनोत्सव ११ ·+- श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ३६ परिष्टे निहते दत्ये कृष्णेनाद्भुतकर्मणा । कसायाथाह भगवान् नारदो देवदर्शन ॥१६॥ यशोदाया सुता कन्या देवक्या कृष्णमेव च । राम च रोहिणीपुत्र वसुदेवेन विभ्यता ॥१७५ यस्तौ स्वमित्रे नन्दे वैयाणे ते पुरुषा हता 1 निशम्य तद् भोजपति कोपात् प्रचलितेन्द्रिय निशातमसिमादत्त घसुदेवजिर्घासया । निवारितो नारदेन तरसुनौ मृत्युमात्मन ॥१६॥ ज्ञा वा लोहमये पाशैर्बधन्ध सह भार्यया । प्रतियाते तु देवौं कस श्राभाप्य केशिनमा२०॥ पयाभास हन्येता भवता रामकेशवी । ततो मुष्टिकचाणूरशलतोशलकादिकान् ॥२१॥ भमारयान् हस्तिपांश्चैव समाहूयाह भोजराट् । भो भो निशम्यतामेतद् वीरचाणूरमुष्टिकौ।२२॥ नन्दबजे किलासाते सुताधानकदुन्दुभे । रामकृष्णौ ततो मह्य मृ यु:किल निदर्शित ॥२३॥ भवद्भ्यामिह सरप्राप्तो हन्येता मल्ललीलया । मञ्चा क्रियन्ता विविधा मचरङ्गपरिधिता. । पोरा जानपदा सर्वे पश्यन्तु स्वैरसयुगम् ॥२४॥ महामान स्वया भद्र रङ्गाद्वायुपनीयताम् । द्विप कुवलयापीढो जहि तेन ममाहिती ॥२॥ भारभ्यता धनुर्यागश्चतुर्दश्यां यथाविधि । विशसन्तु पशून् मेध्यान् भूतराजाय मोदुपा२६॥ इत्याज्ञाप्यात-यज्ञ पाहूय यदुपुङ्गवम् । गृहीरवा पाणिना पाणिं ततोऽफरमुवाच हा२७५ भो भो दानपते मह्य क्रियता मैत्रमाहत । नान्यस्त्वत्तो हिततमो विद्यते भोजवृष्णिपु ॥२८॥ अतस्त्वामाश्रित सौग्य कार्यगौरवसाधनम्। यथेन्द्रो विष्णुमाश्रित्य स्वार्थमध्यगमद् विभु २६ गच्छ नन्दपज तर सुतापानकदुन्दुभे । पासाते ताविहानेन रथेनानय माचिरम् ॥३०॥ निसृष्ट किल मे मृत्युदेवपुण्ठसश्रयै । तावानय सम गोपैनन्दारी साभ्युपायनै ॥३an घातयिष्य इहानीतौ कालकल्पेन हस्तिना। यदि मुक्तौ ततो मल्लैर्घातये वैद्युतोपमै ॥३२॥ वसुदेवपुरोगमान् । तद्वन्धन् निहनिष्यामि वृष्णिभोजदशाहकान्३३ उग्रसेन च पितर स्थविर, राज्यकामुकम् । तद्भातरं देवक च ये चान्ये विद्विषो मम ॥३४॥ ततश्चैपा मही मित्र भविग्री नष्टकण्टका । जरासन्धो मम गुरुदिविदो दयित सखा॥३२॥ शम्परो नरको याणो मय्येव कृतसौहृदा. । तेरह सुरपतीयान् हस्वा भोपये मही नृपान्॥३६॥ एत ज्ञास्याऽऽनय सिम रामकृष्णाविहार्भको । धनुर्मखनिरीक्षार्थ द्रष्टु यदुपुरश्रियम् ॥३७॥ श्रकर उवाच राजन् मनोनित सध्या तव स्वायद्यमार्जनम्। सिदयसिद्धयो सम कुर्याद देव हि फलसाधनम् मनोरयान् करोत्युचैजनो दैवहतानपि । युज्यते हर्पशोकाया तयाप्याज्ञां करोमि ते ॥३॥ श्रीशुक उवाच एवमादिश्य चार मत्रिणश्च विसृज्य स । प्रविवेश गृह कसस्तथापर स्वमालयम् ॥३०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे पटिशत्तमोऽध्याय ॥ ३६ तयोनिहतयोस्तप्तान ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३७ अथ सप्तत्रिशत्तमोऽध्यायः श्रीशक उवाच केशी तु कंसहित खुरमही महाहयो निर्जरयन् मनोजन । सटावधूताभ्रविमानसकुलं कुर्वन् नभो हेपितभीपितासिलः ॥11 विशालनेत्रो विक्टास्यकोटरो वृहद्गलो नीलमहाम्बुदोपमः । दुराशयः कंसहित चिकीपुर्वज स नन्दस्य जगाम कम्पयन् ॥ २॥ तं वासयन्तं भगवान् स्वगोकुलं तदैपितैलविघूर्णिताम्बुदम्। श्रात्मानमाजौ मृगयन्तमग्रणीरपह्वयत् स व्यनदन्मृगेन्द्रवत् ॥ ३ ॥ स ते निशाम्याभिमुखो मुसेन खं पिबग्निवाम्यद्वदत्यमर्पण । जधान पद्भ्यामरविन्दलोचनं दुरासदश्वएडजयो दुरत्यय ॥ ४ ॥ तद् वञ्चयित्वा तमधोरजोरपा प्रगृह्य दोया परिविश्य पादयो। सावज्ञमुसृज्य धनु शतान्तरे यथोरग तापर्यसुतो व्यवस्थितः ॥ स लब्धसंज्ञः पुनरस्थितो रुखा व्यादाय केशो तरसाऽऽपतरिम् । सोऽप्यस्य वक्ने भुजमुत्तरं स्मयन प्रवेशयामास यथोरगं बिले nan दन्ता नितुर्भगर जस्पृशस्ते केशिनस्तप्तमय: स्पृशो यथा । बाहुश्च तहगतो महात्मनो यथाऽऽमयः संवधे उपेक्षित ॥७॥ समेधमानेन स कृष्णवाहुना निरद्धवायुश्चरणाच विक्षिपन् । प्रस्विमगात्र. परिवृत्तलोचन पपात लेण्डं विसृजन क्षिती व्यसु ॥ तहत. कर्कटिकाफलोपमाद् व्यसोरपाकृप्य भुजं महाभुज.। अविस्मितोऽयनहतारिरस्मयैः प्रसूनवर्दिविषगिरीडित ॥६॥ देवपिरुपसंहग्य भागवतप्रवरो नृप । कृष्णमलिएकाणं । रहस्येतदभापत ॥1 कृष्णकृष्णाप्रमेयारमन् योगेश जगदीश्वर । वासुदेवाखिलावास सात्वतां प्रवर प्रभो 10 स्वमारमा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् । गूढो गुहाशय साधी महापुरुष ईश्वर. ॥१२॥ श्रारमनाऽऽत्माश्रय.पूर्व मायया सम्जे गुणान्। तैरिदं सत्यसङ्कल्प सूजस्यरस्यवसीश्वर ॥१३॥ स त्वं भूधरभूताना दैत्यप्रमयरसाम् । अवतीणों विनाशाय सेतूना रक्षणाय च ॥१४॥ दिष्टया ते निहतो देस्यो लीलयार्य हयाकृति । यस्य हेपितसंस्तास्यजन्यनिमिपा दिवम्१५ चावरं मुष्टिकं चैव महानन्याय हस्तिनम् । स च निहतं द्रध्ये परमोशनि ते विभो ॥१६॥ तस्यानु शवयवनमुराणा परकस्य छ। पारिजातापहरणमिन्द्रस्य च पराजयम् mon रद्वाहं धीरकन्याना वीर्यशुस्कादिलइणम् । नृगस्य मोचणं शापाद् द्वारकायां जगत्पते। F ·५२७ स्वसस्थया ॥२३॥ श्रीमद्भागवते दशमरकन्धे अध्याय ३४ स्यमन्तकस्य च मणेरादान सह भार्यया । मृतपुत्रप्रदान च ब्राह्मणस्य स्वधामत 9ER पोएडूकस्य वध पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम्। दन्तपत्रस्य निधन चैवस्य च महाक्रतो॥२० यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन भयानकर्ता द्रक्ष्याम्यह तानि गेयानि कविभिभुचि। श्रथ से कालरूपस्य उपयिष्णोरमुष्य वै । अक्षौहिणीनां निधन द्रष्याम्यर्जुनसारथे ॥२२॥ विशुद्धविज्ञानधन समाप्तसर्वार्थममोघवान्छितम् । स्वतेजसा नियनिवृत्तमायागुणप्रवाह भगवतमीमहि स्वामीश्वर स्वाश्रयमात्ममायया विनिर्मिताशेषविशेषकल्पनम् । क्रोदार्थमद्यात्तमनुप्यविग्रह नतोऽस्मि धुर्यं यदुवृष्णिसावताम् ॥२४॥ श्रीशुक उवाच एव यदुपति कृष्ण भागवतप्रवरो मुनि । प्रणिप याभ्यनुज्ञातो ययौ तदर्शनो सब ॥२१॥ भगवानपि गोविन्दो हत्वा केशिनमाहवे । पशूनपालयत् पाले प्रीतैर्घजसुग्वाह ॥२६॥ एकदा से पशून् पालाश्चारयन्तोऽदिसानु। चक्रुनिलायनप्रीडाश्चोरपालापदेशत ॥२७॥ तयासन् कति सियोरा पालाश्च कतिचिन्नुप । मेपायिताश्च तनै विजह रकुतोभया ॥२॥ भयपुत्रो महामायो व्योमो गोपालवेषटक । मेषायितानपोवाह प्रायश्चोरायितो बहुन्।२६॥ गिरिदयां विनिनिय नीत नीत महासुर । शिलया पिदधे द्वार चतु पञ्चावशपिता ॥३०॥ तस्य तत् कर्म विज्ञाय कृष्ण शरणद सताम्। गोपान् नयन्त जग्राह घृक हरिरिवीजया ३१ स निज रूपमास्थाय गिरीन्द्रसदर्श बली । इच्छन् विमोक्तु मा मान नाराको ग्रहणातुर ॥ त निगृह्माच्युतो दोया पातयिस्वा महीतले । पश्यता दिवि दवाना पशुमारममारयत् ॥३३॥ गुहापिधान निर्भिय गोपान् नि सार्य कृच्छूत । स्तूयमान सुरंगोपे प्रविवेश स्वगोकुलम्॥३४ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्यन्धे पूर्वार्धे मतत्रिंशत्तमोज्याय ॥३७॥ प्रथाटानिशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच भरोऽपि च तो राग्नि मधुपुर्या महामति । उपित्वा रथमास्थाय प्रययौ नद्रगोकुलम् ॥१॥ गरछन् पथि महाभागो भगवयम्युनेसणे । भक्ति परामुपगत एवमतदचितयत् ॥ २॥ किमयाऽचरित भई कि तप्त परम तप । किं वाथायहते दत्त यद् द्रक्ष्याम्यय केशवम् ३ ममैतद् दुर्लभ मम्प उत्समश्लोकदर्शनम् । विषयारमनो यथा ब्रह्मीर्तन शूदन मन ४ ॥ मैव ममाधमस्यापि स्यादेवायुादर्शनम् । हियमाण कालनया इधित्तरति कश्चन १५॥ ममायामल नष्टं पलाश्चैव मे भर यिसमस्ये मगवतो योगिज्येयाधिपाजम् ॥ ६ ॥ ।

·-
।
પૂરો
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३६
इत्थं सूनृतया वाचा नन्देन सुसभाजितः। अक्रूरः परिपृष्टेन जहावध्वनिमम् ॥४३॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणेदशमस्कन्धे पूर्वार्धेऽङ्करागमनं नामाष्टत्रिंशत्तमोऽध्यायः॥३७॥
अथ एकोनचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
सुखोपविष्टः पर्यङ्क' रामकृष्णोरम नितः । लेभे मनोरथान सर्वान् पथि यान् स चकार हा
विमलभ्यं भगवति प्रसन्ने श्री नकेतने । तथापि त परा राजन् न हि वाञ्छन्ति किञ्चन २
सारतमाशनं कृत्वा भगवान् देवकीसुतः । सुहस्सु वृत्तं कसस्य पप्रच्छान्यचिकीर्पितम्॥३॥
श्रीभगवानुवाच
तात सौभ्यागत.कञ्चित् स्वागतं भद्रमस्तु वः । अपि स्वज्ञातिवन्धूनामनमीवमनामयम् ॥ ४॥
किं नु न कुशल पच्छे एधमाने कुलामये । कंसे मातुलनाम्न्यङ्ग स्वाना नस्तत्प्रजासु च
अहो अस्मदभूद् भूरि पित्रोजिनमार्ययो । यद्धेतो. पुत्रमरणं यदेतोबन्धन तयो. ॥ ६ ॥
दिष्टयाद्य दर्शनं स्वानो मह्यव. सौम्य काक्षितम्।सात वर्ण्यतो तात सवागमनकारयम्।।
श्रीशुक उवाच
पृष्टो भगवता सर्व वर्णयामास माधव । वैरानुबन्धं यदुषु वसुदेववधोद्यमम् ॥८॥
यरसंदेशो यदर्थ वा दूत सम्प्रेपित. स्वयम् , यदुक्त नारदेनास्य स्वजन्मानक्दुन्दुभेः ॥ १ ॥
श्रुत्वाकरवचः कृष्णो
यलश्च परवीरहा । प्रहस्य नन्दं पितरं राज्ञाऽऽदिष्टं विजझतु.१०॥
गोपान् ममादिशत् सोऽपि गृह्यता सवंगोरस । उपायनानि गृह्णीध्दं युज्यन्ता शकटानि च
यास्याम. श्वो मधुपुरी दास्यामो नृपते रसान् । द्रक्ष्यामः सुमहत् पर्व यान्ति जानपदाः किल।
एवमाधोक्यत् सत्या नन्दगोप: स्वगोकुले - १२॥
गोप्यस्तास्तदुपश्रुत्य बभूवुयंधिता भृशम् । रामपणी पुरी नेतुमर प्रजमागतम् ॥१३॥
काश्चित्तत्कृतहत्तापश्चासम्लानमुसश्रियः । सद्दुकूलवलयकेशप्रन्थ्यश्च
तदनुध्याननिहत्ताशेपवृत्तयः । नाम्यजाननिमं लोकमामलोकं गता इव ॥११॥
स्मरन्स्यश्वापरा: शौरेरनुरागस्मिरिताः । हदिस्पृशश्चितपदा गिरः समुमुहुः खियः॥१६॥
गति मुललिता चेष्टा स्निग्धहासावलोस्नम् । शोकापहानि नमर्माणि प्रोद्दामचरितानि ॥१०
चिन्तयन्यो मुन्दस्य भीता विरहकातराः । समेता. सशः प्रोचुरचमुख्योऽच्युताशयाः१८
काश्वनxn
अन्याश्व
।
गोप्य ऊचुः
.
दो विधातस्तव २ चिद् दया संयोग्य मैन्या प्रणयेन देहिनः ।
बनान् मिथुन या शिक्षित तेऽभवष्टितं यथा ॥२६॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय:३६ ५२१ यस्त्वं प्रदश्यासितकुन्तलावृतं मुकुन्दवक्त्रं सुकपोलमुन्नसम् । शोकापनोदस्मितलेशसुन्दरं क्रोपि पारोक्ष्यमसाधु ते कृतम् ॥२०॥ रस्त्वमक रसमाख्यया स्म नश्चर्हि दत्तं हरसे बताशवत् । येनेकदेशेऽखिखसर्गसौष्टय स्वदीयमदाश्म वयं मधुद्विपः ॥२ न नन्दसूनुः क्षणभङ्गसौहृदः समीक्षते नः स्वकृतातुरा यत । विहाय गेहान् स्वजनान् सुतान् पतीस्तदास्यमदोपगवा नवप्रियः ॥२२॥ सुखं प्रभाता रजनीयमाशिषः सत्यां बभूवुः पुरयोषितां ध्रुवम् । याः सम्प्रविष्टस्य मुसं राजस्पतेः पास्थन्त्यपानोरकलितस्मितासयम् ॥२३॥ तासां मुकुन्दो मधुमजुभाषितेहीलचित्तः परवान मनस्यपि । पुन प्रतियास्यतेऽयला ग्राम्याः सहमस्मितविभ्रमभ्रमन् ॥२४॥ अध ध्रुवं तन शो भविष्यते दाशार्ह भोमान्धावृष्णिसात्वताम् । महोत्सवः श्रीरमणं गुणास्पदं चयन्ति ये चाध्वनि देवकीसुतम् ॥२६॥ भैतद्विधस्याकरुणस्य नाम भूदकर इत्येतदतीय दारुणः । योऽसायनावास्य सुदुःखितं जनं प्रियाप्रिय नेष्यति पारसध्वनः ॥२६॥ थमाईधीरेप समास्थितो रथं तमन्वमी घ स्वरयन्ति दुर्मदाः । गोपा अनोभिः स्थविरैरपेपितं देवं च मोऽध प्रतिकूलमीहते ॥२७॥ निचारपामः समुपस्य माधव कि नोऽरिष्यन् कुलवृदयान्धवाः । मुकुन्दसनानिमिषार्धदुस्त्यजाद् देवेन विध्यंसितदीनचेतसाम् १२८ यस्यानुरागललितस्मितवल्गुमन्त्रलीलायलोकपरिरम्मपरासगोष्टयाम् । 'नोसा: स्म नः एणमिव पणा विना तं गोया का न्यतितरेम तमो दुरन्तम् । योऽपये जमनन्तसराः परीतो गोपैर्विशन् पुररजस्मुरितालासम्। घेणुपयन् स्मितकटाइनिरीक्षणेन चित्त दिपोत्यमुगवे नु कथं भौम ३०॥ धीशुक उवाच ·- ॥४॥ .. ૫૨૨ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय: ५० यावदालप्यते केतुविद् रेणू रथस्य अनुप्रस्थापितारमानो लेख्यानीवोपलहिताः ॥३६॥ ता निराशा नियवृतुगोविन्दविनिवर्तने । विशोका अहनी निन्युर्गायनय.प्रियचेष्टितम्॥३७॥ भगवानपि सरप्राप्तो रामा रयुतो नृप । रथेन यायुवेगेन कालिन्दीमधनाशिनीम् ॥३८॥ तमोपस्पृश्य पानीयं पोरया गृष्टं मणिप्रभमा वृषपण्डमुपवाय सरामो रयमाविशत १३॥ श्रम रस्तायुपामन्टय निवेश्य च रथोपरि । कालिन्धा हदमागरय स्नान विधिवदाचरता४०॥ निमय तस्मिन् सलिले जन् सनातनम्। सायेर दरशेऽक रो रामकृष्णी समन्वितो, सौ रथस्थो कथमिह सुतावानकदुन्दुभेः । तहि स्वित् स्यन्दने न स्त इम्युन्मज्ज्य ग्यपष्ट सः तत्रापि च यथापूपमासोनी पुनरेव सायमनद् दर्शनं यन्मे मृपा कि सलिले तयोः।७३ भूयस्तत्रापि सोऽद्रासीत् स्तूयमानमहीधरम्। सिद्धचारणगन्धयरसुरैर्नत कन्धरैः सहसशिरसं देवं सहस्रपणमौलिनम् । नीलाम्बरं विसश्वेतं यह श्वेतमिय स्थितम् । तस्योत्सङ्ग धनश्यामं पीतकौशेयवाससम्। पुरुषं चतुर्भुज शान्तं पनपत्रारुपोषणम् ॥४६॥ चारप्रसन्नवदनं चारुहासनिरोपणम् । सुतसं धारकणे सुकपोलारणाधरम् ॥४७॥ प्रलम्यपणेवरभुज मुहांसोशलश्रियम् । कम्युझण्ठं निम्नाभिं पलिमत्पन्चयोदाम॥४८॥ वृहत्कटितदश्रोणिकरभोरुद्वयान्वितम् । चारुजानुयुगं चारुजवायुगलसंयुतम् ।।४६॥ तुगगुल्फारुणनखयातदीधितिभिवृतम् । नपाइगुल्यन एदलविलसत्पादपङ्कजम् ॥१०॥ सुमहाहमणियातकिरीटकटकागदैः । कटिसूत्रब्रह्मसूत्रहारनपुरकुरडलैः भ्राजमान पमकर शङ्खचक्रगदाधरम् । श्रीवत्सव सं भ्राजरकौस्तुभं वनमालिनम्।।१२॥ सुनन्दनन्दप्रमुखैः पार्षदैः सनकादिभिः । सुरेशैहदानवभिश्च द्विजोत्तमैः महादनारदवसुप्रमुर्भागवतोत्तमैः । स्तयमान पृथग्भावैर्वचोभिरमलात्मभिः ॥५४॥ श्रिया पुष्टया गिरा कान्त्या कोत्या तुष्टय लयोर्जया।विद्ययाऽऽविद्यया शक्त्या मायया च निषेवितर विलोक्या सुभृशं प्रोतौ भक्त्या परमया युतता हृत्यत्तनूरहो भावपरिखिशात्मलोचनः ।। गिरा गद्दयास्तौरीत् सत्वमालम्ब्य सात्वतः। प्रणम्य मूविहितः कृताअलिपुटः शनै.१५७।। इति श्रीमद्भागवत महापुराणेदशमस्कन्धे पूर्वार्धेऽक्रूरप्रतियाने एकोनचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ३६ अथ चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच नतोऽस्म्यह त्वाखिलहेतुहेतुं नारायणं पूरुषमाद्यमव्ययम् । यसाभिजातादरविन्दकोशाद् ब्रह्माऽऽविरासीद् यत एप लोकः ॥ भूस्तोयमग्निः पवनः समादिर्महानशादिनन इन्द्रियाणि । * सर्वेन्द्रियार्थी विबुधाश्च स ये हेतरस्ते जगतोऽभूताः ॥ २ ॥ 1 ·- श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४० नैते स्वरूपं चिदुरात्मनस्ते ह्यजादयोऽनात्मतया गृहीता. । श्रजोऽनुवद्धः स गुणैरजाया गुणात् परं वेद न ते स्वरूपम् ॥ ३ ॥ त्वां योगिनो यजन्यद्धा महापुरुषमीश्वरम् । साध्यात्म साधिभूतं च साधिदेव च साधव Nan प्रया च विद्यया केचियां वै वैतानिका द्विजाः । यजन्ते विवतैयझेनानारूपामराज्यया ॥१ एके त्याखिलकर्माणि संन्यस्योपशमं गता 1 ज्ञानिनो ज्ञानयज्ञेन यजन्ति ज्ञानविग्रहम् ॥६॥ अन्ये च संस्कृतात्मानावधिनाभिहितेन ते । यजन्ति त्वन्मयास्त्वां वै बहुमूत्येकमूर्तिकम् ॥७॥ वामेवान्ये शिवोक्तेन मार्गेण शिवरूपिणम् । बह्वाचार्यविभेदेन भगवन् समुपासते ॥ ८ ॥ सर्व एव यजन्ति वा सर्वदेवमयेश्वरम् । येऽप्यन्यदेवताभक्ता यद्यप्यन्यधिय. प्रभो ।। यथादिप्रभवा नद्यः पर्जन्यापूरिताः प्रमो । विशन्ति सर्वतःसिन्धुं तद्वत्वां गतयोऽन्तत.१०॥ सा रजस्तम इति भवतः प्रकृतेर्गुणाः । तेषु हि प्राकृवा.मोता प्रायास्थावरादयः ॥११॥ तुभ्यं नमस्तेऽस्त्वविषक्तदृष्टये सर्वात्मने सर्वधियर्या साक्षिणे। गुणप्रवाहोऽयमविद्यया कृत प्रवर्तते देवनृतियंगात्मसु ॥१२॥ अनिर्मुख तेऽवनिरनिरीक्षणं सूर्यो नभो नाभिरथो दिशः श्रुतिः । द्यौ. के सुरेन्द्रास्तव बाहवोऽणवा कुधिर्मस्त प्राणवलं प्रकल्पितम् ॥१३॥ रोमाणि वृदोपधय शिरोरहा मेघा• परस्यास्थिनखानि तेऽदयः । निमेषणं राम्यहनी प्रजापतिर्भेदस्तु पृष्टिस्तव वीर्यमिप्यते ॥१४॥ न्वरयव्ययारमन् पुरुषे प्रकल्पिता लोकाः सपाला बहुजीवसङ्गुलाः । यथा जले सजिहते जलौकसोऽप्युदुम्बरे वा मशका मनोमये ॥१६॥ यानि यानीह रूपाणि प्रोडना बिपि हि । तैरामृष्टशुचो लोका मुदा गायन्ति ते यश ॥१६॥ नमः कारणम स्याय प्रलयाब्धिचराय च । हयशीणे नमस्तुभ्यं मधुकैटभमृत्यवे 11७१ कूपाराय वृहते ममो मन्रधारिणे । नित्युद्धारविहाराय नमः सूकरमूर्तये ॥ १॥ नमस्तेऽद्भुतसिंहाय साधुलोकमयापह । वामनाय नमस्तुभ्यं फ्रान्तत्रिभुवनाय च॥१६॥ पतये इसरनयनच्छिदे । नमस्ते रघुवर्याय रापणान्तकराय च ॥२०॥ नमस्ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च । प्रद्युम्नायानिरताय सात्वतां पतये नम ॥२१॥ नमो बुद्धाय शुद्धाय दैत्यदानवमोहिने । म्लेच्छमायाग्रहन्ने नमस्ते कल्किरूपिणे ॥२२॥ भावजीवनोकोऽयं मोहितस्तव मायया | अहममेत्यसग्राहो भ्राम्यते कर्मवर्मसु २॥ नई धारमात्मजागारदारार्थ स्वजनादिषु । भ्रमामि स्वमकरपेषु मूढःसत्यधिया विभो ५२५५ अनित्यानारमदु सेषु विपर्ययमतिहम् । द्वन्द्वारामस्तमोविष्टो न जाने स्वाऽऽरमन प्रियम्२४ यथायुधो जलं हिरया प्रतिच्छन्नं तदुद्भवे. । श्रभ्येति मृगतृप्या ये तद्वत्याई परानुस. १२६ नमो भूपूण - ·२४ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४१ नोत्सहेऽहं कृपणधीः काममहतं मनः । रोर्बु प्रमायिभिचाहिग्माणमितस्ततः ॥२७॥ सोई तवायुपगतोऽस्यसतां दुरापं तच्चाप्यहं भवदनुग्रह ईश माये । पुंसो भवेद् यहि संसरणापवर्गस्वय्यजनाभ सदुपासनया मतिः स्यात् ॥२८॥ नमो विज्ञायमात्राय सर्वप्रत्ययहेतवे । पुरुपेशप्रधानाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये ॥२६॥ नमस्ते घासुदेवाय सर्वभूतक्षयाय च । हपोकेश नमस्तुभ्यं प्रपन्नं पाहि मां प्रभो ॥३०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाधेऽष्टाविंशतितमोऽध्यायः ॥ २८॥ अथकचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच स्तुवतस्तस्य भगगन् दर्शयित्वा जले वपुः । भूयः समादरत् कृष्णो नटो नाट्यमिवात्मन..॥ सोऽपि चान्तर्हितं वीच्य जलादुन्मज्य सत्वरः। कृत्वा चावश्यक सर्वे विस्मितो रथमागमत् ॥२॥ तमपृच्छदपीकेशः किं ते दृष्टमिवाद्भुतम् । भूमौ वियति तोये या तथा वा लक्ष्यामहे ॥३॥ अकर उवाच अहुतानीह यावन्ति भूमौ वियति या जले। त्वयि विश्वात्मके तानिकि मेऽदृष्टं विपश्यतःer माहुतानि सर्वाणि भूमौ वियति वा जले । तं स्मनुपश्यतो ब्रह्मन् कि मे दृष्टमिहाद्भुतम्॥५॥ इत्युक्त्वा चोदयामास स्यन्दनं गान्दिनीसुत । मथुरामनयद् राम कृष्ण चैव दिनात्यये ॥६॥ मार्ग प्रामजना राजंस्तत्र तत्रोपसङ्गताः । वसुदेवसुतौ धीय प्रीता दृष्टि न चाददुः ॥७॥ तावद् प्रजौकसस्ता नन्दगोपादयोऽग्रतः । पुरोपयनमासाद्य प्रतीक्षन्तोऽवतस्थिरे ।। तान् समेत्याह भगवानरं जगदीश्वरः । गृहीत्वा पाणिना पाणि प्रश्रितं महसनिय ॥ भवान् प्रविशतामग्रे सहयानः पुरी गृहम् । वयं विहायमुच्याथ ततो पयामहे पुरीम्।।१० - अक्रूर उवाच - माई भवद्या रहितः प्रवेश्ये मथुरा प्रभो । त्यक्तुं नाईमि मा नाय भक्त ते मावरसला। प्रागच्छ याम गेहान् नः सनाथान् पुग्योरना सहाप्रम. सगोपाले सुनिश मुहत्तम ॥१२॥ पुनीहि पादरजसा गृहान् नो गृहमेधिनाम् । यदीचेनानुसृप्यन्ति पितरः सामयः सुराः ॥१३ अनिम्याड्मियुगलमासोच्छतोक्यो पलिमंदानाऐश्वर्यमतुज लेभे गति धैकान्तिना सु याN १४५ यापस्तेऽयवनेग्न्यासोमादुचयोऽपुनन् । शिरमाधत्त याः शयं स्वर्याता: सगरात्मजः १ देवदय पुण्यश्रवणीतंन । यदत्तमोत्तमलोक नारायण नमोस्तु ते ॥१६॥ श्रीभगवानुवाच पायास्ये मरतो गेदमदमार्यममन्वितः । यदुधाबुहं हया वितरिष्ये सुप्रियम् nom जगवाथ ।

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४१ ५२५ श्रीशक उवाच दरमुक्तो भगवता सोक्रो विमना इव । पुरीं प्रविष्टः कसाय कविध गृहं ययौ १८ प्रयापराह भगवान् कृष्णः सङ्कर्षणाचितः। मथुरा प्राविशद् गोपैदिरशः परिवारितः ॥१६॥ दर्श तां स्फाटिक्तुङ्गगोपुरद्वारा वृहद्धेमकपारतोरणाम् । ताम्रारकोटा परिखा दुरासदामुद्यानरम्योपवनोपशोभिताम् ॥२०॥ सौवशताटकहनिप्युटर श्रेणीसभाभिर्मयनरूपस्कृताम् । पैदूर्यवत्रामलनीलविद्रुमैमुक्त हरिदिलिभीपु दिपु २ जुटेपु जालामुखरप्रकुहिमेष्याविष्टपारायतहिनादिताम् । संसिक्तरध्यापलमार्गचायरी प्रकीर्णमाल्याङ्करलाजतरदुलाम् ॥२२॥ श्रापूर काभैर्दधिचन्दनोसितैः प्रसूनदीपावलिभिः सन्दरम्भापमुकैः सकेतुभिः स्क्लङ्क सद्वारगृहां सपष्टिकैः ॥२३॥ at सम्मविष्टी यसुदेवनन्दनौ पृती ययस्यैनरदेवयामना । दष्टुं समीयुस्यारताः पुरनियो इम्याणि धेचाररहुनु पोरसुका: ॥२४॥ फाधि विषयएसपत्र भूपणा विस्टाय धैकं युगलेप्यधापराः । गृतकपाधवरोकनूपुरा नाट्यत्या द्वितीयं स्यपराक्ष लोचनम् ॥२५॥ मभरय पुकास्तदपारस सोसया भग्यश्यमाना प्रकृतोपममनाः। स्वपश्य उत्थाय निशम्य निस्यन प्रपाययस्योभमपोश मातरः ॥२६॥ मनांसि सासामरविदलोचनः प्रगामलीलाइसितापलोकतः ।। मतविरदेन्द्रविधमो रशां ददलीरमणारमनोसपम् १२०० Ter मप्रसमस घेतलम्तं सम्प्रेषणोमिसमधोषणलायमानाः। सपनवैः । जहार .

·maon - - ५२६ श्रीमद्भागवते दशमकन्धे अध्याय. ४२ गव विकथमानस्य कुपितो देवकीसुत । रजस्य कराग्रेश शिर कायादपातयत् ॥३७॥ तस्यानुनौविन सर्वे वास कोशान विसृज्य वै। दुद्रुवु सर्वतो मार्ग वासासि जगृहेऽच्युत ॥३८ वसि वाऽऽ मप्रिये वस्त्र कृष्ण सङ्कणस्तथा। शेषाण्यादत्त गोपेभ्यो विमृश्य भुवि कानिचित् ।। ततस्तु पायक प्रीतस्तयोर्वेपमक्ल्पयत् । विचिनवणेश्चैलेयेराकल्पैरनुरूपत नानालक्षणवेपाभ्यां कृष्णरामौ निरेजतु । स्वलती वालगजौ पर्वणीव सितेतरौ ॥४१॥ तस्य प्रसन्नो भगवान् प्रादात् सारूप्यमात्मन । श्रिय च परमा लोके वलैश्वर्यस्मृतीन्द्रियम्॥४२॥ तत सुदाम्नो भवन मालाकारस्य जग्मतु । तौ दृष्ट्वा स समुथाय ननाम शिरसा भुवि ५४३।। तयोरासनमानीय पाद्य चाहिणादिभिः । पूजा सानुगयोश्चक साताम्बूलानुलेपनै १४४ प्राह न सार्थक जन्म पावित च कुल प्रभो । पितृदेवर्षयो मा तुष्टा ह्यागमनेन वाम् ॥४२॥ भवन्ती किल विश्वस्य जगत कारण परम् । अवतीर्णाविहांशेन क्षेमाय च भवाय च ॥४६॥ न हि वा विषमा दृष्टि सुहृदोगदा मनो । समयो सर्वभूतेषु भजन्तं भजतोरपि ॥४७॥ तावाज्ञापयत भृय किमह करवाणि वाम् । पुसोऽन्यनुग्रहोस्टेप भवद्भिर्यनियुज्यते ॥ ४८11 इत्यभिप्रे य राजेन्द्र सुदामा प्रीतमानस । शस्तै सुगन्धै कुसुमैर्माला विरचिता ददौ॥४ ताभि स्वलकृती प्रीती कृष्ण रामौ सहानुगौ। प्रणताय प्रपशाय ददतुर्वरदी वरान् ॥on सोऽपिपयेऽचलो भक्ति तस्मिन्नेवाखिलास्मनि। तद्भक्तपु च सौहार्द भूतेषु च दया पराम, इति तस्मै वर दत्वा श्रिय घान्वयवर्धिनीम्। यलमायुर्यश फान्ति निर्जगाम म्हाग्रज ॥१२॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे एकच वारिंशत्तमोऽध्याय ||san अथ द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच श्रय प्रजन् रानपथेन माधव स्त्रियं गृहीताहविलेपभाजनाम् । विलोक्य कुब्जा युवतीं वरानना पप्रच्छ यान्ती प्रहसन् रसमद ॥ १ ॥ का स्व बरोवेतदु हानुलेपन फस्याङ्कने या कथयस्व साधु न । देयाययोरगविलेपमुराम श्रेयस्ततस्ते नधिराद् भविष्यति ।। २ । सेन्ध्युषाच दास्पस्म्यह सुदर कंससम्मता निवानामा छनुलेपकमणि । महावित भोजपतरतिप्रिय विना युवा कोऽन्यतमस्तदहति ॥ ३॥ रूपपरालमाधुर्यहसितालापीक्षित 1 पितारमा ददौ सान्द्रमुभयोरनुलेपनम् ॥४॥ ततस्तावङ्गरागण स्ववर्णेतरशोभिना । सरप्राप्तपरभागेन शुशुमातेऽनुरक्षितौ ॥५॥ + ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४२ ५२७ प्रसन्नो भगवान् कुजां निवां रुचिराननाम् । ऋञ्ची कर्तु'मनञ्जक्र दर्शयन् दर्शने फलम्॥६॥ पद्यामाक्रम्य प्रपदे द्वयङ्गल्युत्तानपाणिना । प्रगृह्य चुबुकेऽध्यात्ममुदनीनमदच्युतः ॥ ७ ॥ सा तदर्जुसमानाङ्गी बृहच्छ्रोणिपयोधरा । मुकुन्दस्पर्शनात् सद्यो वभूव प्रमदोत्तमात ॥ ततो रूपगुणौदार्यसम्पसा प्राह केशवम् । उत्तरीयान्तमाकृष्य स्मयन्ती जातहृच्छयाan एहि वोर गृहं यामो न वा त्यवतुमिहोत्सहे । त्वयोन्मथितचित्तायाः प्रसीद पुरुषभ ॥१०॥' पूर्व स्त्रिया याच्यमानः कृष्णो रामस्य पश्यतः । मुखं वीक्ष्यानुगानां च प्रहसंस्तामुवाच हा११ एप्यामि ते गृह' सुभ्रूः पंसामाधिदिकर्शनम् । साधितार्थोऽगृहाणां नः पान्यानो स्व परायणम् विसृज्य माज्या वाण्या तो प्रजन् मार्ग परिवपथै । नानोणयनताम्बूलबग्गन्धैः सानजोऽचित. तदर्शनस्मरक्षोभादारमानं नाविदन् रियः । विस्वस्तधास कपरवलयालेख्यमूर्तयः ततः पौरान पृच्छमानो धनुपः स्थानमच्युतः । तस्मिन् प्रविष्टो ददृशे धनुरेन्द्रमिवाद्भुतम् ॥११॥ पुस्पैर्वहुभिगतमचिंतं परमद्धिमत् । वार्यमाणो नृभिः कृष्णः प्रसह्य धनुरादद।।१६॥ करेण वामेन सलील मुद्धतं सज्यं च कृत्वा निमिषेण पश्यताम् । नृणां विकृप्य प्रवमा मध्यतो यथेसुदण्डं मदकयुरुकम. ६१७॥ धनुो भग्यमानस्य शब्द ख रोदसी दिशः । पूरयामास यं श्रुत्या कंसवासमुपागमत्॥१८॥ तदक्षिणः सानुचराः कुपिता आततायिनः । ग्रहीतुकामा श्रावग्रुपता यध्यतामिति ॥१६॥ अथ तान् दुरभिप्रायान् विलोक्य बलकेशवौ । दौ धन्वन श्रादाय शकले ताश्च जानतु.॥२०॥ बलं च कसाहितं हत्वा शालामुखात्ततः । निष्कम्य चेरतुटौ निरीक्ष्य पुरसम्पद ॥२१॥ तयोस्तदद्भुतं वीर्य निशाग्य पुरवासिनः । तेज. प्रागल्यं रूपं च मेनिरे विवुधोत्तमौ ॥२२॥ सयोविचरतोः स्वैरमादित्योऽस्तमुपैयियान् । कृष्णरामो वृतौ गोपः पुराच्छफटमीयत ०२३। गोप्यो मुकुन्दविगमे विरहातुरा या प्राशासताशिप ऋता मधुपुर्यभूवन् । सम्पश्यता पुरुषभूषणगाप्रलमी हिस्वेतरान् नु भजतश्वकमेऽयनं श्री: ॥२४॥ अवनिताऽघियुगली भुक्त्या चोरोपसेचनम् । उपतुस्ता सुख रानिहाया कसचिकीर्पितम२५ कंसस्तु धनुगो भई रक्षिणा स्यबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्दरामविपीडितं परम् ॥२६॥ दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मतिः यहून्यपष्टोभयया मृत्योदयकराणि च ॥२७॥ प्रदर्शन स्वशिरसः प्रतिरूपे धसायपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योति तथाIREn विपतीतिरछायायो प्राणघोषानुपश्रुतिः । स्वर्ण प्रतीतिवृषु पदानामदर्शनम् ॥२६॥ स्वम भेतपरिष सरपान विरादनम् । पाशनलदमाल्येरुस्तैलाभ्यको दिगम्यर. ॥३०॥ अन्यानि घेत्थंभूतानि स्वमशागरितानि च । पश्यन् मरमसंत्रस्तो निद्रा लेभे न चिन्तया म्युष्टायो निशिकोरस्य सूर्य पानसः समुत्थिते। कारयामास ये कंसो महतोलामो सवम् २० " ·। " पूर श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४३ पानचुः पुरुषा रझं तूपभेर्यश्च जग्निरे । मञ्चाश्चालवृताः सम्भिःपताकाचैलतोरणैः ॥३३॥ तेषु पौरा जानपदा ब्रह्मपुरोगमाः । यथोषजो विविशु राजानश्च कृतासनाः ॥३४॥ कंसः परिवृतोऽमात्यै राजमञ्च उपाविशत् । मण्डलेश्वरमध्यस्थो हृदयेन वियता ॥३॥ वाद्यमानेषु तूर्येषु मतालोत्तरेषु च । मलाः स्वलङ्कता दृशाः सोपाध्यायाः समाविशन चाणूरो मुष्टिक: कूटः शलस्तोशल एव च । त पासेदुरुपस्थानं वगुवावरहीताः ॥३७॥ नन्दगोपादयो गोपा भोजराजसमाहुताः । निवेदितोपायनास्ते एकस्मिन् मञ्च प्राविशन्॥३८॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेदशमस्कन्धे पूर्वाधै मल्लरलोपवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अथ कृष्णश्च रामश्च कृतशौचौ परन्तप । महदुन्दुभिनियों श्रुत्वा द्रष्टुम्पेयतुः ॥ १ ॥ रहदारं समासाद्य तस्मिन् नागमस्थितम् । अपश्यत् कुालयापीड कृष्णोबष्टप्रचोदितम् ॥ बद्ध्वा परिका शौरिः समुख कुटिलालकान्। उवाच हस्तियं वाचा मेघनादगभीरया ॥ ३ ॥ अम्बटाम्बट मार्ग नौ देशरक्रम माचिरम् । नो चेत् सजा स्वाद्य नयामि यमसादनम् ४ एवं निर्मलितोयः कुपितः कोपितं गजम्। चोदयामास कृष्णाप कालान्तकपमोपमम्॥५॥ करीन्द्रस्तमभिद्रुत्य करेण तरमामहोत् । कराद् विगलितः मोऽमु निहत्याशिवलीयत. संस्तमचचाणो प्राणदृष्टिः स केरावन् । परामशन पुष्करेण स प्रसय विनिर्गतः ॥ ७॥. पुच्छ, प्रगृह्यातिवलं धनुः पञ्चविंशतिम् । विक यथा नागं सुरणं इत्र लीलया ॥ ८॥ स पर्यावर्तमानेन सम्यदक्षिणतोऽन्युतः । यधाम भाग्यमाणेन गोवत्सेनेव बालकः ॥ १॥ ततोऽभिमुखमम्पेत्य पाणिनात्य वारणम्।प्रादग्न् पातयामाम स्पृश्यमानः परे पदे १० स धावन् क्रीडया भूमौ पति वा सहसोस्थितःात म वा पतितं दो दन्ताभ्यां सोऽहन हिनिम् स्वविक्रमे प्रतिहते कुझरेन्द्रोऽयमर्पितः । चोधमानो महामानः कृष्णमभ्यद्रवद् रुया । *वमापतम्तमासाद्य भगवान् मधुसूदनः । नियम पाणिना हस्तं पातयामास भूतले ॥१३॥ पतितस्य पदाऽऽकार मृगेन्द्र इव लोलया । तमुस्पाट्य तेने हस्तिपांचाहनद्धरिः 11 मृतकं द्विपमुरमृज्य दन्तपाणि समाविशत् । सन्यस्तविषाणोऽसङ मदमिन्दुभिरक्षितम् । विरुदस्वेदकणिकायदनाम्बुरहो पमो ११ ॥ वृती गोपः कतिपयैलदेवजनार्दनौ । र विविरा राज गजदन्तररायुधौ ॥१६॥ मल्लानामशनिनृणां नरवरः स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान गोपानो स्वजनोऽसना सितिभुता शास्वा स्वपित्रोः शिशुः ।। । २ ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ४३ पू२६ मृत्यु जपतेर्विराडविदुपा तत्त्वं परं योगिनां वृष्णीनां परदेवतेति विदितो रङ्गं गतः साग्रजः ॥१७n इतं कुवलयापीढं दृष्ट्वा तावपि दुर्गयौ । कंसो मनस्यपि तदा भृशमुद्विविजे नृप ॥१८॥ तौ रेजन रङ्गगतौ महाभुजौ विचित्रवेगाभरणत्रगम्बरौ । .यथा नटावुत्तमवे धारिणौ मनः क्षिपन्तौ प्रभया निरीक्ताम्॥१६॥ निरीक्ष्य तावुत्तमपूरुषौ जना मञ्जस्थिता नागरराष्ट्रका नृप । प्रहर्षवेगोत्कलितेतणाननाः पपुर्न तृप्ता नयनस्तदाननम् ॥२०॥ पियन्त इव चतुभ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यो लिप्यन्त इव बाहुभिः।२१ उचुः परस्परं ते वै यथादृष्टं यथाश्रुतम् । तद्रूपगुणमाधुर्यप्रागल्भ्यस्मारिता इव ॥२२॥ एती भगवतः साक्षाद्धरेर्नारायणस्य हि । अवतीर्ण विहांशेन वसुदेवस्य वेश्मनि ॥२३॥ एप वैकिल देवक्यो जातो नीतश्च गोकुलम् । कालमेतं वसन् गूढो वधे नन्दवेश्मनि ॥२४॥ पूतनानेन नीतान्तं चक्रवातश्च दानवः । अर्जुनो गुह्यकः केशी धेनुकोऽन्ये च तद्विधाः२५ गावः सपाला एरेन दावाग्ने; परिमोचिताः । कालियो दमितः सर्प इन्दश्च विमदः कृतः।२६। सप्ताहमेकहस्तेन पृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्पवाताशनिभ्यश्च परियातं च गोकुलम् ॥२७॥ गोप्योऽस्य नित्यमुदितहसितप्रेशणं मुसम् । पश्यन्त्यो विविधास्तापास्तरन्ति स्माश्रमं मुदा पदन्त्यनेन वंशोऽयं यदोः सुबहुविश्रुतः । श्रियं यशो महावं च लप्स्यते परिरक्षितः ॥२६॥ अयं चास्याग्रजः श्रीमान् राम कमललोचनः। प्रलग्यो निहतो येन वरसको ये बकादयः॥३०॥ जनेष्वेवं युवाणेषु तूर्येषु निनदत्सु च ।कृष्णरामौ समाभाष्य चाणूरो वाक्यमप्रवीत् ३३ ॥ हे नन्दसूनो हे राम भवन्तौ पोरसम्मतौ । नियुद्धकुशलौ धुस्वा राज्ञाऽऽहूती दिदपुणा ॥३२॥ प्रियं राज्ञः प्रकुर्वन्यः श्रेयो विदन्ति वै प्रजा। मनसा कर्मणा वाचा विपरीतमतोऽन्यथा॥३३) नित्यं प्रमुदिता गोपा बरसपाला यथा स्फुटम् । वनेषु मल्लयुद्धेन फ्रीडन्तश्चारयन्ति गाः ३७n सस्माद् राक्ष: प्रियं यूयं वयं च करवाम हे । भूतानि नः प्रसीदन्ति सर्वभूतमयो नृपः॥३५॥ सन्निशम्यायवीतू कृष्णो देशकालोचितं वचः नियुद्धमारानोऽभीष्टं मन्यमानोऽभिनन्ध घ.३६ भना भोजपतेरस्य ययं चापि यचराः। कर प्रियं नित्यं तसः परमनुप्रहः ॥३७॥ याला घयं सुरुपयलेः मोदिल्यामो यथोचितम्। भरेग्नियुद्धं माधर्मः स्पृशेन्मल समासदा३८॥ चापूर उवाच न पालो न किशोरस्वं ग्लश्च यलिनो घरः । लीलयेभो हतो येन सहनद्विपसायमन् ॥३॥ तस्माद् भवद्षो पलिभियर्योदव्यं नानयोऽनया मयि विक्रम यार्णेय बलेन सह मुष्टिक:५०n इति श्रीमद्भागवत महापुराणेदशमस्कन्धे पूध कुवलयापोटयधोनामनिचत्वारिंशत्तमोsध्याय: 1 ·- ५३० श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ४४ अथ चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उपाच एव चर्चितसङ्कलो भगवान् मधुसूदन । पाससादाय चाणर मुष्टिक रोहिणीसुत ॥१॥ हस्ताभ्या हस्तयोद्ध्वा पदुभ्यामेव च पादयो । विचकर्षतुल्योन्य प्रसा विनिगीपया २ श्ररती द्वे अरनिभ्यो जानुभ्यां चैव जानुनी । शिर शीणोरसोरस्ताव योन्यममिजवतु ॥ ३ ॥ परिभ्रामणविक्षेपपरिरम्भावपातनै । उत्सर्पणापसपणैश्चायोन्य प्रयल्धताम्॥ ४ ॥ उ थापनरन्नयनैश्चालने स्थापनैरपि । परस्पर जिगीपन्तावपचक्रतुरा मन ॥५॥ तद् बलाबलवयुद्ध समेता. सर्वयोपित । ऊचु परस्पर राजन् मानुकम्पा वरूथश ।। ६५ महानयं बताधर्म एषां राजसभासदाम् । ये बलावलवद्युद्ध राज्ञोऽन्विच्छन्ति पश्यत ।।७॥ क वज्रसारसर्वाती भल्लौ शैलेन्द्रसभिभौ । क चाति सुकुमाराङ्गी किशोरी नाप्तयौवनौ ॥ धर्मभ्यसिममो यस्य समाजस्य ध्रुव भवेत् । यत्राधर्म समुत्तिष्टेच स्थय तर कहिचित्॥ ६॥ न सभा प्रविशेत् प्राज्ञ सभ्यदोपाननुस्मरन् । अघु वन् वि वराज्ञो नर किरियपमश्नुते॥१०॥ वलात शत्रुमभित कृष्णस्य वदनाम्बुजम् । वीघयतां श्रमवायुप्त पद्मकोश मिवाम्बुभि ॥११॥ किं न पश्यत रामस्य मुखमासाम्रलोचनम्। मुष्टिक प्रति सामर्ष हाससरम्भशोभितम् ॥१२॥ पुण्या बत यजभुवो यदय नृलिङ्गगूढ पुराणपुरुषो वनचित्रमाल्य । गा पालयन् सहबल फणयश्च वेणु वित्रीडयाञ्चति गिरिजरमार्चिताघ्रि ॥१३॥ गोप्यस्तप. किमचरन् यदमुष्य रूप लावण्यसारमसमोयमन यसिद्धम् । इग्भि पिबन्त्यनुसवाभिनव दुरापमेका तधाम यशस श्रिय ऐश्वरस्य men दोहनेऽवहनने मधनोपलेपमेझेखनाभरदितोक्षणमार्जनादो । गायन्ति चैनमनुरक्तधियोऽश्रुकराठ्यो धया ग्रजखिय उस्कमचित्तयाना men प्रातसादु धजत प्राविशतश्च साय गोभि सम फणयतोऽस्य निशम्य धेशम् । निर्गय तुर्णमयला पथि भरिपुण्या पश्यन्ति सस्मितमुख सदयावलोकम् ॥१६॥ एव प्रमापमाणामु खोपु योगेश्यरो हरि । शत्रु हन्तुं मनश्चक्रे भगगन भरतर्षभ ॥१७॥ सभया धीगिर श्रुन्या पुत्रस्नेहशुचाऽऽतुरी। पितराव वतप्येता पुत्रयोरबुधौ मलम् ॥१८॥ तैस्तैनियुद्धविधिभिविविधैरच्युतेतरी । युयुधाते ययायोन्य तथैव बलमुष्टिको १६ मगरहायनि पातैवनिप्पेषनिष्ठुरै । चाणूरो भग्यमानाद्गो मुहुग्लानिमवाप ह॥२०n स श्येनग टरपन्य मुष्टीकृश्य फराघुमौ । भगवत घासुदय मुद्धो यस्ययाधत ॥२१॥ भाचलर प्रहारेण माताहत इव द्विप । पासोनिगृह चाणूर पहशोभामयन् हरि ॥२२॥ भूपृष्ट पोथयामास तरसा से विनस्ताकस्परेशन ॥३॥ या 4 ·श्रीमद्भागवते दशमस्काधे अध्याय:४४ तथैव मुष्टिकः पूर्व स्वमुष्टयाभिहतेन वै । बलभद्रेण चलिना सलेनाभिहतो भृशम् ॥२४॥ प्रवेपितः श रविरमुद्रमन् मुखतोऽर्दितः । व्यसुः पपातोयुपस्थे वासाहत याज्रिपः॥२५॥ सतः फूटमनुप्राप्तं रामः प्रहरतां वरः । अवधील्लीलया राजन् सावज्ञ वाममुष्टिना ॥२६॥ तो व हि शलः कृष्णपदापहतीपंकः । द्विधा विदीर्णस्तोशलक उभावपि निपेततुः॥२७॥ चाणूरे मुष्टिके फूटे शले तोशलके हते । शेषाः प्रदुद्धुमल्लाः सर्वे प्राणपरीप्सवः ॥२८॥ गोपान् वयस्यानाकृष्य तैः संसृग्य विजहतुः। वाद्यमानेषु तुर्येषु वलगन्ती रतनूपुरी ॥२६॥ जनाः प्रजहपुः सर्वे क्मणा रामकृष्णयोः । ऋते क्सं विप्रमुख्याः साधवः साधु साध्वितिः३० हतेषु मल्लवपु विद्रुतेषु च भोजराट् । न्ययारयत् स्वतूर्याणि वाक्यं चेदमुवाच ह ॥३॥ निस्सारयत दुवृत्ती वसुदेवारमजी पुरात् । धनं हरत गोपानी नन्दं वनीत दुर्भतिम् ॥३२॥ पसुदेवस्तु दुर्मेधा हन्यतामाश्वसत्तमः । उग्रसेनः पिता चापि सानुगः परपक्षगः ॥३३॥ एवं विकायमाने ये कंसे प्रकुपितोऽव्ययः । लघिनोत्पत्य तरसा मञ्चमुत्तुङ्गमारहत् ॥३४॥ तमाविशन्तमालोक्य मृत्युमगरमन श्रासनात् । मनस्वी सहसोत्थाय जगृहे सोऽसिचर्मणी५३५॥ तं खड्गपाणि विचरन्तमाशु श्येनं यथा दक्षिणसध्यमग्यरे । समग्रहीद् दुर्विपहोग्रतेजा यथोरगं तार्यसुतः प्रसदा ॥३६॥ प्रगृह्य केशेषु चलकिरीटं निपात्य रद्गोपरि तुङ्गमञ्चात् । तस्योपरिष्टात् स्वयमब्जनाभः पपात विश्वाश्रय श्रात्मतन्नः ॥३७॥ तं सम्परेतं विचकर्ष भूमौ हरियभं जगतो विपश्यतः । हाहेति शब्दः सुमहास्तदाभूदुदीरितः संजनैर्नरेन्द्र ३८॥ स नित्यदोद्विग्नधिया तमीश्वरं पिबन् वदन वा विचरन् स्वपञ्छ्वसन्। ददर्श चत्रायुधमप्रतो यस्तदेव रूपं दुरवापमाप ॥३६॥ तस्यानुजा भ्रातरोऽष्टो ककन्यग्रोधकादयः । श्रभ्यधावन्नभिनुद्धा भ्रातुनिवेशकारिणः ॥४०n तथातिरभसास्तास्तु संयत्तान् रोहणीसुतः । श्रहन् परिघमुद्यग्य पशूनिव मृगाधिपः ॥११॥ नेदुदुन्दुभयो व्योग्नि ग्रह्म शाद्या विभूतयः । पुष्पैः किरन्तस्तं प्रीताः शशंसुर्ननृतुः स्त्रियः॥४२॥ तेपोलियो महाराज सुहृन्मरणदुःखिताः । तत्राभीयुर्विनिघ्नन्त्यः शीण्यश्रुविलोचनाः ॥१३॥ रायानान् वीरशय्यायां पतीनालिद्गय शोचतो.। विलेपु सुस्वरं नार्यो विसृजन्म्यो मुहुः शुचः४४ हा नाथ प्रिय धर्मज्ञ करणानाथवासल । स्वया हतेन निहता वयं ते सगृहप्रजाः ॥४२॥ स्वया विरहिता पत्या पुरीयं पुरुषर्षभ । न शोभते वयमिर निवृत्तो सवमङ्गला ॥५६॥ अनागसा त्वं भूतानां कृतवान् द्रोहमुल्यणम्। तेनेमा भो दर्शा नीतो भूतध्रुक् को लभेत शम् सर्वेषामिह भूतानामेप हि प्रभवाप्ययः । गोप्ता च तदवघ्यायी न छचित सुखमेधते

·૨
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ४५
श्रीशुक उवाच
राजयोपित प्राश्वास्य भगवाँलोकमायन । यामाहुलौकिकी सस्था हतानां समकारयत् ॥४६॥
मातर पितर चैप मोचयित्वाथ बन्धनात् । कृष्णरामौ वन्दाते शिरसाऽऽस्पृश्य पादयो ॥१०॥
देवकी वसुदेवश्व विज्ञाय जगदीश्वरी। कृतसवन्दनौ पुत्रौ सस्वजाते न शक्षितौ nan
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कधै पूर्वाधे कसबधो नाम चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्याय
श्रथ पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
पितरावुपलब्धार्थों विदित्वा पुरषोत्तम । मा भूदिति नि मायाँ ततान जनमोहिनीम्।
उवाच पितरावेत्य साग्रज सात्वतर्पम । प्रश्रयावनत प्रौढनम्ब तातति सादरम् ॥ २॥
नास्मत्तो युवयोस्तात निस्योत्कण्ठितयोरपि। बाल्यपौगण्डकैशोरा पुत्राभ्यामभवन् धचित्॥३॥
न लग्यो दैवहतयोर्वासो नौ भवदन्तिके । यो याला पितृगेहस्था विन्दन्ते लालिता मुदम् ।
सर्वार्थसम्भवो देहो जनित पोषितो यत । न तयोर्याति निवेश पित्रोमयं शतायुपा॥ २॥
यस्तयोरात्मज कल्प प्रात्मना च धनेन च । वृर्ति न दद्यात्त प्रेत्य स्वास सादयन्ति हिमा
मातर पितर वृद्ध भायां साध्वी सुत शिशुम्। गुरु विप्र प्रपन घ कल्पोऽविभ्रवसन् मृत
तनावकरायो कसान्नित्यमुद्विग्नचेतसो । मोरमेते व्यतिक्रान्तादिवसा वामनर्चतो.
तत् क्षन्तुमर्हथस्तात मातनौं परतन्त्रयो । अकुवतोवां शुश्रूषां क्लिष्टयोद्हदा भृशम् ।
श्रीशुक उवाच
इति मायामनुष्यस्य हविश्वात्मनो गिरा । मोहितावकमारोप्य परिष्वज्यापतुर्भुदम् ॥१०॥
सिय तायश्रुधारामि स्नेहपाशेन चातौ । न किञ्चिदूचतू राजन् वाष्पकण्ठौ विमोहितौ ॥
एवमाश्वास्य पितरौ भगवान् देवकीसुत । मातामह तुमसेन यदुनामकरोन्नृपम् ॥१२
श्राह चास्मान् महाराज प्रजाश्चाज्ञप्तुमर्हसि । ययातिशापाद्यदुभिर्नासितव्यं नृपासने ॥१३॥
मयि भृत्य उपासीने भवतो विबुधादय । यलि हरन्यवनता किमुतान्ये नराधिपा ॥१४॥
सर्वान् स्वान्जातिसम्बन्धान दिग्भ्य कसभयाकुलान् । यदुय एयन्धकमधुदाशाई करादिकाना
सभाजितान् समाचात्य विदेशावासकरितान्। न्यवासयत् स्वगेहेषु वित्त सतप्यं विश्वकृत्।१६॥
कृष्णसहर्षणभुजैगुप्ता लघमनोरथा । गृहेषु रेमिरे सिद्धा कृष्णरामगतज्वरा ॥१७॥
घोरतोदरह. प्रीता मुकुन्दवदन बुजम् । निर्य प्रमुन्ति श्रीमत् सदयस्मितवीक्षणम्॥१८
सत्र प्रायसोऽप्यासन् युवानोऽतिबलौजस 1 पिरन्तोऽपोर्मुकुन्दस्य मुखाग्गुनसुधा मुहु ॥१६॥
अथ नन्द समासाद्य भगवान् देवकीसुत । सहर्षणश्च राजेन्द्र परिषज्येदमूचतु ॥२०॥

·श्रीमद्भागते दशमस्कन्धे अध्यायः ४५ ५३३ पितयुवाभ्यां स्निग्धाभ्यां पोपितो लालितौ भृशम् पित्रोरभ्यधिका प्रीतिरात्मजेवात्मनोऽपि हि॥ स पिता सा च जननी यो पुष्णीता स्वपुत्रवत्। शिशून वन्धुभिरुत्सृष्टानकल्पे पोपरणे ॥२२॥ यात यूयं ग्रनं तात वयं च स्नेहदु खितान् । ज्ञातीन् वो द्रष्टुमेप्यामो विधाय सुहृदां सुखम्। एवं सान्त्वय्य भगवान् नन्दं सबजमच्युतः । वासोऽलङ्कारकुप्याद्यैरहयामास सादरम् ॥२४॥ इग्युक्तस्तौ परिप्वज्य नन्द प्रणयविह्वलः । पूरयन्नश्रुभिनने सह गोपेर्यजं ययौ ॥२५॥ अथ शूरसुतो राजन् पुत्रयो. समकारयत् । पुरोधमा ब्राह्मणैश्च यथावद् द्विजसंस्कृतिम्॥२६॥ तेभ्योऽदाद् दक्षिणा गावो रुक्ममाला स्वलङ्कृता ।स्वलङ्कतेभ्य सम्पूय सवासाः क्षोममालिनी या कृष्णरामजन्मो मनोदत्ता महामति । ताश्चाददादनुस्मृत्य कंसेनाधर्मतो हृता ॥२८॥ ततश्च लब्धसंस्कारो द्विजत्वं प्राप्य सुग्रतौ । गर्गाद् यदुकुलाचार्याद गायन मतमास्थितौ।२६ प्रभवो सर्वविद्यानां सर्वज्ञौ जगदीश्वरौ । नान्यसिद्धामलज्ञान गूहमानौ नरेहित १३on अथो गुरुकुले वासमिच्छन्तावुपजग्मतु । काश्यं सान्दीपनि नाम हवन्तीपुरवासिनम्॥३१॥ ययोपसाद्य तौ दान्तौ गुरौ वृत्तिमनिन्दिताम। ग्राहयन्तायुपत्तौ स्म भरत्या देवमिरास्तौ॥३२५ तयोजिवरस्तुष्ट शुद्धभावानुवृत्तिभि । प्रोवाच वेदानखिलान् साङ्गोपनिषदो गुर ॥३३ सरहस्यं धनुर्वेदं धर्मान् न्यायपर्यास्तथा । तथा चान्वीक्षिकी विद्या राजनीतिं च द्विधाम् सर्व नरवरफ्रेष्ठी सर्वविद्याप्रवर्तको । सन्निगदमात्रेण तो संजगृहतुनुप ॥३५॥ अहोरात्रैश्चतु पष्टया संपत्तौ तावतीः कला । गुरुदक्षिणयाऽऽचार्य छन्दयामासतुप १३६॥ द्विजस्तयोस्तं महिमानमद्भुतं संलक्ष्य राजन्नतिमानुग मतिम् । सम्मन्य पन्या स महाणं मृत बालं प्रभासे वरयाम्बभूव ह ॥३७॥ तथेप्यथारम महारयो रयं प्रभासमासाद्य दुरन्तविक्रमी । वेलामुपमन्य निरीदतुः क्षणं सिन्धुर्विदिवाणमाहरत्तयो. १३८ तमाह भगवानाश गुरुपुनः प्रदीयताम् । योऽसायिह त्वया प्रस्तो पालको महतोमिणा३६ समुद्र उगाच नैवाहापमहं देव देत्या पद्धजनो महान् । अन्तर्जलचर. कृष्ण शवरूपधरोऽसुरः ॥१०॥ भास्ते तेनाहतो नूनं तर त्या सवरं प्रभुः। जलमाविश्य तं हन्वा नापश्यदुदरेऽभकम्॥४॥ सदगममयं शजमादाय रथमागमन् । तत संयमनी नाम यमस्य दयितां पुरीम्स४२ गरवा जनार्दन शई प्रदध्मौ सहलायुध । शनिदिमाकरय प्रजासंयमनो यमः ॥४३. सयोः सपयां महतीं धन भवत्युपहिताम्। उवाचावनत कृष्णं सांभूताशयालयम् । लीलामनुष्य हे विष्णो युवयो करयाम किम् agen ·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४६ श्रीभगवानुवाच गुरुपुत्रमिहानीत निजकर्मनिबन्धनम् । भानयस्व महाराज मच्छासनपुरस्कृत: ॥४२॥ तथेति तेनोपानीत गुरपुत्र यदूत्तमौ । दत्वा स्वगुरवे भूयो वृणीष्वेति नमूचतुः ॥४६॥ गुरत्वाच सम्यक् सम्पादितो वस भन्दुभ्यां गुरनिष्क्रिय । को नु युप्मद्विधारोः कामानामवशिष्यते।४७n गच्छत स्वगृह वीरौ कीतिर्यामरतु पावनी । छन्दस्यियातयामानि भवनिवह परम च ॥En गुरणेवमनुज्ञाती रथेनानिल हसा । श्रायतौ स्वपुरं तात पर्जन्यनिनदेन वै ॥४in समन दन् प्रजा सर्या दृष्ट्वा रामजनार्दनी । अपश्यन्त्यो बहानि नष्टलब्धधना इव 1५०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वाध पञ्चच वारिंशत्तमोऽध्याय ॥ ४५ ॥ अथ पट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच कृष्दीनां प्रबरो मन्त्री कृष्णस्य दयित रुखा शिप्यो बृहस्पते सादादुद्धवो बुद्धिसत्तम ॥in तमाह भगवान् प्रेष्ट भक्तमेकान्तिन छरित । गृही वा पाणिना पाणि प्रपनातिहरो हरि ॥२॥ गच्छोद्धव मज सौम्य पियोनौं प्रीतिमावह । गोपीना मद्वियोगाधि मस्सन्देशैविमोच्य ॥ ३ ॥ ता मन्मनस्का मस्याणा मदर्थ त्यत्तदहिका । मामेन दयित प्रेटमास्मान मनसा गता । ये क्यालोक्धर्माश्च मदर्थे तान् बिभम्यहम् ॥ ४॥ मयि ता प्रेयसा प्रेठे दूरस्थे गोकुलनिय । स्मरन्त्योऽङ्ग विमहान्ति विरही कराठ्यविद्वला ।। पारयन्त्यालकृष्ण प्राय प्राणान् क्यञ्चन । प्रत्यागमनस देशैवंशम्यो मे मदात्मिका। ॥ ६ ॥ श्रीशुक उवाच इरयुक्त उदवो राजन र देश भर्नुशरत । श्रादाय रथमारा प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥ ७ ॥ प्राप्तो न दमज श्रीमान् निग्लोति यिभावसौर छसयान प्रविशता पशूना खुररेमि ॥८॥ वारितार्थेऽभियुष्यदिनाटित शुष्मिभिवृपै । धावन्तीमिश्च पास्त्राभिरूधोभार स्ववरसकाना। इतस्ततो यिलदिगोव समरिटत सितै । गोदोदशब्दाभिरयं वेणूनां नि स्वनेन च ॥१०॥ गायत्तीमिच पाणि शुमानि बलवृष्णयो स्थल साभिगोपीभिगोपेच सुविराजितम् ||१|| अन्यातिथिगोविप्रपितृदेवाचनावित । धूपदीय माल्यैश्च गोपादासमैनोरमम् ।।१२।। सर्वत पुष्पितवन द्विजालिवुलनादितम् । हम्कारएडयायोणें पनपरदेश मरितम् ॥१३॥ समागरा समाग य कृष्णस्यागुचर प्रियम् । न द प्रीत परिप्यग्य धासुदेवधियार्चयत् ॥११॥ भोजित परमानेन भविष्टं फशिपा मुखम् 1 गतश्रम पर्याा पादसंघाहनादिमि ॥१९॥ पनि महाभाग ससा न शूरनन्दन 1 प्रास्ते पुशल्यपरयायुक्तो मुस सुदृरा ॥१६॥ - ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४६ ५३५ दिष्टया कसो हतः पापः सानुगः स्वेन पाप्मना । साधूनां धर्मशीलानां यदूना देष्टि यः सदा । अपि स्मरति नः कृष्णो मातरं सुहृदः ससीन् । गोपान् ग्रनं चारमनार्थ गायो वृन्दावनं गिरिम् अप्यायास्यति गोविन्द स्वजनान सकृदोशितुम्। तहि द्रध्याम तद्वयं सुनसं सुस्मितेक्षणम् ।। दावाग्नेतिवच घृपसाच रक्षिताः । दुरत्ययेभ्यो मृत्युन्य : कृष्णेन सुमहात्मना ॥२०॥ स्मरता कृष्णवीर्याणि लीलापाहनिरीक्षितम्। हसितं भापितं चाङ्ग सर्वा नः शिथिलाः क्रिया: सरिच्छलयनोद्देशान् मुकुन्दपदभूषितान् । श्रानीदानीआमाणानां मनो याति तदारमताम् । मन्ये कृष्णं च रामं च प्राताविह सुरोत्तमौ । सुराणां महदाय गर्गस्य वचन यथा ॥२३॥ कसं नागायुतप्राणं मष्ठी गजपति तथा । अवधिष्टा लीलयैव पशूनिव मृगाधिपः ॥२४॥ तालग्रयं महासारं धनुर्यष्टिमिवेभराट् । यभने केन हस्तेन सप्ताहमदधाद् गिरिम् ३२५।। मलम्बो धेनुकोऽरिष्टस्तृणावर्ती वफादयः । दैत्याः सुरासुरजितो हता येनेह लीलया ॥२६॥ श्रीशुक उवाच इति संस्मृत्य संस्मृत्य नन्दः कृष्णानुरक्तपीः। प्रत्युत्कण्ठोऽभवत्तूष्णो प्रेमप्रसरविदतः ॥२७॥ पशोदा घण्यमानानि पुनस्य चरितानि च 12एवन्स्यश्रूण्यवासासीत् स्नेहस्नुतपयारा॥२८ तयोरिरथं भगवति कृष्णे नन्दयशोदयोः । यीघयानुराग परम नन्दमाहोदयो गुदा ॥२६॥ उद्धव उवाच युवा श्लायतमी नूनं देहिनामिह मानद । नारायणेऽसिलगुरी यकृता मतिरोप्शो ३on एती हि विवस्य च योजयोनी रामो मुकुन्दः पुरः प्रधानम् । अन्यीय भूतेषु विलपणस्य ज्ञानस्य पेशात इमो पुरायो ॥३॥ यस्मिअनः प्राणवियोगझाले पणं समावेश्य मनो विशुदम् । निहस्य फर्माशयमाशु याति परी गति प्रझमयोऽकंधणे. ३१२ तस्मिन् भवन्तापसिलारमहेती नारायणे कारणमत्यंमूर्ती। भावं विधत्ता नितरी महारमन् कि याशिष्टं युग्योः मुष्ट यम् ॥३३॥ भागमियायदोघेण पालेन प्रगमप्युतः । प्रिय विधात्यते पियोभंगपान् सारयता पति १५ पा कसं रङ्गमध्ये प्रतीपं सपंसारयताम् । यदाह यः समागस्य कृष्णः सरयं करोति राता मा निधनं महाभागी पपप. पृष्यमन्ति के । अन्त'दि स भूतानामाम्ने मोतिरियसिस मपस्यास्ति प्रियः कशिताप्रियो पास्म्यमानिन नोत्तमो माधमो नापि ममानस्याममोऽपि वा। २ मा नरिता गप्प न मायर्या न सुतादयः। गा मी यो न परश्रापि म देहो भन्म एप प ३८ म पारप क्रम पा सोके सदन्मियोनिपु । गोसायं. मोऽपि मापना परिमापाप कलर राम ति गमते निगुणो गुणान् सीतोर गुरी: गनापति हन पर 103 ·1 ता श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः ४७ यथा भ्रमरिकादृष्टया भ्राम्यतीव महीयते । चित्ते कर्तरि तमात्मा कर्तवाहधिया स्मृत. ॥४१ युवयोरेव नैवायमात्मजो भगवान हरि । सापामात्मजो यारमा पिता माता स ईश्वरः॥४२॥ Eष्टं श्रुतं भूतभवद्भविष्यत स्थास्नुश्चरिष्णुमहदल्पकं च । विनाच्युताद् वस्तु तरी न वाच्यं स एव सर्व परमार्थभूतः ॥ १३ ॥ एवं निशा सा युवतोयंतीता नन्दस्य कृष्णानुपरम्य राजन् । गोप्य समुत्थाय निरूप्य दीपान् वास्तृन् समभ्ययं दधीन्यमन्थन्॥४४॥ दोपदीप्तमभिर्विरेजू रज्जूर्विकर्षगुजकङ्कणजः । चलग्नितम्बस्तनहारकुण्डलन्विपत्कपोलारुणकुङ्क माननाः उदायतीनामरविन्दलोचन प्रजाननाना दिवमस्पृशद् ध्वनिः । दतच निमंन्धनशब्दमिश्रितो निरस्यते येन दिशाममङ्गलम् ॥ १६ ॥ भगत युदिते सूर्ये गन्दद्वारि जौकसः । दृष्ट्वा रथं शातकौम्भ कस्यामसि चानुवन ॥४७॥ अनार अागत किंधा यः कंसस्यायं साधकः । येन नीतो मधुपुरी कृष्णः कमललोचन १४८ कि साधयिष्यस्यस्माभिर्भर्तु प्रेतस्य निष्कृतिम्। इति स्त्रीणां वदन्तीनामुवोऽगात् कृताहिकः इति श्रीमहागरते महापुराणेदशमस्कन्धे पूर्वार्धे नन्दशोरानयनंनाम पट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः अथ सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच तं वीक्ष्य कृष्णानुन प्रजस्त्रियः प्रलम्बयाहु नवकालोधनम् । पीताम्य पुष्करमालिनं लमन्मुखारविन्द मणिमुकुण्डलम् ॥१॥ शुचिस्मिताः फोऽयमपीच्यदर्शन कुतश्च फस्याच्युतयेपभूपणः । इति स्म सर्गः परिवाल्सुकास्तमुत्तमलोकपदाग्बुजाश्रयम् ॥ २॥ तं प्रश्रयेणावनताः सुसस्कृत समोडहासेश्यसूनृतादिभिः । रहस्यपृच्छयुपविष्टमासने विज्ञाय सन्देशहरं रमापते: ॥३ जानीमरयो यदुपते पार्षद समुपागतम् । भने ह प्रेपितः पियोर्भवान् प्रियचिकीर्षया ॥४॥ अन्यथा गोपने सस्य स्मरणीय न लपमहे । स्नेहानुपन्धो यन्धूना मुनेरपि सुदुस्त्यजः ॥५॥ अन्येप्यता मैत्री यायविदायनम् । पुग्मि स्वीप कृता पद्धत् सुमनस्विप पट्पदे ॥६॥ नि स्पं त्यजन्ति गणित अपर नृपति प्रमा. अधीतयिषा प्राचार्यगरिवजो दत्तदक्षिणम् ॥७॥ सगा पीसपलं वृएं भुश्या पारिययो गृहम्। दग्धं मृगास्तयारपर्य जारो भुत्या रतो विषम्। इति गोप्यो हि गोबिन्दे गतसादायमानमाः । कृष्णदते मायाले उद्धव पालीकिका: 2 ·3 चरणरज श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४७ પૂર૭ गायत्या प्रियकर्माणि रदत्यश्च गहिय. । तस्य सस्मृत्य सस्मृत्य यानि कैशोरवाल्ययो.१० काचिन्मधुकरं दृष्ट्वा ध्यायन्ती कृष्णसङ्गमम्। प्रियप्रस्थापित दूतं क्ल्पयित्वेदमब्रवीत् ॥११॥ गोप्युवाच मधुप कितवबन्धो मा स्पृशाइप्रिं सपन्याः कुचविलुलितमालाकुड मरमश्रुभिर्न । वहतु मधुपतिस्तन्मानिनीना प्रसाद यदुसदसि विडम्व्यं यस्य दूतस्त्वमोदक ॥१२॥ सकृदधरसुधा स्वा मोहिनी पायित्वा सुमनस इव सद्यरतत्यजेऽस्मान् भयादृक् । परिचरति कथं तपादपद्मं तु पद्मा हापि यत हृतचेता उत्तमलोकजल्पैः ॥१३॥ किमिह बहु पढड्ने गायसि व यदुनामधिपतिमगृहाणाम्प्रतो न पुराणम् । विजयरुखसखीना गीयतां तत्प्रसङ्ग क्षपितकुचरजस्ते क्ल्पयन्तीष्टमिष्टाः ॥१४॥ दिवि भुवि च रसायो काः स्त्रियस्तदु रापा पटरचिरहासभूविजम्भस्य या. स्युः । उपास्ते यस्य भूतिर्वयं का अपि च कृपणपते र तमलोकशदः विसृज शिरसि पादं वेद्यहं घाटुकारैरनुनयविदुपस्तेऽभ्यस्य दौत्यमुकुन्दात् । स्वकृत इह विसृष्टापत्यपरयन्यलोमा व्यस्जदकृतचेता किं नु सन्धेयमस्मिन् ॥१६॥ मृगयुरिव कपीन्द्र विन्यधे लुब्धधर्मा नियमहत विरूपी स्त्रीजित. कामयानाम् । पलिमपि वलिमरवायेष्टयद् ध्वाइवद् यस्तदलमसितसर यदुस्त्यजस्तस्यथार्थ 11७॥ यदनुचरितलीलाकर्णपोयूपविग्रुट्सकृददनविधूतद्वन्द्वधर्मा विनष्टा।। सपदि गृहकुटुम्ब दीनमुरसज्य दीना यह इह विहङ्गा मिचयां घरन्ति 15 वयमृतमिर जिहाच्याहृतं श्रद्दधाना. लिस्रतमिराक्षाः कृप्यरध्वो हरिएयः। दशरसरुदेतसम्मखस्पर्शतीयस्मराज उपमन्छिन् भएयतामन्यवाता DER मिपसस पुनरागा. प्रेयसा प्रेषित किं यरय फिमनुरुन्धे माननीयोऽसि मेगा । नयसि कमिहास्मान् दुरश्यजद्वन्द्वपाधै सततमुरसि सौम्य श्रीर्वघ साफमास्ते ॥२०॥ अपि पत मधुपुर्यामार्यपुरोऽधुनाऽऽस्ते स्मरति स पिटगेदान् सौग्य पन्ध गोपान्। पचिदपि स क्या न फिकरीणां गृणोते भुजमगुरमुगध मून्यं धास्या यदा नु ॥२॥ श्रीशुक उवाच भ्योदयो निशम्य पृष्यदर्शनलालसा । मान्यता प्रियसन्देशगोपोरिदमभापत २२० उद्धव उवाच को पूर्वम्म पूर्वार्धा भय यो लोकनिताः । यासुदेथे भगवति यापामि यपिन मन ॥२३॥ निममतहमनपस्याध्यापसंयम. । योभिििवधेधार्य भी माध्यते । भयतीभिानुगना क. प्रमिता दिष्टय मुनीनामपि दुसमा मायुसमझो ·153 श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय:४७ दिष्टया पुत्रान् पतीन् देहान स्वजनान् भवनानि चाहि वाणीत यूयं यत् कृतारयं पुरुष परम् सर्यात्मभावोऽधिकृतो भवतीनामधोजे । विरहेण महाभागा महान् मेऽनुप्राकृतः॥२७॥ श्रूयतो प्रियसन्देशो भवतीनी सुसावहः । यमादायागतो भद्रा श्रहं मत रहस्करः ॥२८॥ श्रीभगवानुवाच भवतीनो वियोगो मे न हि सर्वात्मना पचित्। यथा भूतानि भूतेषु खं वाग्वग्निर्जलं मही। तथाहं च मनःप्राणभूतेन्द्रियगुणाश्रयः ॥२६॥ प्रारमन्येवात्मनामानं सजे हन्यनुपालये । श्रास्गमायानुभावेन भूतेन्द्रियगुणात्मना ॥३०॥ श्रारमा ज्ञानमयः शुद्धो व्यतिरिक्तोऽगुणान्वयः। सुषुप्तिस्वमजाप्रद्भिर्मायागृत्तिभिरीयते ॥३॥ येनेन्द्रियार्थान् ध्यायेत मृपा स्वमवदुस्थितः । तनिरन्ध्यादिन्द्रियाणि विनिदः प्रत्यपद्यत॥३२॥ एतदन्तः समानायो योगः साख्यं मनीषिणाम्। त्यागस्तपो दमः सत्यं समुद्रान्ता इवापगा:३३ यावहं भवतीनो वै दूरे वर्ते प्रियो दशाम् । मनसः सनिकाय मदनुध्यामकाम्यया ॥३४॥ यथा दूरचरे में, मन भविश्य वर्तते । स्त्रीणां च न तथा चेतः सन्निकृष्टेहिगोचरे३५ मण्यांवेश्य मनः कृस्नं विमुक्ताशेपवृत्ति यत् । धनुस्मरन्त्यो मो नित्यमचिरान्मामुपैष्यथ ३६ थामया क्रीडतारान्योधनेऽस्मिन् ग्रज प्रास्थिताः अलब्धरालाः कल्याण्यो माऽऽर्मवीर्यचिन्तया श्रीशुक उवाच एवं प्रियतमादिष्टमाकर्य अजयोक्तिः । ता ऊचुरुद्ववं प्रीतास्तस्पन्देशागतस्मृती॥३८ प - गोप्य ऊचुः दिष्टयाहितो हतः कसो यदूनां सानुगोऽधकृत् । दिष्ट्याऽऽप्लब्धसर्वाधिःकुशल्यास्तेऽच्युतोऽधुना कश्चिद् गदाग्रजः सौम्य करोति पुरयोषिताम्। भोति न. स्निग्धसग्रोडहासोदारेक्षणाधित:४on कर्य रतिविशेषज्ञ। प्रियश्च वरयोषिताम् । नानुमध्येत तद्वाक्यैविभ्रमैश्चानुभाजितः ॥४॥ अपि स्मरति नःसाधो गोविन्दाप्रस्तुते चित्। गोष्टीमध्ये पुरस्त्रीणां प्राम्याः स्वैरकथान्तरे४२ ताकि निशाः स्मरति यासु तदा प्रियाभिन्दावने कुमुदकुन्दशशाङ्करग्ये । रेमे धरणशरणनूपुररासगोश्यामस्माभिरीडितमनोज्ञकथः कदाचित ॥४३॥ अप्येष्यत्तीह दाशाहस्तताः स्वकृतया शुचा । सीवयन् नु नो गात्रैर्ययेन्दो वनमन्बुदैः ।४४ स्मात् कृष्णा इहायाति प्राप्तराग्यो हताहितः। नरेन्द्रकन्या उद्घाख प्रीतः सर्वसुहृवृतः॥४॥ किमम्माभिर्वनीकोमिरन्याभिळ महात्मनः । श्रीपतेरातफामस्य क्रियेतार्थः कृतारमनःn४६ पर सौरय हि नैराश्यं स्वैरिएयायाह पिङ्गला । तजानतीनों नः कृष्णे सथाप्याशा दुरत्ययाः उपमहेत संस्यक्तिमुत्तमश्लोकमविदम् । अनिच्छतो:पि यस्य श्रीरङ्गाल च्यवते धचिन सरिसबेलवनोदेशा गायो येणुरपा इमे । सङ्कर्षणसहायेन कृष्णेनाचरिताः प्रभो ॥४६५, क ·. ५६ गत्या सतरताः श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४७ पुनः पुन. स्मारयन्ति नन्दगोपसुत यत । श्रीनिकेतैस्तरपदकैविस्मतुं नैव शन मः ॥१०॥ ललितयोदारहासलीलावलोक्नैः । माच्या गिरा हुतधियः कथं तं विस्मराम हे११ हे नाथ हे रमानाथ प्रजनाथातिनाशन । मनमुद्धर गोविन्द गोकुलं वृजिनार्णवात् ॥१२॥ श्रीशुक उवाच कृष्णसन्देशैव्यपेतविरहज्वराः । उद्धवं पूजयाचनात्वाऽऽत्मानमधोक्षजम्॥१३॥ उवास कतिचिन्मासान् गोपीना विनुदश्छुच: । कृष्णलीलाक्यां गायन रमयामास गोकुलम् । यावश्यहानि नन्दस्य यजेऽवासीत् स उद्धवः। प्रजोक्सो एमायारयासन् कृष्णस्य वार्तयान सरिद्वगिरिद्रोणीहिन् कुसुमितान झुमान् । कृष्ण संस्मारयन् रेमे हरिदासो जोक्साम्१६ इष्यमादि गोपीना कृष्णावेशात्मविक्लवम् । उद्धवः परमप्रीतस्ता नमस्यन्निदं जगौ ॥१७॥ एताः परं तनुभृतो भुवि गोपवध्वो गोविन्द एव निखिलात्मनि रू-भायाः । वाञ्छन्ति यद् भवभियो मुनयो वयं च किं ब्रह्मजन्मभिरनन्तकथारसस्य ॥२८॥ कमाः स्त्रियो वनचरीय॑भिचारदुष्टाः कृष्णे क चैप परमात्मनि रूढभावः । नन्दीश्वरोऽनुभा सोऽधिपोऽपि . साचा यस्तनोत्यगदराज इवोपयुक्त ॥१६॥ नाय श्रियोऽङ्ग उ नितान्तरले प्रसाद. स्वयोपिता नलिनगन्धरुचा कुतोऽन्याः। रासोरसवेऽस्य भुजदण्डगृहीतकरठलब्धाशिषा य उदगाद् प्रजवल्लवीनाम् ॥६॥ श्रासामहो धरणरेणुजुपामहं स्यां वृन्दावने किमपि गुल्मलतौषधीनाम् । या दुस्त्यज स्वजनमार्यपथं च हिल्या भेजुमुकुन्दपदवी श्रुतिभिविन्याम् ॥६॥ वै श्रियाचितमजादिभिराप्तकामयोगेश्वरैरपि यदात्मनि रासगोष्टयाम् । कृष्णस्य तद् भगवतश्चरणारविन्दं न्यस्तं स्तनेषु विजहुः परिरभ्य तापम् ॥१२॥ पन्दे नन्दमजसीणों पादरेणुमभीषणशः । यासो हरिकथोद्गीत पुनाति भुवनन्यम् ॥६३॥ श्रीशुक उवाच श्रथ गोपीरनुज्ञाप्य यशोदा नन्दमेव च । गोपानामन्त्र्य दाशाहों यास्यनाररहे रथम्॥६४॥ त निर्गतं समासाद्य नानोपायनपाणय. । नन्दादयोऽनुरागेण प्रावोचन्नध्रुलोचना. ॥६५॥ मनसो वृत्तयो नः स्यु'कृष्णपादाम्बुजाश्रयाः । वाचोऽभिधायिनी ना कायस्तत्प्रङ्गणादिषु६६ कर्मभिाग्यमाणानां यत्र छापीश्वरेरठ्या । मङ्गलाचरितदाने रतिन. कृष्ण ईश्वरे ॥६ एवं सभाजितो गोपैः कृष्णभक्त्या नराधिप । उद्धवः पुनरागच्छन्मथुरा कृष्णपालिताम्।।६८n कृष्णाय प्रणिप याह भक्त्युदेवं प्रजौकसाम्। वसुदेवाय रामाय राजे चौपायनान्यदाता६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्धे सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥४७॥ या

