·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·'મહાવીર સાહિત્ય પ્રકાશન મંદિરનું ધ્યેય
ધાર્મિક, રાષ્ટ્રિય અને સામાજિક એ ત્રણે દ્રષ્ટિઓને
સમનવય કરનારા માહિત્ય પ્રકાશનેને પ્રચાર
જે કાળમાં પ્રજાજીવન સાવ કચરાઈ રહ્યું હતું
બીજી બાજુ સમકૃતિના લેપ થવા માંડ્યા હતા. પિશાચેને
શરમાવે તેવા ભયકર અત્યાચાર થઈ રહ્યા હતા જાતિ
વાના જોર વ્યાખ્યા હતા ઉચ્ચનીચના ભેદની માનવ
માનવ વચ્ચે દીવાલ ખડી થઈ ગઈ હતી અહકારથી
ઉખલ બનેવી દિજાત પવિત્રતાને પરવારી બેડી
હતી વેદવિહિત કર્મકાંડેની બાદ ક્રિયાઓમાં ખૂબ
સકરતા વ્યાપી ગઈ હતી.
તે વખતે સાધનાપૂર્ણ જે મહાવિભૂતિએ વિશ્વમાં
પ્રમશ કે કી વિશ્વવનું ગિઢ મેળવ્યું
તે પ્રભુ મહાવીને
મૌલિક વચનામૃતને જૈન અને જૈનેતર જનતામાં પ્રચાર
કરવા સારુ સસ્તુ, સુંદર અને સર્વોત્તમ સાહિત્ય
બહાર પાડવું એ એકજ માત્ર
મહાવીર સાહિત્ય પ્રકાશન મંદિર
ને
ઉદ્દેશ છે
મહાવીર કાર્યાલય સાબરમતી

·દશવૈકાલિક સૂત્ર
પ્રત ૫૦૦૦ ના ખર્ચની વિગત
ક્રાઉન ૧૬ પેજી સાઈઝ ફાર્મ ૧૨ પૃષ્ઠ ૨૦૦
કાગળ રીમ ૬રા સત્તાવીસ રતલી ૫–૫-૬ લેખે ૩૩૩-૧૫-
છપામણી
૧૬૯–૦
વળામણી અને મેળવણું
૩૧—---૦
બંધામણી
૨૦ ૦----
પૂઠા તથા છપામણી
૪૦------૦
વ્યવસ્યાખર્ચ
૧૨૫-૦-૦
પ્રચાર ખર્ચ
૨૦૦-
o
@
સરંજામખર્ચ
૭૦,
-O
કાગળ વગેરેની મજૂરી
૨-૧૦-૩
૧૧૭૧-૧૪-૦
નવ–પ્રચારમાં જાહેરખબરખર્ચ, ટપાલખર્ચ, મુસાફરી
ખર્ચ, સમાલોચના, અભિપ્રાય તથા ભેટ માટે અપાતાં પુસ્તકો
વગેરેના ખર્ચને સમાવેશ થાય છે

·મહાવીર સાહિત્ય પ્રપશન મદિર
કથ
શ્રી દશવૈકાલિક સૂત્ર
[ગુજરાતી અનુવાદન!
9
અનુવાદક
કવિ પતિ થી નાનચંદજી સ્વામીના
સુશિષ્ય
લ, શતાવધાની ૫ મુનિથી સભા પવન
નવીર સંવત ૨૪૬૦
સ. ૧૮૫
વીર ખાન

·પ્રકાર - શ્રી. લક્ષ્મીચંદ ઝવેરચદ સંઘવી મહાવીર સાહિત્ય પ્રકાશન મંદિર સાબરમતી ગુજરાત પ્રથમ આવૃત્તિ પ્રત ૫૦૦૦ ફાગુન સુદ ૧ : ૧૯૯૧ મુદ્ર પટેલ મગનલાલ લક્ષ્મીદાસ ધિી “સૂર્યપ્રકાશ પ્રિન્ટિગ પ્રેસ.- ઠે. પાનકોરનાકા – અમદાવાદ-

·મુચરણે
છે
જેની મા ક્રમ થકી દરમાં કમળ
નગે વિવાર ત્યાગdણા પ્રસંગ
ગુરુના ચરણારવિન્દ
એવા એક હો અનુવાદ
સભામ

·નિવેદન
મહાવીર સાદિક પ્રકાશન મદિરને આ બીજો ગ્રથ બહાર
પડે છે. લેખક મુનિરાજો ાિરમાં ટાવાથી દકલિકનું પ્રકાશન
ધારવા કરતા કઈક એવું થવા પામ્યું છે. પરંતુ આની સાથે સ્ત્રોનું
પ્રકાશન “સાધક સુરી” પણ તૈયાર થઈ ગયું છે. અને તે ટૂંક
સમયમાં પ્રસિદ્ધ થઈ છેડાજ વખતને અંતરે ગ્રાહકને મળવાથી
અવશ્ય સંતોષ થશે એમ અમે માનીએ છીએ.
થી ઉતરશાશનની પ્રથમ આવૃત્તિના પ્રકાશન વખતે
જનનાની માગને અમે પહોચી શકયા નહતા તેથી એ દશવકાલિક સત્રની
પ્રથમ આવૃત્તિની ૫૦૦૦ રન છપાવી છે
બને ત્યાં સુધી સ્વદેશી વસ્તુઓ જ વાપરવાને સંસ્થાને ઉદેશ
હોવાથી છીંટના પાકાં પૂડાને બદલે કાગળનું જ પાકું પૂંઠું રાખ્યું છે.
આમ કરવાથી ખર્ચ પણ ઓછું થાય છે અને પ્રકાશન ટકાઉ તથા
સતુ બહાર પડી શકે .
= પછી અમારી સંસ્થાનું એવું પ્રકાશન શ્રી આચારાંગ સૂત્ર
ગુજરાતી અનુવાદન] બહાર પડને
આ અસ્થાની પ્રકાર ન બધી યોજના અને તેના નિયમો
આગળ જ આપેલા છે તે વાચી ગગ્ય લાગે તે જિજ્ઞાસુ બધુઓએ
ગ્રાહક થઈ જવું. તેમ થવાથી તેમને અને પ્રસ્થાને પિસ્ટ ખાતાની
અને વધુ ખર્ચની તકલીફ રહેશે નહિ.
અમારા ગ્રાહકોએ અને વિદ્વાનોએ અમારા પ્રથમ પુષ્પ
શ્રી ઉત્તરાધ્યયનને ભાવભીને સત્કાર કરી સસ્થાને આગળ ધપા-
વવાની પ્રેરણા આપી છે તે બદલ અમે તે સૌના આભારી છીએ,
અને તેઓની માં સ્થાપર આવી શુભ ભાવના વહ્યા કરે એમ અમે
ઈચ્છીએ છીએ.
આ સંસ્થાના હમેશના નિયમમુજબ ખર્ચની વિગત પણ
આગળ આપેલી છે
મંત્રી

·પ્રવેશતા પહેલા
શ્રી ઉત્તરાયને સુત્રની પહેલી આવૃત્તિ બહાર પડી ત્યારે શ્રી
દશવૈકાલિક સેવનું અનુવાન બહાર પાડવાની ઇચ્છા હતી અને તેને
પ્રારભ પણ થઈ ચૂકે પરંતુ અનેક અંગેની વચ્ચે પ્રબળ ઇચ્છા
હેવા છતાં અમ વિા માં તે પૂર્ણ ન જ થયું
અમદાવા થી જેમ જેમ વિહાર કરી આગળ વવતા ગયા તેમ તેમ
ત્યા માગમા જેટલે અવકાશ મળે તેટને લઇ તે તથા સાધક સહચરી ”
(જે પુસ્તક તૈયાર થઈ છપાઈ રહ્યું છે તે) વૃદ્ધિ પામે જતા
હતાં પરંતુ તેની સમાપ્તિ કઠોર મુકામે જ થઈ આ પરથી આ
મથનું પ્રસિદ્ધિકરણ કેમ મોડું થયું તે સમજી શકશે
ઉતરાધન જેટલું દશવૈકલિક કયાર પામશે કે કેમ તે અગ
ઉં રે પ્રશ્ન છે કેમકે ઉત્તરાધ્યયન સૂત્રમાં તે અનેક કથાપ્રસંગે
૨ એતિહાસિક ઘટનાઓ તથા ઈકારીય ચિત્તભૂતીય અને
રથનેમીયમાં આવતા ચેતનવતા સેવા સામાન્ય વાચખા હ યમાં પશુ
રસવૃતિ જગાડે તેવા છે દશકમાં નથી કયાવિભાગે કે નથી
પચાસવાદે તેમ છના પણ દશવૈકાલિકમાં એક એવું આકર્ષક
‘તત્વ જર છે કે જેના તરફ જિજ્ઞાસુ વાચક આંક વગર
રહી શકે નહિં
આજે ભારતવર્ષમાં જેતે અમે આર્થિક સમયાનું કોકડ
ગુચવાયેલું છે તેવુંજ ચારિત્ર વિયનું પણ ગુચવાનું છે બરણકે
આર્થિક નિર્બળતાનું મૂળ જ આ છે તેનો આજે કે અવીર કી
શકશે નહિ આધુનિક યુગમાં જેટલું મનુષ્ય વારો અને વિચારે તેના

·કરતાં શતાં પણ વતનમાં મંકે એ વધુ આવશ્યક છે. એ બાવક તત્ત્વ દરવૈકાલિકમાંથી મળી રાકે તેમ છે કારણ કે તેમાં સંયમી જીવનના કડક નિયમે અને સાથે સાથે તેના પાલનની પ્રેરણા પડ્યું છે. તે અપેક્ષાએ જિતા વર્ગમાં જેટલું ઉત્તરાયન આદર પામ્યું છે તેટલુજ દવિલિક પણ પામે તે આશા અસ્થાને નથી. પદ્ધતિ ઉત્તરાધ્યગ્નની પદ્ધતિમાં જે જે ષ્ટિબિંદુઓ રાખવામાં આવ્યા હતા તે તે દશવૈકાલિકમા પણ રાખવામાં આવ્યા છે. માત્ર કેર એટ- લેજ કે ઉત્તરાધ્યયન કરતાં કાલિમાં સંપાદકીય નોધને ઉમેરે વધુ પ્રમાણમાં કર્યો છે. જે તે ન કર્યો છે તે મુળ કાના અર્થને સમજવામાં મુશ્કેલી પડન. એટલે તેમ સમજી એટલા ઉપયોગી ઉમેરાની આવશ્યક્તા પૂરી પાડવામાં આવી છે જો કે અમુક વર્ગ માત્ર ભાષાષ્ટિએજ મૂળનો અનુવાદ કરે તેટલુજ અનુવાકનું કાટોત્ર માને છે. પણ મને લાગે છે કે મૂળ કચનને ઉદ્દેશ જ્યાં જ્યાં મૂળ કયનના વાકયોમાં પરિપૂર્ણ ન થતો હોય અથવા તે કથન કઈ અપેક્ષાએ કહેવાયું છે તે સ્પષ્ટ થતું ન હોય ત્યાં ત્યાં તેને વ્યક્ત કરવા ઘટને પ્રયત્ન કરો તે પણ અનુ- વદનું અનિવાર્ય કર્તવ્ય છે. કોઈપણ ભાષાના ગદ્યાનુવાદ કરતા પદ્યાનુવાદ કરવામાં આ વસ્તુની વિગત ચોક્કમી રાખવાની હોય છે. જો કે મમર્થ જ્ઞાની પુરુના કથનમાં ન્યુનતા ભવતી નથી કે તેની પૂર્તિની આવશ્યક્તા હેય. પરંતુ જ્ઞાનીજનોના વાગ્યમાં ગાંભીર્ય અવશ્ય હોય છે. અને તે ગાળીને સ્પષ્ટાથે જે ન આપવામાં આવે તે વાચકવર્ગની જિજ્ઞાસા ઘણીવાર અતૃપ્ત રહી જવાનો સંભવ છે. તેવા પ્રમાણે એ વકતવ્યના હૃદયને સ્પષ્ટ અને વાચક ભાષામાં વ્યક્ત કરવા સારુ અનુવાદક પિતાની વિવેકશનિ અને ભાવનાને શુભ ઉપગ કરે તે અપ્રાસંગિક તો ન જ ગણાય ·છે કે આથી ૨ એમ નથી માનો કે આમ કરવાથી જિજ્ઞાસુ- વર્ગની ઈછા એપનું સવાઈ જાય. પરંતુ છે એમ તે અવસ્વ માનું હુ કે તેમની વિચારણામા ઉચિત પણ એ ને ઉગી થઈ ૫. અને તે ઉપગિતા જે ઉખાનના વાચકે પામેથી જણને જ અહીં પશુ ઉચિત પ્રસંગે સંક્ષિપ્ત વિા વિસ્તૃત નોધ આપવી એમ ધારીને આપી છે જે જે અનુવાદકની નોધે છે તેના ટાઇપ મૂળથી બિજા રાખવામાં આવ્યા છે અને તેથી અનુવાદક પિતાને માન અભિપ્રાય આપે છે તેટલું જ સમજવાનું છે દશવલિકનાં વાચને તે નિર્દેશ કર્યા પછી તેમને ખામ નgવા બ વરતુ તરક ડેબ્યુ કરું છું કે જે આ પુસ્તકના વયન પહેલા જાણવી જરૂરી છે નકશનની અને પ્રતતા જન શન એ અનેકાંત ન હોવાથી તેમાં આવતા સ. બધા માપેસ (અપરાપૂર્વકના) દે છે અને એટને દ્રષ્ટિબિંદુ મનુબ જ્યાધી સારામાં દેય સાંસુધી તે દ્વારા સ્પ્રલના પ અને પતન થવું એ સહજ ગભવિત દેવાથી તેવા સાધોના સમી અવનની રક્ષા માટે ધમ ધુધરાએ પ્રમમને અનુલક્ષી વિયિ અને નિધિત્મક નિષ તષ ઉપનિા સ્થાપિત કર્યા હોય છે અને તેમાં ભિન્ન ભિન્ન ઇનિંદુઓ વા ય છે આવા નિયમો છે ધર્મ બાહલમાં તથા ઈતર ધર્મોમાં પ માને છે અને સાધકદશામાં તેની ૫ર્ક આવશ્યકતા પણ છે કે વાત તે નિ મા બુદ્ધિમાન સજજનો પણ સ્વીકારશે હવે અહો પ્રશ્ન થાવ છે કે નિયમો તે નિયામકજ દાવા જેને તેમાં અનેકતા અને ભિન્નભિ ન દઈએ શામ? આ પ્રજને ઉત્તર એ છે કે જે જે મે જ્યારે જ્યારે જાય છે ત્યારે તે તે ધર્મકથાપાએ ત્યારની મધદશા અને સાધ- ·૧૨ ની પરિસ્થિતિના બાબતે વિરાર કરી નિવમા ઘડી કાર છે, =અને તે નિની રક્ષા જળવા ઉપનિક પર જ છે. જો કે સમાજનું નિ ત વળાવિ મને ભ, પરંતુ તે વિકાસને વધવા માટે વા નિ એ અને ઉપનિનાં મકાન અ.ન જ ડિસ અને અપવાદ તેમાનાં જે જે નિ કિાસની નદન નિ જ તે અપવાદ રહેતા નથી. અન્ને નિજા રણ છે, પરંતુ જે નિનો ઉનિ ૧ ગુ. ની પરિ માટે તેના રબ ને ને અપવાદ - શિ. આ રીતે બદનામ અને અપવાદ એમ બને માગે છે અપવાદમાની આવશ્યકતા આજે લોકમાનગનું વહનું કઈ ન છે મમ આજે કઈ પરિસ્થિતિમાં છે? રે કરી પ્રજા એ જે પપા ને ખ્યાલ કરી જે નિલમે ત્યાં ક થતા જ તે દિપક નેડ કારીગાવિકનું નામ જ બિન - અપકાદ- મા ઉપયોગ કરવા અનેકાંતવાનું પ્રોબેર જાવા અનિવાર નમાજ અપવાદ ની ઉપર થાય છે અને કઇ છે. જનદીનની વિકાસની જેનદાનને વિકાસ બે વિભાગમાં વિતાન છે, (૧) ગw- જીવનમાં શ્રી ત્રિકમ સાધનાર માધક અને (૨) ગામ માધક ને બને આ તે ગમાન જાય છે પરંતુ વિકામ માધાની ઝડપમાં જેટલું તારતમ્ય નેય છે તેટલું છે તે સાધકના અધિને પગુ તાર હે છે અહિ રય, પ . બાથ અને અપરિમય એ બધુ વિકાસનાં ધ ગણાય. તેનું પાલન કરવામાં ગૃહસ્થસાધકને માંદા ય કાર કે તેને ગૃહસ્થધામ આગવીને સાધે માથે આત્મધર્મમા અાગળ વધવાનું છે, અને તેથી બધાં વ્રતમાં તેને વાટે મર્યાદા રાખવામાં આવી

·૧૩
છે કે જે મર્યાદા તેના જવનમાં સમાય થાય પરd શ્રમણ સાધા-
ને તેનું સંપૂર્ણ પાલન કરવાનું હૈય છે આથી જ ગૃહસ્થમાધના
ત્રને અણને વાય છે અને શ્રમયોપકના બને મહાવો
કહેવાય છે. આ પ્રમાણે ગૃહસ્થાપિ તેમજ સખીનું પણ અંતર
મમ ૩ ધી
આ આખુયે છે કે શ્રમધને ઉદ્દેશીને કહેવાયું છે
એટલે શ્રમજીવનને સ્પશતી ધટના વિશે હોય તે સાવ સ્વાભાવિક
છે (૫૭ તે અતિ સાથે ગૃહસ્થમાધકને સંબર દેશ જે છે
તે તે આપ પહેલે વિચારી ગયા)
અહી આપણે ગણવનના કેટલાક અગત્યના પ્રશ્નો વિચારીએ
અને તેમાં ઉત્સર્ગ અને અપવામાને પાન છે કે કેમ? અને છે
તે શ્વાસુધી અને કેવા હેતુએ તે જેરુએ
મુવમી વનમાં અહિંસાનું મન વાણી અને કર્મથી સંપૂર્ણ
પાસના કન્વા બાર વનસ્પતિ, અગ્નિ, જળ વાયુ ઈયાઈ જીવનના
આવશ્યક તો પણ ત્યાં સુધી સાવ ટાય ત્યાંસુધી તેવા
છની પણ દિમા કરવાને નિ છે જ પરંતુ તે નિષેધ સંયમમાં
બાધાર ન થઈ પડે તે માટે તે અધ્યયનમાં તેનો ઉકેમ પાછું
સાથે જ સમજો છે કારણ કે નવમી એ કાર્ડનું પુતળુ નથી
પરતુ જારી પુ છે તેને શું ખાવું પીવું ચાલવ ત્યાદિ
વિા કઝાની હોય છે તે અવશ્વ કિમી ના અનિવાર્ય
હિમા છે ત્યાં એવા પણ છે જેમકે
(૧) ચાલવામાં વાયુની દિમા થાય પણ તે પાપ કરતાં આળસની
ઉતિ થાય એ સામને વધુ હાનિ છે માટે જ કહ્યું કે ઉપરોગપૂર્વક
તે યિા કરે તે ૫ર્ષના ભવન થતાં નથી
નો વેકરિ શુ અપક

·૧૪ (૨) ત્યાં પણ ખોરાક અને પાણી માટે તે સચેત ખાવાને -અપવાદ નથી. કારણકે નિર્જીવ પાણી અને ખોરાક દુગમ ભલે હે છતા અલભ્ય તે નથી તેથીજ ત્યાગી માટે સચિત્ત આહાર પાણીને અડકવા સુધીને પણ સર્વથા નિષેધ છે. પરંતુ ચાલતાં ચાલતાં નદી નાળાનાં પાણી આવે તે શું કરવું છે ત્યારે બતાવ્યું કે બીજો માર્ગ ન હોય તે નદીઓ ઓળગી રોકાય અને પ્રાયશ્ચિત લઇ તે પાપથી નિવૃત્ત થઈ શકાય. પર તુ ચાલવાનો ત્યાં નિષેધ ન કર્યો કારણકે તે છૂટ આપવામાં પણ સંયમની રક્ષા છે. વસુંધામા સ્થળે સ્થળે વિચારી સંયમધર્મને પ્રચાર કરવાનો તેમાં ગભીર હેતુ રહેલ છે. (2) વરસાદ વરસતે હોય તે ખોરાક નિમિતે બહાર ન જઈ શકાય. પરંતુ ત્યા) પણ મળવિસર્જન સારુ નીકળવાની છૂટ આપી છે. કારણકે તે ક્રિયા અનિવાર્ય છે. (૪) ગૃહસ્થના ઘરમા ન ઉતરવું એમ શ્રમણસાધકને જન- શાસ્ત્ર આજ્ઞા કરે છે. પણ બીજી બાજુ એકાદ દિવસ અનિવાર્ય રહેવું પડે તે છૂટ પણ આપી ત્યાં રહી શ્રમણધર્મ કેમ સાચવે તેને વિવેક સમજાવે છે પર તુ કનક અને કામિનીના સગથી તે સર્વચા મુક્ત જ રહેવું તેમાં શ્રમણસાધકને લેશમાત્ર અપવાદ કે ટ આપી નથી. કારણકે અબ્રહ્મચર્ય અને પરિગ્રહએ બને અને યમના રેધક અને સીધી રીતે આત્માના ધાતક છે તે જ રીતે જે જે મયમજીવનને બાધક હોય તે તે ક્રિયાઓ અને પદાર્થોને સખ્ત નિવેધ છે સારાશ કે ત્યાગી સાધકે વિવેકપૂર્વક મયમી જીવન વહન કરવું તેજ તેને નિષ્કર્ષ છે આ રીતે દશવૈકાલિકમાં આવતા નિયમોને વિવેકપૂર્વક ઉકેલ કરવા સારુ દશવૈકાલિકના વાચકને અનેકાતવાદના સિદ્ધાંતને આ માત્ર અગુલિનિર્દેશ છે.

·સહાય
આ સૂત્રને અનુવા કરતી વખતે તેની સાથે ડે બિગ 2
મકર 3 સ્વરાજભાઈ, પસ્થી અમુલખઋષિક તથા ઉપ
ખાય શ્રી આત્મારામજી મહારાજ તરફથી પ્રગટ થયેલા અનુવાદને
મમ વય કરવામાં આવ્યો છે અને ડો. અમ્પકર ! બિગ તથા
ઉપાધ્યાપકની પ્રસ્તાવનામાથી તે cગી પ્રમાણે પશુ લીધા છે
તેથી તે પણ મારા મહાપકો જ ગણાય
મારા પૂજ્ય ગુદેવના નિરીક્ષણને ફાળે એ આ અનુવાદમાં
ઉત્તરપાન કરતા ઓછો નથી. તેમનો આભાર મા શી રીતે
વર્ણવી અપાય અને છતર સજજ કે જેનો આ પુસ્તક અને અન્ય
પ્રકાશને પાળ પુષ્કળ શ્રમ અને ઉત્સાહ છે તે સૌની સેવાનું
બલિખા વાચકને સંસ્મરણ કરાવી વિરમું છું
સુરત
સંતભાવ

·પ્રસ્તાવના
દશવૈકાલિકત્ર એ જૈન આગમમાં મૂળસત્ર તરીકે ઓળખાય
છે. આગમ સાહિત્યના (મૂળ અને સ્થાને માન્ય ગણાતા)
અંગ, ઉપાંગ, મૂળ અને છેદ એમ ચાર વિભાગે છે. તેની સંખ્યા
૩૧ અને એક આવશ્યક સૂત્ર મળી કુલ્લે ૩૨ સુત્રો સર્વમાન્ય છે.
તે પૈકી મુળના વિભાગમાં દશવૈકાલિકો અમાવેશ થાય છે.
આચાગાગ, સૂયગડાગ આદિ બાર સુત્રોની ગણના અગવિભાગમાં
થાય છે. પરંતુ તેમાનું પ્રષ્ટિવાદ નામનું એક સમૃદ્ધ અને સુંદર અંગ સત્ર
હાલ આપણી પાસે ઉબ્ધ નથી તેથી અગિયારજ અંગો ગણાય છે,
ઉવવા, રાયપણી ઇત્યાદિની ગણના ઉપાગમા, ઉત્તરાધ્યયન,
દશવૈકાલિક વગેરેની ગણના મૂળમાં અને વ્યવહાર બૂકતકલ્પ
વગેરેની ગણના છેદત્રોમાં થાય છે
અંગ અને ઉપગેમ જેનધર્મના મૂળભૂત સિદ્ધાને સિવાય
વિશ્વના આવશ્વક તો જેવાકે જીવ(આત્મા), અકર્મ)
અને તેના કાર્યકારણની પરંપરા તથા કર્મ-ધનથી મુક્ત થવાના
ઉપાયો પણ દર્શાવ્યા છે. મૂળમુમાં મારમાર તત્વોનું વર્ણન તથા
સંયમી જીવનના યમનિયમ અને તેને લગને ઉપદેશ વિશેષ અંશે

·No text on this page.

·સારુ ઉપગ્યા છે, માટે જ તે બળ કહેવામાં દે તેવું મૂળસંસા
પરથી મૂચિત ચાય છે.
{
પરંતુ Prof. Guerinot ( રીના) એમ માને છે કે
આ છે Trailes Originau અથાત્ કે અસલ સધા છે.
કારણે તેના પર અનેક ટીકાઓ અને નિર્વ િથઇ છે ટીકા અને
અભ્યાસ કરતાં આપણે પણ જે પણ ટીકા કરી છે તે અંગને
મૂળ રથ કહીએ છીએ જેને ધાર્મિક ગ્રંથોમાં શો ઉપર
મિથી વધારે ટીકાના પૂરત છે, તેવી ટીકાઓની અપાએ માં
અને નળ કહેવાનો અંત આગમમાં પ્રકા પડી છે તેની
તેમની કદપના છે,
આ ત્રણે પાકિમાન્ય વિદ્વાનોએ ભિન્નભિજ દબિંદુઓને
મોખરે કરી કાપના કરી હોય તેમ જણાય છે.
તેમાંની પ્રથમ કપના ઉપરનને લાગુ પડી શકે. કારણકે
ભગવાન મહાવીરે તેમના અંતિમ ચાતુર્માનામાં જે છત્રીમ અપછા
અવલેને ઉતર આપેલા તે ઉતરોજ ગ્રંથમાં સંગીત
છે. પરંતુ આ વસ્તુ દશાવિકને તે સીધી રીતે લાગુ પડી શકની
નથી. એટલે બીજે ગત દશવૈકાલિકની વસ્તુને અનુસરીને કાશ
નક્કી કરવામાં આવ્યા હોય, આ બીજ મતને માન્ય ગણુરા
જતા ઉત્તમ સત્ર આપને ગોધ કરે છે કાર કે તેમાં
કેવળ શમણુજીવનના યમનિયોજિ નકિ બધે અનેક કથાઓ,
રિસાદે, મોક્ષપ્રાપ્તિના ઉપાયો, લોકવર્ણને વગેરે
જન
આગમોની મૂળભૂત ઘી ઘારી વસ્તુઓ છે. સારણકે તેમાં
અમનિયમાદિ વસ્તુ મુખ્યતયા ન હોવાથી દશવૈકાછિની જેમ તેને
ઘટાવી શકાય નહિ. તે ઉકેલ લાવવા માટે ત્રીજો મત બહાર આ
2 Sec -17 Religion Drama Page no. 79.

·ફૂટ
ય તેમ અનુમાન થાય છે પરંતુ તે માન્યતાની દલીન બહુ વજન
પર ભુતી નથી કારણકે જેમ દશવૈકાવિક અને ઉત્તરાધ્યયન
ઉપર અને નીકાઓ રચાઈ છે તેમ છતર એટલે અંગ ઉપામેની
પણ પુષ્કળ ટીમ ઉપબ્ધ છે તેથી ટીકાઓ ઉપરથી તેને
મૂળાજા માનવામાં આપણને પૂર્ણ સંતોષ થતો નથી
ત્યારે હવે મળ સત્તા શા માટે મળી હશે તે સનમાં
વિચારણા કરતાં એમ જણાય છે કે આખાયે જેનર્જનના સિદ્ધાં
તેનું અને નજીવનનું રહસય સતિમાં અને યથાર્થ સમજવું હોય
તે તેને માટે આ મૂળ માજ સુસાધ્ય છે ગણી શકાય છે અને
તે અંગે જ તે મૂળ ગ્રંથ તરીકે સ્વીકારાયા હોય તે સમગત
લાગે છે
as repre ented
દશવૈકાલિક તેિજ આપણને તેમ માનવા માટે વધુ પ્રેરણા
કરે છે અને આ માન્યતાને શ્રી હેમચનાચાર્ય પણ પુષ્ટ કરે છે
From this mixture of contents it can easily
be understood why tradition
Heraandrs Parisistaparvan 5 81 ff in accord
ance with earlier models should ascribe the
ongin of the Dasaveyalıya Sutt to an intention
to condense the essence of the sacred lore into
an anthology
અર્દી જુદી ની વસ્તુઓને સમાવેશ થયેને હોવાને લીધે
દનાળા પ્રમાણે તેમચચિાર્યના પરિપવ પ ૮૧ માં દશવૈકાલિક
સુત્રને જેનધર્મનું તત્ત્વ સમજાવનાર તરીકે આ પુસ્તક માયુ છે*
આ પ્રમાણે વિગ પy આ મતને પિતાની આરતાવનામાં રજુ
કરી પરે પુણે તેને સ્વીકારે છે

·૨૦ મૂળ સંજ્ઞાને પ્રારંભાળ વાસ્તવિકરીતે તે આ ગ્રંથને મૂળ સંજ્ઞા થી હેમચંદ્રાચાર્યના કાળમાંજ (૧૨ મા સૈકાની આસપાસ) પ્રાપ્ત થઈ હોય તેમ અનુ- માન થાય છે. કારણ કે અન્ય સૂત્રગ્રંથોમાં ક્યાંય તે ઉલેખ નથી. નંદીસલમા આગમગ્રંથના બે વિભાગ છે. (૧) અંગપ્રવિષ્ટ અને (૨) અંગબાહ્ય. તેમજ અંગબાહ્યના પણ બે ભેદ છે. (૧) કાલિક (૨) ઉત્કાલિક, તેમા દશવૈકલિક સૂત્રની ઉત્કાલિકમાં ગણના બતાવી છે. પરંતુ ત્યાં મૂળ સંસાને ઉલ્લેખ મળતું નથી, ગ્રંથકારણ? સત્તા સંબધમા આટલે ઉહાપોહ ર્યા પછી દરલિકના રચયિતા કોણ? તે પ્રશ્ન સહેજે ઉપસ્થિત થાય છે અન્ય આગમાં ભગવાન મહાવીર કથિત શબ્દનો થી સુધર્મવામીએ કરેલો અને તે પ્રવચને પિતાના સુશિષ્ય જ બુસ્વામીને ઉદ્દેશીને કહેલા જેમકે નુ આજ સૈા મચિ પ્રમ- રાજા એ પરથી સિદ્ધ થાય છે કે તેવાંજ સુતે દશવૈકાલિકમાં પણ મળી આવતા હોવાથી એક એવી માન્યતા ચાલી આવે છે કે દશ- વિકાલિક પણ સુધર્મસ્વામીએ જ બૂસ્વામીને ઉદેશીને કહેલું પરંતુ આ માન્યતા સર્વમાન્ય થઈ શકી નથી એટલે કે તેના રચયિતા મબધી મતભેદ પ્રવર્તે છે. નિયુક્તિકાર કહે છે કે નિફૂટ રિ સેનમા રાત્રિા તેગ મહું રિટ ૧૨ અર્થાત શરાભવ નામના આચાર્યપ્રણીત આ સૂત્ર છે. હેમચંદ્રાચાર્યે પણ આ જ વસ્તુને સિદ્ધ કરી છે. દશવૈકાલિક સત્રની સળગ સંકલના પણું તે મતમાં પુષ્ટી કરે છે.

·૨
મીગ શિવના
પ્રથમ પાનની પ્રથમ ગાણાના રેનનું સંપૂર્ણ રહસ્ય
દખ્યું છે જનનું પણ સંપર્ક અમારવા ની નાપ્તિ છે
કર્મથી વુિં એ પણ વિના પૂર્વ સંધ્યા મનવી પ્રાપ્તિ થઈ
શો નહિ અને પૂર્વ તે ૧ પાના માણસ
વિના છે તેથી જ તે રિપુઓનો ન કરવા માટે તે
-- જય જરા ર આમા સાથે યુદ્ધ
નાનું અને અને સાપ અમા એમને નપાને
ક્ય બની રહ્યું અને મને માટે વિકાસના
જેમ ગને
વિક ર છે . પછી મને એક ખાના બધા અને માત્ર
અને કેમ બનું તે નષમા માંગળાપે ચાલી જાય છે અને
જ થી માંડીને બે સંખ્યાના નપા અને પિત મહુ
વનની દિશા માં છે
આવી અળગ ના પરથી કઢ, થાય છે કે આ
મિલિખને ઉદ્દેશીને જ તેમના ગુરુ બનાવ્યું .
મયમની પાનની જ કૃતિ છે?
જો કે આ મૂના લેખક અમન પોતે માત્ર શાખા નથી
કો તેમની માત્ર ત રન તે શી રી એને એક
વસ્તુ ન આવે છે આમ છે અને એને એનું વરવાર
અને છે એટલે ને પાઈ પાનાના પ્રિવનને સરળ અને માર
દિ બાપ ન ! જન્મ છે અને આથી જ થઇ
આમ પનાના કિબ અને ઘઈને , મનું દના
દે આ પાનામાં પિત પ્રણ પ્રાપ્ત થાય છે
જા જય કપની અતિ થી પબિઝિન બનાવી
બસ જરી તેને વિન રૂપ એવું છે ને નનના તમારી

·No text on this page.

·૨૩
આઠમુ અધ્યયન
ઠણગસુત્રના આ માં અધ્યયનની વસ્તુ છે
નવમુ અપયન
આમાં ઉત્તરાધ્યયનના પ્રથમ અધ્યયનની વસ્તુનું માત્ર ભિન્ન
કસમું અધ્યયન
ઉત્તરાધ્યયનના ૫રમાં અધ્યયનને મળતું છે અને તેની ગાથાએ
પણ તેને મળતી છે એટલે કે ઇદ્રવજા ઉપે દ્રવજા વશસ્થ વૈતાલીય
વગેરે પદ્યમનું એવું એવું મિશ્રણ છે
છેવટની બે વિકાઓ છે તેનું સંપાદન દશ અધ્યને પછી કઈક
પાછળથી થયું હોય તેમ લાગે છે કારણે પ્રથમ અધ્યયનના પ્રથમ
સૅકમ આદિ મંગળ છે સાતમા અધ્યયનમાં મધ્યમ મંગળ છે અને
દસમા અધ્યયનમાં જ અત્ય મગળ છે ચૂલિકામાં નથી પરંતુ ભાષા ષ્ટિએ
જોતાં આગળના દસ અધ્યયન કરતાં તે બહુ અર્વાચીન હેય તેમ
લાગતું નથી અને તેના માદક પણ શ્રી શયભવ હેય એમ માન
વામાં ખાસ હરકત જણાતી નથી
દશાલિકનો કાળનિર્ણય
ભગવાન મહાવીરના નિર્વાણ પછી તેમની પાટે શ્રી સુધMવામી
ગણધર થયા ત્યારબાદ સ્વામી અને તેમની પછી પ્રભાવ
સ્વામી આવ્યા.
પ્રજવવામીના ઉત્તરાધિકારી જે સૂચવવામી થયા તે જ
આ પ્રથના નિર્માતા તેઓ વીર મવત ૭૫ થી ૯૮ ની વચ્ચે
આયાયપ વિભૂતિ હતા. તે નિક્તિ પ્રમાણુથી સિદ્ધ થાય છે

·૨૮ સર શ્રી પરેડ નિરિક્રમામા पुनदिनार श्री दामासिक रखमान् । गण २ श्री यशोमः स्वपः ધપાત્ર થી વારની યા(૧૮) , રાજ || “બી શબવ સ્વામીએ ગુરવારમાં સગભાં મૂકેલ પનીથી ઉત્પન્ન થયેલ મનક નામના બિના દાણ માટે કાલિક સૂત્ર ગયું અને કેટલાક વખત પછી ભદ સ્વામીને પિતાના પદ પર સ્થાપી ભગવાન મહાવીર પછી વીર સંવત ૯૮ મે વર્ષે તેઓ કાળ- ધર્મ પામ્યા આ પરથી એમ પણું સિદ્ધ થાય છે કે આ સપનાના પુત્ર મનને ઉદેશીને જ તેમણે રચે+ ભાવાછિએ પ્રાચીનતા દાકિની લેખન પદ્ધતિમાં જે ભાષા વપરાઈ છે તે દષ્ટિએ પણ રાપરો કરી શકીએ કે તે પ્રાચીન સૂવ છે. તેમનાં ઘણા ક્રિયાપ્રયોગ અને શબ્દોનો સમન્વય આચારાગ અને સૂયગડા સાથે કરી શકાય તેમ છે. આ માત્ર વિરલ પ્રગ કદાતરૂપે જોઈએ પ્રદ દિર છે જે તે અર્થમાં જ દશવૈકાલિક પ્રથમ ચૂલિકામાં વપરાય છે જુઓ આચારગ સ ન. ૧૪૪, ૬ અ. ૫ ૧૦-૧ છે જુઓ કપગની સુધિની વ્યાખ્યા. આમોદય સમિતિ મુદિત + લેાકવાયકા ચાલે છે કે મનકનું મૃત્યુ થવાને ઇ જ માસ બાકી હતા ત્યારે તેવા ટુક સમયમાં સરળતાથી ગાય તે સારુ અન્ય સુત્ર માથી હરાવૈકાલિકની તે આ રચના દ્વરી,

·૧૫
તે પ્રમાણે જ “જા ક જા અર્થમા દશમીતિક ૮ મા
અદનાં જાન જ તેજ પ્રમાણે જુઓ સુદા-જ્ઞાન---
मा सिराय झोसह महम खुइय खिसह, मना मइलग पायपिरो
વગેરેમાં કેટલાક તે Archaic (આ) પ્રાગે અને કેટલાક
થીઆચારા, શો સુયાગ અને શ્રી ઉત્તરાધ્યયન સત્રમાં વપરાયેલી
પ્રાચીન ભાવાને તગે છે
આ રીતે દશ મિલિકના પ્રાચીનતા, ઉપમિના અને પ્રમા
ણિકતા અનેક દિગથી સિદ્ધ થાય છે
દશમવિક નામ શા માટે ?
નિતિકર કહે છે કે – વૈથિ વિશા તા રાજી
સ વિકાસમાં (સાજે ) શ અધ્યયને કવા માટે તે
સંમતનું નામ ૫૩ દશરગલિક રખાયુ
બને ચૂલિકાઓ તો પાછળથી જ લખાઈ છે તેથી આ
ધટના પ્રમાણિત હેવાનો સંભવ છે
દશકાતકમાં શું વસ્તુ છે ?
પ્રથમ અધ્યયનમા ધર્મની મસા અને ભમર મા સાધુ
જીવનની બહુ સુંદર સરખામણી આપી છે
બીજું અધ્યયન પ્રાચીન વાર્તાને લઈને ખૂબ ઉપગી છે
ત્રીજુ અધ્યયન સાધુજીવનના સુદર નિયમે અને વ્યવસ્થા
સચિન કરે છે
ચેપ અધ્યયનમાં જનવર્મના સિદ્ધતિ, દુનિયાના છાનું
જીવન અને શ્રમણજીવનના મૂળ તે એટલે કે કેમ તવુ તે બનાવ્યું છે
પાચમા અધ્યયનમાં ભિક્ષાવૃત્તિએ કેમ જીવવું તે સમજણ
કે આનો અર્થ વચિત્ વતમાન કૃદતમાં પણ જાન તરીકે વપરા
લો છે ઉપરનો અર્થ અહી વધુ સગત છે
+ન્યૂલિકાના સંબમાં પરંપરાથી એક દિંપતી ચાલી આવે છે
પ તેની વાસ્તવિકતા બુદિગમ્ય ન હે થી આપણે પ્રમાણભૂત
ન માની રાખીએ તેથી અહી લીધી નથી.
--

·૨૬ આપેલી છે. આ અધ્યયનમાં આવતાં શિક્ષાપ કુંદનમાં જડેલા હીરાની માફક ઝળકી રહે છે. છઠ્ઠા અને આઠમા અધ્યયનમાં પણ અટાર સ્થાનોનું નિરૂપણ કરીને સાધુજીવનના નિયમો તથા ઉપનિયમો બતાવ્યા છે, સાતમા અધ્યયનમાં ભાષાશિક્ષા, નવમા અધ્યયનમાં ગુરુભક્તિનું માહાસ્ય અને દસમા અધ્યયનમાં આદર્શ માધુની વ્યાખ્યા આપી છે. પ્રથમ ચૂલિકામાં બાહ્ય તેમજ આંતરિક મુશ્કેલીઓને લીધે સંયમી જીવનને છેડી દઈ ગૃહસંસારી થઈ જવાની સાધુની મદ- શાની શક્યતા બતાવી માત્ર જેનદર્શનના સિદ્ધાંતોનું જ નહિ બલકે મનુષ્ય માત્રના માનસમાં ઉત્પન્ન થતી સારી કે માડી, નબળી કે સબળ સ્વાભાવિક લાગણીઓનો આબેહૂબ ખ્યાલ આપે છે. આ અધ્યયન તેના સંપાદક માનસશાસ્ત્રના કેટલા ઊંડા અભ્યાસી હતા તેની પણ સાક્ષી પૂરે છે દ્વિતીય ચૂલિકામાં આર્યને નિયમો આપે છે. આ રીતે દશવૈકાલિકનું સાત સુદર સકલન પૂરું થાય છે. દશવૈકાલિકની વિશિષ્ટતા દશાલિકમાં પ્રવેશતાં જ તે આપણને મી મેક્ષને માર્ગ બતાવે છે મોક્ષ એટલે વીતરાગ ભાવની પરાકાષ્ટા, તેને માર્ગ તેજ ધર્મ, ધર્મ એટલે વસ્તુને સ્વભાવ. અહીં આત્મસ્વભાવની પ્રાપ્તિ કરાવે તે ધર્મની સુંદર વ્યાખ્યા આપી છે. અને તેવા આત્મધર્મના અધિકારી અને તે ધર્મની સાધનાને અનુક્રમ પણ બતાવ્યો છે. જ્યા સુધી માનવ પોતાની ગ્યતાને પ્રાપ્ત ન કરે અર્થાત કે માનવધર્મને ન પામે ત્યાં સુધી તે આત્મધર્મની સાધનામાં સફળ થઈ શકે નહિ એ અનુક્રમ સમજાવવા સારુ ધર્મ સાથે વૃક્ષની સુરટિત ઉપમા આપી ધર્મનું મૂળ વિશિષ્ટનીતિ સમજાવ્યું છે. વિશિષ્ટનીતિમા માનવતા, સજ્જનતા, શિષ્ટતા અને સાધુતાને સમાવેશ થાય છે અને એ બધા મેલમાર્ગનાં પગથિયા છે ·વેધમમાં પણ બ્રહ્મજિજ્ઞાસની ગ્યતાના ચાર લક્ષણે બતાવ્યાં છે- विवेकीनो विरक्तस्य शमादिगुणशालिन । मुमुक्षोरेव हि ब्रह्म जिज्ञासा योग्यता मता ॥ विवेक चुडामणि વિક વૈરાગ્ય શમા પમપત અને મુમુક્ષતા એ ચાર બ્રહ્મજિજ્ઞાસનાં લક્ષણ છે તેટલી ગ્યતા ઉત્પન ન થાય ત્યા સુધી તે સાધક બ્રહ્મપ્રાપિને કેમ થઈ શક નથી “ધમ પણ ચાર આયસને બતાવી દુખ સમય માગ અને નિરોધ એ ચાર વસ્તુના વિવેથી જે સ્મૃતિમાન થાય છે તેજ નિર્વાણ અધિકારી થાય છે તેમ સમજાવે છે આ રીતે એ ભારતના નૂણ પ્રાચીન ધર્મોને તો ભિન્ન ભિન્ન હોવા છતા એજ માગ દિરાના સચદે છે તેમ જોઈ આવા ધમસમશ્ય બેધક ધર્મમફતેને આ બુદ્ધિવા અને સવવમ- સમવયના જમાનામાં સ્વીકારવા અને જિજ્ઞાસુ વાર ન હૈ' આવૃત્તિઓ દશવક સત્રની નીચે પ્રમાણે આર્ટીતિઓ બહાર પડી છે દશવૈકાલિક પર સૌથી પ્રાચીન થિીભ બહુ સ્વામીની નિયુક્તિ ત્યારબા હરિભકરિની ટીકા અને સમયનું રગણુની દીપિકા એમ આ ત્રણે ટીમ સુંદર, અને મૂર્વમાન્ય છે અને ત્યારબા સુમતિ સુરિની લઘુકા અને પ્રાત ચૂર્ણિ સસ્કૃત અવસૂરિ તથા બાવક ગુજરાતી ટીકા વગેરે ટીકા અનુક્રમે શ્રી તિલકરિ શ્રી જ્ઞાન સાગર અને તેમના શિષ્ય રચેલી છે સંવત ૧૬૪૩ માં રાજહર મહાપાધ્યાપકે જે ખડતરગચ્છના જિનરાજરિન પ્રશિ ન હતા તેમણે ગુજરાતી ટીકા બનાવી V z. 112? * Dr Ernest Leuman (Journal of the German Oriental Society ) 31 eyta fufu લિની પ્રથમ આવૃતિ છપાવી ત્યાર પહેલાં બધી જાતિઓ હસ્ત લિખિત હતો ત્યાર પછી ઘણી આકૃતિઓ હિંદુસ્તાનમાં છપાઈ છે

·૨૮
સવત ૧૯૫૭ માં રાધનપતિ બિહાદુરની આવૃત્તિ છપાઈ
હતી જે પચાગી ગરિન અર્થાત જળ કરિભસૂરિની વૃત્તિ, નિર્યુક્તિ
ગુજરાતી અનુવાદ, અવચૂરિ અને દીપિકા સહિત હતી.
ડે કવરાજ ઘેલાભાઈએ દાવકાલિકની ત્રણ ચાર આવૃત્તિઓ
બહાર પાડેલી ઈ . ૧૯૨ માં ૭ ચિંગે જર્મનીમાં અમદાવાદના
શેઠ આણંદજી કલ્યાણજીની માગણીથી છપાવી; અને તેજ અરસામાં
પ્રો અભ્યકરે તેને સાહિત્યના અાગી કેલેનાની સગવડ માટે
શ્રી ભદ્રબાહુ નિર્યુક્તિ સહિત સંપૂર્ણ અંગ્રેજી અનુવાદ સાથે દકાલિક
પ્રકાશિત કર્યું.
આ પુસ્તક ટિપ્પણી તથા નેટથી અલંકૃત થઈ સુદર આકારમાં
પ્રસિદ્ધ થયુ છે,
આ સિવાય આગોદય સમિતિ સુરત. જૈનધર્મ પ્રસારક સભા
ભાવનગર, અજરામર જેન વિદ્યાશાળા. લિબડી તથા વષિ સમિતિ
હૈદ્રાબાદ તરફથી પણ મૂળ, સંસ્કૃત અનુવાદ, હિન્દી અનુવાદ વગેરે
સહિત પ્રગટ થયા છે તેમ છતા ગુજરાતી આલમમાં વધારે પ્રચાર
ન થયેલ હેવાને અગે તે આવશ્યકતા પૂરી પાડવા મહાવીર સાહિત્ય
પ્રકાશન મદિર તરફથી આ બીજો ગ્રથ બહાર પડે છે
આ ગ્રંથમાં પણ ઉત્તરાધ્યયન સૂત્રની જેમ ઉપયોગી નોધો દાખલ
કરી સૂત્રનું હાર્ટ સરળતાથી સમજાય તે દ્રષ્ટિથી સરળ ભાષા લાવવા
અને ગાથાને પ્રવાહ ન તૂટે તેવી રીતે અવિચ્છિન્ન ચાલુ રાખવા થથા-
શકય પ્રયત્ન સેવ્યો છે.
અંતિમમાં જણાવવાનું કે આ ગ્રંથમાં અજાણતા કે ત્રુટિ
રહી ગઈ હોય તે તે લક્ષમાં લાવવા તજજ્ઞ વિદ્વાને અવરો તે
તેને બીજી આવૃત્તિમાં ઘટતે ન્યાય અવશ્ય મળશે એ અભિલાષા
સાથે વિરમુ છુ,
સુરત
તા. ૨૯. ૧ • '૩૫
'
સંતમાલ

·S અનુક્રમણિકા ૧ મપુષિધ ધમની વારતવિક વ્યાખ્યા સામાજિક રાષ્ટ્રિય અને આધ્યાત્મિક કટિએ તેની ઉપયોગિતા અને તેનું ફળ-ભિક્ષુ અને મરજીવનની તુલના-ભિક્ષની ભિક્ષાવૃતિ સામાજિક જીવનપર ભારરૂપ ન થવાનું કારણ ૨ શ્રામગ્ધપૂર્વક વાગ્ના અને વિરેને વશ થઈ સાપુનાની આરાધના થઈ શકે ખરી'-આ શ ત્યાગી કેણ—-બીજકરૂપ રહેલી વાસનાવૃત્તિથી ચિત્ત ચપળ બને ત્યારે તેને રવાના સરળ અને સફળ ઉપાય- રથનેમિ અને મમતીને નાજુક પ્રસંગ—રથનેમિની જાગ્રત થયેલી વામન ગમતીની અગતા–પ્રબળ ભનમાંથી રથનેમિને ઉદ્ધાર-પ્રીતિનું જવલત દ્રશ્ય. ૩ સુદ્ધનચાર ૧૩ ભિક્ષુઓના મયમી જીવનને સુરક્ષિત રાખવા સારુ મહર્ષિઓએ બતાવે ચિત્સિા પણ બાવન નિષેધાત્મક નિયમોનું નિશન- જે પિતાના નિમિત્તે કોઇપણ જીવ ન દુભાય તેવી વૃત્તિથી જીવન નિર્વાહ-આધારશુદ્ધિ-અપરિઝ બુદ્ધિનારીરસત્કારને ત્યાગન્ગસ્થના અતિ સસ ને ત્યાગ-અનુપયોગી વસ્તુઓ તથા ક્રિયાઓને ત્યાગ વગેરે સમાવેશ થાય છે ૪ પછવનિ ગવિભાગ ૧૦ શ્રમણજીવનની ભૂમિકામાં પ્રવેશ પ્રશ્નાર સાધકની ગતા કેવી અને કેટલી દેવી જોઇએ? શ્રમણ કવનની પ્રતિજ્ઞા કા બેનેનું પણ વણનો પ્રસૂનતાપૂર્વક પાળવા માટે જાગરૂક થયેલા વીર સાધની પ્રબળ અભિનાવો પવિભાગ ક્રિયાઓ કરવા છતા પાપમના બનો ન નડે તેવા સરળ માર્ગને નિર્દેશ-અહિંસા અને સવમમાં વિવેકની આવશ્યક્તા-નાનથી. by wrete Nt - - -- ·હ૦ ર માડીને મુક્તિની પ્રાપ્તિ સુધીની બધી ભૂમિકાઓનું કમપૂર્વક વિસ્તૃત વર્ણન-કો સાધક ગદ્ગતિ અને કશો સાધક દુર્ગતિને પામે ? સાધકના આવશ્યક ગુણે ક્યા ? પ પિડકણા પ્રથમ ઉદેશ શિક્ષાની વ્યાખ્યા-ભિક્ષા અધિકારી કેણ -ભિક્ષાની પણ વિધિ-જેમાં ક્યા માર્ગ અને કેવી રીતે જવું–ચાલવામાં, બોલાવામાં વગેરે ક્રિયામાં કેટલું જાગૃત રહેવું?-કયાથી ક્ષિા મેળવવી કેવી રીતે મેળવવી –ગૃહસ્થને ઘેર કેમ ઉભા રહેવું –નિર્દોષ ભિક્ષા કોને કહેવાય – કેવા દાતાર પામેથી ભિક્ષા લઈ શકાય –મેજિન કેમ કરવું? પ્રાપ્ત ચયેલા આહારમા સોપવૃતિ કેમ જાળવવી વગેરે વર્ણન છે. દ્વિતીય ઉદ્દેશક ભિક્ષાને સમયેજ ભિક્ષા માસ નિગમન-થોડી પણ ભિક્ષાને અસંગ્રહ-ભેદ રાખ્યા સિવાય શુદ્ધ આચારવિચારવાળા પ્રત્યેક ઘરમાંથી ભિક્ષાની ગપણ-રમત્તિને ત્યાગ. ૬ ધર્માર્ચ માધ્યયન મેક્ષમાર્ગનું સાધન શુ?-ત્યાગને સ્તભ કણ-શ્રમણજીવનના અતિ ઉપયોગી અઢાર નિયમોનું સુટ વર્ણન-અહિંસા શા માટે ?–ગત્ય અને અસત્ય વ્રતની ઉપયોગિતા કેવી અને કેટલી – મિથુનવૃત્તિમાથી ક્યા થા દ જન્મે છે –બ્રહ્મચર્યની આવશ્યક્તા પરિયડની વનસ્પર્શી વ્યાખ્યા–રાત્રિભેજન શા માટે વર્ષ છે – સમ ની દયા કયા જીવનમાં અને કેટલી શક્ય છે? – ભિક્ષુઓને અકથ્ય પદાર્થો ક્યાં?...વિભૂવાનો ત્યાગ વગેરે વિષયોનું તલસ્પર્શી ખાન ૭ સુવાક્યશુદ્ધિ ૮૮ વચન શુદ્ધિની આવશ્યક્તા- વાણી એ શું છે ? – વાણના અતિ વ્યયથી થતી હાનિનું દિગન– ભાષાના પ્રકારે – તેમાની કઈ કઈ ભાષાઓ વચ્ચે છે ? અને તે શા માટે ? તેનું વિસ્તૃત વિવેચન-સત્યવાણી પણ કેવી રીતે બોલવી તેની શિખામણ-કેનું દિલ ન દુભાય, વ્યવહાર પણ બરાબર જળવાય અને યમી જીવનને હ૦ ·૩ો બાધ ન હૈય તેવું સત્ય બોલવું પણ વિવેક હોય તે શકમ છે ઇત્યાદિ ભારતનું સમુહ સમાલોચન ૮ આચારપ્રણિધિ ૧૦૧ મગુણોની સાચી લગની કેને તેયર-મદાયાના ભાગની નિના– એ વર્તનના સાધને કેવી મુશ્કેલીમાં કઈ રીતે પ્રસાર થવું તેની સામે વિચારણા અને વસ્તુનિ -ધાદિ આત્મરિપુઓ પર વિજય શી રીતે મેળવો?—માનસિક વાચિક અને કવિ એ ત્રણે સાધનાથી બ્રહ્મચર્યની રથ શી રીતે કરવી -આસક્તિ ને અભિમાનને કેમ નિવારવા –તાનને સાપ કઈ રીતે કરવા કઈ કઈ કિયા એને સાધુજીવનમાં આ ૨ કરો અને કઈ અને ત્યાગ કરવો ? વગર સાધકે જવનના પ્રત્યેક કાયાને ઉકેલતું વિવેચન ૮ વિનયસમાષિ પહેલે વશ વિનયની વિશાળ વ્યાખ્યા ગુરુકુળના શ્રમણ સાધના ઉપકારી ગુરુદેવે પ્રત્યે વિવેકપૂણુ ભકિતનું દશન-અવિનીત સાપક પિતાની મેળે જ પિતાનું પતન કેમ તેરે છે તેને સ્પષ્ટ ચિતાર-જ્ઞાન ને તમાં વધુ જણ જે સાધકે ગુરુનું અપમાન કરે છે તેના પરિણામની ભપકતા–નાની સાધકને પગ ગુરુભક્તિની આવશ્યક્તા-ગુમભકિતમાં શિષ્યને વિકસ- વિનીત સાપ્નાં વિશિષ્ટ લ ણ બો Cદ્દેશક વૃક્ષના કમિક વિકાસની સાથે આધ્યાત્મિક માગના વિકાસની તુલના-ધમ થી માંડીને તેના અંતિમ પરિણામ સુધીનું દિગદર્શન- વિનય અથવા અવિનયના ફળની સરખામણી-વિનયસખાના કટા શત્રુઓનું આદબ વર્ણન કીજે ઉરાક પૂજ્યતાની અવસ્થખા છે કે આદર્શ પૂજ્યતા ઈ-પૂજ્યતા પ્રાપ્ત કરવા માટે કયા કયા ગુનેની આવશ્યકતા છે ?-કર્મ વાખી અને મન એ ત્રણેને વિનીત સાધક કયા કયા અને કેવી કેવી રીતે પિજે તેનું વિસ્તૃત વર્ણન અને નીત માધગ્ની અંતિમ ગતિનો નિશ.

