·www. ***** November 33/26 CHOW KHAMBA SANSKRIT SERIES COLLECTION OF RARE & EXTRAORDINARY SANSKRIT WORKS NO. 455. अग्निष्टोमपद्धतिः। CISMIGID aldarerfata Enfeantuit आध्वर्यवपद्धतिः। नानाभाई इत्युपनामक रामकृष्णत्रिपाठिकृता औद्गात्रपद्धतिः। Poristered According to Act XXV.of 1867 ( All Rights Reserved. ). रघुनाथद्विवेदिनिर्मिता शाखायनसूत्रानुसारिणी EITET: Agnistoma Paddhati Consisting of (i) ĀDAVARYAVA PADDHATI by Vāmanācharya, (ii) AUDGATRA PADDHATI by Rāmakrşņa Tripāthi Nānābhāi and (ii) HAUTRA PADDHATI following the Sāmkhyāyana Sūtras by Raghunātha Drivedi. Edited with notes etc , by PANDIT BHAGAVAT PRASADA S'ARMĀ, Vedāchārya, Professor of Veda, Government Sanskrit College, Benares. FASCICOLAS. 11-3. PUBLISHED & SOLD BY THE SECRETARY, CHOWKHAMBA SANSKRIT SERIES OFFICE, Benares City. 1937 ·पयाग क्रमिक संख्या १६४९ विभाग श्रीः आनन्दवनविद्योतिसुमनोभिः सुसंस्कृता। सुवर्णाऽङ्कितभव्याभशतपत्रपरिष्कृता ॥१॥ चौखम्बा -संस्कृतग्रन्थमाला मञ्जुलदर्शना। रसिकालिकुलं कुर्यादमन्दाऽऽमोदमोहितम् ॥ २॥ स्तबक:३६५ Printed by Jai Krishna Das Gupta at the Vidy, Vilas Press, Benares.

·MAST17:33 PATRAKARTAMAREKARANASHTAK 33478 অনুগ্রহী . লাভজন্মনি ( महावीराञ्जनम् ।) হল থানাহাজালাহ(২)কি যুথঃ । अध्वर्यु:-निरूप्याज्य गार्हपत्येऽधिचित्य नुर्व सम्वृज्योबास्योत्यूया. वेक्ष्याजन्ती (ऋ. ५१४३।७) त्युच्यमाने देवस्त्वेत्यनषि महावी. र सुवेण। ॐ देवस्त्वा सविता मध्वानक्तु” ( ३७।११) হালাল খ শুনি হ্যাত্মিঃ ৭হা খুনি। ॐ पृथिव्याः स्पृशस्पाहि ( ३७१११)। औदानपद्धतिः। अथ यदा देवस्त्वा सविता मध्वानावित्वति महावीरमञ्जन्ति तदा हावाञ्जति शाहूत्रियेत् । शाारूढवदाङ्गिरसे वा त्रिरभ्यस्येदन्तरा पराचा (२॥१॥३) इति द्राहायणः । शाहस्य कक्षीवान् ऋषिः जगती छन्दः धर्मो देवता धर्माजने विनियोगः। हॉवाओं। तां २३४ यि । वियञ्जते समते । एहिया पहिया ३४ १ हाउ क्रातूंम् । रो २३४ यि । । हन्ति मधुर्वाभियंजते । ऐहियों एहिया ३४ ॥ हाउसायि धोः। ऊ २३४ त् । श्वा से पर्यन्तमुक्षेणम् । पहिया । एहियाँ ३४ । हो उ हा यि रा। रयां २३४ पावाः पशुमन्तु गृभ्णतें । ऐहियो । पहियो १४ । हाउ हाँ ५ इ । डा(२)। हौत्रपद्धतिः। अञ्जन्ति में प्रथयन्तो न विप्रा वपावन्तं नाग्निना तपन्तः पितुर्न पुत्र उपसि प्रष्ट आ धर्मो अग्निमृतयन्नसादो३म्(३)" ॥ इति विलेऽज्यमाने। (१) आज्यसंस्कारश्च पूर्णाहुतिधर्मणेति कर्कवासुदेवसम्प्रदायकारादयः । अग्निहो. धर्मति केचित् । तन्नोपपद्यते-आज्यं संस्कृत्येत्युपदेशादाज्यं प्रकृत्य ये संस्कारा उक्ता 'निरूप्यायमित्यादया (काल्नौ० ४।१०१५) स्तेषामेव ग्रहीतुमुचितत्वात्। प्रधानभूत. स्य यागस्यापूर्वत्वेन यावदुक्तत्वेन च तत्साधनद्रव्यस्य संस्काराप्राप्लेराज्यं संस्कृत्येति वचनम् । तथाचाहापस्तम्बः-"दविहोमसंस्कारेणाज्यं संस्करोति नैतल्य संस्कारो विद्यत इत्यपर" (१९६७-८) मिति । (२)छ० आ०६, २,२,११- गे० गा० १६१३३ ॥ (३) ऋ० १॥४३एतामृचं महावीरपात्रमुखाञ्जनात्पुवमारभ्य महावीरपानमुखे घृतेनाज्यमाने पठेत् । यद्यपि शाङ्खायनौतकल्पे "अञ्जन्ति यमिति विलेज्यमाने, (६।९।१२)स्कूपाठोऽभिहितस्तथापीयमृगभ्यञ्जनात्पूर्वमेवारब्धव्या, अध्वयुवशात् । अग्नि० १३ ७ ।

·Santa
अग्निष्टोमपद्धतौ-
Narend
-
आध्ववपतिः ।
शुक्र गायेति प्रेष्यति(१) । शुक्र गाय । पत्नी शिरः प्रोणुते ।
संसोदस्वत्युच्यमाने गार्हपत्ये मुजप्रलवान् द्विगुणानादीप्य प्रति
दिशं खरे करोति तेषु महावीरमाज्यवन्तमविरसोति ।
"ॐ अचिरलि शोचिरसि तपोऽसिक (३७।११)।
अनाधृष्टेति वाचयति प्रादेशमध्यधि धारयन्तम् ॥
"ॐ अनाधृष्टा पुरस्तादग्नेराधिपत्य आयुमें दाः।
पुत्रवती दक्षिणतऽइन्द्रस्याधिपत्ये प्रजां मे दाः ॥
सुखदा पश्चाद् देवस्य सुवितुराधिपत्ये चक्षुर्मे दाः ।
आश्रुतिरुत्तरता धातुराधिपत्ये रायस्पोषं मे दाः।
विधृतिरुपरिष्टाद् बृहस्पतेराधिपत्य-
औदानपद्धतिः।
रजत उपधीयमाने (२)नियुत्वानिति शुक्रं सकृद्गायेत् ।
शुक्रसानःशुक्र ऋषिः गायत्रीछन्दःधर्मोदेवता शुक्रपरिधाने विनियोगः।
हॉउ३ । शुक्रंम् । ३ । शुक्र शुक्रम् । २। शुक्र शुक्रम् ।
° शुक्रम् । २ । शुक्र शुक्रम् । नियुत्वान्वीया ३ वा गा १ ही २
अय:० शुक्रो । आ ३ यांमा १ यिता २ यि । गासि सुन्वा ३ तो ?
हा २३ म् । हाउ शुक्रंम् ।३। शुक्रठ० शुक्रम् ।२। शुक्र शुक्रम् । शुक्र
शुक्रम् । शुक्र शुक्रंम् ।। २ । शुक्रम् । शू । क्रा २३४ ओहोवा । ए
शुक्र ।३।७ाएं। शुक्र । ऐ शुक्रम्(३) ॥
हौत्र पद्धतिः।
"सं सीदस्व महाँ असि शोचस्व देववीतमोविधूममग्ने अरुषं मि-
येध्य सृज प्रशस्तदर्शतो३म् (४)।
इति खरे साद्यमाने।
तथा च शातपथी श्रुतिः- स यताहोतान्वाह अञ्जन्ति यं प्रथयन्तो न विप्रा
इति तदेतं प्रचरणीयं महावारमाज्येन समनक्की" (१४।१।३।१३ )ति ।
एवं "संसोदस्वर्णत सिकतोपकीर्ण प्रज्वाल्य स्थापितेषु मुञ्जप्रलवेष्वाज्यपुणे महा-
वीरभाण्डे साधमाने ऋपाठोऽभिहितस्तथाप्यध्वर्युवशात्सादनात्पूर्वमेव आरब्धव्यः
सं सीदस्बेति।
तथा च शातपथी श्रुतिः--"स यन्त्रता होतान्वाह सं सीदस्व महा २॥ असीति
तदुभय आदीक्षाः मौजाः प्रलवा भवन्ति तानुपाल्य तेषु प्रवृणती (१४।१।३।१५) ति।
(१) अयं प्रैषः शाखान्तरात् ।
(२) रजतजातरूपे उपदधाति तच्छुक्रचन्द्रे (द्रा०औः २।२।२६ ) ।
(३) आ० आ० ११२।६= आ० गा० ३राण (४)ऋ० १३६॥९॥

·RASEARCHEMISSNORGASTRATAHaphic PRABHA MARA PHORSeminewala वन्यप्रयोगः . आवर्जवपद्धति ओजो मे दाः ( ३७११६) इति ब्रूहि । মালঃ মাছ সংস্থাৰীৰআখি আল তানি- ॐ अनाधृष्टा पुरस्तादग्नराधिपत्य आयुमें दाः । पुत्रवती दक्षिणतऽइन्द्रस्याधिपत्ये प्रजां मे दाः ॥ सुखदा पश्चाद् देवस्य सवितुराधिपत्ये चक्षुमें दाः । आश्रुतिरुत्तरतो धातुराधिपत्ये रायस्पोष मे दाः ॥ विधृतिरुपरिष्टाद् बृहस्पतेराधिपत्य ओजो मे दाः (३७।१२) । विभज्य वाचनं । प्रतिदिशमेके, तदोपर्येकम् । विश्वाभ्यो मेति दक्षिणत उत्तानं पाणि निदधाति यजमानः । ॐ विश्वाभ्यो मा नाष्ट्राभ्यस्पाहि" ( ३७।१२)। मनोरश्वेति प्रादेशमुत्तरतो निद्धाति यजमान एव । ॐ मनोरश्वासि (३७।१२)। अध्वर्यु:-धृष्टिभ्यां गार्हपत्यस्य भस्मना महावीर सर्वतः परिकी. Cङ्गारैश्च विकतशकलैः परिश्रयति त्रयोदशभिः प्रागुदग्भिः स्वाहा म- रुद्भिरिति । ॐस्वाहा मरुद्भिः परिश्रीयस्व ( ३७।१३)। द्वौ मन्त्रेण प्राञ्चौ ततस्तूष्णी द्वावुदञ्चौ द्वौ प्राञ्चौ द्वावुदञ्चौ द्वौ- प्राचौ द्वावुदञ्चौ,मधिकं दक्षिणतः। एकं सुवर्णशतमानेनापिद्धाति दिवः सस्पृश इति । "ॐदिवः सस्पृशस्पाहि" (३७।१३)। हौत्रपद्धतिः। "भवा नो अग्ने सुमना उपेतौ सखेव सख्ये पितरेव साधुः पुरुद्रुहां हि क्षितया जनानां प्रति प्रतीचीदहतादरातोश्म(१)। तपो प्वग्ने अन्तराँ अमित्राँ तपा शंसमररुषः परस्य तपो वसो चि. कितानो अचित्तान्वि ते तिष्टन्तामजरा प्रयासोइम् । यो नः सनुत्यो अभिदासद्ग्ने यो अन्तरोमित्रमहो वनुष्यात्तमजरे. भिर्वृषभिस्तव स्वैस्तपा तपिष्ठ तपसा तपस्वाश्म (२) । इत्यङ्गारेषूपोह्यमानेषु । "कृणुष्व पाजः प्रसितिन पृथ्वीं याहि राजेवामवाँ इभेन तृष्वी. मनु प्रसितिं द्रूणानेोऽस्तासि विध्य रक्षसस्तपिष्ठो३म् । (१) ३० ३३१८६१-२ । अध्वर्युणा वृष्टिभ्यां गाईपत्याङ्गारेषु महावीर परिकीर्यमा. गेच "भवान" इत्याद्यास्विनः पठेत् । (२)०६।६।४। SIAN ·SHAMACHAR dada2432MMELINESE হাসি- आध्ववपद्धतिः। चन्द्र गायेति च प्रेष्यति ॥ चन्द्रं गाय ! कृष्णाजिनावकृत्तचित्ररुपवाजयति(१) त्रिभिदण्ड. वद्भिर्मधु मध्विति । औद्वानपद्धतिः। हिरण्यरुक्म उपधीयमाने अत्राह गोरमन्वतेति चन्द्रं सकृद्भायेत् । चन्द्र ऋषिः गायत्री छन्दः धर्मोदेवता-- हाँ उ चन्द्रं ॥३॥ चैन्द्रं चन्द्रम् ॥२१ चैन्द्रं चन्द्रम् । चन्द्रं चान्द्रम ।२। चन्द्रं चान्द्रम् । अत्राहगोरमान्वा १ ता २ नौमत्वष्टुरा३पायिचा १ हौत्रपद्धतिः। तव भ्रमाल आशुया पतन्त्यनु स्पृश धृषता शोशुचानस्तपूंष्यग्ने जुह्वा पतङ्गानसन्दितो विसृज विष्वगुल्को३म् । प्रति स्पशो विसृज तुर्णितमो भवा पायुविशो अस्या अन्धोयो नो दूरे अघशंसो यो अन्त्यग्ने माकिष्ट व्यथिरा दर्षो३म् । उदग्ने तिष्ठ प्रत्यातनुष्व न्यमित्रां ओषतात्तिग्महते यो नो अराति स. समिधान चक्रे नीचा तं धक्ष्यत सन्न शुष्कोइम्। ऊवो भव प्रतिविधयाध्यस्मदाविष्कृणुष्व दैव्यान्यग्नेऽव स्थिरात- चुहियातुजूनां जामिमजामि प्रमृणोहि शत्रो३म्(२) । परि त्वा गिर्वणे गिर इला भवन्तु विश्वतोवृद्धायुमनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयोम(३)। अधि द्वयोरधा उक्थं वचो यतचा मिथुना या सपर्यतोऽसंयत्तो व्रते ते क्षेति पुष्यति भद्रा शक्तिर्यजमानाय सुन्वतोइम्(४)। शुक्र ते अन्यद्यजतं ते अन्यद्विषुरुपे अहनी द्यौरिवालि विश्वाहि माया अवसि स्वधावो भद्रा ते पूषनिह रातिरस्तोम(५)। अर्हन्विर्षि सायकानि धन्वार्हन्निष्कं यजतं विश्वरुपमहन्निदं दयसे विश्वमभ्वं न वा अोजीयो रुद्र त्वदस्ता३म्(६)। पतङ्गमक्तमसुरस्य मायया हृदा पश्यन्ति मनसा विपश्चितः समुद्र अन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसोहम् । पत्तो वाचं मनसा बिभर्ति तां गन्धर्वोऽवद्ग: अन्तस्तां द्योतमानां (१) "अथ धविराधनोति मधु मध्विति (शबा० १४।१।३।३०) रिति श्रुत- स्वात् । 'धून कम्पने धुनोत्यनेनेति वित्रं व्यजनम् । करण इत्यनुवर्तमाने "अत्ति खन सह चर इत्र (पा० ३।२।१८४) इतीनःप्रत्ययः करणेऽर्थे । (२)३०४।४।१-६॥ (३) ३०२१११२ ॥ (४) ० ८३॥३॥ (६)३०.६५८१। (६)*०२।३३।१० ) Shyam ·HHAAMRAGene BhayaHERANS হুমাঃ । आध्वर्यवपद्धतिः । मधु मधु मधु ( ३७।१३ ) आधूनोमि । एक प्रयच्छति प्रतिप्रस्थात्रे ऽपरमन्नीधे धून्वन्तस्त्रित्रिः परिक्रामन्ति पितृवत्(१)नापसव्यम्, उदकोपस्पर्शः। देववच निः,अन्ते इतरथावृत्तिः(२) জীৱাণবি। यारम् । इर्थां चन्द्रमा ३ सौ ग १ हा २३ यि । हे उ ३। चन्द्रम् ॥३॥ चेन्द्र चन्द्रं ।२। चन्द्रं चन्द्रम्। चन्द्र चन्द्रों। २। चंद्र चारदा २३४ आ हो वाए। चन्द्रम् । ३(३) हौत्रपद्धतिः स्वर्य मनीषामृतस्य पदे कवयो निपान्तो३म् । अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तं स सध्रीची सविषूचीर्वसान आ बरोवति भुवनेष्वन्तो३(४)। (५)स्त्रक्क द्रप्सस्य धमतः समस्वरन्नृतस्य योना समरन्त नाभय- स्त्रीन्स मूनों असुरश्चक्र आरभे सत्यस्य नावः सुकृतमपोपरो३म् । सम्यक सम्यञ्चो महिषा अहेषत सिंधोलावधि वेना अवीविपन्म- धेोर्धाराभिर्जनयन्तो अर्कमित्प्रियामिन्द्रस्य तन्वमवीवृधो३म् । पवित्रवन्तः परि वाचमासते पितैषां प्रत्नो अभिरक्षति व्रतमहः स. मुद्रं वरुणस्तिरोदधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभो। सहस्रधारेव ते समस्वरन्दिवो नाके मधुजिह्वा असश्चतोऽस्य स्पशो न निमिषन्ति भूणेयः पदे पदे पाशिनः सन्ति सेतवो३म् । पितुर्मातुरध्या ये समस्वरन्नृचा शोचन्तः सदहन्तो अवतानिन्द्र द्विष्टामप धमन्ति मायया त्वचमसिक्ती भूमनो दिवस्परो३म् । प्रत्नान्मानादध्या ये समस्वरल्छोकयन्त्रासो रभसस्य मन्तवोऽपा- नक्षासो बधिरा अहासत ऋतस्य पन्थां न तरन्ति दुष्कृताम्। सहनधारे वितते पवित्र आ वाचं पुनन्ति कवयो मनीषिणे रुद्रास एषामिषिरासो अद्रुहः स्पशः स्वंञ्चः सुदशो नृचक्षसोयम् । तस्य गोपा न दभाय सुक्रतुस्त्री ष पवित्रा हृद्यन्तरादधे विद्वान्त्स (१) “अथापसलवि त्रिचूंन्वन्ति” “पुनः प्रसलवि निघून्वन्ता"(श० ब्रा० १४।११३ १३१-३२ )ति च श्रुतेः । अपसाव = अप्रदक्षिणं, प्रसलवि-प्रदक्षिणमिति । एतयोरर्थ- योरेतौ शब्दौ अव्ययसंज्ञौ। नानापसव्यं, अप्रदक्षिणप्रदक्षिणपरिक्रमणमात्रश्रवणात् पितृवदित्यस्य तावन्मानार्थत्वप्रतीतेः। (२) "विवृत्याऽऽवृस्य वेतरथाऽऽवृत्ति (का० औ०१।८।२४)रिति परिभाषोक्तः । (३)छ० आ® २,२, १०३, = आ० गा० ३३२,८॥ (४)ऋ०१०११७७१-३ । (५)ऋ०९।७३।१-९॥ । । NEPALI ·ANANDAN SALASARREALITAMANG अग्निधामपद्धती- आध्वयंवपद्धतिः। रुचिते. वोत्तरम् । अचिषि प्राप्ते सुवर्णशतमान भूमौ निधायाज्येन म. हावीरं परिषिञ्चति सुवेण प्रतिप्रणवम् । होत्रपद्धतिः। विश्वा भुवनाभि पश्यत्यवाजुष्टान्विध्यति कतै अवतोयम् । ऋतस्य तन्तुर्विततः पवित्र आजिह्वोया अग्रे वरुणस्य मायया धीरा. श्चित्तत्समिनक्षन्त आशतात्रा कर्तमव पदात्त्यप्रभा३म् । पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतोऽतप्ततनून तदामो अश्नुते शृतास इवहन्तस्तत्समाशता३म् । तपोपवित्रं विततं दिवस्पदे शोचन्तो अस्य तन्तवो व्यस्थिरत्रव. त्यस्य पवोतारमाशवो दिवस्पृष्ठमधि तिष्ठन्ति चेतसाम्(१)। वि यत्पवित्रं धिषणा अतन्वत धर्म शेचन्तं प्रणवेषु विभृतः ल. मुद्रे अन्तरायवो विचक्षणं त्रिरहो नाम सूर्यस्य मन्वतोयम्(२)। अयं वेनश्चोदयत्पृश्निगर्भा ज्योतिर्जरायू रजसो विमान इममपां सङ्ग- मे सूर्यस्य शिशुं न विप्रा मतिभी रिहन्तोश्म् । समुद्रामिमुदियति वेनो नभोजाः पृष्ठं हर्यतस्य दय॒तस्य साना- वधि विष्टपि भ्राट् समानं योनिमभ्यनूषत बो३म् । समानं पूर्वीरभि वावशानास्तिष्टन्वत्लस्य मातरः सनीळाः ऋतस्य सानावधि चक्रमाणा रिहन्ति मध्वो अमृतस्य वाणा३म् । जानन्ता रुपमकृपन्त विप्रा मृगस्य घोषं महिषस्य हि ग्मन्नृतेन यन्तो अधि सिन्धुमस्थुर्विद्गन्धर्वो अमृतानि नामो३म् । अप्सरा जारमुपसिमियाणां योषा बिभर्ति परमे व्योमंश्चरत्प्रियस्य योनिषु प्रियः सन्सीदत्पक्ष हिरण्यये स वेनो३म् । ऊों गन्धर्वो अधि नाके अस्थात्प्रत्यञ्चित्रा बिभ्रदस्यायुधानि वसानो अत्कं सुरभि दशे के स्वर्ण नाम जनताप्रियाणाम् । द्रप्सः समुद्रमभि यजिगाति पश्यन् गृध्रस्य चक्षसा विधर्मन् भानुः शुक्रेण शोचिषा चकानस्तृतीये चक्रे रजसि प्रियाणाम्(३) । गणानां(४) त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमं ज्येष्ठ- राजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनो३म् । देवाश्चित्ते असुर्य प्रचेतसो बृहस्पते यज्ञियं भागमानशुरुना इव सूर्यो ज्योतिषामहो विश्वेषामिजनिता ब्रह्मणामसोम् । (१)३० ९।८।१-२ (२) शा०ौ०९।२०। (३) ३०१०११२३३१-८ । नाके सुपर्ण(६)मिति परिहोप्य (४)ऋ० २०२३१-१९। PM ·BANARASINES-Antisex SMS AURAHA प्रवर्यप्रयोगः । आध्वर्यवपद्धतिः। ত্ব আনিসথানা গাছবত্য অভুথবিমুখ যািঙ্গিকানি (१)तूष्णीं ग्रामपिष्टानाम् । आज्यधर्माः स्थानापतेरौषधधर्मा वा संस्का. शब्दात् । तुषणी पदार्थाः सवें। हौत्रपद्धतिः। आ विवाच्या परिरापस्तमांसि च ज्योतिष्मन्तं रथमृतस्य तिष्ठसि बृहस्पते भोमममित्रदम्भनं रक्षाहणं गौत्रभिदं स्वर्विदोयम् । सुनीतिभिर्नयसि त्रायसे जनं यस्तुभ्यं दाशान तमंहो अश्नवद्ब्रह्म द्विषस्तपनो मन्युमीरसि बृहस्पते महि तत्ते महित्वनो३म् । न तमहो न दुरितं कुतश्चन नारातयस्तितिरून द्वयाविनोविश्वा इद- स्माद्ध्वरसो वि वाधसे यं सुगोपा रक्षसि ब्रह्मणस्पता३म् । त्वं नो गोपाः पथिकृद्धिचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मतु दुच्छुना हरस्वताम् । उत वा यो नो मर्चयादनागसोऽरातीवा मतः सानुको वृकोबृहस्पते अप तं वर्तया पथः सुगं नो अस्यै देववीतये कृधो३म् । त्रातारं त्वा तनूनां हवामहेऽवस्पर्तरधिवक्तारमस्मयु बृह. स्पते देवनिदा नि बर्हय मा दुरेवा उत्तरं सुम्नमुन्नशोइम् । त्वया वयं सुवृधा ब्रह्मणस्पते स्पार्हा वसु मनुष्या ददीमहि या नो दूरे तळितो या अरातयोऽभि सन्ति जम्भया ता अननसोयम् । त्यया वयमुत्तमं धीमहे वयो बृहस्पते पप्रिणा सस्निना युजा मा नो दुःशंसा अभिदिप्सुरीशत प्रसुशंसा मतिभिस्तारिषीमहो३म् । अनानुदोवृषभो जग्मिराहवं निष्टप्ता शत्रु पृतनासु सासाहिरसि सत्य ऋणया ब्रह्मणस्पत उग्रस्य चिदमिता वोलुहर्षिणाम् । अदेवेन मनसा यो रिषण्यति शासामुग्रो मन्यमानो जिघांसति बृहस्पते मा प्रणक्तस्य नो वधो नि कर्म मन्यु दुरेवस्य शर्धतो३म् । भरेषु हव्यो नमसोपसद्यो गन्ता वाजेषु सनिता धनं धनं विश्वा इद- यो अभिदिप्स्वो मृधो बृहस्पतिर्वि ववर्हा रथाँ इवो३म् । तेजिष्ठया तपनी रक्षसस्तप ये त्वा निदे दधिरे दृष्टवीर्यमाविस्तत्कृष्ट यदसत्त उक्थ्यं बृहस्पते वि परिरापो अर्दयो३म् । (१) तूष्णीं मन्त्ररजम् । श्रपयन्ति रोहिणा" (श० ब्रा०१४।१।२।२१) विति श्रुते रौहिणावधिश्रयतीत्युक्तं "अथातो रौहिणौ जुहोती" ( श० ब्रा० १४।२।१२१)ति जुहोति- त्वादेव मन्त्राभावे सिद्धे समन्त्रककर्मान्तःपातेन समन्त्रकत्वाशङ्काव्युदासाथ तूष्णा- मिति युक्तमुक्तम् । ग्रामपिष्ठानामित्युक्तत्वात्पिष्टानामेवाबासादनग्रहणादिकर्तव्यं न वीहीणां यवानां वा। ।

·SURERNADRISADARRADINAINACICam अग्निष्टोमपद्धती- 9 आध्वयंवपद्धतिः। तद्यथा-स्पयोपहितपात्र्यामोषधकरणम् , पात्रान्तरे प्रोक्षणीरुन्नीय शग्निहोत्रहवण्योरादानम् , वाग्यमनम् , प्रतपनम् , उदकस्पर्शः, गमनम् , विलालम्भः, ईक्षणं, अपद्रव्यनिरसनम् , अभावेऽभिमर्शनम् , उदकस्पर्शः, पिष्टालम्भनम् , चतुर्मुष्टिकद्वयस्य ग्रहणम् , शेषाभिमर्श- नम्, प्राङीक्षणं, उत्थानम् , यमनम् , पश्चात्सादनम् , स्थापितप्रोक्षणी. हौत्रपद्धतिः। बृहस्पते अति यदयों अौं घुमद्विभाति ऋतुमज्जनेषु यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रो३म् । मा नः स्तेनेभ्यो ये अभि द्रुहस्पदे निरामिण रिपवोऽन्नेषु जागृधुरा देवानामोहत विजयो हृदि बृहस्पते न परः साम्ना विदो३म् । विश्वेभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टाजनत्साम्नः सानः कविः स ऋणचिद्गुणया ब्रह्मणस्पति हो हन्ता मह ऋतस्य धतरो म् । तव श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदगिरः इन्द्रण युजा तमसा परीवृतं बृहस्पते निरपामौब्जो अर्णवो ३ म् । ब्रह्मगस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व विश्वं तद्- भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्धदेम विदथे सुवीरो ३म् (१)। का राधद्धोत्राश्विना वां को वां जोष उभयोःकथा विधात्यप्रचेतोयम्। विद्वांसाविद्दुरः पृच्छेदविद्वानित्थापरो अचेताः नू चिन्नु मते अक्रौ ३म्। ता विद्वांसा हवामहे वां ता नो विद्वांसा भन्म वोचेतमद्य प्रार्चदय- मानो युवाको ३म् । वि पृच्छामि पाक्यान देवान्वषट्कृतस्याद्भुतस्य दना पातं च सहासो युवं च रभ्यसो नो ३म् । प्रया घोष भगवाणे न शोभे यया वाचा यजति पज्रियो वां प्रेष- युर्न विद्वो ३ म्। श्रुतं गायत्रं तकवानस्याहं चिद्धि रिरेभाश्विना वामाक्षी शुभस्पती दो ३म् । युवं ह्यास्तं महो रन्युवं वा यनिरततं सतन्तानो वसू सुगोपा स्यात पातं नो वृकाद्घायो ३ म्। मा कस्मै धातमभ्यमित्रिणेनो माकुत्रा नो गृहोम्यो धेनवो गुः स्त. नाभुजो अशिश्वो ३ म्। (१) "वृहद्वदेम विदधे सुवीरा" इति पादेन वीरकामाय पत्न्यै यथाभिलषितं वीरं ध्यायात्।

·Aission Complete प्रवग्यप्रयोगः। १०५ १ आध्वर्यबापद्धतिः। ग्रहणम् , ब्रह्मणेक्षितो निःशेषेण हविः प्रोक्षणम् , पाच्यामोप्याभिमन्त्र- णम् , उपवेषादानम् , अङ्गाराणां प्रावः करणम् , अङ्गारहरणम् , क. होत्रपद्धति दुहोयन्मित्रधितये युवाकु रायेच नो मिमीतं वाजवत्या इथेच नो मिमीतं धेनुमत्यो ३ म्(१) ॥ आ नो विश्वाभिरूतिभिरश्चिना गच्छतं युवं दस्रा हिरण्यवर्तनी पि बतं सोम्यं मधो ३म् ॥ आ नूनं यातमश्विना रथेन सूर्यत्वचा भुजी हिरण्यपेशसा कवी गम्भीरचेतसोम् ॥ आ यातं नहुषस्पन्तिरिक्षात्सुवृक्तिभिः पिवाथो अश्विना मधु करवानां सवने सुतो३ म्(२) ॥ (३)प्रातर्यावाणा प्रथमा यजध्वं पुरा गृध्रादररुषः पिवातः प्रातर्हि यज्ञमश्विना दधाते प्रशंसन्ति कवयः पूर्वभाजो३म् । प्रातर्यजध्वमश्विना हिनोत न सायमस्ति देवया अजुष्टमुतान्यो अस्मद्यजते वि चावः पूर्वः पूर्वो यजमानो वनीयोउम् । हिरण्यत्वङ्मधुवर्णोघृतस्नुः पृक्षो वहन्ना रथो वर्तते वां मनो. जवा अश्विना वातरंहा येनातियाथो दुरितानि विश्वो३म् । यो भूयिष्ठं नासत्याभ्यां विवेष चनिष्ठं पित्वो ररते विभागे स तोकमस्य पीपरच्छमीभिरनुध्वंभासः सदमित्तुतुर्यो३म् । समश्विनारवसा नूतनेन मयोभुवा सुप्रणीती गमेमा नो रयिं वहतमोत वीराना विश्वान्यमृता सौभगाना३म् (४)। प्रातर्यावाणेति पूर्वारहे सूक्तम् । आ भातीत्यपराहणे नियोजयेत् । “आ भात्यग्निरुषसामनीकमुद्विप्राणां देवया वाचो अस्थुराचा नूनं रथ्येह यातं पीपिवांसमश्विना धर्ममच्छोयम् । न संस्कृतं प्रसिमीतो गमिष्ठान्ति नूनमश्विनोपस्तुतेह दिवाभिपित्वे. ऽवसागमिष्ठा प्रत्यवति दाशुषे शम्भविष्ठो३म् । उता यातं सगावे प्रातरन्हो मध्यन्दिन उदिता सूर्यस्य दिवा नक्तम. वसा शन्तमेन नेदानी पीतिरश्विना ततानाम् । इदं हि वां प्रदिवि स्थानमोक इमे गृहा अश्विनेदं दुरोणमा नो दिवो (१)३००१२०११-१ (२)३०८८१-३॥ (३) प्रातर्यावाणाप्रथमायजध्वमिति पञ्चचे सूक्तं पौर्वाहिकप्रवर्यप्रचारेऽभिष्टुयात् । (४)ऋ०६१७७११-६॥ अग्निक १४ ·TaHEN Nar का PARTHA A.ABPSARAI SOMVASNA STATE DARE अग्निष्टोमपद्धतौ-- , आध्वर्यवपद्धतिः। पालेनावच्छादनम् , अशुन्येऽङ्गारकरणम् , एवं द्वितीयस्य, उभयोरभ्यूह- नम् , उपसर्जन्यधिश्रयणम् , हविरीक्षणम् , सपवित्रपाच्यामावापः, उपसजनीग्रहणम् , पवित्रत्यागः, संयवनम्, विभज्यालम्भः, अधिश्रयणं, प्रथनं, अभिमर्शनम् , पाव्यङ्गुलिप्रक्षालनम् , पर्यग्निकरणम् , श्रपणं, आ. लम्भनम्, अभिवासनम् , अभितप्याप्त्योदकदानम् , त्यागो यष्टुः । ईडे घावापृथिवीत्युच्यमाने परिधोन्परिधाय रौहिणावुद्वास्य त्रुचोः होत्रपद्धतिः। बृहतः पर्वतादाद्भ्यो यातमिषमूर्ज वहन्तो३म् । समश्विनोरवसा नूतनेन मयोभुवा सुप्रणीतो गमेमा नो रयिं वहतमोत वीराना विश्वान्यकृता सौभगानो(१)३म् । इत्यपरारहे। तत ईळे द्यावापृथिवीत्याधुभयत्र । सर्वमीळे द्यावीयमुत्सृज्य (मध्यमां) वाचम्। (२)"ईळे द्यावापृथिवी पूर्वचित्तयेऽग्निं घर्म सुरूचं यामनिष्टये याभि- भरे कारमंशाय जिन्वथस्ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतोयम् । युवोर्दानाय सुभरा असश्चतो रथमा तस्थुर्वचलं न मन्तवे याभि- धियोऽवथः कर्मनिष्टये ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतोयम् । युवं तासां दिव्यस्य प्रशासने विशां क्षयथो अमृतस्य मज्मना याभिर्धेनुमस्वं पिन्वथो नरा ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गताम् । याभिः परिज्मा तनयस्य मज्मना द्विमाता तूर्षु तरणिविभूषति याभिस्त्रिमन्तुरभवद्विचक्षणस्ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतो३म् । याभी रेभै निवृतं सितमद्भ्य उद्वन्दनमैरयतं स्वशे याभिः करावं प्रसिषासन्तमावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गताम् । याभिरन्तकं जसमानमारणे भुज्युं याभिरव्यथिभिर्जिजिन्वथुर्याभिः कर्कन्धुं वय्यं च जिन्वथस्ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतोयम् । याभिः शुचन्ति धनसां सुषंसदं तप्तं धर्ममोम्यावन्तमत्रये याभिः पृश्निगुं पुरुकुत्समावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गता३म् । याभिः शचीभिर्वृषणा परावृज प्रान्धं श्रोणं चक्षस एतवे कृथो या भिर्तिकां ग्रसिताममुञ्चतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतोयम् । याभिः सिन्धुं मधुमन्तमसश्चतं वसिष्ठं याभिरजरावजिन्वतं याभिः कुत्सं श्रुतयं नर्यमावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतो३म् । (१)३०५१७६१-५॥ (२)ऋ०११११२।१-२५॥

·MANTINENTARAV STARATHISRAERSKATREENA INTENDER AVARKISSASTEM Live আলমাঃ । G होपद्धति आध्वयंवपद्धतिः पूर्व विभस्मीकरणम् , चोः स्थापनम् , तयोरुपस्तारः, বস্বত্ব, না घार, उद्धासन, प्राणदानम् , कपालाशनम् , तदुद्वासनम् ! आसाद. यत्याहवनीयादक्षिणोत्तरी । इति स्थातुः कर्म । अध्वर्यु:-"अप्नस्वतीमि (ऋ०२११२१४ )त्युच्यमाने रुचित धर्म याभिविश्या धनसामथव्यं सहलमीळ्ह आजावजिन्वतं याभि- वैशमश्श्यं प्रेणिमावतं ताभिरू षु अतिमिरश्विना गताम्। याभिः सुदानू औशिजाय वाणिजे दीर्घश्रवसे मधु कोशो अक्षरत्क. क्षीवन्तं स्तोतारं याभिरावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतोश्म् । याभी रसां क्षोदसोद्नः पिपिन्वथुरनश्वं याभी रथमावतं जिषे या- मिस्त्रिशोक उस्त्रिया उदाजत ताभिरू षु अतिभिरश्विना गतो३म् । याभिः सूर्य परियाथः परावति मान्धातार क्षेत्रपत्येष्वावतं याभि. विप्र भरद्वाजमावतं ताभिरू पु ऊतिभिरश्विना गताइन् । याभिर्महामतिथिग्वं कशोजुवं दिवोदास शंबरहत्य आवतं याभिः पूर्भिो त्रसदस्युमावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतो३म् । याभिर्वनं विपिपानमुपस्तुतं कलिं याभिर्वित्तजानि दुवस्यथो या भियंश्वमुत पृथिमावत ताभिरू षु अतिभिरश्विना गतो३म् । याभिर्नरा शयवे याभिरत्रये याभिः पुरा मनवे गातुमिषथुर्याभिः शारीराजतं स्यूमरश्मये ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतो३म् । याभिः पठ; जठरस्य मजमनाग्नि दीदेञ्चित इद्धो अज्मन्ना याभिः शर्यातमवथो महाधने ताभिरूषु ऊतिभिरश्विना गतो३म् । याभिरङ्गिरो मनला निरण्यथोऽनं गच्छथो विवरे गोअर्णसो याभि. मनुं शुरमिषा समावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतो३म् । याभिः पत्नीविमदाय न्यूहथुरा घ वा याभिररूणीरशिक्षतं याभिः सुदास ऊहथुः मुदेव्यं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतो३म् । याभिः शंताती भवथो ददाशुषे भुज्युं याभिरवथो याभिरध्रिगुमो- म्यावती'सुभरामृतस्तुभं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतोयम् । थाभिः कृशानुमसने दुवस्थथो जवे याभियूँनो अर्वतमावतं मधु प्रियं भरथो यत्सरड्भ्यस्ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतो३म् । याभिर्नर गोषुयुधं नृषाह्ये क्षेत्रस्य साता तनयस्य जिन्वयो याभी रथाँ अवथा याभिरर्वतस्ताभिरूषु ऊतिभिरश्विना गतोश्म् । याभिः कुत्समार्जुनेयं शतक्रतू प्र तु/तिं प्रच दभीतिमावत याभि- ध्वसन्ति पुरुषंतिमावतं ताभिरू षु अतिभिरश्विना गतोयम् । अन्नस्वतीमश्विना वाचमस्मे कृतं नोदना वृषणा मनीषामधूत्येऽवसे ·. ". पयसा । अग्निष्टामपद्धतो- (अनयोः प्रजापतिऋषिः बृहती छन्दः वर्मा देवता परिधिपरिधान आध्वयेवपाता। क्रमिक संख्य বিমা इत्याहोपोत्तिष्ठन् । रुचितो धर्मः । धर्मस्य तन्त्रो गाया ! औद्वानपद्धतिः। प्रज्वलनकाले प्रसोमदेववीतय इति धर्मतन्धो सकदायेत् । विनियोगः।) होउ होउ होउ। प्रसामदेवा ३ बोयिता । या २३ यि । हाँउ ! सिन्धुर्नपिप्ये ३ आर्णी १ सा २३ । हाँउ ३ । अशोः पयसामदिरोना ३ जाँग १ वी २३: । होउ। ३ । अच्छीकोशम्मा ३ धूश्च्यू १ ता २३२। हा उ । । वा । धर्मः प्रवृक्तस्तन्वा समनिय वृधे सुवा शाप औहो ३ वा ३. ई ३ या ।३। आयिही २३॥ प्रसोमेद वैवा र यिन २३४ योयि । सिन्धुर्नपि । प्ये आ २ २३४ सा । अठ० शोः मदिरः ने जार २१४ वीः । अच्छा कोशं । मधूश्च॑ २३४ ताम् । ॐ हो ३ वा । ३। ईऽ३ या ।३। ऑयिही २ आयिही २३ । आरयि । हाँ। २३४ । अहाँ वा। धैर्मः प्रवृक्तस्तत्वासानेशमहेसुवा २३४५:(१) । प्रस्तोता धर्मतन्वी गानानन्तरमवसरे सत्यन्यान्यपि धर्मलिङ्गानि सामानि सकृद्भायेत् । तद्यथा- कायमान इति महावैश्वानरव्रतम । सहोभ्राजेतीन्द्रस्य च सधस्थम् । विष्णोस्त्रीणि स्वरीयासि पञ्चानुगानं द्वयनुगानञ्चोते । रुचितो धर्म इत्युक्ते प्रस्तोता उछल्लोकानरोचय इति धर्मरोचतं सद्भायेत्। इन्द्र ऋषिः, अनुष्टुप्छन्दः धर्मो देवता। उचल्लोका न रोचयः । होइ। इंमा लोकां न रोचयः । होई । प्रजा- भूतमरोंचयः । होइ। विश्वं भूतमरोचयः । हो र हा २३४ औहोचा। धेमी ज्योती २३४५: (२) ॥ होनपद्धतिः। नि ह्वये वां वृधे च नो भवतं वाजसातौइम्" । ततो रुचितो धर्म इत्युक्ते- "अरूरुचदुषसः पृश्निरनिय उक्षा विभर्ति भुवनानि वाजयुर्माया- विना ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमादधौम्(३) (१) छ० आ०६, १, ३, ४- आ० गा०२,२, १५-१६ । (२) आ० गा०६,२,१० । (३) ऋ०९.८५॥३॥ । - ·areCHALERNER CermaATKAstelianceNASAINTS प्रवर्यप्रयोगः। आध्वयनपद्धतिः परिक्रम्योपतिष्ठन्ते(१)ऽकृतं चेदों देवानामिति । ॐगों देवानास्पिता मतीनाम्पतिः प्रजानाम् । सन्देवो देवेन सवित्रा गत सठ सूर्यण रोचते ॥ समग्निरग्निना गत सन्देवेन सवित्रा लठ सुर्येणारोचिष्ट । स्वाहा समग्निस्तपसा गत सन्देव्यैन सवित्रा सई० सूयेणाक्षरुचत ।। धर्ता दिवो विभाति तपसस्पृथिव्यान्धर्ता देवो देवानाममत्यस्तपाजाः। वाचमस्मे नियच्छ देवायुवम् । अपश्यङ्गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तम् । स सद्बीचोः स विवधूचीर्वसान आवरोवर्ति भुवनेष्वन्तः ॥ औदात्रपतिः। अथोद्गातारोऽध्वर्युशाखाविहितेनानुवाकेन (शुण्य०सं०३७।१४-२०) हौत्रपद्धतिः। धुभिरक्तुभिः परि पातमस्मानरिष्टभिरश्विना सौभगेभिस्तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौ३म् । धुभिरक्तुभिः परि पातमस्मानरिष्टेभिरश्विना सौभगेभिस्तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदिति सिन्धुः पृथिवी उत द्यौ३म् । द्युभिरक्तुभिः परि पातमस्मानरिष्टोभिरश्विना सौभगेभिस्तन्नो मित्रो वरुणा मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौ३म् । (एवमृचः १०१)। मदन्तीजलमुपस्पृश्योत्तिष्टेत् । ततो महावीरोपस्थानं(२)कुर्यात् । "ॐ गर्भो देवानां पिता मतीनां पतिः प्रजानाम् । सन्देवो देवेन सवित्रा गत सई०सूर्येण रोचते ॥ समग्निरग्निना गत सन्दैवेन सवित्रा सठसूर्येणारोचिष्ट । स्वाहा समग्निस्तपसा गत सं दैव्येन सवित्रा स४० सूर्येणारूरुचत॥ धर्ता दिवो विभाति तपसस्पृथिव्यां धर्ता देवो देवानाममर्त्यस्तपाजाः। वाचमस्मे नियच्छ देवायुवम् । (१) “स यदैतध्वर्युरुपोत्तिष्ठन्नाह रुचितो धर्म इति तदुपोत्थायावकाशरुपतिष्ठन्त" इति प्रकृत्य “पडुपतिष्ठन्त" इति "गर्भो देवानामि ( २० ब्रा० १४।१।४।१-२)ति च श्रुतेः । षडुपतिष्ठन्त इत्यत्र प्रस्तोतृव्यतिरिक्ताः सयजमानाः पञ्चत्विजः षड्महणेन गृह्यन्ते । श्रुतौ प्रस्तोतुरदृष्टत्वात् । छन्दोगानां तस्याप्युपस्थान विहितमतः सोऽपि सप्तम उपस्थानं करोतीति देवः । आपस्तम्ब:-"सर्वत्विजो यजमानश्चाधीयन्तो महा- वीरमवेक्षन्त" (१५८१६) इति । (२) अत्र होतारमध्वर्यवो वाचयन्त्येतमनुवाकम् । तथा चाश्वलायनसूत्रम्-"स मुत्थाप्यैनानध्वर्थवो वाचयन्ती (४६)ति ।

·No text on this page.

