·सूचना केषुचित् स्थानेषु कार्यवाहकदोषात् 'वदामी' स्थाने 'वदासि' इत्यशुद्धिर्जाता अतस्तेषु तेषु स्थानेषु ' वदासि' स्थाने 'वदासी' इति वाचनीयम् । तथैव केषुचित्' स्थानेषु वर्णनियोजकदोषात् 'ओ'कारस्थाने 'उ'कारेत्यशुद्धं जातं अत एतदपि विलोक्य वाचनीयम् । एवमन्या अपि काधनाशुद्धयः वर्णनियोजकदोषात् 'मनुष्यसहभूवो भ्रान्तयो दुर्निवारा' इति नियमेन च संजाता भवेयुस्ता अपि शोधनीया स्वभावसुन्दरैः सहृदयैः । अस्य सूत्रस्य भगवतः मूल पुस्तकं गुफादिकं चानुयोगाचार्यश्रीमहानविजयगणिभि संशोधितम् । अन्तिमसमये पंन्यासप्रवरश्रीमन्मेघविज- यगणिभिरपि तदवलोकितमतस्तेषां पुरुषप्रवराणामुपकृतिस्वीकुर्महे ॥

·-- 2- न्यायाम्भोनिधिश्रीमद्विजयानन्दसूरीश्वरपादपकजेभ्यो नमः श्रीचन्द्रसूरिविरचितवृसियुतं श्रीनिरयावलिकासूत्रम् ॥ ॐ नमः श्रुतदेवतायै ॥ ते णं काले गं ते णं समए गं रायगिहे नामं नयरे होत्या, रिद, ॐ नमः श्रीशान्तिनाथदेवाय ॥ पार्श्वनाथं नमस्कृत्य, प्रायोऽन्यग्रन्थवीक्षिता । निरयावलिश्रुतस्कन्धे, व्याख्या काचित् प्रकाश्यते ॥१॥ तत्र निरयावलिकाख्योपाङ्गग्रन्थस्यार्थतो महावीरनिर्गतषचनमभिधित्सुराचार्यः सुधर्मस्वामी सूत्रकारः ‘ते णं काले णं' इत्यादिग्रन्थं तावदाह-अत्र 'णं' वाक्यालङ्कारार्थ : । तस्मिन् काले-ऽवसर्पिण्याश्चतुर्थभागलक्षणे तस्मिन् समये-तदि. शेषरूपे यस्मिन् तन्नगरं राजगृहाख्यं राजा च श्रेणिकाख्यः सुधर्म(श्रीवर्धमान)स्वामी च 'होत्य' त्ति अभवत्-आसीदित्यर्थः अवसर्पिणीत्वात्कालस्य वर्णकग्रन्थवर्णितविभूतियुक्तमिदानीं नास्ति । 'रिद्ध' इत्यनेन च नगरवर्णकः सूचितः, स च-"रिद्ध- थिमियसमिद्धं " भवनादिभिवृद्धिमुपगतं, भयवर्जितत्वेन स्थिरं, समृद्धं-धनधान्यादियुक्तं, ततः पदत्रयस्य कर्मधारयः। " पमुइयजणजाणवयं" प्रमुदिताः प्रमोदकारणवस्तूनां सद्भावात् जना-नगरवास्तव्यलोकाः जानपदाच-जनपदभवास्तत्रा- ·वलिका. निरया- ॥१॥ (उत्तरपुरिच्छिमे दिसीभाए) गुणसिलए, चेइए, वन्नउ, असोगवरपायवे पुढविसिलापट्टए ते णं काले णं ते णं समए ण समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतेवासी अजसुहम्मे नाम अणगारे जातिसंपन्ने जहा केसि जाव याताः सन्तो यस्मिन् तत् प्रमुदितजनजानपदम् । " उत्ताणनयणपेच्छणिज्जं" सौभाग्यातिशयात् उत्तानः अनिमिषै नयन:- लोचन. प्रेक्षणीयं यत्तत्तथा । “पासाइयं" चित्तप्रसत्तिकारि। “दरिसणिज्ज" यत् पश्यच्चक्षुः श्रमं न गच्छति । ' अभिरूवं' मनोज्ञरूपम् । “पडिरूवं” द्रष्टारं व्रष्टारं प्रति रूपं यस्य तत्तथेति। तस्मिन् “ उत्तरपुरिच्छिमे दिसीभाए गुणसिलए नामं चेइए होत्या" चैत्यं-व्यन्तरायतनम् 'वन्नओ' त्ति चैत्यवर्णको वाच्यः-"चिराईए पुव्वपुरिसपन्नत्ते" चिरः-चिरकालः आदि:- निवेशो यस्य तत् चिरादिकम् अत एव पूर्वपुरुषैः-अतीतनरैः प्रज्ञप्तम्-उपादेयतया प्रकाशितं पूर्वपुरुषप्रज्ञप्तम्। “सच्छत्ते सज्झए सघंटे सपडागे कयवेयहीए" कृतवितर्दिक-रचितवेदिकं “लाउल्लोइयमहिए" लाइयं-यद्भूमेश्छगणादिना उपलै- पनम् , उल्लोइयं-कुडयमालानां सेटिकादिभिः संमृष्टीकरणं, ततस्ताभ्यां महितमिव महितं पूजितं यत्तत्तथेति । तत्र च गुण- शिलकंचैत्ये अशोकवरपादपः समस्ति, “तस्स णं हेट्ठा खंधासन्ने, एत्थ णं महं एगे पुढविसिलापट्टए पन्नत्ते, विक्खंभा- यामसुप्पमाणे आईणगरूयवूरनवणीयतूलफासे” आजिनक-चर्ममयं वस्त्रं, रूत-प्रतीतं, बूरो-वनस्पतिविशेषः, नवनीतं-म्रक्षण, तूलम्-अर्कतूलं, तहत् स्पर्शी यस्य स तथा, कोऽर्थः ? कोमलस्पर्शयुक्तः। 'पासाईप जाव पडिरूवे' त्ति । तेणं काले णं' इत्यादि, 'जाइसंपन्ने' उत्तममातृकपक्षयुक्त इति बोद्धव्यम्, अन्यथा मातृकपक्षसंपन्नत्वं पुरुषमात्रस्यापि स्यात् इति नास्योत्कर्षः कश्चि- दुक्ती भवेत्, उत्कर्षाभिधानार्थं चास्य विशेषणकलापोपादानं चिकीर्षितमिति । एवं “कुलसंपन्ने," नवरं कुलं-पैतृकः पक्षः। बलसंपन्ने" बलं-संहननविशेषसमुत्थः प्राणः । 'जहा केसि' त्ति केसि (शि) वर्णको वाच्यः, स च “विणयसंपन्ने" लाघवं १ वाच्यविशेष० इति वा पाठः - " ·पंचहि अणगारसएहिं सद्धि संपरिखुडे पुव्वाणुपुचिचरमाणे जेणेव रायगिहे नगरे जाव अहापडिरूवं उग्गहं ओगिन्हित्ता संजमेणं जाव . द्रव्यतोऽल्पोपधित्वं भावतो गौरवत्रयत्यागः एभिः संपन्नो यः स तथा। "ओयंसी" ओजो-मानसोऽष्टम्भः सहान् ओजस्वी, तेजः-शरीरप्रभा तद्वान् तेजस्वी, वचो-वचनं सौभाग्याद्युपेतं यस्यास्तीति वचस्वी, “ जसंसी" यशस्वी-ख्यातिमान, इह विशेषणचतुष्टयेऽपि अनुस्वारः प्राकृत्वात् । “ जियकोहमाणमायालोभे" नवरं क्रोधादिजयः उदयप्राप्तक्रोधादिविफलीकरण- तोऽवसेयः। ‘जीवियासामरणभयविप्पमुक्के' जीवितस्य-प्राणधारणस्य आशा-वाञ्छा मरणाञ्च यद्यं ताभ्यां विप्रमुक्तो जी- विताशामरणभयविप्रमुक्तः तदुभयोपेक्षक इत्यर्थः । 'तवप्पहाणे' तपसा प्रधानः-उत्तमः शेषमुनिजनापेक्षया तपोवा प्रधानं यस्य स तपःप्रधानः। एवं गुणप्रधानोऽपि, नवरं गुणाः-संयमगुणा. 'करणचरणप्पहाणे' चारित्रप्रधानः। 'निग्गहप्पहाणे' निग्रहो-अनाचारप्रवृत्तेनिषेधनम् । 'घोरवंभचेरयासी' घोरं च तत् ब्रह्मचर्य च अल्पसरवैर्दुःखेन यदनुचर्यते तस्मिन् धोर- ब्रह्मचर्यवासी । 'उच्छूढसरीरे' 'उच्छूढं' ति उन्झितमिव उज्झितं शरीरं तत्सत्कारं प्रति निःस्पृहत्वात् (येन) स तथा । 'चोहसपुन्वी चउनाणोवगए' चतुर्ज्ञानोपयोगतः-केवलवर्जज्ञानयुक्तः । केसि(शि)गणधरो मतिश्रुतावधिज्ञानत्रयोपेत इति दृश्यम् । आचार्यः सुधर्मा पञ्चभिरनगारशतैः सार्ध-सह संपरिवृतः समन्तात्परिकलितः पूर्वानुपूर्व्या न पश्चानुपूर्व्या चेत्यर्थ: क्रमेणेति हृदयं, चरन्-संचरन् । एतदेवाह-"गामाणुगाम दुइज्जमाणे” त्ति ग्रामानुग्रामश्च विवक्षितग्रामादनन्तरग्रामो ग्रा- मानुग्रामं तत् द्रवन्-गच्छन्-एकस्माद् ग्रामादनन्तरग्राममनुल्लयन्नित्यर्थः, अनेनाप्रतिबद्धं विहारमाह । तत्राप्यौत्सुक्याभाव- माह-'सुहंसुहेणं विहरमाणे' सुर्खसुखेन-शरीरखेदाभावेन संयमाऽऽवाधाभावेन च विहरन् ग्रामादिषु वा तिष्ठन् । 'जेणेव' त्ति यस्मिन्नेव देशे राजगृहं नगरं यस्मिन्नेव प्रदेशे गुणशिलकं चैत्यं तस्मिन्नेव प्रदेशे उपागच्छति, उपागत्य यथाप्रतिरूपं-यथोचितं मुनिजनस्य अवग्रहम्-आवासम् अवगृह्य-अनुज्ञापनापूर्वकं गृहीत्वा संयमेन तपसा चात्मानं भा- 参於太空巷亲会》第左学婆

·वलिका.
निरया-
॥२॥
,
"
विहरति । परिसा निग्गया। धम्मो कहिओ परिसा पडिगया । ते णं काले णं ते णं समए णं अज्जमुहम्मस्स अणगारस्स
अंतेवासी जंबूणामअणगारे समचउरंससंठाणसंठिए जाव संखित्तविउलतेयलेस्से अज्जमुहम्मस्स अणगारस्स अदूरसामंते उर्दूजाणू
घयन विहरति-आस्ते स्म । 'परिसा निग्गय ' त्ति परिपत्-श्रेणिकराजादिको लोकः निर्गता-निःसृता सुधर्मस्वामिवन्दना-
र्थम् । धर्मश्रवणानन्तरं “जामेव दिसिं पाउन्भूआ तामेव दिसि पडिगय" त्ति यस्या दिशः सकाशात् प्रादुर्भूता-आगते-
, त्यर्थः तामेव दिशं प्रतिगता इति। तस्मिन् काले तस्मिन् समये आर्यसुधर्मणोऽन्तेयासी आर्यजम्बूनामाऽनगारः काश्यप-
गोत्रेण । 'सत्तुस्सेहे' सप्तहस्तोच्छ्रयः, 'समचउरंससंठाणसंठिए' यावत्करणादिदं दृश्यं ‘वज्जरिसहनारायसंघयणे कणगपु-
लगनिघसपम्हगोरे' कनकस्य-सुवर्णस्य 'पुलग' त्ति यः पुलको-लवः तस्य यो निकषा-कषपट्टरेखालक्षणः तथा 'पम्हेति'
पद्मगर्भः तत् यो गौरः स तथा, वृद्धव्याख्या तु-कनकस्य न लोहादेयः पुलकः-सारो वर्णातिशयः तत्प्रधानो यो निक-
पो-रेखा तस्य यत् पक्ष्म-बहलत्व तबधो गौरः स कनकपुलकनिकषपक्ष्मगौरः । तथा 'उग्गतये" उग्रम्-अप्रधृष्यं तपोऽ
स्येति कृत्वा। 'तत्ततवे' तप्तं-तापितं तपो येन स तप्ततपाः एवं तेन तपस्तप्तं येन कर्माणि संताप्य तेन तपसा स्वा-
त्माऽपि तपोरूपः संतापित इति । तथा दीप्तं तपो यस्य स दीप्ततपाः, दीप्तं तु-हुताशन इव ज्वलत्तेजः कर्मवनदाहक-
त्वात् । 'उराले ' उदारः-प्रधानः। 'घोरे' घोरः-निघृणः परीषहेन्द्रियकषायाख्यानां रिपूणां विनाशे कर्तव्ये । तथा 'घोरव्यए'
घोराणि-अन्यैर्दुरनुचराणि व्रतानि यस्य स तथा। तथा धोरैस्तपोभिस्तपस्वी घोरतपस्वी। “संखित्तविउलतेयलेस्से" संक्षिप्ता-
शरीरान्तनिलीना विपुला-अनेकयोजनप्रमाणक्षेत्राश्रितवस्तुदहनसमर्था तेजोलेश्या-विशिष्टतपोजन्यलब्धिविशेषप्रभावा तेजो-
लेश्या (यस्य सः) एवं गुणविशिष्टो जम्बूस्वामी भगवान् आर्यसुधर्मणः स्थविरस्य "अदूरसामंते" ति दूर-विप्रकर्षः सामन्तं-
ममीपम्, उभयोरभाषोऽदूरसामन्तं (तस्मिन) नातिदूरे नातिसमीपे उचिते देशे स्थित इत्यर्थः । कथं ? 'उर्दजाणू'
॥२॥

·HTTA 4 जाव विहरति । तए णं से भगवं जंबू जातसड्डे जाव पज्जुवासमाणे एवं वयासि-उर्वगाणं भंते ! समणे णं जाव संपत्तेणं के अढे पणत्ते ? एवं खलु जंबू ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं एवं उवंगाणं पंच वग्गा पन्नता, तं जहा- शुद्धपृथिव्यासनवर्जनात् औपग्रहिकनिषद्याभावाच्च उत्कटुकासनः सन्नपदिश्यते ऊबै जानुनी यस्य स ऊर्ध्वजानुः, अधःशि- 'राः अधोमुखः नो तिर्यग्या निक्षिप्तदृष्टिः, किं तु नियतमूभागनियमितद्दष्टिरिति भावना। यावत्करणात् 'झाणकोट्ठोयगए' ध्यानमेव कोष्ठो ध्यानकोष्ठस्तमुपगतो ध्यानकोष्ठोपगतः, यथाहि-कोष्ठ के धान्य प्रक्षिप्तमविप्रकीर्ण भवति एवं स भगवान् धर्मध्यानकोष्ठमनुप्रविश्य इन्द्रियमनांस्यधिकृत्य संवृतात्मा भवतीति भावः। संयमेन-संवरेण तपसा ध्यानेन आत्मानं भा- वयन-वासयन् विहरति-तिष्ठति । 'तए णं से' इत्यादि, तत इत्यानन्तर्ये तस्माद ध्यानादनन्तरं, णं इति वाक्यालद्वारे, स आर्यजम्बूनामा उत्तिष्ठतीति संबन्धः, किम्भूतः सन्नित्याह-'जायसड्ढे' इत्यादि जाता-प्रवृत्ता श्रद्धा-इच्छा यस्य प्रष्टुं स जा- तश्रद्धः, यहा जाता श्रद्धा-इच्छा वक्ष्यमाणवस्तुतत्वपरिज्ञान प्रति यस्य स जातश्रद्धः। तथा जातः संशयोऽस्येति जातसं- शयः, तथा जातकुतूहल:-जातौत्सुक्य इत्यर्थः विश्वस्यापि घस्तुव्यतिकरस्याङ्गेषु भणनादुपाङ्गेषु कोऽन्योऽर्थों भगवताऽभि- हितो भविष्यति? कथं च तमहमवभोत्स्ये? इति ‘उठाए उठेइ' उत्थानमुत्था-ऊर्ध्व वर्तनं तया उत्तिष्ठति, उत्थाय च 'अजसुहम्मं थेरं तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिणं करेइ' ति त्रिः कृत्वः-त्रीन् वारान् आदक्षिणप्रदक्षिणां-दक्षिणपार्वादारभ्य परिभ्रमणतः (पुनः) दक्षिणपार्श्वप्राप्तिः आदक्षिणप्रदक्षिणा तां करोति-विदधाति, कृत्वा च वन्दते-वाचा स्तौति, नमस्य- ति-कायेन प्रणमति, ‘नच्चासन्ने नाइदूरे' उचिते देशे इत्यर्थः। 'सुस्सूसमाणे' श्रोतुमिच्छन् । 'नमसमाणे' नमस्यन्-प्रण- मन् । अभिमुखं 'पंजलिउडे' कृतप्राञ्जलिः। विनयेन उक्तलक्षणेन 'पज्जुवासमाणे' पर्युपासनां विदधान एवं इति वक्ष्यमाण- प्रकारं वदासि त्ति अवादीत्-भगवता उपाङ्गानां पञ्च वर्गाः प्रज्ञप्ताः, वर्गोऽध्ययनसमुदायः, तद्यथेत्यादिना पञ्च वर्गान् दर्शयति- ·निरया- वलिका निरयावलियोओ १ कप्पवडिसियाओ २ पुप्फियाओ ३ पुप्फचूलियाओं ४ वंहिंदसाओ ६। जइ णं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं उबंगाणं पंच वग्गा पन्नत्ता त जहा-निरयावलियाओ जाव वण्हिदसाओ पढमस्स णं भंते वग्गस्स उगाणं निरयावलियाण समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं कइ अज्झयणा पन्नत्ता ? एवं खलु जंबू ! समणेणं जाव संपत्तेणं उबंगाणं पढमस्स वग्गस्स निरयावलियाणं दस अज्झयणा पत्ता, तं जहा-काले १ सुकाले २ महाकाले ३ कण्हे ४ सुकण्हे तहा महाकण्हे ६ वीरकण्हे ७ य बोद्धव्वे रामकण्हे ८ तहेव य पिउसेणकण्हे ९ नवमे दसमे महासेणकण्हे १० उ । जइ ण भंते ! समणेणं जावसंपत्तेणं उवंगाणं पढमस्स० निरयावलियाणं दस अज्झयणा पन्नत्ता, पढमस्स णं भंते ! अज्झयणस्स निरयावलियाणं समजेणं जाव संपत्तेणं के अटे पन्नत्ते ? एवं खलु जंबू । ते णं काले णं ते णं समए णं इहेव जंबुद्दीवे दीवे "निरयावलियाओ कप्पवडिंसयाओ पुफियाओ पुप्फचूलियाओ वण्हिदसाओ" त्ति प्रथमवर्गो दशाध्ययनात्मकः प्रज्ञप्तः । अध्य- यनदशकमेवाह-'काले सुकाले' इत्यादिना, मातृनामभिस्तदपत्यानां पुत्राणां नामानि, यथा काल्या अयमिति कालः कुमारः, * एवं सुकाल्याः माहाकाल्याः कृष्णायाः सुकुष्णायाः महाकृष्णायाः वीरकृष्णायाः रामकृष्णायः पितृसेनकृष्णायाः महासे- नकृष्णायाः अयमित्येवं पुत्रनाम वाच्यम् । इह काल्या अपत्यमित्याद्यर्थे प्रत्ययो नोत्पांद्यः, काल्यादिशब्देष्वपत्येऽथै एयण प्राप्त्या कालसुकालादिनामसिद्धः, एवं चाधः कालः १, तदनु सुकालः २, महाकालः ३, कृष्णः ४, सुकृष्णः ६, महाकृष्णः ६, वीरकृष्णः७, रामकृष्णः८, पितृसेनकृष्णः९,महासेनकृष्णः१० दशमः । इत्येवं दशाध्ययनानि निरयावलिकानामके प्रथमवर्ग इति॥ ' एवं खलु जंवू ते णं काले ण' मित्यादि, 'इहेव' त्ति इहैव देशतः प्रत्यक्षासन्ने न पुनरसङ्ख्येयत्वाजम्बूद्वीपानामन्यत्रेति .

·भारहे वासे चंपा नाम नयरी होत्या, रिद, पुन्नभद्दे चेइए, तत्थ णं चंपाए नयरीए सेणियस्स रंभो पुत्ते चेल्लणाए देवीअत्तए कूणिए नाम राया होत्या, महता, तस्स णं कूणियस्स रनो पउँमावई नाम देवी होत्या, सोमाल जाव विहरइ । भावः । भारते वर्षे-क्षेत्रे चम्पा एषा नगरी अभूत् । रित्यनेन 'रिस्थिमियसमिद्धे 'त्यादि दृश्य, व्याख्या तु प्राग्वत् । तत्रोत्तरपुर्यदिग्भागे पूर्णभद्रनामकं चैत्यं व्यन्तरायतनम् । 'कुणिए नामं राय' त्ति कूणिकनामा श्रेणिकराजपुत्रो राजा होत्य' त्ति अभवत्। तवर्णको “ महयाहिमवंतमहतमलयमंदरमहिंदसारेत्यादि पसंतडिंबडमरं रज पसाहेमाणे विहरइ” इत्येत- दन्तः, तत्र महाहिमवानिव महान शेषराजापेक्षया, तथा मलयः-पर्वतविशेषो, मन्दरो-मेरुः, महेन्द्रः-शक्रादिदेवराजः, त- छत्सार:-प्रधानो यः स तथा। तथा प्रशान्तानि डिम्बानि-विना डमराणिं च-राजकुमारादिकृता विवरा यस्मिंस्तत्तथा (राज्य) प्रसाधयन-पालयन विहरति-आस्ते स्म । कुणिकदेव्याः पद्मावतीनाम्न्या वर्णको यथा-'सोमाल जाव विहरइ' या- यत्करणादेवं दृश्यम् “सुकुमालपाणिपाया अहीणपंचिंदियसरीरा" अहीनानि-अन्यूनानि लक्षणतः स्वरूपतो वा पञ्चापी- न्द्रियाणि यस्मिस्तत् तथाविधं शरीरं यस्याः सा तथा । " लक्खणवंजणगुणोववेया" लक्षणानि-स्वस्तिकचक्रादीनि व्या- नानि-मधीतिलकादीनि तेषां यो गुणः-प्रशस्तता तेन उपपेता-युक्ता या सा तथा, उप अप इता. इतिशलत्रयस्य, स्थाने शकन्ध्वादिदर्शनात् उपपेतेति स्यात् । “माणुम्माणप्पमाणपडिपुग्नसुजायसव्वंगसुंदरंगी" तत्र मानं-जलद्रोणप्रमाणता, कथं ? जलस्यातिभृते कुण्डे पुरुषे निवेशिते यजलं निःसरति तपदि द्रोणमानं भवति तदा स पुरुषों मानप्राप्त उच्यते, तथा उन्मानम्-अर्धभारप्रमाणता, कथं ? तुलारोपितः पुरुषो यद्यर्धभारं तुलयति तदा स उन्मानप्राप्त उच्यते, प्रमाणं तु स्याङ्गु लेनाष्टोत्तरशतोच्छ्रायिता, ततध मानोन्मानप्रमाणैः प्रतिपूर्णानि-अन्यूनानि सुजातानि सर्वाणि अङ्गानि-शिरःप्रभृतीनि यस्मिस्तत् तथाविधं सुन्दरम् अङ्ग-शरीरं यस्याः सा तथा । “ससिसोमाकारकतपियदसणा" शशिवत्सौम्याकारं कान्तं च-कमनीयम् अत एव प्रियं द्रष्टृणां दर्शन-रूपं यस्याः सा तथा। अत एव सुरूपा स्वरूपतः सा पद्मावती देवी 'कुणिएण सन्द्धिं, उरालाई E

·लिका
निरया-
॥४॥
सा तथा।
.
.
तत्य णं चंपाए नयरीए सेणियस्स रन्नो भन्जा कूणियस्स रनो चुल्लमाउया काली नाम देवी होत्या, सोमाल जाव
मुरूवा। तीसे णं कालीए देवीए पुत्ते काले नाम कुमारे होत्था, सोमाल जाव सुरुवे ।
भोगभोगाई भुंजमाणी विहरइ' भोगभोगान-अतिशयवद्भोगान् । 'तत्थ णं' इत्यादि । 'सोमालपाणिपाया' इत्यादि पूर्ववद्वाच्यम्।
अन्यच्च “कोमुइरयणियरविमलपडिपुन्नसोमवयणा" कौमुदीरजनीकरवत्-कार्तिकीचन्द्र इव विमलं प्रतिपूर्ण सौम्यंच वदनं यस्याः
सा तथा। 'कुंडलुल्लिहियगंडलेहा' कुण्डलाभ्यामुल्लिखिता-घृष्टा गण्डलेखा-कपोल विरचितमृगमदादिरेखा यस्याः
'सिंगारागारचारुवेसा' शृङ्गारस्य-रसविशेषस्य अगारमिव अगारं तथा चारुः वेषो-नेपथ्यं यस्याः सा तथा ततः कर्मधा-
रयः। 'काली नाम देवी' श्रेणिकस्य भार्या कूणिकस्य राज्ञश्चल्लजननी-लघुमाताऽभवत् । सा च काली “सेणियस्स रन्नो
" वल्लभा कान्ता काम्यत्वात् 'पिया' सदा प्रेमविषयत्वात् , ' मणुन्ना' सुन्दरत्वात् 'नामधिजा' प्रशस्तनामधेयव-
तीत्यर्थः नाम वा धार्य-हृदि धरणीयं यस्याः सा तथा, 'वेसासिया' विश्वसनीयत्वात् , 'सम्मया' तत्कृतकार्यस्य संमत-
त्वात् 'बहुमता' बहुशो बहुभ्यो वाऽन्येभ्यः सकाशात् बहुमता बहुमानपानं वा, 'अणुमया' विप्रियकरणस्यापि पश्चात्म-
ताऽनुमता। 'भंडकरंडकसमाणा आभरणकरण्डकसमाना उपादेयत्वात् सुरक्षितत्वाच्च । 'तेल्लकेला इव सुसंगोविया'
तैलकेला सौराष्ट्रप्रसिद्धो मृन्मयस्तैलस्य भाजनविशेषः, स च भङ्गभयात् लोचनभयाच्च सुष्ठु सङ्गोप्यते, एवं साऽपि तथोच्यते।
'चेलापेडा इव सुसंपरिग्गहिया' वस्त्रमञ्जूषेवेत्यर्थः। 'सा काली देवी सेणिएण रन्ना सद्धिं विउलाई भोगभोगाई भुंजमाणा विहरह।
कालनामा च तत्पुत्रः 'सोमालपाणिपाण' इत्यादि प्रागुक्तवर्णकोपेतो वाच्यः, यावत् 'पासाइए दरिणिजे अभिरुवे पडिरूवे' इति
पर्यन्तः। सेणियस्स रजे दुवे रयणा अट्ठारसवंको हारो १ सेयणगे हत्थीप २ । तत्थ किर सेणियस्स रत्नो जावश्यं रजस्स
मुल्लं तावइयं देवदिन्नहारस्स सेयणगस्स य गंधहत्थिस्स । तत्थ हारस्स उप्पत्ती पत्थावे कहिजिस्सइ । कूणियस्स य
पत्थेव उप्पत्ती वित्थरेण भणिस्सइ, तत्कार्येण कालादीनां मरणसंभवात् आरम्भसङ्ग्रामतो नरकयोग्यकर्मोपचयविधानात् ।
॥४॥