·થે ઉદ્દેશક સમાધિની વ્યાખ્યા અને તેના ચાર સાધનોનું વર્ણન-આદર્શ જ્ઞાન, આદર્શ વિનય, આદર્શ તપ અને આદર્શ આચારની આરા- ધનાશી રીતે થાય તેની પ્રાપ્તિમાં ક્યા પ્રકારની સાવચેની રાખવાની છે તેનું બયાન ૧૦ ભિક્ષુ નામ ૧૩ ત્યાગનું આકર્ષણ કયારે થાય –સગાં સબંધી અને સંપતિને ત્યાગ નાર ભિક્ષની જવાબદારી–જીવનપતિ પાળવાની પ્રતિજ્ઞાપર તે કેમ સ્થિર રહે તેની શિક્ષા–ત્યાગ સંબધ વેશ સાથે નહિ પરંતુ આત્મવિકાસ સાથે છે તેનું નિદર્શન–આદર્શ ભિક્ષુની પ્રત્યેક ક્રિયાનું તલસ્પર્શી કથન ૧૧ રતિવાકય : પ્રથમ ગુલિકા ગૃહસ્થ જીવન કરતાં સાધુ જીવનની મહત્તા શાથી? – ભિક્ષુમાધક પરમ પૂજનીય હેવા છતાં શાસનના બંધારણને ન્યાય આપવાની તેની ફરજ-વાસનાના અધ્યાસની જીવનપર થતી અસર-સેસથી ચલિત થયેલા ચિત્તરૂપી અને તુરત વશ કવ્વા સારુ લગામરૂપ બનાવેલા સચોટ અને સફળ અઢાર ઉપાયો--જયમી હવનથી પતિત થયા પછીની ભયંકર સ્થિતિનો આબેહૂબ ચિતાર- ચયેલા ભિન્નભિન્ન જીના દષ્ટાંત સાથે પતિતની સરખામણ-પતિનનો પશ્વાતાપ-સયમી દુખની ક્ષણભંગુરતા અને ભ્રષ્ટ જીવનની ભયકરનાનો ખ્યાલ-મનના માલિન કચરાને માફ કરવાના ઉપાયે ૧૨ વિવિચર્યા : દ્વિતીય ચૂલિકા ૨૫૬ એકાતચયની વ્યાખ્યા–સંમારના પ્રવાહમાં વધી રહેલા જીવોની દશાએ પ્રવાહની સામે જવાને અધિકારી કે? અને તેની પતિ- સ્થિતિ-આદર એશ્ચર્યાની અને સ્વછદી એચની તુલનાઆદર્શ એમાં કયા સદગુણેની આવશ્યક્તા છે?–ા નિયમો પાળવાના હેય છે ? તેનું વિસ્તૃત વર્ણન–એકાતચર્યાનુ રહસ્ય અને તેની ચોગ્યતાને અધિકાર–એક આત્મલક્ષી એજ એકચર્યા અથવા વિવિન ચર્યા તે સૂચવીને બતાવેલ મેક્ષનો રાજમાર્ગ.

·- પ્રારંભ :

·तमि पडनं ठाण, महावीरेण देसि ।
अहिंसा निउणा दिल, सव्व भूएम संजमो ।
तवेद प्रथम स्थानं, महावीरेण देगितम् ।
अहिंसा निपुणा दष्टा, सर्वभूतेषु संयम ॥
વ્રતમાં સર્વથી શ્રેષ, અહિંસા
સર્વ જીવ દયા પાળે, દયાનું
વીર વાવે;
મૂળ सयम.
१२०० भ०६:८

·ક્રમ પુપિકા
(વૃક્ષના ફૂલગ બધી)
વસ્તુને સ્વભાવ એજ ધમ, તેના ઘણા પ્રકારે દેઈ શકે
જેવા કે – દે.ધર્મ, મનોહમ, આત્મધર્મ તે જ પ્રકારે નિધમ
ભમાજમ, રાધર્મ, વિશ્વધામ વગેરે અહીં તો ખાસ કરીને
માધુતા જાળવવાનું સાધુધમ સમ જવવામાં આવે છે કે જે માધુ
ધમમાં મુખ્યત છે નહિ તે ગૌમાતાએ પતિ અને વ્યક્તિ
ધમ સમાજધમ, રાષ્ટ્રવમ, અને વિશ્વધર્મને સમાવેશ થાય છે.
ભગવાન મા વીરની પાસે બેસી તેમના જેવથને શ્રીસુધમ
સ્વામીએ જબૂને ઉદ્દેશીને કહ્યા હતા તે જ પ્રવચનેને પિતાના
સુશિખ મનકને શ્રી સ્વભવ સ્વામીએ કહ્યા
ગુખ્ય છેલ્લા
[5] ધર્મ એ સર્વોત્તમ (ઉચ્ચ પ્રકારનું) મગળ છે અહિંસા
સંયમ અને તપ એજ ધમનું સ્વરૂપ છે આવા ધર્મમાં જેનું
મન હમેવ લીન રહે છે તેવા પુરુને દેવ ૫ણનમસ્કાર કરે છે
નોધક મનુષ્ય મ ગળ જેવા વિના કોઈ પણ શુભ કાર્યને
પ્રારભ કરતું નથી માટે માળની છે તેને આવરચના છે મગળ પાચ
નાના છે (1) દદ્ધ મા-પુત્રાદિને જ મ ૨) અરુદ્ધ મગર હારિ

·દકાલિક સૂત્ર નૂતન બનાવવા (2) ચમત્કારિ, મગળ-વિવાદિ કાર્ય (8) સૈવળ- ધનાદિની પ્રાપ્તિ અને (૫) સદા મગળ-ધર્મપાલન ને બધા પછી સર્વોત્તમ મ નળ જે ઈ હોય તો તે ઘમંડ છે બીજા મ નામ અનળને. સંભવ છે ધર્મરૂપ મગળમાં તેમ બનતું નથી તે સદા મંગળભય રહે છે અને પાળનારને પણ મગળમય રાખે છે માટે જ તે સર્વોત્તમ મ ગળ છે. દુર્ગતિમા જતા કોને બચાવે તે ધર્મ. તે ધર્મ આ ત્રણ વસ્તુમાં સમાઈ જાય છે અહિંસા-અહિંસા એટલે પ્રાણાતિપાતથી વિરતિ શુદ્ધ-પ્રેમ, દયા કે અનુકપાથી હદય છલકાય છે ત્યારે જ સાચો મિત્રભાવ સામે છે સર્વ પ્રાણ પ્રત્યે મિત્રભાવ રાખો, ઉપયોગીપૂર્વક કેઈને દુભવવાની છા રાખ્યા વિના દેદિક, માનસિક કે આત્મિક કેઈ પદ્ધ તેવી ક્રિયા કરવી તે વાસ્તવિક રીતે એસિક્રિય છેઆથી અહિંસાને આરાધક માત્ર અહિંસ જ નથી કે બટકે હિંસાને પ્રબળ વિઘિક હોય છે. સ યમ –આવ્યાવહૂારથી ઉપતિ (પાપીને રવા) સયમના ત્ર પ્રકાર છે. (૧) બયિક સયમ, (૨) વાચિક સંયમ અને (૩) માનસિક સ અમ દેહને લગતા પદાર્થોની જેમ બને તેમ જરૂરિયાને ઘટાડી ને કાયિક સચમ છે વાટીને દમાગથી નિવારીને ગુનામાં પ્રવતાવવી તે વાચિક સ યમ અને મનને વિકલ્પોમાંથી છોડાવીને સુવ્યવસ્થિત રાખવું તે માનસિક સ યમ છે સંચમના વિસ્તૃત સનર ભેદનું વર્ણન આગળ આવશે. તપ-વાસનાને નિધિ કરે તેનું નામ તપ ૧ ડી 2 મલિન ચિત્તવૃત્તિની શુદ્ધિ માટે નિરિક તથા બાલક્રિયા કરવી તે તપશ્ચર્યા છે તે તપના બાર દેનુ વર્ણન ઉનયન સત્રમાં છે. અસિમ સ્પ અને પઝુરિત છે કેઈને શનિ મળે છે. માટે જ અહિંસા એ ધર્મ છે સચમથી પાપી પ્રવૃત્તિ અટકે છે, મદ પડે છે અને તેવા સમીપુ જ રાષ્ટ્રશાન્તિમાં સાચા ઉપકારક ૨૪ પડે છે અનેક દુખિ- તેને તે દ્વારા આશ્વાસન મળે છે, માટે યમમાં ધર્મ છે, તપશ્ચર્યાથી અત - કરણની વિશુદ્ધિ થાય છે માટે જ તપશ્ચર્યામાં ધર્મ છે આ રીતે તે તો દ્વારા સામાજિક, રાષ્ટ્રીય અને આધ્યાત્મિક ત્રણે દ્રષ્ટિઓને સમન્વય, શુદ્ધિ તથા વિકાસ થાય છે. માટે જ તે ત્રણે તત્તની કિયા તે ધર્મકિયા છે આવા ધર્મમાં જેઓનું મન છે તેઓ મનુજ અને દેવોને પણ વૈધ

·દુમ પુપિકા
પ
છે તેમાં કશું જ આશ્ચર્ય નથી અત કે તેવા ધમિશનું વાતાવરણ જ
એટલુ સુદર દેય છે કે ત્યા રે પ સહેજે નમી પડે છે
[૨] જેમ કામો ના દૂતોમાથી મધ ચૂમે છે (આ પીએ છે)
ત્યારે તે કૂવોને ઈજા પહોંચાડયા વિના પણ પિતાની જાતને
છે તેમ સસારના રાગમનથી (મથીથી) હિત એવા પવિત્ર
માધુઓ આ વિશ્વમાં વસે છે કે જેઓ મા ભમરાની માફક
આ સંસારમાં માત્ર પોતાની ઉપયોગી સામગ્રી (વઅપાત્રાદિ)
તથા શુદ્ધ-નિદેવ ળ્યિા (બાપાન) અને તે પા થયે
આપેલી તે મેળવીને સંતુષ્ટ રહે છે
નેધ –બી ને પી ન આપવી તે અહિંસા પરને પીડા ન
ઉપજે તેવી રીતે બહ મમાં વનનિર્વાહ કરી લેવો તે તપમ અને
તેમ કરવા જતા પોતાની અને નિરાધ થાય તે તપ આવી રીતે
સાધક જીવનમાં સ્વાભાવિક ધમનું પારિક અને નિશ્ચય એમ બને દ્રષ્ટિએ
પાલન રવ૫ થઇ છે છે ભ્રમર અને સાસુ એ બનેમા બિંની વિશેષતા
એ છે કે ભમરા તે વનનું પુષ્પ ઈ છે કે ન કરે તે પણ તેમાંથી રસને
સે છે પરંતુ સિતુઓ તે ગૃહસ્થ પિતાનામાથી શoખુuથી આપે તે
ગ્રહણ કરે છે
[૪] તે ધમિલ થમણુ સાધકો કહે છે કે અમે અમારી જિયા તેવી
રીતે મેળવીશું કે જે ભિક્ષદ્વારા કોઈ પણ દાતારને દુખ ન
થાય અથવા અમે એવું જીવન ગાળીશું કે જે જીવનમાં કોઈ
પશુ પ્રાણી જાતને અમારી નિમિતે હાનિ ન પડે ' વળી
ભમરાઓ જેમ અકસ્માન પ્રાપ્ત થનાં કુવો પર બેસી જાય
છે તેમ તેવા શ્રમણવરો અપરિચિત ઘામા (પિતાના નિમિત્તે
જ્યાં ભોજન ન થયું હોય તેવા ઘરોમા (ભિક્ષથે) જ
ગમન કરે છે

·૬
દશવૈકાલિક સૂત્ર
- - - -
નોંધ –જે અતકની શુદ્ધિ કરી સર્વ જી પર કાળાવ રાખે
છે અને તપશ્ચર્યામાં ન જે છે તે પ્રમ: કનેવાય . બામનું જીવન
રાવલ બી દેવું જોઈએ તેની પ્રત્યેક કિયા હશો કેવી સેઇએ. તેની
આવશ્યક્તાઓ હલકી દેવી જોઈએ અષત કે સાવન નિસ્વાર્થ અને
નિષ્પાપાતી જીવન છે અને તે આવા નિ મન ભાવથી જ સુરક્ષિત રહી શકે.
[૫] મધુકર જેવા શાણામુનિઓ (કે જેઓ ઘર અને કુટુંબથી)
અનાસક્ત (બધનગદિત) તથા કોઈ પણ જાતના છે-
કમા અતુષ્ટ રહેવાની ટેવવાળા દમિનેન્દ્રિય હોય છે તેથી જ
તેઓ શ્રમણો કહેવાય છે
નોંધ – અનાસનિ, દાનતા અને મળવામાં એનાથ એમ આ
ત્ર ઉચ્ચ ગુણે એજ સાપુતા છે અથવા તો શરીર, વચન અને મનનું
દમન, બાલગર્ચનું પાલન, કયા ત્યાગ અને તપશ્ચર્યા વડે આત્મ
સાધના કરે એ જ સાપુ.
એમ કરું છું
એ પ્રમાણે દમપુષ્પિક નામનું પ્રથમ અધ્યયન પૂર્ણ થયું

·શ્રામણ્યપૂર્વક
(માધુત્વ સૂચક)
* આમ જેવી અનંત છે એટલે આખા વિશ્વના
પર ભલે ને ! તેમ છતા તે પરિમિતજ છે તેથી જ તે
અનતના તેમા કથાપી સમાય!ાને પાર સંમારની વસ્તુઓમાં
કયાથી ૫મા !
તેથીજ યા ઈસ, તૃષ્ણા કે વામન છે ત્યા અને છેક
અને બે છે ત્યા ખેલ છે ત્યાં જ વિકટ છે અને વિક છે
ત્યા શમતા નથી તેથી સમરસના પિપાસુ સાપુએ બાળ મડા
એને તિલાક આપી દેવી પડે અને ત્યાં અનતતા છે એવા
આત્મસ્વરૂપમાં છે તેને જે નરવી જોઇએ તેજ સાચું કામ
ગરુષ બેલ્યા–-
છે જે વિવવામન વિ જ wઓને ાિરી કે નહિ તે
સાધુ મધુતા તેમ પારના રો! તેની છાઓને આધીન
જો તે પળે પગલે એ અમીને એપ વિપિને વશ થાપ.
પાસ્તામન બિજ નિક નું મૂળ છે તેને ન દબાવા તે
કપૂર લેપ ભાવ લિપિની વિવાથી નાકમાન થાય
અને વિના અથવા છે અને પછે ખેદ ૨૫ કરી ઉત્તમ પત્રિીને
૫ પતિ શી ?

·૮ દશવૈકાલિક સૂત્ર [૨] વસ્ત્ર, કસ્તુરી, અગર કે તેવા સુગધી પદાર્થો, મુકુટાદિ અલંકારે, સ્ત્રીઓ તથા પલંગ વગેરે સુખશાઓને અવશપણે જે ન ભેગવે તે કઈ ત્યાગી કહી શકાય નહિ નોંધ –પરવશપણે અર્થાન કા ઉપરના સાધનો ન જ મળ્યા છે અને ન ભેગવે અથવા મળવા છતા રેગ કે તેના બીજ કે કારણે ભોગવી ન શકે તો તે ન ભેળવવા છતાં આ ત્યાગી કહી શકાય નહિ કારણ કે ત્યા પદાર્યોને બેગ ભલે ન દેય પ! પદાર્થ જોગવવાની લાલસા તો છે જ, [5] પરંતુ જે મનહર તથા ઈષ્ટ એવા કામભાગે સ્વતંત્ર રીતે પ્રાપ્ત થતી છતા તેને શુભ ભાવનાઓથી પ્રેરાઈ પિતાથી અળગા કરી ત્યાગી દે છે તેજ આદર્શ ત્યાગી કહેવાય છે. નેધ–મનરમ્ય અને દિવ્ય ભોગોની સંપૂર્ણ સામગ્રી હોય, તેને ભોગવી તેવું શરીર હોય, સંપૂર્ણ સ્વત ત્રતા હોય છતાં આવા પ્રસ- ગમાં પણ વૈરાગ્યપૂર્વક તેને ત્યાગ કરે તે આદ ત્યાગી ગણાય છે. છે કે જે ન મળવા છતા તેવા સમયે પણ તેના ત્યાગની ભાવના થવી દુર્લભ જ છે પરંતુ આ કમા ઉત્તમ ત્યાગની અપેક્ષાએ ઉપન કથન છે. [૪] સમદ્રષ્ટિથી (સંયમની અભિમુખ દ્રષ્ટિ રાખી) સંયમમાં વિચરવા છતા કદાચિત (ભોગવેલા ભોગેના સ્મરણથી અથવા નહિ ભેગલાને ભોગવવાની વાસના થવાથી તે સયમી સાધુનું મન મયમમાર્ગથી બહાર જાય (ચલિત થાય) તો તેને આ પ્રમાણે ચિંતવવું જોઈએ કે “વિષયભોગની સામગ્રી મારી નથી અને હું પણ તેને નથી. અથવા તે સ્ત્રી મારી નથી તેમ હું પણ તેને નથી ” આવી રીતે સુવિચારના અંકુશથી તે પર સ્નેહ (આમતિ) હટાવી લે ધવાસનાનું બીજ એટલું સૂક્ષ્મ છે કે ઘણી વખત તે નિર્મળ થયુ હોય તેમ લાગે છે પરતુ કવચિત સહન નિમિત્ત મળતા તે અકુર પાગી ઉઠે છે રથનેમિ અને રજીમતી દેવીને ઉગવ્યયનમાં

·શામધ્યપૂર્વક
આ પ્રસગ તેની પ્રતીતિ આપે છે કદાચિત સયમથી અસ્થિર ચિત
થાય તે તેને થર કરવાના સવાટ વિચારે અને ઉપ માટે અને આજ
રાવની પાછળ આવી ચૂલિકા ૧
જે માત્ર ચિંતનથી મનોનિગ્રહ ન થાય તે શું કરવું.'
[૫] (મપુરો કહે છે કે --) શરીરનું સામળપણ ત્યાગી ઋતુ
પ્રમાણે મીન કે તાપની આતાપના લો અથવા પિતાને અનુ
કૂળ બી તપશ્ચર્યા કરે અને આવી રીતે કામની વાળાને
એળગો તે દુ ખ પણ ઉ લડી શકશે અને જેને નામે
અને આસક્તિને દૂર કરે બસ આમ કરવાથી આ સંસારમાં
સુખી થશે
નવ-કામથી ક્રોપ કોધથી સહ મેહથી રાગ અને દ્વેષ
અને રાગથી દુખ એમ ૬ ની પર પરાનું મૂળ વાસના ૮ છે માટે
વાસનાને ક્ષય કરવાની ક્રિયારૂપતાશ્ચર્યા કરતી તેજ ખનાશને ઉપાય છે
અદી રવનેમિ તવા ગઈમનીનું છાત આપી તે
વસ્તુને વિપ સ્પષ્ટ કરે છે
સોરઠ દેશમાં એક અનકાપુરી સમાન વિશાળ દ્વારિકા નામે નગરી
હતી ત્યાં બળા યાદવકુળ સહિત શ્રીકૃષ્ણ રાજય કરી રહ્યા હતા
તેમના પિતાશ્રીનું નામ વસુદેવ અને વસવના મેટા ભાઈનું નામ સમુદ્ર
વિજય હતુ તે સમુ વિયના શિવાદેવી નામના પાગીને જાત
સુપુત્રનું નામ નેમિનાથ હતું
નેમિનાય જ્યારે યુવાનવયના થયા ત્યારે કૃષ્ણ મહારાજની પ્રબળ
છાથી તેમનું વેવિશાળ ઉગ્રસેન (જેનું અપર નામ ભેજરાજ
કિંવા ભોગરાજ હનું તે) રાજાનાં ધારણ નામના રાણીની અગત
રામતી નામની સેવતી કન્યા સાથે થયેલું
છે. મન જેકી તેને ભેરા તરીકે સિદ્ધ કરે છે

·૧૦ દશવકાલિક સુત્ર શ્રાવણ સુદ ના શુભ મુ મોટા ઠાઠમાઠ સાથે તે કુમાર ઠરાવેલા નિયમ પ્રમાણે પરણવા સારુ ધસર ગૃહે પધારતા હતા તેવામાં માર્ગે અલના પાજરામાં પૂરેલાં પશુઓને પીકિન પિકાર તેના કર્ણધારે અથવા સાયિને પૂનાં તેને ખબર પડી કે આ તે પિતાના જ લગ્નનિમિત્તે આટલા પશુઓની હિંસા થવાની છે. આ માળના જ તેને આ અને એવા અનેક મન એકે એક કાર્યમાં દેખાવા લાગ્યા આ સંમારના સ્વાર્થો પર તેને વૈરાગ્યની ફુરણ ગી પૂર્વના મકાને તેમાં વેગ મળ્યો અને તેની ભાવ- નને પ્રવા, સહુજ વારમાં પલટી ગયો ત્યથીજ રથ પાછો વાળીને તે ઘેર આવ્યા અને ખૂબ ચિનન કરી આખરે તેણે ત્યાગમાર્ગને અંગીકૃત કર્યો તેની ઉત્કટ ભાવનાથી બીજી પણ એક હજાર સાધકે તેની સાથે યોગમાર્ગને આરાધવા મારૂ નીકળી પડયા પાછળથી રાજીમની પણ આ નિમિત્તે પ્રબળ વેરાગ્યપૂર્વક સાખી ચા ગાન સારીઓ સાથે તેણે પ્રવજ્યા અંગીકાર કરી લીધી. એકદા તક પર્વત પર નેમિનાથ ભગવાનને વંદન કરવા જતાં માર્ગમાં ખૂબ મેઘવૃષ્ટિ થતા તેના વસ્ત્રો બ્રિજ, એક એકન ગુકામાં તે પિતાના બધાં વસ્ત્રો ઉતારીને સુકવવા લાગ્ય. તેવામાં તેજ ગુફામાં ધ્યાનસ્થ રહેલા નેનાથના નાનાલાજી રયનેમિ કે જે બાળવયથી વેગમાર્ગમાં પ્રવૃત્ત થયા હતા, તેની દ્રષ્ટિ રાઇમતીના દેહ પર પડી મધ્યમય શરીર અને એકનવામા તેને નહિ અનુભવેલ વેદના થઈ આવી વિકારની વાનનાએ તેને વ્યાકુળ બનાવ્યા તેને પિતાની ગદાનુ ભાન ન છેવટે તે સાધ્વી શ્રીશ્યનેમિને કેવી રીતે સયમ માર્ગમાં સ્થિર કરે છે તે વાચવા માટે તેમનો તથા મતી રામતીને પરસ્પર વાર્તાલાપ ઉત્તરાધ્યયન સૂત્રના બાવીસમા અથનમાં જોઈ લે * * ઉત્તરાવ્યયન રસૂત્રનું અનુવાદન. પાનુ ૧૫ થી રાર,

·શામયપૂર્વક
ગેશ્વરી રામતી દેવીએ જે વચનરૂપ અંશથી ૨થમિને
માગ પર દયો તે વચનનો સારાંશ નીચેની ગાથાઓમાં છે
s] અગધન કુળમાં ઉત્પન્ન થયેલા સર્વે ઝળહળતી અગ્રિમ બીજ
મરવું પસંદ કરે છે પરંતુ મેલું વિણ ફરીથી પીવા ઈચ્છતા નથી
o] અપયશાના અભિનયન છે તને ધિક્કાર છે કે જે તું વામના
મય જીવન માટે ઉમેશ ગોને જોગવવા ઈચ્છે છે એવા
પતિત ઉછવન કરતાં તારું મૃત્યુ વધારે ઉત્તમ છે
[4] જકવિહુની પત્રિી અને ઉગ્રસેન મહારાજાની પુત્રી છું
અને તું અંધક વિધા પૌત્ર અને મમુજય મહારાજા
પુત્ર છે રખે આપણે ગધનુકુળના મર્પ જેવા થઈએ' એ
સંયમીર! નિથી થઈ સકમમાં રિથર થા.
વિ-હરિજ યુરિના કથનના આધારે તે હર્મન જેબી પિતાની
કેમ છે છે કે જેના દિવા ભો જ એ ઉસેન મહારાજનું
અપનામ છે આ કવિરૂએ સમુદ્રવિજય મહાસ નુ અપનામ છે
]િ હે મુનિ! જે જે સ્ત્રીઓને જોઈએ અને ત ોને જોયા
પછી જે આમ કામગની વયના રાખ્યા કરશે તે અમુક
કિનારે હડ નામતો વૃક્ષ જેમ પવનથી ઉખડી જાય છે તેમ
તારે આત્મા ઉખ્ય ભૂમિકાથી પતિત થશે
[૧] બ્રહ્મચારિણી અને માખીને આ આત્મસ્પર્શી અને સટ
વચને મ ભળી જેમ અંકુરા વડે (મોન્મત્ત હાથા વશ થાય
તેમ રથનેમિ છિ વશ થયા અને સમધમમાં બામર
રિધર થયા
નોધ -ત્યા હાથીરૂપ રથનેમિ, માવતરૂપ રાજીમતી અને અકરાપ
વચને હવા રનેમિનો શિકાર ક્ષણવારમાં કપાત થવા અને પોતાનું ભાન
થવાથી તે પશ્ચાતાપપૂવક પિતાના માર્ગમાં સ્થિર થયા ચારિત્રને પ્રભાવ

·૧૨
દશવકાલિક મુક
[૧૧] જેમ કે પુર નિમિએ ત્રિપબિગયો મનને શીવ લાવી
લીધું તેમ વિચસબુ અને નવ પુ પણ વિણ ભેગોથી
નિવૃત થઈ પરમ પુરુષાર્થ કર,
નેધ -ચિત્તની રચના મઢ જેમાં છે. અને 4 વાય
છે. સંયમમાં અનન નિ સપને વશ એ અને તેની લાગે છે,
રિચિવ થાય કે તરતજ ચિત્ની તેને સજા કરવી
માનસિ. ચિતનની સૉજ દીકિ, યમની એક મા પુરની
આવતા છે તે વિવેક પુરા ન દો.
રીર, ; ને મન રે પર કાબુ રાખવાથી તેઓ
નિ થાય છે અને શનિની ઉપાસના (સાપના સિદ્ધ થતી રહે છે
જેમ જેમ મગ અને મન મા કય તો જે છે તેમ તેમ આન બને
સાબર નિ જય છે.
એમ કરું છું,
એ પ્રમાણે ત્રામપૂર્વક નામનું બીજુ અધ્યન પૂર્ણ થયુ

·ફુલકાચાર
(લઘુ આચાર)
૩
ત્યાગ એ જેટલે યકિતગત આધ્યાત્મિક વિકાસમાં સહાયક
છે તેજ સમાજ, રાષ્ટ્ર અને વિશ્વને પણ પ્રત્યક્ષ અથવા
પરોક્ષ રીતે ઉપકારક થઈ પડે છે
જે સમાજમાં આ શ ત્યાગની વૃજ તે સમાજનિ સ્વાયી
સાવી અને પ્રશા ત હેવાને તેની નિસ્વાર્થતા રાષ્ટ્રની પીડાતી
પ્રજાને આશ્વાસન આપી શકે અને તેની શાતિના આંતને
વિશ્વમાં શનિને પ્રચાર કરી શકે
આથી કે રાષ્ટ્રમાં ત્યાગની મહત્તા છે ત્યા સુખને માગર
સ્વય ઉતટવાને તે સાગરની લહેરમાં ઘેરીના વૈમનસ્ય લય
થવાના અને વિરાધક શકિતના પ્રચડ બળે ૫શુ શમી જવાના
પરંતુ જે રાની પ્રજામા જે વાસનાનુજ પ્રાધાન્ય છે દેશમાં
ધન હોવા છતા સ્વાથ, મદાધતા, રાષ્ટ્રો ઈત્યાદિ શાતિના શરૂ
એનું સ્વરાજ્ય વ્યાપી રાષ્ટ્રપતિનું આજે કાલે કે પછી અપ
હરા થવાનુ સારાશકે અદશ ત્યાગમાં વિશ્વશાંતિનું મૂળ છે
અને વાસનાનું પણ વિશ્વની અશનિનુ કાર છે
બાદશ ત્યાગીને ત્યાગ એજ જીવન છે. જીવનમા સામાયિક
તાના વિપ ન ભળે કે તે જીવન ઋષિત ન થાય તે સારુ સાધક

·દશ કલિક વ દશામાં વાળીને ખુબ સાવધ રહેવું પડે છે. તેથી તે સાવધાનના અદ્ર વ્યવસ્થા જાળવવા માટે આધ્યાત્મિક દંદના પ્રમા ચિ- ત્રિક જિ એ માલિક મનથી સધન કરી : સાધુ- નાના રાહબુ સારુ મુશ્મથી માંડીને બેટા આકાર સુધીના બાવન અનાચી (નિષેધાત્મક) નિયાનું આ અંતિમ વન આપ્યું છે. યુદર આવ્યા – [જેને આમ માં શરિર થઇ છે જેઓ અરિક વચનાથી કિ આરક અને p, ન પરથી છે, જેને પિનાના અને પરના અને દરથી બચાવી દકે છે અથવા જે કાળ (ન્ય પ્રાગાત્ર) યઃ છે, જે અંતરિક ગ્રંથીથી દિન છે તે માનું જે અના(નધિ અથાગ છે. તે નીચે પ્રેમ છે. નોંધ –ી, બ, દિવાર ઈવાદિ વ પદ ને વદિ જે મરે છે તે 2-3. ઉ, કરે, 3, 4 શબ્દ નું * : ૧ ફી, પદ અતિ, ૧૦, ૧૧ અને ર ( દ્રારા ચાલતા ' ) એ સા રે સા થાય છે, [ s*=ન પ્રકારના અનના નામે કચ્છ આ પ્રમાણે, - (૧) અદેશિ. (પતે ઉદ્દેશીને બનાવેલા અદાર દેન્મ લે રે જ અર્મિક લાગે,) (૨) (ધુ માટે ખરીદીને બતાવે છે કે તે દેવી. (2) નિત્યક (દાં એકજ ઘરે આમંત્ર આપી જાય ત્યાં આકાર લે તે ), (૪) જમિ (દરમાં મધ માટે ઉપ- શ્રાદિ સ્થાનમ સન્મુખ લો કે યાર હૈ ), (પ) રભિન્ન (ગરિ જોજન કરવું. (ક) સ્નાન કરવું. (૭)

·ક્ષુવકાચાર
૧૫
ચંદન વગેરેની ગધેને ઉપરોગ કરે (૮) પુષ્પને ઉપયોગ
કરો ૯) પખાથી પવન નાખ,
નોધ -આમત્રણ આપે તેમાં પોતાનું નિમિત્ત હોવાને પાકો સંભવ
છે માટે તે આહાર શાસ્ત્રીય દરિએ સાઝુ માટે વર્ષે કહ્યો છે
[8] (૧૧) અનિધિ (પિતાને કે પરને માટે ઘી ગોળ કે કોઈપણ
પ્રકારના આહારને રાત્રિએ સમહ કરી રાખવો તે , (૧૧)
ગૃહિલાત્ર (ગ્રહસ્યના પાનમાં આહાર કરશે તે) (૧૨)
રાજપિડ ( ધનિક લોકે પિતાને માટે બલિ ઔદ્ધિ નાખી
ખેરાક બનાવે છે તે ) (૧૩) મિચ્છક (તમને શુ જોઈએ
એમ પૂછીને બનાવેનો આહાર લે તે અથવા નિચાળાને
આકાર લે તે ) (૧૪) હાડ માસ ત્વચા ગામ ઈત્યાદિને
સુખ થાય તેવું વૈવાદિષ્મ મર્દન કરાવવું તે (૧૫) તલાવન
(દાતણ કરવું) (૧૬) સપ્રશ્ન ( ગૃહસ્થોના શરીર કે ગૃહ
શબંધી કુશળક્ષેમ પૂછી તેવી વાર્તામાં રસ લેવો તે) (૧૭)
દેહનોચન (આ સકે તેવા સાધનથી રારીરની શોભા નીરખવી,
નેધ અલિત આહાર કરવાથી શરીરમાં વિકાર થવા સંભવ છે
અને વિકાર વધવાથી સયમમાં હાનિ પહેચવાનો સંભવ રહે માટે તે
વન્ય છે દાનશાળાને આહાર લેવાથી અન્ય યાચની લાગણી દુભાવાને
આ ભવ છે
[૪] (૧૮) અટાપ ( જુગાર ખેત) (૧૯) નાલિ (શેતરંજ
વગેરે બીજી રમત રમવી) (૨૦) છત્રનું ધારણ કરવું (૨૧)
ચિત્મિા (જે દ્વારા રિમા થાય તેવુ વૈદુ કરાવવું તે) (૨૨)
પગમા પગરખાં પહેગ્યા (૩) અગ્નિને સમારભ કરે
નોધ - વિ એ એક નની પ્રાચીન રમત છે પરંતુ તે બધી
પ. નછ તરત વરે સ રમે સમજી લેવી તે રમતે સાધુ
જન માટે વાય છે કારણકે તેમાં અનેક દેના સભવ છે

·૧૬ દશવૈકાલિક સૂત્ર [૫] (ર૪) શાતરપિંડ (જે ગૃહસ્થ રહેવા માટે આશ્રય આપ્યો છે તેનું ભોજન લેવું ), (૨૫) આસદી–પર્ધકનો ઉપયોગ (સાંગામાચી કે પલંગ પર બેસવું), (૨૬) કાન્તર વિદ્યા (બે ઘરની વચ્ચે બેસવું અથવા ગૃહસ્થને ત્યાં બેસી રહેવું), (૨૭) શરીરનું ઉદવર્તન કરે (શરીરને પીઠી વગેરે ચળે, નેધ-જેની આનાથી મકાનમાં સાતુ રહ્યા હોય તેના ઘરના આહાર પાણી લેવાની મનાતનું કારણ એ છે કે પોતાને ત્યાં બીજમાન આગ્રા છે તેમ ધારી સાધુને ઉદેશીને ખાક થાય અને તેથી દેથ થવાને લવ છે. આસદી એ હટાળાખાટ કે સાંગામાચી જેવુ ગૃહસ્થનું આસન હેય છે. તે સ્થળે બેસવાથી પ્રમાદાદિ દેને સ ભવ છે બે ઘરની વચ્ચે બેસવાથી તે તે ઘરના મણને આ શ્રેષ્ઠ ચાર દશે તેવી શકય થવાને સંભવ છે. ગ્રસ્થને ત્યાં રેગી, અશન કે તપવી સાથું દેટની અશક્તિના ટાણે બેસે તેને છૂટ છે. તે સિવાય ને ત્યાં બેસી ન રહે ગૃહસ્થને ત્યાં બેસવાથી પશ્ચિય વધે અને પશ્ચિયથી સ થમી જીવનને ભવ પાચે. [૬] (૨૮) ગૃહસ્થની સેવા કરવી અથવા ગૃહસ્થની સેવા લેવી, (૨૮) પિતાનું કુળ કે જાતિ ઓળખાવી ભિક્ષા મેળવવી, (2) તાનિવૃનભોજિત્વ (જે ગરમ પાણી બરાબર અગ્નિનું શરુ લાગી ઉકળ્યું ન હોય તેવું સચેત પાણી લેવું ), (૩૧) રોગ વિા સુધાની પીડા ઉપસ્થિત થાય ત્યારે વાલાનું સ્મરણ કરવું કે કેઈનું શરણ છેવું તે નોંધ-આ સેવાને અર્થ એમ વગેરે દબાવવા ઈત્યાદિ ક્રિયાઓ છે. વિના કારણે આવી સેવાઓ લેવાથી આળસ વગેરે દેશોનો સંભવ છે વાસણના દપર, નીચે અને ભવ્ય એ ત્રણે ભાગમાં બગબર તપેલું ય તેવું ગરમ પાણી અચિન ગણાય છે. [૭] (૨) મૂળે, (૩) આદુ કે (૩૪) શેરડીના કકડા જે નિવૃત ન હોય અર્થાત સચિત હોય તે ભોગવવાં તે, (૨૫) સચેત ·વકાચાર ૧૭ સરણ વગેરે દકે (૩૬) સચિત જડીબુટ્ટી”(29) સયિત કળા (૩૮) કે ચિત્ત બીજ પ્રહણ કવાં તે. નેધ –-વતિત હેય તે અચિત ગણાય અને જીવહિન હોય તે અચિત ગણાય અન્ય કવિના કેટ પણ રાઝથી પણિત થયેલી વા પકાવેલી વસ્તુઓ અચિત્ત થઈ જાય છે (૮) (૨) ખાણનું સચળ (૪) સિંધાલૂણ (૧) સામાન્યામી (૪૨) રામનું (રામક) મીઠું (૪૩) સમુદ્રનું મીઠું (૪૪) ખા (પશુ લવણ) તથા (૪૫) કાળું મીઠું એમ અનેક પ્રકારનું મીઠું જે મત ગ્રહણ કરાય છે તે દકિત છે [૯] (૪૬) ધૂપન (ધૂપ વિા બીડી વગેરે પીવા) (9) વમન (ધારે ઉની કરવી) (૪૮) બસ્તિકમ (ગુવ સ્થાનધારા બલિષ્ટ ધિનો રીર માટે ઉપગ કરો કિલા હઠળની તેવી ક્રિયા કરવી) (૪૮) વિરયન (વિના કારણે ધકાર જુનામ લેવો) (૫) ભાર્થે અંજન પ્રત્યારો પણ કર (૫૧) દીને રમવા (પ) ગાત્રા મગ (શરીષ્મી ટાપટીપ કરવી કિવા સરીરની વિભૂલ કરવી) નેવ-ધૂપન અને વસ્ત્રાકને ૫ દે એવો પણ થાય છે પણ ખાઈ પી તેને ધ ર થી કરી કરીને કે વિરેચનથી આ પાને પ્રયત્ન કરે તે પણ છે તે દ્રષ્ટિએ વમન અને વિરેચન એ અને નિષ એ છે [1] મયમમાંજ જાયેલા અને દ્રથી (ઉપકરણથી) હળવા તેમ જ આભ્યતર (લોધાદિ કષા)થી હળવા એવા નિષ મહર્ષિ માટે ઉપર કહેલા બાવન અનાચી (નહિ આયા રોગ વસ્તુઓ છે * કેટલીક વસ્તુઓ બધી સચિત્ત-અસિનો નિર્ણય સામાન્ય રીતે ન થઈ શકે તે સારુ ચિયિત નિર્ણાયક કમિટિને નિબંધ કે ફરન્સ પિટ માં થાય છે ૨ |

·૧૮
દશકાલિક સૂત્ર
[૧૧] ઉપરના અનાચીથી રદિન, પાંચ આશ્રવદના આંગી,
મન, વચન અને કાયા એ ત્રણે ગથિી ગુપ્ત, છકાય જીના
પ્રતિપાલક (અહિંસક), પાંચ નિ નિમ્રત કરનાર, ધીર
અને સરળ સ્વભાવી જે નિશ્ચય મુનિઓ હોય છે;
નોંધ:- મચાવ (અનાન), અવત, કવાય, પ્રમાદ અને પ્રોગ
૨ પાચ વસ્તુઓથી જ પાપનું આગમન થાય તે અસવાર કહેવાય છે.
[૧૨] તે સમાધિવત સંયમી પુ ગ્રીમ તુમાં આનાપના લે છે
હેમત (શત) તુમાં વસ્ત્રને વેગળાં કરી ઠડી સહન કરે છે
અને વાપી ઋતુમાં માત્ર પોતાના સ્થાનમાંજ અંગોપાચનું સંવર્ણ
કરી બેસી રહે છે.
નોંધ-સાયુજને ઋતુઓમાં બિન્નબિન પ્રાની શરીરને
અને મનને કમવા માટે તપશ્ચર્યા કરે છે, અસિા, સંયમ અને પની
ત્રિપુટિની આગ ના કરવી તે સાધુતા રે શિન્ન ભિન્ન જતુમાં કષ્ટ
પડે તે પ્રતિકાર કરે નહિ તેમાં સાધુનાની માં છે
[૧] પરિપત્ર (આકસ્મિક આવી પડેલાં સંકટે) રૂપ શત્રુઓનુ દમન
કરવાવાળા, મેલને દૂર કરનારા અને જેનેરિક (દદિરોના
વિષને કાનાર) મહર્ષિએ સર્વ દુઃખ નાશ કરવા માટે
સયમ અને તપમાં પ્રવૃત્ત થાય છે
[૧૪] અને તેમાંના કેટલાક સાધુઓ દુષ્કર એવું (પ) કરીને તયા
ન સન થઈ શકે તેવું (કચ્છ) મહીને ઉચ્ચ પ્રકારશ્ના દેવલોકમાં
ગમન કરે છે અને કેટલાક કપ રજથી સાવ મુક્ત થઈને
માધ્યસિદ્ધ થાય છે. અર્થાત મુક્તિ પામે છે.
[૧પ (જેઓ દેવગતિને પામે છે તે સયમી પુરો પશુ કરીથી મૃત્યુ
લેમ આવીને) છ કાયના પ્રતિપાલક સંગમ અને તપશ્ચ
દ્વારા પૂર્વ ને લય કરીને સિદ્ધિ માગને આધીને કમરઃ
નિર્વા પામે છે

·કું વકાચાર ૧e નોધ -જીવનપર્યત પિતાના નિમિત્ત બને દુખ ન થાય તેવી નાચત -નતિથી જીવવું અને સાધના કર્યું છે એ કમપમનું શુદ્ધ એ છે તે વય નિભાવવા સારુ અપરિગ્રહ બુદ્ધિ આર અહિ ગઇ જીવનની આસક્તિમાથી નિજ સાધુતાનું સરણ જૈનમાં પરિમિતતા અને રસાસકિાનો ત્યાગ આ બધા કાયિક સાયમના નિયમ છે જેવી રીતે માનસિક અને વાચિક સ મ આવશ્યક છે તેજ રીતે કાચિક સ યકના પણ આપે છે કારણ કે કાવિક સંયમ એ માનસિક અને વાચિક સં૫ મન ઇમારતનો પાયો છે તે મજબૂત છે તેમા સાપુતાના સ્થાનની સુર રે છે અને સાધુજીવન જેટલું સ્વાવલ બી અને નિસ્વાર્થી બને તેટલું જ તે શહgવનને ઉપકારક છે. એમ કરું છું એ પ્રમાણે લાચાર સબંધી ત્રીજું અધ્યયન સમાપ્ત થયું

·ષ જીવનિકા
(સમગ્ર વિશ્વના છ પ્રકારના જીવોનું વર્ણન)
૪
ગદ્યવિભાગ
ભાગની વાસનામાંથી તીવતા મટી જઈ તે તરફની ઈચ્છાને
વેગ મદ પડે તેનું જ નામ વૈરાગ્ય
તે વૈરાગ્ય બે રીતે ઉદ્ભવે છે –(૧) વિલામના અતિરેકથી
સાંપડેલું માનસિક અને કાયિક સંકટ અથવા (૨) ઇશ્કેલી વૃપ્તિનું
તેમાંથી અનુભવેલું અદર્શન. આમાંથી તે સ્વય જાગૃત થઈ જાય
છે અથવા તે તે જાગૃતિમાં કવચિત કોઈ પ્રબળ નિમિત્તની પ્રેરણા
પણ હોય છે.
આવી ગગ્યભાવના વિવેકબુદ્ધિને જાગૃત કરે છે અને
ત્યારથી તે સાધક ચાલવામાં, ઉઠવામાં, બોલવામાં અને બેસવામાં
એમ પ્રત્યેક કાર્ય પર તેની ઉત્પત્તિ, હેતુ અને પરિણામનું ઊંડું
ચિતન કરતાં શીખે છે
આવી સ્થિતિમાં તે પિતાની આવશ્યકતા ઘટાડે છે અને
આવશ્યકતા ઘટવાથી તેનું પાપ ઘટવા માંડે છે. આનું જ નામ
જ્ઞાનપૂર્વક સંચમ.
તેવા સયમ પછી જ ત્યાગની ભૂમિકા છે જ્યારે તે સાધક
પિતાની માલિકી પ્રત્યેક પદાથ પરથી ત્યાગી દે છે, જ્યારે તે
પિતાનું જીવન હળવું ફૂલ જેવું બનાવી દે ત્યારે તેને જૈન શ્રમણની
યોગ્યતા પ્રાપ્ત થાય છે.

·૫. જવનિકા
૨૧
તેવી યોગ્યતા પછી તે ઈ પી , મેરાવી રામાયણ અને
સમભાવી ગુરુને શેવ લે છે અને શ્રમનુભાવની આરાધના માટે
ગુખ્યાગ તજી દો ત થઈ શ્રમણકુળમાં પ્રવેશે છે
પ્રવેશતા પહેલા ગુરુ વશિષ્યના માનસની અપૂ ચિકિત્સા
કરે છે અને માધકની યોગ્યતા જોઈ ત્યાગમાર્ગના જવાબદારીનું
ભાન કરાવે છે તથા શ્રમ ગધમનુ બેવમ ભાવથી યથાથી જ રા
સમજાવી અહિંસા, સત્ય, અસ્તેય બ્રહ્મચર અને બપરિન એ
પાચેનુ અપૂછ પાન અને છઠ્ઠા અણુવનમાં વિભાજનના
ત્યાગની કડક પ્રતિજ્ઞા લેવડાવે છે એ પ્રતિજ્ઞા યાવતુવન
પાળવાની હોય છે તે આત્માર્થી માપક વિવેકપૂમક પ્રતિજ્ઞા
બ્ધીકારી લે છે અને કાયા પછી પિતાના સયમમય જીવનને
નિભાવવા છતા પૃથ્વીથી માંડીને વનસ્પતિ સુધીના બ્ધિર છે,
શુદ્ર નાના મેટા જ તુએ તથા અન્ય પ્રાણીઓની રક્ષા કેવી રીતે
કરી શકે તેને પૂરું ખાત આ અધ્યયનમા આપે છે –
ગુરુવ બેહ્યા
સુધર્મ સ્વામીએ પોતાના શિષ્ય જખસ્વામીને કહ્યું હતુ કે
હે આયુષ્મન જબ! મે માંભળ્યું છે કે પછવનિકા નામનું અધ્યયન
છેતે કાશ્યપ ગોત્રીય શ્રમણ પરમી ભગવાન મહાવીર કર્યું છે
ખરેખર તે પ્રભુએ આ લેકમાં તે છાનિકાની પ્રરૂપગુ કરી છે
સુંદર રીતે તેની પ્રસિદ્ધિ કરી છે અને સુંદર રીતે તેને માબેધ
પણ કરારો છે
શિવે કહ્યું – તે અધ્યયનને શીખવામાં મારું કલ્યાણ છે ?
ગુરુએ કયુ –હ તેથી ઘર્મને બેધ થાય છે
શિષ્ય કહ્યું –હે ગુરુવ! તે કયુ પછવનિ નામનું અધ્યયન
જે કાશ્યપ ગોત્રીય શ્રમણ ભગવાન મહાવીર પ્રભુએ ફરમાવ્યું છે જેની
પ્રરૂપણ અને પ્રસિદ્ધિ કયા છે અને જે અધ્યયનનું પાન કરવાથી
મારુ કલ્યાણ અને ધમધ થવાના છે તે અધ્યયન કયું?

·૨૨ દશવકાલિક સૂત્ર ગુરુએ કહ્યું –ખરેખર તે આ પછનિકા નામનું અધ્યયન કાશ્યપ ગોત્રીય શ્રમણ ભગવાન મહાવીરે કમાવ્યું છે, પ્રર્યું છે અને પ્રસિદ્ધ કર્યું છે. વળી એ અધ્યયન શીખવાથી કલ્યાણ અને ધર્મબંધ પણ થઈ શકશે. તે આ પ્રમાણે --(છ કાય જીવના પૃથક પૃથક્ નામો કહે છે) (૧) પૃથ્વીરાય સંબંધીના જેવા, (૨) જળકાય સબંધીના છે, (૩) અશ્ચિય સંબધીના છે, (૪) વાયુકાય સબંધીના છે, (૫) વનસ્પતિકાય સંબંધીના છેવા અને (૬) ત્રસકાય સબંધોના છે. નોંધ – ખાદિથી જે છાની દુભાતી લાગી પ્રત્યક્ષ ન દેખી શકાય પર તુ અનુમાનથી જાણી -કાય અને જે સ્થિર હોય તેને સમાવેશ સ્થાવરમાં થાય છે પૂરી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ અને વનસ્પતિના છાને સ્થાવર કહેવાય છે અને દુખાદિથી જેની દુલાની લાગણી પ્રત્યક્ષ દેખી રાકાય છે તેવા બધા હાલતા અલતા છવોનો સમાવેશ સુઈ થાય છે. [૧] પૃથ્વીકાયમાં અનેક હોય છે પૃથ્વીકાયની જુદી જુદી ખંડકાયામાં પણ ઘણા છે રહ્યા હોય છે. પૃથ્વીને અગ્નિ ઇત્યાદિ બીજુ (પૃથ્વી સિવાયનું) શસ્ત્ર પરિણમે (લાગે) નહિ (તે શસ્ત્રધારા હણાય નહિ). ત્યાસુધી પૃથ્વી પોતે સચેત કહેવાય છે. પૃથ્વીના જવાને અગ્નિ વગેરેથી નારા થાય છે, રિ] એક પાણીના બિંદુમા અમખ્યાત (અનેક પ્રય પથ છે રહ્યા હોય છે તેને બીજુ અગ્નિ વગેરે શસ્ત્ર પરિણમે (લાગે) નહિ ત્યાસુધી તે સચેન(જીવહિન) કહેવાય છે પરંતુ જ્યારે તેને બીજુ શસ્ત્ર લાગે છે ત્યારે તે જીવેનો નાશ થાય છે. અને તેથી અમુક કાળ સુધી તે અચિત (વરહિત રહે છે નોંધ:- હમણાં હમણું વૈજ્ઞાનિક શોધથી એક પાણીના બિંદુમા સેકડો છ રહે છે તેવો પ્રયોગ જગજાહેર થઈ ચૂકયો છે.

·જીવનિકા
[2] એક અમિન તણખામાં પફ પૃપકુ અખાતે અમિના છે
હે છે તેથી તેને જે બીજુ (પા) વગેરે) શસ્ત્ર પરિણમે
(લાગે) નહિ તો તે મચેત કહેવાય છે અને શસ્ત્ર પરિણમ્યા
પછી તે અવ (છવ રહિત) થવાથી અચેત કહેવાય છે
[૪] વાયુમયમાં પણ પૃથફ અયફ જેવા અનેક છ હોય છે અને
તેને બીજું શસ્ત્ર પરિણમે લાગે) નહિ ત્યાસુધી સત કહેવાય
છે પણ અન્ય શસ્ત્ર વાગે ત્યારે તે અચેત જ થાય છે
નેવ-વ તણા ઈત્યાટિ વતી જવાથી વાયુકાયા છેનાસ
પામે છે તેથી તે વાયુના શસ્ત્રો ગણાય છે
[૫] વનસ્પતિમાં પણ જુદાજુ શરીરેમાસ ખ્યાન અસંખ્યાત
અને અનત જીવો પૃથફ પફ રહે છે તેવી વનસ્પતિને
પાસુધી અમિ કે લવણ છત્યા શસ્ત્ર પરિણમે (સ્પી નહિ
ત્યાસુડી તે મત વાય છે
હવે તે વનસ્પતિના ભેદા કહે છે –
(૧) જેની ટોચ પર બીજ છે તેવી અમબીજા વનસ્પતિ
(કોરટાદિ વૃબ) (૨) જેને મૂળમાં બીજ છે તે મૂળબીજા વનસ્પતિ
(ઉત્પત દિ) (૩) જેના પર્વ (કાળા)માં બીજ હોય છે તે
પર્વબીજા વનસ્પતિ શરડી વગેરે) (૪) જેના ધમાં બીજ છે તે
કબીજા વનસ્પતિ (વડ પીપળે વગેરે) (૫) જેના બીજમાં બીજ
રહે તે બીજા વનસ્પતિ (એનીમ પ્રમરના અનાજ) (૬)મમૂર્ણિમ
(નાની મેં ઉ ) વનસ્પતિ (અકરાઓ વગેરે) (૭) તરણું
તે છે વગેરે (૮) તા- વગેરે તેને એવા એવા પ્રકારના
બીજવાળા વનસ્પતિમાં પફ પૃથફ અનેક જી રહેલા છે અને તેને
બી 4 શખ લાગે નહિ ત્યાં સુધી તે સત કહેવાય છે

·૨૪
દકાલિક સૂત્ર
હવે ત્રસકાય ના ભેર કહે છે -
વળી આ હાલતા ચાલતા ત્રમ (બે ઈદિછિ પણ અનેક
પ્રકારના કહ્યા છે. તે જેને ઉત્પન્ન થવાના મુખ્યનયા આઠ સ્થાને
છે. તે કહે છે –(૧) અંડજ (ઈથી ઉત્પન્ન થાય) તે પટ્ટી વગેરે,
(૨) પિતજ (ચમચી વિંટાયેલા જન્મ પામે) તે હાથી વગેરે, (2)
જરાયુજ (ઓરથી વિટાયેલા જન્મે) તે ગાય ભેંસ વગેરે, (૪) સજ
(બગડી ગયેલા રસમાં ઉત્પન્ન થાય) તે બે ઈદિય વગેરે, (પ) જ
(પચ્ચેવાથી ઉત્પન્ન થાય તે , માકડ વગેરે, (૬) મમ્ર્હમ
(નરમાદાના સોગ વિના જન્મ) તે માખી, કીડી વગેરે, (૭) ઉલિ
(ધતી ફાડીને નીકળે) તે તીડ, પગ વગેર, (૮) પાનિક
(ગર્ભ વિના સ્થાનમાં ઉત્પન્ન થાય તે દેવ તથા નાકીન છે.
તેનાં લક કહે છે
જે પ્રાણુઓનુ સન્મુખ આવવું, પાછું જવું, સંકેચાઈ
જવું, વિસ્તૃત થવું, શબ્દચ્ચાર કરે, ભયબ્રાન્ત થવું, ગ્રામ પામ,
ભગી જવું. આગમન થયું અને ગમન કરવું ઈઆદિ ક્રિયાઓ
સ્પષ્ટ થતી દેખાય તે પરથી તે ત્રમ જેવો છે તેવી પ્રતીતિ જાણવી.
હવે તેના ભેદ કહે છે
-જે કીડ, કુથવા વગેરે બે ઈકિય
વાળા, કીડી વગેરે ત્રણ ઇન્દ્રિયવાળા, પગ, ભમરા વગેરે ચતુરિન્દ્રિય
વાળા છે તો પાચ ઈન્દ્રિયવાળા તિર્યંચ યોનિના જેવા તેમજ
સર્વ નારકી, સર્વ મનુષ્ય અને સર્વ દેવતાઓ એ બધા પચેજિયના
જીવો કહેવાય છે
ઉપર કહ્યા તે તથા બધા પરમાધાર્મિક (નરકનિમો નારકીના
ને દુખ આપનાર દે પણ પાચ ઈાિવાળા હોય છે
અને તે બધા ને આ છો જવનિકાય તે ત્રસકાયના નામે
ઓળખાય છે.