·PAHEENSURANT BIHAR NAMAVAN AIMERaghwinister RAANEMALERTAL प्रवग्यप्रयोगः आध्वयंवपद्धतिः परिक्रम्योपतिष्ठन्ते(१) कृतं वेदों देवानामिति । “ॐ गौ देवानास्पिता मतीनास्पतिः प्रजानाम् । सन्देवो देवेन सवित्रा गत सर्ट सूयण रोचते। समग्निरग्निना गत सन्दैवेन सवित्रा स० खुयेणारोचिष्ट । स्वाहा समग्निस्तपसा गत सन्देव्यैन सवित्रा सर्ड सुयेणाझरुचत ॥ धर्ता दिवो विभाति तपसस्पृथिव्यान्धर्ता देवो देवानाममत्यस्तपोजाः। वाचमस्मे नियच्छ देवायुवम् । अपश्यङ्गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्वरन्तम् । स सङ्क्रीचोः स विषूचीर्वसान आवरोवति भुवनेष्वन्तः ॥ औद्वात्रपतिः। अथोरातारोऽध्वर्युशाखाविहितेनानुवाकेन (शुख्य०सं० ३७।१४-२०) हौत्रपद्धतिः। युभिरक्तुभिः परि पातमस्मानरिष्टेभिरश्विना सौभगेभिस्तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौ३म् । द्युभिरक्तुभिः परि पातमस्मानरिष्टेभिरश्विना सौभगेभिस्तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदिति सिन्धुः पृथिवी उत द्यौश्म । धुभिरक्तुभिः परि पातमस्मानरिष्टभिरश्विना सौभगेभिस्तन्नो मित्रो वरुणा मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौम् । (एवमृचः १०१)। मदन्तीजलमुपस्पृश्योत्तिष्ठेत् । ततो महावीरोपस्थानं(२)कुर्यात् । "ॐगों देवानां पिता मतीनां पतिः प्रजानाम् । सन्देवो देवेन सवित्रा गत सर्टसूर्येण रोचते ॥ समग्निरग्निना गत सन्दैवेन सवित्रा सर्छ सूर्येणारोचिष्ट । स्वाहा समग्निस्तपसा गत सं दैव्येन सवित्रा स४० सूर्येणारूरुचत। धर्ता दिवो विभाति तपसस्पृथिव्यां धर्ता देवो देवानाममर्त्यस्तपोजाः। वाचमस्मे नियच्छ देवायुवम् । (१) “स यदेतदध्वर्युरुपोत्तिष्ठन्नाह रुचितो धर्म इति तदुपोत्थायावकाशेरुपतिष्ठन्त" इति प्रकृत्य "पडुपतिष्ठन्त" इति "गी देवानामि ( २० ब्रा० १४।१४।१-२)ति च श्रुतेः । षडुपतिष्ठन्त इत्यत्र प्रस्तोतृव्यतिरिक्ताः सयजमानाः पञ्चत्विजः षड्ग्रहणेन गृह्यन्ते । श्रुतौ प्रस्तोतुरदृष्टत्वात्। छन्दोगानां तस्याप्युपस्थान विहितमतः सोऽपि सप्तम उपस्थानं करोतीति देवः । आपस्तम्बः-"सर्वत्विजो यजमानश्चाधीयन्तो महा. वीरमवेक्षन्त" (१९१८१६) इति । (२) अत्र होतारमध्वर्यवो वाचयन्त्येतमनुवाकम् । तथा चाश्वलायनसूत्रम्-"स. मुत्थाप्यैनानध्वर्यवो वाचयन्ती(४६)ति । ।

·REENAMEIN ENABHA अग्निष्टोमपद्धतौ-- आध्वर्ववपद्धतिः। विश्वासाम्भुवाम्पते विश्वस्य मनसस्पते विश्वस्य उवचसस्पते सर्वस्य व्वचसस्पते। देवश्रुत्वन्देव धर्म देवो देवान्पायन प्रावीरनु वान्देववीतये । मधु माध्वीभ्यां मधु माधूचीभ्याम् ॥ हृदे त्वा मनसे त्वा दिवे त्वा सूर्याय त्वा । ऊोऽअद्ध्वरन्दिवि देवेषु धेहि ॥ पिता नोऽसि पिता नो बोधि नमस्ते अस्तु मा मा हिर्ट सीण (शु० य० सं०३७।१४-२०) अपाणौति पत्नी शिरः। अध्वर्युः त्वष्ट्रमन्त इत्येनां वाचयति(१) महावीरभीक्षमाणाम् । ॐ त्वष्ट्रमन्तस्त्वा सपेम पुत्रान्पशून्मयि धेहि प्रजामस्मासु धेह्य. रिष्टाहर्ट सह पत्या भूयासमिति ब्रूहि । पत्नी "ॐ त्वष्ट्रमन्तस्त्वा सपेम पुत्रान् पशुन्मयि धेहि प्रजामस्मासु धेह्य. रिष्टाहर्ट सह पत्या भूयासम् । ( ३७ । २०) औद्गाबपद्धतिः। तिष्ठन्तो धर्ममवेक्षेरन् । होत्रपद्धतिः। अपश्य गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तम् । स सध्रीचीः स विधूचीर्वसान आवरीवति भुवनेष्वन्तः । विश्वासां भुवां पते विश्वस्य मनसस्पते विश्वस्य वचसस्पते सर्व- स्य वचसस्पते । देवश्रुत्त्वं देव धर्म देवो देवान्पाह्यत्र प्रावोरनु वां देववीतये । मधु माध्वीभ्यां मधु माधूचीभ्याम् ॥ हृदे त्वा मनसे त्वा दिवे त्वा । सूर्याय त्वा ऊो अध्वरं दिवि देवेषु धेहि ॥ पिता नोऽसि पिता नो बोधि नमस्ते अस्तु मा मा हिर्ट० सीः (२)। इत्यवकाशानुवाकः । पुनमदन्तीरुपस्पृश्योपविशति(३)। (१) “अथ पत्न्यै शिरोऽपवृत्य महावीरमोक्षमाणां वाचयति त्वष्ट्रमन्त” (श० प्रा० १४ । १ । ४ । १६) इत्यादि श्रुतः । पत्न्य इति षष्ट्यर्थे चतुर्थी। (२) शु० य० सं०३७ । १४-२० । (३) अत्र 'उपविशति' इत्येकवचनात् ब्रह्मयजमानयोरुपस्थाननिवृत्तिरिति केचित् । पदुपतिष्ठन्त” इति शतपथश्रुतेः (१४ । १ । ४ । १) षड्ग्रहणात्सयजमानाः धर्मोपयुक्ताः सर्वत्विज उपतिष्ठन्त इति। एवं परार्थत्वाद्ब्रह्मयजमानयोरप्युपस्थानं भवतीति वृद्धसंप्रदायः।

·HEMENT BASTHMAND प्रवर्यप्रयोगः । MOIRTAN ধ্যাত্মবি। अहः केतुनेति दक्षिणठ० रौहिणं(१) जुहोति, अध्वर्युः स्फ्योपग्रहेण निधनकाले- "ॐ अहः केतुना जुषता सुज्योतिज्योतिषा स्वाहा (३७.२१)। इदं घाय(२)। मन्त्रक्रमेणोत्तरई० रात्रिरिति (३)लायम् । ॐ रात्रि केतुना जुषता ज्योतिज्योतिषा स्वाहा(३७।२१) । देवस्य त्वेति रज्जुसन्दानमादाय- "ॐ देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर्बाहुभ्याम्पूष्णो हस्ताभ्याम् । आददेऽदित्यै रास्नासि" ( ३८११)। तूष्णीं पिन्वनं च। स्थाता च तूष्णीं रजुसन्दानं पिन्वने च । औद्गोत्रपतिः। (४)पूर्वरोहिणपुरोडाशहोमकाले इन्द्रन्नर इति राजानं सकृदायेत् । इन्द्र ऋषिः त्रिष्टुप्छन्दः धर्मोदेवता । हुम् ।३। हो ।३॥ ४ ॥३॥ ओहाँ ।३। ओहाँ यि ॥२॥ औहो यि । इन्द्रन्नरो। नेमधि । ताहवन्तायि ।३। वयोवृहत्।३। विभ्राष्टये विधर्मणेर। ३॥ ययारियाः । युनज । तायिधिर्यस्तो।। सत्यमोजः।। रजः सुवः।३। शुरीनृषा । तो ३ श्रव। संश्च कामायि ।। भद्र सुर्धा ।। भद्र मुध । षमूर्जम् । इषमूर्जम् ।। आगोमतायि । जेभ । जातुर्वनाः ३। बृहद्यशः ३। दिवि दधे ३ हेस् ।२॥ दिवि देधे ३। हाउ वा । वांगीडाबोबृहन्द्रा २३४५: (५)॥ (१) "सर्वहुत एककपाल" (का० श्री०१।९।१२) इति परिभाषोक्तेरस्यैककपा- लत्वात्सर्वहुतं रोहिणहवन्या स्तुचा जुहुयात् । (२) "अहः केतुना यजुषो धर्मदेवत्ये” (का० स० सू०४ अ० ३०१ पन्ने) त्युक्तत्वा. दिदं धर्मायेति त्यागः । 'इदमन्हे, इदं रात्र्य इति जीणेसम्प्रदायः। (३) अत्रापस्तम्बः- “यत्र कच विप्रक्रान्ते प्रवग्ये आदित्योऽस्तमियात्कृतान्तादेव विरमेच्छवोभूते शेष समापयेदि (१९।२।१३)ति । तथा तत्रैव “यदि धर्मेण प्रचरत्स्वा- दित्योऽस्तमियादपरस्यां द्वारि दर्भण हिरण्यं प्रबध्योद्वयं तमसरूपरीत्युपस्थायोदुत्यं चित्रमिति द्वाभ्यां गार्हपत्ये हुत्वा प्रवृज्य श्वो भूते वयः सुपर्णा इत्यादित्यमुपतिष्ठन्ते" (१५॥१०१२ ) इति । (४) मुद्रितनानाभाईकृतोद्गातृपद्धतावनापेक्षितं पूर्वरौहिणपुरोडाशहोमकालीन साम उत्तररौहिणहोमकाल एव लिखितं तञ्चिन्त्यम् । (५) छ. आ० ४,१,३,६= आ० गा०४,२१९ ।

·११२ अग्निष्टोमपद्धती AMDM . आध्वयेवपद्धतिः। अध्वर्युः-इड एहोति गामाह्वयति नाना च त्रिरुच्चरपरेण गाह- पत्यं गच्छन् । ॐ इड एहदित एहि सरस्वत्येहि" (३८६२) (१)इत्युपांशु । अथोच्चैः-गा एहोति त्रिः । धेनुं गायेति प्रेष्यति । धेनुं गाय । अदित्यै रास्नेति गां पाशेन प्रतिमुच्य । औद्वानपद्धतिः। अध्वर्यवो गङ्ग एहीत्युक्त्वा यदाधेन्वजयोत्सवर्करावुपमृजन्ति तदा स्वादिष्ठयेति धेनुं सकृदायेत् । प्रजापतिर्ऋषिः गायत्रीछन्दः धर्मो देवता। ही उशहाँ । ओहाँ ।। ओ हायि । इया होउ ।२। इयाहाँ । औ हो यि ।। (औ हो । यो २३४ औ हो वा । भुंवत । इडा २३ है। जा। हाड ओहाँ ।। ओहायि । ई या हो उ ।।ई या हो उ । औ हौत्रपद्धतिः। (२) उप वसे सुदुघां धेनुमेतां सुहस्तो गोधुगुत दोहदेनां श्रेष्ठ सवं सविता साविषन्नोऽभीद्धो धर्मस्तदु षु प्र वाचाम् । उपह्वये सुदुघां धेनुमेतां सुहस्तो गोधुगुत दोहदेनां श्रेष्ठं सर्व सविता साविषन्नोऽभोद्धो धर्मस्तदु षु प्रवाचा३म् । उप ह्वये सुदुधां धेनुमेतां सुहस्तो गोधुगुत दोहदेनां श्रेष्ठं सर्व सविता साविषन्नोऽभीद्धो धर्मस्तदु षु प्रवोचोयम् । इति गव्याहूयमानायाम् । "हिंकृण्वती वसुपत्नी वसूनां वत्समिच्छन्तो मनसाभ्यागाद्दुहाम- श्विभ्यां पयो अध्न्येयं सा वर्द्धतां महते सौभगायोइम्” (३) इत्यायन्त्याम् । "अभि त्वा देव सवितरीशानं वार्याणां सदावन्भागमीमहोयम् (४)। इत्यभिधीयमानायाम्(५)। (१) आपस्तम्बः - "त्रिरुपांशु धर्मदुधामाह्वयतोड एगदित एहि सरस्वत्येहीति (१९।९।३) तथा "निरुच्चैरसावेडसावेडसावेही" (१९।९।४) ति। (२) उपह्वय (ऋ० ११ १६४ । २६) इति गव्याहूयमानायाम् (शां० श्रौ०६। १०॥१)। अध्वर्युणा गार्हपत्यमपरेण गच्छता "इड एह्यदित एहि सरस्वत्येहीति दोह- नार्थ गव्याहृयमानायां होतोपविष्ट एव “उप ह्वये”त्येतामभिष्टुयात्रिः। (३) २०१।१६४॥ २७ ॥ (४)०१।२४।३ । (१) अभिधीयमानायां-बध्यमानायाम् । ।

·FESTENDRA HardiNNAINMENUKANERare प्रचार्या प्रयोग EATREAMINS aree শুষ্টাজেছিঃ ! ॐअदित्यै रानालीमाया उशीप (२०१३)। হ্যা ভয় ভীতি আয়ােক্তি | पूजापति (३३)। বস্থা গ্রহ অঝি হবে । ॐधर्माय दीव (३३)। अश्विभ्यां पिन्नास्वोति मिल्ने होधि। अश्विभ्यां पिन्वरका सरस्वत्यौ पिचास्येन्द्राय पिन्वस्व (३४)। অলি জিইভিজ্ঞথষ্ট। स्वाहेन्द्रवत्स्वाहेन्द्रबमबाहेन्द्रबल (३॥ ४)। হব দল দুনি হাললাং (৫)। औद्धानपद्धति हो यि ।२। औ" हो १६)(२)। स्वादिष्टया ! मादिष्टया ! (हाँ उ २ हाँ उ० । या २३४ औ हो वा।)जनत् । इडा (२३॥ हाँड २ हाउ० औ १ यि ३ ) पवस्वसो। माँ धारया। उ२ हा उ०१ या २६४ औहो वा।) वृधत् । इडा विपद्धति "समी वत्तं न मातुभिः स्मृजला गयखाधनं देवाव्यं समभिद्विश- वसोश्म(३)। सं वत्स इव मातृभिरिन्दुहिन्यानो अज्यते देवावोमंदो मतिभिः परिष्कृतोरम) इत्युपसज्यमानायाम्(५)। "यस्ते स्तनः शशयो यो भयोभूयेन विश्वा पुष्यसि वार्याणि यो रत्नधा वसुविद्य सुदनः सरस्वति तलिह धातवे कोइम्(६) । इति स्तन वत्सेऽभि पद्यमाने(७)। (१) 'अथास्यै स्तनमनिपचते यस्ते स्तन' (श ब्रा० १४।२।१२१९ ) इति श्रुतेः । काण्वानां तु स्तनानालमतः इति पठ्यते । अतोऽकवचनं जात्यपेक्षया तेन सर्वेषा. मेवालम्भः। आपस्तम्ब-यदि धर्मधुग्दोहकाले नागच्छेहन्यां दुग्ध्वा प्रवृज्य तां सुत्यायां ब्राह्म- णाय दद्याधमनभ्यागमिष्यन्ल्याचदि घर्मदुहि (गि) पयो न स्याडतेश्चतुर्थ पादं स्तनं कृत्वा पिन्वयेद्यदि दधि दुहीत बार्हस्पत्यं शंसदि( १०११८०१-३ )त्यादि । (२) वक्रचिनान्तर्गतपाठगस्तु संहिताया न श्यन्ते । (३) ऋ०९।१०४।२। ४).ऋ०९।१०५ ॥२॥ (५) उपसृज्यमानायां- सवत्सोक्रियमाणायामित्यर्थः । (६)ऋ०१।१६४।४९। (७) वत्से स्तनं गृहति सतीत्यर्थः । अग्नि० १५ ·LA अनिष्टोमपद्धती- २ । २८ आचार्यपद्धतिः। "ॐयस्ते स्तनः शशयो यो भयोभूयों रत्नधा वसु विद्यः सुत्रः। येन विश्वा पुष्यलि वार्ष्याणि सरस्वति तमिह धातवेऽक: (३५) । एवं (१)प्रतिप्रस्थाताजां मयूखे तूष्णीम् (२) । धेनुसामसमाप्तौ पयो गायेति प्रेष्यति । पयो गाय । औद्वानपद्धतिः। २३॥ हाउ २ हाड़। औहो १ ३१) इन्द्रायंपा । तावायिसुताः । (हाउ २ हाड० या २३४ औ हो वा।) करत् । इडा २३ । हाँ- उ २ हाउ० औ हो यिा। २। याँ २३४ औ हो वा । ऐ३ । धनु(३) ॥ १२॥ पथलो ( दोहन ) राहरणकाले(४) अग्नेयुक्ष्वति पयः संज्ञकं साम सकृद्गायेत् । प्रजापतिऋषिः गायत्रीछन्दः धर्मोदेवता। ईयो ३ । ई या । ई यो । ई या। ई यो ३। इ यो । अग्ने युक्ष्वाही हौत्रपद्धतिः । "गौरमीमेदनु वत्सं मिषन्तं मूर्धानं हिकृणोन्मातवा उ सृक्वाणं धर्ममभि वावशाना मिमाति मायुं पयते पयोभो३म् (५) । इत्युन्नीयमाने(६)। "नमसेदुप सीदत नेदभि श्रीणीतन इन्दुमिन्द्रे दधातनोइम्(७) । सजानाना उप सीदन्नभिशु पत्नीवन्तो नमस्यन्नमस्यन् रिरिकांसस्त- न्वः कृण्वत स्वाः सखा सख्युनिमिषि रक्षमाणा३म्"(5)। (१) केचिदनुपयोगाद्वर्करसन्दानं नेच्छन्ति तदयुक्तम् । आपस्तम्बकठसूत्रादिषु बर्करस्य साक्षात्पाठात् , एवं शब्देन कात्यायनेनापि संगृहीतत्वाच्च । (२) अन्न कठसूत्रे विशेष:- वश्चरिष्यन्प्रवग्यण पूर्वयुर्वत्सबर्करौ। अपाकुर्यात्तथा प्रातः सायं चोत्सृज्य धेनुके । नाशे धर्मदुहेा धेन्वा व्रतधेनुं दुहेत्ततः। धर्मायार्धे बताया दुह्यात्द्वौ द्वौ स्तनाविह । धर्मवतदुहो नाशे आज्येन प्रचरेदृद्विधा । अजानाशे तु गव्येनान्यां वा धेनुमानयेत् । सर्वनाशे वृता दुग्धं पयो वा दधि वा नयेत् । इति । (३)छ० आ० ६.२, ४,२, आ० गा०३, १,७॥ (४) "पय आहरन्ति तत्पयः" (द्रा० श्रौ० २।२।३४) (५)३०२१६४।२८। (६) स्तनादुन्मुच्य वत्से नीयमाने । (७)३०९।११।६। (८) २०११७२१५॥

·S SiCREASURTAR । (६)३०.९।७४।४। (७) शां० श्रो० दा१०८। (८)ऋ० १२६॥६॥ प्रवन्यप्रयोगः आवयंचपद्धतिः ভক্তি মন্ত্র আয়াত সুলাল বিজ্ঞান। औदानपद्धति ३ “ये तवा । अग्नेि युंश्वा । ही थे तथा । अग्नेयुश्वाही ३ “ये ३ तवा । ई यो ३ । ई या। इयो २ इया । इयो । ईथा। अश्वासोदायि- वा ३ सीधवाः । अश्वासी दाथि। वासधिवाः । अश्वासी दायि वा ३ साधवाः । ई यो ३ । इया । इयो २ इया। इयो । इया । अरंवहान्ती ३ आशवाः । अरंवहारतीयोशवाः । अरं वहान्ती ३ आशवाः। इयो । ईया । इयो २ इया । इयो इया ३ उव३। आ२।३। हस् । ऐ३ पया ३४५: (१) ॥ १३ ॥ हौत्रपद्धतिः। इत्युपसीदति। (२)"दोहेन गामुप शिक्षा सखायं प्रबोधय जरितर्जारमिन्द्र कोशं ने पूर्ण वसुना न्युष्टमा च्यावय भघदेयाय शरो३म् (३) । दुहन्ति सप्तकामुपद्वा पञ्च सृजत स्तीर्थसिन्धारधि स्वरोइम्(४)। (५)आ दशभिर्विवस्वत इन्द्रः कोशमचुच्यवीखेदया त्रिवृता दिवाइम्। (६)आत्मन्वन्नो दुहते घृतं पय ऋतस्य नाभिरमृतं वि जायते समीचीनाः सुदानवः प्रीणन्ति तं नरो हितमव मेहन्ति परवाइम् । (७)समिद्धो अग्निरश्विना तप्तो वां धर्म आ गतं दुह्यन्ते गावो वृष- णेह धेनवो दस्ता मदन्ति कारवा३म् । समिद्धो अग्निर्वृषणा रविर्दिवस्ततो धर्मो दुह्यते वामिषे मधु वयं हि वां पुरुतमासो अश्विना हवामहे सधमादेषु कारवाश्म् । ()तदु प्रयक्षतममस्य कर्म दस्मस्य चारुतममस्ति दसोपन्हरे यदुपरा अपिन्वन्मध्वर्णसो नद्यश्चतस्रो३म् । इति दुह्यमानायाम् । (8)"अधुक्षत्पिप्युषीमिषमूर्ज सप्तपदीमरिःसूर्यस्य सप्तरश्मिभोयम्(१०)। उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते देवयन्तस्त्वेमहे उप प्र यन्तु मरुतः सुदानव इन्द्र (१) छ० आ०१,१,३, ६, आ० गा० ३.१,८॥ (२) गवि दुह्यमानायां "दोहेन गा" मित्याद्याः ससाभिष्टुयात् । (३)ऋ० १०॥४२॥२॥ (४)३०८१७२१७॥ (६)ऋ० ८१७२।८। ७ (९) गां दुग्ध्वाऽध्वयों उत्तिष्ठति सति "अधुक्षदुत्तिष्ठेत्येते द्वे अभिष्टुयात् । (१०)३०८१७२।१६ ।

·MAESAPTERadily अनिष्टोमral--- আগুঅথরিঃ উত্ব ভুল গ্রন্থগুলে ল আত্মজ इत्युर्वन्तरिक्षमिति । "ॐउर्वन्तरिक्षावन्दोलि (३८) বুথ্য অনিকা ভলী ই জুলী , अध्वर्यु:- অহঙ্গালী জাতি সালে ? ॐ गायत्रं छन्दोऽलि । ॐष्टुम छन्दोऽसि (३८६)। মুমিল্কী যায়নি । জাহাঙ্গী জঙ্গ औद्वानपद्धतिः। आलेचानकाले आत्वाविशन्विति सिन्धुसाम सकवायेत् । असित- ऋषिः गायत्रीछन्दः घमोदेवता-- आत्वाविशन्त्विन्दा ६ वा समुद्रमिसिन्धवः । समुद्रमि । सिन्धा २३ वः। न त्वा मिन्द्रातिरिच्यत । न त्वामा २३ बिन्द्रा। तिरिच्या २३ तो ३४३ यि । ओ २३४५ इ। डा(१) ॥ १७ ॥ (এবি) সুক জ্ববিথাঙ্কত প্রশ্ন অৰি অন্ধিী (२)सकृद्भायेत् । वशिष्टऋषिः त्रिष्टुप्छन्दः धोदेवता-- हा उ प्रार्थाः। चेयस्यसप्रथः । चे नाशभा ३ उवा ३। ईहा ।। हुवायि । ओ २३४ वा । ई २३४ डा। आनुष्टुभस्य हविषः। हवा १ यिः। या ३ उ वो ३ । ई हो !३१ युवापि ! ओ २३४ वा । ई २३४ डॉ धातु- चुनानीत्सवितुः। चवा २ यि । ३ उवा ३। इहीं। ३ । हुवायि । ओ २२४ वो। ई २२४ डॉ ५। रथन्तरमाजभार वसायि । ष्ठा ३४ वा।३ ई डा। ३ । हुवायि । ओ २३४ वा! ई २३४ डौ। ए ३ । द्यूत्॥१५॥ प्रार्थाः । चेयस्यसप्रथः। नामा ३१ उ वा २३ ईडा।३। हौत्रपद्धतिः। प्राशूर्भवा सचा३म् (३)। इत्यु(प)त्तिष्ठति। (8)"उप द्रव पयसा गोधुगोषुमा धर्मे लिञ्च पय स्त्रियायाः वि (१) छ० आ०३, १,१, ४-गे० गा०६,२, २३ (२) "शफाभ्यां परिगृह्णाति वशिष्ठस्थ शफौगा(द्रा० औ० २।२।३६) इति । (३)३० १४०॥१॥ (४) अत्राध्वर्युयेन क्रमेण गां दोन्धि तेनैव क्रमेण प्रतिप्रस्थाताऽजां मयूखे बध्वा तूष्णीं दोग्धि । तत एकं गव्यमेकमाजमेवं हे पयसी, तयोद्वयोः पयसोरध्वर्युप्रतिप्रस्थातृ. भ्यां शालायामानीयमानयो “रुप द्रव पयसेत्यादिकां कल्पजामभिष्ट्यात् । । । ।

·HINCELANGANA CHHALPHARRETREATMERO SHASTRINCRETalee अवार्थ प्रयोगः। ३ । থামিঃ ताभ्यां महावीरं परिगृहाति धावापृथिवीभ्यान्त्या परिगृह्णामोति । fg=াতিয়া না আবিদা (৪৫)। औहानपद्धतिः हो यि। हो। वाहा ३१ उ वा २३ । ई २३४ हाँ! आतुष्टुभस्य हविषः । है वा २ यिः था ३१ उ वा २३ । ईडा। ३ होयि! हो। वाहा ३१ उ वा २३ । ई २३४ हो । धौतुतानात्सवितुंःचे वा २ यि । ष्णा ३१ उवा २३ । ईडा।३। हो यि । हो । याहा ३१ उवा २३ । ई २३४ हो। रथन्तरमांजौरा । वसा २ इठ ३१ उवा २३ । इडा । ३ । होई ।। ई २३४ हो। ३६३ । धुता २३४९:(१) ॥ १६ ॥ (प्रस्तोता ) अध्वर्युभिर्महावीरे (हि) हीयमाणे इन्द्रेनर इति व्रतपक्षी (२)सकृदायेत् । प्रजापतिऋषिः त्रिष्टुप् छन्दः धयोदेवता। हो उ ३ । है ह ह है। होउ।३। इन्द्रेनरो। ने मंधि । ताहवन्तायि । यत्पौरियाः । युनेज। तोयिधियस्तोः । शेरोषा । तो ३ श्रवसश्चकामायि ! आगोमतायि । ब्रजेभ । जोतुवन्नाः । हाँउ ।३। है हहै। हाउ २ हाउ । वा ३॥ई २३४५ ॥१७॥ हौनपद्धतिः । नाकमख्यत्सविता दमूना अनु बावापृथिवो सुप्रणीताइम्(३)। इत्याहियमाण्याः पयलो। (४)"आ सुते सिञ्चत श्रियमा नूनमश्विनाऋषिरित्यासिच्यमानयोः। "उदु प्य देवः सविता हिरण्ययेत्युधस्यमाने । अत्र कात्यायनानां खरादु- द्यम्यासेचन विहित ( का० श्रौ० २६।६।१५-१६) मस्ति कर्मविपर्यासे (१)आ० आ०१,१,२,९% आगा०३,२,५-६॥ (२)हियमाणे व्रतपक्षौ (द्रा० औ० २।२।३७) (३) शां औ० ६।१०।१०। (४) अच केषाध्विणा शालायां पयसी आनीय खरस्थ एवं महावीरे आसेक- क्रियास्ति । तन्नासिच्यमानयोः पयसोयथासमय "मासुते सिञ्चत श्रिय मित्ये. कस्मि "ना नूनमचिनोषिक रिल्यपरस्मिन्नेवं द्वे अभिष्टुयात् । केषाचिदध्वर्युणामा प्रथमं केषाजिद्गव्यं प्रथमम् । तत्राचलायनसून्ने विशेषव्यव- स्था-आसिच्यमान आ नूनमचिनोऋषिरिति गव्य, आ सुते लिञ्चत श्रियमित्याजे" (आ०ौ० १७० पृ० १५०) इत्यस्ति तथापि शाडगयनानां (६।१०।११) सूत्रक्रमेणैव भवति । भाष्यकारैरपि तथैव व्याख्यावम् ।

·AALJAWAAAAA अग्निष्टोमपद्धतौ- आवायवपद्धति उद्यम्य मुआवेदेनोपमृज्योपयमन्योपगृह्णात्यन्तरिक्षणोपयच्छामीति । "ॐअन्तरिक्षणापयच्छामि" (३८१६) । अजापयसाऽवसिच्य शान्ते गोः पयोऽवनयतीन्द्राश्विनेति । "ॐइन्द्राश्विना मधुनः सारधस्य धर्मस्पात वसवो यजत व्वाद। स्थाहा सूर्यस्य रश्मये वृष्टिवनये (३८)। "प्रेतु ब्रह्मणस्पतिरित्युच्यमाने समुद्राय त्वेति वातनामानि (१)ज- पति गच्छन्नाहवनीयम् । ॐसमुद्राय त्वा याताय स्वाहा । सरिराय त्वा व्वाताय स्वाहा। अनाधृष्याय त्वा वातोय स्वाहा। प्रतिघृष्याय त्वा वाताय स्वाहा । अवस्यवे त्वा व्वाताय स्वाहा। अशिमिदाय त्वा वाताय स्वाहा। इन्द्राय त्वा वसुमते रुद्रवते स्वाहा । इन्द्राय त्वाऽऽदित्यवते स्वाहा । औद्भावपद्धतिः। हाँउ ३ । इहा । ह ह है।३। हाउ ३ । इन्द्रनरो (पूर्ववत् ) हाँ उ।३। इहा। ह ह है।३। हो उ २ हा उ। वा ३। हौत्रपद्धतिः। यथा कर्मे(२)ति ( शां० श्रौ० ५।१०।१३) स्वसूत्रात् । "उदु ध्य देवः सविता हिरण्यया वाहू अयंस्त सवनाय सुक्रतुघृतेन पाणो अभि पुष्णुते मखो युवा सुदक्षो रजसो विधर्मणाम"(३)। इत्युधम्यमाने । "आसुते सिञ्चत श्रियं रोदस्योरभिश्रियं रसा धीत वृषभो३म्(४) आ नूनमश्विनोषिः स्तोमं चिकेत वामया आ सोमं मधुमत्तम धर्म सिञ्चादथर्वणेश्मण(५)। इत्यासिच्यमानयोः। ( S (१) अत्र संहितास्वरेण जपः । (२) आसेकोद्यमकर्मणोविपर्यासे 'यथाकम( शां० श्रौ० १।१०।१३ )ति सूत्रात् प्रथम "मुदुष्य देवः सवितेश्त्येतामभिष्टु"त्यासु ते सिञ्चतश्रियमानूनमचिनोऋषिगरि- स्येते अभिष्टुयात्। (३)०६७।१॥ (४)३०८॥७२॥१३॥ (५)३० ८।९।७ ॥

·। प्रवर्व्यप्रयोगः। आनविपद्धति इन्द्रायत्वाभिमातिने स्वाहा । सविन्ने त्वा ऋभुमते विभुमते वाजवते स्वाहा। बृहस्पतये त्वा विश्वव्यावते स्वाहा । २.माय त्वाङ्गिरस्वते पितृमते स्वाहा । (३७-९)। स्वाहा धर्मायेत्युपयमन्यासिञ्चति धर्म। "स्वाहा धर्मायन स्वाहा धर्मः पित्रे इति जपित्वा । "ॐस्वाहा धर्मः पित्रे"। (३८१९) अतिक्रम्याश्राब्याह धर्मस्य यजेति । ओ३श्राश्वय। अग्नीत्-अस्तु श्रौषट् । अध्वर्यु:-धर्मस्थ यज। औद्वानपद्धतिः । ई २३४५(१) ॥ १८॥ धमै हुते इमाडवामित्यश्विनोबते (२)सकृदायेत् । अश्विनावृषी होत्रपद्धतिः । "प्रेतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सूनृता अच्छा वीरं नर्य पङ्गिराधसं देवा यज्ञं नयन्तु नो३म् (३) । इति प्रव्रजेत्सु। "नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तं हृदा वेनन्तो अभ्यचक्षत वा हिरण्यपक्ष वरुणस्य दूतं यमस्य योनौ शकुन भुरण्या३म् (४) । इत्यनुसंयन् । ततो होतृषदन उपविश्य धर्मस्य यजेत्युक्ते । भूर्भुवये ४ यजामहे । (4)"उभा पिबतमश्विनोमा नः शर्म यच्छतमविद्रियाभिरूतिभि(६) (१)१७, १८-छ० आ०४,१,३,६-आ० गा० २।२।६-६ ॥ (२) "हुतेऽश्विनोब्रतेऽहोरात्रयो" (द्रा० श्रौ० २।२।३८) (३) ३० ॥४०॥३॥ (४) ३०१०११२३॥६॥ (६) अनो "परिष्टाच्च ये यजामहादेवतादेशन सपुरोऽनुवाक्ये" (शा० श्री. १२।१९) इति परिभाषितत्वात्पुरोऽनुवाक्याया अभावाद्देवतादेशनं न भवति । उमापिबतमश्विना ( ऋ० १४७११९) गायत्री, ततो वां धर्म इत्यादि कल्पना (शा० औ० १।१०।१८ ) त्रिष्टुप्, आभ्यामेकीकृत्य मध्येऽनवस्यन् वषट्कुर्यात् । "द्वाभ्यां यजेत् त्रिष्टुब्वतीभ्यां पूर्वाह्न” इति ( कौ० प्रा० ८१७) श्रुतेः । (६)ऋ०१॥४६॥१५ । PADMAS-Seleven-HANSAR ·१२० अनियमिपद्धता 5" অলিঃ वषट्कृते जुहोति विश्वा आशा इति । "अविश्वा आशा दक्षिणसचिवाल्हेवानयाडिह । स्वाहाकृतस्थाबमस्या मधो. पिकात अभिजा' ( ३८.१०)। स्वाहाकारे (२)हामः । इदमश्निन्याया दिविधा इति निरुत्कंपति। "ॐ दिवि धा इमं यज्ञामिमं यज्ञान्दिवि(२)धा (३८॥११)। स्वाहाऽग्नया इत्यनुवषटकृते सशेषम् । स्वाहाऽग्नये यहिया जुन्या (३) (३८.११) इदमग्नये स्विष्टकृते न मम । उपल्पर्शः। औद्गाचपद्धतिः। बृहतीछन्दः घौदेवता। होइहा।३।ई हो इ हा ३।३। ईमा उवां दिविष्टया ओ होउ। उन्ना- हवन्ते अश्विना ओ हो उ । अयं वामढवलेशचीव ओ है। उ । विशं हौपद्धतिः स्ततो वां धर्मो न क्षति पहाता प्रवामध्वर्युचरति प्रथस्वान्मधो- र्दुग्धस्याश्विना तनाया जीतं पातं पयस उनिया(४)या ४ वौ ४ षट् । ओजः सहः सह ओजः स्वः । ततो भूर्भुवः धर्मस्याग्ने वीही ४ चौ ४ षट् । ओजः सहः सह ओजः स्वः । इति पूर्वाद्धे याज्या। अथापराहे- भूर्भुवर्ये ४ यजामहे (५)ऽस्य पिबतमश्विना युवं सदस्य चारुणो- मध्वोरातस्य धिष्ण्यायदुनिया स्वाहुतं घृतं पयोऽयं सु वामश्विना भाग आ गतम्माध्वी धारा विदयस्य सत्पती तप्तं धर्म पिवतं रोचने दि(६)वा ४ वौ ४ षट् । (१) मन्त्रात एव होमः न त्वन्तरा स्वाहाकारान्ते । अवर स्वाहा करोति परां देवतामिति ( श० ब्रा० १४.३।२।१६ ) मन्त्रस्वरूपानुवादमानं न त्वन्तरा होमविधि- परमिति देवयाज्ञिकाः (२) उत्कम्पनमन्त्र समन्मन्त्रेण द्विस्तूष्णी “एकद्रव्ये कर्मावृत्तौ सकृन्मन्त्रवचन" (का० श्री० २७८) मिति परिभाषायामुक्तत्वात् । (३) 'तत एव होम' (का० श्री० ३।३।२६) इत्युक्तरुत्तराद्धे होमः। (४) शां० औ० ५।१०।१८। (५)३०८।५।१४। ६॥१०॥२१॥ SHIS - (६)शां० श्री ·ANSAR अयप्रयोगः 20 आवर्यक्षपद्धति অশ্লিলা নলিনি তা(?) সুখী। সুজি জাটকা জ্বালছডিআইকিলিঃ तन्नायिणे नमो द्यावापृथिवीया (३८११) । अपातामिति यजमानः । ৫$$থানালহিলা অকন্তু আজী অক্ষত স্থানা। इहैव रातयः लन्तु (३६११३)। ॐ इो पिन्वस्वेति पिवमानमनुसन्मायते अध्र्यु:- इथे पिल्वस्वो पिचर बहाणे शासन सत्राय पिन्वस्व द्यावापृथिवीया पिन्वस्व (३८.१४) ८ विश हि गच्छथा ओ हो । इहा ३ । इही इहा २ । इहो इहा ३४ औ हो वा ईऽ हो हो हो हो । १९ ॥ हो इ हो । इ होइ हो । ३ । इलावा विशिष्टया हो हो । उताह- वन्ते । अश्विनाहो हाउ ! आभागलेले शो शर्त हो होड ! विशंवि- शहि गर्छथा होहा उ। होई हो हो हो ।२। हो ई हो।ई होई हो का॥ई २।३। (२) ॥ २०॥ हौत्रपद्धतिः । ओजः सहः सह मोजः स्वः। भूर्भुवः धर्मस्याग्ने घोही ४ चौ ४ षट् । ओजः सहः सह ओजः स्वः । इत्यपराह्न याज्या। ततः "स्वाहाकृतः शुचिदेवेषु धो यो अश्विनोश्चमा देवपानस्तमी विश्व अमृतासो जुषाणा गन्धर्वख्य प्रत्यारना रिहन्ताम् (३) । इत्यभिष्टुत्य । (१) अथ ब्रह्मानुमन्यते ब्रह्मा बा ऋत्विजां भिषामा (श बा० १४।३।२।१९ इति श्रुतेब्रह्मानुमन्त्रयते । हुतं द्रव्यमिति कः । पानस्थमित्यन्ये । उभयमेतत्समूलं शा. खान्तरात् । "विधा आशा इति ब्रहा हुतमनुमन्ना इति काठके । "धर्मम्पातमाथि नेत्यनुवाकशेषेणोपस्थायोपहिवनीये धार्यमाणमित्यापस्तम्बसून्ने (१५।१०।१२)। अतश्वेच्छयाऽनुष्ठानम्। (२)१९-२० छ० आ० ४,१,२, २. ७ गा०४, १,१५-१६ । (३) शां० श्री०९।१०।२३ । . - MA अग्नि०१६ ·१२२ স্বামী- आध्ववपद्धतिः। धर्मासीत्युत्क्रामत्युत्तर पूर्वार्धम् । "ॐधर्मालि सुधर्म (३८०१४)। अमेन्यस्म इति खरे करोति । ॐअमेन्यत्से तृस्णानि धारय ब्रह्मधारय क्ष धारय विशन्धारया (३६१४)। उपविश्य विकतशकलैर्जुहोति घणे न्यज्य न्यज्य स्वाहा पूष्णे शरस इति प्रतिमत्त्रम् । stॐवाहा वृक्षणेशरले (३८.१५)। इदं पूष्णे शरसे न मम । हुत्या हुत्वा प्रथमपरिधा उपश्रयति । ॐस्वाहा प्रावभ्य (३८४१५)। इदं ग्रावभ्यो न मम। "स्वाहा प्रतिरवेज्य (३११५)। इदं प्रतिरवेभ्यः । चतुर्थमहुतमुदीक्षमाणो दक्षिणतो बहिध्युपगू- हति । उभयोरपसव्यम्। "ॐस्वाहा पितृभ्यऽ ऊर्ध्वबहिभ्यो धर्मपावभ्यः स्वाहा (३८११५ )इदं पितृश्य ऊर्चबहिन्यो धर्मपावभ्यो न मम(१) । उभयोः हौत्रपद्धतिः। (२)"सखे सखायमभ्या ववृत्स्वाशुंज चक्रं रथ्येव रह्यास्मभ्यं दस्म रंह्याग्ने मृळीकं वरुणे सचा विदो मरुत्सु विश्वभानुषु तोकाय तुजे शुशुचान शं कृभ्यस्मभ्यं दस्म शं कृधोइम्(३) ! इत्यायति। (४)"गन्धर्व इत्था पदमस्य रक्षतिपाति देवानां जनिमान्यद्भुतो - भ्णाति रिपुं निधया निधापतिः सुकृत्तमा मधुनो भक्षमाशतो३म्ग(५)। इति साद्यमाने। । (१) अत्र त्यागोऽपि यजमानेनापसव्येन कार्यः । होमाभावेऽपि त्रया वै पितर- स्तानेवैतत्प्रीणाती” (श० प्रा० १४।२।२।३५ ) त्यवगृहने च पितॄणां प्रोणनश्र- वणात् । “स्वाहापितृभ्य ऊर्चबर्हिभ्यो वर्मपावभ्य इति । अहुत्वैवोदडझीक्षमाणो दक्षिणा उपगूहति' (श० प्रा० १४:२१२।३६) इति श्रुतेः। ( २ ) अध्वया उत्तरपूर्वाद्धे आगच्छति लति सखे सखायमित्येतामभिष्टुयात् । (३) ऋ०४१२३॥ (४) अध्वर्युणाहवनीयादुत्तरतः खरे महावीरपात्रे साधमाने गन्धर्व इत्येता- मभिष्टुयात्। (५)ऋ०९।८३१४॥

