Allahabad University, Allahabad

Suyagadam

2005/12/31

PDF Proofread

Front matter

आहतमतप्रभाकरस्य
पञ्चमो मयूखः
सू य ग डं
(सूत्रकृताङ्गम् )
वैद्यवंशोद्भवेन परशुरामशर्मणा
नियुक्ति-पाठान्तर-टिप्पन्यादिभिः परिष्कृतम्
तस्यायं
मूलं भद्रबाहुविरचिता नियुक्तिश्चेत्येतावान्
प्रथमः खण्डः
62-805
पुण्यपत्तनस्थश्रेष्ठिमोतीलालेन प्रकाशितः

SŪYAGADAM
The Second Book of the Sacred Canon of the Jains
For the first time Critically edited
WITH
The Text of Niryukti, Various Readings
Notes and Appendices
By
DR. P. L VAIDYA, M. A.; D. Litt. ( Paris )
Professor of Sanskrit and Ardhamagadhi
Willingdon College, Sangli
Springer Research Scholar, Bombay University
PARTI
( Text and Niryukti )
1928

PREFACE The Sacred Books of the Svetambara Jains were published in two or three editions in Calcutta, Bombay and Hyderabad, but they soon became very rare. Since the introduction of Ardhamagadhī in the Bombay University many of these books are being appointed as texts for several examinations and students always experienced great difficulty in procuring them. The published editions, moreover, could hardly claim to be critical in any sense of the term and as such were unfit to be used by a critical University Student. I therefore undertook, at the suggestion and support of Shet Motilal Ladhaji of Poona, the task of preparing the first critical edition of the Sutrakrtanga, the Second Book of the Jain Canon, of which I am just publishing the first part. The second part, which it is hoped will be published without much delay, will contain an introduction, critical apparatus, word-index, notes and several appendices. I very much regret that for some reasons I am not able to bring out the complete edition in one volume and am thus compelled to crave the indulgence of the reader for its being issued in parts. Willingdon College, 1st August 1928. P. L. V.

सूयगडं पढमे सुयक्खन्धे

No text on this page.

समयज्झयणे पढमे
1.1.1.
बुझिज त्ति तिउट्टिजा बन्धणं परिजाणिया ।
किमाह बन्धणं वीरो किंवा जाणं तिउदृइ ॥१॥
चित्तमन्तमचित्तं वा परिगिज्झ किसामवि ।
अनं वा अणुजाणाइ एवं दुक्खा न मुच्चई ॥ २ ॥
सयं तिवायए पाणे अदुवन्नेहि घायए ।
हणन्तं वाणुजाणाइ वेरं बड्डेइ अप्पणो ॥ ३ ॥
जस्सि कुले समुप्पन्ने जेहिं वा संवसे नरे ।
ममाइ लुप्पई बाले अन्ने अन्नेहि मुच्छिए ॥ ४ ॥
वित्तं सोयरिया चेव सव्वमेयं न ताणइ ।
संखाएँ जीवियं चेनं कम्मुणा उ तिउट्टइ ॥ ५ ॥
एए गन्थे विउकम्म एगे समणमाहणा ।
अयाणन्ता विउस्सित्ता सत्ता कामेहि माणवा ॥ ६ ॥
सन्ति पञ्च महब्भूया इहमेगेसिमाहिया ।
पुढवी आउ तेऊ वा वाउ आगासपञ्चमा ॥ ७ ॥
एए पञ्च महब्भूया तेब्भो एगो ति आहिया ।
अह तेसिं विणासेणं विणासो होइ देहिणो ॥ ८ ॥
जहा य पुढवीथूभे एगे नाणाहि दीसइ ।
एवं भो कसिणे लोए विन्नू नाणाहि दीसइ ॥ ९ ॥

सूयगडमिन [ 1. 1. 1. 10- एवमेगेत्ति जम्पन्ति मन्दा आरम्भनिस्सिया । एगे किच्चा सयं पावं तिव्वं दुक्खं नियच्छइ ॥ १० ॥ पत्तेयं कसिणे आया जे वाला जे य पण्डिया । सन्ति पिच्चा न ते सन्ति नन्थि सत्तोववाइया ॥ ११ ॥ नत्थि पुण्णे व पावे वा नत्थि लोए इओवरे । सरीरस्स विणासेणं विणासो होइ देहिणो ॥ १२ ॥ कुव्वं च कारयं चेव सव्वं कुव्वं न विजई । एवं अकारओ अप्पा एवं ते उ पगन्भिया ।। १३ ।। जे ते उ वाइणो एवं लोए तसिं कओ सिया । तमाओ ते तमं जन्ति मन्दा आरम्भनिस्सिया ॥ १४ ॥ सन्ति पञ्च महब्भूया इहमेगेसिमाहिया । आयछहा पुणो आहु आया लोगे य सासए ॥ १५ ॥ दुहओ न विणस्सन्ति नो य उप्पजए असं । सव्वे वि सव्वहा भावा नियत्तीभावमागया ॥ १६ ॥ पञ्च खन्धे वयन्तेगे बाला उ खणजोइणो । अन्नो अणन्नो नेवाहु हेउयं च अहेउयं ॥ १७ ॥ पुढवी आउ तेऊ य तहा वाऊ य एगओ। चत्तारि धाउगो रूवं एवमाहंसु आवरे ॥ १८ ॥ अगारमावसन्ता वि अरण्णा वा वि पव्वया । इमं दरिसगमावन्ना सव्वदुक्खा विमुच्चई ॥ १९ ॥ ते नावि संधिं नचा गं न ते धम्मविऊ जणा । जे ते उ वाइणो एवं न ते ओहंतराहिया ॥ २० ॥ ते नावि संधि नच्चा णं न ते धम्माविऊ जणा। जे ते उ वाइणो एवं न ते संसारपारगा ।। २१ ।।

१५
11 2.4]
समयज्झयणे
ते नावि संधि नचा णं न ते धम्मविऊ जणा।
जे ते उ वाइणो एवं न ते गब्भस्त पारगा ॥ २२ ॥
ते नावि संधि नचाणं न ते धम्मविऊ जणा।
जे ते उ वाइणो एवं न ते जम्मस्स पारगा ॥ २३ ॥
ते नावि संधि नचा णं न ते धम्मविऊ जणा।
जे ते उ वाइगो एवं न ते दुक्खस्स पारगा ॥ २४ ॥
ते नावि संधिं नच्चा णं न ते धम्मविऊ जणा।
जे ते उ वाइणो एवं न ते मारस्त पारगा ॥ २५ ॥
नाणाविहाइ दुक्खाई अणुहोन्ति पुणो पुणो ।
संसारचकवालम्मि मनुवाहिजराकुले ॥ २६ ॥
उच्चावयाणि गच्छन्ता गम्भमेस्सन्ति जन्तसो ।
नायपुत्ते महावीरे एवमाह जिणुत्तमे ॥ २७ ॥
त्ति बेमि ॥
समयज्झयणे पढमुद्देसो
1.1.2.
आघायं पुण एगेसिं उववन्ना पुढो जिया ।
वेदयन्ति सुहं दुक्खं अदु वा लुप्पन्ति ठाणओ ॥ १ ॥
न तं सयंकडं दुक्खं कओ अन्नकडं च णं ।
सुहं वा जइ वा दुक्खं सेहियं वा असेहियं ॥ २ ॥
सयंकडं न अन्नेहिं वेदयन्ति पुढो जिया ।
संगइयं तं तहा तेर्सि इहमेगेसिमाहियं ॥३॥
एवमेयाणि जम्पन्ता बाला पण्डियमाणिणो।
निययानिययं सन्तं अयाणन्ता अबुद्धिया ॥ ४ ॥

६
सूयगडम्मि
[1. 1. 2.5-
एवमेगे उ पासत्था ते भुजो विप्पगब्भिया ।
एवं उवडिया सन्ता न ते दुक्खविमोक्खगा ॥ ५ ॥
जविणो मिगा जहा सन्ता परियाणेण वञ्जिया ।
असङ्कियाई सङ्कन्ति सङ्कियाइँ असङ्किणो ॥ ६ ॥
परियाणियाणि सङ्कन्ता पासियाणि असङ्किणो ।
अन्नाणभयसंविग्गा संपलिन्ति तहि तहिं ॥७॥
अह तं पवेज बझं अहे बज्झस्स वा वए ।
मुच्चेज पयपासाओ तं तु मन्दे न देहई ।। ८ ॥
अहियप्पाहियपन्नाणे विसमन्तेणुवागए ।
स बद्धे पयपासेणं तत्थ घायं नियच्छइ ॥ ९॥
एवं तु समणा एगे मिच्छट्टिी अणारिया।
असङ्कियाई सङ्कन्ति सङ्कियाई असङ्किणो ॥ १० ॥
धम्मपन्नवणा जा सा तं तु सङ्कन्ति मूढगा।
आरम्भाई न सङ्कन्ति अवियत्ता अकोविया ॥११॥
सबप्पगं विउक्कस्सं सव्वं नूमं विहूणिया ।
अप्पत्तियं अकम्मंसे एयमह मिगे चुए ॥ १२ ॥
जे एयं नाभिजाणन्ति मिच्छदिही अणारिया ।
मिंगा वा पासबद्धा ते घायमेस्सन्ति णन्तसो ॥ १३॥
माहणा समणा एगे सव्वे नाणं सयं वए ।
सबलोगे वि जे पाणा न ते जाणन्ति किंचण ॥ १४ ॥
मिलक्खू अमिलक्खुस्त जहा वुत्ताणुभासए ।
न हेउं से वियाणाइ भासियं तणुभासए ॥ १५ ॥
एवमन्नाणिया नाणं वयन्ता वि सयं सयं ।
निच्छयत्थं न जाणन्ति मिलक्खु व्व अबोहिया ॥ १६ ॥

1. 1. 2.28]
समयज्झयणे
अन्नाणियाणं वीमंसा अन्नाणे न नियच्छइ ।
अप्पणो य परं नालं कुतो अन्नाणुसासिउं ॥१७॥
वणे मूढे जहा जन्तू मूढे नेयाणुगामिए ।
दो वि एए अकोविया तिव्वं सोय नियच्छई ॥१८॥
अन्धो अन्धं पहं नेन्तो दूरमद्धाण गच्छइ ।
आवजे उप्पहं जन्तू अदु वा पन्थाणुगामिए ॥ १९ ॥
एवमेगे नियागढी धम्ममाराहगा वयं ।
अदु वा अहम्ममावजे न ते सव्वजयं वए ॥ २० ॥
एवमेगे वियकाहि नो अन्नं पज्जुवासिया ।
अप्पणो य वियकाहिं अयमञ्जू हि दुम्मई ॥२१॥
एवं तकाइ साहेन्ता धम्माधम्मे अकोविया ।
दुक्खं ते नाइतुडेन्ति सउणी पञ्जरं जहा ॥ २२ ॥
सयं सयं पसंसन्ता गरहन्ता परं वयं ।
जे उ तत्थ विउस्सन्ति संसारं ते विउस्सिया ॥२३॥
अहावरं पुरक्खायं किरियावाइदरिसणं ।
कम्मचिन्तापणहाणं संमारस्स पवड्डणं ॥ २४ ॥
जाणं काएगणाउट्टी अबुहो जं च हिंसइ ।
पुट्ठो संवेयइ परं अवियत्तं खु सावजं ॥ २५ ॥
सन्तिमे तउ आयाणा जेहिं कीरइ पावगं ।
अभिकम्मा य पेसा य मणसा अणुजाणिया ॥ २६ ॥
एए उ तउ आयाणा जेहिं कीरइ पावगं ।
एवं भावपिसोहीए निव्वाणमभिगच्छई ॥ २७॥
पुत्तं पिया समारब्भ आहारेज असंजए।
भुञ्जमाणो य मेहावी कम्मुणा नोवलिप्पई ॥ २८ ॥

सूयगडम्मि
[1 1.2 29-
मणसा जे पदुम्सन्ति चित्तं तेसिं न विजइ ।
अणवजमतहं तेसि न ते संवुडचारिणो ॥ २९ ॥
इच्चेयाहि य दिट्ठीहिं सायागारवनिस्सिया ।
सरणं ति मन्नमाणा सेवन्ती पावगं जणा ॥ ३० ॥
जहा अस्माविणिं नावं जाइअन्धो दुरूहिया ।
इच्छई पारमागन्तुं अन्तरा य विमीयई ॥ ३१ ॥
एवं तु समणा एगे मिच्छदिट्टी अणारिया ।
संसारपारकंखी ते संसारं अणुपरियट्टन्ति ॥ ३२ ॥
त्ति बेमि ॥
समयज्झयणे विइयुद्देसो
11.3.
जं किंचि उ पूइकडं सढीमागन्तुमीहियं ।
सहस्सन्तरियं भुञ्जे दुपक्खं चेव सेवई ॥ १ ॥
तमेव अवियाणन्ता विसमंसि अकोविया ।
मच्छा वेसालिया चेव उदगस्सभियागमे ॥ २॥
उदगस्स पहावेणं सुकं सिग्धं तमेन्ति उ।
ढङ्केहि य कङ्केहि य आमिसत्थेहि ते दुही ॥ ३ ॥
एवं तु समणा एगे वट्टमाणसुहेसिणो ।
मच्छा वेसालिया चेव थायमेस्सन्ति णन्तसो ॥ ४ ॥
इणमन्नं तु अन्नाणं इहमेगेसिमाहियं ।
देवउत्ते अयं लोए बम्भउत्ते इ आवरे ॥ ५ ॥
ईसरेण कडे लोए पहाणाइ तहावरे ।
जीवाजीवसमाउत्ते सुहदुक्खसमन्निए ॥ ६॥

1.1 316.] समयज्शयणे संयंभुणा कडे लोए इइ वुत्तं महसिणा । मारेण संथुया माया तेण लोए असासए ।। ७ ॥ माहणा समणा एगे आह अण्डकडे जए । असो तत्तमकासी य अयाणन्ता मुसं वए ॥ ८ ॥ सएहिं परियाएहिं लोगं चूया कडे ति य । तत्तं ते न वियाणन्ति न विणासी कयाइ वि ॥ ९ ॥ अमगुन्नसमुपायं दुक्खमेव वियाणिया । समुप्पायमयाणन्ता कहं नायन्ति संवरं ॥ १० ॥ सुद्धे अपावए आया इहमेगेसिमाहियं । पुणो किड्डापदोसेणं सो तत्थ अवरज्झई ॥ ११ ॥ इह संवुडे मुणी जाए पच्छा होइ अपावए । वियडम्बु जहा भुञ्जो नीरयं सरयं तहा ॥ १२ ॥ एयाणुवीइ मेहावी बम्भचेरेण ते वसे । पुढो पावाउया सव्वे अक्खायारो सयं सयं ॥ १३ ॥ सए सए उवहाणे सिद्धिमेव न अन्नहा । अहे इहेव वसवत्ती सबकामसमप्पिए ।। १४ ॥ सिद्धा य ते अरोगा य इहमेगेतिमाहियं । सिद्धिमेव पुरो काउं सासए गढिया नरा ॥ १५ ॥ असंवुडा अणाईयं भमिहिन्ति पुणो पुणो । कप्पकालमुवजन्ति ठाणा आसुरकिब्बिसिय ॥ १६ ॥ त्ति बेमि ॥ समयज्झयणे तइयुद्देसो

१०
सूयगडम्मि
[1. 1. 4 1-
1.1.4.
एए जिया भो न सरणं वाला पण्डियमाणिणो ।
हिचा गं पुव्यसंजोयं सिया किच्चोवएमगा ॥१॥
तं च भिक्खू परिन्नाय वियं तेसु न मुच्छए ।
अणुक्कस्से अप्पलीणे मज्झेग मुणि जावए ॥ २ ॥
सपरिग्गहा य सारम्भा इहमेगेसिमाहियं ।
अपरिग्गहा अणारम्भा भिक्खू ताणं परिवए ॥ ३ ॥
कडेसु धाममेसेजा विऊ दत्तेसणं चरे ।
अगिद्धो विप्पमुक्को य ओमाणं परिवजए ॥ ४ ॥
लोगवायं निसामेजा इहमेगेसिमाहियं ।
विवरीयपन्नसंभूयं अन्नउत्तं तयाणुयं ॥ ५ ॥
अणन्ते निइए लोए सासए न विणस्सई ।
अन्तवं निइए लोए इइ धीरो तिपाई ॥ ६ ॥
अपरिमाणं वियाणाइ इहमेगसिमाहियं ।
सव्वत्थ सपरिमाणं इइ धोरो तिपासई ॥ ७॥
जे के तसा पाणा चिट्ठन्ति अदु थावरा ।
परियाए अत्थि से अचू जेण ते तसथावरा ॥ ८ ॥
उरालं जगओ जोगं विवज्जासं पलेन्ति य ।
सव्वे अक्कन्तदुक्खा य अओ मव्वे अहिंसिया ॥९॥
एयं खु नाणिणो सारं जं न हिंसह किंचण ।
अहिंसासमयं चेव एयावन्तं वियाणिया ॥ १० ॥
वुसिए य विगयगेही आयाणं सम्म रक्खए ।
चरियासणसेजासु भत्तपाणे य अन्तसो ॥ ११ ॥

1. 2. 1.7]]
वेयालियज्झयणे
एएहिं तिहि ठाणेहिं संजए सययं मुणी।
उक्कसं जलणं नूसं मज्झत्थं च विगिञ्चए ॥ १२ ॥
समिए उ सया साहू पञ्चसंवरसंवुडे ।
सिएहि आसिए भिमबू आमोक्खाए परिव्वएजासि ॥ १३ ॥
त्ति बेमि ॥
समयज्झयणं पढमं
वेयालियज्झयणे बिइए
1.2.1.
मंबुज्झह किं न बुज्झह संबोही खलु पेच्च दुल्लहा ।
नो हूवणमन्ति राइयो नो सुलभं पुणरावि जीवियं ॥ १ ॥
डहरा बुड्डा य पासह गब्भत्था वि चयन्ति माणवा ।
सेणे जह वयं हरे एवं आउखयाम्म तुट्टई ॥ २ ॥
मायाहि पियाहि लुप्पई नो सुलहा सुगई य पेचओ।
एयाइ भयाइ पहिया आरम्भा विरमेज सुचए ॥३॥
जमिणं जगई पुढो जगा कम्मेहिं लुप्पन्ति पाणिणो ।
सयमेव कडेहि गाहई नो तस्स मुच्चेञ्जपुट्टयं ॥ ४ ॥
देवा गन्धब्बरक्खसा असुरा भनिचरा सरीसिवा ।
राया नरसेहिमाहणा ठागा ते वि चयन्ति दुक्खिया ॥ ५ ॥
कामेहि य संथवेहि गिध्दा कम्मसहा कालेण जन्तवो ।
ताले जह बन्धणचुए एवं आयुखयम्मि तुट्टई ॥६॥
जे यावि बहुस्सुए सिया धम्मिय माहण भिक्खुए सिया ।
अभिनूमकडेहि मुच्छिए तिवं ते कम्मेहि किच्चई ॥७॥

हयगडमिन
[ .2 1.8-
अह पास विवेगमुहिए अवितिण्णे इह भाई धुवं ।
नाहिसि आरं कओ पर वेहासे कम्महि किचई ॥ ८ ॥
जइ वि य नगिणे किसे चरे जइ वि य भुञ्जिय मासमन्तसो ।
जइह मायाहि मिञ्जई आगन्ता गब्भाय णन्तसो ॥९॥
पुरिसोरम पावकम्मुणा पलियन्तं मणुयाण जीवियं ।
सन्ना इह कालमुच्छिया मोहं जन्ति नरा असंवुडा ॥ १० ॥
जययं विहराहि जोगवं अशुपागा पन्था दुरुत्तरा ।
अशुसासणमेव परमे वीरोहिं सम्मं पवेइयं ॥ ११॥
विरया वीरा समुडिया कोहकायरियाइपीसणा ।
पाणे न हणन्ति सव्वसो पावाओ विरयाभिनिव्वुडा ॥ १२ ।।
न वि ता अहमेव लुप्पए लुप्पन्ती लोगंसि पाणिणो ।
एवं सहिएहि पासए अनिहे से पुढे हियासए ॥ १३ ॥
धुणिया कुलियं व लेववं किसए देहमणासणा इह ।
अविहिंसामेव पव्वए अणुधम्मो मुणिणा पवेइयो ॥ १४ ॥
सउणी जह पंसुगुण्डिया विहुगिय धंसयई मियं रयं ।
एवं दविओवहागवं कम्मं खवइ तवास्स माहणे ।। १५ ।। -
उहियमणगारमेसणं समणं ठाणाठियं तवस्सिणं ।
डहरा वुड्डा य पत्थए अवि सुस्सो न य तं लभेज नो ॥ १६ ॥
जड कालुगियाणि कासिया जइ रोयन्ति य पुत्तकारणा ।
दवियं भिक्खू समुहियं नो लब्भन्ति न संठवित्तवे ॥ १७ ॥
जइ वि य कामेहि लाविया जई नेजाहि ण बन्धिउं घरं ।
जइ जीविय नावकलए नो लब्भान्ति न संठवित्तए ॥ १८ ॥
सेहन्ति य णं ममाइणो माय पिया य भुया य भारिया ।
पोसाहि ण पासओ तुम लोग परं पि जहासि पोसणो ॥ १९ ॥

1. 2 27]
वेयालियज्झयणे
१३
अन्ने अन्नेहि मुच्छिया मोहं जन्ति नरा असंवुडा ।
विसमं विसमेहि गाहिया ते पावेहि पुणो पगब्भिया ॥ २० ॥
तम्हा दवि इक्ख पण्डिए पावाओ विरए भिनिव्वुडे ।
पणए वीरं महाविहिं सिद्धिपहं नेयाउयं धुवं ॥ २१ ॥
वेयालियमग्गमागओ मणवयसा कारण निव्वुडो ।
चिच्चा वित्तं च नायओ आरम्भं च सुसंवुडं चरे ॥ २२ ॥
त्ति बेमि ॥
वेयालियज्झयणे पढमुद्देसो
1.2.2
तय सं व जहाइ से रयं इइ संखाय मुणी न मञ्जई ।
गोयनतरेण माहणे अहसेयकरी अन्नेसि इंखिणी ॥ १ ।।
जो परिभवई परं जणं संसारे परिवत्तई महं ।
अदु इंखिणिया उ पाविया इइ संखाय मुणी न मजई ॥ २ ॥
जे यावि अणायगे सिया जे वि य पेसगपेसगे सिया।
जे मोणपयं उवहिए नो लज्जे समय सया चरे ॥ ३ ॥
सम अन्नयरम्मि संजमे संसुद्धे समणे परिव्वए ।
जे आवकहा समाहिए दविए कालमकासि पण्डिए ॥४॥
दूरं अणुपस्सिया मुणी तीयं धम्ममणागयं तहा ।
पुढे फरुसेहि माहणे अवि हप्णू समयम्मि रीयइ ॥ ५ ॥
पन्नसमत्ते सया जए समताधम्ममुदाहरे मुणी ।
सुहुमे उ सया अलूसए नो कुज्झे नो माणि माहणे ॥६॥
बहुजणनमणम्मि संवुडो सवढेहि नरे अणिस्सिए ।
हरए व सया अणाविले धम्मं पादुरकासि कासवं ॥७॥

सूयगडम्ति
[]. 2.28-
%D
बहढे पाणा पुढो सिया पत्तेयं समयं समीहिया ।
जे मोगपयं उवहिए विरई तत्थ अकासि पण्डिए ॥ ८॥
धम्मस्स य पारगे मुणी आरम्भस्स य अन्तए ठिए।
सोयन्ति य णं ममाइणो नो लब्भन्ति नियं परिग्गहं ॥९॥
इहलोगदुहावहं विऊ परलोगे य दुहं दुहावहं ।
विद्धसणधम्ममेव तं इइ विजं को गारमावसे ॥
महयं पलिगोव जाणिया जा वि य वंदणपूयणा इहं ।
सुहुमे सल्ले दुरुद्धरे विउमंता पयहिज संथवं ॥११॥
एग चर ठाणमासणे सयणे एग समाहिए सिया ।
भिक्खू उवहाणवीरिए वइगुत्ते अज्झत्तसंवुडो ॥ १२ ॥
नो पीहे न यावपंगुणे दारं सुन्नघरस्स संजए ।
पुढे न उदाहरे वयं न समुच्छे नो संथरे तणं ॥ १३ ॥
जत्थत्थमिए अणाउले समविसमाइ मुणी हियासए ।
चरगा अदु वा वि भेरवा अदु वा तत्थ सरीसिवा सिया ॥१४॥
तिरिया मणुया य दिव्वगा उवसग्गा तिविहा हियासिया।
लोमादीयं न हारिसे सुन्नागारगओ महामुणी ॥ १५॥
नो अभिकखेज जीवियं नो वि य पूयणपत्थणे सिया ।
अब्भत्थमुवेन्ति भेरवा सुन्नागारगयस्स भिक्खुणो ॥ १६ ॥
उवणीयतरस्स ताइणो भयमाणस्स विविकमासणं ।
सामाझ्यमाहु तस्स जं जो अप्पाण भए न देसए ॥ १७॥
उसिणोदगतत्तभोइणो धम्मठियस्स मुणिस्स हीमतो।
संसग्गे असाहु राइहिं असमाही उ तहागयस्स वि ॥१८॥
अहिगरणकडस्स भिक्खुणो वयमाणस्स पसज्झ दारुणं ।
अहे परिहायई बहू अहिगरणं न करेज पाण्डए ॥ १९ ॥

1. 2.2.31] वेयालियज्झयणे सीओदग पडि दुगुंछिणो अपडिनस्स लवावसप्पिणो । सामाइयमाहु तस्स जं जो गिहिमत्तेऽसणं न भुञ्जई ॥ २० ॥ न य संखयमाहु जीवियं तह वि य बालजणो पगभई । वाले पावेहि मिजई इइ संखाय मुणी न मजई ॥ २१ ॥ छंदेण पले इमा पया बहुमाया मोहेण पावुडा । वियडेण पलोन्ति माहणे सीउण्हं वयसा हियासए ॥ २२ ॥ कुजए अपराजिए जहा अक्खेहि कुसलेहि दीवयं । कडमेव गहाय नो कलिं नो तीयं नो चेव दावरं ॥ २३ ॥ एवं लोगम्मि ताइणा बुइए जे धम्मे अणुत्तरे । तं गिण्ह हियं ति उत्तम कडमिव सेस वहाय पण्डिए ॥ २४ ॥ उत्तर मणुयाण अहिया गामधम्म इइ मे अणुस्सुयं । जसी विरया समुढ़िया कासवस्स अणुधम्मचारिणो ॥ २५ ॥ जे एय चरन्ति आहियं नाएणं महया महसिणा। ते उहिय ते समुडिया अन्नोन्नं सारेन्ति धम्मओ ॥ २६ ॥ मा पेह पुरा पणामए अभिकंखे उवहिं धुणित्तए । ज दूमण तेहि नो नया ते जाणन्ति समाहिमाहियं ॥ २७॥ नो काहिए होज संजए पासणिए न य संपसारए । नचा धम्म अणुत्तरं कयकिरिए न यावि मामए ॥ २८ ॥ छन्नं च पसंस नो करे न य उक्कोस पगास माहणे। तसिं सुविवेगमाहिए पणया जेहि सुजोसियं धुवं ॥ २९ ॥ अनिहे सहिए सुसंधुडे धम्मट्टी उवहाणवीरिए । विहरेज समाहिइंदिए अत्ताहियं खु दुहेण लब्भइ ॥ ३० ॥ न हि नूण पुरा अणुस्सुयं अदु वा तं तह नो समुडियं । मुणिणा सामाइ आहियं नाएणं जगसव्वदंसिणा ॥ ३१॥ .

१६
सूयगडाम्न
[1.2.2.33-
एवं मत्ता महन्तरं धम्ममिणं सहिया बहू जणा।
गुरुणो छंदाणुवत्तगा विरया तिण्ण महोधमाहियं ॥ ३२ ॥
ति बेमि ॥
वेयालियज्झयणम्मि बिइयुद्देसो
1.2.3.
4
संवुडकम्मस्स भिक्खुणो जं दुक्खं पुढे अबोहिए ।
तं संजमओऽवचिजई मरणं हेच्च वयन्ति पण्डिया ॥१॥
जे विनवणाहिजोसिया संतिण्णेहि समं वियाहिया ।
तम्हा उड्डे ति पासहा अदक्खु कामा रोगवं ॥ २ ॥
अग्गं वणिएहि आहियं धारेन्ती राइणिया इहं ।
एवं परमा महव्वया अक्खाया उ सराइभायणा ॥३॥
जे इह सायाणुगा नरा अज्झोववन्ना कामेहि मुच्छिया ।
किवणेण समं पगब्भिया न वि जाणन्ति समाहिमाहियं ॥ ४ ॥
वाहेण जहा व विच्छए अबले होइ गवं पचोइए ।
से अन्तसो अप्पथामए नाइवहे अबले विसीयइ ॥ ५ ॥
एवं कामेसण विऊ अन्ज सुए पयहेज संथवं ।
कामी कामे न कामए लद्धे वा वि अलद्ध कण्हुई ॥ ६
मा पच्छ असाधुता भवे अञ्चेही अणुसास अप्पगं ।
अहियं च असाहु सोयई से थणई परिदेवई बहुं ॥ ७ ॥
इह जीवियमेव पासहा तरुणे वा ससयस्स तुट्टई ।
इत्तरवासे य बुज्झह गिद्ध नरा कासेसु मुच्छिया ॥ ८ ॥
जे इह आरम्भनिस्सिमा आयदण्ड एगन्तलूसगा।
गन्ता ते पावलोगयं चिररायं आसुरियं दिसं॥९॥

१७ 1. 2. 2.21.] वेयालियज्झयणे न य संखयमाहु जीवियं तह वि य बालजणो पगभई ॥ पचुप्पन्नेण कारियं को दटुं परलोगमागए ॥ १० ॥ अदक्खुव दक्खुवाहियं तं सद्दहमु अदक्खुदंसणा । हंदि हु सुनिरुद्धदंसणे मोहणिएण कडेण कम्मुणा ॥ ११ ॥ दुक्खी मोहे पुणो पुणो निश्चिन्देज सिलोगपूयणं । एवं सहिए हिपासए आयतुलं पाणेहि संजए ॥ १२ ॥ गारं पि य आवसे नरे अणुपुत्वं पाणेहि संजए । समता सव्वत्थ सुब्बए देवाणं गच्छे सलोगयं ॥ १३ ॥ सोचा भगवाणुसासणं सच्चे तत्थ करेजुवकर्म । सव्वत्थ विणीयमच्छरे उञ्छं भिक्खु विसुद्धमाहरे ॥ १४ ॥ एवं नच्चा अहिहए धम्मट्टी उवहाणवीरिए । गुत्ते जुत्ते सया जए आयपरे परमायतहिए ॥ १५ ॥ वित्तं पसको य नाइओ तं बाले सरणं ति भन्नई । एए मम तेसु वी अहं नो ताणं सरणं न विजई ।। १६ ॥ अब्भागनियम्मि वा दुहे अहवा उक्कमिए भवन्तिए । एगस्स गई य आगई विदुमन्ता सरणं न मन्नई ॥ १७ ॥ सव्वे सयकम्मकप्पिया अवियत्तेण दुहेण पाणिणो । हिण्डन्ति भयाउला सढा जाइजरामरणेहि मिया ॥ १८ ॥ इणमेव खणं वियाणिया नो सुलभं बोहिं च आहियं । एवं सहिए हिपासए आह जिणे इणमेव सेसगा ॥ १९ ॥ अभविंसु पुरा वि भिक्खुवो आएसा वि भवन्ति सुव्यया । एयाइँ गुणाई आहु ते कासवस्स अणुधम्मचारिणो ॥ २० ॥ तिविहेण वि पाण मा हणे आयहिए अणियाण संबुडे । एवं सिद्धा अणन्तसो संपइ जे य अणागयावरे ॥ २१ ॥ सूयगड-२

सूयगडम्मि
[1. 2. 3. 22-
एवं से उदाहु अणुत्तरनाणी अगुत्तरदंसी अणुत्तरनाणदंसणधरे ।
अरहा नायपुत्ते भगवं वेसालिए वियाहिए ।। २२ ।।
त्ति वेमि ॥
वेयालिज्झयणं विइयं
उवसग्गज्झयणे तइए
1.3 1.
सूरं मन्नइ अप्पाणं जाव जेयं न पस्सई ।
जुज्झन्तं दढधम्माणं सिसुपालो व महारहं ॥ १ ॥
पयाया सूरा रणसीसे संगामम्मि उवाहिए ।
माया पुत्तं न जाणाइ जेएण परिविच्छए ॥२॥
एवं सेहे वि अप्पुढे भिक्खायरियाअकोविए ।
सूरं मन्नइ अप्पाणं जाव लुहं न सेवए ॥३॥
जया हेमन्तमासम्मि सीयं फुसइ सव्वगं ।
तत्थ मन्दा विसीयन्ति रजहीणा व खत्तिया ॥४॥
फुडे गिम्हाहितावेणं विमणे सुपिवासिए ।
तत्थ भन्दा विसीयन्ति मच्छा अप्पोदए जहा ॥ ५ ॥
सया दत्तेसणा दुक्खा जायणा दुप्पणोल्लिया।
कम्मत्ता दुभगा चेव इचाहंसु पुढोजणा ॥६॥
एए सद्दे अचायन्ता गामेसु नगरेसु वा ।
तत्थ मन्दा विसीयन्ति संगामम्मि व भीरुया ॥ ७ ॥
अप्पेगे खुधियं भिक्खुं सुणी डंसइ लुसए।
तत्थ भन्दा विसीयन्ति तेउपुट्ठा व पाणिणो ॥ ८ ॥

13. 2.2.]
उवसग्गज्झयणे
अप्पेगे पडिभासन्ति पडिपन्थियमागया ।
पडियारगया एए जे एए एवजीविणो ॥९॥
अप्येगे वइ जुञ्जन्ति नगिणा पिण्डोलगाहमा ।
मुण्डा कण्डूविणहङ्गा उजला असमाहिया ॥ १० ॥
एवं विप्पडिवन्नेगे अप्पणा उ अजाणया ।
तमाओ ते तमं जन्ति मन्दा मोहेण पावुडा ॥ ११ ॥
पुट्ठो य दसमसगेहिं तणफासभचाइया ।
न मे दिट्टे परे लोए जइ परं मरणं सिया ॥ १२ ॥
संतत्ता केसलोएणं बम्भचेरपराइया ।
तत्थ मन्दा विसीयन्ति मच्छा विट्ठा व केयणे ॥१३॥
आयदण्डसमायारे मिच्छासंठियभावणा ।
हरिसप्पओसमावन्ना केई लूसन्तिनारिया ॥ १४ ॥
अप्पेगे पलियन्तेसिं चारो चोरो त्ति सुव्वयं ।
बन्धन्ति भिक्खुयं बाला कसायवयणेहि य ॥ १५ ॥
तत्थ दण्डेण संवीते मुट्टिणा अदु फलेण वा ।
नाईणं सरई वाले इत्थी वा कुद्धगामिणी ॥ १६ ॥
एए भो कसिणा फासा फरुसा दुरहियासया ।
हत्थी वा सरसंवित्ता कीवावस गया गिहं ॥१७॥
ति बेमि ॥
उवसग्गज्झयणे पढमुद्देसे
1.3.2.
अहिमे सुहुमा संगा भिक्खूणं जे दुरुत्तरा ।
जत्थ एगे विसीयन्ति न चयन्ति जवित्तए ॥१॥
अप्येगे नायगा दिस्स रोयन्ति परिवारिया ।
पोस णे ताय पुट्टो सि कस्स ताय जहासि णे ॥ २ ॥

२०
सूयगडम्मि
[] 3.2 3-
पिया ते थेरओ ताय समा ते खुड्डिया इमा ।
भायरो ते सगा ताय सोयरा किं जहासि णे ॥३॥
मायरं पियरं पोस एवं लोगो भविस्सइ ।
एवं खु लोइयं ताय जे पालेन्ति य मायरं ॥४॥
उत्तरा महुरुल्लावा पुत्ता ते ताय खुड्डया ।
भारिया ते नवा ताय मा सा अन्नं जणं गमे ॥ ५॥
एहि ताय घरं जामो मा य कम्मे सहा वयं ।
विइयं पि ताय पासामो जामु ताव सयं गिहं ॥ ६ ॥
गन्तुं ताय पुणो गच्छे न तेणासमणो सिया ।
अकामगं परिक्कम्मं को ते वारिउमरिहइ ॥७॥
जंकिंचि अणगं ताय तं पि सव्वं समीकयं ।
हिरण्णं ववहाराइ तं पि दाहामु ते वयं ॥ ८ ॥
इच्चेव णं सुसेहन्ति कालुणीयसमुट्टिया ।
विवद्धो नाइसंगेहिं तओ गारं पहावइ ॥९॥
जहा रुक्खं वणे जायं मालुया पडिबन्धइ ।
एवं णं पडिबन्धन्ति नाइओ असमाहिणा ॥ १० ॥
विबद्धो नाइसंगेहिं हत्थी वा वि नवग्गहे ।
पिडओ परिसप्पन्ति सुय गो व्य अदूरए ॥ ११ ॥
एए संगा मणूसाणं पायाला व अतारिमा ।
कीवा जत्थ य किस्सन्ति नाइसंगेहि मुच्छिया ॥ १२॥
तं च भिक्खू परिनाय सव्वे संगा महासवा ।
जीवियं नायकंखिज्जा सोचा धम्ममणुत्तरं ॥ १३ ॥
अहिमे सन्ति आवट्टा कासवणं पवेइया ।
बुद्धा जत्थावसप्पन्ति सीयन्ति अबुहा जहिं ॥ १४ ॥

1.3.3.2.]
उवसग्गज्झयणे
रायाणो रायमचा य माहणा अदु व खत्तिया ।
निमन्तयन्ति भोगेहिं भिक्खुयं साहुजीविणं ॥ १५ ॥
हत्थस्सरहजाणेहिं विहारगमणेहि य ।
भुञ्ज भोगे इमे सम्धे महरिसी पूजयामु तं ॥ १६ ॥
वत्थगन्धमलंकारं इत्थीओ सयगाणि य ।
भुञ्जाहिमाई भोगाई आउसो पूजयामु तं ॥१७॥
जो तुमे नियमो चिण्णो भिक्खुभावम्मि सुव्वया ।
अगारमावसन्तस्स सम्बो संविजए तहा ॥ १८ ॥
चिरं दूइजमाणस्स दोसो दाणिं कुओ तव ।
इच्चेव णं निमन्तेन्ति नीवारेण व सूयरं ॥ १९ ॥
चोइया भिक्खचरियाए अचयन्ता जवित्तए ।
तत्थ मन्दा विसीयन्ति उजाणंसि व दुब्बला ॥ २० ॥
अचयन्ता व लुहेणं उवहाणेण तजिया ।
तत्थ मन्दा विसीयन्ति उजाणंसि जरग्गवा ॥ २१॥
एवं निमन्तणं लटुं मुच्छिया गिद्ध इत्थिसु ।
अज्झोववन्ना कामेहिं नोइजन्ता गया गिहं ॥२२॥
ति बेमि ॥
उवसग्गज्झयणे बिइयुद्देसे
1.3.3.
जहा संगामकालम्मि पिडओ भीरु वेहइ ।
वलयं गहणं नूमं को जाणइ पराजयं ॥१॥
मुहुत्ताणं मुहुत्तस्स मुहुत्तो होइ तारिसो।
पराजिया वसप्पामो इइ भीरू उबेहई ॥ २ ॥

सूयगडाम्म
[ 1. 3. 3. 3-
एवं उसमणा एगे अवलं नचाण अप्पगं ।
अणागयं भयं दिस्स अवकप्पन्तिमं सुयं ॥३॥
को जाणइ विऊवायं इत्थीओ उदगाउ वा ।
चोइजन्ता पवक्खामो न नो अत्थि पकप्पियं ॥४॥
इच्चेव पडिलेहन्ति वलया पडिलेहिणो ।
वितिगिच्छसमावन्ना पन्थाणं च अकोविया ॥५॥
जे उ संगामकालम्मि नाया सूरपुरंगमा ।
ना ते पिडमुवेहिन्ति किं परं मरणं सिया ॥६॥
एवं समुहिए भिक्खू वोसिजा गारबन्धणं ।
आरम्भं तिरियं कटु अत्तत्ताए परिव्वए ॥ ७ ॥
तमगे परिभासन्ति भिक्खुयं साहुजीविणं ।
जे एवं परिभासन्ति अन्तए ते समाहिए ॥ ८॥
संबद्धसमकप्पा उ अन्नमन्नेसु मुच्छिया ।
पिण्डवायं गिलाणस्स जं सारेह दलाह य ।। ९ ॥
एवं तुब्भे सरागत्था अन्नमन्नमणुव्बसा।
नहसप्पहसब्भावा संसारस्स अपारगा ॥१०॥
अह ते परिभासेजा भिक्खु मोक्खविसारए ।
एवं तुब्भे पभासन्ता दुपक्खं चेव सेवह ॥ ११ ॥
तुब्भे भुञ्जह पाएसु गिलाणो अभिहडम्मि य ।
तं च बीओदगं भोचा तमुदिस्सादि जं कडं ॥ १२ ॥
लित्ता तिव्वाभितावेणं उज्झिया असमाहिया ।
नाइकण्डूइयं सेयं अरुयस्सावरज्झई ॥१३॥
तत्तेण अणुसिहा ते अपडिन्नेण जाणया ।
न एस नियए मग्गे असमिक्खा वई किई ॥ १४ ॥

1.3 1.3.]
उवसग्गज्झयणे
एरिसा जावई एसा अग्गवेणु व्व करिसिया ।
गिहिणो आभिहडं सेयं मुञ्जिङ न उ भिक्खुणं ॥ १५ ॥
धम्मपन्नवणा जा सा सारम्भा न विसोहिया ।
न उ एयाहि दिट्ठीहिं पुचमासिं पगप्पियं ॥ १६ ॥
सव्वाहि अणुजुत्तीहिं अचयन्ता जवित्तए ।
तओ वायं निराकिच्चा ते भुजो वि पगाभिया ॥ १७ ॥
रागदोसामिभूयप्पा मिच्छत्तेण अभिया ।
आउस्से सरणं जन्ति टंकणा इव पव्वयं ॥ १८ ।।
बहुगुणग्पगप्पाइं कुजा अत्तसमाहिए ।
जेणन्ने न विरुज्झेजा तेण तं तं समायरे ॥ १९ ॥
इमं च धम्ममायाय कासवेण पवेइयं ।
कुजा भिक्खू गिलाणस्स अगिलाए समाहिए ॥ २० ॥
संखाय पेसलं धम्म दिहिमं परिनिव्वुडे ।
उवसग्गे नियामित्ता आ मोक्खाए परिव्वएजासि ॥ २१ ॥
त्ति बेमि ॥
उवसग्गज्झयणे तइयुद्देसे
13.4.
आहेसु महापुरिसा पुच्विं तत्ततवोधणा ।
उदएण सिद्धिमावन्ना तत्थ मन्दो विसीयइ ॥ १ ॥
अभुञ्जिया नमी विदेही रामगुत्ते य भुञ्जिया ।
बाहुए उदगं भोचा तहा नारायणे रिसी ॥२॥
आसिले देविले चेव दीवायण महारिसी ।
पारासरे दगं भोचा बीयाणि हरियाणि य ॥३॥

२४ सूयगडम्मि [1 3 4. 4- एए पुव्वं महापुरिसा आहिया इह संमया । भोचा वीयोदगं सिद्धा इइ मेयमणुस्सुयं ॥ ४ ॥ तत्थ मन्दा विसीयन्ति वाहच्छिन्ना व गद्दभा। पिडओ परिसप्पन्ति पिट्ठसप्पी य संभमे ॥ ५ ॥ इहमेगे उ भासन्ति सायं सारण विजई । जे तत्थ आरियं मग्गं परमं च समाहियं ॥६॥ मा एयं अवमन्नन्ता अप्पेणं लुम्पहा वहुँ । एयस्स उ अमोक्खाए अयोहारि व्व जूरह ॥ ७ ॥ पाणाइवाए वट्टन्ता मुसावाए असंजया। अदिन्नादाणे वट्टन्ता मेहुणे य परिग्गहे ॥ ८॥ एवमेगे उ पासत्था पन्नवन्ति अणारिया । इत्थीवसं गया बाला जिणसासणपरंमुहा ॥ ९ ॥ जहा गण्डं पिलागं वा परिपीलेज मुहुत्तगं । एवं विन्नवणिर्थासु दोसो तत्थ कओ सिया ॥ १० ॥ जहा मन्धादणे नाम थिमियं भुञ्जई दगं । एवं विन्नवणित्थीसु दोसो तत्थ कओ सिया ॥ ११ ॥ जहा विहंगमा पिङ्गा थिमियं भुञ्जई दगं । एवं विनवाणित्थीसु दोसो तत्थ कओ सिया ॥ १२ ॥ एवमेगे उ पासत्था मिच्छदिट्ठी अणारिया । अझोववन्ना कामेहिं पूयणा इव तरुणए ॥ १३ ॥ अणागयमपस्सन्ता पचुप्पन्नगवेसगा। ते पच्छा परितप्पन्ति खीणे आउम्मि जोवणे ॥ १४ ॥ जेहिं काले परिक्वन्तं न पच्छा परितप्पए । ते धीरा.बन्धगुम्मुक्का नावकंखन्ति जीवियं ।। १५ ॥