·૧ છાનિકા
ના
૨૫
એ સં છે સુખનાજ અભિલાષી છે માટે એ છએ છવ
નિકા પછી કોઈ પર વર્ષ પિત) દ. આ નદિ કિસા
કરવી નહિ) બીજા પાસે દ. આભાવે નહિ (ધાત કરાવવી નહિ)
તેમજ જે ઈ બીજા માણ આરતી (હિંસા કઝા) દેવ
તેને અનુંમેન સુદ્ધાં આપવું નહિ.
ઉપરની પ્રતિજ્ઞા ગુરુદેવે કહી ત્યારે શિષ્ય છે કે હે ભગવની
હું પણ છ નપર્યંત મન વચન અને કયા એ ત્રણ વેગથી હિંસા
નહિ કરું નહિ કરાવુ કે બીજા કરતા હોય તેને અનુદન પણ
નહિ આપું
અને હે ભ ત પૂર્વ કાળમાં થયેલા પાપથી હું નિnત થાd
હું મારા આત્માની સાક્ષીએ તે પાપને નિદુ આપની સાક્ષીએ
તે પાપની અવગણના કરુ છું અને હવે તેવા પાપમારી કમથી મારા
આત્માને સર્વથા અળ કરું
હવે તપના છકાય જેની રક્ષા માટે પાંચ મહાનતાની
વિગત કહે છે -
દિ છે ક–હે પૂજ્યા પહેલા માવતમાં શું કરવાનું
હોય છે!
ગુ –-પલા મહાતમા છવની દિગાથી (પ્રાણાતિ
પાતથી) વિરમવાનું હેય છે
અરે ભગવાન ! પ્રકારે પ્રાણાતિપાતનાં પ્રત્યાખ્યાન કરે છે
ગુરુએ – પ્રાણીઓ ચાર પ્રકાપ્નાં છે –(૧)સકમ (નાના
શરી વાળા છો) તથા (૨) બાદર (ટા સરવાળા ) તેમજ
() નસ (ડાલતા ચાલના) તથા (૪) સ્થાવર (પૃથ્વીથી માંડીને
વનસ્પતિ સુધીના) છે.

·૨૬
દકાલિક સૂત્ર
આ પ્રાણીઓને સ્વયં અતિપાત (વાન) ક નહિ, અન્ય
પાસે કરાવવો નહિ કે દાન કરવાવાળાને અનુમોદન આપવું નહિ.
આ સાભળીને વિષે કહ્યું – ગુસ્સે ? જીવનપર્યત ઈં ત્રણ
પ્રકાર અને ત્રણે ગયો અથાત મન, વચન કે કાયાથી હિસા
કરીશ નહિ, કરાવીશ નહિ, કે દિમા કરનારને અનુમોદન આપીશ
નહિ અને પૂર્વકાળમાં જે હિંસાદા પાપ કર્યું છે તેથી હુ નિવૃત
થાઉં છું, મારા આત્માની સાક્ષીએ તે પાપને નિર્દુ , આપની
પામે તેની અવગણના કરુ છું અને હવેથી તેવા પાપકારી કર્મથી
મારા આત્માને અળગો કરુ છુ કે પૂજય' એ પ્રમાણે પહેલા
મહાવતને વિષે પ્રાણાતિપાત (જીવહિંસા)થી નિવૃત્ત થઈ હવે હું
સાવધાન વયે છુ
|| ૧ ||
શિષ્ય કહ્યું–હે ભગવન ! હવે બીજા મહાવનમાં શું કરવાનું
હોય છે ?
ગુરુએ કહ્યું: બીજા માત્રામાં મૃષાવાદ (અગત્ય ભાવ)થી
નિવર્તવાનું હોય છે
રિબે કહ્યું–હે પૂજ્ય ! હું સર્વ પ્રકારે મૃષાવાદના પ્રત્યાખ્યાન
(પ્રતિજ્ઞા લઉં છું
ગુએ કહ્યું –ક્રોધથી, માનથી, માયાથી કે લેભથી અગત્ય
સ્વય ન બોલવું, બીજાઓ દ્વારા ન લાવવું કે અસત્ય બોલનારને
અનુમોદન પણ ન આપવું.
શિવે કહ્યું –હે પૂન્ય' દુ છવાયત ત્રણ કર્યું અને ત્રણ
યોગે કરી અર્થાત મન, વચન અને કાયા કાગ અસત્ય વધવાનું કાર્ય
નહિ કરુ, બીજા પાસે નહિ કરાવું, કિવા અગત્ય બોલનારાને અનુ-
મદન પણ નહિ આપુ તેમજ પૂર્વ કાળે જે કોઈ તત્ સબધી
પાપ થયું હોય તેનાથી દુનિવૃત્ત ચાઉ છુ, આત્મસાણીએ તે પાપને
નિંદ છુ, આપની પાસે તે પાપની અવગણના કરું છું અને હવેથી
તેવા પાપકારી કર્મચી મારા આત્માને સર્વથા અળગે કરુ છુ ! ૨

·૧૭ વનિકા
દિએ કહ્યું -હ ગુદેવ હવે ત્રી ન માત્રામાં શુ કરવાનું છે?
ગુએ -ત્રીજી મહાવ્રતમાં તા નથી વિરમવાનું છે
શિષ્ય કર્યું છે જ્યાં હું સર્વ પ્રકારે અદા ન (અણુ-
હનું લેવુ વિા નહિ દીધેનું લેવું) તેને ત્યાગ કરુ છુ
ગુએ --ગામમાં નગરમી કે અરયમાં કેઈપણ રથને
અલ્પ છે કે બહુ જ ખયવા નાની ચીજ છે કે મેરી વસ્તુ જો
સયિત (પશુ, મનુષ્ય ઈત્યાદિ સવ વસ્તુ) હે કે અચિત્ત વરતુ છે
તેમનું કાઈપ અણનું સ્તર ન ગ્રહણ કરવું ન કરાવવું કે
પ્રઢ નારાને અનુમ ન પણ ન આપવું
ળેિ ,-હે પા! હું જીવનપર્યત ત્રણ કરવું અને ત્રણ
પિગે કરી અર્થાત મન વચન અને કાયા ધારા એને
નહિ કરાવું કે ચોરી કરી હોય તેને ઠીક કરે છે એમ નહિ માનું
અને પૂર્વકાળે તે સબધી જે કઈ પાપ થયું હોય તેથી ૬ નિવૃત્ત
થાઉં છું આત્મસીબ તે પાપને નિંદુ છું આપની સમક્ષ તેની
અવગણના કરું છું અને હવેથી તેવા પાપારી કર્મથી મારા માને
અાગે છે !
ઝિને કહ્યું – ભવન ! હવે જોયા મદાવ્રતમાં હું કરવાનું
ય છે' તે કૃષ કરીને કરે
એ કહે –થા મહાવ્રતમાં મયુન (બજિયાર)થી નિવ
તનું છે
શિરે – ગુરુદેવ! મધુનનો સર્વથા ત્યાગ ૩ જુ
ગુએ ક–દેવ સધી મનુષ્ય બધી કે નિચે સંબંધી
એમ ત્રણે જતિ પછી પણ સાથે સ્વય મયુનસેતુ ની બીજ પાસે
મધુનસેવન કરાવવું નહિ ? તેવા મિથુન એવનારાને અમે ન
આડું નહિ.

·૧૮ દશવૈકાલિક સૂત્ર શિવે કહ્યું કે પા! હું જીવનમાં ત્રણ કરશે અને ત્રણ યોગે કરી અર્થાત મન, વગ્ન અને કષ દ્વારા એન નહિ એવું, બીજા પાસે મથુનસેવન નહિ કરાવું કે મૈથુન સેવનારાને અનુદાન પણ નહિ આપુ. તેમજ પૂર્વકાળે ન સંબધી જે કંઈ પાપ થયું (ાય તેનાથી ૬ નિવૃત્ત થાઉં છું, આપની પાસે ને પાપની અવગણના કરું છું અને હથો તેવા પાકારી કર્મથી મારા આત્માને G! ; } અળગા કરું છું. નોંધ --સીનિને તથા સાસુજાતિને બન્નેને ઉપનાં પ્રત્યાખ્યાન પિતાની જાતિ પ્રમાણે લેવાના અને પાળવાના હેાય છે રિબે ક–હે ભગવન્! હવે પાચમા મહાવનમાં શું કરવાનું છે ? ગુએ કહ્યું પાચમા મહાવનમા પરિચ4 પરિગ્રહ (પદાર્થ પરની આવ્યક્તિ)થી વિરમવાનું છે. શિવે કહ્યું –- પૂજ્ય ! હુ ગર્વથા પરિગ્રહને પતિ (ગુરુ છુ. ગુએ કહ્યું ––તે શેડ હો કે બહુ હે (ડા નવાળું તથા ભાથી પણ હલકું તેવું કાડી વગેર તથા વજનમા ભારી અને મૂલ્યમાં હલકુ તેવુ કાદિ કવ્ય, નાનું છે કે મોટુ હે (ભાર છેડે અને મૂલ્ય ઘણુ તે દીર, રત્ન વગેરે તથા ભાર વધુ અને કહ્યું પણ ઘણું તે હાથી વગેરે) સચિન (રાગ વગેરે) છે કે અચિત્ત (બીજું દ્રવ્યો છે તેમની કોઈ પણ વસ્તુનો પરિગ્રહ કરવો નહિ, બીજા પામે પરિગ્રહ કરવો નહિ અને પરિચય કરનારને અનુદન પણ આપવું નવું નોંધ -પરિગ્રહમા મચેત ગણાવવાનું કાર એ છે કે પરિગ્રહ ત્યાગી સુનિઓ શિષ્યાદિને તેના વાલીની જ વગર સામે રાખી શકે નહિ અને તેવી પ્રવૃત્તિ કરે તો તેથી પરિગ્રહ નામનું પાચમુ સદાવ્રત ખલિત થાય છે.

·પડુ જીવનિકા
૨૯
શિખે કયુ – પૂજ્ય! વનપર્યત ત્રણ કરશું અને ત્રણ
ગે કરી અર્થાત મન વચન અને કાયાધારા હું પરિગ્રહ કરીશ નહિ
બીજા દ્વારા પરિગ્રહ કરાવીશ નહિ કે પરિગ્રહ કરનારને અનુમાન
પણું આપીશ નહિ પૂર્વકાળે તત સંબધી જે કઈ પાપ થઈ ગયુ
હેય તેનાથી દુનિવૃત થાઉ છુ તે પાપને આત્મસાક્ષીએ નિ દુ છુ
આપની સમક્ષ તે પાપની અવગણુના કરું છું અને હવેથી તેવા
પાપકારી કર્મથો મારા આત્માને સર્વથા અળગો કરુ છુ
નેધ -જ્યારે જ્યારે સાધુને બીજી પરિપક્વ દી અપાય છે
ત્યારે પરના પાંચ મહાવ્રતની જીવનપર્યતની પ્રતિજ્ઞા આપવામા આવે છે
અને તે પાળ પ્રબન્યાને પસ્થાપનીય ચારિત્ર કવાય છે આ પાચ મતા
વ્રતના વિશેષ ભાગાએ મળીને તેના ઉપર ભેદા થાય છે
શિવે કહ્યું – હે ભગવાન! હવે છઠ્ઠા વતમાં શું કરવાનું છે !
ગુરુએ મ -છઠ્ઠા વતમાં રાત્રિભોજનથી નિવવાનું છે
શિષ્ય કહ્યું – ગુવ રાત્રિભોજનને જીવનપર્યત સર્વથા
ત્યામ કરું છું
ગુએ કહ્યું અને પાણી ખાઈમ (મેવા વગેરે ખેરા)
તથા સ્વામિ (મૂખવામા૬િ) એમ ચાર પ્રકારના આ રિને રાત્રે
સ્વય ન ભેગવ બીજ પાસે રાત્રિએ ભોજન કરાવવું નહિ કે
રાત્રિભોજન કરનારને અમે ન આપવું નહિ.
શિષ્ય કહ્યું - પૂજય! હું જીવનપર્યત ત્રણ કરણ અને ત્રણ
ગે કરી અર્થાત્ મન વચન અને કાયા દ્વારા વિભાજન
કરીશ નહિ કરાવીશ નહિ કે રાત્રિભોજન કરનારને અનુમોદન પણ
આપીશ નહિ પૂર્વે જે રાત્રિભોજન સબપી પાપ કર્યું હોય તેનાથી હું
નિવૃત થાઉં છું આત્મસાક્ષીએ તે પાપને નિંદુ છુ આપની પાસે
તે પાપને અવગણું છું અને હવેથી તે પાપકારી કર્મથી મારા આત્માને
સર્વથા અલગ કરું છું

·- - -
દકાલિક સૂત્ર
નેધ --- પન્ના ને સબધ શરીર કરતા શિવ ને આવૃત્તિની
સાવે જ છે કવનની સાથે દુષ્ટ નિ અનાદિ કાળના અધ્યાત્મને લઈને
એવી તો ઢ થઈ ગઈ હોય છે કે આ પ્રતિજ્ઞાઓનું સર્વથા પાલન કરવા
સાઠ સાધકને અખૂટ ધીરજ અને શનિની આવશ્યક્તા રહે છે. અને
તેથી જ તે પાંચ ત્રને તે માત્ર તરીકે ઓળખાવ્યા છે. અને છે
વ્રત નિયમપે પાવ-૪વન અને મે તેવા કરમા તુ પાળવાનું ટાય છે.
છતા ઉપરના ત્રને જેટલુ કઠિન ન ઢોવાથી તેને વ્રત તકે જ ગણાવ્યું છે.
જ્યારે ઉપના તેને સબધ પણ માત્ર દે પૂર જ રહેવા
પામે છે ત્યારે તે દલપૂર્વક પવાય છે અને યથાર્થ કળ નથી આપી શકતાં.
તે વાત સિબુકે પ્રત્યેક પળે વિચારતા રહેવું ઘટે.
“ એ પ્રમાણે એ પાંચ મહાને તથા છ ગણિભાજનથી
નિવર્તિવાપ વત મળી એ છ ત્રને મારા આત્મહિત અર્થે અંગી-
કાર કરીને વિહરું છુ. આમ રિવ્યે ગુરુ પાસેથી યાતવન
વ્રત અંગીકાર કર્યો.
આ ચરિમના અધિકાર પછી હવે કાયના જીની
શી રીતે રક્ષા કરવી? જીવનપર્યંત
શી રીતે પૂર્ણ ક્યા-
ધર્મનું પાલન કરવું?) તે વિધિ બતાવે છે
ગુરુએ ક–સમી, પપથી વિરત અને નવાં પાપકર્મ
બાધવાનાં પ્રત્યાખ્યાન લેનાર ભિક્ષુ છે કે સારી છે, તેણે દિવસને
વિષે કિવા રાત્રિએ, એકાકી કિવા સાધુ પuિદ (સભા)માં સૂતાં
કે જાગતા કદી પણ પૃથ્વી, ભીન, વિલા, ટ, સચેત રજવાળું
શારીર કે મચેત રજવાળું વસ્ત્ર હોય તેને હાથથી, પગથી કાથી,
કદના ખાડથી, આગળીથી, લેખંડની સળીથી કે લોખંડની સળીના
સમથી ખોતરવુ છેદવું, હલાવવું (પરસ્પર અકળાવવું) કે દેદન
ભેદન કવું નહિ, તેમજ બીજા પામેતરાવવું, ખોદાવવું, હલાવવું કે છેદન

·૧ જીવનિકા રા ભેદન કરાવવું નહિ, વિા બીજા કે તરતા દેય છેતા હોય સવ- ન કરતા હોય કે બે ન કરતા હોય તેને અનુમાન પણ આપવુ નહિ. શિવે કહ્યું -- હે ભગવન ! હું જીવનપર્યત મનથી વચનથી કે કાલથી તેવું કરીશ નહિ કરાવી નહિ તેમજ અનમો ન પણ આપીશ નહિ તથા પૂવ કાળે તતસધી જે પાપ થયું હોય તેનાથી હવે પાછો ફરું છું તે પાપને આત્મસાક્ષીએ નિદ્ છુ આપની સાક્ષીએ તે પાપને અવગણું છુ તથા હવેથી તેવા પાપકારી કર્મથી આત્માને અળગો રુ છુ ll ગુરુએ કહ્યું –સમી પાપથી વિરત અને નવા પાપકર્મ બધવાના પ્રત્યાખ્યાન લેનાર ભિક્ષુ હો કે સાખી હો તે દિવસે કે રા એકાકી કે પરિષદમાં સતા કે જાગતાં કદી પણ કુવા-તળાવનું પાણું એાસનું (ગાળ) પાણી બરફ ધુમસ કરા કે લીલા છોડવા પર પડેવાં બિ દુઓ વર્ષનું પાણી સચેત પાણીથી ભરેલી કાયા પાણીથી ભિજાયે, વસ્ત્ર, પાણીનાં બિંદુથી સ્નિગ્ધ થયેલી કાર કિયા તેવુ સ્નિગ્ધ વસ્ત્ર હોય તેને મસળવું નહિ તેને સ્પણ કર નહિ, તેને કચરવું નહિ બાવવું નહિ,ઝાટકવું નહિ પછાડવું નહિ સુકાવવું નહિ કે તપાવવું નહિ તેમજ અન્ય પાસે મમળાવવું નહિ સ્પર્શ કરાવે નહિ કચરાવવું નહિ, દબાવવું નહિ અટકાવતુ નહિ ! ડાવવું નહિ સકારાવવું કે તપાવરાવવું પણ નહિ. વળી બીજો કોઇ મસળો હોય સ્પર્શ કર હેક કચરતો હેય દાવ હોય, ઝાટકને હોય પછાને હેપ સુકાવતા હોય કે તપાવતા હોય તે ઠીક કરે છે તેવું માનવું નહિ શિખે કહ્યું પૂજ્ય! તું જીવનપર્યંત મનથી વચનથી અને કાપાથી નેવું કરીશ ન કરાવીશ નહિ કે અનુદન પણ આપી નહિ તથા પૂર્વકાળે તત સંબંધી જે પાપ થયું હોય તેનાથી પાછા કરું છું તે પાપને બામસાણીએ નિ છું આપની સાક્ષીએ તે ·૩૨ દશવૈકાલિક સૂત્ર પાપની અવગણના કરું છુ તથા હવેથી તેવા પાપકારી કાર્યથી મારા આત્માને અળગો કરું છું || ૮ |} ગુરુએ કહ્યુ–સયમી, પાપથી વિરત અને નવાં પાપકર્મ બાંધવાના પ્રત્યાખ્યાન લેનાર પછી તે ભિક્ષુ છે કે સાધ્વી છે તેણે દિવસે કે રાત્રે એકાકી કે પરિષદમાં સૂનાં કે જાગતાં કદી પણ કાઇને અગ્નિ, કેલસાના અંગારાને અગ્નિ, બકરીની લીડી વગેરેને અગ્નિ, દીપ વગેરે શિખાને અગ્નિ, ઉબાડાને અગ્નિ, લેઢાને અગ્નિ, ઉલ્કાપાત વિજળી વગેરેને અગ્નિ ય; તે અગ્નિને વાયુથી વધારે કે ઠાર નહિ, તેનું પરસ્પર સંવદન કરવું (હલાવો) નહિ, ધૂળ વગેરે નાખી તેને ભેદ નહિ, કાઈ નાખી તેને સળગાવો કે વધારે નહિ કિવા ઓલવવો નહિ. બીજા પાસે વાયુથી વૃદ્ધિ કરાવવી નહિ, સવન કરાવવું નહિ, ધુળ વગેરે નાખી ભેદાવો નહિ, કાટ નખાવી સળગાવવાની કે વધારવાની ક્રિયા કરાવવી નહિ અને એલવાવ નહિ. તેમજ બીજે કઈ વાયુથી અગ્નિની વૃદ્ધિ કરતે હોય, પરસ્પર સઘટન કરતા તેય, ભેદન કરતે હેય, સળગાવો કે પટાવનો હેય કિવા ઓલવતો હોય તો તે ઠીક કરે છે એમ પણ માનવું નહિ, શિવે કહ્યું–હે પૂજ્ય! હું જીવનપર્યત મનથી, વચનથી કે કાળથી તેવું કરીશ નહિ, કરાવીશ નહિ તેમજ અનુમોદન પણ આપીશ નહિ પૂર્વકાળે પણ તત સંબંધી જે કાંઈ પાપ થયું હોય તેનાથી નિવૃત્ત થાઉ છું, તે પાપને આત્મસાક્ષીએ નિંદુ છુ, આપની સાક્ષીએ તે પાપને અવગણું છુ તથા હવેથી તેવા પાપકારી કાર્યથી મારા આત્માને અળગે કરું છું. ગુરુએ કહ્યું –સમી, પાપથી વિરત અને નવાં પાપકર્મ બાધવાના પ્રત્યાખ્યાન લેનાર ભિક્ષુ છે કે માણ્વી છે તે દિવસે કે રાત્રે, એકાકી કે પરિષદમાં શ્રી સૂનાં કે જાગનાં કદી પણ ધોળા ચામરથી, પંખાથી, તાડના પાંદડાંના પખાથી, પાંદડાથી કે પાદડાના ·હ છવનિકા ૩૬ કટકાથી વૃક્ષની શાખાથી કે શાખાના કટકાથી મેરપીંછથી કે મોરપીંછને હાથાથી વસ્ત્રથી કે વેબના છેડાથી હાથથી કે મુખથી પિતાની કાયાને (ગરમીથી બચાવવા સારું) કે બહારના (ઉષ્ણ) ૫ ગળા (પ)ને (કરવા માટે) ૬ક માની નદિ કે વીજથી વાયુ નાખ નહિ બીજા પાસે શુક મરાવવી નતિ કે વીજણાથી વાયુ નાખો હોય તે તે ઠીક કરે છે એમ માનવું નહિ શિવે કહ્યું - પૂજ્ય ' હું જીવનપર્ધીત મનથી વચનથી કે કાલથી તેવું કરીશ નહિ, કરીશ નહિ તેમજ અનુમાન પણ આપીશ નહિ પૂર્વકાને પણ સંત સબધી જે કઈ પાપ થયુ કરાયા તેનાથી ૨ નિવૃત્ત થાઉં છું તે પાપને અત્માએ ૮ નિંદુ છુ આપની પાસે તે પાપની અવગણના કરુ છું અને હવેથી તેવા પાપ કારી કર્મથી મારી આત્માને અળગે ફરુ છુ || ૧૦ | ગુએ કહ્યું –બંધમો પાપથી વિરત અને તે પાપકર્મ બધવાના સત્યાખ્યાન લેનાર ભિક્ષુ છે કે માખી કે તેને વિશે કે રાતે એક કે પરિમાં સૂતાં કે જાગતા કરી પણ બીજ પર વિા બીને પર રહેતી વસ્તુઓ પર અકુરા ઉપર કે અપૂરા પર રહેલી વસ્તુ ઉપર ઉગેના ગુ ૫ર કે ઉગેના ગુછ પર હેવી વસ્તુ નો ઉપર છેલી નજીવી વનસ્પતિ પર અથવા તેના પર રહેતી વરતુઓ પર અથવા વવડાની ઉત્પત્તિ થાય તેવા કા ઉપર ન જવું ન ઉભા રહેવું ન બેસવું કે ન પાસાં કેરવવા (સવું) તેમજ બીજા કોઈને તેના પર ચરાવવા નહિ ઉભા રાખવા નહિ બેસાડવા નતિ કે સુવાડવા નહિ. વળી જે કોઈ તેના પર ચાર હાય, ઉને રહે છે. એમનો દેય કે સુ હોય તે તે ઠીક કરે છે તેમ પણ માનવુ નટિ શિષ્ય કહ્યું –-હે પૂજ! હું જીવનપર્વત મનથી વચનથી કે કાયથિી તેવું કરીશ નહિ કરાવીશ નહિ તેમજ અમે ન પણ આપીશ નહિ. પૂર્વકાળે પાનું તત સંબંધી જે કઈ પાપ થયું હોય 8 ·દશવૈકાલિક સૂત્ર ૩૪ તેનાથી હું નિવૃત્ત થાઉં છું તે પાપને આત્મસાક્ષીએ નિંદુ છું, આપની સાક્ષીએ તે પાપને અવગણુ છું અને હવેથી તેવી પાપકારી પ્રવૃત્તિથી મારા આત્માને અળગો કરુ છુ ( ૧૧ || નોંધ –અહીં ને એમ પણ લાગે કે પૃથ્વી, પાણું, વાયુ અને વનસ્પતિ જેવા સૂક્ષ્મ જીવોને બચાવવા માટે આટલો બો ભાર શા માટે આગે હશે? આવી અહિંસા શુ જીવનમાં શકય છે ? એવી રીતે જીવી જ કેમ શકાય ? આને ઉત્તર એ છે કે ત્યાગી જીવન એટલે જાગરૂક જીવન તેથી જ એવા જગરૂક સાપ જ પૂર્ણ ત્યાગના અધિકારી છે એમ જૈનદર્શન માને છે જે સાધક પ્રત્યેક પળે આટલે જાગૃત હોય તેને આ વસ્તુ લેશ માત્ર અસાય નથી તેમ અગત્ય પહ નથી અને ત્યાગીને તો તે સાધ્ય છે તથી જ આવા કઠિન નિયમે તેના માટે છે ગૃહસ્થજીવનમાં અસાવ્યું છે તેથી તેના સાર અહિંસાની વ્યાખ્યા પણ મર્યાદિત અને તેને સુસાન્ય થાય તેવા વ્રત નિયમોનું વિધાન જૈનશાસ્ત્રોમાં સ્પષ્ટ છે જેટલી લાગણી અને જેટલું દુખતુ વેદના મહાપ્રાણીને થાય છે તેટલું જ વેદન સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્મ પ્રાણીને થાય છે તેથી સર્વથા અહિંસાની પ્રતિજ્ઞાવાળા ભિક્ષુ સપૂર્ણ અહિંસા પાળે છે અને તેથી જ તે દરેક જીવોના પ્રતિપાલક ગણાય છે. તેવા ભિક્ષુજીવનની ઉપરની પ્રતિજ્ઞા છે ગુરુએ કહ્યું–સયમ, પાપથી વિરત અને નવા પાપકર્મ બાધવાના પ્રત્યાખ્યાન લેનાર સાધુ છે કે સાધ્વી છે. તેણે દિવસે કે રાત્રે એકાકી કે પરિષદમા, સૂતા કે જાગતા, હાથ પર, પગ પર, બાહ્ય પર, સાથળ પર ઉદર પર, મસ્તક પર, વસ્ત્ર પર, ભિક્ષાપાત્ર પર, કમલ પર, પાદપુછના પર, રહણ પર, ગુચ્છા પર, માત્રાના ભાજન પર, દડ પર, બાજોઠ પર, પાટિયા પર, શાપર કે મથારા (બેસવાના આસન) પર કે તેવા કોઈ પણ અન્ય ઉપકરણે (મયમના સાધન) પર રહેલા કીડાને, પતંગિયાને, કુંથવાને કે કીડીને જુએ તો તેને ઉપગપૂર્વક જુએ, જોઈને પરિમાર્જન કરે અને પછી તે

·૩૫
પડુ જીવનિકા
ને (દુખ ન થાય તેવા એકાંતમાં લઈ જાય પણ તેને પીડા
ઉપજાવે નહિ
It ૧૨ |
નેવ- પ્રતિજ્ઞા એ એક સાપક કવનને માટે અતિ આવશયક અને
આદનીય વસ્તુ છે સાધક જીવનમાં સરે સગે ન્યા ન્યા - કપ
બળની અપેક્ષા છે ત્યા પ્રતિજ્ઞા તે બળને પુરુ પાડવામાં સહચરી જેડ
કાય કરે છે
પ્રતિના એ નિબળ છવનને પ્રાણ અને વિકાસની જનની છે મનના
દર વેગને રોકવામાં તે એક બગલા (આગળિયા) જેટલું જ કાર્ય કરે છે
તે દી જ પ્રતિજ્ઞાની દેરી પર ન ની જેમ લ ય રાખી પ્રમાણુ સાધક પિતાનો
૫થ કાપે છે અને પ્રતિવાના પાલન સારું આ ! ણ કામ અને
એવા વિષમ વાગી રહેવા વાનને નહિ નબુકાના કવનના અંત સુધી
અડગ અને એનાર રહે છે
પદ્યવિભાગ
સા કિની જ્ઞાસાથી માંડીને સાધકની સાખણિજના આખા
એ વિકાસમની વક ભૂમિકાઓને આ પ્રમાણે ઉલ્લેખ છે --
[૧] અખત્નાથી (ઉપરોગ નિત) ચાવનાર વાણિત (નાના પ્રકારના
જી)ની દિવ્ય પર છે અને તેથી તે જે પાપકર્મને બવ કરે
છે તે કર્મનું શું પ—િામ તેને પિતાનેજ બેગવવું પડે છે
નેધ-કપરોગનો અથ ખૂબ વ્યાપક છે છતા અહી એ તેના અર્થ
અમૃત લેવાય તો તે વધુ ઠીક છે અગતિ કે સાવવાના વગર માણસ
ચાલતો હોય તે રર ચાલના નાના પ્રકારના જીવોની હિંસા થાય કોઈ
ખા વગેરેમાં ૫ જવાય હિંયા તેવી અનેક પાને અને બી અને
આપત્તિનો સબવ રહે તે મારિ દરેક ક્રિયામાં સમજી લેવું

·દશકાલિક સૂત્ર [૨] અત્નાથી ઉભો રહેનાર ઉભા રહેતા પ્રાભૂિતની હિંસા કરે છે અને તેનાથી તે જે પાપકર્મ બાવે છે તેનું તેને કડવું કુળ ભોગવવું પડે છે. [8] અયત્નાથી બેગનાર બેસતા એમના પ્રાણભૂતની દિમા કરે છે અને તે દ્વારા તે જે પાપકર્મ બાંધે છે તેનું કડવું પરિણામ તેને ભોગવવું પડે છે [૪] અત્નાથી શયન કરનાર સૂતા સૂતાં પણ પ્રાણભૂતની હિંગ કરે છે અને તેનાથી તે જે પાપકર્મ બાંધે છે તેનું કડવું ફળ તેને ભાર્ગવવુ પડે છે. [૫] અયનાથી (અપ્રકાશિત પાત્રમાં) બોજન કરતાં વિા રસની આસક્તિથી જોજન કરતા (તે ભોજન કરનાર) પ્રાણિભૂતની હિંસા કરે છે અને તે જે પાપકર્મ બાધે છે તેનું તેને કડવું ફળ ભોગવવું પડે છે. [૬] અત્નાથી (વિચાર્યા વગર) બોલનાર પ્રાણિભૂતની હિંસા કરે છે અને તેનાથી તે જે પાપકર્મ બાંધે છે તેનું તેને કડવું ફળ ભોગવવું પડે છે, નોંધ –કેટલીક ક્રિયાઓમાં સીધી રીતે પ્રાણસિા પ્રત્યક્ષરૂપે થતી દેખાવી નથી જેમકે બોલવામા. ૫ર તુ તેમ છતાં અસત્ય છે તેવા પ્રયોગથી સામી વ્યક્તિ કે સમૂદ્ધની લાગણી દુભાય તે પણ હિંસા જ છે અને તેથી તેવી ક્રિયાથી થતુ પાપ પરિણામે ખૂબ પરિતાપ ઉપજાવે છે. [9] શિષ્ય પૂછે છે, તે પૂજ્ય! કેમ ચાલવુ કેમ ઉભા રહેવું? કેમ બેસવું? કેમ સવ? કેમ ખાવું? અને કેમ બેલિવું કે જથી પાપકર્મ ન બધાય ? [૮] ગુરુદેવ કહે છે-ઉપગપૂર્વક ચાલવું, ઉપગપૂર્વક ઉભા રહેવું, ઉપયોગપૂર્વક એમવું, ઉપગપૂર્વક સવું, ઉપગપૂર્વક ભજન

·વહુ છાનિકા
૨૭
કરવું અને ઉપગપૂર્વક બોલવું તેમ કરવાથી પાપકર્મ !
બધાય નહિ.
નોધ-ઉપયોગ એ ધમ છે તેથી ઉપયુક્ત એટલે કે જાગૃત
સાધક ઇરાદાપૂર્વક પાપકર્મ કરતો નથી અને બેસતા હતા ચાવના
ખાના પીતા તે ક્રિયામાં જે કઈ પાપકર્મ સહજ ભાવે થઈ નય તેનું
તપશ્ચર્યા અને પશ્ચાત્તાપ દ્વારા શી નિવારણ કરી નાખે છે
ડિ) જે સવ પ્રાણીઓને પિતાના આત્મા સમાન જાણનાર તથા
પ્રાણું માત્ર પર સમદષ્ટિથી જોનાર અને પાપના આસ
(પાપનાં આગમન ) ને રોકનાર હોય છે તેવા મિત
મયમીને પાપકમનો બંધ થના નથી
નેધ – રામભાવ આત્મભાવ પાપત્યાગ તથા ઈદ્રિયદમન આ ચારે
વસ્તુઓ પાપકમ ની રોષક છે તેથી નવા પાપોનું આવવું થતું નથી અને
પૂર્વકૃત પાપ મિશ નષ્ટ થતા જાય છે
૧૦]થમ જ્ઞાન (સમજણુ-મારાસારને વિવેક) અને પછી જ
દવાનું સ્થાન છે આ પ્રમાણે જ્ઞાનપૂર્વક દયા પાળવાથી સાધુ
સર્વથા મયમી રહી શકે છે તેવું જાણીને-સામી પુરુષે વર્તે છે
કારણ કે અતાની જન પિતાને માટે શુ કલ્યાણકારી છે કે શું
પાપકારી છે તેને જાણે શક નથી
નેધ-ઉપરની બધી ગાથાઓમાં કેવળ પ્રાણી યાનું વિધાન આપ્યું છે,
તેથી રખે કઈ દયાને શુક અર્થ કરે ! તે માટે અહી પ્રથમ જ્ઞાન એટલે
વિવેકને ૨ાન આપ્યું છે તે અહિંસામાં વિવેક ન તે ઉપરથી છે
દેખાતી અહિંસા પણ હૈિસા પરિણમે છે માટે દરેક ક્રિયામાં વિવેકનું
સ્થાન પર રાખે છે
હવે ઉક્રાનિતને કમ બતાવે છે –
1િ3] ધર્મનું યથાર્થ શ્રવણ કરીને જ્ઞાની સાધક કલ્યાણકારી શું છે ?
તેમજ પાપકારી શું છે? તે બનને જાણી શકે છે અને તે પછી
જે હિતાવહ છે તેને જ તે આચરે છે

·- - - - - : -------- ૩૮ દકાલિક સૂત્ર [૧૨] જે જીવને (ચેતનાને) પણ ની શક્તિ નથી તેમ જ અજીવ (જડન) | જાગી શકે નહી તે જાજીવને નહિ જાણવાથી સગને કેમ જાણી શકશે ? નાંધર્મથી પ્રથમ આત્મતત્વને ઘટે. તેને લેવાથી અજીવનું જ્ઞાન થ૮ શકે છે અને તે બે તને યથાશે જયા પછી આખા જનનના સ્વરૂપને ખ્યાલ રાખે છે અને તેની સમજ આવ્યા પછી સાચા સંયમને સમજી તેની આરાઘના થઈ શકે છે. [12] જે જવાને તય અને પા જ છે તે છવાઈને જાણીને ગમને પણ યથાર્થ જાણી ને હવે વાદિના જ્ઞાનધી માટીને મુનિ સુધી ક્રમ કહે :- [૧૪] જ્યારે છો તથા અન્ડર એમ બને તને જો છે ત્યારે તે સર્વ ની બહુ પ્રકારની (નરક, નિયંચ, મનુષ્ય અને દેવ સંબધી) ગતિને પણ જાણી શકે છે. [૧૫] ત્યારે બધા રાની સર્વ પ્રકારની ગતિ જાણે છે ત્યારે તે માધક પુષ્ય, પાપ, બધ અને મેલ એમ ચારે વસ્તુઓને નાગી શકે છે નેધ –પાપ અને બધી શી ગતિ થાય છે અને પુદયથી કાં બાલસુખ અને કમૃનિથી કે આનદ મળે છે તે તે સપક બરાબર સમજી શકે છે [૧૬] જ્યારે પુણા, પાપ બધ અને મોર ના સ્વરને જાણે છે ત્યારે ને દુખના રપ દેવ અને મનુષ્ય ઈત્યાદિ સબંધીના કામ- ભાગથી નિર્વાદ પામે છે (વૈરાગ્ય પાની કામગથી નિવૃત્ત થાય છે ) [10] જ્યારે દેવતા અને મનુષ્ય બધી ભૌગો પરથી નિવદ પામે છે ત્યારે તે આવ્યંતર અને બાલ ગની આમતિને તજી

·પડુ જીવનિબ
નધિ –આલ્પનર સબ એટલે કપાયાદિને સાગ અને બાહસવાન
એટકે બાદિને સંગ
[૧૮] જ્યારે આભ્યતા અને બાહ્ય સપેગેને તજે છે ત્યારે જ તે
કન્ય અને ભાવથી મુનિ બનીને સાચુ સાધુત્વ અંગીકાર કરે છે
[૧૯] જ્યારે મુનિ થઇને તે અગારપણું સ્વીકારે છે ત્યારે જ તે
મ વર (પાપનું ધન) રૂ૫ ઉત્તમ ધમનો સ્પર્શ કરે છે
નેધકત્તમ ધમ એટલે આધ્યાત્મિક ધમ ખાટવા પાન આગળ
વધ્યા પછી જ તે આધામિક ધમને આપી શકે છે
[૨૦] જ્યારે સવરરૂપ ઉત્કૃષ્ટ ઘમને સ્પર્શ કરે છે ત્યારે અમેધિ
(અજ્ઞાન) રૂપ કનુતાથી સચિત રેલા પાપકરૂપી મેતને દૂર
[૨૫] જ્યારે અાન, અનાદિ કાળથી એક કરે કમપી
મેન દૂર કરે છે ત્યારે જ મલકાપી (કેવળ ) જ્ઞાન અને
કેવી દાનને સાવ પામી શકે છે
નોધ -જે તારા ભૂત ભવિષ્ય અને વર્તમાન એ ત્રણે કાળના સર્વે
ભાનું એક સાથે સંપૂર્ણ જ્ઞાન થાય તે સર્ણ કાનને નિદાન કેવળ
જ્ઞાન કહે છે
[૨૨] મારે તે સર્વ કન્યાપી (કેવળ) જ્ઞાન અને કેવળ શનને
પામે છે ત્યારે તે જિન (રાગ અને દેશહિત) કેવળા થઈને
લોક અને અલોકના સ્વરૂપને જાણી શકે છે
[૨૩] જ્યારે તે કેવળ જિન લોક અને અનેકના સપને જાણે છે
ત્યારે તે મન, વચન અને કારાના સર વ્યાપારોને રેલીને શશી
( જ્યાં મેરુ જે આત્માની અને સ્થિતિ થાય છે ) અવ
સ્થાને પામે છે

·==
૪૦
દશવૈકાલિક સૂત્ર
[૨૪] જ્યારે તે યોગને ફુધીને લેશી અવસ્થાને પામે છે ત્યારે સર્વ
કર્મોનો ટ્રાય કરીને કમરૂપી રજથી ગર્વથા રહિન બની સિદ્ધગતિને
પ્રાપ્ત થાય છે,
[૫] જ્યારે સર્વ કર્મનો ક્ષય કરીને કમી થી દિન થઈ
દિગતિને પામે છે ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે આલોકના મસ્તક
પર જઇ તે શાશ્વત નિ થાય છે.
નેધ–આત્માને સાજ ભાવ નમનનો છે છતા વગાન
તેની વિમતિ થયા કરે છે જ્યારે તે કમબી 4 દિન થાય છે
ત્યારે તે કર્મથી દિન બની અવનિએ , 4 જઈ રસ છે
[] જે સુખને વાદક અતિ માત્ર બાવ સુખને જ અભિનાથી
ડેય, પિતાને કેમ સુખ મળે તે માટે ગદા આકુળ હેત કેય,
ઘણ ઊંધી રહેવાના સ્વભાવવાળ વ અને સતત હાથ
પણ ઈત્યાદિ અગોને વિભા અધે જોયા કરવાનો જેને સ્વભાવ
ય તેવા સાધુને મુગતિ દુર્લભ છે
નેધ–પિતાના શરીર તથા ઈહિને કેમ મુખ થાય તે માટે સતત
ચિંતા રાખત કેય, આળસુ દેવ અને ગવવિભૂષામા રચ હેય તેનું
ચિત્ત મયમ પ્રત્યે સ્વાભાવિક રીતે જ એવું કહે છે અને તેવા સાધકને
વિધરા રાધાય છે,
નિકામરાપિન શબ્દમા ઈન પત્યનો પ્રોગ સ્વભાવાર્થમાં વપરાય છે.
[૭ જેનામા આભ્યતર તથા બાદલ તપર્યાના ગુખ્ય પ્રધાનપણે છે,
પ્રકૃતિથી બળ, ક્ષમા તથા સંયમમા ત, બાવીસ પરિવહોને
જીતનાર એવા સાધકને સુગતિ પ્રાપ્ત થવી સુલભ છે
નેધ–પરિનું વર્ણન ઉત્તરાયયન સુવના બીજા અધ્યયનમા અને
તપશ્ચર્યાનું વન ઉત્તરાયયન ગુરને ત્રીસમા અધ્યયનમાં જુઓ
[૨૮] જેમને તપ, સંયમ, ક્ષમા અને બ્રહ્મચર્ય વહાલા છે તેવા
પાછલી વયમા પણ મયમ માર્ગમાં ગયેલા (માર્ગને પ્રાપ્ત

·પડુ જીનિક
૪૧
થવા) માધકો શીરતાથી અમરાવ (ઉચ્ચ પ્રકારના દેવ
લોકના રથાન)ને પામે છે
નેધ – પાળને પણ ઉચ્ચ સયમ ઉચ્ચગતિને આપી શકે છે
[૨૯આ પ્રકારે હમેશાં યત્ના પાન અને સમ્યક્ દષ્ટિ સાધુએ દુખે
કરીને પામી શકાય તેવી આ સાધુતાને પામીને (પૂર્વાત
વડુ જીવનિકાયની) મન વચન અને કાયા એમ મશે જેથી
વિરાધના ન કરે
નેધ-પ્રમા એજ પાપ-અવિવેક એજ પાપ અને ઉપયોગ એજ
ધર્મ-વિવેક એજ ધર્મ આટતુ જે સાધક નણોને વર્તે છે તે જ સાધક
આધ્યાત્મમાર્ગને અધિકારી છે અને તે જ જ્ઞાન વિજ્ઞાન સમ વેરાગ્ય
ત્યાગ અને એમ ક્રમ પૂર્ણ કમ ક્ષય કરી સર્ણ જ્ઞાન અને સંપૂર્ણ
દશન આધીને શગ સવથા મુન અડે છે તે થઈ સાબસિદ્ધ
બુદ્ધ અને ભવન ધનપ સવ થી મુક્ત થાય છે
એમ કહું છું
એ પ્રમાણે પડછાનિક નામનું ચોથું અધ્યયન પૂર્ણ થયું

·પિòષ (ભિક્ષાની ગવેપ) ૫ પ્રથમ ઉદેશક ભિધા એટલે બીજાને વશ પબ જ પહોંચાડયા વગર માત્ર આત્મવિકાસ માટે પ્રાપ્ત થયેલા હિસાધનથી કાર્ય તેવા પુરતું તેને પણ આપવા સારુ અશર મામગ્રી મેળવવી તે. દંચન અને કામિનીથી સર્વથા વિરમ દોય તેવા પુરય પુષ જ આવી ભિક્ષા માગવાના અને મેળવવાના અધિકારી છે. જેણે રાષ્ટ્રગત, સમાજગત, ફુટબગન અને વ્યક્તિગત મેળ- વેલી સર્વ સંપત્તિ જેવી દે ધન, સ્ત્રી, પુત્ર, પરિ, ઘર, માલ, મિલ્કત એ બધાં પરનું મમત્વ અને માલિકી ખેંચી વિશ્વચરણે તે સને ધરી દીધાં છે, જે કયા માર્ગમાં પિનાની કાયાને સમપી છે તેવા સમયે સાધુ પુઓ જ આવી વૃત્તિમાં જીવન વહાવી શકે છે અને પિતાનું પિવ કશ્યા છતાં ઈતરને બેજર થતા નથી તેમજ પિતાનું કલ્યાણ સતત માધતા રહેવા છતાં શ્રેયાથી મુમુક્ષુઓના મહા ફાગુના નિમિત્તરૂપ બને છે. પતુ ઈતરની લાગણી ન દુભવવા છતાં અન્ય સૂક્ષ્મ જીવોને પણ પીડા ન થવા દેવા છતાં દહન પિપ પરિપુર્ણ વિશુદ્ધપુર્વક કરવું એ ભિાની ખાંડાની ધાર સમી પરી ારી છે.

·પિપણું
૪૩
તમાં કેમ પાર ઉતરવુ? તેને આ અધ્યયનમાં સ્પષ્ટ ઉખ
છે ભિક્ષા જવાથી માંડીને ભિક્ષા લઈ પાછા ફરી કેવી રીતે
ભજન કરવુ જ ત્યા સુધીની પ્રારેક ક્રિયાઓનુ તનસ્પશી વર્ણન
નીચે આપ્યું છે
ગુવ બહયા.
[૧] ભિક્ષાને કાળ પ્રાપ્ત થાય ત્યારે વ્યાકુળતારહિત (ધવાન)
અને મૂછહિત માધુ આ કમગધી ભાત પણ ભિક્ષા)ની
ગષણ કરે
નોધ –સાધક મિલુએ પ્રથમ પ્રહરમાં સ્વા વાય બીજી કહેરમાં
ધ્યાન અને ત્રીજા પ્રઢમાં જ પારખ (સ મને હગી સાયને) ની
પ્રતિરેખના કરી વર્તમાન કાળની પરિસ્થિતિને અનુવમી ? ગામમાં ?
સમય નેવી (લિસા) હેાય તે સમયે સિયાચારી જવુ પડે
[૨] તે ગામ અથવા નગરમાં ગોચરી ગલ મુનિ ઉગરહિત
બની પળ ચિત્તથી મ મ (ઉપરોગ પૂર્વ) ચાને
ચાવતી વખતે કેમ ચાવવું તે વિધિ બતાવે છે
[8] આગળ યુગ (ચાર કાવ) પ્રમાણ સુધી દષ્ટિ બગામ લંકા
વીને બીજ વનસપતિ પ્રાણી છે સચેત જળ અને સન
મુતિમ (થી દૂર રહીને)ને દૂર કેડીને બરાબર જેવા પછી જ
ઉપયોગ પૂર્વક પૃથ્વી પર ચાલે
[૪] પૂર્વોકન ગુણમ પન સાધુ ખાડ કે ઊંચી નીચી વિષમ જમા
અને નાના કુ કે કા વવાળી જગ્યાને છેડી દે તેમજ બીજો
સારે માગ દેય તે ખાડને ઓળગવા સારુ કાઇ પાષાણ
વગેરે ગાડી દેય તે પર પણ ચાને નહિ.
[પ કારણ કે તેવા વિષમ માર્ગે જતા ત્યા તે સયમી કાચ લપસી
પડે કે ખાડામાં પડી જાય તે નમ (હાલતા ચાલતા જીવની
તથા સ્થાવર જીવોની હિંસા થાય

·४४
દશવૈકાલિક સૂત્ર
૬િ] માટે સુસમાધિવત મયમી બી જે સારા માર્ગ હોય છે તેવા
વિષમ માગે ન જાય અને જે સારો માર્ગ ન જ હોય તો તે
માગે બહુ ઉપગ (ભાળ) પૂર્વક ગમન કરે
નેધ-ઉપયોગ પૂર્વક ચાલવાથી પડવાને ભય ન રહે અને ન
પડવાથી ત્રસ : સ્થાવર ની હિંસા પણ ન થાય તે સભાળપૂર્વ ન
ચાલે તે પડી જાય અને પડવાથી પાની, પૃથ્વી કે વનસ્પતિને જીવની કે
ડી ઈત્યાદિ હાલતા ચાલતા જીવોની હિંસા થાય અને પોતાના શરીરને
પણ ઈજા થાય.
[૭] ગોચરી જતા માર્ગમાં પૃથ્વીકાયના પ્રાણની રક્ષ સારુ અંગારા
(સળગતી રાખના ઢગલા પર, ડાગર ઇત્યાદિ ઉતરાંના ઢગલા
કે છાણ પર ચિત્ત રજથી ખરડાયેલા પગે મયમી પુરુષ ગમન
ન કરે કે ઓળગે પણ નહિ
નોંધ –સચેત રજને પુજ્યા વિના તે વસ્તુ પર પગ મૂકવાથી સચેત
-રજના જ તુઓ નાશ પામે તે માટે તે નિગ કર્યો છે
[૮] (જલકાય ઇત્યાદિની રક્ષા માટે વરસાદ વરસતો હોય, ધુવર
પડતી હોય, મહા વાયુ વાત હોય કે ખૂબ ધૂળ ઉડતી હોય
તથા માખી, મચ્છર, પતગિયા વગેરે અનેક પ્રકારના છો
ઉડી રહ્યા હોય તેવા માર્ગમાં પણ તે વખતે સામીએ ગેચરી
અર્થ ન જવું
વુિં હવે બ્રહ્મચર્યરક્ષા સારુ કહે છે –) બ્રહ્મચર્યના ઘાતકરૂપ વેશ્યા
રહેતી હોય તેની આસપાસના પ્રદેશમાં પણ સમી ન જાય
કારણકે દમય અને બ્રહ્મચારી સાધકના ચિત્તમા તે નિમિ-
તથી અસમાધિ થાય
નેધ–-ગ્યા એટલે ચારિત્રહીન સી. તેના આવાસમાં તો શું?
પરતુ તેની આસપાસના પ્રદેશમાં પણ બ્રહ્મચારીએ જવું નહિ કારણ કે
વિકારના બીજ ક્યા સચોગામાં કયે વખતે પાગરે તે કહી શકાય નહિ.
માટે સદા સાવધ રહેવું

·પિડેષણ
૪૫
[૧] અને એવા સ્થાને જતાં ત્યાંના વાતાવરણને વારંવાર સમર્ગ
ચાય તેવા સંસર્ગની અનેક પ્રકારના વિકલ્પ થાય અને તેથી
બધાં વ્રતમાં પીડા ઉત્પન્ન થવાને ભય રહે અને સાધુતામાં
મલય પામે.
નોધ -એકવાર અકલચયને સાપ કે તરતજ બીજા મહા
બતામાં આપત્તિ આ યા વિના રહે નહિ અને વ્રતને જ ! થાય એટa
સા ,તાને લેપ થાય કાર કે સાધુતાને પાયે નિયમોની અડગતા પર જ
છે કસોટીના નિમિત્તોમાં થવા ના હ બ ગ ૨હી શકે છે
બતનો અહકાર સાધક સ્થિતિમાં બહુ પતન કરાવે છે
[11] માટે એકાંત મુનિને ઈચ્છુક મુનિ આ પ્રમાણે દુર્ગતિને વધા
રનાર અને દેશનું આગર જાણીને વેશ્યા (રહેતી હોય તેને
પાસમાં ગમનાગમન કરવું કડી દે
[૧૨] જ્યાં કૂતરાં તાજી પ્રસતિ પામેલી ગાય પદ મત્ત બળદ ઘોડે
કે ગજ હેપ તથા બાળકોનું કી સ્થાન કે કનક અને યુહનું
સ્થાન રોય તેવા સ્થાનને દૂરથી જ છોડી દેવું
નોધ તેવા એ જવાથી આપત્તિને સમય છે માટે જવું નહિ.
[૧] માર્ગે ચાલને મુનિ બ ઉચુ મુખ રાખે નહિ કે બહુ નીચું
મુખ રાખે નહિ અથવા અભિમાન ધરે નહિ કે દીનતા રાખે
નહિ. તેમજ બે રાક વગેરે સુદર મળવાથી બહુ રાજી ન થાય
કે ન મળવાથી ઝોકુળ ન થાય. તેવી રીતે પિતાની ઇન્દ્રિ
તથા મન બરાબર સમતપણે જાળવીને તથા તેનું કખ
કરીને વિ.
[૧૪] હમેશાં ઉચ્ચ સામાન્ય કક્ષામાં અભેદભાવે ગોચરી જનાર સંયમી
બહુ ઉતાવળ ન ચાલે તેમજ ચાલતા ચાલતા ન હસે કે ન બેલે.
નધિ-શબરી કેવા વાર્તા પ કરવાથી કે હેસવાથી પિતાની ક્રિયામા
પાર ન રહેવાથી નિર્દોષ બહારની વેરણ થઈ શકે નહિ
-

·દકાલિક સૂત્ર
[૧૫] ગેચી ગયેલે ભિક્ષુ ગુદાના ઘરની બારીઓ કે ગવાક્ષ સામે,
દીવાલના માંધાના વિભાગ મામે, બારણા મામે, બે ઘરની
સધીના વિભાગ સામે કે પાનું રાખવાના ભવન સામે વગેરે, એવાં
એવા શકાના સ્થાનને દરથી છેડી રે ચાલતા ચાલતા નેવા સ્થાને
પર લક્ષ ન આપે
ધ –આવા સ્થાને લેવાથી કેને રાકી થાય કે આ શ્રેષ્ઠ ચેર
જેવું લાગે છે,
[૧૬] તેમજ રાજાઓ, ગૃહપતિ કે પોલીસનાં રહસ્ય (એકાત
વાર્તાલાપ)ના કે જે કલેકર (ભય) સ્થાને છે તેને દૂરથી
જ છેડી દે
ધ–તેવા સ્થાનનું નિરીક્ષણ કરવાથી પિતા પર દેવને હેમ
ઉતપન્ન થાય
[૧૭] લેકનિષિદ્ધ કુળમા પ્રવેશ ન કરે વળી જે ગૃહપતિએ પિતે જ
નિધિ કર્યો છે કે મારે ઘેર ન આવશે; " તેવા 5 તથા
જે કુળમાં જવાથી તે કુળના મનુષ્યને અપ્રીનિ થાય ત્યાં પણ
પ્રવેશ ન કરે પણ જે કુળમા પ્રેમભક્તિ હોય ત્યા ભિલુ ભિક્ષાથે
પ્રવેશ કરે
[૧૮] ગૃહસ્થને ઘેર ભિક્ષાર્થે ગયેલો મુનિ ઘરના માલિકની રજા વિના
કમાડને તથા બારણા જેવા શણના કે વાંસના પડદાને ઉઘાડે
કે હેલે નહિ
ધ –ારણા બંધ કરી ગ્રા પિતાની હુણ્ય ક્રિયા કરતા હોય
તે તેવી રીતે એચિતા બાલવાથી તેની લાગણી દુભાય કિંવા ક્રોધનું
નિમિત્ત બની જવાય
આવા દેવોની આપત્તિ નિવારવા માટે તેમ કરવું નહિ કદાચ
કારણ ખુલ્લુ હોય તે પણ ઉપરનો વિવેક જાળવો ઉત્તમ છે, અને આ
નિયમ એક સામાન્ય ગૃહસ્થને પણ આદરણીય છે, જે આવા નિયમનું

·પિષણ
સૂત્ર પાન ય તે કોઇને ૨૧ વિના આવશે નહિ? એવી સૂચના
દ્વાર પર લખવી ન પડે
[૧૯] મળમૂત્રની શ વ તો તે નિવારીને પછી જ મુનિ ગોચરી
માટે (બિસાથે) નવેશ કરે ક ચિત્ રસ્તામાં આકસ્મિક કા
થાય તે મળ કિંવા મૂત્ર વિસર્જન કરવાને યોગ્ય નિર્જીવ જમા
જઈ તે જગ્યાના ખાસ માસિક ર તે તેની આશા લઈને
બાપાને નિવારી છે
નોધ –મળ અને મૂત્રની હાજત માગમાં ન થાય તે માટે પહેલેથી જ
સાવધ થવું અને કદાચ આકસ્મિક થાય તે બાપાને રોકવા પ્રયત્ન
કર નહિ કારણ કુદરતી હા ત રોકવાથી શારીરમાં વ્યાવિ ઉત્પન્ન
થવાનો ભય છે પરંતુ તે ક્રિયાને ઉચિત સ્થાને જ તે ક્રિયા કરવી ઘટે.
ર ! જે ઘનું નીચું બારણું હેય જે ઘરમાં અંધાર વ્યાપ્ત હોય
કે ઊડુ એય હેય તે ઘરમાં મુનિ ભિક્ષાર્થ ન જાય ત્યાં
આગળ અંધારુ હેવાથી કઈ આખથી જોઈ શકાય નહિ અને
તેથી હાલતા ચા હતા પ્રાણીઓ ન દેખાય તે તેની હિંસાને પણ
ભય રહે
નોધ -આ ધારામાં પોતાના સ યમને બાધા કરનાર રાક છે કે
નિય છે તેને પણ ખ્યાલ ન રહે કદાચ પડી જવાનો ભય રહે દિવા
નાના મોટા છવજતને પખ હાનિ પહોચે
રિલ જ્યા આગળ બીજ કે ફૂલ વેયા હેય અથવા જે સ્થાન
તાજુ પણ થવાથી વીલું કે ભીનું ઘર છે. તે તેવું જાણીને
ત્યા મુનિ ન જાય
નોધ:-વનસ્પતિ કે ળના છ પણ ન દુભાય તેવી ઝીણી કાળજી
રાખવા માટે પણ ભિક્ષુએ સાવધાન રહેવું છે
રિ] મયમી મુનિ ગૃહસ્થના ઘરને બાગ બળ્યો કે કુતરે અથવા
-

·૪૮ દશવૈકાલિક સૂત્ર વાછરડે છે તે તેને ઓળખીને કે તેને વેગળા કરીને પણ પ્રવેશ ન કરે નોંધ-ઓળંગવાથી કદાચ પડી જવાય અને હઠાવવાથી કુતરે કે તેવું પ્રાણ પિતાને ઈજા કરે [૨૩] ગૃહસ્થને ઘેર ગયેલો મુનિ (ભિક્ષા કિવા કોઈ વ્યક્તિ પર) આસતિપૂર્વક કશું પણ ન જુએ. આમતેમ દર દર જોયા ન કરે અને દ્રષ્ટિને વિકાસીને પણ ન જુએ પરંતુ ઘરમાં કોઈ વ્યકિતને ન જુએ તે ત્યાંથી બોલ્યા વગર (ચૂપચાપ શાન્તિથી) પાછા ફરે. નેધ–વાર વાર કે સામે લેવાથી કે આમ તેમ દૂર દૂર લેવાથી ગૃહસ્થને અવિશ્વાસ ઉત્પન્ન થવાનું કારણ મળે માટે તેમ કરવું ભિમુને ઉચિત નથી. [૨૪] ગચિરાગ્ર ભિક્ષાર્થે) ગયેલો મુનિ, જે કુળને જેવો આચાર હોય ત્યાં સુધીની પરિમિત ભૂમિમાં જ ગમન કરે તે ગુરુની બાધેલી મર્યાદાથી આગળ ગમન ન કરે નોંધ --ન મુનિઓ માટે ઉચ્ચ વિચાર અને વર્તનવાળા કુળમાં ભિક્ષાની છૂટ છે તો મા બિન્નભિન્ન કુળના કાતિ કે ધર્મગત રિવાજ પ્રમાણે તેમના ઘરની મર્યાદામાં રહીને જ ભિક્ષુ ગુટ ભિક્ષા મેળવે, મર્યાદાથી આગળ રસોડામાં જવાથી દાતાને કદાચ દુખ થાય માટે તેમ ન કરવું, [૨૫] યા આગળ ઉભા રહેવાથી સ્નાનાગાર કે મળ વિસર્જન (સંડાસ) દેખાતુ હોય તે તે સ્થાનને છોડી અન્ય વિભાગમાં જઈ શુદ્ધ સ્થાનનું નિરીક્ષણ કરી વિચક્ષણ સાધક ત્યા ભિક્ષાર્થે ઉભ રહે. નોંધ તેવા સ્થળે ઉભા રહેવાથી સ્નાનાગારમાં નહાતા કે મળ- વિસનગૃહમા જતા ગૃહસ્થને મુનિનું ત્યાં ઉભુ રહેવું તે અસભ્યતા ભર્યું ખાય અને તેથી મુનિની અવગણનાનો સંભવ રહે.

