·दिष्ट्या दृष्टोऽसि दृष्टोऽसि मा भूयो भव निर्वृतः। व्यसनेऽपि महाराज! किमेतत् कौतुकं तव ? ॥ ११ ॥ इत्यादि बहु जल्पन्ती यदाऽपश्यत् प्रियं न सा । तदा भीमोद्भवा भेजे विशेषव्याकुलं मनः ॥ १२ ॥ वेगादपहृतो नूनं रूपातिशयलुब्धया । विद्याधरकुमार्या वा व्यन्तर्या वा स मत्प्रियः ॥१३॥ नूनमत्याहितं किञ्चिद् महाराजस्य वर्त्तते ! अन्यथा किमियत्कालं मदुःखं क्षमते प्रियः ॥१४॥ धिर धिक् सुखनिपेविन्याः प्रमादपरतां मम । स यद् दुःखेन लब्धोऽपि मया निर्गमितो निधिः ॥१५॥ सर्वथा मुषिता साऽहमनाथा शरणोज्झिता । कथमेका भविष्यामि निराशा गहने चने ? ॥ १६ ॥ इदं हि प्राणिनां प्रायो जीवितव्यं व्यवस्थितम् । आशामेव समालम्ब्य कुशसूचीमिवोदकम् ॥ १७॥ यदिदं प्रिययुक्ताया वासागारमिवाभवत् । तदेतदधुना जातं वनं कष्टमहार्णवः ॥ १८॥ लीलागारं भुवनविजयी वीरसेनस्य सूनुर्भर्त्ता लब्धः कथमपि मया तद्वियोगश्च भूयः । तत् साम्राज्यं मम पुनरसावीदृशी च व्यवस्था चिन्तातीतं जयति चरितं कर्मणां किं परेण ? ॥ १९ ॥ अस्मिन् घोरे वनपरिसरे सर्वतः पर्वतौघेरेकाकिन्याः कथमपि न मे वर्त्तते जीवितव्यम् । बन्धुभ्रंशादकृतसुकृतस्तीर्थसेवादिवन्ध्यो निर्भाग्याया मम कथमभूदेष निर्याणभागः ? ॥ २०॥ हा हा नाथ ! क्व नु खलु भवान् देहि मे देव ! वाक्यं शक्यः सोढुं कथमिव मया दुस्तरस्त्वद्वियोगः । भूगोलेऽस्मिन् किमपि घटते नैव शङ्कास्पदं मे कः प्रत्यर्थी भवतु भवतः कौञ्चकर्णान्तकस्य १ : २१ ।।

·॥ २२ ॥
॥ २३ ॥
॥२४॥
Plal • INHERI ATHI GA TELill A IFll a TIEFII A Tille
कथय कथय स्वामिन् ! क्वापि स्थलेऽथ जलेऽथवा रिपुभिरमरैर्नागेन्द्रर्वा हृतोऽसि हतोऽसि वा ।
तव किमपि वा दुःखं विश्वप्रियस्य न गण्यते निधिरिव भवानन्तर्धानं गतो दुरितैर्मम
जलमभिमतं प्राणत्राणनदं जगतां ध्रुवं त्वमपि दयितो मयां नाथ ! स्वजीवितवाञ्छया।
यदि मयि न ते देव ! प्रायः प्रियेति समर्थना जनमशरणं त्रातुं प्रातः ! कृपाऽपि न किं तव ?
एहि नैषध ! निषेधय क्लमं द्राग विधेहि नल ! निर्मलं मनः ।
वीरसेनसुत ! वारय व्यथां देवदूत ! मम देहि दर्शनम्
स्फुटति हृदयं यान्ति प्राणा विमुश्चति चेतना स्फुटमयमयं प्राप्तो मृत्युः किमन्यदतः परम् ।
तदखिलमपि क्षन्तव्यं मे प्रियाप्रियदुष्कृतं मम तु भुवने भर्ता भूयास्त्वमेव भवे भवे
हा देव ! हा दयित ! हा भुवनावतंस ! हा वीरसेनसुत! हा निपधाधिनाथ !
इत्थं विलप्य विवशा मृदुमुक्तकण्ठी भीमोद्भवा भुवि जवेन पपात मोहात्
तां वल्लरीमिव पस्वघलूनमूलां भूमौ विलोक्य पतितां क्षितिपालपुत्रीम् ।
निष्पन्दमन्दवपुपं वनदेवतानां वाहं बभूव हृदयेषु दयावकाशः
तस्थुर्निरन्तरतरुस्थगिता दिगन्ता दूरीचकार किरणप्रकरं पतङ्गः ।
आकर्ण्यते स्म घननिर्झरघोरघोपेरेकाननेन विलपन्निव शैलवर्ग:
AII || AMISSIFI LISAlk
॥२५॥
॥२६॥
॥२७॥
॥ २८॥

·नान्दोलिताः कपिकुलैरपि वृक्षशाखा दुःखेन वेणुभिरपि क्वणितं निरस्तम् ।
मुद्रा मुखे विघटिता न विहङ्गमानामङ्गीकृतं न च तृणं हरिणाङ्गनाभिः
॥ २९॥
हत्याऽपि न यस्य पश्य हृदये जाता घृणा कारणं तस्यार्थे दमयन्ति! हन्त! किमिदं मुग्धे ! मुधा खिद्यसि ।
त्तिष्ठ ब्रज मन्दिरं प्रति निजं भीमस्य राज्ञः पितु गित्युक्तवतीव तामलिकुलक्वाणोत्तरं पद्मिनी ॥३०॥
अथ जलकणमित्रैर्नवलानूपवातैस्तटपरिसरभाजां शाखिनां छायया च ।
सरभसमनुवेलं दत्तहस्तावलम्बा कथमपि कमलाक्षी मोहमूर्छा जिगाय
॥३१॥
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः ॥१॥
पञ्चमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः ।
ततः प्रपन्नचैतन्या पूर्वसंस्कारधारया । पुनर्नवेव देवी सा चक्रे नलविलोकनम्
तस्याः पार्थात् प्रियं दूर कत्तु कलिरभूत् प्रभुः । न तु तन्मनसो मध्याद् विच्छेत्तुं कश्चिदीश्वरः ?
इतस्ततः प्रियं द्रष्टुं सा विद्युदिव दुद्धरा । भृशं वभ्राम वामाक्षी भुवः स्थपुटसङ्कटा
॥ १ ॥
॥ २ ॥

·D छौ I All All IL GA आरुह्य तरुभृङ्गाणि विकीर्य तरुवीरुधः । प्रविश्य च गुहागाः सा वीक्षितवती नलम् पत्रसञ्चारमात्रेऽपि नलसञ्चारशङ्कया । सा ददर्श वनोद्देशान् भूयो दृष्टचरानपि तच सायन्तनं शून्यं शयनीयं सरस्तटे । समुत्खातनिधिस्थानमिवापश्यत् पुनः पुनः वमेव पुरुष द्रष्टुं योगिनीव वियोगिनी । विवेद न हि वैदर्भी शीतमुष्णं क्षुधं तृपम् न श्रमो न भयं नेा नानुतापो न विनमः । नलान्वेपणशीलाया चैदाः किश्चिदप्यभूद ॥८॥ कण्टकवाणितौ तस्याश्चरणौ शोणितारुणौ । अलक्तकरसन्यासं वहन्ताविव रेजतुः ॥ ९ ॥ प्रिय ! प्रियेति जल्पन्ती सिञ्चन्ती भुवमश्रुभिः । चातकध्वनिरुद्धायाः साध्वजत् प्रावृपः श्रियम् ॥१०॥ इति विष्वग विचिन्वाना निराशा वितथश्रमा । रुरोद कुररीकण्ठक्रेकारकलया गिरा .॥११॥ सायं बल्लभयुक्ताऽहं प्रातः प्रियविवर्जिता । अहो ! तादात्विकः कोऽपि विपाको दुष्टफर्मणाम् ॥१२॥ राज्यभ्रंशस्य नो दुःखं प्रवासोऽपि न दुःसहः । अयं प्रियवियोगस्तु विधत्ते हृदयं द्विधा ॥१३॥ आकाशात् पतितेवास्मि पातालादिव निर्गता । इह मे दुःखमनाया न कश्चिदवलम्बनम् ॥१४॥ किं शृणोति रविराद् विसंज्ञो वेत्ति किं मरुत् ? । जगचक्षुर्जगद्व्यापी कतमः पृच्छथतां पुरः ? ॥१५॥ ग"गिरिसरिद्व्याप्तं तदेव सकलं बनम् । एक एव परं नास्ति नलः प्राणप्रियो मम ॥१६॥ अहं नलविनिर्मुक्ता भनध्वजपटेव नौः । दुःखमेव कथं दातुं यास्यामि पितुरन्तिके ? ॥१७॥ IIIIIIIEIIIIIIIIIINE

·तत्र पित्रोः सखीनां च वधूनां सहवासिनाम् । हृदये शल्यभूताया जीवितव्यस्य किं मम ॥१८॥
दुहितस्नेहमूढानां नित्यं तेषां मुखेन च । अयशः प्राणनाथस्य श्रोतव्यं केवलं मया ॥१९॥
तदिह मम वरं हि श्वापदेभ्योऽपि मृत्युविषमविषधरेभ्यो नाहलेभ्यो दवाद् वा ।
स्फुटमनधिगतायां किन्तु कान्तप्रवृत्ती परमिति करणीयं नेक्षते बुद्धिचक्षुः
॥ २०॥
असकलमुत तप्तं नो वितीर्ण हि पूर्ण किमनिखिलमधीतं मुक्तमर्द्धस्तुतं वा ।
कचन किमुत मैत्र्यं खण्डितं प्राग्भवे वा यदहमसमयेऽस्मिन् खामिना विप्रयुक्ता ॥२१॥
किमु हृतमसमक्षं किन्नु मिथ्योपदिष्टं किमभिहतमसभ्यं किं वृथा वाभिशप्तं ? |
किमु कृतमभिमानं किं कृता वाऽन्यनिन्दा यदजनि मम भर्ना सार्द्धमित्थं वियोगः ॥२२॥
किमुत विघटिता वा सेतवो दीर्घिकानां कचिदपि किमु शाखाः खण्डिता वा क्षुपाणाम्
किमुत मधु विकीर्णं सारचं छत्रमानं मम खलु गृहबन्ध,सदुःखं यदासीत्
॥२३॥
तदिति बहु विलप्य व्याकुला राजपुत्री नयनजलमुदासे पट्टकूलाञ्चलेन ।
तदनु सपदि तस्मिन् शोणितेन प्रणीतां नलनृपलिखितां तां वर्णपति ददर्श
॥२४॥
दृष्ट्वा तदर्थमधिगम्य निधाय मूर्ध्नि मेने नलं चलितमात्मनि रागिणं च ।
उद्भिन्नमन्युभरनिर्भररुद्धकण्ठी भूयः प्रियं नियतिमोहवशादवोचत्
॥ २५ ॥

·Fu- छा.IIIIIII All III A Hille राजन् ! पुरा सनगरद्रुमसिन्धुशैलां विश्वम्भरामपि भवान् विभराम्बभूव । एकाकिनीमनुसृतां दयितामिदानीं स्वीकर्तुमत्र स पुमानपि न क्षमोसि ॥२६॥ न कलयितुमशक्यं शृङ्गयुग्मं वृपाणां न खलु निजविपाणौ दुर्वही दन्तिनां वा । न हि शिरसि पिधानात् पूर्णकुम्भस्य भारो भवति हि परिणीता कस्य कान्ता क्लमाय ? ॥२७ ।। अंधिजलधि वहति कूलङ्कपा प्रतितरुवरमेति वल्लीगणः । गतिरिह पतिरेव देवस्त्रियां तदिह कथय नाथ ! मुक्ताऽस्मि किम् ?' ॥२८॥ अहर्निशं नृपकुलमानमर्दनं बभूव यत् प्रियतम ! साहसं तव । दुरोदरव्यसनवशेन दीव्यता कथं त्वया तदपि नरेन्द्र ! हारितम् ? ॥२९॥ किं वा मिथ्या नृपकुलगुरो ! दीयते दुपणं ते नूनं ग्रस्तस्त्वमसि महतां केनचिद् व्यन्तरेण । तेनैवैते तव विरचिता दुर्दशावर्तपातास्तेनैवायं मम च रचितश्चित्रवल्लीविलासः ॥३०॥ नूनं तावत् किमिह बहुना तेऽपि जल्पन्तु देवा देवश्चायं भुवनतिलकः कर्मसाक्षी समक्षः । यः कश्चिद् मे व्यथयति पतिं यावदन्तर्निलीनस्तावत्कालं क्षणमपि सुखं तस्य माभूत् कदाचित् ॥३१॥ नित्यं चित्तं दहतु दवथुस्तस्य कालाग्निकल्पः स्वल्पोऽप्यङ्गं न परिचरतु श्रीविलासस्तदीयम् । इत्युक्त्वाऽसौ विमलसलिलैः क्षालयित्वाऽङ्गभागं तस्मिन् तल्लस्थलपरिसरे नित्यकृत्यं वितेने ॥३२॥ MAY ·पञ्चमे स्रक्-चन्द्र-चन्दन-विलेपन-भूषणानि भोज्यानि खण्ड-दधि-दुग्ध-घृतादिकानि । माङ्गल्यमंजनविधिं च शुचा तदानीमादर्शनं प्रियतमस्य तु सा मुमोच इति श्रीमाणिक्यदेवमूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः ॥२॥ श्री नलविरहा नन्तरं ॥३३॥ स्कन्धे. द सगे:३॥ दमयन्त्य विलापः। ॥१०५॥ תב पञ्चमे स्कन्धे तृतीयः सर्गः । In 卐 वचसा तेन वैदास्तपसा च महीयसा । नलदुर्गतिलीनोऽपि बभूव विकलः कलिः यः सत्यं वज्रकायोऽपि धात्रैर्गावरसैरिव । कलिगलितसामर्थ्यः सतीशापैरभिद्यत सापि कर्तुं प्रियादेशं मार्गेण वटगामिना । वीरसेनस्नुषा देवी कुण्डिनं प्रति निर्ययो वस्त्रे शस्त्रेभवं पत्युश्चित्ते त्यागापमानज़म् । प्रहारद्वितयं धैर्याद् दधानाऽपि चचाल सा नलदौर्जन्यखिन्नेन हृदयेन मनस्विनी । जीवितव्यविरक्तां सा निःशङ्कका ययौ पथि इभकुम्भभ्रमं बिभ्रत् कुचकुम्भावलोकनात् । पपात पुरतस्तस्याः सहसा पथि केसरी तद्भालतिलकज्वालातडित्ताडनडम्बरैः । स प्रत्युत भयातः सन् व्यावर्त्तत हरिद्रुतम् ॥ १ ॥ ॥ २ ॥ ॥३॥ ॥ ४ ॥ ॥ ५ ॥ न ॥ ७ ॥ ॥१०५ ·॥ ८ ॥ ĐIMEI 9 TRI T ||85|I + IXEL [IMEI E Till • The अप्यधावद् गृहीतुं तां रक्तक्रमकराम्बुजाम् । मदान्धः सिन्धुरः कश्चिद् जानन् जङ्गमपद्मिनीम् तस्या मृगेन्द्रमध्याया दृष्ट एवोदरे पुनः । तैरेव चरणैरं दुद्राव च स चीत्कृतैः सर्पवुझ्याभिसर्पन्तः कवरीदण्डखण्डने । तत्कर्णपाशमाशक्य नाचलंश्च कलापिनः इति स्वावयवैरेव रक्षितां तां न चिक्षिपुः । सत्त्वानि कानिचिद् विन्ध्यस्कन्धदुर्ललितान्यपि क्रमेण पथि गच्छन्ती दिग्मूढा कान्तचिन्तया । प्रज्ञेव संयम भैमी निपपात वनान्तरम् यत् सत्यं मृदुभिर्मुग्धैरसहायैरशम्बलैः । गर्भेश्वरैश्च तादृार्दुर्गमो निर्गमः स्वयम् तत्रापि सा पुनस्तस्थौ धृत्वा धैर्यावलम्बनम् । दुर्जर देहिनां प्रायः साक्षाद् भयमनागतम् सुखवासाय देवेन स्ववधूं मां प्रहिण्वता । द्वयोरपि महादुःखं विहितं मम चात्मनः कथमेकाकिनी यस्मादहं यास्यामि कुण्डिनम् । भविष्यत्यार्यपुत्रो वा कथं निःपरिचारका प्रियस्य पार्श्ववर्तिन्या दुःखेऽपि सुखं मम । दयितोऽपि हि नाज्ञास्यत् कष्टं मत्परिचर्यया किं मम स्वजनैः कार्य शरीरेण सुखेन वा ? । अब प्रियवियोगेन जीवन्त्यपि मृताऽस्म्यहम् कथं प्रियवियुक्ताया युक्ता राज्यस्थितिर्मम ? । आलघालकियालीला लूनाया इव वीरुधः वरं वनेपु नीवारमुष्टिम्पचतया स्थितिः। मम हि स्वामिनः पार्थे शीर्णपर्णाशनेन वा जलेऽपि ज्वलनं तेषां सन्तप्तास्ते हिमेष्वपि । दह्यन्ते ये वियोगेन निर्द्धमेन कृशानुना '..॥१०॥ ॥११॥ ॥१२॥ ॥१३॥ ॥१४॥ ॥ १५॥ ॥१६॥ ॥१७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ ॥२०॥ ॥२१॥ DIREIJ NIll IIIIIIIII ·पञ्चमे पञ्चम्ये नलविरहा- नन्तरं दमयन्त्या विलापः॥ सर्गः३ ॥१०६॥ अहो ! मे मन्दभाग्यायाः सेवायाः समयो हि यः। अहं तत्रैव देवेन निजपत्युर्वियोजिता धन्यं जन्म बलाकानां याः शाखिशिखरस्थितम् । पुष्णन्ति प्रियमात्मीयं प्रापि प्रतिवासरम् किं मृगीणां गुणं ब्रूमः सायकं लुब्धकस्य याः । स्वगात्रेण प्रतीच्छन्ति निपतन्तं प्रियं प्रति किं जीवन्मृतया कार्यं मया हन्त ! हताशया ? । प्राणभूतो हि यः स्वामी स एव गमितो मया नूनं नरपतेस्तस्य लक्ष्मीललितलम्पटम् । वपुर्न सहते क्लेशान् सूर्यांशुमिव कैरवम् न पानमशनं काले न शय्या न च मजनम् । न च संवाहना गात्रे कथं राजा भविष्यति ? प्राकृतोऽपि न शक्नोति वनवासव्यथां जनः । किं पुनः स नलो नाम्ना राजा सम्भोगसुन्दरः ? तद् मे तथाविधं प्रातनूनं दुःस्वमदर्शनम् । कश्चिद् देहेऽपि देवस्य संसूचयति वैकृतिम् प्रियस्यादेशमाधातुं वहन्त्या निजजीवितम् । आशापाशनिवद्धं मे वक्षो न भवति द्विधा किं करिष्यामि गत्वाऽहं कि भविष्यत्यतः परम् ? । कथं वा लप्स्यते राजा तदिदं नहि वेद्यहम् अथवा किं विकल्पेन नूनं स विजयी नृपः । आकृतिस्तादृशी हि स्याद् न चिरं दुःखभागिनी क्षणं ग्रहणमर्केस्य भुवः कम्पोऽपि हि क्षणम् । न चिरस्थायिनी सत्यं सतां स्वमोपमा विपत् अहं पिवगृहं प्राप्य यतमाना दिवानिशम् । प्राप्स्यामि तत्प्रवृत्तिं च यत्नस्य किमगोचरम् । तस्मिन् प्राप्ते च भूपाले तत्पूर्वमवनौ पुनः । आर्यावर्त्तस्य साम्राज्यं लीलयाऽपि भविष्यति ॥ २२॥ ॥२३॥ ॥ २४॥ ॥ २५॥ ॥२६॥ ॥ २७॥ ॥२८॥ ॥ २९॥ ॥३०॥ ॥३१॥ ॥ ३२॥ ॥३३॥ ॥३४॥ ॥३५॥ IIIIII AAI AHSAAN II म् ॥१०६॥ នី

·॥३६॥
॥३७॥
उदेत्यस्तमितो भास्वान् चन्द्रः क्षीणोऽपि वर्द्धते । सतामेव समायान्ति विपदः सम्पदोप या
तदिह किमपरेण स्वस्तिमानस्तु राजा विदधतु भगवत्यो देवताः सन्निधानम् ।
मम हि मनसि धैर्य वान्धवाश्चानुकूलाः परिणतिरमणीयं सर्वथा भावि मर्वम्
इति वनभुवि कष्टं कान्तचिन्तोपतापं द्विगुणमिव वहन्ती सन्तताधश्रमेण ।
गिरितरुतलतल्पे निर्विकारा मृगाक्षी किमपि समयमात्रं तत्र निद्रां चकार
इति श्रीमाणिक्यदेवसृरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे तृतीयः सर्गः ॥३॥
॥३८॥
Sillar IIIIII IIEISIBा
IIIIIII AISFll All
पञ्चमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः।
अथ तस्याः प्रसुप्तायास्तस्मिन् गिरिमहावने । व्योममध्यमतिक्रम्य ननाम शिरसो रविः
सम्भाव्य महसां पत्युर्नि प्रतापमिवातपम् । स्वैरं ववृतिरे हिंस्रास्तत्क्षणं तस्करा इव
चान्द्रीमिव कलां राहुस्तिमिङ्गिल इवाजिनीम् । तदा सजगरः सुप्तां शीघ्रं जग्राह मीमजाम्
बभौ तन्मुखमध्यस्था वैदर्भी विह्वला भृशम् । सन्दंशेनेव पाञ्चाली काश्चनी वहितो हृता
आनाभि तेन तु ग्रस्ता लब्धसंज्ञा मसाध्वसम् । हाहेति रुदती वेगाद् विनिर्गन्तुमियेप सा
॥ २ ॥
॥३॥
॥४॥

·पञ्चमे स्कन्धे सर्ग:४ श्री अजगरेण ग्रस्ता दमयन्ती। ॥१०७॥ तत्तुण्डकुहरक्रोडादुपग्रहगरीयसः । न लेभे निर्गमं तन्वी पङ्काद् गजवधूरिव तीव्रलालावलिप्ताङ्गी सा तज्जठरकोटरे । साक्षादिवाप्रतिष्ठाने पतितं स्वमचिन्तयत् तस्मिन् पूर इवाकण्ठं पिदधाने वपुर्दूतम् । प्रकाशमभवत् तस्या वक्त्रमेव हि केवलम् ततः कण्ठगतप्राणा सा मत्वा मृत्युमागतम् । धर्मः शरणमित्युच्चैराचक्रन्द पुनः पुनः शिशुमारवशप्राप्तहंसीरसितपेशलम् । कश्चिद् वनचरस्तस्याः शुश्राव करुणध्वनिम् किमेतदिति साश्चर्यं स पुमान् यावदाययौ । तावत्त्वजगरग्रस्तां मुखशेषां ददर्श ताम् स द्राक् परशुना तस्य पुच्छं चिच्छेद मर्मवित् । यतः पुच्छवलापेक्षं तस्य जातेः पलायनम् कुशूल इव मांसस्य विवृतद्वारतां गतः । ततो विभेत्तुमारेमे किराततरुणेन सः अन्तःशोणं बहिः श्यामं पालालमिव पावकम् । स तं विदारयन् प्राप समग्रामपि भीमजाम् तामक्षतां समाकृष्य प्रयत्नेन गरीयसा । हस्तावलम्बनं दत्त्वा निनाय नगनिम्नगाम् स व्याधस्तद्वसालिप्तं तप्तं तजठराग्निना । वपुर्निसियामास तदीयं सलिलोमिभिः सोऽपि तां दृक्पथे कुर्वन् व्याधस्तद्वृत्तिचिन्तया । आसन्न एव सर्वत्र भ्रान्त्वा सत्वरमाययौ अक्षौद्रपिण्ड-खजूर-प्रियाल-कदलीफलैः । चिञ्चा-पनस-नारङ्ग-धव-धात्रीफलैरपि वीजैः कुमुदपत्राणां तथा विसकसेरुकैः । अन्यैरपि महाखाद्यैर्वहुभिनिर्भरं भृतान् ॥ ६ ॥ ॥ ७ ॥ ॥ ८ ॥ ॥ ९ ॥ ॥१०॥ ॥११॥ ॥१२॥ ॥१३॥ ॥१४॥ ॥१५॥ ॥१६॥ ॥१७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ । ॥१०७॥ Itel ·II III Allua II AAll III II स नुमोच पुरस्तस्याः क्रमुकत्वक्पुरान् वहुन् । स्थूलवंशनलस्थानि मधूनि विविधानि च ॥२०॥ त्रिभिर्विशेषकम् । ‘स्वीचक्रे भीमजातापि देवी तत् तस्य ढौकनम् । अनुरोधेन वध्यन्ते प्रायशः प्रभवोऽपि हि विधाय भुक्तमाहारं तेभ्यः कैश्चिच्छुभैः फलैः । विहिताचमनां भूयः स वैदर्भामुपाचरत् ॥२२॥ चक्रे पद्मदलैर्वायु क्रमौ च समंवाहयत् । ररक्ष पार्श्ववृक्षेपु पक्षिणामपि कूजितम् ॥२३॥ तस्यैवमतिभक्तिं तां जानन्त्यपि निमित्तजाम् । पूर्वोपकारदाक्षिण्यात् प्रणयं न रुरोध सा ॥२४॥ तदित्यद्भुतमुद्दामं स्वप्मेऽप्यतिसुदुर्लभम् । एकतानोऽभवद् भिल्लः स्त्रीरत्नं परिभावयन् ॥२५॥ निरुध्य साध्वसावेश स मन्मथवशंवदः । स्वजातियोग्यया वाचा सप्रश्रयमुवाच च ॥२६॥ रिपुभिः परिभूतस्य नूनं कस्यापि भूपतेः । धर्मदारान् वयं विद्रो युष्मानित्थं व्यवस्थितान् ॥२७॥ तन्नूनं विन्ध्यवासिन्या कृतः सङ्गम एप नः । नो वा क्व भूभृतां पत्न्यः क्व वयं ते वनेचराः? ॥२८॥ मुग्धत्वं रसिकत्वं च भवतीपु व्यवस्थितम् । भावमन्तर्गतं यूयं जानीत किमतः परम् ? ॥ २९॥ तत् प्रसीदत किं भूम्ना प्रणामाञ्जलिरेप नः । वेत्तु नागरिकं वृत्तं जनोऽयं पक्कणालयः ॥३०॥ विविक्तोऽयं वनोद्देशः पद्मशय्या च कोमला । न विलम्बक्षमः कालः किं मन्दाक्षं निपेव्यते? ॥३१॥ न चुकोप न जिहाय न च प्रत्युत्तरं ददौ । श्रुत्वा तद्वचनं देवी हृदि त्वेवमचिन्तयत् ॥३२॥ अहह ! नलकलत्रं वीरसेनस्नुपाऽहं जगति दमनजामिर्मीमभूपालपुत्री । DAIRATII II AURAT ARISTRITE

·.
॥३३॥
पञ्चमे
स्कन्धे कु
॥३४॥
अजगरो-
दरात्
किरातेन
निष्काशिता
दमयन्ती
कामेच्छुः
किरातश्च ।।
सर्गः४॥
॥३५॥
॥१०८॥
S
॥३६॥
किमपरमयि ! जातापात्रमेवंविधानां जयति तदिह कालः क्रूरता कर्मणां च
अयि ! यदि पितरं वा भ्रातरं वा सुतं वा तरुणमिममिदानीं नाहलं व्याहरामि ।
तदपि मयि रिरंसा नास्य नाशं प्रयाति क्षिपति खलु विवेकं दीपवत् कामवायुः
हृदयमपि विलजं नापमानाद् विरक्तिर्जनमभि दुरखापं लक्षसङ्ख्योऽभिलाषः ।
न भयमपि समन्तादैहिकामुष्मिकाभ्यां प्रकृतिरियमशेषा कामिनां नह्युपाधिः
प्रणयरचितचाटुर्जीवितव्योपकारी कथमिव हि मयाऽसौ कर्कशं भापणीयः ।।
अजगरजठराग्नौ किं न जीर्णा तदानीं किमिह महति कष्टे निष्ठुरे निष्टुतास्मि
न गणयति हि कामी धर्मकर्मोपदेशं क्वचन वनचराणां पापशङ्का च न स्यात् ।
अपि भृशमुपकर्तुः कः प्रसङ्गोऽस्य तद् मे न भवति विषभक्षी कोऽपि दाक्षिण्यवद्धः
वाहसं निहितवान् जिघांसया मां चकर्ष सहसा रिंसया ।
चाटु जल्पति च कामलम्पटः सर्वथापि शवरो न शोभनः
शक्तिं करिष्यति न वेत्स्यति च स्वपथ्यं तथ्यं गमिष्यति च मृत्युमुखं वराकः ।
प्राप्तोऽधुना मम वशेन तदस्य मृत्युरित्युत्ससर्ज मृदु निःश्वसितं द्रुतं सा
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः ॥ ४ ॥
जाना II IIFIFI
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥
॥१०८॥

·पञ्चमे स्कन्धे पञ्चमः सर्गः ll All IIIAll playile तां वीक्ष्य मुक्तनिःश्वासां मौनमुद्रावलम्बिनीम् । स्मरवाणव्यथाधीनो धमाण शबरः पुनः अयि ! किं मौनमाश्रित्य निश्वासैर्नीयते क्षणः ? । रतदुःखावहत्वं न चिन्तनीयं स्वचेतसि ॥२॥ निःशङ्कमत्र कान्तारे तन्मया सह रम्यताम् । नैवास्मच्छङ्कितव्यं च बन्दिग्राहिभयं हृदि यावत् प्रसादमस्मासु स्वस्थासि नित्यमत्र वा । अनुव्रज ततोऽस्माकं वचस्त्वं द्रुतमेव वा इति प्रेमद्रवीभूतं गोष्ठस्थं गोष्ठलीलया । वदान्यमिव जल्पन्तं तमवोचत भीमजा महाभाग ! यथार्थ त्वं विनीतोऽसि किमुच्यते । न ग्रामनगरापेक्षा सदसत्संभवं प्रति युष्माकमिह सामर्थ्य विनिर्जेतुं नृपानपि । शिशुमारोऽपि गृह्णाति गजानपि जलस्थितः अनाथामवलां मूढां यत् त्वं नहि रुणसि माम् । तत् तवैव हि सौजन्य किरातः कथमीदृशः ॥८॥ नूनं सर्वत्र वर्तन्ते जगति त्रिविधा जनाः । भिल्लेष्वपि महाभागो दयालुः कथमन्यथा ? ॥ ९ ॥ अस्मिन् रौद्रे महारण्ये महात्मा यत् त्वमीदृशः । क्षारवारिणि मिष्टाम्पु तदिदं दैवयोगतः ॥ १० ॥ नाई कथञ्चिदानृण्यं यामि प्राणप्रदस्य ते । यतः प्राणाधिकं दातुं कस्य शक्तिर्जगत्यपि ॥ ११ ॥ यदाधजगरग्रस्ता कृप्टा कालमुखात् त्वया । तदादि भवता दत्तं जीवितव्यमिदं मम ॥ १२ ॥ छA II II II Sill All

·पञ्चमे
दमयन्ती
किरातमु-
पदिशति ।।
स्कन्धे
सर्ग:५
॥१०९॥
छा) IIIIIII IIFIIIII
ततोऽपि सरसाहारान् दचा जनमिमं प्रति । परोपकारवृक्षस्य जनिताऽऽर्येण मञ्जरी
॥ १३ ॥
असंस्तुतमसम्बद्धमकिञ्चित्करमागतम् । इत्थं परिचरेत् कश्चिद् यदि न स्यात् कृपा हृदि ॥ १४ ॥
पितरं वा पितृव्यं वा भ्रातरं वा सहोदरम् । कमिव व्याहरामि त्वां एकयैव हि जिह्वया ॥ १५ ॥
परोपकारशीलेन महात्मंश्चरितेन ते । तृणीकृतं महीणां स्वकार्येकफलं तपः
॥१६॥
निःशूकाः कामगृध्रा ये परदारानुरागिणः । उच्छिष्टान्नभुजोऽरिष्टाः क्व तेभ्यो हीनवृत्तयः ? ॥ १७॥
किमत्र सुकृतैः सर्वैः कृतं चेत् पारदारिकम् । अपि निःशेषपापानां मूलमब्रह्म केवलम् ॥ १८॥
निन्दामूलं घृणाहेतु मृत्युद्वारं त्रपास्पदम् । तथापि मूढचित्तानां प्रीतये पारदारिकम् |
॥१९॥
कथं स वित्तमात्मीयं चौरेभ्यो रक्षितुं क्षमः ? । अनङ्गेन हृतं चित्तं प्रत्यानेतुं न यः प्रभुः ॥ २० ॥
रक्ता या भर्तृतो मृत्युविरक्ता हन्ति च स्वयम् । त्याज्या रक्ता विरक्ताऽपि परस्त्री सर्वथा नृणाम् ॥ २१ ॥
लिप्यते पातकैर्भुक्त्वा रक्तामपि परस्त्रियम् । विरक्तां रन्तुकामस्य न पारो नरकार्णवात् ॥ २२ ॥
स्त्रीविषाग्निपयःशस्त्रैः क्रीडतां कुशलं कुतः ? । तदात्वमृत्युदायीनि वस्तून्येतानि दुधियाम् ॥ २३ ॥
विधाय वनितावेपं विश्वास्य रहसि स्थितम् । जघान तक्षकः शङ्ख शेपकान्तानुरागिणम् ॥ २४॥
विहिताराधनक्लेशं रिरंसारसविह्वलम् । शशाप शुद्रगं वीरं सन्तुष्टाऽपि सरखती
॥ २५ ॥
अपि द्वादशसोपानकर्तारं नन्दिवर्द्धने । ऋपिदैत्यं निजग्राह श्रीमाता कामलम्पटम्
॥ २६ ॥
छ
IIII II II II
ASAFE
॥१०९॥

·I AIIAllall All alll कृष्णेन पार्वतीहेतोरनुधावन् महेश्वरम् । मायामहिलया दैत्यो दुर्द्धरः सहसा हतः ॥२७॥ तदित्थं दारुणोदकः कामः सर्वत्र कामिनाम् । लोकद्वयविरुद्धश्च गर्हितच महात्मनाम् ॥ २८॥ ततो मयि निरीहायां भूत्वा त्वं जीवितप्रदः । महात्मंश्चित्तमात्मीयं न क्रूरं कर्तुमर्हसि ॥ २९ ॥ इदं हि मम सुप्रीतं भ्रातरीव मनस्त्वयि । मा भवेच्छीलविध्वंसरोपावेशविसंस्थुलम् ॥३०॥ तवोपकारजं पुण्यं कृतज्ञत्वगुणश्च मे । अखण्डं द्वयमप्यस्तु यावत् चन्द्रदिवाकरौ ॥ ३१ ॥ इति सम्यक् समाकर्ण्य वचः सत्यं सतीमुखात् । त्रस्तोऽपि धार्यमालम्ब्य प्रत्युवाच वनेचरः ॥ ३२॥ अयि ! हन्त ! वृथा क्लेशः क्वोपदेशैर्विधीयते । स्थले जलमिवासाकं हृदि शीलं स्थिरं कियत् ? ॥ ३३ ॥ इदं हि सुमहद् दुःखमस्माकं नरकादपि । त्वादृशं यत् करप्राप्तं स्त्रीरत्नं नोपयुज्यते ॥ ३४॥ इतोऽपि महती गर्दा काऽपि नः शूरसंसदि । क्लीवैरिव यदस्मामिभर्वती नोपभुज्यते ॥ ३५ ॥ किमत्र वितयत्रासैरस्मान् दूरं विधास्यसि । इहास्माकं बलात्कार को निवारयितुं प्रभुः ? ॥ ३६॥ इयमालिङ्गथ सर्वाङ्गं स्वैरं विविधभक्तिभिः। तरसापि सरोजाक्षि ! निःशमुपभुज्यसे ॥ ३७॥ इति जल्पन विमर्यादं कामान्धः सव्यपाणिना । स मीमदुहितुर्देव्याः केशग्रहमचिन्तयत् ॥३८॥ हा ! धिक् कष्टं कः प्रमादस्तवायं मा मैवं भो मुञ्च दूरे भवेति । सभ्रूभद्रं मौलिमागं धुनाना तं प्रत्यूचे हस्तमुद्यम्य देवी ॥ ३९ ॥ IIIIIIIIIIIIIIII AD

·कु
पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः ५
निःशङ्कस्य व्युत्क्रमं कर्तुमिच्छोस्तस्यावेशं वीक्ष्य यूनस्तथापि ।
आः! पापेति व्याहरन्ती सरोषा तच्छिक्षार्थं वासवं साऽभिदध्यौ
॥ ४० ॥
यावत् तं वरदं हृदि स्मरति सा देवं हरिं तत्क्षणं तावद् दिकुहरोदरम्भरिरवः त्रासप्रदः प्राणिनाम् ।
स्वैरं निर्जलदाद् निपत्य नभसो वेगेन शुष्काशनिस्तं भस्मैकमयं विधाय सहसा भूयोऽन्तरिक्षं ययौ ॥ ४१ ॥
भस्मावशेष तमवेक्ष्य देवी पूर्वोपकारप्रवणं किरातम् ।
दयाभावा रुदती विरेजे तस्मै हि तोयाञ्जलिदायिनीव
॥ ४२ ॥
यः कोऽपि संप्रति करोति ममोपकारं सोपि क्षयं ब्रजति यद्वदसौ वराकः ।
दुष्कर्मणामुदयमीदृशमद्भुतं मे धिर धिक् तदेति सुचिरं हृदि सा शुशोच ॥४३॥
इतिश्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे पञ्चमः सर्गः ॥५॥
किरातस्य
बलात्कार:
वासवेन च
भस्माव..
शेषीकृतो
किरातः॥
॥११०॥
IIIIIIIIIIIIIIIIIIIII
पु
पञ्चमे स्कन्धे षष्ठः सर्गः ।
तदतीत्य महद् दुःखं विदर्भानभि सा पुनः । उपर्युपरि तत्पल्लीरूपविन्ध्येन निर्ययो
॥ १ ॥
न श्रान्ता च न भीता च दीर्घ शून्येऽपि सा पथि । दृढीकरोति कालो हि वपुश्चित्तं च देहिनाम् ॥ २ ॥
॥११०॥

·llyHIIIIIIIIIIII. यतः पत्युर्वियोगोऽभूद् व्यालविघ्नं महच्च तत् । भूयो विनं प्रमोदं च सा चक्रे नैव वमनि ॥३॥ सस्मार हृदये मन्त्रं पञ्चानां परमेष्ठिनाम् । सततं चरणौ पत्युः सा नलस्य च केवलम् नखिनः शृङ्गिणः सत्त्वाः करिणः फणिनोऽपि वा । केऽपि तां किमुत स्पष्टुं न द्रष्टुमपि सेहिरे ॥ ५ ॥ विपमं समतां याति सौजन्यं यान्ति दुर्जनाः । शक्तः सतीमयो ब्रह्मा कर्तुं सृष्टिविपर्ययम् यत् तस्मिन् तादृशे शून्ये तैस्तैस्तीक्ष्णैरुपद्रवैः । न भिन्ना भीमजा देवी शीलस्य कवचं हि वत् इदं हृदि महद् दुःखं तस्याः परमजायत । यद् मदर्थं मृतो व्याधस्ताडितो यच्च वाहसः ॥ ८ ॥ इत्थं च पथि गच्छन्त्यास्तस्याः कालेन केनचित् । बभूव धनपूर्णस्य वणिक्सार्थस्य सङ्गमः ॥ ९ ॥ क यास्यथेति पृष्टास्ते कथश्चिद् भीमजातया । क्षत्रियां तां परिज्ञाय प्रत्यपद्यन्त नोत्तरम् ॥१०॥ तथापि तैः समं मार्गे नलभार्या विनिययो । कार्यापेक्षव गुर्वी हि वस्तुचिन्ता न धीमताम् ॥११॥ भोजनान्ते तृणस्यापि विदधात्यञ्जलिं जनः । भस्मापि वन्द्यते चैत्रे समये सर्वमुत्तमम् ॥१२॥ विसङ्कटतटोद्देशे दुरारोहे भयङ्करे । स तस्थौ पर्वताघाटे सार्थः प्रातर्यियासया ॥१३॥ तत्र रात्रौ तमाश्यामा वृहदुहितसूचिताः । न्यपतन् जनतागन्धक्रोधान्धा वनसिन्धुराः. ॥१४॥ भग्नानि वस्तुभाण्डानि गोणीभाराश्च चूर्णिताः । वस्ताः केऽपि मृताः केऽपि मनुष्या वृपमा अपि ॥१५॥ न क्वापि ददृशे कोऽपि नासीत् किञ्चिद् व्यवस्थितम् । दृष्टनष्टः स सार्थोऽभूद् गन्धर्वपूरवत् क्षणात् ॥ १६ ॥ IIIAll AIII NIFII II IIIII

·वणिक्सा-
पञ्चमे
स्कन्धे
थेन सह
सर्गः ६
॥१११॥
तस्मिन् सार्थे तथा त्रस्ते निरालम्बा मनो दधौ । एकाकिनी स्थिता भूयः सचिन्ता भीमभूरभूत् ॥१७॥
यैः समं पथि गच्छामि न तेऽपि कुशलास्पदाः । अहो ! मे दुर्दशापाक इत्यात्मानं निनिन्द सा ॥१८॥
सा समुत्थाय खिन्नाऽपि कृत्वा धैर्यावलम्बनम् । गिरिशृङ्गमयं मार्गमारुरोह शनैः शनैः
॥१९॥
निराशा विवशा व्यग्रा श्रान्ता भीता सवेपथुः । न वापि हृदयाधारं लेभे किमपि सुन्दरी ॥ २०॥
ततो विनतशाखाग्रं रक्तं रक्तान्तलोचना । प्राप पापहरं वृक्षमशोकं शोकविह्वला
॥२१॥
दर्शनं स्पर्शनं वाऽपि वर्णनं स्मरणं च ते । सतां न कुशलं दत्ते किं किं किङ्किल्लिपादप ! ॥ २२॥
इत्यशोकतरं स्तुत्वा यान्त्याः पर्वतवम॑नि । भीमभूमिपतेः पुत्र्याः परितोपो मनस्यभूत् ॥२३॥ युग्मम्॥
शीतो मन्दः सुरभिरभवत् पृष्ठवाही समीरः श्यामाः साक्षाद् भवविपयिणः पञ्च जाताः क्रमेण ।
दृष्टिं प्रापुर्जलदसुहृदः स्वस्तिकाख्याश्च तस्याः पस्पन्दे च प्रकटितमनः कामदं वामनेत्रम् ॥ २४॥
तदिति बहुनिमित्तैः शोभनैः प्रीयमाणा किमिह मम फलं स्यादित्थमालोचयन्ती ।
गिरिशिरसि विशाले बालसारङ्गचक्षुलिखितमिव मुनीनां मण्डलं सा ददर्श
॥ २५॥
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे षष्ठः सर्गः ॥ ६॥
गच्छन्ती
न दमयन्ती॥
वनसि-
न्धुरैश्च
भिन्न:
र
II IIIIII VERIFII FIII BIFIIE
IIIIIIIIIIIIIIII
सार्थः॥
॥११॥

·पञ्चमे स्कन्धे सप्तमः सर्गः।
.॥ २ ॥
॥ ३ ॥
III.III
AAI All ICAIR.
वानुज्वलतरशुक्लसूक्ष्मप्रावरणावृतान् । मूर्तिमद्भिरिवाश्लिष्टान् पटलैर्धर्मकर्मणाम्
शुचीन् सुमनसः सौम्यान महीन् वीक्ष्य हर्पिता । भैमी पिवगृहं प्राप्तमिवात्मानममन्यत
तेषां मध्यगतं धीरं धर्माचार्य महौजसम् । अनुजानीहि भगवनित्युक्त्वा प्रणणाम सा
धर्मोऽभिवर्द्धतां भद्रे ! सुप्रसन्न मनोऽस्तु ते । इहोपविश कल्याणि ! परिश्रान्ताऽसि भूयसा
चारणश्रमणानस्मान् जानीहि त्वं शुचिस्मिते ! । चैताढथपर्यतादेतत् तीर्थ वन्दितुमागतान्
पृथिव्यां पञ्चमश्चक्री परमेष्ठी च पोडशः । शान्तिनामा यतः स्वामी संभविष्यत्यतःपरम्
तस्यानभवतस्विर्यग्देवासुरनराश्रितम् । समं ततोऽवसरणं चिरमत्र भविष्यति
तपश्च तत्प्रसादेन पुनः सञ्जातजन्मिनाम् । साङ्केतिकात् परं ज्ञानमिहास्माकमुदेष्यति
मुक्तिद्वारमिदं नाम्ना महातीर्थ मनस्विनि । । सम्प्रदायं विना प्रायः प्राकृतानामगोचरम्
सुगृहीताभिधानेन गुरुणा भास्करेण हि । विनेयानामिदं तीर्थ. कृपया नः प्रकाशितम्
तदत्र सुकुमाराङ्गी मुग्धामविधवां सतीम् । एकाकिनी समायातां वीक्ष्य त्वां विस्मयो हि नः
न त्वं लक्ष्मीन सावित्री न पौलोमी न पार्वती । सनिमेपा भवदृष्टिर्निनिमेपदशो हि ताः
DAII II नाबाना शाह
॥ ८॥
॥ ९ ॥
॥१०॥
॥११॥
॥१२॥

·चारणश्र- पञ्चमे स्कन्धे सर्गः ७ मणान् दमयन्ती पूर्वपरिचयं ॐ कारयति॥ ॥११२॥ ISIFI All IFILAIFll II III तत् त्वामायुष्मती विद्मश्चक्षुष्याकृतिमीदृशीम् । ऐश्वर्यरहितत्वेऽपि क्षमापालगृहिणीमिव ॥१३॥ इत्युक्ता मुनिना भैमी स्थित्वा क्षणमधोमुखी । निगृह्य बलवद्वाष्पमुपविश्य व्यजिज्ञपत् ॥१४॥ भगवन् ! भाग्यवत्यस्मि दुर्दशापतिताऽप्यहम् । यदेवमनुरूपन्ते भवन्तोऽपि भृशं मयि ॥१५॥ सुकृतं दुष्कृतं वाऽपि सुखं वा दुःखमेव च । सर्व निवेद्य युष्मासु निःशल्यो जायते जनः ॥१६॥ तत् किश्च बहुनोक्तेन युष्माकं विदुषां पुरः ? । एष तावत् परिच्छेदो मद्वार्त्ताविस्तरस्य यत् ॥ १७॥ पृथिव्यां विदितो विद्वान् निषङ्गी निषधेश्वरः । वीरसेनसुतो वीरः क्रौञ्चकर्णान्तकः कृती ॥ १८॥ देवदूतो दयायुक्तो बलवान् विनयी नयी । दशदिग्विजयी योद्धा महनीयो महाबलः ॥१९॥ सत्यसन्धः सुधीः शान्तः शत्रुकालानलो नलः । पुण्यश्लोकः सुखी श्लाघ्यो भर्त्ता मे भूभृतां वरः ॥२०॥ त्रिभिर्विशेषकम् । द्यूतेऽनुजेन निर्जित्य दैवाद् निर्विषयीकृतः । मयैवानुगतः पत्न्या भुजद्वन्दपरिच्छदः ॥ २१॥ भिल्लैः पथि पराभूतः खगैः क्षिप्तोत्तरच्छदः । वनाद् वनं ब्रजन् ग्रीष्मे सोढवातातपव्यथः ॥ २२॥ केनापि हेतुना शीघ्रं सत्त्वसौहृदवर्जितः । समादिश्य पितुर्गेहे गन्तुं लिपिमुखेन माम् ॥२३॥ अनाथां मां परित्यज्य सुप्तामेकाकिनी वने । तथा कथञ्चिद् गतवान् यथा भूयो न वीक्षितः ॥ २४॥ युग्मम् ॥ गर्नागिरिसरिद्घोरं पश्यन्त्याऽपि मया वनम् । न लब्धः स क्वचिद् भूयः सप्रभाव इव द्रुमः ॥ २५॥ निर्विण्णा तमनालोक्य श्रान्तसुप्ता महावने । यस्ता चाजगरेणास्मि मोचिता शवरेण च ॥ २६॥ IASISAI AISIS ॥११॥ IA ILE ·IIIIIIIII All Ele विवेकविकलस्याहं पतिता तस्य पञ्जरे । नैवाधिजगाम क्षेमाद् निर्गमं यत्नवत्यपि ॥२७॥ तं वराकमनात्मज्ञं स्वहस्ताङ्गारवर्पिणम् । सहसातिभयाच्चक्रे भस्मसाद्वरदो हरिः ॥२८॥ पुनः पथि मया प्राप्तो वणिक्सार्थस्य सङ्गमः । स नक्तं दन्तिभिर्ध्वस्तः स्वेच्छावान् व्यसनैरिख ॥२९॥ साऽहं पतिपरित्यक्ता नष्टध्वजपटेव नौः । दुर्दशावर्त्तगर्तेऽस्मिन् वर्णमानाऽस्मि दुर्द्धरे ॥३०॥ विश्वविश्वम्भराधारधुरन्धरभुजो मम । दक्षिणस्या दिशः स्वामी भीमभूमिपतिः पिता ॥३१॥ निजपत्युः समादेशाद् गच्छन्ती पितृमन्दिरे । अहं सम्यग् न जानामि तत्र यास्यामि वा नवा ॥३२॥ तस्य राज्ञो हि चेत् किश्चित् तत् क्क नौ सङ्गमः पुनः १ । मम वा किश्चिदक्षेमं तत् क्व नौ सङ्गमः पुनः १ ॥३३॥ आशापाशः प्रसभमभितो जीवितं मे रुणद्धि प्राणत्यागो हठविरचितः श्रेयसे नोपदिष्टः । एकैकाऽपि व्रजति घटिका कल्पकोटिप्रमाणा नो जानामि त्वरितमधुना यद् मया किं विधेयम् ? ॥३४॥ अस्मिन् काले दश विजयते वर्पलक्षाणि देही तेपामेकं मम परिणतं पूर्णवर्पायुतोनम् । तेनेदानीं न विपयरसाश्चेतसो यान्ति शान्ति वकाले कथयति कथं मन्दतां वारिवेगः ? ॥ ३५ ॥ एकाकित्वं दयितविरहः काननं मार्गखेदः स्थानभ्रंशो विभवविगमः साध्वसं दुर्जनेभ्यः । इत्थं दुःखं निखिलमपि मे वालकालेऽपि जातं मन्ये नाभूदहमिव भवे दुःखिनी काऽपि नारी ॥३६॥ नन्वेतद् मे किमपि भगवन् ! वृत्तमामूलभूतं श्रुत्वा दुःखं सहृदयहृदयैर्नैव कार्य भवद्भिः। All IELA IIIIIIIIII ·- ॥३७॥ चारणश्र- पञ्चमे स्कन्धे सर्गः ७ दुष्कर्माख्यं क्वचिदपि भवे बीजमुप्तं मया यत् तस्यैवेदं फलमविकलं पाकमभ्यागतं मे इति निगदितवत्यास्तत्र भूपालपुन्या वचनमपरिहीणं पुण्यमाकर्ण्य सम्यक् । अविरलजलबिन्दुस्पन्दिभिर्नेत्रपत्रै-मुनिपरिपदशेपा वर्णभेदं प्रपेदे इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे सप्तमः सर्गः ॥७॥ ॥ ३८ ॥ मणान् दमयन्ती पूर्वपरिचयं कारयति॥ ॥११३॥ पञ्चमे स्कन्धे अष्टमः सर्गः । DIGATIL AS LAILAFIKE पु अथ देव्या वचः श्रुत्वा विज्ञानप्रचयो मुनिः । उच्छ्वस्य विकसदृष्टिः ससंभ्रममभापत ॥ १ ॥ हन्त ! सा दमयन्ती त्वं हन्त ! स त्वत्पतिर्नलः । त्वदर्थ हि पुरा देवाः समायान्ति स हि क्षितौ ॥ २ ॥ त्वां हि चक्रेश्वरी देवी सेवाहेवाकशालिने । भीमाय प्रथमापत्यं ददौ दमनको मुनि: ॥ ३ ॥ अहो ! वत महत् कष्टं किं ब्रूमः किमु कुर्महे ? । सार्वभौमावुभौ यस्याः पिताऽपि स पतिश्च सः ॥ ४ ॥ यां न पस्पर्श चण्डांशुवनेऽपि भुवनेऽपि च । यस्या न सदृशी काऽपि रूपेण विभवेन च ॥ ५ ॥ दानं मानं च या दत्ते पापं पुण्यं च वेत्ति या । शास्त्रे गीते च या दक्षा भक्ता देवे गुरौ च या ॥ ६ ॥ नराणां च सुराणां च स्त्रीणां नृणां च सर्वथा । गृहिणां च यतीनां च या श्लाघ्या गुरुभिर्गुणैः ॥ ७ ॥ ॥११३॥ ६ ·छा.III AAIFI All plyICATIO साऽपि संप्रति संप्राप्ता दुर्दशामीदृशीं यदि । किं परेपां वराकाणां लोकानां तद् विचार्यते ॥८॥ पञ्चभिः कुलकम् । आवयं सर्वगात्राणि पमिनीव दिवात्यये । सलज्जाधैर्यनिर्वेदं ददर्श विवशा भुवम् ॥ ९ ॥ तामित्थं सुस्थितां देवीं निःश्वासविधुराधराम् । आश्वासयितुमारेभे करुणामना मुनिः ॥ १० ॥ वत्से ! वैदर्भि ! दुर्भेद्या यद्यपि क्लेशभित्तयः । तथापि महतां सत्चं कुलिशादपि कर्कशम् ॥११॥ दैवात् प्रियपरित्यक्ता न त्वं शोचितुमर्हसि । त्वत्तोऽपि हि न सजाता दुःखिनी किं शकुन्तला? ॥ १२ ॥ त्वमद्यापि सुखस्थाने स्थानभ्रष्टेन धीमता । कालजेन स्वयं पत्या प्रहिताऽसि पितुर्गृहे ॥ १३ ॥ वत्सलः स च ते तातः सर्व दास्यति वाञ्छितम् । कालमालम्ब्य भर्ताऽपि भूयस्त्वां पालयिष्यति ॥ १४ ॥ सुखे दुःखे च पश्यन्तं स्वस्मादप्यधिकाधिकान् । वैरिणौ हर्पशोकाख्यौ धीरं नहि निगृह्णतः ॥ १५ ॥ शृणु शाकुन्तलं वत्से ! त्वमाख्यानकमुत्तमम् । श्रुत्वा शिथिलशोकं ते हृदयं जायते यथा ॥१६॥ दुष्यन्तः पौरवो धन्वी राजा गजपुराधिपः । मृगव्यविह्वलः कश्चिदन्वधावद् मृगं रथी ॥१७॥ महारयरथावतं सशराकृष्टकार्मुकम् । तमन्तरितसारङ्गाः प्रोचुर्मुनिकुमारकाः ॥१८॥ न वध्योऽयं न वध्योऽयं देवाश्रममृगो हि नः । कथं क्षत्रियशस्खं ते निवर्हतु निरागसम् ॥१९॥ सफली मालिनीतीरे निर्विघ्नं वीक्ष्य वो वनम् । राजन् ! निजभुजत्रातां कृतार्थय महीमिमाम् ॥२०॥ स तथेति प्रतिश्रुत्य स्वकार्येषु विसृज्य तान् । एकाकी विरथः स्वैरं प्रविवेश तमाश्रमम् ॥२१॥ छAISAll Ill II III IIIIII

