·No text on this page.

·राजशेखरः। माधवतकरविजय-भोजतसरखतीकण्ठाभरण-क्षेमेन्द्रकृतौचित्यविचारव - सुवृत्ततिलक-कविकण्टाभरण-चोमदेवापशविल्कचम्पू-शा घरपद्धति-आरोहकभग. दत्तजहमसंगृहीतसूचिमुकावलि हरिकवितगृहीतसुभाषितहारावलि-वल्लभदेवसगृहीत- सुभाषितावलि राजशेखरकृतबालरामायण-बालभारत-कर्पूरमजरी विद्धशालभषिचादि- संस्कृतप्रन्येषु, तथा विल्सनपण्डितहत हिन्दू धोएटर'-भट्टमोक्षमुहरकृत इण्डिया, व्हॉट इद कॅन् टीच जम्-वैवरपण्डितकृन 'हिस्टरी ऑफ इण्डियन संस्कृत लिटरेचर'- भनेपन्डितसंचलित 'इण्डियन प्टिकरो'-डॉक्टरपीटर्सनरिपोर्ट-डॉक्टरभाडारकर- रिपोटादिइडिशभाषानिवद्धेषु प्रन्येषु च लिखितं राजशेखरविषयं सम्यग्विलोक्य निखरनिया चान तत्सर्व परिलच तनिलितार्थ एव संक्षेपेण लिख्यते. तत्र शंकरविजये 'तन्नोदितः कश्चन राजशेखरः' इति द्वितीयसर्गप्रारम्ने, 'एवमेनम- विमर्मचरित्र सेवमानजनदैन्यलवित्रम् । रिलक्षितिपतिर्हि दिक्षुः प्राहिणोत्सचिवमाह- तभिः ॥' 'तेन पृथ्वशलः क्षितिपाला तेन स्टमय शात्रपकाल. । हाटकायुतसमर्प- पपूर्व नाटकापमवोचदपूर्वम् ॥' इति पञ्चमसर्गे, 'पविताकुशलोऽथ केरल्माकमनः कश्चन राजशेतरात्यः । मुनिवर्यन, मुदा विवेने निजकोटीरनिटपन्नखामम् ॥ प्रयते दिनु नाटकत्रयी रेखमुना उपसिना ततो नियुक्त.' इलादि चतुर्दशसर्गे च राजशेखर- कथा वर्तते. नाटस्त्रयनामानि तु गकरविजये न सन्ति, एतेन नाटकनया केरलक्षि- हिपालो राजशेखरः सप्तमातकप्रारम्भसमुद्भूतशंकराचार्यसमकालीन भावीदिति स्फुट- मेव प्रतीयते. किं तु भोजप्रबन्धादिवच्छंचरविजयस्यापि समयादिनिर्णय विपये विधासा- हत्वातच्छ्देयम्. न चास्य शंकरविजयख कर्ता पण्डितशिरोननिः सायनमाधवा- चार्य . अयं च कश्चिदन्य एव नवकालिदासापरपर्यायो नाधव इति भाति. राजशेखरकतेषु वाटरामायणादिषु महेन्द्रपाल्स वर्णनमस्ति. तत्र 'इन्डियन् सं. टिरो'नमकमातिकपुस्तकस्य पचदशे भाो ११२ मिते पृष्टे' ॐ सतिश्रीमहो- दपसमावासितानेगोहत्त्वपरपपत्तिसंपरस्कन्धावारा परमभगवतीभक्षो महा- रात्रीभोजदेवतल पुनवलादानुध्धातः श्रीचन्द्रभट्टारिकादेवामुलनः परमभगवती. भतो म्हाराजश्रीमहेन्द्रपाल्देवः श्रावस्तीभुत्तो श्रावस्तीमटलान्त पातियालविता- विपत्पपानीयकमानसमुपगतान्सर्वानेव यथास्थाननियुत्तान्त्रतिवाजिनश समाहार- पति -स्वत्सर १०० मापसुदि १० निवदम् इति महेन्दास दानपत्रं मुदितमत्ति. सन पृथक्पग्लिखितानानाना संकलने जाता १५५ मता रसा. सपने श्रीहर्षवर्धनवन्सरः तन च ६०६ दर्येषु योजिते जनः ७६१ मतः रितसंवत्सरः. 'अयमेव पूर्वनिफितदानपत्रसमप.' इति शोष्टितः एत- दनुरोधेन्व नुभापितवल्लुसोताते राजरेसरलनपो लिखित . मि त्वत्र श्रीनलंब- सारिकलन सुतिरहितालेति ७६ तस्विसंवत्सरे राब्दोखरो पन्देसति ई- ·२ काव्यमाला। ग्यमेव. दानप वेतदाजशेसरवर्णितमहेन्द्रपालस्वासित, यतोऽसिन्दानपने महोदयस नान वर्तते. राजशेतररुतबालभारतप्रस्तावनायां च कथमेते महोदयमहानगरलीलावतं. सा विद्वानः सामाजिकाः' इत्यायस्ति. महोदयमिति कान्यकुब्ज(कनीज)स्य नामान्त- रम्. कान्यकुब्ज महोदयम्' 'कन्याकुशं गाधिपुरं कौशं कुशस्थलं च तत्' इति हैम- नाममालायाम् , 'महोदयः कान्यकुब्जे इति विश्वप्रकाशमेदिनीकोपयोश्च वर्तते. बालरामा. यो पामेऽऽपि 'लक्ष्मण:-इदं पुनस्ततोऽपि मन्दाकिनीपरिक्षिप्त महोदयं नाम नगरे दृश्यते । रामः-शभरमुधामनसुधाग हितं द्विषद्धि! गाहितं भवति गाधिपुरं पुरस्तात् । शरीगाशं दृश रादगितिम्बिनि नितम्यवहासिन्धौ ॥ ८८ ॥ इदं द्वयं ममदापी परमकरण कहेतुः । पुर च हे जानकि, कान्यकुब्ज सरिता गौरीपति- मामिल ८९॥' इत्यायति. एरोन राजशेयरकवि. कान्यकुब्जमहीपतेर्महेन्द्रपालय समागमामीशी ज्ञायते वागम-गवभूति-बाापतिराज-धीहर्षादयोऽन्येऽपि वहयो गहा- aT. बालाजाराना हर्षवर्धनाशोवर्मप्रतीना समाशु खसरामय भारान. मनसे दो शतो मोति भाडारकरपण्डितः, एकमेव वेगरपण्डितः, एका- भारमाही द्वारगत मारमो वति दिलानपण्डितः, पालरामायणमा रानशे- रपल मामी च महमोक्षमारनामा वदति. कार: ८८४ मिजिन रानागदनन्तर ९५९ रांगारातून ११:३.११.१ मा यत. ८८ गितगवत्परगन्तं कश्मीरापालगिरना ... Thitसनराकर गो गजशेयरकृती गाभियो की शक्तिगुफागfarm pagणे दगी, नकली मानिमयो रामगंगा 1,15, नो पा सामागणणितानाम काल जाला तरल गुरानन्दकीनी 1. नit न माप देनासपण, वर्णयोहामा ... ALERTनगालि नगि. सन गर्न दोन ', in ८८tant ५.५५, rat AATE #. प्रा. नर नाग मानापमानामप • • नगला. न.1 ATTEM. 1.म.', 12TI, ATTImm 34. T- .. . . , है . 11, मी HIMSELI. , . . । . .

·--- राजशेखरः। ३ राजशेखरकवीन्द्रगेहिनी' इत्यायत्ति. चाहमानकुलं 'चौहाण' इति प्रसिद्धं क्षत्रियकु- लम्. यलिन्हम्नीरपृथ्वीराजादयः क्षितिपाला बभूवन्, तरकुलप्रसूता च कथमस्मिन्युगे ब्राह्मणस्य भार्या भवितुमर्हति? तस्मादाजशेखरः क्षत्रिय आसीदिति कथमपि नाती- वानुचितं भाति. राजशेखरो महाराष्ट्रदेशोत्पन्नश्वेदिदेशोत्पनो वेत्यत्रापि सदेह एव. यतो वालरामा- यणप्रत्तावनाया खप्रपितामहमकालजलदं महाराष्ट्रचूडामणिं वदति. सूक्तिमुक्तावल्या- दिस्थकविवर्णनलोकेषु खपूर्वपुरुषं सुरानन्दं चेदिमण्डलमण्डनं च वदति. भाति चायं चेदिदेशोद्भवः, चेदिदेशमहीपतीनां परचुलीनामेव विद्धशालभमिकादिषु प्रायशो वर्ण- नात्. एतत्सर्वमप्रे विशिष्टकविवर्णनलोकेषु टिप्पण्यां स्फुटीभविष्यति. विहणकविर्यथा खदेश कश्मीरं परित्यज्य कर्णाटमहीपतेराश्रये जगाम, तद्वदयमपि खदेशं विहाय कान्यकुब्जमहीपालं शिप्रिये. दशरूपकावलोक-सरखतीकण्ठाभरण-क्षीरखामिकृतामरकोपटीका-मुकुटकृतामरकोप- टीका-श्रीमदभिनवगुप्ताचार्यकृतध्वन्यालोकलोचन-काव्यप्रकाश-साहित्यदर्पण-शाधरप- दति-सूक्तिमुक्तावलि-सुभाषितावलि-सुभाषितहारावत्यादिपु राजशेखरलोकाः, श्रीक- पठचरितसमाप्तिसर्गे राजशेखरस्य नाम च वर्तते. एते सर्वेऽपि प्रन्या अलिमिणांत- राजशेखरसमयादर्वाचीनाः. केवलं क्षीरखामिविषये मनाक्सदेहः. काश्नीरदेशमही- पारस्य जयापीडस्याध्यापकः क्षोरामिधः पश्चन शब्दविद्योपाध्याय भासीत् (राजतर- शिणी ४४८८). स एवामरकोपटीकाकर्ता क्षीरखामीति न सम्यक् यतः क्षीरखानि- फुतामरकोपटीकायां 'श्रीभोजः' इति नाम बहुपु स्थलेषु वर्तते. भोजकादशशतकम- ध्यभाग आसीत्. तलादेकादशशतकमध्यभागादाचीनः क्षीरखामी क्थमटमातरो- तरार्धसमुद्भूतस्य जयापीडनृपतेरध्यापको भवितुमर्हति ? तलाक्षीरोपाध्यायात्तीर- खामी निन एव. पालरामायणम् , दालभारतम् (प्रचण्डपाण्डवम् ), कर्पूरमारी, विद्धशालमक्षिका चेति प्रन्यचतुष्टयमेव राजशेखरलतं प्राप्यते. तत्र यालरामायणं मूलमाननेव, दालभा- रतस्य फेवलमाद्वयम् , नारायणीक्षिततटीकासमेता विद्धशालभधिका, वासुदेव-धर्म- दास-कामराज-काजसूनुकताभिष्टीयाभि• समेता कर्पूरमारी च लभ्यते. बालरामायणे भर्तमेन्ट-भवभूति-शकरपा-अकालजलद-नरल-सुरान्न्द-कविराजानाम् , परमार्दा च मृगारल्सावधाकारापराजित-हाल्-रिचन्द्र-नन्दिचन्द्र कोटिलान पपीना नमान सन्ति. तेपुरांकरव पराजिती राजशेखरस्मवालोनी, बालजरद तरल सन्द क विराजा राजशेखरस्य पूर्वपुरुषा.तेषु कपिराजी रापपपाटवीयवा, भर्तमेष्ठ-मदन- एक-हरिचन्दाः प्रतिक्षा एव, नन्दिचन्द्र-फोटिती साप्रतिसत. पूर्वोतमन्पचय- प्रतापनानु राजसरेण रघुकुल्चूदानमिन्दसाला सरियत्न व पालभारत- प्रस्तावनामा तु निर्भपनरेननोनहीपालदेवतादि वर्गमति. निर्भपरारिरारे- ३.

·४ काव्यमाला। । खरस्य शिष्य एवासीत् . 'वालकविः कविराजो निर्भयराजस तयोपाध्यायः' इति कर्पूरमजरीप्रस्तावनायाम् . 'विनमराजस्य तथोपाध्यायः' इति कामराजसंमतः पाठः, निर्मयराज इति महेन्द्रपालस्यैव नामान्तरमिति केचित् . महीपालदेवश्च चण्डकोशिकप्र- तावनायामार्य क्षेमीश्वरेणापि वर्णितः. 'कर्णाटीदशनाचितः शितमहाराष्ट्रीकटाक्षाहतः प्रौढान्धीस्तनपीडितः प्रणयिनीभ- भावित्रासितः । लाटीवाहुविवेष्टितश्च मलयन्त्रीतर्जनीतर्जितः सोऽयं संप्रति राजशेखरक- विवाराणसी वाञ्छति ॥' अयं श्लोक यौचित्यविचारचर्चायाम् , 'दातुर्वारिधरस्य-'इत्यादि लोकाः मुभाषितावल्याम् , 'भासो रामिलसामिली' इत्याद्याः श्लोकाः शाघरपद्धती, 'अकालजलदेन्दोः सा' इलाद्या वहवः लोकाः सूक्तिमुकावलि-मुभाषितहारावल्यो राजशेखरनाना समुदताः सन्ति. वे च प्रसिद्धेषु राजशेखरग्रन्येयु न प्राप्यन्ते. तस्मा- सन्यन्येऽपि केचन राजशेखरकृता ग्रन्था इति ज्ञायते. 'विद्धि नः पदप्रबन्धान्' इति च बालरामायणप्रस्तावनायां स्वयमेव राजगेसरो वदति. अस्य कवे. गार्दूलविक्रीटित- च्छन्दोनियताः श्लोका अतिसमीचीनाः सन्ति. गार्दूलफोटितरेव प्रख्यातो राजशेखरः। शिखरीव पर वकः सोडेसंरुचशेखरः ॥' इति मुरत्ततिलके क्षेमेन्द्रः "भागस्कारिणि कंटभप्रमथने तत्ताडनार्थ या नामीपजमत्रता गमयितुं जाते प्रयत्ने श्रियः। खावामो- न्मथनोपपादितमयभ्रान्तात्मनस्तत्क्षणादब्रह्मण्यपराः पुगतनमुनेवारगृत्तयः पान्तु वः ॥' ययं श्लोकः मूक्तिमुक्तावली राजशेसरान्तेयामिनाना समुद्भुत.. तेन राजशेसरग क. घन शिष्योऽपि कपिरासीत. सूक्तिमुकाबलि-गुमापितहारावलि माघरपद्धतिधु राजगेरारकता: प्राचीन कपि- प्रशंसायोका. केवन समुपलभ्यते, ते सर्वेऽप्यत्युकवादन कविनामक्रमेण समु. द्रियन्त- अकालजलदन्दोः सा हृद्या वचनचन्द्रिका । नित्यं कविचकोरा पीयते न च हीयते ॥ (मृतिमुक्तावलिः, मुमापिनहारापतिः) यहाटजलाकी राजदोदरम्य प्रपितामह ामीत् 'अकाजलदम्य प्रगति विदघाटमटिकापन्नादनाचाम. 'म मुनों यत्रामीहगा इवाशालजद गुगनन्दः सेपि श्रवनयेन बत्रमा । न चान्ये गयन्द तरलविरानमनयाँ महामागन. मिति यायावरहुने ॥ ददामप्यायणम्य महाराष्ट्रचूदामोरारजालदम्य चतु इंदकः (दहिलिः) श्रीलददामनमायायधीरानीवादिच पारगमायगाव नया वत. महादरलदष्टः दीपि प्रायो नादायुपलब्धः, लं, 'म घोटा. भाविनिलटियावरदयादिषु सन्चंद. -- ·--- राजशेखरः। ध्वनिनातिगभीरेण काव्यतत्त्वनिवेशिना । आनन्दवर्धनः कस्य नासीदानन्दवर्धनः ।। (सूक्तिमुक्तावलि, सुभाषितहारावलिः.) काव्यालोकायनेकप्रन्यकती वाइनीरदेशोवोऽवन्तिवर्मपतिसमकालीनोऽधमान- न्दवर्धनाचार्यः प्रतिस एव. अकालजल्दश्लोकैश्चित्रमात्मकृतैरिव । जातः कादम्बरीरामो नाटके प्रवरः कविः ॥ (सूक्तिमुक्तावलिः.) सरस्वतीव कर्णाटी विजयात्रा जयत्यसौ । या वैदर्भगिरां वासः कालिदासादनन्तरम् ।। (सूचिमुक्तावलिः, सुभापितहारावलिः.) 'कोऽभूमल्निाततय पुल्निावल्मोक्तवापरले सर्वे क्वयो भवन्ति गुरवतेभ्यो नमस्कुर्महे । चिो चदि गयपदरचनैश्चतधमकुर्वते तेषा मूभिं ददानि वामचरणं कर्णटराजप्रिया ॥ एतच्छोक्का पदाचिदियमेव विजयादा र्णाटी स्वात. एकोऽपि जीयते हन्त कालिदासो न केनचित् । शृङ्गारे ललितोद्गारे कालिदासत्रयी किनु ॥ (तिमुक्तावलिः, सुभापितहारावलिः.) जानकीहरणं कर्तु रघुवंशे सिते सति । कविः कुमारदासश्च रावणश्च यदि क्षमः ॥ (सूक्तिमुक्तावलिः) काव्यमालाप्रपनगुपके सोषिलविचारचयां १४४ . फुभारदासननोपरि टिप पिरोस्नीयम् दूरादपि सतां चि लिखित्वाश्चर्यमजरीन् । कुलशेखरवर्मा भ्या() चकाराश्चर्यमलरीन् ।। (मूरिनुर वलिः.) लापमहरी हरन प्रन्या. 'निन्सिाहाने महापाश्थेि मालि. दित्य नमः, रूपना इलर टीवी दरिद साददारपाने नाया. 'देरलतिरेर विशेषनरम्यनामाप्रपामा स्कुरते पनि रेडे फेरत- देशभितिपाला कुत्सरः समरेमी निम्' :- न-दिवराम-पटवनीताला राजमोसन दिया १३१ लिया. BH.

·६ पुनशेमरगीता गुमाला प्र. गोर राम रशी मिलेर फेरलीगान TE, मोगशेरेगा लोगोafhi. मादी गणपति वन्दे महामोदनिमागिनम् । निगाधरमणेर्यम्य पूज्यते कण्ठगर्जितम् ।। (मूपिमुलाल, अभाविसहाराशि:.) 'महामदीधायिनम्' इति पुकानरपाठ.. हुता शिसिनि गौणाट्या तोकशेपापि सा कथा । सुरलीटेन्दुलेसेव लोके पूज्यतमाभवत् । (मुभाषितहारापतिः.) गुणान्यप्रणीता पृहरकथा पश्लक्षमितामा दग्धा, केवलमेलश मितापविष्टा, इति फपासरित्सागरेऽष्टमतरी कथा दटव्या. अनुप्रासिनि संदर्भ गोनन्दनसमः कुतः । यथार्थनामतैवास्य यद्वाग्वदति चारुताम् ।। (सूक्तिमुकावलिः.) यायावरकुलश्रेणेहरयष्टेश्च मण्डनम् । सुवर्णवन्धरुचिरस्तरलस्तरलो यथा ॥ (सूक्तिमुक्तावलिः, मुभापितहारावलिः.) तरलो हारमध्यमणिरपि. अयमपि कवी राजशेखरस्य पूर्वपुरुषः पूर्वमकालजलदलो- फटिप्पणे लिखित बालरामायणप्रस्तावनापद्यं विलोकनीयम्. राजशेखरोऽप्यात्मानं यायावरकुलोत्पन्नमेव खप्रन्धेषु वर्णयति. कर्तुं त्रिलोचनादन्यः कः पार्थविजयं क्षमः । तदर्थः शक्यते द्रष्टु लोचनद्वयिभिः कथम् ।। (सुभापितहारावलिः.) त्रयोऽमयस्त्रयो वेदास्त्रयो देवास्त्रयो गुणाः । त्रयो दण्डिप्रवन्धाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः ।। (शाधरपद्धतिः, सुभापितहारावलि..) दशकुमारचरितम् , काव्यादर्शवेति प्रबन्धद्वयमेव लभ्यते. महिनामारुतकर्ता तूह- रजनाथकविः, न तु दण्डी कलापरिच्छेद-च्छन्दोविचित्यादयः सन्सन्येऽपि दकिता प्रन्या इति काव्यादर्शाज्ञायवे. कविरयं सप्तमशतकप्रारम्भसमुद्भूतः, ·राजशेखरः। . सरस्वतीपवित्राणां जातिस्तत्र न कारणम् । व्यासस्पर्धी कुलालोऽभूयद्रोणो भारते कविः ॥ (शाईघरपद्धतिः) पुस्तकान्तरे 'न देहिनाम्' इति पाठः. द्विसंधाने निपुणतां स तां चके धनंजयः । यया जातं फलं तस्य सतां चके धनं जयः ।। (सूक्तिमुक्तावलिः, सुभाषितहारावलिः.) वसुदेवश्रीदेवीसूनुर्द्विसंधानकाव्ययं धनंजयमहाकविजैन मासीत्, राघवपाण्ड- वीयमपि द्विसंधानकाव्यस्य नामान्तरम्. कविराजकृतं प्रतिदं मुद्रितं च राघवपाण्डवी- यकाव्यं मिन्नम्। खस्ति पाणिनये तस्मै यस्य रुद्रप्रसादतः । आदौ व्याकरणं काव्यमनु जाम्बवतीजयम् ।। (सूक्तिमुक्तावलिः, सुभाषितहारावलिः.) 'पयःपृषन्तिभिः स्पृष्टा वान्ति वाताः शनैः शनैः, इति जाम्बवतीविजयवाक्यम्', 'स पार्षदैरम्परमापुपूरे, इति जाम्बवत्सां पाणिनिः' इत्यादि जाम्बवतीजयकाव्यपी. कदेशा मुकुटेनामरकोषटीकायामुदाहताः सन्ति. 'तथाहि पाणिनेः पातालविजये महा- काव्ये-मध्यावधू गृह्य करेण' इत्यादि काव्यालंकारटीकायां नमिसाधुना चोदाहृतम्, तेन जाम्बवतीजयस पाताल विजयमित्यपि नामान्तर भाति. सुभापितावलि-सदुक्तिक- पाभूतादिषु बहवः पाणिनिश्लोकाः प्राप्यन्ते. 'स्पृहणीयवचरितं पागिनेरुपजातिभिः । चमत्कारकसारानिरुद्यानस्येव जातिमिः ॥' इति सुवृत्तविठकस्थक्षेमेन्द्रलोकेनोपजा- विच्छन्दोनिबद्धाः पाणिनियोका अत्युत्तमाः सन्तीवि ज्ञायते. च एव व्याकरणसूत्रकर्ता स एव जाम्बवतीजयकाव्यस्य कर्तेललादाजशेखरलोकशास्फुटं प्रतीयते. तलासाणि- निद्वपकल्पनं व्यर्यमेव. प्रद्युम्नानापरत्येह नाटके पटवो गिरः । प्रद्युन्नान्नापरत्येह पौप्पा अपि शराः खराः ॥ (सुचिमुहावतिः.) सहर्षचरितारब्धाद्भुतकादम्बरीकया । बाणस वाण्यनार्येव खच्छन्दा भ्रमति क्षितौ ।। - ·६ काव्यमाला कुलशेखरनृपतिरता मुगन्दमाता प्रनित, लोसर पा रानगर इति मित्र फेरलीयाना प्रबाट , तो रानगरेणार पुनगेनगे यान:. आदी गणपति वन्दे महामोदविधायिनन् । विद्याधरमणेर्यस्य पूज्यते कण्ठगर्जितम् ।। (मूपिनुजापतिः, मुभापितहारापलि..) 'महामदविधायिनम्' इति पुनकान्तरपाठ हुता शिखिनि गौणाट्या तोकशेषापि सा कया । मुरलीटेन्दुलेखेव लोके पूज्यतमामवत् । (प्रमापितहारावलिः.) गुणाध्यप्रणीता बृहत्कथा पलक्षमिताना दग्या, केवलमेलसनितावशिष्टा, इति कयासरित्सागरेऽष्टमतरते क्या हरव्या. अनुप्रासिनि संदर्भ गोनन्दनसमः कुतः । यथार्थनामतैवात्य यद्वाग्वदति चात्ताम् ॥ (सनिमुकावलि.) यायावरकुलश्रेणेरियष्टेश्च मण्डनम् । सुवर्णवन्धरुचिरस्तरलखरलो यया ॥ (सूचिमुकावलिः, मुभापिवहारावलिः.) तरलो हारमध्यमणिरपि. अयमपि कवी राजोवरस्य पूर्वपुषः पूर्वमकालजलदो. कटिप्पणे लिखितं वालरामायणप्रस्तावनापा विलोकनीयम्. राजशेखरोऽप्यात्मानं यायावरकृटोत्पन्नमेव खग्रन्धेषु वर्णयति. कर्तुं त्रिलोचनादन्यः कः पार्थविजयं क्षमः । तदर्थः शक्यते द्रष्टु लोचनद्वयिमिः कथम् ।। (मुमापिवहारावलि..) त्रयोऽमयस्त्रयो वेदास्त्रयो देवालयो गुणाः । त्रयो दण्डिप्रबन्धाश्च त्रिषु लोकेयु विश्रुताः ॥ (शाघरपद्धतिः, मुभाषितहारावलिः.) दशकुमारचरितम्, काच्यादर्शयति प्रबन्धद्यमेव जयते. मडियामारुतकर्ता तूद- माना रहनायकविः,न तु दण्डी. कापरिच्छेद-चन्दोविचिसादयः सन्सन्येऽपि . प्रन्या इति काव्यादर्शादायते. कविरयं सप्तमशतकप्रारम्मसमुद्भूतः, ·राजशेखरः। ९ दर्प कविभुजंगानां गता श्रवणगोचरन् । विपविधेव नायूरी मायूरी वाइ निकृन्तति ।। (मूफिमुकापाले) मायाजसनो जज्ञे नान्यः करचुलिः कविः । उदन्वतः समुत्तन्यु कति वा तहिनांशवः ।। (भूमिगुरूवति, सुभावितहारावति.) पदंगोवाः परति (क्ल्बुरि)नामानः न्चन भत्रिया न्यापि 'रोना (वा)। रापर्तन्ते. राजरोसरमनये स्निगान्तर्गता माहिष्मती नाम नगरी तपा गया. न्यानीद. पन्नेपराभपति मेरल्लरन्या दीवन्धनो दकिचनच चिनभानु । कनेर पाति हतवीर्यदयोक्ता माहिष्मती परचुरे दुराजधानीम् ॥ इति पार. रामायणम् (३५) मेवरना नर्मदा. मा च माहिप्मनी इन्चोनार निरि पक्ष्ययोजनान्तरे दादक्षिणतटे गुना मोवर' ही नाना प्रसिदोहन रेवाना पर्वते. पतिदेवा जदोपर टे निपुन निरपि पर. बायीत्. 'दीतारसवंदरनिदान्धारेण दया परनिलयले विभुमा भदेर । : निपत भुपिया नगरी पन तामेप चरिपरिपुरी प्रातिनि. I (८) त्रिपुरी निगरी' हे मनामनार (१६रचि. पारमा धारपानापयः पररिपोऽस्मद विपुगए. दर ६ ते ना' सी, सिमभिपुर्या दुनियर दीपिका मरियाई पतले, इरिएका गोचती देवरा देवदेश （; ） དཔ; t: --ཎ་གརཱg साद. कारपि Rator དེ་ ཡས་མས་པཎཔའrོག ཟ་ནས། ༣ ་ མཚབ་མ་ . घर पर मर रिसर ------ བ ས པས་ ས༌ཀ་ཅཔསྶ ༑དེབ འགབ. Recs (मेडरावर आदि + RE ·काव्यमाला। वाणेन हृदि लग्नेन यन्मन्दोऽपि पदक्रमः । प्रायः कविकुरङ्गाणां चापलं तत्र कारणम् ।। (सूक्तिमुक्तावलिः.) सूक्तीनां स्मरकेलीनां कलानां च विलासमः । प्रभुदेवी कविाटी गतापि हृदि तिष्ठति ॥ (सूक्तिमुकावलिः, सुभाषितहारावलिः.) कृत्लप्रबोधकृवाणी भा रबेरिव भारवेः। मावेनेव च माधेन कम्पः कस्य न जायते ।। (सुभाषितहारावलिः.) भासनाटकचक्रेऽपि च्छेकैः क्षिप्ते परीक्षितुम् । स्वप्नवासवदत्तस्य दाहकोऽमून पावकः ।। (सूकिमुकावलि .) केपाचन नाटकानां कर्ता भामकविः कालिदासात्प्राचीनः, यतो मालविकाग्निमित्र- प्रस्तावनायां भासकवेनीम वर्तते. 'सूत्रधारतारम्भनाटक हुभूमिकैः । सपताकैयंशो लेमे भासो देवकुलैरिव ॥' इति हर्षचरितप्रारम्मे बाणभट्ट 'पैया मुरा प्रियतमामु- समीक्षणीयं ग्राह्य स्वभावललितो विक्टश्च वेपः । येनेदमीशम दृश्यत मोक्षवम दी- घायुरस्नु भगवान्स पिनाकपाणि. ॥' इति यशस्तिलकचम्प्या भासकवे. श्लोकः अ. न्येऽपि मासकवेः श्लोकाः मुभापितावत्यादिपु प्राप्यन्ते. तातो प्रन्यस्तु नावाप्ये. ऽप्युपलब्धः, किंतु स्वप्नवासवदत्तनाटकस्य 'सचितपक्ष्मकपाटं-' इत्यायेकार्या श्रीमद- भिनवगुप्तेन ध्वन्यालोकलोचनम्य तृतीयोयोत उदाहतालि. कालारप्रतिश्चके भीमटः पश्चनाटकीम् । प्राप प्रवन्धराजत्वं तेषु स्वमदशाननम् ॥ (सचिमुचाबहिः, मुभाषितहारापलि..) 'इलिशरपतिः' इति पुग्नकान्तरपाठः, कालसरगिरि. प्रयागनगराद्वायुकोण द्वाद. योजनान्तरे वर्वते. तदुपलक्षितदेगाधिपतिरयं भीमटः, 'दृष्टे चन्द्रमार' इत्यादि. लोकः मृतिमुक्तावली मीमटनाना समुदतोऽन्ति. अहो प्रभावी वाग्देव्या यन्मावगदिवाकरः । श्रीहर्पस्यामवत्सभ्यः समो वाणमयूरयोः ।। (माघरपद्धतिः) पुस्तकान्तरं 'यधारदालदिवाकरः' इति पाटः, ..

·राजशेखरः। ९ दर्प कविभुजंगानां गता श्रवणगोचरन् । विपविद्येव नायूरी मायूरी वाङ निकृन्तति ।। (भूचिमुज्ञापाले.) मायराजतनो जने नान्यः कन्चुलि कविः । उदन्वतः समुत्तन्युः कति वा तुहिनांगवः ॥ (सूचिमुसापलि., सुभापितहारापति.) हैदददंगोङ्गयाः कला(कत्चरि)नामानः केचन भत्रिया अद्यापि रोन(या)। रादेपर्वन्ते. राजशेखरसमये चेदिदेशान्तर्गता माहिष्मती नाम नगरी देपा गया. चालीत. पन्नेसला भवति मेरदैलपन्या दीवन्धन पति नच चिनमानुः । नाने पावितवीर्ययशोवतनां मादिप्मनी परचुरे पुतराजधानीम् ॥' होकर रामायणम् (३६५) मेपत्ता ननंदा. साच माहिपती इन्दोरकरावि दि परपयोगनान्तर गर्नदादक्षिणततेऽधुना महेश्वर' ही नाना प्रतिक्षा रहा. पापीना वर्तते. विदेश एव ननदोष हे पिरीमान दिनीयापि रा. पाली. 'सीतालपरनिदानदारेण दग्धा उरतियते निदेन । एट निपतमपि या नगरी भूप नाप दातिल परिपुरी प्रसारित !' इसरिरमा म् (२८) त्रिपुरी गिरी' इति मनामनाल (29) . महिदायपालाद. परहरिपोऽस्तमेद निपुन द. दर ततेपाती, 'सरितामपिपुर्वा नहिपरमातीरिवाचा' निसायापदले दर्तते, पिएता रोगापा र दान दे' तिमि SETरसदेव पिदेशी (शे) पतिपरमारपस पोदो परमार བ། *བཙ༣ -- ཀྐར༤གསྶ་ དེསཨ-ཡང་ ལེ་ཡ་ལ་ .: ཨ་ཡག༌གཙ ་ ཡན ཝུ༌ཝེམཐཙམ་གལ་ पररूपर स्मरति दिर'r ཨ་་་་ཨ ་་ ་་དེ༌ལས་ངས་'ཀ ཀཱ་ཡ་པ་ པ་ སོརཔ༌ ཙ སརྦ༌ཀ་པ༌ནས༌མ་ཎབ , གཙཡཔེ काजल अनिता Fri . .

·-- . •eir tra- Tirritam PARREATME मानारमामाने। तीनो मामिलाकरोडर ॥ (frgIR) ཡཔས པས པ ས སཱཎས ཐབདོནུ： *:ཙ ; rvབབས་པ%༑ ག ཙ པ ཨ** ती मागे रम्यो गमिलगौमिली। कायं ययोहयोगनीय नारीभागेपनम् ।। (गमाविलागति.) मनितम्ब नाम मालीवालियाना पडे. देन चाडामागीमित चन्नादपि शुदकः प्रानीन . गाये कृता' दयारि सो मारपद्धती रामिलमनिलयोनांना समुन्तः. 'परपुत्पादिन नि' सादि रानिलोकः मुभा. शिधापटायप्पति. यथार्थता कयं नानि मा मृद्वररुचेरिह । व्यपत्त कण्ठामरणं यः सदा रोहणप्रियः ।। (सूचिमुकावतिः) कासायनापरनामा पररचि प्रसिद्ध एव. वनो व्याकरणयातिपाःपाटनमूत्राश च सर्वत्र मुलमान्येय. मुभाषितावत्यादिषु वयो परवचिकृताः सोशः समुपलभ्यन्ते, दलास्किमपि काव्यमपि वररुचिना कृतमेर. के कटनितम्वेन गिरां गुम्फेन रञ्जिताः । निन्दन्ति निजकान्तानां न मौनध्यमधुरं वचः ॥ (सूक्तिमुकावलिः, मुभापितहारापलि.) स्थिता माध्वीकपाकत्वान्निसर्गमधुरापि हि । किमपि स्वदते वाणी केयाचिद्यपि शांकरी॥ (तिनुलावलिः) सत्र वालरामायणप्रस्तावनाया गृहीतनामा तसमकालीनः कृष्णशंकरवर्ग राजसे- सरस्व विवलितः, न तु शंकराचार्यः कश्चिदन्यो वा शंकर इति भाति. शब्दार्थयोः समो गुन्फ. पाञ्चाली रीतिरुच्यते । शीलाभट्टारिकावाचि वाणोक्तिपु च सा यदि ॥ (सूक्तिमुत्तावलि , शाघरपद्धति .)

·राजशेखरः। ११ पृथिव्यां प्रथिता गाथा सातवाहनभूभुजा । व्यधु तेस्तु विस्तारमहो चित्रपरम्परा ॥ (सूक्तिमुक्तावलि..) पार्थस्य मनसि स्थान लेभे खल सुभद्रया । कवीनां च वचोवृत्तिचातुर्येण सुभद्रया ॥ (सूचिमुचावलि . सुभाषितहारापलि..) 'दुग्धं च यत्तदनु' इत्यादिश्लोकः सुभद्राकृतः सुभापितावलौ वर्तते. नीनां मेकलसुता नृपाणां रणविग्रहः । कवीनां च सुरानन्दश्चेदिमण्डलमण्डनम् ।। (सूक्तिमुकावलि.) नेकत्सुता नर्मदा, सुरानन्दो राजशेखरस पूर्वपुरुप इत्यकालजल्दवर्णनलोटि- पपतमुरते बालरामायणप्रतापनापये द्रष्टव्यम्, चेदिदेशो दाहलपरपर्यायः 'पुरातु डाहाः स्युबैयाले चेदयश्च ते' इति हैमनामनाला (१२२) 'डाहलादपश्चद्याः' इति त्रिकाण्डशेपे भूनिवर्गः, 'नीत्वा गजाधरधरता डाहलाधीशधानि' इति विक्रमा. इदेवचरितम् (१८९५). भासो रामिल्सोमिलौ वररुचिः श्रीसाहसाङ्कः कवि- माघो भारविकालिदासतरलाः सन्धः सुबन्धुश्च यः । दण्डी वाणदिवाकरा गणपतिः कान्तश्च रखाकरः सिद्धा यत्स सरखती भगवती के तत्व सर्वेऽप्यनी ।। (शायरससदि.) एए कविपु साहसाइ-स्कन्धयोपिये न रिमपि छापते. पान्त इति दरकार- विशेषणम्. स्वसपूर्णलेसस्व निमस्त्वप-पन्नारचेदिदेवायोरन्दनरोगय कान्वरमा महीपालस्व मरेन्द्रात्साधितो मारन. क्षत्रियो दा राजदोसर ८८४ दिव. संवत्सरादनन्तरं ९५९ स्वरा चारीद. रामसरस निवरे वनं तु पुष्पपत्तनस्यार्पभूपायबाल्ये मुदिताया पसनासालपण एम्. ए. पदम- डितेन सिदरामनवाननलिन प्रतापान ‘रानोसर, हिज टाइट राप. विसर' इति नमाहितायां पुलिकामा दयम् इव पनि पिटय हहः पेपन.

·No text on this page.

·काव्यमाला। महाकविश्रीराजशेखरकृता कर्पूरमचरी। पासुदेवातपाटीच्या उमेता। प्रथमं जवनितान्तरम् । भई भोदु सरसई कइणो णन्दन्तु वासाइणो जजागं वि परं पजदु वरा वाणी छइल्लप्पिा । वच्छोनी तह नामही फुरद णो सा कि च पञ्चालिआ रीदीयो विलिहन्तु कव्वकुसल जोहां चोरा विज ॥ १॥ दशालोपदावचिदं जानकी कुलोपालमानन्य साक्षपातम् । गजेशं च गाडोहार हरोचाइसमाक्ष गातरज्ञान् ॥ तातं प्रभार नवा मातरं गोमतीनपि। कर्पूरमारीटीचा वासुदेवेन तन्यते॥ मारनाटकारन्ने सूत्रधार लाशीरूपां नान्दी पति- भइमिति। न्द्रं भवतु सरखत्याः कवयो नन्दन्तु व्यासादयः अन्येषान्नति पर प्रवर्तता वरा वाणी विदन्धप्रिया । वैदी तथा मागधी रुरतु नः सा किं च पाचालिका रीता विलिहन्तु काव्याला ज्योत्लां चकोरा इव ।। बन च व्यासादय इलादी सरसला इलेतत्प्रति पन्तवोपकममहाभातेऽपि भलिलादिप्रधानश्चिापदानं लोटन्तलप्रमः सर्वत्राविहत इवि नमन शमः । तेन रोतिर्मन शब्दगुणः । यथोतं सरखतीवाभरणे-'उपमा निर्वाहो रीति- रिलनिधीयते' शो । घरललाः सततं नदनाउनलादप्रतापनारूपारीरसंभवो द. पति, तथापि खसंबन्धिन्दा वा तसा नालासनं संभवलेव । बा एतान्येपामपी- लजलसंचनम् । 'भवेत्तद्भिवचनं पद्भिन्नवचनोपन' इसुल्ताचोकनियुप- नाने निनवचनतादोपो न शटर । पशिलालेसं तद्भिवचनं भवेद । सना- दूर तन पनोग्रेजो न धीनतान् ॥' इति वृदै, ननावचने निन्ने न होनाधिक १. साहिलदमादिरनिति लान इसते.