·--- नवरं कुणिकस्तदा कालादिदशकुमारान्वितचम्पायां राज्यं चकार, सर्वेऽपि च ते दोगुन्दुगदेवा इव कामभोगपरायणात्र- यस्त्रिंशाख्या देवाः फुट्टमाणेहिं मुइंगमत्थरहि वरतरूणिसप्पिणिहिपहिं बत्तीसइपत्तनिबद्धेहिं नाडहिं उपगि माणा भोग- भोगाई भुंजमाणा विहरति । हल्लपिहल्लनामाणो कूणियस्स चिल्लणादेवीअंगजाया दो भायरा अग्नेऽवि अत्थि। अहुणा हारस्स उप्पत्ती भन्नइ-इत्थ सक्को सेणियस्स भगवतं पद निश्चलभत्तिस्स पसंसं करेइ। तओ सेडुयस्स जीवदेवो तम्भत्तिरंजिओ सेणियस्स तुट्ठो संतो अट्ठारसपंकं हारं देइ, दोग्नि य वट्टगोलके देह । सेणिएणं सो हारो चेल्लणाए दिन्नो पिय त्ति काउं, वट्टदुगं सुनंदाए अभयमंतिजणणीए । ताए रुटाए किं अहं चेडरूवं ति काऊण अच्छोडिया भग्गा, तत्थ एगम्मि कुंडलजु- यलं एगम्मि पत्थजुयलं तुट्ठाए गहियाणि। अन्नया अभओ सामि पुच्छइ-को अपच्छिमो रायरिसि' त्ति। सामिणा उदा- यिणो वागरिओ, अओ परं बद्धमउडा न पव्ययंति। ताहे अभएण रजं दिजमाणं न इच्छियं ति पच्छा सेणिओ चिंतेइ 'कोणियस्स दिजिहि' त्ति हल्लस्स हत्थी दिनो सेयणगो विहल्लस्स देवदिन्नो हारो, अभएण वि पव्ययंतेण सुनंदाए खोम- जुयलं कुंडलजुयलं च हल्लविहल्लाणं दिनाणि । महया विहवेण अभओ नियजणणीसमेओ पव्वइओ। सेणियस्स चेलणादेवी- अंगसमुब्भूया तिन्नि पुत्ता कूणिओ हल्लविहल्ला य। कूणियस्स उप्पत्ती एत्थेव भणिस्सइ । कालीमहाकालीपमुहदेवीणं अन्नासि तणया सेणियस्स बहवे पुत्ता कालपमुहा संति । अभयम्मि गहियव्वए अन्नया कोणिओ कालाईहिं दसहिं कुमारेहिं समं मंतेइ-'सेणियं सेच्छाविग्धकारयं बंधित्ता एक्कारसभाए रजं करेमो' त्ति, तेहिं पडिस्सुयं, सेणिओ बद्धो, पुव्यन्हे अवरन्हे य कससयं दवावेइ सेणियस्स कूणिओ पुन्वभवे वेरियत्तणेण चेल्लणाए कयाइ भोयं न देइ भत्तं वारियं . पाणियं न देइ । ताहे चेल्लणा कहऽवि कुम्मासे वाले हिं. बंधित्ति सयारंवसुरं पवेसेइ । सा किर धोव्वर सयवारे सुरा पाणियं सव्वं होइ, तीए पहावेण सो वेयणं न वेएइ । अन्नया तस्स पउमावईदेवीए पुत्तो एवं पिओ अत्थि, मायाए सो भणिओ- ' 'ढोय' प्रत्यन्तरे.

·लिका निरया- ॥५॥ "दुरात्मन् ! तब अगुली किमिए घमंती पिया मुहे काऊण अत्थियाओ, इयरहा तुमं रोवंतो चेव चिहेसु"। ताहे चित्तं मणागुवसंतं जायं मए पिया एवं वसणं पाविओ, तस्स अधिई जाया, भुंजंतओ चेव उट्ठाय परसुहत्थगओ, अन्ने भणंति लोहदंडं गहाय, 'नियलाणि भंजामि' त्ति पहाविओ। रक्खवालगो नेहेण भणइ-' एसो सो पावो लोहदंडं परसुं वा गहाय एइ' त्ति । सेणिएण चिंतियं-'न नजइ केण कुमारेण मारेहि ?'। तउ तालपुडगं विसं खइयं । जाव एइ ताव मओ। सुट्ठयरं अधिई जाया। ताहे मयकिच्चं काऊण घरमागओ रजधुरामुक्कतत्तीओ तं चेव चिंतंतो अच्छइ । एवं कालेण विसोगो जाओ। पुणरवि सयणआसणाईए पिइसंतिए दट्ठण अधिई होइ । तउ रायगिहाओ निग्गंतु चंपं रायहाणि करेइ । एवं चंपाए कुणिओ राया रजं करेइ नियगभायपमुहसयणसंजोगओ। इह निरयावलियासुयखंधे कुणिकवक्तव्यता आदावुत्क्षिप्ता। तत्साहाय्यकरणप्रवृत्तानां कालादीनां कुमाराणां दशानामपि सङ्ग्रामे रथमुशलाख्ये प्रभूतजनक्षयकरणेन नरकयोग्यकर्मोपार्जनसंपादनान्नरकुगामितया 'निरयाउ' त्ति प्रथमाध्यगनस्य कालादिकुमारवक्तव्यताप्रतिबद्धस्य एतन्नाम । अथ रथमुशलाख्यसयामस्योत्पत्तौ किं निबन्धनम् । अत्रोच्यते-एवं किलायं सङ्ग्रामः संजातः-चम्पायां कूणिको राजा राज्यं चकार । तस्य चानुजौ हल्लविहल्लाभिधानौ भ्रातरौ पितृदत्तसेचनकाभिधाने गन्धहस्तिनि समारूढौ दिव्यकुण्डलदि- व्यवसनदिव्यहारविभूषितौ विलसन्तौ दृष्ट्वा पद्मावत्यभिधाना कूणिकराजस्य भार्या कदाचिद्दन्तिनोऽपहाराय तं कूणिक- राजं प्रेरितयती-“कर्णविषलग्मकृतोऽतोऽयमेव कुमारो राजा तत्वतः, न त्वं, यस्येहशा विलासाः "। प्रज्ञाप्यमानाऽपि सा न कथञ्चिदस्यार्थस्योपरमति, तत्प्रेरितकूणिकराजेन तौ याचितौ। तौ च तद्भयाद्वैशाल्यां नगर्या स्वकीयमातामहस्य चेटकाभिधानस्य राज्ञोऽन्तिके सहस्तिको सान्तःपुरपरिवारितौ गतवन्तौ । कृणिकेन च दूतप्रेषणेन तौ याचितौ । न च तेन प्रेषितौ, कूणिकस्य तयोश्च तुल्यमातृकत्वात् । ततः कूणिकेन भणितं- यदि न प्रेषयसि तदा युद्धसजो भव' । तेनापि 1 'तभो तुमए' प्रत्यन्तरे.

·E तते ण से काले कुमारे अन्नया कयाइ तिर्हि दैतीसहस्सेहि तिहिं रहसहस्सेहिं तिहिं आससहस्सेहिं तिहिं मणुयकोडीहिं गरुलचूहे । एकारसमेणं खंडेणं कूणिएणं भणितम्-'एष सजोऽस्मि'। ततः कूणिकेन सह कालादयो दश स्वीया भिन्नमातृका भ्रातरो राजानश्चेटकेन सह सया- माय याताः। तत्रैकैकस्य त्रीणि त्रीणि हस्तिनां सहस्राणि, एवं रथानामश्वानां च, मनुष्याणां च प्रत्येकं तितस्तिनः कोटयः। कूणिकस्याप्येवमेव । तत्र एकादशभागीकृतराज्यस्य कूणिकस्य कालादिभिः सह निजेन एकादशांशेन सङ्ग्रामे काल उपगतः। एतमर्थ वक्तुमाह-तए णं से काले' इत्यादिना । एनं च व्यतिकरं झात्वा चेटकेनाप्यष्टादश गणराजानौ मेलिताः, तेषां चेटकस्य च प्रत्येकमेवमेव हस्त्यादिबलपरिमाणं, ततो युद्धं संप्रलमम् । चेटकराजस्य तु प्रतिपन्नम्रतत्वेन दिनमध्ये एकमेव शरं मुञ्चति अमोघबाणश्च सः । तत्र च कूणिकसैन्ये गरुडन्यूहः चेटकसैन्ये (च) सागरव्यूहो विरचितः। ततश्च कूणिकस्य कालो दण्डनायको निजबलान्वितो युध्यमानस्तावद्गतो यावच्चेटकः, ततस्तेन एकशरनिर्घातेनासौ निपा- तितः १ । भग्नं च कूणिकबलम्, गते च वे अपि बले निजं निजमावासस्थानम् । द्वितीयेऽति सुकालो नाम दण्डनायको निजबलान्वितो युध्यमानस्तावद्गतो यावच्चेटकः, एवं सोऽप्येक रेण निपातितः २। एवं तृतीयेऽह्नि महाकालः, सोऽप्ये- वम् ३ । चतुर्थेऽह्नि कृष्णकुमारस्तथैव ।। पञ्चमे सुकृष्णः ५, षष्ठे महाकृष्णः ६, सप्तमे वीरकृष्णः ७, अष्टमे रामकृष्णः ८, नवमे पितृसेनकृष्णः ९ दशमे पितृमहासैनकृष्णः १० चेटकेनैकैकशरेण निपातिताः। एवं दशसु दिवसेषु चेटकेन विना- शिता दशापि कालादयः। एकादशे तु दिवसे चेटकजयार्थ देवताराधनाय कूणिकोऽष्टमभक्तं प्रजग्राह । ततः शक्रचमरा- वागतौ। ततः शक्रो वभाषे-" चेटकः श्रावक इत्यहं न तं प्रति प्रहरामि, नवरं भवन्तं संरक्षामि"। ततोऽसौ तद्रक्षार्थ वनप्रतिरूपकमभेद्यकवचं कृतयान् । चमरस्तु द्वौ सङ्ग्रामौ विकुक्तिवान् महाशिलाकण्टकं रथमुशलं चेति । तत्र महाशि-

·वलिका
निरया-
॥६॥
रन्ना सद्धिं रहमुसलं संगाम ओयाए । ततेणं तीसे कालीए देवीए अन्नदा कदाइ कुडुंबजागरियं जागरमाणीए अयमेयाख्वे
अज्झस्थिए जाव समुष्पज्जित्था-एवं खलु ममं पुत्ते कालकुमारे तिहिं दंतिसहस्सेहिं जाव ओयाए। से मन्ने किं जतिस्सति?
नो जतिस्सति ? जीविस्सइ ? नो जीविस्सति ? पराजिणिस्सइ ? णो पराजिणिस्सइ ? काले णं कुमारे णं अहं जीवमाणं
पासिज्जा ? ओहयमण जाव झियाइ। ते ण काले णं ते णं समए णं समणे भगवं महावीरे समोसरिते। परिसा निग्गया।
तते णं तीसे कालीए देवीए इमीसे कहाए लद्धवाए समाणीए अयमेतारूवे अज्झथिए जाव समुप्पज्जित्था-
-
लेव कण्टको जीवितभेदकत्वान्महाशिलाकण्टकः। ततश्च यत्र तृणशूकादिनाऽप्यभिहतस्याश्वहस्त्यादेमहाशिलाकण्टकेने-
वास्याहतस्य वेदना जायते, स सङ्ग्रामो महाशिलाकण्टक एवोच्यते । 'रहमुसले' त्ति यत्र रथो मुशलेन युक्तः परिधावन्
महाजनक्षयं कृतवान् अतो रथमुशलः । 'ओयाए' त्ति उपयात:--संप्राप्तः । 'किं जइस्सइ' त्ति जयश्लाघां प्राप्स्यति । परा
जेष्यते-- अभिभविष्यति परसैन्यं परानभिभविष्यति उत नेति कालनामानं पुत्रं जीवन्तं द्रक्ष्याम्यहं न वेत्येवम् उपहतो
मनःसंकल्पो युक्तायुक्तविवेचनं यस्याः सा उपहतमनःसंकल्पा । यावत्करणात् “करयलपल्हत्थियमुही अट्टज्झाणोधगया
ओमंथियवयणनयणकमला" ओमंथिय- अधोमुखीकृतं वदनं च नयनकमले च यया सा तथा। 'दीणविवन्नवयणा' दीनस्येव
विवर्ण वदनं यस्याः सा तथा । 'झियाइ' त्ति आर्तध्यानं ध्यायति, 'मणोमाणसिपणं दुक्खेणं अभिभूया' मनसि जातं मान-
सिकं मनस्येव यवर्तते मानसिक दुःखं वचनेनाप्रकाशितत्वात् तन्मनोमानसिकं तेन अबहिर्तिनाऽभिभूता। 'ते णं काले णं'
इत्यादि । 'अयमेयासवे त्ति अयमेतद्रूपो वक्ष्यमाणरूपः 'अन्झथिए' त्ति आध्यात्मिकः-आत्मविषयः चिन्तितः-स्मरणरूपः,
प्रार्थितः-लब्धुमाशंसितः, मनोगतः-मनस्येव वर्तते यो न बहिः प्रकाशितः, संकल्पो-विकल्पः, समुत्पन्नः-प्रादुर्भूतः। तमेवाह-
॥६॥

·1 एवं खलु समणे भगवं० पुवाणुपुब्बिं इहमागते जाव विहरति । तं महाफलं खलु तहारूवाणं जाक विउलस्स अट्ठस्स गहण- ताए, तं गच्छामि णं समर्ण जाव पज्जुवासामि । इमं च ण एयारूवं वागरण पुच्छिस्सामि तिकटु-एवं संपेहेइ 'एवमित्यादि । यावत्करणात् "पुव्वाणुपुरिध चरमाणे गामाणुगामं दुइजमाणे 'इहमागए इह संपत्ते इह समोसढे, इहेव चंपाए नयरीए पुन्नभद्दे चेहए. अहापडिरूवं उरगह उग्गिणिहत्ता संजमेणं तवसा अप्पाणं भावेमाणे विहरह"। 'तं महाफलं खलु' भो देवाणुप्पिया! 'तहारूवाणं' अरहंताणं, भगवंताणं, नामगोयस्स- वि सवणयाए, किमंग पुण अभि- गमणवंदणनमंसणपडिपुच्छणपज्जुषासणाए ! एगस्स वि आरियस्स धम्मियस्स क्यणस्स सवणयाए, किमंग पुण 'विउलस्स अट्ठस्स गहणयाए' गच्छामि ण' अहं 'समर्ण' भगवं,महावीरं वदामि नमसामि सकारेमि · सम्मामि कल्लाणं मंगलं देवयं चेइयं 'पज्जुवासामि,' एवं नो पेञ्चभवे हियाए सुहाए खमाए निस्सेयसाए आणुगामियत्ताए भविस्सा इमं च णं ण्यावं. वागरणं पुच्छिस्सामि त्तिकट्ठ एवं संपेहेति' संप्रेक्षते-पोलोचयति, सुगमम् , नवरं 'इहमागए' ति चम्पायां, 'इह संपत्ते' 'त्ति पूर्णभद्रे चैत्ये, “इह समोसढे 'त्ति साधूचितावग्रहे, एतदेवाह-इहेव चंपाए इत्यादि। “अहापडिरूवं ति यथाप्रतिरूपम् उचितमित्यर्थः । ' तं' इति तस्मात्, ‘महाफल' ति महत्फलमायत्यां भवतीति गम्यं, 'तहारूवाणं ति तत्प्रकारस्वभावानां-महाफलजननस्वभावानामित्यर्थः। 'नामगोयस्स ? त्ति नानो-याहच्छिकस्याभिधानस्य, गोत्रस्य-गु- -णनिष्पन्नस्य 'सवणयाए ' त्ति श्रवणेन, किमंग पुण' त्ति किंपुनरिति पूर्वोक्तार्थस्य विशेषद्योतनार्थम् अङ्गेत्यामन्त्रणे, या परिपूर्ण एवार्य शब्दो विशेषणार्थः, अभिगमनं, वन्दनं-स्तुतिः, नमन-प्रणमनं, प्रतिपृच्छनं-शरीरादिवार्ताप्रभं, पर्युपास- नं-सेवा, तनावस्तत्ता तया, एकस्यापि आर्यस्य आर्यप्रणेतृकत्वात्, धार्मिकस्य धर्मप्रतिबद्धत्वात्, धन्दामि-बन्दे, स्तौमि, नमस्यामि-प्रणमामि, सत्कारयामि-आदरं करोमि वनापर्चनं वा, सन्मानयामि उचितमतिपत्येति । कल्याण-कल्याणहेतुं, .

·वलिका
निरया-
॥७॥
संपेहित्ता कोडुंबिय पुरिसे सद्दावेति २ ता एवं वदासि खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया! धम्मियं जाणप्पवरं जुत्तमेव उवहवेह,
उवद्ववित्ता जाव पचप्पिणंति । तते णं सा काली देवी ण्हाया कयवलिकम्मा जाव अप्पमहग्याभरणालंकियसरीरा बहूहिं
खुजाहिं जाव महत्तरगविंदपरिक्खित्ता अंतेउराओ निग्गच्छइ, निग्गच्छित्ता जेणेव वाहिरिया
मङ्गलं दुरितोपशमनहेतुं, देवं चैत्यमिव चैत्यं, पर्युपासयामि-सेवे, एतत्, नोऽस्माकं, प्रेत्यभवे-जन्मान्तरे, हिताय पथ्यान्नवत्,
सुखाय-शर्मणे, क्षमाय-सङ्गतत्वाय, निःश्रेयसाय-मोक्षाय, आनुगामिकत्वाय-भवपरम्परासु सानुबन्धसुखाय, भविष्यति, इति
कृत्वा-इति हेतोः, संपेक्षते पर्यालोचयति, संप्रेक्ष्य चैवमवादीत्-शीघ्रमेव 'भो देवाणुप्पिया'! धर्माय नियुक्त धार्मिक,
यानप्रवरं, 'चाउग्घंटं आसरहे' ति चतस्रो घण्टाः पृष्ठतोऽग्रतः पार्श्वतश्च लम्बमाना यस्य स चतुर्घण्टः, अश्वयुक्तो रथोऽश्वर-
थस्तमश्वरथ, युक्तमेवाभ्वादिभिः,उपस्थापयत-प्रगुणीकुरुत, प्रगुणीकृत्य मम समर्पयत। 'हाय' त्ति कृतमजना, स्नानानन्तरं
'कयबलिकम्म' त्ति स्वगृहे देवतानां कृतबलिकर्मा, ‘कयकोउयमंगलपायच्छित्त' त्ति कृतानि कौतुकमगलान्येव प्रायश्चि-
त्तानीव दुःस्वप्नादिव्यपोहायावश्यकर्तव्यत्वात् प्रायश्चितानि यया सा तथा । तत्र कौतुकानि-मषीपुण्ड्रादीनि, मङ्गलादीनि-
सिद्धार्थदध्यक्षतर्वाङ्कुरादीनि, 'सुद्धप्पावेस्साई वत्थाई परिहिया' 'अप्पमहग्याभरणालंकियसरीरा' (इति) सुगमम्, 'बहुर्हि
खुजाहि जावे 'त्यादि, तत्र कुब्जिकाभिः-वक्रजङ्घाभिः, चिलातीभिः-अनार्यदेशोत्पन्नाभिः, वामनाभिः-हस्वशरीराभिः, वट-
भाभिः-मडहकोष्ठाभिः, बर्बरीभिः-बर्बरदेशसंभवाभिः, बकुशिकाभिः यौनकाभिः पण्हकाभिः इसिनिकाभिः वासिनिकाभिः
लासिकाभिः लकुसिकाभिः द्रविडीभिः सिंहलीभिः आरबीभिः पक्षणीभिः बहुलीभिः मुसण्डीभिः शबरीभिः पारसीभिः
नानादेशाभिः बहुविधानार्यदेशोत्पन्नाभिरित्यर्थः, विदेशस्तदीयदेशापेक्षया चम्पानगरी विदेशः तस्य परिमण्डिकाभिः,
'इंगियचिंतियपत्थियवियाणियाहिं' तत्र इङ्गितेन-नयनादिचेष्टाविशेषेण चिन्तितं च-परेण हृदि स्थापितं प्रार्थितं च-अभिल-
॥७॥

·उवट्ठाणसाला जेणेव धम्मिए जाणप्पवरे तेणेव उवागच्छइ, धम्मियं जाणपवरं दुरुहति २ नियगपरियालसंपरिबुडा चंपं नयरी मझ मज्झेणं निग्गच्छतिर जेणेव पुनभद्दे चेइए तेणेव उवागच्छइ २ छत्तादीए जावि धम्मियं जाणप्पवर ठवेति २ धम्मियाओ जाणप्पवराओ पच्चोरुहति २ बहूहिं जाव खुजाहिं विंदपरिक्खिता जेणेव समणे भगवं [महावीरें] तेणेव उवागच्छति २ समण भगवं [महावीरं] तिखुत्तो वंदति७ ठिया चेव सपरिवारा सुस्मुसमाणा नमसमाणा अभिमुहा विणएणं पंजलिउडा पज्जुवासति। तते णं समणे भगवं जाव कालीए देवीए तीसे य महतिमहालियाए धम्मकहा भाणियन्या जाव समणोवासए वा समणोवा- सिया वा विहरमाणा आणाए आराहए भवति । तते णं सा काली देवी समणस्स भगवओ अंतियं धम्मं सोचा निसम्म जाव हियया समणं भगवं तिखुत्तो जाव एवं वदासि-एवं खलु भंते मम पुत्ते काले कुमारे तिहिं दंतिसहस्सेहिं जाव रह- मुसलसंगाम ओयाते । से णं भंते कि जइस्सति ? नो जइस्सति ? जाव काले णं कुमारे अहं जीवमाणं पासिज्जा ? कालीति समणे भगवं कालिं देवि एवं वयासी-एवंखलु काली ! तव पुत्ते काले कुमारे तिहिं दंतिसहस्सेहिं जाव कूणिएणं रन्ना सद्धि षितं च विजानन्ति यास्तास्तथा ताभिः, स्वस्वदेशे यनेपथ्यं परिधानादिरचना तद्वगृहीतो वेषो यकाभिस्तास्तथा ताभिः, निपुणनामधेयकुशला यास्तास्तथा ताभिः, अत एव विनीताभिः युक्तेति गम्यते, तथा चेटिकाचक्रवालेन अर्थात् स्वदेश- संभवेन वृन्देन परिक्षिप्ता या सा तथा। 'उवट्ठाणसाला' उपवेशनमण्डपः। 'दुरुहइ' आरोहति । यत्रैव श्रमणो भगवान् तत्रैवोपा- गता-संप्राप्ता, तदनु महावीरं त्रिःकृत्वो वन्दते स्तुत्या, नमस्यति-प्रणमति, स्थिता चैव ऊर्ध्वस्थानेन, कृताञ्जलिपुटा अभिसंमुखा सती पर्युपास्ते। धर्मकथाश्रवणानन्तर' त्रिः कृत्वो' वन्दयित्वा (वन्दित्वा) एवमवादीत्-' एवं खलु भंते' इत्यादि सुगमम् । अत्र कालीदेव्याः पुत्रः कालनामा कुमारो हस्तितुरगरथपदातिरूपनिजसैन्यपरिवृतः कुणिकराजनियुक्तश्चेटकराजेन सह '

·निरया
॥८॥
रहमुसलं संगाम संगामेमाणे हयमहियपवरवीरघातितनिवडितचिंधज्झयपडागे निरालोयातो दिसातो करेमाणे चेडगस्स रन्नो
सपक्खं सपडिदिसि रहेणं पढिरहं हव्वमागते। ततेणं से चेहए राया कालं कुमारं एज्जमाणं पासति,कालं एज्जमाणं पासित्ता
आसुरुत्ते जाव मिसिमिसेमाणे धणु परामुसति २ उK परामुसइ २ वइसाहं ठाणं ठाति २ आययकण्णायतं उसे करेति २ कालं
कुमारं एगाहचं कूडाहचं जीवियाओ ववरोवेति । तं कालगते णं काली ! काले कुमारे नो चेव णं तुमं काल कुमारं जीवमाणं
रथमुशलं सझामयन् सुभटैश्चेटकसत्कर्यदस्य कृतं तदाह-'हयमहियपवरवीरघाइयनिवडियचिंधज्झयपडागे' (हतः) सैन्यस्य
हतत्वात्, मथितो मानस्य मन्थनातू, प्रवरवीराः-सुभटा घातिताः-विनाशिता यस्य, तथा निपातिताश्चिद्वध्वजाः-गरुडा-
दिचिह्नयुक्ताः केतवः पताकाश्च यस्य स तथा, ततः पदचतुष्टयस्य कर्मधारयः। अत एव निरालोयाओ दिसाओ करेमाणे'
त्ति निर्गतालोका दिशः कुर्वन् चेटकराजः (स्य) 'सपक्खं सपडिदिसिं' ति सपक्ष-समानपार्श्व समानवामेतरपार्श्वतया, सप्रति-
दिक्-समानप्रतिदिक्तयाऽत्यर्थमभिमुख इत्यर्थः, अभिमुखागमने हि परस्परस्य समाविव दक्षिणवामपाचौँ भवतः, एवं विदि-
शावपीति । इत्येवं स कालः चेटकराजस्य रथेन प्रतिस्थं 'हव्य' शीघ्रम् आसन्नं-संमुखीनम् आगच्छन्तं दृष्ट्वा चेटकराजः
तं प्रति ‘आसुरुत्ते' रुठे कुविए चंडिक्किए 'मिसिमिसेमाणे' त्ति, तत्र आशु-शीघ्रं रुष्टः-क्रोधेन विमोहितो यः स आशुरुष्टः,
आसुरं-वा-असुरसत्कं कोपेन दारुणत्वात् उक्तं-भणितं यस्य स आसुरोक्तः, रुष्टो-रोषवान् — कुधिए' त्ति मनसा कोपवान् ,
चांण्डिक्यितो-दारुणीभूतः ‘मिसिमिसेमाणे ' त्ति क्रोधज्वालया ज्वलन्, 'तिवलियं भिउडि निडाले साहट्ट 'त्ति त्रिवलिकां
भृकुटिं-लोचनविकारविशेष ललाटे संहृत्य-विधाय, धनुः परामृशति, बाणं परामृशति, विशाखस्थानेन तिष्ठति, 'आययक-
पणायतं' ति आकर्णान्तं बाणमाकृष्य एगाहच' ति एकयैयाहत्या आहननं प्रहारो यत्र जीवितव्यपरोपणे तदेकाहत्यं यथा
भवति एवं, कथमित्याह-'कूडाहच्चं' कूटस्येव-पाषाणमयमहामारणयन्त्रस्येय आहुत्या आहननं यत्र तत्कूटाहत्य, 'भगवतोक्तेयं
.
॥८॥