1.4 1.2.]
इत्थिपरिन्नज्झयणे
२५
जहा नई वेयरणी दुत्तरा इह संमया ।
एवं लोगंसि नारीओ दुत्तरा अमईमया ॥ १६ ॥
जेहिं नारीण संजोगा पूयणा पिडओ कया ।
सव्वमेयं निराकिच्चा ते ठिया सुसमाहिए ॥ १७ ॥
एए ओघं तरिस्सन्ति समुदं ववहारिणो ।
जत्थ पाणा विसन्नासि किचन्ती सयकम्मुणा ॥ १८ ॥
तं च भिक्खू परिन्नाय सुव्वए समिए चरे ।
मुसावायं च वजिजा अदिन्नादाणं च वोसिरे ॥ १९ ॥
उड्डमहे तिरियं वा जे केई तसथावरा ।
सव्वत्थ विरई कुजा सन्ति निव्वाणमाहियं ॥ २० ॥
इमं च धम्ममायाय कासवेण पवेइयं ।
कुजा भिक्खू गिलाणस्स अगिलाए समाहिए ॥ २१ ॥
संखाय पेसलं धम्मं दिडिमं परिनिव्वुडे ।
उवसग्गे नियामित्ता आ मोक्खाए परिव्बएजासि ॥ २२ ॥
त्ति बेमि ॥
उवसग्गज्झयणं तइयं
इत्थिपरिन्नज्झयणे चउत्थे
1.4.1.
जे मायरं च पियरं च विप्पजहाय पुवसंजोगं ।
एगे सहिए चरिस्सामि आरयमेहुणो विवित्तेसु ॥ १॥
सुहुमणं तं परिक्कम्म छन्नपएण इथिओ मन्दा ।
उव्वायं पि ताउ जाणंसु जहा लिस्सन्ति भिक्खुणो एगे ॥ २ ॥

सयगडम्मि
[1. 4. 1.3-
पासे भिसं निसीयन्ति अभिक्खणं पोसवत्थं परिहिन्ति ।
कायं अहे वि दंसन्ति बाह उद्धटु कक्खमणुब्बए ॥ ३ ॥
सयणासणेहि जोगेहिं इत्थियो एगया निमन्तेन्ति ।
एयाणि चेव से जाणे पासाणि विरूवरूवाणि ॥ ४ ॥
नो तासु चक्खु संधेजा नो वि य साहसं समभिजाणे ।
नो सहियं पि विहरेज्जा एवमप्या सुरक्खिओ होई ॥ ५ ॥
आमन्तिय उस्सविया भिक्खं आयसा निमन्तेन्ति ।
एयाणि चव से जाणे सदाणि विरूवरूवाणि ॥ ६ ॥
मणवन्धणेहि णेगेहिं कलुणविणीयमुवगसित्ताणं ।
अदु मञ्जुलाई भासन्ति आणवयन्ति भिन्नकहाहिं ॥ ७ ॥
सीहं जहा व कुणिमेणं निब्भयमेगचरं ति पासेणं ।
एवित्थियाउ बन्धन्ति संवुडं एगइयमणगारं ॥ ८ ॥
अह तत्थ पुणो नमयन्ती रहकारो व नेमि आणुपुचीए ।
बद्धो भिए व पासणं फन्दन्ते वि न मुच्चए ताहे ॥ ९ ॥
अह सेऽणुतप्पई पच्छा भोचा पायसं व विसमिस्सं ।
एवं विवेगमायाय संवासो न वि कप्पए दविए ॥ १० ॥
तम्हा उ वजए इत्थी विसलित्तं व कण्टगं नचा।
ओए कुलाणि वसवत्ती आघाए न से वि निग्गन्थे ॥ ११ ॥
जे एयं उञ्छं अणुगिद्धा अन्नयरा होन्ति कुसीलाणं ।
सुतवास्सिए वि से भिक्खू नो विहरे सह णमित्थीसु ॥ १२ ॥
अवि धूयराहि सुहाहिं धाईहिं अदुव दासीहि ।
महईहि वा कुमारीहिं संथवं से न कुजा अणगारे ॥१३॥
अदु नाइणं च सुहीणं वा अप्पियं ९ एगया होइ ।
गिद्धा सत्ता कामेहिं रक्खणपोसणे मणुस्सोऽसि ॥ १४ ॥

1. 1. 1. 26.]
इत्थिपरिन्नज्झयणे
२७
समणं पि दट्ठदासीणं तत्थ वि ताव एगे कुप्पन्ति ।
अदु वा भोयणेहि नत्थेहिं इत्थीदासं संकिणो होन्ति ॥ १५ ॥
कुबन्ति संथवं ताहिं पब्भहा समाहिजोगेहिं ।
तम्हा समणा न समेन्ति आयहियाए संनिसेजाओ ॥ १६ ॥
वहवे गिहाइँ अवहट्टु मिस्सीभावं पत्थुया य एगे।
धुवमग्गमेव पश्यन्ति वायावीरियं कुसीलाणं ॥ १७ ॥
सुद्धं रवइ परिसाए अह रहस्सम्मि दुक्कडं करेन्ति ।
जाणन्ति य णं तहाविऊ माइल्ले महासढेऽयं ति ॥ १८ ॥
सयं दुकडं च न वयइ आइटो वि पकत्थइ बाले ।
वेयाणुवीइ मा कासी चोइजन्तो गिलाइ से भुञ्जो ॥ १९ ॥
ओसिया वि इत्थिपोसेसु पुरिसा इत्थिवेयखेयना ।
पन्नासमन्निया वेगे नारीणं वसं उवकसन्ति ॥ २० ॥
अवि हत्थपायछेयाए अदु वा बद्धमंसउकन्ते ।
अवि तेयसाभितावणाणि तच्छिय खारसिंचणाई य ॥ २१ ॥
अदु कण्णनासछेयं कण्ठच्छेयणं तिइक्खन्ती ।
इइ एत्थ पावसंतत्ता न वेन्ति पुणो न काहिन्ति ॥ २२ ॥
सुयमेयमेवमेगेसिं इत्थीवेय ति हु सुयक्खायं ।
एयं पिता वइत्ताणं अदु वा कम्मुणा अबकरेन्ति ॥ २३ ॥
अन्नं मणेण चिन्तेन्ति वाया अन्नं च कम्मुणा अन्नं ।
तम्हा न सदहे भिक्खू बहुमायाओं इथिओ नचा ॥ २४ ॥
जुवई समणं बूया विचित्तलंकारवत्थगाणि परिहित्ता।
विरया चरिस्सहं रुखं धम्ममाइक्ख णे भयन्तारो ॥ २५ ॥
अदु सावियापवाएणं अहमंसि साहम्मिगी य समणाणं ।
जउकुम्भे जहा उवजोई संवासे विऊ विसीएजा ॥ २६ ॥

२८ सूयगडम्मि [1. 4. 1. 27- जउकुम्भे जोइउवगूढे आसुभितत्ते नासमुवयाइ । एवित्थियाहि अणगारा संवासेण नासमुवयन्ति ॥ २७ ॥ कुव्वन्ति पावगं कम्मं पुट्ठा वेगेवमाहिंसु । नो हं करेमि पावं ति अंकेसाडणी ममेस त्ति ॥ २८ ॥ वालस्स मन्दयं वीयं जं च कडं अवजाणइ भुञ्जो । दुगुणं करेइ से पावं पूयणकामो विसन्नेसी ॥ २९ ।। संलोकणिजमणगारं आयगयं निमन्तणेणाहंसु । वत्थं च ताइ पायं वा अन्नं पाणगं पडिग्गाहे ॥ ३०॥ नीवारमेवं बुज्झेजा नो इच्छे अगारमागन्तुं । बद्धे विसयपासेहिं मोहमावजइ पुणो मन्दे ॥ ३१ ॥ त्ति बेमि ॥ इत्थिपरिन्नज्झयणे पढमुद्देसे 1.4.2. ओए सया न रजेजा भोगकामी पुणो विरजेजा। भोगे समणाण सुणेह जह भुञ्जन्ति भिक्खुणो एगे ॥१॥ अह तं तु भेयमावन्नं मुच्छियं भिक्खु काममइवढें । पलिभिन्दिया णं तो पच्छा पादुदु मुद्धि पहणन्ति ॥ २॥ जइ केसिया णं मए भिक्खु नो विहरे सह णमित्थीए । केसाणवि है लुचिस्सं नन्नत्थ मए चरेन्जासि ॥३॥ अह णं से होइ उवलद्धो तो पेसन्ति तहाभूएहिं । - अलाउच्छेयं पेहेहि वग्गुफलाई आहराहि त्ति ॥ ४ ॥ दारूणि सागपागाए पजोओ वा भविस्सई राओ । पायाणि य मे रयावेहि एहि ता मे पिडओमद्दे ॥ ५ ॥ .

1. 4. 2. 17.]
इत्थिपरिन्नज्झयणे
२९
वत्थाणि य मे पडिलेहेहि अन्नं पाणं च आहराहि त्ति ।
गन्धं च रओहरणं च कासवग च मे समणुजाणाहि ॥ ६ ॥
अदु अञ्जणि अलंकारं कुक्कययं मे पयच्छाहि ।
लोद्धं च लोद्धकुसुमं च वेणुपलासियं च गुलियं च ॥ ७॥
कुटुं तगरं च अगलं संपिडं सम्म उसिरेणं ।
तेलं मुहमिञ्जाए वेणुफलाई संनिहाणाए ॥ ८ ॥
नन्दीचुण्णगाई पाहराहि छत्तोवाणहं च जाणाहि ।
सत्थं च सूबच्छेजाए आणीलं च वत्थयं स्यावेहि ॥ ९ ॥
सुफणिं च सागपागाए आमलगाई दगाहरणं च ।
तिलगकरणिमञ्जणसलागं प्रिंसु मे विहूणयं विजाणेहि ॥ १० ॥
संडासगं च फणिहं च सीहलिपासगं च आणाहि ।
आदंसगं च पयच्छाहि दन्तपक्खालणं पवेसाहि ॥ ११ ॥
पूगफलं तंबोल्यं सूइ सुत्तगं च जाणाहि ।
कासं च मोयमेहाए सुप्पुक्खलगं च खारगालणं च ॥ १२ ॥
चन्दालगं च करगं च बच्चघरं च आउसो खणाहि ।
सरपाययं च जायाए गोरहगं च सामणेराए ॥ १३ ॥
वार्डगं च सडिण्डिमयं च चेलगोलं कुमारभूयाए ।
वासं समभिआवणं आवसहं च जाण भत्तं च ॥१४॥
आसन्दियं च नवसुत्तं पाउल्लाई संकमहाए ।
अदु पुत्तदोहलहाए आणप्या हवन्ति दासा वा ॥ १५ ॥
जाए फले समुप्पाने गेण्हसु वा णं अहवा जहाहि ।
अह पुत्तपोसिणो एगे भारवहा हवन्ति उट्टा वा ।। १६ ॥
राओ वि उहिया सन्ता दारगं च संठवन्ति धाई वा ।
सुहिरामणा वि ते सन्ता वत्थधोवा हवन्ति हंसा वा ॥ १७ ॥

सूयगडम्मि [1 4 2 18- एवं बहुहिं कयपुव्वं भोगत्थाए जेऽभियावन्ना । दासे मिए व पेसे वा पसुभूए व से न वा केई ॥ १८ ॥ एवं खु तासु विन्नप्पं संथवं संवासं च वजेजा। तज्जातिया इमे कामा वजकरा य एवमक्खाए ॥ १९ ॥ एयं भयं न सेयाए इइ से अप्पगं निरुम्भित्ता । नो इत्थं नो पसु भिक्खु नो सयं पाणिणा निलिजेजा ॥२०॥ सुविसुद्धलेसे मेहावी परकिरियं च वजए नाणी । मणसा वयसा काएणं सव्वफाससहे अणगारे ॥ २१॥ इच्चेवमाहु से वीरे धुयरए धुयमोहे से भिक्खु । तम्हा अज्झत्तविसुद्धे सुविमुक्के आ मोक्खाए परिव्बएजासि ॥२२॥ त्ति बेमि ॥ इत्थिपरिन्नज्झयणं चउत्थं निरयविभत्तियज्झयणे पञ्चमे 1.5.1. पुच्छिस्सहं केवलियं महेसि कहं भितावा नरगा पुरत्था । अजाणओ मे मुणि बूहि जाणं कहिं नु बाला नरगं उवेन्ति ॥१॥ एवं मए पुढ महाणुभावे इणमोऽब्बवी कासवे आसुपन्ने। पवेयइस्सं दुहमदृदुग्गं आईणियं दुक्कडिणं पुरत्था ॥२॥ जे केइ बाला इह जीवियही पावाइ कम्मा करेन्ति रुद्दा । ते घोररूवे तमिसन्धयारे तिव्वाभितावे नरगे पडन्ति ॥३॥ तिव्वं तसे पाणिणों थावरे य जे हिंसई आयसुहं पडुच्चा । लूसए होइ अदत्तहारी न सिक्खई सेयवियस्स किंचि ॥४॥ जे

1.5.1.16.]
निरयविभत्तियज्झयणे
पागन्भि पाणे बहुणं तिवाई अनिव्वुए घायमुवेइ बाले ।
निहो निसं गच्छइ अन्तकाले अहोसिरं कटु उवेइ दुग्गं ॥५॥
हण छिन्दह भिन्दह णं दहेति सदे सुणेन्ता परधम्मियाणं ।
ते नारगाओ भयभिन्नसन्ना कखन्ति के नाम दिसं वयामो ॥६॥
इङ्गालरासिं जलिय सजोई तत्तोवमं भूमिमणुकमन्ता ।
ते डज्झमाणा कलुणं थणन्ति अरहस्सरा तत्थ चिरहिईया ॥७॥
जइ ते सुया वेयरणी भिदुग्गा निसिओ जहा खुर इव तिक्खसोया ।
तरन्ति ते वेयरणिं भिदुग्गं उसुचोइया सत्तिसु हम्ममाणा ॥८॥
कीलेहि विज्झन्ति असाहुकम्मा नावं उवेन्ते सइविप्पहूणा ।
अन्ने उ मूलाहि तिमलियाहिं दीहाहि विद्रूण अहे करेन्ति ॥९॥
केसिं च बन्धित्तु गले सिलाओ उदगंसि बोलेन्ति महालयसि ।
कलवुयावालुयमुम्मुरे य लोलन्ति पञ्चन्ति य तत्थ अन्ने ॥१०॥
आसूरियं नाम महाभितावं अन्धंतमं दुप्पतरं महन्तं ।
उडे अहे यं तिरियं दिसासु समाहिओ जत्थगणी झियाइ ॥११॥
जंसी गुहाए जलणेऽतिउट्टे अविजाणओ डज्झइ लुत्तपन्नो ।
सया य कलुणं पुण धम्मठाणं गाढोवणीयं अइदुक्खधम्मं ॥१२॥
चत्तारि अगणीओं समारभेत्ता जहि कूरकम्मा भितवेन्ति बालं ।
ते तत्थ चिट्ठन्तभितप्पमाणा मच्छा व जीवन्तों व जोइपत्ता॥१३॥
संतच्छणं नाम महाभितावं ते नारगा जत्थ असाहुकम्मा ।
हत्थेहि पाएहि य बन्धिऊणं फलगं व तच्छन्ति कुहाडहत्था १४
रुहिरे पुणो बच्चसमुस्सियंगे भिन्नत्तमंगे परिवत्तयन्ता ।
पयन्ति णं नेरइए फुरन्ते सजीवमच्छे व अयोकवल्ले ॥ १५ ॥
नो चेव ते तत्थ मसीभवन्ति न मजई तिव्वभिवेयणाए ।
तमाणुभागं अणुवेययन्ता दुक्खन्ति दुक्खी इह दुक्कडेणं ॥१६॥

सूयगडम्मि [ 1.5 1. 17- तहिं च ते लोलणसंपगाढे गाढं सुतत्तं अगणिं वयन्ति । न तन्थ सायं लहई भिदुग्गे अरहियाभितावा तह वी तवेन्ति ॥१७॥ से सुच्चई नगरवहे व्व सद्दे दुहोवणीयाणि पयाणि तत्थ । उदिण्णकम्माण उदिण्णकम्मा पुणो पुणो ते सरहं दुहेन्ति।॥१८॥ पाणेहि णं पाव वियोजयन्ति तं मे पवक्खामि जहातहेणं । दण्डेहि तत्था सरयान्त बाला सव्वेहि दण्डेहि पुराकएहि ॥१९॥ ते हम्ममाणा नरगे पडन्ति पुण्णे दुरूवस्स महाभितावे । ते तत्थ चिट्ठन्ति दुरूवभक्खी तुद्दन्ति कम्मोवगया किमीहिं ॥२०॥ सया कसिणं पुण धम्मठाणं गाढोवीयं अइदुक्खधम्म । अन्दूसु पक्खिप्प विहत्तु देहं वेहेण सांसं सेऽभितावयन्ति॥२१॥ छिन्दन्ति बालस्स खुरेण नकं आहे वि छिन्दन्ति दुवे वि कण्णे। जिब्भ विणिकस्स विहत्थिमेत्तं तिक्खाहि मूलाहि भितावयन्ति॥२२॥ ते तिप्पमाणा तलसंपुडं व राइंदियं तत्थ थणन्ति बाला । गलान्त ते सोणियपूयमसं पोइया खारपइद्धियंगा ॥ २३॥ जइ ते सुया लोहियपूयपाई बालागणी तेअगुणा परेणं । कुम्भी महन्ताहियपोल्सीया समूसिया लोहियपूयपुण्णा ॥२४॥ पक्विप्प तासु पययान्त बाले अट्टस्सरे ते कलुणं रसन्ते । तण्हाइया ते तउतम्बतत्तं पजिजमाणट्टयरं रसन्ति ॥ २५ ॥ अप्पेण अप्पं इह वञ्चइत्ता भवाहमे पुव्वसए सहस्से । चिट्टन्ति तत्था बहुकूरकम्मा जहा कडं कम्म तहासि भारे॥२६॥ समञ्जिणित्ता कलुसं अणजा इटेहि कन्तेहि य विप्पहूणा । ते दुन्भिगन्धे कसिणे य फासे कम्मोवगा कुणिमे आवसन्ति ॥ २७ ॥ त्ति बेमि ॥ निरयविभत्तियज्झयणे पढमुद्देसे 1. 5. 2. 11.] निरयविभत्तियज्झयणे 15.2. अहावरं सासयदुक्खधम्मं तं मे पवक्खामि जहातहेणं । बाला जहा दुक्कडकम्मकारी वेयन्ति कम्मा. पुरेकडाइं ॥१॥ हत्थेहि पाएहि य बन्धिऊणं उयरं विकत्तन्ति खुरासिएहिं । गिण्हित्तु बालस्स विहत्तु देहं वद्धं थिरं पिट्ठउ उद्धरान्त ॥ २ ॥ बाहू पकत्तन्ति य मूलओ से थूलं वियासं मुहे आडहन्ति । रहसि जुत्तं सरयन्ति बालं आरुस्स विज्झन्ति तुदेण पिढे ॥ ३॥ अयं व तत्तं जलियं सजोइ तऊवमं भूमिमणुक्कमन्ता। ते डज्झमाणा कलुणं थणन्ति उसुचोइया तत्तजुगेसु जुत्ता ॥४॥ वाला बला भूमिमणुकमन्ता पविजलं लोहपहं च तत्तं । जंसी भिदुग्गंसि पवजमाणा पेसे व दण्डेहि पुरा करेन्ति ॥ ५ ॥ ते संपगाढंसि पवजमाणा सिलाहि हम्मन्ति निपातिणीहि । संतावणी नाम चिरहिईया संतप्पई जत्थ असाहुकम्मा ॥६॥ कन्दसु पक्षिप्प पयन्ति बालं तओ वि दड्डा पुण उप्पयन्ति । ते उड्ढकाएहि पखजमाणा अवरेहि खजन्ति सणफएहिं ॥ ७॥ समसियं नाम विधूमठाणं जं सोयतत्ता कलुणं थणन्ति । अहोसिरं कटु विगतिऊर्ण अयं व सत्थेहि समोसवेन्ति ॥ ८ ॥ समूसिया तत्थ विसूणियंगा पक्खीहि खजन्ति अयोमुहेहिं । संजीवणी नाम चिरदिईया जैसी पया हम्मइ पावचेया ॥ ९ ॥ तिक्खाहि मूलाहि निवाययन्ति वसोगयं सावययं व लद्धं । ते मूलविद्धा कलुणं थणन्ति एगन्तदुक्खं दुहओ गिलाणा॥१०॥ सया जलं नाम निहं महन्तं जैसी जलन्तो अगणी अकहो । चिट्ठन्ति बद्धा बहुकूरकम्मा अरहस्सरा केइ चिरहिईया ॥११॥ सूयगड-३

'थगडम्मि
[1. 5. 2. 12-
my
चिया महन्तीउ समारभित्ता छुब्भन्ति ते त कलुणं रसन्तं ।
आवट्टई तत्थ असाहुकम्मा सप्पी जहा पडियं जोइमझे ॥१२॥
सया कसिणं पुण धम्मठाणं गाढोवणीय अइदुक्खधम्म ।
हत्थेहि पाएहि य बन्धिऊणं सत्तु व्व दण्डेहि समारभन्ति ॥१३॥
भञ्जन्ति बालस्स वहेण पुट्ठी सीसं पि भिन्दन्ति अयोधणेहिं ।
ते भिन्नदेहा कलगं व तच्छ तत्ताहि आराहि नियोजयन्ति॥१४॥
अभिजुजिया रुद्द असाहुकम्मा उसुचोझ्या हत्थिवहं वहन्ति ।
एगं दुरूहित्तु दुवे तओवा आरुस्स विज्झन्ति ककाणओ से ॥१५
वाला वला भूमिमणुकान्ता पविजलं कण्टइलं महन्तं ।
विवद्धतप्पेहि विवण्णचित्ते समीरिया कोट्टालिं करेन्ति ॥१६॥
वेयालिए नाम महाभितावे एगायए पव्वयसन्तलिक्खे ।
हम्मन्ति तत्था बहुकूरकम्मा परं सहस्साण मुहत्तगाणं ॥१७॥
संवाहिया दुक्कडिणो थणन्ति अहो य राओ परितप्पमाणा ।
एगन्तकूडे नरगे महन्ते कूडेण तत्था विसमे हया उ ॥ १८ ॥
भञ्जन्ति णं पुवमरी सरासं समुग्गरे ते मुसले गहेडं ।
ते मिनदेहा रुहिरं वमन्ता ओमुद्धगा धरणितले पडन्ति ॥१९॥
अणालिया नाम महासियाला पागभिणो तत्थ सयावकोवा ।
खजन्ति तत्था बहुकूरकम्मा अदूरगा संखलियाहि बद्धा ॥२०॥
सयाजला नाम नई भिदुग्गा पविजलं लोहविलीणतत्ता।
जंसी भिदुग्गसि पवजमाणा एगायताणुक्कमणं करेन्ति ॥ २१ ॥
एयाई फासाइँ फुसन्ति वालं निरन्तरं तत्थ चिरहिईयं ।
न हम्ममाणस्स उ होइ ताणं एगो सयं पञ्चणुहोइ दुक्वं ॥२२॥
जं जारिसं पुन्वनकासि कम्मं तमेव आगच्छइ संपराए ।
एगन्तदुक्खं भवमञ्जणित्ता वेयन्ति दुक्खी तमणन्तदुक्खं ॥२३॥

1. 6. 7.] सिरिवीरत्थुइयज्झयणे
एयाणि सोचा नरगाणि धीरे न हिंसए किंचण सव्वलोए ।
एगन्तदिट्टी अपरिग्गहे उ बुझिज लोगस्स वसं न गच्छे।।२४॥
एवं तिरिक्खे मणुयामरेसुं चउरन्तणन्तं तयणुव्विवागं ।
स सव्वमेयं इइ वेयइत्ता कंखेज कालं धुयभायरेज ॥ २५॥
त्ति बेमि ॥
निरयविभत्तियज्झयणं पञ्चमं
सिरिवीरत्थुइयज्झयणे छठे
16
पुच्छिस्सु णं समणा माहणा य अगारिणो या परतित्थिया य ।
से केइ नेगन्ताहियं धम्ममाहु अणेलिसं साहुसमिक्खयाए ॥१॥
कहं च नाणं कह दंसणं से सील कहं नायसुयस्स आसि ।
जाणासि णं मिखु जहातहणं अहासुयं ब्रूहि जहा निसन्तं ॥२॥
खेयन्नए से कुसलासुपन्ने अणन्तनाणी य अणन्तदंसी । .
जसंसिणो चक्खुपहे ठियस्स जाणाहि धम्मं च धिइंच पेहि ॥३॥
उडे अहे यं तिरियं दिसासु तसा य जे थावर जे य पाणा ।
से निचनिच्चेहि समिक्ख पन्ने दीवे व धम्म समियं उदाहु॥४॥
से सव्वदंसी अभिभूयनाणी निरामगन्धे धिइमं ठियप्पा ।
अणुत्तरे सव्वजगंसि विजं गन्था अईए अभए अणाऊ ॥५॥
से भूइपन्ने अणिएअचारी ओहंतरे धीरे अणन्तचक्खू ।
अणुत्तरं तप्पइ सूरिए वा वइरोयणिन्दे व तमं पगासे ॥६॥
अणुत्तरं धम्ममिणं जिणाणं नेया मुणी कासव आसुपन्ने ।
इन्दे व देवाण महाणुभावे सहस्सणेया दिवि णं विसिट्टे ॥७॥

३६
०
सूयगडम्मि
[1 6.8-
से पन्नया अक्खयसागरे वा मदोदही वा वि अणन्तपारे ।
अणाविले वा अकसाइ मुक्के सके व देवाहिवई जुईमं ॥ ८ ॥
से वीरिएणं पडिपुण्णवीरिए सुदंसणे वा नगसव्वसेटे।
सुरालए वा सि मुदागरे से विरायए नेगगुणोववेए ॥ ९॥
सयं सहस्साण उ जोयणाणं तिकण्डगे पण्डगवेजयन्ते ।
से जोयणे नवनवते सहस्से उद्बुस्सियो हेट्ठ सहस्समेगं ॥ १०॥
पुढे नभे चिट्टइ भूमिवहिए जं सूरिया अणुपरिवट्टयन्ति ।
से हेमवण्णे बहुनन्दणे य जंसी रई वेययई महिन्दा ॥ ११ ॥
से पव्वए सद्दमहप्पगासे विरायई कञ्चणमढवण्णे ।
अणुत्तरे गिरिसु य पव्वदुग्गे गिरीवरे से जलिए व भोमे॥१२॥
महीइ मज्झम्मि ठिए नगिन्दे पन्नायए सूरियसुद्धलेसे ।
एवं सिरीए उ स भूविण्णे मणोरमे जोयइ अच्चिमाली ॥१३॥
सुदंसणस्सेव जसो गिरिस्स पवुच्चई महओ पव्वयस्स ।
एओवमे समणे नायपुत्ते जाईजसोदसणनाणसीले ॥ १४ ॥
गिरीवरे वा निसहाययाणं रुयए व सेहे वलयाययाणं ।
तओवमे से जगभूइपन्ने मुणीण माझे तमुदाहु पन्ने ॥ १५ ॥
अणुत्तरं धम्ममुदीरइत्ता अणुत्तरं झाणवरं झियाइ ।
सुसुक्कसुक्कं अपगण्डसुकं संखिन्दुएगन्तवदायसुकं ॥ १६ ॥
अगुत्तरग्गं परमं महेसी असेसकम्मं स विसोहइत्ता ।
सिद्धिं गए साइमणन्तपत्ते नाणेण सीलेण य दंसणेण ॥ १७॥
रुक्षेसु नाए जह सामली वा जस्सिं रई वेययई सुवण्णा ।
वणेसु वा नन्दणमाहु सेडं नाणेण सीलेण य भूइपन्ने ॥ १८॥
थणियं व सदाण अणुत्तरे उ चन्दो व ताराण महागुभावे ।
गन्धेसु वा चन्दणमाहु सेहँ एवं मुणीणं अपडिन्नमाहु ॥१९॥

1.6.29.] सिरिवीरत्थुइयज्झयणे ७ जहा सयंभू उदहीण सेट्टे नागेसु वा धरणिन्दमाहु सेहूँ ! खोओदए वा रस वेजयन्ते तवोवहाणे मुणि वेजयन्ते ॥ २० ॥ हत्थीसु एरावणमाहु नाए सीहो मिगाणं सलिलाण गङ्गा । पक्खीसु वा गरुळे वेणुदेवो निव्वाणवादीणिह नायपुत्ते ॥२१॥ जोहेसु नाए जह वीससेणे पुष्केसु वा जह अरविन्दमाहु । खत्तीण सेटे जह दन्तवक्के इसीण सेहे तह वद्धमाणे ॥२२॥ दाणाण सेहँ अभयप्पयाणं सच्चेसु वा अणवजं वयन्ति । तवेसु वा उत्तमं वम्भचेरं लोगुत्तमे समणे नायपुत्ते ॥२३॥ ठिईण सेहा लवसत्तमा वा सभा सुहम्मा व समाण सेढा । निव्वाणसेट्ठा जह सव्वधम्मा न नायपुत्ता परमत्थि नाणी ॥२४॥ पुढोवमे धुणइ विगयगेही न संनिहिं कुव्वइ आसुपन्ने । तरिउं समुदं व महाभवोघं अभयंकरे वीर अणन्तचक्खू ॥२५॥ कोहं च माणं च तहेव मायं लोभं चउत्थं अज्झत्तदोसा। एयाणि वन्ता अरहा महेसी न कुबई पाव न कारवेइ ॥ २६ ॥ किरियाकिरियं वेणइयाणुवायं अन्नाणियाणं पडियञ्च ठाणं । से सव्ववायं इइ वेयइत्ता उवहिए संजमदीहरायं ॥ २७॥ से वारिया इत्थि सराइभत्तं उवहाणवं दुक्खखयट्टयाए । लोगं विदित्ता आरं परं च सव्वं पभू वारिय सव्ववारं ॥ २८ ॥ सोच्चा य धम्मं अरहन्तभासियं समाहियं अपदोवसुद्धं । तं सदहाणा य जणा अणाऊ इन्दा व देवाहिव आगमिस्सन्ति ॥ २९ ॥त्ति बेमि ॥ " सिरिवीरत्थुइयज्झयणं छठें

[1. 7. 1-
३८
सूयगडम्मि
कुसीलपरिभासियज्झयणे सत्तमे
17.
जे अण्डया
जे
पुढवी य आऊ अगणी य वाऊ तण रुक्ख बीया य तसा य पाणा ।
य जराउ पाणा संसेयया जे रसयाभिहाणा ॥१॥
एयाइँ काया. पवेड्याई एएसु जाणे पडिलेह सायं ।
एएण कारण य आयदण्डे एएसु या विप्परियासुवेन्ति ॥२॥
जाईपहं अणुपरिवट्टमाणे तसथावरेहिं विणिघायमेइ ।
से जाइ जाई बहुकूरकम्मे जं कुबई मिजइ तेण बाले ॥३॥
अस्सि च लोए अदु वा परत्था सयग्गसो वा तह अन्नहा वा ।
संसारमावन्न परं परं ते बन्धन्ति वेयन्ति य दुन्नियाणि ॥ ४ ॥
जे मायरं वा पियरं च हिच्चा समणव्वए अगणि समारभिजा ।
अहाहु से लोऍ कुसीलधम्मे भूयाइँ जे हिंसइ आयसाए ॥ ५ ॥
उजालओ पाण निवायएजा निव्वावओ अगणि निवायवेजा।
तम्हा उ मेहावि समिक्ख धम्मं न पण्डिए अगणि समारभिजा ॥ ६॥
पुढवी वि जीवा आऊ वि जीवा पाणा य संपाइम संपयन्ति ।
संसेयया कहसमास्सिया य एए दहे अगणि समारभन्ते ॥ ७॥
हरियाणि भूयाणि विलम्बगाणि आहार देहा य पुढो सियाइ ।
जे छिन्दई आयसुहं पडुच्च पागब्भि पाणे बहुणं तिवाई ॥ ८॥
जाई च बुद्धिं च विणासयन्ते बीयाइ अस्संजय आयदण्डे ।
अहाहु से लोएँ अणजधम्मे बीयाइ से हिंसइ आयसाए ॥ ९॥
गब्भाइ मिजन्ति बुयाबुयाणा नरा परे पञ्चसिहा कुमारा ।
जुवाणगा मज्झिम थेरगा य चयन्ति ते आउखए पलीणा ॥ १० ॥

1. 7. 22.] कुसीलपरिभासियज्झयणे संबुज्झहा जन्तवो माणुसत्तं दद्वं भयं बालिसेणं अलम्भो । एगन्तदुक्खे जरिए व लोए सकम्मुणा विप्परियासुवेइ ॥ ११ ॥ इहेग मूढा पवयन्ति मोक्खं आहारसंपञ्जणवजणेणं । एगे य सीओदगसेवणेणं हुएण एगे पवयन्ति मोक्खं ॥ १२॥ पाओसिणाणाइसु नत्थि मोक्खो खारस्स लोणस्स अणासणेणं । ते मञ्जमंसं लसुणं च भोचा अन्नत्थ वासं परिकप्ययान्त ॥ १३ ॥ उदगेण जे सिद्धिमुदाहरन्ति सायं च पायं उदगं फुसन्ता । उदगस्स फासेण सिया य सिद्धी सिझिसु पागा बहवे दगंसि ॥ १४ ॥ मच्छा य कुम्मा य सिरीसिवा य मग्गू य उद्या दगरक्खसा य । अट्ठाणमेयं कुसला वयन्ति उद्गेण जे सिद्धिमुदाहरन्ति ॥ १५ ॥ उदगं जई कम्ममलं हरेजा एवं सुहं इच्छामित्तमेव । अन्धं व नेयारमणुस्सरित्ता पाणाणि चे विणिहन्ति मन्दा ॥ १६ ॥ पावाइँ कम्पाइँ पकुव्वओ हि सिओदगं ऊ जइ तं हरेजा । सिझिसु एगे दगसत्तघाई मुसं वयन्ते जलसिद्धिमाहु ॥ १७ ॥ हुएण जे सिद्धिमुदाहरन्ति सायं च पायं अगणिं फुसन्ता । एवं सिया सिद्धि हवेज तम्हा अगणिं फुसन्ताण कुकम्मिणं पि ॥१८॥ अपरिक्ख दिदं न हु एव सिद्धी एहिन्ति ते घायमबुज्झमाणा । भूएहि जाणं पडिलेह सायं विजं गहायं तसथावरेहिं ॥ १९ ॥ थणन्ति लुप्पन्ति तसन्ति कम्मी पुढो जगा परिसंखाय भिक्खू । तम्हा विऊ विरओ आयगुत्ते ददु तसे या पडिसंहरेजा ॥ २० ॥ जे धम्मलद्धं विणिहाय भुञ्ज वियडेण साहटु य जे सिणाई। जे धोवई लुसयई व वत्थं अहाहु ते नागणियस्स दूरे ॥ २१ ॥ कम्म परिन्नाय दगंसि धीरे वियडेण जीवेज य आदिमोक्खं । से बीयकन्दाइ अभुञ्जमाणे विरए सिणाणाइसु इत्थियासु ॥ २२ ॥ ल ४० सूयगडम्मि [ 1. 8. 23- जे मायां च पियरं च हिच्चा गारं तहा पुत्तपसुं धणं च । कुलाइ जे धावइ साउगाइं अहाहु से सामणियस्स दूरे ॥ २३ ॥ कुलाइ जे धावइ साउगाई आघाइ धम्मं उयराणुगिद्धे । अहाहु से आयरियाण सयंसे जे लावएजा असणस्स हेऊ ।। २४ ॥ निक्खम्म दीणे परभोयणम्मि मुहमङ्गलीए उयराणुगिद्धे । नीवारगिद्धे व महावराहे अदृरए एहि घायमेव ॥ २५ ॥ अन्नस्स पाणस्सिहलोइयस्म अणुप्पियं भासइ सेवमाणे । पासत्थयं चेव कुसीलयं च निस्सारए होइ जहा पुलाए ॥ २६ ॥ अन्नायपिण्डेण हियासएजा नो पूयणं तवसा आवहेजा । सद्देहि रूवेहि असञ्जमाणं सव्वेहि कामेहि विणीय गेहिं ॥ २७ ॥ सव्वाइ संगाइ अञ्च धीरे सव्वाइँ दुक्खाइँ तितिक्खमाणे । अखिले अगिद्धे अणिएयचारी अभयंकरे भिक्खु अणाविलप्पा ॥ २८ ॥ भारस्स जाआ मुणि भुञ्जएजा कंखेज पावस्स विवेग भिक्खू । दुक्खेण पुढे धुयमाइएजा संगामसीसे व परं दमेजा ॥ २९ ॥ अवि हम्ममाणे फलगावतही समागमं कंखइ अन्तगस्स । निधूय कम्मं न पवञ्चुवेइ अक्सक्खए वा सगडं ति बेमि ॥ ३० ॥ कुसालपरिभासियज्झयणं सत्तमं ।

1. 8. 11.] वीरियज्झयणे वीरियज्झयणे अट्टमे 1.8. दुहा वेयं सुयक्खायं वीरियं ति पवुचई । किं नु वीरस्स वीरत्तं कहं चेयं पवुच्चई ॥१॥ कम्ममेगे पवेदन्ति अकम्मं वा वि सुचया । एएहिं दोहि ठाणेहिं जेहिं दीसन्ति मचिया ॥ २ ॥ पमायं कम्ममाहंसु अप्पमायं तहावरं । तब्भावादेसओ वा वि वालं पण्डियमेव वा ॥३॥ सत्थमेगे तु सिक्खन्ता अइवायाय पाणिणं । एगे मन्ते अहिजन्ति पाणभूयविहेडिणो ॥ ४ ॥ मायिणो क? माया य कामभोगे समारभे । हन्ता छेत्ता पगभित्ता आयसायागुगामिणो ॥ ५ ॥ मणसा वयसा चेव कायसा चेव अन्तसो । आरओ परओ वा वि दुहा वि य असंजया ॥ ६ ॥ वेराई कुव्वई वेरी तओ वेरेहि रजई । पावोवगा य आरम्भा दुक्खफासा य अन्तसो ॥ ७॥ संपरायं नियच्छन्ति अत्तदुक्कडकारिणो । रागदोसस्सिया बाला पावं कुव्वन्ति ते बहुं ॥ ८ ॥ एवं सकम्मविरियं बालाणं तु पवेइय । इत्तो अकम्मविरियं पण्डियाणं सुणेह मे ॥९॥ दविए बन्धणुम्मुक्के सव्वओ छिन्नबन्धणे । पणोल्ल पावगं कम्मं सल्लं कन्तइ अन्तसो ॥१०॥ नेयाउयं सुयक्खायं उवायाय समीहए । भुजो भुञ्जो दुहावासं असुहत्तं तहा तहा ।। ११॥

सूयगडम्मि
[1.8 12--
ठाणी विविहठाणाणि चइस्सन्ति न संसओ।
अणियए अयं वासे नायएहि सुहीहि य ॥ १२ ॥
एवमायाय मेहावी अप्पणो गिद्विमुद्धरे ।
आरियं उपसंपजे सम्बधम्ममकोवियं ॥ १३ ॥
सहसंमइए नचा धम्मसारं सुणेतु वा ।
समुवहिए उ अणगारे पञ्चक्खायपावए ॥ १४ ॥
जं किंचुवकर्म जाणे आउखेमस्स अप्पणो ।
तस्व अन्तरा खिप्पं सिक्खं सिक्खेज पण्डिए ॥१५॥
जहा कुम्ने सअङ्गाई सए देहे समाहरे ।
एवं पावाई मेहावी अज्झप्पेण समाहरे ॥ १६ ॥
साहरे हत्थपाए य मणं पश्चिन्दियाणि य ।
पावगं च परीणामं भासादासं च तारिसं ॥ १७ ॥
अणु माणं च मायं च तं परिन्नाय पण्डिए।
सायागारवणिहुए उवसन्ते निहे चरे ॥ १८ ॥
पाणे य नाइवाएजा अदिन्नं पि य नायए ।
साइयं न मुसं बूया एस धम्मे बुसीमओ ॥ १९ ॥
अइक्कम्मन्ति वायाए मणसा वि न पत्थए ।
सव्वओ संवुडे दन्ते आयाणं सुसमाहरे ॥२०॥
कडं च कजमाणं च आगमिस्सं च पावगं ।
सव्वं तं नागुजाणन्ति आयगुत्ता जिइन्दिया ॥ २१ ॥
जे याबुद्धा महाभागा वीरा असमत्तदंसिणो ।
असुद्धं तेसिं परकन्तं सफलं होइ सव्वसो ॥ २२ ॥
जे य बुद्धा महाभागा वीरा सम्मत्तदसिणो ।
सुद्धं तेसिं परकन्तं अफलं होइ सव्वसो ॥ २३ ॥

1. 9.6.]
धम्मज्झयणे
तसिं पि न तवा सुद्धो निक्खन्ता जे महाकुला ।
जं नेवन वियाणन्ति न सिलोगं पवेजए ॥ २४ ॥
अप्पपिण्डासि पाणासि अप्पं भासेज सुव्वए ।
खन्ते भिनिव्वुडे दन्ते वीयगिद्धी सया जए ॥ २५ ॥
झाणजोगं
तितिक्खं परमं नच्चा आमोक्खाए परिव्वएजासि ॥ २६ ॥
त्ति बेमि ।।
समाहट्टु कार्य विउसेज सब्बसो।
वीरियज्झयणं अट्ठमं
धम्मज्झयणे नवमे
1.9
कयरे धम्म अक्खाए माहणेण मईमया ।
अञ्जु धम्मं जहातचं जिणाणं तं सुणेह मे ॥ १ ॥
माहणा खत्तिया वेस्सा चण्डाला अदु बोक्कसा ।
एसिया वेसिया
सुद्दा
जे य आरम्भनिस्सिया ॥२॥
परिग्गहनिविहाणं पावं तेसिं पवड्डई ।
आरम्भसंभिया कामा न ते दुक्खविमोयगा ॥ ३ ॥
आघायकिचमाहेडं नाइओ विसएसिणो ।
अन्ने हरान्ति तं वित्तं कम्मी कम्महि किच्चई ॥ ४॥
माया पिया ण्हुसा भाया भजा पुत्ता य ओरसा ।
नालं ते तव ताणाय लुप्पन्तस्स सकम्मुणा ॥५॥
एयमह सपेहाए परमाणुगामियं ।
निम्ममो निरहंकारो चरे भिक्खू जिणाहियं ॥६॥

सूयगडम्मि
[1.9.7-
चिच्चा वित्तं च पुत्ते य नाइओ य परिग्गहं ।
चिच्चा ण अन्तगं सोयं निवेक्वा परिचए ॥ ७॥
पुढवी अगणी वाऊ तणरुक्ख सवीयगा ।
अण्डया पोयजराऊ रससंसेयउब्भिया ।।८।।
एएहिं छहिं काएहिं तं विजं परिजाणिया ।
मणसा कायवक्केणं नारम्भी न परिग्गही॥ ९॥
मुसावायं बहिद्धं च उग्गहं च अजाइया ।
सत्थादाणाइ लोगसि तं विजं परिजाणिया ॥ १० ॥
पलिउञ्चणं च भयणं च थण्डिल्लुस्सयणाणि य ।
धूणादाणाइ लोगसि तं विजं परिजाणिया ॥ ११॥
धोयणं रयणं चेव वत्थीकम्मं विरेयणं ।
वमणञ्जणपलीमंथं तं विजं परिजाणिया ॥१२॥
गन्धमल्लसिणाणं च दन्तपक्खालणं तहा ।
परिग्गहित्थिकम्मं च तं विजं परिजाणिया ॥१३॥
उद्देसियं कीयगडं पामिचं चेव आहडं ।
पूर्य अणेसणिजं च तं विजं परिजाणिया ॥ १४ ॥
आसूणिमक्खिरागं च गिद्धवघायकम्मगं ।
उच्छोलणं च ककं च तं विजं परिजाणिया ॥ १५ ॥
संपसारी कयाकिरिए पसिणाययणाणि य ।
सागारियं च पिण्डं च तं विजं परिजाणिया ॥१६॥
अट्ठावयं न सिक्खिज्जा वेहाईयं च नो वए।
हत्थकम्मं विवायं च तं विजं परिजाणिया ॥ १७॥
पाणहाओ य छत्तं च नालीयं वालवीयणं ।
परकिरियं अन्नमन्नं च तं विजं परिजाणिया ॥ १८ ॥