·२ काव्यमाला। तापि वा । उपमादपणायालं योद्वेगो न धीमनाम् ॥' इति दरिंदना चोशलात्, अत्र चाल्पीयस्या अपि ज्योनाया अतितृप्तिजनकत्वेन लोकोतरत्वम्य 'पटकदेशरचनावर्ग- प्वपि रसादयः' इति काव्यप्रकाशकृदुफेरेकवचनेन व्यसनादुद्वेगामावो वेदितव्यः । विदग्धप्रियेति निविधगुणालंकारगुम्कितत्वं व्ययम् । रीतीना प्रतिनामग्रहणेन वियो- ऽप्यत्र ताः सन्तीति ध्वनितम् । तदिदं वलुना वतु व्यज्यते । कान्यकुगला इति तादृशानामेव सभ्यतमत्र सूचितम् । तलक्षणं भरते-'सभ्यान्तु विधुपर्नेया ये दिलान्विता जनाः । मध्यस्थाः सावधानाच वाग्मिनो न्यायवेदिनः ॥ त्रुटिता- त्रुटिताभिज्ञा विनयानम्रकंधराः । अगर्वा रसमारज्ञातायत्रितयकोविदाः ॥ असदादानपे- द्वारश्चतुरा मत्सरच्छिदः । अमन्दरसनिष्यन्दिहृदया भूपणोचलाः ॥ सुत्रेया भोगिनो नानाभापाचारविशारदाः। खखोचितस्थाननिष्टावत्प्रशंसापरायणाः ॥' इति । चोरो- पमानेन विवेचनकर्तृतप्रार्थना व्यया । सोऽयमलंकारेण वतुवनिः । विदग्यप्रियेति पष्टीतत्पुरुपं कृत्वा वाण्या विशेषणम् । यद्दा दादीनाम् । अलिन्नने कर्मधारयन:- दिल वैदादीनां कामिनीरपत्वं व्यङ्मयम् । सोयं वलुनालंकारध्वनिः । वदन्याद्या रीतयः गन्दालंकाराः। तानगं कण्ठामरणे-'तत्रासमाना नि शेपसमग्रगुगगुन्किता। विपञ्चीवरसौभाग्या वैदर्भी रीतिरिष्यते ॥ पूर्वरीतेरनिर्वाहे सण्डरीतितु मागयी । समस्तपञ्चपपदामोजःकान्तिविवर्जिताम् । मधुरा सुकुमारां च पाचाली कवयो बिदुः॥' इति । रीतिसामान्यलक्षणं च तव-वेदादिकृतः पन्या. काव्ये मार्ग इति स्मृतः । रोड् गताविति धातोः सा व्युत्पत्त्या रीतिरिष्यते ॥ इति । गौडी लाटीनामेतत्संबरज- खातिसृणामेवोपादानम् । चकोरा इवेन्युपमालंकारः सा यथा-'साधर्म्यमुपमा भेटे' इति काव्यप्रकाशे । वामनेनाप्युकम्-~-'उपमानोपमेययोगुणलेशत. साम्यमुपमा' इति । दण्डिनाप्युक्तम्-'यथाकथंचित्सादृश्य यत्रोद्भूतं प्रतीयते । उपमा नाम सा तस्याः प्रप- चोऽयं निददर्यते ।।' इति । मई मोदु इत्यादी छेकानुप्रामः । कइलो इलादी वृत्त्यनुप्रातः। स यथा तत्रैव-'वर्णवृत्तिरनुप्रासन्छेकवृत्तिगतो द्विधा । सोऽनेकस्य सकृत्यूर्व एकस्या- प्यसतर. ॥' इति । इयं च वैदर्भी रीतिः । भोज प्रसादलेपसमाविमाधुर्यताकुमायो- दार्यायव्यतिप्रतिवन्धगुणानामयगुणानां च विद्यमानखात् । एतेषां विवरणं न कृतम्, अन्यगौरवमयात् । एवमन्येऽपि कैशिक्यादयः शब्दालंकारा ज्ञेयाः। 'ध्वनिमत्ता तु गा- म्मीयम्' इत्युकवाद्गाम्मीदयो गुणाश्च । केचित्तु रीत्यादीनामपि गुगत्वं मन्यन्ते । अत्र च 'रतिर्देवादिविपया' इत्युक्तखान्सरवत्यादिविषया रतिरुका । विदग्धप्रियेलेतेन विदर्भदेशोत्पननाविकाबोधन वदभ्यादिशब्देन च समासोरला रीतेनाविकालारोपात्, काव्यकुशलपटेन च तेपां नायकलारोपात्, भृक्षारो वन्यते । स्थाय्यादि स्वयमूयम् । इदं च शार्दूलविक्रीडितम्-'सूर्याधैर्मसजतताः सुगुरवः गार्दूलविक्रीडितम्' इति । 'वर्णविन्यासयोगः । पद्यादी वाद्यवस्ने वचति व सक्ले प्राकृतादौ सनोऽयम् इदुर्गणा- दिविचारः क्रियते-तत्र 'मो भूमिनिगुरु श्रियं दिशति' इत्युक्लागणशुद्धिरत्रान्ति । 'मुखमयमरणक्लेशदु खान्यवर्ग.' इत्युकर्णशुद्धिः । 'देवतावाचकाः शब्दा ये च भद्रा. ।

·१ जवनिकान्तरम्] कर्पूरमजरी । ३ अवि । अकलिअपरिरन्भविन्भमा अजणिअचुम्बगडम्बराई दूरम् । बघडिअघणताडणाई णिचं णमह अणारईणमोहणा: ।। २ ।। दिवाचका. ते सर्वे नैव निन्या. स्युलिपितो गगतोऽपि च ॥' इत्यभिधानात् । 'मग. जनगणदुइनित्त होइ भगवगणहोइ निच । उदातीण जत दुगण अवत्तिदुइ सरि- निच ॥' 'निनानिमयादयः स्युर्यदि धननुदयं शून्यकं वन्धुपीडाम्' इत्यरिसज्ञकस्य सग. पल सिनसंज्ञान्मजादुत्तरपतिस पन्धुपीडाप्रदतं न मन्तव्यम् । नान्दीलक्षणे 'शब्दतो वायतो वापि मनाकावार्यचनम्' इत्युक्षेतदप्युचते-सरखत्या तीरनत्य परमर्याः । 'सरलती स्वात्तोरने नद्यां नयन्तरे गवि' इलजयः । विविध वस्तभि. नवना समन्तादयति क्षिपति दर्शयितुमिति व्यातौ भैरवानन्दः । तदीयोद्योगिन कवयो विद्वांत. जलाकुशलाः । वरा उत्कृष्टा वाणी यत्सा सा कर्पूरमपरीसदृशी कान्ता । विदर्भनगरपालदेशीपरीतियुकं सुखं यासा ता नानाविलात्तिन्य. काव्याभिशा रतिका इति । 'हरोत्तमानस्थितवत्लुवर्णनै' इत्युकेर्योत्तापदेन शिवगिर स्थितचन्द्रकलाला- रजम् । भनिति भद्रशब्दे 'सर्वत्र लवराम्' इति वेग रलोपे 'शेपादेशयोईितम- नादी' इति दस हिले त लो तोः' इति चोरोकारादेशे प्राप्ते 'नपुंसके सोविन्दुः' इलनुलार । एपननेऽपि प्राकृतप्रक्रिया या । कचिदिशेनं पश्यामः। लवच्छोनी- राब्दी ‘दाटादयो बहुलन्' इति विदग्धपैदौराब्दयोः सधू । जोहानिति ओलागन्दे 'बधो मनमाम्' इति लोपे प्राप्ते 'इन्टगानाहः' इति नस्स हादेशे 'परि लोप.' शति तलोपे 'वामनपाम् इति पोप. ॥ अवि एति। अपि च । अवलितपरिरम्भविनमान्यजनितचुन्वनडन्बराणि दूरन् । जगनितघनताडनानि नित्यं नमतानगरत्योर्मोहनानि ॥ दूरमसर्थ ताडनानि चन्द्रक्लोवोधनानि 'बटो चरणे च गुल्कनिलये' इसा- रिना परसायाधुकानि । ताउनपदेन नसक्षतादीन्यायुतानि । मोहनानि सुरतानि । सत्र उभोगनार उत्स. । मनताडनपदान्दा तदानं लक्ष्यते। तेषां नियमावा. देव । परिरम्नादिनेदात्तनतिप्रयोजनलान लिखिताः । सनतरलोरिवि काव्यानिन नमतेति पदयोल सन्यानामतिरतिफलं बापम् । सुरतानामविशपिवयं च मोह- नानोति बहुवचनेनेत्तानररणादयः सर्व उत्तरन्याः सूचिता । सत्वपि परिरमा- दिए तमानानुलतेविशेपोत्तिः । सा या प्रचार-निपोखिन्टेयुक- रजेषु फरावच.' इति । कलादूचनेऽन-रविरुपयोपन्दकालमरनोनययो- मोहनानीति पन्॥

·४ काव्यमाला। अवि अ॥ ससिहण्डमण्डणाणं समोहणासाण सुरअणपिआणम् । गिरिसगिरिन्दसुआणं संवाडी वो मुहं देव ॥ ३ ॥ अचि अ॥ ईसारोसप्पसादप्पणदिसु बहुसो सग्गगनाजलेहि आ मूलं पूरिदाए तुहिणअरअलारुप्पसिप्पीस रुदो। जोहामुत्ताहलिल्लं णदमउलिणिहित्तग्गहत्येहि दोहि अग्यं सिग्धं व देन्तो जअइ गिरिसुआपाअपकेरुहाणम् ॥ ४ ॥ अवि असिसीति । शशिखण्डमण्डनयोः समोहनागयोः सुरगणप्रिययोः । गिरिशगिरीन्द्रसुतयोः संघटना वः सुखं ददातु ॥ मोहने सुरते आशया सहितयोः । मोहस्य नाशेन सहितयोा। जगन्मोहयतीति मोहनोऽनन्नस्तस्याशेन व्याप्त्या सहितयोवी । 'अशद् व्याप्ती' एतस्मादन् । मोहनस्या- सेन क्षेपेण सहितयो । शिवेन तस्य जिततात् । 'शपो सः' इति सादेशे सर्वत्र सकार एव । अनेन सदा स्त्रीसंगमेऽपि कामजयिखादन्येभ्योऽतिगायिलायतिरेकालंकारो व्यङ्ग्यः। 'महाहिवलया प्राप्ता चन्द्ररेखाविभूषणा' इत्यादी देव्याश्चन्द्रचूडत्वं प्रसिद्धम् । मण्डनप- देन विरुद्धवेषस्याप्यलंकारकारित्वसूचनाधतिरेकालंकार एव व्यायः ॥ अवि एति। ईर्ष्यारोपप्रसादप्रणतिषु बहुशः स्वर्गगगाजलै- रा मूलं पूरितया तुहिनकरकलारूप्यशुक्त्या रुद्रः । ज्योत्स्नामुक्ताफलाट्यं नतमौलिनिहिताभ्यामग्रहस्ताभ्यां द्वाम्या- मर्य शीघ्रमिव दजयति गिरिसुतापादप रहयोः ॥ बहुश ईर्ष्यारोपयोः सतोः प्रयादार्थ क्रियमाणासु प्रणतिषु नतमौलिनि क्षिप्ताप्रहस्ता- भ्या द्वाभ्यां गिरिसुतापादकमलयोश्चन्द्रकलारूप्यशुस्त्या शीघ्रममिव दददो जयती. सन्वयः । चन्द्रक्लायाः शुतित्वम् । अन्योऽपि भको जलपूरितया स्प्यशुस्त्या मु- कायुकं प्रणामपूर्व हस्ताभ्यामघं ददातीत्यर्थ लेपः । यहुश इति तस्या मानिनीत्वं व्य. यम् । स्वर्गगजेति भावित्वमभिप्रत्युक्तम् । शीघ्रनिति मानवृद्धिभयं व्ययम् । देवीपा- दयोचन्द्रकलासंवन्धकरणं कदाचिदस्याश्चन्द्रस्योद्दीपकत्वान्मदनावेशेन मानमम इति शवया ! अन रूपकम्-'उपमैव तिरोभूतभेदा रूपकमिप्यते' इति तलक्षणात् । अय. .

·१ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमजरी। ५ (नान्यन्ते।) सूत्रधारः-(परिक्रम्य नेपाभिमुतमवलोक्य ।) कि उण णट्टपअट्टो विस दीसदि अन्हाणं कुसीलवाणं परिजणो । जदो एका पत्तोच्चिआइं सिअ- निवेत्युत्प्रेक्षा-'अन्यथैव स्थिता वृत्तिवेतनत्येतरस वा । भन्ययोत्प्रेक्ष्यते यत्तु तानु- स्प्रेक्षां विदुर्बुधाः ॥' इत्युत्तखात् । 'परोकर्पाक्षर्षा त्याद्दौर्जन्यान्मन्युतोऽपि वा' इति सकलिकायानुकालान्नन्दाकिनीलसपत्यानीर्षा या गोर्याः । इयं च साधी. नभईका । सा च्या तत्रैव-साधीनपतिका सा तु या न मुञ्चति वल्लभः' इति । अन्योऽप्यपान्तरनापिकानेदोऽत्या योजनीयः। 'दाटादयो बहुलम्' इति शक्तिशब्दस्य तिप्पीलादेशः । तदुषम्'धोवैशुतीनां वधूभ्रमितशब्दयोः । हेहवेरिल्लम- सिप्पी' इति । हलिरुति साल्विहोहालवतेता नतुपः' इति मतुप इलः । 'सेवदिपु वा' इति निहितेलन वा द्वितम् ॥ सूत्रधार इति कविवचनम् । एवमप्रेऽपि मध्ये मध्ये कविवचन संस्कृत क्षेपम् । नान्दीरक्षगं तुनाशीननस्क्रियारूपः लोकः काव्यार्यसूचकः । नान्दीति कृप्यते' इत्यादि भरते । नाट्यप्रीपेऽपि-'नन्दन्ति काव्यानि कवीन्द्रवर्याः कुशीलवाः पारिपदाच सन्तः। पलादलं सजननिन्धुहंती तलादलं सा विवेह नान्दो वा' इयं व माला-'पनाट्यवत्पुनः पूर्वर विनोपशान्तये । कुशीलवाः प्रकुर्वन्ति पूर्व रः स उच्यते ॥ उत्यापाः प्रकुर्वन्ति सन्ति भूयाति यद्यपि । त्याप्यवश्यं कर्तव्या नान्दी विनोपशान्तये ॥ इन्चुत्तनात् । सा चेहाटपदी इता-नाट्यपूर्वहना नान्दी त्वारीर्वचनयुता । लघपदव्युत्ता प्राता वेदसनिता । नान्दी पादशानिरष्ट- निर्वाचलकता ॥' इति भरतोतः । पदानि चात्र लोकचरणरूपानि-योपादं पदं वैचित्सुप्तिब्न्तमपारे । परेडपान्तरपाकखरूपं पदमूचिरे ।।' इति नाट्यप्रदीपेऽभि- हितलात् । अवान्तरपारपपो पदपदेयं प्रया । सा चे सूत्रधारप्रयोज्या-'सूत्र- धारः पठेन्नान्दी मध्यनं वालमाश्रित.।' इति भरतोतेः । ईदृशीं नान्दों पठित्वा सूत्र- धारे गते पात्सूत्रधारः स्थापकाल्योऽपर प्रविशतीवि शेपः। उत्तं च दशरूपक- 'पूर्वर विधायादौ सूत्रधारे विनिर्गते । प्रविश्य तद्वदपरः वाचनास्थापनटः ॥' इति । भावप्रवाशेऽपि-'इत्य र विधापादौ स्त्रधारे विनिर्गते । तन्नः प्रविश्यान्य. सूत्रधारगुनासोः ॥' इति । पूर्वरशराब्दार्यत्तूको दै.-'पूर्व ख्यत इवि पूर्वरतो नाट्यशाला । तात्स्यायनप्रयोग हो।' अन्यत्रायुक्तः-नापतिः सभा सभ्या गापच पाचक नापि । स्तोरस इति हेपः पूर्वपलरिकल्पते। तलादर पूर्वरा इति विद्वद्भिरच्यते ॥' इति । सूनपर कुत्तात्तः सनाततले-नवेनोपयात प्रपनं पेन सूच्यते । जभूमि समान्य स्त्रधार र उच्यते ॥' झवि । मनं बाल नाररमाद- दैरुतम्-'चतुरानोपनिमानोऽनेनपातः । ननानापनतत्त्व नतिरामाय- तावित ॥ सोपचारतुः पौरपतिवदन । दत्तमोनानुगान्टा वापरणः।'

·६ काव्यमाला। आई उचिणेदि । इअरा कुसुमावलीओ गुम्फेदि । अण्णा पडिसीसआई पडिसारेदि । कावि क्खु वण्णिआओ पट्टए चट्टेदि । एस वैसे टाविदो हाणो । इमं वीणा पडिसारीअदि । इमे तिण्णि मिअन्ना सज्जीअन्ति । एस कां- सतालाणं पक्खालणुज्जलाणं हल्लचोलो । एदं धुआगीदमालवीअदि । ता किधि कुडम्वं हकारिअ पुच्छित्सम् । (नेपथ्यानिमुखमवलोक्य संज्ञापयति ।) । अवधार्य प्रयोता च योवृणामुपदेशकः । एवं गुणगणोपेतः सूत्रधारः स उच्यते ।' इति । द्वितीय स्थापना दगिता मरते-'स्थापकः प्रविशेत्तत्र धारगुणाच- तिः।' इति । सूत्रधार इत्यस्याग्रे कवियोऽति । सूत्रधारपदं पुनरप्युचारणीयमिति तस्वार्थः । तेन सूत्रधारो वदतीति द्वितीयपदत्यायः । एवमग्रेऽपि हेयम् । नेपथ्या. भिमुखमिति । नेपथ्यं स्थानवनिका रङ्गभूमिप्रसाधनम् ।' इत्वजयः । कि उणेति। किं पुनर्नृत्यप्रवृत्त इव दृश्यतेऽलाकं कुशीलवानां परिजनः । जदो इति। यत एका पात्रोचितानि सिचयान्युश्चिनोति । इतरा कुसुमावलीगुन्फति । अन्या प्रतिशीर्षकाणि प्रसारयति । प्रतिशीर्षकागि नाव्यलोचने-'अमालकचकियेष्टिविपकपुरोधसाम् । वेष्टनायद्ध- पहानि प्रतिशीणि कारयेत् ॥' इति । कापि खलुवर्णिकाः पट्टे वर्तयति । चित्रफलकानि चित्रयतीत्यर्थः । एप बंशे स्थापितो ध्यानः। वंशो वेपुवाद्यम् । इयं वीणा प्रतिसार्यते । इमे त्रयो मृट्टाः सृज्यन्ते । विध्यं च मरते-'मायूरी अर्थमायूरी कूमरथी चेति त्रिधा।' इति । एप कांसतालानां प्रक्षालनोचलानां हलहलः। 'हबोल' इति देशी। एनवागीतमालप्यते । उहं च भरने-'प्रादेशिकी आक्षेपिणी कामिनी ट.यापिनी प्रासादिकी इति पत्र ध्रुवाः। इति। तस्किमपि कुटुबमार्य पृच्छामि । नेपथ्येति । सदापनमाहानसकेतकरणन् । ।

·१ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी । (ततः प्रविशति पारितार्थकः ।) पारिपार्यक: -आणवेदु भाको । सूत्रधारः-(विचिन्त्य ।) कि उण णपअट्टा विअ दीसघ । पारिपार्धकः -भाव, सट्टणचिदम्वन् । सूत्रधारः-को उण तस्स कई । पारिपार्श्वक:- भाव कहिज्जदु एदं को भणई रअणिवल्लहसिहण्डो । रहुउलचूडामणिणो महेन्दपालल्स को न गुरु ॥ ५॥ सूत्रधारः-(विचिन्त्य ।) पहोत्तरं क्षु एदम् । (प्रकाशम् ।) रामसेहरो । तत इति । पारिपावल्क्षा च तस्यानुचरः पारिपार्थकः' इति साहित्यदर्पणे। आणवेदु इति। आज्ञापयतु भावः। 'भाव इत्युच्यते विद्वान्' इति भावलानम् । सूत्रधार:- किं पुनर्नृत्यप्रवृत्ता इव दृश्यो। पारिपार्श्वकः- भाव, साठक नर्तितव्यम् । सट्टकमिति । ततपंच भावप्रकाशे-'सैव प्रवेशनापि विष्कम्भेज बिना इता। सहस्थानीयविन्यस्वचर्जवनितान्तरा ॥ प्राकृतमयीनकं नामतो भवेत् ।' सूत्रधार:- कः पुनत्तल कविः। पारिपाकः- भाव भ्यतानेतत्वो भव्यते रजनीवहनामिखन्डः। रघुकुलचूडानगेहेन्द्रपालल पश्च गुतः॥ राजशेखरकविनाः पायो रजनीलारिः। सूत्रधारः-विचिन्तनं समताय । धान लगतं मतम्' इति । पहेति। प्रोचरं खल्तत् । नपा ऽनेन्शानुसं चेरनोतरनजीलद। - ·८ काव्यमाला। पारिपार्थक सो एदस्स कई। सूत्रधारः-किं सट्टअम् । पारिपार्श्वकः-(स्मृता ।) कविदं जेब्व छल्लेहिं । सो सट्टओ ति भणई दूरं जो णाडिआइँ अणुहरइ । कि उण एत्थ पवेअसविक्कम्भाई ण केवलं होन्ति ॥६॥ सूत्रधारः-(विचिन्त्य ।) ता किं ति सकलं परिहरिअ पाउअवन्ये पअट्टो कई। पारिपार्थका सबभासाचउरेण तेण भणिदं जेन्न । जघा- अत्थणिएसा ते चिम सदा ते चेअ परिणमन्ताई। उत्तिविसेसो कन्यो मासा जा होइ सा होदु ॥ ७ ॥ - प्रकाशमिति ! 'सर्वधाव्यं प्रकाशं स्यात्' इति तलक्षणम् । राएति। राजशेखरः। काका वदति- स एतस कविः। 'गोनं नाम च वन्नीयात्' इत्युक्तः कविनामोतिः । कि साटकम् । कधिदमिति । काधितमेव विदग्धः। तत्साटकमिति भण्यते दूरं यो नाटिका अनुहरति । किं पुनरत्र प्रवेशकाविष्कम्मको न केवलं भवतः ॥ दूरमत्यर्थम् । तलनणं मुधाकरे- 'यनीर्चः केवलं पान विभूतार्थमूचनम् । अह. योल्मयोमध्ये स विज्ञेयः प्रवेशकः ॥' इति । 'तत्र विष्फम्मको भूतभाविवस्त्वंशसूचकः । अमुख्यपानरचितः संक्षेपेकप्रयोजनः ॥' तड्दा अपि तत्रव-'द्विधा म शुदो मिश्रय निश्रः सानीचमध्यमः । शुद्धः केवलमध्योऽयमेकामेककृतो द्विधा ।' ता किमिति। तकिमिति संस्कृतं परिहत्व प्राकृतबन्धे प्रवृत्तः कविः । पारिपार्श्वकः- सर्वमापाचतुरेण तेन मणितमेव । यथा- । - ·१ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी। ९ अवि अ। परुसा सकअवधा पाउअवन्धो वि होइ सुउमारो । पुरुसमहिलाण जेत्तिअभिहन्तरं तेत्तिअमिमाणम् ॥ ८ ॥ सूत्रधारः-ता अप्पा किं ण वण्णिदो तेण । पारिपार्श्वक:--सुणु । वण्णिदो जेव तकालकइणं मज्झम्मि मिअ- कलेहाकहाआरेण अवराइएण । जधा- वालकई कइराओ णिन्भअराअस्स तह उवज्झाओ । इअ जस्स परम्परए अप्पा माहप्पमारूढो ॥ ९ ॥ - अर्थनिवेशास्त एव शब्दास्त एव परिणमन्तोऽपि । उक्तिविशेपः काव्यं भापा या भवति सा भवतु ॥ परिणमन्तोऽपीत्यनेन प्राकृतस्य सस्कृतियोनिलमुक्तम् । तदुकं प्राकृतसंजीविन्याम्- 'प्राकृतस्य तु सर्वमेव संस्कृतं योनि' इति । दण्डिना चोचम्-'तद्भवस्तरसमो देवी- बनेक. प्राकृतमम ।' इति । उफिविशेप इति तददोपी शब्दाथा' इत्यादिना पा. व्यप्रकाशे नानाभेदभिप्नं काव्यमुपक्षिप्तम् । भापाविशेपानादरचोक । कण्टाभरणे- 'सरयतेनेव कोऽप्यर्थ प्राकृतेनैव चापर. ।' इत्यादिना 'सर्वाभिरपि कश्चन लन्तेन । अपि पति। अपि च। परुपाः संस्कृतगुम्फाः प्राकृतगुरफोऽपि भवति सुयुमारः। पुरुषमहिलाना यावविहान्तरं तेषु तावत् ॥ महिलाः पामिन्यः। सूमधार:- तदात्मा वि. न वर्णितस्तेन । पारिपाय:- म । पर्णित एप तपारपदीना मध्ये मार खाणारा. जितेग । पचा- बपिपिसोनिदरास तपासावाद । रखेत परम्परामा माहाल्पना पदापि पारा - समिति र २८-११ : १.

·१० काव्यमाला। सो अस्स कई सिरिराअसेहरो तिहुमणं पि धवलेन्ति । हरिणकपालिसिद्धिए णिक्कलङ्का गुणा जस्स ॥ १० ॥ सूत्रधारः-ता केण समादिट्ठा पउञ्जय । पारिपार्श्वक:- चाउहाणकुलमौलिमालिआ राअसेहरकइन्दगेहिणी । भत्तुणो किदिमवन्तिसुन्दरी सा पउञ्जइदुमेदमिच्छदि ॥ ११ ॥ किं च । चन्दपालघरणीहरिणको चकवट्टिपअलाहणिमित्तम् । एत्थ सट्टअवरे रससोत्ते कुन्तलाहिवसुदं परिणेदि ॥ १२ ॥ म हेतुता । तदा कारणमाला स्यात्' इति । परिकरोऽप्यत्र । स यथा--विशेषणैर्यत्साकू- तैरकः परिकरस्तु सः' इति । द्वितीयपाठे आरोहणस्य चेतनधर्मस्य जयेष्वारोपणादु. त्तरोत्तरप्रसारिखलक्षणया परमकाप्टापनत्वं व्यङ्ग्यम् । सो इति। स एतस्य कविः श्रीराजशेखरस्त्रिभुवनमपि धवलयन्ति । हरिणाङ्कप्रति(पति)सिद्धया निष्कलङ्का गुणा यस ॥ प्रतिकूलतया सिद्धिस्वकार्यकारिलम् । त्रिभुवनमिति निष्कलवा इति च व्यतिरेकः । 'उपमानाद्यदन्यस्य व्यतिरेक स एव स.।' इति काव्यप्रकाशे । अन्यस्य व्यतिरेरो विशेषेणातिरेक आधिक्यं व्यतिरेक इलयः। 'विसरादुत सक्षेपाद्विदधीत प्ररोचनाम् इत्युत्तत्वात् 'प्रशंसा तु द्विधा शेया चेतनाचेतनाधया । चेतनालु कयानायकयिसभ्य- नटाः स्मृता. ॥ अचेतनी देशकाली कालो मधुशरन्मुरा. ॥' इत्युक्तेश्च कविप्रशंसा कृता । नटप्रशसा किं पुनरियादिना सूचिता । सूत्रधार:- तन्केन समाविष्टाः प्रयुज्यम् । पारिपाचकः-- चाहुवानकुलमालिमाटिका गजमेयरमवीन्द्रगेदिनी । मर्तुः कृतिमवन्तिमुन्दरी मा प्रयोजयितुमेतदिच्छति ॥ देनाबी प्रयोजिका। शिचेति। चटपाट्यागीहरिगावयम्वनिपदलामनिमितम् । यत्र साटकवरे रसग्रीननि एन्दलाशिमुना परिणयति ॥

·१ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी । ११ ता भाव, एहि । अणन्तरकरणिज्जं संपादेन । जदो महारामदेईणं भूमि घेत्तूण अजो अजयडिणिआ अ जवणिअन्तरे वट्टदि । (इति परिक्रम्य निष्क्रान्ती ।) प्रस्तावना। । (ततः प्रविशति राजा देवी विदूपको विभवतश्च परिवारः । सर्व परिक्रम्ब यथोचितमुप- विशन्ति ।) राजा-देवि दक्षिणावहणरिन्दणन्दिणि, वडावीअसि इमिणा वस- न्तारम्मेण । जदो बिम्बोढे वहलं ण देन्ति ममणं णो गन्धतेल्लाविला वेणीसो विरअन्ति देन्ति ण तहा अगम्मि कुप्पासअम् । जं वाला मुहकुङ्कुमम्मि वि घणे वट्टन्ति ठिल्लाअरा तं मण्णे सिसिरं विणिजिअ बला पत्तो वसन्तूसओ ॥ १३ ॥ रसा. शारादयो जलं च । स्रोतःप्रवाहः । साटकलक्षणं त्वभ्यधायि । जनप. कलेपानुप्रासा । भनेन तथा नायकासा साटक्खरूपप्रशंसा च कृता । उकं हि- 'वायाकलाप प्रथमं पलाविधिरनन्तर । वाद्याशून्या न दृश्यन्ते व्यवहारा. वचन ।। वाचाकरापरनु पपेरनीधप्रकाशनम् ।' इति । ता इति । तद्भाव, एहि । अनन्तरवरणीयं संपादयावः । यतो महाराजदेलो निका गृहीत्या आप आर्यभार्या च जवनिदान्तरे वर्तते । तत इति । 'एपामन्यतमेनार्थ पानावाक्षिप्य सूचक । प्रस्वादनान्ते निगे दछ प्रपरयेत् ॥ इति दरारुपये उसात् । 'गृहमन' दिग्नी भसो नचि- क्षणः । सापयदि यससस्य इपितलीप्रसादयः ॥' ह्युमादा 'पीउमदों टिद विद पर इति विधा। इति तदेदायोपया शिप्रायो विपक्ष । रूपननिर्व- रूपरी स्वाद।रति दिएपदरजनिहितं माहिरे। राजेति। देखि दक्षिामनरेललन्दिनि परेन दस्तारलेगा। जो इति। दिन्कोहनदानादि नवनिधन और।

·१२ काव्यमाला। देवी-देव, अहं वि तुझ पडिवटावित्रा भविन्सन् ! जबा- छोल्लन्ति दन्तरअगाइँ गर्द तुमारे इसीसि चन्दणरसन्नि मणः कुगन्ति । एहिं सुवन्ति घरमझनसालिमासु पाअन्तपुन्निसपडं निहुगाई पेच्छ ॥ ११ ॥ । यहाला नुख्छुड्नेऽसि बने वर्तन्ते शिपिलादरा- स्तन्मन्ये शिशिरं विनिर्जिल बलाला वजन्तोलनः॥ पनि चोलिन । 'बाटा स्यात्योदयादा' इति वाटारमनन् । अनेन दान दि. लव व्ययम् । वाला इसानेर पम् । 'मनेशन्दोगदानाचित्र दीप्यते।' इति दन्डिनोरम् । नत्र व देन्ति देन्ति इति विनादत्वं यदापोन शहनीयः । निरसन्तोलन छेनानुवासनिवाश्वन मुगवाद । वोजे अस हवः' इति काव्यप्रचार। जलाय. अनेल बनस हदेवार बन्ने पूर्व यस च्छेकानुप्रास इति । न चायवधानेन ताममेव इति काचन् । 'त- तोऽगरिसन्दमन्दीहतवपुः शशी । दने मलिनचनिनीगदाडुलान् । इत्यादावप्पकारमचारचाराचारपरकारव्यवधानेन तदनुदाहरणवाजानार । परम देन्तिपदस दानविशेपार्यान्तरसंचालितवाच्यवाददोष हरि दुनुवस्वानः । देवी- देव, महनार व प्रतिवर्षिना भविष्यानि । प्रतिवर्षयतीति प्रविधिना। वसन्तनिवर्यः। अधेति। यया- करन्ति दन्तरतानि गते तुशर ईपीपचन्दनरसे ननः कुर्वन्ति । इदानी सान्ति गृहमध्यनशालिनानु पादान्तमुधिन नियुनानि प्रेशन ॥ मपनशालेचतिसनेनान्तइत्तारत इबुन् । पादान्टेलादिना पवन क्षौचालरन्नीलनेनोयनां हामहन्दनुहम् ।च्या शरतिक-विविले. देगेन्दः किंचिद्विस्तारवेषःनिविल्यदिनः सोजमुनमानां नाय ॥' इदि । नियुनानीति विरहानन्द बहान।

·१ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमजरी। (नेपये ।) वैतालिका-जन पुत्रदिजाणामुना बन्पाचपककण्गजर लीला- णिजिबराबादेस विक्षनन्तकामलब हरिकेलीलिजारन लवमाणिस- जबसवणवण सबङ्गसुन्दरतणनणिज्ज. सुहान दे होदु सुरहिसमार- न्मो । इह हि पण्डीणं गण्डवालीपुलवणचवल कश्चिवालापलीणं नाणं दो हण्डनन्ता रइरहसकल लेल्चोलप्पिनाणन् । कनाडीणं कुणन्ता चिउरतरत्णं कुन्तलीणं पिएखं गुन्जन्ता पेहगष्टि मलपतिहरिणो सीजल वान्ति वामा ॥१५॥ जयति। ज्य पूर्वदिगगनानुजन चन्चमानपूर लीलानिर्जितराढादेश विक्र- गान्तलारूप हरिलीनेलिक र अपमानितजात्यनुवर्णवर्ण सर्वाङ्गसुन्दर- लरमजीद खाय ते स्वतु रमित्तनरन्तः । सुगः कामुकः । 'राटागारद''पद' इति वा पाटयनानिकांनुवर्णदान' इति वा पाराः सर्गः दुदन. । वनमारावानरूपहरिपाया देशाः ।. मस रूपनिति न यास्या । प्रजनन-पत्ते । वा ननकल कैशलचन् । तापपोः मुमो रूपरम् । हरिजी पाल्नलयम । सुरनिरन्तः । यह हि म.डीनां गहमाललनात. वाघीवजापतीनां नदि सहयन्तो रतिरनता लोलचोलहननन् । काटीनं कुर्वन्त पुन्तरतरत्नं कुन्ततीन निदेषु गुन्नन्तः रेहाद मलपशिरिष सीतता पान्ति यानाः ॥ पासादरसरोपा लिया। पुल पुस्करन्। रत्रवार रटेन मोपन दाक्षिणाला पूनन । एटेन दत्तदेविरा बापन् । दादिदेव- रोपपदन-दा नेहेते देत 'इल- को 'इन्न । पानी- सरर, परमपि न दिया 'दि सर' इति रिस दोहन बोपटल ! 'रेटर समती र साना दरले M ·काव्यमाला। (अत्रय ।) द्वितीयः-- जादं कुङ्कुमपङ्कलीढमरठीगण्डप्पहं चम्पयं थोआवट्टिअदुद्धमुद्धकलिआ पप्फुल्लिआ मल्लिआ । मूले सामलमग्गलग्गभसलं लक्खिज्जए किंसुअं पिज्जन्तं भसलेहि दोहि वि दिसाभाएसु लग्गेहि व ॥ १६ ॥ राजा-पिए विव्भमलेहए, एको अहं वड्डावओ तुज्झ, एका तुम वडाविआ मज्झ । किं उण दुवे वि असे वड्ढाविआ कञ्चणचण्डरमणच- ण्डेहिं बन्दीहि । ता विव्भममरट्टपअट्टावि तरट्टीणम्, णट्टावसं मलअमारु. दन्दोलिदलदाणचणीणम्, चारुपवञ्चितपञ्चमं कलअण्ठिकण्ठकन्दलेसु, कन्दलिअकन्दप्पकोअण्डदण्डखण्डिदचण्डिमम् , सिणिद्धवन्धुं वसुंधरापुरं- धीए । विसारिअ पसइप्पमाणे अच्छिणी महुच्छवं जहिच्छं पेच्छदु देवी। जादमिति । जातं कुङ्कुमपङ्कलीढमहाराष्ट्रीगण्डप्रमं चम्पर्क स्तोकावर्तितदुग्धमुग्धकलिका प्रोत्फुल्ला मल्लिका । मूले श्यामलमगलग्नभ्रमर लक्ष्यते किंशुक पीयमानं मधुपाम्यां द्वाभ्यामपि दिशामागेपु लनाम्यामिव ॥ मरठीति दंष्ट्रादिः । थो इति 'स्तस्य थ'इने थ । स्तोकपदमत्यन्तसादृश्यार्थम् । मुग्धा सुन्दरी । 'मुग्धः सुन्दरमूढयो.' इत्यभिवानात् । महाराष्ट्रीपदं गौरवातिशयक- थनार्थम् । सभावतरतद्गुण्डाना गौरवात् । भमलो भ्रमर । अत्र रूपकस्वभावोत्यु. स्प्रेक्षा । स्वभावोकिर्दन्डिनोका-'नानावस्यं पदार्थाना रूपं साक्षाद्विरपती । खमा. वोक्तिश्च जातिश्चेत्याद्या सालंकृतियथा ॥' इति । प्रिये विनमलेखे, एकोऽहं वर्धापकलय, एका त्वं वर्घापिका मम । कि पुनावप्यावां वर्षापिती काश्चनचण्डरत्नचण्डाभ्यां चन्दिभ्याम् । तद्विभ्रमग- वप्रवर्तकं तरुणीनाम् , नर्तकं मलयमारुतान्दोलितलतानर्तकीनाम्, चारुप्रप- श्चितपञ्चमं कलकण्ठीकण्ठकन्दलेपु, कन्दलिनकंदर्पकोदण्डदण्डण्डिवचण्डिमानम् , निन्धवान्धर्व वमुंघरापुरंध्याः । विस्तार्य प्रसूतिप्रमाणे अक्षिणी मधूत्सवं यथेच्छं प्रक्षतां देवी।

·१ जवनिकान्तरन्] करमञ्जरी। १५ देवी-जपा किल णिवेदिदं वन्दीहिं । पनडा जेब मलआणिला । तथाहि । लझातोरणमालिनातरलिणो कुन्नुभवत्सासने मन्दन्दोलिदचन्दणदुमलवाकप्पूरसंपविगो । कहोलीकुलकपिणो फणिल्दाणिप्पट्टणटावा चण्डं चुन्वितन्ववणिसलिला वाजन्ति चित्ताणिला ॥ १७ ॥ । पर्यापन वर्णनम् । विननेसाद मत्सविपणाने । तरटीवि दंट्रादितात् । पह- वति पयोऽनुसारेण । तार हि विनमनिदान्म् । अथवा व्यायं कामिनीनां वित्रन्जनरलया पसन्तोत्सवोऽपि । कानुकन्दि विलोक्य मानिन्यो वित्रन्सनुनमना भवन्ति । नत उपनान्न् । तेन विभक्विं न दोषः । एतेन खस मुचना बाया। घल्तिं च फुसुमाभरणादिचाच्जा तवज्नं च सहसव विननं च । गाज्ञिय कान्तवनं नं सखीनिर्निमारस्थितगतेन सवित्रतः स्यात् ॥' ही वित्रन्नन् । 'हवं ताडदं चैव इलितं शम्बया सह । हम च रासं व पसारं प्रचक्षते ॥' शी पइनेदपि नृवं लते । पचनः सरः । कलकती तो. किल। चार्दिला दिशेपटूयं पहुनौहिः । विस्ताल रिन्न विस्तारिताको विकार उत्तः। तदुम्नयतं विस्तार दिलरिखनुदानन्।' इति । एतेनादराति. दापो व्यापन हेतुरूपरे । रमिलादो साधिजन्वयन्तोऽन्यत्र ले. कचीमटरोपिना । सम्यगाधीयते स्त्र समाधिः स्मृती पथा।' इति दी। देवि- पमा निल निवेदितं पन्दिन्यान। लन्दोस्नलपः। प्रदत्त व मत्पनिला । त्यादि। तोरणमानिक रहिनः कुल्लोस्वरूपने मन्दान्दोन्तिचन्दन्टन्दरलागि । पोलीद्वन्दन.पानिपा. शविर दलित रविवारपार किया। रिमनिरामहारा, 'पदचिन् । एले. रिपोर नमसर-देन 'प्रसाद सोनीपते।सदमान।

·१६ 'काव्यमाला। अवि अ। माणं मुञ्चध देह वल्हनणे दिदि तरङ्गुत्तरं तारुणं दिअहाइँ पञ्च दह वा पोणत्थणत्यम्मणम् । इत्यं कोइलमञ्जुसिञ्जणमिसादेअस्स पञ्चेसुणो दिण्णा चित्तमहूसवेण मुअणे आण्णे व सबंकसा ॥ १८ विदूषकः-भो, तुह्माणं सबाण मझे अहमेको कालक्खरिओ। जस्स मे ससुरस्स ससुरो पण्डिअघरे पुत्थिाई वहन्तो आसी । चेटी-(विहस्य ।) तदो आगदं दे अण्णएण पण्डितणम् । विदूषकः-(सकोघम् ।) आः दासीए बीए भविस्सकुट्टणि णिल- क्खणे अविअक्खणे, ईरिसो हं मुक्खो जो तुए वि उअहसिज्जामि । अनिष्टुराक्षरप्राय सुकुमारमिति स्मृतम् । यत्र संपूर्णवाक्यतमव्यक्किं वदन्ति ताम् ॥' इति । एवमप्रेऽपि गुणा द्रष्टव्याः । अत्रानुप्राससमाध्ययलेयाः । अपि च । मानं मुञ्चत ददत यल्लमजने दृष्टिं तरङ्गोत्तरां तारुण्यं दिवसानि पञ्च दश वा पीनस्तनतम्मनम् । इत्थं कोकिटमञ्चुगिजनमिपाद्देवस्य पञ्चपो- दत्ता चैत्रमहोत्सवेन भुवने आनेव सर्वेकया ।। मानलक्षणं झारतिटके-'म मानो नायिका यस्मिनीयंया नायक प्रति। धत्ते विकारमन्यस्त्रीसद्गदोपत्रशाद्यथा ॥' इति । तरनिति तदाख्यो दृग्विकार उक्तः। कटोला इव यत्कान्तिबिच्छदमत्तमितम् । इति तरक्षणम् । चने मधूमपत्रमधू. त्सवः । सर्वकषेति तत्र कामुकरहिननं व्ययम् । मत्र विप्रलम्मरः । कोरिल. रवादयो विमावा. । हरिवकारादयोऽनुमावा दृष्टव्या: । निदादयो व्यभिचारिणय । विदूषकः- मोः, युष्माकं मुर्वेषां मध्ये हमकः कालाक्षरिकः । यम मे शुरम्य श्वशुरः पण्डितगृहे पुस्तकानि बन्नासीन् । वालाक्षी नीति कालाक्षरिक पतिः। चेटी- तत आगतं ते अन्वयेन पाण्डित्या । बंगधमापदमियः। -

·No text on this page.