·પિરષg
[૨] સર્વ ઈદ્રિયથી સમાધિવત મુનિ પાણી કે માટી લાવવાને
માર્ગ હોય તે તથા બીજ કે લીલોતરી વેરાણી છે તે સ્થાનને
તને પ્રાસ સ્થાને ભિક્ષાર્થે ઉમે રહે
નેધ–તેવા સ્થાનમાં ઉભા રહેવાથી સૂમ છાની હિંસા થવાનો
સભર રહે
રિ૭] પૂર્વોક્ત મર્યાદિત સ્થાનમાં ઉભા રહેવા ભિક્ષુને માટે ગૃહસ્થ
આહાર પાર્થી લાવીને બહેરાવે છે તેમાં અકપનીય (ન લઈ
શકાય તેવી બિયા)ને (સદર હેવા છતા ન લે એટલું જ નહિ
પરંતુ) છે પણ નહિ અને ક પનીય હેય તેવા અને પાણી જ
મણ કરે.
નોધ -જશ ના ત્રીજા અધ્યયનમાં તથા ઉત ના ૨૪મા અચથનમાં
બતાવેલ દાણ હિત શવ બિજા હેય તે ભિક્ષા માટે ૮૫નીય છે
[૨૮] દાન માટે ગૃહસ્થ ી ત્યાં આગળ ભિક્ષા લાવતાં રસ્તામાં કાચ
અન્ન વેરતી રેતી ચાલી આવે છે તે ભિક્ષા આપનાર બાઈને
કહે કે આ પ્રમાણે લેવું અને કપd (મારે માટે ગ્રા) નથી
નોધ -જન વેરાવાથી નીચે કી થાય અને તેના પર યુદ્ધ છે
ખાવી દે તે રસ્તામાં તે છાની હિંસા થવાને આ ભવ રહે
ગૃહસ્થ સ્ત્રી આપે તેવો ખાસ નિયમ નથી પરંતુ વિશેષ કરીને
ગૃહકાર્ય તેમના હાથમાં હોવાથી જીવચન લીધુ છે
[૨૯] અથવા ભિક્ષા આપનાર બાઈ રસ્તામાં પડેલાં નાનાં પ્રાણીઓ
બીજે કે લીતીને કચરતી કચરતી ભિક્ષા લાવે છે તે આપનાર
અર્બયમ કરે છે એવું જણ તે દાતાને છોડી દે
નેધ–સૂયમી પોતે સુરમ ની હિંસા ન કરે કે ન ચિતવે એ
એનું જીવનવ્રત છે આ શુદ્ધ અહિંસક બીન વારા પોતાના નિમિત્તે થતી
હિંસાને પણ ન થયો
૦િ+ તેજ પ્રકારે સાધુના માટે સચિત્તમાં અચિત્ત વસ્તુ મેળવીને
કે સચિત્ત વસ્તુ પર અચિત્ત વસ્તુ રાખીને અથવા સચિત

·------*
ના
દાવલિક સૂત્ર
વસ્તુથી સઘન કરીને કે સચિન પાણીને હલાવીને તેમજ
ઘરમાં વર્ષાદિનું પાણી ભર્યું છે તેમાં અવગાહન (પ્રવેશ)
કરીને તેને ચલિત કરીને સચિત્ત વસ્તુને બાજુ મૂળને જે આહાર
પાણી શ્રમ માટે લાવે છે તે દેનાર બેનને મુનિ કહે છે તેવું
બેજનપાન મને ખપે નહિ
[2] કોઈ પુરા કર્મવાળાં દાય, કચ્છી કે વામણથી આકાર પાણી
આપે તો તે આપ્નારને કહે કે તે મને કાપે નહિ
નેધ -પુરા કર્મ એટયે આડાપાણી દરાવવા(વા) પહેલાં
(રાવવા નિમિ) સચિત્ત પરથી ૮, કડી વાર તેને ટેપ
ગાડવા ને અને કાર પા! આપ્યા છે તેવો દેશ લગારે તેને
પશ્વાત દમ કહેવાય છે.
મુનિ પિતાના નિમિત્તે એક સૂક્ષ્મ જીવને પા ભાવે નહિ.
[28] જે હાથ, વામણ કે કાછી પથિી ભિજાયાં હોય
અથવા અગિત પાણી નિષ થયાં (બહુ ભિજાય ) દેય,
સચિત જ, સચિત્ત માટી કે ખારો તેમજ કરનાલ, હિંગુલક,
મન શિલા, અંજન, મીઠું, ગેસ, પીળી માટી, સફેદ માટી (ખડી),
કાકડી, અનાજને બુ, તરતને પગે લેટ, માટે તરબુચ
જેવા ફળ, નામ તથા તેવી ચિત્ત વનસ્પતિ ઇત્યાદિથી ખરડા-
પેલા હોય તો તે દ્વારા અપાતા ખારા પાણીને મુનિ છે
નહિ. કાબુ કે તેમ કરવાથી પથાત કર્મનો દિવ લાગે.
૩૧ મા હકની નોધ જુઓ
નોંધ –કદાચ તેવી વસ્તુથી હાદિ ખયેલા ન હોય છતાં
પાછળથી “પછાશ્મ” થવાનો સંભવ છે, તેવાં આહાપ પ ક
નથી તે અથે પણ ઉપન્ના રાકમાથી નીકળી શકે છે,
[૬] પર તુ અન્નપાણી જે નહિ ખરડાયેલા એવા (ખા) હાથ,
વાસણ કે કડછીથી આપે તો તે અગતા આકાર પાણીને ગ્રહણ

·પિરવણ
૫૧
કરે છે તે પણ (પૂર્વોક્ત દરરહિત) એય (ભિક્ષુમાશ)
હેવું છે એ
[4] બે જ માથે ભજન કરી રહ્યા હોય તે પછી એક જ
બિમાનું નિમંત્રણ કરે છે તે અન્નપાણીને ન ઈછે પણ બીજા
જણના અભિપ્રાયની રાહ જુએ
[૮] પણ બે જણે જમતા હોય તે બનેનિમ ત્રણ કરે તો તે અપાતા
એણય અન્નપાણીને મુનિ પ્રાણ કરે
[૯] ભિસાપ મુનિ ગભવતી સ્ત્રી માટે જ બનાવેd ભિન્ન ભિન્ન
પ્રકારનું ભોજન પાન ખવાતું ?ય કે ખાવાનું બાકી હેય તે
તેને છોડી દે પણ તેના ભોગવ્યા પછી વળ્યું છે તે જ પ્રણ કરે
ધા-ગભવતી સ્ત્રીએ જે વસ્તુ જોગવી ન હોય તે ન લેવાનું
કારણ એ છે કે તે એજનમાં તેની ઇચ્છા રહી નઈ હોય તે તે લેવાથી
તેની ઇચ્છાને બબ થાય અને ઈચ્છાભાગના આઘાતથી ગભને પણ
ઈબ થવાનો ભય રહે
(૪૧૪૧] કાચિત શ્રમણ ભિમુને માટે ભિક્ષા આપવા સારુ પુરો
મહિનાવાળા ગર્ભવતી સ્ત્રી ઉમેરી હોય અને બે અથવા વળા
બેડી ટાયને ઉભી થાય તો તેને હાથનાં ભાત પાણી સંયમીઓને
મધનું કરવા કેમ નથી માટે શિક્ષા આપતી તે બાઈને શ્રમણ
કહે કે આ પ્રમાણે ભિક્ષા ગ્રહણ કરવી મારે માટે આ નથી.
નોધ -જે જ વતી સ્ત્રીને પ્રસવ થરા માટે એક માસ બાકી હોય
તે કાળને પુરો મટિને કહેવાય છે આ વખતે તે ખાઈ 8 પરિપમનું
કાર્ય કરે તે ગર્ભને રખ થવાને સંભવ છે
જિર+જ ભાળ કે ભાલિકાને ધવડાવતી બાઈ બાળકને દૂર રહેવું
મૂકીને બિસુને હેરાવવા માટે આહાર પાણી લાવે છે તે આહાર
પાણી સંયમી પુરુ માટે અકલ્પનીય છે માટે શિક્ષા આપતી
ભાઈને તે શ્રમણ ! મને આ પ્રમાણે ભિક્ષા મહણ કરવી
પે નહિ
]િ વી જે આહાર પાર્થ તત્પનીય માપનીયની શકાવાળાં હોય

·અર
દશવૈકાલિક સૂત્ર
તો તે આતી (દેનાર ) બાઈને શ્રમણ કહે કે મને તેવાં
આહાર પાણી લેવા કહ્યું નહિ
નેધ– વખત ભિક્ષા આપનારને પિતાને પહ નિર્જીવ ભિક્ષા
હશે કે કેમ? તેની શન હોય છે તે તેની શિક્ષા સંચમી ન લે.
૪િ૫+૪૬] જે આહાર પાણી સચિન પાણીના ઘડાથી ટકેલ હેય,
પત્થરની ખરલથી, બાજોઠથી, ટેકાથી કે માટી અથવા બીજી
તેવા કોઈ લેપથી છાંદેલ હોય કિંગા લાખનું સીલ દીધુ હેય
તેવા અન્ન પાનને શ્રમણ નિમિત્તે લપ વગેરે તેડીને શ્રમણને
આપવા મા લાવે ને ભિક્ષા આપતી ને બાઈને શ્રમણ કહે કે
તેવું મને કલ્પ નહિ.
નેધ - ૫ કરી દે અને તેથી ગૃહસ્થને તલીટ થાય.
તેમજ જીવહિંસા થવાનો સંભવ રહે માટે તે ત્યાજ્ય હ્યા છે.
[૪૭૪૮] ગૃહસ્થોએ બનાવેલું ભોજન અન્ન, પાણી, ખાદિમ (મે
વગેરે) તથા સ્વાદિમ ( મુખવાસાદિ ) એ ચારે પ્રકારને આકાર
જે શ્રમણ સવતઃ જાણે અથવા સાભળે કે આ બીજાને દાન
આપવા માટે બનાવ્યું છે તે તે આહાર પાણી સંયમી પુરુ
માટે અકલ્પનીય છે તેમ જાણીને દાતારને કહે કે આ આહાર
પાણી અને કલ્પતુ નથી
૪૯૫] બીજા શ્રમણ કે ભિખારીઓ માટે બનાવેલું ભોજન અન્ન,
પાણી, ખાદિમ (મેરો વગેરે) તથા સ્વાદિમ (મુખવાસાદિ એ
ચારે પ્રકારનો અહાર જે શ્રમણ સ્વત જાણે અથવા સાંભળે
કે આ બીજાને પુણ્યાર્થે આપવા માટે બનાવ્યું છે તે તે
આહાર પણ સંયમી પુરુષો માટે અકલ્પનીય છે તેમ જાણીને
દાતારને કહે કે આ આહાર પાડ્યું મને કલ્પતું નથી.
[પ૧૫ર વળી ગૃહસ્થો માટે બનાવેલું ભોજન અન્ન, પાણી, ખાદિમ
તથા સ્વાદિમ એ ચારે પ્રકારને આહાર જે શ્રમણ સ્વતઃ

·-
પિડેષણ
પક
જાણે અથવા માને કે આહાર કે થાય માટે બનાવ્યું છે
તો તે આહાર પાણી મામ પુરો માટે અકલ્પનીય છે તેમ
જાણીને દાતારને કહે કે આહારપાણી અને કલ્પતુ નથી
[va૫૪] ગૃહએ બનાવેલું ભોજન અન પાણી ખાદિમ તથા
સ્વામિ એ ચાર પ્રકારનો આહાર જે શ્રમણ સ્વત જાણે
અથવા સાભને કે આ અન્ય મનના બીજ માધુઓ માટે બનાવો
છે તે તે આકાર પાણી પણ સમી પુરુષો માટે એક પનીય
છે તેમ જાણી તે દાતાને કહે કે આ અવાર પાણી અને
૩૫નું નથી
નેધા–જનબિસુની વૃત્તિ સૌ કોઈ જીવ પણ તે હિસી હે કે
વી ભાવના યુક્ત હે સૌપર સમાન હોય છે તેના બાખા જીવનમાં કયાય
અન્યને લેર પણ દુખ દેવાની ભાવના સાપ તી નથી અને તેથી તેની
વિધાની ગાણ પણ તેટલી જ કાળજીપૂર્ણ હેય છે. કે અન્યને માટે
કરે કે પોતાને આપી દે તે બીજા વાચકને તે ન મળતા જે કઈ કઈ
થાય તેના દુખના નિમિત્તરૂપ પિને બને માટે તેની બિમા તેને ત્યાન્ય
હોય છે
પિપ) જે અન્નપાન સાધુને જ ઉશને બનાવેલ હેય, સાધુ માટે
ખરીને બનાવેલ છે. માધુ માટે તથા પોતાને માટે અલગ
અલગ આકાર પાણી કહે તે પછી સાધુ નિમિત્તનું અન્ન
ભોજન પિતાનામાં મિશ્ર થઈ ગયેર તેર તેમજ સાધુ માટે
સામે લાવેલું તથા સાધુ નિમિત્ત ઉમેરીને કહ્યું કે ઉછીનું
લવાનું તથા મિત્ર થતું અપાણી પણ ભિક્ષુ તજી દે
[૫૬] કદાચિત્ નવીન વસ્તુ જેને બિસુને શંકા થાય છે તે આહારની
ઉત્પત્તિ કેમ થઈ? શેને માટે બનાવ્યું છે ? કોણે બનાવ્યું છે?
એમ પૂછી શકાઠિત અને શુદ્ધ ભિક્ષા છે તે જ
તેને મહણ કરે

·-
૫૪
દકાલિક સૂત્ર
[૫૫૮] અચિત પુપ બીજ કે લીનીધી જે અાન, પાન,
ખાદિમ તથા સ્વાદિમ આકાર મિશ્ર (માધે ભલાં દાવ તે
આકાર પાણી સંચમી પુરાને અકલ્પનિય છે માટે તેવા બહાર
પાણી દેનારને કહે કે મને તેની ભિક્ષા કલ્પનીય નથી.
[
પક અન્ન, જળ, ખાદિમ કે સ્વાદિમ એ ચાર પ્રકારના આધાર
પછી કોઈ પણ વાર ચેન જળ પર રાખે છે,
કીડીનાં દર, લીવ કે કુગ પર ગાય તેને અપાન મુક્ષ્મી
પુને અકણ છે. માટે તેનાર બેનને ભિલું કરે છે તેવી
ભિલા મને શ્રાવ નથી
[૧૨] અજ, પાણી, ખાદિમકે રદિપ એ ચાર પ્રકારના આકાર
પંકીને કોઈ આકાર અશિ પર રાખ્યો , અથવા અમિ સાથે
સ્પર્ક કરીને અપાય તો તે પાન મયમી પુરાને માટે ગ્રહ
કરવા એગ્ય નથી. તેમ જાણીને બિયુ દેનાર બાઈને કહે કે
મને તેવું ભજન અઘ નથી.
[+૬૪] (દાનાર છે કે મુનિને હરાવતાં વાર થઈ જશે તે
કદાચ અગ્નિ કરી ને તે હેતુથી) ચુલામાં બળતણું આવું
ધકેલીને કે કાઢી નાખીને, અગ્નિને અજવાળીને કે વધુ પ્રદીપ્ત
કરીને અથવા તેને દાઝવાના ભયથી) અગ્નિ ઠારીને, પકાવતાં
અને ઉભરો આવે જારી તેમાથી કંઈક ઓછું કરીને કે
તેમાં વ, પાણી ઉમેરીને, હલાવીને કે તેને અગ્નિ પરથી નીચે
ઉતારીને આપે તેને ભોજનપાન પણ સંયમી પુરોને માટે કપ
નથી, માટે આપનાર બેનને બુિ કહે કે તેવી સિા મને
ચા નથી.
નોંધ--અનિ એ સજીવ વસ્તુ હોવાથી તે જીવોની હિંસા થાય તેવા
હેતુથી નેવી સૂમ હિંસાવાળો ખોરાક પાક મુનિને કણ નથી

·૫૫
પર થઈને
પિષણા
[૫૬] ભિક્ષાર્થ ગને ભિમુ વર્ષ ઋતુમાં ક થી બચવા
માટે સ્નામાં લાલ પથર, ઇટ કે જે કઈ માધન ઉતધવા
સારું રાખેલાં છેતે સ્થિર ન હોય (વાવના ચાલતા દેવ) તે
પાંચે ઈકને દમન કરનાર સમાધિવત સાપુ
ગમન ન કરે કારણું કે તેની જરા ની પોટલી કી તેની
ખબર ન પડવાથી તેના સ્થાને અમૃમને ભય દેખાય છે
ધા–તેના ચાવતી વસ્તુ પર પગ મુવા પી ૧ ય તે કરી
રને પીડા થવાનો અને પાવી જ થામા ૩ ૪ મ ની પ ટિકા
વને સભવ છે
[6] સાપુજી માટે કોઇ તાર નિમરણ પાટિયું કે બારે માડીને
કિં મેડા કે માળ પર ચીને ફીચેથી લાવેલી વસ્તુ આપે
[૧૮] તે તે માળ પર ચ તે કાચ તે બેન પી જય તે હાથ કે પગ
ભાગે અને તેના પડવાથી ત્યાના વીકાયના જેની તપા
બીજા પણ ત્યાં રહેતા તેની દિમા થાય
[teી તે આ પ્રમાણે આવા મહા દેને જાણીને સમા મહર્ષિ
માળ પમ્પ સવારેલી જિતને મારા કરતા નથી
ભિક્ષા કેવી કેવી તે કહે છે
[] સુખ વગેરે. (બ) વિ. વગેરેના મૂળ તાળ " !
શા નું અને આદુ આ બધી વસ્તુ મા થી ૬ કે છેવી
દેશ (અખિ જેવું શસ્ત્ર ન લાગ્યું કે, તે તેને મિક્ષ મટણ
નોધ -ખ્યા અને તેની મા નો દેશ છે. ભા મા
જિતેને ત
[૧૨] ૧નું ચૂર્ણ (સાથ) બને છે તલમ 1 મેળ,
પુજા કે ભી કોઈ ચીજ કે જે દાનમાં માની લેવું

·૫૬
દકાલિક સૂત્ર
તે ઘણી વખતની પડતર ટાય કે અચિત થી યુક્ત ય તે
આપતી બાઇને મુનિ કહે કે મને તેવું પ્રાણ નથી.
[૭૩૭૪ જેમાં ઘણા ળિ દેય એવાં ફળ (સીનાકળ) વગેરે,
અનિમિષ નામે વૃક્ષનું ફળ તથા જેને બહુ કાટા હોય તેવું
અગથિયાનું ફળ, ટીબમનું કળ, બીવીનું ફળ, ચેરીના કટકા,
ગામલીલાનું કળ ઇત્યાદિ ફળો કદાચ અગેન ય તે પy
તેમાં ખવાય તો ભાગ છે અને નાખી દેવા જેવા ભાગ
ઘગે હોય છે, માટે તે વસ્તુ આપનાર દાનારને ભિક્ષુ કહે કે એ
ભિક્ષા માટે માટે સાવ નથી.
[૫] (હવે પાણી લેવાની વિધિ કરે છે) ઉચ્ચ (a વગેરે ઉત્તમ
પદાર્થનું) કે નીચ કાછ વગેરેનું) પાણી, ગોળનું વામણું મા
પછીનું પાણી. લોટનું પાણી, ચેખાનું વણે જે કાળનું
બનેવું ટાય તે ભિક્ષુ તે પાણીને તજી દે
નેધ --એક અતર્કદ એટલે કે બે ઘડી અથવા નારીત્ર મિનિટ
સુધી તે પદાર્થ પાણીમાં પડવા નાં પાન સચિન ગાય છે માટે
તેટલા વખત પછી જ ને જાળ બિન કપનીય બને છે,
[૩૬] પતુ જે તે પાણીને ઘણીવાર થઈ ગઈ છેય (પછિન કાળ
થઈ ગયા છે તે તેવુ પિનાની બુદ્ધિથી કે દિયો અથવા
ગૃહસ્થને પૂછીને કે તેનાથી સાભળીને જે તે પાણી શંકારહિત હોય
તે ભિ તેને ગ્રહણ કરે
નેંધ –ોખ અને પરિપક્વ થાય ત્યારે તે પાણીને વર્લ્ડ બદલી
જાય છે તે પરથી જ લેવું.
[૭] તેમજ શસ્ત્ર પરિણમવાથી નિર્જીવ બની ગયું હોય તેમ જાણીને
મયમી તેને ગ્રહણ કરી શકે પરંતુ અચિત હોવા છતાં તેને
શકા થાય કે આ પાણી મારે માટે પથ્ય છે કે કેમ? તો તે

·પિડેષણ
પાણીનું અસ્વિા ન કરી (ચાખી) તપાસીને પછી જ ભિક્ષુ
૮+%ી તે વખતે ભિક્ષુ દાતારને કહે કે ચાખવા માટે મારા હાથમાં
થતું જળ આપે (હાથમાં પાછું લીધા પછી) જે ખ્યાલ
આવે કે એ પાણી અતિ ખાટુ કે કોહી (બગડ) ગવું છે
તેમ જ પિતાની તૃષા છિપાવવા માટે પર્યાપ્ત નથી તે તે દેનાર
બેનને કહે કે આ પાણી કોડુવા ખાટુ હેવાથી મારી તુષા
દૂર કરવા માટે કેમ નથી માટે મને તે ક પનીય નથી
નોધ --કોઈ પણ ભોજન કે પાણી શરીરને અપગ્ય છે તે
ભિ એ ન લેવી કારણ કે તેમ કરવાથી શરીરમાં વ્યાધિ થવાનો ભય રહે
અને રોગિક થવાથી ચિત્તસમાધિમાં હાનિ પહોચે
[૮] કદાયિત ઈરછા વગર કે ધ્યાન ન રહેવાથી તેવું પણ કઈ
દાતારે બહેરાવી દીધુ હેય તે તે પિને પણ ન પીએ કે અન્ય
ભિક્ષુને પણ તેવું જળ આપે નહિ.
[1] પરંતુ એકાંતમાં લઈ જઈને પ્રાસક (પ્રાણુનીજ રહિત)
સ્થાન જેઠ તે પાણીને યત્નાપૂવક (કાઈ જીવને દુખ ન થાય
તેવી રીતે) નાખી દે અને તે નાખી દીધા પછી ભિમુ પો ફરે
નેધ–પાછા ફરતી વખતે જે ક્રિયા કરવામાં આવે છે તેને ઈયવાહીને
કાસગ' કહેવાય છે
[૨૮] ગોચરી ગયે ભિક્ષુ (તપશ્ચર્યાદિ કે રોગાદિ કારણથી
પિતાને સ્થાને પહેલા સુધાધ પી ને) ભજન કરવાને ઇચ્છે
તે શૂન્યથઇ કે કોઇ ભોતના મૂળ પામે છવદિત સ્થાન
તપાસી લે ઉપરથી ઢાં કે છત્રવાળા તે સ્થાનમાં મેધાવી
સાધુ તેના માલિની આજ્ઞા લઈને તારા હાથને સાફ કરીને
પછી ત્યાં આહાર કરે.
[૮૪૮૫૮] ઉપરની વિધિથી આહાર કરતા મુનિને ભજનમાં

·૫૮
દશવકાલિક સૂત્ર
ગેહલી, કટક, ઘાસ કાષ્ઠને ટૂકડે કે કાકરે અથવા તેવા પ્રકારના
કેાઈ કચરો નીકળે તે તેને (ત્યાં બેઠા બેઠા જ હાથથી જ્યા ત્યાં
દર કે કે નહિ કે મોટેથી ઉછાળીને ફુદ નહિ પરંતુ તેને હાથમાં
ગ્રહણ કરી એકાંતમાં જાય અને ત્યા એકાંતમાં જઈને નિવ
જગ્યા તપાસીને યત્નાપૂર્વક તે વસ્તુને ત્યાં મૂકી દે અને ત્યાં
મૂકીને પાછા ફરી ઇચિક ક્રિયા પ્રતિક્રમે
ધ --ઈર્યો એટલે માર્ગ : માર્ગમાં હતાં જે કંઇ દેપ થયો હોમ
તેનું નિવારણ કરી લેવું તે ક્રિયાને પરિકી ક્રિયા કહેવામાં આવે છે,
[૮૭ અને જે પિતાના સ્થાને પહોંચ્યા પછી ભિક્ષા ખાવાની ઈચ્છા
રાખે તે ભજન સહિત આવીને તે પહેલાં ભોજન કરવાની જગ્યા
(નિર્જીવ છે કે કેમ તે) તપાગી લે. અને પછી તેને (જે-
કરણથી) સ્વચ્છ કરે.
નોંધ – દરેક નિયુિ પાસે રહણ દેય છે ને એવુ કોમળ હોય
છે કે તેથી સૂક્ષ્મ જીવ પણ ન મરતા બાજુએ થઈ જાય છે
[૮૮] પછી વિનયપૂર્વક તે સ્થાનમાં પ્રવેર કરીને બહારથી આવેલ
તે ભિક્ષુ; ગુરુની સમીપ આવી (આહાર મૂકી પછી માર્ગના
દેખ નિવાગ્યા માટે) ઈયિકી ક્રિયા પ્રતિક્રમે એટલે કે
કોત્સર્ગ કર.
નેધ –થાનમાં પ્રવેશ કરતા મુનિશ્રી “નિસી” કરી ગુર્નાદિકને
મહેબ વદામિ એવું કહે છે
[૯] પછી તે ભિક્ષુ; આહાર પાણી લેવા જતા કે ત્યાંથી પાછા ફરતાં
જે કઈ અતિચાર હોય તે બધાને ક્રમપૂર્વક યાદ કરી લે.
[૯] આવી રીતે કાર્યોત્સર્ગ કરી પ્રાયશ્ચિત લઈ નિવૃત્ત થયા બાદ
સરલ બુદ્ધિમાન તથા શાંત ચિત્તવાળે તે મુનિ આકાર પાણી
કેવી રીતે મેળવ્યા ? ઈત્યાદિ બધું વ્યાકુળતા રહિત ગુરુ સમક્ષ
સ્પષ્ટ કહે.

·પિડેષણ
લ) પધાં કે પછી થના દેશોની કાચિત તે વખતે બરાબર
બોચના ન થઈ હોય તો ફરીથી તેનું પ્રતિક્રમણ કરે અને તે
વખતે કાત્ય કરી ભાન ભૂતી) આવું ચિંતન કરે કે –
બિ અા શ્રી જિનેશ્વર દેવોએ એમના માધનરૂપ સાધુપુરુષના
અને નિભાવવા સારુ કેવી નિવૃત્તિ બનાવી છે?
મધ આવી નિષ જિ વૃત્તિથી સંયમના અવલ બનભૂત શરીરનું
પણ પાલન થાય છે અને મો ની પણ રાધનામાં બાધા થતી નથી
]િ (કામર્શમાં ઉપરનું ચિંતન કરી) નમસકારનું ઉચ્ચારણ કરી
કાસગથી નિવૃત્ત થઈ તેમજ પરી જિનેશ્વર દેવાની સ્તુતિ
ઉપ લગશ્મ પાઠ) કરી પછી છેડે સ્વાધ્યાય કરીને ભિમુ
લખવા વિશ્રામ લે.
[૪] અને વિશ્રામ લઇને નિર્જરા૫) લાભને અથ તે સાધુ
પિનાના કયાણ માટે આ પ્રમાણે ચિંતન કરે છે
મુનિવર મારા પર અનુમ કરીને આ મારગ આકારમાંથી છે
છે તે હું સમારસમુદ્રથી તગ જઉ
[N] આ પ્રમાણે વિચારીને સૌથી પ્રથમ પ્રવજ્યા (ભાવને
પછી તેનાથી નાના મુનિજીને એમ કમર બધા સાધુઓને
આમત્રણ કર આ પ્રમાણે આમન કરતાં જે કોઈ માધુ
આધાર કરવાની ઈચ્છા કરે તે તેની સાથે જ આહાર કરે
માધન-સૌથી પહેલાં દબા વડીલ મુનિને આમત્રણ કરવાનું પ્રપે ન
વિનયપૂર્મ બનાવવા માટે છે
]િ જો કોઈ સાધુ આકાર કરવા ન ઈચ્છે તે ગમી પતે એક
લોજ રાગ અને દ્રવને દર કરી પળા મુખવાળા પ્રકાશિત
ભાજનમા પત્નાપૂવક નીચે ન વેરાવ ની રાતે આહાર છે.
[] ગૃહસ્થે પિતાને માટે બનાવેલું અને વિધિપૂર્વક મેળવે તે
કે

·દશવૈકાલિક સૂત્ર
બોજન તાખું, કડવું, કમાવું, ખાટું, મધુર કે ખાવું ગમે તેવું
છે પરંતુ સયમી ભિક્ષુ તેને મધ કે ઘીની માફક પ્રેમપૂર્વક આગે.
નોંધ –કપર તીખી વસ્તુને નિદેશ કયો છે માટે તીખું લેવાનું જ
કાય છે તે વિજ્ઞાન નથી આથી માટે અતિ ખાટા, ખારા અને તીખા
ખા ત્યાન્ય છે પરંતુ દાચ ભૂલથી તેવું આવી ગયું હોય તો મનમા
લાનિ વાવ્યા વગર વાપરી લેવું,
વી ને મા જેમ રમતિ વગર ખવાય છે તેમ - ભોજન પણ
તે રીતે માનીને સંયમી ને પાન ,
[૮] મળેલ આકાર, રમ (વવાર) રહિત છે કે જુના ધાને છે.
ઉતમ પ્રકારની કાર વગેરે નામથી ગતિ છે કે રહિત છે,
નિગ્ધ (ઘી વગેરે મદિન) છે કે શુષ્ક (બે) છે, બેક્ટ
છે કે અડદના બાકળાનું ભજન -
[૯] તેમજ ભજન અલ્પ મળે કે બહુ મળે, પરંતુ તે મળેલા
આકારની છે નાની નિંદા ન કરે. પરંતુ તે મુધારી (કેવળ
યમનુ પેય રાખીને જ જવનાર બિલ્સ) નિર્જન, નિર્દોષ અને સહજ
મજ મળેલા આલાને નિસ્વાર્થ ભાવે શાંતિપૂર્વક આગે.
[૧૦](કપુ કહે છે કે –)આ દુનિયામાં કોઈ પણ બલાની
આશા વિના કેવળ નિસ્વાર્થ ભાવથી ભિક્ષા આપનાર દાતા અને
કેવળ સંયમના નિર્વાહ માટે નિઃસ્વાર્થ ભાવે ભિ લેનાર ભિક્ષુ
એ બને મળવા દુર્લભ છે. જે નિઃસ્વાથ દાતાર અને નિખા
ભિક્ષુ હોય છે તે બને ઉત્તમ ગતિને મેળવે
નોંધ -- રામામા ગમન, પોતાના ઉપગી દઈમાં સાવવાનતા,
જતા આવતા મામા રહેલા ગુમ છવોની પાન લકથપૂર્વક રક્ષા, બીજા
બિછુટાને જરા પણ દુખ કે આપાન ન પહોચે અને દાનની પ્રસન્નતા
બરાબર જળવાઈ રહે તેવી વિરુદ્ધ ભિની વિડ, દાતાર નલત ન કર
કે ન દુભાય તેને સતત પિચન, સંપૂર્ણ નિર્જવ ખાનપાનના ધન

·પિષણા માટે બરાબર જામક દશા ભિક્ષુવૃત્તિનું ચિંતન ઈતર સાધકે સાથે સહ- છે નત્તિ અને નિરાસતમા પ્રાપ્ત થયેલા પિંડનું ભજન કરવું આ ભાવને સમજીને તેના ભિક્ષુ એક આદશભિક છે અને તે ભિની બ્રિજાતિ દાતારના દિલમા સ યમ અને ત્યાગના સંસ્કાર જ માને છે આવી ભિક્ષાવૃત્તિથી સંયમી જીવન નિર્વાહ કરે તેજ પિણા રહસ્થ છે અને કોઈ પણ પ્રકારના ભૌતિક સ્વાર્થ વિના કે કાતિની લાલસા વિના નિસ્વાર્થ ભાવે આપવુ તે દાતાનુ નન્ય છે અને તે જ ભાવ આધ્યાત્મિક વિકાસમાં તેને પ્રેરે છે એ પ્રમાણે કહું છુ પિણ અધ્યયનને પ્રથમ ઉદ્દેશક સમાપ્ત થયે. બીજો ઉદ્દેશક ભિક્ષા દેહની પુષ્ટિ માટે નથી ભિક્ષા પ્રમાદ અને આળસ વધારવા માટે નથી ભિક્ષા કેવળ જીવન પ્રવાહને વલત રાખવા જેમ શરીર તે જા, માસ અને મળનુ ભાજન છે નિ સાર છે, તેની ચિંતા છે તેમ ગણી તેને સૂકવી નાખવું કે તેના પ્રત્યે બેદરકાર રહેવું એ કઈ તપશ્ચર નથી ગણાતું પણ એ ભટકર જકિયા કહેવાય છે તે જ રીતે દેહને અતિ પુષ્ટ કરે, તેનીજ ટાપટીપમાં રખ રહી છવનની ઈતિ સમાપ્તિ માની લેવી તે પત્ર નરી જતા છે. આ વસ્તુને સમજી શાથે સાધુઓ મધ્યસ્થવૃત્તિથી ભિક્ષાવૃતિ ચલાવે છે તેનું અહીં વન છે. ગુદેવ બોલ્યા- [૧] સંયમી ભિક્ષ બ આહાર પછી તે સુધી માદક વગેર) હૈ

·દશવૈકાલિક સૂત્ર
કે ગંધ રહિત (અર્થાત તદન સાદે) આહાર છે તે બધું ભોજન
પાત્રાને છેલ્લો લેપ લાગ્યો હોય ત્યાસુધીનુ બધુ અંગુલિથી સાર
કરીને ખાઈ લે પણ છોડી ન દે
નોંધ –- લેપ સુદ્ધા ન છોડે એમ કહીને ઉપરના એકમ
અપરિગ્રહિતા અને સ્વચ્છતાનો આદર્શ આપે છે.
[૨] ઉપાશ્રયમાં કે સ્વાધ્યાય કરવાના સ્થાનમાં બેઠેલ સાધુ ગોચરીમ
મેળવેલ ભજન ભોગવતા અપર્યાપ્ત થાય અને વિશેષ આહારને
જરૂર પડે તે–અર્થાત સુધા શાન્ત ન થાય તે–
[3] અથવા બીજા કોઈ કારણથી વધુ આહાર લેવાની આવશ્યક્ત
ઉભી થાય તે પૂર્વોકત (પ્રથમ ઉદ્દેશકમાં બતાવેલા) વિધિ
તથા આ (નીચે કહેવાશે તે) વિધિથી અન્નપાણીની ગવેષણ
(ધ) કરે
[૪] શાણ ભિક્ષુ, ભિક્ષા મળી શકે તેવા સમયે ભિક્ષાનો કાળ જાણું
ગોચરી માટે નીકળે અને જે કઈ અલ્પ કે પરિમિત આહાર
મળે તે ગ્રહણ કરીને ભિક્ષાકાળ પૂર્ણ થતાજ સ્થાનક તરફ પુન
પાછો ફરે. અકાળ (સમય વિનાના કાર્યને છોડીને યથાર
સમયે તે તે સમયને યોગ્ય કાર્ય કરે.
નોંધ –ન્યા સમયે કહ્યું કાર્ય કરવું, કેમ વર્તવું ઈત્યાદિ ક્રિયાને ભિક્ષુ
સતત ઉપગ રાખ ઘટે
[૫] (મહાપુરુષો કહે છે કે –)
અહો સાધુ ! કોઈ ગ્રામાં
સ્થાનમાં તું સમય જોયા વિના ભિક્ષાર્થે જઈશ અને સમય
ઓળખીશ નહિ તે તારા આત્માને ખેદ થશે અને ખેરાક
મળવાથી તે ગામની પણ
નિંદા કરીશ,
નોંધ:-- ભજન વપરાઈ ગયા પછી ગોચરી જાય અને આહાર
-મળે તો ખેરાક ન મળવાથી પિતાને દુખ થાય અને આ ગામ

·પિષણા
૬૩
ખરાબ છે કે અહીં ખોરાક મુદ્દા મળતો નથી એવે એવા અનિષ્ટ
વિચારો આવવાને પ સ ભવ ને
* માટે જિયાને મમય થાય ત્યારેજ ભિમુએ ભિક્ષાર્થે ઉત્તમ કર
જોઈએ. ભિક્ષા સમયે નીકળવા છતાં કવચિત બિકા ન મળે
તે પણ દીનહીન થઈને શક ન કરતાં આ સડજ સહજ તપ
& થઈ એમ માનીને તે મુધાના મકટને સમભાવપૂર્વક
સહન કરે
Top ભિ નાનાં મોટાં પણ પછી ખાવા માટે કે ચણ માટે)
એક થયા છે તેની સામે ગમન ન કરે પણ ઉપગપૂર્વક
બીજે જ માગે થી ગમન કરે અથવા બીજે માગ ન ય તે
પા કરી
નેધ સામે જવાથી તે પ્રાણીઓને ભય ઉત્પન્ન થાય અને તેથી
તેમની લાગણી દુભાય અથવા ફળ નર તે તેમને મા અતરાય
[૮] ગાને ત્યાં ભિ શર્થે ગયેલો સયમી મિસ મેઈ સ્થળે બેસે
નહિ કે ઉભા રહીને વાતોના ગપ મારે નહિ.
નોધ -ગના અતિ પરિચય સમી દવનને બાધાર નીવડે
છે માટે જ મહાપુએ પ્રયજન પુરૂં કામ લેવાનું , છે
[] ગેરીએ ગયેલો સવમાં કોઈ ગૃહસ્થના ઘરની ભોગળ કમાનું
પાટિયું બારણે કે કમાને અને તેનું અવ બન લઇને
ઉભો રહે નહિ
નેધ–કદાચ તેને જ દઈને ઉભા રેતા બા કે મા વગેરે
હી જવાથી પ વાનો ભય છે
બિન ગોચરીએ ગલો મયમી બીજા ધર્મના અનુયાયી શ્રમ,
બ્રાહ્મણ પણ ભિખારી જે ગૃહસ્થની હારની સ મુખમેજ

·દશવકાલિક સૂત્ર નને માટે કે પાણીને માટે આવી ઉભા હોય તે તેને ઓળંગીને ગૃહમાં પ્રવેશ ન કરે તેમજ તેમની દ્રષ્ટિ પડે તેવા સ્થાને 3 પણ ન રહે પરંતુ એકાનમાં એક બાજુ) જઈને જ ઉન્ને રહે [૧૨] કારણકે તેમ કરવાથી તે ભિખારી કિંવા ઘાયક નાખુશ થાય અથવા બન્ને નાખુશ થાય તેમજ પોતાના ધર્મની પણુ હલકાઈ દેખાય. નોંધ –મારામાં રખે ભાગ પડાવશે તેવું માની ભિખારીનું હદય દુભાય અથવા આપનાની લાગણી દુભાય અને ભિખારીની આવી દરિફાઈ થઈ જતા પોતાની કદર પણ ભિખારી જેવી થવાથી નશાસનના સંચમી ધમની મહત્તા ઘટે. [૧૩] પણ ગૃહપતિ તે આવેલા બીજા ભિક્ષુકને ભોજન આપે કિવા ના પડે અને તેથી જ્યારે તે ભિક્ષુક પાછો ફરે ત્યારબાદ જ સંયમી ભજન કે પાણીને માટે ત્યાં ગમન કરે, [૧૪૧૫ (નીલેલ્પલ) લીલુ કમળ (પદ્મ) લાલ કમળ, ચદ્રવિટામી વેત કમળ અથવા માલતી મેગરાનું કે તેનું બીજું કોઈ પણ કુલ ચૂંટીને લઈ બાઈ ભિક્ષા આપે તે તે ભજન અને પાન સંચમીને અકણ (અગ્રાહ્ય) છે માટે આપનાર બેનને કહે : એ આહાર પાણી હવે મને શ્રાવ (ધ્ય) નથી [૧૬+૧૭ લીલું કમળ, લાલ કમળ, ચવિકાની વેત કમળ અથવા મોગરાનું છે તેવું બીજું કોઈ પણ ફૂલ કચરીને, છેદીને કોઈ બાઈ ભિક્ષા લહેરાવે છે તે ભોજન અને પાન સંવમીને ગ્રાવ નથી માટે ભિક્ષા આપનાર બેનને ભિક્ષુ કહે કે બેન ! તે અન્ન- પાન મારા માટે કણ નથી [૧૮-૧૯] કમળને કદ, ખાખરાનો કદ, કમળની નાળ (સાં), લીલા કમળની નાળ, કમળના તતુ, સરસવની ડાડલી, શેરડીના કટકા

·પિપણું
આ બધુ સચેત હેય તે તે તથા નવી પળી, વૃક્ષની વણની
તથા એવી બીજી પણ કોઈ વનસ્પતિની કાચી કુમળી વગેરે
હેય તે તેને પણ સાધુ ગ્રહણ ન કરે
૨૦] તેમજ જેનું બીજ બવાણું નથી તેવી) કુથી ચાળા કે મગની
ફથી એકવાર શેકેલી હોય અથવા કાચી છે કે તે આપ
નાર બેનને મિથુ કહે કે મને તેવું માલ નથી
[૨૧] અગ્નિ આદિથી અપકવ રકૂટ વાડાના કારેલા નાળિયેર તન
પાપડી તથા નિમયનું ફળ (લિંગી) વગેરે કાચ હેય તે
મુનિ ગ્રહણ ન કરે
[રી તેમ જ ખાન તથા તને આટે તેમજ સરસવને બાળ
તથા અપકવ પાણી વગેરે કાચુ તેલ અથવા મિથ પાણી હેય
તે બિબુ તેને પણ ગ્રહણ ન કરે
[૩] અપકવ કોઠ બિરુ પાંદડા સહિત મળે કે મૂળની કાતરી
વગેરે કાચા કિવા શસ્ત્ર પરિણત ન હોય તે તે પોતે મુનિ
મનથી પણ ન છએછે
[૨૪] તે જ પ્રમાણે ફળાનું ચૂર્ણ બીજનું ચૂરુ બહેડાં તથા રાષ્ટ્રની
ફળ વગેરે કાચાં હેપ તે સીન જાણીને તેને છેડી રે
[૨૫] હમેશા ભિક્ષુ સામુનિક (ધનવાન અને નિધન એ બન્ને
સ્થળ) સમાજ તરી કરે નિર્ધન કુળનું ઘર જાણી ને
ઉ લવને શ્રીમતને ઘેર ન જાય
મધ-શ્રીમત હા કે ગરીબ હે તપસ્વી શિશુ તે બને પર સમ
દ્રષ્ટિ છે અને રાગરહિત થઈ પ્રયક ઘરે ગોચરી અર્થે ગમન કરે
[૨૬] નિ ભિમાણની ગાણું કરવામાં રત અને આહારની
મર્યાદાને જાણનાર પતિ ભિક્ષુ ભજનમાં અનામત રાખી
1
'
}

·દશવૈકાલિક સુત્ર
તથા દીનપણથી રહિત થઈને ભિક્ષાવૃત્તિ કર. તેમ કરતાં કદા-
ચિત આહાર ન મળે તે પણ ખેદ ન પામે
[૨૭] ગૃહસ્થને ઘેર ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારના મેવા, મુખવાસ ઇત્યાદિ
ભોજન દેવ ના તે ગૃહસ્થ આપે કે ન આપે તે પણ પકિન
ભિક્ષુ તેના પર કાપ ન કરે.
[૨૮] શયા, આસન, વસ્ત્ર, ભજન, પાણી વગેરે ગૃહસ્થને ત્યાં પ્રત્યક્ષ
દેખાતા દેય તેમ છતા જો તે ન આપે તે પણ ગ્રંથની તેના
પર કાપ ન કરે
રિટી શ્રી, પુખ, બાળક, કે વૃદ્ધ નમસ્કાર કરતા હોય તે વખતે તેની
પાસે કશી યાચના ન કરે. તેમજ આહાર નહિ દેનાર સાથે
કાર શબ્દ પણ ન બોલે,
[] જે નમસ્કાર ન કરે તેના પર કાપ ન કરે તેમજ કોઈ વંદન
કરે તે અભિમાન પણ ન લાવે. આ પ્રમાણે વિવેકપૂર્વક જે
સયમ પાળે છે તેનું સાધુત્વ બરાબર જળવાય છે.
[૧૪] કાચ કોઈ સાધુ સ્વયં સુંદર ભિક્ષા મેળવીને બહુ એકલા જ
તેને ઉપભોગ કરીશ, જો હું બીજાને બતાવું તે બીજા મુનિ
કિંવા આચાર્ય તે વય ગ્રહણ કરશે.” એમ માનીને લેભથી
ક્ષાવે છે તે લાલચુ તથા સ્વાર્થી પિટભરે) ભિક્ષુ ઘણું પાપ
કરે છે, અસતુષ્ટ બને છે અને નિર્વાણને પામી શક્તો નથી.
[28] વળી કોઈ ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારનું અન્નપાન મેળવીને તેમાનું
સુંદર સુદર (માર્ગમા પિતે ભગવીને બાકી છે અને નીષ્મ
આહાર ઉપાશ્રયમાં લાવે. કારણ કે તેમ કરવાથી બીજા શ્રમણે
એમ જાણે કે “આ મુનિ ખૂબ આત્મા અને લખી વૃત્તિથી
જીવના સાથી ભિક્ષ છે કે જે સંતુષ્ટ થઈને ભૂખ સુકે
આહાર જ સેવે છે.”
[૫] આવી રીતે દંભથી જે પૂજ, કીર્તિ, માન અને સન્માનને ઈચ્છુક

·પિડેષણ
છે તે ઘણું પાપ પ્રસ સે છે અને માયારૂપી શયને એક
નોધ - માયા અને દંભ એ બન્ને એકાન અનર્થના મૂળ છે તેને
રે સેવન કરે છે તે એવા અધર્મને સચય કરે છે કે જે અદમ થી તે
છવામા દિથતિમ દેવા છતા ની ગતિમાં ગમન કરે છે
[૧] સમી ભિક્ષુ પિતાના સામરૂપ નિર્મળ યશનું રક્ષણ કરતો
જેના ત્યાગમાં કેવળા (જ્ઞાની) પુરુની સાક્ષી છે તે ભિક્ષુ દ્રાક્ષને
આમવ મહુડાને રસ કે બીજા કોઈ પણ માદક રસને કદી
પણ ન પીએ
નોધ –-કેઈ પણ માદક વસ્તુ ભિક્ષુએ ન વાપરવી માદક વસ્તુથી
અતિને નાશ થાય છે
કિ૭ મને કોઈ દેખાતું નથી તેમ માની જે કોઈ ભિક્ષુ એકાંતમાં
ચોરી કરીને તે માદક રસ પીએ છે તેના દેને અને માયાને
જુઓ અને હું તે વર્ણવુ છુ માટે સાભળે
[૮] તેવા ભિક્ષુની આસક્તિ વધે છે અને છળકપટ તથા અમાત્યાદિ
દે પણ વધે છે. આ લેકમાં અકીર્તિ પ્રસરે છે તેમજ પાર
લૌકિક શાતિ પણ તે પામતો નથી અને (સાધુપણાથી વચિન
થો) સતત અસાધુતાને મેળવ્યા કરે છે.
નેધ –લેશ વૃટિ પણ પતનના મહાન નિમિત્તરૂપ બની જાય છે
સાધુતાના સાધકે સતત નતિ રાખવી જોઇએ.
[] જેમ એર પિતાના દુષ્કર્મોથી બ્રાંતચિત્ત રહે છે તેમ દુદ્ધિ
ભિક્ષુ પણ પિતાના દુષ્કર્મોથી અસ્થિરચિવા રહે છે તે
મુનિ મૃત્યુના અંત સુધી પણ સવરધર્મની આરાધના કરી
શકતે નથી
નાઇ – જેનું ચિત્ત માં આસક્ત રહે છે તે કદી સયમમા દત્ત
ચિત્ત રહી શકતા નથી
R

·દવેકાલિક સૂત્ર [૪૦] અને માત્ર વેશધારી તે સાધુ પિતાના આને કે બીજા શ્રમને પણ આગધી શક નથી. મહાપુના ઉપદેરાની તેના પર કશી અસર થતી નથી વળી ગ્રહ પણ તેને નિટે છે. કારણકે તે બધા તેની આવી અસાધુતાને સ્પષ્ટ સમજી શકે છે, [૪૧] એ પ્રમાણે દુને સેવનાર અને ગુગને તજી દેનાર તે ભિક્ષુ મરહના છેડા સુધી (સાચા) સવર (પપ કિનાર) ધર્મને આરાધી શકતો નથી નોંધ –સદગુણોની આરાધનાથી જ ધર્મની આરાધના થાય છે જે ક્રિયાથી સદગુણોની પ્રાપ્તિ કે વૃદ્ધિ ન થતી હોય તે ધર્મક્રિયા કહેવડાવવાને પાત્ર 8 શકે ન૮િ [૪૨] જે શાબ સાઇ (બુદ્ધિમાન ગાધક) સ્નિગ્ધ અને સ્વાલ્ફિ ઉસ મવાળા રસિક ભોજનને છોડી દઈ તપશ્ચર્યા કરે છે, જે મદ (અભિમાન) તથા પ્રમાદથી નિવૃત્ત થઈ નાપવી બની વિકાસ- માગે વહન કરે છે; [૪૩] તે ભિક્ષુના કલ્યાણ મયમ તરફ નજર કરે. કે જે અનેક ભિક્ષુઓથી પૂજાય છે. તથા વિસ્તીર્ણ મેક્ષના થી યુક્ત બને છે તેનુ હુ ગુણ કથન કહીશ કહેતા એવા મને સાંભળો [૪] ઉપર પ્રમાણે સદગુણને ઇચ્છુક અને દુર્ગુણને ત્યાગી ભિક્ષુ મરણના છેડા સુધી સતત અવર ધર્મનું આરાધન કરે છે [૫] તે શ્રમણ આપને તથા બીજા સાધુઓને પણ આરાધે છે. અને તેને તે ઉત્તમ ભિલુ જાણીને ગૃહસ્થે પણ તેની પૂજા [૪૬] જે તપને, વાણીને, ૩પનો અને આચારભાવને ગેર હેય છે તે દેવનિને પ્રાપ્ત થવા છના કિબિપી જાતને (હલકી જાતો) દેવ બને છે.

·પિષણ
વ -જે તપ ન કરતા હોય છતા તપ કહેવડાવવાને ઢામ કરે
છે તેમજ વાણી ૨૫ તથા આચરણ સુદર ન હોય છતા મુદ૨તાના ઢગ
કરે તે ચેર ગણાય છે
[૪] બિન જાતના હલકા દેવનોકમાં ઉત્પન્ન થયેલ તે સાધક
વિપણું પામીને પણ
કયા કમથી મારી આ ગતિ થઇ તેને
જાણી શકતા નથી
નેધ–કેટિના દેવ જ દત્તમ પ્રકારના ભોગસુખ પામે છે
તેમજ પૂર્વકાળના જીવનને નભી તેવી શક્તિ પણ તે મેળવે છે
[૪૮] તે કિંઈ બોવ ત્યાંથી ચાવીને (ગતિ કરીને) મુગ (ન બની કે
તેવા) બકરાની નિને પામે છે અથવા નરકોનિમા કે તિય
એનિમાં ગમન કરે છે કે જ્યાં (સભ્યત) સધની પ્રાપ્તિ
અતિ અતિ દુલભ છે.
[૪૯] આવા દેવને જોઈને જ સાતપુત્ર ભગવાન મહાવીરે કર્યું છે કે
બુદ્ધિમાન સાધક લેશમાત્ર પશુ માવા કે અસત્ય થતું હોય
તેને છોડી દે
[૫] આ પ્રમાણે મંયમી શુઓ પાસેથી ભિક્ષાની ગાશુદ્ધિ
શાખીને તથા ઈદ્ધિને સમાધિમાં રાખીને તીર મેધમી અને
ગુણવાન ભિક્ષુ સયમમાં વિચરે
નેવ -નિક યતા એ ભિક્ષને મુખ છે સ તેષ એ એનો સદાને
સગી સુદ૬ છે તેથી નિમાં હાજર હોવા છતાં ન મળે કે અાપ્ય
હોવાથી છે ! રવી પડે તો પણ તે દીન કે કાર બનતો નથી
રવૃત્તિને ત્યાર પૂન સરકારની વાટીને ત્યાગ અને અપય
વસ્તુ ને ત્યામ એ બિકની વૃત્તિના સહજ ગમે છે અથણના ભારમાં
તે વૃદ્ધિ કરતો કરતા તે સદનનદની શહેરમાં જ એકાત મસ્ત રહે છે.
એમ કહું છું
એ પ્રમાણે પિરાણ નામનું પાચમું અધ્યયન પૂર્ણ થયું

·ધુમથકમાધ્યયન
(મેક્ષના ઈષ્ણુનું અધ્યયન)
૬
સદુધર્મને આચશ્વાનું ફળ પ્રાપ્ત છે. કર્મબંધનથી
સર્વથા મુક્ત થયા વિના કોઈ પણ જીવાત્માને સ્થિર, સત્ય અને
અબાધિત સુખ પ્રાપ્ત થયુ નથી, થતું નથી અને ઘરે નહિ. આ
અનંતજ્ઞાની પુરુને પ્રત્યક્ષ અનુભવ છે.
આથી જ મુખના ઈચ્છુક સાધકે સમાગના સાધનભૂત
સધર્મને જ આરાધવાનું પસંદ કરે છે. તે મોક્ષમાર્ગમાં સૌથી
પ્રથમ પસંદગી સંપૂર્ણ ત્યાગની છે. તેની સાધના કરનાર વર્ગ
સાધક કહેવાય છે ત્યાગના ત્યાગરૂપી ઈમારતના સ્વ ભને જ
આચાર હેવાય છે.
એકા એ મોક્ષમાર્ગના પ્રબળ ઉપાસક અને જૈનધર્મના
ઉદાર તને પચાવી શાન્તિસાગમાં ઝીલનાર મહા તપાસની
શ્રમણ પોતાના વિશાળ શિષ્ય સમુદાય સમેત ગામની બહાર
આવેલા એકાંત અરણ્યમાં પધાર્યા.
તેમના સમગને લાભ લેવા અનેક જિજ્ઞાસુઓ ગયા, અને
તે ત્યાગી, શાંત, દાન્ત તથા ધીમાન ગણિવરને બહુ ભાવ ભર્યા
વદન નમસ્કાર કરી ત્યાગના આચાર-નિયમ સંબધમાં અનેક
પ્રશ્નો કર્યા. તેમના હૃદયનું જે સમાધાન કરવામાં આવ્યું તે
નિમ્નક્ત અધ્યયનમાં છે.