·-
पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः८
चारण-
श्रमणै-
राश्वासिता
दमयन्ती॥
॥११४॥
विचरन् वृक्षमालासु स्फुरदक्षिणलोचनः । क्षुपसेकजुषां मध्ये कन्यानां काञ्चिदुत्तमाम्
॥२२॥
प्रच्छन्नः स्वेच्छया पश्यन्नित्थमन्तरचिन्तयत् । अहो ! पुराद् वनं धन्यं कन्या यत्रेयमीदृशी ॥२३॥ युग्मम् ॥
श्रमोदककणाक्लिन्ना सावश्यायेव पद्मिनी । वल्कं शिथिलयत्येषा सख्या निविडसंयमम् ॥२४॥
लक्ष्मणाऽपि शशी हृद्यः शैवलेनापि वारि तत् । वल्कलेनापि रम्याऽसौ किं न वस्तुपु मण्डनम् १ ॥२५॥
यद् ममार्यस्य रागोऽस्यां क्षत्रिया तदियं ध्रुवम् । सन्दिग्धेषु पदार्थेषु प्रमाणं हि सतां मनः ॥ २६॥
सिञ्चन्ती चूतसंयुक्तां पुष्पिता माधवीमियम् । त्वमपीत्थं भवेत्युचैर्युक्तमुक्ता वयस्यया
॥ २७॥
द्रागम्भः संभ्रमभ्रान्तो भृङ्गोऽस्या वक्त्रवारिजे । धन्योऽधरदलं पीत्वा रौति कर्णान्तनेत्रयोः
॥ २८॥
विवृत्तभ्रान्तहस्ताग्रा लोलाक्षी धुन्वती शिरः । मधुव्रतनटेनेयं निःसङ्गीतं हि नर्तिता
॥२९॥
रक्ष रक्षालि ! रोलम्बादिति व्यक्तार्तगीरियम् । त्रातुमाह्वय दुष्यन्तमिति सख्योपहस्यते ॥३०॥
तदेवं तावदित्यन्तः स्फुटप्रकटमभ्यधात् । आदिष्टोऽस्मि वनं त्रातुं राज्ञाऽऽसन्नविहारिणा ॥३१॥
तत् कोऽयं पौरवे पृथ्वीं पाति दुर्वृत्तघातिनि । अन्यायमतिमुग्धासु मुनिकन्यासु चेष्टते ? ॥३२॥
आर्य! कश्चिद् न विनोऽत्र विघ्नकृद् वा तथाविधः । नवरं भ्रमराद् भ्रान्ता सखीयं नः शकुन्तला ॥३३॥
इयं कुलपतेः पुत्री गालवस्य महात्मनः । प्रियंवदानुसूयाख्ये सख्यावावामुभे अपि
॥३४॥
सोमतीर्थप्रयातस्य तातस्यादेशतः सताम् । आतिथेयं करोत्येषा तदार्यातिथ्यमस्तु ते ॥ ३५ ॥
DIIIII AIIIIIIIII IIFIE
पु
॥११४॥

·छा. IIजIATI Iye इत्युक्तो मुनिकन्याभ्यां मत्वा वाचैव तं विधिम् । नन्दिद्रुमतले ताभिः सह गोष्ठीमचीकर नन्वदारः कुलपतिस्तत्पुत्री वः सखीति किम् । पालनाद् गालवस्तातो वप्ता स्यात् कौशिकः पुनः ॥ ३७॥ तत्तपःखण्डनां कत्तुं मेनका पूर्वमाययौ । तां दृष्ट्वा च परं यद्वा किमार्यस्य निवेद्यते ? ॥३८॥ अस्तु ज्ञातं विशालाक्षी तदियं मेनकोद्भवा । अथ किं तत्परित्यक्ता प्राप्ता हि मुनिना बने ॥ ३९ ॥ दिव्यप्रभावतस्तस्याः शुका वृत्ति वितेनिरे । शकुन्तैालिता पूर्व तेन नाम्ना शकुन्तला ॥ ४० ॥ आसंप्रदानतः कार्यमनया तद् मुनिव्रतम् । सह वा सदृशाक्षीभिः कुरङ्गीभिनिर्विश्यति ॥४१॥ इमां वराय कस्मैचिद् महर्पिर्दातुमिच्छति । अस्यास्तु हृदये नित्यं तपसि स्पृहयालुता ॥४२॥ उपराजमिति श्रुत्वा प्रजल्पन्तीं प्रियंवदाम् । उत्थाय गन्तुमारेमे कुपितेव शकुन्तला कथयिष्यामि गौतम्या इमामश्लीलवादिनीम् । इति पारिप्लवं यान्तीमारुरोध प्रियंवदा ॥४४॥ चण्डि ! किं लभ्यते गन्तुमधमाऽसि मे यतः । वृक्षसेचनकद्वन्द्वं मम देयं तदर्पय ॥४५॥ वस्त्रेण वलितां सख्या परिहासविदग्धया । तस्यास्तामनृणीकर्तुं स्वहारं नृपतिर्ददौ ॥४६॥ साऽऽशु तद्बहुमानेन निर्मुमोच मुधैव ताम् । अभूव तेषां पुनर्गोष्ठी तत्तद्वा नुयायिनी ॥४७॥ नृपतिरनुशकुन्तलं स कामी नृपमनुवद्धमतिः शकुन्तलापि । तदुभयमपि पश्यतः स्म सख्यौ नदिति बभूव रतिश्चिरं चतुर्णाम् ॥४८॥ छAMI II जाता

·पञ्चमे
पञ्चमे
दमयन्त्या
आश्वास-
सर्ग:८
॥११५॥
समजनि रजनीमयं रजोभिर्नृपतिमनुव्रजतां ततोऽवलानाम् ।
क्षुभितमनुजनं वनं तदासीत् शिथिलितगोष्ठिचतुष्टयं च तासु
॥४९॥
निजबलमखिलं बहिर्विधातुं लघु ललितं प्रचचाल भूमिपालः ।
उटजमनु समन्विता सखीभ्यां स्मरभररुद्धगतिः शकुन्तलापि
॥५०॥
व्यर्थं तस्थौ व्यथितचरणा दर्भसूच्या किलेति व्यावृत्ताक्षी विटपघटितं वल्कलं चेत्यपश्यत् ।
स प्रत्याशं वलितनयनं पश्यतस्तस्य राज्ञः शून्यं चक्रे कुलपतिसुता तेन चित्तं सुरावत् ॥५१॥
इतिश्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे अष्टमः सर्गः ॥८॥
DIII II II IIIIIIFIE
नाय चा-
रणश्रमणैः
कथित
ला शाकुन्तला-
जाख्यानकम्।
पञ्चमे स्कन्धे नवमः सर्गः।
उटजं प्राप्य न प्राप रतिं वापि शकुन्तला । स्कन्धावारगतो राजा निद्रां निशि न लब्धवान् ॥ १ ॥
शून्या नाचिन्तयत् किञ्चिद् नित्यकृत्यं मुनेः सुता । तद्वनासन्नमास्थाय नास्मरत् पौरवः पुरम् ॥ २ ॥
उभौ लज्जानदीरुद्धावुभौ दुर्लभरागिणौ । सव्यापसव्यमुक्तेपुर्जघन्वान् तद् द्वयं स्मरः
॥ ३ ॥
इत्थं तद्युग्ममारुह्य स्वैरं वदति मन्मथे । दैवाद् नक्तञ्चरैश्चक्रे मुनीनां यज्ञविप्लवः
॥ ४ ॥
॥११५॥

·- साIIIIIIIIIIII.BIजाल तदाऽभ्यर्थनया प्राप्तः स एकोऽपि नृपः स्वयम् । अग्रेऽपि नर्तकः सद्यः किं पुनस्तूर्यमाहतम् तद्धनुनिनि तनक्तञ्चरचये वने । कर्म कर्मठिनश्चक्रुधुतानं वीतसाध्वसाः एकत्र वनवासेऽपि वृपस्यन्तौ परस्परम् । द्वावासन्ननवां नीतौ व्यवस्था मदनेन तौ ॥ ७ ॥ मालिनीतीरकुलेपु सा निनाय स्मरज्वरम् । जगाम तत्र राजापि तद्विलोकनतत्परः ॥ ८ ॥ ददर्श तत्र निश्चेष्टां दलस्रस्तरशायिनीम् । सखीभ्यामपि साश्रुभ्यां सेव्यमानां शकुन्तलाम् ॥ ९ ॥ कथञ्चिदपि पृच्छन्त्योरिं वारं द्वयोरपि । तयोर्भावज्ञयोर्भावं स्थित्वा स्थित्वा जजल्प सा ॥१०॥ मुक्त्वा मां नास्ति मे वन्धुर्न गोप्यं किञ्चिदेव वाम् । किं भूयोऽपि तथा कार्य यथा स्यात् तत्कृपा मयि ॥११॥ ततः स्वीकृत्य कर्त्तव्यं सख्यौ श्लाघापुरस्सरम् । तां दुष्मन्ताय दातव्यं स्मरलेखमयाचताम् ॥१२॥ तया च रचितं लेखं लिखितं केतकीदले । प्रस्तुतो या नवेति द्वे पठतः स्म यथा किल ॥१३॥ न जानामि तवावस्था के प्रवेशः पराशये । हन्ति तु त्वत्कृते कामं कामो निर्दय ! मदपुः ॥१४॥ इति श्रुत्वा स गाथार्थ शीघ्र जनितसंभ्रमः । प्रविश्य कलया वाचा प्रत्युवाच शकुन्तलाम् ॥१५॥ युक्तं पर्यनुयुक्तोऽस्मि किन्तु मुग्धेऽवधारय । इदं प्रकोष्ठतः सस्तं किमर्थ वलयं मम ? ॥१६॥ नूनं प्राकृतमद्वाधं वाधते त्वां मनोभवः । रविरर्दितमेवेन्दुमन्वर्दति च कौमुदीम् ॥१७॥ इति जल्पस्तया सार्द्ध निपिण्णः खिन्नविग्रहः । अयाच्यत वयस्याभ्यां स्वीकर्तुं स शकुन्तलाम् ॥१८॥ फ्री

·पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः ९
आजीवितान्तमात्मीयं वपुर्वित्तं तयोः पुरः । चक्रे तदा तदायत्तं सत्यवादी स पार्थिवः ॥ १९॥
ततः कृतार्थयोः सख्योाजपूर्व प्रयातयोः । दयितो रन्तुमारेमे कन्याविश्रम्भनागरः
॥ २०॥
तस्या वामस्वभावेन बालावस्थानुयायिना । स कामी दृष्टिरागोऽपि क्षणं पर्याकुलोऽभवत् ॥२१॥
तैस्तैर्मृदुभिरक्लिष्टरुपायैः परिशीलयन् । दुष्मन्तः स्वेच्छया रेमे वशीकृत्य शकुन्तलाम् ॥२२॥
स पूर्वविरहव्यग्रां गच्छन्नापृच्छय वल्लभाम् । तस्या मनोविनोदार्थमित्यदादङ्गुलीयकम् ॥२३॥
मन्नामवर्णमेवैकं त्वमत्र गणयान्वहम् । तदन्ते त्वां समानेतुं समेष्यति जनो मम
॥२४॥
आशापाशनिबद्धेन हृदयेन वियोगिनी । साऽपि तद्गणनासक्ता कथञ्चिद् जीवितं दधौ ॥२५॥
इत्योघसंज्ञया तस्याः कुर्वत्याः प्राणधारणम् । यावत् पर्याप्तकालोऽभूत् स वर्णगणनक्रमः ॥२६॥
तावत् तदुटजद्वारि पाणिपात्रो दिगम्बरः । अशनायान्वितो मौनी दुर्वासा भिक्षुराययों ॥२७॥
महन्मुनिवरे तस्मिन् प्रमद्वरतया तया । बभूव स्खलितातिथ्या मिथ्यात्वरहिताऽपि सा ॥२८॥
ततो मुनिमुखेनैव पूज्यातिक्रमकोपिनः । द्राक् तिर्यग्जृम्भका देवाः स्फुटमित्यशपन्त ताम् ॥२९॥
स्मरन्तीयं न जानी ममाप्यतिथिमागतम् । मत्तवत् पूर्ववार्ता त्वां न स्मर्त्ता स्मारितोऽपि सः ॥३०॥
श्रुत्वा तं शापमाप्ताभ्यां सखीम्यां स मुनिद्रुतम् । अनुव्रज्य पुरः स्थित्वा मुहुर्नत्वाऽन्वनीयत
दीनामशरणां शून्यां बालां विरहविह्वलाम् । शकुन्तलां च विज्ञाय प्रसेदुय॑न्तरामराः ॥३२॥
श्री
दमयन्त्या
आश्वास-
नाय चा-
न रणश्रमणैः ।
कथितं
ला| शाकुन्तला-
ख्यानकम्।
॥११६॥
P
॥११६॥

·-
-
ISEITIEFINITIFISHI III
आभज्ञानात् पुनः स्मचा दत्तस्तरित्यनुग्रहः । तयोश्च दृक्पथाद् दूरं चक्रे व्यवहितो मुनिः
अभिज्ञानाय सङ्कल्प्य तद् नृपस्याङ्गुलीयकम् । सख्यौ दुःखभयात् शापं विदितं तेन चक्रतुः
ततः शापाच निश्चिन्ते दुष्मन्ते पृथिवीपतौ । वर्णसङ्ख्याधिकं कालं न विपेहे शकुन्तला
ईपदापनसत्त्वां तां किमेतदिति शङ्किताः । ददृशुस्तापसा चल्लीमकालललितामिव
अवर्णवादमात्मीयं मत्वा तेषां विरक्तितः । मुखं सा दर्शयामास सखीभ्यामपि न स्फुटम्
कथं पितरि संप्राप्ते भविष्याम्यहमीदृशी । इति त्रासाद् गतच्छायं स्त्रीरत्नं तद् बभूव च
कालक्रमेण संप्राप्तस्तत्पिता गालवोऽपि सः। अभ्युत्थितमुनिव्याप्तं कुर्वनयमिवाश्रमम्
तस्याग्निशरण सद्यः प्राप्तमात्रस्य यज्वन: इति श्रुतिपथं प्रापदशरीरा सरस्वती
दुष्मन्तेनाहितं वीर्य विनती भूतये भुवः । जानीहि तनयां ब्रह्मन् ! वहिगां शमीमिव
तामाकर्ण्य मुनिर्याचं प्रीतः पत्युहं प्रति । प्रगुणीकत्तुमारेमे प्रस्थानाय शकुन्तलाम्
इति च स्वच्छवात्सल्यविहलेनान्तरात्मना । सशङ्कामङ्घमारोप्य लजमानामलालयत्
किञ्च स्वयं प्रणिहते-टुभिस्तरुभ्यः प्राप्तानि सन्निधिवशाद् वनदेवतानाम् ।
दिव्यानि रत्नमणिमौक्तिकनिमितानि तस्यै ददौ स विविधानि विभूपणानि
इत्यन्तरिक्षवचनात् पितरि प्रसन्ने पत्युहं प्रति शकुन्तलया प्रयातुम् ।
॥३३॥
॥३४॥
॥३५॥
॥३६॥
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥
॥४०॥
॥४१॥
॥४२॥
॥४३॥
MAII II ASHISIS
॥४४॥

·स्कन्धे
सर्गः ९
॥११७॥
श्री दमयन्त्या
II II
AAIFI AIII IIS
आपृच्छय गद्गगिरा परिरभ्यमाणे तामूचतुः सपदि शापमुपेक्ष्य सख्यो
॥४५॥
स त्वां यदि स्मरति नैव कदापि राजा तस्याङ्गुलीयकमिदं हि तदार्पणीयम् ।
श्रुत्वा च तत् किमिति सापि पुनर्बुवाणा नन्वेवमेव किल मन्दमवादिताभ्याम् ॥४६॥
श्लाघापरैरनुगता मुनिभिः प्रसन्नरुद्भिन्नवाष्पजडदृष्टितया स्खलन्ती ।
पत्युर्गृहं प्रति चचाल शकुन्तलापि हल्लेखया सकलमाकुलया दधाना
॥४७॥
साकं शारिवेण पृष्टिविषये शारद्वतेनाग्रतो गौतम्या स समं विचित्रवचनालापैः प्रयान्त्याः पुरः ।
भूयासुस्तव पञ्चवर्णजलदप्रच्छन्नसूर्यातपाः पन्थानः सवितानराजभुवनप्रस्थाः पदार्था इस ॥४८॥
इत्युक्त्वा कुलपतिना स्वयं विसृष्टा गङ्गायां सुखमतिवाह्य रात्रिमेकाम् ।
सोत्कण्ठं सपरिजना प्रगे प्रपेदे दुष्मन्तस्थितिगुरु हस्तिनापुरं सा
॥४९॥
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे नवमः सर्गः ॥९॥
पञ्चमे स्कन्धे दशमः सर्गः।
तानागतवतः सर्वान् शीघ्रं विज्ञाप्य वेत्रभृत् । अन्तः प्रवेशयामास पुरोहितपुरस्सरः
॥ १ ॥
केऽमी किमर्थमति ? तेषु सर्वेषु पौरखः । असंस्तुतेष्विव क्षुब्ध्या तत्क्षणं क्षिप्तवान् दृशः ॥ २ ॥
आश्वास-
नाय चा-
रणश्रमणैः
कथित
ला शाकुन्तला-
ख्यानकम्।
॥११७॥

·* जाता MINIMIRRIISTila शकुन्तला तु पश्यन्ती पतिमास्थानसंस्थितम् । प्रौढप्रेमोपसृष्टाऽपि चुक्षुमे मनसा भृशम् तत्तस्या दक्षिणं चक्षुः स्पन्दमानं पुनः पुनः । चक्रे निरुद्धनिःश्वासनिष्पन्दमखिलं वपुः ॥४॥ तेषां विरचिते राज्ञा कुशलप्रश्नकमणि | प्रणीतसमुदाचारः स्वस्थः शाङ्रवोऽवदर ॥ ५ ॥ सर्वमव्याहतं राजन् ! यात कुलपतेरपि । स त्वां तत्रभवानाह विजयाशीः पुरःसरम् स्वयं स्वीकृतवान् यत्वं धर्मरागिणि भूपतौ । स्थिते त्वयि वरे पुच्या कृतं निश्चिन्तया हृतम् ॥ ७॥ इयं कुलपताका नः प्रासादस्त्वं च जङ्गमः । विधाय युवयोयोगं युक्तकारी स्थितो विधि: ॥ ८ ॥ संप्रत्यापन्नसत्वेति तदियं प्रहिता त्वयि । ईदृशे न यतः कन्या पितुर्वेश्मनि शोभते ॥ ९ ॥ इति तस्मिन् वदत्येव प्रत्युवाच द्रुतं नृपः । धिक् किमेतदुपन्यस्तमसमन्जसमञ्जसा ? ॥१०॥ ब्रह्मन् ! सम्यग् भवान् वेत्ति कस्मै का प्रहिता किल । इमां न परिणीतामप्यहं जानामि कुत्रचित् ॥ ११ ॥ तत् कथं व्यर्थसम्बन्धो मयि स्थानस्थितेऽपि वः । युक्तच घटते सत्सु माननाऽपि यतः सताम् ॥ १२॥ इत्याकर्ण्य नृपस्योक्तं सद्यः क्षोभं व्रजन्नपि । पुनः सधैर्यसंरम्भ प्रोचे शारद्वताग्रजः ॥१३॥ अहिता त्वत्कृते राजन्नियं च त्वत्परिग्रहः । असत्यं न वयं ब्रूमः कोपेन प्रणयेन वा ॥१४॥ सोमवंशविशुद्धस्य सत्यशौचान्वितस्य वा। विशेपेण विशांपत्युः पौरवस्य पुरस्तव ॥१५॥ युग्मम्।। न तु स्मरति ते राजन्नवधानं विनाऽधुना । नृणां हि चेतनाचक्षुः प्रमादपटलावृतम् ॥१६॥ 创關關關9 19 14 關多關照

·पञ्चमे
स्कन्धे
दमयन्त्या
आश्वास-
सर्गः १०
॥११८॥
IIIIIIIIIII
शकुन्तले ! महाराजं भर्तारमवबोधय । स्वेच्छावान् राजधर्मोऽपि प्रायः स्मृतिपराङ्मुखः ॥ १७॥
इत्युक्ता गुरुशिष्येण ब्रीडावनतकन्धरा । सा विरेजे महादुःखात् प्रविविक्षुरिव क्षितिम् ॥१८॥
तस्मिस्तादृशि दुई प्रेम्णि प्राप्ते दशामिमाम् । मम वज्रमयाः प्राणाः प्रियस्य रसनाऽथवा ॥ १९॥
परिणीतेऽपि सन्देहस्तद् वाच्यं किमतः परम् ? । हता हि सांप्रतं तावदाशा दूराधिरोहिणी ॥२०॥
ततो दुष्मन्तकौशिक्योगौतम्याश्च परस्परम् । गम्भीरमुग्धशान्तोऽभून विवादः कोऽपि तत्क्षणम् ॥ २१॥
आर्यपुत्राथवा नैवं किञ्चित् पौरव ! ते क्षमम् । तदा तादृशमाख्याय संप्रत्याख्यातुमीदृशम् ॥ २२॥
यत् स्यात् किञ्चिदभिज्ञानं तद् भवेत् प्रत्ययस्तव । बाढं दर्शय तच्छीघ्रं नीत्या को न प्रतीयते ? ॥२३॥
तर्हि त्वया तदा दत्तं नामाङ्कितमलौकिकम् । तदेतदङ्गुलीयं ते क नु तद् देहि दृश्यताम् ॥२४॥
हन्त ! नास्ति क तद् यातं आर्यगौतमि! किन्त्विदम् । पश्य प्रक्षेत्र सोद्वेगा शून्या मे कथमङ्गुली ? ॥२५॥
वत्से ! तत् पतितं मन्ये गङ्गायामङ्गुलीयकम् । शक्रावतारतीर्थस्य प्रणमन्त्या जलं तव ॥ २६॥
तानि प्रियंवदोक्तानि स्मर वा मालिनीतटे । भद्रे ! स्मृतं मया सर्व न स्मृतं च विरम्यताम् ॥ २७॥
ईदृशैः खलु नारीणां ललितस्निग्धशीतलैः । असत्यवाकसुधासारैः प्लाव्यते विषयी जनः ॥ २८॥
हा हा मैवं महाभाग ! मुग्धात्मा कन्यकाजनः । अदृष्टव्यवहारश्च कथं मिथ्या भविष्यति ? ॥२९॥
ततः प्रकुपितश्चित्ते दुष्मन्तस्य तया गिरा । हस्तमुद्यम्य साक्षेपं क्षिप्रं शारिवोऽवदत् ॥३०॥
नाय चार-
णश्रमणैः
कथितं
शाकुन्तला-
ख्यानकम्।
II.BIEl
॥११८॥

·बना IIIIIIIIIIIIIजाल भो भो भूपाल ! युक्तस्ते द्रोहः कुलपति प्रति । तस्करः कुलकन्याया येन पात्रीकृतो भवान् ॥३१॥ इयं शीलकुलोपेता रूपलक्षणसंयुता । न दीयते किमन्यस्मै यदि न त्वं वृतो भवेत् ॥३२॥ प्रजिघाय कुलीनत्वादिमां कुलपतिस्त्वयि । दारत्यागमहापापं तत् किं कर्तुं त्वमर्हसि ? ॥३३॥ नूनमैश्वर्यमत्तानाममी लक्ष्मीविकारजाः । भवन्त्येवंविधा भावा नितान्तमवशात्मनाम् ॥३४॥ निगृह्य श्रुतिग्वाचस्ततो हरति चेतनाम् । समुद्रमथनोत्पन्ना लक्ष्मीर्विपसहोदरी ॥३५॥ न पश्यति पुरःस्थं यद् विज्ञप्तं न शृणोति यत् । यद् न जल्पति लक्ष्मीवान् न च सरति संस्तुतम् ॥३६ ।। अथवा किं बहुक्तेन यत् सन्देशहरा वयम् । इयं कुलपतेर्वाचा मुक्ताऽसाभिर्नुप ! त्वयि ॥३७॥ इमां स्वीकुरु वामा वा सर्वत्रापि प्रभुभवान् । कृत्वा कुलपतेर्वाक्यममी प्रचलिता वयम् ॥३८॥ इत्युत्थाय प्रयान्तं तमनुयान्ती शकुन्तलाम् । अवेक्ष्य रुदतीं दीनां गौतमी वाक्यमत्रवीत् ॥३९॥ हा शारिख ! मा मैवं प्रतीक्षस्व ननु क्षणम् । अनुगच्छति नौ दीना विलपन्ती शकुन्तला ॥४०॥ ईदृक् निष्करुणे पत्यो कि मे पुत्री करोतु वा । इत्युक्तः स वलद्रीवं क्रुद्धः शाझ्रयोऽवदव ॥४१॥ ननु तिष्ठ प्रमत्ताऽसि भूयः किं हि तवाश्रमे । इत्थं दहति च प्रेम स्वच्छन्दमपरीक्षितम् ॥४२॥ यथा नृपस्त्वाह तथाऽसि चेत् त्वं ततः पितुर्नि:कलया त्वया किम् ? । निजं च जानामि शुचित्रतं तत् पत्युहे दास्यमपि क्षमं ते ॥४३॥ DIIIIIIIIIIIIIIIFile

·-
दमयन्त्या
आश्वास
॥४४॥
me
पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः१०
॥४५॥
नाय चार
णश्रमणैः
कथितं
ला शाकुन्तला-
ख्यानकम्।
॥११९॥
॥४६॥
इति ब्रुवाणं मुनिपुत्रकं तं जातानुकम्पो नृपतिर्जगाद ।
भो भो महात्मन् ! मुनयो दयार्दा भवन्ति तत् किं त्यजसीदृशी स्त्रियम् ?
राजन् ! समग्रोऽपि जनः परस्मै धर्मोपदेष्टा न पुनर्निजस्य ।
यदीदृशस्त्वं सघृणोऽसि दारत्यागी भवानेव ततः किमेवम् ?
सापत्यामपरिचितामिमामदृष्टां संपन्नामपि गुणसंपदा समन्तात् ।
सगृह्य प्रणयितयाहमद्य दारत्यागी स्यामुत भण पारदारिको वा ?
नो चेत् किं परिकरदुर्वहा ममेयं द्वेष्या वा मनसि लघुत्वभाजनं वा ।
न्यायेन स्वमपरिवादिनं वितन्वनित्यूचे तमनु मुनि जनाधिनाथः
त्वं राजा वयमपि तापसाः प्रसिद्धा नारीयं त्रितयमिदं प्रभूतमत्र ।
त्वं त्राता वयमपि युक्तवृत्तिवाचः पाल्येयं तदिह कुरुष्व यत् क्षमं ते
इत्युक्त्वा सपदि शकुन्तलां विहाय स्वच्छन्दं सपरिजने मुनौ प्रयाते।
कौशिक्यामजनि जनो दयार्द्रचेताः स्वीकर्तुं नृपमपि तां मुहुर्ययाचे
अथ कथमपि राजा तां गृहे नानुमेने मनसि परकलत्रं सर्वथा मन्यमानः ।
सदयहृदयभावस्तं पुरोधा बभापे पुनरुचितविधिज्ञः प्रज्ञया वीक्षितार्थः
AIIIIIIIIIIIFile
॥४७॥
॥४८॥
॥४९॥
॥५०॥
॥११९॥

·1.IIAllalRL All Ale यत् तावकस्स गणकैः प्रथमस्य सुनोः श्रीवत्सलाञ्छनमुरः कथितं किलास्ति । आस्तां तदा प्रसवकालमियं गृहे मे दृष्टे सुते समुचितं सकलं विधेयम् तथेति राज्ञानुमतः पुरोधा यावद् गृहीत्वा स्वगृहे जगाम । श्वासाकुलस्तावदुपेत्य शीघ्र सभासमक्षं सहसा जगाद ॥५२॥ चित्रं चित्रमहो ! गृहे मम गता सा मुक्तकण्ठं शुचा निन्दन्ती निजकर्म वाष्पसलिलं वालाऽऽशु तत्याज च। स्त्रीसंस्थानमुपेत्य तां च तिरयज्जयोतिर्जवाद् यात्यदः प्रेक्ष्यन्ते महसोल्वणा दशदिशस्तेनाखिलाः पश्यत ॥५३॥ ततो राज्यं सर्व वत किमिदमित्याकुलमभूद् भयं भेजे राजा न खलु मम दुश्चेष्टितमिति । वितेनुर्वैतानं द्विजवरगणाः शान्तिकविधि समन्तादान ः कुलदुहितरो गोत्रजरतीः ॥५४॥ माया किन्नु किमिन्द्रजालमथवा चित्तभ्रमोऽभूद् ध्रुवं सा वाला नहि निनिमित्तमथवा प्राप्तेति चित्ते सरन् । तेनाथर्यरसेन शान्तकरुणाशृङ्गारगर्भात्मना किश्चित्कालमनन्यकौतुकरसो राजापि तस्थौ भृशम् ॥५५॥ इति श्रीमाणिक्यदेवसुरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे दशमः सर्गः ॥१०॥ INISRIJIYEIRIlIlISIC

·पञ्चमे
स्कन्धे
पञ्चमे स्कन्धे एकादशः सर्गः।
दमयन्त्या
आश्वास-
सर्गः ११
॥१२॥
नाय चार-
न | णश्रमणैः
| कथित
ला शाकुन्तला-
ख्यानकम्।
अथैकदा पुरे तस्मिन् हविक्रयकारिणः । आरक्षकनराः प्रापुर्धीवरादङ्गुलीयकम्
तस्याभरणमुख्यस्य राजनामाङ्कितस्य ते । पिनह्याधिगम वेगादपृच्छन् धीवरं रुषा
॥ २ ॥
शक्रावतारतीर्थस्य जालाकृष्टस्य पाटनात् । ऊचे रोहितमत्स्यस्य तत् प्राप्त जठरान्तरात् ॥ ३ ॥
अश्रद्धेयगिरं मत्वा कैवर्त दण्डपाशिकः । राज्ञोऽङ्गुलीयकं दत्त्वाऽपृच्छद् वध्यस्य निर्णयम् ॥ ४ ॥
मुद्रारत्नं तदुद्वीक्ष्य शान्तशापविषभ्रमः । उदश्रुरभवद् राजा सद्यः स्मृत्वा शकुन्तलाम्
॥ ५॥
उपपत्तिमती मत्वा तत्प्राप्ति गौतमीगिरा । अमोचयत् स कैवतं कृत्वा दारिद्यवर्जितम् ॥ ६ ॥
तदादि स महादुःखी दुष्मन्तः स्वममन्यत । जन्मस्मृतिमिव प्राप्तं सुप्तोत्थितमिवाथवा ॥ ७ ॥
ददाह हृदयं तस्या न तथा विरहानलः । स्वयं भग्नप्रियाशस्य पश्चात्तापो यथा भृशम् ॥ ८ ॥
शयन-स्नान-ताम्बूल-विलेपनविवर्जितः । कारागारमिव प्राप्तः साम्राज्येऽपि बभूव सः ॥ ९ ॥
लीलाललितनिर्मुक्तं गीतनृत्यादिवर्जितम् । बभूव सकलं राज्यं तदुःखेन निरुत्सवम्
॥१०॥
विरहवेदनया भृशमाकुलः सहचरं परिगृह्य क्षमाधवः । प्रियतमाललितप्रतिबद्धया विहरति स्म वने रतिवार्त्तया॥११॥
अहो ! दहति हन्त ! से हृदि तदेव लीलावनं स एव च मधूत्सवः प्रलयकालकल्पस्थितः ।
॥१२०॥

·. MERIALATHI ARFI AREASille प्रियाविरहवेदनाविवशचेतसः सर्वथा तदद्य परिवर्तते मम वयस्य ! विश्वं जगत् ॥१२॥ 'कुलवति सुभगे जनेऽनुराग कथमितरोऽपि जनः करिष्यतेऽद्य ।' इह खलु विषयेऽतिदुःखभाजां प्रथममुदाहरणं प्रिया समासीत् ॥१३॥ ननु सखे ! भवता कथितस्तदा मुनिसुताधिगमः प्रथमं मम । अथ पुनः परिहास इति त्वया मयि गभीरतया प्रतिपादितः ॥ १४ ॥ भो राजन् । यदि तावदत्रभवतीं त्वद्धर्मपत्नी ततस्तां शक्त्या खलु हर्तुमत्र विजयी नाखण्डलोपि क्षमः। तत् केनापहृता भवेत् प्रियसखी कुत्राथवा वर्तते । तस्याः कोऽपि हि दिव्यभूमिविषयी बन्धुः परिज्ञायते ॥ १५॥ जाने सख्यास्तव भगवती मेनका जन्मभूमिर्जातप्रीत्या सपदि च तया निश्चितं सापहत्य । नीता दिव्यव्यतिकरमयं दुर्गमं भूमिभागं वैतात्ये वा निवसति गिरौ सा बने नन्दने वा ॥१६॥ अथवा न जीवति शकुन्तला ध्रुवं विपमापमानहतया तया मम । जननीकरादपि नभःस्थलान्तरे गिरिमूर्ध्नि कुत्रचन पातितं वपुः ॥ १७ ॥ शान्तं पापममङ्गलं प्रतिहत स्वस्त्यस्तु तस्यै सखे ! यत्नं तजननी हि तत्र कुरुते मूर्त्या ससत्वा च सा । प्रायः कान्तपराभवेऽपि महति स्वापत्यवात्सल्यतः स्वीकुर्वन्ति यदत्र मृत्युरमसं नापन्नसत्वाः स्त्रियः ॥१८॥ प्रियवयस्य ! मया सदृशो जडस्त्रिभुवनेऽपि न कोऽपि किलाभवत् । IIAL AIIANISMILAIII

·.
॥ १९॥
पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः११
॥२०॥
.
॥१२१॥
दमयन्त्या
आश्वास-
नाय चार-
नणश्रमणैः
कथितं
ला शाकुन्तला-
जाख्यानकम्।
॥२१॥
प्रियतमा परिहृत्य शकुन्तलां निजकुलक्रममूलहरोऽपि यः
अयि वयस्य ! कदुष्णतरिमैरविरलैरपि लोचनवारिभिः ।
निरपराधवधूपरिहारभूरनुशयाग्निरयं न निगृह्यते
यो यः स्वयं प्रियतमापरिहारकारी यो यः प्रयाति मरणं निरपत्य एव ।
आकल्पमेकवचनेन हि निर्विकल्पं दुष्मन्त नाम लभतां भुवि सोऽपि सोऽपि
इत्युक्तः सन् हर्यभागे स यातो राजन् ! राजन् ! रक्ष रक्षेत्यरौपीत्
श्रुत्वाऽऽरावं तस्य राजाप्यधावद् नैवापश्यत् क्रन्दतस्तस्य मूर्तिम्
रक्षां कत्तुं तस्य शब्दानुसारी यं यं राजा याति कक्षान्तरं च ।
तस्मात् तस्मादन्यमन्यं प्रवेशं गाढाक्रन्दः केन चित्रीयते सः
रक्षोभूतप्रेतवेतालमुख्यः कोऽयं चित्ते वेत्ति नैव स्वसारम् ।
दृष्टस्तृप्तो जीवितस्य ध्रुवं स व्यक्तं यद् वा तस्य रुष्टः कृतान्तः
क्रीडापात्रं ब्राह्मणं मे विनिघ्नन् मामुद्यम्य व्याहरत्येष धूर्तः ।
यत् तस्यैव व्योमभागं धुनानः क्ष्वेडानादः श्रूयतेऽसौ तथाहि
नन्वेष मां मेषवत् कम्पमानं रुद्धा कण्ठं हन्मि शार्दूलवृत्त्या ।
॥२२॥
FILAII II II IIFILE
॥ २३॥
॥ २४ ॥
॥ २५ ॥
॥१२१॥

·SIINDIVIIIIIEIIIIIIE आत्राणव्यापूतः संप्रति द्राकं दुष्मन्तस्त्वां पातु धन्वी किलेति रे रे रक्षस्तिष्ठ तिष्ठ व यासि ? छद्मच्छन्नस्त्वं न मे गोचरोऽसि । किन्तु द्वेपिस्कन्धरक्तारुणानां प्रत्यक्षस्त्वं पत्रिणां मामकानाम् ॥२७॥ सभ्रूभङ्गं स बुवाणस्तदित्थं चक्रे चापं सजगुञ्जद्गुणं च । त्यक्त्वा विनं मातलिस्तं च वेगात् प्रत्यक्षोऽभूत् सस्मितं भाषमाणः ॥२८॥ अयि सखे । विमुखं कुरु साधकं त्वमहनेव हि मे भव मन्मुखः । न तु सुहृत्सु सतां श्रवणस्पृशो विनिपतन्ति दृशो न शिलीमुखाः ॥ २९॥ किमपूर्वमेतदयि ! संविधानकं पुरुहूतसूत ! कुशलं कुतोऽधुना ?। इति तं जगाद परिरभ्य भूपतिः कटुभाषिणं स विनिवार्य माधवम् ॥३०॥ आयुष्मतः सकरुणस्य रसान्तरायक्रीडाकृता भव नरेन्द्र ! तदद्य सद्यः । आदेशतः शतमखस्य कुरुष्व यात्रां वैताढयसीमनि निशाचरसूदनाय ॥३१॥ इत्युक्त्वा तं मातलिः स्यन्दनाङ्के निःशङ्कानामेकधुर्य निवेश्य । चक्राघातक्षुण्णपर्यस्तजाल: कण्ठाभोगन्यस्तमालश्चचाल ॥३२॥ इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे एकादशः सर्गः ॥ ११ ॥ IAS 415515ll lSSE

·पञ्चमे
स्कन्धे
पञ्चमे स्कन्धे द्वादशः सर्गः ।
सर्गः १२
॥१२२॥
॥ २ ॥
॥ ३ ॥
॥ ४ ॥
॥ ५ ॥
दमयन्त्या
आश्वास-
नाय चार-
णश्रमणैः
कथितं
ला शाकुन्तला-
ख्यानकम्।
तस्मिन्नारुह्य संप्ताप्ते रथं मातलिसारथिम् । पुरेपु राक्षसेन्द्राणां समनद्यन्त सैनिकाः
शब्दैः समरभेरीणां निर्भरं भरितेऽम्बरे । अनाहूता अपि प्रापुः खयमप्सरसो रसात्
शतघ्नीशूलमुशलमुशण्डीमुद्रादिभिः । पिधाय भास्करं चक्षुर्निशामित्रनिशाचराः
ततो दुष्मन्तसूर्यस्य दृष्टया नाराचरोचिपः । तमप्यमन्दमन्दारमालाभिस्त्रिदिवौकसः
कृत्वा निःशब्दसञ्चारं रणक्षेत्रमकण्टकम् । स समं सन्मुखैतरुपतस्थे शतक्रतुः
गीयमानगुणग्रामं गन्धर्वैधुतमूर्द्धभिः । तम सनसन्मानभाजनं विदधे हरिः
तैस्तैर्मृदुभिरालापैर्दत्वा दिव्याद्भुतं च तत् । आपृच्छन्तं सुनासीरः कथञ्चिद् विससर्ज तम्
शशंस सस्मितं तस्मै विस्मयोत्फुल्लचक्षुषे । स्थानानि तानि दिव्यानि मातलिगगनाध्वनि
अस्मिन् दशतया नित्यं दधाने फलसंपदः । कल्पवृक्षवने सन्ति परेलक्षा महर्पयः
अत्र तत्रभवान् भव्य विद्याधरनमस्कृतः । स्वयमिन्द्रगुरुः स्वामी मरीचिस्तप्यते तपः
इत्याकर्ण्य रथं मुच्या दुष्मन्तो नन्तुमिच्छया । प्रैपीदवसरं ज्ञातुं मातलिं मुनिसन्निधौ
तत्र तिष्ठन् समायान्तं स किञ्चित् पञ्चवार्षिकम् । ददर्श बालकं स्त्रीभ्यामुभयाभ्यामनुद्रुतम्
HSILAI AIII NIASI AIIEI
॥ ७ ॥
॥ ८ ॥
॥ १० ॥
॥११॥
॥१२॥
॥१३॥
॥१२२॥

·॥१४॥ II II AIIANSI AAI TELI MEIlael तस्य पश्यत एव द्राक स वालः सिंहशावकम् । मातुः स्तनन्धयं धृत्वा तलपातैरताडयत् विधेहि वदनं व्या दशनान् गणयामि ते । इति तन्मुखमगुल्या वलाद् वालः स कति स न सिंहीभयं धत्ते नासौ स्त्रीभ्यां निवारितः । तयोस्तमपकर्पन्त्योद॑ष्टं तद्वलयं करात् तद् भूमिपतितं ज्ञात्वा दधतुस्ते न तत्करे । तदर्थ च स चुक्रोश शिशुरुत्क्रोशवद् भृशम् श्रीवत्सलाञ्छनं दृष्ट्वा तं वालं पुलकान्वितः । स्नेहादियेप दुष्यन्तः कर्तुं तद्वलयं तथा निनाय च यथास्थानं स सद्यस्तद्विभूपणम् । दत्त्वा पुत्रं च तं तस्मै युवती ते जजल्पतुः दिष्ट्या त्वमसि दुष्मन्तः सोमवंशविभूपणम् । तत् सर्वदमनो नाम्ना पुत्रोऽयं तव सर्वथा नूनं मरीचिना दत्तमौपधीवलयं ततः । इदमस्य कराद् भ्रष्टं न स्पष्टुमितरः क्षमः इदं पित्रोः परं दृष्ट्वा भस्मीभवति तत्क्षणात् । तत्कि नु बहुना तावत् सनाथाऽद्य शकुन्तला भूमण्डलविहारिण्या भानुमत्या मुखेन च । वेत्ति त्वद्विरहावस्थां स्वयं सापि वियोगिनी तदद्य निलये मातुर्वसन्त्या अपि सोत्सवम् । तस्याः पूर्णोऽस्तु दृष्ट्वा त्वामेकवेणीव्रतावधिः मरीचिवन्दनं कर्तुं गच्छन्ती कमलेक्षणा । कल्याणी किश्च सैवेयमित एवाभिवर्तते तयोस्तदिति जल्पत्योः सहसैव ससंभ्रमम् । दूराद् ददृशतुऱ्याच्या दम्पती तौ परस्परम् गाम्भीर्यकरुणौत्सुक्यत्रपाहपतरङ्गितः । दृष्टिपातस्तयोरासीत् सखीभ्योऽपि स्पृहावहः ॥१६॥ ॥१७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ ॥ २०॥ ॥२१॥ ॥२२॥ ॥ २३॥ ॥२४॥ ॥ २५॥ ॥२६॥ ॥२७॥ छाहाना हानाबाना नाकामा

·IL 11
दमयन्त्या
आश्वास
.
पञ्चमे
स्कन्धे
:१२
IIIIIIIIIEIR
।१२३॥
IIIAllII AIII III
हन्त ! दिष्ट्याद्य पुण्याहमार्यपुत्रो जयत्विति । जल्पन्तीमेव दुष्मन्तः प्रत्युवाच शकुन्तलाम् ॥ २८॥
यत् पुरा स्मृतिवैकल्यादपराद्धं मया त्वयि । तत् क्षमस्व प्रिये ! सर्व तवायं विहितोऽञ्जलिः ॥ २९॥
तदेव केवलं देवि ! महद् भाग्यं ममाभवत् । यत् पुत्रवत्सलत्वेन सन्न्यस्तं न त्वया वपुः ॥३०॥
अद्याहं पुत्रवान् जातः पत्नीवांश्च कृशोदरि!। जीवन्ती त्वं मया लब्धा दुःखाद् जीवन् मृतापि यत् ॥३१॥
कैवर्तकरसंप्राप्ताद् यतः स्मृतिरभूद् मम । तदेतदङ्गुलीयं ते प्रामोतु पुनरङ्गुलिम्
॥३२॥
आकर्ण्य तदिदं किञ्चिद् वाष्पोद्भेदं निगृह्णती । जगाद गद्गदं भक्ताऽभिदुष्मन्तं शकुन्तला ॥३३॥
आर्यपुत्र ! किमर्थं हि देहत्यागं करोम्यहम् । क्व पुनदर्शनं नाथ ! मृताया मे त्वया सह ? ॥३४॥
दैवात् स्मृतिपदं नाथ ! प्राप्तायास्तव दुर्लभम् । विश्वस्तन्नमिदं कसाद् दीयते मेऽङ्गुलीयकम् ? ॥ ३५ ॥
अद्याभूत् पितृमान् वत्सस्तत् सर्वदमनो मम । अद्य भरीमती चाहं यत् प्रिय ! त्वं प्रसीदसि ॥३६॥
इत्थं मिथः प्रियालापं दम्पत्योः कुर्वतोस्तयोः। मातलिः समयं ज्ञात्वा संप्राप्तः स्फुटमुक्तवान् ॥३७॥
दिष्ट्या विजयतां श्रीमान् चिरात् पत्न्या समन्वितः । पुत्रेण चानुरूपेण हृदयाजेन्दुना समम् ॥ ३८ ॥
आयुष्मन्नात्मनैव त्वां ज्ञात्वा ज्ञानादिह स्थितम् । सकुटुम्बमपि श्रीमान् मरीचिर्द्रष्टुमिच्छति ॥ ३९ ॥
तत् त्वर्यतामिति श्रुत्वा पुत्रपत्नीसमन्वितः। स गत्वा सत्वरं विद्वान् ववन्दे चरणौ गुरोः ॥४०॥ युग्मम् ॥
विधाय प्रस्तुतालापं गुरुणाप्यभिनन्दितः । उवाच वचनं राजा दुष्मन्तः प्रश्रयाश्रयम् ॥४१॥
नाय चार-
णश्रमणैः
कथितं
ला शाकुन्तला-
प ख्यानकम्।
य
II
FILAISI
॥१२३॥

·॥४२॥
॥ ४३॥
॥४४॥
॥४५॥
भगवस्त्वत्प्रसादेन संयुक्तोऽहं गृहश्रिया। चिरादद्य कृतार्थोऽस्मि किन्तु प्रष्टव्यमेव मे
इयं तव वधूः पूर्व प्राप्तापि न मया स्मृता । किमङ्गुलीयकं दृष्ट्वा भूयोऽपि स्मृतिमाययौ ?
इति पृष्टः स्वयं राज्ञा मरीचिर्मुनिसत्तमः । ऊचे दुर्वाससः शापं तं मुद्रादर्शनावधिम् .
तं सर्वदमनं चापि पुत्रं प्रतिवरं ददौ । प्रजानां भरणादेप भरताख्यो भवत्विति
इत्थं मरीचिमुनिना विहितप्रसादो विद्याधरैः परिवृतः शतशः समेतैः ।
पुत्रान्वितः सह शकुन्तलया प्रतस्थे भूयः पुरन्दरपुरप्रतिमं पुरं सः
तदेतदद्भुतमिह पूज्यपूजनं व्यतिक्रमव्यतिकरजं सुदारुणं
शकुन्तलाचरितमपेक्ष्य चेतसा न भीमजे ! क्षममनुशोचितुं तव
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे द्वादशः सर्गः ॥ १२ ॥
॥ ४६॥
काSILI NIRI IIIEI
||AILAII ASLI SAMEFII AAll File
॥४७॥
पञ्चमे स्कन्धे त्रयोदशः सर्गः ।
इति भास्करशिष्यस्य मुखादाकर्ण्य तां कथाम् । वैदर्भी स्वमभिप्रायं प्रकाशितवती गिरा
भगवन् ! सत्यमेवेदं दुःखं सेहे शकुन्तला । सूक्ष्मदृष्ट्या विमृष्टे तु ततः कष्टं ममाधिकम्
॥ १ ॥
॥ २ ॥

