·२ + प्राठमनोरमायां वृत्तर्निबद्धां यहयों मुलघुप्रक्रिया नातफपटुतिं चिकीर्षुर्जन्मजन्मान्त रार्जितदुरितात्पन्नात्यहव्यहनिरासेन यन्थसमायथें समाने ऽपि सनं तत्पचयगमनाथ शिष्टाचारपरिपालनेन शिप्यशिक्षाय च नमस्कारला मङ्गलमाघरन् यन्यारम्भं शार्दूलविक्रीडितपूर्वार्द्धन प्रतिजानीते : , नत्वा विभपशारदाच्युतशिवब्रह्मार्कमुख्यग्रहान् कुर्व नातकपद्धति स्फुटतरां होराविदां प्रीतये ॥ अहं केशवो जातकपद्धति कुर्व इति क्रियाकारफयोजना अंध क्रियावलादहमित्यध्याहारः । जातस्य बालकस्य माग्जन्म जिंतसदसन्मित्रकर्मजनितशुभाशुभमित्रफलनिरूपकं शास्त्रं जात तस्य पद्धति: क्षुण्णो मार्ग: । सरणिः पद्धति: पोत्यमरोक्तः । ए तां जातकपद्धति फुर्घ करोमि । किं कृत्वा विघ्नपशारदाच्युर शियनम्हार्कमुख्यग्रहान् नत्वा । घिनं पातीति विनपो गोश: यथा मृगप्राणहरे सिहे मृगपतिप्रयोगो यथा च शानृपप्राणहरे । क्रमादित्ये शकनृपप्रयोगस्तथा विघहरे गणेश विघ्नपप्रयोग इ ध्येयम् । शारदा सरस्थती, अच्युतो विष्णुः, शिवा महादेव व्रम्हा प्रसिद्धः, अर्कमुष्याः श्रीसूर्यादयो नय ग्रहाः, तान् नमस त्येत्यर्थः । नन्वन्यजातकपद्धतिपु सतीषु किमर्थमयं अन्यः इति यन्यस्यास्य वेयर्थ्यप्रसङ्गापत्तिरित्याशङ्कगह । स्फुटतरामिति अतिशयेन स्फुटेति स्फुटतरा तामतिलघुप्रक्रियामित्यर्थः । त चानेन विशेषणेन पूर्वग्रीनीलकण्ठ श्रीधरथीपतिपूर्वरचितपूर्वेपंटुरि भ्या वैशिष्ट्यं द्योतितम् । तत्र तु सर्व भावदृग्यलादिगणितजा बहुनायासेन साधितमस्तीति भावः । अतो नबीनगन्यप्रणायन चार्यस्य युक्तमेव । केचितु स्फुटतरां प्रस्टायामिति व्याचक्षते त युक्तम् । नहि प्राचीनत्रीपत्यादिग्रन्थेभ्योऽत्र पद्यायः प्रकट: स पिलम्योत "प्रोस्मटुक्तथास्थानमय ज्योया यागष्टगुणाधा फत्वात् । अथ क्रियामाचप्रवृत्तेः प्रयोजनपूर्वकत्वात् प्रयोजनम .

·भावाध्याय:। ३ भ्य: समयनानं सोयोक्तं विस्तरभयात्रा प्रतिपाद्यते । पस्मिन् श्यन मन्दो ऽपि प्रवर्तते, इति न्यायादव च तदनभिधाने प्रय. उनुपपतिरित्यागम पद्धतिकृत्या प्रवृत्ती प्रयोजनमाह । हाराक्षिदा तय इतिहर जातक विदंति जानन्ति ते हाराविदस्तेषां प्रीतये इच्छास्तगम्भीरार्थन शिष्यान् बोधयितुं परिश्रान्तानां जातकथा- वाभिज्ञानी सुगमोपायदर्शनेन उत्पन्नप्रीतये इत्ययः । ज्योतिर्विदा त्य इति पाठे विस्कन्धज्योतिःशास्त्रविदां प्रीतिजनकत्वमस्य गन्यस्य प्रतीयते । न तु केवलजातकामिक्षानाम् । तेषां ज्योति:- गास्कदेशवेतृत्वेन संपूर्णज्योति:शास्त्रचेतृत्वाभावात् । विशिष्टस्य झन्धध्यस्येव ज्योति:शास्वपदाभिधेयत्वाच्च । उक्तंचेतराहेण । योतिःशास्तमनन्तभेदविषयं स्कन्धयाधिष्ठित तत्कायोपनयस्य 1म मुनिभिः संकोयते संहिता । स्कन्धेऽस्मिन् गणितेन या ग्रह- पतिस्तन्वाभिधानस्त्वमा होरान्योइविनिर्ययश्चकथितम्बान्धस्तृती- गापरः । तस्मात्केरलहोराविदि न ज्योतिःशास्त्राभिज्ञताव्यवहार {নি ভিৱহ। মনিজস্ট্র্যামির ১য়ি যিশ- यसिद्धान्तवताप्रसङ्गः स्यात् । होराविदामित्यनेन तु केवलजालक- "द निस्कन्यज्योतिः शास्त्रविदां च नीतिजनकत्वमुक्तं भवति । वेस्कन्धज्योति:शास्त्रविदां होराचत्वात् । प्राचार्यणाप्युक्तं ये क्योति- দী যায়যাবিবমামি । মাৰিাবিনি ठः साधीयान् ॥ योत्तरार्धन ग्रन्थान्तरसाध्यामिति कन्यतामस्तलग्नसाधनं चाचा यन्तैः स्पष्टतरोऽत्र जन्मसमयो वेद्याथ खेटाः स्फुटा यत्यक्ष हि घटन्न उद्गम ददास्त सपनः स च ॥ १॥ भवाम्यां पटुता यन्फुत्या जन्मसमय: स्पष्टगतिमूक्ष्मो यो ज्ञातयः । यन्वामि तु श्रीभास्करणोक्तानि । गोला नाही पलयं ष्टिः शकुर्घटो चक्रम् । धाप तुर्य फलकं धीरेक पारमायिकं मन्यम् । क ·मोठमनारमाया ग्रहा इत्यर्थः जन्मकाले खेटा: साध्या: । खे आकाश अटन्ति गच्छन्ति ते खेटा 2: । ननु मध्यमन्दस्पष्टभेदभिनत्वादग्रहाः कीदृशाः साध्या इत्यत आह । स्फुटा इति । फलादेशे स्फुटानामेव मुख्यत्वात् स्फुटा इत्युक्तं युक्तम् । तदुक्तं सिद्धान्तशिरोमणों । याचाविघाहान्सबजा. सकादी खेटेः स्फुटेरेष फलस्फुटत्वम् । इति । ननु ब्राम्हसोराया- दिपक्षाणां सत्वात कस्मिन् पक्षे यहाः साध्या इत्यत आह ! यत्पने हि घटन्त इति । यत्पक्षे यस्मिन् पक्षे हीति निश्चयेन घटन्तो प्रत्यक्ष. माकाशे दृश्यन्ते तस्मिन् पक्षे यहाः साध्या इत्यर्थः । उक्तं च दामा- दरपद्धता । यान्ति संसाथिताः खेटा येन दृणितश्यताम् । तेन पक्षण ते कार्या: स्फटास्तत्समयोदया: । इति । ननु ग्रहानयनमा पशास्तादेव कतुं युज्यते न तु मानुपातस्यायथार्थत्वादितिचे मत्यम्। यहानयन मुनिकृतणस्तादेव कर्तुमुचित परं तत्रापि कालयशेनान्तर पतति । यत उक्तं मर्यमिट्टानौ । शास्त्रमाद्यं तदेवेदं यत्पर्व ग्राह भास्करः । युगानां परिवर्तन कानभेदोऽवल: ॥ इति । चामि ऽपि । इत्थं माण्डव्य संक्षेपाटुक्त शास्त्रमयोत्तमम् । घिसस्ती रविध न्द्राटोभविष्यति युगेयुगे ॥ विम्रसनं विनम्ति शिथिलमिति याघर । सदन्तरं बीजसं ब्रम्हगुप्तादिभिमानुपः स्यसत्ताकाने लक्षयित्वा मुनि शास्त्रग्रहेषु निक्षिप्य तादृनिक्षेपयुक्ताः स्वगन्यारांचताम्सद्युक्तमेव । तदन्तरमन्द्रियनिभिश्चलत्यात यन्यवाहुल्यमयाच नोक्तमपि देयमित्युक्तमय । तथा च ब्रम्हमिदान्ते। मसाध्य तरं याजे नलिकादियन्त्रेभ्यः । तत्मकृतयहेभ्य: कर्तव्यो निर्णयादेश । पति। श्रामायणाप वर्तमानघटना विलोक्य याहमोतु यक्षानयनमरधि । तापि परिमिते गोऽदे गियिन्नं दृष्ट्वा ततनयगणेशदेव यदलाधये स्पष्टं विदितम् । तद्यथा । मोराऽोपि विधन्न मालियानाको गुरुम्स्यायनाऽसमाह च कनं केन्द्रकमयाय माग: शनिः । शो केन्द्रमनार्यमध्यमामिलामे गान्ति दृतुल्यता सिद्धेम्तेरह पर्यध- ·भावाध्यायः॥ मनयसत्कार्यादिकं त्यादिशेत् । अस्मिन्काने नयेव घटनया साधि- ता ग्रहा दृफसमत्वं यान्त्यत इयमेव घटना समीचीनति वेद्यम् । त- तस्तात्कालिकोऽकोऽयनमागयुक्त इत्यादिना करणक्तियमना स्वादयः कृत्वा यह जन्मसमये उनमः माध्यः । उद्गमा राशीनामद्गमो लान. मिति यावत् । रागीनामुदया लग्नमित्यमरोक्तः । स उद्गम: सपन: सहस्तक्ष भवति । पड़ेः सह वर्तते स तथा पाशियुक्त इत्यर्थः । असो अस्तक्षितिजे स राशि: । राशिक्षेवगृहर्तमानि भवनं चेका. र्थमंप्रत्यया इत्यभिधानात् । यत्र भास्वानस्तं याति तदस्तं नितिन- मित्युच्यते । गतदेयास्त ज्योतिर्विदा नायाभाव इति वर्णयन्ति । यताऽस्मान्लायाया: गुभाशुभविचारः क्रियते । अतो जायाभाव इति युक्तं नाम । गवं यच भावे लग्नादिके यस्य विचारमतत्संज्ञा तस्य भावस्य स्यात् । यथा लग्नस्य तनुसंज्ञेत्यादि ध्येयम् । चकार: समुन्वयार्थेव्याख्येय: । लग्नानयनयासनानुपातद्वयन सुगमा । अथ लग्नशब्देन किमेतचिन्त्यते । लगति तल्लग्नम् । प्राकुने क्रान्तिम- पडलस्य यो गृहाद्यवयवो लग्नम्तट् गृहाचं लग्नमित्यभिधीयते । यः परक्षितिजे लग्नस्तदस्तनानम् । य ऊर्ध्वयाम्योत्तरघुते लग्नस्त- दृशमलग्नम् । योऽयो याम्योतरवृते लग्नस्तचतुर्थलग्नमिति माश्य- तुष्टयम् । उक्तं च भास्करीयगोले। यच लग्नमपमण्डनं कुजे तद्गृहादा. 'मिह लग्नमुच्यते । प्राधि पश्चिमकुजेऽस्तलग्नक मध्यलग्नमिति दक्षि- यातरे ॥ इति नन्विदं लग्नसाधनमयुक्तम् । तथा हि । तर लग्नार्थ या घटिका गृह्यन्ते ता नाक्षत्राः सायना वा नाद्यः । तासां दुःसाध्यत्वात प्रभासाधनामनुपयुक्तत्वाच्च । नापि द्वितीय: । विभि- नजातिभ्यम्ताभ्यो नानधणामुदयानामपनयनस्यायुतत्वात् । मोद- यादोदयपर्यन्तं नाक्षत्र दिनम् । तत्र द्वादशाराय: समुद्गमं यान्त्यात उदया नानाइति स्पष्टमंत्र। न च तात्कालिकार्ककरणेन साधनघटी. नां न क्षमीकरणं संपाद्य नाना उदया: शोध्या इति वाच्यम् । प्रथमत- ·६ मोठमनोरमायां सायानिकाकरणम्यघायुक्तस्यात् । तथादि । मुझे शान्तिमयडल. म्य य: प्रदेशा लग्नम्ता किन लानम् । मयादये मर्यान्यं लान । সূত্র জানিভেসাদিয়া। যাইuখা নাই, बोदन्ति । पर उदयमानीनाम्यय भोग्य नाहीतुं युज्यते । स्कालिकाम्य । फिच नासमनाडीमयाक्षराधममे काले ६० । १० यायतात्कालिकामालग्नं क्रियते न तायदफसम भपति । यारोदय- জাঙ্গালিনী সুষ্ঠ মনীযহানিদ্ধndi sীমনি- तरच तात्कालिकोकरामयुक्तमिति । श्रोम्यो । घटिकादिकमाई- मानादित्युक्तेनीघाटघटिका गृहीत्यादयिकाकोलग्नं साध्यमिति मनयुक्तिः । परं नासपनाहीनामशानात प्रभासाधनापयागाच सायना श्य टिका: पूर्लग्नानयने स्यीकृताः । अथ तासां नाशपत्यं विधेयम् । सपानुपात: । यदि घटीपष्टया सूर्यगतिकला लभ्यन्ते तदेष्टघटोभिः किमिति संग्रन्थिन्यो गतिकला: स्युः । तासा प्राणीकरणाये द्वितीयो- ऽनुपात: । यदि राथिकलामि: १८०० मर्याधिष्ठितराश्युदयासो लभ्यन्ते तदेष्टघटीसंवन्धिगतिकलाभिः किमिति लव्या इष्टघटीसंब. निधतिफलोत्पन्नासयः। साधनसंख्यातो राक्षसंख्याया अधि:- त्यात सायनघटीप याज्यास्ता नावय इटिका भरन्ति । एवं प्राप्त परमलाचविसरावारिष्टघटीसंवन्धिन्यो गतिकला एम रयायायिके विप्राः । तथाकृते तात्कालिका एच संजातः । यत इष्टघटीसंथ. न्थिन्यो गतिकला नाम इष्टघटोमबन्धि मूर्यचालनम् । तद्यायदो- दयिका क्षिप्यते तावतात्कालिका एव भवतीति भुप्रसिटुम । एततात्कालिकामाग्य सावननाक्षनाअन्तरतुल्यमेवोदयार्कमा मान्यनमायाति । उदयाभाग्यं नावधनाडीभ्यस्तात्कालिकार्क- भोग्य साधनघटीभ्य: शोध्य शेपं सममेव । अतस्तात्कालकार्क- फरणेन साधनघटीनां नाक्षत्रत्वं भवतीति युक्तम् तथा चोक्त सिद्धान्ते । लग्नामिष्टायटिका यदि सायनास्तास्तात्कालि. ।

·भाषाध्याय:- कार्ककरणेन भवेयुरादयः । इति । अथ मन्दावबोधार्थ प्रका- ন घासना निगदिता सिद्धान्तशिरोमणिवासनापार्तिके. ऽस्मत्यितृचरणे: श्रीनृसिंहाचार्य: । दियिका भाग्यकाले शाध्ये नावनाडीमयेष्टकालाच्छाधकादपनीते यादवशिष्यते साधदेवेष्टा- नवलगोध्ये ष्टो नोवलशोधकांदपनीतेऽवशिष्यत इति प्रसि. धम् । सब साबननावनाअन्तर तुमिष्ट कल्पितम् । तना- घटीभ्यो यावदपनीयते तावत्सावनाइटिका भवन्ति । যামাঘিনাদালাহ্রথলীমন মানাব্বালিজামায়ালা भवति । अतस्तात्कालिकाकीत साधनघटीभिलग्नं साध्यमिन्यु- पपन्नम् । अथ वादयिकाकानावचेष्टकालात साथ्यम् । प्रकारद्वयमपि सयुक्तिकमेव । अत: सर्वमवदातम् । एतदुदयलग्नं स्योदय: साध्यम् । स्वोदयास्तु लङ्कादयाऽधीना इति प्रथमतो लडोदय- वासनाच्यते । अपमवृत्ते क्षेत्रविभागेन सर्वे राशयस्तुल्यप्रमाणा राय सन्ति । नाडीव्रतेतु कालाविभागेन सर्वेराशय उद्गच्छन्ति । निर- क्षे तु तन्नाडीवृत्तं सम पूर्वापरं सममण्डलबभ्रमति । क्रान्तिकृतं दक्षिणोत्तरतस्तिरश्चीनत्वेनादेति । क्रान्तिवृत्तस्थो मेषो यातिरश्ची. नं उदेति तावन्नाडीयते ऽष्टाविंशतिभागाः किंचिन्यनाएवोगच्छन्ति । तिर्यगेवमुद्गच्छतोऽपममण्डनस्य तिरश्चीनत्वेनोन्मण्डलाहोप- सपातात चमाणि क्षेत्राण्युत्यद्यन्तं । तद्यथा । मेवान्तापक्रमज्या निरक्षनितिजे भुजा, तट्टाा १७१६ पममण्डन्ने कोः तद्वान्तर- पदं मेंषान्ताहोरात्रवृत्ते काटिः । एवं वृषान्तापक्रमज्या भुजः, वृषान्त- ज्याकर्ण , सद्वर्गविश्नपपदं वृपमान्ताहोरावृत्ते काटि: । एवं द्वन्दी- नौ विज्याकर्णः, परमापरमज्या १३६७ भुजः, पराज्यो कोटिः । तदेवं प्रसाधितानां काटीनां व्यारूपत्वेन ज्यावगडाना दुज्यावृत्ताय- स्वाभावेन विज्यावृत्त परिणाम्यवापीकृतानि ( स यताथममेकरा- शिज्यासंभूतं स मेपोदयकाल: । द्वितीयं राशिवाय। तृतीय राशिक ·पाढमनोरमायां - यस्य । राशीनामाद्यन्तकालज्ञानार्थ प्रथम द्वितीयात् द्वितीयं नृती- या विशाध्य मेपादिपयाणामुदयासव एवावशिष्यन्त इत्युपपन्नम् । त एव विलोमाः कवर्यादिचयाणां भवन्ति । यतः कन्यान्ताद्विलामं कीटाद्ययधिदायापक्रमज्यााज्यादेर्मेपादिसाम्येनेवोपजायमानत्वात् फलस्योत्क्रमतस्तुल्यताया एयावसीय मानत्यान्चोनमस्था मी १६७० मे || १६३५ क इत्युपपनम् । एवं तुलादिष्वपि विलामा- कुं ७६५ ज ८.१७५ सि| बोद्धव्यम् । तथोपजातानामेषां न्यासः । म ९८३५ मि | तु १६७० फ| एते पड्नता जाता ब्रह्मतुल्यादावुक्ता नाग- तुरङ्गदमा इत्यादयो लङ्कादया: पलात्मका: । श्रयातो निजपतन- जननभवनसमुदमनमानसाधनघासना प्रोच्यते । अवनी गगनं समन्तात्संलग्नमिव दृश्यते तदस्मक्षितिजम् । तथा च मत्पद्यम् अवनी गगनं समन्ततः सततं लग्नमिवाऽयलाश्यते । वितिपृष्ठ- निवासिमानुपक्षितिजं तद्गणका निरूचिरे । तस्य निरनक्षितिजेन याधरमन्तरं तच्चरम् । दिग्वयेऽपि चरमत्येनास्यकदित्का- भिप्रायेण चराईत्वेनेतापदिश्यते । तथा चान्तरभूतेन स्वस्वचरा- द्वैन निरक्षोदयां युतोनाः कर्तव्या: 1 स्वोदया भवन्तीत्युत्सर्गः । घस्तुतस्तु मेगादिस्न्मण्डले वितिने च समकालमेव लगति क्षिति- जोन्मडलसंपात एव मेषादेख्दयस्थानात मेपान्त: पुनर्मपनिरक्षोदया- सुभिरुन्मण्डले लगति । स्वकुजे तु मेषचरखण्डतुल्यकालेन पूर्वमेव लगतीत्यत: प्रयमराशिचरखण्डोनंप्रथमशिनिरक्षोदयप्रमाणं स्वदेशे प्रथमराशिप्रमाणं स्यादित्युपपन्नम् । सव मेपादेषान्तो द्विराशिनिर. क्षोदयप्रमाणयोगेनोन्मण्डले लगति स्वकुने तु द्विराशिचरखण्डयोग- तुल्यकालेन पूर्वमेव लगति । अतो द्विराशिचरखण्डोनं द्विराशिनि- रक्षोदयमानं स्वदेशे द्विराशिमानं भवतीत्युपपन्नम् । तत्प्रथमराशि- प्रमाणेन यावदूनीशियते तावत्केवल द्वितीयरागिप्रमाणमेवावशिष्यत দুনি অথমযিবাৱলময়দঘিসিংঘামাযই gয়ময়যিমান ·মাথায়। নিযামিনাননাজ্জামিন নিয়াহিন মিয়- বিলিযা ই ব্রিনীয়ি ময়নানি জ্ঞান। য মঘাইনিয়িখিলিংম্বায়নানান লনি। রিনিউ ন্ বিসিয়ামনাঙ্গালন খুলন্ত লমনন- নিথিৰাভন নিনযঝিমাল বিঘন্নম্ । স্পন। নিহায়া রান্না নিজ: রূহানা দুই মাৱিষয়াযযামান মি। যা মাই: ফলন নিহ- অনুয়াযযামানাযল লনি। দ্বিানল ন দ্ভিাসি, প্ৰৱৰম্ভবাসনালল ঘুম লানি। স্পনী যিযিবান নিম্নয়িন্নান গ্রহী নাযিসমযী আখ্রিনি আনন। অলিভিয়ারিয়ানাৰায়নি।বাযgযায় দুই- যুজবিশ্যিমাননীয়ূন নীঘিষাযন বিঘাথায়ি- मानं स्वदेशे चतुर्थराशिमानं स्यादिति जातम् । तया च वालाववोधाये নীয়রা লিয়ন। মধ্য বয়ণিথিaষাঘাত:। নিবজাবা- যিয ? 'বিয়িন। স্থমজ্ঞ নিম্বাস ? কি ?? এলগিন্নালয়ালাম হাসনৰ নিৰিাশিমলাযযা লিল- জহুরুগমায়ায় যান নিলঘায়িযায়বি- সন। স্মথ বিঘিৰযয়ম: যানা য়িযিদ্বষযযামান যমান্য গল: অমান্য ন্ত বিস্তাৱিণ্য খানা भवति । अथ धनर्णयारन्तरमेव योग इति कृते तृतीयराशिचरखपर्ड এলাযুিgষ। স্থানীযদ্বায়ন দিনাযিলাল বয় ঘযিমান যানি ভাণ। স্মথ নই: ৰিঙালী সত্রযাযিমানযামন লাবি। লাল ও মঘমাযি. ফালল তুই লন: ময়দায়িত্ব নিলয়- মান ইয়াযিনাল বিনি কাণ। মানবিয়ান গাৰ মানি র্নিীয়াৰিায়ন অৱজয়সুযিমান স্ত্রী- ·१० प्राठमनोरमायां चमराशिमानं स्यादित्युपपन्नम् । एवमजादेः कन्यान्तो व्यवनपभागि- मानयोगतुल्यकालेनादृते वितिजे च लगति। प्रचापि स्वदेशजपञ्चमरा- যিমান থাথিন সময়িকাৱন দুলাযিমান বইয়- सपटराशिमान स्यादिति सिद्धम् । अतो निरक्षादया उत्क्रमस्या उत्क- मस्थेश्चरपण्डे: स्वेर्युक्ताः फर्कादिचयाणी मानानि स्युरिति निष्पन्न- म । अनयेव युत्या साधितानि तुलादेरनुले मं मोनान्तावधिकरा- शिमानानि कन्यान्तादिलाम मेपाावधिकराशिमानतुल्यानि भवन्त्यत गतान्येयोदयमानानि विपरीतानि तुलादिपरणां मानानि स्युरिति सिद्धम् । तदुक्तं सिद्धान्तशिरोमणो । कमोत्क्रमस्याश्चरखण्डके: स्वः क्रमाक्रमस्यश्च विहीनयुक्ताः । मेपादिपरणामुदयाः स्यदेशे तुलादितोऽमी च बिलामसंस्थाः ॥ इति । अथार्के लगानयनार्यमय. नांगा याज्यन्ते तत्कारणमयनांशस्वरूपं च निकृप्यते । अयनांशश- ब्देन क्रान्तिपातः । सान्त्यये पात: क्रान्तिपात इत्यन्यर्यसंचयम् । पातनाम नाडीवृत्तमान्तिवृत्तयो: संपात: कान्त्यभावे यावान् स- दश्चाशुद्धः स क्रान्तिपातः स्यात् । अस्येय मुजालादोरयनचलन- मिति नाम धृतम् । यतोऽनेन क्रान्तिपतिनायनस्य विधुघट्टतापपु. तसंपातात प्रवृतराश्यन्तरगमनस्य ययास्थितमान्तिकृतस्थरघत्यन्त- मधिकृत्य प्रयतराश्यन्तरगमनात् प्राक् पश्चाद्वा चलनं जायत इत्य. तोऽयनचलनमिति युक्तम् । श्रयनचलनांशा इति वक्तव्ये लावधा. दयनाया इति व्यवहियन्ते । कार्य पुनः प्रापश्चाद्वा घलनमित्येत. दुच्यते । पटेऽष्ट्रि मध्याह द्वादगाहुनगाग्छाया लक्षणीया । ततः दिनाद्धंद्युतेत्रिज्याच्या हतायाः स्यकन चायांशाः म्युनत- शाः । दिनार्दै घियुक्ता युताम्ते पलांगदग्दविणे भायोऽकीपम: स्यान् । सर: कान्तित वेपरीत्येन भानुर्भवेदिति भास्कराचार्यलय! माकरः साध्य: । परं म मापन: म्यात् प्रान्तः सकागात साधि. तत्यान् । गया घफरणालयतर्मनाउन्यापि तात्कालिकः ममाम्फा: m ·भावाध्यायः। माध्य: । तयोरन्तरमयनांशाः स्य: । तब करणागतेऽछायाकोदूने धनायनांशाः । अधिक त्वृणायनाशा: । धनायनांशेषु प्राक चलनमू- णायनांशेषु प्रत्यगिति वेदितव्यम् । तस्मादसी क्रान्तिपातोऽन्वर्थ- त्यात खगे कान्त्यानयनाय योज्य इति सिद्धम् । क्रान्तिवशाच्चरं चरवशादुदया उदयवशाल्लममता लगार्थमर्के यनांशा योज्या इति युक्तम् । उक्तं च श्रोभास्कराचार्यः । क्रान्तिवशावरमुदयाश्चरदलल- ग्रागमे ततः क्षेप्याः इति । एततु धनायनांविषयम् । ऋणायनां- शास्तु वियोज्या इत्यनुक्तमपि बुद्धिमता चेयम् । ऋणायनोशा अपि पूर्व स्थिता इति अयते । तथा च वराहसंहितायाम् । आश्लेषाली- दृषिणमुत्तरमयनं रवेर्धनिष्ठाद्यम् । आसीत् कदापि ननं येनोक्तं पूर्व- शास्त्रेषु ॥ पूर्वशास्त्रेषु कश्यपसहितादिषु । ऋणसंज्ञपश्चिमसयंशव- योविंशत्ययनांशेष्वेव २३ । २० इदं संभवति । तस्माद्वराहसता- काले धनायनाशा आसन् । अधुनापि धनायनांथा एव न क्षयगता- यनांगा इति बोद्धव्यम् । यतु भनेरतियन्मिते १५२१ शालिवाहन- शक्यासवर्षगणे ते च सांप्रतं सार्द्धयोडायनांशा ऋणागताः सन्ति । छायाक्रीत करणागतस्यार्कस्याल्पत्वात् । इति वदता केनचिन्मोहू- तिन छायाकात करणागताल्पे सत्य॒णायनांशा इति स्वीकृतम् । तदसदेवेति वयं ब्रूमः । यदि सांप्रतमृणायनशास्तहि ते लगानय. नार्थमर्के वियोज्याः स्यु: । किंचायनांगहीन तनु: स्यादित्यत्रापि संशाध्यमानमृणं स्वं स्यादित्यादिनाऽयनांशयुक्तं तनुः स्यादिति प्रम. ज्येत । अपि च विषुववृत्तात् कान्तिवृत्तावधि दक्षिणोत्तरगमनं का- न्तिरिति विषुवत्क्रान्तिकृतपर्वसंपाते क्रान्तेरभावस्तत्र सायनयहदोा. या अध्यभावेन भाव्यमतस्तच सायनयहः शून्यराश्यादिरिति तावत् सर्ववादिसिद्धम् । श्रथ प्राकचा पलिते सपातोपि मेषादेः प्रागेव भवतीति तत्रस्थो ग्रहो मेषादेः सकाशान्यून एव भवत्यतस्तगयनों যালয় গুয়াবিনা মনি। ময়লাযযাব ন যুন্ময়াবিনা ·१२ प्रोटमनोरमायां न कथमपि स्यादिति दूपणान्तरम् । न च ऋणायनांगा अपि योज्या इति घाच्यम् । तथा सति धनर्णयोरन्तरमेय योग इति सिद्धान्तो व्याप्येत । अन्यच्च । खेटेऽयनास्थे घटपूर्वक स्वमस्वं क्रियाये स्परिमेऽयनांशाः इति प्राचीनोतरकारेणापि दानी धनायनांगा लभ्य- ततस्तेः सह विरोधोऽपि टूपणम् । तस्मादिदानी करयागताकात छायार्कस्याधिकत्वेन चक्रस्य प्राक् चलितत्वात् धनायनांशा इत्यय. धेयम् । अत एव तात्कालिकाकोऽयनभागयुक्त इति संगच्छते । छायाकीत करणागतेऽझै न्यूने प्राक्चक्र चलितं ज्ञेयम् । तदा धना. यनांश इत्यर्थः । धनायनांशा एवाधुना सन्तोति सौरभाष्ये श्रीम. नृसिंहदेवशेरप्युक्तम् । ब्रह्ममिदाउन्नपि । छायाकाकीन्तरांशास्यश्च. लांगा: स्वमिनाधिके । छाया| तृणमूने प्राक् पश्चाच्चनं च लम्बते । स्पष्टार्थमेतत् । तस्मात् करणागतादधि छाया रणायनांगा इति मतं प्रत्याख्ययमेव । अथोदयः साध्यमानं लग्नं नाडीमण्डलमान्ति- मगडलसंपातादायाति । अपेनितं च. रेवतीयोगतारकत इत्ययना- शहीनं क्रियत इति स्पटम् । अन्ये तु । लग्नं सायनमेव । नाय. नांशहीनं कार्यम् । मुनिभिरनुक्तत्वात सायनादेय फलादेश: फर्तव्यस्त्याहुम्तन्मन्दम् । यत उक्तं शाकल्यसंहितायां पञ्च- माध्याये दृक्क्षेपसाधने । चल संस्कृतलमज्या लम्ब ज्या चेदय. त्यपि ॥ चलायनांगास्तेर्धनगतेर्युक्तमृणगतेनितं लग्नं संस्कृतमित्यु. च्यते । यद्यत्र भगयता ब्रह्मणः सायनमेय लगमभिमत स्यातर्दि पुनरयनांशयाजनं नोक्तं स्या 1 मायनलग्नेऽयनांशयोजनेन द्विगुणा- यनांशा योजिता इति जायते । द्विगुणायनांगयेोजनं तु वासना- शून्यत्वादन्यार्पग्रन्थेष्वप्रमिहत्यात न युक्तम् । ततो निरममा लान कार्यमित्याशयो गम्यते । तस्मादयनांगहीन तनु: स्यादिति सर्व समञ्जसम् । पुनराहुरेकदेशिनः । चनांशसंस्कृत: म्यगृयद श्य स्फुटयद इति शाकल्योक्तयनारयुक्ता एय यहा म्पष्टाः स्यः ।

·भावाध्यायः। तेभ्य एव याचाविधाहोत्सवजातकादो फलादेशः कर्तव्यः । तथा सायनयोरेव चन्द्रार्कयोरन्तरातिथि: साध्या । नक्षत्र सायनादेव साध्यम् । योगो ऽपि सायनरवीन्द्रीयोगादेव साध्य इति । तदप्यति- मन्दम् । यतश्चलांशसंस्कृत इत्यस्येवोत्तरार्द्धमिदम् । अयनाभ्युपग. मादेतस्योपचारश्चदिति । एतस्य चलांशसंस्कृतस्य यहस्य स्पष्टयह इत्युपचारः क्रियते । वस्तुतो नायं स्पग्रहः । किं तु कार्यान्तरवशात स्पत्वेनापर्यत इति भावः । तत्र हेतुमाह । अयनाभ्युपगमादिति । श्रयनं राश्यन्तरगमनं तस्याभ्युपगमम्तस्मात् । क्रान्तिसाधनामिति तात्यायः । एतात मुक्तं वृद्धवसिष्ठसिद्धान्ते । खचराश्चन्ति तस्मात् पूर्व युक्ताश्च पश्चिमे हीनाः । तस्मादपमच्छाया घरदललग्नादिक तत: माध्यम् ॥ रोमशे ऽपि । तत्संस्कृतयहात क्रान्तिलानत्युन्नति स्फुटम् । इति । सोमसिद्धान्तादिष्वय्येवमेव । अतोऽयनांशसंयुता यहाः कान्तिसाधनार्थमेव स्पष्टा भवेयुनं तिथ्यादिसाधनार्थ फलादे- शोथें चैत्य प्रौढ़ नियंठम् । तस्मात् परिहार्योयमपावनयावन. मतानुसारियापि राजपयः । पुनर्भवेदेयम् । यदि स्पटमहसंस्कार- त्वेनेव चलाशयोजनं मुनीनाममितं स्यातहि मन्दशोरफलादिस्पष्ट- ग्रहोपकरणसंस्कारप्रकरण एवोक्तं स्यात् । क्रान्तिप्रकरणेऽभिहितमत: क्रान्तिसाधने तस्योपयोग इति बालेरपि बुध्यते । न चैवं यहाणां निरयणावे संक्रान्तिापि निरयणेवास्तामिति वाच्यम् । इष्टापतेः । संक्रान्तियु तथा कालस्तदीयेऽप्ययने तथा । इति मुनिभिरुतत्वात् सायननिरयणमान्त्योरुभयोरपि पुण्यकाल: । यद्यपि राग निर- यया इति निरयणेच संझान्तिस्तस्या ग्य व्यवहारयोग्यत्वम् । तथापि चलसंस्कृततिग्मायोः संकमो य: स संक्रमः | अजागलस्तन ष राथिसंक्रान्तिरिप्यते । इति वृद्धमिष्टमिद्धान्तोक्तेः सायनसंक्रान्तो पुण्याधिमिति युक्तमुत्पश्यामः । अत सबारम्मपितृश्यधरणा श्रीशिवदेयता मुहूर्तघडामयो । अयनांशकलाः स्पष्टरविगत्युद्धृताः ·१४ । प्राठमनोरमायां पुरा । दिनाद्यवहुपुरयाः स्युमपादिभ्यश्चलसमाः । इति । तस्मात् सायनयहेभ्यस्तिय्यादिसाधनमयुक्तत्वादाविरुद्धत्वादद्ययावत प्रामा- णिरकृतत्वाचन कार्यमित्यलं प्रसङ्गागतया मतान्तरपणा कायाप्रस्ता- घनया । एतदुक्तं प्रसतानुप्रमत्या श्रीपतिटीकाकारैरनुक्तमपि । यन्म- याल्पमतिनाथुनाकृत गोपिराजमतपण्डनं वरम् । तच्छियस्य सुगु. रोर्दयाभरालोकनप्रभववेभव फिल ॥ इदानी प्रकृतमनुसराम: उदय- लग्नं पड्भयतमस्तलानं भवति । उदयास्तक्षितिजयोमध्ये ऽर्द्धस्येवा- पममण्डलस्य व्यवस्थितत्वात् । तटुक्तं गोले । यो ऽभ्युदेति समयेन येन तत्सामोऽस्तमुपयाति तेन च। राशिमध्यमपमयडलं कुनादर्ध. मेव सततं यतः स्थितम् ॥ इति । अतः शोधनमुक्तमस्ता सपना सच, इति । एवं भावदयमभिधाय इदानीमन्यभावद्वयसाधने विघम्तायत तदङ्गीभूतं नतानतसाधनं वृतार्धनाह रात्रेः शेपमित युतं दिनदलेनाह्रोगतं शेषकं विश्लेय खलु पूर्वपश्चिमनतं चिंशच्च्यते चोन्नतम् । राः शेपमिति। इतंभुक्तं वा दिनदलेनयुतं सत् पल्थिति निश्चयेन क्रमेण पूर्वपश्चिमनतं स्यात् । एतदुक्तं भवति । यद्यर्धराचानन्तरं जन्म म्यात् तदा राविशेष दिनार्द्धन युक्त कार्य বুনন যান। যাঘাঘ মা জন্ম না যখন বিনা योज्यं पश्चिमन्तं स्यात् । अहो दिनस्य गतं शेप वा दिनदलेन विश्लेप्यमन्तरिलं फाय दिनदलात् शोध्यमिति यावत् । अमेया पूर्वपश्चिमनतं स्यात् । अयोन्नतमाह । पिंशच्यतमिति । नतं विंशत: च्युतं शुद्धं मदुन्नतं स्यात् । पूर्धनते बिशच्छाधिते पूनितं पश्चिमनते विंशच्छाधिते पश्चिमानतमित्ययः । चकार: समुच्च- यायः । अशेषपत्तिः । खगोलम्य प्रागपरविमागेन कपालद्वयं भवति । सब नियामध्यात मध्याहूपर्यन्त पियघटिकान्तरण मानोरारोहणा- गायधि प्राकपालम् । तथा मध्याहात निशीयपर्यन्त पिंगटिका.

·भाधाध्यायः। १५ सारेच भानारधरोहणमार्गावधि प्रत्यकपालम् । यवं प्रागपरकपाल- यामध्ये मध्यान्हापेक्षया यावतीभिटीभिः सविता नम्र उपलभ्यते सनतकाल; । तथा मध्यरात्रापेक्षया याताभिर्घटीमिसन उपल. भ्यते स उन्नतकालः । एवं तो विंशत: शुद्धापन्यया भवतः । ततः खगोलस्य वितिनसनिवेशनेन विभागवनुष्टयं भवति । तया च प्राक- पाले सूर्ये नितिजादू_स्थे सति दिनगत तथाध:स्थिते रजनीशेषम् । पश्चिमपाले तु कुनावस्थे दिनशेपमधास्ये राचिगतम् । एवं दिनगत दिनाधात् शोधिते तथा राविशेषगते दिनार्धन युते सति प्रागपरनते स्त: । अत उपपन्नं रात्र: शेपमित्यादि । नतानते शिद्घटीमध्ये ऽतो नतं पिंगच्छुद्धमुन्नतं स्यात् । अता युक्तमुक्त शिवच्युत चोन्नतमिति । अय यदर्थमतावानुपक्रमस्तदधुना दश. मचतुर्थभाषमाधनं धृतोत्तरार्द्धनाह। यत् पूर्वोन्नतषड्भयुक्तरषितः पद्यान्नतादित्यता यल्ल- बोदयकैश्च लग्नमिव तन्माध्यं सषड्भ मखम् ॥ २ ॥ यदिति । पूर्वोन्नतषड्वयुक्तरवितः लोदयकर्लग्नमिय लग्नं यत् भवेत् तत् माध्यं स्यादिति योजना । पूर्वस्मिन् कपाने उन्नतं पूर्वानाम् । षड्भेः राशिपट्वेन युक्तरचासो रविश्च षड्भयुक्तरविः । पूर्षानतं च षड्युक्तरविश्च पूर्णावतपड्डयुक्तरवी ताभ्यामिति पञ्चम्ययें तमिःमध्ये अध्ये याम्योत्तरवृत्ते भवं माध्यं दंशमलम्नमित्यर्थः । एवं पश्चात मादित्यता लट्ठोदयकेलंग्नमिय यल्लम्न सह माध्यं स्यात् । परवानसं चादित्यश्च पश्चानमारित्यो साभ्यामिति पञ्चम्यर्थ तसिः । गतदुक्तं भवति । अर्धरापादपरिदिनार्धपर्यन्तं पूर्वकाले उनलमिटकाल प्रचलय सपडसायनताकानिमाकं भूर्य प्रकल्पा लकादयान स्याद- याम् प्रकल्प्य सयभागेरुदयो हस: म्वइत्यादिना लग्नात पाधित तह मध्यलग्नं स्यात् । एवं दिनादादुपरिराथर्धपर्यन्स परिधमकाले नतमिट झालं प्रकल्प वेलसायनतात्कालिका मूर्य ·प्राइमनारमायां प्रकल्प्य लोद्यानुदगान प्रकल्प्य रायमारित्यादिना लग्नपदास माचित सद मध्यातनं म्याए । पद मध्यलग्नं पृषड्भं पट्टाशियुक्त मा मुर्म चतुर्थलग्नं भवति । अधोपपतिः । मध्यान्हे मूर्यतुन्यमेष मध्यलग्नं स्याद मध्यलग्नमिति दक्षिणतरे एत्युत्तान्याए । मध्या- हादये यायती मध्यलग्नमध्यं तद नामोगुन्यमेष्टकानं प्रकल्प्य मोकामलानं माध्यं गद् मध्यलग्नं भवति । यथा । मोदये मूर्यसुन्यमुदयलग्नं मूर्योदयादियघटीयु . क्रमेयोदयलानं साध्यते तथा धापि । मूर्योदयात पूर्य यथोत्क्रमेय लग्नं साव्यते रायेवेहापि मध्यान्तात् पूर्य पूर्वनगनाडीतुल्यमेवाभीष्ट कालं प्रमाल्थ्य मृगत पन्ना माध्यं तद् मध्यलग्नं स्यात् । अतः सिद्धमेतत् पूर्वनते घोहिलामलग्नं साध्य पश्चिमनले त मर्याक्रमलग्नं साध्य मध्यनग्न म्यादिति । अत रायोक्तं घसिमिदान्ते । लङ्कादयेलंग्नमृणं बिलानं समध्यानं पूर्वनतामुभिर्यत् । पश्चानतप्राण चयेर्धनात्यं तत् पड्युक्त च रसातलाग्थ्यम् । इति । एमत पाशियुक्तं चतुर्थलग्न स्यात् । कयाधरयाम्योतरवृत्तयोमध्योऽर्धस्यबापवृत्तस्य स्थितत्वात् । रद्वा । पूर्वावतात क्रमलग्नं पश्चिमानतादृशालग्नं साध्यं चतुर्थनग्न स्यात् । तत् पट्टाभियुतं मध्यलग्नं भवति । शलानसाधना पाट्यम् । तात्कालिग ऽर्को ऽयनभागयुक्तस्तद्भुक्तभागेरुदयो हतश्च । याग्न्युटुतस्तं रविभुक्तकालं पल'कृतात् पूर्यनताविशाध्य ॥ तत्पृणुते। राश्युदयाश्च शेषमशुद्धहृत् खाग्निगुणं लयाद्यम् । मेषाद्यशुद्धीमते. विशुद्धं ततेो ऽयनाशानमृणास्यलग्नम् ॥ इति । तस्मात् परिचमनते मनि सूर्या पश्चिमनतमेवेष्टकाल प्रकल्प्य लादयः कमलानं सायं मध्यलग्नं स्यादिति मिद्धम् । अत उपपन्नं पश्चान्ननादित्यतो यह डोदयकैश्च लग्नमिय तन्माध्यमिति । पूर्वनते तु पूर्वनामिकाल प्रकल्प्य स्नादये: सूर्यादृणलग्न माध्यं तन्मव्यलानं भवतीति प्राप्ने परमकारुणिनाचार्येण ऋणलग्नसाधने शिप्यनेगमा भूदिति प्रकारा- ·भावाध्यायः" १७ न्सरेण ऋणलग्नानपेक्षयेष मध्यानसाधनमरचि। तद्यथा । पूर्वान- तमिष्टकालं प्रकल्थ्य सषड्रमर्यात् क्रमलग्नमेव मध्यलग्नं स्यादिति । अश्य युक्तिः । पूर्वकपाले मध्यलम्न माध्यते। तत्र पूर्वकपालारम्मा मध्यरात्रे ! तर मर्यतु-न्यमेव चतुर्थन्नम्न मध्यलग्नं तु सबड्मसर्यतुल्य मध्यरागदग्रे यावतीषु घटीषु मध्यलग्नमवगन्तव्यं ता एवं पूर्वान- सटिका इति बानापि जानाति । अतः सषड्सर्यात पूर्वोन्नतस्य क्रमिकेष्टकालत्वात् क्रमलग्न मध्यलग्नं स्यादिति सिद्धम् । प्रतीत्यर्थमुदाहरणम् । काश्यां पलभा पादोन घडगुलमिता ५१ ४५ यदेतावांस्तात्कालिका ऽर्क: ११५१५२ 1 ३० अयनचलनाशाः २८ । १० राभिमानम २६ । ५० तदाऽौदयात पूर्वमेकघटीमितेष्टकाने तात्कालिकाकादानीतमिद बिलाममुदयलग्नम् ° } २६ । ३३ । २० । अथ वा सबड्भतात्कालिकाकीत् २५ । ५० मतघटीतुल्यमिष्टकालं प्रकल्प्य साधितमिदं क्रमेादयलग्नं च ० । २८ । ३३ । २० सममेव यया भवति तयेवापि केवलसूर्यास पूर्वनतमितेष्टकाले साधितमूमलग्नं सषड्नर्यात् पूर्वोत्रतमितेष्टकाले साधित कमलानं च मममेवोपजायत इति मन्दाना प्रतीतिरुत्पाद्या । अत उत्त, यत् पूर्वोन्नतघड्युक्तरचित, इत्याद्युपपन्नम् । प्रच नताजाने सप्रममा- बान्माध्यसाधनं लग्नाचतुर्थभावसाधनं चोक्तं श्रीदामोदरेया । अथास्तलग्नाविवदिनाध तन्नाडिकाभिस्तत एव लग्नम् । लङ्काद- यस्सदृशमाहयं स्याल्लग्नातथा रादिलोत्यमम्बु म उत्तानार्थमिदम् । अोपपत्तिः । सूर्यास्ते फिल सूर्यतुल्यमस्तल स्तलग्नं भवति । ततो दशमलानं तूययाम्योत्तरवृत्त सौम्ययाम्यगालया: क्रिविधिकोन- विमानसरे भवति । तयोरन्तरं सर्यतुन्यास्सलानात्यदिनार्धनाडी- तुल्यम् । अत: सर्यतुल्यास्सलग्नात सूर्यतुल्यास्तलम्नोत्पन्नदिनदल. मिष्टशाल प्रकल्प्य यत् क्रमलग्नं माध्यते तदशमलन सूर्यास्त यया मति तद्वदेव इष्टकालीनास्सलग्नातदुत्पनदिनाढेन यावल्लभ साध्यते ३ ·प्रौढमनोरमायां -- - लावत् दशमलग्मं भवतीति सर्व निरवद्यम् । तथा तेनेव प्रकारेणा- दयलग्नात् रादिलोत्पन्नं अः चतुर्थलग्नं स्यात् । अस्योपपतिः माग्रदेव । अर्थतन्माध्यं लङ्कादयः साध्यते सत्कारणमुच्यते । मेषादो लङ्कातितिजे या क्षेत्रसंस्था सेव मेषादावूर्ध्वयाम्योत्तरवृत्ते । तदचापि मेपादिसयन्धानन्तरं मेपान्तो लङ्कोदयप्रमाणेनेघ लगतीत्यतो मध्य. लग्नानपने लङ्कादया एव ग्राह्याः । यद्वा । राशीनामसवस्विविधाः । उदयावो मध्यामवो ऽस्सासवश्चेति । तोदयापूनामस्तासनां च योगार्थ मध्यासवो भवितुमर्हन्ति । ते तु लोदयासुतुल्या एघाता मध्यलग्नं लडोदयेरेव साध्यमित्युपपनम् । इदानीमवशिष्टभायसाधनमाह । ध्यंगा व्यस्तखभस्य भूयमइनो योज्यस्तनौ हिच्युतो धन्यौ तेपि च साङ्गभास्तनमुखाः ॥ यंश इति । विगतमस्तं समभं यस्मादिति व्यस्तम् तच्च तत् स्यभं च व्यस्ततमम् । मभं नाम मध्यलग्नम् । व्यस्तख- भस्य व्यंशो राश्यादिष्ठिः । समय भुवा एमेन हप्त: गुणितः अपरप या द्वाभ्यो हतः सन् तनो लग्ने योज्यः क्रमेण द्वितीय तृतीय भावो भवतः । पुन: स एय यंश द्वाभ्यां सकाशात् यतः शुद्धस्ततो विष्ठः एकप भूधाहतो ऽपरपयमहतः सन् बन्धो योज्य. । सो क्रमात् पञ्चमपgभायो भवेताम् । तेऽनन्तरानीताश्चत्वारोमाषा: साभाः राष्ट्रियताः सन्त: परे मृत्युधर्मायध्ययभावा. स्यः । एवं तनमुखास्तन्वादयो द्वादशभाया: सिध्यन्ति । एभिभाषेः समय शुभाशुभफनं चिन्त्यमित्ययः । अपिचयदानुक्तसमुच्चयार्थो । अपोपपत्तिः । लग्नचतुधान्ततिक्रान्तिकृतम्य समास्त्रोभागा द्वितीयादयस्त्रया माशः । एवं धतुर्यसप्तमान्तर्तिनः पञ्चमादो भाषाम्त्रयः । एवं सप्रमदशमान्तर्धर्तिनगऽष्टमादयम्बया भावाः ।