·पासिहिसि। तते-णं सा काली देवी समणरस भगवओ अंतियं एयम सोचा निसम्म महया पुत्तसोएणं अप्फुन्ना समाणी परमनियत्ताविव चंपगलता धस त्ति धरणीतलंसि सव्वंगेहि संनिवडिया। तते णं सा काली देवी मुहुर्ततरेणं आसत्या समा- णी उद्याए उट्टेति उद्वित्ता समणं भगवं [महावीरं] वंदइ नमसइ २ एवं क्यासी-एवमेयं भंते! तहमेय भंते ! अवितहमेयं भंते ! असंदिद्धमेयं भंते ! सच्चेणं एसमटे से जहेतं तुब्भे वदह तिकटु समणं भगवं वंदइ नमसइ २, तमेव धम्मियं जाणप्पवरं दुल्हतिर जामेव दिसं पाउन्भूया तामेव दिसं पडिगता। भंते त्ति भगवं गोयमे जाव वंदति नमसति २ एवं बयासी-कालेणं भंते ! कुमारे तिहि देतिसहरसेहि जाव रहमुसलं संगाम संगामेमाणे पेडएणं ना एगाहचं कूडाचं जीवियाओ ववरोविते समाणे कालमासे कालं किच्चा कहिं गते ? कहिं उववन्ने ? गोयमाति समणे भगवं गोयम एवं वदासि-एवं खलु गोयमा! काले कुमारे तिहिं दंतिसहस्सेहिं जाव जीवियाओ वरोदिते समाणे कालमासे कालं किच्चा चउत्थीए पंकप्पभाए पुढवीए हेमामे नरगे दससागरोवमठिइएस नेरइएसु नेरइयत्ताए उववन्ने । कालेणं झते ! वुमारे केरिसएहिं आरंभेहिं केरिसएहिं (समारंभेहि केरिसएहिं) आरंभसमारंभेहि केरिसएहि भोगेहिं के रिसएहि संभोगहि केस्सिएहिं भागसंभोगेहि केरिसेण वा असुभकडकम्मपन्भारेणं कालमासे कालं किच्चा चउत्थीए पंकप्पभाए पुढवीए जाव नेरइयत्ताए उववन्ने ? एवं खलु गोयमा! ते णं कालेणं ते ण समएणं रायगिहे नामं नयरे होत्था, रिद्धस्थिमियसमिद्धा । तत्थ णं रायगिहे नयरे सेणिए नामं राया होत्था, महया। तस्स णं सेणियरस रन्नो नंदा नाम देवी होत्था, सोमाला जाव विहरति । तस्स णं सेणि- व्याख्या,' 'अप्फुण्णा समाणी' व्याप्ता सती। शेषं सुगमं यावत्

·वलिका
निरया-
॥९॥
यस्स रन्नो नंदाए देवीए अत्तए अभए नाम कुमारे होत्था, सोमाले जाव सुरूवे साम० दंडे जहा चित्तो जाव रजधुराए चिंतए
यावि होत्था । तस्स णं सेणियस्स रनो चेल्लणा नाम देवी होत्था, सोमाले जाव विहरइ। तते णं सा चिल्लणा देवी अन्नया
कयाई तंसि-तारिसयंसि वासघरंसि जाव सीहं सुमिणे पासित्ता णं पडिबुद्धा, जहा पभावतो, जाव सुमिणपाढगा पडिवि-
सज्जिता, जाव चिल्लणा से वयणं पडिच्छित्ता जेणेव सए भवणे तेणेव अणुपविट्ठा। तते णं तोसे चेल्लणाए देवीए अन्नया कयाई
तिण्डं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं अयमेयाख्वे दोहले पाउब्भूए-धन्नाओ णं ताओ अम्मयाओ जाव जम्मजीवियफले जाओ
णं सेणियस्स रनो उदरवलीमसेहिं सोल्लेहि य तलिएहि य भजितेहि य सुरं च जान पसन्नं च आसाएमाणीओ जाव परि-
भाएमाणीओ दोहलं पविणेति । तते णं सा चेल्लणा देवी तंसि दोहलंसि अविणिजमाणंसि सुक्का भुक्खा निम्मंसा ओलुग्गा
ओल्लुग्गसरीरा नित्तेया दीणविमणवयणा पंडुइतमुही ओमंथियनयणवयणकमला जहोचियं पुप्फवस्थगंधमल्लालंकारं अपरि-
भुजमाणी करतलमलियव्व कमलमाला ओहतमणसंकप्पा जाव झियायति । तते णं तीसे चेल्लणाए देवीए अंगपडिया-
'सोल्लेहि य' त्ति पक्वैः ‘तलिएहि त्ति स्नेहेन पक्वैः, 'भजिपहि' भ्रष्टैः 'पसन्नं च' द्राक्षादिद्रव्यजन्यो मनःप्रसत्तिहेतुः
'आसाएमाणीओ' त्ति ईषत्स्वादयन्त्यो बहु च त्यजन्त्य इक्षुखण्डादेरिव, 'परिभाएमाणीओ' सर्वमुपभुञ्जानाः (परस्परं
ददन्त्यः) 'सुक्क' त्ति शुष्केव शुष्कामा रुधिरक्षयात्, ‘भुक्ख' त्ति भोजनाकरणतो बुभुक्षितेव, 'निम्मंसा' मांसोपचया-
भावतः, 'ओलुग्ग' त्ति अवरुग्णा-भममनोवृत्तिः, 'ओलुग्गसरीरा' भमदेहा, निस्तेजा-गतकान्तिः दीना-विमनोवदना,
पाण्डुकितमुखी-पाण्डुरीभूतवदना, 'ओमंथिय' त्ति अधोमुखीकृत, उपहतमनःसङ्कल्पा-गतयुक्तायुक्तविवेचना,
॥९॥

·रियातो चेल्लणं देवि सुक्क भुक्खं जाव झियायमाणीं पासंति, पासित्ता जेणेव सेणिए राया तेणेव उवागच्छंति, २ करतलपरिग्गहियं सिरसावत्तं मत्यए अंजलि कटु सेणियं रायं एवं वयासी-एवं खलु सामी ! चेल्लणा देवी न याणामो केणइ कारणेणं सुक्का भुक्खा जाव झियायति । तते णं से सेगिए राया तासिं अंगपडियारियाणं अंतिए एयम8 सोचा निसम्म तहेव संभंते समाणे जेणेव चेल्लणा.देवी तेणेव उवागच्छइ २ चिल्लणं देवि सुकं भुक्खं जाव झियायमाणि पासित्ता एवं वयासी-किन्नं तुम देवाणुप्पिए ! सुक्का मुक्खा जाव झियायसि ? तते णं सा चेल्लगा देवी सेणियस्स रण्णो एयम8 णो आढाति णो परिजाणाति तुसिणीया सचिट्ठति। तते णं से सेणिए राया चिल्लणं देविं दोचं पि तच्चं पि एवं वया- सो-किं णं अहं देवाणुप्पिए ! एयमट्ठस्स नो अरिहे सवणयाए जं णं तुमं एयमहूँ रहस्सीकरेसि ? तते णं सा चेल्लणा देवी सेणिएणं रन्ना दोच्चं पि तचं पि एवं वुत्ता समाणी सेणियं रायं एवं वयासी-णत्थि णं सामी ! से केति अढे जस्स णं तुब्भे अणरिहा सवणयाए, नो चेवणं इमस्स अट्ठस्स सवणयाए, एवं खलु सामी! ममं तस्स ओरालस्स जाव महासुमिणस्स तिण्हं मासाणं वहुपडिपुण्णाणं अयमेयाख्वे दोहले पाउन्भूए धन्नातो गं तातो अम्मयाओ जाओणं तुम्भं उदरवलिमंसेहिं सोल्लेएहि य जाच दोहलं विणेति । तते णं अहं सामी ! तंसि दोहलंसि अविणिजमाणी सुक्का भुक्खा जाव झियायामि। तते णं से करयल० कट्ठ' त्ति ‘करयलपरिग्गहिये दसनहं सिरसावत्तं मत्थए अंजलि कटु सेणियं रायं एवं वयासी' स्पष्टम् । एनमर्थ नाद्रियते-अबाथै आदरं न कुरुते, न परिजानीते-नाभ्युपगच्छति, कृतमौना तिष्ठति । धन्नाओ णं कयलक्खणाओ णं सुलद्धे णं तासि जम्मजीवियफले' 'अविणिजमाणंसि' त्ति अपूर्यमाणे

·निरया-
॥२०॥
वलिकर
सेणिए राया चेल्लणं देवि एवं वदासि-मा णं तुमं देवाणुप्पिए ! ओहय० जाव झियायहि, अहं गं तहा जत्तिहामि जहा णं
तव दोहलस्स संपत्ती भविस्सतीतिकट्ठ चिल्लणं देवि ताहि इट्टाहि कंताहिं पियाहिं मणुन्नाहि मणामाहि ओरालाहिं कल्ला-
णाहिं सिवाहिं धन्नाहि मंगल्लाहिं मियमधुरसस्सिरीयाहिं वग्गृहि समासासेति, चिल्लणाए देवीए अंतियातो पडिनिक्ख-
मति २ जेणेव वाहिरिया उवट्ठाणसाला जेणेव सीहासणे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता सीहासणवरंसि पुरत्याभिमुहे नि-
सीयति, तस्स दोहलस्स संपत्तिनिमित्त बहूहि आएहिं उवाएहि य उप्पत्तियाए य वेणइयाए य कम्मियाहि यपारिणामियाहि
य परिणामेमाणे २ तस्स दोहलरस आयं वा उवायं वा ठिई वा अविंदमाणे ओहयमणसंकप्पे जाव झियायति । इमं च णं अभए
कुमारे एहाए जाव सरीरे, सयाओ गिहाओ पडिनिक्खमति २ जेणेव बाहिरिया उवट्ठाणसाला जेणेव सेणिए राया तेणेव
उवागच्छति, सेणियं रायं ओहय० जाव झियायमाणं पासति २ एवं वदासी-अन्नया णं तातो ! तुब्भे ममं पासित्ता हट्ठ
जाब हियया भवह, किन्नं तातो ! अज तुब्भे ओहय० जाव झियायह ? तं जइ णं अहं तातो! एयमहरस अरिहे सवणयाए
तो णं तुम्भे मम एयम? जहाभूतमवितहं असंदिद्धं परिकहेह, जा णं अहं तस्स अट्ठरस अंतगमणं करेमि । तते णं से सेणिए
राया अभय कुमारं एवं वदासि-पत्थि णं पुत्ता! से केइ अट्टे जस्सणं तुमं अणरिहे सवणयाए, एवं खलु पुत्ता! तव चुल्लमाउयाए
चेल्लणाए देवीए तस्स ओरालस्स जाव महासुमिणस्स तिण्हं मासाणं वहुपडिपुन्नाणं जाव जाओ णं मम उदरवलीमंसेहिं सोल्लेहि
'जत्तिहामि' त्ति यतिष्ये, 'इहाहिं' इट्ठाहीत्यादीनां व्याख्या प्रागिहैवोक्ता। 'उबट्ठाणसाला' आस्थानमण्डपः। 'ठिई या
स्थानं ' अविंदमाणे' अलभमानः । अंतगमनं-पारगमनं तत्संपादनेन ।
॥१०॥

·य जाव दोहलं विणेति । तते गं सा चिल्लणा देवी तंसि दोहलंसि अविणिजमाणसि सुक्का जाव झियाति । तते णं अहं पुत्ता! तस्स दोहलस्स संपत्तिनिमित्त बहूहि आएहि य जाव ठिति वा अर्विदमाणे ओहय० जाव झियामि । तए णं से अभए कुमारे सेणिय राय एवं वदासि-माणे तातो ! तुन्भे ओहय० जाब झियाई, अहंक तह जत्तिहामि, जहाणं मम चुल्लमाउयाएं चिल्लणाए देवीए तस्स दोहलस्स संपत्ती भविस्सतीतिकटु सेणिय राय ताहि इटाहिं जाव वग्यूहि समासासेति २ जेणेव संए गिहे तेणेव उवागन्छइ २ अभितरए रहस्सितए ढाणिज्जे पुरिसे सहायेति २ एवं वयासी-गच्छह णं तुब्भे देवाणुप्पिया! सूणातो अल्लं मंसं रुहिरं वत्यिपुडगं च गिण्हह । तते णं ते गणिज्जा पुरिसा अभएणं कुमारेणं एवं वुत्ता समाणा हट्ट कर- तल० जाव पडिसुणेत्ता अभयस्स कुमारस्स अंतियाओ पडि निक्खमंति २ जेणेव मूणा तेणेव उवागच्छद, आलं मंसं रुहिरं वत्यिपुडगं च गिण्डंति २ जेणेव अभए कुमारे तेणेव उवा० २ करतल० तं अल्लं मंसं रुहिरं वस्थिपुडगं च उवणेति । तते णं से अभए कुमारे तं अल्लं मंसं रुहिरं कप्पणिकप्पियं (अप्पकप्पियं) करेति २ जेणेव सेणिए राया तेणेव उवा० २ सेणियं रायं रहस्सिगयं सयणिजंसि उत्ताणयं निवजावेति २ सेणियरस उदरवलीसु तं अल्लं मंसं रुहिर विरवेति २ बत्थिपुडएणं वेढेतिर सर्वतीकरणेणं करेति २ चेल्लणं देवि उप्पि पासादे अवलोयणवरगयं ठवावेति २ चेलणाए देवीए अहे सपक्खं सपडिदिसिं, सेणियं राय सयणिज्जंसि उत्ताणगं निवज्जावेति, सेणियस्स रन्नो उदरवलिसाई कप्पणिकप्पियाडं करेति २ से य भायणसि 'सूणाओ' घातस्थानात् । 'बत्थिपुडगं' उदरान्तर्वर्ती प्रदेशः । अप्पकप्पियं आत्मसमीपस्थम्। सपसं-समानपार्श्व समषा- मेतरपार्श्वतया । सप्रतिदिक्-समानप्रतिदिक्तया अत्यर्थमभिमुख इत्यर्थः, अभिमुखावस्थानेन हि परस्परस्य समावेष

·v
निरया-
॥११॥
,
पक्खिवति । तते ण से सेणिए राया अलियमुच्छियं करेति २ मुहुत्तंतरेण अन्नमन्नेणं सद्धिं संलबमाणे चिट्ठति। तते णं से
अभयकुमारे सेणियस्स रन्नो उदरवलिमसाई गिण्हेति २ जेणेव चिल्लणा देवी तेणेव उवागच्छइ २.चेल्लणाए देवीए उवणेति ।
तते णं सा चिल्लणा सेणियस्स रन्नो तेहि उदरवलिमंसेहि सोल्लेहि जाव दाहलं विणेति । तते णं सा चिल्लणा देवी संपु-
ण्णदोहला एवं समाणियदोहला विच्छिन्नदोहला तं गम्भं सुहसुहेणं परिवहति । ततेणं तीसे चेल्लणाए देवीए अन्नया कयाइ
पुन्वरत्तावरत्तकालसमयंसि अयमेयारूवे जाव समुप्पज्जित्या-जइ ताव इमेणं दारएणं गन्भगएणं चेव पिउणो उदरवलि-
मंसाणि खाइयाणि तं सेयं खलु मए एयं गन्भं साहित्तए वा पाडित्तए वा गालित्तए वा विद्धंसित्तए वा एवं संपेहेति २ ते
गर्भ बहूहि गब्भसाडणेहि य गब्भपाडणेहि य गभगालणेहि य गब्भविद्धसणेहि य इच्छति साडित्तर वा पाडित्तए वा गा-
लित्तए वा विद्धंसित्तए वा, नो चेव णं से गन्भे सदति वा पडति वा गलति वा विद्धंसति वा। तते णं सा चिल्लणा देवी तं
गब्भं जाहे नो संचाएति बहूहिं गम्भसाडएहि य जाव गब्भपाड(विवंस)णेहि य साडित्तए वा जाव विखंसित्तए वा, ताहे
संता तंता परितंता निन्विन्ना समाणा अकामिया अवसवसा अट्टवसदृदुहट्टा तं गम्भं परिवहति । तते णं सा चिल्लणा देवी
--
दक्षिणधामपावें भवतः, एवं विदिशावपि । 'अयमेयालये' अब्भत्थिए चिंतिए पत्थिए मणोगए संकप्पे समुप्पजित्था।
सातनं पातनं गालनं विध्वंसनमिति कर्तुं संप्रधारयति, उदरान्तर्वर्तिनः ओषधैः सातनम्-उदराद्वहिःकरणं, पातनं-गालनं
रुधिरादितया कृत्वा, विध्वंसनं सर्वगर्भपरिशाटनेन, न च शाटनायवस्था अस्य भवन्ति । 'संता तंता परितंता' इत्येकार्थाः
खेदवाचका पते ध्वनयः। 'अट्टवसट्टदुहट्टा' (आर्त्तवशं--आर्तध्यानवशतामृता-गता दुःखार्ता च या सा) उच्चाभिराक्रोशनाभिः
॥१॥

·नवण्हं मासाणं बहुपाड पुण्णाणं जाव सोमालं सुरूपं दारयं पयाया। तते णं तीसे चेल्लगाए देवीए इमे एतारूवे जाव समुप्प- जित्या-जइ ताव इमेणं दारएणं गब्भगएणं चैव पिउणो उदरवलिमसाई खाइयाई, तं न नज्जइ णं एस दारए संवडमाणे अम्हं कुलस्स अंतकरे भविस्सति, ते सेयं खलु अम्हं एवं दारगं एगते उकुरुडियाए उज्झावित्तए एवं संपेहेति २ दासचेडिं सद्दावेति २ एवं क्यासी-गच्छह णं तुमं देवाणुप्पिए एवं दारगं एगते उकुरुडियाए उज्झाहि। तते णं सा दासचेडी चेल्लणाए देवीए एवं वुत्ता समाणी करतल० जाव कटु चिल्लणाए देवीए एतमट्ट विणएणं पडिमुणेति २ तं दारगं करतलपुडेणं गिण्हति, जेणेव असोगवणिया तेणेव उवा० २ तं दारगं एगते उकुरुडियाए उज्झाति । तते ण तेणं दारएणं एगते उकुरुडियाए उज्झितेणं समाणेण सा असोगवणिया उज्जोविता याचि होत्था। तते ण से सेणिए राया इमीसे कहाए लद्धढे समाणे जेणेव असोगव- णिया तेणेव उवा० २ तं दारगं एगते उकुरुडियाए उज्झियं पासेति २ आसुरुत्ते जाव मिसिमिसेमाणे तं दारगं करतलपुडेणं गिण्हति २ जेणेव चिल्लणा देवी तेणेव उवा० २ चेल्लणं देवि उच्चावयाहिं आओसणाहिं आओसति २ उच्चावयाहिं निब्भच्छ- णाहिं निभच्छेति २ एवं उचसणाहिं उचंसेति २ एवं वयासी-किस्स णं तुम मम पुत्तं एगते उकुरुडियाए उज्झावेसि तिकटु चेल्लणं देविं उच्चावयसवहसावितं करेति २ एवं वयासी-तुम णं देवाणुप्पिए! एयं दारगं अणुपुव्वेणं सारक्खमाणी संगोवेमाणी संवड्डेहि । तते णं सा चेल्लुणा देवी सेणिएणं रना एवं वुत्ता समाणी लज्जिया विलिया विड्डा करतलपरिग्गहियं सेणियस्स रन्नो विणएणं एयम हूँ पडिसुणेति २ त दारगं अणुपुच्चेणं सारक्खमाणी संगोवेमाणी संवड्डेति । तते णं तस्स दारगस्स एगंते आक्रोशो निर्भर्त्सना उवर्षणा (एते समानार्थाः) । लझिया विलिया विडा' (एतेऽपि समामार्थाः)।

·निरया-
॥१२॥
उकुरुडियाए उझिजमाणस्स अग्गंगुलियाए कुक्कुटपिच्छएणं दूमिया यावि होत्या, अभिक्खणं अभिक्खणं पूर्यच सोणियं
च अभिनिस्सवेति । तते णं से दारए वेदणाभिभूए समाणे महता महता सद्देणं आरसति । ततेणं सेणिए राया तस्स दार-
गस्स आरसितसई सोच्चा निसम्म जेणेव से दारए तेणेव उवा०२ तं दारगं करतलपुडेणं गिण्हइ २ तं अग्गंगुलियं आसयंसि
पक्खिवति २ पूइं च सोणियं च आसएणं आमुसति । तते णं से दारए निव्वुए निव्वेदणे तुसिणीए संचिइ, जाहे वि य णं
से दारए वेदणाए अभिभूते समाणे महता महता सद्देणं आरसति ताहे वि य णं सेणिए राया जेणेव से दारए तेणेव उवा०२
त दारगं करतलपुडेणं गिण्हति तं चेव जाव निव्वेयणे तुसिणीए संचिइ । तते णं तस्स दारगस्स अम्मापियरोततिए दिवसे
चंदसूरदंसणियं करेति जाव संपत्ते वारसाहे दिवसे अयमेयारूवं गुणनिप्फन्नं नामधिज्ज करेति, जहा णं अम्हं इमस्स दार-
गस्स एगंते उकुरुडियाए उज्झिज्जमाणस्स अंगुलिया कुकडपिच्छएणं दूमिया, तं होउ णं अम्हं इमस्स दारगस नामधेज्ज
कूणिए। तते णं तस्स दारगस्स अम्मापियरो नामधिज्ज करेंति कूणिय ति। तते ण तरस कूणियस्स आणुपुव्वेणं दितिवडियं
च जहा मेहस्स जाव उप्पि पासायवरगए विहरति । अट्टओ दाओ । तते णं तस्स कूणियस्स कुमारस्स अन्नदा पुव्वरत्ता०
जाव समुप्पज्जित्या-एवं खल्लु अहं सेणियस्स रन्नो वाघाएणं नो संचाएमि सयमेव रज्जसिरि करेमाणे पालेमाणे विहरित्तए,
तं सेयं मम खल सेणियं रायं नियलवंधणं करेत्ता अप्पाणं महता महता रायाभिसेएणं अभिसिंचावित्तए तिकटु एवं संपेहेति
२-सेणियस्स रन्नो अंतराणि य छिड्डाणि य विरहाणि य पडिजागरमाणे विहरति । तते णं से कूणिए कुमारे सेणियस्स रनो
स्थितिपतितां कुलकमायातं पुत्रजन्मानुष्ठानम् । 'अंतराणिय' अवसरान्, छिद्राणि-अल्पपरिवारादीनि, विरहो-विजनत्वम्।
॥१२॥

·N अंतरं वा जाव मम्म वा अलभमाणे अन्नदा कयाइ कालादीए दस कुमारे, नियघरे सद्दावेति २ एवं वदासि-एवं खलु देवाणुप्पिया ! अम्हे सेणियस्स रनो वाघाएणं नो संचाएमो सयमेव रज्जसिरिं करेमाणा पालेमाणा विहरित्तए, तं सेयं देवाणुप्पिया ! अम्हं सेणियं रायं नियलबंधणं करेत्ता रज्जं च रट्टं च वलं च वाहणं च कोसं च कोट्ठागारं च जणवयं च एकारसभाए विरिचित्ता सयमेव रज्जसिरिं करेमाणाणं पालेमाणाणं जाव विहरित्तए । तते णं ते कालादीया दस कुमारा कूणियस्स कुमारस्स एयमदं विणएणं पडिसुणेति । तते णं से कूणिए कुमारे अन्नदा कदाइ सेणियस्स रन्नो अंतरं जाणति २ सेणियं रायं नियलबंधणं करेति २ अप्पाणं महता महता रायाभिसेएणं अभिसिंचावेति । तते णं से कूणिए कुमारे राजा जाते महता महता० । तते णं से कूणिए राया अन्नदा कदाइ न्हाए जाव सवालंकारविभूसिए चेल्लणाए देवीए पायदए दत्वमागच्छति । तते णं से कूणिए राया चेल्लणं देवि ओहय० जाव झियायमाणि पासति २ चेल्लणाए देवीए पायग्गहर्ण करेति २ चेल्लणं देवि एवं वदासि-किं णं अम्मो ! तुम्हें न तुट्ठी वा न ऊसए वा न हरिसे वा नाणंदे वा ? ज णं अहं सयमेव रज्जसिरं जाव विहरामि । तते णं सा चेल्लणा देवी कूणियं रायं एवं वयासि-कहण्णं पुत्ता ! ममं तुट्टी वा उस्सए वा हरिसे वा आणंदे वा भविस्सति ? ज नं तुमं सेणियं रायं पियं देवयं गुरुजणगं अचंतनेहाणुरागरत्तं नियलबंधणं करि- ता अप्पाणं महता रायाभिसेएणं अभिसिंचावेसि । तते णं से कूणिए राया चिल्लणं देवि एवं वदासि-यातेउकामे णं अ- म्मो ! मम सेणिए राया, एवं मारे बंधितुं निच्छुभिउकामए णं अम्मो ! मर्म सेगिए राया, तं कहनं अम्मो ममं सेणिए तुष्टिः उत्सवः हर्षः आनन्दः प्रमोदार्था पते शब्दाः । 'मम घातेउकामे णं' घातयितुकामः णं वाक्यालकारे मां श्रेणिको राजा 'घातनं मारणं वन्धनं निच्छुभणं' पते पराभवसूचका ध्वनयः ।