·स
५४०
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४
अथाष्टाचत्वारिंशचमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
अथ विज्ञाय भगवान् सर्वारमा सर्वदर्शन. । सैरन्ध्याः कामतप्तायाः प्रियमिच्छन् गृहं ययौ ।
महाहोपस्करैराग्य कामोपायोपहितम् । मुक्तादामपताकाभिर्वितानशयनासनः ।
धूपैः सुरभिभिदीपेः सग्गन्धैरपि मण्डितम् ॥ २॥
गृहं तमायान्तमवेक्ष्य साऽऽसनात् सद्य समुत्थाय हि जातसम्ममा ।
यथोपसङ्गम्य सखीभिरघ्युतं सभाजयामास सदासनादिभिः ॥ ३॥
तथोद्धवः साधु तयाभिपूजितो न्यपीददुर्यामभिमृश्य चासनम् ।
कृष्णोऽपि तूर्ण शयनं महाधनं दिवेश लोकाचरितान्यनुयत. ॥ ४ ॥
सजनालेपदुकूलभूषणगन्धताम्बूलसुधासवादिभिः ।
प्रसाधितात्मोपससार माधवं सनोडलीलोस्मितविनमेक्षित. ॥५॥
ग्राहय कान्ता नवसङ्गमहिया विङ्किता कणभूपिते करे ।
प्रगृह्य
शय्यामधिवेश्य रामया रेमेऽनुलेपार्पणपुण्यलेशया ॥६॥
सानगतहकुचयोररसस्तथाघणोजिघनत्यनन्तचरणेन 'रुजो मृजन्ती ।
दोम्यां स्तनान्तरगतं परिरभ्य कान्तमानन्दमूर्तिमजहादतिदीर्घतापम्॥ ७॥
सैवं कैवल्यनाथं तं प्राप्य दुष्प्रापमीश्वरम् । अङ्गरागार्पणेनाहो दुर्भगेदमयाचतnan
श्राहोप्यतामिह प्रेष्ट दिनानि कतिचिन्मया । रमस्व नोत्सहे त्यक्तुं सङ्गं तेऽम्बुरहेक्षण En
तस्यै कामवरं दवा मानयित्वा च मानदः । सहोदवेन सर्वेशः स्वधामागमदर्शितम् ॥१०n
दुराराध्यं समाराध्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । यो वृणीवे मनोग्रायमसवात् कुमनीव्यसौ॥११॥
अफूरभवनं कृष्ण. सहरामोद्ववः प्रभुः । किञ्चिच्चिकीर्पयन प्रागादकरप्रियकाम्यया ॥१२॥
स तान् नरवरफ्रेष्टानाराद् वीक्ष्य स्ववान्धवान्। प्रत्युत्थाय प्रमुदित. परिष्वज्याभ्यनन्दत॥१३॥
ननाम कृष्णं राम च स तैरप्यभिवादित. । पूजयामास विधिवत् कृतासनपरिग्रहान् ॥१४॥
पादावनेजनीरापो धारयश्छिरसा नृप । श्रहणेनाम्वर्दिव्यैर्गन्धघाभूषणोत्तम
अचिंत्या शिरसाऽऽनग्य पादावरगती सुजन् । प्रध्यावनतोऽरः कृणरामावमापत ॥१६॥
दिष्टया पापो हत कंस.मानुगो वामिदं कुलम् । भवद्भ्यामुतं मृच्छ्राद् दुरन्ताच समेधितम्
युग प्रधानपुरी जगत् जगन्मयो । भवया नविना किञ्चित् परमस्ति न चापरम्
प्रारममिदं विश्वमन्वाविश्य स्वशत्तिमिः । ईयते पहुधा प्रमन् श्रुतमत्यसगोवरम् ॥१६॥

·केरल . श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४८ ५४१ यथा हि भूतेषु चराचरेषु मह्यादयो योनिपु भान्ति नाना । एवं भवान् प्रात्मयोनिप्यात्माऽऽस्मतन्त्रो बहुधा विभाति ॥२०॥ सूजस्यथा लुम्पसि पासि विश्वं रजस्तमःसत्वगुणैः स्वशक्तिभिः । वध्यसे तद्गुणकर्मभिर्या ज्ञानात्मनस्ते क च बन्धहेतुः ॥२१॥ देहाद्युपारनिरूपितत्वाद् भवो न सामान भिदाऽऽत्मनः स्यात् । श्रतो न बन्धस्तय नै मोक्षः स्यातां निकामस्त्वयि नोऽविवेकः ॥२२॥ स्वयोदितोऽयं जगतो हिताय यदा यदा वेद पथ: पुराणः । याध्येत पारसण्डपथैरसद्भिस्तदा भवान् सत्वगुणं विभर्ति ॥२३॥ स स्वं प्रभोऽद्य वसुदेवगृहेऽवतीर्णः स्वांशेन भारमवनेतुमिहासि भूमेः । अक्षौहिणीशतवधेन सुरेतरांशराज्ञाममुग्य च कुलस्य यशो वितन्वन् ॥२४॥ श्रद्येश नो वसतयः खलु भूरिभागा सर्वदेवपितृभूतनृदेवमूर्तिः । यत्पादशौचसलिलं त्रिजगत् पुनाति सत्वं जगद्गुरुरधोक्षजयाः प्रविष्टः ॥२५॥ कः पण्डितस्वदपरं शरणं समीयाद् भक्तप्रियाहर्तागरः सुहृदः कृतज्ञात् । सर्वान् ददाति सुहृदो भजतोऽभिकामानात्मानमप्युपचयापच्यौ न यस्य ॥२६॥ दिष्टया जनार्दन भवानिह नः प्रतीतो योगेश्वरैरपि दुरापगतिः सुरेशैः । छिन्ध्याशु सुतकलनधनातगेहदेहादिमोहरशना भवदीयमायाम् ॥२७॥ श्रीशुक उवाच इत्यर्चितः संस्तुतश्च भक्तेन भगरान् हरिः । अकरं सस्मितं प्राह गीभिः सम्मोहयन्निवा२८ श्रीभगवानुवाच स्वं नो गुरु पितृयश्वश्लाघ्यो बन्धुश्च नित्यदा । वयं तु रक्ष्या. पोप्याश्च अनुकरप्याः प्रजा हि वः भवद्विध महाभा. निपेच्या थर्हसत्तमाः । श्रेयस्कामै भिनित्यं देवाः स्वार्थी न साधवः। न यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामया. ते पुनन्त्युरकालेन दर्शनादेव साधर ॥३१॥ स भवान् सुहृदां वै नः श्रेयाश्छ्यश्चिकीर्पयाजिज्ञासार्थ पारडवानां गच्छस्व त्य गजाह्वयम् । बाला सह मात्रा सुदु सिताः । श्रानीताः स्वपुरं राज्ञा वसन्त इति शुश्रुम॥३३॥ तेषु राजाम्बिकापुत्रो भ्रातृपुग्नेषु दोनधीः । समो न यतते नूनं दुप्पुनवरागोऽन्यदक :॥३n गच्छ जानीहि तवृत्तमधुना साध्वसाधु वा। विज्ञाय तद् विधात्यामो यथा शं मुहृदा भवेत् इत्यक रं समादिश्य भगवान् हरिरीश्वरः । सङ्कणोद्धवाभ्यो वै ततः समवन ययौ ३६५ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्धि अष्टधरवारिंशत्तमोऽध्यायः ॥४८॥ नः पितुयुपरते ·श्रीवासुदेवाय नमः श्रीमद्भागवतम् दशमस्कन्धः (उत्तरार्धः) अथ पञ्चाशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अस्ति. प्राप्तिय कंसस्य महिप्यो भरतर्षभ । मृते भर्तरि दुःखाते ईयतुः स्म पितुर्गहान्१॥ पिने मगधराजाय जरासन्धाय दु.सिते । दयाजातुः सर्वमात्मवैधव्यकारणम् ॥ २॥ स तदप्रियमार्य शोमामयुतो नृप । श्रायादवीं महीं पहुँचने परममुद्यमम् ॥ ३ ॥ असोहिणीभिर्विशस्या तिभिश्चापि संवृतः। यदुराजधानी मथुराग्यरणत सर्वतोदिशम्॥ ४ ॥ निरीक्ष्य तद्धलं कृष्ण उद्देलमिव सागरम् । स्वपुर सेन संरुद्ध स्वजनं च भयाकुलम् ॥ ५॥ चिन्तयामाय मगरान हरिः कारणमातुरः । तद्देशकालानुगुणं स्वायतारप्रयोजनम् । हनियामि पलं होतद् भुवि भारं समाहितम्। मागधेन समानीतं पश्याना सर्वभूभुजाम् । असोहिणोभि. मण्यातं भटाश्वरथपुर । मागधस्तु न हन्तव्यो भूयः पा यलोपमम्॥ ॥ एसदाऽयतारोऽयं भभारहरणाय में। संरक्षणाय साधनां कृतोऽन्येषां वधाय घm M ·- - श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५० श्रीभगवानुवाच शूरा विकरधन्ते दर्शयन्त्येव पौरुषम् । न गृहीमो वचो राजन्नातुरस्य मुमूर्षतः ॥२०॥ श्रीशुक उवाच जरासुतस्तायमित्य माधवौ महाबलीवेन बलीयसाऽऽपृणोत् । ससैन्ययानध्वजवाजिसारथी सूर्यानलौ वायुरिवानरेमिः ॥२१॥ सुपर्णतालवजचिहितौ रथावलमयन्त्यो हरिरामयोमधे। स्त्रिय. पुराहालकहर्यगोपुर समाश्रिवाः संमुमुहुः शुचार्दिताः ॥२२॥ हरिः परानोकपयोमुचा मुहुः शिलीमुखात्युल्यणवर्षपोदितम् । स्वसैन्यमालोक्य सुरासुरार्चितं व्यस्फूजयच्छाशरासनोसमम् ॥२३॥ गृह्मन् निपङ्गादय सन्दधच्छरान् विकृप्य मुञ्चविछतदायगान् । निनन् रयान् कुभरवाजिपत्तीन् निरन्तरं यददलावचक्रम् ॥२४॥ निर्मितकुम्माः करिणो निपेतुरनेकशोऽश्वाः शरश्पकन्धराः । रथा हताश्वध्वजसूतनायकाः पदातयश्छिनभुजोरुकन्धराः १२४३ संछिद्यमानद्विपदेभवाजिनामङ्गप्रसूताः शतशोऽसृगापगाः । भुजाहय पूरुपशीर्पकच्छपा हतद्विपदीपयग्रहाकुलाः ॥२६॥ करोल्मीना नरकेशशैवला धनुस्वरमायुधगुल्मसकुलाः । अरिकावर्तभयानका , महामणिश्वकाभरणाश्मशर्करा: १२७॥ प्रवर्तिता भीरभयावहा मृधे मनस्विनो हर्षकरी. परस्परम् । विनिम्नतारीन् मुसलेन दुर्मदान् सकपणेनापरिमेयवेजसा २८ बलं सहावदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रयालिवम् । चयं प्रणीतं वसुदेवपुज्योर्विक्रीडितं तबगौशयो. परम् ॥२६॥ स्थित्युदचान्त भुवननयस्य य: समोहतेऽनन्तगुण. स्वलीलया । तस्य चित्रं परपदनिग्रहस्तथापि मर्यानुविधस्य चर्यते ॥३०॥ जपाह विरथं रामो जरासन्धं महाबलम् । हतानीकावशिष्टासु सिंहः सिंहमिवोजसा ॥३१॥ यायमानं हताराति पाशैवांरुषमानुपै. । वारयामास गोविन्दस्तेन कार्यविकीर्पया ॥३२॥ स मुक्तो लोकनाथाभ्यां मीडितो वोरसम्मत। तपसे कृतसपो चारितः पथि राजमि:५३३६ चाक्ये पविग्नार्थपदैवयनैः प्राकृतैरपि । स्वकर्मवन्धमाशोऽयं यदुभिस्ते परामवः २४ हतेषु सानोकेषु नृपो वाहद्रयस्तदा । उपेदितो भगरता मगधान दुर्मना ययौ ॥३६४ मुकुन्दोऽप्यतिमलो निस्वीणारियलार्णव । विकीर्यमाण. कुसुमैखिदशैरनुमोदितः ॥३६६ ·. ५४६ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्ध अध्यायः ५१ माथुरैरुषसङ्गग्य विचरर्मुदितात्मभि । उपगीयमानविजयः सूतमागवान्दमि. ॥३७॥ शहदुन्दुभयो नेदुभेरीतूाण्यनेकशः । वीणावेणुमृदङ्गानि पुरं प्रविशति प्रभौ ॥३८॥ सिक्तमागां हृष्टजना पताकाभिरलताम् । निर्घंटों ब्रह्मयोपेण कौतुकायदतोरणाम् ॥३६॥ निचीयमानो नारीभिर्माल्यदध्यक्षताङ्करैः । निरीक्ष्यमाणः सस्नेहं प्रोन्युरकलितलोचनैः।४०। प्रायोधनगतं वित्तमनन्तं वीरभूषणम् । यदुराजाय तत् सर्वमाहृतं प्रादिशत् प्रभु ne In सप्तदशकृत्वस्तावन्यझौहिणीवलः । युयुधे मागधो राजा यदुभि. कृष्णपालित.n४२॥ थक्षिण्वस्तदलं सर्व वृष्णयः कृष्णतेजसा । हतेपु स्वप्वनीप, त्यतोऽयादरिभिर्नुपः ॥४३॥ अष्टादशमसमामे श्रागामिनि तदन्तरा । नारदप्रेपितो वीरो यवनः प्रत्यदृश्यत ॥४॥ रुरोध मथुरामेत्य तिसृभिग्लेंच्छकोटिभिः । नृलोके चाप्रतिद्वन्दो वृष्णीच्छु स्वाऽऽत्मसम्मितान् । तं दृष्ट्वाचिन्तयत् कृष्ण सङ्कर्षणसहायवान् । अहो यदूनां जिनं प्राप्तं युभयतो महत् १६६५ यवनोऽयं निरन्धेऽस्मानद्य तावन्महाबल. । मागधोऽप्यद्य वा श्वो वा परश्वोवाऽऽगमिष्यति४७ श्रावयोयुध्यतोरस्य यद्यागन्ता जरासुत.। बन्धून् वधियस्यथवा नेष्यते स्वपुरं बली ॥४॥ तस्मादद्य विधास्यामो दुर्ग द्विपददुर्गमम् । तत्र ज्ञातीन् समाधाय यवनं घातयामहे netu इति सम्मन्त्र्य भगवान् दुर्ग द्वादशयोजनम् । अन्त समुदे नगरं कृत्स्ना तमचीकरत् ॥१०॥ दृश्यते यत्र हि स्वाष्ट्र विज्ञान शिल्पनैपुरणम् । रथ्याचत्वरचीधीभिर्यधावास्तु विनिर्मितम् ॥११॥ सुरदुमलतोद्यानविचिनोपवनान्वितम् । हेमोतिविग्भि स्फाटिकाटालगोपुरै. ॥२॥ राजतारकुरैः कोष्ट हैमकुम्भरलङ्कृतः । रत्नकूटैगुहैमैर्महामरकतस्थलैः वास्तोपतीनां च गृहैवलभीमिश्च निर्मितम् । चातुर्यजनाकीर्ण यदुदेवगृहोल्लसत् ॥१४॥ सुधमा पारिजातं च महेन्द्र. प्राहिणोद्धरे । यत्र चावस्थितो मयों मत्यधर्म युज्यते ॥१५॥ श्यामैककर्यान् वरणो हयाम्छुक्लान् मनोजयान।अष्टौ निधिपति कोशान् लोकपालो मिजोदयान यद् यद् भगवता दत्तमाधिपत्यं स्वसिद्धये । सर्व प्रत्यर्पयामासुहेरौ भूमिगते नृप १०॥ तत्र योगप्रभावेण नीत्या सर्वजन हरिः । प्रजापालेन रामेण कृष्णः समनुमन्त्रित.। निर्जगाम पुरद्वारात् पामाली निरायुध ॥१८॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धे पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥२०॥ अथकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच त विलोक्य विनिष्क्रान्तमुजिहानमिवोदुपम्। दर्शनीयतमं श्याम पीतकौशेयवाससम् ॥ १॥ श्रीवरमपस प्राज्ञ कौस्तुभामुक्तकन्धरम्। पृथुदीर्घचतुर्याहुँ नवक्षारोपणम् ॥ ।२३॥

·१४८ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः५१ किस्वित्तेजस्विनी तेजोभगवान् वा विभावसुः। सूर्यः सोमो महेन्द्रो वा लोकपालोऽपरोऽपि वा मन्ये वो देवदेवानां त्रयाणा पुरुषर्षभम् । यद् बाधसे गुहाध्वान्तं प्रदीपः प्रमया यथा१३ ॥ शुश्रूपतामव्यलीकमस्मा नरपुङ्गव । स्वजन्म कर्म गोत्रं वा कथ्यता यदि रोचत॥३॥ वयं तु पुरुपच्याघ्र ऐत्वाकाः चत्रवन्धवः । मुचुन्द इति प्रोक्तो यौवनावात्मजः प्रमोn २॥ चिरप्रजागरश्रान्तो निद्वयोमहतेन्द्रिय. शयेऽस्मिन् विजने कामं केनाप्युत्थापितोऽधुना३३ सोऽपि भस्मीकृतो नूनमात्मायेनैव पाप्मना। अनन्तरं भवाञ्छ्रीमान् लक्षितोऽमिशातन.३४ तेजसा तेऽविपझेण भूरि द्रष्टुं न शक्नुमः । हतौउसौ महाभाग माननीयोऽसि देहिनाम३१ एवं सम्मापितो राज्ञा भगवान् भूतभावन. । प्रत्याह प्रहसन् वाण्या मेघनादगभीरया ॥३६॥ श्रीभगवानुवाच जन्मकर्माभिधानानि सन्ति मेऽङ्ग सहस्रशः । न शक्यन्तेऽनुसंख्यातुमनन्तत्वान्मयापि हि॥३७ कचिद् रजासि विममे पार्थिवान्युरुजन्ममिः । गुणकर्माभिधानानि न मे जन्मानि कर्हिचित्।३८ कालमयोपपनानि जन्मकर्माणि मे नृप । अनुकमन्तो नैवान्तं गच्छन्ति परमर्पयः ॥३६॥ तथाप्यद्यतनान्यन गुप्व गदतो मम । विज्ञापतो विरिषचेन पुराह धर्मगुप्तये । भूमे रायमाणानामसुराणां जयाय non अवतीयों यदुकुले गृह श्रानादुन्दुभेः । वदन्ति वासुदेवेति वसुदेवसुतं हि माम् ॥४10 कालनेमिर्हतः कंस. प्रलम्याचाच सद्विपः । श्रयं च ययनो दग्धो राजस्ते तिम्मचतुपा ४२॥ सोहं समानुप्रहार्थ गुहामेतामुपागतः । प्रार्थित प्रचुर पूर्व स्वयाहं भक्तवत्सलः ॥४३॥ वरान् घृणीप्व राज सर्यान् कामान् ददामि तामा प्रपन्नो जनः कश्चित भूयोऽहति शोचितुम् । श्रीशुक उवाच इयुक्तस्तं प्रणम्याह मुचुकुन्दो मुदान्वितः । शाला नारायणं देवं गर्गशस्यमनुस्मरन् ॥४५॥ मुचुकुन्द उवाच विमोहितोऽयं जन ईश मायया स्वदीयया वो न मजस्यनपटक । मुखाय दुःखमभवेषु मनते गृहेषु योपित् पुरुषश्य यश्चितः ॥४॥ सन्ध्या जनो दुसममा मानुषं कशिदम्यागमयसतोऽनघ । पादारविन्द न भजायसन्मतिगृहान्यापे पतितो यथा पशुः ॥४७॥ ममेर फालोऽभित निप्पलो गतो राज्यभियोसद्धमदस्य भूपतेः । मार्यारमयुद्ध मुतदारकोराभूप्यासममानस्य दुरगतचिन्तया sen करनेवरेऽस्मिन् पट्यसमिभे निल्लमानो नरदेव इत्यहम् । पुनो रथेमारवपदास्यनीकर्षगां पर्यटस्त्यागयपन् मुदुमंद. ४६u .

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५२ ५४ ममत्तमुचैरितिकृत्यचिन्तयां प्रवृद्धलोभं विषयेषु लालसम् । स्वमसमर सहसामिपद्यसे सुल्लेलिहानोऽहिरिवाखुमन्तकः ॥१०॥ पुरा स्थैहेमपरिष्कृतैश्चरन् मतङ्गा नरदेवसंजितः । स एर कालेन दुरत्ययेन ते कलेवरो विकृमिभस्मसंज्ञित. ॥१॥ निर्जित्य दिक्चक्रमभूतविग्रहो वरासनस्थ. समराजवन्दितः । गृहेषु मैथुन्यसुखेषु योषितो क्रीडामृग पूरुष ईश नीयते ॥१२॥ करोति कर्माणि तपस्सुनिष्टितो निवृत्तभोगस्तदपेक्षया ददत् । पुनश्च भूयेयमहं स्वराडिति प्रवृद्धतयों न सुखाय कल्पते ॥१३॥ 'भवापवर्गो भ्रमतो यदा भवेजनस्य तरेच्युत सरसमागमः । सरसङ्गमो यहि तदैव सहतौ परावरेशे त्वयि जायते मति. ४ मन्ये ममानुग्रह ईश ते कृती राज्यानुबन्धापगमो यहच्छया । या प्रार्थ्यते साधुभिरेकर्यया वनं विविक्षनिरखएडभूमिपै ॥१५॥ न कामयेऽन्यं तव पादसेवनादकिञ्चनप्रायतमाद् घरं विभो। श्राराध्य कस्त्वां छपवर्गई हरे घृणीत पार्यो परमात्मयन्धनम्॥१६॥ तस्माद् विसृज्याशिष ईश सर्वतो रजस्तम सत्वगुणानुबन्धनाः । निरञ्जनं निर्गुणमद्वयं पर स्वयं ज्ञप्तिमा पुरुष प्रजाम्यहम् ॥१७॥ चिरमिह जिनातस्तप्यमानोऽनुतापरवितृषपटमित्रोऽलब्धशान्ति कथञ्चित् । शरणद समुपेतस्रवरपदानं परात्मसमयमृतमशोकं पाहि माऽऽपक्षमीरा All श्रीभगवानुवाच सार्वभौम महाराज मतिस्ते विमलोजिता । वरैः प्रलोभितस्यापि न याविहता यत १६u प्रलोभितो वमप्रमादाय विद्धि तत् । न धीमध्येकभक्तानामाशीभिर्भियते चिता६०n युभानानामभक्तानो प्राणायामादिभिर्मनः । अक्षीणवासनं राजन् दृश्यते पुनरस्थितम् ॥६॥ विचरस्व मही कामं मध्यावशितमानसः । अस्व नियदा तुभ्यं भक्तिमय्यनपायिनीn६२|| सानधर्मस्थितो जन्तुन् न्यवधी गयादिभिः। समाहितस्तत्तपसा जयधं मदुपाश्रितः ॥१३॥ जन्मन्यनन्तरे राजन् सर्वमूतमुहत्तम । भूवा द्विजवररस्य वै मामुपैयसि केवलम् ॥६॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणेदशमाकन्धे उत्तरार्द्ध मुचुकुन्दरतुति मैकपञ्चाशत्तमोऽध्याय ५१ अथ द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच भोऽनुगृहीतो कृप्यनेप्याकुनन्दनः तं परिवग्य समग्य निश्शनाम गुहामुन्यात् in , ·तत ५५० श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय: ५० स पीय पुल्लकान मर्यान् पशून वोरुवनस्पतीन्। मस्या कलियुग माप्त जगाम दिशमुत्तराम॥२॥ नप श्रद्धायुतो धीरो नि सङ्गो मुक्तसशय । समाधाय मन कृष्णे प्राविशद् गन्धमादनम्॥३॥ बदर्याश्रममासाद्य नरनारायणालयम् । सवन्द्वसह शान्तस्तपसाऽऽराधयरिम् ॥४॥ भगवान् पुनरामज्य पुरी यवनवेष्टिताम् । हत्वा ग्लेस्ट्रयल निन्ये तदीय द्वारका धनम्। नीयमाने धने गोभिन भिश्चाच्युतचोदितै । भाजगाम जरासन्धस्त्रयोविंशयनीकप ॥६॥ विलोक्य वेगरभस रिपुमैन्यस्य माधवौ । मनुष्य चेष्टामापनौ राजन् दुद्रुवतुर्दुतम् ॥७॥ विहाय वित्त प्रचुरमभीती भीरुभीतवत् । पदयो पापलाशाम्यां चेरतुर्ययोजनम् En पलायमानौ तौ दृष्ट्वा मागध प्रहसन् बली । अन्वधावद स्थानीकैरीशयोरप्रमाणवित् ॥ ६ ॥ प्रदु य दूर सश्रान्तौ तुङ्गमारहता गिरिम् । प्रवर्षणाख्य भगवान् नित्यदा यत्र वर्षति ॥१०॥ गिरी निलीनावाज्ञाय नाधिगग्य पद नृप । ददाह गिरिमेधोभि समन्तादग्निमु सजन् ॥११॥ उत्पत्य तरसा दह्यमानतटादुभौ । दशैकयोजनोतुगाग्निपेततुरधो भुवि ॥१२॥ अलक्ष्यमाणौ रिपुणा सानुगेन यदूत्तमौ । स्वपुर पुनरायाती समुदपरिखा नृप ४१३॥ सोऽपि दग्धाविति मृपा मन्वानो बलकेशवी। वलमाकृष्य सुमहन्मगधान मागधो ययौ ॥१४॥ थानाधिपति श्रीमान् रैवतो रेवती सुताम्। ब्रह्मणा चोदित प्रादाद् बलायेति पुरोदितम् । भगवानपि गोविन्द उपयेमे कुरूद्वह । वैदर्भी भीष्मकसुतां श्रियो मात्रा स्वयंवरे ॥१६॥ प्रमध्य तरसा राज शाल्वादश्चैद्यपक्षगान् । पश्यतां सर्वलोकानां तार्यपुत्र सुधामिव ॥१७॥ राजोवाच भगवान् भीष्मासुता रक्मिणी रुचिराननामा राक्षसेन विधानेन उपयम इति श्रुतम् ॥१८॥ भगवड्रोतुमिच्छामि कृष्णस्यामिततेजस. । यथा मागधशाल्वादीन् जि वा कन्यामुपहिरवा ब्रह्मन् कृष्णकथा पुण्या माध्वीर्लोकमलापहा. को नु तृप्येत शृण्वान श्रुतज्ञो नि यनूतना २० श्रीशुक उवाच राजाऽऽसीद् भीष्मको नाम विदर्भाधिपतिर्महान्। तस्य पञ्चाभवन् पुत्रा' कन्यैका च वरानना२१ रकम्यग्रजो रुक्मरयो कामबाहुरनन्तर । रक्मकेशो रूममाली रक्मिण्येपो स्वसा सती २२ सोपधुत्य मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणश्रिय । गृहागतैर्गीयमानास्त मेने सदृशं पतिम् ॥२३n ता बुद्धिलक्षणौदार्यरूपशीलगुणाश्रयाम् । कृष्णश्च सदी भायां समुद्रोदु मनो दधे ॥२४॥ मन्धूनामिच्छतां दातु कृष्णाय भगिनीं नृप । ततो निवार्य कृष्णविद् रुक्मी चैद्यममन्यता२॥ तदवेस्यामितापाली वैदर्भी दुर्मना भृशम् विचिन्याप्त द्विज कश्चित् कृष्णाय प्राहियो द्रुतम् द्वारका स समभ्येत्य प्रतीहार प्रवेशित | अपश्यदाचं पुरपमासीन काञ्चनासने ॥२७॥ दृष्ट्वा ब्रह्मएयदेपस्तमारा निनासनात् । उपवेश्याईयायने यथाऽऽ मान दिवोक्स १२८॥

·रूप
का
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ५३
પૂ?.
त भुक्त्व त विश्रान्तमुपगम्य सता गति । पाणिनाभिमृशन् पादायव्यग्रस्तमपृच्छत "REn+
कञ्चिद् द्विजवरश्रेष्ट धर्मस्ते वृद्धसम्मत । वर्तते नातिकृच्छ्ण सतुष्टमनस सदा ॥३०॥
सतुष्टो यहि वर्तेत ब्राह्मणो येन केनचित् । श्रहीयमान स्वाद् धर्मात् स ह्यस्थापिलकामधुक्य
असन्तुष्टोऽसल्लोकानाप्नोत्यपि सुरेश्वर । अकिञ्चनोऽपि सतुष्ट शेते सर्वाङ्गविज्वर ॥३२॥
विभान् स्वलाभसतुष्टान् साधून भृतसुहृत्तमान्। निरहङ्कारिण शान्तान् नमस्ये शिरसासकृत॥३३॥
कञ्चिद् व कुशल ब्रह्मन् राजतो यस्य हि प्रजा । सुख वसन्ति विपये पाल्यमाना स मे प्रिय ।
यतस्त्वमागतो दुर्ग निस्तीयह यदिच्छया। सर्व नो बृह्मगुह्य चेत् कि कार्य करवाम ते ॥३५॥
एव सम्पृष्टसम्प्रश्नो ब्राह्मण परमेष्ठिना । लीलागृहीतदेहेन तस्मै सर्वमवर्षयत् ॥३६॥
रपिमएयुवाच
श्रुत्वा गुणान् भुवनसुन्दर शृएवता ते निविश्य कर्णविवरैर्हरतोऽङ्गतापम् ।
दृशा दृशिमतामसिलार्थलाभ स्वय्यच्युताविशति चित्तमपत्रप मे ॥३७॥
स्वा मुकुन्द महती कुलशीलरूपविद्यावयोगविणधामभिरा मतुल्यम् ।
धीरा पति फुलवती न वृणीत कन्या काल नृसिंह नरलोकमनोऽभिरामम् ॥३n
तन्मे भवान् सनु वृत पतिर जायामारमार्पितश्च भवतोऽत्र विभो विधेहि ।
वीरभागमभिमर्शत चैध पारद् गोमायुवन्मृगपतेर्वलिमम्बुनान ॥३६॥
पूर्तेष्टदत्तनियमयसदेवविप्रगुर्वर्चनादिभिरल भगवान् परेश
श्राराधितो यदि गदाग्रज एय पाणि गृहातु मे न दमघोपसुतादयोऽन्ये ॥४०॥
श्वोभाविनि वमजितोद्वहने विदर्भान् गुप्त समेत्य पृतनापतिमि परीत ।
निर्मथ्य चैधमगधेन्द्रबल प्रसह्य मा राक्षसेन विधिनोदह वीर्यशुल्काम ॥३१॥
श्रत पुरान्तरचरीमनिहित्य व धूत्वामुदहे कथमिति प्रपदाग्युपायम् ।
पूर्वेपुरस्ति महती कुलदेवियात्रा यस्यां पहिर्नववधूगिरिजामुपेयार ॥४२॥
यस्थाविपङ्कजरज स्नपन महान्तो वा छन्युमापतिरिवारमामोऽपहये।
यद्यम्युजारा न लमेय भवत्प्रसाद जह्यामसून् प्रतकृशा छतजन्मभि स्यात् ५३॥
ब्राह्मण उवाच
पश्येते गुह्यस देशा यदुदेव मयाऽऽहता । विमृश्य कर्तुं यचात क्रियता सदनन्तरम् ४Hg
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तराधे रक्मिएयुवाहप्रस्तावे द्विपचारासमोऽध्याय
श्रथ निपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
धीशुक उवाच
बदा स म स देश निशम्य यदुनन्दन । प्रय पाणिना पाणि प्रहसखिदममवार ॥१॥

·-- પૂર श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः ५३ श्रीभगवानुवाच तथाहमपि तच्चित्तो निद्रा च न लुभे निशि । वेदाहं रुक्मिणा द्वेषान्ममोद्वाहो निवारितःnni तामानयिष्य उन्मप्य राजन्यापसदान्मधे । मत्परामनवधानीमेधसोऽग्निशिखामिव ५३ ॥ श्रीशुक उवाच उद्वाहन च विज्ञाय रक्मिण्या मधुसूदनः । रथः संयुज्यतामाशु दारुके याह सारथिम्॥ ४ ॥ म चाश्वैः शैव्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकैः । युक्तं रथमुपानीय तस्थौ प्राञ्जलिरप्रतः ॥५॥ पारा स्यन्दनं शौरिद्धिजमारोप्य तुर्णगैः । पान देकरात्रेण विदर्भानगमद्धयः ॥ ६॥ राजा स कुण्डिनपतिः पुत्रस्नेहवशं गतः । शिशुपालाय स्वां कन्या दास्यन् कर्माण्यकारयत् पुरं सम्मृष्टसंसिक्तमार्गरथ्याचतुष्पयम। चित्रध्वजपताकाभिस्तोरणैः समलङ्कतम् ॥ ८ ॥ . समान्धमाल्याभरयौविरजोऽग्यरभूषितः 1 जुष्टं स्त्रीपुरपैः श्रीमद्गृहैरगुरुधूपितः ।। ६ । वितन् देवान् समन्य> विप्राश्च विधिन्नृप । भोजयित्वा यथान्यायं वाचयामास मङ्गलम्।।१०॥ सुखाता सुदती कन्या कृतकौतुफमगुलाम् । ग्रहांशुकयुग्मेन भूपिता भूपणोत्तमैः ॥११॥ चक्रुः सामर्यजुर्मन्त्रैर्वध्या रां द्विजोत्तमाः । पुरोहितोऽथर्वविद् वै जुहाव ग्रहशान्तये ॥१२॥ हिरण्यरूप्यवासासि तिलाश्च गुडमिश्रितान् । प्रादाद् धेनूश्च विप्रेभ्यो राजा विधिविदा वरः । '.एवं चेदिपती राजा दमघोषः सुताय वै । कारयामास मन्त्रीः सर्वमभ्युदयोचितम् ॥१४॥ मदप्युद्भिर्गजानीकैः स्यन्दनममालिभिः । परयश्वसङ्गुलैः सैन्य. परीतः कुण्डिनं ययौ ॥१५॥ • तं वै विदर्भाधिपतिः समभ्यस्याभिपूज्य च । निवेशयामास मुदा कल्पितान्यनिवेशने ॥१६॥ सन शाल्वो जरासन्धो दन्तवक्त्रो विदूरथः । अाजग्मुश्चैद्यपदीयाः पौण्डूकाद्याः सहस्रश.१७ कृष्णरामद्विषो यत्ताः कन्यो चैद्याय साधितुम्। यचागस्य हरेत् कृष्णो रामायैर्यदुभिः॥१८॥ योस्यामः संहतास्तेन इति निश्चितमानसाः। श्राजग्मुर्भूभुजः सर्वे समप्रयलवाहना: ॥१॥ श्रुस्वतद् भगवान् रामो विपतीयनृपोद्यमम् । कृष्णं चैकं गतं हतु कन्या कलाशक्षितः।२०n यलेन महता साथै भ्रातृस्नेहपरिप्लुतः । चरितः कुण्डिनं प्रागाद् गजाश्वरथपत्तिभिः ॥२॥ भीमकन्या वरारोहा फाइसन्त्याग १२५.ती द्विजस्याचिन्तयसदा॥२२॥ थहो नियामान्तरित उद्वाहो मेऽर - दग्या कारणम् । , ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५३ ५५३ अय विनिर्दिष्टः स एव द्विजसत्तमः । अन्त पुरचरी देवी राजपुत्री ददर्श ह ॥२८॥ सा सं प्रहृष्टवदनमध्यप्रात्मति सती । बालक्ष्य लपणाभिज्ञा समपृच्छच्छुचिस्मिता । तस्या श्रादयत प्राप्तं राशंस यदुनन्दनम् । उक्तं च स याचनमारमोपनयनं प्रति ५३८५ समाग समाज्ञाय वैदर्भी हृष्टमानसा । न पश्यन्ती प्रामणाय प्रियमन्यानाम ग॥३॥ मसौ (स्या स्वदुहितुरुद्वाहमे पयोमुकौ । अभ्यपातूर्ययोपेण रामकृयो समईणैः ॥३२॥ मधुपर्कमुपानीय वासासि विरजासि सः । उपायनान्यमोटानि विधिवत् समपूतयत् ॥३३॥ सोनिवेशनं श्रीमदुपकल्प्य महामतिः । समैन्ययो सानुगयोरातिथ्यं विदधे यथा ॥२४॥ राज समेताना यथावीर्य यथावयः। यथायल ययावितं सौः कामै. समस्यत् ॥३९॥ मागतमाकपर्य विदर्भपुरवासिनः । थागरय नेग्रामलिभिः पपुस्तन्मुसपमम् ॥३६॥ येव भार्या भवितु रक्मिण्यति नापसायमारयन प्रचारमा भन्या: समुचितः पतिः३० गित सुधरितं यास्तेन तुष्टमिलोस्कृत् । अनुगृहात गृहातुर्वदाः पाणिमच्युतः ॥३८॥ माज्ञायदा पदन्ति स्म पुरीकमः । कन्या चान्त पुरात् मागाद् भटैगुप्ताम्बियालयम्॥ दया यिनिर्पयो मष्टुं भवान्या पादपवम् । सा धानुध्यायती सम्पमुदघरणारगुजम्४० मातृभिः सार्धं पसीभि. परिपारिता । गुप्ता राजभटैः शूरैः सरदेस्यतायुधः । मदरासपणवास्तुर्यभेयंश पिरे !

·પૂue श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५४ यां वीच ते नृपतयस्तदुदारहासमोडावलोकहतचेतस उज्झितास्त्राः । पेतु क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्रा लेन हरयेऽर्पयती स्वशोमामा२३॥ सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्ति तदा भगवतः असमीक्षमाणा । उत्साय वामकरजैरलकानपाझैःप्राप्तान हियेचत नृपान् ददृशेऽच्युतं सा ॥५४॥ तो राजकन्यो रथमारुरुतती जहार कृष्णो द्विपतो समीतताम् । रथं समारोप्य सुपर्णलक्षणं राजन्यचक्र परिभूय माधवः ॥१५॥ ततो ययौ रामपुरोगमैः शनैः सृगालमध्यादिव भागहृद्धरिः। तं मानिनः स्वाभिभवं यशःक्षयं परे जरासन्धयशा न सेहिरे ॥१६॥ अहो धिगस्मान् यश प्रात्तधन्वना गोपैहतं केसरिणां मृगैरिव ॥१७॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तराधे रुक्मिणीहरणं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः अथ चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इति सर्वे सुसंरच्या वाहानारुह्य दंशिताः । स्वैःस्वयंले परिक्रान्ता अन्वीयुतकामुकाः॥१॥ तानापतत अालोक्य यादवानीकयूथपाः तस्थुस्तत्संमुखा राजन् विस्फूज्य स्वधपि ते॥२॥ अश्वष्टष्ट गजस्कन्धे रथोपस्थे च कोविदाः । मुमुचुः शरवर्षाणि मेघा अदिष्वपो यथा ॥३॥ पत्युवलं शरासारैश्छन्नं वोय सुमध्यमा । समीढमत्तद्वक्त्रं भवविह्वललोचना ॥४॥ प्रहस्य भगवानाह मा स्म भैमिलोचने । विनयस्यधुनैतत्तावकैः शायवं बलम् ।। तेषां तद्विक्रम वीरा गदसकर्षणादयः । अमृप्यमाणा नाराचैर्ज हयगजान् रथान् ॥ ६ ॥ पेतुः शिरसि रथिनामश्विना गजिनो भुवि । सकुण्डलकिरीटानि सोप्णीपाणि घ कोटिशः ७ हस्ताः सासिगदेप्यासाः करमा ऊरयोऽड्मयः) अशाश्वतरनागोष्ट्रसरम यशिरोसि घn" हन्यमानबलानीका वृष्णिभिनयकादिभिः। राजानो चिमुसा जग्मुर्जरासन्मपुरःसरा:॥ ६ ॥ शिशुपाल समभ्येत्य हुतदारमिवातरम् । नवपं गतोत्साहं शुष्यद्वदनमब्रुवन् mon भो भोः पुरुषशार्दूल दौमनस्यमिदं त्यज । न प्रियाप्रिययो राजन् निष्ठा देहिपु श्यते पया दारमयी योपिन्नृत्यते कुहकेच्छया । एवमोधरतन्योऽयमोहते सुपदुःसयोः ॥१२॥ शौरः सप्तदशाई थे संयुगानि पराजितः । प्रयोविंशतिभिः सैन्यैजिग्य एफमहं परम् En तपाप्यहं न शोचामि न मायामि कहिचित्। कालेन देवयुक्तेन जानन् विद्रावितं जगत18 अधुनापि वयं सर्वे पोरयम्पयूरपाः । पराजिताः फल्गुतन्यंदुभिः कृप्यपालिसे रिपको जिग्युरधुना काल चारमानुसारिणः । तदा वर्ष विजेप्यामो यदा कालः प्रदक्षिणा एषयोधितो निश्चयोऽगात सानुग पुरमा हतशेतः पुनस्तेऽपि ययुः स्वं स्यं पुरं नृपाः५११ .

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ५४ ५५५ रुक्मी तु राक्षसोदाई कृष्णद्विष्टसहन् स्वतु । पृष्टतोऽन्यगमत् कृष्णमोहिण्या वृतो वली१८ कम्यमर्षी सुसरब्ध शृण्वता सवभूभुजाम् । प्रतिजज्ञे महाबाहुर्देशित सशराप्सन १६॥ श्रह वा समरे कृष्णमप्रत्यूह्य च रक्मिणीम् । कुण्डिन न प्रवेधयामि सत्यमेतद् ब्रवीमि व. २० इन्युक्वा रथमारा सारथिं प्राह स वर । चोदयाश्वान् यत कृष्णस्तस्य मे सयुग भवेत्२१ श्रवाह निशितैर्बाणैर्गोपालस्य सुदुर्मते । नेप्ये वीर्यमद येन स्वसा मे प्रसभ हृता ॥२२॥ विक थमान कुमतिरीश्वरस्याप्रमाणवित् । रथौका गोविन्द तिष्ट तिष्ट त्यथाझ्यत् ॥२३॥ धनुर्विकृप्य सुदृढ जघ्ने कृष्ण त्रिभि शरै । श्राह चार जण तिष्ट यदूनां कुलपांसन ॥२४॥ "न यासि स्वसार मे मुषित्वा ध्वाड्वद्धवि । हरिप्येऽद्य मदं मन्द मायिन कूटयोधिन ॥२५॥ वन मे हतो बाणै शयीथा मुञ्च दारिकामास्मयन् कृष्णो धनुश्छित्वा पद्भिर्विव्याध रक्मिणम् राष्टभिश्चतुरो चाहान् द्वाभ्यां सूत ध्वजनिभि । स चान्यद् धनुरादाय कृष्ण विव्याध पञ्चभि । स्ताडित शरौघेस्तु चिच्छेद धनुरच्युत । पुनरन्यदुपादत्त तदप्यच्छिनदव्यय ॥२॥ रिघ पटिश शूल चर्मासी शक्तितोमरौ । यद् यदायुधमादत्त तत् सर्व सोनिद्वरि ॥२६ तो रथादवप्लुत्य खड्गपाणिनिघासया । कृष्णमभ्यद्रवत् क्रुद्ध पतन इव पावकम् ॥३०॥ वस्य चापतत सग तिलशश्चर्म चेपुभि । छित्त्वासिमाददे तिग्म रुक्मिण हन्तुमुद्यत ॥३१॥ ट्वा भ्रातृवधोद्योग रुक्मिणी भयविह्वला । पति वा पादयो तुरुवाच करुण सती ॥३२॥ योगेश्वराप्रमेयास्मन् दवदेव जगत्पते । हन्तु नाहसि कल्याण भ्रातर 'महाभुज ॥३३॥ श्रीशुक उवाच परित्रासविकम्पिताड्या शुचावशुष्यन्मुखसमकण्ठया । कातयविनासितहेममालया गृहीतपाद करुणो न्यवर्तत ॥३४॥ चैलेन बद्ध्वा तमसाधुकारिण सश्मभुकेश प्रवपन् न्यरूपयत् । तावन्ममर्दु परसै यमद्भुत यदुमवीरा नलिनी यथा गजा ॥३५॥ कृप्यान्तिकमुपमज्य ददृशुस्ता रक्मिणम् । तथाभूत हतप्राय दृष्ट्वा सङ्कर्पणो विभु । विमुच्य बद्ध करुणो भगवान् कृष्णमनवीत् ॥३६॥ असाध्विद् त्वया कृष्ण कृतमस्मन्जुगुप्सितम् । वपन श्मश्रुकेशानां वैरूप्य सुहृदो वध ॥३७॥ मैवास्मान् साध्व्यसूयेथा भ्रातुरूप्यचिन्तया ।सुखदु खदो न चान्योऽस्ति यत स्वकृतभुपुमान् वधुवधाह दोपोऽपि न बोर्वधमहति । त्याज्य स्वेनैव दोपेण हत कि हन्यते पुन ३६ भत्रियाणामय धर्म प्रजापतिविनिर्मित । भ्रातापि भ्रातर हयाद् येन घोरतरस्तत [on राज्यस्य भूमेर्वित्तस्य स्त्रियो म नस्य तेजस ।मानिनोऽयस्य वा हेतो श्रीमदान्धा रिपन्ति हि वर विपमा धुद्धि सर्वभूतेषु दुइ दाम् । यन्मयसे सदाभद्र सुहृदा भद्मज्ञवत् ॥४२॥ मे तया ·॥११॥ ५५६ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ५५ भारममोहो नृणामेष कल्प्यते देवमायया । सुहृद् दुहृदुदासीन इति देहात्ममानिनाम् ॥४३॥ एक एर परो ह्यात्मा सर्वेरामपि देहिनाम् । नानेव गृह्यने मूर्यथा ज्योतिर्थया नभ. ॥४॥ देह श्राद्यन्तपानेर द्रव्यप्राणगुणात्मक । श्रात्मन्यविद्यया क्रस संसारयत्ति देहिनम् neyn नात्मनोऽन्येन संयोगो वियोगश्चाप्तः सति । तद्धेतुस्वात्तत्प्रसिद्ध पाया यथा वे ॥४६॥ जन्मादयस्तु देहस्य विक्रियानात्मनः कचित् । कनानामित्र नैवेन्दोतियस्य कुहरिव ४७५ यथा शयान अात्मानं विषयान् फलमेव च । अनुभुक्तेऽप्यसयर्थे तथाऽऽप्लो यबुयो भवम् ४८ तस्मादज्ञान शोकमात्मशोपविमोहनम् । तत्वज्ञानेन निहत्य स्वस्था भव शुचिस्मिते ॥४६॥ श्रीशुक उवाच एवं भगवता तन्वी रामेण प्रतिबोधिता। वैमनस्यं परित्यज्य मनो बुया समादधे ॥१०० प्राणावशेष उत्सृष्टो विभिईतवनप्रभ । स्मरन् विरूपकरणं वितयारममनोरथ चक्रे भोजकट नाम निवासाय महत् पुरम् । प्रहत्या दुर्मति कृष्णमप्रत्यूह्य यवीयसीम् । कुण्डिन न प्रवेक्ष्यामीप्युक्त्वा तनावसद् रुपा ॥१२॥ भगवान् भीमकसुतामेवं निर्मित्य भूमिपान् । पुरमानीय विधिवदुपयेमे कुरुद्वा ॥५३॥ तदा महो सयो नृणां यदुपुयां गृहे गृहे । अभूदनन्यभावानां कृष्णे यदुपती नृप ॥५४॥ नरा नार्यश्च मुदिता. प्रसृष्टमणिकुण्डला । पारिपईमुपाजह वरयोश्चित्रवाससोः वृष्णिपुर्युत्तभितेन्द्रकेतुभिर्विचित्रमाल्याग्यररततोरणे । यभी प्रतिद्वायुपक्लप्समद्रापूर्णकुम्भागुरुधूपदीपकै १६५ सिक्तमार्गा मदच्युद्भिराहूतप्रेष्ठभूभुजाम् । गास्सु परामृष्टरम्मापूगोपशोभिता ॥७n कुरुमायकेयविदर्भयदुकुन्तयः । मियो मुमुदिरे तस्मिन् सम्भ्रमात् परिधावताम्५८ रुक्मिण्या हरण श्रुत्वा गीयमान ततस्ततः । राजामो राजकन्याच बभूवु शविस्मिताः ॥en द्वारकायामभूदु राजन महामोद पुरौकसाम् । रुक्मिण्या रमयोपेतं दृष्ट्वा कृष्णं श्रियः पतिम् ।। इति श्रीमद्भागरते महापुराणेदशमाकन्धे उत्तरार्दै रक्मिण्युद्वाहे चतु पञ्चाशत्तमोऽध्यायः५४५ अथ पंच पञ्चाशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच कामस्तु पामुदेवांशो दग्ध माग रुद्रमन्युना । देहोपपत्तये भूयस्तमेर सपर जासो पदम्यां कृणवीर्यसमुद्भव । प्रद्युम्न इति विण्यात: सातोऽनाम पितु ॥२॥ व शम्बर. कामरूपो हत्या तोरमनिर्दशम् । स विदिग्याऽऽस्मन. शत्रुप्रास्योदयम्यगाद् गृहम३ सं निर्जगार पलवान मीन मोऽस्य सहा तो झालेत महता होलो मस्पोनिभि.४॥ स शारराय के उपानहरसायनम् । सूदा महान नीग्याचपन् स्वधितिनादुनम्त ॥५॥ सा प्रयपधत ॥an ·५५७ . - श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५५ दृष्ट्वा तदुदरे वालं मायावत्ये न्यवेदयन् । नारदोऽकथयत् सर्व तस्याः शङ्कितचेतसः । बालस्य तत्वमुत्पत्ति मत्स्योदरनिवेशनम् ॥६॥ सा च कामस्य वै पनी रति म यशस्विनी । पत्युनिर्दधदेहस्य देहोत्पत्ति प्रतीक्षती ॥७n 'निरूपिता शम्बरेण सा सूपौदनसाधने । कामदेवं शिशु बुद्ध्वा चक्र स्नेहं तदा के नातिदोघेण कालेन स कापी रूढयौवनः । जनयामास नारीणां विन्तीनां च विभ्रमम् ॥en सा तं पति पद्मदलायतेक्षणं प्रलम्बबाहुं नरलोकसुन्दरम् । सग्रीडहासोत्तभितभ्रवेक्षती प्रीत्योपतस्थे रतिरङ्ग सौरतैः ॥१०॥ तामाह भगवान् काणिमातस्ते मतिरन्यथा । मातृभावमतिक्रम्य वर्तसे कामिनी गया ॥११॥ रतिन्वाच भवान् नारायण सुतः शम्बरेणाहृतो गृहात् । श्रहं तेऽधिकृता पत्नी रतिः कामो मवान् प्रभो १२ एष वानिर्दर्श सिन्धावक्षिपच्छम्बरोऽसुरः। मत्स्योऽयमीत्तदुदरादिह प्राप्तो भवान् प्रभो ॥१३॥ तमिमं जहि दुर्धर्ष दुर्जयं शनुमात्मनः । मायाशतविदं त्वं च मायाभिर्मोहनादिभिः ॥१४॥ परिशोचति ते माता कुररीव गतप्रजा । पुनस्नेहाकुला दीना विवत्सा गौरिवातुरा ॥१५॥ प्रभाप्यरं ददौ विद्या प्रद्युम्नाय महात्मने । मायावती महामाया सर्वमायाविनाशिनीम् ॥१६॥ सघ शम्बरमभ्येय संयुगाय समाह्वयत् । अविश्वैस्तमाक्षेपैः क्षिपन् सञ्जनयन् कलिम् ॥१७॥ सोऽधिशितो दुर्वचोभिः पादाहत इयोरगः। निश्चक्राम गदापाणिरमात्ताम्रलोचनः ॥१८॥ गदामाविध्य तरसा प्रद्युम्नाय महात्मने । प्रक्षिप्य व्यनदन्नादं वज्रनिष्पेपनिष्टुरम् ॥१६॥ तामापतन्ती भगवान् प्रद्यम्नो गदया गदाम् । श्रपास्य शत्रवे क्रुद्धः प्राहिणोत् स्वगदा नृपा२०॥ सच मायाँ समाश्रिय दैतेयीं मयदर्शिताम् । सुमुचेऽवमयं वर्ष काणों वैहायसोऽसुरः॥२१॥ बाध्यमानोऽस्त्रवण शैक्मिणेयो महारथः । सत्यारिमको महाविद्या सर्वमायोपमर्दिनीम् ॥२२॥ गौ झकगान्धर्वापशाचोरगराक्षमीः। प्रायुक्तशतशो दैत्यः काणियंधमयत् स ताः। निशातमसिमुद्यग्य सकिरीट सकुण्डलम् । शम्वरस्य शिरः कायात्ताम्रश्मश्र्वोजमाहरत्॥२५॥ पाकीर्यमाणो दिविनैः स्तुवनिः कुसुमोत्करैः । भार्ययाग्यरचारिण्या पुरं नीतो विहायसा॥२५॥ अन्तःपुरवरं राजन् ललनाशतसङ्गुलम् । विषेश पत्न्या गगनाद् विद्यतेव मलाहक. ॥२६॥ दृष्ट्वा जसदश्याम पीतकोशेयवाससम् । प्रलन्ययाहु ताम्राक्षं सुस्मितं गिराननम् २७॥ स्वलकृतमुखाम्मो नोलवकालकालिभिः । कृणं मत्वा लियो होता निलियुस्तम तय ह २% धक्याय शरीपदैलहण्येन योषितः । उपजग्मुः प्रमुदिता: सन्नीरत्न सुविस्मिता.५२६॥ भय सत्रासितापाङ्गी मैदर्भ वल्गुभापिणी । अस्मरन् स्वसुतं नष्टं स्नेहरनुतपयोधरा ॥३०n को न्वय नरसैदूर्यः कस्य वा कमलेक्षणः । एतः कया वा जठरे केयं लब्धा त्वनेन या ३१ ततो

·पूY
श्रीमदभागवते दशमस्कन्धे अध्याय ५६
मम चाप्यात्मजो नष्टो नीतो यः सूतिकागृहाता तत्तुल्यवयोरूपो यदि जीववि कुत्रचित्॥३॥
कथं स्वनेन सम्प्राप्तं सारूप्यं शार्ङ्गधन्पनः । प्राकृत्यावयगाया रहासावलोकनैः ॥३३॥
स एव वा भवेतून यो मे गर्भ रत्तोऽर्भक अमुस्मिन् प्रोतिरधिका बाम- स्फुरति मे भुजः३५
एवं मीमांसमानायां घेदभ्यां देवकीसुतः । देवक्यानकदुन्दुभ्यामुत्तमलोक श्रागमत् ॥३५॥
विनातार्थोऽपि भगवास्तूणीमाम जनार्दनः । नारदोऽकथयत् सर्व शग्यराहरणादिकम्॥३६॥
तच्छुत्वा महदाश्चर्य कृष्णान्त पुरयोक्तिः । अभ्यनन्दन बहूनव्दान् नष्टं मृतमिवागतम्॥३०॥
देवकी वसुदेवश्च कृष्णरामौ तथा नियः। दापतो तो परिजन्य रधिमणी च ययुमुंदम३८
नष्ट प्रद्यु नमायातमाकर्य द्वारपौकस. । हो मृत इवायातो बालो दिष्टयोति हाब्रुवन्३६
वै मुहुः पितृसरूपनिजेशमावास्तन्मातरो यदभजन रहरूढभावाः ।
चित्रं न तत् खलु रमास्पदविग्यविम्बे कामे स्मरेऽतिविषये किमुतान्यनार्य. uson
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धे पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥१६॥
अथ पट्पञ्चाशतमोऽध्यायः
शुक उवाच
सत्राजित. स्वतनयां कृष्णाय कृतकिल्बिपः । स्यमन्तकेन मणिना स्वयमुद्यम्य दत्तवान् ॥३॥
राजोवाच
सत्राजित किमकरोद् ब्रह्मन् कृष्णस्य किल्बिपमास्यमन्तकः कुतस्तस्य कस्माद् दत्ता सुता हरेः
य
शुक उवाच
श्रासीत् सत्राजितः सूर्यो भक्तस्य परम ससा। प्रीतस्तस्मै मणि प्रादात् सूर्यस्तुष्टःस्यमन्तकम्
स तं विभ्रन् मणिं कराठे भ्राजमानो यथा रवि.। प्रविष्टो द्वारका राजेस्तेजसा नोपलतितः un
तं विलोक्य जना दूरात्तेजसा मुष्टदृष्टयः । दिव्यतेऽवौर्भगवते शशंसुः सूर्यशकिताः ॥ ४ ॥
नारायण नमस्तेऽस्तु शङ्खचक्रगदाधर । दामोदरारविन्दार गोविन्द यदुनन्दन ॥ ६ ॥
पुर श्रायाति सविता स्वा दित्तुर्जगत्पते । मुम्णन् गमरितचक्रेण नृण चापि तिग्मगु.॥
गान्विच्छन्ति ते मार्ग त्रिलोक्यां विधुवर्षभा ज्ञावाद्य गूढ़ यदुपु द्रष्टुं स्वा यात्यज प्रभोधमा
श्रीशुक उवाच
निशम्य बालवचन प्रहस्याम्पुजलोचन । प्राह नामो रविवः समाजिन्मणिना ज्वलन् ।
सत्राजित् स्वगृह श्रीमत् कृतकौतुकमङ्गलम् । प्रविश्य देवसदने मणि विप्रेन्यवेशयत् ॥1on
दिने दिने स्वर्णभारानष्टौ स सृजति प्रभो । दुर्भिरमारिष्टानि साधिव्याधयोऽशुमाः।
न सन्ति मायिनस्तत्र यास्तेभ्यचितो मणिः ॥११॥

·॥२४० श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः५६ ५५४ सं याचितो मणि कापि यदुराजाय शौरिणा । नैवार्थकामुक प्रादाद यानाभङ्गमतर्कयन्।१२ तमेकदा मणि कण्ठे प्रतिमुच्य महाप्रभम् । प्रसेनो हयमारुह्य मृगयां ज्यचाद् घने ॥१३॥ प्रसेन सहयं हवा मणिमाच्छिद्य केसरी। गिरि विशञ्जाम्बवता निहतो मणिमिच्छता १५ सोऽपि चक्र कुमारस्य मणि मीडन बिते । अपश्यन् भ्रातरं भ्राता सत्राजित् पर्यतप्यत १५ प्रायः कृष्णेन निहतो मणिग्रोवो वनं गतः । भ्राता ममेति तच्छुत्वा कर्णे कर्णेऽजपअना:१६ मगौरतदुपश्रुत्य दुर्यशो लिप्तमात्मनि । माटुं प्रसेनपदवीमन्नपद्यत नागरः ॥१७॥ हतं प्रसेनमश्वं च वीक्ष्य केसरिणा बने। तं चादिष्टे निहत नृण ददृशुर्जनाः ॥१८॥ राजबिलं भीममन्धेन तमसाऽऽमृतम् । एको विषेश भगवानरस्थाप्य यहिः प्रजा ॥१६॥ तय दृष्ट्वा मणिश्रेष्ठं यालक्रोदनकं कृतम् । हतु कृतमतिस्तस्मिरावतस्थेऽभकान्तिके १२० समपूर्व नरं दृष्ट्वा धाग्री चुनोश भीतवत् । तच्छु स्वाभ्यद्रवत् कुन्द्रो जाग्यवान् यलिना वर. सवै भगवता तेन युयुधे स्वामिनाऽऽस्मनः । पुरुष प्राकृनं मचा कुपितो नानुभा'पिन्।२२।। हन्दयुद्धं सुतमुलमुभयोर्विजिगोपतोः । श्रायुधाश्मद्रुमैदोभि प्रन्या श्येनयंग्वि०२३॥ मासीत्तदष्टार्यिशाहमितेरेतरमुष्टिमिः । वनिपपर विश्रममइनिराम् कृष्णमष्टिविनिप्पातनिस्पिष्टागोरबन्धनः । सीयसन. स्निगाग्रस्तमाहातीय विस्मिन २५ जाने स्वा सर्वभूतानां प्राण प्रोजः सहोमनम्। विगु पुरावर प्रभयि गुमधीश्वरम् ॥२६॥ स्वं हि विश्वसनो मष्टा सश्यानामपि यच सत्। कालःग्लयतामोश पर थामा तयाss"मनाम्। यस्पेन्दु कलितरोएकटापमोचौधर्मादिशा सुभितनातिमिलिलोषि सेतुः कृतः स्ययग उज्ज्वलिता पलहा र शिमि भुवि परिपुस्तानि ॥२८॥ इति विज्ञातविज्ञानराजानमग्युतः । म्यागहार महाराज मगगन देवरी मुस. २६॥ मभिमृश्यारविदाएः पाणिना शरेण तम्। कृपया परया म प्रेमगग्मोरया गिरा ton मणिहेतोरिद प्राप्ता पम्पपते पिलम् । मियाभिशा प्रनामनो मणिनामुना॥३॥ एयुतः स्यो दुहितर कन्या जाग्यासी मुदा । अहंगापं स महिना पृष्णायोपजहार ह.३२n पाष्ट्विा निगम शोरः प्रविष्टस्य विलं गनाः । प्रताप शाहानि दु.मिता. सगुरं ययुः निरम्प देवकी देवी समित्यानम्मुन्दुमि । मुददो ज्ञातयोऽरोचन घिमार समनिर्गतम्॥ सशजिस गपन्तस्ते दुमिता द्वारीप. । गातसुमहामायाँ दुगां मनधये । सेना युरम्प नात् सत्यादिष्ट गिग माम संभामिपं. मारो दापन हरि ३९॥ रम्प हो गत पुनरियागतम् । मा पन्या मरिमी मरें मामहोपमा ३७ रस्त्रानि ममाइप सभा रविधी प्राति परम भागन मवि गाने म्पयार सशनिमोडिनो र गृहोगगनाता । मदाप्यमानो भरनमगार सेन पामना।

·पू० भ्रामद्धागवत दशमस्क्न्ध श्रध्याय ५७ सोऽनुध्यायस्तदेवाघ चलवद्धिमहाकुल । कथ मृजाम्यारमरज प्रसीदेद वाच्युत कथम. कि करवा साधु मह्यं स्यान शपेद् वा जनो यथा। प्रदीर्घदर्शन सुद्रं मूढ दविणलोलुपम्प४१५ दास्ये दुहितरं तस्मै स्त्रीरत्न रजमेव च । उपायोऽय समीचीनस्तस्य शान्तिनं धान्यथा । एवं व्यवसितो वुद्धपा सत्राजित् स्वसुता शुभामा मणि च स्वयमुद्यम्य कृष्णायोपजहार ह ॥४३॥ तो सत्यभामा भगवानुपयेमे यथाविधि । बहुभिर्याचिता शोलरूपौदार्यगुणान्विताम् १४४} भगबानाह न मणि प्रतीच्छामो वय नृप । तवास्तां देवभक्तस्य वयं च फलभागिन ।४५ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धे स्यमन्तकोपाख्याने पट्पञ्चाशत्तमोऽध्याय ।। अथ सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच विज्ञातार्थोऽपि गोविन्दोदग्धानाकर्य पाण्डवान्। कुन्ती च फुल्यकरणे सहरामो ययौ कुरून्।। नीम कृप सविदुरं गान्धारी द्रोणनेर घ । तुल्यदु खो च सट्सम्य हा फष्टमिति होचतु ॥२॥ लब्ध्यैतदन्तर राजन् शतधन्यानमूचतु । श्ररकृतवर्मायौ मणि कस्माग्न गृह्यते ॥३॥ योऽस्मभ्य सम्प्रतिश्रुत्य कन्यारम विगी न । कृष्णायादाग्न सत्राजित् कस्माद् भ्रातरमन्धियावा एवभिन्नमतिस्ताभ्यो सत्राजितमसत्तम । शयानमवधीलोभात् स पाप क्षीण जीवित nu स्त्रीया विकारामानानां प्रदन्तीनामनाथवत्। हत्वा पशून सौनिकव मणिमादाय जम्मिवान्।। सयमामा च पितरं हत वीघय शुचार्पिता । व्यलत्तात तातेति हा हताम्मीति मुझती ॥७ तेलदो या भूत प्रास्य जगाम गजमादयम् । गृष्णाय विदितार्थाय तप्ताऽऽचण्यो पितुर्वधम् = तदाकराय धरी राजमनुसृत्य नृलोकताम् । ग्रहो म परम मि यत्राची विलेपतु un भागस्य भगवास्तस्मात् समार्य साम्रज पुरम् । शतधन्धानमारेभे हन्तु हतु मणि सत 1101 सोऽपि कृष्णोधर्म शास्वा भीत प्राणपरीप्सया । साहाय्ये कृतरमाणमयाचत स चामवीत मादमीधरयो फुया हेलन रामय यो । को नु क्षमाय करत तयोजिनमाचरन् ॥१२॥ फस सहानुगोऽपीतो यद् द्वेषात् स्याजित धिया । जरासन्ध सप्तदश सयुगान् विरयो गतः। प्रयाएपात सधाकर पाणिप्राहमयाघा । सोयाह को विरयेत विद्वानीश्वरयोलम् १४ य इ६ लीलया विश्व सृजत्यति हन्ति ५। चेष्टा विधसूनो यस्य न विमोहिताजया १५ य सहायनः दोलमुराट्य केन पाशिना । दधार लीलया पाल उच्छिलोन्नमियामक प्रा. नमस्तस्मै भगयो कृष्णायाहुतरभंगा मातायादिभूताय फूटस्थायास्मो मम not प्रयागयास स रोनापि शतधन्या महामांगम् । तस्मिन् न्यस्यावमारया शसयोगनर्ग पौ। समानी अन्वयात महायगर राजन् गुरदुहम् । ५ ·- श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५८ ५६९ मिथिलायामुपपने विसृज्य पतितं यम् । पद्यामधावत् संग्रस्तः कृष्णोऽप्यन्वद्रवद् रुग। - पदातेभंगवास्तस्य पदातिस्तिग्मनेमिना । चक्रेण शिर उत्कृत्य वाससो व्यचिनोन्मणिम् ॥ श्रलब्धमणिरागत्य कृष्ण ग्राहाम्रजान्तिकम् । वृथा हतः शतधनुर्मणिस्तत्र न विद्यते ॥ २२ ॥ तत श्राह बलो नूनं स मणिः शतधन्वना । कस्मिंश्चित पुरुषे न्यस्तस्तमन्वेप पुरं मज ॥२३॥ ग्रह विदेहमिच्छामि द्रष्टुं प्रियतमं मम । इत्युक्त्या मिथिला राजन् विवेश यदुनन्दनः॥२४॥ तं दृष्ट्वा सहसोत्याय मैथिलः प्रीतमानसः । अईयामास विधिवदहणोयं समहणैः ॥२६॥ उवास तस्यो कतिचिन्मिथिलायां समा विभुः। मानितः प्रीतियुक्तेन जनकेन महात्मना । ततोऽशिक्षद् गर्दा काले धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ॥२६३ केशयो द्वारकामेत्य निधन शतधन्वनः । श्रप्राप्ति च मणेः प्राह प्रियायाः प्रियकृद् विभुः । नतः स कारयामास क्रिया बन्धोर्हतस्य चौसाकं सुहृद्धिभंगवान् या याः स्यु साम्परायिकाः । अर. कृतवर्मा च श्रुन्या शतधनोर्वधम् । व्यूपतुर्भय' यवत्रस्ती द्वारकाया: प्रयोजको ॥२६॥ अकरे प्रोपितेऽरिष्टान्यासन् वै द्वारफोकमाम् । शारीरा मानमास्तापा मुहुर्दै विकभौतिकाः॥३०॥ इत्यङ्गोपदिशन्त्येके विस्मृरय प्रागुदाहृतम् । मुनिशासनिासे किं घटेतारिष्टदर्शनम् ॥३१॥ देवेऽवर्षति काशीशः वफल्मायागताय वै । स्वसुतां गान्दिनीं प्रादात् ततोऽवर्षत स्म काशिष्ठ तसुतस्तत्प्रभावोऽसाव रो यत्र यत्र ह । देवोऽभिवर्पते तत्र नोपतापा न मारिकाः ॥३३॥ इति वृद्धवचः श्रृंया नैतावदित कारणम् । इति मत्या समानाय्य प्राहाकरं जनाईन:॥३४॥ पूजयि वाभिभाष्यनं कथयित्वा प्रियाः कथा:विज्ञाताखिलचित्तशः स्मयमान उवाच ॥३५॥ ननु दानपते न्यस्तस्त्वय्यास्ते शतधन्वना । स्थमन्तको मणिः श्रीमान् विदितः पूर्वमेव न.३६ पत्राजितोऽनपत्याला गृहीयुदुहितुः सुताः। दायं निनीयाः पिण्डान् विमुच्य% च शेपितम्॥ तयालि दुधरराव यदयातसुप्रते मणिः । किन्तु मामप्रजः सम्पट् न प्रत्येति मणि प्रति । दर्शयत्र महाभाग बन्धूनां शान्तिमावह । अय्युच्छिना मसास्तेऽध वर्तन्ते रसमोदयः ॥३n एवं सामभिरालब्धावफरकानो मणिम् । श्रादाय वासण छयं ददौ सूर्यसमप्रमम॥५०॥ स्पमन्तकं दर्शयित्वा झातिम्यो रज प्रारमनः । विमृज्य मणिना भूयस्तस्मै प्रयर्पयत् प्रभुः।। यस्वेद् भगवत ईश्वरम्य विष्णोर्यान्य पृजिनहरं सुमद्गलं च । थारयान पटति गणोत्यनुस्मरेद् या दुष्कीति दुरितमपोश याति शान्सिम्॥४२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्ध स्यमन्तकोपाण्याने सतपयाशतमोऽध्याय: अथाष्टएंचाशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उपाय एकदा पारदवान् नहुँ प्रसीतान् पुरणोत्तमः । इन्द्रप्रस्थ गतः श्रीमान् युयुधानादिमित .

·तमाह
५६२
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय. ५
दृष्ट्वा तमागत पार्या मुकुन्दमखिलेश्वरम् । उत्तस्थुर्युगपद् वोरा प्राणा मुख्यमिवागतम् ॥२॥
परिवग्याच्युत धीरा अङ्गसङ्गहतैनस । सानुरागस्मित पत्र वीक्ष्य तस्य मुदं ययु ॥३॥
युधिष्टिरस्य भीमस्य कृत्वा पादाभिवन्दनम् । पारगुन परिरम्याथ यमाभ्यां चाभिवन्दित ॥४॥
परमासन यासीन कृष्णा कृष्णमनिन्दिता । नवोढा प्रीडिता किचिच्छनैरेत्यान्यवन्दत ॥५॥
तथैव सात्यकि पार्थे पूजितश्चाभिवन्दित । निरसादासनेऽन्ये च पूजिता पर्युपासत ॥६॥
पृथा समागस्य कृताभिवादनस्तयातिहादशाभिरम्भित ।
थापृष्टयोस्तो कुशल सहस्नुषा पितृपसार परिपृष्टयान्धव on
प्रेमवैलव्यरन्तकण्ठाश्रुलोचना । स्मरन्ती तान यहून्ले शान्ले शापायात्मदर्शनम् ८
तदेव कुशल नोऽभूत् सनाधास्ते कृता वयम् । ज्ञातीन् न स्मरता कृष्ण भ्राता मे प्रेषितस्त्वया
न तेऽस्ति स्वपरान्तिर्विश्वस्य सुहृदारमन । तथापि स्मरतां शश्वत् केशान् हसि हदि स्थित ।
युधिष्ठिर उवाच
किं न पाचरित श्रेयो न वेदाहमधीश्वर । योगेधराणां दुर्दर्शो यन्नो दृष्ट कुमेवसाम् ॥११॥
इति वै वापिकान मासान् राज्ञा सोऽभ्यथित सुखम् । जनयन नयन नन्दमिन्द्रप्रस्योकर्मा विमु
एकदा रथमारा विजयो वानरध्वजम् । गाण्डीव धनुरादाय तूणौ चासयसायको ॥१३॥
साक कृष्णेन सन्नद्धो विहत विपिन वनम् । बहुव्यालमृगाकीर्ण प्राविशत् परवीरहा ॥१४॥
तत्राविध्यच्छरैाघ्रान् सूकरान् महिषान् रुरुन् । शरभान गवयान् खड्गान् हरिणांग्छशशल्लकाना
तान् निन्यु किकरा राज्ञे मेध्यान् पर्वण्युपागते । तृट्परीत परिश्रान्तो बीभ सुर्यमुनामगात् ।
तनोपस्पृश्य विशदं पीत्वा वारि महारथौ । कृष्णौ दहशत कन्या चरन्ती चारुदर्शनाम्॥१७॥
तामासाद्य वरारोहा सुद्विजा रुचिराननाम् । प्रपच्छ प्रेपित सख्या फालतुनः प्रमदोत्तमाम् १८
का त्व कस्यासि सुश्रोणि कुतोऽसि किं चिकी सि । मन्ये वा पतिमिच्छन्ती सर्व कथय शोभने।
कालिन्धुनाच
श्रह देवत्य सवितुदुहिता पतिमिच्छती । विष्णु वरेण्यं वरद तप परममास्थिता ॥२०॥
नान्य पतिं वृणे वीर तमृते श्रीनिकेतनम् । सुप्यता मे स भगवान् मुकुन्दोऽनाथसय २१
कालिन्दीति समाख्याता वसामि यमुनाजले । निर्मित भवने पिता यावदच्युतदर्शनम् ॥२२॥
तथावद् गुडाकेशो वासुदेवाय सोऽपि ताम् । रथमारोप्य तद् विद्वान् धर्मराजमुपागमत् २३
यदेव कृष्ण सन्दिष्ट पार्थानो परमाद्भुतम् । कारयामास नगरं विचित्र विश्वकर्मणा ॥२४॥
भगवास्तन निवसन् स्थानां प्रियचिकीर्षया । अप्नये खाण्डव दातुमर्जुनस्यास सारथि ॥२५॥
सोऽग्निस्तुष्टो धनुरदाद्धया घेतान् स्थ नृप । अर्जुनायाक्षयौ तूणो धर्म चाभेद्यमस्त्रिमि. ॥२६॥
मयश्च माचितो वझे सभी सख्य उपाहरत् । यस्मिन् दुर्योधनस्यासोमनस्थ नाशिनम ॥२७॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ५० स तेन समनुज्ञातः सुहृद्भिश्चानुमोदितः । श्राययौ द्वारका भूयः सात्यकिप्रमुखेत. २८॥ अथोपयेमे कालिन्दी सुपुण्यस्वत ऊर्जिते । वितन्वन् परमानन्द स्वानां परममङ्गलम् ॥२६॥ विन्दानुविन्दावावन्न्यौ दुर्योधनवशानुगौ । स्वयंवरे स्वभगिनी कृष्णे सक्ता न्यषेधताम् ३० राजाधिदेव्यास्तनयां मित्रविन्दा पितृष्वसुः । प्रसह्य हृतवान् कृष्णो राजन् राज्ञां प्रपश्यताम्३१ नग्नजिन्नाम कौसल्य श्रासीद् राजातिधार्मिकः । तस्य सत्याभवत् कन्या देवी नामजिती नृप ॥ न तो शेकुपा बोढुमजिरवा सप्त गोवृपान् । तीक्ष्णशृङ्गान् सुदुधर्मान् वीरगन्धासहान्खलान्य तो श्रुत्वा वृपजिल्लभ्यां भगवान् सात्वतां पतिः । जगाम कौसल्यपुर सैन्येन महता धृतः॥३४॥ स फोसलपतिः प्रीतः प्रत्युत्थानासनादिभिः । अहणेनापि गुरणा पूजयन् प्रतिनन्दितः ॥३१॥ वरं विलोक्याभिमतं समागतं नरेन्द्रकन्या चकमे रमापतिम् । भृयादयं मे पतिराशियोऽमलाः क्रोतु साया यदि मे तो प्रतैः ॥३६॥ यत्पाद पङ्कजरज: शिरसा बिभर्ति श्रीरजज सगिरिश. सहलोकपालैः । लीलातनूः स्वकृतसेतुपरीप्सयेशः काले दधत् स भगवान् मम केन तुष्येत्॥३७॥ अर्चितं पुनरित्याह नारायण जगत्पते । प्रात्मानन्देन पूर्णस्य करवाणि किमल्पकः ॥३॥ श्रीशुक उवाच तमाह भगवान् हृष्टः कृतासनपरिग्रहः । मेघगम्भीरया वाचा सस्मितं कुरुनन्दन ॥३॥ श्रीभगवानुवाच नरेन्द्र याच्आ कयिभिविंगहिता राजन्यमन्धोनिजधर्मवर्तिनः । तथापि याचे तव सौहृदेच्छया कन्या त्वदीयों न हि शुल्कदा वयम् ॥४on राजोवाच कोऽन्यस्तेऽभ्यधिको नाथ कन्यावर इहेप्सितः । गुणेकधाम्नो यस्यास श्रीसत्यनपायिनी॥४॥ कि त्यस्माभि पृतः पूर्ण समयः सात्वतर्षभ । पुंसां वीर्यपरीक्षार्थ कन्यायरपरीप्सया ॥४२॥ सौते गोहपा योर दुर्दान्ता दुरवग्रहाः । एतर्भमाः सुग्रहयो मि गाया गृपारमजा: nusn यदिमे निगृहीताः स्युस्त्वयैव यदुनन्दन । वरो भवानभिमतो दुहितुम श्रियः पते १४४५ एवं समयमाकर्य पद्ध्या परिकरं प्रभु । अात्मानं सप्त धा कृपया पगृहालीलय तान्॥४५॥ पया तान् दामभिः शौरि नदर्पान् हतोजमः। ब्यकर्षशीलया यदान पालो दारमयान् यया। सतः प्रोत. सुतो राजा ददौ कृष्णाय विस्मितः। सो प्रत्यगृहा भगवान् विधिवन सहशों प्रमु॥ राजपन्यश्च दुहितुः फरणं लब्ध्वा मियं पतिम् । लेभिरे परमानन्दं जातश्च परमोत्सव रायमर्यानका नेदुर्गातयाचद्विजाशिषः । नरा नार्यः प्रमुदिताः मुवास:पगलहता: राधेनुसदमाथि पारियहंमदाद् विभुः । युक्तीना निसाहसं निफापसुयाससाम् ॥१०॥ - .

·५६४ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५६ नवनागसहस्राणि नागाच्छतगुणान् स्थान् । रथाच्छतगुणानधानवाच्छन गुणान् नरान्त११॥ दम्पती रथमारोप्य महल्या सेनया वृतौ । स्नेहमक्किन्नहृदयो यापयामास कोशलः ॥१२॥ श्रुत्वैतद् रुरुधुपा नयन्तं पथि कन्यकाम् । भग्नपीर्या. सुदुर्मर्पा यदुभिर्गापैः पुरा ॥१३ तानम्यतः शरमातान् बन्धुप्रियदर्जुनः । गाएडीबी कालयामास सिंहः इदगानिवा१४॥ पारिबहमुपागृह्य द्वारकामेश्य सत्यया। रेमे यदुनामृषभो भगवान् देवकीसुत ॥१५॥ श्रुतकीर्तेः सुता भद्रामुपयेमे पितृप्वसुः । कैयौँ भ्रातृभिदत्ता कृष्णः सन्तर्दनादिभि ॥१६॥ सुतां च मद्राधिपतेर्लधमणा लक्षणैर्युताम् । स्वयंवरे जहारकः स सुपर्णः सुधामिव १५७n अन्याश्चैवविधा भायः कृष्णस्यासन् सहस्रश । भौम हत्या तनिरोधादाहृताश्चारुदर्शना प्रमा इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धेऽष्टमहिप्युदाहो नामाष्टपञ्चाशतमोऽध्यायः॥१८ श्रर्थकोनपष्टितमोऽध्यायः राजोपाव यथा हतो भगवता भौमो येन च ताः स्त्रिय । निरद्धा एतदाचा विक्रम शाई धन्वनः nan श्रीशुक उवाच इन्द्रेण हृतच्छन्त्रेण हृतकुण्डलबन्ना । हृतामराद्रिस्थानेन ज्ञापितो भीमचेष्टितम् । समायों गरुडारूढः प्राग्ज्योतिरपुरं गिरिदुगैः शनदुगै लाग्न्यनिलदुर्गमम् । मुरपाशायुतैर्गो टैः सर्वत श्रावृतम् ॥३॥ गदया निर्बिभेदादीच्छवदुर्गाणि सायकैः । चक्रणाग्निं जलं वायु मुरपाशास्तथासिनाnu शङ्खनादेन यन्त्राणि हृदयानि मनस्रिनाम् । प्राकारं गदया गुा निर्विभेद गदाधर ॥५॥ पानजन्ययन श्रुरवा युगान्ताशनिभीषणम् । मुरः शयान उत्तस्थौ दैश्य. पञ्चशिरा जलात्॥६॥ निशूलमुचम्य सुदुर्निरीक्षणो युगान्तसूर्यानलरोचिरल्यया । प्रपंत्रिलोकोमिर पाभिमसैरभ्यद्रवत्तापर्यसुतं यथोरग प्राविध्य शूलं तरसा गहम्मते निरस्य वर्धनदत् स पञ्चभिः । स रोदमी सर्वदिशोऽन्तर महानापरयनएकटाहमाघृणोत् En तदापतद् वै निशिसं गरुमते हरि. शराम्यामभिनधिौजसा । मुख्षेषु तं चापि शरैरताडयत्तस्मै गर्दा सोऽपि रा यमुखत I सामापतन्ती गदया गर्दा मधे गदाप्रमो निर्विभेदे सहस्रधा । उधम्प चाहनभिधायतोऽजित. शिरीसि चक्रेण जहार लीलया ॥१०॥ ययौ ॥२॥ । .