·'भावाध्यायः। - दशमलानान्तर्सिन एकादशादिश्या भावा इति । अथानुपातः । यदि विभिभाबेलग्नचतुर्थान्तरतुल्यमन्तरं लयते तदेकन किमिति लग्नधतुर्यान्तरं विभक्त क्रमादेकद्विगुण लग्ने योजितं सत् द्वितीय- तृतीयभावों भवत इति सिद्धे सत्याचार्यावदेव लग्नचतुर्थान्तरं तावदेव सामदशमान्तरमिति सप्रमदशमान्तरस्येव च्यंशो भूयमहतो लाने योज्य इत्युक्तम् । अत उपपच्या व्यस्तखभस्य भूयमहतो योज्यस्तनाविति । इदानी चतुर्थसामान्तरम्य च्यशा भूयमहतश्च. तुर्थे योजय: पञ्चमधष्ठमात्रा स्तं इत्या सप्रमदशमान्तरस्येष यंशो द्विच्युतश्चतुर्थमनमान्तरस्य यंशा भवतीति सममदशमान्तरस्य शो ट्विच्युत एकदिगुणश्चतुर्थे ; योज्यः सुतरिपुमावो भवत इति सम्यगुक्तम् द्विच्युतो बन्याविति । अन्वत्र सामदशमान्तायं! हिच्युमश्चतुर्थसपमान्तरच्यशा भवतीति यदुक्तं ता कायुक्तिरिति वेत्। गणु । चतुर्थसप्रमान्तरसप्तमदगमान्तरयोगो राशिपदं भवति । चतुर्थदशमान्तरेण घगणामेव राशीना स्थितत्वात तेषां अंशो द्वा। अथ चतुर्थसप्तमान्तरे सप्रमदशमान्तरे च किचिटूनाधिकमेव राशि- भयं भवति । यथा स्वदेशे प्रथम तथा द्वितीयं राशिपद-शिद- घटीभिः समुदेति परं पञ्चदशनाडीभी राशिंध्यं नोटेति तद्ववापि । यद्यपि चतुर्थदशमान्तरे राशिभटमास्ते तयाणि चतुर्थमनमान्तरे समदंशमान्तरे घ राशियं नास्ति । अवेदमवगन्तव्यम् । यदि चतुर्थमप्रमान्तरं राशियांदून. तदा सप्तमदशमान्तरं राशिया- धिकमेव स्यात् । एवं तदाधिस्य तस्य .न्यूनता । अथ तस्य यंगोपि किंचिदूनाधिक रूपं यंण्डपयोगो द्वयम् । अतः सममदश- मान्तरंच्यशो द्विच्युतश्चतुर्थसामान्तरयंशः स्यात् । एवं चतुर्थ- सनमान्तरयंशो विद्युतः सनमदशमान्तरयेणं भवतीत्यसो युक्ति- युक्तं निरुक्तं द्विच्युत इति । अथ संगमदशमान्सरश्चंश भूयमहतो पायाभावे योज्या क्रमान्मृत्युधर्मभावो भवत इत्यर पायाभावस्य -- प ·माढमनोरमायां लग्नापड्राश्यन्तरितत्वाल्लग्नएव, योजिता धनसहजभावो जाता। अथ तो एव षड्युतो तो मृत्युधर्मभावो स्तः । एवं दशमलानान्त. रच्यंश एकद्विगुणो दशमे योज्यो लामव्ययभावोस्त इत्यत्र दशमस्य चतुर्थात् षडाश्यन्तरितत्वात् चतुर्थ एय योजितः पञ्चमषष्ठभावो जातो। अथ तो एव घड्भयुतो आयव्यय भावो स्याताम् । अत उपपन्न साङ्गमा इति । यतु केन चिदुक्त भाव साधनमार्पशास्त्रानभिहित- त्वात निर्मूलमिति तत् तुच्छम् । यत: पराशरहरायाम । लग्नं सुखात सुख कामात कामं खात खं च लग्नतः । ध्यंशमेकद्विगुणित युज्यात लग्नादिपु क्रमात् । पूर्वापरयुतेरर्द्धसंधिः स्याद् भावयोदयाः । एवं द्वादशभावाः स्युर्भवन्ति हि भसधय इति । अथ संधिसाधनमाह ॥ संधिदियोगार्द्धिनः ।। द्वयाभाषयायोंगोर्द्धिता याप्तः सन् संधिर्भवेत् । भावद्वययोगकरणे चकापरधिकतायां चक्रं न त्याज्यम् । तथा प्रथमभावे दशैकादश वा राशयोऽयिमभावे शून्यमेको वा राशिः । तदा शून्ये कस्थाने द्वादशाशयोऽधिका ग्राह्या इत्यभिसंधिः । असो सधिविधः । प्रारम्भयिरामभेदात् । तथा हि । लग्नद्वितीययो- यागाई लग्नस्य घिराममधिः । स एव द्वितीयम्य प्रारम्भसधिः । एवं सर्वेषामपि । इदमचारधेयम् । प्रारम्भसधेसना यहो गतभावनात फलं करोति । घिरामसधेरधिकोऽथिममायजात फलं फरोति । प्रारम्भमधेरनल्पो विरामसंधेरल्पो ग्रहस्तु स्याधिष्ठितभावज फलं करोति । तथा च आहुः । प्रारम्भसंधेघरो यदानः फनं ददात्यादिमभावजातम् । विरामसधेरधिकस्सदानीमागामिभावोत्यफलप्रदः स्यादिति।

·भावाध्यायः। । लग्नव्यवहार: अप वासना श्रीपतिपद्धतिटीकायां सुन्दरमिश्रादिता सेवा- ध्यते । राश्यंशकलाविकलात्मकलग्नस्य धरमविकलारूपमेष निता- समूक्ष्मरेखाकारक्रान्तिवृतस्थल नितान्तमारेखाकारे क्षितिजे लग्न भवतीति चरमविकलेव वस्तुतो लानम् । एवमधस्तनरेखाकारस- क्ष्मयाम्योत्तरवृत्तलग्नत्वात् घरमविकलैब चतुर्थलग्नम् । ताभ्यामु- त्पादितत्त्वाद् द्वितीयभावोऽपि घरमविकलेव । सवमन्येपि भावा- श्चरमविकलात्मका एव । घरमषिकलातः प्रागपरत्र पुनः सांनि- ध्यात् लक्षणया लग्नादिपदप्रयोगा गौणः, सानिध्यं तु युक्तिसा- म्यात पूर्वभावस्य यावत्पर्यन्तमये तदयिमस्य पश्चादपि तावत्य- নিময় মন্ত্রীমমিনি ব্রাযথমাসাহ্রান্সমিন लग्नचरमविकलायाः पश्चात्सानिध्यं लग्नद्वितीययोगालात्मकसन्धि- पर्यन्तं पुनरये सानिध्यमतः पूर्वसन्धिमारभ्याग्रिमसन्धिपर्यन्त । एवं द्वितीयादिभाक्यवहारोपि । इह मावस्य चरमधिकलास्यो ग्रही भावस्य राश्यंगकलाविकलाभिः सम इति यावत्स प्राधान्येन तस्मिन्मावे मुख्ये वर्तत इति तदावोक्तसमय- फलटः । मावस्य धरमपिलाता विकलामान्यनाधिक्ये समग्रफ- लस्य नाशो बाधिताऽनेनापि क्रमेण पूर्वभावममाप्तिस्थलमयिमभाव- फलारम्भस्थलमेक मधिरूपमेव पिलम् । तद्धावमारभ्याग्रिमधि- पर्यन्त पूर्वभावफलस्य ब्रामेणापचयः । तथा पूर्वसधिमारभ्याग्रिम- भावपर्यन्तमसिमभावफलस्य क्रमेणापचयः । सन्धा तु प्रयमभावस्य समाप्रत्वादयिममावस्यानारम्भान्निष्फला ग्रहः । सन्धेतूने ग्रह तु पूर्वभावफनस्यासमानत्वात्यभावफलम् । सन्धरधिकऽगिमस्यार- म्मादयिमभावफलमिति सर्व शोभनम् । प्रथमभावचतुष्टये सन्धि त्रये च सिद्धे मुगमापायनान्यभावसंधिमाधनं मित्रोक्तपद्धता । विद्विभावो क्रमायुक्तो द्वाभ्या वेदैः सुतद्विषो । लग्नादिभावाः वाड्मयुक्ताः सनमकादयः । १.

·माढमनोरमायां विकसन्धयस्त्वेकची गगियुताः क्रमात् । । सन्धयः स्यश्चतुर्थाद्याः सपड्डाः षडमी परे ॥ २ ॥ सुतरिपुभावसाधनवासना मन्दावयोधार्थमव्यक्तमिययोच्यते। सन लानचतुर्थान्तरच्यंगद्वयलग्नयोगे तृतीयभावार्य पगडद्वयात्मको वृत्त: ॥ ल. घ. अं.३ ल. यो. १। चतुर्यसनमान्तरकच्यशचतुर्थ- भाययोगे जातः पञ्चमोयम् । च. स. अं. चयो. ५ । अनयोरन्तरं तृतीयभावे यावद्योज्यते तावत्यञ्चमभावो भवतीत्यज्ञापि जानाति । प्रतस्सयोरन्तरं साध्यते । तत्र सशाध्यमानं स्यमृणत्वमेतीत्यादिना तृतीयभावः खण्डद्वयात्मकः ऋणगतो जातः । अथ लग्ने चतु:- द्विशोधिते लग्नचतुर्थान्तरमेव बातम् । अस्माल्लग्नचतुर्थान्तरस्य थंगद्वयेऽपनीते एक एव यंशावशिष्यते । तत्र चतुर्थसप्तमान्तर- चंगे योजिते द्वयमेव स्यात् । यत उक्त प्राक्यंगद्वययोगो द्वयमिति। अतो द्वययुक्तस्तृतीय: पञ्चम: स्यादित्युपपन्नम् । एवमेव रिपुभावो. पपत्तिका । शेपोपपत्तिरतिमुगमा बालायबोधा च । अथ भावफलाभावं भाषस्थाने भाषफलसाधनं च वृतोतरा नाह शन्य सन्धिपु भावगेऽखिलफलं स्याद्भावसन्ध्यन्सरेणाप्त सन्धिखगान्तरं क्षयचयं भावाधिकेऽल्पे खगे ॥ ३ ॥ सन्धियु स्थिते यहे शून्यफन स्यात् । भायगे भायांशादि- तुल्ये खगे अघिलफलं स्यात् । अखिलं सपूर्ण रूपमिति यायत् । यताप सर्वध होरिके संपूर्णताद्योतक रूपमेघ कल्पितम् । भाषा- दधिके लगे सति सन्धियगोन्तरं भावसन्ध्यन्तरेणानं भक्तं सत क्ष. यमरोहाण्यं फलं स्यात् । भाषाल्पे खगे सन्धिषगान्तरं भाषस- न्थ्यन्तरेणानं सच्चयमारोहाख्यं फलं स्यात् । अयमभिसन्धिः । भावादल्पे यहे प्रारम्भसन्धियक्षान्तरमारम्भसन्धिमायान्तरण भक्तं सद् सहभावफलं स्यात् । यवं भावादधिक पिरामसन्धियक्षान्तर वि.

·भावाध्याया। राममधिभावान्तरेण भक्तं भदायफलं स्यादिति । अपिपत्तिः । प्रारम्भसन्धिसमे ग्रहे फलस्यारम्भमतः क्रमेणापचय: । भावसमे समयफलं कमितं. ततः कमेकापचय: । विरामसन्धिसमे तु फल- भाश: । तदुक्तं श्रीपतिभिः भावप्रवृतो हि फलप्रवृत्तिः पूर्ण फलं भावसमशिकषु । हास: क्रमालावधिसमकाले फलस्य नाश: कथिता मुनीन्दरिति । भावसमे यह फल परमं त सन्धिपान्तरमपि पर भावसन्ध्यन्तरतुन्यम् । सन्धितुल्ये ग्रहे फलाभार: मन्धिखगान्तरा- भावश्च । तस्मासिष्टुमेतत् । सन्धिखगान्तरपरमत्वे फलपरमत्वं सन्धिखगान्तभावे फलाभाव इति 1 श्रथानुपात: । यदि भावस- न्ध्यन्तरतुल्येन ग्रहसन्ध्यन्तरेण रूपं फलं लभ्यते तटे सन्धिखगा- যে জিলিনি। দুশ্বিনায় যালিনৰোন্নায়। भावसन्ध्यन्तरं हर: । अत: सन्धिखगान्तरं भावसन्ध्यन्तरेण भक्त भावफलं भवतीतिषिद्धम् । अत उपपन्नं भावसन्ध्यन्तरेणामित्यादि। प्रदं तत्वम् । यदि ग्रह) भावाटूनस्तदारम्भसन्धिर्यहादायाच विध्यः । यदाधिकस्तदा ग्रही भावश्च विरामसन्यः शयः । तत उक्तवत्फल माध्यम् । यद्या शोध्यं न शुद्धोतदा शोधके द्वा- दगराशयोऽधिका ग्राह्या इत्यनुक्कमपि बुद्धिमता ज्ञायते । फलस्य क्षयचयत्ववासना प्रतिपादितप्रमेया मुगमा च । अत्र विष्ट्धाद- नुपातद्वयं कृतं सुन्दरमिअस्तदेकेनेशानुपातेन भावफल साध्यता भगवताचार्येण नादृत गौरवात् । ऋजुमागंण मिद्धातोऽय धरण साधनायोगादितिन्यायाच । के चित्तु यहेभ्योपि माषसाधनं कुर्वत तत्यांमाणिकः श्रीनीलकण्ठश्रीधरग्रीपतिभिरनुक्तत्वादयुक्तत्वाञ्च ना. -दरणीयम् । किंचा सहभावानीलकण्ठादीनां यद्यभिमता भवेयुस्तदा दृष्टिसाधन भावरेव कृतं स्यान्न तु वदयमायप्रकारेण । यतो जातक বয়ানসিমন ছিলাছিল। ঋষি । অসহিহ বলা

·मोठमनोरमायां
-
वाः सन्तीति भावफलगुणितानि यहबलानि दशाक्रमबलानि स्वीक-
तानि । एव ग्रहमारस्वीकार रवीन्द्वोर्दशाप्रायम्ये लग्नदशाप्राथम्य
इवतद्धावफल पदवलानि दशमवलानि स्युम्तया सति वन्यमाण.
प्रकारेण पगोदयबलानिरित्यनेन दशामवीर्यसाधनमुच्छिद्यत ।
तस्माद यहेभ्यो भावसाधन नेव कार्यमिति सिद्धान्तः । एवं ग्रहमा-
वाभावे सिद्धे तत्कालमिचामिवादिसुतफानफादियोगमूर्यचन्द्रकेन्द्रा-
दिविचारो ग्रहात्स्थानाधीन व्यावहारिकमययपादिसंशराशियशेनेव ।
लग्नात केन्द्रादिस्थानं द्विविधम् । मेपादिराशिरूपं भावरूपं चेति ।
तथा सति यत्र प्राचामाचार्याणां राशिपर्यायपदपर्यन्तधावनं व्ययभ-
घनादित्यादी तप मेपादिराशिरूपाणि व्ययादिस्यानानि याह्याणि ।
यत्र तुं दशनार्दशादी न रागिपर्यायपदोपादानं सच भाषरूपाण्येव
स्थानानि ग्राह्माणीति मक्षेपः । इदानीमध्यायसमानिंगघेनाह ।
इति केशवपडतो भावाध्याय इति ॥
इति समायः । इति हेतुप्रकरणप्रकपादिसमानिष्यित्यमरः ॥
मघामना या ममकारि तिर्दियाकरणामलकेशवोक्तः ।
पितृव्यसमाधियादिमाच भाषाधिकार: समगात्समाप्रिम् ।
इतिश्रीकृष्णदेवज्ञान्मजमिदम्य सुतेन दियाकरण रवि.
सायां के गधोक्त जातकर्मण्डोटीकायां सपासनाया प्रोठमनारमा.
मिधाया मायाच्याय: प्रथमः१.
माघाध्यायस्य भाराचे व्याख्याय गण मौतमः ।
दिधाम्रोय दृष्ट्याख्यं ध्याश्याति विमलोतिमिः ॥ १ ॥
तत्र दृप्रिसाधनाध्यायं प्रतेने नाद ।
सैकाग्निदिखवेदनामयमभूग्वाभाममेकादिमे द्रष्ट्रा
वर्जितदृश्यकम्य गुरुणा चेदवेदे शता:
मन्देनाइयमेशा नगगुणेकामादिशाः संहता
भागप्रक्षयश्चिग्वानन्न ३० नदेनाध्यता हरभवेत् ॥ ४ ॥

·दृष्टिसाधनाध्यायः । द्रष्टा वर्जितदृश्यकस्यकादिभे एकादिराशिषु खेकाग्नीत्या. दयात्राः स्युः । तत्रैकमेऽङ्कः खं शून्यम् । द्विभे एकः । विभे अग्न- यस्तयः । चतुर्भे द्वा । पभे खम् । षड्भे वेदाश्चत्वारः । सदमे रामास्यः । अष्टभे यमो हो । नवभे भूः एकः । दशमे खम् । एकादशभे अभं शून्यम् । द्वादशमे अभं शून्यम् । खानाभ्रमित्यर समाहारेकवद्धावः । पश्यतीति द्रष्टा । तेन द्रष्ट्रादर्शनाही दृश्यः । दृश्य एव दृश्यकः । द्रष्ट्रा वर्जितदृश्यकस्यकादिभे एतेऽङ्काः स्युः । एकादिभ इत्युक्ते क्रिमेते राश्यादी राशिमध्ये राश्यन्ते वाङ्काः स्युरिति संशय: स्यातनिरासार्थमाह । भादिजा इति । द्वितीया- दिराश्यादिजा इत्यादि बोध्यम् । गुादीनां विशेषमाह । चेदिति । चेट्नरुणा द्रष्टा पर्शितदृश्यकस्य अष्टवेदै भे अपभे चतुर्भे च कृता- श्चत्वारोङ्का. स्युन तटा पूर्वक्ति इत्यध्याहारः । मन्देन शनेश्वरेण दृष्ट्रा वर्जितदृश्यस्याङ्कयमे भे नवभे विभे च कृताश्चत्वारोङ्का, स्युन तु पूर्वताः । असना भामेन द्रष्टा वर्जितदृश्यस्य नगगुणे भे समभे चिभे च कृताश्चत्वारोङ्काः स्युर्न पूर्वोक्ता: । एवं राश्यादाबतानका হয়ঞ্জায়ানমন্ধুত্ব ভিৗথযাখা । মানি किविशिष्टा अङ्गाः । भागनमयवृद्धिखानललवेन संस्कृताः । सतदुक्तं भवति । राश्यादिलो योङ्कः सोऽग्रिमाङ्काचेच्छुद्धस्तदा धृद्धिर्यदायि- मासा राश्यादिनाङ्काच्छुद्धस्तदाये क्षयास्तीति वेदितव्यम् । तेन যল হ্লা মা যঘিমা যা হযংঘে মাগান যিনা মাত্রা। लब्धेन तेङ्काः संस्काः । कथम् । क्षये हीना वृद्धो युक्ता इति । सतोऽब्युद्धनाश्चतुर्भक्ताः सन्तो दृग्भवेत् । अत्रेदमघधेयम् । गुरुणा द्रष्ट्रा वर्जितदृश्यस्य पञ्चमराशा नवमराश च राश्यादिनाङ्कः पूर्वोक्तो द्विमितो न पायः किन्तु चत्वारः । पपां क्रमश: शून्यकाभ्यां सहान्तरं विधायोतदिशा दृष्टिः साध्या यदा तु गुरुणा दृष्टा वनित- दृश्यस्य विमितं शेषं तदा राश्यादिनास्तिमितोपाह्मान्तरं चतुर्भिः ३ ·प्रौढमनोरमायां साकं कार्य न द्वाभ्यामिति । एवं सामिते शेपेऽस्त्रिमिता ग्राहो. तरं चतुर्भिः सह विधेयं न द्वाभ्यामिति । एवं शनिभामयार बोध्यम् । एवं द्वादशभावानामप्युपरिभावान् दृश्यान्ग्रहान्द्रहन्प्रकल्प्य ग्रहाणां दृशोऽनेनेव प्रकारेण साध्याः । अवोपपत्ति: । बृहज्जातके । दिशत्रिकोण चतुरस्रसनमान्यवलोकयन्ति चरणाभिवृद्धितः । रविजामरेज्यरुधिराः परेच ये कमशोभयन्तिखलु पीक्षणेऽधिका इतिम परे रविचन्द्रबुधशुक्राश्चकारादविजादीनां समुच्चयस्ततः परे घेत्यस्य समस्ता इत्ययः । परे चेत्युपादानं तु क्रमप्रतिपाद- नार्थ वीक्षणेऽधिका इति पाश्यखण्डस्य संपूर्णदृष्ट्या दृष्टार इत्यर्थ प्रकटयितुं च । तृतीयदशमं शनिर्नवमपञ्चमं गुरुश्चाष्टम भाम: सामं सर्वे संपूर्ण दृष्ट्या पश्यन्ति । तृतीये श्रादो मध्यान्ते च सर्वध पादमिता दृष्टिविता । फुत्र विदेकवोषिता । तद्यानि मेषपादिमागेऽयस्थितस्य यहस्य तृतीये तावत्येयभागे स्थिते रहे द्विराश्यन्तर उत्सर्गमिद्धमान्य लक्षणयुक्तः सत्त्यानृतीयस्य मेपवृषादि-- संजव्यावहारिकराशेरयश्यंभाया पादमिता दृष्टिन्याय्या । तथा नवराश्यन्तरेपि, एवं दृष्यहान्चतुष्टराश्यन्तरे द्विपादमिता दृष्टिः । विसप्रभान्तरे धिपादमिता दृष्टिः । पड्भान्सरे संपूर्णी चतुःपादमिता दृष्टिः । शेषेषु दशराश्यन्तराटिषु अनुक्तत्याददृष्ट्यभाष इति सिद्धम् । पधं द्रष्टुरेकादिराश्यन्तरे दृश्ये मति मिटा दृष्टिपादा लिप्यन्ते । 1814/गावात उपपन्न काग्निद्वि- पवेदरामयमवाभ्राममे- कादिम इति । अथ दृफ्नाधनापतिः । टरपेक्षया दृश्य: कियतान्तरेषायाम्तीति मानायं दृश्यो दृष्टा घनितः क्रियते । दशा निंतदृश्यम्य यावत्मण्यो रागिम्सटी योऽङ्कः म माया सताराग्यधाम्यांगानां दृफ्नाधनायानुपात: । यदि विंगदंरोगप्या. द्वान्तातुल्य वृद्धिः आयो था लभ्यते सदा रोषागे: निमिति । ०४ .10.10 ·दृष्टिसाधनाध्यायः । ज्यवृद्धिगुणिता भागास्त्रिंशताभाज्याः फलेन गताः आये हीनी शुद्धो युक्तःकार्य: ॥ अत: मुक्तं भागघ्रतयघृद्धिखानललवेन संस्कृता इति । एवं रूपवरणात्मिका दृष्टिभवति चतुर्भिश्चरयो रूप- मिति चतुर्भता रुपादिका स्यात् इत्युपपन्नम श्रय । विशेषगु. पपत्ति: । गुरोश्चतुरष्टराश्यन्तरे शनिवराश्यन्तरे कुजस्य विमान राशयान्सर संपूरव चतुश्चरयात्मिका दृगिरतस्सदाश्यन्तरे तेषामङ्क- .श्चवारी ग्राह्य इत्युपपन्नम् । मेक्तराध्यधिकान्तरे तु संपूर्णदृष्टे- रपवणग्निमाङ्कन सहान्तर कृत्वा दृष्टिः साध्येत्यपि युक्तम् । अथ गुरेरोस्तिममानसरे विपादमिता दृष्टिश्चतुष्टभान्तरे चतुःपाद- मिता मध्ये तु पादश्याधिका पादचतुष्टयाटूना दृष्टिरुचिता । अतश्चतुर्भिः साक्रमन्सरं कार्य न द्वाभ्यामेव शनिझामयारपीति सर्व निरषद्यम् । एतत दृष्टिसाधनमतिलघुक्रिययोक्तं पराशरहोण्याम ॥ दृश्याद्विशाध्य दधारं षडाशिभ्याधिक भवेत् । दिभ्यविशाध्य द्वाभ्यां तु भागीकृत्य च दृष्टयः ॥ १॥ पञ्चाधिके विना राशि भागा विनाश्च दृष्टयः । वेदाधिके त्यजेदूतादागा दृष्टिस्त्रिभाधिके ॥ २१ विशाध्य युगता द्वाभ्या लब्धं खाग्नियुत भवेत् । कराधिके धिना राशिं भागास्तिथियुत्तास्तथा ॥३॥ रूपाधिके विना राशि भागा द्वाभ्या विभाजिता इति ॥ अध विशेषदृक्साधनार्थ शकाः । भागाद्विनिता विधुभेन्तराले गिद्युतांशा गजभेजस्य । दृष्टिभवेदागदलोनषष्टिदिभेङ्कभे विचलवानपष्टिः । १ ॥ विभेऽद्रिभेशाईयुतेषु वेदाः पश्येत जीवेन विहीनदृश्य । विनाशकोना युगमे तु षष्टिः साईशिकाना गजमेपि षष्टिः ॥ २ ॥ विभेऽद्रिमे भागविहीनष्टिदृष्टिः प्रमोला धरणीसुतस्य । पञ्चावनीसंयुतमार्दुभागा विभेड्भे षष्टिकलान्मितेत्र ३॥ + ·प्राठमनोरमायां . स्पष्टार्थाः सर्वेपि. परमनेन प्रकारेण षष्ठ्यंशात्मिका दृष्टिः स्यात्पष्ठिभता सती रूपादिका स्यादिति बोद्धव्यम् । वासना श्रीपतिकृतदृष्टिसाधनवासनायज्ञेया स्पष्टत्वाट् यन्यबाहुल्यभयाच्च न मया लिख्यते ॥ यत्त केन चित्मलपितं वृहज्जातके वीक्षणेऽधिको इत्युक्ते: रबिनादीनां विदशादिस्याने अन्ययहापेक्षया घीक्षणे श्राधि. क्यमाचं न तु संपूर्णत्वं तथा सति पद्धत्युक्तं विशेषगानयनमसङ्ग तमार्पग्रन्यानुक्तत्वादिति । तचिन्त्यम् । पराशरजातके विशेषदृगा- नयनस्यात्तत्वात् । तथा च पराशरवाक्यम् । शरवेदाः परामाश्च तिथयो योजिताः क्रमात् । शनिदेवेज्यभीमानामेवं दृष्टिः स्फुटा भवेत् ॥ सारावल्यामपि । पूर्ण पश्यति रविजस्तृतीयदशम इत्यादि। वृहज्जातकटीकायामुत्पलव्यायानं चेदृशं तृतीयदशमस्थितान्ग्रह राशीगनेश्चरः पश्यन्नन्यग्रहेभ्योधिकफलप्रदो भवति परिपूर्ण पश्यती- त्यर्थ इति । तस्माद्विशेषदृक्ताधनमार्पमूलझमिति सर्वमयदातम् । सयासना या समकारि तिदिवाकरणामलकेशवोक्तः । पितृयसप्राधिया बगानां दृश्नाधनं तप समाप्तिमागात् ॥ २ ॥ इति श्रीकृष्णदेवतात्मजमिहगणकम्य मुतेन दियाकरण पिचितायां के गवोक्त जातककर्मपटुतेष्टी कायां सपासनाया प्रोढमना. रमाभिधायां दृष्टिसाधनाध्यायो द्वितीय: ॥२॥ श्रीमच्छियाट्यम्य मानुमारं प्राचां कृतिभ्यः परिगृह्य मारम् । धारिधीयानयनाधिकारं दियाफराप्यो पियरीघरीति प्रय घलमाधनाध्यायो च्याप्यायते । तर घनं विविधायननं माश्यलं पेत्तिा पायं म्यानटिकाल- निमगंधेष्ट दृग्भेदेः पड्विधम् । तत्रापि म्यानरलं पञ्चधा दिग्गलमेधा फालयलं चतुर्द्ध निमगंयलमेकथा चेष्टायन्न विधा दृग्मलमेऊधेय । एवं पदशधा यहयलम् । द्वितीय विविधं म्यामिधलादिम्बस्लाम- ·बलसाधनाध्याथः । सवात् । सच, ताषद् सहबलं विचक्षुः स्थानबलभेदेषञ्चबल- - am नीचानो भग छात् च्युतः षडधिकश्चेत्षहृदौ बलम् ॥ नीचनानोऽथोट् यहरचघडधिकतहि मगणावादशायिभ्य: च्युतः शुद्धः चेत्षडाश्यल्पस्तदा यथास्थित एवेत्यर्थत: सिद्धम् । ततः पहषतः सन् उच्चमबन्धिोच्च बलम् । उच्चवलं रूपादक स्यादित्यर्थः । प्रचायमभिधिः । यदि नीचनिग्रहस्य सपूर्णाः षडाशय: स्युस्तदा ते पड़ताः पूणे रूपमितं बलं स्यात् । यदि घडल्पास्तदा प्रथमरूपस्थाने शन्य याह्यम् । तदारयाद्यं षष्ट्या गुण्यं सतो धिकलास्थानात्प्रतीपं स्वस्वहारेण लव्यमुपर्दापरिसंयोज्य यदू- लस्थानं भवति तत्पुनः पड्डिमाज्यम् । लब्धं शून्याधः षष्ट्यंशा- सेयाः । शेष राश्यादिस्थानीय युनः पट्या संगुण्य प्राग्वत्कृते यदू- यस्थाने निष्पद्यते तदपि पडिभोज्यं लब्धं तदधा विषष्ट्यंशाः । एत्र विष्ठं रूपायुच्चबलं भवति । गट्दा प्रथम रूपस्थाने शन्यं याह्यं ततो रागीन्यष्ट्या संगुष्य तत्र द्विगुणानंशन्सयाज्य पशिभीगे हते लब्ध षष्टांशाः स्युः । युनर्यच्छेषं तत्पष्टया संगुण्य त द्विगुणाः कला: प्रविष्य पविभक्त विषष्ट्यं शाः स्युरेवमपि । यद्वा । नीचग्रहान्तरस्य पाल्पस्यायंश: षष्टांगाद्युचवलं स्यात् । तष्ठिभक्तं रूपादिक- मपि स्यादतिमुगमप्रकारोयम । उच्चनीचषिभागः साराषल्याम् । सूर्यादीनामुच्चाः क्रियवृषमुगयुवतिकर्क मीनतुलाः । स्वाचे तु कथ्यभागा ययाक्रमेणेव परमोच्चाः ॥ १॥ বিছাৰিযবানাযায়ামময়। स्वोन्नात्मप्रमरागिनीचः स्यादंगकः परमः ॥ २ ॥ प्रयोगपत्तिः, मारावीवाक्यम् । स्वोवेस्थितः शुमफलं प्रबरोति पूर्व नोवस्थितस्तु विफलमिति । चोचस्ये यो कलपर- .

·३० 1 . पाठमनोरमायां मत्वावलं परमं रूपमितं तत्र । नीचयहान्सरमपि परमं षडाशितुल्यं ततो नीच यावदपचय: नीचे फन्नाभाघाटुलाभावः तप नीचयहान्स. राभावश्च तत उच्चं यावदु पचयः । श्रतो नीचग्रहान्तरत एवोच्चंबल साधयितु युज्यते । अयानुपात: । यदि पाशितुल्येन नीचाहान्तरण रूपं बल तदेष्टेन किमिति फलमुच्चबलं स्यात् । अतः सम्यगुक्तं नीची- न: पहदिति। परमोच्चादरस्ये यहे यहेशानं नीचं कार्य नीचादयस्थे नीचानो ग्रह इति । प्राचार्य: सर्वदा नचिनवाना ग्रहः कर्तव्य प. त्युक्त तथा कृते उच्चादयस्ये ग्रहे नीचयहान्तरमुपचीयते । वलं त्व. पचीयते । उपचीयमानादन्तगदपचीयमानं बलं साधयितुं न युज्यत इति भगणाच्युत इत्युक्तम् । भगणा छोधित नीचादर्वाधीनराश्यदि शिप्यते । एततवादयस्थे प्रतिदिनमपचायत इत्यस्मादपचीयमान बलं साध्यमिति युक्तम् । अथ पष्टयशयहणापपत्तिः । प्रथमं रूपस्थाने शन्ये गृहीते सत्यनन्तरं रूपस्य पटरंगा याद्याः । तत्र पट्या गाना पष्टया रूपमिति शेष पष्टिगुणं कृत्वा पड़ते पष्टयंशाः स्युरिति युक्तम् । एवं विपष्टयंगपष्टया पट्यंग शत शेषं पुन: पट्या संगुण्य पहभिभक्ते विषष्टांशा: म्यरित्यपि साधु । अथ द्वितीयप्रकारपासना प्रथमप्रकारा न्तभूतोदाहरणमुररीकृत्याच्यते । तत्र नीधोनो यही राग्यादिः । ॥ १६ ॥ २६ ! छ । अमो पड्भक्तो लब्धं रूपम्याने शून्यं शेय पष्टिगुणिमिदम् । ३२ । ६ । ६६ । 0 1 अप गगिम्थाने पष्टिगु. णरागिद्विगुणांगयोगः । अगस्थाने फलाः । कनाथाने विकला इति जालम् । यतत्पभक्त कार्यम् । अतो गगीन्पष्टया मगुपय तप द्विय पानगा प्रक्षिप्य पड्मिभक्त लश्यं पायाः म्यरिति सम्यगुतम् । पुनः शेष २ । १६ । 0 1 । पटिगुग्णम १०२ । १६ 1 0 1 र रारिम्याने राष्ट्रिघ्रगेष्ट्रप्रकलायोगोशम्याने पिकलादं पहुभिः भाज्यम् । अतः मष्टक्त द्विगणा: फमाः मयान्यादि । यथमपि द्रष्टव्यम् । अघोप्नुवनस्य द्वितीयप्रकारे युक्ति: । पहागिनत्ये नीच. - ·बलसाधनाध्यायः। बान्तरे बलं परममिति मागुक्तं सत्र घड्राश्यंशाः १८० अप राशि- कम् । यदि खाप्टेन्दुमितेन चग्रहान्तरभागेः घष्टिषष्ट शालभ्यास्तदेष्टः किमित्या गुणहरो गुणेनापयर्त्य प्रा हरस्थाने क्यम् । अत उपपत्रं नीधग्रहान्तरस्य षड्भाल्पस्यांशयंशः षष्ट्यं शााच्चबलमिति । तथा पपराशरहरायाम् । नीचानं तु, यहं भाढाधिकं चमाद्विशोधयेत् । भागीकृत्य रिमिभक्तं फलमुच्चबलं भवेदिति ॥ इदानों सप्तर्गजबलमाह । खई समभेष्टमस्त्रिचरणा- मूलविकाणे बलम् । मित्र- डिभिरधीष्टभे अय रभांशा वैरिभेष्ट्यंशको दन्तांगा- ध्यरिमे ग्रहादिपवशाखेटस्थ सप्लेक्यजम् ॥ ५ ॥ प्रवायं गुरुसंप्रदाय: । प्रथमं शत्र मन्दमितारित्यादिना नि. सर्गमिचामिषसमचक्र लेख्यम् । ततोऽन्योन्यस्य' धनष्ययाय सहज- ध्यापारबन्धुस्थिता इत्यनेन तात्कालिकमिवामित्रचळं लेख्यम् । सतोऽधिमुहन्मिादिभिः कल्पयेदिति अधिमिवादिचक्रं च लेश्यम् । NA: समवर्गजबलज्ञानार्थ सपघर्गचक्रमधिमिरमिषस्वसमवेधिवेयुप. लवितसमवगंगान्त्रितं लेयमिति ! अय व्याख्या । स्वस्य ऋक्षे राशायादग्रहे पति अर्द्ध बल स्यात, समराशिस्थेऽष्टमांशो बलं, मूल- দ্বিািেয় থাষো, বিশ্বামিই প্রথা:, খখিনি पोष्टमांगाः, शारागिस्थे पोडगांग:, अधिशवराथिस्य द्वापिंगदंश बल स्यादिति सर्वसंवन्धः । श्रद्धष्टमांशादि रूपस्येत्यर्यसिद्धम् । सर्वत्र राशिपदं होराद्युपनरकं तेनापमयः संपन्नः । स्वरागिस्य स्वहारादिस्य वा महे रूपाद बलस्यादेवमितरपि । इदमाया. माध्यम् । यो यदा स्वमूलपिकोणरारोहोंगदावस्थितो भनि तदा परशयं बलं माझं किं तु मूलविकाराशेोऽधिपतिः योऽधिनिमावि यदति तदुतं बलं यायं सहाविषपशादियुक्त- ·पाठमनोरमाया . त्वात् । यदच विशेपेण मूलरिकोण ग्रहणं कृतं ततः केलं गृह एव मूलत्रिकोणान्वयो न हारादिष्विति । तथोक्तं श्रीधराचार्य: । स्वगृ- हादिगतानां यद्यहाणा मुदितं बलम् । तदेव सप्तधर्गेपि तदीशस्य पगादिति । तदीयस्य होरादिस्वामिनः । स्वाधिमित्रत्वादिव. गात्स्वगृहादिगतानामेव यदलमुक्तं तदेय गृहस्योक्तत्वाट्यहानिरिक्त- सप्तयर्गे बल भवति । अब स्वगृहादीत्युक्तत्वाद्धारादिषु न त्रिकोणा. न्वय इति मिट्टम् । मूलचिकोणानि वृहज्जातके । सिहे। घृषः प्रथमष- प्रयागोनिकुम्भास्त्रिकोणमयनानि भवन्ति मर्यादिति । स्थावधि- कोणस्यगृहाणां पयाणा द्वयोधा सांकर्ये व्यवस्था सारावल्याम् । विशतिरशाः सिहे विकोणमपरे स्वभवनमम्य । उच्च भागवितयं धूप इन्दोः स्याविकोणमपरेशाः ॥ १॥ द्वादशभागा मे पिकोणमपर स्यभं त भोमम्य । उच्चमयो फन्याया बुधम्य तुझांगमेः सदा चिन्त्यम् ॥ २॥ परतथिकोणजातं पभिरंगे: म्यराशिज परतः । दभिभाग यम्य मिाण धनुपि तत्परं म्यगृहम् ॥ ३ ॥ शुक्रम्य च लिययोगस्टिकोणमपरं म्यभं तुलायो । फुम्मे विकोणस्यगृहे रशिजस्य रघेर्यथा मिहे तिमासंदर्पणेपि । मि विंगरिदिशो गवि परे सयंगकाम्राङ्गता मेषे द्वादग पञ्च योपिति पर जदयाने दग। जूके परगाऽभदृग्वट रमे मलनिगमायाः मर्यादेः समय यस्य कथिताः शेपाः म्यराग्यंशकाः ॥१॥ गुणाकरा मारणीयभृगुभानुभयां नमागेनपिकापभयान. मिति गाम्यधिद मुश्न म्यामानमेवाविषयार । गम्मामागयली- যায়না মামাবৰৱালী ঘাশকাল- म्याच रोभ्य ग्य निर्णय: कार्य: । गुणाकरम्य तु टेकावल আয়ামিdাবিত্যাননমনায়নি নন। - ·बलसाधनाध्याय:। चबलस्य पृथगेवानीतत्वाटुच्चस्यानपेक्षितत्वान्मलविकोणस्वगृहनिर्ण- यस्येवापेक्षितत्वाच्च संपूर्ण शव वृषराशिरिन्दोस्त्रिकोणम् । किंध चन्द्रस्य धृपाशा प्रधानमेकं मूलविकोणबलमेव ग्राह्यं न तु मित्रा दिसबन्धषशादन्यदयीति बोध्यम् । बुधस्य तु कन्यायां विंशत्य- शास्त्रिकोणम् । परे दशांशाः स्वगृहम् । यत्र तवपिकोणस्यगृहाणा प्रयाणामध्यपेक्षा तप स्वोच्चे रूपमित्यादी यथोक्तच व्यवस्था । एवं स्वादिभादिगतानां ग्रहाणों बलमुकदानी समसु वर्गेषु तत्स्थापनमथ च तदेक्ये समवर्गजबलं भवतीत्याह । गृहादियवशादित्यादिना । खेटस्य गृहादिपवणागृहमादिर्यपाते गृहादयः प्रादिशन्टेन होरा- ट्रेकाणादीनां संग्रहः । गृहादीन यान्ति ते गृहादिपाः गृहादिसा- घर्गस्वामिनस्तेषा वगात्स्वर्ने?मित्यादीनि सप्रवर्गवलानि ग्राह्याणि । तेषां समानामेक्याज्जायते ततया । एवंविधं बलं समपर्गनबलं स्यादित्ययः एतदुक्तं भवति । यस्य ग्रहस्य सावगंजबल ज्ञातुमिष्टं तस्य गृहादिस्वामी स्वाधिमिवादिषु यद्यति तदुक्तं बलं याह्म- मिति । प्रच क्रश्चिटेवं व्याचष्टे । यहाँ यस्मिन्गृहे होरदो घास्ति सद्हस्यामी होरादिस्वामी या चेनमूलत्रिकोणस्ति तदा विचरणं वल स्वगृहे चेदूपार्द्धमित्यादि । तन्न अवयम् । निखिलजातकशास्त्र- विरोधात । कि चार गृहादिपवणादित्युक्तभ्रान्तिरपि सभवति । पर प्राचीनयन्ये केनापि तथा नासमिति प्रान्स्यनघकाश रति मिया अचः । तया व सारायलीवाक्यम् । स्वाञ्चस्थिर: शुभफलं प्रकरोति पूर्ण नीचार्कगस्तु-विफलं रिपुमन्टिरेऽल्पम् । पाद फलस्य हितभे स्यगृहे तथा •पादयं गगनगः स्यिसमास्तिा रति । या स्वोवादिस्यानेषु म्यितयान् गगनगो महः सपर्णादिशुभ फल्न ददातीत्युक्तं परं स्वाचादिषु स्थितो महस्वामी मर्यादिफन ·माढमनोरमायां ददातीति नोक्तमेय तस्माद् गृहादिस्वामिनि स्यभस्थे रूपार्टी बल. मित्यादि व्याख्यानमसदेवेति प्रतीमः । परागरजातोपि । मूलपिकोण- स्वाधिमिषामियममारिपु । अधिशगृहे चापि स्थितानां क्रममा घलमिति अधापि मूलविकाणादिस्थितानां घर्गेशानां बलं स्यादिति नामिदितमेघ । पुनर्भवेदेयम् । त्रिकोणादो स्योच्चे चोभयपि गग- नगपदस्य संवन्धाद्विनिगमनापिरहादुच्चयलमपि यदि नीधगृहस्वा- मिग्रहान्तरतः साधितं स्यात् उच्चबलं तया न साधितमतः केन चित्पर विश्वासाद्ययाख्यातं तन्न मुधोभिगदरणीयम् । यतु केशवसां- वत्सरेः स्वकृतटीकायामुक्तं यहो यस्मिन्गृहेस्ति तद्गृहस्वामित: स्वाद्युक्तयत्न ग्राह्यमिति । तदपि मर्वप्राचीनयन्याविरोधायान्यथा व्याक्रियते । ग्रहो यम्मिनगृहेम्ति तद्गृहस्वामी चेत्स्वयमेव तदा रूपा बलं यद्यधिमुहत्तदा पय इभांशा इत्यादि । एवं होरादावपि । अयोपपतिः ॥ वृहज्जातके । स्वाचत्रिकोणस्वमुहच्छचनीचगृहार्कगेः । शुभं मंपूर्णपादानदलपादाल्पनिष्फलमिति । एव फलतारतम्य- निर्देशात्फलमदृशगेनेवोच्चादिगृहबलेन भवितव्यमत: स्वाच्चे रूपं मूलपिकोणे विचरणं स्वगृहेढ़े पादो मित्रगृहे रिपुगृहेल्पं नीचे फलाभावादलाभाव इति सिद्धम् । एवं तारतम्यवशादघशिष्टा- धिमिचसमगचगृहाधिशुगृहेषु फलं बल व न्याय्यम् । तत्रा- दावधिमित्रगृह साध्यते । अधिमित्रगृहे स्वगृहापेक्षया नानता मिगृहापेक्षयाधिक्यमिति प्रमिद्धम् । अत: स्यगृहाद्यावती न्यनता तायत्येव मित्रगृहादधिकतेति न्यनत्वाधिकत्वम? व्यवस्थितम् । ततः स्वगृहमित्रगृहबलयारन्तरार्द्धऽस्मिन् ० । २० स्वगृहबलादि- हीने मित्रगृहबले या योजितेऽधिमित्रगृहबलं जातमिदम् । २२ । ৪৫। অননফি মিথিডিসিলম মুবি व्यक्तीभूत इत्याहु: प्राञ्चः । तद्यथा 1 अधिमिचे मित्रापेक्षयाऽर्द्ध- मित्रताऽधिका । एवमधिमित्रशब्दापम्यादधिराधी शशेरपेक्षया ऽई. ।

·बलमाधनाध्यायः। शताऽधिका | अध समगृहे । तत्र समशब्दार्थो द्विधा अमिष- मर्द्धशरित्येक: । न मि न शत्रुश्चेति द्वितीयः । सत: शवगृहे उशबलमित्यक्त द्विगुणशगृहेऽथीद्यथा पञ्चवलं प्राप्यते सयाऽर्द्धशको- रपेक्षया शोद्वैगुण्यमिति समेऽर्द्धगत्तासत्वाचगृहबलाष्ट्विगुणम् । अर्द्धमित्रतामत्त्वामित्रगृहबलस्याई यथा स्यालया समगृहबलं न्या- य्यमता मिश्गृहवलाई ० १ ३० वातं समगृहमलम् । मतदेय शुच. गृहबलाद द्विगुणमित्यस्यार्द्ध ३ । ४५ शगेहबालमपि घिद्धम् । ममा न मियं न शुधुरिति समान्मियतोऽपचय मित्रगृहबले मित्रतानिन- শুন মহামনা নাম্বইমানদামালমন মানি- बन्धन शुगृहबन्ने घाच्यमिति युत्या शून्यं बलमत्रायाति । एततु बाधितम् । रियुमन्दिरेऽल्पमित्यल्पफलोपस्येनाशल्पबलस्यावश्यक त्वानीच ण्व फन्नाभावस्योपपादितत्वाच । अयाधिशगृहे । समे शक्त्वमित्रत्वाभायाततः शुतोऽयचयेन शवगृहबले शुक्ला निबन्धनः যুদ্ধলব্যাথাবধানথিদেয়া মাযাঘি- विजार्द्धमति: ५। ३० । ३० समगृहवलादून: ० । ३० सवधिश- गृहबलं जातम् । १ ५२ । ३० । अत्र शुगृहबलस्य समगृहब- लेनेव मिटुत्वादधिगृहयलस्यापि समगृहवालाधीनेयमेव सिद्धि- न्याय्या नान्या । यवं गृहबलमुपपन्नम् । अय स्थाधिमित्रादिकारादा- धपि स्याधिमिचाटिसंघन्यसाधारण्यात्स्वाधिमित्रादिगृहचलमेश बलं युक्तम् । यर्गे स्याधिमित्रमित्रादीनां पतीनामुपातत्वाहादिपषगा. दिति मिद्धम् । वृहज्जातके । स्वपिकोणनाशः । स्वस्य पिकाणं च নান। বাইনাথিদিঘাযা নষবাঘইল होरादयश्च लक्षित सि मप्रयावलोपपतिः मुन्दरमियादिता । । बध युग्मायुम्मराशिनांगयलमा । भुकेन्दसमभांश हि विषमेऽन्ये दरधि बनम् । समांथ म्सीगगिननांगके स्थिता गुन्टूीति निश्चये.