·वलिका.
निरया-
॥१३॥
-
--
राया अच्चंतनेहाणुरागरते ? तते ण सा चेल्लणा देवी कूणिय कुमार एवं वदासि-एवं खलु पुत्ता ! तुमंसि ममं गन्भे
आभूते समाणे तिण्ह मासाणं बहुपडिपुन्नाणं ममं अयमेयारूवे दोहले पाउन्भूते-धन्नातो णं तातो अम्मयातो जाव अंगप-
डिचारियाओ निरवसेस भाणियत्वं जाव जाहे वि य णं तुमं वेयणाए अभिभूते महता जाव तुसिणीए संचिट्ठसि, एवं खलु
तव पुत्ता ! सेणिए' राया अच्चंतनेहाणुरागरत्ते । तते णं से कूणिए राया चेल्लणाए देवीए अंतिए एयम; सोचा निसम्म.
चिल्लणं देवि एवं वदासि-दुखणं अम्मो ! मए कयं, सेणियं रायं पियं देवयं गुरुजणगं अचंतनेहाणुरागरत्तं नियलबंधणं
करतेणं, तं गच्छामि णं सेणियस्स रन्नो सयमेव नियलानि छिंदामि तिकट्ठ परमुहत्थगते जेणेव चारगसाला तेणेव पहा-
रित्यगमणाए । तते णं सेणिए राया कूणियं कुमारं परमुहत्थगय एज्जमाणं पासति २ एवं वयासि-एस णं कूणिए कुमारे
अपत्थियपत्थिए जाव सिरिहिरिपरिवन्जिए परसुहत्थगए इह हत्वमागच्छति, तं न नज्जइ णं ममं केणइ कुमारेणं मारिस्स-
तीतिकटु भीए जाव संजायभए तालपुडग विसं आसगंसि पक्खिवइ । तते णं से सेणिए राया तालपुडगविसं आसगंसि
पक्खित्ते समाणे मुहुत्तरेणं परिणाममाणसि निप्पाणे निचिट्टे जीवविप्पजढे ओइन्ने । तते णं से- कूणिए कुमारे जेणेव चार-
गसाला तेणेव उवागए २ सेणियं रायं निष्पाणं निचिटुं जीवविष्पजढं ओइन्नं पासति २ महता पितिसोएणं अप्फुण्णे
समाणे परसुनियत्ते वित्र चंपगवरपाद धस त्ति धरणीतलंसि सवंगेहिं संनिवडिए । तते णं से कूणिए कुमारे मुहुत्ततरेणं
निष्प्राणः-निर्गतप्राणः, निश्चेष्टः जीवितविप्रजढः प्राणापहारसूचकाः एते । अवतीर्णो-भूमौ पतितः । अप्फुण्णे
व्याप्तः सन् ।
॥१३॥

·आसत्थे समाणे रोयमाणे, कंदमाणे, सोयमाणे, विलवमाणे एवं वदासि-अहो णं मए अधन्नेणं अपुन्नेणं अकयपुनेणं-दुङ्कयं सेणियं रायं पियं देवयं अचंतनेहाणुरागरत्तं नियलबंधणं करतेणं मम मूलागं चेव णं सेणिए राया कालगते त्ति कटु ईसरतलवर जाव संधिवालसद्धिं संपरिबुडे रोयमाणे ३ महया इड्डिसकारसमुदएणं सेणियस्स रन्नो नीहरणं करेति, वहूई लोइयाई मयकिच्चाई करेति । तते णं से कूणिए कुमारे एतेणं महया मणोमाणसिएणं दुक्खेणं अभिभूते समाणे अन्नदा कदाइ अंतेउरपरियालसंपरिबुडे सभंडमत्तोवकरणमाताए रायगिहातो पडिनिक्खमति, जेणेव चंपा नगरी तेणेव उवाग- च्छइ, तत्थ वि णं विपुलभोगसमितिसमन्नागए, कालेणं अप्पसोए जाए यावि होत्था । तते णं से कूर्णिए राया अन्नया कयाइ कालादीए दस कुमारे सद्दावेति २ रजं च जाव जणवयं च एकारसभाए विरिंचति २ सयमेव रजसिरि करेमाणे पालेमाणे विहरति । तत्थ णं चंपाए नगरीए सेणियस्स रन्नो पुत्ते चेल्लणाए देवीए अत्तए कूणियस्स रनो सहोयरे कणी- यसे भाया वेहल्ले नामं कुमारे होत्था सोमाले जाव सुरुवे । तते णं तस्स वेहल्लस्स कुमारस्स सेणिएणं रन्ना जीवंतएणं चेव सेयणए गंधहत्थी अट्ठारसवंके हारे पुवदिन्ने । तए णं से वेहल्ले कुमारे सेयणएणं गंधहत्थिणा अंतेउरपरियालसंपरिवुडे चंपं नगरि मज्झं मझेणं निग्गच्छइ २ अभिक्खणं २ गंगं महानई मज्जणयं ओयरइ । तते णं सेयणए गंधहत्थी देवीओ 'रोयमाणे त्ति' रुदन् ' कंदमाणे' वैक्लवं कुर्वन् ‘सोयमाणे' शोकं कुर्वन् ‘विलवमाणे' विलापान कुर्वन् । 'नीहरणं' ति परोक्षस्य यन्निर्गमादि कार्यम् । 'मणोमाणसिएणं' ति मनसि जातं मानसिकं मनस्येव यवर्तते वचनेनाप्रकाशितत्वात् तत् मनोमानसिकं तेन अबहिर्वर्तिना अभिभूतः । 'अंतेउरपरियालसंपरिवुडे' । 'चपं नगरिं मज्झं मज्झेणं' इत्यादि वाच्यम् । ह -- .

·निरया-
॥१४॥
वलिका
-
सोंडाए गिण्हति २ अप्पेगइयाओ पुढे ठवेति, अप्पेगइयाओ खंधे ठवेति, एवं अप्पे० कुंभे ठवेति, अप्पे० सीसे
ठवेति, अप्पे० दंतमुसले ठवेति, अप्पे० सोंडाए गहाय उर्दू वेहासं उबिहइ, अप्पे० सोंडागयाओ अंदोलावेति,
अप्पेगइया दंतंतरेसु नीति, अप्पे० सीभरेणं ण्हाणेति, अप्पेगइयाओ अणेगेहिं कीलावणेहि कीलावेति । तते णं
चंपाए नयरीए सिघाडगतिगचउक्कचच्चरमहापहपहेसु बहुजणो अन्नमन्नस्स एवमाइक्खइ जाव परूवेति-एवं खलु देवाणु-
प्पिया ! वेहल्ले कुमारे सेयणएणं गंधहत्थिणा अंतेउरं तं चेव जाव णेगेहिं कीलावणएहिं कीलावेति, तं एस णं
वेहल्ले कुमारे रज्जसिरिफलं पचणुब्भवमाणे विहरति, नो कूणिए राया। तते णं तीसे पउमावईए देवीए इमीसे कहाए
लट्ठाए समाणीते अयमेयाख्वे जाव समुप्पज्जित्था, एवं खलु वेहल्ले कुमारे सेयणएणं गंधहत्थिणा जाव अणेगेहि
कोलावणएहिं कीलावेति, तं एस णं वेहल्ले कुमारे रज्जसिरिफल पच्चणुब्भवमाणे विहरति, नो कोणिए राया, तं किं अम्हं
रज्जेण वा जाव जणवएण वा जइणं अम्हं सेयणगे गंधहत्थी नत्थि ? तं सेयं खलु ममं कूणियं रायं एयम विनवित्तए त्ति-
कटु एवं संपेहेनि २ जेणेव कूणिए राया तेणेव उवा० २ करतल जाव एवं वयासि-एवं खलु सामी वेहल्ले कुमारे सेयण-
एण गंधहत्थिणा जाव अणेगेहिं कीलावणाहिं कीलावेति, तं किण्हं सामी अम्हं रज्जेण वा जाव जणवएण वा जति णं अम्हं
सेयणए गंधहत्थी नत्थि ? तएणं से कूणिए राया पउमावईए देवीए एयम8 नो आढाति नो परिजाणति तुसिणीए संचि-
इति । तते णं सा पउमावई देवी अभिक्खणं २ कूणियं राय एयम8 विन्नवेइ । तते णं से कूणिए राया पउमावईए देवीए
अभिक्खणं २ एयम विन्नविजमाणे अन्नया कयाइ वेहल्लं कुमारं सदावेति २ सेयणगं गंधहत्यिं अट्ठारसवंकं च हारं
॥१४॥

·जायति । तते णं से वेहल्ले कुमारे कूणिय राय एवं वयासि-एवं खल्लु सामी सेणिएणं रन्ना जीवनेणं चैव सेयणए गंधहत्वी अट्ठारसर्वके य हारे दिन्ने, तं जइ णं सामी! तुम्भे ममं रज्जस्स य (जणवयस्स य) अद्धं दलह तो गं अहं तुभं सेयणयं गंधहत्यिं अट्ठारसर्वकं च हारं दलयामि । तते णं से कूणिए राया वेहल्लस्स कुमारस्स एयमह नो आढाति नो परिजाणइ अभिक्खणं २ सेयणगं गंधहत्यि अट्ठारसवंकं च हारं जायति । तए णं तस्स वेहल्लस्स कुमारस्स कूणिएणं रन्ना अभिक्ख- णं २ सेयणगं गंधहत्यिं अट्ठारसर्वक च हारं एवं अक्खिविउकामेणं गिहिउकामेणं उद्दालेउकामेणं ममं कूणिए राया सेयणगं गंधहत्यि अट्ठारसर्वकं च हारं तं जाव ताव ममं कूणिए राया सेयणगं गंधहत्थिं अट्ठारसर्वकं च हारं गहाय अंतेउरपरिया- लसंपरिखुडस्स सभंडमत्तोवकरणमाताए चंपातो नयरीतो पडिनिक्खमित्ता वेसालीए नयरीए अज्जग चेडयं राय उवसंप- जित्ताणं विहरित्तए, एवं संपेहेति २ कूणियस्स रन्नो अंतराणि जाव पडिजागरमाणे २ विहरति । तते णं से वेहल्ले कुमारे अन्नदा कदाइ कूणियस्स रन्नो अंतरं जाणति सेयणगं गंधहत्थिं अट्ठारसर्वकं च हारं गहाय अंतेउरपरियालसंपरिबुडे स- भंडमत्तोवकरणमायाए चंपाओ नयरीतो पडिनिक्खमति २ जेणेव वेसाली नगरी तेणेव उवागच्छति, वेसालीए नगरीए अजगं चेडयं उपसंपज्जित्ता णं विहरति । तते णं से कूणिए राया इमीसे कहाए लढे समाणे एवं खलु वेहल्ले कुमारे ममं 'अक्खिविउकामेणं' ति स्वीकर्तुकामेन, एतदेव स्पष्टयति- गिहिउकामेणं' इत्यादिना। 'तं जाव ताव न उद्दालेइ ताव ममं कूणिए राया' इत्यादि सुगमम् । 'अजगं' ति मातामहम् । 'संपेहेति' पर्यालोचयति । 'अंतराणि ' छिद्राणि प्रति- जाग्रत्-परिभावयन् विचरति-आस्ते । 'अंतरं' प्रविरलमनुष्यादिकम् ।

·निरया-
॥१५॥
का.
असंविदितेणं सेयणगं गंधहत्यिं अट्ठारसर्वकं च हारं गहाय अंतेउरपरियालप्तपरिवुडे जाव अजयं चेडयं रायं उपसंपज्जित्ता णं
विहरति, त सेयं खलु मम सेयणगं गंधहत्थिं अट्ठारसर्वकं च हारं दूतं पेसित्तए, एवं संपेहेति २ दूतं सद्दावेति २ एवं क्या-
सि-गच्छह णं तुम देवाणुप्पिया ! वेसालि नगरि, तत्थ णं तुमं ममं अजं चेडगं रायं करतल० वद्धावेत्ता एवं वयासि-एवं
खलु सामी ! कूणिए राया विन्नवेति, एस णं वेहल्ले कुमारे कूणियहस रन्नो असंविदितेणं सेयणगं अट्ठारसर्वकं हारं (च) गहाय
हत्वमागते, तए णं तुम्भे सामी ! कूणिय रायं अणुगिण्हमाणा सेअणगं अट्ठारसर्वकं च हारं कूणियस्स रन्नो पञ्चपिणह, वेहल्लं
कुमारं (च) पेसेह । तते णं से दूर कूणिए० करतल० जाव पडिसुणित्ता जेणेव सते गिहे तेणेव उवा० २ जहा चित्तो जाव
वद्धावित्ता एवं वयासि-एवं खलु सामी ! कूणिए राया विन्नवेइ-एस णं वेहल्ले कुमारे तहेव भाणियत्वं जाव वेहल्लं कुमार
पेसेह । तते णं से चेडए राया तं दूयं एवं वयासि-जह चेव णं देवाणुप्पिया ! कूणिए राया सेणियस्स रन्नो पुत्ते चेल्लणाए
देवीए अत्तए ममं नत्तुए तहेव णं वेहल्ले वि कुमारे सेणियस्स रन्नो पुत्ते चेल्लणाए- देवीए अत्तए मम नत्तुए, सेणिएणं
रन्ना जीवंतेणं चेव वेहल्लस्स कुमारस्स सेयणगे गंधहत्थी अट्ठारसवंके हारे पुवविदिन्ने, तं जइ णं कूणिए राया वेहल्लस्स
रजस्स य जणवयस्स य अद्धं दलयति तो ण सेयणगं अट्ठारसर्वकं हारं च कूणियस्स रन्नो पचप्पिणामि, वेहल्लं च कुमार
'असंविदितेणं' ति असंप्रति ( असंविदितेन)। हव्वं ति शीघ्रम् । — जहा चित्तो' त्ति राजप्रश्नीये द्वितीयोपाङ्गे यथा
प्रवेतम्बीनगर्याश्चित्रो नाम दूतः प्रदेशिराजप्रेषितः श्रावस्त्यां नगा जितशत्रुसमीपे स्वगृहान्निर्गत्य गत; तथाऽयमपि । को-
णिकनामा राजा यथा एवं विहल्लकुमारोऽपि ।
॥१५॥

·पेसेमि। ते दूयं सकारेति संमाणेति पडिविसज्जेति । तते णं से दूते चेहएणं रन्ना पडिविसज्जिए समाणे जेणेव चाउग्घंटे आसरहे तेणेव उवागच्छइ २ चाउग्घंटं आसरहं दुरुहति, वेसालि नगरिं मज्झं मझेणं निग्गच्छइ २ सुभेहि वसहीहिं पायरासेहिं जाव वद्धावित्ता एवं वदासि-(एवं खलु सामी !) चेडए राया आणवेति-जह चेव णं कूणिए राया सेणियस्स रन्नो पुत्ते चेल्लणाए देवीए अत्तर मम नत्तुए तं चेव भाणियत्वं जाव वेहल्लं च कुमारं पेसेमि, तं न देति णं सामी! चेडए राया सेयणगं अट्ठारसर्वकं हारं (च), चेहल्लं (च) नो पेसेति । तते णं से कूणिए राया दुचं पि दूयं सहावित्ता एवं वयासी-गच्छह णं तुम देवाणु० ! वेसालि नगरिं, तत्ए णं तुम मम अजगं चेडगं रायं जाव एवं वयासि-एवं खलु सामी! कूणिए राया विनवेइ- जाणि काणि रयणागि समुप्पज्जति सबाणि ताणि रायकुलगामीणि, सेणियस्स रनो रज्वसिरि करेमाणस्स पालेमाणस्स दुवे रयणा समुप्पन्ना, तं जहा-सेयणए गंधहत्थी, अट्ठारसर्वके हारे, तन्नं तुम्भे सामी ! रायकुलपरंपरागय ठिइयं अलोवेमा- णा सेयणगं गंधहत्यि अट्ठारसवं च हारं कूणियस्स रन्नो पञ्चप्पिणह वेहल्लं कुमारं पेसेह । तते ण से दूते कूणियस्स रन्नो तहेब जाव वद्धावित्ता एवं वयासि-एवं खलु सामी ! कूणिए राया विन्नवेइ-जाणि काणि ति जाव वेहल्लं कुमार पेसेह । तते णं से चेडए राया तं दूयं एवं क्यामि-जह चेव ण देवाणुप्पिया! कूणिए राया सेणियस्स रन्नो पुत्ते चिल्लणाए देवीए अत्तए 'चाउग्घंट' ति चतस्रो घण्टाश्चतसृष्वपि दिक्षु अवलम्बिता यस्य स चतुर्घण्टो रथः । 'सुभेहिं वसहीहिं पायरासेहि ति प्रातराशः आदित्योदयादावाधप्रहरद्वयसमयवर्ती-भोजनकालः निवासश्च-निवसनभूभागः तौ द्वावपि सुखहेतुको न पीडाकारिणौ ताभ्यां संप्राप्तो नगयों दृष्टश्चेटक(कोणिक)राजः 'जयविजएणं वद्वावित्ता एवं ' दुतो यदवादीत्तदर्शयति- 'एवं खलु सामी'त्यादिना । ' अलोवेमाण' त्ति एवं परंपरागतां प्रीतिमलोपयन्तः।

·पलिका निरया- ॥१६॥ - जहा पढमं जाव वेहल्लं च कुमारं पेसेमि, तं दूतं सकारेति संमाणेति पडिविसज्जेति । तते णं से दूते जाव कूणियस्स रनो वहावित्ता एवं वयासि-चेडए राया आणवेति-जह चेव णं देवाणुप्पिया! कूणिए राया सेणियस्स रन्नो पुत्ते चिल्लणाए देवीए अत्तए जाव वेहल्लं कुमारं पेसेमि, तं न देति णं सामी ! चेडए राया सेयणगं गंधहत्यि अट्ठारसर्वकं च हारं, वेहल्लं कुमारं नो पेसेति । ततेणं से कूणिए राया तस्स दूयस्स अंतिए एयम8 सोचा निसम्म आसुरुत्ते २ जाव मिसिमिसेमाणे तच्चं दूतं सद्दावेति २ एवं वयासि-गच्छह गं तुमं देवाणुप्पिया ! वेसालीए नयरीए चेडगस्स रन्नो वामेणं पादेणं पायपीढं अकमाहि अक्कमित्ता कुंतग्गेण लेहं पणावेहि २ आसुरुत्ते जाव मिसिमिसेमाणे तिवलियं भिउडि निडाले साह१ चेडगं रायं एवं वयासि-हं भो चेडग- राया! अपत्थियपत्थिया ! दुरंत जाव परिवजित्ता एस णं कूणिए राया आणवेइ-पञ्चप्पिणाहि णं कूणियस्स रन्नो सेयणगं अट्ठारसर्वकं च हार वेहल्लं च कुमार पेसेहि, अहव जुद्धसज्जो चिट्ठाहि, एस णं कूणिए राया सवले सवाहणे सखंधावारे णं जुद्धसज्जे इह हत्वमागच्छति । तते णं से दूते करतल० तहेव जाव जेणेव चेडए राया तेणेव उवा० २ करतल० जाव वद्धा० २ एवं वयासि-एस णं सामी ! ममं विणयपडिवत्ती, इयाणि कूणियस्स रन्नो आणत्ति चेडगस्स रन्नो वामेण पाएणं पादपीढं 'जहा पढमं' ति रजस्स य जणवयस्स य अद्धं कोणियराया जइ वेहल्लस्स देइ तोऽहं सेयणगं अट्ठारसवंकं च हारं कूणि- यस्स पञ्चप्पिणामि, वेहल्लं च कुमार पेसेमि, न अन्नहा । तदनु द्वितीयदूतस्य समीपे एनमर्थ श्रुत्वा कोणिकराज 'आसुरुत्ते' इत्येतावद्रूप(ताकोप)वशसंपन्नः । यदसौ तृतीयदूतप्रेषणेन कारयति भाणयति च तदाह-एवं वयासी'त्यादिना हस्तिहार- समर्पणकुमारप्रेषणस्वरूपं यदि न करोषि तदा जुद्धसजो भवेति दूतः प्राह । इमेणं कारणेणं ति तुल्यताऽत्र कसंबन्धेन(१)। ॥१६० ·अक्कमति २ आसुरुत्ते कुंतग्गेण लेहं पणावेति तं चेव सवलखंधावारे णं इह हमागच्छति । तते णं से चेडए राया तस्स यस्स अंतिए एयमई सोचा निसम्म आसुरुत्ते जाव साहदु एवं वयासि-न अप्पिणाम णं कुणियस्स रन्नो सेयणगं अट्ठार- सर्वकं हारं, वेहल्लं च कुमारं नो पेसेमि, एस णं जुद्धसज्जे चिहामि। तं दूर्य असक्कारियं असमाणितं अवद्दारेणं निच्छुहावेइ । तते णं से कूणिए राया तस्स दूतस्स अंतिए एयमहूँ सोचा णिसम्म आसुरुत्ते कालादीए दस कुमारे सद्दावेइ २ एवं वयासी एवं खलु देवाणुप्पिया ! वेहल्ले कुमारे ममं असावदितेणं सेयणगं गंधहत्यि अट्ठारसर्वकं अंतेउरं सभंडं च गहाय चंपातो निक्खमति २ वेसालि अजगं जाव उपसंपज्जित्ताणं विहरति । तते णं मए सेयणगस्स गंधहत्थिस्स अट्टारसर्वकअट्ठाए दूया पेसिया, ते य चेडएण रण्णा इमेणं कारणेणं पडिसेहित्ता अदुत्तरं च णं ममं तच्चे दूते असकारिते अबद्दारेण निच्छुहावेति तं सेयं खलु देवाणुप्पिया ! अम्हं चेडगस्स रन्नो जुत्तं गिण्हित्तए । तए णं कालाईया दस कुमारा कूणियस्त रन्नो एयम8 विणएणं पडिसुणेति । तते णं से कूणिए राया कालादीते दस कुमारे एवं वयासि-गच्छह णं तुम्भे देवाणुप्पिया ! सएसु सएसु रजेसु पत्तेयं पत्तेयं ण्हाया जाव पायच्छित्ता हत्थिखंधवरगया पत्तेयं पत्तेयं तिहिं दंतिसहस्तेहिं एवं तिहि रहसह- स्सेहिं तिर्हि आससहस्सेहिं तिहिं मणुस्सकोडीहिं सद्धिं संपरिघुडा सचिड्डीए जाव रवेणं सतेहिंरतो नगरेहितो पडिनि- क्खमह २ ममं अंतियं पाउब्भवह । तते णं ते कालाईया दस कुमारा कोणियस्स रन्नो एयमढे सोचा सएसु सएस रज्जेसु दूतद्वयं कोणिकराजप्रेषितं निषेधितं, तृतीयदूतस्तु असत्कारितोऽपद्वारेण निष्कासित्तः। ततो यात्रां सङ्ग्रामयात्रां गृहीतु. मुद्यता वयमिति । 'तते णं से कूणिए राया' कालादीन् प्रति भणितवान् । तेऽपि च दशापि तद्वचो विनयेन प्रतिशृण्वन्ति । 'एवं वयासि' त्ति एवमवादीत्तान्प्रति-गच्छत यूयं स्वराज्येषु निज निजसामग्र्या संनह्य समागन्तव्यं मम समीपे ।

·निरया-
॥१७॥
पत्तेयं २ ण्हाया जाव तिहिं मणुस्सकोडीहिं सद्धिं संपरिखुडा सविड्डीए जाव रवेणं सएहिं २ तो नगरेहितो पडिनिक्ख-
मंति, जेणेव अंगा जणवए जेणेव चंपा नगरी जेणेव कूणिए राया तेगेव उवागता करतल० जाव बद्धाति । तते ण से
कूणिए राया कोडुंबियपुरिसे सद्दावेति २ एवं वयासि-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया ! आभिसेकं हत्थिरयणं पडिकप्पेह,
हयगयरहचातुरंगिणिं सेणं संनाहेह, मम एयमाणत्तियं पचप्पिणह, जाव पचप्पिणंति । तते णं से कूणिए राया जेणेव
मज्जणघरे तेणेव उवागच्छइ जाव पडिनिग्गच्छित्ता जेणेव वाहिरिया उवट्ठाणसाला जाव नरवई दुरूहे । तते णं से कूणिए
राया तिहिं दंतिसहस्सेहिं जाव रवेणं चंपं नगरिं मज्झं मझेणं निग्गच्छति २ जेणेव कालादीया दस कुमारा तेणेव उवा-
गच्छइ २ कालाइएहिं दसहि कुमारेहिं सद्धि एगतो मेलायति । तते ण से कूणिए राया तेत्तीसाए दंतिसहस्सेहि तेत्तीसाए
आससहस्सेहि तेत्तीसाए रहसहस्सेहिं तेत्तीसाए मणुस्सकोडीहिं सद्धि संपरिखुडे सविड्डीए जाव रवेणं सुभेहिं वसहीपाय-
रासेहिं नातिविगिद्धेहिं अंतरावासेहि वसमाणे २ अंगजणवयस्स मज्झ मज्झेणं जेणेव विदिहे जणवते जेणेव वेसाली नगरी
तेणेव पहारित्यगमणाते । तते णं से चेडए राया इमीसे कहाए लढे समाणे नवमल्लई नवलेच्छई कासीकोसलका अट्ठारस वि
गणरायाणो सद्दावेति २ एवं क्यासी-एवं खलु देवाणुप्पिया! वेहल्ले कुमारे कूणियस्स रन्नो असंविदितेणं सेयणगं अट्ठारसर्वक
च हारं गहाय इहं हवमागते, तते णं कूणिएणं सेयणगस्स अट्ठारसर्वकस्स य अट्टाए तो दूया पेसिया, ते य मए इमेणं
तदनु कुणिकोऽभिषेकाई हस्तिरत्नं निजमनुष्यैरुपस्थापयति-प्रगुणीकारयति, प्रतिकल्पयतेति पाठे सन्नाहवन्तं कुरुतेत्याज्ञां
प्रयच्छति। 'तओ दूय 'त्ति प्रयो दूताः कोणिकेन प्रेषिताः।
॥२७॥