·~~
श्री दमयन्त्या
पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः१३
आश्वास-
नाय
॥१२४॥
HIROII IIHI III
आजन्मतोऽपि साम्राज्यं वनवासो ममाधुना । पूर्वमारण्यकी सा तु वनवासाद् न दूयते ॥ ३ ॥
अथवा मा स्म भूद् विश्वे कस्याश्चित् कष्टमीदृशम् । अहमेव यतः पापा पापानामेकभाजनम् ॥ ४ ॥
इति दुःखाग्निवाष्पौषं सृजन्तीं क्षितिभृद्भुवम् । महामुनिपयोदस्तामभ्यवर्षद्वचोऽमृतैः
॥ ५॥
आयाति यद् यदा यस्य दुःखं किमपि देहिनः । अपि स्वल्पमनल्पं वा तत् तदा तस्य दुस्सहम् ॥ ६ ॥
अपि नाम कलावत्या यदि तावत् तथा स्थितम् । त्वमित्थं गतमात्मानं नैकं शोचितुमर्हसि ॥ ७ ॥
शृणु ते कथयिष्यामि कलावत्याः कथामहम् । यामाकर्ण्य त्वमात्मानं दुःखितं नैव मन्यसे
जावालपुरभूपालः शङ्खः सुखमहोदधिः । उदात्तधीरललितः कलावान् विनयी नयी
॥ ९ ॥
रूपेण जितकामस्य विक्रमेण हतद्विषः । विद्वद्गोष्ट्या ययुस्तस्य निश्चिन्तस्यैव वासराः ॥१०॥
अन्यदा पुरपर्यन्ते भ्रमतस्तस्य वाजिभिः । सैन्यस्येव रजोराशिः सनिःस्वानः पुरोऽभवत् ॥११॥
तद् विज्ञातुं तदादिष्टाः शीघ्रं विज्ञाय सादिनः । व्यजिज्ञपन् प्रसन्नाभिर्वाग्भिरञ्जलिमौलयः ॥१२॥
सार्थः स्वपुरवास्तव्यो देव ! देशान्तरादयम् । आदाय सारभाण्डानि कुशलेन समागतः ॥१३॥
इभ्यसाधुर्गजो नाम्ना सार्थनाथश्च पार्थिव ! । भवन्तं दृष्टुमभ्येति तदसावनुगृह्यताम् ॥१४॥
इति श्रुत्वा तमाभाष्य नामग्रहणपूर्वकम् । सरस्तरुतलासीनस्तस्य सेवाक्षणं ददौ
॥१५॥
स महाधं तदानीतं वस्तुजातमुपायनम् । स्वीकृत्य सुप्रसन्नः सन् तं निःशुल्कमचीकरत् ॥१६॥
IIIIIIIIIIIIIIIIIII
भास्कर-
शिष्येण
ला | कथिता
कलावत्याः
कथा ॥
॥१२४॥

·छ IIIIIIIEIBा ततः साधुः स पेटायाः पट्टकूलशतावृतम् । उद्घाट्य दर्शयामास तस्य चित्रपटं स्फुटम् तत्र चित्रपटे नारी रूपेणालौकिकेन सः । पश्यन् सुरवधूवुद्ध्या प्रणन्तुं प्रगुणोऽभवत् तं तथास्थितमुर्वीशं निवार्य स वणिग्वरः । ऊचे देवेन देवीयं तत्त्वमस्या निशम्यताम् इतो गत्वा दशार्णेषु विदिशासन्निधौ मम । आवासितस्य कान्तारे सायं भृत्यैर्निवेदितम् यदत्राश्वोऽस्ति गुल्मौधलगवल्गानियत्रितः । निश्चेष्टः पतितः पृथ्व्यामश्ववारश्च सन्निधौ समानीय सहाश्वं तं ततोऽहं पटमण्डपे । उपचारपरैर्भूत्यः स्वस्थं कारितवान् द्रुतम् तस्यानुपदिकं सैन्यं प्रातर्विष्वक् समाययौ । राज्ञो विजयसेनस्य स हि राज्यधरः सुतः अश्वेनापहृतः प्राप केवलं तादृशीं दशाम् । सुवर्णवाहुरित्याख्यां स विभर्ति महाभुजः दशार्णपतिपुत्रेण तेन नीतः सहैव हि । प्रविष्टोऽस्मि पुरी देव ! वद्धध्वजपटावृताम् स प्रणम्य पितुः पादौ निपण्णः सन्निधौ सदि । अश्वापहरणोदन्तं पृच्छ्यमाणोऽवदद् मुदा अपहृत्य तुरङ्गेण प्रक्षिप्तो निर्जने वने । आरूढ एव निश्चेष्टस्तात ! जातोऽस्म्यहं श्रमान गुल्मीबलमवल्गः सन् कापि तस्थौ स्वयं हरिः । निश्चेष्टः पतितः पृथ्व्यामहं विटपघट्टनात् तत्र मे नष्टचेष्टस्य सिंहव्याघ्राकुले वने । नन्वेष सन्निधौ साधुर्दैवादावासितोऽभवत् यद्यकारणवन्धुर्मे न तदा परिपालनम् । अकरिष्यदयं साधुस्ततो मे जीवितं कुतः ॥१७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ ॥२०॥ ॥२१॥ ॥२२॥ ॥२३॥ ॥२४॥ 1॥२५॥ ॥२६॥ ॥२७॥ ॥२८॥ ॥२९॥ ॥३०॥ ASIAFIRE A FISHES

·II
पञ्चमे
स्कन्धे
दमयन्त्या
आवास-
सर्गः १३
नाय
॥१२५॥
भास्कर-
शिष्येण
कथिता
II IRANIAFIAL ASHISITE
तात ! तातवदाप्तेन महता साधुनाऽमुना । एष प्राणप्रदानेन क्रीतोऽस्मि मरणावधिः ॥३१॥
इति तद्वचसा राज्ञा भ्रातरं प्रतिपद्य माम् । सामन्तपदवीं दत्त्वा नादाद् गन्तुं क्वचिद् मम ॥३२॥
तत्र लब्धप्रतिष्ठस्य प्रतिपच्या तया मम । रम्येषु राजकार्येषु मुख्यता सकलेष्वभूत्
॥३३॥
तस्य चास्ति महीभर्तुः कलाकुलनिकेतनम् । स्वर्णवाहोरवरजा सुता नाम्ना कलावती ॥३४॥
चतुष्टयं समस्यानां यः कश्चित् पूरयिष्यति । स मत्प्रिय इति व्यक्तं तया देव ! प्रतिश्रुतम् ॥३५॥
तदर्थं तत्र सर्वेषु हूयमानेषु राजसु । मयकापि हि देवस्य श्रुतः प्रज्ञागुणो भृशम्
॥३६॥
ततः सह मया देवमामन्त्रयितुमुच्चकैः । दशार्णपतिना दूतः प्रहितो गरुडामिधः
॥३७॥
अहं च सार्थमादाय खदेशोन्मुखमञ्जसा । समं तेन प्रपन्नोऽस्मि प्रमाण परतः प्रभुः
॥३८॥
छायामात्रमिदं तस्या रूपमालेख्यगं तथा । प्ररोचनार्थ देवस्य समानीतं स्वयं मया
॥३९॥
इति तन्मुखचन्द्रोत्थं वापीयूषं निपीय सः । द्रुतं संभावयामास तं दूत तत्पुरस्सरम्
॥४०॥
कलां कीर्ति कलावत्या लावण्यं च विचिन्त्य तत् । तत्र स्वयम्बरे यातुं सज्जतां विदधेऽधिकम् ॥४१॥
कथं मम समस्यानां शक्तिः स्यात् परिपूरणे ? । इति सारस्वतं मन्त्र लक्षमेकं जजाप सः ॥४२॥
तं शक्तिप्रवणं शुभ्रं चापचक्रव्यवस्थितम् । सानुस्वारं सरन् देवीं स ददर्श सरस्वतीम् ॥४३॥
मुक्तावलिवलक्षण कमण्डलुजलेन तम् । अभिपिच्य जगन्माता सान्तर्धानं पुनर्ययौ
॥४४॥
IAIFI AIII AIATSAIRIT
कलावत्याः
कथा॥
ण
॥१२५॥

·STORIALS ISRILA ISI VIDEO IF ALIBाल तदनुग्रहसजातपरमप्रतिभाचल: । पदवाक्यप्रमाणेपु स निष्प्रतिमतां ययौ ततो दूतं पुरः प्रेक्ष्य सहैव गजसाधुना । चचाल शङ्खभूपालः कलावत्याः स्वयम्बरे संनिवेशितसैन्यस्य तस्य रेवानदीतटे । द्रुतमन्तर्जलात् कश्चिदुन्ममञ्ज महागजः सैन्यद्विपघटाटोपं सहसा तस्य पश्यतः । सलिलखानधौतापि मदलक्ष्मीरदीप्यत तुरगैस्तुरगाद् निमन् स्थैरास्फालयन् रथान् । सकलं व्याकुलं चक्रे चमूचक्रं क्षणेन सः तमापतन्तमुद्घान्तमन्तकप्रतिम गजम् । अवध्यमपि शिक्षार्थ शङ्गः किश्चिदताडयत् स कुम्भपतितं वाणं शैलशृङ्गमिवोद्वहन् । प्राप दिव्यं वपुः सद्यः सैन्यविस्मितमीक्षितैः प्रभावोपनतैर्दिव्यैः कुसुमैरवकीर्य सः । उवाच मौक्तिकासारं वितन्वन् दन्तकान्तिभिः राजन् ! गन्धर्वराजस्य जानीहि जनवल्लभम् । प्रियदर्शनसज्ञस्य तनयं मां प्रियंवदम् निर्लजं रममाणेन दिव्यस्त्रीभिः सहाथ मे । मया पूर्वमवज्ञातो मतङ्गाख्यो महामुनिः क्रुधा तेनाभिशप्तोऽहं जातो मत्तमतगजः । भूयस्तदानुनीतः सन् स मुनिर्मामभापत यदा मद्रेश्वरो राजा शह्वस्त्वां प्रहरिष्यति । तदा प्रपत्स्यते शीघ्रं पुराणी प्रकृति भवान् सोऽहं संप्रति संग्राप्तः शापमोक्षं मनीषितम् । उपकर्तुः प्रियं कत्तुं किञ्चिद् वाञ्छामि ते नृप ! अस्त्रं प्रस्वापनं नाम्ना गान्धर्व तद् गृहाण मे । अहिंसा विजयश्चैव यत्प्रयोक्तुः फलद्वयम् ॥४७॥ ॥४८॥ ॥४९॥ ॥५०॥ ॥५१॥ ॥५२॥ ॥५३॥ ॥५४॥ ॥ ५५॥ ॥५६॥ ॥५७॥ ॥ ५८॥ IIIIIIIIFIIFIाह

·ܝܝ
--
..
दमयन्त्या
पञ्चमे
स्कन्धे
सर्ग: १३
आश्वास-
॥१२६॥
इत्थमभ्यर्थितस्तेन सानुरोधः क्षितीश्वरः । अस्त्रमन्त्रं स्वयं सम्यक् तन्मुखेन गृहीतवान् ॥ ५९॥
एवं तयोविहितसौहृदयोर्वनान्ते गन्धर्वपार्थिवकुलोत्थितयोरकस्मात् ।
एको ययौ सपदि सौमनसप्रदेशानन्योऽपि निर्भरसमृद्धिजुपो दशार्णान्
॥६०॥
तत्र स्वयं विजयसेननरेश्वरेण प्रत्युद्गतेन विधिवद्विहितातिथेयः ।
पृथ्वीपतिः स निवसन्नुपकारिकायां सोत्कण्ठ एव शयने रजनीं निनाय
॥६१॥
साध्यं विधिं प्रातरुपास्य सम्यक माङ्गल्यवृत्त्या कृतयुक्तवेपः।
महार्हमञ्चस्थितराजलोकं स्वयम्वरस्थानमवाप सद्यः
॥६२॥
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे त्रयोदशः सर्गः ॥ १३ ॥
भास्कर
卐 शिष्येण
ला कथिता
IIIIIIIII IIIFIIIIIII
IIAll IIIIIIIIIIIII
कलावत्याः
कथा ॥
पञ्चमे स्कन्धे चतुर्दशः सर्गः ।
तस्य स्थितवतस्तत्र रत्नसिंहासनं महत् । पठत्सु वन्दिवृन्देषु ध्वनत्सु पटहेपु च
मनुष्यवाह्यमारुह्य यानं कन्याशतावृतम् । स्वयम्बरसभामध्यं प्रविवेश कलावती
अथ सानन्दमुद्यम्य हेमदण्डधरं करम् । इति तस्याः प्रतीहारी चकार किल घोपणाम्
॥१॥
॥२॥ युग्मम् ॥
॥३॥
॥१२६॥

·I AIजावाजाIAITHISile भो मोः भृणुत भूपालाः ! राजपुत्र्याः प्रतिश्रुतम् । यः समस्याश्चतस्रो मे पिपर्ति स वरो मम ॥४॥ छिद्यमानोऽपि शस्त्रेण द्वेधा भवति न दुमः । किमत्र कारणं वाच्यं ? स्फुटीकुरुत पार्थिवाः ! अनाक्षिप्तोऽपि पमिन्या निःश्वासं विसृजत्यलिः । किमत्र कारणं वाच्यं ? स्फुटीकुरुत पार्थिवाः। ॥६॥ दिवापि चक्रवाकानां मिथुनैर्यद् विभज्यते । किमत्र कारणं वाच्यं ? स्फुटीकुरुत पार्थिवाः ! ॥ ७॥ सलिलेनापि नापैति कुङ्कुमं यद्वधूमुखात् । किमत्र कारणं वाच्यं ? स्फुटीकुरुत पार्थिवाः! ॥८॥ इति प्रत्युत्तरं तत्र राज्ञामप्रतिपेदुपाम् । पपाठ शलभूपालः समस्यास्ता यथान्वयम् ॥९॥ स हि च्छायामयो वृक्षो निःश्वासो विरहोष्मवान् । मुखं दर्पणसंस्थं च राहुग्रस्तश्च भास्करः ॥१०॥ इति पूर्णासु सर्वासु समस्यासु यथा स्वयम् । वृणोति स्म द्रुतं शङ्ख सत्यसन्धा कलावती तस्मिंस्तुल्यगुणे युग्मे स्तूयमाने मुदा जनैः । चक्रे हृदि नरेन्द्राणां प्रसरं मत्सरज्वरः ॥१२॥ अन्तर्निविडरोपाम्ते बहिर्दर्शितसम्मदाः । ययुर्दशार्णमापृच्छथ पथि शङ्ख रुरुत्सवः ॥१३॥ विधि समाप्य वैवाद्यं पथि कान्तासमन्वितम् । स्वदेशाभिमुखं शङ्ख व्यगृह्णन् वसुधाभुजः ॥१४॥ तत्राजनि महायुद्धं रेणुरुद्धदिवाकरम् । शब्दस्पर्शपरिज्ञेयहस्त्यश्वरथसैनिकम् ॥१५॥ पतद्भिरिणां विष्वग विशिखैमर्मभेदिभिः । दिदीपे तस्य वीर्याग्निः समिद्भिरिव निर्भरम् ॥१६॥ न तस्य ददृशे किश्चिद् व्याप्तस्य रिपुसायकैः । शलभैरवकीर्णस्य द्रुमस्येच महीयसः ॥१७॥ IAS-IIIIIIIII ·पञ्चमे स्कन्धे दमयन्त्या आश्वा- ___ IIIIIIIII सर्गः १४ सनाय ॥१२७॥ ततः संमोहनं नाना महावीर्य महाबलः । अस्त्रं मुक्त्वा स गान्धर्वं शङ्खः शङ्खमपूरयत् ॥१८॥ तस्मिन् मुक्तेऽरिसैन्यानां नयनानि निरन्तरम् । निद्रा निनाय सङ्कोचं कमलानीव यामिनी ॥ १९ ॥ दर्शयन् तान् शिशुग्राह्यानित्युवाच प्रियां नृपः । त्वमेभिर्मम हस्तस्था युद्धेनानेन वाञ्छयसे ॥ २०॥ सा पत्युर्विजयभ्रान्त्या वहन्त्यस्मितमाननम् । लज्जानिविडिता कान्तं प्रशशंस सखीमुखैः ॥२१॥ जीवितं कृपया त्यक्तं यशो वः संहृतं मया । शरारलिखद् वर्णानिति राज्ञां स केतुषु ॥ २२॥ ततो निर्वाहसामर्थ्यं पुरं प्राप प्रियान्वितः । उपर्युपरि संभूतैरुत्सवैरनयद् दिनान् ॥ २३॥ अभवत् परमप्रेम द्वयोरपि परस्परम् । नित्यं शङ्खकलावत्योयोनयनयोरिव ॥ २४॥ निर्व्याजं रममाणायाः शङ्खन सह रागिणा । गर्भोऽभवत् कलावत्या वपुषः पुष्टिमावहन् ॥२५॥ तस्मिन्नवसरे तस्याः प्रहितः पितृमन्दिरात् । माङ्गल्यमाययौ कर्तुमन्तःपुरवरो जनः तदह्नि तत्प्रियो राजा गतोऽभूद् वनचर्यया । तत्रैव च विनोदेन निनाय सकलं दिनम् ॥ २७॥ दिनशेषे च संप्राप्तः पुरं वनविहारतः । अचिन्त्यदर्शनात् प्रीतिं प्रियायाः कर्तुमैहत ॥२८॥ निभृतं निरुपानद्भ्यां चरणाभ्यां समं चरन् । सज्ञया वारयन् सर्व प्रविवेश प्रियागृहम् ॥ २९॥ तत्पृष्टिं प्राप्य हास्याय तस्या मीलयितुं दृशौ । पश्यन् जालान्तरे तस्थौ समं वायसमायया ॥३०॥ कृत्वा पितृगृहात् प्राप्तं शृङ्गारं सुखमास्थिता। सख्या संभाष्यमाणासीत् तत्कालं सा कलावती ॥३१ ।। भास्कर- शिष्येण कथिता कलावत्याः कथा।। पु IIIIIIII AAI ॥१२७॥ + ·II तानाजाना जाता यत् किल स्पृहणीयापि त्वमद्य द्यौरिवेन्दुना । अमुना सखि ! केयूरद्वयेनैव विराजसे ' ॥३२॥ किमन्यद् मणिमाणिक्यमुक्ताखचितयोर्द्वयोः । तावत्केयूरयोर्मूल्यं न शक्यं कर्तुमेतयोः ॥३३॥ त्वमाभ्यामतिरागाभ्यां संसक्ताभ्यां सुनिभरम् । विभासि पुष्पदन्ताभ्यां गृहीता भुजयोरिख ॥३४॥ तद् ब्रूहि सखि ! कस्तुभ्यं केयूरद्वयमीदृशम् । प्राहिणोत् परमप्रेमपारायणपरायणः ॥३५॥ तदित्थमथ पृच्छन्त्यास्तस्या रहसि निर्भरम् । चकार हृदये राजा चिन्तामिति चमत्कृतः ॥३६॥ अहो न हि मया दत्तं न च दृष्टं मया पुरा । अपूर्वमङ्गदद्वन्द्वमिदमस्याः कुतोऽधुना ॥३७॥ ममैव संशयं हत्तुं मन्ये पृष्टेयमेतया । किमत्रार्थे समाधत्ते सावधानः शृणोमि तत् ॥३८॥ इति दत्तावधानस्य रहः शङ्खस्य शृण्वतः । वैदग्ध्येनैव निर्व्याजं व्याजहार कलावती ॥३९॥ किमात्थ सखि ! केनेदं यत् किल प्रैपि भूषणम् १। ननु कः प्रेपयेत् स्वल्पः स्वल्पप्रेमापि चेदृशम् ॥४०॥ यस्य चित्तेऽहमुत्कीर्णा यश्च मे हृदि रोपितः । तेनैतत् प्रहितं मह्यं न सामान्येन केनचित् ॥४१॥ • प्राप्य प्राणप्रियस्याद्य प्रसादीकृतमण्डनम् । संप्राप्तमिव सर्वाङ्गमालिङ्गनमिदं मया ॥४२॥ नं तथा महिमोत्कों भ; दत्तोऽर्युदोऽपि मे । यथा तत्प्रहिता मह्यं दत्ते गुञ्जापि गौरवम् ॥४३॥ कुतो मे मन्दभाग्याया भूयस्तदर्शनोत्सवः । ब्रुवाणैव सवास्तंभमित्यश्रूणि मुमोच सा ॥४४॥ तत्तडित्पातसङ्घातदुःसहं दयितावचः । ददाह हृदये राज्ञः सपदि प्रेमपर्वतम् ॥४५॥ IBEIGHTFINITIIतात

·-
--
पञ्चमे
स्कन्धे
दमयन्त्या
आश्वा-
सर्गः १४
सनाय
॥१२८॥
भास्कर-
शिष्येण
कथिता
न विवेद प्रियोक्तीनां पारंपर्यं स पार्थिवः । तस्याः पित्गृहात् प्राप्तमुपायनमतर्कयत् ॥४६॥
धिग् धिग् मलिनशीलायां प्रेमास्यां मम निर्भरम् । बहिर्मुखस्य दुर्बुद्धेर्मुधा रागान्धचेतसः ॥४७॥
आः पापे ! विकलीभावं कुलटात्वेन विभ्रती । कलावतीति नाम स्वं वहन्ती नहि लजसे ॥४८॥
भवतु प्रतिकारमेप सर्व द्रुतमस्याः सदृशं समाचरामि ।
स्थितिलचिनि दुर्जने विलज्जे न मुहूर्त महतां मनोऽनुरागः
॥४९॥
याभ्यां गर्वमियं विभर्ति भुजयोनि:पुण्यका पुंश्चली ताभ्यामेव भवत्विमां यदि नहि व्यापादयामि क्षणात् ।
नन्वस्याः सुतरां लघुर्यदि मया दत्तोबुंदोऽप्यस्ति यत् तद् लूनां महतीं ददामि सपदि स्वच्छायया जायते॥ ५० ॥
इत्युद्दामक्रोधरुद्धः प्रवेशं नैवाकार्षात् मन्दिरे स प्रियायाः ।
तस्याश्चोक्तं व्यत्ययेनेव मेने स्वादु द्रव्यं शुद्धपित्तज्वरीव
॥५१॥
व्यावृत्य तद्भुवनतः स्वमवाप्य हयं दुःकर्मसाधनविधि रहसि प्रपञ्चय ।
देवीं कदर्थयितुमुल्वणचित्तवृत्तिः तं तं जनं विनियुजे स निजाननेन
॥ ५२ ॥
इतिश्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे चतुर्दशः सर्गः ॥ १४ ॥
कलावत्याः
IIIIIIIIIIIIIIIIII
कथा।।
॥१२८॥

·पञ्चमे स्कन्धे पञ्चदशः सर्गः ।
॥ १॥
॥ २ ॥
॥ ४ ॥
छAISIASIASIATI भामा
ततः कलावती देवी देवेन्द्रदयितोपमाम् । सायं सारथिरागत्य वभापे रोपणाभिधः
देवि ! पर्वतकान्तारे कृतावासः प्रभुः स्वयम् । त्वां दिदृक्षति वेगेन प्रस्थातुं प्रगुणीभव
साप्यविज्ञातवृत्तान्ता द्रुतमुत्थातुमिच्छती । समासाद्य दशासङ्गं विलम्ब्य पुनरुद्ययौ
समासाद्य पुरं तस्या यान्त्याः पथि पुराद् वहिः । तत्याज सहसा जिह्मः कर्मसाक्षी नभस्तलम्
रोपणस्य नृपादेशाद् गहने तां जिहासतः । मनः प्रेरयितुं वाहान् शशंसे न पुनः करः
न द्रष्टुमिव तद् दुःखं तमः कम्बलमालिते । देव्यौ द्यावापृथिव्यौ स्वं सद्यः पिदधतुर्मुखम्
इत्थं मनसि निःशङ्के विविक्तासु स्थलीषु च । साध्वसादिव तचक्षुश्चकम्पे दक्षिणं भृशम्
सा तेन दुर्निमित्तेन दूधमानमना भृशम् । क दूरेऽद्यापि भनेंति पृच्छति स्म मुहुर्मुहुः
तामिति व्याकुलां दीनां यन्तापि विजितत्रपः । कथञ्चिदुक्तवान् जाडयजिह्मजर्जरया गिरा
येषां स्वामिकृते वध्यः पिता भ्राता सुतोऽपि वा । आयुष्मति ! तदस्माकं दग्धं जन्मानुजीविनाम्
सुप्रसीद तदस्मासु पराधीनेषु जन्तुषु । दुर्भरस्योदरस्यार्थे सर्व कुर्वत्सु सर्वदा
पूजनीया त्वमस्माकं मनोवचनकर्मभिः । तथापि श्रृणु मे वाक्यं कृत्वा वज्रमयं मनः
IIIIIIIIIIIIIIITKE
॥ ८॥
॥ ९ ॥
॥१०॥
॥११॥
॥१२॥

·दमयन्त्या
पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः१५
॥१३॥
॥ १४॥
॥१५॥
आश्वा-
सनाय
॥१२९॥
स्वामिह स्वामिनो वाचा प्रचण्डश्वापदे वने । अहं त्यक्त्वा गमिष्यामि घृणया सह संप्रति
तस्य चाप्यवगच्छामि न तत् कल्याणि ! कारणम् । त्वयि साध्व्यां सगर्भायां विरुद्धं हृदयं यतः
इतः शुष्कसरिद् दूरादस्याः कीकसकर्कशम् । तदध्यास्त्र जितक्रूरनरकप्रस्तरं तटम्
इहापि त्वां हि जीवन्ती दुर्दैवं तत् क्षमेत चेत् । त्रातयाप्यपरित्रातुं येनास्माकं त्वमर्पिता
इति श्रुत्वा शिलापातघातघोरतरं वचः । सहसा शुष्ककण्ठोष्ठी सासीत् साध्वसरुद्धवाक्
तां च सारथिरुत्तार्य पङ्कसङ्काशविग्रहाम् । मुमोच निम्नगातीरे शून्यस्थाने मृगीमिव
ततस्तं सत्वरं गन्तुमापृच्छन्तं कृपापरम् । जगाद गुरु गांभीर्यगूढमन्युमनस्विनी
न त्वं पुनरवस्थां मे तात ! शोचितुमर्हसि । यस्याः संभावमाधातुं त्वादशोऽभूत् कृपापरः
इयता किञ्चन प्राप्तं जीवितव्यफलं मया । यद् मम प्राणनाशेन प्रियस्य प्रीयते मनः
तद् गच्छ तावदार्य ! त्वं सत्वरं धृतिमुद्बहन् । परलोकविधौ यात्रां यावद् न मम पश्यसि
इत्युक्तः स ययौ यन्ता मुञ्चन्नश्रूणि निर्भरम् । संभाव्य भावि तत् किञ्चित् तस्या दुःखेन दुःखितः
ततस्तस्मिन् गते तस्याः पश्यन्त्या निर्जनं जगत् । वक्षो विभेतुमारेभे मन्युर्भयसमन्वितः
रुरोद मुक्तकण्ठं सा लुठन्ती तटिनीतटे । साक्षिणीमिव कुर्वाणा धरणिं करताडनैः
हन्त हन्त न दुर्योधा तवैकस्य गतिविधेः । राज्ञामपि गतिं वेत्तुं विद्वांसोऽपि जडाशयाः
भास्कर-
शिष्येण
कथिता
कलावत्याः
कथा॥
॥१७॥
॥१८॥
॥ १९॥
॥२०॥
॥२१॥
॥ २२॥
॥२३॥
॥ २४॥
॥२५॥
॥ २६ ॥
॥१२९॥

·IN THIRIFIEDIO इयमात्मप्रतीतिर्मे विरुद्धाहं न यत्त्वयि । त्वमीदृशोऽपि मे नाथ! भर्चा भूया भवे भवे तद् युक्तं यद् मम प्राणाः प्राणेश्वर ! हतास्त्वया । धन्यानां खलु नारीणां भर्तुरथे विपत्तयः आसन्नमरणाया मे स्मरन्त्याश्चरणौ तव । विरौति खरकारूढा शिवा घोरस्वरा कथम् ? राज्ञा त्यक्ता ततो यस्माद् दुःशीलासीत् कलावती । इति मे दुर्यशो दीप्तं कीर्तिमं प्रभविष्यति कुलपतिच्युतानां हि द्वेष्याणामयशस्विनाम् । यत् सत्यं नावकाशोऽस्ति दिवि देवसभास्वपि हा हा हा तात ! हा मातर्जाता यां यजनिर्मम । तया कुलकलङ्कोऽयं कृतो वां निष्कलङ्कयोः अहो कर्पति वां ब्रीडा तिरस्कारश्च कान्तजः । इदं स्फुटति मे वक्षः सेयं व्रजति चेतना इति तां करुणक्षीणजर्जरार्चकलस्वराम् । चाण्डालीद्वयमागत्य विलपन्तीमतर्जयतू आः पापे ! किं वृथारावैः कणाँ बधिरयिष्यसि ? । तिष्ठ तिष्ठ न जानासि स्वकर्म स्मर वन्धुकि ! नन्विदं मण्डनस्थाने खण्डनं प्रतिपाद्यते । त्वां कुर्मः सुस्थितां पापे राजापथ्यविधायिनि- इति निर्भर्त्सन्त्यौ ते दृष्ट्वा नर्तितकर्तिके । सद्यः कण्ठगतप्राणा मूाँ प्राप कलावती तदा दशार्णराजस्य दुहितुः कंपसंप्लवात् । मसाघमरसावेशः शिथिलीकृतवान् वपुः कृन्तान्तकिङ्कराकारे कात्यायन्यौ च निःकृपे । मातग्यौ तदवस्थां तां यद् जवादुपसर्पतुः आकेयूरभरन्यासं छित्त्वा निःसन्धिवन्धनम् । नीत्वा ते तद्भुजद्वन्द्वं जग्मतुः शहसन्निधौ ॥२७॥ ॥२८॥ ॥ २९॥ ॥३०॥ ॥३१॥ ॥३२॥ ॥३३॥ ॥ ३४॥ ॥ ३५॥ •॥३६॥ ॥३७॥ ॥३८॥ ॥ ३९ ॥ ॥४०॥ 靈闭窗可圈可靈靈引图图區

·दमयन्त्या
पञ्चमे
स्कन्धे
आश्वा-
सनाय
सर्गः १५
तद्वेदनाधिकतया प्रतिपन्नसञ्ज्ञा छिन्नं भुजद्वयमतिव्यथया वहन्ती ।
कान्तस्य दारुणतया मरणोन्मुखी सा चक्रन्द मन्दकरुणस्वरकण्ठकुण्ठम्
॥४१॥
त्यक्ताशायाः कुवलयदृशः सर्वथा जीवितव्ये धर्मो धर्मः शरणमिति च व्याकुलं व्याहरन्त्याः ।
पृथ्वीपीठे कठिनविषमे निःसहं मुक्तगाच्या दैवात् प्राप्य प्रसवमभवत् तत्क्षणं पुत्रजन्म
॥ ४२ ॥
दृष्ट्वा पूर्णमृगाङ्कमण्डलनिभं पुत्रस्य पुण्यं मुखं तद्वात्सल्यविशेषविस्मृतभुजच्छेदव्यथासंस्तवः ।
तस्मिनिर्भरभूरिभैरवरवे भूभृद्वने निर्जने माङ्गल्याय पतिव्रता स्मृतवती देवान् गुरून् भक्तितः ॥४३॥
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे पञ्चदशः सर्गः ॥१५॥
॥१३०॥
भास्कर
शिष्येण
कथिता
कलावत्याः
IIIIIIIIIIIIIIIII
कथा॥
पञ्चमे स्कन्धे षोडशः सर्गः
%
3D
॥१॥
॥२॥
अथ तं पुत्रमात्मीयं रुदन्तं स्तन्यहेतवे । शशाक नेतुमुत्सङ्गे न कथञ्चित् कलावती
भृशमुल्लाप्यमानोऽपि कलावत्या कलस्वरम् । तत्करस्पर्शमप्राप्य विरराम न बालकः
ततस्तं दूरतः श्रुत्वा रुदन्तं करुणस्वरम् । सहसा सन्निधिं प्रापुः कृपया वनदेवताः
विदित्वा तत्कलावत्या वृत्तान्तं प्रणिधानतः । ताः स्थलीनामधिष्टान्यः प्रत्यवोचन् परस्परम्
॥४॥
॥१३०॥

·॥६॥
॥७॥
॥८॥
॥ ९॥
॥ १० ॥.
छना जा IIFIIजा
धिंग धिग् राज्यमिदं राज्ञां चक्षुष्मन्तोऽपि यद्वशात् । अन्धा इव न पश्यन्ति कृत्याकृत्यं महीभुजः
जनोऽपि प्रसवादूर्व छिनत्ति कदलीमपि । सगर्भापि हि शह्वेन हा विध्वस्ता कलावती
एकस्यैवापराधोऽस्या यः शङ्ख वृतवान् करः। आकेयूरात् करद्वन्द्वं कथं शद्देन खण्डितम् ।
स्त्रीहत्या भ्रूणहत्या वा न तेन गणिता यदि । तत् किं वज्रमयो राजा स प्रेम्णापि न पीडितः
येनेकदापि दृष्टा स्यात् सोऽपि प्राणैरपि प्रियम् । कर्तुमिच्छति नन्वस्याः किं पुनर्यस्य वेश्मनि
द्विधाभविष्यदेवास्या वक्षो दुःखात्रताडितम् । अभविष्यद् न चेत् सद्यः स्यूतं सन्तानतन्तुना
कदर्थितापि सश्रीका दूनापि मृदुभाषिणी । अस्या हि सदृशी नारी न कापि क्वापि दृश्यते
शापेन सकलं राष्ट्र भस्मीकर्तुं क्षमा यदि । न क्रुध्यति तथाप्येपा पतिं प्रति पतिव्रता
इयमस्मद्वने सत्यं त्यक्ता पत्या पतिव्रता । तदिमां पालयिष्यामः संबद्धा हि स्त्रियः स्त्रियाम्
नूनमस्मत्प्रमादोऽयं यदियं वनसीम्नि नः । जरजनङ्गमस्त्रीभ्यां साध्वी प्राप पराभवम्
इति तासां कृपालूनां जल्पन्तीनां परस्परम् । स्ववाललालनोत्कण्ठाविह्वलं विललाप सा
पुत्र ! रोदिपि दुःखेन केन केन पदे पदे १ । दुःखं तदेव मौलिक्यं कुक्षौ मे यत्समागतः
पश्य पुत्र ! न वापि तल्पास्तरणवाससाम् । पापाणविपमा सेयं सुखशय्या मही तव
क कथा स्नानकृत्यानां कवोष्णैर्गन्धवारिभिः १ । कृत्येव व्यात्तवक्त्रेयं शुष्का तुङ्गतटी सरित्
॥१२॥
॥१३॥
॥ १४॥
॥१५॥
॥१६॥
॥१७॥
॥१८॥

·Im .. . - पञ्चमे स्कन्धे दमयन्त्या आश्वा- सर्ग: १६ सनाय ॥१३॥ क्रियते येन शुश्रूषा सर्वसाधारणं न मे । तद्भुजद्वन्द्वमप्यस्ति दूरे परिजनः परः कथमित्थं व्यवस्थाहं धारयिष्यामि जीवितम् । कुत्ता पतिपरित्यक्ता निराशा निर्जने वने वृत्तिभ्रंशाद् व्यथा वेगात् श्वापदेभ्योऽथवाधुना । हा हा मयि विपन्नायां कथं बालो भविष्यति ? सङ्कल्पितशतैः प्राप्तः सौम्यः सर्वाङ्गसुन्दरः । इयानेव त्वदङ्गस्य वत्स ! मे दर्शनोत्सवः किश्चिद् मयि विपन्नायां वैरं त्यक्त्वा पिता तव । त्वां ज्ञात्वात्र पावेशानुगृहीत वा न वा यद् वा मयि सगर्भायां निःप्रेमा निष्कृपश्च यः । स कथं स्वीकरोति त्वां त्रैलोक्या यमसनिमः हा हा अलमलं वत्स ! बाष्पं संवणु संवृणु । त्वामहं पालयिष्यामि वनराज ! विरम्यताम् हन्त सम्यक् मया शीलं यद्यस्ति वापि पालितम् । तद् ममास्तु भुजद्वन्द्वं लालयामि सुतं यथा इति वात्सल्यवैधुर्यधैर्यगद्गद्या गिरा । वदन्त्यास्तत्क्षणं तस्याः सम्यक् शीलप्रभावतः दग्धस्मरमहावृक्षप्ररोहयुगलोपमम् । पूर्वाधिकतरश्रीकं प्रादुरास भुजद्वयम् यावद् भुजद्वयसमृद्धिमुदा हृदि स्वं पुत्रं निधाय निविडं परिरभ्य तस्थौ । तावद् ददर्श विशदं दिशि देवभर्तुर्विम्वं जगन्नयनहारि निशाकरस्य व्यवहितवृकसिंहव्याघ्रसदिसत्त्वं फलकुसुमसमृद्धं शान्तदावानलं च । अपि च सपदि सैव स्वैरझात्कारवारिस्थगितपरिसरासीद् दुस्तरा शुष्कसिन्धुः ॥ १९ ॥ ॥ २० ॥ ॥ २१ ॥ ॥ २२ ॥ ॥ २३॥ ॥ २४ ॥ ॥ २५॥ ॥२६॥ ॥ २७॥ ॥२८॥ युग्मम् । IAFIAll बाबा III भास्कर- शिष्येण कथिता ॐ कलावत्याः कथा ॥ पु ॥ २९॥ ॥३०॥ ॥१३॥ -- ·मुदितमुदितमीक्ष्य व्योनि चन्द्रं चकोरैरसमरसमयत्वं भेजिरे कैरवाणि ! रुचिररुचिरयेण क्षिप्यमाणेऽन्धकारे रजनिरजनि रम्या यौवने कन्यकेव ॥३१॥ इति वनदेवतातिशयनिर्मितरम्यतया मनसि दशार्णराजदुहिता पिहितातिरया । विरचितमजना सरिति तीरतरुस्थगिते स्फटिकशिलातले समयमात्रमशेत सुखम् ॥३२॥ निर्निद्रा पररात्रमात्रसमये पुत्रस्य चिन्तावशात् यावत् पश्यति पद्मपत्रनयना सोत्साहमभ्युत्थिता । तावत् तत्र ददर्श विस्मयरसादुत्कीर्णपञ्चालिकावक्षोजश्रुतदुग्धपानतरलं पुत्रं निजं सा सती ॥३३॥ तां मूर्तिमुत्तमतमा वनदेवताया मूर्भा प्रणम्य परमां मुदमुद्वहन्ती । आत्मानमित्थमवगम्य भृशं सनाथं न स्वर्णवाहुभगिनी विततान चिन्ताम् ॥३४॥ यद् ब्रह्मणोऽपि विपमाजनि बाहुसृष्टिष्टिं विना यदजनिष्ट नदी च पूर्णा । धात्रीपदं च विततान यदश्मपुत्री नैतत् त्रयं भुवि परत्र कलावतीतः ॥३५॥ इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पश्चमे स्कन्धे पोडशः सर्गः ॥ १६ ॥ - HalIIIIIIIE छARAI IIIII ·-- --- पञ्चमे स्कन्धे पश्चमे स्कन्धे सप्तदशः सर्गः। दमयन्त्या आश्वा- सर्गः १७ ॥ १ ॥ ॥ २ ॥ ॥१३२॥ y ॥ ४ ॥ इतश्च सारथिः शङ्ख स्वं तत्कृत्यमबोधयत् । तदनन्तरमागत्य मातङ्ग्यौ च निजां कृतिम् वातायनतलस्थस्य तस्य ते दूरतः स्थिते । दर्शयामासतुर्देव्याश्छिन्नं भुजलताद्वयम् पश्यन् कृत्तलताप्रायं प्रियायास्तद् भुजद्वयम् । अनिर्णीतरहस्योऽपि चकम्पे कृपया नृपः सत्यं सन्तोऽनुतप्यन्ते युक्तं कृत्वापि निग्रहम् । अप्यकृत्यशतं कृत्वा पापिनां न पुनस्त्रपा अथ स प्रत्यभिज्ञातुं ताभ्यां केयूरयोद्वयोः । ददर्श स्वयमादाय दयाहृदयोऽपि सन् अपश्यद् व्यक्तरूपाणि टोत्कीर्णानि पार्थिवः । स्वर्णबाहोः प्रियाभ्रातस्तत्र नामाक्षराणि च पपात च स निश्चेष्टो मूर्छा प्राप्य महीतले । शाखीव निम्नगोत्खातो वजाहत इवाचलः अवीजयन् जलाट्टैस्तं तालवृन्तैस्तटस्थिताः । समाश्वसिहि देवेति व्याहरन्तो मुहुर्मुहुः स संज्ञां प्राप्य भूपालः पश्यन् भूयोऽपि तां लिपिम् । पप्रच्छ दिनवृत्तान्तमन्तःपुरनियोगिनः व्यजिज्ञपन् ततस्तेऽपि यद् देव ! दिवसोदये । देव्याः पितृगृहात् प्राप्तः कूर्मो नामाद्यकञ्चुकी धात्री च सप्तला नाम्ना सह दासीशतैत्रिभिः । सहस्रेणाश्ववाराणां पत्तिभिश्च समन्विता ताभ्यां बन्धुजनादिष्टं वस्तु वाचिकमेव च । सप्रमोदं प्रतीच्छन्त्या देव्या दिनमिदं गतम् भास्कर- शिष्येण कथिता कलावत्याः कथा॥ IIIII AII IIIIIIIile रा ६॥ ॥ ७ ॥ ॥ ८ ॥ ॥ ९ ॥ ॥१०॥ ॥११॥ ॥१२॥ ॥१३२॥ क ·ताजा IIIIIIIII जात अयं च वनचर्यायां देवस्य दिवसोज्गमत् । प्रातर्देव्या समं देवस्तद् माङ्गल्यमवाप्स्यते इति श्रुत्वा सहर्षेण सावहित्थं विसृज्य तान् । आचकर्ष रहः कोशात् कृपाणं पाणिना निजम् अयि भोः क्षत्रतामूल ! शौर्यद्रुमधनाधन ! । जयश्रीवरणाधारधारातीर्थ ! नमोऽस्तु ते शृणु त्वमपि जानासि स्वर्णवाहुस्वसा सती । सुता दशार्णराजस्य प्रिया मम कलावती इति व्यापारयन् कण्ठे कठोरं खगमात्मनः । भूयः करं श्लथीकुर्वन् स मनिवेदमुक्तवान् अहो निभृतपापस्य मम स्वं हन्तुमिच्छतः । यत् सत्यं मरणोत्कण्ठा खड्गनापि न पूर्यते तिष्ठ तिष्ठ सखे खड्गमा मात्मानं कलङ्कय । नहि प्रच्छन्नपापानां वधशुद्धिस्त्वयापि हि तदेप विदितं कृत्वा पृथिव्यां पापमात्मनः । प्रभुमाराधयिष्यामि धूमध्वजमुपqधम् कः कोऽत्र भो द्रुत गत्वा प्रसिद्ध क्रियतामिदम् । यथा किल कलावत्या देव्याः कृत्वा वधं सुधा द्राक् शङ्कहतकः पापी सोऽयं श्रयति पावकम् । तत् क्षम्यतां जनाः सर्वे विरुद्धं यद् मया कृतम् इति तद्वदनाद् वाक्यं श्रुत्वा श्रवणदुस्सहम् । चुक्षुभे सकलो लोकः क्षयक्षुभितवार्द्धिवत् तं साहसरसावेशात् प्रविशन्तं हुताशने । न वन्धुर्वा सखा वापि चक्षमे कोऽपि रक्षितुम् स कूर्मसप्तलामुख्यो देव्याः परिजनोऽपि हि । विहाय जीवितश्रद्धां चितानामुन्मुखोऽभवत् अहो निमेपमात्रेण किमिदं समुपस्थितम् ? । कोऽयमेकशिलापातः कथं राष्ट्रं भविष्यति ? ॥१३॥ ॥१४॥ ॥१५॥ ॥१६॥ ॥ १७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ ॥ २०॥ ॥२१॥ ॥२२॥ ॥२३॥ ॥२४॥ ॥२५॥ ॥२६॥ HILA MEII AISE A TEEJ SAIFI ASES

·दमयन्त्या
पञ्चमे
स्कन्धे
आश्वस-
सर्गः १७
नाय
॥१३३॥
शिष्येण
कथिता
नूनं निरुपम प्रेम परिणामे न शोभनम् । यतो विघटमानेन द्वयं तेन विनश्यति
प्रायो देव्याः कलावत्या वैदग्ध्यमधुरा गिरः । इदं राजापि जानाति तत्कोऽयमपरो विधिः
धिग् धिक् परिजनं मूर्ख धिर धिक् सारथिमीदृशम् । न किं हि क्रियते भतुविरुद्धं बुद्धिवश्चितम्
यद् वा न कस्यचिद् दोषो देवस्यैकस्य दूषणम् । अभव्यं भव्यलोकेऽपि यस्य लज्जा न कुर्वतः
इत्थं भृशमनाथानां जनानां जल्पतां शुचा । वसुभूतिः समागत्य मन्त्री राजानमब्रवीत्
देव ! प्रसीद बुध्यस्व नीतिदृष्ट्या विलोकय । कृत्वैकमपरिज्ञातमपरं मा पुनः कुरु
नूनं सर्वस्वनाशेऽपि दुःखावेशेऽपि दारुणे । कथञ्चिद् नीतिकाराणां प्राणत्यागो न संमतः
त्रिवर्गसाधनं राज्यं तद् मृतानां कुतः पुनः । यत्नाद् जीवं ततो रक्षेद् जीवद्भिः सर्वमाप्यते
त्वयि स्वर्ग गते स्वामिन् ! कथं देवी निवर्त्तते । । इदं तु सकलं राष्ट्रं मूलाद् निम्नन्ति शत्रवः
विमुञ्च मरणश्रद्धां धैर्य भज शुचं त्यज । अद्याप्यापन्नसत्वाया देव्याः प्राप्तौ यतस्व च
अन्तरं न किमप्यस्ति जीवन्ती सा भविष्यति । न हि प्राणहरं प्रायः सद्यस्तादृक् कदर्थनम्
प्रियाप्राप्तौ कुरु प्रज्ञां मुधा किं मरणेन ते । सहसा जीवितत्यागः पशुधर्मो न पौरुषम्
इति सचिववचो विचार्य राजा त्वरिततरं दयिताविलोकनाय ।
पुरजनवलवाहनैः समग्रैगिरिगहनानि विगाहितुं प्रतस्थे
॥ २७॥
॥ २८॥
॥ २९॥
॥३०॥
॥३१॥
॥३२॥
॥३३॥
॥ ३४॥
॥३५॥
॥३६॥
॥ ३७॥
॥ ३८ ॥
AIIIIIIIIIIIIIIIIII
कलावत्याः
कथा॥
पु
॥३९॥
॥१३॥

·AlTEHRIl Full
स्थनरकरिवाजिनां सहौस्तिलतुपतुल्यतयापि वीक्ष्यमाणैः।
कथमपि न कलाक्ती प्रपन्ना दुरधिगम खलु वस्तु कार्यकाले
॥१०॥
गिरितरुसरितामपूर्वभावं वहति वने वनदेवताप्रभावात् ।
समजनि हृदि रोपणादिकानामपि तदिदं न वनं किलेति मोहः
क्षितिपतिदुहितुः श्रुतिं जगाम द्रुतमतुलस्तुमुलो बलबजानाम् ।
तदपि न हृदयं पुनश्चकम्पे ननु रतिरेव हि भाविभाग्यदूती
॥१२॥
सैवाग्रतः कलय शङ्ख ! कलावतीयं साक्षादिति त्वरितमेत्य ततः कुतोऽपि
आरुह्य दूरमुदयाचलचूलिकायां निर्दिष्टवानिव करप्रकरैः पतङ्गः
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे सप्तदशः सर्गः ॥१७॥
FILAR NE SE NI जा
पञ्चमे स्कन्धे अष्टादशः सर्गः।
अथ तत्र जनैः प्रातः पुत्रहंसोपशोभिता । दृष्टा चलत्कराम्भोजा नलिनीय कलावती
जितं जितमहो दिष्ट्या देवी देवीयमग्रतः । अक्षता पुत्रयुक्ता च निपिण्णास्ति नदीतटे
॥ २ ॥

·पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः १८
दमयन्त्या
आश्वस-
नाय
॥१३४॥
भास्कर
शिष्येण
कथिता
IIIIIIIIIIII III Bा
कलावत्याः
किञ्च पाषाणपाञ्चाली पुत्रं धात्रीव पाति यत् । अहो ! आश्चर्यमाश्चयं दृश्यतां दृश्यतामिदम् ॥ ३ ॥
यत्पार्थे चास्ति सापत्या वानस्पत्यस्य तस्य च । सत्प्रतिज्ञेव हि च्छाया परिवृत्ता न वर्त्तते
॥ ४ ॥
अपूर्वमिव सञ्जातं तदा देव्याः समाश्रयात् । इदमुत्फुल्लवल्लीकं फलस्फीतद्रुमं वनम्
॥ ५॥
अस्याः संपर्कतः संप्रत्येपापि नगनिम्नगा। धिनोति धेनुवल्लोकं बत वष्कयणी पुरा
साश्चर्यमिव जल्पन्तः क्षोणीमिलितमौलयः। प्रणेमुनिखिला लोकाः सतीतीर्थं यदद्भुतम्
॥ ७ ॥
अच्छत्रचमराटोपं खिन्नं चरणचारिणम् । दृष्ट्वा च पतिमायान्तमभ्युत्तस्थौ कलावती
॥ ८ ॥
आर्यपुत्र ! स्वपुत्रेण स त्वं विजयवान् भव । यदशिभक्तिरक्लिष्टारिष्टतातिर्ममान्वहम्
॥ ९ ॥
इति लज्जानमद् मौलेः साश्रुनेत्रस्य भूभुजः । तां प्रियाणि प्रजल्पन्तीमुवाच सचिवाग्रणीः
॥ १०॥
मातः कलावति ! युक्तं यदात्थ तत् तथैव तत् । जितं देवेन यस्यासि यशः श्रीस्त्वं शरीरिणी ॥ ११ ॥
साधु साधु सती त्वं चेदित्थं किमपि साध्यते । चतुर्भुजतया जाता यथासि त्वं कलावति !
॥ १२ ॥
क्वचिद् जलकणोद्गारी खल्वर्कश्चन्द्रचुम्बितः । त्वत्पुत्रमुखचन्द्रेण ग्रावस्त्री दुग्धवर्षिणी
॥ १३ ॥
गृह्णन्ति फलपुष्पाणि स्नान्ति वारिणि निर्मले । इह त्वदाश्रमे रम्ये जनाः कल्याणकाङ्क्षिणः ॥ १४ ॥
किश्चित् तदाभविष्यत् चेत् तत् क्व राजा क्व वा जनः। न विद्मस्त्वं महाराजो जनो वा भाग्यवानयम् ॥ १५ ॥
नास्त्येव हृदि ते पत्युय॑लीकं तु क्षमस्व च । दशार्णराजपुत्रि ! त्वं देवतासि न मानुषी
॥१६॥
DILAIII ARIA
AAI AIIEI
कथा ॥
॥१३४॥

·li RIFILAM All IS GIFIES आकल्पमपि तीर्थत्वं नीतं वनमिदं त्वया । तत् प्रसीद पुनर्मातः ! सनार्थ नगरं कुरु इत्यमात्यगिरामन्ते प्रणम्य वनदेवताम् । आपृच्छथ तद् वनं भेजे नरयानं कलावती समुत्क्षिप्तध्वजश्रेणिविक्षिप्तकुसुमोत्करः । तस्याः पुरप्रवेशोऽभूत् पाणिग्रहणतोऽधिक: तदाजनि तयोरैक्यं नीरक्षीरात्मकं तथा । न हंसचञ्चवोऽप्यापुर्यथा तझेदवेदिताम् अन्यदा तत्र संप्राप्तः सुरासुरनरस्तुतः । छिन्नघातिचतुःकर्मा विश्वदर्शी महामुनिः सुदर्शनाभिधानं तं भगवन्तं विवन्दिपुः । ययौ भक्तिपरो राजा सान्तःपुरपरिच्छदः तत्परीष्टिपरामृष्टदुष्टपातकमञ्चयः। स हृष्टः पृष्टवान् काले कलत्रक्लेशकारणम् अथोवाच मुनिआनी राजन् ! जानीहि कारणम् । अस्ति वासवदिग्भागे कल्याणकटकं पुरम् तत्र बल्लोलभूपालमहामात्यस्य सात्यकेः । पुत्री विद्युन्मुखी नाम्ना शुक्रक्रीडारताभवत् धत्ते नर्माकरं नाम्ना कीरं करतलेन सा । न विमुश्चति कुत्रापि विना देवार्चनक्षणम् सोऽपि तत्पालनप्रीतः पतत्री तत्परोऽभवत् । परस्परं तयोरासन् रोपतोपादिकेलयः आदीश्वरं नमस्कर्तुं तया यान्त्या कचिद् दिने । पक्षी प्रार्थयमाणः सन् स नीतः सममात्मना तत्र देवाधिदेवस्य पश्यन् मृत्ति महेशितुः । नित्यं नित्यं नमस्का निश्चयं नीतवान् खगः प्रायेण खलु कीराणां मर्त्यभापाभिभाषिणाम् । न मांसभक्षिणीजातिर्भवेद् भावोऽपि भद्रकः ॥ १७॥ ॥ १८ ॥ ॥१९॥ ॥ २०॥ ॥२१॥ ॥२२॥ ॥ २३॥ ॥२४॥ ॥ २५॥ ॥ २६॥ ॥ २७॥ ॥ २८॥ ॥ २९॥ ॥३०॥ AII II AIRLIARI SEle