·. प्राठमनोरमायां नाड्विं रूपचतुर्थीगं वलं दद्याताम् । भं चांशकश्च भांशकमित्यर द्वन्द्रकचंद्रायः । ममं घ तद्धांगलं च समभाग तस्मिन् । अयमर्थः । स्त्रीराशी स्त्रीराशेनेवांश या यदि शुक्रेन्दू भवतस्सदा रूपचतुर्थाशो बलं यदा तु स्त्रीराशो स्त्रीराशेर्नयांशे चौभयोः स्थितो भवतस्तदा पारद्वयं बलमित्यार्थसमाजमहिम्नेवोपलश्चम् । अन्ये सूर्यभीमबुध- गुरुगनय: विपमे भांश पुराशिनयाशे अधिं बलं दद्युः । पुरुपराशी पुरुपराशिनयांशे वा स्थिताः मर्यादयः पादवलं दद्युः । यदा तु पुगी पुंगशिनघांश च म्यिता भवन्ति तदा पादद्वमित्यर्थः । अच विषमपदम्य पुमोपलवकत्वं समपदस्य च स्त्यर्थोपलक्षा- त्वमता वृषस्य द्वितीयनयां स्थितस्य सूर्याद्यन्यतमस्य द्वितीय- नवांशस्य युग्मत्यात्पादवलं न स्यादिति भ्रमा निरस्तः । प्रच द्वितीयनयाशः कुम्भस्येत्यस्य युंभात्मकत्वमेव । अवोयपतिः स्त्री- राशियु स्त्रीयहाणां पुरुपराशिपु पुरुपयहाणां 'बलाधिक्यं प्रसिद्धम् । तथा चात्र मेपाद्याः पुंस्त्याख्याश्चरस्थिरद्विस्वभावसंज्ञाश्चेत्यादिना समराथीनां स्त्रीत्वं विषमराशीनां पुरुपत्यमुक्तम् । तथा बुधसूर्यसुते। नपुंसकायो शशिशुको युवती नराश्च शेपा इति शशिशुक्रया: स्त्रीयहत्वं चातस्तयोः समराश्यपलविते स्त्रीरागो बलाधिक्यम् । तथेवेतरेषां पुरुषग्रहाणा विषमराश्यपलक्षिते पुरुपराशा बलाधिक- त्वम् । अत्र शनिबुधयोर्नपुसकत्वेपि पुरुपाकृतित्वात्युग्रहेष्वन्तीः । तथा च लघुजातो । चन्द्रसितो स्त्रीक्षेचे पुरुषक्षेपोपगाः शेषाः । बलिन इति । राशिसमोशस्तशिपि बल सिद्धम् । विचार द्वावि- न्दुशुक्रो युग्माशे तिथिरोजांशकाः पर इति । पराशरवाक्यपि अशे बलमुक्तम् । यथा सप्तधावले यहवलं नयांगचलं च स्वतन्त्र तद्वदापि पुंस्त्रीराशिवलं पुस्चीराशिनवांशवलं चोभयं स्वतन्त्रमेध ! अता युग्मराशिगतत्वे सति युग्माशगतत्वं विक्षितम् । तयोरन्यतमे स्थितस्य पादबलं नात्पद्यत इति सूर्यज्योतिर्विदोन्मतं परास्तम् ।

·बलसाधनाध्यायः । जातकसंग्रहे । मिगेहवलद्रेष्काणबलपुंस्त्रीराशिनवांशबलानां फल- साम्यनिर्देशान्मित्रगेहे यदलं तदेषां पयाणामिति विशेषयुस्या पाद- बलं सिद्धम् । यदा तु शुक्रन्दू समभे समभांशे च भवतस्तदोभ- योरपि स्वतन्तत्वात्यानद्वयं बलं युक्तियुक्तमिति गुरुवरणाः ॥ येपि तान्त्रिकाः । समभे सममांशे वा स्थितयोः शुक्रन्द्वोः पादौ बलमु- भयत्रापि स्थितयोरपि पाद एव बलं न पादद्वयमित्याहुस्तदविचारि- तरमणीयम् ॥ अथ केन्द्रादिबलमाह। केन्द्रायेषु च रूपकाईचरणान्यच्छन्लि खेटाः क्रमाद् ॥ केन्द्रमाद्या येषां तानि केन्द्राद्यानि केन्द्रपणफरायोनिमानि तेषु स्थिता: खेटा: क्रमाद्रूपकार्टचरणान् बलानि यच्छन्ति ददति । रूपमेव रूपकं स्वार्थ कप्रत्ययः । अर्द्ध रूपाढ़े चरणो रूपचतुर्य- भागः । क्रमादिति केन्द्रस्या रूपवलं पणफरस्था रूपाईम आपोकि- मस्थाः पादबले दद्युरित्यर्थः । केन्द्रादिसजा वृहज्जातके 1 कटक- केन्द्रचतुष्टयसंज्ञाः सयमलग्नचतुर्थवमानाम् । केन्द्रात्परं पणफर परतश्व सर्वमापोक्किममिति । अब केश्चिद्धावस्वीकारः कृतस्तन्मतं न ग्राह्यमिति द्योतनार्थ धकारः । अथोपपत्तिः । भगवान् गर्गः । केन्द्रस्थः पूर्णबलो मध्यमबलः पणफरस्थितस्तद्वत । आपोक्रिमगः प्रोत्तो होनबल: खेचरी मुनिभिरिति । केन्द्र स्थितस्य संपूर्ण बलम् । संपूर्णता रूपात्मिकेति रूपं बलम् । पयफरस्थस्य मध्यनलं मध्यं त्वद्धरूपव्यवस्थितमित्यर्द्धरूपं बलम् । एवं सति पणफरा- क्षया केन्द्रस्थस्य द्वेगुण्यमित्यनयेव युक्त्यापोक्तिमस्थस्यापेक्षया पण फरस्थस्य द्वैगुण्यं सिद्धमतः पणफरस्थबलाई पादो हीनबलमापोलि मस्थस्य । अतः सर्वमुपपन्नम् । अत्र रत्नावलीकारेण भाषस्वीकारः कृतः । तथा च तद्वाक्यम् । केन्द्रादियाला युसदोष मात्रफलं सदी धरोन्मितं चेति । न चेतद्युक्तं मुनिभिरनुत्तत्वात् । तथा च परा- ·पाठमनोरमायां शरः ॥ केन्द्रादिपु स्थिता लानास्पष्टिः विंशतिथि: क्रमादिति । प्राचार्यणाप्युक्तम् । अत्र के चिद्धावफलपट्यशकल्पनया राशिमि- च्छन्ति । तदप्ययुक्तमिति कुत्र चित्यस्तके तदपि युक्तमिति दृश्यते तल्लेखकटोपात्पतितमिति बोध्यम् । अत: सूर्यगणेशदामोदरादि- भिभावस्वीकरणं कृतं नदाययन्यविरुद्धत्वावुधस्याप्यनुणतेन नता- तबलमाधनमिवापेक्षणीयम् । इदानी ट्रेष्काणबलमाह। स्त्रोखेटौ चरमे नरा: प्रथमके क्लीवा च मध्ये तथा द्रेष्काणे विसरन्तिपादम् । स्त्रीखटो चन्द्रशुको यप कुत्रापि गयो घरमे तृतीयस्मिन् द्रेष्काणे स्थिती पादं बलं दनः । नराः मूर्यभामगुरयः प्रथमके ट्रेष्काणे पादं धलं वित्तरन्ति ददति । क्रोयो नपुंसकायौ युधशनी मध्ये द्रेष्काणे पादं बलं ददाते । अनोपपत्ति: । पराशरः । श्रादिमध्या- घमानेषु द्रेष्काणेषु स्थिता: क्रमात् । नपुंसकयोपाख्या दद्युस्तिथि- चलं ग्रहा इति । सारायन्यामपि । पुंस्त्रीनपुंसकाख्याः क्षेत्रप्याद्यन्त मध्यसंप्रामाः । बलिन इति । अत: केशवोपत्यादिभिराधायर्यटुक्त सत्समूलमेय यत होगमकरन्दे । दिमध्यान्तगता नृयो- पिनपुंसकाख्या घलिनः क्रमेणेति गुणाकरेणोक्तं तदतिभ्रान्तिविल. सितम् । यद्यपि यितानशून्येन ज्ञानराजसुतेन मूर्येण श्रीपतिपद्धति टोकायामेतटाचार्य: केपा निन्मतमङ्गीकृतम् । यता दिनकररधिरी प्रवेशकाले गुरुभृगुजो भयनस्य मध्ययाता। रयिमुमशिना यिनि- गंमस्यो शशितनय: फलदस्तु सर्वकानमितियता घराहादीनामन- भिमतमित्यगादि तदप्यमत् । दिनकररुधिरावित्यादिघराहयाक्य. स्याष्टयर्गफलविषयत्यात । उत्पलेनाप्ययमेवोक्तम् । अतो याहादी- नामाशयमजानता सूर्येण यदमिद्यापि तदयुक्तमिति मिहम् ।

·M बलसाधनाध्यायः। ३९ अथोपसहरति। उदितं स्यात्स्थानवीय विदम् ॥ इद यत्पञ्चधा बलमुदिन कथित तत्स्थानवीय स्यात् । । पञ्चानां योगे स्थानबन स्यादित्यर्थः । अमुमेवार्थ प्रकटयितु तुशब्दोपादानमति बोव्यम् । एवं सभेदं स्थानलमवाधुना क्रमादिम्बलमाह । मन्दालग्नमिनात्कुजाच्च हिबुकं शोध्य विधाभार्गवा- माध्यं ज्ञागुरुतोस्तमच रसभात्पुष्टं त्यजेचक्रतः । दिग्वीय रसहृत्तु । स्पष्टम् । तुशब्दोचमजनविधिरुच्चबन्नानयने प्रागुतः स गवेति ज्ञापनार्यम् । अवोपपतिः । दिग्बलं नाम यो ग्रहा यस्या दिशि बलगनुक्तस्तदुत्पन्नं बलम् । एव यहाणा दिक्वन्धेन वलात्क- पक्रो मिहिरागमनामागयतः सिद्धो । तदुक्तं वराहमिहिराचा; । दिनु बुधाङ्गिरसी रविभौमो मर्यसुत: सितशीतकरीचेति । एवं यहाणा दिक्झमस्तु राशिचा एत्र कल्पनीयो भवति तथा लग्नचतु. यसनमदशममा: सत्र्यक्रमेण पूर्वोत्तरपश्चिमयाम्युदिकस्थानीया इति प्रत्यक्षता लक्ष्यन्ते । यतः क्रान्तिमण्डलक्षितिजसपातोपललि. तस्य प्राग्लग्नस्य यादयादितः प्रवृतिर्दृष्टा सूर्योदयस्तु प्राध्यामेवात लग्नस्य पूर्वदिकस्थानीयत्वम् । तथैव प्रत्यक्षितिजेवस्थितस्यास्त. लग्नस्य पश्चिमदिकस्थानीयत्वम् । श्रय लग्नास्तोपलक्षितयाः प्राग- परयामध्ये सव्यदविणस्थितयोश्चतुर्थदशमभावयाः क्रमेणेत्तरदक्षिण दिकस्थानीयत्वम् । तच यथोक्तदिशि यहस्य सपूर्ण बन्न सतो यथायथा विप्रकर्षस्तथातथा अलस्य हापः । परमविप्रक बलाभार- लक्षणः परमो हासा युक्तः । परमविप्रकर्यस्तु यथोक्तादिशानः क्रान्ति- वृत्ता? निचनिजामभावात्मने । आनुपात:, बलामावलक्षणा ·४० मोठमनोरमायां ययोक्तभावादागयतोपि क्रमेण वलस्योपचये पाशिभिः संपूर्ण रूप बलं भवतीति ग्रहाद्वलाभायलक्षणं भावं विशाध्य शेषं पडाश्यल्पं पद्धिर्भक्तं फलं दिमलम् । प्राधिके तु शेपे चक्राद्विशोधिते वला- भावलक्षणादावादाचीनराश्यादिः शिष्यत इत्यसो पड्क्तः फलं दिग्बलमिति सुगमम् । अत्र शेपं राश्यादिदशगुणं लवादिता द्विगुणं च पष्टयंशाद्यं बलं स्यादिति सुगमापायो वेद्यः । अथ कालबलं निरूपपिपुस्तायनतानतवलमाह ॥ अथो समय रूपं सदा स्यादिस्त्रिंशद्भक्तनतोन्नते शशिकुजाऊणां परेषां वले ॥ अथा इति । दिग्बलकथनानन्तरं समय कालजं बलमु. च्यते । विदः बुधस्य सदेति दिनराची च रूपं बलं स्यात् । विश- द्वक्तनतानते शशिकुजाऊणां परेषां च बले भवत: । नत च उन्नत च नतानते विंशता भक्त चिंशद्भक्ते । चिंशद्भक्ते च ते नतानते च पिंशद्भक्तनतानते । अचेतटुक्तं भवति । प्रागानीतं नतं घटिकाद्यं चिंशद्भक्त सच्चन्द्रभीमशनीनां बल भवेत् । उन्नतं चिंशदक्तं सत्यरेषां रविगुरुशुक्राणा बलं स्यात् । अध युक्तिः । वृहज्जातके । निशि शशि- कुजमारा:सर्वदाचाहि चान्य इति । बुधः सर्वदा रागे दिनपि धली। चन्द्रमामयनीना रात्री वलमादेवाचान्येषां बलामाघः । रविगुरुशु- काण दिघसे वलमयादचान्येषां चलाभाय इति दिनकरफरनिकरप्रका- शशालित्वलक्षणस्य दिनस्य मध्याहू दिनकरप्रकाशोत्कर्षशालित्वाद- त्कर्पता ततो दिनचलानामिह संपूर्ण रूप बलम् । नक्तंबलाना त्वर बलाभावः । एयमर्द्धराघस्य महानिशावानियायामर्द्धरापस्य मह- त्यम् । अतो सचिबलाना रूपं बलम् । अव दिनबलानां तु बला भायः । मध्याहू उन्नतं परमं मध्यराचे तु नतं परममिति प्रसिद्धम् । अतः सिद्धमेतत् । उन्नतपरमत्व दिनबलानां बलपरमत्यम् । उन्न ·बलसाधनाध्यायः । ४१ लाभावे बलाभाव इति । एवं नलपरमत्वे नक्तंबलानां बलपरमत्वं नाताभावे बलाभाव इति । अथानुशतः । यदि विशतुन्याभिनेतान- सघटीभी रूपमिते बले लभ्यते तटेटनतोमलनाडीभिः किमिति । नतोदते विंशशक्तमती निगादिनबलवता वीर्य यादवल इति युक्तम् । अब लावार्थ पदां,मयोक्तम् । द्विधं नतं प्रापरिसाधित यतमीशसाधारवलं भवेत्तत् । पष्टिच्युतं स्यादितरयहाणामहनिशं वस्य तु पष्टिरेच ॥ १ ॥ अच केन चिन्मन्दमतिना निजनिजाहाराच. वशाद्ग्रहाणां नतं साध्यमित्त्युक्तं तन्निवारणाय प्राक् परिमाधितमि- .त्युक्तम् । सूर्यस्येति यावत् । तथा बुधस्यापि नतोन्नतानुपातेन बलं साध्यमित्युक्तं तद्वारणाय षष्टिरेवेत्युक्तम् । शेषं स्पष्टम् । अथ पक्षबलमाह॥१॥ मुलेन्त्ये तिथि१५हृहतैष्यतिथयो वीर्य सतां भूच्युतं पायानां दिगुणं विधोरिदम् ।। शुझे शुक्रपा अन्त्ये कृष्णपक्ष तिथिभिः पञ्चदभि: १५ हियन्ते भज्यन्ते ते तया तादृशागतेप्यतिथयः सतां शुभयहाणां चन्द्रगुरुशुक्राणा पापवियुतस्य बुधस्य च वीर्य स्यात् । तदेव पीयें भुवः रूपात च्युतं शुद्ध सत्यापानां सूर्यभीमशनीनामेतेषामन्यतमेन युतस्य बुधस्य च वीर्य स्यात् । एतदुक्तं भवति । शुक्लपक्षे गताः सावयवास्तियय: पञ्चदशभक्ताः सतां बलं स्यात् । कृप्याप सध्याः गम्याः सावयतिथपस्तिथिमक्ताः सतां बलं स्यात् । भट्टीय रूपा- छोधितं पनद्वयेपि पापानां चल स्यादिति । इदं पक्षवीय विधा- श्चन्द्रस्य द्विगुणं कार्यम् । अथ गतेप्यतिथिसाधनमुच्यते । मोन चन्द्रस्यांगा द्वादशभक्ताः गसास्तिथयो भवन्ति । शेष भागादिगत तस्पष्टिगुणं कृत्वा पुनद्वादशभिर्भजेत् । लब्धं चन्मसमये मान. विध्यारवान्द्रा गतघटिकाः स्युः । पुनः ऐवं बष्टिगवं विधाय द्वाद- -- ·ולהתקין प्रौढमनोरमायां शभक्तं पलानि । एवमपि । तथा कृते चान्द्राः सावयचा गतति- थयो भवन्ति । परं यदि शुक्रपक्षे जन्म स्यात् । यदि तु कृष्णपक्षे जन्म तदा ता एव गलतिथयस्त्रिंशच्छुड़ा सध्या: सावयपास्तिथयो भव- न्तानि ज्ञेयम् । प्रतिपदमारभ्य पूर्णिमान्तं यायच्छुझपनः पूर्णिमान्ता- दमान्तपर्यन्तममित इति प्रसिदमेव , सूर्यानचन्द्रस्य लयाकंभाग। गता तिथि: पष्टिगुणावशेषात् । द्विचन्द्रपरलब्धं घटिकादिचान्दं भवेदिदं पक्षवलस्य सिहो । वृष्णे तु पक्षे खगुणच्युतासो गता थि: साषयवाऽगता म्यात गतविकला: सूर्येन्दुगत्यन्तरेण भक्ताः सत्यो गतघटिकाः करणादो साधिताम्ता नावापयुज्यन्त इति न साध्याः । मासास्तथा तिथयस्तुहिनांशुमानादित्युक्तस्तिथिशवेन चान्द्रदिनस्येव घाच्यत्वाच्चान्द्रगोघटिकाः साध्या इति यदुक्तं तद्यु- क्तम् । करणादी तु चान्द्रघटीनामज्ञानत्वात्सायनादेव व्यवहारसि- द्वैः सायना घटिका पानीता इति बोदव्यम् । गतदन्येासनाबा- टिप्पणकारेरनुक्तमपि मयेव पार्थयेनादितमित्यवधेयम् । ननु क्षीणन्दोः पापत्वाभिधानात्कथ चन्द्रस्य शुभत्वमेव व्याख्यातम् । न च चन्द्रस्य साहजिक शुभत्वाच्छुभत्यमेवाद्वियत इति वाच्यम् । विनिगमनाविरहायुधस्यापिशुभत्याहाकारापत्तेरिति चेत् । मेयम् । चन्द्रस्य च यवनेश्वरयाश्यबलाच्छुभत्वमेघाङ्गीक्रियते बुधस्य तु सर्वसंमतत्वाद्यथोक्तव व्यवस्था । तथा च यवनेश्वरः । करग्रहाऽर्कः कुजमूर्यजी तु पापा शुभा: गुमशशाङ्कजीयाः । मौम्यम्तु साम्यो व्यतिमिश्रितान्ये: पापेश्च तुल्यप्रहित्यमेति ॥ १ ॥ मासे तु शुक्रप्रतिपत्प्रवृत्तेः पूर्वे शशी मध्ययला दगाहे । श्रेष्ठो द्वितीयेऽल्पबलस्तृतीये सौम्यश्च दृष्टा बलयान्मटेय ॥ २ ॥ तस्मायनेश्वरमते इन्ट्रम्य शुमत्यमेवेशि मिस । गद्य चन्द्रस्य पापत्वं यधनेश्वरस्याभिनितं स्यातदा तृतीये दगळेऽल्पबल इति नक्तिमेघ स्यात् । तस्मात्दीगोन्दुः पाप इत्यन्येषां मतम् । एत्र ·बलसाधनाध्यायः। ४३ मतभेदे पद्धतिकार्यवनेश्वरमतमेवाङ्गीकृतम् । यतश्चन्द्रस्य चेष्टा- केन्द्रलं बलं शुक्रपलबलं च सममेव भवतीति यक्षीय चन्द्रभ्य द्विधमुक्तम् । ष्ठाबलपक्षबलसाम्यं तु चन्दस्य पापत्वाङ्गीकारे न सकते । तथा हि । पूर्णिमान्ते गततिथयः पञ्चदश १५ गते पञ्चदशमक्ता जात पक्षबन्न रूपम् । १ तथा व्यर्केन्दुः संशिपटक ६ षड्भक्ता नातं चेष्टावलमपि रुपपमेव । अथ दशान्ते गप्यतिथि: पूर्णम् । अत: पक्षबलाभावः व्यकेंन्दुरपि पूर्णम् । अतश्चेटाबला- भावपि । प्रतश्चेष्टावलपरमत्वे पक्षबलपरमत्वं चेष्टामावे पक्षबला- भाव इति सिद्धम् । क्षीणन्दोः पापल्वस्वीकार तु भूच्युतं पापाना- मिति रूपं पक्षवीय दर्शान्ते समायाति । नेदं युक्तम् । यतश्चेष्टा- बलाभावातचास्याप्यभावेन भवितव्यम् । अत: पद्धता सर्वत्र दृग्य. लानयने चनार्द्धहानी तनुगे खल एवमादिस्यने चन्द्रस्य शुभतेव । बुधस्य तु यथाप्रामा पापता शुभता धा याद्या । एपी मतेरिया. गादी योन्दोः पापत्वाभिधानं तप क्षीणेन्दपलक्षकं वेद्यविति दिक् । अध सुन्दरमित्रवाक्यम् । सदा शुभस्येव विधार्डिनिने पक्षस्य वीर्य गणनिरुक्तम् । सर्वत्र पापाः कुजसूर्यमन्दाः पापैर्युतो ज्ञापि परे शुभा. स्थरिति । अयोपपत्तिः । वृहज्जातके । बहुलसितगताः स्युः क्रूर सौम्या. क्रमेण । कृष्णपने पापानां चल शुभानामयालाभावः । शुक्लपक्षे शुभानां बलमीत्पापाना बलाभावः । तत्र प्रतिदिनमुपचीय. मानकलाकलापकलानिधिलक्षणस्य शुक्रस्य पक्षस्य पागोमास्यन्ते सकलकलापक्षयादुत्कृष्टता । अतस्तव शुभाना वले पा रूपमि- तम् । गतविथयोपि परमाः पञ्चदश १५ शुभप्रतिपदादो तु बलामा. यस्ता गतिथ्यमावेशि अतोनुपात: 1 दि पदमिर्गततिथि- भी रुपं बलं सटेष्ठाभिः किमिति । गततिथितिथि १५ भागः शुक- पहें सप्तां बलं स्यादित्युपपनम् । एवं य एष पूर्णिमा-त: य एत्र कृष्णपक्षादिरिति कृष्णपक्षादो रूपं बलम् । १ । यतिथयः पञ्च- ·४४ प्रौढमनोरमायां दश १५ परमाः । अमावस्यान्ते शुभानां बलाभावस्तप्यतिथ्य. भाषश्च । अतोनुपातेनेष्यतिथिपञ्चदशांश: कृष्णपक्षे सतां बलं स्यादित्युपपन्नम् । एवं शुरुकृष्णापक्षयोरेप्यगततिथ्यनुपातेन क्रूराणा- मपि बलं साधनीयम् । तंत्राचार्यलाधवाच्छुभवलमेव भूच्युतमुभयोरपि पक्षयोरशुभानां वनं स्यादित्युक्तम् । उपपन्नमेतत् । यत: सितादेर. शुभबलमपचीयते शुभवलं तूपचीयते कृप्यादितस्तु शुभबलमपची- यते करबलमुपचीयते यावानेवोपचयस्तावानेवापचय इति । उपच. यापच्या तुं रूपमध्य इति रूपात च्युतं शुभवलमशुभवलं स्यादिति । सदा शुभस्येवविधाः पक्षबलं वक्ष्यमाणचेष्टाकेन्द्रोत्यचेटाबलेन सममेय जायत इति पुनस्तयोोंगे क्रियमाणे द्विघ्रमेव भविष्यतीति पूर्वमेघ द्विध्र कार्यमित्युक्तम् । एवं मर्यस्यायनवलमपि चेष्टाबलेन तुल्यत्वात् द्विगुणं कार्यमित्यये प्रतिपादयिष्यते । अर्कस्य दृग्नमिति । अतः पुष्पवताश्चेष्टायले घीयक्ये क्रियमाणे मति न योज्ये पूर्वमेय योजि- तत्यादत एप यक्ष्यते । प्राग्वन्न चीयर्यायते इति सर्व निरपद्यम पक्षपोर्यसाधनं सुगमापायेनोक्तं परागरेण । चन्द्रादकं विवाथ्य च । अङ्गाधिक यशोध्याकाद्वागीकृत्य घिमिर्भजेत् । यक्ष यलमिन्टुन शुक्राणां तु पतितः ।हित्यान्येषामिति । प्रचापि नगुमायर्याणां यदयल तदेवेन्टो: पशद्वयेषि घलमित्यर्यलाभात क्षीणचन्द्रः शुभ गति प्रो नियंढम् । अस्योपपतिस्वरागिनोच्चयलपत्मुगमा । अथ पंगयलमा अथाहत्यशपु कमात् । सौम्याकीर्कभुवां निगः गशिसिताराणां च रुपं सदेज्यम् । प्रयेति । पशवलानन्तरम् । अतो दिनभ्य भंगकेषु मा. म्याकंभुयां समादूपं धनं स्यात् । मोम्यो युधः । अः पूर्य: । अक्रमः शनिः । तेषां मोम्यानामुषामिरया द्वन्दममास: नियः रायके ।

·बलसाधनाध्यायः। अमात् शशिसिताराणां चन्द्रगुमनामानां रूपं बलं स्यात् । चकारः समुच्चये । बज्यस्य बृहस्पते: सदेति दिवानिशं यत्र क्वापि व्यंशे रुप जलं स्यात् । एतदुक्तं भवति । प्रथमता दिने राणे वा जननमस्मीति विज्ञाय ततस्तन्मानस्य घेधा विभागं विधाय यस्मिनंगे जन्म तदंशपते रूपं बलं गुरोस्तु सदेव रूपं बलं ब्राह्ममिति । अत्र प्रोक्तग्रहाणां दिनराविषिमागवलं होरागमप्रमाणसिद्धम् । तदुक्तं होरामकरन्दे । निशामुखे शातरुचिर्बलीयान्मृगुनिशीथे कुसुतेो निशान्ते । प्रातर्बुधो मध्यदिने दिनेशः शनिर्दिनान्ते धिपण: सदेवेति ॥ १॥ अथ शादिबलमाह अथाङ्घ्रिचयाइली किल समामासाहारेश्वर इति ॥८॥ अयशब्द प्रानन्तये। समामामाहारेश्वरः प्रविधात्या- दया बली स्यात् । समा वर्षे मास: प्रसिद्धः द्युदिनं द्युइत्य- व्यय दिनशब्दवाचकमिति क्षीरस्वाम्याउयः । होरा कालहरा प्रामामीश्वरः स्यामी अनिचयाट्बली वयस्य पादा बलं मासे- शस्याई दिनेशस्य श्यश्चरणा होरेशस्य रूपं बलमित्यर्थः । किले. त्यागमप्रामाण्यमूचनार्थम् । वर्षमासेशयोरानयनमुक्तं केशवसायमरः स्वकृतटीकायाम् । तद्यया। द्विष्ठा द्युपियडो रदभूयुतोऽर्कयुरुषाङ्गाग्नि- हत्याग्निहत: फने युते । वेदैर्गुणेस्तिद्विहतेऽद्रिणेपितेऽादग्रह्मतुल्ये करणोऽब्दमास ५१ अम्यायः । ब्रह्मतुल्ये करणे द्युविण्डोऽवर्गण: द्विष्ट. एकत्र रदभूमिट्टीपिंगदधिक्रयतेन यतः परत्र प्रद्वादशभियुक युक्त: कार्य: । प्रायः पाङ्गाग्निभिः पयधिकशतश्येण हत् भक्तः । अपरः पाङ्गाग्निमिस्त्रिंगता दृतः । उभे फने क्रमेण वेदगुणेयुते तत. स्विादले पाहिशेषिक्त समष्टेमता भारभ्य को गोमत। अप प्रत्यामाय: प्रामादिकः । तस्बिनिहलादगेपिले सो ब्रह्म- तुल्य रपिताब्दमासपाविति पाठः पात्रः चिट्विहते च ते अद्रिगपित तिविणा: । फलति ममम्मन्सं कन्या यथावतमेव व्याश्येयमिनि ·४६ 11 प्रौठमनोरमायां था। प्रोपपत्तिः ॥ सावनवमासेशी साध्यते। तत्र तावत्कल्पादेः सका- शाज्जन्मदिनजाऊदयपर्यन्तमहर्गणः साध्यः । ततो यदि दिनाना पष्टयधिकशतत्रयेण ३६० विंशता चेकं वर्षमेकोमासश्च क्रमेण लभ्यते तदेष्टाहणेन फिमित्यभीष्टाहर्गणः साङ्गाग्निहत्खाग्निहत: फले सावनानि गतवर्षाणि मावना गतमासाश्च भवन्ति । यद्यकेन वर्ष- यफेन मासेन चेकमितो वो मासेशश्च क्रमेण लभ्यते तदेष्टे. वाभिश्च किमित्यभीष्टयर्पमामतुल्या एव तदीशास्ततो वारा:- ममेवेति सप्न तष्टाः शेपं घशमासेश्वरी भवत इत्युपपन्नम् । अथेती कस्माद्वापराद्गणनीयाविति चिन्त्यते । कल्पादो वो रविरासीततो द्वितीयवर्षे बुधस्तृतीयघर्षे शनिरतो रवेरध: कक्षाक्रमेण तृतीयस्त. तीया चपेश इति । एतदुक्तं भवति । कल्पगतसावनयर्पगणेऽद्रितष्टे यदि शून्य शेषं तटा सर्योब्दपो योक्रस्तदा बुध इत्यादि । एव पाल्पादो मामेशो रविस्तता द्वितीये मासि मासेशो भामस्तृतीये गुरुरतो रवेलर्य कताक्रमेण द्वितीयो मासपतिरित्यवधेयम् । उक्त च मर्यसिद्धान्ते । घधिपतयस्तद्वनृतीयाः परिकीर्तिताः । ऊर्यक्रमेण शशिना मामानामधिपाः स्मृता इति । तद्वदिगि मन्दादध:क्रमेयोत्यर्थः । शतानन्दापि । शास्त्रादिसौराष्दगणात्कलेवी वर्षाधिपा: माहृतायशेषाः । शुभेन्दुपाचम्पतिमर्यसाम्यशनैश्चराराः क्रमशोभयन्ति ॥ १ ॥ श्रदोऽर्कनियो रघिमामयुक्तः ममायरोयो रयिमामनायाः । घशुक्रमर्यारमुरेज्यसोरिचन्द्रा युगात्मायनमामतोऽन्ये ॥ २ ॥ मर्यादिभिः माघनयमामनाययोः साधितत्वात्माधिता मोरयर्षमामपनी मर्याटुक्तम्मेण गणनीयापिति मिट्टम् । अहंगंणा- दायुचायचजनप्रमिटुरविचन्द्रमामयुधेत्यादिक्रमेण धारगणनाया 3. ।

·बलसाधनाध्यायः ४D - - तत्वात् । अत्र तु तदन्यथाभावे शिप्या: क्रिश्यरनिति यथतेनेव क्रमेण वर्षमासपत्योगणना विधातुं शक्यते तथा यतितमाचार्य चाणेः । नाथा । कल्पादौ रविर्घस्वामी ततो द्वितीयवर्षे वर्षेश बुधस्तयोः प्रसिटुक्रमे त्रिमितमन्तरमेवं प्रथमायिममासस्वामिनोटिमितमन्तर- मताऽनुपात: । यो केन वर्षेण मासेन च विद्विमितेऽन्तर लभ्येते तदेवमासश्च किमिति । उक्तं च सर्यसिद्धान्ते । मासादिन. सख्या द्वित्रिघ्नं रूपसंयुतम् । सप्तामृतावपा तु विज्ञेयो मासवर्षी । अत: कल्पगता: । वाशिपि । मासेसमादिनभक्तायुगणाल्लब्धं पृथय. मगुणनम् । सेकं च समभक्त मासपमाधीश्वगायकोत् । समिसि- द्वान्तपि । धुगणात्रिंशता पड्मषष्ट्याद्वित्रिहते फन्ने । सके समावशेषिते मासवर्षपती क्रमादिति । वर्तमानगयानार्थ मेक्रमित्युक्तमच । अहर्गयो द्वितः खाङ्गाग्निहत्याग्निहतः फले विदिहते अदिशेषिते अागतो वर्षमामयती प्रसिद्धक्रमेण भवत इत्युपपन्नम् । अनाचार्या लाघवार्थ दिनगणस्य खण्डद्वयं कृतम् । एक कल्पादेब्रह्मतुल्यकरणादिपर्य- न्तम् । अपरं ब्रह्मतुल्यादेर्जन्मदिननाौदयावधि । यदेव युगणस्य द्वितीयपगडं समय ब्रह्मतुल्याहर्गण इति प्रमिद्धतरम् । अतो द्विष्ठो ब्रानुल्यद्यपिगड: बाङ्गाग्निहदित्याद्युपपन्नम् । परमेते। वर्षमासेयो ब्रह्मतुल्यादिनाद्धमासेगाभ्यां भवतोऽधितो तु रवि. घारादितोतः क्षेपान्वितो कार्या तत्र क्षेपः माध्यते । कयितका ल्पगतोऽर्कसमागण। रयिगुण इत्यादिप्रकारेण ब्रह्मतुल्यादो साधितो- ऽर्गाः करायुगसमाधाभ्रपहियद्वितुरग ७२०६३६०००४५२ मिनः । अयं पश्यधिकशतत्रयभक्तो लग्या गताग्दाः साधना: । २००१०६६६८० शेष रदभूतुल्यम् । १३२ गताम्दान्त्रिगुणाः मप्रभक्ताः । शेष पञ्च ५ श्री यन्याटितान्त्रिगुणधर्षेषु पमितः क्षेप योजा. म्समः मासष्टे मर्याद्गतोऽग: म्यादिति युतम् । यदि तु बल- वर्षवेध घेणे योग्यतेऽनन्तरं विभिगुपयते तदा पस्तिगुणों ·पाठमनोरमाया घा। अोपपतिः । साधनवर्षमाशी साध्येते। तब तावत्कल्पादेः सका- शाज्जन्मदिनजाऊदयपर्यन्तमहर्गणः साध्यः । ततो यदि दिनाना पट्यधिकशतपयेण ३६० विंशता चेक वर्षमेकोमासश्च क्रमेण लभ्यते तदेष्टाहर्गणेन फिमित्यभीष्टाहर्गणः खाङ्गाग्निहृत्याग्निहत: फले सावनानि गतवर्षाणि साधना गतमासाश्च भवन्ति । योकेन वर्ष- येन मासेन चेकमिता वशी मासेशश्च क्रमेण लभ्यते तदेष्ट- वैमाभिश्च झिमित्यभीष्टवर्षमामतुल्या एव तदीशास्ततेो धारा: मग्नवेति सप्त तटाः शेषं वशमासेश्य। भवत इत्युपपन्नम् । अयेतो कस्माद्वामराद्गणनीयाविति चिन्त्यते । कल्पादो वर्षेशो रविरासीततो द्वितीयवर्षे बुधस्तृतीयवर्षे शनिरतो रवेरधः कक्षाक्रमेण तृतीयस्तृ. तीया वश इति । एतदुक्तं भवति । कल्पगतसाधनवर्षगणेऽद्रितष्टे यदि शून्यं शेष तदा मर्याब्दपो यकस्तदा बुध इत्यादि । एव काल्पादो मासेशो रविस्तता द्वितीये मासि मासेशी भामस्तृतीये गुरुरतो रवध्वं कक्षाक्रमेय द्वितीया मासपतिरित्यवधेयम् । उक्त च सर्यसिद्धान्ते । याधिपतयस्तद्वनृतीयाः परिकीर्तिताः । अर्यक्रमेण शिना मामानामधिपाः स्मृता इति । तद्वदिति मन्दादध:क्रमणेत्यर्थः । शतानन्दोपि । शास्त्रादिमीराब्दगणात्कलेवी वर्षाधिपाः मतदृतायशेषाः । शुक्रन्दुयाचम्पतिसूर्यसौम्यगनेश्चराराः क्रमशोभयन्ति ॥ १ ॥ प्रदोऽनिनो रविमासयुक्त: मप्रायशेपो रविमासनाथाः । शुक्रमर्यारमुरेज्यसारिचन्द्रा युगात्मायनमामाऽन्ये । २ । मर्यादिभिः मायनयर्पमामनाययोः साधितत्वारमाधिता मारवर्षमासपती सूर्याटुक्तम्मेण गणनीयाविति मिटम् । अगंणा- दायुचायचजनप्रमिटुरपिचन्द्रमामधेत्यादिक्रमेण पारगणनाया उ.