·कारणेणं पडिसेहिया । तते ण से कूणिए ममं एयमहूँ अपडिसुणमाणे चाउरंगिणीए सेणाए सद्धिं संपरिखुडे जुझसज्जे इहं हत्वमागच्छति, त किन्तु देवाणुप्पिया ! सेयणगं अट्ठारसर्वकं (य) कूणियस्स रनो पचप्पिणामो ? वेहल्लं कुमारं पेसेमो ? उदाहु जुज्झित्या ? तते णं नवमल्लई नवलेच्छती कासीकोसलगा अट्ठारस वि गणरायाणो चेडगं राय एवं वदासि-न एवं सामी ! जुत्तं वा पत्तं वा रायसरिस वा जन्नं सेयणगं अट्ठारसर्वक कुणियस्स रन्नो पचप्पिणिज्जति, वेहल्ले य कुमारे सरणागते पेसिज्जति, तं जइ ण कूणिए राया चाउरंगिणीए सेणाए सद्धि संपरिबुडे जुज्झसज्जे इहं हवमागच्छति, तते णं अम्हे कुणिएणं रण्णा सद्धिं जुज्झामो । तते ण से चेडए राया ते नवमल्लई नवलेच्छई कासीकोसलगा अट्ठारस वि गणरा- याणो एवं वदासी-जइ ण देवाणुप्पिया ! तुन्भे कूणिएणं रन्ना सद्धिं जुज्झह, तं गच्छह णं देवाणुप्पिया ! सतेसु २ रज्जेसु ण्हाया जहा कालादीया जाव जएणं विजएणं वद्धाति । तते णं से चेडए राया कोडुंबियपुरिसे सद्दावेति सद्दावित्ता एवं वयासि-आभिसेक्कं जहा कूणिए जाव दुरुटे । तते ण से चेडए राया तिहिं देतिसहस्सेहिं जहा कूणिए जाव वेसालिं नगरि मझ मज्झेणं निगच्छति २ जेणेव ते नवमल्लई नवलेच्छती कासीकोसलगा अट्ठारस वि गणरायाणो तेणेव उवागच्छति । तते ण से चेडए राया सत्तावन्नाए दंतिसहस्सेहिं सत्तावन्नाए आससहस्सेहिं सत्तावनाए रहसहस्सेहिं सत्तावन्नाए मणुस्सको- डीएहि सद्धि संपरिखुडे सबिड्डीए जाव रवेणं सुभेहिं वसहीहिं पातरासेहि नातिविगिद्धेहिं अंतरेहिं वसमाणे २ विदेहं जणवयं मझ मज्झेणं जेणेव देसर्पते तेणेव उवा० २ खंधावारनिवेसणं करेति २ कूणियं राय पडिवालेमाणे जुज्झसज्जे चिट्ठइ । तते-] से कूणिए राया सबिड्डीए जाव रवेणं जेणेव देसपते तेणेव उवा० चेडयस्स रन्नो जोयणंतरिय खंधावारनिवेसं करेति । तते णं से

·निरया-
॥१८॥
दोनि वि रायाणो रणभूमि सज्जावेति २ रणभूमि जयंति । तते णं से कूणिए तेत्तीसाए दंतिसहस्सेहि जाव मणुस्सकोडीहि
गरुलवूहं रएइ, रइत्ता गरुलचूहेणं रहमुसलं संगाम उवायाते। तते-णं से चेडए राया सत्तावन्नाए दंतिसहस्सेहिं जाव सत्तावनाए
मणुस्सकोडीहिं सगडवूह रएइ, रइत्ता सगडवूहेणं रहमुसलं संगाम उवायाते। तते णं ते दोहि वि राईणं अणीया सन्नद्ध जाव
गहियाउहपहरणा मंगतितेहि फलतेहि निकट्ठाहिं असीहि अंसागरहिं तोणेहिं सजीवेहि धहिं समुक्खित्तेहिं सरेहिं समुल्लालि-
ताहि डावाहिं ओसारियाहिं उरूघंटाहिं छिप्पत्तरेणं वज्जमाणेणं महया उक्किट्ठसोहनायवोलकलकलरवेणं समुदरवभूयं पिव
करेमाणा सविड्डीए जाव रवेणं हयगया हयगएहिं गयगया गयगतेहिं रहगया रहगतेहिं पायत्तिया पायत्तिएहिं अन्नमन्नेहिं सद्धि
संपलग्गा याविहोत्था। तते ण ते दोण्ह वि रायाणं अणिया णियगसामीसासणाणुरत्ता महता जणक्खयं जणवह जणप्पमर्दै
जणसंवट्टकप्पं नचंतकवंधवारभीमं रुहिरकद्दमं करेमाणा अन्नमन्मेण सद्धि जुज्झति। तते णं से काले कुमारे तिहिं दंतिसहस्सेहि
जाव मणूसकोडीहि गरुलबूहेणं एकारसमेणं बंधेणं कूणिएणं रण्णा सद्धिं रहमुसलं संगाम संगामेमाणे हयमहित जहा भगवता
कालीए देवीए परिकहियं जाव जीवियाओ ववरोवेति । तं एयं खलु गोयमा ! काले कुमारे एरिसएहिं आरंभेहिं जाव
एरिसएग असुभकडकम्मपन्भारेणं कालमासे कालं किच्चा चउत्थीए पंकप्पभाए पुढवीए हेमामे नरए नेरइयत्ताए उववन्ने ।
काले ण भंते ! कुमारे चउत्थीए पुढर्व ए अणंतरं उवट्टिचा कहिं गच्छहिति ? कहिं उववज्जिहिति ? गोयमा ! महाविदेहे
'मंगतिएहि 'त्ति हस्तपाशितैः फलकादिभिः, 'तोणेहिं ति, इपुधिभिः, 'सजीवेहि ति सप्रत्यञ्चैः धनुर्भिः, नृत्यद्भिः कबन्धैः
वारैश्च हस्तच्युतैः भीम-रौद्रम् । शेपं सर्वं सुगमम्
॥१८॥

·वासे जाई कुलाई भवंति अड्डाईं जहा दढप्पइन्नो जाव सिज्झिहिति बुझिहिति भाव अंतं काहिति । तं एवं खलु जंबू ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं निरयावलियाणं पढमरस अज्झयणस्स अयमढे पन्नत्ते ॥ ॥ पढमं अज्झयणं सम्मत्तं ॥१॥ जइ णं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं निरयावलियाणं पढमस्स अज्झयणस्स अयमढे पन्नत्ते, दोचस्स णं भंते अज्झय- णस्स निरयावलियाणं समणेणं भगवया जाव संपत्तणं के अढे पन्नत्ते ? एवं खलु जंबू ! तेणं कालेणं तेण समएणं चंपा नाम नगरी होत्था । पुन्नभद्दे चेइए । कोणिए राया। पउमावई देवी । तत्थ णं चंपाए नयरीए सेणियस्स रनो भज्जा कोणियस्स रन्नो चुल्लमाउया सुकाली नामं देवी होत्था, सुकुमाला । तीसे णं सुकालीए देवीए पुत्ते सुकाले नाम कुमारे होत्था, सुकुमाले । तते णं से मुकाले कुमारे अन्नया कयाति तिहिं दंतिसहस्सेहिं जहा कालो कुमारो निरवसेसं तं चेव जाव महाविदेहे वासे अंतं काहिति ॥२॥ एवं सेसा वि अट्ट अज्झयणा नेयत्वा पढमसरिसा, णवरं मायातो सरिसणामाओ ॥१०॥ ॥ निरयावलियातो सम्मत्तातो । निक्खेवो सोसि भाणियबो तहा ॥ ॥ पढमो वग्गो सम्मत्तो॥ ॥ इति निरयावलिकाख्योपाङ्गव्याख्या ॥

·-
बलिका.
निरया-
॥१९॥
कप्पवडिसिया २
जति णं भंते ! समगेणं भगवया जाव संपत्तेणं उर्वगाणं पढमस्स वग्गस्स निरयावलियाणं अयमढे पन्नत्ते, दोचस्स णं
भंते ! वग्गस्स कप्पडिसियाणं समणेणं जाव संपत्तेणं कइ अज्झयणा पन्नत्ता? एवं खलु जंबू ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं
कप्पवडिसियाणं दस अज्झयणा पन्नत्ता, तं जहा-पउमे १ महापउमे २ भद्दे ३ मुभद्दे ४ पलमभद्दे५ पउमसेणे ६ पउमगुम्मे ७
नलिणिगुम्मे ८ आणंदे ९ नंदणे १०। जइ णं भंते ! समणेणं जाब संपत्तेणं कप्पव डिसियाण दस अज्झयणा पन्नत्ता, पढमस्स
णं भंते ! अज्झयणस्स कप्पवडिसियाणं समणेणं भगवया जाव के अढे पन्नत्ते ? एवं खलु जंबू ! तेणं कालेणं तेणं समएणं
चंपा नाम नयरी होत्था । पुन्नभद्दे चेइए । कूणिए राया। पउमावई देवी । तत्थ णं चंपाए नगरीए सेणियस्स रन्नो भज्जा
कूणियस्स रक्षो चुल्लमाउया काली नाम देवी होत्या, सुकुमाला । तीसे णं कालीए देवीए पुत्ते काले नाम कुमारे होत्था,
सुकुमाले । तस्स णं कालस्स कुमारस्स पउमावई नाम देवी होत्था, सोमाला जाव विहरति । तते णं सा पउमावई देवी अन्नया
कयाई तंसि तारिसगंसि वासघरंसि अधितरतो सचित्तकम्मे जाव सोहं सुमिणे पासित्ता णं पडिबुद्धा, एवं जन्मणं जहा
महावलस्स, जाव नामधिज्ज, जम्हा णं अम्हें इमे दारए कालस्स कुमारस्स पुत्ते पउमावईए देवीए अत्तए त होउ णं अम्हं
इमस्स दारगस्स नामधिज्जं पउमे पउमे, सेसं जहा महव्वलस्स अट्टओ दातो जाव उप्पि पासायवरगते विहरति । सामी
समोसरिए । परिसा निगया । कूणिते निग्गते । पउमे वि जहा महव्वले निग्गते तहेव अम्मापिति आपुच्छणा जाव
॥१९॥

·-- E पवइए अणगारे जाए जाव गुत्तबंभयारी । तते णं से पउमे अणगारे समणस्स भगवओ महावीरस्स तहारूवाणं थेराणं अंतिए सामाइयमादियाई एकारस अंगाई अहिज्जइ, अहिज्जित्ता बहू हि चउत्थछटम जाव विहरति । तते णं से पउमे अगगारे तेणं ओरालेणं जहा मेहो तहेव धम्मनागरिया चिता एवं जहेव मेहो तहेव समणं भंगवं आपूच्छित्ता विउले जान पाओवगते समाणे तहाख्वं थेराणं अंतिए सामाइयमाइयाई एकारस अंगाई, बहुपडिपुण्णाई पंच वासाई सामनपरियाए, मा- सियाए संलेहणाए सहि भत्ताई आणुपुबीए कालगते, थेरा ओत्तिन्ना भगवं गोयमं. पुच्छइ, सामी कहेइ जाव सहि भत्ताई अगसणाए छेदित्ता आलोइय० उडूं चंदिमसोहम्मे कप्पे देवत्ताए उववन्ने दो सागराइं । से णं भंते ! पउने देवे तातो देव- लोगातो आउक्खएणं पुच्छा, गोयमा ! महाविदेहे वासे जहा दढपइन्नो जाव अंतं काहिति । तं एवं खलु जंबू ! समणे णं जाब संपत्तेणं कष्पवडिसियाणं पढमस्स अज्झयणस्स अयमढे पन्नत्ते त्ति बेमि ॥ १॥ जइ णं भंते ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं कप्पवडिंसियाणं पढमस्स अज्झयणस्स अयमढे पन्नत्ते, दोच्चस्स णं भंते ! अज्झयणस्स के अहे पण्णत्ते ? एवं खलु जंबू तेणं कालेणं २ चंपा नाम नगरी होत्या, पुन्नभद्दे चेइए, कूणिए राया, पउ- मावई देवी । तत्थ णं चंपाए नयरीए सेणियस्स रनो भज्जा कोणियस्स रन्नो चुल्लमाउया सुकाली नाम देवी होत्था । तीसे णं सुकालीए पुत्ते सुकाले नाम कुमारे । तस्स णं सुकालस्स कुमारस्स महापउमा नाम देवी होत्था, सुकुमाला। तते णं सा महापउमा देवी अन्नदा कयाई तंसि तारिसगंसि एवं तहेव महापउमे नामं दारते, जाव सिज्झिहि त्ति, नवरं ईसाणे कापे उववाओ उकोसहिईओ, तं एवं खलु जंबू ! समजेणं भगवया जाव संपत्तेणं० । एवं सेसा वि अट्ठ नेयवा । मातातो ·निरया- ॥२०॥ सरिसनामाओ । कालादीणं दसण्हं पुत्ता आणुपुबीए- दोण्डं च पंच चत्तारि, तिण्हं तिण्डं च होति तिन्नेव । दोहं च दोष्णि वासा, सेणियनत्तूण परियातो ॥१॥ उपवातो आणुपुबीते, पढमो सोहम्मे, वितितो ईसाणे, ततितो सणंकुमारे, चउत्थो माहिंदे, श्रेणिकनप्तॄणां-पौत्राणां कालमहाकालाधगजानां क्रमेण व्रतपर्यायाभिधायिका 'दोण्हं च पंच' इत्यादिगाथा, अस्या अर्थः- दससु मध्ये द्वयोराद्ययोः कालसुकालसत्कयोः पुत्रयोतपर्यायः पञ्च वर्षाणि, त्रयाणां चत्वारि, त्रयाणां त्रीणि, द्वयो-ने वर्षे व्रतपर्यायः । तत्राद्यस्य यः पुत्र पद्मनामा स कामान् परित्यज्य भगवतो महावीरस्य समीपे गृहीतव्रत एकादशाङ्गधारी भूत्वाऽत्युग्रं बहु चतुर्थषष्ठाष्टमादिकं तपःकर्म कृत्वाऽतीव शरीरेण कृशीभूतश्चिन्तां कृतवान्-यावदस्ति मे बलवीर्यादिश- क्तिस्तावद्भगवन्तमनुज्ञाप्य भगवदनुज्ञया मम पादपोपगमनं कर्तुं श्रेय इति तथैवासौ समनुतिष्ठति, ततोऽसौ पञ्चवर्षव्रत- पालनपरो मासिक्या संलेखनया कालगतः सौधमै देवत्वेनोत्पन्नो द्विसागरोपमस्थितिकस्ततश्चयुत्वा महाविदेह उत्पध सेत्स्यते (ति) इति कल्पावतंसकोत्पन्नस्य प्रथममध्ययनम् १। एवं सुकालसत्कमहापद्मदेव्याः पुत्रस्य महोपद्मस्यापीयमेव वक्तव्यता, स भगवत्समीपे गृहीतव्रतः पञ्चवर्षव्रतपर्यायपालनपर एकादशाङ्गधारी चतुर्थषष्ठाष्टमादि बहु तपःकर्म कृत्वा ईशानकल्पे देवः समुत्पन्नो द्विसागरोपमस्थितिकः सोऽपि ततश्युतो महाविदेहे सेत्स्यतीति द्वितीयमध्ययनम् २ । तृतीये महाकालसत्कपुत्रवक्तव्यता,, चतुर्थे कृष्णकुमारसत्कपुत्रस्य, पञ्चमे सुकृष्णसत्कपुत्रस्य वक्तव्यता इत्येवं प्रयोऽप्येते वर्षचतु- ष्टयव्रतपर्यायपरिपालनपरा अभूवन् । एवं तृतीयो महाकालाङ्गजश्चतुर्वर्षव्रतपर्यायः सनत्कुमारे उत्कृष्टस्थितिको देवो भूत्वा सप्त सागरोपमाण्यायुरनुपाल्य ततश्युतो महाविदेहे सेत्स्यतीति (तृतीयमध्ययनम् । चतुर्थे कृष्णकुमारात्मजश्चतुर्वर्षव्रतप- र्यायः माहेन्द्रकल्पे देवो भूत्वा सप्त सागरोपमाण्यायुरनुपाल्य ततश्च्युतो महाविदेहे सेत्स्यतीति) चतुर्थमध्ययनम् ४ । ॥२018 ·E पंचमओ वंभलोए, छट्ठो लंतर, सत्तमओ महामुक्के, अट्ठमओ सहस्सारे, नवमओ पाणते, दसमओ अच्चुए । सहत्य उक्कोस- ठिई भाणियवा, महाविदेहे सिद्धे ॥१०॥ कप्पडिसियाओ संमताओ। वितितो वग्गो दस अज्झयणा ॥२॥ ॥ बीओ वग्गो सम्मत्तो॥ पञ्चमः सुकृष्णसत्कपुत्रो वर्षचतुष्टयं व्रतपर्यायं परिपाल्य ब्रह्मलोके पश्चमकल्पे दश सागरानुत्कृष्टमायुरनुपाल्य ततघ्युतो महायिदेहे सेत्स्यतीति पञ्चममध्ययनम् ५। पठाध्ययने महाकृष्णसत्कपुत्रस्य वक्तव्यता, सप्तमे वीरकृष्णसत्कपुत्रस्य, अष्टमे रामकृष्णसत्कपुत्रस्य वक्तव्यता । तत्र प्रयोऽप्येते वर्षत्रयव्रतपर्यायपरिपालनपरा अभूवन् । एवं च महाकृष्णाङ्गजो यत्रयपर्यायाल्लान्तककल्पे पप्ठे उत्पद्य चतुर्दशसागरोपमाण्युत्कृष्टस्थितिकमायुरनुपाल्य ततश्युत महाविदेहे सेत्स्यतीति पष्ठमध्ययनम् ६ । वीरकृष्णागजः सप्तमः वर्पवयं व्रतपर्यायं परिपाल्य महाशुक्रे सप्तमे कल्पे समुत्पद्य सप्तदश सागरा- ण्यायुरनुपाल्य ततच्युतो विदेहे सेत्स्यतीति सप्तममध्ययनम् ७ । रामकृष्णाङ्गजोऽष्टमो वर्षत्रयं व्रतपर्यायं परिपाल्य माम्रारेऽष्टमे कल्पेऽष्टादश सागराण्यायुरनुपाल्य ततश्युतो विदेहे सेत्स्यतीति अष्टममध्ययनम् ८। पितृसेनकृष्णागजो नवमो वर्षयत्रतपर्यायपरिपालनं कृत्वा प्राणतदेवलोके दशमे उत्पद्य एकोनविंशति सागरोपमाण्यायुरनुपाल्य ततश्युतो विदेहे मेत्स्यतीति नवममध्ययनम् ९ । महासेनकृष्णाङ्गजश्च दशमो वर्षद्वयव्रतपर्यायपालनपरोऽनशनादिविधिनाऽच्युते छादशे देवलोके ममुन्पय द्वाविंशतिसागरोपमाण्यायुरनुपाल्य ततश्च्युतो महाविदेहे सेत्स्यतीति दशममध्ययनम् १० । इत्येवं कल्पावतंसकदेवप्रतिवद्धग्रन्थपद्वतिः कल्पावतंसिकेत्युच्यते । ता एताः परिसमाप्ताः द्वितीयवर्गव २ ॥

·निरया-
॥२१॥
पुफिया ३
c-
जति णं भंते ! समगेणं भगवया जाव संपत्तेणं उबंगाणं दोचस्स कप्पवडिंसियाणं अयमढे पन्नत्ते, तच्चस्स णं भंते
वग्गस्स उवंगाणं पुफियाणं के अढे पण्णत्ते ? एवं खलु जंबू ! समगेणं जाव संपत्तेणं उबंगाणं तच्चस्स वग्गस्स पुफियाणं
दस अज्झयणा पन्नत्ता, तं जहा-" चंदे सूरे सुके, बहुपुत्तिय पुनमाणिभद्दे य । दत्ते सिवे बलेया, अणाढिए चेव बोधल्वे
॥१॥” जइ णं भंते समणणं जाव संपत्तेणं पुफियाणं दस अज्झयणा पन्नत्ता, पढमस्सणं भंते ! अल्झयणस्स पुफियाणं
समणेणं जाव संपत्तेणं के अहे पन्नते ? एवं खलु जंबू ! तेणं कालेणं २ रायगिहे नामं नगरे, गुणसिलए चेइए, सेणिए राया,
तेणं कालेणं २ सामी समोसहे, परिसा निग्गया। तेणं कालेणं २ चंदे जोइसिंदे जोइसराया चंदवडिसए विमाणे सभाए
सुहम्माए चंदसि सीहासणंसि चाहिं सामाणियसाहस्सीहिं जाव विहरति । इमं च णं केवलकप्पं जंबुद्दीवं दीवं विउलेणं
ओहिणा आभोएमाणे २ पासति, पासित्ता समणं भगवं महावीरं जहा सूरिया आभिओगं देवं सद्दावित्ता जाव सुरिंदाभि-
गमणजोगं करेत्ता तमाणत्तियं पञ्चप्पिणंति । सूसरा घंटा, जाव विउच्चणा, नवरं (जाणविमाणं) जोयणसहस्सविच्छिन्नं
अथ तृतीयवर्गोऽपि दशाध्ययनात्मकः 'निक्खेवओ' त्ति निगमनवाक्यं यथा ' एवं खलु जंवू समणेणं भगवया महावी-
रेणं आइगरेणं इत्यादि जाव सिद्धिगइनामधेयं ठाणं संपाविउकामेणं तइयवग्गे वग्ग(पढमअज्झ )यणस्स पुफिया-
भिहाणस्स अयमढे पन्नत्ते' एवमुत्तरेष्वप्यध्ययनेषु सूरशुक्रवहुपुत्रिकादिपु निगमनं वाच्यं तत्तदभिलापेन । • केवलकप्पं'
ति केवलः-परिपूर्णः स चासौ कल्पश्च केवलकल्पः-स्वकार्यकरणसमर्थः केवलकल्पः तं स्वगुणेन संपूर्णमित्यर्थः ।
॥२१॥

·अद्धतेवहिजोयणसमूसियं महिंदज्झतो पणुवीस जोयणमूसितो सेसं जहा सूरियाभस्स जाव आगतो नट्टविहो तहेव पडि- गतो । भंते त्ति भगवं गोयमे समणं भगवं भते पुच्छा कूडागारसालासरीरं अणुपविट्ठा पुदभवो एवं खलु गोयमा ! तेणं कालेणं २ सावत्थी नाम नयरी होत्था, कोहए चेइए, तत्य णं सावत्थीए नयरीए अंगती नाम गाहावती होत्या, अड्डे जाव अपरिभूते । तते णं से अंगती गाहावती सावत्थीए नयरीए बहूणं नगरनिगम० जहा आणंदो । तेणं कालेणं २ पासे णं अरहा पुरिसादाणीए आदिकरे जहा महावीरो नवुस्सेहे सोलसेहिं समणसाहस्सीहि अहतीसा जाव कोते समो- सढे, परिसा निग्गया । तते णं से अंगती गाहावतो इसीसे कहाए लद्धढे समाणे हटे जहा कत्तिओ सेट्ठी तहा निग्गच्छति 'कूडागारसालादिट्ठतो' त्ति कस्मिंश्चिदुत्सवे कस्मिंश्चिन्नगरे बहिर्भागप्रदेशे महती देशिकलोकवसनयोग्या शाला-गृह- विशेषः समस्ति । तत्रोत्सवे रममाणस्य लोकस्य मेघवृष्टिर्भवितुमारब्धा, ततस्तद्भयेन अस्तबहुजनस्तस्यां शालायां प्रविष्ट', एवमयमपि देवविरचितो लोकः प्रचुरः स्वकार्य नाट्यकरणं तत्संहृत्यानन्तरं स्वकीयं देवशरीरमेवानुप्रविष्टः इत्ययं शा- लादृष्टान्तार्थः । अड्डे जाव' त्ति अड्डे दित्ते वित्ते विच्छिन्नविउलभवणसयणासणजाणवाहणाइन्ने बहुधणबहुजायसवे आ- ओगपओगसंपउत्ते विच्छड्डियपउरभत्तपाणे बहुदासीदासगोमहिसगवेलगप्पभूए इति यावच्छब्दसंगृहीतम् ।' जहा आणंदो' त्ति उपासकदशाङ्गोक्तः श्रावक आनन्दनामा, स च बहूणं ईसरतलवरमाडंबियकोडंबियनगरनिगमसेट्ठिसत्यवाहाणं बहुसु कजेसु य कारणेसु य मंतेसु य कुडंबेसु य निच्छिएसु य ववहारेसु य आपुच्छणिजे पडिपुच्छणिजे सव्वकजवट्टावए सयस्स वि य णं कुडंबस्स मेढीभूए होत्था । 'पुरिसादाणीय' त्ति पुरुषैरादीयते पुरुषादानीयः । नवहस्तोच्छ्यः-नवह- स्तोच्चः। अद्वतीसाए अजियासहस्सेहिं संपरिवुडे इति यावत्करणात् दृश्यम् । हट्ठतुट्ठचित्तमाणंदिए इत्यादि वाच्यम् ।

·निरया
॥२२॥
जाव पन्जुवासति, धम्मं सोचा निसम्म जं नवरं देवाशुप्पिया ! जेट्टपुत्तं कुडुंबे ठावेमि । तते णं अहं देवाणुप्पियाणं जाव
पचयामि, जहा गंगदत्तो तहा पहतिते जाव गुत्तवंभयारी । तते णं से अंगती अणगारे पासस्स अरहतो तहारूवाणं थेराणं
अंतिए सामाइयमाइयाई एकारस अंगाई अहिज्जति २ बहूहिं चउत्थ जाव भावमाणो वहूई वासाई सामनपरियागं पाउणति
२ अद्धमासियाए संलेहणाए तीसं भत्ताई अणसणाए छेदित्ता विराहियसामन्ने कालमासे कालं किच्चा चंदवडिंसए विमाणे
उववाते सभाते देवसयणिज्जसिं देवदूसंतरिए चंदे जोइसिंदत्ताए उवबन्ने । तते णं से चंदे जोइसिंदे जोइसिराया अहुणोवन्ने
देवाणुप्पियाण अंतिए पव्वयामि । यथा गङ्गदतो भगवत्यङ्गोक्तः, स हि किंपाकफलोवमं मुणिय विसयसोक्खं जलबुब्बु-
यसमाणं कुसग्गबिंदुचंचलं जीवियं च नाऊणमधुवं चइत्ता हिरणं विपुलधणकणगरयणमणिमोत्तियसंखसिलप्पवालरत्तरयण-
माइयं विच्छडइत्ता दाणं दाइयाणं परिभाइत्ता आगाराओ अणगारियं पव्वइओ जहा तहा अंगई वि गिहनायगो परिच-
इय सव्वं पव्वइओ जाओ य पंचसमिओ तिगुत्तो अममो अकिंचणो गुत्तिदिओ गुत्तबंभयारी इत्येवं यावच्छब्दात् दृश्यम् ।
चउत्थछट्ठमदसमदुवालसमासद्धमासखवणेहिं अप्पाणं भावेमाणे बहूई वासाइं सामनपरियागं पाउणइ । 'विराहियसामन्ने'
त्ति श्रामण्य-व्रतं, तद्विराधना चात्र न मूलगुणविषया, किं तूत्तरगुणविषया, उत्तरगुणाश्च पिण्डविशुद्धयादयः, तत्र कदा-
चित् द्विचत्वारिंशद्दोषविशुद्धाहारस्य ग्रहणं न कृतं कारणं विनाऽपि, बालग्लानादिकारणेऽशुद्धमपि गृह्णन्न दोषवानिति,
पिण्डस्याशुद्धतादौ विराधितश्रमणता ईर्यादिसमित्यादिशोधनेऽनादरः कृतः, अभिग्रहाश्च गृहीताः कदाचिद्भग्ना भवन्तीति
शुण्ठयादिसन्निधिपरिभोगमङ्गशालनपादक्षालनादि च कृतवानित्यादिप्रकारेण सम्यगपालने व्रतविराधनेति, सा च नालो.
चिता गुरुसमीपे इत्यनालोचितातिचारो मृत्वा कृतानशनोऽपि ज्योतिष्केन्द्र चन्द्ररूपतयोत्पन्नः ।
॥२२॥