·ETER অনুসা। १२३ ক্লানিঃ জ, ভাঙ্গা। ॐ स्वाहा द्यावापृथिवीभ्याम् (३५)। इदं धावापृथिवीभ्याम् । "स्वाहा विश्वेभ्यो देवेभ्यः (३८॥१५)। इदं विश्वेभ्यो देवेख्यो न मम । सप्तमं च सर्वलेपाक्तं (१) दक्षिणक्षमाणः प्रतिप्रस्थात्रे प्रयच्छति । "ॐस्वाहा रुद्राय रुद्रहूतये” ( ३८१६)। इदं रुद्राय रुद्रहूतये । उभयोरुदकस्पर्शः(२)। त: स उत्तरत शालाया उदञ्च निरस्यति तूष्णीम् । स्वाहा सज्योतिषेत्युपयमन्यामासिञ्चति घय॑म् । "ॐस्वाहा सज्योतिषा ज्योतिः (३)गच्छताम्।। (३८॥१६)। निधनकाल उन्तर४० रौहिणं जुहोति । औदानपद्धतिः। (प्रस्तोता) द्वितीयरौहिणपुरोडाशहोमकाले इन्द्रन्नर इति रौहिणं साम सकृद् गायेत् । इन्द्रऋषित्रिष्टुप्छन्दः धर्मोदेवता, हौत्रपद्धतिः । (४) "मित्था नमस्विन उप स्वराजमासतेऽर्थे चिदस्य सुधिही बदेतव आवर्तयन्ति दावनो३म्” (५)। इति प्रागाथिकामावस्यति । (६) "हविहविष्मो महि सदैव्यं नमो बलानः परि यास्यध्वर राजा पवित्ररथो वाजमारहः सहनवृष्टिर्जयलि श्रवो वृहोइम्()" । (१) अन सर्वस्याञ्जनवचनात्पूर्वेषां शकलानामग्रमानल्याञ्जनम् । (२)रौद्रत्वात् "रौद्र राक्षसमासुरभाभिवरणिक मन्त्रमुक्त्वा पित्र्यमात्मानंचा. लभ्योपस्पृशेदप” का० १० १११११४ ) इति परिभाषोक्तः सप्तमसमर्पणानन्तरमुदक- स्पर्शनम् । (३) अन्न गच्छतामित्यख्याध्याहारः। "अथ महावारादुपयमन्यां प्रत्यानयति स्वाहा सं ज्योतिषा ज्योतिरिगति (श० बा० १४।२।२।४०) श्रुतेः । पूर्व "मथोपयमन्या सहावीर आनयती (श० ब्रा० १४॥३॥ २।१३)त्युक्तम् । अधुना महावीरादुपवमन्यां प्रत्यानयति पश्चात्यक्षिपतीत्यर्थः । (४) अध्वर्यावावल्य॑ति = उपयमन्यां घसद्रव्यालेचनार्थ महावीरपात्रं न्युब्जीकुर्वति सति तं मित्थेति प्रागाथिकां = प्रगाथर्षिदृष्टामष्टममण्डलभवामभिष्टुयात् । केषांचिदध्वयूंणां होमानन्तरमेव न्युजीकरणपस्ति तत्र 'तं मित्था' 'सखे स. खायं 'गन्धर्व इत्थे ति क्रमः। (२)०८१७११७॥ (६)अनाध्वयूणामुपयमनीस्थधर्मल्याग्निहोत्रावृता होमो भवति तद्धोमात्पूर्व 'हवि. हविष्मा इत्येताममिष्टुयात् । (७) ३० ९१८३१५॥ दर ·Headline अभिम - Sapanash ॐ महः केतुका सुपज्योतिज्योतिषा स्वाहा ( ३८।१६)। इदं घाय। उपश्रितानि (३) कामहरति । "(२)अशिहोनाकृता श्रुत्वा वाजिनवादक्षयन्ति । अपरेणाहवनीयं औद्वापद्धतिः। होउ।३। आधिही। पिहियो। औलोउ । ३। ओयाम् । ३। लामाः १३ । किन् १२॥ इन्द्रमधि हवा २ तायि। यत्यार्या युनजतंधिया स्तरालवाला जश्वकामादि । आगोमतिब्रज- भातु वा २ भौः ! मना २३ होइ ? प्राणाप २३ होइ । चक्षु २३ हौयि । श्रोत्रा २३ होयियोमा २३ होयि बता २३ होथि। भूता २३ हो. यि । पाना २३होयि चित्ता २३ होमिधाता २३ होयि । सुवा इति पुरा होमात (৫) ভগিস । (२) अन्न होनमानविकीन न तु सरावमलादिका सौतिकर्तव्यता। यदि तथाभिमतमभविष्यवहालिहोत्र हुत्वत्येवलेवावक्ष्यात् । आधालकोण्डपायिनामयन- वत् (का नौ०२४।४।२४) अत्र त्वनिहोनाहातोपलानीस्थ द्रव्यं हुत्वेत्येतावदेवोक्तं,अतस्त इद्रव्यख्य समिदाधानपूर्वक आहुतिय होनः प्राचीनोदीचीनान्यानि । अत्रापस्तम्बः - अपीपशेमालो सानिमा बाहि! अपीपरो मा रात्रिया अन्हो मा पाहा(१९११२।७)ति मन्त्राभ्यां ला पातः समिधमादधाति । “अग्निोति- ज्योतिरनिः स्वाहेति लामममिको जुलोति सूर्या ज्योतिज्योतिः सूर्यः स्वाहेति प्रातः। संसृष्टहोम वा (आ०ौ० १९६१२॥४-१) इति । एवमेव कटसोऽपि । अतोऽत्रापि प्रातः "सूर्या ज्योतिष के (का० औ०४।१४।१३) ति मन्त्रेण समिदा. धाम "सूर्याज्योतिरि" (शु० य० ३१८) ति मन्त्रेण होमः । "सरि (शु० य० सं ३९)ति वा । सायं धर्मे चानिज्योतिष (को० ४।१४.१३) मिति लमिदाधानं "अग्नि- ज्योति" (य० सं० ३।९) रिति "सूजू (३१९)दिति या पूर्वाहुतिहोमः । एवं समन्त्रक मेवाग्निहोत्रबद्धोमं कुर्यात् न त्वमन्त्रवान् । आवृच्छब्दस्येतिकर्तव्यतावाचित्वात् ।न ह्या. वृच्छन्द कचिदपि मन्त्ररहितांक्रियामभिवते । तथासति "सर्ट सृज्योषां करोत्येतयैवा. वृता नुपहरन्यजुस्तूष्णीमेव” इत्यनानुपहरयाजुरित्यायवक्तव्यं स्यात् । आवृतेत्य नेवार्थस्य सिद्धत्वात् उक्तं च,अस आधुच्छन्नो मन्त्रनिवृत्तिपरो न भवतीति गम्यते। अत एवापस्तम्बसूत्रे (१९।१२।७-९) समन्त्रकमेवानिहोत्रमुपदिष्टम् । अमन्त्रकपक्षेऽपिप्रातरिद सूर्यायेति त्यागः । सायं धर्म चेदममय इति । आपस्तम्बसूत्रे तथा दर्शनात् । "पूर्वेवयो- निः पूर्वावृत्पुनराधानकर्मणि "पिण्डपितृयज्ञावृता देयं "मृताहिताग्न्यवृञ्च सोपकरण- माहिताग्न्यावृता इग्ध्वा तामेच दाजुभिरतया वृता चिनाति तस्यैषैव सामान्यावृदि । ।

·Synchayat प्रवध्यप्रयोग - প্রণালিঃ मौजकूर्च निदधाति । औदुम्बरीसनियमादधाति । $ আগুনকী আত্মিকংবা धामि भास्वती (कानी० ४११४.१३) । प्रदीतायां खजूरिति वा जुहोति । "ॐ सजूदेवेन सवित्री सरूपतेन्द्रवत्या । जुषाणः सूर्यो वेतु स्वा- हो" (शु० २० सं०३।१०) इदं सूर्याय न मम ! कूर्चे निधाय गार्हपत्यमनवेदयैव तूष्णीं भूय- सीमुत्तराम् । দুস্ সাথনই ল লল। মুখি ব্রন বিন্যা(ং) জামিল নি অনভির হামঞ্জসনীমাবিহাঙ্গীলালা মা- খাঁন্নাত্বক ও २३ होयि । ज्योता २३ विहार वा २३४ और है। वा । ॐ २३४५(२) ॥२२॥ हौत्रपद्धतिः । ततो हुतशेषस्य भक्षणम् , प्राणमक्षो होतुः, प्रत्यक्षो यजमानस्य, ततो होता अध्यर्थ उपह्वयस्व ब्रह्मान्नुपयस्व प्रस्तोतरुपयस्व । प्रतिप्र. स्थातरुपह्वयत्व । अग्नीदुपह्वयस्व । (यजमानोपयस्व।) एवं (३) तं तं । त्यादौ सवन्न मन्त्रकेऽप्यावृच्छब्दप्रयोगदर्शनाञ्च लमन्त्रकमेवाग्निहोत्रं होतव्यमित्या. भातीति देवयाज्ञिका। आवृच्छब्दो मन्त्ररहितक्रियामात्रपर इति सोचायोः ( का० औ२१२।४)। वाजिनवदित्युपहवपूर्वकं भक्षयितारः। तस्कमाऽपि वाजिनवदेव । तेन हेात्रध्वर्युब्रह्मप्र- स्तोतृप्रतिप्रस्थानग्नीद्यजमानानामनेनंब ऋण सापहव अक्षणम् । उभयता वा यजमानो भक्षयति प्रथम उत्तमश्चेति । अस्मिन्पो आवावन्ते च उपहवप्रार्थनम् “अथ यजमानाय घ. मोच्छिष्टं प्रयच्छति स उपहवामष्ट्वा भक्षयति सुधुतुत (श० बा १४।२।२।४२) मिगत्या. दि श्रुतेः । अस्यां श्रुतौ केवलस्य यजमानस्यैव भक्षणमुक्तं ऋत्विजां शाखान्तरात् । अत्र छन्दोगसूत्रे विशेषः-सन्न चेत्स्यायजमाना उपवयवमित्येवोपह्वानमिति। एवकारः सर्वेषूपढानेष्वेवमेव प्रापणार्थ इति तहाध्ये (१) न द्विःप्रकम्पना (का० श्रो० ४११०१९) दि हुत्वेत्यनेन होममात्रस्यो. तत्वात्। (२)२२ छ० आ०४,१,३,६, आ० गा०४,२,२० ॥ (३) यजमानोऽपि होतारं ब्रह्माणं प्रस्तोतारमध्वर्यु प्रतिप्रस्थातारमानीधं च हो- तरुपह्वयस्व इत्येवमादिना तं तं दृष्ट्वा हुतं हविः (शां०ौ०५।१०३१) रिति मन्त्रेण भक्षयेत्। अत्र कात्यायनेन (श्रौ० २६११९) सवषां भक्ष उक्तः । शाखायनानां (शांक श्रौ० १।१०।२८-२९)तु होतृयजमानयोरेव भवति । ।

·KALAM wwewraMIDH Cam MERNAMESSAINImpone ANSWER SANSAR RATNAMSAerometle CHAR Emms आर्यनापद्धति क्रमेण হলুদুখ জুলেন । এ সময় স্বামুখ ন অ অ অ অ মা माहिती (३६१६)। ভাবিং) চলার অঙ্খল লি । (২}ঙ্গ অগ্নিসংথে ভ০ কোলবানি । सर्ट साद्यमानायानुबयहि । सर्ट साद्यमानेभ्य इत्येके 'सूयवसाद्भगवतो ( शौ०५॥६०३३) त्युच्यमाने यवलोदके धेनवे प्रयच्छन्त्येके । सर्वमान्यां करोत्यता प्राक् । पूर्ववच्छान्तिपाठः सर्वेषाम् । ऋचं वाचं० शरदः शतात् ॐशान्तिः ३! सर्वमान्यां करोति । अभीमसिति महावीरम् । "ॐ अभीमम्महिमा दिवं विप्रो बभूव लप्रथाः । उत श्रवसा पृथिवी खर्ड सोहस्त्र महाँ अलि रोचस्व देववीतमः । मौदानमद्धतिः । यदाध्वर्थको धर्मपात्राणि संत्राडाला समारोपयन्ति तदा इत एत इत्यारूढवदासिल्जियेत् । अङ्गिरा ऋषिः अनुष्टुप्छन्दः धर्मो देवता- होनपद्धतिः। पृष्ट्वा तैः प्रत्येक 'सुपहूत' इति प्रत्युन् । "ॐ हुतं हविर्मधु हविरिन्द्रामेऽग्नावश्याम ते देव धर्म मधुमतो वाजवतः पितुमतः(३) इति भक्षमत्रः । ततः सर्वसाधमानायानुहोत्युक्ते महावीरपात्रषु (सं साद्यमानेषु) ৫া অগ্নি লাল বাতি জ্বা দু বিহি স্থির इन्द्रस्य धर्मों अतिथो ३(४)! इत्यभिष्टुत्य "सूयवसाद्भगवती हि भूया अथो वयं भगवन्तः स्यामाद्धि तृणमन्ये विश्वदानी पिब शुद्धमुदकमाचरन्तोदम्(५) । (१) केचिद वर्मत्विजः सयजमाना अन्न पवित्रार्जयन्त इत्याहुः। तथा चाथर्वणे पठ्यते "उच्छिष्टखरे पवित्रार्जयन्त” इति अथवा आथर्वणेऽप्युपथमनीप्रक्षालनमेवैतत् शतपथे-“य एव मार्जालीये बन्धुः तोऽत्र (१४१२।२।४३ ) ति वाक्यशेषात् मार्जालीये प्रक्षालनं पात्राणामेवास्ति नत्विजालत उपयमनीप्रक्षालनमेव युक्तम् । (२) स्वशाखायामत्रैव श्रुतत्वात् "अनुप्रहरति शाकलानथोपसदा चरन्ती (श. ब्रा० १४।२।२।४३) ति श्रुतेः। (३) शां० श्रौ० ५:१॥३१॥ () शां० औ० ५॥१०॥३२ ॥ (५) ३०१४१६४॥४०॥ .

·भAHITYA उपलदिष्ट ptricrom MptemE PATRO वि धूममग्ने अरुषस्मियेध्य सुज प्रशस्तदतिर ( ३८:१७)। अत्र वा शान्तिपाठः। ततो बाणेद्धाटनम् । सकृदालादनमोक्षणे, ভব্যাভিলাহাহজালয়ে लत्वात् । इति पूर्वाह्नवर्याः । प्रधानका . . १ अथोपसत् । उपलदेवदा ! गोलापस (१) (२)बडासनम् औडाएतिः आरो३ हान्। ३। इस पईत ३क्षरू १ हा २ न् । दिवः पृष्ठानो ३ न् ! प्रभूजयो या ३ था पा १ था २ उामगिरा ३ सो. यो १ यू २। आरो २ हान् ! २१ ॥ २३ । रो २। हाँ २ ३ ४ और हो वा । ( अत्र स्वर्णिधनं भवति (३) २३४ वोः(४) ॥ २३ ॥ प्रस्तोता एतानि धर्मलामानि प्रतिप्रवर्ग्यायेत् । हौत्रपतिः । सूयवसाद्भगवती हि भूया यो बच्चे भगवन्तः स्यामाद्धि तृणमन्ये विश्वदानी पिब शुद्धमुदकमाचरन्तो३ ॥ सूयवसाद्भगवतो हि भूया यो वर्ष भगवन्तः स्यामाद्धि तृणमध्ये विश्वदानी पिब शुद्धमुदक्रमाचरन्ताम् ।। इति त्रिः परिधाय भदन्तीरूपस्पृश्योत्सृज्यते ! मुखं वाचमित्यादि. पूर्ववत् । इति धर्मः। (१) प्रणीतादि= प्रणीताप्रणयनादि उपसदिष्टिभवति । अरन्यन्वाधान- ब्रह्मवरण- व्रतग्रहणानामभावस्यो ( पूर्व ६०प०टिक) तत्वात्प्रणीतायेव घटते । तत्र प्रणीतानां यदि सर्वार्थत्वं अदृष्टार्थत्वं वा तदेतत्सूत्र ( का श्री० ८।२।१०) मुपपद्यते न संयवनार्थ. त्वे, अन्न संयवनस्याभावात् । ततः प्रणीतानां सर्वार्थत्वमेव युक्तं, तथा हि द्रव्यप्रकल्प. भस्य परार्थत्वात् प्रणीतानामपां अस्मिन्प्रयोगे यादककार्य तदर्थता गभ्यते न च दृष्टे- ऽथ सम्भवत्यदृष्टं कल्पनीयं योऽपि विनियोगः श्रूयते "प्रणीताभिर्हवींषि संयोती (आप. श्रौ० ०२४३)ति स सर्वार्थत्वेन संयननेऽपि प्रातानामेवानुवादः वर्तमानापदेशात्। सूत्र. कारस्याप्ययमेवाभिप्रायो गम्यते थेन संयवनाभावेऽपि प्रमोताद्युपसदिति सूत्रं कृतवान् । तञ्च प्रणीताप्रणयनं यजमानमदन्तीभ्यो गृहीत्वा कर्तव्यं "उदकार्थस्तत" (का. श्रौ० ७०९) इत्युक्तत्वात् । (२) चतुरासनमिति देवयाक्षिकाः । बाबपतित्रैवार्थ प्रणीतार्थ च चतुरासनादान- मिति रामचन्द्रवाजपेयिनः । नियोगार्थत्वाद्वारूपतिपः। (३) संहितायान्तु "ऊ २, ३, ४, पा” इति निधनं श्रूयते । निधनं नाम साम्नोऽ. न्तिमोमागः। (४)२३ छ० आ०१,२,६, २, गे, गा, ३, १, २, । AAS HAIR BHAI REP BAHE T AHI G ·PLEASAN १२८ अनिष्टोमपद्धत... Mruare न । প্রথলিঃ वाचस्पतिप्रैषः, मदन्तीभ्यः प्रणीताप्रणयन परिस्तरणमाहवनीयस्यैव । पात्रासादने-अग्निहोत्रहवी ज, पवित्रच्छेदनानि, पविने, आ. ज्यस्थाली, कुशनुष्टिः, वेदितृणम् , (१)पक्षे-योत्कम् ,खुबो, जुहूः, उप. भृत्सनहनावच्छादनानि,आतिथ्यपरिधयो विभृत्यौ च । आज्यठ० होतृ- पदनम् । उपकल्पनीयानि-ध्यकाष्ठानि एकादश, आतिथ्यप्रस्तरोपसन्नद्धमे- कवृत्स्तरणार्थ(२)बहिः, उपलदीमाज्य मदन्त्युदकम् (३),हिरण्यम् (४), सुब्रह्मण्यपानं च, बाग्यसनम् , पवित्रकरण प्रोक्षणीय स्कारः। पात्र प्रोक्षणम् , असञ्चरे प्रोक्षणोनिधानम् , वागविसर्गः, कुक्कुटाहननम्(५), (१) अयोजदीक्षापक्षे इति भावः । (२) मुष्टिमात्रमिति रामवाजपेथिनः । अन्न सूत्रम् "मात्रावदिम बर्हि (का० ८५२१३३) रिति। इध्माबहिषोर्या मात्रा ब्राह्मणे श्रुता तत्परिमाणं भवति । अत एकादशहाष्टम इध्मो भवति, सामिनीनां नवसत्यत्वात्तासां प्रणवे प्रणव मुकल्या प्रक्षेपात्। स्पृश्यानुस्पृश्ये बहे एवमेकाद- शेति । बहिश्कवृत्स्तरणपो अवति ! अष्टादशेस परिधिवृक्षाणा" ( का० श्री. १३.१८) मिति परिभाषयाऽष्टादापाक इशारे प्राले माशावदित्युच्छन् । (३) यजमानार्थम् । ( ४ ) आप्यामनार्थम् । अत्र प्रसङ्गाद्विम्शलमानमुच्यते हिरण्यशालार्थं तु हिरण्य यस्य नोच्यते । कृष्णलेनैव तव्याख्या यज्ञे सिध्यति यानिकी। कृष्णलं त्रियवं मानं ताम्रायसामतःपरम् । सुवर्णाधं च माषाणां सुवर्णाश्च विलसतिः । श्रीणि चैव सहस्त्राणि दद्याबहुलुवा वर्णके । ( का शो शु० ७१२८) इति । (६) अनार्य विचार:-कि ऐषणामा चोदकप्राप्तं "कुक्कुटोऽसी (शु० य० सं० १११६) त्यादिना दृषदुपलयोराहनन भवति उत नेति । तन सूत्रेणैव पूर्वपक्ष:-"हविष्कृ. तमाहूयानाहननमपेषणे तीक्ष्णार्थत्वात्" (का० श्रौ० ८।२।१६ ) । अस्यार्थः-अपेषणे = पेषणरहिते कर्मणि हविष्कृतमाहूय अनाहननं भवति । हविष्कृदाह्वानकाले यदृषदुपल- योराहन तन्न भवतीति । यथोपसत्सु पयस्यायां चर्विष्टिषु च । कुतः आहननस्य ती- क्ष्णार्थत्वात । प्रकृतौ दृषदुपलयोस्तीक्ष्णीकरणार्थमाइननम् । तीक्ष्णीकृताभ्यां हि सुखेन पेषणं कर्तुं शक्यते । अतोऽपेषणेऽर्थलोपानिवतत इति प्राप्ते- "स्यावा धर्ममात्रत्वात" (का० श्रौ० ८।२।१७)। वाशब्दः पक्षव्यावृत्तौ । अपेषणेऽप्या- हननं भवत्येव । आहननस्य धर्ममात्रत्वात् यत इदमाहननं धर्ममात्रमदृष्टार्थ न तीक्ष्णी. करणार्थम् । यतो नियतप्रहारं काष्टकरणकं च न हि शम्यया त्रिसङ्ख्याकेनाहननेन पाषा- णस्य तीक्ष्णतोपजायते। अतो धर्ममात्रमदृष्टार्थमारादुपकारकं प्रकृतावाहननम् । तेन प्रकृतिवदेवापेषणेप पयस्याज्यचविष्टिपशुषु भवत्येवेति सिद्धान्तः । DAY AN । ।

·৯৯.৮ an apb শুনি ? সেই লিলিঃ, ২)ন, আকাঙ্খীত ভিজাত্ম্য ও অর্থায় ৰজা , ঔাহী হলাগুল্মলা হৃৎজাল (২) ঘি ৩ খনি ! লুবিলী তহবিলাে'। লালুংলীল , নৰ সাৱী উদীলিত স্ম উহার, বৌদ্ধরাহু সে ই ভেন্তু আজ প্রকগঞ্জ মুন্সিল মাখা ল কি = স্থাঃ ভাললাৰীনি হালকাণমিলঃ রশ্ন লাভলুসাসুল আলীনি হয়নি নঃ (অs অ৩ ৪২??? সুনজালসা হল ন লীলা- ২। প্রণি অষ্ট কৰিলোনি নী অনুষ্ট শালী ( ৩ शशीति तथा "लैपासुरली (सपत्नी) वागुद्वदति स यस्य हैवं विदुव एतामन वाचं প্রস্তুল্লাহিল হাম্বীআ'মী না স্কুল শ্রী (হংকার????) নি। মঙ্গ বগুণ গ ঘশ্বশ্রীবাস্থলগখলখললাই ক =অথবীীতার্থ, ও গুলাল আলু কি কাজ । ২) অস্ত্রীজি মুন্ডন্ট জাল জঙি দুর্ভিক্ষ অভিজ্ঞ নিল গু খ্রীষ । ম জিঃ সালাখানায় অভিনেল লভ- মনৰ শিষ্টান লীনুস সুনীল দুরি এখন সুস্থ ছিলাল্লাহুতানুল পালালাল মকিসহলাৰ অলালঃ “লু ও শালঃ --বিশ্বেতা=oescল্লালভানিকগগিগালি জুমা কানি জনি ( ২২০ ) হৰি। মুনলালুঙালীফা সালঃ বৃথা ও ম হু গম্রাঃ জিম্বা। কলকাতানব্বলল নক্ষতা - জসিম্বল অ ঘঠিত হইল। সুলন্স বি কলি। সুস্থ স্কাই শখিনা। এই ললামনাখালানাহানি অজুঞ্জ (ওe৪৪) तिनुवाचारल्य प्रातल्यैव पुनविधाननिरस्यैवं जातीयस्यारादुपकारकल्यादृष्टार्थस्य परिसडण्यानार्थमुपसदोऽपूर्वत्वज्ञापनार्थ (जै० १०१७११४)च! तेनान कुक्कुटाहनन- উদ্দীন জাহ–সস্থলা-ত্বলাকালুখাল-গল্পীআল-হিনী-- যায়-- নিলক্ষাবিলাবাহাইঃ ক নবি। লাল- ज्यते तावदेव भवति नाधिकं प्रकृतितः प्राप्त किंचित् । तत आज्यनिर्वपर्ण वेदबन्धन अग्नीध एवाधियणमध्वयोरेव पर्यग्निकरणं च, চুয়ালি স্কুল নয়মালাটি ল খান। ভাল লম্বাসামৰৰ নিষী নই स्तृतत्वेन स्तम्बयजुहरणस्य प्राप्त्यभावात् । यद्यप्युपलदोऽपूर्वत्वात्परिस्तरणादयोऽपि न সন্তুষার কথা হচ্ছে বিবি ( ০ ০ ২৪৪) স্যালু , অনঙ্গবি गवेधादीनां चाङ्गप्रधानार्थ (पू०मी. ३१३) त्वात्पूर्वाधारप्रयुक्ताः परिस्तरणादयोऽप्यन्त्र भवन्तीति । अग्नि० १७ ·THANIARRIWOMAN BANNANOHAHI SHADANESSpottes अनिष्टोमपद्धतौ- তালঃ ৫ न्तीरासादयधमा बाहिरूपसादय जुचौ संढडि (१)पत्नी सन्नद्याज्यनी. देहि । पक्ष-पत्नीलनहनाभावः । वेषां प्रोक्षणीनिधानम् , (२)स्पत्योद মহাত্বালালাখাঃ অমথ্য সখীল হইলানলিভার न । वेदाननिष्पत्तिः । नुवतृतीयाः स्युचालल्लाष्टि(३) सम्मार्जनापास नम् । पक्षे पत्नीसनहनम् । आज्योडासनादीक्षाणान्ते (४)अष्टगृहीतं जुह्वां चतुरुपभृति, यथावति था, इसप्रोक्षणम्, न वेदियोक्षणं कर्तव्य. मिति राम ॐ बहिरसि नुम्भ्यस्त्वा जुष्टं प्रोक्षासी (२१)ति वर्हिः प्रोक्षणम् । (५)एकवृत्स्तरणम् । इध्मालमिधमादाय आहवनीयकल्पनम्। नोल्म. कोदहनम(६) । परिधिपरिधानम् । स्पृश्यास्पृश्ये च । सूर्यस्त्वे(२५)ति जपः । आवर्तनम् । विधृत्योः स्थापनम् । प्रस्तरासादनम् । अभिधा- नम् । स्वस्वमन्त्रेण जुहूरभृतोः सादनम् । आज्यस्थाली ध्रुवार्थे प्रिये. रणे( ५/६ )ति । ध्रुवा असदन्नि( ५१६)ति सलिम्मः । पाहि मामि(१६)- उपसदामपूर्वार्थत्वाधिकरणे न्यायमाला- उपसत्सु निषिभ्यः शिष्टं सर्वे किमाचरेत् । यावदुक्तमुताऽऽद्योऽस्तु चोदकस्यानिवारणात् ॥ खौवाबारे पुनः श्रुत्या शिष्टस्य परिसङ्ख्यया । अपूर्वार्थत्वतो वाऽन्त्योऽनुवादोऽन्न निषेधीः । (१०१७।२४-२६) इति। (१) अयोक्त्रदीक्षापने-'पत्नी सन्नह्याज्येनोदेहीति प्रषो नियमेन । (२) स्फ्योदाहरणपाण्यवनेजनोत्तराधाराज्यभागादि यावदुक्तत्वानिवर्तत इति (३) अत्र स्नुचौ सम्मृढ्ढीत्येव प्रैषो देथः । तथा च मानवे-"प्रोक्षणारासादयेध्म. मुपसादय सुचौ सम्मृट्याज्येनोदेहीति संशास्ती" ( २१२१११२२ ) ति। (४) अष्टगृहीतं जुह्वामाज्यं गृहीयादुपभृति च चतुर्गृहीतं गृह्णीयात्प्राकृते एव काले, समावेदिस्तरणयोरन्तराले सूचित (का. श्री० ८।२।२६) त्वात् । “स वा अष्टौ कृत्वो जुबां गृह्णाति चतुरुपभृती" (श० ब्रा०३।४।४।७)ति श्रुतत्वाच्च । तूष्णीमेवैतद्ग्रहणमपूर्व. त्वात् । प्रधानयागार्थमिदमाज्यग्रहणं न प्रयाजार्थमतो यावदुक्कं ग्रहणमानमेव । पक्षान्तरे "यथाप्रकृति वा” ('का औ० ८।२।२६ ) प्रकृतिवदेवाज्यं गृह्णीयात् चतु. गृहीतं जुलांमुपभृत्यष्टगृहीतमिात । एवमेव श्रूयते-"अथो इतस्थाहुश्चतुरेव कृत्वा जुह्वां गृह्णीयादष्टौ कृत्व उपभृती (श० ब्रा० ३।४।४।७) ति । अस्मिन्नपि पक्षे ग्रहणं तूष्णीमेव प्राकृतस्य श्रुतत्वात्। गृहातीति प्रकृतिलिङ्गा "द्धामनामासो"(य०सं० ११३१)ति मन्त्रेण गृह्णातीति रामः। (१) स्तीर्णाया अपि वेदेर्वाचनिकमेकवृत्स्तरणम् । (६)अनुयाजाभावात् । रामाशयः॥ । सङ्ख्यामात्रस्यैव ·RATEME उपसदिष्टिः। আদ্ভুকি। त्यात्मालम्भः । उदोपस्पर्शः(१) । होवृषदनकरणम् । अप्रवन्य होतरे- ही(२)ति ! अग्नये सानिध्यमानायेति षः । अपवायने-नवमेन वज्रणे. নি। অবিল্লালাখাল। অলীযথালংজু ! মামলায় अग्निसम्मार्गप्रेषः । अघिसम्मान निन्हवः । नोतराधारः । लम्वृष्टेनौ हौत्रपद्धतिः । अथोपसदिष्टिः । (३) यहि होतरित्यामन्त्रित:-आचम्यादिब्रह्मन्सा. मिधेनी०हि (१) न व्रतोपायनं निवर्तितत्वात् । (२) अन रामवाजपेयिन:--होतुरुपांशुप्रयोगान लोपः । अथा-नमः प्रवक्त्रं इत्यादि हौत्रं जुषध्वमित्यन्तस्य लोपः । न हिकारलोपः सन्चैकदेशत्वात् । एवं होतारम वृथा' इत्यस्य च न लोपः वषट्कारानुमन्त्रणस्य च न लोप: नैमित्तिकत्वादिति । (३) अन्न ब्रह्मा तीर्थन प्रविश्य प्रकृतिवन्मन्त्रेणोपविशेत् । यजमानस्य प्रकृतिवदु- पवेशनम् । होता एहि होतरित्यामन्त्रित आचम्यान्तरेण प्रणीतोत्करौ प्रविश्याग्नये समिध्यमानायानु३हीति प्रेषितो ब्रअन्सामिधेनीरनुवक्ष्यामि इति ब्रह्माणं पृष्ट्वा अनुब्रू- ३हीति तेनानुज्ञातः "कं प्रपद्ये तं प्रपञ्चे यत्ते प्रजापते शरणं छन्दस्वत्प्रपचे यावत्ते विष्णो वेद तावत् करिष्यामि देवेन सविना प्रसूत आविज्यं करिष्यामि नमोऽग्नये उपद्रष्ट्रे नमो घायव उपश्नोत्रे नम आदित्यायानुख्याने जुष्टामद्य देवेभ्यो वाचं वदिष्यामि शुश्रूघेण्यां मनुष्येभ्यः स्वधावती पितृभ्यः प्रतिष्टा विश्वस्मै भूताय प्रशास्त आत्मना प्रजया पशुभिः प्रजापति प्रपद्येऽभयं नो अस्तु प्राजापत्यमनुवक्ष्यामि वागात्विज्यं करिष्यति वाचं प्रपद्ये भूर्भुवः स्वरिति जपं वर्जयित्वा पठेत् । "उपसदि चेत्याचार्या (शां औ० सू० ३।१६।२१) इति कल्पवचनादुपसदि पित्र्याधर्मप्राप्तः "उत्सर्गो जपाना" (शा० औ० सू० ३।१६।१९ )मिति कल्पवचना- पित्र्यावदत्रापि "कं प्रपद्य (शां०ौ० १।४।५) इत्येवमादीनां प्राकृतानां जपाना- मुत्सर्गसिद्धिर्भवति । "उत्सृज्यन्ते ह निगदा" (को० ब्रा०५८) इति श्रुतेश्च । "कर्माणि तूष्णी जपमन्त्राणीति (शां० श्रौ०३।१६।२०) सूत्रात् कर्माणि तूष्णी, जपम. त्राणि तूष्णी,भूमिसम्मशेनांसाभिमर्शनादीनि तूष्णों भवन्ति मन्त्राणां तूत्सों भवति । विहिकृत्यपौर्वाद्विक्यामुपसदि उपसद्यायेत्येतास्तिस्त्रः सामिधेनीरनवानमधऽनुच्छव- बसने कैकां सप्रणवां मकारान्तप्रणवावसानां त्रिनिराह । एवं नव सामिधेन्यः ताः "सम. नूताः नव सम्पद्यन्त" (कौ० प्रा० ॥२) इति श्रुतेः । तत्रैकामृचं द्विद्विरुक्त्वा त. स्यास्तृतीये वचने शुद्धप्रणवेनोत्तरामृचं लन्धाय भकारान्तप्रणवेनावस्येत् । तृतीयस्या- स्तृतीये वचने तु अन्ते शुद्धप्रणवं कृत्वा तेन सन्धायाग्निमा४वह सोममा४वह विष्णुमा- ४वहेति तिस्त्रो देवता व्यवस्यन्नावहेत् । श्रुतावपि “अग्निमावह सोममावह विष्णुमा. वहे" (को० ब्रा० ८१८ ) त्येतावदेवावाहनमुक्तम् । अत्र च यथापठितं नान्यदधिक परिसङ्घयानात् । "प्रणवेन सन्धायेग (शां० १० १।१२१४) ति प्रणवेन सन्धानोपदेशादग्ने महां असीत्येवमादेरा वह देवान्यजमानायेत्येवमन्तस्य चाभावः । MARATHARE ·লাঠিয়াইল্পী ( টনায় ces কে হয়ঞ্জলিঃ ॥ ইন্দ্রস্থলাহু ত্যাগ, অঙ্গা মুখ্য অঙ্গী। ( ভী হাতথিঙ্গে মুখ । ল ম্যাক্তাঃ লাভজাতন্যদ্বতী। (২) আজীজ মন- নিবন্ধৱলুকাত্মত্যবিত্ত ? থালিঃ অনুছ কি বাঙ্কালঃ ইঃ গ্ৰত্বৰ স্থি আঃ লজ্বিন জর্থ অভ- বিশ্ব অর্থহঃ ছহীহলিস্তি গুঃ (ঃ)স্বীআয় । “ছি ছি ছি (৪) ত্বাহ নীছু জাত হল ছবিহীনৗ লব্ধি धमाप्योहम्। ভাই লুজ ও তন্ত হাদিঅ ল নীলা। ভয় লাভয় ও অদ্ভুত জ্বিী আঃ অলিগ্রাম। হৃঃ ঘ তাহিতি দ্বিাহু হুবিবাহ স্বঃ অন্ন স্বতন্ত্র লিস্যাত্ব দুরী হৃত্বিাবস্থা ত্বঃ অস্ত্র অত্যন লিহা জ্বল জ্বল আম্বিয়ম্বলি ! হজ লা নদী গুদও ২ান্ত বিজন ভদ্রাত্ত্বা। ভ ল ল গাইবনুৱী ৰ ল শুনাহ্রালাহুলু। ত্ব বা বহু গুণাৎকাছী বা বিল ভ্যালঘুজী। গলা ও স্বচ্ছ ভালই ৪ অছ হাহাহলম- ত্ব লিলিঃ। বৰীফSSঞ্জাত শ্রী ছবিখ্রষ্টা জ্বালা ছিল। বলতী লুলিল্লাহ দ্বীনেলকিালজুল ক্ষুদ্র ক্ষুবী দূধাঁ (৫) “মোনাই ত ভাঙ্গা ও ভাগিনি { জাঞ্জী এবং सूने "तस्मादन्यतस्मेवाधामाधारयति यखुवेणे ( श० ब्रा० ३।४।४।९) ति श्रुतत्वात्सुवाधारमायायेत्यु, एवढाणान्यत्ययुदस्यते । अस्य वाधारस्य प्रकृतितः মামুন মুখ খুললাল জব সলুকাজাখাঃ কি দুলহাজ্বঅঙ্গাঅঙ্গ নিই- तेन्ते । अतो अपूर्वा उपसत् । तेन यावदुक्तमेवान्न भवति नाधिकं प्रकृतितः प्राप्त किञ्चि- রিনি। “আগা ল ন্যই সীন স্বী কাহিনি” (হা ০ ৪৪০) श्रुतत्वात्तथोक्तम् । अन्न न होतारमित्यनुवाद् एव प्राप्त्यमावात्, सीद होतरित्ययं तु বিধিঃ “বিহান স্থা” ( আঃ জাঃ ২৪৪৫৩) কাৰিনিৰলালমনিমঃ । (२) वाचनिकमत्र जुगादापनमायाजाथैत्वात् । (३) "तस्मादु तत्रोपांशु चरेयुयेथै वैव मिथः संशृण्वीर" (कौ० ब्रा०९।१)निति श्रुतेः । अन्यन्न दीक्षणीयादौ प्रधानमात्रमुपांशु, अन्न तु प्रधानमङ्गजातं सर्वमुपांशु । श्रुतौ ‘বনা বাধায় অগিৰি বলল “খিীৰ ৰা”(স্বী নং) इत्याचलायनमणितत्वाच्च । (৪) ০ ৭ং- ·SAMASKARBatatyachidanasok জাঞ্জিঃ । anta আত্বনি। अग्नयेऽनुमहि । ভাৱি অজ। (২) ভূমি ইলঃ খ ল এল। ০ দ্যা লীলা নুই হাজার । सोमं यज । इदं सोमाय न मम। हौत्रपति লিনি? ত্ব স্বত্ব শূণ্য হুংকাৰ লিঙ্গ নখ সুত্ব জাহা(২) মুৰ ৰূত্মত্ম। ततः स्तुगादापनमग्निहोतेति । ततोऽग्नयेऽनुयहीत्युक्त- "अग्नित्राणि जङ्घनद्रविणत्युदिपन्यया लमिद्धः शुक्र आहु- तोयम (३) ॥ अग्निं यज। भूर्भुवर्ये ४ यजामहेऽनिं या उन इव शहा तिन्मङ्गो न बंसगः। मझे पुरो सरोजिथा(४) ४ वौ ४ षट् । ओजः सहः सह ओजः स्वः । सोमायानुटहि। त्वं सोम क्रतुभिः सुक्रतुस्त्वं दक्षैः सुदक्षो विश्ववेदास्त्वं वृषा वृषत्वेभिर्महित्वा घुम्नेभिद्युम्न्यभवो नृचक्षोयम्(५)। सोमं यज । भूर्भुवर्य ४ यजामहे सोममषाव्ह युत्नु पृतनासु पनि स्वर्षामप्सा वृजनस्य गोपाम् । अरेषुजां सुक्षिति सुश्रवसं जयन्तं त्वामनु मदेम सोमा(६) ४ वौ ४ षट्। (१) प्रतीचो जुहोत्युपसत्सु चे" (का० औ० ३।५।१०-११) त्याम्नातत्वात् "तस्मात्त उपसद्रूपेण प्रत्यञ्चो ढूयन्तः इति श्रुतेश्चैतेषां त्रयाणां प्रधानानां हो- मोऽग्नी प्रत्यक्संस्थः कत्र्तव्यः । पूर्वद्ध अग्नेः, मध्ये सोमल्य, अपराद्धे विष्णोरिति । तथा च मानवे-"घृतवता अध्वयं ( का० हौ०प० २४) इत्युच्यमाने सुचावादाय दक्षिणा- तिक्रम्य यथादेवतमनुवाचयत्यग्नि पूर्वार्द्धं यजति मध्य साममोपभृतं जुह्वां समानीय विष्णु पश्चार्द्ध (२।१३४-३६) इति । सकृतिकान्तेनैव त्रयोऽपि यागाः कर्तव्याः "स यत्समानत्र तिष्ठजुहोति न यथेदं प्रचरन्त्सञ्चरता (श ब्रा०३।४।४।१४) ति श्रुतेः । ( २ ) "उदकसंसपनाहैष वामाकाश" (शां० और १६६।१२)इत्यस्मिनू सूने आहेत्य. तिरिक्तं वदतास्य वचनस्याजपत्वं सूचितं तेनाऽस्य नोत्सर्गः । (३)ऋ०६॥१६॥३४॥ (४)ऋ०६१६।३९ । (६)ऋ० १९११२ । ६)ऋ० १९१२१ ।

·१३४ अनिष्टोमपद्धतौ- ओजः स्वः। आध्वर्णवपद्धतिः। विष्णवे समानाय पश्चाद्धे विष्णवेऽनुवाहि । विष्णं यज । इदं विष्णवे न मम । उपभृत्यष्टगृहीतपक्षे सर्वमन्नये हुत्वा समानीय समानीयेतरयोः। समानयनकाले विष्णवेऽनुवाचनं समानीयेतरस्य । प्रत्याक्रम्य साद- यित्वा स्युचौ सोमाप्यायनाद्यासुब्रह्मण्याप्रैषात् । आतिथ्या(१)वत्लोमाप्यायनं निह्नवश्च । ततः शेषप्रतिपत्तिः । प्रस्तरे पवित्रकरणम् । अग्निसमार्गप्रेषः । अग्निसम्मार्गः। व्यूहने-अग्नेः सोमस्य विष्णा रु० (२०१५) । अग्निः सोमो विष्णुस्तम० (२२१५) । औद्भानपद्धतिः । अथोपसदन्ते आतिथ्यान्तवत्सोमाप्यायनं निह्नवनं सुब्रह्मण्याहान- च कार्यम् । हौत्रपद्धतिः । ओजः सहः सह विष्णवेऽनुटहि । यः पूाय वेधसे नवीयसे सुमजानये विष्णवे ददाशति । यो जातमस्य महतो महि ब्रवत्सेदु श्रवोभियुज्यं चिद्भ्यसो३म्(२)। विष्णं यज । भूर्भुवये ४ यजामहे विष्णं तमु स्तोतारः पूयं यथा विद् ऋतस्य गर्भ जनुषा पिपर्तन । आस्य जानन्तो नाम चिद्विवक्तन महस्ते विष्णो सुमतिं भजामहा(३) ४ इवौ ४ षट् । ओजः सहः सह ओजः स्वः । मदन्तीरुपस्पृश्य यावदादिष्टं (४)कुर्यात् । तत आप्यायनम् । (१) पूर्व ( ८३-८४)पने द्रष्टव्यः । (२)३०२१५६।२ । (३)२०२१५६॥३॥ (४) "यावदादिष्टं कुर्यात्५ ( शां श्रौ० ५।१२।१०) इत्युक्तत्वात् "देवता उपसत्सु प्रतियजती' ति श्रुतेश्च प्रयाजाज्यभागल्बिष्टकदनुयाज-सुकवाक-पत्रीसंयाजादीनां चोत्सर्गः सिद्धो भवति । "अन्न यावदादिष्टं कुर्या(शां० औ० १।१२।१०)दित्युक्तेऽप्यध्वयुवशात्प्रतिपत्तिकर्मः स्वेन सूक्तवाको भवत्येव, स चेत्थम्- सूक्ताबूइहीत्युक्ते 'इदं द्यावापृथिवी० तयोराविदि । अग्निरिद४० हविः सोम इद० हविः विष्णुरिद० हविः (देवा आज्यापा अग्निहोत्रेणेति च न भवति प्रयाजस्विष्टकृतोरभावात् ) अस्यामृधद्धोत्रायामित्यादि नमो देवेभ्यः (शां० औ० १।१४।१-२१) (का हौ० २०११८ ) इत्यन्तं भवत्येव । न शंयोर्वाकः । वेदविमोकः । आवेदेहतरणमिति यांजुषहौत्रप्रयोगे विशेषः । ) ।