1.9.30.]
धस्मज्झयणे
उच्चारं पासवणं हरिएसु न करे मुणी ।
वियडेण वा वि साहट्ट नावमज्जे कयाइ वि ॥ १९ ॥
परमत्ते अन्नपाणं न भुञ्जेज कयाइ वि ।
परवत्थं अचेलो वि तं विजं परिजाणिया ॥२०॥
आसन्दी पलियङ्के य निसिजं च गिहन्तरे ।
संपुच्छणं सरणं वा तं विजं परिजाणिया ॥ २१॥
जसं कित्ति सिलोगं च जा य वन्दणपूयणा ।
सव्वलोयसि जे कामा तं विजं परिजाणिया ॥ २२॥
जेणेहं निव्वहे भिक्खू अन्नपाणं तहाविहं ।
अणुप्पयाणमन्नोसि तं विजं परिजाणिया ॥ २३ ॥
एवं उदाहु निग्गन्थे महावीरे महामुणी ।
अणन्तनाणदंसी से धम्म देसितवं सुयं ॥ २४ ॥
भासमाणो न भासेजा नेव वम्फेज मम्मयं ।
माइट्टाणं विवजेजा अणुचिन्तिय वियागरे ॥ २५ ॥
तत्थिमा तझ्या भासा जं वइत्तागुतप्पई ।
जं छन्नं तं न वत्तव्वं एसा आणा नियाण्ठिया ॥ २६ ॥
होलावायं सहीवायं गोयावायं च नो वए ।
तुमं तुमं ति अमणुन्नं सव्यसो तं न वत्तए ॥ २७ ॥
अकुसीले सया भिक्खू नेव संसग्गिय भए ।
सुहरूवा तत्थुवस्सग्गा पडिबुज्झेज ते विऊ ॥ २८ ॥
नन्नत्थ अन्तराएणं परगेहे न निसीयए ।
गामकुमारियं किडं नाइवेलं हसे मुणी ॥ २९ ॥
अणुस्सुओ उरालेसु जयमाणो परिचए ।
चरियाए अप्पमत्तो पुट्ठो तत्थ हियासए ॥ ३० ॥

सूयगडम्मि
[1. 9. 31-
हम्ममाणो न कुप्पेज बुच्चमाणो न संजले ।
सुमणे अहियासेजा न य कोलाहलं करे ॥ ३१ ॥
लद्धे कामे न पत्थेजा विवेगे एवमाहिए ।
आयरियाई सिक्खेजा बुद्धाणं अन्तिए सया ॥ ३२ ॥
सुस्सूसमाणो उवासेजा सुप्पन्नं सुतवस्सियं ।
वीरा जे अत्तपन्नेसी धिइमन्ता जिइन्दिया ॥ ३३ ॥
गिहे दीवमपासन्ता पुरिसादाणिया नरा ।
ते वीरा बन्धगुम्मुक्का नावकंखन्ति जीवियं ॥ ३४ ॥
अगिद्धे सदफासेसु आरम्भेसु अनिस्सिए ।
सव्वं तं समयातीयं जमेयं लवियं बहु ॥ ३५ ॥
अइमाणं च मायं च तं परिन्नाय पण्डिए ।
गारवाणि य सव्वाणि निव्वाणं संधए मुणि ॥३६॥
त्ति बेमि ॥
धम्मज्झयणं नवमं ॥
समाहियज्झयणे दसमे
1.10
आषं मईमं अणुवीइ धम्म अज्जू समाहि तमिमं सुणेह ।
अपडिन्न भिक्खू उ समाहिपत्ते अणियाण भूएमु परिव्वएजा ॥ १॥
उड्डे अहे यं तिरियं दिसासु तसा य जे थावर जे य पाणा ।
हत्थेहि पाएहि य संजमित्ता अदिन्नमन्नेसु य नो गहेजा ॥ २ ॥
सुयक्खायधम्मे वितिगिच्छतिण्णे लाढे चरे आयतुले पयासु ।
आयं न कुजा इह जीवियट्टी चयं न कुजा सुतवस्सि भिक्खू ॥३॥

1. 10. 15.]
समाहियज्झयणे
सविन्दियाभिनिव्वुडे पयासु चरे मुणी सबउ विप्पमुक्के ।
पासाहि पाणे य पुढो वि सत्ते दुक्खेन अट्टे परितप्पमाणे ॥ ४ ॥
एएमु वाले य पकुव्वमाणे आवट्टई कम्मसु पावएसु ।
अइवायओ कीरइ पावकम्मं निउञ्जमाणे उ करेइ कम्मं ॥ ५ ॥
आदीणवित्ती व करेइ पावं मन्ता उ एगन्तसमाहिमाहु ।
बुद्धे समाहीय रए विवगे पाणाइवाया विरए ठियप्पा ॥६॥
सव्वं जगं तू समयागुपेही पियमप्पियं कस्स वि नो करेजा ।
उद्याय दीणो य पुणो विसण्णो संपूयणं चेव सिलोयकामी ॥ ७॥
आहाकडं चेव निकाममीणे नियामचारी न विसण्णमेसी ।
इत्थीसु सत्ते य पुढो य बाले परिग्गहं चेव पकुव्बमाणे ॥८॥
वेराणुगिद्धे निचयं करेइ इओ चुए से इहमहदुग्गं ।
तम्हा उ मेहावि समिक्ख धम्मं चरे मुणी सबउ विप्पमुक्के ॥ ९॥
आयं न कुजा इह जीवियही असज्जमाणो य परिव्वएज्जा ।
निसम्मभासी य विणीय गिद्धि हिंसन्नियं वा न कह करेजा ॥ १० ॥
आहाकडं वा न निकामएजा निकामयन्ते य न संथवेजा।
धुणे उरालं अणुवेहमाणे चिच्चा न सोयं अणवेक्खमाणो ॥ ११ ॥
एगत्तमेयं अभिपत्थएजा एवं पमोक्खो न मुसं ति पासं ।
एस प्पमोक्खो अमुसे वरे वि अकोहणे सच्चरए तवस्सी ॥ १२ ॥
इत्थीसु या आरय मेहुणाओ परिग्गहं चेव अकुव्वमाणे ।
उच्चावएसुं विसएसु ताई निस्संसयं भिक्खु समाहिपत्ते ॥ १३ ॥
अरई रई च अभिभूय भिक्खू तणाइफासं तह सीयफासं ।
उण्डं च दंसं चहियासएज्जा सुभि व दुभि व तितिक्खएजा ॥ १४ ॥
गुत्तो वईए य समाहिपत्तो लेसं समाहट्टु परिव्वएजा ।
गिहं न छाए न वि छायएजा संमिस्समावं पयहे पयासु ॥ १५ ॥

सूयगडम्मि [1. 11. 16- जे केइ लोगम्मि उ अकिरियआया अन्नेग पुट्ठा धुयमादिसन्ति । आरम्भसत्ता गढिया य लोए धम्मं न जागन्ति विमोक्खहउँ ॥ १६ ॥ पुढो य छन्दा इह माणवा उ किरियाकिरीयं च पुढो य वायं । जायस्स बालस्स पकुछ देहं पवड्डई वेरमसंजयस्स ॥ १७॥ आउक्खयं चेव अबुझमाणे ममाइ से साहसकारि मन्दे । अहो य राओ परितप्पमाणे अट्टेसु मूढे अजरामरे व्व ॥ १८॥ जहाहि वित्तं पसवो य सव्वं जे बन्धवा जे य पिया य मित्ता। लालप्पई से वि य एइ मोहं अन्ने जगा तंसि हरन्ति वित्तं ॥ १९ ॥ सीहं जहा खुड्डमिगा चरन्ता दूरे चरन्ति परिसंकमाणा । एवं तु मेहावि समिक्ख धर्म दूरेण पावं पविजएजा ॥ २० ॥ संबुज्झमाणे उ नरे मईभ पानाउ अप्पाण निवट्टएजा । हिंसप्पस्याइँ दुहाई मत्ता वेरानुबन्धीणि महब्भयाणि ॥ २१ ॥ मुसं न बूया मुणि अत्तगामी निव्याणमेयं कसिणं समाहिं । सयं न कुजा न य कावेजा करन्तमन्नं पि य नाणुजाणे ॥ २२ ॥ सुद्धे सिया जाएँ न दूसएजा अमुच्छिए न य अझोववन्ने । धिइमं विमुक्के न य पूयणही न सिलोयगामी य परिचएजा ॥ २३ ॥ निक्खम्म गेहाउ निरावकखी कायं विउस्सेज नियाणछिन्ने । नो जीवियं नो मरणाभिकखी चरेज भिक्खू वलया विमुक्के ॥ २४ ॥ त्ति बेमि ॥ समाहियज्झयणं दसम 1. 11 10.] मग्गज्झयणे मग्गज्झयणे एयारहमे 1.11. कयरे मग्ग अक्खाए माहणेणं मईमया । जं मग उजु पावित्ता ओहं तरइ दुत्तरं ॥ १ ॥ जं मग्गं णुत्तरं सुद्धं सव्वदुक्खविमोक्खणं । जाणासि णं जहा भिक्खू तं णो ब्रूहि महामुणी ॥ २ ॥ जइ णो केइ पुच्छिज्जा देवा अदुव माणुसा । तेसिं तु कयरं मग्गं आइक्खेत कहाहि णो ॥३॥ जइ वो केइ पुच्छिज्जा देवा अदुव माणुसा । तेसिमं पडिसाहेजा मग्गसारं सुणेह मे ॥४॥ अणुपुव्वेण महाघोरं कासवेण पवेइयं । जमायाय इओ पुव्वं समुदं ववहारिणो ॥ ५ ॥ अतरिंसु तरन्तेगे तरिस्सन्ति अणागया । तं सोचा पडिवक्खामि जन्तवो तं सुणेह मे ॥६॥ पुढवीजीवा पुढो सत्ता आउजीवा तहागणी । वाउजीवा पुढो सत्ता तणरुक्खा सबीयगा ॥ ७॥ अहावरा तसा पाणा एवं छकाय आहिया । एयावए जीवकाए नावरे कोइ विजई ॥ ८ ॥ सव्वाहि अणुजुत्तीहि मइमं पडिलेहिया । सव्वे अकन्तदुक्खा य अओ सव्वे न हिंसया ॥ ९ ॥ एवं खु नाणिणो सारं जं न हिंसइ कंचण । अहिंसा समयं चेव एयावन्तं वियाणिया ॥ १० ॥ सूयगड-४ qwa

५०
सूयगडम्मि
[1 11. 11-
उर्दु अहे य तिरियं जे केइ तसथावरा ।
सव्वत्थ विरई विआ सन्ति निवागमाहियं ॥ ११ ॥
पभू दोसे निराकिच्चा न विरुज्झेज केण वि ।
मणसा वयसा चेव कायसा चेव अन्तसो ॥ १२ ॥
संवुडे से महापन्ने धीरे दत्तेसणं चरे ।
एसणासमिए निचं वञ्जयन्ते अणेसणं ॥१३॥
भूयाई च समारम्भ तमुदिस्सा य जंकडं ।
तारिसं तु न गिण्हेजा अन्नपाणं सुसंजए ॥ १४ ॥
पूईकम्मं न सेवेजा एस धम्मे बुसीमओ ।
जं किंचि अभिकंखेजा सव्यसो तं न कप्पए ॥ १५ ॥
हणन्तं नाणुजाणेजा आयगुत्ते जिइन्दिए ।
ठाणाइ सन्ति सड्डीणं गामेसु नगरेसु वा ॥ १६ ॥
तहा गिरं समारब्म अत्थि पुण्णं ति नो वए ।
अहवा नत्थि पुण्णं ति एवमेयं महब्भयं ॥ १७ ॥
दाणहया य जे पाणा हम्मन्ति तसथावरा ।
तसिं सारक्वणहाए तम्हा अस्थि त्ति नो वए ॥ १८ ॥
जर्सि तं उवकप्पन्ति अन्नपाणं तहाविहं ।
तेसिं लाभन्तरायं ति तम्हा नत्थि ति नो वए ॥ १९ ॥
जे य दाणं पसंसन्ति वहमिच्छन्ति पाणिणं ।
जे य णं पडिसेहन्ति वित्तिच्छेयं करन्ति ते ॥ २० ॥
दुहओ वि ते न भासन्ति अत्थि वा नत्थि वा पुणो ।
आर्य रयस्स हेच्चा णं निव्वाणं पाउणन्ति ते ॥ २१ ॥
निव्वाणं परमं बुद्धा नक्खत्ताण व चन्दिमा ।
तम्हा सया जए दन्ते निव्वाणं संधए मुणी ॥ २२ ॥

1. 11 34 ]
मग्गज्झयणे
वुज्झमाणाण पाणाणं किञ्चन्ताण सकम्मुणा ।
आघाइ साहु तं दीवं पइटेसा पवुच्चई ॥ २३ ॥
आयगुत्ते सया दन्ते छिन्नसोए अणासवे ।
जे धम्म सुद्धमक्खाइ पडिपुण्णमणेलिसं ॥ २४ ॥
तमेव अवियाणन्ता अबुद्धा बुद्धमाणिणो ।
वुद्धा मो त्ति य मन्नन्ता अन्त एए समाहिए ॥ २५ ॥
ते य वीयोदगं चेव तमुदिस्सा य जं कडं ।
भोच्चा झाणं झियायान्त अखेयन्नासमाहिया ॥ २६ ॥
जहा ढंका य कंका य कुलला मग्गुका सिही ।
मच्छसणं झियायन्ति झाणं ते कलुसाधर्म ॥ २७ ॥
एवं तु समणा एगे मिच्छदिट्ठी अणारिया ।
विसएसणं झियायन्ति कंका वा कलुसाहमा ॥ २८ ॥
सुद्धं मग्गं विराहित्ता इहमेगे उ दुम्मई ।
उम्मग्गगया दुक्खं घायमेसन्ति तं तहा ॥ २९ ॥
जहा आसाविणिं नावं जाइअन्धो दुरूहिया ।
इच्छई पारमागन्तुं अन्तरा य विसीयइ ॥ ३० ॥
एवं तु समणा एगे मिच्छदिट्टी अणारिया ।
सोयं कसिणमावन्ना आगन्तारो महब्भयं ॥ ३१ ॥
इमं च धम्ममायाय कासवेण पवेइयं ।
तरे सोयं महाघोरं अत्तत्ताए परिव्वए ॥ ३२ ॥
विरए गामधम्महिं जे केइ जगई जगा ।
तेसिं अवुत्तमायाए थाम कुव्वं परिव्वए ॥ ३३ ॥
अइमाणं च मायं च तं परिन्नाय पण्डिए ।
सव्वमेयं निराकिच्चा निव्वाणं संधए मुणी ॥ ३४ ॥

सूयगडम्मि
[1. 11. 35-
संधए साहुधम्मं च पावधम्मं निराकरे ।
उवहाणवीरिए भिक्खू कोहं माणं न पत्थए ॥ ३५ ॥
जे य वुद्धा अतिकन्ता जे य बुद्धा अगागया ।
सन्ति तेसिं पइट्टाणं भूयाणं जगई जहा ॥ ३६ ॥
अह णं वयमावन्नं फासा उच्चावया फुसे ।
न तेसु विणिहण्णेजा वारण व महागिरी ॥ ३७॥
संवुडे से महापन्ने धीरे दत्तेसणं चरे ।
निम्बुडे कालमाकंखी एवं केवलिणो मयं ॥ ३८॥
ति बेमि ॥
मग्गज्झयणं एयारहमं ॥
समोसरणज्झयणे वारहमे
1 12
चत्तारि समोसरणाणिमाणि पावादुया जाइँ पुढो वयन्ति ।
किरियं अकिरियं विणयं ति तइयं अन्नाणमाहंसु चउत्थमेव ॥ १॥
अन्नाणिया ता कुसला वि सन्ता असंथुया नो वितिगिच्छतिण्णा ।
अकोविया आहु अकोवियेहि अणाणुवीइत्तु मुसं वयन्ति ॥२॥
सचं असचं इति चिन्तयन्ता असाहु साहु
त्ति
उदाहरन्ता।
जेमे जणा वेणझ्या अणेगे पुट्ठा वि भावं विणइंसु नाम ॥३॥
अणोवसंखा इइ ते उदाहु अढे स ओभासइ अम्ह एवं ।
लवावसकी य अणागएहिं नो किरियमाहंसु अकिरियवाई ॥४॥
संमिस्सभावं च गिरा गहीए से मुम्मुई होइ अणाणुवाई ।
इमं दुपस्वं इममेगपक्खं आहेसु छलाययणं च कम्मं ॥ ५॥

1.12.17 ] समोसरणज्झयणे ते एवमम्वन्ति अबुझमाणा विरूवरूवाणि अकिरियवाई । जे मायइत्ता वहवे मणूया भान्ति संसारमणोवदग्गं ॥६॥ नाइचो उदेह न अत्थरोइ न चन्दिमा वड्डइ हायई वा । सलिला न सन्दन्ति न वन्ति वाया वो नियओ कसिणे हु लोए ॥७॥ जहा हि अन्धे सह जोडणावि रूबाई नो पस्सइ हीणनेत्ते । सन्तं पि ते एवनकिन्यिवाई किरियं न पस्तन्ति निरुद्धपन्ना ॥ ८ ॥ संवच्छरं सुविणं लक्वगं च निमित्तदेहं च उप्पाइयं च । अहङ्गमेयं बहवे अहित्ता लोगति जाणन्ति अणागयाई ॥ ९ ॥ केई निमित्ता तहिया भवन्ति कसिंचि तं विप्पडिएड् नाणं । ते विजभावं अणहिजलाणा आहंसु विजापरिमोक्खमेव ॥ १० ॥ ते एवमक्वन्ति समिच लोगं तहा तहा समणा माहणा य । सयंकडं नन्नकडं च दुक्खं आहेसु विजाचरणं पनोक्वं ॥ ११ ॥ चक्खु लोगसिह नायगा उ मग्गाणुसासन्ति हियं पयाणं । तहा तहा सासयमाहु लोए जसी पया माणव संपगाढा ॥ १२ ॥ जे रक्खसा वा जालोड्या वा जे वा सुरा गंधब्बा य काया । आगासगामी य पुढोसिया जे पुणो पुणो विप्परियासुवेन्ति ॥ १३ ॥ जमाहु ओहं सलिलं अपारगं जाणाहि णं भवगहणं दुमोक्खं । जंसी विसण्णा विसयङ्गणाहिं दुहओ बि लोयं अणुसंचरन्ति ॥ १४ ॥ न कम्मुणा कम्म खवेन्ति वाला अकम्मुणा कम्म खवेन्ति धीरा । मेहाविणो लोभमयावईया संतोसिणो नो पकरेन्ति पावं ॥ १५ ॥ ते तीयउप्पलमणागयाई लोगस्स जागन्ति तहागयाई । नयारो अन्नेसि अणन्ननेया बुद्धा हु ते अन्तकडा भवन्ति ॥ १६ ॥ ते नेव कुव्बन्ति न कारयेन्ति भूयाहिसंकाइ दुगुञ्छमाणा । सया जया विप्पणमन्ति धीरा विन्नत्ति धीरा य हवन्ति एगे ॥१७॥ ते

सूयगडम्नि
[1. 12. 18-
उहरे य पाणे बुड्ढे य पाणे ते अत्तओ पासइ सब्बलोए ।
उबेहई लोगमिणं महन्तं बुद्धेपमत्तेसु परिब्बएजा ॥ १८ ॥
जे आयओ परओ वा विनचा अलप्पणो होन्ति अलं परेसिं।
तं जो भूयं च सयावसेजा जे पाउकुजा अणुबीइ धम् ॥१९॥
अत्ताण जो जाणइ जो य लोग गई च जो जागइ नागई च ।
जो सासयं जाण असामयं च जाईच मरणं च जोवनायं ॥ २० ॥
अहो वि सताग विउणं च जो आसवं जागइ शंबरं च ।
दुक्खं च जो जामइ निजरं च सो भासिउमरिहइ किरियवायं ॥ २१ ॥
सदेसु रूबेसु असञ्जमागे गन्धेनु रलेसु अदुस्समाणे ।
नो जीवियं नो भरणाहिखी आयाणगुत्ते वलया विमुक्के ॥ २२ ॥
त्ति बेमि ॥
समोसरणज्झयणं वारहम
साहतहीयज्झयणे तेरहम
1 13
आहत्तहीयं तु पवेय नाणप्यारं पुस्तिस्स जार्य ।
सओ य धम्म असओ असील सन्ति असन्ति करिस्तामि पाउं ॥ १ ॥
अहो य राओ य समुट्टिएहिं तहागरहि पडिलब्भ धम्म ।
समाहिमाघायमजोसयन्ता सत्यारमेव करुसं वयन्ति ॥ २॥
विसोहियं ते अणुकाहयन्ते जे आयभावेण वियागरेज्जा ।
अहाणिए होइ बहुगुणाण जे नाणसंकाइ मुसं वएजा ॥ ३ ॥
जे यावि पुट्ठा पलिउञ्चयान्ति आयाणमझु खलु वञ्चइत्ता ।
असाहुणो ते इह साहुमाणी मायणि एस्सन्ति अणन्तघायं ॥४॥

1.13 161
आहत्तहीयज्झयणे
जे कोहणे होइ जयभासी विओसिय जे उ उदीरएजा ।
अन्वे व से दण्डपह गहाय अविओसिए धासई पावकम्मी ॥ ५ ॥
जे विग्गहीए अनायमासीन से सने होइ अझझपत्ते ।
ओबायकारी य हिरीमणे य एगन्तदिट्टी य अमाहरूबे ॥ ६ ॥
से पेसले सुहुने पुरिसजाए जच्चभिए चेव सुउजुयारे ।
बहुं पि अगुसालिएँ में तहचा सलेहु से होई अझझपते ॥ ७॥
जे यानि अप्पं वसुति सत्ता संखाय वायं अमरिक्स कुजा ।
तबेण वाह सहिउ ति भत्ता अजणं पस्सइ बिम्बनूयं ॥ ८ ॥
एगन्तकूडेण उसे पलेइ न विआई योगपयसि गोत्ते ।
जे माणणहेण विउकसेजा असुलभतरेण अवुज्झमाणे ॥९॥
जे माहणे खत्तियजायए वा तहुग्गपुत्ते तह लेच्छई वा ।
जे पाईए परदत्तभोई गोते न जे थमइ माणबद्धे ॥ १० ॥
न तस्स जाई व कुलं व ताणं नबत्थ विजाचरणं सुचिणं ।
निक्सम्म से सेवइ गारिक न से पारए होइ विमोयणाए ॥११॥
निकिंचणे भिक्खु सुलूहजीवी जे गारयं होइ सिलोगकामी ।
आजीवमेयं तु अबुज्झमाणो पुणो पुणो विपरियासुबेति ॥ १२ ॥
जे भासवं भिक्षु सुसाहुवाई पडिहाण होइ विसारए य ।
आगाढपने सुविभावियप्पा अन्नं जणं पनया परिहवेजा ॥ १३ ॥
एवं न से होइ समाहिपत्ते जे पनवं भिक्खु विउकसेजा ।
अहवा वि जे लाहमयावलित्ते अन्नं जण खिंसइ बालपन्ने ॥ १४ ॥
पन्नामयं चेव तवोमयं च निनामए गोयमयं च भिक्खू ।
आजीवगं चेव चउत्थमाहु से पण्डिए उत्तमपोग्गले से ॥ १५ ॥
मयाइँ एयाइँ विगिञ्च धीरा न ताणि सेवान्ति सुधीरधम्मा ।
ते सव्वगोत्तावगया महेसी उच्चं अगोत्तं च गतिं वयन्ति ॥ १६ ॥

५६
सूयगडम्मि
[1. 13. 17-
भिक्खू मुयचे तह दिधम्झे गामं च नगरं च अगुप्पविस्सा ।
से एसणं जाणमणेसणं च अन्नस्स पागस्स अणाणुगिद्धे ॥ १७ ॥
अरई रई च अभिभूय भिकाबू बहूजणे वा तह एगचारी ।
एगन्तमोणेण वियागरेजा एगस्स जन्तो गइरागई य ॥ १८ ॥
सयं समेच्चा अदुवा वि सोचा भासेज धम्म हिययं पयाणं ।
जे गरहिया सणियाणप्पओगान ताणि सेवन्ति सुधीरधना ॥ १९ ।।
केसिंचि तक्काइ अबुझ भावं खुदं पि गच्छेञ्ज असदहाणे ।
आउस्स कालाइयारं वधाए लागुनाणे य परेसु अहे ॥ २० ॥
कम्मं च छन्दं च विगिञ्च धीरे विणइज ऊ लबउ आयभावं ।
रूवेहि लुप्पन्ति भयावहेहिं विजं गहाया तस्तथावरहिं ॥२१॥
न पूयणं चेव सिलोयकानी पियमप्पियं कस्सइ नो करेजा ।
सव्वे अणडे परिवजयन्ते अणाउले या अकसाइ भिक्खू ॥ २२ ॥
आहत्तीयं समुपेहमाणे सव्वेहि पाणेहि निहाय दण्डं ।
नो जीवियं नो भरणाहिकंती परिव्यएजा वलया विमुक्के ॥ २३॥
त्ति बेमि॥
आहत्तहीयज्झयणं तेरहम
गन्थज्झयणे चोदहमे
1.14.
गन्थं विहाय इह सिक्खमाणो उट्ठाय सुवम्भचेरं वसेजा।
ओवायकारी विणयं सुसिक्खे जे छेय से विप्पामायं न कुजा ॥१॥
जहा दियापोयमपत्तजायं सावासगा पविउं मन्नमाणं ।
तमचाइयं तरुणमपत्तजायं ढंकाइ अव्वत्तगमं हरेजा ॥२॥

1.14. 14]]
गन्थज्झयणे
एवं तु सेहं पि अपुट्टधम्मं निस्सारियं बुसिमं मन्नमाणा ।
दियस्स छायं व अपत्तजायं हरिंसु णं पावधम्मा अणेगे ॥३॥
ओमाणपिच्छे मणुए समाहिं अणोसिए णन्तकारं ति नच्चा ।
ओभासमाणे दवियस्स वित्तं न निकसे बहिया आसुपन्नो ॥ ४ ॥
जे ठाणओ य सयमासणे य परकमे यावि सुसाहुजुत्ते ।
समिईसु गुत्तीसु य आयपन्ने वियागरिं ते य पुढो वएजा ॥ ५ ॥
सदाणि सोचा अदु भेरवाणि अणासवे तेसु परिव्वएजा ।
निदं च भिक्खू न पमाय कुञ्जा कहकहं वा वितिगिच्छतिण्णे ॥६॥
डहरेण बुद्रुणणुसासिए उ राइणिएणावि समव्वएणं ।
सम्मं तयं थिरओ नाभिगच्छे निजन्तए वावि अपारए से ॥ ७ ॥
विउहिएणं सनयागुसिहे डहरेण बुढ्ढेण उ चोइए य ।
अञ्चुटियाए घडदासिए वा अगारिणं वा समयागुसिझे ॥ ८ ॥
न तेसु कुज्झे न य पव्यहेजा न यावि किंची फरसं वएज्जा ।
तहा करिस्सं ति पडिस्सुणेजा सेयं खु मेयं न पक्षाय कुजा ॥ ९॥
वांसि मूढस्स जहा अमूढा मग्गाणुसासन्ति हियं पयाणं ।
तेणेव मज्झं इणमेव सेयं जमे बुहा समणुसासयन्ति ॥ १० ॥
अह तेण मूढेण अमूढगस्स कायव्य पूया सविसेसजुत्ता ।
एओवमं तत्थ उदाहु वीरे अणुगम्म अत्थं उवणेइ सम्मं ॥ ११ ॥
नेया जहा अन्धकारंसि राओ मग्गं न जाणाइ अपस्समाणे ।
से सूरियस्स अब्भुग्गमेणं मग्गं वियाणाइ पगासियंसि ॥ १२ ॥
एवं नु सेहे वि अपुटधम्मे धम्मं न जाणाइ अवुज्झमाणे ।
से कोविए जिणवयणेण पच्छा सूरोदए पासइ चक्खुणेव ॥ १३ ॥
उड्डे अहे यं तिरियं दिसासु तसा य जे थावर जे य पाणा ।
सया जए तेसु परिचएजा मणप्पओसं अविकम्पमाणे ॥ १४ ॥

सूयगडम्मि
[1.14.15-
कालेण पुच्छे सनियं पयासु आइक्खमाणो दवियस्स वित्तं ।
तं सोयकारी य पुढो पवेसे संखा इमं केवलियं समाहिं ॥ १५ ॥
अस्लि सुठिचा तिविहेण तायी एएलु या सन्ति निरोहमाहु ।
ते एवमक्यन्ति तिलोगदंसी न भुञ्जमेयन्ति पायसंगं ॥ १६॥
निका से भिक्खु समीहियई पडिमागवं होई विसारए य ।
आयाणी वोदाममाण उबेच सुद्धेण उबेड मोक्वं ॥ १७ ॥
मंखाइ धन्मं च वियागरन्ति बुद्धा हु ते अन्तकरा भवन्ति ।
ते पारगा दोण्ह विनोयणाए संसोधियं पण्हमुदाहरन्ति ॥ १८ ।।
नो छायए नो वि य दसएजा माणं न सेवेञ्ज पगासणं च ।
न यावि पन्ने परिहास कुजान यासियात्राय वियागरेजा ॥१९॥
सूयाभिसंकाइ दुगुच्छाणे न निव्वहे मन्तपएण गोयं ।
न किंचिमिच्छे म गुए पयासुं असाहुधम्माणि न संवएजा ॥ २० ॥
हासं पिनो संघइ पावधो ओए तईयं फरसं वियाणे ।
नो तुच्छए नो य विक्रथइजा अगाइले या अकलाइ भिक्खू ॥२१॥
संकेज यातंकियभाव मिक्व विभजवायं च वियागरेजा ।
भातादुयं धम्मसमुडिएहि वियागरेजा समयासुपने ॥ २२ ॥
अणुगच्छमाणे वितहं विजाणे तहा तहा साहु अककलेणं ।
न कत्थई मास विहिंसइजा निरुद्धगं वा वि न दीहइजा ॥ २३ ॥
समालवेजा पडिपुण्णभासी निसामिया समियाअहदंसी ।
आणाइ सुद्धं वयणं भिउजे अभिसंधए पावविवेग भिक्खू ॥ २४ ॥
अहावुझ्याई सुसिक्खएजा जइजया नाइवेलं वएज्जा ।
से दिहिमं दिहि न लसएन्जा से जागइ भासिउं तं समाहिं ॥२५॥
अल्सए नो पच्छन्नभासी नो सुत्तमत्थं च करेज ताई ।
सत्थारमत्ती अणुवीइ वायं सुयं च सम्म पडिवाययन्ति ॥ २६ ॥

1.15. S.]
आयाणियज्झयणे
से सुद्धसुत्ते उबहाणवं च धम्मं च जे विन्दइ तत्थ तत्थ ।
आएञ्जबके कुसले वियत्ते स अरिहाइ भासिउं तं समाहिं ॥२७॥
तिमि ॥
गन्थजायणं चोहहम
आयाणियज्झयणे पण्णरहमे
1 15.
जमईअं पडुप्पन्न आगामि च नायओ ।
सव्वं मन्नइ त ताई दसणाचरणन्तए ॥१॥
अन्तए वितिगिच्छाए ले जागा अपेलिस।
अणेलिसस्स अक्खाया न से होइ तहिं तहिं ॥२॥
तहिं तहिं सुयक्वायं से य सच्चे सुआहिए ।
सया सच्चेण संपन्ने मेत्तिं भूएहि कप्पए ॥३॥
भूएहि न विरुज्झेजा एस धम्मे बुसीमओ।
बुसिमं जगं परित्राय अस्सिं जीवियमावणा ॥४॥
भावणाजोगसुद्धप्पा जले नावा व आहिया ।
नावा व तीरसंपन्ना सव्वदुक्खा तिउट्टइ ॥ ६ ॥
तिउट्टई उ मेहावी जाणं लोगंसि पावगं ।
तुट्टन्ति पावकम्माणि नवं कम्ममकुवओ ॥ ६ ॥
अकुव्वओ नवं नत्थि कम्मं नाम विजाणइ ।
विनाय से महावीरे जेण जाई न निजई ॥ ७॥
न मिजई महावीरे जस्स नत्थि पुरेकडं ।
वाउ व्व जालमञ्चेइ पिया लोगंसि इत्थियो ॥ ८॥

६०
सूयगडम्मि
[1. 15.9-
से
इथियो जे न सेवन्ति आइमोक्खा हु ते जणा।
जणा बन्धगुम्मुक्का नावकंखन्ति जीवियं ॥९॥
जीवियं पिडओ किच्चा अन्तं पावन्ति कम्मुणं ।
कम्मुणा संमुहीभूया जे मग्गमणुसासई ॥१०॥
अगुसासणं पुढो पाणी वसु पूयणासु ते ।
अणासए जए दन्ते दढे आरयमेहुणे ॥ ११ ॥
नीवारे वन लीएजा छिन्नसोए अणाविले ।
अणाइले सया दन्ते संधि पत्ते अगेलिसं ॥ १२ ॥
अणेलिसस्स खेयन्ने न विरुज्झेज केणइ ।
मगसा वयसा चेव कायसा चेव चक्खुमं ॥ १३ ॥
हु चयू मगुस्साणं जे कंखाए य अन्तए ।
अन्तेण खुरो वहई चकं अन्तेण लोहई ॥ १४ ॥
अन्ताणि धीरा सेवन्ति तेण अन्तकरा इह ।
इह माणुस्सए ठाणे धम्मभाराहिउ नरा ॥१५॥
निश्यिता व देवा वा उत्तरीए इयं सुयं ।
सुयं च मेयमेगेसिं अमणुस्सेसु नो तहा ॥१६॥
अन्तं करन्ति दुक्खाणं इहमेगेसिमाहियं ।
आघायं पुण एगेसिं दुल्लभयं समुस्सए ॥ १७ ॥
इओ विद्धंसमाणस्स पुणो संबोहि दुल्लहा ।
दुल्लहाओ तहचाओ जे धम्म वियागरे ॥ १८ ॥
जे धम्म सुद्धभक्खन्ति पडिपुण्णमणेलिसं ।
अणेलिसस्स जं ठाणं तस्स जम्मकहा कओ ॥ १९ ॥
कओ कयाइ मेहावी उप्पजन्ति तहागया ।
तहागया अप्पडिन्ना चक्खू लोगस्सगुत्तरा ॥ २०॥

1 16.1] गाहज्झयणे ६१, अणुत्तरे य ठाणे से कासवेण पवेइए । जं किच्चा निव्वुडा एगे नि पावन्ति पण्डिया ॥२१॥ पण्डिए वीरियं लड़े निग्वायाय पवत्तगं । धुणे पुचकडं कम्मं नवं वा वि न कुबई ॥ २२ ॥ न कुबई महावीरे अणुपुबकडं रयं । रयसा संमुहीभूया कम्मं हेचाण जं मयं ॥ २३ ॥ जं मयं सव्वसाहूणं तं मयं सल्लगत्तणं । साहइत्ताण तं तिण्णा देवा वा अभविंसु ते ॥ २४ ॥ अभविंसु पुरा धीरा आगमिस्सा वि सुव्वया । दुन्निबोहस्स मग्गस्स अन्तं पाउकरा तिण्णे ॥ २५ ॥ त्ति बेमि ॥ आयाणियज्झयणं पण्णरहम गाहज्झयणे सोळसमे I 16 अहाह भगवं--एवं से दन्ते दविए बोसहकाए ति वच्चे माहणे त्ति वा १ समणे ति वा २ भिक्खु ति वा ३ निग्गन्थे त्ति वा ४ । पडिआह-भन्ते कहं नु दन्ते दविए वोसहकाए त्ति वच्चे माहणे त्ति वा समणे त्ति वा भिक्खु त्ति वा निग्गन्थे त्ति वा । तं नो बूहि महामुणी ॥ इति विरए सव्वपावकम्मेहिं पिजदोसकलह० अब्भक्खाण० परपरिवाय० अरइरइ० मायामोस० मिच्छादसणसल्लविरए समिए सहिए सया जए नो कुज्झे नो माणी माहणे ति वच्चे ॥१॥ एत्थ वि समणे अनिस्सिए अणियाणे आयाणं च अइवायं च मुसावायं च बहिद्धं च कोहं च माणं च मायं च लोहं च पिजं च पेसुन्न ६२ सूयगडम्मि [1. 16. 4- दोसं च इच्चेव जओ जओ आयाणं अप्पणो पदोसहेऊ तओ तओ आयाणाओ पुव्वं पडिविरए पाणाइवाया सिआ दन्ते दविए वोसहकाए समणे त्ति बच्चे ॥२॥ एत्थ वि भिक्खू अणुन्नए विणीए नामए दन्ते दविए वोसहकाए संविधुणीय विरूवरूवे परीसहोवसग्गे अज्झप्पजोगसुद्धादाणे उवहिए ठिअप्पा संखाए परदत्तभोई भिक्खु त्ति बच्चे ॥३॥ एत्थ वि निग्गन्थे एगे एगविऊ बुद्धे संछिन्नसोए सुसंजए सुस- मिए सुसामाइए आयवायपत्ते विऊ दुहओ वि सोयपलिछिन्ने धम्मट्टी धम्मविऊ नियागपडिवन्ने सामयं चरे दन्ते दविए वोसहकाए निग्गन्थे त्ति बचे ॥४॥ से एवमेव जाणह जमहं भयन्तारो ॥त्ति बेमि ॥ गाहज्झयणं सोळसम पढमे सुयक्वन्धे समत्ते ॥

सूयगडं बिइये सुयक्वन्धे

No text on this page.