·ધમકામાયથન
છા
અહિંસાને આદશ બ્રહ્મચરના લાભ, મિથુનના દુષ્પરિણામ,
વાચક્ષાતનના માનસિક ચિકિત્સાપૂર્ણ ઉપયઆસનનું
ચેટ સ્પષ્ટીકરણુ એ બધુ બ૬ સુંદર રીત અહીં વશ ન્યુ છે
ગુવ બોવ્યા–
[૧] સમાન અને મમ દશનથી સંપન્ન સંયમ અને તપશ્ચર્યામાં
રત અને આગમ (શાસ્ત્ર) જ્ઞાનથી પરિપૂર્ણ એવા એક આયા
વર (
સિના સમૂહ સહિત એક પવિત્ર) ઉધાનમાં ધાર્યા
નોધ - ળમા વિરોષન મુકિ નગર સમીપના લઘામમા, વન
પાનની આજ્ઞા ચાચાને ના હતા ત્યા આગળ ધપ્રવચને સાંભળવા
સારુ મકાન મત્રો તથા નગર ને આ તેમનો લાભ લેતા અને
ધમર ખાઇમાં દાચિન દેવ,
[૨] તે પ્રમાર્ગ સધ મળવા આતા) જા 1જપ્રધાને
છાબ ત્રિો તથા ઈતર રવજને પિતાના મનને નિમલ
કરીને (અથવા પિતાને આત્માને પ્રસન્ન કરીને) વિનયપૂર્વક તે
મતપુર ને પૂછે છે કે હે ભગવન આપતો આચાર અને
ગોચર વગેર કેવાં છે તે કૃપા કરી કહે
નોધ -અની આના અ ધમ અથઇ ધમપાલનના નિયમ
ઉતા છે અને મોકર એટ? સમપાલનના ઇલા નિ કે જેઠાણ
મળતા પુષ્ટિ થાય તે પસ્તો સમ તો ઘટે
ધ ઈનુિં દમન કે ના છા માત્રનું સુખ પ્રશ્નાર અને
નિય બનાળા તે વિયાણ મહામા શિથી ન થઈ આ
પ્રમાણે કરવા લાગ્યા -
ધ - ના બે પ્રકાર છે (૧) આવા િ અને (૨)
બટન બિ પ્રશ્ન ભિામા નાભ્યાસને સમાવેશ થાય છે અને બીબામા
દવુસાર વર્તન કરવાને સમામ વાવ છે
d (થ ભા) હે જોતાઓ ! મને પ્રાના મેની
ઇયાવાળા નિયોના અતિ નિ અને સામાન્યજનથી અમાખ

·દશવૈકાલિક સૂત્ર
વતા એવા સર્ણ આચાર તથા ગાયનું માતમાં વર્ણન
કરીશ. કદના એવા મને મે વન ચિનથી સંભ
[૫] આ લેકમાં જેનું પાલન કરવું અતિ અનિ કઠિન છે તેનું દુષ્કર
વન–આ ક આચાર એકાંત હલના ભાજપ ના
અને સંયમના સ્થાનરૂપ વિનાના માત્ર વિના બીજે કપાળ
બતાવ્યો નથી અને બનાવ્યો પણ નહિ
નોંધ –– બદન સિવાય ચા, ૧ દિ કે દાન કે ભામાં
આવી અને પ્રતિજ્ઞા પાળવાની રાની નથી નદીના કિને કg
તથા તે માટે પણ કડક બનાવેલ છે. તે નિમિનું ન જેટ
અો થાય તેટલે અને વારિક ત્યાગ અને નાના બારાના થાય છે
અને તે દ્વારા અત્મવિકાસ થતો રહે છે
[] વયમ બાર કે (ારીરિક અને માનસિક પતિએ અપકa),
ભકત (દારીરિક અને માનસિક કનના પરિપક) દિવા વૃદ્ધ
એટલે જરાક નથી ગિબ્દને પણ જે ગુની અખંડ અને
અત્રુટ રને આરાધવાનાં (પાળવાના) હેઠળ છે તે પૂર્વના મા
પુએ જેવા આકારમા કરવા છે તે જ કરુ . તમે કભળો.
નાં જે સ્થાને નીચે કરવામાં આવે છે તે સ્થાને ને પવન
છે કે વૃદ્ધ દે, કે-ષિ છે કે - ૮. સો થિ માને
પરિપૂર્ણ કરીને પાળવાના છે. કારણ કે તે આપુત્વના મધ છે તેમ કેટે
પણું વ્યક્તિને અપવાદ હોઈ શકે નહિ ને તે સ્થિતિમાં અને મે તેવા
સનેમા તેનું યથાર્ક પાવન કરવું એ વનુ કવચ છે.
[૭] એ આચારના નીચે પ્રમાણે અઢાર સ્થાને છે. જે અજ્ઞાની
સાધક ને પછીના એકની પણ વિરાધના કરે છે તે નિશ્ચય શ્રમણ
ભાવથી ભ્રષ્ટ થાય છે
[૮] તે અઢાર સ્થાને આ પ્રમાણે છે:-) છ ને (પાચ માત્રા
તયા છ} બિજનને નિધિ)નું પાલન કરવું, પૃથ્વી, પાણી,

·ધમકામાશાન
Sજ
અગ્નિ વનસ્પતિ વાયુ અને હાલતા ચાલતા છો એમ છ
પ્રકાગ્ના પ્રાણીઓ પર દયા રાખવી અપ (દલિત) ખાદ્વાર
પાણી ન દેવાં ગૃહસ્થના ભાજનમાં ન ખાવું તેના પગ પર
ન બેસવું કે તેની બેઠક ન વાપરવી, સ્નાન તથા શરીરની માને
ત્યાગ કરે
કેવ-ન્સાને શારીરની શોભા વધારવા માટે રસ્તાન ગમ કે
ટાપટીપ કરવી પડે નહિ ગૃહના વાસણ, પલસ બેઠક કે કોઈ પણ
સાપને પણ વાપરવા ધંટે નહિ કારણ કે તેમ કરવાથી વિલાસ અને
પરત ગ્રતા આવે છે જ્યા દેહભાન વિશ્વાસ અને ૫રત ઝા આવે એવું ત્યા
સ યમ અને સ્વાલ બનનો નાશ જ થાય છે
0િ (થમ સ્થાન--બધા છો સાથે સમપૂર્વક વતનું તેજ ઉત્તમ
પ્રકારની અમિા છે અને ભગવાન મહાવીરે તે જ અઢાર
સ્થાનમાં પ્રથમ સ્થાને દર્શાવી છે
મધ –સયમ એ અહિંસાનું બીજ છે અહિંસાને ઉપાસક સમી
ન રહે તે અહિંસાનું પાલન ન કરી શકે મન વચન અને કાયાપર જેમ
જેમ સમ આવતા જાય તેમ તેમ સાપ, આસામ આગળ વધને જાય
એમ ભગવાન મહાવીર કહે છે
અહિ સાનુ પાલન શી રીતે થાય
[૧] સમયમ માધક આને માં જેટવા (લાના ચાતતા) રામ અને
સ્થાવર (સ્થિર જીવે છે તેને જાણતા કે અજાણુનાં હનહિ
હવે નહિ કે હણનારને અમે પણ નહિં
[૧૧] (શા માટે હણે નહિ તેનું કારણ જણાવે છે કે – જગતના
(નાના કે મેટા) સર્વ રો જીવન છે કઈ પણ પ્રાણી
મૃત્યુને ઈચ્છતું નથી માટે જ એ ભયકર પાપરૂપ પ્રાણહિંસાને
નિગ્રંથ પુછો સર્વથા ત્યાગી દે છે
[૨] બીજું સ્થાન – સયમી પિતાના સ્વાર્થ માટે કે બીજાને
| માટે ધથી ક્વિા ભયથી પરને પી ઉત્પન્ન કરે તેવું હિંસા

·૭૪
દશવૈકાલિક સૂત્ર
કારી અસત્ય બોલે નહિ, બીજા પાસે બોલાવે નહિ અને બીજો
તેવું અસત્ય બોલતે હેય તે તેને અનુમોદન પણ આપે નહિ
નોંધ – વાસ્તવિક રીતે તે ઈ પણ પ્રકારનું અસત્ય બોલવું તે
સંયમી સાધક માટે ત્યા જ છે સંચમીએ દેવી ભાષા બોલવી તે બ
અધિક્ષર સુવાટ શુદિ નામના સાતમા અધ્યયનમા વિસ્તારપૂર્વક આવશે
અસત્ય ન બોલવાની સાથે અસત્ય ન વર્તવું તે ભાવ પણ સાચે જ સમજી
લેવો જોઈએ
[18] કારણકે અલકમા ગૃપવાદને સર્વ માધુપુએ નિદેલ છે.
અસત્યવાદી પુરુષ પ્રત્યેક જીવેનુ અવિશ્વાસપાત્ર બની રહે છે.
માટે અસત્યને સર્વથા ત્યાગ કર ઘટે.
[૧૪+૧૫] (ત્રીજું સ્થાન ) સજીવ વસ્તુ કે નિર્જીવ વસ્તુ અલ્પ
પ્રમાણમાં કે બહુ પ્રમાણમાં વધારે તે શું પતુ એક દાત
ખેતરવાની સળી પણ માલિકની રજા મેળ વિના સંયમી પુ
સ્વયે ગ્રહણ કરતા નથી, બીજા દ્વારા ગ્રહણ કરાવતા નથી કે
અદત ગ્રહણ કરનારને અનુમોદન સુદ્ધા આપતા નથી
ધ–અ સંયમી પ એટલે સર્વ ત્યાગી પુરુષને ધર્મ કલો
છે કારણ કે તે શું સંગ્રહી રાખતા નથી. તેણે પિતાની માલિકીની વસ્તુ
પણ વિશ્વને ચરણે ધરી દીધી હોય છે. તેથી સામાન્ય વસ્તુ પણ તે આના
વિન લઈ શકતા નથી. સંયમી ગૃહસ્થ આવો સંપૂણ ત્યાગ કરી શકે નહિ.
માટે તેણે અણહકની કે પિતાની માલિકી ઉપગતની વસ્તુ લેવી નહિ
તેજ અદત્તાદાનવ્રતનું પાલન છે. મળેલી વસ્તુમાં પણ સંયમ રાખવો અને
અપરિગ્રહની ભાવના કેળવવી તેનો સમાવેશ ગૃહસ્થ સાધના પાંચમા
કતમાં થાય છે.
[૧૬ (ચે શું સ્થાન –) સંચમને ભંગ કરે તેવા સ્થાનેથી દૂર રહેનારા
(ચરિત્ર ધર્મમાં સાવધાન) મુનિજન
સાધારણ જનસમૂહથી
T

·ધર્માઈકામાધ્યયન ૭૫ ૬ માધ્ય, પ્રમાદના કારણભૂત અને મહા ભયકર એવા અબ્રહ્મચર્યને કદી આચરતા નથી [૧] કારણ કે આ અબ્રહ્મચર્ય એ જ અધર્મનું મૂળ છે મિથુન એજ મહાપાનું ભજન છે માટે મિથુન સમર્મને નિથ પુરુષો ત્યાગી દે છે નેધ-મહાપુનો બ્રહ્મચર્યવ્રત એ સવે તેમાં સમુદ્ર સમાન ગણે છે કારણ કે ઇતર બતા પાળવા સહેલા છે બહાચર્ય પાળવું એજ અતિ કઠિન છે. સારા કે કાચયના ભાગમાં અન્ય નિયમોને બગ અને તેના પાલનમાં અ ય કતના પાલનની સુગમતા થઈ શકે છે [૧૮] (પાચમું સ્થાન --) જે સાત પુત્ર (ભગવાન મહાવીર)ના વચનમા રકત રહેવા સાધુપુરો હોય છે તે ભવવષ્ણુ બળે મીઠું), અથાણા વગેરેનું સામાન્ય મી! તેન ઘી ગોળ ઇત્યાદિ કે તેવી કઈ ખાદ્ય વસ્તુઓને રાત્રિ સુધી પ્રહ મચય) કરી રાખતા નથી તેમ સંચય કરવાની ઇચ્છા પણ ધરાવતા નથી [૧] આ પ્રમાણે સંચય કરશે તે એક યા બીજા પ્રકારના લોભનોજ અનુરપ (અનુભવ) છે અર્થાત આવી સુચય ભાવનાથી લોભની વૃદ્ધિ થાય છે તેયો હું માનું છું કે જે કોઈ માધુ સગ્રહની છત્રછાવાળે છે તે સાધુ નથી પણ ગૃહરય જ છે નેધ –વસ્તૃત તે તેનો સાપુ ગુટની ઉપમાને પણ લાયક નથી કારણકે ગુહસ્થ તો ત્યા ન કરી રાકવાથી પિતાની નનને પૂર્ણ થયા કહેવડાવતો નથી પરંતુ સામુછ તે પિતાની નતને પૂર્ણ સમી કહેવડાવે છે બિરુદ ધારણું કરી ધમ ન બ ન તે બમણા ગુનેગાર ગણાય છે રિઝર] (અ કેઈ પ્રશ્ન કરે કે સાધુછ વસ્ત્ર પાત્ર ઇત્યાદિ રાખે છે તે સમય કે પરિગ્રહ નથી તેનું સમાધાન નીચેની ગાથામાં સ્પષ્ટ રીતે કહે છે --) ·દશલિંક મૂત્ર જે કંઈ વસ્ત્ર, પાત્ર, કેબલ, પટયુક્ત, જે ઈત્યાદિ સંયમન ઉપકરન ગામના નિવને માટે જે યમી પુણો ધારણ કરે છે કે પહેરે છે તેને જગતના જવાના રક્ષક જ્ઞાતપુત્ર બનવાન મહાવીર દે પરિચય ક નથી. પરતુ તેમાં સાધમ બનાવ્યા છે પતુ તે મદિક કોઈ પગ વસ્તુ પર જે મુ (આકન) વેજ તિજ તે પરિચ૮ છે કેમ તે વીશ્વરે કરમાયુ છે, નોંધ -ગ-ના અને નિવસતિથી છોડવવા તેમા ધર્મ છે. રાતે એમની દિન તુમન છે ! તેરે નેજ બન૫ થાય ત્યારે તે ત્યાંજ બને છે આથી સંયમ તે વવાશ કે વસત્યામાં નથી. પરંતુ ભાવનામાં છે તે રય સમજે છે વસુ તથા શા સાપનો ત્યાની પણ છે આ છે ને તે નાવિક પેટા સમિ કે જાવું વાત નથી. [૨] આથી સર્વ વસ્તુ (વઝ, પાત્ર ઇત્યાદિ ઉપાધિ) તથા સંયમના ઉપરનું સન્ કરવામાં કે તેને રાખવામાં જ્ઞાની પુઓ મમત્વભાવ અચરતા નથી, તેમજ તે પિતાના દેહ પર પણ મમત્વ રાખતા નથી નેધ –નથી મન ભૂવવાની સતત કિયા કુના લેય છે. જેને સુત્ર જન્મી જાય તેવા દ્ર પર જેને મમભાવ ન હોય (અથવા જાન નિવારવા જે પ્રવન કન્ઝા દાય) તેને વસ્ત્ર, પાત્ર, કબલાદિ પર મૂકી કેવી રીતે ટાઈ કે? અને તે તેવી વસ્તુઓમાં પણ મઈ દે ને તે રાયી બની રીતે કહેવાય ? [(છ વ્રત– બધા જ્ઞાનીપુએ વર્ણવ્યું છે કે અહે! મધુ પુઓ માટે આ વુિં નિત્ય તપ છે કે તેમને જીવનપર્યત મંચમના નિર્વાહ માટે ભલાત કરવાની હોય છે અને એક- ભકત એટલે દિમનાજ માત્ર આકાર કરવાનો હોય છે. ગત્રિને સર્વથા તાગ હોય છે.

·રીતે ગૃહ
જમર્થકામાધ્યયન
99
નોધ -થાર પારને એક ભક્ત ગણાય છે કવચિત્ એક ક્તને
અર્થ એક વાર જોજન કરવું એ પણ થાય છે પરંતુ અહીં રાત્રિરોજન
પૂરવ તેનું સ્થાન છે
[૨૪ો (રાત્રિજનન દરે બતાવે છે –) ધરતીને વિષે એવાં ત્રણ
(ઢાવતાં ચાલતાં) અને સ્થાવર વગેરે સમ પ્રાણુઓ હોય છે
કે જે રાત્રિને વિજે (અષારામાં જોઈ શકતા નથી તે તે
વખતે અદારની શુદ્ધ ગણું શી રીતે કરી શકાય ?
નોધ - 2 બેક ખાવાથી અનેક સમ છાની હિંસા તથા
જીવ બારાકમાં જવાથી શરીરમાં રોગ થવાને સંભવ છે તેમજ રાત્રિ
ભાજન કર્યા પછી તુરત સુર્ય (વાનું હોવાથી તે ખેરાક પચી શકતો નથી
એમ શારીરિક અને ધાર્મિક બન્ને દૃષ્ટિબિંદુએ અનેક દેની ઉત્પત્તિ
દેવાથી સાધુઓ માટે રાત્રિને જનનો પ્રતિબધ કરેલ છે
પણ તેને ત્યાન કરવું પડે
(૨૫) વળા પાણીથી ભિજાયે ની પૃથ્વી દેય કિવા પૃથ્વી પર બીજ
વેરામાં છે તેમજ બીજી કીડી કુપવા વગેરે ધણું પ્રાણીઓ
માર્ગમાં ય છે તેને ગમે તે જોઈ શકાય તેથી તેની હિંસા
ન થાય. પરંતુ પાને ન દેખાવાથી કેમ ચાલી શકાત' (મરણકે
હિંસાને ગંભવ છે)
[] આવા આવા અનેક દે થવાનું જાણીને સાતપુત્ર ભગવાન
મારે કહ્યું છે કે નિર્મથ (સારની ચીથી હિત) પુજે
રાત્રિ સમયે કઈ પણ પ્રકારના આહાર કે પાણી ઇત્યાદિને
ભોગવતા નથી
રિ) (સાતમું સ્થાન –) સસમાધિવત સમી પુરે મન વચન અને
કાયાથી પ્રાપના છને શતા નથી હણાવતા નથી કે
હણનારને અનુમોદન આપતા નથી
ધ-સાપુ પ રિ સયમ અનીકાર કરે છે તે વખતે ત્રણ
કાણું રણ ઉમે કરીને હિંસાના પ્રત્યાખ્યાન લે છે પરેલા કતના

·ઉ૮ દશવૈકાલિક સૂત્ર ૩૯૪=૮૧ ભેદ બીજ વ્રતના ૩૪૩૮૪૪=૩૬ ભેદ, ત્રીજા વ્રતના ૩૪=૯૪૬=૫૪ ભેટા, ચોથા વ્રતના ૩-૩=૯૪૨=૨૭ લે, પાચમા વ્રતના ૩૪૩=૪૬=૫૮ ભેદ અને છઠ્ઠા વ્રતના યુદ ભેદે થાય છે તેના વિસ્તાર માટે જુઓ દાકાલિક સૂત્રનું ચોથું અધ્યયન [૨૮] કારણકે પૃથ્વીકાયની હિંસા કરતે કરને તે સાધક પૃથ્વીને આયે રહેલા દ્રષ્ટિએ દેખાય તેવા અને ન દેખાય તેવા ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારના અને ત્રસ અને સ્થાવર જેની પણ હિંમ કરી નાખે છે, [૨૯] માટે તે દેવ દુર્ગતિને વધારનાર છે તેવું જાણીને પૃથ્વીકાયના અમારભ (સચેત પૃથ્વીની હિંસા થાય તેવું કાર્યને સાધુપુરુષ જીવનપર્યત ત્યાગી દે નેધ –આવું કઠિનવૃત માત્ર સાધુ પુરોને પાળવાનું હોય છે કારણ કે ગ્રહોનું જીવન એવું હોય છે કે ત્યાં તેમને તેવું સામાન્ય પાપ કર્યા વિના ચાવતું નથી. પરંતુ તેમ છતા તેણે પણ પિતાના સ્થાનને વિવેક જાળવીને વર્તવું ઘટે [૩૦] (આઠમું સ્થાન –) સુમમાધિવત સંયમીપુરુષો મન, વચન અને કાયાથી જળકાયના જેને હણતા નથી હણાવતા નથી કે હણનારને અનુમોદન આપતા નથી. [૩૧] કારણ કે જળકાયની હિંસા કરનાર તેની હિંસા કરતા કરતા જળને આશ્રયે રહેલા દ્રષ્ટિએ દેખાતા અને ન દેખાતા તેવા ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારના અનેક ત્રસ અને સ્થાવર જીની પણ તે હિંસા કરી નાખે છે. નોંધ --પૃથ્વી, પાણું, અગ્નિ, વાયુ કે વનસ્પતિ જેવા સૂક્ષ્મ જીની સતત અહિંસા પાળવી ગૃહસ્થ જીવન માટે સુલભ નથી તેથી ગૃહસ્થ શ્રાવકના પ્રથમ શ્રતમાં સુસાય એવી ત્રસ ઇવાનીજ અર્કિંસા બતાવી છે અને તેમાં પણ પિતાનું કર્તવ્ય જાળવતી વખતે અને એવા એવા બીજ

·ધમકામધ્યયન
કારણ પ્રસંગે અપવા નિયમે દશ યા છે પરંતુ તે કઈ પૃથ્વી કાળ
આદિ અને રમે તે પયગ કરે તેવી નથી સાતમા
તમાં ગૃહર જરૂરિયાત પુસ્તક દરેક પદાથ ને કામ કરો એમ
બતાવ્યું છે દરેક કાર્યમાં સાવધાનતા અને વિષે રાખ જોઈએ*
[૨] માટે તે પાપ દુર્ગતિને વધારનાર છે તેમ જાણીને સાધુપુરુષે
જીવનપયત જળકાય સમાર અને ત્યાગી દે
મેધ -જન સમા આરામ અને સમારભ રાદો હિંસક ક્રિયા
અને હિંસક સાધનામાં વપરાય છે
[૩૩] (નવમું સ્થાન- સાધુપુરુષો અગ્નિને પ્રવિત કરવા માટે છે
નહિ કારણ કે તે પાપકારી અને લોખડના શો કરતાં અદિતીય
તેમજ અતિ તીણ શસ્ત્ર છે અને તેને સહન કરવું તે સર્વથા
દુર છે
[૪] તે પૂર્વ પશ્ચિમ ઉત્તર અને દક્ષિણ એમ ચાર દિશાઓ ચાર
વિશાઓ, ઉપર અને નીચે એમ હશે Cથામાં દરેક વસ્તુને
બાળીને ભસ્મ કરી નાખે છે
[૫] અમિ પ્રાણીમાત્રને નાશ કરનાર (શસ્ત્ર) છે તેમાં લેશમાત્ર
શકાને રયાન નથી માટે સયમી પુરે પ્રકાશ માટે અથવા
તાપ લેવા માટે પણ કદી લેશમાત્ર અનિફાયને આરબ
કરે નહિ
[૬] માટે તે પાપ દુર્ગતિને વધારનાર છે તેમ જાણીને સાધુપુરુષ
જીવનપર્યત અનિમયના સમારભને ત્યાગી દે
[ae] (દશમું સ્થાન ) બહુ પાપકારી વાયુકાયના આરબ (હિસા)ને
પણ જ્ઞાની પુરુ અનિકાયના આરબ જે રિત માને છે
તેથીજ છ કાયના રક્ષક સાધુઓએ તેનું (વાયુનું) પણ સેવન
!
*વિશેષ વિગત માટે જુઓ ધાવા પ્રતિકમણ વિધિ,

·દકાલિક સૂત્ર પાસે લાવી આકાર આપે તે લે-આવા વિના આહાર પાણીને જે ભિક્ષુ લે છે તે ભિક્ષુ (આડકતરી રીતે જીવહિંસાને જ અનુમોદન આપે છે એમ ભગવાન મહાવીરે કહ્યું છે. નોધ –-પોતાના નિમિત્તે કોઈ જીવની હિંસા ન થાય તેમજ કેની લાગણી ન દુભાય તેવી રીતે બેક મેળવી સ યમી જીવન નિભાવવું તે ભિક્ષુઓને ધર્મ છે [૫] તેથી મયમમાં સ્થિર ચિત્તવાળા ધર્મજીવી નિશ્ચય પુર કિત, દેશિક કે આહત ઈત્યાદિ દેવવાળા આહારપાણીને ગ્રહણ કતા નથી નોંધ –વિશેષ વિગત જાણવા માટે જુઓ દગ. ૩ જી અધ્યયન [૫૧] (ચૌદમું સ્થાન –) ગૃહપના કાસુ ઈત્યાદિ ધાતુના પાલા, બીજ વાસ (ભાજન, થાળી વગેરે) તથા માટીના લેટા કે કુડાં વગેરેમાં આહાર કરવાવાળા ભિક્ષુ પિતાના સયમથી ભ્રષ્ટ થાય છે. પર (કારણકે ગૃહસ્થના ભાજનમાં જમવાથી તેના વાસણ ધોવા પડે તે ઠંડા સચિત (મજી) પાણીની હિંસા થાય અને તે પાણીને ફેંકવાથી બીજા પણ ઘણા પ્રાણીઓને નાશ થાય માટે જ તીરાદિ દેવે તેમાં અમયમ કવો છે નોંધ –ઉપલક દ્રષ્ટિથી તપાસનારને આ સ્થળે એમ લાગે કે આવી સામાન્ય વાનમાં પણ સ ચમને લેપ થાય તે સ યમી શી રીતે જીવી શકે ? પર તુ ગભીરતાથી વિચારતા જણાશે કે સામાન્ય દેખાતી ખલના પણ ક્રમશઘેડે થડે બીજી ભૂલોને જન્મ આપે છે અને આખરે સંચમથી ભ્રષ્ટ પણ થઈ જવાનો સમય આવે છે માટે સામાન્ય દેખાતી ભૂલથી પણ દૂર રહેવું અને સયમમાં જાગૃતિ રાખવી તેજ સયમી પુરુષે માટે જરૂરતુ છે ગૃહસ્થના પાત્રમાં ભેજન કરવાથી ઈતર દે પણ સંયમીમાં જન્મ-

·ધર્માકામાયન
૮૩
વાનો સમ જ છે તેથી કાન, માટીના કે તે પોતાના ભાગોમાંજ ભોજન
લેવાનું વિધાન કર્યું છે
યt] વળ ગ્રહસ્થના વાસણમાં જમવાથી પછાત કમ અને પુરા
એ બન્ને પ્રભરના દેવ થવાને પણ સંભવ છે તેથી સાધુ-
તો તેમાં ભોજન કરવું એમ નથી તેમ ધારી નિષ
ગડાના વાસમાં ભોજન કરતા નથી.
નોધ -પુરમ અને પાન મ એ નવના ? તે
મા અખાનના પ્રથમ શાની ૩૨ તથા અમી બાવા બે
[] ( ૫મું સ્થાન – છે અને ખાટલે પાણી પીંગ,
બની દેરીથી બનાવેલી માગી તથા નેતરની આરામ ખુસી
વગેરે આસન પર બેસતુ કે સૂવું તે અભિને માટે છે
નથી (અનાચી છે)
પિયા માટે તામ્બી આવાને આરાધક નિષે પણ ખાશો
માની છે તેની નેતરની ખુરસી પર બેસતા નથી કારણ ત્યાં
સક્ષમ નું પ્રતિબન (નિરી) થઈ જતું નથી. (બને
વિલામી ન બની જવા પણ સંમત્ત છે
(પ) તેનાં માસના ખુણામ નીચે કે આજુબાજુમાં એક
છે તેથી તે અમારા દેશ માખી બરાબર ન ખાવાથી
તે પર જેમાં તેની દિશા અને મંત્રી છેમાટે તે પ્રકારના
માયા તથા ખા વગેરેનો ત્યાગ કરવાનું મહાપુએ છે
(+0] ળિયું સ્થાન ) ગાયત્રી માટે રાજ્યને ઘેર બસ, તે
નો ભાર તેવો નીચે પ્રમાણે અનાચાર થવાનો સંભવ છે
છે અને સિંધત્વ (અતાન)ની પ્રાપ્તિ થાય છે
ગૃહસ્થને પર બેસવાથી કેવા રે મળે છે તે બતાવે છે -
(૧૮) શબચાવન પાળવામાં વિપત્તિ ઉબી થાય છે પ્રાણી ના ૨૫
જાથી સંયમ દાર છે સિંખરી મારા અા હેર

·દશવૈકાલિક સૂત્ર તેને આઘાત થાય છે તથા ગૃહસ્થના ક્રોધનું નિમિત્ત બની જવાય છે. ધ–ગૃહસ્થ જીઓના અતિ પરિચયથી કદાચ બ્રાહ્મચર્ય થવાનો ભય રહે છે ગુખ્ય સ્ત્રી પરિચયથી રાગી બની જઈ ને ભિક્ષને ઉદેશીને ખાનપાન બનાવે તેથી હિંસા થાય અને ઘરના મારિને પણ પિતાના ચારિત્ર પર શેકા આવે તે ક્રોધ ઉત્પન્ન થાય એવા નો સંભવ હોવાથી મર્ષિઓએ ભિક્ષુઓ માટે ગ્રસ્થાને ઘેર બેસવાનો ત્યાગ બતાછે. [૫૯] ગૃહસ્થને ઘેર બેસવાથી બ્રહ્મચર્યનું યથાર્થ રક્ષણ થઈ શકતું નથી અને ગૃહસ્થ સ્ત્રી સાથેના પરિચયથી બીજાને પણ પિતાના ચારિત્ર વિષે શકા થાય છે માટે આવી કુશીલતા (દુરાચાર)ને વધારનાર સ્થાનને સમી દૂરજ છોડી દે. અર્થાત ગૃહસ્થને ત્યાં બેસે નહિ નેધ–ઇને ત્યાં શારીરિક કારણ વિના બેસવું કે કથા વાર્તા કરવી ઇત્યાદિ અને સંયમના ઘાતક છે માટે તેને તજી દે. [ પણ ગગિઇ, તપસ્વી કે જરાવસ્થાથી પકિન ભિક્ષુ હોય તે આ ત્રણ પૈકી કોઈને પણ ગૃહસ્થને ઘેર કારણસર બેસવું કપ્ય છે. નેધર–રોગ, તપશ્ચર્યા અને જરા દેહને શિથિલ બનાવે છે, આથી ગોચરાગ ગલે શિશુ હારી જાય કે થાકી જાય તો ગૃહરને ત્યાં તેમની આજ્ઞા માગી વિવેકપૂર્વક પોતાને થાક ઉતારવા માટે બેસી શકે તે સારુ પરને અપવાદમાગે છે, તેને એક યા બીજી રીતે લાભ લઈ કોઈ અનર્થ ન કરી બેસે અર્થાત દરેક કાર્યમાં વિવેક જાળવ ઘટે. [૬૧] (સત્તરમું સ્થાન*- ) રાગિણ કે અરેગી કોઈપણ ભિક્ષુ જે સ્નાનની પ્રાર્થના કરે અર્થાત સ્નાન છે તે પોતાના આચાર (મયમધર્મ)નું ઉલ્લંઘન થાય છે અને તેથી સંયમને પણ હાનિ પહોંચે છે. [કરી કારણકે ક્ષારભૂમિ કિંવા બીજી કોઈ પણ તેવા પ્રકારની ભૂમિ

·ધર્માર્થકામાંધ્યયન
૮૫
પર ઘણા સમ પ્રાળુઓને રહેવા દેય છે માટે જે ભિકુ ઉષ્ણ
પાણુથી પણ સ્નાન કરે તે તેને ઈજા પહેરે છે
Ita] આથી ઠંડા કે ઉણ (મકવ નિવ) પેઈપણ પાણીથી
દેહભાનથી પર થનારા) સમી પુરુષ સ્નાન કરતા નથી અને
જીવનપર્યત તેવા નિયમને વહન કરે છે
માધનાન એ ?મ શરીરશુદ્ધિ કરનારી વસ્તુ છે તેજ રીતે શરીર
સદને વધારનારી પણ વસ્તુ છે અને તેજ દ્રષ્ટિબિંદુથી માત્ર ત્યાગી સાધક
માટે આ બિપિ છે.
2 વિક નિયમ પ્રમાણે ત્યાગીને પણ વિના આવાયના
તે જ પતુ તે શહિ તે રાર્યના કિરણ ઇત્યાદિથી પણ થઈ શકે છે
મામી પુરોના આટાર વિકાસ અને નિહાશદિના નિયમ પબુ એ દાર છે
કે તેમનું શરીર માય રૂપ રહે તેમજ તેને બધી ઇત્યાદિ તે પણ
પાળવાના રાય છે તેથી તેને ૮ અશુદ્ધ થતો નથી પણ દેહની અશનિ
થાય તો તે પહેલી જ તો તેને નિવારવાની ત્યાગીને ૫ણુ ન સૂવ છૂટ
આપે છે અને તે શુદ્ધિ ન થઈ હોય ત્યાં સુધી પાયાદિ પાર્મિક
૫ ન કરી શકાય તેવા બાર મા છે
જુએ છેદ સૂર, 1
ખા ૦૫થી ખાન લઇ પ્રષ્ટિથી કેને માટે અને કઈ શિતિમાં
છે તેનો નિકી મે વિવેકપૂર્વક વિચાર કરો ઘટે સૂવાર તેના
૧૬ મી માથામાં લહ પણ આપી છે
(૪૪) (અમું સ્થાન - ) સંયમી પુમા સ્નાન સુધી ચદન છે.
લેમામ પકેમર વગેરે દગોથી કદી શરીરને ઉપન
મદન વગેરે કરે બીટ.
ઉપ પ્રમાનિ અવળા વિકી અવસ્થાપારી અથવા નમ
એવા જિનપી અવસ્થાવાળા દ્રવ્યથી તથા ભાવથી મુક્તિ
(૬ચન કરનારા) ધિ રામ તથા નખવાળા અને પિયુનથી
સર્વપ ઉપડ્યાન થયેલા સનમીને વિભૂવાનું પ્રજન છે?

·: ----------
દકાલિક સુત્ર
ધ-સારાશ ભાનથી પર થયેલા અને સામાયિક પદાધના
મેથી વિરમે ત્યાગીને વિબાની કરી આવશ્યક્તા નથી. કે શરીર
સરકાર એ બિધર્મનું દૂષણ છે.
[૬૬] (જે વિભૂષા કરત) વિભૂપાને નિમિત્તે બ્રુિ એવા ચીકણાં
કમે બાધે છે કે જે કર્મોથી દુખે કરીને ઉતારી શકાય એવા
ભયકર મારપી માગરમ પડે છે.
નેધ–સ્નાન દો, ચંદનવિલેપન દો કે વસ્ત્ર છે, કેઈ પs 4
ત્યારે વિભૂવાના હેતુથી કરાય કે સાય ત્યારે તે બાધક બને છે અને તેજ
માટે ત્યાજ્ય કરી છે
[૭] કારણ કે જ્ઞાનીજ વિભૂષા સબધી પ્રકલ્પ વિકટ કરનારા મનને
બહુ કમબધા હેતુ માને છે અને તેથી જ અને જીવોનું રક્ષ
કરવાવાળા માલપુવો તેનુ મનદ્વારા પણ સેવન કર્યું નથી.
નેધ –શરીરની ટાપટીપમાં જેનું ચિત્ત વ્યાપ્ત રહે છે તે તેને અને
અનેક પ્રકારના દે કરે છે અને તેનું ચિત્ત પડુ સદા ભાન રહે છે
[૬૪] મોહરહિન વસ્તુસ્વરૂપને યથાર્થપણે જેનારા અને સયમ, ઋજુતા
તથા તપમાં રત રહેલા સાધુપુઓ પિતાના આત્માની દુર
પ્રકૃતિને ખપાવે છે (ક્ષય કરે છે તથા તે નિ પૂર્વે કરેલા
પાપોને દૂર કરે છે તથા નવા પાને કરતા નથી.
[૬૯] હમેશા ઉપશાન, મમત્વરહિત, અપરિગ્રહી, આધ્યાત્મિક વિઘાને
અનુમલા, યશવી તથા પ્રત્યેક નાના મોટા નુ પિતાના
આત્માની પેઠે રક્ષણ કરનાર તેવા એંધ શરદઋતુના નિર્મળ
ચંદ્રમાની માફક કર્મમળથી શુદ્ધ થઈ સિદ્ધગતિને પામે છે અથવા
સ્વલ્પકર્મ બાકી રહ્યાં હોય તે ઉચ્ચ પ્રકારના દેવલોકના વિમા-
તેને પ્રાપ્ત કરે છે.
નોંધ - આચારધર્મના પ્રતા એ ભાગી જીવનના અનિવાર્ય નિયમ
.

·ધમકામાધ્યયન
G
છે તેમાં અપવાને લેશમાત્ર સ્થાન નથી, કારણ કે તેના પર ત્યા ૧ ૧
નની રખાના આધાર છે
એ આચારના બાર સ્થાનમાં અટિંસા સત્ય બનચય અપરિગ્રહ
અને અસ્તેય એ પાચ મહાવતે છે અને તે મળ ગુણે છે કારણ કે
ત્યાગનાં મૂળ તે છે અને બીજા તેર નિયમ એ એમૂળના સિંચનરૂપ
છે તેથી મૂળની રજા માટે ભિલુએ સાવચેન રહેવું પડે
રાત્રિભોજન શારીરિક અને ધાર્મિક બને હરિએ ત્યાન્ય છે અહિ
સાની અપર્ણ આરાધના સારુ ઇરના ઇવેનું જ્ઞાન અને તેની રક્ષા થાય
તેવું વર્તન પણ તેટલુજ અગ યનું છે તેથીજ શરીર અને ગૃહસ્થ
સાગ ઈત્યાદિને ભાગ ૫ણું આવશ્યક છે.
પતનને નિમિત્તોથી દૂર થઈ માત્ર સાધુવનની તાલાપથીમાં તળીન
દેવાય તે સારુજ નિયમની ઉત્પત્તિ છે
રખે કઈ શાપક આવા નિયાને પરવીનતાનું સ્વરૂપ આપી પડી
છે કે જે તરફ બેદરકાર રહે છે કારણ કે નિયમની પરાધીનતા સાધા જીવ
નમા આવી હોત ઉપયોગી છે અને કાર્યસાપક ૫ણ છે
એમ કહું
એ પ્રમાણે ધયકમ નામનું છ અધ્યાપન પૂર્ણ થયુ
-

·સુવાક્યશુદ્ધિ
(ભાષાની વિશુદ્ધિ)
જેમ કાયિક સંયમ સાધક માટે અનિવાર્ય અને આવશ્યકીય
છે તે જ પ્રમાણે વચનશુદ્ધિની પણ સાધકને પરિપૂર્ણ રૂરિયાત છે.
વાણી એ અંત કરણના ભાવને વ્યક્ત કરવાનું સાધન છે.
અને તેટલાજ પુરતી તેની ઉપગિતા છે. જે ભાવે એકી સાથે
કર્થમાં ન મૂકી શકાય અને અન્યને પ્રેરણા આપવાની જરૂર
હોય ત્યારે અથવા પિતાને જોઈત વસ્તુ મેળવવી હોય ત્યારે
વાણીના ઉપયોગની આવશ્યક્તા રહે છે.
પરંતુ કેઈ પણ કાર્યકારણ સિવાય વાણું વાપરવી તેને
વાચાળપણું એટલે કે વાણીને દુરુપગ કહેવામાં આવે છે.
આથી જ સવિશેષ કારણ સિવાય સજજન પુરુ બહુધા મૌન સેવે છે.
જે વાણુનો જ્યાગ કરે છે તેની પિતાની શક્તિને દુર્થય
થાય છે એટલું જ નહિ પરંતુ તે વાણીનું સામર્થ્ય પણ એટલું જ
ઉણાય છે કે પછી તે વાણીની સામી વ્યક્તિ પર જોઈએ તેવી
અસર થતી નથી તેમજ તેમાં અસત્ય કે કઠેરતા આવવાને પશુ
ભય રહે છે.
આથી વાણી કેવી અને કયાં બેલવી ઘટે તેનું જ આ
અધ્યયનમાં ખૂબ વિસ્તૃત વર્ણન છે.

·સુવાકયશુદ્ધિ
ગુરુવ બોલ્યા-
[1] પ્રતાવાન ભિક્ષુ ચાર પ્રકારની ભાવના સ્વરૂપને જાણીને તે પછી
બે પ્રકારની ભાષા વડે વિના શીખે. અર્થાત બે પ્રકારની ભાષાને
વિવેકપૂર્વક ઉપગ કરે. પરંતુ બે પ્રકારની ભાષાને તે સવા
નજ બેલે
ધિ -ઋાચી ખાટી મિઠ અને મવહારિક એમ ચાર પ્રકારની
ભાષાઓ પર પહેલી અને છેલ્લી બે ભાષાઓને મિષ વિનયપૂર્વક
નહી અને મિષ ભાષાને તો સર્વથા ત્યાગ રે સા અને આવક
ભાષા પણ પાપ અને હિંસારહિત હોય તે બે
[૨ (હવે સત્યભાષા પણ કેવા પ્રકારની છે નવી તે સ્પષ્ટ કરે
છે --) બુદ્ધિમાન ભિક સત્યભાષા પણ અવકાવ્ય (ન ખેલવા
લા) હેય તે તે સત્ય હોવા છતાં તેને બે નહિ. (જેમકે
શિકારી પૂછે કે પેન મૃગલા માં ગયા છે તે ભાઇ અત્ય
હેવા ના હિંસક દેવાથી તેને ઉપન કર ધટે નહિ)
તેમજ મિત્ર એટલે થેડી સત્ય અને ઘી અન્ય અને યુવા
(સાવ અમસ્ય) આ ભાઇઓને તીર્થકરોએ વર્ષ ભાષા કહી છે
માટે તેવી વાગીને પ્રજ્ઞાવાન સાધુઓ ન બને.
[2] બુદ્ધિમાન ભિક્ષુ અખત્યામ (વ્યવહાર) ભાષા તથા સત્ય
ભાષા પણ પાપરહિત અકકમ (મળ) અને પુત્ર દેવરહિત
( જા રે ગા જેવી એમ નહિ.) હે તેવી ભાષા
વિચારીને બને.
નિધ–કલ ભાષાનું પરિણામ બ વેર અને ર વવનાર હેય
વા એ યક્ત કરવાનું અને સાધન છે મદિ પ્રવૃત્તિની શકિ
સાર જેટલી ભાવશુદ્ધિની આવરચના છે તેટલીજ વચનશકિની પણ આવ
રચના છે સાધકને પણ સંસારમાં જ પ્રવૃત્તિ કરવાની દે છે અને જન્મ
{ ભાવ વ્યક્ત કરવા સારુ જાવા બોલવાની દેય છે તે સાથે પરિતા

·દશવૈકાલિક સૂત્ર અને સર્વવ્યાપકતાની દ્રષ્ટિથી રવી દેવી જોઈએ એવું માત્ર નહિ, બકે સાધુના મુખમાથી ડરતી વા મીઠી અને કર્તવ્યસૂચકદેવી પટે, [૪] (મિશ્રભાષાને દેવ કહે છે –) બુદ્ધિમાન ભિક્ષુ માત્ર હિંસક અને પીડાકારી એપી સન્ય ભાષા ન બોલે એટલું જ નહિ પરંતુ મથામૃથા એટલે કે મિશ્ર ભાષા પણ છે જે શાન સાથે અર્થાત મોક્ષમાર્ગમાં બાધા કરે છે, તેને પણ છેડી દે ધ-~ી કત્ય અને અસભ્ય એવી મિશ્ર ભાષા પર ન વળી કાળ કે મિશ્ર ભાષામાં સત્યને અથવાથી જનતા ? જરાક અને પતિ પા પિતાને સત્યવાચક કહેવડાવી ગઈ આવી વ્યક્તિ તિ અને પારલૌકિક અને પ્રકારના હિતમાં બાધક છે. [૫] અજાણપણે અન્ય દેવા છતા સત્ય લાગે તેવી ભાષા પણ જે માધક બોલે છે તે પાપકર્મથી બધાય છે તે જ જોઈને બેલે તેના પાપનું ને પૂછવું જ શું નેધ– જેમ કોઈ યુ મીનું રૂપ ધારણ કર્યું છે તેને કોઈ સ્ત્રી કહે તે પણ તે તાવિક દષ્ટિએ પાપમય પ્રવેગ ગણાય. ને પછી બાલવું તે પાપ હોય તેમાં આશ્ચર્ય પાપને આધાર પ્રવૃત્તિ પર છે તેની પ્રવૃત્તિ તેવું તેનું ફળ ઝેર પીના- રનું જેમ મૃત્યુ થાય છે તેમ પાપકમનુ પાનું પરિણામ સ્વચ થત રહે છે માત્ર ફેર એટલોજ કે તે પાપ આસક્તિપૂર્વક ન થયું છે તે તેનું પાપ ઈત્યાદિ નિવારણ થઈ શકે છે. અને આ નિપૂર્વક થયું લેય તો તેના ભય ર પરિણામને ભોગવ્યા વિના છૂટકારો થા નથી. [૬] (હવે નિશ્ચયાત્મક ભાષાને પણ ત્યાગ કરો ઘટે તે મધમાં કહે છે – વળ “ અમે અવશ્ય જઈએ છીએ કિવા જઈશું, અમે કરીશું જ, અમારું અમુક જ કાર્ય થશે અથવા અમુક્ત થવાનું છે, દુજ તે કરીશ અથવા આ માણમજ તે કો” વગેરે વગેરે ભાષાઓ કે જે ભવિષ્ય, કે વર્તમાનમાં શકાસ્પદ છે તેવી ભાષાઓને પણ નિશ્ચયાત્મક રીતે ભિક્ષુ ન બેલે.

·સુવાકયશુદ્ધિ
નોધ – નયામક વસ્તુને નિશ્ચિત કરવાથી ઘણા દે થવાને
સંભવ છે વી સાધુની જવાબદારી સામાન્ય જનથી વિશે પે હોવાથી
તેના વચન પર વિશ્વાસ રાખી કોઈ કોઈ કાર્ય કરી બેસે માટે તેની નિશ્ચ
યામા વાણીને ઉપયન સાપુપુર ન કરે કેટલીક નિશ્ચયાત્મક વસ્તુ હેય
છતા પિતાને પૂર્ણ નિશ્ચય ન હોય તે તેને ૫ નિહરૂપે ન લે. છે
સારાશ કે સામુ બહુ ઉપગપૂર્વક પોતાના પદની જવાબદારી સમજી
ભાષાનો પ્રયોગ કરે
[૮] ભિલુ ભૂતકાળ ભવિષ્યકાળ કે વર્તમાન કાળ એકધમાં જે
વસ્તુને ન જાણે તે વિષે ને એમજ છે કે થશે એવું કશું પણ
ચોક્કમ ન દે
[] તેમજ ભૂતકાળ ભવિષ્ય કાળ અને વર્તમાનકાળને વિષે જે
કાર્યપર શક કેપ (અર્થાત જે કાર્યને નિશ્ચય ન હેપ) તે
મધમાં તે એમજ છે એવું પણ કશ નિશ્ચિત ન કહે.
[૧૦] પરંતુ ભૂત ભવિષ્ય તથા વર્તમાનકાળમાં જે વસ્તુ (કા)
સશયરહિત હોય અને અધિન હોય તેને જ એ આમ છે કે તેમ
છે વગેરે વગેરે કહે અર્થાત પરિમિત ભાષાધાર તે સત્ય બિનાને
-
વ્યક્ત કરે.
[૧૧] તેમજ બીજા ની લાગણી દુભાય તેવી હિંમક તથા કોર
ભાષા સત્ય હેય પણ તે ન બેલે કાબુ કે તેવી વાણી
પાપનું આગમન થાય છે
પિર કાણાને રે કરણ! નjમને રે નપુસક! રેગીને એ રેગી!
અને ચેરને એ ચોર ! આ ભાવ સ્પષ્ટ સત્ય હોવા છતાબેલ
નેધ–કારણ કે તે વસ્તુ સાચી દેવા છતા તેમ કહેવાથી સામાની
લાગણી દુભાય છે અને લાગણી દુભવવી તે પણ એક પ્રકારની હિંસા છે
માટે જ્યા સુધી નિર્દોષ સત્ય ભાષા બેલી શકાય ત્યાં સુધી દૂષિત
વારોને રૂપાન ન કરવો પડે

·૯૨
દશવૈકાલિક સૂત્ર
[૧૩] આચાર અને ભાવના ગુણોને સમજનાર વિવેકી સાધુ. આવી
રીતે વિા બીજી કોઈ પણ રીતે સામા માણસની ઘાત થાય છે
તેનું હૃદય દુભાય તેવી ભાષાને બોલે નહિ
[૧૪] તેમજ બુદ્ધિમાન ભિક્ષુ રે મૂર્ખ ! રે લપટ (વેવ્યા રે કૂતરી!
રે દુરાચારી! ૨ કગાળ! રે દુર્ભાગી ! આવા આવા સબોધનથી
કોઈ પણ સ્ત્રીને ન બોલાવે
[૧૫] વળી હે દાદી ! મેટી બદી છે માતા ! હે માશી! હે કહ્યું !
હે ભાણેજી, હે બેટી', હે બેટાની બેટી ,
નોંધ –ભલે ગૃહસ્થ જીવનમાં તેની સાથે તે સંબંધ હોય તે
પણ દવે (સધને ત્યાગ કર્યા પછી) સાવુછ તેવી રીતે તેને ન બોલાવે.
કારણ કે તેમાંથી માદને જન્મ થાય છે
[૧૬] તેમજ અરે કલાણી, અરે સખી!, અરે છોકરી! વગેરે વગેરે
તથા અરે ચાકરડી , અરે શેઠાણ, અરે ગેમિની ( ગાયની
ધણીયાણું), રે મ , રે લપટા, રે દુરાચારી અહીં આવ.
આવા આવા નાં વચનોથી ન જ સબધે કે બોલાવે
નેધ –આવા તેડા અને અવિવેકી વચનોથી સામાના હદયમાં
આવાત ઉત્પન્ન થાય છે માટે તેવી વાણી સર્વથા સયમી પુણ્ય માટે
ત્યાક્ય છે.
[૧૭] (આવશ્યક્તા હોય ત્યારે કેમ બોલવુ તે કહે છે –) સ્ત્રીની સાથે
જયારે વાર્તાલાપ કરવાનો હોય તે મધુરભાષામાં તેનું નામ લઈને
અથવા (નામ ન આવડતુ હોય તે) યોગ્યતા પ્રમાણે તેના
ગોત્રરૂપે સબોધન કહીને તેને એકવાર કિંવા (આવશ્યક કાર્ય હેય
તો) બહુવાર ભિક્ષુ તેની સાથે બોલે
સેંધ-વાર્તાલાપને પ્રસંગ પડે ત્યારે પિતાની કે સામી વ્યક્તિની
લઘુતા ન થાય તેવી રીતે વિવેકપૂર્વકજ સમી પુરુષે બોલવું જોઈએ.

·સુવાકયશુદ્ધિ
૧૮૧૯] તેજ પ્રમાણે પુરા સાથે પશુ કે બાપા! મોટા બાપા
પિતા કાકા મામા ભાણેજ પુત્ર પૌત્ર એ પ્રમાણે ગોઠ ઉત્પન્ન
કરે તેવા મંતવાચક વિશેષથી કિંવા હે' અરે! રે ફલાણા!
રે સ્વામી! છે ગોમિક' છે મૂર્ખ ' કે કપટ ! ૨ દુરાચારી
આવાં આવા મધનથી ૫ણન બને
[ પરંતુ યોગ્યતા અનુસાર તેનું નામ લઈને અથવા મેત્ર પ્રમાણે
રાધન કરીને આવા પ્રમાણે એકવાર અથવા વારવાર બેલે.
(ર) તેમજ મનુષ્ય સિવાય ઈતર પણ પચેદ્ધિવાળાં પ્રાણીઓ પછી
સુધી આ નર છે કે માદા છે તેવો નિશ્ચય ન થાય ત્યાં સુધી
તે અમુક જાતિનાં છે તેવુજ કહે પણ આ નર છે કે આ માદા
સ્ત્રી જ છે તેવું કશું એક્કસ ન કહે
નેધામને સીધે સબંધ માત્ર ણેન્દ્રિય સાપે દેવાથી
અ૮૪ ૫પિ કો માટે ખાસ ૫ ૦ આપી વાળીની સારી માઠી
અસર પણ પણ તજ થાય છે માત્ર તેને વાણી ન હોવાથી તે
હ૫ક્ત કરી શક્તા નથી
રિ૨૨૩] તેજ પ્રમાણે મનુષ્ય પણ પછી કે સપને આ જાડે છે
એના શરીરમાં માંસ ખૂબ છે માટે વધ કરવા પોખ છે કે
પકાવા દે છે એવું એવું પાપી વચન પણ ન બેલે
પરંતુ તે સમયમાં કહેવાનું ખાસ પ્રજન પડે તે તેને ૧૮
ખી તે બહુ 94 છે મુર છે પુષ્ટ છે નિરગી છે પ્રો શરીર
વાળે છે એ પ્રમાણે નિજ વચન બોલે (સવઘ ભાષા ન બેલે)
[૨૪] તેજ પ્રમાણે બુદ્ધિમાન ભિમુ ગાને જોઈને આ દેહવા લેખ
છે તથા નાના વાછડાઓને બી આ નાથવા પે છે અથવા
પૈડાઓને જોઈ આ રથમાં ચિજવા ગ્ય છે એ પ્રમાણે સાવ
ભાષા) ન બને.

·દશવૈકાલિક સૂત્ર
[૨૫] પરતુ ખામ બેલવાને પ્રાગ પડે ને ભિક્ષુ તેને આ બળદ
ત છે, આ ગાય રસાળ (દુઝણું) છે અથવા આ બળદ
નાનો કિવા મોટો છે અને આ ઘેડ રથને યોગ્ય છે એમ કહે
નેધ –જે વચનના નિમિત્તે અન્ય પ્રાણીને દુખ ન થાય તેવી
અપિન ભાષા સ યમી બોલે,
[૨૬ર૭ તેમજ ઉદ્યાન, પર્વ કે વનમાં ગયેલે (અથવા જઈને
રહેલ) બુદ્ધિમાન ભિક્ષુ ત્યા મોટા મોટા વૃક્ષોને જોઇને આ
પ્રમાણે ન બેલે કે આ વૃના લાકડાં મહેલના થાંભલા,
ઘરના તારણે, બાસાખ, બેગળ, વહાણો અથવા પાણીયારા
વગેરે બનાવવા માટે લાયક છે.”
[૨૮] “તેમજ આ વૃક્ષ બાજે, કયગટ (કાપાત્રી), હળના દાંતા,
ખેતરમાં અનાજના ઢગલાને ઢાકવાના લાકડાના ટાંકણ, ઘાણીને
લાટ, ગાડીના પિતા વચ્ચેની નાભી કે ચરખાને લાટ અને
મેનીની એરણ રાખવા માટે યોગ્ય છે.”
[૨૮] વળી બેસવાના આમન માટે, સુવાના પલગ માટે કે ઘરની
નિસ વગેરેને માટે રેગ્ય છે.” તેવી સિાકારી ભાવાને
બુદ્ધિમાન ભિક્ષુ કદી ન બેલ
નેધ–એવું એવુ બેલવાથી રખે દેહ વૃક્ષને કાપે ! અને જે કપાય
છે તેથી ભિક્ષુ હિંસાને નિમિત્ત બને.
[૩૦+૧] માટે ઉદ્યાન, પર્વતો અને વનમાં ગયેલો બુદ્ધિમાન ભિક્ષુ
ત્યા મોટા મોટા વૃક્ષને જોઈને આ પ્રમાણે કે “ આ
એકાદિ વૃક્ષે ઉત્તમ જાતિવાળાં છે, આ નાળિયેરના વૃક્ષે બધું
મોટા છે, આ આંબા વિગેરે વૃક્ષો વર્તુલાકારે છે, વડ વગેરે
વૃક્ષે વિસ્તારવાળા છે તથા તે બધા શાખા, પ્રતિશાખાઓથી
વ્યાસ, રમણીય અને દર્શનીય છે. એવી અધિન ભાષા
પ્રસંગ પડે તો બોલે.