·AN TRANSAR उपसदिष्ट्रिः । আলাল अभ्युक्ष्य जुहा परिष्यञ्जनम् । परिधि गृहीत्वाऽऽधाव्य(१) सुक्तवाकप्रै. षः। प्रस्तरादानं न विकृत्योः स्थाने करणम् । अञ्जने-आज्यस्थाल्यां मूलम् । अक्त्वा प्रस्तरमुपसदं (२)जुहोति नुवेण या त इ(३)त्ययःश. यामन्वारब्धे (४)यजमानेन द्विरैकया चरति (५)सुसाय: सुपूर्वाह्न च । प्रतिप्रस्थातोपकल्पितमाज्यठ: सस्कृत्याध्वर्यवे प्रयच्छति । "ॐ या ते अग्नेयाशया तनूवर्षिष्ठा गहरेष्ठा । उग्नं बचा अपावधीत्वेषं वचो अपावधीत्स्वाहा (५०)। इदमनयेऽयाशयायै तन्वै । परिधिविधृत्योरासादनाद्यग्नीधे लमर्पणा. म्तमातिथ्या(६वत् । “चक्षुष्पा” (२०१६) इत्यात्मालम्भः । उदकोप: स्पर्शः। सत्रबाहुतिः । देशे निधानम् । न वेद्यालम्भः । तूष्णीं वेदवि. मोकः । पक्षे योक्त्रस्य । एकवृद्धहोमः। प्रणीताविमोकः । पूर्ववतू. हौत्रपद्धातः । "अशुरंशुष्टे देव सामा प्यायतामिन्द्रायैकधनविदे।। आ तुभ्यमिन्द्रः प्यायतामा त्वमिन्द्राय प्यायस्व । आ प्याययास्मान्त्सखीन् सन्या मेधया स्वस्ति ते। देव सोम सुत्यामुढचमशोयेति । तत उरोभिमर्शनम् । "यमादित्या अंशुमा प्यायन्ति यमक्षितिमक्षितयः पिबन्ति । तेन नो राजा वरुणो बृहस्पतिरा प्याययन्तु भुवनस्य गोपा। इति पुनर्मदन्ती। (१) देवयाज्ञिकमते न सूक्तवाकप्रैषः । (२) उपसदिति सामान्यसंज्ञा । (३) अयःशयेति मन्त्रालिङ्गाद्विशेषसंज्ञा । (४) अनेकयजमानके एकस्यैवान्वारम्भः । पूर्णाहुतिप्रकृतित्वेनान्वारम्भः प्राप्त एवं परिसङ्ख्यार्थं पुनरुक्तः । उपसत्स्वेवान्वारम्भो नान्येषु होमेष्विति । (६) सायं शब्देनानापराह्नो लक्ष्यते "स यत्सायंप्रातः प्रचरति तथा खेव सम्पत्स. म्पद्यते स यत्पूर्वाहे प्रचरति तज्जयत्यथ यदपराह प्रचरती (श बा० ३।४।४।२१) श्रुतत्वात् "याः पूर्वाळे पुरोऽनुवाक्यास्ता अपराळे याज्याः करोति" ( कौःबा० ८१९) "तद्याः पूर्वाऽनुवाक्या भवन्ति ता अपराह याज्या" (श० ब्रा० ३।४।४।२) "सुपू. हि एव पूर्वयोपसदा प्रचरितव्यं स्वपराहे परया" (ऐ० ब्रा० १।४।२३) इत्यादि श्रुतेश्च, सूत्रकारप्रस्थानाच्च "उपसत्सु पौर्वाहिक्यापराद्विक्यन्तरे चयनपुरोषनिवपने (का श्रौ० १७१७३ ) इति । सुः पूजायाम् । प्रशस्तः पूर्वाह्नः सुपूर्वाह्नः । तस्य च प्रशस्तत्वं प्रथमावयवः= उदयानन्तरमेवेत्यर्थः । (६) पूर्व (८६) पत्रे । १ ·अग्निष्टोमपद्धतौ-- मिति। आध्वयंवपद्धतिः। (१)सुब्रह्मण्याप्रेषगाने । इत्युपसदिष्टिः(२) सतन्त्रोपाशु । ( अथ द्वितीयदिनस्योपरालिकः प्रवर्यः ।) अपराहे द्वारापिधानम् । तानूनपत्रमिश्रवतप्रदानमुभाभ्याम् । सप्र. हौत्रपद्धतिः । ततः प्रस्तरे निन्हुवते दक्षिणोत्तानान्पाणोन्कृत्वा(३)। यजुः- ॐ एष्ट्रारायः प्रेषे भगाय ऋतमृतवादिभ्यो नमो द्यावापृथिवीभ्या- इत्युपसदिष्टिः। (प्रारम्भाद्वितीयदिनस्यापराह्निकः प्रवर्यप्रचारः अथापराहिके प्रचरणे विशेष उच्यते। "ऋचं वाचमित्यादि शान्ति- (१) पूर्व (८७-८८ ) पत्रे । ( २ ) एकाहस्त्र्युपसत्कः (का० नौ० १२॥३७)। एकाहः = एकसुत्यः ऋतुस्न्युपसत्को भवति । तिस्त्र उपसदो यस्यासौ त्र्युपसत्कः एकसुत्ये यज्ञे तिस्त्र उपसदो भवन्तीत्यर्थः । "स वै तिन उपसद उपेयादिति ( श० प्रा० ३।४।४।१७ ) श्रुतेः "द्वादश वा” ( का० श्रौ० ८।२।३८)। अथवा द्वादशोपसदो भवन्ति "यद्य द्वादशोप. सद उपेयादिति (श ब्रा० ३१४५११९) श्रुतेः । अपरे त्वन्यथा व्याचक्षते-एकाहस्त्र्युपसत्क इत्यत्र प्रक्रान्त एकाहे पुनरेकाहग्रहण द्वादशोपसत्कस्यानेकाहविषयत्वज्ञापनार्थं तेनैकाहस्युपसत्क एव । द्वादशत्वं स्विह पठितमपि शाखान्तरीयवाक्यवशादुत्कृष्याहीनविश्यं व्याख्यायते । तथा च वाक्यम् । "तिस्र एव सान्हस्योपसदो द्वादशाहीनस्ये" (आप औ० १११४७) ति। अन्हा सह समाप्ति प्राप्नोतीति सान्ह एकाह इत्यर्थः । केचित्वेवं व्याचक्षते-एकाहस्त्रयुपसत्को ज्योतिष्टोमव्यतिरिक्तः तद्विकार एकाह. स्त्र्युपसत्क एव भवति एकाहपठितः । "तित्रः सान्हस्वेति वाक्यात् "द्वादश वा” वैकृते एकाहे तित्रः स्थिती एव ज्योतिष्टोमे विकल्पो द्वादश वा तिस्रोवेति तत्प्रकरणे उभयस्य विकल्पेन श्रुतत्वात् "स वै तित्र” (शः ब्रा० ३।४१७) इति "या द्वादशे" (श० ब्रा० ३।४।४।१९)ति च । (३) एवमापराहिके प्रचारे सव्यानुत्तानान्दक्षिणान्नीचैः कृत्वा निन्हुवीरन् । निन्हुवनं नाम द्यावापृथिव्योनमस्कारः । तथा च ब्राह्मणम्-"प्रस्तरे निन्हुवते छावापृथिव्यामेव तं नमस्कुर्वन्तीति । आप्यायनमुरोऽभिमर्शनं प्रस्तरे निन्हु- वनमित्यादिपदार्थजातं पूर्णवद्वक्ष्यमाणलक्षणायामुपसद्युपसदि समाप्तायां कतव्यम् । तत्र पूर्वाह्निक्यामुपसदि दक्षिणोत्तानधः, आपराह्निक्यामुपसदि सव्योत्तानधर्मः । अत्राप्यायने "यजमानषष्ठा सोममाप्याययन्ती” ( का० श्रौ० ८।२।६) ति शतपथचते (३।४।३।१७) ब्रह्मोद्गातृहोत्रग्निीध्रयजमानानां षण्णामेवाधिकारः, तदङ्गत्वान्निन्हुवे- ऽपि । शालायनकल्पभाष्ये ( २३२ पन्ने ) ऽयमेव पक्षोऽभिहितः। तैत्तिरीयाणां सर्वेषामा- प्यायनमभिहितं (आप०ौ० ११११११) तथैव शासायनानामपि सर्वेषामाप्याय पद्ध तावभिहितमतश्वेच्छयानुष्ठान विधेयम् । । ।

·पिबतं रोचने असा प्रयास आदरवपद्धति वये पुनः पूर्वाभिमार्य चपराभवाचारः शान्यादिशान्त्यन्तः । ताविशेषः। हिनहोले- "ॐ रानि तुम्न झुपता ज्योतिज्योतिषः स्वाहा ( ३७१२१) इदं वाया। अलिहावृता शेये (सामिद्धो) अधिज्योतिषं त्वा वायुमती. प्राणवतो समस्योपदमामि भास्वतीम्" ( करबलं१२११ का० औ०१२॥१३) इति । प्रधानहोने- হঙ্গতিঃ पा पूर्ववत् (पने ३१) या ततो "ब्रह्म यज्ञानमि"(३)त्यादि “करावा. जां सक्ने सुतलित्यन्तं पूर्व वदभिष्टुत्य "प्रातर्यावाणे(२)ति सूक्त- स्थ स्थाने "आभात्यनिरिण(३)ति सूक्तमलिष्टुयात् । (“आ भात्यनिरुपलामनीकनुद्विप्राणां देवया वाचो अस्थुरश्चिा नूनं रथ्येह या पीपिवांसमश्विना धर्मभच्छो३म् । न लस्कृतं प्रमिमीले अलिष्ठाति नूनमश्विनोपस्तुतेह दिवाभिपि. त्वेऽवसागमिष्ठा प्रत्यवति दाशुषे शंभविष्ठो३म् । उता यात लङ्गो शावरहो मध्यन्दिन उदिता सूर्यस्य दिवा नक्तमव. सा शन्तमेन नेदानी पीतिरश्विना ततानो३म् । इदं हि वां प्रदिवि स्थानमोक इमे गृहा अश्विनेदं दुरोणमा नो दिवा वृहतः पर्वताझ्या पातमिषमूर्ज वहन्तोयम् । समश्विनोरवसा नूतनेन मयोभुवा सुप्रणीती गमेमा नो रयिं वहत. मोत वीराना विश्वान्यन्ता सौभगानोइम्" !) तत “ईळे (४) धावापृथिवीत्यादि "यमल्य योनौ शकुनम्मुरण्याइमि" त्यन्तं पूर्ववदभिष्टुत्याउयुणा 'धर्मस्य यजे'त्युक्तो "अस्य पिवतं" "यदुः स्त्रियास्वाहुत"मित्येते हे अनवानं पठित्वा (द्वितीयस्या अन्ते वषट् कुर्या- चथैवानुवषट् कुर्याञ्च । भूर्भुवये ४ यजामहे"ऽस्य पिबतमश्विना युवं मदस्य चारणो मध्वो रातस्य धिण्या(५) यदुनियावाहुतं घृतं पयोऽयं सु वामश्विना भाग आगतं माध्वी धारा विदयस्य सत्पती तप्तं धर्म (१) शां० श्रो० ९९ पूर्व ९९-१०५ पत्रेषु । (२) ऋ०६७७११-६ (३) ०९१७६१-६॥ (४) ०२११२११ । पूर्व १०६-११९ पत्रेषु । (५)ऋ०८ादा१४॥ (६) शां० श्रो०५।११२१ । अग्नि०१० .

·EVANANELENAKSHESARASWALPAPARISHAROBARRERAKANTA HASOKRAMAN अशिष्टोमपद्धतौ-- বাঙ্গালিঃ "ॐ सजुवेन सवित्रा सजू राम्येन्द्रवत्या । जुषाणो अशिर्वेतु स्वाहा" (३।१०) इदमनये न मम ! इतरल पूर्ववत् । इत्यपराअवयः । ( आरम्भाद्वितीयदिनस्यापलिक्युपसत् ) ततः पुनः पूर्ववत्सायमुपसत् ( पत्र १२७-१३६ ) । न तत्र विशेषः । हौत्रपद्धतिः । भूर्भुवः धर्मस्याग्ने वीही ४ वौषट् । ओजः लहः सह ओजः स्वः।) ततः "स्वाहाकृत" इत्यादि (१० १२१-१२७) शान्तिपाठान्तः पूर्व- वत्प्रवयं इति। श्रारम्भावितीयदिनस्यापराहिक्युपसत् ।) तत उपसत् । आचस्यादि ब्रहान् सामि। हिं हिं हिं "(१)इमां मे अग्ने समिधाममामुपसदं बनेरिमा उ षु श्रुधी गिरो३म्। इमां मे अग्ने समिधमिमासुपसदं वनेरिमा उ षु श्रुधी गिरो३म् । इमां मे अग्ने समिधमिमामुपसदं बनेरिमा उ षु श्रुधी गिरो ३- भया ते अग्ने विधेमोजों नपादश्वमिष्ट एना सूक्तेन सुजातो३म् । अया ते अग्ने विधेमोजों नपादश्वमिष्ट एना सूक्तेन शुजातोयम् । अया ते अग्ने विधेमाजों नपादश्वमिष्ट एना सूक्तेन सुजातो- तं त्वा गीर्भिगिर्वणसं द्रविणस्युं द्रविणोदः सपर्थम सपर्यवो३म् । तं त्वा गीभिगिर्वणलं द्रविणस्युं द्रविणोदः सपर्येम सपर्यवो३म् । तं त्वा गीभिगिर्वणसं द्रविणस्यु द्रविणोदः सपर्येम सपर्यवो३" मग्निमा४ वह सोममा४ वह विष्णुमा४वह । ततो होता उपवेशनादि जुगापादनान्तं पूर्ववत् ( कुर्यात् )। ततो याज्यापुरोनुवाक्ययाविपर्यासं कृत्वा पठेत् । अग्नयेऽनुश्हीत्युक्ते- “य उन इव शर्यहा तिग्मगृङ्गो न बंसगः । अग्ने पुरो रुरोजि- थो३म् (२)। अग्निं यजेत्युक्ते- भूर्भुवय॑३ यजामहेऽग्निमग्निर्वाणि जङ्घनद्रविणस्युर्विपन्यया । समिद्धः शुक्र आहुता"बौ: पट्(३) । ओजः सहः सह ओजः स्वः । । (१)ऋ०६१-३ (२)ऋ०६।१६।३९ । (३) ०६।१६।३४ ।

·MARATTER RELATED THEIRESTHA SAHARASiliExaaaaaNE उपसदिष्टिः । आध्वयंवपद्धतिः। अनस्तमिते वाग्बन्धप्रैषादि । मिस्तनमकस्तनं पा(१) गोदोहनप्रेषो मेहनादिपूर्ववत् । अपरराने बतप्रदानं पूर्ववत् । इति द्वितीयमहः। औद्रानपद्धतिः। अथापराह्ने घोपसदन्तेसोमाप्यायनं निहवनं सुब्रह्मण्याह्वानंच कार्यम्। हौनपद्धतिः । लोमायानु३ हि- "अषामहं शुत्लु पृतनालु पनि स्वर्षाप्ला जनस्य गोपाम् । भरेषु. जां सुक्षिति सुनवसं जयन्तं त्वामनु मदेम लामो३म् (२) । सोमं यज- भूर्भुवयं यजामहे "वं सोम ऋतुभिः सुक्रतुर्भूस्त्वं दक्षैः सुदक्षा विश्ववेदाः । त्वं वृषा वृषत्वेभिर्महित्वा धुम्नेभिद्युम्न्यभषा नृचक्षा (३) वौष्ट षट् । ओजः सहः सह ओजः स्वः । विष्णवेऽनुयहि- “तमु स्तोतारः पूष्यं यथा विद् ऋतस्य गर्भ जनुषा पिपर्तन । आस्य जानन्तो नाम चिद्विवक्तन महस्ते विष्णे सुमतिं भजामहो३म् (४)। विष्णु यज- भूर्भुवयें यजामहे विषणु "यः पूाय वेधले नवीयसे सुमजानये विष्णवे ददाशति । यो जातमस्य महतो महि ब्रवत्सेदु श्रवोभियुज्यं चिभ्यसा (५)द्वौषट् । ओजः सहः सह ओजः स्वः। यावदादिष्टं कुर्यात् । ततो मदन्तीरुपस्पृश्य पूर्ववदाप्यायनोरोऽभिमर्शनानि च कृत्वा स. Homema । १) "त्रिस्तनं प्रथमायां दोहयति” (का० औ०।८।३।१) प्रथमायामुपसदि त्रिस्तनं व्रत दोहयेत् । उपसत्स्वेव विशेषवचनादीक्षालु न नियमः । “एकापचयेनोत्तरयो" (का० श्रौ० ८।३।२ ) । उत्तरयोर्द्वयोरुपसदोरेकापचयेनैकैकल्तनापसारणेन व्रतं दोहयति । द्विती. यायां द्विस्तनं तृतीयायामेकस्तनमिति भावः । अग्निचयनरहिते क्रतो विपर्यस्य वा प्रथमायां त्रिस्त द्वितीयायां द्विस्तनं तृतीयायामेकस्वनमित्येवं भवति । एवमपि हि श्रुतं "स यासामेकं प्रथमाहं दोग्ध्यथ द्वावथ ब्रीनि" (शब्रा०३।४।४।२६) त्यादि । अन ग्निचित्ये उभयथा श्रवणात् साग्निचित्ये तु नियमेन त्रिस्तनायव व्रतं भवति। अत्र हि “अथातः पयो प्रताया” इति प्रकृत्य "त्रीस्तनानुपैति स द्वौ स्तना उपति स एक. स्तनमुपैतीति" पुनः श्रवणात् । (२) ३.२९१२१ ॥ (३)ऋ०११९१२२ । (४) ऋ०१।११६॥३॥ (५)०१११५६१२ ।

·अनिष्टोमपद्धता आध्वयवपद्धति (अथ तृतीयदिनकृत्य) (तृतीयदिनल्या पौखिकः प्रचोपसमचारः ) अथ तृतीयमहः । प्रातर्विबुद्धवाचनादि गाजिलन्त पूर्ववत् । व्रतषे–त्रिस्तने गावो चुक्ष्वेति । तकरणम् । ततः पूर्ववत्प्रवोपसदों पक्षे उपदेश वा । तमोपलोमे विशेषः। "ॐ या ते अग्ने रजशया तनूधष्ठिा गहरेष्ठा। उग्रं वचो अपावधीत्वे वचो अपावधीत्स्वाहा (1) इदमग्नये रजःशयाथै तन्वै। औद्वापद्धतिः। निहवने सव्वान् पाणीनुत्तालान कृत्वा दक्षिणानीः कृत्वेति विशेषः । अथ तृतीदिवसे धर्मोपसदन्ते आतिश्यान्तवलोलाप्यायनं नितवन सुब्रह्मण्यावानं च कार्यम् । सुब्रह्मण्याहाने बाहे सत्यामिति विशेषः । हौनपद्धतिः। व्यापाणीनुत्तालान् कृत्वा प्रस्तरे निबुवीरन् । इत्येकमुपसदहः । इति द्वितीयमहः। (अथ तृतीयमहः ।) ( प्रारम्भातृतीयदिनस्य पौर्वाजिक प्रबोपसत्यचारः) तत आरम्भातृतीयेऽह्नि द्वितीये चोपलदह्नि पूर्वाह्ने प्रवर्योपसयां चरन्ति । तत्र शान्त्यादिशान्त्यन्तः पौर्वाह्निकः पूर्ववत् (प३९१-१२७) प्रवर्यः। उपसदि विशेष उच्यते । ब्राह्मन् सामिधेनी० । निर्हिकृत्य । (१)इमां मे अग्ने समिधमिमामुपसदं वनेरिमा उषु श्रुधी गिरो३म् । इमां मे अग्ने समिधमिमामुपसदं वनेरिमा उ षु श्रुधी गिरो३म् । इमां मे अग्ने समिधमिमामुपसदं वनेरिमा उ पु श्रुधी गिरो३ मया ते अग्ने विधेमाजों नपादश्वमिष्ट एना सूक्तेन सुजाता३म् । अया ते अग्ने विधेमाजों नपादश्वमिष्ट एना सूक्तेन सुजाताम् । अया ते अग्ने विधेमाजों नपानश्वमिष्ट एना सूक्तेन सुजातो३ न्तत्त्वा गीर्भिगिर्वणसं द्रविणस्य द्रविणोदः सपर्यभ सपर्यवो३म् । तन्त्वा गीर्भिगिर्वणसं द्रविणस्यं द्रविणोदः सपर्यम सपर्यवोयम् । तन्त्वा गीर्भिगिर्वणसं द्रविणस्यु द्रविणोदः सपर्येम सपर्यवो३" मग्निमावहेत्यादि सर्व पूर्वदिनीयपौर्वाह्निक्युपसद्वनिन्दु(ह)वान्तम् । (१) ०२१-३ । .

·AmILEELAMMARREASONINESSLANDVIHARJAMANANAKitaai.aanARANG वेदिमानम् । आध्वयंवपद्धतिः। (वेदिमागम् ) ततो वेदिमानम् । औपवलथ्यात्पूर्वेऽहनि पौलिया प्रचर्य वेदि मिमीते। आहवनीयस्य दक्षिणतो महावेश्च दक्षिणतो द्विद्धिार्हपत्याहवनी. ययोरुत्तरत एकैकमिति षडालनम् । ब्रह्मा स्तम्बयजुर्हरिष्यत्याहवनीयदेशं दक्षिणेलास्ते दिसहित एव: सर्वत्र प्रागग्नीषोम (मीय)प्रणयनात्कर्मणः कर्मणोबा सहितस्ततदेवान्वेति। अत्र समन्त्रकमासनलिति देवः । ततः प्रणीताप्रणयन (मदन्तीभ्यः ) कर्कमते । याशिकास्तुन प्रणयन्ति, यतत्तत्पक्षे ताभ्य एव प्रोक्षणीसत्वे अग्नी. षोमीये प्रणीतानिषेधात्लप्राणीताप्राणीतप्रोक्षणीभेदेन प्रयोगकाठिन्यम् । माहवनीयस्योत्सरतस्तासां निधानं कर्कमते प्रणयनपक्षे। आहवनीयस्य पश्चादुत्तरतो वा पञ्चकालादनम्-अग्निहोत्रहवणी वज्रः पवित्रच्छेदनानि पवित्र अन्तर्धानतृणञ्च । उपकल्पनीयादि-रज्जुः, शङ्खः, शम्या, अम्रिः, पुरीषाहरणम् , प्रो. क्षणोः, सिकताः, आच्छादनबहिः । पवित्रकरणम् । यथायथं प्रणीताभ्यो मदन्तीभ्यो वा प्रोक्षण्यः । वज्रं प्रोक्ष्य तदुपग्रहे(णेत)णेत्तरप्रोक्षणम् । असंञ्चरे प्रोक्षणीनिधानम- नीषोमीयार्थ पवित्रयोश्च । ततः पूर्वाद्धयात्स्तम्भात्पुरस्तात् त्रिषु (१)प्रक्रमेषु शङ्कु (२)निहन्ति हौत्रपद्धतिः। ( वेदिमानम् ) ततोऽध्वर्युरणां महावेदिमानम् । (१) प्रक्रमचान द्विपदः सोमत्वात्। तथा चोक शुल्मकृता- आधाने पदिकं कुर्यात् द्विपदः लौमिको भवेत् । अग्नौ च त्रिपदं कुर्यात् प्रक्रम याज्ञिको बुधः ।।(श्लोशु०७॥३४) इति । अन्न परिमाणं प्रधानयोगादध्वयोरेव द यजमानस्य, गुणभूतत्वादस्य इति कर्कमत- म् । अन्ये तु "दान-वाचना-ज्वारम्भण-घर-चरण व्रत-प्रमाणेषु यजमान प्रतीयादि ( का० नो०१।१०।१२ ) ति परिभाषणाद्यजमानस्यैव प्रक्रमणमाहुः । कात्यायनस्मृतावप्येवमेव- मानक्रियायामुक्कायामनुक्के मानकर्तरि । मानयजमानः स्याद्विदुषामेष निश्चयः (६।११) । इति (२) शुल्बसूत्रे शङ्खपरिमाणाधुक्तम् । ।

·RAN JANMAMMA अभिधोमपद्धतौ-- हवियों - ভূস্বত্বঃ सोऽन्तःपात्यः । तस्मात्पुरस्तावट नियति शङ्खः पूर्वाद्धर्थलांशः । षडङ्गुलपरीणाई द्वादशाङ्गुलमुचितम् । जर मानणं चैव शकुयाविचक्षणः 23 द्विविस्तिप्रमाणल्तु सादिशे मुद्गरस्तथा । शास्तेन निखातव्यस्तस्मातल्या परिग्रहः । एकता वारजुस्तीक्ष्णः खादिरः सम आयशः । कार्यन्तु शुल्बस्तल्या गोन्महीम् ।। (शु०१० कात्यायनस्तावपि. शकुन खादिरः कार्यो रजतेन विभूषितः । शङ्खश्चैवोपवेपश्च द्वादशाङ्गुल इष्यते ( १७१३) । इति । प्रादेशमानो हविर्य पूर्वलक्षणलक्षितः ! शरामशिराः कार्यस्तस्याप्य जिलापयेत् ।। चतुरस्त्र सुदूगर तत् षोडशाङ्गुलमायतम् । अविच क्रमणीयं च दारमाध्याञ्च निमित। ।। (श्लो०१३०१०-११) इति)। सर्वत्र मानादिलाधनोपयोगिनी रजः कात्यायोक्ता माला सेडशी- अजीणा प्रथिनी सूक्ष्मा समा लक्षणा स्वरोनशा ! रज्जुर्मानाधिका कार्या अध्वरे योगमिच्छला ॥ शाणी वा बाल्जी चैव वैणवी वा विधीयते । रज्जुस्तूभयतपाशा त्रिवृत्ता यज्ञमणि। रज्जुर्मुसमयी कार्या शणैस्तु परिमिश्रिता कात्यायनो वदत्येवमयोढा कुशवस्वजैः । (शु०प०७१२-१४) इति। अषोडा = अखण्डा। अत्रायं साधनोपायः । काठक-सौमिर्जी वेदि विधित्सन् पञ्चदशानु प्रक्रमेषु लक्षण कुरुते त्रिपदः प्रक्रमोऽईचतुर्थपदो वा पदः पञ्चदशाङ्गुल द्वादशाङ्गुलं वा तत एकविंशतौ ततस्त्रिषु ततो द्वादशतु पाशः पूर्वेण प्राग्वंश त्रिषु प्रक्रमेषु शङ्ख निहन्ति तस्लिम्पार्श प्रतिमुच्य प्राचीमायम्य यदेकविंशतौ तत्र शकुनिहन्ति तस्मिन्पाशं प्रतिमुच्य पञ्चदश. सु गृहीत्वा दक्षिणायम्य शाहु निहन्त्येतेनोत्तरोऽन्तो व्याख्यातः । एवं पूर्वाद्धं विदधाति त्रिषु गृहीत्वाद्वादशसु तत्र शनिहन्तीति । परिशिष्टे च- पञ्चदश(म)मेकशि निकलपरं च परतत्रिकं चापि द्वादशसुपाश उत्तमः सोमे रज्जुप्रमाणमेतत् ॥ रज्वा पञ्चदशसु प्रक्रमेष्वेक लक्षणं भोण्यनार्थमाकर्षणार्थं च तदेव, ततः पञ्चदशसु कृताल्लक्षणात् परं एकविंशे प्रक्रमे द्वितीय लक्षणं प्राच्यन्ताङ्कनार्थ, ततः परं त्रिषु प्रक्रमेषु तृतीयमाकणा| ततोऽपि पर त्रिषु चतुर्थमंसोऽनार्थ ततः परं द्वादशसु प्रक्रमेष्वन्तिमः पाश इति । एवं चतुःपञ्चाशत्प्रक्रमा रज्जुर्भवतीति । तथा चोक्तं शुल्वकृता। । (श्लो शु०७।१६)। क ·Canchaanaharulaineeta वेदिमालम् । आध्वनपद्धति अन्तःपात्यादक्षिणोत्तरौ च पञ्चदशा पञ्चदशसु श्रोण्योः शकू । अर्द्ध सप्तदशेषु वा । पूर्वाध्याय द्वादश द्वादश संलयोः । वेदिं परिसमूह वितृतीयेऽग्नीदुतरत उत्करं करोति । चतुरङ्गुलो. चांदेमध्ये प्राक संस्था (१)पृथ्ख्यामावस्या अन्तःपात्यदेशे m "प्रमाणाई वाऽभ्वल्याभ्यासचतुर्थे (षष्ठे) लक्षणं करोति तन्निरन्छनमि" (शुल्व० १३१४ ) ति । तथा----शाखवधे दीर्षचतुरनल्ये (३१०) त्युक्त्वा एतेन प्रार:०श-वेदिमानानि व्याव्यातानो (शु० ५० १६६९) ति चोक्तम् । अन रज्जोः प्रथमं पाशमन्तःपात्ये प्रमुच्य प्राची निष्पाद्य "एचदशलथैकविठ० श' मित्येकवि:०शे शङ्ख निहत्य तस्मिनन्तिम पाशं प्रतिमुच्य पञ्चदशे कृतेन लक्ष. णेन रज्जु दक्षिणत आकृष्य पञ्चदशे एव शनिखनेत सा दक्षिणश्रोणिः । तेनैव गृही. त्वोत्तरत आकृष्य तत्रैव शङ्कः सा उत्तरश्रोणिः।' तर निकमपर मित्यनेन गृहीत्वा दक्षिणतो रज्जुमाकृष्य 'परतस्विकमियस्मिन् शङ्कः स दक्षिणोऽसः । ततस्तेनैव गृही- त्वोत्तरत आकृष्य तत्रैव शङ्खः स उचशेलः इति । अत्र यूपावटाच्छको पश्चात्पदमानं पश्चादन्तराले सुक्त्वा युगमात्री यजमानपदप्रमाणावोत्तावेदिः साधनीया । प्रऋप. श्वानग्निके लोमे द्विपद इति पूर्वमुक्तम् । अयं चनिशात्प्रक्रमा पश्चादिति पने साधनो. यरिंशत्पक्षे तु-षटत्रिंशत्प्रक्रमा रज्जुद्विगुणां द्वालातिप्रामां कृत्वा तस्यां सार्ध. षोडशे प्रक्रमे श्रोण्याङनार्थं लक्षणं कृत्वा सप्तविशतितमे निल्छन श्रोणिसाधने रज्जो. राकर्षणार्थ पत्रिंशत्तमे च यूपावट्यशकथं ततः परं नव प्रक्रमेषु अंससाधनकाले रज्जो. राकर्षणार्थ ततोऽन्तिसात्पाशावादशे प्रक्रमेऽसानार्थमित्थेवं विधया रज्या साधनम् । अवाहापस्तम्ब:-"प्राग्वंशस्य मध्यमाल्ललाटिका त्रीन् प्राचः प्रक्रमान् प्रक्रम्य शङ्ख निहन्ति । तस्मात्य बदशसु दक्षिणतः । एवमुत्तरतरते श्रोणी । प्रथमनिहिताच्छ. डोः षट्त्रिंशति पुरस्तात्तस्माद्वादशसु दक्षिणत एवमुत्तरतस्तावसौ । विमिमेत्वा पयः स्वती देवानां धेनुं सुदुधामनपस्फुरन्तीम् । इन्द्रः सोमं पितु सामो अस्तु न ! इति वि. मानः । सर्वतः स्यन्धया पर्यातनोति । मध्ये पृष्टयामिति ( आप० श्रौ०११।४।१२- १६)। सन्नमनं च मध्ये सगृहीतत्वम् । तथा चोक्तं दर्शपूर्णमासयो:--"मध्ये सहारिता (श० ब्रा० ११२३३१६) "मध्येसन्तततरा भवतीति अतो महावेधां संपहाभावः । (१) पृष्ठे भवा पृष्ठया वेदिलेखामायतां कृत्वेति पितृभूतिः । वरण्डकमिति कर्षः। पृष्ठेति संज्ञाकरणं संव्यवहारार्थ "मनुपृष्ठयां बहिस्तृणाती" (का०ौ०९।१६) त्यादौ । अनाथ देवोका क्रमः-पूर्व सालामध्याशिपु प्रक्रमेषु शकुनिखननम् । ततो द्विरा- सनम् । ब्रह्मणः समन्त्रमुत्तरवेदिदेशं दक्षिणतो बहिर्वेधुपवेशन वेदिपृष्ठस्य यजमानस्य वा यजमान वाचं यच्छेति प्रेषः, ततोऽग्निहोत्रहवण्यादीनां वेदिमानोपयोगिनी पात्रा- णामासादनं शालाद्वार्यस्य पश्चादुत्तरतो वा, ततो वाग्यमः। पवित्रच्छेदनादि तेषां प्रोक्षणं प्रोक्षणीनां पवित्रयोश्च यत्नेन रक्षण, ततो वेदिमानं परिसमूहन, उत्करकरणं, पृष्टयाकरणं, ततः स्फ्यादानादि ।

·ANDRuntialSIMANDARMANANMORE RHAHIRAHASABHARATALARINEETTERMANENNAIN अनिष्टोमपद्धतौ-- WapMITE पुरस्ताच्च इक्षिणतः आध्ववपद्धतिः। খাবি জানি (হাতিৱালা। সুইজাল হয়নি। অন্যথাই ও লিঙ্ক গুৰি, হুইলঃ। মুথালখিলিল । सम्माजनान्ते (संमर्शलान्ते) ऽन्तःणात्ये महावेधा মুসলিকুইক - हत्येग(शुश०२।२३)ति । सर्वमते प्रणीतामयनका एचैतत् । सम्मानान्ते चात्वालमान । महादेहत्तरसात्पश्चा(२)ध्यर्थे पदे बारवाल(३) यथोक्तं वा ! शम्यामादाय चात्वालं मिमीते पणो. करठ सञ्चरं परिहाप्य । शस्थामुदीची निद्धाति সালে ইলালননি অতি নিমু। "ॐलप्तायनी मेऽसि। ॐ वित्तायनीमेऽसि । अवतामा नाथितात् । अवतामा व्यथिताल" (१९)। विदेदग्निरिति चात्वाले महरति स्पायेनावारब्धे यजमानेन । ॐ विदेवग्निर्नभो नाम" (18)। अग्ने आकर इति पुरोष: हरति इस्तेन च । चा(त्वाला)त्स्फ्येन । "ॐ अग्ने अङ्गिर आशुना नाग्नेहि” (१९)। योऽस्यामिति निवपति पूर्वार्द्ध शङकुलहितम् । (१) शाखान्तरात् । फ्यादानमप्युरवदेश एव कर्तव्यं तदर्थत्वात् , देशान्तरस्या. नुपदेशाच्च। ननु "खादिर खुवः, स्फ्यश्च (का० औ० ११३१३३-३४) इति परिभाषितत्वा- त्खादिर एव स्फ्यः, किमर्थे पुनरुच्यते खादिरेणेति । अत्रोच्यते-"खादिरो यूपो भवति खादिर स्फ्य” इति स्प्ययूपयोरेकजातीयत्वं श्रुतम् (श बा० ३।६।२।१२) तत्र यदि खादिराभावे सामे हैल्वो वा रौहितको वा ( का० औ० ६।११९) यूपः स्यात्तदा स्फ्यस्यापि तज्जातीयत्वशानिवृत्यर्थं पुनः खादिरेणेत्युक्तम् । (२) अप्रपितृभूतिस्तु-अध्य) पदे अतिक्रम्य चात्वालं परिलिखेत् , पदशब्देन प्रक्रमस्तथा श्रुतत्वादिति वर्णितवान् । (३) "यौव स्वयं मनसा मन्येताणोत्करमि (श० प्रा० ३।१।१।२६) त्यादि श्रुतेः । चात्वालशब्देन पुरीषा) खातोऽभिधीयते । परिशिष्टे त्वेवमुक्तमस्ति- चात्वालदुत्करं कुर्यादूवपरेण रथान्तरन् । उत्करादुर कुर्यादूवध्यस्य स्थान्तरम् ॥ ऊवध्यात्पूवतः कुर्याच्छामित्रस्य स्थान्तरमिति।" अन्न स्फयशम्यादानद्युत्तरवेदि छादनान्तं इह कर्तव्यम् । HAMARP ·ENTRA ANSAdit SHAILANAKAMANA RAMER RADHAN १५ वेदिमानम् । आध्वर्गवपद्धतिः। "ॐ योऽस्याम्पृथिव्यामसि यत्तेऽनाधृष्टं नाम यशियं तेन त्वा द (५४)। अग्नीदुत्करवत्तूष्णी हृतम् । एवं द्विरपरम् । मन्त्रे अस्यालिति पद स्थाने द्वितीयस्यां तृतीयस्यामिति विशेषः । ततस्तूष्णीमभ्रया खात्वा अनुत्वेति चतुर्थं यथार्थमाहृत्य । अनुत्वा देववीतये हरामि (18) सिसोति व्यूहत्युत्तरवेदिम् । "ॐ सिध्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः कल्पस्व" (५.१०)। अपरेण यूपावटदेशठ० सञ्चरमवशिष्य वेद्यां युगमात्री यजमानद- शपद्यां वोत्तरवेदि यथासम्भवमुच्चां करोति । युगमात्रिस्यरनिः स्यादङ्गुलानि चतुर्दश । सञ्चारश्चार्थवांश्चापि शस्यतेऽपि दशाङ्गुलः ।। इति युगमात्रीमानं परिशिष्टे । पदं तिर्यकानी त्रिपदा पार्श्वमानी तस्याक्ष्णयारज्जुर्दशकरणी- (का० शु० सू० २।८) ति दशपद्यामानम् । तस्या मध्ये नाभिं करोति प्रादेशसमां चतुःस्त्रक्तिमीषदुच्चाम् । लौकिकीभिरुपकल्पिताभिरद्भिः प्रोक्षत्युत्तरवेदिसिकताश्च प्रकि- रति सिह्यसीति प्रतिमन्त्रम् । "ॐ सिध्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः शुन्धस्व । ॐ सिह्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः शुम्भस्व (५.१०)। एतारात्रि वस्त्रादिनषा(१)छन्ना वसति । इति वेदिमानम् । (प्रारम्भातृतीयदिनस्यापराहिकः प्रवर्योपसत्पचारः) अपराहे शालाद्वाराण्यपिधाय यथोक्तं व्रतप्रदानम् ततोऽपराह्ने प्रवर्योपसद्भ्यां प्रचर्य रौहिणहोमो “रात्रिः केतुने" औद्भानपद्धतिः। अथापराहे धर्मोपसदन्ते सामाप्यायनं निहवनं सुब्रह्मण्याह्वानं च हौनपद्धतिः । ( आरम्भातृतीयदिनस्यापरालिकः प्रवर्योपसत्प्रचारः ।) तत अपराह्निकीभ्यां प्रवोपसद्भ्यां चरन्ति । (१) छादने विशेष आपस्तम्बेनोक्तः “उदुम्बरशाखाभिः पलक्षशाखभिर्वा प्रच्छन्ना वसती (ौ० १११।६) ति । अग्नि० १९ ·Hawrane ARNIMAnnaiTESTHAILANDSATTARNiliatanANIANSINARASEARCH अग्निष्टोमपद्धतौ--- 4 आध्वगंवपद्धतिः । ( ३७।२१) ति। अग्निहोत्रहोमे राज्यग्निपदविशिष्टो मन्त्रः । उपसद्धोमे "रजःशये (५% )ति विशेषः। अनस्तमिते प्रैषादि । द्विस्तनं गावौ धुक्ष्वेति प्रेषः । ब्रतग्रहणम् । अपररात्रे व्रतप्रदानम् । इति तृतीयमहः । (अथ चतुर्थमहः ।) अयौपवसथ्यं चतुर्थमहः । विबुद्धवाचनादिवतकरणान्तं पूर्ववत् औद्वानपद्धतिः। कार्यम् । निह्नवने सल्यान पाणीनुत्तानान कृत्वा दक्षिणानीचैः कृत्वेति विशेषः। (अथ चतुर्थमहः ।) अथ चतुर्थदिवसे धर्मापसदन्ते आतिथ्यान्तवत्सोमाप्यायनं निह्न हौत्रपद्धतिः। तत्र शान्त्यादिशान्त्यन्तः पूर्वदिनापराह्नप्रवग्यवत्प्रवाः । उपसाद विशेष उच्यते- ब्रह्मन्सामि० । हिहिहिं (१) उपसद्याय मीळ्हुष आस्ये जुहुता हवि. यो नो नेदिष्ठमाप्यो३म् । उपसद्याय मीळहुष आस्ये जुहुता हविर्यो नो नेदिष्ठमाप्यो३म् । उपसद्याय मीळहुष प्रास्ये जुहुता हवियों नो नेदिष्ठमाप्यो३ म्यः पञ्च चर्षणीरभि निषसाद दमे दमे कविहपतियुवाश्म् । यः पञ्च चर्षणीरभि निषसाद दमे दमे कविर्गाहपतिर्युवोयम् । यः पञ्च चर्षणीरभि निषसाद दमे दमे कविर्गृहपतिर्युवों३ स नो वेदो अमात्यमग्नी रक्षतु विश्वत उतास्मान्पात्वंहसोयम् । स नो वेदो अमात्यमग्नी रक्षतु विश्चत उतास्मान्पात्वंहसो३म् । स नो वेदो अमात्यमग्नी रक्षतु विश्वत उतास्मान्पात्वंहसो३" मग्निमावहेत्यादि पूर्वदिनीयापराढिक्युपसद्वन्निन्हवान्ता । इति द्वितीयोपसदिनम्। इति तृतीयमहः। ( अथ चतुर्थमहः ।) (आरम्भाच्चतुर्थदिनस्य पौर्वाह्निक्यौ प्रवर्योपसदौ ।) (१) ऋ०७१।१-३। ।

·HARMKHUKRINAMANNA STMAIRAANTara INTERNSERIAL प्रवग्योपसदो। आध्वर्यवपद्धतिः। (पृष्ठ ३३)। तत्र एकस्तनं त्रिस्तनं वेति षे विशेषः । (आरम्भाचतुर्थदिनस्य पौलिक्यौ प्रवर्योपसदौ।) ततः पौर्वाह्निकीभ्यां प्रवोपसद्भ्यां (प्रचरेत् ) प्रचर्य तत्रोप- सद्धोमे विशेष:-- ॐ या ते अग्ने हरिशया तनूर्षिष्ठा गहरेष्ठा । उग्नं वचो अपावधीत्वेषं वचो अपविधीत्स्वाहा" (५%)। इदमनये हरिशयायै तन्वै । (आरम्भाचतुर्थदिनस्यापराणिक्यौ प्रवग्र्योपसदौ) द्वारापिधानम् । (१)अर्धव्रतप्रदानम् । पुनस्तदानीमेवापराह्निक्यौ प्रवापसदौ पूर्ववत् । (२)उभाभ्यां औद्वान्नपद्धतिः। धनं सुब्रह्मण्याह्वानश्च कार्यम् । सुब्रह्मण्याह्वाने श्वः सुत्यामिति विशेषः। अथापराहे धर्मोपसदन्ते सोमाप्यायनं निह्नवनं सुब्रह्मण्याह्वानञ्च हौत्रपद्धतिः। प्रवर्योपसद्भ्यां चरन्ति । तत्र शान्त्यादिशान्त्यन्तः पौर्वाहिकः पूर्वव प्रवर्यः। उपसपि प्रथमदिनपूर्वाह्वोपसदन्निनवान्ता । (आरम्भाच्चतुर्थदिनस्यापराणिक्यौ प्रवर्योपसदौ ।) ततः पूर्वाह्न एव अपराह्निकीभ्यां प्रवग्र्योपसभ्यां चरन्ति । (१) यजमानायार्द्धवतं प्रयच्छेत्, न्यायस्य च समानत्वात्पत्न्यै च । तथा च मानवे-"उत्तमायामुपसदि पूर्वानिकी कृत्वा शाखामच्छति । अर्धव्रते प्रदाय सद्यः कुर्यादापराह्निको ( २।२।२।१) मिति। "अपराह्न वेदि स्तीत्वाऽ अव्रतं प्रदाय सम्प्रपद्यन्त" इति आस्नतत्वावर्धव्रतं प्रदत्तमिति गम्यते। यजमानः पत्नी च तदानी. मेव व्रतयतः । व्रतस्याद्धं समविभक्त अर्धव्रतम् । “अर्धा नपुंसक (पा० २१२१२ ) मिति समासः । तेन यावव्रतार्थ दुग्धं भवति निस्तनमेकस्तनं वा तस्य समविभक्तं अर्द्ध दद्यान्न न्यूनातिरिक्तं वा। (२) उभाभ्यामुपसभ्यां चरिते प्रवग्यं महावीरं यथोक्तमुत्सादयति यथाप्रवर्गा- ध्याये उक्तं "उपसदन्ते प्रवर्योत्सादन" ( का० श्रौ० २६११) मित्यन्न । चेच्ट्रोत्रि- योऽनूचानः प्रथमयज्ञेऽपि प्रवर्य कुर्यात् । “स वै तृतीयेऽहनू षष्ठे वा द्वादशे वा प्रवग्यो- पसदौ समस्य प्रवग्यमुत्सादयती" (श ब्रा० १४।३।११) ति श्रुतेः । अग्नौचयने विशेषः । तत्र पौर्वान्हिक्योपसदा प्रचर्य सर्व वा ब्रतं यजमानाय प्रय- च्छेदव्रतं वा । तथा च श्रवणात् "प्रत्येत्य प्रवर्योपसभ्यां प्रचरति प्रवग्योपसद्भ्यां प्रचोथास्मै व्रतं वार्धव्रतं वा प्रयच्छत्वथ प्रवर्योपसभ्यामि" ( ९२११८)। ति अनग्निक्त्येि नियमेनार्धनतमेव, सामिचित्ये तु विकल्पः । । ।