·बलमाधनाध्यायः । जन्म स गर दिनेश इति स्पष्टम् । ३ वारप्रवृत्तिरमोदयादेव न सु गणितमाधिलधारप्रवृतिकानात् । यत्तु रत्नावन्याम् । चारप्रवृत्तेज, ननोत्यारः प्रकल्पनीयः स दिनाधिनाथ इति गणेशेनोक्तं तदयुक्त मुनिमतविरोधात् । तथा च वसिसहितायाम् ॥ वारप्रवृत्तिविज्ञानं वणवागर्थमेव तत् । अन्येषु सर्वकार्येषु दिनादिस्दया रवैरिति ॥ १ ॥ यद्गणिनेन वारप्रवृत्तिसाधनं कृत तत्वधारार्थ कालहोससाधनार्थमि- त्ययः । अन्य कार्येषु सर्योदयादेव वारस्य प्रवृत्तिरिति । होरेश्वरानयन वमिसिद्धान्ते । प्रभाकरम्यादमनात्युरे स्याहारप्रवृत्तिर्दशान्धरस्य । घरा देशान्तरनाडिकाभिरूध्वं नयायोप्यपरच तस्मात् ॥ १ ॥ वारप्र- नेटिका दिनेशात्कालास्यहोरपतयः क्रमेण । सार्द्धन नाडोद्वि- तयेन २ । ३० पठः पाठश्च पgश्व पुनःपुनरचेति ॥ २॥ स्वाोदयायन कालेन प्रागध्य वा लङ्कार्योदयः स झालो यारप्रवृत्तिकाल इति स्पष्टम् । सौरमते तु लङ्कार्द्धराचे सृष्टिरिति स्वार्द्धरावाचराभावेन केवल देशा- न्तरघटीभिरेव प्राध्य वा बारप्रवृत्तिरित्युक्तं मर्यमिद्धान्ते । सदेशा- न्तरमाडीभिः क्षपाभ्यधिकनिक इत्यादिना । वसिष्ठादिमुनिना- गुणाद्याार्यमाविरोधाय मध्यराचादिन्यध्याहृत्य तस्माद्देशान्तर- नाडीभिः प्रापरचादेशयुक्तोने सपा मिते कान्ने थारप्रतिः । परमर क्षपाईपदं निरक्षनक्षपार्द्धविषयमित्यनेन सौरमाप्येऽस्मत्पितृचरणे: सम्याध्यात्यातम् । एवमनेन प्रकारेण होरेश। ज्ञेय इति प्राञ्चः । के चितु तत्कालान्यनलग्नाशपिण्डो भक्तः पञ्चणि १५ भिर्मुक्त- हारा इत्यनेन होरेशमाहुः । अवैध मतद्वेधेऽर्कलग्नान्तरमाधिता होरेशोऽष पद्धतो ग्राह्य इत्यस्मद्गरूणां मतम् । एतदेव युक्तमुत्य- श्याम: । तया हि । भवनस्यार्द्ध होरेत्युक्तोर्दनावसानसमये घड् ल. ग्नानि व्यतीतानि भवन्ति । तदानि च द्वादशल्यानीति द्वादशेव होरा युक्तास्ता एव तत्कालार्कन्यूनलग्नांशपिण्ड इत्यनेनायान्ती- स्ययमेव होगसाधनप्रकारोंच होराशास्त्र या शति युक्तम् । न चाने- ४ ·। प्रोटमनोरमायां योजितो भविष्यतीति विभक्तः क्षेपो योज्य: । अब पञ्चमिते थे विभक्त निरय फलं नायातीति पञ्चसु सप्त संयोज्य विभिभीगे गृहीत लब्धाश्चत्वारः ४ अतो वेदैर्युतमिति युक्तम् । एवं युगणस्त्रिंशद्वतो लम्यागतमासा: सावनाः २४०२१२००२४८ ॥ शेपमर्क १२ तुल्यम् । गतमासाद्विगुणाः सप्तभक्ताः शेषं घट ६ अतो द्विघ्नमासेषु पण्मितः । क्षेपः क्षेप्यस्तव सप्ततप्टे मर्याद्तो मासेश: स्यात प्रधाचार्य: के घलवर्षय क्षेपो योजित इति द्वाभ्यां भक्तो जातास्त्रयः । अतो गुयोर्युतं फलमित्यपि साधु । यद्वा । साबनवान्त यो घार: मोदपति: सायनमासान्ते घारो मामेश इति । अहर्गणः स्याङ्गाग्निभक्तः खाग्नि भक्तश्च फले सावनयमामा भवन्तीति । प्रागुक्त ततोऽनुपातः । योकेन साधनयर्पण पयधिकशतपय दिनानि तटेष्टेः किमिति फन ग्रन्यादेः सकाशादिष्टसायनयादिपर्यन्तं सायनदिनानि स्यम्तते। घाराः सप्नयति सप्लष्टानि कार्याणीति पूर्वमेय लाघपार्थमददिनानि ३६० मतभक्तानि शेयं यमतो यन्यादितः सायनाम्दगणस्थिभि. | यनीय इत्युपपनम् । एवं मामदिनानि ३० मतभक्तानि शेष द्वयमा मामगा द्विगुण पति युक्तम् । अस्मिन्यते मात्मिटुक्रमेय गणनेति ममपटाराम् । पोपपतिः प्राग्यदेय । प्रथादमामशेष. दिनयोगकारणमुच्यते । पालतुन्यकरणादो सायनयग: शुक्र धामी । यशेषदिनानि स्टभतुम्न्यानि १३२ असो यन्यादेष्टाविंशत्यधिकग सदर्यामतेपु मायनटिनेषु गतेषु माम पश्चन्द्र रवि जायते । पन्यादितोयगानयने यदिन ६० पर्यन्तं चन्द्रो नायाति । फल्पा द्यगंधता वर्षनाचे माध्यमाने सन्मादिगो गाना, गुप ६६० दिन मपि चन्दा लभ्यते । प्रयो गन्धादिनानगपटिनानि भयो অন্য: মাস। নগরমুল্যবঘ্যি প্রায় ফাদারগোপিনা মসীহ। য মাহি মাম। सयममुना प्रकारेण जन्मशाने यमामे माध्यो यच,गार सादिक ·बलसाधनाध्यायः । ५१ क्षीणि जिनाविनाङ्गविकृती खाध्यश्विनः सायनात् । खेटाबोल- बदिग्लवप्रमगतोडासा तठूनागताच्छेपनादृशलश्चियन्दशहूतांशद्यो- ऽपम: स्यात्स्वद्धिक ॥ १॥ अरोपपत्ति: । अयनं गमनं तशादु- त्पन्न बलमायनचलमित्यन्वये नाम यायने येषां बलं तदुक्तं सारा. वल्याम् । उत्तरमयनं प्राणाः शुमकुजार्कसुरमन्त्रिको बलिन: । याम्यं शशिरविपुगे वे अपि शशिज; स्ववर्गसंस्थाश्चेति । उत्तरायणे शुक्रार्क- कुलगुरूणां संपूर्ण बलमुक्तं तव सायनमिथुनान्ते परमोत्तरगमनात्सं- पूर्ण बलं संपूर्णता रूपात्मिकेति रूपं बन्नम् । श्रीदेवेषां सायनधनु- रन्ते दक्षिण गमनस्य परमत्त्वावलाभावः । दक्षिणगमनपरमत्वे रूपं बलम् । चन्द्रशन्योः परमोत्तागमने तु बलाभावः । बुधस्य तु पर- मातागमने परमदनिणगमने च रूपं बलम् । बलाभावस्थानावल- परमत्वस्थानपर्यन्तं द्विगुणपरमशान्त्यंशा गजाम्भोधिमिताः सन्ति । श्रय बलामावस्यानादहोरात्रवृत्तनियरहस्यानस्यान्तर येऽपमांशास्त. बलानयनं कर्तुमुचितमिति चन्द्रशनैश्चरयोर्याम्यफ्रान्तो जिनांशमि- तायां परक्रान्ता योजितायां सत्यां सौम्यायां तु वियोजितायां वला- भावस्थानान्तरालेऽपमांशा भवन्ति । फपिरविगुरुभामानां साम्य. क्रान्ती परंक्रान्ता २४ युनायां याम्यायो वियुक्तायां चलाभावस्याना- दगिमातान्तिभवति बलामायस्थानादेतत्क्रान्तिभागान्तर खेटोन्तीति भारः । बुधस्य तु सौम्यायां याम्यायां च योजितायां भुज्यमानाय. नादेरग्रिमा क्रान्तिर्भवति । यदाट चत्वारिंशद्धागान्तरे यहस्तदा संपूर्ण बलम् । अथानुपात: ! यदि बलाभावस्थानान्तरेणाटाचत्वा- रिंशन्मितेन रूपं बलं तदेष्टेन क्रिमिति सर्वमुपपन्नम् । ननु सर्वत्र साध्यस्य परमत्वमभावश्च द्वाविमो निर्णीय तत्र धान्यस्यापि पर- मत्वाभावो निर्णाय तदन्यययादन्तरे अनुपात: क्रियते । ग्रहफलाभावे गतिफलं परमं यहफलपरमत्व गतिफलाभावस्तर केन्द्र- कोटिज्याया अपि परमत्वाभावातस्तदन्तरे केन्द्रकोटिज्याताउनुपात: यया ·५० मोठमनोरयायां ने प्रकारेण सर्वत्र होरेशानयने पूर्वप्रकारेण तदानयनमुन्मतालाप समिय स्यादिति वाच्यम् । यस्य यहम्य धारे यत्किंचित्कर्म प्रकीर्ति तम् । ततस्य कालहोरायां सर्वमेय विधीयत इत्यादो तस्योपयोगात्। तम्मात्यटुतायलग्नान्तरमाधितो होरेशो माहोऽन्यप तु यारप्रवृते. घंटिका इत्यादिप्रकारानीतो हरिंशा ग्राह्य इति विषयव्यस्था मुस्था। तत्कालामन्यनलग्नस्य राश्यादेभागकरणार्य विशद्गुणकः पञ्चदशा- रश्च । गुणहरी हरणापयर्त्य लब्धं द्वय गुणम्याने । अतोऽफोन- लम्नं राश्यादि द्विगुण कार्य तयाकृते राशिस्थाने यन्निप्पा तेन समतप्टेन शुन्या ग्य दिनाधिणद्या रविशुक्रमाम्यगगाहमारेज्य. फुजा इत्यनेन गता होरेशाः म्यः । यद्वा । विनम्यानिलग्नम्य फेधलं रागयः पञ्चगुणाः मनभक्ताः शेषममा गत हरिशो दिनाधि. पात्कमेणेय म्यादिति लाचयम् । प्राग्यक्तिं पद्धतिप्रकाश योनाङ्ग दृग्वारगृदेषु ५ घागोहोरापनियारपतेः प्रयास पनि। अधुगा चेष्टायनविपशुम्यायनीभरामायनपल भुशनगम सनाधा सदाकान्तिभागैर्युना गम्य सिहाः २४ शनीन्दोयुतानाः कमाद्याम्यमाभ्यः । विनोमं परेषां गजाम्भोधि- ४८ भता भवेदारनं वीर्यमग्य हगाम् ॥ २ ॥ घन्य अधम्य मटेरि । दक्षियम्माPिAKnा: मिहाः गमाम्माधिमत्ता. पन्तः पापन पीय मधेर । गान्ड प्रमादिनि यामोगाः माना: मिट्ला, परेमा रवि शगुम्यागा पिने ममिनि माय: मानयता याम्यहमा. पिट्टा गाम्माधि भनाः भान पर म्यार । पय माशिम मग्यापन काम । दृध्या न्यो राष्टिगुण पामिय: । मानिसमान मानाये । यारिंगनोतिरदिर भरपेट भोट 1 -n. hour ·बलसाधनाध्यायः। ५३ परमशगंशाः। परमसान्त्यशाः चम यु गुण ECERE८५३२२६ 130२८००३०००३० | प्रागुक्तम् । तत्र चतुर्विशत्यापवते कृतेऽपक्रमसिट्टांगसंस्कृतमित्यादि- प्रकारा निष्पयते । नन्वेतदायनअल स्पटकान्तित एव साधयित युज्यते न मध्यक्रान्तितः । तया हि । अयनं गमनं तदुत्पन्नं चलमायनवलमिति तावत्प्रसिद्धम् । गमनं तु चन्द्रादीनां स्पष्टप्रान्तियशेनेव भवति । क्रान्तिनाम नाडीमगडलात क्रान्तिवृत्तावधि दक्षिणतरगमनं क्रान्ति- तादपि दक्षिणतरमन्तरं शरः। तयोः संस्कार नाडिकामण्डलाद् ग्रहस्य स्पष्टं दक्षिणतरगमन सैय स्पष्ट क्रान्तिरुच्यते चन्द्रादीनां परमशरांशाः। गभिर्युताश्चतुर्विगत्यंगा जाताश्चन्द्रादीनां परमा: चं | मंथु एश 1010 ३० २८०० ३००० ३० कान्त्यंशा लिख्यन्ते.. इमां परक न्तिं गृहीत्या यदि द्विगुणया रूपं बलं तदेयस्पक्रान्तिसंस्कृ. तपरकान्त्या किमित्यनुयातनायनवीर्यसाधनं युक्तं जिनाशतुल्यायो परक्रान्ती तु यहस्य विमण्डलस्यत्वेन परमगमनामावाज्जिनांगमि- तपरमान्तिवशतोऽयनबलानयनं नितरामयुक्तमेवेनि पूर्व: पक्षः । अब नमः ॥ किं भवता जिनांयमितान्तिपठितशरयोगेन या भ्यतान्तिः सा परक्रान्तिशब्देनाच्यते ऽथ वा प्रतियोलमत्यधिका या स्पष्ट कान्तिः सा परक्रान्ति गन्देनोच्यते । नाद्यः पतः । चन्द्रस्य बलसंपूर्णत्वाभावयः सततं व्यभिचारात्कदाचिढव्यभिचाराव । मेमादीनां वर्षशतेरनेश: संपूर्णबलालाभाच्च । तथा हि । यदा যানগাভিদুল: ময়নামন ধনুয: घटितशरतुल्य. परम ४ 1 ३० प्रान्तिर्जिनशमिता २४ एमत्संस्कार जाता परक्रान्तिष्टाविंशत्यं गाः सार्द्ध: २८ । ३० । अतस्तदेव संपूर्ण बलम् । यदा तु दक्षिणगाने सनविंशतितुल्या परक्रान्तिश्चन्द्रस्य तदापि परमगमनात्संपूर्ण वलेनावश्यं भवितव्यः । भवन्मते साद्धंग- जाश्चिमिनमान्तिव्यतिरिक्तस्य ने मंपूर्ण बलं नायातीति दक्षिणगमन. परमत्वपि संपूर्ण बलं नास्तीनि नितरामयुक्तः प्रथमपनः । न च ·मोठमनोरमायां क्रियते । प्रकृते च घुधस्यायनद्वितोप बलस्योक्तत्वात्वाप्यभावस्य निर्गतुमशक्यत्वान्नराशिकं कथं प्रवर्तेतेतिचेत् । सत्यम् । बुधस्य द. विणगमनसमालो संपूर्ण बलं ततो ह्रासक्रमेण मायनमेषाढावटुंबन्नस्य हाम: । ततो वृद्धिकमात्परमातरगमने संपूर्ण वनं पुनहामक्रमानुनादा- घटुंबलापचयः । यद्यच बलाभावशब्देन बलगून्यत्वं विवक्षितं तत्क- थमपि न म्यात् । अयनवयेपि संपूर्णबलाङ्गीकारात् । कि तु मायन मेपादो तुलादो च क्रान्तेरभावेन रूपवलम्याईतुन्यपरमहामात्र राशि- कप्रकृतेरन्ययानुपपत्या तदेय बन्नाभायम्यानमिति मन्तव्यम् । अथा. नुपात: । बलपरमापचयलक्षणाभायम्यानम्य चलपरमत्यस्थानस्य था न्तरे दतुर्विगतिभागा: मन्तीति चतुविगतिभागे रगड़े धलं सदा ययास्थितयश मान्त्यंगेः किमिति । गयं च क्रान्तिनागाटाचयारिंग- दंश निष्पन्नः । अयं रुपाई योज्यम्स मियो हराभ्यामित्यनेन ममच्छेदविधाने कृते मदा क्रान्तिमागेयुताः सिद्धाः अष्टपत्यारिंग द्भक्ता युधम्याय नमनं म्याटिलि युक्तम् । यहादायनयलानयनं पटुसि. कागे लाययेन मयोक्तम् । याम्योती: म्यात्रियुगापमांगेयुगायुगा: पूर्णगुणा: गनीन्द्वीः । घ्यम्सं परेषामनिगं युधम्य युवा भदायमा चीर्यमेतत् । गोगटामोदाममुष्प्यः स्पष्टारमायाधिrein. रारो। उपेशितात्याद्गमशेगाद्ययुक्तमेति मुधीमियम ! যেথামি। অ আমরা যধি বষিয়ীfrin, লিপু यन तहटमामिभागः किमिति । अप गुपदरी पशिपयार्य enal गुणम्याने पहरे पयार: ४ यो गांगः पशुभिन्यो भभि- गिते म म्याधिया भवानि प्याधियागेग्मियुतम गेोपपतिः मनिपष्टिय । म्पटापनादयनमाधनम्यायुतापमये पदिप्याम: समायकम् | RATORमिटा ४ गर्भ- य मटिंगम् । रुपयमायनं चाय म्यारेटिंग पर। मनिममता ४ गम्माधिमानदान ·५४ मोठमनोरमायां तदानी परमगमनमेव नास्तीति वाच्यम् । नाडीमण्डलादुत्तरता ठवि- यता वा गच्छतो ग्रहस्य पुननाडीमण्डलाभिमुखगमनप्रवृतिजनान्तेः परक्रान्तिशब्दवाच्यत्वात् । किं च । भौमादीनां पातो यद्ययनांश- समः स्यातदा घन्ट्रयत्संपूर्ण घलमपि कदा चित्स्यात् । अयनांश- साम्यं तु पातस्य मन्दतरगतित्यादिह युगे घशतैरनेरपि न सं. जाघटीनीति भीमादीनां संपूर्ण बल कथमपि न स्यादिति दूषणा- न्तरम् । नान्त्यः । तस्या द्विगुणत्वनायुक्तत्त्वात् । तथा हि । एक- म्मिन्नयने यायती परक्रान्तिस्तायत्येव चदन्यस्मिन्नपि स्यातदा तया. योगे कृते द्विगुणेध पूर्वक्रान्तिर्भवतीति द्विगुणया परक्रान्त्येत्याद्यनु पात: सार्थक: स्यात् । अन्यायने त परक्रान्तिविलक्षणेय भवतीति द्विगुणपरकान्त्येन्यस्यानुपातम्यान मादसत्यक्षाद्वितीयापि । न चा. यनद्वयेपि ये परक्रान्ती तद्योगेन यदि रूपं बने सटेष्टस्पटकान्ति. संस्कृतयारमान्त्या निमित्यनुपाता युक्त इति याच्यम् । अयनद्विग- यजपरक्रान्तिमानस्य टुर्गमत्यात् । अथ यक्तव्यं यप स्पष्टक्रान्तः पर- मत्यं मायनमन्धिरिति प्रसिद्धेश्यनांशानितपातादित्यादिगणाधिका- रोया चन्द्रादीनामयनसंधी संमाध्य ततसाभ्यां परक्रान्तिमान मुर भमिति । पुनर्मदेयम् । यदि म्पष्टप्रान्तियशादायन्यायानयनमा- मूली स्यात् । प्रापंमलकत्याभागदेय परमनायिकेराघानिनांग. मिराकान्तिरेय परमायनम्यानमाई फुलं तद्युक्तमेय । तथा च परायः । सायमांगयधभुजराशीनिधि ४५ मिः मुरे. ३३ । मूर्य १२ स्या क्रमाद्रागिभागः म्यादनातरः . १ : ययं राज्याटि गुज्यादात. योगनम्य च । गशिश्यमया युयान्पादिम्येषु तेण्यय : २ मा दिम्येषु सत्याठी शिरागिभ्यो वियजये । चन्द्रागिरी स्यात्मदा युध्याद युधम्य सुमागोकृत्यनि मर्मत यायामानं पलम् । रदिगुपमेयं स्यादिति । अध्यायमर्थः । मायनागा. मुजागिमितयार भयपरागेागविनटंगनाथमाया• ·बलसाधनाध्यायः । ५५ दियुक्तं कार्य तत्रिंशद्धतं राश्यादिकं स्यात् । एवं राश्यादिकेषु सा. | यनेषु सूर्यभामगुरुशुक्रेप मेषादिस्येषु सत्सु राशिस्थाने राशियं यो- ज्यम् । तुलादिस्येषु तु प्रापराश्यादिकं राशिचयाद्विशधयेत् । चन्द्र- शन्योर्विपरीलम् । बुधस्य तु सर्वदा योज्यम् । ततस्तदंशानां यंशः पयंशात्मकमायनं बलं स्यात् । सूर्यस्य द्विगुणं कार्यमिति । अशेषपत्तिः । शान्त्यभावे ग्रहस्य रुपाई बलं तत्स्थानवलामा- वस्थानान्तरे चतुर्विनिक्रान्तिभागात्मके विमितायनराशय: सन्ती- ति जिनांशस्त्रयोयनराशयस्सटेटकान्त्या किमित्यनुपालन येऽयनरा. সমম জামানারান: সাবিনা মামামাননি सौम्यगाले सूर्यभामगुरु शुक्राणामयनराशीनां न्यधिकत्वाचिषु योग्या याम्ये च्यल्पत्वात्रिपु हेया: । शनीन्द्वोस्तु याम्ये याज्याः सौम्ये शो- ध्या बुधस्योभयताप्युपचयात्रिषु योज्यास्तते। यदि यडयनराशिभी रूपं तदेष्टः किमित्यायनं वनं स्यादिति युक्तम् । अच भगवता पराशरण शिष्यानुकम्पया प्रतिगृहमनभागाद्यं प्रसाध्य प्रथम द्विती- याट्दितीयं तृतीघाइपास्य वीणि खण्डान्युतानि । ततोऽनुपातेनायन- भागमाधनं चक्तिमिति सर्वमनषद्यम् । न हि निरषयबद्वादशांशमिता कान्तिरेकराश भवतीति किंचितस्यूलमिदं । कल्पान्तरत्वाददोपः । यदि पगिमतायनराश्यंशः खाप्टेन्दुप्रमितेः पष्टिकलातुल्यं बलं तदेष्टेः क्रिमित्यापवर्तनायनराशियामानां विभाग: पट्यंणयं बलमिति भानम् । अतो युक्तमुक्तं भागीकृत्य निमिभक्तमिति । परक्रान्त्या पयोऽयनराशयस्तदष्टेः किमिति प्रदर्शितेऽनुपाते विभिरपवते कृ. त्वाऽतिसूक्ष्म प्रकारान्तरं पद्धतिकारो मयातम् । क्रान्तिमागगन भागलञ्चमायेन संस्कृतगुणा: पडुट्टता: । प्रायनं बलमिदं भवे. न्मुनिसत्वेषमेव हि परायरो जग १ परागरोतप्रकारेण निना- शमितायामेव परमान्तो संपूर्ण बलमागच्छतीति स्पष्टक्रान्तिवादा- यनवीर्यसाधनं मर्यादिकृतं नितरामयुक्तमिति सिद्धान्तः । किंच! - ·५९ मोठमनोरमायां - ध्यम् । अनोपपत्तिहज्जातके । उदगयने रविशीतमयूखी वक्रममा- गमगाः परिशेषाः । विपुलका युधि चोतरसंस्थाश्चेष्टितघीयुताः परिकल्य्याः । घरुसमागमगा: समागम: संबन्धस्तेन घासबन्ध प्रापा घागा इति यावत् । परिशेपा भीमादयश्चेष्टायलयुताः स्युर्यते। विपुलकरा विपुलविम्या इति यावत् । लघुजातके। वन्ये स्निग्धवि. पुलाश्चेति । समागमपदं त्यकवात नेन । पक्रगास्तया समागम- गाश्चन्द्रमहिता बलिन इत्युत्पन्न गल्या न साध्यो । अव विपुल करा इति चेरित संयुता इतिवदनादस्य बलम्यावश्यं चप्लेर मूलम् । साच चेष्टा परमपिपुलविम्यासापा परमयकातिस्थाने पट्टाशिसुन्ना घलकेन्द्रे । शून्यसमे शीघ्रकेन्द्र परममक्ष्मयिम्बसारूपरचेष्टाभावः । अतः शीघ्र केन्द्राव्येष चेष्टाकेन्द्राणि पाशितुल्ये शीतकेन्द्र रूपं संपूर्ण पलं मृन्यतुल्ये यलाभायः । अन्तग तु यदि पड़ागिमुल्येन धेयारेन्द्रेण रूप चलें सटेष्टपडल्पचेटाकेन्द्रेण सिमित्यनुपातेन धनाः नयन युक्तम् । प्राचार्य: शोधकेन्द्रागयेय घेष्टान्द्राणीति मुगम विहाय यत्फनद्यार्द्धमंस्कृतमध्योन चनाचं घेणाकेन्द्रं म्यादित्यड्डी- फूल तोपलब्धिरेय पामना । श्रय फनद्वयार्द्धमंस्कृतमध्येगने धन्नावं किल चेष्टामेन्द्रम् । तर प्रवृते फलट्यमचा तामाध्यते । मध्यम्फुटानारं फनद्वयम् । यता मध्य: फनद्वयसंस्कृतः म्यष्टो भवति । तदर्टेन भस्कृत 'मध्यरवनाच्चायोध्यरचटाकेन्द्र म्याए । पो मध्यपविहिया निदनभागित्यााग्पन्नम् । यद्वा । विपरी- কালuাইথ সংগ্র: তাস মণি। যথা প্র : অযত্মবণিইল হানালি মা- जयपुपि न्यानो पजिता । जगन्मध्यसमिति चमचे प्य केन्द्रमिति । अत्र मायाम्पपमित्यपपाट। यहनामममा. स्यात् । पासाय:झियापार कृपया मध्यम्यष्टमति पाटानता मुक्तं तर युक्ति मध्याधिके म्यष्टे सापटुच्यते । मध्यान: स्पष्टः फलद्रय ·बलसाधनारायः। सदईफलयाई जातमेतन्मध्ये म स्प १ समच्छेदविधानेन योजित जानं मध्यस्पष्टयोगार्द्धम् ॥ म. स्प. यो। अतो मध्यस्यमयुतेर्दल- मित्यनेन फनद्वयार्धमंस्कृतो मध्य इति साधितं भवति । एवं मध्याने स्पष्टे याज्यम् । अनेन हीनं चलाचं चेष्टाकेन्द्र स्थादच कि चित्रम् । अतः सर्वमुपपन्नम् ॥ इदानी निसर्गवलमा स्यादेकोत्तररूपमद्रिविहृतं नैसर्गिक स्याइल मन्दार- जसुरेच्यशुक्रशशझत्तीक्ष्णद्युतीनां प्रामात् ॥ १० ॥ स्यादिति पूर्वणान्वयः । एकातरं रूपमट्रिविहृतं समभक्त सन्मन्दादीनां मार्गिकं बलं स्यात् । एक उत्तरोऽधिका यस्य सतया । तच्च तद्रयं च एतररूपम् । एकादिरशान्ता अङ्काः समभक्ता नेसर्गिक बलं स्यादिति निष्कृष्टोऽर्थः । अशेषयनिह- ज्जातके । शफवगशुचराद्या वृद्धितो र्यवाह्यः । अब शादिमिग- द्यानररुपलक्षिताः शन्यादयो ग्रहा घृष्टुिता बलिनः स्युः । अब सापेक्षया रवेः संपूर्ण वलं संपूर्णता रूपात्मिकेति रूपं बलम् । प्रतो रुपमप्रमश: शनेबलमेवं समांशापचयादोमस्य मनांगद्वयमेव बुधादीनां निमगवलमुपपन्नम् । एतलं कदापि न क्षीयते नाप्य. पचीयते सर्वदा सममेवेति नेसर्गिझ बलमित्यस्य नाम धृतं परागरायः । नेसर्गिक स्वाभाधिसमिति यावत् । केषु स्यादेकोतारूपमित्यस्यास्य युद्धे बाणधियोगहदित्यद्धात्यात लिखनं लेखकभ्रमनं द्रव्यम् । अन्यथा सभेदस्य चेटावल- स्यानामधानान्मध्य यब निसंगवलामिधाने अथान्तरें स्यात् । यद्वा योबलस्य कादाचित्कवाट्यारेव योगे टावलं बहुधा भवतीति तस्य चक्तित्वान्निसगंबलमुक्तमिति न किनिद्विरुद्धम् । अथ युद्धजयलाय भोमादीनां तृतीयं धष्ठानलमाह । अब पुम्स.

·६० प्राढमनोरमायां युद्धे वाणवियोगहृत्व चरयो: यक्ययोरन्तरं खं सौम्य- स्थवले क्षयं च यमदिकसंस्थस्य कुयाइले ॥ खचरयोस्तारापहायुद्ध सति वीर्येक्ययायुद्धजवलानिरिक्त- सर्वबलेश्ययारन्तरं रूपादिवाणयोः कलात्मकफदम्बा भमुपगरयो- वियोगेन हृद्भक्तं सद्युद्धबन स्यात् तत्सौम्यस्यस्योतरदिवस्थितरह- स्य बले स्वं धनं कुर्यात् । यमदिक्सम्यस्य बले तयमृणं कुर्यात् ।। गणक इति शेप: । शान्तरं तु समदिशा: गरयारन्तरेण भिन्नदि- शोगेन भवति । यस्योतरः शरः स उत्तरदिक्स्यो यहा दक्षिणशरो दक्षिण दकस्यः । दिक्साम्ये यस्याल्प गरः सोऽन्यदिक्स्थ इति ज्ञेयम् । ननु किं नाम युद्धं तच्च केषां भवतीति न जानीम इति चेत् । उच्यते । समागमाभावे मति म्पग्रहयो राश्यंशालामाम्यमेव | युद्धम् । केपलं राश्यंशरुलासाम्यमेव युद्धमित्युक्त समागमपि म्या: ग्रहयो राश्यंशकलासाम्याद्युद्धलक्षणमतिव्याप्रमतम्तद्वारणाय सत्यः न्तम् । भिन्नराशिम्यत्वेपि समागमाभावाद्युद्धलक्षणं मा प्रसाशीदिति राश्यंशकलासामित्युक्तम् । नन्विदं लक्षणमयुक्तम् ! परमास्तमध्ये समागमाभावे सति स्पष्टयद्याश्चन्द्रादिपवान्यारमर्ययो राश्यंग कनामाम्यम्य सत्येनातिव्याप्रेः । सूर्येणाम्तमय: सहेति ममिला- तोक्तिविरोधाच्च । तस्मात्ममागमपरमाम्तयाभाषकानीनम्पष्टयद- राग्यंगकलामाम्यमेव युद्धमिति वाच्य र । तथा मति न वाप्यति. व्यानिः । न च घटमत्वपि घटपटा न म्रा इति प्रनीतळ,मन्य. वृत्तिप्रतियोगिताकोभावोऽवश्यं म्यीकरणीयः । तया च समागमे ममागमाभाषाम.वेपि ममागमपामाम्तोमाभागादेय परमाम्तमये परमास्तमयामायामायपि समागमपरमाम्सोमयाभावादारयंशान्लाना- म्याच्च युद्धलक्षणं तथाप्य तिच्यामिति वाच्यम् । समागमम्य परमा- म्समयस्य च प्रतियोगिनः मत्येन स तदभावानभ्यपगमात् । तथा मगि पूर्वलक्षणममगसमिनि छन् । मेवं याचः । स्पष्टयद्योरियन ·बलसाधनाध्यायः। भौमादिपञ्चकान्यतमयोः । स्पग्रहयोरित्ययस्य विवक्षितत्वात् । परमास्तमये समागमस्य सिटामिद्धिम्यां निपेटुमश्चत्याच्च । सम- कलयोस्ताराग्रहयोः सूर्यसानिध्ययशेनास्तमये युद्धशङ्काव्युदासार्थम. स्तामात्रकालीनमिति विशेषणं देयम् । के चिशयनकर्म ग्रहेषु देय. मित्याहुम्सद्वारणाय वास्तवपदमपि देयम् । तथा च समागमास्ता- भावकालीन भामादिपञ्चकान्यतमयोवास्तवम्पटपहया राश्यशाला- साम्यमेघ युद्धमिति फलितम् ! ननु भेदयोगान्ययोगे दृकर्मदेयमि- त्युक्तेदकमंटानमावश्यक तथा सति न देयमिति पटुक्तं तदयुक्तमिनि चेन्न । यद्यपि दृकर्मणि युतिः साध्यने सापि भवतीति माये भास्कराचार्यशक्तत्वात् । परं या युतिरायाति सा कदम्बाभिमुखी | लेाके कदम्यासिटुतारयोरभावाद्दष्टुः प्रनीतिनीत्पद्यत इति तत्र दृकर्म देयमेव । प्रकृते तु बलानयने द्रष्टुः प्रतीतानपेक्षितत्वादृशर्म व्यर्थम् । प्राप्त गबाहुर्मिन्नाः । वास्तवस्पखेटानामिति । चन्द्रादीनां मर्येण संयोगोऽस्तमनसंज्ञः । भौशदीनां चन्द्रेण मंयोगः समागम शब्दवाच्यः । भामादीनां परस्परसंयोगः कदा वित्समागमः कदा चिद्युद्धम । तटुक्तं मर्यसिद्धान्ते । तागयहाणामन्योनां स्यानां युद्धममागमे। n समागम: गगाङ्केन सूयणास्तमयः सहेति तारायarmi नाराकाराणां यहाणां भौमादीनां पञ्चानां युद्ध ममागमश्च द्वावेतो मघातः । तत्र युद्धभेदाश्चत्वारः । तथा च वराहः । आपनामयोगादेदोल्लग्नांशुमर्दनामयः । युटुं चतुःप्रकारं पराशा- द्योनिभिरुक्तम् । लक्षणानि सूर्यसिद्धान्ते । उल्लेखस्तारकास्पर्श भेदे भेदः प्रकीर्त्यते । युद्धमंगुविमदीप्यमंगुयोगे परस्परम् ॥ १॥ अंगा- टूने सध्यास्थं युद्धमेकार घेणुरिति । अंशानेन्तरे स्वल्पविम्या तदा कूटविधहाल्यो भेदः । अयमपि भेदः पाागरे. णापत्र्याच्यभेदान्तर्गत एव कृतः । श्रमानेऽन्तरे उभावपि पृथु- विम्बा सदा ममागम एवापसत्याध्ययुद्धम् । अत एक सरोक्तम् । यदा द्वावषि ·मोठमनोरमाया श्रासन्नावप्युभी दोमा भवतस्ता समागमे इति । अंशाधिकेन्तरे यदा द्वापि पृथुविम्यौ तदा समागम एब न कूटविग्रहः ॥ समागमें शादधिक भवतश्चेटुलान्वित। इति । अत्र बलशब्देन स्थानादिबस्नं न यानं किं तु विम्बस्थाल्यरूपं रुपबलमेव ग्राह्य मिति ब्रह्मसिद्धान्ते उक्तम् । स्थानादिबलचिन्ताच व्ययी केनापि न म्मृता ॥ प्रश्नचयेय चाप्यस्मिन् स्याल्यसाम्यबलं स्मृतमिति । मूर्यसिद्धान्तटीकायां चोत्पलभटेनाप्येवमेव व्याख्यानम् । अंशादधि- केन्तरे यदा द्वावपि स्वल्पा तदा कूटविग्रह एव न समागमः । अंशान्यनेन्तरेपि यदा द्वापि स्वल्पो तदा टषियह एव । अत गयाविशेषणोक्तम् । स्वल्पा द्वापि विध्यस्तो भवेतां फूटधिग्रह पति फलितोयमयः । तारकास्प” निमिते उल्लेबाश्यं युद्धं तारकाभेदे निमित्ते भेदाप्यं युद्धम् । अंशुयोगे निमित्त शुविमाख्यं युद्धम् । अंगादूनान्तस्योर्ययोरेकस्याणुत्वे निमित्तेऽपमध्याख्यं युद्धं द्वयोरगु. विम्वत्वे कूटघियहाख्यं युद्ध द्वयोः पृयुयिम्बत्वे निमिते समागम राय न युद्धम् । अन्य या युटुममागमसंफर इलि भौमादिपरस्परया. गस्य सप्त भेदा भयन्तीत्याहुामनाघार्तिकमोतारोऽम्मपितृवरणा नृसिंहदेवनाः । इदमरावधेयम् । शरयोगरियोगात्मके ग्रहान्तरे मानश्यपगडतुल्ये तारकास्पर्शम्रान्यूने तारकाभेदो मानेक्याद्धादधियों- शार्धान्यूनेंगुयिमर्दः 1 पारादंशार्धमंगनां व्याग्निरिति ब्रह्मासिद्धा- नसोक्तः । महान्तरे अंगाधादधि गाटूने सत्येकस्याणुत्वेपसत्र्यास्य युद्धं द्वयोरगुत्ये फूटरियाहात्यम् । अंशादूनधिके पान्तरे द्वयोरगुत्वे फूटवियहा द्वयोः पृथिम्यत्वे समागम एय । शीतकर्ण रिज्याधि- ऽणुविम्बल्यं पिज्याल्पे पृथुधिम्बत्वमिति । अप युद्धपदोपादानात्म- मागमाद। नायं संस्कार इति बोटाम् । एवं यादीनामपि युद्धे दयाईयोहयोयुटुबलव्यतिरिक्तसयलेश्ययोरेशान्तराग्रहान्तरेण फ- लमानीय यथोक्तयत्मम्कारः कार्य: । प्रा यहे 'प्रायनदृकमंगरे ·बलसाधनाध्यायः। अतिसंस्कारस्तदनु यष्ट्या द्युचर विशिवस्ताडितस्त्रिज्ययाप्त इत्यनेन पता च न कार्या । प्रयोजनाभावात् । अयोपपत्तिस्यते । बृह- ज्जातके । विपुलकरा युधि चौतरसंस्थाश्चेष्टितवीर्ययुगाः परिकल्या इति । परिशेपा इत्यनुषङ्गः । रवीन्द्वाश्यावलस्योक्तत्वात्यरिशेषा मामादयो युद्धे उत्तरसंस्थाश्चेविलयुताः स्युः । यतो विपुलझा: । विपुलकरा इति चेगवलहेतुभूगचेष्टापन्यास: यहयुमावतरस्यस्य अयशाचेष्टाविक्यं दक्षिणस्यस्य पराजयवशायाहासस्तदिहोता. स्वस्य जयथगावले याबदायित्य तापानेच पराजयवादक्षिणन्यस्य बले हास इति सिद्धम् । केन चिढणस्थस्यापि जय उतस्तन्म. समत्र न गृहीतं । वृहज्जातके उत्तरसंस्था इति विशेपोतो. । अथ लोके समबलयोनयः पराजयो नास्ति । तयोरेकस्य पय गमात्रा धिम स्थलदृष्ट्या साम्येपि सादृष्ट्या पध्य गमावो जयः पराजयश्चा- स्तीति बालान्तरतुन्यो जय: पावयश्च पर्यमितः । बन त्वच ভানাল্ডাঙ্গায় স্বামী ঘৰ অলাবন্যম ওয়ালিকা रस्य प्राप्तत्वादिलोतराप्रयभीत्य नदतिरिक्तमर्वग्रलेकायोतिरं यहु- युद्धपि न्याय्यम् । यदच गणेशेन पूर्यप्रविष्टबलसंकलनं विदित्वति यद- सानन्तरं प्रविष्टं दृष्मलं न योजितं तदतीयतुच्छमित्ययगच्छ । अर संबंधों कलापर्यन्तमेव धावनात्कलातोऽल्पे महान्तरेऽन्तरानालक्षण साम्यमेवेति मिश्याः प्राहु: । ततारपद्धती यत्र कलाव्यवहारस्तप स्फुटरहयो: साम्ये शरसाम्ये चैककलातोल्पेन्तर साम्यमेवेति फलितम् । एवं सति बलान्तातुन्यः परमो नयः पराजयश्च युटुस्य परमोत्कर्ष परमसानिध्ये शरयोरन्तराभायलवणे साम्ये समुचित অমিঃ ময়লাৰা না অঘানালথা- म्यादकस्यत्वव्याहाराभावेन जयाभावात्संस्काराभाय एव । ता: शरयो: फलामान्सर याम्योटक्यताप्रवृतेस्तर बलान्तरतुल्यो भयो जयश्च । प्रश्चानुपातः । यदि कलामात्रण यहान्तरेण बना- ।

·६४ मोठमनोरमायां न्तरतुल्यं बलं प्राप्यते तदैककलादिना ग्रहान्तरेण किमिति । अच सानिध्यापक बलापकर्यादिच्छाद्धो फने प्रासादिति व्यस्तरा- शियोण बलान्तास्य कलादिग्रहान्तरं हरः फनमुदकस्यम्य जयक्ति. स्तत्य बले युक्त दक्षिणस्यम्य पराजयोत्तेस्तबले होनं कर्तव्यमिति युक्तम् ॥ एवं सभेदं चेटाबलं व्यवस्थाप्ये दानों दृग्यलमाह । सदुद्दष्ट घ्रियुगुग्रदृष्टिचरणानं खेटवीय भवेद ॥ प्रागानीतं वीर्य सतां शुभग्रहाणां प्रागानीतदृष्टीनामनिया चतुयोगेन छुपादिना युक् युक्तं कार्यम् । उयाणां पापानां दृष्टिचर- नानं कार्यम् । एवं कृते सति खेटवार्य भवेत् । जातावेकवचनम् । तेन पेटघीयोणि भवेयुरित्यर्थः । यद्वा शुभदृष्टियोगचतुर्थीगपापट्ट- प्टियोगधनुयोगयोरन्तरं धनमृणं दृन्याय स्यात् । शुभदृष्टियोगमा योगात्यापदृश्योगाशे गुद्धे गेषं धनगत दृग्नलमितरधर्णमिति वेद्यम् । ततः पराणां चलानां योगे कृते पड्यलयं तदेवाच मर्वत्र बलशन्देन ध्यघटिगते । प्रोपपत्ति । लघुनातके । बलधान्मिवस्या- होचनघाशेप्वोनित: शुभेश्च पि ॥ शुभेदृष्टा यहा बल यानधीत्यापदृष्टे। निर्वल इति । अन्दोः मर्वदेय शुभत्वावधस्य च शुभत्ये पत्यारः गुभाः स्युः । पापत्ये चत्यार: पापाः । यदि चत्यारः शुभा. पापा या संपूर्णदृष्ट्या पर युम्तदा रूपतुल्यं दृश्यलं धनमृणं च क्रमेणाधि- सम् । अतोऽनुपात: । यदि घतापमितया सर्वदृष्ट्या सूर्य दानेन दृष्टियोगेन फिमिति शुभदृग्यागम्य पापदृग्योगम्य च चतुयोग: क्रमेण धनणे दृष्टियलमिति निष्पन्नम् । इदानी मायानां रियिधमनमाद। भावानां यन्नमीगजं च ऋचतुप्पादाग्यकीटाम्बुजाः ॥ ११ ॥ जायाम्चाद्यखमोनिता: खनु नतो दिग्वीर्यवत्तद्युत सहृष्ट्यवियुगुणहरिचरणानं जेध्यग्युकपुनः ।

·बलसाधनाध्यायः। कीटो बलवान्परिकीर्तितः । धन्वद्धाद्धाजगोपिंहा बतिः चे चतु- चतुष्पदादिगशीनां प्रोक्तदिशि संपूर्ण गमे बसामावस्त- पस्यायं तात्पर्यायः ।भाषांना स्वामिबलमेव बलमेकम् ।। पुनचतुष्पादाण्यकोठाम्बजाः । नर चतुष्पादकीटपलचरणरायो भावाः यामचतुर्थसनुदशमभावनिता: यदि षड्डाधिकास्तदा चक्र १२ शुद्धाः झाल्या यथास्थिता व षड्भक्ताः फलं दिग्बलं द्वितीयम् । अनेन दिग्न- खेन स्वामिबलं युतं कार्य स बलद्वययोगो भवेत् शुभग्रहदृष्टियोगचुतुर्थी- समापदृरोक्यचतुर्थाशयोरन्तरं प्राम्बद्धनमृणं दृम्बलम। तबुधस्य गुरोश्च समययादृशा युतं कार्यम् । यदि यहवत्साधितं दृम्बलंधनगतं तदा तप बुधमुरुदृष्टियोगा योज्यः चेदृणं तदा बुधगुरुदृग्योगेन सहान्तरं कार्य शेषसमं दृम्बलं स्यात् । इदं तृतायम् । पयाणां योगे भावस्य बलं स्पष्टं भवति । अत्र मत्पद्यानि पद्धतिप्रकाशे । अथ विधाभावबलं वदामि स्वस्वामिवीये बलमुक्तमेकम् । नभागवदृष्टिबल द्वितीयं समयचान्द्री- ज्यदृगैक्ययुक्तम् ॥ १ ॥ धनाभिधा सौम्यद्गुनदृष्टिणाभिधेक्ये धन- योस्तु योगः ॥ धनर्णयोरन्तरमेव योगस्त्वेव विदित्वा युतिरत्र काय ॥ २॥ नृकीटपश्यम्युचराणि भानि जायाद्यवेश्माम्बरभानितानि । यथा पडल्पानि लवीकृतानि विभिर्विभक्तानि बलानि तानि ॥३॥ चोपपत्तिः ॥ सारावल्याम् । लगाधिपेन तुल्यं बलमिह चूडामणि- वंदति । लगमित्युपलक्षणं तेन भावेशबलमेव भावबलमित्यर्थः । श्रतो युक्तमुक्तं माशनां बलमीराजमिति । नरचतुष्पदादिराथय: के ते च कस्यां दिशि बलिन इति भगवता गगेणोक्तम् । नृयुलला. घटः कन्या पूर्वमद्धं च धन्विनः । लगस्था बलिनो नित्ययेते नराशयः । ५। चतुर्ये कर्कटो मीनो मकराई च विजया बलिनो नित्यमेते हि जलरामयः । २ । यामे परिवा पदाः ॥ ३ ॥ इति । अगाईश नावशिष्टो मारमा पश्चिम दन्तरेऽनुपातेन बलारयनस्य चरक ५ ·६६ प्रोढमनोरमायां नाम्ना कुम्भोतरार्द्ध मानुषं पूर्वार्द्ध चतुष्पदभिन्युक्तम् । अन्येन तु संपूर्ण: कुम्भॊ जलघर इत्युक्तम् । तदुभयपि गर्गपराशराष्टिविरो- धात्प्रत्याख्येयम् । किं च परागरण कर्कपरिचको कीटावित्युक्तं सदपि नादरणीयम् । बहूनामसंमतत्वात् । कर्को जलचरो घृश्चिकः कीट इति सर्वसंमतम् । अथ शुभदृष्टौ राशिर्वलयान्यापदृष्टो न बलवानिति शुभदृष्टः पापदृष्टश्चतुर्थ शो यो वियोज्यश्च क्रमेणेदं प्रागुपपादितमेव । वुधजीवनिरीक्षितो राशिर्बलवानिति लघुजान फादो वुधजीयदृष्टेविगेषेण पुनरुपातत्वात्समयबुधदृष्टा संपूर्णजयदृष्टा च मपूर्ण रूप वलमिति दृष्टिकूपे चले जाते गणितागतया सकलया युधदृष्ट्या भोवदृष्ट्या च युतं कार्यमिति सर्व परिछिन्नम् ॥ यत्तु नर- रागीनां गुरुगुकयोस्टिोणत्यं वुधस्य च गृहत्वमिति प्रत्यक्षनिदमे चातस्तेषा रूपं बलं वृश्चिकराश बलाभावः । यता नीचत्वाचन्द्रस्य घलगून्यत्वमित्यादि मुक्तिर्मन्दानन्दकरो मर्येण गाडिमुनियन्याय टुना श्रीपतिपद्धतिवृता प्रतिपादिता मा नितरामयुक्तति याव्यम् । वृश्चिके चन्द्रम्य बलाभागाल्लनस्यापि चलाभान भाव्यमिति थे। बयाम कस्योपहास्यो न स्यात् । यद्योगम ग्य प्रमाणं तदा किम नेन यायुक्ति लखवेन । अत्र शास्त्रे मर्यशागम प्रमाण तथापि मयुक्तिरास्फुरिता सा लेख्या । तस्मादार्पगन्यानभिज्ञामा यत्किं. विद्युक्तं प्रतिपादयता तन्तकरणयमनमायुप्मतां पृयेय ।। प्रयोतार्डेन रवीन्द्वोरधेष्टानल माधनमा । व्यर्केन्दुस्विभयुक्तसायनरवियेष्टाग्यकेन्द्रे तयोगीकटेष्टविधी यले कुरु ततः प्राग्वन वीयर्याय ने ॥ १२ ॥ मर्यानरचन्द्रश्चन्द्रम्य धेटाकेन्द्र म्याग गगियेणायनांगेर युगा रवि मर्यस्य चेष्टाकेन्द्रम् ! रामाभ्या केन्द्राभ्यां प्राग्यदा. मादिचेष्टामनयद् भगदाग धुन पडधिक पहृदित्यादिना तया:

·सा'3. बलसाधनामायः। वर्याचन्द्रमसाबले कुरु शिष्यनिमन्त्रणे लोट् । कस्मिन्विषये इत्या- पकायामाह । गोरटेष्टविधाविति । गावो रश्मयः । कष्टम् इष्टं च प्रसिद्धम् । प्रनयोश्चेष्टावलयो रश्मीष्टकष्टसाधने उपयोगास्तीत्यर्थः । नवीयर्याय । बलेश्ये कर्तव्ये नोपयोग इत्यर्थः । श्रतएत बलसमा. मावेतवेष्टावलमभिहितम् । अवोपपति: । प्रागुवाहते सारावलीधाक्ये रखेस्तरायणे हेपायाः प्रतिशदितत्वादुत्तरगमनारम्भे सायननध- रायन्ते शून्यं चेटाकेन्द्रम् । परमोतरगमने सायनराश्चियान्ते महाशिमित चेष्टाकन्द्रं तनु राशिचययोगेन भवतीति तथोक्तम् । परमिदं स्थूलम् ! यस्तुतस्तु गमनस्य कान्त्यधीनत्वात्मान्त्यनुपातेन प्रागुक्तेन रविचेटाकेन्द्रसाधनं न्याय्यम् । तत्क्रान्तिमागगनभागल- व्यमादोन मस्कृतगुणा इत्यनेन यद्रवे राणिप्रभृति फन्नमागच्छति | तदेव रविचेष्टाकेन्द्रं ग्राह्यम् । स्यूनस्यास्य चेष्टाकेन्द्रस्य ग्रहणे तु | चेष्टागुणवेलक्षण्याद्रव्यायुषि मासाद्यन्तरायानात्स्यनिमिदं हेप्टाकेन्द्र- मसदेवेति मुन्दरोक्तः पन्या निनान्तरमणीय: स्वीकरणीयः । चन्द्र | বাবা অলী হানামিন্যানঘয়াঘিয়াঘাবা- | धिक्येन चेष्टामूलबलवान् । प्राधिक्यं त्वाद्रव्यपेक्षया । सता रखें: षड्ाधिके चन्द्रे परमविप्रकृष्टे पौर्णमास्यन्ते पमित चेष्टाकेन्द्र तथा- | मान्से सूर्यममे चन्द्रे आधिक्यामानान्तेष्टानेन्द्र शून्यं तच्च व्यर्केन्दु- | नेव भवतीति तथोक्तम् । अतोनुपातेनावान्तरे साधितं वनं गुरुपक्ष- | बलतुल्यमेवायातीति पूर्व पक्षवलं द्विवमुक्तम् । गोन द्विमङ्गये चायनपवर्षीय बेटावले तिग्मराजयो; स्तः । इतीरितं श्रीपतिना | লিখন ল ম হ বিখায়নি বান্ধিারনমালম্ । अतो रवीन्ट्वाश्चेष्टावले प्रागेध योजितत्वान्न घोर्याय भवन इति सर्व मुगमम् । वृहज्जातकेपि । उदायने रविशीतमयूखो वेष्ठितवीर्यस्तो যৰিজাগিয়ে প্রথই সুগায়ালঘষাখানা- विक्याथै लक्षणा स्वीकर्तध्या । सर्षे गत्ययाः प्रायम्सट्यने प्रामा ·'मोठमनोरमायां इति यावत् । तेनोदगपन इत्यस्याधिक्यमालावित्यथै सर्वमनवदाम् । सवासना या समकारि तिर्दिवासरेयामलकेशवोक्तः । पितृव्यसंप्राप्तधिया खगानां धीर्याधिकार: समगात्समामि । इति श्रीसांवत्सरवरतरकेशवदेवकृतजातककर्मपद्धतेष्टीका- यां सयासनायां दिवाकरविरचितायां प्राढमनारमाभिधायां बलाध्याय- स्तृतीय: । अथेष्ट रुष्टसाधनाध्यायो व्याक्रियते । तर प्रथमं रयोन्दुचे टायलयोगीकटेष्टविधावुपयोगोस्तीत्युक्तं तप का नाम रश्मिः के धेटकष्टे इत्युपस्थितो तदानयनं वृत्तेनेसेनाह ये चेप्टोचवले रसैर्विनिघते सैके निजारमयथेष्टा- तुद्गबअपतेः पदमिहेप्टे स्याइलोनैकयोः । घानान्मन्न- मिदं हि कष्टमयतद्रूपं दशाया: फन्न वीर्य दक्पथ. गिष्टकष्टगुणिते दे चेष्टकष्टाइये ॥ १२ ॥ ये चेष्टायलोच्य ने मयादीनां गानीने ते रमः पद्दभिर्विनिहरों गणिते सात: सेके अध्यम्याने रूपमयुतो सती निजा: स्यकीया रमया मरीचय: म्यु: । धेटाघालावेटारग्मय उच्चयलादुन्चरश्मयः म्युरित्यर्थः । अवोपपतिः । म्याचम्ये ग्रहे सन मरीचय: परमनीयम् तु परमान्या रूपमिता मदिरपागम गय प्रमाणम् । सोचे नोचागातरं पार्म হাখি নাই মীরানাম: । অা নাছোনা পদ্ধ रग्मिगानं फणु मुस्थते । तनुशनः । यदि पहागिन्न बीस. uাদ্য ঘামায়াবনামালা জিনিস। এখ नीषयहानगरं पमिगणनीय परमिरेय भाग्यमान । तर पहभत नापानारमुवान प्रातिपदिनमेय । अभिगमीय समोरुपमामुररामयो मदन ति निष्पकम् । भने हाकेन्द्र विदेश मिः । ममिगे मन मय: । पथ तदेव ·इप्टकष्टसाधनाध्यायः। ६८ यमावादिधकष्टार्थ चेष्टागुणार्थं च कल्पिता न तु वास्तवाः । शेषं सुनम् । यद्वा । चेष्टावक्रेन्द्रराशयः सैका द्विगुणांशादियुताश्चेष्ठा- घरमी मक्तः । तथा च पाशरः । नीचानं तु यह भाषिक काद्विशोधयेत् । उच्चरश्मिर्भवेद्रागि: सेको द्विनांशसंयुतः । चेष्टा- केन्द्र कुजादीनां पूर्वाध्याये समीरितम् । उदररिमवदानीय चेष्टार- मिमिति पूर्वप्रदर्शितेऽनुपाते पटतुल्ययोर्गुणहरयोः सत्वात्सर्वमि- दमुपपद्यते । छटोचरम्यायोगार्थ स्पष्टरश्मयो भवन्ति । तेषां योगे या संख्या भवति ततः पञ्चेन्दुतो विशतिरेव यापनमस्तयस्ते मनुज सुशीलमित्यादिजातकफलं निगाद्यम् । तदाह पराशरः । द्वयोर्युतेः । दल तु शुभरश्मिः स्यादिति । अष्टकष्टसाधनमाह । चेष्टायला. | हरिति । अत्र पदार्थः मुगम मव । तात्पर्यायस्तूच्यते । चेष्टावले. | नोवलमुचवलेन चेष्टावलं चाचायचजनप्रमिया खगडगुणनात्मि- कया गोमूविकागुणनरीत्या ‘गुणनीयम् । तस्य मूलमिष्टसंचम् । चेष्टाबलोनरूपतुङ्गबलोनरुपयोधीतस्य मूल कष्टं स्यात् । अचंद तत्वम् । बलघासस्य बलोनरूपघातस्य वा यस्य मूलं यहीतमिष्टं स पिष्ठोपि | মঞ্জিল ২০০ যা যানীu:। মা:নাপ্লায়া সী ল. मुपर्यापरि भंयोज्य ययस्थाने निष्पद्यते तस्मात्यकान्त्याद्विपमा- स्कृतिमित्यादिपाटीगणितातया मूलमानेयम् । पुनर्यच्छे तता मूला. वशेष सके पतिनं विकलान्वितम् । द्विमंगुणद्विमुक्तेन मूलेनाप्नं स्फुटं भवेदित्याद्यपरिभाषया मूलं गह्यम् । एवं लब्धं विष्ठं पदं षष्ट्रिभक्तं मनिष्ठ मूलमतिस्फुटं स्यात् । तया च करणकण्ठीरवे केशवर्कः । याष्टिवर्गनिहतात्यदमपद्भिक्तिं स्फुटं तदिह मूलममूलदस्यति। पर बलघालो बलानरूपयासश्च द्विधार या सवर्णनीयः षष्टिवर्ग- निहतधातममो भवतीति सुगमापायो वेदाः । अध्याङ्कः पष्टिगयोध:- स्थान गुत: पुनरप्येवमेव कार्यम् । एतदेय सधणेनं विणाङ्कस्येक स्थानस्थितत्वमिति यावत् । अपपतिः । ४नुस् गहे शुभफलं - - ·८० पाठमनोरमायां संपूर्ण रूपमितमशुभफलाभावः । नीचे शुभफलाभावोऽशुभफलं संपून रूपं मध्येनुपातेनोच्चबलतुल्यमेवोच्चशुभफलं जातमुच्चबलानरूपमा मेयोचाशुभफलं जातम् । एवं पड्भमिते घेष्टाकेन्द्रे संपूर्ण रूपं शुभ- फलमशुभफलामायः । शून्ये चेष्टाकेन्द्रे शुभफलाभावोशुभफलं संपूर रूपम् । अन्तरा राशिकन चेटावलतुल्यमेव चेष्टाग्भ्यशुभफलं चेटाबलो- नरूपतुल्यमेव चपाख्थाशुभफलं जातम् । चेप्टोच्चफलयोरनयोः समुश्व- येन फलनिर्णये प्राप्त संपूर्णताया रूपमिताया एय न्याय्यत्वे धापपक्ति रनुपातद्वितयात्मकपञ्चराशिकेन । यदि रूपमिते सपूर्ण उत्सुफले संपों चेष्टाफन्ने संपूर्ण रूपं फलं तदस्मिन्नुचफले स्मंश्चेपाफले किमित्यषपञ्च ममनवरागिकादिकेन्योन्यपक्षनयनं फलच्छिदाम् । संविधाय बहुरा- शिजे घधे स्वल्परागियधभाजिते फलमिति लीलावतीमण चेष्टोच्चक- लयोः गुभयोधात एमगुभयोधात: फष्ट जातम् । प्रचोदाहरणम् । | यवोच्चफलं रूपस्य पञ्चमांशश्चेष्टाफलं पांगरा पगगिने न्याम: फनच्छिदामन्योन्य पक्षनयनं विधाय न्याम: अप फनपक्षो यारागिरावत्ययारागिने घासे म्मिन् १ प्रन्यपक्षीयम्बन्परागियधेनानेन 0 भक्त जातं কাল কালাঘাযাত্রমহাসান, बेटोनामफलयोधातः कष्टमित मिदम् । अरघातर पेस्ट घेदाधिप सदा तन्मलेप्याधिवयं फष्टे घेद्राधियं तदा तनम नेण्याधियमिति সুমাখাruামায়াখা মাখামারি ৪ যুগা- गेलेत ध्येय ने मनाभायादेयाये धगम्य गमागमनम्य गाभारामफनम्य ५ घारूपमेष्टमुक्त मानापम ! অনায় যাত্রাবাবি সুলনা বলি শিপি- पाया मुन्दरमिया अध्याः । गदा फनट्रययोगन मिलेन यदि रूप मयं पत्र सटेष्टाफनतमयोगेन मिमियनुपानिन शाममा नयायागामि म्यानाडाधि पटं म्यगा। पर्य ·इष्टकष्टसाधनाध्याया। 0 मरो मगवत्पराशरस्याप्यभिप्रेतः । तथा च पराशरः । उच्चचेष्टा- नयोको दिमिहत्वा तु ोजयेत् । दलोदिष्टमन्यत्स्यात्पत्रिभ्यो चत फलम् ॥ ९ ॥ अगेचचेवाश्मी रूपोनी यावदृशगुणा क्रियेते शाये तुगावेष्टावले सव भवतः । अतस्तदोगा मिष्टं नदू- अधिमितं कष्टमिति । प्रोपपत्ति: । पारयल्पं नीचग्रहान्तरमुच्च- केन्द्रं भवति । चेष्टाकेन्द्रं तु मध्यस्पष्टयोगार्द्धचलाञ्चयोः पडल्पान्त- तुल्यं प्रसिद्धमेव । तदुच्च केन्द्र चेपाकेन्द्रं च राशिस्थाने सेकं विध्रांगादियुतं सदुच्चचेष्टारश्मी भवत इति तेनैवोक्तम् । अस्योपपतिः भागुतव । अथ रश्मितो वेपरीत्येन केन्द्री साध्येते ।, रश्मी रूपो. नावचोदलीकृतो केन्द्र स्यातां ते सावयवे दशगुणे अधा द्विगुणे च अष्टांगाद्ये तुङ्गचेटाबले भवत: । तस्माद्रपानरश्मो दशगुणी बले भवन इत्युपपन्नम् । शेयोपपतिः प्रागुपपादितव । तस्माचष्टे चपल- योधातइष्ट बलानरूपयोधातः कम । अथ या बलयोगाई मष्टं सनरूपं कष्टमिति निष्पन्नम् । मूलरूपेटकष्टं तु पराशरादिमुनिमत- विरुदल्याइयुक्तत्वाञ्चायुक्तमेवेति बोध्यम् । तस्य दूषणान्तरमप्यये वक्ष्यते । माधितयोरिटकष्टयोः प्रयोजनमा । अथ तस्य दशायाः फलमिति । अयशब्द प्रानन्तर्ये । दशायाः फलं शुभमशुभं च रुद्रपं स्यात् तदप तत्स्वरूपमिष्टकमतुल्यमिति यायत् । एनटुक्त भवति । गणितागतमिष्टं सपूर्णमल पा था शायदपति सतुल्य शुभफलं कष्टेन तुल्यमशुभ फलम् । इष्टऋटयो: साम्य शुभमशुभं च म पलं समं स्यान्मिनं फलमित्यर्थः । यतद् व्याख्यानं मला पेष्ट- कष्टपक्षे तावदयुक्तम् । मूले मानाभावात् । किंच । मित्रफनम्पले कापि संपूर्णशुभफलस्य सपूर्णशुभफन्नस्य चावश्यकत्वे मृनरूपे तु मिश्यफलम्थले हाधिक्रमिष्टं कष्टं च कटापि न स्यादिति दूषणातरम्। घासयोगार्द्धपश्योरप्येतट्टपणम् । अपि च । तथान्ये विसदृशाभ्या শয্যাণ্যথিনঃ গফল নিই জুয়াইক্ষা- ·- २ मोठमनारमायां क्यता न स्यादिति । यदा । इष्टेऽधिक कटाधिक्ये त्वशुभफलमधिकं तत्साम्ये मिश्र फलमिति । इदमय- युक्तम् । स्वल्पाधिक्यवहाधिक्यस्यले सर्वाधिश्वस्य सामान्यरूपक कथनस्यानोचित्यात् । अतोन्यथा व्याक्रियते । दशायाः शुममशुभ च फलमिटकटस्वरूपं स्यात् । अयममिसधिः । इष्टाधिक कष्टा- द्यावधिमिष्टं शुभफलमशुभफलातावदधिक स्यादशुभं प्रलं शुभ- फलातावटूनं स्यात् । कष्टेधिने इष्टात्कष्टं यापदधिकं तावदर्भ फलं शुभफलादधिकं स्यात् । इष्टकटयोः साम्ये शुभमशुभ च फलं समं स्यादिति सुन्दरमियसंमतमेतद्युक्तियुक्तं च । सुन्दरमियाक्यम् । योर्वियातुल्यमसत्सताः स्यादवान्तरं हि फलयो: समता समत्वे इति । नन्विष्टकष्टान्तरतुल्यं शुभाशुभफलान्तरमित्युक्तं तन्न मृप्यामः । घातरूपयोोगाईरूपयोरिष्टकटयाविरोधालुभयोरपि प्रमा. सिद्धत्येन घिनिगमकामावादन्यतरपनाश्रयणस्य कर्तुमशक्यस्या- दिति चेत् । सत्यम् । घातरूपयार्यागार्द्धरूपयोरिटफष्टयोर्यद्यप्यङ्कतो विरोधान्ति तथाप्यन्तरे तयारविरोध ग्य । अनन्तरोदीरितम्या. एयानन्तरम्येषोपयुक्तत्वात् । मन्दप्रतीत्यर्थमनोदाहरणम् । पूर्वमुदा- हते उच्चचेष्टाशुभफन्ने । एतदनं रूप क्रमादशुभ फल ।। शुभ फलबाग इष्टम् । अशुभफलघातः कष्टम् । अनयोरनारम् । 16 एवं शुभफलयोगा मिष्टम् । अशुभफलयोगाई फष्टम् । १. नयोरन्तरमिदम् । द्वाभ्यामएयसित मातम सममेव सप सर्वप्रयदातम् । भायस्यानानामयोगादयं यततामय तम्य योजन दशायामित्यमिहितत्यात्मयेणापि यहफलेन दशायामेय भवितव्य. मिति दगायाः फमिति युक्तमुक्तम् । पत्यमायनेष्टरुष्टेन केयर सातवर्गफलमेव चिन्तनीय तदतिरिक्त मयं फनमनेनेयष्टकष्टेन विचा. रखीयम् । तथा पाहुः । मनमर्गफलाइन्यत्मयमेसेन धिगये। मावर्गफन पायं पक्ष्यमाणेन केघनरिति । भगो शाया।

·इष्टकष्टसाधनाध्यायः । मामायशब्दस्य विशेषपरत्वादृणायाः फलं समवर्गफलातिरिक्त- व्याख्येयम् । मनु सर्व फलं दशायां योज्यमित्युक्तेर्दशायाः नापमित्यनेनेव सातवर्गजफलनिर्णये प्राप्त किमर्थ गुरुतरमाधा- पुमरिष्टकष्टानयनं कृतमिति । शृणु तहि । यदिदमुक्तमिष्टक- सपनं सत्यराशादिसंमतम् । वक्ष्यमाणं तु यवनसंमतमिति । प्रारद्वयं स्वस्वमते मिन्नमेवास्ति । तथा सत्यंशायुदायादीनां चतुर्णा स्वस्वमतभिन्नत्येपि यथा पूर्वरंशाट्वं लानबलात्प्रसाध्यमित्यादिव्य. स्था कृता तथेदानीतने: समवर्गोत्पन्नत्वाक्ष्यमाणे कपस्यातस्तेन प्यापर्यफलनिर्ययस्सदितरफलनिर्णयश्चष्टोचवलोत्पनेनेएकष्टनेति व्य- वस्था कृतेति न कश्चिट्टोषः । न च समवर्गजेष्टकष्टं यवनोक्तत्वा- আজমিনি ঘান্স। সুললিহানানয়াইন যান- धिगतेन भगवत्पर्येणेत्र यवनशास्त्रप्रणयनात । तथाचोक्तमपावनं यायनशास्त्र कथ विनः पठितव्यमित्यागङ्कायां पूर्वः ॥ केशविष्णुमु. खनिर्गतशापानच्छताधिगततिग्ममरीचे: । रोमकेन पुरि लब्धमशेष सट्टिनादिभिरताध्ययनीयम् ॥ १ ॥ स्वेच्छताधिगततिगममरीचरित पञ्जम्येकवचनम् । पुरि रोमजपतने । अशेष समयं लब्धं गाम्समिति शेषः । अन्यत्स्पष्टम् । अक्षयं विशेषः । यहस्य यन्नांशमबन्धि- दृष्टिफले तहतमस्वपरगेपु शुभ यदुक्तमित्यादिवश्यमाणविशेषवा- श्येनेच विचिन्त्यम् ! लग्नस्य समवर्गज शुभाशुभफलं तु लाग्नहोरादि- | আমি লান্নছুরইল বিলিনি । স্বয়লথা- नगनमाह घीयं दृक्पृयागष्टकटगुणिते द्वे चेष्टकष्टाहये इति । यहस्य बोये पहबलेको पृथक स्थानद्वये स्याप्यम् । करेगुमिष्टबलमपरत गुणं कवनं स्यात् । दृगित्यत्र जात्येकवचनम् । तया च ग्रह प्रति दृशो था: पूर्वमानीतास्ता: ग्रहटेन कटेन च गुण्या: क्रमेणेष्टदृष्टयः करदृश्यश्व भवेयः । के वितु ग्रहं पति या दृष्टया येपा महाया- मानीतासाम्लतट्यडेष्टमयाभ्यां गुणनीया वत्याः । चस्य प्रयोजन ·प्राठमनोरमायां मिति । अहं तु ब्रवीमि । स्वाच्चे मूलचिकोणे च स्वर्वेधिसुहृदि क्रमात् । मिः च समर्ने च शुशुभे वाधिराजभे ॥ १॥ नीचे च पष्टिरिष्वब्धिः खाग्निः फरकरास्तिथि: ॥ नागो वेदाः करो शून्य शुभमेतत्फलं विदुः ॥ २ ॥ पष्टिभ्यो घर्जितारते शिष्टं स्यादशुभं फलम् । तदद्धं तु फलं प्रोक्तमन्यवर्गे शुभाशुभम् ॥ ३ ॥ इति परा- शरेण तच्छब्दस्य प्रयोगाद्युक्तियुक्तत्वाच्च गृहफलस्यवाद समं स्थाप्यम् ॥ कार्य तदैक्य इति ॥ सप्रस्थानस्थफलानां शुभानामेक्य- मशुभानां चेक्यं कार्यमित्यर्थः ॥ पडक्योरिति । सासु कोष्टम पत्योः कृताप्ने दृष्टासदेक्ये स्याप्ये इति योजना । सप्त शोभनाः कोटा ययास्ते तथा पत्योः शुभाशुभपङ्तयोः । सप्तमीवियचन- मेतत् । इष्टं च असच इष्टीसती तयारक्ययोगी । इष्टेम्यं प्रागानीत चतुर्भक्तं शुभपक्ती स्थाप्यं कष्टक्यमशुभपक्तो चतुर्भक्ते स्थाप्य- मित्यर्थः । ननु सप्तकोष्ठानां सत्वाद्विनिगमकाभावेन फस्मिन्स्थाप्य. मित्याशङ्कायामाह । प्रथमयोरिति । प्रथमयोरयाकोष्ठयोः । गृह- कोष्ठकयोरिति यावत् । इदमपि सामीद्विवचनम् । होगदिवर्गेपु तु गृहे स्थापितफलस्यवाद्धं समं स्याप्यम् । वर्गपानामिति । गृहादिस- मयर्गस्वामिनां पृथक् प्रत्येकं निजनिजे स्वीयेस्वीये सदसद्युती शुभेक्याशुभैम्ये उक्त्या पूर्वोक्तप्रकारेण कृत्वानन्तरं ताभ्यां निन्ने इष्टाशुभे ये पड्त्योः सप्तमु कोष्ठयोरित्यादिना स्थापिते ते कार्य । उत्येत्यनेन स्वोच्चे स्पमित्यादिना स्थापितयोरेव शुभाशुभयारेक्ये कार्य न त्वनन्तरं स्थापितयोरिति ध्वनितम् । अचेटूदेट्वियवनप्र- गृह्ममिति प्रगृह्यत्वात मृतप्रगृह्माअचिनित्यमित्यनेन प्रकृतिभावस्रा. स्मातन्निने इष्टागुभे इति पाठेन भाव्यम् । एवं च छन्दोमङ्गो दुरिः । अतस्तत्संगुणेष्टाशुभे इति कृतसमास: पाठो रमणीय: । ननु कार्य तदेक्ये इत्यनेन प्राग्योगमभिधाय पुनर्यदाचार्येण योग: कार्य इत्युक्तं सदयुक्तमिय प्रतिभाति पुनरुक्तिदोषादिति चेत् । सत्यम् । यदि ·গুপ্তধনায়। | জিন তু যাই।পg: ঘন না প্রণযমাঘল আগ্রন্থ। কমি যৰি চানিয়ায় প্রায় যুগ্নীলা না: ক্লিন কি ফুলযা মন্ত্রনালয়নাবাহিনিনি লাথি ঔাথ। সঙ্ক। যন্ত্র নির্জনতায় ও লাঘৰ মুনিয়াযনাযা অন্য নর্জলধানমসিন্থিন মবনুমান। মাঝাধান অদয়। জি ন ল মল্যি মৃঘাষিয় মায়াময় অর্থায় যায় নি। এমন নছি যমন: গ্রামে দুনি শিল- মিনি নায়লীয়। বালাক্তিয়মাৱলিনি | অ যফালা। স্ব স্বীনিলিখি। যা মাহিল যুমায়ূন | ঘদ্বিমাভিী মুনি মূহানীয় গ্রাম: বিনা ও ম যায়। যৱৰ আশাসিম: না নীময়নাময় মন্তুদ্ধ: যা। অম: যম: মা জানুয়া: মমঘাৰিানী স নারী অস্ত্র মুনি আর ঘাম। যা। ঘনাদনা बलीयानिति न्यायात वर्गपानां ভূয়া মুজায় ই লিভলিল खदमाती सन्निने इष्टाशुभे कृत्यानन्तरं वक्ष्यमाणं कर्म कार्यमिति আসে। কলিনমননইয়ায়। মা জায্যে | আমিন ই কায়ম ন নয়মাসষ্ট্য নাঘানাযার স্বামী স্পষ্ট মন: মুহু মুহাৰী। মা: নুনা যায় | মাষ্টা; ঠ; নাযিgযযিনা:। যা সg । অg. অলআর্ঘন: মিনুদ্রিষিদ: &ি ন ৰূলা এলাঘা | আয: 1 স্পনীৰ যৱনয়। যুহম্যানী থানা- ন্মর কষ্ট ভুলি । স্কয়নি: বাংলা। বাঘিনা লক | যাহা ২ অনাবিধ তথা স্বল্প বলি নশ্বৰূল নাহি বিথিলা স্ব স্বনি। অন্য গিলামিয়াল খা গয়নাই অনিনি মালয়া যিথা অলয়ন ময়া ত্বক অলক रुद्राशिफन्ने सफल संपूछ संचिन्त्यं नीचोचादिविधिना ध संचिन्त्यं ।

·८ पाठमनोरयायां नीचोचोदिविधी चकारेण गशिपतिचन्द्रयोः समुच्चय: । तथासति चन्द्रस्य नीचोच्चविणास्वगृहादिस्थानवशेन चन्द्राधिगितराशेः म्बामिनश्च नीचोवधिमाण स्वगृहादिस्यानघशेन चन्द्रस्य गशिफन चिन्त्यम् । अर्थादेयं होरादिफनेपि । होरादिपतो बलयुक्त तथा च. न्द्रयलयुक्त चन्द्रस्य तदधिष्ठितहोरादिपतेश्च नीचोवधिकोणस्वगृहा- दिस्थानयशेन चन्द्रस्य होरादिफलं चिन्त्यम् । पश्चादस्य घाश्यम्य स्वोच्चस्थितः शुभफ्लमित्यादिधायदयेन महरुघाक्यतया स्योच्चचि- कोणस्यगृहादिम्यानजशुभाशुभफनम्य सोचेन समवर्गफने विषये सिद्धे चन्द्रः स्योच्चस्य: स्यसमायर्गफ्लं शुभं संपूर्णमशुभं शून्यं करोति मलपिकोणम्य: शुभ पारश्यमशुभं पादं करोतीत्यादिना धन्दम्य स्यान्चपिकोणम्यगेधादिस्थानजशुभाशुभपलं मतधर्गेवि समानं सिद्धम् । गृहहारादिपतेश्च नीचाच्चादिविधा बातम्येन शुभाशुभफन्नम्याका- इधायामविशेषात्स्योचम्यितः गुभफलमित्यादिमिदं तारतम्यमेय लश्यम् । एवं सति चन्द्राधिष्ठिरागिहोरादिस्वामी म्याचम्यश्चन्द्रम्य राशिहोगदिपलं शुभं मंपूर्णमशुभं शून्यं फगेमोत्यादिना सतर्ग सातद्वर्गगम्य भ्याच.दिम्थानभशुभाशुभफन्तमन्यदपि मिदम् । तथा चाय निष्कृष्टोय: । धन्दम्य भ्यापिकोणादिम्यान गुमागुभफलेन चन्द्राधिष्ठितगगिहोगटिपोश्च म्याणि दिम्यानजगुमागुभफ- लेन ममुच्चयेन चन्द्रम्य गगिगिदम्नाटफननियंय: । अयं चन्द्र पद म्याने भामादिपदोले पृत्या भौमादिमप्रवर्गध्यमितिः कार्या गगियटन्येशनुपनियन्त्या रति पराक्तः । अथ वर्गायचंगे. गयो: स्यावादियाननगुमर तदनं रुपमगुभं फलमिनि मिष्टे धगम्यम्य ध्यानाद्यन्यतमम्यानजनभागुभफ्लयग: मानववि मम. गोम्समदगंगम्य सामान्यतयानजगुभाशुभफन्नयामामगंजि. ঘযাত্ব মুগ্নয়ন যা মিষ্টান্নার নিয়ম प्र पकाया रूपमिताण याप्यावे माटुनिनुपातया.

·इप्टकष्टसाधनाध्यायः । ललकाराशिकेन । यदि रूपोन्मिते संपूर्ण वर्गस्थले संपूर्ण वर्गेश- पले संपूर्ण सूर्य फलं तदास्मिन्वर्गस्थफलेस्मिन्बर्गेशकले किमिति पूर्ववर्गस्थवर्गथ्यो: शुभफलघात स्टम शुभफलचात: कष्टं जातम् । कि च । वर्गस्थवर्गेशयो कृपयमितेन परमफलयोगेन संपूर्ण रूपं यदि पनं तदानेन वर्गस्यवर्गशफलयोगेन किमिति रागिन वर्गम्य बर्गेशयोः शुभफनयोगादमिटमशुभफलयोगार्द्ध कटुं सिद्धम् । प्रमाणसिद्धयोरनयरिश्चं युरा प्रदर्शितमेव । अतः सम्यगुक्तं सक- लजातकशास्वतत्यवेदिभिः श्रीमत्सुन्दरमियः । वर्गस्यभनागभा- शुभे ये वर्गगगहोक्तशुभाशुभाभ्याम् । युरोर्द्धिते सगुणितेय घा ते राश्यादिवर्गस्य शुभाशुभानीति ॥ अथ प्रकृते स्वोच्च रूपमि- त्यादितदूनेकममदित्यन्तं सर्व प्रतिपादितवासनमेव । प्रधानता राशिफन्नस्य नून होरादिधर्गाद् द्विगुणं गृहं यदिति ययनवाक्येन होगदापेक्षया राशेर्दैगुण्यलाभेन राशी यत्स्थापितं तस्यादें होराटिघु समं स्थाप्यAN उपपन्नं दलं पविति । अग्रे यर्गगस्य शुभयोगेना. शुभयोगेन च गुणनीयमस्त्यत: कार्ये तदेक्ये इति सर्व साधु ॥ अथ वास्थस्य शुभाशुभफलं वर्गशशुभाशुभफनेन गुणनीयं सत्र केवनया. मुंग्यगुणकयोधात यावत्फले तारदेव गुरायगुणस्योरकस्मिन्समेन केन चिरडून गुणिले परस्मिन्मक्ते पश्चातया_ते कृते सति स्यादिति प्रमिद्धम् । यथा गुण्य: ४ गुणक: १० अनयोधात जातं गुणनफलम ४० अथ वा गुण्यों विभक्त: २ गुणको विगुणितः २० अनयोरपि धात घातं तदेव ४० 1 द्विभक्तगुणकेन ५ द्विगुणितगुण्ये ८ हते घा सदेव जातम् । ४० रनमत्राचार्येण घर्गस्ययुभाशुभफलं गुण्यं चतु- भिंभेक्तं कृतमतः यहयोः साकाष्ठयोः प्रथमयोरिष्टासती ते कृता स्थाप्ये प्रति मुश्रुतम् । ऐक्ये इति संपातायातम् । अचापि होरा- सपेक्षया राशगण्येन राशिफलस्यवाई हादी समं म्याप्यमता भदलादिषट्चत पति शोमनमभिहितम् । एवं धगंशस्य - ·८० पीठमनोरमायां गेहोक्तशुभाशुभफलरूपा गुणकश्चतुर्गुणितो जातं वर्गेशस्य सप्तवर्गज- शुभेश्याशुभेक्यतुल्यम् । यता गृहफलस्याटु होरादो स्थापितमस्ति सद्योगे गृहफलं विगुणं भवति तत्र गृहफले योजिते चतुर्गुणं गृहफ- लमेव भवतीति गृहफले चतुर्गुणे सति समवर्गजफलयोग एव भयतीति पर्यवसितम् । असावेव गुणकः । अनेन गुणकेन चतुर्भ- क्तवर्गस्छगृहफलरूपो गुण्योतो वर्गपानां पृथक्कृत्वोतया सद- सद्युती निननिने तत्संगुणेष्टाशुभे इति सर्वमवदातम् । अन्ये तु गृहस्वामिनि स्याचमनविकोणादिस्ये रूपादानरूपप्रभृतिक शुभं फलं तदूनरूपतुल्यमशुभ च फलं स्थाप्यं होरादो तु गृहवदागतगुभयो. दलं स्थाप्यं न गृहस्थितफलस्य तथा सप्लवर्गजशुभयोगाशुभयोगयो: चतुर्थीग: पत्योः स्याप्यो न केवलं गृहस्यशुभाशुभफलयोरित्याहुः । तत्र गृधम्यामिनि स्याच्चचिकोणादिम्ये रूपचरणानरूपादि शुभं सट्टने- कमगुभं फलमिति तायदयुक्तम् । यतस्तथासति वर्गस्यस्य वर्गेगस्य घ स्यावाद्यन्यतरस्याननगुभाशुभफलाभ्यां समुच्चयेन घर्गस्थस्य शुभाशुभफलनिश्चय ईदृशोऽय: पर्ययम्यनि । यगटकल्याणयमादि- यन्यापलोग्नेन तु घर्गस्ययर्गन्धरयो: स्योच्चादिस्थानयशेन याम्यम्य शुभाशुभनियोयमर्थः प्रतीयते । अतम्रादसदित्यपधेयम् । छोराटो गृहपदागतयोः शुभाशुभयादलं स्याप्यं तया मायर्गमगुभाशुभेश्ये चतुर्भक्ते पत्योः म्याप्ये प्रत्यपिवासनाशून्यतया नितरामयुक्तमिति घोद्धव्यम् । अन्यथाच रूपाधिसम्यापीष्टकष्टस्य मभधारमर्यच मंपूर्ण- कारूपातिमति पद्धतिकृतां गर्गपरागरादीनां मिटानो व्याकुप्यते । भायदृग्मानादो सयंप परमसाया रूपमिसाया: फल्पिात्यादम्मि न्य रूपाधिकपरमसायीकारेऽननुगमपि सट्टपणम् । परादनगुगम- मियेय प्रागिष्टकष्टे पेराफिकद्वयात्मकपगिक नोपनिमुपकल्प्य थे. टोचगुमफलधारा: फष्टमित्युक्त मोपायः । तस्मादिषिषये मु. न्दरोक्तिरेय मुन्दरीति दिका प्रय घर्गटाम्यपगोजमारित्या यक्तिः।

·इष्टकाष्टसाधनायाया। राशिपतो बलयुक्त इति पूर्वप्रदर्शिते सारावलीघान्य वर्गेशे बलयुक्ते घर्गस्थे च बलापेते तत्फलं सालमित्युक्तम् । तथा वर्गशयो: स्वोच्चादिस्थानवशेन फलनिर्णय इति धोक्तम् । एवं सति संपूर्णताया रूपमिताया एव न्याय्यत्वेन सर्वेषां समुच्चयेन फलनिर्णये प्राप्ने | उपयतिस्त्रराशिकचयात्मकेन साराशिकन यदि संपूणे वर्गस्थबले संपूर्ण वर्गेशरले संपूर्ण वर्गस्थयर्गेशशुभाशुभफल घातस्ये कधितेष्टकष्टे च संपूर्ण रूपं फलं तदास्मिन्वर्गस्थचलेस्मिन्वर्गेशबलेस्मिन् वर्गेशव- संस्थफलयातरूप कवितेष्टमटे च क्रिमिति । पञ्चसपनवराशिकादिक इत्यनेन वर्गस्थवर्गेशबलकथितेष्टमटाता रूपेण भाग्य इति निष्प. द्यते । तत्राचार्येण बलवात एव पूर्व कृतः पश्चात्तेन प्रोक्त टकष्टं गुणानीयमित्युक्तम् । बलधालस्य मूलं तु प्रागिष्टकष्टे चेप्टोफलधा. तस्यैव सत्यभावाद्गहीतम् । पूर्व यथा चेष्ट्रोच्चफलयोः समुच्चये घात- मनमुक्तं यथा च वर्गस्थवर्गे गफलया: समुच्चये घातं उक्तस्तथापि धानमूलं धातश्च किमिति नोक्त इत्येतद्ग्रन्थपरिशीलनवतां शङ्का स्यातस्या निवारणाये सत्यभावाच्च वर्गस्थवगराबलयोः समुच्चये घातमलमुक्तं तेन चेष्टाटसमुन्वये गुणनमुक्तमिति मिश्राः प्रयोजन- माहुः । वस्तुतस्तु इष्टे चेत्सामान्यत आधिश्यं वर्गस्थवर्मेशवल. धातमनेन गुणनेपि तस्मिन्नेवाधिक्य कष्टे चेदाधिक्यं तदा तस्मि- नेछ । यारदाधिपक्षेपीटकटयो: संपूर्णरूपान्तरस्यले वर्गस्थवर्गेश- बलयातमूल्यतुल्यमन्तरं भवति । ततो घातमूलेन संपूर्ण पादषष्ट्यं- शकल्पनायां पूर्ववतियानकापि विशेषोतो बलातमूलेन गुणना व्यथा । एवं सत्यपि ये वेष्टमयुगुणितवलयातमूलेन गुणनमाइस्त. दतीच व्यर्थम् । एवमस्य गुशनस्य व्यर्यत्वेषि प्राग्वत्प्रयोजनमूचुः । यतु प्रागुतमिष्टान्तरतुल्यं शुभाशुभफलान्तामिति सदुदाहरणं प्रदर्यत बहज्जातो। शनिवेश्स्यशुक्रफलम् । रविजईगतेऽमरारिपू- स्त्रीधिनिता रतः कुनायामिति । वर्गस्यः शुक्रो वर्गश: सुभगः ·प्रोढमनारमायां शनिश्चाच पडूपाधिनवीर्यस्तेनेदं शुभमशुभं च फन संपूर्ण पश्चात्म- पूर्णतायामेय मुभग इति शुभफनात स्त्रीविजित: कुनायों रत इत्य- शुभफलमेतावदंधिकम् । टे इष्टरुष्टान्तरे कृते कष्टस्यैततुन्यस्येवा- यसीयमानत्वात् । एवं च बुधस्य तय स्वविंशांशफलम् । मेधा- कलाकपटकाव्यविधादशिल्पशास्त्रार्थसाहमयुना: शशिनेतिमान्याः ॥ बुधस्य दिशांशकोष्टके इष्टं कटम एतदन्तरम् । अव वर्गस्यो व. गैश्वरश्च बुध एव स च मध्यबलस्तदिदं शुभमपि मध्यम् । पश्चा- तय कपटयुतात्मकादशुभफलाच्छुभफलं मेधाकलाकाव्यविवादशि- ल्पशास्त्रार्थसाहमयुतादिकमेताबदविकम् । १ एवं सर्वच फलाना विचारो विधेय इत्यलतिचापल्येन । सवासना या समकारिवृत्तिर्दियाकरणामलकेशवोक्तः । तष्टकष्टानयनाधिकारः समग्रमारः समगात्समाग्निम् ॥ १॥ इति श्रीकेशवसांवत्सरोक्तजातककर्मपद्धतेष्टीकायां दिवाकर विरचितायां ग्राढमनोरमाभिधायां सवासनायामिष्टमष्टाध्यायश्चतुर्थः । अथ भावस्थानालागयोगाट्वं यत्तत्तत्सर्व तस्य योज्यं दशा- यामिति बृहज्जातकोत: सर्वेणापि - फलेन दशास्येव भवितव्यम् । दशाजानं त्यायुीयाधीनमेवं क्रमेण यदायुचीन जातकफले प्रयोज- कमत आयुीयाध्याय प्रारभ्यते । तघायुविविध योगजं गणितागत च । योगजमपि चतुर्द्ध। । रिष्टनं परमं नियतममितं च । तत्र रिष्टजस्योदाहरणम् । सिंहालिकुम्मस्थितसँहियो विन्नाकित: घर- स्वगेर्यदि स्यात् । वर्षाणि सप्पय तदीयमायु: प्रकीर्तितं जातकशास्त्र- विद्धिः । परमायुपश्च । अनिमिषयरमांगने यिलग्ने शशितनये गाय पञ्चवर्गलिप्ने । भवति हि परमायुपः प्रमाणं यदि सहिताः सकला: स्वतुङ्गभेष । नियतम्य ॥ लानाष्टमारोन्दुयुता न घेत्स्यः कराः स्व. भस्या यदि खेचरी द्वा बलान्यितापम्बरगो भवेता जातः शतायु: कथिता मुनीन्द्रः । अमितस्यापि । गुरुगिसहित कुलीरलग्ने शशि ·दा प्रायुदीयाध्यायः । सनये भृगुने च केन्द्रयाते.॥ भवरिपुसद्दजापगैश्च शेषेरमितमिहायु- रनुक्रमाद्विनास्यादिति । गणितागतमपि पञ्चविधम् । अंशज पिण्ड नैसर्गिकं भीषथर्मोदित मिश्नं च । एतन्मिश्रमपि चतुदो । एवं द्वादशप्रकारमायुरिति व्यावर्णयन्त्याचार्याः । तथा च होरामकरन्दे । श्रायुमुनीन्द्रौद्धविधं प्रतिष्ठं योगासव चानियतास्थमेतत् ॥ श्राद्यं चतुर्भदविभिन्नमाहुरन्यतथा पञ्चभिरबभेदेः ॥ १ ॥ रिष्टं परं निय- तमत्र तथाऽमितं च भेवा भवेयुरिति योगसमुद्भवस्य ॥ पेयर्ड तथा- शजनितं च निर्गमन्यत्समांशमिश्रमिति शानियतस्य भेवरः ॥ २॥ चन्द्रार्कयोश्चन्द्रविलग्नयोश्च लग्नेनयो: सूर्यविधंदयानाम् । साम्ये बलानामिनि मित्रभेदादायुभवेष्ट्वादशधैवमति ॥ ३ तच योगजा- युदीयभेदस्यामितायुदायस्योदाहरयाँ ताबदृतार्दुनाह । कर्कोन्हिज्ययुनोदये बुधसिता केन्द्रे यरीशनरैरायुर्विद्यमित हियोगजमिछान्यचोच्यतेथोभितम् । फर्की कर्कराशि: इन्दुश्चन्द्रः । इज्यो बृहस्पति: । गमि- गुंतश्चासावृदयश्च स तथा ! तस्मिन्कौन्द्विज्ययुतोदये । कर्कलग्ने चन्द्रगुरुमहित इत्यर्थः । केन्द्र लग्नचतुर्थसप्रमदशमस्थानरूपे यदि बुधसितो मिलता पृथग्वा भवतः । अयश्व भरयश्च ईशाश्च थरी. शास्त्रयस्तृतीयं स्थानम् । अरय: पम् । ईशा एकादशम् । एषु स्थानेषु इतरैः सूर्यभाममन्दः रहास्मिन्योगे अमितमायुर्विद्धि । जानीहोत्यन्वयः । क्रियावलाद्गणकेत्यध्याहारः । अन्यत्र ग्रन्थान्तरे योगजमायुर्विद्धि । अब तु ग्रन्थे उन्मित गणितागतमायुरुच्यते । मयोति शेषः । योगजमित्या सामान्यशब्दो विशेषपर इत्यमितायु- दीयातिरिक्तं योगमिति व्याख्येयम् । एतदर्थोपलम्मायेव हिशब्दों दत्त इति बोध्यम् । अन्यथा मितायुदायस्य योगजायुयादर्भूित- स्वमापोत । तथा सति योगजमायुश्चतु । रिष्टपरनियतामित- ·8 प्रेठमनोरमायां . भेदादिति होरिकोक्तं दत्तजलाञ्जलि स्यात् । योगनमियान्यवोचते पति पाठे अस्मिन्योगे अमितमायुर्विद्धि । किमिप अन्यत्र ग्रन्यान्तरे योगमिव । योगमित्यत्र प्रायद्विशेषयरता। तथा च सन्थान्त. रादमितायुदायव्यतिरिक्त योगजमायुजीनीहि । तद्वदेवात्र योगेमि- तमायुजीनीहीति भावः । अषामितायुदायस्य योगजायुदायोपम्यं ज्ञानांश एघ. यद्वार योगेमितमायुरिच ग्रन्यान्तरे योगजमायुर्बिद्धीति श्वशब्दस्य मिन्नममयोजनार्थः साधीयान् । श्रय गणितागतायुरानयनं विचक्षुस्तायत्तदेवस्यांथायुर्दाय: स्योपयोगिभूतान चेष्टागुणोच्चगुणस्पष्टगुणान्मृत्तोत्तरार्दुनाह । च्यल्पाश्चेत्किरणा: सरूपकिरणाधिश्चेचयायाविभू गोई चैष्टिकतुगसंभवगुणौ तद्घातमुलं स्फुटः ॥ १६॥ स्पष्टोऽय: ॥ घातमूलप्रक्रिया पूर्वाधिकारोक्ता बोध्या । अचोपपत्ति: । लघुजातके । शुक्षेत्र व्यंशनीचेढ़ सूर्यलुप्रकिरणाश्च ॥ क्षपयन्ति स्वाट्टायानास्तं यातो रविजगुको । यणायुपि परमाचे चितयगुणः परमनीचा हानि: । 'दर्शितरीत्या चेष्टापायावक्रास्तप. दयार्द्धयोरपि सत्वादच परमचेष्टाहासे शून्ये चेष्टाकेन्द्रो हानिः । पमिते पयं गुण: । तताईहानिमारभ्य हान्यभावपर्यन्तमेस पैरा शिक ततो गुणोपचयेन विमितगुणपर्यन्तं द्वितीयम् । अकेन गुणने हान्यभावे च तदेवास्तिकृतीत्येकगुणस्थान हान्यभावस्थान चेक- मेल शून्यचेष्टाकेन्द्रान्नीचाच पदान्तरे पिमितगुणस्थानमा: कारणास्थादेकगुणस्थानं रागिवयान्तरे। हानिरपि परिणामे गुणा- त्मिकेवेति गन्यचेष्टारेन्द्र नीचे चार्ट गुणः । श्रय गन्यचेष्टाकेन्द्र नीचे को रीश्मस्ततोऽयतो रश्मियोपचयेनार्द्धगुणापचयस्ततोऽनु- पात: । यदि रश्मिद्वयेन रूपाद्धं गुणस्तदा विरूपकिरणतुल्यः शून्य.

·आयुायाध्यायः। चेष्टाकेन्दनीचायिमरश्मिभिः किमिति विरूपकिरणाङ्घिर्गुण इति जातम् । रूर 21 अयं रूपा मितगुणे समच्छेदविधिना योज्य. स्तच समच्छेदो । रूर १ । रू। अब रश्मिघु द्वयं याज्यम् । एक: शोध्योत: सरूपकिरणाड्विर्गुण इत्युपपन्नम् । इदं साधन रूपचयाल्पराशिपु नेयम् । अथान्योऽनुपात: । यदि रश्मिवयाधि. करश्मिभिश्चतुर्मित द्विमितो गुणस्तदष्टे रूपश्यानरश्मिभिः. क्रिमि- ति । अत्र गुणहरी द्वाभ्यामपवर्त्य नातम् । रूई रू १ अपकगुणाः समच्छेदविधानेन योज्यस्तत्र समच्छेदो रूई रू १।३। अथ रश्मियु द्वयं याज्यं वयं हेयम् । तदानयारन्तर रुपमेवर्णमवशिष्ट- मतता विरूपकिरणार्ट्स गुण इत्यपि युक्तम् । अथ स्फुटगुणोपपतिः । गर्गः । ध्रुवाय हानिः कर्तव्या ततान्यासु वहुप्वपि । प्राप्लास्वेकेव कर्तव्या या स्यातासु महत्तरा ॥ १ ॥ ततोपि गुगणना कार्याध्यकेव महती सकृत् ॥ द्वाभ्या बगानमे स्वाशे स्वद्रेष्काणे स्वके गृहे ॥ २ ॥ चिभिर्वक्रगतस्याथ स्वराशिगतस्य च । समगुणस्थले एकान्यतरेय गुणना कायो । विषमगुणस्थले महत्ती समृद्गुणना कार्या तदेतदर्थ- लाभायेव सकृत्पदं युनस्यातम् । अब विगुण यव महद्गणस्तत्रि- गुणमिति विहाय महत्पदोपादानस्य निर्वन्धेनाचार्यक्रत्वं बहुप्रतायामेक तु यद्भरि तदेव कार्यमिति वराहघाक्यं भरिपदयह- यास्य चेदं तात्पर्यम् । यत्तिगुणत्वे ना नायहा कि तु युक्तिसिटुमेकं भूरिगुणनं कार्यम् । युक्तिसिद्धं तु मूलेन गुणनम् । विषमगुणस्थले च स्वल्पादन्यतरस्मान्मूलमपि भूरि मवत्येव । लघुजातके । घn. तमस्वराशिट्रेष्काणनवाशक सकृष्टिगुणम् । चक्रोच्चयोस्विगुणितं द्विषि- गुणत्वे सकृविगुणम् अस्याथी मित्रोक्तः वर्गातमादिवशानुहुवाएँ द्विगुणत्वामा सकृदेकवारं द्विगुणं कार्यम् । ववशेनोचवशेन चचिगुणत्व प्राप्त सकृत्रिगुणित कर्तव्यम् । अगन्यगुणप्रासावे. तयोरेव प्रामावन्यतरगुणनियमनावश्यकत्वे सकृत्पदानुषड्न श्रावश्य.