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय: ५६
५६५
व्यसुः पपाताम्भसि कृत्तशोगें निकृत्तशोऽद्विरिवेन्द्रतेजसा
तस्यात्मजाः सत पितुर्वधातुराः प्रतिक्रियामर्यजुषः समुद्यताः ॥११॥
ताम्रोऽन्तरितः श्रपणो विभावसुर्वमुर्नभस्वानरुणश्च सप्तमः ।
पीठ पुरस्स्य चम्पति मृरे भौमायुक्ता निरगन् तायुधाः ॥१२॥
प्रायुअतासाथ शरानसीन् गदा शक्त्यष्टिशूलान्यजिते रुषोल्पयाः ।
तच्छवट भगवान् स्वमार्गणैरमोधवीर्यक्तिलशचकत ह ॥१३
तान् पोठमुण्याननयद् यमक्षयं निकृत्तशीपोरभुनाविवर्मणः ।
स्वानीकपानव्युतचासायकैस्तथा निरस्तात् नरको धरापुतः ॥ १४५
निरीक्ष्य दुर्मण प्रास्रवन्मदैग जै. पयोधिप्रनिराक्रमत् ।
दृष्ट्वा सभार्य गरुनोपरि स्थितं सूर्योपरिष्टात् सतद्विद्धनं यथा ।
कृष्णं स तस्मै व्यसृजच्छतनी योवाच स युगपत् स्म विव्यधुः ॥११॥
तद् भीमसैन्यं भगवान् गदाग्रजो विचित्रगनिशितैः शिलीमुखै ।
निकृत्तशहरशिरोधविप्रहं चकार तसेंब हताधकुञ्जरम् ॥१६॥
यानि योधैः प्रयुक्तानि शनाखाणि कुरूदह । हरिस्तान्यनितीपणे. शरैकैकशम्मिभि:१७n
उपमान. सुपर्णेन पसाभ्यां निन्नता गजान् । गहरमता हन्यमानास्तुण्डपसनखैगजा:॥१८॥
पुरमेवाविशनातां नरको युध्ययुभ्यत । दृष्ट्वा विद्वावितं सैन्यं गरडेनादितं स्वकम् ॥१६॥
से भौमः प्राहरच्छपत्या वन्न प्रतिहतो यतः । नाकम्पत तया विदो मालाहत इव द्विप.॥२०॥
शूल भौमोऽच्युतं हन्तुमाददे वित्योद्यमः । तद्विसर्गात् पूर्वमेर नरकस्य शिरो हरिः ।
अपाहरद् गजस्थस्य धरण धरनेमिना ॥२॥
सकुण्डलं चारकिरीटभूपणं बभौ पृथिव्यां पतितं समुज्ज्वलत् ।
हाहेति सावित्कृपया सुरेवरा माल्यैमुकुन्द विकिरन्त ईडिरे ॥२२॥
ततय भूः कृष्णमुपेत्य कुण्डले प्रततजाम्बूनदरनमास्वरे ।
सवैजयरया वनमालयापयत् प्राचेत छत्रमयो महामणिम् ॥२३॥
अस्तीपीदय विश्वेशं देवी देववरार्चितम् । प्राञ्जलिः प्रणता राजन् भक्तिमवणया धिया॥२५॥
भूमिरुवाच
नमस्ते देवदेवेश गडचक्रगदाधर । भक्तछोपात्तरूपाय परमात्मन् नमोऽस्तु ते ॥२१॥
मम पङ्कजनाभाय नमः परजमालिने । नमः पश्मनेत्राय नमस्ते पजाइप्रये ॥२६॥
नमो भगरते सुभ्यं वासुदेवाय विष्णवे । पुरुगयादियोजाय पूर्णोधाय ते नमः ॥२७॥
अजाय जनयितेऽस्य ब्रह्मणेऽनन्तशकये ! परांवरामन् भूतात्मन परमात्मन् नमोऽस्तु ते॥२८॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय.६० स्द वै सिसृत रज र कट प्रभो तमो निरोधाय विभयंसत । स्थानाय सत्व जगतो जग पते काल प्रधान पुरपो भवान् पर U२६॥ श्रह पयो ज्योतिरथानिलो नमो मात्राणि देवा मन इन्द्रियाणि । क्र्ता महानित्यखिल चराचर स्वय्यद्वितीये भगवनयं भ्रम ॥३०॥ तस्यारमजोऽय तव पादपङ्कज भीत प्रपनातिहरोपसादित । तत् पालयन कुरु हस्तपङ्कज शिरस्यमुष्याखिलकल्मपापहम् ॥३१॥ श्रीशुक उवाच इति भूम्यार्थितो वाभिमंगवान भक्तिनम्रया । वचाभय भीमगृह प्राविशत् सकमित्॥३२॥ नत्र राजन्यकन्याना पट्सहस्राधिकायुतम् । भौमाहृताना विक्रम्य राजभ्यो ददृशे हरि ॥३३॥ त प्रविष्ट स्त्रियो वीक्ष्य नरवीर विमोहिता । मनसा वनिरेऽभीष्ट पति दैवोपसादितम् ॥३४॥ भूयात् पतिरय मह्य धाता तदनुमोदताम् । इति सर्वा पृथक् कृष्णे भावेन हृदय दधु ॥३॥ ता प्राहिणोद् द्वारवती सुमृष्टविरजोऽबरा । नरयानैर्मह कोशान् रथाश्वान् द्रविण महत् ३६ ऐरावतकुलेभांश्च चतुर्दन्तोस्तस्विन । पाण्दुराश्च चतु पर्टि प्रेषयामास के शव ३७n गया सुरेन्द्रभवन दावादित्यै च कुण्डले । पूजितस्त्रिदशेन्द्रेण सहेन्द्राएया च सप्रिय..३८n चोदितो भार्ययोरपाट्य पारिजात गरु मति। श्रारोप्य सेन्द्रान् वित्रु गन् निर्जित्योपानयत् पुरम्य स्थापित सत्यभामाया गृहोद्यानोपशोभन । अन्वगुर्धमरा स्वर्गात्तद्गन्धासवलम्पटा ॥४० ययाच पानम्य किरीटकोटिभि पादौ . स्पृशग्नच्युतमर्थसाधनम् । सिद्धार्थ एतेन विगृह्यते महानहो सुराणां च तमो धिगाढवताम् ॥४१॥ अथो मुहूर्त एकस्मिन नानागारेषु ता त्रिय । यथोपयेमे भगवास्तावद् पधरोऽव्यय ॥४२ गृहेषु तासामनपाय्यतय॑कृनिरस्तसाम्यातिशयेप्यवस्थित । रेमे रमाभिनिजकामसप्लुतो यथेतरो गाईकमेधिकाश्चरन्। ४३॥ इस्य रमापतिमवाप्य पति स्त्रियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदु पदवी यदीयाम् । भेनुर्मुदाविरतमेधितयानुरागहासावलोकनवसद्गमजरपलजा. प्रत्युद्मासनवराईणपादशौचताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यै देशप्रसारशयनसपनोपहायदासीशता अपि विभोर्विदधु स्म दास्यम् ॥४५॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तराधे पारिजातहरणनरकरधो नामकोनरष्टितमोऽध्याय ॥१६॥ अथ पष्टितमोऽध्यायः श्रीशुभ उवाच मुखमामीनं स्वतस्पस्थ जगद्गुरुम् । पति पयंघरद भेष्मी ग्यजनेन सखीनता । ॥४४॥ ~- ·तस्मिनन्तर्गृहे श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय. ६० ५६७ यस्वेतल्लीलया विश्व सृजत्यत्त्यवतीश्वर । स हि जात स्वसेतुना गोपीथाय यदुप्पज २ भ्राज मुक्तादामविलम्चिना । विराजिते बितानेन दीपेमणिमयैरपि ॥३॥ मल्लिकादामभि पुष्पैदिरेफननादित । जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च श्व गोभिश्चममोऽमने ॥४॥ पारितातयनामोदवायुनोचानशालिना । धूपैर तुरुनै राजन् जालरन्ध्रविनिर्गत ३n पय पेननिभे शुभ्रे पर्यके कशिपूतमे । उपतस्थे सुखासीन जगतामीश्वर पतिम् ॥६॥ पालग्यजनमादाय रजदण्ड सखीकरात् । तेन चीजयती देवी उपासाञ्चक ईश्वरम् ७H सोपाच्युतं फणयतो मणिनूपुराभ्यां रेजेऽङ्गुलीयवलयव्यजनामहस्ता । वस्त्रान्तगूदकुचकुमशोणहारभासा नितम्बश्तया च पराध्यकारच्या En तो रूपिणी श्रियमनन्यगति निरीक्ष्य या लीलया एततनोरनुरूपरपा । प्रीत स्मयनलककुण्डलनिककण्ठवनोखसस्मितसुधी हरिरायभापे nen श्रीभगवानुवाच रामपुप्रीष्मिता भूपैलोक्पालविभूतिभि । महानुभाष श्रीमदो स्पौदार्ययलोनित १० तान् प्राप्तानथिनो हित्वा चैयादीन् स्मरदुमदान्। दत्ता भ्रामा स्वपिया च कस्मामो योऽपनान राजम्यो विपत मुभ् समुद्र शरण गतान । पनवद्धि कृरद्वेषान् प्रायस्यक्त गमनात् १२ पुंसामलोकपथमीयुपाम् । प्रास्थिता पदवीं मुन् प्राय सीदन्ति योपित म निष्फिश्यना यय शश्वसिकिशनजनप्रिया । तस्मात् प्रायेण न घाया मा भजन्ति सुमभ्यमे पयोरारमपम विसं जन्मैश्वर्याकृतिर्भव । तयोविवाहो मैत्री च नोसमाधमयो अधिनमा ५० स्वयादीममीया। घृता वयं गुणहीना भिभि श्लाषिता मुधा।।। प्पा'मनोऽनुरुपं । मजस्य पग्रियर्षभम् । येन पमाशिर सग्या इहामुत्र घ लास्यस।१७। gয়াবাঘমাঘ नृा । मम दिम्ति यामोह कामी चापि तवाप्रम : सेतो घोर्यमदान्धाना साना स्मयनुराये । मानौतामिमा भदे सेनोहरसासताम्॥१५॥ उदासीना वयं नून न पायाकामुक । प्रारमयाऽऽस्म हे पूर्ण गेहयोपोतिरक्रिया । श्रीशुक उवाच मायमरमा भगगनारमा पारमामिर । मयमानामपिरलेग सान उपारमा २१ इति बिमोगपतेसादामन पिरप देण्यभूतपूरमप्रियम् । धाधुप मीसा हदि नारा येथुशिता दुरता रदनी जगाम २२॥ पा गुजारोन मारपत्रिपा भुर तिरा पभिरगनामित पासिमगी स्मरपिनी रणनी तम्प यपोगुण्यतिपादपार ॥२३॥ अस्पष्टवरर्मना এনবিয় ·१६८ श्रीमद्भागवने दशमस्कन्धे अध्याय: ६० तस्याः सुदुःखमयशोकविनष्टयुद्धेर्हस्तालथद्वलयतो व्यजन पपात । देहश्च विक्लवधियः सहसेर मुझन् रम्भेव यायुविहता प्रविकीर्य केशान्॥२४॥ तद् दृष्ट्वा भगवान कृष्ण. प्रियायाः प्रेमबन्धनन्। हास्यप्रौढिमजानस्याः करणः सोऽन्वकापता पर्यशादारुह्याशु तामुत्थाप्य चतुर्भुजः । केशान् समुह्य तद्वक्त्रं प्रामृजर पनपाणिना ॥२६॥ प्रमृज्याध्रुकले ने स्तनौ चोपहत्तौ शुचा । श्रालिप्य बाहुना राजन्ननन्यविषयां सतीम्॥२७॥ सान्त्वयामास सान्त्वज्ञ कृपया कृपणां प्रभुः। हास्यप्रोटिभ्रमचित्तामतदहां सता गति:॥२८॥ श्रीभगवानुवाच मामा वैदयंसूयेथा जाने त्वा मपरायणाम् ।स्वद्वच.श्रोतुझामेन पत्याऽऽचरितमग ने॥२६॥ मुप च प्रेमसंरम्भस्तुरिताधरमोक्षितुम् । कटासेपारुणापा सुन्दर कुटीतटम् ॥३०॥ अयं हि पामो लामो गृहेषु गृहमैधिनाम् । यन्नमै यते यामः प्रियया भीर भामिनि ॥३॥ श्रीशुक उवाच मैवं भगवता राजन् वैदर्भी परिसान्विता । शास्वा व परिहासोक्ति प्रियत्यागमपं जहाँ ३२॥ यभार ऋपभं पुंसा पीचन्ती भगवन्मुखम् । सयोढहासरुचिरस्निग्धापाद्न भारत ॥३३॥ रुक्मिएयुवाच नन्देयमेतदरविन्दविलोचनाह यद्दै भवान् भगवतोऽसाशी विभून. । क स्ये महिन्यभिरतो भगर्यारत्यधीशः काहं गुणप्रकृतिरक्षीतपादा ॥३४॥ सत्यं मयादिय गुणेश्य उसमान्तः शेते समुद्र उपलम्भनमान प्रारमा । निय फदिन्द्रियगुणैः कृतविद्महस्वं स्वरसेवक पपई विधुतं समोऽन्धम् ॥३५॥ स्यपादपममकरन्दनु मुनीनो परास्फुट भूपशुभिर्ननु दुर्षिभाग्यम् । पस्मादलोरिकमियेदितमीधरस्य भूमंस्तहितमयो भनु ये भरतम् ॥३६॥ निपियनो मनु भवान् न यतोऽस्ति किशिद् परमै पलि पलिभुगोऽपि हरपनाया। नया बिदरपरापोऽन्तममापतान्धाः प्रेटो भयान् बलिभुमामपि तेऽपि तुभ्यम्। ग्य 4 समस्त पुररार्धमय: पलामा यदाग्या मुमतयो विराजस्ति हनम् । रोषा विभो समुचितो भवतः समानः पुंस. खियाश रतयोः मुरादुखिनोर्न ३८५ ग्वं म्यस्मदए-मुनिभिगदिनानुभाय धारमामय लगतामिति मे घृतोऽसि । दिरया भपप उदीरितकालयेगवस्ताशिरोभरनापतीन पुगोऽग्ये ३१५ बाध्य वचस्लप गदाप्रम पातु मूपान् विदाम्य शामिनदन जहर्ष मा पम् । सिंदों पया स्वसिमारा पगून स्वभाग कैम्यो भयाद पनि सरपं प्रपm Bron ,

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६०
५६६
यद्वान्या नृपशिखामणयोऽद्वन्यजायन्तनाहुरगयादय ऐकपत्यम् ।
राज्यं विस्ज्य विविशुर्वनमम्बुजाक्ष सीदन्ति तेऽनुपदवी त हास्थिताः किम्॥४१॥
कान्यं श्रयेत तव पादसरोजगन्धमाघ्राय सन्मुसरित जनतापवर्गम् ।
लक्षायालयं स्वविगणय्य गुणालयस्य मया सदोरुभयमर्थविविक्तरष्टिः ॥४२॥
तं त्वानुरूपमभज जगतामधीशमात्मानमत्र च परन च कामपूरम् ।
स्यान्मे तवाऽनिररणं मृतिभिर्धमन्त्या यो वै भजन्तमुपयात्यनृतापवर्गः ॥४३॥
तस्याः स्युरच्युत नृपा भवतोपदिष्टाः स्त्रीणां गृहेषु खरगोश्वविद्यालभृ याः।
यस्कर्णमूलमरिकरण नोपयायाद् युष्मत्कया मृडविरिञ्जसभासु गीता ॥४४॥
स्वकश्मश्रुरोमनखकेशपिनदमन्तमांसास्थिरतकृमिविट कफपित्तवातम्
जीवच्छव भजति कान्तमतिर्विमूढा या ते पदाब्जमकरन्दमजिघ्रती स्त्री ॥४१॥
श्रस्त्वम्बुजाक्ष मम ते घरणानुराग श्रात्मन् रतस्य मयि चानतिरिक्ताप्टेः ।
ययस्य वृदय उपात्तरजोऽतिमात्रो मामी उसे तदु ह नः परमानुकम्पा n४६॥
नैशालीकमहं मन्ये वचस्ते मधुसूदन । अम्बाया इव हि प्राय. कन्यायाः स्याद् रतिः कचित् ॥
म्यूढायाश्चापि पुश्चल्या मनोऽभ्येति नवं नवम् । वुयोऽसती न यिभृयात्ता बिभ्रदुभयच्युतः ४८
श्रीभगवानुवाच
साध्येतच्छ्रोतुकामैस्त्वं राजपुनि प्रलम्भिता । मयोदितं यदन्वात्य सर्वे तत् पत्यमेव हिuta
यान् यान् कामयसे कामान् मय्यकामाय भामिनी सन्ति ोकान्तभक्तायास्तव कल्याणि नित्यदा
उपलब्धं पतिप्रेम पातियत्यं च तेऽनधे । यद्वाक्यैश्चाल्यमानाया न धीमरनपकर्षिता ॥१॥
ये मा भजन्ति दाम्पत्ये तपसा यत चर्यया । कामास्मानोऽपशं मोहिता मम मायया॥१२॥
मो प्राप्य मानिन्यपवर्गसम्पद वाञ्छन्ति ये सम्पद एव तत्पतिम् ।
ते मन्दभाग्या निरयेऽपि ये नृणां मात्रात्मकरवानिरयः सुसद्गमः ॥३॥
दिष्टया गृहेश्वयंसझन्मयि स्खया कृतानुवृत्तिर्भवमोचनी खलैः ।
सुदुष्करासी सुतरी दुराशिपो असुम्भराया निकृतिश्शुपः स्त्रियाः ॥१४॥
न त्वादशी प्रणयिनी गृहिणी गृहेषु पश्यामि मानिनि यया स्वविवाहकाले ।
माप्तान नृपानवगणय्य रहोहरो मे प्रस्थापितो द्विज उपश्रुतसरकथस्य ५५
भ्रातुर्विरूपकरणं युधि निर्जितस्य प्रोद्वाहपर्वणि च तदधमसगोष्टयाम् ।
दुःखं समुत्थमसहोऽस्मदयोग मोत्या नैवायवी किमपि तेन वयं जितास्ते ॥१६
दूतस्त्वयाऽऽमलभने सुविविक्तमन्त्र. प्रस्थापितो मयि चिरायति शून्यमेतत् ।
मत्वा जिहास इदमङ्गमनन्ययोग्य तिष्टेत तावयि पर्य प्रति नन्दयामः ॥१७॥

·। ५७० । - 1 श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६२ शुक्र उवाच एवं सौरतसंलापैगवाजगदीश्वरः । स्वरतो रमया रेमे नरलोकं विडम्पयन् ॥१८॥ तथान्यासामपि विभुहेषु गृहवानिव । श्रास्थितो गृहमेधीयान् धमालोकगुरुहरि इति श्रीमद्भागवतेमहापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धे कृष्णरुक्मिणीसंवादो नाम पष्टितमोऽध्यायः अथैकपष्टितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एकैकशस्ता कृष्णस्य पुत्रान् दश दशावला: । अजीजनननवमान् पितुः सारमसम्पदा ॥१॥ गृहादनपगं वीक्ष्य गजपुट्योऽच्युतं स्थितम् । प्रेष्ट न्यमसत स्व स्वं न तत्तावविदः स्त्रिया। चार्वजकोशवदनायवबाहुनेग्रसप्रे महासरसवीसितवल्लुजल्यै सम्मोहिता भगवतो न मनोविजेतु स्वैर्विभ्रमैः समशकन् वनिता विभूनः॥३॥ स्मायावलोकलवदर्शितभावहारिभ्रमण्डलाहितसौरतमन्नशौण्डैः पत्न्यस्तु पोदशसहस्रमनङ्गबाणैर्यस्येन्द्रियं विमथितु करणैर्न शेकुः ॥४॥ इत्थं रमापतिमवाप्य पति खियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदुः पदवी यदीयाम्। भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुरागहासावलोकनवसङ्गमलालसाद्यम् प्रत्युद्गमासनवराहणपादशौचताम्बूलविश्रमणवोजनगन्धमाल्यै. केशप्रसारशयननपनोपहार्दासोशता अपि विभोर्विदधुः स्म दास्थम् ॥६॥ तासा या दरापुत्राणां कृष्णवीणां पुरोदिताः। अष्टौ महिपस्तत्पुत्रान् प्रद्युम्नादीन गृणामि ते चारदेष्णः सुदेष्णय चारुदेहश्च वीर्यवान् । सुचारुथारगुप्तश्व भद्रचारस्तथापरः ॥ चारुचन्द्रो विचारच धारध दशमो हरेः । प्रद्य सप्रमुखा जाता रक्मिएगा नापमा. पितु.n भानु' सुभानुः स्वानुः प्रमानुर्भानुमस्तिथा । चन्द्रभानुहद्धानुरतिभानुस्तयाष्टमः ॥on श्रीमानुः प्रतिभानुश्च सत्यभामारमना दश । साम्य. सुमित्रः पुरजिच्छतजिश सहस्रजित विजयश्चिकेतुश्च वमुमान् द्रविडः प्रतुः । जाम्बवायाः सुता होते साम्बाधाः पितृमामला: वीरश्चन्द्रोऽवसेनश्च चित्रगुपेगवान् वृपः । श्राम शंकुर्वसु श्रीमान् कुन्ति नजिते: सुत । भुत कविपो वीरः सुशहुभंद एकलः । शान्तिदर्श पूर्णमासः फालिन्या. सोमकोऽवर." प्रयोपो गाममान सिंहो बलः प्रचल उर्वगः ! माद्याः पुना महाशक्तिः सह प्रोजोऽपराजित । वृको होऽनिलो गृयो वनोऽनाद ए३ च । महाश पायनो वद्धिर्मि प्रविन्दारमना. अधि. १६ सहप्रामजिद् गृहरसेन. शुरः प्रहरगोरिजित् । जयः सुभद्रो भदाया याम यायुथ सायक: । दीसिमास्ताप्रतमाथा रोहिण्यास्तनया हरे । प्रय नामानिरद्धोऽभूदु रस्मवस्यो महावल.. पुडपो त रश्मिणो राजन् नाता मोमाटे पुरे । एते। पुत्रपौत्राश्च भू: कोरिशो नृप । - , - ·H अनागतमतीतं श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय. ६१ ५७१ मासरः कृष्णजातानां सहस्राणि च पोडश १६५ राजोवाच कय रुक्म्यरिपुत्राय प्रादाद् दुहितरं युधि । कृष्णेन परिभूतस्तं हन्तु रन्ध्र प्रतीतते । एतदाण्याहि मे विद्वन् द्विपोवैवाहिकं मिथ. ॥२०॥ च वर्तमानमतीन्द्रियम् । विप्रकृष्ट व्यवहितं सम्यक् पश्यन्ति योगिन ॥२१॥ धीशुक उवाच वृतः स्वयंवरे साक्षादनगोऽद्युतस्तया । राज्ञ. समेतान् निर्जित्य जहारैकरथो युधि ।२२। यद्यप्यनुस्मरन् वैरं रुक्मी कृष्णावमानित । व्यतर भागिनेयाय सुतां कुर्वन् स्वसुः प्रियम् । रुक्मिण्यास्तनयां राजन कृतवर्मसुतो बली । उपयेमे विशालाक्षी कन्या चारुमती किलम२४॥ दौहियायानिरुद्धाय पौनी रुकायददादरे । रोचना बद्धवैरोऽपि स्वसु. प्रियचिकोपया। जाननधर्म तद् यौनं स्नेहपाशानुबन्धन ॥२१॥ वस्मिन्नम्युदये राजन रुक्मिणी रामकेशवा । पुरं भोजरूट जग्मुः साम्य मधु कादय. ॥२६॥ तस्मिन् निवृत्त उदाहे. कालिङ्गप्रमुखा नृपाः । सास्ते रक्मिण प्रोचुर्यलमविनिर्जय ॥२७॥ भनरको वयं गजपि तद्व्यसन महद । इत्युक्त्तो यलमाहूय सेना रम्यदीग्यतार। रात सहस्रमयुतं रामस्तनाददे पणम् । तं तु रकम्यजयत् तत्र कालिङ्ग-प्राहसद् बलम् । दन्तान् सन्दर्शयनुनामृष्यत् तद्लायुध ॥२६॥ ततो लपं रकम्यगृहाद् ग्लहं तपाजयद् पल. । जितवानहमित्याह रश्मी कैतवमाश्रितः॥३०॥ मन्युना भितः श्रीमान् समुद्र इव पर्वणि । जारयारुणासोऽतिरुग न्युपुंई ग्लहमाददे । से चापि जितवान् रामो धर्मेणच्छलमाश्रित ।समी जितं मयानमे पदन्तु प्राभिका इति३२ बदामवीनभोवाणी पलेनैव जितो ग्लहः । धर्मतो वचनेनैव रमी बदति वै मृपा ॥३३॥ घेदर्भो दुष्टराजन्यचोदित । सर्पर्ण परिहसन् यभापे कालघोदित ॥३॥ मैगएकोविदा यूयं गोपाला बनगोधराः । ग्रीन्यन्ति राजानो याणेश्चन भवारयाः३५ रक्मिणैवमधिरितो राजभिश्योपहासित. । मुद. परिघमुद्यम्य भने । नम्णसंसदि ॥३६॥ कलिङ्गराज तरसा गृहीत्वा दशमे पदे । दन्तानातयत् मुद्धो योऽहसद् वितदिन. ॥१७॥ भन्ये निर्भिण्याहरशिरसो रधिरोपिताः । राजानो दुयुर्माता एजेन परियादिता ॥३८ विहते रश्मिणिपाले नामवीत साधंसाधु या। सीमणीयलयो राजन् स्नेहमहमपादरि.३१ सवोऽनिरुवं सह सूर्यया वां रथं समारोप्य ययु. पुस्पलीम् । रामादयो भोजकराद् दशाहो. सिदासिनामा मधुसूदनाध्रपा ४०n रविधीमागपमहापुराणेदरामस्य उराधे भनिदिवियाहे रश्मियो नापविमोऽध्यायः सामनारस्य ·१७२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय. ६२ अथ द्विपष्टितमोऽध्यायः राजोपाच याणस्य तनयामूपामुपयेमे यदूत्तम । तत्र युद्धमभूद् घोरं हरिशङ्करयोर्महत् । एतत् सर्व महायोगिन् समास्यातुं स्वमर्हसि ॥ श्रीशुक उवाच वाण पुनशतज्येष्टो बलेरासीन्महारमन । येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी ॥२॥ तस्यौरस सुतो बाण शिवभक्तिरत सदा । मान्यो वदान्यो धीमांव सत्यसन्धो दृढव्रत ॥३॥ शोणिताख्ये पुरे रम्ये स राज्यमकरोत् पुरा । तस्य शम्भो प्रसादेन किङ्करा इव तेऽमरा । सहस्रबाहुन ताण्डवेऽतोपयन्मृडम् ॥४॥ भगवान् सर्वभूतेश शरण्यो भक्तवत्सल । वरेणग्छन्दयामास स त वने पुराधिपम् ॥१॥ स एकदाऽऽह गिरिश पार्श्वस्थ वीर्यदुर्मद । किरीटेनार्कवर्णेन सस्पृशस्तरपदाम्बुजम् ॥६॥ नमस्ये त्वा महादेव लोकाना गुरमीश्वरम् । पुसामपूर्णकामानां कामपूरामराद्मिपम् ॥७॥ दो सहस्र स्वया दत्त पर भाराय मेऽभवत् । निलोक्यो प्रतियोद्धार न लभे वहते समम् ॥En कएइत्या निभृतैर्दोभियुयुत्सुदिग्गजामहम् । आद्यायो चूर्णयन्नद्रीन भीतास्तेऽपि प्रदुद्रुवु usa तच्छुत्वा भगवान् क्रुद्धः केतुस्ते भज्यते यदा त्वदर्पन भवेन्मूढ सयुग मसमेन ते on इत्युक्त कुमतिहट- स्वगृहं प्राविशन्नृप । प्रतीसन् गिरिशादेश स्ववीयनशन कुधो 10 सस्योपा नाम दुहिता स्व प्रााग्निना रतिम्। कन्यालभत कान्तेन मागदृष्टश्रुतेन सा ॥१२॥ सा तन तमपश्यन्ती कासि कान्तेति वादिनी! सखीना मध्य उत्तस्थौ विह्वला योडिना भृशम् ॥ वाणस्य मन्त्री कुम्मायश्चित्रलेखा च तत्सुताः सण्यपृच्छत् सखीमूर्य कौतूहलसमन्विता॥१४॥ कम मृगयसे सुचू कीरशस्ते मनोरथ । हस्तप्राह न तेऽद्यापि राजपुन्युपलगये १५० ऊपोवाव ए. कधिसर स्वम श्याम कमललोचन । पीतवासा वृहद्याहुर्योंविता हृदयङ्गम १६॥ तमह मृगये कान्तं पाययित्वाधरं मधु । कापि यात स्पृहयतों रिश्त्वा मा जिनाणवेn चित्रलेखोवाच व्यसन तेअकमि त्रिलोक्यां यदि भाग्यते । तमानेप्ये नर यस्ते मनोहर्वा तमादिश 14 इत्युर या देवगन्धवसिद्धचारणपनगान् । दैत्यविद्याधरान् यतान् मनुजाच यथालिसा मनुनेषु च सा वृप्पीन शरमानकदुन्दुमिम्। ग्यलिखद् रामरणोप प्रद्युम्नं घीय लजिता२० अनिरुद विलिखितषीयोपावामुखी हिया। सोऽसावसाविति प्राह स्मयमानामहीपते॥२१॥ .

·५७३ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६३ चत्रलेखा तमाज्ञाय पौनं कृष्णस्य योगिनी । ययौ विहायसा राजन् द्वारका कृष्णपालिताम२२ = सुसं सुपर्य के प्राद्यग्निं योगमास्थिता । गृहीत्वा शोणितपुरं सख्य प्रियमदर्शयत् ॥२३॥ मा च तं सुन्दरवरं विलोक्य मुदितानना । दुष्प्रेक्ष्ये स्वगृहे पुग्भी रेमे प्रायुग्मिना समम्॥२४॥ राध्यवास.सगन्धधूपदीपासनादिभिः । पानभोजनमध्येच वाक्यैः शुश्रूपयार्चितः ॥२५॥ • कन्यापुरे शश्व प्रवृदस्नेहया तया । नाहगंणान् म बुबुधे ऊपयापहृतेन्द्रियः ॥२६॥ ना तथा यदुवीरेण भुज्यमाना हतयताम् । हेतुभिल हयाञ्चकुराप्रीतां दुरवच्छः ॥२७॥ मटा आवेदयाञ्चल राजस्ते दुहितुर्वयम् । विचेष्टितं लक्ष्यामः कन्यायाः कुलदूरणम् ॥२८॥ भनपायिभिरस्माभिर्गुप्तायाश्च गृहे प्रभो । कन्याया दूपणं पुम्भिप्रेहाया न विमहे ॥२६॥ वतः व्यथितो बाणो दुहितुः श्रुतदूरणः। त्वरितः कन्यकागारं प्राप्तोऽदाची पददम्॥३०॥ फामारमनं तं भुवनैकसुन्दरं श्यामं पिशङ्गाग्यरमम्लुजेपणम् । वृहद्भुजं कुण्डलकुन्दलस्विपा म्मितावलोरेन च मपिढताननम् ॥३३॥ दीन्यन्तमः प्रिययाभिऋग्णया तदङ्गसनस्तनामस्रजम् । पाहोर्दधानं मधुमल्लिकाधित। तस्यान ग्रासोनमयेषय विस्मित: ॥३२॥ स तं प्रविष्टं वृतमाततायिभिभंटरनोकरयलोग्य माधयः । उपम्य मौके परिधं व्यवस्थितो यथान्तको दयाधरो जिघोसया ३३॥ जिटया सान् परितः प्रसर्पतः शुनो यथा स्करयूथपोइनत् । ते हन्यमाना भवनाद् विनिर्गता निर्भिसमूधारभुजाः प्रदुद्रुयुः ॥३४॥ से नागपाशलिनन्दनो यती मन्तं स्पसैन्यं फुपितो पपन्ध ह । असा भृशं शोकविरादविला पद निराम्याकलापदिगत् ॥३१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उपरार्धे ऽनिस्टयन्धो नाम विपटितमोऽध्यायः अथ त्रिपष्टितमोऽध्यायः धीशुफ उयाच पपरयता चानिस्वं सदसन्धूना घ भारत र चारो पारिका मासा व्यसीयुरनुशोषताम् ॥ मारदातदुपाफर यातां पदस्थ कर्मचा प्रययुः शोणितपुरं पृपयः कृष्णदेवता: ॥२॥ भपुग्नो युयुधान गः साम्योऽय सारणः । नन्दोपनन्दमदापा रामप्यानुगिनः १३॥ मौदिदीभिदिशभिः समेताः सयंतीदिशमा एyाणनगर समन्तान् साम्यवाभा: ren मम्पमानपुरोधानमा कारावालगोपुरम् प्रेपमा पाविष्टम्नुस्याम्पोमिनियो पापा मगान या समुतैः प्रमः । मारर न पुयुधे रामालपो. १ मामी मुरमुर्ख रमतं रोनापम् ।यो रामन् महागुरोरपि ..

·- - श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६३ कुग्माण्डकूपकर्णाभ्यां बलेन सह संयुगाः । साम्बस्य बाणपुत्रेण वारणेन सह सात्यके. पEn ग्रह्मादयः सुराधोशा मुनयः सिद्धचारणाः । गन्धर्वाप्सरसो यता विमानर्दष्टुमागमन् ॥n शङ्करानुचराञ्चौरिभूतप्रमथगुह्यकान् । दाकिनीर्यातुधानांश्च वेतालान सविनायकान।१०। प्रेतमातृपिशाचोच कूष्माण्डान् ब्रह्मराक्षसान्। द्रावयामास तीपणाः शरैः शाझं धनुरच्युते. १३ पृथग्विधानि प्रायुक्त पिनाक्यस्त्राणि शाहिये । प्रत्यक्षै. शमयामास शाङ्गपाणि रविस्मितः ॥ समास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्र वायन्यस्य च पावतम् । थाप्ने यस्य च पार्जन्यं नजं पाशुपतस्य च ॥१३॥ माहयित्वा तु गिरिशं जम्भणास्त्रेण जृम्भितम् । वाणस्य पृतना शौरिजंघानासिगदेषुभि.१४॥ स्कन्दः प्रद्यु प्रमाणौधेरर्थ मानः समन्तत । असविमुञ्चन् गात्रेभ्य. शिखिनापाक्रमद् रणाता कुम्भाण्डः कूपकर्णध पेततुर्मुसलार्दितौ । दुद्रुवुस्तदनीकानि हवनाथानि सर्वत. ॥१६॥ विशीयमाणं स्वबलं दृष्ट्वा बाणोऽत्यमाणः । कृष्णमभ्यद्रवत् संख्ये रथी हित्वैव सात्यकिम्३७ धनूष्याप्य युगपद् बाण पञ्चशतानि वै । एकैकस्मिञ्छरौ द्वौ दौ सन्दधे रणदुर्मदः ॥१८॥ तानि चिच्छेद भगवान् धपि युगपद्धरिः । सारथिं रथमांश्च हत्वा शङ्खमपूरयत् ॥१६॥ सन्माता कोटरा नाम नग्ना मुक्तशिरोरहा । पुरोऽवतस्थे कृष्णस्य पुत्रप्राणरिरक्षया ॥२०॥ तसस्तियङ्मुखो नाममनिरीतन् गदाग्रजः । बाणश्च तावद् विरथश्छिन्न वन्वाविशत् पुरम्२१ निद्राविते भूतगणे ज्वरस्तु विशिरास्निपात् । अभ्यधावत दाशाह दहन्निव दिशो दश ॥२२॥ अथ नारायणो देवस्तं दृष्ट्वा व्यस्जज्ज्वरम् । माहेरो वैष्णवश्व युयुधाते ज्वरावुभौ ॥२३॥ माहेश्वर. समाक्रन्दन् वैष्णवेन यलार्दितः । अलब्ध्वा भयमन्यत्र भीतो माहेश्वरो ज्वरः । शरणार्थी हृषीकेशं तुष्टाव प्रयताञ्जलिः ॥२४॥ ज्वर उवाच नमामि स्वानन्तशक्ति परेशं सर्वारमानं केवल ज्ञप्तिमानम् । विश्वोत्पत्तिस्थानसंरोधहेतु यत्तद् ब्रह्म प्रालिङ्ग प्रशान्तम् ॥२१॥ कालो देवं कर्म जीवः स्वभावो द्रव्यं क्षेत्र प्राण प्रात्मा विकारः । तत्सङ्घातो बीजरोहप्रवाहवन्मायैषा तनिषेधं प्रपद्ये ॥२६॥ नानाभावीलयैवोपपत्नवान् साधूलोकसेतून् मिर्पि । हंस्युन्मार्गान् हिंसया वर्तमानान् जन्मतत्ते भारहाराय भूमेः ५२७॥ तप्तोऽहं ते तेजसा दु.सहेन शान्तोप्रेणारयुल्बोन ज्यरेण । तायत्तापो देहिनो सेऽधिमूलं नो सेमेरन् यायदाशानुपद्धाः ॥२८॥ श्रीभगवानुयाच निशिरस्ते प्रसोऽस्मि येत ते मावराद् भयमायो नौ स्मरति संवाद तस्य स्वस भवेद् भयम्म *

·थापा
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६३
५७५
इत्युक्तोऽच्युतमानम्य गतो माहेश्वरो ज्वरः । वाणस्तु रथमारूड. मागाद योस्स्यञ्जनार्दनम् ३०
ततो या हुसहस्रण नानायुधधरोऽसुरः । मुमोच परमद्धो वाणांश्चक्रायुधे नृप ॥३१॥
तस्यास्यतोऽखाएयसकृचक्रेण तुरनेमिना। चिच्छेद भगवान् बाहून गासा इय वनस्पते. ३२
घाहुपुच्छियमानेषु षाणस्य भगवान् भवः । भक्तानुकम्प्युपमय चक्रायुधमभात ॥३३॥
श्रीरुद्र उवाच
वं हि ब्रह्म परं ज्योतिर्गर्दै ब्रह्मणि वाङ्मये । यं पश्यन्त्यमलामान श्राकाशमिव केवलम३१
नामिनमोऽनिर्मुसमग्नु रेतो धौः शीर्षमाशा श्रुतिरनिरुर्वी ।
चन्द्रो मनो यस्य गर्क श्रास्मा अहं समुद्रो जवरं भुजेन्द्र. ॥३५॥
रोमाणि यस्यौपधयोऽग्वुवाहाः केशा विरियो धिरणा विसर्गः ।
प्रजापतिहदयं यस्य धर्म सवै भवान् पुरुषो लोककल्पः ॥३१॥
तवावतारोऽयमकुण्ठधामन् धर्मस्य गुप्त्यै जगतो भवाय ।
अयं च सर्वे भवतानुभाविता विभावयामो भुवनानि सस ॥३७॥
स्वमेक
पुरुषोऽद्वितीयस्तुर्यः स्वदग्धेतुरहेतुरीशः ।
प्रतीयसेऽयापि यथाविकारं स्वमायया सर्वगुणप्रसिद्धये
यथैव सूर्यः पिहितश्छायया स्वया पायर्या च रूपाणि च सयकास्ति ।
एवं गुणेनापिहितो गुणस्त्वमारमंप्रदीपो गुणिनश्च भूमन् ॥३॥
यम्मायामोहिवधियः पुत्रदारगृहादिषु ! उन्मज्ञन्ति निमन्ति प्रसक्ता वृजिनार्णवे १०॥
देवदत्तमिमं लकवा नृलोकमजितेन्द्रियः। यो नाद्रियेत स्वत्पादौ स शोच्यो हामस्य ।
यस्वा विसृजते मर्य श्रात्मानं प्रियमीश्वरम् । विपर्ययेन्द्रियार्थार्थ विपमायमृतं स्यजन ॥५२॥
ग्रह प्रदाय विशुधा मुनयशामलाशयाः । सस्मिना प्रसास्वामारमान श्रेष्ठमीश्वरम्॥१३॥
से स्वा जगरिस्यत्युदयान्तहेतु सम प्रशान्तं सुदामदेवम् ।
घनत्यमेक जगदात्मरेतं भवापवर्गाय भजाम देवम् ॥४॥
मयं ममेटो दयितोऽनुवर्ती मयाभयं दत्तममुख्य देव ।
सम्पाद्यता तद् भवतः प्रसादो यया हि.ते दैत्यपतौ प्रसादः ॥४५०
श्रीभगवानुवाच
यदास्य भगवस्त्ययः फरवाम प्रियं तव । भवतो यद्वयवसितं तन्मे साधनुमोदितम् ॥१६॥
अवध्योऽयं ममाप्येप रोपनिसुतोऽसुरः । प्रहादाय वरो दत्तो न यायो मे तवान्वय.४७
दोपरामनायास्य प्राणा याहयो मया । सूदितं च यलं भूरि यच भारायितं भुवः BE:
चायारोऽस्य भुजाः शिष्टा भविष्यस्यजरामरा 1 पार्षदमुण्यो मयतो न कुतश्चिमयोऽसुर.११॥
॥३८॥

·५७६
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ६४
इति लब्ध्वाभयं कृष्णं प्रणम्य शिरसापुरः । प्राग्निं रथमारोप्य सबध्वा समुपानपत्॥१०॥
अक्षौहिण्या परिवृतं सुवास.समलंकृतम् । सपनीकं पुरस्कृत्य ययौ रुद्रानुमोदित. ॥१४॥
स्वराजधानी समलकृतो ध्वजैः सतोरणरहितमार्गच राम् ।
विवेश शङ्खानक्दुन्दुभिस्वनैरभ्युद्यतः पौरसुहृद्विजातिभिः ॥१२॥
द एवं कृष्णविजयं शङ्करेण व संयुगम् । संस्मरेत् प्रातरुत्थाय न तस्य स्यात् पराजयः।५३॥
हनि श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तराधे ऽनिरुद्धानयनं नाम त्रिषष्टितमोऽध्यायः ६३
अथ चतुःषष्टितमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
एकदोपयन राजन् जग्मुर्यदुकुमारकाः । विहाँ साम्बप्रद्युम्नचारुभानुगदादयः ॥
प्रीढित्या सुचिरं तय विचिन्वन्त. पिपासिता.। जलं निरुदके कूर ददृशुः सत्वमदुतम् ॥२॥
कलासं गिरिनिभं वीक्ष्य विस्मितमानसा । तस्य चोद्धरणे यान चक्रुस्ते कृपयान्विताःn३५
चर्मजैस्तान्त: पाशेयद्ध्वा पतितमर्भकाः । नासा वन् समुद्धत कृष्णायाचण्युर सुकाः।।।
तत्रागस्यारविन्दाक्षो भगवान् विश्वभाषनः । वीषयोजहार वामेन त करेण स लीलया।
स उत्तमश्लोककराभिमृष्टो विहाय सद्यः कृकलासरूपम् ।
सन्तप्तधामीकरचारवणं. स्वर्गाद्भुतालङ्करणाग्यरत्रक ॥६॥
पप्रच्छ विद्वानपि सन्निदान जनेषु विख्यापयितु मुकुन्द ।
स्थ महाभाग वरेण्यरूपो देवोत्तमं त्वां गणयामि नूनम् ton
दशामिमा वा कतमेन कर्मणा सम्प्रापितोऽस्यतदहः सुभद्र ।
श्रात्मानमाख्याहि विवित्सता नो यन्मन्यसे नः क्षममा वस्तुम् ॥८॥
श्रीशुक उवाच
इति स्म राजा सम्पृष्ट. कृष्णेनानन्तमूर्तिना । माधव प्रणिपत्याह किरीटेनार्कवर्चसा HER
नृग उवाच
नृगो नाम नरेन्द्रोऽहमियाकुतनय. प्रभो। दानिध्वाण्यायमानेषु यदि ते कर्णमस्पृशम्।
किं नु तेऽविदितं नाथ सर्वभूतात्मसारिणः । कालेनाम्याहताशो वक्ष्येऽथापि तवाशया(१॥
पावयः सिकता भूमेवरयो दिवि तारकाः । याव यो पधाराच तावतीरददा स्मगाः १२
पस्विनीस्तरणोः शीलरूपगुणोपपन्नाः कपिला हेमभतीः ।
न्यायार्जिता रूप्यखुराः सवस्सा दुफूलमालाभरणा ददायहम् ॥१३॥

·५७७
२२॥
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६४
स्वलङ्कृतेभ्यो गुणशीलवद्भ्यः सीदकुटुम्येभ्य ऋतयतेभ्यः ।
तप:श्रतब्रह्मवदान्यसम्यः प्रादा युवभ्यो द्विजपुङ्गवेभ्यः १४
गोहिरण्यायतनावहस्तिनः कन्याः सदासीस्तिलरूप्यशय्याः ।
वासांसि रत्नानि परिच्छदान रथानिष्टं च यज्ञश्चरितं च पूर्तम् ॥११॥
कस्यचिद् द्विजमुरयस्य अष्टा गौर्मम गोधने । सम्पृक्ताविदुपा सा च मया दत्ता द्विजातये॥१६॥
तो नीयमानो तरस्वामी रोवाच ममेति तम् । ममेति प्रतिमाशाह नगो मे दत्तवानिति ॥१७॥
विौ विवदमानौ मामूचतुः स्वार्थसाधको । भवान् दातापहतेति तच्छुत्वा मेऽभवद् भ्रमः ॥
श्रनुनीतावुभै विप्रो धर्मरच्छ्रगतेन वै । गर्वा लक्ष प्रकृष्टानां दास्याम्येवा प्रदीयताम् १
भवन्तावनुगृह्णोता किङ्करस्याविजानतः । समुद्धरत मा कृच्छ्रात् पतन्तं निरयेऽशुचौ॥२०॥
नाहं प्रतीच्छे वै राजनि युक् वा स्वाग्यपाकमवा नान्यद् गवामध्ययुतमिच्छामोत्यपरो ययो२॥
एतस्मिन्नन्तरे याम्येदंतींवो यमवयम् । यमेन पृष्टस्तत्राहं देवदेव जगत्पते
पूर्व स्वमशुम मुझे उत्ताहो नृपते शुभम् । नान्तं दानस्य धर्मस्य पश्ये लोकस्य भास्चत.
पूर्व देवाशुभं भुञ्ज इति प्राह पतेति सः । तावद्रातमात्मानं कृकलासं पतन प्रभो ।२।।
ब्रह्मएयस्य वदान्यस्य तब दासस्य केशव । स्मृति चापि विश्वस्ता भवरसन्दर्शनार्थिनः में
सव कथ मम विभोऽक्षिपथ परारमा योगेश्वरैः श्रुतिदशामलहद्विभाव्यः ।
साशदधोक्षज उरुव्यसनायबुद्धेः स्यान्मेऽनुदृश्य इह यस्य भवापवर्गः ॥२६५
देवदेव जगन्नाय गोविन्द पुरषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्यश्लोकायुताव्यय ॥२७॥
अनुजानीहि मा कृष्ण यान्तं देवगति प्रभो । यत्र कापि सतश्चेतो भूयाम्मे वापदास्पदम् २%
| नमस्ते सर्वभावाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । कृष्णाय वासुदेवाय योगानां पतये नमः ॥२६॥
इत्युक्त्वा तं परिक्रम्य पादौ स्पृष्ट्वा म्वमौलिना । अनुज्ञातो विमानाम्यमारहत् पश्यां नृणाम्।
कृष्णः परिजनं प्राह भगवान देवकीसुतः । ब्रह्मएगदेवो धर्मारमा राजन्याननुशिक्षयन् ॥३३॥
दुर्जरं यत ब्रह्मस्वं भुक्तम मनागपि । तेजीयसोऽपि किमुत राज्ञामीश्वरमानिनाम् ॥३२॥
नाहं हालाहलं मन्ये विषं यस्य प्रतिक्रिया । ब्रह्मस्वं हि विष प्रोक्तं नास्य प्रतिविधि वित३३॥
हिनस्ति विषमतारं वहिरनिः प्रशाम्यति । कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावक ३४॥
ग्रह्मस्वं दुरनुज्ञातं भुक्तं हन्ति निरुपम् । प्रसस तु यनाद् भुक्तं दश पूर्णान् दशापरान् ॥३१॥
राजानी राजलपायान्धा नारमपात विचक्ष। निरयं येऽभिमन्यन्ते प्रास्वं साधु यातिशाः ३६
गृहन्ति यायत. पासून मन्दतामध्रुविन्दवः । विप्राणी हतपतीनों बदान्यानो एटुम्बिनाम ३७
राजानो रामपुल्याश्च तातोऽन्दानिरंकुशाः। युम्भीपाकेषु पच्यन्ते ब्रह्मदायापहारिणः ॥३८
सदा परदना वा प्रत्ति हरेच यः । पष्टिवर सहवाणि विष्टायां जायते कृमि ॥३॥

·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६५ न मे ब्रह्मधनं भूयाद् यद् गृनाल्पायुपो नरापराजिताश्च्युता राज्याद् भवन्त्युद्वेजिनोऽहय. वित्रं कृतागसमपि नैव द्रुत मामकाः । नन्तं बहु शपन्तं वा नमस्कुरत नित्यश.४१॥ यथाहं प्रणमे विधाननुकालं समाहित । तथा नमत यूयं च योऽन्यथा मे स दण्डभाका ब्राह्मणार्थो हपहनो हर्तारं पातयत्ययः । श्रजानन्तमपि ह्येनं नृगं ब्राह्मणगौरिव ॥४३॥ एवं विश्राव्य भगान् मुकुन्दो द्वारकोकस 1 पावनः सर्वलोकानां विवेश निजमन्दिरम् ।४४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमसन्धे उत्तरार्धे नृगोपाख्यानं नाम चतु:पष्टितमोऽध्यायःn अथ पञ्चपष्टितमोऽध्यायः श्रीशक उवाच बलभद्रः पुरश्रेष्ट भगवान् रथमास्थितः । सुहृदितुरुत्कएउ प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥१॥ परिष्वतश्चिरोत्कए गोपगोपीभिरेव छ । रामोऽभियाच पितरावाशीमिरभिनन्दितः॥२॥ चिरं नः पाहि दाशाह सानुजो जगदीश्वरः । इत्यारोप्यायमालिनय नेत्रे. सिषिचतुर्जले ॥३॥ गोपांच विधियद् विष्ट रभिवन्दित. । यथावयो यथासल्यं यथासम्बन्धमारमनः ॥४॥ समुपेत्याथ गोपालान् हास्यहस्तग्रहादिमि | विधान्त सुखमासीनं पाच्छु पर्युपागताः । पृष्टाश्वानामयं स्वैपु मेमगद्दया गिरा । कृष्णे कमलपत्राचे संन्यस्ताखिलराधपः ॥६॥ कशितो मान्धा राम सर्वे फुशलभासते । फञ्चित् स्मरय नो राम यूर्य दारमुतान्विता pon दिष्टया फंसो हतः पापो दिष्टया मुक्ताः सुहृजना निहत्य निर्जिय रिपून दिष्टया दुर्ग समाधिता । गोप्यो हसन्त्य पप्रच्छू रामपन्दर्शनास्ताः । परिदास्ते सुसं कृष्णः पुरखोजनबद्धभः ॥६ कशित स्मरति पा बन्धन पितर मातरं च स.! अायसौ मातरं द्रष्टुं सकृदयामिप्यति । अपि वा स्मरतेऽस्माक्मनुसेवा महाभुजः ॥on मातरं पितरं प्रातन पतीन् पुमान् स्वमपि । यदर्थे जहिम दाशाई दुस्स्यजान् म्यजनान् प्रभो। सा नः सय परिस्यज्य गतः संहिससौहदः । कथं नु ताशे लोभिने प्रदीयेत भापितम्र कथं नु गृहस्यनयस्थितारमनो यच. कृतमस्य थुधा पुरस्त्रियः । गृहन्ति व चित्रमयस्य मुन्दरस्मितावलोकोग्थ्यसितस्मरातुराः ॥१३॥ fनस्तापपया गोप्य: कथा: फययतापरा । यास्यस्माभिर्पिना कालो यदि तस्य तथैव न. इति प्रसितं गोरेजपित गरु योशितम् । गति मारिप स्मरन्योररः खियः। सपना पल्प सन्देशहदपाल्मे । सापयामाम मगयान् नानानुनयोयिद १६ होममी पत्र पायामामधुं मापरमेय प । राम पामु मगमान गोपीना रतिमाह জুলা फौगुगधरायुना । यमुनोपदने रेमे मयिने नोगत. 14 ·" धीमन्नागरते दशमस्कन्धे श्रध्यायः.६६ ५७४ वरणप्रेरिता देवी वारुणी घृषकोटरात् । पतन्ती तद् वन सर्व लगन्धेनाध्यासयत् ॥१६॥ तं गन्धं मसुधाराया वायुनोपहत पल: । माघ्रायोपगतस्तत्र ललनाभि. समं पपौ २on उपगीयमानचरितो बनिताभिहलायुधः) यनेषु व्यचरत् छोयो मदविह्वललोचन: ॥२१॥ स्रग्व्येककुएइलो मत्तो वैजयन्या च मालया। विभ्रत् स्मितमुखाम्भोज स्वेदशालेयभूपितम्।२२। स श्राजुहाव यमुना जलक्रीडामोधरः । निज वाक्यमनास्य मत इस्यापा वल. । अनागतो हलामेय कुपितो विचकर्ष ह ॥२३॥ पापे एवं मामवज्ञाय यायासि मयाहुता । नेप्ये स्वा लागलाण शतधा काम धारिणीम् ॥ एव निर्भसिता भोता यमुना यदुनन्दनम् । उवाच चकिता वाचं पतिता पादयो १ ॥२१॥ राम राम महाबाहो न जाने तब विक्रमम् । यस्यैकोशेन विरता जगती जगत- पते ॥२६॥ परं भाव भगवतो भगवन् मामजानतीम् । मोक्तुमर्हसि विधात्मन् प्रपन्ना भक्तवत्सल ॥२७॥ सतो व्यमुखद् यमुना याचितो भगवान् बल. । विजगाह जल स्त्रीभि करेणुभिरिभराट्।२८। काम विहत्य सलिलादुनीयासिताभ्यरे । भूपणानि महार्हाणि ददौ कान्ति शुभा स्रजम्म यसिरवा वाससी नीले मालामामुच्य काञ्चनीम्। रेजे स्वलकृतो लिप्तो माहेन्द्र इव वारणः॥३०॥ अद्यापि दृश्यते राजन् यमुनाऽऽकृष्टवर्मना । बलस्यानन्तवीर्यस्य वीर्य सूचयतीय हि॥३॥ एवं सर्वा निशा याता एकेर रमतो यजे । रामस्याक्षिप्तचित्तस्य माधुजयोपिताम्॥३२॥ इतिश्रीमद्भागवतमहापुराणे दशमस्कन्धेउत्तरार्वेबलदेवविजये यमुनाकर्षणांनामत्रिपष्टितमोऽध्यायः अथ पटपष्टितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच नन्दाज गते रामे करू ाधिपति । वासुदेवोऽहमित्यज्ञो दूत कृष्णाय प्राहिणोत् । रद वासुदेवो भगवानवतीणे जगत्पत्ति । इति प्रस्तोमितो बालमन श्रात्मानमच्युतम्।। दूतं च प्राहिणोन्मन्द कृणायाय॑क्तवत्मने । द्वारकायां यथा बालो नृपो बालकृतोऽबुध ॥३॥ दूतस्तु द्वारकामेत्य समायामास्थित प्रभुम् । कृष्णं कमल स्त्राच राजसन्देशमब्रवीत ॥४॥ वासुदेवोऽवतीणोऽहमेक एव न चापरः । भूतानामनुकम्पार्थ ख तु मिथ्याभिधा त्यज ॥२॥ यानि स्वमस्मचिलानि मौढ्या विपि सात्वत । त्यक्त्वैहि मात्व शरणं नो चेद् देहि ममाहवम् श्रीशुक उवाच कत्थनं तदुपाकण्यं पौण्डुकस्याल्पमेवस । उग्रमेनादय सन्या उच्चकैर्जहसुस्तदा । उवाच दूतं भगवान् परिहासकथामनु । उत्खध्ये मूढ चिह्नानि येस्त्वमेव विकरयसे In सदपिधाया कनवति । शयिष्यसे हसस्तन मचिता भस्म शुनाम् nan इति दूतस्तदा स्वामिने सर्वमाहरत् । कृष्णोऽपि रथमाथाय काशीमुपजगाम PROM ·पू० श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६६ पौण्ड कोऽपि तदुद्योगमुपलभ्य महारथः । अक्षौहिणीम्यो संयुक्तो निश्चक्राम पुराद् द्रुतम्।। तस्य काशिपतिमित्रं पाणिग्राहोऽन्वयान्नृपा अक्षौहिणीभिस्तिसमिरपश्यत् पौराद्धक हरिः ॥१२॥ शङ्खार्यसिगदाशाङ्गश्रीवरसाद्युपलक्षितम् बिभ्राणं कौस्तुभमणि वनमालाविभूषितम् ॥१३॥ कौशेयवाससी पीते वसानं गरुडध्वजम् । अमूल्यमौल्याभरणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥१४॥ दृष्ट्वा तमात्मनस्तुल्यवेपं कृत्रिममास्थितम् । यथा नटं रङ्गगतं विजहास भृशं हरिः ॥१५॥ शूलैर्गदाभिः परिवैः शक्त्यष्टिप्रास्तोमरैः । असिभिः पट्टिशैोणैः प्राहरन्नरयो हरिम् ॥१६॥ कृष्णस्तु तत्पौण्डककाशिराजयोर्वलं गजस्यन्दनवाजिपत्तिमत् । गदासिचक्रे भिराईयद् भृशं यथा युगान्ते हुतभुक् पृथक् प्रजाः १७n प्रायोधनं तथवाजिकुञ्जद्विपाखरोष्ट्रैररिणावखण्डितैः । बमोचितं मोदवहं मनस्विनामाक्रीडनं भूतपतेरिवोल्यणम् ॥३n अथाह पौण्डूक शौरिभो भोः पौएडक यद् भवान् । दूतवाक्येन मामाह तान्यस्वारयुत्सृजामि ते स्याजयिष्येऽभिधानं मे यत् त्वयाज्ञ मृपा तम् । प्रजामि शरणं तेऽद्य यदि नेच्छामि संयुगम्। इति विप्रया शितैर्वाणैर्विरथीकृस्य पौण्डकम् शिरोऽवृश्चद् रथाङ्कन वव्रणेन्द्रो यथा गिरेः२१ तथा काशिपतेः कायाच्छिर उत्कृत्य पत्रिभिः । न्यपातयत् काशिपुर्या पद्मकोशमिवानिलः२२ एवं मत्सरिणं हत्या पौरकं ससखं हरिः । द्वारकामाविशत् सिद्धर्गीयमानकथामृतः॥२३॥ स नित्यं भगवद्वयानमध्वस्तासिलबन्धनः । बिभ्राणच हरे राजन स्वरूपं तन्मयोऽभवत२४ शिरः पतितमालोक्य राजद्वारे सकुण्डलम् । क्रिमिदं कस्य वा वामिति संशिश्यिरे जन :२५ राज्ञः काशिपतेात्वा महिप्यः पुत्रवान्धवाः । पौराश्च हा हता राजन् नाथ नाथेति प्रारुदनु२६ सुदसिणस्तस्य सुतः कृत्वा संस्थाविधि पितुः। निहाय पितृहन्वारं यास्याम्यपचिति पितुः॥२७॥ इत्यात्मनाभिसन्धाय सोपाध्यायो महेश्वरम् । सुदक्षिणोऽर्चयामास परमेण समाधिना ॥२८॥ प्रीतोऽविमुक्त भगवास्तस्मै घरमदाद् भवः । पितृहन्तृवधोपायं स ब वरमीप्सितम् ॥२६॥ दक्षिणानि परिचर पाह्मणः सममूविजम् । अभिचारविधानेन स चाग्निः प्रमथैवृतः ॥३०॥ साधयिष्यति समग्रह्मण्ये प्रयोदितः । इत्यादिष्टस्तथा चक्रे कृष्णापाभिवरन् यती॥३१॥ सत्तोऽमिरस्थितः कुएडान्मूर्तिमानतिभीश्यः । तसताम्रशिखाश्मश्रुरगारोद्गारिलोचनः १३२५ दंष्ट्रोप्रभृकुटीदण्डकोरास्यः स्वजिया । ग्रालिहन सक्षिणी नमो विन्यस्तिशिखं ज्वलन्। पन्या तालप्रमाणाभ्यां कम्पयनवनीतलम् । सोऽभ्यधावतो भूतैरिका प्रदहन दिश:३४ समाभिधारदहनमायान्तं द्वारकोकपः । विज्ञोपय तत्रसुः सर्वे वनदाहे मृगा यया ३५ भः समाय! प्रान्त भगवन्तं भयानुराः। प्राहि माहि निलोपेश यः प्रदक्षतः पुरम् ३६ भ्रस्या सजनयहरयं वा स्थान! ध साघममा शरण्यः सम्प्रहस्याह मा भेष्टेन्यवितास्म्यहम् ३० ·॥४१॥ श्रीमद्भागयते दशमस्कन्धे अध्यायः ६७ ५०१ सर्वस्यान्तर्वहिःसाती कृत्यो माहेश्वरी विभुः । विज्ञाय तद्विधातार्थ पार्श्वस्य चक्रमादिशत् ॥३८॥ तत् सूर्यकोटिप्रतिमं सुदर्शन जाज्वल्यमानं प्रलयानलप्रभम् । स्वतेजसा खं ककुभोऽथ रोदसी चक्रं मुकुन्दाखमयाग्निमादयत् ॥३६॥ कृत्यानलः प्रतिहतः स रथाङ्गपाणेरवौजसा में नृप मममुखो निवृत्तः । वाराणसों परिसमेस्य सुदक्षिणं तं सर्विग्जनं समदहत् स्वकृतोऽभिचार:non चनं च विष्णोस्तनुप्रविष्टं वाराणसी सासभालयापणाम् । सगोपुराहालकोटसंकुला सकोशहस्त्यश्वरयान्नशालाम दग्ध्वा वाराणसी सर्वा विष्णोश्च सुदर्शनम् । भूयः पार्श्वमुपातिष्ठत् कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः ४२ एतयाधयेन्मयं उत्तमलोकविक्रमम् । समाहितो का शृणुयात् सर्वपापेः प्रमुच्यते ४३ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेदशमस्कन्धे उत्तरार्द्ध पौण्डूकादिवधो नाम षट्पष्टितमोऽध्यायः॥ अथ सप्तपष्टितमोऽध्यायः राजोवाच भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि रामस्या तकर्मणः । अनन्तस्याप्रमेयस्य यदन्यत् कृतवान् प्रभु ५१॥ श्रीशुक उवाच नरकस्य सखा कश्चिद् द्विविदो नाम वानरः । सुग्रीवपचिवःसोऽय भ्राता मैन्दस्य वीर्यवान् २ सख्युः सोऽपचिति कुर्वन् वानरो राष्ट्रविप्लवम् । पुरमामाकरान् योगनिदहद् वह्निमुत्सृजन्॥३॥ कचित्स शैलानुत्पाट्य तैर्देशान् समचूर्णयत् । प्रानान् सुतरामेव यत्रास्ते मित्रता हरिः॥४॥ छचित् समुद्रमध्यस्थो दोभ्यांमुक्षिप्य तजलम् । देशान नागायुतप्राणो वेनाकूलानमनयता थाश्रमानृपिमुख्यानो कृया भन्नवनस्पतीन् । अदूरयन्मित्ररग्नीन् वैतानिकान खलः॥६॥ पुरुषान् योपितो दृप्तः पमाभृद्दोणीगुहासुसः निक्षिप्य चाप्यधाच्छैलैः पेशस्कारोव कीटकना एवं देशान् विप्रकुर्वन् दूपर्यश्च कुलतियः । श्रया सुललितं गोतं गिरि रैवतकं ययौ सदा तत्रापश्यद् यदुपति रामं पुष्करमालिनम् । सुदर्शनोयसर्वाङ्ग ललनायूथमध्यगम् ६u गायन्त वारुणीं पीत्वा मदविह्वललोचनम् । विभ्राजमानं वपुषा अभिन्नमिन वारणम् ॥१०॥ दुःशाखामृगःशाखामाख्द. कापयन् दुमान् । चक्रे किलकिलाशन्दमात्मानं सम्प्रदर्शयन् । तस्य धाष्टय कर्वोदय तरुण्यो जातिचापला। हास्यप्रिया विजहसुर्वलदेवपरिप्रहाः ॥१२॥ ता हेलयामास कपिलेपैः सम्मुखादिभि । दर्शयन् स्वगुदं तासा रामस्य च निरीक्षत ॥१३॥ संपाच्या प्राहरत् ऋद्धोयल: प्रहरतो वरः । स पञ्चीयत्वा प्रावाणे मंदिराकलशे कोपः १en गृहोरया हेलयामास धूर्तस्तं कोपयन् हसन् । निर्भिद्य कलशं दुष्टो वासांस्याालयद् बलम्।

·यूप श्रीमद्गागरते दशमस्कन्धे अध्याय' ६८ कदर्थीकृय बलवान् विप्रचने मदोद्धत । त तस्याविनय दृष्ट्या देशांश्च तदुपद्रुतान् ॥१६॥ अन्धो मुसलमादत्त हल चारिजिघासया । द्विविदोऽपि महावार्य शालमुघग्य पाणिना १७॥ श्रभ्येत्य तरमा तेन बल मूध यताडयत् । त तु सर्पणो मूर्ति पतन्तमचलो यथा ॥१॥ प्रतिजग्राह बलवान् सुन दनाहनय तम् । मुमनाहतमस्ति'को विरजे रक्तधारया ॥१en गिरियथा गैरिकया प्रहार नानुनि तयन् । पुनरन्य समुझिप्य कृत्वा निपग्रमोजरा ॥२on तनाहनत् सुसंक द्धस्त बल शतधाच्छिनत् । ततोऽ येन वा जन तं चापि शतधाच्छिनत्२१ श्व युध्यन् भगवता भग्ने भन्ने पुन पुन । प्राकृप्य सर्वतो वृक्षान् निमकरोद् वनम् २२ ततोऽमुच्छिलावर्ष बलस्योपर्यमर्पित । तत् सबै चूर्ण यामास लीलया मुसनायुध २३ स बाहू तालमडाशी मुष्टीकृय कपीश्वर । श्रासाद्य रोहिणीपुत्र ताभ्यां वक्षस्यरूरुजत्॥२४॥ यादवन्द्रोऽपि त दोया त्या वा मुमललागले । नग्नावभ्यई यत् छ सोऽपतद् रुधिर वमन् २५ चकम्प तन पनता सटा सपनस्पति । पवत कुरशाल वायुग। नौरिवान्भसि ॥२६॥ जयशब्दो नम श द साधु साध्वति चाम्परे । सुरसिद्ध मुनीन्द्राणामासीत् कुसुमर्षिणाम२७ ५ निहाय द्विविद जगद्व्यतिकरावहम् । सस्तूयमानो भगवान् जनै स्वपुरमाविशत् ॥रमा इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमक उत्तरार्धे द्विविश्वधो नाम सप्तमप्रितमोयाय । अथाष्टपटितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच दुर्योधनसुना राजन लक्ष्मण समितिञ्जय । स्वयवरस्थ महरत् साम्बो जाम्बवतीसुत ॥१॥ कोरवा कुपिता जवुदु विनीतोऽयमभक । क क य न कन्यामकामामहरद् वलात् ॥२॥ बतीतेम दुविनीत किं करिष्यन्ति वृष्णय । येऽस्म प्रसादोपचिता दत्ता नो भुञ्जते महीम्॥३n निगृहीत सुत श्रुत्वा यद्येप्यतीह वृष्णय । भनद शम यान्ति प्राणा इव सुस पता na इति कण शलो भूरियज्ञकेतु सुश्रोवन । साम्बमारभिरे बन्दु कुरवृद्धानुमोदिता ॥५॥ दृष्ट्वानुधावत साग्बो धातराष्ट्रान महारथ । प्रगृह्य रचिर चाप तस्थौ सिंह इवैकल nan त ते जिवृक्षव द्धास्तिष्ट तिष्ठेति भापिण । प्रासाद्य धन्विनो बाण कर्णाप्रय समाकिरन्छ सोऽपविद्ध कुरश्रष्ट पुरभिर्यदुन दन । नामप्यत्तदचिन्त्या सिंह इदमृगरिव । विस्फूर्ण रचिर चाप सर्वान् वियाध सायकै कर्णादीन् पद त्यान् वीरस्तावद्भिर्युगपत् पृथक्क चतुर्भिधतुरो बाहानेकेन च सारथीन् । रथिनश्च महेवासस्तिस्य तत् तेऽभ्यपूजयन् ॥१०॥ त तु ते विरथ पश्चरवार धतुरो हयान् । एरुस्तु सारथिं जने चिच्छेदाय शरासनम् ॥११॥ तं बद्ध्वा विरथीय कृच्छ्ण कुरवो युधि । कुमार स्वस्य क याच स्वपुर जयिनोऽविशन् ।

·। . श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६८ पू.३ तच्छु वा नारदोकेन राजन् सनातमन्यवः । कुरुन् प्रत्युद्यम चक्रुरप्रमेनप्रचोदिताः ॥१३॥ सान्वयित्वा तु तान् रामः सन्नद्धान् वृष्णिपुगवान्। नैच्छत् कुरूणां वृष्णीनां कलि कलिमलापदः जगाम हास्तिनपुरं रथेनादित्यवचंसा । ब्राह्मणैः कुलवृद्धश्च वृतश्चन्द्र इव ग्रहः ॥१९॥ गत्वा गजाह्वयं रामो वाह्योपवनमास्थितः । उद्धवं प्रेषयामास तराष्ट्र बुभुत्सया ॥१६॥ सोऽभिवन्द्याम्बिकापुनं भीष्म द्रोणं च याहिरुम्। दुर्योधन च विधिवद् राममागतमयी ॥१७॥ तेऽतिप्रीतास्तमाकर्य प्राप्तं रामं सुहृत्तमम् । तमर्चयिस्वाभिययुः सर्वे मङ्गलपाणयः ॥१८॥ तं सङ्गम्य यथान्यायं ग्रामयं च न्यवेदयन् । तेशे ये तत्मभावनाः प्रणेमुः शिरसा बलम्१६ बन्धून कुशलिनः श्रुश्या पृष्ट्वा शिवमनामयम् । परस्परमथो रामो बभापेऽविलयं वचः ॥२०॥ उग्रसेन. हितोशेशो यद् व श्राज्ञापयत् प्रभुः । तदव्याधिपः श्रुधा कुरुवं माविलम्बितम् ॥ यद् यूर बयस वे जित्वाधर्मेण धार्मिकम् । अवनीताथ तन्मृप्ये बन्धूनामैग्यकाम्यया ॥२२॥ वीर्यशौर्यथलोनद्धमारमशक्तिपमं वचः । कुरवो बलदेवस्य निशम्योचुः मकोपिताः ॥२३॥ अहो महञ्चितमिदं कालगत्या दुरत्यया । पाररुक्षत्युपानद् वै शिरो मुकुटसेवितम् ॥२४॥ एने यौनेन सम्पदाः सहशय्यासनाशनाः । वृष्णयस्तुल्यता नीता अस्मदत्तनृपासना ॥२५॥ चामरव्यजने शङ्खमातपनं च पाण्डुरम् । किरीटमासनं शय्या भुञ्जन्त्यस्मदुपेक्षया ॥२६॥ अल यदूनो नरदेवलाञ्छनातुः प्रतीपैः फणिनामिवामृतम् । येऽस्माप्रसादोपचिता हि यादवा प्राज्ञापयन्त्यद्य गतप्रपा वत ॥२७॥ कमिन्दोऽपि कुरुभिर्भीष्मद्रोणार्जुनादिभिः । अदत्तमबन्धीत सिंहप्रस्तमिवोरण. २ श्रीशुक उवाच जन्मवन्धुधियोनद्धमदास्ते भरतर्षभ । पाश्राव्य राम दुर्वाच्यमसभ्याः पुरमाविशन २६ ट्वा कुरूणां दौःशोल्यं श्रावावाच्यानि चात्युतः। अवोचत् कोपसंरब्धो दुष्प्रेषयः प्रहसन मुहु.॥ नून नानामदोगद्धाः शान्ति नेच्छन्त्यसाधनः तेषां हि प्रशमो दण्डः पशूना लगुडो यया." अहो यदून सुसंरग्धान् कृष्णं च कुपितं शनै । सान्त्वयि वाहमेपो शममिछलिहागतः ३२ स इमे मन्दमतयः कलहाभिरताः खलाः । तं मामवशाय मुहुदुर्भागन् मानिनोऽशुपन् । नोमसेनः किल विभुभॊजवृष्ण्यन्धकेवरः । शमादयो लोकपाला यस्यादेशानुर्तिनः ३४ मुधर्माऽऽकम्यते पेन पारिजातोऽमराधिपः । पानीय भुज्यते सोऽसी न क्लिाध्यासनाईण.। यस्य पादयुगं साक्षात् श्रीरपास्तेऽखिले थरी । स नाहति किज धीशो नरदेवपरिच्छदान ३६ यस्याऽघ्रिपङ्कजरजोऽसिजलोकपालमोल्युत्तमर तमुपासिततो/तीयम् । प्रदा भवोऽहमपि यस्य कला: कलायाः श्रीश्रोहम चिरमस्य नृपामनं ३७० भुभते पुरमित्तं भूपएदं वृष्णयः क्लि । उपानहः किल घयं स्वयं तु कुरवः शिरः ॥१८ . . है ·५८४ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः ६६ अहो ऐश्वर्यमत्तानां मत्तानामिव मानिनाम् । असम्बद्धा गिरो रूताः कः सहेतानुशासित।।३। अद्य निष्कौरवी पृथ्वीं करिष्यामोत्यमर्पितः । गृहीत्वा हलमुत्तस्थौ दहन्निव जगत्रयम् ॥४४॥ लागलाप्राण नगरमुद्विवार्य गनाद्वयम् । विचक स गङ्गायां प्रहरिप्यसमर्पित. ॥४१॥ जलयानमिवापूर्ण गङ्गायो नगरं पतत । अाकृष्यमाणमालोक्य कौरवा जातसम्भ्रमा१४२। ननेव शरणं जम्मु. सकुटुम्बा जिजीविग्य. सिलदमणं पुरस्कृत्य साम्ब प्राञ्जल यः प्रभुम् ॥४३॥ राम रामाखिलाधार प्रभाव न विदाम ते । मूढानां नः कुबुद्धीनां तन्तुमर्हस्यतिक्रमम् ॥४४॥ स्थि पत्यप्ययानो त्वमेको हेतुनिराश्रयः । लोकान् कोडनकानीश कोडतस्ते वदन्ति हि ५५ त्वमेव मूर्धादमनन्त लीलया भूमण्डलं बिभर्पि सहस्रमूर्धन् । अन्ते च यः स्वात्मनि रुद्धविश्वः शेपेऽद्वितीयः परिशिष्यमाणः ॥४६॥ कोपस्तेऽखिलशिक्षार्थ न द्वेषान्न च मसरात् । विनतो भगवन् सत्वं स्थितिपालनत पर:॥४७॥ नमस्ते सर्वभूतात्मन् • सर्वशक्तिधरा यय । विश्वकर्मन् नमस्तेऽस्तु त्वा वयं शरणं गता:५८ श्रीशुक उवाच प्रपन्न. सविग्नैपमानायनैबलः । प्रसादितः सुप्रसनो मा भैप्टेत्यभयं ददौ aren दुर्योधन. परिवह कुञ्जरान् पष्टिदायनान् । ददौ च द्वादशशतान्ययुतानि तुरहमान ॥१०॥ रथाना पट्सहस्राणि रोक्माणां सूर्यवर्चसाम् । दासी नानिष्ककण्ठीनां सहस्रं दुहितवत्सलः । प्रतिगृह्य तु तत् सर्व भगवान् सात्वतर्षभ । ससुत. सस्नुप प्रागात् सुहभाभिनन्दित ३१२५ तत. प्रविष्टः स्वपुरं हलायुध. समेत्य बन्धूननुरक्तचेतसः । शर्शस सर्व यदुपुगवाना मध्ये सभायां कुरपु स्वचेष्टितम् ॥५३॥ अद्यापि च पुरं होपत् सूचयद् रामविक्रमम् । समुन्नत दक्षिणतो गढ़ायामनुदश्यते ॥१४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धे हस्तिनपुरकाणरूपसंकपणविजयो नामाष्टपष्टितमोऽध्यायः॥६॥ अर्थकोनसप्ततितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच नरक निहतं श्रुत्वा तथोदाई ध योपिताम् । कृष्णेनकेन महीनों तद् दिवः स्म नारद. ११ चित्रं यतैतदेकेन वपुषा युगपत् पृथक् । गृहेषु दपष्टपाहतं त्रिय एक उदायहत् ॥२१ इस्युमुको दारवती देवपिष्टुमागमन् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिफूलनादिताम् ॥३॥ उपन्दीपराम्भोजरतारपुमुद्रोपले. । गुरितेषु सामूऔः स्तिो इससारस ke प्रामादलनियभिजुटी सारिफराजते. 1 महामरकती. स्वर्णरमपरियादैः ५ ·- 1900 श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६६ ५८५ विभक्तरप्यापथच रापणै: शालासमामी रचिरा सुरालयः । संसितमार्गाडणवीथिदेहली पतस्पताकाध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥ तस्यामन्तःपुरं श्रीमदचितं सर्वधिष्ण्यपैः । हरेः स्वकौशल यत्र त्वष्टा कास्येन दर्शितम्॥७॥ ता पोडशभिः समसहस्रः समलङ्कृतम् । विवेशकतम शौर. पनोना भवनं महत् ८|| विटब्ध विद्रुमस्तम्भ र्यफ्लकोत्तमैः । इन्द्रनीलमयः कुडय जगत्या चाहतस्विषा neu विताननिर्मितस्त्वष्टा मुक्तादामविलम्विभिः । दान्तै रासनपर्यमएपुत्तमपरिष्कृतः दासीभिर्निष्ककण्ठीभिः सुवासोभिरलङ्कृतम्। पुग्भिः सकञ्च कोणीपमुवस्त्रमणिकुण्डलैः।।११॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्तध्यान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽन । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरधूपमनिर्यान्तमीक्ष्य घनवुद्धय उमदन्तः ॥१२॥ तस्मिन् समानगुणरूपवयस्सुवेपदासीसहस्रयुतयानुसवं गृहिण्या। विप्रो ददर्श चमरव्यजनेन समदण्डेन सावपति परिवीजयन्त्या ॥१२॥ तं सन्निरोक्ष्य भगवान् सहसोस्थितः श्रोपर्यत सकलधर्मभृतां वरिष्टः । श्रानग्य पादयुगलं शिरसा किरीटजुष्टेन साञ्जलिरवोविशदासने स्वे ॥१४॥ सस्यावनिग्य चरणी तदपः स्वमूर्मा विभ्रमगद्गुस्तरोऽपि मतां पतिहि । ब्रह्मएयदेव इति यद्गुणनाम युक्तं तस्येव यच्चरणशौचमशेषतीर्थम् ॥११॥ सम्पूज्य देवऋपिवयंमृपि• पुराणो नारायणो नरसखो विधिनोदिन । वाण्यामिभाष्य मितयामृतमिष्टया तं प्राह प्रभो भगवते करपाम है किम् ॥१६॥ नारद उवाच नैवानं स्वयि विमोऽखिललोकनाथे मैत्री जनेषु सफलेषु दमः खलानाम् । नियसाय हि जगस्थितिरपणाम्यो स्वैरायतार उरगाय विदाम सुए ॥१७॥ दृष्ट तवाधियुगलं जनतापवर्ग ब्रह्मादिभिहादि विचिन्त्यमगायोधः। संसारखूपपतिकोत्तापायलग्यं स्यायंचराम्पनुगृहाण यथा स्मृमिः स्यात् ॥१८॥ ततोऽन्यदाविशद् गेहं कृष्णपल्याः स नारदः । योगेवरेश्वरस्थान योगमायाविवित्सया दीप्यम्तमस्तिग्रापि प्रियया बोद्धपेन च । पूजितः परया मश्या प्रत्युत्थानासनादिभि.॥२०॥ एश्वाविदुपेनासौ कदाऽऽपातो भयानिति । मियते किं नु पूर्णानामपूर्णरम्मदादिभिः॥२॥ अथापि हि नो पझन् जन्मतछोमन कुर । स विस्मित उत्थाय नूष्योमन्यदगाद् गृहम् । ताप्यचर गोपिन्द लालयन्तं मुताग्दिशन्। ततोऽन्यस्मिन् गृहेऽपश्यन्ममनाय एसोपमम् ।। उदन्तं च विमानाशीन यनन्तं पसमिमः । मोजयन्तं द्विजान कापि मुशानमारोपिनमा। कापि सायामुपासीन अपन्तं प्रज्ञा पारपतम् । एत्र चासिधमन्या धारामसिपमु२१ ·३५६ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय. ७० अश्वैर्ग रयै छापि विचरन्त गदाग्रजम् । कविच्छयान पयके सूयमान च वन्दिभि ॥२६॥ मजयन्त च करिमश्चिन्मन्निभिधोद्धवादिमि । जलकीदारत पापि धारमुख्याश्लायतम् ॥२७॥ कुचिद् द्विजमुस्येन्यो ददत गा स्वलकृता । इतिहासपुराणानि यवन्त मनानि घnRan हसन्त हास्यकथया कदाचित् प्रियया गृहे । कापि धर्म सेवमानमर्थकामौ च कुत्रचित्॥२६॥ ध्यायन्तमेकमासीन पुरुष प्रकते परम् । शुश्रूयन्तं गुरुन् कापि कामैोग सर्यपा३० फुर्चत विग्रह कैश्चित् सन्धि चान्यन केशवम् । कुनापि सह रामेण चिन्तयन्तं सता शिवम् । पुमाया दुहितां च काले विध्युरयापनम् । दारैर्व रेस्तरमाशे कल्पयन्त विभूतिभि ।३२) प्रस्थापनोपानयनरपयानो महोत्सवान् । वीक्ष्य योगेधरेशस्य ये लोका विपिस्मिरे । यजत सकलान् देवान् कापि तुमिर्जिते । पूयिन्त चिद् धर्म फूपाराममठादिमि ॥३४॥ चरन्त मृगयां धापि हयमारय सैन्धवम् । मन्नतत पशून मध्यान् परीत यदुपुङ्ग । अन्यत्तलिङ्ग प्रकृतिवन्त पुरगृहादिपु । कचिचरन्त योगेश तत्तद्भावबुभुत्सया ॥३६॥ श्रयोवाच हृषीकेश नारद प्रहसचिव । योगमायोदय वीच्य मानुगीमीयुपो गतिम् ॥ विदाम योगमायास्ते दुर्दर्शा अपि मायिनाम् । योगेधरामन् निर्माता भवत्पाद निपेवया ३८ अनुजानीहि मां देव लोकास्ते यशसाऽऽलुताना पर्यगमि तवोद्गायन् लो ना भुवन गवनीम् । श्रीभगवानुवाच ब्रह्मन् धर्मस्य वक्ताह कर्ता तदनुमोदिता । तच्छिक्षयलोकमिममास्थित पुन मा खिद 1201 श्रीशुक उराच ६ याचरन्त सद्धर्मान् पावनान् गृहमेधिनाम्। तमेव सर्वगेहेयु सन्तमेक ददर्श ह ५४॥ कृष्णस्यानन्तवीर्यस्य योगमायामहोदयम् । मुहुवा ऋपिरभूद् विस्मितो जातकौतुक ४२ इयर्थकामधर्मेषु कृष्णेन अद्धितारमना ! सम्यक्सभाजित प्रीतस्तमेवानुस्मरन् ययौ।४॥ एका मनुष्यपदवीमनुवर्गमानो नारायणोऽखिलभवाय गृहीतशक्ति । रेमेऽङ्ग पोडशसहयवराङ्गनाना सग्रीडसौहृदनिरीक्षणहासजुष्ट ५४४n यानीह विश्वविलयोद्धवत्तिहेतु कर्माण्यनन्यविषयाणि हरिश्चकार । यस्त्वन गायति गणो यनुमोदते वा भक्तिभवेद् भगवत्ति ह्यपवर्गमार्गे ॥४१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेदशमस्कन्धेउत्तराधेकृष्णगार्हस्थ्यदर्शननामैकोनसप्ततितमोऽभ्याय अथ सप्ततितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अयोपस्युपवृत्तायो पुटान् कुजतोऽशपन् । गृहीतकण्ठ्य पतिभिमाधव्यो विरहासुरा ५१ बर्यायहरवन् कृष्ण बोधयन्तीव वन्दिन । गाय स्वलिप्वनिद्राणि मदारवनवायुभि ॥२ ·- श्रीमद्भागवत दशम हूतं तं तु वैदर्भी नामृप्यदतिशोभनम् । परिरम्भणविश्लेपात् प्रिययादन्तरं गता ३n गले मुहूर्त उरयाय वायुपस्पृश्य माधवः । दध्यो प्रसझकरण यात्मानं तमसः परम् then एक स्वयंज्योतिरनन्यमव्ययं स्वसंस्पया नित्यनिरस्त करमपम् । ब्रह्माण्यमस्योद्भवनाशहेतुभिः स्वशक्तिभिलंगितभावनितिम् ॥१॥ प्रथाप्लुतोऽम्भस्यमले यथाविधि क्रियाकलाप परिधाय धाससी । चकार सभ्योपगमादि सत्तमो हुतानलो ब्रह्म जनाप याम्यतः ६n उपस्यायाम्मुधन्तं सर्पयित्वाऽऽरमनः कलाः । देवानृपोन् पिटन युद्धान विभागभ्यर्य चारमवान् ।। धेन्ना रुपमङ्गीणों साध्वीना मौक्तिम्जाम्। पयस्विनीना गृष्टीना सबरसाना सुवाससाम् ८ ददौ रूप्यपुराप्राणां चौमाजिनतिलैः सह । अलतेम्यो विप्रेभ्यो धद्वं यद्ध दिने दिने Hen गोविप्रदेयतावृद्धगुरून भूतानि सर्वरा । नमस्कृत्यारमसम्भूतीमद्लानि समस्पृशत् धारमानं भूपयामास नरतोषिभूपणम् । वासोभिभूषणै. स्वीर्यदिग्यनगनुलेपनः ॥11॥ प्रया सथाऽऽदर्श गोपद्विनदेवताः । कामांश सयर्याना पोरान्तःपुरचारिणाम् । प्रदाप्य प्रस्तोः कामे. प्रतोय मरयनन्दत ॥२॥ संविभज्याप्रतो विपान सक्तामलानुलेपनैः । मुहदः प्रतीदारानुपायुक्त सतः स्वयम्॥१३॥ तायत सूत उपानीय स्यन्दनं परमागुतम् । सुप्रीचाई यो प्रणग्यावस्थितोऽप्रस::en गृहीत्या पाणिना पाणी सारयेस्तमयारदत् । सारयग्युस्पसंयुक्त प्राप्रिमिय भास्कर पितोऽन्तपुरग्नीया समीउप्रेमरीरितः । कृपलादिमष्टो निरगामातहासोहरन मनः। मुधर्मावया समा सारिणभिः परियारित: । प्राविशद् यनिविष्टानां न सभ्यन पदमप. १७ रामोपविष्ट परमामने पिगुर्भमी स्वभामा उपभोऽषमामपन् । घृनो मृर्मियं दुमिपंदूतमो पथोराजो विवि तारपागणे. En सोपमग्रियो रागन् मानास्परसयिमुम् । उपरारधुनंटाधार्या नराग्यस्मादडी. पर 410 मरीयागरजयेगुमालदरस्पन. । मनुगुम्नष्टयुश मूगमागमदिन. २०० समातुर्माप्रयाः फेविदागना प्रभागादिनः । * पुरपपरास! राम्पियन् कया।२।। सः पुरगे राजमागोदर्शनः । वितपितो भगले प्रतोहार. शित. ॥२२॥ स ममरायणाय परेशाप मालिः । रामापेमार्ग जाम मेरो २३ ऐप दिलिमये ताय सप्रति म मयुपा पर लागासपुगे निश्मि २१७ हए शताममेयारमन् माप्रमपनाम । पर्शगार पामो मामी :२१ सोगविनास. राजे प्रमाण स्मारी भादना. पदस्य परमानीतिर सरपनापमिमाय मारमा

·-
५८८
श्रीमद्भागवते दशमस्वन्थे अध्याय ७०
लोके भवानगदिन कलयावतीर्ण सद्रक्षणाय खलनिग्रहणाय चान्य ।
कश्चित् त्वदीयमतियाति निदेशमीश किं वा जन स्वकृतमृति तम विध २७
स्वमाथित नृपसुख परतन्प्रमोश शधद्भयेन मृतकेन धुर वहाम ।
हिरवा तदात्मनि सुस त्वदनोहलभ्य विश्यामहेऽतिकृपणास्तव माययेद ॥२८॥
तमो भवान् प्रणतशोकहराहियुग्मो बदान् वियुद्व मगधाहयकर्मपाशात् ।
यो भूभुजोऽयुतमतङ्गजवीर्यमेको विभ्रद् रुरोध भवने मृगराढिवावी ॥२६॥
यो वै खया द्विनवकृव उदात्तचक्र भन्नो मृधे बलु भवन्तमनन्तवीर्यम् ।
जित्वा नृलोकनिरत सक्ददर्पो युष्म प्रजा स्नति नोऽपित तद् विधेहि ॥३०॥
दूत उवाच
इति मागधसरुन्द्रा भवदर्शनकाइक्षिण । प्रपन्ना पादमूल ते दीनाना शं विधीयताम३ :
श्रीशुक उवाच
राजदूते ध्रुव येच देवर्षि परमयुति । विभ्रत पिगजटाभार प्रादुरासीद् यथा रवि ३२
त दृष्ट्वा भगवान कृष्ण सर्वलोफेवरेधर । ववाद उथित शोर्णा ससभ्य सानुगो मुदा३३
समाजयित्वा विधिवत् कृतासनपरिग्रहम् । सभापे सूनृतवाक्यै श्रद्धया तर्पयन् मुनिम्३४
अपि स्विदद्य लोकाना प्रयाणामकुतोभयम् । ननु भयान् भगवतो लोकान् पर्यटतो गुण ३१
न हि तेऽविदित किश्शिलोकेप्वीश्वरक । अथ प्रच्छामहे युष्मान् पाण्डवाना चिकीवितम
श्रीनारद उवाच
दृष्टा मया ते बहुमो दुरत्यया माया विभो विश्वसृजश्व मायिन ।
भूतेषु भूमश्वरत
स्वशक्तिभिवरिवच्छन्नरचो न मेऽद्भुतम् ॥३७॥
तवेहित कोऽहति साधु वदितुं स्वमाययेद सृजतो नियच्छत ।
यद् विद्यमानामतयावभासते तस्मै नमस्ते स्वविलक्षणात्मने ॥३८॥
जीवस्य य ससरतो विमोक्षण न जानतोऽनर्थवहाच्छरीरत ।
लालावतार स्वयश प्रदीपक प्राग्वालयत् रवा तमह प्रपद्ये ॥३६॥
अथाप्याभावये ब्रह्म नरलोकविदम्बनम् । राम पैतृष्वसेयस्य भक्तस्य च चिकीर्पितम्।।1
यध्यति स्वो मसे द्रेण राजसूयेन पाण्डव । पारमेष्टयकामो नृपतिस्तद् भवाननुमोदतामा।
सस्मिन् दव ऋतुवरे भवन्त वै सुरादय । दिवसव' समेत राजानश्च यशस्विन ॥४२॥
भ्रवणात् कीर्तनाद ध्यानात् पूयन्ते तेवसायिन । तब ब्रह्ममयस्येश किमुतेक्षाभिमशिन ॥४३॥
यस्यामल दिवि यश प्रथित रसायो भुमौ च ते भुवनमङ्गल दिग्वतानम् ।
मन्दाकिनीति दिवि भोगनोति चाधो गति ह चरणाम्बु पुनाति विश्वम् ॥४४॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७१ यूह श्रीशुक उवाच तन तेष्वात्मपसेष्वगृह्णासु विजिगीपया । वाच.पेशै स्मयन् भृत्यमुवं प्राह केशवः ॥४५॥ श्रीभगवानुवाच वं हि नः परमं चतुः सुहृन्मन्त्रार्थतत्ववित् । तथान बहनुष्ट यं श्रध्म करवाम तत् ॥६॥ इत्युपामन्त्रितो भर्ना सर्वज्ञेनापि मुग्धवत् । निर्देश शिरसाऽऽधाय उद्धवः प्रत्यभाषत ॥४७॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धे भगवद्यानविचारे सप्ततितमोऽध्यायः ७० अथैकसप्ततितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इयुदीरितमाफर्य देवरुद्धवोऽप्रवीत् । सभ्यानां मतमाज्ञाय कृष्णस्य च महामति ॥१॥ उद्धव उवाच यदुक्तमृषिणा देव साचियं यच्यतस्वया । कार्य पैतृष्वसेयस्य रक्षा च शरणैषिणाम् ॥२॥ यष्टव्यं राजसूयेन दिक्चक्रजयिना विभो । श्रतो जरासुतजय उभयार्थो मतो मम ॥३॥ अस्माकं च महानों में तेनैव भविष्यति । यशश्च तव गोविन्द राज्ञो यद्वान् विमुवतःni स चै दुर्विपहो राजा नागायुतसमो बले । यलिनामपि चान्येषां मोम समबलं चिना ॥५॥ देरये स तु जेतव्यो मा शतासोहिणीयुतः । ब्रह्मण्योऽभ्यर्थितो विप्र प्रत्याख्याति कहिंचित ब्रह्मवेषधरो गावा तं भिक्षेत वृकोदरः । इमिष्यति न सन्देहो द्वैरथे तब सनि ॥७ निमित्तं परमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयो. हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालस्यापिणस्तर ॥॥ गायन्ति ते विशदकर्म गृहेषु देख्यो राज्ञा स्वशावधमारमविमोसणं च । गोप्यश्च कुअरपतेर्जनकारमजायाः पियोश्च लग्धशरणा मुनयो वयं च ॥ ६ ॥ जरासन्धबधः कृष्ण. भूयायोपकरुपते । प्रायः पाकविषाकेन तव चाभिमत, मनुः mon श्रीशुक उवाच इस्युदयचो राजन् सर्वतोभद्रमन्युतम् । देवर्षिर्यदुइदाश कृष्णश्च प्रत्यपूजयन् ॥१ प्रथादिशत् प्रयाणाय भगवान् देवकीसुतः । भृत्यान दारलवादीननुशाप्य गुरन् विभुमार निर्गमम्पायरोधान् स्वान् ससुतान् सपरिच्छदाम्। सर्पणमनुज्ञाप्य यदुराज च शतुरुन् । स्तोपनीतं स्वरथमारहद् गरुडभ्यगम् man सतो रद्विपभटमादिनायकैः करालया पशिन प्राममेनया। मृहभेयानकरागोमुग्दै, प्रपोपयोषितामुमो निराक्रम an नृपालिकाधनशिधिकाभिरप्युतं सहारमाः पतिमनु मुमता ययुः। पराम्पराभरणविलेपनना मुसंवृता नृभिरमिधर्मशपिभिः ॥ ११३