पोण्डरियज्झयणे पढमे 2. ]. सुयं मे आउसं तेणं भगवया एवमक्खायं । इह खलु पोण्डरीए नामज्झयणे तरस णं अयमढे पन्नत्ते । से जहानामए पुक्खरिणी सिया बहुउदगा बहुसेया बहुपुक्खला लद्धहा पुण्डरिकिणी पासादिया दरिस- णिया अभिरूवा पडिरूबा। तीसे णं पुक्खरिणीए तत्थ तत्थ देसे देसे तहिं तहिं बहवे पउमवरपोण्डरीया बुझ्या, अणुपुबुढिया ऊसिया रुइला वण्णमन्ता गन्धमन्ता रसमन्ता फासमन्ता पासादिया दरिसणिया अभिरूवा पडिरूवा। तीसे णं पुक्खरिणीए बहुमज्झदेसभाए एगे महं पउमवरपोण्डरीए बुइए, अणुपुबुट्टिए असिए रुइले वण्णमन्ते गन्ध- मन्ते रसमन्ते फासमन्ते पासादीए जाव पडिरूवे । सव्वावन्ति च णं तीसे पुक्खरिणीए तत्थ तत्थ देसे देसे तहिं तहिं बहवे पउमवरपोण्ड- रीया वुझ्या अणुपुबुट्टिया ऊसिया रुइला जाव पडिरूवा। सव्वावन्ति च णं तीसे णं पुक्खरिणीए बहुमज्झदेसभाए एगे महं पउमवरपोण्ड- रीए बुइए अणुपुबुहिर जाव पडिरूवे ॥ १॥ अह पुरिसे पुरिन्थिमाओ दिसाओ आगम्म तं पुक्खरिणिं तीसे पुक्खरिणीए तीरे ठिच्चा पासइ तं महं एगं पउमवरपोण्डरीयं अणु- पुवुट्टियं ऊसियं जाव पडिरूवं । तए णं से पुरिसे एवं वयासी-अह- मंसि पुरिसे खेयन्ने कुसले पण्डिए वियत्ते मेहावी अबाले मग्गडे मग्ग- विऊ मग्गस्स गइपरिकमन्नू । अहमेयं पडमवरपोण्डरीयं उनिक्खिस्सामि त्ति कडु इइ वुया से पुरिसे अभिकमेइ त पुक्खरिणं । जावं जावं च णं अभिकमेइ तावं तावं च णं महन्ते उदए महन्ते सेए पहाणे तीरं अपत्ते पउमवरपोण्डरीयं नो हव्वाए नो पाराए अन्तरा पुक्खरिणीए सेयसि निसण्णे पढमे पुरिसजाए ॥२॥ सूयगड-५ ६६ सूयगडम्मि [2. 1. 3. 1- अहावरे दोच्चे पुरिसजाए । अह पुरिसे दक्षिणाओ दिसाओ आगम्म तं पुक्खरिणिं तीसे पुक्खरिणीए तीरे ठिच्चा पासइ तं महं एगं पउम- वरपोण्डरीयं अगुपुब्बुट्टियं पासादीयं जाच पडिरूवं । तं च एत्थ एगं पुरिसजायं पासइ पहीणतीरं अपत्तपउमवरपोण्डरीयं नो हव्याए नो पाराए अन्तरा पुक्खरिणीए सेयंसि निसणं । तए णं से पुरिसे तं पुरिसं एवं वयासी-अहो णं इमे पुरिसे अखेयन्ने अकुसले अपण्डिए अवियत्ते अमेहावी वाले नो मग्गडे नो मग्गविऊ नो मग्गस्स गइ- परिकमन्नू जंणं एस पुरिसे । अहमंसि खेयन्ने कुसले जाव पउमवर- पोण्डरीयं उन्निक्खिस्सामि । नो य खलु एयं परमवरपोण्डरीयं एवं उनिक्खेयव्वं जहा णं एस पुरिसे मन्ने। अहमंसि पुरिसे खेयन्ने कुसले पण्डिए वियत्ते मेहावी अवाले मग्गट्टे मग्गविऊ मग्गस्स गइपरिक्कमन्नू, अहमेयं पउमवरपोण्डरीयं उन्निक्खिस्सामि त्ति कटु इइ बुया से पुरिसे अभिक्कमे तं पुक्खरिणं । जावं जावं च णं अभिकमेइ तावं तावं च णं महन्ते उदए महन्ते सेए पहीणे तीरं अपत्ते पउमवरपोण्डरीयं नो हव्वाए नो पाराए अन्तरा पुक्वरिणीए सेयंसि निसण्णे दोचे पुरिसजाए ॥३॥ अहावरे तच्चे पुरिसजाए । अह पुरिसे पचत्थिमाओ दिसाओ आगम्म तं पुक्खरिणं तीसे पुस्खरिणीए तीरे ठिचा पासइ ते एगं पउम्बरपोण्डरीयं अणुपुबुड़ियं जाव पडिरूवं । ते तत्थ दोणि पुरिस- जाए पासइ पहीणे तीरं अपत्ते पउमवरपोण्डरीयं नो हव्वाए नो पाराए जाव सेयंसि निसण्णे । तए णं से पुरिसे एवं वयासी-अहो णं इमे पुरिसा अखेयन्ना अकुसला अपाण्डिया अवियता अमेहावी बाला नो भग्गडा नो मग्गविऊ नो मग्गस्स गइपरिकमन्नू जं णं एए पुरिसा एवं मने- अम्हे एयं पउमवरपोण्डरीयं उन्निक्खिस्सामो नो य खलु एयं पउमवर- पोण्डरीयं एवं उन्निक्वेयव्वं जहा णं एए पुरिसा मन्ने। अहमसि पुरिसे खेयन्न कुसले पण्डिए वियत्ते मेहावी अबाले मग्गडे मग्गविऊ 2. 169.11 पोण्डरियज्झयणे मग्गस्स गइपरिक्कमन्नू अहमयं पउमवरपोण्डरीयं उन्निक्खिस्सामि त्ति कट्ठ इति वुच्चा से पुरिसे अभिक्कमे तं पुक्खरिणं । जावं जावं च णं अभिकमे तावं तावं च णं महन्ते उदए महन्ते सेए जाव अन्तरा पुक्खरिणीए सेयंसि निसण्णे तच्चे पुरिसजाए ॥ ४ ॥ अहावरे चउत्थे पुरिसजाए । अह पुरिसे उत्तराओ दिसाओ आगम्म तं पुस्खरिणं तीसे पुक्खरिणीए तीरे ठिच्चा पासइ तं महं एगं पउमवर- पोण्डरीयं अणुपुबुट्टियं जाव पडिरूवं । ते तत्थ तिणि पुरिसजाए पासइ पहीणे तीरं अपत्ते जाव सेयंसि निसण्णे । तए णं से पुरिसे एवं वयासी-अहो णं इमे पुरिसा अखेयन्ना जाव नो मग्गस्स गइपरिक्कमन्नू जं णं एए पुरिसा एवं मन्ने-अम्हे एयं पउमवरपोण्डरीयं उन्निक्खि- स्सामो नो य खलु एयं पउमवरपोण्डरीयं एवं उन्निक्खेयव्वं जहा णं एए पुरिसा मन्ने । अहमंसि पुरिसे खेयन्ने जाव मग्गस्स गइपरि- कमन्नू, अहमेयं पउमवरपोण्डरीयं एवं उनिक्खिस्सामि त्ति कटु इतिचा से पुरिसे अभिक्कमे तं पुक्खरिणिं । जावं जावं च णं अभिक्कमे तावं तावं च णं महन्ते उदए महन्ते सेए जाव निसण्णे चउत्थे पुरिसजाए ॥५॥ अह भिक्खू लुहे तीरडी खेयन्ने जाव गइपरिकमन्नू अन्नयराओ दिसाओ वा अणुदिसाओ वा आगम्म तं पुक्खरिणं तीसे पुक्खरिणीए तीरे ठिच्चा पासइ तं महं एगं पउमवरपोण्डरीयं जाव पडिरूवं । तत्थ चत्तारि पुरिसजाए पासइ पहीणे तीरं अपत्ते जाव परमवरपोण्ड- रीयं नो हव्वाए नो पाराए अन्तरा पुक्खरिणीए सेयसि निसण्णे । तए णं से भिक्खू एवं वयासी-अहो णं इमे पुरिसा अखेयन्ना जाव नो मग्गस्स गइपरिक्कमन्नू जं एए पुरिसा एवं मन्ने अम्हे एयं परमवरपोण्डरीयं उनिक्खिस्सामो, नो य खलु एयं पउमवरपोण्डरीयं एवं उनिक्खे- यव्वं जहा णं एए पुरिसा मन्ने । अहमंसि भिक्खू लहे तीरही खेयन्ने ६८ सूयगडम्मि [2. 1.6 10- जाव गइपरिक्कमन्नू अहमेयं परमवरपोण्डरीयं उन्निक्खिस्सामि त्ति कटु इति बुच्चा से भिक्खू नो आभिकमे तं पुक्खरिणिं तीसे पुक्ख- रिणीए तीरे ठिच्चा सदं कुजा-उप्पयाहि खलु भो पउमवरपोण्डरीया उप्पयाहि । अह उप्पइए से पउमवरपोण्डरीए ॥ ६॥ किट्टिए नाए समणाउसो, अहे पुण से जाणियब्वे भवइ । भन्ते त्ति समणं भगवं महावीरं निग्गन्था य निग्गन्थीओ य वन्दन्ति नमंसन्ति वन्दित्ता नमंसित्ता एवं पयासी-किट्टिए नाए समणाउसो, अहं पुण से न जाणामो समणाउसो त्ति । समणे भगवं महावीरे ते य वहवे निग्गन्थे य निग्गन्थीओ य आमन्तेत्ता एवं वयासी-हन्त समणाउसो आइक्खामि विभावेभि कित्तेमि पवेएमि सअहें सहेउँ सनिमित्तं भुजो भुजो उवदंसेमि । से बेमि ॥ ७ ॥ लोयं च खलु मए अप्पाहटु समणाउसो पुक्खरिणी बुइया । कम्म च खलु मए अप्पाहटु समकाउसो से उदए बुइए । कामभोगे य खलु मए अप्पाह१ समणाउसो से सेए वुइए । जगजाणवयं च खलु भए अप्पाहटु समणाउसो ते वह पउमवरपोण्डरीए बुइए । रायाणं च खलु मए अप्पाहमु समणाउसो से एगे महं पउमवरपोण्डरीए वुइए । अन्नतित्थिया य खलु भए अप्पाहट्ट समणाउसो ते चत्तारि पुरिसजाया बुझ्या । धम्म च खलु मए अप्पाह१ समणाउसो से भिक्खू वुइए । धम्मतित्थं च खलु भए अप्पाहट्ट समणाउसो से तीरे बुइए । धम्म- कहं च खलु मए अप्पाहट्ट समणाउसो से सद्दे बुइए । निव्वाणं च खलु मए अप्पाह१ समणाउसो से उप्पाए बुइए । एवमेयं च मए अप्पाहटु समणाउसो से एवमेयं वुझ्यं ॥ ८ ॥ इह खलु पाईणं वा पडीगं या उदीगं वा दाहिणं वा सन्तेगड्या मणुस्सा भवन्ति अणुपुव्वेणं लोग उववन्ना । तं जहा-आरिया वेगे 2. 1.9 28 ] पोण्डरियज्झयणे ६९ अणारिया वेगे उच्चागोत्ता वेगे णीयागोया वेगे कायमन्ता वेगे रहस्स- मन्ता वेगे सुवण्णा वेगे दुव्वण्णा वेगे सुरूवा वेगे दुरूवा वेगे । तेसिं च णं मणुयाणं एगे राया भवइ महया हिमवन्तमलयमन्दरमहिन्दसारे अच्चन्तविसुद्धरायकुलवंसप्पगए निरन्तररायलक्षणविराइयङ्गमङ्गे बहु- जणबहुमाणपूइए सव्वगुणसमिद्धे खत्तिए मुदिए मुद्धाभिसित्ते भाउ- पिउसुजाए दयप्पिए सीमंकरे सीमंधरे खेमंकरे खेमंधरे मणुस्सिन्दे जणवयपिया जणवयपुरोहिए सेउकरे केउकरे नरपवरे पुरिसपवरे पुरिस- सीहे पुरिसआसीविसे पुरिसवरपोण्डरीए पुरिसवरगन्धहत्थी अड्डे दित्ते वित्ते वित्थिण्णविउलभवणसयणासणजाणवाहणाइण्णे बहुधण- बहुजायरूवरयए आओगपओगसंपउत्ते विच्छड्डियपउरभत्तपाणे बहुदासी- दासगोमहिसगवेलगप्पभूए पडिपुण्णकोसकोट्ठागाराउहागारे बलवं दुब्बल- पञ्चामित्ते ओहयकण्टयं निहयकण्टयं मलियकण्टयं उद्धियकण्टयं अकण्टयं ओहयसत्तू निहयसत्तू भलियसत्तू उद्धियसत्तू निजियसत्तू पराइयसत्तू ववगयदुभिक्खमारिभयविप्पमुकं ( रायवण्णओ जहा ओववाइए ) जाव पसन्तडिण्वडमरं रजं पसासेमाणे विहरइ। तस्स णं रन्नो परिसा भवइ- उग्गा उग्गपुत्ता भोगा भोगपुत्ता इक्खागाइ इक्खागाइपुत्ता नाया नायपुत्ता कोरव्वा कोरव्वपुत्ता भट्टा भट्टपुत्ता माहणा माहणपुत्ता लेच्छइ लेच्छइ- पुत्ता पसत्थारो पसत्थपुत्ता सेणावई सेणावइपुत्ता । तेसिं च णं एग- इए सड्डी भवइ कामं तं समणा वा माहणा वा संपहारिंसु गमणाए । तत्थ अन्नयरेणं धम्मेणं पन्नत्तारो वयं इमेणं धम्मेणं पन्नवइस्सामो से एवमायाणह भयन्तारो जहा भए एस धम्मे सुयक्खाए सुपन्नत्ते भवइ । तं जहा-उड्ढे पायतला अहे केसग्गमत्थया तिरिय तयपरियन्ते जीवे एस आयापजवे कसिणे एस जीवे जीवइ, एस भए नो जीवइ, सरीरे धर- माणे धरइ विणहम्मि य नो धरइ । एयं तं जीवियं भवइ, आदहणाए परेहिं निजइ, अगणिझामिए सरीरे कवोयवण्णाणि अहीणि भवन्ति, आसन्दीपञ्चमा पुरिसा गाम पञ्चागच्छन्ति, एवं असन्ते असंविज- + सूयगडम्मि [2. 1. 9. 29- -- . माणे । जर्सि तं असन्ते असंविजमाणे तेसिं तं सुयक्खायं भवइ-अन्नो भवइ जीवो अन्नं सरीरं, तम्हा ते एवं नो विपडिवेदेन्ति-अयमाउसो आया दीहे त्ति वा हस्से त्ति वा परिमण्डले त्ति वा वट्टे त्ति वा तसे त्ति वा चउरंसे त्ति वा आयए त्ति वा छलंसिए त्ति वा अहंसे त्ति वा किण्हे त्ति या नीले ति वा लोहियहालिद्दे त्ति वा सुकिल्ले त्ति वा सुब्भि- गन्धे त्ति वा दुभिगन्धे ति वा तित्ते त्ति वा कडुए त्ति वा कसाए त्ति वा अम्बिले त्ति वा महुरे ति वा कक्खडे त्ति वा मउए त्ति वा गुरुए त्ति या लहुए त्ति वा सीए त्ति वा उसिणे त्ति वा निद्धे त्ति वा लुक्खे त्ति वा। एवं असन्ते असंविजमाणे । जेसिं तं सुयक्खायं भवइ- अन्नो जीवो अन्नं सरीरं, तम्हा ते नो एवं उपलब्भन्ति । से जहा- नामए-केइ पुरिसे कोसीओ असिं अभिनिव्वट्टित्ता णं उवदंसेजा अय- माउसो असी अयं कोसी, एवमेव नत्थि केइ पुरिसे अभिनिवट्टित्ता णं उवदंसेत्तारो अयमाउसो आया इयं सरीरं । से जहानामए- केइ पुरिसे मुञ्जाओ इसियं अभिनिवट्टित्ता णं उवदंसेजा अयमाउसो मुजे इयं इसियं, एवमेव नथि केइ पुरिसे उवदंसेत्तारो अयमाउसो आया इयं सरीरं । से जहानामए-केइ पुरिसे मंसाओ अहिं अभिनिचट्टित्ता णं उवदंसेजा अयमाउसो मंसे अयं अट्ठी, एवमेव नत्थि केइ पुरिसे उवदंसेत्तारो अयमाउसो आया इयं सरीरं । से जहानामए-केइ पुरिसे करयलाओ आम- लकं अभिनिव्वट्टित्ता णं उवदंसेजा अयमाउसो करयले अयं आमलए, एवमेव नत्थि केइ पुरिसे उवदंसेत्तारो अयमाउसो आया इयं सरीरं । से जहानामए-केइ पुरिसे दहीओ नवणीयं अभिनिव्वट्टित्ता णं उवदंसेजा अयमाउसो नवणीयं अयं तु दही, एवमेव नत्थि केइ पुरिसे जाव सरीरं। से जहानामए केइ पुरिसे तिलहिन्तो तेल्लं अभिनिव्वट्टित्ता गं उवदंसेजा अयमाउसो तेल्लं अयं पिण्णाए, एवमेव जाव सरीरं । से जहानामए केइ पुरिसे इक्वओ खोयरसं अभिनिव्वट्टित्ता

2. 1. 9 79.]
पोण्डरियज्झयणे
णं उवदंसेजा अयमाउसो खोयरसे अयं छोए, एवमेव जाव
सरीरं । से जहानामए-केइ पुरिसे अरणीओ अग्गि अभिनिव्वट्टित्ता णं
उवदंसेजा अयमाउसो अरणी अयं आगी, एवमेव जाव सरीरं ।
एवं असन्ते असंविजमाणे । जेसिं तं सुयक्खायं भवइ तं जहा-अन्नो
जीवो अन्नं सरीरं । तम्हा ते मिच्छा ॥ से हन्ता तं हणह खणह
छणह डहह पयह आलुम्पह विलुम्पह सहसकारेह विपरामुसह, एया-
वया जीवे नत्थि परलोए । ते नो एवं विप्पडिवेइन्ति, तं जहा-किरि-
या इ वा अकिरिया इ वा सुक्कडे इ वा दुकडे इ वा कल्लाणे इ वा पावए इ
वा साहु इ वा असाहु इ वा सिद्धी इ वा असिद्धी इ वा निरए इ वा
अणिरए इ वा । एवं ते विरूवरूवेहिं कम्मसमारंभेहिं विरूवरूवाई
कामभोगाई समारभन्ति भोयणाए ॥ एवं एगे पागब्भिया निक्खम्म
मामगं धम्म पन्नवेन्ति । तं सदहमाणा
पत्तियमाणा तं रोएमाणा
साहु सुयक्खाए समणे त्ति वा माहणे ति वा कामं खलु
आउसो तुमं पूययामि, तं जहा-असणेण वा पाणण वा खाइमेण वा
साइमेण वा वत्थेण वा पडिग्गहेण वा कम्बलेण वा पायपुञ्छणेण वा ।
तत्थगे पूयणाए समाउहिंसु तत्थेगे पूयणाए निकाइंसु ॥ पुन्वमेव
तेसिं नायं भवइ-समणा भविस्सामो अणगारा अकिंचणा अपुत्ता
अपसू परदत्तभोइणो भिक्खुणो पावं कम्मं नो करिस्सामो समुहाए ।
ते अप्पणा अप्पडिविरया भवन्ति, सयमाइयन्ति, अन्ने वि आइ-
यावन्ति अन्नं पि आययन्तं समणुजाणन्ति । एवमेव ते इत्थिकाम-
भोगेहिं मुच्छिया गिद्धा गढिया अज्झोववन्ना लुद्धा रागदोसवसहा । ते
नो अपाणं समुच्छेदेन्ति ते नो परं समुच्छेदेन्ति ते नो अन्नाई पाणाई
भूयाई जीवाई सत्ताई समुच्छेदेन्ति, पहीणा पुव्वसंजोगं आयरियं मग्गं
असंपत्ता इति ते नो हव्वाए नो पाराए अन्तरा कामभोगेसु विसण्णा ।
इति पढमे पुरिसजाए तज्जीवतच्छरीरए त्ति आहिए ॥९॥

७२
सूयगडम्मि
[2 1. 10. 1-
अहावरे दोचे पुरि सजाए पञ्चमहब्भूइए ति आहिजइ । इह खलु
पाईणं वा ६ सन्तेगइया मणुस्सा भवन्ति अगुपुब्वेण लोयं उववन्ना,
तं जहा-आरिया बेगे अणारिया वेगे एवं जाव दुरूवा वेगे। तेसिं
च णं महं एगे राया भवइ महया एवं चेव निरवसेसं जाव सेणा-
वइपुत्ता । तेसिं च णं एगइए सड्ढा भवान्त कामं तं समणा य
माहणा य पहारिंसु गमणाए । तत्थ अन्नयरेणं धम्मेणं पन्नत्तारो
वयं इमेणं धम्झेणं पन्नवइस्सामो से एवमायाणह भयन्तारो जहा
मए एस धम्मे सुअक्खाए सुपन्नत्ते भवइ । इह खलु पञ्चमहब्भूया जेहिं
नो विजइ किरिया त्ति वा अकिरिया त्ति वा सुक्कडे त्ति वा दुक्कडे
त्ति वा कल्लाणे ति वा पावए त्ति वा साहु त्ति वा असाहु त्ति वा
सिद्धि त्ति वा निरए त्ति वा अनिरए ति वा अवि अन्तसो तणमाय-
मवि ॥ तं च पिहुद्देसेणं पुढोभूयसमवायं जाणेजा । तं जहा पुढवी
एगे महब्भूए, आऊ दुच्चे महब्भूए, तेऊ तच्चे महब्भूए, वाऊ
चउत्थे महब्भूए, आगासे पञ्चमे महत्भूए । इच्चेए पञ्च महब्भूया
अनिम्मिया अनिम्माविया अकडा नो कित्तिमा नो कडगा अणाइया
अणिहणा अवञ्झा अपुरोहिया संतता सासया आयछट्टा । पुण एगे
एवमाहु-सओ नत्थि विणासो असओ नत्थि संभवो। एयावया व
जीवकाए एयावया व अस्थिकाए एयावया व सव्वलोए, एयं मुहं
लोगस्स करणयाए, अवि अन्तसो तणमायमवि । से किणं किणावेमाणे
हणं घायमाणे पयं पयावेमाणे अवि अन्तसो पुरिसमवि कीणित्ता
घायइत्ता एत्थं पि जाणाहि नत्थित्थ दोसो। ते नो एवं विप्पडिवेदेन्ति ।
तं जहा-किरिया इ वा जाव अनिरए इ वा । एवं ते विरूवरूवेहिं कम्म-
समारंभेहिं विरूवरूवाइं कामभोगाई समारभन्ति भोयणाए । एवमेव
ते अणारिया विप्पडिवन्ना तं सदहमाणा तं पत्तियमाणा जाव ते नो
हव्वाए नो पाराए अन्तरा कामभोगेसु विसण्णा । दोच्चे पुरिसजाए
पञ्चमहब्भूइए त्ति आहिए ॥ १० ॥

2 1.11 26.] पोण्डरियज्झयणे ७३ - अहावरे तचे पुरिसजाए ईसरकारणिए त्ति आहिजइ । इह खलु पाईणं वा ६ सन्तेगड्या मगुस्सा भवन्ति अणुपुचणं लोयं उववन्ना । तं जहा- आरिया वेगे जाव तेसिं च णं महन्ते एगे राया भवइ जाव सेणावइपुत्ता। तेसिं च णं एगइए सही भवइ, कामं तं समणा य माहणा य पहारिंसु गमणाए जाव जहा भए एस धम्मे सुयक्खाए सुपन्नते भवइ । इह खलु धम्मा पुरिसादिया पुरिसोत्तरिया पुरिसप्पणीया पुरिससंभूया पुरिसपजोड्या पुरिसअभिसमन्नागया पुरिसमेव अभिभूय चिट्ठन्ति । से जहानामए-गण्डे सिया सरीरे जाए सरीरे संवुड्ढे सरीरे अभिसमन्नागए सरीरमेव अभिभूय चिइ, एवमेव धम्मा पुरिसादिया जाव पुरिसमेव अभिभूय चिट्ठन्ति । से जहानामए-अरई सिया सरीरे जाया सरीरे संवुड्डा सरीरे अभिसभन्नागया सरीरमेव अभिभूय चिइ, एवमेव धम्मा वि पुरिसादिया जाब पुरिसमेव अभिभूय चिट्ठन्ति । से जहानामए-वम्मिए सिया पुढविजाए पुढविसंबुड्ढे पुढविअभिसमन्नागए पुढविमेव अभिभूय चिट्टइ, पुरिसमेव अभिभूय चिट्ठन्ति । एवमेव धम्मावि पुरिसादिया जाव से जहानामए-रुक्खे सिया पुढविजाए पुढविसंबुड्ढे पुढविअभिसमन्नागए पुढविमेव अभिभूय चिट्टइ, एवमेव धम्मा वि पुरिसादिया जाव पुरिसमेव अभिभूय चिट्ठन्ति । से जहानामए-पुक्खरिणी सिया पुढविजाया जाव पुढविमेव अभिभूय चिट्टइ, एवमेव धम्मा वि पुरिसादिया जाव पुरिस- मेव अभिसूय चिट्ठन्ति । से जहानामए-उइगपुश्खले सिया उदगजाए जाव उदगमेव अभिभूय चिट्टइ, एवमेव धम्मा वि पुरिसादिया जाव पुरिस- मेव अभिभूय चिट्टन्ति । से जहानामए-उदगबुब्बुए सिया उदगजाए जाव उदगमेव अभिभूय चिट्टइ, एवमेव धम्मा वि पुरिसादिया जाव पुरिसमेव अभिभूय चिहन्ति । जंपि य इमं समणाणं निग्गन्थाणं उद्दि पणीयं वियञ्जियं दुवालसङ्गं गणिपिडगं, तं जहा-आयारो सूयगडो जाव दिहि- वाओ, सव्वमेवं मिच्छा, न एयं तहियं न एयं आहातहियं, इमं सच्चं इमं तहियं इमं आहातहियं । ते एवं सन्नं कुव्वन्ति, ते एवं सन्नं संठवेन्ति, सूयगडम्मि [2 1 11. 27- ते एवं सन्नं सोवळुवन्ति । तमेवं ते तज्जाइयं दुक्खं नाइउट्टन्ति सउणी पञ्जरं जहा। ते नो एवं विपडिवेदेन्ति तं जहा-किरिया इ वा जाव अणिरए इ वा, एवामेव ते विरूबरूवेहिं कम्मसमारम्भेहिं विरूवरूवाई काम- भोगाई समारम्भन्ति भोयणाए । एवामेव ते अणारिया विप्पडिवन्ना एवं सद्दहमाणा जाव इति ते नो हव्वाए नो पाराए, अन्तरा कामभोगेसु विसण्णे त्ति, तच्चे पुरिसजाए ईसरकारणए त्ति आहिए ॥ ११ ॥ अहावरे चउत्थे पुरिसजाए नियइवाइए त्ति आहिजइ । इह खलु पाईणं वा ६ तहेव जाव सेणावइयुत्ता वा । तेसिं च णं एगइए सड्डी भवइ, कामं तं समणा य माहणा य संपहारिंसु गमणाए जाव मए एस धम्मे सुअक्खाए सुपनत्ते भवड । इह खलु दुवे पुरिसा भवन्ति-एगे पुरिसे किरियमाइक्खइ एगे पुरिसे नोकिरियमाइक्खइ । जे य पुरिसे किरिय- माइक्खइ जे य पुरिसे नोकिरियमाइक्खइ दो वि ते पुरिसा तुल्ला एगट्ठा कारणमावन्ना । बाले पुण एवं विष्पडिवेदेन्ति कारणमावन्ने-अहमसि दुक्खामि वा सोयामि वा जूरामि वा तिप्पामि वा पीडामि वा परितप्पामि वा अहमेयमकासि, परो वा जं दुक्खइ वा सोयइ वा जूरह वा तिप्पइ वा पीडइ वा परितप्पइ वा परो एवमकासि । एवं से बाले सकारणं वा पर- कारणं वा एवं विप्पडिवेदेन्ति कारणमावन्ने । मेहावी पुण एवं विप्पडि- वेदेन्ति कारणमावन्ने-अहमंसि दुक्खामि वा सोयामि वा जूरामि वा तिप्यानि वा पीडामि वा परितप्पामि वा, नो अहं एवमकासि । परो वा जं दुक्खइ वा जाव परितप्पइ वा नो परो एवमकासि, एवं से मेहावी सकारणं वा परकारणं वा एवं विप्पडिवेदेन्ति कारणमावन्ने । से बेमि पाईणं वा ६ जे तसथावरा पाणा ते एवं संघायमागच्छन्ति ते एवं विप्परियासमावजन्ति ते एवं विवेगमागच्छन्ति ते एवं विहाणमागच्छन्ति ते एवं संगइयन्ति उबेहाए । नो एवं विप्पडिवेदेन्ति, तं जहा-किरिया वा जाव निरए इ वा अनिरए इ वा । एवं ते विरूवरूवेहि कम्मसमा- रम्भेहिं विरूवरूवाई कामभोगाई समारभन्ति भोयणाए । एवमेव ते 2. 1. 13 19.] पोण्डरियज्झयणे अणारिया विप्पडिवना तं सद्दहमाणा जाव इति ते नो हव्वाए नो पाराए अन्तरा कामभोगेसु विसण्णा । चउत्थे पुरिसजाए नियइवाइए त्ति आहिए। इच्चेए चत्तारि पुरिसजाया नाणापन्ना नागाछन्दा नाणासीला नाणादिष्टी नाणारुई नाणारम्भा नाणाअज्झवमाणसंजुत्ता पहीणपुव्वसंजोगा आरियं मग्गं असंपत्ता इति ते नो हवाए नो पाराए अन्तरा कामभोगेसु विसण्णा ॥१२॥ सुवण्णा वेगे वेगे सुरूवा दुरूवा वेगे। से बेमि पाईणं वा ६ सन्तेगइया मणुस्सा भवन्ति। तं जहा-आरिया वेगे अणारिया वेगे उच्चागोया वेगे नीयागोया वेगे कायमन्ता वेगे हस्समन्ता वेगे दुवण्णा वेगे तेसिं च णं जणजाणवयाई परिग्गहियाई भवन्ति, तं जहा अप्पयरा मुजयरा वा । तहप्पगारेहिं कुलेहिं आगम्भ अभिसूय एगे भिक्खायरि- याए समुछिया । सओ वा वि एगे नायओ (अणायओ) य उवगरणं च विप्पजहाय भिक्खायरियाए समुट्टिया । असओ वा वि एगे नायओ ( अणायओ) य उवगरणं च विप्पजहाय भिक्खायरियाए समुढ़िया । [जे ते सओ वा असओ वा नायओ य अणायओ य उवगरणं च विप्प- जहाय भिक्खायरियाए समुठिया ] पुवमेवं तेहिं नायं भवइ । तं जहा- इह खलु पुरिसे अन्नमन्नं ममहाए एवं विप्पडिवेदेन्ति । तं जहा- खेत्तं मे वत्थू मे हिरण्णं मे सुवणं मे धणं मे धन्नं मे कंसं मे दूसं मे विपुल- धणकणगरयणमाणमोत्तियसंखसिलप्पवालरत्तरयणसन्तसारसावएयं मे । सदा रूवा मे गन्धा रसा मे फासा मे । एए खलु मे कामभोगा अहमवि एएसिं । से मेहावी पुवामेव अप्पणो एवं समभिजाणेजा । तं जहा-इह खलु मम अन्नयरे दुक्खे रोगायंके समुप्पजेजा आणि अकन्ते अप्पिए असुभे अमणुन्ने अमणामे दुक्खे नो सुहे। से हन्ता भय- न्तारो कामभोगाई मम अन्नयरं दुक्खं रोगायक परियाइयह अणिहं अकन्तं अप्पियं असुभं अमणुन्नं अमणामं दुक्खं नो सुहं । ता अहं मे मे ७६ सूयगडम्मि [2 1.13. 20- दुक्खामि वा सोयामि वा जूरामि वा तिप्पामि वा पीडामि वा परितापामि वा इमाओ मे अन्नयराओ दुक्खाओ रोगायंकाओ पडिमोयह अणिहाओ अकन्ताओ अप्पियाओ असुभाओ अमणुनाओ अमणामाओ दुक्खाओ नो सुहाओ। एषामेव नो लद्धपुव्वं भवइ । इह खलु कामभोगा नो ताणाए वा नो सरणाए वा । पुरिसे या एगया पुच्विं कामभोगे विप्पजहइ, काम- भोगा वा एगया पुब्बि पुरिसं विष्पजहन्ति । अन्ने खलु कामभोगा अन्नो अहमसि । से किमंग पुण वयं अन्नमन्नेहि कामभोगेहिं मुच्छामो । इति संखाए णं वयं च कामभोगेहिं विष्पजहिस्सामो। से मेहावी जाणेजा वहिरङ्गमेयं इणमेव उवणीययरागं । तं जहा-माया मे पिया से भाया मे भगिणी मे भजा मे पुत्ता मे धूया मे पेसा मे नत्ता मे सुण्हा मे सुहा मे पिया मे सहा मे सयणसंगन्थसंथुया मे । एए खलु मम नायओ अहमवि एएसिं । एवं से मेहावी पुवामेव अप्पणा एवं समभिजाणेजा। इह खलु मम अन्नयरे दुक्खे रोगायंके समुप्पजेज्जा आणिढे जाव दुक्खे नो सुहे। से हंता भयन्तारो नायओ इमं मम अन्नयरं दुक्खं रोगायक परियाइयह अणिहं जाव नो सुहं । ता अहं दुक्खामि वा सोयामि वा जाव परितप्पामि वा, इमाओ मे अन्नयराओ दुक्खाओ रोगायंकाओ परि- मोएह अणिहाओ जाव नो सुहाओ, एवमेव नो लद्धपुव्वं भवइ । तेसिं वा वि भयन्ताराणं मम नाययाणं अन्नयरे दुक्खे रोगायके समुप्पजेजा अणिडे जाव नो सुहे, से हन्ता अहमेएसि भयन्ताराणं नाययाणं इमं अन्नयरं दुक्खं रोगायंकं परियाझ्यामि आणि] जाव नो सुहे, मा मे दुक्खन्तु वा जाव मा मे परितप्पन्तु वा, इमाओ णं अन्नयराओ दुक्खाओ रोगायंकाओ परिमोएमि आणिहाओ जाव नो सुहाओ, एवमेव नो लद्ध- पुव्वं भवइ । अन्नस्स दुक्खं अन्नो न परियाइयइ अनेण कडं अन्नो नो पडिसंवेदेइ पत्तेयं जायइ पत्तेयं मरइ पत्तेयं चयइ पत्ते उववजइ पत्तेयं झंझा पत्तेयं सन्ना पत्तेयं मन्ना एवं विन्नू वेयणा । इइ खलु नाइसंजोगा नो ताणाए वा नो सरणाए वा । पुरिसे वा एगया पुचिं नाइसंजोगे 2. 1. 14. 14.] पोण्डरियज्झयणे विप्पजहइ, नाइसंजोगा वा एगया पुद्धिं पुरिसं विप्पजहन्ति, अन्ने खलु नाइमंजोगा अन्नो अहमंसि, से किमंग पुण वयं अन्नमन्नेहिं नाइसंजोगे- हिं मुच्छामो, इति संखाए णं वयं नाइसंजोगं विप्पजहिस्सामो । से मेहावी जाणेजा बहिरङ्गमेयं, इणमेव उवणीययरागं । तं जहा-हत्था मे पाया मे बाहा मे उरू मे उयरं मे सीसं मे सील मे आऊ मे बलं मे वण्णो मे तया में छाया मे सोयं मे चक्खू मे घाणं मे जिब्भा मे फासा मे समाइजइ, वयाउ पडिजूरइ । तं जहा-आउओ बलाओ वण्णाओ तयाओ छायाओ सोयाओ जाव फासाओ। सुसंधिओ संधी विसंधीभवइ, बलियतरंगे गाए भवइ, किण्हा केसा पलिया भवन्ति । तं जहा-जं पि य इमं सरीरगं उरालं आहारोवइयं एवं पि य अणुपुत्वेणं विप्पजहियव्यं भविस्सइ । एयं संखाए से भिक्खू भिक्खायरियाए समुडिए दुहओ लोगं जागेजा, तं जहा-जीवा चेव अजीवा चेव, तसा चेव थावरा चेव ॥१३॥ इह खलु गारत्था सारम्भा सपरिग्गहा, सन्तेगइया समणा माहणा वि सारम्भा सपरिग्गहा, जे इमे तसा थावग पाणा ते सयं समारभन्ति अन्नेण वि समारम्भावेति अन्नं पि समारभन्तं समणुजाणन्ति । इह खलु गारत्था सारम्भा सपरिग्गहा, सन्तेगड्या समणा माहणा वि सारम्भा सपरिग्गहा, जे इमे कामभोगा सचित्ता वा अचित्ता वा ते सयं परि- गिण्हन्ति अन्नेण वि परिगण्हावेन्ति अन्नं पि परिगिण्हन्तं समणुजाणन्ति । इह खलु गारत्था सारम्भा सपरिग्गहा, सन्तेगझ्या समणा माहणा वि सारम्भा सपरिग्गहा, अहं खलु अणारम्भे अपरिग्गहे, जे खलु गारत्था सारम्भा सपरिग्गहा, सन्तेगइया समणा माहणा वि सारम्भा सपरिग्गहा, एएसिं चेव निस्साए बम्भचेरवासं वसिस्सामो । कस्स णं तं हेउं ? जहा पुव्वं तहा अवरं जहा अवरं तहा पुव्वं, अञ्जू एए अणुवरया अणुवडिया पुणरवि तारिसगा चेव । जे खलु गारत्था सारम्भा सपरिग्गहा, सन्ते- गझ्या समणा माहणा वि सारम्भा सपरिग्गहा, दुहओ पावाई कुव्वन्ति इति संखाए दोहि वि अन्तेहिं अदिस्समाणो इति भिक्खू रीएजा । से सूयगडम्मि [2 1. 14. 15- बेमि पाईणं वा ६ जाव एवं से परिन्नायकम्मे, एवं से ववेयकम्मे, एवं से विअन्तकारए भवइ त्ति-मक्खायं ॥ १४ ॥ तत्थ खलु भगवया छजीवनिकायहेऊ पन्नत्ता । तं जहा-पुढवीकाए जाव तसकाए । से जहानामए-मम अस्सायं दण्डेण वा अट्ठीण वा मुट्ठीण वा लेलण वा कवालेण वा आउट्टिजमाणस्स वा हम्ममाणस्स वा तजिजमाणस्स वा ताडिजमाणस्स वा परियाविजमाणस्स वा किला- मिजमाणस्स वा उद्दविजमाणस्स वा जाव लोमुक्खणणमायमवि हिंसा- कारगं दुक्खं भयं पडिसंवेदेमि, इच्चेवं जाण सव्वे जीवा सव्वे भूया सव्वे पाणा सव्वे सत्ता दण्डेण वा जाव कवालेण वा आउट्टिञ्जमाणा वा हम्ममाणा वा तजिजमाणा वा ताडिजमाणा वा परियाविजमाणा वा किलामिजमाणा वा उदविजमाणा वा जाव लोमुक्खणणमायमवि हिंसा- कारगं दुक्खं भयं पडिसंवेदेन्ति । एवं नच्चा सव्वे पाणा जाव सत्ता न हन्तव्वा न अञ्जावेयव्वा न परिधेयव्वा न परितावेयव्वा न उद्दवेयव्वा । से बेमि जे य अईया जे य पडप्पन्ना जे य आगमिरसा अरिहन्ता भगवन्ता सव्वे ते एवमाइक्खन्ति एवं भासन्ति एवं पनवेन्ति एवं परूवेन्ति सव्वे पाणा जाव सत्ता न हन्तव्वा न परिधेयव्वा न अञ्जावेयव्वा न परितावे- यव्वा न उद्दवेयव्वा । एस धम्मे धुवे नीइए सासए सनिच लोगं खेयन्नेहि पवेइए । एवं से मिक्स्बू विरए पाणाइवायाओ जाव विरए परिग्गहाओ नो दन्तपक्खालणेणं दन्ते पक्खालेजा नो अञ्जणं नो वमणं नो धूवणे नो तं परिआविएजा ॥ से भिक्खू अकिरिए अल्सए अकोहे अमाणे अमाए अलोहे उवसन्ते परिनिव्बुडे नो आसंसं पुरओ करेजा इभेण मे दिखूण वा सुएण वा भएण वा विनाएण वा इमेण वा सुचरियतव- नियमबम्भचेरखासेण इभेण वा जायामायावृत्तिएणं धम्मेणं इओ चुए पेचा देवे सिया कामभोगाण वसवत्ती सिद्धे वा अदुक्खमसुमे एत्थ वि सिया एत्थ वि नो सिया । से भिक्खू सदेहिं अमुच्छिए रूवेहिं अमु- च्छिए गन्धेहिं अमुच्छिए रसेहिं अमुच्छिए फासेहिं अमुच्छिए विरए 2 1. 15 50.] पोण्डरियज्झयणे ७९ कोहाओ मागाओ भायाओ लोभाओ पेजाओ दोसाओ कलहाओ अब्भक्खाणाओ पेसुन्नाओ परपरिवायाओ अरइरईओ मायामोसाओ मिच्छादसणसल्लाओ इति से महओ आयाणाओ उवसन्ते उवहिए पडिविरए से भिक्खू । जे इमे तसथावरा पाणा भवन्ति ते नो सयं समारम्भइ नो वन्नेहिं समारम्भावेइ अन्ने समारम्भन्ते वि न समणुजाणइ इति से महओ आयाणाओ उवसन्ते उवहिए पडिविरए से भिक्खू । जं पि य इमं संपराइयं कम्मं किजइ, नो तं सयं करेइ नो अन्नाणं कारवेइ अन्नं पि करेन्तं न समणुजाणइ, इति से महओ आयाणाओ उवसन्ते उवहिए पडिविरए । से भिक्खू जाणेजा असणं वा ४ असि पडियाए एगं साहम्मियं समुदिस्स पाणाई भ्याई जीवाई सत्ताई समारम्भ समुद्दिस्स कीयं पाभिचं अच्छिजं अनिसहं अभिहडं आहछैदेसियं तं चेइयं सिया तं ( अप्पणो पुत्ताइणहाए जाव आएसाए पुढो पहेणाए सामासाए पायरासाए संनिहिसंनिचओ किजइ इह एएसिं माणवाणं भोयणाए ) नो सयं भुञ्जइ नो अन्नेणं भुञ्जावेइ अन्नं पि भुञ्जन्तं न समणुजाणइ, इति से महओ आयाणाओ उवसन्ते उवहिए पडिविरए । तत्थ भिक्खू परकडं परनिडियमुग्गमुप्पायोसणासुद्धं सत्थाईयं सत्थपरिणामियं अविहिसियं एसियं वेसियं सामुदाणियं पत्तमसणं कारणहा पमाणजुत्तं अक्खोव- ञ्जणवणलेवणभूयं संजमजायामायावत्तियं बिलभिव पन्नगभूएणं अप्पाणेणं आहारं आहारेजा अन्नं अन्नकाले पाणं पाणकाले वत्थं वत्थकाले लेणं लेणकाले सयणं सयणकाले । से भिक्खू मायन्ने अन्नयरं दिसं अणुदिसं वा पडियने धम्न आइक्खे विभए कि उवहिएसु वा अणुवाहिएसु वा सुस्सूसमाणेसु पवेयए, सन्तिविरई उपसमं निव्वाणं सोयवियं अञ्जवियं मद्दवियं लापवियं अणइवाइयं सव्वेसिं पाणाणं सव्वेसिं भूयाणं जाव सत्ताणं अणुवाई किट्टए धम्म । से भिक्खू धम्मं किट्टमाणे नो अन्नस्स हेडं धम्ममाइक्वेजा, नो पाणस्स हेडं धम्ममाइक्वेजा, नो वत्थस्स हेउं धम्ममाइक्खेजा, नो लेणस्स हेडं धम्ममाइक्वेजा, नो सूयगडम्मि [2. 1 15. 51- सयणस्स हेडं धम्ममाइक्खेजा, नो अन्नसिं विरूवरूवाणं कामभागोणं हेडं धम्ममाइक्खेजा, अगिलाए धम्ममाइक्खेजा, नन्नत्थ कम्मनिजर- हाए धम्ममाइक्खेजा । इह खलु तस्स भिक्खुस्स अन्तिए धम्मं सोचा निसम्म उहाणेणं उहाय वीरा अस्सिं धम्भे समुट्ठिया । जे तस्स भिक्खुस्स अन्तिए धम्मं सोचा निसम्म सम्मं उट्टाणेण उहाय वीरा अस्सिं धम्मे समुडिया ते एवं सव्योवगया ते एवं सव्वोवरया ते एवं सव्वोवसन्ता ते एवं सव्वत्ताए परिणिव्वुड त्ति बेमि । एवं से भिक्खू धम्मट्टी धम्म- विऊ नियागपडिबन्ने से जहयं वुझ्यं अदुवा पत्ते पउमवरपोण्डरीयं अदुवा अपत्ते पउपवरपोण्डरीयं, एवं से मिक्खू परिन्नायकम्मे परिनाय- संगे परिन्नायगहवासे उवसन्ते समिए सहिए सयाजए । सेवं वयणिज्जे तं जहा-समणे त्ति वा माहणे त्ति वा खन्ते ति वा दन्ते त्ति वा गुत्ते त्ति वा मुत्ते त्ति वा इसि त्ति वा मुणि त्ति वा कई त्ति वा विउ ति वा भिक्खु ति वा ल्हे त्ति वा तीरहि त्ति वा चरणकरणपाराविउ त्ति बेमि ॥ १५॥ पोण्डरियज्झयणं पढमं किरियाठाणज्झयणे बिइये 22 सुयं ने आउसं तेणं भगवया एवमक्खायं । इह खलु किरियाठाणे नामज्झयणे पन्नत्ते, तस्स णं अयमहे । इह खलु संजूहेणं दुवे ठाणे एवमाहिञ्जन्ति । तं जहा । थम्मे चेव अधम्मे चेव उवसन्ते चेव अणुव- सन्ते चेव । तत्थ पंजे से पढमस्स ठाणस्स अहम्मपक्खस्स विभङ्गे तस्स णं अयमढे पन्नत्ते । इह खलु पाईणं वा ६ सन्तेगड्या मगुस्सा भवन्ति । तं जहा-आरिया वेगे अणारिया वेगे उच्चागोया वेगे नीया- गोया वेगे कायमन्ता वेगे हस्समन्ता वेगे सुवण्णा वेगे दुबण्णा वेगे सुरूवा वेगे दुरूवा वेगे। तेसिं च णं इमं एयारूवं दण्डसमादाणं 2. 2.3 12 ] किरियाठाणज्झयणे ८१ संपेहाए । तं जहा-नेरइएसु वा तिरिक्खजोगिएसु वा मणुस्सेसु वा देवेसु वा जे यावन्ने तहप्पगारा पाणा विन्नू वेयणं वेयन्ति ॥ तेसिं पि य णं इमाई तेरस किरियाठाणार्ड भवन्तीतिमक्खायं । तं जहा-अट्ठादण्डे १, अणहादण्डे २, हिंसादण्डे ३, अकम्हादण्डे ४, दिहिविपरियासिया- दण्डे ५, मोसवत्तिए ६, अदिन्नादाणवत्तिए ७, अज्झत्थवत्तिए ८, माणवत्तिए ९, मित्तदोसवत्तिए १०, मायावत्तिए ११, लोभवत्तिए १२, इरियावहिए १३ ॥१॥ पढमे दण्डसमादाणे अहादण्डवत्तिए ति आहिजइ । से जहा- नामए केइ पुरिसे आयहउँ वा नाइहेडं वा अगारहेडं वा परिवारहेडं वा मित्तहेडं वा नागहउँ वा भूयहउँ वा जक्खहेउं वा तं दण्डं तसथावरेहि पाणेहिं सयमेव निसिरइ अन्नेग वि निसिरावेइ अन्नं प निसिरन्तं समणुयाणइ, एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावजं ति आहिजई । पढमे दण्डसमादाणे अहादण्डवत्तिए त्ति आहिए ॥ २॥ अहावरे दोचे दण्डसमादाणे अणहादण्डवत्तिए ति आहिजद । से जहानामए केइ पुरिले जे इमे तसा पाणा भवन्ति ते नो अचाए नो अजिणाए नो मंसाए नो सोणियाए एवं हिययाए पित्ताए वसाए पिच्छाए पुच्छाए वालाए सिंगाए विसाणाए दन्ताए दाढाए नहाए हारुणिए अडीए अद्विमञ्जाए नो हिंसिंसु मे त्ति नो हिंसन्ति मे त्ति नो हिंसिस्सन्ति मे त्ति नो पुत्तपोसणाए नो पसुपोसणाए नो अगार- परिवहणयाए नो समणमाहणवत्तणाहेउं नो तस्स सरीरगस्स किंचि विष्परियाइत्ता भवन्ति । से हन्ता छेत्ता भेत्ता लुम्पइत्ता विलुम्पइत्ता उद्दवत्ता उज्झिउं बाले बेरस्स आभागी भवइ अणहादण्डे । से जहा- नामए केइ पुरिसे जे इमे थावरा पाणा भवन्ति । तं जहा-इक्कडा इ वा • कडिणा इ वा जन्तुगा इ वा परगा इ वा मोक्खा इ वा तणा इ वा कुसा इ वा कुच्छगा इ वा पव्वगा इ वा पलाला इ वा, ते नो पुत्तपोस- मूयगड-६ सूयगडम्मि [22 3. 13- गाए नो पसुपोसणाए नो अगारपरिवहणयाए नो समणमाहणपोसणयाए नो तस्स सरीरगस्स किंचि विपरियाइत्ता भवन्ति । से हन्ता छेत्ता भत्ता लुम्पइत्ता विलुम्पइत्ता उद्दवइत्ता उज्झिउं वाले वेरस्स आभागी भवइ अणहादण्डे ॥ से जहानामए केइ पुरिसे कच्छसि वा दहसि वा उद- गसि वा दवियसि वा वलयसि वा नूमसि वा गहणंसि वा गहण- विदुग्गसि वा वर्णसि वा वणविदुग्गसि वा पव्वयंसि वा पव्ययविदुग्गंसि वा तणाई ऊसविय ऊसनिय सयमेव अगणिकायं निसिरइ अन्नेण वि अगणिकायं निसिरावेइ अन्नं पि अगणिकायं निसिरन्तं समणुजाणइ अणहादण्डे । एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावजं ति आहिजइ । दोचे दण्डसमादाणे अणहादण्डवत्तिए त्ति आहिए ॥३॥ अहावरे तच्चे दण्डासमादाणे हिंसादण्डवलिए ति आहिजइ । से जहानामए केइ पुरिसे ममं वा ममि वा अन्नं वा अनि वा हिंसिंसु वा हिंसइ वा हिंसिस्सइ वा तं दण्डं तसथावरेहिं पागेहि सयमेव निसि- रइ अन्नेग वि निसिरावेइ अन्नं पि निसिरन्तं सभणुजाणइ हिंसादण्डे, एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावर्जति आहिजइ । तच्चे दण्डसमादाणे हिंसादण्डवत्तिए त्ति आहिए ॥ ४ ॥ अहावरे चउत्थे दण्डसमादागे अकम्हाइण्डवत्तिए त्ति आहि- जइ । से जहानामए-केइ पुरिसे कच्छंसि वा जाव वणविदुग्गसि वा मियवत्तिए मियसंकप्पे मियपणिहाणे मियवहाए गन्ता एए मिय त्ति काउं अन्नयरस्स मियस्स वहाए उसु आयामेत्ता णं निसिरेजा, स भियं वहिस्सामि त्ति कद्दु तित्तिरं वा वट्टगं वा चडगं वा लावगं वा कवोयगं वा कविं वा कविंजलं वा विन्धित्ता भवइ, इह खला से अन्नस्स अढाए अन्नं कुसइ अकम्हादण्डे । से जहानामए केइ पुरिसे सालीणि वा वीहीणि वा कोदवाणि वा कंगूणि वा परगागि वा रालाणि वा निलिजमाणे अन्नयरस्स तणस्स वहाए सत्थं निसिरेजा, से सामगं