·१८ काव्यमाला। (विदूषकः पठति।) फुलकुरं कलमकूरसमं वहन्ति जे सिन्दुवारविडवा मह वल्लमा दे। ने गालि अस्स महिसीदहिणो सरिच्छा ते किं च मुद्धवियइल्लपणपुजा ॥ १९ ॥ विचक्षणाणिअकन्तारमणजोगं दे वअणम् । विदूपका-ता उआरवणे, तुमं पढ । देवी- (किंचिल्लिना।) सहि विलक्खणे, अह्माणं पुरदो तुम गाढं कइत्तणेण उत्ताणा होसि । ता पढ संपदं अजउत्तम्स पुरदो सद किंपि कथम् । जदो तं कई जं सहाए पट्टीअदि, तं सुत्रगंज कसवट्टए णिव- हेदि, सा परिणी जा पिनं रख्नेदि, सो पुचो जो कुलं उजलेदि। फुल्लेति । पुप्पोत्करं कलमकूरसमं वहन्ति ये सिन्दुवारविटपा मम वल्लमाते । ये गालितस महिषीदन्नः सदृक्षा- ने किं च मुग्धविचकिलपतूनपुखाः॥ कूर मोदनः। विवकिलास्तरनेदाः । मम बलमा इसनेन खस कामकराकरा. टत्वं व्ययम् । विचक्षणा- निजकान्तारजनयोग्य ते वचनम् । सयुद्धिमेव केवटमानिस रमयसीति भावः। विदूषकः- तदुदारवचने, वं पठ। देवी- सखि विचक्षणे, मला पुरतस्त्वं गाढं कवित्वेनोचाना मवति । अदिगारम इति भावः। तन्पट संग्रतमार्यपुत्रस पुग्नः स्वयं कृतं निरि काव्यन् । यतनु- कान्यं याममायां पटते, तत्सुवा यकाटिकायां निवर्तते, सा गृहिणी या पनि त्यति, म पुत्रो यः कुलनुचलयति । 'सर्वशानिः पद्रियांच्य आदि यौवन इत्युरेरा प्रयुम् ।

·१ जवनिकान्तरम्] कर्पूरमञ्जरी। विचक्षणा- देवी माणवेदि । (पठति ।) जे लहागिरिमेहलाहि खलिदा संमोअखिष्णोरई- फारप्फुल्लफणावलीकवलणे पचा दरिहत्तणम् । ते एहिं मलआणिला विरहिणीणीसाससंपक्षिणो जादा झत्ति सिमुत्तणे वि वहला तारुण्णपुण्णा विज ॥ २० ॥ राजा-सच्चं विअक्खणा विअक्खणा चदुरत्तणेण उचीणन् । ता किं अण्णन् । कइणं वि कई । देवी-(विहम्य ।) कइचूडामणितणेण हिदा एसा । विपकः-(सक्रोधम् ।) ता उज्जुनं जेव कि ण भणीअदि देवोर, अचुत्तमा विअक्खणा कवम्मि, अचहमो कविक्षल्वसणो ति । विचक्षणा- यदेव्यादापयति । लेति। ये मागिरिमेसलायां खलिताः संभोगखिमोरगी. सारोत्पर फणावलीक्लिने प्राप्ता दरिद्रत्वम् । तहदानी मलयानिला विरहिणीनिवाससंपदिको जाता हारिति शिवेऽपि कलाकारण्यपूजी दव ॥ 6 शेय पपिनियनपत्त टोक्तिनिर्मित पर्न धिारस्पति देन पर प्राची विकिन पूर्वत इति पर बचत इलदारदियो . पादो [जोंग । रला कराया दाने-दाने- पाहरणम् । पत्र ऐनमारमादिदिभापतः । दिभाद रि--- माया परिपत्रकातरम् । पन समावि विभा। राजा- - पल दिपा विच देनेत । स । - पेदी- पनि विपरः- -- ·२० काव्यमाला। . विचक्षणा-अन्ज, मा कुवं जेत्र कइत्तणं पिमुणोइ । जड़ो णिअकन्तारखणजोगं णिजोदरमरितणम् । णिन्दणिजे वि अन्ये नुउमारा दे वाणी, लम्बत्यणीए विअ एकावली, तुन्दिलाए विस कचलिआ, टेराए विम कडक्वविक्खेवो, कट्टिदकेसाए. विअ मालदीकुसुममाला, काणाए विअ कज्जलसलाआ, ण सुटुंदरं मादि रमणिज्जा । विदूषकः--तुज्य उण रमणिज्जे वि अत्यै ण सुन्दरा सदावल्ली । कणअकडियुत्तए विअ लोहकिङ्किणीमाला, पडिव? विज टसरविरमणा, गोरगीए विअ चन्दणचञ्चा, ण चारुतणमवलम्वेदि। तहा वि तुमं वणीअसि । विचक्षणा~-अज, मा कुप्प । का तुझेहिं सह पडिसद्धा । जो तुमं णाराओ विअ गिरक्तरो वि रअणतुलाए णिउनीअसि। अहं उण तुले व लद्धक्खरा वि ण सुवण्णलवे विणिउजीआमि । .. विचक्षणा- आर्य, मा कुप्य । काव्यमेव कवित्वं पिशुनयति । यतो निजकान्तास्त्र- नयोग्यं निजोदरंमरित्वम् । निन्दनीयेऽप्यर्थे सुकुमारा ते वाणी, लन्वतन्दा इवैकावली, तुन्दिलाया इव कक्षुलिका, स्थविराया इव कटाक्षत्रिक्षेपः, कर्तितकेशाया इव मालतीकुसुममाला, काणाया इब कबलगलाका, सुष्टुतरं माति रमणीया । ते वाणी न भातीलधः। विदूषकः- तव पुना रमणीयेऽप्यर्थे न सुन्दरा शब्दावली । कनककटिसूत्र इव लोहकिंकिणीमाला, प्रतिपट्ट इच असरविरचना, गोराङ्गया इत्र चन्दनचर्चा, न चारुत्वमवलम्बते । तथापि त्वं वर्ण्यसे । प्रतिपहः पसूत्रम् । चन्दनचर्चायाः खत. मुन्दरत्वेऽपि गारो परमागालामा- दसौन्दर्यम् । अर्यासुन्दरत्वेऽपि काव्यकौशलादहं मुकविः, त्वं समान्दर्वेऽप्यमुन्दरक- वित्वे वर्ण्य च सर्वैरिति महदाश्चर्यमिति भावः। विचक्षणा- आर्य, मा कुप्य । का युप्मामिः सह प्रतित्सर्वा । यतस्त्र नाराच इत्र निरक्षरोऽपि रत्नतुलायां नियुज्यसे । अहं पुनललेब लब्याक्षरापि न सुवर्ण- भाण्डे(लये) विनियुज्ये।

·१ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी। २१ विदूषकः-एवं मह भणन्तीए तुह वामं दक्खिणं अ जुहिडिरजे- भाअरणामहेजं अजुअलं उप्पाडइस्सम् । विचक्षणा-अहं वि उत्तराफरगुणीपुरस्सरणक्तत्तणामहेअं अङ्गं तुह झत्ति खण्डिस्सम् । राजा-अस्स, मा एवं भण । कइत्तणे द्विदा एसा । विदूपकः-(सक्रोधम् ।) उज्जुझं एव ता कि ण भणइ, असाणं चेडिआ हरिअन्दणन्दिजन्दकोट्टिसहालप्पहुदीणं पि पुरदो सुकइ त्ति । राजा-एवं प्रणेदम् । (विदूषकः समोधं परिम्नति ।) विचक्षणा-तहिं गच्छ जहिं मे पढमा साडिआ गदा । - नाराचो लेहालाका । नाराचस्य हि रनतुलवेधननुपयोग. । तुलापातु सुवर्ण. भाप्लेन कोऽपीति निरक्षरल्याक्षरपदयोत्तापर्यम् । विदूपकः- एव मम भणन्त्यास्तव वानं दक्षिणं च युधिष्टिरज्येष्ठनातनामधेयनङ्गयुग- लमुत्पाटपिप्यामि । वर्णरूपमिली । भामरेति 'मते बारः सुपि' इलारादे वाधित्वा 'पितृमारला. रणामरः' इत्परः। विचक्षणा- अहमप्युत्तराफाल्गुनीपुर सरनक्षत्रनामधेयमङ्गं तव झटिति उइपिप्पानि । इस्लानिधनिलः। राजा- पपल्ल, मै भग । करित्वे स्वितपा । विदूपफ- मज्येव तलिं. न भन्यते, जहा कि हरचन्द्रनन्दिचन्द्रदिन- हालसमतीनारि पुरतः हानिरिति । परागिन्द्र (विरः। पउद। दिचक्षणा- .

·२२ काव्यमाला। विदूषकः--(वलितप्रीवम् ।) तुझं उण तहिं गच्छ जहिं मे मादाए पढमा दन्तावली गदा । ईदिसस्स राअउलस्स भई भोटु, जहिं चेडिआ वम्भणेण समं समसीसिआए दीसदि । मइरा पञ्चगवं च एकास्सिं भण्डए कीरदि, कच्चं माणिकं च समं आहरणे पउञ्जीअदि । चेटी-इह राअउले तं ते भोदु कण्ठद्विदं जं भअवं तिलोअणो सीते समुबहदि । तेण च ते मुहं चूरीअदु जेण असोअतरू दोहदलहदि । विदूषकः-आः दासीए पुत्ति टेण्टाकराले कोससअवणि रच्छा- लोदृणि, एवं मं भणसि । ता मह महवह्मणस्स भणिदेण तं तुमं लहर जं फग्गुणसमए सोहञ्जणो जणादो लहदि । जं पामराहिन्तो वइल्लो लहदि। विदूपक:- त्वं पुनस्तत्र गच्छ यत्र मे मातुः प्रथमा दन्तावली गता। कर्णवीटिकेत्यर्थः इदिसस्सेति। ईदृशस राजकुलस भद्रं भवतु, यत्र चेटिका त्रासणेन समं समशीपिकया दृश्यते । समशीपिका प्रतिस्पर्वा । मइरेति। मदिरा पञ्चगव्यं चैकस्मिन्माण्डे क्रियते, काचं माणिक्यं च सममाभरने प्रयुज्यते । विचक्षणा- इह राजकुले तत्ते भवतु कण्ठस्थितं यद्गवास्त्रिलोचनः शीर्य समुदहति । अर्धचन्द्र इत्यर्थः। तेणेति। तेन च ते मुखं चूर्ण्यतां येनाशोकतरुर्दोहदं लमते । पादप्रहारेणेलयः । 'पादाहतः प्रमदया विकमत्यशोह.' इति प्रनिदिः । विदूषकः- 'आ. दासीए' इत्यादि व्याख्यातम् ( १७ पृथे)। एव्यमिति। एवं मां मणमि । तन्मम महानालणस्य मणितेन तत्वं लमस यत्फाल्गुनममये शोमाखनो जनाइमने । यत्पामरभ्यो बठीय लमते । फागुनममय इति धूर्गप्रक्षेपादिकम् । यत्रीयद इति नामारदमियम ।

·१ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमजरी। २३ विचक्षणा-अहं उण तुह एवं भणन्तस्स णेउरस्स विज पाअलग्गस्त पाएण नुहं चूरइस्सम् । अण्णं च, उत्तरासादापुरस्सरणसत्तणामहे बाजुभलं उप्पाडिल घाल्लिस्सम् । विदूपका-(सक्रोधं परिझामन् । जवनिकान्तरे किंचिदुमैः ।) ईरिसं राब- प्लं दूरे वन्दीजदि जहिं दासी वसणेण सनं पडिसिद्धि करेदि । ता अ. जप्पहुदि णिजहणीए वसुंधराणामहेजाए वमणीए चलणसुन्दुजो भविष गेहे जे चिट्टिन्मन् । (सर्वे हसन्ति ।) देवी-अजउत्त, कीदित्सी कविसलेण विणा गोट्टी, कीदिसी पज- पजण विणा पसारणलच्छी । (आया।) ण हुण र आगमिस्सम् । अण्णो को वि पिसअग्लो छ। अरवा एसा दुहदासी त्म्दवाचा टप्परकपणी परिसिज देसमा हाने विचक्षणा- नराद मतो पुरसेन पारगार पदेन र दिन। परमातेन पिदमपोस्। सति। पर रापतापुर.मनामधेयर पसल । ' निमकी दर 7. तिदिया: । सपरिवान्तरति eraError म्। सनिति। स्थि: :: :- 18 - Pre । + - .

·२४ पए कपिल उपहारण करीअनुहोगो तुना मार्ग माने, तुने का बरससमंजीर। विचक्षणा-मा अणुबन्नेहि । अगुनमा सलिलसिनो विज सणगुणगाटी चिरं गारगे भोदि। णं दंसी दीनदु । राजा-(मन्दागोता) মালাবদন্তি दोया किममयी णिमणदिही। जं जादि सअिदनुग्नम्हो दिणेसो तेणेध होन्ति दिअहा अददीहदीहा ॥ २१ ॥ णेति। न खलु न मुल्यागमिष्यानि | अन्यः वोनि प्रिययययोऽविष्यताम् । अथपा दुष्टदासी लवचा परकणी प्रनिशीपकं दत्त्वा उपहसना क्रियताम् । अहमेको मृनो युप्माकं सपा मये, यूयं पुनवर्षानं जीवत । टप्परो वंशपात्रम् । 'टोपला' इति भापायाम् । तन्की पसाः। प्रविशीपं. लक्षणमुक्तम् । मन स्थान इति मदीयो पोऽन्यले दातच इलयः। विचक्षणा- मानुवनीत । अनुनयकर्कगः बल कपिश्चलबाह्मणः सलिलसिक्त इत्र गणगुण- अन्यिविरं गाढतरो भवति । ननु दर्शनीयं दृश्यताम् । - गायगोपवधूपदप्रेसितासु दोलासु वित्रनवतीपु निषण्णदृष्टिः । यद्याति खजिनतुरङ्गरयो दिनेश- तेनैव भवन्ति दिवसा अतिदीर्वदीर्वाः ॥ पदैवरणः । प्रेहिनतान्दोलिता । गोष्टीनिर्विनातिदीर्या दिवसा आलस्यनावाह- न्तीलानीयतां कपिललवाह्मण इति ध्वन्यते, वेन प्रकृतगतिः। अत्र हेत्वनियोक्ति पर्यायोक्त्युत्प्रेक्षाः । अतिशयोक्तिपर्यायोली दण्टिनोले-'विवक्षायां विशेषन्य लोक- सीमाविवर्तिनी। असावतिशयोक्ति सादलंकरोत्तमा चथा।' इति । 'अमिष्टमनास्याय तसप सिद्धये । यत्प्रकारान्तरात्यानं पर्यायोतितदिप्यते ॥ इति ।

·१ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमजरी। २५ (प्रविसापटीपेन।) विदूषकः-नासपनासपन् । राजा--कि तेण। विपकः-भैरवापन्दो बानचदि । देवी-कितो. जो जपवनपालो चन्मुदत्तिद्धी सुणीनदि । विदूषकः -अघई। राजा-पवेसन। (वदूषको तिजन्य तेन्द सह भारत।) भैरवानन्दः-(किंचिन्नदनानिने पकने ।) नन्तो तन्नो पन किंचि जागं झागं च पो कि पि गुरुप्रसादा । नज विनो महिलं नानो नोक्तं च जानो कुरूनगलगा ॥ २२ ॥ प्रविश्यति।जाची व्यक्तिक। बिदूपका- दीपातिविशेषः। हितेन। - विदूषकः- भैरवानन्द आगो। देवी- दिः, यो जनपचनादत्पतिशिल पते । विदूपरु:- जप निम्। प्रदेश। मन्तोति। तिको मोह सपने में दर ·7 काव्यमाला। अवि । रण्डा चण्डा दिक्खिदाधम्मदारा मज्ज मंसं पिज्जए खज्जए । मिक्खा भोज चम्मखण्डं च सेज्जा कोलो धम्मो कस्स णो भादि रम्मो ।। २३ ।। किं च। मुति भणन्ति हरिवह्ममुहाहिदेआ झाणेण वेअपठणेण कदुक्किआए । एकण केवलमुमादइएण दिट्टो मोक्खो समं सुरअकेलिमुरारसेहिं ॥ २४ ॥ राजा-एदं आसणम् । उपविसदु भैरवाणन्दो । मन्त्रादिलक्षणान्यतिप्रयोजनतया न लिख्यन्ते । अत्र विरोधाभासः । स यमा दण्डिना प्रोतः-'विरुद्धानां पदार्थानां यन ससर्गदर्शनम् । विशेषदर्शनायैच स विरोध: स्मृतो यथा ॥' इति । अवि एति। अपि च। रण्डा चण्डा दीक्षिता धर्मदारा मद्यं माम पीयते खाद्यते च । मिक्षा भोज्यं चर्मखुण्डं च शय्या कोलो धर्मः कम्य नो माति रम्यः ।। किचेति। मुक्तिं मगन्ति हरिप्रसमुपादिदेवा ध्यानेन वेदपटनेन ऋनुक्रियामिः । एरेन केवलमुमादयितन दृष्टो मोक्षः मम मुग्न कलिमुगमः ॥ हरिबममुखाय द वादिदेवायद विप्राः । अत्र व्यतिरेक । इदमननन् । उपविभाटु मैग्डनन्दः।

·२७ १ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी । भैरवानन्दः-(उपविश्य ।) किं कादवम् । राजा-कहि वि विसए अञ्चरिअंदडुमिच्छामि । भैरवानन्दः दसेमि तं पि ससिणं वसुहावतिणं थम्भेमि तस्स वि रविस्त रहं णहद्धे । आणेमि जक्खसुरसिद्धगणङ्गणाओ तं णत्यि भूमिवलए मह ज ण सज्जम् ॥ २५ ॥ ता भण कि करीअदु। राजा-वअस्स, तुए कहिं पि अपुर्व दिट्ठ महिलारअणम् । - भैरवानन्दः- किं कर्तव्यम् । किनीप्सितं ते मया कर्तव्यमित्यर्थः। राजा- कलिन्नपि विषये आश्चर्य द्रष्टुमिच्छामि । बनेन कारणास्यनामुक्तम् । 'प्रकृतार्थस चारम्भः कारणं नाम तद्भवेत् ।' इत्युफलात्। भैरवानन्दः- दर्शयानि तमरि शशिनं वसुधावतीर्ण स्तमानि तलापि रवे रयं नमोऽर्थे । आनयामि यक्षसुरतिद्धगणागना- तनाति भूमिवलये मन यन साध्यन् ।। एतेनावमर्शसंध्यनो व्यवसाय उकः । तनावमल दाहलके-'जोधेनावशे- पत्र व्यसनाद्वापि लोभनात् । गर्भनिर्मिनपीना. तोवर्स इति स्मृतः ॥' इति । व्यवसापरक्षणमपि तत्रैव-दसाय. साक्युतिः' इति । ता इति । तमण किं क्रियताम् । राजा- पपल, सपा नाप्यपूर्व रटं महिलाररन् । है ·२८ काव्यमाला। विपक:--दिवं दाव। राजा-कहेहि। विपक:-अस्थि एत्थ दक्खिणावहे वच्छोमं णाम णअरम् । वहिं मए एकं कण्णारअणं दिट्ठम् । तमिहाणीअदु । भैरवानन्दः---आणीअदि । राजा-ओदारीअदु पुण्णिमाहरिणको धरणीअले। (भैरवानन्दो ध्यानं नाटयति ।) (ततः प्रविशति पटाक्षेपेण नायिका । सर्वे आलोकयन्ति ।) राजा-अहह, अच्चरिअं अच्चरिअम् । जं घोअञ्जणसोणलोअणजुयं लग्गालअग्गं मुहं हत्थालम्बिदकेसपल्लवचए दोल्लन्ति जं विन्दुणो। विदूपक:- दृष्टं तावत् । - A कथय । विदूपकः- अस्त्यत्र दक्षिणापथे वैदम नाम नगरम् । तत्र मयैकं कन्यारत्रं दृष्टम् । तदिहानीयताम् । कन्यारत्नमुत्कृष्टा कन्या । 'जाती जाती यदुत्कृष्टं तदनमभिधीयते' इत्युक्तलात् । भैरवानन्दः आनीयते। राजा- अवतार्यतां पूर्णिमाहरिणाको घरणीतले। पूर्णिमाचन्दवदाहादकारि स्त्रीरत्नमानीयतामित्यर्थः । दृप्यन्तालंकारः । नायिका कर्पूरमतरी। -- अहह, आश्चर्यमाश्चर्यम् । यौताञ्जनशोणलोचनयुगं ठनालकाग्रं मुखं हवालम्बितकेगपल्लवचये दोलायन्ते यद्विन्दवः। .

·२९ १ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमञ्जरी। जं एक सिचमचलं णिवसिदं तं हाणकेलिहिदा आणीदा इसमभुदेकजणणी जोईसरेणामुणा ॥ २६ ॥ अदि । एहेण पाणिणलिणेण णिवेसजन्ती वत्थञ्चलं घणथणत्यलसंसमाणन् । चिते लिहिज्जदि ण कस्स वि संजमन्ती अण्णेण चकमणदो चलिदं कडिलम् ॥ २७ ॥ विदूषकः- हाणायनुदाहरणोचवाए तरङ्गभगक्खदमण्डणाए । उ.मुडल्लासिथणूलाए सुन्देरसयमसनिमीअ दिदी ॥ २८ ॥ देव लिचचारलं निवासित तलानोलिदिना जानीतेपमतकजननी योगीधरेगाना ॥ पीतारामत एप सोपामिल । सिचयस परमार ता. स्म्रदरमिलान सभाति । अपि पति।

·३० काव्यमाला। नायिका-(सर्वानवलोक्य । स्वगतम् ।) एसो महाराओ को वि इमिणा गम्भीरमहुरेण सोहासमुदाएण जाणिजदि । एसा वि एदस्स महादेवी तकीअदि । अद्धणारीसरस्स विअ अकहिआ वि गोरी । एसो को वि जोई- सरो। एस उण परिमणो । (विचिन्त्य ।) ता कि ति एदस्स महिलास- हिदस्स वि दिट्टी में बहु मण्णेदि । (इति त्रस्तं वीक्षते ।) राजा-(विदूषकमपवार्य ।) एदाए जं मुक्का सवणन्तरेण तरला तिक्खा कडक्खच्छडा शिझाधिट्टिअकेअअग्गिमदलदोणीसरिच्छच्छई। दृष्टिरत्र तटस्थः । अन्यत्पूर्ववत् । अत्र रूपमुकम् । तद्यथा सुधाकरे-'अमान्यभूः पितान्येव प्रक्षेपा_विभूषणैः । येन भूपितवद्भान्ति तद्रूपमिह कय्यते ॥' इति । मृदवं नामाङ्गमभ्युकम्-~~'दोपा गुणा गुणा दोपा यत्र स्युर्मेदवं हि तत् ।' इति तलमणम् । 'सुम्लिएसटिबन्धो यस्तत्सौन्दर्यमितीर्यते ।' इति सौन्दर्यलक्षणम् । नायिका-एसो इति। एप महाराजः कोऽप्यनेन गम्भीरमधुरेण शोमासमुदायेन ज्ञायते । एपा. प्यस महादेवी तय॑ते । अर्धनारीश्वरस्सेवाकावितापि गौरी । एप कोऽपि योगीश्वरः । एप पुनः परिजनः । तत्किमित्येतस्स महिलासहितस्यापि दृष्टिमी वहु मन्यते । त्रस्त मिति क्रियाविशेषणम् । अनेन कातराख्यं दर्शनमुक्तम् । 'समयान्वेपणपरं यत्तत्कातरमुच्यते।' इति तल्लक्षणम् । राजा-अपचायति। अपवारणेन जनान्तिसमुच्यते। अत एवोकं दरारूपके- 'विपताककरेणान्यानपवार्यान्तरा कयाम् । अन्योन्यामन्त्रणं यत्स्याननान्ते तजना. न्तिकम् ॥' इति । त्रिपताका तु संगीतरनाकरे-'तर्जनीमूलसंलमधितावष्टको भवेत् । पताकः संहताकारः प्रमारितकराहुलिः ॥ स एव विपताक. स्याकिताना- मिकालि.।' इति । पदाए इति। । एतस्याः यन्मुत्ता प्रवणान्तरेण तरला तीदना कटाक्षच्छटा शृनाधिरितकतकाग्रिमदलद्रोणीमध्क्षच्छविः।

·१ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमञ्जरी। ३१ तं कप्पूररतेण पं धवलिदो ज्योहान णं हाविदो नुत्तणं घणरेणुण व दुरिदो जादो मि एत्यन्तरे ॥ २९ ॥ विपकः-अहो से रूबरेहा। मप्ले मज्झं तिवलिवलिडिन्मनुट्ठीन गेहं पो वाहूहि रमपफलनं वेदिं जादि दोहि । पेतच्छेत् ततणिग्नईदिजमाणोवनाणं ता पञ्चतं नह विलिहि, जादि एसा ण चित्ते ।। ३० ॥ तत्पूरतेन ननु परितो बोल्या ननु तापितो मुक्तानां धनरेगुनेव हरितो जातोऽल्यत्रान्तरे ॥ दोनीदं नेत्रवोरलन्त वेपुलनात्यायन् । सत्र हेवतिशोत्प्रेक्षाविरोधामासाः । ते वान्टनेऽसन्तान् विरोध । चिनो स्वावुलौ । तरटे व तरल. तरलो घन्दिार उरुः । 'तरलं तदिते हुर्लेकारकनीनिकन् ।' इति । अयनान्तर शति विगुदचिनन्' इविनमा एनेषु वे चिदसानासो क्षेत्र। नापिकपारितोदकामदात् । 'एक्सनुरागदथवा विसंगत्रितः । पोपतो पहुस्नानालिया नव ॥' इतुक्षवात् । अत्र सत्रयोग । लस्यास्पादि- भावः। लन्दन नादिका नयायाविनादिराल्मन्गु..। दिलवाक चेध। कतिदासा । वसन्धः। एते गन्दगोपनविभाषा.। पूर्वोत्ता विकरा भावा । रोगवादद. मास्तिर, डेपाः । हदिये बनिचारेण । नीलाद- पत्तः । भरततु-दो विकारः सदिलेना । बादरारनं वैव हीतिरते ॥' इति । रसादिक्षाने बनविषयोजन रखर ने- चन्ते । एवं निनादारसः सर्वत्र पाः ।। विपकः- जो जलस्रेज। पन्न दिन्नर नेतन्य मान्टुिं पात हान्। ने लगतीने लाल पाले चिरे ! रमा परिर । दिने परतुं साइना नाररूपचपन् । र रूप इस बार

·३२
काव्यमाला।
मोनिगिया समुत्तारितरिहसणा वि रमणिज्जा । मया ।
मनुका बिमयन्ति तागं अलंकार सेण सोहा ।
निगगि माणुसम्ग सोहा समुम्मोलदि मूसणेहि ॥ ३१ ॥
ween
जाममणि ताण दीहत्तणं
वरोरा या दोन्दोवमा ।
? पण रमण मिया
योगमायणो मिति म मागणा ॥ ३२ ॥

·No text on this page.

·काव्यमाला। देवी-अज्ज कजिजल, पुच्छिअ आण का एसा ति । विदूपका-(ता प्रति ।) एहि मुद्धमुहि, उअविसिअ णिवेदेहि का तुमं ति। राजा-आसणमिमीए। विदूपका---एदं मे उत्तरीअं आअणम् । (विदूषकनायिके वस्त्रदानोपवेशने नाटयतः।) विदपक:-भोदि, संपदं कहिजदु । नायिका-अस्थि एत्थ वच्छोमं णाम णअरं कुन्तलेसु । तहिं साल. जणवलहो वलहराओ णाम राआ। देवी-(सगतम् ।) जो मह माउसिआए पई होई । न किमपीति न शोभावहमित्यर्थः । कचित् 'हिमा' इति पाठः । कपिग 'यटिम।' इति । तदुभयमप्यप्रमाणम् । 'वृद्धगृत्तशब्दाभ्याम्' इति यः कचिददृष्टलात् । द्विशमि नीति 'नवृतश्च' इति न फ । मनित्यखात् । भद्वतोपगया पपुपः परगाहादरत न्यते । चरणप्रयेऽतिशयोक्तिहेतु । गतुर्थे तूगगायाः कृतलारप्रक्रममाः 'तहाभ गुदमुनलं जद ण इजलं करणम्' इति पटिखा रामाधेयः ।। देवी- आर्य कपिजल, पृष्ठमा जानीहि कैपेति । विदूषकः-- एहि मुग्धम्पि, उपविश्य निवेदय का त्वमिति । दानाविधाम् । मुग्धं मुन्दरम् । गाजा- आमनमन। विपकः- पदन्म उदीयमापनन । विदूषकः न म त्यदान। दया. अदम र कुन । ममी २ गो देवी- न ·१ जवनिकान्तरम्] कर्पूरमञ्जरी। नायिका-तत्स घरिणी ससिप्पहा णाम । देवी-(वगतम् ।) सा वि मे माउस्सिा। नायिका-तेहिं अहं उपण्णेति। देवी-(स्वगतम् ।) ण हु ससिप्पहागभुप्पत्तिमन्तरेण ईदिसी रूपरे- हा होदि । ण हु वेड्डलिजभूमिगम्भुप्पत्तिमन्तरेण वेडलिअमणिसलामा णि- प्पजई । (प्रकाशम् ।) णं तुम कपूरमजरी । (नायिका सल्जमधोमुखी तिष्ठति ।) देवी-एहि वहिणिए, आलिन्ने मन् । (इति परिप्वजते ।) कर्पूरमजरी-अज्जे, कापूरमजरीए एसो पढमो पणामो । देवी-अज्ज भैरवाणन्द, तह प्पसादेण अपुवं संविहाण अणुहविदं कप्पूरमजरीदंसणेण । ता चिट्ठदु दाव एसा पञ्चदसदिअहाई । पच्छा माण- विमाणेण णइस्सध। नायिका- तल गृहिणी शशिप्रभा नाम । देवी- सावि मे मातृप्पता। नापिका- तान्याहालोति। देदी- न खलु शशिप्रभागमोलतिमन्तरेगेसी रूपरेखा भनि । नए- भूमिगोत्पत्तिमन्तरेण वैदूर्यमणिशलामा निजयते । ननु संवन्धरी। देपी- एति भगिनिक, साहितय मान् । कर्पूनारी- प, परिमाप पान । अपमानारमा मारूरकरन् । देदी- ६ का स्वर संपदा मारेर । པསུ ཀནྡྷག རོང ལ་རེམ་བཻ 1ད་མཡསཏེ༌ ཝནྣཱ - ·काव्यमाला। भैरवानन्दः-जं भणादि देई । विदूषकः-(राजानमुद्दिश्य ।) भो वअस्स, अझे परं दुर वि बाहेर एत्य । जदो एदाणं मिलिदं कुटुन्वं वदि । जदो इमीए दुओ विवहि- णिआयो । भैरवाणन्दो उण एदाणं संजोअमरो अचिदो मणिडोहा एसा वि महीअलसरस्सई अ कुट्टणी देहन्तरेण देवी जेव। देवी--विअक्खणे, णिमजेद्दवहिणि सुलक्खणं मणिल भैरवान न्दस्स हिसअहिआ सपज्जा कादवा । विचक्षणा-जं देवी आणवेदि । देवी-(राजानं प्रति 1) अन्नउत्त, पेसिहि मम् , जेण अहं बहिणाए एदार- त्याए वच्छलच्छीलीलाणिमिचं अन्तेउरं गमिस्सन् । संविधानकमुपवारः । प्यानल विमानं ध्यानविमानम् । नेष्वयेति पूजा बहुवचनम् । भैरवानन्दः- पदणति देवी। विदूपकः- मो वयस, आवां परं द्वावनि वासावत्र । यत एतासां मिलितं कुटुम्बकं वर्तते । यत इमे द्वे अपि मगिन्यौ । मैरवानन्दः पुनरेतयोः संयोगकरो- शर्चितो मानितश्च । एपापि महीतलसरस्वती च कुट्टनी देहान्तरेण देव्येव । यया रात्रीपूजिता तयेयमपीति सोडण्टम् । देवी- विचक्षणे, निजव्येष्ठमगिनिकां सुलक्षगां मणिल्या भैरवानन्दस हृदय- सिता सपर्या कर्तव्या। हृदयस्थितन वार्यः। तदा ययामिलपितनिलयः विचक्षणा- यद्देव्याज्ञापयति । देवी- आर्यपुत्र, प्रेपय मान, येनाहं मगिन्या. एतदयस्याया नेपथ्यलक्ष्मीलीला- निनिचमन्तःपुरं गमिष्यामि । - ·१ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमजरी- राजा-जुजदि चम्पसलदाए फल्यूरिसकेपूरेहिं आलंबालपरिपूरणम् । (नपम्ये।) वैतालिकयोरेकः-सुहाल संझा भोदु देवत्स । एवं वासरजीवपिण्डसरिनै चण्डंसुणो मण्डलं को जाणादि कहिं पि संपदि गर्दै एतम्मि कालन्तरे । जादा किं च इज पि दीह विरहा सोएण णाहे गदे मुच्छामुद्दिदलोजणे व पलिणी मीलन्तपहेल्हा ॥ ३५ ॥ द्वितीयः- उघाडीअन्ति लीलामणिममवल्हीचित्तभित्तीणिवेसा पल्लका किकरीहिं रिदुसमनसुहा वित्यरिजन्ति सचिन सेरन्धीटोल्हत्यङ्गुलिचलणवसा पट्टनादो पउद्यो हुंकारो मण्डपेनुं विल्सदि महुरो रुट्टतुट्टद्गणाणम् ॥ ३६ ॥ - पुज्यते चमत्तायाः पत्तूरीकरालवालपरिपूरणम् । सयममा नेपथ्यं पर्ववनिलः। समासोचिरन । साचा कालरासे-परो. किटक सिसमायोतिः' इति। घेतालिक:- सुरणय संप्या भवतु देवल । एतरासरजीवरिशं पटांगोपटलं वो जानाति पनि प्रतिगततलिन्दालान्तरे। जाता पिनारि पीसिरहामोरेन नगते तितोपनवहिनी मीलनारश ॥ दररू उि पारलाई । हामबरे सरासरे। शा। भवनिमल पोषित । नविकाधन महिलामा पिल्लासपिरति चित्रनिनिन्देिश पनि सन्ति। रेल पल पहन तो गते गोधु विरधुरोरना ·काव्यमाला। 4 राजा-अझे वि.संझं वन्दिटुं गमिस्सामो । (इति निष्कान्ताः सर्वे ।) इति प्रयमं जवनिकान्तरम् । . लीलार्य मणिमय्यो पलभ्यश्च चिंत्रमितिनिवेशावेति विप्रहः । चित्रमित्तिनिवेशा- चित्रगृहाः । ते उद्घाय्यन्ते । अमिसारिकाधमिसारणार्थम् । किरीमिदासीमिः । ऋतुःप्रस्तुतो वसन्तः । सरन्ध्री प्रसाधिका । पटो मृदाः । हस्तेलेतावतेव सिद्धेश्य- ऽहुलिपदं तासां वाद्यवादनकौशलमूचनाय । [आद्यादेनाभिसारिकाद्या उरतिप्ता नायिकाः । रुटतुटेत्यनेन कठहान्तरितास्ता इति ध्वनितम् ॥ राजा- वयमपि संध्यां वन्दितुं गमिष्यामः । इति श्रीमद्विद्वद्वन्दवन्दितारविन्दसुन्दरपदद्वन्द्वकन्दप्रतिमयश प्रकरप्रखरकठोर- किरणकरप्रमप्रतिभप्रभाकरमात्मनवासुदेव विरचिते कर्पूरमपरीप्रकारे प्रथमं जवनिकान्तर समाप्तम् । - ·२ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमजरी। ३९ द्वितीय जवानन्तरम् । (ततः प्रविशति राजा प्रतीहारी ) प्रतीहारी-'परिशामिनकेन ।) इदो इदो महाराजो। राजा--(पतिचित्पदानि गत्या । तामनुसंधाय ।) तहिं खु लवसरे ण हाणाहिं तिलन्तरं वि चलिदा सुत्था णिजम्मायली पोउवेल्टवलीतरङ्गनुसरं कण्ठो तिरन्चि हिदो । वेणीए जण आणणेन्दुवलणे लवं यणालिङ्गणं जादा ती चउधिहा तणुलदा णिज्झामन्तीम मन् ।। १ ।। प्रतीहारी-(मगाम् ।) कथं अज्ज वि सो ने तालीपरनंचओ, ताओ दिन अपसरपन्तीमो । ता वसन्तवण्णणेण सिदिलनामिने ना दे प्रतीदारी- स्त तो महागजा। पादिती रेप। मनारमारतक्षेप । नमिरर म सानातितरमपिता सरया मितरस्वती पोरगद पारित दया जाTET NEETI x raid-TREET ERError (६६. '" । rr TV ....... ....... wayari teri M ..."