·.
પૂeo
श्रीमद्भागवतेस्कन्धे दशम अध्यायः ७१
नरोष्ट्रगोहिपखराश्वतर्यनःकरेणुभिः परिजनवारयोपितः।
स्वलङ्कृताः कटकुटिकम्बलाम्बरायुपस्करा ययुरधियुज्य सर्वतः ॥१६॥
बलं
वृहद्ध्वजपटछत्रचामरैर्वरायुधामरणकिरीटवर्मभिः ।
दिवांशुभिस्तुमुलरवं वभौ रवेर्ययार्णव. सुभिततिमिगिलोमिभिः ॥१७॥
अथो मुनिर्यदुपतिना सभाजितः प्रणम्य तं हृदि विदधद् विहायसा ।
" निशग्य तव्यवसितमाहृताहणो मुकुन्दसन्दर्शननि तेन्द्रियः ॥१८॥
राजदूतमुवाचेदं भगवान् प्रीणयन् गिरा । मा भैष्ट दूत भई दो घातयिष्यामि मागधम्
इत्युक्तः प्रस्थितो दूतो यथायदवदन्नृपान् । तेऽपि सन्दर्शन शौरे.प्रत्येचन यन्मुमुक्ष्व ॥२०॥
भानर्तसौवीरमरूस्तीत्वा विनशनं हरिः। गिरीन् नदीरतीयाय पुरग्रामयजाकरान् ॥२१॥
नतो पद्वर्ती तीत्या मुकुन्दोऽथ सरस्वतीम्। पञ्चालानथ मत्स्याश्च शक्रप्रस्थमयागमत् ॥२२॥
तमुपागतमाकण्यं प्रीतो दुर्दर्शनं नृणाम् । अजातशतुर्निरगात् सोपाध्याय. सुहृवृत.।२३।
गीतवादियोपेण ब्रह्मयोपेण भुयसा । अभ्ययात् स हृषीकेशं प्राणा: प्राणमिवादतः ॥२३॥
दृष्ट्वा विकिन्नहृदयः कृष्णं स्नेहेन पाण्डवः । चिरौद् दृष्टं प्रियतमं सस्वजेऽथ पुनः पुनः ॥२५॥
दोम्यां परिष्वज्य रमामलालयं मुकुन्दगानं नृपतिहताशुभः ।
लेभे परी नितिमश्रलोचनो हापत्तनुर्विस्मृतलोकविभ्रमः ॥२६॥
तं मातुलेयं परिरम्य निवृतो भीम स्मयन् प्रेमजवायुलेन्द्रियः ।
यमौ किरीटी च सुहृत्तम मुदा प्रद्धबाप्पा परिरेमिरेऽच्युतम् ॥२७॥
अर्जुनेन परिष्क्तो यमाभ्यामभिवादितः । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य वृद्धम्यश्च यथाईतः ॥२८॥
मानितो मानयामास कुरमअयकियान् । सूतमागधगन्धर्वा वन्दिनश्वोपमन्त्रिणः ॥२६॥
मृदङ्गशवपटहयोणापणवगोमुत्र । ब्राह्मणाचारविन्दा सुष्टुवुनन्तुर्जगुः ॥३on
एवं सुहृद्भिः पर्यस्त. पुण्यश्लोकशिखामणि । संस्तुयमानो भगवान् विवेशान कृतं पुरम् ॥३१॥
संसिक्तवार्म करिणा मदगन्धतोयश्चियनैः कनकतोरणपूर्णकुम्भैः ।
मृष्टामभिर्नवदुयूलविभूपणनग्गन्धैनुभिर्युवतिभिश्च विराजमानम्॥३२॥
उद्दीप्तदीपयलिमिः प्रतिसमजालनियांतधूपरचिरं घिनस पताकम् ।
मूर्धन्यहेमाली रजतोस्कैजुष्ट ददर्श भवन. कुरुराजधाम ॥३३॥
प्राप्त निशम्य नरलोचनपानपानमोसुक्यविश्लपितरशदुबूलबन्धाः ।
सयो विमृज्य गृहकर्म पतीश्च तले द्रष्टुं ययुयुवतयः स्म नरेन्द्रमार्गे ॥३४॥
सस्मिन् मुमकुल इमाश्वरथद्विपद्भिः कृष्णं सभार्यमुपलभ्य गृहाघिल्ला ।
नाया विकीर्य कुसुमैमनमोपगुट मुस्वागतं विदधुररस्मयवीचितेन ॥३१॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः ७३ ५४३ नरा. समे सले योरी संयुक्तावितरेतरौ । जानुन्नरपाम्या गदाम्या रणदुमदी ॥३४॥ मर सलानि यिचित्राणि सग्यं दक्षिणमेव च । परतो शुशुभे युदं नटयोरिव रहिणो. ॥३५॥ নখী पनि पसचिमः । गदयोः दिप्तयो रामन् दन्तयोरिय दन्तिनो ३६ ते पे गदे मुजजयेन निपात्यमाने अन्योन्यतोऽमरटिपादकरोरजयन् । चू:यभूयगुरुपेत्य यथाशारे संयुध्यतोदिरदयोरिय दीप्तमन्योः ॥३७॥ दूरधं सयोः प्रहरायोर्गदयोन्योरी मुद्धौ स्यमुष्टिभिरय.स्परपिटाम् । शम्दस्तयोः प्रहरतोरिमयोरियामोनियांतवापरतलताइनोग्य ॥२८॥ तयोरेवं प्रहरतो. समशिपायलीजसो । निर्विशेषमभूद् पदमपनपयोप ॥३१॥ पूर्व सपोर्महाराज युध्यतो सप्तविंशति. । दिनानि निरगंस्राय मुनिशि शिष्टको ४०n एफदा मातुलेयं 4 माह राजन् वृकोदरः । न तो जरासन्धं निजतुं युधि माघर AM शोन्मगृती विज्ञान जीवितं च सरासम्। पार्थमाप्यायपन मेन रोजसपिन्तयसरि १२ सरियारिधोपार्य भीमस्यामोपदर्शनः । दर्शयामाग पिटपं पारपनिष संसपा सद् विज्ञाय महामायो भीम. महरा पर । गृहीत्या पादयो रानु पासपामाम भूमसे॥४॥ पर पादपदाम्प दोम्यांमन्यं स स । गुरव पाटयामास शागामिर मदाग २ पापारयटिसनसके । एम्पादविभूम शकले पण मना. arta हाहाकारो महामासीनिहो मगर पामागभीम परिम्प जपायुती ३४॥ महाय सतन भगान् भूममापनः । परियामेपामा मगवान! म । मोगणामार रामम्पान् संस्था मागधेन पे ॥ दत भीम गो मापुराणे दराम परा) रामभरो नाम निमायाप सध निमप्ततितमोऽध्यायः धीएफ उयार ·पुरा ५९४ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः ७३ राजान ऊचुः नमस्ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराव्यय । प्रपन्नान् पाहि नः कृष्ण निर्विरणान् घोरसंसने: नैनं नाथान्वसूयामो मागध मधुसूदन । अनुग्रहो यद् भवतो राज्ञी राज्यच्युतिर्विभो । राज्यैश्वर्यमदोनद्धो न श्रेयो विन्दते नृपः । त्वन्मायामोहितोऽनिस्या मन्यते सम्पदोऽचलाःn मृगतृष्णा यथा वाला मन्यन्त उदकाशयम् । एवं वैकारिकी मायामयुक्ता परतु चतते ॥११॥ वर्य श्रीमदनष्टदृष्टयो जिगीषयास्या इतरेतरस्पृधः । मन्त प्रजा: स्वा प्रतिनिणाः प्रभो मृत्यु पुरस्त्याविगणय्य दुर्मदा. १२५ त एव कृष्णाध गभीररहमा दुरन्तवीर्येण विचालिताः श्रियः। कालेन भवतोऽनुकम्पया विनष्टदश्चरणौ स्मराम ते ॥१३॥ श्रयो न राज्यं मृगनृष्णिरूपितं देहेन शश्वत् पतता रजा भुग। उपासितव्यं स्पृहयामहे विमो क्रियाफलं प्रेत्य च कर्ण रोचनम् ॥१४॥ तं न. समादिशोपाय येन ते चरणाजयोः। स्मृतिर्यथा न विरमेदापि संसरतामिह ॥१२॥ कृपयाय घासुदेवाय हरये परमात्मने । प्रणतक शनाशाय गोविन्दाय नमो नमः॥१६॥ श्रीशुक उवाच संस्तूयमानो भगवान् राजभिमुक्तयन्धनै । तानाह करणस्तात शरएयः श्लपणया गिरा१७ श्रीभगवानुवाच अद्यमभूति यो भूपा मय्यात्मन्यखिलेश्वरे । सुद्धा जायते भत्तिहमाशंसितं तथा ॥१॥ दिष्टया म्यवसितं मूपा भवन्त ऋतभाषिणः । धियश्वर्यमदोशाहं पश्य उन्माद नृणाम्।। हैहो गहुपो चैनो रावणो नरकोऽपरे। श्रीमदाद् भ्रगिताः स्थानाद् देवदैत्यनरेश्वरान भन्न एनद् विशाय देहाधुरपाधम तवत् । मा यजन्तोऽध्वरयुक्ता, प्रजा धर्म य रथ॥२१ सन्तन्यात. प्रा स तू मुख दुःसं भनाभयो । प्राप्त प्राप्त घ सेवन्तो मचित्ता विचरिष्यथ ॥२२॥ टदासाना दहादा यात्मारामा एतयताः । मय्यावेश्य मनः सम्पङ् मामन्ते ग्रह्म यास्यय श्रीशुक उवाच पादिश्य पान १ यो भगगन भुवनेश्यर । तेस न्ययुक्त पुरपान स्त्रियो मनानकमणि२४॥ सपा कारयामास सहदयेन भारत । नरदेवोचितवस्त्र में प्रमिलेपने २१ भोजपमा यान गुमासान् समला तानाभोगेच विविौर्युताम्ताम्यूला न पोचित.॥२६॥ से मि। गुदा राजानो गृष्टरला. विमर्माविता: शान प्रायटन्त यथा प्रशा२७ स्थान मदनानारीप्य मविकासनगान् । प्रायथ्य मूगोय. स्वदेशान् प्रत्ययापप ॥२८॥ समाविमा पान गुमहामना। ययुम्तमा ध्यापन्त. नानि जगरते.॥२॥ - ·सच्छू या श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७४ ५६५ जगदुः प्रकृतिभ्यम्ते महापुरपचेष्टितम् । यथान्वशायद् भगवस्तिथा चरतन्दिता:॥३०॥ जरासन्धं घाययित्वा भीमसेनेन केशवः । पार्थाभ्यां संयुतः प्रायात् सहवन पूनित.६१५ गवा ते पाण्डवप्रस्थं शलान् दध्मुर्जितारयः। हर्षयन्तः स्वसुहृदो दुहृदां चामुखारहाः॥३२॥ प्रीतमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिन. 1 मेनिरे मागधं शान्त राजा पातमनोरथः ॥३३॥ अभिवन्द्याथ राजानं भीमार्जुनजनार्दनाः । सर्वमाधावयाचक्रुरारमना यदनुष्टिताम् ॥३४ निशम्य धर्मराजस्तत् फेशनानुकम्पितम् । श्रानन्दाश्रुकलो मुवन् प्रेस नोगच किचन३५ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धे कृष्णाद्यागमने निसहतितमोऽध्यायः ७३ अथ चतुःसप्ततितमोऽध्याय: श्रीशक उवाच एवं युधिष्टिरो राजा जरासन्धयधं विभोः । कृष्णस्य चानुभावं तं श्रुत्वा प्रोतस्तमनवीत्।। युधिष्ठिर उवाच ये स्युबैलोक्र गुरवः सर्व लोकमहेश्वराः । वहन्ति दुर्लभं लब्ध्वा शिरसैगनुशासनम् ॥२॥ रा भवानरविन्दासो दीनानामौशमानिनाम् । धत्तेऽनुशासनं भूमंस्तदन्यातवियनम्॥ ३ ॥ न धकस्याद्वितीयस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । कमभिवंधते तेजो हसते च यथा रथः ॥ ४ ॥ न तेऽजित भकाना ममाहमित माधवं तवेति च नानाधोः पशूनामिर कृतार। श्रीशुक उवाच दृश्युक या यशिये काले यये युक्तान् सविनाकृष्णानुमोदितः पार्थो श्राह्मणान प्रमादिनः६ देपायनो भरद्वाजः सुमन्तुईनमोऽसितः । सिष्टरग्यवनः फरयो मैत्रेयः पारित.... विवामित्रो धामदेवः सुमति मिनिः मनुः । पैलः पाशरो गणों वैशम्पायन एप 10 अथर्ग कश्यपो धाग्यो रामो भागय प्रासुमित यौतिहोयो मधुरभन्दा बारमेनोऽमृतमय: उपहूतास्तथा चान्ये दोणभीमागदयः । एमराठः सामुतो विदुरश्च महामति: 1100 प्राह्मणाः पनिया पश्याः सदा यादिरसप्रेयुः रामानो राज्ञानयो गुप... तसस्तो देवयानं प्रारणा; स्वर्णलाले. । पृष्ठा सन यथाराय दीपया गृपम् ॥१२॥ देमा क्लिोपकरला यायस्य पथा पुरा । दादपो लोकपाला पिरियमरमयुगाः ॥ मग मिगध विपरमहोरगाः । मुनयो परपामि यसरणारया: IN गमान समाता रावस्यय सश: राग मनीपुः म राजपारमनापER मेनिरे कृामाप सरपराम परिमनाः । पयागयन् महाराज पामकारवगा। राजन विधिर मागामियामराः ॥

·. ५९६ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७४ सुत्येऽहन्यवनीपालो याजकान सदसस्पतीन् । अपूजयन्महामागान् यथावत् सुसमाहितः।१७) सदस्याग्र्याहणार्ह वै विमृशन्तः सभासदः । नाध्यगच्छन्ननैकान्त्यात् सहदेवस्तदानवीव।१० अहंति ह्यच्युतः श्रेष्ठय भगवान् सात्वतां पतिः। एप वै देवताः सर्वा देशकालधनादयः MEA यदात्मकमिदं विश्वं फतवश्व यदारमकाः । अग्निराहुतयो मन्त्राः सांख्यं योगश्च यापरः॥२०॥ एक एवाद्वितीयोऽसावैतदास्यमिदं जगत् । श्रात्मनाऽऽस्माश्रयः सभ्याः सृजत्यवति हन्त्यजः। विविधानीह कर्माणि जनयन् यदवेश्या । ईहते यदयं सर्वः श्रेयो धर्मादिलक्षणम् ॥२२॥ तस्मात् कृष्णाय महते दीयता परमाईणम् । एवं चेत् सर्वभूतानामात्मनश्चाहणं भवेत् ॥२३॥ सर्वभूतात्मभूताय कृष्णायानन्यदर्शिने । देयं शान्ताय पूर्णाय दत्तस्यानन्त्यमिच्छता॥२३॥ . इत्युक्त्वा सहदेवोऽभूत् तृष्णीं कृष्णानुभाववितातच्छुत्वा तुष्टुवुः सर्वे साधु साध्विति सत्तमा:२१॥ श्रुत्वा द्विजेरितं राजा ज्ञात्वा हार्द सभासदाम् । समईयद्धपीकेशं प्रीतः प्रणयविह्वल: ॥२६॥ तत्पादाववनिज्यापः शिरसा लोकपावनीः । समायः सानुजामात्यः सकुटुम्बोऽवहन्मुदा॥२७॥ वासोभिः पोतकोशेयै पणैश्च महाधनैः । प्रहयित्वाध्रुपूर्णाहो नाशकत् समवेक्षितुम् २८ इत्यं सभाजितं वीक्ष्य सर्व प्राञ्जलयो जनाः । नमो जयेति नेमुस्तं निपेतुः पुष्पवृष्टयः ॥२an इत्यं निशम्य दमघोगसुतः स्वपोटादुत्थाय कृष्णगुणवर्णनजातमन्युः । उक्षिप्य वाहुमिदमाह सदस्यमी संघावयन् भगवते पहाण्यभीत: ॥३on ईशो दुरत्ययः काल इति सत्यवती अतिः । वृद्धानामपि यद बुद्धि लवाक्यविभिद्यते॥३१ यूयं पानविदा श्रेष्टा मा मन्ध्वं बालभापितम्। सदसस्पतयः सर्वे कृष्णो यत् सम्मतोऽहणे३२॥ तपोविद्यग्यतधरान् शानविध्वस्तकल्मपान् । परमनि ब्रह्मनिष्टान् लोकपालैश्च पूजितान्३३ सदस्पतीनतिक्रम्य गोपालः कुलपासन. । यथा काकः पुरोडाश सपयां कथमहति ॥३४॥ वर्णाश्रमकुलापेतः सर्वधर्मशहिष्कृतः । स्वैरवी गुणोनः सपयां कथमहति ॥३५॥ ययातिनवा हि कुलं शतं सद्भिबहिष्कृतम् । वृथापानरतं शधत् सपयां कथमर्हति ॥३६॥ यहापिसवितान् देशान् हित्वैतेऽब्रह्मवर्चसम् । समुद्रं दुर्गमाश्रित्य याधन्ते दस्यवः प्रजा५३७n एवमादीन्यमद्राणि यमापे नष्टमद्गलः । नोवाच किशिद् भगवान् यया सिंहः शिवारतम भगवसिन्दनं श्रुत्वा दुःसहं तत्समासदः । कणों विधाय निर्जग्मुः शपन्तश्चेदिप रु ३६ निन्दा भगवतः शरवस्त परस्य जनस्य था । ततो नापति यः सोऽपि यायध, सुकृताच्युतः ततः पायसुताः द्धिा मत्स्यकैकयञ्जयाः। उदायुधाः समुत्तस्थुः शिशुपालजिघांसवः ।। सतश्चस्वसम्मान्तो अगृहे खनचर्मणी । मरसंयन् कृष्यपतीयान् राज्ञः सदसि भारता४२ सावदुग्याय मगयान् स्थान निवार्य स्वाशिरः पुरान्तचण जहारापततो रिपो. ॥४३॥ शम्न कोलाहलोऽप्यासी शिशुपाले हते महान्। तस्यानुपायिनो भूपा दुधु वितपिण:४५) A . f ·- श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे श्रध्यायः ७५ ५६७ । चैवदेहोत्थितं, ज्योतिर्वासुदेवमुगविशत् । पश्यतां सर्वभूतानामुल्केव भुवि खाच्युता॥४॥ जन्मत्रयानुगुणितरसंरब्धया धिया । ध्यायंस्तन्मयता यातो भावो हि भवकारणम्४६ ऋविरम्यः ससदस्येभ्यो दक्षिणां विपुलामदात्।सर्वान् सम्पूज्य विधिवचक्रेऽयभृथमेराट्।१७ साधयित्या मतुं राज्ञः कृष्णो योगेश्वरेश्वरः । उवास कतिचिमासान सुहृदिरमियाचित्तमा ततोऽनुज्ञाप्य राजानमनिच्छन्तमपीश्वरः । ययौ सभार्य सामात्यः स्वपुरं देवकीसुत:४६ वर्णितं तदुपाख्यानं मया ते पहुधिस्तरम् । वैकुण्ठयासिनोजम विपशाणात् पुन पुनः॥१०॥ राजसूयावभृथ्येन स्नातो राजा युधिष्ठिरः । ब्रह्मस्वसभामध्ये शुशुभे सुरराडिव ॥११॥ राज्ञा सभांजिताः सर्वे सुरमानवसेचराः कृष्णं प्रतुं च शंसन्तः स्वधामानि ययुर्मुदा॥१२॥ दुर्योधनमृते पापं कलि कुरुकुलामयम् । यो न सेहे श्रियं स्फीतां दृष्ट्वा पाण्डुसुतस्य ताम् य इदं कोर्तयेद् विष्णोः कर्म चैद्यवधादिकम्। राजमो वितानं च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥१४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणेदशमस्कन्धे उत्तरार्धे शिशुपालवधोनाम चतु सप्ततितमोऽध्यायः अथ पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः লাঘান্ত अजातशत्रोस्तं दृष्ट्वा राजसूयमहोदयम् । सर्वे मुमुदिरे ग्रान् नृदेवा ये समागता. nia दुर्योधनं वयित्या राजानः सर्पय. सुराः । इति श्रुतं नो भगवंस्तन कारणमुच्यताम् ॥२॥ ऋषिराच पितामहस्य ते यो राजसूये महामनः । बन्धवाः परिचर्यायो तस्यासन् प्रेमवन्धना.॥३॥ भीमो महान साध्यो धनाभ्यः सुयोधनः । सहदेवस्तु पूजायो नालो इव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरशुश्रूषणे जिए कृष्णः पादावनेजने । परिव णे दुपदजा कणों दाने महामनाः ॥ ५ ॥ युयुधानो विकणंच हार्दिषयो विदुरादयः । याहीपुत्रो भूयांचा ये च सन्तईनादयः ॥ ६॥ निरूपिता महायज्ञ नानाकर्मसु ते सदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञः प्रियचिकी यः ॥७॥ शविक्सदस्यपहुविरसु सुद्धतमेषु स्विष्टेषु मनृतसमहणपिशामिः । घेच सास्वतपतेधरणं प्रविष्टे पस्ततस्वरमयसपनं पुनधाम् ॥ गृहगापग्णवपुर्यानकगोमुसाः । यादिवाणि विधिप्राणि नेदुरायभृधोमवे n tr नसंपयो ननुहा गायका यूथशोज । योणावेणुनलोसादम्नेषा सदियमस्टरान 100 चिप्रायजरताकात्मिन्द्रस्यन्दनापंभि. । स्वलन ग नियंपू गाममालिनः 112 সুশকাষীমাবদ্ধীনতা ! फारयन्तो भुवं मन्यगंजमानपुर.सरा. १२|| सदस्परिकग्निटा प्रयोगेश भूपता । देयाँ पिशायर्यास्युः पुस ३० ·१२३॥ ५४ श्रीमद्भागवते दशमसन्धे अध्याय ७५ स्पलता नरा नार्यो गधयम्भू णाम्यरे । विलिम्पन् योऽमिनियन्त्यो विना विविध रस १४ तैलगोरसगन्धोदारिद्रासान्द्रकुड पुमैः । पुम्मिलिप्ता मलि पन्त्यो विजन वारयोपित ॥ गुप्ता नृमिनिरगमनुपलन्युभोद दव्यो यथा दिवि विमानन देव्यः । ता मातुनयसखिभि परिरिच्यमामा समीडहासविकपदना विरेजु ॥१६॥ ता देवरानुत ससीन् मिदिक्षुतीभि विनाम्परा वितगाकुचोल्मापा । श्रौत्सुक्यमुक्तमयमानमाल्या. क्षोभ दधुमंनधियो रचिहि ॥१७॥ स सम्राट् रथमारुतः सदश्व रसममालिनम् । व्यरोचत स्वपनोभि क्रियाभि प्रतुराहि १८ पत्नीसयाजावभृष्यश्चारित्या त नमृरिवा । श्राचान्त सापयाञ्चकर्गद्गायां सह कृष्णया।१६। देवदुन्दुभयो नेदुनरदुन्दुभिभि समम् । मुमुचु पुष्पवणि देवपितृमानवा ॥२०॥ मस्नुस्तत्र तत सर्वे वर्णाश्रमयुता नरा । महाप तस्यपि यत. सद्यो मुच्येत किल्वि गत् । प्रय राजाहते कामे परिधाय स्वलतः । विसदस्यविप्रादीनान भरणाम्बर. १२२॥ बन्धुज्ञातिनृपान् मित्रसुहृदोऽन्योश्च मरा । अभी पूजयामास नारायणपरो समें जना सुररुचो मणिकुण्डलस्रगुणीपकजु कदुकूजमहाध्यहारा । नार्यश्च कुण्ड नग लकर दजुष्टवक्त्रश्रिय कनकमेख नया विरेजु ॥२४॥ अर्थावजो महाशीला सदस्या ब्रह्मवादिन । ब्रह्मक्षत्रियविशूदा राजानो ये समागता । देवर्षिपितृभूतानि लोकपाला. सहानुगा: । पूजितास्तमनुज्ञाप्य स्वधामानि ययुनुप १२६॥ हरिदासस्य राजर्षे राजसूयमहोदयम् । नेपालप्यन् प्रशसन्त पिवन मोऽमृत यथा ॥ ततो युधिष्टिरो राजा सुहृत्सवन्धिधा-यवान् । प्रेरणा निवासयामास कृष्ण च त्यागकातक भगवानपि सङ्ग म्यवारसोत्तप्रियकर । प्रस्थाप्य यदुवीरांश्च साम्बादीश्च कुशस्थलीम्। इत्थं राजा धर्मसुतो मनोरथमहार्णवम् । सुदुस्तर समुत्तीर्य कृष्णेनासीद् गतबर ॥३०॥ एकदान्त पुरे तस्य वीक्ष्य दुर्योयन श्रियम् । अतप्य राजसूयस्य महि व चाच्युतात्मन ३१ यम्मिन् नरेन्द्रदितिजेन्द्र सुरेन्द्र लक्ष्मी ना विभानित किन विधसृजोपालप्ता । ताभि पतीन् द्रुपदराजसुतो तस्थे यस्यां विपनहदय कुरुराडतध्यत् ॥३२॥ यस्मिस्तदा मधुपतेर्महिषीसहस्र श्रोणीभरेण शनकै कणइद्मिशोभम् । मध्ये सुचारकुचकुकुमशोणहार श्रीमन्मुख प्रचलकुण्डलकुन्तलान्यम् ॥३३॥ सभायां मयलप्तायां कापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुनय-भिश्च कृष्णेनापि स्वधा म ३५ आसीन कायने सापादासने मघवानिव ! पारमेष्ट्यश्रिया जुष्ट स्तूयमानश्च वन्दिमि n नय दुर्योधनो मानी परीता भ्रातृभिनुप । किरीटमाली न्यविशदसिहस्त क्षिपन् रुपा३६ स्थलेऽभ्यगृह्माद् वखान्त जल मत्या स्थलेऽपतत् ।जले च स्थलयद् भ्रान्त्या मयमायाविमोहित ।

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धेअध्यायः ७६ ५६४ जहाम भीमस्तं दृष्ट्वा स्त्रियो नृपतयो परे । निवार्यमाया A4 राज्ञा कृष्णानुमोदिताः ३८ म ग्रीटितोयाबदनो रुमा ज्वलन् निकाय तरणी प्रथयो गजाह्वयम् । हाहेति शब्दः सुमहानभूत् सतामजातशत्रुमिना इयाभवत् । बभूव तूष्णी भगवान् भुयो भरे समुजिही धमनि स्म यशा ३६॥ एतत्तेऽभिहितं राजन् यत् पृष्टोऽहमिह यया । सुयोधनस्य दौरागम्यं राजसूये महाक्रती १४00 इति श्रीमद्भागवतमहापुराणेदशमस्कन्धेउत्तरार्धे दुर्योधनमानभगोनाम पञ्चमप्ततितमोऽध्यायःn अथ पट्सप्ततितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अथान्यदपि कणस्य शृणु कर्माद्भुतं नृप । क्रीडानरशरीरस्य यथा सौभपतिहतः ॥५५ शिशुपालससः शाल्यो रकिरायुदाह श्रागत. यदुभिनिर्जित संख्पे जरासन्धादयस्तथा ॥२॥ शायः प्रतिज्ञामकरोत् एततो सर्वभूभुजाम् । अयादयी मा करिष्ये पोहा मम पश्यत॥३॥ इति मूढः प्रतिज्ञाय देवं पशुपति प्रभुम् । भाराधयामास गृप पासुमुष्टि सद् प्रान्छा संस्सरान्ते भगवानाशुतोष उमापति. । वरेणच्छन्दयामास शमं शरणमागतम् ॥१॥ देवासुरमनुष्याणा गन्ध रगरतमाम् । अमेय कामगं वरेस यानं वृदिएभीग्ण InEn तथेति गिरिशादिष्टो मयः परपुरायः । पुरं निर्माय शामवाय प्रादात् सौरमयस्मयम्॥७॥ स लम्ध्या कामां यानं तमोधाम दुरासम् । ययौ द्वारपती शाल्यो वैरं परिणकृतं स्मान् = मिस्टय सेनया माल्यो महत्या भरतर्षभ । पुरी यमझोपरनान्युद्यानानि च सर्वश. un सगोपुराणि द्वाराणि प्रासादालतोलिकाः । विहारान् स विमानाग्यानि तु रामवृष्टयः । शिला गुमाशाशनयः सर्प प्रामारशराः । प्रचण्डवयातोऽभद् रजमाच्छादिता दिश । इस्यमाना सौभेन कृपस्य नगरी भृशम् । नाम्यपात शं रानजिरेय यथा मही ॥१२॥ मयुग्नो भगवान योग्य माध्यमाना निजा.प्रना:! मा भैप्टेयम्यवाद् योरो रथारूको महायता सात्यकिधारोष्णच साग्योऽकर सहानुजः । हार्दिफ्यो भानुपिन्दश्च गदा शुफ्यारणी ॥४॥ अपरे । महेवाप्ता रथयूथपथपाः । नियुईशिता गुप्ता रयमापदातिभि. ॥१५॥ सतः प्रसते युद्ध शारयाना यदुभि सह । ययामुराणा वियुधस्तुमुल लोमहर्षणम् ॥१६॥ ताश्च सोमपनमाया दिग्पा समयोत.। पणेन नारापामास नै सम इयो या 11 विम्याप पथिरारया स्वर्ण पुयोमुस । शाररस्य जिनोपालं शरे सामाभिः 1n शतेनातापरफारमको नास्प मैंनका । दशभिांशभिनेतन् पाइनानि विभिनिभः सदभुत मदन कौ RRER RARन. या त पूषयामासु. मये स्थानिका: Ron ·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७७ 'शाल्वश्व कृष्णमालोक्य हतप्रायबलेश्वरः । प्राहरत् कृष्णसूताय शक्ति भीमरवा मृधे ॥१२॥ तामापतन्ती नभसि महोल्वामिव रंहसा । भासयन्ती दिशः शौरि: सायकैः शतधाधिनत्त तंच पोटशभिर्विद्ध्या याण सोमं चखे भ्रमत्। अविध्यच्छरसन्दोह: खं सूर्य हव रश्मिभिः॥१४॥ शाल्वः शौरेस्तु दोः सव्यं सशाशा धन्वनः। विभेद न्यपतद्धस्तात् शाईमासीत् तदद्भुतम्। हाहाकारो महानासीद् भूतानां तत्र पश्यताम्। विनय सौभराडचैरिदमाह जनार्दनम् ॥१६॥ यच्चया मूह नः सख्युतियां हृतेक्षताम् । प्रमत्तः स सभामध्ये त्वया व्यापादितः ससा१७ तं स्वाद्य निशितैर्याणैरपराजितमानिनम् । नयाग्यपुनरावृति यदि तिष्टममानतःEn श्रीभगवानुवाच वृथा रवं कथमे मन्द न पश्यस्यन्तिकेऽन्तकम्। पौरुषं दर्शयन्ति स्म शूरा न बहुभाषिण.१६॥ इ.युक् वा भगवाञ्छाल्न गदया भीमवेगया । सताड जत्रौ संरब्धः स चकम्पे वमन्नसका२०॥ गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस्वन्तरधीयत । ततो मुहूर्त श्रागत्य पुरुषः शिरसाच्युतम् । देवक्या प्रहितोऽस्मीति नरया प्राह वचो रुदन् ॥२१॥ कृष्ण कृष्ण महाबाहो पिता से पितृवत्सल । बवापनीतः शाल्वेन सौनिकेन यथा पशु:॥२२ निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुषी प्रकृति गतः । विमनस्को घृणी स्नेहा धभापे प्राकृतो यथा२३ कथं राममसम्भ्रान्तं जिवाजेयं सुरासुरैः । शाल्वेनाल्पीयसा नीतः पिता मे बलवान् विधिः इति युवाणे गोविन्दे सौभराट् प्रत्युपस्थितः। वसुदेवमिवानीय कृष्णं चेदमुवाच सः ॥२५॥ एप ते जनिता तातो यदर्थ मिह जीवसि । वधिप्ये बीततस्तेऽमुमीशश्चेत् पाहि वालिश।२६। एवं निर्भय मायावी खड्गेनानकदुन्दुभैः । उत्कृत्य शिर श्रादाय खस्थ सौभ समाविशन् । ततो मुहुर्त प्रकृतायुप'लुत्तः स्वयोध प्रास्ते स्वजनानुपगतः । महानुभावस्तदबुद्धधदासुरी माया सशाचप्रस्तो मयोदिताम् रमा दूतं न पितुः फलेवरं प्रबुद्ध पाजो समपश्यदच्युतः । स्वाम यथा चाम्बरचारिणं रिपुं सौमस्थमालोक्य निहन्तुमुद्यत. ॥२६॥ एवं वस्ति राजर्षे पयः के च नान्विताः । यत् स्ववाचो विरुध्येत नूनं ते न स्मरन्त्युत३० कोकमोही स्नेहो वा मयं वा येऽज्ञसम्भवाः। चाखण्डितविज्ञानज्ञानेश्वर्यर यखविडतः ।। यत्पादसेवोर्जितयाऽऽत्मविद्यया हिन्वन्त्यनाद्यात्मविपर्ययप्रहम् । लमन्त श्रारमीयमनन्तमैश्वरं कुतो नु मोहः परमस्य सहते ॥३२॥ सं शस्त्रपूर्गः प्रहरन्ताजसा शा शरैः शौरिरमाधविक्रमः । विद्ध्वाच्छिनद् वर्म धनु शिरोमणि सौभं च शनोर्गदया ररोज ह ॥३३॥ नतन 51 ·૬૦૨ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय:७८ तत् कृष्णहस्तेरितया विचूर्णितं पपात तोये गदया सहस्रधा । विसृज्य तद् भूतलमास्थितो गदामुघग्य शाल्वोऽच्युतमभ्यगाद् द्रुतम् ॥३४ प्राधायतः सगदं तस्य बाहु भहन छिस्वाथ रथाङ्गमद्भुतम् । पधाय शाल्वस्य लयासनिर्म विभ्रद् बभौ साकं इवोदयांचनः ३५॥ जहार तेनैव शिरः सकुण्डलं किरीटयुक्त पुरमायिनो हरिः। वज्रेण ग्रस्य यथा पुरन्दरो घर हाइति वचस्तहा नृणाम् ॥३६॥ + ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७८ ६०३ स्नात्वा प्रभासे सन्तप्र्य देवलि पितृमानवान् । सरस्वती प्रतिस्रोतं ययौ ब्राह्मणसंवृतः ॥१८॥ पृथदकं । विन्दुसरस्त्रितरूपं सुदर्शनम् । विशालं ब्रह्मतीर्थ च च प्राची सरस्वतीम्१६ यमुनामनु यान्येव गङ्गामनु च भारत । जगाम नैमिषं या ऋपयः सत्रमासते ॥२०॥ तमागतमभिप्रेस्य मुनयो दीर्घसत्रिणः । अभिनन्ध यथान्यायं प्रणम्योत्थाय चायन्२१ मोऽचितः सपरीवार. तासनपरिग्रहः रोमहर्पणमासीन महः शिष्यमैतत ॥२२॥ शायुस्थायिनं सूसमकतमदणाञ्जलिम् । अध्यापीनं च तान् विप्राश्च कोपोरीय माधव । कस्मादसाविमान् विप्रानध्यास्ते प्रतिलोमन! धर्मपालास्तथैवास्मान् वधमर्हति दुर्मतिः॥२४॥ ऋपेभंगवतो भूत्वा शिष्योऽधीत्य बहूनि च । सेतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वश ॥२५॥ श्रदान्तस्याविनीतस्य वृथा पण्डितमानिनः । न गुणाय भवन्ति स्म नदस्येवाजितात्मनः॥२६॥ एतदर्थो हि लोकेऽस्मिनवतारो मया कृतः । वध्या मे धर्मध्वजिनस्ते हि पातकिनोऽधिकाः २७ एतावदुक्त्वा भगवान निवृत्तोऽपधादपि । माविश्वात् तं कुशाग्रोण करस्थ नाहनत प्रमु २८ हाहेति वादिनः सर्वे सुनय खिनमानसाः। ऊचुः सङ्कर्षणं देवमधर्मस्ते कृतः प्रभो ॥२६॥ अस्य ब्रह्मासनं दत्तमस्माभिर्यदुनन्दन । श्रायुश्चात्माक्लमं तावत यावत् सत्र समाप्यते॥३०॥ अजानतैवाचरितस्त्वया ब्रह्मवधो यथा । योगेधरस्य भवतो नाम्नायोऽपि नियामक ॥३१॥ यद्येतद्ब्रहमहत्थायाः पावनं लोकपावन । चरिष्यति भवाँलोकसंग्रहोऽनन्यचोदितः ॥३२॥ श्रीभगवानुवाच करिष्ये वनिर्वेशं लोकानुग्रहकाग्यया । निरम प्रथमे कसे यावान् स तु विधीयताम् ३३ दीर्घमायुर्वतेतस्य सत्वमिन्द्रियमेव च । श्राशासितं यत्तद् घूत साधये योगमायया ॥३४॥ ऋपय ऊचुः अखस्य तव वीर्यस्य मृत्योरस्माकमेव च । यथा भवेद् वचः सत्यं तथा राम विधीयताम् ३५ श्रीभगवानुवाच पुग्न उत्पन्न इति चेदानुशासनम् । तस्मादस्य भवेद् वक्ता श्रायुरिन्द्रियसत्यवान् ३६ किं वः कामो मुनिश्रेष्ठा भूताहं करवाएयथा अजानतस्त्वपचिति यया मे चिन्त्यतो बुधा ॥३७॥ अस्पय ऊचुः इल्वलस्य सुतो घोरो सल्ललो नाम दानवः । स दूपयति न' सग्रमेत्य पर्वणि पर्वणि ३५ तं पापं नहि दाशाह तन्नः शुश्रूषणं परम् । पृयशोणितविरमूत्रसुरामासाभिवपिणम् ॥३३॥ ततश्च भारतं वर्ष परोस्य सुसमाहित । चरित्वा द्वादश मासास्तीर्थचायो विशुद्धपसे ४० इति श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे उत्तरार्धे बलदेवचरित्रे यस्वनवोपक्रमोनामाष्टसप्ततिमोऽध्यायः प्रारमा .

·६०४ श्रीमद्भागयते दशमस्कन्धे अध्यायः ७२ अथकोनाशीतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच पत्त: पर्वएयुपासते प्रचण्डः पासुवर्पणः । भीमो घायुरभूद् राजन् पूयगन्धस्तु सर्वशः in ततोऽमेध्यमयं वर्ष वल्वलेन विनिर्मितम् । अभवद् यशालार्या सोश्याश्यत शुलका। त विलोक्य वृहत्कार्य मिसाजनचयोपमम् । तप्तताम्रशिसाश्मधुं दंष्ट्रोप्रभ्र कुटीमुसम् ॥३॥ सस्मार मुमलं राम परसैन्यविदारणम् । हलं च दैत्यदमनं ते तूर्णमुपतस्यतु. Un समाकृष्य इलाप्रेण यल्यलं गगनेचरम् । मुसलेनाइनन् मुद्धो मूर्ध्नि प्रहगुहं मल: nn सोऽपत भुविनिर्मिनललाटोऽस्म्समुन्सृजन। मुशनार्तस्वरं शैलो यथा वहतोऽस्य ॥६॥ संस्तुत्य मुनयो रामं प्रयुभ्यावितथाशिषः । अभ्यपिञ्चन् महाभागा ग्राम पियुधा यथा non वैजयन्ती ददुर्माला श्रीधामाम्लानपङ्कजाम् । रामाय वाससी दिव्ये दिव्यायाभरणानि च।। श्रय तैरभ्यनुज्ञात: कौशिकोमेत्य ग्राझणैः । नास्या सरोवरमगाद् यत: सरयुरास्रवत् ॥ श्रनुस्रोतेन सरयू प्रयागमुपगम्य सः । नारवा सन्तप्र्य देयादीन् जगाम पुलहाश्रमम् १० गोमती गण्डकी स्मात्या विपाशा शोण प्राप्नुतः गयाँ गवा पितनिष्ट्वा गङ्गासागरसमेत १० उपस्पृश्य महेन्द्रादौ राम दृष्ट्वाभिवाद्य च । सप्तगोदावरी वेणा पम्पा भीमरथी तत ॥१२॥ स्कन्दं दृष्ट्वा ययौ रामः श्रीशैल गिरिशालयम्। दविडेषु महापुण्यं दृष्ट्वादि वेङ्कट प्रभु ॥१३॥ कामकोणी पुरी काञ्ची कावेरी च सरिद्वराम्। श्रीरङ्गारय महापुण्यं यन सन्निहितो हरि.१४ अपमादि हरेः क्षेत्र दक्षिणा मथुरी तथा । सामुद्र सेतुमगमन्महापातकनाशनम् ॥१५॥ तनायुतमदाद् धेनूर्याहाणेभ्यो हलायुध. । कृतमालो ताम्रपर्णी मलयं च कुलाचलम्॥१६॥ तनागस्त्यं समासीनं नमस्कुत्याभिवाद्य च । योजितस्तेन चाशीभिरनुज्ञातो गतोऽभ्वम् । दक्षिण तत्र कन्याख्या दुर्गा देवी ददर्श सः ॥१७ ततः फाल्गुनमासाद्य पञ्चाप्सरसमुत्तमम् । विष्णु सग्निहितो यत्र स्नास्वास्पर्श गवायुतम्। ततोऽभियग्य भगवान् केरलास्तु निगर्तकान्।गोकरियं शिवक्षेत्रं सानिध्यं यत्र धूर्जटे १५ श्राया द्वैपायनी दृष्ट्वा शूपारकमगाद बलः । तापी पयोष्णी निर्विघ्यामुपस्पृश्याथ दण्डकम, प्रविश्य रेवामगमद् यत्र माहिष्मती पुरी । मनुतीर्थमुपस्पृश्य प्रमासं पुनरागमत् ॥२१॥ श्रुत्वा द्विजै कथ्यमान कुरपाण्डसंयुगे । सर्वराजन्यनिधनं मार मेने हृतं भुव ॥२२॥ स भीमदुर्योधनयोगदाभ्यां युध्यतोमधे । वारयिष्यन् विनशनं जगाम यदुनन्दन. ॥२३॥ युधिष्ठिरस्तु तं दृष्ट्वा यमौ कृष्णार्जुनावपि । अभिवाद्याभवस्तृष्णीं किविवक्षुरिहागन. ॥२४॥ गदापाणी उभी संरब्धौ विजयैपिणौ । मण्डलानि विचित्राणि चान्तादिदममवीत् ॥२१॥ युवा तुल्यबलौ वीरौ हे राजन् हे वृकोदर । एक प्राणाधिक मन्ये उतैकं शिक्षयाधिकम्॥२६॥ - ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६०५ तस्मादेकतरस्येह युधयोः समवोधयोः । न लक्ष्यते जयोऽन्यो वा बिरमत्यफलो रण।२७ न तहाक्यं जगृहर्षवैरौ नृपावत् । अनुस्मरन्तावन्योन्यं दुरक्त दुष्कृतानि च ॥२८॥ दिष्टं तदनुमन्वानो रामो द्वारवती ययौ । उग्रसेनादिभिः प्रोतैज्ञातिभिः समुणगतः॥२६॥ तं पुनमिपं प्राप्तमृषयोऽयाजयन् मुदा । क्रत्व प्रतुभिः सवैत्तिाखिलविग्रहम् ॥३०॥ तेभ्यो विशुद्धविज्ञानं भगवान् व्यतरद् विभु । येनैवात्मन्यदो विश्वमारमान विश्वगं विदुः॥३१॥ स्वपरन्यावभृथमातो ज्ञातियाधुसुहृवृतः । रेजे स्वज्योत्स्नयेवेन्दु. सुवासाः सुट वलवृतः । ईविधान्यसंख्यानि बलत्य वलशालिनः । श्रनन्तस्याममेयस्य मायामय॑स्य सन्ति हि॥३३॥ योऽनुस्मरेत रामस्य कर्माण्यद्भुतकर्मणः । सायं प्रातरनन्तस्य विष्णो: स दयितो भवेत् । इति श्रीमद्भागवतमहापुराणेदशमस्कन्धे वलदेवतीर्थयात्रानिरूपणंनामैकोनाशीतितमोऽध्यायः अथाशीतितमोऽध्यायः राजोवाच भगवन् यानि चान्यानि मुकुन्दस्य महात्मनः । वीर्याएयनन्तवीर्यस्य श्रोतुमिच्छामहे प्रभो॥१॥ को नु श्रुत्वासकृद् बन्नुत्तमश्लोकसत्कथाः । विरमेत विशेषज्ञो विपरण. काममार्गथैः ॥२॥ वाग् यया तस्य गुणान् गृणोते करौ च तत्कर्मकरी मनश्च । स्मरेद् वसन्तं स्थिरजनमेष शृणोति तत्पुण्यकथा: स कर्णः ॥ ३ ॥ शिरस्तु तस्योभयलिङ्गमानमेत् तदेव यत् पश्यति तद्धि चतः । अङ्गानि विष्णोरथ तजनाना पादोदकं यानि भजन्ति नित्यम् ॥ ४ ॥ सूत उवाच विष्णुरातेन सम्पृष्टो भगवान् बादरायणिः । वासुदेवे भगवति निमामहृदयोऽत्रवीत् ५५५ श्रीशुक उवाच कृष्णस्यासीत् सखा कश्चिद् ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तम । विरक्त इन्द्रियापु प्रशान्तारमा जितेन्द्रियः॥६॥ यरच्छयोपपन्नेन वर्तमानो गृहाश्रमी । तस्य मार्या कुचैलस्य तुन्क्षामा च तथाविधा। पतियता पति माह म्लायता वदनेन सा । दरिद्रा सीदमाना सा वेपमानाभिगम्य च ॥ ८॥ ननु ब्रह्मन् भगवतः सखा साक्षाच्छूियः पतिः। ब्रह्मएयश शरएयश्च भगरान् मा चतर्पम: En तमुपैहि महाभाग साधूनां च परायणम् । दास्यति द्रविणं भूरि सोदते ते कुटुम्बिने 11101 थास्तेऽधुना द्वारवस्या भोजवृष्ण्यन्धधरः। स्मरतः पादकमलमारमा नमपि यति । कि वर्षकामान् भजतो नारएमोटामगद्गुरः । संशवं भार्थया विमो बहुशः प्रार्थितो मृदु । अयं हि परमो लाभ उत्तमलोग्दर्शनम् 11: मा . .

·। ६०६ श्रीमद्भागवत दशमस्कन्धे श्रध्यायः ८० इति सचिस्य मनसा गमनाय मति दधे । प्रप्यस्युपायन मिचिद् गृहे फल्याणि दीयताम् । गाचित्वा चतुरो मुष्टोन् विप्रान् पृथुस्तएदुलान । चैलसएडेन तान् यद्ध्वा भने प्रादादुपायनम्। प तानादाय विप्राम्य. प्रययौ द्वारका किल । कृष्णसन्दर्शन मा कथं स्यादिति चिन्तयन् । गोणि गुल्मान्यतीयाय तिस कहाश्च सद्विज । विप्रोडम्यान्धवृष्णीनो गृहेवच्युत वर्मिणाम्।। मृ द्वयष्टमहस्राणां महिषीण हरेद्विज । विशकतम श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा १७. त रिलोक्यान्युतो दूरात् प्रियापर्यहमास्थितः । सहसोत्याय चाभ्येत्य दोम्यां पर्यग्रहीन्मुदार सतु प्रियस्य विप्ररगसगातिनियुतः । प्रीतो व्यमुशबिन्दून नेत्राभ्यो पुष्करेक्षण ॥१६॥ अथोपवेश्य पर्यझे स्वय सख्यु. समहणम् । उपहृत्यावनिग्यास्य पादौ पादावनेजनी ॥२०॥ अप्रकाच्छिरमा राजन् भगवाँलोकपावन । व्यलिम्पद् दिष्यगन्येन धन्दनागुरकुङ्कुमै ॥२१॥ धूपं मुभिभिमिन्न प्रदीपावलिभिर्मुदा। अर्चिवाऽऽवेद्य लाग्यूल गां च स्वागतमब्रवीत २२ कुवैत मलिन हाम द्विज धमनिस ततम् । ५वी पर्यचरत् साहाचामरव्यजनेन वै ॥२३॥ अन्त पुरजनो दृष्ट्वा कृष्णेनामलकीर्तिना । विस्मितोऽभूतिप्रीत्या अवधूत सभाजितम् ॥२४॥ किमनेन कृत पुण्यमवधूतेन भिक्षुणा । धिया होनेन लोकेऽस्मिन् गर्हितनाधमेन चार। योऽसौ ग्रिलोक्गुरणा श्रीनिवासेन सम्भृत । पर्यवस्था श्रिय हित्वा परिष्वत्तोऽप्रजो यथा२६ कथयाशातुर्गाथा पूर्वा गुरुकुले सतो !या मनो ललिता राजन करौ गृह्य परस्परम्॥२७॥ श्रीभगवानुवाच अपि ब्रह्मान गुरकुलाद् भवता लब्ध,क्षिणात्। समावृत्तेन धर्मज्ञ भार्योढा सरशी न वा ॥२८॥ प्रायो गृहेषु ते चित्तमकामविहत तथा । नैवातिप्रीयसे विद्वन् धनेषु विदित हि मे ॥२६॥ केचित् कुति कर्माणि कामैरहतचेतम । स्यजन्त प्रतीदेवीर्यथाह लोकसमहम् ॥३on कञ्चिद् गुरुकुले वाप ब्रह्मन् स्मरसि नौ यत । द्विजो विज्ञाय विनेयं तमस पारमनुत्ते ॥३१॥ म सत्कर्मणां साक्षाद् द्विजातेरिह सम्भव । प्राद्योऽर यनामिणां यथाह ज्ञानदो गुरु ३२ नन्वर्थ कोविदा ब्रह्मन् वर्णाश्रमवतामिह । ये मया गुरुणा वाचा तरत्यक्षो भवार्णवम् ॥३३॥ नाहमिज्याप्रजातिभ्यां तपसोपशमेन वा । तुप्यय समभृतात्मा गुरुशुश्रूषया यथा ॥३॥ अपि न स्मयो ब्रह्मन् वृतं निवसतां गुरो। गुरदारेश्वोदितानामिन्धनानयने कचित् ॥३१॥ प्रविष्टानो महारएयमाता सुमहद् द्विज । वातवर्षमभूत् तीर निष्ठुरा स्तनविजय ॥३६॥ सूर्यास्त गतस्तापत् तमसा चावृता दिश । निम्न फूल जलमय न प्राज्ञायत किचन ॥३७॥ वयं भृशं तत्र महानिलाम्मुभिनिहन्यमाना मुहुरम्बुसम्प्रवे । दिशोऽविदन्तोऽथ परस्परं यन गृहीतहस्ता परियभ्रिमातुरा १३८५ एतद् विदित्या उदिते रवी सान्दीपनिगुर. । अन्येपमाणो न. शिष्यानाचार्याऽपश्यदातुरान् । - ·- श्रीमद्भागवते शमस्कन्धे अध्याय १ ६०७ अहो हे पुत्रका यूयमस्मदर्थेऽतिदु खिताः । श्रान्मा वै प्राणिनां प्रेसप्तमनाह य मराः ॥eon एतदेव हि सच्छिष्यः कर्तव्यं गुरुनिष्कृतम्। यद् वै विशुद्वभावेन सर्वार्था मापणं गुरौ ॥४१॥ तुष्टोऽहं भो द्विजश्रेयाः सत्याः सन्तु मनोरथा. 1 छन्दस्यियातामानि भवन्विह परम च ४२. इत्थंविधान्यनेकानि वसतो गुरुश्मनु । गुरोरनुग्रहेणैव पुमान् पूर्णः प्रशान्तये ॥४३७ ब्रोह्मण उवाच किंमस्माभिरनितं देवदेव जद्वारो । भवता सत्यकामेन येग वासो गुरावभूत् १४४॥ यस्यच्छन्दोमयं नहा देह श्रावपन विभो । श्रेया तस्य गुरपु वासोऽत्यन्तविडम्बनम् ॥४५॥ इति श्रीमद्भागरते महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धे श्रीदामचरितेऽशीतितमोऽ यायः १०॥ अथकाशीतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच स इत्थं द्विजमुख्येन सह सङ्कथयन् हरिः । सर्वभूतमनोऽभिज्ञः स्मयमान उवाच तम् ॥१॥ ग्रहयो ग्राहमणं कृष्णो भगरान् प्रहसन् प्रियम् । प्रेग्या निरोक्षग्येनैव प्रेवन् पलु मतो गति. श्रीभगवानुवाच किमुपायनमानीतं ब्रह्मन् मे भवता गृहार । अयप्युपाहतं भक्तः प्रेम्णा भूध 'ने भवेत् । भूर्यप्यभक्तोपहृतं न मे तोगय कल्पते ॥३॥ पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे मक्रया प्रपच्छति । तदहं मास्युपहतमभामि प्रयतात्मनः ॥४॥ इत्युक्तोऽपि द्विजस्तस्मै घोहितः पतये श्रियः । पृथुकरमति रामन् न प्रायच्या मुखः॥१॥ सर्वभूवारमा सासात् तस्यागमन कारणम् । विज्ञायाचिन्तयनार्य श्रीकामो मामन पुराव पल्ल्याः पतियतायास्तु ससा प्रिय चको या । पातो मामस्य दास्यामि सपदोऽमयंदुलंमा इश्यं विचिन्त्य घमनापीरबद्वान् दिजन्मन. । स्वयं नहार मिमिदमिति पृथुस्तएकुलान् ॥८॥ नन्चेतदुपनीतं मे परमाणनं ससे । तयस्य मा विधमेते पृथुस्तएमुला: nen इति मुष्टिं सागवा द्वितीयो जग्गुमाददे । सारी हे हस्तं तरपरा परमेष्टिनः ॥१०॥ एतायतालं विधारमन् सर्गमागसमृदये । अस्निहोऽयमामुमा पुंसर यत्तो कारण माह्मणस्ता स रजनीमुपिरषायुतमन्दिरे । भुम्या पोरवा मुग मेने माम नं मातं पयार धोभूते विवभायेन स्वमुखेनाभिनन्दितः । जगाम स्वायं सात पप्यनुमा नन्दितः ।।। स चालना धनं कृष्णातु यामिना स्यम् । महान् नीहिनोमारांननिरत । अहो मङ्मय देवम्या प्रमापता मया । यद्दरिद्रतमो सरमामासिष्टो विधनोरम काहे दरिदः पातोपान कृष्ण प्रोनिन महमपहिरति रमाई याम्यो पारमित मिसित प्रियागुष्टे पर प्रातरो पथा। महिपायोजित. प्रानो पासमान, ·श्रीमद्भागयते दशमस्यन्धे अध्यायः १ शुश्रूषया परमया पादसयाहनादिमि. । पूजितो दंपदेयेन विमदेवेन देवपत् ॥ स्वर्गापवर्गयोः पुंसां रसायो भुवि सम्पदाम्। सर्यामामपि मिदीना मूल तयाणार्धनम्॥१६॥ श्रधनोऽयं धनं प्राप्य माघमनं मा स्मात् । इति कारगिको नून धनं मेऽभूरि नाददाता२॥ इति तचिन्तयमन्तः प्राप्तो निजगृहान्तिकम्। सूर्यानलेन्दुपदायिमाने. सर्वतो वृतम् ॥२१॥ विपिनोपवनोधानः पूजद्विजालाकुनै । मोपुवकुमुदाम्मोजकहारोस्पलयारिभिः ॥२२॥ जुष्ट स्थलमृतः पुग्मि खोभिश्च हरिणातिभिः। विमिदं फस्य या स्थानं कथं तदिदमियभूत्२३॥ एवं मीमांसमान तं नरा नायर्योऽमरममाः । प्रयगृहन् महामार्ग गीतवान भूयसा ॥२४ - पतिमागतमारपर्य परन्युदातिसम्भ्रमा । निश्चमाम गृहातणे रूपिणो धोरियालपासा२२० पतिवसा पति दृष्ट्या प्रेमोस्कण्डालोचना । मीलिताध्यनमद युद्धमा मनसा परिपस्य।२९ पत्री वीक्ष्य विस्फुरन्ती देवी धमानिकीमिर दासोमा निष्पकपटीना मध्ये मान्तों स विस्मित. प्रीत. स्वयं तया युक्तः प्रविष्टो निजामन्दिरम्। मणिस्तम्भशतोपेतं महेन्द्रभवन यया ॥२८॥ पय.पेननिभाः शय्या दान्ता समपरिच्छदा.! पर्यका हेमदण्डानि चामरम्यजनानि च ॥२६॥ श्रासनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च । मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि भुमन्ति १३० स्वच्छस्पटियडयषु महामारफतेपु । रसदीपा भ्राजमाना ललनारमसंयुताः ॥३१॥ विलोक्य माझणस्त समृद्धीः सर्वसम्पदाम् । सयामास निर्यन स्वसमृद्धिमहतकीम् ३२ नूनं यतैतन्सम दुर्भगस्य शश्वदरिद्रस्य समृद्धिहेतुः । महाविभूतेरवलोकतोऽन्यो नवोपपद्येत यदूत्तमस्य ॥३३॥ नवप्रवाणो दिशते समयं याचिष्णवे भूयपि भरिभोजः । पर्जन्यवत्तन् स्वयमीनमाणो दाशाईकाणामृरभः सखा मे ॥३४॥ किञ्चिकरोत्युर्वपि स्वदत्तं सुहृत्कृतं फल्म्बपि भूरिकारी। मयोपनीत पृथुकैकमुष्टि प्रत्यमहोत् प्रीतियुतो महात्मा ॥३॥ तस्यैव मे सौहृदसख्यमैत्रीदास्यं पुनर्जन्मनि जन्मनि स्यात् । महानुभावेन गुणालयेन विषजसस्तस्पुरुषप्रसङ्गः ॥३६॥ भक्ताय चिता भगवान हि सम्पदो राज्य विभूतीनं समर्थ यस्यनः । श्रदीर्घवोधाय विचक्षण स्थय पश्यन् निपातं धनिना मदोद्भवम् ॥३७॥ इत्थं व्यवसितो युद्धया भक्तोऽतीच जनार्दने । विषयामायया त्यचयन् बुभुजे नातिलम्पट (३८॥ तस्य वै दयदेवस्य हरेर्यज्ञपतेः प्रभो । ब्राह्मणा. प्रभवो दैवं न तेभ्यो विद्यते परम्।३। स विप्रो भगवरसुहृत्तदा दृष्ट्वा स्वभृत्यरजितं पराजितम् । सद्धयानवेगोद्मथितात्मकन्धनस्तद्धाम लेभेऽचिरतः सतां गतिम् ॥४०॥ । . यत ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २ ६०६ एसद् ब्रह्मण्यदेवस्य श्रुत्या ब्रह्मण्यता नरः । लब्धमावो भगवति कर्मबन्धाद् विमुच्यते ४१ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धे पृथुकोपाख्यान नामैकाशीतितमोऽध्यायः अथ द्वयशीतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अधैकश द्वारस्यो वस्तो रत्मकृष्णयो । सूर्योपराग सुमहानासीत कल्पक्षये यथा ॥ १ ॥ त साया मनुजा राजन् पुरस्तादेव सर्वतः । समन्तपञ्च से ययु श्रेयोविधिस्सया ॥२॥ नि.मात्रियां महीं कुर्वन् रामः शस्त्रभृतां घर. नृपाणा रधिरोघेण यत्र धके महावदान् ॥ ३ ॥ ई च भगवान् रामो यमास्पृष्टोऽपि कर्मणा लोवस्य ग्राहयतीशो यथान्योऽयापनुत्तये ॥ महत्या तीर्थयात्रायो तपागन् भारतीः प्रजा। वृष्णयश्च . तथाफूरवसुदेवाहुकादयः ॥ ५ ॥ ययुर्भारत तत् क्षेत्र स्वमधं उपयिष्णव: । गदमधु असाम्वाधा. सुचन्द्रशुकसारणैः ॥ ६ ॥ श्रास्तेऽनिल्दो रवायां कृतवर्मा घ यूथपः । ते रथैदेवधिष्ण्याभैहयैश्च तरलप्तः ॥ ७ ॥ गजैनंदिराभेभिर्विद्याधरभि. 1 ध्यरोचन्त महातेजाः पथि कायनमालिनः MEn दिव्यनग्वसमाहा: कलनः खेचरा इव । तन सारया महाभागा उपोप्य सुसमाहिताः ।। माहाणेभ्यो ददुर्धेनुर्वास.खग्रुक्ममालिनीः । रामहदेषु विधिवत् पुनराप्नुस्य वृष्णयः ॥१०॥ दुदु स्वनं द्विजाम्येन्य• कृष्णे नो भक्तिरस्त्विति। स्वयं च तदनुज्ञाता वृष्णयः कृष्णदेवता .॥ भुक्त्योपविविशुः काम स्निग्धच्छायानिपानिपुातमागास्ते दरशुः सुहरसम्बन्धिनो नृपान्१२ मारपोशीनरकासयविदर्भकुरुक्षयान् काम्बोज कैकयान् महान् फुन्तीनानवेकेरलान्॥१२॥ अन्याश्चैवारमपदीयान परीच शतशो नृप । नन्दादीन् सुहृदो गोपान् गोपीचोत्यापिटताचिरम्। भन्योन्यसन्दर्शनहरहसा मोरफुलहक्मसरोरधियः । प्रालिय गाद नयनः प्रयाला प्यायचो रदगिरो ययुमुदम् ॥1 खियश्च संघीय मियोऽतिसौहृदस्मितामलापानशोऽभिरभिरे। स्तनः स्तनान् कुमपरपितान् निहत्य दोभिः प्रणयाधुलोचना १६ सतोऽभिपाच ते वृक्षान् यविर रमियादिताः । स्वागतं कुशल प्ठा पक: कृष्णरुया मिय:non पृथा भ्रातून स्यमयोपय तस्मान् पितरावपि प्रानुपरनोमुकुन्द प जदो सध्यया शुघ REn पुन्नयुपाच मार्य भ्राता मापे प्रामानमताशिपम् । यद् या पापरमुमदातां नानुस्मरय ATHI ALL मुहले शातय. पुत्रा प्रातर. पितरायपि । नानुस्मरन्ति स्थगन यस्य देवमपितम् ॥२०॥ माय मास्मानसूपेपा देवमोदनरान् नरान् । तस्य हि यशे लोग मुरते पाने:पमा ॥२ ·॥२३॥ श्रीमनागवतेस्पधे दशम अध्याय २ कसमता घय याता दिश दिशम् । एतत्र पुन स्थान देवनासादिता स्म ॥२२॥ श्रीशुक उवाच वसुदेधोनमेनाधैयदुभिस्तेऽर्चिता नृपा । पासप्तरयुतसन्दर्शपरमानन्दनिता भीष्मो द्रोणेऽम्बिकापुत्रो गान्धारी ससुता तथासदारा पाण्डमा कुतो सायो विदुर कृष । फुन्तिभोजो विराटश्च भीष्मको नजि महान् । पुर जिद् द्रुपद शल्यो पृष्टकेतु सकाशिराट्२५ दमघोस विशालाहो मैथिलो मद्रकियो । युधामन्यु सुशर्मा च ससुता बालिकादय २६ राजानो ये च राजेन्द्र युधिष्टिरमनुग्रता । श्रोनिकन या शोरै सस्त्रीक पीय विस्मिता अथ ते रामकृणाभ्यां सम्यक्प्राप्तसमईणा । प्राशसुमुंदा युक्ता वृष्णीन् कृष्णपरिणाम अहो भोजपते यूय जन्मभाजो नृणामिह । यत् पश्ययासकर कृष्ण दुर्दर्शमाप योगिनाम् । यद्विश्रुति श्रुतिनुतेदमच पुनाति पादावनेजनपयश्च वचश्व शाखम् । भू कालभजितभगापि यदध्रिपमस्पर्शास्यशक्तिरभिवर्षति नोऽसिनार्थान्५३०५ तदर्शनम्पर्शनानुपथप्रजलाशय्यासनाशनमयौनसपिण्डयध येषां गृहे निरयवर्मनि वर्तती य स्वर्गापगगविरम स्वयमास विष्णु ॥३१॥ श्रीशुक उवाच नन्दस्तन यदून् माप्तान ज्ञावा कृष्णपुरोगमान् । तनागमद् वृतो गोपैरन स्थार्दिक्षया ३२ त दृष्ट्वा वृष्णयो हटास्तन्य प्राणमिवो िथता । परिपस्वजिरे गाढ चिरदर्शनकातरा ॥३३॥ वसुदव परिष्वज्य सम्धीत प्रेमविल । स्मरन् कसकृनान् केशान् पुत्रन्यास च गोकले। कृष्णरामौ परिष्वज्य पितरावभिवाय च । न किजनोचतु प्रेणा साश्रुकण्ठौ कुरूद्वह ॥३५॥ तावामासनमारोप्य वाहुन्या परिभ्य च । यशोदा च महाभागा मुतौ विजहत शुच ३३६० रोहिणी देवकी चाय परिष्वज्य प्रजेवरीम् । स्मर यौ तकृता मैत्रा बाप्पाराठ्यो समूचतु ३७ का विस्मरेत वो मैत्रीमनिवृत्तो प्रजेधरि । प्रवाध्यायेन्द्रमैश्चर्य यस्या नेह प्रतिक्रिया ॥३॥ एतायष्टपितरौ युक्यो स्म पिनो सम्प्रीणनाम्युदयपोपणपालनामि । प्राध्योपतुभवति पदम ह यद्वदघणोन्यस्तावकुर व भयो न सता पर स्व ॥३६॥ श्रीशुक उवाच गोप्यश्च कृष्णमुपलभ्य चिरादभीष्ट यप्रेक्षणे इशिपु पध्मकृत शान्ति । दृम्भिह दीकृतमलं परिरभ्य सर्वास्तद्भावमापुरपि नित्ययुजा दुरापम् ॥४०॥ भगवास्तास्तथाभूता विविक्त उपसङ्गत । प्राझियानामयं पृष्ट्वा प्रहसचिदमग्रवीत् ॥४॥ अपि स्मरथ न सएप स्वानामयचिकीर्षया गताश्चिरायिताग्छग्रुपततपण चेतस अध्ययध्यायथास्मान् स्विकृतज्ञापिशवया । नून भूतानि भगवान् युनक्ति वियुनक्ति चा४३॥ ४२॥

·॥२॥ श्रीमदभागवते दशमस्कन्धे अध्याय. ८३ वायुर्यथा धनानीक तृणं तूलं रजोसि च । संयोज्यादिपते भूयस्तया भूतानि मृताता४४५ मयि भक्तिर्हि भूतानाममृतत्वाय कल्पते । दिष्टया यदासोन्मस्नेहो भवतीना मदापना अहं हि सर्वभूतानामादिरन्तोऽन्तरं बहिः । भौतिकाना यथा खं वार्भूर्वायुज्योतिरगना:४६ एव येतानि भूतानि भूतेवारमाऽऽऽमना ततः । उभयं भव्यथ परे पश्यताभातमारे ५४७० श्रीशुक उवाच अध्या मशिक्षया गोप्य एवं फूणेन शिक्षिताः । तदनुस्मरणध्वस्तजीवकोशास्तमध्यगना ४८॥ श्राश्च ते नलिननाभ पदारबिन्दं योगेश्वरह दि विचिन्त्यमगाधयोधेः । मसारकूपपतितोतरणावलम्ब गेहजुरामपि मनस्युदियात सदा नः ॥४॥ इति श्रीमद्भागवतमहापुरायेदशमस्कन्धेउत्तरार्धे वृष्णिगोपसनमो नाम द्वपशीतितमोऽध्यायः ॥ अथ व्यशीतितमोऽध्यायः श्रीशुक उयाच तथानुगृह्य भगवान् गोपीना स गुरुगतिः । युधिष्ठिरमथाग्छन् सांच सुहृदोऽन्ययम् ॥ स एवं लोकनाथेन परियष्टा• सुसारताः । प्रत्यूचुहटमनसस्तापादेशाताहसः कुत्तोऽशि वारणाम्बुजासवं महन्मनस्तो मुनि सृतं पचित । पिबन्ति ये कर्ण पुटरलं प्रभो देहरभृतो देहकृदयतिरिछदम् हिवाऽऽ'मधामविधतामातम्यवस्थमानन्दमानवमसएटमकुण्ठयोधम् । फालोपस्एनिगमायन प्रासयोगमायाति परमहसत नवा स्म AUR पिण्याच इयुत्तमलोकशिसामणि जनेप्यभिष्ट पारयन्धककारयस्त्रियः समेस्य गोविन्दकया मियोऽगृणनिलोरगीता: गणु घर्णयामि से an दीपयुवाच है पदययुगो भने हे जाग्यवति कोपले । हे मण्यमामे काशिन्दि ये रोहिघि लम६० है यो भगगन् स्वयम् । उपपेने या लोम्मान स्थमाया गपिमपयुयाच niহ মাৰিলোক্টা সহবসহীহয়মিত। निन्ये मृगेम व भागमशायियूयार मिसापोत मम'माय TER सत्यमामोधाच पो में समाभिवगतदा तान लिसभिशापमरमाएंगमहार । NिATRA TERTR भीर, सिदिम शिम् Ra . रुप समो

·६१२
-
श्रीमद्भागरते दशमस्कन्धे अध्याय ८३
जाम्पायुपाच
प्राज्ञाय देहकदमु निजनाथदेव सीतापति त्रिणवहा यमुनाम्ययुध्यत् ।
परीक्षित उपाहरदहण मां पादौ प्रगृह्य मणिनाहममुप्य दासी mon
कालिन्युगाच
तपश्चरन्तीमाज्ञाय स्वपादस्पर्शनाशया। सरयोरेत्याग्रहीत पाणि योऽह तद्गृहमार्जनी ।
मिनविन्दोवाच
यो मा स्वयंवर उपत्य विजिस्य भूपान् नि-ये श्वयूथगमिवारमबलि द्विपारि ।
प्रातृ श्च मेऽपकुरत स्वपुर श्रियौकस्तस्यास्तु मेऽनुभवमा यवनेजनत्वम् ॥१२॥
सत्योवाच
सप्तोक्षणोऽतिबलवीर्यसुतीपणङ्गान् पित्रा कृतान् शितिपवीर्य परीक्षणाय ।
तान् धोरदुर्मदहनस्तरसा निगृह्य क्रीडन् वय ध ह यया शिशवोऽजतोकान् ॥ १३॥
य इत्य वीर्यशुल्का मा दासीभिश्चतुरङ्गिणीम् । पथि निर्जित्य राजन्यान् निन्ये तद्दास्यमस्तु मेn
भद्रोवाच
पिता मे मातुलेयाय स्वयमाहूय दत्तवान् । कृष्णे कृष्णाय तचित्तामतौहिण्या सखीजनै १२
अस्य मे पादसस्पर्शी भवेमन्मनि जन्मनि । कर्मभिधाग्यमाणाया येन तच्छ्य प्रारमन ॥६॥
लक्ष्मणोनाच
ममापि राश्यच्युतजन्मकर्म श्रुत्वा मुहुनारदगीतमास
चित मुकुन्दे क्लि पमहस्तया वृत सुसम्मृश्य विहाय लोकपान ॥१७॥
शाया मम मतं साध्वि पिता दुहिमृवात्सल । हरसेन इति स्याप्तस्तनोपायमचीकरत ngen
यथा स्वयंवर राशि मरस्य पार्थेप्सया कृत । अय तु यहिरामो श्यते स जले परमा१६
श्रुतित् सांटो भूणा प्राययुर्मपितु पुरम् । सर्वावरावतारज्ञा सोपाध्याया सहनश २०॥
पित्रा सम्पूर्णता सर्वे यथावीर्य ययायय । प्राददु सशर चाप बृद्ध पदि मद्विय ४२१॥
चादाय प्यमान् फेचि सय कर्तुमनीश्वरा । प्रायोटि यो समुस्कृष्य पेरेकेऽमुना हता ॥२२॥
सायं पृष्या परे धीरा मागधाग्यटदिपा । भीमो दुर्योधन कणों नाविन्यस्तदपस्थितिम२३
मस्यामास जले योग्य जात्याच सदस्थितिम्। पार्यो यत्तोऽस्जद याय मारिन पस्पृशे परम्
रामन्येषु नि भनमानेषु मारिए । भगवान् धनुरादाय सत्यं कृत्याध लीलया॥२.n
तस्मिन्साय विशिगं मस्यं वीक्ष्य सामले दियेपुणापातपत मूर्य शामिजिदि धि२६३
दिवि दुन्दुमयो नदुपिगम्दयुना मुवि । देवान युसुमासारान् मुमुनुहरिद्वग्ना ॥२७॥

·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्ध अध्याय ८४ तद्रामाधिरामहं कल नूपुराभ्यां पद्भ्यो प्रगृह्य कनकोजवल रनमालाम् । न ने निवीय परिधाय च कौशिकाये समीडहासबदना कवरोश्तस्रम् ॥२८॥ उन्नीय वक्त्रमुरकुन्तलकुण्डलविङ्गण्डस्थलं शिशिरहासफटासमोधी । राज्ञो निरीक्ष्य परितः शनकगरेरसेऽनुरक्तहृदया निदधे स्वमालाम् ॥२६ सावन्मृदङ्गपटहाः शङ्खभेानकादय. । निनेदुनंटनर्तग्यो ननृतुर्गायका जगु ॥३०॥ एव वृते भगवति मयेशे नृपयूथपाः । न सेहिरे याज्ञसेमि स्पर्धन्तो हृच्छयातुराः ॥३॥" मां तावद् रथमारोप हयानचतुष्टयम् । शाहमुद्यग्य सनरतस्यावाजौ चतुर्भुज. १३२ दारुस्श्वोदयामास काञ्चनोपस्कर , रयम् । मिरा भूभुना रानिमगाणां मृगाडिव ॥३३॥ तेऽवसजन्त राजन्या निषेधुं पथि केचन । संयत्ता उतेवासा ग्रामसिंहा यया हरिम्३४॥ ते शाईच्युतयाणौधः कृत्तवाधिकन्धरा. । निपेतुः प्रधने केचिदेके सन्त्यज्य दुद्यु. ॥३५॥ ततः पुरी यदुपतिरत्यलङ्क सा रविच्छदध्वजपटचियतोरणाम् । कुशस्थती दिवि भुवि चामिसंस्तुती समाविशत्तरतिरिव स्वतनम् ॥३६॥ पिता मे पूजयामास सुहृत्सम्बन्धियान्धवान् । महाहवासोऽलङ्करः शय्यासनपरिच्छदैः ॥३७॥ दासीभिः सर्वसम्पनिभटेनराजिभि. 1 श्रायुधानि महाहाणि ददौ पूर्णस्य भक्तित ॥३॥ पारमारामस्य तस्येमा वयं वै गृहदासिकाः । पर्वसनानिवृश्यादा तपसा घ बभूविम ३६॥ महिप्य लचुः भीमं निहत्य सगणं युधि तेन रद्धा ज्ञास्वाथ न विसिजये जितराजकन्याः । निर्मुग्य संमृतिविमोघमनुस्मरन्तीः पादाम्बुज परिणि नाय य यासकाम 1VOR नवयं साध्वि साम्राज्यं स्वराज्य भौउपमप्युन । राज्यं पारमेष्टय च प्रानन्यं वा हरेः पदम् । कामयामह एतस्य श्रीमरपादन श्रियः । कुन्यमगन्धा मूमा योगदामृत १४२० मजलियो पद पाञ्चन्ति पुलिन्यस्तृणवीरधः । गावशारयतो गोश. पादस्पर्श महामनvan इति श्रीमद्भागयते महापुराणे दरामसन्धे उपराधैं व्यसीतितमोऽध्यायः ३० अथ चतुरशीतितमोऽध्यायः धीशुफ उवाच भुया था मुसलपुश्यप यामेनी माघायप वितिपरम्प उत स्वगोय:। कृपणेऽसिलामान ही प्रपयानुयाधं सवा दिमित्युालननुकसानापस 10 इति सम्मारमाणामु खोभि नोपु मिनुषु । प्रापयुनयस्ता रामदिरापा २ ॥ सपनो नारद स्पयनो देवलोऽमिः । विवामित्र रामानन्दो माहातोष गौतम ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४ राम सशिष्यो भगवान् वसिष्टो गालवो भृगु । पुलस्य कश्योऽविश्व मार्कण्डेयो वृहस्पति । द्वितस्त्रितश्च कतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथागिरा. । अगस्त्यो याज्ञवल्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥२॥ तान् दृष्ट्वा सहसोथाय प्रागासीना नृपदय । पाण्डवा कृष्णरामौ च प्रणेमुविश्ववन्दितान् । नानानचुर्यथा सर्वे सहरामोऽच्युतोऽर्चयत् । स्वागतासनपाद्याध्यमाल्यधूपानुलेपनैः ॥७॥ उवाच सुखमासीनान् भगवान् धर्मगुप्तनु । सदसस्तस्य महतो यतवाचोऽनुशएवत ॥ श्रीभगवानुवाच हो वयं जन्मभृतो लब्ध कास्न्येन तत्फनम् । दवानामपि दुष्पाप यद् योगेधरदर्शनम्॥६॥ कि स्वल्पतपसा नणाम या दवचनुशम् । दर्शनस्पर्शनप्रश्नप्रहादार्चनादिकम् ॥१०॥ न हम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामया । ते पुनन्त्युरुकालेन दर्शनादेव साधव 33n नामिन सूर्यो न च चन्द्रतारका न भूर्जल ख श्वसनोऽय चाइ मन । उपासिता भेदकृतो हरन्यय विपश्चितो मन्ति मुहूर्तसेवया ॥१२॥ यस्यारमबुद्धि कुणपे निधातुके स्वधी कलगादिषु भौम इज्यची । यत्तीर्घवुद्धि सलिले न कर्हिचिजनेभिक्षेषु स एव गोसर ॥१३॥ धीशुक उवाच निशम्येत्यं भगवत कृष्णस्याकुएठमेधस । बचो दुरन्वय विप्रास्तूणीमासन् भ्रमद्धिय ॥१४॥ चिरं विमृश्य मुनय ईश्वरस्येशितव्यताम् । जनसप्रइ इत्यूचु स्मयन्तस्तं जगद्गुरुम् ॥१५॥ मुनय कचु यन्मायया तत्वविदुत्तमा पय चिमोहिता विश्वराजामधीश्वरा. । यदीशितव्यायति गूढ ईहया अहो विचिनं भगवद्विचेष्टितम् ॥१६॥ अनीह एनद् यहुधैक प्रारमना सृजत्यवरयत्ति न यायते यथा । भीमहि भूमिबहुनामरूपिणी ग्रहो विभूनचरितं विडम्बनम् arun प्रयापि काले स्वजनाभिगुप्तये रिमर्षि सय सलनिप्रहाय च । म्यशीला येदपधं मनासन वर्णाश्रमात्मा पुरुः परो भवान् ॥१८॥ पाते हदयं शुग सप स्वाध्यायमयमै 1 यत्रोपाधं सद्ग्यतमम्प्रतं च ततः परम्॥१en सरमाद् महान महान शास्त्रयोनेर कमारमन । सभामयसि सद्धान सद् ब्रह्मात्याप्रणीभवान्। अपनो जन्ममासय विद्यायास्तपमोश ।पया सक्षम्य पदत्या यतन्त: श्रेयसा पर २॥ नमम्मामे भगवने कृप्याथाकुएटमेधमे 1 स्थयोगमाययाएपहिले परमात्मने ॥२२॥ न में विशायमी भूपा फारामाश्य वृणय । मायावनिकारनमात्मानं कालमीवरम् २३ यथा शपान. पुरस मामनं गुस्ससाकार । नाममान्द्रियामासं न येद रहित परम् ॥२५५ - ·. । श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः४ ६५ एवं त्वा नाममात्रेयु विषयेप्विन्द्रियेहया । मायया विभ्रमञ्चितो न वेद स्मृत्युपलवाता२५॥ तस्याद्य ते दशिमाद्धिमघौघमर्पतीर्थास्पद हदि कृतं सुविपक्रयोगः । उरिसक्तमत्युपहताशयजीवकोशा श्रापुर्भवतिमयोऽनुगृहाण भक्तान् ॥२६॥ श्रीशुक उवाच , इत्यनुज्ञाप्य दाशार्ह तराष्ट्र युधिष्टिरम् । राजो स्वाश्रमान् गन्तु मुनयो दधिरे मन.७२७५ तद् वीक्ष्य तानुपयज्य पसुक्यो महायशः । प्रणम्य चोपसंगृह्मा यभापदं सुयन्त्रित: ॥२८॥ वसुदेव उवाच । नमो य. सर्वदेवेश्य पयः श्रोतुमहथ । कर्मणा कर्मनिहारो यथा स्य सस्तदुव्यताम् ॥२६५ नारद उवाच नातिचित्रमिदं विमा यसुदेयो युभुरसया । कृष्णं मयार्भक यग्नः पृच्छति श्रेय श्रारमनः॥३०॥ ससिको हि मर्यानामनादरणकारणम् । गाइ हिरवा यथान्याग्भस्तवरयो याति शुद्धये। यस्यानुभूतिः फालेन लयोस्परयादिनास्प वै । स्वतोऽन्यस्माघ गुणतो न कुसश्चम रिप्यसि तं शर्मपरिपाकगुणप्रयाहरव्याहतानुभवमीधरमद्वितीयम् । प्राणादिमिः स्वविमवरपगृहमन्यो मन्येत सूर्यमित्र मेपहिमोपरागः ॥३३॥ अयोचुर्मुनयो राजसामाग्यानकान्दुभिम् । सो गएयता राजा तथैषाच्युतरामयोः ॥३४॥ कर्मया मंनिहार एर साधु निरूपितः । यग्भूदया यगेन विष्णु सपशेश्वर मा ३३१० चित्तस्योपशमोऽयं ये कविभिः शाखा । दर्शितः मुगमो योगो धर्मश्चारममुदायदा१६॥ अयं स्वस्स्ययनः पन्या द्विजारोह मेधिनः । यथाऽऽमयित्नेन शुष्ट, नेज्येत पूर ३७५ पिया यशदानहरिमुग्णाम् । मामलोषणा देव कालेन विपद् युधः । प्रामे यतरणाः सः ययुरािस्मपोग्नम् ॥३॥ सखिभिगो जातो देवा विमृणां प्रमो। यशापयन पुरताल्पनिस्तीयं पनन् पोन ३५ य मुगापाशीपिनोमहामते । पौदेषणंगुन्मुषण नियोऽशरण PRYOn पमुदेव भान नूनं भरपा परमा हरिम् । भगनामोरया मार्ग: स यदपा पुरा गतः ४१ श्रीगुरु उयाच ·श्रीमद्भागयते दशमस्कन्धे अध्यायः ८४ नेदुमदनपटइशसभेर्यानकादय । ननृतु टनर्तक्यस्तुष्टुवुः सूतमागधाः । जगु. सुकण्थ्यो गन्धयः सङ्गीतं सहभर्तु काः ॥४६n तमभ्यषिञ्चन् विधिवदतमम्गक्तविज. । पत्नीमिरष्टादशभिः सोमराजमिवोडुमिः ॥४७n ताभिदुक्लवलयैहारनूपुरकुण्डलः । स्वलङ्क तामिावेबमा दीक्षितोऽजिनसंवृत ४-n तस्यविजो महाराज स्नकौशेयवासस.) ससदस्या विरेजस्ते यथा वृग्रहणोऽध्वरे ४६॥ तदा रामश्च कृष्णश्च स्वैः स्वैर्बन्धुभिरवितौ । रेजतु स्वसुतैरिज वेशौ स्वविभूतिभिः ॥on ईजेऽनुयज्ञ विधिना अग्निहोत्रादिलक्षणे. । प्राकृत तैयदव्यज्ञानप्रियेश्वरम अथविम्योऽददात् काले यथाम्नात स दक्षिणा ।स्वलङ्क तेभ्योऽलङ्क त्य गोभूकन्या महाधना १२ पनीसंयाजावभृथ्यैश्चरित्वा ते महर्षय. । सस्नू रामहदे विना यजमानपुर सरा ॥१३॥ स्नातोऽलझारवासासि वन्दिभ्योऽदात तथा स्त्रियः।तत,स्वलङ्क तो वर्णनाश्वभ्योऽनेन पूजयत । बन्धन सदारान् ससुतान् पारिवण भूयमा । विदर्भकोसलकुरून काशिकेकयसृञ्जयान॥५५॥ सदस्यविक्सुरगणान् नृभूतपितृचारणान् ।श्रीनिर्वतमनुज्ञाप्य शसन्तः प्रययुः क्रतुम् ॥१६॥ एतराष्ट्रोऽनुजः पार्था भीष्मो द्रोण पृथा यमौ । नारदो भगवान् व्यास. सुहृत्सम्यन्धिबान्धवा ।। बन्धून् परिष्वज्य यदून् सौहृदाक्लिनचेतसः । ययुविरहकृच्छ्रण स्वदेशोश्चापरे जनाः ॥१८॥ नन्दस्त सह गोपालहत्या पूजयाति । कृष्णरामोप्रसेनाद्यन्यवारसीद् बन्धुवरसल ॥१६॥ वसुदेवोऽअसोत्तीर्य मनोप्यमहार्णवम् । सुहृद्वृतः प्रीतमना नन्दमाह करे स्पृशन्।६०॥ वसुदेव उवाच भ्रातरीशकृतः पाशो नृणां य: स्नेहसज्ञितः । तं दुरुयजमहं मन्ये शराणामपि योगिनाम्६.n भस्मास्वप्रतिकल्पेयं यत् कृतानेषु सत्तमै । मैव्यर्पिताफला वापि न निवर्तत कर्हि चित।।६२॥ मागकल्पाश कुशलं भ्राता नाचराम हि । अधुना श्रीमदान्धाता न पश्याम. पुरः सस मा राज्यश्रीरभूत् पुंसः श्रेयकामस्य मानद । स्वजनानुत बन्धून् वा न पश्यति ययान्धक्।। श्रीशुक उवाच एव सौहदशैधिचित्त प्रानादुन्दुभिः । रोइ तस्कृता मैत्री स्मरणश्रुविलोचनः ॥६५५ नन्दस्तु सरयु प्रियकृत् प्रेम्णा गोविन्दरामयो.श्रिय श्व इतिमासा धीन यदुभिर्मानितोऽवसत्६६ नत. कामः पर्यमाण सम्रा सहयान्धव । परायाभरणीमनानानपरिच्छदैः ॥७॥ यमुदेवोपमेनाम्पो प्योदयश्लादिभिः । दत्तमादाय पारियई यापितो यदुभियंयौ १६८० नन्दो गोपाश्च गोप्यश्च गोविन्दचरणाम्बुजे । मन. दिसं पुमहंतु मनीशा मधुरी ययुः ॥६॥ याधुपु प्रतिपानेषु वृष्णय, कृष्णदेवताः । पीय मापमासमा ययुरियती पुन: म०॥