2.28.5.]
किरियाठाणज्झयणे
८३
तणगं कुमुदुगं वीहीऊसियं कलेसुयं तणं छिन्दिस्सामि त्ति कट्टु सालिं
वा वीहिं वा कोदवं वाकंगुं वा परगंवा रालयं वा छिन्दित्ता भवइ । इति
खलु से अन्नस्स अट्टाए अन्नं फुसइ अकम्हादण्डे । एवं खलु तस्स तप्प-
त्तियं सावजं 'आहिजइ । चउत्थे दण्डसमादाणे अकम्हादण्डवत्तिए
आहिए ॥५॥
अहावरे पञ्चमे दण्डसमादाणे दिडिविपरियासियादण्डवत्तिए त्ति
आहिजइ । से जहानामए-केइ पुरिसे माईहिं वा पिईहिं वा भाईहिं
वा भगिणीहिं वा भजाहिं वा पुत्तहिं वा धूयाहिं वा सुण्हाहिं वा सद्धिं
संवसमागे मित्तं अमित्तमेव मन्नमाणे मित्ते हयपुव्वे भवइ दिडिविपरि-
यासियादण्डे । से जहानामए-केइ पुरिसे गामघायांस वा नगरपायसि
वा खेड वायसि कबडयायसि मडंववायंसि वा दोणमुहघायसि वा पट्टण-
घायसि वा आसमघायंसि वा संनिवेसघायसि वा निग्गमघायसि वा
रायहाणिघायंसि वा अतेणं तेणमिति मन्त्रमाणे अतेणे हयपुबे भवइ
दिहिविपरियासियादण्डे । एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावजं ति आहि-
जइ । पञ्चमे दण्डसमादाणे दिहिविपरियासियादण्डवत्तिए त्ति आहिए॥६॥
अहावरे छडे किरियहाणे मोसावत्तिए त्ति आहिजइ । से जहा-
नामए-केइ पुरिसे आयहेउं वा नाइहेडं वा अगारहेडं वा परिवारहेडं
वा सयमेव मुसं वयइ मुसं वयन्तं पि अन्नं समगुजाणइ, एवं खलु तस्स
तप्पत्तियं सावजं ति आहिजइ । छठे किरियहाणे मोसावत्तिए त्ति
आहिए ॥७॥
अहावरे सत्तमे किरियहाणे अदिन्नादाणवत्तिए ति आहिजइ ।
से जहानामए-केइ पुरिसे आयहडं वा जाव परिवारहेउं वा सयमेव
अदिन्नं आदियइ अन्नेणं वि अदिन्नं आदियावेइ अदिन्नं आदियन्तं अन्नं
समणुजाणइ, एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावजं ति आहिजइ । सत्तमे
किरियहाणे अदिन्नादागवत्तिए त्ति आहिए ॥८॥

सूयगडम्मि [2 2.9 1- अहावरे अहमे किरियहाणे अज्झन्थवत्तिए ति आहिजइ । से जहानामए-केइ पुरिसे नत्थि णं केइ किंचि विसंवादेइ सयमेव होणे दीणे दुहे दुम्मणे ओहयमणसंकप्पे चिन्ताराोगसागरसंपविढे करयल- पल्हत्थमुहे अट्टज्झाणोवगए भूमिगयदिहिए झियाइ, तस्स णं अज्झत्थया आसंसझ्या चत्तारि ठाणा एवमाहिञ्जन्ति । तं जहा-कोहे माणे माया लोहे । अज्झत्थमेव कोहमाणमायालोहे । एवं खलु तस्स तप्प- त्तियं सावजं ति आहिजइ । अहमे किरियहाणे अज्झत्थवत्तिए त्ति आहिए ॥९॥ अहावरे नवमे किरियहाणे माणवत्तिए त्ति आहिजइ । से जहा- नामए-केइ पुरिसे जाइमएण वा कुलमएण वा बलमएण वा रूवमएण वा तवमएण वा सुयमएण वा लाभमएण वा इस्सरियमएण वा पन्ना- भएण वा अन्नयरेण वा मयहाणेणं मत्ते समाणे परं हीलेइ निन्देइ खिंसइ गरहइ परिभवइ अवमन्नेइ, इत्तरिए अयं, अहमंसि पुण विसिह- जाइकुलबलाइगुणोववेए । एवं अप्पाणं समुक्कस्से, देहचुए कम्मबिइए अवसे पयाइ । तं जहा-गब्भाओ गभं ४ जम्माओ जम्मं माराओ मारं नरगाओ नरगं चण्डे थद्धे चवले माणी यावि भवइ । एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावजं ति आहिजइ । नवमे किरियहाणे माणवत्तिए त्ति आहिए ॥१०॥ अहावरे दसमे किरियहाणे मित्तदोसवत्तिए त्ति आहिजइ । से जहानामए-केइ पुरिसे माईहिं वा पिईहिं वा भाईहिं वा भइणीहिं वा भजाहिं वा धूयाहि वा पुत्तेहिं वा सुण्हाहिं वा सद्धिं संवसमाणे तेसिं अन्नयरंसि अहालहुगंसि अवराहसि सयमेव गरुयं दप्डं निवत्तेइ । तं जहा-सीओ- दगवियडंसि वा कायं उच्छोलित्ता भवइ, उसिणोदगवियडेण वा कार्य ओसिञ्चित्ता भवइ, अगणिकायेणं कायं उवडहित्ता भवइ, जोत्तेण वा वेत्तेण वा नेत्तेण वा तयाइ वा [ कणेण वा छियाए वा ] लयाए वा 22. 13 5 ] किरियाठाणज्झयणे ( अन्नयरेण वा दवरएण) पासाई उद्दालित्ता भवइ, दण्डेण वा अट्ठीण वा मुट्ठीण वा लेलण वा कवालेण वा कायं आउट्टित्ता भवइ । तह- प्पगारे पुरिसजाए संवसमाणे दुम्मणा भवइ, पवसमाणे सुमणा भवइ, तहप्पगारे पुरिसजाए दण्डपासी दण्डगुरुए दण्डपुरकडे अहिए इमसि लोगसि अहिए परंसि लागसि संजलगे कोहणे पिहिमंसी यावि भवइ । एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावजं ति आहिजइ। दसमे किरियहाणे मित्तदोसवत्तिए त्ति आहिए ॥ ११ ॥ अहावरे एकारसमे किरियहाणे मायावत्तिए त्ति आहिजइ । जे इमे भवन्ति-गूढायारा तमोकसिया उलुगपत्तलहुया पव्वयगुरुया ते आ- रिया वि सन्ता अणारियाओ भासाओ वि पउञ्जन्ति, अन्नहासन्तं अप्पाणं अन्नहा मन्नन्ति, अन्नं पुट्टा अन्नं वागरन्ति, अन्नं आइक्खि- यव्वं अन्नं आइक्खन्ति । से जहानामए केइ पुरिसे अन्तोसल्ले तं सलं नो सयं निहरइ नो अन्नेण निहरावेइ नो पडिविद्धंसेइ, एवमेव निण्ह- वेइ, अविउट्टमाणे अन्तोअन्तो रियइ, एवमेव माई मायं कट्टु नो आलो- एड् नो पडिक्कमेइ नो निन्दइ नो गरहइ नो विउट्टइ नो विसोहेइ नो अकरणाए अब्भुढेइ नो अहारिहं तवोकम्मं पायच्छित्तं पडिवजइ, माई अस्मि लोए पञ्चायाइ माई परंसि लोए पुणो पुणो पञ्चायाइ निन्दइ गरहइ पसंसइ निचरइ न नियट्टइ निसिरियं दण्डं छाएइ, माई असमा- हडसुहलेस्से यावि भवइ । एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावजं ति आहिजइ । एक्कारसमे किरियहाणे मायावत्तिए त्ति आहिए ॥ १२ ॥ अहावरे बारसमे किरियहाणे लोभवत्तिए ति आहिजइ । जे इमे भवन्ति, तं जहा-आरण्णिया आवसहिया गामन्तिया कण्हुईरहस्सिया नो बहुसंजया नो बहुपडिविरया सव्वपाणभूयजीवसत्तेहिं ते अप्पणो सच्चामोसाइं एवं विउञ्जन्ति । अहं न हन्तव्बो अन्ने हन्तव्वा, अहं न अजावेयव्बो अन्ने अञ्जावेयव्वा, अहं न परिघेयव्यो अन्ने परिधेयव्वा, सूयगडम्मि [2. 2. 13.6- अहं न परितावेयचो, अन्ने परितावेयव्वा, अहं न उद्दवेयबो अन्ने उद्दवे- यव्या, एवमेव ते इथिकामेहिं मुच्छिया गिद्धा गढिया गरहिया अज्झोववन्ना जाव वासाई चउपञ्चमाई छदसमाई अप्पयरो वा भुञ्जयरो वा भुञ्जित्तु भोगभोगाई कालमासे कालं किच्चा अन्नयरेसु आसुरिएसु किब्बिसिएमु ठाणेसु उबवत्तारो भवन्ति । तओ विष्पमुच्चमाणे भुजो भुजो एलमूय- त्ताए तमूयत्ताए जाइयत्ताए पञ्चायन्ति । एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावजं ति आहिजइ । दुवालसमे किरियहाणे लोभवत्तिए त्ति आहिए । इच्चेयाई दुवालस किरियट्टाणाई दविएणं सगणेण वा माह- णेण वा सम्म सुपरिजाणियवाई भवन्ति ॥ १३॥ अहावरे तेरसमे किरियहाणे इरियावहिए त्ति आहिजइ । इह खलु अत्तत्ताए संवुडस्स अणगारस्स ईरियासमियस्स भासासमियस्स एसणा- समियस्स आयाणभण्डमत्तनिक्खेवणासमियस्स उच्चारपासवणखेल- सिंघाणजल्लपारिहावणियासमियस्स मणसमियस्स वयसमियस्स काय- समियस्स मणगुत्तस्स वयगुत्तस्स कायगुत्तस्स गुत्तिन्दियस्स गुत्त- बम्भयारिस्स आउत्तं गच्छमाणस्स आउत्तं चिट्ठमाणस्स आउत्तं निसीय- माणस्स आउत्तं तुयट्टमाणस्स आउत्तं भुञ्जमाणस्स आउत्तं भासमाण- स्स आउत्तं वत्थं पडिग्गहं कम्बलं पायपुञ्छणं गिण्हमाणस्स वा निक्खिवमाणस्स वा जाव चक्खुपम्हनिवायमवि अस्थि विमाया सुहुमा किरिया ईरियावहिया नाम कजइ। सा पढमसमए बद्धा पुट्ठा बिईय- समए वेड्या तइयसमए निजिण्णा सा बद्धा पुट्टा उदीरिया वेइया निजिण्णा सेयकाले अकम्मे यावि भवइ । एवं खलु तस्स तप्पत्तियं सावज ति आहिजइ, तेरसमे किरियहाणे ईरियावहिए ति आहिजइ । से बेमि जे य अईया जे य पडुपन्ना जे य आगमिस्सा अरिहन्ता भग- वन्ता सब्वे ते एयाई चेव तेरस किरियहाणाई भासिंसु वा भासेन्ति वा भासिस्सन्ति वा पन्नविंसु वा पन्नवेन्ति वा पन्नविस्सन्ति वा, एवं चव तेरसमं किरियहाणं सेविंसु वा सेवन्ति वा सेविस्सन्ति वा ॥१४॥ - 2.2 16.61 किारयाठाणज्झयणे अदुत्तरं च णं पुरिसविजयं विभङ्गमाइक्खिस्सामि । इह खलु नाणापन्नाणं नागाछन्दाणं नागासीलाणं नागादिट्ठीणं नाणारूईणं नाणारम्भाणं नाणज्झवसाणसंजुत्ताणं नाणाविहपावसुयज्झयणं एवं भवइ । तं जहा-~मोस उप्पायं सुविणं अन्तलिक्खं अङ्गं सरं लक्षणं वञ्जणं इत्थिलक्खणं पुरिसलक्षणं हयलक्षणं गयलक्खणं गोण- लक्खणं मेण्डलस्वणं कुक्कुडलक्षणं तित्तिरलखणं वगलक्षणं लावयलक्खणं चक्कलक्खणं छत्तलखणं चम्मलक्षणं दण्डलक्षणं असिलक्षणं मणिलक्षणं कागिणिलक्षणं सुभगाकरं दुव्भगाकरं गब्भाकरं मोहणकरं आहब्बगिं पागसासणिं दव्यहोम खत्तियविजें चन्दचरियं सूरचरियं सुकचरियं बहस्सइचरियं उक्कापायं दिसादाह मियचकं वायसपरिमण्डलं पंसुवुहि केसवुद्धि मंसवुद्घि रुहिरवुडिं वेयालिं अद्धवेयालिं ओसोवणिं तालुग्घाडणि सोवागिं सोवारिं दामिलिं कालिङ्गिं गोरिं गन्धारिं ओवयाणि उप्पयाणं जम्भणि थम्मणि लेसणिं आमय- करणिं विसल्लकरणिं पक्कमणिं अन्तद्धाणिं आयामणिं, एवमाझ्याओं विजाओ अन्नस्स हेडे, पउञ्चन्ति पाणस्स हेडं पउञ्जन्ति वत्थस्स हेडं पउञ्जन्ति लेणस्स हेउं पउन्जन्ति सयणस्स हेउं पउञ्जन्ति, अन्नेसिं वा विरूवरूवाणं कामभोगाण हेउं पउञ्जति । तिरिच्छं ते विजं सेवन्ति, ते अणारिया विप्पडिवन्ना कालमासे कालं किच्चा अन्नयराइं आसुरियाई किब्बिसयाई ठाणाई उववत्तारो भवन्ति । तओ वि विप्पमुच्चमाणा भुजो एलमूययाए तमअन्धयाए पचायन्ति ॥ १५ ॥ से एगइओ आयहउँ वा नायहउँ वा सयणहेडं वा अगारहेडं वा परिवारहेडं वा नायगं वा सहवासियं वा निस्साए अदुवा अगुगामिए १ अदुवा उवचरए २ अदुवा पडिपहिए ३ अदुवा संधिच्छेयए ४ अदुवा गण्ठिच्छेयए ५ अदुवा उरब्मिए ६ अदुवा सोवरिए ७ अदुवा वागुरिए ८ अदुवा साउणिए ९ अदुवा माच्छए १० अदुवा गोधायए ११ अदुवा गोवालए १२ अदुवा सोवणिए १३ ..

८८ - सूयगडम्मि [2. 2. 16. 7- अदुवा सविाणयान्तए १४ । एगइओ आणुगामियभार पडिसंधाय तमेव अणुगामियाणुगामियं हन्ता छेत्ता भेत्ता लुम्पइत्ता विलुम्पइत्ता उद्दवइत्ता आहारं आहारेइ, इति से महया पावहिं कम्मेहिं अत्ताणं उवक्खा- इत्ता भवइ । से एगइओ उवचरयभावं पडिसंधाय तमेव उवचरियं हन्ता छेत्ता भेत्ता लुम्पइत्ता विलुम्पइत्ता उद्दवइत्ता आहारं आहारेइ । इति से पावेहि कम्मेहिं अत्ताणं उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ पाडिपहियभावं पडिसंधाय तमेव पडिपहे ठिचा हन्ता छेत्ता भेत्ता लुम्प- इता विलुम्पइता उद्दवइत्ता आहारं आहारेइ, इति से महया पाहिं कम्मेहिं अत्ताणं उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ संधिच्छेदगभावं पडिसं- धाय तमेव संधि छेत्ता मेत्ता जाव इति से महया पावहिं कम्भेहिं अत्ताणं उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ गण्ठिच्छेदगभावं पडिसंधाय तमेव गण्ठिं छेत्ता भेत्ता जाव इति से महया पावेहि कम्मेहिं अत्ताणं उवक्खा- इत्ता भवइ । से एगइओ उरम्भियभावं पडिमंधाय उरभ वा अन्नयरं वा तसं पाणं हन्ता जाव उवक्खाइत्ता भवइ । (एसो अभिलावो सव्वत्थ) से एगइओ सोयरियभावं पडिसंधाय महिसं वा अन्नयरं वा तसं पाणं हन्ता जाव उवक्खाइत्ता भवइ। से एगइओ वागुरियभावं पडिसंधाय मियं वा अन्नयरं वा तसं पाणं हन्ता जाव उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ सउ- णियभावं पडिसंधाय सउणिं वा अन्नयरं वा तसं पाणं हन्ता जाव उव- क्खाइत्ता भवइ । से एगइओ मच्छियभावं पडिसंधाय मच्छं वा अन्न- यरं वा तसं पाणं हन्ता जाव उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ गोपाय- भावं पडिसंधाय तमेव गोणं वा अन्नयरं वा तसं पाणं हन्ता जाव उव- क्खाइत्ता भवइ । से एगइओ गोवालभावं पडिसंधाय तमेव गोवालं वा परिजविय परिजविय हन्ता जाव उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ सोवणियभावं पडिसंधाय तमेव सुणगं वा अन्नयरं वा तसं पाणं हन्ता जाव उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ सोवणियन्तियभावं पडिसंधाय तमेव मणुस्सं वा अन्नयरं वा तसं पाणं हन्ता जाव आहारं आहारेइ 2.2 17 25.] किारियाठाणज्झयणे ८९ इति से महया पावहिं कम्मेहि अत्ताणं उवक्खाइत्ता भवइ ॥ १६ ॥ से एगइओ परिसामझाओ उहित्ता अहमेयं हणामि ति कटु तित्तिरं वा वट्टगं वा लावगं वा कवोयगं वा कविञ्जलं वा अन्नयरं वा तसं वा पाणं हन्ता जाव उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ केणइ आया- गणं विरुद्धे समाणे अदुवा खलदाणेणं अदुवा सुराथालएणं गाहावईण वा गाहावइपुत्ताण वा सयमेव अगणिकाएणं सस्साई झामेइ अन्नेण वि अगणिकाएणं सस्साइं झामावेइ अगणिकाएणं सस्साई झामन्तं पि अन्नं सनणुजाणइ, इति से महया पावकम्मेहिं अत्तागं उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ केणइ आयाणेणं विरुद्वे समाणे अदुवा खलदाणेणं अदुवा सुराथालएणं गाहावईण वा गाहावड्पुत्ताण वा उट्टाण वा गोणाण वा घोडगाण वा गद्दभाण वा सयमेव घूराओ कप्पेइ अन्नेण वि कप्पावेइ कप्पन्तं पि अन्नं समगुजाणइ, इति से महया जाव भवइ । से एगइओ केणइ आयाणेणं विरुद्ध समाणे अदुवा खलदाणेणं अदुवा सुराथालएणं गाहावईण वा गाहावइपुत्ताण वा उट्टसालाओ वा गोणसालाओ वा घोडगसालाओ वा गद्दभसालाओ वा कण्टकबोंदियाए पडिपहित्ता सय- मेव अगणिकाएणं झामेइ अन्नेण वि झाभावेऽ झामन्तं पि अन्नं समणु- जाणइ, इति से महया जाव भवइ । से एगइओ केणइ आयाणेणं विरुद्ध समाणे अदुवा खलदाणेणं अदुवा सुराथालएणं गाहावईण वा गाहावा- पुत्ताण वा कुण्डलं वा मणि वा मोत्तियं वा सयमेव अवहरइ अन्नण वि अवहरावेइ अवहरन्तं पि अन्नं समणुजाणइ इति से महया जाव भवइ ।। से एगइओ केणइ वि आयाणेणं विरुद्धे समाणे अदुवा खलदाणेणं अदुवा सुराथालएणं समणाण वा माहणाण वा छत्तग वा दण्डगं वा भण्डगं वा भत्तगं वा लहिं वा भिसिगं वा चेलगं वा चिलिमिलिगं वा चम्भय वा छेयणगं वा चम्मकोसियं वा सयमेव अवहरइ जाव समणु- जाणइ, इति से महया जाव उवक्खाइचा भवइ । से एगइओ नो विति- गिञ्छइ । तं जहा-गाहावईण वा गाहावइपुत्ताण वा सयमेव अगणिकाएणं सूयगडम्मि [2. 2. 17. 26- ओसहीओ झामेइ जाव अन्नं पि झामन्तं समणुजाणइ, इति से महया जाव उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ नो वितिगिन्छइ, तं जहा-गाहा- वईण वा गाहावइपुत्ताण वा उधाण वा गोणाण वा घोडगाण वा गद्द- भाण वा सयमेव धूगओ कप्पेड़ अन्नेण वि कप्पावेइ अन्नं पि कप्पन्त समणुजाणइ । से एगइओ नो वितिगिञ्छइ, तं जहा-गाहावईण वा गाहावइपुत्ताण वा उसालाओ वा जाव गद्दभसालाओ वा कण्टकवोंदि- याहिं पडिपेहित्ता सयमेव अगणिकाएणं झाइ जाव समणुजाणइ । से एगइओ नो वितिगिञ्छइ, तं जहा-गाहाबईण वा गाहावइपुनाण वा जाव मोत्तियं वा सयमेव अवहरइ जाव समणुजाणइ । से एगइओ नो वितिगिन्छइ तं जहा-समणाण वा माहणाण वा छत्तगं वा दण्डगं वा जाव चम्मछेयणगं बा सयमेव अवहरइ जाव समणुजाणइ । इति से महया जाव उवक्खाइत्ता भवइ । से एगइओ समणं वा माहणं वा दिस्सा नाणाविहेहिं पावकम्मेहि अत्ताणं उवक्खाइत्ता भवइ, अदुवा णं अच्छ- राए आमालित्ता भवइ, अदुवा णं फरुसं वदित्ता भवइ, कालेण वि से अणुपविहस्स असणं वा पाणं वा जाव नो दवावेत्ता भवइ, जे इमे भवन्ति वोगमन्ता भारकन्ता अलसगा वसलगा किवणगा समणगा पब्धयन्ति ते इणमेव जीवियं धिजीवियं संपडिबूहेन्ति, नाइ ते पर- लोगस्स अट्टाए किंचि वि सिलीसन्ति, ते दुक्खन्ति ते सोयन्ति ते जूरन्ति ते तिप्पन्ति ते पिट्टन्ति ते परितप्पन्ति ते दुक्खणजूरणसोयणतिप्पण- पिट्टणपरितिप्पणवहबन्धणपरिकिलेसाओ अप्पडिविरया भवन्ति । ते महया आरम्भेण ते महया समारम्भेण ते महया आरम्भसमारम्भेण विरूव- रूवेहिं पावकम्मकिच्चेहिं उरालाई माणुस्सगाई भोगभोगाई भुञ्जित्तारो भवन्ति । तं जहा-अन्नं अन्नकाले पाणं पाणकाले वत्थं वत्थकाले लेणं लेणकाले सयणं सयणकाले सपुवावरं च णं हाए कयबलिकम्से कय- कोउयमङ्गलपायच्छित्ते सिरसा ण्हाए कण्ठेमालाकडे आविद्धमणिसुवणे कप्पियमालामउली पडिबद्धसरीरे वग्धारियसोणिसुत्तगमल्लदामकला A

2.2 18 9 ]
किरियाठाणज्झयणे
सयइ ?
अहयवत्थपरिहिए चादगोविखत्तगायसगैरे महइमहालियाए कूडागार-
सालाए महइमहालयंमि मीहामणसि इत्थीगुम्भ संपरिकडे सव्वराइएणं
जोइणा झियायमाणेणं महयाहयनदृगीयवाइयतन्तीतलतालतुडियघण-
मुइंगपडुप्पवाइयरवेणं उरालाई माणुस्सगाई भोगभोगाई भुञ्जमाणे विह-
रइ। तस्स णं एगमवि आणवेमाणरस जाव चत्तारि पञ्च जणा अवुत्ता
चेव अब्भुट्टन्ति । भणह देवाणुप्पिया किं करेमो ? किं आहरेमो ? किं
उवणेमो ? किं आचिट्ठामो ? किं भे हियं इच्छियं ? किं भे आसगस्स
? तमेव पासित्ता अणारिया एवं वयन्ति-देवे खलु अयं पुरिसे,
देवसिणाए खलु अयं पुरिसे, देवजीवणिजे खलु अयं पुरिसे, अन्ने वि
य णं उवजीवन्ति । तमेव पारिता आरिया वयन्ति-अभिक्कन्तकूरकम्मे
खलु अयं पुरिसे अइधुए अझ्यायरक्खे दाहिणगामिए नेरइए कण्ह-
पक्खिए आगमिस्साणं दुल्लहबोहियाए यावि भविस्सइ । इचेयस ठाणस्स
उट्ठिया वेगे अभिगिज्झन्ति अणुडिया वेगे अभिगिज्झन्ति अभिझंझाउरो
अभिगिज्झन्ति । एस ठाणे अणारिए अकेवले अप्पडिपुण्णे अणेयाउए
असंसुद्धे असल्लगत्तणे आसद्धिमग्गे अमुत्तिमग्गे अनिव्वाणमग्गे अनि-
जाणमग्गे असव्वदुक्खपहीणमग्गे एगन्तमिच्छे असाहु । एस खलु
पढमस्स ठाणस्स अधम्मपक्खस्स विभङ्गे एवमाहिए ॥ १७ ॥
अहावरे दोचस्स ठाणस्स धम्मपक्खस्स विभङ्गे एवमाहिजइ ।
इह खलु पाईणं वा पडीणं वा उदीणं वा दाहिणं वा सन्तेगड्या
मणुस्सा भवन्ति । तं जहा-आरिया वेगे अणारिया वेगे उच्चागोया
वेगे नीयागोया वेगे कायमन्ता वेगे हस्समन्ता वेगे सुवण्णा वेगे
दुवण्णा वेगे सुरूवा वेगे दुरूवा वेगे । तेसिं च णं खेत्तवत्थूणि
परिग्गहियाई भवन्ति, एसो आलावगो जहा पोण्डरीए तहा नेयम्वो,
तेणेव अभिलावेण जाव सव्वोवसन्ता सव्वत्ताए परिनिव्वुडे त्ति बेमि ॥
एस ठाणे आरिए केवले जाव सव्वदुवखप्पहीणमग्गे एगन्तसम्मे साहु ।
दोच्चस्स ठाणस्स धम्मपक्खस्स विभङ्गे एवमाहिए ॥ १८ ॥

२२ सूयगडम्मि [2 2 19.1- अहावरे तच्चस्म ठाणस्स मिस्सगस्स विभङ्गे एवमाहिजइ । जे इमे भवन्ति आरण्णिया आवसहिया गामणियन्तिया कण्हुई।हस्सिया जाव ते तओ विप्पमुच्चमाणा भुञ्जो एलमूयाए तमूयत्ताए पञ्चायन्ति । एय ठाणे अणारिए अकेवले जाव असव्वदुक्खपहीणमग्गे एगन्त- मिच्छे असाहू । एस खलु तच्चस्स ठाणस्स मिस्सगस्स विभङ्गे एव- माहिए ॥ १९ ॥ अहावरे पढमस्स ठाणस्स अधम्मपक्खस्स विभङ्गे एवमाहिजइ । इह खलु पाईणं वा ४ सन्तेगइया मणुस्सा भवन्ति-गिहत्था महिच्छा महारम्भा महापरिग्गहा अधम्भिया अधम्माणुया अधम्भिहा अधम्मक्खाई अधम्मपायजीविणो अधम्मपलोई अधम्मपलजणा अधम्मसीलसमुदायारा अधम्मेणं चेव वित्तिं कप्पेमाणा विहरन्ति । हण छिन्द भिन्द विग- त्तगा लोहियपाणी चण्डा रुद्दा खुद्दा साहस्सिया उक्कुञ्चणवञ्चणमाया- नियडिकूडकवडसाइसंपओगबहुला दुस्सीला दुव्वया दुप्पडियाणन्दा असाहू सब्बाओ पाणाइवायाओ अप्पडिविरया जावजीवाए जाव सञ्चाओ परिग्गहाओ अप्पडिविरया जावजीवाए सव्वाओ कोहाओ जाव मिच्छादसणसल्लाओ अप्पडिविरया, सव्वाओ व्हाणुम्मदणवण्णगन्ध- विलेवणसद्दफारिसरसरूवगन्धमल्लालंकाराओ अप्पडिविरया जावजीवाए सव्याओ सगडरहजागजुग्गगिल्लिथिल्लिसियासंदमाणियासयणासणजाण- वाहणभोगभोयणपवित्थरविहीओ अप्पडिविरया जावजीवाए सव्वाओ हिरण्णसुवण्णधणधन्नमणिमोत्तियसंखसिलप्पवालाओ अप्पडिविरया जावजीवाए सबाओ कूडतुलकूडमागाओ अप्पडिविरया जावजी- वाए सव्वाओ आरम्भसमारम्भाओ अप्पडिविरया जावजीवाए सव्वाओ करणकारावणाओ अप्पडिविरया जावजीवाए सव्वाआ पयणपयावणाओ अप्पडिविरया जावजीवाए सबाओ कुट्टणपिट्टणतज्जणताडणवहबन्ध- परिकिलेसाओ अप्पडिविरया जावजीवाओ। जे यावण्णे तहप्पगारा सावजा अबोहिया कम्मन्ता परपाणपरियावणकरा जे अणारिएहि कञ्जन्ति 2.2 20. 26 ] किरियाठाणाझयणे ९३ तओ अप्पडिविरया जावजीवाए । से जहानामए केइ पुरिसे कलम- मसूरतिलमुग्गमासनिष्फावकुलत्थआलिसन्दगपलिमन्थगमादिएहिं अयन्ते कूरे मिच्छादण्डं पउञ्जति, एवमेव तहप्पगारे पुरिसजाए तित्तिर- वट्टगलावगकवोयकविञ्जलमियमहिसवराहगाहगोहकुम्मसिरिसिवमादिएहिं अयन्ते कूरे मिच्छादण्डं पउञ्जन्ति । जा वि य से वाहिरिया परिसा भवइ, तं जहा-दासे इ वा पेसे इ वा भयए इ वा भाइल्ले इ वा कम्मकरए इ वा भोगपुरिसे इ वा तेसिं पि य णं अन्नयंरसि अहालहु- गंसि अवराहसि सयमेव गरुयं दण्डं निवत्तेइ । त जहा-इमं दण्डेह इमं मुण्डेह इमं तजेह इमं तालेह इमं अदुयबन्धणं करेह इमं नियलबन्धणं करेह इमं हड्डिवन्धणं करेह इमं चारगवन्धणं करेह इमं नियलजुयल- संकोधियमोडियं करेह इमं हत्थच्छिन्नयं करेह इमं पायच्छिन्नयं करेह इमं कण्णछिन्नहं करेह इमं नक्कओहसीसमुहछिन्नयं करेह वेयगच्छहियं अङ्गच्छहियं पक्खाफोडियं करेह इमं नयणुप्पाडियं करेह इमं दंसणु- प्पाडियं वसणुप्पाडियं जिब्भुप्पाडियं ओलम्बियं करेह घसियं करेह घोलियं करेह सूलाइयं करेह सूलभिन्नयं करेह खारवत्तियं करेह वज्झ- वत्तियं करेह सीहपुच्छियगं करेह वसभपुच्छियगं करेह दवग्गिदड्डयङ्गं कागणिमंसखावियङ्गं भत्तपाणनिरुद्वगं इमं जावजीवं वहबन्धणं करेह इमं अन्नयरेण असुभेणं कुमारेणं मारेह । जा वि य से अन्भिन्तरिया परिसा भवइ, तं जहा-माया इ वा पिया इ वा भाया इ वा भगिणी इ वा भजा इ वा पुत्ता इ वा ध्या इ वा सुण्हा इ वा, तेसि पि य णं अन्नयरंसि अहालहुगंसि अवराहसि सयमेव गत्यं दण्डं निवत्तेइ, सीओदगवियडसि उच्छोलित्ता भवइ जहा मित्तदोसवत्तिए जाव अहिए परंसि लोगसि । ते दुक्खन्ति सोयन्ति जूरन्ति तिप्पान्त पिट्टन्ति परि- तप्पन्ति ते दुक्खणसोयणजूरणतिप्पणपिट्टणपरितप्पणवहबन्धणपरिकिले- साओ अप्पडिविरया भवन्ति । एवमेव ते इथिकामेहिं मुच्छिया गिद्धा गढिया अज्झोववन्ना जाव वासाई चउपञ्चमाई छ।समाई वा अप्पयरो सूयगडम्मि [22 20. 47- - वा भुजयरो वा कालं भुञ्जित्तु भोगभोगाई पविसुइत्ता वेराययणाई सचि णित्ता बहूई पाबाई कम्माई उस्सन्नाई संभारकडेण कम्मुणा से जहा- नामए अयगोल इ वा सेलगोले इवा उदगांस पक्खित्ते समाणे उदग- यलमइवइत्ता अहे धरणियलपइट्टाणे भवइ, एवमेव तहप्पगारे पुरिसजाए वजबहुले धूयवहुले पङ्कबहुले वेरबहुले अप्पत्तियवहुले दम्भबहुले नियडिबहुले साइबहुले अयसबहुले उत्सन्नतसपाणघाई कालमासे कालं किच्चा धरणियलमइवइत्ता अहे नरगयलपइट्टाणे भवइ ॥२०॥ ते णं नरगा अन्तो वट्टा बाहिं चउरंसा अहे खुरप्पसंठाणसंठिया निश्चन्धकारतमसा ववगयगहचन्दसूरनक्खत्तजोइसप्पहा मेदवसामस- रुहिरपृयपडलचिक्खिल्ललित्ताशुलेवणयला अमुई यांसा परमदुभिगन्धा कण्हा अगणिवण्णाभा कक्खडफासा दुरहियासा असुभा नरगा असुभा नरएसु वेयणाओ ॥ नो चेव नरएसु नेरझ्या निदायन्ति वा पयलायन्ति वा सुई वा रई वा घिई वा मई वा उवलभन्ते । ते णं तत्थ उजलं विउलं पगाढं कडुयं ककसं चण्डं दुक्खं दुग्गं तिव्वं दुरहियासं नेरझ्या वेयणं पञ्चणुभवमाणा विहरन्ति ॥२१॥ जहानामए रुक्खे सिया पव्वयग्गे जाए मूले छिन्ने अग्गे गरुए जओ निणं जओ विसमं जओ दुग्गं तओ पवडइ, एवामेव तहप्पगारे पुरिसजाए गब्भाओ गब्भं जम्माओ जम्मं माराओ मारं नरगाओ नरगं दुक्खाओ दुक्खं दाहिणगामिए नेरइए कण्हपक्खिए आगमिस्साणं दुल्लह- बोहिए यावि भवइ । एस ठाणे अणारिए अकेवले जाव असव्व- दुक्खपहमिणग्गे एगन्तमिच्छे असाहू । पढमस्स ठाणस्स अधम्म- पक्खस्स विभङ्गे एवमाहिए ॥२२॥ अहावरे दोच्चस्स ठाणस्स धम्मपक्खस्स विभङ्गे एवमाहिञ्जइ । इह खलु पाईणं वा ४ सन्तेगइया मगुस्सा भवन्ति । तं जहा-अणारम्भा अप- रिग्गहा धम्मिया धम्माणुगा धम्भिहा जाव धम्मेणं चेव वित्तिं कप्पेमाणा 22 23.20 ] किरियाठाणज्झयणे विहरन्ति, सुसीला सुव्वया सुप्पडियाणादा सुसाहू सबओ पाणाइवा- याओ पडिविरयाजावजीवाए जाव जे यावन्ने तहप्पगारा सावजा अबोहिया कम्मन्ता परपाणपरियावणकरा कञ्जन्ति तओ वि पडिविरया जाव जीवाए ॥ से जहानामए-अणगारा भगवन्तो ईरियासमिया भासासमिया एसणासमिया आयाणभण्डमत्तनिक्खेवणसमिया उचारपासवणखेलसिं- घाणजल्लपरिहावणियासमिया मणसमिया वयसमिया कायसमिया मण- गुत्ता वयगुत्ता कायगुत्ता गुत्ता गुत्तिन्दिया गुत्तवरभयारी अकोहा अमाणा अमाया अलोमा सन्ता पसन्ता उवसन्ता परिनिव्वुडा अणासवा अग्गन्था छिन्नसोया निरुवलेवा कंसपाइ व्व मुक्कतोया संखो इव निरञ्जणा जीव इव अपडिहयगई गगणतलं पिव निरालम्बणा वाउरिख अपडिबद्धा सारद- सलिलं व सुद्धहियया पुक्खरपत्तं व निरुवलेवा कुम्मो इव गुत्तिन्दिया विहग इव विप्पमुक्का खम्गिाविसाणं व एगजाया भारुण्डपक्खी व अप्प- मत्ता कुञ्जरो इव सोण्डीरा वसभो इव जायत्थामा सीहो इन दुद्धरिसा मन्दरो इव अप्पकम्पा सागरो इव गम्भीरा चन्दो इव सोमलेसा सूरो इव दित्ततेया जच्चकञ्चणगं व जायरूवा वसुंधरा इव सव्वफासविसहा सुहुयहुयासणो विय तेयसा जलन्ता । नस्थि णं तेसिं भगवन्ताणं कत्थ वि पडिवन्धे भवइ । से पडिबन्धे चउबिहे पन्नते । तं जहा-अण्डए इवा पोयए इ वा उग्गहे इ वा पग्गहे इ वाजं णं जं णं दिसं इच्छन्ति तं णं तं गं दिसं अपडिबद्धा सुइभूया लहुभूया अप्पागन्था संजमणं तवसा अप्पाणं भावेमाणा विहरन्ति ॥तेसिं णं भगवन्तागं इमा एयारूवा जायामायावित्ती होत्था । तं जहा-चउत्थे भत्ते छठे भत्ते अहमे भत्ते दसमे भत्ते दुवालसमे भत्ते चउदसमे भत्ते अद्धमासिए भत्ते मासिए भत्ते दोमासिए तिमासिए चाउम्मासिए पञ्चमासिए छम्मासिए अदुत्तरं च णं उक्खित्तचरया- निक्खित्तचरया उक्खित्तनिक्खित्तचरया अन्तचरगा पन्तचरगा लुहचरगा समुदाणचरगा संसहचरगा असंसहचरगा तजायसंसहचरगा दिहलाभिया अदिटलामिया पुट्ठलाभिया अपुट्ठलाभिया भिक्खलाभिया अभिक्खलाभिया सूयगडम्मि [22 23. 30- अन्नायचरगा उवनिहिया संखादत्तिया परिमियपिण्डवाइया सुद्धेसणिया अन्ताहारा पन्ताहारा अरसाहारा विरसाहारा लुहाहारा तुच्छाहारा अन्तजीवी पन्तजीवी आयम्बिलिया पुरिमड्डिया निविगइया अमञ्जमंसासिणो नो नियामरसभोई ठाणाइया पडिमाठाणाझ्या उक्कडुआसणिया नेसज्जिया वीरासणिया दण्डायझ्या लगण्डसाइणो अप्पाउडा अगत्तया अकण्डया अणिढुहा ( एवं जहोववाइए ) धुयकेसमंसुरोमनहा सव्वगायपडिकम्म- विप्पमुक्का चिट्ठन्ति । ते णं एएणं विहारेणं विहरमाणा बहूई वासाई सामन्नपरियागं पाउणन्ति २ वहुबहु आवाहसि उप्पन्नसि वा अणुप्पन्नं- सि वा बहूई भत्ताई पञ्चक्खन्ति पञ्चक्खाइत्ता बहूई भत्ताई अणसणाए छेदेन्ति, अणसणाए छेदित्ता जस्सहाए कीरइ नग्गभावे मुण्डभावे अण्हा- णभावे अदन्तवणगे अछत्तए अणोवाहणए भूमिसेजा फलगसेजा कट्ठ- सेजा केसलोए बम्भचेरवासे परघरपवेसे लद्धावलद्धे माणावमाणणाओ हीलणाओ निन्दणाओ खिसणाओ गरहणाओ तजणाओ तालणाओ उच्चावया गामकण्टगा बावीसं परीसहोवसग्गा अहियासिञ्जन्ति तमहं आराहन्ति तमहं आराहिता चरमेहिं उस्सासनिस्सासेहिं अणन्तं अणुत्तरं निवाघायं निरावरणं कसिणं पडिपुण्णं केवलवरनाणदंसणं समुप्पाडेन्ति, समुप्पाडित्ता तओ पच्छा सिज्झन्ति बुज्झन्ति मुञ्चन्ति परिणव्यायन्ति सव्वदुक्खाणं अन्तं करन्ति । एगच्चाए पुण एगे भयन्तारो भवन्ति, अवरे पुण पुबकम्मावसेसेणं कालमासे कालं किच्चा अन्नयरेसु देवलोएसु देवत्ताए उववत्तारो भवन्ति । तं जहा-महड्डिएसु महजुइएमु महापरकमेसु महाजसेसु महावलेसु महाणुभावेसु महासुक्खेसु । ते णं तत्थ देवा भवन्ति महड्डिया मह- जुझ्या जाव महासुक्खा हारविराइयवच्छा कडगतुडियथम्भियभुया अङ्गयकुण्डलमहगण्डयलकण्णपीढधारी विचित्तहत्थाभरणा विचित्तमाला- मउलिमउडा कल्लाणगन्धपवरवत्थपरिहिया कल्लाणगपवरमल्लाणुलेवण- धरा भासुरबोंदी पलम्बवणमालाधरा दिव्येणं रूवेणं दिव्वणं वण्णेणं 2.2 24 201 किरियाठाणज्झयणे दिव्वेणं गन्धेणं दिव्वेणं फासेणं दिव्वेणं संवाएणं दिव्वेणं संठाणेणं दिव्याए इड्डीए दिव्वाए जुईए दिव्याए पभाए दिव्वाए छायाए दिव्वाए अचाए दिव्वणं तेएणं दिव्वाए लेसाए दस दिसाओ उजोवे- माणा पभासेमाणा गइकल्लाणा ठिकल्लागा आगमेसिभद्दया यावि भवन्ति । एस ठाणे आरिए जाव सव्वदुक्खपहीणमग्गे एगन्तसम्मे सुसाहू । दोच्चस्स ठाणस्स धम्मपक्खस्स विभङ्गे एवमाहिए ॥ २३ ॥ अहावरे तबस्स ठाणस्स मीसगस्स विभङ्गे एवमाहिजइ । इह खलु पाईणं वा ४ सन्तेगइया मगुस्सा भवन्ति । तं जहा--अप्पिच्छा अप्या- रम्भा अप्पपरिग्गहा धम्मिया धम्माणुया जाव धम्मेणं चेव वित्तिं कप्पे- माणा विहरन्ति सुसीला मुव्वया सुपडियाणन्दा साहू एगच्चाओ पाणाइ- वायाओ पडिविरया जावजीवाए एगच्चाओ अप्पडिविरया जाव जे यावन्ने तहप्पगारा सावजा अबोहिया कम्मन्ता परपाणपरितावणकरा कञ्जन्ति तओ वि एगचाओ अप्पडिविरया। से जहानामए समणो- वासगा भवन्ति अभिगयजीवाजीवा उवलद्धपुण्णपावा आसवसंवरवेयणा- निजराकिरियाहिगरणवन्धमोक्खकुसला असहेजदेवासुरनागसुवण्णजक्ख- रक्खसकिनरकिंपुरिसगरुलगन्धव्वमहोरगाइएहिं देवगणेहिं निग्गन्थाओ पावयणाओ अणइकमणिज्जा, इणमेव निग्गन्थे पावयणे निस्सं- किया निकंखिया निबिगिच्छा लद्धडा गहियहा पुच्छियहा विणिच्छि- यहा अभिगयट्ठा अहिमिञ्जपेम्माणुरागरत्ता । अयमाउसो निग्गन्थे पाव- यणे अहे अयं परमहे सेसे अणहे उसियफलिहा अवंगुयदुवारा अचियत्त- न्तेउरपरघरपवेसा चाउद्दसट्टमुद्दिट्टपुणिमासिणीसु पडिपुण्णं पोसहं सम्मं अणुपालेमाणे समणे निग्गन्थे फासुएसणिज्जेणं असणपाणखाइम- साइमेणं वत्थपडिग्गहकम्बलपायपुञ्छणेणं ओसहभेसजेणं पीठफलगसेजा- सन्थारएणं पडिलाभेमाणा बहूहिं सीलव्वयगुणवेरमणपञ्चक्खाणपोसहो- ववासेहिं अहापरिग्गहिएहिं तवोकम्मेहिं अप्पाणं भावमाणा विहरन्ति ।। ते णं एयारूवणं विहारेणं विहरमाणा बहूई वासाई समणोवासगपरियागं सूयगड-७ सूयगडम्मि [2. 2 24. 21- पाउणन्ति पाउणित्ता आवाहसि उप्पन्नंसि वा अणुप्पन्नांसि वा बहूई भत्ताई पच्चक्खायन्ति, बहूई भत्ताई पञ्चक्खाएत्ता बहूई भत्ताई अणस- पाए छेदेन्ति, बहूई भत्ताई अणसणाए छेत्ता आलोइयपडिकन्ता समाहि- पत्ता कालमासे कालं किच्चा अन्नयरेसु देवलोएसु देवत्ताए उववत्तारो भवन्ति । तं जहा-महिड्ढिएसु महज्जुइएमु जाव महासुक्खेसु सेसं तहेव जाव एस ठाणे आरिए जाव एगन्तसम्म साहू । तच्चस्स ठाणस्स मिस्सग- स्म विभङ्गे एवं आहिए । अविरई पडुच्च वाले आहिजइ, विरइं पडुच्च पण्डिए आहिजइ, विरयाविरई पडुच्च बालपण्डिए आहिजइ । तत्थ णं जा सा सबओ अविरई एस ठाणे आरम्भहाणे अणारिए जाव असव्व- दुक्खपहीणभग्गे एगन्तमिच्छे असाहू । तत्थ णं जा मा सव्वओ विरई एस ठाणे अणारम्भठाणे आरिए जाव सव्वदुक्खप्पहीणमग्गे एगन्तसम्मे साहू । तत्थ णं जा सा सबओ विरयाविरई एम ठाणे आरम्भनो- आरम्भहाणे एस ठाणे आरिए जाव सव्वदुक्खपहीणमग्गे एगन्तसम्मे साहू ॥ २४ ॥ एवमेव समणुगम्ममाणा इमेहिं चेव दोहिं ठाणेहिं समोअरन्ति । तं जहा-धम्मे चेव अधम्मे चेव उवसन्ते चेव अणुवसन्ते चेव । तत्थ णं जे से पढमस्स ठाणस्स अधम्मपक्खस्स विभङ्गे एवमाहिए, तत्थ णं इमाइं तिन्नि तेवढाई पावादुयसयाई भवन्तीति मक्खायाई । तं जहा-किरियावाईणं अकिरियावाईणं अन्नाणियवाईणं वेणइयवाईणं । ते वि परिनिव्वाणमाहंसु मोक्खमाहंसु ते वि लवन्ति, सावगा, ते वि लवन्ति सावइत्तारो॥२५॥ ते सव्वे पावाउया आइगरा धम्माणं नाणापन्ना नाणाछन्दा नाणा- सीला नाणादिही नागारई नाणारम्भा नाणज्झवसाणसंजुत्ता एगं महं मण्डलिबन्धं किच्चा सब्बे एगओ चिट्ठन्ति ॥ पुरिसे य सागणियाणं इङ्गालाणं पाई बहुपडिपुण्णं अयोमएणं संडासएणं गहाय ते सव्वे पावा- उए आइगरे धम्माणं नाणापन्ने जाव नाणज्झवसाणसंजुत्ते एवं वयासी।