·क्ष मोठमनोरमायां कः । घगौतमेत्याद्युक्ते सकृविगुणे व्यवहारार्थमानयगुणेति धृतसंचे मा घोच्चयारित्याद्युक्ते संकृत्रिगुये स्फुटगुणफसच्चे च प्राने म- चिगुणे भरिगुणं कर्तव्यमिति । अत्र वोच्चगे सामान्यतस्त्र- याणां धर्गेण गुणने प्राऽन्यतरस्मिंस्त्रिमिते गुणके नियमितेथी. न्मलेन गुणनमुक्तं पदस्य धर्गस्य चयो मूलम् । कि च । प्रकृते प्रयाणां धर्गेण सामान्येम गुणने प्रसक्तेऽन्यतरस्मिंस्तिमित- गुणनियमनलक्षणा विशेष उक्तः । विशेषे च सामान्यसंबन्धस्या- पश्यमपेक्षेति विशेषलक्षणेऽन्यतररिमितगुणे सामान्यवर्गस्य तन्म- लत्वमेव संबन्धः । तथा सति सन्मूलत्वपुरस्कारेणेव गुणने प्रसक्त सन्मलेनेष गुणनं तात्पर्यत: सिद्धम् । घिपमद्वयघातापि करणी- रूपो धर्ग एव भवतीति द्विचिगुणत्वे स्फुटगुणाश्रयगुणघातस्थलेषि मूलेनेव गुणनमागतम् । यतु बहुताडनसंप्रापा या करीत्येकवर्गणाम् घराहमिहराचार्यस्सा न दृष्टा पुरातनेरिति सारायलीवाक्यस्वरसाद्वराह मतं दूपयता केशवार्केण पृथगपि द्विगुणे विगुणे सकृत्रिगुणमित्यन- हक्तिरिय यत इति विवाहपृन्दावनेऽभिधायि तदादिमुनियन्यवि- रोधादसदेवेति बोध्यम् । अथानयगुणकमा यः स्वाधीष्टसुहत्समार्यधिरिपोर्वर्गे धृतियेपिलाविश्वाकेषु गुणा गृहे द्विगुणिता योगः कमात्तं हरेत् ॥ नझे पञ्चसुगौशुमईतिजिनैः पय वर्गोत्तमखांशच्य- शगते सदा रसगुणैः स्यादाश्रयाख्यो गुणः ॥ १७ ॥ यो ग्रहः स्वाधीष्टमुहृत्समार्यविरिपोर्वर्ग गृहादिसनवर्ग स्या- तस्य तिरिष्विला इत्यादयोङ्काः क्रमात स्थाप्याः । चकारण घर्गे इत्यनुपरः स्यादीनां यस्मिन् गृहाचे वर्ग यहः स्यातर धर्गे धृत्याद- ·आयुटीयाध्यायः । योङ्काः क्रमास्थाप्या इत्ययः । स्वश्च अधीष्टश्च सुहृच्च समश्च अरिश्च अधिरिपुश्च सपा द्वन्द्वकत्वं क्लीबतां च 1 उक्तपुंस्कत्वात्पुंबटूपम् । रियादश । इष्विला: पञ्चदए । इरा भवानराप्मुस्यादितिान्तेषु पाठानेफान्त एवेराशब्दो नतुलान्त इति कश्चित् । तन्मन्दम् । अस्ति च लान्तोपीलाशब्दः भूगोशचस्त्विडा इला इति चिकाण्डी- स्मरणात् । इला कलचे सौम्यस्य धरिच्या गवि वाचि चेति मेदि- नीकोशाच्च । प्रहृष्टपुष्टाखिलगोकुलामिलामिनि मास्करोक्तिरप्यनुकूला। विश्व पयोदग । अड्का नव । इपयः पञ्च । गुणास्त्रय इति । गृहे गृहवर्ग धृत्यादयो द्विगुणिताः स्थाध्याः । यथा स्वगृहे पट्- शिदधिमिचगृहे शिदित्यादि तेयां सनसु वर्गेषु स्थापिताना- मकानां योगः कार्य: । तं योगं नवे तेषां स्वाधीठादीनां भे राशी यह सति क्रमात्यवस्थित्यादिभिरकैः यड्नेः षड्गुपितेः हरेत् । भजेत् । गणक इति शेषः । पट् प्रसिद्धाः वसोष्ठी गावो नव अंगु- मन्तो द्वादश वृतयोटादश जिनाश्चतुर्विशतिः राभिः पड्प्रेरड्रेस्त योगं भजेदित्यर्य: । क्रमादिति कामानिगालकन्यागटुभयच संब. ध्यते। वर्गातमस्वांशश्यशगते रहे सदारसगुणे: षट्त्रिंशता तं योगं हरेत् । अंशाश्च शंशाश्च अंशच्यंशाः । स्वस्य अंशयंशाः स्वांश- यंशाः वर्ग:तमाश्च स्वांशुञ्यंशाश्च वर्गातमस्वांशच्यंशाः । यच राशी यहस्तस्यैव राशनकमा ट्वेनदा म नवमांश धत्तमांश: । तटुक्तम् । रागिर्य: स्या सोपि नन्दांशकश्चेदतस्तस्मिन्नेव वर्गातमांग इति । स च कस्मिन् राशो क़तमा भवति । तदुक्तं बृहज्जातके । वर्गोत्तमाश्चरगृहादिषु पूर्वमध्यपर्यन्तगाः शुभफलानवभागसंज्ञा इति । स्वांश: स्वराशिनवमांग: स्वयंशः स्वराशिद्रेष्काणः तेषु वर्गातमा- दोषु गते वर्तमाने ग्रहे पट्टिंगता भजेत् न तु मोक्तहरगत्यर्थः । एवं हरेण भजने गल्लभ्यते रुपादि म प्राश्रयनामा गुयो भवेत् । प्रथेवं सिद्धस्याश्रयगुणकस्य कदाचिसंस्कारमाद ।

·नौठमनोरमायां वेदोत्तमपूर्वगाध्यरिसुहृद्धे तदृहासात्तिपड्लध्यानो युगरिष्टभेब्धिनवकाप्त्या खे समे केवलः ॥ कार्यस्त्वाश्रयकः सः ॥ चेयह। चौतमपूर्वगः घातमनवमांशस्वनवमांशस्वदेष्का- मान्यतरस्मिन्वर्तमान: सन्नध्यरिमुवे अधिरिपारथिमित्रस्य धा गृहे भवेत् । तत्तदा गृहाहात्पूर्व गृहयर्गे स्थापिताटङ्काविपनिलब्ध्या प्राप्नफलेन स पाप्रयक: उना युक् कार्य: आश्रय एवं प्रायकः स्वार्थ कप्रत्ययः । श्राश्रयगुणक इत्यर्थ: । चेद्वतिम पूर्वगः सन्नरिष्ट- में शधुराशी मिराशी वा स्यातदा गृहाबादब्धिनयझेश्चतुर्नवत्या पाया लव्धेन उनयुक्कार्य: । एतदुक्तं भवति । मिचाधिमिधरोहयो- हातात्स्वहरेण फलं पुरानीताय गुणे युक्त कार्यम् । अधिशचुशागृ. योस्तु हीनं कामिति । अचोपपत्ति: । धौतमस्वराशिद्रेष्काणन- पांगके सकृद्विगुणमिति लघुनातकोतर्वोतमादी द्वितयं गुण इत्यु- पपन्नम् । रिपुराशी विभागानमिति सारावल्यामभिहितत्वाच्छचराशी च्यंशहानिः । छेदधरूपेषु लबा धनर्णमेस्य भागा अधिकानकारदे- दिति पाटोसूत्रेण तलस्थहारेणेत्यादिना पा समच्छेदसूण घा सिद्धे- न घंशोनरूपगुणेन यंशहानिरेघ भवतीति यंशानं रूपं गुण: अधिशत्रुराण अर्द्धगचुत्वस्याधिश्यात्स्वाईमहिमतृतीयांगस्य प्रागु. क्तसूत्रः सिद्धस्यादात्मकस्य हाम: अयं रूपात च्युतो जातोधिराघरा- शायर्द्धमिता गुणः३,एवं मित्रराश युक्त्या तृतीयांशस्य वृद्धिः । तलस्थ- हारणेत्यादिना सिद्धेन यंशाधिकरूपेण गुणेन यंशापचयएव भव. सीसि सयंश रूप गुणः । एवमधिमित्रताया आधियात्स्वाईयु. तच्यंशस्य पूर्वसूचेण सिदस्यार्द्धात्मकस्य वृद्धिः । इयं स्पान्यिता जाताधिमिपरायण गुणः ३ समगृहे ममा मित्र मर्द्धगनश्चेति पक्षद्ध- मित्रत्याद्यापती धृद्धिरईशवत्वालायती हानिरिति शानिवारभावात ।

·आयुट्टीयाध्यायः । का गुरुः १ समो न मिशन शुचुरिति पक्षेपि न वृद्धिनापि हानिः । भतो रूपमेव गुण इति युक्तम् । लघुजातके साराबल्यामप्यंशायुपि गपुराशी बकं विहाय हानि: स्यादिति नतिम् ॥ क्वचिटुक्तमप्यस्ति । सन्मने भेदेच पूर्वमतमेवाङ्गीकृतमिति प्राञ्चः । अथ शत्रुमित्रादिराशा स्वनवाशे स्वद्रेष्काणे या स्थिते स्वगणै। शमियादीनां नशंशे द्रेष्काणे या स्थिते ग्रहे सामान्यप्राप्ने गुणे राशिनयांगद्रेष्काणकृततारतम्या?- लक्षण्यं यतामे हारादितारतम्यादपि । समय एव गुणे सप्रवर्गकृ- सतारतम्यविधिस्वीकारेत्यन्तायुक्ता बहुवर्गणेव स्यादत: कारणा- द्विभक्ते एकस्मिन्गुणे राश्यादिस्यानेषु विभागेनायस्थानमागतम् । इह | होरादयः षट् समा एव गरोस्तु होरादिषोट्विगुणं गृहमिति यब. नशाक्ये वैगुण्यमस्तीत्यष्टी धास्तेनाष्टभक्तो गुणा हारादिवर्गेषु । अगमभक्तो द्विगुणश्चतुर्भक्तगुणात्मका गुणा राशिस्याने स्याप्य इति । अत: सम्यगुक्तं श्रीपतिभिः । वगौतमे स्वभयने स्वनवां. यके च स्वयंशके च गुण को द्वितय निरुक्तः । अध्यईरूपमधिमि- गृहे सुहृवे सयंशकं समगृहे खलु रूपमेय । ॥ ॥ व्यंशानित रिपुगृहेयरिंभ दल स्यादेभ्यो गुण। भवति यः खलु कश्चिदेकः । वटाढतः स भगुणे। गणमेनिरुत्तो हारादिवर्गगुणस्तु भवेतबर्द्ध- मिति ॥ २ ॥ अयाधिमिजस्य स्थमित्राभ्यां क्रमाद न्यूनत्वाहाधिक- त्वमिति पूर्वयुम्या स्वगृहमित्रगृहगुणयोरनयो । रन्तराऽस्मिन् स्वगृहगुणाटूने मित्रगृहगुणे या मुक्त जातोऽधिमित्रसन्धिनि सप्रवर्गे गुण मिसबन्धिवृद्धिानजाईमहितोऽधिमित्रसन्धिवृद्धिर- अविलामत्रिधिना तृतीयागोनाधिमित्रसधिवृद्धिमित्रमवधिद्धिर्भव. तोत्यधिमिवसंबन्धिवृद्धिरियं स्वतृतीयाचनानेन जना जाता मि. संबन्धिवृद्धि है रनया प्राग्वद्गुयाय मित्रसंबन्धिनि सप्रवर्ग सम- संबन्धिनि तु रूपमेव । मिधिमिश्यायावती वृद्धिम्तावत्येवामि- पायमियोहानिरिति जातो शुसंवन्धिनि अधिसंबन्धिनि सिद्धम् - ·मतो जातः पयमनन्तरताकन द्विशेन गुषिता वार: स्व. समगुणो गलके निरुतो हारादिषर्गगुणकन्तु भवेतझुमित्युतरयम आयुीयाध्यायः । सदिय मेव पुनर्गुणनमिति बोध्यम् । अथैवं गशिस्थानस्थगुणमारे पुरथिमिवादिगुणकापेक्षायां प्रथमगुणकेरपरगुणको गुणनीयमिति संवेहादेकतरपदानवलम्ब युत्या गुणकान्तराणि साध्यन्ते । यथा प्रथमोथिमिश्गुणः ३ द्वितीयः । अब यदि गुणयोरनयोरेकाकारता भविष्यत्तदान्यतरेणेव चरितार्थता जाता स्यादिदानी त्वनयारका- भारता युक्त्या योगा? विप्रान्तेति क्रमिकयोरनयोर्योगार्द्ध १६ गुणा युक्तः । अन्यच्च । प्रयममित्रगुणात्प्रयाऽधिमिश्गुणः सिद्धो द्वितो. सिद्धा जातायामधिमित्रसंबन्धिवृद्धिस्तृतीय शोना मिसंयन्धिय. हिरियधिमित्रद्धस्तृतीयाशे मित्रगुणे योजिते सत्यधिमिचगुणे मवतीति युक्त्याधिमित्रसंबंधिय रस्या स्तृतीयांश यद्यधिमि. गुणानपेक्षे प्रथममित्रगुणेस्मिन्नेव योज्यते तदयमप्यपरोधिमित्र- गुणे युज्यते १४ । एवं पुनरपि गुणवये संदेहतादवस्थ्यादनयो १ । है योगाटुंसमोयमेकोधिमिचगुणः सिद्धः ! अब १३ हारांशया- विसतिसममांगेन :अपवर्ते कृते लब्धा हरस्थाने संप अंशस्थाने स्वल्पान्तरमुपेक्ष्य प्रापा एकादश । एवमयं गुणाऽधिमिराश !! अस्य वृद्धा स्वयंशोनया इ.प्राग्यदयं मित्रगुण: २६ । २१ सम- मुखो रूपमेव १ मिपाधिमिश्योगयती घृदिस्तायत्येवामिषाध्यमित्र- योहानिरिति शुगृहगुणा ३ घिराधुगुणो अत: मुक्तं श्रीपत्या- चार्य: । नगांशका रुद्रमिता अधीष्टराशो मुहट्देश्मनि मूर्छनांशाः । मराखिनो रूपमुदासराश कुवंशना विश्वमिता द्विषड्ने । यो नगांगा अधिगभरागावेते भसंज्ञा निजराशिधर्नम् । वर्गातमात्मीय. नवांगदृवस्थित यहे तु द्वितयं गुणः म्यात् । यतेरोष्टादिगुनि- इन्याद्वीरित रायिगुणं पुनम्तमिति । इत्याश्रयगुणापति मन्द रमियोदिता । प्रकृतमनमरामः । स्यगृहे गुबकः २ वेदोद्दाः ·१ g पाटमनोरमायां न्धिनि होरादिषट्वर्ग गुणः अवांशहाराष्टादशभिर्गुणतो ३६ जा- तोयं स्वहारादिषड्वर्ग गुणः । एवमधिमिरगृहे गुणः ३ अष्टभक्त है अनन्तरताडकन गुणितो जातो धिमित्रसंबन्धिहारादिषु गुणः एव मिगेहगुण एभक्तो है नन्तरगुणेन १३ गुणितो जातो मिल. संबन्धिनि हारादिषड्वर्गे गुणः प एवं ममगृहगुणाष्ट्रभक्तोऽनन्तरताड. केन गुणितो नानः एतस्य हरांगयोनवभिर्गुणने जातो गुणः ई एवं शत्रुगृहगुणा ३ भक्तो ३ नन्तरताडकेन है गुणितो जानः शुचुसंबन्धिारादिवर्गे गुण: पट एयमधिश गृहगुणो ३ टभक्तो दिनन्तरताडकेन । गुणितो जातः 1 अघागहरयास्त्रिभिर्गुणने जाताधिशत्रुप्सन्धिानहोरादिषड्वर्गे गुण: । ग्यमेत गुणाःस्वाधि. मियादिगृहस्थ ग्रहे मनिस्वाधिमिशदिसंबन्धिहारादिस्थानीया भाग- ता: । ग्यमन्यराशावन्यहोरादिस्थे रहे त एब गुणकाः स्थाप्याः । राशिगुणस्याई हारादिगुण इति राशिस्थाने तु द्विगुणा: स्थाप्याः । पश्चानेपा योगे कृते पात्रगुणमेो भवतीत्युपपन्नम् । दर्शनम् । ननु न धम्ति राजनिदेशो येन स्यम. ७२/१०८१४४ माधिरिगयन्धिारादिगुणानामेया- रांशाः क्रमेणाष्टादशनपरिभिर्गुणनीया "अन्येषां सुन इन्सच्या पति तस्माटष्टादशादिभिर्गुणनं व्यर्थम् । न च यायानेयाष्टादशानां पति- शदंशम्शायदेय रूपस्याईमित्यादि फन्ने विशेषामायाष्टादशादिभिः स्वादिगुणहारांगगुणनं सार्यक्रमति पाध्यम् । गुणान्तरेऽपि ममाथेन धारागगुणने फनाचियदर्शनाटुक्तदोपताइयम्ययात् । सम्माष्टाद- शादिभिः म्याटिगुणधारांगगुग्याना शाांगगुणनं गौरवानिप्रयोजन আ হন। অ আ মুন্নাথখাযদানামহ দমাল हागगुणनम् । पर तु अष्टादगादिभिरेष हागा नाम्या पारनं दनाच्या पदमपि गिप्यधन्धनमाम् ! कि धमिराशी मित्रहोराम्ये यदे यायान्होराम्यानाया गुष्य सायानेय भागापि मित्रद्वाराम्थे स्या आँध मि.म.17 ૧૬ १५ ६ ५ ४८ ५४ ३ ·आयुर्दीयाध्यायः। यहे गुणः स्थाप्य इत्युक्तं तदप्यसंगतम् । यतस्तत्र शुचराशिमिर. होराजन्येन गुणान्तरेण भाव्यम् । अन्यथा मित्राधिमिवादिगुगामा. धनप्रयासवैधापत्तिः । अपि च । सप्रवर्गस्थापितानां सर्वेषां गुणाकानां योगः कार्य इत्युक्तं तत्र पृच्छाले । किं सर्व गुणकाः सदृशच्छेदा विमदृशच्छेदा वा । आये कि सार्वत्रिकाः कादाचित्का था । नाद्यः । सर्वच सर्वगुण कानां समच्छेदत्वस्य बाधितत्वात् । नापरः । भीमादीनां हाराधिपत्यभावात्यययतास्त्रियांगधिपत्या- भावाच्च कादाचित्कस्यापि समच्छेदत्वस्यासंभवात् । नापि चरमः । असमच्छेदानां योगस्यायुतत्वात् । अन्यथा ,योगान्तरं तुल्यहरांश- कानामिति सिद्धान्तो व्याहन्येत । तस्मात्यावर्गस्यगुणानामेश्यं कार्य- मित्युक्तम् । अत्र के चित् । नहि वयं समवर्गस्थगुणकानां समच्छेदत्वं बमो येन भवदुक्तो दोय: प्रसज्येत । किं तु घिसदृशहरा एवं गुणास्तेषां समच्छेदान्विथाय योग: कार्य इति बदामस्तेन सर्व समञ्जममेवेति । स्यादेतत् समच्छेदविधानेन योगः कार्य इत्याचा- येगा यद्युक्तं स्यात् । तस्मात्कयमेतदिति दुस्तरजातकार्णवसदेचत. रङ्गसङ्गमगितहृदया हरिका मिथ: परिभायन्ते । अत्र बमः । यस्य राशा यहस्तस्यैव चेद्धारा टेष्काणान्यतमवर्ग स्यातदा तत्रापि तावा- नेव गुणकोथ तगणराशिगुणकयोः समच्छेदत्वाद्योगोपि युक्त एवेत्यच न कोपि विवादः । हारास्थगुणापेक्षया भगुणकस्यांशमात्र- द्वगुण्यपि सदृशच्छेदत्वमव्याहतमेवेति हृदयम् । अथान्यराशावन्य. होरादिस्थे यह राशिकेन गुणान्तराणि यावत्साध्यन्ते तावत एव समानाशिहोरायुक्तगुणा उत्पद्यन्ते किं तु गणिगुणहरतुल्यहरा अतस्त एप गुणकाः स्थाप्याः समच्छेदत्वाद्योज्याश्चेति मर्षमुपपन्नम् । सप्रवर्गगुणानां समच्छेदत्वे सिद्धे सर्वगुणकांगयोग पकेनेव हरेण মা বুনি লামায কাযাযাথি: যান। আশা যঘিয়- खस्य हरेणेवभाज्य इति सम्यगुक्तमाचार्यचरणेः प्रचोदाहरणम् ।खे:

·४ गु 8 १० १०८ प्रौढमनोरमायां सप्रवर्गस्यामिचक्रं मप्रवर्गस्थगुणकचनं च अथ गुचुसंवन्धिारादि- न । द्वा । त्रि स्थायं गुणा १० ट्विगुण युधः धन्दः धुधार भामः शत्रुः समः शत्रुः 'अमि मम श्रमिः शत्रु | जातो गृहमंथन्धिगुण: 1 अक्षांशस्थाने दशसन्तीति ते स्थापिता: पश्चात्पट् गुणधृति- मन द्वाति भिभोज्या इति मुक्तं द्रेष्काणांश- यापि संबन्धित्वालपापि स एवं गुणक: ८ । समच्छेदत्वा- तद्योगोपि युक्त एवेति न किचिद्विरुद्धम् । अथ होरास्थानस्थगुणः साध्यते । तत्र समराशिस्ये सति समहारास्यो गुणः । अपेक्षि- तम्तु शत्रुराशा ममहारायां गुण इति शुधुरागिपरिणामास्य गुणस्य न्याय्यः । तत्र राशिकम् । यदि रूपचतुर्थीमिते समगृहगुणेयं होगस्थानस्यगुणा ई लभ्यते तदा रुपपडंशमिते शवगृहगुणके क्रियानिति । अच छेदं लव च परिवय॑त्यादिना नातायं गुणः शुच. राश समहरायाम् अवांशस्याने नवातान्यराशावपि समो- रायां नवे स्थाप्या इत्युपपनम् । हरोपि राशिगुणस्य हरेण तुल्य इति समच्छेदत्वाद्योगोपि युक्त एघ । किंच यदि पूर्व समसंबन्धि- होरास्यो गुणको नवमिर्न गुण्यते तदा शपुराशी समहारायां गुणः । है। अस्य पुना राशिगुणेन सा योगे क्रियमाणे मिथो हराभ्या- मित्यनेन समच्छेदत्वकरणमावश्यकम् । तब द्वादशभिरष्टोत्ताशते. पवर्तिते नव लब्धास्ते रूद्वादशांशमिनगुणकस्य हारांशगुणने जातः स ण्य गुण: पद । एवमये समच्छेदत्वकरणावसरे समगृहगुणा नवगुणा भविष्यतीति पूर्वमेव महामतिभिराचार्यनयगुणः प्रोक्त पति न फेोपि दोष सत्यवगच्छ । एवं स्वाधिरिगुणकयोरपि धृतिपया- भ्यां गुपनं नानर्थमित्युदाहरणेन बोध्यम् । अथ शुचुतणावधि- मित्रसममांगे गुणानुपातेन । यद्येतावति अधिर्मियगृहगणेयमधि- मित्रसमांशगुण । तदा शुगृहगुणेस्मिन् । शियानिति खेदं लवं - ·५ आयुीयाध्यायः। च परिवत्यै न्यादिना जातः स एव गुणको गरिगुणस्य हरतु. ल्यहरोतम्त गब गुणकाः स्याप्याः पश्चादागिगुणस्यैव हरेण हरणीया इति सर्व परिछिन्नम् । अय वर्गोत्तमस्वांशयंशगते ग्रहे गणो द्विमितो वेदामृतो जातो भगुणकोट्टमितः । यदि तनद्गुहे गुणे तत्तटोराटिगुगाको लभ्यते तदास्मिन मिते वर्ग:त्तमादिगुणे किमिति शिकेन गुणांन्तराणि साध्यन्ते तावन्त राव गुणा: पटिशनुन्यहरा उत्पद्यन्ते । गृहस्थापि पूर्वप्रकारेण यो गुणकस्तदरस्थाने यावत्प- शिस्याप्यन्ते तापदगोत्तमान्यतरययात्प्रामगुणकानन्तरताडक- घाततुल्य सब गुणक उत्पद्यते । अतम्ताङ्कयोग पीच गतेव भजेन्न तु मलहरणेत्यपि साधु । अथ धोनमादिचिमान्यतरस्या रहे। यधिगगेहे भवति तदा गृहगुग्धकस्यास्य ईई च्या नगांगा यधिराप रागावित्युक्तेरयं गुण: ।। तत्र गुणनं खपडाभ्यामपि संभवतीत्येतस्य खण्डद्वय कृतं तरक्रम् । अपरं च ! तप प्रय- मखगडेन गुणने गुणहरयोस्तुल्यत्यानां कृते पूर्वानीत आश्रयगुणको लञ्चः । द्विनीयवाडेन तु रागिगुण गाहतिरछेदयधेनमक्तेति मिन्न- गणनरीत्या गुणते चतुर्मिरपवर्तितं च गृहाइस्यबाधनगडगुणिन. स्वादृणगतम्य चिष्टितमी भागा भवतीति गृहाइविष्टिभागान: पूर्वानांतप्रियगुणको बाम्तय प्राययगुणा भवतीत्युपपन्नम् । स्वमधि- मिगृहे गुण: । " अभ्यापि खण्डवयं विधाय गुणने गृक्षाङ्कदिप- यंग ग्य भवतीति तथोक्तम् । परमियांस्तु विशेषः । अत्र समय- तुमिते एकादशानां धनखण्डे कृते पिष्टमागो योज्य रति । अथ गगृहगुणः । अयमीदृशः कल्पितः । ३ । अनेन पुरानीवाश्य. गुणेन गुणने गुण भाजक्या: समत्यादपगमे कृते स एव बातः । যযামানাখথিয়া যাছীমা ইয়ালাইকামিয়ান মিয়া, गिगुणा १ लथं पुरानीताय गुणाबाध्य तर बर्षियदेवविंशति. यहरयाघातम्यास्य ०५६ मातोपवते कसे लब्धा सार्द्धी ·प्राठमनोरमायां - चतुर्नवति: ६४ । ३० स्वल्पान्तरत्वाच्चतुर्नवनिमेय गृहीत्वा गृहाङ्क- चतुर्नवतिभागानः पूर्वानीताश्रयगुणकः कार्य इत्युपपन्नम् । अथ घातमादिचिकान्यतरस्यो ग्रहो यदि मित्रगृहे भवति तदायं गुणकः । ३ । अस्यापि धनखगडे कृत्वा गृहाङ्कचतुर्नयतिभागान्वितः पूर्वा प्रयगुणों वास्तवो भवतीति नियन्त्रम् । वासनाबाह्यास्त्वधिरिपुसुहृट्वे चिपलब्धयोना मिगम्भेि तु चतुर्नवत्यंशयुतो गृाः कार्य इति वदन्ति तदतीय तुच्छमित्यवगच्छ । समगृहे तु रूसमुदासराणवि- त्युक्तत्वादूपेण गुणने विकृतत्वाद्ययास्थित एय गुणकः । स्वरागिस्ये धातमादिधिकान्यतमस्य च यहे राशियशावगीतमादियशादपि द्विमितगुणकनानी समृद्गुणमिति वाक्येनेकस्यैव गुणकस्य नियमनादपर- द्विगुणमर्वय.वाध शयातः सम्यगुक्तं स्थे समे केवल इति ॥ इत्या. श्रयगुणापतिः । कर्मयोग्यगुणकमाघ । तत्स्फुट इतेर्मुन्नं स योग्यो गुणः । स्पष्टम् । उपपतिः प्रागुक्तेय प्रशायुदायोपयोगिरायांगानाध खेटानां च तनालवा: स्वयुगहच्छेपा इशायुपः ॥१८॥ यहाणा लग्नस्य च लयाश्चन्यारिगदत शेषाः मन्तांगायुषी लया भयन्ति । अोपपतिः । यदभुक्तनयांगाशितुल्यं यामाम्य समुपैति मायशामित्युक्तेमपनयमागम्थे यदे एकवर्षमायुषांशम्ये द्वेष एवं प्रमेण मोनाश द्वादशवपापति निर्णीतम् । सप मपाटे. বাগিইয়ান মীনাগান মানি ব্যাগিং परियतालभ्यते सटेष्टेय दलानागे: फत्तोनि पत्यारिंगगता यहलग्नांगा गतपरियता: म्युः गैयाँ पर्ममानपरियम्य गतं भवति । फनाना द्विशत्ये २०१ को नयांगम्मतान्यान्येय पाणं ति द्विगतकलाभिरक .

·आयुदायाध्यायः । वर्ष तदा दायांशापरपर्यायशेषांशकलाभिः किमिति । वर्षाद्यमंशायु- भवति । अत एव वक्ष्यते । दायांशोत्यकलाः स्ययोग्यगुणकवाः खाभनेता ति । अत: सर्व मयुक्तिकमेव ॥ अय चकाईहानिमाह पड्भाल्पे संनि खेचरोन उंदयेस्यांशातः खाग्निभित्वे- काल्पेत्य च खाग्निभाजितन्नवैः सौम्यानिने त्वर्दिनः । जना भर्गुण एक दिबहुपु त्वेकस्य वह्नौजसः कार्यालगु- णिता: लदायजलवाचकाईचानिल्वियम् ॥ १८ ॥ खेचरोन उदये पाल्पे सति अस्यांशोद्धृतेः स्थाग्निमिलना भूर्गुणः स्यादित्यंन्वय: । अयमर्थः । ग्रहो लग्नाच्छाध्यः शेपं यदि पनाधिकं तदा नेपा हानिः । यदि च पडाश्यल्पं तर्हि अस्य पड़ा- ल्पस्य चरोनादयस्य रागयस्त्रिंशता गुण्या अधःस्थांशयुक्ता अंश भवेयुस्तस्त्रिंशदाज्या लव्या मरेकः होनः कार्यों गुणश: स्यात् । तुर्विशेषे । एकाल्प खेचरोनादये अस्य सेचरोनादयस्य खाग्निमि- स्त्रिंशता भाजितलवरूना भर्गुणः स्यात् । तुर्विशेपे । साम्योनिते उदये शुभग्रहोने लग्ने कृते सति अर्द्धितेरंगोट्टतैः खाग्निमिरर्द्धितेः खाग्निमाजितला ऊना भर्गुणः स्यात् । तुर्विशे । रामे द्विव- हुपु द्वियादिषु ग्रहेषु. सत्सु बहोजसः एकस्यय कार्य:, आनो धीयं यस्येति बहोजास्तम्य एकराशिस्थानां मध्ये यो रूपप- वंशाधिकबली तस्यैव गाः कार्य इत्ययः । यदा तु रूपपष्टयंगा- दिवलसाम्यं स्यातदा मर्वपामपि गुण: कार्य इति मिश्राः माहुः । वस्तुतस्तु नेमार्गकवलमेतठुलसाम्यस्मादधिचिन्तेति लघुजातक- मारायल्याद्युक्तरेफरत्येकचंगेवेक इति गोक्तेश्च यस्य निसर्गबल- मधिकं तस्यैव गुणः साध्य इति, अब विषयंशम्यातिमूक्ष्मत्यादप- पष्टयंगपर्यन्तं चक्राईहानिर्भवेत् । गुणफैन दायांशगुणने परिणाम ·प्रौटमनोरमायां हानिरेव भवतीति भावः । चमाईहानिनाम चपाताईहानिः । पातो विपरीतस्तद्विपरीतत्वसंबन्धेन पातशब्दम्य विपरीताभिधेये लक्षणा चक्रस्य यद्विपरीताद्धं तसंवन्धिनी हानिरित्यर्थ इति मियाः । अचोपपत्तिः ॥ वृहज्जातक ।। सर्वार्द्धचिचरणपञ्चपठभागाः क्षीयन्ते व्यधभवनादसत्सु घामम् ॥ सत्स्वर्द्ध हसति तथैकराशि- गानामेकांशं हरति बलातथाह सत्यः ॥ लगाद्वादशे राशी पाप- ग्रहे संपूर्णायुहानिरेकादशेट्टायुहानिर्दशमे तृतीयांशस्य नवमे धतु- थींशस्याष्टमे पञ्चमांशस्य सममे रायौ आयुप: पष्ठांशस्य हानि: । शुभग्रहे तु लग्नाद् द्वादशराशा स्थितेर्द्धहानिरेकादशे चरणस्य दशमे पष्ठांशस्येत्यादि । द्वादशे सर्वच संपूर्णा हानिर्न युक्ता क्वचिदेकत्र युक्ता तस्माद्याति मेपादिभागे लग्नं लगाष्ट्वादशेपि तावत्येव मेषा- विभागस्थिते ग्रहे उत्सर्गसिद्धयुक्त्यात्मकसाम्यात द्वादशस्थमेपादि- संचव्यावहारिकराशेरवश्यंभायाञ्चोक्तवदेकादशराश्यन्तरे लग्नावाची- नेकराश्यन्तरात्मके सर्यो भागो होयते । सर्वेषु जातकतन्तेषु भाग- पर्यायपदपर्यन्तधावनात सर्वापि भाग एकरूपहरेणायातीत्येकरूपं हरः । एवं दशराश्यन्तरे लगा चीनद्विराश्यन्तरात्मके? भागः क्षीयतेऽर्द्धभागापि द्विरूपहरेणागच्छत्तीति रुपद्वयं हरः । एवं क्रमि- कनयमान्तराचीनधिभान्तरे चिरूपं हरः । अष्टभान्तरेवाचीन- चतुर्भान्तर चतूरूपं हरः । सप्तभान्तराचीनपञ्चभान्तरे पञ्चकं हरः । लग्नात पड्भान्तरे पड्डूप परमो हरः । अर्यादन्तराभावे हासाभावः । तस्मालग्नाबर्वाचोनेकराश्यपचयादेकहरोपचय इति सिद्धम् । अथान. पानः । यदि चिंशदशेरेक रूपं १ हरस्तटेष्टखेचरोनादयराश्यंगतुल्यल. ग्रााचीनराश्यंगे: किमिति खेचरोनोदयांशपिंशदशी हरः इति निष्य- नम्। अनेन सच्छेदेन हरेणायुर्लया भाज्या लब्धमायुलंवेभ्य: शाध्य तर खेदं ल च परिवर्त्य हरस्य शेषः कार्योय भागहरणे गुणनायिधि- श्चेति मूण हरभक्ता श्रायुलया जातम् । प्रा.ल ३० अपायुलबाम्धिंगता ·पायुदायाधायः । गुणनीया खेचरोनादयांशेभाज्याः अथया खेचरोनादयांशभक्तविंशता गुणनीया इति निष्पन्नम् । तप खेचरोनोदयांशभत्रिंशगणा आयु- लेवा आयुर्लवेभ्य: शोध्या: खेचनिोदयांशभक्तत्रिंशदूनरूपगुणायु- लंबा वा फलं सममेव । तद्यथा । श्रायुर्लयाः १० खेचरोनोदयांशाः ६० खेबरोनादयांश ६० भक्तविंशता ३० आयुर्लवा गुगिता लब्ध. मायुलंबेभ्य: शोधितं जातम् ५ । यहा खेचरोनोदयांशभक्तत्रिंशदून- रूपेणानेन 0 । ३० आयुर्लया गुणिताः फलं सममेव जातम् । ५ । अत: पाल्पे सति खेचरोन उदयेस्यांचामृतेः खाग्निमिलना भर्गुणः स्यादिति युक्तमुक्तम् । एकाल्पे तु खेचरोनादये विशद्गुणायुर्लवेभ्यस्त्रि- शदल्पखेचरोनादयांशीगे हियमाणे फलमायुर्लयाधिकमायुलेवेभ्यो न शुद्धातीति व्यस्तचराशि कमुचितमत: स्वामिभाजितलवेरूना भर्गुण इत्यपि सुटक्तम् । सत्स्वई सतीत्युक्तेः सौम्यानित लग्नेऽर्द्धितेः खेघरोनादयांशभक्तविंशतिः याग्निमाजितलयाना भूर्गुणः स्यादि- त्यपि नितान्तं कान्तम् । अनेन गुणेनायुरंशागुणनीया अतस्तद्गुणिताः स्वदायजलया इत्युपपन्नम् । अब केचिद्धापयशाच्चकाईहानि कथ. यन्ति स्म तन्मतमाचार्येण न स्वीकृतम् । गर्गे सत्याचार्य वराह- कल्याणवर्मादिभी राशिपायपर्यन्तं धावनात् । अतो यदुक्तं तत्सर्व निरवद्यम् । पद्धतिप्रकाशे तु चमार्द्धहानिगुणः प्रकारान्तरेण मयोक्तः । एकाल्पके भद्विगुणांगतुल्यं रसाल्पके तट्टतरूपतुल्यम् । शाध्य तदनकमिता गुणः स्याच्छुभानिते शोध युग्बा ॥ ५॥ खगो. नलग्न इत्यनुपङ्गः ॥ शेषं स्फुटम् । प्राचार्याक्तप्रकारे चिंशताऽपवर्त कृत्वास्योपपत्तिस्तान्त्रिकका । विस्तारभयादस्माकमनुद्योगः ॥ श्रीपतिपद्धता शुभयहस्य रूपाल्पहरे सत्स्वर्द्ध हसतीति वृहज्जा- तको हराईरूपाच्छोध्यम् । यथास्थितहरोनरूपं हराईयुक्तं वा गया भवतीति द्रव्यम् । अतएवाह दामोदरः । रूपाल्पकोदितो N ·१०० - • मोठमनोरमायां हारस्ततो रूपाद्विशाधयेदिति । हरयण्डेन संयुक्तो गुणकः स गुगाथ वेति च । आदिशर्मणा त्वज्ञातहानिकर्मणा लग्ने शुभानित शारगुणा द्विनिप्रापिति वदता हरोनरूपं द्विगुणं गणो भवतीति स्वीकृतं तदसत् । लानराश्यादिसमे पापे सौम्ये चान्तराभावाद्धान्यभाष इति हालि- कोपि प्रतिपद्यते । तब पापस्य हरः शून्यमिति रूपं गुणस्तेन दायाशानां गुणके दायांशा एव भवन्तीति न कापि हानिः । शुभस्य हरो द्विनिन इति रूपद्वयं गुणस्तेन दायांशगुणने वैगुण्यं भवतीति यत्किंचिदेतत् । हानिगुण केन गुणने हानिरय भवितुमर्हति न वृद्धिरिति वालापि जानाति । एवमन्यचापि व्यभिचरतीति परिहार्योयं पन्थाः । यदप्या. युप्मता सगोनलग्नपनाल्पं कुहृतं हरो भवतीति उक्त तदप्यसत् । तच राशयोधी द्विघ्नलवादिना युक्ता हरी भवतीति ध्येयम् । यदपि गणेशनाम्ना द्विघ्नहरोनं रूपं गुणः स्यादित्यभिहितं तदपि तुच्छम् कदाचित द्विवदरस्य रुपादप्याधिस्यलाभेन रूपाच्छासंभवात् । रूप- मेय तस्माच्छोट्यमिनि यदि तथापि व्यभिचरतीति धूलोकर्मणा प्रदर्शनीयम् । यतु भावयशादादिशर्मणा चक्राईहानिः स्वीकृता तदसदिति प्राचोक्तं तदप्यसङ्गतम् । तद्ग्रन्ये तेन तथानङ्गीकारात् । मूर्येण क्षीणचन्द्रोच पाप इत्युक्तं तदपि पद्धतिकारविरोधादयुक्तम् ॥ अथांगायुदायसाधनमाद। दायर्यागोत्यकलाः स्वयोग्यगुणकनाः खामनेघोड़ता अंशायुसदां समादि तु तनोदीयांशकास्त्याचताः । दिग्भन्नाथ समादि चेत्तु वलय लग्नं तदा नग्नभै- स्तुल्यान्दैसचिस दिमिनशरहद्भागादिता मासयुक् ॥२०॥ यथाप्राप्तचनार्द्धशानिसंस्कृतदायागानां फलाः स्वकीयकर्मया- म्यगुणमेन गुणिता द्विशत्या भक्ताः फलमंगायुपाद्यं भवति । अय- मभिसन्धिः । दायर्याशाला द्विगत्याभत्ता लब्धं याणि स्थ: । शेषं ·पायुदीयाध्यायः॥ LIBRARY१०१ सविकल द्वादशभिः संगुण्य विकलास्थानात्पध्यानं कलासु संयोज्य द्विशत्या भक्त मासाः । पुनः शेपं साश्यवपिंगता गुणयित्या विक- लात: पष्टिलब्धमुपरि प्रतिप्य शतद्वयन भागे गृहीते दिनानि स्यः । पुनः रोपं घटया निहत्याधःस्थाकयुतं द्विशत्या भनेल्लब्धं घटिका भवेयुरेवमपि लानस्य दायांगास्त्रिगुणाः प्रोक्तरीत्या दशभिर्भाज्या घपाद्यं लग्नायुभवेत् । यदि तु पशूपाधिकवन लग्नं तदा लग्नरा. शितुल्यपर्युक्त कार्यम् । लग्नभागादेईिगुणात्यञ्चभियान मासादि. फलेन मासादा व युक्त कार्य तल्लग्नायुः स्पष्टं भवति । यदा लग्न- चलं पट्टपाल्पं तदानी दायांशास्त्रिगुणा दशभक्तां पर लग्नाय: स्यादिति तात्पयार्थः । बलपलक्षणं च्यल्प हीनमंलो वली पडधिक इत्यग्रे वक्ष्यते । यहायु:सायनघासना योजनांशकलाभिशितमि- तामि २०० रेक वर्ष तदेष्टदायांशकलाभिः किमित्यनुपातेन मुगमा । दशभिरशैस्त्रयो नवांशास्रातल्यन्येयवाणीति चीणि वाणि भवन्ति। प्रयानुपात: । यदि दशभिरंशस्त्राणि वर्षाणि तदेलानदायांगे; का- नीत्या तं तनोदीयांगझास्त्याहता दिग्भता रसि वीर्यान्विता राशिसम च हरिति वृहज्जातशतलग्नभन्तुन्यादेः सहितमित्यु- पपन्नम् । ततानुपात: । यदि चिंशदंशद्वादशमासास्तदेटलग्नभागे: झिमिति । अव गुणहरो पतिरपश्यं लब्धं गुणे द्वो २ हरे पञ्च ५ श्रतो द्विनिनगरहदित्यायुपपन्नम् । अय पिण्डनिसर्गजीवगमायुदायोपयोगिभूतान टांयांगन साधयति । सोचोनोयुचरागभान्तमधिको प्रायोल्पकोनार्कभं १२ नदागा शुचरोरिभे यदि गुणगाना विना वक्रगम् । चाप्ता अस्तमिते विना निर्मिती हानियेवाधिक कायोपिण्डनिसर्गजीवगदिने चमाईदानिर्भवत् ॥२१॥ ঠান যা যা ঘাযিথায় আমা:

·१०३ प्रोटमनोरमायां कार्या: । यदि पाल्पस्तदा तं द्वादशभ्यो विशाध्य भागाः कार्याः । चागं नीचासन्नभावेन वक्रगतिं प्राप्नं ग्रहं भामादिपञ्चकान्यतमं वि. हाय यद्यरिभे स्वाभाविकशवराणा यहः स्याहि ते तदीया भागा निजचतुथोशन होनाः कार्या:,वनी ग्रहः शचरागावपि यंशं नापहरती- त्यर्थः । अब केचिटिप्यणकारा पारा वनः करदृश्चायनेय इत्यभिधा- नाद्धित्वा वर्क रिपुगृहगते_यते स्वविभाग इति वराहोतो वनशब्देन भीमं व्याख्याय तत्स्वरसीद्वक्रगमित्यचापि भामं व्याचक्षते तद्बहूनाम संमतत्वापेक्ष्यम् । ज्ञानराजमुतमर्यापि । आरोवो वाचारो महीज इति भामनामानि स्वेच्छया प्रकल्प्य वाचारग इति श्रीपत्युक्तो घमचा- रगो भौम इति व्याख्यातवान् । तदपि स्वच्छन्दं प्रवर्तमानस्येदेशिनो मतमुपेक्ष्यमेव । वृहज्जातकटीकायां हित्वा धक्रमित्यस्य व्याघ्या- वसरे भट्टोत्पलेनाप्युक्तम् । वनं विपरीतगतिं हित्वा वर्जयित्वा यो यहा रिपुगृहगतः शत्रुक्षेत्रगतो भवति तेन स्वादायुष स्त्रिभागा ही. यते । एतद्बहूनां मतम् । प्राचार्यस्य पुनरेप एव पक्षाभिमतः । अन्यथा हित्वा भीममित्याचक्षेत। अत एव ज्ञायते यथा धागा ग्रह पायुदाय सबलत्यात्रिगुणं ददाति तथापि नापहरतीति निश्चय इति कथं पुनर्वमिणं विहायेति पक्षस्य बहुसंमतत्वमिति चेत् । पश्य । श्रीधरः ॥ वक्रचारं विना च्यंशं शत्रुराशा हरेट्ाह इति । श्रीपतिरपि । यंग हरति गांभे ग्रहः स्यायुपोच न तु याचारगः ॥ दामोदरोपि बिना पक्रगति हरेञ्च । निनायुपस्त्यंगमरेह इति । होरामकरन्दे । यहरन्त्यकुटिला रिपुरराशिसंस्था इति । वृहज्जातकोपि । हित्या घनमित्यत्र पक्रमस्यास्तीति वक्र: अर्शप्रादिभ्योऽच चक्रिण हित्येति व्याप्येयम् । प्रामाणिक: श्रीधरादिमिराचायगंपरागरबादरायणदे- घनादिपद्धतयमराज्जाराकानि च संपूर्णानि दृष्टान्यासनलस्रोर्यटुक्त सत्मय समूलमेष । । यत्तु वृहज्जातकटीकायां न चावनिमुनम्न्यंग शुक्षेवगतस्तथेति गर्गयाम्यं यदपि च भूम्याः पुषं पयित्वारिभम्था ·१०३ आयुायाधायः । हन्य: स्यात्स्वादायुपस्ते विभागमिति बादरायणवाक्यं तदुभयमप्यंशा- यु:प्रकारणे ऽभिहितत्वादंचायुर्विषयमेवेति बोझम् । पायोण शो- जगतस्त्यंगमिति वदता ममं विहायेति नापातम् । तथा लघुजातक- सारायन्यादापि नोक्तमेवं मतभेदे पराशरमतमेव वहुसंमतत्वादशा- युप्यादृतमाचारित्यपि ध्येयम् । अस्तम इते प्राप्ने यहे ते दायां- গামিকা: জাহা। অলিহাম্বানা লাবন पत्र च्यंशार्द्धहानिये प्राग्रेऽधिकाईहानिरेक्का न हानिद्वयम् । अनेन हानियेपि द्वितयं विधेयमित्यधुनातनोक्तं पास्तम् । गर्गः । धुवाय हानिः फर्तच्या ततान्यासु बहुप्वपि । प्राप्लास्यकेर कर्तव्या या स्यातामु महत्तरा , यवनः । खेवरी नायते योद्धंयंशयारपहारकः । प्रायुषः स हरेटई यंशं शुमेशनेश्वरी । ननु अवाय हानि:कलंधोत्या दगर्गवाक्यस्यांगायुःप्रकरणे पठितत्वादनेनां- शायुप्येष सकृद्धानिस्तान पिगडाद्यायुपि । किं च निष्कृतार्थप्रतिपाद- कराहनीधरनीपत्यादिभिराचार्य: पियवाद्यामुायेषु समूहानिर्वामि- हिता । तस्माताहानिट्वये प्राप्नेऽधिका हानिः स्यादिति यदुक्तं तद- युक्तम् । न चाचार्यक्रत्वं तु बहुप्रतायामेकंतु यदरि तदेय कार्यमिन्यस्य व्याख्याघसरे शत्रुक्षेवस्या नीचस्यश्च यदा यही भवत्यस्तंगतो वा तदासकृदेवायहानिः कार्या नीचतार्द्ध हसतीत्याप्यनुघर्तनीयमि- ति भट्टोत्पलाक्त: मकृतणननियमनोपन महानिरपि स्थीक्रिय- सामिति वाच्यम् । तथासति नीवस्ये ग्रह शुगतेस्तमिते या सकृदर्द्धवानिरव स्यान्न भंगहानिन पि द्वितीयाईहानिरिति प्रसज्ये।। तर यया भवद्विदायांसाधनेनेव नीचस्यत्यनिवन्धनामीहानि विधाय परचाच्छरागिस्य शंशहानिरस्तगतऽर्द्धशानिर्वा मियते तदिहापि शंशाहानिद्वितयै प्र घिनिगमनाबाहाहानिद्वितय- মহি মাৰি মাজ ম বা বিনা ধান এমিসি। पा घयं तु प्रमः । खेधो चायत इत्यादियधनमुनिशक्ये ·१०४ पटमनोरमार्या :- - विशिष्य यंशहान्यस्तंगतत्वनिवन्धना हान्योनिर्णयस्यक्तित्वानहा. निद्वये प्राप्तऽधिकाईहानिरेव स्यान्न हानिट्वयम् । नीचस्थत्वनियन्ध. नाट्टहानी प्राणायां तथारिभस्थितत्ववशात्सूर्यलिपकिरणत्वाद्वा पर. हानी च प्राप्तायां सकृद्धानिनिश्चायकवचनामावादामिद्वये न कि चिदाधकम् । अतो हानिद्वयेवाधिति सर्वमयदातम् । पेघरो जायत इत्यपियवनमंगायुर्विष्यसमिति प्राञ्चः । तन्न चतुरस्र प्रमा. णामावात् । केशरत: परमप्राचीनेन भट्टोत्यलेन नेदं यपनयचनं दृष्टमत: केशवदृष्टमिदं वचनं शरुकालाचीनयवनस्य न भवतीत्य. प्याहुः । तदयुक्तम् । भट्टोत्यलेन परागजातक न दृष्टमस्माभिस्तु किं चित्परागरजातकं दृश्यते तप भट्टोत्यलादृष्टत्यादिदं परागरीय- जातसमेघ न भवतीति वक्तुमगचम् । तस्मात्प्रामाणिकः श्रीकेशय- सांपत्यादृष्ट ययनयचनं भरत्येय । प्रविति । अथो त्यानन्तये । मगलानन्तरारम्भमग्नकात्स्यव्ययो अयेत्यमरः । चकार्द्धशानिर्भवेत् । पूर्वानोतस्यकीयचमा शानिगुणेन दायागा गुणनीया प्रत्यर्थः । अथा. दिस उपपत्तिः वृधन्नातके । मयययनमणित्यगतिपूर्दियमकरा. दिपु पत्मरा: प्रटिष्टाः । नयतिथियिषयाश्यिभूमण्द्रा दशक्षिता दभिः स्यमुङ्गभेषु ॥ १ : नीताऽद्ध मिति विसतश्चानगरस्येनु- पात पनि । उ पटिसमायुनधि पाठिरामटुमायुम्मात्रीपादयो। धोगपि पलागिभिः पटियाटुम्योपश्यो भवतीति 'नीचादयिमा प्राचीनाश्च रागयः पटिसयादगुणाः पड़ता 'अथ पा पटितय. गुणा द्वादगमताः फलं पटिलाई यो पिपडाय: म्यात् । त स्यायाने पाधि प मंगोध्य शेष नीनादयिमराग्यादि तपछि. पंगुतं द्वादगमा फनं पटियगणितपट्झम्य द्वादनमा गारम पटिशनादि योध्यमिति नचाग्रिमरान्यादी प्राय पदागियोगाद्याम्यिां म्यादानापरं पदाधिक गृहीत्वायुमाधने न कापि विशेष रति पानारि मानाति स: योहानी शुधरो- ·१०५ आयुीयाध्यायः । भात्समधिको ग्राह्य इत्युपपन्नम् । पड्लान्ये तु स्वोचोने तं पनाद्वि- शाध्य शेषं नीचादाचीनराश्यादि प्राग्यदिहापि प्रागेव पनयोगात्प- बाल्पं द्वादशराशिभ्यो विशाध्य ग्राह्यमित्यपि युक्तम् । अस्य स्वाच्चे। नषड्माधिकरहस्य राश्यादिपठितवर्षगणं द्वादशभक्तं कायं तवाचार्य- यांश एव कृतामनस्तद्धागा: पटितवर्षगुणा भगाशेभाज्या इत्युपपनमा अत एव वक्ष्यते । दायांशाः स्वगुणेर्हता हि भगणागा ३६० प्या समादि पिपडायुरिति । यंशार्दुहानियासना होगगममूनेत्र । अंशायपि वक्रगतियहस्य सवलत्वेनायुपस्विगुणितत्यादिहापि सबलत्वान यंश- हानिरूचिता । अतो बिना यामिति साधु । सूर्येण शवणास्तमित. योरपि शनिशुस्योराभिनिवेशेन नेघायुहानिरियाप मुष्टतम् । पूर्वोक्त चिन्तयेत्सर्वमिति सारायल्यामुक्तत्वाचमा हानिः कार्येत्याप समू- तम् । प्रचारिभ इति सामान्यता निर्देशात्स्वाभाविरुशरेय ग्राहो न तात्कालिकशत्रुः । यतस्तयामति कदा चिदधियधुरपि संभवति । तदायपि प्रारबद्धानिधिशेपेण भाव्यं । हानिस्तु नाभिहिताता यया- ख्यातं स्वाभाविकशत्रम इति तत्सर्व समीचीनमेव । न चाधिय- पुरपि शर्भवत्येवेति तदेपि यंशहानिरिति वाच्यम् । अप्रयोजक- त्वादहनामसमतत्वाच अथ लये रे हानिमाह । दायांशा द्युसदां पृथतनुलवादिनाः खपट्छुट्टता आयोनास्तनुगे खल्ले च यदि सहमुईयाथापरे । निपन्योदयभावजेन तनुगामी चदलिष्ठस्य नत्साम्ये पुष्फलेन नेति तनुरिमन्नांगजेसी क्रिया ॥ २२ ॥ धुसदा यहाणां दायोशा अनन्तरानोसा यथाप्रामचक्राईहानि- गणितास्ते पृथा स्थायाः । तनोलग्नस्य रागोन्पहायांशादिना गुख्याः पष्टयधिकशतायेण भाज्याः प्राया लब्धेनांगादिना पृथकस्था होना: .