·સુવાકયશુદ્ધિ
[૨૩] તેમજ કેરી વગેરે ફળ પાકી ગયાં છે અથવા તે પરમ
વગેરેમાં પકાવીને ખાવા ગ્ય છે કે હવે તે ખાવાગ છે નહિ-
તે પડી જશે હમણાં જ તેને ભાંગવા જોઇએ એવાં ક થઇ
ગયાં છે એવું એવું પાપમય ન બને પરંતુ ખામ પ્રોજન
પડે છે તેમ કહે કે આ આંબામાં ફળ બહુ આવ્યા છે તેથી
તે વસે ભારભૂત થઈને નમી ગયાં છે. આ વખતે ફળ બહુજ
આવ્યા છે અને તેનાં ફળો અ,બુત રૂપાળા છે એવુ એવુ નિષ્પાપી
વચન બને
[av] વળી અનાજના વેવાઓ કે અનાજની કળાઓ જેવી કે વાલની
કે ચોળાફળાઓ મધમાં તે પાકી ગઈ છે તેની છાલ લીલી
થઈ ગઈ છે એ પાપડી કરી છે કે લવા ગ્ય છે કિના
શેકવામ છે આ અનાજ ઓળા કરીને ખાવાગ્ય છે એવું
પણ ભિક્ષુ ન બેલે.
[૪૫] પરંતુ વનસ્પતિ ખૂબ થઈ છે ઘણા અંકુરાએ ફળ નીકળ્યાં
છે તેને મોર ટીસી વગેરે ઉત્પન્ન થયા છે તેને હીમ વગેરેનો
ભવ ન લાગે તેવી છાલ થઈ ગઈ છે કરો ગર્ભમાં છે વિવા
બહાર નીકળ્યાં છે તેના ગર્ભમાં દાણા બધાણા નથી વિાખા
વગેરેના દાણા બધાણા છે એની એવી નિર્મળ ભાષા બેને
૬િ વળી કાઈને ત્યાં જમણ કર્યું હોય તેને જોઈને હું જે કર્યું છે કે
કરવા યોગ્ય છે વળી ચોરને જોઈને આ ચોર મારવા છે
તથા નદીઓને જોઈને આ સુંદર કાવાની છે. આ નદીઓ તરવા
તથા દોડા દવા જેવી છે એવી એવી સાવદ્ય ભાવ ન બને.
[પરંતુ પ્રપાત બાલવું પડે તે જમણને જમણ કરી ને
ધન માટે આ ચોરી કરી દો તેમ કહે તથા આ નદીઓના
કાર સમાન છે તેટલું અને તેવુજ પરિમિત વચન બાન,

·દશવૈકાલિક સુત્ર [૮] તેમજ નદીઓને જ પૂછે જોઈને આ નદી કાળથી રવા યોગ્ય છે, નાવદ્રારા ઉતરવા લાયક છે કે આનું પાણી પીવા- લાયક છે એવું એવું ન બોલે, [૯] પરતુ બેલવાને મન પડે તે બુદ્ધિમાન સાધુ આ નદીઓ અગાધ છે, જળના કાલેલથી તેનું પાણી ખૂબ ઉકળે છે અને ઘણા વિસ્તારમાં તેનું પાણી વહે છે એવું એવુ નિ જે. [૪] તેમજ કેઈએ કઈ પણ જાતની બીજાને માટે પાપકારી ક્રિા કરી છે કે કરવાને ય મને જાણીને કે જેને આ ઠીક કર્યું છે એવું અનુ મુનિ પાપકારી વચન ન બોલે. [૪] તેમજ કોઈ પાપક્રિયા થતી દેવ ને આ સુંદર કયું છે અથવા જન તૈયાર થયું હોય તે ઠીક પકાવ્યું છેઆ શાકને ઠીક છેq છે, કૃષ્ણનું ધન કરાયુ તે તે ઠીક થયુ, પિલો પાપી મરી ગમે તે ઠીક થયું, આ મકાન વગેરે સુંદર બનાવ્યું છે, તથા આ કા હવે બરાબર વિવાહ થ થઈ ગઈ છે એવું પણ મુનિ પાપકારી પણ ન કરે [૪] પરંતુ બેલવાનો ખાસ પ્રગ પડે તો પકવેલા અદને કહે કે આ નથી પકડ્યું છે, છેદા થાકપત્રાદિ પ્રનથી રાયુ છે, સદર કન્યાને જોઈને કન્યાનું પ્રભાળપૂર્વક લાલનપાલન કર્યું છે ને માધ્વી ચવાને લાયક છે ગાર સાદિ તે કસબ- ધનના હેતુભૂત છે તથા ઘાયલ થયેલાને બહુ ઘાખલ થયેલા છે તેવું તેવું અદૃધિત વાક્ય એ લે [2] કોઈ ગૃહસ્થથી વાર્તાલાપને પ્રસગ પડે ત્યારે “ આ વસ્તુ તે એર છે, અનિ યુઝાન છે, બીજી ઉપમા ન મળી શકે અને ધન સ્થળે લ ન થાય તેવી આ અનુપમ વસ્તુ છે. આ કરતુ વેચવા યોગ્ય નથી, કિવા સ્વચ્છ નથી. આ વસ્તુ અવર્ણનીયઅકથ્ય છે. અપ્રીતિ કરનાર છે. એવાં એવાં વચન ભિક્ષુ ન બોલે.

·સુવાકયશુદ્ધિ ૭ નિધધ વખત વસ્તુના ગુણોનું આપણને કયા ભાન નથી ? હતું તેથી આ મલી વસ્તુનું બહુ મૂલ્ય અકાય છે અને બહુ ભૂલી વસ્તુને અન્યાય થાય છે આથી ઈપણ વસ્તુની આમિક પ્રશસા કે અપ્રશસા કરવી ધટે નહિ સારાશ કે સયમીને બ૮ મિતભાષી થવું પડે ન્યા અવયના હોય ત્યા પણ વિવેકપૂર્વક તુવનામક વચનને જ ઉપયબ કરવા જઈ એ. [જ હું આ તમારી બધી વાત એને કહીશ અથવા તમે આ બધી મારી વાત તેમને કહેજો એવુ એવું ન બને પરંતુ પ્રત્યેક સ્થળે બધું વિચારીને જ બુદ્ધિમાન સાધુ બને. નિધ–ઘણી વખત ગૃહસ્થ જો સયમીને કહે કે આ સમાચાર તમે ત્ય આપજે તો હા હું તે બધું કરીશ તેમ કહેવું કે નહિ કારણ કે એક મુખમાથી નોકવી ભાષા બીજના મુખમાંથી નીકળતી વખતે તેનું તા ૨૨ જળવાઈ કે નહિ તે દષ્ટિએ તથા સંયમીને તેવા વ્યવહારમાં ૫નુ પાગ્ય નથી તે બતાવવા માટે પણ ઉપરનુ કાન પર્યાપ્ત છે. (૪૫) તમે આ માલ ખરી કે તે ઠીક કર્યું આ વસ્તુ વેચી તે ! ઠીક છે આ માન ખરી લાવ ને અાવા નહિ આ વસ્તુમા લાભ થશે માટે લે આ વસ્તુમાં લાભ નથી માટે વેચે એવા એવા બાપાને પગ વચને પણ ગમી પુરુ કી ન બે રે નોધ -આ વ્યવહારમાં આમિક અને બાહ્ય બને રીત પતન છે જ્યારે આવું કરે છે ત્યારે તેને સયમ હણાય છે તેમજ બાદિથી પણ તેવા ભિક્ષની પ્રીતિ થાય છેઆ સિવાય કેટલીક વાને અસય થવાનો છે અભાવ હોવાથી ઇતર ગુહસ્થને પણ ગેરલાભ થવાનો ભય રહે છે એવા એવા અનેક દે તેમાં સમાયેલા છે તેથી જ સચમીને તેવી ભવિષ્ય વિદ્યા સંપાદન કરવા માટે પણ મહાપુએ મના કરી છે કારણું તેવું સામ અધિકારી વિના બહુ જ પરિણમે છે [૪] ક ાયત ઈ દસ્થ અ પ મૂ૫ વા બહું મૂહવાળી વસ્તુના સંબધમાં પૂછવા માગે તે સંયમધમમાં બાધા ન પહોચે રી રીતે જિપ્ત અવઃ વચન એટલે ૭ ·- - ૯૮ દશવકાલિક સૂત્ર [૪૭] તેમજ ધીમેન કેઈપ ને “બ, આ, આમ કરી, સુઈ જાઓ, ઉભા રહે, "એવું એવું ન કરે, નોંધ -દ્ધભ્ય રમના આનપથમાં ન આવવા માટે આ વસ્તુ કરી છે સ યમીને અમથા અતિ સંરને હાનિસ્ત છે [૪૮] આમાં ઘણું માત્ર નામનાજ ગાપુઓ કહેવાય છે કે સાધુઓને જાય છે. પરંતુ માધુઓના ગુદા દેતા નથી. માટે તેવા અસાધુને સાધુ ન કરે પરંતુ માધુતાના ધારકને જ સાધુ છે એમ કહે, નેધ–ાપુપદની જવાબદારી વીજ કંપ છે. સાપુ જ્યારે સાના ગુખ ન લેવા ના દઈ વ્યક્તિને સા! કર નો તેમના વાન પર વિશ્વાસ રાખી જનન ભરાય અને તે સાયુજી પણ જે કુસાને સાધુ તરીકે માને તે તેને મન વધુ થાય અને તેના દર્શને વાર પણ કદાચ પેતામાં કરે તેવું ભવિષ્યને ભયનુ કારણ છે માટે ઉપરની પ્રવૃત્તિ ન્ય ગણાવી છે. સાધુ કે? [૪૯] જ્ઞાન અને અન્ દર્શનથી સંપન્ન તથા સંયમ અને તપશ્ચર્યમાં રક્ત આવા ગુણેથી સંયુક્ત નથતિને જ માધુ કહે (માને) નોંધ –સાચો વિવેક, સાચી સમજ, દદિ તથા મનને સંયમ અને સાચી તપશ્ચર્યા આ ચાર | સમન્વયપણું, અધિકપણું એજ સાધુતા આવી રાધુતાની ત્યાં સુવાસ દેય તેજ સા.. [૫૦] દેવ, મનુ, કિવા પશુઓનાં પાસ્પરિક યુદ્ધો કે કંઠ થતાં હેય ત્યા અમુક પો જય થાઓ વિા એ જોઈએ તેમજ અમુક પક્ષની જીત ન થાઓ અથવા અમુક પક્ષ દ્વારા જોઈએ એમ પણ ભિક્ષુ ન બોલે. નેધ–આ પ્રમાણે બોલવાથી તેમાના એક પક્ષના હદયમાં આઘાત પહોચવાને ચૂસવ છે. [૫૧] “વાયુ, વૃષ્ટિ, કડી કે ઉની હવા, ઉપવન શમન સુકાળ તથા વિક ઉપસર્ગની શાંતિ ઈત્યાદિ કયારે થશે અથવા આમ થાઓ

·સુવાકયશુદ્ધિ
કે ન થાઓ” એવું એવું મામધર્મને રિત કરે તેવું ભવિષ્ય
કશુ ભિક્ષુ ન બેન તેમજ તેવી રીતે વર્ત પણ નહિ
નોધા–એમ કરવાથી ઈજનેને ૬ખ થવાને સ ભવ છે તે
૬ખને નિમિત્તભૂત સાતુજને ન થવું ઘટે
પ૨] તેમજ વ ળ, આકાશ રાજ જેવા) માનવને આ દેવ છે
એવું કહે નહિ પરંતુ મને દેખીને કહે કે આ મેક ચડત છે
ઉચે ઘેરાઈ રહ્યો છે અથવા જળ આપનાર છે કિવા વરસે છે
એવું એવું અદૂષિત વચન બોને
નોધ – તે કાળમાં વાદળ આકાશ કે બ્રાહ્મણવર્ગને સામાન્ય જન
સમૂહ દેવ તરીકે માની તેમાં અદ્દભુતતાને આરેપ કરતા હતા આવા
રીતે ખેળ અભૂતતા માનવાથી વમ અને અકમ ૨ઇયરિ દોરોને
વૃદ્ધિ થાય આથી વ્યક્તિ કે વસ્તુનને જનશાસનના મહાપુએ વિરામ
કરી ગુણપનનું મહત્વ બતાવ્યું છે
Na] તથા આકાશને અંતરિક્ષ અથવા ગુલ્સ (દેવની એક જાત)દેને
જવા આવવાના આ ગુપ્તમાગ છે તેમ કહે અને હિમાન કે
બુદ્ધિમાન નરને જોઇને ઋદ્ધિશાળી કે બુદ્ધિમાન છે તેવજ કહે
માધા-કાઈની ખેઠી પ્રશસ કે ખેરી અદ્દભૂતતા ઝ ન કર
[જ તેમજ કોલ લેબ ભય કે હાસ્યને વશ થઇને પપપકારી
નિવકારી કે અન્ય ની લાગણી દુભાય તેવી ભાષા સાધક હાંસો
કે મજાકમાં પણ ન બને
પિપ આવી રીતે મુનિ વાશુદ્ધિ અને વાક્યની સું ગાને સમજીને
હમેશાં દતિ વાણીયો ઘર છે આ વસ્તુનું જે વિવેકપૂર્વક ચિંતન
કરીને પરિમિત અને અમિત વાક્ય બને છે તે જ સાથ સહુ
માં પ્રસરા (આદર) ને પામે છે
ધ- બેલું છે તેનું પરિણામ શું આવશે? એવુ એ ખૂબ
વિચારીને જે બોલે છે તેની વાણી રવચ્છતા અને સફળતાને આપે છે

·જ વરરાજી જ્ઞાન દિર, ૧૦૦ દશવૈકાલિક સૂત્ર પ૬] ભાષાના ગુણે તથા દેને જાણી, વિચારીને તેમાની દુષ્ટ ભાષાને હમેશા ત્યાગ કરનાર, છે કાયના જીવોમા યથાર્થ મયમ પાળનાર, માધુપણામાં મદા ઉપગી તાની સાધક હમેશા હિતકારી અને મધુર ભાષા બોલે. [૫૭] અને આ પ્રમાણે દૂષિત અને અદૂષિત વાયની કોટી કરીને બેલનાર, બધી ઈોિને મયમમાં રાખનાર, મમાધિવન, ક્રોધ, માન, માયા અને લેભથી હિત તથા તે અનામત ભિક્ષુ, (નવા પાપકર્મોને યમદ્વારા રોકી) પૂર્વના ચિત પાપકર્મરૂપી મળને પણ દૂર કરે છે તથા આલેક અને પરલેકની આરાધના સાબુ કરી લે છે નોંધ –આલોકમા પિતાના મુદર સંયમથી સત્પુરુસા માન્ય બને છે અને પિતાના આદ ત્યાગ તથા તપશ્ચર્યાના પ્રભાવે પરલેકમાં ઉત્તમ પ્રકારની દેવનિને અથવા સિદ્ધગતિને પ્રાપ્ત કરે છે આવશ્યક્તા વિના ન બેસવુ, બેલિવું પડે ત્યારે ગળીને બોલવું અસત્ય ન બોલવું, સત્ય બોલવું પણ તે સત્ય કઠોર અને બીજાની લાગણી ન દુભાય તેવું હોવું જોઈએ પિતાના પ્રત્યેક વ્યવહારમાં પણ આજે કે પછી તે વચનથી પરને પીડા ન થાય તેવા વિવેક જાળવી વ્યવહારિક સ ભાષણ કરવું. આ વાકયશુદ્ધિની વસ્તુ જેટલી શ્રમણ ભિક્ષુઓને અગત્યની છે તેટલીજ અથવા તેથી પણ વધુ ગૃહસ્થ માધકને પણ જરૂરી છે કારણ કે વાણની શુદ્ધિ પર કિયાની બુદ્ધિને બહુ આધાર છે એટલુ જ નહિ પણ ક્રોધાદિ પરિપુઓ પર કાબુ લાવવા સારુપણુ યુદ, વ૫ સત્ય અને સ્પષ્ટ વાણીની જરૂર છે એમ કહુ છું-- એ પ્રમાણે સુવાક્યશુદ્ધિ નામનું સાતમું અધ્યયન સમાપ્ત થયું.

·આચારમણિધ
(સદાચારને ભડા-સગ્રહ)
૮
સદગુણોને કી કે મને સાજન થવું ગમે છે,
પરતુ માગુણેની શોધ કરી રાધના કરવાની તીવ્ર ઈચ્છા, તીવ
તમન્ના બહુ વિરલ જનેમાજ માપડે છે
સગુણને માગ મહેલ નથી તેમ સુપ્રખ્ય પણ નથી.
સદગુબેન માર્ગ તે દુર્લભ તેમજ દુશકાય છે
માનસિક વૃત્તિના દુરાગ ઠાતા અને માન્યતાઓને
બદલવી તેને મન વાણી અને કાયાને સયમ કરી ત્યાગમા
જ્યા વિકટ પ વાગી રવી તે કર્થ મૃત્યુતા પહેલા માનવીના
સ કટ કરતા પબુ આક મકટ છે
તે મરવર્તનની આરાધના કરનારને શકિત બ્રોવા છતા પળે
પળે ક્ષમા રાખવી પડે છે જ્ઞાન, બળ, અધિકાર અને ઉચ્ચ ગુણ
હોવા છતા સામાન્ય અને અપમાનના અને નવા ધારવો
પડે છે વૈરીને વાતભ ગગુ પડે છે અન્યના દુર્ગાની ઉપેક્ષા
કરવી પડે છે. એ કડવ સેવકો હાજ૨ હોવા છતા સ્વાવલંબી અને
યમી બનવુ પડે સેકડો પ્રભના મળ દેખાતા માગ
૫૨ મીટ મ માડતા ત્યાગની સાડી અને ગઝન કેડીમાં મન
કરવું પડે છે

·૧૦૨ દશવૈકાલિક સૂત્ર આ બધું સ્નેહ ભર્યા હૃદયે અને ઉછરંગે સહન કરી ઉત્સાહ- પૂર્વક આગળ વધ્યે જાય તે સદગુણેને સહુ સાચવી શકે છે, પચાવી શકે છે અને તેનું સર્વે ચૂસી શકે છે. આવા સદાચારી માધુને કયાં કયાં અને કેવી રીતે જાગૃત રહેવાનું હોય છે તે માનસિક, દાયિક અને વાચિક એમ સયમના ત્રણે અંગેની ભિન્નભિન્ન દષ્ટિબિંદુઓથી આપેલી સળગ વિચારણા આ અધ્યયનમાં આપેલી છે કે જે સાધકના જીવન માટે અમૃત- સમાન માજી પૂરે છે. ગુદેવ બોલ્યા:- [૧] સદાચારના ભંડાપ સાધુતાને પામીને ભિક્ષુઓએ શું કરવું જોઈએ તે હું આપને ક્રમપૂર્વક કરીશ હે ભિક્ષુઓ! તમે મને સાંભળે. [૨] પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ, લીલું ઘાસ, વનસ્પતિ, વૃક્ષો અને બીજ તથા જે હાલતા ચાવતાં પ્રાણીઓ છે તે બધા જીવો છે એમ મહર્ષિ (સર્વત્ર પ્રભુજીએ કહ્યું છે. નેધ–આ વિશ્વમાં વણાં તે એવા સૂક્ષ્મ જીવજંતુઓ હોય છે કે જે આખથી દેખાતા નથી વૃદ્ધિ, હાનિ, લાગણી ઇત્યાદિ પરથી જ સ્કાય છે કે એ જ છે હમણા સાનિક શોધથી વનસ્પતિમાં પણ મોટાં પ્રાણીઓ જેવીજ મુખ, દુખ, વિ, શેક, પ્રેમ ઈત્યાદિની લાગણીઓ છે તેવું સિદ્ધ થયું છે. સૌ જીવે પછી તે નાના હો કે મેટા, જીવવા ઇછે છે, સોને સુખ પ્રિય છે માટે સુખના ઇછુકે તેનું રક્ષણ કરી તેને સુખ પહોચે તેમ સાવધાનીથી રહેવું અને વર્તવુ જોઈએ [] તે છે પ્રત્યે હમેશા અહિંસક વૃત્તિથી રહેવું જોઈએ જે મન, વાણી અને કયા (કર્મ)થી અહિંસક રહે છે તે સાધક તે પ્રમાણે કરવાથી આદર્શ સંયમી બને છે નેધ–-જેમ ઉપયોગિનાઓ (રિયા) ઘટે તેમ હિંસા વટે અને જેમ જેમ હિંસા ઘટે તેમ તેમ અનુકપા જાગૃત થાય આથી સાચો

·વયન અને
આચારણિધિ
૧૦૩
સમજ સાચો અહિંસા કે અનુપક કવડાવવાને લાયક બની શકે છે
જે અસયમાં હેપ તે અવશ્ય કાવત્તા પ્રમાણમાં હિંસક હોય તે પછી
તે હિંસા સ્થળ ની છે કે સુખ ની હે પ્રથમ હો કે પરોક્ષ
છે પોતે છે કે ખીખ પામે તે હોય તેમાં તે નથ અનાર
અવાય ભાગીદાર બન હેય છે પછી ભલે તે કમથી કિક છે !
મનથી હિંસા દે પણ તે સાવ અહિંસક તે ન ૪ દેઈ શકે
9િ (હવે કમપૂર્વક પ્રકિ ની અહિંસા જેન બિસુએ કેમ
પાળી તે બતાવે છે –) સમાધિવત સંધમી પૃથ્વી ભીંત
સચિત શિવા કે પૂનાનું છું પણ પિતે ભાગે નઢિ કે ખેતરે
નહિ બીજા પામે ભગાવે રે બતાવે નહિ તેમજ બીજે કઈ
તૈવી સજીવ પૃથ્વીને ભાગતો કે ખેતરને હેવ તે અનમેદન
આપે નહિ આ પ્રમાણે નળ કરણથી તથા મન
કાય એમ ત્રણ થી સંયમી હિંમ ન કરે
[પ તેમજ મઝા પરીપર કે સજી ધૂળથી ખરડાયેલા આમપર
બેસે પણ નહિ પરતું જે આવશ્યક્તા છે કે જેની માવજીની
તે વસ્તુ હોય તેની આજ્ઞા માગી લીષા બા તેનું પ્રમાજન કરીને
પછીજ તે પર બેસે.
બોધ –માન કરવાનું મન એ છે કે તેમ કરવાથી સરવ
પળ બાજુ પર થઈ નય અને તેથી સમ જીવાનું પણ મરણ થાય આ
વા માટે જેનસિલુએ ર૮ઃખ નામનું પરખ (સયમનું કાપન)હમેશા
પોતાની પાસે છે
[] સંવમી મિથું , પાણી કરાનું પાણી મતિ બાલ પાથી
ન મેરે (અર્થાત ન પીએ) પરંતુ અમિથી પ તરતું તથા
વિનું નિર્જીવ થવું પાણી જ મહ કરે અને વાપરે
નોધ-આગળ જા અધ્યયન કહેવાઈ ગયું છે કે પાણીના બીનું
ઇ પણ સમ પડે તો તે નિર્ણવ થાય આથી ગાળ આવે છે તેની

·૧૦૪ દશવૈકાલિક સૂત્ર બીજી ઈ વસ્તુ પડી જાય તો તે પ પત્ર (અમદ કાળ વીત્યા પછી) અને ( નિવ) બને છે અને તેનું પાન જે નિર્ણય તેમજ શરીરમ્યાશ્ચને અનુકુળ રાય ને ભલે અશિખ ન દોય ના ભિs તેને સહન કરી શકે છે. [9] સંયમી મુનિ કદાચિત કારવશાત પિતાને દે ગત પાણીથી જિલ દેય તો તેને વથી ન કે કાયો ન મળે. તેમજ અગેન પાણીના જેવોની છે જીને ને બિજાયેલા દેહને તે વખતે સ્પર્શ પશુ ન કર નોંધ –મગ દુર કરવા જતાં કે અન્ય કારણી બદાર જઈ આવતાં મનમાં અસ્માત વસ્સાદ પડવાથી કાયા દ્વિજય ત્યારે કેમ વનવું તે માટે ઉપરની બિના છે રાન્યથી વરસાદ પડતો હોય ત્યારે ઉપરના આવશ્યક કાર સિવાય પોતાના સ્થાનની મ્હાર નીકળવાની જન- શાસ્ત્ર મુનિશ્રીને મા નર છે, [૮] મુનિ બળના અંગારા, અગ્નિ, અશ્ચિના કરો કે બળતા કારને સળગાવે નહિ, હલાવે નટિ નેમ ઠારે પણ નહિ. છે વળી નડના વીજણથી, પંખાથી, ઝાડની ડાળે કરીને કિવા બીજી કોઈ વસ્ત્ર ઇત્યાદિ વસ્તુઓને હલાવીને પોતાના શરીરને વાયુ ન નાખે તેમજ બીક આધાદિ વસ્તુને દડી કરવા માટે ૫) વાયુ ન નાખે. [1] નમી ભિલુ ઘામ, વૃક્ષ, વળ વિા કોઈ પણ વનસ્પતિના મૂળિ- થાને છેદે (ક) નહિ તેમજ ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારના બીજે કે તેની બીજી કાચી વનસ્પતિઓ ખાવાનો મનથી પણ વિચાર ન કરે. [૧૧] મુનિ વૃની ખીચોખીચ ઝાડીઓમાં ઉમે ન રહે તેમજ બીજ, લીલી વનસ્પતિ, પાણી, બિલાડીના ટોપ જેવી વનસ્પતિ તથા લાલ કે ફલ પર મે પણ નહિ [૧૨] અર્વ પ્રાણીઓની હિંસાથી વિરામ પામેલો ભિક્ષુ મન, વાણી કિયા કથિી ત્રમ (લાલતા ચાલતા) જેની પણ હિંસા ન કરે.

·-- આચારપ્રણિધિ ૧૫ પરંતુ આ વિશ્વમાં નાના મેટા ની જીવનની કેવી વિચિ ત્રના (ભિ ભિન્નતા) છે તેને વિવેકપૂર્વક જોઇને મમમમય વર્તન રાખે નોધ-બી વખત સૂમ ની દયા પાળનાર મેટા ની વાનગી ન દુભાવાય તેવી સ્પવસ્તુને ભૂલી જાય છે તેથી અઢા મન અને વાણીથી પણ ત્રસ છની લાગણી ન દુભવવી એ ભાર આપે છે [18] હવે બિલકુય સક્ષ્મ જીવોની દયા માટે કહે છે કે –) પ્રત્યેક છે તે દયા ધરાવનાર સમી ભિક્ષુ આ કહેવાતા_આ (પ્રકારના સૂક્ષ્મ જીને વિવેકપૂર્વક સમજીને તથા તેને જોઇને પછીજ ત્યા મેસે, ઉ રહે અથવા એ [૧૪] તે આ પ્રકારના કયા હમ જી છે? એમ જ્યારે સામી ભિવ્યું છે અને કરે ત્યારે વિચટણ અને પાણી ગુરુ આ પ્રમાણે કહે છે [૧૫] (૧) મર્મ-એમ ધુવર છે તેવું મુશ્મ પાણી (૨) પુષ્પ સમ-ધણુ બારિકા (2) પ્રાણી સન્મ-સકમ કુવા જેવા જતુઓ (૪) વિશે સમ- કીડી નગરાના દરો (૫) પનક મર્મલીન (૬) બીજ સક્ષ-બીજે (૭) હરિત સુક્ષ્મ- લીતા અંકુરાઓ અને (૮) એ. સમ કીડી માખી વગેરેના સૂક્ષમ ઈઓ ૬) બધી ઈવેને નિર્મમાં રાખનાર અમી સુિ ઉપરનાં આઠે સૂક્ષ્મ પ્રાણીઓને જાણીને તે ન કરાય તેમ સર્વભાવથી ઉ૫ ગપૂવક વર્ત [૧૭] મયમા ભિક્ષુ નિત્ય ઉપરાપૂર્વક (વસ્થ ચિત્ત રાખી એકાગ્રતા પૂર્વ) પાત્ર બન પ્યાસ્થાન ઉચ્ચાર ભૂમિ પથારી અથવા આમનનું પ્રતિશેખન કરે. ધ-ચ કઈ જતુ છે કે કેમ તે જોઈ લેવું અને હવે તો છે તે તેને એક બાજુ ઇન ન પહોંચે તેવી રીતે માવા તેવી યિાને ·૧૦૬ દશવૈકાલિક સૂત્ર પ્રનિલેખન વિવિ કહેવાય છે તે કેવી રીતે થાય છે તે વિસ્તારપૂર્વક જેવા માટે જુઓ દત્તધ્યયન સુત્ર અયન ૨૬ મુ. [૧૮] સંયમી ભિક્ષુ મળ, મૂત્ર, બળ, નાકને મેલ કે શરીરને મેલ નાખવાને હેય તે તે પણ જવરહિત સ્થાન જોઈને જ નાખે. નેધ –જે સ્થળે મળ વગેરેનું વિસર્જન કરવાનું હોય છે તે સ્થા- નને દચ્ચાર ભૂમિ કહેવાય છે તે સ્થાન પણ વિશુદ્ધ તથા જીવરદિન છે કે કેમ તે જોઈ લીધા પછી જ ત્યા મળશુદ્ધિ કરી વટે. આવી બુદ્ધિની ગૃહસ્થજીવનમાં પણ ખૂબ આવશ્યકતા હોય છે. [૧૯] ભજન કે પાણી માટે ગૃહસ્થને ઘરમાં ગયેલા ભિક્ષુ યત્ના (સાવધાન) પૂર્વક ઉભો રહે અને મર્યાદાપૂર્વક બોલે પરંતુ ત્યાં રહેલા પદાર્થો તક (વા રૂપવતી સ્ત્રીઓ તરક પિતાનું મન પ્રેરે (લલચાવે નહિ, [૨૦] (ગૃહસ્થને ઘેર ભિક્ષાર્થે જતા) ભિક્ષુ ઘણ પિતાના કાનેથી સારું નગ્સ સાભળે છે તથા આથી મારું બુરું જુએ છે, પરંતુ બધું જોયેલું કે સાભળેલું બીજાને કહેવું તે તેને માટે યોગ્ય નથી. ૨૧ મારું નમ્સ જે સાભળેલું કે જેવુ કહેવાથી બીજાને ઈજા પહોચે કે લાગણી દુભાય તેવું ભિક્ષુ કદી ન બોલે. તેમજ કોઈપણ પ્રકારે ગૃહસ્યને છાજે (માધુને ન છાજે) તે વ્યવહાર પણ ન આચર નોંધ – ગૃહસ્થને છાજે તેવો એટલે કે સંયમ ધમને બાવિત વ્યવહાર સાધુ ન કર. [૨] કેઈના પૂછવાથી કે અણપૂછયે કદી પણ ભિક્ષુ ભિક્ષાના સંબં- ધમા આ રમાળ છે કિંવા રહીન છે, આ ગામ સારું છે કિવા ખરાબ છે અથવા આ દાતાએ આપ્યું અને ફલાણાએ ન આપ્યું વગેરે વગેરે કશું પણ ન બેલે. [૨૩] ભિક્ષુ ભોજનમાં આસક્ત ન થાય અને ગરીબ કે તવંગર બન્નેને ઘેર સમાનભાવથી ગોચરી (ભિક્ષાથે) જઇ દાતારના અવગુણે

·અકા જક
આચારપ્રધિ
૧૦૭
ન બોલના મીનળે જે કંઈ મળે તેમ મન માને પરંતુ પોતાના
નિમિત્ત ખરીદેલી રિલી) પાણી હેવ તેરી તથા સચેત
ભિષા કદી લે.
૪િ કપમાં પુરા કદી (વિવામ) છેડા પણ આદાને સાચવ ન
કરે અને પ્રવો ની રક્ષા કરનાર ને માપ: નિરવાય તથા
(ભપ્રતિબદ્ધતાથી) અતામન ને સંબો વનને વહન કરે
[૨૫] માને છે, અપ ઇચ્છાને અને પ્રતિવી કવન
રાજાનાર મંgટ માક જિનેના સીખ અને વિમાન
મનને મને પ્રાપ્ત કરીને પણ આયુરત (6)
નવ –ન્સ થમ સતેજ અને ઈનો નિષ એ વખ થાને
જેમાં જિસ તેન. અરે મા બિનજામનને પમાને તક છે
ન જ ને ? બાપ ૧ -૧ હજાર છે અને માતા
(બાસુરીબ ) ક પા પા છે. આખી તિને હજી ? કવિને
આપી તે બે પક બને ફળ ,
[૨] સાંભળના મનને મુખ ઉલ કરે તે મનોર) બો
(મમરીને તે) ૧
કતિ ન ધરે બાર કે કાર
& થયેથી તે તરફ વ ન ધાન્ કરે. પરંતુ મમભાવથી
તેને રામ મટન કર
રાધ - મગના નેતા શાક અને ૧ના પિતા જ ર તે
તે માને માટે નિહિ ૧ ૦ બાદ જ તે જ તેમાં માનસિક
તેમને અને શનિનો તેજ નહNયા
રિ બિમાપ ભૂખ જિમા ( 0 0 થીમ હજ સબ
એક જ છે તે પ્રતિ કિવ ઈતર પતિ માનવ
તારે ભજ પ્રતાદિ જે w ? (ખાખિ જાતી

·૧૦૮ દશવૈકાલિક સૂત્ર પડેલા બા) ઉત્પન્ન થાય તેને પ્રસન્ન ચિતથી સહન કરે કારણ કે દેહનું દુઃખ ને તે મહાસુખનું નિમિત્ત છે નેધ –દેહનું દખ એટલે ઈટિના સ યમ છે કે ઈદિને અસ યમ એ બાહ્ય દષ્ટિએ દેખતા મુખરૂપ ભાગે છે. પરંતુ પરિણામે એકાન દુખનુજ કારણ છે. ત્યારે સંયમ એ પ્રથમ બેટિના અધ્યાસથી દુખરૂપ લાગે છે. પરંતુ પરિણામે એકાત મુખનુજ કારણ છે સંચમી પુરા ગ્રામ્ય હોય તે પણ મયમ દ્વારા સતત અને અહિંસાના સદગુણોને કેળવે છે અને સુખી થાય છે [૨૮] સયમી સૂર્યાસ્ત થયા પછી અને સૂર્ય ઉગતા પહેલા કોઈ પણ પ્રકારના આકારની મનથી પણ ઇચછી ન કરે. નેધ –રાત્રિભેજનનો નિષેધ બાંદ્ધ અને પ્રાચીન વેદવર્મમાં પણ છે. રાત્રિભોજન શારીરિક નિયમ વિધિ- દષ્ટિ)થી પણ વળે છે. [૨૯] સયમી ગુસ્સાથી શબ્દનો તણખણુટ ન કરે તેમજ અચપલ, (ચપળતાથી રહિત), ભજનમા પિિમન, અલ્પભાજી (ડું બોલનાર) અને ભોજન કરવામાં દાન્ત (મિનિય) બને. કદાચ દાતા અલ્પ આકાર આપે છે તે ચેડુ મેળવીને તેની નિંદા ન કરે. [૩૦] સાધુ કઈ પણ વ્યક્તિનો તિરસ્કાર ન કરે અને પિતાની આત્મ- પ્રશંસા પણ કદી ન કરે. તેમજ શાસ્ત્રજ્ઞાન અથવા અન્ય વસ્તુને મેળવીને, તપશ્ચર્ય કરીને ઉચ્ચ જાતિ કે ઉત્તમ બુદ્ધિ મેળવીને તે માટે અભિમાન ન લાવે [21] જાગે કે જાણે અધાર્મિક ક્રિયા (ધર્મિષ્ઠ સાધકને ન છાજે તેવું વર્તન) થઈ ગઈ હોય તે તે કરીને તેને ન છુપાવના પ્રાય- શ્ચિત દ્વારા પિતાના આત્માને તુરત જ તે પાપથી મુકત કરે અને (બીજીવાર તે ન થાય તે માટે સાવધાન રહે) અર્થાત બીજી વાર તેવું ન આચરે.

·આચાર્માણિધિ
૧૦૯
ધિ-સાધક માત્ર ભૂલને પાત્ર છે પછી તે ગહસ્થ છે કે ત્યામી
છે પરંતુ તે નાની કે માટી ભૂલ થી પછી તરત જ તેનું પ્રાયશ્ચિત કરી
દેવ નેઇએ. તેવી ભૂલ ફરીથી ન થવા પામે તે પ્રાયશ્ચિતની પાણી કાઢી
છે વાર વાર પ્રાયશ્ચિત લે છ ભૂલ થઈ જતી દમ તે કાને સાચું
પ્રાયશ્ચિત નથી. અથવા તો પ્રાયઅિત તે ભૂથને માટે વા ય નથી કે
છે તેમ સમજવું
[૩૨] જિતે ૫ અનાથન અને શુદ્ધ અંત કરવાનો સાધક ભૂતથી
અનાચાર અિગ ક) સેવાઈ છે કે તે તેને પૂરી
ન રાખે પરંતુ હિતરી ગુરુજનની સમક્ષ તેને પ્રાપ્ત કરી તેનું
પ્રાથન લઇ વ અને હમેશા શુદ્ધ (નિષ્પાપી) થતો રહે
[૩] વળી પિતાના આચાર્ય (૧) મહાત્માનું વચન સ્વીકારે અને
પછી કાર્યો પણ કરે
નેધ - માં વિનકિતા બતી છે પણ સાધક મહાપુરુ
પિની શિક્ષા વચનથી સ્વીકારે છે પરંતુ વતનમાં જે તે શિમ ન ઉતરે તે
પથાથ લાભ થતો નથી માટે તે જાણું અને વતન બન્નેમા તે વસ્તુ લાવી
તિમ કહ્યું છે
[av] ભેગના કામ અને શા માટે ત્યાગવા તેના ઉત્તરમાં કહે
છે કે મનુષ્ય જીવનનું આયુષ્ય બહુ પરિચિત (૯) છે
અને પ્રાપ્ત થતું વન ક્ષણભર છે માત્ર આમ સિદ્ધિ
(વિકાસ) માર્મ જ નિત્ય છે એમ સમજી માધક ભેગેથી
નિત થાય છે.
નોધ -જીવન અનિત્ય હોય તે લેનો અથિ તે સ્પષ્ટ
આનત્યતામાં આનદના બિંદએ નથી સાંપડતા તેથી વકત સાધક આસ
કિલો સ્વયે વિરમી નથ છે
[૫ માટે સત્યના શોધક સાધકે પિતાનું મનોમળ સારીરિક સમિતિ,
આરામ કયા ક્ષેત્ર અને કાળ જેને રીતે પિતાના
આત્માને ધમમાં જેને દેવો ઘટે.

·૧૧૨
દશવકાલિક સૂત્ર
નિશ્ચલ રાખે. સંકટના સમયમાં પણ તે પિનાની કને જે
નહિ તેમજ કાચબાની પેઠે અંગેપાળ (દિયાદિ વગ)ને પવી
તપ અને સંયમ તરફ પિનાનો પુવાર્થ વગે.
નેધ–વિનયિતા જળવાયો તે વિશિષ્ટ પુટના ગુન વાર
મળે છે ઉચ્ચ ચાગ્નિને ટકાવી રાખવાથી આત્મશક્તિ અને સબળ
ખૂબ વધે છે.
[૪૨] તેમજ તે માધક નિદ્ર શેખ ન રાખે કામીની વાને
ત્યાગ કર, કેઈની છાની વાતોમાં રસ ન લે. પરતુ તે હમેશાં
(નિવૃત્તિના સમયે) અભ્યાસ તથા ચિંતનમા કા છે
નોંધ –અધિક નિકાને આશ્રય લેનાર માધક આળસુ થઈ જાય છે.
નિકાને કે માત્ર અને નિવારવાનો જ છે પરંતુ તેજ ને શોખની વસ્તુ
થઈ પડે તો સયમમાં હાનિ ઉપજ છે.
હાલ માકની ટેવ પોતાને અને ૫ને ઉભથને દુખ ઉત્પન્ન કરાવે
છે રાની વાત સાળવાથી નિંદા, જાવ અને પાપિટ કવિ બને છે
માટે અતિ નિક, તાત્રી અને રિની ગુપ્ત વનો સામળવાની ટેવ શણ
સાધકે છોડી દેવી ,
[] (સ્વાધ્યાયમાં કદાચ મન ન ચડે ત્યારે શું કરવું તે કહે છે –
આળસને સર્વથા ત્યાગી તથા મન, વચન અને કાયા એ ત્રણેની
(એકાગ્રતા) એકવાક્યતા કરી ને રોગને નિળરૂપે (ા પ્રકા-
રના શ્રમણધર્મમાં સ્થાપે શ્રમધર્મમાં સર્વથા યુક્ત રહેલ
વેગી પરમ અર્યને પામે છે.
નોંધ –સદિષ્ણુતા.નિના સિને, સરળતા, કમળના, નિરભિ-
માનિતા સત્ય, સચમ, બ્રહ્મચર્ય ત્યાગ અને તપ આ બે પ્રકારના સંચમી
ધ છે સારૂઓને તેમને જે સમયે જેની કોટીને અમન આવે તે
સમયે તેમા સતત અડેલ છે આ ઘર સાચા પ્રવધર્મ છે અને તે
ધથીજ પરમાર્થ (માક્ષસ્થિતિ) પમાય છે

·આચારણિધિ
૧૧૪
[૪૪] અનેક તથા પરલોક બનેમા હિત થાય અને જેનાથી સાગતિ
પ્રાપ્ત થાય તેવા બહુશ્રુત જ્ઞાની પુરુષની સાધકે ઉપાસના કરવી ધટે
અને (તેમના સત્સગથી) પિતાની શકિાનું સમાધાન કરી અર્થને
નિશ્ચય કરી લેવો જોઇએ
નોધ --- આમા જ્ઞાનદાન મળવાથી હિત થાય અને તે જ્ઞાનની
પ્રભાવે ઉત્તમ ચારિત્રનું ઘર થાય તેથી પાકને પણ ઉપકારક ગુરુ
હિતકારી ગણાય કારણકે તેવા રાની પુરુષના નિમિત્તથીજ અતકરણની
અશુદ્ધિ નીકળ વિશુદ્ધિ થાય છે કે ? વિશુદ્ધિદારા આત્મસાક્ષાત્કાર થઈ
શકે આ મજાપાહાર એ છવાનું અભીષ્ટ છે અને આવી પવિત્રતાથી
પ્રાપ્ત થયેલી સ્થિતિ કંવ કામગતિ પણ સ્વરૂને વધુ તે સાધકને આત્મ
વિકાસના ૫ જ લઈ ખય છે
૪િ૫+૬] (એ જ્ઞાની ગુરુ સમીપે કેવી રીતે બેસવું? તે સબંધમાં
હવે કાયાવિનય કહે છે –) જિતેન્દ્રિય મુનિ પોતાના હાથ
પગ અને શરીરને યથાવતિ (વિનયપૂર્વક) રાખીને તથા
પિતાની ચપળ દિને ગોવીને ગુજની બહુ પાસે અડે
અડ ન બેસે તેમજ ગુસ્ના સાથળને અડીને પણ પ્રેમે પરંતુ
મધ્યમ રીતે વિનય તથા વિવેક જાળવીને ગુરુજનો પાસે મેસે.
નેધા આસને બેસવાથી ગુરુને કે ઇતરજનોને વિશ્ન થાય કે
પિતાને અવિનય જણાય તેવા આસને ન બેસવું ઘટે
[૪] (હવે વચનવિનવ બતાવે છે –સમી સાધક અશુપ
કદી ન બને તેમજ કોઈ બેસતું હોય તે પૂર્ણ ન બની રહે
તે પહેલા વચ્ચે પણ ન બને. પીઠ પાછળ કોઈની નિંદા ન કરે
તેમજ માયા (કપટ) અને અસત્ય એ બને ઝેરને સર્વથા
[૪૮] વળી જે ભાષા બેવવાથી બીજાને અવિશ્વાસ ઉત્પન્ન થાય છે
વાણી બેવવાથી અન્યન થઇ કુપિત થાય તથા જે વાણી
ઈનું અહિત થાય તેવી ભાષાને સવ થા ન બોલે.

·૧૧૪ વેકાલિક સૂત્ર તેવી વાણી [૪૯] પણ આત્માર્થી સાધક જે વસ્તુ જોઈ હોય તેને જ પરિમિત અને સંદેહ રહિત, પૂર્ણ, સ્પષ્ટ અને અનુભવયુક્ત વાણીમા બેલે. પણ વાચાળપણાથી અને અન્યને ખેદ થાય તેવા ભાવથી રહિત હેવી જોઈએ. [૫૦] બ્રામણ્ય (સાધુપણું)ના આચાર તથા જ્ઞાનને ધારણ કરનાર અને દ્રષ્ટિવાદને ભણનાર એવા જ્ઞાનીમુનિ પણ વાણીમાં ઉચ્ચારણ કરવામાં ભૂલી જાય તે બનવા ચોગ્ય છે માટે તેવું જાણુને સાધકમુનિ તેની હાંસી કે મશ્કરી ન કરે નેંધ –આચારાગ સૂત્રમા શ્રમણના આચારો છે તથા ભગવતીમાં શ્રામયનુ ભવ્ય સાન છે તે બન્નેને તથા દ્રષ્ટિવાદ નામનું સૂત્ર કે જે હાલમાં ઉપવળ્યું નથી તે જૈનસૂત્રો પગ અને આવશ્યક ગ્રંથે છે એવું મહાન સાન પામ્યા પછી પણ ઉચ્ચાર કે વાણમાં ખલના થવી સંભવિત છે તો તે સમયે “આવા પણ ભૂલી ગયા” એમ કહી તેની હાસી કે મશ્કરી મુનિ કદી કરે નહિ. કારણકે મનુષ્યમાત્ર ભૂલને પાત્ર છે તેમ જાણી નમ્રભાવથી તે ભૂલ સુધારવા માટે જ્ઞાનીજનને પ્રેમપૂર્વક પ્રાર્થનારૂપે કહે, પણ તેમને માઠું લાગે તેવું ન કરે [૫૧] નક્ષત્રનો વિચાર, જ્યોતિષ, સ્વપ્નસબંધિ જ્ઞાન, વશીકરણ વિદ્યા, શુકન શાસ્ત્ર, મંત્રવિદ્યા કે વૈદ્યચિકિત્સા સબધી કદાચ પિતાને જ્ઞાન થયું હોય તે તે ગૃહસ્થજનોને ન કહે કારણ કે તેને કહેવાથી નાના પ્રકારે અનર્થ થવા સંભવ છે. [પર) (હવે કયા સ્થાને મુનિજનોએ રહેવું સ્થાને મુનિજનાએ રહેવું તે સ્થાનનો નિર્દેશ કરે છે –) ગૃહસ્થજનને નિમિત્ત બનેલા સ્થાન, શયા અને આમનને મુનિ ભોગવી (વાપરી) શકે. પરંતુ તેનું સ્થાન સ્ત્રી, પશુથી રહિત (એકાત) હોવું જોઈએ અને મૂત્રાદિ શરીરબાપા નિવારી શકાય તેવી ભૂમિકાની સાનુકૂળતા હોવી જોઈએ. [2] જે તે સ્થાનમાં સાધુજી એકાકી હોય (સાથેના સાધકો પાસે ન હેય) ત્યારે સ્ત્રીઓ સાથે વાર્તાલાપ કે કયા વાર્તા ન કરે અને

·આચારપ્રણિધિ
૧૧૫
ગૃહસ્થને પણું અતિ પરિચય ન કરે પણ માધુજનની સાથેજ
પરિચય રાખે
ધ --એકાતમા એકાકી સ્ત્રી સાથે વાર્તાલાપ કરવાથી અન્યને આ
હ૫ થવાને ભય છે એકાકી ચૂરસ્થ સાથેના અવિ પરિચયથી પણ
રાગમ ધનને સંભવ છે માટે ભિક્ષ છીએ કે પુરુષો સાથે ઉપયોગ પુરજ
પર્મસ બંધ રાખે
[૫૪] જેમ કુડાનાં બચ્ચાને હમેશાં બિલાડીથી ભય રહ્યો હોય છે
તેજ પ્રમાણે બહયારીને સ્ત્રીના દેહથી ભય રહે છે
નોધ --આ કથન ઉપરથી તો એકાનવાચી જશે પ૨તુ ઊંડા
થી તપાસતા તેની વાસ્તવિકતાને ખ્યાલ આવી જશે ચીસરીરને ભય
શબ્દ એટલે શ્રીપરિચય ન કર તેજ ભાવ છે સ્ત્રીનતિ પ્રત્યે પુરુષને
કે પુરુષનતિ પ્રત્યે સીને પૃણા વાવવા મદિનું આ કથન નથી તેમ અતમ
રહેવા માટે પણ નથી પરંતુ બહાચર્યના સાધક કે સાધિકાને કેટલું જાય
રહેવું વઈએ તેની સાવધાની સૂચક આ કથન છે.
[૫૫] સાધક ચંગારનાં ચિત્રવાળી દિવાલને ત તે ચિત્રો પર ટકી
લગાવ) જુએ નહિ વિા તતમબધી ચિંતન કરે નહિ. તેમજ
સુમજિત ચીને પણ તેના અભિનય તરફ દ્રષ્ટિ કરીને જોવાનો
કે ચિતવવાનો પ્રયત્ન કરે નહિ. કાચ અકસ્માતથી દષ્ટિ પડે,
તે સુની જેમ તેનાથી પણ તુરતજ દ્રષ્ટિને પાછી ખેચી લે
નોધ -સ્વાભાવિક રીતે સુય પણ દ્રષ્ટિ લાબો વખત ટકી શકતી નથી
તે જ રીતે અદ્મચારીની દ્રષ્ટિ એવી સુમધુર રીતે કેળવાઈ જવી નઈએ કે
તેને ઈજા પૂર્વક સ્ત્રીઓનાં રૂપ લાવણ્ય અભિનય ઇત્યાદિ જોવાનું મન
ન થાય અને ઈરાદો ન હોવા છતા વાય તો તે પરથી વિપરી ભાવના
તે નગત ના થવી જોઈએ તે જ રીતે સાળી ચીને પુરુષ પ્રત્યે પણ
સમજી લેવું
[૫] પ્રદાચારી સાધકે જેના હાથ અને પગ છે ઈ ગયેલા હાથ
કાન અને નાક કપાઈ ગયાં છે કે વિકૃત થઈ ગયાં હેપ તથા

·૧૧૬ દશવૈકાલિક મુત્ર પૂ. સો વર્ષ થઈ ગયાં છે તેવી વૃદ્ધ અને બેડોળ સ્ત્રીને પણ ગભગ ત્યાગ ઘટે. નેધ -અચર્ય પાળનાર વ્યક્તિએ પુરુ શ્રી જેહિંબ સીએ પુરુષ ને સાથે રહેવાનું તે સર્વથા ડીજ દેવું ઘટે, એકન એ વિકાસની વાસ- નાનુ ઉતેજક નિમિન છે, વિકારનો દાસ વય, વાઈ કે દર્યને વિચાર કરવા સારુ ઘોલી શક્તો નથી કારણકે તે અવિવેકી, કટિલ અને સર્વશી છે. [૫૭] આત્મસ્વરૂપના ગાધક માટે ભા (શરીર સંદર્ય), ને મસર્ગ અને મવાળા સ્વાદુ ખાણાઓ એ તાલપુટ (ભયંકર) ઝેર જેવા છે. નોંધ –રસને દિનો જનનેન્દ્રિય સાથે ખૂબ ગાઢ સંબંધ દાવાથી તેવાં તીખા તમતમતાં ક અતિ રસાળા મિશન ઈત્યાદિ ભોજનો વિકૃતિ ઉત્પન્ન કરે છેશરીર અને ટાપટીપ તેમાં તજને વાવે છે. પણ ત્રીજો સ્ત્રીને ગાઢ સ સ થાય એટલે આવી સ્થિતિમાં તે મહાસ મની પુરુષોનું પણ પતન થવાને સર્વ છે. જેમ ઝેર પીવા છતાં અમર કરી શકાય એ અપવાદ જવલેજ ય તે જ રીતે આ ત્રણ વસ્તુ- એનું સતત સેવન કેવા છતાં પતન ન થવું તે તે આકાશકુસુમ જેવી અશકય વરતુ છે. [૫૮] સ્ત્રીઓના અંગપ્રત્યંગ, કાર, મીઠાં વેણ અને સભ્ય નિરીક્ષણે (કટાક્ષો) એ કામ, રાગ (મનોવિકાર)ને વધારવાના નિમિત્તરૂપ છે. માટે શાપક તેનું ચિંતન ન કરે. ધ-વિઘયભાવના દિવા વિધારી દ્રષ્ટિથી સોના અપાગ જેવાં એ પણ મહાન ભયંકર દેવ છે. [૫૯] બધી પુદગલ (જડ) વસ્તુઓના પરિણામને અનિત્ય સ્વભાવવાળાં જાણીને શણે સાધક મને વિશ્વમાં (મનગમતી ભિન્નભિન્ન પ્રકારની વસ્તુઓમા) આસક્તિ ન રાખે અને અમને પદાર્થો પર ટૅપ પણ ન લાવે.