22 26.31 ] किरियाठाणज्झयणे हैं भी पावाउया आइगरा धम्माणं नाणापन्ना जाव नाणज्झवसाण- संजुत्ता इमं ताव तुब्भे सागणियाणं इङ्गालाणं पाई बहुपडिपुण्णं गहाय मुहुत्तयं मुहुत्तगं पाणिणा धरेह, नो बहुसंडासगं संसारियं कुजा नो बहुअग्गिथम्भणियं कुजा नो बहुसाहम्मियवेयावडियं कुञ्जा नो बहु- परधम्मियवेयावडियं कुजा उजुया नियागपडिवन्ना अमायं कुव्वमाणा पाणि पसारेह । इति बुच्चा से पुरिसे तेसिं पावादुयाणं तं सागणियाणं इङ्गालाणं पाई बहुपडिपुण्णं अयोमएणं संडासएण गहाय पाणिंसु निसिरइ । तए गं ते पावादुया आइगरा धम्माणं नाणा- पन्ना जाव नाणज्झवसाणसंजुत्ता पाणिं पडिसाहरन्ति । तए णं से पुरिसे ते सव्वे पावाउए आइगरे धम्माणं जाव नाणज्झवसाणसंजुत्ते एवं वयासी । हं भो पावादुया आइगरा धम्माणं नाणापन्ना जाव नाणज्झवसाणसंजुत्ता । कम्हा णं तुम्भे पाणिं पडिसाहरह ? पाणिं नो डहिजा, दड्ढे किं भविस्सइ ? दुक्खं दुक्खं ति मन्नमाणा पडिसाहरह । एस तुला एस पमाणे एस समोसरणे, पत्तेयं तुला पत्तेयं पमाणे पत्तेयं समोसरणे । तत्थ णं जे ते समणा माहणा एवमाइक्खन्ति जाव परू- वेन्ति-सव्वे पाणा जाव सव्वे सत्ता हन्तव्वा अजावेयब्वा परिघयव्वा परितावेयव्वा किलामेयव्या उद्दवेयव्वा, ते आगन्तुच्छेयाए ते आगन्तु- भेयाए जाव ते आगन्तुजाइजरामरणजोणिजम्मणसंसारपुणब्भवगब्भवास- भवपवंचकलंकलीभागिणो भविस्सन्ति । ते बहूणं दण्डणाणं वहूणं मुण्ड- णाणं तजणाणं तालणाणं अन्दुबन्धणाणं जाव घोलणाणं माइमरणाणं पिइमरणाणं भाइमरणाणं भगिणीमरणाणं भजापुत्तधूयसुण्हामरणाणं दरिदाणं दोहग्गाणं अप्पियसंवासाणं पियविप्पयोगाणं बहूणं दुक्ख- दोम्मणस्साणं आभागिणो भविस्सन्ति । अणाइयं च णं अणवयग्गं दीहमद्धं चाउरन्तसंसारकन्तारं भुजो भुजो अणुपरियट्टिस्सन्ति । ते नो सिज्झिस्सन्ति नो बुझिस्सन्ति जाव नो सव्वदुक्खाणं अन्तं करि- स्सन्ति । एस तुला एस पमाणे एस समोसरणे, पत्तेयं तुला पत्तेयं १०० सूयगडम्मि [2 2 26 32- पमाणे पतेयं समोसरणे । तत्थ पंजे ते समणा माहणा एवमाइक्खान्ति जाव परूवेन्ति । सव्वे पाणा सव्वे भूया सव्वे जीवा सव्वे सत्ता न हन्तव्वा न अञ्जावेयव्या न परिधेयव्या न उद्दवेयव्या ते नो आगन्तु- च्छेयाए ते नो आगन्तुभेयाए जाव जाइजरामरणजोणिजम्मणसंसारपुण- ब्भवगम्भवासभवपवंचकलंकलीभागिणो भविस्सन्ति, अगाइयं च णं अगवयग्गं दीहमद्धं चाउरन्तसंसारकन्तारं भुजो भुजो नो अगुपरि- यट्टिस्सन्ति, ते सिज्झिस्सन्ति जाव सबदुक्खागं अन्तं करिस्सन्ति ॥२६॥ इन्चेएहिं बारसहि किरियाठाणेहिं वट्टमागा जीवा नो सिझिसु नो बुझिसु नो मुचिंसु नो परिणव्याइंसु जाव नो सब्बदुक्खाणं अन्तं करेंसु वा नो करेन्ति वा नो करिस्सन्ति वा । एयंसि चेव तेरसमे किरियाठाणे वट्टमाणा जीवा सिझिसु बुझिंसु मुश्चिंसु परिणिव्वाइंमु जाव सव्वदुक्खाणं अन्तं करेंसु वा करान्त वा करिस्सन्ति वा । एवं से भिक्खू आयट्टी आयहिए आयगुत्ते आयजोगे आयपरकमे आयरक्खिए आयाणुकम्पए आयणिकडए आयाणमेव पडिसाहरेन्जासि ति बेमि ॥२७॥ किरियाठाणज्झयणं विइयं आहारपरिनज्झयणे तइये 23. सुयं मे आउसं तेणं भगवया एवमक्खायं । इह खलु आहारपरिन्ना नामज्झयणे तस्स णं अयमहे । इह खलु पाईणं वा ४ सबओ सव्वावन्ति य णं लोगंसि चत्तारि बायकाया एवमाहिञ्जन्ति । तं जहा- अग्गबीया मूलबीया पोरबीया खन्धबीया । तेसिं च णं अहाबीएणं अहावगासेणं इहेगइया सत्ता पुढवीजोणिया पुढवीसंभवा पुढवीवुकमा 2.3.3 6.] आहारपरिज्झयणे १०१ तजोणिया तस्संभवा तदुवकमा कम्मोवगा कम्मनियाणेणं तत्थबुकमा नाणाविहजोणियासु पुढवीसु रुक्खत्ताए विउन्ति ॥ ते जीवा तेसिं नाणाविहजोणियाणं पुढवीणं सिणेहमाहारेन्ति । ते जीवा आहारेन्ति पुढवीसरीरं आउसरीरं तेउसरीरं वाउसरीरं वणस्सइसरीरं । नाणाविहाणं तसथावराणं पाणाणं सरीरं अचित्तं कुव्वान्त परिविद्धत्थं । तं सरीरं पुव्वाहारियं तयाहारियं विपरिणयं सारूवियकडं सन्तं । अवरे वि य णं तसिं पुढविजोणियाणं रुक्खाणं सरीरा नाणावण्णा नाणागन्धा नाणारसा नाणाफासा नाणासंठाणसंठिया नाणाविहसरीरपुग्गलविउव्विया ते जीवा कम्मोववन्नगा भवन्तीति मस्खायं ॥१॥ अहावरं पुरक्खायं इहेगड्या सत्ता रुक्खजोणिया रुक्खसंभवा रुक्खवुकमा तजोणिया तस्संभवा तदुवकमा कम्मोवगा कम्मनियाणेणं तत्थवुकमा पुढवीजोणिएहिं रुक्खेहिं रुक्खत्ताए विउदृन्ति । ते जीवा तेसिं पुढवीजोणियाणं रुक्खाणं सिणेहमाहारेन्ति, ते जीव आहारेन्ति पुढवीसरीरं आउतेउवाउवणस्सइसरीरं नाणाविहाण तसथावराणं पाणाणं सरीरं अचित्तं कुब्बन्ति परिविद्वत्थं । तं सरीरं पुवाहारियं तयाहारियं विप्परिणामियं सारूवियकडं सन्तं । अवरे वि य णं तेसि रुखजोणियाणं रुक्खाणं सरीरा नाणावण्णा नाणागन्धा नाणारसा नागाफासा नाणासंठाणसंठिया नाणाविहसरीरपुग्गलविउब्बिया ते जीवा कम्मोव- वन्नगा भवन्तीति मक्खायं ॥२॥ अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता रुक्खजोणिया रुक्खसंभवा रुक्ख- वुकमा तजोणिया तस्संभवा तदुवकमा कम्मोवगा कम्मनियाणेणं तत्थ- वुक्कमा रुक्खजोणिएसु रुक्खत्ताए विउद्दन्ति । ते जीवा तेसिं रुक्ख- जोणियाणं रुक्खाणं सिणेहमाहारेन्ति । ते जीवा आहारेन्ति पुढवीसरीरं आउतेउवाउवणस्सइसरीरं तसथावराणं पाणाणं सरीरं अचित्तं कुव्वन्ति परिविद्धत्थं । तं सरीरं पुवाहारियं तयाहारियं विपरिणामियं सारूवियकडं १०२ सूयगडम्मि [2 3. 3.7- सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं रुक्खजोणियाणं रुक्खाणं सरीरा नाणावण्णा जाव ते जीवा कम्मोववन्नगा भवन्तीति मक्खायं ॥३॥ अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता रुक्खजोणिया रुक्खसंभवा रुक्खवुक्कमा तज्जोणिया तस्संभवा तदुवकमा कम्मोवगा कम्मनियाणेणं तत्थवुकमा रुक्खजोणिएमु रुक्खेसु मूलत्ताए कन्दत्ताए खन्धत्ताए तयत्ताए सालत्ताए पवालत्ताए पत्तत्ताए पुप्फत्ताए फलत्ताए बीयत्ताए विउदृन्ति । ते जीवा तेसिं रुक्खजोणियाण राखाणं सिणेह- माहारेन्ति । ते जीवा आहारेन्ति पुढवीसरीरं आउतेउवाउवणस्सडसरीरं नाणाविहाणं तसथावराणं पाणाणं सरीरं अचित्तं कुव्वन्ति परिविद्धत्थं तं सरीरगं जाव सारूवियकडं सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं रुस्खजोणियाणं मूलाणं कन्दाणं खन्धाणं तयाणं सालाणं पवालाणं जाव बीयाणं सरीरा नाणावण्णा नाणागन्धा जाव नाणाविहसरीरपुग्गलविउब्बिया ते जीवा कम्मोववन्नगा भवन्तीति मक्खायं ॥४॥ अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता रुक्खजोणिया रुक्खसंभवा रुक्खवुक्कमा तज्जोणिया तस्संभवा तदुवकमा कम्मोववन्नगा कम्मनिया- णेणं तत्थवुकमा रुक्खजोणिएहिं रुक्खेहिं अज्झारोहत्ताए विउद्दन्ति । ते जीवा तेसिं रुक्खजोणियाणं रुक्खागं सिणेहमाहारेन्ति । ते जीवा आहा- रोन्ति पुढवीसरीरं जाव सारूवियकडं सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं रुक्ख- जोणियाणं अज्झारहाण सरीरा नाणावण्णा जाव मक्खायं ॥ ५ ॥ अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता अज्झारोहजोणिया अज्झारोहसंभवा जाव कम्मनियाणेणं तत्थवुकमा रुक्खजोणिएसु अज्झारोहेसु अज्झारोह- ताए विउद्यन्ति । ते जीवा तेर्सि रुक्खजोणियाणं अज्झारोहाणं सिणेहमा- हारेन्ति । ते जीवा पुढवीसरीरं जाव सारूवियकडं सन्तं । अवरे वि य णं

2 3 11.6 ]
आहारपरिन्नज्झयणे
तेसिं अज्झारोहजोणियाणं अज्झारोहाणं सरीरा नाणावण्णा जाव
मक्खायं ॥६॥
अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता अज्झारोहजोगियो अज्झारोहसंभवा
जाव कम्मनियाणेणं तत्थवुकमा अज्झारोहजोणिएसु अज्झारोहत्ताए
विउदृन्ति । ते जीवा तेसिं अज्झारोहजोणियागं अज्झारोहाणं सिणेहमाहा-
रेन्ति । ते जीवा आहारेन्ति पुढवीसरीरं आउसरीरं जाव सारूवियकडं
सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं अज्झारोहजोणियाणं अज्झारोहाणं सरीरा
नागावण्णा जाव मक्खायं ॥ ७॥
अहावरं पुरक्खायं इहेगड्या सत्ता अज्झारोहजोणिया अज्झारोहसं-
भवा जाव कम्पनियागणं तत्थवुकमा अज्झारोहजोणिएसु अज्झारोहेसु
मूलताए जाव बीयत्ताए विउट्टन्ति । ते जीवा तेसिं अज्झारोहजोणियाणं
अज्झारोहणं सिणेहमाहारेन्ति जाव अवरे वि य णं तेसिं अज्झारोहजोणि-
याणं मूलाणं जाव बीयाणं सरीरा नाणावण्णा जाव मक्खाय ॥ ८ ॥
अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता पुढविजोणिया पुढविसंभवा जाव
नाणाविहजोगियासु पुढवीसु तणत्ताए विउदृन्ति । ते जीवा तेसिं नाणा-
विहजोणियाणं पुढवीणं सिणेहमाहारोन्त जाव ते जीवा कम्मोववन्ना
भवन्तीति मक्खायं ॥९॥
एवं पुढविजोगिएसु तणेसु तणत्ताए विउद्दन्ति जाव मक्खाय॥१०॥
एवं तणजोगिएसु तणेसु तणत्ताए विउद्दन्ति । तणजोणियं तण-
सरीरं च आहारोन्त जाव मक्खायं । एवं तणजोणिएसु तणेसु मूलत्ताए
जाव बीयत्ताए विउट्टन्ति ते जीवा जाव मक्खायं । एवं तणजोणिएसु
तणेसु मूलत्ताए जाव बीयत्ताए विउट्टन्ति ते जीवा जाव एवमक्खायं ।
एवं ओसहीण वि चत्तारि आलावगा ॥ एवं हरियाण वि चत्तारि
आलावगा॥११॥

सूयगडम्मि [2 3. 12. 1-
अहावरं पुरक्खायं इहेगड्या सता पुढविजोगिया पुढविसंभवा जाव
कम्मनियाणणं तत्थवुकमा नाणाविहजोणियासु पुढवीसु आयत्ताए वाय-
त्ताए कायत्ताए कूहणत्ताए कन्दुकत्ताए उव्वेहणियत्ताए निव्वेहणियत्ताए
सछत्ताए छत्तगत्ताए वासणियत्ताए कूरत्ताए विउद्दन्ति । ते जीवा तेसिं
नाणाविहजोणियाणं पुढवीणं सिरोहमाहारेन्ति । ते वि जीवा आहारेन्ति
पुढविसरीरं जाव सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं पुढविजोणियाणं आयत्ताणं
जाव कूराणं सरीरा नाणावण्णा जाव मक्खायं । एगो चेव आलावगो
सेसा तिण्णि नत्थि । अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता उदगजोणिया
उदगसंभवा जाव कम्मनियाणेणं तत्थवुकम्मा नाणाविहजोणिएसु उद-
एसु रुक्खत्ताए विउट्टन्ति । ते जीवा तेसिं नाणाविहजोणियाणं उदगाणं
सिणेहमाहारेन्ति । ते जीवा आहारेन्ति पुढविसरीरं जाव सन्तं । अवरे
वि य णं तेसिं उदगजोणियाणं रुक्खाणं सरीरा नाणावण्णा जाव
मक्खायं । जहा पुढविजोणियाणं रुक्खाणं चत्तारि गमा अज्झारहाण
वि तहेव, तणाणं ओसहीणं हरियाणं चत्तारि आलावगा भाणियव्वा
एक्केके । अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता उदगजोणिया उइगसम्भवा
जाव कम्मनियाणेणं तत्थवुकमा नाणाविहजोणिएमु उदएसु उदगत्ताए
अवगत्ताए पणगत्ताए सेवालत्ताए कलम्बुगत्ताए हडत्ताए कसेरुगताए
कच्छभाणियत्ताए उप्पलत्ताए पउमत्ताए कुमुयत्ताए नलिणत्ताए सुभग-
त्ताए सोगन्धियत्ताए पोण्डरीयमहापोण्डरीयत्ताए सयपत्तत्ताए सहस्स-
पत्तत्ताए एवं कल्हारकोकणयत्ताए अरविन्दत्ताए तामरसत्ताए भिस-
भिसमुणालपुक्खलत्ताए पुक्खलच्छिभगत्ताए विउदृन्ति । ते जीवा
तेसिं नाणाविहजोणियाणं उदगाणं सिणेहमाहारोन्त । ते जीवा आहारान्ति
पुढवीसरीरं जाव सन्तं । अवरे वि य गं तेसिं उदगजोणियाणं उदगाणं
जाव पुक्खलच्छिभगाणं सरीरा नाणावण्णा जाव मक्खायं । एगो चेव
आलावगो ॥ १२ ॥

23 14 6 ] आहारपरिन्नज्झयणे अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता तेसिं चेव पुढवीजोणिएहिं रुक्खेहिं रुक्खजोणिएहिं रुक्खेहिं रुक्खजोणिएहिं मूलहिं जाव बीएहिं, रुक्ख- जोणिएहिं अज्झारोहेहिं अज्झारोहजोणिएहिं अज्झारोहेहिं अज्झारोहजोणि- एहिं मूलेहिं जाव बीएहिं, पुढविजोणिएहिं तणेहिं तणजोणिएहिं तणेहिं तणजोणिएहिं मूलेहिं जाव बीएहिं । एवं ओमहीहि वि तिण्णि आलावगा एवं हरिएहि वि तिण्णि आलावगा । पुढविजोणिएहि वि आएहिं काएहिं जाव कूरेहिं उदगजोणिएहिं रुक्खेहिं रुक्खजोणिएहिं मूलेहिं जाव बीएहिं एवं अज्झारोहेहि वि तिण्णि । तणेहिं पि तिणि आलावगा। ओसहीहि पि तिण्णि, हरिएहिं पि तिण्णि, उदगजोणिएहि, उदएहिं अवएहिं जाव पुक्खलच्छिभएहिं तसपाणत्ताए विउद्दन्ति ॥ ते जीवा तेसिं पुढवीजोणियाणं उदगजोणियाणं रुक्खजोणियाणं अज्झारोहजोणियाणं तणजोणियाणं ओसहीजोणियाणं हरियजोणियाणं रुक्खाणं अज्झारोहाणं तगाणं ओसहीणं हरियाणं मूलाणं जाव बीयाणं आयाणं कायाणं जाव कुरवाणं [कूराणं] उदगाण अवगाणं जाव पुक्खलच्छिभगाणं सिणेह- माहारेन्ति । ते जीवा आहारान्त पुढवीसरीरं जाव सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं रुक्खजोणियाणं अज्झारोहजोणियाणं तणजोणियाणं ओसहि- जोणियाणं हरियजोणियाणं मूलजोणियाणं कन्दजोणियाणं जाव बीय- जोणियाणं आयजोणियाणं कायजोणियाणं जाव कूरजोगियाणं उदग- जोणियाणं अवगजोणियाणं जाव पुक्खलच्छिभगजोणियाणं तसपाणाणं सराि नागावण्णा जाव मक्खायं ॥१३॥ अहावरं पुरक्खायं नाणाविहाणं मणुस्साणं । तं जहा-कम्मभूम- गाणं अकम्मभूमगाणं अन्तरदीवगाणं आरियाणं मिलक्खुयाणं । तेसिं च णं अहाबीएणं अहावगासेणं इत्थीए पुरिसस्स य कम्मकडाए जोगिए एत्थ णं मेहुणवत्तियाए व नामं संजोगे समुप्पजइ । ते दुहओ वि सिणेहं संचिणन्ति । तत्थ णं जीवा इत्थियाए पुरिसत्ताए नपुंसगत्ताए विउन्ति, ते जीवा माओउयं पिउसुकं तं तदुभयं संसह कालुसं - १०६ सूयगडम्मि [2 3.14. 7- किविसं तं पढमत्ताए आहारमाहारेन्ति । तओ पच्छा जं से माया नाणाविहाओ रमविहीओ आहारमाहारेइ तओ एगदेसेणं ओयमाहारेन्ति । अणुपुबेण वुड्डा पलिपागमणुववना तओ कायाओ अभिनिवट्टमाणा इत्थि वेगया जणयन्ति पुरिसं वेगया जणयन्ति नपुंसगं वेगया जणयन्ति । ते जीवा डहरा समाणा माउखीरं सापं आहारेन्ति । आगुपुत्रेणं वुड्डा ओयणं कुम्मासं तसथावरे य पागे । ते जीवा आहारेन्ति पुढविसरीरं जाव सारूवियकडं सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं नाणाविहाणं मणुस्स- गाणं कम्मभूमगाणं अकम्मभूमगाणं अन्तरदीवगाणं आरियाणं मिल- खूणं सरीरा नाणावण्णा भवन्तीति मक्खायं ॥ १४ ॥ अहावरं पुरक्वायं नाणाविहागं जलचराणं पश्चिन्दियतिरिक्खजोणि- याणं । तं जहा-मच्छाणं जाव सुंसुमाराणं । तेसिं च णं अहावीएणं अहावगासेणं इत्थीए पुरिसस्स य कम्मकए तहेव जाव तओ एग- देसेणं ओयमाहारेन्ति, अशुपुब्वेणं वुड्डा परिपालगमणुपबन्ना तओ कायाओ अभिनिवट्टमाणा अण्डं वगना जगयन्ति पोयं वेगया जणयन्ति। से अण्डे उभिजमाणे इत्थ वेगया जणयन्ति पुरिसं वेगया जगयन्ति नपुंसगं वेगया जणयन्ति । ते जीवा डहरा समाणा आउसिणेहमाहारेन्ति अणुपुब्वेणं वुड्डा वणस्सइकायं तसथावरे य पाणे । ते जीवा आहारेन्ति पुढविसरीरं जाव सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं नाणाविहागं जलचरपश्चि- न्दियतिरिक्खजोणियाणं मच्छाणं सुंसुमाराणं सरीरा नाणावण्णा जाव मक्खायं । अहावरं पुरक्खायं नाणाविहाणं चउप्पयथलयरपश्चिन्दिय- तिरिक्खजोणियाणं । तं जहा–एगखुराणं दुखुराणं गण्डीपदाणं सण- प्फयाणं । तेसिं च णं अहाबीएणं अहावगासेणं इत्थिपुरिसस्स य कम्म जाव मेहुणवत्तिए नामं संजोगे समुप्पञ्जइ । ते दुहओ सिणेहं संचि- णन्ति । तत्थ णं जीवा इत्थित्ताए पुरिसत्ताए जाव विउद्दन्ति । ते जीवा माओउयं पिउसुकं एवं जहा मणुस्साणं, इत्थं पि वेगया जण- 2. 3 15 42 ] आहारपरिन्नज्झयणे १०७ यन्ति पुरिसं पि नपुंसगं पि । ते जीवा डहरा समाणा माउक्खीरं सप्पि आहारेन्ति, अगुपुब्वेणं वुड्डा वणस्सइकायं तसथावरे य पाणे । ते जीवा आहारेन्ति पुढविसरीरं जाव सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं नाणा- विहाणं चउप्पयथलयरपश्चिन्दियतिरिक्खजोणियाणं एगखुराणं जाव सणफयागं सरीरा नाणावण्णा जाव भक्खायं । अहावरं पुरक्खायं नाणाविहाणं उरपरिसप्पथलयरपश्चिन्दियतिरिक्खजोणियाणं । तं जहा- अहीणं अयगराणं आसालियाणं महोरगाणं । तेसिं च णं अहावीएणं अहावगासेणं इत्थीए पुरिस जाव एत्थ णं मेहुणे एवं तं चेव । नाणत्तं अण्डं वेगड्या जणयन्ति, पोयं वेगइया जणयन्ति । से अण्डे उब्भिञ्ज- माणे इत्थ वेगड्या जणयन्ति पुरिसं पि नपुंसगं पि । ते जीवा डहरा समागा वाउकायमाहारेन्ति अणुपुब्वेणं वुड्डा वणस्सइकायं तसथावर- पाणे । ते जीवा आहारेन्ति पुढविसरीरं जाव सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं नाणाविहाणं उरपरिसप्पथलयरपश्चिन्दियतिरिक्खजोणियागं । तं जहा- अहीणं जाव महोरगाणं सरीरा नाणावण्णा नाणागंधा जावमक्खायं । अहावरं पुरक्खायं नाणाविहाणं भुयपरिसप्पथलयरपश्चिन्दियतिरिक्ख- जोणियाणं । तं जहा-गोहाणं नउलाणं सिहाणं सरडाणं सल्लाणं सरवाणं खराणं घरकोइलियाणं विस्संभराणं मुसगाणं मंगुसाणं पयलाइयाणं विरालियाणं जोहाणं चउप्पाइयाणं । तेसिं च णं अहावीएणं अहाव- गासेणं इत्थीए पुरिसस्स य जहा उरपरिसप्पाणं तहा भाणियव्वं जाव सारूवियकडं सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं नाणाविहाणं भुयपरिसप्पपश्चि- न्दियथलयरतिरिक्खाणं । तं जहा-गोहाणं जावमक्खायं । अहावरं पुरक्खायं नाणाविहाणं जलचरपश्चिन्दियतिरिक्खजोणियाणं । तं जहा- चम्मपक्खीणं लोमपक्खीणं समुग्गपक्खीणं विययपक्खीणं । तेसिं च णं अहाबीएणं अहावगासेग इत्थीए जहा उरपरिसप्पाणं । नाणत्तं ते जीवा डहरा समाणा माउगत्तसिगेहमाहारेन्ति अगुपुबेणं वुड्डा वणस्सइ- कायं तसथावरे य पाणे । ते जीवा आहारोन्त पुढविसरीरं जाव सन्तं ।

१०८ सूयगडम्मि [2. 3. 15. 43- अवरे वि य णं तसिं नाणाविहाणं खहचरपश्चिन्दियतिरिक्खजोणियाणं चम्मपक्खीणं जाव भक्खायं ॥१५॥ अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता नाणाविहजोणिया नाणाविहसंभवा नाणाविहवुकमा तजोणिया तस्संभवा तदुवकमा कम्मोवगा कम्मनिया- गणं तत्थवुकमा नाणाविहाणं तसथावराणं पोग्गलाणं सरीरेसु वा सचित्तेसु वा अचित्तेसु वा अणुसूयत्ताए विउट्टान्त । ते जीवा तेसिं नाणाविहाणं तसथावराणं पाणाणं सिणेहमाहरोन्त । ते जीवा आहान्ति पुढविसरीरं जाव सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं तसथावरजोणियाणं अणु- सूयगाणं सरीरा नाणावण्णा जाव मक्खायं । एवं दुरूवसंभवत्ताए। एवं खुरदुगत्ताए ॥१६॥ अहावरं पुरक्खायं इहेगड्या सत्ता नाणाविहजोणिया जाव कम्म- नियाणेणं तत्थवुकमा नाणाविहाणं तसथावराणं पाणाणं सरीरेसु साचित्तेसु वा अचित्तेसु वा तं सरीरगं वायसंसिद्ध वा वायसंगहियं वा वायपरिग्ग- हियं उड्डवाएसु उड्डभागी भवइ, अहेवाएसु अहेभागी भवइ, तिरियवाएसु तिरियभागी भवइ । तं जहा-ओसा हिमए महिए करए हरतणुए सुद्धोदए । ते जीवा तेसिं नाणाविहाणं तसथावराणं पाणाणं सिणह- माहान्ति । ते जीवा आहारेन्ति पुढविसरीरं जाव सन्तं । अबरे वि य णं तेसिं तसथावरजोणियाणं ओसाणं जाव सुद्धोदगाणं सरीरा नाणावण्णा जावमक्खायं । अहावरं पुरक्खायं इहंगइया सत्ता उदगजोणिया उदग- संभवा जाव कम्मनियाणेणं तत्थवुकमा तसथावरजोगिएसु उदएसु उदगत्ताए विउद्दन्ति । ते जीवा तेसिं तसथावरजोणियाणं उदगाणं सिणेहमाहारोन्त । ते जीवा आहारोन्त पुढविसरीरं जाव सन्त । अवरे वि य णं तेसि तसथावरजोणियाणं उदगाणं सरीरा नाणावण्णा जाव मक्खायं । अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता उदगजोणियाणं जाव कम्मनियाणेणं तत्थवुकमा उदगजोणिएसु उदएसु उदगत्ताए विउदृन्ति

2. 3 19 6 ]
आहारपरिन्नज्झयणे
ते जीवा तेसिं उदगजोणियाणं उदगाणं सिणेहमाहारेन्ति । ते जीवा
आहारेन्ति पुढविसरीरं जाव सन्त । अवरे वि य णं तेसिं उदगजोणि-
याणं उदगाणं सरीरा नाणावण्णा जाव मक्खायं । अहावरं पुरक्खायं
इहेगड्या सत्ता उदगजोणियाणं जाव कम्मनियाणेण तत्थवुकमा उदग-
जोणिएसु उदएसु तसपाणत्ताए विउट्टान्त । ते जीवा तेसिं उदगजोणि-
याणं उदगाणं सिणेहमाहरेन्ति । ते जीवा आहारोन्त पुढविसरीरं जाव
सन्तं । अवरे वि णं तेसिं उदगजोणियाणं तसपाणाणं सरीरा नाणावण्णा
जाव मक्खायं ॥१७॥
अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता नाणाविहजोणिया जाव कम्म-
नियाणेणं तत्थवुकमा नाणाविहाणं तसथावराणं पाणाणं सरीरेसु सचि-
तेसु वा अचित्तेसु वा अगाणकायत्ताए विउद्दन्ति । ते जीवा तेसिं
नाणाविहाणं तसथावराणं पाणाणं सिणेहमाहारेन्ति । ते जीवा आहारेन्ति
पुढविसरीरं जाव सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं तसथावरजाणियाणं अग-
णीगं सरीरा नाणावण्णा जावमक्खायं । सेसा तिणि आलावगा जहा
उदगाणं । अहावरं पुरक्खायं इहेगइया सत्ता नाणाविहजोणियाणं जाव
कम्मनियाणेणं तत्थवुकमा नाणाविहाणं तसथावराणं पाणाणं सरीरेसु
सचित्तेसु वा अचित्तेसु वा वाउक्वायत्ताए विउद्यन्ति । अहा अगणीणं तहा
भाणियव्वा चत्तारि गमा ॥ १८ ॥
अहावरं पुरक्खायं इहेगड्या सत्ता नाणाविहजोणिया जाव कम्म-
नियाणेणं तत्थवुकमा नाणाविहाणं तसथावराणं पाणाणं सरीरेसु सचि-
त्तेसु वा अचित्तेसु वा पुढवित्ताए सकारत्ताए बालुयत्ताए । इमाओ
गाहाओ अणुगन्तव्वाओ--
*
पुढवी य सकरा वालुया य उवले सिला य लोगूसे ।
अथ तउय तम्ब सीसग रुप्प सुवण्णे य वइरे य ॥१॥

सूयगडम्मि [2.3 19. 7- हरियाले हिङ्गुलए मणोसिला सासगञ्जणपवाले । अब्भपडलब्भवालुयवायरकाए मणिविहाणा ॥२॥ गोमेजए य रुयए अंके फलिहे य लोहियक्खे य । मरगयमसारगल्ले भुयमोयग इन्दणीले य ॥३॥ चन्दण गेरुय हंसगब्भ पुलए सोगन्धिए य बोद्धव्ये । चन्दप्पम वेरुलिए जलकन्ते सूरकन्ते य ॥४॥ एयाओ एएसु भणियव्याओ गाहाओ जाव सूरकन्तत्ताए विउद्दन्ति । ते जीवा तेसिं नागाविहागं तसथावराणं पाणाणं सिणेहमा- हारेन्ति । ते जीवा आहारोन्त पुढविसरीरं जाव सन्तं । अवरे वि य णं तेसिं तसथावरजोणियाणं पुढवीणं जाव सूरकन्ताणं सरीरा नाणावण्णा जाव मक्खायं । सेसा तिणि आलावगा जहा उदगाणं ॥ १९ ॥ अहावरं पुरक्खायं सव्वे पाणा सञ्चे भूया सबे जीवा सव्वे सत्ता नाणाविहजोणिया नाणाविहसंभवा नाणाविहवुकमा सरीरजोणिया सरीरसंभवा सरीरबुकमा सरीराहारा कम्मोवगा कम्मनियाणा कम्मगइया गम्मठिड्या कम्मणा चेव विपरियासमुवेन्ति ॥ से एवमायाणह से एवमायाणित्ता आहारगुत्ते सहिए समिए सया जए ति वेमि ॥ २० ॥ आहारपरिन्नज्झयणं तइयं पचक्खाणकिरियज्झयणे चउत्थे 2.4 सुयं मे आउसं तेणं भगवया एवमक्खायं । इह खलु पञ्चक्खाण- किरिया नामज्झयणे । तस्स णं अयमहे पण्णत्ते । आया अपचक्खाणी यावि भवइ, आया अकिरियाकुसले यावि भवइ, आया मिच्छासंठिए 24 2. 20 ] किरियज्झयणे चउत्थे यावि भवइ, आया एगन्तदण्डे यावि भवइ, आया एगन्तवाल यावि भवड, आया एगन्तसुत्ते यावि भवइ, आया आवियारमणवयणकायवक्के यावि भवइ, आया अप्पडिहयअपञ्चक्खायपावकम्मे यावि भवइ । एस खलु भगवया अक्खाए असंजए अविरए अप्पडिहयपञ्चक्खायपावकम्मे सकिरिए असंबुडे एगन्तदण्डे एगन्तवाले एगन्तसुत्ते से बाले अवियार- मणवयणकायवक्के सुविणमवि न पस्सइ, पावे य से कम्मे कजइ ॥१॥ तत्थ चोयए पन्नवगं एवं वयासी । असन्तएणं मणेणं पावएणं, असन्तियाए वईए पावियाए, असन्तएणं कारणं पावएणं, अहणन्तस्स अमणक्खस्स अवियारमणवयकायवक्कस्स सुविणमवि अपस्सओ पाव- कम्मे नो कञ्जइ, कस्स गं तं हेडं । चोयए एवं ववीइ । अन्नयरेणं मणेणं पावएणं मणवत्तिए पावे कम्मे काइ, अन्नयरीए वइए पावियाए वइवत्तिए पावे कम्मे काइ, अन्नयरेणं कायेणं पावएणं कायवत्तिए पावे कम्मे काइ, हणन्तस्स समणक्खस्स सवियारमणवयकायवक्कस्स सुविणमवि पासओ एवंगुणजाइयस्स पावे कम्मे कजइ । पुणरवि चोयए एवं बबीइ । एत्थ णं जे ते एवमाहंसु-असन्तएणं मणेणं पावएणं, असन्तियाए वइए पावियाए, असन्तएणं काएणं पावएणं, अहणन्तस्स अमणक्खस्स आवियारमणवयणकायवकस्स सुविणमवि अपस्सओ पावे कम्मे कजइ, तत्थ णं जे ते एवमाहंसु मिच्छा ते एवमाहंसु । तत्थ पन्नवए चोयगं एवं वयासी । तं सम्मं जं मए पुव्वं वुत्तं । असन्तएणं मणेणं पावएणं, असन्तियाए वइए पावियाए, असन्तएणं कायेणं पावएणं अहणन्तस्स अमणक्खस्स आवियारमणवयणकायवकस्स सुविणमवि अपस्सओ पावे कम्मे कजइ, तं सम्मं, कस्स णं तं हेडं । आचार्य आह-तत्थ खलु भगवया छजीवनिकायहेऊ पण्णत्ता । तं जहा-पुढवि- काइया जाव तसकाइया । इच्चेएहिं छहिं जीवनिकाएहिं आया अप्पडिहयपचक्खायपावकम्मे निचं पसढविउवायचित्तदण्डे । तं जहा- पाणाइवाए जाव परिग्गहे कोहे जाव मिच्छादसणसल्ले। आचार्य आह- " सूयगडम्मि [2. 3 2 21- तत्थ खलु भगवया वहए दिद्वन्ते पण्णत्ते । से जहानामए-वहए सिया गाहावइस्स वा गाहावइपुत्तस्स वा रण्णो वा रायपुरिसस्स वा खणं निदाय पविसिस्सामि खणं लणं वहिस्सामि पहारेमाणे से किं नु हु नाम से वहए तस्स गाहावइस्स वा गाहावइयुत्तस्स वा रण्णो वा रायपुरिसस्स वा खणं निदाय पविसिस्सामि खणं लद्धण वहिस्सामि पहारमाणे दिया वा राओ वा सुत्ते वा जागरमाणे आमित्तभूए मिच्छासंठिए निचं पसढविडवायचित्तदण्डे भवइ ? एवं वियागरमागे समियाए वियागरे चोयए-हंता भवइ । आचार्य आह-जहा से वहए तस्स गाहावइस्स व तस्स गाहावइपुत्तस्स वा रण्णो वा रायपुरिसस्स वा खणं निदाय पविसिस्सामि खणं लद्रूण वहिस्सामि त्ति पहारेमाणे दिया वा राओ वा सुत्ते वा जागरमागे वा अमित्तभूए मिच्छासंठिए निचं पसढविउवायचित्तदण्डे, एवमेव बाले वि सव्वेसिं पाणाणं जाव सबेसि सत्ताणं दिया वा राओ वा सुत्ते वा जागरमाणे वा अमित्तभूए मिच्छासंठिए निचं पसढविउवायाचित्तदण्डे । तं जहा-पाणाइवाए जाव मिच्छादसणसल्ले । एवं खलु भगवया अक्खाए असजए अविरए अप्पडिहयपञ्चक्खायपावकम्मे सकिरिए असंबुडे एगन्तदण्डे एगन्तवाले एगन्तसुत्ते यावि भवइ । से बाले आवियारमणवयणकायवक्के सुविण- मवि न पस्सइ पावे य से कम्मे कञ्जइ । जहा से वहए तस्स वा गाहा- वइस्स जाव तस्स वा रायपुरिसस्स पत्तेयं पत्तेयं चित्तसमादाए दिया वा राओ वा सुत्ते वा जागरमाणे वा अमित्तभूए मिच्छासंठिए निचं पसढ- विउवायचित्तदण्डे भवइ, एवमेव बाले सव्वेसिं पाणाणं जाव सव्वेसिं सत्ताणं पत्तेयं पतेयं चितसमादाए दिया वा राओ वा सुत्ते वा जागर- माणे वा आमत्तभूए मिच्छासंठिए निच्चं पसढविउवायचित्तदण्डे भवइ॥२॥ नो इणट्टे समहे [चोयए] । इह खलु बहवे पागा० जे इमेणं सरीरसमुस्सएणं नो दिट्टा वा सुया वा नाभिमया वा विन्नाया वा जेसिं 2. 4. 4 23 1 पञ्चक्खाणकिरियज्झयणे नो पत्तेयं पत्तेयं चित्तसमायाए दिया वा राओ वा सुत्ते वा जागरमाणे वा अमित्तभूए मिच्छासंठिए निचं पसढविउवायचित्तदण्डे । तं जहा पाणाइवाए जाव मिच्छादंसणसल्ले ॥३॥ आचार्य आह-तत्थ खलु भगवया दुवे दिहन्ता पण्णत्ता। तं जहा-सन्निदिट्टन्ते य असन्निदिइन्ते य । से किं तं सन्निदिद्वन्ते ? जे इमे सन्निपञ्चिन्दिया पञ्जत्तगा एएसिं णं छजीवनिकाए पडुच्च, तं जहा-पुढवी- कायं जाव तसकायं । से एगइओ पुढवीकारणं किच्चं करेइ वि कार- वेइ वि । तस्स णं एवं भवइ-एवं खलु अहं पुढवीकाएणं किचं करेमि वि कारवेमि वि, नो चेव णं से एवं भवइ-इमेण वा इमेण वा से एएणं पुढवीकारणं किञ्च करेइ वि कारवेइ वि । से णं ताओ पुढवी- कायाओ असंजयअविरयअप्पडिहयपच्चक्खायपावकम्मे यावि भवइ । एवं जाव तसकाए ति भाणियव्वं । से एगइओ छजीवनिकाएहिं किचं करेइ वि कारवेइ वि । तस्स णं एवं भवइ-एवं खलु छजीवनिकाएहिं किच्चं करेमि वि कारवेमि वि । नो चेव णं से एवं भवइ-इमेहिं वा इमेहिं वा, से य तेहिं छहिं जीवनिकाएहिं जाव कारवेइ वि । से य तेहिं छहिं जीवनिकाएहिं असंजयअविरयअप्पडिहयपञ्चक्खायपाव- कम्भे, तं जहा-पाणाइवाए जाव मिच्छादसणछल्ले । एस खलु भगवया अक्खाए असंजए अविरए अप्पडिहयपञ्चक्खायपावकम्मे सुविणमवि अपस्सओ । पावे य से कम्मे कञ्जइ । से तं सन्निदिइन्ते ॥ से किं तं असन्निदिइन्ते ? जे इमे असन्निणो पाणा, तं जहा-पुढवीकाइया जाव वणस्सइकाइया छहा वेगइया तसा पाणा, जसि नो तक्का इ वा सन्ना इ वा पन्ना इ वा मणा इ वा वई इ वा सयं वा करणाए अन्नेहिं वा कारवेत्तए करन्तं वा समणुजाणित्तए, ते वि णं वाले सव्वेसिं पाणाणं जाव सव्वेसि सत्ताणं दिया वा राओवा सुत्ते वा जागरमाणे वा आमित्तभूया मिच्छासंठिया निचं पसढविउवायचित्तदण्डा, तंजहा-पाणाइवाए जाव मिच्छादसणसल्ले। इच्चेव जाव नो चेव मणो नो चेव वई पाणाणं जाव सत्ताणं दुक्खणयाए सूयगड....