·. •१० काव्यमालो। हिअआवेअम् । (प्रकाशम् ।) दिहि देउ महाराओ ईसीसि जरठाप्रमाणे कुसु- माअरम्मि । मूलाहिंन्तो परहुअवहूकण्ठमुद्द'दलन्ता . देन्ता दीहं महुरिमगुणं जप्पिए छप्पआणम् । संचारन्ता विरहिसु णवं पञ्चमं किंच राअं संउम्मत्ता रहकुलघरा वासरा-वित्थरन्ति ॥ २॥ राजा-(तदेवाकर्ण्य सानुरागम् ।), अस्थाणीजणलोमणाण,बहला लावण्डकल्लोलिणी लीलाविममहासवासणअरी सोहागपालिद्विआ । H . . आवेगशब्देन यद्यपि सर्वथा नास्य तन्मनस्कता निराकर्तुं शक्यते, तथापि विषया. न्तरसंचारेण किंचिच्छिथिलयामीति चोच्यते । दिट्टिमिति। दृष्टिं ददातु महाराज ईपदीपज्जरठायमाणे कुसुमाकरे । कुममानामाकर उत्पत्तिस्थानमित्यर्थः । कुसुमानामाकरः समूहो यस्मिमिति पा। कुमुमैराकर इति वा । 'माकरो निवहोत्पत्तिस्थानश्रेठेषु कथ्यते ।' इति विश्वः । मूलेति। मूलाप्रभृति परभृतवधूकण्ठमुद्रां दलन्तो ददतो दीर्घ मधुरिमगुणं जल्पिते पट्पदानाम् । संचारयन्तो विरहिषु नवं पञ्चमं किंचिद्रागं रागोन्मत्ता रतिकुलगृहा वासरा विस्तीर्यन्ते ॥ परतवघ्यः कोकिलस्त्रियः । परमृता वध्व इवेति पा । पक्षद्वयेऽपि संमोगशमारो, व्यङ्गय । मधुरिमेव गुणः । मधुरिम्णा गुणविशेष इति, वा । तेन दुःसहत्वे च तेषां वस्य भावादिति भावः (१)। 'पुष्पमाघारणे काले पिकः कूजति पथमम् ।' किंचिद्रागमिति पञ्चममित्यस्य विशेषणम् । किचिद्रागो यस्या क्रियायामिति यथा भवति तथेति किया, विदोषणं वा । रतयः संभोगाम्वेषा कुलं समूहसम्य गृहाः स्थानानीत्यर्थः । यद्वा रवि. फुटस्य प्रीतिसमुदायस्य गृहाः स्थानानि । तजनकलादित्यायः । आम्थानीजनलोचनाना बद्दला टावण्यकल्लोलिनी लीलादिनमहासवामनगरी सौमाग्यपारस्थिता ।

·No text on this page.

·४२ काव्यमाला। जेसुं पुणो णिवडिदा सअला वि दिट्ठी वन्ति ते तिलजलजलिदाणजोग्गा ॥५॥ (सस्मरणमिव ।) अवि अ। अग्गम्मि भिसरणी णअणाण तीए मज्झे पुणो कढिददुद्धतरगमाला। पच्छा असे सरदि तंसणिरीक्खिदेसु आअण्णमण्डलिअचावधरो अणडो॥ ६॥ (विचिन्त्य ।) कधं चिरअदि पिअवअस्सो । (प्रविश्य विदूषको विचक्षणा च परिकामतः ।) विदूषकः-अइ विअक्खणे, सर्व सच्चं एदम् । विचक्षणा-सयं सच्चभरम् । विपकः--णाहं पत्तिज्जामि, जदो परिहाससीला क्खु तुमम् । येषु पुनर्निपमिता मकलागि दृष्टि. वर्तन्ते ते तिलजलामलिदानयोग्याः || मगन्तः । स्मृतिलक्षणमुक्कम । अग्रे भूनगरगिन यनयोम्ममा मग पुनः धितदुग्धतरमाला । पनाश नम्पाः मानि नियंनिरीक्षिता आवमाननापगेनाः॥ टनगरमादन मदनामिनावश्यं मा निमार: । अयंगति. निमियय:। अन मी म । विनमगरm rzzer"re.it Freetpari ·२ जवनिकान्तरम्] कर्पूरमजरी। ४३ विचक्षणा-अज, मा एवं भण । अण्णो वकरुत्तिकालो, अण्णो कजविआरकालो। विदूपका-(पुरोऽवलोक्य ।) एसो पिअवअस्सो हंसो विअ विमुक- माणसो, करी विम मअक्खामो, मुणालदण्डो विभ घणधम्ममिलाणो, दिणदीओ विअ विअलिअच्छाओ, पभादपुण्णिमाचन्दो विअ पण्डुरपरि- क्खीणो चिट्ठदि। उमे-(परिषम्य ।) जमदु जअदु महाराओ । राजा-अस्स, कधं उण विअक्खणाए मिलिदो सि । विदूषकः-अज विअक्खणा मए सह संधि कादं आजदा । कि- दसंधीए इमीए सह मन्तअन्तस्स एचिआ वेला लग्गा । राजा-संधिकरणस्स कि फलम् । " विचक्षणा- आर्य, मैवं गण । अन्यो कोक्तिकालः, अन्यः कार्यविचारवाला । तपा च नेदं सर्वमसरमिति भावः । विदूषकः- एप प्रियवयसो हंस इव विमुत्तमानसः, करीव नक्षाम', एमालदार १५ घनपर्मम्लागः, दिगदीप व विगस्तिकाया, प्रभातपूर्णिमारन्द्र व पाप्रपरिधीमतिपति। विमुष्मान द्विपमना ।रपक्षे दिमु तर, मार रोजे । गग पारलायोऽस्य दोलते । र परिशील । उपतु जयतु महाराज । परम, व महिरपालि। पिपर- .: दिपा पा र ६ | हररर. ।

·४४ काव्यमाला। विदूपक:-~-एसा अहिमदजणपेसिदा लेहहत्था णं विअक्खणा आ अदा। राजा-(गन्धं सूचयित्वा ।) केदईकुसुमगन्धो विअ आआदि । विचक्षणा-केदईदललेहो एव एसो मह हत्थे । राजा-महुसमए कि केदईकुसुमम् । विचक्षणा–भैरवाणन्ददिण्णमन्तप्पहावेण देवीमवणुजाणे केदईल. दाए एक्को दाव प्पसवोदसिदो । तस्स ताए देवीए दलसंपुडेहिं अज हिन्दोलअप्पभञ्जणीए चउत्थीए हरवल्लहा देवी अच्चिदा । अण्णं च दलसं. पुडजुअलं उण कणिबहिणीआए कप्पूरमञ्जरीए प्पसादीकिदम् । तीए वि एक्केण दलसंपुडेण भअवदी गोरी जेध अचिदा । अण्णं च । केदईकुसुमपत्तसंपुडं पाहुडं तुम सहीअ पेसिदम् । एणणाहिमसिवण्णसोहिणा तं सिलोअजुअलेण लञ्छिदम् ॥ ७ ॥ (इति लेखमर्पयति ।) विदूपक:- एपाभिमतजनप्रेपिता लेखहस्ता ननु विचक्षणा आगता। इदमेव संधिफलमित्याशयः । केतकीकुमुमगन्ध इवायाति । विचक्षणा- केतकीदलले एवैप मम हसे । दम्प गन्ध इत्याशयः। मयुसमये कि केतकीमुमम् । विचक्षणा- भग्वानन्ददनमन्त्रमनावण देवीभवनाचाने कलकालो दासतः । तल नया देव्या दलमपुटाय हिन्दोलकामचन्या थी पमा देवी बर्दिा । अन्य दलमपुटयुगलं पुनः कनिष्ट गन्य का प्राय: प्राप्यकेन दलमपुटेन मनवदी गायवादिता । अन्य। केटमुमपत्रमंपुटं प्रारं तव सम्या प्रतिम । पटना निनादागिना दोगदन लाटिनम् ।।

·२ जवनिकान्तरम्] कर्पूरमजरी। ४५ राजा-(प्रचार्य पाचपति। हसिं कुडमपङ्कपिञ्जरतणुं काजण जं वञ्चिदो तभत्ता किल चक्ष्वासघरिणी एसत्ति मण्यन्तमो । एदं तं मह दुक्षिदं परिणदं दुक्ताण सिक्खावणं एकत्यो वि ण जासि जेण विस दिट्ठीतिहासत्त त्रि ॥ ८॥ (द्वित्रिचयिता ।) एदाई ताई मलणरतामणक्तराई । विचक्षणा-दुदीजो उण मए पिअसहीए अवत्याणिवेदो कदुन सिलोजो लिहिदो एत्य । तं वाचेदु महाराो । राजा-(पाचपादि।) सह दिलहणिसाई दीहरा सासदण्डा सह मणिलएहि वाहधारा गलन्ति । सहज तुन विजोए तेज वेअणीए सह ज तणुलवाए दुबला जीविदासा ॥९॥ राजा- इसी मुहम्पदाविरत वृत्या पदाधित- समा रिस पत्रचार गरिदेति मन्नानः । एततन्कम दुपा परिणत दुगना सिक्ष्य एक्लोरिन पानि पिप त्रिभागलानि ।। एतानि तानि मदनरमायनादराणि । दिचसपा- कितीद पुनर्भया पिरसा जप दिया हर को हिसिलो- डात पारगारा । - पाया र पिता སྔངས༌པཾ 'སཨཱཡཎས | हमा करियर བཙ ༩ ཚཔས ས པ དེ ལ 1 THE टे । सरलेटेर ·१६ काव्यमाला। विचक्षणा-एत्थ जेब एदाए अवस्थाए मह जेहवहिणिआए सु- लक्खणाए उग्गाविआए भविम सिलोओ किदो, तं महाराओ मुणादु । (पति) णीसासा हारलट्ठीसरिसपसरणा चन्दणं फोडकारी चन्दो देहस्स दाहो सुमरणसरिसी हाससोहा मुहम्मि । अन्नाणं पण्डमाओ दिअहससिकलाकोमलो किं च तीए णिचं वाहप्पवाहा तुह सुहअ किदे होन्ति कुल्लाहिं तुल्ला ॥ १० ॥ राजा-(नि.श्वस्य ।) किं मणीअदि । सुकइत्तणे तुह जेट्टवहिणिआ खु एसा। विदूपका --एसा विअक्खणा महीमलसरस्सई । एदाए जेट्टवहि- णिआ तिहुअणसरस्सई । ता एदाहिं समं पडिसिद्धं ण करिस्सम् । किं उण पिअवअस्सपुरदो मअणावत्थं अत्तणो उचिदेहिं अक्सरेहिं णिवेदेमि । विचक्षणा- हवतसा अत्रम्याया मम ज्येष्ठमगिन्या मुलझगया आदेशकारिण्या भून्या श्लोकः कृतः, तं महाराजः शृणोतु । णीसासेति- निःश्वामा हारयष्टिमहाप्रमरणाश्चन्दन सकोटकारी चन्द्रो देहन्य दाहः स्मरणमहगी हामगोमा मुखे । मनानां पाण्डमात्रो दिवमाशिकलाकोमटः किं च तम्या निलं वाय्यप्रवाहानव मुमग कृते भवन्ति कुल्याभिन्नुयाः ।। न्मरममनी तदभिव्यधिकथः । दिवमाशिकलासाम्येन निमन्त्रमतानामनि- निमायने । मुऋदिवे दर अष्टमगिनिया मल्लेपा। विदूषकः- एश दिच्छा मट्टीदरमाची । एटया येटममिदिया रिमुनिमा- म्बई । देवान्यां ममं प्रदिवत्री न रियामि । पुनः प्रियायमरतो न्दनमान उचिटदिरेदयानि ।

·४७ २ जवनिकान्तरम] कर्पूरमञ्जरी। राजा-पढ । एवं पि सुणीअदि । विदूषकः- परं जोहा उहा गरलसरिसो चन्दणरसो खदक्खारो हारो रमणिपवणा देहतवणा। मुणाली वाणाली जलदि अ जलद्दा तणुलदा वरिहा जं दिट्ठा कमलवअणा सा सुणअणा ॥ ११ ॥ राजा-वअस्स, तुमं पि थोएण चन्दणरसेण समालहिस्ससि । ताक- हेहि तन्गदं किपि वृत्तन्तम् । अध अन्तेउरं णइअ देवीए किं कदं तीस । विदूपका-विअक्खणे, कि कदं कहेहि । विचक्षणा-देव, मण्डिदा टिक्किदा भूसिदा तोसिदा अ। मदनावस्थामित्खनन्तरं तस्या इति शेपः। पठ । एतदपि भ्रूयते । विपक:- पर ज्योला उणा गरलसरशश्वन्दनरसः इतक्षारो हारो रजनिपवना देरतपनाः । मणाली वाणाली चलति च जलार्दा तनुल्ता परिक्षा या वगरवदना सा सुनयना ॥ क्षते भार पेल । तसालन्तदु रहला । रिपगारलनेन देपामनिरत पानम् । देहे तपना देल । सतनदाहकलात् । पालीवेल । सलहे. प्रदलाव । मोपमोरप्रेधारपवादयोऽस्सिटेस्लाटर दपथरदायरा जसा । सानो प्रार। राला- पपल, रवि सोवेन सन्दरलेन स्मरमने । हार तदत लि. नीलम १८. पुनील देखा। पिपर:- दिसे.मि पलं वपद। पिचना- दे ...! - ·४८ काव्यमाला। राजा-कचं विम। विचक्षणा- घणमुघट्टिदमङ्गं कुहमरसपक्षपिञ्जरं तिस्सा । राजा- रोसामणं कुडं ता कञ्चणमअवालिआल्बम् ॥ १२ ॥ विचक्षणा- मरगअमञ्जीरजुअं चरणे से लम्मिा वसम्साहिं। राजा- ममिममहोमुहपकमजुमलं ता ममरमालाए ॥ १३ ॥ विचक्षणा- रामसुमपिच्छणीलं पट्टमुअजुअल णिमसिदा सा । - राजा- कथमित्र । विचक्षणा- घनमुर्तितमङ्गं कुड्डुमरसपङ्का इपिञ्जरं तताः। - उचलीकृतं तत्काञ्चनमयबालिकाल्पम् ।। रोसामणमित्युब्बलायें देशी । काञ्चनमयेत्यस प्रकृतिपीतमेव तद्रूपनिदानी पीत- तरेण कुहमेनोद्वर्तनाच्छोभातिशयो जात इति भावः । विचक्षणा- मरकतमञ्जीरयुगं चरणावसा लन्मिती वयसाभिः । राजा- अमितमधो मुखपङ्कजयुगलं तद्रमरमालया ॥ अस्वाश्चरणी मरकतमधीरयुगं मरकतनूपुरयुगलं सम्मिती प्रापिती । तन्संवद्धौ कृ- ताविति यावत् । भ्रमितेलादिना तचरणयुगलस पङ्कजयुगेन मजीरयुगलस च नमर• माल्या साम्यं प्रकटितम् । विचक्षणा- राजशुक्रपिच्टनीलं पट्टांगुकयुगल निवसिता सा ।

·No text on this page.

·५० काव्यमाली। विचक्षणा- उभएसु वि सवणेसुं णिवेसि रअणकुण्डलजुअं से । राजा- ता वअणमम्महरहो दोहि वि चोहि चकमिदो ॥ १८ ॥ विचक्षणा- जचजणजणिदपसाहणाइँ जादाई तीअ णअणाई। - उप्पुहिअ णवकुबलअरिलीमुहे पञ्चत्राणस्स ।। १९ ।। विचक्षणा- कुटिलालआण माला ललाइफलअग्गसगिणी रइदा । -- ता ससिविम्बस्मोवरि वट्टर मम्मि किसणसारहो ॥ २० ॥ ताररानिस्तः पतिमिणीमि. त्या मुगचन्द्र रोवते तरित्ययाः । तयाच मुनादारम्प द्वारकानिफरोपमा व्यत्यने । খ্রিস্ন- उनयोगपि श्रवणयोर्निहितं ग्ब कुण्टट्युगं तम्माः । - नहटनमयग्यो हास्यानिव चाम्यां चामिनः ।। चमनी मुशायर्थः । अन गुगलमा चारागाम्यं योगने। विचक्षणा- माननितप्रमाने जाने नम्या नगन । - नीनारयमितीय पत्रणमा ! Exerarmernam श्रममा र ? ARE AITRINAARI :- दिन- । -- ·५१ २ जवनिकान्तरम्] करमजरी। विचक्षणा- घणसारतारणलणाइ गूढकुसुमोचओ चिउरभारो। राजा- ससिराहुनलजुझं विज दंसिअमेणणअणाए ।। २१ ॥ विचक्षणा- इन देवीज जहिच्छं पसाहणेहि पसाहिदा कुमरी । ता केलिजाणणनही विहासिा सुरहिलच्छीए ।। २२ ।। विदृपका-देव. एदं परमत्थं विण्णवीअदि । जेम्सा दिट्टी तरल्धवला कज्जलं तीअ जोग जा वित्थिण्णत्थणकलसिणी रेहए तीज हारो। चदाजारे रमणफलहे को वि कच्चीमरहो बिस्ता तिम्सा उण वि भणिनो भूनणं दनणं स ॥ २३ ॥ - दिचक्षणा- घागरतानयनाया गइमोकपशिकार । राता- मिनरलनिय दई लगेपनम् ॥ चर८ च । Pो रुपान्यो। दिनपा- m ·५२ काव्यमाला। राजा-(पुनस्तामनुसंघाय ।) तिवलिवलिअणाहीबाहुमूलेसु लग थणकलसणिअम्बाडम्बरे सूस्ससन्तम् । जलणिबिडमिमीए सिक्खणं हाणपोचं पिसुणदि तणुलट्ठीचद्भिर्म लगिमं अ ॥ २४ ॥ विदूषकः-(सक्रोधमिव ।) भो, मए सबालंकारसहिदा वण्णिदा। तुर्म उण जलविलुचप्पसाहणं जेव सुमरसि । ता किं ण सुदं देवेण । णिसगचस्स वि माणुसस्स सोहा समुम्मीलदि भूसणेहिं । मणीण जच्चाणं वि कञ्चणेहिं विहूसणे सज्जदि कावि लच्छी ॥ २५ ॥ चक्राकारे रमणफलके कोऽपि काश्याडम्बरो यस्यास्तसाः पुनरपि भणामो भूषणं दूषणं च ॥ यद्येतादृशं दृष्ट्यादि कान्तायास्तिष्ठति तदा भूपणाभावेऽपि शोभाविशेषः सामावि- कोऽवभापत एवेति नातिप्रयोजनवत्त्वाद्भूषणमपि दूपणमिव भवतीति दूपणभूषणयोः प्रयोजनाभावत्वेन साम्यम् । अथवा दूपर्ण भूपणमिव भवति । अयमर्थ.-एतादृशह- ध्यादिमत्या असमीचीनवस्तुसंबन्धोऽपि भूषणतुल्य एव भवति । शोभाहविकरखामा- वात् । अत एव कविचूडामणिना भगवता कालिदासेनापि वर्णितम्-'किमिव हि मधुराणां मण्डनं नाकृतीनाम्' इति । त्रिवलिललितनामीवाहुमूलेपु लग्न सनकलशनितम्बाडम्बरेपूच्चमत् । जलनिविडमेतस्साः श्लक्ष्णं मानवस्त्रं पिशुनयति तनुयष्टिचगिमानं तारुण्यं च ॥ लरिमं तारुण्यमिति देशी । विदूपकः-- भोः, मया सर्वालंकारसहिता वर्णिता । वं पुनर्जलविलुप्तप्रसाधनामेन सरसि । तत्किन थुतं देवेन । निसर्गचद्गसापि मानुपस्स शोमा समुन्मीलति भूपः। माना जात्यानामपि काचनविभूषणे सुजति कारि लक्ष्मीः ।।

·२ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमजरी । राजा- मुद्धाण णाम हिसाइँ हरन्ति हन्त णेवच्छकप्पणगुणेण णिजन्विणीओ। छेा पुणो पकिदिचझिमहारणिज्जा दक्खारसो ण महुरिजइ सकराए ॥ २६ ॥ विचक्षणा-जधा देवेणादिद्वम् । थोजाणं थणबाण कण्णकलिनालद्धीण अच्छीण वा भूचन्दत्स मुहत्स कन्तिसरिजासोत्तस्स गत्तस्स न । को पेवच्छ कलान कीरदि गुणो जं तं वि संबं पि संजुतं सुणु तत्य कारणनिणं रूटीन का खण्डणा ।। २७ ।। राजा-(विदृपक्मुद्दिश्य ।) सुपञ्जल कवितल, एस सिक्तावीजसि । राजा- मुन्धानां नाम दयानि हरन्ति हन्त नेपथ्यकल्पनगुणेन नितम्दिन्यः । छेदाः पुनः प्रकृतिचाहिममावनीया प्राक्षारतो न मधुरीपति शरया ॥ पेपा हदसानि नेपम्पपल्लनगुपेन नितन्दिन्यो हरन्ति ते मुग्धा विदग्धा एवेला. एमः। ये पुनः प्रहला सभावेन रिमा सौन्दर्द पाती नितन्निनेता भावन्ति त एव विदन्या इति भाव । द्राक्षारससाम्यं सभापतौन्दर्यल, पारावान् मनाना- मुपदर्मितम् । विचक्षणा- पमा देवेनादिष्टम् । स्कूलानां जनानां वर्षदरिकालचिनोस्गो भूचन्दल नएसन्तिरिलोतते गात्रलच । को नेपालनिः नियते गुजो पत्तदनि सर्व नियं संयुक्त पत्र दारजन्दिं स्टः का एन्डना ॥ बहरापनाररतीनिधारपेक्षपातपासानन्दनः। स्माधर गरिसर, एप रिस्पते ।

·५४ काव्यमाला। किं कर्ज कित्तिमेण बिरअणविहिणा सो णडीणं विडम्बो तं चङ्गं जं णिअङ्ग जणमणहरणं तेण सीमन्तिणीओ। जस्सि सबमसङ्गो सउलगुणगणो सो अदम्भो अलम्भो तस्सि णेच्छन्ति काले परमसुहअरे किं पिणेवच्छलच्छीम् ॥२८॥ विचक्षणा-देव, एदं विण्णवीअदि--ण केवलं देवीए णिओएण तिस्सा अणुगदमि । तारामेत्तीए वि सहिचणं पत्ता कप्पूरमञ्जरीए । तेण तक्कजसज्जा अहं पुणो वि ओलग्गाविअ भविअ णिवेदइस्सम् । सुप्राजलः सुसरलः । तथा च चातुर्यलेशोऽपि तव नास्तीति भावः । किं कार्य कृत्रिमेण विरचनविधिना स नटीनां विडम्ब. स्तञ्चङ्गं यन्निजाझं जनमनोहरणं तेन सीमन्तिन्याः । यस्मिन्सर्वागसनः सकलगुणगणः सोऽदम्भोऽलभ्य- स्तस्मिन्नेच्छन्ति काले परमसुखकरे कामपि नेपथ्यलक्ष्मीम् ॥ कृत्रिमभूषाभिनटीनामेवापाततः सौन्दर्यमुल्लमति न पुनः सीमन्तिनीनाम्मत्यर्थः । यच्च समीचीनं तदेव निजाझं खस्याङ्गमाहादकमियादादकत्व विशिष्टाङ्ग्रेममात्रवाच- कानपदवाच्यसंक्मादयमर्थान्तरसंक्रमितवाच्यो लक्षणामूलो ध्वनिः । तेन स्वाभावि- काहसीन्दर्येणव सीमन्तिन्यः कुलानना जनमनोहरणं भवन्तीत्यर्थः । यद्यपि जनमनो- हरणमिति भिन्नलिङ्गवचनं पदं न सीमन्तिन्य इति पदस्य विशेषणसमहति, तथापि वस्तुपदाध्याहारेण योज्यम् । तस्य चाजहाद्धिमत्वान्न दोष इति ध्येयम् । अथवा जन- मनोहरणमिति काकासिगोलकन्यायेनोमयत्र सबध्यते । तथा च यनिजामं स्वाभावि. का चङ्गं तदेव जनमनोहरणं भवतीत्यर्थः । यदा पूर्वत्रय सयध्यवे तदा च वेन सा- माविकागचङ्गत्वेनैव सीमन्तिन्यो भवन्ति । तामामुत्तमसीमन्तिनीत्वं भवतीत्यर्थः। तया च सीमन्तिनीपदवाच्यस्यैवोत्तमत्वविशिष्ट तम्मिन्संक्रमादत्राप्यन्तरमक्रमितवाच्यो ध्वनिः । यस्मिन्काटे सकल. संपूर्णो गुणाना गणः समूहः सर्वानमनः सर्वेप्वोपु सतो यस्य तादृशः, अदम्भः न विद्यते दम्भो यत्रासावदम्मः सामाविकः, अलभ्योऽप्राप्यो- ऽति, अथ च तस्मिन्काले मुखकरे कामपि नेपथ्यलक्ष्मी नेच्छन्ति । विदग्या इति शेपः । निजाममिल्यैकवचनेनकमपि खाभाविकमुन्दरम लोम्हदयहरणसमय किमुत सीमा- मीति वन्यते । अत्र च नटीसीमन्तिन्योयतिरेकालंकारो व्ययः। च्यत्यनुप्रासा- लंकारावप्यत्र वोव्यो । उहणं प्रागेवोत्तम् । विचक्षणा- देव, एतद्विज्ञाप्यते-न केवलं देव्या नियोगेन तम्या अनुगनामि । तारामंत्र्यापि सतीत्वं प्रामा कर्पग्मचर्या । तेन तन्कार्यासक्ताहं पुनरपि से. वतीभ्य निवेदयिष्यामि।

·२ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी । तिस्सा दाव परिक्खणत्य णिहिदो हत्यो थणुत्थङ्गदो डाहुड्डामरिदो सहीहिँ बहुसो हेलाअ कड्डिजदि । कि तेणावि इमं णिसामअ गिरं संतोसिणिं तासिणिं हत्यच्छत्तणिवारिदेन्दुकिरणा बोल्लेइ सा जामिणीम् ॥ २९ ॥ कजसे कविजलो णिवेदइस्सदि । तं च देवेण तथा कादबम् । (इति परिम्न्य नितान्ता।) राजा-वअस्स, कि उण तं कजसेसम् । विदूषकः -अज्ज हिन्दोलणचउत्थी तहि देवीए गौरी कदुअ कप्पू- रमञ्जरी हिन्दोलए आरोहइदबा । ता मरगअपुञ्जट्ठिदेण देवेण कप्पूरम- जरी हिन्दोलन्ती दट्टवा । एदं तं कजसेसम् । (विचिन्त्य ।) ता अदिणि- उणा वि छलिदा देवी । पाइआ जुण्णमज्जारिआ दुद्धं ति तकम् । तसात्तावत्वरीक्षणाय निहितो हस्तः स्तनोत्सगतो दाहोडामरितः सखीभिर्वहुयो हेलया कृष्यते । कि तेनापीमा निशामय गिर संतोषिणी त्रासिनी हत्तच्छत्रनिवारितेन्दुकिरणातिवाहयति सा यामिनीम् ॥ हेल्यावस्या कृपते तयेति शेप । खसबन्धिविरहार्तिभाजनत्वेन । नातिनीनिति वैतादादु सरवियोगपीरितापि सहतेनैवेन्दुक्रानिवारयतीति वेपा हस्तसशेSTE- नीयमपि मरणादिकं समव्यत इति त्रासकरखम् । अथवा पलासरेण यथेन्दुफ़िरण. सर्यो भवति तथा विधत्त इलतिदुपरनिति त्रासकारणं हेयम् । परा हत्तच्नेलनेन एलस संपूर्ण शरीरे चन्द्रकरसनिवारपवासंभवादखानवाप्रदेशे शशिरा. वर्यभारलार देदितव्यः । बनेन विधानं नाम मुखसध्या मुरुम् । तरक्षण दरा- रूप-विधानं सुखदु सर' इति । समापि रूपच्छेकानुप्रासादयः शब्दार्यालं- सारा कसा रक्षणं तूपाम् । वार्यशेष व पिएरो निवेदविष्यति । तच देवेन तथा दर्तव्यन् । इपिएलो विपकः। पचरू, हि पुनसलार्पशेषन् । पिपफः- नप निदोरगी । तन देखा गौरी पृचा नारी दिन्दोटके भारोपितप्पा । तन्नरपास्थितेन देन हमारी न्दिोदन्ती दर- ·राजा-को अप्यो तुमाहिन्तो मह फजसजो। को अण्णो चन्दा- हिन्तो समुदयःणणिटो। (मी परिसम्म फदीदनी नाटयराः ।) विदूषकः- उतुम फलिहमणिवेदिआ । ता इह उपविसद पिम- वजस्तो। (रामा वमा करोति ।) विदूषकः-(हमुयम्य ।) भो, दीसदु पुण्णिमाअन्दो । राजा-(क्लिोक्य ।) भए, दोलारूढाए मह वसहाए वअणं पुण्णिमा. चन्दो ति णिदिससि । (समन्नादपलोक्य ।) विच्छामन्तो णभररमणीमण्डलस्साणणाई पच्छालन्तो गगणकुहरं कन्तिजोडाजलेण । पेच्छन्तीणं हिममणिहिदं णिहलन्तो अ दप्पं दोलालीलासरलतरलो दीसए से मुहेन्दु ॥ ३० ॥ - व्या । एतत्तत्कार्यशेषम् । तदतिनिपुणापि च्छलिता देवी । पायिता जीर्णमार्जारिका दुग्धमिति तक्रम् ॥ मरकतपुनः प्रासादविशेषः । राजा- कोऽन्यो युष्मत्तो मम कार्यसजः । कोऽन्यश्चन्द्रतः समुद्रवर्धननिष्ठः । विदूपक:- इयमुत्तुगसटिकमणिवेदिका । तदिहोपविशतु प्रियवयसः । विदूपकः- मोर, दृश्यतां पूर्णिमाचन्द्रः । राजा- अए, दोलारूढाया मम वल्लभाया वदनं पूर्णिमाचन्द्र इति निर्दिशसि । विच्छाययनगररमणीमण्डलस्साननानि प्रक्षालयनगगनकुहरं कान्तिज्योत्स्राजलेन । प्रेक्षमाणानां हृदयनिहितं निर्दलयंश्च दर्प दोलालीलासरलतरलो दृश्यतेऽस्या मुखेन्दुः॥ anane

·No text on this page.

·काच्यमाला। विदूषकः-भो, सुतारो तुमम् । अहं उण वित्तिारो भविन वित्थरेण वण्णेमि। उपरिडिअयणपन्मारपीडियं चरणपङ्कजजु से । पुकारइ व मअणं रणन्तमणिणेउररवेण ॥ ३३ ॥ हिन्दोलणलीलाललणलम्पडं चकवकलं रमणम् । किलकिलइ । सहरिसं कञ्चीमणिकिकिणिरवेण ॥ ३४ ॥ दोलन्दोलणलीलासरन्तसरिआछलेण से हारो। वित्थारइ व कुसुमाउहणरवइणोइ कित्तिवल्लीओ ॥ ३५ ॥ - विलोलवलयावलीजनितम शिक्षारवं न कस मनोमोहनं शशिमुख्या हिन्दोलनम् ।। शशिमुख्या हिन्दोलनं कस्य कामिनो मनोमोहनं न । मनो मानसं मोहयति तदे- तादृशं न । अपि तु सर्वस्यापीति काकुः। किंभूतम् । रणन्तो मणयो ययोस्ते रणन्मणी, रणन्मणी नूपुरे यत्र तत् । झणझणायमाना हारच्छटा यत्र । इत्यादीनामान्दोलनविशे- पणखम् । अथवा क्रियाविशेषणानि । यद्वा शशिमुख्या रणनूपुरादिकस्य मनोमोहनं नेति प्रत्येकमेव विधिः । तदा दोलनाशे प्रत्यक्षमन्याशे मरणम् । 'रण शब्दे । झणझ- णायमानमित्यादि शब्दानुकरणम् । अत्राप्यनुप्रासजायाद्याः शब्दायीलंकारा ज्ञेयाः। विदूपकः- मोः, सुत्रकारस्त्वम् । अहं पुनर्वृत्तिकारो भूत्वा विस्तरेण वर्णयामि । सूचनाद्धि सूत्रत्वं भवतीति भावः । अत एव तलक्षणमुक्तमभियुक:--'अल्पाक्षर- मसंदिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् । अस्तोभमनवा च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥' इति । उपरिस्थितस्तनप्राग्मारपीडितं चरणपङ्कजयुगं तसाः । पूकारयतीव मदन रणन्मणिनूपुररवेण ॥ एतन्मपिनूपुररवश्रवणसमकालमेव कामिना मदनकृता मनोविदलता भवतीति भावः । अत्रापि जात्युत्प्रेक्षे अलंकारी। हिन्दोलनलीलाललनलम्पटं चक्रवर्तुलं रमणम् । रिलकिलायतीव सहप काञ्चीमणिकिद्धिगिरवेग ॥ मन्त्रापि किलकिलायतीति शब्दानुकरणम् । रमणं जवनम् । दोलान्दोलनलीलासरस्सरिकालेनासा हारः । विस्तारयतीव कुमुमायुधनरपतेः कीर्तिवल्लीः ॥ सारका मुकापतिःअत्रोप्रेक्षालंकारः। .

·२ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमजरी। समुहपवणपणोल्लिअपरिल्ल दरदाविनाई बजाई । हकारिजग मजणं पासन्मि णिवेतमन्ति व ॥ ३६ ॥ ताडकजुङ गण्डेलु वहलघुसिणे घडणणीलाहिं । दे दोल्दोलणरेहासो गणणकोडेण ।। ३७ ।। णजणाई पसइसरिसाई इत्ति फुल्लाइँ कोदुहल्लेण । अपेन्तिम च कुवलनसिलीमुहे पञ्चयाणस्त ॥ ३८ ॥ दोलारअविच्छेजो कहं वि मा होउ इति पडइ छ । पुट्ठन्नि वेणिदण्डो मन्नहचानहिसाजन्तो ॥ ३९ ॥ इस एजाई विलसुजलाई दोलाप्पवञ्चचरिआई । फत्तण लिहे चित्ते णिउणो कन्दप्पचित्तमरो ॥ १० ॥ संमुखपवनप्रेरितोपरिवते दरदर्शितान्महानि । आवाई मदनं पा निवेशयन्तीय ।। स्वापिस पालंकार। तारक गरयोहलपुरणपोर्घटनलीभिः । ददातीव दोलान्दोलनरेज गणनदौन ॥ जत्रायुरप्रेनरंवारः। नपने प्रतियोटि देवताहेन । अदित र रामर पतितीरखे परकार ॥ इपर एक दिवस । मलेति भार । सारमारतं. परमाने । दोगरोद पीएसी। देसि.!! སེམསཟེ །བཻབཀདེམས༌པས པས་ཡ; सनिपुर ! THPreहम रहि । - Tar 38- - : Free ·६० काव्यमाला। राजा-(सविपादम् ।) कधमवइण्णा कप्पूरमञ्जरी । रिचा दोला, रिवं अ मज्झ चित्तम् , रित्ताई सणुस्सुआई मज्झ णअणाई। विदूषकः-ता विजल्लेहा विम खणदिट्ठणट्ठा । राजा-मा एवं मण । हरिअन्दपुरी विज दिट्ठा पणट्ठा । (स्मृतिनाटितकेन ।) मलिट्ठी ओठमुद्दा णवघडणसुवण्णुज्जला अगलट्टी दिट्ठी वालेन्दुलेहाधवलिमजइणी कुन्तला कञ्जलाहा । इत्थं वण्णाण रेहा विहरइ हरिणीचञ्चलच्छी अ एसा कन्दप्पो दीहदप्पी जुअजणजअणे पुण्णलक्तो बि मादि ।। ४१॥ - राजा- कथमवतीर्णा कर्पूरमञ्जरी । रिक्ता दोला, रिक्तं च मम चित्तम् , रिक्तानि दर्शनोत्सुकानि मम नयनानि । विदूपक:- तद्विद्युल्लेखेव क्षणदृष्टनष्टा । राजा- मैवं मण । हरिश्चन्द्रपुरीव दृष्टा प्रणष्टा च । स्मृतीति । स्मृतिलक्षणमुकं प्राक् । मलिट्टीति । माञ्जिष्ठी ओष्ठमुद्रा नवघटनसुवर्णोच्चलाइयष्टि- दृष्टिालेन्दुरेखाधवलिमजयिनी कुन्तला कसलामाः । इत्थं वर्णानां रेखा विहरति हरिणीचञ्चलाक्षी चैपा कंदो दीर्घदी युवजनजये पूर्णलक्ष इव माति ॥ मानिष्टीयनेन मशिष्टनिष्टरकतातिशयवत्वमोष्टमुद्रायां वन्यते । नवा घटना यस्येति बहुव्रीहिः । तया च तादृशस्त्रर्णनिरूपितचाकचस्यानिशयवत्वमझेयु व्यज्यते । यष्टिक पकेण च तनिष्टाधिककृशलमापु द्योलते । इन्दुरेखेलनेन चाकलवित्वं ज्ञाप्यते। कन. लामा इत्यनेन कजलनिष्टनीलिमातिशयवत्वं कुन्तलेबभिव्यज्यते । अथवा कबले आमा येपामिति विपर्यासोपमा । तलक्षणं काव्यादर्श दण्डिनोक्तम्-'मा प्रसिद्धिवि- पर्यासाद्विपर्यासोपमेप्यते।' इति । इत्यमनिर्वचनीयाः। रेखापटेन चोचारणगतातिश- यविशेपो लक्ष्यते । दीपों दोऽस्यास्तीति दीघंदी। अनेन च लक्ष्यसाधीनीकरणे क्लेशटेशस्याप्यमावाद्वंकणोऽपि न क्षीण इति भावः। पूर्णलक्ष्यत्वं स्वाधीनं यावर श्यलमेव । अत्रापि रूपहोरमो प्रेक्षानुप्रासलक्षगाः गदार्यालंकारा झेयाः।

·२ जवनिकान्तरम्] कर्पूरमञ्जरी। विदूषकः -एदं तं नरगमपुजम् । इह उपविसिम पिअवसस्तो पडिवालेदु तन् । संझावि संणिहिदा वढदि । (उभौ तथा पुरुतः।) राजा-अदिसिसिरं पि हिमाणि संदावदाइणि अणुहवामि । विपकः ~ता लच्छीसहमरो खणं चिट्ठदु देवो, जाव नहं सिसिरो- पसारसामगि संपादेमि । (रति नाटपेन निष्कन्य पुरोऽवलोक्य च ।) किं उण एसा विलक्खणा इदो णिनडा जालच्छदि। राजा-संणिहिदो संकेसकालो कहिदो मन्तीहिं पि । (स्वता । मद. नक्तमभिनीय।) किसलनकरचरणा विहु कुवलजणमणा मिनकवनणा वि । महह वचपनगी तह वि तावेई अचरिजम् ॥ ४ ॥ विदूषकः- एतचन्मरक्तपुरम् । इहोलविश्य प्रियवयसः प्रतिपालयतु तान् । संपापि निहिता वर्तते। पसेति लिए । 'विदूपन पदो परलेशि च भूपतिः।' इत्दुहे। राजा- तिशिरिरामरि हिमानी संतापदापिनीन्नुनपानि । 'हिमानी हिनापति.जि निकाली। विदूपका- तामीरहवा तितु देवः, पापदहं सिरोपचारतानने संवाददानि । किं पुनरेला विचक्षणा इतो दिल्या जागति। हामी तान्तिः। सन्ममतापलदः। राजा- निहित स्देदार धितो दिया! विरूपपरमारिल्ल पुरस्पन्दना नगरपदनानि । भर दी मासिन । रूमादिभिरेदरकरारावरकर । दिम- मन्दुि-ोि निदादर- -लोद सिरी रमा परम- रूस .