·१४८ मनिष्टोमपद्धती । आय॑यवपद्धतिः । चरिते सुब्रह्मण्यान्ते प्रवर्यमुत्सादयति सप्रवर्थे । औद्वानपद्धतिः। कार्यम् । निह्नवने सव्यान् पाणीनुत्तानान् कृत्वा दक्षिणानीचैः कृत्वेति विशेषः। हौत्रपद्धतिः । तत्र शान्त्यादिशान्त्यन्तः आपरालिकः पूर्वाह्नवत्प्रवर्ग्यः । उपसदपि प्रथमदिनापराह्निक्युपसद्वग्निह्नवोन्ता । यथा प्रथमे तथा तृतीये । एवमेतास्तिस्त्र उपसदः(१)। (१) स्वश्रुतौ तिला उपसदः । श्रुत्यन्तरे तु ज्योतिष्टोम एव द्वादशाप्यान्नाताः । तत्र प्रथमेऽहनि या क्रिया सैव चतुहं (प्रथमद्वितीयतृतीयचतुर्थदिवसेषु)भवति । तथा द्वितीयेs- हनि या क्रिया सा चतुरहं (पञ्चमषष्ठसमाष्टमदिनेषु) भवति । या तृतीयेऽहनि क्रिया सा चतुरहं ( नवमदशमेकादशद्वादशस्वहासु) भवति एवमेताः स्वकाला एव विवढेर- ने क्रमो बाधितो न भवति। तदुळं जैमिनिकात्यायनाभ्याम्-"स्वस्थानातु विवृ. ध्येरन् कृतानुपूव्यत्वात् (१।३।३) स्वस्थानविवृद्धि (१३.१) रिगति । न्यायमालायां च- "आवृत्तिरुपसत्स्वेंषा संघल्यकैकगाऽथवा। निरध्यायं पठेत्यादाविव स्यात्समुदायमा । प्रथमा मध्यमान्त्येति प्राकृतक्रमसिद्धये । एकैकस्या द्विरम्यासे षट् सत्यापि प्रसिद्धयति ॥ (१३३-४६) इति अत्र शासायन:-अहरहर्वा विपर्यासः (१।१२।१६) यापसदो विर्वधैरन् प्रत्यहं वा विपर्यासं कुर्यात् । एवमपि श्रुतत्वात् । केचित्तु श्रुतिमन्यार्था मन्यमानाः पूर्वपक्षमेतदि. च्छन्ति । सिद्धान्तसूत्रं तु स्वकालास्तु विवध स्नू(शां. श्री. १।१२।१५) इति । एवमुपवसथे = सुत्यायाः पूर्वस्मिन्नहनि प्रातरेव पौर्वाहापराढिके उपसदौ समाप्य प्र. वयरहिते यज्ञेऽग्निप्रणयनं भवति, सप्रवग्य यज्ञे तु प्रवर्योपसदौ समाप्य महावीरपात्रो द्वासनं भवति ततोऽग्निप्रणयनम् । तदुक्तं कात्यायनाचार्य:-"उभाभ्यां चरिते प्रवग्यमु. त्सादयति यथोक्तं कुर्याच्चे (८१३।१८) दिति । यदाध्वर्युरन्तःपात्यदेशस्थापितानां प्रवग्यपात्राणामुत्सरवेदी निधानार्थमुद्वासन करोति तदा ब्रह्मा दक्षिणत: प्रकृतिवन्मन्त्रेणोपविशेषजमानोऽप्यमन्त्रकः । ततो निष्क्रमणकालेऽध्वर्युः प्रस्तोतारं प्रेष्यति ततः प्रस्तोता 'त्यनायिरिति साम त्रिषु स्थलेषदायति तत्र "ए। विश्वं न्यनिणं न्दहा २३४५ । ए३। विश्वं न्यत्रिणन्दहा २३४६ ॥” इति निधनं निपु स्थलेषु होता पठेत् । यदापि सौत्येऽहति प्रवग्यस्तदापि होर्निधनपाठः। यदा यजमानवतघां होने यजमानो ददाति तदा होता रुद्राये (शां० श्री० ७॥१४॥२) तितां प्रतिगृह्णीयात्। यदा च प्रवृञ्जनीयौ शतमानौ ब्रह्मणे ददाति तदा ब्रह्मा अग्नये स्वे (शां० औ००।१५१ )त्यादिना प्रतिगृह्णीयात् । इति प्रोत्सादने होतृप्रयोगा। - - ·PLANAKIRANNIYANBARASARNIYMARATTOM प्रवग्र्योत्सादनम् । ५ आध्वयवपद्धतिः। (अथ प्रवर्योत्सादनम् ।) अथ प्रवर्योत्सादनम् । उपसदन्ते (१)प्रवर्योत्सादनम् । अन्तःपात्ये वेदिमध्ये परिघय निधाय पूर्वापरौ खरावपि तत्रोत्तरतः दक्षिणेन निर्हत्योच्छिष्टखरं दक्षिणतो विप्रकृष्टं निद्धाति । दक्षिणेनाहवनीयं तुपणी(२) ब्रह्मास्ते । आहवनीये त्रीन् शालाकान्प्रदीप्य प्रदीप्याग्नीघ्रोधारयति शतरुद्रिय. वत्प्रतिलोमं प्रमाणेषु । औदानपद्धतिः। (अथ प्रवर्योत्सादनम् ।) अथ प्रस्तोता प्रवोद्वासनकाले उत्तरेण सम्राडासदङ्गत्वा पश्चा- त्तिष्ठन्नध्वर्युप्रेषितस्त्यग्नायिरिति प्रवर्गासाम सकृद्रायेत् । बृहस्पति ॠषिः, अत्यष्टिच्छन्दः, अग्निर्देवता । त्यग्नायिः। प्रतिदहति । (संहितायान्तु दीर्घान्तः पाठः) हाड हो हाउ । अग्निहो तारम्मा ३ न्ये ३ दास्वन्तम् । (३) (त्यनायिः०) वस: सूनु सहसो जा ३ ता ३ वेदसम् (त्यनायिः०) विप्राम् । न जा ३ ता वेदसम ( त्यग्नायिका) येऊ । ध्वया इसु ३ वध्वरः। (त्यनायि:०) देवो । देवा ३ ची ३ याकृपा ( त्यग्नायिका) घृता । स्य विभ्राष्टिमनु शू ३का शोचिषः ( त्यग्नायि:०) आजू । ह्वाना ३ स्या ३ सपिषः । (त्यनायिः) प्रतिदहति। हा उ हो ५ हाउ । वा । ६३ । विश्वर्ड सम- त्रिणं दहा २३४५। ६३ । विश्वं व्यत्रिणन्दहा २३४५ । ६३ । विश्व न्यत्रिणं दहा २३४५ (४) ॥२४॥ (५) (१) प्रवर्यात्सादनमिति संज्ञा संव्यवहारार्था । अन्न प्रवग्यशब्देन तत्सबंधीनि पा. त्राणि लक्ष्यन्ते । तेषां तत्स्थानात निष्कासनं प्रवोत्सादनम् । (२) अत्र प्रवन्य दक्षिणाग्निमपरेण वा शकटस्य वा पूर्वेण परेण वा गार्हपत्यस्य दक्षिणत आहवनीयस्य वा दक्षिणत आसीत ब्रह्मा। तथा च कात्यायन:-दक्षिणानिं धाऽपरेण घमें (१२५) इति । (३) कुटिलरेखाद्वयान्तर्गतपाठा न दृश्यन्ते संहितायाम् । ४) संहितायां तु नीचैलिखितवान् पाठः। "ए । विश्व समत्रिणन्दह । ए३ । विश्वं व्यत्रिणं दह । ए३। विश्वं न्यत्रिणं दहा २३४६॥ इति। (१) ०६२।३।९।गेगा १२११३८ - २ १ २ २ १ २ १ २ . १ १ ·१५० अग्निष्टोमपद्धतौ- आध्वर्यवपद्धतिः । तिसृभिः शलाकाभिरेकः शालाकः । (२)पूर्णाहुतिवदाज्य सस्कृत्य चतुर्ग्रहीतेनाभिजुहोति या ते धर्म दिव्या शुगिति प्रतिमन्त्रम् । अध्वर्युस्तिष्ठन्नाज्यतृतीयांशं (२)मुखसमीपे(सम्मिते)ऽग्नीधा धारिते प्रदीप्ते शालाके जुहोति । "ॐ या ते धर्म दिव्या शुग्या गायच्या हविर्भाने । सात आप्यायतां निष्ठयायतान्तस्यै ते स्वाहा” (३८११८)। इदं घाय। अग्नीत् शालाकमग्नौ प्रक्षिप्य द्वितीयं प्रदीप्य नाभिमात्रे धारयति । अध्वर्युस्तिष्ठन्नेव तत्र जुहोति । ॐ याते धर्मान्तरिक्ष शुग्या त्रिष्टुभ्याग्नीधे । सात आप्यायतां निष्ठयायतां तस्यै ते स्वाहा । (३८।१८) इदं धर्माय। अग्नीच्छालाकमग्नौ प्रास्य तृतीयं प्रदीप्य जानुमात्रे धारयति । अध्वर्युः प्रास्याग्नौ शालाकं तृतीयं, उपविश्य जुहोति । ॐ या ते धर्म पृथिव्याशुग्या जगत्या सदस्या । सात आप्यायतां निष्ठयायतान्तस्यै ते स्वाहा" । (३८१८)। इदं धर्माय । अध्वर्योः क्षत्रस्य त्वेति निक्रमण पुरस्तात्पनीमन्तर्धाय(३)। सर्वेषां तुष्णीं निक्रमणम् । "ॐक्षत्रस्य त्वा परस्पाय ब्रह्मणस्तन्वं पाहि । विशस्त्वा धर्मणा व्वयमनुक्रामाम सुविताय नव्यसे” (३८।१९) । अन्तःपात्ये तिष्ठन् साम प्रेष्यति । साम गाय । अवभृथवद्देशाः निधनं च(४)। सपत्नीयजमाना धर्मविजः सर्वेऽत्र निधनं त्रिव॒युः । औद्वानपद्धतिः। एविश्वमित्यादीनि त्रीणि निधनानि धर्मोपयुक्ताः सर्वे व ब्रूयात् । एवम्मध्ये हवनीयस्थने च गायेत् । (१) निरूण्याज्यं गार्हपत्येऽधिनित्य सुकनुवं च सम्झज्योहास्योत्पूयावेक्ष्य चतुर्ग- होतं समित्पूर्वकामति भावः। २) मुखमात्रादिप्रमाणं यजमानस्यैव "दान-वाचे ना-न्वारम्भण-वर-वरण-व्रत- प्रमाणेषु यजमानं प्रतीया ( का, औ०१।१०।१२ ) दित्युक्त । (३) "अयोपनिष्क्रमति क्षत्रस्य स्वेति" (१४।३।०९) श्रुतेः । पत्न्यन्तर्धानं शाखान्तरात् । (४) चकारादाहृतमादायोत्सादनदेशं गच्छन्तीत्येतदप्यवभृथवद्भवति । । अयुः। पत्नी ·REATIONSHRIKANARMANENDARIES ANANTARILANKARNESHARE अवग्यात्सादनम् । आध्वयंवपद्धतिः । (१)उत्सादनदेशं गच्छन्त्यनमा उत्तरवेदिम् । अर्द्धपथे स्थित्वा साम प्रैषो गानं निधनानि । ततस्तथैवोत्तरवेदिस. मीपे । ततो जलेनोत्तरवेदि त्रिः परिषिच्याचिक्रददिति(२) । "ॐअचिक्रदāषा हरिमहान्मित्रो न दर्शतः । सठ० सूर्येण दिद्युतदुदधिनिधिः" ( ३८।२२)। ईशानकोणादारभ्य सन्मन्त्रेण विस्तूष्णीम् । मन्त्रक्रमेण वाऽने परिषेचनम् । अन्ते इतरथावृत्तिः । महावेदेदक्षिणतः समन्त्रं ब्रह्मास्ते । अध्वयु भिस्पृशं प्रवृखनीयं महावीरं निदधाति चतुःस्रक्तिरिति । "ॐचतुः नक्ति भितस्य सप्रथाः । स नो विश्वायुः सप्रथाः । स नः सर्वायुः सप्रथाः । अपद्वेषो अपहरो ऽन्यव्रतस्य सश्चिम (३८१२०)। प्राञ्चावितरौ तत्पुरतः। प्रत्येकं मन्त्रः। उपशयां च तत्पुरतस्तूष्णीम् । परीशासावभितः। रौहिणहवन्यौ चावकृष्ट बाह्ये। अनिमुत्तरतः।आसन्दी दक्षिणतः । कृष्णाजिनमुत्तरतः। सर्वतो धवित्राणि प्राग्वर्जे परिधींश्च तथा रज्जसन्दानं वेदमुपयमन्यामाधाय पश्चात् पिन्वने चाभितो दण्डं स्थूणामयूखं पश्चाद्रौहिणकपाले धृष्टी च मध्येऽन्यत्सवकूर्चादि । खरा. वुत्तरतः पूर्वापरौ । दक्षिणतो मार्जालीयदेशं (३)बहिर्वेधुच्छिष्टखरं आ- औदानपद्धतिः । प्रस्तोता परिषिध्यमाने धर्म परिषेकजलमुपस्पृश्याचिक्रददिति वा. हिन्त्रिर्गायेत् । (१) उत्सादनं = महावीराणं परित्यागः । तस्य देशोऽग्निचयने परिस्यन्दो विहि. तः (शबा०९।२।१२१९) स च जलपरिवृतो द्वीपो निर्जलो भूभागः । अनग्निचित्ये उचखेदिरेव उत्सादनदेशः । (२) आत्रापस्तम्बे विशेष:-"अपां मध्य उद्वासयेन्नदीद्वीपे दोद्वासयेद्यदि नदी. द्वीप उद्वासयेन्न परिषिञ्चे (१६॥१६॥२-३) दिशति । तेन परिष्यन्दस्य परिषेको न भवति स्वत एव तस्याभिवेष्ठितत्त्वादिति । (३) ननु "आग्नीध्रांदक्षिणठ सम्प्रति वेद्यन्ते दक्षिणामुखोमर्जालीय (का. श्री ८।६।२०) मिति वेद्यन्त एव माजालीयस्य विधानान्मार्जालीयं दक्षिणत इत्येतावतैव बहिर्वेदित्वसिद्धेयं/ बहिनेंदिरिति । सत्यं अत एव वेधन्तसश्लिष्टं न भवतीति प्रती. यते । अत एव सूत्रकारेण सम्प्रतीति तत्रोकम् । सम्प्रति-सन्निहितं न संश्लिष्टमिति अत एव महावते छन्दोगसुन्ने-"शूद्रार्यों चर्मणी (तां० ब्रा०६६।१४) ०ौ०१३।३।९) त्यत्रार्यस्य माजालीयं दक्षिणतोऽन्तयवस्थानमुक्तम् । "मार्जालीयन्दक्षिणेनान्तनदि आर्यों बहिदि शूद्र" इति । - । - । A ·૨૫૨ अग्निष्टोमपद्धतौ- MONAawan आध्वर्णवपद्धति सेचनवन्ति पयसः पूरयति धर्मतत्त इति । धर्मतत्ते पुरीषं तेन वर्धस्व चा चप्यायस्व । वधिषीमहि च ब्वयमा च प्यासिषीमहि (३८१२१)। महावीरत्रयं-(पिन्वन)()-स्नुक-नुवाणां सप्तानां सशेषं पूरणं प्रत्येक मन्त्रः। शेष व्रतमिश्र दीक्षिताय प्रयच्छति व्रतं चेत्केवलम् । अत्र वा परिषेचनम्। वार्षाहरेष्टाहोत्रीये सामनी गायेति प्रेष्यति । वार्षाहर० साम गाय। नात्र निधनपाठः सर्वेषाम् । इष्टाहोत्रीय साम गाय । निधनपाठः सर्वेषाम् । औद्रात्रपद्धतिः । वृषाहरि ऋषिः गायत्रीछन्दः सोमोदेवता- अचिक्रदाश्त् । आचिक्रदाइत् । अचिक्रदादे । वृषाहरा ३ यि । वार्षाहराइयि । वृषाहराइए । महान्मित्राः । माहान्मित्राः३। महान्मित्राः ५ए । नेदर्शताः ३। नादर्शता ३ । नदर्शता५५ । स:०सू. रियायि । सासूरियाई । स सूरियाएए । णादिद्युताइयि । णा. दिद्युताइयि । णदापयिद्युताउ । वा(१) ॥ २५ ॥ परिषिक्त धर्मे इष्टाहोत्रीय त्रिर्गायेत् । अप्सराऋषिः गायत्रीछन्दः आपदेवता । इष्टा होत्राः । आसूक्षा २३४ ता । इन्द्र वृधा । तो ध्वा २३४ रा. यि । आलोवामाथमोजा५ सा ६५६ । ए ३। उदधिनिधी(२) ॥२६॥ धर्मोपयुक्ताः सर्वे निधनं ब्रूयुः। प्रस्तोतापत्नीशाला प्रत्याव्रजन्नभिप्रव इति श्यैतं तृचे गायेत् । श्यैतऋषिः बृहतीछन्दः इन्द्रो देवता- अभिप्रवः सुरा । धसा ३४ औहो वा। आयिन्द्रमर्च। यथाविदा (१)छ. आ० ६०२।१० गा० १४,१, १, (२) छ० आ० २,२,१, ७, गे० गा ४, २, १२ ॥ २ १ T २ । १ । 3 ·WARNINOPHTHANISEME HERE NEPALohnni प्रवज्योत्सादनम् । आध्वर्णवपद्धति चावाले मार्जयन्ते सपत्नीकाः सुमित्रियान (१)इति धर्मविजः पाणिनैवाद्भिः। "ॐ सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु । दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः" (३८॥२३) उद्धयमित्युत्क्रामत्युत्तरपूर्वाद्धे यजमानः । "ॐ उद्वयं तमसस्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् ॥ देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् (३८॥२४)। अनपेक्षमेत्यैोऽसीति समिधमादाय यजमानः। " एधोऽस्येधिषीमहि" (३६२५)। आहवनीयेऽभ्यादधाति समिदलोति । "ॐ समिदसि तेजोऽसि तेजो मयि धेहि" ( ३८॥२५ )। पत्नी च गाई पत्ये तूष्णीम् (२)। औद्वानपद्धतिः । २३४ इ । ओदहा । योजरितृभ्यः। माद्या २३ वा । पुरुतृ २ वा २३४ सू । सहस्त्रेणायिवा ३ शा । हुम्मायि।क्षा २ता२३४ औहोवा ॥+॥सह- नेणे वशि । क्षता ३४ औ हो वा । साहनेणे । वशायिक्षता २३४ यि । १८ २ १ २ 3 २ १ २१८८२ १ १ 3 3 १ १ 3 शतानीकेव । प्राजा २३ यिगा । तिधा २ । ष्णू २३४ या। हन्ति वृत्रा- णी ३ दा। हुम्मायि शुरुषा २३ औ हो वा ॥ +॥हन्तिवृत्राणिदा। शुषा३४ पुर औ हो वा । हान्तिवृत्रा । णिदाशुषा २३४ यि । ओ६हा। गिरे रिवप्र । रासा २३ आ । स्य पारयि । न्वा २३४ यि रायि । वाणिपुर ३ भो। हुम्मायि । जा २ सा २३४ औहोवा । वा २३४ सु(३) ॥ २७ ॥ (१) “अथ चास्वाले मार्जयन्ते सुमित्रिया न" ( शबा०१४।३।११२७) इति श्रुतेः । अत्र "अञ्जलिनाऽप उपसिञ्चति, दुर्मित्रिया" इति प्रकृत्य “यामस्य दिशं द्वेष्यः स्यातां दिशं परासिन्चे” (श वा०१४।३।१।२७ ) दित्येतच्छ्रौत्रामणीवच् (श०. ब्रा०१२।९।२।६) छुतिपठितमपि सूत्रकृता पद्धतिकृता च कथमपि नोपनिबद्धमिति न (२)शाखान्तरात्। (३) 30 आ०२,१,१३,१-२-० गा०२,१,३। अग्नि० २० ज्ञायते ।

·ANSESSIRIMAR ઉપૃષ્ઠ अग्निष्टोमपद्धतौ-- আয়বস্তুনি। यजमान:-स्वासने उपविश्य प्रवृजनीये शतमाने ब्रह्मणे ददाति(१)। धर्मदुधामध्वर्यवे(२), यजमानतदुधा होने पल्या उद्गातृभ्यः(३)। अग्नीधेऽजाम्()। धर्मभेदे यथोक्तमुखावञ्चान्यं कुर्यादभिन्न चरेत् । इति प्रवर्योत्सादनम् । औद्वानपद्धतिः । श्यैतस्य यजमाना निधनं ब्रूयात् । प्रस्तोता पूर्वया द्वारा प्रपद्योत्तरेणानीन् गत्वा पश्चादार्हपत्यस्व ति. छन् प्रवयंस्थानं प्रेक्ष्यमाणे वामदेव्यं तृचे गायेत् । वामदेव्यऋषिः गायत्रीछन्दः इन्द्रोदेवता- ४ २ 2 २ १ २ 3 २ ama १ २ १ १ का५या। न वा ३ यित्रा ३ आभुवात् । ऊ । ती सदा वृधः स । खा। औ३ हो हा यि । कथा २३शचायि । यो हो ३ । हुम्मा शवाs २ौ ३५ हायि ॥ + ॥का ५ स्त्वा । सत्यो ३ मा ३ दानाम् । मा। हिष्ठोमात्सा दन्ध । सा। औ हो हायि। दृढा २ ३चिदा । रु जौ हो ३ । हुम्मा २ वा २ सोऽ ५ हायि ॥+॥ आऽ ५ भी। षुणा ३: सा ३ खीनाम् । आ। विता जरायितृणाम् । औ२३ हो हा यि। शता २३ भ्भवा । सि यो हो ३ हुम्मा २। ता २ यो ३ ५ हायि(५) ॥ २८ । ५ २ ८ १ TA २ (१) 'इच्छतो मन्त्रवचन (का०ौ०१०।२।३०) मित्युक्तेमन्त्रवचनेच्छा चेत्तदा- ब्रह्मा “अग्नये त्वा मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतत्वमशीयायुर्दात्र एधि मयो मह्यं प्रति गृहीत्रे" (य० सं०१४७) (शां० श्रौ० ७११८११) इति प्रतिगृह्णीयात् । (२) अध्वर्युः "हद्राय त्वा मां वरुणो ददातु सोऽमृतत्वमशीय प्राणादान एधि मयो मह्यं प्रतिग्रहात्रे ( य० सं० १४७)(शा. श्री. १८१२) इति प्रतिगृही. यात् । एवं होता उद्गाता च रुद्रायेति प्रतिगृह्णीयाताम् । (३) यद्यपि "उद्गात्रे (का०ौ०२६।१४४) इति सूत्रे एकवचनं तथापि त्रि- भ्योऽपि दानम् । "अथ थैषा पत्न्यै व्रतदुधा तामुद्गातृभ्यो ददातीति (श. ब्रा०१४।३।११३५) श्रुतौ बहुवचनश्रुतेः । “सा विभका च विक्रीता दातारं पातय- त्यध" इत्यस्य श्रुत्या बाधा। (४) अजामनोधे ददाति शाखान्तरात् । (५)२८-३०आ०१,१,१२,१-३= जागा०१,१,६॥

·PHATEHRIARRIRATRAININE NERMANEARE HAMARATHERNMHINARENA KHI MUA HÀNG TRAI NA VA CA DashNNICALENTER अग्निप्रणयनम् । । आध्वयंवपद्धतिः । ( अग्निप्रणयनम् ।) अथाग्निप्रणयनम् । अग्निं (१)प्रणयत्यौपनिवपनात्कृत्वा त्रियूनबद्धं द्वाविंशतिकाष्ठमयमिध्ममाहवनीये प्रज्वाल्य निरूप्याज्यं गार्हपत्येऽधि. श्रित्य सुनुवं सम्मृज्य उद्वास्योत्पूयावेक्ष्य पञ्चगृहीतं गृहीत्वा, आज्यं नुक्स्थं लौकिकप्रोक्षणीश्वोधम्योत्थायान्यस्मै प्रदाय सोपयमनीकमग्नि स्वयं गृहीत्वाह- अग्नये प्रणीयमानायानु३ हि एकस्फ्ययानुदेहि । औद्वानपद्धतिः अथाग्निप्रणयने अग्निमनुगच्छन्नग्नेमूर्द्धव्रतं त्रिर्गायेत्। अग्नि ऋषिः गायत्री छन्दः अग्निदेवता ! होत्रपद्धतिः । (अग्निप्रणयनम् ।) अथाग्निप्रणयनम्(२) । होताऽऽचम्य सञ्चरेण(३) प्रविश्याग्नये प्रहि. (१) अत्र महावेदिमुत्तरेणैवेमनयनं कतव्य रुगप्रवासे पशौ ( आoनौ०११) चापस्तम्बलौगाक्षिसूत्रयोस्तथादर्शनात् । "इध्ममभ्यादधती (शबा०३।५।२।१) त्यत आरभ्योत्तरबेदावनिनिधानान्तस्येह श्रुतत्वात् । अत्र "एकविठंशतिं वा" ( का०औ०१॥३॥१९) इति सूत्रेण एकविंशतिसङ्कायका. ष्ठकइध्मप्राप्ता “वपरिमितं प्रणयनीयं त्रियून' (का०ौ०१।३।२१) मित्यपरिमिते उक्त अपरिमितशब्देन पूर्वोक्तपरिमाणप्रतिषेधः उतायमपि सम्यान्तरविधिरिति संश- यः । अन्न अपरिमितशब्दगतेन नना परिमाणं निषिध्यते । तथासत्यपरिमितशब्दव्यु. त्पत्या (ग्राम) द्रव्यस्य परिमाणशून्यता प्रतीयते इति पूर्वः पक्षः । अपरिमितशब्दस्य रूड्या बहुत्वमर्थः । तथैव प्रयोगबाहुल्यात् । ततः सङ्ख्यान्तरंविधीयत इति सिद्धान्तः । तथा च जैमिनिकात्यायनौ-"अपरिमाणे शिष्टस्य सख्याप्रतिषेधस्तच्छृतित्वात् । कल्पान्तरं वा तुल्यवत्प्रसङ्घयाना" (६३१२१-२२)। "अपरिमितं प्रमाणादूभुय। (का शु००२३) इति। अधिकप्रमाणता च एकेनैव सम्पादनीया न तु द्वित्रादिना, अनवस्थाप्रसङ्गात् । अत एव पद्धतौ द्वाविंशतिकाष्टकमिध्यमित्युक्तं युक्तमेवेति । . (२) अत्र ब्रह्मयजमानौ दक्षिणत उपविशेयाताम् । (३) "चात्वालोत्करावन्तरेण सञ्चरः प्रणीतोत्कराविष्टिवि" (कानी०१।३।४१- ४२) (शानौ०१।४।१) ति :परिभाषोकेरन्तरेण चात्वालोत्करौ प्रपद्याहवनीयस्यो. तरतस्तूष्णीमुपविश्याह। चात्वालो करलक्षणप्रतिपादकः श्लोकः- चात्वालो नाम पश्चादौ वेद्यर्थ क्रियतेऽवटः।। देशास उत्करो ज्ञेयः कीर्यन्ते यत्र पांशवः । इति ।

·MADHAARTONESHINITIKANTRANSPIREMAINALSDAUMINEMIERRAIMAGE PILLARSHASRHARMACANCE १५६ मग्निष्टोमपद्धतौ--- . २ १ २ र आचर्मवपद्धतिः। ब्रह्मयजमानौ चानुगच्छतः । ब्रह्माहवनीये प्रणीयमाने अप्रतिरथस्य द्वादश (१७।३३-४४) ब्रुवन्नग्नौ सर्वत्रैके। (अप्रतिरथसूक्तम् । ) (आशु) शिशांना वृषभो न भीमा घनाधन? क्षोभणश्चर्षणीनाम् । सङ्कन्दनो निमिष एकवीर शतठसेनाऽअजयत्साकमिन्द्रः॥११ सङ्कन्दनेनानिमिषेण जिष्णुना युक्त्कारेण दुश्श्च्यवनेन धृष्णुना' । तदिन्द्रेण जयत तत्त्संहध्वं ययुधो नरऽ हस्तेन वृष्ष्णा ॥२॥ सऽइषुहस्तै सनिषङ्गिभिवंशी सस्रष्टा सयुधऽइन्द्रो गणेन ॥ औद्वानपद्धतिः । हाड २ हाउ । भ्रा जा ओ वा ।३। अग्निमूर्द्धा दी ३ वा का १ कू २त् । पति पृथिवी ३ यात्रा १ या ३ म । अपा रेताठ सी इजायि. न्वा १ ती २३ हाउ २ हाउ। भ्रा जा ओवा।२। भ्रा जा३ ओ५ वा हौत्रपद्धतिः । यमाणायानुब्रहीत्युक्त आसीनः प्रथमाम् । (१) "प्र देवं देव्या धिया भरता जातवेदसम् । हव्या नो वक्षदानुषो ३म् । प्र देवं देव्या धिया भरता जातवेदसम् । हव्या नो वक्षदानुषों ३म् । प्रदेवं देव्या धिया भरता जातवेदसम (२)। तत उत्थाय अनुगच्छन् । "हव्या नो वक्षदानुषो ३म् । अयमुण्य प्रदेवयु)ता यज्ञाय नीयते । रथो न यो रभीवृतो घृणीवाश्खेतति त्मनो ३म् । (१)०१०११७६॥२-४ (२) अत्राधंचे विरमेद्यावदध्वर्यवो न गच्छन्ति, गच्छत्सु तेषु शिष्टमर्धर्चमांसीन एवोक्त्वा तत उत्थाय उत्तरे द्वे ऋचावनुमच्छन्पठेत् "आसीना प्रथमामुत्तरे अनुसंयन्नि' (शां० श्री० ३।१४।९-१०) त्युक्त्वात् । ३८२८ २ ४ ·अग्निप्रणयनम् । INTEND Bam MUND- - ॥ Nadan D me . Om ब SHED ROHD m आध्वर्यवपद्धतिः। सठ सृष्मृजित्सामपायाहु शर्ययुग्प्रर्धन्वा प्रतिहिताभिरस्ता ॥३॥ बृहस्पते परि' दीयारथेन रक्षाहा मित्रा:अपबाधमान ॥ प्रभअन्त्सेना ४ प्रसृणा युधाजयक्षस्माकमेवयचिता रथानाम् ॥४॥ बलविज्ञायस्थविर प्वीर सहस्वान्याजी सहमानऽउम्प्र । अभिवोरोऽअभिसत्वा सहाजो जैमिन्द्र रथमातिष्ठ गोवित् ॥५ गोत्रभिदोविदं वज्रबाहुआयन्तमज्ज्मप्रमृणन्तमोजसा ॥ इमठ० सजाताऽअनुवीरयध्वमिन्द्रठ सखायोऽअनुसठरभद्ध्वम् ६ अभिगोत्राणि सहसा गाहमानोदयोव्वीर? शतमन्न्युरिन्द्र। दुश्श्च्यवन? पृतनापाडयुद्धयोस्म्माकठ० सेनाऽअवतु प्रयुस्सु ॥७॥ इन्द्रासानेता बृहस्पतिईक्षिणा यज्ञ? पुरतु सोम। देवेसेनानामभिभञ्जतीनाजयन्तीनाम्मरुतो यन्त्वग्नम् ॥ - ॥ औद्वानपद्धतिः। ६५६। ए। विश्व स्य जगतो ज्यो ती२३४५(१) ॥ ५९ ॥ हौत्रपद्धतिः । अयमग्निरुरुष्यत्यमृतादिव जन्मनः" (२)। तत इध्मे साधमाने- "सहसश्चित्सहीयान्देवो जीवातवे कृतो ३ म् । इळायास्त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधि । जातवेदो निधीमाग्ने हव्याय वोळहवो ३ म् (३)। अग्ने विश्वेभिः स्वनीक देवैरुवन्तं प्रथमः सीद योनिम् । कुलायिनं धृतवन्तं सवित्रे यज्ञं नय यजमानाय साधो ३म् । (४) सीद होतः स्व उ लोके चिकित्वान्त्सादया यज्ञं सुकृतस्य योनौ । (१)२९/०आ०१,१,३,७-आ०गा०६,१,१॥ (२) "सन्तानार्थोऽधन काक्षती (शां० औ० २०२६) ति परिभाषणाद्या. वदिध्मासादनमत्र विरामः कार्यः । (३) ३।२९॥४॥ (४) ३०.६.११.१६ NOMOHIRAOMICS SUNDER २ १ २८ १८ १ MOND ·SHRAILEEPer १५० अग्निष्टोमपद्धतौ-- । amar Manasa DIR num OCID HD CHAND आध्वयंपद्धतिः । इन्द्रस्यवृष्णो वरुणस्य राशऽआदित्यानाम्मकता शई उग्नम् । महामनसाम्भुवनच्च्यवानाङ्घोषो देवानाक्षयतामुदस्थात् ॥ ६॥ उद्धर्षय मघवन्नायुधान्युत्सत्वनाम्मामकानाम्मना सि । उद्धृत्रहन्न्वाजिनां वाजिनान्न्यद्रथानाअयतां यन्तु घोषा ॥१०॥ अस्माकमिन्द्र ८ समूतेषुद्वजेण्यस्माकंयाऽइषवस्ता जयन्तु । अस्माकं वीराऽउत्तरे भवन्त्वस्म्माँऽउदेवाऽअवता हवेषु ॥ ११ ॥ अमीषाञ्चित्तम्प्रति लोभयन्ती गृहाणाझा न्यावे परेहि। अभिप्रेहि निदेह हत्तु शौकैरन्धेना। नामिनास्तमसा सचन्ताम् ॥१२॥) प्रथमायां त्रिरुक्तायामावेदिहरणम् । ( रेखाकरणम् ।) प्रतिप्रस्थाता स्पयन लिखत्यादिश्रोणेरुत्तरवेदेवा । ( उत्तरवेदिप्रोक्षणम् । ) उत्तरवेदि प्राप्य अग्निमग्नीधे प्रदाय तदक्षिणतस्तिष्ठन्नुदङ्मुख उत्तरवेदि प्रोक्षतीन्द्रघोष इति प्रतिमन्त्रं प्रतिदिशं यथालिङ्गम् । ॐ इन्द्रघोषवा ब्वसुभिः पुरस्तात्पातु । ॐप्रचेतास्त्वा रुद्रैः पश्चात्पातु । ॐ मनोजवास्त्वा पितृभिर्दक्षिणतः पातु । ॐ विश्वकर्मा त्वादित्यैरुत्तरतः पातु” (५.११)। (प्रोक्षणीशेषनिषेचनम् ।) दक्षिणाससहित बहिर्वेदिशेषं निषिञ्चति, इदमहं तप्तं वारमुमित्य. भिचरन् । होत्रपद्धतिः। देवावीदेवाहविषा यजास्यग्ने बृहद्यजमाने क्योधो ३ म् ।(१) निः होता होतृषदने विदानस्त्वेषो दीदिवाँ असदत्सुदक्षः। अदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठः सहस्रंभरः शुचिजिह्वो भग्नो ३म् । त्वं दूतस्त्वमु नः परस्पास्त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता । (१)३०३।२९।८ ·Easilamuawestivideoccastle अग्निप्रणयनम् । आध्वर्यवपतिः। ff इदमहं तप्तं वार्वहिर्द्धा यज्ञानिःसृजामि" ( ५।११) । (पश्चगृहीताज्यस्य होमः ।) जुहोतिस्थाने उपविश्य मध्ये च हिरण्यं निधाय नाभ्याः श्रोण्य सेषु पञ्चगृहीतं जुहोत्यक्ष्णया दक्षिणेसे श्रोण्याश्रोण्यामसे मध्ये च हिरण्यं पश्यन् सिरासीति प्रतिमन्त्रम् । 56 सिरासि स्वाहा (५/१२)। इदसिएट०। सिरह्यस्यादित्यवनिः स्वाहा । इदसिरों आदित्यवन्यैः। ॐ सिध्यसि ब्रह्मवनिः क्षत्रवनिः स्वाहा। इद सिन्यै ब्रह्मवन्यै क्षत्रवन्यैः । "ॐ सिलि सुप्प्रजावनी रायस्पोषवनिः स्वाहा। इदं सिौ सुष्प्रजावन्यै रायस्पोषवन्यैः । सिन्धस्यावह देवान्यजमानाय स्वाहा। इदं सिौ। सर्वत्र एवमेव वा त्यागः। भूतेभ्यस्त्वेति सुचमुद्यच्छति । "ॐभूतेभ्यस्त्वा उद्यच्छामि” ( ५/१२) (नामे: पश्चिमे दक्षिणे उत्तरे च क्रमेण परिधिनिधानम् ।) नाभि पैतुदारवैः परिदधाति पूर्ववद्धृवोऽसीति प्रतिमन्त्रम् । "ॐ ध्रुवोऽसि पृथिवीन्दठह" । मध्यमम् । "ॐ ध्रुवक्षिदस्यन्तरिक्षन्द्वठह" । दक्षिणम् । हौत्रपद्धतिः । अग्ने तोकस्य नस्तने तनूनामप्रयुच्छन्दीधन्दोधि गोपो ३ म (१)। त्वं दूतस्त्वसु नः परस्पास्त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता। अग्ने ताकस्य नस्तने तनूनामप्रयुच्छन्दीद्यब्दो धिगोपो३म । (१) ०२।९।१-२ “अवसाने मकारान्तं सर्वेष्वृग्गणेषु सपुरोऽनुवाक्येष्विा (शां० श्रौ० २०२२) ति सूत्रात्सर्वत्रावसाने मकारान्तः प्रणवो भवति । कातीयपाशुकगर्भितशासायनसूत्रानुसारिसोमहोत्रप्रयोगेऽपि सर्वत्र मकारान्त एवं "प्रथमोत्तमयोस्त्रिवचनमिति" (शांनौ।०१८ ) परिभाषितत्वात्प्रथमोत्तमयो- स्त्रिवचनं सवन्न वेदितव्यम् ।

·-- १६० अग्निष्टोमपद्धतौ- पुरस्तात्स्थापिते, आध्वयवपद्धतिः। "ॐ अच्युतक्षिदसि दिवं दृढह" (५।१३) । उत्तरम् । ( नाभेरुपरि संभारनिधानम् । ) अग्नेः पुरीषमिति निवपति गुग्गुलुसुगन्धितेजनवृष्णेस्तुकाश्चोपरि. शीर्षण्या अभावेऽन्याः। "ॐ अग्नेः पुरोषमसि" ( ५।१३)। तेवग्नि निदधाति तूष्णीं उत्तरत उपयमनीरुपनिवपति । इत्यग्निप्रणयनम् । ( इविनिप्रवर्तन हविर्धानमानादि च ।) अथ हविर्धानप्रवर्तनं हवि नमानादि च । हवि ने चात्वाले प्रक्षाल्य उत्तरवेद्या: तयोर्मह- दध्वर्युः प्रतिप्रस्थाता लघुशकटं गृहीत्वा, विहारं शालां च दक्षिणेना. ध्वर्युः प्रतिप्रस्थाता चोत्तरेण विहारं शाला पश्चिमत आगत्य शकट- योर्मुखे सन्धाय आत्मानामभित अवयं (वृत्य) तथैव प्रत्यावृत्य यथा- गतं शालापूर्वभागे वेदिमध्ये पृष्ठयामुभयतो द्वयरत्न्यन्तरे स्थापयतः । तत्र वर्षायो दक्षिणं(१) तयोश्छदिरध्यस्यति भिचिं वाऽभावे, अन्यत्रापि रराट्यां पुरस्तादासजत्यैषीकी(२) , सर्वत उच्छायीभ्यां परिवार्य हौत्रपद्धतिः त्वं दूतस्त्वमु नः परस्पास्त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता । अग्ने तोकस्य नस्तने तनूनामप्रयुच्छन्दीद्यब्दोधि गोपो३म्" ततः प्रदक्षिणमावृत्य तथैव प्रत्येत्य सव्यावृत्पूर्वस्थाने स्थित्वा उत्सृज्यते । इत्यग्निप्रणयनम् । . (१) अन मानवश्रौतसुन्ने विशेषः-"हविधांनयोः प्रथमकृतान् ग्रन्थीन् विस्त्रंख्य प्रक्षाल्याभ्यज्याभिनझामितः पृष्ट्यामरत्निमात्रेऽवस्थापयन्ति । बहिदि चक्राण्यन्त- वेधुपस्तम्भयन्ती" ( २।२।२।१२-१३) ति। काठके-स छदिष्कयोहविर्धानयोग्रन्थीन विवृत्य प्रक्षाल्याभ्यज्यामिता पृष्ट्या. मवस्थाप्येति। आपस्तम्बेच-प्रक्षाल्य तयोःप्रथमप्रथितान् ग्रन्थीन् वित्रस्य नवान्प्रज्ञातान् कृत्वा- ऽग्रेण प्राग्वंशमभितः पृष्ट्यामव्यवनयन्परिश्रिते सच्छदिषी अवस्थापयती (१९६३)ति। (२) इषिकामयीमिति शाखान्तरात् । रराटी हविर्धानस्य पूर्वद्वारे उपरिष्टाल्कदि. केति धूर्तस्वामिनः ।