·१०६ प्राठमनोरमायां कार्याः । तनुगे लगगे खले क्रूरयहे सति । अत्र क्रूराः मूर्यभीमशनय एव । यत आह बादरायणः । मर्याङ्गारगनीनामेकस्मिल्लमे भवति हानिः । विधिनात्यनेन सौम्येषिते दलं पातयेल्लब्धात् ॥ लब्धाद्दलं लब्धस्याद पातरित्यर्थः । आयु: पिंगडादिति शेपः । यदा शुभः क्रूरश्च द्वावेतो लये भवतस्तदापि क्रूरामान्तत्वनिबन्धना हानि: स्यादेव । यदाह पराशरः । तिष्टतः शुभपापी चेत्यापादयविधि: स्मृत इति । एतदर्थलाभार्थमे चशब्दोपादानमति बोध्यम् । यदि लग्नस्यखलः सता शुभग्रहेण दृष्टस्तहि अर्द्धया प्राण्या उनाः कार्याः । अच शुभाश्चन्द्रघुधगुरुशुक्राः । अथापर इति । अयशब्दा मतान्तरसूचनार्थः । ग्रहाणं दायाणा उग्रोदयभावनेन निघ्न्या प्राध्या ऊनाः कार्याः । उदयो लयं तदुदयभागतनुभावात जायते तदुदय- भावनमात्फलमुयस्योदयभावज तेन लग्नघर्तिकरस्य लग्नोत्पन्नारो- हावरोहफलेनानिर्गुणनीयेत्यर्थः । सौम्यदृष्टे तु लमगे कारे उद्योइय- भावजेन निघन्या या प्राण्यानाः कार्या: । ननु यदि द्विचाः पापग्रहा लये स्युस्तदा कस्य भावफलेन गुणनीयेत्यत आह । तनुगोयो चेह- लिप्स्यति । पट्यंगमाचबलेनाप्यधिसबलगालिन इत्यर्थः तनी लगे गञ्छतस्तो तथा तो च तायुयो च तनुगोयो । अंच द्वित्वं वित्यो पलक्ष । वलसाम्ये विनिगमकाभावादयादिफलप्राग्नं गुणनं निषे. धति तत्साम्ये पुष्टफलेनेत्यनेन । तत्माम्ये पुष्टफलेनाधिकारोटा घरोहफलेन, घलफनसाम्येतु झादिफलगुणनमात्सिद्धम् । अपर मानगिरामकृपयादय इति घदन्तीत्यध्याहारः। एवमेरुदेशिमतमन- घट्टपति । नेतीति । इति उक्तं यत्परमा तन रमणीयमित्यर्थः । लागगे क्रूर लगेगे इयं हानिः कार्या न वेत्याकाक्षायामाह । तनुः पेस्मिन्निति । अस्मिन् लमगे करे तनुपे लग्नेशे मति असा हानि- रूपा क्रिया कार्यो । अन्यं विगेपमाघ । नांगजेमा क्रियेति । एटम ! असा जियेति फासाक्षिगाल कन्यायेनामयष संघध्याते ।

·१०० आयुायायायः। यहा। नेति तनुस्मिन्नित्यव, अस्मिन् लागे करे तनुपे मति असी हानिर्न कार्यत्यपरे बदन्तीति व्याख्येयम् । अचापपत्तिः । वृहज्जा- सके । सादादिताद्वितनधाशहतात्समस्तादागोष्टयुक्तशतसव्य उपैति नाशम् । करें विलगसहिते विधिना त्वनेन सौम्यतिते दलमत: प्रलयं प्रयातिर अर्द्धशब्दः खण्डयाचक्रस्तताईन खण्डेनादितादि- तस्तेन सह वर्तमानाः सादिताः साययवा इत्यर्थः । मादिता उदिताश्च ते नवाशाश्च तेहतात् । अत्र लगनवाशेतित्यकोदितन- वशित्युपादानं लग्रस्य राशीन्विहाय शेषभागानां कलाः शनद्वयन भाज्या लब्धं सावधचनवांशा इत्येतदर्थम् । उत्पलस्तु. लमं राश्या- दिकं लिप्यापिण्डीकृत्य शतद्वयन भागमपहृत्यायानं मचनस्य तावन्तो नवांश उदिताः । यश्चादितनयांशः स तोदितनवांशसमूहे योज्यः एवं कृते सादितोदितनवांशसमूह। भवतीति व्यावस्या । तन्न श्रद्धेयम् । यस्माबादरायणः । लग्नालितिकाभिहत्वायुर्भजेन्च- क्रलिपाभिः । कल्याणशर्मा। लग्नालितिका इत्येत्यादि । श्रीधरः । लिनीकृतेलग्नभागेदीयानहन्यादिति । गुणाकरोपि। लग्नस्ये खलखेचरे तनुलवा व्योमोफसामिति । दामोदरः । कराय हानिश्च तताच राशी- विहाय लग्नस्य लयादिकेनेति । आदिमा• पृथक्स्थं खेटायुस्तनु- लघहतमिति । विश्वनाथापि । तनुगखले खेटदाया: पृथक्तन्वंशा- दिना इत्यादि। अच सर्वांशपर्यायपदपर्यन्तधावनस्य लग्नराशी- बिहायांशा याह्या इत्यवेध तात्पर्यम् । अन्यथा लग्नलिग्निकाभिह- त्वत्याद्युक्तं स्यात् । अत एव तेनोक्तमन्ये त्वेवं व्याचवत इत्यादिने- तदपि समूलमित्यन्तन। यतु । कुम्मलग्नस्याद्यांशक उदये श्रादित्यत्र- न्द्र शुकाः परमोच्चे बुधजीवशनैश्चराः परमनीचे भौमश्च कुम्भेष्टाधि- शतिभाग इत्यस्मिन्नुदाहरणे लग्नस्य मुक्तनांगशून्यत्वेन पाययह- भामसंबन्धनिबन्धनहान्यभावपि यदृच्छया हानि महापुदीयेषु कृत्वा सार्द्धपञ्चदशवर्पतुन्यमाभ्य उध्य विंगतेरधस्तादायुरानीय च विंगतेर- - ·१०८ मोठमनोरमायां धस्तादायुन स्यादिति वराहोलमयुक्तमित्युक्तं तदयुक्तमिति बोध्यम् । चास्यादितनयांशा ग्राह्या इत्यस्मिन्यतेपि लग्नस्य दश राशय इति नवतिनवांशा भुक्तास्तस्मादेकनातिनवांशा भुक्ता इत्युक्तं तदप्यस- गतम् । लानगतनयमाशस्य भुक्तत्यात् । तस्मानायुर्विगतः स्यादध. स्तादिति युक्तमुक्तं वराहमिहिराचार्य: । यद्वा । विशतेरधस्तादायु- হাযান মনু নামানঘাথি মীললহুর্যিন- विंशत्यल्पायुदायादाहरणमसदेवेति व्रमः । किं च । वक्रितः पुनः शुचुक्षेत्रगतोपि नापहरति। एतत्वहूना मतमिति पूर्वमुक्तं पश्चादा- रकस्य शुशेवगतस्यापि न पततीत्यभिहितमत: पूर्वापरयन्यनि- रोधोपि दूपणम् । यदपि चोक्तम् । परमोच्चगतानां परमनीचगतानां च शत्रुक्षेत्रस्यत्वात्यासांगतानामर्द्ध च न पात्यते । यतो निमिपपर- माश बिलग्न इत्यत्र घृषस्यस्य चन्द्रस्य शत्रुदेवस्यत्वेन ग्रंशदाना कृतायां परमायुनं प्रामातीति । तदपि मन्दम् । यधनमतेन शुक्रस्य चन्द्र शत्रुत्वेपि सत्यादिमतेन स्वाभाविकतत्कालमिमिचप्रकाराभ्यां सममित्रत्वोपलम्भन अंशहानेरलामत्वेन तनिषेधस्यान्याय्यत्वात् । किं च तत्कालजयचुगेहे यशहानिधादिमते शुक्रस्य यवनप्रकारेण चन्द्र- स्वाभाविरुणपत्येन तत्कालमित्रत्येन च समत्वात्यंशहानिकथनम- युक्तम् । ननु सत्ययवनमतयोविधेि कि ज्यायः । उच्यते । बहु- संमतत्वात्सत्याचार्यमतमेव प्रमाणमिति । रायमादि भट्टोत्पलेनास- गतमुक्तमित्यास्तां तावत् । प्रकृतमनुसराम: । लग्नप्रान्ते महायुद्धाद- शांगतुन्या परमाहानिलग्नादौ तु हान्यभायस्ता नयांगानामपि परमत्याभाषायतो नघाशेभ्यः साधनमुचितं हान्याः । तप न- शानयनार्थमनुपातः । यदि कलानां द्विशत्या २०० गानयमां- शस्सटेटविराशिलग्नालाभिः किमिति । अन्योप्यनुपात: । यदि नवभिनयमांशरायुद्धादशांगतुल्योपचयम्तदेष्टनयाशेः झिमिति । अन. स्तरोदारिताशि द्वादशनयघात हरं १०८ कृत्याप्टयुक्तशतसंख्या ·१०८ आयुदायाध्यायः ।, भागो हीयत इति सम्यगुक्तमच भवनिर्वराहमिहिराचार्यः । सनमपि हरं १०८ द्विशत्या मंगुण्य निष्यन्न चाकलातुल्यहरेणा २१६०० युदीयं लग्नांशकलाहतं भजेदिति बादरायणकल्याणवर्मनीपत्या- दिमिरपि युक्तमुक्तम् । श्रीकिशवसांवत्सरैस्तु लग्नस्य कलास्थानशा गृहीतास्तथा चाकलास्थाने चक्रांशा गृहीता अतो यदुनं तत्स- म्यगेव । श्रीपत्यादिभिर्दीयांशजनिलयद्यायुप एप हासमिहितोत्र तु ततोरितिन्यायेन दायांशानामेव हासो विहित इति युक्तम. त्पश्यामः । अयं हासो दायांशेभ्यो विशोध्योत श्रायोना इति साधु । सदृष्टेर्द्धयेत्यागम एव प्रमाणम् । अथ परमतवासना- च्यते ॥ उग्रग्रहस्य लग्नभावफले संपूर्ण प्रतिहानितुल्या हानिभाव. फनामावे हान्यभाषः । अन्ता राशिकेन हानिसाधनं न्याय्यं सचेदं पेराशिकम् । रूपमितेन संपूर्णेन करलग्नभावफलेन हा हानिर्लभ्यते तहटेन किमित्युयोदयभायजेन निघन्यायेत्यपपन्नम् । प्रत एवोक्तं रत्नावल्याम् । संस्कार पचमुदितो ग्रहर्जीवितांगसंशा. धने परममावफलानुसारम् । उकाल्पके सति च भावफलेनुपाता- इहो बुर्विधिरमायिह युक्तियुक्तः । ५. नेदं युक्तं मन्यामहे । गर्गपराशाबादरायणाद्यनुतत्याद्वराहाद्याचानुक्तत्वाच । किं च यद्येवं युक्तिबलात्स्वीक्रियेत तदा लग्नगर प्रति शुभस्य संपूर्ण दृष्ट भावफलगुणितलब्धेर्दलं शोध्य द्वयोः न्यूनदृष्टो नदृष्टिगुणितं भावक लपलब्धेर्दल शाध्यं शुभयादृष्टो बलबट्यदिग्गणतं तद्दल शेध्यं बलमाम्यधिदृष्टिगुणं तद्दलं हेयमित्यातिप्रसङ्ग भयानाप- दोत । तस्माद्यत्किचिदिति । अय योयो भायः स्यामिदृष्टो युत्तो या सभ्यता म्यातम्यत्तस्याम्लित वृत्तिरिति स्वामियोगस्य शुमायाभिधायसन्यात्स न हानिगरो भयनीति लागे करे लगेगेप्यमा हानिः कार्यति यत् ध्याएयानं तन विचारपदशीमा राटुमहतीति । प्रधाः । योयो भान हति घाचे मित्रविययके - ·११० मोठमनोरमायां सत्यपि यदि हानिर्न स्वीक्रियते तदा सिंहराशिपतायपि रवा सिंहस्थ वराहाद्युक्तं निशन्धत्वं दत्तजलाञ्जलि स्यात् । तत्र यया सिंहसंस्थे निशान्ध इतियायेन निगन्यत्त्वं दुष्परिहरं तदिहापि लमगे करे लगपत्तायपि वाक्यादियं हानिर्दुष्परिहरैय किं चैवं युक्तिसंचार क्रूर सौम्ये च ग्रहे लग्नस्थ साम्यानेपा हानिन स्यात् । अपि च लग्नस्थे करे शुभदृष्टे पापदृष्टे च शुभाशुभत्वसाम्यात्संपूर्णेच हानिः स्यान्न तद हानिरित्यादिको भूयानतिप्रसङ्गः प्रसज्यतेति ॥ वस्तुतस्तु लग्ने करे योपा लग्नायुप्येव हानिरुक्ता स्यातदा तस्मिंलग्नेशे योयो भाष इति वाक्यबलाद्धान्यभावापि स्यात् । वृहज्जातके सादितोदितन- वांशहतेत्यादिवाक्यस्य यहायुहानिप्रकरणे पठितत्वात्सारावल्यां विह- गायुपेति व्यक्तमुक्तत्वाच्छ्रीधरेणापि लब्धं धादिकं योध्यं यहाणां तन्निजायुषीत्युक्तत्याच्च, ग्रहायुप्येवायं हासो न लग्नयुषीति लग्नगे करे लग्नपतावपि ग्रहायुहानिकरण न किं चिदाधमिति स्वामियोगम्य शुभत्वादिभिः परैरप्यवश्यमाम्येयम् । परायरहारायामपि हानि: कार्येत्येयोक्तमतो यदुक्तमाचार्येण तनुपस्मिन्नसा : क्रियेति तदार्पणा- स्त्रसंमतं युक्तियुक्तां च । अत एप मुन्दरमिशेरप्येयमेवोक्तम् । रे तदीपि मतेय हानिरिति । यत्याचार्यटिप्यण्यामन्यादृशव्याश्यानं | ताल्लेचकदापात्पतितमित्यादिगतिश्चिन्त्या । फरोदये योपचयः स नापांगायपीत्युक्तत्यान्नांगजेमी क्रियेति मर्यमयदानम् । यतु श्रीपनि पद्धतिटीकायामंगायुदायस्तु लग्नयनाधिकल्यादेवोत्पद्यते तप कर योगाद्वानियुक्तयेति बामनां घदता सूर्येणागायुष्येपा धानिरिति स्योकृतं तदनेन पराम्तम् । यदपि च घामनानभिज्ञतया चमकलाभिराय- दायो लभ्यते सदा लग्न कन्नाभिः किमित्यभिधायि तदप्यमदेति योध्यम् । गर्य दायांगानभिधायाधुना पिण्डनिमर्गजीयगर्मागुदायानयनमा ।

·१११ आयुायाध्यायः । गोजास्तत्वतिथिप्रभाकरतिथिवी नखाः पैराडजे नैसर्गे नाभूद्दिगोतिनखाः पञ्चाशदीगुणाः । दायांशाः स्वगुणैर्हता हि भगणागाच्या समाद्यायुषी खाप्ताश्च समादिजैवभिभहस्खांशैर्घटीपन्वितम् ॥२३॥ अर्कादिति ल्यलाये पञ्चमी । अर्कमारभ्येत्यर्थः । प्रश्न समादि पूर्वोत्तरीत्या याह्यम् । शेपं स्पष्टम् । स्वर्गाला इति । सवयों यहाणा दायांशा सकश्शित्या भत्ता लब्धं वादिनीव- रामाचार्य मते आय:स्यात् ॥ तयट्यादि दायांशभ्योगमक्तेभ्यो लञ्य- घटीमुखेन युक्त कार्यमित्यर्थः । पिण्डायुर्वपादिसाधनोपपत्तिः प्रागुक्ता । नेमर्गिकेपि दायांशयपोद्यानयनयुक्ति: मेघ । एवमेव प्रक- ध्ये जीवशक्ति वन्द्रजे इति सारावल्यामुक्तेश्चमा हान्यादिकमपि कार्यमित्युपपन्नम् । अथ नेये युक्तिः । जीवशी । सपदको द्वियमा वसा वेदानयो ग्रहेन्द्राणाम् । योण्यवस्थानां नीचस्यानामताई ध। मध्येत्यनुपानात्स्यादानयनं शेपमच यत्किंचित् । पिण्डायुष एक कार्य सत्भ गणिततन्त्र रिति । अतस्त एक हानिसंस्कृता दायाणा अापि याह्या इत्युपपन्नम् । उनुस्ये ादरे दायांण भगयांगमिता. स्सपाय:परमं परमायुरगांगतुल्यं परमायुम्तु सपञ्चदिनं विगत्यधि- कवर्षशतम् । १२० । 0 0 1 0 अत्र पञ्चदिनानि त्यका शेप- मायुः १२० परमायुष्येन ताबद्धृतम् । अतोनुपात: । यदि भगणांग- मितेर्दीयांश: २६० परमायु:सप्तमांग १२° सुल्यमायुम्रादेष्ट. झिमिति । अा हाघातो घर: २५२० गुणः १६० यता गुणेनापवयं प्रमा समविगतिहरे २१ अतो दायांशाः स्यामा वर्षादि क्षेत्रमायुरित्युप- पन्नम् । श्रय पञ्चदिनेभ्य प्रायु:माधनायमन्यानुपात: । यदि भग- पाण: ३६० पशुमनमांगा। श्रायुम्सदेष्टेः किं लब्धं दिनादि भवति । মধ ঘাহিজলায়লায়াড়ি ঘঢ়িবঃ ০। অষয় যা ·११२ ८६५ २ c६५१ yog मोठमनोरमायां गुणः ३०० हरघातो हरः २५२० गुणहरी गुणेनापवयं हरे किं चिद- धिका अष्टो लभ्यन्ते तव स्वल्पान्तरत्वादष्टवापानास्तेनेभहृदित्यादा- प्युपपन्नम्, अञ्च गुणहरो पट्यापवर्त्य लवतः शरना द्विवेदभागातय. टोभिरायमिति मिनरपि मुक्तम् । अथ प्रसङ्गात् प्रोपतिकृतप्रकार- घासनाच्यते । तच परमायुर्वेषाणि १२० राषु पञ्चदिनान्येकवर्षद्विमन- त्य गात्मिकानि ३ समच्छेदविधिना संयोज्य जातं परमायु: अस्य सप्रमोशायम् । अथ भगणामितीयांशैरेतावदायु स्तटेटः मिमिति । अव दिनादिफलानयनाय पुनर्भगणांथा गुणकस्तु ल्यगुणहारयोरपगमे ग्रहः स्वोच्चहीनः स चेत्पमहीना भवनाट्रिया- ध्याय भागीकृत: सन् ॥ कुवेदनागैर्हता वेदपाक्षर्विभक्तो। दिनाचं भवत्येवमायुरिलिप्रकारो निष्पद्यते । एकदेशिनम्तच्चस्ये ग्रहे शून्यमि. तमुखयहान्तर स्यातदान मय परमायुरगांगमितमायुर्भवति यदोच्च- हान्तरं शून्याधिकं स्यातदानुपात: । यदि शन्यमितेरन्तरराशेः पर- मायुपोश लभ्यते सदेष्टमहोच्चान्तरभागे: रिमिति पेराशिकन वासना व्यायर्णयन्ति । श्रीमच्छिरगुरुघरणान् प्रणम्य राश: पहात्वेन फला- नन्त्यादेतठयुक्तमेवेति यद्वयं पदामस्तद्विद्वासे विदांकुर्यन्तु । न च शून्यसाहरघाते सप्नघ भवन्तीति न पहरत्वमिति घाच्यम् । पगुणः समितियाटोगणितोक्तः । तम्मादपठितपाटीगणितेन सूर्येण यदुक्त तत्पाटीगणिकानभिवतया यष्टिमाधनं भाक्ररोक्त विपुट्टियसे व्यभिः घरतीतिमुन्दामिद्धान्ते ज्ञानराजातियत्प्रत्यास्याम् । यदप्यायुप्मना गन्यमितेरन्तरार्यपादिपरमायुरगाणे लभ्यते तटेष्टेः किमिति पर रिकेन पलं दिनाद्यं भवतीत्युक्त तदपि फलमन्यतातिमध्ये सदिति पाटोगणितासानादेवेति बोध्यम् । यन्गुतम्तु दिनादिकमेय फनमा याति परं तप हेतुरपर रति वातमित्युपरम्यते । अधेतेषु पिदेषु पिण्डाद्यायुप्प लग्नायुरानयनमा ।

·११३ आयुर्दीयाध्यायः । स्थाखिप्ताः खनखोइता विभतनोवादिपैण्डा. चिके लग्नायुः ॥ विभतना विराशिलग्नस्य । शेषमुत्तानम् । अवोपपत्तिः । बृहज्जातके । होरा त्वं गतिममाय: प्रयच्छतीति पिण्डाय:प्रकरणे- | भिहितावालानमुक्तनांगतुल्यमायुः सिद्धम् । ततानुपात: । अभिः कलामि: २०० चेदेको नवांशस्तष्टविशिलमिलियाभिः कत्तीति न. पांगा भवेयः । गोन नवांशनेक वर्ष तमियांश: कियन्तीति नशिसमाम्यवायुपायीत्यु उपन्नम् । पिपायुदेव निमर्गशीवरामक्ति कर्तव्य इत्युक्तम्तचाप्येनदेयायुरिति युक्तम् । नन्वंशायुपि पिण्डायुपि धोगतिमं लग्नायुरिति सर्वेक्षीतद्विरुक्तमस्ति। प्राचार्योक्तप्रकारेग त्वंगायुपि लग्नायु:परमं द्वादशवर्षतुल्यं पिण्डायपि परमं नव- तुल्यमागच्चति तय को हेतु रनि धेन् । गु लाई । पियापि हो। त्वं गालिममामुददातीत्युक्तं तत्र नवेव नयांगा इति परमं लग्नायुनय वाणि । अंगाघीये तु किं त्या भांशप्रतिमं ददाती- स्यनिहितं तर भोपासनत्येदं तात्पर्य लानं यस्य राशेनवमांश पर्तते स राशि#पादेयाय मन्यो भनि लायन्स ण्यादा इति । कांगायपि पर लानायु दशावति मिट्टम् । अंगायपि धीर्या- चिना गशिमं घायुः प्रयच्छन्तीमि मरुक्तं पिंडाद्यायुदीयेषु तु फेनाविमामाणिकन' तथा नोक्त केन चिकटेशिनोक्तं तन्मादेर बसंतत्यादंगन्यमेवायुरिति पूर्वमसं साधु । श्रतएगाद निधिलेलदंशकसमें कैथिङ्गतुल्यं स्मृतम् । मम ! या चौधनिः । आयुषप्वयेोध्यप्रनायलाने विहाय रागोननिनि च । भक्ते द्विगत्या फनमटपर्य पम्पादि. লাবি চন্দ্র যাচ্ছ। চল বিণতায় খায়। অল্প ·૧૧૪ प्रोठमनारमायां चावले नतालग्न तस्मिन् अबले बलाटो वा लग्न इत्ययः । लग्नस्य राशीन विहाय शेफ्भागानां कन्नाद्विशत्या हता लन्थमब्दादि यत्तल्लग्नायुपि लग्नानिमितं योज्यं संग्राह्यमित्यर्थः । चर्मणि दीपिन हन्तीतिवल्लग्नायुपीति निमितसामी । आयुषण्वथाप्येषु बलाढालग्न इति पाठेऽपिशब्दो भिन्नमस्तेन बलाढ्यलग्नेपि । अवले बलब• त्यपि वा लग्ने इत्यर्थः । वलायलग्नपीति कथनमंशापूर्वलाने बलवत्यपि किं विलग्नायुपि न क्षेप्यमित्येतदर्थमिति मिश्रः सम्य- गुक्तम् । मूर्यज्योतिपिकैस्तु आयुस्तयेतेष्वरले विलाने इति पाठः कल्पितः । न चासौ युक्तः । बलवति लाने सत्यायुरनिर्देशे न्यून- तादायप्रसङ्गात् ॥ के दिवायुस्तयेतेपु बलाढ्यलग्ने इति पठित्या तथैवायुः साध्य राशितुल्यवर्षे योयमित्यर्थः । बलवति लाने सतीति व्याचक्षते तदपि न चतुरसम् । सबले लग्ने राशितुल्यवर्षयोगेनार्थ- शास्त्रविरोधादवले त्यायुपानुक्तत्वान्यूनतादोपतादवस्थ्याच्च । अथ परमतमाह। यम्प्रेगोधिवलालदेव हि परैः । गाशेशी वली तदांगतुल्यं लग्नायुर्यदिराश्यधिपो बल. वास्तदा राशितुल्यमिति परैः कल्याणधर्मगुणाकरादिभिस्तं राशिन- चाशनाययोर्बलिनाः सता राशितुल्याब्दयुक्त लगाशायु:कार्यमित्यर्थत एब मिदम् । अन्यदण्याह। लेनाट्यमन्थैर्यदशायुवतु ॥ अंशः सममायुरंणायुधा तुल्यमंगायुर्वत तेन तुल्यमित्यादिना घतिप्रत्ययः । यल्लग्नायुः स्यालिगाः खनग्वाट्टना इत्यादिप्रकारानीत ततेन राशिनाथे बलोपेते राशितुल्यायुपा युक्त कार्यमंशेशवलिन्यंशम- मेन युक्त कार्य द्विगुणं कार्यमिति यायत ।

·११५ आयुीयाध्यायः । एवमन्यरुक्त सिद्धान्तमाह अथ चांगतुल्यमखिलोक्तं ग्राह्यमेवादिमम् ॥ २४ ॥ अत्रत्रकारो भिन्नमस्तेनाखिलोक्तमंशतुल्यमादिममेव ग्राम. मित्यर्थः। प्रथैषां चतुर्णीमायुपां व्यवस्थामाह . अंशायुश्च तनाविनेधिकरले पैण्ड निसर्ग विधी- स्याञ्चेत्तुल्यबल योर्युनिदल तज्जायुषाश्चेत्त्रयः । च्यायूंपि त्रिवलैर्निदत्य च युनिवौवयहदा विजायु- युत्या विनवाथ जैवमुदितं चेद्धीनवी स्त्रयः ॥ २५ ॥ पाधिकवल इत्यवल्लिङ्गविपरिणामेनाधिकवलायाप्तिति तनु- विरोपणं बोद्धव्यम् । स्त्रियांमूर्तिस्तनुम्तरित्यभिधानव तनुशब्दस्य स्त्रीलिङ्गत्वात् । पडूपाधिक पड्बलेक्यं यस्य साधिकवलस्तप लग्ने धिझवलगायुः सायं सूधिकवले पिण्डायुश्चन्द्रे नेसर्गिकं सायम् । | चल्लग्नार्कचन्द्रास्त्रयोपि हीनदीस्विरूपाल्पबलास्तदा जीवशायु- ीयः साध्य: । यम्य विरूपाधिकं पडूपाल्पं बलं स मध्यबलस्तव लग्ने मध्यवलेंगाय: सूर्ये घेगडं चन्द्रे निसर्गनं माध्यम् । अथ मित्रा- यु:संभवज्ञानपूर्वक तत्साधनमाह । स्यादिति । अस्यायं तात्य- यायः । यदि लानार्कचन्द्रास्त्रयापि पडूपाधिकवला पथ या पयोपि मध्यबलास्तदा च लग्नत्रलेन दिनादिकमंशायः संगुण्य सूर्यबलेन पिण्डायु: संगुण्य चन्द्रबलेन निसर्गायुः संगुण्यपां योग लग्नाच- न्द्रमलानां योगेन भनेल्लब्धं घर्गदि स्फुट मित्रायुर्भवतीत्ययं मुन्थ्यः । प्रय बांगपेगडनिमगायुयोगम्य तृतीयांग मिनायुस्यात् । अय यदि ही पड़पाधिकरना यहा पयाणामपि पड़पाधिकबलाभावे हो मध्ययन सदा सतापुरातहलेन संगुण्यानयोयोग सयोदयालयो- ) ·११६ मोठमनोरमायां गेन भनेल्लब्धं स्पष्टं मिश्रायुः । मुस्यः पक्षोयम् । यद्वा तत्तदाय. पोर्योगस्याइँ मिन्नायु: म्यात् । अोपाति: । मागयच्याम् ! अंगा- द्वयं यिलानात्याचं भानानिसगंज चन्द्रात् ॥ एतेषां यो बलवानेक- तमं तस्य दिन्तयेदायुः ॥ लग्नदिवाकर चन्द्रास्त्रयोपि बलरिक्तता यदा यान्ति । परमायुपः स्वरांशं ददति खगा जीवरामक्तिम् । अतो यदुक्तं तद्युतम् । अथ यदि वो रूपाधिकवली मध्ययलो वा तदा ततलवशादायुयनारे सत्यां विनिगमकामावादेकतरायरवनम्यो न कर्तुमुचित इत्यायुययोगार्द्ध गाह्ममिति पर्यवसितम् । पर तत. द्वलयशात्प्राप्तिरिति द्वयोवलयारेकाकारताय तायपोर्टमयुक्तं विल- क्षणयोईयोवलयारेकाकारतायोगा? वियान्ता । तपानुपात: । यदि बल- द्वघयोगा?नेतदायुपोर्ट्स लभ्यते तदायुःप्रापोतद्वलेन क्रिमित्या हरम्य छेदांशयाः परिवृता द्वयं गुणो द्वयं घरोस्त्येवेत तुल्यत्वाट्यस्य कृते एतदायुष एतबलं गुणा बलद्वययोगा भाजकः । सबमेव द्वितीया- युदाये तबल गुणा बनदययोगी भाजसः । एवं माजोरक्ये तत्तदा- युस्तत्तद्वलेन संगुण्य योग बलेश्येन भजेल्लब्धं मिश्रायुर्भवतीत्युपपन्नम् । एवं विष्यपि पडूपाधिक्यलेषु मध्ययरलेषु योपपतिधंद्या । पयस्तुल्यत्र- लाइत्यत्र विपट्यंगपर्यन्तं बलममत्व विवक्षितमिति केनचिटुक्तं तदस- ङ्गतम् । यतस्तादृशतुन्यबलत्वे प्रशारद्वयसाधिसमिश्नायुपस्तुल्यत्वोप- लम्भेन लायचाचिजायुयुत्यास्त्रिलयहत्येयोक्तं स्यात् । तस्माद्वीनत्वं मध्यत्वमुतमत्वमादाय तुल्याधिसतेत्येय समीचीममिति मन्तव्यम् । किं च पराशरेण विजायुयोगस्य तृतीयांशं विहायेव मिश्रायुरुक्तम् । आयुश्च परमं हत्वा स्येनस्वेन वलेन च । भिजेवालयोगेन यहाणां दाय यय स इति । तस्माद्विपष्टांशपर्यन्तबलसाम्यं ग्राहमिति पक्षो न युक्तः । यत द्यायुयागार्द्ध यायुस्तृतीया या कार्यस्लीधराचा. यसंमतं मिन्नायुरिति श्रीपतिनोक्तं तदशुद्धम् । यत आह श्रीधरा- चार्य: । अंशायुलग्नार्यण पेण्डभानोनिसर्गनम् । हन्याच्चान्द्रेण ·૨૨. आयुष्यायाः सीणि संयोज्यकर भाजयेत् । लग्नार्कचन्द्रवीर्याणां संयोगन स्फुटं फलम् । घादिकं भवेदायुः श्रीधराचार्य संमतमिति । अथ होनबलवत्वादिलक्षणं तयांशायरेव बहुसंमतत्वाग्राह तथेदमायुः केषां घटत इति वदति ॥ ध्यल्पे होनवला'वली पधि के दीया प्रचोदया भिन्न स्वस्लमते स्मनायुरिनि यत्यार्थवस्थापितम् । अंशाबहुसंमतं भवति यत्सत्यं च सत्योदित स्या हर्मोष्ट सुशीलपथ्यसुभुजां न स्यादिदं पापिनाम् ॥२६॥ धि पडल्पे बले यही लग्नं मध्यबलमित्ययात् सिद्धम् । शेषमतिरोहिताय व्याश्यातं च स्वकृत कायामाचार्य: । अवोपपतिः । पडेय बलानि सन्तीनि प्रत्येकं यदि सपूर्णात्मक रूपं बलं गृह्यते तदा पडूपाणि भवन्तीति एपबलवान्प्रत्येक संपूर्णव- लोपपन्नो बली युक्त एव । पपादधः सनिहितं मध्यपलं पङ्कपा- णामध: सांनिध्यं त्वात्मकाविरूपपर्यन्तम् ॥ मध्यबलाध: सनिहित विरूपाल्प हीनं बलमिति युक्तमेव । স্ময় যিনিনিয়মাই 'हानियालमितेरिभेप्यनुमतांशात्यल्पवुद्धा न त- द्यस्माष्टिक अाश्रयस्ति निखिन्नै: पिण्डादिपूत्या ततः । आयुः सौरमिदं यतोन्दगणना सौरात्ततः सूरिभिः प्रोक्तं सव्यमसद्यदल्पकथितं नाक्षत्रकं सावनम् ॥ २० ॥ केन घिदाचार्य प्रस्तमितेरिभे या हानिरर्द्धयंगतुल्या सांगत्ये आयुर्दीये अल्पासो बुद्धिश्च तया हेतमतया अनुमता स्वीकृता न तदिति सन्मत न समीचीनमित्यर्थः । अल्पयोति करणेतृतीया । शेषमाकरे स्पष्टम् ।

·૧૧૦ " पाठमनोरमाया एवं मनुप्यायुर्विधियावस्याप्याधुना तत्परमायुरन्यप्रायाना परमायु:पुरःसरमायुर्दायानयनं चाह । पश्चाई नखभूसमा १२०1०।५ करिणां व्याघ्राद्यजादे पा: १६ गोकाल्योच जिना २४ स्तथोष्ट्रखरयोस्तत्वानि २५ सूर्याः १२ शुनाम् । अश्वायुः परमं रदा ३२ वदिहानीयायुरेषां परायुनिघ्नं परायुषा च विहृतं तेषां स्फुटायुभवेत् ॥ २८ ॥ गतदप्यारे स्फुटम् । उपपतिस्तु यदि मनुप्यपरायुपा १२० । ५ प्रमाणीभूतेनेदमानीतं मनुष्यबदायुर श्वादीनामवाप्यते तदा स्वस्वपरायुपा क्रिमित्यनुपातेन सुगमा ॥ मवासना या समकारि वृत्तिर्दियाकरणामलकेशवोक्तः । सलग्नखेटायुप एप तत्र दायाधिकारः परिपूर्तिमागात् ॥ ५ ॥ इति दिवाकरप्रणीतायां केशवपद्धतिटीकायां प्राढमनोरमा. मिधायामायुदीयाध्यायः पञ्चमः ॥ अथ दशाध्याय प्रारभ्यते । तवादो दशास्वरूप तच्छुभाशुभफलं चाह ॥ यस्यायुर्यदसौ दशास्यं च शुभेष्टोचस्वभांगे तथा- रोही नीचपरिच्युतस्य यदि सा कष्टारिनीचांशभे। त्यक्ताचे त्वरोहिणी भवति सा मध्योच्चमित्रस्वभा- शे सदृष्टयुतस्फुरत्करवलिष्ठेप्टाधिक स्थाच्छुभा ॥ २८ ॥ यस्य ग्रहस्य यदायुरसा अस्य दशा स्यात् । अगदस्य- ब्दस्य विधीयमानलिङ्गता शैत्यं हि यत्सा प्रकृतिजनस्येत्यादी मनिटा। देवे पुगसहने द्वे ब्राह्मः फल्पो तो नृणामित्यस्य व्या- त्यावसरे लिखित च क्षीरस्वामिना । सर्वनाम्नां विधीयमानानूद्य- मानलिङ्गयणे कामचार रति । इष्टोच्चस्वभांशे वर्तमानम्य ग्रहम्य ·दशाध्यायः॥ ११८ दशा शुमा स्यात् । भं चांराश्च भांगम् । इष्टं च उन्च खच तेषां मार्श तम्मिन् मित्रस्योच्वस्य वा स्वस्य वा गश नवांशे बा तितो ग्रहस्य दशा शुभा स्यादित्यर्थः । नीचपरिच्यतस्य दशारोमा स्यात् ॥ यदि नीचपरिच्युतो ग्रहः अरेः शोचिस्य वा अंशके नवमा स्यातदारोहिणी दशा गुभापि कप्टा स्यात् । मित्रफलदा भवतीत्यर्थः । त्यक्तमुच्चं येन स तथा तादृशे ग्रह दशाऽवरोहिणी स्यात् । इयमशुभफलप्रदा। उच्चमित्रस्वराशीनां नवांशे यदि त्यक्तोचो ग्रहः स्यातदायरोहिणी दशापि मध्या स्यात् । सदृष्टयुतस्फुरत्कर- यलिएष्टाधिके यहे सति दशा शुभा स्यात् । सद्भिः शुभग्रहदृष्टयुक्तः पृदृष्टयुतः । म्फुरन्तः करा यम्य स तथा । बलिाः पडूपाधिकब. लबान । इनाधिक हाधिकः अब कर्मधारयः समास: । तदेत- दुक्तं वृहज्जातके । भ्रष्टस्य तुङ्गादवरोधसना मध्या भवेत्सा सुहृदु- चभाशे । पारोहिणी निम्नपरिच्युतस्य नीचारिभागेष्वधमाभवेत्सा । लाग्नदगायाः फलं तवोक्तम् । उभयेधममध्यपूनिता ट्रेकाणैश्चर- भेषु चरितमात् । अशुभेसमा स्थिर फ्रमाद्धारायाः परिकल्पिता दशेति॥ इदानी दशामममा. स्थादाद्या हि दशाधिकाजस इहाङ्गाकोजकानां तस- स्तत्वोन्द्रादियुजामथ हिश्या वीर्यक्रमणैव चि। चेदोजःसमतायुधिकतयायुस्तुल्यसा चेहगा मौव्यात्स्यादुदिनक्रमाक्रमविधौ वीर्यं हि तत्रोच्यते ॥३०॥ अङ्गाकीजमानां लानमूर्यचन्द्राणां मध्येऽपेक्षया य: कि चिद- प्यधिकपड्यलेग्यम्तम्याद्या दशा स्यात् । बलमाम्य यस्यापुर्याएयधि. यानि तस्य प्रथमा दशा । आयु: साम्ये तु पूर्व पटितस्य प्रथमा दशा। नाचन्द्राणा लागायोलान चन्द्रयात्री बलायुणे साम्ये लग्नम्य ·१२० मोठमनोरमायां प्रथम पठितत्यादाद्या दशा । सूर्येन्द्वोर्बलायुपोस्तुल्यत्वे मूर्यस्य प्रथमा दशेत्यपि ध्येयम् । के घिदपाईन्दूदयानामिति पठन्ति । तदयुक्तम् । लानार्कचन्द्राणामिति क्रमस्य सः पटितत्वात् । तथा च गर्गः । चली लग्नार्कचन्द्राणमिति । वृहज्जातके । उदयरविशशाङ्केति । लघुजातो लग्नार्कशशाङ्कानामिति । श्रीनाभेयपद्धती लग्नार्कशीतर- श्मीनामिति । सारावल्याम् । लग्नार्कशीतरश्मीनामिति । होरामक- रन्दे । विलाना|न्दनामिति । श्रीपतिपटुतावपि । लमादित्योडपा- नामिति । एवं सर्वेषां प्रामाणिकरीत्यापाठनमातस्य च चलायुः साम्ये दशानमनिर्णयप्रयोजकत्वाच्चालाकी कानामिति पाठः साधीयान् । अन एयाजकः स्याथै क प्रत्ययः । ततानन्तरं लग्नार्कचन्द्रान्यत- मस्य यस्य पूर्वी दशा तस्मात्केन्द्रपणफरापोक्रिमस्थानां ग्रहाणां दशाः स्यु: केन्द्रस्थम्य पूर्व दशानन्तरं पणफरस्थस्यानन्तरमापोझिमस्यस्ये. त्यर्थः । अथ यदि केन्द्रादिगता द्वियादयो भवेयुस्तदा यक्ष्यमाया. चीयाधिस्यशालिनी ग्रहस्याद्या दश तदनन्तरं ततोल्पनघस्य तटु- परि तस्मादप्यल्पबलस्य दशा स्यादित्यर्थः । यदि रवीन्द्वन्यतर- स्थाद्या दशा तदा तत्केन्द्रादिस्थलग्नस्यापि दशा स्यादिति बोध्यम् । बलसमत्वेधिकवर्षदातुः पूर्वा दशानन्तरमल्पवर्षदातुर्दशा स्यात् । घर्षसाम्ये तु मेढ्यात्सर्य सांनिध्यवशेनास्तमनादुदितमाशा स्यात् । माढ्यादिति ल्यल्लोपे पञ्चमी । माढ्यं संप्राप्यत्ययः । यस्येनासन्नभा- वेनास्तं प्राप्नस्य पूर्वमुद्गमस्तस्य पूर्वादशानन्तरोदितस्यानन्तरं दशा । प्रचोदयसाम्य उदितकमालयासोमायनिजयुधेत्याद्युक्तम्माशा स्या- दिति ध्येयम् । वृहज्जातके वर्षसाम्ये प्रथमोदितस्य प्रथमं दशेत्युक्तं तत्र प्रथमादितस्येति सामान्यत: कथनमर्यद्वयलाभार्थम् ॥ सूर्यवशात्प्रथम- मुदितः प्रथमोदित इत्येकार्थः । प्रथममुदित उक्त इति द्वितीयः । अनयोर्मध्ये बहुसंमतत्वात्प्रथमपक्षो मुख्य इतरोगोण इत्याहुः । तप सूर्यप्रसादुदयसाम्ये प्रथमपक्षण निर्णयासंभवे गोणपण निर्णयोऽयुक्त ।