·जनभ्य श्रीमद्भागवते दशमस्व.धे अध्याय ८५ ६९७ कथयाञ्चकुर्यदुदवमहो मवम् । यदासीत्तीथयात्रायां सुहृत्सन्दर्शनादिकम् ५७१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमरकंधे .त्तरार्धे चतुरशीतितमोऽध्याय || अथ पञ्चाशीतितमाऽध्यायः थाबादरायणिरुवाच । अथैकदाऽऽ मजो माप्ती कृतपादाभिवन्दनौ वसुदेवोऽभिनन्द्याह प्री या सङ्कर्षणाच्युतौ ॥१॥ मुनीनां स वच श्रुत्वा पुत्रयोर्धामसूचकम् । तद्वाजातविश्रम्भ परिभाष्याभ्यभाषत ॥२॥ कृष्ण कृष्ण महायोगिन् सङ्घर्पण सनातन । जाने वामस्य यत् साक्षात् प्रधानपुरुषो परो॥३॥ यत्र येन यतो यस्य यस्मै यद् यद् यथा यदा। स्यादिदं भगवान् साक्षात् प्रधानपुरुपेश्वर १४ एतसानाविध विश्वमात्मसृष्टमधोज । प्रा मनानुप्रविश्या मन् प्राणो जीवो विभऱ्याज १ प्राणादीनां विश्वसृजो शक्तयो या परस्य ता । पारत. याद् वैसादृश्याद द्वयोश्चेष्टैव चेष्टताम् ६॥ कान्तिस्तज प्रभा सत्ता चन्द्राग्न्यविद्युताम्।यत् स्थैर्य भूभृतां भूमेवृत्तिर्गन्धोऽयंतो भवान् । तपण प्राणनमा दवाव ताश्च सद्स । श्रोज सहो बल चेष्टा गतिर्वायोस्तवेश्वर । दिशा स्वमयकाशोऽसि दिश ख स्फोट श्राश्रय । नादो घर्णस्त्वमोङ्कार श्राकृतीनां पृथक्कृति ।। इन्द्रिय स्विन्द्रियाणां व दवाश्च तदनुमा । अवधोधो भवान् बुद्धो वस्यानुस्मृतिः सती१० भूतानामसि भूतादिरिन्द्रियाणां च तैजस 1 वैकारिको विकल्पानां प्रधानमनुशायिनाम्॥११॥ नश्चरेस्विव मावेषु तदसि स्वमनश्वरम् । यथा द्रव्यविकारपु द्रव्यमान निरूपितम् ॥१२॥ सरव रजस्सम इति गुणास्तवृत्तयश्च या । वय्यद्धा ब्रह्मणि परे कल्पिता योगमायया।१३n तम्मान सन्स्यमी भावा यहि वयि विहिपता व चामोपु विकारेषु खन्यदान्यावहारिक ॥१५॥ गुणप्रवाह एतस्मिनबुधास्वखिला मन । गति सूक्ष्मामयोधेन ससरन्तीह कर्मभि ॥१५॥ यदृच्छया नृतां प्राप्य सुकल्पामिह दुर्लभाम्। स्वार्थ प्रमत्तस्य वयो गत वन्माययेश्वर ॥१६॥ ममैवैते दहे चास्यान्वयादिषु । स्नेहपाशैनियताति भवान् सर्वमिद जगता १७॥ युर्वा न न सुतौ साक्षात् प्रधानपुरपेश्वरी। भूभारतक्षपण अवतीणों तथाऽstu TATEM तत्ते गतोऽस्यरथमद्य पदारविन्दमापस ससृतिभयापहमार्तयन्धो। एतावतालमलमिन्द्रियलालसेन मा मरक्याय परे यदप यबुद्धि men सूतीगृहे ननु जगाद भवानजो नौ सजश इत्यनुयुग निजधर्मगुपये। नान'तनगगनवद् विधनहासि को वेद भूम्नउरुगाय विभूतिमायाम् ॥२०॥ श्रीशुक उवाच पाकर पितुर्वाश्य भगवान् साचतम । प्रत्याह प्रध्यानन प्रहसासण्या गिरा २७ थसावह ·. श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ८५ श्रीभगवानुवाच वचो वः समवेतार्य सातदुपमन्महे । यत्रः पुत्रान् समुद्दिश्य तत्वग्राम उदाहृतः ॥२२॥ अहं यूयमसाबार्य इमे च द्वारकौकसः । सर्वेऽध्ये वं यदुश्रेष्ट विमृश्याः सचराचरम् ॥२३॥ प्रात्मा का स्ययंज्योतिनियोऽन्यो निर्गुणो गुणैः। प्रात्मएदेस्तःकृतेषु भूतेषु बहुधेयते ॥२४॥ सं वायुज्योतिरापो भूस्त कृतेषु यथाशनम् । श्राविस्तरोऽल्पभूर्य को नानात्वं यात्यसायपि २५ श्रीशुक उवाच एवं भगवता राजन् वसुदेव उदाहृतम् । श्रुत्वा विनष्टनानाधीस्तूष्णीं प्रीतमना अभूत५२६॥ अथ तन्न कुरभेष्ट देवकी सर्वदेवता । श्रुत्वाऽऽनीतं गुरोः पुत्रमात्मजाम्यो सुविस्मिता कृष्णरामौ समाधान्य पुत्रान् कसविर्हिसितान् । स्मरन्तो कृपणं प्राह वैकृयादश्रुलोचना २८ ‘देवक्युवाच राम रामाप्रमेयारमन् कृष्ण योगेश्वरेश्वर । वेदाहं वो विश्वसृजामीश्वरावादिपूरुपौ ५२४॥ कालविश्वस्तसत्वानो राज्ञामुच्छात्रवर्तिनाम् । भुमेारायमाणानामातीणों क्षयाग मे ॥३०॥ यस्याशांशाशमागेन विधोत्पत्तिलयोदयाः । भवन्ति किल विधारमंस्तं स्वाधाहं गतिं गतात चिरान्मृतसुतादाने गुरुणा, कालचोदितौ । पानिन्यथुः पितृस्थानाद् गुरवे गुरुदक्षिणाम् ॥३२॥ तथा मे कुस्तं कामं युवा योगेधरेवरी । मोजराजहतान् पुनान् कामये मष्टुमाहतान् ॥३३५ ऋषिरुवाच एवं सञ्चोदिती मात्रा रामः कृपच मारत । सुतलं संविविशनुर्योगमायामुपाश्रितो ३३n तस्मिन् प्रविष्टावुरलम्य दैत्यराइ विश्वात्मदैवं सुतरा तयाऽऽ मनः ! तद्दर्शनालादपरिप्लुताशयः सधः समुत्थाय ननाम सान्वयः ॥३१॥ सयोः समानोय बरामनं मुदा निविष्टयोस्तत्र महा मनोस्तयोः । दधार पादावनिग्य तजलं सरन्द्र श्रोग्रा पुनद् यदम्॥३६॥ समईयामास स तौ विभूतिमिमंहाईवनाभरणानुलेपनः । ताम्बूलदीपामृतमरणादिभिः स्वगोवित्ताम्मसमर्पणेन च ॥३७॥ स इन्द्रसेनो भगवरपदाग्नु विभ्रन्मुहुः प्रेमविभिग्नया धिया । वयाच हानन्दजलाकुजेरणः प्रहृष्टरोमा नृप गदावरम् ॥३८॥ यलिरुवाच नमोऽनन्ताय ते नमः कृत्याय वेधसे । सांख्ययोगवितानाय ग्रहणे परमात्मने पर दर्शन या हि भूनानो दुष्प्रापं चाप्यदुर्लभम्। रजस्तम. स्वमागना यमः प्राली पदान. सिद्धविद्याघ्र धारणा: । यदरवपिशाच भूतप्रमथनायका; nan ·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६ विशुदसवधान्यछा स्वाय शास्त्रशरिणि । निस्वं निबद्धवैरास्ते क्यं चान्ये च तास केच नोबद्धवरेण भर या केवन कामतः । न तथा सत्वसंरब्धाः सनिकृष्टाः सुरादयः॥४३॥ इममिति प्रायस्तव वरेश्वर । न विदा यपि योगेशा योगमायो कुनो वयम् ४४ सन्न. प्रमोद निररविमृग्ययुग्म पादारविन्दधिरणान्यगृहान्धपात् । नितम्य विश्यशरणाघ्युपलब्धवृत्तिः शान्तो यथैक सत सर्वसमैश्चरामि ॥४५॥ शाध्यस्मानीशितन्येश निष्प पान् कुरु नः प्रभो । पुमान् यच्छूद्वयाऽऽतिष्ठश्चोदनाया चिमुच्यते। श्रीभगवानुवाच श्रासान् मरीचे. पट् पुत्रा ऊर्णायां प्रयनेऽन्तरे । देवाः कं जाप सुता यभितुमुद्यतम् ॥ तेनासुरीमगन् योनिमनौवद्यकर्मणा । हिरण्यकशिपोर्शाता नीतास्ते योगमायया । देवक्या उदरे जाता राजन् कसविहिसिताः साताञ्योचरयारमजान स्वस्ति इमेऽभ्यासतेऽन्तिके इत एतान् प्रणेच्यामो मातृशोकानुत्तये । तत. शापाद् विनिर्मुक्ता लोकं यास्यन्ति विग्यरा. स्मरोद्गीथः परिष्यद्गः पतङ्ग तुदद् पृणी । पढिमे मप्रसादेन पुनयर्यास्यन्ति सदतिम् ११ इत्युक्त्वा तान् समादाय इन्दसेनेन पूजितौ । पुनरवतीमे य मासुः पुत्रानयच्छताम्॥१२॥ तान् दृष्ट्वा पालकान् देवी पुरस्नेहस्नुनस्तनी । परिवापामारोप्य मूज्य जिवदभीषणश:१३ अपाययत् स्तनं प्रीता सुतस्परिनुता । मोहिता मायया वि पोयंया गृष्टि प्रातने १४ पोस्वामृतं पयस्तस्याः पोतरो गदाभृतः । नारायणादस्पर्शप्रविलधारमदर्शनाः ॥१५॥ नमस्कृत्य गोविन्द देयमी पितरं पलम् । मिरा सर्वभूतानां पयुधाम दियौपाम् ॥१६॥ दृष्ट्वा देवकी देवी मृतागमननिर्गमम् । मेने सुविस्मिता माया कृपस्य रचिता on एवंविधान्यभुसानि पृ णस्य परमात्मन ! यी परियनन्तनीयस्थ सायनम्तानि भारत : सूत उवाच पहरमनुराणोति माया या मुरारे परितमतकोतवागत पास। जगदयभिदलं सहकपकर्षरं मगरति कृतचित्तो याति समधाम akin इति श्रीमहागको महापुराणे दशममधे उसराधे मृताप्रमानयन नाममशीतितमोरयायः थप पडशीतितमोऽध्यायः राजोउपाय मजन येदिमिरमामः स्यमा रामाप्सयो । पथोरपेमे शिजो पा ममासो पिकाम धीशुक उपाय नस्तापामा पपंरपानी प्रभुः । गन, प्रभागमशोन्मनुपी समान ·॥१२॥ ॥१४॥ यात्रामा ६० श्रीमद्भागरते दशमस्कन्धे अध्याय. ६ दुर्गाधनाय समस्त दास्यतीति न चापरे । तल्लिप्सु स यति वा निदण्डी द्वारकामगात्।। तन वै वार्पिकान मासानवा सीत् स्वार्थसाधक और समानितोऽमीषण रामेणाजानता च स। एकदा गृहमानीय श्रातिथ्येन निम य तम् । अद्वयोपहृत भैधा चलेन बुभुजे किल सोऽपश्यत्तत्र महती कन्या धोरमनोहराम् । नी युपुलक्षणस्तस्यां भावक्षुब्ध मनो दधे॥६॥ सापि त बकमे वीक्ष्य नारीणौ हृदयङ्गमम् । इस ती मोडितापाडी त न्यस्तहृदयेक्षणा ५७५ ता समनुध्याय तर प्रेसुरर्जुन । न लेभै श भ्रमञ्चित्त कामेनातिबलीयेसा ॥ ॥ महरयां देवयात्रार्या रथस्था दुर्गनिर्गताम् । जहारानुमत पित्रो कृष्णस्य च महारथ En रथस्थो धनुरादाय शूरांश्चारुधतो भटान् । विद्राव्य प्रोशता स्वाना स्वभाग मृगरादिव१० तच्छ्र वा हुभितो राम पवणीव महार्णव । गृहीतपाद कृष्णेन सुहृनिश्चान्वशाम्यत ॥११॥ शाहिणोत् पारिवाणि घरवध्वोदा दल । महाधनोपस्करेभरथाश्चमरयोपित श्रोशुक उवाच कृष्णस्यासीद् द्विजश्रेष्ठ श्रुतदेव इति ध्रुत । कृष्णैकमक या पूर्णार्ग शा त कविरलम्पट १३ स उवास विदहेपु मिथिलायां गृहाश्रमी । अनीहयाऽऽगताहार्यनिर्वतितनिजनिय स्वहरहदैवादुपनमयुत । नाधिक तावता तुष्ट क्रियाफे यथोचिता १५॥ तथा तद्राष्ट्रपालोऽङ्ग बहुलाश्व इति श्रुत । मैथिलो निरहम्मान उभावप्यच्युतप्रियौ ॥ ॥ तयो प्रसको भगवान् दारणाहत रयम् । भारासाक मुनिभिविदेहान् प्रययौ प्रभु ॥१७॥ नारदो यामदयोऽति कृप्यो रामोऽसितोऽरुणि। यह बृहस्पति करो मैरेयश्च्यवनादय ॥१८ तन तत्र तमाया त पौरा जानपदा नृप । उपतस्थु साध्यहस्ता ग्रहै सूर्यमिवोदितम्।।३। श्रानर्तधवकुरजाङ्गलकश्मरस्यपाञ्चालकुतिमधुकेकयकोसलाणी अन्ये च तन्मुससरोजमुदारहासस्निग्धेषण नृप पपु शिमिनार्य ॥२०॥ तेभ्य स्ववीक्षणविनष्टतमिस्र दम्य क्षेम निलोकगुरुयश च यग्छन् । एयन् दिगन्तधवल स्वयशोऽशुभन्ने गीत सुरन भिरगाच्छनविदहान १२१५ तेऽच्युत प्राममायण्यं पौरा ज्ञानपदा नृप । अभीयुमुदितास्तस्मै गृहीताई शणय ॥२२॥ दृष्ट्वा त उत्तमलोक श्री युरफुधामनाशया । कैवानलिभिनमु श्रुतपूरितथा मुनीन्।२३॥ स्वानुमाय सम्प्राप्तं मन्यानी त जगद्गुरम्। मैथिल श्रुतदेवश्च पादयो पेततु प्रभो ॥२४॥ म्यमत्रयेतो दाशाहमातिथ्येन सह द्विजैः । मैथिल प्रतया युगपत् संहताञ्जली ॥२॥ भगवास्तदभिप्रेय यो वियचिकीया । उभयोराविशद् गेहमुभाभ्यां तदलक्षित ॥२६॥ श्रोतमप्यसता दूरान् जनक स्वगृहागतान् । पानीतेप्वासनायेषु सुखासीनान् महामना २७ प्रादभर या उदर्पदयासाविले राख । नाया तदीन मपाल्य तदपो लोकपावती २८ - ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः -६ सकुटुग्यो वहन गर्मा पूजयाशक ईश्वरान् । गधमाल्याम्बराएरधूपदीपागोपः ॥२६॥ याचा मधुरया मोनिदमाहानतर्षितान् । पादावगतौ विष्णोः संस्पृशन्धनकैर्मुद६३०॥ লীবন্ত भवान् हिमभूतानामात्मा सानो स्वरम् विमोश्रथ न वापदाम्भोजं स्मरतां दर्शन गतः३१॥ स्वाचस्ततं कर्तुमस्मग्गोचरो भवान् । यदा धैकान्तभक्तान् मे नानन्तः श्रीरज: प्रिय.। को न त्वचरणाम्भोजमेवंचिद् विसृजेत् पुमान् । निष्किञ्चनाना शान्तानां मुनीना यस्त्वमात्मदः थोडवतोयं यदोशे गुणो संसरतामिह । यसो वितेने तच्छाम्ये त्रैलोक्यवृमिनारहम्३४॥ नमस्तुभ्यं भगवते कृष्णायापुण्ठमेधसे । नारायणाय अपये सुशान्त तप ईयुपे ॥३॥ दिनानि कतिचिद् भूमन् गृहान् नो निवस द्विजैः समेत: पादरजसा पुनोहीदं निमः कुनम्॥३६॥ , इत्युपामन्त्रितो राज्ञा भगवाँलोकभावनः । उवास कुन कल्याणं मिथिलानरयोषिताम्३७ श्रुतदेवोऽच्युतं प्राप्त स्वगृहाजनको यथा । नत्वा मुनीन् सुसंहृष्टो धुन्वन् वासो ननत १३८॥ तृणपीठयूसीप्वेतानाभीवेपूपचेश्य स: । स्वागतेनाभिनन्द्याकीन सभार्योऽवनिजे मुदा ३६ तदरमसा महाभाग यात्मानं सगृहान्वयम्। नापयाञ्च उद्धपो लम्वसर्वमनोरथः ॥rea फलाहणोशीरशिवामृताम्बुभिमदा सुरल्या तुलसीकुशाम्बुजैः । श्राराधयामास यथोपपनया सपर्षया सवविधर्वनान्यसा ॥४१॥ स तर्कयामास कुतो ममान्वभूद गृहान्धकूपे पतितस्य सङ्गमः : सर्वतीर्थास्पदपादरेणुभिः कृष्णेन चास्यामनिकेतभूसुरैः ॥४२॥ स्पविष्टान् कृतातिथ्यान् श्रुतदेव उपस्थितः । सभार्यस्वजनापत्य उवाचायभिमर्शनः॥४३॥ श्रुतदेव उवाच नो दर्शनं प्राप्त. परं परमपुरुषः । यहाँद शक्तिभि.सृष्ट्वा प्रविष्टो भारमसत्तया nxxn यथा शयानः पुरुषो मनसैगममायया । सृष्ट्वा लोकं परं स्वाममनुविश्यावभासते ॥४१॥ एवंता गदा शश्वदर्धत स्वाभिवन्दतामा नृणां संवदतामन्तहदि भास्यमलात्मनामा हृदिस्थोऽप्यतिदूरस्थः कर्मविक्षिप्तचेतसाम् । प्रारमशक्तिभिरग्राह्योऽध्यायुतगुणात्मनाम्।। नमोऽस्तु तेऽध्यात्मविदा परात्मने थनारमने स्वात्मविभक्तमृत्यवे । सकारणाकारणलिङ्गमीयुपे स्वमाययासंवृतराष्टये ॥५॥ सवं शधि स्वभृत्यान् न,कि देव करवामहे । एतदन्तो नृणाल शो यद् भशनक्षियोचर.४६ श्रीशुक उवाच सदुत्तमित्युपाहण्यं भगवान् प्रणतातिहा । गृहीत्वा पाणिना पाणि प्रहसंस्तमुवाच हा१०। यः नाद्य ·६.२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८७ श्रीभगवानुवाच 'ब्रह्मस्तेऽनुग्रहार्थाय सम्पासान् विद्धयमून मुनीन् । सहरन्ति मया लोकान पुनन्तः पादरेणुभिः। देवाः क्षेत्राणि तीर्थानि दर्शनस्पर्शनार्चन. । शनैः पुनन्ति कालेन तदप्यईत्तमेशयों ॥१२॥ ब्राह्मणो जन्मना श्रेवान् सर्वेग प्राणिनामिह । तपसा विद्यया तुष्टया किमु मत्कलया युतः । न ब्राह्मणान्मे दयितं रूसमेतचतुर्भुजम् । सम्वेदमयो विप्रः सर्वदेवमयो ह्यहम् ॥४॥ दुप्पा अविदित्वैवमरजानन्यसूययः । गुरु मा विप्रमात्मानमर्गदावियाटमः ॥५॥ घराचरमिदं विश्व मावा ये चास्य हेतः । मद्रूपाणीति चेतस्याधते विप्रो मदीराया॥१६॥ तस्माद् ब्रह्ममयीनेतान् ब्रह्मन् मच्छूद्धयार्चया एवं चेदर्चितोऽस्म्यद्धा नान्यथा, भूरिभूतिभिः। श्रीशुक उवाच स इत्थं प्रभुणाऽऽदिष्टः सहकृष्णान् द्विजोत्तमान्। श्राराध्यैकात्मभावेन मैथिलचाप सद्गतिम् ॥ एका स्वभक्तपो राजन् भगवान् भक्तमक्तिमान् । उपिस्वाऽऽदिश्य सन्मार्ग पुनरवतोमगाव । इति श्रीमद्भागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्द्ध श्रुतदेवानुग्रहो नाम पडशीतितमोऽध्याय अथ सप्ताशीतितमोऽध्यायः परीक्षिदुवाच ब्रह्मन् ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणे गुणवृत्तयः । कथं चरन्नि ध्रुतयः साठात् सदमतः परे ॥१॥ श्रीशुक उवाच बुद्दीन्द्रियमन.प्राणान् जनानामसृजत् प्रभुः । मानार्थ घभवार्थ च श्रारमनेऽकल्पनाय घuin सैश घुपनिषद् माझी पूर्वेपा पूर्वजैता । श्रद्धया धारयेद् यस्तो क्षेमं गच्छेदकिञ्चनः ३ अत्र ते वर्णयिष्यामि गार्या नारायणान्त्रितामानारदस्य च संघादमृपेनारायणस्य च ॥४॥ एफदा नारदो लोकान् पर्यटन भगवप्रियः । सनातनमूर्षि द्रष्टु' ययौ नारायणाश्रमम् ॥५॥ यो धे भारतवर्ष ऽस्मिन् सेमाय स्वस्तये नृणाम् । धर्मज्ञानशमोरेतमाकल्पादास्थितस्तपः ॥६॥ नग्रोपविष्टमृपिभिः कलापग्रामवासिभिः । परीतं प्रणतोऽपृच्छदिदनेव कुरूदह on तस्मै शवोचद् भागनृपोशा एवतःमिदम् । यो ब्रह्मवादः पूर्वी जनजोकनिवासिनामा! श्रीभगवानुवाच : स्वायम्भुव प्रझपनं जननोऽमयत् पुरा । तग्रस्थानो मानताना मुनीनामूवरेतसाम् । श्वेतद्वीपं गतवति स्वयि द्रष्टुं तदीश्वरम् । यादः सुसंवृतः श्रुतयो यत्र शेरते । तर हायमभून् प्रश्नत्वं मा यमनुपृच्छसि ११०॥ तुपयध्रुतता,शीलास्तुल्यस्वीयारि मध्यमाः । अपि च प्रवचनमेकं शुश्रूषकोअरे ॥११॥ 4

·-
-
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८७
६२३
सनन्दन उवाच
स्वसृष्टमिदमापीय शयान सह शक्तिभिः । तदन्ते बोधयाजकुस्तहि श्रुतयः परम्॥१२॥
यथा शयानं सम्राज बन्दिनस्तरपराकमैः । प्रत्यूपेऽभ्येत्य सुश्लोकैर्योधयन्त्यनुनौपिन ॥१३॥
श्रुतय ऊचुः
जय जय जयजामजित दोपगृभीवगुणों स्वमसि यात्मना समवरुदममतभगः ।
अंगजगदोकसामखिलशक्त्यवयोधक ते छचिदजयाऽऽ मना च चरतोऽनुचरेनिगमः ॥१४॥
वृहदुपलब्धमेतदधयन्यवशेषतया यत उदयास्तमयो विकृतेमृदि वाकृितात् ।
श्रतऋपयो दधुस्त्वयि मनोवचनाचरितं कथमपथा भवन्ति भुवि दत्तपदानि नृणाम्॥
इति तव सूरयस्यधिपतेऽखिललोकमलक्षपणकथामृताब्धिमरगाह्य तपासि जहुः ।
किमुत पुनः स्वधामविधुताशयकालगुणा• परम भजन्ति ये पदमजस्रसुखानुभवम्॥१६॥
तय इव श्वसन्ध्यसुभृतो यदि तेऽनुविधा महदहमादयोऽण्डमसृजन यदनुग्रहतः ।
पुरुषविधोऽन्वयोऽय चरमोऽसमयादिषु यः सदसत. परं त्वमय यदेववशेषमृतम् ॥१७॥
उदरमुपासते य ऋषिवार्मसु कूपंडशपरिसरपद्धति हृदयमारुण्यो दहरम् ।
तत उदगादनन्त तर धाम शिर. परमं पुनरिह यत् समेय न पतन्ति कृतान्तमु१८॥
स्वकृतविचित्रयोनिपु विशन्निव हेतुतया तरतमतश्वकारस्थनलवत् स्वकृतानुकृतिः ।
श्रय वितथास्वमूवयितथं तव धाम समं विरजधियोऽन्त्रयन्त्यभिविपण्यव एकरसम्॥११॥
स्वकृतपुरेवमीवहिरन्तरसंवरणं तव पुरुषं बदन्त्यखिलशक्तिशतोऽशकृतम् ।
इति नृगति विविच्य कवयो निगमावपनं भवत उपासतेऽधिमभवं भुवि विश्वसिताः२०
दुरवगमारमतत्वनिगमाय तवात्ततनोश्चरितमहामृताधिपरिवर्तपरिश्रमणाः ।
न परिलपन्ति केचिदपवर्गमपीश्वर ते चरणसरोजईमकुलसङ्गविसृष्टगृहाः ॥२१॥
खदनुपर्थ कुलायमिदमात्मसुहृप्रियवचरति तथोन्मुग्वे स्वयि हित प्रिय प्रात्मनि च ।
न पत रमन्यहो असदुपामनयाऽऽत्महनो यदनुशया भ्रम युरुभये कुश तरभृतः ॥२२॥
निभृतमरन्मनोऽसदस्योगयुजो हृदि यमुनय उपासते सदरयोऽपि ययुः स्मरणात् ।
निय उरगेन्द्रभोगभुजदण्डवितधियो वयमपि ते समाः समदशोऽइनिसरोजसुधा १२३५
क इह नु वेद बतावरजन्मनयोऽप्रपरं यत उदगारपियंमनु देवगणा उभये ।
तहि न सन चासदुभयं न च कालजः किमपि न त शास्त्रमत्रकृय शयीत यद॥२४॥
जनिममतः सतो मृत्तिमुतात्मनि ये च भिदा विपणमृतं स्मरन्त्युपदिशन्ति स पारपितः।
निगुणमयः पुमानिति भिदा यदयोधता स्वयि न ततः परम स भवेदवयोधरसे ॥२५॥

·नारद उवाच श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः र ६२५ स्वदवगमो न वैत्ति भवदुत्थशुभाशुभयोगुणविगुणान्वयास्तहि देहभृतां च शिरः । अनुयुगमन्वहं सगुण गीतपरम्परया श्रवणभृतो यतस्त्वमपवर्गगतिमंनुजैः ॥४०॥ धुप पतय एव ते न ययुरन्तमनन्ततया त्वमपि यदन्तराण्डनिचया ननु सावरणाः। ख इव रजांसि वान्ति वयसा सह यच्छु सयस्त्वयि हि फलन्त्यसनिरसनेन भवनिधना:४१ श्रीभगवानुवाच येतद् ब्रह्मणः पुना श्रात्यात्मानुशासनम् । सनन्दनमथान सिद्धा ज्ञावाऽऽत्मनो गतिम पशेपसमाम्नायपुराणोपनिषद्स । समुद्धतः पूर्वजातोमयानमहारमभिः॥१३॥ चैतद् ब्रह्मादायाद श्रद्धयाऽऽत्मानुशासनम् । धारयंश्चर गो काम कामामा भर्जनं नृणाम्४४ श्रीशुक उघाच स ऋषिणाऽऽदिष्टं गृहीत्वा श्रद्धयाऽमवानापूर्ण: श्रुतधरो राजन्नाह योरयतो मुनिः॥४५ रस्तस्मै भगवते कृष्णायामलकीर्तये । यो धत्ते सर्वभूतानामभवायोशतीः कला.॥४६॥ पायमूपिमानम्य सच्छिष्योश्च महात्मनः । ततोऽगादाश्रमं सापात् पितुद्वैपायनस्य मे।७।। गजितो भगवता कृतासनपरिग्रहः । तस्मै तद् • वर्णयामास नारायणमुसान्छु तम्४८ पेतद् पर्णित राजन यस मनः कृतस्त्वयायथा ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणेऽपि मनश्चरेत् ॥En योऽस्योत्प्रेक्षक श्रादिमध्यनिधने योऽव्यक्तजीवेश्वरो यः सृष्ट्वदमनुप्रविश्य ऋषिणा पके पुरः शास्ति ताः । सम्पद्य नहात्यजामनुशयी सुप्तः कुलायं यथा कैरल्यनिरस्तयोनिममयं ध्यायेदार हरिम् ॥१०॥ । श्रीमभागवत महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरार्धनारदनारायणसंवादे ससाशीतितमोऽध्यायः अथाष्टाशीतितमोऽध्यायः राजोयाच मुरमनुष्येषु ये भजन्यशिर्ष शिवम् । यस्ते धनिनो मोना न तुलपयाः पति हरिम्।। द् दिमियाम सन्देहोऽत्र महान् हि नः विदशीलयोः प्रयोविरुदा भगतो गति: ॥२॥ श्रीशुक उवाच 4. शक्तियुतः शत् निलिलो गुणमंत । कारिसस्तैमा आममरधेयई निधा: ३. विकारा भमयन् पोटगामीषु फलन । उपधायन् विभूतीनां सर्वामामरनुने गतिम् हिं नि: सापात् पुरसः महते. पर । स सपंगुग्दा त भवन निर्गुयो भरेर ५१ . य ।

·श्रीमद्भागयते दशमस्कन्धे अध्याय 52 निवृतेश्वश्वमेषु राजा युष्मपितामह ( शृण्वन् मगवतो धर्मानचदिदमच्युतम् ॥६॥ साह भागस्तिस्मै भोत शुश्रूपवे प्रभु । नृणां नि श्रेयसार्थाय योऽवतीर्णो यदो कुले । श्रीभगवानुपाव यस्थाहमनुगृह्णामि हरिष्ये तदनं शनै । ततोऽधन स्यजन्त्यस्य स्वजनादु खा खितमा स यदा वितथोद्योगो निर्विरण स्यादु धनेहया। मपरै कृतमैत्रस्य करिष्ये मदनप्रहम् nen तद् यहा परम सूक्ष्म चिन्मान सदन-तकम् । अतो मा सुदुराराध्य हित्वान्थान् भजते जन । ततस्त पाशुतोपेभ्यो लब्धराज्यनियोद्धता । मत्ता प्रमत्ता वरदान् विस्मरन्स्यवजानते॥११॥ धीशुक उवाच शापप्रसादयोरोशा ब्रह्मविष्णुशिवादये । सद्य शापप्रसादोऽङ्ग शिवो ब्रह्मा न चाच्युत ।१२। श्रत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वृकासुराय गिरिशो वर दरवाऽऽप सङ्कटम् ॥१३॥ वृको नामासुर पुत्र शकुने पथि नारदम् । दृष्ट्वाऽऽशुतोप पप्रच्छ देवेषु त्रिपु दुर्मति ॥१४॥ साह देव गिरिशमुसाधावाशु सिद्धांत । योऽपाभ्यो गुणदोषाभ्यामाशु तुष्यति कुप्यति । दशास्यबाणयोस्तुष्ट स्तुवतोर्वन्दिनोरिव । ऐश्वर्यमतुल दत्वा सत पाप सुसङ्कटम् ॥१६॥ इत्यादिष्टस्तमसुर उपाधावत् स्वगायत । केदार या मक्रव्येण जुह्वानोऽमिमुख हरम् ॥१७॥ देवोपलब्धिमप्राप्य निवेदात् ससमेऽहनि । शिरोऽवृश्चत् स्वधितिना तत्तीक्लिसमूर्धजमा १८ तदा महाकारणिक स धूर्जटियथा वय चामिरियोस्थितोऽनलात् । निगृह्य दोम्यां भुजयोन्यवारयत् तत्पशनाद् भूय उपस्कृताकृति ॥१ta तमाह चाहालमत घृणीष्व मे यथाभिकम वितरामि ते वरम् । प्रीयेय तोयेन नृणा प्रपद्यतामहो स्वयाऽऽरमा भशमयंत वृथा ॥२०॥ देव स वो पापीयान् वरं भूतभयावहम् । यस्य यस्य कर शोणि धास्ये सनियतामिति२१ तच्छू त्या भगवान् रुद्रो दुर्मना इव भारत । प्रोमिति प्रहसस्तस्मै ददऽहेरमृतं यथा ॥२२॥ रयुक्त सोऽसुरो नून गौरीहरणलालस । स तद्वरपरीक्षार्थ शम्भोमनि फिलासुर । स्वहस्त धातुमारेभे सोवियत् स्वस्तावि ॥२३ तेनोपसष्ट सग्रस्त पराधावन् सवेपथु । यापदन्त दिवो भूमे काष्टानामुदगादुद ॥२७॥ अजानन्त प्रतिनिधि सृष्णीमासन् सुरेश्वरा । ततो वैकुएरमगमद् मास्वर तमस परम्॥२५॥ यत्र नारायण साहान्यासिनो परमा गति । शान्तानां न्यस्तदएदानों यतो नावतं ते गत n तं तथाध्यसनं दृष्ट्वा भगवान् वृजिनार्दन । दूरा प्रत्युदियाद् भूवा पटुको योगमायया २७ मेखलाजिनदण्डास्तेजसागिरिव ज्वलन् । अभिवादयामास चतं कुशपाणिनीसयत २८ ·६२७ - श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८९ श्रीभगवानुवाच शाकुनेय भवान ध्यक्तं श्रान्तः किं दूरमागता तणं विभग्यता पुस धारमायं सर्वकामधुक २६ यदि न. श्रवणायार्ल युष्मद्व्यवसितं विभो । भएयता प्रायशः पुग्मितः स्वार्थान् समीहतेम श्रीशुक उवाच एवं भगवता पृष्टो वचसामृतवर्षिणा । गतसमोऽप्रवीत् तस्मै यथापूर्वमनुष्टितम् ॥३१॥ श्रीभगवानुपाच एवं चेत्तर्हि तद्वाक्यं न वयं श्रद्दधीमहि । यो दपशापात् पैशाच्यं प्राप्तः प्रेतपिशाचराट् । यदि यस्तत्र विश्रग्भो दानवेन्द्र जगद्गुरौ । सङ्गिाशु स्वशिरसि हस्तंन्यस्य प्रतीयतामा३३॥ यधसत्यं वचः शम्भोः कथञ्चिद् दानवर्षभ । तदैनं जासदाचं न यहातानृतं पुनः ३४॥ इस्यं भगवतश्चिनर्वघोभि. स सुपेशलैः । भिन्नधीविस्मृतः शोणि स्वहस्तं कुमतिबंधात् । थापतद् भिसशिरा वजाहत इव पणात् । जयशब्दो नम शब्दःसाधुशन्नोऽभवद् दिवि ३६ मुमुचुः पुष्पवर्षाणि हते पापे पृकासुरे । देवपिपिगन्धर्वा मोधिनः सङ्कटामिछर ॥३॥ मुक्त गिरिशमन्याह भगवान् पुरुषोत्तमः । महो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना ॥३॥ इसः को नु महत्स्वोश जन्तुर्य पतकिल्विषः । पेमी स्यात किमु विधेशे कृतागको जगद्गुरोः य एवमव्याकृतशवायुदन्यतः परस्य साक्षात् परमारमनो हरे। गिरिग्रमोवं कथयेस्पृणोति या विमुश्यते संसृतिभिस्तथारिभिः non इति श्रीमद्भागयते दशमस्कन्धे उत्तराधे रदमोपणं नामाष्टाशीसितमोऽध्याय:EEn अर्थकोननवतितमोऽध्यायः धीशुक उपाच सरस्वायास्तटे राजन्नृश्य: सत्रमासत । वितः समभूसेपो विवधीरोउ को महान् ॥ सस्य जिशासपा से 4 भगुग्रासुत गए । सम्भपये प्रेषयामासुः सोऽम्यगाद् मह्मणः सभाम्म म तस्मै प्रदर्ष स्तोत्रं च सायपरोल्पा । तस्मै शुक्रोष मागन् प्रग्यमन् स्वेन रोजला ३० सधारमम्युरिधत मन्युमारमनापारमना रभु! अशीयमद यया यदि स्ययोन्या यारियामा सतः लासमगमरस देवो महेश्वरः । परिर समारेभे उत्थाय भानर मुरा मरापमपुत्रथम इति देपरघुरोप है। समुपाय तं हनामारेमे तिमोचन पतिग पदयोदयी सानपयामास सं गिरा । प्रपोजगाम सुरर पत्र यो चनाएंग: सयान शिप रामपदा पस्पतास्पद का उमाप मगान् महसपा uat ति.

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८९ स्वतल्पादवरह्याथ ननाम शिरसा मुनिम् । श्राह ते स्वागतं ब्रह्मन् निषीदानासने हणम् । जानतामागतान् वः सन्तुमहंथ 'नः प्रभोna अतीव कोमली तात चरणौ ते महामुने। इत्युक्त्वा विप्रचरणौ मर्दयन् स्वेन पाणिनाmmon पुनीहि सहलोकं मा लोकपालाश्च मदतान् । पादोदकेन भवतस्तीर्थाना तीर्थकारिणा in अद्याहं भगवेल्लमया श्रासमेकान्तभाजनम् । वास्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहताहसः ॥१२॥ श्रीशुक उवाच एवं बुवाणे वैकुण्ठे भृगुस्तन्मन्द्रया गिरा । निवृतस्तर्पितस्तूष्णीं भक्त्युत्कण्ठोऽश्रुलोचनः पुनश्च सामाग्रज्य मुनीनां ब्रह्मवादिनाम् । स्वानुभूतमशेपेण राजन् भृगुरवर्णयत् ॥१४॥ तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशयाः । भूयास प्रहधुर्विष्णु यत्तः शान्तियतोऽभयम्। धर्मः साता यतो ज्ञान वैराग्यं च तदन्यितम् ऐश्वर्य चाटधा यस्माद् यशश्चारममलापहमाई मुनीनो न्यस्तदण्डाना शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानो साधूना यमाहुः परमो गतिम्॥ सत्वं यस्य प्रिया मूर्तिह्मणास्त्विष्टदेवताः ।भजन्त्यनाशिपः शान्ता यं वा निपुणबुद्धय १८ विविधाकृतयस्तस्य राक्षसा असुराः सुराः । गुणिन्या मायया सृष्टाः सरवं तत्तीर्थसाधनम् १६ श्रीशुक उवाच एवं सारस्वता चित्रा नृणां संशयनुत्तये । पुरुषस्य पदाम्भोजसेवया तदति गताः ॥२on सूत उवाच इत्येतन्मुनितनयास्यपद्मगन्धपीयूषं भवभयभित् परस्य पुंसः । सुश्लोक श्रवणपुरैः पिवयभीर्ण पान्थोऽध्वभ्रमणपरिश्रमं जहाति ॥२॥ श्रीशुक उवाच एकदा द्वारवायां तु विप्रपल्याः कुमारकः । जातमात्रो भुवं स्पृष्ट्वा ममार किल भारता२२० विमो गृहीत्वा मृतक राजद्वायुपधाय सः । इदं प्रोवाच विलपलातुरो दीनमानस. ॥२३॥ प्रहाद्विपः शधियो लुब्धस्य विश्यात्मनः । पनयन्धोः कर्मदोपात् पञ्चत्वं मे गतोऽर्भक.२४ हिंसाविहारं नृपति दुःशीलमजितेन्द्रियम् । प्रजा भजन्त्यः सीदन्ति दरिद्रा नित्यदुःखिताः एवं द्वितीयं विप्रपिस्तृतीयं त्वेवमेव च । विमृश्य स नृपक्षारि तो गायो समगायत२६॥ सामर्नुन उपश्रुत्य कहिचित् केशवान्तिके । परते नवमे याले पाहणं सममापत ॥२७॥ किस्विद् ब्रह्मा स्वसिवामे इह नास्ति धनुर्धरः। राजन्ययन्धुरते थे माझगाः सन यासते॥२८॥ सनदशरात्मजायला या शोचन्ति मायाः। ते वै राजन्यवेषेण नटा जीवनयमुम्भरा||२६॥ आई माया भगवन रहिये दीनयोरिह। अनिस्तीर्ण प्रतिशोऽगि प्रवेष्ये हतफरमप:३०॥

·. श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६२६ ब्राह्मण उवाच सङ्कर्षणो वासुदेवः प्रद्युम्नो धन्धिनां वरः । अनिरुद्धोऽप्रतिरथो न ग्रातुं शा वन्ति यन्३॥ तरकथं नु भवान् कर्म दुष्कर, जगदीश्वरैः । चिकीर्षसि स्वं बालिश्यात् तन श्रद्द-महे ययम्। अर्जुन उवाच नाहं सङ्कर्ष यो ग्रहन्न कृष्णः काणिरेव च । थह या अर्जुनो नाम गाण्डीवं यस्य य धनुः माचमंस्था मम ग्रहान् वीर्य व्यग्यकतोपणम् । मृत्यु विजित्य प्रधने पानेष्ये ते प्रम प्रभो॥३४॥ एवं विश्रग्मितो विमः फाल्गुनेन परंतप । जगाम स्वगृहं प्रोतः पार्थवीर्य निसामयन्३१॥ प्रसूतिकाल श्रासने भार्याया द्विजसत्तमः । पाहि पाहि प्रजा मृत्योरित्याहार्जुनमातुरः॥३६॥ स उपस्पृश्य शुन्यग्मो नमस्कृत्य महेश्वरम् । दिव्यान्यस्त्राणि संस्म य सज्यं गारडीरमाददे । म्यरुयत् सूतिकागारं शरैर्नानानयोजितैः । तियंगूध्वंमधः पार्थश्चकार शरारम् ॥३८॥ ततः कुमारः संजातो विपल्या रदन मुरः । मद्योऽदर्शनमापेदे सशरीरो विहायसा ॥३६॥ तदाऽऽह विमो विजयं विनिन्दन् कृष्णासनिधौ । मौढय पश्यत मे योजह अहधे सोयक थनम् म प्रद्यु हो नानिस्यो न रामो न च केशवः । यस्य शेकुः परित्रातुं कोऽन्यस्तदवितेश्वर घिगर्जुनं मृपावाद धिगारमहाधिनो धनुः । देवोपसष्टं यो मौवादानिनीयति दुर्मतिः॥४२॥ एवं शपति वियों विधामास्थाय फाल्गुनः । पपी संयमनीमाशु परास्ते भगवान् यमः४३॥ पिप यमपदाणस्तत ऐद्रोमगात् पुरीम् । भाग्नेयों नेकती सौम्या यायाया वारयीमया रसातल नाक धियायापायुदायुधः ५४. तुतोऽलदिजमुतो यानिस्तीर्णनतिथुतः । कग्नि विविधः कृष्णेन प्रयुक्तः प्रतिपेघवा५५ दर्शये दिजसनस्त मायामानमारमना । ये से न: कीति विमला मनुष्या: सापपिप्यन्ति इति सम्भाष्य भगवागणुनेन सबेरपरः । दिन्यं स्मास्याप प्रतीची दिरामाविरा.॥ सप्त दीपा सत सिन्धन सप्तगिरोनध। लोकालोकं तपासीय विरेश मुमहाम: RUE. यमुप्रीवमेघपुष्पपनाहका. सममि प्रगतयो यभूर्भरतर्षमा सान् वा मगणान् कृष्णो मायोगेश्वररर. । महमादिश्यसका सच सारियो पुरा तमः मुपोरं गदनं सं महद विदारपद भूरितरंज रोगिरा। मनोगप मिििवशे मुशिम गुपम्युलो रामशरो पथा घ pm द्वारा पानुपथैन सत्तमःपरं पर योतिरनतारम् । समरनुमान मममोश्य पाल्गुन प्रतारापोपिपिपी उमेश तर विरः सलिल नमस्ता मजायमार्मिमुगमम् । तमाम मनं मग प्रावतभागमाम् ॥१३० समाश्या:

·1 ३ - ६३० श्रीमद्भागवते दशमस्कन्ध अध्यायः तस्मिन् महाभीममनन्तमद्भुतं सहस्रमूर्धन्यफणामणिमि । विभ्राजमानं द्विगुणोल्बणेक्षण सिताचलाभं शितिकण्ठजितम् । ददर्श तद्भोगसुखासन विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवदनं रचिरायतेक्षणम् ॥५५॥ महामणियातकिरीटकुण्डलप्रभापरिसिप्तसहस्रकुन्तलम् प्रलम्बचावष्टभुजं सकौस्तुभ श्रीवासलक्ष्म वनमालया वृतम् ॥१६॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै स्वपार्पदैश्चमादिभिर्मूर्तिधरैनिजायुधै । पुध्या श्रिया कीर्यजयाखिलर्दिभिर्निपेयमाणं परमेष्टिनापतिमा१७) । ववन्द प्रात्मानमनन्तमच्युतो जिष्णुश्च तद्दर्शनजातसाध्वसः । तावाह भूमा परमेष्टिना प्रभुद्धाञ्जली सस्मितमूर्जया गिरा ॥५॥ द्विजारमजा मे युवयोदिंदवणा मयोपनीता भुवि धर्मगुप्तये। कलावतीर्णाववनेरासुरान् हन्वेह भूयस्त्वरयेतमन्ति मे ॥१६॥ पूर्णकामावपि युवा नरनारायणावृपी । धर्ममाचरता स्थित्य ऋषभी लोकसङ्ग्रहम्।६० इत्यादिष्टौ भगवता तो कृष्णो परमेष्टिना ! भोमियानग्य भूमानमादाय द्विजदारकान्।६।। न्यवर्तता स्वक धाम सम्प्रहृष्टौ यथागतम् । विप्राय ददतु पुत्रान् यथारूप यथावय ॥६॥ निशाम्य वैष्णव धाम पार्थः परमविस्मित । यत् किञ्चित् पौरुष पुसा मेने कृष्णानुकम्पितम् । इतीदृशान्यनेकानि वीर्याणीह प्रदर्शयन् । बुभुजे विषयान् प्राग्यानीजे चास्यूजितैर्मौ ।६४ प्रववाखिलान् कामान् प्रजासु ग्राह्मणादिषु । यथाकाल यथवेन्द्रो भगवा ठयमास्थित ॥१२॥ हत्वा नृपानमिटान पातयिस्वार्जुनादिभि । अक्षता वर्तयामास धर्म धर्मसुतादिमि ॥६६॥ इति श्रीमद्भागवतमहापुराणेदशमस्कन्धे उत्तरार्धद्विजकुमारानयननाम एकोननवतितमोऽध्याय. अथ नवतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच मुख स्वपुयां निवसन् द्वारकायो श्रिय पति.। सर्वसम्पत्समृद्धायो जुष्टायां वृष्णिपुतचे ॥१॥ स्त्रीभिश्चोत्तमाभिनवयौदनकान्तिमि. । कन्दुकादिमिईम्येषु प्रीइन्तीमिस्तहिद्ध भि ।। नित्यं संकुलमार्गायां मदच्युद्भिर्मतगनै । स्वलङ्क तैर्भटरवै रथैश्च कनकोज्ज्वल ॥ ३ ॥ उद्यानोपयनात्यायो पुप्पितगुमराजिषु । निर्विशद्भङ्गविहग दितायां समन्तत... रमे पोदशसाइचपनीनामेकवतम । वायद्विचिनरूपोऽसौ तद्गृहेषु महर्दिछु । प्रोग्पुलोपलरक्षारयगुदाम्भोजरेणुभिः । वासितामलतोयेषु फुजद्विजालेषु च ॥ ६ ॥ 4 -- ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६० विजहार विगाहाम्भो हदिनीधु महोदयः । कुचकुङ्कुमलिहान परिरब्धश्च योषिताम्। उपगीयमानो गन्धदक्षपणवानकान् ! वादयन्दिमुंदा वीणा स्तमागधवन्दिभिः ८६ सिच्यमानोऽच्युतस्ताभिहसन्तीभिः स्म रेचकैः । प्रतिसिञ्चन् विचिक्रीडे यक्षीभियंतराडिBER दाः किन्नवस्त्रविवृतोरुकुचा देशाः सिझन्स्य उद्धतबृहत्कयरमस्नाः । कान्तं स्म रेचकजिहीरपयोपगुदा जातस्मरोत्सवलसद्धदना विरेज. ॥ १०॥ कृष्णस्तु तस्तनविषजितकुङ मस्र कक्रीडामिपलधुतकुन्तलवृन्दबन्ध । मिश्चन् मुहुर्युवतिमिः प्रतिपिच्यमानो रेमे करेणुभिरिवेभपतिः परीत.॥११॥ नटाना नर्तकीनां च गीतवाद्योपजीविनाम् । क्रीडालङ्कारवासांसि कृष्णोऽदात्तस्य च स्त्रियः ।। कृष्णस्यैवं विहरतो गत्यालापेक्षितस्मितैः । नर्मध्वलिपरिप्वङ्गः स्त्रीणां किल हृता धियः१३ उचुर्मुकुन्दैकधियोऽगिर उन्मत्तवादम् । चिन्तयन्त्योऽरविन्दा तानि मे गदतः शृणु।१४ महिष्य ऊचुः कुररि विल पसि स्वं वीतनिद्रा न शेपे स्वपिति जगति राठ्यामीश्वरो गुप्तबोधः । वयमिव सखि कचिद् गाढनिभित्रचेता नलिननयनहासोदारलीलेखितनः१५ मेरे निमीलयसि नक्तमदृष्टवन्धुस्व रोरवीसि करणं बस चनवाकि । दास्य वमिवाच्युतपादजुष्टा किं वा स स्पृहयसे कवरेण वोहम् ॥१६॥ भो भोः निष्ट नसे उदन्वनलब्धनिमोऽधिगतमजागरः । कि मुकुन्दापहृता मलाग्छनः प्राप्त दशा व च गतो दुरत्ययाम् ||१७५ स्वंयपमणा बलवतासि गृहीत इन्दो कोणस्तमो न निजदीधितिभिः क्षियोपि । कभिन्मुकुन्दगदितानि यथा वयं वं विस्मृत्य भोः स्थगितगीरुपलक्ष्यसे न: 1 किवाचरितमस्माभिमलयानिल सेमियम् । गोविन्दापाङ्गनिर्मिसे हृदोरयसि नः स्मरमurel मेघ श्रीमंस्त्वमसि दयिता यादवेन्द्रस्य नूनं श्रीवत्साई वमिव भवान् ध्यायति प्रेमपद्धः । मायुस्कराठः शयलढ्दयोऽस्मद्विधो पापधाराः स्मृत्वा स्मृत्वा विसृजसि मुहुदु:खदस्तप्रसङ्ग मिपरायपदानि भाग्से मृतसीविकानया गिरा। करवाणि किमय ते प्रियं वद मे घल्गितकरठ कोकिल २॥ न घलसिन वदस्युदारसुद्धे तितिघर चिन्तयसे महान्तमर्थम्। अपि यत पसुदेवनन्दनानि वामय कामयसे स्तनर्विधम्॥२२॥ शुष्यदधदाः कर्शिता बत सिन्धुल्यः सम्प्रत्ययास्तकमलश्रिय इटमः। यदद्वयं मधुपतेः प्रणयावलेकिमान्य मुष्टहदयों पुरकशिता मारा हंस स्वागतमास्यता पिश्पयो ग्रह्या शौरे.का दूत रवा न विदाम कचिदनित स्वस्त्यास्त उगपुरा गता सदा . ar -

·--
.
श्रीमदभागवते दशमस्काधे अभ्याग ६०
किंवा नश्चलसौहृद स्मरति त कस्माद्भजामो वय सौदालापय कामदनियमृते सैवैकनिष्टा खियाम्
इतीदशेन भावेन कृष्णे योगेश्वरेश्वरे । नियमाणेन माधण्यो लेभिरै परा गतिम्॥२१॥
श्रतमानोऽपि य स्त्रीणां प्रमहाफपते मन' । उस्गायोसगीतो वा पश्यन्तीनां कुतः पुन ॥२६॥
या सम्पर्यचरन् प्रेणा पादसवाहनादिभि । जगद्गुरु भतृघुया तासा किं वएयते तप ॥
एव वेदोदित धर्ममनुतिष्टन् सतो गति । गृह धर्मार्थकामाना मुहुश्चादशयत् पदम् ॥२८॥
श्रास्थितस्य पर धर्म कृष्णस्य गृहमेधिनाम् । श्रासन् पोटशसाहस्र महिप्यश्च शताधिकम् २६
तासां स्त्रीरलभूतानामष्टौ या प्रागुदाहृता । रुक्मिणीप्रमुखा राजस्तत्पुत्राश्चानुपूर्वश ३०n
एकैकस्या दश दश कृप्योऽजीजनदा मजान् । यावत्य श्री मनो भार्या अमोघतिरीश्वर ३१
तेषामुदामवीयांयामष्टादश महारथा । श्रासनुदारयशसस्ते नामानि मे शृणु॥३२५
प्रद्युम्ननानिहन्दश्च दीप्तिमान् भानुरेव च । साम्बो मधु मानुचित्रभानुकोऽरुण ॥३३॥
पुष्करो वेदबाहुश्च श्रुतदेव सुनन्दन । चित्रबाहुर्विरूपश्च कवि र्यग्रोध एव च ॥३॥
एतेषामपि राजेन्द्र तनुजाना मधुद्विप । प्रधुमन पासीत् प्रथम पितृवद् रुक्मिणीसुत ३५
स रुक्मिणो दुहितरमुपयेमे महारथ । तस्मात् सुतोऽनिरद्धोऽभूनागायुतयलावित ३६
स चापि रुक्मिण पौत्री दीक्षितो जगृहे तत्त । वज्रस्तस्याभवद् यस्तु मौसलादवशेषित ॥३७॥
प्रतियारभूतस्मात सुवाहुस्तस्य चारमज, । सुबाहो शान्तसेनोऽभूत् शतसेनस्तु तत्सुत ३८
न घेतस्मिन् कुले जाता प्रधना धबहुप्रजा । अल्पायुरोऽल्पवीर्याश्च अग्रगण्या जहि॥३॥
यदुवंशप्रसूतानां पुंसा विण्यातकर्मणाम् । सख्या न शक्यते फर्नुमपि वर्णयुतैप 100
तिस कोट्य सहस्राणामष्टाशीतिशतानि च। श्रासन यदुकुजाचार्य कुमाराणामिति श्रुतम्।
संख्या यादवानों क करिष्यति महात्मनाम् । यमायुतानामयुतलणास्ते स प्राहुक ४२५
देशसुरादयहता देतया ये सुदारुणा । ते घो पन्ना मनुष्येषु मजा इस याधिरे ४३॥
तविग्रहाय हरिणा प्रेता देवा यदो कुले । अवतीर्णा कुलशतं तेपामेकाधिक नृप ॥४॥
रोपी प्रमाण मगवान् प्रभुत्वेनामवरि । ये चानुवर्तिनस्तस्य वधु सर्वयादवा na
स्यासनाटनालापकोटाम्रानादिकर्मसु
सन्तमारमान वृष्णय कृष्णचेतस ।।
तीर्थ चक्रे पोन यदनि
यदुपु स्य सरिरपादशौच
विहिन्निग्धा स्वरूप
ययुरजितपरा श्रीर्यदर्थेऽन्यया ।
यामामहल श्रुतमय गदितं यकृतो गोग्रधर्म
कृष्णस्यतन चित्र
दितिभरहरणं पालफ्रायुधस्य ५४७३
जयति जननियासो देवकीन मगदो यदुयरपपरदाभिस्याधर्मम् ।
स्थिरवाजिनः मुस्मितश्रीमसेन यापुरयनितानो पधंगन कामदेवम्॥४॥

·श्रीमदभागवते दशमस्कन्धे अध्याय ६० हत्य परस्य निजवमरियाऽऽत्तलीलानोस्तदनुरूपविडम्बनानि । क्माणि कर्मकपणानि यदूत्तमस्य श्रूयादमुष्य पदद्योरनवृत्तिमि छन् । मय॑स्तयानुसवमेधितया मुकुन्दश्रीमन्याश्रवणकीर्तनचितयति । तद्धाम दुस्तरकृतान्तजवापवर्ग प्रामाद वन तितिभुजोऽपि ययुर्यदा ११०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे यासिफ्यामष्टादशसाहस्यो दशमस्कन्धे उत्तरार्धे श्रीकृष्णचरितानुवर्णन नाम नवतितमोऽध्याय ५६०॥ इति दशमस्कन्धोत्तरार्धः समाप्तः हरि ॐ तत्सत् ·श्री वासुदवाय नम श्रीमद्भागवतम् एकादशसन्धः प्रथमोऽध्यायः श्रीयादरायणिरुपाव कृवा दैयवध कृष्ण सरामो यदुभित । भुवोऽवतारयद् भारं जविष्ट जनयन् कलिम्॥१॥ ये कोपिता सुबहु पाण्डुसुता सपनदुतहेलनकचप्रणादिभिस्तान् । कृप्या निमित्तमितरतरत समेतान् हवा नृपान् निरहरत् चितिभारमोश ॥२॥ भूभारराजपृतना यदुभिर्निरस्य गुहे स्ववाहुभिरचि तयदप्रमेय । मन्येऽवनेना गतोऽप्यगत हि भार यद् यादव कुलमहो अविपामास्ते ॥३॥ नैवान्यत परिभवोऽस्य भवेत् कथञ्चिमरसश्रयस्य विभवोगहनस्य नित्यम् । अत्त कलि यदुकुलस्य विधाय वेणुस्तम्बस्य वह्निमिव शान्तिमुपैमि धाम nen एव व्यवसितो राजन् सत्यसकल्प ईश्वर । शापव्याजेन विप्राणो सजह स्वकुल विमु॥ स्वमूर्त्या लोकलावण्यनिर्मुकश्या लोचन नृणाम्। गोर्मिस्ता स्मरतो चित्त पदैस्तानीचता क्रिया प्राच्छिय कीति सुलोको विवस्य घनसा नु की। तमोऽनया तरिष्यतीत्यगात् स्व पदमीश्वर । राजोवाच ब्रह्मण्याना यदा याना नित्य वृद्धोपसेविनाम् । विप्रशाप कथमभूद वृष्णीनां कृष्णचेतसाम् ८ यानिमित्त स वै शापो यादृशो द्विजसत्तम । कथमेकारमना भेट एतत् सर्वे वदस्व मे | श्रीशुक उवाच विध्रद् वपु सकलसुदरसशिवेश कर्माचरन् भुवि सुमङ्गलमासकाम । श्रास्वाय धाम रममाण उदारकोर्ति सह मैच्छत कुल स्थितस्यशेष Mon कर्माणि पुण्यनिवहानि सुमङ्गलानि गायनगरकलिमलापहराणि वा। कालारमना निवसता यदुदेवगेहे पिण्डारकं समगमन मुनयो निसृष्टा man ·श्रीमद्भागवते एकादशस्फन्धे अध्याय.२ ६३५ विश्वामित्रोऽसित. करको दुर्वासा भृगुरगिरा. । कश्यपो वामदेवोऽनिर्वसिटो नारदादय ॥१२॥ क्रीडन्तस्तानुपमय कुमारा यदुनन्दनाः । उपसंगृह्य पप्रच्छुरविनीता विनीतवन् ॥१३॥ से वेपयित्वा स्त्रीविष साम् जाम्बावीसुतम्। एपा पृच्छति वो विप्रा अनन्यसितषणmen प्रष्टुं विलजती साक्षात् प्रतामोघदर्शनाः । प्रसोप्यन्ती पुनकामा किस्थित् सानयिप्पति । एच मलवा मुनयस्ताधु कुपिता नृप । जनयिष्यति वो मन्दा मुसलं कुलनाशनम्॥१६॥ तच्छु त्या तेऽतिसन्यस्ता विमुच्य सहसोदरम्। साम्यस्य ददृशुस्तस्मिन् मुसल सत्यम्मयम् । कि कृतं मन्दभाग्येनं किं यदिप्यन्ति नो जनाः। इति विद्वलिता गेहानादाय मुसलं ययुः । तयोपनीय सदसि परिम्लानमुखश्रियः । राज्ञ श्रायेदयाचक्रुः सर्वयादवसन्निधौ ॥१६॥ भुस्यामोधं विप्रशापं दृष्ट्वा च मुसलं नृप । विस्मिता भयसन्यस्ता यभूवुरको कम-१२०॥ तम्चूर्णयित्या मुसलं यदुराज. स थाहुक । समुद्रसलिले मास्थलोई वास्यावशेषितम् २१ पश्चिमरस्योऽप्रसीधोहं चूर्णानि सरलेस्तत । उहामानानि बेलायो लान्यासन् किलरकाः ।। मरस्यो गृहीतो मस्यालेनान्ये सहार्णवे । तस्योदरगतं लोहं स शल्ये लुब्धकोअरोता२३॥ भगवाजातसय ईश्वरोऽपि तदन्यथा । कर्तु नगद विप्रशापं कालरूप्यन्वमोदत ॥२४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशसन्धे प्रथमोपाय: MAn श्रय द्वितीयोऽध्यायः श्रीशुक उघाच गोविन्दभुजगुप्ताय द्वारयायो कुरुदह । अयारसोपारदोऽमीपणं कृष्णोपायनतालस: 12 को नु रामसिन्द्रिपपान मुकुन्दचरणाम्युजम् । न भजेत् सर्वतोगयुरपास्यममरोतम. २R समेकदा तु देवरि पसुदेयो गृहागतम् । अनि मुसमासोनमभिवादमीत् ॥ घमुदेव उवाच भाग मरतो पापा सस्तये सर्वदेहिनाम् । काणानां पया पियोरतमोयनाम् । भूतामा देवपरित दुःपाप प मुलाय च । मुग्गय हि माना यायामयुमारमनाम मनम्ति ये यथा देवान देवा प्रापि सधैय तान्। दायेव कमविया माधयो दीनपासना au मस्तथापि पामो धर्मान् भागवतास्लप : पाया प्रदा म पो गुप्पो मांगोमयार मह दिन पुरानन्त मसायों मुषि मुनियम पास भ मोवाय मोलोरमारपERA पमा विपसनाद् मानिधितोमपान । गुम्पेग मायारा यान पाधि पुYTH धीक उयाच राम प्राप्रमे पमुदयेन धोम | देवाही गमतीने 10 - ·. वया परमकल्याण 1 श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २ नारद उवाच सम्यगेतद् व्यवसितं भवता सात्वतर्षभ । यत् पृच्छसे मागवतान् धमास्त्वं विश्वभावनान्११ श्रुतोऽनुपठितो ध्यात पाहतो वानुमोदित. सद्यः पुनाति सद्धर्मो देव विश्वगुहोऽपि हि ॥२॥ पुण्यश्रवणकीर्तन । स्मारितो भगवानद्य देवो नारायणो मम॥१३॥ अत्राप्युदाहरन्तीममितिहास पुरातनम् । श्रापमाणां च संवादं विदेहस्य महात्मनः१४॥ प्रियग्रतो नाम सुतो मनोः स्वायम्भुवस्य य । तस्यानीध्रस्ततो नाभि पमस्तरसुता स्मृतः१५ तमाहुर्वासुदेवाशं मोरधर्मविवक्षया 1 श्रवतीर्ण सुतशतं तस्यासीद ग्रहापारगम्॥१६॥ तेषां वै भरतो ज्येष्टो नारायणपरायणः । विख्यातं वर्षमेतद् यमामा भारतमद्धतम्॥१७॥ स भुक्तभोगा त्यक्त्वेमा निर्गतस्तपसा हरिम्। उपासीनस्तस्पदवीं लेभे वै जन्ममिस्तिभिः॥१८॥ तेषां नव नवद्वीपपतयोऽस्य समन्ततः । कर्मतन्त्रप्रणेतार एकाशीतिजातयः ॥१६॥ नवाभवन् महाभागा मुनयो छर्थशंसिनः । श्रमणा वातरशना थात्मविद्याविशारदा.॥२०॥ कविहरिरन्तरिक्षः प्रबुद्धः पिलायनः । प्राविहोंग्रोऽथ हुमिलश्चमस. करभाजन. ॥२१॥ त एते भगवद्रूपं विश्व सदसदारमकम् । प्रात्मनोऽव्यतिरेकेण पश्यन्तो व्यचरन् महीम्२२ अव्याहतेयतयः सुरसिद्धसाभ्यगन्धर्वक्षनरकिगरमागलोकान् । मुक्ताश्चरन्ति मुनिचारणभूतनाथ विद्याधरद्विजगा भुवनानि कामम् ॥२३॥ त एकदा निमः समुपजग्मुर्यदृच्छया । वितायमानमृतिभिरजनामे महात्मनः ॥२४॥ तान् दृष्ट्वा सूर्यसंकाशान् महाभागवतान् नृपः। यजमानोऽनयो विप्राः सर्व एवोपतस्थिरे २५॥ विदेहस्तानभिप्रत्य नारायणपरायणान्। प्रीतः सम्पूजयाशके अासनस्थान् यथार्हत.॥२६॥ तान् रोचमानान् स्वरचा यापुत्रोपमान् नव । पप्रच्छ परमप्रोतः प्रश्रयावनतो नृप. ॥२ विदेह उवाच मन्ये भगवत.साक्षात् पादान् यो मधुद्विपः । विष्णोर्भूतानि लोकानां पाघनाय मन्ति हि दुर्लभो मानुयो देहो देहिनां पणभङ्गुरः । तत्रापि दुर्लभं मन्ये वैकुण्ठप्रियदर्शनम् ॥२६॥ अस पारयन्तिक क्षेमं पृच्छामो मयतोऽनघाः|संसारेऽस्मिन् सणार्थोऽपि सरसङ्गः शेवधिणाम् धर्मान् भागवतान् यूत यदि नः श्रुतये धमम् । यः प्रसनः प्रपनाय दास्यस्यारमानमप्यतः३१॥ नारद उवाच एवं ते निमिना पृथा वसुदेव महत्तमाः । प्रतिपूज्यामुयन् प्रोत्या ससदस्यविज नृपमू ॥३२॥ कषिरुवाच मन्येशुतविद्यमच्युतस्य पादाम्बुजोपासनमा नित्यम् । उदिमबुद्धरसदारममावाद् विधात्मना यत्र निरतंते भीः ॥३३॥ . ।

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २ ये वै भगवता प्रोक्ता उपागा घारमलब्धये । अनः पुंसांमविदुषां विदि भागवतान् हि ताना पानास्थाय नरो राजन नमाधेत कहिचित् । धावन् निमीत्य या नेत्रे न स्सलेन पतेदिह ३२० कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुद्धयाऽऽ मना बानुसृतस्वभावात् । करोति यद् यत् सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयेत्तत् ॥३६॥ भयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्यादीशादपेतस्य विपर्ययोऽस्मृतिः । तन्माययातो बुध ग्रामजेत्तं भवत्यैक्रयेशं गुरुदेवतामा ॥३७॥ अविधमानोऽप्यसमातिदियोध्यातुर्विया स्वममनोरयो यथा । तत् कर्मसाल्पविकल्पकं मनो बुधो निरूपयादभयं ततः स्यात् ३८॥ परन् सुभद्राणि रथानपाणेर्जन्मानि कर्माणि १ यानि लोके । गीतानि नामानि तदर्थकानि गायन विलजो विधरेदसङ्गः ॥३६॥ एर्षयतः स्वप्रियनामकोर्या ' जातानुरांगो द्रुतचित्त उपः । इसत्ययो रोदिति रीति गायरयुन्मादयन्नुत्पति लोकबा non सं घायुमग्नि सलिलं महीं घ ज्योतीपि सापानि दिशो द्रुमादीन। सरिरसमुदाय हरेः शरीर परिका भूतं प्रयमेदनन्यः ॥४॥ भक्तिः परेशानुभयो विरक्तिन्यत्र और ग्रिक एककाल. प्रपद्यमानस्य पधाभतः स्युटिः पुष्टिः गयोऽनुपासम् १४२५ इस्यम्युतानि भजतोया मतिवितिभंगवरप्रयोधः । भवन्ति । भागवतस्य, राजेस्ततः पर शान्तिमुपैति सापात् ॥४३॥ राजोवाच भय भागवत मूस यदमों पाशो मृणाम् । या पति मने पेलि मंगप्रियः ॥४ दरियाच सर्वभूतेषु यः परपेद भगवडावमारमनः । भूतानि भगयायारमन्येर मागयतोTARAM धिरे समीनेषु यालिरो मुि ए प्रेममग्रीयोपेसा यः कति समयमा अपामेप हरपे पूा प: स्येहने । म तदापु सान्या समनः प्रातः स्मृतः४० रोयापीनियरयान योन नहुपति वियोमायामि परयन् स भागयोMAVE दग्निपणापमनोधियो यो सम्मापन। ममारपाविमुसमानः स्पा संभागवतमामः DUE RATमार्गमा परय विमाभपः । पागुनियः स भागfmaster म पाय मामामामानिमि: । माभागेद६ सह. मि ·कि श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ३ न यस्य स्व: पर इति वित्तेप्वात्मनि वा भिदा सबभूतसमः शान्तः स वै ना त्रिभुवनविभवहेतघेऽप्यकुण्ठस्मृतिरजितात्मसुरादिभिर्विमृग्यात न चलति भगवापदारविन्दाल्लवनिमिराधमपि यः स वैष्णवाग्र्यः ॥५३॥ भगवत उरविक्रमाद्धिशाखानखमणिचन्द्रिका निरस्ततापे । हृदि कथमुपसीदता पुन, म प्रभवति चन्द्र इवोदितेऽर्कतापः ॥१४५ विसृजति हृदयं न यस्य साक्षारिरवशाभिहितोऽप्यपौधनाशः । प्रणयरशनया एवाद्धिपद्मः स भवति भागवतप्रधान उक्तः ॥१५॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे एकादशस्कन्धे द्वितीयोऽध्यायः॥२॥ अथ तृतीयोऽध्यायः राजोउपाच परस्म विष्णोरीशस्य मायिनामपि मोहिनीम् । मायां वेदितुमिच्छामो भगवन्तो प्रवन्तु नः॥१॥ नानुतृप्ये जुपन् युष्मद्वचो हरिकथामृतम् । संसारतापनिस्ततो मर्यस्तत्तापभेरजम् ॥२॥ अन्तरिक्ष उवाच एभिभूतानि भूतात्मा महाभूतैर्महाभुज । ससर्बोच्चावचान्याद्य. स्वमात्रात्मप्रसिद्धये ॥३॥ एवं सृष्टानि भूतानि प्रविष्टः पञ्चधातुभिः । एकधा दशधाऽऽरमानं विभज पते गुणान्॥४॥ गुणगुणान् स भुझान धामप्रद्योतित. प्रभुः। मन्यमान इई सृष्टमारमानमिद सजते nen कर्माणि कर्मभिः कुर्वन् सनिमित्तानि देहभृत् । ततस्कर्मफजं गृह्णन् भ्रमतीह सुखेतरम् ॥६॥ इत्थं कर्मगतीर्गच्छन् बहभद्रवहाः पुमान् । प्राभूतसम्मवात् सर्गप्रलयावश्नुतेऽवश: ७ धातूपानव प्रासग्ने व्यक्तं द्रच्यगुणात्मकम् । अनादिनिधनः कालो सव्यक्तायापकर्षति । शतवर्ग बनावृष्टिर्भविष्यत्युत्बणा भुवि । तरकालोपचितोष्णार्को लोकास्त्रीन् प्रतपिष्यति । सङ्कर्षणमुखानलः । दहन्नध्वंशिखो विश्वग् वर्धते वायुनरितः ॥१०॥ सावर्तको मेघगणो वति स्म शतं समाः । धाराभिईस्तिहस्तामिर्लीयते सलिले विराट्।११॥ ततो विराजमुत्सृज्य वैराजः पुरको नृप । अव्यक्तं घिराते सूपमं निरिन्धन इवानलः ॥१२॥ वायुना नगन्धा भः सलिलत्वाय कल्पते। सलिलं उतरस ज्योतिष्टवायोपकल्पते ॥१३॥ हतरूपं च तमसा यायो ज्योनिः प्रलोयते । हताशोऽवकारोन घायुर्नमसि लीयते ॥१४॥ फालारमना हुनगुणं नम श्रारमनि लीयते । इन्द्रियाणि मनो धुद्धि, सहकारिक। प्रविशन्ति सवारं स्वगुणैरहमारमान १५ ए माया भगवतः मस्ति यन्तकारिणी । प्रिपर्णा घर्णितास्माभि कि मयः श्रोमिइति । पातालतलमारभ्य ·'श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ३ ६३६ राजोवाच म मायाँ दुस्तरामहतारमभिः । तरन्त्यस स्थूलधियो महपं इदमुच्यताम् ॥१७॥ प्रबुद्ध उवाच मरियारभमाणाना दुःखहत्य सुखाय च । पश्येत् पाकविपर्याय मिथुनीचारिणां नृणाम् ॥ नरयातिदेन वित्तेन दुर्लभैनात्मम युना । गृहापायातपशुभिः का प्रीति. साधतैश्चलः ॥१६॥ वं लोकं पर विद्याधरं कर्मनिर्मितम् । सतुल्यातिशयावंसं यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥२०॥ स्मिाद् गरुं प्रपद्येत जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम्। शाब्दे परे च निष्णारं ग्राण्युपशमा यम्॥२१॥ नत्र भागवतान् धर्मान् शितेद् गुरमदैवत.। अमाययानुत्या येस्तुष्येदारमाऽऽरमदो हरिः ॥ सर्वतो मनसोऽसनमादौ सच साधुषु । दया मैत्री प्रश्रयं च भूतेप्वद्धा यथोचितम् ॥२३॥ शीचं तपस्तितिक्षा च मौनं स्वाध्यायमार्जवम्। ब्रह्मचर्यमहिसां च समय द्वन्द्वसंज्ञयोः ॥२४॥ सर्व बारमेश्वरान्वीता कैवल्यमनिकेतताम् । विविक्तवीरवसनं सन्तोषं येन केनचित् ॥२५॥ श्रद्धा भागते शाखेऽनिन्दामन्यन चापि हि । मनोवाफमंदण्डं च सत्यं शमदमावपि ॥२६॥ श्रवणं कीर्तनं ध्यान हरेरगुतकर्मण । जन्मकर्मगुणानां च तदर्थेऽखिलचेष्टितम् ॥२७॥ इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्त यच्चारमनः प्रियम्ादारान् सुतान् गृहान प्राणान् यत् परस्मै निवेदनम्। एज कृष्णात्मनापु मनुष्येषु च सौहरम् । परिचयाँ चोभयत्र महसु नृषु साधुपु ॥२६॥ परस्परानुकथन पावनं भगवद्यराः । मियो रतिनिधस्तुष्टिनितिर्मिय श्रारमनः ॥३०॥ स्मरन्त. स्मारयन्तश्च मिथोऽधौघहरं हरिम् । भवस्या सनातया भा या बिभ्रत्युःपुलका तनुम्। धचिद् रदन्त्यच्युतचिन्तया चिद्धसन्ति नन्दन्ति पदन्त्यलौकिकाः । नृत्यन्ति गायन्त्यनुशीलयन्त्यजं भवन्ति तूष्णी परमेत्य निवृताः ॥३२५. इति मागवतान् धर्मान् शिवन् भक्त्या तदुत्थया । नारायणपरो मायामास्तरति दुस्तराम् । राजोवाच नारायणाभिधानस्य ब्रह्मण परमात्मनः । निष्ठामहथ नो वक्तुं यूयं हि ब्रह्मवित्तमा. ॥३४॥ पिप्पलायन उवाच स्थित्युद्भवप्रलयहेतुरहेतुरस्य यत् स्वमजागरसुपुलिषु सद् देहेन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन सीवितानि तदवेहि परं नरेन्द्र ॥३१॥ नैतन्मनो विशति वागुत चपुरात्मा प्राणेन्द्रियाणि च यथानलमचिप' स्वा । शब्दोऽपि बोधकनिषेधतयाऽऽरममूलमर्योत्तमह यहते न निषेधसिद्धि.॥३६॥ सरव रजस्तम इति निदेकमादौ सूत्रं महानहमिति प्रवदन्ति जीवम् । ज्ञानक्रियायंफनरूपतयोरुक्षि ब्रह्मैव भाति सदसच तयोः पर' यत् ॥३७॥ बहिश्च ।

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ४ नास्मा जजान न मरिष्यात नधतेऽसौ न कोयते सपनविद् व्यभिचारिणा हि । शश्वदनपाय्युपलब्धिमान प्राणा यथेन्द्रिययलेन विहिपत सत् ॥३८॥ भण्डेषु पेशिपु ररप्वविनिश्चितेषु प्राणो हि जीवमुपधावति तत्र तत्र । सन्ने यदिन्द्रियंगणेऽहमि च प्रसुप्ते कटस्थ आशयमृते तद्नुस्मृतिन ॥३६॥ यजनाभचरणपणयोरुभक्त्या चेतोमलानि विधमेद् गुणकर्मजानि । तस्मिन् विशुद्ध उपलभ्यत श्रात्मताव सादाद् यथामलहशो सवितृप्रकाश ॥४on राजोपाच कर्मयोग वदत न पुरषो येन सरकृत. । विधूयेहाशु कर्माणि नैष्काय विन्दते परम्॥४॥ एव प्रभमृषीन् पूर्वमपृच्छं पितुरन्तिके । नाव पन् प्रहाण पुप्रास्तत्र कारणमुच्यताम्४२ श्राविहोंत्र उवाच कर्माकर्मविकर्मेति घेदवादो न लौकिक । वेदस्य चेश्वरात्मत्वात्तन मुह्यन्ति सूरयः ॥४३॥ परोक्षवादो चेदोऽयं थालानामनुशासनम् । कर्ममोक्षाय कर्माणि विधत्ते ह्यगढ यथा.४४। नाचरेद् यस्तु वेदोक्त स्वयमज्ञोऽजितेन्द्रिय । विकर्मणा ह्यधर्मेण मृत्योमुत्युमुपैति स । घेदोक्तमेव कुर्वाणो नि सद्गोऽर्पितमीश्वरे । नैष्कायां लभते सिदि रोधनार्थी फलश्रुति । य प्राशु हृदयन्थि निर्जिही परात्मनः । विधिनोएचरे देव तन्त्रोक्त न च केशवम् सन्धानुग्रह प्राचार्यात् तेन सन्दर्शितागम, | महापुरुषमभ्यर्चेन्मूयांभिमतयाऽऽरमन nan शुचि सम्मुखमासीन प्राणसयमनादिभि । पिएद विशोध्य सन्यासकृतरतोऽयेद्धरिम् १६ अर्याद्री हृदये चापि यथालब्धोपचारकै ।व्यतित्यात्मलिङ्गानि निष्पाच प्रोषय चासनम् गयादीनुपकरप्याय सविधाप्य समाहित । हृदादिभि कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चार्चयेत् साङ्गोपालो सपापंदा ता तो मूर्ति स्वमन्त्रत । पावायाचमनोया मानवासोविभूपणे ५२॥ गन्धमाल्याहतसम्भिधूपदीपोपहारकै: | साय विधिवत् स्तवै स्तुत्वा नमेरिम् प्राप्मान तन्मयं ध्यायन मूर्ति सम्पूजयेद्धरे । शेषामाधाय शिरसि स्वधायुद्धास्य सस्कृतम् एवमन्यर्कतोयादावतियौ हृदये चय । यसतीश्वरमात्मानमचिरान्मुच्यते हिस इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारम्हस्या सहितायामेकादशस्कन्धे तृतीयोऽध्याय ॥३॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः राजोवाच यानि यानीह कर्माणि यय स्वन्मन्दज मभि । धक करोति का वा हरिस्तानि अवन्तु न ·यो वा .. यत्काय श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ४ ६४१ द्रुमिल उवाच अनन्तस्य गुणाननन्ताननुक्रमिप्यन् स तु बालबुद्धिः। रजाति भूमेर्गणयेत् कथञ्चित् कालेन नैवाखिलशक्तिधाम्नः ॥ २॥ भूतैर्यदा पञ्चभिरात्मसृष्टः पुरं विराज विरचय्य तस्मिन् । स्वाशेन विष्ट. पुरुराभिधानमवाप नारायण श्रादिदेव. ॥ ३॥ एप भुवनयपनिवेशो यस्येन्द्रियैस्तनुभृतामुभयेन्द्रियाणि । ज्ञानं स्वतः श्वसनतो बलमोज ईहा सत्वादिभिः स्थितिलयोद्भव श्रादिकर्ता ॥४॥ श्रादायभूच्छतती रजसास्य सर्गे विष्णुः स्थिती अतुपतिजिधर्मसेतुः । रद्रोऽप्ययाय तमसा पुरुषः स श्राद्य इ.युद्भवस्थितिलयाः सततं प्रजासु ॥५॥ धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूल्यां नारायणो नर ऋषिप्रवरः प्रशान्तः । नैष्कर्म्यलक्षणमुवाच चचार कर्म योऽद्यापि चास्त प्रापिवयंनिषेविताघ्रिः ॥ ६ ॥ इन्द्रो विशङ्कय मम धाम जिघृक्षतोति कामं न्ययुक्त सगणं स बदर्युपास्यम्। गत्वाप्सरोगणवसातसुमन्दवातैः स्त्रीप्रवाणेपुभिरविध्यदतन्महिज्ञः। ॥ विज्ञाय शनकृतमक्रममादिदेव: प्राह प्रहस्य गतविस्मयः एजमानान् । मा भैप्ट भो मदन मारत देवववो गृहीत नो बलिमशून्यमिम कुरध्वम् ॥ इत्थं घवत्यमयदे नरदेव देवाः सयोऽनम्रशिरसः सघृणं तमूचुः । नैतद् विभो त्वयि परेऽविकृते विचित्र स्वारामधीरनिकरानतपादपमे ॥ ६ ॥ स्वा सेवा सुरकृता बहवोऽन्तरायाः स्वीको विलस्य परम प्रजत पदं ते। नान्यस्य यदिपि यलीन् ददतः स्वभागान धत्ते पदं स्वमविता यदि विनमूनि ॥१०॥ उत्तृ निकालगुणमारुतजैदपशेरन्यानस्मानपारजलधीनतितीर्य मोधस्य यान्ति विफलस्य घशं पदे गोमजन्ति दुश्वरतपश्च पृथोरमजन्ति 18 इति प्रगृणतो तेपी लियोऽ यहुतदर्शनाः । दर्शयामास शुष्पा स्वचिंताः कुर्वतोषिमुः।१२ ते देवानुघरा दृष्ट्वा खियः श्रीरिव पिणीः । गन्धेन मुमुहुस्तासो रूपौदार्यहतधियः ॥१३॥ तानाह देवदेवेशः प्रण तान् महसरिव । प्रासामेकतमा वृध्य सपणां स्वगंभूषणाम् घोमियादेशमादाय न या तं सुरपन्दिनः । उर्वशीमप्सरः अटो पुरस्कृय दिवं ययुः ॥ इन्दायानग्य सदसि भरवतो विदिवोक्साम्। उनुनारायपपलं शस्तनास विस्मित: 2 इंसस्यरूप्यपदप्युत धारमयोगं दस. कुमार अपभो भगवान् पिता नः । विष्णुः शिवाय जगतो कलपारतीयंस्तेनाहता मधुमिदा युतयो हयारये 10 केचित् ।

·દૂર । . श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्याय: ५ गुप्तोऽप्यये मनुरिलौषधयश्च मास्ये क्रोढे हतो दितिम उदरताम्भसः धमाम् । कौमें तोऽदिरमृतोन्मयने स्वपृष्ट माहात् पतमिमराजममुञ्चदातम् Pran संस्तुन्वतोऽधिपतितामणानुषींश्च शकं च नवधतस्तमसि प्रविष्टम् । देवस्त्रियोऽसुरगृहे पिहिता अनाया जत्रेऽसुरेन्द्रमभयाय सता नृसिंहे १३॥ देवासुरे युधि च दैत्यपंतोन् सुरार्थे हत्वान्तरेषु भुवनान्यदधात् कलाभिः । भूस्वाथ धामन इमामहर बलेः मा यामारछलेन समदाददितेः सुतेभ्यः॥२०॥ नि.क्षत्रियामकृत गां च त्रि.सप्तकृत्वो रामस्तु हैहयकुलाप्ययभार्गवाग्निः । सोऽब्धि बवन्ध दशवक्त्रमहन् सलई सीतापतिर्जयति 'लोकमलमकोतिः ॥२३॥ भूमे रावतरणाय यदुष्यजन्मा जातः करिष्यति सुरैरपि दुष्कराणि । वादेविमोहयति यज्ञकृतोऽतदान शूदान् फलौ तितिभुजो न्यहनिष्यदन्ते ॥२२॥ । एवंविधानि कर्माणि जन्मानि च जगत्पतेः । भूरोणि भूरियशमो वर्णितानि महाभुज ॥२३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुरायो एकादशस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः॥५॥ अथ पंचमोऽध्यायः राजोवाच भगवन्त हरि प्रायो न मजस्यात्मवित्तमाः । तेपामशान्तकामानां का निष्टाविजितात्मनाम्॥ चर्मस उयाच मुखपाहूरपादेभ्यः पुरपस्याश्रमः सह । चस्वारो जज्ञिरे वर्णा गुणेविप्रादयः पृथक् ॥२॥ य एषां पुरुपं साधादारमप्रमवमीधरम् ।न भजन्यवजानन्ति स्थानाद् अष्टाः पतन्यथः॥३॥ । रेहरिकथाः केचिद् दूरेचाग्युतकोतनाः । स्त्रियः शूद्वादयश्च व तेऽनुकम्प्या भवाशाम nn विप्रो राजन्यवैश्यों व हरेः प्राप्ता: पदान्तिकम् । धौतेन जन्मनाथापि मुझस्याम्नायवादिनः ५ कर्मएपकोविदा स्तम्धा मूर्ताः पण्डितमानिन पदन्ति चाटुकान मूढा यया माव्या गिरोस्सुकाः रजमा घोरसल्या कामुका अहिमन्ययः । दाग्भिका मानिनः पापा विहसनत्यच्युतप्रियान्। बदन्ति तेऽम्योग्यमुपासितस्त्रियो गृहेषु मैथुन्यपरेपु पाशिषः । पजरयसष्टाविधानतिर्ण वृश्ये .परं प्रति पश्नसद्विदः ॥ श्रिया विभूम्यामिजनेन विद्यया स्यागेन होण मलेन कर्मणा । मातस्मयेनाधिधियः सदेवरान सतोऽवमन्यन्ति हरिप्रियान स्थलाः ॥ सपु सस्नुमास्यवस्थित यथा समारमानमभीष्टमीधरम् । धेदीपगीत घन गएपने पुधा मनोरथाना प्रवदन्ति पातया 1100 ·. श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ५ ६४३ लोके व्यवायामिपमद्यसेवा नित्यास्तु अन्तो हि तत्र चोदना । व्यवस्थितिस्तेषु विवाहयज्ञसुरामहरासु निगृत्तिरिष्टा ॥१॥ धनं च धमैकफलं यतो वै ज्ञान सविज्ञानमनुप्रशान्ति । गृहेषु युञ्जन्ति कलेवरस्य मृत्यु न पश्यन्ति दुरन्तवीर्यम् ॥१२॥ यद् घ्राणभदो विहितः सुरायास्तथा पशोरालभनं न हिंसा । एवं व्यवायः प्रजया न रत्या इमं विशुद्धं न विदुः स्वधर्मम् ॥१३॥ ये स्वनेवंविदोऽसन्तः स्तब्धाः सदभिमानिन. पशून् गुह्यन्ति विसध्याः प्रेत्य खादन्ति ते च तान् द्विग्न्तः परकायेषु स्वात्मानं हरिमीश्वरम् । मृत्के सानुबन्धेऽस्मिन् बद्धस्नेहाः पतन्त्यःnn ये कैवल्यमसम्माता ये चातीताध मूढताम्। वर्गिका सणिका प्रात्मानं घातन्ति ते १६ एत प्रारमहनोऽशान्ता अज्ञाने ज्ञानमानिन । सोदन्त्यकृतकृत्या वै कालध्वस्तमनोरथा:॥१७॥ हिस्वारयायासरचिता गृहापत्यसुच्छ्रियः । तमो विशन्त्यनिच्छन्तो वासुदेवपराङ्मुसाः १८ राजोवाच कस्मिन् काले स भगवान् किंवणे. कीरशो नृमि. नाना वा केन विधिना पूण्य क्षे तदिहोच्यताम्। करभाजन उवाच कृतं ग्रेता द्वापरं च कलिरिरयेषु केशवः । नानावर्णाभिधाकारो नानैव विधिनेज्यते ॥२०॥ कृते शुक्लश्चतुर्याहुजटिलो वल्कलाम्मरः । कृष्णाजिनोपवीतावान् बिभ्रद् दण्डकमगढलू२॥ मनुष्यास्तु तदा शान्ता निराः सुहृदः समाः। यजन्ति तपसा देव शमेन च दमेन च ॥२२॥ इंसः सुपयों वैकुण्ठो धर्मो योगेश्वरोऽमलः । ईश्वरः पुरुषोऽव्यक्त परमात्मेति गोयते ॥२३॥ ग्रेतायाँ रक्तवर्णोऽसौ चतुर्णाहुत्रिमेखलः । हिरण्यकेशनरयारमा चुक्नुयायुपलपणः ॥२४॥ तं तदा मनुजा 'देयं सर्वदेवमयं हरिम् । पजन्ति विद्यया प्रय्या धर्मिष्टा प्रवादिन.२५ विष्णुर्यश. पृभिगर्भः सर्वदेव उस्लमः । वृषाकपिजपतच उरगाय । इतीर्यते ॥२६॥ दापरे भगवाञ्याम: पीतरासा निजायुधः । श्रीवरसादिभिरच खररुपलरितः ॥२७॥ तं सदा पुरुष मार्या महाराजोपलपणम् । यजन्ति वेदतन्नाम्या परं जिज्ञासवो नृपार। नमस्ते यासुदेवाय नमः साणाय- । प्रपुग्ना यानिल्दाय मुम्यं भगवते नमः ॥२६॥ नारायणाय भूपये पुरगय महारमने । विधेवराय विधाय सर्वभूतात्मने नमः ३on इति द्वापर उशि स्वपन्ति अगदीश्वरम् । नानातन्यविधानेन कलावपि यया PEn कृष्णवर्ण विरारणं साहोपालारनपार्षदम् । यज्ञ. सीनियर्यजन्ति हि सुमेधमः १३२४ ध्येयं सदा परिमयाममीटदोई तीर्यास्पदं शियविरिधिनुतं शरएपम् । भृयातिई प्रपतपालमवाधियो यन्दे महापुरर चरणारविन्दम् ॥ .