·PANESH MEANINE PARARIA BHIMANAVI Sadiwale हविर्भानप्रवर्तनम् । आब्धयवपद्धतिः। दिः(१) पश्चाच पुरस्ताच निद्धाति । शालाद्वार्यस्य दक्षिणतस्तूष्णीं ब्रह्मास्ते । अध्वर्युर्गाहपत्ये पूर्णाहुतिवदाज्यठं० सस्कृत्य चतुहीतं गृहीत्वा शालाद्वायें समित्पूर्वकं जुहोति युजत इति । "ॐ युञ्जते मनऽउत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्थ वृहता विपश्चितः। ब्धि होत्रा दधे व्वयुनाविदेकऽहन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः स्वाहा" (५।१४)। इदं सवित्रे न मम । स गार्हपत्योऽत:(२)। पुनः शालावायें पूर्णाहुतिवदाज्य:०सस्कृत्य चतुर्ग्रहीत्वा पूर्वया द्वारा निष्क्रम्य अपरं दक्षिणे वर्त्मनि दक्षिणस्यानसो हिरण्यं निधायाऽ. भिजुहोतीदं विष्णुरिति समिद्वज सशेषम् । दक्षिणस्य शकटस्य दक्षिणतस्तूष्णीं ब्रह्माऽऽस्ते । "इदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम् । समूढमस्य पासुरे स्वाहा । (५।१५) इदं विष्णवे। अध्वर्युणा दक्षिणया द्वाराऽऽनीता (३)पत्नी पाणिभ्या शेषं प्रति. (१) छदिस्तुल्यं वा किलों रराव्या तेजनीत्यनान्तरमिति पितृभूतिः । वाजपेयेऽत्र उच्चायोविदारणेन कुद्वारं कुर्यात् (का० औ०१४।१।१९)। तत एव सुग. द्रव्याणि प्रवेशयेत् (का. श्रौ० १४१०२०)। (२) अस्याग्नेपित्यत्वमुदयनीयातः (का मौ०१।९।११ वृ०) पूर्वमेव, उदय. नीयामारभ्य तु आहवनीयत्वमेव भवति। नन्वेवं कौण्डपायनामयनेऽ (का०औ०२४।४।२४- २६) ग्निहोत्रदर्शपूर्णमासादो हविःश्रपणमपि शालावार्य एव स्यात् । चोदकेन तत्रापि. शालाद्वार्यस्य गाईपत्यत्वात् । सत्यं चोदकादेवं, अग्निहोत्रादिनामधेयासु नैयमिकाग्नि- होत्रवन्मुख्य एव गार्हपत्ये आपणं प्रापितं तच चोदक दलोय इत्युक्तम् । एतच ज्योति. टोमप्रकरणे पठितत्वात ज्योतिष्टोमाथ, प्रसङ्गादग्नीषोमीयेऽपि गाहपत्यकार्यमगाहपत्ये क्रियते तस्यापि ज्योतिष्टोमपरतत्रत्वाव । अतः स्वतन्नेषु निरूढादिष्वेतन्न भवति अत एवाग्नीषोमीयोपभोगेऽपि निरूढादिषु वेदिरपि सोमवन्न भवति । आपस्तम्बेन र (ौ० ७/७३ ) पशुबन्धेऽप्येवमुक्तम् । “एष पशुबन्धस्याइवनीयो यतः प्रणयति स गाईपत्या इति देवः। (३)दक्षिणया द्वारा पत्नी निष्कामयन्ती (२० प्रा०३।१३।१३) ति श्रुतत्वा. दानीतेत्युक्तम् । अतश्च बाहुं गृहीत्वा शालाया दक्षिणद्वारेण पत्नी निष्काशनीया "पत्नि निष्क्रम त्यध्येषणया, वा उभयथापि णिजर्थोपपत्तेः । तथा सरसवं पत्न्यै वानयति साक्षस्य सन्तापमुपानकि देवश्रुतावित (श० प्रा० ३।९।३।१३) ति श्रुत. पाणा- अमि०२१ ·अग्निष्टोमपद्धतौ--- आवर्यवपद्धतिः। गृह्यालधुरावनक्ति दक्षिणेन इस्तेनोत्तानेनाभयत्रोदकसंस्थं पराग्देव. श्रुताविति । "ॐदेवश्रुतौ देवेचा घोषतम्" ( ५।१७)। दक्षिणं धुरमया सव्यहस्तेऽवस्थितमाज्यं दक्षिणहस्ते कृत्वोत्त. रामनक्ति पूर्ववत् । "ॐ देवश्रुतौ देवेष्वा घोषतम्” (५.१७) । युगपत्तद्वचनत्वात् भेदे मन्त्रावृत्तिः सानिपातित्वात् । नुक्स्था. ल्यौ प्रतिगृह्य प्रतिप्रस्थातोत्तरस्येरावतीति पूर्ववत चतुहीतं गृही. त्वोत्तरस्य दक्षिणे वत्मनि हिरण्यं निधाय जुहोति । "ॐ इरावती धेनुमती हि भूतठ० सूयवसिनो मनवे दशस्या । व्यस्कम्ना रोदसी विष्णवे ते दाधर्थ पृथिवीमभितो मयूखैः स्वाहा (१) (५.१६)। इदं विष्णवे। प्रतिप्रस्थात्रा नीयमाना दक्षिणद्वारेण शालां प्रविश्य पत्नी चापरेणा ग्नीपरीत्य पूर्वया द्वारा निक्रस्योत्तरस्यानक्ति पूर्ववत् । भेदे मन्त्रावृत्तिः। अध्वर्युह विर्भानाभ्यां प्रवय॑मानाभ्यामनुवाचयति । ॐ हविर्धनाभ्यां प्रवय॑मानाभ्यामनुवयहि । हौनपद्धतिः। ( हविर्धानप्रवर्तनम् ।) अथ हविर्धानप्रवर्तनम् । एहि होतरित्यामन्त्रिता होताऽऽचम्य दक्षि- णस्य हविर्धानस्योत्तरं वर्मोत्तरस्य च दक्षिणमन्तरेण तिष्ठन् । ॐ हावर्धानाभ्यां प्रवर्त्यमानाभ्यामनुइहीत्युक्ते- ॐ अपेतो जन्यं भयमन्यजन्यं च वृत्रहन् । त्वात् । सन्तापमिति यस्मिन्प्रदेशे चक्रेणाक्षे घृष्यमाणः सन्तप्यते चक्रस्य धुरिकायाः सन्तापः । आपस्तम्बः-"द्विदक्षिणामक्षधुरां दक्षिणेन हस्तेनोत्तानेन प्राचीनं न च हस्त- मावर्तयतीति (११।६।५-६.)। अक्षधुरामक्षशल्यं प्राचीनं प्रागपवर्गमनक्ति न च निवर्तयति हस्तमिति धुर्तस्वामिनः । (१) "उपविष्टहोमाः स्वाहाकारप्रदाना जुहोतया (ौ० १२२७) इति कात्या. यनपरिभाषया स्वाहाकारे प्राप्ले-संहितायां स्वाहान्तत्वेन पठिते मन्त्रे तु स्वाहाकार नाकुर्यात् ॥तथा हि पुरश्चर्याणवे मन्त्रप्रकाशवचनम्- "नमोऽन्ते न नमो दद्यात द्विठान्ते विठमेव च । पूजायामाहुतौ चैव सर्वत्रायं विधिः शिवे" इति ॥ शिव इति सम्बोधनम् । द्वितः स्वाहाकार इति साम्प्रदायिन इत्यपि तत्रोकम् । Worous name ·EHIMANDARA WITMENTRIKA SROPekayamsin हविद्धानप्रवर्तनम् । यजमान:- MADHAN ওনালঃ होत्रा निरुक्तायामुद्गृह्येव(१) वर्तनमुभयो। प्राचीतमिति वाचयति यजमानम् । ॐ प्राची प्रेतमध्वरकल्पयन्तीऽ ऊर्च यज्ञ नयतं मा जिहरतम्" ( ५।१७) । इति ब्रूहि । ॐ प्राची प्रेतमध्वरङ्कल्पयन्तीऽ ऊवं यज्ञ नयतं मा जिह्वरतम्। (५७)। स्वङ्गोष्टमिति खर्जति। ॐ स्वगोष्ठमा वदतन्देवो दुर्थेऽ आयुर्मा निर्वादिष्टम्प्रजाम्मा नि. र्वादिष्टमिति बहि। यजमानः "ॐ स्वङ्गोष्ठमावदतन्देवी दुर्थेऽ आयुर्मा निर्वादिष्टं प्रजाम्मा निर्वा- दिष्टम् (५.१७)। हौत्रपद्धतिः। अप चक्रा अवृत्सत(२)"। इति दक्षिणेन प्रपदेन प्रत्यञ्च ला(ठ)गमपास्य ततो पाणिपादौ प्र. क्षाल्याचम्य ततस्तिष्ट(३)ननूच्य। "प्रेतां यज्ञस्य शम्भुवा युवामिदा वृणीमहे । अग्निं च हव्यवाहनो ३ म्प्रेतां यज्ञस्य शम्भुवा युवामिदा वृणीमहे । अग्निं च हव्यवाहनो ३ म्प्रेतां यज्ञस्य शम्भुवा युवामिदा वृणीमहे(४)। अग्निं च हव्यवाहनोश्म(५)। धावा नः पृथिवी इमं सिध्रमद्य दिविस्पृशम् । यहं देवेषु यच्छतो३ (६) । (१) आपस्तम्बः "उद्गृह्यन्तः प्रवर्तयन्ती (१२६११)ति । काठके च-त्रि. रनुक्तेऽजुद्गृह्णन्ता दतैयन्तीति ।मानवे "उद्गृहन्तोऽ नुव्रजन्ती (ौ० २।२।२।१९) ति (२) सौत्रमन्त्रोऽयम् (शां० औ० ५।१३।३।। (३) "आसोनन्यायं बाढच्याम्" (शां० और १११११५ ) अस्य प्रतिषेधार्थ पुन- स्तिष्ठद्वचनम् । (४) अत्र विरमेधावदध्वये न गच्छन्ति, गच्छत्स्वध्वर्वादिषु तिष्ठन्नेव शिष्ट- मर्धर्चमुक्त्वा दक्षिणस्य हविर्धानस्योत्तरचक्रप्रवाहिकासलानोऽनुगच्छन् “द्यावा न पृ. थिवी तयोरिद्धतवत्पयो "यमे इव यतमाने" इत्येतास्तिस्त्रः पठेत् । (५)२० २१४१२१९ (६)०२१४११२० ।

·मनिष्टोमपद्धतौ- বখনি। (१) अत्र कालाहुतिः। अध्वर्युः पश्चादुत्तरवेदेस्त्रिषु प्रक्रमेषु मत्या वा नातिदूरे नातिस. मीपे युगपत्स्थापिते नभ्यस्थे अभिमन्त्रयते अत्र रमेथामिति युगपत् । ॐ अत्र रमेा वर्मन्पृथिव्या” (५।१७)। द्वे अपि हवि ने उत्तरेण परिक्रम्य दक्षिणं हविर्धानमुपस्तम्नाति विष्णोर्नुकमिति । ॐविष्णोर्नु के वीर्य्याणि प्रवाचं य्यः पार्थिवानि विममे रजा. सि। हौत्रपद्धतिः। तयारिद्धृतवत्पयो विप्रा रिहन्ति धीतिभिः । गन्धर्वस्य ध्रुवे पोयम्(२)। यमे इव यतमाने यदैतवां भरन्मानुषा देवयन्तः । विरमेत् । ततश्चदियाधीयमाने- "आ लीदतं स्वमु लोकं विदाने स्वासस्थे भवतमिन्दवे नो३(३)म् । अधि द्वयोरदधा उक्थ्यं वचो यतचा मिथुना या सपर्यतः" । विरमेत् । ततः परिश्रीयमाणया (४)। "भरूयत्त व्रते ते क्षेति पुष्यतिभद्रा शक्तिर्यजमानाय सुन्वतोयम्(५) विश्वा रूपाणि प्रति मुञ्चते कविः प्रासावीद्भद्रं द्विपदे चतुष्पदे । विरमेत् । ततो नभ्यस्थया:(६) । "वि नाकमख्यत्सविता वरेण्योऽनु प्रयाणमुषसो धि राजतोयम्(७) आ वामुपस्थमगुहा देवाः सीदन्तु यज्ञियाः । इहाद्य सोमपीतयोइम्)। (१) मिचिकमिदम् । अतश्च वरुणायेति कालाहुतिरपि भवति । “यधुत्सर्जेतामे. तद्वाचयेत्स्वङ्गोष्ठ (श० ब्रा० ३।५।३।१०) मिगत्यादि श्रुतत्वात् । यदि तादृशेन प्रय. स्नेन प्रवर्तमाने अप्युत्सजेंतां तत एतद्वक्ष्यमाणं वाचयेदित्यर्थः । (२)२०१॥२२॥१४॥ (३) ३०१०११३।२। (४) रज्जुभिर्बध्यमानयोहविर्धानयोरित्यर्थः । (६)०२३३ (६) नामियस्मिन्फलके तन्नभ्यं तत्स्थयोः चक्रमध्यफलकाधारे स्थापितयोरि- त्यर्थः । तापोह विनियोः सतोरा वामुपस्थमित्यनुयात् । (७) १८१२ । (८) ०२४१३१ ·MANTRAUTARIPATELLUSaamakant हविर्धाननिर्माणम् । १६५ आध्वर्यवपद्धतिः। यो ऽअस्कभायदुत्तर: सधस्थं विचक्रमाणधोरुगाय" (६१८) हविर्द्धानमण्डपदेशाइक्षिणतः समन्त्रं ब्रह्मास्ते । ( हवि ननिर्माणम् ।) अथ मानकरणम्। हविर्भानालयं दशहस्तं पूर्वपश्चिमद्वारं छदित्रयं च, हविर्धानमण्ड- पाग्नेयकाणे स्थूणामुनिहन्ति विष्णवे त्वेति । 16विष्णवे त्वा उपनिहन्मि (११)। दिवोवेत्युत्तर हविर्धानमुपस्तभ्नाति प्रतिप्रस्थाता। "ॐ दिवोवा विष्ण उतवा पृथिव्या महो वा विष्ण उरोरन्तरिक्षात्। उभा हि हस्ता वसुनापृणस्वा प्रयच्छ दक्षिणादोतसव्यात् (१।१९)। मण्डपस्योत्तरतो हविर्भानयोः पश्चिमेन गत्वा ईशानकोणे स्थूणां पूर्ववदध्वर्युनिहन्ति । ॐ विष्णवे त्वा उपनिहन्मि (५।१९)। ततः पश्चात्कोणयाः क्रमेण तथैव तूष्णीम् । यद्वा, उभे वा दक्षिणतः । प्रथम मन्त्रेण इतरतस्ततस्तृष्णी चतस्रोऽपि प्रादक्षिण्येनोपनिहताः स्युः। यदु च मानुष इति भुतेः (३।५।३।२१)। हौत्रपतिः । कर्मविपर्यासे यथाकर्मति(१)। "परित्वा गिर्वणो गिर इमा भवन्तु विश्वतः। वृद्धायुमनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयो३म् । परि वा गिर्वणे गिर इमा भवन्तु विश्वतः । वृद्धायुमनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयो३म् । परि त्वा गिर्वण गिर इमा भवन्तु विश्वतः । वृद्धायुमनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयो३म् (२)। इति परिधाय, यत्र तिष्ठन्प्रथमामन्ववोचत्तत्र स्थित्वात्सृज्यते । इति हविर्द्धनम् । - (१) अत्र केषाजिदध्वYणां प्रथम नभ्यस्थकरणं ततो मध्यमस्य छदिष आरोप- ज, तो रज्जुभिबन्धनम् । तत्र कर्मविपर्यासे यथाकर्म कुर्यात् । "भावामुपस्था (०२॥४१॥२१॥ ) मिति पूर्वा "धिद्वयोग (२० ११८३३) रित्यु- सरा, ततो विचारूपाणीति (२००२) ततः "परि स्वागिण (२०१२१०१३) इति परिधामीया। (R०१०११२ ·अग्निष्टोमपद्धतो- NAIN आध्वयवपद्धतिः। प्रतद्विष्णुरिति वाचयति यजमानं मध्यमं छदिरालभ्य(१)। मध्यमं छदिरालभस्व। "ॐ प्र तद्विष्णुस्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्यारुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधि क्षियन्ति भुवनानि विश्वा(५।२०)। इति ब्रूहि । यजमानः मध्यमं छदिरालस्य--- ॐ प्रतद्विष्णुस्तवते वीयण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधि क्षियन्ति भुवनानि विश्वा"(५।२०)। उत्तरे च द्वे वाचने इति कर्कः। विष्णोरराटमिति रराट्यामालभ्य वाचयति । रराट्यामालभस्व। ॐ विष्णेारराटमसीति ब्रूहि । यजमानो रराट्यामालभ्य । "ॐ विष्णो रराटमसि" (५।२१)। आलम्भनस्य युगपत्कर्तुमशक्यत्वात् भेदेन प्रत्येक रराख्योरुच्छा. योश्च वाचनप्रैषालम्भनानि भवन्तीति कर्कः। अध्वर्युः विष्णोः स्नप्ने स्थ इत्युच्छाय्यावालभ्य वाचयति । उच्छाय्यावालभस्व । "ॐ विष्णः स्नप्त्रे स्था” इति ब्रूहि । यजमान: उच्छाय्यावालभ्य(२) । "विष्णः स्नप्ने स्था" (५।२१)। उदगग्राणि त्रीणि छदोषि पश्चाच्छुतेः। अध्वर्युस्तूष्णीं करोति । द्वार्याः परिसीव्यति लस्पूजनिप्रतिहतया रज्वा विष्णाः स्यूर. सीति । विष्णार्धवासीति प्रन्थि करोति । उपक्रान्ते प्रमुञ्चति । तदित्थम् । पूर्वद्वारस्य दक्षिणद्वार्यायां दर्भमुष्टिं निधाय तत्र वरुण- सूच्या रज्जुमुपगृहति । (१) ननु च स्पृशतेः परो ल्यप श्रूयते न स्पर्शयतेः । ततश्च स्वयमेवाध्वर्युः स्पृष्ट्वा वाचयेदित्यवगम्यते । न मन्त्रलिङ्गविरोधात् । मन्त्रोद्यालयस्यामिधायकः तं च यज- मानो ब्रवीति अध्वर्युस्तु केवलं प्रयुक्ते । अध्वर्युणाऽऽलब्धे याजमानो मन्त्रो न समर्थः स्यात् । तस्मात्त्पयित्वा यजमानं वाचयतीत्ययमर्थः । एतेन सर्वे एवं जातीयका "अ. थैवमभिपद्य वाचयती त्यादयो निर्देशा व्याख्याता इति हरिस्वामी। (२) अनेकयजमानके उपस्पर्शनमेकस्य वाचनं सर्वेषामिति सर्वत्र ज्ञेयम् । । ।

·ETERANE उपरवसंस्कारः। आध्वर्णवपद्धतिः । "ॐ धिणाः स्यूरसि" (पा२१ )। ततस्तयैवरज्वा प्रादक्षिण्येन सर्वास्थूणा अवशिष्टं द्वात्रियं च परि बोव्य पूर्वद्वारदक्षिणद्वार्यायां प्रन्थि कृत्वा तत्रैवोपक्रान्तेऽयं प्रतिमुञ्चति । "ॐ विष्णोध्रुवोऽलि" (५।२१)। उत्तरपूर्वस्यां द्वार्यायां परिषीवणसमाप्तिरिति सम्प्रदायः। प्रागवठशठ० हविर्भान(१) निष्ठाप्य वैष्णवमसीत्यालभते । ॐ वैष्णवमसि विष्णवे त्वा आलभे" (५।२१) भोजनभक्षणे चास्मिन(२) कुर्युः । अद्वारेण सदाहविर्धाने प्रेक्षमाण ब्रूयान्मा प्रेक्षथा इति । पृष्ठयामुभयतो द्वायें। (इति हविर्भाननिर्माणम् ।) ( उपरवसंस्कारः ।) अथोपरवसंस्कारः। तत्रोपकल्पनम् । अनिः, दर्भमुष्टिः, यवाः, उद. कम, मृत्तिका, अधिषवणफलके,आनडुहं चर्म, सोमकण्डनार्थ प्रस्तरः, पञ्च ग्रावाणः, दक्षिणस्यानसोऽधः प्रउगं खनत्युपरवान् । तुर्ये प्रामध्यरेखायां मध्यतश्चतुरनके । द्विप्रादेशमिते क्षेत्रे कारोषूवरवान्विदुः ॥ दक्षिणतः समन्त्रं ब्रह्माऽऽस्ते । अध्वर्युः प्राङ्मुख उपविश्य अभ्यादिकरोत्यवटवदा परिलेखना. चतुरः । देवस्य स्वेत्यभ्रिमादाय । "ॐ देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर्बाहुभ्याम्पूण हस्ताभ्याम् । आददे नार्यसि" (५।२२)। अवट परिलिखतीदमहमिति । "ॐदमहर्ट रक्षसां ग्रीवाऽ अपिकृन्तामि" (५।२२) उदकोपस्पर्शः। अक्षणया व्याधारणवत् । अत्र पक्षे प्रथमं दक्षिणपूर्वस्य तत उत्तरापरस्य ततो दक्षिणापरस्य (१) अत्र कठसूत्रम् । द्विपुरुषाया पञ्चम्या हविर्धानं विदध्यादनः सम्मितं वैव स्याद्. द्विः प्रादेशया पञ्चाङ्गयोपरवान्विदध्याद्विप्रादेशापरवेषु पृष्ठ्याप्रादेशं द्वैध संमुज्याप्रादे. शेन पारलिखेदशपदया पञ्चायोत्तवेदि विदव्याञ्चः शम्या पञ्चाङ्गयानोधोयं विख्याशि: पदया पञ्चाङ्ग्या धिष्ण्यान्विदध्यादष्टादश शम्यापञ्चाङ्गया सदो विदध्यादिति । (२) तथातिक्रमे निन्दार्थवादश्च "स यो ह तत्राश्नीयावा मक्षयेद्रा मूर्धास्य विपदेदिति।

·CaynatekemiNIRMAyureadtimes अग्निष्टोमपद्धतौ- Hacmes आध्ववपतिः। तत उत्तरपूर्वस्येति(१) क्रमः । उत्तरापरं वा प्रथमम् । अत्र पक्षे उत्तरापरदक्षिणपूर्वदक्षिणापरोत्त. रपूर्वाणामिति क्रमः(२)! सम्यग्वा । अत्र पक्षे दक्षिणपूर्वदक्षिणापरोत्तरापरोत्तरपूर्वाणा. मिति क्रमः(३)। सर्वत्रीत्तरपूर्व त्वन्त्यम् । प्रादेशमानांस्तदन्तरान। बृहन्नसीतियथापरिलिखितं खनति ! भेदे मन्त्रावृत्तिः । ॐ बृहन्नसि वृहद्वा बृहतीमिन्द्राय व्वाचं वद । रक्षाहणं बलगहनं वैष्णवीम्" (पा२२-२३)। इदमहमित्युत्किरति यथाखातं प्रतिमन्त्रम् । "ॐ इमई तं बलगमुत्किरामि यं मे निट्यो यममात्यो निवखान" (५/२३)। इति प्रथमम् । S प्रथमपक्षे- पूर्वा १ दक्षिणा ३ वा० স্থিল अत्र पक्षे. (२) - (३) सम्यग्वेति पक्षे- पू० ४. प्राची- २ आ० अ० उदीची अवाची द प्रतीची- ने ने वा० ·PRAKARTANTRIERINARYPRASHTRAMANIRAMNAT HARIDWARYARASIES ANTRA उपरवलंस्कार। आध्वर्यवपद्धतिः । इदमहं तं व्वलगमुत्किरामि यम्मे समानो यमसमानो निच. खान (५.२३)। इति द्वितीयम् । "ॐ इदमहं तं बलगमुत्किरामि यम्मे सबन्धुर्यमसबन्धुनिचखान" (५.२३)। इति तृतीयम् । "ॐ इदमहं तं व्वलगमुत्किरामि यम्मे खजातो यमलजातो निच. खान" (५।२३)। इति चतुर्थम् । उत्कृत्याविरामीति पश्चात्सर्वस्यः प्रादक्षिण्येन किरति पूर्वस्यामुत्त. रस्यां वा दिशि। "ॐ उत्कृत्याङ्किरामि" (4॥२३)। ततस्तूपणीं खननात्किरणाभ्यां बाहुमात्रानधः सम्पाद्य अक्ष्णया स. म्भिन्द्यात(१), अशक्तौ सम्यक् । अत्र पक्षे पूर्वयाः परस्परमसम्भेदनमिति सम्प्रदायः । स्वराडित्यवमर्शयति यजमानं यथाखातं प्रतिमन्त्रम् । उपरवा. नवमृशस्व। यजमानः खातक्रमेणावमृशति(२) चतुर्भिमन्त्रैः । "ॐ स्वराडसि सपत्नहा। ॐसत्रराडस्थभिमातिहा । ॐ जनराडसि रक्षोहा। ॐ सर्वराडस्यमित्रहा” ( ५।२४)। अवटयोरन्तहस्तौ प्रक्षिप्य परस्परमध्वर्युयजमानौ सम्मृशेते पूर्व दक्षिणेऽध्वर्युरपरोत्तरे यजमानः । अध्वर्युः पृच्छति यजमान किमत्र इति । भद्रमि(३)त्याह यजमानः । (१)अनाहापस्तम्ब:--अधस्तात्संतृण्णा भवन्ति उपरिष्टादसंमिना" इति (१।१।१) काठके च "बाहुमात्रान् खनन्त्यसन्मिन्दन्तोऽधस्तात्सभिन्दन्ति । (२) अनेकयजमानके चैक एवावमृशति । (३) अत्रेय मोमांसा- भद्रं तन्नौ सहेत्येतत्कस्मिन् स्वामिनि युज्यते । द्वित्वश्रुत्या द्वयोरेतदध्वर्युयजमानयोः । (जै० न्या०मा० ३३८०२२ ) अग्नि० २२ ·SERINAGESSESSACHERSIMARRCHAAREERINGILASISAMAGE (३) नन्वनडुबोजने (का० श्रो० ७।९।१२) अक्षोपाञ्जने (काश्री० ८।३।२८) चायं १७० अनिष्टोमपद्धतौ- আগুন্তুবি। तन्नौ सत्यध्वर्युरुपाशु(१)। पुनर्दक्षिणापरेऽध्वर्युः पूर्वोत्तरे यजमानः । यजमानः पृच्छति, अध्वर्यो किमान इति । अध्वर्युणा भद्रम् , इति प्रोक्त तन्म इति यजमानो ब्रूयात् । ॐ तन्मे अस्तु । अध्वर्युः (२)प्रोक्षत्येनान् रक्षोहण इत्याग्नेयादिक्रमेण । भेदे मन्त्रा: त्तिः सान्निपातित्वात् (३)। ॐ रक्षोहणो वो व्वलगहनः प्रोक्षामि वैष्णवान्, (५।२२)। अवनयनावस्तरणे चावटवद्रोहणोरक्षोहण इति । खातक्रमेण प्र. त्येकमुदकालेकः। "ॐ रक्षोहणो वो व्वलगहनोऽवनयामि वैष्णवान् (५।२५)। तथैव दर्भेस्स्तरणम् । "ॐ रक्षोहणो(४) वो व्वलगहनोऽवस्तृणामि वैष्णवान" (५।२५) । तनूनुपरि कुशान् कृत्वा अधिषवणे फलकेद्वयङ्गुलान्तरे वैकङ्कते(५) प्र. क्षालिते प्राची अरलिमात्रे सन्तृण्णेवोपद्धाति, पyहति च रक्षोहणौ रक्षोहणाविति । तत्राग्निष्टोमे असन्तृगणे (६)एक, अतो भेदादुभयत्र मन्त्रः। उक्थ्यादौ तु सन्तृष्णत्वेन मन्त्रः । लन्तृगणे कोलकः परस्परं संधिते इत्यर्थः । (१) प्रश्नप्रतिवचनसम्बन्धादुच्चैः प्रासे वचनादुपांशुत्वमुच्यते । अथवा वागन्त पक्षेऽप्युपांशुत्वप्राप्त्यर्थमुपाश्चित्युक्तम् । अयं च चोदितार्थाभिधायो, अनेकयजमानके "तन्नः सहेशत्येवमूह्यते । (२) प्रोक्षणमुक्त परिशिष्टे- उत्तानेन तु हस्तेन प्रोक्षणं समुदाहृतम् । तिरश्चावोक्षणं प्रोक्तं नीचेनाभ्युक्षणं स्मृतम्" इति । an । न्यायो वर्णितः। सत्य-तथापि प्रत्युदाहरणमुच्यमानमादर्शसम्मार्जनवनिर्मलं भवतीति। (४) अन्नेय मीमांसा- तन्त्रेणोपरखे मन्त्रो भिद्यते वा, बहूक्तितः । तन्त्रं, बहूक्तिः पूजार्था भिन्नोऽसौ खेयभेदतः । (जै० न्या०मा०११।४।२६)। (६) श्येनयागे शवनभ्ये अधिषवणफलके भवतः ( का० नौ० २२।३।१२)। (६) अनार्य विचार:- सन्तृधेदीर्घसोमे तत्प्रकृतौ विकृतावुत ।

·. आदुम्बरीमानम् । আন্তঃ "ॐ रक्षोहणौ वा व्वलगहनाऽउपधामि वैष्णवी (५।२५) । चात्वालमृद्भिः पर्युहम् । "ॐ रक्षोहणौ वां वलणहनौ पहामि वैष्णवी (१९२६) । तयोरानडुइं (१)चर्माधिषा परिकुट (३)लयरोहित जिद्धाति वैष्ण- वमलीति। "ॐ वैष्णवमलि" (५।१५)। तस्मिनु प्राणः पञ्च वैष्णा स्येति । भेदे मन्त्रावृत्तिः । ॐ वैष्णवा स्था" (५१२६)। खरं पञ्चचत्वारिंशदलावकाशे उपरवाणां पुरस्तात् करोति, उद्ध- तावाक्षते सिकतापकीणं चतुरस्त्रं चतुरङ्गुलेश्चम परिमाणम् । अत्र संस्कारद्वयमेव । इति हविर्भानसम्वन्धिकरणम् । (औदुम्बरीमानम् ।) अथ सदःसम्बन्धि औदुम्बरीकरणम् । अन्तःपात्यात् षट् प्रक्रमान् प्राङ् यात्वा दक्षिणा सप्तमं महान्तं त्रिपदप्रक्रम मीत्वा, तत्रौदुम्बरी(३) दीर्घस्य सोम इत्युक्त प्रकृतावस्तु तदनम् । सामानाधिकरण्यस्य षष्ठीतो बलवत्वतः । दैर्घायुक्तोक्थ्यसंस्थादावुत्कर्षोऽन्यत्र बाधनात् । (जैन्या० मा०३।३।३९-४०)। (१)प्राग्नीवमुत्तरलोमेति परिभाषायामुक्तमेव, "चर्माण्युत्तरलामानि प्रारी- वाणी"(का० श्रो०१।१०।४) ति। (२) सर्वरोहितमिति वचनादूगोचम् । गोविषयो हि रक्तो वर्णों रोहित च्यते मन्त्रवर्णाच । “अंशुं दुहन्तो अध्यासते गवी (२० सं० १०९४९)ति । (३) औदुम्बरी निखननप्रदेशादूळ यजमानमात्री कार्या । निखननाहंप्रदेशस्तु ततोऽधिकः । तदुक्तमापस्तम्बेन-“ऊवं निखातायजमानसम्मिते" (१।१०।२) ति ।युक्त चैतत् । यदि चापरेण सह यजमानप्रमाणा क्रियते तदा सदसो नीचतया आभवे श्रुत मुत्थिता झुपसर्पन्ती” त्येतद्विरुध्यते । औदुम्बरीति सदसो मध्यस्थूणा विशाखा भवति । "उदरमेवास्य सद” इति "तन्मध्य औदुम्बरी मिनोती (शबा०३६।१२) ति च प्रकृत्य "अथ य एष मध्यमः शङ्कभवति वेदेघना (शबा०६।०३) इत्यादि श्रुतत्वात् । मानवे-उदग्वंशं सदोऽन्तऽर्मायु मिनोति । औदुम्बरी वर्षिष्ठा स्थूणानां हसी- यस्योऽन्या अन्त्या हसिष्ठाः (२।२।३।२२-२३) इति ।

·ORNSAHARS १७२ अग्निष्टोमपद्धतौ- । आध्वयवपद्धतिः। मिनाति यजमानमात्रीम् । तत्पुरस्ताघूषवच्छेते । दक्षिणतः समन्त्रं ब्रह्मास्ते । (१)अभ्यादि करात्याव(ट)स्तरणात् । देवस्य त्वेत्यभ्रिमादाय। "ॐदेवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनार्वाहुभ्याम्पूष्णे हस्ताभ्याम् । आदद नायलि (५।२६)। अवर्ट परिलिखतीदमहमिति । "ॐइदमहर्ट० रक्षसाङ्ग्रीवा अपि कृन्तामि" ( १०२६) । उदकोपस्पर्शः । तूष्णीमभ्या खात्वा प्राचः पाशनुद्वपति । पुरः स्थितायामौदुम्बर्या कुशमुष्टिस्थापनम् । योऽसीत्यप यवानाप्य । "ॐ यवोऽसि यक्यास्मद्वेषो यवयाराती” (१।२६)। तेन प्रोक्षत्यसमध्यमूलानि दिवे त्वेति प्रतिमन्त्रम् । प्रोक्षामांति स. र्वत्र साकाङ्क्षत्वात् । "ॐदिवे त्वा प्रोक्षामि। अग्रम्। "ॐअन्तरिक्षाय त्वा प्रोक्षामि। मध्यम् । "ॐाथव्यै त्वा प्रोक्षामि। मूलम् । अवटे शेषमाषिञ्चति शुन्धन्तामिति । शुन्धन्ताल्लोकाः पितृपदनाः" (५।२६ )। उदकोपस्पर्शः। अवटोपरि बहषि प्राञ्च्युदश्चि च प्रास्यति पितृ- पदनमसीति । "ॐपितृषदनमसि' (५।२६)। उदकोपस्पर्शः । (१) अभ्यादानादेः सर्वस्यात्र पुनः श्रवणादन्यादानाथवटमध्ये प्रागुदरबर्हिः- प्रासनपर्यन्तं सब कर्म कुर्यात् । तथा हि श्रुतिः- "तदवटं परिलिखती" (श० ब्रा० ३६१३) ति प्रकृत्य "सोऽभिमादते देव स्य त्वेति(४)। अथावट परिलिखतीदमहर्माित(१) । अथ खनति प्राञ्चमि(६)ति । अथ यवमत्यः प्रोक्षण्यो भवन्ति(७)। स यवानावपति यवोऽसीति (११) । स प्रोक्षति (१२)। अर्थ याः प्राक्षण्यः परिशिष्यन्ते (१३) । अथ बही०षि (१४) इत्यादि।

·SHRAMERHPENNURMACHAR SANERNAMERITAMINOPHATNA HalRASHTRAMMARATHI औदुम्बरीमानम् । औदुम्बरीमुद्दिवमित्युच्छथति(१) रूहोद्गात्रा । 'ॐउहिव स्तभानान्तरिक्ष पृण दृढव्हस्व पृथिव्याम्” (५।२७) । धुतान इति मिनोति(२) पञ्चमांशाधिकाम् । "ॐधुतानस्त्वा मारुता मिनेोतु मित्रावरुणौ ध्रुषेण धर्मणा (५।२७)। ब्रह्मवनित्वेति पाशुभिः पहति। "ॐब्रह्मवनि त्वा क्षत्रधनि रायस्पोषवनि पहामि" (५।२७)। ब्रह्मर्ट हेति मैत्रावरुणदण्डेन लमन्तं त्रिः पयूहति । सकृन्मन्त्रेण द्विस्तूष्णीम् । "ब्रह्म ढ०ह क्षत्रं ठहायु?०ह प्रजान्र्ड ह( ५।२७ ) । समं(मा) भूमि(नि)कृत्वाद्विरुपलिप्य उपसिच्य यजमानं ध्रुवा- लीति वाच्यत्यौदुम्बरीमालभ्या । मौदुम्बरीमालभस्व । "ॐध्रुवासि ध्रुवोऽयं यजमानोऽस्मिन्नायतने प्रजया भूयादिति वहि । यजमान:-औदुम्बरीमालभ्य । "ॐध्रुवासि ध्रुवोऽयं यजमानोऽस्मिनायतने प्रजया भूयात् (१।२८)। औद्रात्रपद्धतिः । अथोराता औदुम्बरीमुच्चयिध्यन देवयजनं पूर्वेण गत्वा(३)आ- मानेन तीर्शन प्रविशेख यादगातुर्गृहं देवयजनस्य दक्षिणस्यां दिशि स्यात् । यदि देवथजनस्य प्राच्यामुदीच्या प्रतीच्यां वा उद्गातुहं स्यात्तदा देव- यजनमुत्तरेण गत्वा आप्नानेन तीर्थन प्रविशेत् । सदसः पूर्वद्वारे खातावन्तरेण प्रविश्य प्रागग्रामौदुम्बरी पूर्वरण गत्वा दक्षिणत उदङमुखस्तिष्ठति । अध्वर्युणा सहोच्छयेद्दक्षिणेत्तराभ्यां पाणिभ्यामौदुम्बरी गृहीत्वा । 'धुतानस्त्वा मारुत उच्छ्रयतूद्दिव स्तभानान्तरिक्षं पृण दह पृथिवीमिति औदुम्बरी खाते प्रक्षिपेत् । 'आयोष्ट्वा सदने सादयाम्यवतश्च्छायाया लमुद्रस्य हृदय' इति निधाय जपेत् ॥ (१) "प्राचीनका सहोद्गात्रोच्छ्रये" ( ११।९।१३) दित्यापस्तम्बः । (२) "प्राक्कर्णीमवदधाती" (२१२।३।१६) ति मानवसूत्रे विशेषः । (३) अन्तरेण चत्वालोत्करौ सञ्चरः सर्वत्रानादेशे तदाप्नानं तीर्थम् (दा-श्रौ०२। ११७)।

·Maanca १७४ अशिष्टोमपद्धती- মস মূকাভিলি বলবিন জ্বা ভূত খালু। সুখ - বিবি আৰ। अध्वर्युः पूर्णाहातवदाज्य कृत्य औदुम्बरीकणे हिरण्यं निधाय तत्र (१)सुवेण विशाले जुहोति घृतेन द्यावापृथिवी इलि। (२) भूमिमा स्वाहा करोति सर्वत्र मन्त्रवत्सु (३)जुहोत्युपदेशा. दनाम्नातप्रतिषेधाच्च। औद्रानपद्धतिः। 'नमः समुद्राय नमः समुद्रस्य चक्षले सामा युनर्वाहालीदास्यू. जोदा ऊर्जम्मेधेयूज मेधेधेहान्नं मे धेह्यन्नम्मे धेहीति यावध्वर्युरेन्द्र- मसीति छदिभिरवच्छादयति तावदोदुम्दारी न विसृजेत् । अध्वर्युणा होमे कृते तस्यैव प्रकारेण ( उदाता) विशाखयोर्मध्ये सुवेण जुहुयात् । 'धृतेन द्यावापृथिवी आप्रीणाथा स्वाहेति पूर्वामाहुतिं यथा भूमि. माज्यं प्राप्नोति तथा जुहुयात् । द्यावापृथिवीभ्यामिदं न मम । प्रजातये स्वाहेत्युत्तराम प्रजापतय इदं न मम। विशाखल्याधस्तादौदुम्बरी हस्तव्येन परिगृह्य जपेत् ? 'दिवि देवां दर्डह मयि प्रजामिति । मध्ये परिगृह्य जपेत् । 'अन्तरिक्ष क्यालि दर्द ह मयि पशुनिति । . (१) सुवेणेति जुह्वा निवृत्यर्थम् । अतश्चात्र सुवस्यैव लम्मार्गः । “अथ सुवेणोपह- त्याज्यं विष्टपभिजुहोती (ब्रा०३।६।१।२०) ति श्रुतेः । विष्टं निविष्टं उपरिस्था- पितं बलकादि पाति रक्षति अधःपतनाद्वारयतीति विष्ट विशाखं तदभिजुहोतीत्यर्थ इति हरिस्वामी। मानवे विशेष:-"अन्तरा को हिरण्यं निधाय धृतेन द्यावापृथिवी आपूणेत्यभि- जुहोति । आमूलादमिनावयती” ( २।२।३।२०-३१) ति च । आपस्तम्ब-तस्या विशाखे हिरण्यं निधाय धृतेन द्यावापृथिवी आपूणेथामिति सुषेण जुहदान्तमौदुम्बरीमन्ववस्त्रावयत्येषा सदसः स्थूणानां वर्षिष्टे(११।१०।४-५)ति । (२) भूमिप्राले स्वाहा करोतीति शाखान्तरात् । (३) वषट्कारेण वै स्वाहाकारेण वा देवेभ्योऽनं प्रदीयते । तत्र वषटकारस्य यजतो नियतत्वात्परिशेषात्स्वाहाकारस्य जुहोतो निवेशः । नियतो हि वषट्कारो यज. at far वा एता पञ्च व्याहृतयो भवन्त्योभावयेत्यादेः (शबाशा॥१६) याज्या या अधिवषट् करोतीति श्रुतेश्च । । ।

·HyHHAKHARASHIRWAINA AMASHAMARENERALWARAdime सदोनिर्माणम् । आध्वर्णवपद्धतिः । "ॐघृतेन द्यावापृथिवी पूर्येथाः स्वाहा” ( ५।२८)। इदं ग्रावापृथिवीभ्याम् । इत्यौदुम्बरीमानम् । ( सदोनिर्माणम् ।) अथ सदोमानम्(१)। (२)नालिदासदः ! सध्या वा। उद- वई०शम् । अष्टादशारत्येकविशतिश्चतुर्विशतिर्वा दीघ लव ति. र्थक वयस्य अर्धायामो वा । औदुम्बरी मध्ये पृष्ठयामेके । इन्द्रस्य छदिरिति दक्षिणा शिवगंस्य मध्यम छदिरारोप्य । "ॐ इन्द्रस्य छदिरखि विश्वजनस्य च्छाया (५।२८)। औद्वापद्धतिः। मूले परिगृह्य जपेत् । 'पृथिव्यामध्योषधीठ०ह मयि सजातामिति ! छदिषा छद्यमानकाले जपेत् । 'दिव्यं छमासि सन्तनिनाम विश्वजनस्य छाया नमस्तेऽस्तु- मा माहिउँ०सी। (१) नवके लक्षणं कुर्यात्रीणि कुर्यात्रिषु त्रिषु । उन्नतो नवकः पाशः सदसोमानमुच्यते ॥ (२) नामिप्रमाणं यस्य तन्नाभिदध्न = नाभिमात्रम् । “प्रमाणे द्वयसज्धनमा. प्रच" (पा०९।२।३७) इति प्रमाणे दनच् प्रत्ययः । नाभिप्रमाणं सदः प्रान्तेषूच्च भवति शाखान्तरात् । मध्ये तूचमेव औदुम्बर्या मध्यस्थूणाया यजमानमात्रीत्वोपदे- - तथा चाह पितृभूति:-सदसो यन्मध्य उच्चस्त्वं तदौदुम्बरीप्रमाणमेव, दृष्टा- र्थत्वादोदुम्बयुच्छ्रवणस्येति । अन्यथा ह्युत्थितो वसपैति यदुन्द्वाताऽभवे इति विरुध्येत अत्रेथमीमांसा वृष्टिकामः सदो नीचैरिति कामोऽस्ति वा न वा। विद्यते स्पर्शवत्कामश्वेतनस्थस्ततो न हि ॥ (जै० न्याः सा०१०१।२४) वृष्टिकामी सदो नीचैमिनुयादिति कामना । अध्वयोः स्वामिनो वाऽऽद्यो वाक्यान्मातुस्तदोच्यते ॥ परस्मैपदतोऽध्वर्युव्यापारस्य परार्थता । प्रतीताsतो वाक्यबाचे तपोवत्स्वामिनोऽस्तु तत् ।। (जै० न्या०मा० ३८०९-१०) ·AMANARSANETARAHARASHARAMuna अनिष्टोमपद्धतौ-- आन्धर्यवपद्धतिः। औदुम्बरी विसृज्य प्रवेशमार्गेण निस्कामेत् । अपरपूर्वं च छदिषी मन्त्रेण त्रिवर्गों चोत्तरतः पूर्ववत् क्रमेण सम. न्त्री एवं च नवकृत्वा मन्त्रश्चदिषां तावत्वात् । पूर्वदक्षिणादिक्रमेण षभिः कटः परित्वेति परिवार्य । "ॐ परि त्वा गिर्वणो गिरऽ इमा भवन्तु विश्वतः । वृद्धायुमनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयः” । (५।२९) । प्रतिकटं मन्त्रावृत्तिः। पश्चिमपूर्वोभयद्वारम् । हविर्भानवत्परिषीवणग्रन्त्यभिप्रर्शनान्येन्द्रैः। परिषीवणम् । "ॐ इन्द्रस्थ स्यूरसि" (५।३०)। प्रन्थिकरणम् । ॐइन्द्रस्य ध्रुवोऽलि' (१।३०)। अभिमर्शनम् । "ॐ ऐन्द्रमसि"। इति सदामानादिकरणान्तम् । (विष्यनिवपनम् ।) श्रथाग्नीध्रमण्डपधिष्ण्यनिर्मितिः । हविर्भानापरान्तमुत्सरेणाग्नोभ्रमन्न्यागारद्वारमन्त.धर्ध भूयः वा पूर्वदक्षिणोभयद्वारं निष्ठाप्य वैश्वदेवमसीत्यालभते । "ॐ ध्वैश्वदेवमसि" (५।३०) । ततो धिष्ण्यानिधपति सर्वत्र प्राङ्मुखः । पञ्च भूसंस्कारान्कृत्वा पुनरुद्धतावोक्षिते पुरीषं निवपति यजमाने स्फ्येनान्वारब्ध उदङप. विश्य विभूरसोति प्रतिमन्त्रम् । तत्रा(१)ग्नीध्रीय पूर्व होतृधिष्ण्यवर्जमुदङ्मुखः । सिकताश्वोपरि सर्वत्र निवपति । मन्त्रे रौद्रणेति सर्वत्रानुषजति (२)। आग्नीध्रीये दक्षिणतः समन्त्रं ब्रह्मास्ते । ततश्च सदसि स्वस्थाने । ॐ विभूरसि प्रवाहणो रौद्रेणानीकेन पाहि(३) माऽग्ने पिपृहि (१) सदो मध्यमरेखायां तत्रोदीची निशामय । तस्याः प्राञ्च पदं त्यक्त्वा ततो धिष्ण्यानि कारयेत् ॥ (२)स च मन्त्रः शाखान्तरादेकवचनान्तपघटितः । (३) अयं च शाखान्तरीय एकवचनान्तः । स्वशाखीयस्य बहुवचनान्तस्य (५॥ ३४ ) तु धिष्ण्योपस्थाने विनियोग आम्नात:-"अग्नयः सगरानिति धिष्ण्या (का. औ०९।१२३) निति । सर्व ·निरी WINNERasti WWEREMANTA 4-JDULHAR धिष्ण्यनिवपनम् । आध्वर्यवपद्धतिः। माऽग्ने गोपाय मा नमस्तेऽअस्तु मा मा हिउँ०सी" (५१३१)। (१)सिकताप्रकिरणमन्ते प्राङ्मुखेन षट् सति धिण्याः। तत्र किं. चिद्विशेषः। प्रत्यङमुखो द्वारमपरेण होतुः। पुरीष(सिकता)निवापःपूर्ववत्सर्वम्। ॐ वह्निरसिहव्यवाहनो रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्ते ऽअस्तु मा मा हिउँ०सी" ( ५।३१) । तत आग्नीध्रीयमुत्तरेणोत्तरवेदि पूर्वेण हविर्भानं दक्षिणेनागत्य पूर्वद्वारेण सदः प्रविश्य दक्षिणपूर्वेणौदुम्बरी मैत्रावरुणस्य धिष्ण्यम् । ॐ श्यारोऽसि प्रचेता रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्ते ऽअस्तु मा मा हि०सी:” (५.३१)। ततो यथागतं सदसि प्रत्यागत्य होतृधिष्ण्यनुत्तरेण चतुरः समान्त- रान् ब्राह्मणाच्छंसि-पोत-नेष्टच्छावाकानां पूर्ववत्सर्वम् । ॐ तुथोऽसि विश्ववेदा रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्ते ऽस्तु मा माहिठ० सी० (५३१ ) (२)। "ॐ उशिगसि कवी रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्तेऽ अस्तु मा मा हिउँ०सी” (५।३२) (३) । "ॐ अधारिरसि बम्भारी रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्तेऽ अस्तु मा माहिठली (५/३२)। (४)। "ॐ अवस्यूरसि दुवस्वान् रौद्रेणानोकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गापाय मा नमस्तेऽ अस्तु मा माहिउँ०सी० (५.३२)। (५) । तत आग्नीध्रीयादुत्तरेण पूर्वेणेत्तरवेदिं च गत्वा आग्नीध्रादक्षिणठं. सम्प्रति वेद्यन्ते दक्षिणामुखो मार्जालोयं निवपति । "ॐ शुन्ध्यूरसि मार्जालीयो रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽ. ग्ने गोपाय मा नमस्ते ऽअस्तु मा माहिठं०सी(५।३३)। यथेतमेत्य सदोद्वारं पूर्वेण तत्तन्मुखस्तिष्ठन्ननुदिशत्याहवनीय- बहिष्पवमानदेश-चात्वाल-शामित्रौदुम्बरी-ब्रह्मासन-शालाद्वार्य- हितोत्करान-सम्म्राडसीति प्रतिमन्त्रं क्रमेण प्राङमुखः सम्राट् (इति)। आहवनीयम- (१) अन भूसंस्काराः पुरीषनिवापः सितोपकिरणं चेत्येते पदार्थाः सर्वधिष्ण्ये. ज्वेकस्यामेव दिश्युपविष्टेन कर्वव्याः । आग्नीधीये उदङ्मुखेन होत्रीये प्रत्य-मुखेन म. जालीये दक्षिणामुखेन शेषेषूदडमुखेनेति । (२) इति ब्राह्मणाच्छंसिनः । (३) इति ब्राह्मणाच्छंसिन उत्तरतः पोतुः । (४) इति तत उत्तरं नेष्टुः । (१) इति नेष्टुरुत्तरमच्छोवाकस्य । Ram . ema अग्नि० २६ ·१७८ अग्निष्टोमपद्धतौ- Anima आध्वयंवपतिः । "ॐ सम्माडलि कृशानू रौद्रमानोकेन पाहि माऽग्ने पिपहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्ते ऽअस्तुमा माहिट सो” (५।३२) (१)बहिष्पवमानदेशम्- ॐ परिषद्योऽसि पवमानो रौद्रणानोकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माग्ने गोपाय मा नमस्तेऽ अस्तु मा भाहिठं०सी० (५।३२)। चात्वालम्- "ॐ नमोऽसि प्रतक्या रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्ते ऽअस्तुमा माहिठं०सी: ( ५।३२)। शामित्र- " पृष्टोऽसि हव्यसूदनो रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्तेऽ अस्तु मा माहि०सी० (५/३२)। औदुम्बरीम्- "ॐ ऋतधामासि स्वज्योती रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माग्ने गोपाय मा नमस्ते ऽअस्तु मा माहि:०सी" ( ५।३२)। ब्रह्मासनम्- तच्च प्रशास्तृधिष्ण्यनैऋत्यामिति बहवः । दक्षिणतो महावेदेर्बहिरिति रामः। शालामुखीयाक्षिणत इति महादेवयाक्षिकाः । "ॐ समुद्रोऽसि विश्वव्यचा रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्तेऽ अस्तु मा माहि:०सीः" ( ५।३३)। शालाद्वार्यम्- ॐ अजास्येकपाद्रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माग्ने गो. पाय मा नमस्ते ऽअस्तु मा माहिठ०सा (३३)। (२)प्राजहितम्- ॐ अहिरसि बुध्न्यो रौद्रेणानी न पाहि माऽग्ने पिपृहि माग्ने गोपाय मा नमस्ते ऽअस्तु मा माहिर्ट सी" (५।३३)। उत्करम्-- "ॐ समूह्याऽसि विश्ववेदा ऊनातिरिकस्य प्रतिष्ठा रौद्रेणानीकेन पाहि माऽग्ने पिपृहि माऽग्ने गोपाय मा नमस्ते ऽअस्तुमा माहिती" इति सदोमानादिधिष्ण्यानुदेशनान्तम् । इति विहारातिः। (१) चात्वालस्य दक्षिणतोऽन्तवेदि बहिष्पवमानदेशः । (२) प्राजहितमिति आधस्य गार्हपत्यस्य यौगिकं नाम । PATRO ·PAN MISAR अग्नीषोमीयः पशुः । খালালুনিঃ ? ( अग्नीषोमीयः पशुः।) अथाग्नीषोमीयः (१)पशुः । उत्करे द्विमहावेदेदक्षिणतो बहिश्च विरिति चतुरासनम् । उत्करे वाचस्पतिप्रेषः । वेदेवहिः समन्त्रं ब्रह्मोपवेशनम् । यजमान वाचं यच्छति प्रेषः । तस्य वाग्यमनम्। आहवनीयशालाद्वायंदक्षिणामीनां परिस्तरणम् । शालाद्वार्यस्य पश्चादुत्तरतो वा पात्रासादनम् । अग्निहोत्रहवणी-वत्रं-एते आसन्ने एव । शम्या, दृषदुपलम् , पवित्रे पूर्व एव, आज्यस्थालो, कुशनुष्टिः, अभ्रिः, महान्त्यन्यानि सन्न हनावच्छादनानि। (२)( पक्ष-योक्त्रम्, नुवः, जुहूपभृत् , आतिश्यायां स्तृतानि सन्नहनावच्छादनानि । ) परिधयो विधृत्यौ च, आज्यम् , होवृषदनम् , वपाश्रपण्या, शलम् उखासिः, वसाहोमहवनी, प्राशिवहरणे, हडापात्री, अन्तर्धानकटश्च । उपकल्पनीयानि-इध्मा, महावेदेस्तरणार्थ शकटबहिः, (३)( आतिथ्यसनहनेनातिथ्यप्रस्तरोपसन्नद्धमातिथ्यबहिः) दधिपृषदाज्यपात्रद्वयम् , एक संयोजनार्थमपरं ग्रहणार्थम् , प्लाशाखा , (१) अन्नता मीमांसा द्रष्टव्याः। अग्नीषोमीयकः कोऽपि छाग एवोत चोदिते । अविशेषेण कोऽपि स्याच्छागो मन्त्रो विशेषणात् । (जैन्या०मा०६८।११)।, पशुरालभ्य इत्यत्र पवैक्ये यजनाङ्गता। नास्त्यस्ति वाऽऽद्यः स्वपदे श्रुत्या पश्चङ्गतागतेः । आदौ स्वप्रत्ययोपात्त आसनतरकारके । योगः ऋतौ पशौ चेति क्रमे यागायतोचिता ।। (ज० न्या० मा०४।१०१२-१३) न पुल्लिङ्गे विवक्षा वा विवक्षाऽनुपयोगतः। आद्योऽनुष्ठित्यपेक्षत्वात्सङ्ख्यावत्तद्विवक्ष्यताम् । (जै० न्या० मा० ४२१४)। (२) रेखान्तर्गतः पाठः "ख" पुस्तके नास्ति । (३)रेखान्तर्गतः पाठः "का पुस्तके नास्ति । ।