·देशाध्यायः॥ १२१ पथ ! मया च यवनेश्वरः । अयोधिको य: प्रथमोदितो वा ग्रहः स पूर्व पठितो दशेश: । अस्यायः । वलममानतायां सत्यां यो चय सायुषाधिकः स पूर्व दशेशः । यदि चायुःसाम्यमपि तदा सूर्यध- शात्प्रथमागतो य: स पूर्व दशेश: । यादयसाम्यमपि तदा य: पूर्व पठितः स दशेश इति । अत्रेदमवधेयम् ॥ चन्द्रस्याद्यायां दशायां केन्द्रादिगाना लग्नाभीमगुरूणां बलायुपोः साम्ये लग्ना- कंया: सूर्यवशात्प्रथमे द्मनलक्षणप्रथमावस्यासंभवादपरपक्षायणेन | लानस्य प्रथमोक्तत्वाशद्या दशा ततोऽर्कस्य द्वितीया । भामगुर्वार्य: पूर्णचनात्मागुद्वितस्तस्य तृतीयापरस्य चतुर्थीदशा ! उदयसाम्ये तु गोगापण निर्णये प्रामे प्रथमं पठितल्याडोमस्य तृतीया चतुर्थी गुरो- रिति । अत एव मित्रोक्तपटुता तस्यापि साम्ये प्रथमोदितस्य लग्ना- कंचन्द्रारबुधादिकस्येति । यतु मिप्रकृतश्वीपतिपद्धतिटीकायां लग्नस्य तृतीया चतुर्थो मर्यस्ये न्याद्रि दृश्यते तल्लेखदोशत्पतितामिति ध्येयम् । इदं पुनरिहावधेयम् । यदि कोन्द्रे को.प न सहस्तदा पणफरस्यस्य पूर्वा दशानन्तरमापोझिमस्वस्येत्यादि । तदाह वराधः । तुहिनफलविपाकः केन्द्रमस्याद्यभावे भवति हि फलपतिः पूर्वमा- पोझिमेपि । इदानों लग्नदशामादम्ये सति तत्कन्द्रादिग्रहदशामाव- गमाये वलं माधयति- चेलग्नाद्यदशा स्वभावजफन्ननोजांसि पाककमे ॥ ओनासि स्वस्वपड्यलेलानि। पारुमम इति निर्मित सप्तमी । पाको दगा तत्क्रनिमित्तं बलानि म्युरित्ययः । शेयं स्पष्टम् । अवो. पपत्तिः । लाग्निदग प्रायम्ये लग्नाहायाः सन्तीति लग्नात्कन्टपण- फरादयो भाग: मिद्धा जानास्सया सत्येको भायांगनुल्ये मुश्ये केन्द्रोन्गो गाण केन्द्रे स्थित शनि संपूर्णन्यूनभावफनामिक्रया मुख्य- गोण केन्द्रादिम्यित्या वयनाट्टलेन च दशाशमयिधारे प्रश्न समभावफ- ·पीठमनोरमायां लेषु सर्वेषु ग्रहेषु ययास्थितवलेन निर्णयो यस्याधिकं बलं पूर्व तस्य दशा ततस्तढूनबलस्यति । तब सपतुल्ये समभावफले कल्पितेानु. पातः ॥ यद्यखिलषगानां रूपतुल्ये समभावफले ग्रहस्थे तबलतुल्यं धनं तदमुप्मिन्भावफले किमिति स्वभावजफलनाजांसीत्युपपन्नम् अथार्कस्य चन्द्रस्य वाद्यदायां केन्द्रादिगदशाकमज्ञानार्थ घीर्य माह। अन्दात्प्रथमाखगोदयवलांभिमन्यवर्गमिः ॥ स्वर्गशवन्त हता बन्नमिवैक्यम् । स्पष्टमेतदाकरे । . श्रयैकदेशिमतमाह ॥ मूलिनेक्यं परे। परे प्राचाया गयं वदन्ति मूलं मंजातं येषां ते मलिश. दम्य संजातं तारकादिभ्य इतजितीतच । तादृगाना मायर्गस्थाना- महानामेश्यं वलं म्यादिति । प्रय प्रमझेन रिटकरपिटादरमलाद । अथैवं रिटदभक्तजेऽधिकवला भला नदा रिटहत् ॥ २१ ॥ पगोदययलाधिरित्यनेनेच प्रकारेगा टिदभक्तजे बने माध्ये प्रत्ययः । अत्र प्रगृहात्यामायः प्रामादिमः । श्रता रिष्टमतले पर- घने पति पाट्यम् । यय रिदमलने पन्ने माधिो मानासि ममम्य. नात्येन ययाथुतमेव व्याश्येयमिति या यदि रिभा टकराया। घरपोर्यादा भि: स्यात् । प्रमुग्यः परः । यदा मयार्थलमा सटाने मुल्यमा निर्णयाना पसान्तण नियमार भक्त रिएएनो मिाधिनगुभामत्वं च नाना धम्माययता विचार्य गनिमान गिग भद्रं पोन् ।

·याध्यायः॥ दीर्घत्वम् । भतरादिष्ट्रभक्तः । अब हन्गापे पूर्वस्य दीर्घ इतिचेण अब वर्ग इत्यध्याहर्तव्यम् । नीचाञ्चभास्तायस्यत्य- बाद्यशब्डेन मूलपिकोणस्वाधिमिमिवामिवामित्रगृहायपराजयो. | त्यातानां संग्रहः । मतिमानिति हेतुगर्भम् । तेनाथमयः संपन्नः ॥ रिटेगमङ्गेश्वरयोर्वर्गे राशिहोरादो शुभासत्यं सौम्यपापसंबन्धित्वं तथा स्वोच्चविक्रोणाधिविचमिचवेधिवेरिगृहजयपराजयोत्पाता- (स्तनीचेषु समाग्नितानां संबन्धित्यं हिताहितत्वविशिष्टं विचिन्त्यम् । रिटेशभङ्गेश्याः समवर्गणान् सौम्यपापान दर्शितस्योच्चादिनीशन्त- समाश्रितांश्चते हिता गले त्यहिता इति चिन्तयेदित्यर्थः । रिटेश- भड्नेगयोः सौम्यपापत्यचिन्तनं विहाय दर्गिततुङ्गादिनीचान्तममा | अयत्वं च हिताहितत्वेन चिस्यम् । तथा व श्रीधाः । वर्गनाथा- विचिन्त्यादी सौम्यपापान हिताहितान् । नीचाचगांस्तथान्यांश्च | शोधयेतान्परस्परमिति ॥ अव समस्याईमिपत्यार्द्धशत्रुत्येन हिता- हितत्वमाम्यात्समा न गणनीय इति प्राच: । पमेन शुभेन समं मित्रमधिमिव च । एमन पापेन समानममियमध्यमि च ॥ द्वाभ्या शुभाभ्यां समं किग स्यगृहं ३ । चतुर्भि: शुभैः समान: स्वाहा पद्धजयश्च । चतुर्भिः पापैः समे। नीचस्थ आत्पत्तिको युद्धधितोमा মহত্ব থাম্ভব apন ঘাগাণা ৪াহবাগবাল म्याधिमिपातिगृहस्थितिययेन दर्शिनस्वाहादिपशेन च या हितसंख्या या वाहितमाया तयारन्तरं कृत्या हितमरितं या शेपं ग्राह्यम् ! जय भनेश्वरम्यापि तिमहितं या शेपं यायम् । पश्चादगिभङ्गेगयोर्द्ध- योरपि यदि तिमात्मा शेष सहा रिष्टभलोय या रिष्टकारहितात्मक- शेषादिष्टमहिमाम्म में गैपेधिो रिप्रभङ्गराया रिटरस्यादितशेपा. ट्रिटारम्य लितरोधिो रिटभडोन्यया नु रिमेयेत्ययाः । अय टिमष्टि रचलानाने टुण्पतिच्यो । युद्धययनः । गाय, त्यानिनमा वर्ग महापारिष्टकरायली वैन् । टिकना न्यनचनस्य ·१२४ । प्राठमनोरमायां समवर्ग न्यूनबला रिष्टकर्तुरपेच्या रिष्टहता बलिन: समवर्ग बलाधिक- स्तदा रिटभटोन्यथा तु रिटमेय । अयमर्थः रिष्टकता न्यूनवलस्य राश। न्यूनबलस्तथा न्यूनबलस्य होरायां न्य नबल इत्यादि तदपेक्षया रिटभ- क्ता बलिना राशीवली तथा बलिनो होगयां बलीत्यादि । अत्र प्रागु- तयवनवाये राशेर्दिवर्गात्मकत्वमित्यष्टो वर्ग:स्तता रिटेशभङ्गेगयोर्व- लमष्टम स्थानेषु स्थाप्यं तवे स्थाने गृहसंबन्धिनी पट म्यानानि हारा- दिसंबन्धीनि । अब रिटेगभङ्गेशयाईयोरपि सायर्गेशवलानां साम्ये यथास्थिततत्तदर्गेशवलेन निर्णय इति स्थिती सुगमार्थमटतुल्ये सम. बले पूर्वस्थापनेन माकमेकामलामायं कल्पितेच राशिकम् । द्वयो- रपि वर्गेशानां सर्वेषाम्टतुल्ये समबले स्थिते यदि गगीशस्याप्टतुल्ये समबले राशिस्यबलतुन्यं बलं तदास्मिन् राशीशघले किमिति गशिस्यबलं राशिवलेन गुणनीयमभिभाज्यमेवं राशिसंबन्धि द्विती- यस्थानस्थबनं रागिनायबलेन गुणनीयमष्टभिभाज्यमनयोर्योगे राशि- स्थबलमेकस्थानस्यमेव रागीराबलेन गुण्यं चतुभिर्भजनीयमित्युपप- नम् । एवं होगदिस्यबलं होरादीशमलेन गुण्यमयभिज्यमित्यप्यु. पपनम् । यदा द्वयोरप्यटस्यानस्य तुल्ये समे बले स्थिते यदि राशिस्ये समयलेटतुल्ये गशीशबलतुल्यं बलं तदस्मिन् राशियले किमिति स यव राशिस्थराशीशयलयातोटभक्तो निप्पन इत्यनयोः पक्षयाने कोपि विशेष इनि मियाः । पश्चादेपामेश्यं सर्वबलमिति युक्तम् । यत्सर्वबलमधिक तन्मनमप्यधिकमिति सर्वबलस्य मूलग्रहणे न कापि निः । गतु प्रत्येकं मूनमादाय तदेक्यं सर्घवलमिति मतं तनिर्मूलत्वाटुपेत्यम् । किं च यच रिष्टहर्तुर्घलयोगादिष्टकृतो वलया. गाधिकस्तच रिष्टहर्तुलमूलयोगादिष्टमयनयोगः स्वल्प इत्यादि दृषणं धीमदिरयलोम्यम् । यतु श्रीपंतनेटकष्टगुणियलयारन्तगढ़- लामन्युक्तं स यतम्सथामति रिटकरस्य भङ्गमरस्य दा बलपूर्णप- दोचचेष्टायलयागो रूपं तदेष्टकष्टमलयोः साम्यातदन्तरघले शून्ये ·दक्षाध्यायः। सर्ववलस्य शून्यत्वात्पड्मलपूर्णापि ग्रहो रिष्टकता रिष्टहती बा न स्यात् । स्वप्राचीनश्रीधराचार्यविरोधश्च । अन्यान्यपिटूपणानि श्रीके. शवप्रणीतटीकाताध्यवसेयानीति संक्षेपः । अथ शुभासत्त्वमित्याशु. दाहियते । तदं समवर्गचक्र ग्रहाणाम् । अथ रिटकता भीमश्चतु:- शुभात्मकस्बोच्चस्य पक्रशुभात्मकमिगृहस्यः पञ्चसंध्याकसौम्यवस्था भामहारेशश्चन्द्र एकशुभात्मकमिवगृहस्थो भामविंशांशेश गुरुरेक- शुभात्मकाधिमित्रगृहस्य इति शुभात्मफयोगे हितसंख्या नाता १९ । एवं भामो द्विसंख्या:पापवर्गस्यो भामराशीशः शनिरेकपागात्मकायच- गृहस्यो भौमद्रेष्काणाटिषिकस्वामी शुभश्चतुःपाणमकास्तंगनश्च- तुःपापात्मकनीचस्यश्च भीमद्वादशांग बुधश्चतुःपापात्मकास्संगत। द्विशुभात्मकस्वगृहस्थ इति द्विपापात्मक इति तोगे जाना चाहित. संख्या २६ 1 हिताहितसंख्ययोरन्तरे शेपमहितात्मकं भामस्य १० एवं रिहर्तुगुरोहिताहितसंख्ये १२ । ८ अनयोरन्तरे शेपं हितात्मक गुरे: । अत्र रिष्टकर्तुमासस्याहितशेपादिहतो गुरोहितशेपमल्पमि- त्यरिटमेव । अभेदमयगन्तव्यम् । यत्रोच्चविकाणं स्वगृहं प्राम स्यानोच्चमेव याह्यम् । यच तु विकोणस्यगृहे प्रामे स्यातां तर मूलापकायमेय याहाम् । अप तु स्वाहाधिमिगृहादिकं पिकोणा- घिमिमगृहा दकं घामानं तर वाधकाभायात्मकन्नमपि ग्रामिति । अय केन्द्रादिगेषु समवीर्य' यदेका बलिन; समवर्गेन्यो निर्बलस्य सनबर्गे राशनयोः पावापर्येण दशाश्मनिर्णये न्याय्ये पूर्वपदपस्या- नस्थं बलं तत्तवगैगयलगुतिरामपां योगे पूर्ववत्सर्वचलं मिदम् । शेपोपपतिः सुन्दरीमध्यामश्लोवेनि संक्षेप:: थेट रिष्ट ती दशाकम रोजः श्रीधरायोदिनं काटेटभयनान्तरान्च च कृतं ताक्तिगन्यं त्वसत् ॥ ३२ ॥ व्याशात परमेनन् । इदानीमन्तदंशानपनमा .

·१२६ टिमनोरमाया अईम्यकभगस्त्रिकोणगृहंगस्न्यंशम्य चास्ते नगां- शस्याऽश्यतुरस्त्रगो निजगुणैः पक्तकमे स्यादवली । अंशादी कुरु रूपमत्र समतां कृत्वा च नाश किदा- मंशघ्राः खदशा पृथक् खनु लवैक्याप्ता स्युरन्तर्दशाः ॥ ३३ ॥ मूलदशापतेरेकभग एकराशिस्थो ग्रहो निजगुणे स्वीयगुणे रारोहावरोहाच्चनीचे कष्टादिभिरर्द्धस्य पत्ता पाचको भरति । वि- कोणगृहगो नरमपञ्चमस्थानस्थस्त्यशस्य पक्ता स्यात् । अस्ते सामे वर्तमान ग्रही नगाशम्य पाच: । चतुरस्रगश्चतुर्थीपमस्थानस्य अङ्ग्रेश्चतुर्थाशस्य पक्ता भवति । मूलदशापतेरिति सर्वाव्याहत व्यम् । अच यह इत्युपलक्षण तेन लग्नम्याप्यन्तर्दशाभागित्वमिति मिश्रा । वराहमिहिराचार्या अपि । सहारास्त्वेव परस्परगता परिपाचयन्ति । गर्गापि । लग्नेन सहिता सर्वे सन्योन्य फलदा- यका इति वृहज्जातकटीकायामुत्पलादाहृतमेतत् । ज्ञानराजकृतयध नजातो लाग्नी दशा जीवदशाप्रयाता दत्ते नराणा मुधनानि से ख्यम् । साथ्य नरेन्द्रेण विकता चेत्येवमादि फलमपि लानान्त देशा सभर गमयति तेन सर्वग्रन्थेषु ग्रह पाचयतीति ग्रह शब्दा- ट्ग्रहा एवान्तर्दशापाचका न लग्नमिति प्राच। मत परास्तम् । गम्भे एकराशो नरमपञ्चमान्यतरस्मिन् सप्तमचतुथोष्टमान्यतास्मिन् घा यदि द्वियादयो ग्रहा भवेयुस्तदा तन्मध्ये योऽनन्तरानीतयोर्य यान्स सर यता स्यात् । अत्र गुणाकर । गकते यदि भूयास सभ घन्ति नभश्चरा । एक राम तदा तपा ददादन्तर्दशा वलीति। अब युक्तिमार भट्टोत्पल । मर्वयन्येषु गमगम्तिकोणगृहंग इत्ये- कवचननिर्देशाद्य गको वली स गयान्तर्दगाभागीति । वेद चि न्त्यम् । योकरचननिर्देशादेफम्ययान्तदंगापाधमत्व त िनयम पञ्चमस्थितयोर्मध्ये रामम्यवान्तर्दगापाचकत्य म्यात् । न चेष्टापति । अपमिद्धान्तात् । सम्माद्युतया सम्यान्तर्दशेति न माथु । कि तु ·दशाध्यायः। १२० वचनादेव । तथा च मय: । एकतापगतानां से भवति बलाधिको विशेषण । एकः स एव हती नान्ये तच स्थिता विहगा इति । वस्तुतस्तु । बहवरचेतु तेखिलाः । केन्द्रादिगा ग्रहा: सर्वे ददत्ये- वापसृत्य चेति परायरोक्तेरन्तर्दशा या स्यात्रिचतुर्णामकराशिसंस्था- नाम् । बन्धनविनाशदैन्यं विदधात्यशुभग्रहाणां त्यिति सारावल्या. मुक्तत्वानिष्कृष्ठाय प्रतियादकराहादिभिरेकराशिमानामेकांशं हरति बलीत्यादिवदनुक्तत्वादर्शितमयवचनस्य चक्राईदानिगुणाकविषयक- त्वादेकभस्त्रिकोणगृहग इत्याद्यानातकत्वस्याद्देश्यविशेषणत्वेन - हैकत्वादविवक्षितत्वाचकराशिगा: सर्वेपि अन्तर्दशापाचका इति । अतोन पक्तकमे तेखिला इति पठितव्यम् । एकभे वर्तमानातले यहा अखिला अपि कारः स्युरित्यर्थः । न च मयवाक्यादेकस्यै- वान्तर्दशाप्रदत्वं शहर । तस्य चमार्द्धहानिविधायकहरनिर्णायक- त्यादित्युक्तम् । हर्तेतिपदानानमामात् अन्यथा एकः स एय दातति घदेत् । वहवश्चदित्यादिपरागरवाश्यस्यायमर्यः । चेदेकभे घदयो यहाः स्युम्तदा तेखिला अपि यथोक्तं मागं मूलदशापतेरय. हत्य स्वं भागं ददति प्रयच्छन्ति । अाखिला इत्युक्तेपि पुनः सर्वे इति पदोपादानं सर्वपि रन्तर्दशापाचकाः म्युने त्येक इति दाबा. थम् । ननु भवन्तु नाम समे वर्गप्यन्तर्दशाप्रदा: का ना हानिस्त. थाप्यन्तर्दशाक्रमः कथं स्यादित्यते। विशेषणद्वारशाह । केन्द्रादिगा इति। एकराशिगानां मध्ये यः सर्वाद्यदशाफ्लेलग्नाक्रीलान्यतर- स्मान्केन्द्रगस्तस्य प्रथमान्तर्दशा । तदनन्तरं पणफरस्थस्य तद- नन्तरमापासिमस्यस्य केन्द्रगेषु बहुषु यस्य दगाक्रमवीर्य वहु तम्या. द्यान्तर्दशानन्तरं तदूनवलस्य एवं पणफराक्रिमस्येष्वपि । बल- साम्ये धवायु:कमेणायु:साम्ये प्रथमोद्गमस्मेण तत्साम्ये प्रथमोक्तक- मेणान्तर्दा स्यादित्यर्य: । माद्यदशायतेन्वन्तर्दशामाता प्रयमम. न्तर्दशाम्येव कार्या । तेन यम्य पूर्व दशा तस्यान्तर्दशापि पूर्वमेवेति ·१२९ पाठमनोरमायां दशाकमादन्तर्दशाकम: स्यादिति भावार्यः । अब बहुपु एकरीत्या पाठात्पाठक्रमादन्तर्दशाक्रम: स्यादित्येके । दशाममादन्तर्दशेत्यन्ये। विकोणयोश्चतुरस्रयोरेकमे सप्तमे वा बहुपु सत्सु पाठक्रमेण निर्ण- यासंभवे दशासमवशेन निर्णय इत्युभयो: पक्षयोः समुच्चयो न तु बाध्यबाधकभाव इत्यपरे । अत्र व्रमः ॥ मूलपासपतिः पूर्व ददा. त्यन्तर्दशां ततः । दशाशमयशादन्ये दद्युरन्तर्दशं यहाः ॥ इति भगवद्गर्गवाक्यात्कन्द्रादिगा इति प्रदर्शितपराशरवाश्यातया केन्द्रा- दिदायगस्य तु सर्वस्य नाकासदां बलानि तद्घनमाध्यान्यधिक हि यस्य । द्युचारिणस्तस्य दशाग्रगा स्यादन्तर्दशा या विदशाहया घेति श्रीपत्याचार्याक्तश्च दशासमवशादेवन्तर्दशाक्रम इति । दायगस्य तु सर्वस्य सहगस्य दल भवेत् । सुतधर्मगयोस्त्यंगः पादं मृतिसुख- स्थयोः । समांशं सप्तमस्थस्य प्रक्रियाप्यधुनोच्यत इति पराशरक्षातके दशार्द्धमेकगेहगस्त्रिकोणगो गुणांशझम् । मुखेष्टमे युगांशकं नगांश- मस्तभस्थित इति लालुगिपटुती तथा अर्द्ध तृतीयमद्धाच्च तथाद्धं स्वाच्च सप्तमं भागम् । एक नवपञ्चमचतुर्थनिधन:समानामितिमा टोत्पलादाहृतसत्याचार्यवाक्ये विभागभागी च विकोणसंम्य इत्या- दिययनेश्वरयाश्ये च पाउभेददर्शनात्सयन्येवेकरीत्या पाठापाठ- क्रमेणान्तर्दशाक्रम इति पक्ष न चार चातुरीगोचरः । अत एव समुच्चयपक्षेपि न रमणीयः । किं च यदि पाटकमधेयर्थ्यभिया शादन्तर्दशासम: स्वीक्रियते तदा सर्वक्रयचनिदेशादेकराशि- गानामेकस्येय बलिष्ठस्यान्तर्दशास्त्वित्यनिष्टापादनम् । ननु तथापि पाटक्रमादन्तर्दशासम इतिपक्षम्य बहुमंमतत्यादनेन दगाक्रमयगा- दन्तर्दशाक्रम इत्येमसंमगारक्षम्य बाथ पति धेन । यसमध्यन्धानां न पश्यतीति न्यायादेफेनापि गर्गयाम्येन यहनामिदानीतनयायाना. मन्धस्यानीयानां प्रतियन्यमंभधात् । तम्मादृशाकमयागादन्तदंगाम इति गर्गेण फण्ठरवेणेतल्यादरमगयतापलेनाप्यम्यमाङ्गीकरणाचाय- म ·दशाध्यायः॥ का अथानुपातः । यद्यशयो- दास त्रि मेव पक्षो ज्यायनित्यस्मद्गरूणां मतम् ॥ अंशादोषिति ॥ स्पष्टं समच्छे. दविधान लीलावत्याम् । अनन्यहारामिहतोहराशी राश्योः सम. বিখানম মিনি। হুইল চান মুল্যানি: মা- पतिः । येन्तर्दशापाचका अर्द्धच्यादयोगा यथाप्रापास्तजन्यान्तर्द- गायोगादशातुल्य इति तावत्प्रसिद्धम् । तस्मादंशयोगेन दशातुल्या- सर्दशा लभ्यत इति निष्पन्नं, तब सदृशच्छेदानामंशानां योगान्तरं वा कार्यमित्युक्तेः छिदासमतां कृत्वेत्युपपन्नम् । अगदाहरणम् । अंशा: समच्छेदी कृता सते गेनानेन ३६ दशा- FER तुल्यान्तर्दशा तदा पृथक पृथगंशकः क्रियत्यन्तर्दशति । अब सच्छेदांशगुणदगायाँ सच्छेदांग- योगेन नियमाणायां छेदं लवं च परिवयेत्यादिना दायां छेदो गुण हरश्च तुल्यत्वातयानांशो भधिप्यतीति प्रागेव विदां नाश कृत्वयपि साधक्तम् । एवं छेदापगमे कृतेशना स्वदशांशयोगेन भाज्यान्तर्दशा स्यादित्यप्युपपन्नम् । इदानी प्रत्यध्दमामानिशाघटीजन्यमूक्ष्मफलचानार्थ विदशादिसाधनमाह। इत्याभ्यो विदशास्ततोप्युपदशास्ताभ्यश्च सूक्ष्म फलम् । इत्यमुनाप्रकारेण प्राभ्योन्तर्दशाभ्यो विदशा: साध्याः । प्रयमभिमंधिः । अन्तर्दशा सय दशाः फन्प्या: । अन्तर्दशापतिर्द- शापति: कल्यः । ततोर्ट्सम्येकमा इत्याद्युक्तप्रकारेणानदेशमध्ये বি: আ ন ম যিয়া হয় মিয়াঘনি বাঘ হু प्रकल्प्य विदगामध्ये ठपदगा: साध्याः । सथासति ममं पनं स्यादित्ययः । एवमयपि दाव्यम् । श्रयान्यदाह। पांशानदिनइयं सु कलयेत्यायुः कृतं यते ।

·१३० नाठमनोरमाया पः खेटलवान्तरेण च भवेन्मासान्तरं चायुपः प्रोक्तं यैस्तु दशादिलग्नजफलं तेभ्योतिहग्भ्यो नमः ॥ ३४ ॥ एककलातुल्येन ग्रहान्तरेण यदि नवांशकलामि २०० रेक वर्ष तदेककलया निमित्यनुपातेनायुप एकं दिनम्टाचत्वारिंशत् घटिकाश्चान्तरं पतति । ब्रह्मसाराादिभिः पहाणां भागाद्यम- न्तरमस्ति । तेनायुदयस्य मासाद्यन्तरं स्यात् । किं च जन्मकालस्य पलमाचान्तरेण लग्नपट्कला अन्तरं तेन च दशदिनान्यायुपान्तरं पत्तति । एयमायुपान्तरे संजाते दशाप्रवेशस्यान्तरं स्यात् । तथासति तत्कालीनलग्नफलं यैराचार्य: श्रीपत्यादिभिरुक्तं तेभ्यातिदृग्भ्यो नमोस्त्वित्युपहास: । यद्यपि यन्तः स्पष्टतरोध जन्मसमयो घेद्योच खेटाः स्फुटा यत्पक्षेहि घटन्ते तत्पने कार्या इति प्रागुक्तमस्सि तथा कृते प्रायुपान्तरमपि न पतति तथापि यदि जन्मकालयहादि- साधनं स्पष्टतरं न क्रियते तदेतादृशमन्तरं पतति तस्मात्स्पष्टता तत्साधनं कार्यमिति शिप्यायधानार्यमेतटुक्तमिति घोध्यम् । प्रत एय दशाप्रवेशकालीनलग्नसाधन पदति। शाकोन्दा जनिमध्यमार्कभमुखं मासादि तद्युग्दशा- ब्दाद्यं तच शके समादितरणिर्मथ्या दशादी भयेन् घनीभूनदगा पृथक् त्रिकु१३हता खाक्षार ८८० हत्तद्युता साम्यात्सायनिका दशाब्दफलयुक्तायुक्जनियुवतः ॥ ३५॥ तस्मात्साययवाद्गणारखकरणात्साध्या दशादी खगाः क्षेपान् जन्मखगात्मकल्य यदि या माध्या दशा भावनात् । से स्पष्टाय तिथिय संकमवशान्मास दशादी ननुः पूर्वोक्तं जडकर्म पाप तु मया नालापर्य दर्गिमम् ॥ १६ ·दशाध्यायः १३१ शाम सवादा: कल्प्या: । जनिमध्यमाक्रराश्यादिकं मादि कल्प्यम् । तेनाब्दादिना युक्तं दशाया अब्दाचं 'कार्यम् । एवं कृते यः शक उत्पद्यते यच्च.राश्यादि तत्र शके सराश्यादितरणमध्यो दगादी भवेत् । तत्र शके स गश्यादिसूर्यो मध्यमा यदा भवति सदा दशाप्रवेश इत्यर्थः । एतटुक्तभवति । जन्मकालीनशके जन्म- कालिकरवी माद्यदशापतेलग्नसूर्यचन्द्रान्यतरस्य दशाप्रवेथः । नदनन्तरं तबाब्दमासादी साद्यदशेशदशाब्दावं योज्यं तदयिमद- शाश्वेश: स्यात् । एवमयपि यदृशावणि योज्यानि ततदमिमदशा- प्रवेश: स्यात् । एवं सामान्यतो दशाप्रवेशे जाते तात्कालिकमासा- द्यानयनार्यमाह । घनीभूतदशेति । दशवर्षाणि द्वादणागुणानि स- लस्यमामयुतानि मामा: स्युः । तान् शिता संगुगय तत्र दिनानि योज्यानि सा घनीभूतदशा भवेत् । सा पृथक्स्था धयोदशगुणा खाकाष्टमि १० भक्ता लब्धेन दिनाद्येन पृथस्या युक्ता कार्या। दशाब्दतुल्य: पलेश्च युक्ता कार्यासा सायनदिनात्मिका दश भवति। तया साधनदण्या युक युक्तः जन्मकालिकाहर्गणः कार्य: । स दया- प्रवेशेहर्गयो भवति । जन्मदिनजाौदयिकाहगयाऊदयागतनाडीप- लयुतो जन्मकालिका द्युब्रजा भवतीति ध्येयम् । द्वितीदिदशासा- वनयुता द्वितीयादिदशापवेशकालिको युगणस्तृतीयादिदशाप्रवेश. कालिको भवतीत्यपि दाव्यम् । तम्मात्साययवादहर्गणात जन्मकाले यस्मात्करणाड्यहाः साधितास्तत्करणानप्रकारेण दशप्रवेशे खगाः साध्या: : विधान्तरमाह । क्षेान जन्मगान्प्रकल्प्यसि । दशासा- पनदिनाद्यमेव माघयघागयं प्रकल्प्य जन्मकालिकचरदेणन्तगद्यसं. म्कृतमध्यपहतुल्य क्षेपं च प्रकल्प्य म्यारणादयहाः साधनीयाः । परम दयामायन जन्मशालादारभ्य व्यतीतदशामायनो गाह्म. मिति बोटुष्यम् । यद्वा केनदेश्यमानतुल्याहगंवात्पर्वदणाप्रवेश- জালিকানা বহাল যা ব্যথা হৰি । মন:

·१३२ प्राठमनोरमायां पक्षश्येणापि ये साधिताग्रहास्ते लक्षापूर्वक्षितिजासनप्रदेशमध्यार्कसं- बन्धकालाद्वास्तवदशाप्रवेशनाडीतुल्येऽनेसि जाता अपेक्षिताम् स्वदेशस्पष्टाोदयकालदशाप्रवेशनाडीतुल्ये काल इत्युदयान्तरचरदे- शान्तरभुजान्तरसंस्कृताः कार्याः । संस्कारस्तु दिनाचतुल्याभी रायचतुल्याभिवा नतघटीमिरेताश्चरकलास्तदेष्ट नराघटीभिः किमि त्यनुपातलब्धकलाभिः कार्य इत्याहु प्यकृत: । अय ते ग्रहाः स्पष्टाः कार्या: । तत: स्फुटार्केन्दुभ्यां विरविचन्द्रलया रविहता इत्यादिना तिथिश्च साध्या । तस्या घटिकाद्यं दशाप्रवेशकालिक- रवीन्दुभ्यां साधितत्यादृशाप्रवेशकालादनन्तरं स्यादतो दशाप्रवेश- नाडीमुखेन संस्कृतं मर्योदयाज्जायत इति धीमहिरवलाश्यम् । या तिथिरानीता सा यदि पञ्चदशभ्यो न्यना तदा शुक्रपक्षोन्यथा कृप्यपक्ष इति ज्ञेयम् । संक्रमवशान्मास यः ॥ अदमयधेयम् । स्पष्टसूर्यस्य भुक्तानां भाग्यानां चांशानां कलाः स्पष्टगत्या भक्ता लत्र्यदिनादिद्वयेन दशाप्रवेगकानात्मागध्ये च क्रमेण पूर्वोपरसंक्रान्ती भयतः । ततो यस्मिन् दशपतावधिके मासि दशाप्रवृत्तिस्तत्र यदि मेपसंक्रमणं तदा सत्र एवं वृपादिसंक्रमणे वैशापादिसंज्ञा । यदा तु पूर्वसंक्रान्तिः पूर्वदान्तात्नागपरसंक्रान्तिरयिमदीन्तानन्तरं भवति तदासी संक्रान्तिरहिताधिमासानिममासनामा भवति । यदा संझान्तिद्वयं तन्मास यव तदा क्षयमाम इति ॥ प्रयमपहर्गणः सप्तमः काणादियारागतो पारो भवेत्त नाडिकाद्यमेव मर्यादयादिष्ट- काल: । द्वितीये हिर्गणो जन्मनाडीपलयुतः सपतष्टो जनुबीरागतो धारस्तदधास्यनाअाद्यमेवेष्टकालः । तृतीये युगण: पूर्वदशाप्रवेश- नाडीपलयुतोद्रिगष्टः पूर्वदशादिघारागतो धाराधास्य नाडीमुयमेवे. टकाल: । प्रथमपक्षे जन्मकालिझमूर्यसिद्धान्ताहर्गणे यदि दशासाधनं योज्यते तदाहर्गणनाड्यो राथर्द्धनानाः मूर्योदयादिष्टकाल: स्यादिति पूर्षः श्रीपत्यादिभियुगाकंधयुगमूर्यमापन इत्यादिना जडकर्म कृतम् ।

·देशाध्यायः । १३३ अप तु मया तस्माल्लाघनं दर्शितम् । यत्त्विदं पाण्डित्यमाचं पूर्वोक्त- त्वान्प्रयाप्युक्तमित्युक्तं तदापातत इति वेदितव्यम् । अवोपपतिः । पर्यायनर्तुयुगपूर्वकमान सौरादित्युक्ते] दशादिवसाः कृतास्ते तु सारा मय । अथ तेषां सावनीकरणमन्तरेण दशाप्रवेशकालिकलग्नादि साथ. यितुं न पार्यत इति साबनीकरणामुपाय: । तते मर्यसिद्धान्तमते युगसावनाः १५908१७८२८ मेराश्च १५५५२००000 एपामन्तरम् । २२२१०:२८ ॥ अथानुपातः । यदि युगमारदिनेरेभिः २५५५२००००० सारापेक्षया साधनेष्वेवावदाधिक्य २२०१५२८ लभ्यते.तटेटः क्रिमि- ति । अब गुणत्रयोदगांशेन १०४२५२५ गुण के पवर्तिते पयोदश लब्धाः १३ तथा तेनेव हरैपर्तित कि वियना: खाइष्टो ८६० लव्यास्ते सपूर्णा गृहीताः । तस्माद् घम्रोभनदशा पिकहता खादा- भक्ता लम्येभ्य: सावनेभ्य: सौराणां न्यनत्वात्पृयवस्था धम्रोभनदया युक्ता कार्येत्युपपन्नम् । परमत्र हराधिक्ये फन्नाल्पत्यनियमात साङ्कायहरस्याधिकस्योपादामाद्युगमायः पृथस्यास्त्रयोदशनाः खा. इष्टमक्ता लम्यान्विना युगसायनेभ्योल्पा जायन्ते तेषां युगमावनानां चान्तरमेतत् १४२३ ॥ श्रय यदि युगसौरवर्षे: ४३२०००० इदमन्तरं १४२३ तटटेः किमिति फलस्य दिनात्मकत्यादिनात्मकं फन्नमाण स्यति । तत्र दिनबटोस्थाने शून्यमेवोपलभ्यत रति पलात्मकफना- नयनायें पटियो। गुणः ३६०० अस्यान्तरस्य च पधे जाने पटवाणां गुण: ५१२२००। हरश्चायं ४३०००० स्वल्पान्तरमनयोस्पेश्य नागे कृते दशायनुन्यान्येच पलानीत्युपपन्नम् । पूर्वाधिनमायनेष्येता. पन्यनमासोदता योध्यमित्यपि माथु । पूर्वदशाप्रवेगकालोनमध्यमार्क: पूर्वदगामामाटिनन्यायादियुतः पूर्वदशामायनोयमध्यमाञन्म. कालीनमध्यायोगन्यापरदगावेगामध्याण यथा ममो भवति न तया मष्टा ति मध्यमार्क एष दगामामादियोजन युक्तम् । योपपति: मगमा बालारवोधा ।

·१३४ प्राठमनोरमायां इदानी दशाशुभाशुभफलमाह । चन्द्रः प्राप्तदशेश्वरस्य सुहृदुच्चवक्षसंस्थो दशा- नाथाडीनवसप्तमोपचयगो दद्याच्छुभानीनि च । यस्मिन्मेच विधुः स जन्मनि तनुस्खायादिभावा यदा तत्तदृद्धिकरोथ तत्क्षयकरः प्रोक्ततरस्थानमः ॥ ३७ ॥ प्रापदणायाः स्वामिना यन्मिवगृहमुच्चं घा तवस्थश्चन्द्रः शुभानि दद्यात् । अय वा कर्कटस्थश्चन्द्राय वा दशेशात्सकाशा- त्पञ्चमनवममममतृतीयपतृदशमैकादशस्थानान्यतरस्थानस्थः शुभानि दद्यात् । गव शुभफलप्रदे चन्द्रे सति अत्र दशकाने यस्मिन राशी चन्द्रः स राशिर्जन्मकाले यस्मिन्भावे पतितस्तदायवृद्धिकरो भव• ति । एतदुक्तं भवति । यदि चन्द्राधिष्ठितराशिस्तनुभावे स्यातदा शरीरसौख्यं यदि धनादिभावे तदा धनादिमाख्यमिति । यदि तु शमृत्युव्ययभावेषु स्यातदा तदावनाश: । सत्यः कथयति विपरीत रिफपमाष्टमेयितिधराहयचनात् । यदि प्रोक्तान्यस्थानस्यश्चन्द्रः स्यातदा तदधिष्ठितराशियस्मिन् लग्नादिभाये तन्नाशः स्यात् अरिमृत्युव्ययस्थो यदि स राशिस्तदा तद्भाववृद्धिः ॥ अथान्यदाह॥ यद्रव्यं खचरस्य भावगृहग्योगादि सर्व फल योज्यं वृत्तिकृतिर्वलादिह दशायां चाथ यो वैरयुक् । पापः पापदशां विगेत्स च विपत्कीथ तद्भगद- स्तत्काले बलवान् खगः शुभसुदृष्टेष्टपड्वर्गगः ॥ ३८ ॥ खचरस्य यद द्रव्यं तामं स्यान्मणिहेमेत्यादिकं कथित तत्सय दशाया योज्यं । तथा भाषफलदृष्टिफनराशिफलादिक संघ फलजात दशायां याज्यं । वृत्तितिजोयिका । अय देवदतः केन क ·दशाध्यायः। १३५ धर्मणा बीवनं करिष्यतीत्यादिरूण दशायां योज्या । नन्वेतत् कयं योध्यमित्यत आह । बलादिति । सबले गयोक्तं फनं संपूर्ण मध्य. बले मध्यं होनबलेतिस्वल्पमित्यर्थः । प्रधानन्तरं वरेण युक युक्तः गरिति यावत् । करस्य मूलदशापतेः शुदि क्रूरो मूलदशाया- मन्तर्दशा करोति तदा विपत्ति: स्यात् । अवायमभिसंधिः । यदि करः करदशामध्येन्तर्दा कुर्यातदा विपत्ति: स्यात् । यदि त्वन्त- देशाकारको ग्रहः पापो मूनदशापतेः शुवस्तदा महती विपतिः । यथोक्तं साराबल्याम् । करदशायां क्रूरः प्रविश्य चान्तर्दशां कुस्ने । पुमा स्यात्सन्देहस्सदारियोगे सदेव महानिति वैरियुगित्यपपाठः । अधेनदशारिष्टस्यापयादं वदति । तद्गद इति । अन्तर्दशाकाले पश्चित् बली ग्रहः शुभमिचे दृष्टाय घा शुभसप्लायर्गगाय धेष्टाधिक: परिष्टभड्डा स्यात् । तथोक्तं साराघल्याम् । प्रवेशे बलवान पेटः सुमिरनिरीक्षितः । सौम्याधिमित्रवर्गस्या मृत्युकृत्र भवैतदेति । भयाष्टवर्गफलस्य स्वल्पत्याधिकत्वकल्पनापिचारमाध ॥ खेटस्तम्य यदष्टवर्गजफन्न पूर्ण शुभं जन्मत- विन्दादिपु च स्वभौमभसुनस्वत्रिकाणेलि यः । दुष्टं मध्यफल विपर्ययगतस्यानिष्टमत्युत्कटं मस्तं स्वल्पतरं खगस्य च वदेत् सात्वा धन्न तत्वतः॥३८॥ जन्मतन्धिन्दा: पटिपु स्वभानुभमादम्पतिकोणे च यः खेटः पम्ति तम्य यध्नुभमवर्गफनं साप स्पदित्यन्ययः । तिनश्वेन्दुश्व तन्यिन्दू जन्मनि बिन्दू तग: जन्मनानजन्माग्यो. रित्ययः । टिपपर्यभवनेषु । म्यभावममुहम्यधिकोप त्या मारवन्दः । पराशो म्याचे स्वामित्रोहे स्वमूत्रपिकोक्ष रत्ययः । सायहम्य दुष्टं मध्यपन स्यात् । दृष्टं पलं मध्य म्यादि. विषयगतम्य धन्यागिधन्यबग्नपारयवयस्याने नोधर्भ ·१३६ ग्राममनोरमायां शुभे या स्थितस्य ग्रहस्यानिष्टफलमयुक्तं स्यात् । शस्तं समीको फलं स्वल्पतरं स्यात् । अव जन्मलग्नराश्योरूपचयस्यस्य सान शपनीचमस्थितस्याय वा तयारपचयस्यस्य सप्त: स्वाचादिपु स्थितस्य शुभमशुभं समं स्यात् ॥ एवं जन्मलग्नराश्योरेकस्माटुपचयस्थोन्या | स्मादपचयस्यो यदि स्वभावादिष्वस्ति तस्य शुभमधिकमशुभमल्य स्यात् ॥ यदि तादृशो नीचारिभेस्ति तदा तस्याशुभमधिकं शुभं न्यनं स्यादिति ध्येयम् । खगस्य बलं तत्वतो ज्ञात्या फलं घदेत यथा ग्रहे संपूर्णबले शुभमशुभं च फनं संपूर्ण मध्यवले मध्यं होनवले हीनमित्येतत्प्रथममयधार्यानन्तरं प्रतिप्रकारेण न्यनत्वाधिकत्वं धा. ध्यमित्यर्थः ॥ अथादर्कस्य बहुविधत्वात्कालस्य दुर्लक्ष्यत्वाक्वचिजातकफलस्य व्यभिचारे किं कर्तव्यमित्याह । जीवेक्वापि विभङ्गारिष्टजशिश रिष्टं विना-मीयते- थाद्योब्दः शिशुदुस्तरोपि च परी कार्येषु नो पचिका। कार्या प्रश्ननिमित्तपूर्वशकुनैरक्षन्स्वमानं धिया हाराज्ञेन सुबुद्धिनाच वहुथोदर्कस्य कालो बली ॥ ४० ॥ क्वापि विगतो भङ्गो यस्य तादृशं यद्रिष्ट तच जातः गिगुर्जीवेत् । अत्र द्रलोपे पूर्वस्य दीपों ण इति सूत्रेण दीर्घत्वम् । कापि स्यने रिष्टं विनापि शिशुः मीयते प्राणे: वियुज्यत इत्यर्थः । मोङ् हिंसायाम् । हिंसाच प्राणवियोगः ॥ दिवादिभ्यः श्यन् । मीयत इत्यस्य मरणार्थ याचकत्वमाख्यातचन्द्रिकायामप्यतम् । परति प्रति मरणे म्रियते च प्रमीयते । संविठते समामाति घिरमत्यारम. त्यपीति ॥ १॥ के चितु मृङ् प्राणत्याग इतिधातोर्मीयत रूपमय पठन्ति । तदसत् । दीर्घस्यासंभवात् । मियत इति प) तु छन्टोमङ्गः । तस्मान्मीयत इत्येव पाठः साधीयान कापि :

·१३८ पाठमनोरमायां धौदर्कश्च कालो बलीति । बहुप्रकारं भाविफलं बलगदित्यर्य: तथा चाहु: । स्वप्ने निमित्तं शकुनाः स्वकर्मशारीरमागन्तुकमट्नानि दोपाभिचारग्रहचारकानकाम्यानि घेवं विविधः फलाध्यास फलमार्गाणां बहुत्वादबहुप्रकारेः शुभं विज्ञाय पत्रिका विधावव्योति भावः । रक्षस्यमानमिति । प्राचीनगर्गादियन्यानां लुप्रत्वादिदानी न्तनग्रन्ये तु सकलरिष्टनद्धङ्गानामसत्यादिवमित्यमेव भविष्यति ने चेन्मया यज्ञोपवीतं त्याज्यमित्यादिरूपा प्रतिज्ञा न कार्या कि प्रचरदयस्थग्रन्थपालाचनयतादृशमस्तीति घाच्यमिति भावः । श्री संरक्षमानं निजं होराफेनेति पाठश्चेत्साधु: । अन्यथा रक्षस्वमा नमित्यस्य निराकांनतयानन्वयादनन्वितमपार्यकमित्यपार्यकना कचित्युस्तके चाला स्वमानं थियेति पाठो दृश्यते स तु निता साधुः स्यमानं चाता रक्षतेत्यर्थः । क्वचित मानं धिया रक्षति पाठः सेोपि साधीयान् ॥ . प्रय अन्यालङ्कारमाह ॥ नन्दिग्रामे केशवो विप्रयया योभदोराशाससंघं विलोक्य । तेनोतयं पद्धतिर्जातकीया चत्वारिंशहत्तबद्धा सुबोधा ॥ ४१ स्पष्टायम् ॥ इदानी यन्यपाटकफलावाप्निव्याजेन ग्रन्थप्रशमामनुपछन्दसाह ॥ ये सुबोधां पठन्तीमामग्यां जातकपद्धतिम् । होरावित्पदवीं यान्ति लोके मानं यशः सुखम् ॥ ४२ मुगमम् ॥ गोताम्यतरसीरवर्तिनगरे गोलनविद्वद्यते गोलयामसमाये मुनिभरद्वाजान्वये देवयित् । योभत्मचदियाझरो धुधरः श्रीफेशयोस्यात्मजा- टेषचायेगणेशमचकगुरोलञ्चाययोधांगकः ।।