·.
श्री दमयन्त्या
पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः१८
आश्वा-
-~-
सनाय
११३५॥
1
HI.IIIIIIIII All plyal
कृत्वा विद्युन्मुखीवृत्त्या यथादृष्टं स पूजनम् । शुकः सुकृतलोभेन धन्यम्मन्यो मनस्यभूत्
परेद्यवि पुनस्तेन पूर्ववत् प्रार्थितापि सा । नतु तं तत्र जग्राह तत्पारिप्लवताभयात्
एकाकिन्यपि सा गत्वा नत्वा देवं समाययौ । भोजनावसरे सोऽपि समाकृष्टश्च पञ्जरात्
स देवभुवने गच्छन् मुक्त्वा भोजनभाजनम् । समाप्य नियमं भूयः समयेन समाययो
विद्युन्मती तु भव्यापि तं प्राप्य पुनुरागतम् । स्त्रीस्वभावभवं क्षोभ सपदि प्रत्यपद्यत
आबालकालतः क्लेशर्मया लालितपालितः । अहो भ्रमति मां मुक्त्वा सोऽयं संप्रति निर्भया
कदाचिद् यदि कुत्रापि परहस्तं प्रपद्यते । तद् मे हृदयदाहस्य न भिपक् नैव भेपजम्
अस्त्येव श्येनमार्जारगृध्रादिभ्यः पराभवः । इत्थं च सञ्चरन् स्वैरं भवेद् वनचरोऽपि वा
तद्वरं सर्वथा नाशादर्द्धनाशः स्वयं कृतः । करिष्यामि तथा भूयो यथा याति न कुत्रचित्
इति सश्चिन्त्य सा धृत्वा तस्य दीनस्य पक्षिणः । मा मेति जल्पतः पक्षी मुख्यौ चिच्छेद खेदतः
स छिन्नपक्षतिः पक्षी दुःखातः साश्रुलोचनः । मन्युगद्गदमित्युचैरूचे विद्युन्मती प्रति
न मया समयो भिन्नस्त्वन्मध्ये भोक्तुमास्थितः । कथं निरपराधस्य मम पक्षी त्वया क्षतौ ?
स्वयं पालितपूर्वस्य त्वत्परस्य ग्रियस्य च । साधु स्वाधीनदीनस्य शौर्य तब ममोपरि
इत्थं निरनुरोधत्वं यत् त्वया मयि दर्शितम् । तत्पानमशनं भूयश्चेत् कुर्यात् तत् खगो नहि
॥ ३१ ॥
॥ ३२॥
॥ ३३ ॥
॥ ३४॥
॥३५॥
॥ ३६॥
॥३७॥
॥ ३८ ॥
॥ ३९ ॥
॥ ४० ॥
॥४१॥
॥ ४२ ॥
॥४३॥
॥४४॥
भास्कर
शिष्येण
कथिता
कलावत्याः
कथा ॥
IIIIIIIIIII
॥१३५॥

·- - RATHI AAI ANI AEll WITH इत्युक्त्वा स दधौ मौनं कृतानशननिश्चयः । सस्मार केवलं चित्ते देवमादीश्वरं तु सः ॥४५॥ विद्युन्मती च तद्वाक्यैर्दिग्धैरिख हदि क्षता । अति सानुशया कीरमनुनिन्ये मुहुर्मुहुः ॥४६॥ रुरोद पुरतस्तस्य निनिन्द स्वं निरुत्सवा । निनाय च तमुत्सङ्गे शशंस च तथा तथा ॥४७॥ यदा गाढग्रहग्रन्थि हारं स गृहीतवान् । तदा तस्य पुरश्चक्रे सा प्रतिज्ञा मनस्विनी ॥४८॥ यद् मम त्वं व्यलीकेन मृत्यु स्वीकृतवान् शुक! । तद् मे त्वया समं मृत्युरेकैव गतिरावयोः ॥४९॥ इत्युक्त्वा पक्षिणं सापि त्यक्तपानाशनक्रिया । यथायोग्यक्रम सर्व कालकृत्यमचीकरत् ॥५०॥ सा सर्वलक्षणोपेता मन्त्रिपुत्री मनोहरा । वरयोग्या वरारोहा कुमारी सुविचक्षणा ॥५१॥ तस्खास्तु मरणोत्साहं दधानाया मृगीहगः । दुःखाकुलेषु पौरेषु विलपत्सु च बन्धुपु ॥५२॥ सहस्रैरप्युपायानां शतैरपि मनीषिणाम् । नाशक्यत मनो हत्तुं दुर्वारा भवितव्यता ॥ ५३॥ युग्मम् ॥ तृतीयदिवसादूर्ध्व नीत्वा कालगतं शुकम् । सा प्रविश्य चितां वेगाद् वहिमाद् विदधे वपुः ॥ ५४॥ सेयं दशार्णराजस्य पुत्री जाता कलावती । बभूव च शुकः सोऽपि त्वं शह्वएथिवीपतिः तत्पक्षच्छेदसंबद्धं फलं दुष्कृतपाकजम् । संग्राप्तमनया त्वत्तस्तथा भुजनिकृन्तनात् ॥५६॥ इति निगदितत्वे ज्ञानसिन्धौ मुनीन्द्रे लिखितमिव पुरस्तात् पूर्वजन्म स्मरन्तो । क्षणमविकृती प्राप्य निद्रामिव द्राक् पुनरधिगतवन्तौ चेतना दम्पती तो ॥ ५७॥ 聖靈圳鹽; 圆 圆圈T1窮五 ·- पञ्चमे स्कन्धे दमयन्त्या आश्वा. ॥ ५८ ॥ सर्गः १९ ऋषिसदसि तदादि स्वीकृतप्राणिरक्षानियमनिरुपमं तौ चारु निर्वाह्य राज्यम् चरमवयसि दत्त्वा मुख्यपुत्राय लक्ष्मीविमलतरतपोभिः प्रापतुः स्वगंभोगान् इति स्फुटप्रकटितकर्मवैभवं कलावतीचरितमिदं मदाननात् । निशम्य सम्यगपि विचार्य चेतसा विदर्भजे ! भज निजदुःखलाघवम् इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे अष्टादशः सर्गः ॥ १८ ॥ सनाय ॥ ५९॥ ॥१३६॥ भास्कर- शिष्येण कथिता पञ्चमे स्कन्धे एकोनविंशतितमः सर्गः । Oll HR ALIGARISE All ashlil CHIE कलावत्या ARE AIR ISISEIL AHSHINE कथा । अनन्तरमनन्ताख्यं मुनि प्रति मनस्विनी । उवाच वञ्चितक्लेशा दमयन्ती दमान्विता ॥ १ ॥ भगवन् ! भवतो वाक्यैदृढदृष्टान्तशालिभिः । दुःखोक्षिप्तमपि क्षिप्रं सावष्टम्भं कृतं मनः ॥ २ ॥ तत् प्रयच्छ ममादेश दिशं दर्शय कामपि । किं करोमि ? क गच्छामि ? व तिष्ठामि ? स्मरामि किम् ? ॥ ३ ॥ ततोऽवोचद् मुनिभैमी वत्से ! पृच्छसि साधु माम् । शृणु तावदिहेव त्वं तिष्ठ कल्याणि ! संप्रति ॥ ४ ॥ अद्यापि तव पश्यामि चिराद् बन्धुसमागमम् । वर्षा च शिरसि प्राप्ता भावी मार्गोऽपि दुर्गमः ॥ ५ ॥ त्वमिह प्रतिमा शान्तेर्विधेहि सिकतामयीम् । तदाराधनयुक्ति ते कथयामि शुभे! यथा ॥१३६॥ alm ·ततस्तया कृतां मूर्ति मन्त्रन्यासदृढीकृताम् । समर्पयन् मुनिर्वाग्मी स जगाद महासतीम् ॥ ७॥ त्वमिमां प्रतिमां शान्तराचाम्लनततत्परा । तावदाराधयागत्य न यावत् कोऽपि याचते ॥ ८ ॥ शान्तिप्रभावादिह शान्तसत्वे गिरौ वसन्त्यास्तव राजपुत्रि।। न वाङ्मन कायविकारकारी संपत्स्यते विधकणोऽपि कश्चित् ॥ ९ ॥ तस्येदृशीं चेतसि बद्धमूलां विधाय शिक्षामपनीतदुःखाम् । उवाच देवी प्रणिपत्य हृष्टा दिया कृतार्था भगवन् ! कृतास्मि ॥१०॥ अयं स च त्वं च मुनीन्द्र ! सर्वे क्षमाभृतां मुख्यतमात्रयोऽपि । त्वदाज्ञया तद्विरहे वदत्र स्थास्यामि शान्ति प्रभुमर्चयन्ती इत्युक्तवन्तीं मुनयस्ततस्तां आपृच्छय शीघ्रं गगनेन जग्मुः। सा तत्र तस्थौ गिरिकन्दरायामुदारशीलाभिहितत्रता च ॥१२॥ इतिश्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे एकोनविंशतितमः सर्गः ॥ १९ ॥ 鹽沉了靈屬靈靈靈 ·-- पञ्चमे स्कन्धे पञ्चमे स्कन्धे विंशतितमः सर्गः। सर्गः २० मुनेवेच- नाद् दमय- न्त्या कृता शान्ति- प्रभो- ला राराधना ॥ ॥ १ ॥ ॥ २ ॥ ॥३॥ ॥ ४ ॥ ॥ ५ ॥ ॥१३७॥ BIIIIIIIIIIII AISFll alII III अथ तत्र समारेभे शान्त्याराधनलक्षणम् । नलस्य विरहे देव्या दमयन्त्या महत् तपः त्रिसन्ध्यं कृतनिर्माल्या वैयावृत्त्यपरायणा । निराशा तु मुनीशस्य सा तद् बिम्बमसेवत पुष्पगन्धाम्बुनैवेद्यधूपदीपफलाक्षतैः । विदधे विविधा पूजा वनचर्यानुयायिनी आचाम्लव्रतयोगेन दुर्बलाग़लतापि सा । पुण्योपचयवीर्येण न विवेद परिश्रमम् क्रमेण तपसः शक्त्या प्रीताभिः प्रतिवासरम् । विदधे वनदेवीभिः सान्निध्यं दमनस्वसुः इत्थं तपः तपस्यन्त्यास्तत्र भीमभुवस्तदा । ययुः पञ्चशतान्यह्नामेकवासरलीलया न विद्मः सा कथं तस्थौ तस्मिन्नेकाकिनी बने ? । अचिन्त्यमथवा सर्व चरित्रं हि महात्मनाम् अथ तारापथस्कन्धाद् निपतन्तं पतङ्गवत् । देवी सशिष्य मैक्षिप्ट विवर्णवदनं मुनिम् स तया विहितातिथ्यस्तथ्यवादी विदग्धया । कल्याणि ! का कथं चात्र त्वमेकैवेति ? पृष्टवान् तथा पतिपरिभ्रष्ठां शान्तिभक्तां गुरोगिरा । सापि स्वं तत्पुरो भैमी नलपत्नीमचीकथत् अदर्शयच्च तां मूर्ति तस्मै विस्मितचेतसे । अपृच्छच्च सती तस्य मुखवैवर्ण्यकारणम् सोऽप्यभापत वैदर्भी वक्ष्ये वैवर्ण्यकारणम् । इदं पुनरभूद् भव्यं यद् दृष्टासि महासति ! ॥ ७ ॥ ॥ ८ ॥ III ALI IIIIII II II ॥ ९ ॥ ॥१०॥ ॥११॥ ॥१२॥ ॥१३७ ·all RISRIAllllll AIR VAISH विहिता त्वदवस्थेयमनागतमियं च मे । भविष्यति च ते भव्ये ! भूयोऽपि नलसङ्गमः शृणु चैतद् यथा वेद्मि तदन कथयामि ते । चारणश्रमणस्तावदहं कामचरः सदा पुराहमेकदा वर्ती नगरे रथनूपुरे । तत्र विद्याधराधीशो रौहिणेयो वृहद्रथः वैरोट्यागोत्रमुख्येन खेवरेन्द्रेण खङ्गिना । तस्याजनिष्ट केशिन्याः कन्यायाः कारणे रणः तस्मिन् महारणे घोरे खड्गी विद्यामदोद्धतः । वृहद्रथवलं चक्रे सस्त्रैिरतिविह्वलम् रोहन्ति रोहिणेयानां महाराः खलु विद्यया । अनभ्यस्तचरः प्रायस्तेषां तु विपनिग्रहः अथ चक्रेश्वरेयाणां खेचराणां प्रभोवले । पुत्रं महाबलं नाम्ना गरुत्मदरगर्वितम् आनीय केशिनी दत्त्वा कृत्वा जामातरं निजम् । खगिना प्रतिमल्लत्वे सेनान्यं विदधे बुधः दृष्टमात्रविपनानि स्ववस्त्राभरणानि सः। तार्क्ष्यदत्तानि विभ्राणः सर्पास्त्राणि वृथाकरोत् महाबलपरित्राणाद् रणे संहृत्य खङ्गिनम् । जग्राह सकलं राज्यं जितकासी बृहद्रथः खङ्गिनश्च सुतः पार्थो राज्यभ्रष्टः परिभ्रमन् । महावलवधस्याथै विद्योपास्ति विनिर्ममे तस्याराधनराद्धान्तविदग्धस्य महौजसः । एकपुवातिनं देवी नागपाशं ददौ मुदा तं च कर्कोटकं नाम्ना पाशं छलवलाधिकम् । विश्रद्वनविहारस्थं स रुरोध महावलम् तदा हि तायदत्तं तं शृङ्गार केशिनीकरे । न्यासीकृत्य भ्रमन्नासीत् स्वच्छन्दं वनसीम्नि स: ॥१३॥ ॥१४॥ ।॥१५॥ ॥१६॥ ॥१७॥ ॥ १८॥ ॥१९॥ ।। २० ।। युग्मम् ॥ ॥२१॥ ॥ २२॥ ॥२३॥ ॥ २४ ॥ ॥ २५ ॥ ॥ २६ ॥ IAL FILATEEL SIL ALSIFIE

·द
पञ्चमे
पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः २०
दमयन्त्यग्रे
चारण-
श्रमणेण
कथितं
निजमुख-
वैवर्ण्य-
कारणम् ॥
MANIA
॥१३८॥
DIS FIFIEHI IIFIIFIE
तयोस्तत्राभवद् युद्धं मत्सरारुणचक्षुपोः । बवन्ध नागपाशेन पाशमन्त्रमहाबलम्
॥ २७॥
जवेनैव ययौ नंष्ट्वा स तद्भटभयेन च । विवरान्वेषिणः सर्पाः नश्यन्ति तत्कथं नहि
॥ २८॥
यावद्विल्वसमुद्गस्थं शृङ्गारं गारुडं निजम् । परिधातुं जवाद् याति प्रियापार्श्वे महाबलः
॥ २९ ॥
तावद् दिवा प्रसुप्तायाः केशिन्या. उपधानतः । छलाद् विल्वसमुद्रं तत् हृत्वा कर्कोटको ययौ ॥ ३० ॥ युग्मम् ।।
ततः कर्कोटकावेशात् सर्वगात्रनियन्त्रितः । आसीत् सपदि निष्पन्दः सकलोऽपि महाबलः
॥३१॥
तं चित्रलिखितप्रायं निश्चेष्टं काष्टसन्निभम् । दीर्घ रुरोद पश्यन्ती केशिनी शोकविह्वला
॥ ३२॥
अपश्यन्ती च सर्वत्र यत्नाद् विल्वसमुद्गकम् । न तु लेभे वराकी सा ताडयन्ती शिरः शुचा ॥ ३३ ॥
सापवर्तगर्तस्थे जामातरि निमजति । जानननाथमात्मानं विललाप बृहद्रथः
॥३४॥
निनिन्द केशिनी पुत्रीं भूयो भूयः प्रमादिनीम् । स्वकीयानामभाग्यानां व्याचख्यौ दृढतां च सः ॥ ३५॥
निशम्य पुत्रदुःखं तत् चलिरप्याकुलः शुचा । तत्रागत्य रुदन् दीर्घ दैवं भृशमर्जयत्
॥ ३६॥
त्यक्तपानाशनारम्भमज्ञातरजनीदिनम् । नरेश्वरकुलद्वन्द्वं दुःखाग्नौ निममज तत्
॥ ३७॥
तस्मिन् वैरिकृते डिम्बे कस्यचिद् विदुषोऽपि हि । निरुपायतया नासीदिति कर्त्तव्यनिश्चयः ॥३८॥
अथ तत्रागतं दैवाद् दृष्टिवादविदं मुनिम् । महावलहितस्यार्थे वृत्तं पप्रच्छतुर्नुपौ
॥ ३९॥
स बभापे ऋपिः श्रीमानयं वीरो महाबलः । भवेदिति हि नोल्लापः शृङ्गारं गारुडं विना
॥ ४० ॥
IIIEIR
REyIIIO
॥१३८॥

·॥४१॥ ॥ ४२ ॥ ॥४३॥ ॥४४॥ SHIJAyila II AII NIIIIIIS. तस्य चाधिगमो भूयः श्रूयतां जायते यथा । विहाय यदि वैताढ्यं याम्यायां याति केशिनी तत्र खेचरलोकस्य यातायातविवर्जिता। सुता च यदि भीमस्य दासीत्वेनोपतिष्ठति सा हि स्वयम्बरे वीरं नलं वृत्वा पतिव्रता । निपधायां समं पत्या सुचिरं विहरिष्यति द्यूतापहृतराज्येन तेन त्यक्ता महावने । गमिष्यति च कप्टेन कुण्डिनं पितृमन्दिरम् तत्र तस्या यदा भूयो भविता नळसगमः । शृङ्गार गारुडं तं च लप्स्यते केशिनी तदा कुर्याच केशिनी तत्र यावद् दास्यं दमस्वसुः । तावद् महावलस्यापि दुःखमल्पं भविष्यति वहन्त्यो हि व्रतं कष्टं पत्युरर्थे पतिव्रताः । योजयन्ति सुखैः कान्तं समाकृष्टैर्वलादिव इति श्रुत्वा हितं पत्युर्वन्धूनापृच्छ्य केशिनी । क्रीडाकिन्नरयुग्मेन सहिता दक्षिणां ययौ सा तद्गीतप्रसन्नेन राज्ञा वनविहारिणा । भीमेनोक्ता ययाचे च दासीत्वं दमनस्वसुः तामनुव्रज्य संप्राप्तैर्भूयोऽपि स्थनूपुरे । इति विद्याधरैस्तस्या वार्ता च विदिताऽभवत् वदित्थं पूर्वसम्बन्ध विचार्य वचनेन मे । वैदर्भि ! विदुपी हि त्वं प्रसन्नं हृदयं कुरु यदि सत्याः सतां वाचः सतीनां सत्वमस्ति चेत् । अमोघाः खेचरेन्द्राणामाशाः सम्यग् दृशा यदि यदि ते लक्षणान्यङ्गे यदि सोऽपि कृती नृपः । तद् मिलिष्यति ते भर्ती यातायाः कुण्डिने ध्रुवम् तद् गच्छ कुण्डिनं सौम्ये ! समाप्य नियमं निजम् । समर्पय च मे शान्तां श्रीशान्तेः प्रतिमामिमाम् ॥४६॥ ॥४७॥ ॥४८॥ ॥४९॥ ॥५०॥ ॥५१॥ ॥५२॥ ॥५३॥ युग्मम् ॥५४॥ ॥ २४

·पञ्चमे
स्कन्धे
द
सर्ग: २०
दमयन्त्यग्रे
चारण-
श्रमणेण
कथित
निजमुख-
वैवर्ण्य-
॥१३९॥
मम हिं स्वगुरुं नन्तुं रत्नशैलं यियासतः । अनाजनि गतिभ्रंशस्तीर्थोल्लङ्घनसंभवः
त्वया ह्याराध्यमानस्य विम्बस्यास्य महौजसः । प्रसादादि विना चिह्न न मे संभावनाभवत्
पतितस्तदहं व्योम्नः पक्षिवत् छिन्नपक्षतिः। न शक्नोम्यधुना गन्तुं प्रायश्चित्तं कृतं विना
तदिदं मम कल्याणि ! मुखवैवर्ण्यकारणम् । प्रसन्नमुखरागोऽस्मि भूयस्त्वदर्शनात् पुनः
इयं यावद् यथा युक्त्या मूर्तिराराधिता त्वया । तावत् तथा मयाराध्या नास्ति मे हितमन्यथा
अयं हि भगवान् शान्तिराश्लिष्टो मुक्तिरामया । तत् कदाचिददद्रीची भवन्ति ननु रामया
अमुं विभाव्य निःसङ्गं विसरन्तः स्मरं ततः । प्रयतन्ते न विद्वांसो विभवाय भवाय च
मुनिमित्युक्तवन्तं तं नत्वावोचद् विदर्भजा | गृहाण भगवद्विम्बं कुरुष्व स्वमनीषितम्
कृतमादिष्टमादिष्टं यत् सर्व गुरुणा पुरा । सांप्रतं सांप्रतं गन्तुं केवलं कुण्डिनं मम
संवदन्ति हि ते वाचस्तास्ता विद्याधराश्रयाः। अस्ति सा केशिनी नाम्ना सखी विद्याधरी मम
पश्यामि तामहं नित्यं बेष्टां हि भगिनीमिव । मत्पुत्रं पाति निर्दिष्टा साद्य तिष्ठति कुण्डिने
शतशः सा मया पृष्टा सेवायाः कारणं पुरा । केवलं समये सर्वमाख्यास्यामीति भापते
कार्यकाले च सा दत्तान् वरान् राज्ञाथवा मया । अत्यर्थं प्रार्थ्यमाणापि न्यासीकृत्यैव तिष्ठति
तदत्र कारणं मन्ये भगवंस्तव भापितम् । अन्यथा भूस्पृशां सेवां कुर्याद् विधाधरी कथम्
॥ ५५॥
॥५६॥
॥५७॥
॥५८॥
॥ ५९॥
॥६०॥
॥६१॥
॥६२॥
॥६३॥
॥६४॥
॥६५॥
॥६६॥
॥६७॥
॥६८॥
II II III IIIIII
कारणम्।
BIGIO
॥१३९॥

·॥६९ ॥
तदभिलपितसिद्ध्या केशिनी सा सुहृष्टा मम च भवतु भूयः सङ्गमस्तस्य राज्ञः।
प्रतिपदमपि.वाचः सन्तु सत्या मुनीनां परिणमतु समन्ताद् दिव्यसेवाफलं च
इति वचनविरामे विम्बमभ्यर्च्य भक्या गिरितरुसरिदाय सर्वमेव प्रणम्य ।
मुनिममृतकराख्यं हृष्टमापृच्छय तं च स्वयमथ दमयन्ती कुण्डिनाय प्रतस्थे
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे विंशः सर्गः ॥२०॥
॥७०॥
SIAllball All RISHITAll
पञ्चमे स्कन्धे एकविंशः सर्गः
कदाचित् पथि सार्थेऽभूत् तस्याः कापि पुरो बजन् । घृतादिविक्रयाकाही ग्रामीणजरतीजन:
तत्र कापि तया पृष्टा मार्ग कुण्डिनगामिनम् । किं नामा पिहितद्वारा पुरीयं दृश्यते पुरः?
इतश्च दूरमासनं नगरं किश्चिदस्ति यत् । यत्र कुण्डिनलोकानां नित्यं बहु गतागतम्
साक्षाद् दक्षिणचम्पाख्या पुरीयं पुत्रि ! कथ्यते । यदव पिहितद्वारं तदाकर्णय कारणम्
इदमुत्तरदिगद्वारमस्यास्तिष्ठति संवृतम् । त्रिपु द्वारेषु शेपेषु यातायातपरो जनः
अस्यां हि भिक्षुभक्तस्य सङ्घगुप्ताङ्गजन्मनः । धनदत्तस्य भार्यासीत् सुभद्रा परमाईती
॥३॥
॥ ४ ॥
॥ ५॥

·.
श्री कुण्डिन
पञ्चमे
स्कन्धे
प्रति
गच्छन्ती
दमयन्ती॥
सर्गः२१
॥१४०॥
सा तेनोत्तरचंपायां वाणिज्यार्थ गतेन हि । इभ्यपुत्री महास्नेहादूढा यत्नशतैरभूत
॥ ७ ॥
तद्रागादार्हतं धर्म तथा सोऽप्यन्ववर्त्तत । प्रवर्त्तयति हि स्नेहो मनःप्रियमनीषिते
॥ ८ ॥
वैधर्मिकस्त्वमित्युचैरनिन्धत स बन्धुभिः । अमुच्यत सपत्नीकः पितृभ्यां च पृथग् गृहे
॥ ९ ॥
अश्लीलवचनैः श्वश्रूः सुभद्रां चाभिभाषते । अन्वहं दुर्विनीता च तस्याश्छिद्राणि पश्यति
॥ १० ॥
असतीयमनार्येयमकुलीनेयमित्यपि । नित्यं जुगुप्समानां तां सुभद्रा चानुरुध्यते
॥ ११ ॥
इह स्थितमिवायातमिहोक्तमिह वीक्षितम् । इदं हृतमिदं दत्तमिदं भग्नमिदं कृतम्
॥ १२ ॥
इति तद्वृत्तसंबद्धैर्वृथा कर्णविषैः सुतम् । आदाय च रहः श्वश्रूविभिनत्ति दिवानिशम्
॥ १३ ॥ युग्मम्
अन्यदा कापि मध्याह्ने तगृहद्वारसीमनि । भ्रमन् भिक्षार्थमायासीद् वनवासी महामुनिः
॥ १४ ॥
कारयन्ती च सा तस्य पाणिपात्रस्य पारणम् । इक्षाञ्चक्रे तृणं नेत्रे मुनेनिःप्रतिकर्मणः
॥१५॥
तत्पीडाकेकरं तस्य भक्तियत्नवती च सा । लिहन्ती जिह्वया नेत्रमपनीतवती तृणम्
॥१६॥
तं च सङ्घट्टकं तस्याः पत्युः श्वश्रूरदर्शयत् । अन्यथा हि सतां चित्तमन्यथा कुधियां भ्रमः ॥१७॥
दोपं स्पृष्टकमात्रं तं मत्वा दीर्घायतिं हृदि । ततस्तां सोऽप्यगीतार्थः कटुवाक्यैरभापत
॥१८॥
दुःशीले ! न ममासि त्वं इति तस्मिन् प्रजल्पति । अन्येऽप्याचुक्रुशुः क्रोधाद् माभूत् कस्यापि लाघवम् ॥१९॥
ततः कुलकलई च निन्दा प्रवचनस्य च । अवेक्ष्य हृदये खिम्ना सुभद्रा वाक्यमब्रवीत्
॥२०॥
छ
IIIIIIIIIIIIIIIIIII
पु
॥१४॥

·IIIAN GAlAyill AlEle घिग धिग वो बौद्धगन्धाधान् युक्तायुक्तमपश्यतः । अर्हत्समयविद्विष्टान् सुधात्यागान् विपाकुलान् यथा हि महतां वृत्तं तथा न खलु लौकिकाः । बहिर्मुखतया ते हि पश्यन्त्यखिलमात्मवत् का सङ्घट्टमयी चर्चा तीर्थभूतेषु साधुपु । इदं वृत्तमनार्याणां यत् तत्रापि विचारणा तीर्थोदकमिव स्पृष्टं साधूनां शुद्धये वपुः । असतामपि हि व्यक्तं तत् कथं न पुनः सताम् ? नन्वकारणवन्धूनां परिचर्या तपस्विनाम् । भवनहकृतामातृपित्शुश्रूपणाधिका क्वचिद् गुणोऽपि दोपाय दोषोऽपि गुणहेतवे । इत्थमागममार्गाणां वैषम्यं मूर्खदुर्गमम् मनोवचनकायानां योगशुद्ध्या सुसाधुपु । न्यासीकृताद् मनोभव्यान् कः कलङ्कयितुं क्षमः १ मया तावद् मुनि स्पृष्ट्वा नेत्रपीडा निवारिता | यादृशी तादृशी वाहं भवेयं तेन कर्मणा 'प्रातरात्मीयशीलस्य शुद्धि तावद् ददाम्यहम् । पश्चाद् वः कामचारो मे हेयोपादेयताविधी इत्युक्त्वा मौनमास्थाय स्थितां प्रतिमया निशि । ऊचे शासनदेवी तां प्रत्यक्षीभूय दुःखिताम् यदर्थ दुन्दुभिः प्रातर्वत्से ! रथ्यासु ताडयते । तमर्थमुररीकृत्य कर्तासि त्वं प्रभावनाम् इत्युक्त्वान्तर्दधे सा च प्रादुरास च भास्करः । चतुर्णा गोपुराणां च कपाटा नान्तरं ददुः सहस्रैरप्युपायानां न तान् वज्रमयानिव । समुद्घाटयितुं केचिद् लक्षशोऽप्यभवन् क्षमाः तेन निःस्वानचक्रेण पुररोधेन सर्वतः । सवालवृद्धमप्यासीद् नगरं तत् समाकुलम् ॥२१॥ ॥२२॥ ॥२३॥ ॥ २४॥ ॥ २५॥ ॥२६॥ ॥२७॥ ॥२८॥ ॥२९॥ ॥३०॥ ॥३१॥ ॥३२॥ ॥३३॥ ॥३४॥ छाHIEFIFARIाना

·-~-
पञ्चमे
स्कन्धे
कुण्डिन
प्रति
गच्छन्ती
यन्ती।
सर्गः २१
॥१४॥
IFII II || II II FIFII Ille
तृणकाष्टजलादीनां न प्रवेशः कुतोऽप्यभूत् । गोमहिष्यश्वमुख्याश्च निर्गमं नैव लेभिरे
कस्यचिद् वर्द्धते सत्वं बन्दिमोक्षं करोति यः । इति राजाज्ञया विष्वक ततो दध्वान दुन्दुभिः
श्वश्रूमुख्येषु सर्वेषु सुभद्राथ हसत्स्वपि । तमर्थमुररीकृत्य चचाल सहिता जनैः
यदि मे विमलं शीलं यदि मे शुचि शासनम् । कर्मजालमिवाभिधं पुरद्वारं विभिद्यताम्
इत्युक्त्वा विदधे त्रीणि द्वाराणि विवृतानि सा । चतुर्थार्थे पुनर्वाक्यमिति स्माह महासती
यदि बौद्धेषु कोऽप्यस्ति सती वा साविकोऽपि वा । स सचनिकषेऽमुष्मिन् करोतु स्वपरीक्षणम्
अथ राजादिभिः सर्वैः श्वश्रूमुख्यैश्च बन्धुभिः । सा स्तूयत यथायोग्यं पत्या च स्वीकृता मुदा
अथ सत्याः सुभद्रायास्तदिदं मूर्तिमद् यशः । यदेतदुत्तरद्वारं चंपायाः पिहितं सदा
अस्ति कुण्डिनलोकानामिहापि हि गतागतम् । विशेषात् पञ्चभिः क्रोशैरितः श्रीवर्द्धने पुरे
भीमभूपालभार्यायाः कनिष्टा भगिनी यतः । तत्र चन्द्रावतंसस्य राज्ञश्चन्द्रमती प्रिया
तदत्र मम यातायाः शीघ्रं च कुण्डिनं प्रति । सार्थः सञ्जायते कोऽपि तत्तीर्णोमार्गसागरः
इति श्रुत्वा तदा देवी निदध्यौ हृदये मुदा । नून मातृष्वसा सा मे मातुः पार्श्वे कलाभवत्
अहो मे भजतः क्षोभमितः प्रभृति हि क्रमौ । स्वस्थानसन्निधौ पन्था वितस्तिर्योजनायते
कथं नु प्रियही नाहं बन्धून् द्रक्ष्यामि हीदृशी ? । इति मे कुण्डिनं यान्त्यास्त्रपया न स्फुटं मनः
॥३५॥
॥३६॥
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥
॥ ४० ॥
॥४१॥
॥ ४२ ॥
॥४३॥
॥४४॥
॥ ४५ ॥
॥ ४६॥
॥ ४७॥
॥ ४८॥
AIII IIIIIIIEI AISIO
ULI
॥१४॥

·AAP
II II
Ayl All
अथवा मन्दभाग्याहं वक्ष्यामि कियती हियम् । शासनं प्राणनाथस्य कर्त्तव्यं सर्वथा मया
॥४९॥
इदं मातृष्वसुस्तावद् मदीयायाः पुरं पुरः । न चात्राप्यमुकी साहमित्याचक्षितुमुत्सहे.
॥५०॥
अत्र विश्रम्य कस्यापि सामान्यस्य गृहे कचित् । साथै प्राप्य दिनैः कैश्चिद् यास्यामि पितृमन्दिरम् ॥५१॥
इत्थं विचिन्तयन्ती सा पुरद्वारललाटिकाम् । प्राप चापी नवा पीनस्तनस्त्रीजनमण्डिताम्
॥ ५२ ॥
शुशुभे सा तदा वापी गवाक्षस्थितया तया । पूर्वांचल विजृम्भिण्या ज्योत्स्नयेव विभावरी
॥५३॥
मार्गश्रमश्लथाङ्गी सा यावद् विश्राम्यति क्षणम् । तावत् तच्चरणाङ्गुष्ठं गोधा जग्राह वेगतः
॥ ५४॥
व्याप्यमाना सत्सीत्कारं किञ्चित् हा हेति सा जगौ । अधावन् जलहारिण्यः श्रुत्वा च करुणध्वनिम् ॥५५॥
तस्याः मातृष्वसुस्तासु जलक्रीडार्थमागताः । दास्यस्तद्रूपविस्मेरा गोधां व्यद्रावयन् द्रुतम् ॥ ५६ ॥
प्रक्षाल्य चरणौ तस्याः प्रमृज्य वसनैर्निजैः । चुचुम्बुस्ता रसावेशाद् निदधुश्चापि मूर्द्धसु
॥ ५७॥
एकाभिस्तासु देव्यै च चन्द्रवत्यै निवेदितम् । यथा स्त्रीरत्नमप्येकं यद् न दृष्टं न च श्रुतम्
॥ ५८ ॥
विनयाधिकमभ्यर्थ्य शीघ्रमानीयतामिह । अस्तु नेत्रोत्सवोऽस्माकमिति देवी समादिशत्
॥ ५९॥
प्रसीद कुरु नो वाक्यमागच्छ नृपमन्दिरम् । ननु चन्द्रमती देवी प्रीत्या त्वां द्रष्टुमिच्छति ॥६०॥
इत्थमर्थयमाणाभिस्ताभिश्च परिवारिता । स्नात्वा शुद्धोदकैर्देवी ययौ मातृष्वसुहम्
॥६१ ।।
अजानत्यपि तां देवीं भागिनेयीं नृपप्रिया । बभूव सहसा होदभ्युत्थातुं समुत्सुका
॥ ६२ ॥

·पञ्चमे
स्कन्धे
सर्गः २१
कुण्डिनं
प्रति
गच्छन्ती
दमयन्ती ।।
॥१४२॥
र
FINII IIEIIBFle
चित्तं चरति सामर्थ्यात् पिहितेष्वपि वस्तुपु । पयोदान्तरितेऽपीन्दौ नन्दन्ति कुमुदाकराः
सामान्यक्षत्रियामानं विदधाना तु संस्तवम् । रुरोध रभसं तस्या भैमी विनयवृत्तिभिः
तां मातुरपरां मूर्ति दृष्ट्वाप्यजनि न श्लथम् । दुःखार्त्तमपि तच्चेतो लज्जारज्जुनियत्रितम्
आसन्नासनदानेन सस्मितालोकनेन च । दर्शिताद्भुतवात्सल्यात् तां च मातृष्वसावदत
दिष्ट्या त्वमिह कल्याणि ! यद् दृष्टासि विलोचनैः । इयता सफलं मन्ये जीवितं किमतः परम्
निमेषेणैव मानुष्यं केवलं तव सूच्यते । तिरस्करोषि पद्माक्षि ! प्रभया तु सुरानपि
इत्थमद्भुतसद्भावा का त्वं ? कस्य परिग्रहः ? । इति नन्वनुयोक्तुं त्वामुत्कण्ठा नुदतीव मास्
ननु त्वं तनयातुल्या तवेदं पुत्रि ! मन्दिरम् । प्राणैरपि प्रियं कर्तुं तव वाञ्छामि सुन्दरि !
यदि नैव स्वतन्त्रासि यदि कार्योन्मुखासि वा । तथापि मम तोपाय किश्चिदत्र स्थिरीभव
यात्राभिमुखचित्तां त्वां वरयानेन सत्वरम् । अहमेव प्रहेष्यामि यथाभिमतसिद्धये
एवमुक्तावदद् भैमी देवि ! धन्यासि सर्वथा । यदित्थं मयि निर्व्याजं ममत्वं तव वर्त्तते
पति, निषधावासी क्षत्रियः सुभगो युवा । द्यूतापहृतसर्वस्वः स त्यक्त्वा मां क्वचिद् ययौ
तत् संप्रति यियासन्ती कुण्डिनं पितृमन्दिरम् । अहमत्र तवादेशात् स्थितास्मि त्वद्यदृच्छया
न मे भोजनसंपर्क व्यापारं पुरुषेषु वा । कश्चिदर्हति निर्देष्टुं इति स्थातुं पणो मम
॥ ६३ ॥
॥ ६४॥
॥६५॥
॥६६॥
॥ ६७ ॥
॥ ६८ ॥
॥६९॥
॥ ७० ॥
॥ ७१ ॥
॥ ७२ ॥
॥ ७३॥
॥ ७४ ॥
॥ ७५ ॥
॥ ७६ ॥
AII III 4 All IIIIIII
॥१४२॥

·IIIIIIIIIIIIIII IIEISIIBE ततस्तथेति प्रतिपन्नवत्या मातृप्पसुर्वेश्मनि सा वसन्ती । सुनन्दया तत्सुतयाच॑माणा निनाय निगूढतया दिनानि ॥ ७७॥ तत् तत् तस्या नृपकुलकलाकौशलं शीलयन्ती तत् सौभाग्यं तमुपशममप्यन्वहं शोभयन्ती । अत्याश्चर्यग्रहिलहृदया तत्र मातृण्वसुः सा पुत्री हस्तात् क्षणमपि न तां भीमपुत्रीं मुमोच ॥ ७८॥ प्रियप्रवृत्तिव्यतिपनहेतवे श्रमावैदेशिकदानदायिनी । निरन्तरं सा विरहव्रतस्थिता नवेन्दुमुवीक्ष्य जगाद कर्हि चित् ॥ ७९ ॥ अहो ! दशाया मम वैपरीत्याद् वर्णैरपि प्रापि विपर्ययः किम् ? । राकापि कारापदवीं विभार्त धवस्मृतिर्याति वधस्मृतित्वम् ॥ ८०॥ तदिति कार्तिकतो नवमं गलद् बहलवाप्पतया दधतीव सा । सपदि मासमुमासमवैभवामितमुदीर्य दधे दृढतां पुनः ॥८१॥ एतत् किमप्यनवमं नवमङ्गलाई चक्रे तदत्र वटगच्छनभोमृगाङ्कः । तस्यार्यकर्णनलिनस्य नलायनस्य स्कन्धः प्रपञ्चचतुरोऽजनि पञ्चमोऽयम् ।। ८२॥ इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पञ्चमे स्कन्धे एकविंशतितमः सर्गः ॥ २१ ॥ समाप्तोऽयं पञ्चमः स्कन्धः । IIIIIIIIIIIFRIE

·---
षष्ठः स्कन्धः
षष्ठे
स्कन्धे
सर्गः१
भीम-
भूपतिना
श्रुतो
नल-
वैदयों
ला त्रियोगः ॥
॥१४३॥
IIIIIIIIIIIIIIIIIIlle
षष्ठे सूचानाम्नि स्कन्धे प्रथमः सर्गः।
अथैवं नलवैदोः कलिच्छलविभिन्नयोः । चिरादाकर्ण्य वृत्तान्तममूर्छद् भीमभूपतिः ॥ १ ॥
हा महाराज ! हा वत्से ! किमेतद्वामुपस्थितम् ? । धिग् धिग् दैवमकायज्ञमित्यातः प्रललाप सः ॥ २ ॥
तदन्तोपलम्भाय स मां सगिरिसागराम् । चरैर्विचेतुमारेभे भास्करः किरणैरिख
॥ ३ ॥
तयोश्च चिन्तया नित्यं निशि निद्रानिवारितः । स बभौ प्रतिपन्नस्य यामिकत्वं भजन्निव ॥ ४ ॥
हृदि प्रियङ्गुमञ्जस्तिनया दुःखनिर्भरे । सुप्तिर्निरवकाशेव न प्राप प्रसरं क्वचित्
॥ ५ ॥
अनुत्सवमताम्बूलमशृङ्गारमसङ्कथम् । दुःखव्रतपरं सर्वे तद्राजकुलमप्यभूत्
वैदर्भीगर्भसंभूते मिथुने केशिनीसखे । दमयन्तीगतस्नेहस्तदासीत् केवलं स्थितः
॥ ७ ॥
नष्टजन्मैव तद् वृत्तं दमयन्त्या नलस्य च । न कोऽपि प्रकटं चक्रे नवांशकुशलोऽपि हि |॥ ८ ॥
इत्थं व्यतिकरे तस्मिन् गहने चरचक्षुपाम् । नाभवद् नलवैदयोः कस्यचित् प्राणनिश्चयः ॥ ९ ॥
वन्ध्याद्रिद्रोणकोणेपु निषधस्कन्धभूमिपु । घोपपक्कणभीमासु सर्वत्र प्रासरन् यशाः
॥ १०॥
IIIIIIIIIIIIIIIIO
॥१४३॥

·IIIIIIIIIIMI AIFI III वेषभाषाविभेदोक्त्या चित्वार्थग्राहिणोऽपि ते । पश्यन्तोऽपि प्रयत्नेन नलभैम्यौ न लेभिरे ॥११॥ ततः सुदेवशाण्डिल्यौ नाम्ना वीरौ वचोहरौ । तत्रैवाजग्मतुर्दैवात् वैदर्भी यत्र वर्त्तते ॥ १२॥ तत्र श्रीभीमभूभर्तुः सभार्याय महीपतेः । तस्मै तौ नलवैदोरत्याहितमशंसताम् ।॥१३॥ तच्छ्रुत्वा सोऽपि शोकातः स्वसंबद्धासु भूमिपु । यत्नेन नलवैदोरन्वेषणमचीकर ॥१४॥ स्वयं सुदेवशाण्डिल्यौ पश्यतः स्म च सर्वतः । तत्र स्त्रियं पुमांसं वा सर्व युक्त्या तया तया ॥१५॥ स्थापितो तेन तौ राज्ञा तत्रैवाफाल्गुनोत्सवम् । स दासमपि भीमस्य भृत्यं हि बहु मन्यते ॥१६॥ तदा ताभ्यां सुनन्दायाः कुर्वत्याः पितृमङ्गलम् । ददृशेऽनुचरी भैमी पूर्णपात्रकरा सखी ॥१७॥ प्रत्यभिज्ञाय तौ तस्याः सङ्गृह्य चरणौ जवात् । दत्वाविव वाप्पौषैरिति चक्रन्दतुः शुचा ॥१८॥ यस्यास्तव हि जानन्ति जगन्ति त्रीणि वैभवम् । सा देवि दमयन्ति ! त्वं कथमित्थं व्यवस्थिता? ॥१९॥ अद्य त्रपाकुलः स्वर्गः पातालं च शुचाकुलम् । सुरासुरगणस्तुत्या यदि त्वं भैमि ! वर्चसे ॥२०॥ त्वमात्मा भोजवंशस्य त्वं निधि:पधायुषः । उत्साहस्त्वं महीणां लक्ष्मीस्त्वमनुजीविनाम् ॥२१॥ अथवा कि बहूक्तेन के वयं त्वद्गुणस्तुतौ । वेति चेत् तव माहात्म्यं स्वयं देवी सरस्वती ॥२२॥ प्रसीद त्यज गूढत्वं चर्येयं तव कीदृशी १ । कृतार्थय शुचा नां बन्धूनां देवि ! जीवितम् ॥२३॥ भवन्तुत्वन्मुखालोकरसास्वादप्रसेदुपः । अद्य देवस्य भीमस्य निश्वासानां समाप्तयः ॥२४॥ DINA II A FILA TERI SAINI A TERIFIERlla_el

·-~-
.
-
षष्ठे
स्कन्धे
सर्गः१
मीम-
दूताभ्यां
शोधिता
दमयन्ती॥
॥१४४॥
I RISHI
AAI AIFI AIजालना
इति तद्वाक्यमन्त्रेण प्रकाशीभूतमग्रतः । परिवत्रुपाद्यास्ते सर्वे भैमीमयं निधिम्
॥ २५॥
एतैः सर्वैः पृच्छयमाना जपावनतकन्धरा । सा ददर्श भुवं देवी महिम्ना स्वसखीमिव
॥२६॥
तस्यास्त्रिभुवनख्यातं परीक्षार्थ मलाविलम् । पिप्लुमुद्योतयामास सुनन्दा गन्धिवारिभिः ॥ २७॥
इयं सा दमयन्तीति सर्वेभ्योऽपि निरक्षरम् । स एव कथयामास मूकदूत इव स्फुरन्
॥ २८॥
अहो चित्रमहो ! देवी दमयन्ती यमीतालम् । ततः कलकलः कोऽपि बभूव भुवनान्तरे ॥ २९ ॥
हा हातिकठिने ! भैमि ! स्नेहनीरैर्न भिद्यसे । इत्यार्यान् यदि यत् कालं इत्थमस्मानमूमुहः ॥३०॥
मूर्तिः सुवर्णवर्णा ते वक्षो वज्रमयं पुनः । स्थाने तदीदृशं दुःखं सहमाना न खिद्यसे ॥३१॥
धिगस्मान् पशुवद् मूढान् धिगस्मान् कूटमानिनः । मातआतिविभूषायां त्वयि दुर्दैवचेष्टितम् । ॥३२॥
इत्यादि बहु जल्पन्तस्तामालिङ्ग्य नताननाम् । हर्षाश्रुमिश्रितैरनर्मातृष्वस्रादयोऽरुदन् ॥३३॥
सुवर्णमणिमाणिक्यैर्दुकूलफलचन्दनैः । सर्वे सुदेवशाण्डिल्यौ निर्भरं पिदधुश्च ती
॥३४॥
भूयो भूयोऽभवन् भैम्या माङ्गल्यानि सहस्रशः । मुमोच न च तां देवीमङ्काद् मातृष्वसा क्षणम् ॥ ३५ ॥
अधावन् करभैरश्वैश्चरणैश्च सहस्रशः । कुण्डिने तद्विवक्षार्थमहंपूर्विकया जनाः
॥३६॥
शंसन्तस्ते सुतां लब्धां सभायां भीमभूभुजः । तथा रुक्मैरपूर्यन्त ददुर्दानं यथार्थिनाम् ॥३७॥
दमो दमनदातौ च स्वसुरानयनोत्सुकाः । प्रापुः श्रीवर्द्धनं वेगादक्षौहिण्या गिरा पितुः ॥३८॥
॥१४४॥

·छा.IEIAll Thil AllI sle प्रणम्य शिरसा ज्येष्ठां जामि तां मात्सन्निभाम् । भ्रातरस्ते त्रयो भक्त्या प्रस्थानार्थ व्यजिज्ञपन् ॥३९॥ ततो मातृष्वसारं तां तत्पतिं नृपतिं च तम् । सुनन्दापरिवारं च गन्तुमापृच्छति स्म सा .॥४०॥ कथञ्चित् तदनुज्ञाता रथमारुह्य भीमजा । तैरनुव्रज्यमाना च प्रतस्थे कुण्डिनं प्रति ॥४१॥ अहोरात्रत्रयादूर्ध्व प्रयत्नादपवर्त्य तान् । सप्ताहात् प्राप सोत्कण्ठा भैमी जन्मभुवं निजाम् ॥४२॥ प्रत्युद्गच्छति तां राज्ञि भीमे पितरि संभ्रमात् । यद्यप्रत्युद्गतान्यासन् कुण्डिनौकांसि केवलम् ।। ४३ ॥ पताकोच्छ्यमुख्यं च विस्वरं विनिवार्य सा । प्रस्तुतेनैव वैदर्भी विधिना प्राविशत् पुरम् ॥४४॥ प्रणम्य कुलदेवीभ्यः पित्रोश्च चरणौ क्रमात् । अध्युवासेन्द्रसेनस्य हयं रम्यं विभूतिभिः ॥४५॥ मातः क्व मात इत्युच्चैः पृच्छन्तं साश्रुलोचना । तत्रेन्द्रसेनमालिङ्ग्य भामिन्यायुक्तमालपत् अथ राजा द्वितीयेऽति सभार्यः प्राप्य तद्गृहम् । पृच्छन् तत् सर्वमामूलात् विज्ञप्यते तनूजया ॥४७॥ तावत् तात ! पुरा पुर्यां निपधायां समंततः । धर्मकर्मसु पुष्टेषु सुस्थितासु प्रजासु च ॥४८॥ इन्द्रसेनस्य संवृत्ते वर्पग्रन्थौ च पञ्चमे । वभूव तव जामाता दुर्दैवात् द्यूतकौतुकी ॥४९॥ इयं तावत् समीपेऽस्ति केशिनी तात ! पृच्छयताम् । स तु निवारितो राजा मया नानाविधैः क्रमैः ॥ ५० ॥ तत्र दुष्टायतिं मचा केशिन्या वाक्यतस्ततः । इहवागमसंयुक्तं प्रैपिकोशवलादिकम् ॥५१॥ राज्यभ्रष्ट इहायातुं वने राजा मयार्थितः । लिपि लिखन् पटं छित्त्वा सुप्तां त्यक्त्वा तु मां ययौ ॥५२॥ $聞 - 關關上開關 FI馆 " ·--- 13 श्री पष्ठे स्कन्धे सगे:१ कुण्डिनपुरं गता दमयन्ती निवेदितं च तया सर्व- ॥१४५॥ तदा च व्यन्तरावेशस्तस्यासीत् कश्चिदद्भुतः। न ज्ञायते ततो राजा विवशः कथमप्यभूत् ॥५३॥ तदिदं पुरतः क्षौम सा चेयं वर्णपद्धतिः । ततोऽहं मुनिवाक्येन तपः कृतवती गिरौ ॥५४॥ क्रमाद् मातृष्वसुर्वेश्म वसन्ती सुखमन्वहम् । निगूढव स्थिता तात ! लज्जया दैन्यजन्मना ॥५५॥ इहापि न ममागन्तुं स्पृहासीत् दशयानया । कीदृग्मे जीवितं तात ! वीरसेनसुतं विना ॥५६॥ संवत्सरस्तु जातोऽयं न च तस्य कथापि हि । विलीनमिव नामापि निःपुत्रस्येव तस्यचित् ॥ ५७॥ इति वाष्पौषनिस्यन्दमन्यूत्पीडजडाक्षरम् । निरीक्ष्य रुदती पुत्री राजा वचनमब्रवीत् ॥५८॥ चत्से ! विसृज बाष्पौधं प्रिये ! पुत्री निवार्यताम् । पुत्रि ! भ्रात्सु तिष्ठत्सु कीदृशी दीनता तव ॥५९ ॥ आर्यावर्तः सकाश्मीरः सान्तर्वेदिः सकौशलः । अयं मयेन्द्रसेनाय दौहित्राय निवेदितः ॥५०॥ दमयन्त्यद्य पत्रिंशदक्षौहिणीमहार्णवे । कस्य शक्तिः पुरःस्थातुं दमे दिग्विजयोद्यते ॥६१॥ स चापि पुत्रि ! जामाता दुर्दैवाद् व्यन्तरातुरः । अमुत्रास्तीति विज्ञातुं विलम्बः क इवास्ति मे ॥६२॥ कियान् पश्यैप भूगोलः प्रेक्षितारस्तु कोटिशः । प्राप्तमेव शृणोपि त्वं न चिरात् तमरिन्दमम् ॥६३॥ संप्रेषय निजं तस्मै दूतचक्रेण वाचिकम् । स त्वां विज्ञाय जीवन्तीं यथा स्यात् कुण्डिनोन्मुखः ॥६४॥ प्रतिवन्धो हि भार्यायाः प्रायः पुंसः पशोरपि । विकलोऽपि नलश्चापद् नल एव भविष्यति ॥६५॥ तस्यापि चेगिताकारकलापूर्वप्रघट्टकान् । त्वं निवेदय दूतेभ्यो यथा जानन्ति तेऽपि तम् ॥६६॥ पान्तम् ।। ॥१४५॥ MID