·अग्निष्टोमपद्धती- TRENCP OS आध्वयंवपद्धतिः । यूप, प्रथमशकलं चषालं स्वरुश्चेतियूपचतुष्टयम् । यवाः, आपः, अवटकुशाः, अवटार्थमाज्यम् , यूपाजनीयञ्चेति । दीक्षितदण्डो मैत्रावरुणाद्गृहीत्वा, त्रिगुणरशना । पक्षे उपाकरणतृणम् । शकलं कुशतरुणावरणिद्वयं चेति मन्थनचतुष्टयम् । द्विगुणरशना, पशुः, शमिता। पक्षे परिपशव्याज्यम् । पान्नेजन्य प्रापः, हिरण्यशकलानि षट् । द्विपशुपक्ष- शुलोखासिवपाश्रपणोद्विगुणरशनापशनां द्वयं द्वयम् । हिरण्यशकला- नि (१)द्वादशेति विशेषः। वाग्यमनमध्वयों। पूर्वेद्युः सस्कृताभिर्मदन्तीप्रोक्षणीभिः पात्रप्रोक्षणम् । ॐ दैव्याय कर्मणे शुन्धध्वं देवयज्यागै यद्वोऽशुद्धाः पराजधनुरिद वस्तच्छुन्धामि” (१।१३)। अन्तःपात्ये प्रोक्षणीनिधानम् । वाग्विल उसया। कुक्कुटाहननम् । ॐ कुक्कुटाल मधुजिह्व इषमूर्जमा वद त्वया व्वयठ संघात. ठ० संघातं जेष्म (१११६)। अध्वर्योराज्यनिर्वापः । वेदवन्धः। महावेदिखननम् । (२) उत्तरपरिग्रहः सप्रेषः । १)हिरण्यशकलप्रमाणं परिशिष्टे- हिरण्यशकलार्थे तु हिरण्यं यस्य नोच्यते । कृष्णलेनव तयाख्या रजे सिद्धयति याज्ञिको । कृष्णलं त्रियवं मानं ताबायसमतः परम् । सुवर्णाध च माषाणां सुवर्णाश्च त्रिसप्ततिः । (श्लोशु०२७-२८) (२) अत्र सुत्रम-परिस्तरण-पानस सादन-प्रोक्षणाज्यनिर्वपणानि कृत्वो- तरपरिग्रहादिकरोती। ( कालौ० ८।६।२९) ति । अस्यार्थ:-आहवनीयशालाद्वार्य- दक्षिणाग्नीलां परिस्तरणं पाशुकानां पात्राणामासादनं तेषामेव प्रोक्षणं पाशुकस्यैवाज्य- स्य निर्वपणम् । अन्नानुवमप्याज्यनिर्वापात्पूर्व कुक्कुटाहन, आन्यनिर्वापानन्तरं च वेदकरणं भवत्येव, ततो महावेदेरत्तरपरिग्रहादि भवति । महादेः सम्मर्शनीन्तं प्राक्कृत- - ·aste अग्नीषोमोयः पशुः। १८१ आध्वयंवपद्धतिः। "ब्रह्मन्नुत्तरं परिग्रहं परिग्रहीष्यामि। "ॐ बृहस्पते परिगृहाण वेदिठ सुगावो देवाः सदनानि सन्त्वस्यां बहिः प्रथता साध्वन्तहिस्सा पृथिवी देवी देव्यस्तु [उपांशु-] देवता- वर्धय त्वं नाकस्य पृष्ठे यजमानो अस्तु । सप्तऋषीणासुकृतां यत्र लोकस्तत्रेमं यज्ञं यजमानं च धेहि । ॐ परिगृहाणेति ब्रह्मानुज्ञातः "ॐ सुक्ष्माचासि शिवाचासि । ॐ स्योनाचासि सुषदाचासि । ॐ ऊर्जस्वतीचासि पयस्वती च” (११२७)। अन्तःपात्यसहितमनुमार्जनम् । "ॐ पुराकरस्य विसृपो विरप्शिन्नुदादाय पृथिवीं जीवदानुम् । यामेरयंश्चन्द्रमसि स्वधाभिस्तामु धीरासो ऽअनुदिश्य यजन्ते" (११२८)। बहिरन्तं प्रेष्यति। प्रोक्षणीरालादयेध्मं बहिरुपसादय । (१)( आप्राणीताः प्रोक्षण्यः । प्राक्षणीपात्रे यदि स्युस्तहिं ताः पात्रान्तरे कृत्वा तत्र पूर्वदिनसस्कृत. प्राणीताप्रोक्षणीनां निधानम् ।) अन्तःपात्ये प्रोक्षणीनां सादनम्। न स्फ्योदप्रहारः। पाण्योरवनेज- नम् । अन्तःपात्ये इध्मशकटबहिषोरासादनम् । अनुज्ञातोऽप्राणीतेनेध्मं मधुना खननस्यावसरस्तनिषेधाभावात्खननादि करोतीत्यर्थः । उत्तरपरिग्रहल्यादौ यत्ख. ननं तदादि करोतीत्यर्थः। ननु कथमेतज् ज्ञायते परिस्तरणपात्रासादनादि सर्व पाशुकमिति । उच्यते, धिष्ण्यनिर्वपनानन्तरमग्नीषोमीयस्य पशोः प्रक्रमस्य श्रुतत्वात् "सोऽपराढ़े वेदिउँ० स्तीत्वे (शबा०३।६।३।४) त्युप्रक्रम्याज्यमधिश्रयति चुचः सम्मार्टीति । प्रागाज्याधिश्श्रयणात्पूर्वाह्न एव कृतमिति गम्यते महावेदेरपि (कम ) खननात्प्राक् पूर्वेचुरेव कृतं इदानी खननाघेव कर्तव्यम् । नन्वश्रुतत्वाद्वेदिसंस्काराणामपूर्वत्वाच्च सोमे दार्शपौर्णमासिका वेदिसंस्करा इह नैव प्राप्नुवन्तीति । सत्यमपूर्वः सोमः। तथापि तु वेदिशब्दस्य तु संस्कारवचनत्वाद्वेदिशब्दे- नाक्षिता इति कृत्वा क्रियन्ते । ननु चोदकेन प्रापिता इति कथं पुनः संस्कारवचनो वेदि. शब्द इति । लोके कस्मिंश्चिद्व्ये वेदिशब्दस्याप्रसिद्धत्वादेव संस्कारसम्बन्धस्य श्रुत- त्वायूपवत्संस्कारवचन इति गम्यते । तेन "सोपरात” इत्यपराह्ने स्तरणस्य विधानात स्तरणात्प्राग्वेदिसंस्कारास्ते पूर्वाण्हे एव कर्तव्या इत्यभिप्रायेणोक्तमुत्तरपरिग्रहादि- करोतीति। (१) रेखान्तर्गतः पाठः ख पुस्तके नास्ति । । ।

·अशिष्टोमपद्धतौ- READ आवयवपतिः। प्रोक्षति, लमाणीतेन वेदेः । अनुशातः सप्राणीतेन शकटबहिः । पयस्थापक्षे बहिरसि जुस्यान्त्वेति । वशापक्षे बहिरसि त्वा तुष्टमित्येव । স্তান্ত্রী নুহ লক্ষ্য। লালা লিঃ দুলাভ। अप्राणीतानां तु सशेषः । ताः लपवित्रा अग्निहोत्रहवण्यां कृत्वाऽन्तःपात्ये पश्व निदधाति । सुगुप्त इध्म निधाथानोषोमीयाय अपराले शकटर्हिविनस्य लनहन वित्रस्य दाक्षणस्यां महावेदिओणौ निधाय वृहदन्यैरवच्छाद्यापन. स्तृणं निरस्येत् । ऊणम्नदमित्युपपत्था मन्त्रावृत्या वेदिस्तृणाति शकटवहिषोत्त. रवेदिखोपरवधिष्ण्यवर्जम् । ब्रह्मा स्तीर्णायां यथेतमेत्यास्ते दक्षिणतः शालाद्वार्थस्य । लप्रवये प्रवयर्योत्सादनपय शेषमिश्नं द्वारापिधानपूर्व व्रतप्रदानम् । अप्रवाग्य केवलं दैवीन्धियमित्यादि । अर्धव्रते प्रत्ते(१)। (१) अव्रते प्रत्ते प्रविश्य प्रणयनीयाधाना ( का० औ० ८।६।३०) वेदिस्तर. णानन्तरं पत्नीयजमानाभ्यामर्धव्रते प्रत्ते सति प्रविश्य पत्नीशालां पत्नीशालाद्वायैव प्रणय नीयस्येमल्याधानं कर्तव्यम् । “सोऽपराळे वेदिस्तीत्वेत्यादि (शबा०३।६।३।४) श्रुतेः। अपराहे स्तीत्वैति ब्रुवन्स्तरणात्प्राचा पदार्थान् पूर्वतरमेव कृतान्दर्शयति । अर्द्धव्रतं प्रदा. येति ब्रुवन् पूर्वाद्वेऽप्यधव्रतमेव प्रत्तं दर्शयति । सम्प्रपद्यन्ते समुदिताः प्रपद्यन्तेऽग्नीषोमप्र. णयनाय, तदर्थमेवेध्माधानादि कुर्वन्तीति । एतच्चेधमाधानमामोधीयप्रणयनार्थम् । अयमपीध्मोऽपरिमितकाष्टकस्त्रियूनवद्धः स्यात् । अपरिमितं प्रणयनीयं त्रियून (का. और सू० ११३।२१) मित्युक्तत्वात् । प्रविश्येति प्रवेशनेन निष्क्रमणं लक्ष्यते तच्च शाखाछेदनाथम् । यतोऽयो आन्नायते परिवाप्यायै दोहन (का० औ० ८।९।२३) मिति । अत्र च सान्नाय्यधर्मप्रवृत्या शाखाछेदनवत्सापाकरणादिकमपराळे प्रकृतिवत्प्राप्नोति तस्य चावसरो न ज्ञायते तेन प्रवेशनेन लक्षितस्य निष्क्रमणस्याज्ञातप्रयोजनस्यैतत्प्रयोजनं कल्प्यते यच्छाखाछेद. गर्थमेतनिष्क्रममिति । तेनान शाखाछेदः प्रगुणितकरणं, तत्र सप्रवग्र्ये चतुणी दोहानां वत्सापाकरणम् । तत्र प्रथमतृतीयचतुथैवत्सापाकरणे इन्द्राय सरस्वतिवते भागमिति गोरुपस्पर्शनमन्त्रे विशेषः । द्वितीये विन्द्राय भागमिति दधिधर्मस्य । अप्रवग्ये तु त्रय एव दोहाः तन्न दधिधर्मो न भवति । ततः शाखापरिवासनमुपवेषकरणशाखोद्गृहनं चेति एतावत्कृत्वा शालां प्रविश्य प्रणयनीयाधानमिति । मानवश्रौतसूत्रे च स्तरणानन्तरं अखंचते प्रदायोत्तरत आहवनीयस्येध्मावहिरुप- ।

·HI PERMANNER.NPPOSE अग्नीषोमीयः पशुः। १८३ : आध्वयंवपद्धतिः । (पलाशशाखाछेदनादिदोहधर्माः।) निष्क्रम्य (१)पर्णशाखां छिनत्ति शामिली वेषेत्वेत्यूर्जत्वेति वा, छिन मोति वाभयोः साकाङ्क्षत्वात् । सादयती (२१२१४१३)ति । काठके च-वत्सापावरणल्य कालान्तरमुकण 'वत्सानपा- कृत्य प्रवर्दीवति पात्राण्युद्वास्याग्निकर्षणाझिं प्रणीयेति । उपसत्समासानन्तरं प्राक प्रवर्योत्सादनादित्यर्थः । मानवे च "उत्तमायामुपसदि पौतिकी कृत्वा शाखामच्छे- त्यर्धव्रते प्रदाय सद्यः कुर्यादापराविकी ( २१२१२१) निति । आपस्तम्बे चोत्तरपरि- ग्रहानन्तरमुक्तम् "उत्तरं परिग्रह परिगृह्णात्यन्न प्रतिप्रस्थाता शाखामाहत्यमत्रावरू- ण्यायाः पयस्यायाः वत्साम्पाकरोति प्रोक्ष्य बहिस्त्रिदि प्रोक्षति नाप्रोक्षितामभिचर- न्त्यथैना बहिषा बहुलं प्राचीनं स्तीत्वे (११:१।११ ) ति । प्रतिप्रस्थातुः सवनीयनिर्वापविधानान्तस्यन शाखाहरणं वत्सापाकरणं च युक्तम् । एवं कात्यायनेनाग्नीदैन्द्रमेकादशकपालं निवपती (ौ० ९.११३९ ) त्यादिनाग्नीध्रस्य पुरोडाशधानाकरम्भदधिपयस्यारूपसवनीयकरणविधानात्तत्करणरूपं शाखाछेदन वत्ला- पाकरण-दोहादिकं तेनैव कर्तव्यम् । सवनीयानामलकरणान्तख्याकलापल्य तत्कर्तृकत्व विधानात्। सूत्रान्तरेषु शाखाछेदनादेः कालान्तरे दृष्टत्वात् भाष्यकार (पद्धतिकार) स्यं कि मूलं दृष्ट्वा कल्पित इति न ज्ञायते न च प्रविश्येत्यस्थान्यथानुपपत्या कल्पयितुं शक्यते अस्यान्यथैवोपपत्तेः "नादीक्षितो व्रतयन्तं पश्यतीति निषेधाद् व्रतकरणान्तरं प्रविश्येत्यस्य सार्थकत्वात् तेन प्रविश्येत्यनेन जायते नादीक्षितो व्रतयन्तं पश्यतीति न च शाखाछेदनाद्यध्वर्युकर्तृकं तण्याग्नीत्कर्तृकत्वात् येन प्रविश्यप्रणयनीयाधान मित्यनेन शाखाछेदनार्थ निष्क्रान्तस्य प्रवेशेन न समानक कमिमावानं विधीयते । न चेदमेकर्तृक प्रवेशनं येनैककक शाखाछेदनानिष्क्रमणमनेन लक्ष्यते श्रुतौ "अर्धवतं प्रदाय संप्रए- धन्त' इति बहुवचनदर्शनात् । तेन एतत्प्रवेशन बहुक्र्तृकं नैकस्य निष्क्रमण ज्ञापयति प्रवेशनमग्नीषोमप्रणयनार्थे युक्तमेव तन बहूनासुपयोगात् अतः। प्रवेशनेन शाखा- छेदनार्थनिष्क्रमणं लक्ष्यत इति यत्किचिदेव । तेन प्रागुक्तसूत्रान्तरोक्तकालेषु शाखाछेदनादि कर्तव्यमिति युक्तं स्वशाखायां कालस्यानुक्तत्वात्। तेन प्रातः प्रथमो. पसदोऽनन्तरं वा उससत्समासानन्तरं वा उत्तरपरिग्रहानन्तरं वा बहिः प्रोक्षणात्प्रागा. ग्नीध्रण शाखाछेदनादिकं वत्सापाकरणान्तं कर्तव्यमिति देवः । (१) अन्न पर्णशाखा "बहुलपलाशामशुष्कानां प्रागुदीचीमन्यतमा वे" (कानौ०. ४१२१४) ति सूत्रोका ग्राह्या । तइभावे- प्रागुदीच्यादिका शाखा बहुपर्णादियोगिनो । नास्ति चेत्तत्र पर्णादिगुणान् हित्वा दिगादरः । (त्रि००२।५६ ) इति । अत्र मामांसा प्राचीमाहरतीत्यन्त्र दिक शाखा वाऽस्तु दिकश्रुतेः । आहार्यत्वं दिशो नास्ति शाखा तेनोपलक्ष्यते ॥ SONG जैन्या०मा०४॥२॥३)।

·अग्निष्टोमपद्धतौ- आध्वयंवपद्धतिः। "ॐइषे त्वा छिनमि(१)" (११) । सन्नमयामीति वोचरे । ॐ ऊज्जें त्वा सन्नमयामि । (११) मातृभिवंसानस सृज्य वत्स शोखयोपस्पृशति वायव इति. षट्कृत्वः। वायवस्थ (११) देवो व इति मातृणामेकां व्याकृत्य । "ॐदेवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मण ऽमाप्यायध्वमन्या इन्द्राय सरस्वतियते भागस्प्रजावतीरनमीवाऽअयक्ष्मा मा वस्तेन ईशत माऽघशर्ड सो झुवाऽस्मिन गोपतौ स्यात बह्वीः” (११)। ततोऽन्यासां पञ्चानां तूष्णी पृथक्करणम् । इत्येकस्यापाकरणम् । एवमेव(२) त्रयाणामपाकरणम् । तत्र सप्रवग्य लोमेद्वतीयोपाकरणे इन्द्राय भागमिति विशेषः। एवं चतुराण षड्वर्गाणां क्रमेण वायवस्थेत्यादिमन्त्रावृत्याऽपाकरणम् । अप्रवग्ये इन्द्राय सरस्वतिवत इत्येव त्रयाणामेवोपाकरणं न चतुर्णाम्। ( उपवेशकरणादि ।) अप्रतः प्रादेशमितां शाखां(३) परिवास्य मूलादुपवेषं करोत्यरलि. मात्रम्। (१) अत्रेयं मीमांसा द्रष्टव्या- इषे त्वादिमन्त्र एको मिन्नो वैक क्रियापदे । असत्यस्मिारकत्वादेकादृष्टस्य कल्पनात् । छेदने माजने चैतौ विनियुक्तौ क्रियापदे । अध्याहृते स्मारकत्वान्मन्त्रभेदोऽर्थभेदतः। ( जैन्या०मा०२।११३२-३३)। (२) अत्र त्रिकाण्डमण्डने विशेषा- गवां सान्नाय्यदोग्घ्रोणां षडादीनामसम्भवे द्विर्दुह्यन्तेऽन्न गास्तिस्त्र एकां षटकृत्व एव वा (२१९३)। इति। (३)अन मीमांसा- शाखां छित्वोपवेषं च मूले कुर्वीत शाखया। नुदेद्वत्सान्कपालानि स्थापयेदुपवेषतः । द्वयं प्रयोजकं छित्तवापाकृतिरेव वा । आद्योऽयमूलयोरन विभज्य विनियोगतः। उपवेषं करोतीति साकाङ्क्षोऽन्यार्थमूलतः। पूयतेऽतोऽनुनिष्पादी स तस्माधुज्यतेऽन्तिमः । (जै० न्या०मा० ४२४-३) । AHANE a । D ।

·अग्नीषोमीयः पशु आधाचवपद्धति ॐ वेषोऽस्युपवेध द्विषतो ग्रीवा उपवेचिद्धि वेशाँ अग्ने सुभग धारयेह। কাজ হল অবিল থারিনি। बलो पवित्रमिति पवित्रमस्या बनाति कुशौ त्रिवृद्धा। ॐव्वलो पवित्रमलिन (१२)। यजमानस्य पशूपाहीत्यग्न्यगारल्यान्यतरस्य पुरस्ताच्छाखामुप. मुहति । ॐ यजमानस्य पशूल्पाहि (१)। (अग्नीषोमप्रणयनम्) अथाग्नीषोमप्रणयनम् । ब्रह्मा स्वासनादुत्थाय पूर्वणातरवेदिमाग्नीध्रीय]०सदश्चोत्तरेण पूर्वेण शालाद्वार्यमागत्य तदक्षिणतस्तूष्णीमुपविशति । तदुत्तरतो यजमानश्च । अध्वर्युः प्रविश्य प्रणयनीयाधानठ० शालाद्वायें । इषे त्वेत्याज्यमधिनयति(१)शालाद्वार्थे । अग्नीदिति देवः। अध्वर्युरिति कर्कः। "ॐइथे त्वाम् (१।१२) अधियामि । पर्यनिकरणम् । "ॐअन्तरित रक्षोऽन्तरिता अरातय" ( का० श्रौ०२।५।२२)। उदकोपस्पर्शः। औद्वानपद्धतिः । अग्नीषोमप्रणयनकाले प्रस्तोता अनुव्रजन्नग्निद्धेत्यग्नेव॑तं त्रिर्गायेत् । तदनन्तरमेव अनुव्रजन्सन्ते पयासि इति सेम तं त्रिर्गायेत् । सोमऋषिः त्रिष्टुप्छन्दः सोमोदेवता । सोम पूर्व नयन्ति चेत्सोमवतं प्रथम गायेत्पश्चादग्नेर्वतम् । हौत्रपद्धतिः । ( अथाग्नीषोमप्रणयनम् ।) मितेषु यज्ञागारेषु अग्नीषोमौ प्रणयन्ति । तत्प्रभृत्यानूवन्ध्यायाः संस्थानादन्तरेण चात्वालोकरौ तीर्थम् । तेन प्रपद्योत्तरेणाग्नीध्रीयं धियं सदश्च गत्वोत्तरेणाध्वयूँ यज्ञपात्राणि च पूर्वया द्वारा शाला (१) अत्रसूत्रम् । आज्याधिश्रयणस्नुकसंमार्जनोद्वासनावेक्षणानि कृत्वा (कानीः ६२९) इति। २४ अग्नि ·PAHADI SHARE अग्निष्टोमपद्धतौ-- आचवपद्धतिः । अन्नपात्ये प्रोक्षणीप्रैषासादने- "ॐप्रोक्षणीरासादय, बहिरूपसादय, चुचौ समृदिढ, पत्नी लन ह्याज्येनोदेहि" इति श्रेषः। पक्ष-पती (शब्दानावः) सनहनाभावः । स्फ्योदप्रहारः। न पाण्योरवनेजनं कृतत्वात् । अन्तःपात्ये स्पयातिश्यवाहः प्रस्तरपरिधिविधृतीनामासादनम् । बेदाग्रनिष्पत्तिः। नवसम्माः, तद्वदः, जुह्वाः, तुषणी क्लाहोमहवन्याः, उपभृतः, प्राशित्रहरणे, इडापात्रा च लम्सृज्य लममार्जनानां यत्नेन रक्षणम् । पते पतीसनहनम् । आज्याद्वासनम् । ॐऊर्जे त्वा (२।३०) उद्वासयामि । परन्याज्यावेक्षणम्। "ॐअदब्धेन त्वा चक्षुषाऽवपश्यामि । अग्नेजिह्वासि सुहूदेवेभ्यो धाम्नेधाम्ने मे भव यजुषे यजुषेण(२॥३०)। आज्यमन्तःपात्थे करोत्यपरं प्रोक्षणोभ्यः। शालावार्यमपरेणास्ते (१) यजमान उपस्थे'लोमं कृत्वा । अध्वर्युः शालाद्वार्यमपरेण सोमक्रयणीपदं परिकिरति सर्वम् । चतुर्बेके आहवनीयस्यापयमनीवालोध्रीयस्याक्षोपांजने च । आज्यप्रोक्षणोरन्तः(२)पात्यदेश उत्पृय सवितुस्त्वेति सवितुर्व इति। "सवितुस्त्वा प्रसवऽउत्पुनास्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मि भिः (१॥३१) । “सवितुर्वः प्रसवऽउत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः (१॥३१)। श्राज्यमवेक्षते तेजोऽसीति यजमानो वा । ईक्षणान्ते नानाऽज्यकरणम् । आज्ये दधिप्रक्षेपः । विपरीतं वा । । (१) अनेकयजमानके एक एवोपविशेत् । “उपस्थे सोमं कृत्वे" ति क्त्वाप्रत्यय आनन्तर्यमाने । पदार्थानां भिन्नकर्तृकत्वात प्रणयनीयाधानानन्तरमाज्याधिश्रयणा- (श० ब्रा०३६।३।४) देरेव श्रुतत्वात् (२) उत्पवनस्यान्तःपात्यदेशनियमः शाखान्तरात् ।

·NAMANNA PANISHNATESeater ROMAN HEA EDU अग्नीषोमीयः पशुः। आध्वर्यवपद्धति अवेणाज्यग्रहणं चतुर्बांधामनामेति सकृन्मन्त्रः। उपभृति चतु. गृहीतम्। ततः पृषदाज्या (आज्य) दधिमिर्क पञ्चगृहीतं ज्योतिरक्षीति समिद्- न्तेन पृषदाज्यपाने सन्मन्त्रेण चतुस्तू न ध्रुवा । ॐ ज्योतिरसि विश्वरूपं विश्वेषां देवानासमित्" । জুলি হত্যাকালি। জানালা (ং) সুলাল, वाससाच्छादय(२)त्येनान् । घर नाद्रियेत(३) । ( वैसर्जनहोमः।) अध्वर्युः शालावार्य पूर्णाहुति(४)वदाज्यर्ड० सस्कृत्य प्रदीप्तमिभं स्वर्ट सामेति (५)प्रचरण्याभिजुहोति शालाद्वायें सकृद्गृहीतठ० समि. दर्जम् । पालाशी स्नुक प्रचरणोति देवः । अग्निहोत्रहवणीति कर्कः। 'ॐ त्व:० सोम तनूभ्यो द्वेषोभ्योऽन्यकृतेभ्यः उरु यन्तासि- व्वरूथ स्वाहा(५।३५) । इद सोमाय० । पुनस्तथैव जुषाणे अन्तुरिति द्वितीयाम् । - । (१) अनेकयजमानके सर्वेषां यथास्वमपित्रतान्वारम्भः। अपिवतास्ते उच्यन्ते येषां येषां यजमानबते अपित्वमस्ति । दायत्वेनाविभक्का इति पितृभूतिः। अपिनता गोत्रजा इति कर्कः । अपीति संलगें। व्रतमिति कर्म नाम । संसृष्टं साधारणं कर्म येषां ते अपिबता अविभक्तदायादास्ते होकेनापि कृष्यादिकमे कृतं सर्वे उपजीवन्तीति हरिस्वा- मिनः । व्रतं भोजनं यजमानेन सह प्रातमोजनः स्यात् वन्धुवर्ग: स्यादिति माधवः । (२) वस्त्रेणाच्छादनं शाखान्तरात् । अनेकयजमानके सर्वेषां छादनम् । "प्राग्द- शेन वाससाऽमाल्य यजमानं च प्रच्छादयन्ति पुमांसो यजमानमन्वारमन्ते स्त्रियः पत्नी- मिति (२३२६४।२३)मानवश्रौतसूत्रे विशेषः । (३) अतश्चापचारे प्रायश्चित्ताभावः। (४) पूर्णाहुतिविधानम्-"निरूच्याज्यं गार्हपत्येऽधिश्रित्य चुकचुवं च सम्मृज्यो. द्वास्योत्पूयावेक्ष्य गृहीत्वाऽन्वारब्ध एव० सर्वन स्वाहेति" (काल्नौ०४।१०।१)। (५) अल्या आसादनादि सहैव कर्तव्यम् । प्रचरणी वसाहोमहवनीतः पृथग भवति यतोऽनूबनव्यायां गर्भसद्भावे प्रतिप्रस्थाता वशावदानकाले "प्रचरण्यां मेधमवधती त्यत्र वसाहोमहवन्यां व्यापृतायां प्रचरणी दृश्यते । तथा च मानवश्रोतकल्पे- "प्राग्वंशे पाशुकानि पात्राणि प्रयुनक्ति खुवाइक्षिणां वचं प्रचरणी तस्याः प्रथमं तूष्णी सम्मान (२१२।४।१५) मिति ।

·अनिष्टोमपद्ध . । आश्वनवपद्धति ॐ जुषाणाऽअन्तुराज्यस्य तु स्वाहा(५।३६)। इदमतवे(१)। अध्वर्युःसोपयमनोकमानमुघन्य अन्नये प्रहियमाणायानुवाचयति। अग्नये प्रहियमाणायानुहि । लोमाय प्रणीयमानायेति(२)वा । अध्वर्युपुरुषा आहवनोयं गच्छन्त्यादाय लावद्रोणकलशसोमपा- त्राणी(३)मचतुष्टयञ्च सन्नद्धं, वपापण्यौ, रशने, शकलवृषणभरणी हौत्रपद्धतिः। प्रपद्य शालामुखीयस्य पश्चादुपविश्य आचम्य, अग्नीषोमाभ्यां प्रणीयमानाभ्यामनुव्यहो(४)त्युक्ते-- "ॐ(५)सावीहि देव प्रथमाय पित्रे वर्माणमस्मै वरिमाणमस्मै । (१) अयमेव होमो वैसर्जनहोम इत्युच्यते । अत्रेय मीमांसा- वैसर्जनाख्यहोमीयवाससो ग्रहणस्मृतिः। प्रमा न वा श्रुत्यवाधात्प्रमा स्थादष्टकादिवत् । दृष्टलोभैकमूलत्वसम्भवे श्रुत्यकल्पनात् । सर्ववेष्टनवद्वाधहीनाऽज्येषा न हि प्रमा॥ (जै० न्या०१३।३।।) (२) शाखान्तरे ( शां० श्रौ०॥१४.७ ) त्वग्नीषोमाभ्यां प्रणीयमानाभ्यामित्येवं. विधः प्रैष उकोऽस्ति। (३) कठसूत्रे एतेषां सर्वेषामनीषोमीयपानः सहासादनं प्रोक्षणं नयनं च विहित- मस्ति । स्वसूत्रे (का०ौ०८११) द्रोणकलशस्य पृथगुपादानं श्रुत्य (शवा०३६३३१०) नुकरणमात्रम्। इधर्म-विचतिकाष्टकं परिध्यादि चतुष्टयं च सन्नद्धं सम्यग्बद्धं, चतुष्टं च प्रागुतम् । आधबालः प्रस्तरः ऐक्षव्यौ विधुती बहिश्चैतदेवाग्नीषोमीयोपसत्स्वपि चतुष्टय (काश्रौ.. ११) मिति । तदेवेह नेयं, वपाश्रपण्यौ वपा श्रभ्यते याभ्यां ते वपाश्रपण्यौ काश्म- यमय्यौ विशाखाविशाखे। वे रशने द्विगुणरशना पश्चा, यूपार्था, त्रिगुणरशना च, शकल एकः । वृषणो द्वे दर्भतृणे । अरणी द्वे अधरारणिहत्तरारणिश्चेति मन्थनचतुष्टयम् । मानव श्रौतसूत्रेऽनीषोमीयम (२।२।४।२६) चेति पठ्यते । एतानि सर्वाण्यादायाहवनीयं प्रति गच्छन्ति ब्रह्मयजमानाध्वर्वादयो बहवः । आज्यानि च यैः पूर्व धृतानि त एव नयन्ति दृष्टार्थत्वात् । अतस्तानि पृथङनोकान्यथप्राप्तत्वात । आददते प्राब्णः द्रोणकलशं वाय. व्यानीध्मं काश्मय॑मयान्परिधीनाम्बवालं प्रस्तरमैक्षव्यौ विधती तर्हिरुपसन्नद्धं भवती. (शबा०३६३३१०) त्यादि श्रुतत्वात् । अत वायव्यानि= सोमपात्राणि । यद्यप्य- प्रीषोमीये मन्थनस्य विकल्पः, तथापि मन्थनचतुष्टयं नीयत एव सवनीयार्थम् । प्रावादीनामप्युत्तरेखुरेवोपयोक्ष्यमाणानां नयनविधानात्। (४) अग्नये प्रहियमाणायानुनहि । सोमाय प्रणीयमानायानुबूइहीति वाऽध्व- युवशात् (का-श्रो०८।१३) प्रेषितो वक्ष्यमाणा ऋचः पठेत् । (५) शांऔ० ५।१४।८। ।

·SANATANTRAM SHRAMINET अग्नीषोमीयः पशु y -- आध्वर्यवपद्धतिः । च, श्राज्यानि नुवादीनि ! नहाते व सोलमादायभिमन्योति। यजमानो कालोम हरेत् । অসুস্থ দলী লক্ষ্ম = ক অন দ্বলু। ॐअग्ने नया सुपथा राये ऽअस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । शुयोध्यात्ममुराणमेनो भूयिष्ठान्ते नमा उक्ति विधेमेति ब्रहि । ॐ अन्ने नय सुपधाराये असमान विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । যুত্বময় সূঘি ল ভ বিল (৭৫)। पूर्वद्वारेण निनाम्योत्तरेण ला(१)स्वाऽऽनीति निद्धाति । ब्रह्मा च सोममन्यस्मै प्रदायानिहितेऽसौ आग्नीध्रनुसारेण गत्वा पूर्व हौनपद्धतिः । अथास्मभ्यं लवितः सर्वताता दिवे दिव शासुवा भूरि पश्वोच्म । सावीहि देव प्रथमाय पिने वर्माणमस्मै वरिमाणमस्मै। अथास्मभ्यं सवितः सर्वताता दिवे दिन पासुवा भूरि पश्वो३म् । सावीहि देव प्रथमाय पिने वर्माणमस्मै वरिमाणमस्मै । इत्यासीनोऽनूच्य, विरमेत् । ततोऽनुगच्छन्नपरा अष्टौ ऋचान्वाह । अथास्मभ्यं सवितः सर्वताता दिवे दिव आसुवा भूरि पश्वो३म् । उतिष्ठ ब्रह्मणस्पते देवयन्तस्त्वेमहे। उप प्रयन्तु मरुतः सुदानव इन्द्र प्राशवा सचाइम(२) । प्रैतु ब्रह्मणस्पतिः प्रदेव्येतु सूनुता। अच्छा वीर नर्य पंक्तिराधसं देवा यज्ञं नयन्तु नाश्म(३)। होता देवो अमर्त्यः पुरस्तादेति मायया। विद्यानि प्रचोदयो३म्(४)। वाजी वाजेषु धीयतेऽध्वरेषुप्रणीयते। विप्रो यज्ञस्य साधनो३म्(५)। धिया चके वरेण्यो भूतानां गर्भमादधे(६) । दक्षस्य पितरं तनो३म्(७)। (१) हृत्वाग्नीनि इति ख पाठः । (२)३० ११४०११॥ (३)३०॥४०॥३॥ (४). ३१२७१७॥ (५)०३१२७१८॥ (६) होता देवो अमर्त्य इत्यस्य तृचस्य तृतीयायामृचि "भूतानां गर्ममादध इति यः पादस्त बुवन् गर्भकामात्रै गर्भमियं लभतामिति ध्यायादुत्तरेण सदोऽनुसंयन् । उदरं सद इति सामान्यात् । (७) ३० ३३२१९॥ ।

·अग्निष्टोमपद्धतौ- EREBHARA आन्धर्यवपद्धति স্ক্রাব্য গ্রহ ছি জিল অভিৰি লুত । স্বজনাল অশ্লিল লিৰিচন্নী সালহামাগান্তি च तत्र निदधाति । लामालन्दी च आग्नेयकाणे । अनीषोमीयं पशुमा प्यानीय तत्र वध्नाति शाखान्तरात् । सस्कृतेनैवाज्यशेषेण प्रवरण्यां सद्गृहीतेन समिहर्जमयन्न इति जुहोत्यस्मिन् । ॐअयनोऽअग्निर्वरिवस्कृणास्वयम्वृधः पुर एतु प्रभिन्दन् । अयं वाजाजयतु व्वाजसातावयठ० शत्रूजयतु जहषाणः स्वाहा" (५।३।७)। हौत्रपद्धतिः । उप स्वाग्ने दिवे दिवेदेोषावस्तर्धियावयं । नमो भरन्त एमसोयम् । राजन्तमध्वराणां गोपामृतस्य दीदिविम् । वर्द्धमानं स्वे दमोयम् । स नः पितेव सुनवेऽग्ने सूपायनो भव" विरमेत । ततोऽध्वर्युः आग्नीधीयेऽग्निं निदधाति(१) माहुतौ हूयमानायाम् । "सचस्वा नः स्वस्तयो३म् (२)। अग्ने जुषस्व प्रति हयं तद्वचा मन्द्र स्वधाव ऋतजात सुक्रताम् ।" आरमेत् । तत उत्तरेणाग्नीध्रीयमग्निं अनुसंयन् । “यो विश्वतः प्रत्यसि दर्शतो रण्वः सन् दृष्टौ पितुमाँ इव क्षयो३म्(३)। सोमो जिगाति गातुविद्देवानामेति निष्कृतम् । ऋतस्य योनिमा. सदोश्म् । सोमो अस्मभ्यं द्विपदे चतुष्पदे च पशवे । अनमीवा इषस्करो३म् । अस्माकमायुर्वर्धयन्नभिमातोः सहमान। आरमेत् । तत आहवनीये हूयमानायाम्- "सोमः सधस्थमासदो ३म्()। उप प्रियं पनिप्नतं युवानमाहुतीवृधम्" । (१) अभिनिधानात्पूर्वं ब्रह्मयजमानावुपविशतो दक्षिणतः । ब्रह्मा चाग्नीध्रमुत्तरेण गत्वा पूर्वद्वारेण प्रविश्य धिष्ण्यस्य दक्षिणतस्तूष्णीमास्ते । (२)ऋ० १०७-१ (३)३० १२१४४ (४) २०३।६।१३-१५ ।

·JANAMAHAKANNAR
SHARE
अग्नीषोमीयः पशुः।
।
आध्वयंवपद्धतिः।
इदमग्नये।
तमुत्तरेण परिक्रम्य पूर्वया द्वारोपनिष्क्रम्याहवनीयस्याचरतो नि-
धात्यन्यदाज्यसोमवर्जम् ।
ब्रह्मा यथेत मेत्यास्ते दक्षिणतोहुते च सोममादायावहनीयं चातीत्य ।
यजमानः स्वसञ्चरेणेत्य दक्षिणतो बहिवेधुपविशति ।
आज्यानि सोमं च धारयन्त्येव ।
औद्वानपद्धतिः ।
ओवा २३ सन्ते पया।
३ समु । यन्तु वाजाः । संवृष्णिया ।
नी३ अभिमातिषाहा। आप्यायमा । नो अमृ ।
३ अमृ । तायलोमा
हौत्रपद्धतिः।
अनारमेत् ।
ततः प्रपाद्यमाने-
"अगन्म विनतो नमो(१)३म् ।
तमस्य राजा वरुणस्तमश्विना क्रतुं सचन्त मारुतस्य वेधसः ।
दाधारदामुत्तममहविदं ब्रजच विष्णुः सखिवाँ अपोर्णता(२)३म् ।
अन्तश्च प्रागा अदितिर्भवास्यवयाता हरसो दैव्यस्य ।
इत्यनुप्रपद्य, अनारमेत् ।
ततो दक्षिणे हवि ने राजनि सन्न रत्तरतो दक्षिणा तिष्ठन् ।
'इन्दविन्द्रस्य सख्यं जुषाणः श्रौष्ठीवधुरमनु राय ऋधाश्म(३)।
इयेना न योनि सदनं धिया कृतं हिरण्ययमासदं देव एषति
एरिणति बर्हिषि प्रियं गिराश्वो न देवाँ अप्येति यशियो३म्(४)।
गणानां त्वा गणपति हवामहे कविं कवीनामुपश्रवस्तमम् ।
ज्येष्ठराजं ब्रह्मणस्पतिभा नः शृण्वन्नूतिभिः सीद लादना३म्(५) ।
अस्तम्नाद्यामसुरो विश्ववेदा अमिमीत वरिमाणं पृथिव्याः।
आसोदद्विश्वाभुवनानि सम्राविश्वेचानिवरुणस्य व्रताना३म्(६)।
एवा वन्दस्व वरुणं वृहन्तं नमस्या धोरममृतस्य गोपां स नः शर्म
त्रिवरुथं वियंलत्पातं नो द्यावापृथिवी उपस्थो३म् ।
एवा बन्दस्व वरुणं वृहन्तं नमस्या धोरममृतस्य गोपां स नः शर्म
त्रिवरूथ वि यंसत्पातं नो द्यावापृथिवो उपस्थो३म् ।
(१)ऋ०९।६।२९ । (२) ऋ०१३१५६।४।
(४) ३०१७३।६। (५)ऋ०२।२३।१।
(३) ऋ०८१४६३
(६) ३०८॥४२॥१॥