·६२ कामागा - विदाकःrmi) भए, निजामा मिसिगे भारसान- नगीसहिदामा लामा (C: प्रीशिसिरमागमीमा निrat) विनक्षणा-(पोलिभसहीप महन्तो नगु विरुदाइजरो । विका~~-(ITI) मोदि, कि पदम् । विचक्षणामिसिरोवभारसामगी। विपरु:-कम्स फदे। विचक्षणा-पिअमटीए कदे । विपकः-ता मह वि अद्धं देहि । विचक्षणा~कि णिमिघम् । विदूषकः- महाराअस कदे। यिदूपकः- अये, विचक्षणा शिशिरोपचारसामग्रीमहितहलागता । 'नासूचितस्य पानस्य प्रवेशः' इति पूर्वमेव विद्यम्मुसेन सूचनम् । विचक्षणा- अहो, प्रियसख्या महान्खल विरहदाहचरः । विदूपकः- भवति, किमेतत् । विचक्षणा- शिशिरोपचारसामग्री। विदूपका- कस कृते । विचक्षणा- प्रियसख्याः कृते। विदूपकः- तन्ममाप्यधै देहि। चिचक्षणा- कि निमित्तम् । विदूषकः- महाराजस कृते। . .

·२ जवनिकान्तरम् ]
कर्पूरमजरी।
विचक्षणा-किं उण कारणं तस्स ।
विदूपकः-कप्पूरमञ्जरीए वि किम् ।
विचक्षणा-किं ण जाणासि महाराअस्स दंसणम् ।
विदूपका-तुमं वि कि ण जाणासि महाराअस्स कप्पूरमञ्जरीए
दसणम् ।
(इत्युभी हसतः।)
विचक्षणा-ता कहि महाराो ।
विदूषकः-तुह वजण मरगअपुजे चिट्ठदि ।
विचक्षणा -ता महाराएण सह मरगमपुजदुआरे चिठ्ठ खणम् , जेण
उहादसणे जादे सिसिरोवारसामग्गीए जलजली दिजदि ।
-
विचक्षणा-
किं पुनः कारणं तस।
विदूपका-
कर्पूरमार्या अपि विम्।
कारणनिति पूर्वदनाचाहारः।
विचक्षणा-
दिन जानाति महाराजल दर्शनम् ।
विपकः-
समरि कि न जानाति महाराजल करनार्या दर्शनन् ।
विचक्षणा-
तवा माराज
पिपका-
त्व दचन्न नरपत सिजि ।
पिचक्षला-
मान्न सह समरे हिद, देनेने रसि-
सेपारपाता।

·६४ काव्यमाला। विदूपका--(तामपहल ।) तहिं गच्छ जहिं णागच्छसि । (इति क्षिपति।) (पुनस्तां प्रति ।) ता कीस दुआरदेसे होदवम् । विचक्षणा-देवीए आदेसेण कप्पूरमञ्जरी समाअच्छदि । विदूपकाको तीए आदेसो । विचक्षणातहिं देवीए वालतरुणो तिण्णि आरोविदा । विदूपक:-को को। विचक्षणा-कुरबअतिलआसोआ । विदूषकः-ता किं तेहिं । विचक्षणा-भणिदा सा देवीए । जधा- कुरवमतिलआसोआ आलिगणदसणाग्गचमणहआ। विअसन्ति कामिणीणं ता ताणं देहि दोहलअम् ।। १३ ॥ - विदूषकः- तत्र गच्छ यतो नागच्छसि । तत्किं द्वारदेशे भवितव्यम् । विचक्षणा- देव्या आदेशेन कर्पूरमञ्जरी समागच्छति । विदूपकः- किं तसा आदेशः। विचक्षणा- तत्र देव्या बालतरवस्त्रय आरोपिताः । विदूपकः- कः कः। विचक्षणा- फुरबकतिलकाशोकाः। विपकः- तति तैः। विचक्षणा- मणिता सा देव्या । यथा- कुरवकतिलकाशोका आलिङ्गनदर्शनाग्रचरणहताः ।। विकसन्ति कानिनीनां तत्तेया देहि दोहदकम् ।। - --- ·२ जवनिकान्तरन् ] कर्पूरनञ्जरी । एहिं तं संपादहस्सदि । विदूषकः-ता मरगनपुञ्जादो पिसवजसं आणीम तमालविडय- न्तरिदं ठाविज एवं पञ्चसं करइस्सन् । (तथा नायित्ता । राजानं प्रति।) मो मो. उहि पेक्स णिजहिलनसमुद्दचन्दलेहन् । (राग तपा परोति।) (ततः प्रविशति निगेवभूपिनाही कमी ।) कर्पूरमञ्जरी-कहि उण विअखणा । विचक्षणा-(नासुपसल ।) सहि, करीअदु देवीए ननादिन् । राजा-अन्स, कि उण तम् । - নাৰণ যারীনামালিন दो र दिवानि का भवन्ति सम्मापा दोरदय देशील सत्पदासान। ना तमिदनिति तनापानादि परामय योमा पुरवादिनपर पानिमातिनास्त्रि, दिगो पात: 1. एम्-'पाचार प्रमदया दिवसोव सोर गुर । Mirr. परदो दिवसमा नि ।' ཉྩ'''ཅེ་དཔག༩༣༣ ཟླ་ ཨt： fཆཎའུ s:ཥ |༌ཎ་ེན་ དྲུང་ दियो । नि । हमानीला दिपक:- "प्रिय ह... 1 TREET me- ...। विपक्ष- ·काव्यमाला। विदूषकः -तमालविढवन्तरिदो जाण । (राना तया करोति।) विचक्षणा-एस कुरबअतल । (कपूरमञ्जरी तमालिङ्गति।) राजा- णवकुरवअरुक्खो कुम्मथोरत्थणीए रहसविरइदेण पिणन्मरालिगणेग । तह कुसुमसमिद्धि लम्मिदो सुन्दरीए जह मसलकुलाणं तत्य जचा पडत्ता ॥ १४ ॥ विदूषकः-भो, पेक्ख पेक्ख महिन्दजालम् । जेण वालो वि कुरवातरू तरुणीए गाढमुवगूढो । सहसत्ति फुल्लणिसरं मदनसरं विम समुग्गिरइ ॥ १५॥ विदूपक:- तमालबिटपान्तरितो जानीहि । विचक्षणा- एप कुरबकतरुः। नवकुरवकवृक्षः कुम्मस्थूलतन्या रमसविरचितेन निर्मरालिगनेन । तया कुन्मुमसमृद्धि लम्मितः मुन्दयां यथा भ्रमरकुलानां तत्र यात्रा प्रवृत्ता ॥ जातेति यावत् यय च तत्रेति तत इलयें । तत्र ततो यात्रा गमनागमनं समाप्त. मित्ययः । सर्वदा तत्रैव विष्टन्तीति भावः । यद्वा असमातेति नश्लप.। तति विषय- सप्तमी। तथा च तद्विपये यात्रा वृक्षान्तरात्तत्रागमनं तन समातमित्यर्थः। अनेन फमु- मभूमा, तत्र च सारमाविशयो ध्वन्यते । यत्रापि च्छेकानुप्रामरूपोपमा करा अलंकाराः। विदूषकः- मौः, प्रेक्षस प्रेक्षत महेन्द्रजालम् । येन वालोर करवकतन्तरण्या गाहमागृढः । सहमेति पुष्पनिकरं मदनगरमित्र ममुहिरति ।

·२ जवनिकान्तरम् ] करमञ्जरी। ६७ राजा-ईदिनो जेद्य दोहलअन्य प्पमागे । विचक्षणा-अह एमो तिलबहुमो । (यग्मी चिरतिगोटी) राजा- निकमाणं तलाणे कलमबागबगिदा सिमें पामे पतसरं मिलीमुहमा गिज याना । तणं निल अडंगे मिटिला घाटी निवन् नं सो मारिपुदगुरमिगे धिनी ॥१६॥ विरक्षणा-~-एमो मो भगा। (मानी ! ) ·६८ काव्यमाला। - राजा- असोअतरुताडणं रणिदणेउरेणविणा कदं च मिअलञ्छणच्छविमुहीम हेलुल्लसम् । सिहासु सअलासु वि स्थवअमण्डणाडम्बरं ठिदं च गअणङ्गणं जणणिरिक्खणिज्ज खणम् ॥ ४७ ॥ विदूपकः-भो वअस्स, जं सण कदं दोहलभदाणं देवीए जा- 'गेसि तत्थ किं कारणम् । राजा-तुम जाणेसि । विदूषकः-मणामि जइ देवो ण कुप्पदि । राजा-को एत्थ रोसावसरो । भण उन्मुद्दिआए जीहाए। अशोकतरताडनं रणितनपुरेणाङ्गिणा कृतं च मृगलान्टनच्छविमुख्या हेलोवामम् । नियामु सकलास्वपि स्वयकमण्डनादम्बर यिनं च गगनागणं जननिरीक्षणीय क्षणम् ।। मृगलाञ्चनच्छविः नशाकान्तिमु यम्या । मृगलाउछनम्य च्छनियमनता हो मुग्यं यस्या इति वा। तादृश्या कपूरमशयो । चद्वयनोमयमपि प्रमशालमेयो. दमवदिति दौलत । अत्रापि टेवानिटाटानुप्रायोपमादयोऽलंकारा समाः । विदूषकः- ग वयम्य, यन्मयं न कृतं दोहदकदान देव्या जानामि तत्र hि कारणम् । । वंबादादि। विपकः- मामि यद देवो न वृन। डोयामा महिया।

·२ जवनिकान्तरम्] कर्पूरमजरी। - विदूषका इह जइ वि कामिणीणं सुन्दरं घरह अवअवाण सिरी। अहिदेवदे व णिवसंइ तह वि हु तारुण्णए लच्छी ।। १८ ॥ राजा-सुणिदो दे अहिप्पाओ। कि उण कि पि भणामो । बालाज होन्ति कोऊहलेण एमेज चबलचित्ताओ। दरलसिअथणी पुणो णिवसइ मअरद्धअरहस्सम् ।। ४९ ॥ विदूषकः-तरुणो वि रूअरेहारहस्सेण फुल्लन्ति ! ण उण रइरहस्सं जाणन्ति । (नेपथ्ये ।) वैतालिक:-सुहसंझा भोदु देवस्स । लोआणं लोअणेहि सह कमलवणं अद्धणिई कुणन्तो मुश्चन्तो तिक्तभावं सह ज सरमसं माणिणीमाणसेहि । - विपकः- इह यधपि कामिनीनां सौन्दर्य धारयत्ववयवानां श्रीः । अधिदेवतेव निदसति तथापि खल तारुण्ये लक्ष्मीः ।। समापि व्यतिरेकोपमे। राजा- सुतलेऽभिप्रायः । किं पुनः किमपि मगामः । वाला भवन्ति कौतूहलेनैवमेव चपरचित्ताः । दलसितस्तनीषु पुनर्विवसति मवरप्वजरहसन् ॥ विदूषकः- तत्वोऽपि रूपरेखारहतेन विक्सन्ति । न पुना रतिरह जानन्ति । पतवरपीपसंतान दिनानि विकासन्तीति भावः। वैतालिका- सुरासंप्या भवतु देवल। रोकना लोचनैः सह नवनाईन्द्रिं पुर्व- मुरतोगमा ल्हव सरम मानिनीमनः।

·७०० काव्यमाला। मनिहारत्तसुत्तच्छविकिरणचओ चक्कवाएकमिचो जादो अत्याचलत्थी उवह दिणमणी पक्कणारङ्गापितो ।। ५० ॥ राजा-भो वअस्स, संणिहिदो संझासमओ वट्टदि। विदूषकः-संकेअकालो कहिदो बन्दीहिं । कर्पूरमञ्जरी-सहि विअक्खणे, गमिस्सं दाव । विद्यालो संवुतो व- दृदि। विचक्षणा--एवं कीरदु । (इति परिक्रम्य निष्कान्ताः सर्वे ।) इति द्वितीयं जवनिकान्तरम् । मजिष्टारक्तसूत्रच्छविकिरणचयश्चक्रवाकैकमित्रं जातोऽस्ताचलार्थी पश्यत दिनमणिः पक्कनारङ्गपिङ्गः ॥ टवहेति देशी पश्यतेत्यस्मिन्नर्थे । अनापि समावोक्त्युपमादयः । राजा- मो वयस्स, संनिहितः संध्यासमयो वर्तते । चिपक:- संकेतकालः कथितो बन्दिमिः । कर्पूरमबरी- सम्बि विचक्षणे, गमिष्यामि तारत् । विकालः संवृत्तो वर्तते । विचक्षणा- एवं क्रियताम् । इति श्रीमद्विद्वन्दवन्दितारविन्दमुन्दरपदद्वन्दकुन्दप्रतिमयशःप्रकरप्रसरकटोर. किरणकरप्रमप्रतिमप्रगाकरमहात्मजवामदेवविरचिते कर्पूरमधीप्राने द्वितीयं जवनिकान्तर समाप्तम् । - - ·३ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमजरी। तृतीयं जवनिकान्तरम् । (ततः प्रविशति राजा विदूषकश्च ।) राजा-तामनुसंधाय।) दूरे किजदु चम्पस्स कलिआ कर्ज हरिदास किं उत्तत्तेण अकवणेण गणना का णाम जच्चेण वि। लावण्णत्त णबुग्गदेन्दुमहुरच्छाअस्स तिस्सा पुरो पञ्चग्गेहि वि केसरस्स कुसुमक्केरेहिं किं कारणम् ॥ १॥ अवि अ। मरगजमगिजुट्टा हारलट्टि व्व तारा भनरकवलिबद्धा मालईमालिए ब्व । रहसवलिअकण्ठी तीन दिही परिहा सवणपहणिविट्ठा माणसं ने पविट्ठा ॥ २॥ विपक:-भो अस्स, किं तुम भजाजिदो विज किषि किति कुरुकुराजन्तो चिट्ठसि । रेति। दूरे क्रियतां चन्नास टिश कार्य हरिद्रायाः कि उत्तोन ६ कान्नि गगना का नाम जायेगापि । लावायस नगरतेन्दुमधुरपायस तलाः पुरः प्रत्यप्रैपि देसरत युनुमोक्षः नि कारण ॥ तहा सरति संबन्ध बनाक्षेपोपने क्षेप -. पपुर रोपिरावादादाऽी-'सिपेरिर अपि च । নবল ভবি চায় अन्नविदि मरदस्पिटी तारिख सर भमर मारि । विपक:- मो पपरक विकि ·७२ काव्यमाला। राजा-अस्स, सिविणों दिट्ठमणुसंघमि । विदूषकः-ता कहेदु पिअवअस्सो । ना जाणे पङ्करहाणणा सिविणए मं केलिसज्जागर्द कन्दोट्टेण तडित्ति ताडिदुमणा हत्यन्तरे संठिना । ता कोडेण मए वि झत्ति धरिदा ठिल्लं वरिल्लञ्चले तं मोत्तूण गदं अ तीम सहसा णट्ठा अणिद्दा वि मे ॥ ३॥ विदूषकः-(खगतम् ।) मोदु । एवं दाव । (प्रकाशम् ।) भो वास, अन मए वि सिविणं दिट्ठम् । राजा--(मप्रलाशम् ।)-ता कहिज्जदु कीरिसं तं सिविणमम् । विदूषकः-अन्ज जाणे सिविणए सुरसरिआसोते सुत्तो मि । ता हरसिरसोवरि दिण्णलीलाचलणाए गगाए पक्खालिदोझि तोएण । राजा- वयस, स्वमं दृष्टमनुसंदधामि । विदूषकः- तत्कथयतु प्रियवयसः। राजा- जाने पङ्करुहानना स्वमे मां केलिशय्यागत- मिन्दीवरेण तटिति ताडितुमना हस्तान्तरे संस्थिता । तत्कौतूहलेन मयापि झटिति धृता शिथिलं वस्त्राचले तन्मोचयित्वा गतं च तया सहसा नष्टा च निद्रापि मे ॥ कन्दोहमिन्दीवरमिति, ठिलं शिविलमिति च देशी। विदूषकः- भवतु । एवं तावत् । मो वयत्य, अद्य मयापि स्वमो दृष्टः । राजा- तत्कथ्यतां कीदृशः स स्वमः। विदूषकः- अब जाने स्त्रमे सुरसरित्नोतसि मुठोऽस्मि । तद्धरगिरम उपरि दत्त लीलाचरणाया गनाया. प्रक्षालितोऽसि तोयेन ।

·३ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी।
राजा-तदो तदो।
विपकः-तदो सरजसमअवरि निणा जलहरेण जहिच्छं पोदोमि ।
राजा-अच्छरिजम् अच्छरिअम् । तदो तदो।
विदूषकः-तदो सत्तिणखत्तगदे भअवह मत्तण्डे तम्मवाणीणईसं-
गई नमुई गदो महामहो । जाणे अहं वि मेहगन्मद्विदो गच्छेमि ।
राजा-तदो तदो।
विपकः-तदो सो तहि थूलजलबिन्दृहिं वरिसिढुं पडत्तो ।
च रअणाअरसुत्तीहि मुत्ताणामहे आहिं सपुडं समुग्याडिम जलबिन्दति
समं पानोलि । ताणं च दसमानप्पमाणं मोत्ताहलं भविअ गम्भे ठितो।
राजा-तदो तटो।
-
राजा-
ततरता।
विपकः-
कला समर्पिणा जरापरेण पेय पीतोऽसि ।
माधयम् । तर
दिपकः--
17 सानो नदी मा दा र
माघ । बोधिदित
-
विषय:-
པས༴ ན ཎ སྶ མང：:: རྨང ] ས
Trica: री.
<s:""; y = a 1

·७३ काव्यमाला। विपक:- तदो चउस्सट्टिनु सुत्तिमु हिदो घणम्युबिन्दू जिअवसरोअणो । सुबत्तुलं णिचलमच्छमुज्जलं कमेण पत्तो णवमुचिमत्तणम् ॥ ४ ॥ राजा-तदो तदो। विदृपका-तदो सोहमत्ताणं ताणं सुतीगं गमग मुत्ताहलत- गेण मण्णेमि। राजा-तदो तदो। विपक:-तदो परिणदे काले समुदाहिंतो कट्टिदाओ ताओ सु- सीओ, फाडिदाओ अ । अहं चतुम्सहिमुक्तहलत्तणं गदो द्विदो । कि- णिदो अ एजेण सेट्ठिणा मुवण्णलख देइन । राजा-अहो विचित्तदा सिविणयम्स । तदो तदो। विपक:--तदो तेण आणि वेधआरएहिं वेधाविआई मोति- आई । मम वि ईसीसि वेमणा समुप्पण्णा । विदूपकः-- ततश्चतुःषष्टिषु स्थितो घनाम्बुबिन्दुर्जितवंगरोचनः । मुबर्तुळं निस्तलमच्छमुचलं क्रमेण प्राप्तो नत्रमौक्तिकत्वम् ॥ ततस्ततः। विदूपकः- ततः सोऽहमात्मानं तासां शुत्तीनां गर्मगतं मुक्ताफलत्वेन मन्ये । । ततलनः । विदूषकः- ततः परिणते काले नमुद्राकर्षितान्ताः शुक्तयः, विदारिताश्च । अहं ब. नु पटिमुक्तारलयं गतः स्थितः । श्रीनवन अंटिना मुवनला दत्वा । राजा- अहो विचित्रता स्वग्नस । नतनतः । विपकः- ददलनानीय देयकाषितानि माक्तिकानि । ममातीपदीपद्वेदना सत्यना।

·३ जवनिकान्तरम् ] करमञ्जरी। राजा-तदो तदो। विदूषकः-तदो तेणावि मुत्ताहलमण्डलेण एकदाए दसमासिएण । एकावली गण्ठिकमेण गुत्या जा संठिदा कोटिसुवण्णमुल्ला ॥ ५॥ राजा-तदो तदो। विदूपकातदो तं करण्डिाए कयुम सागरदत्तो णाम वाणिओ गदो पञ्चालाधिपत्स सिरिवजाउहस्स णमरं कण्णउज्जं णाम । तहि च सा विक्षिणीदा कोटिए सुवष्णस्त । राजा-तदो तदो। विदूषकः-तदोब दहूण थोरत्यणतुझिमाणं एकावलीए तह चगिमाणम् । सा तेण दिण्णा दइआइ कण्ठे रजन्ति छेना समसंगमम्मि ॥ ६ ॥ राजा- त्ततस्ततः। विदूपक:-- -- तेनापि नुजालमण्डलेनैकैकतया दानापिकेण । एकावली प्रन्यिक्रमेण गुनिता सा सिता कोटिसवर्गमूत्या ॥ राजा- ततस्ततः। विदूषकः- ततवां परन्डिकायां कृत्वा सागरदचो नाम पनिणतः पाचलाधिरस श्रीवजापुपल नगरं कान्यकुब्ज नाम । तत्र च सा विक्रीता गोटया अर्गला राजा- ततस्ततः। विपक:- ·७६ काव्यमाला। अवि । पदवहलिदजोहाणिकमरे रत्तिमज्झे कुसुमसरपहारचाससंमीलिदाणम् । णिडवणपरिरम्भे णिमरुत्तुगपीण- त्यणकरसणिवेसा पीडिदोऽहं विबुद्धो ॥ ७ ॥ राजा-(किचिद्विहस्य, विचिन्य च ।) सिविणअमिअं असचं तं दिहें मेणुसंघमाणस्स ! पडिसिविणएण तस्स वि णिआरणं तुह अहिप्पाओ ॥ ८॥ विदूपक:-मइट्टो ठकुरो, क्खुहाकिलन्तो वह्मणो, अविणीदहिअआ बालरण्डा, विरहिदो अ माणुसो मणोरहमोदएहिं अत्ताणं विडम्वेदि । अवि अ वअस्स, पुच्छेमि कस्स उण एसो पहाओ। दृष्ट्वा स्थूलस्तनतुङ्गिमानमेकावल्यास्तथा चभिमानम् । सा तेन दत्ता दयिताया. कण्ठे रज्यन्ति च्छेका समसंगमे ।। कण्ठदानाच्चैकावलीखनसंगमो भविष्यतीति भावः । च्छेका विदग्धाः । अपि च। नभोवहलितज्योत्लानिर्भरे रात्रिमध्ये कुसुमशरमहारत्राससंमीलितयोः। निधुवनपरिरम्भ निर्भरोत्तुगपीन- स्तनकलशनिवेशात्पीडितोऽहं विबुद्धः॥ स्वप्नमिममसत्यं तदृष्टं ममानुसंदधतः । प्रतिस्वनेन तस्यापि निवारणं तवाभिप्रायः ॥ न तु वस्तुतः स्वमो दृष्ट इति भावः । विटूयकः- भ्रष्टो राजा, क्षुधालान्तो वालणः, अविनीतहृदया चालरण्डा, विरहित मानुपो मनोरथमोदकैरात्मानं विडम्बयति । अपि च वयस, पृच्छामि कम्य पुनरेष प्रभावः। भ्रष्टः । राज्यादिति शेषः । टयुरो राजा । सविनीतहृदया पुरुषसंसर्गामिलापिविता । विरहितो विरहयुक्तः।

·३ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी । ওও राजा-पेम्मस्स। विदूषकः-भो, देवीगदे पणअप्परूढे वि पेम्मे किं ति कप्पूरम- जरी सव्वगवित्यारिअलोजणो पिअन्तो विअ अवलोकेसि । किं तदो वि परिहीअप्पमाणगुणा देवी। राजा-मा एत्वं भण। कीए वि संघडइ कस्स वि पेम्मगण्ठी एमेव तत्य ण हु कारणमयि रूमम् । चङ्गवणं उण महिनदि जं तहिं पि ता दिज्जए पिसुणलोअमुहेसु मुद्दा ॥ ९ ॥ विपकः-भो, किं उण एदं पेम्मति भणन्ति । राजा-अण्णोणमिलिदस्स मिहुणस्स मअरद्धअसासणे परुदं पणजगष्ठि पेम्मेत्ति छहल्ला भणन्ति । - - विदपकः- भोः, देवीगते प्रणयप्ररूढेऽपि प्रेम्गि किमिति कर्पूरमारी साह विस्तारि- तलोचनः विवनियावलोक्यसि । किं ततोऽपि परिहीगप्रमागगुणा देवी। परिही प्रमाण नेपामेवंविधा गुणा पहा. सा। - कदाचिसंघटते पलापि प्रेममन्दि- रेशमेव तर न पल वारणमस्ति पन् । पालं पुनर्गम्यते यत्प्रापि तहीयते निकोपरखा। मपिटने राशिः कारणं कि हरदेव मटे । पसीन्दारिदे पर रिसेपु र दोपदे । वि. Trariदिपले परदान IEE. iTERec.। विपक:- मे, ६ पुगे।

·७८ कायमारा। विपक: कीदिसो सो। राजा- जस्सि विकप्पघडणाइकलमुको अचाणमस्स सरलतणमेह मावो। एककमस्स पसरन्तरसप्पवाहो सिगारवष्ठिअमणोमवदिण्णसारो ॥ १० ॥ विदूपक कचं विम सो लक्खीमदि। राजा- जाणं सहावपसरन्तसलोलदिट्ठी- पेरन्तलुण्ठिमणाणे परप्परेण । AN अन्योन्यमिलितस्स मिथुनस मकरध्वजशासने प्ररूढं प्रणयग्रन्थि प्रेमति विदग्धा भणन्ति। विदूषकः- कीदृशः सः। राजा- यस्मिन्विकल्पघटनादिकलङ्कमुक्तः आत्मनः सरलत्वमेति भावः । एकैकस्स प्रसदसप्रवाहः शृङ्गारवर्धितमनोमवदत्तसारः॥ यस्मिन्प्रेम्णि विकल्पघटना तत्संबन्धस्तदादिरेव कलवस्तलान्मुक्तस्तद्रहितो भाव- वित्ताभिप्राय मात्मनः सरलत्वं सरलभावमेति । कीदृशः । एकैकस प्रसरनसप्रवाहो यत्र । पुनः कीदृक् । मारेण वर्धितो यो मनोभवस्वेन दत्तः सारो यत्र । अनापि खभावोक्सादयः शन्दार्थालंकारा जह्याः । विदूषकः- कथमिव स लक्ष्यते। ययोः स्त्रमावप्रसरत्सलोलदृष्टि- पर्यन्तलण्ठितमनसोः परस्परेण ।

·३ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमंजरी। ७९ वहन्तमन्मह विइण्णरसप्पसारो ताणं पनासह लहुं विन पिचमावो ॥ ११ ॥ पविस। अन्तो णिविठ्ठमणविन्ममडम्बरो जो सो भण्गए ममणमण्डणमेत्य पेन्मन् । दुख पि पडेह जणो जसम्मि तं जाणिमो सुबहुलं ममणिन्दजालम् ॥ १२ ॥ विदूषकः--जह चिचगदं पैम्ममणुराअमुप्पादेदि. रवि रजति माडणाडम्मरविडम्बणाए। राजा-वअन्स, सममिणम् । कि मेहतारमणेरसेरेदि किं चाहिमाम विमु मारग्रेहि। वर्षगानमन्मपवितीरमप्रसार- रायोः प्रवासाते रघुरिद रिरमादः । समापन प्रारम्स होला risis rदेसा. बिलगतदेदरममा रहे। आदि रोए सयतनाम । पिलिने तर सार। दिपा:- दिन . Cirror THE ! १ ·काव्यमाला। तं अण्णमत्यि इह किंपि णिअन्त्रिणीओ जेणं लहन्ति सुहअत्तणमञ्जरीओ ॥ १३ ॥ अवि अ॥ कि गेअणट्टविहिणा किमु वारुणीए धूवेण कि अगुरुणा किमु कुङ्कुमेण । मिट्टपणे महिअलम्मि ण किं वि अण्णं रुच्चीम अत्थि सरिसं पुण माणुसस्स ॥ १४ ॥ M अवि मा जा चक्कवट्टियरिणी जणगेहिणी वा पेम्मम्मि ताण ण तिलं वि विसेसलाभो। जाणे सिरीअ जइ किनदि को वि भावो माणिकभूसणणिसणकुङ्कुमेहिं ॥ १५ ॥ अवि अ॥ किं लोअणेहिं तरलेहिं किमाणणेण चन्दोवमेण थणएहिं किमुण्णएहिं ।, तदन्यदस्तीह किमपि नितम्बिन्यो येन लमन्ते सुमगत्वमञ्जरीः ।। अपि च । किं गेयनृत्यविधिना किमु वारुण्या धूपेन किमगुरुणा किमु कुङ्कुमेन । मधुरत्वे महीतले न किमप्यन्य- दुचेरस्ति सदृशं पुनर्मानुषस्स ॥ भपिच। . या चक्रवर्तिगृहिणी जनगेहिनी वा प्रेम्णि तयोर्न तिलमात्रमपि विशेषलामः ।, जाने दिया यदि क्रियते कोऽपि मावो माणिक्यभूषणनिवसनकुङ्कुमैः ।।

·1 ३ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमजरी। तंकि पि अण्णमिह भूपलए णिमित्तं जेणागणाज हिसआउ ण ओसरन्ति ॥ १६ ॥ विदूपका-एवं पेदम् । कि पुण सणं पि ने कधेनु, ज कुमारचणे माणुसस्स अमणोजमेतस्ति वि तरुणतणे चङ्गणं वहृदि । राजा- णूणं दुवे इह पवाजणो जन्मि जे देहणिन्मवणजोयणदाणदखा। एदो घडेदि पदम कुमरीणमन- मुबारिजग पडे पुणो दुदीओ ॥ १७ ॥ - परिच। विरोचनैरातः विमानने चन्द्रोपमेन रानैः विगुतः। तविमप्यन्यादित भूवर लिनितं गारगारदाताररन्ति । नितिरेप। विपयाः- एकमेनापि पुननिमेयर मारने से Pr rudra । र दर । - Err"। m है ·काव्यमाला। तेण अ। रणिअवलअकञ्चीणेउरावासलच्छी मरगअमणिमाला गोरिआ हारलट्ठी। हिअअहरणमन्तं जोवणं कामिणीणं जअदि मअणकण्डं छह वड्डमं म॥ १८॥ तहा । अझं लावण्णपुण्णं सवणपरिसरे लोअणा हारतारा वच्छं थोरत्यणिलं तिवलिवलइझं मुट्टिगेहं अ मज्झम् । चक्काआरो णिअम्बो तरुणिमसमए कि णु अण्णेण कन्जं पञ्चेहिं जेन्व वाला मसणजअमहावैजअन्तीम होन्ति ॥ १९ ॥ (नेपथ्ये।) सहि कुरङ्गिए, इमिणा सिसिरोवआरेण णलिणि व्व कामं किलिम्मामि । तेन च। रणितवलयकाञ्चीनूपुरावासलक्ष्मी. मरकतमणिमाला गौरिका हारयष्टिः । हृदयहरणमन्त्र यौवनं कामिनीनां जयति मदनकाण्डः षष्ठको वलिष्ठश्च ॥ जयतीति सर्वत्र काश्यादावन्वेति । न च कान्यादीना बहुलान्मदनकाण्डः पटको- ऽयमित्येतदनन्वयि स्यादिति वाच्यम् ।सबैसमुदाये पष्टमदनकाण्टलनिघाने दोपाभावात्। अथवा यौवन विशेषणम् । बलिष्टजयतिपदाभ्यां चान्यकाण्डापेक्षयास्य व्यतिरेको ध्वन्यते । यतो वलिप्टोऽत एव जयतीति हेतृहेतुमद्भावेनान्वयः। अन्योऽपि यो पछिष्टः स जयतीत्येतदुचितमेवेति भावः । तथाच। मई लावण्यपूर्ण श्रवणपरिसरे लोचने हारतारे वक्षः स्थूलस्तनं त्रिवलिबलयित मुष्टियाखं च मध्यम् । चक्राकारो नितम्बस्तरुणिमसमये कि वन्येन कार्य पञ्चमिरेव बाला मदनजयमहावैजयन्त्यो भवन्ति । हारे हरणगीले तारे ययोखे। - है ·३ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमञ्जरी। विस व विसकन्दली विसहर व हारच्छडा वनसमिव अत्तणो किरइ तालविन्ताणिलो। तहा स करणिन्ग जलइ जन्तधाराजलं ण चन्दणमहोसहं हरइ देहदाहं न मे ॥ २० ॥ विदूपका-सुदं पिनवअस्तेण । भरिआ कण्णा पाऊसगण्ड्सेहि । ता कि अजवि उपेक्खीअदि घणघन्मेण किलिमन्ती मुणालिआ, गाढ- कट्टणदुःसहेण सलिलेग सिञ्चिजन्ती केलिकुदुमत्यली. छम्मासिअमोति- जागं झाडित्ति फुडन्ती एकावलीमा, गण्ठिवण्णकालिना लुण्ठिजन्ती गन्धहरिप्रेण । ता सच्चं दे सिविणअ सपपणम् । एहि. पविसन्ह । उहिजदु मजरजपताजा । पअदृदु कण्ठकुहरम्नि पञ्चनहुंकाराणा रिन्छोली । ध- मन्तु याहप्पवाहा । मन्धरिजन्तु णीसासप्पसरा । लहदु रावणं पुप पव- भावन् । ता एहि । खिडधि आदुजारेण पविसन्ह । (इति प्रतिशत) (नेपथ्ये।) ससि पुरदिने, अनेक शिसिरोपचारेल नहिनीव कानं हाम्गानि । रिस्रोिपचार बोतलवार ,रिरिस्म पागन च । विपमिव मिदन्दी विपधर व हारच्या वदग्विाम मिरले तत्पन्त नित। तयार निर्गत सहभाग नन्दन पर देहदाह है। ཙཝན ཎས་ས་དེ ་ མས་ཡ：པཎ་; 1 विपक्ष:- परपिरुन। है सनम, र द टन ना!" 13 : करे! ས ས 1༔ཝ:དེཝ ཨ ཎསམiཙཡས་ सिर मा । विकास पर ..

·८४ काव्यमाला (ततः प्रविशति नायिका करनिका च।) नायिका-(ससाध्वसं खगतम् ।) अम्मो, कि एसो सहसा गणन- णादो अवइण्णो पुण्णिमाहरिणको । किं वा तुडेण णीलकण्ठेण णिअदेहं लम्भिदो मणोहओ । किं चा हिअअस्स दुजणो णअणाणं सजणो जणो में संभावेदि । (प्रकाशम् ।) सहि कुरगिए, इन्दजालं विअ पेक्खामि । विदूपका-(राजानं हस्ते गृहीता।) भोदि, सञ्चं इन्दजालं संपण्णम् । (नायिका लजते।) कुरङ्गिाका-सहि कप्पूरमञ्जरि, अन्मुडाणेण संमावेहि भट्टारअम् । (नायिका उत्थातुमिच्छति।) राजा-(हतेन गृहीला।) उहिऊण थणभारमगुरं मा मिअङ्कमुहि भन्न मज्झमम् । तुज्झ ईरिसणिवेसदसणे लोअणाण मअणो पसीददुः ।। २१॥ अवि । जिण्णा पुरो ण हरिदा दलिआ हलिद्दा रोसाणिण कणकं ण च चम्पआई। नायिका- अम्मो, किमेष सहसा गगनाम्ननादवतीर्णः पूर्णिमाह रिणायः । किं या तुटेन नीलकण्ठेन निजदेई लम्मितो मनोमवः । किंवा हृदयस दुर्जनो नयनानां सजनो जनो मा समावयति । सखि अरनिके, इन्द्रजालमिव पश्यामि । तुटेन रत्यादिस्तुला तुटेनेलथः । किं वास्टेन' इति पाठेऽस्टेनेसकारप्रयः । तथापि रत्खादितुला रोपरहिटनेसधः । अथवा नाकारप्रलेपः। किं तु स्टेन कुद्धन नीलकण्टेन पुनः शरीरमुत्पाद्य पुनर्दाहेनाधिकतरपीडादानाय पुनः खदेहं प्रापितो मनो. मव इत्यय.। विदूषकः- भवति, सत्यमिन्द्रजालं संपन्नम् । कुरनिका- सन्नुि कर्पूरमरि, अन्युन्धानेन संमात्रय मट्टारकम् । -- टन्याय सनमारमहरं मा मृगाइमम्मि मलय मध्यम् । तवेवानिवेदनालोचनयोमंदनः प्रसीदतु ।।

·३ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी। ताई सुवण्णकुसुमेहि विलोअणाई बच्चेमि जेहि हरिणच्छि तुम सि दिवा ॥ २२ ॥ विदूपकः-गव्मघरवासेण सेअसलिलसितगचा संभूदा तचमोदी कप्पूरमञ्जरी । ता इमं सिचअञ्चलेण वीजइस्तं दाव । (तथा कुर्वन् ।) हा हा, कधं वरिल्लपवणेण णिवण्यो पदीयो । (विचिन्व खगतम् ।) भोदु । ली. लोजाणं जेब गच्छल । (प्रकाशम् ।) भो, अन्धआरणचिदं वदि । ता णिवानल सुरगामुहेण जेव्व पमदुजाणं दाव । (सर्वे रिक्रमणं नाव्यन्ति ।) राजा-(पूरमएरी करे धृत्वा ।) मज्ज हत्यठिदपाणिपल्लवा ईस संचरणबन्धुरा भव । जं चिराय फलहनमण्टली भोदु केलिगमणम्मि दुभगा ।। २३ ।। (पनगराममिनीय।) जे णवस्त तिउसस्स कण्टआ ने कदम्बमडलस्स फेनरा । अज तुज करसंलसगिणो ते अन्ति मह पजनिकिता ॥ २१ ॥ पतापुसेन एरिता दहिका हरिया सीनाद न च न नि । रविवार दिने अपाग्या हरितादिमिर पिपद:- མཧཱ ཙ་བ པ -ིས་གདས མམསe： ཡོས༌ ! मिर 17, --. FIT, ཨ་ཡ：:ཨ་༤ ཨང་ { . པས པས༌ འབཏཱ ཅེeཨམཁས་པ༑ ཡཁཀུམ པས པ ： ལཱན པ ཎས་པས པས པ : ： ·८६ काव्यमाला। (नपथ्ये ।) वैतालिक:-मुहणिबन्धणो होटु देवस्स चन्दुजोओ। भूगोले तिमिराणुवन्धमलिणे भूमील्हे ब हिदे संजादा णवमुज्जपिञ्जरमुही जोहाअ पुवा दिसा । मुञ्चन्तो मुचुकुन्दकेसरसिरीसोहाणुआरे करे चन्दो देवस्त्र कलाकमेण अगदो संपुण्णविम्वत्तणम् ।। २५ ॥ अवि अ॥ अकुङ्कुममचन्दणं दहदिहावहूमण्डणं अकङ्कणमकुण्डलं मुअणमण्डलीभूसणम् । असोसणममोहणं ममरलन्छणस्साउहं मिअङ्ककिरणावली णहअलम्मि पुञ्जिज ॥ २६ ॥ - ये नवस पुसस्य कण्टका ये कदम्बनुकुलस केसराः। अद्य तव करस्पर्शसङ्गिनस्ते भवन्ति ममागनिर्जिताः ॥ कार्ये कारणवदुपचारादेहजन्यरोमाञ्चनिर्जिता इलयः । वैतालिकः- सुखनिवन्धनो भवतु देवस चन्द्रोदयोतः । भूगोले तिमिरानुवन्धमलिने भूमिह इव स्थिते संजाता नवभूर्जपिञ्जरमुखी व्योल्लया पूर्वा दिशा । मुञ्चन्मुचुकुन्दकेसरश्रीगोमानुकारान्करां- श्चन्द्रः पश्य कलाक्रमेण च गतः संपूर्णविम्बत्वम् ॥ तिमिरस्यानुवन्धस्तेन मलिने भूगोले भूमिरुह इव स्थिते । चन्द्रोदयानन्तरं यथा वृक्षमात्रमेव नीलमीक्ष्यते तथा श्यामे भूगोले स्थिते सतील भूमीघरे' इति वा पाठः। तत्र भूमिरहे इत्यर्थः । एककलाद्विकलाद्युदयक्रमेणेनि कलाक्रमेणेयस्यार्थः । अपि च। अकुकुममचन्दनं दशदिशावधूमण्डनं अकङ्कणमकुण्डलं भुवनमण्डलीभूपणम् । अशोषणममोहनं मकरलाग्नस्यायुधं मृगाङ्गकिरणावली नमस्तले पुतीमवति ॥

·३ जवनितान्तरन्] कर्पूरनजरी। विपकः-भो, कपनबाडेग वलिदा चन्दुजोनलच्ची । ता संपदं नाशिकचाडलावसरो। (नेपम्मे।) द्वितीयो वैतालिका- दशन्तागुत्थमट्टिनलिना दीवन्तदीउजा तन्विजन्तविदितनोचिजलना नुन्झन्तपारावन । सजिजन्तनमोजकेलिसकता जपन्तईसना सजुङ्गवत्न्तनाणिनिजण वहन्ति लीलावरा ॥ २७ ॥ जतिना देन्ता कपूरपूरच्छरजनिक दिसामुन्दरी महेनु लन्तं जोहं निरन्तो नजगजपमानन्द चन्दगंल । जिप्नं दप्पन्दं तिहुजकलजारन्दलिलं कुपन्तो जादा एकपदा सजलजल्हरन्नपाराभारा ॥ २८॥ लन्नन्द्रायलकाःपील दन्द चल्लिन्न चन्दनदि. नखडे । दान देनेभामटरक्ष दोषः ।. सन मन्तरविना न्याय लिनपत्- क्षय रहा ोलते। चिदपक में, मन्नान व चकोनी । मन्दकन्द- द्वितीयो दैतालिका दोपदोनोमा त्यदिदिकार ! मारपूर रसम इलट. मेर। रासस । रूबर.