·આચારપ્રણિધિ
૧૧
[ ] હમેશા મુનિ પિગલિક (જડ) પાથોના પરિણમનને યથાર્થરૂપે
જાણીને તૃષ્ણા (લાલચથી રહિત થઈ તથા પિતાના આત્માને
શાંત રાખીને મૈયમધર્મમાં વિચારે
નોધ-પાર્ષમાત્રનો પલટવાને રવન્નાવ છે ?આજે સુદર ખાય
છે તેજ કાવે અસુદર અને અસુ દરે સુંદર બની જાય છે પદાર્થ માત્રના
આ બન્ને પાસા તપાસી તિરસ્કાર 'પ્રાસનમાં ન પડતા સમભાવ પૂવ કજ
સાપુએ રહે
[31] ભિક્ષુ જે શ્રદ્ધા અને વૈરાગ્યભાવથી પિતાના ઘરને છોડીને
ઉત્તમ એવા ત્યાગની ભૂમિકાને પામ્યા છે તેજ શ્રદ્ધા અને કઢ
વૈરાગ્યથી મહાપુરુષોએ બતાવેલા ઉત્તમ ગુણોમાં રહી સંયમ
ધર્મનું પાલન કરે
નેધ –ઉત્તમ ગુણેમાં મૂળ છે તથા ઉત્ત)નો સમાવેશ થાય
છે તેનું વિસ્તૃત વર્ણન જોવા માટે જુ–કાલિક સૂત્ર આ યયન છછું
[૨] તે સાધુ હમેશા સયમોબ તપ અને સ્વાધ્યાયોગનુજ સતત
અધિષ્ઠાન કરતો હેર છે અને તેવા જ્ઞાન મયમ અને પક્ષના
પ્રભાવે અપૂર્ણ શસ્ત્રોથી સજિત સેનાના ઉપરી (ાની જેમ
પિનાનું અને પિતાના સ યનું રક્ષણ કરે છે તેમ)ની માફક
પિતાને અને ૫રને ઉદ્ધાર રવા માટે શકિતમાન બને છે
નેધ–જે પિતાના દે દૂર કરી આત્મહિત સાધી શક્યો નથી
તે કરી પણ લોકહિત સાધવાનો દા કરી શકે નહિ કારણકે પિતાના
રાને દૂર કરવાથી જ તેવા શુદ્ધ ચારિત્રશીલની અસર એ થ પર થઈ શકે
છે અને તેજ સમર્થ પુ… યથાર્થ લોકનું હિત કરી શકે છે
અહીં સવિઘા સયમ અને તપ એ સો છે સાધક એ શરવીર છે
દો એ થવુએ છે અને સદગ એ પિતાની સેના છેઆ શરીર
૫ય રાત્રુ ને સહારી પોતાનું અને સદગોનુ રક્ષા કરી શકે છે
[] સ્વાધ્યાય તથા સુબાનમાં રક્ત સ્ત્ર અને
તપશ્ચર્યામાં લીન તથા નિષ્પાપી તે માધકનું પૂર્વકાલીન પાપકર્મ
છના રક્ષક

·૧૧૮ દલિટ સુત્ર પણ જેમ અગ્નિથી ચાંદીને મેલ જણાય તેમ જણાઈ જાય છે. [૬૪] પૃર્વ કથિત (ક્ષમાં દયાદિ) ગુનિ ધારણ કરનાર, સંન્ટોને સમભાવે સહન કરનાર શ્રત વિદ્યાને ધારણ કરનાર, જિનેન્દ્રિય, મમત્વભાવથી રહિત તથા અપરિગ્રહી તે માદ્ધ કર્મ રૂપી આવ- દૂર થઇ પછી આત્મતિથી વાદળાના સહધી અપ્ત સ ચદમાની પડે ઝળહળી ઉઠે છે અર્થાત કમળથી નિર્મળ થઈ આ મસ્વરૂપમય બને છે ધ–સતત પગપૂર્વક જન દ, ગૃહસ્થજીવનને છાજતાં સો કોઈ કર્મને ત્યાગ, આસક્તિ, મદ, માયા, છળકપટ, લોત્ર અને કદાનો ત્યાગ. એજ ત્યાગે જીવવું છે ત્યાગી કવનનું પરમ ચેતનવંતુ બિદ છે એ સાધનાના માર્ગમાં વિદ્યાને દુપન અને બળનો સર્ગ એ ટાટા જેવાં છે તેને નિર્મળ કરી સનસગ અને સદવિચાર ટ્રેવી વર્તન માટે શ્રા શ્રાવક સદા અને મનન ઉદ્યખ્યત રહે. એમ કહુ છુ, એ પ્રમાણે આચારણિધિ નામનુ અમું અધ્યયન પૂર્ણ થયું.

·વિનયસમાધિ
પહેલો ઉદ્દેશક
વિનય એટલે વિશિષ્ટ નીતિવિશિષ્ટ કા ખ્ય
સાપક જીવનના બે પ્રકારના કતો પછી સામાન્ય કરતા
વિશિષ્ટ કર્તવ્ય તરત તેનું વિશેષ લક્ષ્ય હોવું જોઈએ, કારણુંકે
સામા યકર્તવ્યગણ છે વિશિષ્ટ કર્તા એ મુખ્ય મુખ્ય ધર્મના
પિષણ માટેજ મામાન્ય કત ની પોજના ઉપરોગ છે જે
વિશિષ્ટ કર્તવ્ય હળતું હોય તે સામાન્ય કર્તાની રક્ષા એ
નિપ્રા દેરની રક્ષા જેવી નિમત્ર છે
ગૃહસ્થના વિશિષ્ટ કાપો, સાધકના વિશિષ્ટ કર્યો અને
ભિક્ષુ શ્રમશુના વિશિષ્ટ કતએ ભિન્ન ભિન્ન હોય છે
અહીં દરેક જિજ્ઞાસુઓને જીવનને સ્પર્શતા ઉકલે છે પરંતુ
એમા પણ વિશેષ ભાર ગુરુકુળના શ્રમણ સાધના પિતાના ગુરુ
રવા તરફના શ શ કવો છે? તે ૧ણન આ ઉદેશમાં વિશેષ
સાધકને માટે ઉપકારક ગુરુને શાસ્ત્રકારે પરમાત્મા જેવી

·કજ - - - - - - - ૧૨૦ દશવકાલિક સૂત્ર ઉચ્ચ કોટિના કપે છે, ગુવ એ સાધકના જીવનપંથના કથારી ભેસિયા છે અને તેના કાન સુકાન સમા છે. તેથી તેની રિક્ષાને અવીકાર કરવો અને તેની અવગણના કરવી તે આપત્તિ અને પતનને નોતરવા જેવું વિચાર્યું અને અકરણીય કાર્ય છે. મુદેવ બેલ્યા- [૧] જે સાધક અભિમાનવી, કોધથી, છળકપટથી કે પ્રમાદથી ગુરુ- દેવ (ગામમુદાયના આચાર્ય પાસેથી વિનય (વિચિટ ટર્તિથ્યને રિખ નથી તે અહકાર વડે ખરેખર પિતાની પડતીને જ તેતરે છે અને જેમ વામનું ફળ વામને જ નાશ કરે છે તેમ તેની પિતાનીજ પ્રાપ્ત થયેલી શક્તિ તેના પિતાનાજ નાશ તરફ તેને દોરી જાય છે [૨] વળી જેઓ પોતાના ગુરુને મદ કે ઓછી ઉમ્મરના જાણીને અથવા તેમને થોડુ જ્ઞાન છે તેમ ધારીને તેમની ટીલના કરે છે, તેમને કટુવચન કરે છે તેઓ ખરેખર ખોટા માર્ગે જઈને પિતાના ગુમજનોની પણું આશાનના (અપમાન) કરે છે. [2] કેટલાક ગુઓ (વયના વધુ હોવા છતા પ્રકૃતિથી જ બુદ્ધિમા મદ હોય છેકેટલાક વધે નાના હોવા છતાં અભ્યાસ અને બુદ્ધિમા આગળ વધેલા હોય છે (જ્ઞાનમાં જૂનાધિક ભલે હ) પરંતુ તે બધા સાધુજના આચાથી ભરપુર અને ચારિત્રના ગુમાજ પિતાના મનને લીન રાખનારા તપસ્વી પુએ હેય છે તેઓનું અપમાન કરવુ જોગ નથી કારણકે તેઓનું અપ- માન અગ્નિની માફક સદ્દગુણોને ભસ્મ કરી નાખે છે. નોંધ –ક્ષમા, દયા ઈત્યાદિ સના ધારક ગુરુઓ પોતે કોઈનું પણ અકલ્યાણ કરવા ઈચ્છતા નથી પરંતુ તેવા મહાપુરુષોનું અપમાન

·વિનયમમાધિ
૧૨૧
કરવાથી રવામાવિક રીતે જ પોતાના દેષથી અપમાન કરનાર તે સાપાનું
અટિત થાય છે કારણ કે વિશ્વમા મને એ અચળ કાયદો છે કે જેવી
નિતનું í કર્મ કર તેવું તેને ફળ મજ્યા કરે
જિ. કઈ મુખ માજુમ માને નામે જાણીને પણ તેને ખીજવે
તે તેને તે મપારા અહિંત થાય છે તેવીજ રીતે ? પિતાના
અનાથી આચાર્યનું અપમાન કરે છે તે ખરેખર પિતાના
અજ્ઞાનથી જ-પિતાના સુકાર્યથીજ જ મમના ચક્રમા
[૫] પિન થયેને દિવિર મર્પ પ્રણાપી અધિક શું કરી શકો
“યુથી અધિક કંઈ કરી શકતા નથી પણ આચાપીને અપ્રમા
કરવામાં આવે છે તે માધક તેની અમાતનાથી માનનાને
મેળા (ાનબ્રજ બનીમુનિમાબથી અવશ્ય દર જાય છે
ધ – આ પ્રમાણ નથી તેથી સપના પૂર્ણ vમાં
આચા પર ઘટી શક્તી નથી ભાવ એ છે કે સ ય કષ્ટ આપનારને
પ્રવિણ આપવાનો પ્રયત્ન કરે છે જ્યારે આ વર્ષ મા પણ
અતિ ના નથી પણ પોતાના જ છેષથી તે ખી થાય છે એટલે
તેમાં ગુરુ કઈ પિત ન ગણાય.
[૬] જે ભાષા ગુજનું અપમાન કરીને આત્મવિકાસ સાધવા
2 છે તે જેમ કોઈ રનની ઇછા રાખી બળતી અમિમાં
પ્રહ કરે છે ત્રિવિધ મુને પાવે છે અથવા તે ખાવ છે
તેજ કાર્ય કરે છે
નોધ -જેમ ને દલુક ૧૫ની વસ્તુઓ કરવાથી જીવી
શકે તે જ રીતે માપન ગુની અકાલના કરી અમ જીવન જીની
જો નહિ
[] ચિત (વિaા કે મત્રના બળથી) અમ ન ભાવે
પાયમાન થશે કવિ કપ પ ન કર, તેમજ દલાલ

·----- " જ ૧૨૨ દકાલક સૂત્ર નિષ પર કદાયિત્ન મારે પરંતુ ગુરને નિવકાર ને અકળ જાયજ નદિ એટલે કે તેનાથી ના અવધૂ મુનિનો માર્ગ નજ પ્રાપ્ત થાય. અર્થાત્ નંદમયી લટ જ થાય નેધ – તેને નિમાર ને પ્રતિબંધક ૬૩ છે. તમે અપવાદને લેશ માત્ર સ્થાન નથી. આથી સાધક પુર પર ગુએ પ્રત્યે સદા મુવિનીને રહેવું ઘટે. [૮] જેમ કોઈ પિતાને મમ્નકકી નિને ભંગ કરના પર્વતને તાનું માથુર ભાગે), મુકેલા સિંહને પામે ૪ જાડે અથવા ભવાની - પર લાતને પ્રહાર કરે તેને લાલને કશી ઈજા ન પ પ પગના સેંકડો ખડો થઈ જાય ) તે પિાનેજ દુઃખી થાય છે. તે જ રીતે ગુજના નિર- માર કનાની પણ તેજ પ્રકારની દુખદ સ્થિતિ થાય છે 0િ પરતુ કદાચિત્ (વાસુદેવ જેવા પ્રા) પિનાની નથી કે મસ્તક વ પર્વતને છેદી નાખે, કાપેલો સિંહ જ કદાચ બસ ન કરે તથા ભલાની ગ્રી પણ કદાચ ન ભેટ, પરતુ ગુરને કરેલે નિરાર કે તેની અવજુના તે બરાબર સાધકના મેક- માર્ગમાં બાધા ઉત્પન્ન કરે જ છે. [૧] આચાર્ય ની અપ્રસન્નતાથી અજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થાય છે અને અઝાન આવવાથી મેટમાર્ગમાં અંતરાય ઉભો થાળ છે, માટે અબાધિત સુખ મેનિના સુખ)ને દછુક સાધક હમેશાં ગુની કૃપા મેળવવામજ આનંદ માને. [૧૧] જેમ અગ્નિટી બ્રાહ્મણ ભિન્નભિન્ન પ્રકારની ઘી, મધ ઇત્યાદિ પદાર્થોની આહુનિઓ તથા વેદના મત્રપદા વડે અભિધિત કલા મારિનને નમસ્કાર કરે છે તેમ ઢિય અનત જ્ઞાનને પામવા , ક્તા પણ પિતાના ગુની વિનયપૂર્વક ભક્તિ કરે.

·વિનયસમાધિ
૨૨
નોધા–રામદેવના સંપૂર્ણ ક્ષય થયા પછી સંપૂર્ણ જ્ઞાન વપન્ન
થાય છે તેમ મન માને છે તેવી ઉચ્ચ સ્થિતિ પામવા છતા પ૭
ગુરુને વિનય નળવવાનો વ્યવહાર બતાવી શાસ્ત્રકારોએ વિનયનું અપાર
માહાય રહ્યું છે અને વિનયજ ખાત્મવિકાસની નિસરણીનું પ્રથમ
પગથિયું છે તેમ બતાવુ છે
[૧૨] શિષ્યનું કર્તવ્ય છે કે જે ગુરુની પાસેથી ધર્મશાસ્ત્રના ગૂઢ
રહસ્ય શીખેલે હેય તે ગુરુને વિનયભાવ બરાબર જાળવે.
તેમજ મરતો અજલિ જોડી તેમને પ્રણામ કરે વચનથી તેમને
સત્કાર કરે અને કાયાથી તેમની સેવા કરે એ રીતે હમેશાં
મન વચન અને કાયા એ ત્રણે ગેથી હમેશાં ગુરુને સંસ્કાર
કર-તેમનો વિનય જાળ
[18] અધમ તરફની લજા દયા મરમ અને બ્રહ્મચર્ય એ ચાર
સગુણે આત્મકન્યાણને ઇચ્છનારા માટે આત્મવિશુદ્ધિનાં જ
સ્થાને છે (કારણ કે તે સગુણોથી એફપી મેલ દૂર થાય છે )
માટે માણ ઉપકારી ગુરુ મત તવ શિક્ષા આપે છે તે મારા
દિતને માટે છે અને તેથીજ હું સતત તેના મારા ગુરુની પૂજા
કરે તે ઉચિત છે
આવી ભાવના ઉત્તમ પ્રકારના સાધકને
અવશ્ય થાય છે
[૧૪] જેમ શનિ વ્યતીત થાય અર્થાત પ્રાન કાળમાં તપને સર્વ
સંપૂર્ણ ભરતક્ષેત્રમાં પ્રકાશ કરે છે તે જ પ્રમાણે આચાદવ
પિતાના તાન ચરિત્ર અને બુદ્ધિયુક્ત ઉપદેશ દ્વાર છવાદિ
પદાર્થોને પ્રકાશિત કરે છે અને જેમ દેવોમા ઈ મે તેમ
સાધુગમાં તે શાભા પામે છે
[૧૫] જેમ ચદ્રિકાના પગથી યુક્ત અર્થાત શરદપૂર્ણિમાને ચામાં ગ્રહ
નક્ષત્ર અને તારાગણના પરિવારથી યુક્ત થઈને વાદળ વિનાના
નિર્મળ આકાશમાં ખૂબ સુંદર અને દેદીપ્યમાન દેખાય છે તે

·: - - - કબજા ૧૪ દાવકાલિક સૂત્ર પ્રમાણ ણને ધારણ કરનારા અચાઈ અધમપી નિર્મળ પારગમાં નાના મગના પરિવારમદિન ભાષ- માન લાગે છે. નોંધ-અ ' શબ્દ સાગરમ મસુચક શબ્દ તરીકે , કાન પર છે. [૧૬] ક્રમને ઈરાક અને તે દ્વારા અનુત્તર () સુખ મેળવવાની ભાવનાવા કિધુ કાન, દર્શન તથા શુદ્ધ ચરિત્રના મ બકાશ્યપ, તથા શાન, લાલ તળ બુદ્ધિથી પુન સમાવિન એ આચાર્ય ભવિઓને વિનય અને નિથી સર કરે છે અને તેઓને આરાધી લે છે. [૧૭ જે બુદ્ધિમાન ધર હાથ છે તે છે ઉપરનાં સુભાષિને સાભળીને અમનપસે પિતાના આચાર્ષદેવની સેવા કરે છે અને તે દ્વારા સજજ્ઞાન, સાવિ દાદ અનેક ગુનને આરાધીને ઉત્તમ એવી સિદતિને પ્રાપ્ત થાય છે, નેધ -- સદાચ. સયમ, કિ, વિવેક મરી અને સમભાવ એ બે મેથી નાં ચાર સદણ દેવા જોઈએ કારણ કે તેજ દરરિની સીડીનાં પગથિયા છે તે વાત મુનિને અવિકારી ન ભરે એમ કરુ છું - ( આ પ્રમાણે સુધર્મસ્વામીએ જબ્રુસ્વામીને કહ્યું હતું) એમ વિન્યસમાધિ ના અધ્યયન પ્રથમ દશક સમાપ્ત થયો બીજો ઉદેશક જેમ વૃક્ષનું પ્રથમ મૂળ પછી સ્કધ, શાખા, પ્રતિક્ષાઓ, પુષ્પ, ફળ અને રસ એમ કેમપૂર્વક સંવર્ધન થાય છે તે જ પ્રકાર અગ્રામ વિકાસક્રમની પણુ ક્રમ પ્રમાણે ભૂમિકાએ છે.

·વિનયસમાધિ
૧૫
ઈ મૂળ સિવાયનું વૃક્ષ કે પાયા સિવાય ઘરબાવવા જાય છે
તે વૃક્ષના કળ ખાઈ શકતા નથી અને ઘર બાધી શકતા નથી તેજ
પ્રમાણે જે સાધકવિના રૂપ મૂળનુ યથાથ સેવન કર્યા વિના ધર્મવૃક્ષ
વાવે છે તે સાધક મુનિ માર્ગમાં પૂર સફળતા પામી શકતો નથી
Jવ બેથા -
[૧] જેમ ભૂળથી વૃક્ષનું થડ થ માપી શાખા શાખામાંથી પ્રતિજ્ઞા
ખાએ શાખા અને પ્રતિશાખાઓમાંથી પાંદડાઓ ઉત્પન્ન થાય
છે અને પછી કમથી તે વૃક્ષમાં તો ફળો અને મીઠે રમ
ઉભવે છે-
]િ તેજ પ્રમાણે ધરૂપ વૃનું મૂળ વિનય છે અને તેનું અંતિમ
પરિણામ (એટલે કે રસરૂ ) મેક્ષ છે તે વિનયરૂપી મૂળદાર
વિનવાન શિબ આવકમાં કાર્તિ અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી મહા
પુ દ્વારા પરમ પ્રશમાને પામે છે અને કમશ પિતાને
આત્મવિકાસ માધી અને નિ શ્રેયસ (પરમ કયા) અર્થાત
મેરૂ પણ પામે છે
1
બોધઃ- જે વૃક્ષનું ફળ મોજ હોય તે વૃક્ષ કેવું મહત્વશાળી જવું
જોઈએ તે સહજ સમજાય તેવી સ્પષ્ટ વસ્તુ છે અને તેથી જ તેવા ધર્મનું
વણને દસ ર ના પહેલા મા ૮રપ જ આપી દીધું છે અહી
ધર્મને મની ઉપમા આપવાના હેતુ એ છે કે ધર્મની ભૂમિકાનો પણ
અનુમ હોય છે અનુક્રમ સિવાય વસ્તુને સ્પરા કાચ તે તે લાભને
બરણે શપધ થવાથી ઉલટી હાનિ પાડે છે તે સમજાવવા પુને આ
પ્રયત્ન છે સદધર્મનું મહા૫ જેટલું વિશેષ તજ વિનયનું પણ મહા
એ વિરોધ દેવું છે. અહીં વિનયને અથ વિશિષ્ટ નીતિ એટ
સજનનું તન્મ ૬ પ્રેમ વિવેક સ મ પાપકાર પાસેના એ બધાં
નિજનના કર્વ 0 આવાં ને એ બનાવનાર વિનીત ગણાય આવા
વિનયથી મહાપુની કૃપા પ્રસાદી સાપ્ય બને છેવિશ્વમાં સુયાની

·૧૨૬ દશવૈકાલિક સૂત્ર સુવાસ પ્રસરે છે, સાચુ જ્ઞાન થાય છે અને આત્મદર્શન થઈ મુક્તિને સરળ અને સી માર્ગ મળી રહે છે એ વિનય તેજ સધર્મરૂપ કલ્પવૃક્ષનું મૂળ, વૈર્ય એ તેને કર, જ્ઞાન એ તેને ક વ શુભભાવ-જેના દ્વારા તેને પોષણ મળે એ તેની ત્વચા, સપૂર્ણ અનુકપા, સત્ય, અસ્તેય, બ્રહાચર્ય અને ત્યાગ એ તેની શાખાઓ, ઉત્તમ ભાવના એ તેની પ્રતિશાખાઓ, ધર્મધ્યાન અને શુક્વવ્યાન એ તેના પલ, નિર્વિષયતા, નિર્લોભતા અને ક્ષમાદિ ગુણો તે તેના પત્રો, વાસનાનો ક્ષય અને દેહાધ્યાસને ત્યાગ એ તેના યુપ, મેક્ષરૂપ કળ અને તેવી વીતરાગ દશામાં પ્રાપ્ત થતુ નિરાબાધ સુખ તે તેને મધુર રસ રુમ [2] જે ક્રોધી, અજ્ઞાની (મુખ), અહંકારી, સદા કટુ વચનને પ્રવેગ કરનાર, માયાવી અને ધૂર્ત હોય તે જીવાત્મા અવિનીત કહેવાય છે અને તે પાણીના પ્રબળ પ્રવાહમાં કાષ્ટ તણાય તેમ આ સંસારના પ્રવાહમાં તણાતો રહે છે. નોંધ –ક્રોપ, મૂર્ખતા, અભિમાન, કુવચન, માયા અને શઠતા એ બધા સજ્જનતાના શત્રુઓ છે આ દગુણો સાચા વિનયભાવને ઉત્પન્ન થવા દેતા નથી. અને તેથી તે જીવાત્મા લોક અને પરલોકમાં પ્રવાહમાં પડેલા કાણની માફક પરાધીન બની દુખ, ખેદ, કલેશ, શેક અને વૈર વિરોધમાં સબયા કરે છે તેને ક્યાય શાતિને શ્વાસ ખેચવાનો અવકાશ મળી શકતા નથી [૪] કોઈ ઉપકારી મહાપુરુષ જ્યારે સુંદર શિખામણ આપી તેને વિનયમાર્ગમાં લાવવા પ્રેરણું કરે ત્યારે જે મુખ મનુષ્ય ઉલટા કેપ કરી તે શિક્ષાનો તિરસ્કાર કરે છે તે ખરેખર સ્વય આવતી સ્વર્ગીય લક્ષ્મીને લાકડીથી રોકવા જેવુજ કાર્ય કરે છે. [૫ દાખલા તરીકે પ્રધાન સેનાપતિની શિક્ષાને આધીન નહિ થયેલા હાથી અને ઘોડાઓ (અવિનીતતાને કારણે) જેમ ભાર વહન કર- વાના કામમાં જોડાઈને ખૂબ દુખ ભોગવતા દેખાય છે.

·વિનયસમાધિ
૧૨૭
[6] તેમજ તેજ સેનાપતિની શિક્ષાને આધીન થયેલા હાથી મને
છેડાએ મહા થશે અને સમૃદ્ધિને પામી અતિ અતિ સુખ
જોગવતા દેખાય છે
નેધ–- જે ઘોડાઓ તથા હાથીઓ શિબિત નથી હોતા તેમને ખૂબ
કાર વહન કરે પડે છે અને ત્યા તેની કી કદર કે કિંમત હોતી નથી
પરતું જે શિક્ષિત હોય છે તેની ત્યાં ખૂબ પ્રશંસા થાય છે તેને સારા
સા ભેજને ખાવા મળે છે તેના ઉપર જરીયા નુ વગેરે આભૂષણે
ગાવાય છે તેની સેવા માટે ચારે તૈયાર હોય છે તેજ કાતથી અવિ
નીત આત્મા અને સુવિનીત આભાઓનું સમજી લેવું
[૮] ઉપરના કટાત કમાણે આ લોકમાં પણ જે નરનારીઓ
અવિનીતપણે વર્તે છે તેને પણ ખૂબ માર પડવાથી કેટલાકની
UC બેડીની થઈ જાય છે કિંવા કેટલાક ઘવાયેલા બને છે
[૯] પરંતુ જે રી પુએ સવિનયની આરાધના કરી હોય છે તે
આ લોકમાં મહા યશવી અને મહાસંપત્તિને પામી સુખ મેગ,
વતા દેખાય છે
[૧] (જેઓ કાચ દેવેનિમા પુણ્યકમ થી જાય તોપણ વિનય
ધર્મથી જે વિરૂદ્ધ વર્યા હૈય છે તે છાની ત્યાં પણ શી ગતિ
થાય છે. તે કહે છે --) અવિનીત છ દેવ યક્ષ કે ભવનપતિ
નામના દેવરૂપે દેવનિમાં ઉત્પન્ન થાય તો પણ ચાકરપણું
પામીને દુખ ભોગવતાજ દેખાય છે
[11] પણ જે સુવિનીત જીવાત્માએ દેય છે તે દેવ યક્ષ કે ભવન
પતિ દેવ થઈને પણ ત્યાં મહા યશસ્વી તથા મહાર્મપત્તિને પામીને
સુખ બેમતતાજ દેખાય છે (આવી રીતે પશુ માનવ કે દેવ
ત્રણે સિનિમાં સુખ અને દુખને આધાર સાની આરાધના
પરજ છે )

·૧૨૮ દશવૈકાલિક સૂત્ર નેધ-સુખ અને દુખનો અનુભવ આત્મવિશુદ્ધિ પર નિર્ભર છે અને આત્મ વિશુદ્ધિને આધાર સઘની આરાધના પર હોય છે. બાલ સંપત્તિ મેળવવી તે ભલે પુણ્યને આધીન હોય પરતુ તેમાંથી સાપડતુ સુખ કે દુખ તે તો આત્મશુદ્ધિ અને આત્મમલિનતા પર આધાર રાખે છે. તેથીજ આત્મશુદ્ધિ કરી તેના જીવનનું મુખ્ય ધ્યેય છે એમ મહાપુએ કહ્યું છે. ઘણા સંપત્તિવાળા છ બિચારા પામર અને દુખી હોય છે છે ત્યારે કોઈ દિ સંપત્તિ ન હોવા છતા સ્વાધીન અને સુખી હોય છે [૧૨] જે સાધકે પોતાના ગુરુ તથા વિદ્યણુની સેવા કરે છે અને આજ્ઞા અનુસાર વર્તે છે તેઓની શિક્ષા (કાન) પાણીથી સિંચા પેલાં વૃક્ષની જેમ પ્રતિદિન વધે જાય છે. નોંધ –સતપુની પ્રત્યેક ક્રિયાઓમા સદુધના ભડા ભર્યા હોય છે તેની આસપાસનું વાતાવરણ જ એટલું પવિત્ર હોય છે કે તેમાથી જિજ્ઞાસુ અને સત્યશોધક સાધક જીવનના અગમ્ય કેયડાઓને ક્ષણમાત્રમાં ઉકેલી શકે છે [૧૩+૧૪] (હવે ગુસના વિનયની આવશ્યક્તા સમજાવે છે –) ગૃહ- સ્થ લોકે પિતાની આજીવિકા માટે કે પરના (સગા સબંધીના ભરણપણ) માટે માત્ર લોકિક (આ લોકમાજ) સુપભેર અર્થે કળાના આચાર્યો પામેથી તે તે કળાના નૈપુણ્યને શીખે છે અને રાજા તથા શ્રીમતના પુત્ર પણ ત્યા તે વિદ્યા શીખવા માટે આવીને વધ, બંધન, માર અને દારૂણ કષ્ટ સહન કરે છે. [૧પ-૧૬] તેવી બાહ્ય જીવનના ભરણપોષણની શિક્ષા માટે તેવા શ્રીમંત ના પુત્ર અને રાજકુમારે પણ તે કળા શીખવા માગું (ઉપરનું કષ્ટ સહન કરે છે કે તે કળાચાર્યની સેવા કરે છે, તેને નમે છે, તેને મારી સત્કાર કરે છે અને પ્રસન્નતાપુર્વક તેમની આજ્ઞાને વશ થઈ વર્તે છે, તે પછી જે મોક્ષને પરમ પિપાસુ

·વિનયમમાધિ
૧૨૯
મુમુક્ષ સાધક છે તે સાચું જ્ઞાન મેળવવા માટે
આવોજ મહાપુએ કહ્યું છે કે ઉપકારી ગુરુઓ જે કઈ હિત
કારી કહે તેનું ભિક્ષુ કદી ઉલ્લઘન ન કરે
નોધ -જે રીતે ન માં ગુરુ આજ્ઞાનું માહાય ગાયું છે “ આ
#ામા જ ધર્મ બતા છે તે જ રીતે ગુરુની આદતા ઉપર ખૂબ
ભાર આપે છે નિસ્વાર્થતા શુદ્ધ ચારિત્ર અને પરમાર્થ બુદ્ધિ એ ગુરુના
વિશિષ્ટ ગુણે છે
[૧૭] (હવે ગુરુ તરફન કાયિક વિનય બતાવે છે - માધક બિબુ
શખા આસન સ્થાન ગુરુ કરતા નીચે રાખે. ચાવવામાં પણ
ગુરુના આશી ન ચાલે અને નીચે નમીને ગુરુદેવના પાદકમોને
વદન કરે તથા મુને હાથ જોડીને નમન કરે
[૧૮] પિતાનું શરીર વિા વસ્ત્ર ઇત્યાદિ ગુના શરીરે અડકી
લાગી જાય તે મા આ અપરાધને માફ કરે હવે હું ફરીથી
તેમ નહિ કરુ” એમ બેલી ફરીથી તે પ્રમાણે જ વિનયપૂર્વક
વર્તન કરે
[૧૯] ગળિો બાળ જેમ ચાબુક પીજ રથને વહન કરે છે
તેજ પ્રમાણે જે દુષ્ટબુદ્ધિ અવિનીત શિષ્ય હોય છે તે ગુરુવ
વારંવાર કહે ત્યારે જ તે કાર્ય કરે છે
[૨ +૧) પરંતુ ધીર સાધુએ તે ગુરુ એકવાર કહે કે વધુ વખત
કહે પણ તે વખતે પિતાની શયા કે અમનપર બેઠા બેઠાં
પ્રત્યુત્તર ન આપતાં પિતાનું આમન શીધ છેડીને સેવાભાવપૂર્વક
તેને પ્રત્યુત્તર આપવું જોઈએ તેમજ તે બુદ્ધિમાન શિપ તરી
દ્રવ્ય ક્ષેત્ર કાળ અને ભાવથી ગુરુશ્રીના અભિપ્રાપ અને સેવાના
ઉપચારો જાણી તે તે ઉપરોને સમય પ્રમાણે આદરે
અહી વિવેક અને વ્યવસ્થા તળવવાનું કદી મૂખતા
અપપ્રદાને લેશ માત્ર સ્થાન નથી તેમ સમનવ્યું છે
ક

·૧૩૦ દશવકાલિક સૂત્ર રિર અવિનીતના સદ્દગુણોને નાશ થાય છે અને વિનીતને સગણોની સંપત્તિ માપડે છે. જે મનુષ્ય આ બે વસ્તુને જાણી લીધી છે તેજ સાચું જ્ઞાન મેળવી શકે છે, [૨] જે સાધક સયમી બનીને પણ બહુ ક્રોધી, પિતાના સવાર્થ અને સુખ માટે આતુર, ચાડીચુગલી કરનાર, ખોટા કાર્યોમાં સાહસિક, હલકા (દુર્ગણી) મનુષ્યોનો તાબેદાર, અધમ, અવિનયી, મુખ, પેટભળે એ જે માત્ર નામને જ સાધુ હોય છે તે કદી મને અધિકારી બની શકતો નથી. [૨૪] પરંતુ જે ગુરુજની આજ્ઞાને આધીન રહેનાર, જ્ઞાન તથા ધર્મના રહસ્યને જનાર અને વિનયનું પાલન કરવામાં પડિત પુ હોય છે તેઓ દુઃખે કરીને તરી શકાય એવા સંસારમાં તરીને અર્થાત્ મળ કર્મો ક્ષય કરીને અત્તમ એવી મોક્ષ- ગતિને પામી ગયા છે, પામે છે અને પામશે. નોંધ –કોષ, સ્વછંદતા, માયા, રાકના અને માતા એ પાચ વિનયસખાના કહા શત્રુઓ છે. તેને ત્યાગ કરી તથા ઉપરના સણની આરાધના કરી સાધક સ સારા પ્રવાહમાં ન વહેતા પોતાની લીધેલ પ્રતિજ્ઞા પર અડગ અને સ્થિર રહે એમ કહું છું- એ પ્રમાણે વિનયસમાધિ નામના અધ્યયનને બીજો ઉદ્દેશક સમાપ્ત થયે ત્રાજે ઉદ્દેશક જે પૂજ્યતા સદગુણે સિવાય પણ લભ્ય છે તે પૂજ્યતા સ્વ અને પર ઉભયને બાઘક છે, વિકાસની રોધક છે અને પશ્ચાત્તાપની

·વિનયસમાધિ
૧૩૧
તેવી પૂજ્યતાનો રંગ જ્યા સુધી પ્રજામાં જતા, મૂર્ખતા
અને અદૂરદશિતા દેય છે ત્યા સુધી જ ટકે છે પરંતુ પ્રજમા જયારે
જ્ઞાન, ગુણનાહકતા અને વિવેકબુદ્ધિ જાગે છે ત્યારે તે પૃજ્યા
સ્ત્રવિણી બની પામરતામાં પલટાઈ જાય છે
આથી જ મહાજને તેવી ક્ષણિક પૂજ્યતાને પ્રાપ્ત કરવાને
લશમાત્ર નિરર કરતા નથી
પૂજ્યતા જે ગુણેથી લભ્ય થાય છે તે જ ગુને અહીં
નિરશ કર્યો છે
ગુર બોલ્યા-
[1] જેમ અમિત્ર બ્રાહ્મણ અમિની શિક્ષા કરવામાં સાવધાન રહે
તે પ્રમાણે શિગે પિતાના ગુરુની સેવા કરવા માટે સાવધ રહેવું
છે. કારણકે આચાર્યની દ્રષ્ટિ અને ઇસારા પરથી જ જાણીને
જે સાધક આચાર્યની ઇચ્છાઓને આરાધી લે છે (સમજી પૂર્ણ
કરે છે) તેજ પૂજનીય બને છે
૨) જે શિષ્ય સદાચારની આરાધના માટે વિનય કરે, તેમની સેવા
કરતા કરને ગુરુજનેનું વાવ સાંભળી તેના કહેવા પ્રમાણે જ
કાર્ય કરે અને ગુરુનું અપમાન ન કરે તેજ સાધક પૂજનીય
બને છે
]િ જે પિતાથી જ્ઞાનમાં કે સંયમમાં વડીલ હેય તે વયમાં નાના
હાથ તે પણ તેને વિનય કરે વળી જે ગુણીજન પાસે નમ્રભાવે
વિતે તથા જે સત્યવાદી વિનયી અને ગુરુજની આજ્ઞા પ્રમાણે
ચાલનાર ય તે પૂજનીય છે
છે જે ભિ સંયમપાત્રાના નિર્વાહ માટે હમેશાં સામુનિક વિશુદ્ધ
અને અજ્ઞાત ઘરમાં ગેરરી કરે પરંતુ ત્યાં આહાર ન મળે તે
ખે ન કરે તેમ મને તે બડાઇ ન મારે તે પૂજ્ય બને છે

·૧ર દશકાલિક સૂત્ર ---- ધ -સામુદાનિક ચરી એટલે મત કે ઘીબના ઘરો જે રાખ્યા સિવાય અને વિશ્વ મેળવી. સારવારમા લિસાબે જવું. કાન કે તેમ કરવાથી શુદ્ધ અને પવિત્ર જિમ મળી મુલાક છે. કદાચિન જિન તે વિલાપ કરે નહિ અને મને તો છે એવું નું અભિમાન લાવે નહિ. [૫ સંથાગે, શબાપાન, આમન અને નાનપણું સુંદર કે અતિ મળવા છતા અMી ઈચ્છા રાખી જચત પતુંજ લઈ જે પિતાના આત્માને મને નથા ન મળે તે પ સદા ઉતમ પ્રકારનું સંવમાં ન રહે તે પૃમ છે [૬] ઉન્માદી મનુબ રડે ધન કે તેની કોઈપણ વસ્તુની આવી લેખંડના કાટા પર ચાલવું કે સવું શકય છે પછે કાનમાં બાપુની માફક ખૂચે તેવા કાર રાણી રૂપ ને કે જતના સ્વાર્થ વિના સહન કરવા તે બહુ બહુ અકળ છે છતાં તેને પ જે મન કરે છે તે ખરેખર પૂજનીય છે. | (લોખંડના કાણાઓ કરતાં પણું વળીને કરા કેવા કર દુખદ હોય છે તે બતાવે છે – ' વળી લેખના કાંટાઓ ને મુદત (બેડી) જ દુખ આપે છે અને તેને ચાંગમાથી બહાર કાહવા પણ મહેલા છે પરંતુ દર વચનના પ્રકારો હદમાં એવા તે આમાર પડી જાય છે કે તેને કાઢવા મડેલા નથી અને ને એવા તે ગાય વર કરનારા ય છે કે તે દારા અનેક અત્યાચાર અને દુષ્ક થઇ જાય છે કે જેના પરિણામે જન્મ સુધી હલકી ગતિઓમાં દુખ સહવા પડે છે (એવા તે મહા ભયંકર હોય છે.) -- ધ આ અનુભવી પરનું કેવું અનુભવ અમૃત છે ! દરેક કાર વચનના પરિણામે કે માનવને સંહાર ! એક કઠોર વચનના પરિણામે ધાર્મિક સંસ્કારિતાના વિનાશ ! અને એક કઠોર વચનના પરિણામે પતિ- --

·વિનયસમાધિ
૧૩૩
ત્રતાને શિખરે પહોંચેલી વ્યક્તિઓના પતન મહાભારૂના અને બીજો અનેક
ઇતિહાભા નથી નજરે ચડતા? આજે પણ કઠોર વચનને પરિણામે
કેનાથી અજાયા છેઆથી જ વાળાની અદ્ધિ પર મહષિઓએ ખૂબ
ભાર આવ્યો છે
[૮] કઠોર વચનના બહાર કાને સાંભળવામાં આવનાજ યિામાં
કઇ વિચિત્ર પ્રખર વિકાર કે જેને વૈમનસ્ય કહેવામાં આવે છે
તેવું ઉત્પન્ન કરી દે છે પરંતુ તેવાં કઠોર વચનેને પદ્ધ જે
મેક્ષમાર્ગને જૂથ્વીર અને જિતેન્દ્રિય પધિક સહિષ્ણુતાને પિતાને
ધમ માની પ્રેમપૂર્વક સહન કરે છે તે ખરેખર પૂજ્ય છે
નેધ --ક્ષમા એ વીર પુરુષનું ભૂષણ છે શક્તિ હોય તે જ સહન
કરી રાત છે પામર કદાચ કાયાની સહન કરે પણ તેના મનની વિધિ
ક-૧ સદી રાકતી નથી તેમાં પણ શાસ્ત્રોના ઘા શિર પર ગ્રી ની અને
સામે પ્રહાર કરનારા લખે શરીરે મળી શકે પ્રતિક્રિયા કર્યા વિના દેહ
દુખ સહન કરનારા સાધકે પણ મળી શકે પરન્ત વિના વાંકે શબ્દના
બાણો ૫ તા હેય તેને પ્રેમપૂર્વક ઝીલી લેનાર તે વિશ્વ + મળવાના
[૯] જે માધુ કાઇપણ મનુષ્યની પાછળ તેના કદી અવર્ણવાદ (નિદા)
ન બને ત્યમમાં કદી વેરવિરોધ થાય તેવી ભાષા ન બને
તથા નિયામક અને અ૫ કરનારી ભાષા પણ કદાપિ ન
બેલે તે ખરેખર પૂજ્ય છે
નેધ -નિદા જેવું કોઈ પણ વિષ નથી ? નિદા કરતી હોય તે
માણસ કદાચ દકિત હોય તો તેના દેવો નિંદા કરવાથી ઘટવાને બદલે વધે
છે જ નિદા કરે તે પોતે તે જ દુષ્ટ બનતો રહે છે અને જેની પાસે
નિંદા થની હેય તે વાતાવરણ મદુ અને ઝરી બનાવે છે
આ છ કોરી
પિતાનું અને સમાજનું એમ બન્નેનું હિત હણાય છે તેથી તે ને
સર્વથા ત્યામ કર
[જે અનુપી અતુકી (હાથચાલાકીની વિઘાથી રહિત)
મંત્રજ દિ ઈજાળ નહિ કરનાર અમાથી (નિષ્કપટી) અને

·૧૩૪ દશવૈકાલિક સૂત્ર પિશુનતા રહિત, અદીનવૃત્તિવાન અને જે સ્વયપિતાની પ્રશંસા ગાને નથી તેમ અન્યની પાસે પ્રશસા કરાવવાની ઈચ્છા પણું ધરાવતો નથી તે જ ખરેખર પૂજ્ય છે [૧૧] "હે આત્મન ! સાધુ ગુણોથી જ થવાય છે અને અસાધુ પણ અવગુણથી જ થાય છે માટે તું સાધુગુણોને ગ્રહણ કર અને અસાઘુગુણ (અવગુણો)ને ત્યાગી દે” આવી રીતે પિતાનાજ આત્માથી પોતાના આત્માને સમજાવીને જે રાગ અને દેશના નિમિત્તોમાં સમભાવ જાળવી શકે છે, તે જ ખરેખર પૂજનીય છે નોંધ –સદ્દગુણની સાધનામાં જ સાધુતા છે અન્ય ચિહનોમા નહિ, આવી વિચારણા જે જે સાધકમાં ઉત્પન્ન થાય છે તે જ સાચું સાધુત્વને આરાધી પોતાના દેશોને દૂર કરી શકે છે. [૧૨] પિતાથી વડીલ હો કે નાની ઉમ્મરનો હે, સ્ત્રી છે કે પુરુષ હા, શિક્ષિત હો કે ગૃહસ્થ છે કોઈની પણ જે નિંદા કે તિરસ્કાર ન કરે તેમજ સહકાર અને ક્રોધને તિલાંજલિ આપી દે તેજ ખરેખર પૂક્ષ્ય છે [૧૩] ગૃહસ્થ જેમ પોતાની કન્યાને યત્નપૂર્વક યોગ્ય ઠેકાણું મેળવી ત્યા વરાવી દે છે તેજ પ્રમાણે શિષ્યથી પૂજાયેલા ગુરુદેવ પણ યત્ન પૂર્વક જ્ઞાનાદિ મદ્દગુણોની પ્રાપ્તિ કરાવી ઉચ્ચ ભૂમિકા૫ર સાધકને મૂકી દે છે એવા ઉપકારી અને માન આપવાને ચગ્ય મહાપુરૂ ને જે જિતેન્દ્રિય, સમાજ સદા રક્ત અને તપસ્વી સાધક પૂજે તે ખરેખર પૂજનીય બને છે. [૧૪] સદ્દગુણેના ભાગર સમા તે ઉપકરી ગુરુઓના સુભાષિને સાંભ- ળીને જે બુદ્ધિમાન મુનિ પાચ મહાવ્ર અને ત્રણ ગુણિઓ (મન, વચન અને કાયાના સયમ)થી યુક્ત થઈ ચારે કષાયોને ક્રમશઃ ત્યાગ કરતે રહે છે તે જ ખરેખર પૂજ્ય છે

·૧૩૫
--
f
વિનય સમાધિ
નોધ-અહિંસા સત્ય અરય બ્રહ્મચર્ય અને અપરિગ્રહનું સંપૂર્ણ
પાલન કરવું તે મહાબતો છે
[૧૫] આવી રીતે અ સનત ગુરુજનની સેવા કરીને જેનદશનનું
૨હસ્ય જાણવામાં નિપુણ અને જ્ઞાનકુશળ વિનીત ભિક્ષુ પિતાના
પૂર્વે કરેલા પાપકર્ષના મેને પણ દૂર કરીને અનુપમ પ્રકાશવાળી
મે ગતિને પામે છે
નેધા–લાભ કે હાનિમાં તથા નિદા કે સ્તુતિમાં સમાનતા સતા
જિદ્રતા એવા એવા સાસુમાને સ્વીકાર અને દીનવૃત્તિ, નિંદા અને
તિરસ્કાર જેવા દર્શનો ત્યાગ તે જ પૂન્યતાના જનક છે
શ્રમણ કરી પૂન્યતાને ચાહત નથી છતા ગુણની સુવાસ અન્યતાને
વય આકર્ષે છે આવો પણ શોધ પોતાનું સાધ્ય સાધી નિર્વાણના
અનુપમ આનદન શીલ પાર કરી શકે છે
એમ કહું છું -
એ પ્રમાણે વિનયમમાધિ નામના અધ્યયનને ત્રીજે ઉદ્દેશક
પૂર્ણ થયે
થો ઉદ્દેશક
સમાધિ એટલે અપ્યામશાન્તિને અનુભવ અધ્યાત્મ
શાતિના પિપાસુ સાધકે સમાધિને સાધવા ઈએ છે તે સમા
ધિના અહીં થાર સાધનો સમજાય છે જે સાધુએ તે સાધનેને
સાવધાનીથી ઉપયોગ કરે છે અને પ્રત્યાયને સમજી સાથે સાથે
તેના પરિહાર કરે છે તે જ સાધકો આગળ વધે છે જે સાધનાને
દુરુપયેાગ કરે છે તે પોતે પટકાઈ પડે છે અને સાથે સાથે સાધ
નેને પણ ગુમાવી બેસે છે આ વસ્તુ બરાબર સમજાવવા સારુ
શિષ્યને બાંધીને
ગુરદેવ બોલ્યા
સુધર્મવામીએ પિતાના શિષ્ય જબુસ્વામીને ઉદ્દેશીને આ પ્રમાણે

·દકાલિક સૂત્ર હે આયુમન ' ભગવાન મહાવીરે આ પ્રમાણે કહેવું તે મેં સાકાળ્યું છે તે સ્થવિર (ગાઢ અનુભવી) ભગવાને વિચમાધિનાં ચાર સ્થાને વર્ણવ્યાં છે શિખે કહ્યું – પન્ય તે સ્થવિર ભગવાને કયાં ચાર સ્થાનો વર્ણવ્યા છે ? ગુરવે કાને સ્થવિર ભગવાન આ ચાર વિનયસાધિનાં સ્થાને વર્યુ છે તે આ પ્રમાણે છે – ૧) વિનયમમાધિ, (ર) શ્રત સમાધિ, (૩) નપાધિ અને (૪) આચારસમાધિ [1] જે જિનેન્દ્રિય મમીઓ હમે પિતાના આત્માને વિનય- સમાવિ, કૃતમાધિ, નપસમાધિ અને આચારમાધિમાં રમાત્માને રમાડે છે તેજ ખબર પંકિન પુછો છે. તે વિનયસમાધના ૫૩ જે ચ ો છે તે આ પ્રમાણે છે- (૧) જે ગુસ્ની પાસેથી શિક્ષણ પ્રાપ્ત થયું છે તે ગુમને માતા ઉપકારી જાણી તેની સેવા કર, (૨) તેની સમીપમાં રહી વિનય જાળવ, (૩) ગુરુના વચનનું યથાર્થ પાલન કરે અને (૪) વિનયી હોવા છતાં અહેં- કારી ન બને. તે પૈકી એથે પદ ખાસ યાદ રાખવું અ આ પ્રમાણે તે વિષયને લૅક કરે છે – [૨] મોસાથ ગાધક તિશિક્ષાને ગદા છે. ઉપકારી ગુરુની સેવા કરે, ગુસ્ની મમીપમાં રહી વચનનું પાલન કરે અને અભિમા- નના મદથી અહંકારી ન બને તેજ વિનયસમાધિ આરાધક ગણાય છે. ચાર પ્રકારની સુનસમાધિ કહેવાય છે તે આ પ્રમાણે મેં સાંભળી છે” એમ ગુવ બોલ્યા તે આ પ્રમાણે છે:-(૧) અભ્યાસ કરવાથી મને સૂમિદાતનું પરિપકવ જ્ઞાન થશે તેમ માની અભ્યાસ કરે, (૨) “અભ્યાસ કરવાથી મારા ચિત્તની એકા-

·વિનયરમાધિ
૧૩૭.
પ્રતા કેળવાશે તેમ ધારી અભ્યાસ કરે (૩)
મામ આત્માને
સદ્દધર્મમાં બરાબર સ્થિર કરીશ' એમ માની અભ્યાસ કરે અને
(૪) જે દુ ધર્મમાં બરાબર સ્થિર હઈશ તે અન્યને પણ ઘર્મમાં
સ્થાપી શકાય. તે પ્રમાણે ચાર પદે થાય છે તે પૈકી ૨૭ ૫
ખાસ યાદ રાખવું અહીં તે વિષયને એક કહેવાય છે –
[] નુતસમાધિમાં ન ને સાધુ અને ભણીને કાનની એકામ
ચિત્તની ધર્મસ્થિરતાની અને અન્યને ધમ માં સ્થિર કરવાની
શક્તિ કેળવે છે માટે સાધકે મૃતસમાધિમાં રક્ત થવું ઘટે
ચાર પ્રબરની ખરેખર તપસમાધિ પ થાય છે અને તે આ
પ્રમાણે છે-(૧) માધક એસિક સ્વાથ (આતકના સુખ) સારુ
તપ ન કરે (૨) પારામિક (વદ) સુખ સારુ તપ ન કરે, (૩)
કીર્તિ વણ (ધા) શબ્દ કેકને માટે તપ ન કરે અને (૪)
નિર્જરા (પાપકર્મને વિખેરવું તે) સિવાય કોઇપણ બીજા કારણે તપ
ન કરે તે પળ ચોથા -ને બરાબર યા રાખે. તેને એક આ
પ્રમાણે છે –
[તપસમાધિમાં હમેશા જે સાધક ભિન્નભિન્ન પ્રકારના
સગુણના ભારૂપ તપશ્ચર્યામા હમેશાં રક્ત થાય અને કોઈપણ
પ્રકારની આશા રાખ્યા સિવાય તે નિર્જાથજ (કને ક્ષીણ
કરવાની ભાવના રાખનાર) બને તે તે સાધુ તપારા તે પ્રાચીન
પાપને પણું દૂર કરી શકે
નેધ-ન્સવ દિશાવ્યાપી યશને કાર્તિ, અમુક હિસાવ્યાપી યશ
ને વર્ણ ગામમાં જ ધ્યાતા અને શા અને કુળમાં જ ફેલાતા મર્યાદ
ચણને ઍક કહેવાય છે
આચાસમાધિ પણ ચાર પ્રકારની હેય છે તે આ પ્રમાણે છે
ઈ પણ સાધક () અદિક વાઘ સારું બમણુના સદાચારને ન સેવ
(ર) પરલૌકિક સ્વાથ સારુ પણ સદાચારને ન સે, (૩) કીર્તિ વર્ણ
શબ્દ કે લોકને માટે પશુ સાપુના આચાર ન પાળે અને (૪) (અર્થાત)

·૧૩૮ દશવૈકાલિક સૂત્ર અર્ટ ત દેએ ફરમાવેલા નિરંગના હેતુ સિવાય કેઈપણ સ્વાર્થ માટે આચાર ન પાળે. તે એક એવું પદ બરાબર યાદ રાખવું અહીં બ્લેક આ પ્રમાણે છે- [૫] જે સાધુ મિતેન્દ્રિય બની આચારથી (મારિત્રથી) આત્મમ- માધિને અનુભવે છે, નેિશ્વરના વચનમાં અર્પણ થઈ ગયો હોય છે, વાદવિવાદથી વિરત અને સંપૂર્ણ ક્ષાયક ભાવને પામી આત્મમુક્તિની નિકટ ગયેલ હોય છે- [૬] તે સાધુ ચાર પ્રકારની આત્મસમાધિને આરાધી, સુવિશુદ્ધ થઈ તથા ચિત્તની સમાધિ સાધીને પરમ હિતકારી અને એકાંત સુખકારી એવું પિતાનું કલ્યાણસ્થાન સ્વયં પ્રાપ્ત કરે છે [૭] આથી તે જન્મ અને મરણના ચક્રથી તથા દુન્યવી લાગણીથી સર્વથા મુક્ત થઈ શાશ્વત (કાયમી) સિદ્ધ થાય છે. અથવા જે ટા પૂર્વકમ બાકી રહી ગયા હોય તો મહાન ઋદ્ધિશાળી સર્વોત્તમ મટિને દેવ બને છે. નેધ–જે તપમાં ભૌતિક વાસનાની ગંધ નથી, જે તપમાં કાર્તિ દેરાસાની આકાહ્યા નથી. માત્ર કમળથી મુક્ત થવા સારુ જે તપને આદરે છે તે જ આદર્શ તપશ્ચર્યા છે જે આચારમા આત્મદમને, મન અને સમાધિ છે એ જ સાચા આચાર છે જે વિનયમા નમ્રતા, સરળતા અને સેવાભાવ છે એજ વિનય છે અને જે જ્ઞાનથી એકાગ્રતા અને સમભાવ સંધાય છે તે જ સાચુ જ્ઞાન છે. એમ કરું છું - એ પ્રમાણે વિનયસમાધિ નામનું નવમું અધ્યયન પૂર્ણ થયુ-

·ભિક્ષુ નામ
આદર્શ સાધુ
૧૦
વૈરાગ્યના ઉરકથી જ્યાર હૃદય વાસિત બને છે ત્યારે
ત્યાગ પર પ્રેમ જાગે છે ત્યાગની લગની લાગે છે અને તે મુમુક્ષ
કે ગુરુવને શેાધી ત્યાગમની વિશાળ વાટિકામા વિહાર
કર છે
આસાન અને સ્વચ્છ દતાના ત્યાગને એકરાર કરી પ્રતિજ્ઞા
લઈ કચ્છ નીતિનિયમે સ્વીકાર છે
આવી યાજછવાની તીવ્ર પ્રતિજ્ઞા લેનાર ત્યાગીની આપ્યા
ભિક, ધાર્મિક અને સામાજિક દષ્ટિએ કેટલી જવાબદારી હાથ
છે તે આ અધ્યયનમા વધુ છે
ગુરવ બેટા –
[૧] (બુદ એના ઉપકે કે નિમિત્તથી) ચહરયામને છેડીને
સામી થયેને ભિક્ષુ હમેશા સાની પુરુષના વચનમાં રત રહે
અને તેની આજ્ઞા પ્રમાણે વર્ન નિત્ય ચિત્તસમાધિ જાળવે
સ્ત્રીઓના પાંચમાં ન ૫કાય અને વમેશ્વા ભેગેને પા ભોગ
વા ન ઇચ્છે તેજ આદર્શ શિશુ છે

·No text on this page.