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः५ त्य या सुदुस्त्यजसुरप्सितराज्यलक्ष्मी धर्मिष्ट थार्यवचसा यदगादरण्यम् । मायामृग दयितयेप्सितमन्वधायद् वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥३४॥ एवं युगानुरूपाभ्यो भगवान् युगवर्तिभि । मनुवैरिज्यते राजन् श्रेयसामीश्वरो हरि ३श कलि सभाजयन्यार्या गुणज्ञा सारभागिन । यत्र सकीर्तनेनैव सर्वः स्वार्थोऽभिलभ्यते ॥३६५ नखत परमो लाभो देहिनो भ्राम्यतामिह । यतो विन्देत परमा शान्ति नश्यति संसृति ३७n कृतादिषु प्रजा राजन् कलाविच्छन्ति सम्भवम्। फलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणा ॥३८॥ चित् छचिन्महाराज द्रविडेषु च भूरिश । ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी॥३६॥ कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी । ये पिबन्ति जल तासा मनुजा मनुजेश्वर । शायो भक्ता भगवति वासुदवेऽमलाशया ॥४॥ देवर्पिभूताप्ठनृणां पिता न किङ्करो नायमणी घ राजन् । सर्वा मना यः शरण शरण्य गतो मुकुन्द परिहाय कर्तम् ॥४॥ स्वपादमूल भजत प्रियस्य त्यक्तान्यभावस्य हरि परेश । विकर्म यो पतित कथञ्चिद् धुनोति सर्व हृदि सन्निविष्ट ४२] । नारद उवाच धर्मान् भागवतानि थ श्रुस्वाथ मिथिलेश्वर । जायन्तेयान् मुनीन् प्रीत सोपाध्यायो झजयत् ततोऽ तर्दधिरे सिद्धा सर्वलोकस्य पश्यत । राजा धर्मानुपातिष्टनवाप परमां गतिम् ॥४४॥ बमध्येतान् महाभाग धर्मान् भागवता तानासास्थित श्रद्धया युक्तो नि सङ्गो यास्पसे परम् युवयो खलु दम्पस्योर्यशसा पूरित जगत् । पुप्रतामगमद् यद् वा भगवानीश्वरो हरि ४६ दर्शनालिङ्गनालाप शयनामनभोजने । श्रामा वा पावित कृपणे पुत्रस्नेह प्रकुर्वतो ४७ वैरेण य तृपतय शिशुपालपोएड्शाल्वादयो गतिविलासविलोकनाये। ध्याय त याकृतधिय शयनासनादौ तसाग्यमापुरनुत्तधियां पुन किम् En मापरययुदिनकृया कृष्णे सारमनीश्वरे । मायामनुष्यभावेन मूवश्वये परेऽव्ययn४६ भूमारासुरराजन्यहन्तधे गुप्तये सताम् । प्रपतीर्णस्य नित्य यशो लोके वितन्यते१० श्रीशुक उवाच एतस्या महामागो वसुदेवोऽतिविस्मित । देवकी च महामागा महतुमौहमारमन ।। इतिहासमिम पुण्य धारयेद् प समाहित । स विधूयेह शमल प्रह्मभूयाय कल्पते ॥१२॥ इति श्रीमहागवते महापुराणे पारमहस्यों सहितायामेकादशस्कन्धेपञ्चमोऽध्याय ॥

·६२५ ३ श्रीमद्भागवते एकादशस्यन्धे अध्यायः ६ श्रथ पष्ठोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अथ यहाऽऽ मदेवैः प्रजेरावृतोऽन्यगात् । भवच भूतभव्येशो ययौ भूतगणैत ॥१॥ इन्द्रो मरनिर्भगवानादिरया घसवोऽश्विनौ । ऋभवोऽद्विरसो रुद्रा विश्व माध्याश्च देवताः।२५ गन्धर्वाप्सरसो नागाः सिद्धचारणगुह्यकाः । ऋषय. पितरश्चैव सविद्याधरविसरा: ॥३॥ द्वारकामुपसंजम्मुः सर्वे कृष्णदिक्षयः । वपुषा येन भगवान् नरलोकमनोरमः । यशो वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम् ॥ ४ ॥ तस्यां विभ्राजमानायां समृद्धायां महदिभिः । व्यचक्षतावितृप्ताहाः कृणमद्भुतदर्शनम् ॥ ५ ॥ स्वर्गाद्यानोपगैर्माल्यैरछादयन्तो यदूत्तमम् । गोभित्रिपदार्याभिस्तयुर्जगदीश्वरम् ॥ ६॥ देवा ऊचुः नताः नाथ पदारविन्दं पुदीन्द्रियमाणमनोवघोभिः । यचिन्स्यतेऽन्तहदि भावयुक्त मुमुभिः फर्ममयोरपाशात् ॥७॥ स्व मायया निगुणयाऽऽ मनि दुर्विमान्य व्यक्त सूजस्यवसि लु-पसि तद्गुणस्य । तैर्मवानजित कर्मभिरग्यते थे यत स्व सुखेऽज्यपहितेऽभिरतोऽनययः ॥ ८॥ दिणां न तु सधेन्य दुराशयाना विद्याश्रुताध्ययनदानतप.नियाभिः । सारामनामृगम ते यशसि प्रसादया श्रवणसम्भृतया यया स्यात् ।। स्यामस्तवादिरशुभाशयधमरेतुः रोमाय यो मुनिभिरावदोकमानः । यः साम्यतः समविभूतयः प्रात्मयभिप्यूहेऽर्चित: सपनश स्परतिप्रमाय 11mol यधिस्यते प्रयसपाणिभिरबरामी परपा नितविधिनेश इविहीरया । मापारमयोग उस योगिभिरारममायाँ निशामुभिः परमभागरतेः परीष्टः ॥ पर्युटया सय विभो वनमालयेयं संस्पधिनी मगवती प्रतिपक्षियोः । पः मुमणीतममुपाईणमादयो भूयात् सदानिरगुभाशपधूमः ॥१२॥ विकिमयुसवितस्पताको पस्ते भयाभयकरोऽसुरदयषायोः । स्पोय साधुपु सलेयितराय भूमन् पाद, पुमा भगय भनाम नाम गयोसगाव र यस्य परो मन्ति मनायसनुमुनो मिरमाना। कालस्य से प्रतिपूरुपयो परस्य श मालमोनु घरस. पुरुगेसमाप Iva रएपस्थितिसंयमानामच्या जीयमहामपि पासमाः । सोऽम नियामिामिलाप प्रास. कासो गभीररप सामएER III प्रायसि ·- 7 . ६४६ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्ध अध्यायः ६ वित्तः पुमान् समधिगम्य यया स्ववीर्य धत्ते महारतमिव गर्भममोधवीर्यः। सोऽयं तयानुगत प्रारमन प्राण्डकोश हैम ससर्ज बहिरावरणैरुपेतम् ॥१६॥ तत्तस्थुषश्च जगतश्च भवानधीशो यन्माययोरथगुणविक्रिययोपनीतान् । अर्थाजुपनपि द्वनीकपते न लिसो येऽन्ये स्वतः परिहृतादवि बिभ्यति स्म ॥१७॥ स्मायावलोकलवदर्शितभावहारिभ्रूमण्डलप्रहिततौरतमन्नौगडैः पल्यस्तु षोडशसहस्रमनगबाणैर्यस्येन्द्रिय विमथित करणैर्न विम्व्यः ॥१८॥ विव्यस्तवामृतक्थोदवहास्त्रिलोक्याः पादावनेजसरितः शमलानि हन्तुम् । श्रानुभवं श्रुतिभिरद्धिजमहसझैस्तीर्थद्वयं शुचिपदस्त उपस्पृशन्ति ॥१९॥ वादरायणरुवाच इम्यभिष्ट्रय विबुधै. सेशः शतप्रतिहरिम् । अभ्यभाषत गोविन्दं प्रणम्याम्बरमाश्रितः ॥२०॥ ब्रह्मोवाच भूमे रावताराय पुरा विज्ञापितः प्रभो । स्वमस्माभिरशेगास्मस्तत्तथैवोपपादितम् ॥२१॥ धर्मश्च स्थापित सत्सु सत्यसन्धेषु ये त्वया । कीर्तिश्च दिइ विशिक्षा सवलोकमलापक्षा॥२२॥ अवतीर्य यदोर्येशे विभ्रद् । रूपमनुत्तमम् । फर्माणयुद्दामहत्तानि हिताय जगतोऽकृया २३॥ यानि ते परितानीश मनुष्याः साधवः पलौ । एवन्तः कोतयन्तश्च तरिष्यस्यासा सम: यदुवंशेऽयतीर्णस्य पुरुषोत्तम । शरतं व्यतीयाय पचविंशाधिक प्रभो ॥२२॥ नाधुना तेऽपिलाधार देवकायायोपितम् । कुलं च विप्रशापेना नष्टप्रायमभूदिदम् ॥२६॥ ततः स्पधाम पाम विशस्त्र पदि मन्यसै-1 सलोकालोकपालान मः पाहि वैकुपठमिरान् । श्रीभगवानुवाच प्रयपारिसमेतन्मे यदाय . विधेधर । कृतं या कार्यमखिल भूमेभारोऽस्तारित: 2.0 सदिक्ष पादपालं पोपंशोभियोक्तम् । लोई निद सदं मे येलयेय महार्णवः ॥२४॥ परामदय साना पद्ना पिपुल फुलम् । गन्नाम्यनेन लोकोऽयमुलेन विनापयसिaton दामी माश पारस्य कुलस्य विजशास. पारपामि भवनं पहातदन्ते सयानप ॥ धीशुफ उयाच दुतो लोग गायन स्थपः प्रशिराप तमा मा देवगवा , स्वधाम समपद्यत २६ Marut मोपान द्वारपाया गमुधितान्विस्रोदय मगवानाद यदुरयान समागतान्५५ भीमगवानुपाय २५ मुमताना सिरसीद मांत | MR मा कुलस्यासीमाहोगे दुरपय ४॥ वनामिहामानिमि मीपिपिराडा प्रमा गुमहायुएवं यास्यामोसो माविरमा भवतः ·- श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ७ ६४७ या नावा दक्षशापाद् गृहीतो यचमणोडराट् । विमुक्त किल्वियात सघो भेजे भूयः कलोदयम्॥ वर्य छ तस्मिनाप्लुत्य तर्पयित्या पितन सुरान्। भोजयियोशिनो विमान् नानागुणस्तान्धता सेषु दानानि पात्रेषु श्रद्धयोप्या महान्ति में 1 जिनानि तरिष्यामो दानोभिरिवारयम ३८ श्रीशुक उवाच ९ भगवताऽदिया यादवाः कुलनन्दन । गन्तुं कृतधियस्तीर्थ स्थन्दनान समयूयुजन३६ सानिरीक्ष्योहयो राजन् भुवा भगवोदितम् । दृष्ट्वारिष्टानि घोराणि नियं कृष्णमनुमत ॥३०॥ विविक्त उपसङ्गग्य जगतामोरवरेश्वरम् । मणम्य शिरसा पानी प्रालिस्तमभारत un उद्धव उवाच देवदेवेश योगेश पुण्यश्रयणकीर्तन । संदरयैतत् कुलं नूनं लोकं सत्यपयते भवान् । विप्रशाएं समर्थोऽपि मस्यहन्न पदोश्वरः ॥४२॥ नाहं सवाधिकमलं पणार्धमपि केशव । त्यस्तुं समु सहे नाय स्वधाम नय मामपि ॥१३॥ तर चिरीडितं कृष्ण मुणो परममङ्गलम् । कर्णपीयूपमास्वाय स्पजस्यन्यस्यहाँ जन. am কােনোৰঞ্জনীয়াৰি कर्य या नियमात्मानं वयं भाकात्यनेमहि । स्पयोपभुक्तनगन्धयासोऽजारचर्चिताः । उस्पृिष्टभोमिनो दासास्तव माप: जपेमहि ॥ पाताशनाय माय:धमणा अवमयिनः । प्रहालय धाम से यान्ति शान्ताः संन्यासिनोऽमनाः पर्य विह महायोगिन् भ्रमसः कर्मसु । पक्षातया सरियामस्तायकस्तर तम. १४८ स्मान्तः कोतपन्नस्ते कृतानि गदितानि च । गायुरिस्मने रणलि पन्जोकपिटायनमver श्रीशुक उपाच एवं विज्ञापितो रागन् भगवान् देपोमुतः । ९कान्तिनं प्रियं भृ पमुर्ग रामभापत १० इति श्रीमहागश्ते महापुराणे एकाशका टोपायः अय सप्तमोऽध्यायः श्रीभगयानुयाच ·६४० श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्याय ७ यदिदं मनसा वाचा बहुभ्यां श्रवणादिभिः । नवरं गृह्यमाण च विद्धि मायामनोमयम् ॥७॥ पुंसोऽयुक्तस्य नानार्थो भमः स गुणदोपभाक् । कर्माक्र्मविकर्मेति गुणदोषधियो भिदा HEA तस्माद् युक्तन्द्रियम मो युक्तचित्त इदं जगत् । श्रारमनीसस्व विततमात्मानं मय्यधीश्वरे ॥६॥ ज्ञानविज्ञानसंयुक्त श्रात्मभूत. शरीरिणाम् । प्रात्मानुभवतुष्टात्मा नान्तरायैर्विहन्यसे ॥१०॥ दोपउद्धयोमयातीतो निषेधात्र निवर्तते । गुणबुद्धया च विहितं न करोति यथार्भक: nman सनभूतसुहृच्छान्तो ज्ञानविज्ञाननिश्चयः । पश्यन मदात्मकं विश्व न विपत वै पुन ॥१२॥ श्रीशुक उवाच इत्यादिष्टो भगवता महाभागयतो नृप । उद्धवः प्रणिपायाह तत्वजिज्ञासुरच्युतम् ॥१३॥ उद्धव उवाच योगेश योगविन्यास योगामन् योगसम्भवानि.श्रेयसाय मे प्रोक्तस्त्याग संन्यासलदरा man स्यागोऽयं दुष्करो ममन् कामानां विग्या मभि.। सुतरा त्वयि सर्वात्मन्नभक्तैरिति मे मतिः१५ सोऽहं ममाहमिति मूढमतिर्विगाढस्त्वन्मायया विरचितात्मनि सानुबन्धे । तत्त्वासा निगदितं भवता ययाहं संसाधयामि भगवसनुशाधि भत्यम् ॥१६॥ स यस्य ते स्वदश प्रात्मन श्रात्मनोऽन्य वक्तारमीश विबुधेष्वपि नानुचते। सर्वे विमोहितधिपस्तव माययेमे प्रमादयस्तनुभृतो बहिरर्थभायाः ॥१७॥ तस्माद् भवन्तमनवद्यमनन्तपारं सर्वज्ञमीश्वरमकुण्ठविकुण्ठधिष्ण्यम् । निर्विरणधीरहमु ६ धृजिनाभितप्तो नारायणं नरसखं,' शरणं प्रपये ॥१८॥ श्रीभगवानुवाच प्रापेण मनुजा। लोके लोकतन्त्रविचक्षणा. । समुद्धरन्ति छात्मानमात्मनेवाशुभाशयात्॥१६॥ श्रामनो गुरुरामैन पुरुषस्य विशेषतः । यत् प्रत्यक्षानुमानाभ्यां श्रेयोऽसावनुविन्दते २०n पुरपचे घमा धोतः सांख्ययोगविशारदाः । श्राविस्तर प्रपश्यन्ति सर्वशक्त्युपहितमा२॥ एकद्विनिचतुष्पादो यहुपादस्तथापदः । पदय सन्ति पुरः पृष्टास्तासो मे पौरुरी प्रिया२२ अन मा मृगया यदा युक्ता हेतुभिरोधरम् । गृशमाणे गैलिद्रग्राह्यमनुमानतः ॥२३॥ अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । अवधनस्य संवाद यदोरमिततेजसः ॥२४५, अवधूतं द्विज पनिरन्तमकुतोभयम् । कवि निरीक्ष्य तरणं यः पाच्छ धर्मवित् ॥२५॥ यदुवाच पुनो बुद्धिरियं ब्रह्मनाक: मुविशारदा । यामासाच भवाँलोक विद्वाश्वाति मालयस् ६५६॥ मापो धर्मार्थकामेषु विविरसायर्या च मानवा: हेतुनव समोहन्ते प्रायुसे यशमः श्रियः ॥२॥ रपंच करपः कविः मुभगो समापण । न या नहस विजिटोन्मत्तपिशापयत् ॥१८॥ - ·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ७ ६४६ जनेषु दह्यमानेषु कामलोभदवाग्निना । न तप्यसेऽग्निना मुक्तो गङ्गाम्भस्य इव द्विपः२६॥ स्वहि नः पृच्छतो ब्रह्मनात्मन्यानन्दकारणम्। धूहि स्पर्शविहीनस्य भरत. केवला मनः३० श्रीभगवानुवाच यदुनैवं महाभागो ब्रह्मण्येन सुमेधसा । पृष्टः सभाजितः प्राह प्रश्रयावनतं द्विजः ॥३१॥ ब्राह्मण याच सन्ति मे गुरवो राजन् यहवो बुद्धयु पाश्रिताः। यतो नुद्धिमुपादाय मुक्तोऽटामोह ताकृणु॥३२॥ पृथिवी वायुराकाशमानोऽमिश्चन्द्रमा रविः । कपोतोऽजगरः सिन्धुः पतङ्गो मधुकृद् गजः॥३३॥ मधुहा हरिणो मीनः पिङ्गला कुररोऽर्भकः । कुमारी शरत् सर्प जणंनाभिः सुपेशकृता'३४॥ एते मे गुरचो राजश्चतुविशतिराश्रिताः । शिक्षा गृत्तिभिरेतेशमन्वशिक्षमिहारमनः ॥३५॥ यतो यदनुशिक्षामि यथा या नाहुपात्मजा तत्तथा पुरपव्याघ्र नियोध कथयामि ते ॥३६॥ भूतैराक्रम्यमाणोऽपि धीरो दैववशानुगे । तद् विद्वान् न चलेन्मार्गादवशिवं वितेयतम् ।। शश्वत्परार्थसाहः पराकान्तसम्भवः । साधुः शिक्षेत भूभृत्तो नगशिष्यः परात्मताम३८ प्राणस्यैव सन्तुष्येन्मुनिनवेन्द्रियनियः । ज्ञानं यथा न नश्येत कोयेंत वाड्मन ३६॥ विषयेवाविशन् योगी नानाधर्मपु सर्वतः । गुणदोषध्यपेतात्मा न विपज्जेत वायुवत् ॥४०॥ पार्थिवेधिह देहेषु प्रविष्टस्तद्गुणाश्रयः । गुणेन युज्यते योगी गन्धैर्वायुरिवारमार ॥४१॥ अन्तहितश्व स्थिरजनमे ग्रह्मात्मभावेन समन्वयेन। ग्याएयाग्यवच्छेदममद्गमा मनो मुनि भरवं विततस्य भावयेत् ॥४२॥ तेजोऽनग्नमयविधा युनेरितः । नस्पृश्यते नभस्तद्वत् कालसृष्टगुणैः पुमान्॥४३ स्वच्छः प्रकृतितः स्निग्धो माधुर्यस्तीधन्याम्।मुनिः पुनात्यपा मिग्रमोशेपस्पशंकीर्तन.४४४ सेजस्वी तपसा दीप्तो दुर्धर्गदरभाजनः । सर्वभोऽपि युक्तारमा नादसे मलमनियन्॥४५॥ कचिम्नः पचित् स्पष्ट उपास्यः श्रेय इच्छतामामुक्त सर्वन दारणा दहन प्रागुपराशुमम४६ स्वमायया सष्टमिदं सदसलवणं विभुः । प्रविष्ट ईयते सत्तत्सरूपोऽनिरिधसि ॥४॥ विसर्गाचा:श्मशानान्ता भावा देदस्य नारमन.। कलानामिव पदम्य कालेनाम्याायरम'नाVE कालेन घोषवेगेन भूतानां प्रमयाप्ययो । नित्यायपि न रयेने भारमनोमर्यधार्षिगमा गुणैर्गुणानुपादत्ते यथाकालं पिमुंशति । न रोष युग्यते योगी गोभिगा व गोपनि ११०॥ सुपते स्पेन भेदेन व्यगिस्य व सन्तः । लपपते स्थूलमतिमिरारमा पापितोय, नासिस्नेहः प्रसनो पा कतंग्यः कापि केनचिपन् पिन्देत ससापं कपोत दय दीन:१२॥ कपोतः पथनारपये हमनीटो बनस्पती ।फोग्या भाग्या साधमुगस कामणि समा.१५ रूपोगो स्नेगुपितहदयौ गृहभिपी। रष्टि सामन पुदि पुरण प्रायः॥

·६५० श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः शय्यासनाटनस्थानवार्तामोदाशनादिकम् । मिथुनीभूय विब्धौ चेरतुर्वनराजिषु ॥१५॥ यं यं वाकृति सा राजस्तर्पयन्त्यनुकम्पिता। तं तं समनयत् कामं कृच्छ्रणा यजितेन्द्रियः५६। कपोती प्रथमं गर्भ गृहती काल भागते । भरखानि सुधुरे नोढे स्वपायुः समिधा सतो। तेषु काले व्यसायन्त रचिताययवा हरेः । शक्तिभिर्विमाव्याभिः कोमलाहतनूरुहारमा प्रजाः पुपुपतुः प्रीती दम्पती पुरवत्सली । शृण्वन्तौ कूजितं तासा निवृतौ कलभाति.१॥ सासा पतनसुस्पर्श: कूजिते ग्वचेष्टितैः । प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरौ मुदमापतुः ॥६०। स्नेहानुबहृदयावन्योन्यं विष्णुमायया। विमोहितौ दीनधियो शिशून् पुपुरतुःप्रजाः ॥६॥ एकदा जग्मतुस्तासामग्रार्य ती कुटुम्बिनी । परितः कानने तस्मिन्नार्थिनी घेरसुचिरम् ॥६२॥ दृष्ट्वा ताल्लुब्धकः कश्चिद् यदृच्छातो वनेवरः । जगृहे ज'लमात य घरतः स्वालयान्तिके ॥६॥ कोतच कपोती च प्रजापोपे सोत्सुकौ । गतौ पोपणमादाय स्वनीडमुपजामतु. १६४५ कपोती स्वारमजान वीधर वालझानालसंवृतानातानग्यधावत् कोशन्ती कोशतो भृशदुःखिता६५ सासकृत् स्नेहगुणिता दोनचित्ताजमायया । स्वयं चाबभ्यत शिचा वद्वान् पश्यत्यपस्मृतिः। कयोतश्चात्मजान बद्धानात्मबोऽप्यधिकान् मियानाभायां चारमसमो दीनो विललापातिदुःखित ॥ अहो मे पश्यतापायमल्पपुण्यस्य दुर्मतेः । अतृप्तस्त्राकृतार्थस्य गृहस्रवर्गिको हत' men अनुरूपानुकूला च यस्य मे पतिदेवता । शून्ये गृहे मा सन्त्यज्य पुत्रैः स्वति साधुभिःn सोऽई शून्ये गृहे दीनो मृतदारो मृतप्रजः । जिजीविषे किमर्थ वा विधुरो दुःखमीवित १७०n तास्तथैवाताछिभियुप्रस्तान् विचेष्टत.। स्वयं च कृष्णः शिशु पश्यमप्यत्रुधोऽपतत्५७१॥ सं लब्ध्वा लुब्धका फरः कपोतं गृहमेधिनम्। कपोतकान् कपोती च सिद्धार्थः प्रययो गृहम७२ एवं कुटुग्यशान्तारमा द्वन्द्वारामः पतस्विवत । पुष्णन् कुटुम्ब कृपणः सानुअन्धोऽवपीदति ३ यः प्राप्य मानुपं लोकं मुक्तिद्वारमपावृतम् । गृहेषु खगवत् सक्त-तमास्टच्युतं विदुः ॥७४ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायामेकादशस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः ॥ .. अथाष्टमोऽध्यायः ब्राह्मण-उवाच सुखमैन्द्रियर्क राजन् स्वर्गे नरक एव च । देहिना यद् यथा दुःनं तस्मासेच्छेत तद् युधः। प्रास सुमृष्टं विरसं महान्तं स्तोकमेव वा । पहच्छयापतितं असेदाजगरोऽक्रियः ॥ २॥ शयोताहानि भूरीणि निराहारोऽनुपक्रम । यदि नोपनमे मासो महाहिरिव दिष्टमुक्त । मोज.सहोमलयुतं मिनद् देहसकर्मकमा शयानो पीतनिदश्च नेहेतेन्द्रियवानपि ॥४॥ मुनिः प्रसनगम्भीरो दुधिंगाशो दुरत्ययः। अनन्तपारोशवोन्यः स्तिमितोद इवार्णवः ॥५॥ - ·। मूढः । श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः દુપ समृद्धकामो होनो वा नारायणपरो मुनिः । नोरसतन शुष्येत सरिद्भिरिव सागरः दृष्ट्वा स्त्रियं देवमायां तद्भावैरजितेन्द्रियः । प्रलोभितः पतत्यन्धे तमस्यग्नौ पतङ्गवत् ॥ ७ ॥ योरिद्धिरण्याभरणाम्बरादिद्रव्येषु मायारचितेषु प्रलोभितारमा ह्युपभोगबुया पतङ्गवनश्यति नष्टदृष्टिः ॥८॥ स्तो स्तोकं प्रसेन ग्रास देहो यतत यावता। गृहनिहिंसन्नातिष्ट वृत्ति माधुकरी मुनिः। अणुभ्यश्च महद्यश्च शानभ्यः कुशलो नरः ।.सर्वतः सारमादद्यात् पुप्पेभ्य इव पटादः॥१०॥ सायन्तनं वस्तनं वा न सङ्गृहीत भिारतमापाणिपात्रोदरामम्रो मक्षिकेव न समझो सायन्तनं श्वस्तनं वा न सड़ गृहीत भिक्षुकः। मक्षिका इव सद्गृह्नन् सह तेन विनश्यति १२॥ पदापि युवती भितुर्न स्पृशे दारवीमपि । स्पृशन् करीय अध्येत करिण्या अगसङ्गतः१३॥ नाधिगच्छेत् स्त्रियं प्राज्ञ.कर्हिचिन्मृत्युमात्मनःा बलाधिकः स हन्येत गजैरन्यैर्गजो यथा ॥१४॥ न देयं नोपभोग्यं घ लुब्धैर्यद् दुःखसञ्चितम् । भुक्ते तदपि तच्चान्यो मधुहेवार्थविन्मधु१५॥ सुदुःखोपार्जितैर्वित्तैराशासाना गृहाशिपः । मधुहेवाग्रतो भुङ्क्ते यति गृहमधिनाम्१६॥ प्राग्यगीतं न शृणुयाद् यतिर्वनचरः कचित । शिक्षेत हरिणाद् बद्धान्मृगयोर्गीतमोहितात्१७ नृत्यवादिनगीतानि जुपन् ग्राम्याणि योषिताम्।श्रासां क्रीडनको वश्य ऋष्यशृङ्गो मृगीसुतः१८ जिह्वयातिप्रमाधिन्या जनो रसविमोहितः । मृत्युमृच्छत्यसबुद्धिर्मोनस्तु पडिशैयथा॥१६॥ इन्द्रियाणि जयन्याशु निराहारा मनीषिणः। वर्जयित्वा तु रसनं तनिरसस्य वर्धते ॥२०॥ तावजितेन्द्रियो नस्याद् विजितान्येन्द्रियः पुमान्ान जयेद् रसनं यावजितं सर्वे जिते रसे२१॥ पिगला नाम वेश्याऽऽसीद् विदेह नगरे पुरा । तस्या मे शिक्षितं किञ्चिन्निबोध नृपनन्दनः२२॥ सा स्वैरिण्येकदा कान्तं सङ्केत उपनेष्यती । अभूत् काले बहिरि बिभ्रती रूपमुत्तमम्२३॥ मार्ग धागच्छतो वीषय पुरुषान् पुरुषर्षभ । ताछुल्कदान वित्तवतः कान्तान् मेनेऽर्थकामुकाn भागतेष्वपयातेषु सा सङ्केतोपजीविनी । अप्यन्यो वित्तवान् कोऽपि मामपैयति भूरिदः। एवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वायंवलम्बती । निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत ॥२६॥ तस्या वित्ताशया शुष्यद्वक्त्राया दोनचेतसः । निर्वेदः परमो जज्ञे चिन्ताहेतः सुखावहः॥२७॥ तस्या निर्विरणचित्ताया गीतं शृणु यथा ममा निर्वेद पाशापाशाना पुररस्य यथा ससिः२८ म यहाजातनिवेदो देहवन्धं जिहासति । यथा विज्ञानरहितो मनुजो ममता नृप ॥२९॥ पिङ्गलोवाच । महो मे मोहविततिं पश्यताविजितारमनः । या कान्तादसतः कामं कामये येन यालिशा३०॥ सन्तं समीपे रममं रतिप्रदं वित्तप्रद नित्यमिमं विहाय। अकामदै दुःखमयाधिशोकमोहमदं सुच्छमहं भजेक्षा ३३॥

·६५२ स्वचा श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः अहो मयाऽऽरमा परितापितो वृथा साधेश्यवृत्यातिविगवार्तया । स्त्रैणाबराद् यातपोऽनुशोच्यात मोतेन वित्तं रतिमारमनेन्छतो ॥३२॥ यदस्थिभिनिर्मितवंशवंश्यस्थूणं रोमनसे पिनद्धम् । सरसवहारमगारमेतद् विएमूवपूर्ण मदुपैति कान्या ॥३३० विदेहाना पुरे हस्मिनहर मुदधी. । यान्यमिच्छन्त्यसत्यस्मादात्मदात् काममयुनात्। सुहृत् प्रेटतमो नाथ श्रारमा चायं शरीरिणामातं. विक्रीयात्मनैवाह रमेऽनेन यथा रमा ॥३५॥' कियत् प्रियं ते व्यभजन् कामा ये कामदा नराः। श्राद्यन्तवन्तो भार्याया देवा चा कालविद्रुताः३६ नून मे भगवान् प्रीतो विष्णः केनापि कर्मणानिवेदोऽयं दुराशाया यन्मे जातः सुखावह ॥३७॥ मैवं स्युमन्दभाग्यायाः कशा निवेदहेतवः । येनानुबन्ध निहत्य पुरुषः शममृच्छति ॥३८ तेनोपकृतमादाय शिरसा ग्राम्यसङ्गताः । त्यक्त्वा दुराशाः शरणं प्रजामि तमवीश्वरम्३६॥ सन्तुष्टा प्रद्दधत्येतद् यथालाभेन जीवती । विहराभ्यमुनैवाहमात्मना रमणेन वै ॥४॥ संसारकपे पतित विषयैर्मुषितेषणम् । प्रस्तं कालाहिनाssrमान कोऽन्यत्रातुमधीश्वरः प्रास्मैव शात्मनो गोवा निविद्येत यदाखिलात। अप्रमत्त इदं पश्येद् प्रस्तं कालाहिना जगत्४२॥ ब्राह्मण उवाच एवं व्यवसितमतिराशा कान्ततर्पजाम्। छिम्योपशममास्थाय शय्यामुपविवेश सा ॥१३॥ आशा हि परम दुखं नैराश्यं परम सुखम् । यथा संघिय कान्ताशा सुखं सुष्पाप पिङ्गला इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायामेकादशस्कन्धे अष्टमोऽध्यायः ॥८॥ अथ नवमोऽध्यायः ब्राह्मण उवाच। परिप्रो हिदु साय यद् यत् प्रियतम नृणाम्। अनन्तं सुखमामोति तद् विद्वान् पस्स्यकिञ्चन.) सामिपं कुररं जघ्नुर्बलिनो ये निरामिषाः । तदामियं परित्यज्य स सुसं समविन्दत ॥२॥ न मे मानापमानी स्तो न चिन्ता गेहपुरिणाम्। प्रारमक्रीट प्रारमरतिर्विचरामोह यालवत्॥३॥ द्वाव चिन्तया मुत्तो परमानन्द थाप्लुतो । यो विमुग्यो जडो यालो यो गुणेभ्यः परं गत.. पवित् कुमारी स्यारमानं शृणानान् गृहमागताना स्वयं तानईयामास कापि यातेषु बन्धुपुरम सेनामम्यवहारार्थे शालोन् रहसि पार्थिव । अवतन्त्याः प्रकोष्टस्याश्वः शड्डा: स्यनं महत०६॥ सा तग्गुप्सितं माया महती मोदिता तत. वमा कैक्शः शङ्खान द्वौ द्वौ पारयोरशेषयत्न उभयोरायभू पोपो समानरयाः स्म गायोः।तपाप्ये निरभिददेकरमानाभयद् भनि.in अन्यशिक्षमिम वस्या उपदेशमरिन्दम । लोकाननुचरनेताँलोकतावविविसया || २ ·०१७" श्रीमदभागवते एकादशल्कन्धे अध्याय ६ ६५३ पासे बहूनां कल होवद् वार्ता द्वयोरपि । एक एव चरेत तस्मात् कुमार्या इन कङ्कण 10n मन एका संयुज्याजितश्वासो जितासन । वैराग्याभ्यासयोगेन ध्रियमाणमतन्द्रित ॥११॥ यस्मिन् मनो लब्धपदं यदेतन्छनै शनैर्मुञ्चति कर्मरेणन् । सत्वेन वृद्धेन रजस्तमश्च विधूय निर्वाणमुपैत्यनिन्धनम् ।।१२॥ तदेवमात्मन्यवरुद्धचित्तो न 1ो द किञ्चिद् बहिरन्तरं वा । यथेपुकारो नृपति ग्रसन्तमिपौ गतात्मा न ददर्श पावें ॥१३॥ एकचायनिकेतः स्यादप्रमत्तो गुहाशय । अलक्ष्यमाण श्राचारमुनिरेकोऽल्पभापण ॥१४॥ गृहारम्भोऽतिदु.खाय विफ्लश्चाध्रुवारमन । सर्प परकृत वेश्म प्रविश्य सुम्वमेधते ॥१५॥ एको नारायणो देव पूर्वसृष्ट स्वमायया । संह य कालफलया कल्पान्त इदमीश्वर ॥१६॥ एक एवाद्वितीयोऽभूदारमाधारोऽखिलाश्रय । कालेनात्मानुभावेन साग्यं नीतामु शक्तिपु। सत्यादिप्वादिपुरुषः प्रधानपुरपेश्वर परावराणा परम प्रास्ते कैवल्यसज्ञित । केवलानुभवानन्दपन्दोहो निरुपाधिक १८ केला मानुमावेन स्वमायां त्रिगुणारिमकाम्। संशोभयन् सजत्यादी त्या सूत्रमरिन्दम। सामाहु त्रिगुणव्यक्ति सृजन्ती विश्वतोमुखम् । यस्मिन् प्रोतमिदं विश्वं येन संसरते पुमान्२० यथोर्णनामिह दयादूणां सन्तय वक्त । तया विद्वत्य भूयस्ता प्रम येव महेश्वर ॥२१॥ यय यत्र मनो देही धारयेत् सकल धिया ।स्नेहाद द्वेषाद् भयाद् वापि याति तत्तरसरूपता कोटः पेशस्कृतं ध्यायन् फुटया सेन प्रवेशित. । याति त सारमता राजन् पूर्वरूपमसंस्यगन्॥२२ एवं गुरुभ्य एतेभ्य एषा मे शिक्षिता मति । स्यारमोपशिक्षितो पुदि मे यदत प्रभो। देहो गुरुमम विरयियेकहेतबिभ्रत् स्म सानिधन सततास्युदम् । तत्त्वान्यनेन विगृशामि यथा तयाफि पारस्यमि यथसितो विधराम्पस २१. जायात्मजार्थपशुभृत्यगृहातवर्गान् पुष्णाति या प्रचिकीर्षया वितम्वन् । स्वन्ते सकृन्डूमरदुधन स देह सष्वास्य पीजमयसीदति परधर्मा ३२६. जितकतोऽमुमपकर्षति काई सर्ग शिक्षोऽन्यतस्त्यावर प्रवण कुतधित् । प्राणोऽन्यतश्चपलहक्कच कमशक्तिदय सपन्य इय गेहपति लुनन्ति ॥२७॥ सृष्ट्वा पुराणि विविधान्यजयाऽऽमरारया वृशन् सरीमपपशून् एगदशमास्यान् । सैस्तरतुदयः पुरुरं विधाय मझायलोधिन मुदमाप देय ॥२८ सण्या सुदुलमिदं बसम्मवान्रो माध्यमदमनियमपी धीर । सूर्ण यवेत न पतेनुयायु याशि:श्रेयसाय विषय: राजु सरा स्याम् ॥२६॥ एवं सातपैराग्यो विज्ञानालोक प्रारमनि । विधामि महो। मुगमोनामि १३० * ·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १० न कस्माद गुरोर्शन सुस्थिर स्यात् सुपुष्फलम्।ग्री तदद्वितीय वे गीयते बहुधाभिः॥३॥ श्रीभगवानुवाच इत्युक्त्वा स यदुं पिप्रस्तमामन्त्र्य गभीरधीः । चन्दितोऽभ्यर्धितो राज्ञा ययौ प्रीतो यथागतम् अवधूतवचः श्रुत्वा पूर्वधा नः स पूर्वजः । सर्वसद्गविनिमुक्त: समचित्तो बभूव ह ॥३३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमइंस्था संहितायामेकादशस्कन्धे नथमोऽध्यायः ॥ ६ ॥ अथ दशमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच मयोदितेष्वहितः, स्वधर्म पु मदाश्रयः । वर्णाश्रमकुलाचारमकामामा समाचरेत् ॥१॥ अन्वीत विशुद्धामा देहिना विषयात्मनाम्। गुणेषु तवध्यानेन सर्वारम्भविपर्ययम् ॥ २ ॥ सुतस्य विषयालोको ध्यायतो वा मनोरथः । नानात्मकत्वाद् विफलस्तथा भेदा मधीगुणैः॥३॥ निवृत्तं कर्म सेवेत प्रवृत्तं मस्परस्यजेत् । जिज्ञासायो सम्प्रवृत्तो नादियेत् कर्मचादनाम्।४। यमानमीपर्ण सेवेत नियमान् मत्परः कचित्। मदभिक्षं गुरु शान्तमुपासीत मदात्मकम् ॥१॥ अमान्यमत्सरो दक्षो निर्ममो दृढसौहदः । श्रसस्वरोऽर्थजिज्ञासुरनसूयुरमोधवाक् ॥ ६॥ जायापत्यगृहग्रस्वजनद्रविणादिषु । उदासीनः समं पश्यन् सर्वेघर्षमिवात्मनः ॥७॥ विलक्षणः स्थूलसूक्ष्माद् देहादा मेदिता स्वरायथामिदारुणो दाह्याद दाहकोऽन्यः प्रकाशक. निरोधोत्पायमानावं ताकृतान् गुणान्। अन्तःप्रविष्ट श्राधत्त एव देहगुणान् परn En योऽसौ गुणविरचितो देहोऽयं पुरुषस्य हि । संसारस्तनिबन्धोऽयं पुंसो विद्याच्छिदात्मन 20 तस्माजिज्ञासयामानमात्मस्थ केवल परम् । सङ्गम्य निरसदेतहस्तबुद्धिं यथाक्रमम्॥११॥ आचार्योऽरणिरायः स्यादन्तेवास्युत्तरारणिः । तरसन्धान प्रवचन विद्यासन्धिः सुखावहः॥१२॥ वैशारदी सातिविशुद्धयुद्धिधुनोति मायाँ गुणसाप्रसूताम् । गुणश्च सन्दय यदारममेतत् स्वयं च शाम्पत्यसमिद् यथामिः ॥१३॥ अथैया मंकन गा मोजणी सुखदुःखयोः । नानास्यमद्य नित्याच लोककालागमात्मनामा मन्यसे सर्वमावानो संस्था यौरपत्तिकी यथा । तत्तदाकृतिभेदेन जायते भिधते व घोः । एवमप्यतं सर्वेषां देहिना देहयोगतः । कालावयवतः सन्ति भावा जन्मादयोऽसकृत् १६ अयापि फर्मयो कर्तुरस्वातनयं च लक्ष्यते । भोक्तुश्च दुःखसुखयोः को न्वर्थो विवशं भजेता न देहिना सुष्यं किचिद् विद्यते विदुपामपि । तथा च दुःखं मूदानां पृथाहरणं परम् ॥१८॥ यदि प्राप्ति विधात घ जानन्ति सुखदुःसयो:। तेऽप्पदा न विदुर्योग मृत्युनं प्रभवेद् यथा." को म्यर्थः सुसयरयेनं कामो पा मयुरन्तिके । पापा नीयमानस्य कायस्येव न दृष्टिद ॥२०॥ .

·श्रीमद्भागवते एकादशस्वन्धे अध्यायः ११ ६५५ त्रुतं च दृष्टवद् दुष्ट' स्पर्धास्यात्ययव्यय. । बद्धन्तरायकामत्यात कृषिवचापि निष्फलम् ॥२१॥ अन्तरायविहतो यदि धर्मः स्वनुष्टितः । तेनापि निर्जितं स्थान यथा गच्छति तदृणु।२२५ शष्ट्वेह देवता यज्ञैः स्वर्लोकं याति याज्ञिकः। भुञ्जीत देववत्तन भोगान् दिव्यान निजार्जितान्म स्वपुण्योपचिते शुभ्रे विमान उपगीयते । गन्धविहरन् मध्ये देवीना हृद्यवेपटक ५२४॥ स्त्रीमिः कामगयानेन किङ्किणीजालमालिना। कोढन् न वेदात्मपातं सुराक्रोडेपु निर्वृतः॥२१॥ तावत् प्रमोदते स्वर्ग यावत् पुण्यं समाप्यते। सीणपुरय: पतत्यागनिच्छन् कालचालित २६॥ यधधर्मरतः सङ्गादसतां वाजितेन्द्रियः । कामारमा : पणो लुब्ध. वणी भूतविहिंसक. " पशूनविधिनाऽऽलम्य प्रेतभूतगणान् यजन् । नरकानवशो जन्नुर्ग वा यात्युल्बणं तम ४२८॥ कर्माणि दुःखोदैाणि कुर्वन् दहेन तैः पुनः । देहमामजते तय कि सुखं मत्यधर्मिणः ॥२६॥ लोकाना लोकपालानां मद्यं क्ल्पजीविनाम् । ब्रह्मणोऽपि भयं मत्तो द्विपराधंपरायुषः॥३०॥ गुणाः सृजन्ति फर्माणि गुणोऽनुसृजते गुणान् । जीवस्तु गुणसंयुक्तो भुड्के कर्मफलान्यसौ३॥ , यावत् स्याद् गुणवेपम्यं तापमानास्वमात्मन । नानास्वमात्मनो यावत् पारतन्मयं तदेव २ि यावदस्यास्वतन्त्रत्वं तावदीश्वरतो भयम् । य एतत् समुपासीरंस्ते मुह्यन्ति शुचार्पिता:३३ पाल पारमाऽऽगमो लोकः स्वभावो धर्म एन चाइति मा बहुधा प्राहुगुणव्यतिकरे सति॥३४॥ उद्धव उवाच गुणेषु वर्तमानोऽपि देहजेवनपावृतः । गुणे- पद्धपते देही पदयते या कथं दिमो३५० पए वर्तेत विहरेत् वैवा शर्यत लपणः । कि भुमीतीत विसृजेच्दपीतासीत याति या३६ एसदस्युत मे महि भ प्रभविदा पर । नित्यमुक्तो नि यबद्ध एफ एवेति मे प्रमः ॥३० इति श्रीमद्भागवत महापुराणेपारमहंस्या सहितायामेकादशस्कन्धे दशमोऽध्यायः ॥10॥ अर्थकादशोऽध्यायः भीभगवानुवाच मदो मुक्त इति व्याख्या गुणतो मे न यस्तुत. । गुणस्य मायामूल यान मे मोशे न साधनम् । शोकमोही सुखं दुख देहापसिध मायया । स्वमो ययाऽ मन गयाति: संसतिनं तु वास्तवी विद्यापि मग सन् विदयुदय शरीरिणाम् । मोपधारी पाये मापया मे विनिर्मिने ॥३॥ पकस्यैव ममाशस्य जीयस्यव महामने । पन्धोऽस्याविरयानादिविषयाच तथेतर. ॥४॥ मय यस्य मुक्तस्य धनपरयं वदामि से । पिस्वधर्मियोस्तात खितपोरेकर्मितिः॥ मुपवती साशी ससापो पापयतो पृतनी पणे। एसयो. सादति निसलाप्रमन्यो मिरखोपि प्लेन भूपान् ॥ ६॥ - ·1921 - ६५६ श्रीमद्भागवते एकाठशस्झन्ध अध्यायः ११ धारमानमन्यं च स वेद विद्वानपिप्लादो न पिप्पलादः । योऽधिया युक् म तु नित्यग्दो विद्यामयो यः स तु निरयमुक्तः ॥ ७॥ देहस्थोऽपि न देहस्यो विद्वान् स्वमाद् यथोत्थितः। यदेहस्थोऽपि देहसःकुमतिः स्थमा यथातक इन्द्रियैरिन्द्रियायपु गुणैरपि गुणेषु च । गृह्यमाणेप्यहं कुर्यान विद्वान् यस्वविक्रियः१ ॥ देवाधीने शरीरेऽस्मिन् गुणमाइयेन कर्मणा । वर्तमानोऽयुधस्तत्र फर्तास्मीति नियन्द्रय एवं विरक्तः शयन ग्रासनाटनमजने । दर्शनस्पर्शनघ्राणभोजनधरणादिषु न तथा पदयते विद्वस्तित्र तत्रादयन् गुणान्। प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यया खं सवितानिलार वैशारय क्षयासङ्गशितया 'द्विग्नमंशयः ।.प्रतिबुद्ध इव समानानात्वाद् विनिवर्तते॥१३॥ यस्य स्युर्वीवसङ्कल्पाः प्राणेन्द्रियमनोवियाम् । वृत्तयः स विनिर्मुक्तो देहस्योऽपि हि तद्गुणैः।। यस्यामा हिंस्यने हिंस्र येन किवद् यदृच्छया । अयंते वा धचित्तम म व्यतिक्रियते युधः११ न स्तुवीत न निन्देत कुर्वतः साध्वसाधु या पदतो गुणदोगम्यो यर्जितः समदमुनिः ६ न कुर्यान वदेत् किजिन ध्यायेत् साध्वसाधु वा प्रात्मारामोऽनया घृश्या विचरेजदवन्मुनि.. शब्दद्ब्रह्मणि निष्णातों न निष्णायात् परे यदि) श्रमस्तस्य श्रमफलो प्रधेनुमिन रमतः। गौ दुग्धदोहामसती च भायां देई पराधीनमसरमजा । वित्तं त्वतीर्थोकृतमङ्ग वाचं होना मया रक्षति दुःखदुःखी १६॥ यस्यां म मे पावनमन कर्म स्थित्युद्भवप्राणनिरोधमस्य । लोलापतारैसितजन्म वा स्याद् बन्ध्या गिरं तो बिभृयाल धीरः।२०॥ एवं जिज्ञासयापोझ नानावभ्रममात्मनि । उपारनेत विज मनो मय सर्वगे २an यद्यनीशो धारयितुं मनो ब्रह्माण निश्चलम् । मयि सणि कर्माणि निरपेक्षः समाचर २२॥ श्रद्धातु कथाः एवन सुभदा लोकपाचनी । गायननुम्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहुः२३ मस) धर्मकामार्यानाचरन् मदपाश्रयः । लभते निश्चला भक्तिमय्युद्धव सनातने ॥२४॥ सत्सद्गलब्धया भवत्या मयि मांस उपामित्ता। स वै मे दर्शितं सदिरअसा विन्दते पदमु२५ उद्धव उवाच साधुस्तयोत्तमश्लोक मतः कीग्विधः प्रभो । भक्तिस्त्वयुपयुज्येत कोशी सद्धिारता ॥२६॥ एतन्मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । मणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥२७॥ वं प्रक्ष परम व्योम पुरपः प्रकृतेः परः । अवतीर्णोऽसि भगवन् स्वेच्छोपात्तपृथग्वारमा श्रीभगवानुवाच कृपालुस्कृतद्रोहस्तितितः सर्वदेहिमाम् । सत्यसारोऽनपद्यात्मा सम सर्वोपकारक: २६ कामरहतधोदन्तिो मृदुः शुचिरकिञ्चनः । अनीही मितभुक् शान्तस्थितो मच्छरणो मुनिः - ·ज्ञात्याज्ञास्वाथ माधवणे श्रद्धा मम ॥३८॥ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १२ ६५७ अप्रमत्तो गभीरारमा तिमाहितपनुण: ।। अमानी मानदः कल्पो मैन. कारणिक कयिः । धाज्ञाय गुणान् दोषान् मयाऽऽदिष्टानपि स्वकानाधर्मान संत्यज्य य. सर्वान् मा भनेत स सत्तम ये वै मो यावान् यश्चास्मि याशामजन्त्यनन्यभावेन ते मे भातमा मता:॥३३॥ मद्विदमदक्तजनदर्शनस्पर्शनार्चनम् । परिचयां स्तुति प्रगुणकर्मानुकीर्तनम् ॥३॥ मदनुभ्यानमुद्धय । सर्वलाभोपहरणं दास्येनात्मनिवेदनम् ॥३१॥ मजन्मकर्मकथन • पर्वानुमोदनम् । गौतताएडववादिप्रगोटोमिमंदोत्सव. ५३६१. यात्रा यलिविधानं च सर्ववार्षिकपर्वसु । वैदिकी तान्त्रिकी दीपा मदीयमतधारणम्३७॥ ममा स्थापने श्रद्धा स्वत. संहत्य चोद्यमः । उद्यानोपवनामोहपुरमन्दिरकर्मणि सम्मार्जनोपलेपाम्या सेकमण्डलवर्तनः । गृहशुभूपर्ण मसं दासपद् यदमायया ॥३६॥ पमानित्यमदम्भिव कृतस्यापरिफीर्तनम् । अपि दीपावलोमे नोपयुज्यारिवेदितम् ॥ यद् यदिष्टतम लोके ययातिनियमात्मनः । सत्तनिवेदपेन्मा सदानन्याय फररते ॥४॥ सूर्योऽनिर्याणी गावो वैष्णवः ख मरुजलम् । भूरा मा सर्वभूतानि भद्र मापदानि मे॥४२॥ सूर्ये तु विधया नया हविराग्नी यजेत माम्। प्राति पेन तु विनाम्पे गोया यवसादिना पप्णये पन्धुसकृत्या ददि से ध्याननिष्टपा । यायो मुण्यधिया सोये यस्तीपपुरस्कृत १५ स्वपिले मन्ग्रहश्यमांगेरामानमारमनि । सेतज्ञ सांभूतेषु समायेन योत माम् ॥५ मिन्दयेवेविति मप शाचगवान्युनः । युन. चतुर्भुज शान्त ध्यायात समाहित टाप्लेन मामेव पो यजेत समाहितः । लमते मयि सनकि मास्मृति साधुमेग्या प्रायेण महियोगेन सरसन विनोदय । नोपायो विपने सध्या मापणं दिसतामाम् । अर्धरात् परम गुम गएरातो यदुनन्दन । मुगोप्यमपि पश्यामि व मे मृपः मुदा सरा इति श्रीमद्भागपते महापुराये पारमहंस्या पहिनायामकायस्कम्भे एचदशोऽध्यायः ॥ अथ द्वादशोऽध्यायः श्रीभगवानुपाच - ·स सङ्गान्मामुगगता: non ६५० श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्याय १२ से नग्धोतश्रुतिगणा नोपासितमहत्तमाः । अयतातततपस. केवलेन हि भावेन गोप्यो गावो नगा मृगाः । येऽन्ये मूढधियो नागा: सिद्धा ममीयुरजसा यं न योगेन सांख्येन दानयततोऽवरैः । व्याख्यास्वाध्यायसंन्यासैः प्राप्नुयाद् यत्रवानपिन रामेण सार्ध मथुरा प्रणीते श्वाफल्किना मय्यनुरक्तचित्ताः। विगाढभावेन न मे वियोगतीयाधयोऽन्यं ददृशुः सुखाय unon तास्ताः क्षयरः प्रेटतमेन नीता मयैव वृशिवनगोचरेण । पणार्धवत्ताः पुनरङ्ग तासा हीना मया कल्पसमा बभूवु nan ता नाविदन् मण्यनुपङ्गाबद्ध धियः स्वमारमानमदस्तथेदम् । यथा समाधौ मुनयोऽधितोये नद्यः प्रविष्टः इव नामरूपे ॥१२॥ मकामा रमण जारमस्वरूपविदोऽयलाः । ब्रह्म मा परम प्रापुः सङ्गाच्छतसहस्रयः ॥१३॥ तस्माचमुन्दयोत्सृज्य चोदना प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तं च निवृत्तं च श्रोतव्यं ध्रुतमेव च ॥४॥ मामेक्मेव शरणमात्मान सर्वदेहिनाम् । याहि सर्वात्मभावेन मया स्या झाकुतोभयः ।। उद्धव उवाच संशयः शरवतो याचं तव योगेश्वरेश्वर मनिरतंत यात्मस्थो येन प्राम्यति मे मन १६ श्रीभगवानुवाच स एप जीवो विचरप्रसूति. प्रायोन घोपेण गुहां प्रविष्ट । मनोमयं सूपममुपेत्य रूपं माना स्वरो वर्ण इति स्थविष्ट ॥१७॥ यथानतः खेऽनिलयन्धुरूमा बलेन दारण्यधिमयमानः । अणुः प्रजातो हविय समिभ्यते सधैव मे व्यक्तिरियं हि पाणी ॥१॥ एवं गदिः कर्म गतिविपगों घायो रमो हक स्पर्श. श्रुतिध । सदपविज्ञानमयाभिमानः सूयं रज सवतमोविकार. 10 अयं हि जीवविदरजयोनिरस्यक्त एको ययसा स आधः । विलिष्टशक्तिरंहुधेर भाति योनानि योनि प्रतिपय यदत् ॥२०॥ पस्मिविद प्रोतमशेषमोत पटो यथा सन्तुवितानसंस्थ. । पएर पारतरु पुराण. कांग्मर. दुष्पफले प्रसूने ॥२१॥ देस्य योजे शतमूलशिनालः पस्कन्य. पवरसमसूतिः । दीपात्रो दिमुपर्णनोदनियस्कलो विफज्ञोऽके प्रविष्टः ॥२२॥ प्रदन्ति में पलमस्य गृध्रा प्रामेचरा पुस्मरण्यासाः। ईसा य एवं पशुरूपमिधर्मायोमर्प ये सयेद घेदम् ॥२३॥ -- - .

·+ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १३ ६५६ एवं गुरूगासनयकभक्त्या विद्याकुठारेण शितेन धीरः । विवृश्च्य जीवाशयमप्रमत्त. सम्पद्य चारमा नमथ त्यजाखम् ॥२४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धे द्वादशोऽध्याय. ५१२॥ अथ त्रयोदशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच सत्वं रजस्तम इति गुणा बुद्धेनं चारमनः । सत्वेनान्यतमौहन्यात् सावं सत्वेन चैव हि सत्वाद् धर्मो भवेद् वृद्धात् पुंसो मद्भत्तिलक्षण । साविकोपासया सत्त्वं ततो धर्म.प्रवर्तते २ धर्मो रजस्तमो हन्यात सत्वदृद्धिरनुत्तमः । श्राशु नश्यति तन्मूलो ह्यधर्म उभये हत।३। श्रागमोऽपः प्रजा दशः कालः कर्म च जन्म च । ध्यानं मन्त्रोऽथ संस्कारो दशैते गुणहेतवः ४ तत्तत्सात्विकमेवैगा यद् यद् वृद्धाः प्रचाते । निन्दन्ति ताममं तत्तद् राजसं तदुपेक्षितम्। सारिवकान्येव सेवेत पुमान सत्वविवृद्धये । ततो धर्मस्ततो ज्ञानं यावस्मृतिरपोहनम् ६ वेणुपद्धपंजो बहिर्दग्ध्वा शाम्यति तद् वनम् । एवं गुणव्यत्ययजो देहः शाम्यति तत्क्रियः॥७॥ उद्धव उवाच विदन्ति माः प्रायेण विषयान् पदमापदाम् । तथापि भुञ्जते कृष्ण तत्क्यं श्वसराजवत् HEA श्रीभगवानुवाच अहमि यन्यथाबुद्धिः प्रमत्तस्य यथा हृदि । उत्सर्पति रजो घोरं ततो वैकारिक मन.un रजोयुक्तस्य मनस. सङ्कल्प सविकसक । ततः कामो गुणध्यानाद् दु.सह स्याद्धि दुर्मते.. करोसि कामशगः कर्माण्यविजितेन्द्रियः । दु खोदकर्माणि सम्पश्यन् रजोवेगविमोहित.११॥ रजस्तमोम्यो यदपि विद्वान् विक्षिप्तधोः पुनः । अतन्द्रितो मनो युजन दोपदृष्टिनं सनते १२ अप्रमत्तोऽनुयुजीत मनो मत्यर्पयञ्छन । अनिर्विरणो यथाकाल जितश्वासो जितासनः । एतावान् योग प्रादिष्टो मच्छिष्यै सनकादिमि । सर्वतो मन धाकृष्य मय्यदाऽऽश्यते यया में उद्धव उवाच यदा व सनकादिभ्यो येन कोण केशव । योगमादिष्टवानेतद्रूपमिच्छामि वेदिनम्10 श्रीभगवान्याच पुना हिरण्यगर्भस्य मानसाः सनकादयः । पारसुः पितरं सूपमा योगस्यकान्तिको गतिम्म सनकादय कचु. गुणेवाविरते घेतो गुणाचेतसि च प्रभो । कपमन्योन्यसरयागो मुमुशोरतितितोपों 1101 श्रीभगवानुवाच ५५ प्रष्टो महादेष. स्वयम्भूभूतभायन. । व्यापमानः भयो नाम्यपयत फर्मभी.10 - ·1 । . ६६० श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १३ स मामचिन्तबद् देवः प्रभारतितीर्पया । तस्याहं हंसरूरेण सफाशमगमं तदा ॥१६॥ दृष्ट्वा मा त उपमन्य कृपा पादाभिवन्दनम्। ब्रह्माणमग्रतः कवा पप्रच्छुः को भवानिति॥२०॥ इत्यहं मुनिभिः पृष्टस्तावजिज्ञासुभिस्तदा । यदबोचमई तेभ्यस्तदुःव निबोध में २१॥ वस्तुनो यद्यनानात्वमात्मनः प्रश्न ईदृशः । कथं घटेत वो विप्रा वक्तुर्वा मे क श्राश्रयः ॥२२॥ पञ्चात्मकेषु भूतेषु समानेषु च वस्तुतः । को भवानिति व. प्रश्नो वाचारम्भो नम:॥२३॥ मनसा वचसा ध्या गृह्यतेऽन्यैरपीन्द्रियः । अहमेव न मत्तोऽन्यदिति बुध्यध्वमासा १२४॥ गुणेवाविशते चेतो गुणाश्चेतसि च प्रजाः । जीवस्य देह उभयं गुणाश्च तो मदात्मन ॥२५॥ गुणेषु चाविञ्चित्तमभीषणं गुणसेवया । गुणाश्च चित्तप्रभवा मद्रूप उभयं त्यजेत् ॥२६॥ जाग्रत् स्वतः सुपुप्तं च गुणतो बुद्धिवृत्तय । तासा विलक्षणो जीवः सातित्वेन विनिश्चित ।२७॥ यहि संमृतिबन्धोऽयमात्मनो गुणवृत्तिदः । मयि तुर्ये सितो जयात् त्यागस्तद्गुणचेतसाम् । अहङ्कारकृतं बन्धमारमनोऽर्थविपर्ययम् । विद्वान् निर्विद्य संसारचिन्ता तुयें स्थितस्त्यजेत्।। यावन्नानार्थधीः पुंसो न निवर्तेत युक्तिभिः । जागयपि स्वपन्नशः स्वप्ने जागरण यथा ॥३०॥ असनादारमनोज्येषा भावानो तस्कृता भिदा। गतयो हेतवश्वास्य मृपा स्वप्नाशो यथा॥३१॥ यो जागरे बहिरनुतणमिणोऽर्थान् भुक्त समस्तकरणहदि तस्सदक्षान् । स्वप्ने सुपुप्त उपसंहरते स एकः स्मृत्पन्वयात्रिगुणवृत्तिगिन्द्रियेश. ५३२॥ एवं विमृश्य गुणतो मनसख्यवस्था मन्मायया मयि कृता इति निश्चिताः । संछिद्य हार्दमनुमानसदुक्तितीक्ष्णज्ञानासिना भजत माखिलसंशयाधिम् ॥३३॥ ईत विनममिदं मनसो विलासं दृष्टे विनष्टमतिलोलमलातचकम् । विज्ञानमेकमुरुधेव विमाति माया स्वप्नविधा गुणविमर्गकृतो विकल्प. ॥३४॥ ष्टि ततः प्रतिनिवर्त्य निवृत्ततृष्णस्तूष्णीं भवेनिजसुखानुभवो, निरोहः । संश्यते क च यदीदमवस्तुयुधा श्यक्तं भ्रमाय न भवेत् स्मृतिरानिपातात् ॥३१॥ देई घनश्वरमवस्थितमुत्थितं वा सिद्धो न पश्यति यतोऽध्यगमत् स्वरूपम् । देवादप्तमुत दैववादुपेतं वासो पधा परिकृतं मदिरामदान्धः ॥३६॥ देहोऽपि दैववशगः खलु कर्म यावत् स्वारम्भकं प्रतिसमीचत एव सासुः । तं सप्रपञ्चमधिस्टसमाधियोग. सामं पुनर्न भजते प्रतिबुद्धवस्तः ॥३७॥ मयतदुक्तं यो विमा गुवं यत् सोम्ययोगयोः । जानीत माऽऽगतं यज्ञं युष्मद्धर्मविवक्षया ३८ महं योगस्य सौख्यत्य सत्यस्यतस्य सेजसः । परायणं द्विजष्टाः श्रियः कोदमस्य च ३६ मा भजन्ति गुणाः सबै निर्गुण निरकम् । सुहृदं प्रियमारमानं साम्यासनादयोऽणा ४० इति मे दिखसन्देहा मुनयः सनकादयः । सभामयिकापरया माश्यागृणत संस्तnan - .

·क । श्रीमद्भागवते पकादशस्कन्धे अध्याय १४ ६६१ रहं पूजितः सम्यक् संस्तुतः परमपिभि । प्रन्याय स्वकं धाम पश्यतः परमेष्टिन. ॥४२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धे प्रयोदशोऽध्यायः ॥१३॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः उद्धव उवाच बदन्ति कृष्ण धेयासि यहूनि ब्रह्मवादिनः । तेपा विकल्पप्राधान्यमुताहो एक मुख्यता ॥१॥ भवतोदाढतः स्वामिन् भक्तियोगोऽनपेशितः । निरस्य सर्वतः सङ्ग येन त्वरयाविशेन्मनः ॥२॥ श्रीभगवानुवाच कालेन नष्टा प्रलये वाणीयं वेदसंज्ञिता । मयाऽऽदौ ब्रह्मणे मोक्ता धर्मो यस्यां मदात्मक ३ सेन प्रोक्ता च पुत्राय मनवे पूर्वजाय सा । ततो भृग्वादयोऽगृह्णन सप्त ब्रह्ममहर्षयः ॥४॥ तेभ्यः पितृभ्यस्तरपुया देवदानवगुह्यकाः । मनुष्याः सिद्धगन्धर्वा. सविद्याधरचारणाः ॥५॥ किंदेवाः किन्नरा नागा रच किम्पुरुषादयः । ब्रह्मास्तेपा प्रकृतयो रजःसरवतमोभुवः ॥६॥ याभिभूतानि भिधन्ते भूतानां मतयस्तथा । यथाप्रति सर्वेषा चिया वाचा सवन्ति हि ॥ एवं प्रकृतिवैचित्र्याद भियन्ते मतयो नृणाम्। पारम्पर्येण केपाश्चित् पाखण्डमतयोऽपरे un मन्मायामोहितधियः पुरुषाः पुरुषर्षभ । श्रेयो वदन्यनेकान्तं यथाकर्म पथारुचि ॥ धर्ममेके यशश्चान्ये कामं सत्यं दर्म शमम् । अन्ये वदन्ति स्वार्थ वा ऐश्वर्य त्यागभोजनम्। पेचिद् यशतपोदान प्रतानि नियमान् यमान् । अ धन्तवन्त एवं लोका: फर्मविनिर्मिताः। दुःखोदकास्तमोमिष्टाः प्रदानन्दाः शुचार्पिता ॥११॥ मर्पिता मनः सभ्य निरपेक्षस्य सर्वतः । मयाऽऽरमना सुखं यत्तत् कुत स्याद् विषयारमनाम्। अकिञ्चनस्य दान्तस्य शान्तस्य समचेनस । मया मन्तुष्टमनस सर्वा. सुखमया दिश ॥१३॥ न पारमेष्टय न महेन्द्रधिष्ण्यं न सार्वभौमं न रसाधिपत्यम् । न योगसिद्धीरपुनर्भवं वा मर्पितास्मेति मद्विनान्यत् ॥१४॥ न तथा मे प्रियतम श्रात्मयोनिनं शङ्करः । न च सपणो न श्री वास्मा च यथा भयान्१५ नरपेक्ष मुनि शान्तं निरं समदर्शनम् । अनुग्रजाम्यहं नित्यं पूयेयेत्यधिरेणुभिः ॥१६॥ निकिञ्चना मय्यनुरक्तचेतस. शान्ता महान्तोऽसिलजीववत्सलाः । फामैरनालब्धधियो जुरन्ति यत् तन्नरपेक्ष्यं न विदुः सुखं मम ॥१७॥ याध्यमानोऽपि मद्भक्तो विश्यरजितेन्द्रिय. । प्राय प्रगल्भया भव या विषयांभिभूयते ॥1 यथाग्नि सुसमृद्धाचि. करोग्येधासि भस्मसात्। तथा मद्विपया भक्तिरुद्धवैनासि क श १६५ न साधयति मा योगो न साल्यं धर्म उव । न स्वाध्यायस्तपस्यागो यथा भक्तिममोर्जिता। N ·६६२ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे श्रध्यायः १४ भक् याहमकया ग्राह्य श्रद्धयाऽऽ मा प्रिय सतामाभक्ति पुनाति मनिष्टा श्वपाकानपि सम्भवाः धर्म. स यदयोपेतो विधा वा तपसान्विता । मद्भक्त्यापेतमारमान न सम्यक् प्रपुनाति हि कथ विना रोमही द्रवता चेतसा विना। विनाऽऽनन्दाश्रुकुलया शुध्येद् भक्त्या विनाऽऽशय ॥ वाग् गद्दा द्रवते वस्य चित्त रुदत्यभीषण हसति कचिच्च । विलज उद्गायति नृत्यते च भद्भक्तियुक्तो भुवन पुनाति ॥२४॥ यथाग्निना हेम मल जहाति ध्मात पुन स्व भजते च रूपम् । श्रामा च कर्मानुशय विधूय मद्भक्तियोगेन भन यथो माम् ॥२५॥ यथा यथाऽऽस्मा परिमृज्यतेऽसौ मत्पुण्यगाथाश्रवणाभिधान । तथा तथा पश्यति वस्तु सूधम चतुर्यथैवाजनसम्प्रयुक्तम् ॥२६॥ विषयान् ध्यायतश्चित्त विषयेषु विपजते । मामनुस्मरतश्चित्तं मय्येव प्रविलीयते ॥२७॥ तस्मादसदभियान यया स्वप्तमनोरथम् । हित्वा मयि समाधरस्व मनो मद्रावभ वितम्॥२८॥ स्त्रीणां स्त्रीसहिना सङ्ग त्यस्या दूरत प्रारमवान्। मे विविक्त पासीनश्चि तयेन्मामतन्द्रित । न तथास्य भवेत् ह शो यशान्यप्रसगत । योपिरमाद् यथा पुसो यथा तत्समिसरत ३० उद्धव उवाच पथा स्वामर विन्दास पाश या पदारमकम् । ध्यायेन्मुमुघरेतन्मे ज्यान व यक्तुमईसि ॥३१॥ श्रीभगवानुवाच सम घासन पासीन समझायो यथासुखम्। इस्तावुरसङ्ग प्राधाय स्वनासापातेसण ॥३२॥ प्राणस्य शोधयेन्मार्ग पूरकुम्भकरेचकै । विपर्ययेगापि शनैरम्पसेसिजिनेन्द्रियः ॥३३॥ दयविच्छिममोहार घण्टानाद बिसोयंवत् । मायेनोदीयं समाप पुन सवेशयेन् स्वरम्॥३४॥ पक्ष प्रणवसयुक्त प्राणमेव समन्यसेत् । दशायरिावण मासादर्याग्जितानिल ३५ पुण्डरीकमन्त म्पमूर्धनानमयोमुम्बम् ।ध्यायोचमुपमुखिदमष्टपन सकर्णिकम् ॥३६॥ कपिकायो म्यमा सूर्यमोमानोनुत्तरोताम् । यहिमध्ये स्माद् रूप ममैतद् ध्यानमङ्गलम् । मम प्रशान्त मुमुन्य दोघंचारुतम् । मुचारमुन्दरप्राय मुकपोल शुपिस्मितम् ॥३॥ ममानर्णविन्यस्नस्फुर महापडलम् । हेमाम्बरं घनश्याम घोवासश्रीनिस्तनम् ॥३६॥ মখমামলাযি বিষয় पुरविनमरपा फौरनुमप्रभया पुतम् ॥on पुमरकरीटमकारबाहदायुसा । महिपुग्दा त प्रमामुमुरेपणम् । मुठमारमभिस्यायेत् सनिपु मनो दधत् 10 दिपाशी पाभ्यो मनसाप सम्मन । पुदमा सारथिना धीर अपये मयि सरा,५२ म पाया कि पारपन 1 मम्यानि पिये भूप मुम्मिा भावये गुम्मम्।

·६६३ 1 श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १५ तत्र लब्धादं चित्तनाप व्योन्नि धारयेत् । तच त्यत्वा महारोहो न किचिदपि चिन्तयेत् । एवं समाहितमतिर्मामेवात्मानमात्मनि । विचष्टे मयि सर्वात्मन् ज्योतिज्योतिपि संयुतम् ॥ ध्यानेनेरथं सुतीग्रेण युञ्जतो योगिनो मनः । संयास्यत्याशु निर्माणं द्रव्यज्ञानक्रियाश्रम ॥४६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धे चतुर्दशोऽध्यायः ॥१un अथ पंचदशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच जितेन्द्रियस्य युक्तस्य जितश्वासस्य योगिनः । मयि धारयतश्चत उपतिष्ठन्ति सिद्धयः ॥१॥ उद्धव उवाच कया धारणया कास्वित् कस्विर मिद्धिरव्युत। कति वा सिद्धयो यूहि योगिनो सिद्धिदो भवान् श्रीभगवानुवाच सिद्धयोऽष्टादश प्रोक्ता धारणायोगपारगैः। तासामष्टौ मत्प्रधाना दशैव गुणहेतवः ४३n अणिमा महिमा मूर्तेलघिमा प्राप्तिरिन्द्रियैः । प्राकाम्यं श्रुतदृष्टेषु शक्तिप्रेरणमीशिता ॥४॥ गुणेष्वसङ्गो वशिता यरकामस्तदयस्यति । एता मे सिद्धयः सौम्य अष्टावोत्पत्तिकामत.n अनूमिमरवं देहेऽस्मिन् दूरश्रवणदर्शनम् । मनोजवः फामरूपं परकायप्रवेशनम् ॥६॥ स्वच्छन्दयुर्देवानां सहक्रोढानुदर्शनम् । यथासङ्कल्पपंसिद्धिराज्ञाप्रतिहतागतिः परचित्ताधभिज्ञता । अग्न्याग्नुविधादीनां प्रतिष्टम्भोऽपराजयःnEA एताश्चो देशतः प्रोक्ता योगधारणसिद्धयः । यया धारणया या स्याद् यथा वा स्यासिबोध मे। भूतसूधमारमनि मयि तन्मा धारयेन्मनः । अणिमानमवाप्नोति तन्मायोपासको मम Hon महत्यारमन्मयि परे यथासंस्थ, मनो दयत् । महिमा नमामोति भूतानां च पृथक् पृथक् ११ परमाणुमये चित्तं भूतानां मयि रजयन् । कालसूधमार्थता योगी लबिमानमवाम यात्१२ धारयन् मयताचे मनो वैकारिकेऽखिनम् । सर्वेन्द्रियाणामारम वं प्राति प्रामोति मन्मनाः । महत्यात्मनि यः सूने धारयेन्मयि मानसम्। प्राकाम्यं पारमेष्टय मे विन्दतेऽव्यक्तजन्मन.१५॥ विष्णौ व्यधीश्वरे चित्तं धारयेत् कालविप्रहे । स ईशित्वमवामोति प्रज्ञ चोदनाम् ॥१५॥ नारायणे सुरीयाएये भगरच्छन्दशब्दिते । मनो मय्यादधद् योगी मदर्मा वशितामियात्म निर्गुणे ब्रह्माणि मयि धारयन् विशद मनः । परमानन्दमामोति यत्र कामोऽवसीय non धेसद्वीपपती चितं शुद्ध धर्ममये मयि । धारयच्छ्वेतता याति पभिरहितो नरः ॥१८॥ मय्याफाशात्मनि प्राणे मनसा घो मुदहन् । तमोपलव्या भूताना हंसो वाचः श्योरयसीमा चस्त्वष्टरि संयोग्य स्वष्टारमपि धपि । माता मनसा ध्यायन् विधं पश्यति सूचमरक्॥ मनो मयि सुसंयोग्य देहं तदनु घायुना । मदारणानुभावेन सग्रात्मा या ये मनः ॥२१॥ निकालज्ञ वमन्द ·श्रीमद्गागयते एकादशस्कन्धे अध्यायः १६ यदा मन उपादाय यद् यद् रूपं दुभूपति । तत्तद् भवेमनोरूपं मद्योगवलमाश्रयः ॥२२॥ परकायं विशन् सिद्ध प्रारमानं तत्र भावयेत् । विहिवा विशेत् प्रणो पायुभूतः घडधिवत् पाण्याऽऽपीड्य गुर्द प्राणं हृदुरःकरठमूघंसु । पारोप्य प्रारम्ध्र ण ब्रह्म नीत्वोत्सृजेत्तनुम् २४ विहरिष्यन सुराकीडे मत्स्थ सावं विभावयेत । विमानेनोतिष्ठन्ति सत्रवृत्तीः सुरखियः ॥२१॥ यथा सङ्घलयेद् बुद्धया यदा वा मत्परः पुमान्। मयि सत्ये मनो युजस्तथा तत् समुपानुते । यो वै मद्रावमापन ईशिसर्वशितः पुमान् । कुतश्चिम विदन्येत तस्य धाज्ञा यथा मम ॥२०॥ मद्भक्त्या शुद्धसत्वस्य योगिनो धारण विदः । तस्य त्रैकालिको बुद्धिर्जन्ममृत्यूपहिता॥२८॥ अग्न्यादिभिनं हन्येत मुनेयोगमय युः । मद्योगान्तचित्तस्य यादसामुदकं यथा ॥२६॥ मद्विभूतीरभिध्यायन् श्रीवरसास्वविभूषिताः । वजातपत्रव्यजनैः स भवेदपराजितः ॥३०॥ उपासकस्य मामेवं योगधारणया मुने.। सिद्धयः पूवंकथिता उपति टन्यशेषतः ॥३१॥ जितेन्द्रियस्य दान्तस्य जितवासात्मनो मुनेः । मदारणां धारयतः का सा सिद्धिः सुदुर्लभात अन्तरायान् वदन्त्येता युजतो योगमुत्तमम् । मया सम्पद्यमानस्य कालक्षपणहेतवः ॥३३॥ जन्मोपधितपोमन्त्रैर्यावतीरिह सिद्धयः । योगेनामोति ताः सर्वा नान्ययोगति प्रजेत् । । सर्वातामपि सिद्धीना हेतुः पतिरह प्रभुः । अहं योगस्य सत्यस्य'धर्मस्य ब्रह्मवादिनाम्॥ शहमारमाऽन्तरो वाह्योऽनावृत: सर्वदेहिनाम् । यथा भूतानि भूतेषु बहिरन्त: स्वयं तथा ३६ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धे पञ्चदशोऽध्यायः॥१५ अथ पोडशोऽध्यायः उद्धव उवाच त्वं ब्रह्म परमं साझादनाद्यन्तमपावृतम् । सर्वपामपि भावाना वाणस्थित्यप्ययोद्भवःnn उञ्चावचे भूतेषु दुज्ञेयमकृतात्मभिः। उपासते वा भगवन याथातथ्येन ग्राह्मणाः॥२॥ येपु येपु च भात्रेषु भक्या त्वां परमर्पयः । उपासोनाः प्रपद्यन्ते संसिद्धि तद् बदस्व मे ३ गूहबस भूनामा भूताना भूतभावन । न वा पश्यन्ति भूतानि पश्यन्तं मोहितानि ते पाः काश्च भूमौ दिवि चे रसायो विभूतयो दिपु महाविभूते । ता मामाख्याझनुमावितास्ते नमामि ते तीर्थपदाधिपमम् ॥२॥ श्रीभगवानुवाच प्यमेतदई पृष्टः प्रश्नं प्रश्नविदा वर । युयुःसुना विनशने सपत्नैरजुनेन धे॥६॥ सारस शातिवध गामधन राज्यहेतुकम् । ततो निवृत्तो इम्ताह इतोऽयमिति लौकिक.. स तदा पुरुरप्याम्रो युपस्या मे प्रतियोषितः । अभ्यभाषत मानेवं यथा स्व रणमूर्धनि |ER ·A - धीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १७ हमेतत्प्रसंख्यानं ज्ञानं तस्वविनिश्चयः । मयेवरेण जीवन गुणेन मुगिना विना । मोमिनापि सर्वेण न भावो विद्यते चित् ॥३० सल्यानं परमाणुना कालेन क्रियते मया । न तथा मे विभूतीना सजतोऽण्टानि कोटिश.३६ तेज: श्री. कीतिरश्चर्य होत्याग. सौमग मगायीर्य तितिक्षा विज्ञानं यत्र यन स मेऽशक 19 एतास्ते कीर्तिताः सर्वाः स पेण विभृतयः। मनोविकारा एवैते यथा पाचाभिधीयते ॥४॥ वाचं यच्छ मनो यच्छ प्राणान् यच्चेन्द्रियाणि घामामानमात्मना यच्छ न भूय. कापसेऽवने। यो वै वामनसी संग्यगसंयच्छन् धिया यति । तस्य प्रत तपो दान स्रवरयामघटाम्बुवत्॥४३॥ तस्मान्मनोवघ.माणान् नियच्छेन्मपरायणः । मद्भक्तियुक्त्या बुद्धया ततः परिसमाप्यते ॥४४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायामेकादशस्कन्धे पोडशोऽध्याय. ॥१६॥ श्रथ सप्तदशोऽध्यायः उद्धय उवाच यस्त्वयाभिहितः पूर्व धर्मस्त्वद्भक्तिलक्षण- 1 वर्णाश्रमाचारवतो सपा द्विपदामपि ॥१॥ यथानुष्टीयमानेन स्वयि भक्ति णा भवेत् । स्वधर्मेणारविन्दास तत् समाख्यातुमर्हसित ॥ पुरा किल महाबाहो धर्म परमकं प्रभो । यत्तेन हंसरूपेण ब्रह्मणेऽभ्याय माधव ॥ ३ ॥ स इदानी सुमहता कालेनामिग्रकर्शन । न प्रायो भविता मर्त्यलोके भागनुशासित. ॥ वक्ता कविता नान्यो धर्मस्याच्युत ते भुवि । समायामपि वैरिश्च्या यर मूर्तिधरा कला ॥१॥ कत्रांवित्रा प्रवक्त्रा च भवता मधुसूदन । त्यक्ते महीतले देव विनष्टं का प्रवक्ष्यति ॥६॥ ताब नः सर्वधर्मज्ञ धर्मस्वद्भक्तिलषणः । यथा यस्य विधीयेस तथा वर्णय मे प्रभो॥७॥ श्रीशुक उवाच इन्य स्वभृत्यमुण्येन पृष्टः स भगवान् हरिः । शीतः हेमाय मर्याना धर्मानाह सनातनान्। ८१ श्रीभगवानुवाच धर्य एप तव प्रश्नो ने.धेयसकरो नृणाम् । वर्णाश्रमाचारवतो तमुन्द्व नियोध मे। श्रादी कृतयुगे वों नृणां हंस इति स्मृतः । कृतकृत्याः प्रजा जात्या तस्मात् पृतयुगं विदु वेदः प्रणव एवाग्रे धर्मोऽहं वृषरूपयक् । उपासते सपोनिष्टा हसं मा मुक्तकिल्मि प्रेतामुग्ने महाभाग प्राणान्मे हृदयात्नयो। विद्या प्रादुरभूत्तम्या प्रहमासं विन्मखः॥१२ विप्रत्रियविदा मुखयाहूरपादबाः । राजात पुरपामाता य पात्माचारलक्षणा, महाभमा अपनतो महचर्य दो मम । वरा.स्थानाद् वने वासो न्यासः शोणि सस्थित वर्णानामाश्रमाया व जन्मभूग्यनुमारिणी । प्रासन् प्रत्तयो नणां नीच धोत्तमोत्तमाः। .