·समाणे पंचविहाए पज्जचीए पज्जत्तीभावं गच्छइ, तं जहा-आहारपज्जत्तीए, सरीरपज्जत्तीए, इंदियपज्जत्तीए, सासोसासपज्ज- तीए, भासा(मण)पज्जत्तीए। चंदस्स णं भंते ! जोइसिंदस्स जोइसरन्नो केवइयं कालं ठिती पन्नत्ता ? गोयमा! पलिओवर्म वाससयसहस्समभहियं । एवं खलु गोयमा ! चंदस्स जाव जोतिसरन्नो सा दिद्या देविड्डी । चंदे ण भंते ! जोइसिंदे जोइ- सिराया ताओ देवलोगाओ आउक्खएणं चइत्ता कहिं गच्छिहिति २ ? गोयमा ! महाविदेहे वासे सिजिहिति । एवं खलु जंबू समणेणं० निक्खेवओ ॥१॥ जइ णं भंते ! समगेणं भगवया जाव पुफियाणं पढमस्स अज्झयणस्स जाव अयमढे पन्नते, दोच्चस्स णं भंते ! अज्झय- णस्स पुफियाणं समणेणं भगवता जाव संपत्तेणं के अहे पन्नत्ते? एवं खलु जंवू ! तेणं कालेणं २ रायगिहे नाम, गुणसिलए चेइए, सेणिए राया, समोसरणं, जहा चंदो तहा मूरोऽवि आगओ जाव नट्टविहिं उबदसित्ता पडिगतो। पुत्वभवपुच्छा, सावत्थी नगरी, सुपतिढे नाम गाहावई होत्या, अड्डे, जहेब अंगती जाब विहरति, पासो समोसढो, जहा अंगती तहेव पवइए, तहेव विराहियसामन्ने जाव महाविदेहे वासे सिज्झहिति जाव अंत०, खलु जंबू ! समगेणं० निक्खेवओ ॥२॥ जइ णं भंते ! समजेणं भगवता जाव संपत्तेणं उक्खेवनो भाणियदो, रायगिहे नगरे, गुणसिलए चेइए, सेणिए राया, 'निक्खेवओ' त्ति निगमनं, तच्च प्रागुपदर्शितम् ॥ तच्चे अज्झयणे शुक्रवक्तव्यताऽभिधीयते-'उक्खेवओ' त्ति उत्क्षेपः- प्रारम्भवाक्यं, यथा-जइ णं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं दोच्चस्स अज्झयणस्स पुप्फियाणं अयमढे पन्नत्ते, तश्चस्स णं अज्म- यणस्स भंते ! पुफियाणं समणेणं जाव संपत्तेणं के अढे पन्नत्ते ? एवं खलु जंबू! तेणं कालेणं २ रायगिहे नयरे इत्यादि ।

·-
निरया-
॥२३॥
वलिका.
सामी समोसढे, परिसा निग्गया । तेणं कालेणं २ मुक्के महग्गहे सुक्वडिसए विमाणे सुकंसि सीहासणंसि चउहिं सामाणि-
यसाहस्सीहि जहेव चंदो तहेव आगओ, नट्टविहि उवदंसित्ता पडिगतो, भंते त्ति कूडागारसाला । पुत्वभवपुच्छा। एवं खलु
गोयमा ! तेणं कालेणं २ वाणारसी नामं नयरी होत्था । तत्थ णं वाणारसीए नयरीए सोमिले नाम माहणे परिवसति,
अड्डे जाव अपरिभूते रिउल्वेय जाव सुपरिनिहिते । पासे० समोसहे । परिसा पज्जुवासति । तए णं तस्स सोमिलस्स माह-
णस्स इमोसे कहाए लद्धहस्स समाणस्स इमे एताख्वे अज्झथिए-एवं पासे अरहा पुरिसादाणीए पुत्वाणुपुट्विं जाव अंवसा-
लवणे विहरति । तं गच्छामि णं पासस्स अरहतो अंतिए पाउब्भवामि । इमाइं च णं एयारूवाइं अट्ठाई हेऊई
। तहेवागओ' ति रायगिहे सामिसमीवे । 'रिउन्वेय जाव ' इति ऋग्वेदयजुर्वेदसामवेदाथर्वणवेदानाम् इतिहासपञ्च-
मानाम् इतिहासः-पुराणं, निर्घण्टषष्ठानां-निर्घण्टो-नामकोशः, साङ्गोपाङ्गानाम् अङ्गानि-शिक्षादीनि उपाङ्गानि-तदुक्तप्र-
पञ्चनपराः प्रबन्धाः, सरहस्यानाम्-ऐदम्पर्ययुक्तानां धारकः-प्रवर्तकः वारकः-अशुद्धपाठनिषेधकः पारगः-पारगामि पड-
कवित्, षष्टितन्त्रविशारदः षष्टितन्त्र-कापिलीयशास्त्रं षडङ्गवेदकत्वमेव व्यनक्ति, सङ्ख्याने-गणितस्कन्धे शिक्षाकल्पे-
शिक्षायामक्षरस्वरूपनिरूपके शास्त्रे कल्पे-तथाविधसमाचारप्रतिपादके व्याकरणे-शब्दलक्षणे छन्दसि-गद्यपधवचनलक्षण-
निरुक्तप्रतिपादके ज्योतिषामयने-ज्योतिःशास्त्रे अन्येषु च ब्राह्मणकेषु शास्त्रेषु सुपरिनिष्ठित: सोमिलनामा ब्राह्मणः स
पार्श्वजिनागमं श्रुत्वा कुतूहलवशाजिनसमीपं गतः सन् ‘इमाइं च णं' इति इमान्-एतद्रूपान् 'अट्ठाई' ति अर्थान् अर्थ्य-
मानत्वादधिगम्यमानत्वादित्यर्थः । 'हेऊई' ति हेतून् अन्तर्यतिन्यास्तदीयज्ञानसंपदो गमकान्, 'पसिणाई' ति यात्रायाप-
नीयादीन् प्रश्नान् पृच्छयमानत्वात् , 'कारणाइं ' ति कारणानि-विवक्षितार्थनिश्चयजनकानि व्याकरणानि-प्रत्युत्तरतया
व्याक्रियमाणत्वादेषामिति, 'पुच्छिस्सामि' त्ति प्रश्नयिष्ये इति कृत्वा
॥२३॥

·जहा पण्णत्तीए । सोमिलो निग्गतो खंडियविहुणो जाब एवं वयासि-जत्ता ते भंते ! जवणिज चं ते ! पुच्छा सरिसवया मासा कुलत्या एगे भवं जाव संबुद्ध सावगधम्म पडिवज्जित्ता पडिगते । तते णं पासे णं अरहा अण्णया कदायि वाणार- निर्गतः। खंडियविहुणो' त्ति छात्ररहितः, गत्वा च भगवत्समीप एवमवादीत्-'जत्ता ते भंते! जवणिजं च ते!' इति प्रभः, तथा सरिसषया मासा कुलत्था एते भोजएण एगे भवं दुवे भवं इति च एतेषां च यात्रादिपदानामागमिकगम्भीरार्थत्वेन भग- यति तदर्थपरिज्ञानमसंभाषयताऽपभ्राजनार्थ प्रश्नः कृत इति सरिसवय' त्ति एकत्र सदृशषयसः अन्यत्र सर्षपा:-सिद्धार्थकाः, 'मास' त्ति एकत्र माषो-दशार्धगुञ्जामानः सुवर्णादिविषयः अन्यत्र माषो-धान्यविशेषः उडद इति लोके रूढः, 'कुलस्थ' त्ति एकत्र कुले तिष्ठन्ति इति कुलस्थाः, अन्यत्र कुलस्था-धान्यविशेषः। सरिसवयादिपदप्रश्नश्च च्छलग्रहणेनोपहासाथै कृतः इति, 'पगे भवं' ति एको भवान् इत्येकत्वाभ्युपगमे आत्मनः कृते भगवता श्रोत्रादिविज्ञानानामवयवानां चात्मनोऽनेकश उपलब्ध्या एकत्वं दूषयिष्यामीति बुद्धया पर्यनुयोगो द्विजेन कृतः यावच्छब्दात् ' दुवे भवं ' ति गृह्यते छौ भवान् इति च द्वित्वाभ्युपगमेऽहमेकत्व विशिष्टस्यार्थस्य द्वित्वविरोधेन द्वित्वं दुषयिष्यामीति बुद्धया पर्यनुयोगो विहितः । अत्र भगवान् स्याद्वादपक्ष निखिल दोषगोचरातिक्रान्तमवलम्ब्योत्तरमदायि (मदित)-एकोऽप्यहं, कथं ? द्रव्यार्थतया जीवद्रव्यस्यैकत्वात् न तु प्रदेशार्थतया (प्रदेशार्थतया) ह्यनेकत्वात् , ममेत्यवादीनामेकत्वोपलंभो न बाधकः, ज्ञानदर्शनार्थतया कदाचित् द्वित्व- मपि न विरुद्धमित्यत उक्तं द्वावप्यहं, किं चैकस्यापि स्वभावभेदेनानेकधात्वं दृश्यते,तथाहि-एको हि देवदत्तादि पुरुष एकदैव तत्तदपेक्षया पितृत्वपुत्रत्वभ्रातृव्यत्वमातुलत्वभागिनेयत्वादीननेकान् स्वभावान् लभते । 'तहा अक्खए अव्वए निच्चे अवट्टिए आय' त्ति यथा जीवद्रव्यस्यैकत्वादेकस्तथा प्रदेशार्थतयाऽसङ्ख्येयप्रदेशतामाश्रित्याक्षयः, सर्वथा प्रदेशानां क्षयाभावात्, तथाऽव्ययः कियतामपि व्ययत्वाभावात् , असङ्ख्येयप्रदेशता हि न कदाचनाप्यपैति, अतो व्यवस्थितत्वान्नित्यताऽभ्यु- 'दुवालसविहं सावगधम्म पडिवजित्ता पगमेऽपि न कश्चिदोपः, इत्येवं भगवताऽभिहिते तेनापृष्टेऽप्यात्मस्वरूपे तद्वोधार्थ, व्यवच्छिन्नसंशयःसंजातसम्यक्त्वः ·निरया ॥२४॥ सीओ नगरीओ अंबसालवणातो चेझ्याओ पडिनिक्खमति २ बहिया जणवयविहारं विहरति । तते णं से सोमिले माहणे अण्णदाकदायि असाहुदंसणेण य अपज्जुवासणताए य मिच्छत्तपज्जवेहि,परिवडमाणेहिं २ सम्मत्तपज्जवेहिं परिहायमा- णेहि मिच्छत्तं च पडिवन्ने । तते णं तस्स सोमिलस्स माहणस्स अण्णदा कदायि पुचरत्तावरत्तकालसमयंसि कुटुंबजागरियं जागरमाणस्स अयमेयारूवे अज्झथिए जाव समुष्पज्जित्था-एवं खलु अहं वाणारसीए नयरीए सोमिले नाम माहणे अचंतमाहणकुलप्पमूए । तते णं मए वयाई चिण्णाई वेदा य अहीया दारा आहूया पुत्ता जणिता इड्डीओ संमाणीओ पसुवधा कया जन्ना जेट्ठा दक्खिणा दिन्ना अतिही पूजिता अग्गीहया जूया निक्खित्ता, तं सेयं खलु ममं इदाणि कळं जाव जलते वाणारसीए नयरीए बहिया बहवे अंबारामारोवावित्तए, एवं माउलिंगा विल्ला कविठ्ठा चिंचा पुप्फारामारोवावित्तए, एवं संपहेति संपेहित्ता कल्लं जाव जलंते वाणारसीए नयरीए बहिया अंबाराम य जाव पुप्फाराम य रोवावेति । तते गं सट्टाणमुवगओ सोमिलमाहणो ' असाहुदंसणेणं ' ति असाधवः-कुदर्शनिनो भागवततापसादयः तदर्शनेन साधूनां च-सुश्रमणानामदर्शनेन तत्र 'तेषां देशान्तरविहरणेनादर्शनतः, अत एवापर्युपासनतस्तदभावात्, अतो मिथ्यात्वपु- द्गलास्तस्य प्रवर्धमानतां गता सम्यक्त्वपुद्गलाश्चापचीयमानास्त एवैभिः कारणैमिथ्यात्वं गतः, तदुक्तम्-" मइभेया पुव्वो- गाहसंसग्गीए य अभिनिवेसेणं चउहा खलु मिच्छत्तं, साहूणंऽदसणेणहवा ॥१॥ " अतो अत्र असाहुदंसणेणं इत्युक्तम् । 'अज्झथिए जाव' 'त्ति आध्यात्मिकः-आत्मविषयः चिन्तितः-स्मरणरूपः प्रार्थितः-लघुमाशंसितः मनोगतो-मनस्येव वर्तते यो न बहिः प्रकाशितः सङ्कल्पो-विकल्पः समुत्पन्नः-प्रादुर्भूतः, तमेवाह-एवमित्यादि ' वयाई चिण्णाई' व्रतानि- नियमास्ते च शौचसंतोषतपःस्वाध्यायादीनां प्रणिधानानि वेदाध्ययनादि कृतं च, ततो ममेदानीं लौकिकधर्मस्थानाचर- णयाऽरामारोपणं कर्तुं श्रेयः तेन वृक्षारोपणमिति, अत एवाह-' अंबारामे य' इत्यादि । ॥२४॥ H ·वहवे अंबारामा य जाव पुप्फारामा य अणुपुल्वेणं सारक्खिज्जमाणा संगोविज्जमाणा संवड्डिजमाणा आरामा जाता किण्हा किण्हाभासा जाव रम्मा महामेहनिकुरंबभूता पत्तिया पुफिया फलिया हरियगरेरिज्जमागसिरिया अतीव २ उपसोभेमाणा २ चिट्ठति । तते णं तस्स सोमिलस्स माहणस्स अण्णदा कदायि पुवरत्तावरत्तकालसमयंसि कुटुंबजागरियं जागरमाणस्स अयमेयारूवे अज्झथिए जाव समुप्पज्जित्था-एवं खलु अहं वाणारसीए णयरीए सोमिले नाम माहणे अच्चतमाहणकुलप्पसूते, तते णं मए वयाई चिण्णाई जाव जूवा णिक्खित्ता, तते णं मए वाणारसीए नयरीए बहिया बहवे अंबारामा जाव पुप्फारामा य रोवाविया, तं सेयं खलु मम इदाणि कलं जाव जलते सुबहुं लोहकडाहकडुच्छुयं तंबियं तावसभंडं घडाविता विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं मित्तनाइ० आमंतित्तातं मित्तनाइणियग०विउलेणं असण जाव सम्माणित्ता तस्सेव मित्त जाव जेट्टपुत्तं कुटुंबे ठावेत्ता तं मित्तनाइ जाव आपुच्छित्ता सुबहुं लोहकडाहकडुच्छुयं तंवियतावसभंडगं गहाय जे इमे गंगाकूला वाणपत्था तावसा भवंति, तं जहा-होतिया पोत्तिया कोत्तिया जनती सती घालती हुंवउद्या दंतुक्खलिया उम्मजगा संमज्जगा कल्लं पाउप्पभायाए रयणीए जलते सूरिए इत्यादि वाच्यम् । "मित्तनाइनियगसंबंधिपरियणं पि य आमंतित्ता विउ- लेणं असणपाणखाइमसाइमेणं भोयावित्ता सम्माणित्ता" इति अत्र मित्राणि-सुहृदः ज्ञातयः-समानजातयः निजका:- पितृव्यादयः संवन्धिनः-श्वशुरपुत्रादयः परिजनो-दासीदासादि. तमामंत्र्य विपुलेन भोजनादिना भोजयित्वा सत्कारयि- त्वा वस्त्रादिभिः संमानयित्वा गुणोत्कीर्तनतः ज्येष्ठ पुत्र कुटुम्बे स्थापयित्वाऽधिपतित्वेन गृहीतलोहकटाहायुपक रणः । 'वाणपत्थ' त्ति वने भवा वानी प्रस्थानं प्रस्था-अवस्थितिः वानी प्रस्था येषां ते वानप्रस्थाः अथवा 'ब्रह्मचारी गृहस्थश्च, वानप्रस्थो यतिस्तथा।' इति चत्वारो लोकमतीता आश्रमाः, एतेषां च तृतीयाश्रमवर्तिनो वानप्रस्थाः, 'होत्ति य' ति अग्निहोतृकाः, 'पोत्तिय 'त्ति वस्रधारिणः, कोत्तिया जन्नई सदुई घालई हुंबउट्ठा दंतुक्खलिया उम्मजगा सम्मनगा -

·वलिका.
निरया-
॥२५॥
निमज्जगा संपरखालगा दक्षिणकूला उत्तरकूला संखधमा कूलंघमा मियलद्धया हत्थितावसा उद्दडा दिसापोक्खिणो वक-
वासिणो विलवासिणों जलवासिणो रुक्खमूलिया अधुमक्खिणी वायुभक्खिणो सेवालंभक्खिंगो मूलाहारा कंदाहारा तयाहारा
पत्ताहारा पुष्फाहारा फलाहारा वीयाहारो परिसंडियकर्दमूलतयपत्तपुष्फफलाहारा जलाभिसेपकढिणगायभूता आयावणाहि
निमजगा संपक्खालगा दक्खिंणकूलगा उत्तरकूलगा संखधमा कूलधमा मियलुद्वया हत्थितावसा उइंडगा दिसापो-
क्खिणो चकवासिणो बिलवासिणो जलवासिणो रुक्खमूलिया अंवुभक्खिणो वायुभक्खिणो सेवालभक्खिणो मूलाहारा कंदाहारा
तयाहारा पत्ताहारा पुप्फाहारा फलाहारा बीयाहारा परिसडियकंदमूलतयपत्तपुप्फफलाहारा जलाभिसेयकढिणगाय आया-
वणेदि पंचग्गीतावेहिं इंगालसोल्लियं कंदुसोल्लियं । तत्र 'कोत्तिय' त्ति भूमिशायिनः, 'जन्नई' त्ति यज्ञयाजिनः, 'सडइ' त्ति श्राद्धाः
'घालइ' त्ति गृहीतभाण्डाः, 'हुंबउट्ट' त्ति हुंडिकाश्रमणाः, 'दतुक्खलिय' त्ति फलभोजिनः 'उम्मजग' त्ति उन्मजनमात्रेण ये
स्नान्ति 'सम्मजग' त्ति उन्मजनस्यैवासकृत्करणेन ये स्नान्ति, 'निमजग' त्ति स्नानार्थ ये निमग्ना यूव क्षणं तिष्ठन्ति, 'सं-
पक्खालगा' त्ति मृत्तिकाघर्षणपूर्वकं येऽङ्ग क्षालयन्ति, 'दक्षिणकूलग' त्ति यैर्गङ्गादक्षिणकूल एव वस्तव्यम् , 'उत्तरकूलग' त्ति
उक्तविपरीताः, 'संखधम' त्ति शङ्ख मात्वा ये जेमन्तिं यद्यन्यः कोऽपि नागच्छति, 'कूलधमग' तिं ये कुले स्थित्वा शब्द
कृत्वा भुञ्जते, 'मियलुद्धय त्ति प्रतीता एव,-'हत्थितावस' त्ति ये हस्तिनं मारयित्वा तेनैव बहुकालं भोजनतो यापयन्ति,
'उदंडग' त्ति ऊर्ध्वकृतदण्डा यें संचरन्ति, 'दिसापोक्खिणों त्ति उदकेन दिशः प्रोक्ष्य ये फलपुष्पादि समुश्चिन्वन्ति; 'वक-
वासिणो' त्ति वल्कलवाससः, "बिलवासिणो' त्ति व्यक्तम्, पाठान्तरे 'वेलवासियों' त्ति समुद्रवेलावासिनः, 'जलवासिणो त्ति
ये जलनिषण्णा एवासते, शेषाः प्रतीताः नवरं, 'जलाभिसेयकढिणगाय' 'त्ति ये स्नात्वा न भुञ्जते स्नात्वा स्नात्वा पाण्डु-
रीभूतगात्रा इतिं वृद्धाः क्वचित् ' जलाभिसेंयकढिणगायभूय' त्ति दृश्यते तत्र जलाभिषेककठिनगात्रभूताः प्राप्ता ये ते तथा,
,
॥२५॥

·- पंचग्गीतविहि इंगालेसोल्लियं कंदुसोल्लियं पिव अपाणं करेमाणा विहरति । तत्य णं जे ते दिसापोक्खिया तावसा तेसिं अंतिए दिसापोंक्खियत्ताए पवइत्तए पवयिते वि याणं समाणे इमं एयारूवं अभिम्गहं अभिगिन्हिस्सामि-कापति मे जावजीवाए छठें छटे णं अणिक्खिंत्तेणं दिसांचकवालेणं तवोकम्मेणं उड़े वाहातो पगिज्झिय र सूराभिमुहस्स आतावण- भूमीए आतावेमाणस्स विहरत्तए त्ति कटु एवं संपेहेइ २ काल जाव जलते सुबहु लोह जावं दिसापोंक्खियतावसत्ताए पवइए २. वि य णं समाणे इमं एयारूवं अभिग्गरं जावं अभिगिन्हित्ता पढम छटुंक्खमणं उवसंपज्जित्ता ण विहरति । तते ण सोमिले माहणे रिसी पढमछट्टक्खमणपारणंसि आयावणभूमीए पच्चोरुहति २ वागलवत्थनियत्थे जेणेव सए उडएं तेणेव उवा० २ किढिणसंकाइयं गेहति २ पुरंच्छिमै दिसिं पुक्खेति, पुरच्छिमाए दिसाए सोमे महाराया पत्थाणे पत्थियं अभिरक्खउ सोमिलमाहणेरिसिं अभि० २ जाणि य तत्थ कंदाणि य मूलाणि य तयाणि य पत्ताणि य पुप्फाणि य 'इंगालसोल्लियं' ति अङ्गारैरिव पक्वम् , ' कंदुसोल्लियं' ति कन्दुपक्वमिवेति । 'दिसाचकवालएणं तवोकम्मेणं' ति एकत्र पारणके पूर्वस्यां दिशि यानि फलादीनि तान्याहृत्य भुङ्क्ते, द्वितीये तु दक्षिणस्यामित्येवं दिक्चक्रवालेन तत्र तपःकर्मणि पारणककरणं तत्तपःकर्म दिक्चक्रवालमुच्यतेतेन तपःकर्मणेति । 'पागलवत्थनियत्थे' त्ति वल्कलं-वल्कः तस्येदं वाल्कलं तद्वस्त्रं निवसितं येन स वाल्कलवस्त्रनिवसितः। ' उडए' त्ति उटजः-तापसाश्रमगृहम् । किढिण' त्ति वंशमयस्तापसभाज- नविशेषः ततश्च तयोः सांकायिकं-भारोद्वहनयन्त्रं किढिणसांकायिकम् । 'महाराय' त्ति लोकपालः । 'पत्थाणे पत्थिय ति प्रस्थाने परलोकसाधनमार्गे प्रस्थितं-प्रवृत्तं फलाद्याहरणार्थ, गमने वा प्रवृत्तम् । सोमिलद्विजऋषिम् । । कढिण प्र० . , ·वलिया निरया फलाणि य बीयाणि य हरियाणि ताणि अणुजाणउ त्ति कटु पुरच्छिमं दिसं पसरति २ जाणि य तत्थ कंदाणि य ॥२६॥ जाव हरियाणि य ताइं गेहति किढिणसंकाइयं भरेति २ दम्भे य कुसे य पत्तामोडं च समिहा कहाणि य गेण्हति २ जेणेव सए उडए तेणेव उवा० २ किढिणसंकाइयगं ठवेति २ वेदि वड्डेति २ उवलेवणसंमज्जणं करेति २ दमकलसहत्थगते * जेणेव गंगा महानदी तेणेव उवा० २ गंगं महानदी ओगाहति २ जलमज्जणं करेति २ जलकिडं करेति २ जलाभिसेयं करेति २ आयंते चोक्खे परमसुइभूए देवपिउकयकज्जे दम्भकलसहत्थगते गंगातो महानदीओ पच्चुत्तरति जेणेव सते उडए तेणेव उवा० २ दन्भे य कुसे य वालुयाए य वेदि रएति २ सरयं करेति २ अरणिं करेति २ सरएपं अरणि महेति २ अग्गि पाडेति २ अग्गि संधुक्केति २ समिहा कट्ठाणि पक्खिवति २ अग्गि उज्जालेति २ "अग्गिस्स दाहिणे पासे सत्तंगाई समादहे।" 'दब्भे य' त्ति समूलान् ‘कुसे य' दर्भानेव निर्मूलान् । 'पत्तामोडं च ' त्ति तरुशाखामोटितपत्राणि । 'समिहाउ त्ति, समिधः काठिकाः, वेइं वड़ेइ' त्ति वेदिकां देवार्चनस्थानं वर्धनी-बहुकारिका तां प्रयुक्ते इति वर्धयति-प्रमार्जयतीत्यर्थः । 'उवलेवणसंमजणं' तु (ति) जलेन संमार्जनं वा शोधनम् । 'दब्भकलसहत्थगए' त्ति दर्भाश्च कलशकश्च हस्ते गता यस्य स तथा, 'दब्भकलसा हत्थगए' त्ति क्वचित्पाठः तत्र दर्भेण सहगतो यः कलशकः स हस्तगतो यस्य स तथा । 'जलमजणं' ति जलेन बहिःशुद्धिमात्रम् । 'जलकीडं' ति देहशुद्धावपि जलेनाभिरतिम् । 'जलाभिसेयं' ति जलक्षालनम् । 'आयते' ति जलस्पर्शात् 'चोक्खे' ति अशुचिद्रव्यापगमात् किमुक्तं भवति ? 'परमसुइभूप 'त्ति। देवपिउकयकज्जे ' ति देवानां पितॄणां च कृतं कार्य जलाञ्जलिदानं येन स तथा। 'सरपणं अरणिं महेइ' त्ति शरकेण-निर्मन्थकाप्ठेन अरणि-निर्मन्थनीयकाष्ठं मनाति-घर्षयति । अगिस्स दाहिणे इत्यादि सार्धश्लोकः तद्यथाशब्दवर्ज, तत्र च 'सत्तंगाई समादहे' त्ति सप्ताङ्गानि समादधाति-सन्निधापयति 1 देवयपियकज्जे त्ति प्र. २६ ·- । तं जहा-"सकथं वक्कलं ठाणं सिझं भंडं कमंडलुं । दंडदारु तहप्पाणं अह ताई समादहे ॥” मधुणाय घएण य तंदुलेहि य अग्गि हुणइ, चरुं साधेति २ बर्बाल वइस्सदेवं करेति २ अतिहिपूर्य करेति २ तओ पच्छा अपणा आहारं आहारेति । तते णं सोमिले माहणरिसी दोच्चं छठ्ठवखमणपारणगंसि तं चैव सर्व भाणियत्वं जाव आहारं आहारेति, नवरं इमं नाणत्त-दाहिणाए दिसाए जमे महाराया पत्थाणे अत्थियं अभिरक्खउ सोमिलं माहणरिसिं जाणि य तत्य कंदाणि य जाव अणुजाणउ त्ति कट्ठ दाहिणं दिसि पसरति । एवं पञ्चत्थिमे णं वरुणे महाराया जाव पञ्चत्थिमं दिसिं पसरति । उत्तरे णं वेसमणे महाराया जाव उत्तरं दिसि पसरति। पुबदिसागमेणं चत्तारि वि दिसाओ भाणियद्याओ जाव आहारं आहारेति । तते णं तस्स सोमि- लमाइणरिसिस्स अण्णया कयायि पुत्वरत्तावरत्तकालसमयंसि अणिच जागरियं जागरमाणस्स अयमेयाख्वे अज्झथिए जाव समुप्पजित्था-एवं खलु अहं वाणारसीए नगरीए सोमिले नामं माहणरिसी अच्चतमाहणकुलप्पसूए, तते णं मए वयाई चि- ण्णाई जाव जूवा निक्खित्ता.। तते णं मम वाणारसीए जाव पुप्फारामा य जाव रोविता । तते णं मए सुबहुलोह जाव घडावित्ता जाव जेट्टपुत्तं ठावित्ता जाव जेट्टपुत्तं आपुच्छित्ता सुबहुलोह जाव गहाय मुंडे जाव पवइए वि य णं समाणे छटुंछट्टेणं सकथं १ वल्कलं २ स्थानं ३ शय्याभाण्डं ४ कमण्डलुं ५ दण्डदारु ६ तथात्मानमिति ७ । तत्र सकथं-तत्समयप्रसिद्ध उपकरणविशेषः, स्थानं-ज्योतिःस्थानम् पात्रस्थानं वा, शय्याभाण्डं-शय्योपकरणं, कमण्डलुः-कुण्डिका, दण्डदारु-दण्डकः, आत्मा प्रतीतः । 'चरुं साहेति' त्ति चरुः-भाजनविशेषः तत्र पच्यमानं द्रव्यमपि चरुरेव तं चरुं बलिमित्यर्थः साधयति- रन्धयति । 'बलिं वइस्सदेवं करेइ'त्ति बलिना वैश्वानरं पूजयतीत्यर्थः। 'अतिहिपूर्य करेइत्तिअतिथेः-आगन्तुकस्य पूजांकरोतीति 'जाय गहा' कडुच्छुयतंबियभायणं गहाय दिसापोक्खियतावसत्तए पव्वइए प्रेजितेऽपि “षष्ठादितपःकरणेन दिशः प्रे- १ वेयं प्र. २ प्रबजितत्वेऽपि प्र० ,