·બિબુ નામ ૧૪૧ મધ-શી શકી થાય કે સાયુજીવનમાં પણ ખાશકની અપેદા તા છે તે પિત ન કરે તો તેને માટે બીન પાવો અને બીને પણ તે તે પકાવનાર માણસને ઉપયોગી સમય તકલી, અને ૫ ને બેય થશે અને સાધુ મહારાજેન નિામત તે તેટલે વધુ પાપને ભાગી બનશે તે આટલી ઉપમા બીજાને નાખી પિતાને વાધ સાપ તેમાં વિશે પારકે ભગવાન મહાવીરની અહિંસા કેવી રીતે જળવાઈ શકશે? આનું સમાધાન સ્પષ્ટ છે કે સાકુવન એટરે નિ સ્વાર્થી નિ હો અને વતન કવન નિ રવા તા, નિ ઋહવા અને વતત્રતા એવી બધી નિતેર વસ્તુ એ છે કે તે પોતે પિતાને ભારપર ટકી રહે છે એટહુજ નહિ બી બી ને ભાર પણ છે ચા કે છે ? દલડી વસ્તુ હોય તે ઉપર જ છે અને પિતા પ્રત્યે અન્યને પણ આ આમ હોવાથી જ્યા સાકુછવન દેવ છે યા શનિ ય છે વિશ્વના છવ માત્ર શાતિના પિપાસુ હેવાથી તે તરફ અય આકર્ષાય છે ત્યાગ તરફનું આ આકર્ષણ તે ૮ ભક્તિ તાવ આ ભનિતત્ત્વ માનવહૃદયમાં રહેલા અપર્ણતાના ગુણને બહાર ખેચી લાવે છે જગતના પદાર્થોને જે જીવાત્મા જેટો કરતા હોય છે તેમા તેની અષિક મળવવાની સતત સ્વનિ (નબણા) તેના હદયની ઉડાણમા રહેલી હોય છે તેથી તે પિતાની આવશયના ઉતા વધુને વપુ પદને સમય કરી છે કે છે અથવા પૂરતું મળ્યુ કે તે તેથી અનેકગણું મેળવવાની ઈચ્છા સેવતા હોય છે જ્યારે તેનામાં અર્પણતાને ગુણ પ્રકટ થાય છે ત્યારે તેનો સાથ કૃતિ પ્રથમ તો દાન કે પાપકારનું રૂપ પકડે છે આવી આવા વૃક્ષના કાવે આ જગતમાં સાધનહીન અને અરાન ઇરાના થયા કરે છે. પરંતુ તે દાનવૃત્તિ કે પરોપકારવૃતિને આદર્શ ભિક્ષુ જે લાભ છે તે એટલે જ હતા એટર્ડ કે અન્ન માથી લાગુ પડે, આથી જ તથી આગળ વધી જ્યારે માનવદદમાં સમરિ બને છે અર્થાત પિનાની બન માટે એ કપોલ લઈને એ કે તેમાંથી જ વધારી હિતાના અન્ય પાત્રને અપે છે ત્યારે તે સિલુએ તેટા અa બાકમાં જ પના નિર્વાહ કરી લે છે આથી અભિએ કેવી કૃતિ શિક્ષા શિરે છે તે બાદ બ્રમરનું દ્રષ્ટાતું આપ્યું છે ખુબ દશ વાઅ પહેલું ·૧૪૨ દશવૈકાલિક સૂત્ર આવી રીતે આ નિમિત્તે વૃદમાં પણ સમવૃત્તિને આવિર્ભાવ થતો રહે છે. જેવદર્શનમા દાન કે પાપકાર કરતાં અમને ઉચ્ચ કોટિનું સ્થાન છે. કા કા દાતા પિતાના પગની સામગ્રી બરાબર લઈને પછી વધુ હોય તો જ દાન કરે છે પરોપકામાં પબુ વડીલ ડી પ્રત્યુપકારની વાસના છે. જ્યારે સંયમમા તે સ્વાર્થ બિલકુલ ન હોવા છતા સંયમી વિશ્વમાં પ્રાપ્ત થયેલા પિતાનાં સાધનો વય ડી દે છે આથી જ તે સંચમદ્વારા વિશ્વનાં અનેક પ્રાણીઓના આશીર્વાદ ગુપ્ત રીતે મેળવો રહે છે. આ પરથી સહજ રીતે સમજો કે ત્યાગીજીવન એ ગૃહસ્થ કવનને બજર૫ નથી પરંતુ ગૃહસ્થજીવનને માનસિક બેનામાંથી બહાર ખેચી હળવું કરી દેવામાં નિમિ- ત્તરૂપ અને તેવું ત્યાગીઝવન દેય તે જ તે ત્યાનીજીવન કહેવાય પર તુ જ્યારે ત્યાની જીવન ગ્રસ્થવનને બોજરૂપ થઈ પડે તેવું બને ત્યારે તે જીવન ઉપના બને છેવન કરતા નિ કુણ એટલે કે ભિખારીજીવન બની જાય છે fપી જે સાતપુત્ર ભગવાન મહાવીરના ઉત્તમ વચનો તરફ રુચિ ધરાવીને સૂક્ષ્મ અને સ્થળ બન્ને પ્રકારના છ જવનિકાય (પ્રત્યેક પ્રાણીસમૂહ)ને પોતાના આત્મસમાન માને, પાચ મહાવ્રતને સ્પર્શ કરે અને પાંચ પ્રકારનાં પાપઠાર ( મિથ્યાત્વ, વ્રત- હિનતા, કપાપ, પ્રમાદ અને અશુભ યોગભ્યાપાર)થી રહિત થાય તેજ આદર્શ ભિક્ષુ છે. નેધ–જેમ પિતાને સુખ, શાંતિ અને આનદ પ્રિય છે તે જ રીતે જગતના સૂમથી મારીને મોટા છો સુધી ને તે જ પ્રિય છે તેવું નાણી પિતાનું વર્તન અન્યને સુખકારક બનાવવું તેને આત્મસમાનવૃત્તિ કહેવામાં આવે છે [૬] જે ક્રોધ, માન, માયા અને લાભનું હમેશા વમન કરતો રહે છે, જ્ઞાની પુના વચનમા ચિત્તને સ્થિર કરી રાખે છે, ચાદી ઇત્યાદિ ધનને છોડી દે છે તેજ આદર્શ ભિક્ષ છે [] જે મૂઢતાને છેડી પિતાની દ્રષ્ટિ શુદ્ધ (સમ્યગ કિષ્ટિ) રાખે છે, મન, વચન અને કાયાને મયમ રાખે છે, જ્ઞાન, તપ અને એનું,

·t
ભિક્ષુ નામ
સંયમમાં રહી તપથી પૂર્વકર્મોને ક્ષીણ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે
તેજ આદર્શ ભિક્ષુ છે
[૮] તેમજ બિનભિન્ન પ્રકારના આકાર પાણી ખાદ્ય કે સ્વાદ્ય
વગેરેની સુંદર શિયા મેળવીને કાન કે પરમદિવસે વાપરવામાં
કામ લાગશે તેમ ધારીને જે સાધક સંચય ન કરે કે ન કરાવે
તે આ 8 ભિક્ષુ છે
[6] તેમજ જે ભિન્નભિન્ન પ્રકારનાં ભોજન પાન વાવ અને ખાણ
ગેરે આહાર મેળવીને પોતાના સ્વધર્મી સાથીદાર સાધુઓને
બોલાવીને તેની સાથે ભોજન કરે છે અને જોજન કરીને સ્વા
ખાવમાં રક્ત રહે છે તેજ આ જ ભિક્ષુ છે
નોધ --પિતાના સાથીદાર સિવાય એક ભિક્ષા કરવામા એકલ
પિટાપણુ વગેર દે છે અને નિઃસ્વાથ એ તે સારૂછવનનું પરમ સાધન,
છે તેથી તે દ્રષ્ટિએ સામે ન બતાવ્યું છે અને અનુપની વાતે કચરા
ન ભરાય તે સારું સ્વાધ્યાયમ કેળવવાનું સમજવુ છે
t૧જે ટટે સાદ કે કલેશ થાય તેવી કથા ન કહે નિમિત્ત
મળવા છતાં કોઈ પર રેપ ન કરે ઈદિરને નિશળ રાખે
મન શાંત રાખે સમયગમાં સતન સ્થિર ભાવે જોડાયેલું રહે
તથા ઉપશાત રહી કેાઈને પણ તિરસ્કાર ન કરે તેજ આદર્શ
[૧૧] જે દ્ધિને કાટા સમાન દુખ દે તેવા આક્રોશ વચન પ્રકારે
અને અામ ઠપકાએ સહન કરે, જ્યાં ભય કર અને પ્રચંડ
ગજેના થતી હેય તેવા ભયાનક સ્થાનમાં પણ રહી શકે
(અથવા જે ભાવકર રાબ્દ હાસ્ય) સુખ અને દુખ બધુ સમાન
રીતે જાણી વહન કરે તેજ આદશ ભિક્ષુ છે
પિ૨] જે સ્મશાન જેવા સ્થળે, વિધિયુક્ત પ્રતિમા (એક પ્રકારની
ઉચ્ચ ટિની તપશ્ચર્યાની મિા)ને અગકાર કરી ત્યાં ભય ઉત્પન્ન

·૧૪૪
દશવકાલિક સૂત્ર
કરે તેવા ભયાનક શબ્દ સાંભળીને પણ જે ન બીએ અને વિવિધ
સદગુણો અને તપશ્ચરણમાંજ રત રઠ્ઠી પિનાના દેહભાનને
પણ ભૂલી જાય તેજ આદર ભિક્ષુ છે.
નોંધ – ભિક્ષુઓની પ્રતિમાના ૧૨ પ્રકાર છે તેમા તપશ્ચર્યાની ભિન્ન
ભિન્ન ક્રિયાઓ (ચોકસ વ્રતનિયમપૂર્વક કરવાની દેય છે. તેને વઘુ
વિરતાર લેવા માટે જુઓ –ઉત્તરાધ્યયન સૂત્ર અવ્યયન ૩૧ મું તથા
દામૃત...ધ.
[૧] તથા તેવા સ્થાનમાં જે મુનિ દેવમછથી મુક્ત રહી ઘણીવાર
કઠેર વચનના પ્રહારોથી તથા દડ કે શસ્ત્રથી ઘણા કિયા
વિંધાય ને પણ પૃથ્વી સમાન (સર્વ સહન કરી) અડગ રહે,
કુલ (ચેના વ્યાપાર)થી રદિત રહે અને વામના રહિત
બને તેજ આદર્શ ભિક્ષુ છે.
[૧૪] પિતાના દેથી બધા પરિષ (અણધાર્યો આવી પડેલા સંક)ને
ની (સહન કરીને જે ભિક્ષુ જન્મમરણો એજ મહાભયનાં
સ્થાન છે એમ જાણું મંયમ અને તપમાં રક્ત રહી જન્મમરણ
રૂપ સંસાથી પોતાના આત્માને ઉગારી લે તે જ સાચે સાધુ છે.
[૧૫] જે સૂત્ર તથા તેના રહસ્યને જાણીને હાથ, પગ, વાણી અને
ઈક્રિયાને યથાર્થ સંયમ રાખે (અર્થાત્ સન્માર્ગમાં વિવેકપૂર્વક
તેને યોજે), અધ્યાત્મ રમમાંજ જે મસ્ત રહે અને પિતાના
આત્માને સમાધિમાં રાખે તે જ સાચો સાધુ છે.
નેધઃ-શાનનું ફળ સયમ અને ત્યાગ છે તેથી જ્ઞાનીનું પ્રથમ ચિહ્ન
સંયમ છે સંયમી રવાથચ પ્રવૃત્તિથી પર થઈ જાય છે અને આત્મભાવમાજ
ન રહી શકે છે
૧૬] સયમના ઉપકમા અને ભોજન વગેરેમા જે અનાસક્ત રહે,
-અજ્ઞાત ઘરોમાં રિમિત ભિક્ષા લઈ સંયમી જીવન ચલાવે,

·ભિક્ષુ નામ
રિઝમાં ક્ષતિ ઉત્પન કરે તેવા દેશોથી રહિત રહે અને
લેવું તેવું ભેગુ કરવું વગેરે અવમી વ્યાપારોયી વિરન બની
અમરની આમનિષ પણ રહિત થાપ તેજ આદર્શ ભિક્ષુ છે
માધ છે કે પદનો સ્ત્રાવ બે જણ શક્ય વસ્તુ છે તેને
ત્યાગ કર્યા ૫છે ત્યાઝપીની સમાપ્તિ થઈ જતી નથી કે જા રહેલી
પાથની સનાતન તાત્ર કરી તે ખરેખર ત્યાર છે
[૧] જે તે તુરતાથી રહિત થઈ પર પણ પ્રકારના સેમાં આસક્ત
ન બને બિ સિરીમાં એક એક (િિમત) પ્રહણ
કર જોગી જીવન ગાળવાની વાસના પર થાય સ કર, પૂજન
અને ભૌતિક સુખની પરવા ન કરે, નિરભિમાની અને સ્થિર
અભાવ હેવ તેજ આ જિ છે
[૧૮] જે આન મનુષ્યને (કદાચ દુરાચારી દેય તો પણ)
(વાચારી ન દે બીજે જેયો કોપાયમાન થાય તે દૂષિત
વાય પન , (જે ફરિત છે તેજ પતાના પુરુષ અને
અને પાપનું સ્વત પરિણામ ભોગવી.) બધા ને પુરા અને
પાપનું ાિમ પૃથપથફ મળવાનું છે તેમ જ પતાના
દે છ કરે અને પિતાને (સ્વભાવ બીજા કરતાં હશે
અશમન ન કરે તે આદર્શ પ્રમાણ છે
[૧૯] જે ન પ લાભ કે ઝનનું અભિમાન ન કરે તે પ્રકા
ઉના અને હાલ મધમના પાનમાજ રત રહે તેજ
[૨] જે મહામુનિ સાચા ધર્મજ માની જા ને સાયમ મા
બરાબર સ્થિર રહી બીજાને પણ સાચા ધર્મમાં કિર કરે,
ત્યાયમાન મણ કરીને દુરાચારનાં ચિહ્નોને ત્યાગી દે (કપાપને

·૧૪૬
દવેકાલિક સૂત્ર
મંગ ન કરેઅને કોઈની દાદાબાજી, દાસી મશ્કરી પણ ન
કરે તેજ મા ભિક્ષુ છે,
[૨૧] (તે
ભિક્ષુ શુ પામે છે?) તેવો આદર્શ ભિક્ષુ હમેશાં
કલ્યાણમાર્ગમાં પિતાના આત્માને રિયર રાખી નશ્વર અને
અપવિત્ર દેહવાસને છોડીને અને જન્મમરણનાં બધાને સર્વથા
છેદીને અપુનરાગમન (ત્યાથી પુન આગમન થતું નથી તેવી
મેક્ષિસ્થિતિની ) ગતિને પ્રાપ્ત થાય છે (પામે છે).
નેધ–પિતાના અંતરાત્માની ઘંચના થાય તેવા કોઈપણુ કાર્યો ન
કરે અને જે કાર્ય ઈતર ગૃહસ્થ કે ભિક્ષુ જાણીને ઘણા લાવે તેવા કાર્યોને
પણ સદ તર ત્યાગ કરી શિક્ષસાધક કેવળ સમાધિ માર્ગમાજ વિચરે અને
અંતરાત્માની મિજમાં મસ્ત રહે.
એમ કરું છું—
એ પ્રમાણે ભિક્ષુ નામ નામનું દસમું અધ્યયન પૂર્ણ થયું.

·રતિવાક્ય ચૂલિકા
(સયમથી કટાળેલા સાધકને પ્રેમ ઉત્પન્ન કરનારા વાક)
ભિક્ષુછવન એ ગૃહસ્થજીવન કરતા સયમ અને ત્યામની દ્રષ્ટિએ
ગણું ઉચ્ચ અને સાતિક છે તેમ છતા તેની પબુ સાધક
સ્થિતિ જ છે
માધક દશાની ભૂમિકા ગમે તેવી ઉચ્ચ કેવા છતા જ્યા સુધી
તે સાધક આત્મ પ્રકારની સ્થિતિમાં સ્થિર થયો ન હૈય,
જ્યા સુધી તેની વાસનાના ઊંડા ઊ ખીજ બની ને ખાક ન થઈ
ગયા છે ત્યા સુધી તેને ૫ નિયમેની વાડને સુરક્ષિત રાખી
અનુસરવાનું રહે છે લાખ કરોડને પૂજ્ય અને પ્રેરક હોવા છતા
પાક નિયમેની સત્તા આગળ તેને પણ શિવનમાવવાનું છેય છે
કારણ કે અખાસની અમરને લેપ એટલે તો ચિરસ્થાયી અને
મજબૂત હોય છે કે જે ચીજને વર્ષો થયા ત્યાગ કર્યો છે જેને
એક પણ ન હોય તેવી સ્થિતિમાં પણ સહજ નિમિત્ત માતા
મનને દુર ઉતિ તરફ ારી લેવામાં તે અધ્યાસ તેમનાવી
પડે છે આવી વૃત્તિને વેગ શિથિલ મનના સાધક પર તુરત અસર
કરી મૂકે છે ત્યારે મન આવી અચળ અને પરમ્બિતિમા
મુકાય ત્યારે તેના વેગને દબાવી પુન મયમમાર્ગમાં સ્થિર શા

·૧૪૮
દકલિક સૂત્ર
રીતે કરી શકાય તેનાં સચોટ અને સંક્ષિપ્ત ઉપનું આ ચૂલિકામાં
વર્ણન છે.
ગુરુદેવ યા –
એ શા માધી છે અને ખરેખર દીક્ષિત (પ્રજિન) થયા
પછી દુઃખ ઉત્પન્ન થાય અને તેથી પ્રથમમાંથી ચિત્તને પ્રેમ
ખસી જઈ, ગયમ છેડી (ગ્રહસ્થાશ્રમમાં) ચાલી જવાની ઈચ્છા
થાય પરંતુ હજુ સંયમને ત્યાગ ન કર્યો હોય તેવા સમયે
ઘોડાની લગામ, હાથીના અંકુર અને વહાણના સેટ સમાન
આ અઢાર સ્થાન (વાક)ને ભિક્ષુએ ખૂબજ વિચારવાં.
તે સ્થાને આ પ્રમાણે છે :
(૧) (પોતાના આત્માને સંબોધીને) કે આત્મન ! આ દુપમ
કાળનું જીવન જ દુઃખમય છે.
નોંધ --સસારના દરેક છ દુકખી છે. તે હું સંયમ જેની ઉત્તમ
વસ્તુ છેગૃહસ્થાશ્રમમાં જઉં તો તે પણ સુખ કયા ?
(૨) ગહસ્થાશ્રમીઓના કમભાગે ક્ષણિક અને હલકી કોટિના
હોય છે.
નોંધ –ક્ષણિક અને તે પણ માની લીધેલા અને પરિણામે અપાર
દુખરૂપ કામગ ૫ર સ્નેહ શા માટે રાખવો?
(૩) વળી સમારી માથામાં ફસેલા મનુબ બહુ કપટવાળા
હાય છે.
નોંધ-ઘમને ત્યાગી દીધા પછી તેવા કવિના વાતાવરમા રહે-
વાપી અ ત કરણું દુખિત થાય છે.
(૪) વળી આ સંયમી જીવનમાં દેખાતું દુઃખ કઈ લાબો વખત
ટકવાનું નથી.
(૫) સયમ છેડીને ગૃહસ્થાશ્રમમાં જતા લુક મનુષ્યોની પણ
(ન ઈચ્છવા છતા) ખુશામત કરવી પડે છે

·તિવાકય ચૂલિકા
૧૪૯
(૬) ગૃહસ્થાશ્રમ વીકારવા જતા વમેવી વસ્તુને ફરીથી
પીસી પડશે
ધ-જેતુ કામો ને ત્યાગી દીધા છે તે ફરીથી ગ્રહણ
કરવા કે પર્ણ પ્રકારે ઇષ્ટ નથી
(૭) ત્યાગની ઉચ્ચ ભૂમિકામાંથી શુદ્ર વાસના માટે ગુજર૫
જીવન સ્વીકારવું તે નરકાગારમાં જવા માટેની તે રરૂપ છે
(૮) ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહેનારાને ગૃહસ્થાશ્રમને પણ ધર્મ પાળ.
તે દુશ છે તે આ છે ત્યાગ તે કયાથી જ પળાય ?
નેધ–ો કે ગૃહસ્થાશ્રમમાં પણ કેટલાક ઉત્તમ સંચમી પુરુ
હે છે પરન્તુ તેવા પુરુષો સાપજ મળી આવે છે કારણ કે તેની
આસપાસનું વાતાવરણ એક કફવિત હોય છે કે તેવા સ્થળે રહી સવ
મની આરાધના કર લી એ કડિન વસ્તુ છે
(૮) અચાનક રોગ ઉ જ થઈ જ્યારે દેહને નાશ થઈ જાય
છે ત્યારે ધમ સિવાય ઈતર કે મહાયક થતાં નથી)
(૧) ખરાબ એક ૫ પણ આપ્યાત્મિક મૃત્ય કરે છે
નેધ --આપણે એક શરીરથી આત્મા ભિન્ન થઈ અન્ય રારીર ધારણ
કરે ત્યારે તેની સ્થિતિને મૃત્યુ માનીએ છીએ. પરંતુ વાસ્તવિક રીતે
તે અધ્યાત્મિક પતન એ જ મૃત્યુ છે
(૧૧) ગામ નેશમય છે ત્યાગ એ શક્તિમય છે
(૧૨) ગુચ્છવાસ બધન છે ત્યાગ એ મુક્તિ છે
(૧) ગુજ્ય વન (પાપમય હેય તે) દષિત છે ત્યારે સંવ
મીનું જીવન એ પવિત્ર જીવન છે
(૧) ગૃહસ્થાના કામો નિષ્ટ (હલકી કોટિના) છે
(૧૫) જગતના સૌ જીવે પુણ્ય અને પાપથી ઘેરાયેલા છે

·૧૫૦ દશવૈકાલિક સૂત્ર (૧૬) મનુષ્યનું જીવન ખરેખર દાભડાની ટોચ પર રહેલા જલબિંદુ જેવું ચંચળ અને ક્ષણિક છે. નોંધ –એવા વિનશ્વર જીવન માટે ટેક જેવી ઉત્તમ વરતું શા માટે છેાડવી ? (૧૭) અરેરે ખરેખર પૂર્વકાળે પાપકર્મ બહુ કર્યું હશે નેધ–પાપ કર્મના પ્રભાવે જ સ ચમ પર અણગમો ઉત્પન્ન થાય છે. અથવા સંયમ જેવી ઉત્તમ વસ્તુ શા માટે ન ગમે ? (૧૮) દુથાત્રિનું સેવન કરીને કદી પાપકર્મોથી મુક્તિ મળી શકશે નહિ પરંતુ દુખે સહી શકાય તેવા પૂર્વ પાપ કર્મોને મનમાં વેદન કર્યા સિવાય સહી લેવાથી અને તપ દ્વારા તેને ખપાવવાથી તે કર્મોથી મુક્તિ મળી શકશે. નેધ –આ અઢારે વાક્યનું ખૂબ ઊંડુ ડુ ચિંતન કરવાથી સય- મથી અસ્થિર થયેલ (કટાળેલુ) મન પણ અસ્થિર થઈ જાય છે અહીં કે કહેવાય છે – [૧] કાઈ અનાર્ય પુર જ્યારે ભોગના હેતુએ પિતાના ચિરચિત ચારિત્ર ધર્મને તજી દે છે ત્યારે તે ભોગમા આસક્ત થયેલ અજ્ઞાની ભવિષ્યકાળને લેશમાત્ર વિચાર કરી શકતા નથી. ધ –-જ્યારે કોઈ પણ સાધારણ કે બુદ્ધિમાન સાધક પિતાને ન છાજે તેવું અકાર્ય કરી નાખે છે ત્યારે તે વખતે તે એટલે આવેશમાં હોય છે કે તેને તે વખતે કાર્યના પરિણામની ભય કરતાને લેશ માત્ર ખ્યાલ રતિ નથી [૨] પરંતુ જ્યારે તે ત્યાગાશ્રમ છોડીને ગૃહસ્થ જીવનમાં પાછો આવે છે ત્યારે ત્યાગધર્મ અને ગૃહસ્થ ધર્મ એ બને ધર્મથી ભ્રષ્ટ ચઇ (સ્વર્ગથી ચુત થઈ. પૃથ્વી પર પડેલા દેવેન્દ્રની માફક ખૂબ પરિતાપ કરે છે

·રતિવાક્ય ચૂલિકા
નેધ –-વે ની ઉપમા તે સારુ આપેલી છે કે ક્યા એ સ્વય
સુખ અને કયા એ યુવકના દુખ તે જ રીતે જ્યાં એ સંયમી જીવ
નનો આનદ અને એ પતિત જીવનની વિપત્તિ! સમજણની લાકમાં
પણ અપકીર્તિ કેવાય છે અને તેના હદયમા પણ દડાણનું દર્દ થયા કરે છે
]િ પ્રથમ તે વિશ્વને વનીય હોય છે અને ભ્રષ્ટ થયા પછી અવા
(તિરસ્કારને પાત્ર બને છે ત્યારે પિતાના સ્થાનથી ભ્રષ્ટ થયેલી
(સ્વર્ગથી ચુત થયેલી) દેવીની માફક તે ખૂબ પરિતાપ પામે છે
[૪] પ્રથમ તે મહા પુરુષોને પણ પૂજ્ય હેય છે અને પછી તેજ
અપૂજ્ય બને છે ત્યારે રાજ્યથી ૫ ભ્રષ્ટ થયેલા રાજાની માફક
તે ખૂબ પરિતાપ પામે છે
[પી પહેલાં તે માન્ય હેય છે અને પછી તેજ (ત્યાગાશ્રમથી ભટ
થઈ અમાન્ય થાય છે ત્યારે ખેડુની જીદગીમાં પલટાયેલા
(અથવા સાવ નાના ગામડામાં અનિચ્છાએ મૂકાયેવા) કનિક
શની માફક પરિતાપ કરે છે
નેધ – પતિત થઈ હes કુળમા ગયેલો અથવા ધનહીન બની
હલકા સ્થાનમાં ગયે વો શેઠ રમ પૂવની સ્થિતિ સ ભાવીને જીવન પય –
છેદ કર્યા કરે છે તેમ મુનિશ ત્યાગી ગુહસ્થજીવનમાં ગયે સાપક
પરિતાપ કરે છે
[૬] ભેગની લાગે ત્યાગાશ્રમને તરછોડી ગૃહસ્થ જીવનમાં ગલે
સાષા જ્યારે પવન વયથી પરવારીને જરાવરથાથી પ્રસ્ત થયેલ
બા બને છે ત્યારે જળમાં મૂકેલી વસ્તુ ખાવાની લાલચે
લેખડના કાંટામાં સાત માછનની માફક ખૂન પી. પામે છે.
[] અને જ્યારે તે પિતાના મળેલા કનેકકારી કુકમની ચારેતરની
ચિંતાઓથી ઘેરાય છે-હણાય છે ત્યારે તે બંધનમાં ફસાઈ
પીવા હાથીની માફક ખૂબ પરિતાપ કર્યા કરે છે

·ઉપર દશવૈકાલિક સૂત્ર [૮] બી ત્યાગાશ્રમને છેડી ગૃહસ્થ જીવનમાં ગયેલ મુનિ જ્યારે , પુત્ર અને કચ્ચા બચ્ચાના પરિવારથી વિટાઈને ભેટતીય કર્મની પરંપરાથી તેમાંજ ગુંચાઈ જાય છે ત્યારે તે કાદવમાં ખૂચેલા હાથીની માફક “ ના રમ્ " ન પાણી કે ન કહો એમ બને સ્થિતિની વચ્ચે રહી ખેદ કર્યા કરે છે. નોંધ --સી, પુત્રાદિ પરિવારમાંથી નિવૃત્ત થઈ તેને શાતિ મેળવવાની જરા માત્ર કુરસદ રહેતી નથી ત્યારે તે જળમાથી છૂટવા ફાંકા મારવાને પ્રયત્ન કરે છે પરંતુ એવા ગાઢ બઘન હોય છે કે પછી તે ધારે તે ૫ણું છુટી શક્તો નથી અને તેથી તે બમણી પીડા પામે છે. [૧] (પછી આવી સ્થિતિમાં જ્યારે તે વિચાર કરવા બેસે છે ત્યારે તેને વિચારો આવે છે અને ત્યારે તેને પશ્ચાતાપ થાય છે કે હા! આ મેં ખૂબજ ટું કર્યો ) જે જિનેશ્વરાએ બતાવેલા વિશુદ્ધ સાધુત્વથી ભરેલા ત્યાગમાગ મા આનંદ- પૂર્વક રહ્યો હોત તો આજે મારા અપૂર્વ આત્માઓજસ અને અપૂર્વ જ્ઞાનની સાથે આખા ભારણને અધિપતિ બનત ક્યાં એ મહર્ષિઓના ત્યાગમાર્ગમાં રત રહેવા લાગી પુસન દેવલેક સમાન સુખદ ત્યાગ અને કયાં તે ત્યાગ માને તરછોડી ગૃહસ્થ જીવનયા ગયેલા પતિ ભિક્ષને મહા નરકયાતના સમાન ગૃહસ્થાશ્રમ ! નેધ-પતિત થયેલાનું જીવન પામર જેવું હોવાથી તે ગૃહસ્થાશ્રમના આદર્શ અને ૫ણ આવવાને લાયક રહેતો નથી અને તેના હૃદયના Gડા ભાગમાં સાધુજીવનની શાંતિ સાભરે છે, તેથી તે ગૃહસ્થાશ્રમ જીવન લગભગ નારકાવાસ જેવું - વાળે છે એવી ઉપમા કરી તેવા પતિ ભિક્ષની મનોદરાનો ચિતાર આપે છે. [૧૧] (આ બધુ કહી હવે મહાપુ સયમથી કટાળેલા સાધુને કહે છે.– ) ત્યાગ માર્ગમાં રમી રહેલા મહાપુનુ દેવેન્દ્ર સમાન

·રતિવાક્ય મૂવિમ
૧૫૩
ઉત્તમ સુખ અને થાનમાર્ગથી ભ્રષ્ટ થવા પતિતોનું નરક
સમાન અત્યત દુખ એ બનેની તુલના કરીને પડિત માધુએ
ત્યાગ માર્ગમાં આન પૂર્વક રહેવું ઘટે
નોધ ભાગથી પ્રાપ્ત થઈ આત્મિક સુખ છે તે અનુપમ સુખ
છે તેની તુલના સ્વર્ગીય સુખ સાથે ન જ કરી શકાય. પરન્તુ અહીં તે
જેમ મનુષ્પાવન કરતા દેવજીવન હર છે તેમ ગૃહસ્થજનન કરતા ત્યાગી
જીવન ઉત્કૃષ્ટ છે અને માનવજીવન કરતા નરકજીવન નિ ૮ છે તેમ આ
જીવન કરતાં પતિત ગ્રહકવન નિ જ છે તે બતાવવા પડ ઉપરનું
ઉપમાવાકય છે.
[૧૨] ધર્મથી ભ્રષ્ટ અને આધ્યાત્મિક સંપત્તિથી પતિત થના દુધ
મુનિને અ૫ તે તે થઈ ધી ગોવા યજ્ઞના અમિ અને ભયકર
ઝેરી છત ને ખેચી લીધેલા સપની માફક દુરાચારીએ પણ
તિકાર કરે છે
નેધ ---સપનું ઝેર ઠાલવવાનુ કાવન યા પછી તેને બાળ
સતાવે છે અને અગ્નિ પવિત્ર મનાય છતા તેજ ગયા પછી તેની કશી
મિન રહેતી નથી અને દેહમાથી ચેતન ગયા ૫૧ તે દેહની કિંમત પણ
રહેતી નથી તેમ સાનુપમ પ આભા ગયા પછી તે સાધક નિન બની
નય છે તેથી તેની દશા એક હલકા વર્તનવાળા પ્રદરથ કરના પનું ઘણા
પાત્ર બની જાય છે
[૧૩] ધમવી પતિત થવા અધમને એવનારા અને પિતાને વત
નિયમથી ભ્રષ્ટ થયેલા માધુને આ લેખમાં પણ ચાઈની
ક્ષતિ અધમ અપયશ અને દવા માણમાં પશુવિધા ઇત્યાદિ
ગેરલાભ થાય છે અને જીવનના અંતે પરલામા પણ અમન
ફળસ્વરૂપે તેને અપમગતિ મળે છે
[૧૪જે સાવક બેદરકાર (૬૪) ચિત્તના વેગને વશ થઈ ને
જોગવવા સારુ તે તે પ્રકારના અસંયમ (સંવમથી વિદ્ધ વર્તન
ને આચરીને જેની કપના ન કરી શકાય તેવી દુખ. (નર)

·૧૫૪ દશવૈકાલિક સૂત્ર ગતિમાં ગમન કરે છે તે સાધકને ફરીથી આવા ઉચ્ચ સદ. ધની કે ધર્મની પ્રાપ્તિ પણ સુલભ થઈ શકતી નથી [૧૫ “એ બિચારા કલેશમાં રહેલા અને દુઃખમા જ સબડતા નાર- કીના જવાનું પદયાપમ અને સાગરોપમ જેવા લાબા કાળ સુધી એક સરખું ભોગવાનું દુઃખ કયાં? અને આ સંયમમાં આરિમક પહેલું થોડું દુખ કયા? એ બન્ને વચ્ચે તે મહાન અંતર છે તો પછી “ મારું આ ક્ષણિક માનસિક દુખ શું એવું એવું સાધક વિચારે સેંધ––પાપમ એ મારા કાળનું પ્રમાણ છે અને સાગરેપમનું પ્રમાણે તે તેનાથી , વિકરાળ પ્રમાણ છે. [૧૬] (દુખને લીધે સંયમ છેડવાની મનોવૃત્તિ જાગે તો તે વિચારે કે-) આ મારું દુખ લાબો કાળ ટકવાનું નથી, (ભાગની ઈચ્છથી જે સમ છેડવાનું મન થાળ તે વિચારે કે ) વા- ત્માની શોપિપાસા પણ થોડે વખતજ રહે છે (કનાં કદાચ) આ શરીર ટકે ત્યાંસુધી તેની ભોગપિપાસા ન દર થાય તે આ મારા જીવનના અને તે રર અલી જશે … આવા વિચાર સેવીને ત્યાગ તરફ ઉપજેલા અણગમાને સાધક નિવારી નાખે. નોંધ –“વન જાય તે ભલે તુ, પરંતુ મારુ, સંયમ જીવન તે ન જ જવું જોઈએ. એ કવન ગયા પછી જુને બદલે કરી સદર મળી શકશે. પરંતુ આવ્યાત્મિક જીવન મૃત્યુ પામ્યા પછી પુન તેને પામ અતિ અતિ દુક્ય છે.” આવી વિચાર સાપક કો દે છે. [૧૭] જ્યારે તેવા સાધુને આત્મા ઉપરના વિચારને સેવતાં એટલો બો નિશ્ચિત થઈ જાય કે તે દેહનો ત્યાગ કરવો પસંદ કરે, પરંતુ સધર્મના નિયમોને ન છેડે ત્યારે જેમ સુદર્શન પર્વતને વાયુના પ્રચંડ ઝાપટાં લાગવા છતાં તેને ડોલાવી શકતાં નથી

·રતિવાકય લિબ
૧પપ
તેમ તેવા અડોલ અને સુદઢ સાધકને ઈદિ (ન વિયે)
લાયમાન કરી શકશે નહિ
[૧૮] ઉપર પ્રમાણે આ બધું જોઈને (સાંભળીને) બુદ્ધિમાન સાધક
તે પછી પિતાની આત્મશનિ અને તેને યોગ્ય ભિન્નભિન્ન પ્રકારના
ઉપને વિવેકપૂર્વક વિચારીને તથા તે (31 પિનાને મ્ય)
આચરીને મન વચન અને કાયા એ ત્રો પેગોને કથા
સંયમ જળવી જિનેશ્વર દેના વચનમાં બરાબર થિર રહે
નેપ–વાગીને પતિત છવન બેપારી તલવાર ર૩ છે જેના પ
પર અને નીચે બન્ને બાજુ પર રાગે છે સીન ઉ૫ર ચોક માસ નીચેના
ઉણા માણસથી ખૂબ ને દેખાય છે પણ જ્યારે તે પટકાય ત્યારે એ
પાટ ૫છે એક માણસથી ની ! ભય છે અને તેને મારની ચાટ પણ હા
છે એ જ શા તેવા બિકની થાય છે
તેવા ભવિ ને નહિ ઈમકનાર સાધકે સવિવાર અને મનનું ચૂર્ણ
થઈ પાતાના મનને કચડસા પાત્તાપના સાબુથી અતકરણને બે
તે અવશ્ય કરવું કે પછી તેના વિચાર કરીથી આગમન ન થાય
એ પ્રમાણે રતિવા નામની પહેલી ચૂલિકા પૂર્ણ થઈ

·વિવિક્ત ચર્યા (એકાંત ) ૧૨ આ સમારના પ્રવાહમાં અનત કાળથી પરિભ્રમણ કરતે આત્મા અનંત સંસ્કારને સ્પર્શી ચુક્યો અને ભેગવી પણ ચૂક્યો, છતાં હજુ તે નથી પિતાના ભાનમાં આજો કે નથી પિતાના સ્વરૂપથી શ્રુત થયો તેનાં લક્ષણ હજુ તેનાતે રહ્યાં છે. બીજી તત્ત્વના પ્રસંગમાં આવવા છતાં હજુ તે એક છે, અદ્વિતીય છે. એ ચેતના શનિનો સ્વામી તેજ એક આત્મા, તેજ તન્યપુંજ તેનીજ શેધ પાછળ લાગી જવું તેનું નામ વિવિક્ત ચર્યા- એકાત ચર્ચા વિશ્વને પ્રાણીસમૂહ જે પ્રવાહમાં વહી રહ્યો છે તે પ્રવાહમાં વિવેક વિના વચ્ચે જવું તેનું નામ એકાંત ચર્યા. આવી ગતિમાં લેશમાત્ર વિજ્ઞાન, બુદ્ધિ, હૃદયની શક્તિની કે જાગૃતિની ખાસ આવશ્યક્તા રહેતી નથી અંજન પણ તે પ્રવાહને ટેકે વહી શકે છે હૃદયહીન પણ ટેકે ટેકે પિતાનું ગાડું ગબડાવી શકે છે. આ રીતે એક શુદ્ર જતુથી માંડીને માનવજીવનનાં વિકાસક્રમ સુધી સામાન્ય રીતે તે આ પ્રવાહ ગતિ જ જોઈ શકાય છે. જન્મથી માંડીને મૃત્યુ સુધીનાં બધાં કાર્યોમાં પણ તેવું જ બને છે. પરંતુ માનવસમાજ વિરલવર્ગ એ પણ હોય છે કે જેના -બુદ્ધિના વિકાસ માર્ગમાં પડેલાં આવરણે દૂર થયાં છે, જેનાં આંત- ·વિવિક્ત ચર્યા ૧૫૭ રિક પશુઓ ઉઘડી ગયા છે અને જેના પ્રામા ચેતનાશનિની અણુઝીલાગી છે તે પિતાના કષ્ટપ્રદ ભાવીને સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે અને પોતાના વીર્યનો ઉપયોગ તેને વહાવવામા કરવાને બળે તેની જીવનનકાનું માનું સુકાન ફરવી લે છે અને પોતાનું ય નક્કી કરી સેકડે સંકટોને દૂર કરવા માટે સમજિત સૂર, વીર અને ધીર લડવો બને છે મારના ઈતર શુરવીનાનુ મત્વ અને મારા મુડી થવા બાહ્ય સ ગામ ખેડે છે જ્યારે આ કેવો રે વસ્તુની ઉપેક્ષા કરી કામ નામમાજ ખેલવાનું પસંદ કરે છે તેજ તેની બીજથી ભિન્ન એવી વક્તિ ચર્યા કરવ બેક- [એકતિ ચર્યા એટલે વિશ્વના પ્રવાહી પનાના આત્માને બચાવી લે તેવી એકાંતચર્યાના લાગે અને ઉશનું નિદર્શન ] [૧] સવત પ્રભુએ ફરમાની અને ગુરુદ્વારે સાભની આ (બી) ચૂલિકને કહીશ કે જે ચૂલિમને માંબા ગુણ રાજન પુઓની બુદ્ધિ શીઘ ધર્મ તરફ ઉત્સાહિત બને છે આ પ્રમાણે ભૂસ્વામીને ઉદ્દેશીને સુધમ સ્વામીએ કહ્યું હતું તેજ મનક નામના શિષ્યને cશીને થંભવ ગુરુદેવ બોલ્યા - હિ(નદીના પ્રવાહમાં ખાતાં કાની પછે) સસારના પ્રવાહમાં બહુ બહુ જ વતા હોય છે તે પ્રવાહની પર થવા માટે જેનું લક્ષ્ય જાગૃત થયું છે તે માર્યો માટે જે પ્રવાહ સંસારી જીત્રા વિરેતા હોય તેની સામી બાજુ એટલે કે તેનાથી ઉતરી પ્રગતિમાં પિતાના આત્માને જેવો ઘટે નધિ-મનુષ્યને પામ્ય પમપ અને સાધન મળવા છતાં પણ મનુપને ભૌતિક વન સિવાયના દતર વનને કશે ખ્યાલ હોતો નથી તે બધા એવા અધિક પ્રકારના છ હેય છે અર્થાત તેમની બધી યાએ પાપરા પ્રમાણે બીન કા છે તેમ થતાહે છે તે પૈકી કઈક પાછી છાપા બસ થાય છે અને તે પ્રવાહમાં ન તાતા પ્રત્યેક ક્રિયાઓમાં હવે તો થઈ જાય છે ·૧૫૮ દકાલિક સૂત્ર [2] જગતના પામર છે બિચારા સુખ શોધવા માટે સંસાગ્ના પ્રવાહમાં ઘસડાઈ રહે છે ત્યાં વિચક્ષણ સાધુઓની મન, વચન અને કામની એકવાતા (શુભ વ્યાપાર)જ માત્ર તે પ્રવાહની વિર જાય છે કારણ કે દુન્યવી હવન હમેશાં એકજ પ્રવા- હમા વહેતું દેય છે, માટે સંસારથી પાર ઉતરવું હોય તે શ્રેયાથીએ મારી બદલી નાખ જે નોંધ –ચાલુ પ્રવાહમાવી બેગ બદલતી વખતે મને ખૂબ સાવચેતી રાખવાની હેય છે. દુન્યવી લેટેથી તેનુ લય ભિન્ન દેખાતા કરો જનોની કરી નજર તેના પર કી વો છે. તેથી “હરિનો મારગ છે શગને કાયરનુ નહિ કામ જેને ” પરન્તુ આખરે અકટ સી એ તેના અરસભાનું બળ પૂરું પડી જાય છે અને તે સાધક પોતાનું કાર્ય સાધી શકે છે [૪] (હવે ને કાચા સુખના જિજ્ઞાસુ માધકે લોwવારની સામે જવામાં કયા બળને ખીલવવું જોઈએ તે કહે છે -) પ્રથમ તે તેવા સાધકે સદાચારમાં માનસિક બળ કેળવી, સંયમ અને ચિત્ત- સમાધિની બરબર આરાધના કરી લેવી ઘટે અને પછી ત્યાગી પુના જે ચય, ગુણે અને નિયમો છે તે જાણી તે અનુસાર વતન બનાવવું જોઈએ. નેધ -ચર્યા એટલે કેમ સમીવન ગાળવું તે, ગુ એટલે મુળ તથા ઉત્તર ગુની આરાધના અને સિદિના નિયમો તે નિયમો.આ બધું ભણી આચરવા માટે સાઇટે તૈયાર રહેવું પડે. હવે નીચે તે વસ્તુ સ્પષ્ટ કરે છે [૫ (૧) અનિયતવામ (કઈ પણ નિયત ગૃઢ કે આશ્રમ કરી ન રહેવું અર્થાત વસુધામાં સર્વત્ર વિચરતુ ) (૨) સમુદાનચર્યા ( જુદા જુદા ધરમાંથી ભિક્ષા મેળવવી ) (2) અજ્ઞાત (અપરિચિત ગૃહસ્થોના ઘરમાથી બહુ અપ અલ્પ ભિક્ષા મેળવવી.) (૪) એકાતનું સ્થાન ( જ્યાં સંયમની બાધક વસ્તુ “

·વિવિકત ચર્યા
૧૫૯
ન હેય તેવું સ્થાન તે એકાત રથાન ) (૫) જીવનની જરૂરિયાત
પૂરતાં જ અપ સાધને (૬) કલહને ત્યાગ આ છ પ્રકાર
યુક્ત વિદ્યાર્થી જ મહરિએ વખાણી છે શાણે ભિક્ષુ તેને
બાર કરે
[૬] જે સ્થળે મનુષ્યનો કેદાહલ થતિ કે સાધુજનનું અપમાન
થતું છે તેવું સ્થાન છેડી દે તેમજ ગુસ્ય જ્યારે બીજા
ઘરમાથી રાક અને પાણી આપે ત્યારે તે ઘણુ ખરુ જોવાયેલું
આહાર પાણી જ લેવાને સાધુએ પ્રયત્ન કરે છે. અને તે
દાતા જે હાય કિવા ચમચાથી ખોરાક લાત હેવ તે બિયા
લેવાને ભિક્ષ ઉપગ રાખે.
નોધ -અહી ખરડાયેલા ચમચાથી ભિક્ષા લેવાનું પ્રયોજન એ છે કે
તે ગૃહસ્થ તે સાધનને તત સજીવ પાણીથી સાફ ન કરે છે સાદ કરે તે
તે તકલીફ માટે મિષ નિમિત્તબત થાય
આહાર પાણી જયાથી લાવે તે જોવાનું પ્રયોજન એ
પિતાની જરૂરિયાતની ચીજ તે આપી નથી તેમજ તે આહાર
% છે કે કેમ ઇત્યાદિનો ખ્યાલ આવે.
]િ મધમાંસાદિ અભક્ષને સર્વથા ત્યાગી આદશ ભિક્ષુ નિરભિમાની
પિતાના આત્મા પર સખ્ત કાબુ રાખવા સામે વારંવાર બલિક
બેશને નહિ લનાર વારંવાર કાસર્ગ (દેહભાન ભૂની
જ્વાની ક્રિયા) કરનાર અને સ્વાખાગમાં પ્રયત્નશીલ બને
[૮] ભિક્ષુ શવન અમને પ્યાઓ નિવઘાઓ (સ્વાધ્યાયની
સ્થાને) તથા ખેમકે પાછું વગેરે પર મમત્વ રાખી હું જયારે
ફરીને આવું ત્યારે મને જ આપને બીજાને નહિ એવી એવી
ગૃહસ્થને પ્રતિજ્ઞા ન કરાવે તેમજ કઈ મામ
કુળ નગર છે
દેશપર મમત ભાવ પણ કદી ન કરે

·૧૬૦ દશકિાલિક સૂત્ર ધ –મમત્વભાવ એ સાઇન માટે સર્વથા ત્યાજ્ય છે કારણ કે એક વસ્તુ પર મમત્વ થયુ એટલે બીજી વસ્તુ પર વિશુદ્ધ પ્રેમ હટી જવાનો. અને કદાચિન મમત્વવાળી વસ્તુને જે કંઇ થાય તેના સાગ માદાની અસર પિતા પર પડવાની, એટલુ જ નહિ પણ પરિણામે જેટલી એટ વર, ૫ અતિ આસક્તિ થાય તેટલો જ ઈનર પદાર્થ પર દેવ થવાનો દેપ એ એક પ્રકારની માનસિક હિંસા છે અને તે માનસિક વિચાર આખરે દિયામા પરિણત થઈ દુષ્પરિણામ લાવી મૂકે છે. સર્વથા રાગ અને દેવથી હિત થવાના ભાવ- વાળા ત્યાગી માટે મમતા તે સાજ ત્યાન્ય કહી છે [૯] આ મુનિ; અસંયમી જનેની ચાકરી ન કરે તેમજ તેને અભિવાદન (ભેટવાની ક્રિયા), વન કે નમન પણ ન કરે, પતુ જે અસયમીઓના સગથી મુક્ત હેય નેવા આદર્શ સાધુઓના સંગમાં રહે કે જે સમર્ગથી તેના ચારિત્રની હાનિ ન થાય નેધ–મનુષ્ય જેના પરિચયમાં આવે છે, જેની ગુલામી કરે છે, જેનું પૂજન કરે છે તેવું જ તેનું મન અને વિચારે વડાતા જાય છે અને આખરે તે તેવા જ બની રહે છે. કારણ કે સંસર્ગના આદેલનની તેમના પર અવ્યક્ત કે વ્યક્તિ રીતે જરૂર અસર થાય છે. આથી જ મહાપુએ સતપુના સંગનું અપાર માદાભ્ય વર્ણવ્યું છે. અને ખળપુયોને સગા, સર્વથા ત્યાજ્ય બતાવ્યો છે. સયમના ઈછુક સાધકે પિનાથી અધિક ગુણ- વાન હોય તેને સર્વ કરો ઘટે [૧૦] (કદાચ તે ઉત્તમ સગ ન મળે તો શું કરવું તે બતાવે છે) ભિક્ષુ; પિનાથી અધિક ગુણવાન કે સમાન ગુણવાળો ન મેળવી શકે તો કામગોમાં અનાસક્ત રહી તથા પાપને ત્યાગ કરી સાવધાનતા પૂર્વક એકાકી વિચરે (પરંતુ ચારિત્રદિનના સંગમાં ન રહે. ) નેંધ છે કે તેનામાં એક ચર્ચાને ત્યાન્ય કહી છે અને તેમ કવાનું કારણ એ છે કે એક વિચરતા સાધુને અધિત ચારિત્ર નિભાવવું એ અતિ કઠિન વસ્તુ છે અને તેના પર કઈ છત્ર ન હોય તે તે સાધક ·ભિક્ષુ નામ સમા અને વિશ્વાસપાત્ર રહેવા પામતો નથી એવા એવા અનેક દેશોના અભાવે છે એમ છતાં જેનદન એ અનેકાત ન છે તેમાં પ્રાપ્ત થતા કથન એકાંત હોતા નથી અને તેથી તે ૫રના કમા બતાવે છે કે જેનો અગ આમ(સમઘાતક થ ય તેવા સગથી વિમુક્ત રહેવું એજ સમુચિત છે સારાશ કે એકચય પ્રશંસનીય નથી તેમ એકાતર્લિંઘ પણ નથી છતા વર્તમાન સમયે તે એક પ્રબ ખૂબજ ચિતનીય અને વિવાદમસ્ત છે પણ વર્તમાન સારૂષામા ખાતી એક બહુ મેટા પ્રમાણમાં આવી મરવૃત્તિથી જ મેલી નજરે પડે છે અને જ્યાં સ્વચ્છદ છે ત્યાં સાધુતાને આઈ લુપ્ત થાય છે અને સ્થાને આ દષ્ટિએ એચ થાક્ય બને છે પાતુ છે તેમાં પણ કે અપવાદિત એચ હોય અને આત્મસાધના ઉત્પન્ન થઈ હોય તે તે અતિ પ્રસનીય છે સારા કે એયર્યાની છતા કે અનિઝતાને તેના સાગબળે પર હિંની તુલાથી માપ લે ધટ [11] (ચાતુર્માસ્યમાં) ભિક્ષને એક સ્થાને વધારેમાં વધારે ચાર માસ સુધી અને અન્ય ઋતુઓમાં એક માસ સુધી રહેવાની આજ્ઞા છે અને જે સ્થળે ચોમાસું કરેલું હોય ત્યાં બીજી બે વર્ષો છેડી અને ત્રીજે રહી શકાય અને તેજ પ્રમાણે એક મામ જે સ્થળે રહા હેય તેનાથી બમણે વખત બીજા ક્ષેત્રમાં કાળા પછી ત્યાં કામ ભર રહેવું હોય તે રહી શકાય, એમ ન સાસ્ત્ર આજ્ઞા કરે છે સારાંશ કે સુવન પરમાય જે પ્રકારની આd કરે છે તે સ્ત્રના જ કરમાવેલા માગે ભિક્ષુ વિચારે નોધ -શારીરિક વ્યાધિ કે બીન દાઇ તેવા અનિવાર્ય અને મહાન કારણે કદાચ તે પ્રમાણમાં અપવાદ હોઈ શકે છે કારણ કે એક સ્થળે વધુ રહેવાથી આસક્તિ ના રાય બંધન થાય અને અસકિત કે ન બધન એ સયમના પાવક છે તેથી એમની રક્ષાના હેતુએ જ તેમ કરવા ફરમાવ્યું છે તે વિશે ભૂલ ન ઈએ એક માસ કે ચાતુર્માસ્ય રસ કાળ જે સ્થાને રહેવાનું થયું તેનાથી બમણે કાળ બીજે સ્થળે પસાર થયા પછી ત્યાં તેટલે કાળ હી થાય એ પ્રમાણે અવની આશા છે જુઓ આચાશન સત્ર

·No text on this page.

·ભિક્ષુ નામ
૧૬૩
નોધ -જામનના નિયમોને આધીન નહિં રહેતા એક્વા ફરફ, ગુરુકુળ
વાસ ને છોડી જુદા વિહરવું એ કઈ વિવિચર્યા નથી અને એકચર્યા પણ
નથી આ તો કેવળ અનેબત ચર્યા જ છે
કે એકચર્યામાં વૃત્તિની પરાધીનતા અને સવદતને અતિરેક હેપ
તે એ ચર્ચામાં ત્યાગના વિકાસને બદલે દુરાચારની વૃદ્ધિ થવાનો જ વધુ
ભર છે
વય પિતાના જ પાપનું પ્રકાશન પોતાની જ શક્તિથી વિપત્તિઓનું
વિદારનું અને પિતાનું ? પિતાને અવલ બન બનાવી એકાત આભદમના
કરવું તે જ આ એક
આત્મક્ષાને પ્રબળ ઉપાસક એ વીરસાધક આવી એકાત (પાગલ
૨હિત) ચર્ચાનું રહસ્ય સમજી ઈદ્રિયાનો ચપળતા અને મનના દુખ વેગને
આધીન ન થતા કેવળ એક જ લવ રાખી પિતાનું સાધ્ય સાધી અને વિતરાગ
ભાવની પરાકાષ્ઠા પામી સિદ્ધ બુદ્ધ અને મુકત થાય એ જ સયમ અને
ત્યાગનું અતિમ ફળ છે
એમ કહું છું-
એ પ્રમાણે વિવિકાચ નામની બીજી ચૂલિકા પૂર્ણ થઈ

·No text on this page.

·આજ લેખકના બીજા પ્રકાશિત થયેના પુસ્તકે
[સકુત ભાષાના સામાન્ય અભ્યાસીને પણ ખાસ ઉપયોગી)
જૈન સિદ્ધાંત પાઠમાળા
જ એક
અતછાયા સાથે
ઉત્તરાધ્યયન અને દશવૈકાલિક સ સપૂત છાયાયુક્ત તથા
ગુજરાતી ટિણ તે ઉપરાંત ક્તમરાદિ
મામ બે પિયા
----
એકી અવાજે વિદ્વાની પ્રશંસા પામેલ
( ગુજરાતી ભાષામાં)
સુખને સાક્ષાત્કાર
જેમાં મતરિક અને બાહ્ય અને સુખની બહુ ઝીણવટથી
સરળ અને સુંદર ભાષામાં સમ આ સાચા સુખના સાધનો
બતામાં છે
અ અ એક આને
ઉંમત છ આને
સાચા સુખના શોષકાએ આ પુસ્તક મગાવી સામાપાગ
એક વખત તે જરૂર વાંચી જવું જોઈએ.

·સતું
સરસ
સુંદર
જે અનેક જિજ્ઞાસને મનોવ્યા છે
અને પ્રાસા
કરી
તે
ઉત્તરાધ્યયન મંત્ર
[ ગુજરાતી અનુવાદન!
જેમાં સંપૂર્ણ ઉત્તરગધ્યન મૂત્રનું ગુજરાતી ભાષાતર
ઉપરાંત
ઉપયોગી, સમુદ્ર અને સરળ છે તથા ટિપ્પણ
ટ, ખ, ચાર પાનાં : પૃષ્ઠ ૪૦૦
મૂળ છે આના
જૈન ધર્મને આદર જાણવા સારુ
આજેજ મંગાવી લે અને વાંચો.
જેની બએ આવૃત્તિઓ બહાર પડી ચૂકી છના ભાગ તેવી તેવી જ છે.
સ્મરણશક્તિ
[ અનુભવપૂર્ણ ]
જેમાં સ્મરણશક્તિ વધારવાના સરળ ઉપાયો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
૮. ખ. એક આનેઃ પૃષ્ઠ સંખ્યા ૨૪ :કિંમત એક અને

·સુરતમાં બહાર પડનારા પુસ્તક
તમારા જીવનપથમાં પગનેને પગને પ્રેરણા પનારી
જિજ્ઞાસને
સરખી ઉપયોગી
સાધક સહચરી
જેમ ઉત્ત દશ૦ તથા સુષ૦ સૂત્રના ચૂટવાં મોકપુરનું
દર વર્ગીકરણ કરી સુમધુર પુષ્પમાળા બનાવી છે
ઉપર પ્રાકૃત મૂળ જો તેની નીચે સમલોકી ગૂર્જરગિરામાં
અનુવાદિત અષ્ટ્રપ છે અને તેની નીચે ભાવવાહી
સંક્ષિપ્ત વિવરણ
ક
-પાપનું પ્રાયશ્ચિત–
આધુનિક યુગોચિત પ્રતિક્રમણ
ભારે વરને લગતા દેશનું પ્રાયશ્ચિત
જેની એક બાજુ પ્રાકૃત ભાષામાં મૂળ પડ્યો તેની નીચે મત
છાયાપુન ધો અને બીજી બાજુ ગુજરાતી ભાષામાં
અનુદિત પો અને તેની નીચે અમરકારક
વિરત વિશ્વ
૮ બ બા અને
૫ સખ્યા ૧૦
મન એક આને

·આચારાંગ સૂત્ર
સમૃદ્ધ નેધ સાથે ગુજરાતી અનુવાદન
લેખસંગ્ર
ભિન્ન ભિન્ન ફિલ પરના પ્રષ્ટ થયેલા છે
આદર્શ ગૃથાશ્રમ
કર્યધર્મને લગતાં કર્તવ્યને શોટ ખ્યા
- O_
પુસ્તકે મળવાનાં કાવ્યાં
મહાવીર સાહિત્ય પ્રકાશન મંદિર
સાબરમતી ગુજરાત
દિનકર મદિર
સાબરમતી ગૂજરાત
અજરામર જૈન વિદ્યાશાળા
લિબડી. કાયિાવાડ.

·No text on this page.