·८८ काव्यमाला। विदूषकः- दिसबहुतंसो णहसरहंसो। णिहुमणान्दो पसरइ चन्दो ।। २९ ।। कुरभिका- ससहररहममरतो माणिणिमाणघरहो। णवचम्पअकोदण्डो मअणो जअइ पअण्डो ॥ ३० ॥ (कपूरगारी प्रति ।) पिअसहि, तुए कदं चन्दवण्णणं महाराअस्स पुरदो प- ढिस्सम् । (कपूरमारी लगते । कुरतिका पठति ।) मण्डले ससहरस्स गोरए दन्तपञ्जरविलासचोरए । भादि लञ्छणमिओ फुरन्तओ केलिकोइलतुलं घरन्तओ ॥ ३१ ॥ अपि च । ददतः कर्पूरपूरच्छुरणमिव दिशासुन्दरीणां मुखेषु सणां ज्योत्सां किरन्तो भुवनजनमनानन्दनं चन्दनमित्र । जीर्ण कंदर्पकन्दं त्रिभुवनकलनाकन्दलितं कुर्वन्तो जाता एणकपादाः सजलजलघरोन्मुक्तधारानुकाराः ।। लक्ष्णा कोमला ज्योत्स्ना किरन्त इति संवन्धः । ताशास्त्र कीदृशा इव कर्पूरपूर- च्छुरणं ददत इवेति विशिष्टवैशिष्ट्यन्यायेन सबन्धः। दिशासुन्दरीणामित्युभयन संव- ध्यते । त्रिभुवनेति । विनाकामं कस्यापि सृष्टेरभावात् । कन्दलयन्तः पल्लवयन्तः इत्यनेन कामिनां कामातिशयजनकत्वं फिरणाना व्यत्यम् । जलघरोन्मुकधारासाम्येन मेघाद्यप्रतिहतत्वं तेयु घोसते । विदूपकः- दिग्वधूतसो नमःसरोहंसः। निधुवनकन्दः प्रसरति चन्द्रः ॥ कुरनिका- शशधररचितगर्यो मानिनीमानघरहः। नवचम्पककोदण्डो मदनो जयति प्रचण्डः ॥ घरहः पेपणकर्ता। प्रियसखि, त्वया कृतं चन्द्रवर्णनं महाराजस पुरतः पठिष्यामि । - ·३ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमञ्जरी। राजा-अहो कप्पूरमञ्जरीए अहिणवत्यदसणन्, रमणीओ सदो, उत्तिविचितदा, रसणित्सन्दो ब । (तां प्रति ।) मा कहि पि वरण विभनो होउ इत्ति तुह णूणमिन्दुणा । हल्लणन्चलमतीविसेसो पेक्स विबफलए णिए किदो ॥ ३२ ॥ किंच। पाहुरेण जइ रज्जए नुहं कोमलङ्गि खडिनारसेण दे । दिजए उण कपोलकजलं ता लहेदि ससिणो विडम्वणन् ॥ ३३ ॥ (चन्द्रमुद्दिश्य।) मुझसक हरिण कि तुनं सुन्दरीपरिसरेण हिण्डसि । गोरगण्डपरिपण्डुरत्तणं पेच्छ दिण्णमनुणा मुहेण दे ॥ ३४ ॥ मण्डले पाशधरल गोरे दन्तपारदिलासचौरे । भाति लान्छननगः कुरन्केलिकोरिल्लां धारयन् ॥ अहो कर्पूनार्या अभिनवार्यदर्शनन्, रमणीयः शब्दः, उक्तिविचित्रता, रसनिपन्दन। ना क्यापि वदनेन विको नवनिति तव नूननिन्दुना । सन्नरमपीलिपकः पश्य विन्दार के निजे इतः ॥ विंच। पारेण पदि रयते मुखं दोगलागि खटिकारसेन ते। दीयते पुनः कपोलान तया मते मशिनो विहन्दनम् ॥ सत्तारा हरिणार कि सुन्दरीपरिसरेण हिन्हते । नौकरिता म दचन्नुना रहेन ते॥ भने सुन्दरीनुन ते दुलदत व परदे पा- साः पर्ने । लारवर ने पन्चमा । तर कमीत भास्न सप्रिपरमर-मुरादाद मदद भरिनुच्यते है नन्दति मिति २२० । सरावगीतं सने दरबार पोशित गरमान्दार।

·९० (नरमानस । गाल) राजा--कि उण एम कोराइलो। कर्पूरमजरी--(मापनम् ।) रिअसहि, पदमयगनिन आनन्छ । (पहिया निष्पन्न प्रतिदिन) विपकः-देवीए विअयसम्मन्म वधशा किदेवि ननि । कुरङ्गिका-पिअसहि, महारअन्न वचनं अदुअतुए सह संगनं जा- णिम आमच्छदि देवी । तेण कुब्वामणकिरातवरिसबरसोविदल्लागं एस हलहल्लो । कर्पूरमञ्जरी -(मभयम् ।) ता में पेसदु महाराओ जेणाहनिमिणा सु. रगामुहेण जेव्व पविसिम रक्खापरलं गच्छमि । जह देवी महाराएण सह संगम ण जाणादि । (इति निप्यन्ताः सर्वे ।) इति तृतीय जवनिकान्तरम् । - किं पुनरेप कोलाहलः । कर्पूरमजरी- प्रियसखि, एतदवगम्यागच्छ । एतत्कलकलविषयवस्तु । विदूषकः- देव्या प्रियवयसस वञ्चना कृतेति तर्कयामि । कुरनिका- प्रियसखि, भट्टारकस वचनां कृत्वा लया सह संगनं ज्ञानागमति देवी। तेन कुलवामनकिरातवर्षवरताविदल्यानामेप कोलाहलः। कर्पूरमजरी- तन्मा प्रेपयतु महाराजो येनाहननेन सुरुगानुखेनैव प्रविश्व रक्षागृहकं गच्छामि । यथा देवी महाराजेन सह संगनं न जानाति । इति श्रीमद्विद्वन्दवन्दितारविन्दसुन्दरपदद्वन्दकुन्दप्रतिनक्शःप्रकरयताकोर किरणकरप्रमप्रतिभप्रभाकरभट्टामजवासुदेवविरचिते कर्पूरमधरी- प्रकाशे तृतीयं जवनिकान्तरं समाप्तम् । है ·-- ४ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी । चतुर्थ जवनिकान्तरम् । (ततः प्रविशति राना विदूषकश्च ।) राजा-अहो, गाढअरो गिम्हो, पवणो अ पअण्डो । ता कधं णु सहिदन्बो । जदो। इह कुसुमसरेगोअराणं इदमुभरं वि सुदुःसहं ति मण्णे । जरठरइकरालिदो अ कालो तह अ जणेण पिएण विप्पलन्भो ॥ १॥ विदूपका-एके दाव मम्महस्स चाहणिज्जा, अण्णे दाव सोसणिज्जा। अमारिसो उण जणो ण कामरस वाहणिज्जो ण तावस्स सोसणिज्जो । (नेपथ्ये ।) ता किं ण खु दे मूलुप्पाडिअचूडिआविअलं सीसं करिस्तम् । राजा-(विट्स्य ।) वअस्स, लीलावणसच्छन्दचारिणा फेलिनुएग कि भणिदम् । विदूपका--(सकोधम् ।) आ दासीए उत्त, सूअरणजोन्गो सि । - राजा- बहो, गारतरो भीम , पवनय प्रचारः। तत्कथं नु लोटल। पतः। पर गुसुमारेकगोचराणामिदगुभयमपि सुदु सहनिति गन् । परवरदिवरातिय वालमा च जोर दिरोण निमः ॥ मिटुपयाः- एक रागदरा मनीया मे तार ! MES बाद सापनीयो तरस रोपणीय । मेपये- པ་ ཙསཙྩོ ལ ་ པོ སཝ་ विचार। གྷ , བསམ༌དཁབྷཱཝརག་ ས ས ས ༌་ སེམཱ पि । ५ .

·९२ फाव्यमाला। (नेपगे।) सव्वं तुमारिसाहिन्तो संभाविजदि, जद मे ण होन्ति पक्खापलीओ। राजा--(विलोक्य ।) कहं उदीको जेन्च । (विदुषकं प्रति ।) णिसा तलिनवित्थरा तह दिणेसु वहत्वणं ससी लहदि खण्डणं तह अचण्डबिन्त्रो रई। णिदाहदिमसेसु विप्फुरदि जम्स एवं कमो कहं ण स विही तदो खुरसिहाई खण्डिजदि ॥ २ ॥ किं च णिउणं सेवणिजो जइ सुहसंगमो भोदि । जदो। मज्झण्णे सिरिखण्डपक्षकलणा आ संझमोल्लंमुलं लीलामजणमा पदोससम सामं सुरा सीअला। गिम्हे पच्छिमजामिणीणिहुवणं जं कि पि पञ्चेसुणो एदे पञ्च सिलीमुहा विजइणो सेसा सरा जज्जरा ॥ ३ ॥ नेपथ्ये- सर्व युप्मादृशेभ्यः संभाव्यते, यदि मे न भवन्ति पक्षावल्यः। - कथमुडीन एव । निशास्तलिनविस्वरात्तथा दिनेषु वृद्धत्वं शशी लमते खण्डन तथा च चण्डविम्बो रविः । निदाघदिवसेपु विस्फुरति यसैवं क्रमः कथं न स विधिस्ततः क्षुरशिखाभिः खण्ड्यते ॥ किं च निपुणे सेवनीयो यदि शुभसंगमो भवति । शुभः सगमो यस्य । तादृशत्वं च नीयुकपुमांस प्रत्येवेति भावः । शुभः संगमो यस्मिन्निति वा । यतः। मध्याह्न श्रीखण्डपसकलना आ संध्यमाशुकं लीलामजनमा प्रदोषसमयं सायं सुरा शीतला । ग्रीष्मे पश्चिमयामिनीनिधुवनं यत्किमपि पञ्चेपो- रेते पञ्च शिलीमुखा विजयिनः शेषाः शरा जर्जराः ॥

·No text on this page.

·९१ फागमाला। अवि मा लीलुमो सिरीसं सिहिणपरिसरे गिन्दुवाराण हारो ओ ओलं बागि रमणपणाणी मेहला उप्पलेहिं । दोनुं दोकन्दलीमुं जयविमवलआ कामवेनो मणोजी तायातकसमाणं मनमा गदे एस वेसोबलाणम् ॥ ६ ॥ विदूपकः अहं उण मणामि- मज्मण्णलघणचन्दणपहिलाणं सामं जिसेविदणिरन्तरमजणाणम् । सामासु वीअणअवारिकणुक्खिदाणं दासत्तणं कुणइ पञ्चसरोवलाणम् !! ७ ॥ राजा-(मरणमभिनीय।) पञ्चद्रं णवलअभनिघडणा रम्मे जणे संगमो जाणं ताण खणं व झत्ति दिअहा वट्टन्ति दीहा अपि । कस्यापीयपिवार्थः । शीतलं यवलु तन्निदायदिवसीपधम् । तापशमनायेति शेपः । कस्य वा न भवति । अपि तु सर्वस्यापि भवतीति काकुः । अपि च । लीलोत्तंसः गिरीपं स्तनपरिसरे सिन्दुवाराणां हारः अङ्गे आर्द्र वल्लं रमणप्रणयिनी मेखलोत्सलैः । द्वयोःकन्दल्योर्नवविसवलया कामवेद्यो मनोज- स्तापातक्षमाणां मधुसमये गते एप पोऽवलानाम् ॥ तापसंबन्धिन्यातक्षमाः समर्थाः । तद्युका इति यावत् । अबलानां कामिनी- नाम् , बलरहिताना च। विदूपक:- अहं पुनर्मणामि-- मध्याहश्लगधनचन्दनपट्किलाना सायं निषेवितनिरन्तरमन्जनानाम् । श्यामासु व्यजनजवारिकणोक्षितानां दासत्वं करोति पञ्चशरोऽवलानाम् ॥ -- --- ·-- ४ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी। जाणं ते अ मणम्मि देन्ति ण रई चित्तस्स संदाविणो ताणं जान्ति जअम्मि दीहरतमा मासोवमा वासरा ॥ ८ ॥ (विदूषकं प्रति ।) वअस्स, अत्थि तरंगदा कावि वत्ता । विदूपक:-अत्थि । सुणादु पिअवअस्सो । कमि सुहासिदं दे। जदो पहुदि कप्पूरमञ्जरी रक्खाभवणादो सुरङ्गादुआरे देवीए दिवा, तदो पहुदि तं सुरजादुआरं देवीए वहलसिलासंचएण णीरन्धं कदुअ पिहिदम् । अणझसेणा कलिङ्गसेणा कामसेणा वसन्तसेणा विभमसेणेति पञ्च सेणाणामधेआलो चामरधारिणीओ फारप्फुरक्किदकरवालहत्यपाइकसह- स्तेण सह कारामन्दिरस्त रक्खाणिमित्तं पुन्वदिसि णिउत्ताओ। अणङ्गलेहा चित्तलेहा चन्दलेहा मिअहलेहा विन्भमलेहेत्ति लेहा- णामधेआओ पञ्च सेरन्धीओ पुसिदसिलीनुहधणहत्येण णिविडणिवद्धतूणी- रदुद्धरेण धाणुसहस्सेण समं दक्षिणाए दिसाए णिवेसिदालो । - राजा- प्रत्यग नवरूपमविघटना रम्ये जने तगमो पा पा राणानिव सटिति दिवसा वर्तन्ते दीर्घा अपि । देषा ते च निसि ददाति न रति चित्तल संतापिन- तेषां यान्ति मान्ति दीर्घतग चासोपना वासरा.॥ पपल. अति तदता दारि वार्ता । विपरः- जति । णोतु भियतः । पदानि नुमारितं ते । पानी बग्न घरी रहानपनाकाबारे देयास तत प्रनले हर देश बनि- हरदेन गोल्चा लिहिलर । नवनिनवान्नेक दन्त सेना दिसमलनेति पर सेनामपामारपारेप. सारस्पुनरगाहपरमह- रोवर पारानन्दिर रतिपूणि निदक्ष । जटल मिश्रा कोरा माल दिनानिए पर सैलादिमितीन निदि ·काव्यमाला। कुन्दमाला चन्दणमाला कुबलअमाला कञ्णमाला बउलमाला मग- लमाला माणिकामालेति सच मालेत्तिणामधेआओ णवाणिसिदकुन्तहत्य- पाइयासहस्सेण समं तम्बूलकरकवाहिणीओ पच्छिमाए दिसाए णिवे- सिदाओ। अनङ्गकेली पुकारकेली कंदप्पकेली सुन्दरकेली कन्दोटकेलीति पञ्च केलीत्तिणामधेआओ मजणकारिणीओ फलअखग्गकम्पविदुरिल्लेण पा- इकासहस्सेण समं उत्तरदिसाए आणचाओ। ताणं वि उण उवरि मदिरावदी केलिवदी कल्लोलवदी तरङ्गवदी अ- गन्नवदीति पञ्च वदीचिणामधेआओ परिचारिआकुमारीओ कणअचि- तदण्डहत्थाओ सुहासिअपाढि आओ बन्दीणामधेआओ सेणाए अद्ध- क्खीकदामोत्ति । राजा-अहो देवीए सामग्गी अन्तेरोचिदा । विदूपका-भो वअस्स, एसा देवीए सारभिआणाम सही कि पि णिवेदि, पेसिदा। कुन्दमाला चन्दनमाला कुवलयमाला काचनमाला चकुलमाला मन्गलमाला माणिक्यमालेति सप्त मालेतिनामधेया नवनिशितकुन्तहस्तपदातिसहस्रेण सम ताम्बूलकरङ्कवाहिन्यः पश्चिमायां दिशि निवेशिताः । अनङ्गकेलिः पुष्करकेलिः कंदर्पकेलिः सुन्दरकेलिः उत्पलकेलिरिति पञ्च केलीति- नामधेया मज्जनकारिण्यः फलकखगकम्पभीपणेन पदातिसहस्रेण सममुत्तरदि- याज्ञसाः। तासामपि पुनरुपरि मदिरावती केलियती कलोलवती तरङ्गवती अनङ्गवतीति पञ्च वतीतिनामधेयाः परिचारिकाकुमार्यः कनकचित्रदण्डहस्ताः सुभाषितपाठिका वन्दीनामधेया: सेनाया अध्यक्षीकृता इति । राजा- अहो देव्याः सामग्र्यन्तःपुरोचिता । विदूपक:- भो वयस्स, एपा देव्या सारगिकानाम सखी किमपि निवेदितुं प्रेषिता ।

·४ जवनितान्तरन् ] कर्पूरमजरी। (त्तःप्रविशति सारक्षिका।) सारङ्गिका-जज जगदु भट्टा। देव, देवी विण्णवेदि-बज चतु- त्यदिनहे भविषवडसाइतीम्हसवोबजरणाई फेलिविमाणप्पासादमारुहिन पेरिसदलाई ति। राजा-5 देवी जापवेदि। (बेटी निशान्ता । उभी प्रसादाविरह नाव्यत ।) (ततः प्रविशति चर्चरी।) विदूषकः- नोचाहनिहरचनाजो लसावसाणे चलिमंजानो। सिन्ति बमोनिनीज पेक्त जन्ताजलेहि मणिभाजनेहिं ॥ ९ ॥ इदो । परिमनन्तीज विचित्तयन्वं इनाइ दोसोलह णञ्चीलो। खेतन्ति तालगुगदम्पदाजो बहन दीतइ दण्डरातो ॥ १० ॥ समांतीला सन्महत्या रेहाविसुद्धा जरा न देन्ति । पन्तीटिं दोहिं जताल्कन्धं परप्परं हिनहा हुवन्ति ॥ ११ ॥ सारबिका- जयतु जयतु मन । दे. देवी पिशाय-८ चपतिवसे मातिवाद- सीहोर पनि निरन् प्रेविलनते । राजा- देवासानपति। विदूषकः- सरगरपालले चरिएक: ! रिपोरस मौः ! गोलिसिर । रेर गाहे राम!' समस: अपर। परिकारमा है ·९८ काव्यमाली। मोत्तूण अण्णा मणिवारसाई नन्तेहिं धारासलिलं त्रिवन्ति । पडन्ति तामा अपिआणमझे मणोहुओ वारुणवाणकप्पा ॥ १२ ॥ इमा मसीकजलकालकामा तिकण्डचावा अविलासिणीओ। पुलिन्दरवेण जणस्त हासं समोरपिच्छाहरणा कुणन्ति ॥ १३ ॥ हत्थे महामंसवलीधराओ हुंकारफेक्काररवा रउद्दा । णिसाअरीणं पडिसीसएहि अण्णा मसाणामिणसं कुणन्ति ॥ १४ ॥ कावि वादिदकरालहुडका रम्ममद्दलरएण मिअच्छी । मूलदाहिं पडिवाडिचलाहिं चेदिकम्मकरणम्मि पअट्टा ॥ १५ ॥ किङ्किणीकदरणज्मणसद्दा कण्ठगीठलअजन्तिदताला। जोगिणीवलअणचणकेलि तालणेउरर विरअन्ति ॥ १६ ॥ कोहल्लवसचञ्चलवेसा वेणुवादणपरा अबराओ । कालवेसवसहासिदलोआ ओसरन्ति पणमन्ति हमन्ति ।। १७ ॥ (प्रविश्य ।। सारङ्गिका-(पुरोऽवलोक्य ।) एसो महाराओ पुणो मरगअपुलं जेन्च गदो । कदलीवरं अ अणुप्पट्टो । ता अगदो गदु देवीविण्गविमं वि- मुक्त्वा मन्या मणिवारणानि यारामलिलं क्षिपन्ति । पतन्ति ताव प्रियागामने मनोमुत्रो धामणवागत्याः ॥ दमा मपीकजउश्यामकायान्त्रिकादचापाश्य विलामिन्यः । पुलिन्दरूपेश जनन्य हामं ममयूरपिच्छामरणाः कुर्वन्ति ।। हमे महामांमुत्रलिधारिण्यो हुँकारफेटकारग्या रोद्राः । निशाचरीमा प्रतिवीर्षकैग्न्याः श्मशानामिनयं कुर्वन्ति । कापि वादिनकगलहुनुका रम्यमईलग्वेग मृगाक्षी । वृटताभ्यां परिपाटीचलाम्यां चटीकर्मकरणे प्रवृत्ता ॥ দিলণাগ: নিহবিলবাহা । योगिनीदरसननन नानपुरग्य विरचयन्ति ।। श्रीददलदारपणा देणुवादनग अगः | काम्प्रदानित दोश प्रामानि प्रमन्नि हन्ति ।।

·४ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमञ्जरी। ९९ गमि । (उपरत्य।) जलदु जादु देवो । देवी एवं विण्णवेदि जधा संहासमए जू मए परिणेदवा । विदूषकः-भो, किं एवं अकालकोहण्डपडणम् । राजा-सारङ्गिए, सवं वित्थरेण कधेहि । सारभिका-एवं विण्णवीसदि, अणन्तरातिकन्तचउद्दसीदिअहे देवीए पोन्मराअमणिमई गोरी कदुअ भैरवाणन्देण पडिहाविदा । सनं अ दिक्खा गहिदा । तदो ताए विण्गतो जोगीसरो गुरुदक्खिगाणि- मित्तम् । भणिदं च तेण जइ अवत्सं । गुरुदक्षिणा दादबा ता एसा दीजदु महाराअस्त । तदो देवीए विणतंज भादिसदि भव । पुणो वि उल्लविदं तेण । अस्थि एत्य लाटदेसे चण्डसेणो णान राजा । तस्स दुहिदा धणसारमजरी णाम । सा देवण्जेहिं आदिवा एसा चक्षव- हिपरिणी भविस्सदि ति । तदो महाराअस्स परिणेबा । तेण गुरु- . , सारङ्गिका- एप नहाराजः पुनरवतपुर मेव गतः । दलीगृह चानुप्रविष्टः । तद्ब्रतो गत्या देवी विज्ञापितं विशापानि । जयतु जयतु देवः । देवीदं विज्ञापयाते या संप्याममये पूर्व मया परिणेतव्याः । विदूषकः- मो, रिमेतदपालप्मारपतनम् । राजा- सारलिके, सर्व पित्तरेप पर। सारखिका- एवं विपते, अनन्तरान्तिचतुर्दशी दिवने देवा परामची गौरी हवा भैरानन्देन प्रतिक्षिा । सदं च दी गृहीता । कन्या पिपे पोनी गुरदक्षिणा नेतन् । म २ नेन पप गुग्द- दिला दात्या तसा दीपना महाराजल । तो देखा तसं पाहिले नगपार । पुनरपनि तेन । बरपत्र टाटदेरे ने नन गन। तल दुर पन्नासरी । देवरिया पर पवन भविष्य नहर परेनष्पा । के गुर दनी

·१००
काव्यमाला।
दक्खिणा दिण्णा भोदि । भट्टा वि चकवट्टी किदो भोदि । तदो देवीए
विहसिअ भणिों जं आदिसदि भअवं । अहं च विण्णविदुं पेसिदा
गुरुत्स गुरुदविखणाणिमित्तम् ।
विदूषकः-(विहस्य ।) एदं तं संविधाणों सीसे सप्पो देसन्तरे वेजो।
इह अज विवाहो लाटदेसे धणसारमञ्जरी।
राजा-किं ते भैरवाणन्दस्स पहाओ ण पञ्चक्खो । (तां प्रति ।)
कहिं संपदं भैरवाणन्दो।
सारङ्गिका-देवीकारिदपमदुजाणस्स मज्झट्ठिदवडतरुमूले चामुण्डा-
अदणे भैरवाणन्दो देवी अ आगमिस्सदि । ता अज दक्खिणाविहिदो
कोहलपरो विवाहो । ता इह जेव्व देवेण ठादव्यम् । (इति परिकम्य
निष्मान्ता)
राजा-वअस्स, सव्वं एदं भैरवाणन्दस्स विजम्भिदं त्ति तयोमि ।
विदूपकः--एव्वं णेदम् । ण हु मअलञ्छणमन्तरेण अण्णो मिअ.
कमणिपुत्तलिअं पस्सवएदि । ण हु सरअसमीरमन्तरेण सेहालिआकुसुमु-
धार विकासेदि।
गापि चक्रवती कृतो भवति । ततो देव्या विहम्य मणितं यदादिशनि भगवान् ।
अह च विज्ञापयितुं प्रेपिता गुगेर्गुरुदक्षिणानिमित्तम् ।
विदृपकः-
एतत्तत्मविधानकं शीर्ष सपी देशान्तरे कपः । इहाय गवाहो लाददगे
धनमारमश्नरी।
-
मिग्वानन्दम्म प्रभात्रो न प्रत्यक्षः । पुत्र गांव मेवानन्दः ।
सारङ्गका
निगमटोटनम म यचितवटनाम। भामुण्डासनामयो देवी
। ३६ दाता कोहलपगे वादा । यि देवेन
A
कराया तिमी दयामि।

·४ जवनिकान्तरन् ] कर्पूरमञ्जरी । १०१ (तन प्रबिरी भैरवानन्दः।) भैरवानन्दः-इझं सा वडतरनूले णिभिगत सुरजादुआरस्त पिहाणं चामुण्डा । (हल्लेन प्रणम्य पाते।) कप्पन्तकेलिमवणे कारस पुराणरु हेरपुरन् । जसदि पिजन्ती चण्डी पन्नेटिकवालचसएण ॥ १८ ॥ (दियो निम्य ।) उज्जवि पणिग्गच्छदि मुरझादुआरेण कपूरमजरी । (नत प्रविति सोहादितरेन मरी ।) कर्पग्मजरी-भअब. पणनिजन्ति । भैरवान्द:-उद्धं वर लहेतु । इह जेव्य उवविसनु । (बमारी तथा रोग) भरवानन्द:-(गनम् ।) अज दि ण आमच्छदि देती। (प्रतिदय ।) राही-(परिमायरस ।) म भानी चारः । (::. गोमय च ।) साप, कपूरनगरी । ता पि.दन् । (२८०५।) दिपकः-- एक नरेलान्यो र -- ངག་:ཕ १८ . 7. २ . ! ग t:- २८.६.- Hapra ।

·१०२ काव्यमाला इदं विष्णवीसदि, णिअभवणे कदुअ विवाहसामग्गि आअदसि । तो गेहिय आगमिस्सम् । भैरवानन्दः-वच्छे, एवं करीअटु । (राज्ञी व्यास परिकामति । भैरवानन्दः-(विहत्य । त्यगतम् ।) इअंकप्यूरनजरीटाणं अण्णेसि, गदा । (प्रकाशम् ।) पुत्ति कप्यूरञ्जरि, सुरगादुआरेण जेब तुरितपई गदुभ सहाणे चिट्ठ । देवीआगमणे पुणो आगन्तन्वन् । (कर्पूरमधरी तथा करोति।) देवी-एदं रक्खागेहम् । (प्रविदवावलोक्य च ।) अए, इवं कप्पूरन- झरी । सा का वि सरिच्छा मए दिट्ठा । वच्छे कपूरमञ्जरि, कीरिसं दे सरीरम् । (आकाशे) किं भणसि मह सरीरे वेअणा । । राझी- इयं भगवती चामुण्डा । अये, इयं कर्पूरमञ्जरी । तत्किमिदम् । इदं विना- प्यते, निजभवने कृत्वा विवाहसामग्रीमागतालि । ततस्तां गृहीत्वागमिप्यामि । भैरवानन्दः- वत्से, एवं क्रियताम् । भैरवानन्दः- इयं कर्पूमञ्जरीस्थानमन्वेष्टुं गता। पुत्रि कर्पूरमञ्जरि, मुरङ्गाद्वारेणेव त्वरितपदं गल्ला स्वस्थाने तिष्ट । देव्यागमने पुनरागन्तव्यम् । देवी- इदं रक्षागृहम् । अये, इयं कर्पूरमञ्जरी । सा कापि सदृशा मया दृष्टा । बले कर्पूरमञ्जरि, की ते शरीरम् । आकाश इति । 'हिं ब्रवीप्येव मिलादि बिना पात्रं ब्रवीति यत् । पुस्खेवानुद- मपि चेत्तरसादाचाममापितम् ॥' इति मरतः । कि मणति नम शरीर वेदना । -- ·१ जवनिकान्तरन् । कर्पूरमञ्जरी। १०३ राज्ञी-(खगतम् ।) ता पुणो तहिं गमित्सम् । (प्रविश्य पार्वतोऽवलोक्य 1) हल सहीलो. विवाहोवकरणाई लहु हिज माअञ्च । (इति परिक्रमात (प्रविदत पूरमरी तथैवात्ते ।) राज्ञी-(पुरोऽवतोय ।) इजं कप्पूरमञ्जरी । भैरवानन्दः-वच्छे विव्भमलेहे, आणीदाई विवाहोवसरणाई । देवी-जाणीदाई। लि उण घणसारमञ्जरीसमुचिदाई आहरणाई दिमुमरिदाई । ता पुणो गनिन्सन् । भैरवानन्दः-एवं करीबदु । (दली नाटितन निकामति।) भैरवानन्दः-पुति करनजरि. तह जेव्व करीअदु । (नारी निष्पान्ना) राम- तमुनरात्र गनिमानि । हा स्रा. विचाहोरकरणानि त्पु गाना नाचत। एवं परमारी। भैरवानन्दः- भरो. हानीपिकावर ने। देवी- - - - - - - भैरवानर- भैरपान- S to ·१०४ काव्यमाला। राज्ञी-(रक्षागृहं प्रविश्य कर्पूरमारौं दृष्ट्वा ।) अए, सारिच्छएण विडन्वि- दमि । (स्वगतम् ।) झाणविमाणेण णिबिग्धपरिसप्पिणा तामाणेदि महा. जोई । (प्रकाशम् ।) सहीओ, जं जं णिवेदिदं तं तं गेहिअ आअच्छछ । (चामुण्डायतनप्रवेशनाटितकेन तामवलोक्य ।) अहो सारिच्छअम् । भैरवानन्दः-देवि, उवविस । महाराओ वि आअदो जेव्च वट्टदि । (ततः प्रविशति राजा विदूषकः कुरद्विका च।) भैरवानन्दः-आसणं महाराअस्स । (सर्वे यथोचितमुपविशन्ति ।) राजा-(नायिका प्रति ।) एसा सरीरिणी मअरद्धअपालिद्धिआ देहा- न्तरेण संठिदा सिगाररसलच्छीव । दिअससंचारिणी पुण्णिमाअन्दच- न्दिआ अवि अ पगुणगुणमाणिक्कमजूसा । रअणमई अञ्जणसलाआ । तथा अ एसा रअणकुसुमणिप्पण्णा महुलच्छी । कि च । राज्ञी- अये, सादृश्येन विटम्बितासि । ध्यानविमानेन निर्विनपरिसर्पिणा तामानयति महायोगी। सस्यः, यद्यन्निवेदितं तत्तद्गृहीत्वागच्छत । अहो सादृश्यम् । भैरवानन्दः- देवि, उपविश । महाराजोऽप्यागत एवं वर्तते । भैरवानन्दः- आसनं महाराजसा राजा- एषा गरीरिणी मकरध्वनपापर्द्विका देहान्तरेण संस्थिता द्वाररसलक्ष्मीय । दिवसमंचारिणी पूर्णिमाचन्द्रिका । अपि च प्रगुणगुणमाणिक्यमरूपा । रवमय्य- अनशलाका । तथा चैपा रनकुसुमनिप्पन्ना मधुलक्ष्मीः । किं च। १. 'प्रारब्धि' इति कामराजकृतटीकायाम्, 'प्रतिस्पर्षिका' इति पुस्खकान्तरे; 'पापदिका मृगया' इत्येकस्मिन्मूलपुस्तके टिपणम्.