·निरया-
॥२७॥
वलिका.
जाव विहरति । ते सेयं खलु मम इयाणि कल्लं पादु जाव जलते वह तावसे दिट्टा भट्टे य पुचसंगतिए य परियायसंगतिए अ
आपुच्छित्ता आसमसंसियाणि य बहूई सत्तसयाई अणुमाणइत्ता वागलवत्थनियत्थस्स कठिणसंकाइयगहितसमंडोवकरणस्स
कमुद्दाए मुहं वैधित्ता उत्तरदिसाए उत्तराभिमुहस्स महपत्थाणं पत्यावेइत्तए एवं संपेहेति २ कलं जाव जलंने वहवे तावसे य दिवा
भट्टे य पुषसंगतिते य तं चेव जाव कद्दमुद्दाए मुहं बंधति, वंधित्ता अयमेतारुवं अभिग्गहं अभिगिण्हति जत्थेवणं अम्हं जलंसि वा
एवंथलसि वा दुग्गंसि वा निन्नसि वा पछतसि वा विसमंसि वा गड्डाए वा दरीए वा पक्खलिज्ज वापवडिज्ज वा नो खलु मे कप्पति
पच्चुट्टित्तए त्ति कटु अयमेयाख्वं अभिग्गहं अभिगिण्हति, उत्तराए दिसाए उत्तराभिमुह पत्थाणं (महपत्थाणं) पत्थिए से सोमिले
माहणरिसी पुवावरण्हकालसमयंसि जेणेव असोगवरपायवे तेणेव उवागते, असोगवरपायवस्स अहे कढिणसंकाइयं ठवेति
२ वेदि वड्डेइ २ उबलेवणसंमज्जणं करेति २ दब्भकलसहत्थगते जेणेव गंगा महानई जहा सिवो जाव गंगातो महानईओ
पच्चुत्तरइ, जेणेव असोगवरपायवे तेणेव उवा० २ दन्भेहि य कुसेहि य वालुयाए वेदि रतेति, रतित्ता सरगं करेति
क्षितत्वादिविधिं च कृत्वा पारणादिकमाचरितवान् । इदानीं च इदं मम श्रेयः कर्तु, तदेवाह -'जाव जलंते' सूरिए दृष्टान्
आभाषितान् आपृच्छय, बहूनि सत्यशतानि समनुमान्य संभाष्य, गृहीतनिजभाण्डोपकरणस्योत्तरदिगभिमुखं गन्तुं मम युज्यते
इति संप्रेक्ष्यते चेतसि । 'कट्ठमुद्दाए मुहं बंधइत्ता' यथा काष्ठं काष्ठमयः पुत्तलको न भाषते एवं सोऽपि मौनावलम्बी जातः
यद्वा मुखरन्ध्राच्छादकं काष्ठखण्डमुभयपार्श्वच्छिद्रव्यप्रेषितदवरकान्वितं मुखबन्धनं काष्ठमुद्रा तया मुखं वध्नाति । जलस्थला-
दोनि सुगमानि, एतेषु स्थानेषु स्खलितस्य प्रतिपतितस्य वा न तत उत्थातुं मम कल्पते ।महाप्रस्थानं पदं ति मरणकालभावि
कर्तुं ततः प्रस्थितः कर्तुमारब्धः । 'पुव्यावरण्हकालसमयंसि' त्ति पाश्चात्यापराहकालसमयः-दिनस्य चतुर्थप्रहरलक्षणः ।
।
॥२७॥

·- जाव बलिं वइस्सदेवं करेति २ कमुद्दाए मुहं बंधति तुसिणीए संचिट्ठति । तते णं तस्स सोमिलमाहणरिसिस्स- पुखरत्ता- वरत्तकालसमयसि एगे देवे अंतिय पाउन्भूते । तते णं से देवे सोमिलं माहणं एवं क्यासि-हं भो सोमिलमाहणा.! पवइया दुपचइतं ते । तते णं से सोमिले तस्स देवस्स दोचं पि नच्चं पि एयम नो आढाति नो परिजाणइ जाव तुसिणीए सं- चिट्ठति । तते णं से देवे सोमिलेणं माहणरिसिणा अणाढाइज्जमाणे जामेव दिसिं पाउभूते तामेव जाव पडिगते । तते ण से सोमिले कल्लं जाव जलंते वागलवत्यनियत्ये कढिणसंकाइयं गहियग्निहोत्तभंडोवकरणे कठ्ठमुद्दाए मुहं बंधति२ उत्तराभि- मुहे संपत्थिते । तते णं से सोमिले बितियदिवसम्मि पुवावरण्हकालसमयंसि जेणेव सत्तिवन्ने अहे कढिणसंकाइयं ठवेति २ वेति बढेति २ जहा असोगवरपायवे जाव अग्गि हुणति, कद्दमुद्दाए मुई वंधति, तुसिणीए संचिट्ठति । तते णं तस्स सोमिलस्स पुवरत्तावरत्तकालसमयसि एगे देवे अंतिय पाउन्भूए । तते णं से देवे अंतलिवरखपडिवन्ने जहा असोगवरपायवे जाव पडिगते । तते गं से सोमिले कलं जाव जलंते वागलवत्यनियत्थे कढिणसंकाइयं गेण्हति २ कट्टमुद्दाए मुहं बंधति उत्तरदिसाए उत्तराभिमुहे संपत्थिते । तते णं से सोमिले ततियदिवसम्मि पुवावरण्यकालसमयंसि जेणेव असोगवरपायवे तेगेव उवा०२ असोगवरपायवस्स अहे कढिणसंकाइयं ठवेति, वेति बढेति जाव गंग महानई पच्चुत्तरति २ जेणेव असो- गवरपायवे तेणेव उवा० २ वेति रएति २ कट्टमुद्दाए मुहं बंधति २ तुसिणीए संचिति । तते णं तस्स सोमिलस्स पुबर- त्तावरत्तकाले एगे देवे अंतियं पाउ० तं चेव भणति जाव पडिगते । तते णं से सोमिले जाव जलंते वागलवत्यनियत्थे 'पुन्वरत्तावरत्तकालसमयंसि' त्ति पूर्वरात्रो-रात्रेः पूर्वभागः, अपररात्रो-रात्रेः पश्चिमभागः तल्लक्षणो यः कालसमयः-काल- रूपसमयः स तथा तत्र रात्रिमध्यान्हे (मध्यरात्रे) इत्यर्थः । अन्तिक-समीपं, प्रादुर्भूतः । इत ऊर्ध्वं सर्व निगदसिद्धं जाव

·वलिका.
निरया
॥२८॥
-
कढिणसंकाइयं जाव कट्टमुद्दाए मुहं बंधति २ उत्तराए दिसाए उत्तराए संपत्थिए । तते णं से सोमिले चउत्यदिवसपुवाव-
रण्हकालसमयंसि जेणेव वडपायवे तेणेव उवागते वडपायवस्स अहे किढिणं संठवेति २ वेई वड्डेति उवलेवणसंमजणं करेति
जाव कमुद्दाए मुहं बंधति, तुसिणीए संचिट्ठति । तते णं तस्स सोमिलरस पुचरत्तावरत्तकाले एगे देवे अंतियं पाउ० तं
चेव भणति जाव पडिगते । तते णं से सोमिले जाव जलंते वागलवत्थनियत्थे कि ढिणसंकायियं जाव कट्टमुद्दाए मुई
बंधति, उत्तराए उत्तराभिमुहे संपत्थिते । तते णं से सोमिले पंचमदिवसम्मि पुटावर हकालसमयंसि जेणेव उंवरपायवे उंबर-
पायवस्त अहे किढिणसंकाइयं ठवेति, वेई वड्डेति जाव कमुद्दाए मुहं बंधति जाव तुसिणीए संचिति । तते णं तस्स
सोमिलमाहणस्स पुत्वरत्तावरत्तकाले एगे देवे जाव एवं वयासि-हं भो सोमिला ! पछइया दुप्पवइयं ते पढमं भणति तहेव
तुसिणीए संचिकृति, देवो दोच्चं पि तच्चं पि वदति सोमिला ! पहइया दुप्पहइयं ते । तए णं से सोमिले तेणं देवेणं दोचं
पि तच्चं पि एवं वुत्ते समाणे तं देवं एवं वयासि-कहप्णं देवाणुप्पिया ! मम दुप्पोइतं ?।तते णं से देवे सोमिलं माहणं एवं
वयासि-एवं खलु देवाणुप्पिया ! तुमं पासस्स अरहओ पुरिसादाणियरस अंतियं पंचाणुबए सत्त सिक्खावए दुवालसविहे
सावगधम्मे पडिवन्ने, तए णं तव अण्णदा कदाइ पुचरत्त० कुटुंब० जाव पुधचिंतितं देवो उच्चारेति जाव जेणेव असोगवरपा-
यवे तेणेव उवा० २ कढिणसंकाइयं जाव तुसिणीए संचिठसि । तते णं पुदरत्तावरत्तकाले तव अंतियं पाउब्भवामि हं भो
सोमिला ! पवइया दुप्पवतियं ते तह चेव देवो नियवयणं भणति जाव पंचमदिवसम्मि पुवावरण्हकालसमयंसि जेणेव
उंबरवरपायवे तेणेव उवागते किढिणसंकाइयं ठवेहि वेदि वडुति उवलेवणं संमज्जणं करेति २ कङ्मुद्दाए मुहं बंधति, बंधित्ता
--
॥२८॥

·तुसगीए संचिठ्ठसि, तं एवं खलु देवाणुप्पिया ! तव दुप्पदयितं । तते. णं से सोमिले तं देवं वयासि-(कहष्णं देवाणुप्पिया! मम सुप्पवइतं ? तते णं से देवे सोमिलं एवं वयासि)-जइ णं तुमं देवाणुप्पिया ! इयाणि पुद्धपडिवण्णाई पंच अणुबयाई सयमेव उवसंपज्जित्ता णं विहरसि, तो गं तुज्झ इदाणि सुपहइयं भविजा । तते णं से देवे सोमिलं वंदति नमंसति र जामेव दिसि पाउब्भूते जाव पडिगते । तते णं सोमिले माहणरिसी तेणं देवेणं एवं वुत्ते समाणे पुत्वपडिवन्नाई पंच अणुव्वयाई सयमेव उसंपज्जित्ता णं विहरति । तते णं से सोमिले बहूर्हि चउत्थछट्टङमजावमासद्धमासखमणेहि विचित्तेहिं तवोवहाणेहि अप्पाणं भावेमाणे बहूई वासाई समणोवासगपरियागं पाउणति २ अद्धमासियाए संलेहणाए अत्ताणं झूसेति २ तीसं भत्ताई अणसणाए छेदेति २ ता तस्स ठाणस्स अणालोइयपडिकते विराहियसम्मत्ते कालमासे कालं किच्चा मुक्वडिसए विमाणं उववातसभाए देवसयणिज्जसि जाव तोगाहणाए मुक्कमहग्गहत्ताए उववन्ने । तते णं से सुक्के महग्गहे अहुणोववन्ने समाणे जाव भासामणपज्ज- त्तीए । एवं खलु गोयमा ! सुक्केणं महग्गहेणं सा दिया जाव अभिसमन्नागए एग पलिऔवमठिती । सुक्के णं भंते महग्गहे ततो देवलोगाओ आउक्खए कहिं ग० १ गोयमा ! महाविदेहे वासे सिज्झिहिति । एवं खलु जंबू ! समगेणं० निक्खेवओ॥३॥ बहुपुत्तिकाज्झयणं ४-जइ णं भंते उक्खेवओ एवं खलु जंबू! तेणं कालेणं २ रायगिहे नाम नगरे, गुणसिलए चेईए, सेणिए राया, सामी समोसहे, परिसा निग्गया । तैणं कालेणं २ बहुपुत्तिया देवी सोहम्मे कप्पे बहुपुत्तिए विनाणे सभाए सुहम्माए निक्खेवओ त्ति । नवरं विराधितसम्यक्त्वः । अनालोचिताप्रतिक्रान्तः । शुक्रग्रहदेवतया उत्पन्नः ॥ बहुपुत्तियाध्ययने ' उक्खेवओ' त्ति उत्क्षेपः-प्रारम्भवाक्यं, यथा-जइ णं भंते समणेणं सिद्धिगइनामधेयं ठाणं संपाविउ- कामेणं तच्च वग्गस्स पुफियाणं तइयज्झयणस्स अयमढे पन्नत्ते, चउत्थस्स णं अज्झयणस्स पुटिफयाणं के अहे पण्णते?

·निरया-
॥२९॥
वलिका.
वहुपुत्तियंसि सीहासणंसि चरहिं सामाणियसाहस्सीहि चाहिं महत्तरियाहिं जहा सरियाभेजाव भुंजमाणी विहरइ, इमंचणं
केवलकप्पं जंबुद्दीवं दीवं विउलेणं ओहिणा आभोएमाणी२ पासति २ समणं भगवं महावीरं जहा सूरियाभो जाव णमंसित्ता
सीहासणवरंसि पुरच्छाभिमुद्दा सन्निसन्ना। आभियोगा जहा सूरियाभस्स, सूसराघंटा, आपिओगियं देवं सद्दावेइ, जाणविमाणं
जोयणसहस्सविच्छिण्णं, जाणविमाणवण्णओ, जाव उत्तरिल्लेणं निजाणमन्गेणं जोयणसाहस्सिएहिं विग्गहेहिं आगता जहा
सूरियाभे, धम्मकहा सम्मत्ता । ततेणं सा.बहुपुत्तिया देवीदाहिणं भुयं पसारेइ देवकुमाराणं अट्ठसय, देवकूमारियाण य वामाओ
भुयाओ १०८, तयाणंतरं चणं बहवे दारगा य दारियाओ य डिंभए य डिभियाओ य विउदइ, नट्टविहिं जहा सूरियाभो उवद-
सित्ता पडिगते । भंते चि भयवं गोयमे समणं भगवं महावीरं वंदइ नमसति कूडागारसाला वहुपुत्तियाए णं भंते देवीए सा दिवा
देविडी पुच्छा जाव अभिसमण्णागता । एवं खलु गोयमा ! तेणं कालेणं २ वाणारसी नामं नगरी, अंबसालवणे चेइए । तत्थ
णं वाणारसीए नगरीए भद्दे नाम सत्थवाहे होत्था, अड्डे अपरिभूते । तस्स णं भद्दस्स य सुभद्दा नाम भारिया सुकुमाला वंझा
एतस्स 'दिव्वा देविड़ी पुच्छ' त्ति, किण्हं लद्धा-केन हेतुनोपार्जिता ? किण्णा पत्ता-केन हेतुना प्राप्ता उपार्जिता-सती
प्राप्तिमुपगता ?. किण्णा भिसमण्णागय ' त्ति प्राप्ताऽपि सती केन हेतुनाऽऽभिमुख्येन सांगत्येन च उपार्जनस्य च पश्चा-
दोग्यतामुपगतेति ? एवं पृष्टे सत्याह-' एवं खलु' इत्यादि । घाणारस्यां भद्रनामा सार्थवाहोऽभूत् । 'अड़े' इत्यादि अड़े
दित्ते वित्ते विच्छिण्णविउलभवणसयणासणजाणवाहणाइण्णे बहुधणजाइआययणआओगपओगसंपउत्ते विच्छडियपउर-
भत्तपाणे बहुदासीदासगोमहिसगवेलकप्पभूप बहुजणस्स अपरिमूए, सुगमान्येतानि, नवरं आढयः-ऋद्धया परिपूर्णः,
हप्ता-दर्पवान् , वित्तो-विख्यातः । भद्रसार्थवाहस्य भार्या सुभद्रा सुकुमाला । 'वंझ' त्ति अपत्यफलापेक्षया निष्फला,
॥२९॥

·NATAK अवियाउरी जाणुकोप्परमाता याविहोत्या । तते गंतीसे सुभद्दाए सत्यवाहीए अन्नया कयाइ पुवरत्तावरत्तकाले कुटुंबजागरियं इमेयारूवे जाव संकप्पे समुप्पंज्जित्या-एवं खलु अहं भद्देण सत्यवाहेण सद्धि विउलाई भोगभोगाईं जमाणी विहामि, नोचेवणं अहं दारगं वादारियंचापयामि,तं धन्नाओ गंताओ अम्मगाओजाव सुलद्धे णतासि अम्मगाणंमणुयजम्मजीवितफले,जासिं मन्ने नियकुच्छिसंभूयगाई थणदुद्धलुद्धगाई महुरसमुल्लावगाणि मंजुल(मम्मण)पर्जपिताणि थणमूलकक्खदेसभागं अभिसरमाणगाणि पण्हयंति,पुणो य कोमलकमलोवमेहिं हत्येहि गिण्हिऊणं उच्छंगनिवेसियाणिदेंति, समुल्लावए सुमुहुरे पुणो पुणो मम्मण (मंजुल) 'अवियाउरि' त्ति प्रसवानन्तरमपत्यमरणेनापि फलतो बन्ध्या भवति अत उच्यते-अवियाउरि त्ति अविजननशीलाऽप- त्यानाम् , अत एवाह-जानुकूपराणामेवं माता-जननी जानुकूर्परमाता, एतान्येव शरीरांशभूतानि - तस्याः स्तनो स्पृशन्ति नापत्यमित्यर्थः, अथवा जानु कूर्पराण्येव मात्रा परप्राणादिसाहाय्यसमर्थः उत्सङ्गनिवेशनीयो वा परिकरो यस्याः न पुत्रलक्षणः स जानुकूपरमात्रः। — इमेयारूवे ' त्ति इहैवं दृश्य-" अयमेयारूवे अज्झथिए चिंतए पत्थिए मणोगए संकप्पे समुप्पजित्या तत्रायम् एतद्रूपः आध्यात्मिकः-आत्माश्रितः चिन्तितः-स्मरणरूपः मनोगतो-मनोविकाररूपः संकल्पो-विकल्पः समुत्पन्नः । 'धन्नाओणं ताओ' इत्यादि धन्या-धनमर्हन्ति लप्स्यन्ते वा यास्ता धन्याः इति यासामित्यपेक्षया, अम्बाः-त्रियः पुण्याः-पवित्राः कृतपुण्याः-कृतसुकृताः कृतार्थाः-कृतप्रयोजनाः कृतलक्षणाः-सफलीकृतलक्षणाः। 'सुलद्धे णं तासिं अम्मगाणं मणुयजम्मजीविय- फले' सुलब्धं च तासां मनुजजन्म जीवितफलं च । 'जासिं' ति यासां मन्ये इति वितर्कार्थों निपातः । निजकुक्षिसंभूतानि डिम्भ- रूपाणीत्यर्थः । स्तनदुग्धे लुब्धानि यानि तानि तथा । मधुराः समुल्लापा येषां तानि तथा । मन्मनम्-अव्यक्तमीषल्ललितं प्रज- ल्पितं येषां तानि तथा । स्तनमूलात् कक्षादेशभागमभिसरन्ति मुग्धकानि-अव्यक्तविज्ञानानि भवन्ति। पण्हयंति-दुग्धं पिबन्ति । पुनरपि कोमलकमलोपमाम्यां हस्ताभ्यां गृहीत्या उत्सङ्गे निवेशितानि सन्ति । ददति समुल्लापकान , पुनः पुनः मञ्जुल- ·वलिका. निरया- प्पभणिए अहं णं अधण्णा अपुण्णा अकयपुण्णा एत्तो एगमवि न पत्ता ओहय० जाव झियाइ। तेणं कालेणे २ सुबतातोण अजातो इरियासमितातो भासा समितातो एसणासमितातोआयाणभंडमत्तनिक्खेवणासमितातोउच्चारपासवणखेलजल्लसिंघाणपारिद्वा- वणासमियातो मणगुत्तीओ वयगुत्तीओ कायगुत्तोओ गुर्तिदियाओ गुत्तवंभयारिणीओ बहुस्सुयाओं बहुपरियारातो पुवा- णुपुर्वि चरमाणीओ गामाणुगाम दूइज्जमाणीओ जेणेब वाणारसी नगरी तेणेव उवागयाता, उवागच्छित्ता अहापडिख्वं उग्गहं २ संजमेणं तबसा विहरति । तते णंतासि सुबयाणं अजाणं एगे संचाडए वाणारसोनगरीए उच्चनीयमज्झिमाई कुलाइंघरसमुदाणस्स भिक्खायरियाए अडमाणे भद्दस्स सत्थवाहस्स गिई अणुपविह। तते णं सुभद्दा सत्थवाहीतातो अजातों एन्जमाणीओ पासति २ हह० खिप्पामेव आसणाओ अब्भुढेति २ सत्तट्ठपयाई अणुगच्छइ २ वंदइ नमसइ, वंदित्ता नमंसित्ता विउलेणं असणपाणखाइम- साइमेणं पडिलाभित्ता एवं वयासि-एवं खलु अई अज्जाओ! भद्देणं सत्थवाहेणं सद्धिं विउलाई भोगभोगाई भुंजमाणी विहरामि, प्रभणितान मञ्जुलं-मधुरं प्रभणितं-भणतियेषु ते तथा तान् , इह सुमधुरानित्यभिधाय यन्मञ्जुलप्रभणितानित्युक्तं तत्पुनरु- क्तमपि न दुष्टं संभ्रमभणितत्वादस्येति। 'एत्तो' त्ति विभक्तिपरिणामादेषाम्-उक्तविशेषणवतां डिम्भानां मध्यादेकतरमपि- अन्यतर विशेषणमपि डिम्भं न प्राप्ता इत्युपहतमनःसङ्कल्पा भूमिगतइष्टिका करतलपर्यस्तितमुखी ध्यायति । अथानन्तरं यत्संपन्नं तदाह-'तेणं कालेण'मित्यादि । गृहेषु समुदान-भिक्षाटनं गृहसमुदानं भैक्षं, तन्निमित्तमटनम् । साध्वीसंघाटको भद्रसार्थवाहगृहमनुप्रविष्टः । तद्भार्या चेतसि चिन्तितवती (एवं वयासि) यथा-विपुलान-समृद्वान् भोगान् भोगभोगान्-अति- शयवतः शब्दादीन् उपभुञ्जाना विहरामि-तिष्ठामि १ बहुपरियातो प्र० ॥३०॥ - ·, नो चेवणं अहं दारगं वा दारियं वा पयामि, तं धन्नाओ ण ताओ अम्मगाओजाव एत्तो एगमविन पत्ता, तंतुम्भे अन्जाओ!बहुणा- यातो वहुपढियातो वहूणि गामागरनगर जाव सण्णिवेसाई आहिंडह, बहूणं राईसरतलवर जाव सत्यवाहप्पभितीण गिहाई अणु- पविसह, अस्थि से केति कर्हि चि विजापओए वा मंतप्पओए वा वमणं वा विरेयणं वा बत्थिकम्म वा ओसहे वा भेसज्जे वा उवलद्धे जेणे अहं दारगं वा दारिय वा पयाएज्जा? तते ण ताओ अन्जाओ सुभई सत्यवाहि एवं वयासी-अम्हे णं देवाणुप्पिए ! समणी- ओ निग्गंथीओ इरियासमियाओ जाव गुत्तवंभचारीओ, नो खलु कप्पति अम्हं एयमहूँ कण्णेहिं विणिसामित्तए, किमंग पुण उद्दिसित्तए वा समायरित्तए वा अम्हे णं देवाणुप्पिए ! णवरं तव विचित्तं केवलिपण्णत्तं धम्म परिकहेमो । तते णं सुभद्दा सत्थ- वाही तासिं अजाणं अंतिए धम्मं सोचा निसम्म हट्टतुट्टा तातो अज्जातो तिखुत्तो वंदति नमंसति एवं वदासी-सदहामिणं अ- जाओ! निग्गंथ पावयणं पत्तियामि रोएमि णं अज्जाओ निग्गंधीओ! एवमेयं तहमेयं अवितहमेयं जाव सावगधम्म पडिवज्जए। केवलं तथापि डिम्भादिकं न प्रजन्ये-न जनितवती अहं, केवलं ता एव त्रियो धन्या यासांपुत्रादि संपधत इति खेदपरायणा 'हवति' (ऽहं वर्ते )। तदत्राथै यूयं किमपिजानीध्वे न वेति ? यद्विषये परिज्ञानं संभावयति तदेव विद्यामन्त्रप्रयोगादिकं वक्तु- माह । केवलिप्रज्ञप्तधर्मश्च-" जीवदय सञ्चवयणं, परधणपरिवजणं सुसीलं च । खंती पंचिंदियनिग्गहो य धम्मस्स मूलाई॥१॥" इत्यादिकः। एवमेयं ' ति एवमेतदिति साध्वीषचने प्रत्या (त्यया) विष्करणम् । एतदेव स्फुटयति- तहमेयं भंते !' तथैवैतद्यथा भगवत्यः प्रतिपादयन्ति यदेतथूयं वदथ तथैवैतत् । 'अवितहमेयं ' ति सत्यमेतदित्यर्थः । 'असंदिरमेयं ' ति संदेहव. जितमेतत् । एतान्येकार्थान्यत्यादरप्रदर्शनायोक्तानि सत्योऽयमर्थों यधूयं वदथ इत्युक्त्वा वदन्ते-याग्भिः स्तौति, नेमस्यति कायेन प्रणमति, वंदित्ता नमसित्ता सावगधम्म पडिवजाइ देवगुरुधर्मप्रतिपत्तिं कुरुते । १ वाग्मिश्च प्र० । २ नमस्वति च प्र० । ३ प्रणमति च प्र० । , ·वकिका. । निरया ॥३१॥ अहासुई देवा ! मा पडिबंधे। तते णं सासुभद्दा सत्थ० तासिं अज्जाणं अंतिए जाव पडिवजति २ तातोअजातो वंदइ नमसइ पडिविसज्जति। तते णं सुभदा सत्य समणोकासिया जाया जाव विहरति । तते ण तीसे सुभद्दाए समणोवासियाए अण्णदा कदायि पुत्वरत्त कुटुंब० अयमैया० जीव समुप्पंजित्या-एवं खलु अहं[स] भद्देणं सत्य० विउलाई भोगभोगाई जाव विह- समि, नो चैव णं अहं दारग वा २, तं सेयं खलु ममं कल्लं पा० जाव जलते भद्देस्स आपुच्छित्ता सुवयांणं अजाणं अंतिए अन्जा भवित्ता अगाराओ जाव पवइत्तए, एवं संपेहेति २ त्ता कल्ले जेणेव भद्दे सत्यवाहें तेणेव उवागते, करतल एवं क्यासी- एवं खलु अहं देवाणुप्पिया ! तुन्भेहिं सद्धिं बहूई कासाई विउलाई भोग जाप विहरामि, नो चैव णं दारगं वा दारिय वा पयामि, तं इच्छामि णं देवाणुप्पिया ! तुन्भेहि अणुण्णाया समाणी सुवयाणं अजाणं जाव पवइत्तए । तते ण से भद्दे सत्यवाहे सुभई सत्य० एवं वदासी-मा णं तुम देवाणुप्पिया ! इदाथि मुंडा जाव पवयाहि, भुंजाहि ताव देवाणुप्पिए ! मए सद्धि विउलाई भोगभोगाई, ततो पच्छा भुत्तभोई सुबयाणं अजाणं जाव पञ्चयाहि । तते णं सुभद्दा सत्थ० भद्दस्स एयगढुं नो आढाति नो परिजाणति दुचं पितचं पि भद्दा सत्थ० एवं वदासी-इच्छामिणं देवाणुप्पिया! तुम्भेहिं अभणुण्णाया संमाणी जाव पदइत्तए । तते णं से भद्दे स० जाहे नो संचाएति वहूहिं आघवणाहि य एवं पन्नवणाहि यसण्णवणा० विण्णवणांहि य यथासुखं देवानुप्रिये ! अत्रार्थ मा प्रतिवन्ध-प्रतिघातरूपं प्रमादं मा कृथाः । “आघवणाहि य' त्ति आख्यापनाभिश्च सामान्यतः प्रतिपादनः । 'पण्णवणाहि य ' त्ति प्रज्ञापनाभिश्च-विशेषतः कथनैः । 'सण्णवणाहिय' त्ति संज्ञापनाभिश्च- संवोधनाभिः । ‘विन्नवणाहि य' त्ति विज्ञापनाभिश्च-विज्ञप्तिकाभिः संप्रणयप्रार्थनैः । चकाराः समुच्चयार्थाः ।