सूयगडम्मि [2. 4. 4. 24- - सोयणयाए जूरणयाए तिप्पणयाए पिट्टणयाए परितप्पणयाए । ते दुक्खणसोयण जाव परितप्पणवहबन्धणपरिकिलेसाओ अप्पडिविरया भवन्ति । इति खलु से असन्निणो वि सत्ता अहोनिसिं पाणाइवाए उवक्खाइजन्ति जाव अहोनिसिं परिग्गहे उवक्खाइजन्ति जाव मिच्छाइसणसल्ले उवक्खाइञ्जन्ति [ एवं भूयवाई ] । सव्वजोणिया वि खलु सत्ता सनिणो हुचा असन्निणो होन्त असन्निणो हुच्चा सन्निणो होन्ति, होचा सन्नी अदुवा असन्नी, तत्थ से अविविचित्ता अविधूणित्ता असंमुच्छित्ता अणणुतावित्ता असनिकायाओ वा सन्निकाए संकमन्ति सन्निकायाओ वा असन्निकार्य संकमन्ति, सन्निकायाओ वा सन्निकार्य संकमन्ति असन्निकायाओ वा असनिकायं संकमन्ति । जे एए सन्नि वा असन्नि वा सव्वे ते मिच्छायारा निचं पसढविउवायचित्तदण्डा । तं जहा- पाणाइवाए जाव मिच्छादसणसल्ले । एवं खलु भगवया अक्खाए असंजए अविरए अप्पडिहयपञ्चक्खायपावकम्मे सकिरिए असंवुडे एगन्तदण्डे एगन्तबाले एगन्तसुत्ते से बाले अवियारमणवयणकायवक्के सुविणमवि न पासइ पावे य से कम्मे कजइ ॥४॥ चोयए - से किं कुव्वं किं कारवं कहं संजयविरयप्पडिहयपच्च- क्खायपावकम्मे भवइ ? आचार्य आह-तत्थ खलु भगवया छजीव- निकायहेऊ पन्नत्ता, तं जहा-पुढवीकाइया जाव तराकाइया । से जहानामए मम अस्सायं दण्डेण वा अट्ठीण वा मुट्ठीण वा लेलूण वा कवालेण वा आतोडिजमाणस्स वा जाव उवद्दविजमाणस्स वा जाव लोमुक्खणणमाय- मवि हिंसाकारं दुक्खं भयं पडिसंवेदेमि, इच्चेवं जाण सव्वे पाणा सव्वे सत्ता दण्डेण वा जाव कवालेण वा आतोडिजमाणे वा हम्ममाणे वा तजिजमाणे वा तालिजमाणे जाव उबदविजमाणे वा जाव लोमुक्खणण- मायमवि हिंसाकारं दुक्खं भयं पडिसंवेदेन्ति । एवं नच्चा सव्वे पाणा जाव सव्वे सत्ता न हन्तव्वा न उद्दवेयव्वा । एस धम्मे धुवे निइए सासए समिञ्च लोगं खेयन्नेहिं पवेइए । एवं से भिक्खू विरए पाणाइवायाओ जाव

2. 5. 8.]
आयारसुयज्झयणे
मिच्छादसणसल्लाओ। से भिक्खू नो दन्तपक्खालणेणं दन्ते पक्खा-
लेजा, नो अञ्जणं नो वमणं नो धूवणित्तं पिआइए । से भिक्खू
अकिरिए अलूलए अकोहे जाव अलोभे उवसन्ते परिनिव्वुडे । एस
खलु भगवया अक्खाए संजयविरयपडिहयपञ्चक्खायपावकम्मे अकिरिए
संवुडे एगन्तपण्डिए भवइ त्ति बेमि ॥५॥
पञ्चक्खाणकिरियज्झयणं चउत्थं
आयारसुयज्झयणे पञ्चमे
25.
आदाय बम्भचेरं च आसुपन्ने इमं वई ।
अस्सि धम्मे अणायारं नायरेज कयाइ वि ॥१॥
अणाईयं परिन्नाय अणवदग्गे त्ति वा पुणो ।
सासयमसासए वा इइ दिहिं न धारए ॥ २॥
एएहिं दोहि ठाणेहिं ववहारो न विजई ।
एएहिं दोहि ठाणेहिं अणायारं तु जाणए ॥३॥
समुच्छिहिन्ति सत्थारो सव्वे पाणा अणेलिसा ।
गण्ठिगा वा भविस्सान्त सासयं ति व नो वए ॥ ४ ॥
एएहिं दोहि ठाणेहिं ववहारो न विजई ।
एएहिं दोहि ठाणेहिं अणायारं तु जाणए ॥ ५ ॥
जे केइ खुद्दगा पाणा अदुवा सन्ति महालया ।
सरिसं तेहि वेरं ति असरिसं ति य नो वए ॥ ६॥
एएहिं दोहि ठाणेहिं ववहारो न विजई ।
एएहिं दोहि ठाणेहि अणायारं तु जाणए ॥ ७॥
अहाकम्माणि भुञ्जन्ति, अन्नमन्ने सकम्मुणा ।
उवालित्ते ति जागिजा अगुवलित्ते ति वा पुणो ॥ ८॥

सूयगडम्मि
[2. 5.9
एएहिं दोहि ठाणेहिं ववहारो न विजई ।
एएहिं दोहि ठाणेहिं अणायारं तु जाणए ॥९॥
जमिदं ओरालमाहारं कम्मगं च तहेव य ।
सव्वत्थ वीरियं अत्थि नत्थि सव्वत्थ वीरियं ॥१०॥
एएहिं दोहि ठाणेहिं ववहारो न विजई ।
एएहिं दोहि ठाणेहिं अणायारं तु जाणए ॥ ११ ॥
नत्थि लोए अलोए वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अस्थि लोए अलोए वा एवं सन्नं निवेसए ॥ १२ ॥
नत्थि जीवा अजीवा वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अस्थि जीवा अजीवा वा एवं सन्नं निवेसए ॥ १३॥
नत्थि धम्मे अधम्मे वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अत्थि धम्मे अधम्मे वा एवं सन्नं निवेसए ॥ १४ ॥
नत्थि बन्धे व मोक्खे वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अस्थि बन्धे व मोक्खे वा एवं सन्नं निवेसए ॥ १५ ॥
नत्थि पुण्णे व पावे वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अत्थि पुण्णे व पावे वा एवं सन्नं निवेसए ॥ १६ ॥
नत्थि आसवे संवरे वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अत्थि आसवे संवरे वा एवं सन्नं निवेसए ॥ १७॥
नत्थि वेयणा निजरा वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अत्थि वेयणा निजरा वा एवं सन्नं निवेसए ॥१८॥
नत्थि किरिया अकिरिया वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अस्थि किरिया अकिरिया वा एवं सन्नं निवेसए ॥ १९॥
नत्थि कोहे व माणे वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अत्थि कोहे व माणे वा एवं सन्नं निवेसए ॥ २०॥
नत्थि माया व लोभे वा नेवं सन्नं निवेसए ।
अस्थि माया व लोभे वा एवं सन्नं निवेसए ॥ २१ ॥

-2.5.33] आयारसुयज्झयणे नत्थि पेजे व दोसे वा नेवं सन्नं निवेसए । अत्थि पेजे व दोसे वा एवं सन्नं निवेसए ॥ २२ ॥ नत्थि चाउरन्ते संसारे नेवं सन्नं निवेसए । अत्थि चाउरन्ते संसारे एवं सन्नं निवेसए ॥१३॥ नत्थि देवो व देवी वा नेवं सन्नं निवेसए । अत्थि देवो व देवी वा एवं सन्नं निवेसए ॥ २४ ॥ नत्थि सिद्धी असिद्धी वा नेवं सन्नं निवेसए । अत्थि सिद्धी असिद्धी वा एवं सन्नं निवेसए ॥ २५ ॥ नत्थि सिद्धी नियं ठाणं नेवं सन्नं निवेसए । अत्थि सिद्धी नियं ठाणं एवं सन्नं निवेसए ॥ २६ ॥ नत्थि साहू असाहू वा नेवं सन्नं निवेसए । अत्थि साहू असाहू वा एवं सन्नं निवेसए ॥ २७ ॥ नत्थि कल्लाण पावे वा नेवं सन्नं निवेसए । अस्थि कल्लाण पावे वा एवं सन्नं निवेसए ॥ २८ ॥ कल्लाणे पावए वा वि ववहारो न विजइ । जं वरं तं न जाणन्ति समणा बाल पण्डिया ॥ २९ ॥ असेसं अक्खयं वावि सव्वदुक्खे इ वा पुणो । वज्झा पाणा न वज्झ त्ति इइ वायं न नीसरे ॥ ३० ॥ दीसन्ति समियायारा भिक्खुणो साहुजीविणो । एए मिच्छोवजीवन्ति इइ दिहिं न धारए ।। ३१ ॥ दक्षिणाए पडिलम्भो अत्थि वा नत्थि वा पुणो । न वियागरेज मेहावी सन्तिमग्गं च वूहए ॥ ३२ ॥ इच्चेएहि ठाणेहिं जिणदिहेहि संजए। धारयन्ते उ अप्पाणं आ मोक्खाए परिव्वजासि ॥ ३३॥ त्ति बेमि॥ आयारसुयज्झयणं पञ्चम सूयगडम्मि [2. 6. 1- अद्दइजज्झयणे छठे 26. पुराकडं अद्द इमं सुणेह मेगन्तयारी समणे पुरासी । से भिक्खुणो उवणेत्ता अणेगे आइक्खएण्हि पुढो वित्थरेणं ॥१॥ साजीविया पट्टवियाथिरेणं सभागओ गणओ भिक्खुमज्झे । आइक्खमाणो बहुजन्नमत्थं न संधयाई अवरेणं पुव्वं ॥२॥ एगन्तमेवं अदुवा वि एण्हि दोवन्नमन्नं न समेइ जम्हा । पुचि च एण्हिं च अणागयं वा एगन्तमेवं पडिसंधयाइ ॥३॥ समिच्च लोगं तसथावराणं खेमकरे समणे माहणे वा। आइक्खमाणो वि सहस्समझे एगन्तयं सारयई तहच्चे ॥४॥ धम्म कहन्तस्स उ नत्थि दोसो खन्तस्स दन्तस्स जिइन्दियस्स । भासाय दोसे य विवजगस्स गुणे य भासाय निसेवगस्स ॥ ५ ॥ महव्वए पञ्च अणुव्वए य तहेव पश्चासव संवरे य । विरई इह स्सामणियम्मि पुण्णे लवावसकी समणे त्ति बेमि ॥६॥ सीआदगं सेवउ बीयकायं आहायकम्मं तह इत्थियाओ। एगन्तचारिस्सिह अम्ह धम्मे तवस्सिणो नाभिसमेइ पावं ॥ ७ ॥ सीओदगं वा तह बीयकायं आहायकम्मं तह इत्थियाओ । एयाइ जाणं पडिसेवमाणा अगारिणो अस्समणा भवन्ति ॥ ८॥ सिया य बीयोदग इत्थियाओ पडिसेवमाणा समणा भवन्तु । अगारिणो वि समणा भवन्तु सेवन्ति ऊ तं पि तहप्पगारं ॥९॥ जे यावि बीयोदगभोइ भिक्खू भिक्खं विहं जायइ जीवियही । ते नाइसंजोगमविप्पहाय कायोवगा नन्तकरा भवन्ति ॥ १० ॥ इमं वयं तु तुम पाउकुव्वं पावाइणो गरिहसि सव्व एव । पावाइणो पुढो पुढो किट्टयन्ता सयं सयं दिहि करोन्त पाउ ११ ते अन्नमन्नस्स उ गरहमाणा अक्खन्ति भो समणा माहणा य । सओ य अत्थी असओ य नत्थि गरहामु दिहिं न गरहामु किंचि१२

2.6.25.]
अद्दजज्ज्ञयणे
न किंचि रूवेण भिधारयामो सदिहिमग्गं तु करेमु पाउं ।
मग्गे इमे किट्टिएँ आरिएहिं अणुत्तरे सप्पुरिसेहि अञ्जू ॥१३॥
उड्डे अहे यं तिरियं दिसासु तसा य जे थावर जे य पाणा ।
भूयाहिसंकाभि दुगुञ्छमाणा नो गरहइ बुसिमं किंचि लोए ॥१४॥
आगन्तगारे आरामगारे समणे उ भीए न उवेइ वासं ।
दक्खा हु सन्ती बहवे मणुस्सा ऊणाइरित्ता य लवालवा य॥१५॥
मेहाविणो सिक्खिय बुद्धिमन्ता सुत्तेहि अत्थेहि य निच्छयन्ना ।
पुच्छिसु मा णे अणगार अन्ने इइ संकमाणो न उवेइ तत्थ ॥१६॥
नाकामकिच्चा न य बालकिच्चा रायाभियोगेण कुओ भएणं ।
वियागरेज पसिणं न वा वि सकामकिच्चेणिह आरियाणं ॥१७॥
गन्ता च तत्था अदुवा अगन्ता वियागरेजा समियासुपन्ने ।
अणारिया दंसणओ परित्ता इइ संकमाणो न उवेइ तत्थ ॥१८॥
पण्णं जहा वणिए उदयही आयस्स हेउं पगरेइ सङ्गं ।
तयोवमे समणे नायपुत्ते इच्चेव मे होइ मई वियको ॥ १९ ॥
नवं न कुजा विहुणे पुराणं चिच्चामई ताइ यमाह एवं ।
एयावया बम्भवइ त्ति वुत्ता तस्सोदयही समणे त्ति बेमि ॥२०॥
समारभन्ते वणिया भूयगाम परिग्गहं चेव ममायमाणा ।
ते नाइसंजोगमविप्पहाय आयस्स हेडं पगरेन्ति सङ्गं ॥२१ ।।
वित्तसिणो मेहुणसंपगाढा ते भोयणहा वणिया वयन्ति ।
वयं तु कामेसु अज्झोववन्ना अणारिया पेमरसेसु गिद्धा ॥ २२ ॥
आरम्भगं चेव परिग्गहं च अविउस्सिया निस्सिय आयदण्डा ।
तसिं च से उदए जं वयासी चउरन्तणन्ताय दुहाय नेह ॥ २३॥
नेगन्ति नचन्ति य ओदए सो वयन्ति ते दो विगुणोदयम्मि ।
से उदए साइमणन्तपत्ते तमुदयं साहयइ ताइ नाई ॥२४॥
अहिंसय सव्वपयाणुकम्पी धम्मे ठियं कम्मविवेगहउँ ।
तमायदण्डेहि समायरन्ता अबोहिए ते पडिरूवमेयं ॥ २५॥

१२०
सूयगडम्मि
[2.6. 26-
पिण्णागपिण्डीमवि विद्ध सूले केई पएजा पुरिसे इमे त्ति ।
अलाउयं वा वि कुमारए ति स लिप्पई पाणिवहेण अम्हं ॥ २६ ॥
अहवा वि विद्रूण मिलक्खु मुले पिण्णागबुद्धीह नरं पएजा ।
कुमारगं वा वि अलावुयं ति न लिप्पई पाणिवहेण अम्हं ॥ २७ ॥
पुरिसं च विभ्रूण कुमारगं वा सूलंमि केई पऍ जायतेए ।
पिण्णागपिण्डं सइमारहेत्ता बुद्धाण तं कप्पइ पारणाए ॥२८॥
सिणायगाणं तु दुवे सहस्से जे भोयए नियए भिक्खयाणं ।
ते पुण्णखन्धं सुमह जिणित्ता भवन्ति आरोप्प महन्त सत्ता ॥२९॥
अजोगरूवं इह संजयाणं पावं तु पाणाण पसज्झ काउं ।
अबोहिए दोण्ह वि तं असाहु वयन्ति जे यावि पडिस्सुणन्ति ॥३०॥
उअहे यं तिरियं दिसासु विन्नाय लिङ्गं तसथावराणं ।
भूयाभिसंकाइ दुगुञ्छमाणे वए करेजा व कुओ विहत्थि ॥३१॥
पुरिसे त्ति विन्नत्ति न एवमत्थि अणारिए से पुरिसे तहा हु।
को संभवो पिण्णगपिण्डियाए वाया वि एसा बुझ्या असञ्चा॥३२॥
वायाभियोगेण जमावहेजा नो तारिसं वायमुदाहरेजा ।
अट्ठाणमेयं वयणं गुणाणं नो दिक्खिए बूय सुरालभेयं ॥ ३३ ॥
लद्धे अहे अहो एव तुब्भे जीवाणुभागे सुविचिन्तिए व ।
पुवं समुदं अवरं च पुढे ओलोइए पाणितले ठिए वा ॥३४॥
जीवाणुभागं सुविचिन्तयन्ता आहारिया अन्नविहीऍ सोहि ।
न वियागरे छन्नपओपजीवी एसोऽणुधम्मो इह संजयाणं ॥ ३५॥
सिणायगाणं तु दुवे सहस्से जे भोयए नियए भिक्खुयाणं ।
असंजए लोहियपाणि से ऊ नियच्छई गरिहमिहेव लोए ॥३६॥
शूलं उरभं इह मारियाणं उद्दिभत्तं च पगप्पएत्ता ।
ते लोणतेल्लेण उवक्खडेत्ता सपिप्पलीयं पगरन्ति मंसं ॥ ३७॥
तं भुञ्जमाणा पिसियं पभूयं नो ओवलिप्पामु वयं रएणं ।
इच्चेवमाहंसु अणजधम्मा अणारिया बाल रसेसु गिद्धा ॥३८॥

2.6.51.1
अदइज्जज्झयणं
१२१
ते यावि भुञ्जन्ति तहप्पगारं सेवन्ति ते पावमजाणमाणा ।
मणं न एयं कुसला करेन्ति वाया वि एसा बुझ्या उ मिच्छा।।३९॥
सव्वेसि जीवाण दयठ्याए सावजदोसं परिवजयन्ता ।
तस्संकिणो इसिणो नायपुत्ता उदिइभत्तं परिवजयान्त ।। ४० ॥
भूयाभिसंकाएँ दुगुञ्छमाणा सबसि पाणाण निहाय दण्डं ।
तम्हा न भुञ्जन्ति तहप्पगारं एसोऽणुधम्मो इह संजयाणं ॥४१॥
निग्गन्थधम्मम्मि इमं समाहिं अस्सिं सुठिच्चा अणिहे चरेजा।
बुद्धे मुणी सीलगुणोववेए अञ्चत्थतं पाउणई सिलोगं ॥ ४२ ॥
रािणायगाणं तु दुवे सहस्से जे भोयए नियए माहणाणं ।
ते पुण्णखन्धे सुमहञ्जणित्ता भवन्ति देवा इइ वेयवाओ ॥४३॥
सिणायगाणं तु दुवे सहस्से जे भोयए नियऍ कुलालयाणं ।
से गच्छई लोलुवसंपगाढे तिव्याभिताची नरगाभिसेवी ॥४४॥
दयावरं धम्म दुगुञ्छमाणा वहावहं धम्म पसंसमाणा ।
एग पि जे भोययई असील निवो निसं जाइ कुओऽसुरेहिं ॥४५॥
दुहओ वि धम्मम्मि समुडियामो अस्सि सुडिच्चा तह एसकालं ।
आयारसीले बुइएह नाणी न संपरायम्मि विसेसमत्थि ॥४६॥
• अव्वत्तरूवं पुरिसं महन्तं सणातणं अक्खयमव्वयं च ।
सव्वेसु भूएसु वि सव्वओ से चन्दो व ताराहि समत्तरूवे ॥४७॥
एवं न मिजन्ति न संसरन्ति न माहणा खत्तिय वेस पेसा ।
कीडा य पक्षी य सरीसिवा य नरा य सव्वे तह देवलोगा॥४८॥
लोगं अयाणित्तिह केवलेणं कहन्ति जे धम्ममजाणमाणा ।
नासन्ति अप्पाण परं च नहा संसार घोरम्मि अणोरपारे ॥४९॥
लोगं विजाणन्तिह केवलेणं पुण्णेण नाणेण समाहिजुत्ता ।
धम्मं समत्तं च कहन्ति जे उ तारन्ति अप्पाण परं च तिण्णा ॥५०॥
जे गरहियं ठाणमिहावसन्ति जे यावि लोए चरणोववेया।
उदाहडं तं तु समं मईए अहाउसो विप्परियासमेव ॥५१॥

सूयगडम्मि [2. 6.52- संवच्छरेणावि य एगमेगं वाणेण मारेउ महागयं तु । सेसाण जीवाण दयट्टयाए वासं वयं वित्ति पकप्पयामो॥५२॥ संवच्छरेणावि य एगमेगं पाणं हणन्ता अणियत्तदोसा । सेसाण जीवाण वहेण लग्गा सिया य थोवं गिहिणो वि तम्हा ॥५३॥ संवच्छरेणावि य एगमेगं पाणं हणन्ता समणव्वएसु । आयाहिए से पुरिसे अणजे न तारिसे केवलिणो भवन्ति ॥५४॥ बुद्धस्स आणाएँ इमं समाहिं अस्सिं सुठिचा तिविहेण ताई । तरिउं समुदं व महाभवावं आयाणवं धम्ममुदाहरेज ॥५५॥ त्ति बेमि ॥ अद्दइजज्झयणं छटुं नालन्दइज्जन्झयणे सत्तमे 2.7. तेणं कालेणं तेणं समएणं रायगिहे नाम नयरे होत्था रिद्धि- त्थिामयसामिद्धे (वण्णओ) जाव पडिरूवे । तस्स णं रायगिहस्स नयरस्स बहिया उत्तरपुरस्थिमे दिसीभाए एत्थ णं नालन्दा नाम बाहिरिया होत्था अणेगभवणसयसंनिविट्ठा जाव पडिरूवा । तत्थ णं नालन्दाए बाहिरियाए लेवे नाम गाहावई होत्था अड्ढे दित्ते वित्ते वित्थिण्णविपुल- भवणसयणासणजाणवाहणाइण्णे बहुधणबहुजायसवरजए आओग- पओगसंपउत्ते विच्छड्डियपउरभत्तपाणे बहुदासीदासगोमहिसगवेलग- प्पभूए बहुजणस्स अपरिभूए यावि होत्था ॥१॥ से थे लेवे नाम गाहावई समणोवासए यावि होत्था अभिगय- जीवाजीवे जाव विहरइ निग्गन्थे पावयणे निस्संकिए निकंखिए निविइ- गिच्छे लद्धढे गहियढे पुच्छियहे विणिच्छियहे अभिगहियढे अहिमिञ्जा पेमाणुरागरत्ते । अयमाउसो निग्गन्थे पावयणे, अयं अहे, अयं परमडे, सेसे अणडे, उस्सियफलिहे अप्पावयदुवारे चियत्तन्तेउरप्पवेसे चाउद्दसह-

2. 7.5.10.]
नालन्दइजज्झयणे
१२३
मुद्दिडपुण्णमासिणीसु पडिपुण्णं पोसहं सम्मं अणुपालेमाणे समणे
निग्गन्थे तहाविहेणं एसणिजेणं असणपाणखाइमसाइमेणं पडिलाभेमाणे
बहूहिं सीलव्वयगुणविरमणपञ्चक्खाणपोसहोववासेहिं अप्पाणं भावेमाणे
एवं च णं विहरइ ॥२॥
तस्स णं लेवस्स गाहावइस्स नालन्दाए बाहिरियाए उत्तरपुरथिमे
दिसिभाए एत्थ णं सेसदविया नाम उदगसाला होत्था अणेगखम्भ-
सयसंनिविहा पासादीया जाव पडिरूवा। तीसे णं सेसदवियाए उदग-
सालाए उत्तरपुरथिमे दिसिमाए एत्थ णं हत्थिजामे नाम वणसण्डे
होत्था किण्हे ( वण्णओ वणसण्डस्स )॥३॥
तस्सि च णं गिहपदेसम्मि भगवं गोयमे विहरइ, भगवं च णं अहे
आरामंसि । अहे णं उदए पेढालपुत्ते भगवं पासावच्चिजे निगण्ठे मेयजे
गोत्तेणं जेणेव भगवं गोयमे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता भगवं
गोयम एवं वयासी-आउसंतो गोयमा, अत्थि खलु मे केइ पदेसे
पुच्छियव्वे, तं च आउसो अहासुयं अहादरािसयं मे वियागरेहि सवायं ।
भगवं गोयमे उदयं पेढालपुत्तं एवं वयासी-अवियाइ आउसो, सोचा
निसम्म जाणिस्सामो सवायं । उदए पेढालपुत्ते भगवं गोयमं एवं वयासी॥४॥
आउसो गोयमा, अत्थि खलु कुमारपुत्तिया नाम समणा निग्गन्था
तुम्हाणं पवयणं पवयमाणा गाहावई समणोवासगं उवसंपन्नं एवं पञ्च-
क्खावेन्ति । नन्नत्थ अभिओएणं गाहावइचोरग्गहणविमोक्खणयाए तसेहि
पाणेहिं निहाय दण्डं । एवं ण्हं पञ्चक्खन्ताणं दुप्पचक्खायं भवइ ।
एवं ण्हं पञ्चक्खावेमाणाणं दुपचक्खावियव्वं भवइ । एवं ते परं पञ्च-
क्खावेमाणा अइयरन्ति सयं पइण्णं । कस्स णं तं हेडं ? संसारिया
खलु पाणा, थावरा वि पाणा तसत्ताए पञ्चायन्ति, तसा वि पाणा थावर-
ताए पञ्चायन्ति, थावरकायाओ विप्पमुच्चमाणा तसकायंसि उववजन्ति,
तसकायाओ विप्पमुच्चमाणा थावरकायंसि उववजन्ति । तेसिं च णं थावर--
कार्यसि उववण्णाणं ठाणमयं धत्तं ॥५॥

१२४ सूयगडम्भि [2. 7. 6.1- एवं ण्हं पञ्चक्खन्ताणं सुपच्चक्खायं भवइ । एवं ण्हं पञ्चक्खावे- माणाणं सुपञ्चक्खावियं भवइ । एवं ते परं पञ्चखावेमाणा नाइयरन्ति सयं पइण्णं नन्नत्थ अभियोगेणं गाहावइचोरग्गहणविमोक्खणयाए तसभूएहिं पाणेहिं निहाय दण्डं । एवमेव सइ भासाए परकमे विजमाणे जे ते कोहा वा लोहा वा परं पञ्चक्खावेन्ति अयं पि नो उवएसे नो नेयाउए भवइ । अवियाइ आउसो गोयमा तुम्भ पि एवं रोयइ ? ॥६॥ सवायं भगवं गोयमे उदयं पेढालपुत्तं एवं वयासी-आउसन्तो उदगा, नो खलु अम्हे एयं रोयइ । जे ते समगा वा माहणा वा एव- माइक्खन्ति जाव परूवेन्ति नो खलु ते समणा वा निग्गन्था भासं भासन्ति, अणुतावियं खलु ते भासं भासन्ति, अव्भाइक्खन्ति खलु ते समणे समणोवासए वा जेहिं पि अन्नहिं जीवहिं पाणेहिं भूएहिं सत्तेहिं संजमयन्ति ताण वि ते अब्भाइक्वन्ति । कस्स णं तं हेउं ? संसारिया खलु पाणा, तसा वि पाणा थावरत्ताए पञ्चायन्ति थावरा वि वा पाणा तसत्ताए पञ्चायन्ति तसकायाओ विप्पमुच्चमाणा थावरकायंसि उववजन्ति, थावरकायाओ विप्पमुच्चमाणा तसकायंसि उववजन्ति, तेसिं च णं तसकायंसि उववन्नाणं ठाणमेयं अघत्तं ॥७॥ सवायं उदए पेढालपुत्ते भगवं गोयमं एवं वयासी-कयरे खलु ते आउसन्तो गोयमा तुम्भे वयह तसा पाणा तसा आउ अन्नहा ? सवायं भगव गोयमे उदयं पेढालपुत्तं एवं वयासी-आउसन्तो उदगा जे तुब्भे वयह तसभूया पाणा तसा ते वयं वयामो तसा पाणा, ये वयं वयामो तसा पाणा ते तुब्भे वयह तसभूया पाणा । एए सन्ति दुवे ठाणा तुल्ला एगटा । किमाउसो इमे मे सुप्पणीयतराए भवइ तसभूया पाणा तसा, इमे भे दुप्पणी- यतराए भवइ-तसा पाणा तसा । तओ एगमाउसो पडिक्कोसह एक अभि- नन्दह । अयं पि भेदो से नो नेयाउए भवइ । भगवं च णं उदाहु- -सन्ते- गइया मणुस्सा भवन्ति, तेसिं च जं एवं वृत्तपुव्वं भवइ-नो खलु वयं संचाएमो मुण्डा भवित्ता अगाराओ अणगारियं पव्वइत्तए। सावयं ण्हं 2 7 10. 14.] नालन्दइजज्झयणे अणुपुव्वेणं गुत्तस्स लिसिस्सामो । ते एवं संखवेन्ति, ते एवं संखं ठवयन्ति ते एवं संखं ठावयन्ति नन्नत्थ अभिओएणं गाहावइचोरग्गहण- विमोक्खणयाए तसेहिं पाणेहिं निहाय दण्डं । तं पि तेसिं कुसलमेव भवइ॥८॥ तसा वि वुच्चान्त तसा तससंभारकडेणं कम्मुणा नामं च णं अब्भुव- गयं भवइ, तसाउयं च णं पलिक्खीणं भवइ, तसकायहिइया ते तओ आउयं विप्पजहान्त । ते तओ आउयं विप्पजहित्ता थावरत्ताए पञ्चायन्ति । थावरा वि वुच्चन्ति थावरा थावरसंभारकडेणं कम्मुणा नाम च णं अब्भुवगयं भवइ थावराउयं च णं पलिक्खीणं भवइ । थावर- कायहिइया ते तओ आउयं विप्पजहन्ति तओ आउयं विप्पजहित्ता भुजो परलोइयत्ताए पञ्चायन्ति । ते पाणा वि वुच्चान्त, ते तसा वि वुचन्ति, ते महाकाया ते चिरहिइया ॥९॥ सवायं उदए पेढालपुत्ते भयवं गोयमं एवं वयासी-आउसन्तो गोयमा नत्थि णं से केइ परियाए जं णं समणोवासगस्स एगपाणाइवाय- विरए वि दण्डे निक्खित्ते । कस्स णं तं हेउं ? संसारिया खलु पाणा, थावरा वि पाणा तसत्ताए पञ्चायन्ति, तसा वि पाणा थावरत्ताए पञ्चा- यन्ति, थावरकायाओ विप्पमुच्चमाणा सव्वे तसकायसि उववजान्त, तस- कायाओ विप्पमुच्चमाणा सव्वे थावरकायसि उववजन्ति, तेसिं च णं थावरकायसि उववन्नाणं ठाणमेयं धत्तं । सवायं भगवं गोयमे उदयं पेढालपुत्तं एवं वयासी-नो खलु आउसो अम्हाकं वत्तव्वएणं तुम्भं चेव अणुप्पवाएणं अत्थि णं से परियाए जे णं समणोवासगस्स सव्वपाणेहिं सव्वभूएहिं सबजीवेहिं सव्वसत्तेहिं दण्डे निक्खित्ते भवइ । कस्स णं तं हेडं ? संसारिया खलु पाणा, तसा वि पाणा थावरत्ताए पञ्चायन्ति, थावरा वि पाणा तसत्ताए पञ्चायन्ति, तसकायाओ विप्पमुच्चमाणा सव्वे थावरकायसि उववजन्ति, थावरकायाओ विप्पमुच्चमाणा सव्वे तस- कायंसि उववञ्जन्ति, तेसिं च णं तसकायसि उववन्नाणं ठाणमयं अघत्तं ।

१२६ सूयगडम्मि [2.7 10. 15- ते पागा वि वुच्चान्त, ते तसा वि बुच्चन्ति, ते महाकाया ते चिरहिइया । ते बहुयरगा पाणा जेहिं समणोवासगस्स सुपञ्चक्खायं भवइ । ते अप्पयरगा पाणा जेहिं समणोवासगस्स अपञ्चक्खायं भवइ । से महया तसकायाओ उवसन्तस्स उवडियस्स पडिविरयस्स जं गं तुम्भे वा अन्नो वा एवं वयह-नत्थि णं से केइ परियाए जसि समणोवासगस्स एगपाणाए वि दण्डे निक्खित्ते । अयं पि भेदे से नो नेयाउए भवइ ॥१०॥ भगवं च णं उदाहु नियण्ठा खलु पुच्छियव्वा । आउसन्तो नियण्ठा इह खलु सन्तेगइया मणुस्सा भवन्ति । तेसिं च एवं वृत्तपुव्वं भवइ-जे इमे मुण्डे भवित्ता अगाराओ अणगारियं पवइए एसिं च णं आमरणन्ताए दण्डे निक्खित्ते । जे इमे अगारमावसन्ति एएसिं गं आमरणन्ताए दण्डे नो निक्खित्ते । केई च णं समणा जाव वासाई चउपञ्चमाई छहद्दसमाई अप्पयरो वा भुजयरो वा देसं दुइजित्ता अगार- मावसेजा ? हता-वसेजा । तस्स णं तं गारत्थं वहमाणस से पच्च- क्खाणे भङ्गे भवइ ? नो इणहे समहे । एवमेव समणोवासगस्स वि तसेहिं पाणेहिं दण्डे निक्खित्ते, थावरेहिं पाणेहिं दण्डे नो निक्खित्ते । तस्स णं तं थावरकायं वहमाणस्स से पच्चक्खाणे नो भङ्गे भवइ । से एवमायाणह ? नियण्ठा । एवमायाणियव्वं ॥ भगवं च णं उदाहु नियण्ठा खलु पुच्छियव्वा-आउसन्तो नियण्ठा इह खलु गाहावई वा गाहावइपुत्तो वा तहप्पगारेहिं कुलेहिं आगम्म धम्मं सवणवत्तियं उवसं- कमेजा हन्ता उपसंकमेजा । तेसिं च णं तहप्पगाराणं धम्म आइक्खियवे? हन्ता आइक्खियव्बे । किं ते तहप्पगारं धम्मं सोचा निसम्म एवं वएजा- इणमेव निग्गन्थं पावयणं सचं अणुत्तरं केवलियं पडिपुण्णं संसुद्धं नेयाउयं सल्लकत्तणं सिद्धिमग्गं मुत्तिमग्गं निजाणमग्गं निव्वाणमग्गं अवितहमसं- दिद्धं सव्वदुक्खप्पहीणमग्गं । एत्थ ठिया जीवा सिज्झन्ति बुज्झन्ति मुच्चन्ति परिणिव्यायन्ति सव्वदुक्खाणमन्तं करोन्त । तमाणाए तहा गच्छामो तहा चिट्ठामो तहा निसीयामो तहा तुयट्टामो तहा भुञ्जामो ? ?

27. 11. 46.] नालन्दइजल्झयणे १२७ तहा भासामो तहा अब्भुट्ठामो तहा उट्टाए उडेमो त्ति पाणाणं भूयाणं जीवाणं सत्ताणं संजमणं संजमामो त्ति वएज्जा ? हन्ता वएज्जा । किं ते तहप्पगारा कप्पन्ति पव्वावित्तए ? हन्ता कप्पन्ति । किं ते तहप्प- गारा कप्पन्ति मुण्डावित्तए ? हन्ता कप्पन्ति । किं ते तहप्पगारा कप्पन्ति सिक्खावत्तिए ? हन्ता कप्पन्ति । किं ते तहप्पगारा कप्पन्ति उवहावित्तए ? हन्ता कप्पन्ति । तेसिं च णं तहप्पगाराणं सव्वपाणेहि जाव सव्वसत्तेहिं दण्डे निक्खित्ते ? हंता निक्खित्ते । से णं एयारूवेणं विहारेणं विहरमाणा जाव वासाई चउपञ्चमाइं छहद्दसमाई वा अप्पयरो वा भुजयरो वा देसं दृइजेत्ता अगारं वएज्जा ? हन्ता वएजा । तस्स णं सव्वपाणेहिं जाव सव्वसत्तेहिं दण्डे नो निक्खित्ते ? नो इणहे समढे । से जे से जीवे जस्स परेणं सव्वपाणेहिं जाव सव्वसत्तेहिं दण्डे नो निक्खित्ते । से जे से जीवे जस्स आरेणं सव्वपाणेहिं जाव सत्तेहिं दण्डे निक्खित्ते । से जे से जीवे जस्स इयाणिं सबपाणेहिं जाव सत्तेहिं दण्डे नो निक्खित्ते भवइ, परेणं असंजए आरेणं संजए, इयाणि असं. जए, असंजयस्स णं सबपाणेहिं जाव सत्तेहिं दण्डे नो निक्खित्ते भवइ । से एवमायाणह ? नियण्ठा से एवमायाणियव्वं ॥ भगवं च णं उदाहु नियण्ठा खलु पुच्छियवा-आउसन्तो नियण्ठा इह खलु परिवाइया वा परिव्वाइयाओ वा अन्नयरहितो तित्थाययणेहिंतो आगम्म धम्म सवणवत्तियं उवसंकमज्जा ? हन्ता उवसंकमेजा । किं तेसिं तहप्पगारेणं धम्मे आइक्खियव्वे ? हन्ता आइक्खियव्वे । तं चेव उवहावित्तए जाव कप्पन्ति ? हन्ता कप्पन्ति । किं ते तहप्पगारा कप्पन्ति संभुञ्जित्तए ? हन्ता कप्पंति । तेणं एयारवेणं विहारेणं विहरमाणा तं चेव जाव अगारं वएजा ? हंता वएजा । ते णं तहप्पगारा कप्पन्ति संभुजित्तए ? नो इणहे समहे । से जे से जीवे जे परेणं नो कप्पान्त संभुञ्जित्तए । से जे से जीवे आरेणं कप्पन्ति संभुञ्जित्तए । से जे से जीवे जे इयाणिं नो कप्पन्ति संभुञ्जित्तए । परेणं अस्समणे आरेणं समणे, इयाणि अस्समणे, १२८ सूयगडम्मि [27 11. 47- अस्समणेणं साद्धिं नो कप्पन्ति समणागं निगन्थाणं संभुञ्जित्तए । से एवमायाणह ? नियण्ठा से एवमायाणियव्वं ॥११॥ भगवं च णं उदाहु सन्तेगइया समणोवासगा भवन्ति । तेसिं च णं एवं वृत्तपुव्वं भवइ-जो खलु वयं संचाएमो मुण्डा भवित्ता अगाराओ अणगारियं पव्वइत्तए । वयं णं चाउसमुदिट्टपुण्णिमासिणीसु पडिपुण्ण पोसहं सम्म अणुपालेमाणा विहरिस्सामो । थूलगं पाणाइवायं पञ्चक्खाइ- स्सामो, एवं थूलगं मुसावायं थूलगं अदिन्नादाणं थूलगं मेहुणं थूलगं परिग्गहं पञ्चक्खाइस्सामो । इच्छापरिमाणं करिस्सामो, दुविहं तिविहणं । मा खलु ममहाए किंचि करेह वा करावेह वा तत्थ वि पच्चक्खाइस्सामो। तेणं अभोच्चा अपिच्चा आसिणाइत्ता आसन्दीपेडियाओ पञ्चारुहित्ता, ते तहा कालगया कि वत्तव्वं सिया-सम्मं कालगय त्ति ? वत्तव्वं सिया । ते पाणा वि वुच्चन्ति ते तसा वि वुचन्ति ते महाकाया ते चिराहिइया । ते बहुयरगा पाणा जेहिं समणोवासगस्स सुपञ्चक्खायं भवइ । ते अप्प- यरगा पाणा जेहिं समणोवासगस्स अपचक्खायं भवइ । इति से महयाओ जं णं तुब्भे वयह तं चेव जाव अयं पि भेदे से नो नेयाउए भवइ । भगवं च णं उदाहु सन्तेगइया समणोवासगा भवन्ति । तसिं च णं एवं वृत्तपुव्वं भवइ-नो खलु वयं संचाएमो मुण्डा भवित्ता अगा- राओ जाव पव्वइत्तए । नो खलु वयं संचाएमो चाउद्दसहमुदिठपुण्ण- मासिणीसु जाव अणुपालपाणे विहरित्तए । वयं णं अपच्छिममामरणन्तियं संलेहणाजूसणाजूसिया भत्तपाणं पडियाइक्खिया जाव कालं अणव- कंखमाणा विहरिस्सामो । सव्वं पाणाइवायं पञ्चक्खाइस्सामो जाव सव्वं परिग्गहं पञ्चक्खाइस्सामो तिविहं तिविहणं मा खलु ममहाए किंचि वि जाव आसन्दीपेढियाओ पचोरुहित्ता एए तहा कालगया, किं वत्तव्यं सिया सम्मं कालगय त्ति ? वत्तव्वं सिया । ते पाणा वि वुचन्ति जाव अयं पि भेदे से नो नेयाउए भवइ ॥ भगवं च णं उदाहु सन्ते- गइया मणुस्सा भवन्ति । तं जहा-महइच्छा महारम्भा महापरिग्गहा 2.7.12.50.] नालन्दइज्जज्झयणे णं उदाहु सन्तेगइया मगुस्सा भवन्ति । तं जहा-अणारम्भा अपरिग्गहा धम्मिया धम्माणुया जाव सचाओ परिग्गहाओ पडिविरया जावजीवाए, जेहिं समणोवासगस्स आयाणसो आमरणन्ताए दण्डे निक्खित्ते, ते तओ आउगं विप्पजहन्ति, ते तओ भुजो सगमायाए सोग्गइगामिणो भवन्ति । ते पाणा वि बुचन्ति जाव नो नेयाउए भवइ । भगवं च णं उदाहु सन्ते- गड्या मणुस्सा भवन्ति । तं जहा-अप्पिच्छा अप्पारम्भा अप्पपरिग्गहा धम्मिया धम्मागुया जाव एगच्चाओं परिग्गहाओ अप्पडिविरया, जेहिं समणोवासगस्स आयाणसो आमरणन्ताए दण्डे निक्खित्ते । ते तओ आउगं विप्पजहन्ति, तओ भुजो सगमादाए सोग्गइगाभिगो भवन्ति । ते पागा वि चुच्चन्ति जाव नो नेयाउए भवइ । भगवं च णं उदाहु सन्तेगइया मणुरसा भवन्ति । तं जहा-आरणिया आवसहिया गाम- णियन्तिया कण्हुईरहस्सिया, जेहिं सनणोवासगस आयाणसो आमर- णन्ताए दण्डे निक्खित्ते भवइ । नो बहुसंजया नो बहुपडिविरया पाण- भूयजीवसत्तेहिं । अप्पणा सच्चामोसाई एवं विपडिवेदेन्ति-अहं न हन्तव्यो अन्ने हन्तव्या जाव कालमासे कालं किच्चा अन्नयराइं आसुरि- याई किब्धिसियाई जाव उववत्तारो भवन्ति, तओ विप्पमुच्चमाणा भुजो एलमुयत्ताए तमारूवत्ताए पञ्चायन्ति । ते पाणा वि बुञ्चन्ति जाव नो नेयाउए भवइ । भगवं च णं उदाहु सन्तेगइया पाणा दीहाउया जेहिं समणोवासगस्स आयाणसो आमरणन्ताए जाच दण्डे निक्खित्ते भवइ । ते पुवामेव कालं करेन्ति करित्ता पारलोइयत्ताए पञ्चायन्ति । ते पाणा वि बुच्चन्ति, ते तसा वि वुच्चन्ति । ते महाकाया ते चिरहिझ्या ते दीहाउया ते बहुयरगा, जेहिं समणोवासगस्स सुपञ्चक्खायं भवइ, जाव नो नेयाउए भवइ । भगवं च णं उदाहु सन्तेगइया पाणा समाउया, जेहिं समणोवासगस्स आयाणसो आमरण- न्ताए जाव दण्डे निक्खित्ते भवइ । ते सयमेव कालं करोन्त, करित्ता पारलोइयत्ताए पञ्चायन्ति । ते पाणा वि वुच्चान्त, तसा वि वुञ्चन्ति, सूयगड . ९ ते .