·॥१८॥ अहिंसा । संयतः ॥२८॥ श्रीमदभागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १७ ६६७ शमो दमस्तपः शौच सन्तोषः शान्तिरार्जवम् । मद्भक्तिश्च दया सत्यं ब्रह्मप्रकृतस्विमाः ॥१६॥ तेजो बलं एति: शौर्य तितिक्षौदार्यमुद्यमः । स्थैर्य ब्रह्मण्यतैश्चर्य क्षत्रप्रकृतमित्वमाः ॥१७५ आस्तिक्यं दाननिष्टा च प्रदरभो ब्रह्मसेवनम् । अतुष्टिरोंपचयेश्यप्रकृतयस्त्विमाः शुश्रूषणं द्विजगवा देवानां चाप्यमायया । तत्र लब्धेन सन्तोपः शूदप्रकृतस्विमा:uman अशीचमनृत स्तेयं नास्तिक्यं शुष्कविग्रहः । काम क्रोधश्च तर्पश्च स्वभावोऽन्तेवसायिनाम् । सत्यमस्तेयमकामगोधलोमता। भूतप्रियहितेहा च धर्माऽयं सावर्णिकः ॥२१॥ द्वितीयं प्राप्यानुयाजन्मोपनयनं द्विजः । वसन् गुरकुले दान्तो ब्रह्माधीयोत पाहुत ॥२२॥ मेखलाजिनदण्डादब्रह्मसूत्रकमण्डलून् । जटिलोऽधौतदद्वासोऽरक्तपीठः कुशान् दधत्२३।। नानभोजनहोमेपु जपोचार च चान्यत. । न च्छिन्द्यान्नसरोमाणि कक्षोपस्थगतान्यपि॥२४॥ तो नावकिरजातु ब्रह्मयतधरः स्वयम् । अवकीर्णेऽवगाहाप्सु यतासुखिपदी जपेत् ॥२५॥ प्रन्यकोचार्यगोविप्रमुखद्धसुराग्युचिः । समाहित उपासीत सन्ये च यतवाग् जपन्२६॥ प्राचार्य मा विजानीयानायमन्येत कहिचित्। न मार्ययुद्धयासूयेत सर्वदेवमयो गुरुः ॥२७॥ पायं प्रातरपानीय भैयं कस्मै निवेदयेत् । यचान्यदप्यनुज्ञातमुपयुशीत प्राचार्य सदोपासीत नीचवत् । यानशय्यासनस्थानातिदूरे कृताञ्जलिः ॥२६॥ एमृत्तो गुरकुले वसेद् भोगविवर्जितः । विद्या समाप्यते यायद् विभ्रद् यतमसरिखतम् । यवसौ छन्दा लोकमारोपयन् ब्रह्मविष्टपम्। गुरवे विन्यसेद् देहं स्वाध्यायार्थ पृहयत.३१५ थप्नो गुरावारमनि घ सर्वभूतेषु मा परम् । यपृथग्धीरपासीत ब्रह्मवर्षस्यफल्मपः ॥३२॥ घोणा निरीक्षणस्पर्शसंलापध्वेलनादिकम् । प्राणिनो मिधुनीभूतानगृहस्योऽप्रतस्यजेत्३३ शौचमाचमनं मान सन्ध्योपासनमार्जवम् । तीर्थसेवा पोऽस्पृश्यामच्यासम्माप्ययनम३४ पर्याश्रमप्रयुक्तोऽयं नियम. कुलनन्दन । मझायः सर्वभूतेषु मनोवाकापसंपमः ३१॥ एर गृहयतधरो प्राणोऽग्निरिय ज्वलन् । मदालस्तीग्रतपमा दग्धमाशयोऽमन १२ प्रयानन्तरमायेयन् पया जिशासितागमः । गुरवे पिणा दाया बायादु गुग्नुमोदिराः॥२७॥ Pई पर्न योपविशेत् प्रवजेद् या द्विजोत्तमः । पाश्रमादान गष्ट्रवान्यया मापारे ॥३ गृहार्थी सी भार्या मुद्दतगुप्सिताम् । थवीयसी न वयसा सा सर्वसामनु प्रमाना ग्याभ्यपनदानानि सर्वपापदिजन्मनाम्। प्रतिप्रदोजयापन च प्रामणर्य यावनम80 मसिना मन्यमानस्तपस्तेयोपोनुदम् । भन्याम्यामेव मोरेत शिलयों दोगा तो मारस्य हि देदोऽयं कामाप नेष्यते । कृष्णाप तपमे प्रेम्यानन्तमुसाप | शिलोपस्या परिराष्टपिसो धर्म मदान्तं गिर । मायातारमा गृह एव शिन् नाविनमः समुपैति शमिम्॥ शुश्रूपमाण ·श्रीमद्भागरते एकादशस्यन्धे थध्याय १८ स्वर २ सीदन्त म परायणम् । सानुप्य मधिराक्षपक्षको नौरियाणवात्॥४५॥ मयों समुद्धरे राजा पिनेर यस्मात् प्रज्ञा प्रारमानमारमना धीरो पया गजतिर्गनान्।४।। एपियो . नरपतिरिमाननायचंमा । विपेक्षाशुभं कृमिन्द्रंण सह मोदते ॥४६॥ मोदन विप्रो वणिमाया परेवापर तरेन् । पोन याssanान्तो नचाया कथान वैज्यदृश्या तु राजन्यो जीवामृगययाऽऽपदि । चरेद् या विप्ररूपेण न वया कथना ReEn शत्ति मजेद् यश्य. द. फारमियाम्। कृपयान्मुक्तो न गयेण पृति लिप्सन फर्म शा . वेदाध्यायस्वधास्वाहायल्यसायर्ययोदयम् । देवपिपितृभूतानि मद्रूपाण्यन्वई यजेत् ॥on यच्चयोपोन शुबै नापार्जिनेन था । धनेनापीढयन् भृरपान न्यायेनैवाहरेत् कवून् । कुटुम्वेषु न समेत न प्रमायेत् कुटुम्व्याप । विविधरं पश्येदष्टमपि स्टवत् ॥१२॥ पुणदाराममधूनो सङ्गम. पान्यसहान । अनुदेई वियरयेने स्पनो निद्रानुगो यथा ॥१३॥ इथं परिमृरान् मुक्तो गृहेष्वतिथियद् वसन् । न गृहरनुबध्येत निर्ममोनिरहकृत. ५४० कर्मभिर्गृहमेधारिष्ट्वा मामेव भक्तिमान् । तिप्टेद् धन बोपविशेत् प्रजावान या परिमजेत्॥१५५ यस्त्वासक्तमतिहे पुत्रवित्तपणातुर। बैणः कृपणधीर्मदो ममाहमिति वध्यते ॥१६॥ अहो मे पितरौ वृद्धोभार्या बालारमजाऽऽरमजायनायो मामृते दोना: कथं जीवन्ति दु.खिता. एवं गृहाशयाक्षिप्तहृदयो मूढधीरयम् । अतृप्तस्ताननुयायन् मृतोऽन्धं विशने तम.१८॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशम्कन्धे सहादसोभ्यायः ॥१७॥ अथाटादशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच वनं वियितु पुनेपु भायां न्यस्य सहैव वा । वन एवं पसैच्छान्तस्तृतीयं भागमायुपः ॥१॥ कन्दमूलफलैर्वन्यध्येति प्रकल्पयेत् । यसोत वल्फल वासस्तृणपर्णाजिनानि च nen बेशरोमनखश्मश्रुमलानि विभृयाद् दत । न धावेदातु मने त त्रिकाल स्थगिडलेशयः॥३॥ प्रोप्मे तप्येत पञ्चानीन् वर्षासासारपाङ जलो थाकण्ठमन शिशिर एतस्तपश्चरेत nen थमिपक समश्नीयात् कालपकमयापि वा । उलूखलाश्मटो वा दन्तोलुखल एव वा ॥५ स्वयं सच्चिनुयात् सर्वमात्मनो वृत्तिकारणम् । देशकालबलाभिज्ञो नादवीतान्यदाहृतम् ॥६॥ वन्येश्वरुपुरोडार्शनिपेत् कालचोदितान् । न तु श्रौतेन पशुना मा यजेत वनाश्रमी ७. अग्निहोत्रं च दशश्च पूर्णमासश्व प्रस्ति । चातुर्मास्यानि च मुनेरानातानि च नैगमै १८॥ एवं शीन लम्सा मुनिमनिमन्तत । म तोममारस्य ऋगिलोकादुपैति माना यस्त्वेतत् कृच्छूत योणे तसे नि.श्रेयस महता कामायापीय युगपद बालिश कोऽपरस्तत ।

·- - श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे श्रध्यायः १८ यदासी नियमेऽकल्पो जरया नातवेषपु. । श्रात्मन्यनीन समारोप्य मचित्तोऽग्नि ममाविरोत् । यदा कर्मविपाक्षु लोकेषु निरयात्ममु । विरागो जायते सम्यहन्यस्ताग्नि. प्रमजेत्तत.१२ दृष्ट्वा यथोपदेशं मां दया सर्वस्वमृस्विजे । अग्नीन् प्राण प्राश्य निरपेक्ष परिमनेत् १३ शिप्रस्य वै संन्यसतो देवा दारादिरूपिण । विनान् कुर्वन्त्ययं ह्यस्मानाक्रम्य समियात् परम् ॥ बिभृयान्मुनिर्वास. कौपीनाच्छादनं परम्। त्यक्तं न दण्डपायाभ्यामन्यत् किमिदनापदि १५ दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं स्वपून पिवेजलम् । मत्यप्ता वदेद् वाचं मनःपूत समाचोन् ॥२६॥ मौनानीहानिलायामा दण्डा वाग्देहचेतसाम् । न ह्येते यस्य सन्त्यग घेणुभिर्न भवेद्यति । मिक्षा चतुषु वर्णेपु विगान् वयंश्चरेत् । सप्तागारानसंलिप्तांस्तुध्येल्लब्धेन तावताnan बहिर्जलाशयं गत्वा तत्रोपस्पृश्य वाग्यत । विभज्य पावितं शे। भुमीताशे रमाहृतम् ॥ १६॥ , एकश्चरेन्महीमेतां नि.सनः संयतेन्द्रियः । श्रात्मकीड पामरत प्रारमवान् समदर्शन.५२०n विविक्तक्षेमशरणो मनावविमलाशयः । श्रात्मानं चिन्तयेदेकमभेदेन मया मुनि. ॥२.n अन्वीतात्मनो बन्धं मोक्षं च ज्ञाननिष्टया। बन्ध इन्द्रियविक्षेपो मोर ए च संयम ॥२२॥ तस्मानियन्य षड्वर्ग मद्भावेन चरेन्मुनि. । विरक्तः पुचकामेभ्यो लब्ध्वाऽऽरमनि मुसं महत्॥ पुरमामयजान् सार्थान् भिसाथै प्रविशंश्चरेत् । पुण्यदेशपरिच्छलग्नाश्रमरतों महीम् ॥२४॥ वानप्रस्थाश्रमपदेष्वमीधणं भैध्यमाचरेत् । संसिपस्याधामोह शुद्धसरवः शिलान्धमा । नैतद् वस्तुतया पश्येद् दृश्यमान विनश्यति । असक्तचित्तो घिरमेदिहानुन विकीगितामा२६॥ यदेतदारमान जगन्मनोवारप्राणमंहतम् । सर्व मायेति तण स्वस्या परवा न त स्मरेत्त जाननिष्टो विरक्तो वा मद्भानो वानपेशक । सलिलानाश्रमरित्या घरेदविधिगोचरः ॥२८॥ बुधो यालकवत् प्रोडेत् कुशलो जइवचरेत् । वदेदुन्मत्ताद् विद्वान् गोचयाँ नेगमश्चरेत् ॥२१॥ येदवादरतो न स्याग्न पाखण्डी न हैतुक. । शुरुकवादधिगदेन फशित् परं समायेन्॥३०॥ नोदिशेत जनाद् धीरो जम घो।जयेन म् । प्रतियादीस्तितिक्षेत नावमायेत कसन । देहमुदिश्य पशुवद् बरं कुर्याध केनधित् ३० एफ एर परो धारमा भूतेप्यारमन्यवस्थितः । यथेन्दुरुपायेषु भूतान्येकारमानि च ॥१२॥ अलब्ध्वा न विधीदेत काले कालेऽशन पवित् । लमत्रा न हये प्रतिम नुभयं देवाधिनम्। माहारा समीहेत युतं सत् प्राणधारणम् । ता मिश्पते तेन सद् विज्ञाय विमुपता३४॥ यस्मयोपपाशमयास्ट्रोमुतापरम् । तथा यासस्तधा गरयो मास भने मुनि. । सोचमाधमनं घानं न पोदनया परे । प्रन्या नियमाशानी ययाई लोगयेपर. ३६ नरिसस्प विकल्पास्या यायमदीश्या हमारा माहाम्नान कमि पतिस्तत समयमा दुःसोर पुशाभेगु ज्ञातनिय: भारपान । अनिमामिगमदमो गुरगुनिगम ३८॥ 1 - ·- ६७० धोमहागवते एफारशस्कन्धे श्रध्यायः तावत् परिचरेद् भक्त प्रदाननसूयक यावद् विज्ञानीयान्मामेघ गुस्मारतः ॥३१॥ यस्स्यसंयतपब्धः प्रचण्टेन्दियसारधिः । ज्ञानवेराम्यरहितखिदण्डमुपजीवति पyon मुरामामानमा म नि ते मां च धमहा । अविप करायोऽस्मादमुप्माच विहीयते॥४॥ भिक्षोधर्मः शमोऽहिंसा तप ईसा बनौकमः । गृहिणो भूतरोग्या द्विजस्थाचार्यसेवनम्॥४२॥ ब्रह्मचर्य तपः शौचं सन्तोको भूतसौहृदम् । गृहस्पस्याप्यतो गन्तुः सर्वेका मदुपासनम्४३॥ इति मा य: स्वधर्मेण भजन नियमनन्यभाक्। रुघभूतेषु मावो मनक्ति विन्दते हढाम्॥४५॥ भत्तयोद्धवानयायिन्या सर्वलोक्महेश्वरम् । सो पायप्ययं ब्रह्म कारणं मोपयाति स:४!! इति म्वधर्मनिर्णितसम्वो नितिमदति । ज्ञानविज्ञानसम्पनो नचिरात् समुपैति माम४६n वर्याश्रमवता धर्म एप श्राचारलक्षणः । स एव सद्भक्तियुतो नि.श्रेयसकरः परः ॥४७॥ एतत्तेऽभिहित साधो भधान पृच्छति यच मामायधा स्वधर्मसंयुक्तो भक्तो मा समियात् परम्॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या संहितायामेकादशस्कन्धेऽष्टादशोऽध्याय: HIFA अथैकोनविंशतितमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच यो विद्याश्रुतसम्पन्न प्रारमवान् नानुमानिकः । मायामात्रमिदं शा वा ज्ञानं च मयि संन्यसेत् ज्ञानिनस्त्वहमेवेष्ट' स्वार्थों हेतुश्च सम्मत । स्वर्गश्चैवापवर्गश्च नान्योऽयों मरते प्रियः॥ २॥ ज्ञानविज्ञानसंसिद्धाः पदं श्रेष्ट' विदुर्मम । ज्ञानी प्रियतमोऽतो मे ज्ञानेनासी बिभर्ति माम तपस्ती जपो दानं पवित्राणीतराणि च । नालं कुर्वन्ति तो सिद्धि या ज्ञानकलया कृतार तस्माज्ञानेन सहितं ज्ञात्वा स्वास्मानमुद्धव । ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो भज मां भक्तिभावित.शा ज्ञानविज्ञानयज्ञेन मामिष्ट्वाऽऽन्मानमात्मनि । सर्वयनपति मा वे ससिद्धि मुनयोऽगमन्॥ ६ ॥ स्वरयुद्धवाश्रयति यत्रिविधो विकारो मायान्तराऽऽपतति नागपवर्गयोर्यत् । 'जन्मादयोऽस्य यदमी तव तस्य किं स्युराचन्तयोर्यदसतोऽस्ति तदेव मध्ये ७ ॥ उद्धव उवाच अन विशुद्धं विपुलं यथैतद् वैराग्यविज्ञानयुतं पुराणम् । श्राप्याहि विश्वेश्वर विश्वमूत वक्तियोगं च महद्विमृग्यम् ॥ तापमयेणाभिहतस्य घोरे संतप्यमानस्य भवाम्वनीश । पश्यामि नान्यच्छरणं तवाघिद्वन्द्वातपत्रादमृताभिवर्षात En दष्ट जन संपतित विलेऽस्मिन् कालाहिना सुखोरतर्पम् । समुरैन कृपयाऽऽपरायचोभिरासिय महानुभाव 8100 . ।

·- - - श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १६ ६७१ श्रीभगवानुवाच इत्यमेतत् पुरा राजा भीष्मं धर्मभृतां वरम् । अजातशत्रु पप्रच्छ सर्वेषा नोऽनुशृवनाम1234 निवृत्ते भारले युद्धे सुहृन्निधनवितानः । श्रुत्वा धर्मान् यहून् पश्चान्मोहधानपृच्छत१२॥ तानहं तेऽभिधास्यामि देवगतमुखाच्छु तान् । ज्ञानपैराग्यविज्ञानश्रद्धाभवस्युपहितान् ॥१३॥ नौकादश पञ्च श्रीन भावान् भूतेषु येन वै । ईक्षेताथैकमप्येषु तज्ज्ञानं मम निश्चितम् ॥१४॥ एतदेव हि विज्ञानं न तथैकेन येन यत् । स्थित्युत्पत्यप्ययान् पश्येद् भावाना त्रिगुणात्मनाम् श्रादायन्ते च मध्ये च सृज्यात् सुंज्यं यदन्वियात्।पुनस्तत्प्रतिसंक्रामे यच्छिष्येत तदेव सत्॥१६॥ श्रतिः प्रत्यसमैतिह्यमनुमानं चतुष्टयम् । प्रमाणेष्वनवस्थानाद विकल्पात् स विरज्यते १७॥ कर्मणो परिणामित्वादाविरिशादमङ्गलम् । विपश्चिन्नश्वरं पश्येददृष्टमपि दृष्टद्॥१८॥ भक्तियोगः पुरैवोक्तः प्रीयमाणाय तेऽनघ । पुनश्च कथयिष्यामि मगन्दः कारणं परम् ॥१६॥ श्रद्धामृतकथायां मे शश्यन्मदनुकीर्तनम् । परिनिष्टा च पूजायो स्तुतिभिः स्तवनं मम२०॥ श्रादरः परिचर्यायो सङ्गिरभिवन्दनम् । मद्भक्तपूजाभ्यधिका सर्वभूतेषु मन्मतिः ॥२१॥ म३ घनचेष्टा च वचसा मद्गुणेरणम् । मय्यर्पणं च मनसः सर्वकामविवर्जनम् ॥२२॥ मदर्थेऽर्थपरि यागो भोगस्य च सुखस्य च । इष्टं दत्त हुतं जप्तं मदयं यद् व्रतं तपः ॥२३॥ एवं धमैमनुष्याणामुयात्मनिवेदिनाम् । मयि मनायते भक्ति कोऽन्योऽर्थोऽस्यावशिष्यते यदात्मन्यर्पितं चित्तं शान्तं सत्वोपहितम् । धर्म ज्ञान सवैराग्यमैश्वर्य चाभिपयते ॥२५॥ यदर्पितं तद्विकल्ये इन्द्रियैः परिधावति । रजस्वलं चासग्निष्ट चित्तं विद्धि विपर्ययम्२६॥ धर्मो मद्भक्तिकृत् प्रोक्तो ज्ञानं चैकाम्यदर्शनम् । गुणेबसको वैराग्यमधर्य चाणिमादयः ॥२७॥ यम. कतिविधः प्रोक्तो नियमो वारिफर्शन । काशमः को दमः कृष्ण का तितिक्षा तिः प्रभो किं दानं किं तपः शौर्य किं सत्यमृतमुच्यते । कस्त्यागः किं धन चेष्टं को यज्ञ का घ दक्षिणा पुसः किंस्विद् बलं श्रीमन् भगो लाभश्च केशवाका विद्या हो.परा का श्रीः किं सुसं दुखःमेव च कः पण्डितःकश्च मूर्वः कः पन्था उत्पथश्च कः । कः स्वर्गो नरकः क स्वित् को पन्धुस्त किं गृहम् के श्रादयः को दरिद्रो वा कृष्णः क क ईश्वरः । एतान् प्रभान् मम गृहि विपरीताश्च सरपते।॥३२॥ श्रीभगवानुवाच अहिंसा सत्यमस्तेयमपनो होरसमयः । अास्तिक्यं ब्रह्मचर्य घ मौन स्थैर्य एमाभयम्॥ शौचं जपस्तपो होमः श्रद्धाऽऽतिध्यं मदर्चनम्। तीर्याटनं परार्थे हा तुष्टिराचार्यसेवनम् ॥३४॥ एते पमाः सनियमा उभयोादश स्मृताः । पुंसामुपासितास्तात यथाकाम दुहन्ति हि०३५ रामो मग्निष्टता युद्धेईम इन्द्रियपंयम । तितिक्षा दुःसममो जिबोरस्यजयो ति:॥३६॥ उद्धय उवाच - ·६७२ श्रीमद्भागरते एकादशस्कन्धे श्रध्याय. २० दण्डन्यास पर दान कामत्यागस्तप स्मृतम् । स्वभावविजय शौर्य सत्य च समदर्शनम्॥३७॥ मत च सूनृता वाणी कविभि परिकीर्पिता। कर्मस्वपद्म शौच त्याग सन्यास उच्यते ॥ धर्म इष्ट धन नणां यज्ञोऽहं भगवत्तम । दक्षिणा ज्ञानसन्देश प्राणायाम पर बलम् । भयो म ऐश्वरो माबो लामो मदकिहत्तर विद्यात्मनि मिशाबाधो मुगुप्सा हीरकर्मसु ॥ श्रीगुणा नरपेक्ष्याद्या सुख दुख सुखास्यय । दु ख काममुखापेक्षा परितो बन्धमोक्षपिन् । मूर्यो दहाथहबुद्धि पन्या मनिगम स्मृत । उत्पयश्चित्तविर स्वर्ग सत्वगुणोदय ५४२॥ नरकस्तमालाहो बन्धुगु सरह सखे । गृह गरीर मानुष्यं गुणान्यो ह्याध्य उच्यते॥५३॥ दरिद्रो यस्स्वसन्तुष्ट कृपणो योऽजितेन्द्रिय 1 गुणे जमत वीरीशो गणमहो विपर्यय १४॥ एत उद्धव ते प्रश्ना सवे साधु निरूपिता । किं वणितेन पहुना लक्षण गुणदोपयो । गुणदोषदृशिर्दोषो गुणस्तूभयवर्जित ॥४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धे एकोनविंशतिनमोऽध्याय ॥१३॥ अथ शितितमोऽध्यायः उद्धव उवाच विविश्व प्रतिपेवरच निगमो होश्वरस्य ते। अवेधतेऽरविदास गुण दोषं च कर्मणाम् nan वर्णाश्रमविकर्म च प्रति नोमानुलोमनम् । पराप का तात् स्वर्ग नरकमेव च ॥२॥ गुणदोषभिवाइष्टिमन्तरेण पचस्तर । नि श्रेयस कथ नणा निपेविधिलक्षणम् ॥३n पितृदेवमनुष्याण वेदश्चपुस्तवेधा । श्रेयस्यनुपनन्धेऽर्थ साध्यसाधन योरपि au गुणदोपभिदाटिनिगमाने न हि स्वत । निगमेनापवावरच भिदाया ही भ्रम non ·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २१ ६७३ इधमानं यमैरेतैः कृतनीदं वनस्पतिम् । खगः स्वकेतमुत्सृज्य क्षेमं याति ह्यलम्पटः ॥११॥ यहोरात्रैश्विद्यमानं बुद्ध्वाऽऽयुभयवेपथुः । मुक्तपङ्गः परं वुद्ध्वा निरीह उपशाम्यति॥१६॥ नृदेहमाद्यं सुलभं सुदुर्लभं नवं सुकल्पं गुरुकर्णधारम् । मयानुकूलेन नभस्वतेरितं पुमान् भवाब्धि न तरेद स प्रारमहा ॥१७॥ यदाऽऽरम्भेषु निर्विएणो विरक्तः संयतेन्द्रियः । अभ्यासेनात्मनो योगी धारयेदचलं मन ॥१८॥ धार्यमाणं मनो यहि भ्राम्यदाश्वनवस्थितम् । अतन्द्रितोऽनुरोधेन मार्गेणात्मवशं नयेत 1181 मनोगति न विसृजेजितप्राणो जितेन्द्रियः । सत्वसम्पचया बुद्धया मन प्रारमवश नयेत२० एष वै परमो योगो मनस. संग्रह. स्मृतः । हृदयज्ञ वमन्विच्छन् दम्यस्येवार्वतो मुहुः ॥२१॥ सारयेन सर्वभावानां प्रतिलोमानुलोमत. । भवाप्ययावनुध्यायेन्मनो यावत् प्रसीदति ॥२२॥ निर्विएणस्य विरक्तस्य पुरुषस्योक्त दिनः । मनस्त्यजति दौरारम्यं चिन्तितस्यानुचिन्तया । यमादिभियोगपथैरान्वीक्षिक्या च विद्यया । ममार्योपासनाभिर्श नान्येयोग्यं स्मरेग्मन ॥२४॥ यदि कुर्याम् प्रमादेन योगी कर्म विगार्हतम् । योगेनैव दहेदेहो नान्यत्तय कदाचन ॥२१॥ स्वे स्वेऽधिकारे या निष्ट। स गुण. परिकीर्तितः । कर्मणां जास्यशुद्धानामनेन नियम कृतः । गणदोपविधानेन सङ्गाना स्याजनेच्छया ॥२६॥ जातभन्दो मस्कथासु निविरण सर्वकर्मसु । वेद दु.खारमकान कामान् परित्यागेऽप्यनीयरः । ततो मजेत मा प्रीतः श्रद्धालु निश्चयः । जुपमाणश्च सान् कामान् दुःखोदकांच गई यन्२८ मोक्तेन भक्तियोगेन भजतो मासन्मुने. । कामा हृदय्या नश्यन्ति सर्वे मयि हदि स्थिते २१ भियते हृदयग्रन्धिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । पीयन्ते चास्य कर्माणि मयि दृष्टेऽखिलारमनि ३० तस्मान्मद्भक्तियुक्तस्य योगिनो वै मदात्मनः । न ज्ञानं व येराग्यं प्रायः यो भवेदिहा३।। यत् कर्ममियरपसा ज्ञानवैराग्यतश्च यत् । योगेन दानधर्मेण श्रेयोभिरितरैरपि ॥३२॥ सौ मदतियोगेन मदतो लभतेऽलसा । स्वर्गापवर्ग मद्धाम कथविद् यदि धाति :३३॥ न किञ्चित् साधयो धीरा मक्ता होकान्तिनोमम । यास्यपि मया दत्तं कैवएपमानभवम् । नैरपेक्ष्यं पर प्राहुनिःश्रेयसमनल्पकम् । तस्मानिराशियो भक्तिनिरपेकस्य मे मवेत् ॥३५॥ न मध्येकान्तमताना गुणदोषोदवा गुणाः । साधना समचित्तानो दुद परमुपेयुपाम॥३६॥ प्रयमेतान् मयाऽऽदिष्टाननुतिष्टन्ति में पथः । पेमं विन्दन्ति मास्यानं यद् ब्रह्म परमं विदुः३० इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादरास्कन्धेविशतितमोऽस्पायः॥२.. अर्थकविंशस्तिमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच ५ एसान् मापयो हिग्या भगिनानक्रियामकान् । दान कामाचप्रापै गन्तः संपरन्ति । .

·६७१ श्रीमद्भागयते एकादशस्कन्धे अध्यायः २१ से स्वेऽधिकारे या निष्टा स गुणः परिकीर्तित । विपर्ययस्तु दोः स्यादुभयोष निश्चयः।। २ ॥ 'शुद्धपशु दी विधीयेते समानेष्वपि वस्तुपु । व्यस्य विचिकित्सा गुणदोषौ शुभाशुमौ ॥३॥ धर्माण व्यवहाराधं याग्रामिति चानघ । दर्शितोऽयं मयाऽऽचारो धर्ममुहता धुरम् ॥४॥ भूम्यम्ब्वग्न्यनिलामाशा भूतानां पञ्च धातव । प्रायवस्थाघरादीनां शारीरा धात्मसंयुताः ॥३॥ वेदेन नामरूपाणि विपमाणि समेष्वपि । धातुपर कलप्यन्ते एतेषा स्वार्थसिद्धये ॥ ६ ॥ देशकालादिभावानां वस्तूना मम सत्तम । गुणदोषी विधीयेते नियमाय हि कर्मणाम्॥ ७ ॥ अकृष्णसारो देशानामब्रह्मण्योऽशुचिर्भवेत् । कृष्णसारोऽप्यसौवीरकीकटामस्कृतेरिणम्॥ ८ ॥ कर्मण्यो गुणवान् कालो द्रव्यत स्वत एव वा! यतो निवर्तते कर्म स दोपोऽकर्मकः स्मृतः 16n द्रव्यस्य शुद्धयशुद्धी च द्रव्येण वचनेन च। संस्कारेणाथ कालेन महत्त्वारपतयाथवा 1100 शक्त्याशत्याथवा बुद्धया समृद्धया च यदामने। अधं कुर्वन्ति हि यथा देशावस्थानुसारतःn धान्पदावस्थितन्तूना रसतेजसचमणाम् । कालवारवग्निमृत्तोय. पर्थिवाना युतायुतै..१२॥ अमेध्यलितं यदु येन गन्ध लेपं व्यपोहति । भजते प्रकृति तस्य तन्छौचं तावदप्यते॥१३॥ सानदानतपोऽवस्थ बीर्यसंस्कारकर्मभिः । मत्स्मृत्या चात्मनः शौचं शुद्धः कर्माचरेद् द्विज मन्त्रस्य च परिज्ञानं कर्मशुद्धिमंदर्पणम् । धर्म. सम्पद्यते पभिरधर्मस्तु विपुर्यय. ॥१५॥ प्रचिद् गुणोऽपि दोपः स्याद् दोषोऽपि विधिना गुणगुणदोगनियमस्तद्भिदामेव याधते१६ समानकर्माचरणं पतिताना न पातकम् । श्रौत्पत्तिो गुणः सङ्गो न शयानः पतयध १७ यतो यतो निवत्तेत विमुच्येत ततस्ततः । एर धर्मो नृणां सेमः शोकमोहमयापह १८५ | विषयेषु गुणाध्यासात् पुंसः सगस्ततो भवेत्। सङ्गात्तत्र भवेत् काम कामादेव कलिनृणाम्। कले विपदः क्रोधस्तमस्तमनुवर्तते । तमपा प्रस्यते पुंसश्चेतना व्यापिनी दुतम् २०॥ तया विरहितः साधो जन्तुः शून्याय कल्पते। ततोऽस्य स्वार्णविभ्रंशो मूञ्छितस्य मृतस्य च ॥ विषयाभिनिवेशेन नारमान वेद नापरम् । वृक्षजीविकया जीवन् व्यथं भस्व यः श्वसन् ॥२२८ फलश्रुतिरिय नणां न श्रेयो रोचनं परम् । श्रेयोविवक्षया प्रोक्तं यथा भैरग्यरोचनम्॥२३॥ उत्पत्येव हि कामेषु प्राणेषु स्वजनेषु च । श्रासक्तमनसो मर्या पात्मनोऽनहेतुपु ॥२४॥ न तानविदुपः स्वार्थ भाग्यतो वृजिनाध्वनि । कर्थ युग्यात् पुनस्तेपु तांस्तमो यिशतो खुद एवं ग्यवसित केचिदविज्ञाय कुबुद्धयः । फलश्रुति कुसुमिता न वेदज्ञा वदन्ति हि ॥२६॥ कामिनः कृपणा लुब्धाः पुष्पेषु फलबुद्धयः। अग्निमुग्धा धूमतान्ताः स्वं लोकं न विदन्ति ते न ते मामा जानन्ति हदिस्य य इदं यत.। उक्थशस्त्रा अतृपो यथा नीहारचधुप: २८ से मे मतमविज्ञाय परोक्ष विश्यात्मकाः । हिंसायां यदि रागः स्याद् यज्ञ एव न चोदन हिंसाविहारा पालन्धे पशुमि स्वपेच्छया। यजन्ते देवता यज्ञः पितृभूतपतीन् सलाः३० - ·. श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २ ६७५ स्वमोपमममु लोकमसन्तं श्रवणप्रियम्। श्राशिपो हदि सङ्कल्प्य त्यजन्त्यर्थान् यथा वणिक् रज.सरवतमोनिष्ठा रजःसत्वतमोजुपः । उपासत इन्द्रमुख्यान् देवादीन् न तथैव माम् ॥ इष्ट्र देवता यज्ञैर्गवा रस्यामहे दिवि । तस्यान्त इह भूयास्म महाशाला महाकुलाः३३॥ १२ पुषितया वाचा व्याक्षिप्तमनसा नृणाम्। मानिना चातिस्तब्धानां मद्वाापि न रोचते३४ वेदा ग्रह्मात्मविश्यास्त्रिकाण्डविषया इमे । परोक्षवादा ऋषयः परोपा मम च प्रियम्॥३५॥ सन्दाह सुदुर्योधं प्राणेन्द्रियमनोमयम् । अनन्तपारं गम्भीरं दुर्विगामं समुद्रवत् ॥३६॥ मयोपहित भूना ब्रह्मणानन्तशक्तिना । भूतेषु घोपरेण विसेणेव लक्ष्यते॥३७॥ यथोर्णनाभिह दयादूर्गामुद्रमते मुखात् । श्राकाशाद घोपवान् प्राणो मनसा स्पर्शरूपिणा छन्दोमयोऽमृतमयः सहस्रपदयीं प्रभु । श्रोताराद् व्यजितस्पर्शस्वरोमान्त.स्थभूषिताम् विचित्रभाषावितता छन्दोभिश्चतुरुत्तर. । अतन्तपारा वृहती सृजत्याक्षिपते स्वयम् ॥४०॥ गाय युरिणगनुष्टुप् च वृहती पक्तिरेव च । निठुब्जगत्यतिच्छन्दो सात्यष्टपतिजगद्विरा ॥४॥ किं विधत्ते किमाचष्टे किमनूध विकल्पयेत् । इत्यस्या हृदयं लोके नान्यो मद् वेद कश्चना४२॥ मां विधत्तेऽभिधत्ते मा विकल्प्यापोहाते त्वहम्। एतावान् सर्ववेदार्थः शब्द यास्थाय मो भिदाम् मायामाग्रमनूद्यान्ते प्रतिपिद्धय प्रसीदति ॥४३॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धे एकविंशतितमोऽध्यायः ॥२१॥ अथ द्वाविंशतितमोऽध्यायः उद्धव उवाच कति तावानिविधेश संख्यातान्यपिभिः प्रभो। नवैकादश पञ्च त्रीण्यास्थ स्यमिह शुश्रुम । केचित पड्विंशति प्राहुरपरे पञ्चविंशतिम् । सप्तके नय पट् फेचियावार्यकादशापरे ॥ २ ॥ केचित् सप्तदश प्राहुः पोढरीके प्रयोदश । एतावावं हि संख्यानामृपयो यद्विवण्या। गायन्ति पृथगायुप्मसिद नो वक्तुमर्हसि ॥३॥ श्रीभगवानुवाच युक्तं च सन्ति सर्वत्र मापन्ते मारणा यया । माया मदीयामुद्गृह्य पदता किं नु दुर्घटम्॥४॥ नैतदेयं यथाऽस्य स्वं यदहं वच्मि सत्तथा । एवं विवदतां हेतुं शक्तयो मे दुरस्ययाः॥५ यासाव्यतिकरादासीद् विकल्पो पदता पदम्। प्राप्ते शमदमेऽन्येति पादस्तमनुशाम्यति॥ ६ ॥ परस्परानुभपेशात् तवाना पुरर्पमः । पौर्यापर्यप्रसंख्यान यया यमुर्वियक्तिम् ॥ ॥ एफस्मिपि पश्यन्ते प्रविष्टानीतराणि घ । पूर्वस्मिन् पा परस्मिन् या सावे ममानि सयंगः। पौर्यापर्यमतोऽमीषा प्रसंख्यानमभीप्सताम् । यया विविक्त या गृहीमो युरिमामग

·६७६
+
श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्याय:२२
अनाद्यविद्यायुक्तस्य पुरुषस्यात्मवेदनम् । स्वतो न सम्भवादन्यस्तत्वज्ञो ज्ञानदो भवेत्॥१०॥
पुरुपेश्वरयोरन वैलण्यमपि । तदस्यकल्पनापार्था ज्ञानं च प्रकृतेर्गुण. ॥१५॥
प्रतिगुंणसाम्यं वै प्रकृतेनात्मनो गुणाः । सत्वं रजस्तम इति स्थियुत्पत्यन्तहेतवः ॥१२॥
सरवं ज्ञानं रजः कर्म तमोऽज्ञानमिहोच्यते । गुणव्यतिकरः कालः स्वभावः सूत्रमेव च ॥३॥
पुरुषः प्रकृतिव्यक्तमहङ्कारो नमोऽनिलः । ज्योतिराप. सितिरिति तत्वान्युक्तानि मे नव १४
श्रोत्रं
स्वम् दर्शन प्राणो जिति ज्ञानशक्तयः। वाक्पाण्युपस्थपावधिकर्मापयशोभयं मनः ।
शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चेत्यर्थजातयः । गत्युक्त्युत्सर्गशिल्पानि कर्मायतनसिद्धयः।१६।
सर्गादौ प्रकृतिद्यम्य कार्यकारणरूपिणी । सरवादिभिगुणैधत्ते पुरुषोऽन्यक्त ईतते ॥१७॥
व्यक्तादयो विकुर्वाणा घातवः पुरुपे तया । लब्धवीर्याः सृजत्यएड संहताः प्रकृतेर्वज्ञात १८
ससैव धातव इति तत्रार्थाः पञ्च खादयः । ज्ञानमारमोभयाधारस्ततो देहेन्द्रियासवः १६
पढित्यत्रापि भूतानि पय पटः परः पुमान् । तैर्युक्त श्रात्मसम्भूतः सृष्ट्वेदं समुपाविशत् ॥२०॥
चत्वार्यवेति तत्रापि तेज पापोऽनमारमनः । जातानि तैरिदं जातं जन्मावयविनः खनु॥२॥
संख्याने सप्तदशके भूतमात्रेन्द्रियाणि च । पच पच कमनसा प्रारमा मतदशः स्मृतः ॥२२॥
तद्वत् पोडशसंख्याने प्रारमैव मन उच्यते । भूतेन्द्रियाणि पञ्चैव मन थामा प्रयोदशा२३॥
एकादशत्व पारमासौ महाभूतेन्द्रियाणि च । अष्टौ प्रकृयश्चेव पुरुषश्च भवेत्यय ॥२४॥
इति नानाप्रसंख्यानं सत्वानामृपिभिः कृतम् । सर्वे न्यायं युक्तिमरवाद् विदुर किमयोभनम्।
उद्धव उवाच
प्रकृतिः पुरुग्योमी ययायामविलपणी । अन्योन्यापानयात् कृष्ण दृश्यते न भिदा तयोः२६
प्रती लक्ष्यते छामा प्रतिश्च तथाऽरमनि । पूर्व मे पुण्डरीकाक्ष महान्तं संशयं हृदि ।
छत्तुमर्हसि सर्वज्ञ यचोभिनयनैपुणेः ॥२७॥
त्यत्तो जान हि जीवाना प्रमोपस्तेऽत्र शक्तिः । त्वमेवं धारममायाया गति वेत्थ न चापरः ।
धीभगवानुवाच
प्रकृतिः पुरपश्चति विकल्पः पुरुषर्षमा एप वफारिकः सर्गा गुणव्यतिकरामक: २६
ममा माया गुणमय्यनेकधा विफरपोच गुणैर्विधत्ते ।
कारिकग्निविधोऽध्यात्ममेकमयाधिदेवमधिभूतमन्यत् ॥३०॥
रंग रूपमा वपुरत्र र परस्पर सिध्यति यः स्वतः से।
भारमा यदेशामरो य प्रायः स्वयानुभूत्यापितसिदसिद्धिः ।
एवं वादि अपशादि धजिवादि नामादि चिरायुतम् ॥३॥

·६७३ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २ योऽसौ गुणदोभतो विकारः प्रधानमूलान्महत. प्रसूनः । अहं प्रिन्मोहविकल्पहेतुवैकारिकस्तामय ऐन्द्रियश्च ॥३२॥ श्रारमा परिज्ञानमयो विवादो हस्तीति नास्तीति भिदार्थनिष्ट । व्यर्थोऽपि नैवोपरमेत पुंसां मत्तः परावृत्तधियो स्वलोकात् ॥३३॥ उद्धव उवाच स्वसः परावृत्तधियः स्वकृतः कर्मभिः प्रभो । उच्चावचान् यथा देहान गृहन्ति विसृजन्ति च ॥ तन्ममाख्याहि गोविन्द दुर्विमाव्यमनारमभिः । न ह्येतत् प्रायशो लोके विद्वांसः सन्ति वञ्चिताः। श्रीभगवानुवाच मनः कर्ममयं नृणामिन्द्रियैः पञ्चभिर्युतम् । लोकालोकं प्रयात्यन्य प्रारमा तदनुवर्तते ॥३६॥ ध्यायन्मनोऽनु विषयान् दृष्टान् पानुश्रुतानय । उद्यत् सीदत् कर्मतन्त्र स्मृतिस्तदनु शाग्यति। विषयाभिनिरोन नास्मानं यत् स्मरेत पुनः । जन्तो कस्यचिद्धेतोमत्पुरत्यन्तविस्मृति:३८ जन्म पारमतया पुंसः सर्वभावेन भूरिद । विपयस्वीकृति माहुर्यया स्वममनोरथः ॥३en स्वम मनोरथं घेत्यं प्राक्तन न स्मरस्यसो । तर पूर्वमिरारमानम चानुपश्यति ॥४०॥ इन्द्रियायनसष्टय विध्य भाति वस्तुनि । यहिरन्तभिंदाहेतुर्जनोऽपजनकद् यथा ॥४11 निरपदा या भूतानि भवन्ति न भवन्ति च । कालेनालपयोगेन सूक्ष्म गत्तम श्यते ॥४२॥ यथामिषा स्रोतसा च फजाना या बनातेः। तथैर सवभूतानां वाऽयस्यदयः गृवाः ॥४३॥ सोऽयं दीपोऽनि यत् स्रोतमा तदिदं जनमासोऽयं पुमानिति नृणां गृपा गीर्थोपायुपाम्। मा स्वस्य कर्मपोजेन जायते सोऽध्ययं पुमान् । निपते यामरो भ्रान्या ययामिदारसंयुतः । निपेग जन्मानि मात्यकौमारयौवनम् । पयोमध्यं जरा मृायुरिस्यवस्थास्तनोनं पता मनोरयमयीयन्यस्योधायचास्तनः । गुणसगानुपादत्ते परित् कश्रिमदाति घavi भारमनः पितृपुनाम्यामनुमेयो मायौ । न भवाप्पयवस्तुनामभिशे यसरणaven सरोमविपाकाम्पो यो विद्वाअम्मसंगमा । तरोविनवणो द्रष्टा एवं दृष्टा सनो पृven प्रकोरेवमारमानमविविच्यायुध पुमान् । सस्पेन स्परांसमूहः संसार प्रतिपय .ton सावसनापीन् देवान् रजसासुरमानुगन् । तममा भूततिर्यक वं भ्रामितो यासि कर्मभि । यसो गायतः परयन् पधेशानुकरोति तान्। एवं युधियान् परशमनोहोरया १२० पयाम्ममा प्रबलता सरवोऽपि चला इय । उग प्राम्पमान रफ्ते भ्रमणीय भू: Ran पथा मनोरपियो विषपानुमो गृपा | स्यमाप दाशाई तथा सार मामन Rvu नई दियमानेऽपि संपतिनं नित । शायतो विश्यामाप FASमागमा या तरमातुरूप मा भुध विषयामादिन्द्रिय. । मानप्रायनिर्भा पर rint भ्रम ·. श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्याय २३ तितोऽवमानितोऽसद्भिःप्रलब्धोऽसूयितोऽयवाताडितः सनिबदो या वृत्या का परिहापितः ५ मिष्टितो मूवितो पार्बहुधैवं प्रकरिपतः । श्रेयस्कामः कृच्छ्रगतः प्रारमनाstमानमुद्धरेतर उद्धव उपाच यथैवमनुबुध्येयं वद नो घदता घर । सुदुःमहमिमं मन्ये प्रारमन्यादतिक्रमम् ॥५६॥ विदुषामपि विश्वारमन् प्रकृतिहि वली यसो । ऋते स्वदर्थनिरतान् शान्तास्ते चरणालयान् ६० इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायाकादशस्कन्धे द्वाविंशतितमोऽध्यायः अथ त्रयोविंशतितमोऽध्यायः बादरायणिस्वाध स एवमाशंसित उद्धवेन भागवतमुण्येन दाशाईमुख्यः । सभाजयन् भृत्यवचो मुकुन्दम्तमावापे श्रवणीयवीर्यः ॥ १॥ श्रीभगवानुवाच बार्हस्पत्य स वै नान्न साधु दुर्जनेरिते. । दुरुत्ते भिन्नमात्मानं यः समाधातुमीश्वरः॥ २ ॥ न तथा तप्यते विद्धः पुमान् गाणैः सुममंगै. । यथा तुदन्ति मर्मस्था यस्तो परुपेपयः ॥ ३॥ कथयन्ति महापुरयमितिहासमिहोद्धव । तमहं वर्णयिष्यामि निबोध सुसमाहित ४ || केनचिद् भिणा गीतं परिभूतेन दुर्जनः । स्मरता वियुक्त न विपार्क निजकर्मणाम् ॥५॥ अवन्तिपु द्विजः कश्चिदासीदाढ्यतमः श्रिया । वार्तावृत्ति कार्यस्तु कामी लुब्धोऽतिकोपनः॥ ज्ञातयोऽतिययस्तस्य वाइमात्रेणापि नार्चिता.शून्यावरय पारमापि काले कामैग्नर्चितः॥७॥ दुःशीलस्य कदयंस्प गुह्यन्ते पुत्रवान्धवाः । दारा दुहितरो भृया विपणा नाचरन् प्रियम्। तस्यैवं यक्षवित्तस्य व्युतस्योभयलोक्तः । धर्मकामविहीनस्य चुक्धुः पचमागिनः ॥ ६ ॥ तदबध्यानविसस्तपुण्य स्कन्धस्य भूरिद । अर्थोऽध्यगच्छनिधनं बहायासपरिश्रमः ॥१०॥ सातयो अगृह किंचित किञ्चिद् दस्यव उद्व) देवतः कालतः किशिद् ब्रह्मयन्धोपार्थियात् ।। स एवं दविणे नष्टे धर्मकामविवर्जितः । उपेचितश्च स्वजनश्चिन्तामाप दुरत्ययाम् ॥३२॥ नस्यैवं ध्यायतो दीर्घ नष्टरायस्तपस्विन. खिद्यतो घाप्पकण्ठस्य निर्वेदः सुमहानभूत्१३॥ म चाहेदमहो पष्टं वृयामा मेऽनुतापित। न धर्माय न काम य यस्यार्यायास ईशः | मायेणार्या. कदयाणा न सुखाय कदाचन । इह चात्मोपतापाय मृतस्य नरकाय च ॥१९॥ यशो यशस्थिना शुद्ध साध्या ये गुणिनागुणाालोमः स्वल्गेऽपि तान् हन्ति विनोरूपमिवेप्सिता प्रस्य साधने सिद उत्करें रखे ध्यये । नाशोपभोग प्रायासनासचिन्ता प्रमो मृणाम्। नेयं हिमानं दम्भः सामःमोय. स्मयोमा भेदो वैरमविश्वासः संस्पधा व्यसनानि च ॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २३
एते परदशाना वर्षमूला मता नृणाम् । तस्मादनर्धमाख्यं श्रेयोऽर्थी दूरतस्यजेत्॥१६॥
भियन्तै भ्रातरो दाराः पितरः सुहृदस्तथा । एकास्निग्याः काकिणिना सद्य. सर्वेऽरय. कृता ।
अथैनाल्पोयसा ह्येते संरब्धा दीप्तमन्यवः । स्यज्ञरयाशु स्यो सन्ति सहमोरमस्य सौददम्।
लब्ध्वा जन्मामरप्राप्यं मानुष्यं तद् द्विनाम्यताम्।तदनादत्य ये स्वार्थ पन्ति यास्यशुभा गतिम
स्वर्गापवर्गयोद्वार प्राप्य लोकमिम पुमान । दविणे कोऽनुपज्जेन मर्योऽनस्य धामनि॥२३॥
देवारितृभूतानि ज्ञातीन् यन्धुंध भागिनः । मसविभग्य चारमान यसवित्त: पतस्यध.१२४॥
ययाणेहया वित्तं प्रमत्तस्य वयो यनम् । कुशला येन सिध्यन्ति जरठः किं न साधपे२५५
कस्मात् शिरगते विद्वान् व्यर्मयाहयासहना कस्यचिन्मायया न लोकोऽयं सुप्रिमोहित ।
कि धनधनदेवो कि कामेर्या कामदैस्त । मृयुना प्रस्यमानस्य कर्मभियोत जन्मदैः ॥२०॥
नून मे भगवास्तुष्टः सर्वदेवमणे हरिः । येन नीतो दशामेता निदवारमनःHIR1
माऽ कालावरोपेण शोषयिध्येऽङ्गमात्मनः । अप्रमतोऽसिलस्वार्गे यदि स्यात सिदभारमनि
मामनुमोदेरन् देवात्रिभुननेधराः । मुहूर्त'न ग्रह्मलो सट्यागः सममाघपत्॥३०॥

·५४७१
श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्याय २३
मनो गुणान् वै साते बलीयस्ततश्च कर्माणि विलक्षणानि ।
शुक्लानि काणान्यय लोहितानि रोम्य सपर्या मृतयो भवन्ति ॥४४॥
अनीह पारमा मनसा समीहता हिरण्मयो मरसख उद्विचष्टे ।
मन स्वलिङ्ग परिगम कामान् जुग्न नियो गुणसङ्गतोऽयो १४५५
दान स्वधर्मो नियमो यमश्च श्रुतच कर्माणि च सग्रतानि ।
सर्वे मनोनिप्रालणान्ता परा हि योगो मन समावि ne६॥
समाहित यस्य मन प्रशात दानादिमि किं वद तम कृयम् ।
असयत यस्य मनो विनश्यद् दानादिभिश्चेदगर किमेभि
मनोवशेऽन्ये घभवन् स्म दवा मनश्च नान्यस्य वर्श समेति ।
भीष्मो हि दव सहप सहीयान् युज्याद् वशे त स हि दवदेव NEEN
सं दुर्जय शमसावेगमस्तुद तन्न विजि य केचित् ।
कुन्स्यिसद्विप्रहमा म येमिंत्राण्युदासीनरिपून विमूढा
दह मनोमात्रमिम गृहीत्वा ममाहमियन्धधियो मनुष्या ।
एषोऽहमन्योऽयमिति भ्रमेण दुरन्तपारे तमसि भ्रमन्ति neon
जनस्तु हेतु सुखदु खयोश्चे किमारमनश्चात्र ह भौमयोस्तत् ।
जिहां कचित् सदशति स्वद्भिस्तद्वेदनायो कतमाय फु'येत् ॥५in
दुखस्य हेतुर्याद दवतास्तु किमारमनस्तत्र विकारयोस्तत् ।
यदद्गमन निहन्यो चित् प्रध्येत कस्मै पुरुर स्वदेहे ॥१२॥
पारमा यदि स्यात् सुखदुख हेतु किम यतस्तन निजस्वभाव ।
न सारमनोऽन्यद यदि त-मृग स्यात् क्रुध्येत फरमान सुखं न दुख न०१३॥
प्रहानिमित्त सुखसयोश्चत् किमा मनोऽजस्य जनस्य ते वै।
प्रहन हस्यैव वति पीडा अध्येत कस्मै पुरुषस्ततोऽन्य. १५४५
कारत हेतु मुम्बद खयोश्चेत् किमारमनस्तन्द्रि जहाजडत्वे ।
दहस्श्वचित् पुरुरोऽवं सुपण अश्यत कस्मै न हि कममूनम् ॥१५॥
कालस्त हेतु सुखदु खपोश्चेत् किमात्मनस्तन तदारमकोऽसौ !
नाप्ने हि तापो न हिमस्य तत् स्यात् कुपेत कस्मै न परस्य द्वन्द्वमा५६५
ननशि कापि कपमानास्य इन्टोपसग परत परस्य ।
पथाहम तिरूपिण स्यादा प्रबुद्धो न बिभनि भूते ॥१७॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २४ ६८१ एतां स अास्थाय परात्मनिष्टामध्यासितां पूर्वतमैमहर्षिभिः । रिप्यामि दुरन्तपारं तमो मुकुन्दाइब्रिनिषेवयैव ॥१८॥ श्रीभगवानुवाच निर्विद्य नष्टद्रविणो गतकमा प्रमज्य गो पर्यटमान इस्थम् । निराकृतोऽसद्भिरपि स्वधर्मादकम्पितोऽमुं मुनिराह गाथाम्॥१६॥ सुखदुःखप्रदो नान्यः पुरुषस्यात्मविभ्रमः । मित्रोदायीनरिपत्रः संसारस्तमसः कृतः ॥६on तस्मात् सर्वात्मना तात निगृहाण मनो धिया। मय्यावेशितया युक्त एतावान् योगसंग्रहः६॥ य एता भितुणा गीता ब्रह्मनिष्टा समाहितः । धारयावयश्कृण्वन् द्वन्द्वैनैवाभिभूयते ॥६२५ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायामेकादशस्कन्धे प्रयोविंशतितमोऽध्यायः अथचतुर्विशतितमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच अथ ते संप्रयधयामि सौख्यं पूवैर्विनिश्चितम् । यद् विज्ञाय पुमान् सद्यो जह्याद् वैकल्पिक भ्रमम् श्रासोज्ज्ञानमयो सार्थ एकमेवाविकल्पितम् । यदा विवेकनिपुणा श्रादौ कृतयुगे युगे ॥२॥ तन्मायाफलरूपेण केवलं निर्विकल्पितम् । वाड्मनोऽगोचरं सत्यं द्विधा समभवद् वृहत्३॥ तयोरेकतरो यर्थः प्रकृतिः सोभयात्मिका । ज्ञानं खन्यतमो भावः पुरुषः सोऽभिधीयते ॥ तमो रजः सत्वमिति प्रकृतेरभवन् गुणाः । मया प्रक्षोभ्यमाणायाः पुरुगनुमतेन च ॥ १ ॥ तेभ्यः समभवत् सूर्य महान् सूत्रेण संयुतः । ततो विकुर्वतो जातोऽहतारो योविमोहनः॥६॥ वैकारिकस्तैजसच सामसभेत्यहं निवृत् । तन्मानेन्द्रियमनसां कारणं चिदचिन्मयः ॥ ७ ॥ अस्तिन्मात्रिकाजज्ञे तामसादिन्द्रियाणि च। तैजसाद देवता श्रासन्नेकादश च वैकृताता है मया सचोदिता भावाः सर्वे संहत्यकारिणः । अण्डमुत्पादयामासुर्ममायतनमुत्तमम् तस्मिन्नहं समभवमण्डे सलिलसंस्थिती। मम नाम्यामभूत् पमं विश्वाख्यं तम चारमभूः । सोऽसृजत्तपसा युक्तो रजसा मदनुप्रहात लोकान् सपालान् विश्वारमा भूर्भुवः स्वरिति निधा देवानामोक प्रासीत् स्वर्भूतानाच भुवःपदम्। मादीनां च भूलोकः सिद्धान रितपात् परम् अधोऽसुराणां नागानां भूमेरोको सृजत् प्रभु.। त्रिलोक्यां गतयः सर्वाः कर्मणा निगुणात्मनाम् योगस्य तपसव न्यासस्य गतयोऽमलाः । महर्जनस्तपः सत्यं भक्तियोगत्य मगतिः ॥१४॥ मया कालारमना धाना कर्मयुक्तमिदं जगत् । गुणराह एतस्मिन्नुन्मनति निमशति मRA अाहत कृशः स्थूलो यो यो भावःप्रसिध्यति सोऽप्युभयसंयुक्तः प्रारया पुरुषेय च ॥१६॥ यस्तु यस्यादिन्तिय वैमध्य च तस्य सन् । विकारो व्यवहाराधों यथा सैजसपार्थिवाः॥ - ·६८२ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २५ यदुपादाय पूर्वस्तु भावो विकुरतऽपरम् । श्रादिरन्तो यदा यस्य तत् सत्यमभिवीयते १९ प्रकृति स्योपादानमाधारः पुरुषः परः । सतोऽभिव्याकः कालो, ग्रह्म तत्रितयं वहम् ॥ सर्गः प्रवर्तते तावत् पौर्वापर्येण नित्यशः । महान् गुणविसर्गाः स्थित्यन्तो यावदीक्षणम् । विराएमयाऽऽसायमानो लोकाल्पविकल्पकः । पञ्चत्याय विशेषाय कल्पते भुवनैः सह १२१ अने प्रलीयते मत्य मन्नं धानासु लीयते । धाना भूमौ प्रलोयन्ते भूमिर्गन्धे प्रलीयते॥२२॥ श्रप्सु प्रलीयते गन्ध प्रापश्य सगुणे रसे । लीयते ज्योतिपि रसो ज्योती को प्रलोयते । रूपं धायौ स च स्पर्श लीयते सोऽपि चावरे यारं शदतन्मात्र इन्द्रियाणि स्वयोनिषु । योनिकारिक सौम्य लीयते मनसौश्वरे । शब्दो भृतादिमप्येति भूनादिमहति प्रभुः ॥२५॥ स लीयते महान स्वेषु गुणेषु गुणवतमः । तेऽव्यक्त संप्रलीयन्ते तत् काले लीयतेऽव्यये ॥२६॥ कालो मायामये जोवे जीव प्रात्मनि मय्यजे। श्रात्मा केवल प्रामस्थो विकल्पापाय जहए: । एवमन्वीक्षमाणस्य कयं वैकल्पिको भ्रम. मनसो हृदि तिष्ठत योनोवार्कोदये तर २८॥ एप सख्यिविधिः प्रोक्त संशयग्रन्थिभेदनः । प्रतिलोमानुलोमाभ्यो परावरहशा मया ॥२६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धे चतुर्विंशतितमोऽयायः ॥२४॥ अथ पंचविंशतितमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच गुणानामसमिधाण पुमान् येन यथा भवेत् । तन्मे पुरुपयेदमुपधारय शंसतः ॥ शमो दमस्तितिक्षेक्षा तपः सत्यं दया स्मृतिः । तुष्टिस्यागोऽस्पृहा श्रद्धा हीदयादिः स्वनितिः काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ प्राशीभिदा सुसम्। मदोत्साहो यश.प्रोतिहाँस्य वीर्य बलोबमः । क्रोधो लोमोऽनृतं हिंसा यामा दम्भः क्लम कलि शोकमोहौ विगदार्ती निद्राऽऽशा भीरनुद्यम. सारस्य रजसतास्तमसश्चानुपूर्वश. । वृत्तयो वर्णितमायाः सन्निपातमयो शा ॥५ सन्निपातस्त्वमिति ममेयुद्धव या मतिः । व्यवहारः सनिगतो मनोमान्द्रियासुभिः ॥६॥ धर्म चाय च कामे च यदासी परिनिष्टितः । गुणाना सनिकर्गोऽयं श्रद्धारतिधनावहः ॥७॥ प्रवृत्तिलक्षणे निष्टा पुमान् यदि गृहाश्रमे । स्वधर्म धानुतिष्टत गुणानो समितिहि सा n" पुर सामसंयुतमनुमीयाच्छमादिभिः। कामादिभी रजोयुक्तं क्रोधायेस्तमसा युतम् ॥ यदा मजति मा मस्या निरपेसः स्वकर्मभिः। ते सत्वकृति विद्यात् पुरुष त्रियमेव घा१०n पदा प्राशिप प्राशास्य मा भनेत स्वकर्मभि. तं रज.प्रति विद्याद्विसामाशास्य तामपम् । सावं रजस्तम इति गुणा जीवस्य नैव मे । चित्तजा येस्तु भूताना सनमानो निवध्यते ।१२। देवरी जयेत् स मास्वरं विशई शिरम्। वदा सुसेन युज्येत धर्मज्ञानादिभिः पुमान्॥१३॥ - - ·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २६ वदा जयेत्तम सत्व रजः मह भिश चज्ञम् । तदा दुःखेन युज्येत कर्मणा यरामा श्रिया १४ यदा जयेद् रजः सत्वं तमो म्हं लयं जहम् । युज्येत शोकमोहाभ्या निद्रया हिमयाऽऽशपा११ यदा चित्तं प्रसीदेत इन्द्रियाणां च निति । देहेऽभयं मनोऽसङ्ग तरसावं विद्धि मपरम् ॥ विकुर्वन् क्रियया चाधीरनिति चेनमाम् । गात्रास्वारस्य मनो भ्रान्त रज एनिशामय ॥ सोदचित्तं विलीयेत चेतमो ग्रहणेऽवमन् । मनो नष्टं तमो ग्नानिस्तमस्तदुपधारय ॥१८॥ एधमाने गुणे सवे देवानां बलमेधते । श्रसुराणां च रजसि तमस्युदर रसपाम् arta पाबाजागरणं विद्याद् रजसा स्वममादिशेत् । प्रस्वाप तममा जन्तोस्नुरोयं त्रिषु सन्ततम् । उपमुपरि गच्छन्ति सत्वेन ब्राह्मणा जना | तममाधोऽध प्रामुख्यान रजसातरचारिणः। पाचे प्रलीनाः स्वाति नरलोक रजोलया. । तमोल पास्तु निरपं यान्ति मामेर निगुणाः । मदर्पण निष्फलं वा सात्विक निजकर्म तत् । राजपं फनसरप हिंसाप्रायादि सामसम्२३ कैवल्यं सारिवकं ज्ञानं रजो गलिच यत् । मातं तामपं ज्ञानं मनिष्ट निर्गुण स्मृतम्। पनं तु सारितको पासो ग्रामो राजस उम्पते । ताममं एतसदन मरिकन निगुणम् ॥२५॥ साधिक फारकोऽसङ्गो रागान्यो रजप. स्मृत । सामय स्मृतिविनष्टो निगुगो मपाश्रयः । सारिवायाध्यामिको श्रद्धा कमश्रद्धा सु राजसी तामस्यधर्म या प्रदा मासेशयां सुनिगुणा पप्यं पूनमनायस्तमाहार्य साविक स्मृतम् । राजसं चेन्द्रिपट साम चासिदाशुचि:२८॥ मारिक सुग्रमामोत्य विपयोग न राजसम्। तामपं मोहद प्रोग्य निगु मदपाश्रयम् । दम्य देश फर्ग कालो ज्ञान फर्म च कारक |श्रद्धावस्याऽऽतिनिरा गुएषः स पर दिक सर्व गुणमया भावाः पुरु राम्याधिष्ठिताः । ष्ट तमनुष्यात पुया या पुरसम. एताः समृतयः पुंसो गुणकर्मनिवग्यनाः । येनेने निर्मिता मौय गुणा बीयन विज्ञाः । भक्तियोगेन मसिटी मनावाय रयते १३२. तस्माद् देवमि लावा ज्ञानविज्ञानमाभवम् । गुणमा विनिय मा मान्नु विमा नि मसो मा भजे रिहानमो विधिप । रजस्लमभाभियर सरासरया गुनि.३४॥ सो पाभिमपे युक्तो नरेश शास्तधो. । सारने गुनहो और जो पिहाय माम् । बीयो जार्यावनिमुनो गुपैशाशयसम्भो । म म पूमा म दिनांगररपोदा पति प्रोममागवले महाउरामा पापगतामोपाय.:१५ भय पविशतितमोऽध्यायः श्रीभगवानुपाच मम मम पिन पानITERrjा. - ·६८४ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २६ गुणमय्या जीवयोन्या विमुक्को ज्ञाननिष्टया । गुणेषु मायामात्रेषु दृश्यमानेष्ववस्तुतः । वर्तमानोऽपि न पुमान् युज्यतेऽवस्तुभिर्गुणैः ॥ २ ॥ सङ्गं न कुर्यादसता शिनोदातृपा कचित् । तस्यानुगस्तमस्यन्धे पतत्यन्धानुगान्धवन्त३॥ ऐल: सम्राडिमां गाथामगायत् धृहरवाः । उर्वशीविरहान्मुह्यन् निर्विणः शोकसंयमे॥ त्यवस्वाऽऽरमानं प्रजन्ती तो नग्न उन्मत्तवसपा विलपन्नन्वगाजाये घोरे तिष्टेति विक्लवः ॥५॥ कामानतृप्तोऽनुजुपन् क्षुल्लकान वर्षयामिनीः । न वेद यान्ती याम्तीवश्याकृष्टचेतनः ॥६॥ ऐल उवाच अहो मे मोहविस्तारः कामकश्मलचेतसः । देव्या गृहीतकण्ठस्य नायुःखण्डा इमें स्मृता।। नाहं वेदाभिनिर्मुक्तः सूर्यो वाभ्युदितोऽमुया। मुपितो वर्षपूगानी बताहानि गतान्युत ॥८॥ अहो मे यात्मसम्मोहो येनारमा योपिता कृतः । क्रीडामृगश्चक्रवर्ती नरदेवाशखामणिः ।।६।। सपरिच्छदमारमान हित्वा सृणमिवेश्वरम् । यान्ती खियं चान्वगमं नम उन्मत्तवद रुदन् । कुतस्तस्यानुभाव: स्यात् तेज ईशस्वमेव का। यान्वगर स्त्रियं यान्ती सरवत् पादताडित" किं विद्यया किं तपसा कि त्यागेन श्रुतेन । किं विविश्तेन मानेन स्वीभिर्यस्य मनोहतमू । स्वार्थस्याकोविदं धिमा मुर्ख पण्डितमानिनमायोऽहमीश्वरता प्राप्य स्त्रीभिर्गोखरवजितः१३॥ सेवतो वर्षपूगान् मे उर्वश्या अधरामवम् । न तृप्यस्यारमभूः कामो वह्निराहुतिभिर्यपा।१४।। पुंश्चल्यापहृतं चिर्त को न्वन्यो मोचितुं प्रभुः । पारमारामेश्वरमृते भगवन्तमधोपजम १५० बोधितस्यापि देव्या मे सूरत वाक्येन दुर्मते. । मनोगतो महामाहो नापयात्यजितात्मन १६॥ किमेतया नोऽपकृतं रज्या या सपंचेतसः । रज्जुस्वरूपाविदुषो योऽई पदजितेन्द्रियः ॥१७॥ घायं मलीमस. कायो दोगल्याधारमको शुचिक गुणाः सौमनस्याद्या सध्यासोऽविधयाकृतः पिनो.किस्वं नु मायर्यायाः स्वामिनोऽग्ने: धगृधयोकिमात्मनः किं सुहृदामिति यो नावसोयते तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये सुच्छनिष्ठे विषमते । ग्रहो सुभद्रं सुनस सुस्मितं च मुसं स्त्रियः॥२०॥ विमासरधिरस्नायुमेदोमनास्थिसंहतो । विएमू अपये रमता कृमीयो किवदन्तरम्॥२॥ प्रथापि नोपसभेत स्त्रीपु स्त्रणेषु चार्ययिताविषयेन्द्रियसंयोगान्मनः शम्यति नान्यथा॥२२॥ माटादश्रुताद् भावान माप उपनायते । असाप्रयुजतः प्राणान् शाम्यति स्तिमितं मनः । तस्मान् सद्गो न कर्तव्यः स्त्रीषु प्रेणेषु चेन्द्रियः विदुषां चाप्यविधब्धः पड्यर्ग. किमु मादृशाम् श्रीमगवानुवाच प्रगायन् नृपदेवदेवः स उर्वशीलोषमयो विहाय । 2 ६ उपारमज्ञानविधतमोहः ॥२६॥ तो सामुपाय सामु सग्मेन बुद्धिमान । सन्त एतस्यच्छिन्दन्ति मनोग्यासमुतिभिः ·1 श्रीमद्भागयते एकादशस्कन्धे अध्यायः २७ सन्तोऽनपेक्षा मच्चित्ताः प्रशान्ताः समदर्शिनः । निर्ममा निरहवारा निर्द्वन्द्वा निभरिनाsn तेषु नित्यं महाभाग महाभागेषु मरक्या: । सम्भवन्ति हिता नणां जुरता प्रनन्यघम्२८ ता ये शएयन्ति गायन्ति हनुमोदन्ति चाहताः। मत्परा: प्रधानाच भक्ति विन्दन्ति ने मयि ।। भक्ति सन्धरतः साधोः किमन्यदवशिष्यते । मरपनन्तगुणे ग्रह्मण्यानन्दानुभरामनि १३01 पथोपश्रयमाणस्य भगवन्तं विभावसुम् । शीतं भयं तमोऽप्यति साधुन् संसेवतस्तया । निमज्योन्मवता घोरे मवान्धौ परमायनम् । सन्तो ब्रह्मविदः शान्ता नौदेवाप्सु ममताम असं हि प्राणिनां प्राण ग्राानो शरणं स्यहम् । धर्मो वितं नृणां प्रेत्य सन्तोऽपिश्यतोभणम् मन्तो दिशन्ति चपूपि यहिरकः समुन्धितः । देवता यान्धयाः सन्त! सन्त थारमाइमेर १३४ चैतसेनस्ततोऽध्येयमुश्या लोकनि स्पः । मुक्तमलो महीमेवामारमारामधणार ३१ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या संहितायामेकादशमन्धे पविशतितमोऽध्यायः अथ मप्तविंशतितमोऽध्यायः उद्धघ उपाय क्रियायोग समापन भयदाराधनं प्रभो । यस्माया ये पयाति साग्यताः सायम : एतद् पदन्ति मुनयो मुनि.श्रेयसं गृणाम् । नारदो भगवान् प्यास चापायोनिरसः मुत:२५ नि.एस से मुग्गाम्भोजा यदाह भगवानजः । पुम्यो भृगुगुरुयेग्यो देण्यं च भगान् भार पतद्य सपनामाप्रमाण घसम्मनम् । यसागुरुमं मन्ये तीरमारा मानना एतत् कमलपगार कमपन्धविमोचनम् । मलाय चानुरापदि विरपरपरेरा II ·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २७ स्मानालकरणं प्रेप्टमर्चायामेव तूदः । स्थण्डिले सत्वविन्यासो वहावाज्यप्लुतं हविः १६ सूर्ये चाभ्यहणं प्रेष्ट सलिले सलिलादिभिः। श्रद्धयोपानं प्रेष्ट' भक्तेन मम वायपि १७२ भूर्यप्यभक्तोपद्वतं न ने तोपाय कलम्ते । गन्गेधूप सुमन को दीपाऽन्नायं च किं पुन.१८ शुचिः सम्भृतसम्भारः प्राग्दर्भः कल्पितासन.।श्रासीनः प्रागुदग वाचंदर्चायामय सम्मुख ॥१६॥ कृतन्यासः कृतन्यासो मदचा पाणिना मृजेन्। कलशं प्रोक्षणीयं च यथावदुपसाधयेत् ॥२०॥ तददिदेवयजन ध्याएयात्म नमेव च ! प्रोक्ष्य पात्राणि नोण्यद्भिस्तस्तै म्यैश्च साधयेत् । पाद्यााचमनीया त्रीणि पात्राणि देशिक । हृदा शीथ शिखया गायच्या चाभिमन्त्रयेत्। पिण्डे वास्वग्निसंशुद्ध हृत्पद्मस्थां पर मम। एवों जीरकलो ध्यायेनादान्ते सिद्धभाविताम्।। तयाऽऽत्मभूतया पिण्डे व्याप्ते सम्पूज्य तन्मयः। श्रावाह्यादिषु स्थ ध्य ग्यस्ताङ्गमा प्रपूजयेता पाधोस्पर्शाहणादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् । धर्मादिभिश्व नवभिः कल्पयित्वाऽऽसनं मम । पद्ममष्टदल सत्र कर्णिकाकेपरोगलम् । उभाभ्यां वेदतन्त्राभ्यां मह्यं तूभयसिद्धये॥२६॥ सुदर्शनं पाञ्चजन्ये गदासीपुग्नुहलान् । मुसलं कौस्तुभ माला श्रीवरम चानुपूजयेत्॥२७॥ नन्द सुनन्द गरुडं प्रचपडं चण्डमेव च । महाबलं बेलं चैव कुमुई कुमुदेक्षणम् ॥२॥ दुगांविनायकं ध्यासं विष्तस्मेनं गुरून् सुरान्।स्वेस्वे स्थाने त्वभिमुखान पूजयेत् प्रोक्षणादिभिः चन्दनोशोरकर्पूरकुछमागुरुवासितैः । सलिलैः स्नापयन्मन्त्रैनियदा विमरे सति ॥३०॥ स्वर्णधर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया । पौरुषेणापि सूक्तेन सामभी राजतादिमिः ॥३१॥ यत्रोपवीताभरणपत्रस्नग्गन्धलेपनैः 1 अलीत सप्रेम मद्भक्तो मा यथोचितम्॥३२॥ पाधमाचमनीयं च गन्धं सुमनमोऽस्तान् । धूपदीपोपहार्याणि दद्यान्मे श्रद्धयार्चकः ॥३३॥ गुडपायमसपीपि शप्पुल्यापूपमोदकान् । संयावधिसूपांश्च नैवेद्यं सति कल्पयेत् ॥३४॥ अभ्यङ्गोन्मनादर्शदन्तधावाभिवनम् । अन्नाद्यापीतनृत्यादि पर्वणि स्युरुतान्वहम् ॥३५॥ विधिना विहिने कुरडे मेवनागतंयेदिभिः । अनिमाधाय परितः समूहेन पाणिनोदितम् ॥३६॥ परिस्तीर्याध पर्युतेदन्याधाय यथाविधि । प्रोसण्याऽऽसाद्य द्रव्याणि प्रोष्याग्नौ भावयेत माम् सतजाम्बूनदप्रय शब्दचप्रगदाम्बुजैः । लसच्चतुर्भुज शान्तं पकिजएकवाससम् ॥३८॥ स्फुररिकरीटकटकाटिसूत्रवराद्दम् । श्रीवत्सववस भ्रामरकौस्तुभं वनमालिनम् ॥३६॥ ध्यायमभ्यर्य दारुणि हविवामितानि चावास्यास्यमागावाधारी दरपा चाज्यप्लुतं हबि.५० जुहुया मूलमन्त्रेण पोटशर्यायानतः । धर्मादिभ्योययान्यायं मन्त्र स्मिकृतं युधः un अभ्यरर्याय नमस्कृय पार्षदेभ्यो वलि हरेन। मूलमन्नं जरे पहा स्मरन् नारायणात्मकम् ४२ दामनमुन्द वियामेनाय पल्पते । मुखवास सुरभिमत् साम्यूलाधमथाईयेत् ॥४३॥ उगायन् गणान् र यन् कमायमिनयन् मम (मक्या धावयशृण्वन् मुहूत पणिको भवेत्।।

·कर्तुश्च श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २८ स्तवैरुचावचैः स्तोत्रैः पौराणैः प्राकृतैरपि । स्तुरवा प्रसीद भगवन्निति वन्देत दण्डवत् ॥४॥ शिरो मत्पादयोः कृत्वा बाहुभ्यां च परस्परम् । प्रपन्नं पाहि मामीश भीतं मृत्युग्रहार्णवात् ॥ इति शेग मया दत्ता शिरस्याधाय सादरम् । उद्वामयेदुद्वास्यं ज्योतिज्योतिपि तत् पुनः । श्रदिपु यदा या श्रद्धा मा तत्र चार्चयेत् । सर्वभूतेष्वात्मनि च सर्वात्माहमवस्थितः॥४॥ एवं क्रियायोगपथैः पुमान् वैदिकतान्त्रिकैः । अर्चन्नुभयतः सिद्धि मत्तो विन्दत्यभीप्सिताम्। मदचा संप्रतिष्ठाप्य मन्दिरं कारयेद् दृढम् । पुष्पोद्यानानि रग्याणि पूजायात्रोत्पमाश्रितान् । पूजादीनां प्रवाहाथ महापर्वस्त्रयान्वहम्। क्षेत्रापण पुरनामान् दाम सार्टि तामियात्॥११॥ प्रतिष्टया सार्वभौम साना भुवनत्रयम् । पूजादिना ब्रह्मलोकं निभिर्मत्साम्यतामियात् ५५ मामेव नै(पेक्ष्येण भक्तियोगेन विन्दति । भक्तियोगं स लभते एवं यः पूजयेत माम् ॥१३॥ यः स्वदत्ता परैर्दत्ता हरेत सुरविप्रयोः । वृत्तिं स जायते विभुग वर्षाणामयुतायुतम् ५४ सारथेहेंतोरनुमोदितुरेव चर्मणां भागिनः प्रत्य भूयो भूयसि तत्फलम् । इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धेततविंशतितमोऽध्यायः ॥२७॥ अथाष्टाविंशतितमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच परस्वभावकर्माणि न प्रशंसैन्न गर्हयेत् । विश्वमेकात्मकं पश्यन् प्रकृया पुरपेण घan परस्वभावकर्माणि यः प्रशंसति निन्दति । स भाशु भ्रश्यते स्वार्थादसत्यभिनिवेशतः ॥२॥ तेजसे निदयाऽऽपने पिण्डस्थो नष्ट चेतनः । माया प्रामोति मृ'युचा तद्वमानार्थक पुमान्। किं भद्रं किमभद्रं वा द्वैतस्थावस्तुनः कियत् । वाचोदितं तदनृतं मनसा यातमेव च ॥४॥ छायामरयायामासा घसन्तोऽप्यकारिणः । एवं देहादयो भावा यच्छ यायायुतो भयम् ५ प्रात्मैव तदिदं विश्वं सूज्यते सृजति प्रभुः । प्रायते प्रति विश्वात्मा हियते परतीधरः तस्मान यात्मनोऽन्यस्मादन्यो भायो निरूपिनः निरूपितेयं विविधा निर्मला मातिरात्मनि । इई गुणमयं विद्धि निविध मायया कृतम् ॥७॥ एतद् विद्वान् मदुदिनं ज्ञानविज्ञानने पुणम् । न निन्दति न पस्तौति लोके चाति सूर्यवत् । म यणानु मानेन निगमेनारमसंविदा । प्राचन्तग्दसम्ज्ञावा निःसङ्गो विपरदिशा नेशरमनो न देहस्य संमतिदष्टश्श्ययोः । प्रनामस्वरोरा फस्य स्यादुपसम्पने nton भाामान्ययोऽगुणः शुदः स्वयंज्योतिरनाकृतः । अनिषद् दारपदचिद् देहः कम्येह संगतिः । श्रीभगवानुवाच पाया देहेन्द्रियप्राणैरामनः सनिकाणम् । संमारा फलस्तारदायोपविचिन:-१२ उदय उवाच ·श्रमिन्दागवते एकादशस्कन्धे श्रध्यायः :- अर्थे विद्यमानेऽपि संसृतिन निवर्तते । ध्यायतो विश्यानस्य स्वम नागमो यथा५३॥ यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रम्बापो बहनभृत् । स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥४॥ शोकहर्षमयत्रोधलोभमोहस्पृहादयः । अहङ्कारस्य दृश्यन्ते जन्म मृत्युश्च नारमनः॥ देहेन्द्रियप्राणमनोऽभिमानो जीवोऽन्तरारमा गुणकर्ममूर्तिः । सूब महानिस्युरुधेव गीतः संसार प्राधावति कालतन्त्रः ॥१६॥ धमूलमेतद् बहुरूपरूपित मनोवच:प्राणशरीरकम । ज्ञानासिनोपासनया शितेनच्छिवा मुनिगा विचरत्यतृष्णः ॥१७॥ ज्ञानं विवेको निगमस्तपश्च प्रत्यक्षमैतिझमयानुमानम् । श्राद्यन्तयोरस्य यदेव केवलं कालच हेतुश्च तदेव मध्ये ॥१॥ यथा हिरण्यं स्वकृतं पुरस्तात् पश्वाश सर्वस्य हिरएमयस्य । तदेव, मध्ये व्यवहार्यमाणं नानापदेशैरहमस्य तद्वत् ॥१६॥ विज्ञानमेतस्त्रियवस्थमङ्ग गुणत्रयं कारणकार्यकर्तृ। समन्वयेन व्यतिरेकतश्च येनैर तुर्येण तदेव सत्यम् ॥२०॥ न यत् पुरस्तादुत यन पश्चान्मध्ये च तत्र व्यपदेशमात्रम् । भूतं प्रसिद्धं च परेण यद यत्तदेव तत् स्यादिति मे मनीपा ॥२१॥ विद्यमानोऽप्यधभासते या वैकारिको राजससर्ग एषः । ग्रह स्वयंज्योतिरतो विभाति ब्रह्मोन्द्रियार्थास्मविकारचित्रम् ॥२२॥ एवं स्फुटं ब्रह्मविवेकहेतुभिः परापवादेन विशारदेन । छियाऽऽरमसन्देहमुपारमेत स्वानन्दतुष्टोऽखिलकामुकेभ्यः ॥२३॥ नारमा पतुः पार्थिवमिन्द्रियाणि देवा ससुर्वायुजलं हुताशः । मनोऽसमा धिषणा १ सयमहतिः ख शितिरपाग्यम् ॥२४॥ समाहितः क करणैर्गुणात्मभिर्गुणो भवेन्मत्सुविविक्तधान्न । विक्षिप्यमाणैस्त किं नु दुरणं धनरपेतैर्विगते रवः किम् ।।२२॥ यया नमो वाचनलाग्नुभूगुणैर्गतागतवतुं गुणैर्न तयाधरं सरवरजस्तमोमलैरहमतेः संमतिहेतुभिः परम् ॥२६॥ सयापि सः परिवर्जनीयो गुणेषु मायारचितेपु तावत् । मद्भक्तियोगन रहेन यावद् जो निरस्येत मनःफरायः ॥२७॥ ययाऽऽमयोऽमाधुधिकिरिसतो नृपो पुनः पुनः संसुति प्ररोहन । एवं मनोऽपरकाशयकर्म योगिनं विध्यत्ति सर्वसाहम् ॥२॥ समते।

·स्वभावमन्यत्
-
श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २६ ६-६
कुयोगिनो ये विहितान्तरायर्मनुष्यभूतैत्रिदशोपसृष्टैः ।
ते
प्राक्तनाभ्यासबलेन भूयो युअन्ति योग न तु कर्मतन्नम् ॥२६॥
करोति कर्म क्रियते च जन्तु केनाप्यसौ चोदित श्रानिपातात् ।
तत्र विद्वान प्रकृतौ स्थितोऽपि निवृत्ततृष्ण स्वसुखानुभूत्या ॥३०॥
तिष्ठन्तमासीनमुत
ग्रजन्तं शयानमुतन्तमदन्तमन्नम् ।
किमपोहमानमात्मानमात्मस्थमतिनं
वेद ॥३॥
यदि स्म पश्यत्यसदिन्द्रियार्थ नानानुमानेन विरुद्धमन्यत् ।
न मन्यते वस्तुतया मनीपी स्वाम यथोरयाय तिरोदधानम् ॥३२॥
पूर्व
गृहीत गुणकर्मचित्रमज्ञानमारमन्यविविक्तमन ।
निवर्तते तत्
पुनरीक्षयैव न गृह्यते नापि विसज्य धारमा २३॥
यथा हि भानोरुदयो नृचतुपा तमो निहन्याश तु सद् विधत्ते ।
एवं
समीक्षा निपुणा सती मे हन्यात्तमिस्र पुरुषम्य युद्धे. ॥३॥
स्वयंज्योतिरजोऽप्रमेयो महानुभूतिः सकलानुभूति ।
एकोऽद्वितीयो
वचता विरामे येषिता वागसवश्वरन्ति ॥३१॥
एतावानात्मसंमोहो यद् विकल्पस्तु केवले । श्रारमन्गृते स्वमारमानमवलम्यो न यस्य हि ,
यतामाकृतिभिप्राय पचवर्णमयाधितम् । व्यर्थेनाप्यर्थवादोऽयं द्वयं परिडतमानिनाम्३०
योगिनोऽपयोगस्य युअतः काय उस्थितैः । उपसगैर्विहन्येत सायं विहितो विधिः ॥३८॥
योगधारणया
कौश्चिदासनैर्धारणान्वितैः । सपोमन्यौपधै काशिदुपसर्गान् यिनिहन्३६॥
काश्चिममानुध्यानेन नामसकीर्तनादिभिः । योगेधरानुवृत्त्या या हन्यादशुभदान्दन von
केचिद् देहमिमं धीराः सुकल्यं वयसि स्थिरम्। विधाय विविधोपायरय युद्धन्ति सिद्धये॥४॥
नहि तत् कुशलारस्य तदायासो छपार्थक । अन्तवावारहरीरस्य फलस्येय वनस्पतेः 1101
योगं निपेयतो निाय काययंत् पल्पतामियात् । तान्या मसिमान् योगमुग्गज्य मापर ४३॥
योगपमिमा योगी विचरन् मदपाश्रयः । नान्तरायविहन्येत नि शः स्यमुरगनुम् ॥४४॥
इति धीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धेऽष्टावितितमोज्याप. ॥२८
अर्थकोनविंशत्तमोऽध्यायः
उदय उवाच
मुद्धरामिमा मन्ये योगचर्यामनारमनः । यथाशसा पुमान मिलने ममाप्यु।
मापरा: पुण्डरीका युशन्सो पोगिनो मन. । विपीनयसमाधानाम्मनोनिप्राग्विा. ॥२॥

·६६० श्रीमद्भागयते एकादशत्पन्धे अध्याय २९ अथात प्रानन्ददुध पदाम्बुर्ग इसा श्रयैरनरविन्दलोचन । सुखं नु विश्वधर योगमंभिरमाययामी विहता म मानिन ॥३॥ किंचिग्रमच्युत तवैतदोपबन्धो दासप्पन यशरणेषु यदारमापारयम् । योऽरोचयत् सह मृग स्त्रयमोधराणा श्रीमरिकरीटतदपोहितपादपीठ १५० त त्यासिलारमदयितेधरमाश्रिताना सर्वात महतविद् विमुजेन को नु । कोपा भो किमपि विस्मृतयेऽनुभूय किं वा भवेन सय पादरजोगी ना नेयोपयमयपचिति कायस्तयेश ग्रहायुपापि कृामृद्धमुद. स्मरन्त । योऽतिबंदिस्तनुभतामशुम विधु वनाचार्य त्यवपुपा स्वगति प्यनक्ति ६ श्रीशुक उवाच इयुद्धवेनास्यनुरक्तचेतसा पृष्टो जामीडनक स्वशक्तिभिः । गृहीतमूतिग्रय ईश्वरेश्वरो जगाद सप्रेममनोहरस्मित 10 श्रीभगवानुवाच हन्त ते कयिष्यामि मम धर्मान् सुमङ्गलाना यादयाऽऽचरन् म यो मृयु जयति दुर्जयम कुर्यात् सर्वाणि कर्माणि मदर्थ शनकै स्मरन् । मयपितमनश्चितो मद्धर्मात्ममनोरवि . दशान पुण्यानाश्रयेत मद्भक्त साधुभि श्रिवान्। देवासुरमनुष्येषु मगन्ताचरितानि च 101 पृथक्सरेण वा मा पर्वयाग्रामहो सवान् । कारयेद् गोतनृत्यामहाराजविभूतिभि ॥ मामेव सर्वभूतेषु पहिरन्तरपावृतम् । ईशेतात्मनि चारमान यथा खममलाशय ॥१२॥ इति सर्वाणि भूतानि मद्भावेन महाद्युते । सभाजयन् मन्यमानो ज्ञान केवलमाश्रित १३ माहाणे पुस्कस स्तेने ब्रह्मण्येऽके स्फुलिङ्गके । अरे करके चैत्र समक् पण्डितो मत ११ नरेवभीषण मदाव पुमो भावयतोऽचिरात् । स्पर्धास्यातिरस्कारा साहवारा वियन्ति हि विसृज्य स्मयमानान् स्वान् श बोडी च दैहिकोमामणमेद् दण्डबद् भूमावाश्वचाण्डालगोखर यावत् सःषु भूतेषु मदावो नोपजायते । तायदयमुपासीत वाड्मय कायवृत्तिमि ५१७ सर्व मला मक तस्य विद्ययाऽऽरममनीपया। परिपश्यन्नुपरमेत् तो मुक्तपशय अय हि सगंकल्पाना सधीचीनो मतो मम । मदाव सर्गभूतषु मनोवाकाययत्तिभि ॥१॥ न घडोपक्रमे सो मद्धर्मस्योदवाएवपि । मया व्यवमित. सम्यनिर्गुणत्वादनाशिप २ यो यो माये परे धर्म कल्प्यते निष्पलाय चेत्। तदायासो निरर्थ स्याद् भया वि सत्तम एषा घुद्धमा बुद्धिमनीपा च मनीषिणाम्। यत् सत्यमनृतेनेद म नामोति मामृतम् १२: ९५ तेऽमिहित कृम्रो ब्रह्मवादस्य समह ! समासव्यासविधिना दवानामपि दुर्गम ॥२३ प्रभीषणशस्ते गदित ज्ञान विश्पष्टयुक्तिमत् । एतद् विज्ञाय मुच्येत पुरुषो नष्टसशय. १२ ॥१८ ·६४१ एतेदापैविहीनाय 1 धीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २६ सुविविक्तं तव प्रश्नं मयैतदपि धारयेत् । सनातन ब्रह्मगुह्य परं ब्रह्माधिगच्छति ॥२५॥ य एतन्मम भक्तपु सम्प्रदद्यात् सुपुष्कलम् । तस्याहं ब्रह्मदायस्य ददाग्यात्मानमारमना ॥२६॥ य एतत् समधीयोत पवित्रं परमं शुचि । स प्येताहरहमा ज्ञानदीपेन दर्शयन् ॥२७॥ य एतच्छ्न्दया नित्यमव्यनः शृणुयाचरः। मयि भक्ति परी कुर्वन् कर्मभिर्न स वध्यते २८ श्रप्युद्धव स्वया ब्रह्म सखे समवधारितम् । अपि ते विगतो मोहः शोकवासी मनोभवः २६ नैतत्त्रया दाम्भिकाय नास्तिकाय शठाय च । प्रशुश्रूयोरभक्ताय दुर्धिनीताय दीयताम्॥३०॥ 'ब्रह्मण्याय प्रियाय च । साधये शुचये चूयाद् भक्तिः स्याच्छूद्रयोपिताम्॥ नैतद् विज्ञाय जिज्ञासोतिव्यमवशिष्यते । पोत्या पोयूपममृतं पातयं नावशिष्यते ॥३२॥ शाने कर्मणि योगे च वायां दण्डधारणे । यावानों नृणां तात तावास्तेऽहं चतुर्विधः ३३ मों पदा रयक्तसमस्तकर्मा निवेदितारमा विचिकीस्तिो मे । तदामृता प्रतिपद्यमानो मयाऽऽरमभूयाय च कल्पते वै ॥३४॥ श्रीशुक उवाच एवमादर्शितयोगमार्गस्तदोत्तमश्लोकवचो निशम्य । बदाञ्जलिः प्रीत्युपरुद्ध कण्ठो न किञ्चिदूचेऽनुपरिप्लुताप. ॥३५॥ विष्टभ्य चित्तं प्रणयावपूर्ण धैर्यण राजन् यहु मन्यमानः । कृताअलिः प्राह यदुमवीरं शीर्णा स्पृशंस्तचरणारविन्दम् ॥३६॥ उद्धव उवाच विदायितो मोहमहाधिकारो य श्राधियो मे तव समिधानात् । विभावसोः किं नु समीपगस्य शीतं तमो भोः प्रभवस्यनाथ ॥३॥ प्रत्यर्पितो मे भवतानुफस्पिना भृत्याय विज्ञानमयः प्रदीपः। हिस्या कृतज्ञस्तव पादमूल कोऽन्यत् समीयापरणं यदीपम् ॥३॥ वृषणश्च मे सुरतः स्रोहपाशो दाशाहपृष्एपन्धकमावतेषु । मसारितः सृष्टिविद्धये स्वया स्वमायया शाममुबोधहेतिना ३५ नमोऽस्तु ते महायोगिन् अपघमनुशाधि माम् । यथा त्वचरणाम्भोजे रतिः स्यादनपापिनी । श्रीभगवानुवाच गरमोदय मयाऽऽदियो पदयांण्यं ममायमम् । सत्र मग्पादतीयोदे पानोपापरीनः शुचिता पिताशेरकरमरः । सानो परम्लान्यन बन्यभुक मुसनि । सितममामाया मुशीला संपतेन्द्रियः। यान्तः समाहितधिया शमविशममयुग: १५ पाक्षफनन्दाया 1 ·६६२ श्रीमद्भागयते एकादशस्कन्धे अध्यायः ३० पत्तोऽनुशिक्षितं यत्से विविक्तमनुभावयन् । मध्यावेशितवाधित्तो मर्मनिरतो भव । अतिप्रज्य गतीस्तितो मामेष्यसि ततः परम् ॥४॥ श्रीशुक उवाच स एण्मुक्तो हरिमेधसोद्धवः प्रदहिणं तं परिसृत्य पादयोः । शिरो निधायाशुक्लाभिराधीन्यपिञ्चदद्वन्द्वपरोऽप्यपक्रमे ।।४५ सुहस्यजस्नेहवियोगकातरो न शक्नुवंस्तं परिहातुमासुरः। कृच्छू ययौ मूर्धनि भतपादुके विभ्रन्नमस्कृत्य ययौ पुनः पुनः ५४६५ ततस्तमन्तहदि सनिवेश्य गतो महाभागवतो विशालाम् । यथोपदिष्टां जगदेकवन्धुना तपः समास्थाय हरेरगाद् गतिम् ॥४॥ य एतदानन्दसमुद्रसम्भृतं ज्ञानामृतं भागवताय भापितम् । कृष्णेन योगेश्वरसेवित्ताधिणा सच्छ्रद्धयाऽऽसेव्य जगद् विमुच्यते ॥४८॥ भवभयमपहन्तुं ज्ञानविज्ञानसारं निगमकृदुपजह भृगवद् वेदसारम् । अमृतमुदधितश्शापाययद् भृत्यवर्गान् पुरुपटपभमाघ कृष्णसं नतोऽस्मिा३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धे एकोनत्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ २६ ॥ अथ त्रिंशत्तमोऽध्यायः কালীবান্ত ततो महाभागवत उद्धवे निर्गते धनम् । द्वारवस्या किमकरोद् भगवान् भूलमावनः ॥१॥ अयशापोपसंमष्टे स्वकुले यादवर्षभ. प्रेयसी सर्वनेनाणां तनुं स कथमत्यजत् ॥ २ ॥ प्रत्याक्रष्टुं नयनमबला यत्र लान न शेकुः कर्णाविष्ट न सरति ततो यत् सतामात्मलग्नम् । यच्छ्रोवाचा जनयति रति किं नु मान कवीनां दृष्ट्वा जिष्णोयुधि रयगत यञ्च तस्यान्यमीयु ॥३॥ ऋषिरुवाच दिवि भुव्यन्तरितेच महोत्पातान् समुस्थितान्। दृष्ट्वाऽऽसोनान् सुधर्मायो कृष्ण प्राह यनिदम् एते घोरा महोत्पाता द्वावं यां यमकेतव । मुहत्तमपि न स्थेयमत्र नो यदुपुङ्गवाः ॥ ५॥ स्सियो वालाश्च वृद्धाश्व शङ्खोदारं प्रमन्वितः । वय प्रमासं यास्यामो यत्र प्रत्यक्तरस्वती॥६॥ सवामिपिच्य शुचय उपोप्य सुसमाहिताः । देवताः पूजयिष्यामः सपनालेपनाहणे. ७ ॥ माझणांस्तु महाभागान् कृतस्वस्त्ययना वयम्। गोभूहिरण्यचासोभिगंजाश्वरथवेश्मभिः ॥८॥ विधिरेष धारिष्टनो मङ्गलायनमुत्तमम् । देवद्विजगको पूजा भूतेषु परमो भवः ॥ १ ॥ इति सर्वे समाकल्यं यदुवृद्धा मधुद्विपः । तथेति नौभिरत्तीर्य प्रमासं प्रययू रथैः ॥१०॥ - ·- श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अभ्यायः १५ लब्धाई चित्तमा योनि धारयेत् । तच त्यक् वा महारोहो न किजिनपि चिन्तयेत् । समाहितमतिर्मामेवारमान मारमनि । विवष्टे मयि सर्वात्मत् ज्योतियोतिपि संयुतम् ॥ न्यानेनन्थं सुनीण युझतो योगिनो मनः । मंयास्यत्याशु निर्वाणं व्यज्ञानक्रियाश्रम ॥४६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे एकादशस्कन्धे चतुदंशोऽध्यायः ॥१en अथ पंचदशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच जितेन्दियस्य युक्तस्य जितश्वासस्य योगिनः । मयि धारयतश्चेत उपतिष्टन्ति सिद्धयः ॥१॥ उद्धव उवाच कया धारणया कास्वित् कस्वित् मिद्धिरव्यु। कति वा सिद्धयो यूहि योगिना सिद्धिदो भवान् श्रीभगवानुवाच मिक्ष्योऽष्टादश प्रोक्ता धारणायोगपारगः1 तासामष्टौ मप्रधाना दर्शन गुणहेतवः ॥३॥ भणिमा महिमा मूर्तेलघिमा प्राप्तिरिन्द्रियः । प्राकाम्यं श्रुतदृष्टेषु शक्तिप्रेरणमीशिता un गुणे मङ्गो यशिता यरकामस्तदवस्यति । एता मे सिद्धयः सौम्य अष्टावोत्पत्तिकामत.. अनूमिमा देहेऽस्मिन् दूरश्रवणदर्शनम् । मनोजवः कामरूपं परकायप्रवेशनम् n६n सम्पन्दन युदेवानां सहकीदानुदर्शनम् । यथासङ्कल्पमंसिद्धिराशाप्रतिहतागतिः परचित्ताधमिशता । अग्न्यकांग्युबिरादोनो प्रतिष्टम्भोऽपराजयः एनाश्वोदेशतः प्रोक्ता योगधारणसिद्धयः । यया धारणया या स्याद् यथा वा स्यानियोध मे। मनसूमारमनि मयि सन्मानं धारयेन्मन । अणिमानमवामोति तन्मायोपासको मम mon याग्मन्मपि परे ययामप, मनो दग्न् । महिमानमामोति भूनाना च पृथम् पृथक रमाणमये पित्तं मताना मयि रजयन् । कालसूपमार्थता योगी लघिमानमगम यात्र बारपन मरमहंता मनो वैकारिकेऽपिनम् । सन्द्रियाणामारम व प्राप्ति प्रामोति मन्मना. ॥ मापारमनि य. सूर्य धारयेमयि मानसम्। प्राकाम्य पारमेष्ठप मे चिन्दनेऽव्यातजन्मन.५१४॥ विदयौ उपयोश्चरे वित्तं धारयत कालविप्र । स ईशिवमानोति पत्रसेप्रचोदनाम् ॥१५॥ नारायवे वरीयापये भगदाद मनो मन्यादयद् योगी मदर्मा पशिनामियान निगरे बतिमान पारय विमा परमानन्दमामोति पत्र कामोऽयमीयa mon पत्रिकाल वमन्वं 1 ·६६४ श्रीमद्भागवते एकादशहफन्धे अध्यायः ३९ जानता कृतमिदं पापेन मधुसूदन ! तन्तुमर्हसि पापस्य उत्तमश्लोक मेऽनघ ॥१५॥ यस्यानुस्मरणं नृणामज्ञानध्वान्तनाशनम् । वदन्ति तस्य ते विष्णो मयासाधु कृतं प्रभो३६ तन्माऽऽशु जहि वैकुण्ठ पाप्मान मृगलुब्धरम् । यया पुनरह स्वयं न कुयां सदतिक्रमम् ॥३७॥ तस्यारमयोगरचितं न विदुर्विरिलो रद्रादयोऽस्य तनया पतयो गिरी ये। स्वन्मायया पिहितदृष्टय एतदक्षः किं तस्य ते वयमसदतयो गृणीमः ॥३॥ श्रीभगवानुवाच मा भैजरे विमुत्तिष्ट काम एष तो हि मे । याहि त्वं मदनुज्ञातः स्वर्ग सुकृतिनो पदम् ॥३६ इत्यादिष्टो भगवता कृष्णेनेच्छाशरीरिणा । त्रिः परिक्रम्य तं नत्वा विमानेन दिवं ययौ४०॥ दारुक: कृष्णपदवीमन्विच्छन्नधिगम्य ताम् । वायुं तुलसिकामोदमाघ्रायाभिमुखं ययौ ॥४॥ तं तन तिग्मधुभिरायुधैवृतं ह्यश्वत्थमूले कृतकेतनं पतिम् । स्नेहप्लुतात्मा निपपात पादयो रथादवप्लुत्य सवाष्पलोचनः ॥४२॥ अपश्यतस्त्वरचरणाम्बुजं प्रभो दृष्टिः प्रनष्टा तमसि प्रविष्ट।। दिशो न जाने न लभे च शान्तिं यथा निशायामुडुपे मनष्टे ॥४३॥ इति घुपति सूते वै रथो गरुडलान्छनः । खमुत्पपात राजेन्द्र साश्वध्वज उदीपतः ॥४४॥ समन्वगच्छन् दिव्यानि विष्णुप्रहरणानि च । तेनातिविस्मितारमानं सूतमाह जनार्दनः॥३५॥ गच्छ द्वारवती सूत ज्ञातीनां निधनं मिथः । सङ्कर्षणस्य नियांणं बन्धुभ्यो न हि मदशाम् । द्वारकायो च न स्येयं भवद्भिश्च स्वबन्धुमिः । मया त्यक्ता यदुपुरी समुद्रा प्रावयिप्यतिason स्व स्पं परिप्रहं सर्वं श्रादाय पितरी च नः । अर्जुनेनाविताः सर्व इन्द्रप्रस्थ गमिष्यथ १४८॥ मर्ममास्याय ज्ञाननिष्ट ऊपेक्षकः । मन्मायारचनामेतां विज्ञायोपशमं मज BHEL इायुक्तस्तै परिक्रम्य नमस्कृत्य पुनः पुनः । तरपादी शीप्पयंपाधाय दुर्मनाः प्रययौ पुगेम्. इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायामेकादशस्कन्धे प्रिंशत्तमोऽध्यायः॥३०॥ अथकत्रिंशत्तमोऽध्यायः . श्रीशुक उवाच प्रय तागमद् महा भगन्या च समं मम महेन्द्रप्रमुग्ग देया मुनयः समजेश्वराः In पितरः सिद्धगन्धयां विद्याधरमदोरगाः । धारणा यपरपासि किसराप्सरमो दिमाः ॥ २ ॥ इष्टकामा भगवती निर्माण परमोरमुकाः। गायन्तश गृणन्तश्च शौरः कर्माणि जन्म घ.३ ॥