·ADS
॥६७॥
॥६८॥
॥६९॥
॥७०॥
छ
IIIIHILI-III ताल
अद्य प्रभृति मे यत्नो जामातुः प्राप्तिकारणे । दशदिग्विजयं कत्तुं चरप्रेपणकर्मणि
लब्धया हि त्वया पुत्रि ! भर्तुर्व्यसनदीनया । सहस्रगुण एवाद्य मम तदर्शनोद्यमः
विसृज विसृज दुःखं दीनता कीदृशी ते भुजविजयिनरेन्द्रा भ्रातरो हि त्वदीयाः।
भुवनवलयवर्ती दुर्लभो नास्ति भर्ता विरम विरम मोहात् सौमनस्यं भजस्व
इति विपुलमतीनामत्युदारद्युतीनामतिललितमतीनामत्युदनस्थितीनाम् ।
सततमपरिहीणः क्षत्रियाणां धुरीणः सुमुखि ! भवदधीनस्तावकीनः स भर्ती
प्रतिजनपदमेपा जायते वीरचर्या सनगरगिरिगर्त वीक्ष्यते विश्वमेतत् ।
अयमधिगत एव श्रीनलो वैरसेनिः कुरु मनसि पितुर्मे भापितं पुत्रि ! सम्यक
इति वचनमुदीर्य धैर्ययुक्तं प्रमुदितमाशु विधाय चित्तमस्याः ।
नरपतिरुदतिष्ठदिष्टधर्मा सपदि यथाविहितक्रियानिमित्तम्
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पष्ठे स्कन्धे प्रथमः सर्गः ॥१॥
-
॥ ७१॥
AIना या AII
॥७२॥

·षष्ठे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः।
षष्ठे
स्कन्धे
सर्गः२
नलशोधने
आश्वा-
सनम् ॥
॥१४६॥
IIIIIIIIIIIIIIIII
अथाक्षिपटलोद्दिष्टा राजादेशेन कोशतः । लेभिरे भूरि पाथेयं चाराश्चिरनिवृत्तये
गोसहस्रं प्रदास्यामि नलवृत्तान्तवादिने । इति प्रियङ्गमञ्जर्या देव्या चासीत् प्रतिश्रुतम्
नलसङ्केतसंबद्धाः सरसाः क्षोभकारिणीः । इति गाथाः स्वयं तिस्रो वैदर्भी च शशास तान्
" पटं छित्त्वा प्रनष्टोऽसि वने सुप्तां विहाय माम् । हृदयाद् यदि मे यासि तद् वेमि तव पौरुपम्
तव पुत्रे कलत्रे च मित्रे च ममता गता । स्थितो योगीव नीरागस्त्वं देव ! द्यूतदीक्षया
अदृशीकरणं पूर्व देवकार्ये त्वया कृतम् । इदानीं ते तदस्त्येकं कार्य किञ्चित् पुनर्नहि
इत्थं गाथात्रयार्थेन प्रबन्धान विविधांश्च ते । कृत्वा सर्वेषु लोकेषु जगुर्जङ्गमडिण्डिमाः
ततः प्रववृते पृथव्यां शतधा तद् नलायनम् । उत्कण्ठाकारि सर्वेपामसङ्केतजुपामपि
अथास्मिन् चारसञ्चारे व्रजन्तौ राजशासनात् । देवी सुदेवशाण्डिल्यौ विशेषज्ञाभ्यभापत
तावत् सुदेवशाण्डिल्यौ वृत्तेयं प्रणधिक्रिया । तथापि मम कार्येऽस्मिन् मनो नायाति निश्चयम्
तथाहि विपुले विश्वे पुरुषाणां च कोटिपु । अत्रामुक इति ज्ञातुं स्थानभ्रष्टः क्व शक्यते ?
संवदन्ति च कुत्रापि नामवर्णगुणा अपि । नामाकरेष्वपि प्रायः साम्यं मुक्ताफलेषु यत्
॥ १ ॥
॥ २ ॥
॥ ३ ॥
॥ ४ ॥
॥ ५ ॥
॥ ६॥
॥ ७ ॥
॥ ८ ॥
॥ ९ ॥
॥१०॥
॥११॥
॥१२॥
WIFIAI AII IIIIIIIIII
॥१४६॥

·SUSHIAlia AllI कथं नु खलु मूढानामेकमार्गानुगामिनाम् । नृणां वहिर्मुखानां च सुपरिच्छेद्यमन्तरम् 'ततो निःसंशयं ज्ञानं तमेकं पुरुषं प्रति । अहं विद्येव दास्यामि युवयोरप्रमत्तयोः स हि मायामयः कुर्वन् नानारूपाणि सर्ववित् । विचरन् सर्वभावेपु प्रमत्तानां न गोचरः यत् सत्यं युष्मदीयं मे वैदग्ध्यं प्रतिनिश्चयः । दक्षायनुप्रवेशज्ञौ युवामन्तर्मुखौ यतः तदन तस्य राजरिसेनाङ्गजन्मनः । वीरस्य निपधाभतूस्तत्वं सम्यक् निशम्यताम् स नानाति विना स्नानं दिनकृत्यं न लुम्पति । न कथञ्चिद् दिवा शेते न जल्पति विना स्मितम् कीर्त्या वहति नोत्कर्ष श्रिया न भजते मदम् । शुचा वहति न म्लानि रुपा त्यजति नाश्रितम् तुष्यन्ति क्रियया सन्तः स्विद्यन्ति सुदृशो दृशः त्रुट्यन्त्यान्दोलनैः खड्गाःक्षुभ्यन्ति क्ष्वेडया गजाः इति तद्गुणलक्षानां सङ्ख्या कत्तुं न शक्यते । अद्वितीयास्तु सन्त्येके तस्य लोकोत्तरा गुणाः सर्वाश्वहृदयज्ञस्य वीथीपु कृतकर्मणः । न तस्य सदृशः सादी सारथिर्वा महीतले अन्तरेण तमत्रैकं लब्धवहिवरोजिताम् । सूर्यपाकां न जानाति नरो रसवतीं परः आलेख्यलिखितस्यापि मद्रूपस्य च दर्शनात् । यपुस्खपुपवत् तस्य स्फुरमुत्कण्टकं भवेत् नखमांसमयं प्रेम यस्यासीद् मयि तादृशम् । स इदृग् बिरहे घोरे जीवन् संभाव्यते कथम् हा नाथ ! जीवलोकं त्वं शून्यं कृत्वा च मे गतः ? | अहमद्यापि जीवामि हताशा जीवितप्रिया ॥१३॥ ॥१४॥ ॥१५॥ ॥१६॥ ॥१७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ ॥२०॥ ॥२१॥ ॥ २२ ॥ ॥२३॥ ॥२४॥ ॥२५॥ नाका EITRIFIEL

·षष्ठे
स्कन्धे
नलशोधने
आश्वा-
सनम् ॥
सर्गः२
•॥१४७॥
त्वदवाप्तौ कथं जाता वृथा वाचः सतामपि । विसंवदति वा सर्व भागधेयविपर्यये
॥ २७॥
यदि जीवन् भवेद् राजा तद्वार्ता श्रूयते न किम् ? । न हि व्यवहितस्यापि प्रभा भानोः पिधीयते ॥ २८॥
प्रवहणमपि वाद्धौं याति वातानुवृत्त्या भ्रमणमपि खगस्य व्योम्नि वृक्षानुयायि ।
तदधिकतररूपं प्राणनाथस्य जातं गगनमिदमदेशं निनिमित्तोदयं च
॥ २९ ॥
इह कथमपि तस्य ज्ञायते दिक् दशा वा कथयतु कतमस्तं नास्ति जीवन् स नूनम् ।
लिपिरियमपि मिथ्या चारणोक्तं मृपा तत् जनयति हि फलाशां कीदृशीं छिन्नवृक्षः ॥३०॥
सुखमास्स्व मुदेव सर्वथा त्यज शाण्डिल्य ! चिरप्रवासिताम् ।
ननु मद्व्यसनस्य कारणे किमिदं वां कदनं निरर्थकम्
॥३१॥
अप्येकैकं व्रजति हि दिनं वर्पकल्पं विदेशे कार्योद्घातस्तदपि गहनो गूढगर्भानुकारः।
सर्वस्यापि स्वगृहविषयाः कोटिशः सन्ति चिन्त्या राजादेशः कतिथ समयं राजयक्ष्मेव याप्यः ॥ ३२ ॥
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने षष्ठे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः ॥२॥
OFFIlIII ART
पु
॥१४॥

·षष्ठे स्कन्धे तृतीयः सर्गः।
॥ १ ॥
॥ २ ॥
॥ ३ ॥
॥ ४ ॥
॥ ५ ॥
II FIAL AIII तानाताल
ततस्तस्या निराशायाः प्रोत्साहनविधित्सया । सहस्रगुणमारम्भं वहन्ती वावभापताम्
क्लेशं नौ तस्य राजर्वीक्षणे किमपेक्षसे । ययोर्मुख्यमिदं कार्य गौणस्वगृहकृत्ययोः
राजादेशादिमं देहं क्षिपाचो वारिधावपि । केयं चरणचारैकमात्रसाध्या वसुन्धरा
यत् तवाथें नृपादेशात् पुण्यश्लोको विलोक्यते । तदिदं नौ विधा श्लाघ्यं भाग्येन पदमागतम्
शृणु देवि ! स ते भर्ती नापाच्यां किल मन्यते । यधुदीच्या प्रतीच्यां वा ग्राच्यां वापि यदस्थितः
ब्राह्मणं क्षत्रिय वैश्यं शूद्र वा वर्णमाश्रितः । त्यक्त्वा वा रूपमात्मीय प्राप्तो रूपान्तरं नवम्
विवशश्चेष्टते ग्रामग गिरिगुहासु वा । हस्त्यश्वरथसंयुक्ते स्वामित्वे वर्ततेऽथवा
यत्र तत्र वसन्नेव तिष्ठन्नेव यथा तथा । येन केनाप्युपायेन तैस्तैर्वा वर्पवासरैः
तथापि तमसंभाव्य न निवर्तावहे ध्रुवम् । स्वदेहमिदमावाभ्यामस्मिन्नर्थे निवेदितम्
तं च जीवन्तमेव त्वं विद्धि पार्थिवपुङ्गवम् । यस्य लक्षणवद्गानं यश्च सत्याः पतिस्तव
पश्य किं न समारब्धत्रिपुरारिपराभवम् । रतिभ्योऽपि हि प्राप भस्मीभूतमपि प्रियम्
अत्रार्थे च कथामन्यां कथ्यमानां नु चिन्तय । यथासातं तु सन्तानस्तव सन्धीयते पुन:
जाजाIIII
॥ ७ ॥
॥ ९॥
॥ १० ॥
॥ ११॥
॥ १२॥

·षष्ठे
स्कन्धे
नलशोधने
तिलक-
मञ्जर्या
न उदाहरणम्।
सर्गः३
IIFIERESI
॥१४८॥
धूर्तः सिंहलकः कान्त्यां नरदत्ता गृहाङ्गणे । द्यूते हारितसर्वस्वस्तन्मूर्ति भङ्गुमुद्यतः
विशूकं पापिनं देवी कितवं तमबोधयत् । स्वयं पञ्चशतद्रव्यमूल्यां गाथां समय सा
मूर्खस्तद्विक्रयाकामी स भ्रमन् पत्रिकाकरः। अमुच्यत मृपा सर्वैः स गाथार्थावधीरणम्
देवदत्तात्मजो विद्वान् तां गाथां मन्मथाभिधः । यथामूल्येन जग्राह गाथा सा चेयमीदशी
"यदत्र लिखितं धात्रा न तत्परिणतिवृथा । इति मत्वा ध्रुवं धीरा विधुरेऽपि न कातराः"
स वृथार्थव्ययक्रोधात् पित्रा निर्वासितो गृहात् । पुराद् बहिः सरस्तीरे तस्थौ देशान्तरोन्मुखः
तत्र नक्तं मृगभ्रान्त्या तं व्याधशरताडितम् । रक्तगन्धेन भारंडो वार्धिद्वीपे गृहीतवान्
तत्र मुक्तो दयाइँण लब्धसञ्ज्ञः स पक्षिणा । ददर्श केवलं व्योम बारिधिं च दुरुत्तरम्
स्मरन् गाथार्थमेवैकमेकाकी स वणिग्वरः । नालिकेरादिभिर्वृत्ति वितन्वन्ननयद् दिनान्
प्रवालमौक्तिकादीनां विष्वक कूटानकल्पयत् । स्वर्णमिश्रेष्टिकायुग्मान्याख्यागर्भाणि चाकरोत्
अथ सांयात्रिकेशस्य भृत्याः शाल्वस्य वारिणे । संस्थाप्य जलधौ पोतं तत्र द्वीपे समाययुः
मर्मज्ञः सोऽपि तैः पृष्टः स्वनिस्तारं विचारयन् । पोतेशघटनापूर्व वार्याख्यातुममन्यत
ततः पोतपतिः प्रीत्या तस्य सिद्धप्रयोजनः । कूपे तद्धनलोभान्धस्तं तटस्थमपातयत्
तस्य सर्वस्वमादाय सांयात्रिकपतौ गते । स कूपपतितोऽप्यन्तर्गाथार्थंकपरोऽभवत्
IIISIFI ALIGAR ALSI FICE
॥ १३॥
॥ १४॥
॥ १५ ॥
॥१६॥
॥ १७॥
॥ १८॥
॥ १९ ॥
॥ २० ॥
॥ २१ ॥
॥ २२ ॥
॥ २३ ॥
॥ २४ ॥
॥ २५॥
॥ २६ ॥
AIIAll
॥१४८॥

·॥ SIRAHALI भाजामाबाद ददर्श तस्य कूपस्य मध्ये पश्यन् वणिग्वरः । पातालगामिनी तिर्यगव्यक्तां सोपानपद्धतिम् ॥ २७॥ तया प्रविश्य पातालं प्रपेदे विस्मयाकुलः । भुवं गिरिसरिढुक्षक्षेत्रचैत्यादिभूपिताम् ॥ २८॥ तत्र भ्रमन् महारम्यमारामाभ्यन्तरस्थितम् । प्रौढं प्रासादमासाद्य वैरोट्यामूर्तिमैक्षत ॥२९॥ स्वनिस्ताराभिलापेण तदाराधनतत्परः । आससाद निशि स्वमे स तदादेशमीदृशम् ॥ ३० ॥ जलाग्निविपरक्षोरुगरक्षादक्षाणि तत्क्षणम् । गृहीत्वा पञ्चरत्नानि प्रातर्मच्चरणाग्रतः ॥३१॥ वणसरोहिणीं चैव नीत्वा मचोरणोद्गताम् । पुरो गर्भपुरं प्राप्य सुखं वत्स ! प्रपत्स्यसे ॥३२॥ युग्मम् इत्यादिष्टः स निर्निद्रः प्रातः सर्वमवाप्य तत् । छित्त्वोरं व्रणरोहिण्या ययौ रूढवणः क्षणात् ॥३३॥ प्राप गर्भपुरं तच्च नृपक्षिपशुवर्जितम् । विचित्रधनधान्याढ्यम_लिहगृहव्रजम् ॥ ३४॥ अदर्शि भ्रमतानेन दोलापर्यङ्कशायिनी । सौधसप्तमभूमीस्था कन्या कापि मनोरमा ॥३५॥ स तया विहितातिथ्यः पृच्छंस्तत्त्वमभापत । आसीद् वेलातटं नाम्ना त्रिदशस्पर्द्धिपचनम् ॥३६॥ तत्र राजा सुकेत्वाख्यः शक्तिमानपि दैवतः । रुद्धो रिपुचमूचकैः किंकर्तव्यजडोऽभवत् ॥ ३७॥ तं कश्चित् प्राग्भवप्रेम्णा ज्ञात्वा देवस्तथागतम् । वार्धिमध्ये सुगुप्ताख्यं पुरं कृत्वा विमुक्तवान् ॥ ३८॥ कूपसोपानमार्गेण पातालतलगामिना । चक्रे गर्भपुरं चेदं स राज्ञो हितकाम्यया ॥ ३९ ॥ सुगुप्ते च चिरं राज्ञो निःशङ्क तस्य तस्थुपः । प्रासः कुतोऽपि दुर्दैवाद् मांसभक्षी निशाचरः ॥४०॥ बाजाIIIIII नाना ·- षष्ठे स्कन्धे ...- सर्गः ३ नलशोधने तिलक- मञ्जर्या उदाहरणम्। ॥१४९॥ IIIIIIIIIIIIIIII भक्ष्यमाणेषु लोकेषु राक्षसेन दुरात्मना । द्रुतं गर्भपुरं राजा प्राप्तो बन्धुजनैः समम् क्रव्यादोऽपि जनं कृत्स्नं व्यापाद्य पुरवासिनम् । कूपसोपानमार्गेण कालादत्राप्युपेतवान् स हत्वा वन्धुभिः साद्ध राजानं पितरं मम । ररक्ष केवलं कन्यां मामेकां दारकर्मणा इतो दिनत्रयादूज़ तस्मिन् मां वोढुमिच्छति । मनसा शरणं देवीं वैरोट्या स्मृतवत्यहम् सोऽपि स्वमप्रसन्ना मे ददौ रक्षोधनं वरम् । तच्च सत्यमिवाभाति भीष्मेऽत्र त्वं कुतोऽन्यथा तद् नीत्वा मत्पितुः खगमितो गुप्तो भव क्षणम् । मृगया विनिवृत्तोऽयं नूनमायाति राक्षसः तद्विद्याराधनध्यानं कुर्वन्नेप निहन्यताम् । न दुर्लभा हि धीराणां जयश्री छलयोधिनाम् तथेति तद्वचः कुर्वन् सोऽपि संप्राप्य तत्क्षणम् । जघान राक्षसं वीरो वैरोट्यावरगर्वितः परिणीय च तां भूयस्ततो निर्गन्तुमुत्सुकः । स सिषेवे वटद्वारं प्रियावित्तसमन्वितः कदाचित् पूर्ववत् कैश्चित् संप्राप्तैः सलिलार्थिभिः । स कृष्ट्वा पोतनाथेन कारितः सह सङ्गमम् पोतेशस्तद्वधूलुब्धः क्षिप्त्वा प्रवहणे निजे । रजन्यां जलधेमध्ये तं प्रमत्तमपातयत् स पतन गिलितः शीघ्रं महामत्स्येन वारिधौ । दधौ जठरमध्येऽपि धैर्य गाथार्थचिन्तया वा? तं क्षिप्तमाख्याय सार्थशेनापि तत्प्रिया । अर्थिता रतिमातीर्थ ययाचे नियमावधि सोऽपि तं वेलया क्षिप्तं दारयद्भिस्तिमिङ्गिलम् । कान्तीशस्यैव कैवतः संप्राप्य प्राभृतीकृतः ॥४१॥ ॥ ४२ ॥ ॥४३॥ ॥४४॥ ॥ ४५ ॥ ॥४६॥ ॥ ४७ ॥ ॥४८॥ ॥ ४९ ॥ ॥ ५० ॥ ॥५१॥ ॥५२॥ ॥५३॥ ॥५४॥ छ IIIIIIIIIIIIIIIIEI ॥१४९॥ 100

·तं मत्स्योदर इत्याख्यां दत्वा राजा कुतूहलात् । ललिताकारमालोक्य चकार स्थगिताधरम्
ज्ञात्वापि सहवासं स्वमात्मानं निजुगूह सः । यत् किञ्चिदाख्याय जनं पृच्छन्तं विप्रतारयन्
अथ प्रथमपोतेशः प्राप्तस्तद्धनसंयुतः । राज्ञा स मानितस्तत्र तिष्ठन् तं वीक्ष्य नीतवान्
मत्स्योदरोऽपि कालज्ञो नारेमे सहसैव तम् । सोऽपि भीतोऽस्य जग्राह पारंपर्य जनाननात्
ततस्तत्प्रेरिता मत्ता मातङ्गा गानतत्पराः । नृपवेश्मनि तं शीघ्रमालिङ्ग्य रुरुदुर्यथा
अहो सहोदरोऽस्माकमयं रुष्ट्वा गतोऽभवत् । दिष्ट्या चिराच दृष्टोऽद्य तेनोक्तं वा रुणद्धि नः
तछुत्वा स क्रुधा पृष्टः किमेतदिति भूभुजा । मत्स्योदरोऽवदद् देव ! सर्व सत्यमिदं ध्रुवम्
अहमेपां कनिष्ठोऽस्मि ज्येष्ठाः सर्वेऽपि खल्बमी । केवलं पञ्च रत्नानि ममोरौ निदधे पिता
एषां कक्षाशिरःस्कन्धकुकुन्दरकरादिपु । सर्वत्र निदधे तानि तेन नष्ट्वा गतोऽभवत्
इत्युक्त्या दर्शयामास रत्नान्यूरुं विदार्य सः । प्रत्युत्पन्नमतेरन्यः कथं राज्येषु नन्दति
इमान् विदार्य दृश्यन्तां रत्नानीति नृपाज्ञया । प्रारब्धास्तेऽप्यमापन्त भ्रातायं सर्वथा न न:
पोतेशप्रेरितैरेतद् मिथ्यासाभिः प्रजल्पितम् । रक्ष रक्ष महाराज ! न मृपा महे पुनः
कुपितेन ततो राज्ञा सांयात्रिकपतौ धृते । सर्व स्ववृत्तमाचख्यौ राजे मत्स्योदरो रहः
ज्ञात्वा राज्ञापि पृष्टः सन् सार्थवाहोऽथ मर्मवित् । द्रव्याभिज्ञानसंबन्धे प्रत्यपद्यत नोत्तरम्
॥५६॥
॥५७॥
॥५८॥
॥ ५९॥
॥६॥
॥६१॥
॥६२॥
AFRAII NIFIERIASISE
॥६७॥
॥ ६९॥

·ॐ
पष्ठे
श्री
स्कन्धे
सर्गः३
नलशोधने
तिलक
मञ्जर्या
उदाहरणम्।
॥१५०॥
र
जान HITERASHIFIIS
गर्भनामाङ्कितं सर्वं द्रव्यं तस्याथ पार्थिवः। ददौ मत्स्योदरायैव न्यायमूला हि भूभुजः ॥ ७० ॥
मत्स्योदरोऽपि तं राज्ञा वध्यमानममोचयत् । असाधुष्वपि साधुत्वं दर्शयन्ति हि साधवः ॥७१॥
इत्थं व्रजति काले च प्राप्तः पोतपतिः परः । तत्सन्मुखगतो राजा वार्बुिद्वीपे स्थितोऽभवत् ॥७२॥
मत्स्योदरप्रिया तत्र नृपं तिलकमञ्जरी । व्यजिज्ञपद् यथा तेन देव ! बन्दीकृतास्म्यहम् ॥७३॥
हत्वा मम प्रियं पापी सोऽयं मां हन्तुमुद्यतः । त्यक्ष्याम्यहं ततः प्राणान् तथाप्येष निगृह्यताम् ॥७४॥
ततो राजावदत् प्राणान् रक्ष रक्ष मनस्विनि । कदापि हि भवेद् दैवाद् मुग्धे जीवन् तव प्रियः ॥७५॥
अश्रद्धेयं तु कान्तस्य विचिन्त्य हृदि जीवितम् । रुरोद मुक्तकण्ठं सा सर्वैराश्वासितापि हि ॥७६॥
मत्स्योदरो नृपतिना कृतपूर्वेवास्तां प्रत्ययप्रमुदितां स्वगृहं निनाय ।
तं चाततायिनमपि क्षितिपालदण्डादात्मीयवन्धुमिव पोतपतिं ररक्ष
॥ ७७॥
वैरोट्या दत्तरत्नक्षितभुजगविषां जीवयामास राज्ञः पुत्रीं दृष्टां कदापि खयमवनिभुजा सापि तस्मै प्रदत्ता ।
एवं स स्फीतभाग्यः प्रकटितचरितः शोकसिन्धौ निमग्नं पित्रोरानन्दकन्दव्यतिकरतरलं नन्दयामास चेतः ।। ७८॥
यथा तिलकमञ्जरी निजपतिं तमित्थं पुरा पयोनिधिनिमग्नमप्यधिजगाम भूयोऽपि हि ।
तथा तव विदर्भजे निषधभूभुजः सङ्गमो विदेशमधितस्थुषः कथमपेक्ष्यते दुर्लभः
॥७९॥
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने षष्ठे स्कन्धे तृतीयः सर्गः ॥ ३ ॥
॥१५०॥

·HSSIAllLATE ANIFIC षष्ठे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः। इति ताभ्यां कृतोच्छवासा वैदर्भी धैर्यनिर्भरम् । सन्मानदानपूर्वेण विधिना विससर्ज तो ॥ १ ॥ नलस्यान्वेपणं कतुं पथि प्रस्थितयोस्तयोः । साहाय्यमिव पृष्टस्थो चमार मलयानिल: ॥ २ ॥ केऽप्यद्यिनिवर्तन्त केऽपि तस्थुः क्वचित् सुखम् । कुण्ठप्रज्ञाः परेऽभूवन चारा ज्ञातुं नलस्थितिम् ॥ ३ ॥ तो तु ग्रामेपु पल्लीपु पत्तनेषु पुरीषु च । प्रपावापीपु कूपेषु मठेपु सुरसमसु ॥४॥ वनेषु सत्रशालासु प्रतोलीपु समासु च । राजमार्गेपु गोप्ठेषु गर्नागिरिगुहासु च ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्रान् कारून जनङ्गमान् । वानप्रस्थाश्च मिझूश्च विविधानितरानपि ॥ ६ ॥ वेपभापापरावरिङ्गिन्तग्रहणादिभिः । अनुप्रविश्य पिथम्भं जनयन्तौ यथा तथा सायं प्रातर्दिवानक्तं वृष्टिशीतातपेष्वपि । विचिन्वन्तौ नलं दैवादयोध्यां प्रापतुः पुरीम् ॥ ८॥ पञ्चभिः कुलकम् । तदा च स महीपालः कुब्जरूपधरो नलः । राजमान्यतया तत्र महत्या संपदाभवत् ॥ ९ ॥ वैदर्भीविरहव्याधिविद्धगात्रस्य तस्य च । न यात्यहि गते रात्रिन च रात्रौ पुनर्दिनम् न स्वल्पपरिवारेण तस्मिन्नति पुराद् वहिः। कत्तुं प्राभातिकं कृत्यं सरोवरमुपाययो ॥११॥ गां भम्भारवर्गोष्ठं तरुखण्डं खगारवैः । भृङ्गशब्दैः सरः साब्ज मुखरं सर्वमप्यभूत् ॥१२॥ DISEASILIAl5lE ७ २६

·-1
पष्ठे
स्कन्धे
सर्गः४
नल-
शोधनम् ॥
॥१५॥
इति व्यतिकरं रम्यं पश्यन् विरहविह्वलः । कार्यकुब्जाकृतिर्दध्यौ निषधानामधीश्वरः
॥१३॥
प्रहरन्ति हन्त हृदयं विदर्भजाविरहाकुलं भृशमिमा ममाधुना ।
बत कीरकेकिकलविङ्ककोकिलाकिकिदीधिकोककुलसकुला भुवः
॥१४॥
कुवलयवनवाताः कूजितं कोकिलानां किशलयशयनीयं कौतुकस्थानकानि ।
इति हि मम समस्तं संप्रति व्यर्थमासीद् विमलमपि कवित्वं सन्निधौ दुर्जनस्य ॥१५॥
तादृक् प्रेम्णि खयमपि तथा तत्र सुप्तोज्झिताया दूरे देव्याः पुनरधिगमः संशयो जीवितेऽपि ।
तद्वार्तापि क्वचन न पुनर्नाममात्रापि जाता धिग जीवामि स्फुटति बत मे वज्रतुल्यं न वक्षः ॥१६॥
वपुर्वलति विह्वलं विरहयातना याप्यते न मृत्युरधिगम्यते मरणवासना मूर्छति ।
न वेद्मि गहनामिमां परिणतिं निजस्यात्मनो न कोऽपि हि मया समः क्षितितलेऽस्ति दुःखी नलः॥ १७॥
हा प्रिये ! परिहतासि सर्वथा भीमजे! कथमसि व्यवस्थिता ।
इन्द्रसेनजननि ! क्व वर्तसे देहि देहि दमयन्ति दर्शनम्
॥१८॥
इति प्रकामं विलपन् स राजा वैदेशिकौ तौ कलयाञ्चकार ।
अभूद् मिथः कार्यवशंवदानां तेषां त्रयाणामनुयोगयोगः
॥१९॥
को युवां कुत इहागमनं वां ? कुण्डिनेन्द्रनिलयो कथको स्तः ।
ILE
न
॥१५॥

·॥२०॥ ॥२१॥ ॥२२॥ अत्र चित्रफलके किमिदं यां साधु पृच्छसि शृणु श्रुतियोग्यम् यद् वपुः कमठपृष्टिकठोरं यस्य रजकठिनं हृदयं च । तस्य निर्मलममुत्र चरित्रं भूभुजः कमलकोमलवाचः इत्यनेकगुणगौरवगौरः कस्य नाम स कुले किल राजा । वीरसेनतनयः सुखचरी नैपधो ननु दुरोदरवीरः तद् विचिन्त्य वचनं चमत्कृतः प्रेयसी चरितलब्धिलालसः। आतिथेयसमयाय मायया तौ निनाय निलये नलः स्वयम् तादृगूरूपे निखिलजनतादृग्विपे कुब्जकत्वे त्यागं भोगं विनयपरतां वाग्मितां वैभवं च । साश्चर्याभ्यां निरुपमतमं तस्य संभाविताम्यां निन्दापात्रं सपदि विदधे रत्नदूपी कृतान्तः इतिश्री माणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पष्ठे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः ॥४॥ ॥२३॥ IIIIII ASIATIAL will LAINESSIS ॥२४॥ .

·षष्ठे स्कन्धे पञ्चमः सर्गः।
षष्ठे
नल-
शोधने
दूत-
समागमः॥
स्कन्धे
सर्गः५
॥१५२॥
-
अथ तौ दयितादूतौ कुजवेषधरो नलः । प्रसङ्गादिव चित्तस्थं प्राज्ञः प्रष्टुमुपाददे
॥१॥
दिष्ट्या कविवरो दृष्ट्वा भवन्तौ मम संप्रति । फलं नयनयोर्जातं विश्रामो हृदयस्य च
॥२॥
अहं हि कुब्जको विप्रौ ! विप्रयुक्तोऽस्मि दैवतः । शरीरमपरं राज्ञो नलस्य निषधेशितुः ॥३॥
नलेन वसता पूर्व राज्यं द्यूतेन हारितम् । राज्यभ्रष्टस्ततः सोऽहं विदेशपतितोऽधुना
॥४॥
दमयन्त्या समं देव्या विदेशप्रस्थितस्य च । अत्रास्तीति पुनस्तस्य न हि वार्त्तापि वर्तते ॥५॥
तद् युवां कुण्डिनायातावहं पृच्छामि यत् किल । राजा स विजयी भीमस्तत्पुत्राश्च दमादयः ॥६॥
अन्यत् किं दमयन्ती सा देवी तत्रास्ति वा न वा । तदा कूवरपार्श्वेऽपि नहि स्थितवती यतः ॥ ७॥
यच्च चित्रपटे वृत्तं नलस्यास्तीति जल्पतः । तद् नृपस्यापि किं वार्ता विदिता काचिदस्ति वाम् ॥८॥
तमित्थमथ जल्पन्तं द्विजवयौँ जजल्पतुः । दीर्घायुर्भव भद्रं ते हृष्टौ स्वस्त्वां विलोक्य च ॥ ९॥
आकर्णय सकर्ण ! त्वं यत् पृच्छसि तदुत्तरम् । कुशलं भीमभूभर्तुः कुमारा जयिनश्च ते ॥ १०॥
विरहव्याधिदूनाया रुदितोच्छूनचक्षुषः । देव्या दमस्वसुस्तत्र प्राप्ताया हायनं स्थितम् ॥ ११ ॥
बने सुप्ता परित्यक्ता राज्ञा रात्रौ नलेन यत् । तद् न जानाति सा देवी तं भर्तारं क्वचिद् गतम् ॥ १२ ॥
DILAI IIIIIIIIIIIIIIle
॥१५२॥

·LIVाहाना यथा पतिपरित्यक्ता निनाय च दिनानि यत् । अस्त्यत्र चित्रफलके लिखितं निखिलं हि तत् ॥१३॥ सर्वैराश्वास्यमानापि वियोगज्वरजर्जरा । नित्यमित्येव जल्पन्ती सा तिष्ठति दिवानिशम् ॥ १४ ॥ पटं छित्त्वां प्रनष्टोऽसि वने सुप्तां विधाय माम् । हृदयाद् यदि में यासि तद् वैदि तब गौरुपम् ॥ १५ ॥ तव पुत्रे कलत्रे वा मित्रे वा ममता गता । स्थितो योगीव नीरागस्त्वं देव ! घूतदीक्षया ॥१६॥ अदृश्यीकरणं पूर्व देवकार्ये त्वया कृतम् । इदानीं ते तदस्त्येव कार्य किञ्चित् पुनर्नहि ॥ १७॥ इत्थं नलव्यलीकेन तस्यास्तप्तमहर्निशम् । बभूव तुहिनप्लष्टपङ्कजप्रमितं वपुः ॥१८॥ तथा पिता तथा माता तथा सर्वे सहोदराः । तदद्य निखिलं राज्यं देव्या दुःसेन दुःखितम् ॥ १९ ॥ न तस्यास्तादृशं दुःखं पुरासीद् निर्जने वने । यथाद्य विवृतद्वारं वन्धुवर्गसमागमे ॥ २०॥ सारण्यकोपसर्गेभ्यः कथञ्चिदपि जीविता । तामद्य नु वियोगामि दग्ध्या विनिवर्तते ॥ २१ ॥ प्रियामनुसृतां साध्वी सलजां क्लेशहारिणीम् । इत्थं परिहरेत् कश्चित् किं ब्रूमः स पुनर्नलः ॥ २२ ॥ न तेन गणिता प्रीतिः पापशङ्का प्रपा कृपा । ऐश्वर्यवलमालम्ब्य सर्वे चक्रे स केवलम् ॥ २३॥ राज्ञस्ततो वरं मिल्लाः पशवः पक्षिणोऽपि वा । साहचर्यमपि त्यक्तं येन साध्वी प्रियां प्रति ॥ २४ ॥ अपहस्तितदिक्पालं यत् तस्मिन् प्रेम तादृशम् । वैदास्तस्य हि प्रेम्णा तेन भुक्तमिदं कृतम् ॥ २५ ॥ कथं भवतु साधर्म्य निम्बस्य च नलस्य च । विपाके मधुरो निम्बः कटुरेव पुनर्नलः ॥२६॥ 创關安闖闖闖闖闖闖

·श्री दूतयो-
कन्धे
रुपा-
लम्मः॥
किमत्र राजशब्देन विश्वातिशयवर्तिना । नरनामापि नामोति दारत्यागीस दुर्मतिः
॥ २७॥
विहाय सह सत्वेन स निःसत्वः सधर्मिणीम् । तिष्ठन् कथमपि क्वापि जीवन्नपि मृतोपमः ॥ २८॥
किं तस्य जीवितव्येन नष्टनाम्नो दुरात्मनः । दमयन्त्यां विपन्नायां देव्यां विरहवह्निना ॥ २९॥
किं दुर्वहमभूत् तस्य कुतो बाप्यभवद् भयम् । यदेवं स परित्यज्य प्रनष्टः परमोपिवत् ॥३०॥
यदि गन्ता भवेत् तत् किं तामापृच्छ्य न गच्छति । इति निर्दिष्टदेशस्थः कथं देवीमतापयत् ॥३१ ।।
राजाऽभविष्यद् भूयोऽपि प्राप्तः श्वसुरवेश्मनि । उभयोः प्राणसन्देहस्तेनेत्थं गच्छता कृतः ॥३२॥
चञ्चयित्वा प्रियां पत्नी वनेऽपि स्रस्तशायिनीम् । चातुर्य दर्शितं तेन सामर्थ्यमपि चात्मनः ॥३३॥
राज्यभ्रष्टस्य चेत् तस्य त्रपा श्वसुरवेश्मनि । न लज्जा तस्य लजालोस्तदित्थं त्यजति प्रियाम् ॥ ३४ ॥
दारत्यागमयं तस्य सामर्थ्याख्यं महद् यशः। आवां चित्रपटारूढां स्फुटं सर्वत्र कुर्वहे ॥३५॥
राज्ञां सभासु सर्वासु धिक्कारकलुपीकृतः। वीरसेनसुतः स्नातु न विद्मः केन वारिणा ॥३६॥
तदद्य ऋतुपर्णेऽपि तद् वृत्तं चित्रगोचरम् । शृण्वत्यस्ममुखोद्गीण शृणोतु स भवानपि ॥३७॥
यतस्त्वमसि वै साक्षात् कुब्जरूपः परो नलः । सम्बन्धस्योपचारेण राजा राजपुमानपि ॥३८॥
इति श्रुत्वा कथां ताभ्यां कथ्यमानां प्रियाश्रयाम् । निपधाधिपतिर्भावैर्वहुभिर्व्याकुलोऽभवत् ॥३९॥
दिष्ट्या जीवति मे कान्ता तिष्ठन्ती मम चिन्तया । तद् दुःखदायिनं दुष्टं धिगू घिगू मां गूढचेष्टितम् ॥४०॥
III AISFII IIIIII AISI
ADI
पु
॥१५३॥

·II II All I AIR 1 Hyle अहो ! पुनः कथं तस्या दर्शयिष्याम्यहं मुखम् । किं नाम तद् दिनं भावि यत्र सा मे मिलिष्यति ॥४१॥ नूनं चेत् सुगमा देवी तद्वन्धुभ्यस्त्रपा पुनः । मयि तत्र गते खिन्नाः किं वक्ष्यन्ति दमादयः १ ॥४२॥ अधुनैव निजं वृत्तं कथयाम्यनयोः पुरः । नष्टराज्योऽथवाद्यापि स्पष्टीभूय करोमि किम् ? ॥४३॥ यद् वा तदेव मे राज्यं यद् देव्या सह सङ्गमः । केन संभाविता हासीत् जीवन्ती प्राणवल्लभा ॥४४॥ तद् गत्वा दुःखदीनां तां कान्तां संभावयाम्यहम् । अनित्ये जीवलोकेऽस्मिन् दुर्लभः खलु सङ्गमः ॥ ४५ ॥ तां विहाय वियुक्तोऽहं जीविष्यामि चिरं कियत् । परित्यज्य नदीं नीतो महामत्स्य इव स्थले ॥४६॥ स्पष्टीभूतस्य मे सर्व वशवत्ति महीतलम् । किमशक्तिर्ममाद्यापि जेतुं सर्वान् महीभुजः ॥४७॥ ततस्त्यागात् परं वृत्तं तस्याः श्रुत्वाऽनयोर्मुखात् । चिढविदितमात्मानं करिष्यामि तदाशये ॥४८॥ उच्चस्तरां स्वमथ कुब्जमयोऽपि मेने नीचैस्तरां विहरति स तयोः समीपे । भूयस्तरां विततराज्य इवाजनिष्ट प्राणेश्वरीकुशलजीवितवार्तया स: ॥४९॥ सायन्तनावसरसीमनि तौ च तेने भूमीभुजः सदसि दर्शनमानपूर्वम् । आज्ञापितं तदतुलं नलभीमपुज्योचित्रस्थितं चरितमुच्चरतः स्म सम्यक् ॥५०॥ इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने पप्ठे स्कन्धे पञ्चमः सर्गः॥ ५ ॥ , IIIIIIIIIII

·षष्ठे स्कन्धे षष्ठः सर्गः।
पष्ठे
स्कन्धे
शोकेन
व्याकुलो
नल:॥
कु
सर्गः६
॥१५४॥
ला
ततः प्रववृते तत्र तदपूर्व नलायनम् । मूर्छन्निव जनो जज्ञे यदाकर्ण्य विलोक्य च
॥ १ ॥
द्यूतहारितसर्वस्वं घोरधर्माकुले पथि । यतश्चरणचारेण वैदर्भी नलमन्वगात्
॥ २ ॥
अस्तोकशोकसंतप्तां तटाकतटसंस्थिताम् । यथा च ललितैर्वाक्यैस्तां समाश्वासयन्नल:
॥ ३ ॥
प्रियामेकाकिनी सुप्तां निशि विश्वस्तशायिनीम् । स खगखण्डितक्षौमः परित्यज्य यथा ययौ ॥ ४ ॥
तत् तत् सर्व सुदेवोक्तं शृण्वन्तश्चित्रगोचरम् । हाहारावमुखाः सर्वे शोपं प्रापुः सभासदः ॥ ५ ॥
भो भो भूपालशार्दूल ! नल ! युक्तमिदं तव । मा मैवमिति तं धर्तुं ऋतुपर्णोऽपि तत्वरे ॥ ६ ॥
प्रातर्नलमनालोक्य विलपन्ती विसंस्थुलाम् । तां वीक्ष्य पतितां भूमौ जनः सर्वोऽप्यभापत ॥ ७ ॥
निहतः किं न दिक्पालैः किं न वज्रेण ताडितः । किं न कालाहिना दष्टः किं न दग्धो दवाग्निना ॥ ८ ॥
न किं कवलितः पृथ्व्या विपन्नः किं न वा स्वयम् । स्त्रीघातपातकं कृत्वा जिजीव स कथं नलः॥९॥ युग्मम् ॥
इति लोकापवादाग्निज्वालापटलपीडितः । कर्कोटकविपातॊऽपि नलः कुजः सुखं ययौ ॥१०॥
असावजगरेणात्र ग्रस्यते नलवल्लभा । अहो कश्चिदपि त्राता वर्तते साहसी नरः
इति जल्पति शाण्डिल्ये भूत्वा पात्रावतारवत् । निजं विस्मृतकुब्जत्वं जजल्प निपधाधिपः ॥१२॥
AII IIIIIIIIIIIIII
पु
॥१५४॥

·ताजाहाजाII IIT-II मम भर्तुर्नलस्य त्वं व्यलीकेन च यत् पुनः । हा प्राप्तासि कथं देवि ! दमयन्ति ! दशामिमाम् ॥१३॥ त्यज त्यज भयं भीरु ! भृत्ये संनिहिते मयि । अतः परं हि संत्रूहि भूयः किं करवाणि ते ? ॥१४॥ मार्जयामि दृशोष्पिं वपुः प्रक्षालयामि ते । प्रसीद मृदुभिर्वृत्ति विधेहि विविधैः फलैः ॥१५॥ इति तास्तस्य निःशङ्काः प्रत्यासन्नभ्रमा गिरः । परैरप्रत्यभिज्ञाता विप्राभ्यामभिजज्ञिरे ॥१६॥ किरातकृतवैदर्भीकेशामर्शक्षणे पुनः । शोकेनैव परे रुद्धा हीरोपाभ्यां स केवलम् ॥१७॥ व्यतीतवृत्तचित्रेऽस्मिन् कुब्ज ! कोऽयं भ्रमस्तव ? । इति जग्राह तं राजा विनि तासिमुद्यतम् ॥१८॥ गिरिगह्वरमध्यस्थां दुस्तरे तपसि स्थिताम् । सहसा स प्रियां प्रेक्ष्य रुरोद सदसि स्थितः ॥ १९॥ गृहे मातृष्वसुर्दास्यं दमयन्त्या दधानया । नलस्य विदधे चित्ते कुब्जत्वं युक्तमात्मनः ॥२०॥ पुनः पित्गृहे देवीं सुस्थितां तस्य पश्यतः । इन्द्रसेनगत प्रेम सहस्रगुणतां दधे ॥२१॥ इत्थं सुदेवशाण्डिल्यौ तत्रोद्गीर्णप्रघट्टको । दत्तप्रसाधनौ राज्ञा निन्ये कुब्जः पुनर्गृहम् ॥२२॥ स्वयं स्थालीपु निक्षिप्य भक्षजातं चतुर्विधम् । चक्रे रसवती रम्यां सूर्यपाका तयोः कृते ॥२३॥ न धूमध्यामले दृष्टी न मपीमलिनौ करौ । न श्रमाम्बुजडं गात्रं न फूत्कारक्रमलमा ॥२४॥ • स्फारत्वं सुकुमारत्वं शुचितातिसुगन्धता । विच्छित्तिरविलम्बश्च देशकालादिरूपता ॥२५॥ इत्यलौकिकमुद्दामं सूपकारस्य तस्य तौ । विप्रो रसवतीकर्म तदपूर्वमपश्यताम् ॥२६॥ युग्मम् ISLAILATIL SAllISIS

·षष्ठे
स्कन्धे
सर्गः६
॥१५॥
श्री अयमेव
DHI Ill AlFilla II AIll alFICE
नल:
इति
दूतयोः
प्रतीतिः॥
बुभुजाते यथाशक्ति भक्त्या तत्परिवेषिणम् । न सेहे तद्रसज्ञा तु कर्तुं तद्रसनिर्णयम्
॥ २७॥
ततः सरस्वतीपूजा नैवेद्यास्वादनादिना । नलोऽयमिति निःशकं प्रतीतिरभवत् तयोः
॥ २८॥
ऊचतुश्च यथा कुञ्ज ! त्वं महात्मा महीतले । नूनं स नलभूपालस्त्वयि जीवति जीवति ॥ २९॥
भोजनादमृतास्वादस्तीर्थयात्रा च दर्शनात् । अदारियं महादानात् त्वया नौ प्रतिपादितम् ॥३०॥
किं न प्रयोजनं सिद्धमावयोस्तव दर्शनात् । केवलं नलभूभनुर्वार्ता लब्धा नहि कचित् ॥३१॥
तदस्तु स्वस्ति ते कुब्ज ! बजामो वत साम्प्रतम् । कुण्डिनस्य हि मुक्तस्य बहवो वासरा गताः ॥ ३२ ॥
इतो गताभ्यामावाभ्यां विज्ञप्ता भीमनन्दिनी। अप्राप्तनलवृत्तान्ता न विझः किं करिष्यति ॥३३॥
तयोस्तद् वचनं श्रुत्वा वभापे कुजनैपधः । विप्रो ! यदि हि गन्तव्यं प्रेपयिष्याम्यहं ततः ॥ ३४॥
दिष्ट्या युष्मत्प्रसङ्गेन जीवन्ती भीमजा श्रुता । दिष्ट्या तस्य च भूभर्तुर्भीमस्य कुशलं श्रुतम् ॥३५॥
तत् तस्याः प्रणतिर्वाच्या दमयन्त्याच मामकी । सर्वस्वं च शरीरं च देव्या एवैतदिष्यताम् ॥३६॥
तस्यां हि किल जीवन्त्यां क्वापि राजापि संभवेत् । इन्द्रसेनोऽथवा राज्यं निजं नेतुं भवेत् प्रभुः ॥३७॥
ममापि भवति स्थानं विदेशपतितस्य च । न विना निपधां क्वापि मुहूर्तमपि मे रतिः ॥३८॥
तद् गच्छतं द्विजवरौ पुनरागमाय कल्याणमस्तु युवयोर्विपमेऽपि मार्गे ।
सर्त्तव्य एप निजदेशमपि प्रपन्नैः स्वल्पोऽपि हि व्यतिकरः कथनं किमन्यत् ॥३९॥
IIIIIIIIIIIIIIIIII
-
॥१५५॥

·चीन RTI AllatSI AIll arisillIE
इत्युक्त्वा तरलतुरङ्गयानदानप्रीतौ तौ वितववितीर्णवित्तवस्त्रौ ।
विप्रेन्द्रौ कृतदयितामनः प्रवेशः स्वं देशं प्रति विससर्ज भूमिपाल:
॥४०॥
तत्र निर्गतवति द्विजयुग्मे तिग्मभानुरिव दुःसहदीप्तिः।
किं किलात्र भवितेति नितान्तं भूभृतां पतिरचिन्तयदन्तः
॥४१॥
नगरगिरिसरिद्रुमौघसर्ग कथमपि मार्गमतीत्य दाक्षिणात्यम् ।
पुनरधिगतकुण्डिनौ द्विजौ तौ नृपतिगृहं प्रतिजग्मतुः क्षणेन
॥४२॥
तत्रासङ्ख्यविदेशदेशसरसं कुब्जस्य योग तथा तास्तास्तस्य कथाः स विभ्रमभरस्तत् तत् कलाकौशलम् ।
'तद् दानं तमुदन्तमव्यतिकरं भीमस्य राज्ञः पुरो देव्याश्चापि दमखसुः क्रमगतं ताभ्यां चभापे रहः ॥४३॥
इतिश्रीमाणिक्यदेवसुरिकृते नलायने पष्ठे स्कन्धे पष्ठः सर्गः ॥६॥
षष्ठे स्कन्धे सप्तमः सर्गः।
तमथाकण्ये वृत्तान्तमद्भुतं भीमभूपतिः । इदमेतदिति ज्ञातुं प्राज्ञोऽपि हि न चक्षमे
उवाच दमयन्ती च देवी विस्मितमानसा । पूर्व न नाम नो राज्ये कुजोऽभूत् कोऽपि तादृशः
॥ २ ॥