·१ जवनिकान्तरन्] कर्पूरमञ्जरी। भुभणजजवडाआ असोहा इमीए जह जह अणाणं गोअरे जस्त जादि। पसह मनरकेदू तस्स चित्र विचित्तो पल्दघणुदण्डो पुहिदेहिं सरेहिं ॥ १९ ॥ विपकः-(जनन्तिरम् ।) सचं कदं नुए आभाणकन् । तडं गदार विनोकाए ण विग्नमीदव्यम् । ता नहीं चिट्ठ । रानी-(प्रवासी।) तुमं नहारासम्म पेवच्छं एक । सारथिना पणनारमनीए करेदु । (यमे उभदोरिदारपर, नाटगत ।) भैरवानन्दः-य-सामो हमारीजन । राही-अ उत्त, एगो सामोर मिरलोमिना परे पमिजारिसर ।

·१०६ काव्यमाली। विदूपका-एस सज्जोझिं । मो वअस्स, उत्तरीए गण्ठिं दाइस्सम् । दाव हत्थेण हत्यं गेह कप्पूरमञ्जरीए । राज्ञी-(सचमत्कारकम् ।) कुदो कप्पूरमञ्जरी । भैरवानन्दः-(तं तस्या भावमुपलभ्य विदूषकं प्रति ।)तुमं सुहृतरं भुल्लोसि। जदो कप्पूरमञ्जरीय घणसारमञ्जरीति णामन्तरं जाणासि । राजा -(करमादाय ।) जे कण्टआ तिउसमुद्धफलाण सन्ति जे केअईकुसुमगव्मदलावलीसु । फंसेण णूणमिह मज्झ सरीरअस्स ते सुन्दरीअ वहला पुलअङ्कुराओ ॥ २० ॥ विदूपका -भो वअस्स, भामरीओ दिजदु । हुअवहे लाजञ्जलीओ खिवीअदु। - विदूपक:- एप सजोऽस्मि । भो वयस्स, उत्तरीये अन्थि दास्यामि । तावद्धस्तेन हस्तं गृहाण कर्पूरमञ्जर्याः। राशी- कुतः कर्पूरमञ्जरी । भैरवानन्दः- त्वं सुप्ठुतर भ्रान्तोऽसि । यतः कर्पूरमञ्जर्या घनसारमअरीति नामान्तर जानासि । - राजा- ये कण्टकास्त्रपुसमुग्धफलाना सन्ति ये केतकीकुसुमगर्भदलावलीपु । स्पर्शन नूनमिह मम शरीरस ते सुन्दर्या बहलाः पुलकाकुराः ॥ विदूषकः- मो वयस, ग्रामों दीयन्ताम् । हुतवटे लाजाजलयः शिप्यन्ताम् । - ·। ४ जवनिकान्तरम्] कर्पूरमञ्जरी। १०७ (राजा भमण नाटपति । नायिका धूमेन च्यातमुखी तिष्यति । राजा परिणयति । राशी सपरिवारा निष्फान्ता।) भैरवानन्दः-विवाहे दक्खिणा दिजदु आचारिअस । राजा-दिजदु । वअस्त, गामस ते दिण्णम् । विदूषकः-सोयि होदु । (इवि नृत्यति ।) भैरवानन्दः-महाराज, कि ते पुणो वि पिचं कुणोमि । राजा-जोईसर, किमवरं पिजं वदि । जदो कुन्तलेसरसुआकरफंसप्फारसौक्खसिढिलीकिदसग्गो । पालएमि वसुहातलरजं चक्षवट्टिपअवीरमणिजम् ॥ २१ ॥ भैरवानन्दः- विवाहे दक्षिणा दीयत आचार्यल। दीयते । वयस, प्रामशतं ते दत्तन् । विदूपका- सति भवतु। भैरवानन्दः- नहाराज, कि ते पुनरपि प्रियं क्रोनि । योगीधर, बिमारं प्रियं वर्तते । यतः कुन्तटेवरसुताकरतर्शतारसौख्यगिपिलीकृतवनः । पालपानि वसुपातलराज्यं चक्रवर्तिपदवीरमणीयन् ।।

·१०६ काव्यमाला। । विदूपकः-एस सज्जोशि । मो वअस्स, उत्तरीए गण्ठिं दाइस्सम् । दाव हत्येण हत्यं गेह कप्पूरमञ्जरीए । राज्ञी-(सचमत्कारकम् ।) कुदो कप्पूरमञ्जरी । भैरवानन्दः-(तं तस्या भावमुपलभ्य विदूषक प्रति ।)तुमं सुझुतरं मुल्लोसि। जदो कप्पूरमजरीय घणसारमञ्जरीति णामन्तरं जाणासि । राजा -(करमादाय ।) जे कण्टआ तिउसमुद्धफलाण सन्ति जे केअईकुसुमगन्भदलावलीसु । फंसेण णूणमिह मज्झ सरीरअस्स ते सुन्दरीअ बहला पुलअङ्कराओ ॥ २० ॥ विदूपका-भो वअस्स, भामरीओ दिजदु । हुअवहे लाजञ्जलीओ खिवीअदु। चिदूपका एप सज्जोऽस्मि । भो वयस, उत्तरीये ग्रन्थि दासामि । तावद्धस्तेन हत्तं गृहाण कर्पूरमञ्जर्याः। राज्ञी- कुतः कर्पूरमञ्जरी। भैरवानन्दः- वं सुठुतरं भ्रान्तोऽसि । यतः कर्पूरमचर्या धनसारमञ्जरीति नामान्तरं - जानासि । ये कण्टकास्त्रपुसमुग्धफलानां सन्ति ये केतकीकुसुमगर्भदलावलीपु । स्पर्शन नूनमिह मम शरीरस ते सुन्दर्या वहलाः पुलकाङ्कुराः ॥ विदूपका- नामों दीयन्ताम् । हुतवहे लाजाजलयः क्षिप्यन्ताम् । भो वयस, ·४ जवनिकान्तरम् ] कर्पूरमजरी। १०७ (राजा भ्रमण नाटपनि । नायिका धूमेन व्यावृतमुखी तिष्ठति । राजा परिणयति । राज्ञी सपरिवारा निष्क्रान्ता।) भैरवानन्दः--विवाहे दक्खिणा दिजदु आचारिअस । राजा-दिजदु । वास्त, गामस ते दिण्णम् । विदूपका-सोत्यि होदु । (इति लति ।) भैरवानन्दः-महाराज, किं ते पुणो वि पि कुणोमि । राजा-जोईसर, किमवरं पिकं वददि । जदो कुन्तलेसरलुआकरफंसप्फारसौक्खसिढिलीकिदसम्गो । पालएनि वनुहातलरज्जं चक.पहिपअवीरमणिजन् ॥ २१ ॥ - भैरवानन्दः- दिवाले दक्षिणा दीप्त आचार्यल। पते । दपस, जमात ते दत्तः । दिपप:- भरपान- दिसे ARRE ཁག བ་དྷཱཙྪ ནྣཱམཱ ཎཙམཱ་ཎ༌ས་པས དེ བསམ༌ཡཾ | ཁས ཧཡཔ་: ཙག ཁཎསཱ; བ རྟན་པ་ཡབམས 4 ·१०८ काव्यमाला। तहावीदं होदु दाव। सत्थो णन्ददु राजणाण समलो वग्गो खलाणं पुणो णि सिजदु होदु बझणजणो सच्चारािहो सन्बदा । मेहो मुञ्चदु संचिदं वि सलिलं सस्सोनिज गूगले लोओ लोहपरमाहोणुदिअहं धमो गई भोदु अ॥ २२ ॥ (हति निसान्ताः गो।) इति च जयनिकान्तरम् । तथापीदं भवतु नापत। गायी नन्दनु मानानां मला वर्गः सालानां पुन. नित्यं विगत मरतु याममणमनः गलागीः गर्वदा। यो मुझनु गतिमपि गरि सम्मानित भूल मनुदिवस मनु "दिलाaamanari. . . . .inxit प्रकाशचनु पनि ARELI मामा प्रायः।

·काव्यमाला। महाकविश्रीराजशेखरमणी चालभारतम् । प्रथमोऽ ननः गिवाय संसारमरोजन्य रजतिनः । विकासाश्चर्यसूर्याप संकोचसकलेन्दवे ।। १ ।। वेलितगात्रमलरजसो ये कुन्भनपिणो ये लतः प्रकावेल फणिन ये चन्द्रौत्यद्रुहः । ये बुद्धिरिजातिमत्त्वपश्चित्तव्ययाताशितः गोपिनारिकापुटभदः अनिताः सन्तु वः ॥ २ ॥ (न्दन्टे) धारः-(परिक पिन्छ । यो मिति नमीण करा- ८ कन्यो नियमन र हनन् भन्न् । देवन नेतान् ॥ ६॥ कोय रूपानीपुर । सीमा विनो मोर मार- भार R -:- मेरा 34

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·- १ नमः] बालभारतम्। ३ किं पुनरलाकं पितृव्यपुत्राः शतं सन्ति भरतपुत्राः । ते च तदभिनेतुमि- चन्ति, न च ते गनुवन्ति । तनिमित्तं च महदस्माभिः सह वैरं वर्तते । (अशाने ।) किं बृथ-एकविपयामिलापो हि वैरकन्दं कन्दलयति । भवद्भिः कुलान्तकरं वैरं तेपाम् । यतो दुर्बुद्धयन्ते, सुवुद्धयो भवन्तः । उक्त हि तेनैव महानुमचिपुत्रेण- नियः प्रसूने विपढो रुणद्धि यगांति दुन्ये मलिनं प्रमाप्टिं । संरकारगौचेन परं पुनीते शुद्धा हि बुद्धिः कुलकामधेनुः ॥ ९ ॥ (E) सुगीतमार्यवचनम् । बद्धो वाससो प्रन्थिः । यदित्यना- मनन्ति- पन्चानो हि याते सा स्वयंभ सरस्वती । नदर्शन गपार्थ ज्याला पाहदा ॥ १० ॥ पापनातिर पानमनः सीलदारादि. समाना सलाम. c का नाममा निर; . का r ३ . । १ ·२ काव्यमाला। (पुरोऽवलोक्य च ।) कथमेते महोदयमहानगरलीलावतंसा विद्वांसः सा- माजिकाः । तदेवं विज्ञापयामि । (अजलिं पता।) सा शुक्तिर्मधुपानकेलिचपकं वेणी विभूपामणिः सीतायाः स च कुम्भसंभवमुनेः प्राप्ता च सैकावली । पर्यः स च विद्रुमद्रुममयस्तद्रामसिंहासनं चिहं यस्य यशोनिधिविजयनां सोऽयं रघोरन्वयः ॥ ६ ॥ तत्र च। नमितमुरलमौलिः पाकलो मेकलानां रणकलितकलिङ्गः केलितट् केरलेन्दोः । अजनि जितकुलतः कुन्तलानां कुठारो हहतरमठश्रीः श्रीमहीपालदेवः ॥ ७ ॥ तेन च रघुवंगमुक्तामणिना आर्यावर्तमहाराजाधिराजेन श्रीनिर्भयगरे- न्द्रनन्दनेनाभिकृताः सभासदः, सर्वानेप वो गुणाकरः रामश्रयं नि. जापयनि-विदितमेतन भवनाम् , यदुन नाट्याचार्गण रहविद्याधरेण प्रतिज्ञतम्- गोलरकवेमहात्मनो बालभारतमिदं हि नाटकम् । यो मिनेन्यति गनिग्न्तरं मगुना ग परिणे यति शिनी ।।८।। (1) तनमनन, मिथ-7 दिनहारवार गगदि मामा- नामान्तरम् । ( यि , I) यनादियानि परिमाणमः । (f ft. 'म ।) बटनुगः परमानगे वगम , पर नाम गर्थमनपने, 3.7नमायनेस 7. मु.7.12. at 77... It """" +indianrai, ..'.'.---', marak ! 11' ।। ......!x gm र ६१ पहा - . . - है ·१ सङ्कः ] वालभारतम् । ३ - कि पुनरत्माकं पितृव्यपुत्राः शतं सन्ति भरतपुत्राः । ते च तदभिनेतुमि- इन्ति, न च ते शक्नुवन्ति । तनिमित्तं च महदलाभिः सह वैरं वर्तते । (आकाशे ।) किं ब्रूथ-एकविषयाभिलाषी हि वैरकन्दं कन्दलयति । भवद्भिः कुलान्तकरं वैरं तेषाम् । यतो दुर्बुद्धयस्ते, सुबुद्धयो भवन्तः । उक्तं हि तेनैव महासुमत्रिपुत्रेण- श्रियः प्रसूते विपदो रुणद्धि यशांसि दुग्वे मलिनं प्रमार्टि । संस्कारशौचेन परं पुनीते शुद्धा हि बुद्धिः कुलकामधेनुः ॥ ९ ॥ (मालिं बसा ।) सुगृहीतमार्यवचनम् । वद्धो वासतो अन्धिः । यदित्यमा- मनन्ति- अनूचानो हि यद्धृते सा स्वयंभू सरस्वती । तदार्प न मृपार्थ स्यात्सा दृष्टिविदुपां दृढा ॥ १०॥ अपि च । आपन्नार्तिहरः पराक्रमधनः सौजन्यवारांनिधि- स्त्यागी सत्यनुधाप्रवाशशभृत्कान्तः कवीनां मतः । वर्ण्य वा गुणरतरोहणगिरेः कि तत्य साक्षादसौ देवो पत्य महेन्द्रपार नृपतिः शिप्यो रघुग्रामणीः ॥ ११ ॥ तत्रैवविधो दैवज्ञानां प्रदादः- बभूव पल्लीकगवः पुरा कवितत. प्रपेदे भुवि भामेष्टलान् । सितः पुनयों भवभूतिरेखया स पर्तते संप्रति राज्दोस्रः ॥ १२ ॥ (।) फिदूध-तलस्तूयतानिति । उदादिन्ति पुरवः । (पद रजानामिरिन्द्र रिजादीपध दिनो देश । नानान्तमादिर रोपन्द लिप ते । १३ ॥ स्त्रधारः-(1) मारनेर । हानी- पालो पोसिपी पा रहे । ( नदाल पने प्राचारपतः।

·No text on this page.

·कि च। - दन्तोलूखलिमिः शिलोञ्छिभिरिदं कन्दाशनैः फेनपैः पर्णप्राशनिभिर्मिताम्बुकवलैः काले च पकाशिभिः । नीवारप्रसृतिपचैश्च मुनिमिर्यद्वा त्रयीध्यायिभिः सेव्यं भव्यमनोभिरर्थपतिभिस्तद्वै महाभारतम् ॥ १९ ॥ किं तु श्रुतममाभिर्यदुतातिविरसे काव्यकप्टेऽभिनिविष्टोऽसि । व्यास:---इदमुपाध्यायपादेभ्यो विज्ञाप्यते विनायको यः शिवयोरपत्यमर्ध पुमानर्धमिभश्च देवः । स वर्तते भारतसंहितायां वृतस्तपोभिर्मम लेखकोऽत्र ॥२०॥ तेन च च्छलयितुमहमुपक्रान्तः-~यदुत वाढमहं ते लिपिकारः, कि पुन- येन रंहसा लिखेयं तेन यदि [न] संभसे तत्ते विघ्नः स्यात् । ततो मयापि प्रतिच्छलितः-ओमित्यस्तु । कि पुनर्भवता भावयता लिखितव्यमिति । अतः काव्यकटेऽभिनिविष्टोऽस्मि । वाल्मीकिः-कियान्वर्तते नवेतिहासः । व्यासः-संपनः । कि तूपाध्यायपादैः स्वयंवराय पाण्डवप्रवेशं या- वदाकर्णित एव । वाल्मीकिः-तदेहि । प्राप्तां सायंतनी संध्यामुपालहे । ततः श्राव- यि(श्रो)प्यामि । संप्रति हि अयमहिमरचिर्भजन्प्रतीची कुपितवलीमुखतुण्डतानविम्बः । जलनिधिमकरैरदीक्ष्यते द्राइवरधिरारुणमांसपिण्डलोभात् ॥ २१ ।। पपिच। निर्यवासरजीपपिण्करणिं पुर्वन्तदोप्णैः करे- जि रविदिम्पसम्परतलदस्ताचलं चुम्यति । किचलोपतम.फलपकलनासानायनानं नना- भूमपानपुरापदिपनार जगजायते ॥ २२ ॥ (किस पिन्टो) दिपन्नः।

·काव्यमाला। (ततः प्रविशति ब्राह्मणवेपो युधिष्टिरो भीमसेनादयश्च) सहदेवः-इत इतः। (सर्वे परिकामन्ति।) -वत्स सोदर वृकोदर, परपुरंजय धनंजय, मण्डितपा- ण्डवकुल नकुल, द्विपदुःसह सहदेव, इह हि महाराजसमाजे न जाने कमवलम्बिप्यते रंधावेधकीर्तिवैजयन्ती । भीम:-(विहस्य ।) आर्यों वेत्ति निजां न विक्रमकलां वं विश्वरक्षामणिः किं मोऽस्य किरीटिनो न घटते द्रोणेन यस्योपमा । माद्रीनन्दनयोनरेन्द्र विनयच्छन्नं हि वीरव्रतं न भ्राता स तवास्ति यस्य पुरतो राधां परो विध्यति ॥ २३ ॥ अर्जुन:- दुर्नमं यदि मुरारिकार्मुकं दुर्भिदं यदि शरव्यमुच्छ्रितम् । दुर्जया यदि च राजमण्डली तटाभो द्रुपदजा न दुर्लमा ॥ २४ ॥ नफुल:-निविलनरेन्द्रवृन्दाधिष्ठितान्मञ्चसंचयानपास्य मुनिप्रायवि- प्रजनपरिगृहीने मञ्चमारोहामो वयमपि विप्रवेपधारिण एव । (गर्व समारन्ध यथोचितमुपविशन्ति ।) (नेपथ्ये ।) इंदी इदो कुमारधिजुण्णो भट्टिआरिआ । युधिष्टिर:-प्रामवषा स्वयंवरयित्री। (ननः प्रति मटाया दोपदी बन्दी गरी च। (परिक मितकैन) धृष्टद्युन्न:- (एक गोजीर) कथं नातद्रुपदमनुग्रहीतुं महर्षयोऽपि न्द्रयंदरखात्राममध्यामते । तदेतानम्यहंयामि । (प्रश्रयमानि यदा।) दम्यादत्र टन्यं त्वममि ननु मुने कस्य नो माननीय. म्दां वन्द याददल्लय हितमदमि कवे त्वांनुये भारतम्य । र या लाप... Eमारी भी।'

·१ अङ्गः] बालभारतम्। G विश्वामित्रः पवित्रं जगति विजयते काममने नमते विश्वप्रष्ठे वसिष्ठे कृतनतिरपरान्तौमि हर्षान्महर्षीन् ॥ २५ ॥ (द्रौपदी प्रणमति ।) धृष्टद्युम्नः-(अन्यतोऽवलोक्य ।) लक्ष्मीसंवननैर्भुजैर्नृपतयः खस्त्यन्तु वः खागतं नन्वेते गृहमेधिनां धुरि वयं यचूयमभ्यागताः । दृष्टः केन भवादृशां पुनरियान्पूज्यः समाजो जग- त्युत्कण्ठा भवतां च संप्रति पुरः सेयं स्थिता द्रौपदी ।। २६ ॥ सखी-ईदो इदो भट्टिदारिजा । जम्याहिवाहिणो, वासमाविसेदुन् । युधिष्ठिरः-(सत्यहमवलोक्य खगतम् ।) हहो लोचनचकोरौ, युवा- मप्यातृप्तेः पिबतं द्रौपदीवदनेन्दुचन्द्रिकाम् । कण्ठे मौक्तिकदाम गण्डतल्योः कार्पूरमच्छं रजः सान्द्रं चन्दनमगके विचकिलसक्शेखरं मूर्धनि । तन्वी गाढमियं चकान्ति तनुनी चीनांशुके विभ्रती शीतांशोरधिदेवतेव गलिता योनि द्रुतं गच्छतः ।। २७ ।। भीमः-(ौपदीसंभाषणमनुसंधाय । खगतम् ।) श्रोणीवन्धस्त्यजति तनुतां सेवते मध्यभाग पञ्चां नुक्तास्तरलगतयः सनिता लोचनाभ्याम् । धत्ते वक्षः कुचसचिवतामद्वितीयं तु वक त्वद्नात्राणां गुणविनिमयः कल्पितो यौवनेन ।। २८ ।। अर्जुनः-(गतम् ।) दय, मारय चक्षुषी पारणम् । पुरनो द्रौपदी । अलाः खल क्यो विशेपोचितमधुना संभाव्यते शारीस्तरबाबुतूहलि मनदेगतिशिक्षारति- नित्यं दर्पणपाशिना सहचरीवर्गेन चाचार्यकन् । प्रौदलीचरितानुत्तिषु रतो पाल्पेऽति जानना- पत्तोगरोहिनि चौदने गहमां कोऽप्येष रम्य मानः ॥२९॥ १. तो भईरान, पारिन्।' (प. . 4 ·८ काव्यमाला। नकुल:-(स्वगतम् ।) नेने, यथाशक्ति विस्तारं भजेथाम् । स्मितपरिचयावृत्तिर्वाचामपाङ्गतरङ्गितं नयनरचितं पादन्यासो नितम्बभरालसः । अहह सुतनो-लासूत्रैः कृतं पदमङ्गके वहतु मदनः शोभामात्रं धनुर्ननु संप्रति ॥ ३०॥ सहदेवः----(स्वगतम् ।) क्षणं चक्षुपी, निमेपदोपमपाकुरुतम् । इदमरे हृदयलेह्यममानुष्यं लावण्यम् । तरगय दृशौ मनावस्थगय दिङ्मुखान्युत्पलैः करौ वलय जायतां सरसिजाकरो जगमः । विहस्य पुनरुक्ततां सुतनु लम्भयैकावली- मुदञ्चय मुखं भवत्वयमकाण्डचन्द्रोदयः ।। ३१ ।। बन्दी-(तारखरमास्थाय ।) सकलभुवनरक्षासस्ततन्द्रा नरेन्द्राः शृणुत गिरमुदारामादराच्छ्रावयामि । इह हि सदसि राधा यः शरव्यीकरोति स्मरविजयपताका द्रौपदी तत्कलत्रम् ॥ ३२ ॥ सखी-कथं विश्रमताण्डवितभ्रूमञ्जरीश्रमरपलिलाञ्छितेन नयनोत्पल- खण्डेन पूर्णमानं पिबदिव द्रौपदीवदनलावण्यामृतमितोऽमिमुखं वर्तते नरे- न्द्रचक्रम् । वन्दी-अहह कुसुमायुधस्याप्रतिहतं भगवतः शासनम् । यतः । न्यस्तं ताण्डवितनु चक्षुरमुना कण्ठो लठत्पञ्चमः संवृत्तोऽस्य करोत्ययं च तरलं हारं करान्दोलनैः । मिथ्यासौ मयते स्थितो भणितिभिः किं चैप वैपच्चिको यत्सत्यं मदिरा विनैव मदनो यूनां मनोन्मादभूः ।। ३३ ।। मई विकया सर्व एव धनुरारोपयितुं संरभन्ते । इतः प्रमृलादर्शपुस्तके प्राकृतं सक्ला केलं तच्छायैव लिराितास्त्रि.

·१बहः ] बालभारतम् । धृष्टद्युम्नः-हहो कंदर्पचण्ड, निवार्यतामियमहमहमिका महीपाला- नान् । पन्दी-(किंचितुर्थः ।) सर्वे कार्मुककर्मठाः क्षितिभुजः सर्वेऽपि शृङ्गारिणः सर्वे माननदोद्धताः शृणुत ने वन्धं वचो यन्दिनः । दुर्धर्ष धनुरच्युतन्य पणितं तच्चाध्यवस्यत्व सौ वय साम मर्दि तद्धितनमं बीटा वगःखप्टिनी ॥ ३४ ॥ (म परिग मितरेन।) पन्दी-(पदी प्रति ।) संभोमष्टि गनागनानि पुरते या चन्द्रवादिने नया रानमयोऽनगर लगा दीग्गाया. सन । पनिदनाममार्गशीलात मनः त्या मामलेगा॥ १५ ॥ पानी-पदनि. नागन एप । न. जापती --- - साली-- - F- 2 -

·१०
काव्यमाला।
हे भृमुजो जयबपि धपि धच
मुक्त्वार्जुनं तु मुवि विध्यति कोऽत्र राधाम् ॥ ३७ ॥
द्रौपदी-नमो नमस्ते द्रोणाय कलगोद्भवाय ।
(सर्वे परिकासितकेन।)
वन्दी-
दूरोदश्चिमरीचिरत्नरचनाचित्रं तनुत्रं तनो-
रुकृत्य त्रिदशेश्वराय ददतो यस लितं च पा ।
पाञ्चालीवदनेन्दुसुन्दरतया तेनैव पर्यश्रुणा
सोऽयं पश्यति दुर्धरं धनुरिदं राधां च राधासुतः ॥ ३८ ॥
(विचिन्स ।) अहो महाप्रभाव भार्गवं धनुः । यदमुना मन चक्षुर्ज्ञानमुन्मी-
लितम् । येनास्य प्रभावं [च] भावं च भूपतीनां प्रत्यक्षमिव पश्यामि ।
सखी-सखि, दानकीर्तिसतर्पितभुवनकर्णः कर्ण एपः।
द्रौपदी-यो दुर्योधनप्रसादलब्धचम्पाधिपत्यः ।
वन्दी-(विहस्य खगतम् ।) अहो महात्मनामपि कैतवानुगृहीता वृत्तयः ।
यदेपः
दुर्नम दहनसंभवं धनुः संगये न च सतां प्रवृत्तयः ।
अङ्गराज इति चिन्तयन्निमां भापते ब्रज पुरः कुरुद्धहः ।। ३९ ।।
(सर्वे परिझामितकेन ।)
स एव----(प्रकाशम् ।)
यौवराज्याभिषेकाहों वीरो दुर्योधनानुजः ।
दुःशासनो महावेप एप मञ्चं विमुञ्चति ॥ १० ॥
सखीयो दुःशलप्रभृतीनामेकोनशतस्य ज्येष्ठः, कनिष्ठो दुर्योधन-
नरेन्द्रस्य ।
धृष्टद्युम्न:---(वगतम् ।) यथार्थनामा दुःशासन एवायम् ।
चापं प्रति त्रिचतुराणि पदानि दत्त्वा
कृष्णाहठपहनिमिचविषण्णचेताः ।
दुःशासनो नृपतिचक्रविमुक्ततार-
हुंकारलजितमनाः शनकै प्रयाति ॥ ११ ॥

·६ नम] पालमारत । द्रौपदी-अपि नाम चण्डचरित एकः । पन्दी-(प्य 1) नमो नमो विष्णुकोदण्डपणवन्याय । (भगतम् ।) द्रौपदी परिणयन्तनर्जुनं विद्धाधमवलोक्य नायया । दोर्दलं विफलमालनो विदन्तीडयैप बिनतो निवर्तते ॥ १२ ॥ (परिमानितपेन।) पन्दी- गान्धाराधिपतेः पुत्रः सुरल्स बलीयसः । नानुल: दराजन्य राजते नृपतिगुणैः ॥ १३ ॥ द्रौपदी-यो न तदविचरणः भूयते । ससी-जाम् । एतख फिर हदयचिन्तिता निवर्तन्ते भीमसेनाय पुनः - माना । () पन्दी- ·१२ काव्यमाला। -- व्योमः शुकान्निपततस्तरसा निरीक्ष्य नाकनियो बहु हसन्ति सहनतालम् ॥ १७ ॥ द्रौपदी-यो दुर्योधनमगिनीपतिः । धृष्टद्युम्न:-कथं धनुरारोपणपणं प्रत्ययमुदान्ने । वन्दी- दुःशलागुणगणेन रञ्जितो लज्जितश्च कुलराजसंनिधौ । कौतुकागमनमात्मनो वदन्तासनाचलति नो जयद्रथः ॥ १८ ॥ (परिकाभितरेन ।) वन्दी- दुर्योधनो नृपकिरीटविटङ्करल- रश्मिच्छटाच्छुरितपादयुगामुलीकः । हेलाचलच्चमरनर्तितकर्णपूरः शूरः गरासनविदां प्रथमोऽयमाते ॥४९॥ अस्य च पादो वाससि सान्द्रकुङ्कुमरसन्यासप्रसक्ताकृति- र्यातुर्दिग्विजये न यैः प्रणयितां नीतः प्रणामाजलेः। ते प्रत्यग्रकपाल्पात्ररुचिभिस्तारास्सिहारार्थिभिः कङ्कालनतमीप्नुभिश्च मुदितैः कापालिकैर्वीक्षिताः ॥ ५० ॥ द्रौपदीयः खण्डपरशुचूडामणेः कुलालंकरणम् । सखी-आं सखि, स एवैषः । द्रौपदी-अस्तीदम् । किं पुनः समुद्दीपितजतुमवनत्वेन विषागनदा- तृत्वेन च छलाहारी एपः । वन्दी-किमाह महाराजदुर्योधनः । निर्दिशन्तु निजवाहुविक्रम शाईनान्नि धनुपीह पार्थिवाः । सामिमानहृदयस्तु मादृशः कः पणेन परिणेतुमिच्छति ॥ ५१ ।। १.चन्द्रस.

·१ सङ्कः] वालभारतम् । (विचिन्त स्वगतम् ।) कथमभिमानाङ्गीकरणेन परिहार एपः । (परिक्रानितन बारम् ।) स एप भगवतो वासुदेवस्यापि वन्दनीयो बलभद्रः । किं कि कि चु चु चुम्बनैर्म म नुधा वक्त्राम्बुजत्यानतो दे दे देहि पि पि प्रिये नु सु सुरां पात्रे त्रिरे रेवति । ना ना ना वि विलम्बनं कु कु कुरु प्रेम्णा हली याचते यस्येत्यं मदपूर्णितन्य तरसा वाचः स्वलन्त्याकुलाः ॥ ५२ ॥ अपि च । नीलाम्बरं नलिनदान च यस्य भूपा यत्रीतिकारि मधुरं गधु रेवती च । तीराप्रधनुरन इली सहेलं. गौर. न एप से निगानी ॥ ५३॥ दोपदी-६. किराणवार पर। पन्नी-बिगार गापार- २ मिनी-- ! :: ཀr༤ བཅ ༥༽ ང ཨ• ཡུམ་ཀ- - 3 v. ； ·११ काव्यगाला पदी-कादेमी याद । AfPEHP मनन गाया थगिनतीन गाग मात्र माना कामावतार हामि ||", || (Affirffi) पदी- नम्मानणाffHE वा पनाना कानां Aryanyari जि काग ) मायामानानन्दावन नाम यादराममनमा interfew Hधामि गोलमा मारियां। ।। ५.८ ॥ मांग वावगाहairat पिम मीण। नाकामीयजनीपणा JHHAfनया पातान || "१॥ झोपदी- विल गान TEREJA11-1/41 निर्विचामाननी। पद- मार्ग राना HARIHIाना in hifthirma | affणा मानना गmiyazमग मायः ॥ ६ ॥ (afittiffrihi) मादी कि मkिin fimufte) Httim Ekai full मा का गगग frontrtanformatuar या माना11 मादीnt situital .

·१पहः ] बालभारतन् । १५ तन्वनन्य स एप दूपणतः काल्ल्यपुण्यात्मनः पाचपात्रविवेचनं न पदमूत्सर्वतदानेवपि ।। ६२ ।। द्रौपदी-यो पदयनारोऽपि भूत्वा बनान्बादितकादवरीरसः स एन्य गुणो दोगे वा नियवान् । पनी- मगर इनिविगर्भसंभव बन्धने न तु करेग लसते । जन्दु नुगेति गत्यति पूजना पनिहरत्ययं धनुः ।। ६३ ।। (1:21) मितीपतो नेवानां कुलोद्भवः । जयनिय पो दनयोपान पर. ॥ ६४ ॥ नरम यो मिनीने को मारे ग्राम बनि । :: : सुपी वाचनीन्दे : किमि । ६.. :) परी- ३।

·१६ काव्यमाला वन्दी- अस्य वैष्णवमिदं महाधनुः स्वप्रभावविमवेन भूपतेः। अम्बरे मुवि दिशां च संचये दर्शयत्यतनुकार्मुकावलीः ॥ ६९ ।। (परिमानितन।) बन्दी-कथमेते राजानो युगपदुत्थिताश्चापमारोपयितुं विडम्बिताश्च । तथा हि। जातं कीकसभङ्गतः गकपतेर्दोर्दण्डयोः खण्डनं निष्ठ्यता रमठेश्वरस्य बदनाकीलालकल्लोलिनी । जानुभ्यां जगतीं गतश्च तरसा पाण्ड्यः प्रचण्डोऽप्ययं कोदण्डेन न खण्डिताः क्षितिमुजो दामोदरीयेण के ॥ ७० ॥ वन्दी-(मविपादम् ।) हा मन्नं गकुनेः कुलक्षयकरं दुर्योधनं हा नृपं हा भीमं च पितामहं गुरुमपि द्रोणं सपुत्रं च हा । दया यातुधाग्नि पाण्डतनया जीवेम चेदर्जुनो राधायन्त्रमविद्धमत्र न भवेत्कन्या च न द्रौपदी ॥ ७१ ॥ घृष्टद्युम्नः- वैकुण्टकामुकटाक्रमणककुण्टे दोर्दण्डग्वण्टन विश्वण्डितगजचके । द्वान्द्रोपदी नमितकण्टबिलोटिहार- विश्लिष्टयष्टिगणनागुणनां करोति ।। ७२ ।। मुम्बी-किं पुनरेप भरितभुवनः कोलाहलो विपुलः । बन्दी-अवोत्य महर्षम।) धृष्ट विषय हमन मुनिति टापटीनिनि कोदष्ट दिगाटपिट गुरे चात्र गदां मनाने । प्रेहकृतादिनान दरमा कन्याकुलाना विवाददाता कार्य || - ·पालमारतन् । १७ सपिच। नीबनतेषु पदनेषु च भूपतीनां संचारयन्विकचपङ्कजचार चनुः । लभ्येति मगजलगतिः स एप माभ्यर्थनं मुनिजनेन निपिध्यमानः ।। ७१ ।। अर्जुनः-(प-िविरा दाज । चमिमनोय ।) एतक गन्य माई ननु धनुग्ननुप्राणदोर्दण्डचण्टे- देगरपाकाण्डः सपदि परित्न मिसिनोमानेछ । मोग प्रतिका मा पुनरियती म जयवयोगे प्रत्येक पर्यन्वा घरनि तरिनि वा जायते दन्ट का ॥५॥ (T ITE परोपमा ) माया गजमा ·१८ काव्यमाला। वन्दी- आकर्णाञ्चितचापमण्डलमुचा वाणेन यत्रोदर- च्छिद्रोत्सङ्गविनिर्गतेन तरसा विद्धा च राधामुना । (द्रौपदीमवलोक्य ।) तुल्यं मोहनशोषणप्रभृतयः प्रक्षेपकुण्ठक्रमाः कामेन द्रुपदात्मनाहृदि हठान्न्यस्ताश्च पञ्चेपवः ।। ७८ ।। सखी-आश्चर्यमाश्चर्यम् । असलिलाकुवलयोत्पत्तिरकुसुमं कुसुम- कोदण्डकाण्डममत्रतत्रं मनोमोहनमिन्द्रजालमस्या दृष्टिविप्रवीरवदने नि- पतन्ती न विरमति । अर्जुन:-कथं राधावेधानन्तरमियमस्मासु लिह्यति । यतः । जैत्रं तत्रं कुसुमधनुषः प्रेमसर्वस्वदूताः सत्यकाराः प्रणयविततेस्तुष्टये पुष्टियोगाः। विन्यस्यन्तः श्रवसि सुतनोर्मेचकाम्भोजभूषा- मुत्कण्ठन्ते मयि निपतितुं नर्तिताक्षाः कटाक्षाः ॥ ७९ ॥ वन्दी-हा हा धिक्कप्टम् । ध्रुवमिदमुपदिष्टं कैश्चिदाचार्यपादै- यदुत जनकशोकस्यैकहेतुः कुमारी । अकलितकुलगीलोऽप्येप यत्कोऽपि धन्वी द्रुपददुहितुरस्या वाञ्छति स्वामिभावम् ॥ ८० ॥ अर्जुनः-हंहो वन्दिवृन्दारक, किमत्र कुलान्वेपणेन । किं वा मे शीलपालोचनया । धनुरारोपणपणपरिणेया द्रौपदी । (नेपथ्ये।) हंहो ब्राह्मण, त्वामेवं समुदिता नृपतयो मापन्ते- सायकश्च त्वया मुक्तो यत्रं वा तेन चाहतम् । तन्ना वृथा विकत्यख न राधां विद्धवानसि ।। ८१ ।।

·१ कः] वालमारतन् । (पम् ।) रे रे नामण मुच विप्लवममुं श्रुत्यर्थवीथीं लर क्षत्रस्यात्र ननु वयंवरविधावेकाधिकार खितः । नाद्रियने लगदयो दण्डान्वमुर्वीभुनां तत्सकपका के मदिना नेते धमन्ने नृग ॥ ८२ ॥ अनः-(श्री) पन्य द्रोप्तो पनुपि न गुरु मनि देवताय त्यनाभ्यामः सानिरीममुनि । मो नमः शुन नदिन यान काही नपावरमात पुनर्विकालिम।। ८३ ॥ Premrrrrr...

·२० काव्यमाला। नकुल:-आर्य, इमं तालतरुमायुधीकुरु । (भीमस्तथा करोति ।) वन्दी- उत्पाटितमहातालः कृप्तचण्डगदाधरः । विप्रवीरो द्वितीयोऽपि पार्थिवानां पुरः स्थितः ।। ८६ ।। अर्जुन:-(राजकमवलोक्य ।) अयमहमिह विप्रः प्रोतराधारहस्य- स्त्रिभुवनजयमुद्रा द्रौपदी चेयमत्र । कलयथ यदि दोप्णश्चापदण्डप्रचण्डां- स्त्यजत रथगजस्थास्तत्पुरस्योपकण्ठम् ॥ ८७ ॥ वन्दी-(विचिन्य ।) वीर्य वचसि विप्राणां क्षत्रियाणां भुजद्वये । इदमत्यन्तमाश्चर्य भुजवीर्या हि यद्विजाः ॥ ८८ ॥ (अर्जुनस्तदेव पठति।) (नेपथ्ये।) साधु ब्राह्मण, साधु । क्षत्रमागमनुवर्तसे । भीम:--यद्येवम् प्रसर्पतु रणागणे रुधिरकेलिकल्लोलिनी भवन्तु फलिता इव द्विरदमुण्डखण्डैर्दिशः । नृमांसकवलान्तरेप्वपि च सामिलेखैर्मुखैः कृतान्तजयमङ्गलं विधतु ध्वनि फेरवाः ॥ ८९ ॥ (हति निष्क्रान्ताः सर्वे ।) इति महाकविश्रीराजशेखरकृते प्रचण्डपाण्डवारनानि वालमारते नाटके राधाचेघो नाम प्रथमोऽ.. ।

·तत्रैव गोत्रे संप्रति तु- चण्डातकः-मनियम, नि १.प्राकृतच्छायास्त्र वा मन्दीमा २ महः ] दि । (गत प्रशिकी - men विदुर:- ना देवादिव्यपढेरुदननगजुषो निम्यागी विप्वक्सेनादताराद्विजयिनि नगना। हे विश्वे लोकपालाम्त्वमपि यत. मिन्दोरन्यस्य दृष्टो यदि निक:: : : वाच्यं यत्र दुनक्षत्र :;" लोनः मान्दद शैलपै. रिनंदन द्यूत लिन नामादिः aram पुरुपः-आर्य धर्मादार विहान T चरा एवं मत्रयन्ति- रणन्नपिन्ग रामदारकाः करणन्नपिक्रिष्पिानुन्दरतालियः। भवन्ति भवनागपेऽनययनन्दन्य प्रसन्नदिनन्तानिन इह तर विदुरः--तिमिगिलगिलन्यागेऽयं ; ", श्रीनिर्वासनडिण्डिमो घनदः - सत्योत्सारणघोषणा नट zi द्वारं दुर्यगसां परामवदं : द्यूतं दुर्नयवागिविनिमय पुरुपः-आर्य धर्मावर विटा, 1 विदुरः-चण्डातक. iii) १३ . A । -- ·२२ काव्यमाला। निसर्गरक्तः कलत्रेपु, विनयभङ्गुरो गुरुयु, प्रसादनिठो मृत्लेषु महाराज युधिष्ठिरः । तस्किमिति तत्रैप कौरवेन्द्रस विशेपपरिस्पन्दः । विदुरः-किमुच्यते-- युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः स्कन्धोऽर्जुनो मीमसेनोऽस्य शाखाः माद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्धे मूलं कृप्यो ब्रह्म च ब्रामणाश्च ॥ ५ ॥ (विचिन्स ।) कौरवपतिस्तस्य प्रत्युदाहरणम् । दुर्योधनो मन्युमयो महाद्रुमः स्कन्धः कर्णः शकुनिस्तस्य शाखाः । दुःशासनः पुप्पफले समृद्धे मूलं राजा धृतराष्ट्रो मनीपी ॥ ६ ॥ यदयमाहूय वारणावतात्प्रेमप्रणयाभ्यां नाम शकुनिकर्णकुरुपतिप्रेरि- तेन धृतराष्ट्रेण युधिष्ठिरोऽभिहितः-'यदुत वत्स युविष्टिर, दुर्योधन- कारिते सदसि भ्रातृछूतं प्रवर्तयितव्यम्' इति । चण्डातकः ततस्तेन कि प्रतिपन्नम् । विदुरः-यत्पाशसंयतो वन्यः करी प्रतिपद्यते । तथा चाभिहितं तेन- राजसूयक्रतोर्यन्वा पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः । आहूतो न निवर्तेय द्यूताय च रणाय च ॥ ७ ॥ पुरुषः-अत एवाहं शकुनिना प्रगुणीकृत्याक्षप्रसारं शारफलकं समर्प्य च संप्रेपितोऽस्मि सभामध्यम् । तदार्य, कथयस कि कारणं दुर्जयत्वे । विदुरः-श्रुतो मया कुड्यान्तरितेन शकुनिना सह मन्त्रयमाणो -- घ तत्रोत्सर्पिणि राजसूयसमये राज्ञः पृथाजन्मनो द्वीपेशैविनयान्वितैरुपचितं चित्रैर्महाप्राभृतैः । प्रत्यक्षीकृतवान्यदस्मि विभवं कोपाधिकारे स्थित- स्तेनाद्यापि निरौपधो मनसि मे दाहज्वरो वर्तते ॥ ८ ॥ १. अयं श्लोकोऽग्रिम भी महामारतस्थी.