·राजन् श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे श्रध्यायः ३२ वपुः पुष्पवर्षाणि विमानावलिमिनभः । कुर्वन्तः सङ्घलं राजन् अश्या परमया युता.॥४॥ भगवान पितामहं वीक्ष्य विभूतीरामनो विभु संयोज्यात्मनि चात्मान पाने न्यमीलयत् लोकाभिरामा स्वतनुं धारणाध्यानमगलम् । योगधारणयाग्नेच्यादग्ध्या धामाविशत् स्वकम्म दिवि दुन्दुभयो नेदुः पेतुः सुमनसश्च खात् । स यं धर्मो एतिभूमेः कीर्तिः श्रीश्चानु तं ययु ॥ देवादयो यह्ममुख्या न विशन्तं स्वधामनि । अविज्ञातगति कृष्णं ददृशुश्चातिविस्मिताः ॥ ८ सौदामन्या यथाssकाशे यान्त्याहि वाभ्रमण्डलमागतिर्न लध्यते मत्यैस्तथा कृष्णस्य देत. ॥ प्रझरुद्रादयस्ते तु दृष्ट्वा योगगति हरे । विस्मितास्ता प्रशंसन्तः स स्वं लोकं ययुस्तदा। परस्य तनुभृजननाप्ययेहा मायाविडम्यनमवेहि यथा नटस्य । सृष्ट्वाऽऽरमनेदमनुविश्य विहृत्य चान्ते संहृत्य चारममहिमापरतः स धास्ते ॥११॥ मत्येन यो गुरुसुतं यमलोकनीतं स्वो पानयच्छरणदः परमाखदग्धम् । जिग्येऽन्तकान्तकमपीशमसावनीश. कि स्वावने स्वरनयन्मृगयुं सदेहम् ॥१२॥ तथाप्यशेपस्थितिसम्भवाप्ययेवनन्यहेतुर्यदशेपशक्टिक मैच्छत् प्रणेतुं वपुरन शेपितं मत्यैन कि स्वस्थगति प्रदर्शयन् ॥१३॥ य एता प्रातरुत्थाय कृष्णस्य पदवीं पराम् । प्रयत• कोर्तयेद् भक्त्या सामेवामोरयनुत्तमामा दारको द्वारकामेत्य यसुदेवोप्रसेनयोः। पतित्या चरणायन्यविशत् कृणविरयुत ॥११॥ कथयामास निधनं वृष्णीनां कृरसशो नृप । तस्याद्विमददया जनाः शोकपिमूदिताः॥ तत्र स्मरवरिता जग्मु. कृष्णविश्लेपयितला:। व्यसयः शेरते या झाययो पन्त माननम्॥१७॥ देवको रोहिणी र वसुदेवस्तथा मुतौ । कृष्णरामायपरपन्स शोकाता विजः स्मृतिम् । प्राणाश्च यिजस्तन भगयद्विरहातुराः । उपगुट पतीस्तात चितामारः स्त्रियः ॥ तहमुपगुमानिमाविशन् । यसुदेयपरम्यस्ता प्रमादीन् हरे. स्नुषाः । रामपरम्यक्ष ·६९६ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ३१ इथ हरभगवतो रचिरायतारवीयर्याणि बालचरितानि च शन्तमानि । अन्यत्र चेह छ श्रुतानि गृणन् मनुष्यो भक्ति परी परमहंसगनी लभेत २८ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे वैयासिश्यामष्टादशसाहत्या पारमहंस्या सहितायामेकादशस्कन्धे एकत्रिंशत्तमोऽध्याय ॥३॥ इत्येकादशस्कन्धः समाप्तः हरि ॐ तत्सत् ·ॐ नमो भगवत चातुर श्रीमद्भागवतम् द्वादशस्कन्धः स्वधामानुगते - अथ प्रथमोऽध्यायः राजोयाच कृष्णे यदुवंशविभूषणे । क्स्य वंशोऽभवन पृथ्प्यामेतदान मे मुने । श्रीशुक उवाच योऽरयः पुरायो नाम भाग्यो यादियो नृपा तस्यामात्यस्तु शुनको हत्या स्वामिनमारमजम्॥ प्रोतसंझ राजानं कर्ता यत् पालकः सुतः । विशासयूपस्तरपुनो भयिता राजकस्ततः ॥ ३ ॥ नन्दिवर्धनस्तरपुनः पर प्रद्योतना इमे । यष्टग्रिंशोत्तरशतं भोपयन्ति पृधियों नृपाः ॥ ४ ॥ शिशुनागस्ततो भाग्यः कापवर्णस्तु तरसुतः । शेमधर्मा सस्य सुत: सेप्रशः रोमधमंज १ . विधिमारः मुतस्तस्याजातशत्रुभविष्यति । दर्भकस्तरमुतो भाषी दर्भस्याजयः स्मृतः नन्दियधन प्राजेयो महानन्दिः सुतस्ततः । शिशुनागा दर्शवते पटप सरशतप्रयम् ॥ ७॥ समा भोपयन्ति पृथियों कुरश्रेष्ट कलो गृपाः । महानन्दिसुतो राजन् सदीग गयो पलीम महापापतिः कश्चिमन्दः स्त्रीयनाशन् । ततो नृपा भविष्यन्ति दमायाभ्यधार्मिका १५ म एकरहयो पृथिवीमनुल्लधितशासनः । गासिष्यति महापमो द्विसीप प मार्गर 1100 तस्य घाटो भविष्यन्ति मुमाल्यामुग्याः मुताः। य इमो भोप्यन्ति मदी राजानः स्म रानं गमाः भव नन्दान् द्विज पश्चिमपसानुदरिष्यति । सेपाममाये जगती माया भोपयसिप पनीर म एव चन्द्रगुप्त द्विजो राम्येऽभिपश्यति । सामुतो पारिमारस्य रातभागोरधनः मुपशा भविता सस्य सद्स: मुपश मुर । शासियकस्तरास्मस्प मोमरामा भविपति रातधन्या सतस्तस्य भविता सद् हदया। मार्ग से दरा गृगः मानिसकोगरम् । समा भोरपति पृथिवीं चली पुरसुलोहा छाया पद मौर्य सस्य सेनापतिः कलौ । पुष्यमित्रम् रामाद स्वयं राय रिपगि। fডমিয়নমাস ৰিচাখ মহিদ ·६४ श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः तत करवानिय भूमिर्यास्यन्यत्रगुणान् नृप । शुश हवा देवमूर्ति कएवोऽमात्यस्तु कामिनम्। स्वयं करिष्यते राज्यं वसुदेवो महामतिः । तस्य पुनस्तु भूमिजस्तस्य नारायणः सुतः । नारायणस्य भविता सुशर्मा नाम विश्रुतः ३२० कारवायना इमे भूमि धारिशच पञ्च च । शतानि श्रोणि भोयन्ति वाणां च कलौ युगे हत्या काण्वं सुशाणं तभृत्यो वृषलो बली। गां भोयत्यधिजातीयः कञ्चित् कालमसत्तमः। कृष्णनामाथ तद्माता भविता पृथिवीपति. । श्रीशान्तकणस्त पुनः पौर्यामासस्तु तत्सुन.२३ लम्बोदरस्तु त पुस्तस्माचिबिलको नृपः । मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥२४॥ अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चारमन. 1 पुरोग्भीरुम्तयुतस्ततो राजा सुनन्दन. ॥२५॥ चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दमः । तस्यापि गोमतीपुत्रः पुरोमान् भविता ततः । मेद शिर: शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्त सुतस्ततः । विजयस्तरसुतो भाग्यश्चन्द्रविज्ञः सलोमधिः॥२७॥ एते त्रिंशत्रनयश्चत्वार्यब्दशनि च । पट्पञ्चाशश्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरनन्दन ॥२८॥ सप्तामीरा पावभृत्या दश गर्दमिनो नृगः । कङ्काः पोडश भूपाला भविष्यन्त्यतिलोलुपा:॥२६॥ ततोऽटौ यघना भाव्याश्चतुर्दश तुरुफकाः । भूयो दश गुरगडाश्च मौना एकादशैव तु ॥३०॥ एने भोपयन्ति पृथिवी दशशतानि च । नगधिमा च नवति मौना एकादश क्षितिम्३१॥ भोपयन्स्यन्दशतान्य त्रीणि तैः संस्थिते ततः। किलिकिलायर्या नृपतयो भूतनन्दोऽय वहिरिः॥ शिशुनन्दिश्च तद्माता यशोनन्दिः प्रवीरकः । इत्येते वै वर्ष रातें भविष्य यधिकानि पट्॥३३५ तेषां प्रयोदश सुता भवितारश्च मालिकाः । पुष्पमित्रोऽथ राजन्यो दुर्मियोऽस्य तथैर घ३४ एककाला इमे भपाः सप्तान्ध्राः सह कोसलाः। विदूरपतयो भाच्या निरधास्तत एय हि॥३५॥ मागधानां तु भविता विवस्फूर्जि' पुरमयः । करिष्यस्यपरो यान पुलिन्दयदुमद्रकान् । : ममाचामाभूयिष्टाः स्थापयिष्यति दुर्मतिः। पीयवान् शयमुरसाच पनवग्यो स ये पुरि । अनुगामाप्रयागं गुप्ता भोपयति मेदिनीम् ॥३७॥ 1 सौराष्ट्रावस्यामीराम शूरा अधुंदमालवा: । माया द्विजा भविष्यन्ति रदमाया जनाधिपाः ॥ मिग्धोत्सर्ट चन्दमाग कोनी काश्मीरमपटलमामोश्यन्ति गुदा पारयाचा ग्लेग्लाश्चाप्रमावर्चस: ढल्यकाला इमे रामन् ग्लेरछपायाश भूभृतः । एनेऽधमांनृतपराः फल्गुदास्तीयमन्यवः ॥४on मोबालगोदिमनाया पादारधनारताः । उदितास्तमितमाया अपमरवारकायुप.४३॥ घसंस्कृताः बिपाहीना रजा समपाता'प्रजास्ते भायिन्ति ग्लेग्मा राजग्यरपिया। साधास्ते मापदामोलाचारवादिनः। अन्योन्यतो रामभिश्च एवं यास्यन्ति पीडिता.n रति श्रीमद्भागवत महापुराणे दादरमधे प्रथमोऽयायः ।। ५ ·श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः २ अथ द्वितीयोऽध्यायः श्रीशुक उवाच ततश्चानुदिनं धर्मः सत्यं शौचं समा दया। कालेन यलिना राजन् नक्षय यायुर्बलस्मृतिः वित्तमेव कलौ नणां जामाचारगुणोदयः । धमन्यायव्यवस्थायां कारणं बलमेव हि ॥ २॥ दाम्पत्येऽभिरचितुर्मायैव व्यावहारिक । स्त्रीत्वे पुंस्त्वे च हि तिर्विप्रत्वे सूत्रमेव हि ॥३॥ लिगमेवाश्रमण्यातायन्योन्यापत्तिकारणम् । अवृत्या न्यायदौर्बल्यं पाण्डित्ये चापलंवच ॥४॥ श्रनाट्यतैवासाधुत्वे साधुत्वे दम्म एव तु । स्वीकार एव चोद्वाहे मानमेव प्रसाधनम् मेशा दूरे वार्ययनं तीर्थ लावरयं केशधारणम् । उदरम्भरता स्वार्थः सत्यत्वे धाष्टय मेव हि.५६५ दाध्यं कुटुम्बभरणं यशोऽर्थे धर्मसेवनम् । एवं प्रजाभिष्टाभिराकीणे नितिमण्डले nu ब्रह्मविट्सप्रशदाणां यो बली भविता नृप । प्रजा हि लुब्धै राजन्यैनि दस्युधर्मभिः । आरिछनदारदविणा यास्यन्ति गिरिकाननम्। शाकमूलामिपचौदफलपुष्पाष्टिभोजनाः ॥६॥ अनावृष्टया विनयन्ति दुर्भिवकरपीडिता । शीतवातातपमावृहिमैरन्योन्यतः प्रजाः ॥१०॥ सुत्नुभ्यां व्याधिभिश्चैव सन्तप्स्यन्ते च चिन्तयात्रिंशदिशतिवर्षाणि परमायुः कलौ नृणाम्।। क्षीयमाणेषु देहेपु देहिनां कलिदोपत.। वर्णाश्रमवता धर्म नष्टे वेदपथे नृणाम् ॥१२॥ धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु । चौर्यानृतथाहिंमानानावृत्तिषु वै नृषु ॥१३॥ शूद्रप्राईपु वर्णेपुच्छागमायासु धेनुषु । गृहप्रायेप्वाश्रमे यौनप्रायेषु बन्धु १४॥ श्रणुमायास्योपणेषु शमीप्रायेषु स्थास्नुपु । विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु समसु ॥१५॥ इथं कलौ गतप्राये जने तु खरर्धामणि । धर्मत्राणाय सावेन भगवानवतरिष्यति ॥१६॥ चराचरगुरोविष्णोरीश्वरस्याखिलात्मनः । धर्मगाणाय साधूनां जन्म कर्मापनुत्तये १७n शम्भलग्राममुख्यस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः । भवने विष्णुयशसः कल्कि प्रादुर्भविष्यति ।।८।। अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्यति. । असिनासाधुदमनमष्टेश्वर्यगुणान्वितः विचरनाशुना सोण्या हयेनाप्रतिमधु तिः । नृपलिङ्गच्छदो दस्यून् कोटिशो निहनिष्यति अथ तेषां भविष्यन्ति मनासि विशदानि वै। वासुदेवागरागातिपुरयगन्धानिलस्पृशाम् । पौरजानपदानां वै हतप्वखिलदस्युप ॥२॥ तेपो मजाविसर्गश्च स्वविष्ट सम्भविष्यति । वासुदेवे भगवति साबमूती हदि स्थिते ॥२२॥ यदावतीणों भगवान् कल्किधर्मपतिहरिः । कृतं भविष्यति तदा प्रजासूति साविकी ॥२३॥ यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च तथा तिप्यवृहस्पती । एकराशौ समेप्यन्ति तदा भवति सत् कृतम्॥२४॥ येऽवीता वर्तमाना ये मवि यन्ति च पार्थिवा । ते व उशत. प्रोक्ता वंशीया सौमपर्ययो.२॥ पाखरडप्रचुरे ।

·७०० श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्याय ३ श्रारभ्य भवतो जन्म यावन्नन्दाभिपेचनम् । एतद् वर्षसहस्र तु शत पञ्चदशोतरम् ॥२६॥ सप्तर्षीणां तु यो पूर्वी दृश्येते उदिती दिवि । तयोस्तु मध्ये नश्यते यत् समं निशि२७ नैत ऋपयो युक्तास्तिष्टायब्दशतं नृणाम् । ते त्वदीये द्विजाःकाले अधुना चाश्रिता मघा २६ विष्योभंगवतो भानु कृष्णाल्योऽसौ दिव गतः। तदाविशत कलिलोक पापे यद् रमते जन २१ यावत् स पादपद्माभ्यां स्पृशनास्ते रमापतिः। सावत पलि पृथिवीं पराक्रान्तुं न चाशन३० यदा देवर्षय. सप्त मधासु विचरन्ति हि । तदा प्रवृत्तस्तु कलिदिशाब्दशतात्मक ०३" यदा मधाभ्यो यास्यन्ति पूर्वापाढा महर्षयः । तदा नन्दात् प्रभृत्ये कलिविं गमिष्यति३२ यस्मिन् कृष्णो दिय यातस्तस्मिन्नेव तदाहनि। प्रतिपन्नं कलियुगमिति प्राहुः पुराविद. ॥३३॥ दियाब्दाना गहनान्ते चतुर्थे तु पुनः कृतम्। भविष्यति यदा नणां मन प्रामप्रकाशकम्३४॥ इत्येप मानवो यशो यथा मंण्यायते भुवि । तथा विटश इविप्राणा सारसा ज्ञेया युगे युगे । एतेषां नामलिहान पुरुषायां महात्मनाम् । कथामानावशिष्टानां पौर्तिरेव स्थिता सुवि३ देवापि शन्सनोर्माता मरुश्चेष्वाकुवराज । कलापप्राम 'पासाते महायोगयलास्विती ॥३७॥ साविद य पलेरम्रो यासुदेवानुशिक्षिती । पर्णाश्रमयुतं धर्म पूर्ववत् प्रयिष्यत. ॥३॥ कृतं प्रेता द्वापरं च कलिश्चेति धनुर्युगम् । अनेन प्रमयोगेन भुवि प्राणिपु यसरी ॥३६॥ राजन्नरो मया प्रोक्ता नरदेयास्तथापरे । भूमी ममय अश्यान्ते दिपेमा निधन गavam कृमियभस्मसंज्ञान्ने राजनारोऽपि पस्य चाभूत- फ् साटो स्पा कि येइ निरयो पता सेवमापा भूः पूर्वमें पुरता मापुनस्य पौत्रस्य म पूर्ण यंनस्य या ॥४२॥ सेमोऽसमय पापं गृहीत्याऽस्मसपायुधाः 1 महीं ममराया पोभी दिया दर्शन गता:RA में ये पसयो रागन् शुशि भुषमोगसा | फालेमा सबै धामात्राः पातु म इति श्रीमहागयो महापुराणे पारमय संहिनाको दायराम दिनीयोगाय: ॥२॥ अथ तृतीयोऽध्यायः श्रीशुक उपात्र

·७०१
-
-
श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः ३
मत्कृते पितृपुत्राणां भ्रातृणां चापि दिग्रहः । जायते ह्यसता राज्ये ममताबद्धचेतसाम् ॥ ७ ॥
ममैवेयं महो कृमा न ते मृति वादिनः । स्पर्धमाना मिथो नन्तिनियन्ते माह ते नृपाः॥८
रथः पुरूरवा गाधिनंहुपो भरतोर्जुनः । मान्धाता सगरो रामः सट्वाङ्गो धुन्धुहा रघु:
तृणबिन्दुर्ययातिश्च शांति: शन्तनुर्गयः । भगीरथः कुवलयाश्वः ककुत्स्थो नैषधो नृगः३०॥
हिरण्यकशिपुत्रो रावणो लोकरावणः । नमुचिः शम्बरो भौमो हिरण्यादोऽय तारक
अन्ये च बहवो दैया राजानो ये महेश्वराः । सर्वे सर्वविदः शूराः सर्वे सर्वजितोऽजिताः॥१२॥
ममता मध्यवर्तन्त कृत्वोचैमर्त्यधर्मिणः । कथावशेषाः कालेन यकृतार्थाः कृता विभो १३॥
कथा इमास्ते कथिता महीयसा विताय लोपु यश: परेयुपाम् ।
विज्ञानवैराग्यविवक्षया विभो वचोविभूतीनं तु
पारमार्यम् १४॥
यस्तूत्तमश्लोकगुणानुवादः
संगीयतेऽभीषणममङ्गलनः ।
तमेव नित्यं शृणुयादभीषणं कृष्णेऽमला भक्तिमभीप्समानः ॥१॥
राजोवाच
केनोपायेन भगवन् कलेदोपान् कलौ जनाः । विधमिध्यन्त्युपचितास्तन्में नहि यथा मुने १६५
युगानि युगधर्माश्च मान प्रलयकल्पयोः । कालस्येवररूपस्य गति विष्णोर्महात्मनः ॥१७॥
धर्मश्चतुष्पत्तिजनत. । सत्यं दया तपो दानमिति पादा विभोपा
सन्तुष्टाः करुणा मैयाः शान्ता दान्तास्तितिक्षारमारामाः समदशः प्रायशः श्रमणा जनाः।
श्रेतायां धर्मपादाना तुर्याशो है.यते शनैः। अधर्मपादैरनृतहिमासन्तोपविप्र है:
तदा नियातपोनिष्टा नातिहिंस्रा न लग्पटाः त्रैवर्गिकास्त्रीयद्धा वर्णा प्रझोत्तरा नृप ४२१
तपःसत्यदयादानेष्वधं हपति द्वापरे । हिम्मतुष्टयनृतद्वेषधमस्याधर्मलपणैः
यशस्विनो महाशालाः स्वाध्यायाध्ययने रताः प्रायाः कुटुम्यिनो हटा वर्णाः द्विजोत्तरा:
कलो तु धर्महेतूना सुयांशोऽधर्महेतुभिः । एधमानः दीयमाणो धन्ते सोऽपि यिनध्यतित
तस्मिल्लुब्धा दुराचारा निर्दयाः शुष्करिणः। दुभंगा भूगितांश्च शूददासोत्तराः प्रजाः ॥२५॥
सावं रजस्तम इति रश्यन्ते पुरपे गुणा: । कालमचोदितास्ते ये परिवर्तन्त प्रारमनिः२६॥
ममयन्ति यदा सस्ये मनोबुद्धीन्द्रियाणि च । तदा कृतयुगं विद्यामाने तपसि यद् रचि २०
यदा धायंगमेषु मक्तिभवति देहिनाम् । तदा प्रेता रनोवृत्तिरिति जानीहि युतिमन्ना ।
यदा लोभस्त्वसन्तोशे मानो दम्मोऽय मासराफर्मणा चापि काम्याना द्वापरं सद रजराम २१॥
पदा मायानृतं तन्द्रा निदा हिंसा विवादनम् । शोको मोहो भयं दैन्यं स फलस्तामः स्मृतः ॥
यस्मात एदाशो मयःभाग्या महाराना। कमिनो वित्तहीनाश्च गरिएया नियोमती।
शुक उवाच
कृते प्रयत्न
॥२०॥
॥२२॥

·श्रीमद्भागवत द्वादशस्कन्धे अध्यायः चतुर्युगसहस्रं च ब्रह्मणो दिनमुच्यते । स वल्पो यत्र मनपश्चतुर्दश विपते ॥ २ ॥ तदन्ते प्रलयस्तावान् ब्राह्मी रानिदाहृता । नयो लोका इमे तत्र कसन्ते प्रलयाय हि५३ ॥ ए। नैमित्तिकः प्रोक्त: प्रलयो यत्र विश्वसृक् । शेतेऽनन्तासनो विश्वमात्मसात्कृत्य चारमभूमा४॥ द्विपरार्धे वितिक्रान्ते ब्रह्मणः परमेष्टिनः । तदा प्रकृतयः सप्त क्रूपन्ते प्रलयाय वै ॥ ५ ॥ एर प्राकृतिको राजन् प्रलयो यत्र लीयते । पाण्डकोशस्तु सातो विधात उपसादित ६॥ पर्जन्यः शतवाणि भूमौ राजन् न वर्षति । तदा निरन्ने बन्योन्यं भसमाणाः मार्दिनाः॥७॥ इयं यास्यन्ति शनकैः कालेनोपद्रुताः प्रजाः। सामुद्रं दैहिकं भौम रसं सांवतको रविः ॥ ८ ॥ रश्मिमिः पिबते घोरैः सर्व नैव विमुञ्चति । ततः संवतको वहिः सङ्कर्षणमुसोस्थित:॥ ६ दहत्यनिलवेगोरथः शून्यान् भूविपरानय । उपर्यधः समन्ताञ्च शिखाभियंतिसूर्ययोः ॥१०॥ दह्यमान विभास्यण्ड दग्धगोमयपिण्डवत् । ततः प्रचण्डपवनो यर्शणामधिकं शतम् ॥११॥ परः सांवतको घाति धूम्र खं रजसाऽऽवृतम्। ततो मेघलान्यग चित्रपर्णान्यनेकशः १२५ रात वर्षाणि वर्षन्ति नदन्ति रभसस्वनैः । तत एकोदय विश्वं ब्रह्माएदविवरान्तरम् ॥१३॥ तदा भूमेर्गन्धगुणं प्रपन्त्याप उदप्तरे। प्रस्तगन्धा तु पृथिवी प्रलयावाय कल्पते ॥ अपो रसमयो तेजस्ता लीयन्तेऽय नीरसाः । प्रमते तेजमो रूपं यायुस्तदहितं सदा ॥१५॥ लीयते पानिले तेजो वायोः खं प्रमते गुणम्। स विशति सं रजिस्ततश नमसो गुणम्॥६॥ शब्द प्रति भूतादिनभस्तमनुलीयते । तेजसथेन्दिया यह देयान् पकारिको गु.१७॥ महान् प्रसस्यहवारं गुणा: सायादयश्च तम् । प्रसतेऽव्यात राजन् गुणान् फालेन घोदितम्। न सत्य कालावयः परिणामादयो गुणाः । धनाधनन्तमन्यात नि य काररामध्ययम् ॥ न यय वाचो न मनो न सावं तमो रजो या महादयोऽमी । न प्रणबुन्द्रियदेवता या न समिशः सा लोकारपः ॥२०॥ नम्बममाप्रम घ तत् सुपुप्त न सं जलं भूनिलोऽनिरक। मसुप्तपरम्पपदमतपय सन्मूलभूत पदमामनम्ति ३२ सयः प्राकृतिको घर पुरनाम्यतयोर्यदा । रातयः संजीयन्ते पियशाः कालविताः ॥२२॥ पुदीन्द्रियार्थहोणशानं भाति सदाश्रयम् । रप याप्यतिरेका राम पवार पम् ॥२३॥ दोपवध रूपं ज्योतिषो न पृथग भवेत् । एय धीः सानि मात्रा म स्युरम्पसमागा. उदांगरणं स्थमः मुपुतिरिति योग्यते । मायामाग्रमि राबर नान व पानि२९॥ यथा जसपरा प्योति भवन्ति न भवन्ति । प्रायदि सपा विधमापदपापया १२५ सापं प्रयपयः मोटः स्वायरपिनामि । पिनापनमापन पर सम्त २४० पर सामान्यविणेशापामुग्लम्पेत स भ्रम ! भामोन्यायापार सम सपनु प १३८- .

·यथा
७०४
श्रीम भागवने द्वादशहक अध्याय ५
विकार ख्यायमानोऽपि प्रत्यगा मानम तरा । न निरूप्योऽस् यगुरपि स्याचेचिसम श्रामवत्
नहि स यस्य नाना वमविद्वान् यदि मन्यते । नाना य छिद्वयोर्यद्वज्योतिपोवातयोरिव॥३०॥
यथा हिरण्य बहुधा समीयते नृभि क्रियामिर्व्यवहारवार्मसु ।
वचोभिमंगवानधोक्षजो व्याप्यायते लौकिकवैदिकैजनै १३
घनोऽर्कप्रभवोऽदशितो झकांशभूतस्य च चतुरस्तम ।
एवं स्वह ब्रह्मगुएस्तदीक्षितो प्रझाशकस्यारमन प्रामधन ३२॥
घनो यदार्फप्रभवो विदीयत चतु स्वरूप रविमीक्षत तदा ।
यदा सहकार उपाधिरा मनो जिज्ञासया नश्यति तानुम्मरेत् ॥३३॥
यदैवमेतेन विवेकहेतिना माय मयाहङ्करणा मयन्धनम् ।
द्वित्वाच्युतामानुभवोऽवतिष्टते तमाहुरा यन्तिकमा सम्लवम् ॥ ३४॥
नियदा सवभूतानां प्रमादीनां पर तप । उत्पत्तिप्रलयावेळे सूक्ष्मज्ञा सम्प्रचक्षते ॥३॥
कालस्रोतोजवेनाशु हियमाणस्य नित्यदा । परिणामिनामवस्थास्ता जामप्रलयहेतय ॥३६॥
अनाद्यन्तवतानेन कालनश्वरमूर्तिना। अवस्था नैव दृश्य ते वियति ज्योतिपामिव३७
निस्यो नैमित्तिकश्चैव तथा प्राकृतिको लय । प्रा यन्तिकश्च कथित कालस्य गतिरोदशी३॥
एता कुरुष्ट जगविधातुर्नारायणस्याखिलसत्वधाम्न ।
लोलाकथास्ते कथिता समासत कात्स्येन नाजोऽप्यभिधातुमीश ॥३॥
ससारसिन्धुमतिदुस्तरमुत्तितीर्पोर्नान्य प्रवो भगवत पुरुषोत्तमस्य ।
लीलाकयारसनिपेवणमत्तरेण पुमो भवेद् विविधदु खदवादितस्य Haon
पुराणसहितामेतामृपिर्नारायणोऽयय । नारदाय पुरा प्राह कृष्णद्वैपायनाय स ४१॥
सवै मह्य महाराज भगवान् यादरायण । इमा भागवतां प्रीत सहिता वेदसम्मिताम्४२॥
एनो वक्ष्य यसौ सून ऋषिभ्यो नैमिपालये । दीर्घसने कुर]ष्ट सम्पृष्ट शौनकादिमि ॥१३॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे द्वादशस्कध चतुर्थोऽध्याय ॥४॥
श्रथ पञ्चमोऽध्यायः
श्रीशुफ उवाच
अत्रानुवरयतऽमीण विश्वारमा भगरान् हरि यस्य प्रसादजो ग्रझा रद्द प्रोधसमुद्भव ॥ ६॥
व तु राजन् मरिष्यति पशुद्धिमिमा जहि । न जात प्रागभूतोऽद्य देहवाय न नदयसि॥२॥
नवियसि भूया व पुनपौवादिरूपवान् । बीजारपद् दहादयतिरिक्तो यथानल १३॥
स्यमे या शिरपेदं पावाचामन स्वयमापरमात् पश्यति दहस्थ तस मारमायनोऽमर ॥५॥

·७०५.
श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः ६
घटे भिन्ने यथाऽऽकाश अाकाशः स्याद् यथा पुरा । एवं देहे मृते जीवो ब्रह्म सम्पद्यते पुन ।।
मनःसृजति वै देहान् गुणान् कर्माणि चात्मनः । तन्मनः सूत्रते माया ततो जीवस्य संमृतिः ६
स्नेहाधिष्टानवत्र्य मिसंयोगो यावदीपते । ततो दीपस्य दीपत्वमेवं देहकृतो भवः ।
रजासत्तमोवृत्या जायतेऽथ
विनश्यति ॥७॥
न सत्रामा स्वयंज्योतियों व्यक्ताव्यक्तयोः परः। अाकाश इव चाधारो ध्रुवोऽनन्तोपमस्ततः॥८॥
एमात्मानमात्मस्थमात्मनैवामृश प्रमो । बुद्धधानुमानगर्भिण्या वासुदेवानुचिन्तया MER
चोदितो विप्रवाक्येन न त धयति तहक, । मृत्यवो नोपयन्ति मृत्यूना मृत्युमोधरम् ॥
अहं ब्रह्म परं धाम ब्रह्माहं परमं पदम् । एवं समीक्षनात्मानमात्मन्याधाय निष्कले।।
दशन्तं ततकं पादे लेलिहानं विपाननैः । न दृष्यसि शरीरं च विश्वं च पृथगात्मन ॥१२॥
एतत्ते कथितं तात यथाऽऽरमा पृष्टवान् नृप । हरैर्विधारमनश्चय किं भूयः श्रोतुमिच्छसि॥१३॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे द्वादशस्कन्धे ब्रह्मोपदेशो नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥५॥
अथ पष्ठोऽध्यायः
सूत उवाच
एतन्निशम्य मुनिनाभिहितं परीक्षिद् व्यासात्मजेन निखिजारमदशा समेन ।
तत्पादमूलमुपसृत्य नतेन मूर्म बद्धाञ्जलिस्तमिदमाह स विशुरातः ॥ ॥
राजोवाच
सिद्धोऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि भवतः करुणात्मना श्रावितो यच मे साझादनादिनिधनो हरि।२।
नात्यहतमा मन्ये महतामच्युतात्मनाम् । प्रज्ञेषु तापतप्तेषु भूतेषु यदनुप्रहः ॥३॥
पुराणसंहितामेताकौम भवतो वयम् । यस्यां खलत्तमलोको भगराननुवर्यते ॥४॥
भगवस्तक्षकादिभ्यो मृत्युभ्यो न विभेग्यहम् । प्रविष्टो ब्रह्म निर्वाणमभयं दर्शितं स्वया ॥५॥
अनुजानीहि मां ब्रह्मन् वाचं यच्छाग्यधोरजे । मुक्तकामाशयं चेतः प्रवेश्य विसजाग्यसून॥६॥
प्रज्ञानं च निरस्तं मे ज्ञानविज्ञाननिष्टया । भाता दर्शितं क्षेमं परं भगवतः पदम् ॥
सूत उवाच
इत्युक्तस्तमनुज्ञाप्य भगवान् वादरायणिः । जगाम भिनुभिः सार्क नरदेवेन पूजितः ।
परीसिदपि राजर्षिरात्म यात्मानमारमना । समाधाय परं दध्यावस्पन्दासुर्यया तर
भाक ले यहिप्यासीनो गद्गाकूल उदङ्मुखः । ब्रह्मभूतो महायोगी नि सङ्गश्छिन्नमंशयः ॥१०॥
सक्षकः प्रहितो विपाः क्रुद्धेन द्विजसूनुना । हन्तुकामो नृपं गच्छन् ददर्श पथि कश्यपम्॥11
तं तपयित्वा दायिनिवार्य विपहारिणम् । द्विजरूपप्रतिच्छनः कामोऽदशमपम् ॥१२॥

·॥३॥ ७०६ श्रीमद्भागवते द्वादशस्वन्धे अध्याय ६ बह्मभूतस्य राजदेहोऽहिंगरलामिना । बभूव भस्मसात् सद्य पश्यतां सर्वदहिनाम्॥१३॥ हाहाकारो महानासीद् भुवि खे दिए सर्वत.। विस्मिता ह्यभवन् सर्वे देवासुरनरादय ११४ देवदुन्दुभयो नेदुगन्धर्वाप्सरमो जगु । ववृणु पुष्पवर्षाणि विबुधा साधुवादिन :१५ जनमेजय स्वपितर श्रुत्वा नक्षाभक्षितम् । यथा जुहार समुदो नागान् स सह दिने १६ सर्पसत्र समिद्धामो दद्यमानान् महोरगान् । दृष्ट्वेन्द्र भयसविनस्तक्षक शरण यया ॥१७॥ अपश्यस्तक्षक तर राजा पारीदितो द्विजाना उवाय तक कामात येतोरगाधम ॥१॥ त गोपायति राजेन्द्र शक्र. शरणमागतम् । तेन सस्तम्भित सस्तस्मान नौ पयस्यसौ.१४ पारीक्षित इति श्रुत्वा प्राहविज उदारधी । सहेन्द्रस्तक्षको विप्रा नाग्नौ किमिति पास्यते॥२०॥ तस्छू स्वाऽऽहुवुविधा सहेन्द्र तदक मखे। तबकाशु पतस्वेद सहे द्रेण मर क्ता ॥२॥ इति ग्रहोदिताक्षेपे स्थानादिन्द्र प्रचालित । बभूव सम्भ्रान्तमति सविमान सतक्षक ॥२२॥ त पतन्त विमानेन सहतसकमन्यरात् । विलोक्याङ्गिरस प्राह राजान त वृहस्पति ॥२३॥ नैप स्वया मनुष्येन्द्र वधमईति सर्पराट् । अनेन पीतममृतमय वा अजरामर जीवित मरण जन्तोगति स्वेनैव कर्मणा । राजस्ततोऽन्यो नान्यस्य प्रदाता मुखदु खयो २५ सर्पचौराग्निविशुद्ध्य दुत्तृड्याध्यादिभि पञ्च वमृच्छते ज तुर्भुक्त श्रारब्धकर्म तत्॥२६॥ तस्मात् सत्रमिद राजन् सस्थीयेताभिचारिकम्। सर्पा अनागसो दग्धा जनैर्दिष्ट हि भुज्यते॥२७॥ सूत उवाच इत्युक्त स तथे याह महर्षेनियन् बच । सर्पसत्रादुपरत पूजयामास चारपतिम् ॥२En सैषा विष्णोर्महामायामाध्ययालक्षणा यया । मुह्य यस्येवात्मभूता भूनपु गुणत्तिमि ॥२६॥ न यत्र दम्भीस्यभया विराजिता मायाऽऽ मवादेऽसदात्मवादिभि । न यद् विवादो विविधस्तदाश्रयो मनश्च सङ्कल्पविकल्पवृत्ति यत् ॥३on न यत्र सृज्य सृजतोभयो पर श्रेयश्च जीवस्तिभिरन्वितस्वदम् । तदेतदुरसादितयाध्ययाधक निविष्य चोर्मान् घिरमेत स्थय मुनि ॥३१॥ परं पदं वैष्यवमामनन्ति तद् यग्नेति नेती यतदुस्सिसक्षर । विसृज्य दौराम्यमनन्यसौहृदा हृदोपगुह्मासितं समाहित १३२५ त एतदधिगच्छन्ति विध्योयत् परम पदम् । श्रह ममेति दौजन्यं न ये देहगेहजम् ॥३॥ प्रतिवादस्तिक्षेत नायमन्येत कच्चन । न चेम देहम थ्रिस्य वैर कुर्वात फेनचित ॥३४॥ नमो भागते तस्मै कणायाकुण्ठमेधसे । यापादाम्पुरहध्यानात् संहितामध्यगामिमाम् ॥३५॥ शौनक उवाच पेलादिभिन्योरशियर्वेदाचार्मदारममि. । वेशश्च कतिधा ध्यरता एनत् सौम्याभिधेहि ना ·७०७ ततोऽतरसमानायमस्जद - श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्याय: ६ सूत उवाच समाहितात्मनो ब्रह्मन् ब्रह्मणः परमेष्टिन। हृयाकाशादभूनादो वृत्तिरोधाद् विभाव्यते३७ यदुपासनया ब्रह्मन् योगिनो मलमारमनः । द्रव्यक्रियाकारकारयं धूवा यान्त्यपुनभवम्३८॥ ततोऽमुलिवृदोङ्कारो योऽव्यक्त्प्रभवःस्वराट् । यत्तलिङ्गं भगवतो ब्रह्मण परमा मन ॥३६॥ शृणोति य इमं स्फोटं सुप्तश्रोत्रे च शून्यदृक् । येन वाग् व्यज्यते यस्य व्यक्तिराकाश या मनः स्वधानो ग्रह्मणः साक्षाद् वाचक.परमात्मन । स सर्वमन्त्रोपनि दबीजं सनातनम् ॥४१५ तस्य यासंस्त्रयो वर्ण अकाराद्या भृगूदह । धार्यन्ते यैस्त्रयो भाषा गुणनामार्थवृत्तयः ॥४२॥ भगवानजः । अन्त स्थोमस्वरस्पर्शहस्वदीप दिलक्षणम् ॥४३॥ तेनासौ चतुरो वेदाश्चतुभिवंदनैर्विभुः । सव्याहृतिकान सोझाराश्चातुर्होत्रविवदया।।५४५ पुयानध्यापयत्तास्तु ब्रह्मदीन् ग्रहकोविदान्। ते त धर्मोपदेष्टारः स्वपुत्रेभ्यः समादिशन्॥४॥ ते परम्परया प्राप्तास्तत्तच्छिष्ये तयते. । चतुर्युगेष्वथ व्यस्ता द्वापरादौ महर्षिभिः,॥४६॥ कीणायुपः क्षीणसत्त्वान् दुर्मेधान वीक्ष्य कालत वेदान् ब्रह्मर्पयो व्यस्यन् हृदिस्याच्युतचोदिताः अस्मिन्नप्यन्तरे ब्रह्मन् भगवॉलोकभावन । ब्रह्म शालोकपातचितो धर्मगुप्तये। पराशरात् सत्यवत्यामंशशिकलया विभुः । अवंतीण महाभाग वेदं चके चतुर्विधम्॥४४॥ ऋगथवयजुःसाम्ना राशीनुद्देश्य वर्गशः । चतन. संहिताश्चक्रे मन्द्रमणिगणा इव ॥१०॥ तासां स चतुरः शिष्यानुपाहय महामति । एकका संहिता ब्रह्मोकैकस्मै ददौ विभुः ॥१४॥ पैलाय संहितामाचा ययाण्यामुयाच ह । वैशम्पायनसंज्ञाय मिगदाण्यं यजुर्गणम् ॥१२॥ सान्ना जैमिनये प्राह तथा छन्दोगसंहिताम्। अथर्वाहिरसी नाम स्यशिष्याय सुमन्तये॥५३॥ पैलः स्वसंहितामूच इन्दमितये मुनिः याकलाय च सोऽप्याह शिष्येभ्य: संहिता स्वकाम् चतुर्था व्यस्य योध्याय याज्ञवल्क्याय भार्गव । पराशरायाग्निमित्रे इन्द्रममितिरात्मवान्११॥ अध्यापयत् संहिता स्वा मादकेयपि कविमातस्य शिष्यो देवमित्रः सौभर्यादिम्य उचिवान् शाकल्यस्तरसुतःस्वा तु पञ्चधा व्यस्य संहिताम्।वारस्यमुद्गलशालीयगोसल्यशिशिरेष्वधात्१७ जातूकपयंश्च तरिछप्यः सनिरक्ता स्वसंहिताम् ।'यलाकपैजवतालविरजेम्यो ददौ मुनिः ॥१८॥ पाकलिःप्रतिशासाभ्यो व लखिल्याण्यसंहिताम्ाचक्रे यालायनिर्भग्यः कासारश्चैर तो दधुः । धाः संहिता छताएमिहारिभिसाः । धुवैतरछन्दमा प्यासं सर्वपाः प्रमुच्यते ॥१०॥ वैशम्पायनशिष्या घरकास्वयंवोऽभवन् । यरनमहायोदारापर्ण स्वगुरोतम् ॥६॥ याज्ञवल्सयश्च सच्छिष्य पाहाहो भगवन् कियत्। चरितेनल्पमाराणा चरिष्ये मुशरम्६२५ इत्युक्तो गुरर या कुपितो याचल स्वया । विप्रायमन्ना शिष्येण मदधीतं त्यजाति६३॥ देवरातमुतः सोऽपिन्धदिवा यजुगां गणम् । ततो गतोऽय मुनयो दाशुस्तान पशुपान्।

·Go श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः ६ यपि तित्तिरा भू वा तालोलुपतयाऽऽद्वदुः । तैत्तिरीया इति यशु शाखा आसन सुपेशलाः३५ याज्ञवल्क्यस्ततो ब्रह्मन् छन्दस्यिधिगवेषयन् । गुरोरविद्यमानानि सूपतस्धेऽमीश्वरम् ॥६६॥ याज्ञवल्क्य उयाच ॐ नमो भगवते श्रादित्यायाखिलजगतामारमस्वरूपेण कालस्वरूपेण चतुर्विधभूत. निकायानां ब्रह्मादिस्तग्यपर्यन्तानामन्तहदयेपु बहिरपि चाकाश इवोपाधिनाट्यवधीयमानो भवानेक एव क्षणलवनिमेपावयवोपचितसंवत्सरगणेनापामादानविसर्गाभ्यामिमा लोकयात्रा. मनुवहति ॥६॥ यदु ह वाय चिबुवर्षभ पवितरदस्तपन्यनुसवनमहरहराम्नायविधिनोपतिष्टमानानामखिल- दुरितवृजिनवीजावभर्जन भगवतः ममभिधीमहि तपन मण्डलम् ॥६८ य इह वाव स्थिरचानिकराणां निजनिकेतनाना मनइन्दियासुगणाननात्मनः स्थयमात्मा- न्तर्यामी प्रचोदयति ॥ ६६ ॥ य एवेमं लोकमतिकरालवदनान्धकारसंज्ञाजगरग्रहगिलितं मृतकमिव विचेतनमवलोक्यानु- कम्पया परमकारणिक ईक्षयेवोत्थाप्याहरहरनुमवनं श्रेयसि स्वधर्माख्यारमावस्थाने प्रवर्तयत्य- वनिपतिरिवासाधूनां भयमुदीरयन्नति १७on परित प्राशापालैस्तन तन्न कमलकोशालिभिरपहृताईणः १७१७ अथ ह भगवंस्तव चरणनलिनयुगलं त्रिभुवनगुभिवन्दितमहमयातयामयज काम उपसरामीति ०२ . . सूत उवाच एवं रतुतः स भगवान् घाजिरूपधो हरिः । यजूं ययातयामानि मुनयेऽदान प्रसादितः ॥ ३॥ अजुभिरकरोच्छाखा शपय शर्षिभुः । जगृहुर्वाजसन्यस्ताः कारवमाध्यन्दिनादयः।७।। जैमिने मामगम्यापोत् मुमा तुरसनयो मुनिः । मुन्धास्तु तरसुतस्ताम्य मेकैको प्राह संहिताम् सुर्मा घापि तमियः सामवेदतरोमहान् । सहरसंहिताभेदं चके सानो ततो द्विजः ६॥ हिररयनाभ कौसल्या पोप्यानिश्च सुक्मणः । शिप्यो जगृहतुश्चान्य अवयो ब्रह्मवित्तमः७७. उदीया. सामगा: शिया प्रासन् पारातानिपौप्यन्यायन्स्योश्चापि ताश्च प्राच्या प्रचक्षते । स्लोगाशि हलिः कुस्मा कुमोद कुहिरेव च । गोप्यनिशिष्या जगृहुः संहितास्ते शतशतम्। छुतो हिरण्यनाभस्य चतुविशतिnिt उचे स्वशि येभ्यः शेषा प्रावन्य प्रामवार इति श्रीमद्भागवते महापुराणे नाम ·७०६ . . ७ श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः ७ अथ सप्तमोऽध्यायः सूत उवाच अथर्ववित सुमन्तुश्च शिष्यमध्यापयत् स्वकाम् । संहिता सोऽपि पथ्याय वेददर्शाय चोक्तवान् । शौक्लायनिब्रह्मबलिमोदीः पिप्पलायनिः । वेददर्शस्य शिष्यास्ते पथ्यशिष्यानथो शृणु ॥२॥ मुः शुनको ब्रह्मन् जग्जलिश्चाप्यथर्ववित । बभ्रुः शिष्योऽथाहिरसः सैन्धवायन एव च । अधीयेना संहिते द्वे सावाद्यास्नथापरे ॥३॥ नक्षग्रला. शान्तिश्च कश्यपाङ्गिरसादयः । एत पाथर्वणाचार्याः शृणु पौराणिकान् मुने uen अय्यारुणि कश्यपश्च सावर्णिरकृतमणः । वैशम्पायनहारीतौ षड् वै पौराणिका हमे १५॥ अधीयन्त व्यासशिष्यात् संहिता मरिपतुर्मुखात् । एकैकामहमेते गो शिष्यः सर्वाः समध्यगाम्द कश्यपोऽहं च सावर्णी रामशिष्योऽकृतयणः । अधीमहि घ्यामशिष्याच्चतस्त्रो मूलसंहिताः पुराणलक्षणं ब्रह्मन् ब्रह्मर्षिभिनिरूपितम् । शृणुष्व बुद्धिमाश्रित्य वेदशास्त्रानुसारतः ॥८॥ सर्गोऽस्याथ विसर्गच वृत्ती रक्षान्तराणि च । वंशो वंशानुचरितं संस्था हेतुरपाय: En दशाभिलपणैर्युक्त पुराणं तद्विदो विदुः । केचित् पञ्चविध ब्रह्मन् महदपव्यवस्थया ॥ron अव्याकृतगुणक्षोभान्महतस्विवृतोऽहम । भूतमात्रैन्द्रियार्थानां सम्भवः सर्ग उच्यते वासनामयः । विसर्गोऽयं समाहारो बीजादु बीजं चराचरम् ॥ वृत्तिभूतानि भूतानां चराणामचराणि च । कृता स्वेन नृणां तत्र पामाचोदनयापि या १३ रसादुतावतारेहा विवस्यानु युगे युगे । तिर्यमर्पिदेवेषु हन्यन्ते येस्त्रयोतिषः ॥१४॥ मन्वन्तरं मनुदेवा मनुपुत्राः सुरेश्वरः । ऋपयों शावतारच हरेः पविधमुच्यते ॥१५॥ राज्ञा मामसूताना वंशकालिकोऽन्वयः । वंशानुचरितं तेषां वृत्तं वंश घराश्च ये ॥१६॥ नैमित्तिकः प्राकृतिको नित्य प्रात्यन्तिको लय.। संस्थेति कविभिः प्रोक्ता चतुर्धास्य स्वभावत.. सर्गादेविद्याकर्मकारफः । यं चानुशयिनं प्राहुरप्यातमुतापरे १८ यतिरेकान्वयो -यस्य जाप्रस्वमसुपुस्तिषु । मायामयेषु तद् प्रा जीवत्तिभ्यपाश्रयः ॥१६ पदार्थेषु यथा द्रव्यं सन्मानं रूपनामसु । योजादिपञतान्तासु अवस्थामु युतायुतम् ॥२on विरमेत यदा चित्तं हित्वा वृत्तिनयं स्यम् । योगेन वा तदाऽऽरमानं घेदेहाया नियतते ॥२१॥ एवं लक्षणलक्ष्याणि पुराणानि पुराविदः । मुनयोऽष्टादश माहुः इतकानि महान्ति च ॥२२॥ मा पानं वैष्णवं च शैयं ले सगारुहम्। नारदीय भागवतमाग्नेयं स्कान्दसंशिनम् ॥२३॥ भविष्यं प्रझवैवर्त मार्कण्डेयं सवामनम् । यारा मास्य फौम ध महारदात्यमिति निन्दा प्रवाहिद समाख्यातं शाखाप्रणयनं मुनेः । शिप्यशिष्यमशिष्याणा ग्रह्मतेजोयिरधनम् ॥२२॥ इति श्रीमद्भागरते महापुराणे द्वादशस्कन्धे सप्तमोरुपाय: पुरपानुगृहीतावामेते हेनर्जीवोऽस्य ·७२० श्रीमद्भागयने द्वादशस्कन्धे अध्यायः 5 अथाष्टमोऽध्यायः शौनक उवाच सूत जीव चिरं साधो वद नो वदतां वरः । तमत्यपारे भ्रमता नृणां स्वं पारदर्शन: 30 श्राहुचिरायुपमृर्षि मृकण्डतनयं जनाः । यः कल्पान्ते उर्वरितो येन प्रस्तमिदं जगत् १२॥ स वा अस्म कुलोत्पन्नः कोऽस्मिन् भार्गवर्षभः। नैाधुनापि भूतानां सम्भवः कोऽपि जायो । एक एवार्णवे भाग्यन् ददर्श पुरुi किन्ज । वडग्यपुटे तोर्क शयानं. स्वेकमद्भुतम् ॥४॥ एष नः संशयो भूयान् सून कौतूहलं यतः । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेवि सग्मतः ५ सूत उवाच प्रश्नस्त्वया महऽनं कृतो लोकत्रमापहः । नारायण कथा या गीता कलिमलापहा ॥६॥ प्राप्तद्विजातिमस्कारो मार्कण्डेयः पितुः क्रमाता छन्दस्यिधीत्य धर्मेण तपःस्वाध्यायसंयुतः बृहग्रतधरः शान्तो जटिलो वल्कलाग्याः । विधत् कमण्डलु दण्डमुपवीतं समेखलम्॥८ कृष्णाजिनं सादसूत्र कुशांश्च नियमईये । अन्यकंगुरविप्रात्मस्वचयन् सध्ययोर्हरिम्॥६॥ सायं प्रातः स गुरवे भैयमान्य मान्यतः । भुजे गुर्वनुज्ञातः सनो चेदुरितः ॥१०॥ एवं तप स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । श्राराधयन हृषीकेशं जिग्ये मृत्यु सुदुर्जयम्" ब्रह्मा भृगुर्भयो ददो प्रमपुत्राश्च ये परे। मृदेवपितृभूतानि तेनासन्ततिविस्मिता: ॥१२॥ इस्थ बृहयतधास्तप.स्वाध्यायसंयमै। दध्याययोजने योगी वस्तक्लेशान्तरात्मना । तस्यैवं युभतश्चित्तं महायोगेन योगिन. । व्यतीयाय महान कालो मन्वन्तरपारमः४॥ एतत् पुरन्दरो झावा सप्तमेऽस्मिन किशान्तरे । तपोविशक्षितो ब्रह्मसारे तद्विधासनम्॥११॥ गन्धर्वाप्सरसः काम सन्तमलयानिलो । मुनये मे पयामास रजस्तोसमदौ तथा man ते वै तदाश्रमं जग्मुहिमाद्रेः पार्श्व उत्तरे । पुष्पमदा नदी यत्र चित्राख्या च शिक्षा विभो। तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्य हुमलताचितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्ण पुण्यामलजलाशयम् ॥१८॥ मत्तनमरसङ्गोतं मसकोकिलकूजितम् । मत्तवाहिनटाटोप मत्तद्विजकुलाफुलम् ॥१६॥ वायुः प्रविष्ट प्रादाय हिमनिमशीकरान् । सुमनोभिः परिश्वतो ववाउत्तम्मयन् स्मरम्॥२०॥ उयचन्द्रनिशानः प्ररालस्तयकालिभिः । गोपद्रुमलताजालस्तमासीत् कुसुमाकरः ॥२॥ अन्वीयमानो गन्ध्यर्गातवादिप्रयकैः । प्राश्यतात्तचापेपुः स्वःस्त्रीयूथपतिः स्मरः ॥२२॥ हुमानि समुपासीन दशः शक्रकिङ्कराः । मीलिता दुराध मूर्तिमन्तमिवानलम् ॥२३॥ नवस्तस्य पुरतः नियोऽयो गायका जगु.। मृदङ्गगणापण बांध धमनोरमम् ॥२४॥ सन्दधेऽन्न स्ववधि कामः पशमुखं तदा । मधुर्मनो रजस्तोस इन्द्रभृत्या व्यकम्पपन् ॥२१५ ·। - श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः कीइन्स्याः पुझिकस्थल्याः कन्दुकै स्तनगौरवात् । भृशमुद्विग्नमध्याया• केशविनसितलज २६॥ इनस्ततोभ्रमदृष्टेश्चजन्त्या प्रादुकम् । वायुर्जहार तद्वासः सूक्ष्मं त्रुटितमेखलम् ॥२७॥ विपर्ज तदा बाणं मया त स्वजित स्मर.। सर्व तपाभवन्मोवमनीशस्य यथोद्यम ॥२८॥ त इथमपकुर्वन्तो मुनेस्तत्तेजसा मुने । दह्यमाना नितु. प्रबोध्याहिमिवाभका:०२६॥ इनीन्द्रानुचरैयझन् धर्षितोऽपि महामुनि. । यन्नागादहमो भाव न तच्चित्रं महत्सु हि ॥३०॥ दृष्ट्वा निस्तेज पं काम सगणं भगवान् स्वराट्। श्रस्वानुभाव ब्रह्मविस्मयं समगात् परम्॥३१॥ तस्यैव युझनश्चित्तं तप स्वाध्यायसंयभैः । नुहायाविरासीनरनारायणो हरि ॥३॥ तौ शुक्लकृष्णौ नवकालोचनो चतुर्भुजौ रौरववकलाग्यौ । पवित्रपाणी उपयोतक विवृत् कमण्डलु दण्डमजु च वैणवम् ॥३३॥ पाक्षमालामुत जन्तुमार्जनं वे च साक्षात्तप एवं रूपिणी । तपत्तडिद्वर्णपिशङ्गरोचिग प्राशू दधानौ पिवुधर्पभार्थिती ॥३७n ते वै भगवतो को नरनारायणापी । दृष्ट्वोत्थायादरेणोच्चैननामारेन दण्डयन् ॥३१॥ म नत्सन्दर्शनानन्दनिवृतात्मेन्द्रियाशय. । हृष्टरोमाभ्रुपूर्णाक्षो न से हे तायुदीक्षितुम् ॥३६॥ उत्थाय प्राञ्जलिः प्रह प्रोत्सुक्यादाग्लियनित । नमो नम इतीशानौ बभापे गदापर:५३७॥ पादयोरवनिम्य च । अर्हणेनानुलेपेन धूम्माल्यैरपूजयत् ३८७ 'मुग्यमासनमासीनी प्रसादाभिमुखौ मुनी । पुनरानम्य पावास्या गरिष्टाविदमययीत्॥३६॥ मार्कण्डेय उवाच कि वर्णये तव विभो यदुदीरितोऽसु. संस्पन्दते तमनु वाड्मन इन्द्रियाणि । स्पन्दन्ति वै तनुभृतामजशयोश्च स्वस्याप्ययापि भजतामसि भाववन्धुः ॥४०॥ मूर्ती इमे भगवतो भगा खिलोक्याः हेमाय तापविरमाय च मृत्युजिस्यै । नाना यिभवितुमन्यतनूर्यथेदं दृष्ट्वा पुनर्गसमि सर्गमिवोर्णनाभिः॥४॥ वस्थावितुः स्थिरचरेशितुरद्धिमूलं यरस्थं न कर्ममुखकालरज स्पृशन्ति । यद् वै स्तुवन्ति निनमन्ति यजन्त्यमीपणं ध्यायन्ति वेदहृदया मुनयस्तदाये ॥४२॥ नान्यं तवा घ्युपनयादपवर्गमतः सेमं जनस्य परितोभिय ईश विमः। ब्रह्मा विभेस्यलमतो द्विपराधिरण्यः कालस्य ते किमुत स'. समीतिकानाम्॥४३॥ भजाम्य तधियस्तव पादमूलं हिस्वेदमारमच्छदि चारमगुरो. परस्य । देहाथपार्थमपदन यममिज्ञमायं विन्देत ते ताई सामनोपिनार्थम् ॥४॥ सा रजस्तम इतीश तयारमबन्धो मायामयाः स्थितिलयोदयहेतवोऽस्य । लीला एता यदपि सायमयी प्रशा ये नान्ये नृणां व्यसन मोह भियश्च याम्याम्॥ तयोरासनमादाय

·७१२
श्रीमद्भागवतेद्वादशस्कन्धे अध्यायः
तस्मात्तवेह भगवनय तारकाना शुक्ला तर्नु स्वदयितां कुशला भजन्ति ।
यत् सारवताः पुरुषरूपमुशन्ति सावं लोको यतोऽभयमुतारमसुख न चान्यत॥४६॥
तस्मै नमो भगवते पुरुगय भूने विधाय विश्वगुरवे परदेवतायै ।
नारायणाय ऋग्ये च नरोतमाय हंसाय संयतगिरे निगमेवराय ४ ॥
यं न वेद वितयारस्पैर्धमदी. सन्तं स्वखेप्यसुपु हृद्यपि हरथेषु ।
तन्माययाऽऽतमतिः स उ एत्र साक्षादाद्यस्तवाखिलगुरोरुपसाध वेदम् ॥४॥
यद्दर्शनं निगम आत्मरह.प्रकाशं मुह्यन्ति यत्र कवयोऽजपरा यतन्तः ।
तं सर्ववादविश्यप्रतिरूपशील वन्दे महापुरुरमात्मनि गूइबोधम् neen
इति श्रीमद्भागरते महापुराणे द्वादशस्कन्धेऽष्टमोऽध्याय. nा
अथ नवमोऽध्यायः
सूत उवाच
संस्तुतो भगवानिरथं मार्कण्डेयेन धीमता । नारायणो नरसव प्रीत प्राह भृगूदहम् ॥१॥
श्रीभगवानुवाच
भो भो ब्रह्मर्षियोसि सिद्ध प्रारमपमाधिना। मगि भयानपायिन्या तास्वाध्याय पंयमै २
वयं से परितुष्टा. स्म स्वगृहयतचर्यया । वरं प्रतीच्छ भने ते वरदेशादभीप्सितम् ॥३॥
ऋषिरुवाच
जित ते देवदेवेश प्रपनातिहराच्युत । वरेणैतावतालं नो यद् भवान् समाश्यत uen
गृहीत्याजादयो यस्य धीमत्पादाब्जदर्शनम् । मनसा योगपकन समवान् मेऽनगोचरः ॥५॥
प्रधाप्यम्युजपवार पुण्यश्लोकशिपामणे । द्रध्ये मायो यया लोकमपालो वेद सदिशामा
सूत उगाच
इतीडितोधित. कामापका मान मुने । तथेति स स्मयन प्रागाद् यदर्याश्नममोधर.usn
तमेर चिन्तपनयमूयिः स्वाश्रम १३ सः । यसमा यसोमाबुवायुविषदारमा
ध्यायन सर्वत्र पहरि भावद्रपूनयन । कचित् पूजा विसस्मार प्रेमापरसालत MEn
तस्पैदा भृगुश्रेष्ट पुष्पभद्रासटे मुनेः । उपापोनस्य सन्ध्याचा प्रशन यायुरभन्महान् ।
संचयशाद समुदीरयन्तं पलाहका अन्यमवन् कराला।
अपस्यविष्टा समस्तरिद्धिः स्यनन्त उच्चरमियपंधारा• 100
सवो स्पारयन्त चतु ममुदाः समन्ततः मासलमाप्रसन्त ।
समोरवेमिमिहप्रनामहामयावतंगभीरपोर:
151
॥१२॥

·७१३ श्रीमद्भागयते द्वादशस्कन्धे अध्यायः अन्तर्बहिश्शाहिरतिधुभिः खरैः शतहदाभोरस्तापितं जगत् । चतुर्विधं वीक्ष्य सहात्मना मुनिर्जलाप्लुता मा विमनाः समासत् । तस्यैवमुद्वीपत उर्मिभीषण प्रभञ्जनापूर्णितवामहार्णवः यापूर्यमाणो घरपन्दिरम्बुदैः इमामप्यधाद् द्वीपवर्षाद्रिभिः समम् ॥१४॥ सपमान्तरिक्ष सदिय सभागणं प्रैलोक्यमासीत् सह दिग्मिरानुतम् । स एक एवोर्वरितो महामुनिभ्राम विक्षिप्य जटा जडान्धवत् ॥१५॥ नुत्तृट्परीतो मकस्तिमिहिलैरुपद्रुतो वीचिनभस्वता हतः । समस्यपारे पतितो भ्रमन् दिशो न वेद ख ग घ परिश्रमपित. १२० कचिद् गतो महायतें सरलस्ताडितः क्वचित् । यादोभियते वापि स्वयमन्योन्ययातिभि । धचिच्छोकं कचिन्मोई कचिद् दुःखं सुखं भयमाकचिन्मृत्युमवाप्नोति म्याध्यादिभिस्तादितः । अयुतायुतवर्षाणां सहस्राणि शतानि च । व्यतीयुभ्रंमतस्तस्मिन् विष्णुमायावृतात्मनः। य कदाचिभ्रमंस्तस्मिन् पृथिव्याः ककुदि द्विजान्यग्रोधपोतं दहशे फलपष्टवशोभितम्॥२०॥ मागुत्तरस्या शाखायो तस्यापि ददृशे शिशुम् । शयानं पर्णपुटके असन्तं प्रभया तमा ॥२१॥ श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्युग्रीवं महोरकं सुनासं सुन्दरध्रुवम्२२५ कम्बुश्रीफणंदादिमम् । विद्रुमावरभासेच्छोणायितसुधास्मितम्॥२३॥ हृधहासावलोकनम् । श्वासैजलिसंविनिम्ननाभिदलोदरम् ॥२४॥ चार्वगुलिभ्या पाणिभ्यामुनीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मितः तदर्शनाद् बीतपरिश्रमो मुदा मोरफुल्लहत्पविलोचनाम्बुजः। प्रहृष्टरोमाद्भुतभावशक्षितः प्रष्टुं पुरस्तं बालकम् ॥२६॥ तावच्छिशो श्वसितेन भार्गवः सोऽन्त शरीर मशको यथाविशत् । तत्रायदो भ्यस्तमचष्ट कृत्स्रशो यथा पुरामुह्यदतीव विस्मितः ॥२७॥ सं रोदसो भगणानद्रिसागरान् द्वीपान सवर्वान् ककुभ. सुरासुरान् । वनानि देशान् सरितः पुराकरान् खेदान् ग्रजानाभमरणवृत्तयः ॥२८॥ महान्ति भूतान्यथ भौतिकान्यसौ कालं च नानायुगकलरकल्पनम् । यत् किचिदन्यद् व्यवहारकारणं ददर्श विश्वं सदिवावभासितम् ॥२६॥ हिमालय पुष्पवहां च तां नदी निमाश्रमं सत्र ऋषीनपश्यत् । विश्वं विपश्यश्वसिताञ्छ्शिोवे बहिनि रस्तो न्यपतधयाधी ॥३०॥ तस्मिन् पृथिव्याः ककुदि प्रलं यदं च तस्पर्णपुटे शयानम् । तरप्रेमसुधास्मितेन , निरोक्तोगनिरीक्षणेन ॥३॥ महामरकतश्याम ग्यामजदलकामातं पद्यगर्भारुणापाझं प्रससार ·- ७१० श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः १२ द्वादशस्यपि मासेषु देवोऽयो पनिरस्य वै । परन् समन्तात्तनुते परह च सम्मतिम् ॥५६॥ सामयजुमिस्तहिक पय संस्तुवन्त्यमुम् । गन्धर्वास्त प्रगायन्ति नृत्यस्यप्सरपोऽनन । उनह्यन्ति रथ नागा ग्रामएयो रथयोजका 1 चोदयन्ति रथं पृष्ट नेता बनशालिन १ER चालखिल्या सहस्राणि पष्टिनार्पयोऽमलाः । पुरतोऽभिमुसं यान्ति स्तुवन्ति स्तुतिभिर्विभु। एवं हनादिनिधनो भगान् हरिरीश्वर । कल्पे कल्ये स्वमारमान व्यूह्य लोकानवत्यन:५० इति श्रीमद्भागवत महापुराणे द्वादशस्कन्धे श्रादित्यव्यूहविवरण नामकादशोऽध्याय ॥३१॥ अथ द्वादशोऽध्यायः सूत उवाच नमो धर्माय महते नम कृष्णाय वेधसे । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान् वये सनातनान्। एतद् व कथित विमा विष्णोश्चरितमगुतम् । भवद्भिर्यदहं पृष्टो नराणां पुरुषोचितम् ॥२॥ अत्र सङ्कीतित. साक्षात् सर्वपापहरो हरि । नारायणो हपोकेशो भगवान् सास्वता पति ३ थन ब्रह्म परं गुह्यं जगतः प्रभराप्ययम् । ज्ञान व तदुपाख्यानं प्रोक्त विज्ञानपयुतम् ॥४॥ भक्तियोग समाख्यातो वैराग्यं च तदाश्रयम्। पारोक्तिमुपाख्यान नारदापयानमेव च ॥५॥ मायोपवेशो राजविप्रशापात् परीक्षित । शुकस्य ब्रह्मर्पभस्य सवादश्च परीक्षित ॥६॥ योगधारणयोकान्ति संवादो नारदाजयो । अवतारानुगीत च सर्ग प्राधानिकोऽग्रत non विदुरोद्धवमवाद पत्तुमैत्रेययोस्तत । पुराणसहिताप्रश्नो महापुरुषसंस्थिति ॥ तत. प्राकृतिक सर्ग सप्त वैकृतिकाश्च ये । ततो ब्रह्माण्डसम्भूतिवैराज पुरुषो यत HEN कालस्य स्थूलसूक्ष्मस्य गति पमसमुद्भव । भुव उद्धरणेऽम्भोधेर्हिरण्याक्षवधो यथा non ऊतिर्यगवापसर्गो रुद्रसर्गस्तथैव च । अर्धनारोनरस्थाथ यतः स्वायम्भुवो मनु ॥११॥ शतरूपा च या खोयामाद्या प्रकृतिस्तमा । सन्तानो धर्मपनीनो कर्दमस्य प्रजापतेः ॥१२॥ अवतारो भगवत कपिलस्य महात्मन । देवहूत्याश्च संवाद कपिलेन च धीमता ॥१३॥ नवब्रह्मसमुत्पत्तिर्दसयज्ञविनाशनम् । ध्रुवस्य चरित पश्चात् पृथो. प्राचीनयर्हिषः ॥१४॥ भारदस्य च संवादस्तत. प्रेयग्रतं द्विजा । नाभेस्ततोऽनुचरितमपभस्य भरतस्य च ॥१५॥ द्वीपवर्षसमुद्राणा गिरिनद्यपवर्णनम् । ज्योतिश्चक्रस्य संस्थानं पातालनरकस्थिति.॥१६॥ दजन्म प्रचेतोभ्यस्तरपुत्रीणां च सन्तति । यतो देवासुरनरास्तिर्यड्नगखगादय १७॥ रवाष्ट्रस्य जन्म निधन पुत्रयोश्च दितेतिजा । देश्येश्वरस्य चरितं प्रहादस्य महामन. मल्दारानुफयन, परन्द्रस्य बिमोडलम् । मन्वन्तरायतारा विष्णोहंशराय: may कौम धान्वन्तर मारस्य वामन च जापते. । सोरोदमयनं तद्वदमृतार्थे दिवौकसाम् ||२०n ·श्रीमद्भागवतेद्वादशस्कन्धे अध्यायः १२ ७१६ देवासुरमहायुद्ध राजशानकीर्तनम् । इक्ष्वाकुंजन्म तद्वंशः सुद्युम्नस्य महात्मनः ॥२१॥ लोगख्यानमग्रोक्तं तारोपाख्यानमेव च । सूर्यवंशानुकथनं शशादाद्या नृगादयः ॥२२॥ मोफन्यं चाध शर्यातेः ककु स्वस्य च धीमतः। सट्याङ्गस्य च मान्धातुःसौभरेः सगरस्य च । रामस्य कोसलेन्दस्य चरितं किल्पिापहम् । निमेरङ्गपरित्यागो जनकानां च सम्भव. ॥२४॥ रामस्य भार्गवेन्द्रस्य नि प्रकरणं भुवः । ऐलस्य सोमनाशस्य ययाते हुनस्य च ॥२शा दौप्यन्तेर्भरतस्यापि शन्तनोस्तरसुतस्य च । ययातेज्यटपुत्रस्य यदोर्यशोऽनुकीर्तितः ॥२६॥ यत्रावतीर्णो भगवान् कृष्णाख्यो जगदीश्वरः । वसुदेवगृहे जन्म ततो वृद्धिश्च गोकुले ॥२७॥ तस्य कर्माण्यपाराणि कीर्तितान्यसुरद्विरः । पूतनासुपयःपानं शकटोचाटन शिशो. ॥२८॥ नृणावर्तस्य निप्पेयस्तथैव बवत्सयो । धेनुकस्य सहम्रातुः प्रलम्बस्य च संक्षयः॥२६॥ गोपानां च परिमाणं दायान परिसर्पतः। दमनं कालियस्याहेहाहेर्नन्दमोक्षणम् ॥३०॥ यतचर्या तु कन्यानां यत्र तुष्टोऽच्युतो प्रतैः । प्रसादो यज्ञपनीभ्यो विप्राणां चानुतापनम्३१ गोवर्धनोद्धारणं च शक्रस्य सुरभेरथ । यज्ञाभिषेकं कृष्णस्य स्त्रीभिः क्रीडा च रात्रिपु॥३२॥ शङ्खचूडस्य दुर्युदेवंधोऽरिष्टस्य केशिनः 1 अकरागमनं पश्चात् प्रस्थानं रामकृष्णयोः ॥३३॥ ग्रजखीणां विलापश्च मथुरालोकनं ततः । गजमुष्टिकचाणूरकंसादीनां च यो वध ॥३४॥ मृतस्यानयनं सूनोः पुनः सान्दीपनेगुरो' । मथुरायां निवसता यदुचक्रस्य यत् प्रियम् । कृतमुवरामाभ्यो युतेन हरिणा द्विजाः १३५० जरासन्धसमानीतसैन्यस्य बहुशो वधः। धातनं यवनेन्द्रस्य कुशस्थल्या निवेशनम् ॥३६॥' श्रादानं पारिजातस्य सुधर्मायाः सुरालयात् । रक्मिण्या हरणं युद्धे प्रमथ्य द्विस्तो हरेः ३७ हरस्य जम्मणं युद्ध बाणस्य भुजकृन्तनम् । प्राग्ज्योतिपपति हत्या कन्याना हरणं च यत्॥ चैद्यपौण्ड कशाल्वामा दन्तवक्त्रस्य दुर्मतेः । शम्बरो द्विविदः पीठो मुरः पञ्चजनादयः॥३६॥ माहात्म्यं च वधस्तेषां वाराणस्याश्च दाहनम् । भारावतरण भूमेनिमित्तीकृत्य पाण्डवान॥on विप्रशापापदेशेन संहारः स्वकुलस्य च । उद्भवस्य च संवादो वासुदेवस्य चाहृतः॥४in यत्रात्मविद्या ह्यखिला प्रोक्ता धर्मविनिर्णयः । ततो मयं परित्याग थारमयोगानुभावत.n४२५ युगलपणवृत्तिश्च कलौ नृणामुपप्लवः चतुर्विधश्च प्रलय उत्पत्तिस्त्रिविधा तथा ॥४३॥ देहत्यागश्च राजविष्णुरातस्य धीमतः । शाखाप्रणयनमृपेमार्कण्डेयस्य महापुरपविन्यासः सूर्यस्य जगदात्मनः ॥४४॥ इति चोतं द्विजश्रेष्ठा यत् पृष्टोऽहमिहास्मि वः । लीलावतारकर्माणि कीर्तितानीह सर्गशा॥ पतितः स्खलितश्चातः मुराचा विषशो ग्रुवन्। हरये नम इत्युचर्मुच्यते सर्वपातकात् ॥४६॥ सत्कथा।

·७०० श्रीमद्भागमो द्वादशस्कन्धे अध्यायः १२ सदीयमानो भगवाननन्त श्रुतानुमायो व्यसन हि पुसाम् । भविश्य चित्त विधुनो यशेष यथा तमोऽकोऽश्रमिवातिवात ॥४॥ मृपा गिरस्ता ससतोरसकथा न कथ्यते यद भगवानधोतन । तदर सय तदु हैव मङ्गन तदेन पुण्य भगद्गुणोदयम् MER तदेव रम्य सचिर नव नव नदेव शश्व मनसो महो सवम् । तदेव शोकार्णवंशोपण नृणां यदुत्तमश्लोकयशोऽनुगीयते ॥४६॥ न त यश्चित्रपन हरेर्यशो जा पवित्र प्रणीत कहिचित । तद् ध्वादक्षतीर्थ न तु हससेवित या युतस्तत्र हि साधोऽमला १०५ स चामियो जनतापमाननो यस्मिन् प्रतिश्लोकमबद्धवस्यपि । नामान्यन तस्य यशोऽद्धितानि यः एवन्ति गायन्ति गृणन्ति साधन नै कम्यंमत्यच्युतमावर्जित न शोभते ज्ञानमन निरञ्जनम् । कुत पुन शश्वदभद्रमीश्वरे न शर्पित फर्म यदप्यनुत्तमम् ॥१०॥ परा श्रियामेव परिश्रम परो वर्णाश्रमाचारतप भूतादिपु । अविस्वृतिः श्रीधरपादरमयोगुणानुवादत्रयादिमिरे ॥१३॥ अविस्मृति कृष्णपदारविन्दयो विणोत्यभद्राणि राम तनोति च । मावस्य शुद्धि परमात्मभक्ति ज्ञान च विज्ञानविरागयुक्तम् ॥१४॥ यूय द्विजाया अन भूरिमागा यच्छधदात्म-असिनात्मभूतम् । देवमदेवमीशमनसभाग भजताविवेश्य ५५ यह घ सस्मारित प्रारम श्रुत पुरा मे परमावरमार । प्रायोपदेशे नृपते परीचित सदस्यगी महत्ता च पाताम् ॥२६॥ नारायण ·सनातनाय ॥६७॥ भगवत श्रीमदभागवने द्वादशस्कन्धे अध्याय. १३ ७२१ कलिमलसंहतिकालनोऽखिलेशो हरिरितरन न गोयते भीषणम् । इह तु पुनर्भगवानशेपमूर्ति: परिपठितोऽनुपदं कथाप्रसझैः ॥६५॥ तमहमजमनन्तमात्मतत्वं जगदुदयस्थितिमयमात्मशक्तिम् । युपतिभिरजशकशङ्करायेदुखसितस्तवमच्युतं नतोऽस्मि ॥६६॥ उपचितनवशक्तिभिः श्रारमन्युपरचितस्थिरजङ्गमालयाय । उपलब्धिमानधान्ने सुरऋपभाय नम म्वसुखनिभृतचेतास्तव्युदस्तान्यभावोऽप्यजितरचिरलीलाकृष्टमारस्तदीयम् । व्यतनुत कृपया यस्तत्वदीपं पुराणं तमखिलवृजिननं व्यासक्नु नतोऽम्मिu६८॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे द्वादशस्कन्धे द्वादशस्कन्धार्थनिरूपणं नाम द्वादशोऽध्याय. १२ अथ त्रयोदशोऽध्यायः सूत उवाच य ब्रह्मा वरणेन्द्ररुदमरुतः स्तुन्वन्ति दिव्यै स्तवेदैः साङ्गपदक्रमोपनिषदैर्गायन्ति यं सामगा ध्यानास्थिततद्गतेन मनसा पश्यन्ति यं योगिनो यस्यान्तं न विदुःसुरासुरगणा देवाय तस्मै नमः पृष्ठे भाग्यदमन्दमन्दरगिरिनावाप्रमण्डूयनानिद्रालो कमठातेर्भगवत श्वासानिलाः पान्तु व यसंस्कारकलानुवर्तनवशा वेलानिभेनाम्भसा यातायातमन्द्रित जलनिर्नाद्यापि विश्राग्यति पुराणसंख्यासम्भूतिमस्य वाच्यप्रयोजने। दान दानस्य माहात्म्यं पाठादेश्व निबोधत॥३॥ ब्राह्म दश सहस्राणि पानपञ्चोनपष्टि च । श्रीवैष्णवं अयोविंशचतुविशति शैवकम् ॥४॥ दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति । मार्कण्डं नव वाह च दशपश चतुःशतम्।। चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च । दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्त लिङ्गमेकादशैव तु ॥ ६ ॥ चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् । स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् । कौमें सप्तदशाण्यातं मास्य तत्त चतुर्दश । एकोनविंशत् सौपर्ण ब्रह्माण्डं द्वादर्शय तुEM पुराणसन्दोहचतुर्लक्ष उदाहृतः । तयाष्टादशसाहस्र श्रीमागवतमिप्यते ॥ इदं भगवता पूर्व ब्रह्मणे नाभिपङ्कजे । स्थिताय भवभीताय कारण्यात संप्रकाशितम् । धादिमध्यावसानेषु वैराग्याण्यानसंयुतम्। हरिलीलाकथायातामृतानन्दितसासुरम् ॥m सर्ववेदान्तसारं यद् ब्रह्मात्मैकरवलवणम्। वस्त्वद्वितीयं तरिष्ठ कैवल्यैकमयोजनम् ॥१२॥ प्रोटपद्या पौर्णमास्यां हेमसिंहसमन्वितम् । ददाति यो भागवत स याति परमा गतिम् । राजन्ते सावदन्यानि पुराणानि मा गणे । यावत्र श्यते सामान् श्रीमद्भागवतं परम् !४n सर्ववेदान्तसारं हि श्रीभागवतमिप्यते । तद्रसामृततृप्तस्य नान्यन स्याद् रति पचित । एव ।

·૭૨૨ श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः १३ निमगानो यथा गङ्गा दवानामच्युतो यथा। वैष्णवानो यथा शम्भु पुराणानामिद तथा:६॥ क्षेत्राणां चैव सर्वेषां यथा काशी हनुत्तमा । तथा पुराणयातानो श्रीमद्भागवत द्विजा ॥१७॥ श्रीमद्भागवत पुराणममल यद् वैष्णवानां प्रियं यस्मिन् पारमहस्यमेकममल ज्ञान पर गोयते । तत्र ज्ञानविरागभक्तिसहित नेष्कर्म्यमाविष्कृत तरकृण्वन् विपटन् विचारणपरो भव या विमुच्येार कस्मैयेन विभासितोऽयमतुलो ज्ञानप्रदीप पुरा तद्रूपेण च नारदाय मुनये कृष्णाय तदूपिणा योगीन्द्राय तदारमनाथ भगवद्राताय कारण्यतस्तच्छुद्ध विमल विशोकममृत सस्य पर धीमहि नमस्तस्मै भगवते वासुदवाय साक्षिणे । य इद कृपया कस्मै व्याचचते मुमुक्षवे ॥२०॥ योगीन्द्राय नमस्तस्मै शुझाय ब्रह्मरूपिणे । ससारसर्पदष्ट यो विष्णुरातममूमुचत् ॥२३॥ भवे भने यथा भक्ति पादयोस्तव जायते । तथा कुरुष्व देवेश नायर व नो यत प्रभो२२॥ नामसङ्कीर्तन यस्य सर्वपापप्रणाशनम् । प्रणामो दुखशमनस्त नमामि हरि परम् ॥२३॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे वैयासिक्यामष्टादशसाहस्या पारमहंस्यां सहितायो द्वादशस्क प्रयोदशोऽध्याय ॥१३॥ इति द्वादशस्कन्धः समाप्त: हरि ॐ तत्सत् ·* हमारे यहाँ की प्रसिद्ध पुस्तकें # ॐ सचित्र सुखसागर भाषा यह पुस्तक .श्रीमद्भागवत का पूर्ण अनुवाद मूल तथा चूर्णिका टीका के आधार पर है। अतः परीक्षार्थियों के लिये भी यह परमोप- योगी है। कई बहुरंगे चित्र तथा ऊपर अत्यंत चित्ताकर्षक कवर है पक्की जिल्द की पुस्तक का मूल्य केवल १२) रु० डा० ख० अलग । * दुर्गा सप्तशती भाषा टीको * यह पुस्तक मोटे अक्षरों में सरल टीका सहित प्रकाशित की गई है। पाठ की सभी सामग्रियों से पुस्तक पूर्ण रूप से विभूषित है । पुस्तक पर दुर्गाजी का एक बहुरंगा बहुत ही सुन्दर चित्र है। मूल्य ११) रु. डा० ख० अलग। गोपाल सहस्रनाम भा. टी. इममें गोपाल सहस्रनाम के अतिरिक्त पांच अन्य स्तोत्रों का समा- वेश है। पाठोपयोगी कोई भी विपय नहीं छोड़ा गया है । टीका बहुत सरल है । गोपाल जी का एक बहुरंगा चित्र भी है । मूल्य केवल ॥) डा० ख० अलग । # लमचन्द्रिका भा०टी० लग बनाने तथा देखने के लिये ज्योतिप का यह अनुपम ग्रन्य है। पुस्तक सांग सुन्दर है । टीका बहुत सरल है, जिसको मामूली पढ़ा लिसा भी भली प्रकार समझ सकता है । पुस्तक में यथास्थान टिप्पणी ·ઉર? श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्ध अध्यायः १३ निम्नगाना यथा गङ्गा दवानामच्युतो यथा। वैष्णवानां यथा शम्भुः पुराणानामिद तथा१६॥ क्षेत्राणां चैव सर्वेषां यथा काशी झनुत्तमा । तथा पुराणयातानां श्रीमद्भागवतं द्विजा ॥१७॥ श्रीमद्भागवत पुराणममल यद् वैष्णवानां प्रियं यस्मिन् पारमहस्यमेकममल ज्ञान पर गोयते । तत्र ज्ञानविरागमक्तिमहित नै कार्यमाविष्कृत तथएन् विपटन् विचारणपरो भक या विमुच्येन्नर कस्मैयेन विभासितोऽयमतुलो ज्ञानप्रदीप. पुरा तद्रूपेण च नारदाय मुनये कृष्णाय तदूपिणा योगीन्द्राय तदात्मनाथ भगवद्राताय कारण्यतस्तच्छुद्ध विमल विशोकममृत सत्य पर धीमहि नमस्तस्मै भगवते वासुदवाय साक्षिणे । य इदं कृपया कस्मै ध्याचचक्षे मुमुक्षवे ॥२०॥ योगोन्द्राय नमस्तस्मै शुक्राय ब्रह्मरूपिणे । ससारसर्पदष्ट यो विष्णुरातममूमुचत् ॥२१॥ भवे भवे यथा भक्ति पादयोस्तव जायते । तथा कुरष्व देवेश नायर वं नो यत प्रभो२२॥ नामसङ्कीर्तन यस्य सर्वपापप्रणाशनम् । प्रणामो दुखशमनस्त नमामि हरिं परम् ॥२३॥ इति श्रीमद्भागरते महापुराणे वैयासिक्यामष्टादशसाहस्यो पारमहंस्या सहितायो द्वादशस्कन्धे प्रयोदशोऽध्याय ॥१३॥ इति द्वादशस्कन्धः समाप्तः हरि ॐ तत्सत् PRAYEAR VIDYA 13 Aaste 18 ·- * हमारे यहाँ की प्रसिद्ध पुस्तकें * ॐ सचित्र सुखसागर भाषा यह पुस्तक श्रीमद्भागवत का पूर्ण अनुवाद मूल तथा चूर्णिका टीका के आधार पर है । अतः परीक्षार्थियों के लिये भी यह परमोप- योगी है। कई बहुरंगे चित्र तथा ऊपर अत्यंत चिचाकर्पक कवर है। पकी जिल्द की पुस्तक का मूल्य केवल १२) रु० डा० स० अलग । * दुर्गा सप्तशती भापा टीको * यह पुस्तक मोटे अक्षरों में सरल टीका सहित प्रकाशित की गई है। पाठ की सभी सामग्रियों से पुस्तक पूर्ण रूप से विभूषित है । पुस्तक पर दुर्गाजी का एक बहुरंगा बहुत ही सुन्दर चित्र है। मूल्य १) रु. डा० स० अलग । श्री गोपाल सहस्रनाम भाटी इममें गोपाल सहस्रनाम के अतिरिक्त पांच अन्य स्तोत्रों का समा- वेश है। पाठोपयोगी कोई भी विषय नहीं छोडा गया है । टीका बहुत सरल है । गोपाल जी का एक बहुरंगा चित्र भी है। मूल्य केवल ) डा० ख० अलग। लगचन्द्रिका भा० टी० लग्न बनाने तथा देसने के लिये ज्योतिप का यह अनुपम ग्रन्य है। पुस्तक सगंग सुन्दर है । टीका बहुत सरल है, जिसको मामूली पहा लिखा भी भली प्रकार समझ सकता है । पुस्तक में यथास्यान टिप्पणी .

·(२४ )
T
N
न
उदाहरण आदि देकर और भी सुन्दर बनाने का प्रयास किया गया है।
मूल्य केवल २) डा० ख० अलम।
योग वाशिष्ठ भापा *
वैराग्य और मुमुक्षु प्रकरण
शन, वैराग्य की यह पुस्तक सर्व साधारण के मनन करने योग्य
है। पुस्तक पर बहुरंगा कवर है। मूल्य केवल २) डाख० अलग ।
वृहद् मकागल भाषा
इस पुस्तक में भगवान के परम भक्तों की अनेक कथायें हैं। उनके
चमत्कारों का वर्णन बडी ही सुन्दर और रोचक भाषा में किया गया
है । इस पुस्तक के पह लेने से कमा मी दुराचारी पुरुष क्यों न हो
मंगवद्भक्ति में लीन हो जाता है । पुस्तक पर भगवान का बहुरंगा
चित्र भी बड़ा सुन्दर है। मूल्य केरल-४) डा० स० अलग।
वृहद् वूटी प्रचार वैद्यक
का एके यह प्राचीन ग्रन्थ है जिसके सहारे मनुष्य के
प्रत्येक कठिन से कठिन रोगों का इलाज आमानी से सहज ही में हो
सकता है । यह पुस्तक प्रत्येक गृहस्थी को अवश्य ही अपने पास रखनी
चाहिये,पुस्तक के अन्दर ३०० में अधिक जड़ी बूटियों के चित्र भी दिये
गये हैं।
मूल्य
सिर्फ २) डा. य. अलग।
हा फार यो पुस्तक मिलने का पता--
गोवर्धन पुस्तकालय, मथुरा ।
श्रीरण पग्निशिंग दाउम प्रेस, मगुग
.
यह वैद्यक