·षष्ठे कुण्डिनपुरे दूतयोः प्रत्या- गमनं स्कन्धे समः७ ॥१५६॥ न च मुक्त्वा नरेन्द्रं तममुष्मिन् पृथिवीतले । कश्चिद् रसवतीं वेत्ति सूर्यपाकां नरः परः ॥३॥ दारियघातकं दानं बलं गजविजित्वरम् । मयि चात्यन्तिकी प्रीतिस्तस्येति किमसंस्तुतम् ॥ ४ ॥ पश्य राजा नलः श्रीमान् पुण्यश्लोकः स घीनिधिः । कथं परगृहे सेव्यं कुर्वाणो घटते क्वचित् ॥ ५ ॥ तत् तादृग् दृग्विषं शोच्यं प्रायः स्वपरविप्रियम् । निनिमित्तं समुत्पन्नं कुञ्जत्वं तस्य वा कुतः ॥ ६ ॥ तथा च त्वां परित्यज्य निर्जने यो विनिर्ययौ । स त्वां संभावयन् भूयः कथं गुणिनि गण्यते ? ॥ ७ ॥ तत् सर्वथा च स नलः कुब्जकोऽपि स निश्चितम् । नलेनैव च सा विद्या तस्य दत्ता भविष्यति ॥ ८॥ भवन्ति हि नरेन्द्राणां स्वयमक्लेशकारिणाम् । केचिद् विश्वासपात्राणि येषु सर्व निधीयते ॥ ९ ॥ दानिनो बलवन्तश्च किं न स्युनूपसेवकाः । स्वामिभक्ततया प्रीतिस्त्वयि तस्य च नान्यथा ॥१०॥ तदित्थं कथमस्माकं योग्यः संभावनाय सः । स्वार्थमेव पुरस्कृत्य महत्त्वं न विमुच्यते ॥११॥ तद् मुश्च विभ्रमं वत्से ! माभूद् लोकस्य हास्यता । यदि जीवति रक्तो वा तदायातु नलो नवा ॥१२॥ अत्र तिष्ठ सुखं पुत्रि ! सर्व राज्यमिदं तव । आनेष्यते नलः सम्यग् यदि स ज्ञास्यते क्वचित् ॥१३॥ इति श्रुत्वा पितुर्वाचं व्याकुलापि नलप्रिया । तथेति शिरसा नत्वा जगाम निजमन्दिरम् ॥१४॥ न जजल्प न सुष्वाप न ममज ववल्ग न । न जहास न चिक्रीड न वभ्राम भ्रमेण सा ॥१५॥ ततः प्रियङ्गुमञ्जर्या मातुः संप्राप्य सन्निधिम् । रुरोद गद्गदं तन्वी बाष्पक्लिन्नपयोधरा ॥१६॥ वृत्तान्त- कथनश्च॥ II IIIIIIIIIIII) GA ॥१५६॥ amo ·परिरभ्य तया गाढं-सा समाश्वासिता सती । जगाद मृदुभिक्थैिर्दुःखदग्धेन चेतसा ॥१७॥ कस्मादहमिह प्राप्ता किं मे पितृगृहेण वा । कार्य किमिन्द्रसेनेन किं पुन्या किं सुखेन वा ? ॥१८॥ वरं न रहितारण्ये वरं हिंौन मक्षिता । वरं न विहितो मृत्युस्तपसानशनेन वा ॥१९॥ राज्यभ्रष्टस्य मूढस्य छलितस्य वियोगिनः । कुलीनस्य महाबाहोलिनो बहुमानिनः ॥२०॥ दूरदेशान्तरस्थस्य गुप्तरूपस्य कारणात् । ज्ञात्वापि निजया बुद्ध्या भर्तृश्चिन्तां करोमि न ॥२१॥ युग्मम् । अहमद्यापि जीवामि जल्पामि निरपत्रपा । धिर धिर मामसती पापां निःसत्वां भर्तृवैरिणीम् ॥२२॥ अस्ति नूनं विनीतायां कुञ्जरूपेण मे प्रियः । ददानो मयि संदेशान् लञ्जाविनयनिर्भरान् ॥२३॥ यदि मे कश्चिदत्र स्यात् पिता माता परोऽपि वा । तत् किमित्थमिदं कार्य मदीयं खिलतां व्रजेत् ॥ २४ ॥ आकाशात् पतिता साहं धरित्या स्वीकृताऽथवा । विलपामि वने शून्ये को मे दुःखेन गृह्यताम् ॥२५॥ कुञ्जः परगृहे दास्यं करोति स कथं नलः । इत्यमी पूर्वपक्षा मे बन्धूनां कुधियामिव ॥२६॥ अस्मिन् महति संसारे नानाश्चर्यसमाकुले । प्राणिनामत्यसंभाव्यमपि संभाव्यते न किम् ? ॥२७॥ ययातिर्जरठो जज्ञे नहुपः सर्पतां ययौ । कुष्ठी सनत्कुमारोऽभूत स्त्रीबभूव नरायणः ॥२८॥ गर्दभास्योऽभवद् ब्रह्मा पण्डवासीद् महेश्वरः । इन्द्रः सहस्रनेत्रोऽभूदेकाक्षोजनि भार्गवः ॥ २९॥ FILAAI ANIL SE SUFI NISHIDIHIK पु

·पष्ठे
स्कन्धे
सर्ग: ७
श्री कुब्जरूपस्य
नलस्य
संदेशान्
ज्ञात्वा
5 विलपन्ती
ला दमयन्ती॥
॥१५७॥
IIIIIIIIIII II
विश्वामित्रवशिष्ठौ च चकाडी समजायताम् । कोऽयं नलस्य कुजत्वे मतिमोहो महात्मनाम् ॥३०॥
तारलोचनया चैतत् कथं ज्ञानमभूत् कचित् । राज्यभ्रष्टः पतिर्यद् मे म्लेच्छदास्यं करिष्यति ॥३१॥
पूर्व दुर्वाससः शापात् निःस्त्रीकोऽभूद् न वासवः । नासन् कति तथा दुःस्थाः पार्थिवाः सुरथादयः ॥ ३२ ।।
कस्येयं किल कल्लोलसहसंवासवर्द्धिता । श्रान्तापि तनया वाधैर्दधाति निलये पदम्
॥३३॥
अद्यापि स तु मे भर्ती राज्ञो मित्रतया स्थितः । दाता भोक्ता शुचिः श्रीमान् धर्मात्मा वत्सलोवली ॥ ३४ ॥
तेन कारणगर्भो न विविधव्यङ्गयभङ्गिभिः । प्रकाशीकृत एवात्मा न परं लोकवर्मना ॥ ३५ ॥
मम जन्मनि तद् वाक्यं सा च स्तम्भेऽक्षरावली । ते ते च शकुनाः स्वप्नास्तास्ताश्च ज्ञानिनां गिरः ॥ ३६ ॥
प्रतीतिमिव कुवन्यो नित्यं पार्श्वस्थिता इव । कथयन्त्येव मे भर्तुर्भरतार्द्धस्य संपदम् ॥ ३७॥ युग्मम् ॥
पत्रमुख्यफलोपेतमुत्तुङ्गं कलकोकिलम् । अद्य स्वमे समारूढा सहकारमहं किल
॥ ३८ ॥
तत् संप्रति विनीतायां जानन्त्यपि निजप्रियम्। किं करोमि १ क गच्छामि ? कस्य वा कथयाम्यहम् ।। ३९ ।।
इति तां रुदतीं पुत्रीं वाष्पाविलविलोचनाम् । आश्वासयितुमारेभे जननी घननीतिवत् ॥४०॥
वत्से ! विभृहि गाम्भीयं दैन्यं त्यज धृति भज । त्वामित्थं वीक्ष्य वक्षो मे दलतीय हि भामिनि! ।। ४१ ॥
श्रुत्वापि कुजवृत्तान्तं यचं तातेन वारिता । तदत्र कारणं वत्से ! विदत्यपि न वेत्सि किम् ? ॥ ४२ ॥
DISAIFI AIEER AIII II ARYAllE
॥१५७॥

·ISFIRMIRMIमाजा PRILSI ईदृक् सांशयिक कार्य वाह्योऽप्यारभते कथम् ? । किं पुनर्जगतीमुख्या महात्मानो महाभुजाः ॥ ४३ ॥ ममाप्यनुमतं चैतद् वक्तुं कर्तुं च सर्वथा । तथापि तव वात्सल्याद् मत्रोऽयं क्रियते मया ॥४४॥ सूर्यपाकादभिज्ञानात् कुब्जः किल नलः स चेत् । तत्र तत् प्रेक्षतां दूतो नृपतेः शासनादिव ॥४५॥ स वक्ष्यति मृपावादी कृतकामन्त्रणोद्यतः । ऋतुपर्ण सभासीनं राजानमिति यत् किल ॥ ४६॥ विमुक्तनलशोकाया दमयन्त्याः पितुगिरा । प्रातः स्वयम्बरः सम्यग् भूयोऽपि हि भविष्यति ॥४७॥ इति श्रुत्वा स कुब्जोऽपि धाविष्यति नलो यदि । निपतन्ति प्रियाा हि व्योम्नः पारापता अपि ॥४८॥ एकेन्द्रियोऽपि यां यान्तीमनुधावति पारदः । तामन्वेष्टुं समीहन्ते पक्षौ कर्तुं हि मानवाः ॥४९॥ ततोऽश्वहृदयज्ञत्वाद् दूरदेशान्तरादिह । यद् यायास्यति वेगेन तद् नूनं नल एव सः ॥५०॥ तदनु तमिति मातुर्मन्त्रमाकर्ण्य सम्यक गलितहृदयदुःखा तत्क्षणं राजपुत्री। अतिकितवमुदारं चारुवेपं विशेपात् कुरुषकमिति नाम्ना प्रेषयामास दूतम् ॥५१॥ साकेताधिपतेनिमन्त्रणमिपादामन्त्रितो नैषधः स्वार्थेनात्र स नैपधेन नृपतिनं समानेष्यते । नामाप्यत्र न च स्वयम्वरविधिमिथ्याभियोगावुभौ प्राप्तस्त्वत्र कथं भविष्यति हहा! मार्गवरोनिष्फलः ।। ५२ ॥ भव्यं भवं जगति मानवमङ्गलब्धा मा कश्चिदस्तु चिरही यदहं तथापि । एवंविधानि कपटानि करोमि मोहादित्यात्मनैव सुचिरं हृदि सा ललज्ज ॥ ५३॥ छAll II ARIA ·। सप्तमे स्कन्धे ॥ ५४॥ एतत् किमप्यनवमं नवमङ्गलाकं यद् निर्ममे कितवचक्रशिरोऽवतंसः। तस्यार्यकर्णनलिनस्य नलायनस्य स्कन्धो जगाम गुहमस्तकसङ्ख्य एषः इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने षष्ठे स्कन्धे सप्तमः सर्गः ॥७॥ समाप्तोऽयं पष्ठः स्कन्धः । सर्गः१ नल- प्राप्त्यर्थ भीम- भूपतिना आराधित: स्वयम्वर- विधिः॥ ॥१५८॥ सप्तमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः। IASII नाबाना बनाया ततः प्रहित्य तं दूतं वैदर्भी कूटगर्भितम् । आत्मानं मनसा मेने मनाग दुर्ललितामिव सोऽपि संप्राप्य साकेतं कितवः कृत्यविद्वरः । नत्वा धर्मासनासीनं ऋतुपर्ण व्यजिज्ञपत् स्वामिन् ! भीमनृपः पुच्या दमयन्त्याः स्वयम्बरे । आमन्त्रयति हृष्टस्त्वां शीघ्रमागम्यतामिति किन्तु गन्तुमितो राजन् ! अद्यैव प्रगुणो भव । प्रातरेव शचीपूजा यतस्तत्र भविष्यति प्रहितस्य ममाभूवन् बहवो देव ! वासराः। वर्मनि ज्वरवैकल्याद् विलम्बोऽयमभूत् पुनः अद्यापि हि समागत्य राजकार्य मया कृतम् । कालक्षेपापराधं मे वैधुर्यात् क्षन्तुमर्हसि मा स्म भूद् विस्मयोऽयं यद् भैमी भूयः पतिम्बरा । या परित्यज्य दिक्पालान् नलं वृतवती किल ॥ १ ॥ ॥ २ ॥ ॥ ३ ॥ ॥ ४ ॥ ॥ ५ ॥ ॥ ६ ॥ ॥ ७ ॥ ॥१५८॥ m

·॥ ८ ॥
॥ ९ ॥
॥१०॥
॥११॥
॥ १२ ॥
॥ १३ ॥
1151 IIIAlATIALIमा
नले मृते पितुर्वाचा कल्याणी नवयौवना । कथं मा स्म करोद् देवी भारमितरं किल
यदि पूर्वपतिर्दैवाद् भाग्यहीनो विपद्यते । तत् कथं राजकन्यानां विफलं यातु यौवनम्
इति तद्वाविपावेगवद्धरोमाञ्चकञ्चुका । बभूव विस्मयौत्सुक्यक्षोभमूढेच सा सभा
अहो ! कालस्य माहात्म्यं हन्त भोः किं न दृश्यते । कष्टं न कश्चिदप्युचैचिंग धिग् दुर्बोधतां विधेः
इति जल्पत्सु लोकेपु विस्मयस्थगिते नृपे । मूकेपु चन्दिवृन्देपु गायनेष्वपि मौनिपु
लीनासु वारनारीपु द्वास्येषु निभृतेषु च । स्थितेपु कार्यवादेपु दूते वदति निस्तुषम्
तदपूर्वमसंभाव्यमत्यासन्नमरुन्तुदम् । श्रृण्वन् निरुद्धनिःश्वासनिष्पन्दोऽजनि नैपधः
विससर्ज सभां राजा यियासा तरलाशयः । कारयन् तस्य दूतस्य सदृशं पारितोपिकम्
कुब्जेनापि स्वयं गत्वा म पृष्टः क्लिप्टचेतसा । उवाच कितवो वाक्यं धुन्वन् कुरुवकः शिरः
भूत एव स वैदा निःसन्देहं स्वयम्बरः । इयता तत्र संप्राप्ताः कोटयः पृथिवीभुजाम्
यो न याति स निर्भाग्यो यो गच्छति स भाग्यवान् । कथं मुखमपि द्रष्टुं वैदा लभ्यते कचित्
पाशं मनोभवस्येच सत्यङ्कारमिवात्मनः । न विद्मः कस्य कण्ठे सा वरमालां निधास्यति
इति जल्पितवाग्वात्या स मूलोन्मूलितोऽपि सन् । चकम्पे वृक्षवत् कुन्जः स्थैर्याद् यदि पपात न
तस्य चिन्तयतः सम्यग् दमयन्त्या विपर्ययम् । क्रोधशोकस्मरोन्मादकिर्मीरितमभूद् मनः
PFILAILI FILAIFI AISHEle
॥ १५ ॥
॥१७॥
॥१८॥
॥१९॥
॥ २० ॥
॥ २१॥

·सप्तमे स्कन्धे सर्गः१ दूतमुखात् भीमजाया: स्वयम्बर ज्ञात्वा चलितः १५९॥ II ASEASIA II VilyHIS कुन्जः॥ अद्याप्युदेति धर्माशुरद्याप्युदयते शशी । अद्यापि वाति चातोऽपि ज्वलत्यद्यापि पावकः ॥ २२ ॥ अद्यापि वारिदो वर्षत्यद्याप्युप्तं प्ररोहति । अद्यापि जलधिः स्थाने स्थिराद्यापि वसुन्धरा ॥ २३ ॥ युग्मम् ॥ तत् कथं नाम विश्वेऽस्मिन् यथास्थानस्थितोऽपि हि । श्रूयते भीमजाताया देव्याश्चित्तविपर्ययः ॥ २४ ॥ सुरासुरसमक्षं मां वृत्वा पूर्व स्वयम्बरे । इदं संप्रति कुर्वन्त्या भैम्या वज्रमयं वपुः ॥ २५ ॥ कष्ट हृदय ! हा कष्टं यन्मन्मथदवानलः । ददाह सलिलं शीतं गङ्गाया भीमजन्मनः ॥ २६ ॥ अहो ! मृत इति व्यक्तं मां विज्ञाय दुरात्मना । भीमेन श्रेयसे चक्रे सत्राकारः स्वयम्बरः ॥ २७॥ नूनं मयि स्थिते तेन काकानामिव भूभुजाम् । विपलिप्तमिदं भक्ष्यं दमयन्तीति कल्पितम् ॥ २८॥ श्मश्रुकेसरभाराद्यैरश्रुधाराभिघातिभिः । संप्रत्येव करोम्यद्य मुखाजैः पूजनं भुवः ॥ २९ ॥ नृसिंहस्य सटाभारं तक्षकस्य फणामणिम् । प्रियां च मे सत्त्ववतो जीवतः को जिघृक्षति ? ॥ ३० ॥ इति ध्यायन् स भूयोऽपि जगाम नृपमन्दिरम् । अत्यन्तकार्यतप्तानां कुतः शुद्धि विना रतिः ॥ ३१॥ तमुवाच स्वयं राजा वयस्य ! स्वागतं तव । तद् योजय कथञ्चिद् मे भग्नमेकं मनोरथम् ॥ ३२ ॥ बेहि प्रातः पुरे तस्मिन् दमयन्त्याः स्वयम्बरे । एकेनापि रथेनाशु कथं कथय गम्यते ॥ ३३ ॥ अनुगच्छतु सैन्यं नस्तावत्कालान्तरेऽपि हि । स्वयम्बरक्षणे तस्मिन् तत्र गन्तुं मम स्पृहा ॥ ३४॥ इह तावत् कथं कापि नलो नाविभविष्यति । इति मे कौतुकावेशः स्थातुमत्र ददाति न ॥ ३५ ॥ IIIIIIIIIIIIIIIIIII ॥१५९॥ ---

·!
EMAIL AHEllis Alle
कुब्जोऽप्युवाच राजेन्द्र ! यदात्थ न तदन्यथा । दमयन्तीकृते मूर्खा मृपा ताम्यन्ति भूभुजः
एकाकी कृपणः क्लीवः कुणिः कुब्जोऽथवापि सन् । न दास्यति नलो जीवन् ग्रहीतुं निजवल्लभाम्
यस्तदर्थे मृतोऽप्येति भस्मीभूतोऽपि जीवति । परहस्तगतां पत्नी नलः किं स तितिक्षते
ततो यदि तवोत्कण्ठा द्रष्टुमेतत् प्रघट्टकम् । तत् त्वरस्व महीपाल ! कालक्षेपो विमुच्यताम्
ममाश्वहृदयज्ञस्य तिष्ठतो नलसारथः । योग्ययुग्ययुयुप्राप्त्या किञ्चिद् दूरं न भूतले
अनम्युदितवत्यर्के वाद्यमानासु मेरिषु । ममारोप्यरथेन त्वां नेतुं शक्तिः स्वयम्बरे
इति श्रुत्वा स्वयं राजा कुजं कुर्वन् स्वयं करे । मन्दुरासु दुरासाद्यान् दर्शयामास वाजिनः
नानाक्षेत्राः पृथग्वर्णाः सुरक्षितसुशिक्षिताः । न ते रुरुचिरे तस्मै तुरङ्गास्तरुणा अपि
किमर्कशलभप्रायैर्यवकक्षदवाग्निभिः । अमीभिर्नाथहारिभिर्हरिभिः पशुभिर्भवेत्
इति ब्रुवन् स सर्वत्र पश्यन् सर्वान् विशारदः । स्वीचक्रे नैकमप्यश्वं हयानामपि कोटिषु
ततो हेपारवैः शूचां कुर्वन्तौ दूरतोऽपि हि । प्रतिपदे नलः कौचित् सामान्यावेव वाजिनौ
आश्चर्यपरिपूर्णस्य ऋतुपर्णस्य पश्यतः । युयोज स रथं ताभ्यां पाणौ प्रवयणं दधत्
उमे चामरधारिण्यौ छत्रभृत् स्थगिकाधरः । राजा कुब्ज इति स्वैर निषेदुस्तत्र पट् रथे
भन्ने मानौ जलनिधिजले सान्द्रसन्ध्याङ्गराग दिनारीपु स्फुटतमतमो लोचकप्रावृतासु ।
॥३६॥
॥३७॥
॥ ३८॥
॥ ३९॥
॥ ४० ॥
॥४१॥
॥ ४२ ॥
॥४३॥
॥४४॥
IIIIIIIIIIIIIIIIIII
॥ ४६॥
॥४७॥
॥४८॥

·LE
॥४९॥
सप्तमे
स्कन्धे
॥ ५० ॥
सर्गः२
पश्यत्युच्चैनलविलसितं व्योम्नि नक्षत्रनेत्रैर्मन्दं मन्दं पुरपरिसरं प्राप सस्यन्दनोऽपि
निःशङ्करकुषु निरङ्कुशकौशिकेषु निःकूजपक्षिषु निरन्तरपादपेषु ।
निस्तन्द्रचन्द्रकिषनेषु वनेषु तेषां मिष्टा रथोदरजुषामजनिष्ट गोष्ठी
अद्याप्यस्ति प्रथमरजनीयातमेकं मुहूर्त वर्त्तन्तेऽमी शिरसि बहलाः सान्द्रचन्द्रातपा भूः।
शीतो वायुः सुरभिरभितो धेनवः पिङ्गलानां यातुः श्रेष्ठं तदिति जगदुस्ते मिथः स्यन्दनस्थाः
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने सप्तमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः ॥१॥
श्री दूतमुखात्
भीमजाया
स्वयम्वरं
ज्ञात्ना
चलितः
ला कुब्जः॥
॥१६॥
॥ ५१ ॥
III All
AISISITE
सप्तमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः।
IIIIIIIII
अथोवाच नृपः कुजं नोदयाश्वान् द्रुतं द्रुतम् । न गम्यं लीलया सार्द्ध योजनानां शतद्वयम्
कुब्जोऽप्युवाच मा राजन् ! विपीद मयि यन्तरि । मम प्रेरयतो वाहानसौ करतलं मही
कियत् तत् कुण्डिनं नाम यत्र यामेन गम्यते । अनास्थ्यमूल एवायं प्रमादः प्रेरणे मम
तदाश्व ! प्रगुणीभूय पूरयामि रतिं तव । इति स पाजनोत्क्षेपं मुक्तरश्मिरनोदयत्
तलो न गिरयो गर्ता न कम्पो न च वालुका । न नद्यो न नदोदेशा न तृणानि न वीरुधः
॥ १ ॥
॥ २ ॥
॥ ३ ॥
॥ ४ ॥
॥ ५ ॥
॥१६॥

·1. All RUAll IIIHधा न स्थलं न जलं किञ्चिद् न किञ्चिद् विषमं समम् । वातस्थ इव पर्जन्यः स ययौ सर्वथा रथः॥ ६ ॥ युग्मम् ॥ भ्रमतीह महीचक्रमायान्तीव पुरो दिशः | व्योम विस्तरतीव द्राक संक्षिप्यन्त इवाद्रयः ॥ ७ ॥ न पोतः स्थलसञ्चारी. न वाणा यान्ति दूरतः । न निर्दिष्टगतिर्वायुर्न सुप्तितरलं मनः ॥ ८ ॥ अपूर्वः कश्चिदेतस्य स्यन्दनस्य पुनर्जवः । दृष्टः श्रुतोऽथवास्माभिर्नियन्ता कश्चिदीदृशः ॥ ९ ॥ इति चिन्तयतो राज्ञस्तीबवेगापकर्षितम् । पपात सहसा मूर्ध्नश्चिन्तया सह वेष्टनम् ॥१०॥ तदर्थ राज्ञि रुन्धाने स्मित्वा कुब्जोऽप्यभापत । योजनैः पञ्चविंशत्या पश्चात् तन्मूर्द्धवेष्टनम् ॥११॥ वाञ्छिता यदि वाहाः स्युस्ततोऽपि द्विगुणं भवेत् । तद् विमुञ्च तदा क्षेपं विदर्भाः पुरतोऽधुना ॥१२॥ तदुपश्रुत्य राजापि सस्मितं विस्मितोऽवदत् । तवापि वलतः किश्चिद् दर्शयिष्यामि कौतुकम् ॥१३॥ अहं सर्वपदार्थानां सङ्खयां जानामि लीलया । अधुना तत्परीक्षायां कालक्षेपो भवेत् पुनः ॥१४॥ तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विद्यार्थी तत् क्षणं नलः । कालक्षेपभयं मुक्त्वा सत्वरोऽभूत् परीक्षितुम् ॥१५॥ ततस्तत्प्रेरितो राजाप्यक्षवृक्षस्य कस्यचित् । एकपष्टिसहस्राणि फलसङ्खयां समादिशत् ॥१६॥ रथादुत्तीर्य कुब्जोऽपि पादघातेन पादपम् । ताडयन् पातयामास फलानि सकलान्यपि ॥१७॥ तदा तदेहमध्याच कश्चिद् घोराकृतिर्नरः । प्रादुरास दुरालोक्यो दुर्गन्धो दुर्भगः कृशः ॥१८॥ स पूर्व दीर्घकायोऽपि इस्वहस्त्रतरीभवन् । स्थित्वा रत्निप्रमाणाङ्कः प्राञ्जलिस्तत्पुरोऽभवत् ॥१९॥ WARI II II II || ·कुब्ज- ससमे स्कन्धे सर्ग:२ रूपात् नलदेहात् निर्गतः ॐ कलिः ॥ ॥१६॥ HITFILAMIFINIIIIIII.BIFILE अहो कस्त्वमिति क्रोधात् स पृष्टो वैरसेनिना । कथञ्चिद् विनमद् मूर्दा प्रत्युवाचस गद्गदम् देव ! दीनोऽस्मि मा कोपं कृपापर ! कुरुष्व तत् । पुण्यश्लोक ! सशोकं मां सौम्यदृष्ट्या विलोकय येन तेऽपहृतं राज्यं येन द्यूते मतिः कृता । यः प्रियात्यागहेतुस्ते येनेत्थं त्वं विडम्बितः स दुरात्मा दुराचारः करालः कलिरस्म्यहम् । समक्षं सर्वदेवानां प्राप्तोऽभूवं भवद्वधे त्वदीयं देहमास्थाय तस्थुषापि चिरं मया । दूरेऽस्तु प्राणनाशस्ते न धैर्यमपि नाशितम् सत्यमेव सतां धैय दुर्जनैर्न विहन्यते । ज्वलन्नप्यनिशं कुर्यात् किमब्धौ वडवानलः राज्यभ्रंशमपि प्राप्य व्यामूढेनापि हि त्वया । न क्वचिद् भापितं दैन्यं न लुप्तश्च विधिः क्वचित् तितिक्षात्यागशीलेन सत्यसन्तोपवृत्तिना । परद्रव्यनिरीहेण वाहिता दिवसास्त्वया अनाकासमनालुमहिंसकमनिन्दकम् । समर्थमपि दुःखेषु नाद्राक्षं त्वामिवापरम् यद् दहन्ति न मार्तण्डा न क्षुभ्यन्ति यदब्धयः । यच्च शक्त्या तितिक्षन्ते तेनेदं वर्त्तते जगत् न शक्तं सर्वथा राजन् ! कर्तुं किञ्चिद् मया त्वयि । केवलं देव ! दग्धोऽस्मि वैदर्भाशापवहिना तदित्थं यातनालक्षैः प्रापितः प्राणसंशयम् । एप त्यक्त्वा भवद्गात्रं निर्गतोऽस्मि जिजीविषुः क्षमस्व मे महाराज ! दुर्विनीतस्य दुष्कृतम् । अगोचरचरित्रस्त्वं वीरसेनकुलोद्वह ! नास्ति भग्नप्रतिज्ञस्य दिवि देवेपु मे स्थितिः । तद्विभीतक एवायं शरणं सर्वथा मम ॥ २०॥ ॥२१॥ ॥ २२॥ ॥२३॥ ॥ २४॥ ॥ २५॥ ॥ २६॥ ॥ २७॥ ॥२८॥ ॥ २९ ॥ ॥३०॥ ॥३१॥ ॥३२॥ ॥३३॥ ETAIFII II IIII || FILMS ॥१६॥ -

·॥३३॥
॥३५॥
॥३६॥
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥
॥४०॥
Ill All Ill All All All
यः कश्चिदक्षवृक्षस्य छायामस्य श्रयिष्यति । श्रेयस्तस्य हरिष्यामि मुक्त्वा त्वन्नामवादिनः
किमन्यद् यत्र कुत्रापि तव नाम भविष्यति । तस्मात् स्थानात् ब्रजिष्यामि शार्दूलः पावकादिव
इति बुवाण एव द्राक् स तत्रान्तरधीयत । राजास्ये हृदये गाढं तस्थौ मुदितविस्मितः
तत्क्षणादेव चोत्पन्न प्रज्ञापौरुषपाटवः । मुक्तभारमिवात्मीयं मेने लघुतरं वपुः
तदा स निजहस्ताम्यामभ्यासरभसा भृशम् । फलानि गणयन् सद्यः प्राप सङ्खयां यथोदिताम्
तमक्षहृदयं मन्त्रं ऋतुपर्णादयाचत । सोऽप्यश्वहृदयं तस्य पणीकृत्य प्रदत्तवान्
मिथः साधितमत्रौ तौ सद्यः प्रत्ययविस्मितौ । जवेन प्रापतुः प्रातः कुण्डिनस्यातिसनिधिम्
नृपतियुगलमेतत् स्यन्दनस्थं तदुचैरतिविरचितचित्रं वीक्ष्य तं विश्वचक्षुः ।
निजरथमधिरुह्य स्वेच्छयैव प्रपेदे भिदुरतमतमिश्राद् दुर्दिनं व्योममार्गम्
उत्सवव्यतिकरप्रतिकूलं वीक्ष्य तत्परिसरं तु समन्तात् ।
व्याकुलो भृशमभूदृतुपर्णो वैरसेनिरजनिष्ट च हृष्टः
नहि परिसरभूमौ पार्थिवानां निवेशा नगरमपि मृदङ्गध्यानधीरं न तावत् ।
न किमपि रमणीयं नैव किञ्चिद् विरूपं पुरमिदमविकारं वर्त्तते तु प्रकृत्या
तदिह सकथमुच्चैरुत्सवो जातपूर्वः कथमथ भविता वा दूरकालान्तरेण ।
DIHIMAIII II AFEIA ARIE
॥४१॥
॥४२॥
॥४३॥

·,
॥४४॥
सप्तमे
स्कन्थे
सर्गः२
कुण्डिनपुर-
मागतो
नलः॥
॥ ४५ ॥
कितवजनवचोभिर्विपलब्धा वयं वा बत समजनि कोऽयं हास्यकारी प्रयासः
किमिह ननु विधेयं दुःपरिच्छेद्यमेतद् जनमितरमिहाथै लज्जते अष्टुकामः।
किमपरमिह साक्षादागतैर्भूयते वा भवतु सपदि राजद्वारमेवाश्रयावः
इति वदति नरेन्द्रे नैषधः कुब्जरूपः स्फुटविघटितकेतुः प्रानतोली प्रविश्य ।
सरभसमुपसर्पन् बोधयामास सद्यः तमतिरथमुपेतं कोशलानामधीशम्
इति श्री माणिक्यदेवसूरिकृते नलायने सप्तमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः ॥२॥
न
॥१६२॥
॥४६॥
III IIIla
FILAIla II
र
सप्तमे स्कन्धे तृतीयः सर्गः।
卐
आकण्यकरथेनैव तमतर्कितमागतम् । किमेतदिति वैदर्भः सहसा विस्मितोऽभवत्
उद्दाममहिमाम्भोधिः स्वभावसरलाशयः । न सम्यक् तमसम्भाव्यं स्त्रीप्रपञ्चं विवेद सः
कथं रिपुभिरुत्क्षिप्तः किं वादिविजयोद्यतः ? । अनामत्रित एवायं न महानुपतिष्ठति
भवतु ज्ञास्यते तावदिति चित्तेऽवधार्य सः। दिदेश तत्प्रवेशाय दमनं सपुरोधसम्
यथावद् विहितातिथ्यं प्रविशन्तं विशांपतिम् । प्रत्युजगाम तं भीमः श्रीमान् मानप्रदः सताम्
॥ १ ॥
॥ २ ॥
॥ ३ ॥
॥ ४ ॥
॥ ५ ॥
॥१६२॥

·UE छIIIIIIFLVIIIIRISHISIS प्रणमन्तं तमाश्लिष्य युक्तिसंपादितासनम् । कुशलप्रश्नपूर्वेण विधिना पर्युपाचरत् क्षणाद् भीमविसृष्टोऽसौ निर्दिष्टं तनियोगिभिः | अध्युवास विशामीशः प्रशस्यामुपकारिकाम् तं तत्र कृतविश्राम सावहित्थमकद्वदम् । समागत्य महामात्यः सप्रणामं व्यजिज्ञपत् दिष्ट्या सुचरितार्थाः स्म दिया धन्यमिदं दिनम् । सूर्यवंशावतंसस्त्वं नरेन्द्रो यदुपस्थितः 'त्वत्समागमनेनाद्य विदर्भाणामधीश्वरः । न केवल प्रहृष्टोऽभूद् जातः सुकृतवानपि न कस्य कुरुते चित्रं चिह्नमात्रपरिच्छदः । रानियात्रानिमित्तोऽयं तच प्रातः समागमः न चास्ति दैवदुर्योगदौर्मनस्य कथापि हि । तद् वदत्येव ते लक्ष्मीलताकाननमाननम् तत् किञ्चिदपरं कार्य येनासि स्वयमागतः । दूतसाध्येषु कृत्येपु न राज्ञां स्वयमुद्यमः तत् समादिश निःशङ्क सूर्यवंश्याय भूभुजे । अमीष्टातिथये तुभ्यं किमातिथ्यं विधीयताम् ततः कुब्जमुखं पश्यन् स नृपः प्रत्युवाच तम् । अहो सर्व प्रकृत्यापि परायत्तं महात्मनाम् -अमात्य ! कुरु सन्तोपं न किञ्चिद् न्यूनमस्ति मे । महाराजस्य चैवायं प्रसादो मम मूर्द्धनि आधिव्याधिविमुक्तोऽहमुत्कण्ठातरलाशयः । प्रणन्तुमेव संप्राप्तः केवलं कुण्डिनेश्वरम् इयं विजयतां दिष्ट्या द्वयोवा पृथिवीभुजोः । अविसंवादिनी प्रीतिर्धनदेश्वरयोरिव नूनमादक्षिणाम्भोघेराहिमाद्रिमियं मही । एकगृङ्खलितेवास्तु गतायातैः परस्परम् ॥ ९ ॥ ॥१०॥ ॥११॥ ॥१२॥ ॥१३॥ ॥१४॥ DILARIFI जाता ॥१७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ २८

·सप्तमे
स्कन्धे
सगे:३
कुब्जरूप-
धारिणे
नले
विभ्रमः ॥
1॥१६३॥
इत्युक्त्वा लब्धताम्बूलः प्रणम्य स विनिर्ययौ । प्रपेदे तेन विततां प्रीति भीमरथोऽपि हि ॥ २० ॥
तं तथागतमाकर्ण्य सकुब्ज नृपमागतम् । दमयन्ती दधौ चित्ते जनन्या सह विस्मयम् ॥ २१॥
जामातैव ध्रुवं चाम्ब ! निर्विलम्बमयं तव । दूतोक्तदिवसादूर्ध्व रात्रिरेवान्तरे गता
॥ २२ ॥
न कश्चिद् वेत्ति तं मुक्त्वा खेचरस्वामिनं विना । तुरङ्गहृदयं मन्त्रं ऋतुपर्णः परोऽपि वा ॥ २३ ॥
वत्से ! वदसि तत् सत्यं प्राप्तो मे दुहितुः पतिः । तथापि कुब्जरूपस्य निर्णयोऽस्य विधीयताम् ॥ २४ ॥
तमद्य हस्तसंप्राप्तमृतुपर्णस्य सेवकम् । प्रविश्य विविधोपायैर्वितर्कयतु केशिनी
॥ २५ ॥
इति ताभ्यां समादिष्टा केशिनी मर्मवेदिनी । ययौ कारणदासी सा तत्र विद्याधराङ्गना ॥ २६ ॥
स्फुरत्पक्ष्मपुटद्वन्द्वं तच्चक्षुर्दक्षिणेतरम् । लोलत्वेऽपि नलप्राप्तौ चकार स्थिरनिश्चयम्
॥ २७॥
सहितामिन्द्रसेनेन कराङ्गुलिविलम्बिना । तां ददर्श समायान्तीं साभिप्रायतया नलः ॥२८॥
नूनं सुदैवतः श्रुत्वा सूदं मां सूपपाकिनम् । छद्मस्वयम्वरोदन्तो दमयन्त्या प्रपञ्चितः ॥ २९ ॥
छलितो राजपुत्र्याहं ऋतुपर्णश्च पार्थिवः । ममाश्वहृदयज्ञत्वं प्रियया प्रकटीकृतम्
॥३०॥
ऋतुपर्णो वृथोत्कण्ठो वृथारोपः स्थितोऽस्म्यहम् । तस्या हास्यावुभौ जातौ शाखाभ्रष्टौ कपी इव ॥ ३१ ॥
इयं च प्रहिता देव्या नूनमायाति केशिनी । इन्द्रसेनं च दृष्ट्वा मे जाते बाष्पाकुले दृशौ ॥ ३२ ॥
धिग् वज्रहृदयं घोरं दुर्भेयं मां नराधमम् । पुत्रदर्शनयोगेऽपि यस्य न स्निग्धता हृदि ॥३३॥
IIIII II II II IIIII
॥१६३॥

·IIIIIIIII-III) इति चिन्तयतस्तस्य समुपागत्य केशिनी । ऋतुपर्णप्रणाम द्राक् इन्द्रसेनमकारयत् ॥३४॥ कस्यायमिति ? तेनोक्ता केशिनी वाक्यमब्रवीत् । राजन् ! पितास्य भूपालः शत्रुकालानलो नलः ॥ ३५ ॥ ऋतुपर्णस्ततः प्रेम्णा बालमालिङ्गथ निर्भरम् । उत्तार्य निजगात्रेम्यो भूपणैस्तमभूषयत् ॥३६॥ अयं हि स्वामिनः सूनुरिति कुब्जोऽपि हि ब्रुवन् । आश्लिष्य वक्षसा वालं दृढं मूर्ध्नि चुचुम्य च ॥ ३७॥ ततः शस्यानि शाकानि दुग्धानि च दधीनि च । ते तेषामेव मुख्याश्च वेसवाराः पृथग्विधाः ॥ ३८॥ रसवत्या व्यतिकरा ऋतुपर्णस्य भूभुजः । भीमपौरोगवैस्तत्र प्रगुणीचक्रिरे तदा ॥ ३९ ॥ कः कोऽत्र सूपकारोऽस्तीत्युक्तैस्तैः स्वयमेव सः । दर्शयन् सूदतां कुब्जः पाकाय प्रगुणोऽभवत् ॥४०॥ केशिन्या सज्ञया शीघ्रं वारिते निखिले जने । जलाग्निसमिधस्तस्मै न तु कश्चिदढौकयत् ॥४१॥ त्वं हि देव्या सुदेवोक्त्या नलः कुब्ज इति श्रुतः । विदिता तव साप्यत्र सूर्यपाकप्रवीणता ॥ ४२ ॥ कथं न कुरुपे कुब्ज ! तथा रसवतीमिह ? । ननु त्वदर्शनोत्कण्ठा चिरादस्माकमप्यभूद ॥ ४३ ॥ कोशलाधिपते ! प्राप्तप्रसङ्गादिह संप्रति । कथयिष्याम्यहं देव्यास्त्वामप्यत्र समागतम् ॥४४॥ इति स्वजनसंवन्धबुद्धिपूर्व विदग्धया । केशिन्याभिहितः कुब्जः पारेभे दिव्यसूदताम् ॥४५॥ म वारुणवरानीतैर्वारिभिर्विहितद्रवः । धर्माशुरश्मिसङ्क्रान्तकृशानुः पाकमादधे ॥४६॥ इदं त्वरिपतुरन्यस्य न कस्याप्यभवत् पुरा । इन्द्रसेन ! ततः किश्चिद् भुट्वेत्यूचेऽथ केशिनी ॥४७॥ जाताना II II

·सप्तमे
स्कन्धे
सर्गः३
परीक्षा।
॥१६४॥
DIFIIIIIIIIIIIIIIIBHITE
इत्युक्ते पत्रपात्र्यां तत् कुब्जेन परिवेषितम् । अन्नं तत् किञ्चिदादाय देव्याः पार्श्व जगाम सा ॥४८॥
पुत्रवात्सल्यमुख्यं तत् कुजवृत्तं निवेद्य सा । तदन्नं पुरतो देव्याः सविस्मयमदर्शयत् ॥४९॥
ततोऽनुभूतपूर्व तत् भोज्यमास्वाद्य सावदत् । अनेन कर्मणा नूनं सर्वथा नल एव सः ॥५०॥
द्वितीयो यदि मेरुः स्यात् तृतीयः पक्ष एव वा । हव्यवाहश्चतुर्थो वा वेदो वा यदि पञ्चमः ॥५१॥
पष्ठस्त्रिदशवृक्षो वा ऋतुर्वा यदि सप्तमः । स्वरः स्यादष्टमो यद् वा नवमो वा कुलाचल: ॥ ५२ ॥
रसो वा दशमोऽप्यत्रैकादशो वा दिगीश्वरः । द्वादशो यदि वा रुद्रः सूर्यो वापि त्रयोदशः
चतुर्दशो यक्षराजः पूर्वाणि दशपञ्च च । निधिः षोडशसंख्यां का परमा धार्मिकाथवा ॥ ५४॥
कला सप्तदशा वा स्यात् सुवर्णकाधिकं च चेत् । अष्टादशंविधं भक्षजा वा एकोनविंशति ॥ ५५ ॥
नलवर्ज परः पृथ्व्यां तद् भवेत् सूर्यपाकवित् । वैरसेनिरयं नूनं किमुक्तैर्बहुभिर्मम ॥५६॥ चतुर्भिः कलापकं ।
तमित्युक्तवती पुत्री माता सोत्साहमब्रवीत् । वत्से ! नलोऽयमित्युच्चैः कुब्जे चेत् तव निश्चयः ॥ ५७॥
तदयं त्वत्समीपेऽपि तावदानेष्यतेऽधुना । पश्चाद् यथा तथा वा त्वं तद् व्यक्तिं कर्तुमर्हसि ॥ ५८ ॥ युग्मम् ॥
इति पटुतरमुक्त्वा भोजनानन्तरं सा विपुलंमतिरनुज्ञां भीमराज्ञो गृहीत्वा ।
नरपतिमुपनेतुं कुञ्जरूपं नलं तं विनयनयसुशीलान् सौविदल्लान् दिदेश
' |॥ ५९॥
भर्तुर्नलस्य ननु कुब्जमिमं प्रपन्नं वात्सल्यतः किल दिदृक्षति राजपुत्री
IIIIIIIIIIIIII
॥१६४॥

·- NE तत्प्रेष्यतामिति च कोशलभर्तुरग्रे विज्ञप्य तं सपदि कञ्चुकिनोऽपि निन्युः ॥६॥ अपरमपरमस्वरूपधारी वपुरिख चारु,निजं नियन्त्रितारिः । अविशदविशदारविन्दनेत्रः प्रमदयिता दयितागृहं स वीरः : ॥ ६१॥ इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने सप्तमे स्कन्धे तृतीय सर्गः ॥३॥ सप्तमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः । रत्नसिंहासनासीनां चलच्चामरवीजिताम् । ददर्श सहसा देवीं दमयन्ती प्रियां नलः तां समाकलयन् देवीं नलः प्रवलसंभ्रमः । न सेहे सहसा रोढुं प्रेम पारिप्लवङ्गमम् ॥ २॥ ददर्श कुजमपि तं महाभक्त्या दमस्वसा । स्वयमासनदानादि प्रतिपत्ति वितन्वती आस्तामलमलं देवि ! संभ्रमेण महीयसा । आस्यतामुपविष्टोऽस्मि कच्चिद् गात्रमनामयम् ? दिट्याद्य सुप्रभातं मे यद् दृष्टासि विदर्भजे ! । त्वं हि प्राणप्रिया देवि ! नलस्य स्वामिनो मम तस्यापि यदि सा राज्ञः संप्राप्ता तादृशी दशा । कः परेषां वराकाणां तद् दैवं प्रति विक्रमः ॥ ६ ॥ त्वयि वैदर्मि ! जीवन्त्यां साक्षाद् राजा स जीवति । त्वदीयो महिमा नूनं मनुष्याणामगोचरः ॥ ७ ॥ श्रुतमेव मया वृत्तं त्वदीयं च सविस्तरम् । यथा त्वमसि निस्तीर्णा दुस्तरं कष्टसागरम् ॥ ८ ॥ HIRE AHETAIआणायामा 卐ISHIARI AIFI AAI .

·-
खाने
स्कन्धे
सर्गः४
दमयन्त्यो-
विवादः॥
॥१६५॥
?
जजल्प सा चिराद् वाचं साचीकृतविलोचना । मनोहरपदन्यासस्पष्टप्रणयपूर्वकम्
॥ ९ ॥
अद्यापि मम भाग्यानि मन्ये सन्ति कियन्त्यपि । यदेतावदपि प्रेम त्वदीयं मयि वर्तते
॥१०॥
इत्थं गुप्तशरीरोपि दूरस्थोऽपि नरेश्वरः । परिज्ञातो मयासि त्वं समाकृष्टश्च वर्तसे
॥ ११॥
न संप्रत्यपि सुप्तास्मि न चात्रापि हि तद् वनम् । कुरुष्व गमनोपायं कथं यास्यसि नैषध !
॥१२॥
अकुलीनां विरूपां वा विप्रियां वापि चेतसि । स्वामिन् ! दासीत्वमात्रेण मामङ्गीकर्तुमर्हसि
॥ १३ ॥
कुरुष्व नाथ ! कारुण्यं त्यज काठिन्यमीदृशम् । स्फुटीकुरु निजं रूपं मुञ्च कुब्जत्वमात्मनः
॥ १४॥
क ते मन्मथजिपं ! क्व च कुजत्वमीदृशम् ? । क्व चान्यगृहभृत्यत्वं ? क्व सम्राट् शतसेव्यता ? ॥ १५॥
त्वयि प्रकटरूपेऽद्य सनाथो भूभृतां वरः । स्वयमेवेन्द्रसेनोऽपि कर्त्ता दिग्विजयश्रमम्
॥ १६ ॥
इयं चरणयोर्देव ! प्रणतास्मि त्वदीययोः । प्रसीद पालय स्वामिन् ! विषीदन्तमिमं जनम्
॥ १७॥
इति निर्भत्सना पूर्व प्रेमकारुण्यनिर्भरम् । तां समाकर्ण्य जल्पन्तीं कुब्जः पुनरभाषत
॥ १८ ॥
देवि ! कोऽयं महामोहः कोऽहमित्यवधारय । मयि कुब्जे निजे भृत्ये युक्तमुक्तं न हि त्वया ॥ १९ ॥
क्क सूर्यः क्व च खद्योतः ? क्व मेरुः क्व च सर्पपः।। क्व शृगालः क शार्दूलः १ क पयोधिः क गोष्पदम् ? ॥ २० ।।
क कल्पद्रुः क्व किंपाकः ? व लोष्ठः क्व च काञ्चनम् ? । क गरुत्मान् क मशकः ? क दुकूलंक कम्बलः १ ॥ २१ ॥
क मे दृष्टिविषं रूपं क्व च मूर्तः स्मरो नलः ? । मम तस्य च राजवैदर्भि ! महदन्तरम् ॥ २२ ॥ त्रिभिर्विशेषकम्
ue
॥१६५॥

·॥२३॥
॥ २४ ॥
॥ २५ ॥
॥ २६ ॥
॥ २७॥
॥ २८॥
॥ २९ ॥
राज्यभ्रंशेऽपि मोहेऽपि न स्यात् किं कचिदीदृशः । न भग्नपतितो वापि हारो विपधरायते
तद् मुश्च दुरभिप्राय प्रसीद भज सौम्यताम् । वैदर्भि ! तव भृत्योऽस्मि मा मयि प्रान्ति मा कृथाः
इति तस्य वचः श्रुत्वा वैदर्भी दम्भगर्भितम् । प्रत्यभापत पीयूपकल्लोलकलया गिरा
यदि त्वं कुब्जमात्रोऽसि न नलः परमार्थतः । तत् कुतः सूर्यपाकस्ते क्रियतां किश्चिदुत्तरम्
कृष्णः काणः कुणिः कुष्ठी कुब्जो वा भव नैपध! । यादृशस्तादृशो वापि मया ज्ञातोऽसि सर्वथा
एप लब्धोऽसि किं भूम्ना न यासि पुरतो मम । ननु सिंह इवात्र त्वं पतितः खगपञ्जरे
प्रसीद कुरु कारुण्यं किं करोपि कदर्थनाम् ' । पुनः प्रकटमात्मानं तनुष्व निपधेश्वर !
इति कलिकलिताभिः प्रेमकर्मीरिताभिर्विनयविचुलिताभिर्वाग्भिरिन्दीवराक्ष्याः
निषधनृपतिरन्तर्भिद्यमानोऽपि भेजे गिरिरिव दृढभावं सिन्धुवेलावयस्यः
अविरलकलिकोपक्रीडितबीडितस्य प्रवलितपुनरुत्थप्रीतिनीतिक्रमस्य ।
मनसि निषधभर्तुर्भाववैचित्र्यरूपं कविभिरपि न सेहे वर्णितुं तत्ववृत्त्या
निर्व्याजमद्भुतमनर्गलमत्युदारं जानन्नपि प्रणयमात्मनि राजपुत्र्याः।
पूर्वापराधपरमत्रपया न सेहे सद्यः स दर्शयितुमात्ममुखं सुमुख्याः
इति श्रीमाणिक्यदेवसुरिकृते नलायने सप्तमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः ॥४॥
IIIIIIIIIIIIII
AIIIIIIIIFAL
॥३०॥
॥ ३२ ॥

·सप्तमे
स्कन्धे
ससमे स्कन्धे पञ्चमः सर्गः
कुब्ज-
दमयन्त्यो
सर्गः ५
विवादः ॥
॥१६६॥
॥
॥
छ
IIIIIIIIIIIIII.BIFile
इति देव्याः वचः श्रुत्वा देवराजद्युतिनलः । प्रत्युवाच पुनर्वाचं वैचित्र्यचतुरान्तरः
॥ १ ॥
अयं ते विभ्रमो भैमि ! भूमिवाग्देवते ! वृथा । यदश्वहृदयादिभ्यो मयि कुब्जे नलभ्रमः
॥ २ ॥
नन्वहं तस्य राजमहद्विश्वासभाजनम् । मयि न्यासीकृतास्तेन प्रीतेन सकलाः कलाः
दृष्टश्चास्मि त्वया पूर्व ननु स्मरसि संप्रति । कियती प्राकृती लोके प्रभूणां भवति स्मृतिः
त्वामत्र सुस्थितां ज्ञात्वा स्वामिभक्तिवशंवदः । अहं देवि ! समायातः तव सेवाविधित्सया
॥ ५ ॥
ऋतुपर्णमनुज्ञाप्य स्वस्वामिन्या मनस्विनि ! । अहं तव करिष्यामि सेवां सर्वाङ्गसुन्दरि !
॥ ६ ॥
इत्थं वदति राजषौ देवी दुर्वारविभ्रमा । विलोक्य केशिनीमुख्याः सखीः साश्रुरभाषत
॥ ७ ॥
यदि च स्वकुटुम्बेन तव नास्ति प्रयोजनम् । कण्ठशोषफलस्तर्हि को विवादस्त्वया सह ?
॥ ८ ॥
एष सम्यग् गृहीतोऽपि हस्ताग्रात् किं वियुज्यसे ? । कुतो वा मन्दभाग्यानां गृहे चिन्तामणिः स्थिरः ॥ ९ ॥
त्वयि वज्रमये राजन्नसत्यं मयि तन्वति । उपायाः सकला जाता मदीयाः सर्वथा वृथा
॥१०॥
इयन्तमवधिं यावजीवितास्मि त्वदाशया । अधुना जीवितव्येन मम नास्ति प्रयोजनम्
॥११॥
यदि न त्वं नलो राजा कुञ्जोऽसि परमार्थतः । न तद् विद्वन् मदीयेन हत्यापापेन लिप्यसे ॥१२॥
FINITISFIEFFICIIIII
॥१६६॥

·॥१३॥ ॥१४॥ ॥१५॥ FILIATELL ALEELIE एपा चतुर्विधाहारप्रत्याख्या करोम्यहम् । अपि जीवितसत्तायां पर्याप्तोऽयं भवो मम इत्युक्त्वा नियमं कर्तुं प्रगुणत्वं वभार सा | चक्रन्द सहसा शोकव्याकुलस्तत्सखीजनः तत् पश्यन् विधुराद्वैतं वालस्तत्कालमुन्मुखः । इन्द्रसेनः सह स्वस्रा रुरोद करुणस्वरम् तत्यजुः शिरसः पुष्पं ताम्बूलं मुखपङ्कजात् । विभूपणानि गात्रेभ्यस्तदा तत्परिचारिकाः इति तद् व्याकुलीभूतं दृष्ट्वा राजकुलं द्रुतम् । ऊचे ससाध्वसावेशा केशिनी पेशलोक्तिभिः हा हा धिक् ! देवि ! दुर्दैवं किं ब्रूमः किमु कुर्महे । ईदृग् निर्याणभागस्ते किं तवापि तनूदर ! धिक शीलं धिक कुलोत्पत्तिं धिग् रूपं धिम् यशो महत् । यदित्थमभिसंप्राप्ता भीमपुत्री विपद्यते अद्य लक्ष्म्या जगच्छून्यमद्य भूयः स्मरो मृतः । अद्याशा मन्दभाग्यानां मादृशीनां क्षयं गता कष्टं भोः ! कष्टमुद्दामं त्रिलोकीविदितं च यत् । दमयन्तीमयं तेजस्तदिदं हा प्रलीयते सदाफला सदाच्छाया न कृता यदि वेघसा । किं संसारालवालेऽसौ प्ररूढामृतकन्दली जीवितेशः स्फुरं देव्या दमयन्त्या नलो नृपः। प्रथमं प्रियरूपेण यमरूपेण संप्रति महाभाग ! भवान् प्राप्तः सह कोशलभूभुजा । सूर्यपाकादिकास्तास्ताः कलाश्च सकलास्त्वयि त्वं च नैषध इत्युक्तिं बुवाणैरपि लज्यते । तथापि विकलीभूतैः किं किं नहि वितळते यश्च कश्चिदभिव्यक्तस्तत्त्वमेवाधिगच्छसि । तथापि वाक्यमाकर्ण्य मदीयं सदयो भव ॥१७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ ॥२०॥ ॥२१॥ ॥ २२॥ ॥२३॥ ॥२४॥ ॥ २५॥ ॥२६॥ II II II जा