·२ माः पालमारतम् । २३ मपि च गान्धाराधिपते मातुल, मायामये मयसभाषितले महान्यु त्यक्त्वा ततो मजति मय्यनभिज्ञभावात् । यत्कृष्णया विहसितं सह फाल्गुनेन तन्मे मनः कुसुमलावमिदं लुनाति ॥ ९॥ (नेपथ्ये ।) देवश्चन्द्रकुलप्रतापतिलकः पादुण्यवाचस्पति- वीरो निर्मलकीर्तिनिर्जरगिरिभूखण्डविद्याधरः। कृत्लद्वीपजयैकलम्बितमहाश्वेतातपत्रोन्नतिः पाण्डोः पाण्डुयशस्करो विजयते पृथ्वी पृथानन्दनः ॥ १० ॥ चण्डातकः-युधिष्ठिरवन्दी पठति किनरकण्ठ एपः। (पुनर्नेपथ्ये।) नाले शौर्यमहोत्पलत्य विपुले सेतौ समिद्वारिधेः शश्वत्खनभुजंगचन्दनतरौ कीडोपधाने प्रियः । बालाने चयकुञ्जरत्य सुदृशां कंदर्पद चिरं श्रीदुर्योधनदोप्णि विक्रमघने लीनं जगन्नन्दति ॥ ११ ॥ चण्डातकः-एष दुर्योधनमागधः कलकण्ठो नाम । विदुरः-संप्राप्तावेतौ युधिष्ठिरदुर्योधनौ सभाम् । एते च भीष्मद्रो- णकृपहार्दिक्यकर्णसोमदत्ताश्वत्थामादयो भीमसेनः कौरवेश्वरभ्रातृशतं च प्रविशति । तदावामपि प्रविशावः । (इति निष्क्रान्तौ।) विष्कम्भक। तत. प्रविशति युधिष्टिरो भीमसेनश्व, दुर्योधनः शकुनिश्व, तयोष ताम्वूलकर चाहिन्यो सुनन्दा सुरेख च ।) युधिष्ठिरः- विवर्तयाक्षाशकुने शारक्रीडां प्रवर्तय । धृतराष्ट्रस्य पाण्डोध ममाज्ञामौलिमञ्चति ॥ १२ ॥ १. उदाहतोऽयं लोकः क्षेनेन्द्रमौचिसविचारच याम्, ·२१ काव्यमाला। किं च। - राजसूयक्रतोर्यज्वा पाण्डवोऽयं युधिष्ठिरः । आहूतो न निवर्तेय द्यूताय च रणाय च ॥ १३ ॥ शकुनि:-(दक्षिणं वाहुमुद्यम्य ।) हो हस्त कृतास दानसलिलप्रक्षालित वस्ति ते लोकेष्वक्षविचक्षणश्च शकुनिः खानेऽपि भक्तस्त्वयि । वीरे माननिधौ पराक्रमघने तदागिनेये मम श्रीः पार्थप्रथमादपास्य भवता कार्या हि दुर्योधने ॥ १४ ॥ दुर्योधनः-तदार्य, पणः क्रियताम् । युधिष्ठिरः- हारोऽयं केरलस्त्रीविहसितशुचिभिः पतिभिर्मोक्तिकानां शुक्रेणैकाकृतीनां कृतसकलसभागर्भचन्द्रोदयश्रीः । प्रातृबूते पणो मे रजनिचरवतेरर्जितो राजसूये यस्यैतन्मध्यरत्नं छुरयति ककुभः कौडमीभिः प्रमाभिः ॥ १५ ॥ भीमः--भवतस्तु कः पणः । दुर्योधनः- राजावलीक्रमायातो गजकोषः पणो मम । शकुन्तलाद्याभरणैर्यः पुनाति च पाति च ॥ १६ ॥ (उभौ क्रीडतः।) शकुनि:-जितं जितं महाराजदुर्योधनेन । हहो युधिष्ठिर, हारि- तो हारः। (दुर्योधन. सुरेखायाः कण्ठे परिधत्ते ।) सुनन्दा-(हसन्ती ।) हंहो महाराज दुर्योधन, युधिष्ठिरकण्ठनिवे- हारं समर्थास्मादृशजनयोग्यं यत्करोषि तन्न रोहिणीवल्लभ- । मीमा-साधु सुनन्दे, साधु । उचितमभिहितम् । १. आकाशस्थगृहविशेषेण, स च सर्वताराभ्यः कान्तिमानस्थूलच. नु ·२ सा..] सरेशा-यि सारनीने ननिनियाणा । महानिः-(-1) पनिभावती मुरेना । (नामा ।) जन्ः पनः जिताम् । चुधिष्ठिरः-संपादिता तानासाना तान्नान् । साबुनिः-(एम) दुर्योधने नीति कथं धर्मराजो विरमति । नन्दधुनै प्रतिज्ञातम्-'जातो न निवर्तेय पूताय च रणाय च । युधिष्टिरः-(मनन्दामार व गरम् ।) यवम् कुर्वन्त्यो नयनरपाङ्गतरतीर्घायुपं मन्नयं तन्वन्त्यो हदि रागिणां रतिमहावत्तीविरामाङरन् । न्यत्सन्त्यो मदिरामदन्स च हठात्कांचिन्मनोहारिता- न. धमधुमपाप्डुभिरिमा वाराङ्गना मे पणः ॥ १७ ॥ भीमा-भवततु कः पणः । दुर्योधनः- नुघावीची मुचां वाग्भिर्विनमावलिगकुण्डलः । मनापि वारनारीणां लरलेरो गणः पणः ॥ १८ ॥ (भी जीढतः।) शनिः-जितं जितं महाराजदुर्योधनेन । दुर्योधनः-सुरेखे, त्वनेतासा सुनन्दाप्रभृतीनामधिष्ठात्री भव । सुरेखा यत्कुत्पतिराज्ञापयति । (अपमात ।) सुनन्दा-धर्मनन्दनो यदि पुनर्जयन्नति सुरेखाप्रभृतीनां तदहमप्य- विष्ठात्री जातिप्ये । शनिः-लपरः पणः क्रियतान् । युधिष्ठिरः- निरर्गलविनिर्गलगुलगुलाकरालैंगले- रनी तडिति ताडितोड्डमरडिण्डिमोड्डामराः । मदाचमनचक्षुरप्रचुरचञ्चरीकोच्चयाः पणः परिणविक्षनक्षततटान्तरा दन्तिनः ।। १९ ॥ . .

·काव्यमाला। भीमा--भवतस्तु कः पणः । (दुर्गापनमा परी । टमी कीमत।) शकुनिः-जिता दन्तिनः । दुर्योधनः-(नेपथ्यं प्रति ।) दुःशासन, शूतदन्तिनां प्रणेता त्वं भव । (नेपथ्ये ।) यदादिशयार्यदुर्योधनः। शकुनि:-अपरः पणः क्रियताम् । युधिष्ठिरः- झणज्झणितकिङ्किणीमुखरकंघरासंघिमि- र्युतास्तरुणतित्तिरिच्छदमनोहरैर्वाजिमिः द्रुणाकघनपट्टिशत्रिशिखखगिनः स्तम्भिनो स्थाः प्रचलकाञ्चनध्वजमहापताकाः पणः ॥ २० ॥ (उमौ क्रीडतः।) शकुनिः-हारिता रथाः । दुर्योधनः-(नेपथ्य प्रति ।) सखे अगराज, वं रथानां नेता भव । (नेपथ्ये । यदादिशति कौरवेश्वरः। शकुनि:- :-अपरः पणः क्रियताम् । युधिष्ठिरः- महीधरधरासु ये सनिनदं पतद्भिः खुरै- लिखन्ति च पठन्ति च स्फुटतरं टकारानिव । विरोचनयावलीकुलमुवां स तेषामयं पणः पवनरंहसां मम तुरंगमाणां गणः ॥ २१ ।। (उभी क्रीडतः।) शकुनि:-जितं जितं महाराजदुर्योधनेन । दुर्योधनः-मातुल, त्वमेषां तुरंगमाणां भर्ता भव । - ·२ बरः] चानमारनन्। २७ शमुनि:-यदा महाराजः । (रागारगुदिन) कि पाजिमिः किन गरे फिगयो रवी सापतकं न घृतये धरणी पगोऽस्तु । एकातपत्रमिदमध चिराय राज्यं धर्मात्मजो भजतु वा धृतराष्ट्रजो वा ।। २२ ।। युधिष्ठिरः-यवन् ऐलः प्राक्स पुलरवाः प्रभुरभूधयोर्वगी वल्लभा दुप्यन्त. स च योऽप्यसूत भरतं शाकुन्तलं शान्तये । श्रीमाशंतनुरग्रिमः स च सतां गद्दाकलत्रेण य. स्तत्सिंहासनमन्चुराशिरशनां शासन्महीं मे पणः ॥ २३ ॥ भीमः-भवतस्तु कः पणः । (दुर्योधनस्तदेव पठति ।) (नेप-ये।) राजन्युधिष्ठिर नराधिप कौरवेन्द्र वंशे युवां भगवतो भवशेखरस्य । द्यूतं न युप्मदुचितं ननु चिन्त्यतां च कैः क्षत्रियर्वसुमती पणिता पुराणैः ॥ २४ ॥ युधिष्ठिरः-भोः सभासदः, कथं किल राजसूययज्वा प्रतिज्ञातमर्थ कदर्थयति । दुर्योधनः-हंहो सभ्याः, अक्षधर्मा अपि न निषिध्यन्ते । (उभौ झोडतः।) शकुनि:-जितं जितं महाराजदुर्योधनेन । दुर्योधनः-वयमहमस्य राज्यार्घत्याधिष्ठाता । शकुनि:-अपरः पणः क्रियताम् । युधिष्ठिरः--किं नामावशिष्टं यत्पणीक्रियते । शकुनिः-किं नामापहारितं शरीरे तिष्ठति । शरीरधना हि राजानः । A ·૨૮ काव्यमाला। - युधिष्ठिरः-ययेवम् नियन्ति यस्य वदनादितथा न वानो यो राजगूयविधिनिधूतपापपकः । सोढा न चानुजमहाविरहरा योऽस्मि- न्सोऽयं स्वयं तव पणः प्रथमः पृथाः ॥ २५ ॥ भीमः-(म्बगतम् ।) कथमात्मापि पणीकृतः । अहो सत्यसंधता आ- येयुधिष्ठिरस्य । (प्रकाशम् ।) भवतस्तु कः पणः । दुर्योधनः- हेलानमन्नृपकिरीटविटककोटि- केंकारिरत्नचितकाञ्चनपादपीठः । वैतालिकैः स्तुतसमस्तजयोत्सवश्रीः सोऽयं स्वयं प्रतिपणस्तव कौरवेन्द्रः ॥ २६ ॥ (उभी फोडत ।) शकुनि:-जितं जितं महाराजदुर्योधनेन । युधिष्ठिरः-जितोऽस्मि । तन्नियोजय कृत्ये । शकुनि:-पुनरपरः पणः क्रियताम् । युधिष्ठिर:-कः पुनरपरः पणः । शकुनिः-प्रातरः। युधिष्ठिरः- यो मन्थानकरः ऋतौ निजकुलप्राकारबन्धश्च यो दोा यः प्रसभं व्यधत्त च जरासंधस्य संधिच्छिदाम् । सोऽयं हप्तहिडिम्बडिम्बविजयी वीरस्त्रिलोकाद्भुतं भीमो भीमपराक्रमः पृथुगदाव्यग्राग्रपाणिः पणः ॥ २७ ॥ भीमा-भवतस्तु कः पणः । दुर्योधनः- संकर्पणान्निजतनूज्ज्वलकीर्तिराशेः सार्ध मयाधिगतदिव्यमहारहस्यः । - ।

·२ साः] पारगारनन् । लमोदरस्य मम सोदर एप वीरो दुःशासनः प्रतिपणोऽत्व वृकोदरन्स ॥ २८॥ (भीमनः।) शनिः-जितं जितं पौरयराजेन । अपरः परः क्रियताम् । युधिष्ठिरः-- कर्णप्रावरण सहकचरणानधाननैः किंनरां- त्यस्तुल्यगितावलीमुखमुखर्यक्षांश्च रक्षांसि च । निर्जित्या कनकाद्रितो जनपदान्यो राजस्यक्रतो सम्राजं कृतवान्सुधिष्ठिरमलं सोऽयं किरीटी पणः ॥ २९ ।। भीमा-भवतस्तु का पणः । यो भार्गवाद्भगवतोऽर्जितचापवेदो द्रोणेन तुल्यगरिमा मन धर्ममित्रम् । स प्रीणितार्थिजनवान्भिररितकर्णः कर्णः स्वयं प्रतिपणोऽन्य धनंजयत्य ॥ ३० ॥ (उभौ नीडतः।) शकुनिः-जितं जितं कौरवराजेन । तदपरः पणः क्रियताम् । युधिष्ठिरः सौहार्दात्मणयादय प्रथिमतः तेहातिरेकाच वा यो देवेन रयाशिनापि समरं हिला कर लम्भितः । पाश्चात्यक्षितिपालनिर्मलयश.प्रस्तारहारान्हर- न्सोऽयं ने नकुलः कुलैकतिलको युद्धप्रवीणः पणः ॥ ३१ ॥ भीमा-भवतस्तु क. पणः। दुर्योधनः- नकुलत्यापि ते नातुर्माता प्रतिपणो मम । विनकीर्तिमहानावि विकर्णः कर्णधारताम् ॥ ३२ ॥ (उभौ ऋडत.) शकुनिः-जितं जितं महाराजदुर्योधनेन । तदपरः पणः क्रियतान् । Ayun ·काव्यमाला। युधिष्ठिरः- हेलालोडितपाण्यकेरलवलो यः सिंहलालचय- प्रासंक्षुभ्य विभीपणेन तरसा दूरात्करं लम्भितः । नित्यं रावणनिर्जितामरहृतैर्यः संभृतो भूषणैः सौम्यश्रीः सहदेव एष स पणः क्षत्रैकचूडामणिः ॥ ३३॥ भीम: -भवतस्तु कः पणः । दुर्योधन:-अनिर्जितो भ्राता विकर्ण एप मम पणः । (उभी क्रीडतः ।) शकुनिः-जितं जितं महाराजाधिराजेन । तदपरः पणः क्रियताम् । युधिष्ठिरः-कि नामा[प]हारितम् । कः पुनरपरः पणः क्रियतान् । शकुनिः-धर्मदारा द्रौपदी । युधिष्ठिरः- संभूता द्रुपदाध्वरे हुतभुज. पाण्डोर्नृपस्य नुया राधावेधमहापणेन विजिता राज्ञां पुरः पश्यताम् । भूभृन्मौलिमणीन्द्रदीधितिजलैयों लातपादाम्बुजा सा देवी विनयाभिमानवसतिः कृष्णा वितृष्णा पणः ॥ ३४ ॥ भीमः-भवतस्तु कः पणः । दुर्योधनः- ज्येष्ठत्वात्पाण्डुपूज्यस्य धृतराष्ट्रस्य या स्नुषा । सा देवी देवरवती मम भानुमती पणः ॥ ३५ ॥ सुनन्दा-(खगतम् ।) एप स ज्येष्ठाभिः कनिष्ठानां विनिमयः । (माँ क्रीदत.।) -जितं जितं महाराजदुर्योधनेन । r:-दुःशासन, आनीयतां द्यूतदासी द्रौपदी ) . (नेपथ्ये।) यदादिगति पाण्डवकौरवेश्वरः । दुर्योधनः-अपरः पणः क्रियताम् ।

·२ स] - युधिष्टिर:- पपान्तरमनीति प्रतिमानि । दुर्योधनः- वर्षाणि हादगारणे मह तिष्ठन्तु निठया । भशातचया वर्षमाययोधि जीयते ।। ६ ॥ (मितिमामानाशी । उभी मो.) शनिः-जित जितं महाराजदुर्योधनेन । (नेपथ्ये ।) पञ्चाना या फल द्रुपदमखविधावनुतं जन्म यस्याः पूता या राजनूगवभृथपरिगमे मत्रपूत. पयोभिः । तामेतां द्यूतदासी कुत्पति नियमं मूर्तिं कृत्वा मयान्तः केशेप्याकृप्यमाणां शृणुत नृपतयो यस्य शक्ति. स पातु ॥ ३७ ॥ दुर्योधनः-कथमयं सपादितमदाज्ञः सद्रौपदीको वत्सो दुःशासनः प्राप्त । (ततः प्रविशति यथानिर्दिष्टा द्रौपदी दु शासनश्च । दु.शासनस्तदेव पठति ।) सुनन्दा-(महसोपसत्य हत्तानोटं नाटयन्ती ।) दुःशासन, मुश्च मुच्च पा- चालीकेशपाशन् । दुःशासन:- (तामपनुद्य समन्तादवलेक्य विहम्य च ।) यन्मुक्त स्फारतारध्वनिभरितसभाकुञ्जगर्भः सरोपं हुंकार. कातराणां तरलितहृदयः फाल्गुनत्याग्रजेन । कुर्वद्भिर्हारवल्लीनहननिविडिताङ्गुटकूटान्नृपैस्त- न्यस्ता खड्नेषु रत्नत्सरुषु सरभसं संप्रहाराय हस्ताः ॥ ३८ ॥ सुनन्दा-(पुन. पानिमोटनं नाटयित्वा ।) अन्बाचुन्वितपल्लवानां बहुना तेहेन धृष्टद्युन्नो येषां पुष्कलवेणिवन्धनकरः स आस्ते रात्रिंदिनम् । चण्डं पाण्डवगेहिन्याश्चिकुरे रे कर्पता त्वया किं दुःशासन दु सहाः कवलिता हालाहलामाकुराः ॥ ३९ ॥ १. प्राकृतच्चायेयम्. , ·काव्यमाला। द्रौपदी-या दुःगारान, गुच मुन केगपाराम् । कयमेरुवन्ना भुत्या गुरुनरेन्द्रपुरतः संचरिगे। दुःशासन:-(मि।) नन्वपनगाम्गेकवलतां कोटेंवी करणेन । (यहु- यत्रतापनगनं नाटगन् ।) यायनैकं द्रुपददुहितुः कृप्यते वनमसा- तत्सानेऽन्यद्भवति पिटधतावद ततश्च । खिन्नं चैतन्मम करतलं वाससां चैप राशि- स्तन्मन्येऽसौ त्रिभुवनमनोमोहिनी वेति विद्याम् ॥ ४० ॥ द्रौपदी-भो दु.शासन, मग किमपतिव्रताजनोचितं करोपि । दुःशासन:-अये पाश्चालि, पचानां कलत्रं भूत्वा किमपि नीटसे । (साक्षेपम् ।) हे द्रौपदि त्वमसि कात्र पतिव्रतानां कि दृष्टपञ्चपुरुषा वनिता कलत्रम् । दुर्योधनस्य तदिम भज वाममूरु- मास्फालितं मुकुलिताङ्गुलिना करेण ॥ ११ ॥ द्रौपदी-(तदनादृत्यातलिं यद्धा ।) हंहो सभासद्मस्थिता गुरवो नरे- न्द्राश्च, द्रौपदी निर्णयं पृच्छति । (नेपथ्ये ।) द्रौपदि, विकर्णस्त्वामाह-कीदृशो निर्णय.' । द्रौपदी-किमहं प्रथमं हारिता द्यूते आत्मा वा धर्मनन्दनेन । (नेपथ्ये ।) प्रजावति, तवायमभिप्रायः-- यद्यहं हारिता पूर्व भवामि घ्तकिंकरी । आत्मा वा हारितः पूर्वं तदा नासि च हारिता ॥ ४२ ॥ शासन:-अरे रे अकर्णविकर्ण, सभामध्यमध्यासीने भुवनपता- या ने किमित्थं प्रलपसि । १. कोटवी नमात्री.

·२ अहः ] बालभारतम् । ३३ .) (प्रविश्य ।) विकर्णः-(साक्षेपम् ।) यूतं क्षत्रकुल व्रतं न स भवेजेतुः पणः खामिनः संरम्भः किमकाण्ड एव भवता सद्वर्त्म यत्त्यज्यते । भो दुःशासन कः क्रमो द्रुपदजाकेशाम्बराकर्षणे दुर्वृतं क्षमते न कस्यचिदयं भ्राता विकर्णस्तव ॥ ४३ ॥ दुर्योधनः-(समुकुटीवन्धम् ।) अरे रे धार्तराष्ट्रवटो, वाचाटोऽसि । विकर्णः-तदद्यप्रभृति न्यायवादी विकर्णोऽत्र भवद्भ्यो यद्यहं वहिः । तयूयं शतमेकोनं षट् च संप्रति पाण्डवाः ॥ ४४ ॥ दुर्योधनः -तदतिमुह्यतस्तव कतरः पन्थाः। विकर्णः- यां मे वलः स बलवान्दलितप्रलम्बां शिष्येषु सत्सपि महत्सु गदामदत्त । सा मे यदादिशति हस्ततलावतीर्णा दुर्वृत्तखण्डनविधौ मम सोऽत्र पन्याः ॥ १५ ॥ (समन्तादवलोक्य ।) क्षत्रैकत्रासचिन्ताकुलमनसि नभःसिन्धुपुत्रे पवित्रे द्रोणे द्राश्मधु शुभं वलयति शकुनौ शिक्षयत्यक्षशिक्षाम् । कणे कर्णान्तिकस्खे हसति कुरुपतौ दृष्टयः पाण्डवानां द्रष्टुं दुःशासनं च क्षितिपतितिलकं यान्ति धर्मात्मजं च ॥ १६ ॥ (दुःशासनः "हे द्रौपदि' (२।४१) इलादि पठति ।) विकर्णः-(विचिन्त ।) अहो उचितकारिता पाण्डवानाम् । आकर्ण्य कौरवकुमारवलं प्रचण्ड- मत्युलसन्ति गुरुरोपकपायताराः। द्राष्टियो नृपतितंसदि पाण्डवानां हा चुधिष्ठिरमुखं पुनरापतन्ति ।। १७ ॥ १४ कर्पू ·काव्यमाला। "- - (पुनरवलोक्य ।) अहो किमपि महारम्भः सभासदां क्षोमः । च्योतच्चूडामणीनां चलनझणझणत्कारिहारच्छटानां प्रेढोलत्कङ्कणालीकलकलमुखरैदोभिरुड्डामराणाम् । निःश्वासैः साट्टहासं किमिदमिदमितो वेल्लितभ्रूलतानां संक्षोभो भूपतीनां विततमपि सभागर्भरन्ध्र रुणद्धि ॥ ४८॥ (पुरोऽवलोक्य ।) अहो कौरवपतेराज्ञा । अहो सत्यता महीपतीनाम् । i .. ...अस्मिन्महासदसि कौरवपाण्डवीये क्षोभं गते दुपदजाचिकुराञ्चनाभिः। दुर्योधनेन भृकुटी कुटिलीकृता च जाताश्च-भूमिपतयो लिखिता इवैते ।। १९ ।। (सरमसं युधिष्ठिरमुपसृत्य ।) आर्य युधिष्ठिर, प्रतिष्ठस्व वनवासाय । द्यूतहा- रितमनुष्ठीयताम् । (सर्वे समुत्तिष्ठन्ति ।) द्रौपदी-रे रे दुर्योधन, एप रे कचकर्षणापरिभवः आमुक्तवन्धक्रम- स्तित्सत्यमेव चञ्चरीकरमणीयाकेशपाशच्छटा । नखाग्राङ्कुशकोटिपाटितमहादुःशासनोरःस्थली- रक्तोल्लेखिकरेण निश्चितमिदं मीमेन या वध्यते ॥ ५० ॥ भीम:--रे रे दुर्योधन, भीमसेनस्य शृणु प्रतिज्ञाम् । तेनेयं याज्ञसेनी नृपसदसि हठात्केशहस्ते गृहीता । ६. यश्चास्याः कोटवीत्वं वत विदधदितो वाससां राशिकारः । सोऽहं तेनैव रोपारुणनयनपटुः पाणिनोत्पाटितेन त्व हन्ता हन्त वक्षस्तटभुवि रटतो दुष्टदुःशासनस्य ॥ ५१ ॥ मपि च रे रे दुर्योधन, नखक्रकचपाठनत्रुटितकीकसाद्वक्षसः शिरासरणिभिर्मधे रुधिरमुत्फलत्फेनिलम् । १. इयमपि पाहतच्चाया. , ·२ सहः] बालभारतम् । महाञ्जलिमयं रुपा हदि निवेश्य दौःशासने युधिष्ठिरसहोदरः शृणु वृकोदरः पास्यति ॥ ५२ ।। किं चैकलिनपराद्धेऽपि तत्सहचारिणोऽप्यपराद्धारः । ततश्च । द्रोणादुपार्जितधनुर्निगमप्रकर्षा- सर्वानपि सितवतो वयसि प्रकाशे । प्रातृशतं तव हनिप्यति भीमसेनः काले गदाहरणो रणकर्मशौण्डः ॥ ५३ ॥ ततध। दोर्दण्डमण्डलितचण्डगदामहारै- रामूलतत्तडदिति त्रुटितोत्तधेः । दुर्योधनस्य विकटां मुकुटाग्रपाठी द्राग्लोठविप्यति रणे चरणेन भीमः ॥ ५४ ॥ शकुनिः निर्गच्छत वनवासाय । को हि यूतजितानामुद्विजते मौ- खर्येण । (इति निजान्ता. सर्वे ।) इति महाकविश्रीराजशेखरकृते प्रचण्डपाण्डवाररनानि बालभारते नाटके द्वितीयोऽदः। .

·No text on this page.

·कर्पूरमजरीस्थश्लोकानां सूची । ७८ ८. स० हो० पू० अ० स० पू० अतिभपरिरम्भविम० १। २। ३ | वेदईकुसुमपत्तसंपुढं... २। ७। ४४ सकुडममचन्दणं दहदि०३ । २६ । ८६ कोउहा वसचचलवेसा... ४ । १७। ९८ जग्गम्मि मिसरणी...२।६। ४२ गालन्तगोवअवहूपदपे० १।२१। २४ नां च निअगुणगणा० १।३३। ३३ घणमुवष्टिदम कुम० २ । १२ । ४८ मालवणपुगंसवण०३।१९। ८२ घणसारतारणअणाइ गू० २।२१। ५१ बत्थगिएता ते चिक्ष १।७। चन्दपालधरणीहरिणको १।१२। १० अत्याणीजगलोषणाण २।३। ४० चाउहागकुल्मौलिमा० ११११। १० बन्तो निविट्ठमणविभ० ३ । १२ । ७९ चित्ते चिहुदि प सुदि २। ४। ४१ असोजतरुताडपं रनिद०२ । ४७। ६८ डोहन्ति दन्तरमणा गदे । १४ । १२ इस एसआइ विलासुजलाई २ । ४०। ५९ जचणजणिदपसाहगाई २॥ १९। ५० इन देवीस जहिच्छं... २।२२। ५१ धोअसणसोणलोअ० १।२६। २८ जं इमा मसीजलकालका०४ । १३ । ९८ मुका सवणन्तरेण... १।२९। ३० इह कुसुमसरेकगोजराणं ४।१। ९१ १। ९१ जस्सि विकप्पघडणाइक ३।१०। इह जइ वि कामिणीनं...२॥ ४८। ६९ जा चकवहिधरिणी ज० ३।१५। इसारोसप्पसादप्पपदिसु १। ४। जाणं सहावपसरन्तस० ३।११। उन्धानीअन्तिलीलामणि १।३६। ३७ जाणे पहरहाणणा ३।३। ७२ ज्येहिं गोउरेहिं धवल० २।३१। ५७ /जाद कुर्मपलोडमर० १११६ । उहिलण पणभारभदुर...३ ॥ २१॥ ८४ जिएगा पुरो प हरिदा ३।२२ । उभए वि सवणेसु ...२।१८। ५० जे कण्टमा तिउसमुरु०४।२०। १०६ उपरिहिलथपन्भारपी० २ । ३३ । ५८ जे तीज तिवसवलचक्सु २। ५। ४१ जे पवस्त तिउसस्स ३।२४। ८५ एफेण पानिन्जि .१।२७॥ २९ जे रूममुका वि विहूम० १।३१। ३२ दं वासरजीवपिण्डसरितं १।३५। ३७ काठम्मि ती ठविदो...२।१७। ४९ जे मागिरिमेहलाहिँ १।२०। १९ रूपन्ततिभवणे ... जेस्सा दिट्टी तररधवला २।२३। ५१ ४।१८।१०१ फावि वापिदक्राल्हुड० ४।१५। ६८ | पनपाई पसइसरिसाई २।३८। ५९ किं अमेहि तरह पहागाहिं तिरन्तरं वि २ १ ३९ कि नितिने ... २।२८। ५४ परवक्षस्क्सो पुम्भ०२ । ४४। ६६ विहिप्पीदरणसनसदा ।।१६। ९८ परवलिदजोहानिकमरे ३।। ७६ किंगेलपविहिमा ३।१४। सिग्गवास विमाणु०२।२५। ५२ कि मेहतावलावरते.३।१३। ७निसा तल्निपित्थरा तह ४।२। ९२ किसल्सकरवरनादि २॥४२॥ पोसासा हारहीमरिस० ०२।१०। ४६ सीए वि सघटा स्व ३। ९। ७७ पूर्ण दुवे इह पकाइको ३।१०। ८१ कुडिल्ला माता... २।२०। ५० तदो चरत्सटिनु मुनिनु । ४। सुन्तोसरलारसं० ४।२१।१०७ तहा रमपतित्परोन्ह १३४ । पुरवातिल्लारोबा... २१४३। ६४ तादाजुस गरेनु द० २।३७॥ १४ ८४ 7 ·८॥ 1. भो० पृ. अ० लो. पृ० तिसरााणं तरलाण फन०२ । ४६ । ६७ गपणे मज्न विनाशिनि ।३०। ३१ लिगलिगलिगणाहीबाद, २॥ २४ । ५२ मनगो ण तन्नो ण अति ११ २२। २५ तिस्सा दाव परिमग. २।२९। ५५ मरगजमीरतु चरणे २।१३। ४८ तीए निगम्यफलए निवे०२।१५। ४९ मरगमणिगुहा हारलदि३। २। ७१ तेणावि मुत्ताहलमटेण ३। ५। ७५ मा कहि पि अणेण... ३ । ३२। ८९ थोभाणं थणआण कण्ण २।२७। ५३ । माणं मुशव देश कार...१।१८। १६ दंसेमि तं पिरासिणं... १।२५। २७ मुममा हरिण कि तुमं ३ । ३४ । ८९ दसन्तागुरुधूपयटिका ३।२७। ८७ | मुत्ति भणन्ति हरिकामु०१॥ २४ । २६ दहूण योरत्यणतुमिमाण ३ । ६। ७५ , मुनाण णाम हिआइ २।२६। ५३ दिण्णा वलआवलिओ २।१६। ४९ मूला हिन्तो पर अवरु०२। २। ४० दिसबहुतसो णहमरहंसो ३ । २९। ८८ । मोत्ताहलिहाहरणुगआओ४।९। ९७ दूरे किन्नदु चम्पअस्स ३ । १। ७१ | मोनूग अण्णा मणिवार० ४ । १२ । ९८ देन्ता कप्पूरपूरच्छुरण० ३ । २८ । ८७ रणन्तमगिणेउरं झणझण०२॥ ३२॥ ५७ दोलन्दोलणलीलासरन्त० २।३५। ५८ रणिभवलअकशीणेउरा० ३।१८। ८२ दोलारअविच्छेओ कहं २१३९। ५९ रण्टा चण्डा दिक्सिदा ११२३। २६ पचलं वरुअभनिघडणा४। ९४ राअसुअपिच्छणील पह० २।१४। ४८ पण्डीणं गण्डवालीपुलमण०१।१५। १३ लक्षातोरणमालिआतर० १।१७। १५ पण्डुच्छविच्छुरिदणाअल ४। ४। ९३ लावणं णवजचकचण० १।३२। ३२ पण्डुरेण जइ रज्जए मुह ३ । ३३ । ८९ लीलुत्तंसो सिरीस ति परं जोडा उहा गरलसरि २।११। ४७ लोआण लोअणेहिं सह २०५०। ६९ परिभमन्तीअ विचित्तव ४।१०। ९७ विच्छाअन्तो अररम० २।३०। ५६ परुसा सकअवन्धा पाउ०१ । विस व्य विसकन्दली ३।२०। ८३ फुल्लकुरं कलमकूरसम... १।१९। १८ सत्यो णन्ददु सजणाणे ४ । २२ । १०८ वालकई कइराओ णिभ १। ९। सपञ्चमतरङ्गिगो सवण० ४। ५। ९३ वालाभ होन्ति कोऊहलेण २।४९। ६९ | समाससीसा समयाहुह ४।११। ९७ वालो वि कुरवभतरू .. २१४५। ६६ | संमुहपवणपणोलिअवरि०२ । ३६। ५९ बिम्बोढे बहलं ण देन्ति १।१३। ११ ससहररइअमरटो माणि ३।३०। ८८ भई भोदु सरस्सईअ... १। १। १ ससिहण्डमण्डणाणं समोह १। ३। भाव' कहिनदु एदं को १। ५। सह दिअहणिसाई दीहरा २।९। ४५ भुअणजभवडाआ रुअ०४ । १९ । १०५ सिविणअमिअ असञ्चं तं ३। ८। ७६ भूगोले तिमिराणुबन्धम०३ । २५। ८६ | सो अस्स कई सिरिराअ० १ । १० । मज्झषणलहघणचन्दन ४। ९४ सो सहओ ति भणई दूर १।६। मज्झण्णे सिरिखण्डपड़०४। ३। ९२ ९२ | हसिं कुडुमपङ्कपिजरत' २। ८॥ ४५ मज्झ हत्थठिदपाणिप० ३। २३। ८५ हत्थे महामंसवलीधराओ ४। १४ । मजिठी ओठमुद्दा णवघ०२।४१। ६० हिन्दोलणलीलाललणलग्प २ । ३४ । ५८ मण्डले ससहरस्स गोरए ३ । ३१। ८८ ८८ हाणावमुक्काहरणोच्चमाए १।२८। २९ ९ ९ ७ । ९८ ·का मान-Tी। - : ४८113 ६ २ ... . . १८६।३० घने जीत नं.in... 11९11: • 1६८ - भिम २।६।२२ 11.-1:ोमगरका 150 ३७८।१८ FT: 1.1 ३ १४. म१।८. । १९ दीपा ! १२ मा ५४।३५ 6 :ोर ।। ९मार ...२।४।३३ धनुगिन० २।५३ ॥ ३५ परिणयन्नमर्नु ...:१४२ । ११ ११७७१७ पर पहले रिनोऽपं १।६१।१४ -:माननः १६०।१४ परच क च १।१८। ४ धारतं सदासयंदरे 1४५।११ रमे परिमनः २।५० १ ३४ दुने सिनोहसति ११७३ । १६ रूस२२।२३।२५ वन्दनुपदिष्टं पदा० ६१८० । १८ दान.1.1 नरसाद दे मातुला ६।३२ । २९ सदगोपरि ६८।६९ नवसाइन्शुटिती० ॥ ५२ । ३४ कानिनुः २।२२।२५ नमः शिवाय बरसरो १. १ शिशिकिरहन० 11५६ मित्रत्माले पारले० ५। नगर निन्छोलारस वि०२।११।२३ नपर्नसहर. २१. निरस्वैनिलदुलाला २।१९।२५ विन्द रन्न् २१४६।३३ शन्तु नियाविरनं 51५11 १२ राचिरमुर ६१४३१ निरजीतपिइ १।२२। ५ चति निचरा०।४।१० नियन्नि पल वदनादि० २।२५।२८ लोनमा चन० २१४८ । ३३ नीलाम्बर नविनदान व ११५३ । १३ सनसनर वंडसरमा... ११७१।१८ न्दतं वा विनु वक्षर० १।३३। ८ नेहम इयरू पुत०२१३५।३०'न्यावाद विकऽत्र सर २१२०१२ नंया कंडादन० २।३।३१ योति राजपसन्दे । ८।२३, पील्सिनर सरनं १।५।१५ मनमा १३१८५ो वन मन्त्रा० १५०१ १२ जा... १५९६४ प्रयाति पात्रतिम111४।

·१० यो गत र परि. नागो शिौर. १२०। ५ मनगममा 1110।२iशा २११२१२३ me गितमा TET मीta.11८८.३० माग IT.51 10 मनाया- 311511 महीपारागन मनिन .11108 TEAM. मागागे मागमागितले ॥ १।२) भागोमाग RT ग पीयूषभुना पुर प्र. 11५।१३ मदनेन ... गः गराम निभि.शियां १।६।१४ शभोग गागानि 21३५। ९ यमिगुहागरमीनी १।१५। ५ शामिन.१।२९। " यद्यई हारिता पूर्व भी २॥ ४२ ॥ ३२ शिशुपालगीपालो भे १४६४१ १५ यन्मुफ रफारतारपनि० २।३८।३१ शिष्योऽस्मि भागामुनेः यस्मिन्मदस मदनस्य ... ११५७१ १४ भिय. प्रगते विपदो रणदि १।९।९ यागपुण्डशिगिगर्भमभां १।६३ । १५ मीनियामा डिमो धन० २। ४१२६ यानाकतोऽस्य चतुरच० १।४४ । ११ श्रोणीयस्यति तनुता १।२८। . या मे चल सबलवान्दति २१४५। ३३ यावर दुपददुहितु. १० सरुलभुवनरक्षासत्वनन्दा० ११३२॥ ८ २। ४०1३२ युधिष्टिरो धर्ममयो महा० २। ५। २२ सपटोपिष्टयूटाच्युतमनि० १ । ८४१ १९. समर्पणानिजतनमलसी० २॥ २८ ॥ २८ यनेयं याज्ञसेनी नृपरादति २।५१ । ३४ सलसो जरासवान्त० ११६७११५ ये विद्यापरमेश्वरा स्तुत० १।१६।४ ये सीमन्तितगात्रभस्मरज १। २१ मदाशिवप्रशिध्योऽयमवधिः ११३६। ९ योगीन्द्रदउन्दसा द्रष्टा रा० १।१५। ४ सभूता द्रुपदा वरे हुतभुजः २ ॥ ३४ ॥ ३० यो भार्गवाद्भगवतोऽर्जित सर्वे कामुककर्मठाः क्षिति० ११३४ । ९ २।३०।२९ यो गन्धानकरः कतौ निज०२।२७। २८ सायकश्च बया मुक्को यन्नं १।८१।१८ सा शुक्तिमधुपान केलि चप १।६। २ यौवराज्याभिषेकाहॊ वीरो १।४० । १० सिन्धुयन्त्रितयात्रोऽयं ति ११४६ ॥ ११ रणन्मणिनूपुरा रणरणदा० २।३।२१ राजन्युधिष्ठिर नराधिप... २।२४।२७ सुधावीचीमुवा वाग्भिवि० २।१८।२५ राजशेरारकर्महात्मनो सौहार्दात्प्रणयादथ प्रयिमत.२।३११२९ १. ८. २ स्मितपरिचयावृत्तिर्वाचा १।३०॥ राजसूयतोर्यज्वा पाण्डवो २ । १३ । २४ खस्खापस्तम्ब तुभ्यं समति १।२५। ६ राजसूयक्रतोर्यज्वा पाण्ड ७१२२ राजावलीफमायातो राज० २।१६।२४ हहो हस्त कृतान्न दानम० २११४ १ २१ रे रे ब्राह्मण मुच विप्लवम १।८।१९ हरचूडामणिरिन्दुनिजगद्दी०१।१३।। रेवती निभुवनैकसुन्दरौं न ११५४१३ हा मन्नं शकुनेः कुलक्षयकर। ७१।१६ लक्ष्मी सवननैर्भुजैर्नृपतयः १।२६ । हारोऽय केरलस्त्रीविहसित० २। १५१२१ वर्षाणि द्वादशारण्ये सह २।४१।३. २।२६। २० बल्गचाणूरचूर्णीकरणसभु० ११५८।१४ हेलानमनृपकिरीटविटद वाच्य यत्र दुरुक्तायः कुच० २। २।२१ हेलालोडितपायकेरलव० २ ॥ २३ ॥३. ८ २ । ३६ । ३१ हे द्रौपदि लमसि कात्र .