ते रयगडम्मि [ 2. 7. 12. 51. महाकाया समाउया ते बहुयरगा जेहिं समणोव सगस्स सुपञ्चक्खायं भवइ जाव नो नेयाउए भवइ । भगवं च उदाहु सन्तेगइया पाणा अप्पाउया, जेहिं समणोबासगस्स आयाणसो आमरणन्ताए जाब दण्डे निश्वित्ते भवइ । ते पुबामेव कालं करेन्ति, करेत्ता पारलोइयत्ताए पञ्चायन्ति । ते पाणा वि बुचन्ति, ते तसा वि बुञ्चन्ति, ते महाकाया ते अप्पाउया ते बहुयरगा पाणा, जेहिं समणोवासगस्स सुपचक्खायं भवइ, जाव नो नेयाउए भवइ । भगवं च णं उदाहु सन्तेगइया समणो- वासगा भवन्ति । तेसिं च णं एवं कुत्तषुव्वं भवइ- नो खलु वयं संचा- एमो मुण्डे भवित्ता जाब पवइत्तए । नो खलु वयं संचाएमो चाउद्दसट्ठ- मुदिपुण्णमामिणीसु पडिपुग्ण पोसहं अगुपालित्तए । नो खलु वयं संचाएमो अपच्छिमं जाब विहरित्तए । वयं च णं सामाइयं देसावगासियं पुरत्या पाईणं वा पडीगं वा दाहिणं वा उदीगं वा एयावया जाव सन्चपाणेहिं जाव सव्वसत्तेहिं दण्डे निक्खित्ते सबपाणभूयजीवसत्तेहिं खेमंकरे अहमसि । तत्थ आरणं जे तसा पाणा जेहिं सगणोवासगस्स आयाणसो आमरणन्ताए दण्डे निलिखते । तओ आउं विप्पजहंति, विप्पजहिता तत्थ आरेणं चेव जे तसा पाणा जेहिं समगोबासगस्स आयाणसो जार तेमु पञ्चायन्ति, जेहिं रानणोवासगस्त सुपचक्खाय भवइ । ते पाणा वि जाब अयं पि भेदे जाव नेयाउए भवइ ॥ १२ ॥ तत्थ आरेणं जे तसा पाणा जेहिं समणोवासगस्स आयागतो आमर- णन्ताए दण्डे निक्खित्ते ते तओ आउं विप्पजहन्ति । विप्पजहित्ता तत्थ आरणं चेव जाव थावरा पाणा जेहिं रामणोवासगस्स अट्ठाए दण्डे अनि- क्खित्ते अगहाए दण्डे निक्खित्ते तेसु पञ्चायन्ति । तेहिं समणोवासगस्स अट्ठाए दण्डे अनिक्खित्ते अणहाए दण्डे निक्खित्ते, ते पाणा वि वुचान्त, ते तसा ते चिरहिइया जाव अयं पि भेदे से....। तत्थ जे आरेणं तसा पाणा जेहिं समणोवासगस्स आयाणसो आमरणन्ताए ...तओ आउं विप्पजहन्ति, विप्पजहित्ता तत्थ परेणं जे तसा थावरा पाणा जेहिं सम- 2. 7. 13. 341 नालन्दइजज्झयणे णोवासगस्स आयाणसो आमरणन्ताए....तेसुपञ्चायन्ति, तेहिं ममणोवास- गस्स सुपञ्चक्खायं भवइ, ते पाणा वि जाव अयं पि भेदे से....। तत्थ जे आरेणं थावरा पाणा जेहिं समणोवासगस्स अट्ठाए दण्डे अणिक्खित्ते अणहाए निक्खित्ते ते तओ आउं विप्पजहन्ति, विष्पजहित्ता तत्थ आरेण चे जे तसा पाणा जेहिं समणोवासगस्स आयाणसो आमरणन्ताए तेसु पञ्चायन्ति, तेसु समणोवासगस्स सुपञ्चक्खायं भवइ, ते पाणा वि जाव अयं पि भेदे से....। तत्थ जे ते आरेणं जे थावरा पाणा जेहिं सम- णोवासगस्स अट्टाए दण्डे अणिक्खित्ते अणट्टाए निक्वित्ते, ते तओ आउं विप्पजहन्ति विप्पजहिता ते तत्थ आरेणं चेत्र जे थावरा पागा जेहि समणोवासगस्स अट्टाए दण्डे अणिक्खित्ते अणद्वाए निक्खित्ते तेषु पञ्चा- यन्ति । तेहिं समणोवासगल्स अट्टाए अणहार ते पाणा वि जाव अयं पि भेदे से नो.. । तत्थ जे त आरेणं थावरा पाणा जेहिं समणावासगस्म अहाए दण्डे अणिक्वित्ते, अगहाए निश्वित्ते तओ आउं विप्पजहन्ति । विप्प- जहित्ता तत्थ परेणं जे तसथावरा पागा जहिं समणाबासगरम आया- णसो आमरणन्ताए० तेसु पञ्चायन्ति । तेहिं समणोवासगस्स सुपञ्चस्वायं भवइ । ते पाणा वि जाव अयं पि भेदे से नो नेयाउए भवइ । तत्थ जे ते परेण तसथावरा पाणा जेहिं समणावालगत्स आयागसो आमरणन्ताए ते तओ आउं विप्पजहन्ति, विग्पजहिता तत्थ आरेणं जे तसा पाणा जे- हिं समणोवासगस आयाणसो आमरणन्ताए....तेसु पञ्चायन्ति । तेहिं समणोवासगस्स सुपञ्चक्खायं भवइ । ने पाणा वि जाव अयं पि भेदे से नो नेयाउए भवइ । तत्थ जे ते परेणं तसथावरा पागा जेहिं ममणो- वासगस्त आयाणसो आमरणन्ताए....ते तओ आउं विप्पजहन्ति विप्पज- हित्ता तत्थ आरेगंजे थावरा पाणा जेहिं समगोवासगरस अाए दण्डे अणिक्खिते अगहाए निक्खित्ते तसु पञ्चायन्ति, जेहिं समणोवासगरूप अहाए अणिश्वित्ते अगट्टाए निक्वित्ते जाव ते पाणा वि जात्र अयं पि भेदे से नो....। तत्थ ते परेणं तरथावगपाणा जेहिं नमणोवालगत्स आया- सूयगडाम्म [2. 7. 13. 35- णसो आमरणन्ताए....ते तओ आउंविप्पजहन्ति । विप्पजहिता ते तत्थ परणं चेव जे तसथावरा पाणा जेहिं समणोवासगस्स आयाणसो आमरणन्ताए तेसु पञ्चायन्ति, जेहिं समणोवासगस्स सुपञ्चक्खायं भवइ । ते पाणा वि जाव अयं पि भेदे से नो....। भगवं च णं उदाहु न एयं भूयं न एयं भव्यं न एयं भविस्सइ जंणं तसा पाणा वोच्छिजिहिन्ति थावरा पाणा भविस्सन्ति, थावरा पागा वि वोच्छिजिहिन्ति तसा पाणा भवि- स्सन्ति । अवोच्छिन्नेहिं तसथावरेहिं पाणेहिं जंणं तुम्मे वा अन्नो वा एवं वदह-नत्थि णं से केइ परियाए जाव नो नेयाउए भवइ ।। १३॥ भगवं च णं उदाहु आउसन्तो उदगा जे खलु समणं वा माहणं वा परिभासेइ मिति मन्नन्ति आगमित्ता नाणं आगमित्ता दसणं आगमित्ता चरितं पावाणं कम्माणं अकरणयाए से खलु परलोगपलिमन्थत्ताए चिहइ, जे खलु समणं वा माहणं वा नो परिभासइ मित्ति मन्नन्ति आग- मित्ता णाणं आगमित्ता दंसणं आगमित्ता चरित्तं पावाणं कम्माणं अक- रणयाए से खलु परलोगविसुद्धीए चिटइ । तए णं से उदए पेढालपुत्ते भगवं गोयमं अणाढायमाणे जामेव दिसि पाउब्भूए तामेव दिसिं पहारेत्थ गमणाए । भगवं च णं उदाहु आउसन्तो उदगा जे खलु तहाभूयस्स समणस्स वा माहणस्स वा अन्तिए एगमवि आरियं धम्मियं सुवयणं सोचा निसम्म अप्पणो चेव सुहुमाए पडिलेहाए अणुत्तरं जोगखेमपयं लम्भिए समाणे सो वि ताव तं आढाइ परिजाणेइ वन्दइ नमसइ सक्का- रेइ सम्माणेइ जाव कल्लाणं मंगलं देवयं चेइयं पजुवासइ । तए णं से उदए पेढालपुत्ते भगवं गोयमं एवं वयासी-एएसिं णं भन्ते पदाणं पुद्धि अन्नाणयाए असवणयाए अबोहिए अणभिगमेणं अदिवाणं असु- याणं अमुयाणं अविनायाणं अब्बोगडाणं अविगूढाणं अविच्छिन्नाणं अणिसिट्ठाणं अणिवूढाणं अणुवहारियाणं एयम नो सदहियं नो पत्तियं नो रोइयं । एएसिं णं भन्ते पदाणं एहि जाणयाए सवणयाए बोहिए जाव उवहारणयाए एयमदं सद्दहामि पत्तियामि रोएमि एवमेव से 27. 14. 33.] नालन्दइजज्झयणं जहेयं तुब्भे वदह । तए णं भगवं गोयमे उदगं पेढालपुत्तं एवं वयासी -सदहाहि णं अजो पत्तियाहि णं अञ्जो रोएहि णं अञ्जो एवमेयं जहा णं अम्हे क्यामो। तए णं से उदए पेढालपुत्ते भगवं गोयमं एवं वयासी-इच्छामि गं भन्ते तुभं अन्तिए चाउञ्जामाओ धम्माओ पञ्चमहव्वइयं सपडिकमणं धम्मं उपसंपज्जित्ता णं विरहित्तए ॥ तए णं से भगवं गोयमे उदगं पेढालपुत्तं गहाय जेणेव समणे भगवं महावीरे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता तए णं से उदए पेढालपुने समणं भगवं महावीरं तिक्खुत्तो आयाहिणं पयाहिणं करेइ, तिक्खुत्तो आया- हिणं पयाहिणं करित्ता वन्दइ नमसइ वन्दित्ता नमंसित्ता एवं बयासी- इच्छामि णं भन्ते तुम्भं अन्तिए चाउजामाओ धम्माओ पञ्चमहव्वइयं सपडिक्कमणं धम्म उवसंपज्जित्ता णं विहरित्तए । तए णं समणे भगवं महावीरे उदगं एवं वयासी-अहासुहं देवाणुप्पिया मा पडिबन्धं करेहि । तए णं से उदए पेढालपुत्ते समणस्स भगवओ महावीरस्स अन्तिए चाउ- जामाओ धम्माओ पञ्चमहव्वइयं सपडिक्कमणं धम्म उवसंपजित्ता णं विहरइ त्ति बेमि ॥ १४ ॥ ॥ नालन्दइज्जज्झयणं सत्तमं ॥ सूयगडं समत्तं

No text on this page.

श्रीभद्रबाहुविरचिता मूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
Introduction -1-32
तित्थयरे य जिणवरे सुत्तकरे गणहरे य णमिऊणं ।
सूयगडस्स भगवओ णिज्जुत्तिं कित्तइस्सामि ॥ १ ॥
सूयगडं अङ्गाणं विइयं तस्स य इमाणि नामाणि ।
सूतगडं सुत्तकडं सूयगडं चेव गोणाई ॥२॥
दव्वं तु पोण्डयादी भावे सुत्तमिह सूयगं नाणं ।
सन्नासंगहवित्ते जाइणिबद्धे य कत्थाइ ॥३॥
करणं च कारओ य कडं च तिण्हं पि छक्कनिक्खेवो ।
दब्वे खेत्ते काले भावेण उ कारओ जीवो ॥४॥
दव्वं पओगवीसस पओगसा मूल उत्तरे चेव ।
उत्तरकरणं वञ्जण अत्थो उ उवक्खरो सब्यो ॥५॥
मूलकरणं सरीराणि पञ्च तिसु कण्णखन्धमाईयं ।
दम्बिन्दियाणि परिणामियाणि विसओसहाईहिं ॥६॥
संघायणे य परिसाडणा य मीसे तहेव पडिसेहो ।
पडसंखसगडथूणाउड्डतिरिच्छादिकरणं च ॥७॥
खन्धेसु दुप्पएसादिएसु अब्भ विञ्जमाईसु ।
णिफण्णगाणि दव्वाणि जाण तं वीससाकरणं ॥८॥
ण विणा आगासणं कीरइ जं किं चि खेत्तमागासं ।
वञ्जणपरियावण्णं उच्छुकरणमाइयं बहुहा ॥९॥

सुत्रकृताङ्गनियुक्ति
कालो जो जावइओ जं कीरइ जम्मि जम्मि कालाम्म ।
ओहेण णामओ पुण करणा एकारस हवन्ति ॥१०॥
बवं च बालवं चेव, कोलवं तेत्तिलं तहा ।
गरादि वणियं चेव, विट्ठी हवइ सत्तमा ॥ ११ ॥
सउणि चउप्पय नागं किंसुग्धं च करणं भवे एयं ।
एए चत्तारि धुवा अन्ने करणा चला सत्त ॥ १२ ॥
चाउद्दसि रत्तीए सउणी पडिवजए सया करणं ।
तत्तो अहक्कम खलु चउप्पयं णाग किंसुग्धं ॥१३॥
भावे पओगवीसस पओगसा मूल उत्तरे चेव ।
उत्तर कमसुयजोवण वण्णाई भोयणाईसु ॥ १४ ॥
वण्णाइया य वण्णाइएसु जे केइ वीससामेला ।
ते होन्ति थिरा अथिरा छायातवदुद्धमाईसु ॥ १५ ॥
मूलकरणं पुण सुए तिविहे जोगे सुभासुभे झाणे ।
ससमयसुएण पगयं अज्झवरााणेण य सुहेणं ॥ १६ ॥
ठिइअणुभावे बन्धणनिकायणनिहत्तदीहहस्सेसु ।
संकमउदीरणाए उदए वेए उवसमे य॥१७॥
सोऊण जिणवरमयं गणहारी काउ तक्खओवसमं ।
अज्झवसाणेण कयं सुत्तमिणं तेण सूयगडं ॥ १८ ॥
वइजोगेण पभासियमणेगजोगंधराण साहूणं ।
तो वयजोगेण कयं जीवस्स सभावियगुणेण ॥ १९ ॥
अक्खरगुणमतिसंघायणाएँ कम्मपरिसाडणाए य ।
तदुभयजोगेण कयं सुत्तमिणं तेण सुत्तगडं ।। २० ॥
सुत्तेण सुत्तिया चिय अत्था तह सूइया य जुत्ता य ।
तो बहुविहप्पउत्ता एय पसिद्धा अणाईया ॥ २१ ॥
दो चेव सुयक्खन्धा अज्झयणाई च होन्ति तेवीसं ।
तेत्तिसुदेसणकाला आयाराओ दुगुणमङ्गं ॥ २२ ॥

सूत्रकृताङ्गनियुक्ति
निक्खेवो गाहाए चउनिहो छव्विहो य सोलससु ।
निक्खेवो य सुयम्मि य खन्ध य चउविहो होइ ॥ २३ ॥
ससमयपरसमयपरूवणा य पाऊण बुझणा चेव ।
संबुद्धस्सुवसग्गा थीदोसविवजणा चेव ॥२४॥
उवसग्गभीरुणो थीवसस्त णरएसु होज उववाओ ।
एव महप्पा वीरो जयमाह तहा जएजाह ॥ २५ ॥
परिचत्तनिसीलकुसीलसुसीलसविग्गसीलवं चव ।
णाऊण वारियदुगं पण्डियवीरिए ( पयहिजा) ॥ २६ ॥
धम्मो समाहि मग्गो समोसढा चउमु सव्ववाईसु ।
सीसगुणदोसकहणा गन्थम्मि मया गुरुनिवामो ॥ २७ ॥
आयाणिय संकलिया आयाणीयम्मि आययचरितं ।
अप्परगन्थे पिण्डियवयणेणं होइ अहिगारो ॥ २८ ॥
नाम ठवणा दविए खेत्ते काले कुतित्थसंगारे ।
कुलगणसंकरगण्डी बोद्धव्यो भावसमए य ॥ २९ ॥
महपञ्चभूय एकप्पए य तज्जीवतस्तारीरे य ।
तह य अगारगवाई अत्तच्छहो अकलवाई ॥ ३०॥
बीए नियईवाओ अन्नाणिय तह य नाणवाईओ ।
कम्मं चयं न गच्छइ चउन्विहं भिक्खुसमयम्मि ॥ ३१ ॥
तइए आहाकम्मं कडवाई जह य ते य वाईओ।
किचुवमा य चउत्थे परप्पवाई अविरएसु ॥ ३२ ॥
Com on-1 1.1.8.
पञ्चण्हं संजोए अन्नगुणाणं च चेयणाइगुणो ।
पश्चिन्दियठाणाणं ण अन्नमुणियं मुणइ अन्नो ॥ ३३ ॥
Com. on--1 1.1.13.
को वेएई अकयं ? कयनासो पञ्चहा गई नत्थि ।
देवमणुस्सगयागइ जाईसरणाइयाणं च ॥ ३४ ॥

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
ण हु अफलथोवणिच्छियकालफलत्तणमिहं अदुमहेऊ ।
णादुद्धथोवदुद्धत्तणे णगावित्तणे हेऊ ॥ ३५ ॥
Introduction to 1.2.1.
वेयालियम्मि वेयालगो य वेयालणं वियालणियं ।
तिन्नि वि चउकगाइं वियालओ एत्थ पुण जीवो ॥ ३६॥
दव्वं च परमुमाई दंसणणाणतवसंजमा भावे ।
दव्वं च दारुगाई भावे कम्मं वियालणियं ॥ ३७॥
वेयालियं इह देसियं ति वेयालियं तओ होइ ।
वेयालियं तहा वित्तमत्थि तेणेव य णिबद्धं ॥ ३८ ॥
कामं तु सासयमिणं कहियं अहावयम्मि उसमेणं ।
अहाणउतिसुयाणं सोऊणं ते वि पव्वइया ॥ ३९ ॥
पढमे संवोहो अनिच्चया य बीयम्मि माणवजणया ।
अहिगारो पुण भणिओ तहा तहा बहुविहो तत्थ ॥ ४० ॥
उद्देसम्मि य तइए अन्नाणचियस्स अवचओ भणिओ।
वजेयव्यो य सया सुहप्पमाओ जइजणेणं ॥ ४१ ॥
Com. on--1211.
दव्वं निदावेओ देसणनाणतवसंजमा भावे ।
अहिगारो पुण भणिओ नाणे तवदंसणचरित्ते ॥ ४२ ॥
Com on--12.21.
तवसंजमणाणेसु वि जइ माणो वजिओ महेसीहि ।
अत्तसमुक्कारसत्थं किं पुण हीला उ अन्नेसिं ? ॥ ४३ ॥
जइ ताव निजरमओ पाडसिद्धो अहमागमहणेहिं ।
अविसेसमयहाणा परिहरियव्वा पयत्तेण ॥ ४४ ॥
Introduction to 1. 3. 1.
उवसग्गम्मि य छक्कं दव्ये चेयणमचेयणं दुविहं ।
आगन्तुगो य पीलाकरो य जो सो उवस्सग्गो ॥४५॥

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः खेत्तं बहुओघपयं कालो एगन्तदूसमाईओ। भावे कम्मभुदओ सो दुविहो ओघुवक्कमिओ ॥ ४६॥ उवक्कमिओ संयमविग्धकरे एत्थुवक्कमे पगयं । दव्वे चउबिहो देवमणुयतिरियायसंवेत्तो ॥४७॥ एकेको य चउविहो अविहो वा वि सोलसविहो वा । घडण जयणा व तेमि एत्तो वोच्छं अहीयारं ॥४८॥ पढमम्मि य पडिलोमा होन्ती अणुलोमगा य विइयम्मि । तइए अज्झत्तविसोहणं च परवाइवयणं च ॥४९॥ हेउसरिसेहि अहेउएहि समयपडिएहि णिउणेहिं । सीलखलियपन्नवणा कया चउत्थम्मि उद्देसे ॥ ५० ॥ Com. on 1.3.4.12. जह णाम मण्डलग्गेण सिरं छत्तूण कस्सइ मणुस्सा । अच्छेन्ज पराहुत्तो किं नाम तओ ण घेप्पेजा ॥५१॥ जह वा विसगण्डूसं कोई घेत्तूण नाम तुहिको । अन्नेण अदीसन्तो किं नाम तओ न व मरेजा ॥ ५२ ॥ जह नाम सिरिघराओ कोई रयणाणि णाम घेत्तूणं । अच्छेज पराहुत्तो किं णाम तओ न घेप्पेजा ॥ ५३ ॥ Introduction to 1. 4. 1. दव्वाभिलावचिन्धे वेए भावे य इत्थिणिक्खेवो । अहिलावे जह सिद्धी भावे वेयम्मि उवउत्तो ॥५४॥ णामं ठवणादविए खेत्ते काले य पजणणकम्मे । भोगे गुणे य भावे दस एए पुरिसणिक्खेवा ॥ ५५ ॥ पढमे संथवसंलवमाइहि खलणा उ होइ सीलस्स । बिइए इहेव खलियस्स अवत्था कम्मबन्यो य ॥५६॥ सूरा मो मन्नन्ता कइयवियाहिं उवहिप्पहाणाहिं । गहिया हु अभयपजोयकूलवालाइणो वहवे ॥ ५७ ॥ .

सूत्रकृताङ्गनियुक्ति तम्हा ण उ वीसम्भो गन्तव्यो णिचमेव इत्थीसु । पढमुद्देसे भणिया जे दोसा ते गणन्तण ॥ ५८ ॥ सुसमत्था व समत्था कीरन्ती अप्पसत्तिया पुरिसा । दीसन्ति सूरवाई णारीवसगा ण ते सूरा ॥ ५९ ॥ धम्मम्मि जो दढा मइ सो सूरो सत्तिओ य वीरो य । ण हु धम्मणिरुस्साहो पुरिसो सूरो सुबलिओ वि ॥ ६०॥ एए चेव य दोसा पुरिससमाए वि इत्थियाणं पि । तम्हा उ अप्पमाओ विरागमग्गम्मि तासिं तु ॥ ६१ ॥ Intioduction to 1 5 1 णिरए छक्कं दव्वं णिरया उ इहेब जे भवे असुभा । खेत्तं गिरओगासो कालो गिरएसु चेव ठिई ॥ ६२ ॥ भावे उ गिरयजीवा कम्मुदओ चैव गिरयपाओगो । सोऊण गिरयदुक्खं तवचरणे होइ जइयत्वं ॥ ६३ ॥ णामंठवणादविए खेत्ते काले तहेव भावे य । एसो उ विभत्तीए णिक्खेवो छबिहो होइ ॥ ६४ ॥ पुढवीफासं अण्णाणुवकम गिरयवालवहणं च । तिमु वेदेन्ति अताणा अणुभागं चेव सेसासु ॥ ६५ ॥ अम्बे अम्बरिसी चेव सामे य सबले वि य । रोदोवरुद्द काले य महाकाले ति आवरे ॥ ६६ ॥ असिपत्ते धणुं कुम्भे वालु वेयरणी वि य । खरस्सरे महाघोसे एवं पन्नरसाहिया ।। ६७॥ धाडेन्ति य हाडेन्ति विन्धन्ति तह णिसुम्भन्ति । मुञ्चन्ति अम्बरतले अम्बा खलु तत्थ णेरड्या ॥ ६८॥ ओहयहए य तहियं णिस्सन्ने कप्पणीहि कप्पन्ति । विदुलगचडुलगछिन्ने अम्बरिसी तत्थ णेरइए ॥ ६९ ॥ साडणपाडणतोडण बन्धणरजुल्लयप्पहारहिं ।

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
सामा णेरड्याणं पवतयन्ती अपुण्णागं ॥ ७० ॥
अन्तगयफिफिसाणि य हिययं कालेज फुप्फुसे वकं ।
सबला णेरड्याणं कड्डेन्ति तहिं अपुण्णाणं ॥ ७१ ॥
असिसत्तिकोन्ततोमरमूलतिमूलेसु मूइचियगामु ।
पोयन्ति रुद्दकम्मा उ णरगपाला तहिं रोद्दा ॥ ७२ ॥
भञ्जन्ति अङ्गमङ्गाणि ऊरुवाहूसिराणि करचरणे ।
कप्पेन्ति कप्पणीहिं उवरुद्दा पावकम्मरया ॥ ७३ ॥
मीरासु सुण्ठएमु य कन्दूमु पयण्डएमु य पयन्ति ।
कुम्भीसु य लोहिएमु य पयन्ति काला उ णेरइए ॥७४॥
कप्पन्ति कागिणीमंसगागि छिन्दन्ति सीहपुच्छाणि ।
खावन्ति य णेरइए महकाला पावकम्मरए ॥ ७५ ॥
हत्थे पाए उरू बाहुसिरापायअङ्गमङ्गाणि ।
छिन्दन्ति पगामं तू असि रइए निरयपाला ॥ ७६ ॥
कण्णोहणासकरचरणदसणढणफुग्गऊवाहूणं ।
छेयणभेयणसाडग असिपत्तधणूहि पाडन्ति ॥ ७७ ॥
कुम्भीसु य पयणेसु य लोहियमु य कन्दुलोहिकुम्भीम् ।
कुम्भी य णरयपाला हणन्ति पाडन्ति णरएमु ॥ ७८ ॥
तडतडतडस्स भञ्जन्ति भजणे कलम्बुवालुगापढे ।
वालगा णेइरया लोलन्ती अम्बरतलम्मि ॥ ७९ ॥
पूयरुहिरकेसद्विवाहिणी कलकलन्तजलसोया ।
वेयरणिणिरयपाला णेरइए ऊ पवाहन्ति ॥ ८० ॥
कप्पेन्ति करकएहिं तच्छिन्ति परोप्परं परसुएहिं ।
सिम्बलितरुमालहन्ती खरस्सरा तत्थ णेरइए ।। ८१ ॥
भीए य पलायन्ते समन्ततो तत्थ ते णिरुम्भन्ति ।
पसुणो जहा पसुवहे महघोसा तत्थ परइए ॥ ८२ ॥

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः Introduction to 1.6. पाहन्ने महसदो दवे खेत्ते य कालभावे य । वीरस्स उणिक्खेवो चउक्कओ होई णायव्यो । ८३ ॥ थुइणिक्खेवो चउहा आगन्तुअभूसणेहिं दव्वथुई । भावे सन्ताण गुणाण कित्तणा जे जहिं भणिया ॥ ८४ ॥ पुच्छितु जम्बुगामो अज सुहम्मा तओ कहेसी य । एव महप्पा वीरो जयमाह तहा जएजाहि ॥ ८५ ॥ Introduction to 1.7. सीले चउक्क दव्ये पाउरणाभरणभोयगाईसु । भावे उ ओहसीलं अभिक्खमासेवणा चेव ॥ ८६ ॥ ओहे सील विरई विरयाविरई य अविरइ असीलं । धम्मे गाणयबाई अपरात्थ अहम्मकोवाइ ॥ ८७ ॥ परिभासिया कुसीला य एत्थ जावन्ति अविरया केई । सुत्ति पसंमा सुद्धो कुत्ति दुगुञ्छा अपरिसुद्धो ॥ ८८ ॥ अप्फासुयपडि सेविय णामं भुजो य भीलवाई य । फासु वयन्ति सीलं अफासुया मो अशुञ्जन्ता ॥ ८९ ॥ जह णाम गोयमा चण्डिदेवगा बारिमदगा चेव । जे अग्निहोत्तवाई जलसोयं जे य इच्छन्ति ॥९० ॥ Introduction to 18. विरिए छकं दव्वे सञ्चित्ताचित्तमीसगं चेव । दुपयचउप्पगअपयं एवं तिविह तु सञ्चित्तं ॥ ९१ ॥ अचित्तं पुण पिरियं आहारावरणपहरणाईसु । जह ओसहीण भणियं विरियं रसवीरियविवागो ॥ ९२ ॥ आवरणे कवयाई चकाईवं च पहरण होन्ति । खेत्तम्नि जास्मि खेत्ते काले जे जम्मि कालम्मि ॥ ९३॥ भावो जीवस्स सवीरियरस विरियम्मि लद्धि गविहा ।

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
१४३
ओरस्सिन्दियअज्झप्पिएसु बहुसो बहुविहीयं ॥ ९४ ॥
मणवइकाया आणापाणू संभव तहा य संभव्ये ।
सोत्ताईणं सहाइएसु विसएसु गहणं च ॥ ९५ ॥
उजमधिइधीरत्तं मोण्डीरत्तं खमा य गम्भीरं ।
उवओगजोगतवमंजमाइयं होइ अज्झप्पो ॥ ९६ ॥
सव्वं पि य त तिविहं पण्डिय बालविरियं च मीसं च ।
अहवा वि होइ दुविहं अगारअणगारियं चेव ॥ ९७ ॥
Com on-1.8 1.
सत्थं असिमाईयं विजामन्ते य देवकम्मकयं ।
पत्थिववारुणगय वाउ तह मीनगं चेव ॥ ९८ ॥
Intioduction to 1. 9. 1.
धम्मो पुर्बुदिह्रो भावधम्मेण एन्थ अहिगारो।
एसेव होइ धम्ने एसेव रामाहिमग्गो त्ति ॥ ९९ ॥
णामंठवणाधम्नो दव्वधम्मो य भावधम्मो य ।
सञ्चिताचित्तमीलगगिहत्थदाणे दवियधम्मे ॥१०० ।।
लोइयलोउत्तरिओ दुविहो पुण होइ भावधम्मो उ ।
दुविहो वि दुबिहतिविहो पञ्चविहो होइ णायबो ॥१०१॥
पासत्थोसज्णकुसील संथवो ण किर वट्टई काउं ।
सूयगड अज्झयणे धम्मम्मि निकाइयं एयं ॥ १०२ ॥
Introduction to 1. 10. 1
आयाणपएणाचं गोणं णामं पुणो समाहि त्ति ।
णिक्खिविऊण समाहिं भावसमाहीइ पगयं तु ॥ १०३॥
णामंठवणादविए खेत्ते काले तहेव भावे य ।
एसो उ समाहीए णिक्खेवो छविहो होइ ॥ १०४ ॥
पञ्चसु विसरलु सुभेसु दवम्मि ता भवे समाहि त्ति।
खत्तं तु जम्मि खत्ते काले कालो जहिं जो उ ॥१०५ ॥

१४४
सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
भावसमाहि चउव्विह दंसणणाणे तवे चरित्ते य ।
चउसु वि समाहियप्पा सम्मं चरणहिओ साहू ॥१०६ ॥
Introduction to 1. 11. 1.
णामं ठवणा दविए खेत्ते काले तहेव भावे य ।
एसो खलु मग्गस्स य णिक्खेवो छबिहो होइ ॥१०७॥
फलगलयन्दोलणवित्तरजुदवणविलपासमग्गे य ।
खीलगअयपक्खिपहे छत्तजलाकासदव्बम्भि ॥ १०८ ।।
खत्तम्मि जम्मि काले कालो जहि हवइ जो उ।
भावम्मि होइ दुविहो पसत्थ तह अप्पसत्थो य ॥१०९॥
दुविहम्मि वि तिगभेदो णेओ तस्स उ विणिच्छओ दुविहो ।
सुगइफलदुग्गइफलो पगयं सुगईफलेणित्थं ॥ ११० ॥
दुग्गइफलवाईणं तिण्णि तिसट्टा सयाइ वाईणं ।
खमे य खेमरूवे चउक्कगं मग्गमाईसु ॥ १११ ॥
सम्मप्पणिओ मग्गो णाणे तह दंसणे चरित्ते य ।
चरगपरिवायाईचिण्णो मिच्छत्तमग्गो उ ॥ ११२ ।।
इड्डिरससायगुरुया छज्जीवनिकायघायनिरया य ।
जे उवदिसन्ति मग्गं कुमग्गमग्गस्सिया ते उ॥११३॥
तवसंजमप्पहाणा गुणधारी जे वयन्ति सम्भावं ।
सव्वजगजीवहियं तमाङ सम्मप्पणीयामिणं ॥११४ ॥
पन्थो मग्गो णाओ विहि धिइ सुगई हियं तह सुहं च ।
पत्थं सेयं णिव्वुइ णिव्वाणं सिवकरं चेव ॥ ११५ ॥
Introduction to 1. 12. 1.
समवसरणे वि छकं सञ्चित्ताचित्तमीसगं दव्वे ।
खत्तम्मि जम्मि खेत्ते काले जं जम्मि कालम्मि ॥ ११६ ॥
भावसभोसरणं पुण णायव्वं छव्विहम्मि भावम्मि ।
अहवा किरिय अकिरिया अन्नाणी चेव वेणइया ॥११७ ॥

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः अत्थि त्ति किरियवाई वयन्ति नत्थि तिकिरियवाई य । अन्नाणी अन्नाणं विणइत्ता वेणइयवाई ॥११८ ॥ आसियसयं किरियाणं अकिरियाणं च होइ चुलसीई । अन्नाणिय सत्तट्ठी वेणइयाणं च बत्तीसा ॥ ११९ ॥ तेसि मताणुमएणं पनवणा वणिया इहज्झयणे । सब्भावणिच्छयत्थं समोसरणमाहु तेणं तु ॥ १२० ॥ सम्मदिट्टी किरियावाई मिच्छा य सेसगा वाई । जहिऊण मिच्छवायं सेवह वायं इमं सचं ॥ १२१॥ Introduction to 1 13.1. णामतहं ठवणतहं दब्बतहं चेव होइ भावतहं । दव्वतहं पुण जो जस्स सभावो होइ दव्वस्स ॥१२२ ॥ भावतहं पुण नियमा णायव्वं छविहम्मि भावम्मि । अहवा वि नाणदंसणचरित्तविणएण अज्झप्पे ॥ १२३॥ जह सुत्तं तह अत्थो चरणं चारो तह ति णायव्वं । सन्तम्मि पसंसाए असई पगयं दुगुञ्छाए ॥ १२४ ॥ आयरियपरंपरएण आगयं जो उ छेयबुद्धीए। कोवेइ छेयवाई जमालिनासं स णासिहिइ ॥ १२५॥ ण करेइ दुक्खमोक्खं उज्जममाणो वि संजमतवेसुं । तम्हा अत्तुकरिसो वजेअब्बो जइजणेणं ॥ १२६ ॥ Introduction to 1.14.1. गन्थो पुव्बुद्दिट्टो दुविहो सिस्सो य होइ णायव्वा । पव्वावण सिक्खावण पगयं सिक्खावणाए उ॥ १२७ ॥ सो सिक्खगो य दुविहो गहणे आसेवाणाय णायव्यो । गहणम्मि होइ तिविहो सुत्ते अत्थे तदुभए य ॥ १२८॥ आसेवणाय दुविहो मूलगुणे चेव उत्तरगुणे य । मूलगुणे पञ्चविहीं उत्तरगुण बारसविहो उ ॥१२९ ॥ सूयगड ..१०

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
आयरिओ वि य दुविहो पवावन्तो व सिक्खवन्तो य ।
सिक्खावन्तो दुविहीं गहणे आसेवणे चेव ॥ १३० ॥
गाहावेन्तो तिविहो सुत्ते अत्थे य तदुभए चेव ।
मूलगुण उत्तरगुणे दुविहो आसेवणाए उ ॥ १३१ ॥
Introduction to 1. 15. 1.
..
आयाणे गहणम्मि य णिक्खेवो होइ दोण्ह वि चउक्को ।
एगटं नाणहं च होज पगयं तु आयाणे ॥१३२ ॥
जं पढमस्सन्तिमए बिइयस्स उ तं हवेज आदिम्मि ।
एएणायाणिज्जं एसों अन्नो वि पञ्जाओ ॥ १३३ ॥
णामाई ठवणाई दव्वाई चेव होइ भावाई ।
दवाई पुण दव्वस्स जो सभावो सए ठाणे ॥ १३४ ॥
आगमणोआगमओ भावाई तं बुहा उवदिसन्ति ।
णोआगमओ भावो पञ्चविहो होइ णायव्यो ॥ १३५ ॥
आगमओ पुण आदी गणिपिडगं होइ बारसङ्गं तु ।
गन्धसिलोगो पदपादअक्खराइं च तत्थादी ॥१३६ ॥
Introduction to 1. 16. 1.
णामंठवणागाहा दव्वगाहा य भावगाहा य ।
पोत्थगपत्तंगलिहिया सा होई दव्वगाहा उ ॥ १३७ ॥
होइ पुण भावगाहा सागारुवओगभावणिप्फन्ना ।
महुराभिहाणजुत्ता तेणं गाह त्ति णं बिन्ति ॥ १३८ ।
गाहीकया व अत्था अहव ण सामुदएण छन्देणं ।
एएण होइ गाहा एसो अन्नो वि पजाओ ॥१३९ ॥
पण्णरससु अज्झयणेसु पिण्डियत्थेसु जो आवितह त्ति ।
पिण्डियवयणेणत्थं गहेइ तम्हा तओ गाहा ॥ १४० ॥
सोलसमे अज्झयणे अणगारगुणाण वण्णणा भणिया ।
गाहासोलसणामं अज्झयणमिणं ववदिसेन्ति ॥ १४१ ॥

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः Introduction to 2 1. 1. णामंठवणादविए खेत्ते काले तहेत्र भावे य । एसो खलु महतम्मि निक्खेवो छविहो होइ ॥ १४२ ॥ णामंठवणादविए खेत्ते काले तहेव भावे य । एसो खलु अज्झयणे निक्खेवो छबिहो होइ ॥ १४३ ॥ णामंठवणादविए खेत्ते काले य गगण संठाणे । भावे य अहमे खलु णिक्खेवो पोण्डरीयस्स ॥ १४४ ॥ जो जीवो भविओ खलुववजिकामो य पुण्डरीयम्मि । सो दव्वपुण्डरीओ भावम्मि विजाणओ भणिओ ॥ १४५ ॥ एगभविए य बद्धाउए य अभिमुहियनामगोए य । एए तिणि वि देसा दव्वम्मि य पोण्डरीयस्त ॥१४६ ॥ तेरिच्छिया मणुस्सा देवगणा चे होन्ति जे पवरा । ते होन्ति पुण्डरीया सेसा पुण कण्डरीया उ ॥१४७॥ जलयर थलयर खयरा जे पवरा चेव होन्ति कन्ता य । जे य सभावेऽणुमया ते होन्ति पोण्डरीया उ॥१४८॥ अरिहन्त चक्कवट्टी चारण विजाहरा दसारा य । जे अन्न इड्डिमन्ता ते होन्ति पोण्डरीया उ ॥ १४९ ॥ भवणवइवाणमन्तरजोइसवेमाणियाण देवाणं । जे तेसिं पवरा खलु ते होन्ति पोण्डरीया उ ॥ १५०॥ कंसाणं दूसाणं मणिमोत्तियसिलपवालमाईणं । जे य अचित्ता पवरा ते होन्त पोण्डरीया उ॥ १५१ ॥ ज्ञाई खेताई खलु सहाणुभावाइ होन्ति लोगम्मि । देवकुरुमाइयाई ताई खेत्ताइँ पचराइं ॥ १५२ ॥ जीवा भवहिईए कायठिईए य होन्ति जे पवरा । ते होन्ति पोण्डरीया अवसेसा कण्डरीया उ॥ १५३ ।। गणणाए रजू खलु संठाणं व होन्ति चउरंसं ।

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः एयाइँ पोण्डरीयाइ होन्ति सेसाइँ इयराई ॥ १५४ ॥ ओदइए उपसमिए खइए य तहा खओवसमिए य । परिणामसंनिवाए जे पवरा ते वि ते चेव ॥ १५५ ॥ अहवा वि नाणदंसणचरित्तविणए तहेव अज्झप्पे । जे पवरा होन्ति मुणी ते पवरा पुण्डरीया उ ॥१५६ ॥ एत्थं पुण अहिगारो वणस्सइकायपुण्डरीएणं । भावम्मि य समणेणं अज्झयणे पोण्डरीयम्मि ॥ १५७ ॥ Summary of 2. 1. उवमा य पोण्डरीए तस्सेव य उवचएण निजुत्ती । अधिगारो पुण भगिओ जिणोवदेसेण सिद्धि ति ॥ १५८ ॥ सुरमणुयतिरियनिरओवङ्गे मणुया पहू चरित्तम्मि । अवि य महाजणनेय ति चक्कवट्टिम्मि अधिगारो ॥ १५९ ।। अवि य हु भारियकम्मा नियमा उक्कस्सनिरयठिइगामी । ते वि हु जिणोवएसेण तेणेव भवेण सिज्झन्ति ॥ १६० ॥ जलमालकद्दमालं बहुविहवल्लिगहणं च पुक्खरिणिं । जंघाहि व बाहाहि व नावाहि व तं दुरवगाहं ॥ १६१ ॥ पउमं उल्लंघेत्तुं ओयरमाणस्स होइ वावत्ती। किं नत्थि से उवाओ जेणुल्लंघेज अविवन्नो ॥१६२॥ विजा व देवकम्मं अहवा आगासिया विउव्वणया । पउमं उल्लंघेत्तुं न एस इणमो जिणक्खाओ ॥ १६३ ॥ सुद्धप्पओगविजा सिद्धा उ जिणस जाणणा विजा । भवियजणपोण्डरीया उ जाए सिद्धिगतिमुवन्ति ॥ १६४ ॥ Introduction to 2.2. किरियाओ भणियाओ किरियाठाणं ति तण अज्झयणं । अहिगारो पुण भणिओ बन्धे तह मोक्खमग्गे य ॥ १६५ ॥ दव्वे किरिएजणया य पयोगुवायकरणिजसमुयाणे । ट

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
इरियावहसंमत्ते सम्मामिच्छा य मिच्छत्ते ॥ १६६ ॥
नाम ठवणा दविए खेत्तेऽद्धा उड्ड उवरई वसही ।
संजमपग्गहजोहे अचलगणण संघणा भावे ॥१६७॥
समुयाणियाणिह तओ सम्मपउत्ते य भावठाणम्मि ।
किरियाहि पुरिस पावाइए उ सव्वे परिक्खेजा ॥ १६८ ॥
Introduction to 2. 3.
नामंठवणादविए खेत्ते भावे य होइ बोद्धव्यो ।
एसो खलु आहारे निक्खेवो होइ पञ्चविहो ॥१६९ ॥
दवे सञ्चित्ताई खेत्ते नयरस्स जणवओ होइ ।
भावाहारो तिविहो ओए लोमे य पक्खेवे ॥ १७०।
सरीरेणोयाहारो तयाय फासेण लोमआहारो ।
पक्खेवाहारो पुण कावलिओ होइ नायव्यो ॥ १७१ ॥
ओयाहारा जीवा सव्वे अप्पजत्तगा मुणेयव्वा ।
पञ्जत्तगा य लोमे पक्खेवे होन्ति नायव्वा ॥ १७२ ।।
एगिन्दियदेवाणं नेरइयाणं च नत्थि पक्खेवो ।
सेसाणं पक्खेवो संसारत्थाण जीवाणं ॥ १७३॥
एकं च दो व समए तिण्णि व समए मुहुत्तमद्धं वा ।
साईयमनिहणं पुण कालमणाहारगा जीवा ॥ १७४ ॥
एवं च दो व समए केवलिपरिवजिया अणाहारा ।
मन्थम्मि दोणि लोए य पूरिए तिणि समया उ ॥ १७५ ॥
अन्तोमुहुत्तमद्धं सेलेसीए भवे अशाहारा ।
साईयमनिहणं पुण सिद्धा यणहारगा होन्ति ॥ १७६ ॥
जोएण कम्मएणं आहारेई अणन्तरं जीवो।
तेण परं मांसणं जाव सरीसस्स निष्फत्ती ॥ १७७॥
णामं ठवणपरिन्ना दवे भावे य होइ नायव्वा ।
दव्वपरिना तिविहा भावपारना भवे दुविहा ॥ १७८ ॥

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
Introduction to 2. 4.
णामंठवणादविए अइच्छ पडिसेहए य भावे य।
एसो पञ्चक्खाणस्स छबिहो होइ निक्खेवो ॥ १७९ ॥
मूलगुणेसु य पगयं पञ्चक्खाणे इहं अधीगारो।
होज हु तप्पच्चझ्या अप्पचक्खाणकिरिया उ॥ १८० ॥
Introduction to 2.5
णामंठवणायारे दव्वे भावे य होइ नायव्यो ।
एमेव य सुत्तस्सा निक्खेवों चउविहो होइ ॥ १८१॥
आयारसुयं भणियं वजेयव्या सया अणायारा ।
अबहुसुयस्य हु होज विराहणा इत्थ जइयव्वं ॥ १८२ ॥
एयस्स उ पडिसेहो इहमज्झयणम्मि होइ नायव्यो ।
तो अणगारसुयं ति य होई नामं तु एयस्स ॥ १८३ ॥
Introduction to 2.6.
नामंठवणाअई दव्वदं चेव होइ भावई ।
एसो खलु अद्दस्स उ निक्खेवा चउबिहो होइ ॥ १८४ ॥
उदगई सारदं छवियद्द वसद्द तह सिलेसई ।
एयं दव्वदं खलु भावणं होइ रागदं ॥ १८५ ॥
एगभवियबद्धाउए य अभिमुहए य नामगोए य ।
एए तिण्णि पगारा दव्वद्दे होन्ति नायव्वा ॥ १८६॥
अद्दपुरे अद्दसुतो नामेणं अद्दओ त्ति अणगारो।
तत्तो समुट्टियमिणं अज्झयणं अद्दइज्जं ति ॥ १८७ ॥
काम दुवालसङ्गं जिणवयणं सासयं महाभागं ।
सव्वज्झयणाइँ तहा सव्वक्खरसंनिवाया य ॥ १८८॥
तह वि य कोई अत्थो उप्पजइ तम्मि समयम्मि ।
पुव्वभाणिओ अणुमओ य होइ इसिभासिएसु जहा ॥ १८९ ॥

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
Story of Adda
अजदएण गोसालभिक्खुबम्भवईतिदण्डीणं ।
जह हत्थितावसाणं कहियं इणमो तहा वोच्छं ॥ १९॥
गामे वसन्तपुरए सामइओ घरणिसहिओं निक्खन्तो।
भिक्खायरियादिहा ओहासियमत्तवेहासं ॥ १९१ ॥
संवेगसमावन्नो माई भत्तं चइत्तु दियलोए।
चदऊणं अद्दपुरे अद्दसुओ अद्दओ जाओ ॥ १९२ ॥
पीई य दोण्ह दूओ पुच्छणमभयप्त पडवे सो वि ।
तेणावि सम्मदिहि ति होज पडिमा रहम्मि गया ॥ १९३ ॥
दर्यु संबुद्धो रक्खिओ य आसाण वाहण पलाओ ।
पव्वावन्तो धरिओ रजं न करेइ को अन्नो ॥ १९४ ॥
अगणिन्तो निक्खन्तो विहरइ पडिमाइ दारिगा वरिओ ।
सुवण्णवसुहाराओ रन्नो कहणं च देवीए ॥ १९५ ॥
तं नेइ पिया तीसे पुच्छण कहणं च वरण दोवारे ।
जाणाहि वायविम्बं आगमणं कहण निग्गमणं ॥ १९६ ॥
पडिमागयस्समीवे सप्परिवारा अभिक्ख पडिवयणं ।
भोगा सुयाण पुच्छण सुयबन्ध पुण्णे य निग्गमणं ॥ १९७॥
रायगिहागम चोरा रायभया कहण तेसि दिक्खा य ।
गोसालभिक्खुबम्भी तिदण्डिया ताबसेहि सह वाओ ॥१९८॥
वाए पराइइत्ता सव्वे वि य सरणमभुगया ते ।
अगसहिया सव्वे जिणवीरसगासें निक्खन्ता ॥ १९९ ॥
ण दुक्करं वा णरपासमोयणं गयस्त मत्तस्स वणम्मि रायं ।
जहा उवत्तावलिएण तन्तुणा सुदुक्करं मे पडिहाइ मोयणं ॥ २००॥
Introduction to 27
णामअलं ठवणअलं दबअलं चेव होइ भावअलं ।
एसो अलसद्दम्मि उ निक्खेवों चउविहो होइ ॥ २०१॥

सूत्रकृताङ्गनियुक्तिः
पजत्तीभावे खलु पढमो बीओ भवे अलंकारे ।
तइयो ऊ पडिसेहे अलसद्दो होइ नायवो ॥ २०२॥
पडिसेहणगारस्सा इत्थीसदेण चेव अलसद्दो ।
रायगिहे नयरम्मी नालन्दा होइ बाहिरिया ॥ २०३ ॥
नालन्दाऍ समीवे मणोरहे भासि इन्दभूइणा उ ।
अज्झयणं उदगस्स उ एयं नालन्दइज तु ॥ २०४॥
Conclusion of 2. 7.
पासावञ्चिो पुच्छियाइओ अञ्जगोयमं उदगो।
सावगपुच्छा धम्मं सोउं कहियम्मि उवसन्ता ॥ २०५॥

Suyagadam

Title
Suyagadam
File name
Suyagadam
Text
OCR done
Published
2005/12/31
Language
Sanskrit
Pages
155
Library
Allahabad University, Allahabad
Classification
Language.linguistics.literature
DLI number
485823
Barcode
5990010098953.00
Scanning centre
IIIT, Allahabad
Digital publisher
Digital Library of India
VMLT id
amXHMU9w43P
Download PDF

Suyagadam