·कुञ्ज
दमयन्त्यो
सप्तमे
स्कन्धे
सर्ग: ५
विवादः॥
॥१६७||
IIIIIIIIIIIII
नल इत्येव यः सम्यक् त्वां प्रसादयितुं मतिः । प्रसीद गर्भदासी ते तद् विलळ्या न केशिनी
पर्यन्तावसरः सोऽयं न विलम्बः क्षमोऽधुना । इयमद्य भवन्मूला विपत्तिर्भीमजन्मनः
पश्चादपि प्रियाशोकं हृदयेन करिष्यसि । तद् भज प्रकटीभाव राजासि स नलो यदि
एवमुक्तः स केशिन्या दयितामृत्युशङ्कितः । निळलीकमिवात्मानं कर्तुं नलतयावदव
भरिमपरं भैमी भूयोऽपि हि भजिष्यति । इति देशान्तरे वार्ताप्रकाशोऽभूद् गृहे गृहे
किमन्यदिदमाकर्ण्य मनसा विस्मयाकुलः । इह स्वयमयं दैवादयोध्यापतिरागतः
इदं मत्कारणेनैव कृतं वा स्वेच्छयानया । इति न ज्ञायते सम्यक् विश्वासः स्त्रीषु कीदृशः
एकाकिनी सुरूपा च युवतिविंगतत्रपा । केन नाक्रम्यते पुंसा कं वा न भजते स्वयम्
भजतां ऋतुपर्ण वा कुरुतां वा स्वयम्बरम् । ममानुमतमेतस्याः कामवृत्तिरतः परम्
इति भीमभुवा देव्या श्रूयमाणा सबाष्पया। गिरं वदति भूपाले व्योग्नि वागभवद् द्रुतम्
राजन् राजन् ! नलमलमिदं युज्यते नैव वक्तुं पुण्यश्लोकस्त्वमसि भुवने सत्वदुग्धाम्बुराशिः।
वैदर्भीयं युवतिषु सतीचक्रचूडामणिश्च त्रैलोक्येऽस्मिन् क इव युवयोवेत्ति माहात्म्यपारम्
राज्यभ्रंशं विरहविषदं दौर्मनस्यं समन्तादेतत्पापः सकलमकरोत् क्रूरकर्मा कलिर्वाम् ।
युष्मत्पुण्यैः पुनरपि जितः स प्रनष्टो दुरात्मा श्रेयः कालः पुनरुपनवः साम्प्रतं क्षेममस्तु
॥ २७॥
॥ २८॥
॥२९॥
॥३०॥
॥३१॥
॥३२॥
॥३३॥
॥३४॥
॥३५॥
॥३६॥
DIFILASAIFI AIIAN AIIFIE
य
॥३७॥
॥३८॥
॥१६७॥

·॥३९॥ 4.15AMASIAll जामजाक एते व्योम्नि स्थगितवपुपो लोकापाला वदन्ति प्रीतश्च त्वां क्षितिप ! भगवानादिशत्येप शक्रः । लोकातीतेऽप्यशिवसमये शीललीलाविशेषैर्दीर्घोत्तीर्ण कनकमिव हि स्वीकुरु स्वं कलत्रम् सुरपतिवचनेन निःकलङ्का मम दयितेति तुतोप भूमिपालः। कलिकृतमिति च प्रियव्यलीकं नृपतिसुतापरिहारजं विपेहे॥४०॥ ततः क्लेशप्राप्तप्रियविरहकालासहतया सखीभिर्वेदाश्चरणपतिताभिस्तरलितः । स्वयं बिल्वद्वन्द्वं तदथ विघटय्य क्षितिपतिर्दधौ वेपं कर्कोटकभुजगदत्तं दृढभुजः ॥४१॥ राजा राजा स खलु विजयी नैपधो नैपधोऽयं दिल्या दिया बत जितमहो मङ्गलं मगलं नः । इत्यानन्दव्यतिकरजुपां लोककोलाहलेन व्याप्तं सद्यः सकलमभवद् व्याकुलं राजवेश्म ॥४२॥ तदनु जय जयेति प्रस्तुतोचारपूर्व सुरभिकुसुमवर्णानन्तरं दत्तहाः। जलमुच इव लक्षा दध्वनुर्दुन्दुभीनां दिवि भुवि च समन्ताद् निर्जराणां नृणां च ॥४३॥ आनन्दाचप्रकररचितस्फारमुक्ताफलौघक्लृप्तातिथ्यः सह सहचरी कोटिभिर्मीमपुत्र्याः भेजे राजा कनकरचितं रत्नवद् भद्रपीठं देवः साक्षादिव सुरगिरेः शृङ्गमम्भोजिनीशः ॥४४॥ भर्तु नयनविपर्य केशिनी वीक्ष्य रेमे स्वं भर्तारं करतलगतं प्राप्य भैमी मुमोद । क्रोडीचक्रे पितरमचिरादिन्द्रसेनः सजामिनत्वा तस्थौ परिवृतिपरः पार्श्वतो मृत्यवर्ग: ॥४५॥ इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने सप्तमे स्कन्धे पञ्चमः सर्गः ॥ ५॥ SIVाताजाता

·सप्तमे स्कन्धे षष्ठः सर्गः ।
श्री निजरूपं
प्राप्तो
नल:॥
॥ १ ॥
॥ २ ॥
॥१६८॥
॥ ४ ॥
HEREILBHI
ततश्चरणचारेण तत्र त्वरितमागतः । प्रणिपत्य प्रतीहारपदं भेजे विदर्भराट्
दमो दमनदान्तौ च बद्धरोमाञ्चकञ्चुकाः । त्रयोऽपि हि कुमारास्तं प्रणम्य परिरेभिरे
समागत्य लुठन् भूमौ भीमेनोत्थापितः स्वयम् । ऋतुपर्णनरेन्द्रस्तं प्रणणाम कृताञ्जलिः
ततो द्रविडचोडादिदेशानां पृथिवीभुजः । मौलिभिर्नमितोत्तंसैर्दूत्तमुपतस्थिरे
सामन्तशतसङ्कीर्ण पौरजानपदाकुलम् । आकीर्णमभवत् सर्व तदङ्गणमुपायनैः
दधानश्चारुशृङ्गार गारुत्मतमतन्द्रितः । बभूव भुवनस्यापि नैपधो दृग्विषापहः
दधार दमनश्छनं दमदान्तौ च चामरे । ऋतुपर्णो नृपस्तस्य वभूव स्थगिकाधरः
अशोभत सभामध्ये स नृपैः परिवारितः। काञ्चनश्रियमातन्वन् मेरुः कल्पद्रुमैरिव
दातरि त्रातरि स्वीये पितरि भ्रातरीव वा । तस्मिन् चकमिरे पौराः कत्तुं प्राणैरपि प्रियम्
तस्मै वीराय सर्वाङ्गसमर्पणविधित्सया । महीव दमयन्ती च सोच्छ्वासमवहद् वपुः
अमिलन् तद्गुणाकृष्टास्तस्य सेवाविधित्सया । दिने दिने दिगन्तेभ्यः स्वागतज्ञा महीभुजः
अप्यल्पपरिवारेण तस्य सेवां वितन्वता । परेभ्योऽधिकसन्मानं लेभे कोशलभूभुजा
IANSI NAIAI III
॥ ७ ॥
॥ ८ ॥
॥ ९ ॥
॥१०॥
॥११॥
॥१२॥
॥१६८॥

·ISE AISFILAILA MELA Ll NlFll HEIO
सर्वसाधारणत्वेन तस्य विस्मयकारिणः । उवाह महदाश्चय ऋतुपर्णस्तथापि हि
पार्थिवैः प्रेरितः सर्वैर्निजभक्त्या च शुद्धया । व्यजिज्ञपत् कदाचित् तं भार्गसरिरधीश्वरम्
देव ! दिष्टया जगद्भाग्यैईसुधादानदायिभिः । हत्वा कलितमःस्तोमं त्वमिन्दुरुदितः पुनः
समानेष्वपि सर्वेषां त्वत्प्रसादेषु पार्थिव ! । सर्वशेपमिवात्मानं मन्ये सुकृतिनं पुनः
रसातलं बलिर्नीतो वामनत्वेऽनुरागिणा । त्वयाहं कुब्जरूपेण विश्वस्योपरि दर्शितः
दत्से यथा तथा वा वं भृत्येभ्यो देव ! गौरवम् । सर्वत्र ललिता वृत्तिरचिन्त्यचरितस्य ते
प्रायः प्राकाम्यशक्त्या त्वमित्थं क्रीडसि निर्भरम् । दर्शयन् सर्वभावेषु सर्वत्र त्वमिवात्मनः
नास्त्येव तव विद्वेपो विरुद्धेष्वपि केपुचित् । स्वतन्त्रतैकपात्रेषु स्ववयस्येपु किं पुनः
नूनमज्ञानभावेन न दोपः कोऽपि कस्यचित् । स्वामिन्ननुनयत्येप तथापि त्वामयं जनः
प्रसीद कुरु वेगेन देव ! दिग्विजयश्रमम् । नृपा विज्ञपयन्ति त्वामहं च त्वत्पुरःसरः
वहन्तु त्वद्वलाश्वीयखुरक्षुभितपांशुभिः । अकालफाल्गुनक्रीडाविभ्रमं दिक्पुरन्ध्रयः
सन्तु त्वदर्शनानन्दवाष्पनिष्पन्दवृष्टिभिः । आर्यावर्त्तस्य लोकानां प्रदेशा देवमातृकाः
इति विज्ञापितस्तेन स्तनयित्नुजिता गिरा । गिरिवद् विदधे धीरं प्रतिशब्दं धराधिपः
अयोध्याधिपते ! सर्वमिदं कर्त्तव्यमेव मे । श्रुतशीलः समागच्छन् केवलं प्रतिपाल्यते
॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥
॥१६॥
॥१७॥
॥१८॥
॥ १९॥
॥२०॥
॥२१॥
॥२२॥
॥२३॥
॥२४॥
॥२५॥
॥२६॥

·सप्तमे
स्कन्धे
नल-
दमयन्त्यो
विवादः॥
सर्गः६
॥१६॥
तस्यागतवतः शीघ्रं सचिवस्य महात्मनः । संपत्स्यते समग्रोऽयं सुहृदो मे मनोरथः
॥२७॥
इत्युक्त्वा स विनीतात्मा विनीताधिपति प्रति । प्रविवेश विशामीशचतुःशालं दमस्वसुः ॥ २८॥
भूरिभूतभवद्भाविवार्ताव्यतिकरो तदा । भैमी नलाय वृत्तान्तं केशिन्यास्तमचीकथत् ॥ २९॥
तेन श्रुतेन राजपिविस्मितः स्मितपूर्वकम् । ऊचे परोपकारैकव्यापारपरया धिया
॥३०॥
अहो ! मे साध्वभूद् द्यूतं राज्यभ्रंशोऽपि साध्वभूत् । वने ससंभ्रमं भ्राम्यन् साधु दष्टोऽस्मि भोगिना ॥ ३१ ॥
नो चेत् किमन्यथा सर्पविषज्वालाजलाञ्जलिः। अभविष्यदयं दिव्यो वेपः करगतो मम ॥ ३२ ॥ युग्मम् ॥
तदयं दीयते तस्यै शृङ्गारो गारुडो मया । युज्यतां स महावाहुर्भूयः स्ववलसंपदा
॥३३॥
इति जल्पन् प्रियां प्राप्य केशिन्याः सन्निधौ नृपः । तं यथावस्थितं वेपं ददौ विलसमुद्गकम् ॥३४॥
केशिनी साञ्जलिर्नम्रा शिरसा प्रतिगृह्यताम् । जजल्पाश्रुकणक्लिन्नकण्ठाध्वस्फुरदक्षरम्
॥३५॥
स्वामी भर्ता पिता माता भ्राता वा कोऽपि कस्यचित् । सर्वस्थाने युवामेव केवलं मम भूतले ॥३६ ॥
दयितस्य व्यथां हत्तुं वैताढ्यं प्रति संप्रति । सत्वरौ चरणौ गन्तुं मनः पुनरिह स्थितम् ॥ ३७॥
आश्रितान् पूरयेच्छक्च्या वियुक्तान् योजयेद् मिथः। बद्धान् विमोचयेद् जन्तून् एप धर्मः सनातनः॥ ३८ ॥
तत् किमत्र बहुक्तेन न मे जिह्वाशतं मुखे । मन एव हि जानाति मदीयं युवयोः कृतम् ॥३९॥
तदियं याति वैताढ्यं प्रयोक्तुं युवयोर्यशः । विद्याधरपरित्राणात् स्वस्ति वामभयप्रदौ
॥ ४० ॥
AII II II AIII IIFAll
॥१६॥

·॥४१॥
॥४२॥
॥४३॥
॥४४॥
इह मे मुख्यदासीत्वं न तावत् कश्चिदर्हति । युष्मदासेन संसक्ता यावदायोम्यहं पुनः
केशिन्यथ स्वयं दत्त्वा दम्पत्योविजयाशिपम् । उत्पपात बलद्रीवं पश्यन्ती केशिनी भुवम्
क्षणेन प्राप्य वैताढ्यं वेगेन जितवायुना । ददर्श स्वजनान् सर्वान् पितृश्वसुरवर्गयोः
सर्वेषां पश्यतां तेषां हर्षाश्रुकणयर्पिणाम् । दत्वा गारुत्मतं वेपं निर्विपं विदधे पतिम्
विपोपरागनिर्मुक्ते तस्मिन् शीतयुताविव । उत्सवः कोऽप्यभूदुचैरन्तनगरमद्भुतः
पृच्छथमाना च सा पत्या शृङ्गारप्राप्तिविस्तरम् । सर्वेषां शृण्वतां सर्व यथातथमचीकथन
विद्याधरसुतः श्रीमान् सुकृतज्ञो महाबलः । वीरश्चचाल तत्कालं नलसेवासमुत्सुक
पिता च श्वसुरश्चैव ज्ञातयः स्वस्य चापरे। वीरसेनसुतं द्रष्टुं सौहृदाय प्रतस्थिरे
विकसितकनकारविन्दवृन्दद्युतिजितचण्डमरीचिभिर्विमानैः।
द्रुततरमपि कुण्डिनं प्रपेदे तदथ नभश्चरराजचक्रवालम्
विद्याधरेश्वरसमूहसमागमं द्राक् तं केशिनी स्वयमुपेत्य शशंस पूर्वम् ।
उत्कण्ठितः सकलराजकमध्यवर्ती तस्थौ नलोऽपि हि समाजयितुं सभायाम्
तत्राययौ सपदि सोऽपि सपत्नहन्ता मन्त्रीश्वरः श्रुतनिधिः श्रुतशीलनामा ।
शक्तित्रयेण कलितो नृपतिविरेजे वीर: स तक्षक इव स्वफणात्रयेण
॥४६॥
॥४७॥
॥४८॥
IL BILAILASIATEll ll
AIIIIIIIIII
॥४९॥
॥५०॥
॥५१॥

·- L श्री सभामध्ये सप्तमे स्कन्धे सगे:६ ॥ ५२ ॥ प्रातः कुबेरनवमङ्गलयुक् दिनं ते यात्राक्षमं मिथुनराशितिथिप्रपन्नम् । इत्थं महागणकदत्तमुहुर्त्तकालः सजीवभूव भुवनैकजयाय वीरः एतत् किमप्यनवमं नवमङ्गलाई यद् निर्ममेऽनुभवसारविधिर्विधिज्ञः। तस्यार्यकर्णनलिनस्य नलायनस्य स्कन्धः समाप्त इह सप्तमसङ्ख्ययायम् इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने सप्तमे स्कन्धे षष्ठः स्कन्धः ॥ ६॥ समाप्तोऽयं सप्तमः स्कन्धः। नलस्य आ. गमनम् ॥ ॥ ५३॥ न ॥१७॥ LEI ILC अष्टमः स्कन्धः। अष्टमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः । श्रूयते स्म ततः सर्वदिक्निकुञ्जोदरम्भरिः । प्रतिध्वनितविन्ध्याद्रिप्रस्थः प्रस्थानडिण्डिमः तं यात्राभिमुखं वीर विजयश्रीवधूवरम् । कृतनीराजनं लाजावकीर्णं तुष्टुवुः स्त्रियः ततस्तत्कालमुत्तालतुरङ्गलहरीमये । तस्य सैन्यमहाम्भोधौ निममन्ज महीतलम् चतुरङ्गचलच्चण्डचमूचरणरेणुना । प्रतापेनेव शूरोऽपि रेणुना पिदधे रविः ॥ १ ॥ ॥ २ ॥ ॥ ३ ॥ ॥ ४ ॥ ॥१७०३ ·II II AIllua III ASE VISIO नासीरसीम्नि काकुत्स्थः पृष्टतो भीमनन्दनः । व्योम्नि विद्याधराधीशाः प्रतापः सर्वतोऽप्यभूत् ॥ ५ ॥ दिव्यास्त्रैकमहायोद्धा पुरापि निपधेश्वरः । किं पुनः सहितः शूरैर्विद्याधरनरेश्वरैः यथा कवचितः सिंहः सपक्षः पन्नगो यथा । यथा वायुसखो वह्विर्यथा ज्येष्ठायुतो रविः ॥ ७ ॥ तथा विद्याधराधीशैरधिष्ठितमहावलम् । असह्यं मेनिरे वीर वीरसेनसुतं नृपः ॥८॥ युग्मम् ।। प्रभुः सप्ततिलक्षाणां दक्षिणापथनायकः । यस्य मीमः स्वयं वेत्री स किं जयति दक्षिणाम् ? ॥ ९ ॥ अतः सिंहलभूपालप्रमुखैः सहितो नृपैः । प्रतस्थे पश्चिमां जेतुं स मायामिव संयमी ॥१०॥ सेनानीभिरपि प्रायस्तस्य साध्या महीभुजः । चचाल केवलं देशान् विलोकयितुमेव सः ॥११॥ न भग्ना नरसम्बन्धा न च्छिन्ना वनराजयः । न पातितानि चैत्यानि न लूनाः सस्यसंपदः ॥ १२ ॥ गोकुलानि न नीतानि ज्वालितानि पुराणि न । मूपितः कोऽपि न कापि धृतः कोऽपि न कुत्रचित् ॥ १३ ॥ तथापि दुर्गदेशस्था वलिनो मानिनोऽपि हि । निःशेषविश्वविख्याताः क्षितिपालाः क्षतारयः ॥ १४॥ सुवर्णैर्मणिभिः क्षोमैः कन्याभिस्तुरगैर्गजैः । तैस्तैरनुपमै रम्यैरनुरूपैरुपायनैः ॥१५॥ सानुरोधाः सशङ्काच सान्तःपुरपरिच्छदाः। शान्ताः साञ्जलयः सम्यक सविशेपं सिपेविरे ॥१६॥ त्रिभिविशेषकम् ॥ कुर्वद्भिश्च क्रमोपास्ति तस्स सुनृतवादिनः । सत्संसर्गवशादात्मा कृतार्थस्तैरमन्यत ॥ १७॥ जित्वा स पश्चिमां पाप नृपतिर्दिशमुत्तराम् । अतीत्य शैशवावस्था नरस्तरुणतामिव ॥१८॥ FINICHI FIROFILEHERE

·.
--
अष्टमे
स्कन्धे
गङ्गात
गमनम् ॥
सर्गः१
॥१७१॥
!
आकर्ण्य तच्चमूभूरिभेरीमाङ्कारनिःस्वनम् । द्रुतमुत्कर्णतां प्रापुः कर्णप्रावरणा अपि
॥ १९ ॥
स्कन्धे कुमारमाधाय तत्सेवार्थं समाययौ । न रोमकम्बलश्चक्रे कम्बलस्य परिग्रहम्
॥ २० ॥
निन्येऽश्वमुखमुख्यानां किन्नराणां न किञ्चन । तेभ्यः स एव तद्गीतः प्रीतः प्रत्युत दत्तवान् ॥२१॥
ततः सोऽनुययौ गङ्गां पूर्वसागरगामिनीम् । अभिषेणयितुं पूर्वां पुरस्ताद् विहितामिव ॥ २२ ॥
अत्र नीतिविदः सर्वे नृपाश्चम्पाधिपादयः । नलं गुरुमिवायातं विनयेनोपतस्थिरे
॥ २३॥
इति दिग्विजयं कृत्वा पुरन्दरपराक्रमः । आर्यावर्त्तजनं प्रापदार्यावर्तक्रमेण सः
॥ २४॥
जय नृपवर ! वीरसेनसूनो ! जय जनरञ्जन ! मन्मथावतार!।
जय जय कलिकालकाल ! नित्यं जय जय दुर्जय ! देव देवदूत !
॥ २५ ॥
अक्षनिग्रहवशेन लीलया विश्वविश्वविजयं वितन्वतः।
द्यूतकार ! तव कौतुकवादा कापि वृत्तिरपरैर्न गम्यते
॥ २६॥
क्रीडाकुब्जः क्रौञ्चकर्णान्तकारी पुण्यश्लोको नैपधो देवदूतः।
भैमीभग वैरसेनिः कलिनः स्तम्भोन्माथी केशिनीदुःखहर्ता
॥ २७॥
श्रेयस्कारी वाजिचित्तैकवेत्ता काकुत्स्थश्रीवर्द्धनो द्यूतकारी ।
सम्राट्मुख्यः सूर्यपाकप्रवीणः कस्याः कीर्तेर्नासि पात्रं नल ! त्वं
॥ २८॥
--
छIIIIIIIIIIIIIIIIIIII
॥१७॥

·जय जय जय शत्रून् मङ्गलं मङ्गलं ते पुनरपि निजदेशे सुप्रवेशस्तवास्तु । इति कलकलवृन्दैर्वन्दिनां सूचितोऽभूत् पृथुकटकनिवेशस्तस्य गङ्गातटेपु इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने अष्टमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः॥१॥ ॥ २९ ॥ अष्टमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः । ISISIA Illull AllIA III तमागतमुपश्रुत्य कृतदिग्विजयं नृपम् । न पुष्करनृपस्यासीत् मनःक्षोभो मनागपि समर्थोऽपि नलस्तस्मिन् न च दण्डमधारयत् । क नु संवधवद्धानां ग्रहत्तुं प्रगुणाः कराः प्रजिघाय ततो दूतं नलस्तस्मै वचोहरम् । परचित्तमहाकूपे स हि प्रथमसङ्क्रमः स तत्त्वकलया वाचा सदाचारविदाम्बरः । अभापत सभासीनमदीनं पुष्कर प्रति दिट्या त्वं वर्द्धसे राजन् ! जयेन विजयेन च । दशदिग्विजयं कृत्वा न च भ्राता समागतः अद्य भूमिभृतः सर्वान् नले कुर्वति किङ्करान् । वीरसेनकुलं कान्त्या जित्वा मेरुमपि स्थितम् सर्वे शिरसि सानन्दं वहन्ति नलशासनम् । अग्रजत्वेन ते पूज्यः स तु राजा विशेषतः तस्मिनिह समायाते जिगीपौ. ज्येष्ठबान्धवे । स्वागताचारवन्ध्यस्त्वं किं मूढ़ इव ॥१॥ ॥२॥ ॥३॥ ॥४॥ ॥ ५ ॥ FILAIFI AIIA FIll AEILIFE ॥ ७॥ ८॥

·-- श्री पुष्करं प्रति अष्टमे स्कन्धे दूतस्य गमनम्।। न सर्गः२ ॥१७२॥ ला र III AISAll GIFI All stylI CHIE विहाय कारणं सर्व तस्मिन् विमलया धिया । अकार्पण्येन सर्वाङ्गसमर्पणपरो भव ॥९॥ तत्प्रसादेन ते किश्चिद् न हि न्यून भविष्यति । तवैव तस्य साम्राज्यं युवयोः का विभिन्नता ॥१०॥ पुष्करोऽप्यवदद् विद्वन्निदं साधु त्वयेरितम् । किमन्यत् पूजनीयेन शत्रुकालानलो नलः ॥ ११ ॥ यत् सत्यं स मम ज्येष्ठः कुलस्य च विभूषणम् । धन्यता महती तस्मिन् मम भक्तिं वितन्वतः ॥१२॥ कस्तेन सह वीरेण विरोधं कर्तुमिच्छति ? । यस्य सैन्यरजःपुजे निमज्जन्ति महीभुजः ॥ १३॥ किन्तु वक्तव्यमस्त्येकं तदाकर्णय मन्मुखात् । नलभृत्य इति त्वं मे विश्वासस्यापि भाजनम् ॥ १४॥ न राज्यं पितृदत्तं मे न च दीर्घार्जितं मया । प्राप्तं द्यूतप्रसादेन दैवस्यैव प्रभावतः ॥ १५॥ तत् कथं स स्वयं राजा राज्यं मे हर्तुमर्हति । क इव द्यूतकाराणां रणेन सह वैभवः ॥१६॥ द्यूतेन स जितं राज्यं पुनर्गृह्णातु मत्करात् । यथा दत्तं तथा ग्राह्यं नीतिरेषा महात्मनाम् ॥१७॥ शक्त्या भक्तिपरं राजा भ्रातरं न्यायवादिनम् । यदि वाञ्छति जेतुं मां किं न लब्धं तदा मया ॥१८॥ मम वाक्यानुसारेण गत्वा त्वं ब्रूहि सत्वरम् । स्वयमेव ततो राजा यथौचित्यं करोतु सः ॥ १९ ॥ इत्युक्त्वा बहुसन्मानदानशृङ्गारपूर्वकम् । विससर्ज गुणस्यूतं नलदूतं महामतिः ॥ २०॥ तन्मुखेन नृपः श्रुत्वा पुष्करस्य मनीषितम् । चकार चतुरो मन्त्रं सह तैस्तैर्विशेषिभिः ॥ २१ ॥ तत्र भीमकुमारास्ते विद्याधरनृपाश्च ते । पुष्करं हन्तुमिच्छन्तो युद्धमेवानुमेनिरे ॥ २२ ॥ IIIIIIIIEI NI SIL ASSISAFil ॥१७२।।

·HATI AISANELA Ills II श्रुतशीलः पुनस्तस्मै देशार्द्धस्य प्रदानतः । गृहीतुं कूलराज्यं तत् निर्दोपमतिरन्वशात् ॥२३॥ ऋतुपर्णस्ततस्तस्मिन् वान्धवे जितकासिनि । द्वयोर्मन्त्रं निराचक्रे निर्व्याज व्याजहार च ॥ २४ ॥ देव ! भ्रामरिकं युद्धं विभागः कितवे च कः १ । तदुरोदरमेवैकं प्रतीकारोऽत्र युज्यते ॥ २५॥ अहं ते कथयिष्यामि तत् किञ्चिद् द्यूतमुत्तमम् । पुष्करं येन जित्वा त्वं राज्यं प्रत्याहरिष्यसि ॥ २६ ॥ पूर्व सर्वाङ्गशालिन्या मालिन्या सह कान्तया । प्राप्तोऽभूवमहं राजन् ! प्रणन्तुं परमेष्ठिनम् ॥ २७॥ तदीयभुवनद्वारि रक्तचन्दनचर्चितः । अदृश्यत ज्वलन्नेत्रः क्षेत्रपालो भयङ्करः ॥ २८॥ तं रक्तकणवीरस्रक्शृङ्गारस्फारवक्षसम् । कटीतटनटद्धीरवीरघण्टाविराजितम् ॥ २९ ॥ रभसोत्तालवेतालनृत्यन्मृत्युकुशीलवम् । खड्गखेटकखाद्कारक्षुभितक्षुद्रखेचरम् वीक्ष्य विक्षिप्तचित्ता सा समासादितसंभ्रमा । सुधूरुवाच सावज्ञं विनिद्रकमलानना ॥ ३१ ॥ त्रिभिर्विशेषकम् ॥ अहो दिगम्बरः खेटशिरोहस्तः श्ववाहनः । क्षेत्रपालः त्रपालस्य घृणासौभाग्यवर्जितः ॥३२॥ असावपि हि देवेषु प्रामोति गणनापदम् । महावृक्षोऽपि वा याति जात्या किं न द्रुमक्रमम् ॥३३॥ इति तस्याः प्रजल्पन्त्याः सद्यस्तन्मृतिमध्यतः । निर्जगाम स्फुटा वाणी सिंहनादसहोदरा ॥३४॥ आः पापे ! यन्महामोहादुपहासं करोसि मे । तदागामिचतुर्दश्यां करिष्यामि वधं तब ॥३५॥ दुःश्रवं तद् वचः श्रुत्वा मालिनी सहिता मया । प्रसादयितुमारेमे भैरवं भक्तितत्परा ॥३६॥ JILA RASHIANISTERE

·.
.
अष्टमे
अष्टमे
स्कन्धे
क्षेत्रपाल-
दर्शनम् ॥
सर्गः२
॥१७३॥
II II AIIAFI All plFII Atle
रक्ष रक्ष महावीर ! गतास्मि शरणं तव । तवास्मि किङ्करी स्वामिन् । देहि मे देव ! जीवितम् ॥३७॥
इति स्तुतिजुषस्तस्यास्त्रासक्षुभितचेतसः । बभूव वचनं भूयो भैरवप्रतिमोद्भवम्
॥ ३८॥
न हन्मि शतबद्धानां चणकानां क्रमेण चेत् । एकद्वित्रिचतुर्वृद्ध्या दत्से मुष्ट्ययुतं मम ॥३९॥
न च तान् गणयेत् कश्चित् देयाश्च स्वयमेव मे । चतुर्यामावधिस्तेपां कालो दानस्य कर्मणि ॥ ४० ॥
सङ्ख्याकालक्रमातीतं यदि किञ्चिद् भविष्यति । तद् न शङ्कां करिष्यामि मारयिष्यामि निश्चितम् ॥ ४१ ॥
स्वीचक्रे सापि तद् वाक्यं भीता जीवितकाशिणी । दुष्करेष्वपि कार्येषु कालक्षेपो महान् गुणः ॥ ४२ ॥
ततः प्रणम्य देवेशं विशेषात् परमेष्ठिनम् । प्राप्तः सौधमहं राजन् ! जातस्तदुःखदुःखितः ॥४३॥
कथं किल भवेदेतद् मुष्टिदानं सुदुष्करम् । अहो निरनुरोधित्वं भैरवस्य धिगीदृशम्
॥४४॥
हा कष्टं मयि नाथेऽपि प्रिया मम विपत्स्यते । इति मूढाय मे वेत्री शसंस मुनिमागतम् ॥ ४५ ॥
स नाम्ना शङ्करः श्रीमानाचार्यः कार्यविद्वरः । कृतातिथ्यो ममापृच्छत् विच्छायत्वस्य कारणम् ॥ ४६ ॥
मयापि कथितं तस्मै निजदुःखं तदुल्वणम् । सोऽप्यवोचदनूचानः कृपणं मां कृपापरः ॥४७॥
अहं पूर्वधरो राजन् ! प्रणीतं पूर्वसरिभिः । पूजयाम्यक्षपूजं यद् विश्वसङ्ख्याविचक्षणः ॥४८॥
समानद्रव्यरूपाणां मुष्टिसंस्थानयोग्यया । सङ्ख्या सहृदयातुं शक्यते लीलया यतः ॥४९॥
तमक्षहृदयं मन्त्रं वदतः शृणु मन्मुखात् । इत्युक्त्वा रहसि श्रीमान् सरिर्मामुपदिष्टवान् ॥ ५० ॥
IIIIIIIIIIIIIIIIIIII
॥१७३॥

·II II AIFlla All plFICATE सापि कान्ता मया दिटा तेन मन्त्रेण तत्क्षणम् । मुष्टिदानं कलत्रस्य क्षेत्रपालः सुनिर्ममे कर्मणा तेन सुप्रीतः कलत्रभैरवोऽभवत् । गणप्रस्तारभङ्गेन गरुत्मानिव पिङ्गले ॥५२॥ स च मन्त्रस्त्वया नीतः कुण्डिनाध्वनि मन्मुखात् । कृत्वा तद् विपयं द्यूतं देव ! दिव्यदिवानिशम् ॥ ५३ ॥ मुष्टितत्त्वं जवाद् जानन् राजन् ! स्वस्य परस्य च । केनापि जेष्यसे तत्वं सर्वदानविशारदः ॥५४॥ पुष्करं लीलया जित्वा निःकलङ्केन वर्त्मना। भज दिग्विजयश्रान्तः कुलराज्यं कुलोद्वहम् इति तत्ककुत्स्थकुलजस्य वाङ्मयं नृपतिर्निपीय परमामृतं रहः । उदतिष्ठदएकुलशैलपीठिकाकुरलीखलैकतममल्लपुङ्गवः ॥५६॥ तस्याज्ञया नवदुरोदरमल्लयुद्धक्रीडारसव्यसनिनः शशिशुभ्रकीर्तेः। मन्था बभूवुरभितः क्षुभितं सृजन्त चित्तं जनस्य रचनागुणगौरवेण ॥ ५७॥ सिंहासनस्थितनिरन्तरभूमिपाल व्यालोलमौलिमणितारकितान्तरीक्षा । दूरं दुरोदरसभा शुशुमे शुभामिः संभाविता विततवीतकलाकथाभिः ॥ ५८॥ अविरलवरवन्दिवृन्दविद्यं कविकुलकेलिकलाकलापलिप्तम् । सदसदशिवकृत्तदाशु भेजे भुजविजितारिवलो नलो नरेन्द्रः ॥ ५९ ॥ उच्चारुचारुभिरभङ्गुरशीललीलरामन्त्रितः सपदि वासवदूतदूतैः । All Ill AllIE AIII

·अष्टमे
स्कन्धे
तत्राययौ युयुसहस्रयुजा रथेन श्रीमान् स पुष्करनृपोऽपि हि पुष्कराक्षः
॥६०॥
त्वं देव ! धूर्तः कितवाधिराजः प्रस्तूयसे पुष्कर ! पार्थिवोऽपि ।
द्रष्टुं द्वयोछूतमतिस्पृहा नस्तत्रेत्यवोचऋतुपर्णमुख्याः
॥६१॥
इतिश्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने अष्टमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः ॥२॥
पुनरपि
चूत-
क्रीडनम् ।।
सर्गः३
॥१७४॥
अष्टमे स्कन्धे तृतीयः सर्गः ।
PERIA 9. HERIE 4 HISEIL (Sili • Bill My I5510 (9) I55lI8
DILAILAI II II Sile
maa
॥ २ ॥
ततः प्रववृते तत्र द्यूतमक्षमयं महत् । एकद्वित्रिचतुर्मुख्यैश्चतुर्भिर्दायकैः समम्
॥ १ ॥
स्वदायको जयं कुर्यात् हानिकृत्परदायकः । हानिर्जयोऽपि वा भूयादुपढौकनसङ्ख्यया
आकृष्टिमुष्टिसख्यायाश्चतुर्भिर्भागमाहरेत् । शेपे न दायकव्यक्तिरेकद्वित्रिचतुर्मयी
नन्छेकेन द्विको द्वाभ्यां त्रिकत्रिभिरुदाहृतः । चतुर्भिर्जायते पूणों दायकव्यक्तिरीदृशी
॥ ४ ॥
यत् किञ्चिद् लभ्यते वस्तु तद् विद्यादक्षसङ्ख्यया। शतलक्षगुणं वापि तद् भूयो भापितं भवेत् ॥ ५ ॥
तत्र द्वित्रिचतुर्वर्ज द्यूतकारो न वर्त्तते । उपर्युपरि दिव्यन्ति बहनोऽपि हि तद् गताः
तेन द्यूतेन रम्येण रेमाते नलकूबरौ । साक्षिणामिव सर्वेषां पश्यतां पृथिवीभुजाम्
॥ ७ ॥
॥१७४॥

·EEN AHELA RISIL AARATI MAHITE जानन्नपि नलो मुष्टिं क्रीडारसविवृद्धये । परदायकमारेभे किञ्चिदप्यन्तरान्तरा ॥ ८ ॥ जयः पराजयश्चासीद् यावदल्पोऽभवत् पणः । महायुतभरे लेभे स्वदायं नैव कूवरः ॥ ९ ॥ ततः पराजयक्षोभात् प्रभूतमुपढौकयन् । क्षेमेणापि नलेनोचे मुष्टिः सनिप्यतामिति ॥ १० ॥ जीयमानेऽमुना तस्मिन् बुम्बारवपरायणान् । दृशैव क्रौञ्चकर्णारिदमनादीनवारयत् ॥११॥ हस्त्यश्वरथदुर्गाणि ग्रामाकरपुराणि च । हेलया हारयामास नले पुष्करपार्थिवः ॥१२॥ मुद्रया सहिते कोशे कोष्ठागारे च हारिते । अपि शृङ्गारमात्मीयमुपढौकयति स सः ॥१३॥ किमत्र बहुना राज्ञा नलेन स तथा जितः । यथा तेन पुरा राजा नल एव जितोऽभवत् ॥ १४ ॥ केन हि स्वीकृतं द्रव्यं कस्य द्यूतं वशंवदम् । कस्मिन् पण्याङ्गना रक्ता के लक्ष्मीन विमुञ्चति ॥ १५ ॥ यस्मिन् पुत्रः कलत्रं च नासाकणं च हार्यते । न हि धूतस्य तस्यास्ति तुलया व्यसनं परम् ॥१६॥ अस्ति पापात्मकं सौख्यं व्यसनेष्वपि केचित् । हानौ निःशेपसौख्यानां द्यूतमेकं व्यवस्थितम् ॥१७॥ अकारानिलयं वन्धं प्रजागरमनुत्सवम् । विभवभ्रंशमस्तेनं अपर्जु करघर्पणम् ॥१८॥ व्यामोहमसुरापाणं विषयत्यागमनतम् । वितनोति मनुष्याणां दुरन्तं हि दुरोदरम् ॥ १९॥ युग्मम् ॥ जितमर्थमनिर्गम्य कितवस्य कुतः सुखम् । न स्वस्था स्यादसृक् पीतमवान्त्वा जलसर्पिणी ॥ २० ॥ प्रविवेश समं सर्वैः पार्थिवैर्निपधो नृपः । उत्तुङ्गतोरणस्तम्भां राजधानी निजां नल: ॥ २१॥ IASILAINEERIE ३० ·, अष्टमे स्कन्धे सर्गः३ ॥१७५॥ निजां राजधानी प्राप्तो नलः ॥ न OTI IRBASI GALSH AFRAI GAA पुण्यपुण्यजनाकीर्णा सकर्णहृदयङ्गमा । विमानैव्योंम्नि सञ्जाता जङ्गमेवापरा पुरी ॥ २२॥ अयं गुरुः पिता माता भर्त्ता मित्रं च भूपतिः । यद् वा सर्वस्वमसाकं वीरसेनसुतो नल: ॥ २३॥ इत्यानन्दस्खलत्कण्ठैः प्रवदद्भिः परस्परम् । दृश्यमानः पुरीलोकः प्राप राजपथं नृपः ॥ २४॥ युग्मम् ॥ अस्तूयत स सानन्दं बन्दिवृन्दैरमन्दधीः । उत्तंसितभुजस्तम्भैरम्भोजासनसनिमः ॥ २५ ॥ जय द्विजनिपेवित ! द्विजनिरस्तमुक्ताफलद्विरेफसुमनःस्रजां द्विरसनाधिनाथोषम ।। द्विपाधिपसमभ्रम ! द्विजपतिस्वरूपानन ! द्विपत्कटककाननक्षयदवानल ! त्वं नल ! ॥ २६ ॥ अर्कतप्ततरुमूलवारिभिर्लङ्घनेन गिरिकन्दरीजुपाम् । निद्भुतस्तनुषु सर्ववैरिणां वैरसेनिभिपजा मदज्वरः ॥ २७ ॥ अलिरिव कमलिन्यां नर्मदायामिवेभः स्मर इव ललनायां धिष्ण्यपत्यामिवेन्दुः । रस इव कवितायां मत्रशक्त्यामिवार्थः प्रविश निजनगर्यां सुप्रवेशस्तवास्तु ॥ २८ ॥ इत्थं पठद्विविधमागधवर्णनाढ्यं प्रीतः प्रविश्य कुलराजगृहं स राजा । आस्थानसीमनि सुवर्णमयेऽधितस्थौ सिंहासने समदसिंहसमानसत्त्व: ॥ २९ ॥ तत्र प्रणीतधनरत्नसुवर्णवाहाकुलाः सकलभूमिभुजः प्रणेमुः । तं स्वोचितेन विधिना भुवनाधिनाथं तत्प्रीणिताः प्रकृतयोऽपि यथाक्रमेण ॥३०॥ ननृतुरननृताभिर्भङ्गिभिर्वारवध्यो जगदुरगदमुख्यं मङ्गलं गोत्रवृद्धाः। WIFI ITER SAIIIIIIIIII ·॥३१॥ सपदि भरतभर्तुस्तस्य राज्याभिषेके जहपुरपि पितृणां देवतानां च सङ्घाः इतिश्री माणिक्यदेवसूरिकृते नलायने अष्टमे स्कन्धे तृतीयः सर्गः ॥३॥ IIIIIIIIIIIIIBil अष्टमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः ततः प्रववृते पृथ्व्यामखण्डं नलशासनम् । अखिलक्ष्माभृतां मूर्द्धनि रवेरिव महन्महः ॥ १ ॥ तांश्च विद्याधराधीशान् वैताट्याचलवासिनः । स विश्वविजयी राजा विससर्ज कथञ्चन ॥ २ ॥ महावलस्तु तत्रैव तस्थौ तद्भक्तिवाञ्छया । भीमजादेशवर्त्तिन्या केशिन्या सह सर्वदा ॥ ३ ॥ निर्जितः पुष्करो राजा निर्ययौ न निजालयात् । तस्मिन् स वैकृतं पूर्व तस्मिन् मनसि लजिता ॥ ४ ॥ ईदृशे क्रौञ्चकर्णारिदेवी च दमनस्वसा | अभिगम्य गृहं संभावयामासतुराशु तम् वत्स ! किं हृदये दुःखं दधासि बहुधा मुघा । त्वयि ह्येवंविधे बन्धौ मम सौस्थ्येन को गुणः ॥ ६ ॥ अहं च त्वं च मेदिन्यां वीरसेनसुतावुभौ । एकस्त्वं देवरो देव्या दमयन्त्या ममानुजः व्यवसायः समग्रोऽयं कुटुम्बस्य कृते नृणाम् । तदेव यस्य नात्मीयं तस्य क्लेशो निरर्थकः ॥ ८ ॥ येषां कुलजने दुःस्थे परेपु धनपोपणम् । बहिःसारा हि ते लोका विशालाः फलसन्निभाः •॥ ९ ॥ FILAMI AISFII II ALI

·अष्टमे
स्कन्धे
सर्ग:४
पुष्कराय
राज्याई
ददाति
नल: ।
॥१७६॥
DISISTENSIDEFIN ISFIE
धन्याः स्वदोषवक्तारो धन्याः स्वगुणलजिताः । धन्याः स्वकार्यनिश्चिन्ता धन्याः स्वजातिपोषकाः ॥१०॥
तद् विमुश्च मनःखेदमावाभ्यां सांप्रतं जितम् । विभिन्न सूतवद्भूयः कुटुम्बं मिलितं हि नः ॥ ११ ॥
इत्युक्त्वा गाढमालिङ्ग्य समाघ्राय च मूर्द्धनि । अर्द्धराज्यधरं चक्रे पुष्कर कलिनाशनः ॥ १२ ॥
त्रिखण्डभरतैश्वर्यं तस्यैवं कुर्वतः सतः । जज्ञे नहुपनाभागमुख्यानां जर्जरं यशः
॥१३॥
पुण्यहानिकृतः स्वर्गात् पुण्यक्षेत्रे महीतले । तस्य सौराज्यतः पुंसां सविशेषस्पृहाभवत् ॥ १४ ॥
श्रुतशीलमहामात्यं कृत्वा राज्यधुरन्धरम् । सिपेवे केवलं नित्यं धर्मकामौ स पार्थिवः ॥ १५ ॥
कदाचिदपि केशिन्या विरहोद्वेगवर्णनैः । कदाचितुपर्णेन समं कुजत्ववार्त्तया
॥१६॥
इत्थमन्यैरपि क्रीडाविनोदैनन्दयन् जगत् । समयं गमयामास सदासुखमयं नलः
॥ १७॥ युग्मम् ॥
अन्यदा सहितो देव्या कल्याणिकमहोत्सवे । ययौ तमोपहे तीर्थे प्रणन्तुं परमेष्ठिनम् ॥१८॥
तत्र तद्भुवनं दृष्ट्वा कुर्वन् चरणचारिताम् । भेजे वैनयिकं वेपं सावधानेन चेतसा
॥१९॥
ततो धर्मद्रुमस्यास्य दृढभक्त्यावनीपतिः । प्रदक्षिणक्रमव्याजादालवालमचीकरत्
॥ २० ॥
सालङ्कारैश्च शब्दार्थैः स्तुत्वा स परमेष्ठिनम् । तद्भक्तौ विदधे भूमि सकलां दृष्टिगोचराम् ॥ २१॥
सहर्पण महर्षीणां कृत्वा चरणपूजनम् । कृतार्थों नृपतिर्मने मनसा निजसंपदम्
॥ २२ ॥
इत्थमक्लिष्टमष्टाहमाराध्य परमेष्ठिनम् । सभायों निपधः स्कन्धात् सम्राडवततार सः
॥ २३ ॥
IIIII II II ABASI
॥१७६॥

·बाजII IIII FUSILFRI तस्याचलस्थलीसीम्नि वहतः सह सेनया । सप्तसप्तिनभोमार्गमुल्लङ्य जलधिं ययौ ततः प्रादोपिकध्वान्तं सान्द्रं कर्तुमिवीयताः । रभसा धूतधूलीकाः प्रचण्डा मरुतो ववुः पिण्डीकृत्य दिशः सर्वाः सरेणौ वाति मारुते । एकवर्ण जगचक्रे रुद्धदृष्टिपथं तमः अनुचनीचविज्ञाना दिग्मूढा रुद्धदृक्पथा । अवलम्ब्य ययौ सेना सा सकामेव कामिनी तस्थौ च तत्क्षणं खिन्नः मेनया सह पार्थिवः । भूपालाः कालवेत्तारो विशेषेण च तादृशः अत्रान्तरे रजाक्लेशात् विरते पृतनारवे । लिखितेष्विव सर्वेषु सीदत्सु नृगजादिपु गहने तत्र कान्तारे निषधस्कन्धसन्निधौ । भूरिभ्रमरझङ्कारं शुश्राव कलिनाशनः किमत्र कमलं पुष्पं १ करटी कीचकोऽपि वा १ । तिष्ठतीति महान् तस्य हृदये संशयोऽभवत् ततस्तद् वीक्षितुं राजा कौतुकोत्तरलाशयः। ऊचे जवनिकामध्ये नरयानस्थितां प्रियाम् प्रकटीभव वैदर्भि ! प्रतिसीरामपावृणु | त्वद्भालतिलकज्योत्स्ना तिमिरं हर्तुमर्हतु एवमुक्त्वा प्रकाशाभूत् सहसा दमनससा । जज्ञे च गहने कस्मिन् प्रदेशे जर्जरं तमः शीघं तमः पुरःस्थित्या विविक्ते विहिते जनैः । ददतुर्भुङ्गशङ्कारानुसारं प्रति तौ दृशः तत्राद्भुतासमसमाधिसमृद्धिमुद्रानिस्पन्दमीशमिव लेप्यमयं मुनीन्द्रम् । "तौ पश्यतः स करिराजकपोलकापसान्तदानमिलितालिकुलायमानम् ॥ २४ ॥ ॥२५॥ ॥२६॥ ॥२७॥ ॥ २८॥ ॥ २९॥ 1॥ ३०॥ ॥३१॥ ॥३२॥ ॥३३॥ ॥३४॥ IIFAI AII ARLI

·श्री कल्याणिक
अष्टमे
स्कन्धे
सर्गः४
:
॥ ३७॥
महोत्सवे
गतो नला
॥१७७॥
॥ ३८॥
॥ ३९॥
IIIIIIIIIIIIIIII
तं वीक्ष्य विक्षिप्तमना मुनीन्द्रं महीमहेन्द्रः सहितः सुदत्या ।
अहो ! तपः कष्टमहो दृढत्वमहो ! मुमुक्षेति भृशं शशंस
पार्श्वस्थया च परिचारिकयेव देव्या सज्जीकृतोपकरणः करणं तदीयम् ।
भक्त्या स्वयं च समवायदाशु यत्नादुत्कीलितभ्रमरकण्टककोटिभागः
मुनिवरवरिवस्यावश्यवृत्ति वितन्वन् नृपतिरपि तदानीमात्मना सौख्यमाप ।
स च सपदि समन्ताचण्डवातः शशाम प्रकटितरुचिरुचैरिन्दुरप्युजगाम
दृढतरमपि जित्वा दुष्टसचोपसर्ग स्वयमपि मुनिसिंहः संहृतध्यानमुद्रः।
पदमिव मुदितायां भव्यसत्त्वे विधातुं प्रशमपुलकिताभ्यां लोचनाभ्यामपश्यत्
अनुसृतानव मङ्गलमस्तु ते जय मुनीश ! निशाकरनिर्मल!।
अभिननन्द तमिन्दुमुखः स्वयं नृपतिरित्थमुतथ्यसमानधीः
एतत् किमप्यनवमङ्गलमङ्गलाई यत् कौतुकैकरसिकः सुकविश्चकार ।
तस्यार्यकर्णनलिनस्य नलायनस्य स्कन्धो महाभरतयाभवदष्टमोऽयम्
इति श्री माणिक्यदेवसूरिकृते नलायने अष्टमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः ॥ ४॥
समाप्तोऽयं अष्टमः स्कन्धः।
AAI AII II || ASSIFIE
॥४०॥
॥४१॥
॥ ४२ ॥
॥१७७॥

·नवमः स्कन्धः।
नवमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः ।
बाजाII IIEISIT Illt
॥ १ ॥
॥ २ ॥
॥ ३ ॥
अथ नत्वा सपत्नीके नृपतौ पुरतः स्थिते । उवाच विशदां वाचं वाचंयमशिरोमणिः
राजन् ! स्वभावभव्यस्य भवतो धर्मदेशनाः । दीयमाना विराजन्ते कर्पूरे पुष्पवासवत्
राज्यं विभवसंपूर्ण भार्या भक्तिपरायणा । धर्मश्रद्धाचितं चेतश्चिन्त्यते किमतः परम्
राजन् ! दमनकस्याहं सतीर्थ्यस्तथ्यवाग् मुनिः । अर्थानुगामिना नाम्ना विश्रुतः श्रुतसागरः
तत् किमत्र बहूक्तेन ममाशीयुवयोरियम् । त्वमिवान्योऽपि सर्वोऽस्तु नृपतिर्धर्मतत्परः
तमेवं वादिन विद्वान् शत्रुकालानलो नलः । व्याजहार हरन् चित्तं साञ्जलिर्जलजाननः
भगवन् ! धन्य एवास्मि सर्वथापि जितं मया । यमेवमनुरुध्यन्ते निर्ममास्त्वादृशा अपि
कलिर्जितः प्रिया प्राप्ता साधिता भरतावनी । करोति न तथा हर्प यथा युप्मत्कृपा मयि
भगवन् ! सर्वसामान्ये मानुष्येऽपि हि तिष्ठति । अलौकिकमिदं देव्या ललाटतिलकं कुतः ?
कथं च विरहो देव्याः कश्चित् कालमभूद् मम । त्रिखण्डभरतैश्चर्य कथं वाधिगतं मया ?
TERIA III II ISFll Alk
॥ ७ ॥
॥ ८ ॥
॥ ९ ॥
॥१०॥