·१९२ বিগগুখেজুলী-= . গ্রাথমিঃ জওহভাজাইক্ষ্মা বাবঃ ভাসিজি হাবিব মুদ্ধিrjo {} গণন্দু দু সায়নি ॐकृष्णोऽस्याखरष्टाऽनये त्वाजुष्टमोक्षानि (२१)। खरोखराई वेदियोक्षण(२)ोदिलोदि। औद्वानपद्धतिः। दिविधवा । सी ३ उल निधियाओवा २।२। मोरंबा ४ औ हो वा । न्य। ३ (6) ॥ ३० ॥ हौत्रपद्धतिः। एवा बन्दस्व वरुणं बृहन्तं नमस्या धीरममृतस्य गोपां स नः शर्म त्रिवरूथं वि यं सत्पातं नो धावापृथिवी उपस्थो ३(१)म् । इति परिधाय ततो मदन्तीरुपस्पृश्य अनीषमप्रणयनकाले येन पटे. नाच्छादिता भवति तं गोत्रपटं वृद्धलस्प्रदायाद्गृहीत्या लव्यावृद्धविर्धा नयोः (५)पूर्वस्यां द्वायुपविशति । सव्यावृदुत्तरेण हविर्द्धानेन गत्वा तत्रै वोपविशति । দুজ্জাওয়ে স্যাল। "ब्रह्मविष्म प्रोक्षिष्यामि इति ब्रह्माणमामन्त्रयेत् । ततो ब्रह्मा-ओ प्रोक्ष यज्ञं देवता वर्धय त्वं नाकल्य पृष्ठे यजमानो अस्तु सक्ष ऋषीणासुकृतां यत्र लोकस्तत्रेम यह यजमानं च धेहि" ( का०ौ०२१३१८) इति मन्त्रमुपांशु पठित्वा ॐ ३ प्रोक्ष" इत्युच्चरन्नध्वर्युमनुजानीयात् । ततोऽश्वयुः ॐ कृष्णोऽस्याखोष्ठोऽग्नये त्वा जुष्टं प्रोक्षामोति मन्त्रेणेध्मं प्रोक्ष्य ॐ वेदिरसि बहिषे त्वा जुष्टं प्रोक्षामीति खरोत्तरार्द्ध वेदिप्रोक्षणं कुर्यात् । (२) प्रकृतौ शाखान्तरे श्रूयते "वेदिरसि बहिषा त्वेति त्रिवेंदि प्रोक्षतोति । तत्रायं संशय:-कि प्रत्याभ्यास मन्त्रावृत्तिरत सकृदेवादी मन्त्र इति । प्रोक्षणार्थत्वा.. मन्त्रस्य प्रोक्षणस्य च संख्याया भिन्नत्वात्प्रतिप्रधानं च गुगानामावृत्तः प्रत्यभ्यास. मावृत्तिः। कि चानेन मन्त्रेण निः प्रोक्षतीति वचनाद्विशिष्टमन्त्रावृत्तिर्गम्यते इति पूर्वपक्षे संस्कार्यवेद्या एकत्वेन समन्त्रकप्रथमप्रोक्षणेन तत्संस्कारसिद्धी पुनर्न मन्त्रा, वैयर्थ्यात् । प्रोक्षणावृत्तिस्तु वाचनिकी, इति वैषम्यम् । अतः सकृदेव मन्त्रावृत्तिरितिपू. मीमांसा सिद्धान्तः । तथा च सूत्रे = "वेदिप्रोक्षणे मन्त्राभ्यासः कर्मणः पुनः प्रयोगात्। एकस्य वा गुगविधिव्यैऋत्वात्तस्मात्सकृत् प्रयोगः स्या' (मोन्द०११।४।४७-४८)दिति। (३) आ० आ० १,३,२,आ० गा०४, १.९ । (४)ऋ०८१४२१२ (५) केचिदध्वयंवोपरया द्वारा हृविद्धाने सोमं प्रवेशयन्ति, तस्मिन् क्रियमाणे ।

·RAAREERNATION WINTERNANJArd Ema NEARTHATAK PRASHANE FER aornsaARISHA METRIANGA AAAAMINATION अग्नीषोमीयः पशु Sam গুলি "वेदिरसि वहिषे त्वा जुष्टं प्रोक्षाणि (२१)। শ্রাট আলু অভি০ । अनुक्षात यहि मोक्षति अगभ्यस्त्वेति: ॐ बहिरजि स्यात्वा प्रोक्षास (२२१)। सशेषो मूलावलेकः(१) । बहिर्विना पुरस्तादातिथ्यात्तर- ब्रहणं विष्णोरति। ॐ विषयोस्तुपोऽलिः (१२)। ब्रह्मणे समर्पण सनहन विनय स्तीर्यमाणदेशस्य नै त्यां निधायान्यैरवच्छादयति । खरोखराद्ध प्रोक्षिते एकवृत् स्तरण पश्चा. द्वोत्तरवेदे। "ॐ ऊर्णस्नदस त्वा स्तृणामि स्वासस्थान्देवेभ्यः (२३)। दक्षिणतस्तूष्णीं बर्हिषि प्लतशाखा स्तुणाति । नापन्नतानरलनम्। इध्मालमिधमादाय ब्रह्मणः प्रस्तरं चादायाहवनीयं कल्पयत्युप- र्युपरि प्रस्तरं धारयत्युल्नुके उदूहत्यनुयालाश्चेत् । आतिथ्यपरिधीन परिदधाति गन्धर्व इति प्रतिमन्त्रम् । मध्यमम्। ॐ गन्धर्वस्त्वा विश्वावसुः परिदधातु विश्वस्यारिष्टयै यजमा- नस्य परिधिरस्यग्निरिडऽ ईडितः" (२३)। दक्षिणम् । इन्द्रस्य वाहुरखि दक्षिणा विश्वस्यारित्यय यजमानस्य परिधि. रस्यग्निरिडऽ ईडितः" (२३)। उत्तरम्। "ॐ मित्रावरुणो त्योत्तरतः परिधत्तान्ध्रुवेण धर्मगा विश्वस्था- रिट्यै यजमानस्य परिधिरस्यग्निरिड ईडितः” (२३)। प्रथमं परिधिठ समिधापस्पृश्य वीतिहोत्रमित्यादधाति । "ॐ वीतिहोत्रं त्वा कवे द्युमन्त समिधीमहि । येनैव मागंण ते गच्छन्ति तेनैव पृष्ठतो होताऽनुगच्छेत् 'तमस्य राजेति प्रपाद्यमान" (शां० श्री०५।१४।१७) इत्याद्यनुवचनमत्रापि पूर्वेण तुल्यम् । इयांस्तु विशेष:-अनु वचनसमाप्तौ गोत्रपट गृहीत्वा दक्षिणावृद्गत्वाऽपरया द्वारा निष्क्रम्य ततः सव्यावृद्ध- विर्धानागारमुत्तरेण गत्वा तत्रैव पूर्वस्यामेव द्वायुपविशेत् “अनुसमेति होता" (शां० ओ०५।१४।२२) इति कल्पसूत्रात् । अस्मिन्नपि पक्षे ब्रह्म यजमानयोः प्रारद्वारैव प्रवेशः। (१) ॐ अदित्यै व्युन्दनमसीति (२२) मन्त्रेण । २५ जाने ·मनिष्टोमपद्धतौ-- জাথমিঃ। अग्ने बुहन्तमध्वरे (२१४)। अनुपस्पृश्य द्वितीया समिदसीति । ॐ समिदलि" (२५)। प्रागाहवनीयेक्षणात्कृत्वोरुविष्ण इति जुहोति सद्गृहीतं प्रचर- एया त्रुवेण वोत्तरवेदौ । fॐ उरु विष्णोविक्रमस्वोरुक्षयाय नस्कृधि । घृतं वृतयोने पिव प्र प्र यज्ञपतिन्तिर स्वाहा” (५१३८)। इदं विष्णवे। सूर्यास्त्वेति जपत्याहवनीयमीक्षमाणः । "ॐ सूर्यास्स्वापुरस्तात्पातु कस्याश्चिदभिशस्त्यै” (२१५)। सस्वरं मन्त्रपाठ: । आवृत्य वेदि बहिषस्तुणे तिरश्ची निदधाति सवितुरिति । "ॐ सवितुवाहू स्था" (२५)। अन्ये वाऽयुक्तत्वात। ॐ सवितुर्वाहू स्था” (२५)। तयोः प्रस्तर स्तृणात्यूर्णम्प्रदसमिति । ॐ ऊर्णम्त्रदसन्त्वा स्तुणामि स्वासस्थं देवेभ्यः” (२५)। पाणी अभिनिधात्या त्वा वसव इति । "ॐ आ त्वा वसवो रुद्रा आदित्याः सन्तु” (२५)। त्रुवा(चा)सि निधानं तूष्णीम् । शव्याशुन्ये जुहूं प्रतिगृह्य निदधाति घृताचीति । ॐ घृताच्यखि जुहूर्नाम्ना सेदम्प्रियेण धाम्ना प्रियर्ड० सद्ऽ प्रासीद" (२६)। पहिष्युपभृतम् । "ॐ घृताच्यस्युपभृन्नाम्ना सेदम्प्रियेण धाम्ना प्रिय सद डा. सीद” (२६)। तूष्णीं तदुत्तरतो वसाहोमहवनीयम् । उपभृमन्त्रेण पृषदाज्यम् । प्रियेण धाम्नेति वाऽविशेषोपदेशात् ( का. श्रौ०५।४।२७)। "ॐ प्रियेण धाम्ना प्रियठ सद ऽासीद” (२६)। तुष्णीं वानस्पत्यम् । आज्यस्थाली प्रियेणेति । "ॐ प्रियेण धाम्ना प्रिय. सद आसीद” (२६)।

·अनीषोमीयः पशुः । आध्वर्णवपद्धतिः । ध्रुवा ऽअसन्निति स्थालीपूर्वकमालम्भः । (पाहिमामित्यात्मा- लम्भः।) उदकोपस्पर्शः। दक्षिणानसो दक्षिणतः समन्त्रं ब्रह्मास्ते। (१)मासाद्याज्यानि पाणी प्रक्षाल्य यजमानस्य ब्रह्मणा वा लकाशा सोममादाय हविर्द्धानमण्डपं पूर्वया द्वारा सयजमानः प्रविशति । दक्षिणेऽनसि कृष्णाजिनमास्तीर्य यजमानान्वारब्धस्तस्मिन सोम निद्धति(२) देवसवितरिति । ॐदेव सवितरेष ते सोमस्त रक्षस्व मा त्वा दभन्” (५।३१) । एतत्वमिति विसृज्यो(३)पतिष्ठते यजमानः । ॐ एतत्वन्देव सोम देवो देवां उपागा ऽद्महम्मनुष्यान्सह रा. (१) अत्र यद्यपि सूत्रकारेणासाधाज्यानी ( ८1०।१६) त्याज्यासादनानन्तरमेव कृष्णजिनास्तरमायुक्तं तथापि “प्राकृतं च विकृता (का०ौ०११९६४) विश्त्यनेन न्या. येनाज्यालम्मात्मालम्भोदकोपस्पर्शनानि ततः पूर्वं भवत्येव । तथा च शाखान्तरे- "आसाद्य हवी"षि सम्मृश्याप उपस्पृश्य राजानमादाय प्रपद्यत" इति । (२) न्यग्रोधश्चेत्तस्यापि सोमेन सहैव प्रणयनमासादनं च, उहश्च मन्त्रे । "देव स. वितरेतो ते सोमन्यग्रोधौ तौ रक्षस्व मा त्वा दमता" (१३९) मित्युभयोः स्थापनम् । (३) अन विसर्गोपदेशात्कृष्णाजिने निधानकाले यजमानः सोममन्वारमत इति प्रतीयते । “अथानुसृज्योपतिष्ठत एतत्त्वं देव सोमेति" (शबा ३।६।३।१७) श्रुतत्वा- त् । अनुसृज्य सोम मुक्त्वा यजमानः सोममुपतिष्ठते कुत एतत् "अग्नीषोमौ वा एत- मन्तर्जम्भ आदधाते यो दीक्षत" (श ब्रा०३।६।३।१८) इति वचनात् । सर्वमेव चात. अव निष्क्रमणादि याजमानं कर्म, मन्त्रलिङ्गवाक्यशेषेभ्यः आ ब्राह्मणसमाप्तेः । तत्र चाध्वर्युणानुत्सृष्टे यजमान उपतिष्ठत इत्यसमानकर्तृकयोः पूर्वकालेऽनुसृज्येति ल्यप् प्राप्नोति नैष दोषः । आश्चर्यवोऽपि ह्यनुसर्गा यजमानेन क्रियत एव हेतुकर्तृकत्वात् । यथा "वाचं विसृज्य समिधादानमिति ( कालौ०१६।६।२) समिधमाधाय भ. स्भापोऽभ्यवहस्तीति । ननु च यथा “प्रतिप्रस्थाता पशुना प्रत्युपतिष्ठते" एवमीशो वाक्यशेषो भवति । तत्प्रत्यक्षं वरुणपाशादग्नेश्व निर्मुच्यत इति । तथा च मन्त्रलिङ्गान्यपि “यो वै कां च ऋत्विज आशिषमाशासते यजमानस्य व सेशत्ये न विधास्यन्ते । नैतदेवम्-तत्र हि प्रतिप्रस्थातृश्रवणायुक्तं यद्यजमानो न प्रत्युपतिष्ठते । इह तु समाख्यानप्रमाणकोऽध्वर्युनं शक्नोति लिङ्गवाक्यशेषगम्यं यजमान बाधितुं तस्माद्याजमाना एवोपस्थानादयः । अन्ये त्ववान्तरदीक्षाविसर्गार्थ समिदाधानं याजमानं मन्यन्ते तेनोपस्थाननिष्क्रमणे इति हरिस्वामिनः । भ्यग्रोधे चाल्य मन्त्रस्योहः "एतावां सोम न्यग्रोधौ देवौ देवां उपागा" इति । अनेकयजमानके च सर्वे गृहपतिमन्वारमन्ते विसृज्योपस्थानं कुर्वाणं तन्मन्त्र उपागा हद वयं मनुष्यानिति बहुषु। "हदमावां मनुष्यानिति द्वियजमानके विशेषः। ।

·१६६ aana ভবিঃ यस्पोोण (५.३९)। কাজললঃ লিখিত লিঙ্গ(3) स्वाहालिहाल्य पाशामुच्ये (१॥३१) । अग्ने व्रतपा इत्याहयनीये समिधमाधाय । "ॐअग्ने व्रतपा या तव तनूमय्यभूदेषा सा त्वयि यो मम तनूस्त्व. य्यभूदियठ सामयि । यथायथन्नौ तपते व्रतान्यनु मे दीक्षान्दीक्षापतिरमतानु तप. स्तपस्पतिः (५।४०)। मदन्तीरुपस्पृश्या, अङ्गुलीविसृजते । पत्नी च (६)गार्हपत्ये तूणी समिधमाधाय मदन्तीरुपस्पृस्याङ्गुली. विसृजते। अध्वर्युश्चात्वाले मदन्तीः कृत्वा नामग्रहणभोजने(३) अस्थातः कुर्वन्ति । व्रत्यनिवृत्तिः। हविःशेषभक्षः(४) सवनीये । अग्नीषोमीयोऽतः(६) पशुस्तदेवत्यः पशुपुगेडाशः। अभ्यादि(६)करोति । देवस्थ त्वेत्यभ्रिमादाय । "ॐदेवस्य त्वा सवितुःप्रलवेऽश्विना हुभ्याम्पृषणा हस्ताभ्याम् । आदे नायलि" (६१)। (१) अनेकयजमानके निष्क्रमणाङ्गुलिविसर्गान्तं सर्वेषां भवति । (२) नानागार्हपत्यपक्षे तु स्वस्वगार्हपत्ये सर्वाला समिधादानाबङ्गुलिविला. न्तम् । एकगार्हपत्यपक्षे तस्मिन्नेव सर्वाः पत्न्यः समिध आदध्युः । (३) पुरुषमात्रधर्माऽयं "तस्मादल्यानाश्नन्ति मानुषो हि भवति" इत्यादि श्रुतेः। (४) हविशेषमक्षः प्रातरेव नाद्य तस्मादुपसथे नाइनीयादात निषेधात् । "प्रातः शेषांश्व भक्षांश्च भक्षयताति श्रुतेः। स चायं शेषो लवनीयशेषो न हवि. त्रिस्य। सत्रेऽपि यजमानानां भक्षणाय सवनी यपुरोडाशानामेव वृध्युपदेशात् “अथ यन्नाना पुरोडाशाः भूयो हविरुच्छिष्टयसमाप्त्या” इति । अत्र मानवे विशेषः "हविष्य पत्नी प्राश्नीयाद्धविच्छिष्ट यजमानोऽग हविर्धाने परेण चुग्दण्डानू दक्षिणातिक्र. म्यापरो ब्रह्मण उपविशत्येष सञ्चर" इति । (५) पशोदेवताभिधानार्थमेतत्सूत्रमव्यवधानज्ञापनार्थं च । अतःपरं सौमिकैः पदार्थोरव्यवहितं पाशुकमेव कर्तव्यमिति । "उपांशु चरति प्रागग्नीषोमीयादि (का० श्रो० ॥२९) त्यस्यायमधिरिति ज्ञापनार्थ, सायक्रे च "पुरोडाशा वाग्नीषामीय स्थान ( कालौ०२२।३।२९) इत्युक्तं सोयस्मिन्नवसरे या स्यादित्येवमयमग्नी. षामीयाऽत: पशुरितिसुन्नं कृतम् । (६) आज्यासादनान्तस्य पूर्व कृतस्वादन्यादानादेरेवायमवसर इति ।

·CHORE NRNO THAN अग्नीषोमीयः पशु आध्वयंवपतिः। पावट परिलिखत्याहवनीयस्य पुरस्तादन्तवेद्यर्धम्(१)। इदमहउँ रक्षलाङ्ग्रीवा अपिकतामि (६१)। उदकेपस्पर्शः। उपलस्मितं खनति । प्रायः पशनुद्वपति । तदनेण यूपं (२)प्राञ्चं निद्धाति । कुशमुष्टिभुपरि तस्मिन् PROHD । (१) अन्न मीमांसा- अन्तर्वेदि मिनात्य यूपाङ्गमुत लक्षयेत् । देशं यूपाङ्गभावेन वैदिभागोऽत्र चोद्यते ॥॥ बहिर्वेधर्धमित्येतद्वाक्यं भिधेत द्विधौ । मीयमानस्य यूपस्य तावान्देशोऽन्न लक्ष्यते (जे० च्या० मा०३७११-१३)। (२) यूपलक्षणं कात्यायनपरिशिष्ट- चातुर्य प्रवक्ष्यामि वृक्षाणां पशुभिः सह । वृक्षा च्छेदेन विज्ञेया वर्णेन पशवस्तथा ।। श्वेतस्तु ब्राह्मणो ज्ञेयः पिअर क्षत्रियः स्मृतः वैश्यस्तु धूम्रवर्णः स्यात् कृष्णं शूद्रविनिर्दिशेत्। ब्राह्मणे ब्राह्मणो यूपः क्षत्रिये क्षत्रियो भवेत् । वैश्ये तु वैश्ययूपः स्यात् कृष्णं शुद्रं तु वर्जयेत् ॥ यथवात्मा तथा यूपो यूपे ह्यात्मा प्रतिष्टितः ! अत्मा वै यजमानस्य यूपत्वमनुगच्छति ॥ निन्दा प्रशस्ति वक्ष्यामः कात्यायनमतं यथा। यूपस्य सचषालस्य अध्वर्युः कारयेत्सदा ॥ आत्मनं यजमानस्य यूपमाहुमनीषिणः । चूपं श्रेष्ठतमं कुर्यादध्वर्युः लवकर्भमु ॥ समभूमिषु ये जाता विविक्त काननान्तरे । सिन्धा बहुलपर्णाश्च ते यूपा यज्ञकर्मणि ॥ वर्जयेत्कन्दरे जातं तटजातं तथैव च । गिरिमूर्द्धनि ये जाता नदीकूलाश्रिताश्च ये॥ वल्लीभिर्वेष्टिताश्चैव वविनिहतास्तथा । सुषिरा जर्जराश्चव कोटौराश्रिताश्च ये॥ शीर्णाश्च कटसम्बन्धान्यूपांश्च परिवर्जयेत् । छेदनेन प्रमाणस्तु तन्तुको यदि दृश्यते ॥ तन्तुकेन तु विज्ञेयः कण्टो वा यदि वा मिः । माअिष्टवणेसंकाशे शल्ये भवति दर्दुरः ॥ पीतके मण्डले गोधा नीले विद्याद् भुजङ्गमम् श्या वा यदि वा कृष्ण मण्डलं यदि श्यते॥ दीर्घसर्पविकारः स्यादृश्यते नात्र संशयः । कपिले मूषिक विद्यात्कृकलासं तथाऽरुणे ॥ शुक्लवर्ण तु पाषाणं कपात गृहगाधिकाम् । क्षते च रुधिरखा गोविद्धे रोगिता तथा ॥ शुलकं वजयोन्नत्यं सर्वेयज्ञेषु निश्चितम् ।उच्छ्रतो यजमानस्य पवक्त्रं तु नाहरेत् ॥ शाणा कृतिविपर्यस्तस्तथैव धनुर कृतिः । छूितो यजमानस्य पशुपविनाशकृत ॥ अव्रणो न च शुष्कायो मध्ये चोपनतो भवेत्। अ चापनतः किञ्चित्स यूपा यज्ञियः स्मृतः॥ उच्छ्रीयमाणो यूपन्तु दक्षिणा पतिता यदि। तस्मिन्सम्बत्सरं मृत्यु जमाजस्य निदिशेत्॥ प्रत्यगुत्तरता वापि यस्य यूपोन्नतो भवेत् । प्रागेव तु विनाशः स्याद् ध्रुवमासु भयं भोत् ॥ अथ तस्याव यूपस्य यदष्टानाणि कुर्वते ॥ चौराद्राजकुलाद्वापि उभयत्र भयं भवेत् । प्रथमाधिविनाशे च उभयत्र भयं भवेत् । द्वितीयस्यामि नाशस्तृतीया तु प्रजो हरेत् ॥ चतुर्थी मरणं विद्यात्पञ्चम्यां तु धनक्षयः । षष्ठी पत्नाविनाशाय सप्तम्यामनिलाद्भयम् ॥ चौराद्वाजकुलाद्वापि अष्टभ्यां भर्यामध्यते । प्रथमा अग्निदेवत्या द्वितीया सोमदेवता । तृतीया वारुणो प्राता चतुर्थी यमदेवता । पंचमा नागदेवत्या षष्टी अनिलदेवता ॥ सप्तमी पितृदेवत्या अष्टमी सूर्यदेवना । अश्रीणां देवता ह्येता यूपा वैष्णव उच्यते ॥ वज्रस्य देवता होता एतत्ते यूपलक्षणम् ॥ - ·अनिष्टोमपद्धतौ--- M आध्वयंवपद्धतिः । (অনঙ্গ, অন্তু অত্যন্ত। यवोऽसीत्यप्सु यवानाप्य । "ॐयवोऽसि यवयास्मद्वेषो यवयाराती: (१)। प्रोक्षत्यामध्यमूलानि दिवे त्वेति प्रतिमन्त्रम् । "ॐदिवे त्वा प्रोक्षामि। ॐअन्तरिक्षाय स्वा प्रोक्षामि। ॐपृथिव्यै त्वा प्रोक्षामि” (६१)। भवटे शेषमाषिञ्चति शुन्धन्तामिति । ॐशुन्धन्ताल्लोकाः पितृषदना" (६१)। उदकोपस्पर्शः। बही७षि(२) प्राञ्च्युदञ्चि च प्रास्यति पितृषदनमसीति । पितृषदनमलि" (६१)। उदकोपस्पर्शः। अत्र मीमांसा- अग्नीषोमीयमुख्येषु यूपो भिन्नोऽथ तन्त्रता । उपदेशातिदेशाभ्यां भिन्नो नो कालभेदतः संस्कारास्तक्षणायाः किं भिन्नास्तन्त्रेण वा निमः।पशुकालत्वतो मैं यूपत्वापादका यतः (जै० न्या० मा० ११॥३॥३-४)। (१) अयमेव (छिद्यमानस्थ यूपस्य प्रथम पतितः) शकला स्वरुशब्दवाच्यः । स च यूपवत् (जै० सू०१२३३-४) सर्वपशुसाधारणः । तथा हि मीमांला- स्वरुभिन्नोऽथवैकः स्यादस्वकालत्वतो भिदा । प्राथम्यमेकशकले तन्त्र स्यादविशेषतः । (जै न्या० मा० ११३१५) स्वरं कुरुत इत्यत्र स्वरुपात् पृथक् छिदाम् । प्रयोजयेन वाऽऽद्योऽऽस्तु विशिष्टस्य विधानतः । आधस्य यूपखण्डस्य स्वरुत्वाख्यविशेषणे । विहिते लाघवं तस्मादनुनिष्पन्न एव सः । (जै० न्या० मा ४२४१-२)॥ (२) अत्र चासंस्कृता एव कुशा ह्या । तथा हि कात्यायनः "कौशंबहि (१३१२) इति । मीमांसाच- बहिराज्यपुरोडाशशब्दा संस्कारवाचिनः । जात्यर्था वा शास्त्ररूढस्ते स्युः संस्कारवाचिनः ।। जाति त्यक्त्वा न संस्कारे प्रयुक्ता लोकवेदयोः । विनापि संस्कृति लोके दृष्टत्वाजातिवाचिनः॥ (जै० न्या०मा०॥४॥२२-२३) 0 MACH ·MANANTHAN RADAAMANASPARAN RDARSHANAKARTA HOUSE MAINALISARASHTRA PHONEtails भनीषोमीयः पशुः। भार आध्धयवपद्धतिः। प्रथमशकलं चाग्रेणीरलीति। "ॐअनेणीरसि स्वावेश उन्नेतृणामेतस्य विचादधित्वा स्थास्यति" (६२)। अवटार्थमाज्य शालाद्वायें सस्कृत्य स्वेणावटे जुहोति तूष्णीम् । इदं प्रजापतये। यूपमुत्रेण पुरस्तात्परिक्रम्याध्वर्युयजमाना वा यूप(१)मनक्त्युद् डुपविश्य । यूपायाज्यमानायानुवाचति । यूपायाज्यमानायानुयहि । देवस्त्वेत्यनक्ति । "ॐदेवस्त्वा सविता मध्वान” (२)। हौत्रपद्धतिः । अग्नीषोमीयेणोपवसथे पशुना यजते । (यूपाञ्जनम् ) यूपाजनम् । (२)युपायाज्यमानायानुब्रहीत्युक्ते । ततो होता हविर्भानपूर्वद्वाप्र्युपविष्ट एवान्वाह । ॐ असन्ति त्वामध्वरे देवयन्तो वनस्पते मधुनो दैव्येन । (१) यूपाञ्जने घृतमन्यदेव लौकिकं ग्राह्यं न स्थाल्यमाज्यम् । तथा च सूत्रम्- 'यूपाञ्जने च सर्पिः (का० औ० २१८१८) इति । सोद्यस्क (at० वा० १६३१३१८ का० औ० २२।३।४७) खलेवाली यूपो भवति तत्रापि पर्यहण-परिषेचन-अञ्जन-प्रोक्षणादिसंस्काराणामनुष्टानं भवत्येव । तथा हि मीमांसा- पर्यहणाद्यञ्जनादि न स्यात्स्याद्वाऽत्र पूर्ववत् । न स्यादृष्टादृष्टभावादविरोधाच्च तद्भवेत् । (ज.न्या०मा०१०१२॥४१)। यूपैकादशिन्यामञ्जनादेः परिव्ययणान्तानुसमयः कर्तव्यः । तथाहि मीमांसा- यूपान्जनादिश्चकः संघोवाऽनुसमीयते । एकैकः पूर्ववन्मैवं वचनात्काण्डसंगतेः॥ (अ.न्यो मा० १२१८)। (२) यूपाजन शालायनानां यजमानकर्तृकम् । अत्र यद्यपि कात्यायनेन पुरस्ता त्परिक्रम्याध्वर्युर्यजमानो वा यूपमनक्त्युदङमुपविश्ये (६।२।२१) त्यध्वर्युयजमान. योर्विकल्पेन कर्तृत्वमभिहितं तथापि शाजायनानां "स्वभ्यक्तं स्वयमेव यजमानः कुर्वीते' (शां० ब्रा० १०११) ति विशिष्टश्रुतिबलाद्यजमानेनैव यूपस्य दक्षिणत उदमुखतयोप- विष्टेन लौकिकेनाज्येन यूपाञ्जनं विधेयमिति । - ·আঞ্জাগ্রীগুঞ্জন Continue ভালবামঃ। बालमुभयतोऽन्तहिश्च । देशभेदान्मन्त्रावृत्तिः । "ॐदेवस्वा सविता मवान” ( ६१२)। অন্ধ মনি কিন্তু ছবি। "ॐ सुविधालाम्यस्त्वौषधीच्या प्रतिमुनामि (६२) । लोपरमशिष्ठादेशमत्वा, ॐदेवस्त्वा सविता मध्वानक्तक (६२)। परिव्ययणदेश समन्ता(१)त्परिदृश्याध्वर्युवसृजेदापरिव्ययणात्। ভীঅলায্যাত্মানুস্বনি। यूपायोच्छीयमाणायानुनहि । খাস্তুচ্ছুন(২)। औद्वानपद्धतिः । यूगाच्छयणकाले उद्गातृप्रस्तोतृप्रतिहतरि उच्छीयमाणं यूपं पश्येयुः, होनपद्धतिः। यदूर्ध्वस्तिष्ठा द्रविणेह धत्ताधद्वा क्षयो मातुरस्या उपस्थो३म् (३)। अजन्ति स्वामध्वर देवयन्तो बनस्पते मधुना दैव्येन । यदृर्वस्तिष्ठा द्रविणेह धत्ताद्यद्वा क्षयो मातुरस्या उपस्थो३म् । अञ्जन्ति त्वामध्यरे देवयन्तो वनस्पते मधुना दैव्येन । अत्रारमेत् । तत उच्छीयमाणायानुवहीत्युक्ते- (१) अन युपस्पर्शने प्रायश्चितं श्रूयते यद्येकं यूपमुपस्पृशेदेष ते वायो इति न्या. थदि द्वौ एतौ वा इति यदि बहून एते ते वायव" इत्यादि । तदिदं प्रायश्चितं किं वैदिके यूपोच्छ्रयणादिविषये स्पर्श उन लौकिके उतो भयोति संशये--विशेषाश्रवणादनियमः, प्रकरणात्फलकल्पनापरिहाराच वैदिक एवेति पूर्वपक्षे-"यूपो वै यज्ञस्य दुरिष्टमामुञ्चते तस्मायूपो नोपस्पृश्यत" इति प्रतिषिध्य पश्चादिदमुच्यते "ययेकमुपस्पृशे” दित्यादि । प्रतिषेधश्च रागप्रा लौकिके, वैदिकस्य विहितत्वेन प्रतिषेधानहत्वात् प्रतिषिद्धानुष्ठाने प्रत्यवायोत्पत्तेः प्रतीकारापेक्षा प्रायश्चित्तविधिरपेक्षितार्थो भवति तस्मालौकिके प्राय- श्चित्तमिति सिद्धान्तः । तथा हि जैमिनिः-लोकिके दोषसंयोगादपवृक्ते हि चोचते निमित्तेन प्रकृतौ स्यादभागित्वाद (९।३।९)। सूत्रार्थस्तुलोकिके उपस्पर्शने अयंविधिः स्याहोषसंयोगात्, कथं दोषसंयोगः, हि यस्मादपवृक्त प्रतिषिद्धस्पर्शने तेन निमितेन विधीयते मन्त्रः प्रकृतौ प्रतिषेधस्यामागित्वादोषनिनिर्घातार्थत्वाल्लौकिक एवं स्यादिति । (२)अन मीमोला-खलेवाल्यां जोषणं च छेदन तक्षणोच्छ्यौ। स्युर्वा नो. चोदकात्स्युनों वैयर्थ्याच्च विरोधतः ॥ (जै० न्या० मा० १०॥२॥४०) (३)ऋ०३१॥ NER 32194 ·MalNAREAL 9 99 AEJES ९ (३)संस्कारदीपकः ।। ৎ জাখিীক্ষা । থাবাশ্মীজি লিৰিাখি গাজা टिप्पणी सहितम्। (न्यायविभागे २) ३०३-८ १० काव्यकल्पलतावृत्तिः। श्रीअमरचन्द्रयतिनिर्मिता अरिसिंहकृतस्त्रसहिता। (अलङ्कार विभागे ४) ०१-४ ९१ वैयाकरणसिद्धान्तचन्द्रिका । श्रीरामाश्रमप्रणीता। श्रीसदानन्दकृत-सुबोधिन्या, भीलोकेशकरकृत-तत्त्वदीपिकया व्याख्यया च सहिता । पं० श्रीनवकिशोरशाखिणा- निमिया चक्रधराख्य महत्या टिप्पण्या अव्यगाथेमालया लिङ्गानुशासनप्रक्रिया তাবিজ্ঞান সু ছিমা ? (या०बि०११) पूर्ण । २०६~- ९३ त्रिपुरारहल्या महात्म्याहज्डम् ) । (पुराणेतिहास वि०१)क०६-० এই গুলাভাইজুল भीमदतनिसा विरचितमा उज्ज्वल्लाल्यया वृत्त्या (कर्मकाण्डविलागे )रु०४० १४ अच्छेदकत्वनिरूक्तिः । श्रीजगदीशतकालडाकृताः । न्यायाचार्य श्रीशिवदत्त- সিদ্যবিদায় জানালা ভিী न्याय वि०१३) ९५ (१) संस्कारदीपकः । म०म० पण्डित श्रीनित्यानन्दपन्त पर्वतीय विचितः । गणेशपूजादिग्रहृयागान्त-पूर्वाङ्ग निरूपणाम प्रथमोभागः। (कर्म०वि०८)०३० विवाह- শাখালবিকাস্লাভালাস ৰিীঅলাল। १५ (३)संहकारदापकः । तुलादानादि-मुलशान्त्यादि निरूपणात्मकः नाम परिशिष्टदीपक तृतीयोभागः । ९६ वर्षकृत्यदीपकः । कालनिर्णयव्रतोद्यापन सहितः । म०म० पण्डित नित्यानन्द पन्त. पर्वतीय विरचितः। (कर्म वि.)०३-८ ९७ श्रौतसूत्रम् । श्रीमन्महर्षि-लाख्यायनप्रणीतमग्निष्टोमान्तम् । (कर्म० वि०१०) रु०२-० ९८ नलचम्पू: अथवा दमयन्तीकथा । महाकविश्रीत्रिविक्रमविरचिता । विषमपद. प्रकाशाख्यव्याख्यया सहिता । भावबोधिनी टिप्पणी सहिता । (का०वि०१०) २०१-४ ९९ श्रीब्रह्मसून्नम् । श्रीभगवनिम्बार्क महामुनीन्द्रविरचित वेदान्तपारिजात सौरभा- ख्यसूत्रवाक्याथेन श्रीश्रीनिवासाचार्यचरणप्रणीत श्रीवेदान्तकौस्तुभभाष्येन च सनाथीकृतम्। ( श्रीनिम्बार्कभाष्य) (वेदान्त वि०१०)२०३-. १०० वाग्वल्लभः । श्रीमता दैवज्ञाग्रेसरेणागममामिकेण कविपुङ्गवेन दुःरूभञ्जनविदुषा विरचितः, तत्सुतेन बहुशास्त्रपारगेण कविचक्रवत्तिना महामहोपाध्यायेन देवीप्रसाद. पण्डितप्रवरेण कृतया वरवर्णिन्या टीकयोपस्कृतः । (छन्दःशास्त्र वि०४) रु०२-८ १०१ सिद्धान्तलक्षणम् । श्रीजगदोशतकालङ्कारकृतम् । न्यायाचार्य श्रीशिवदत्तमिश्र- विरचित गंगाख्यव्याख्या टिप्पणी सहितम् । (न्याय विभागे ४) ) ०१-८ १२ वेदभाष्यभूमिकासंग्रहः । ( सायणाचार्यविरचितानां स्ववेदभाष्यभूमिकानां संग्रहः)। [वेद० वि०६] रु.२-८ १०३ माधवीयधातुवृत्तिः । श्रीमत्सायणाचार्यावरचिता। (व्या०वि०१२) रु०५-० १०४ बौधायनधर्मसूत्रम् । श्रीगोविन्दस्वामिप्रणीतविवरणसमेतम् । [कर्म०वि० ११] २०४-० १३०६ ताण्डयमहाब्राह्मणम् । सायणाचार्यविरचितभाष्यसहितम् । (वेदवि०६) रु०१२-० १०६ न्यायमञ्जरी । जयन्तभट्टकृता । न्याय-व्याकरणाचार्येण पं० सूर्यनारायणशास्त्रिणा कृतया टिप्पण्या समेता । सम्पूर्ण । [न्या०वि०१६] २०८-० १०७ शारदातिलकम् । श्रीमद्राघवकृतपदार्थादर्शटीकासहितम् । (तन्त्र वि०१) रु०५-० १०८ मन्त्राथदापिका । म०म० श्रीशत्रुनविरविता । सटीका (वेद० १०.) रु०२-. ०९ शब्दशक्तिप्रकाशिका । श्रीमज्जगदीशतर्कालङ्कारविनिमिता । श्रीकृष्णकान्त. विद्यावागीशकृतया कृष्णकान्तीटीकया श्रीमद्रामभद्रसिद्धान्तवागीशविरचितया रामभद्रीटीकया च समलकृता । पं. दुण्डिराजशास्त्रि कृतया छात्रोपयुक्तया विषमस्थलटिप्पण्या मूलकारिकाथन च सहिता। (ल्या वि०१६) ७०-८ । ।

·। - स्त्रीप्रत्ययान्तो भागः। (व्या०वि०१४)०१- ११० योगदानम् ( पातजलदर्शनम् ) भगवल्पतञ्जलिरचित, राघवानन्दसरस्वतीकृत- "पातअलरहल्याख्याटिप्पनीयुक्तया द्वादशदर्शनकाननपञ्चाननवाचम्पतिमिश्रवि. रचितया तत्त्वशारद्या व्याख्यया भूषितेन विज्ञान मञ्जनिर्मित योगवानिक समुद्भासितेन मधुपुरीयकापिलमउल्थस्वामिहरिहरानन्दारण्यकृतभास्वतीवृत्त्या सहितेन भगवच्छ्रीकृष्णद्वैपायनव्यासदेवोपज्ञ-"सांख्यप्रवचन" भाष्येणोद्योति- तम, प्रदेश विशेषेषु श्रीमन्माधवसम्प्रदायाचार्य-दानिकला भौम-साहित्य. दर्शनावाचार्य-तरत्न-न्यायरत्न गोस्वाग्दिामोदरशाक्षिणा विहितया टिप्पण्या पातालप्रमानामिकया भूमिकया च स्वलितम् । (योग. वि.३) ४. १११ सारस्वत व्याकरणम् । अनुभूतिल्वरूपाचार्यप्रणीतम् । श्रीचन्द्रकोत्तिसूरि प्रणीतचन्द्रकीर्तिनाम्न्या सुबोधिकया व्याश्यया, श्रीवासुदेवमहविरचितप्रसादा. ख्यटीकया च समन्वितम् । कविताकिकोत्कल-याल्क श्रीनवकिशोरशास्त्रिणा निर्मितया मनोरमाविवृत्या च समुद्भासितम् । ( व्या. वि. १३) सम्पूर्णम् । २०३. ११२ सामान्यनिति-गादाधरी-गृढार्थतत्त्वालोकः । पं० कुलपति झोपाख्य-श्री. धर्मदस [ श्रीबच्चा आ] शर्मविरचितः । (भ्या. वि. १७१३०१. ११३ जागदीशी पक्षता। गंगाख्यव्याख्या टिप्पणीसहिता। (न्या. वि. १०) ०१. ११४ मनुस्मृतिः। कुल्लुकभक्तमन्वर्थमुकावलाव्याख्यया काशीस्थगवर्नमेन्ट कालेज व्याकरण-मोमांसा-धर्मशास्त्राध्यापकेन पं. नेने इत्युपाडू गोपालशाखिसंगृ. होतपरिशिष्टटिप्पण्यादिभिरपि सहिता । सम्पूर्णम् । (धर्मशास्त्र.वि.) ०२. ११५ व्युत्पत्तिवादः । श्रीमद्गदाधरभट्टाचार्यचक्रवतिविरक्तिः । वैयाकरणशिरोमणिः शुक्ल श्रीवेणीमाधवशास्विरचित [शाखार्थ-परीक्षोपयोगि] शास्त्रार्थ कला टीका. साहितः। (न्या. वि.१९)रु०३. ११६ भामती। ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यब्गख्या सर्वतन्त्रस्वतन्त्रश्रीमद्वारस्पतिमिविर. चिता। न्यायाचार्य पं० दुण्डिराजशारिणा सङ्कलितया विषमस्थलटिप्पण्या सम. लङ्कृता। सम्पूर्णः। (वेदान्त वि० ११) रु० २. ११७ जन्मपत्रदीपकः । सोदाहरण-सटिप्पण-हिन्दोटीकासहितः। ज्यौ०५० श्रीवि. न्ध्येश्वरीप्रसादद्विवेदिना विरचितः । (ज्यो.वि.६)रु०० ११८ गोभिलगृह्यसूत्रम् । सटोकम् । (कर्मकाण्ड वि०१३) ०३. ११९ सिद्धान्तकौमुदी । व्याकरणाचार्य नेने पं. गोपालशास्त्रि विरचित सरला टिप्पण्या सहिता । रुपलेखनप्रकार-पङ्किलेखनप्रकाराख्य परिशिष्ट सहिता च। १२० कात्यायनशुल्बसूत्रम् । कर्कभाष्य-महिधरवृत्ति सहितम् । (कर्म वि०१४) २... १२१ व्यक्तिविवेकः। श्रीराजानकमहिमभक्तः । श्रीराजानकरुय्यककृत व्याख्यया साहित्याचार्य पं० श्रीमधुसूदनशास्विरचित मधुसूदनीविवृत्या च समुद्भासिता रु०४- १२३ श्राद्धविवेकः । श्रीरुद्रधरकृतः । वेदाचार्य पं० अनन्तरामशास्त्रि कृत टिप्पणी सहितः। (कम्म० वि०१३) २०१० १२३ सांख्यतत्वकौमुदी। पण्डितराज श्रीराजेश्वरशास्त्रिद्राविड महोदयनामाज्ञया न्यायाचार्य श्रीहरिराम शुक्ल विरचितया "सुषमाख्या कौमुदी व्याख्यया समलकृता। (सांख्य वि.२)रु०१- १२४ वाक्यपदीयम् । श्रीमर्तृहरिमहावैयाकरण विरचितम् । न्याय-व्याकरणाचार्य पं. श्री सूर्यनारायण शर्म शुक्लेन विरचितया भावप्रदीपाख्य व्याख्यया टिप्पणेन च संपादितम् । (ब्रह्मकाण्डम् )। (व्या०वि०१५) रु०१- प्राप्तिस्थानम्-चौखम्बा संस्कृत पुस्तकालय, बनारस सिटी ·ܗܘ ܗܘ