·अष्टमे
स्कन्धे
श्री कल्याणिक
महोत्सवे
सर्ग:४
गतो नलः।।
॥१७७॥
IIIIIIIII-II IIIIIIII
तं वीक्ष्य विक्षिप्तमना मुनीन्द्रं महीमहेन्द्रः साहितः सुदत्या
अहो ! तपः कष्टमहो दृढत्वमहो ! मुमुक्षेति भृशं शशंस
॥ ३७॥
पार्श्वस्थया च परिचारिकयेव देव्या सजीकृतोपकरणः करणं तदीयम् ।
भक्त्या स्वयं च समवाहयदाशु यत्नादुत्कीलितभ्रमरकण्टककोटिभागः
॥ ३८ ॥
मुनिवरवरिवस्यावश्यवृत्ति वितन्वन् नृपतिरपि तदानीमात्मना सौख्यमाप ।
स च सपदि समन्ताचण्डवातः शशाम प्रकटितरुचिरुचैरिन्दुरप्युजगाम
॥३९॥
दृढतरमपि जित्वा दुष्टसत्त्वोपसर्ग स्वयमपि मुनिसिंहः संहृतध्यानमुद्रः।
पदमिव मुदितायां भव्यसत्त्वे विधातुं प्रशमपुलकिताभ्यां लोचनाभ्यामपश्यत् ॥ ४० ॥
अनुसृतानव मङ्गलमस्तु ते जय मुनीश ! निशाकरनिर्मल ! |
अभिननन्द तमिन्दुमुखः स्वयं नृपतिरित्थमुतथ्यसमानधीः
॥४१॥
एतत् किमप्यनवमङ्गलमङ्गलाई यत् कौतुकैकरसिकः सुकविश्चकार ।
तस्यार्यकर्णनलिनस्य नलायनस्य स्कन्धो महाभरतयाभवदष्टमोऽयम्
॥ ४२ ॥
इति श्री माणिक्यदेवसूरिकृते नलायने अष्टमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः ॥४॥
समाप्तोऽयं अष्टमः स्कन्धः।
DILAIIIIIIII)|| AIMES
________
॥१७७॥

·नवमः स्कन्धः।
नवमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः ।
॥ २ ॥
KIT 6 ISRII ISEI + 1/8EI E || 5 t 1 FI E IMEIJệ
अथ नत्वा सपत्नीके नृपतौ पुरतः स्थिते । उवाच विशदां वाचं वाचंयमशिरोमणिः
राजन् ! स्वभावभव्यस्य भवतो धर्मदेशनाः । दीयमाना विराजन्ते कर्पूरे पुष्पवासवत्
राज्यं विभवसंपूर्ण भार्या भक्तिपरायणा । धर्मश्रद्धाचितं चेतश्चिन्त्यते किमतः परम्
राजन् ! दमनकस्याहं सतीर्थ्यस्तथ्यवाग् मुनिः । अर्थानुगामिना नाम्ना विश्रुतः श्रुतसागरः
तत् किमत्र वहूक्तेन ममाशीयुवयोरियम् । त्वमिवान्योऽपि सर्वोऽस्तु नृपतिर्धर्मतत्परः
तमेवं वादिनं विद्वान् शत्रुकालानलो नलः । व्याजहार हरन् चित्तं साञ्जलिर्जलजाननः
भगवन् ! धन्य एवास्मि सर्वथापि जितं मया । यमेवमनुरुध्यन्ते निर्ममास्त्वादृशा अपि
कलिर्जितः प्रिया प्राप्ता साधिता भरतावनी । करोति न तथा हर्षे यथा युष्मत्कृपा मयि
भगवन् ! सर्वसामान्ये मानुष्येऽपि हि तिष्ठति । अलौकिकमिदं देव्या ललाटतिलकं कुतः ?
कथं च विरहो देव्याः कश्चित् कालमभूद् मम ? । त्रिखण्डभरतैश्वर्य कथं वाधिगतं मया ?
liAIII IIIFISIFII III
॥ ७॥
॥ ८ ॥
॥१०॥

·है - श्री श्रुतसाग- नवमे स्कन्धे सर्गः१ रेण दत्ता धर्म- देशना॥ न ॥१७८॥ IFINITHILITIESHILI इति पृच्छन्तमुर्वीशं समुवाच महामुनिः । शृणु ते कथयिष्यामि सर्वमेतद् यथातथम् ॥ ११ ॥ परमावधिभेदेन केवलज्ञानरूपिणा । मम नाविदितं किञ्चिद् लोकालोकेऽपि वर्तते ॥ १२ ॥ पुराभूद् मम्मणो राजा नाम्ना भुवमधीश्वरः । प्रचण्डचरितः श्रीमान् वीरो वीरमतीप्रियः ॥ १३ ॥ केवलं बलवान् दाता युवा धीरोद्धतश्च सः । अनार्यदेशजातत्वात् सम्यग् धर्म विवेद न ॥१४॥ कदापि स हयारूढः कण्ठार्पितशरासनः । पापर्द्धिरसिकः स्वैरं वभ्राम वनभूमिपु ॥ १५ ॥ इत्युग्रमृगयाभूतग्रहव्यग्रे महीपतौ । अवदत् तीर्थयात्रार्थी सार्थोऽष्टापदवर्त्मनि ॥ १६॥ तत्र चित्रपरीधाना नानायानस्थिता नराः । अभूवन बहवो भव्याः स्तोतव्या राजवन्दिनाम् ॥ १७॥ तान् दानदायिनो मुक्त्वा तेषां मध्ये स्थितं मुनिम् । अनीतितटिनीग्राहः स जग्राह महामुनिम् ॥१८॥ न कश्चिदपि तत्रासीत् तस्य रक्षाक्षमो जनः । शक्तिरुक्ता समानेषुको बली बलवत्तरे ? ॥ १९॥ बलाद् निर्वास्य तं सार्थं सामर्थ्येन महीभुजा । चिरं स ददृशे क्रुद्धदृशा विपदृशाकृतिः ॥ २०॥ तस्य पश्यन् महीशय्या विरुक्षपरुपं वपुः । अहो ! वीभत्स इत्युक्त्वा मुमोच नृपतिः शुनः ॥२१॥ स दन्तैः सारमेयाणां वज्रसारमयैरिव । मुनि विभेत्तुमारेभे कुठारैरिव पादपम् ॥ २२॥ स वज्रर्पभनाराचदृढसंहननो मुनिः । विपेहे तद् यथा वेगं शान्तिशीतेन चेतसा ॥२३॥ शापे हर्ति हतौ मृत्यु मृत्यौ संयमरक्षणम् । गणयन्तस्तितिक्षन्ते लाभमेव हि साधकाः ॥ २४॥ छAIIMASALAIJE ||१७८॥

·॥२५॥ ॥२६॥ ॥२७॥ ॥ २८॥ सोऽपि मुक्त्वा शुनस्तस्मिन् मुनौ मनुजवन्दिते । राजा तरुतलासन्नमध्यास्त पटमण्डपम् तदा तत्र प्रिया तस्स राजी वीरमती स्वयम् । अनेकलक्ष्यहस्ताभिः समं भेरीभिराययौ ततो भूभुजि भुञ्जाने खञ्जनाक्षी निपेदुषी । ददर्श तदवस्थं तं मुनि नयनयोः तं वीक्ष्य मक्षु मुपितेव विभिन्नचित्ता सा शीघ्रमुत्थितवती शुनकानपास्य । गाद शुशोच सुचिरं शुचिशीललीलाकीलालमालितसमस्ततनुं मुनि तम् केयं मनुष्यमृगया धिगहो प्रमादं हा देव ! कोऽयमतिदुष्टमतिमपश्चः । कल्पद्रुमः परशुचिः शकलीकृतोऽयं चिन्तामणिविंदलितः कठिनोपलेन शापं कदापि कुपितस्तव चेददास्यत् तत् का गतिः समभविष्यदिह क्षणेन ? । एहि क्षमापरममुं भगवन्तमन्तर्वन्दस्व विश्वजनवन्धमनिन्द्यकीर्तिम् इति हिमगिरिराजा घोधितो वीरमत्या तमनु मुनिवरेन्द्रं भूयसा भक्तियुक्तः । भपणगणकृतानां तस्य दन्तव्रणानां रुजमुरुमपहर्तु सप्रयत्नो बभूव इति श्री माणिक्यदेवसूरिकृते नलायने नवमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः ॥१॥ ॥२९॥ ॥३०॥ ॥३१॥ ..

·।
नवमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः ।
नवमे
स्कन्धे
सर्ग:२
धर्म-
देशनान्तरे
नलस्य
पूर्वभव-
कथनम् ।।
॥१७९॥
LIPINATI
अथ नत्वा नृपं शान्तं विदधे लब्धिलीलया । निजनिष्ठीवनेनैव यथावस्थं वपुर्मुनेः
॥ १ ॥
तमालोक्य तदाश्चर्यं विस्मितो मनसा नृपः । शुशोच मूढमात्मानं मम्मणः स्वेन कर्मणा ॥ २ ॥
ऊचे स विलपन्नुच्चैनिमोहेन महात्मना ।'मा विपीद महाराज ! निरावाधोऽस्मि पश्य माम् ॥ ३ ॥
यत् पुनस्त्वादृशो राजा फलं मानुष्यशाखिनः । सम्यग् धर्म न जानाति केवलं तद् दुनोति माम् ॥ ४ ॥
धर्मावाप्तिमहर्षिभ्यः सर्वेषामपि जायते । कष्टं स्वकर्मणानेन मत्तः पापं त्वयार्जितम्
॥ ५ ॥
अन्तःपुरं पुरं चापि कि राज्ञां स्वपदैः कृतम् । विनापराधं तत् तेषां बाधामाधाय का गतिः ? ॥६॥
दन्तैस्तृणानि गृह्णन्तं न नन्ति रिपुमप्यहो ! । तृष्णाशिनः कथं जीवा हन्यन्ते विविधायुधैः ॥ ७ ॥
अराजकमहो विश्वं ही नो निःशरणं जगत् । दुर्बलो बलिभिः कस्मात् हन्यते बालिशैः पशुः ॥ ८ ॥
कलावतीप्रभृतिभिर्मित्रानन्दादिभिस्तथा । अल्पया हिंसया प्राप्तं दुःखं सागरदुस्तरम्
॥ ९ ॥
कपालपुटके भिक्षां कुर्वन् दीनो दिगम्बरः । चिरं ब्रह्मशिरच्छेदहत्यया नटितो हरः
॥१०॥
किं न सन्त्यन्यभक्ष्याणि कथं वातैर्न जीव्यते ? । जीवद्रोहेण विषयान् गृह्णतो जीवितेन किम् ? ॥११॥
लब्ध्वा मानुष्यकं रम्यं दुर्लभं भवकोटिभिः । न यस्य विषयत्यागो नौ निपण्णः स मजति ॥१२॥
HEREIGIFICAIIFIE
॥१७९॥

·IFII All Sill All AISFINAHAIR इत्येवमादिभिर्वाक्यैर्व्यक्तनाम्नो महामुनेः । मम्मणो मोहमुत्सृज्य सम्यग् धर्मममन्यत ॥१३॥ प्रतिपद्य सभार्योऽपि गृहिधर्म स शुद्धधीः । प्रणम्य चरणौ पश्चात् कृताञ्जलिरभापत ॥१४॥ क्षमस्व भगवन्नेषु दुर्बुद्धिपु दुरात्मसु । अनार्यदेशजातेषु मादृशेषु कुजन्तुषु ॥१५॥ तद् हि भगवन् ! कुत्र यात्रां कुर्वन् वनान्तरात् । चिरं खिलीकृतोऽसि त्वं मयका मूढयुद्धिना ॥१६॥ मुनिरप्युक्तवान् वाक्यं महाभाग ! निशम्यताम् । गिरिमष्टापदं नाम्ना जानामि विदितं भुवि ॥१७॥ तस्यास्ति शिखरे रम्ये भरतेश्वरकारितम् । चैत्यं सिंहनिपद्याख्यं मूर्तिभियुक्तमहताम् ॥१८॥ अशक्यः स मनुष्याणामारोढं सांप्रत गिरिः । प्रत्येकं योजनोच्छायैः सोपानैः सहितोऽदभिः ॥१९॥ नृणामैदंयुगीनानां केवलं कालयोगतः । तत्तटस्पर्शमात्रेण तीर्थयात्राफलं भवेत् ॥२०॥ यः पुनर्वन्दते गत्वा प्रतिमाः श्रीमदर्हताम् । अन्तर्भवाष्टकं सम्यक् स प्राप्नोति परं पदम् ॥२१॥ तच्च शासनदेवीनां विरलस्य हि कस्यचित् । आराधनप्रसन्नानां सानिध्येनोपपद्यते ॥ २२ ॥ तदहं गन्तुमिच्छामि राजन् ! तं पर्वतं प्रति । न प्रारब्धमनिर्वाह्य सन्तुष्यति हि मानसम् ॥२३॥ एप यात्रान्तरायोऽपि सफलो मेऽभवत् पुनः । यत् तव प्रतिवोधेन महान् धर्मो मयार्जितः ॥२४॥ इत्युक्त्वा तीर्थयात्रार्थ ज्ञात्वा जिगमिषु मुनिम् । पुरः सार्थविलम्बाथं स प्रैपीद् निजमानुपान् ॥ २५॥ स्वयं च तमनुव्रज्य महाभक्क्या महीपतिः । सार्थेन सह संयोज्य नत्वा च विनिवृत्तवान् ॥२६॥ IlAUSIRE ISRAEILASS

·.
.
॥२७॥
॥२८॥
नवमे
स्कन्धे
सर्गः २
धर्म-
देशनान्तरे
नलस्य
पूर्वभव-
5 कथनम्।।
तदादि सहितो देव्या गीतार्थान् परिशीलयन् । मम्मणो धर्मकर्माणि चक्रे चक्रधरोपमः
देवीव वीचिभिरभीक्ष्णमनुव्रतादि धर्माम्भसां हि मितवान्मनसाङ्गभागा ।
अष्टापदाद्रिशिखरस्थितचैत्यमूर्वी सुश्रद्धधे किमपि वीरमती प्रणन्तुम्
विज्ञाय च व्यतिकरं हृदि सा तदर्थसामर्थ्यवाहनसहायवतामसाध्यम् ।
सान्निध्यतः किमपि शासनदेवतायाः पूर्ण मनीषितमियेष निजं विधातुम्
तदा तदाराधनसाधनाय तदीयमूर्ति विधिवद् विधाय ।
अपूजयत् प्राज्यसमाधिवन्धा हिमाद्रिभूपालचमूस्त्रिसन्ध्यम्
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने नवमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः ॥२॥
भ
॥२९॥
॥१८०॥
॥३०॥
DAAII II
AAIFI AIIIII
पु
नवमे स्कन्धे तृतीयः सर्गः।
इति तस्या वितन्वत्याः प्रीतां शासनदेवताम् । कुशस्रस्तरशायिन्या दिनानि कतिचिद् ययुः
सा जागरणमष्टम्यां पूर्णिमायां च कुर्वती । निनाय कलगीताढ्यैरात्रीरारात्रिकादिभिः
॥ १ ॥
॥ २ ॥
॥१८०॥

·॥ ३ ॥ ॥४॥ ITTARIAll AIR ISIO ॥ ८ ॥ ॥ ९ ॥ सहस्रशः कुमारीणां वस्त्रालङ्करणैः समम् । महर्पिदानमुख्यानि भक्तपानानि सा ददौ स्वयं विखण्डितक्लेशा पड्भागोनामखण्डधीः । चक्रे मासोपवासानां प्रयता पञ्चविंशतिम् ततस्तत्तपसा तेन प्रीता प्रत्यक्षतां गता । उवाच विशदं वाक्यं स्वयं शासनदेवता वत्से ! कमलपत्रेण लोहमारः समुद्धृतः । तपसः क्षमतां नीतं वपुर्यदिदमीदृशम् वशीकृतास्मि साहं ते तन्वनि ! तपसामुना । चन्दनद्रुमकन्दल्याः सौरम्येणेव पन्नगी इदं ते पूर्यते शीघ्रं कमलाक्षि ! मनीषितम् । कृतं कालविलम्वेन सजीभव कृशोदरि ! इति तां प्रगुणीभूतां शंसन्ती शासनामरी । विमाने स्वयमारोप्य निनायाष्टापदे गिरौ तमष्टयोजनोच्छ्रायमष्टदिग्भागविश्रुतम् । सा चन्दते स्म साष्टाङ्गमष्टापदमहागिरिम् नूनं स भरतो राजा मनुष्य इति नेष्यते । दिव्यं यस्येदमद्यापि कीर्तनं भुवि वर्तते इत्यन्तश्चिन्तयन्ती सा प्रासादे तत्र सुन्दरे । प्रविवेश विशालाक्षी देव्याः सान्निध्ययोगत: द्विदशाटचतुर्भेदविभक्तान् भक्तितत्परा । स्तम्भस्थितान् ववन्दे सा चतुर्विंशतिमहतः तेषां च विधिवत् पुष्पैः पूजां विदधती सती । सफलं सा निजं मेने जीवितव्यं च जन्म च प्रत्येकमपि मूर्तीनां नानारत्नमयानि सा । तिलकानि ललाटेपु रचयामास भाविनी स्थित्वा च जानुयुग्मेन मुक्ताशुक्तिकमुद्रया । ततः स्तुतिमिमां चक्रे महा● मोहयर्जिताम् FINITIANEILS II II ARISEle ॥११॥ ॥ १२ ॥ ॥ १३ ॥ ॥१४॥ ॥ १५॥ ॥ १६ ॥ ३१ ·नवमे स्कन्धे ॥ १७ ॥ ॥ १८ ॥ ॥ १९ ॥ धर्मदेश- नान्तरे नलस्य पूर्वभव- कथनम् ॥ । नमः परेभ्योऽपि परापरेभ्योऽपि नमो नमः । परापरपरेभ्योऽपि सर्वविद्भ्यो नमो नमः इति नत्वा च नुत्वा च मासं पूर्णमनोरथा । अमुच्यत द्रुतं देव्या समानीय स्वमन्दिरे सापि तत्र विचित्राङ्गी देवयात्रासमाश्रयम् । शशंस सकलं वृत्तं प्रीता प्रातः पतिं प्रति अजनि तदनु रम्यं देवयात्रागमार्थ जनपदजनभोज्यं वर्षमेकं महीयः । अविरलकलगीतिस्फीतिमन्तः समन्तादनिशमपि नितान्तं दध्वनुर्वाद्यभेदाः धर्मप्रतीतिप्रतिपन्नचित्तौ जायापती तौ घनदत्तचित्तौ । वर्षाणि शेपाण्यपि पुण्यकृत्यैरुल्लयामासतुरप्रमत्तौ इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने नवमे स्कन्धे तृतीयः सर्गः ॥३॥ सर्गः३ ॥ २० ॥ ॥१८॥ ॥ २१ ॥ य DIFFAIIIIIIIIIPELHI A IIIIIIIIIIIIIII) नवमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः न ॥ २ ॥ भूयो भवे तृतीयेऽस्मिन् नगरे पोतानाभिवे । तौ धन्यो धूसरी चेति दम्पती समजायताम् ॥ १ ॥ पाशुपाल्यसमृद्धौ तौ भद्रकौ च स्वभावतः । अभूतां परमप्रेमप्रतिबद्धौ परस्परम् न कोऽपि व्यथितो वाचा न किञ्चित् कस्यचिद् हृतम् । न क्वापि खण्डितं शीलं ताभ्यामात्मीयजन्मनि ।। ३ ।। ॥१८॥ Ite ·॥ ४ ॥ ॥ ५ ॥ क्षुधितस्य क्षुधा भना तृषितस्य तृपा हृता । श्रान्तस्य च अमश्छिन्नः स्वशत्या प्रतिवासरम् अन्यदा प्रथमग्रावृदसमये समुपागते । सजीवधनमात्मीयं द्रष्टुं धन्यो पहिर्ययो वर्णावयवसम्बद्धैर्दूरादाहूय नामभिः । अलालयद् यथौचित्यं स धेनुमहिपीनिंजाः तदा च कश्चिदप्येकः कायोत्सर्गस्थिवो मुनिः । तत्र पापरित्राणमात्रवस्त्रावृतोऽभवत् स वृष्टिसकलक्लिष्टशरीरस्य महामुनेः । तस्य मूर्द्धनि धन्यः स्वं तत्र च्छत्रमधारयत् मुनिस्तस्येत्थमासन्ध्यमवन्ध्यपरिचर्यया । वायुवृष्टिव्यथावेगं निस्ततार सुदुस्तरम् अपृच्छच्च मुनि धन्यो नत्वा मधुरया गिरा । कुतः क गन्तुकामोऽसि ? कथ्यतां भगवन्निति मुनिरप्यूचिवान् पाण्ड्यदेशात् लकापुरी प्रति । नतये गुरुपादानां एप गच्छन् किलाभवम् इमं तु सांप्रतं वीक्ष्य वर्षासमयमागतम् । इहैव स्थातुकामोऽस्मि जन्तुबाहुल्यतो भुवः इदमाकर्ण्य धन्योऽपि तं नेतुं निजमन्दिरे । ददौ महिपमारोढुं पङ्कसङ्करशङ्कया योग्यं न यानमस्माकमित्युक्त्वा श्रमणाग्रणीः । पद्भ्यामेव पुरस्यान्तः समं तेन समाययो तत्र पीयूषतुल्येन पयसा भक्तितत्परः । अकारयद् मुनि धन्यः पारणं पुण्यकारणम् सोऽपि तस्मै सभार्याय कुर्वन् धर्मानुशासनम् । प्रतिपाल्य मुनिः कल्पं जगाम गुरुसनिधौ तदादि धर्मसंपच्या धूसरीधन्ययोस्तयोः । वहतोश्चारु गार्हस्थ्यं जज्ञे परिणतं वयः ॥ ८ ॥ 1॥ ९ ॥ ॥१०॥ ॥११॥ ॥१२॥ ॥ १३ ॥ ॥१४॥ ॥१५॥ ॥१६॥ ॥ १७॥ ELAIII II NIFIST

·---
नवमे
स्कन्धे
धर्मदेश-
नान्तरे
सर्गः ४
नलस्य
न पूर्वभव-
॥१८२॥
कथनम्।।
SI 9.1961 II 1251 4 1461 KIM THIS
सर्वसङ्गपरित्यागं प्रान्तकाले विधाय तौ । महाव्रतधरौ धीरौ शरीरं विससर्जतुः
॥ १८ ॥
ततः सततसौख्याढये स्वर्गे साधर्म्यवाहिनि । उभौ हैमवते क्षेत्रे जातौ मिथुनधर्मिणौ ॥ १९॥
यत्र हेममयी भूमिः पक्षिणो मधुरस्वराः । अच्छशीतानि तोयानि वायवोऽतिसुखावहाः ॥ २०॥
पर्यन्ते युग्ममेवैकं तदपत्यं प्रजायते । एकोनाशीत्यहः पश्चात् तद् मुक्ता यान्ति ते दिवम् ॥ २१॥
वस्त्रपात्रनिकेतस्रक्शय्याभोज्यासनादिकम् । तेषां कल्पद्रुमा एव सर्वं यच्छन्ति वाञ्छितम् ॥ २२ ॥
इति वर्षमयीं चर्या संपूर्णामनुभूय तौ । महेन्द्रत्रिदिवेऽभूतां देवौ दाम्पत्यशालिनी
॥ २३ ॥
क्षीरडिण्डीरनामानौ वहन्तौ तैजसं वपुः। परस्परमपि प्रेम प्रकामं भजतः स्म तौ
॥ २४ ॥
तत्र पल्याधिकं स्थित्वा सागरोपमसप्तकम् । च्युत्वा च नलभैम्याख्यौ सञ्जातौ दम्पती युवाम् ॥ २५ ॥
तदित्थं यत् त्वया पूर्व मुनिः सार्थाद् वियोजितः । तवापि प्रियया साकं तद्वियोग इहाभवत् ॥ २६॥
क्षमितः स त्वया तर्हि नाभविष्यद् मुनिर्यदि । व्यरमिष्यत् तदद्यापि तव किं विरहानलः ? ॥ २७॥
यञ्च धन्यभवे दधे छत्रं मुनिवरोपरि । एकच्छत्रमिदं राज्यं तव राजन् ! ततोऽभवत्
॥ २८ ॥
यदर्हद्विम्बभालेषु तिलकानि ततान च । सञ्जाता तेन देवीयं भास्वतिलकलाञ्छिता
॥ २९ ॥
यच पञ्चभवान् यावद् दाम्पत्यमजनिष्ट वाम् । तद्भवान्तरसंस्काराद् युवयोः प्रीतिरश्ता ॥ ३० ॥
तद् वाक्यमिति शृण्वन्तावन्तश्चिन्तापरायणौ । उपपन्नवपुःकम्पौ दम्पती तौ मुमूर्च्छतुः ॥ ३१ ॥
छII II
II
॥१८॥

·FI BIAFIAFIIII प्रतिविम्बमिचादर्श स्वमे वीक्ष्य भवान्तरान् । मूर्छानिद्रां परित्यज्य पुनः स्वस्थौ वभूवतुः ॥३२॥ अनुभवरमणीयं ज्ञानिनस्तस्य वाक्यं, त्रिभुवनजनलीलासाक्षिणः संस्तुवन्तौ । तदधिकपरिचर्यावर्ययातीत्य रात्रि, दिवसवदनसीम्नि स्वं गृहं प्रापतुस्तौ ॥३३॥ पुष्पावचायजलकेलिकलाविलासैोलाधिरोहशशिवर्णनसंग्रयोगः। सङ्गीतकैश्च समयं गमयाम्बभूव तत् सर्वथा मिथुनमव्यथितार्थधर्मः ॥३४॥ विरहजानवमं गललग्नया हृदयदुःखचयान् सुतनु ! त्वया । इति परं परिरभ्य सुनिर्भर रहसि भीमसुतामवदद् नलः ॥३५॥ एतत् किमप्यनवमं नवमङ्गलाई यत् पञ्चनाटककविर्विततान नव्यम् । तस्यार्यकर्णनलिनस्य नलायनस्य स्कन्धो जगाम नवमो रमणीय एपः ॥३६॥ इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने नवमे स्कन्धे चतुर्थः स्कन्धः ॥ ४ ॥ समाप्तोऽयं नवमः स्कन्धः। IHIJRISHI 195] ARE ALIFIE

·'
नलस्य
भवान्तर
दशमे
स्कन्धे
दशमः स्कन्धः
दशमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः
प्रेक्षणम्॥
सर्गः१
न
॥१८३॥
III SIFIAllFII AISFII IIIIII
॥ १ ॥
॥ २ ॥
॥ ३ ॥
॥ ४ ॥
॥ ५ ॥
तयोर्निविडसंसारक्रीडासरणिसारणिः । अनवस्थितसन्ताना न क्वापि तुष्टिमाययौ
सुरूपं प्रियकान्तत्वं साम्राज्यं रोगहीनता । इत्यमी हेतवः सर्वे स्मराग्निसमिधः स्मृताः
सातिरेकाणि वर्षाणां लक्षणि नवतिर्ययुः । नित्यं नवनवस्तस्य तथापि मदनोत्सवः
सौन्दर्यविजितेन्द्रस्य साधर्मिकतया तनोः । आनुगुण्यमिव प्राप नैपधस्य मनोभवः
तमन्यदा सभासीनं प्रतिहारनिवेदितः । ऊचे कुशीलवाचार्यः कश्चित् प्रेक्षाणकक्षणे
वहवोऽपि त्वया दृष्टाः पृथिव्यां देव ! नर्त्तकाः । पुनर्नर्तकमेकं मे नृत्यन्तमवधारय
इति प्रश्रावितं तेन क्षिप्वा जवनिका जवात् । प्रविवेश भ्रमन् रङ्गमण्डपे ग्रामशूकरः
धीरमञ्जीरझात्कारं हारकेयूरमालिनम् । सुकण्टमुकुटाटोपं वल्गत्कनककुण्डलम्
विचित्रकरणोपेतैरङ्गहारैर्मनोहरैः । नृत्यन्तं वीक्ष्य तं भेजे विस्मयं सकला सभा
तालमानलयैस्तस्य घण्टालीनादिभिः शुभैः। चित्रचित्रतरैश्चित्तं चक्रपे विदुषामपि
FIFIEFINIIIIIII
रा
॥ ७ ॥
॥ ८ ॥
॥ युग्मम् ॥ ९॥
॥१०॥
॥१८३॥

·ITIATI ALIFII IIIFIE नैपधोऽपि विशेषज्ञः स्तुवन् शिक्षासमर्थताम् । प्रसन्नस्तदुपाध्यायं हेमलक्षरयोजयत् तं च नृत्यस्य विरती प्रस्विनं ग्रामशूकरम् । चन्दनागरुकपूरैर्लिप्तगात्रमकारयत् तथा सुगन्धिलिप्तोऽपि राज्ञः पश्यत एव सः। स्नानप्रणालकुल्याया विश्रं पङ्कमगाहत अहो ! कष्टमहो ! कष्ट कलावानयमीदृशः । इदं च कुत्सितं कर्म किमप्येतस्य दृश्यते इत्युक्त्वा वैरसेनिस्तं पुनः पूतमकारयत् । लुलोठ तत्क्षणं गत्वा स भूयस्तत्र कर्दमे ततस्तं कुत्सितासक्तं निःशूकं ग्रामशूकरम् । निनिन्द निर्भरं राजा कुर्वन् मुखविकूणिकाम् तदानीं तदुपाध्यायः स्मित्वा साक्षेपमब्रवीत् । राजन् ! जनाः स्वभावेन परदोपैकदर्शिनः तथाहि त्वमिमं पङ्के हससि ग्रामशूकरम् । किन्तु निन्दसि नात्मानं मनं मदनकर्दमे इत्युक्त्वान्तर्दधे शीघ्रं सह प्रेक्षणकेन सः । अश्रूयत च सुव्यक्ता व्योम्नि वागशरीरिणी वीरसेनः पिताहं ते त्वां बोधयितुमागतः । त्यज वत्स ! महामोहं भज निर्वाणपद्धतिम् तदाकर्ण्य नलो राजा सहसैव चमत्कृतः। सुप्तोत्थित इवाकाले निनिन्द स्वं प्रमादिनम् अहो ! मम विमूढस्य विषयान्धस्य दुर्धियः । यदेव कृत्यमात्मीयं तदेव किल विस्मृतम् अनादिभवसंस्कारः कारणं तत्र मन्यते । भूयो भूयोऽनुभूतेषु विपयेष्वेव यद् भ्रमः अहो ! मोहवलं याता निर्वृत्तिर्यत् प्रवृत्तितः । अनित्यं जीवितं मत्वा यद् जना विषयार्थिनः ॥११॥ ॥ १२॥ ॥१३॥ ॥१४॥ ॥१५॥ ॥१६॥ ॥१७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ ॥२०॥ ॥२१॥ ॥२२॥ ॥२३॥ ॥२४॥ IASI JAISI III ·दशमे ॥ २५॥ स्कन्धे नलस्य वैराग्य- भावना। सर्गः१ ॥२६॥ ॥१८४॥ ॥ २७॥ र मता RAJASTRALIANE ॥ २८॥ कष्टं वैदग्ध्यमप्यत्र मत्तानां मोहवृत्तये । न तथा पशवो दक्षा मनुष्या मैथुने यथा सन्ध्यादिवारात्रिघटीसमेते जनायुरम्भःपरिशोषणाय । आदित्यचन्द्रौ वृषभौ बलिष्ठौ कालारघट्टे परिवत्येताम् यौवनं जलतरङ्गचञ्चलं जीवितं जलदजालसन्निभम् । सङ्गमाः कपटनाटकोपमा हन्त दुस्तरतरो भवोदधिः निगृह्य केशेषु निपात्य दन्तान् बाधिर्यमाधाय विधाय चान्ध्यम् । कामान् बलादेव जरा हिनस्ति स्वेनैव नो मुञ्चति पूर्वमेव तारुण्यरत्नं पतितं व तद् मे हतोऽस्मि हा दैव! कथं करोमि ? इतीव नम्रः किल मन्दमन्दं पश्यन् प्रयाति स्थविरो वराक: करौ शिरो वापि मुहुर्धनानं मृत्योर्भयात् कम्पितसर्वगात्रम् । निषेधचेष्टाविधुरोऽपि वृद्धं गृह्णाति हा हन्त ततः कृतान्तः अतः परित्यज्य जवेन राज्यं तपोवने यामि विनीतमोहः । न पूर्वजैर्मे जरठस्वभावे सौधेपु पर्यङ्कयुतैः प्रसुप्तम् पूर्वकर्मनिपुणा दिवानिशं भीमजापि तपसेऽनुशास्ति माम् । all AUTAHSISFIRE ॥ २९॥ Aarter ॥३०॥ ॥३१॥ ॥१८४ ·॥३२॥ दुर्भरस्य हि ममैव केवलं दुस्त्यजो विषयवासनाभरः इति मनसि तदीये चारुचारित्ररत्नग्रहणमतिरतीय स्थैर्यभावं गता च । मुनिरपि हि सुदामा नाम धाम श्रुतीनां वनभुवि वनपालथाननेन श्रुतश्व इति माणिक्यदेवसूरिकृते नलायने दशमे स्कन्धे प्रथमः सर्गः ॥ १ ॥ ॥३३॥ AISAHIAFellIC दशमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः । IASIATI जाता SISIE ॥ १ ॥ ॥ २ ॥ ॥३॥ अथ श्रुत्वा भवभ्रान्ति शान्तिमान् मुनिसेवया । पवित्रयितुमात्मानं ययौ भैम्या समं नलः नत्वा स विधितस्तस्य मुनिकेसरिणः पुरः । विवेश विवशीकुर्वन् महामोहामतगजम् तस्य मुक्तिलतामूलं वैराग्यं वाक्यवृष्टिमिः । सिपेच हृदयवापव्यापकं मुनिवारिदः राजन् ! विश्वकवीराणां पथि प्रस्थितवानसि । यद् विनिर्जित्य बाह्यारीनन्तरङ्गान् जिगीपसि लीलया दुर्जया ह्येते विनिर्जितसुरासुराः । अनात्मवत्तया पुंसां सदुद्यममात्रतः क्षणिकं खलु वैराग्यं रागान्धमनसां नृणाम् । तद् दुःखं मोहगर्भ च सञ्जातमपि निष्फलम् ज्ञानगर्भ तु वैराग्यं यत् किश्चिदविनश्वरम् । तत्कार्यकरमत्रैकं कापि कुत्रापि कस्यचित् ॥ ७ ॥ ab IAMRA ·.. दशमे इन्द्रसेनस्य सर्गः२ भिषेकः॥ ॥१८५॥ IFIIIFINITI IIIIII न कथञ्चिद् विरज्यन्ते जन्तवः सिद्धसाध्वसाः। मधुविन्दुनरमायाः प्रायः कृपणवृत्तयः ॥ ८ ॥ धर्मादग्निवलति जलदो वर्त्तते वाति बातः। चन्द्रादित्यौ भृशमुदयतः सागरः पाति सीमाम् । त्राता दाता शरणमचलो धर्म एकः किमन्यत् । निर्माणां नरककुहरकोडवासः सदैव ज्ञात्वापि धर्म मुनिभिः प्रणीतं क्रियापरो युक्तिमुपैति नान्यः । मासाहसप्रायगिरो वराका हस्तस्थदीपाः प्रपतन्ति कूपे ॥ १० ॥ प्रपित्सुना मुक्तिपदं भवाब्धेः सदैव भव्येन गुरुनिपेच्यः । दवाग्निरुद्धेऽध्वनि पङ्गुमन्धः स्कन्धेन धत्ते नहि निर्गमाय ॥ ११ ॥ इति निरुपमरम्यनिर्मलैः सूरिभर्तुर्वचनरसतरङ्गैधौतमिथ्यात्वपङ्कः । सपदि सपरिवारो वैरसेनिर्विरक्तः कृतमतिरुदतिष्ठद् विष्टपव्यापिकीर्तिः ॥ १२ ॥ इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने दशमे स्कन्धे द्वितीयः सर्गः॥२॥ DILAI IIIIIIIIIIIIE दशमे स्कन्धे तृतीयः सर्गः। अथ प्राप्य पुरं श्रीमान् मनीपी निषधेश्वरः । राज्याभिपेकसंस्कारमिन्द्रसेनस्य निर्ममे नलं दीक्षोन्मुखं ज्ञात्वा तत्सुतं च पदस्थितम् । समहर्षविपादानां जनानां काप्यभूद् दशा ॥ १ ॥ ॥ २ ॥ ॥१८५|| -

·॥ ४ ॥
IIतITRIBAI-IIIle
यथा पाणिग्रहारम्भो यथा दिग्विजयोधमः । तथा तस्याभवत् कोऽपि संयमग्रहणोत्सवः
अर्चयन् सर्वचैत्यानि प्रयच्छन् दानमर्थिनाम् । अन्वितः स पुरीलोकनिर्ययौ नगराद् वहिः
अनुज्ञाप्य जनं सर्वं तत्र विश्लेपकातरम् । प्रविवेश महारण्यं सभार्यो भूभुजां वरः
श्रुतशीलो महामन्त्री बाहुकश्च महाबलः। महावलो महाबाहुः केशिनी च कुशाग्रधीः
ऋतुपर्णश्च भूपालः पुष्कराद्याश्च पार्थिवाः । तदा विहाय गार्हस्थ्यं वनवासं प्रपेदिरे
मध्ये गीतार्थसार्थानां तचं ज्ञात्वा गुरोर्मुखात् । महाव्रतधरो धीरः स चकार महत् तपः
अथ क्रमादनातङ्कमकलङ्कमसङ्करम् । अनागाधमनावाधमनूमिपरिवारितम्
असंहननसंस्थानमलिङ्गमगुणत्रयम् । विवेश विशदं राजा सधः स ब्रह्मसागरम्
तपस्तपस्यतस्तस्य तथ्यमित्थं तपोवने । स्वराज्यहरणाशङ्की शक्रोऽपि हृदि चुक्षुभे
ततस्तस्य तपोविनं कर्तुं कीर्तिपयोनिधेः । आययुर्वासवादिष्टा भुवमप्सरसो दिवः
न सेहिरे समाधिस्थैमुनिभिनिभृतैरपि । वलात् पुलकदायिन्यो मलयाचलवीचयः
चक्रे कर्णकुरङ्गाणां वन्धनं गुणवन्धुरा । देवगानमयी काचिद् वागुरा दूरविस्तृता
तथापि हि तमक्षोभ्यं राजर्पिमपकर्पितम् । न कथञ्चित् सुरस्त्रीणां स्वीचक्रे साहसं मम
ततः किमपि केशिन्या सम्यक् साम्यं दधानया। बभूव छद्मवैदर्भी रम्भा मेनकया सह
ददशे क्रियमाणां तां नलः कलविलापिनीम् । घोरराक्षसवेषेण चित्रं चित्ररथेन खे
॥७॥युग्मम्॥
॥ ८ ॥
॥ ९॥
॥१०॥ युग्मम्॥
॥११॥
॥ १२ ॥
॥१३॥
॥१४॥
॥ १५ ॥
॥ १६ ॥
॥ १७॥

·दशमे स्कन्धे सर्गः३ दीक्षा, श्रुत. न | शीलादीनां वनवासश्च। ॥१८६॥ ल DIFIEFINI RETIRITE महाराज ! महाराज! परित्रायस्व मामितः । क्रौश्वकर्णानुजेनाहं नीये किरिमालिना ॥ १८ ॥ अरण्येऽपि हृता पूर्वं न त्वत्पादप्रसादतः । पश्यतोऽपि तवेदानी हाहा ! हरति राक्षसः ॥ १९॥ व तत् ते सहजं तेजः ? व तद् दिव्यास्त्रवैभवम् ? । त्रातुमा प्रियां साध्वी प्रसीद सदयो भव ॥ २० ॥ प्रियापहरणेऽप्युच्चैरुदासीनं नरेश्वरम् । धिर धिक कुर्वन्ति हन्त त्वां पश्य पश्य दिवौकसः ॥ २१ ॥ माभूत् तव मयि स्नेहो माभूद् द्वेषोऽपि विद्विपि । तथाप्यातपरित्राणं विधातुं न विरुध्यसे ॥ २२॥ तव राजन् ! विरोधेन हियमाणा विरोधिना । कमन्यमधुना याचे शरणं त्वयि तिष्ठति ॥ २३॥ इति शृण्वन् तदाक्रन्दान् अट्टहासांश्च रक्षसः। आशु चुक्षोभ राजपिर्विस्मृतात्मलयो नलः ॥ २४॥ उत्पाद्य निकटस्थं द्राक द्रुमं स नरकुञ्जरः । बभापे भीमदोस्तम्भः साभिमानमिदं वचः ॥ २५॥ माभी6मोद्भवे ! माभी रेरे तिष्ठ निशाचर ! । दुरात्मन् ! मामनिर्जित्य चौरवत् किं पलायसे १ ॥ २६ ॥ इति राजर्षिणाक्षिप्तः स मायामयराक्षसः । विहाय छद्मवैदर्भी युद्धायाभिमुखोऽभवत् ॥२७॥ द्वयोः प्रववृते युद्धं प्रकम्पितधराधवम् । क्ष्वेडानादभुजास्फोटबधिरीकृतदिग्मुखम् ॥२८॥ परस्परप्रहाराणां तौ प्रशंसापरौ मिथः । युयुधाते चिरं योधावुत्तरोत्तरविक्रमम् ॥ २९॥ ततो राजर्षिणा रोषात् मुट्या मूर्द्धनि ताडितः । पलायते स्म साक्रन्दं स पलादः पुलाकया ॥३०॥ उत्फुल्लवदनाम्भोजा सस्मितं विस्मितेव सा । द्राक् छमदमयन्ती तमालिलिङ्ग च निर्भरम् ॥३१॥ 卐 Mon ॥१८६॥ -- ·॥३२॥ ॥३४॥ ॥३५॥ DIll AIIAFILGA II All I तदङ्कपालिसंभूतपुलकः शुशुमे मुनिः । अकालजलवृष्ट्येव कदम्बः स्फुटकोरका ततो विकृतिमात्मीयां संवृण्वन् स्मृतसंयमः । स देवेन कृतां मायां विवेद च निनिन्द च जवादन्तर्दधे रम्भा संभ्रमेण मुनीशितः। कितवः कृतकर्त्तव्यो न छुपायेन तिष्ठति मुनीन्द्रोऽपि तदात्मीयं शीलदर्पणलाञ्छनम् । ततक्ष सुतरां तीक्ष्णैस्तपःशाणैरनेकशः रूपं ममापि च तथैव विकृत्य कृत्यैः शक्राज्ञया यदमरै'छलितो नरेन्द्रः। तेनास्म्यहं तदुपसर्गनिमित्तभूता मत्वेति भीमतनयापि तपस्ततान नानाशनैरनशनैर्लपिताङ्गयष्टिः स्वाध्यायसंयमसमाधिपु बद्धकक्षः। श्रीमान् मुनिः क्षपितकर्मनलोऽमलोऽपि भाग्यैरभूदुपरि सर्वमहामुनीनाम् तस्मिन् गते नृपमपौ अवनान्तरेण सम्यक् समाधिपरिणामपरायणे च । साध्वीशिरोमणिरसङ्ख्यगुणैकभूमि मोद्भवापि समपद्यत कालधर्मम् इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने दशमे स्कन्धे तृतीयः सर्गः ॥३॥ All IIEI Syll IIIIII ॥३७॥ ॥३८॥ ३२

·दशमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः।
दशमे
स्कन्धे
सर्ग:४
साध्वी-
शिरोमणि-
दमयन्त्या
कालधर्मः॥
॥१८७॥
॥ १ ॥
॥ २ ॥
॥ ३ ॥
IFIES TRAINIIIIIIIIIIk
॥ ५ ॥
॥ ६ ॥
अथ सत्कर्मसम्बन्धान् भोक्तुं भोगफलात्मनः । पुण्यश्लोकः स राजपिरासीदुत्तरदिक्पतिः
सार्द्धपोडशवर्षीयः पुरुषाकृतिमुद्वहन् । उत्तस्थौ रत्नपर्यङ्कात् स विक्षिप्तोत्तरच्छदः
ततो जय जयेत्युच्चैनन्द नन्देति चोचकैः । भद्रं भद्रमिति व्यक्तं व्याजहुत्रिदिवौकसः
चमरालङ्कृतां विभ्रद् गदामुद्दामविग्रहः । प्राप देशप्ररोहस्य स श्रियं बटशाखिनः
कमपि प्रियमुद्दाममपुष्यत् पुष्यकं तदा । स्वामिनाधिष्ठितं तेन विरिश्चिनेव बारिजम्
पुरातनतनूत्पत्त्या तस्यैव दयितास्थितौ । भीमोद्भवापि सा देवी तत्रैव समजायत
महावलः समं पत्न्या ऋतुपर्णः स पुष्करः । तस्यैव भृत्यभावेन समजायत तत्क्षणम्
जानतामवधिज्ञानात् तेषां प्राग्भवमात्मनः । जज्ञेऽनुस्यूतसन्धाना सर्वेषां प्रेमशृङ्खला
धनाधिपतिमुत्पन्नं नूतनं तमवेक्षितुम् । उत्कण्ठिताः समाजग्मुस्तत्र शक्रादयः सुराः
तस्याभिषेकसंस्कारं कर्तुं प्रगुणपाणयः । तिष्ठन्ति स्म महेन्द्राधा महता संभ्रमेण ते
ततः परमया भत्त्या ललाटघटिताञ्जलिः । प्रणम्य वेत्रपाणिस्तं वत्रिवीर्य व्यजिज्ञपत्
दिष्ट्या देव ! यदेतेषां सर्वेपामनुजीविनाम् । भागधेयस्त्वमस्माकमुत्पन्नोऽसि धनेश्वरः
DILAIII III IIIIIIIIIIII
॥ ८ ॥
॥ ९ ॥
॥१०॥
॥११॥
॥ १२॥
॥१८७॥

·॥ १३॥
॥१४॥
-
॥१५॥
॥१६॥
alls. IIIAllaFILAMI will Isl
तिष्ठत्स्वपि हि सर्वेषु देवेषु वरुणादिपु । कुवेर ! तव तुल्या श्रीः कस्येह किल वर्तते
क्रीडावनानि वनकल्पमहीरुहाणां चिन्तामणिस्थलभुवो भवतः समस्ताः।
त्वं कामधेनुनिकटव्रजकोटिनाथस्त्वत्सन्निभो न विभवेन भवेऽस्ति कश्चित
इति प्रतीहारगिरं निशम्य सुरः प्रयोगाय सुमङ्गलाय ।
सजीभवनहदुपास्ति पूर्व सुशाश्वतं चैत्यगृहं विवेश
तत्र प्रणम्य भगवन्तमनन्तमन्तःसन्तापसन्ततिहरं परमेष्ठिनं सः।
अभ्यर्च्य तत् तदुपचारमरैश्च भक्या चक्रे विचारचतुरः स्तुतिमित्थमर्थ्याम्
परमया रमया परिशीलितं शमितया मितया विजितक्रुधः।
विभवदं भवदनिसरोरुहं सुकृतिनः कृतिनः परिचिन्वते
तव पादपद्मयुगमत्र सतां शरणं विधाय चिरमत्रसताम् ।
विपयार्णवेऽपि न भयं पततां वियतीच पक्षियुगलं पतताम्
त्वं दर्शनादपि ददासि समीहितार्थान् त्वचिन्तनादपि विनश्यति विघ्नवर्गः।
यत्नेन नाथ ! विहिता तव पर्युपास्तिभव्यात्मनां बहु भवभ्रमणं रुणद्धि
अपाराय साराय शश्वद् नमस्ते प्रकृष्टाय शिष्टाय दिष्ट्या नमस्ते ।
AII AIFI AISI ASHISI
॥१७॥
॥१८॥
॥१९॥

·दशमे
॥ २०॥
प्रशस्ति
श्री
सर्गः४
॥२१॥
॥१९॥
अनन्ताय नित्याय नित्यं नमस्ते नमस्ते नमस्ते नमस्ते नमस्ते
स्तवनमवनतः स तथ्यमित्थं नवनवमङ्गलकारि चारु कृत्वा ।
अभदजभिजनाभिधानधन्यं धनदपदं त्रिदशेश्वराभिषिक्तः
एतत् किमप्यनवम नवमङ्गलात साहित्यसारविदुपा कविना कृतं यत् ।
तस्यार्यकर्णनलिनस्य नलायनस्य स्कन्धो जगाम दशमः शमसंभृतोऽयम्
उत्पत्तिदौत्यवरविड्वरशीलसूचासंयोगराज्यभवनिर्वहणाभिधेयाः ।
स्कन्धा भवन्ति दश यस्य नलायनस्य पूर्ण तदेतदधुना धनदप्रसादात्
इति श्रीमाणिक्यदेवसूरिकृते नलायने दशमे स्कन्धे चतुर्थः सर्गः ॥४॥
॥ २२॥
ला
DIII AIFI All IFI AISSIAFI CHHITE
॥२३॥
य
समाप्तं चेदं नलायनं १ कुवेरपुराणं २ शुकपाठ ३ इत्यपरनामकम् ।
न
संपूर्णोऽयं ग्रन्थः।
म्
marna
॥१८८॥

·शुद्धिपत्रकम् । P- पृष्ठे श्लोकः पृष्ठे श्लोकः १ १२ १६ १९ ५० ५२ ७ III RISHI AISEllall ATHI WIFile El ५२ ५२ অযু -मीक्षते इत्यादि वादिनी देवाकर्णयशं प्रति -मस्मामि- वीर शून्या यदामूर्ख- आद्यार्चनं - धुरैरपि कुठार इताऽपि मुहुर्महुर्न शुद्धम् मीक्ष्यते इत्यादिवादिनी देवाकर्णय संप्रति -मस्माभि- वीरशून्या यदा मूर्स- अद्यार्चनं -मधुरैरपि कुठारहताऽपि मुहुर्मुहुर्न २१ २० १० १८ २२ ३२ तं मुद् -के मरादयः तद्वाप्प- कि तव उच्छालः ममस्ताः । फस्य -मभ्यथेसे नपेधः नपेघोऽपि -गुजित- I AII II AMERI AIIIST मुश्चेद् -केमरादयः तद्वाप्प कि न तव उच्दलः समस्ताः फस्य मभ्यध्येसे नेपधः नेपयोऽपि -गुशित- ३५ ३७ ४२ ५२ ५२ ५३ २४ १२ २५ ४६ ४८ ४८ १२ २६ २६ ६४ ७६ ३२ २९ ·॥१८९॥ विटैघर्टय- ७६ ३१ देवमकायज्ञ- विटैटय- किं २४ ८० ९३ सामान्त ८२ सामन्त २७ २४ २० दुखं ८२ दुःखं सदयं ३२ ३९ ॐ सद यं ८२ & ३६ ३९ ४९ DEFITHILI FIBI ८३ ८३ ५२ दैवमकार्यज्ञ १४३ भवन्तुत्व- भवन्तु स्व- १४३ दारत्यागीस दारत्यागी स १५३ प्रत्युवाचस प्रत्युवाच स १६१ निजगात्रेम्यो निजगात्रेभ्यो १६४ लोकापाला लोकपाला १६८ -मुहुर्त -मुहूत्ते- १७० सृजन्तश्चित्तं १७४ भूमिपाल व्यालोल भूमिपालव्यालोल १७४ तृष्णाशिनः तृणाशिनः १७९ पोतानाभिधे पोतनाभिधे १८१ महामोहा महामोह- १८५ ८४ कथा चैन्द्र त्यत्त्वाचाज्ञामपि पु बहुविधाः 5-मब्रवीत् तथुस्प- सृजन्त श्चित्तं ६५ ७३ ७३ ५७ कृथा चेन्द्र त्यक्त्वा चाज्ञामपि बहुविधां -मब्रवीत् तस्थुष- पुनरागतम् HAIRA RAUSHAIL ८४ ५८ ८४ २ ७ १ ८९ १६ - पुनुरागतम् १३५ ३५ anu ॥१८९॥ ---

·No text on this page.

·Co
సాయం
-
11
| ALLILLI PE
నందం