·आघवित्तए वा जाव विण्णवित्तए वा ताहे अकामते। चेव सुभद्दाए निक्खमणं अणुमण्णित्था। तते णं से भद्दे स० विउलं. असणं ४ उपक्खडावेति, मित्तनाति० ततो पच्छा भोयणवेलाए जाव मित्तनाति० संकारेति सम्माणेति, सुभई सत्यं० ण्हायं जाव' पायच्छित्तं सदालंकारविभूसियं पुरिससहस्सवाहिणिं. सीयं दुरुहेति । ततो सा सुभद्दा सत्य० मित्तनाई जाव संबंधिसंपरिखुडा सविड्डीए जावः रवेणं वाणारसीनगरीए मझ मज्झेणं जेणेव सुबयाणं अजाणं उवस्सए तेणेव उवा० २ पुरिससहस्सवाहिणि' सीय ठवेति, सुभई सत्थवाहिं सीयातो पच्चोरुहेति । तते णं भद्दे सत्यवाहे सुभई सत्यवाहि पुरतो काउं जेणेव सुवया अजा तेणेव उवा २ सुबयाओ अजाओ वंदति नमंसति २ एवं वदासी- एवं खलु देवाणुप्पिया सुभद्दा सस्थवाही ममं भारिया इट्ठा कता जाव मा ण वातिता पित्तिया सिंभिया सन्निवातिया विविहा रोयातका फुसंतु, एस णं देवाणुप्पिया! संसारभउधिग्गा भीया जम्मणमरणाणं, देवाणुप्पियाणं अंतिए मुंडा भवित्ता जाव पदयाति, तं एवं अहं देवाणुप्पियाणं सीसिणिभिक्खं दलयामि, पडिच्छंतु णं देवाणुप्पिया! सीसिणीभिक्खं । अहामुहं देवाणुप्पिया ! मा पडिवंधं । तते ण सा सुभद्दा स० सुवयाहिं अजाहि एवं वुत्ता समाणी हट्टा २ सयमेव आभरणमल्लालंकारं ओमुयइ २ सयमेव पंचमुट्ठियं 'लोयं करेति २ जेणेव सुव्वयातो अज्जाओ तेणेव उवा २ सुव्वयाओ 'आधवित्तए ' त्ति आख्यातुं वा प्रज्ञापयितुं वा संज्ञापयितुं वा विज्ञापयितुं वा न शक्नोतीति प्रक्रमः सुभद्रां भार्या व्रतग्रहणा- निषेधयितुं 'ताहे' इति तदा ‘अकामए चेव' अनिच्छन्नेव सार्थवाहो निष्क्रमणं-व्रतग्रहणोत्सवं अनुमनितवान् ( अनु- मतवान् ) इति । किं वहुना ? मुंडा भवित्ता अगाराओ अणगारियं पव्वइति । इत उर्व सुगमम् ।

·वकिका
निरया-
॥३२॥
अज्जाओ तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिणेणं वंदइ नमसइ २ एवं वदासी-आलित्ते णं भंते । जहा देवाणंदा तहा पचइता
जाव अज्जा जाया जाव गुत्तबंभयारिणी । तते णं सा सुभद्दा अजा अन्नदा कदायि बहुजणस्स चेडरूवे संमुच्छित्ता जाव
अज्झोववण्णा अभंगणं च उव्वट्टणं च फासुयपाणं च अलत्तगं च कंकणाणि य अंजणं च वण्णगं च चुण्णगं च खेल्ल-
गाणि य खज्जल्लगाणि य खीरं च पुप्फाणि य गवसति, गवेसित्ता बहुजणस्स दारए वा दारिया वा २ कुमारे य कुमारि-
याते य २ डिभए य डिभियाओ य अप्पेगतियाओ अभंगेति, अप्पेगइयाओ उच्चद्देति, एवं अप्पे० फासुयपाणएणं व्हावेति,
अप्पे० पाए रयति, अप्पे० उढे रयति, अप्पे० अच्छीणि अंजेति, अप्पे० उमए करेति, अप्पे० तिलए करेति, अप्पे० दिगिंद-
लए करेति अप्पे० पंतियाओ करेति अप्पे० छिज्जाई करेति अप्पेगइया बन्नएणं समालभइ अप्पे० चुन्नएणं समालभइ अप्पे०
खेल्लणगाई दलयति अप्पे० खज्जुल्लगाइंदलयति अप्पे० खीरभोयणं भुंजावेति अप्पे० पुप्फाई ओमुयइ अप्पे० पादेसु ठवेति अप्पे०
जंघासु करेइ एवं जरूसु उच्छंगे कडीए पिढे उरसि खंधे सीसे अ करतलपुडेणं गहाय हलउलेमाणी २ आगयमाणी २
परिहायमाणी २ पुत्तपिवासं च धूयपिवासं च नत्तुयपिवासं च नत्तिपिवासं च पचणुब्भवमाणी विहरति । तते णं तातो
सुवयातो अज्जाओ सुभई अज्ज एवं वयासी-अम्हे णं देवाणुप्पिए ! समणीओ निग्गंथीओ इरियासमियातोजाव गुत्तबंभचा
रिणीओ नो खलु अम्हें कप्पति जातककम्म करित्तए, तुमं च णं देवाणु० बहुजणस्स चेडरूवेसु मुच्छिया जाव अज्झोववण्णा
अब्भंगणं जाव नत्तिापवास वा पचणुभवमाणी विहरसि, तं णं तुमं देवाणुप्पिया एयरस ठाणस्स आलोएहि जाव पच्छित्तं
पडिवजाहि । तते णं सा सुभद्दा अज्जा सुबयाणं अजाणं एयमद्वं नो आढाति नो परिजाणति, अणाढायमाणी अपरि-
AN
॥३२॥

·जाणमाणी विहरति । तते णं तातो समणीओ निगंथीओ सुभदं अजं हीलेंति निंदंति खिसंति गरहंति अभिक्खणं २ एयमढे निवारेति । तते ण तीसे सुभद्दाए अन्जाए समणीहिं निग्गंथी हिं हीलिजमाणीए जाव अभिक्खणं २ एयमहूँ नि- वारिजमाणीए अयमेयारूवे अज्झथिए जाव समुप्पज्जित्था-जया णं अहं अगारवासं वसामि तया णं अहं अप्पवसा, जप्पभिई व णं अहं मुंडा भवित्ता आगाराओ अणगारियं पवइत्ता तप्पभिई च णं अहं परवसा, पुट्विं च समणीओ नि- गंधीओ आवेति परिजाणेति, इयाणिं नो आढाइंति नो परिजाणंति, त सेयं खलु मे कल्लं जाव जलंते सुत्बयाणं अज्जा- णं अंतियाओ पडिनिक्खमित्ता पाडियकं उवरसय उवसंपज्जित्ता णं विहरित्तए, एवं संपेहेति २ कल्लं जाव जलंते सुबयाणं अज्जाणं अंतियातो पडिनिक्खमेति २ पाडियकं उवस्सयं उवसंपज्जित्ता णं विहरति । तते णं सा सुभद्दा अज्जा अज्जाहिं अणोहटिया अणिवारिता सच्छंदमती बहुजणरस पेडरूवेसु मुच्छिता जाव अभंगणं च जाव नत्तिपिवासं च पचणुभवमाणी विहरति । नते णं सा सुभद्दा अज्जा पासत्था पासस्थविहारी एवं ओसप्णा० कुसीला० संसत्ता संसत्तविहारी अहाच्छंदा अहाच्छंदविहारी बहूई वासाई सामन्नपरियागं पाउणति २ अद्धमासियाए सलेहणाए अत्ताणं तोसं भत्ताई २ अणसणे छेदित्ता२ तस्स ठाणस्स अ णालोइयप्पडिकंता कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे वहुपुत्तियाविमाणे उववायसभाए देवसय- णिज्जंसि देवदूसंतरिया अंगुल स्स असंखेज्जभागमेत्ताए ओगाहणाए बहुपुत्तियदेवित्ताए उववण्णा, तेणं सा बहुपुत्तिया देवी 'जाव पाडियकं उवल्सयं ' ति सुव्रतार्यिकोपाश्रयात् पृथक् विभिन्नमुपाश्रयं प्रतिपद्य विचरति-आस्ते । 'अजाहिं अणोह- ट्टिय' त्ति यो बलाद्वस्तादौ गृहीत्वा प्रवर्तमानं निवारयति सोऽपघट्टिकः तदभावादनपघट्टिका, अनिवारिता-निषेधकरहि- ता, अतएव स्वच्छन्दमतिका । ज्ञानादीनां पार्श्वे तिष्ठतीति पार्श्वस्था इत्यादि सुप्रतीतम् ।

·निरया- ॥३३॥ वलिका. अहुणोववनमित्ता समाणी पंचविहाए पज्जत्तीए जाव भासामणपज्जत्तीए । एवं खलु गोयमा ! बहुपुत्तियाए देवीए सा दिबा देविड्डी जाव अभिसमण्णागता ।से केणटेणं भंते ! एवं बुच्चइ बहुपुत्तिया देवी २? गोयमा ! वहुपुत्तिया णं देवी णं जाहे जाहे सक्कस्स देविंदस्स देवरण्णो उवत्थाणियणं करेइ ताहे २ वहवे दारए य दारियाए य डिभए य डिभियातो य विउ- घइ २ जेणेव सक्के देविंदे देवराया तेणेव उवा० २ सक्कस्स देविंदस्स देवरण्णो दिवं देविढेि दिवं देवज्जुई दिवं देवाणुभाग उवदंसेति, से तेणडेण गोयमा ! एवं वुचति बहुपुत्तिया देवी२ । बहुपुत्तियाण भंते ! देवीणं केवइयं कालं ठितिं पण्णत्ता गोयमा ! चत्तारि पलिओवमाई ठिई पण्णत्ता । बहुपुत्तिया णं भंते ! देवी तातो देवलोगाओ आउक्खएणं ठितिक्खएणं भ- वक्खएणं अणंतर चयं चइत्ता कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववज्जिहिति? गोयमा ! इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे विज्ञगि- रिपायमूले विभेलसंनिवेसे माहणकुलंसि दारियत्ताए पञ्चायाहिति । ततेणं तीसे दारियाए अम्मापियरो एक्कारसमे दिवसे वि- तिकते जाव वारसेहिं दिवसेहिं वितिकतेहिं अयमेयाख्वं नामधिज करेंति-होऊणं अम्हें इमीसे दारियाए नामधिन्नं सोमा। तते णं सोमा उम्मुक्कबालभावा विण्णतपरिणयमेत्ता जोवणगमणुपत्ता स्वेण य जोवणेण य लावणेण य उकिट्ठा उजिसरीराजाव भविस्सति । तते णं तं सोमं दारियं अम्मापियरो उम्मुकवालभावं विष्णयपरिणयमित्ते जोवणगमणुप्पत्ता पडिकुविएणं सुकेणं 'उवत्थाणियं करेइ' त्तिउपस्थानं-प्रत्यासत्तिगमनं तत्र प्रेक्षणककरणाय यदाविधत्ते। 'दिव्वं देविड्दि' ति देवर्द्धि:-परिवा- रादिसंपत्, देवद्युतिः-शरीराभरणादीनां दीप्तियोगः, देवानुभाग:-अद्भुतक्रियशरीरादिशक्तियोगः, तदेतत्सर्व दर्शयति- 'विन्नयपरिणयमेत्त' त्ति विज्ञका परिणतमात्रोपभोगेषु अत एव यौवनोद्गममनुप्राप्ता । 'रूवेण य' त्ति रूपम्-आकृतिः यौवनं-तारुण्यं लावण्यं चेह स्पृहणीयता, चकारात् गुणग्रहः गुणाच मृदुत्वौदार्यादयः, एतैरुत्कृष्टा-उत्कर्षयती शेषस्त्रीभ्यः, अत एव उत्कृष्टमनोहरशरीरा चापि भविष्यति । 'विनयपरिणयमित्तं पडिकुयिपणं सुक्केणं' ति प्रतिकूजितं-प्रतिभाषितं ·पडिख्वएणं नियगस्स भायणिज्जस्स रहकूडयस्स भारियत्ताए दलयिस्सति । सा णं तस्स भारिया भविस्सति इट्ठा कंता जाव भंडकरंडगसमाणा तिल्लकेला इव सुसंगोविआ चेलपेला (डा) इव सुसंपरिहिता रयणकरंडगतो विव सुसा- रक्खिया सुसंगोविता माणसीयं जाव विविहा रोयातका फुसंतु । तते णं सा सोमा माहणी रहकूडेणं सद्धिं विउलाई भोग- भोगाई भुंजमाणी संवच्छरे २ जुयलग पयायपाणी सोलसेहिं संवच्छरेहिं बत्तीसं दारगरुवे पयांति । तते ण सा सोमा माहणी तेहिं बहूहिं दारगेहि य दारियाहि य कुमारएहि य कुमारियाहि य डिभएहि य डिभियाहि य अप्पेगइएहि उत्ताण- सेज्जएहि य अप्पेगइएहि य थणियाएहि य अप्पेगइएहि पीहगपाएहिं अप्पे० परंगणएहिं अप्पेगइएहिं परक्कममाणेहि अप्पेगइएहिं. पक्खोलणएहिं अपे० थर्ण मग्गमाणेहि अप्पे० खीरं मग्गमाणेहि अप्पे० खिल्लणय मग्गमाणे हि अप्पेगइएहिं खज्जगं मग्गमाणेहि अप्पे० कूरं मग्गमाणेहिं पाणियं मग्गमाणेहिं हसमाणेहिं रूसमाणेहिं अक्कोसमाणेहिं अकुस्समाणेहिं हणमाणेहिं हम्ममाणेहिं यत् शुक्ल द्रव्यं तेन कृत्वा प्रभूतमपि वाञ्छितं देयद्रव्य दत्वा प्रभूताभरणादिभूषितं कृत्वाऽनुकूलेन विनयेन प्रियभाषण- तया भवद्योग्येयमित्यादिना 'इट्ठा' वल्लभा, ' कंता' कमनीयत्वात् , 'पिया' सदा प्रेमविषयत्वात् , 'मणुण्णा' सुन्दरत्वात् , एवं 'संमया अणुमया' इत्यादि दृश्यम् । आभरणकरण्डकसमानोपादेयत्वादिना । तैलकेला सौराष्ट्रप्रसिद्धो मृन्मयस्तैलस्य भाजनविशेषः, स च भङ्गभयाल्लोठनभयाच्च सुष्ठु संगोप्यते एवं साऽपि तथोच्यते । ' चेलपेडा इवे 'ति वस्त्रमञ्जूषेवेत्यर्थः । 'स्यणकरंडग' इति इन्द्रनीलादिरत्नाश्रयः सुसंरक्षितः सुसंगोपितश्च क्रियते । 'जुयलग' दारकदारिकादिरूपं प्रजनितवती। पुत्रकैः पुत्रिकाभिश्च वर्षदशकादिप्रमाणतः कुमारकुमारिकादिव्यपदेशभाक्त्वं डिम्भडिम्भिकाश्च लघुतरतया प्रोच्यन्ते । अप्येके केचन 'परंगणेहिं ' ति नृत्यद्भिः। 'परक्कममाणेहिं ' ति उल्ललयद्भिः। 'पक्खोलणपहिं ' ति प्रस्खलद्भिः। हसद्भिः, रुष्यद्भिः,

·निरया-
॥३४॥
वालका
विप्पलायमाणेहिं अणुगम्ममाणेहिं रोवमाणेहिं कंदमाणेहिं विलवमाणेहिं कूवमाणेहिं उक्कवमाणेहिं निदायमाणेहिं पलवमा-
णेहिं दहमाणेहिं वममाणेहिं छेरमाणेहिं सुत्तमाणेहिं मृत्तपुरीसवमियमुलित्तोवलित्ता मइलवसण पुबड (दुब्बला) जाव अइसु-
वीभच्छा परमदुग्गंधा नो संचाएइ रहकूडे णं सद्धि विउलाई भोगभोगाई मुंजमाणी विहरित्तए । तते णं से सोमाए माहणीए
अष्णया कयाइ पुवरत्तावरत्तकालसमयंसि कुकुंद जागरियं जागरमाणीए अयमे यारूवे जाव समुप्पजित्था-एवं खलु अहं इमेहिं
वहहिं दारगेहि य जाव डिभियाहि य अपेगइए हिं उत्ताणसेज एहि य जाव अप्पेगइएहिं सुत्तमाणेहिं दुज्जाएहिं दुज्जम्मएहिं हय-
विपहयभग्गेहिं एगप्पहारपडिएहिं जेणे मुतपुरीसमियमुलित्तोवलित्ता जाव परमदुभिगंधा नो संचाएमि रहकूडेग सद्धिं जाव
मुंजमाणी विहरित्तए । तं धन्नाओ ण ताओ अश्मयाओ जाव जीवियफले जाओणं वंझाओअवियाउरीओजाणुकोप्परमायाओ
सुरभिसुगंधगंधियाओ विउलाई माणुरसगाइ भोगभोगाई झुंजमाणीओ विहरति, अहं णं अधन्ना अपुण्णा अकयपुप्णा नो
संचाएमि रहकूडेण सद्धिं विउ लाई जाव विहरित्तए। तेणं कालेणं २ सुक्ष्याओ नाम अन्जाओ इरियास मियाओ जाव बहुपरि-
वाराओ पुवाणुपुर्वि जेणेव विभेले संनिवेसे अहापडिरूवं ओग्गहें जाव विहरति । तते णं तासि सुबयाणं अजाणं एगे संघाडए
विभेले सन्निवेसे उच्चनीय जाव अडमाणे रहकूडस्स गिह अणुपविहे । तते ण सा सोमा माहणी ताओ अन्जाओ एज्जमाणीओ
'उक्कूवमाणेहिं ' ति बृहच्छब्दै पूरकुर्वद्भिः । 'पुव्वड (दुब्बल)' ति दुर्बला । ' पुव्वरत्तावरत्तकालसमयंसि' त्ति पूर्व-
रात्रश्चासावपररात्रश्चेति पूर्वरात्रापररात्रः स एव कालसमयः कालविशेषस्तस्मिन् रात्रेः पश्चिमे भाग इत्यर्थः । अयमेतद्रूपः
आध्यात्मिकः-आत्माश्रितः, चिन्तितः-स्मरणरूपः, प्रार्थितः-अभिलाषरूपः मनोविकाररूपः संकल्पो-विकल्पः समुत्पन्नः ।
1 दवमाणेहिं अ, हममाणेहिं क, हदमाणेहिं. च । २ भुतमाणेहिं.प्र.
।
॥३४॥

·पासति २ हट्ठ० खिप्पामेव आसणाओ अब्भुट्टेति २ सत्तकृपयाई अणुगच्छति २ वंदइ, नमसइ, विउलेणं असण ४ पडि- लाभित्ता एवं वयासी-एवं खलु अई अज्जाओ रट्टकूडेणं सद्धि विउलाई जाव संवच्छरे २ जुगलं पयामि, सोलसहि संवच्छ- रेहिं बत्तीस दारगरूवे पयाया, तते णं अहं तेहिं वहूहि दारएहि य जाव डिभियाहि य अप्पेगतिएहिं उत्ताणसिज्जएहिं जाव सुत्तमाणेहिं दुजातेहिं जाव नो संचाएमि विहरत्तए, तमिच्छाणि णं अज्जाओ तुम्हें अंतिए धम्मं निसामित्तए । तते ण तातो अजातो सोमाते माहणीए विचित्तं जाव केवलिपण्णत्तं धम्म परिकहेति । तते णं सा सोमा माइणी तासिं अज्जाणं अंतिए धम्म सोचा निसम्म हट्ट जाव हियया तातो अज्जाओ वंदइ नमसइ २ त्ता एवं वयासी-सद्दहामि णं अज्जाओ ! निग्गथं पावयणं जाब अब्भुटेमि णं अज्जातो निगथं पावयणं एवमेय अज्जातो जान से जहेयं तुब्भे वयह ज नवरं अज्जातो! रहकूडं आपुच्छामि । तते णं अहं देवाणुप्पियाणं अंतिए मुंडा जाव पचयामि । अहासुहं देवाणुप्पिए ! मा पडिबंध । तते णं सा सोमा माहणी तातो अज्जातो वंदइ नमसइ २ ता पडिविसज्जेति । तते णं सा सोमा माहणो जेणेव रट्टकूडे तेणेव उवागता करतल एवं वयासी-एवं खलु मए देवाणुप्पिया ! अज्जाणं अंतिए धम्मे निसंते से वि य णं धम्मे इच्छिते जाव अभिरुचिते, तते णं अहं देवाणुप्पिया ! तुब्भेहिं अब्भणुन्नाया सुबयाणं अज्जाणं जाव पवइत्तए । तते णं से रहकूडे सोमं माहणिं एवं वयासी-मा णं तुम देवाणुप्पिए ! इदाणिं मुंडा भवित्ता जाव पव्वयाहि, झुंजाहि ताव देवाणुप्पिए ! मए सद्धि विउलाई भोगभोगाई, ततो पच्छा भुत्तभोई सुबयाणं अज्जाणं अंतिए मुंडा जाव पत्वयाहि । तते णं सा सोमा मा- हणी रडकूडस्स एयमहं पडिसुणेति । तते णं सा सोमा माइणी व्हाया जाव सरीरा.चेडियाचकवालपरिकिपणा साओ गि- हाओ पडिनिक्खमति २ विभेलं संनिवेसं मज्झं माझेणं जेणेव सुच्चयाणं अज्जाणं उवस्सए तेणेव उवा०२ सुबयाओ अज्जाओ

·निरया-
॥३५॥
-वंदइ-नमंसइ पज्जुवासइ । तते णं ताओ सुधयाओ अज्जाओ सोमाए माहणीए विचित्तं केवलिपप्णत्तं धम्म परिकहेति जहा
जीवा वझति । तते णं सा सोमा माहणी सुबयाणं अज्जाणं अंतिए जाव दुवालसविहं सावगधम्म पडिवज्जइ २ सुक्षयाओ
अज्जाओ वंदइ नमसइ २ ता जामेव दिसि पाउन्भूआ तामेव दिसं पडिगता । तते णं सा सोमा माहणी समणोवासिया
जाया अभिगत जाव अप्पाणं भावेमाणी विहरति । तते णं ताओ सुजयाओ अज्जाओ अण्णदा कदाइ विभेलाओ संनिवेसाओ
पडिनिक्खमंति, बहिया जणवयविहार विहरंति । तते णं ताओ मुबयाओ अज्जाओ अपणदा कदायि पुवाणु० जाव विहरति ।
तते णं सा सोमा माहणी इमीसे कहाए लट्ठा समाणी हट्ठा व्हाया तहेव निग्गया जाव वंदइ नमसइ २ धम्म सोचा जाव
नवरं रट्टकूडं आगुच्छामि, तते णं पक्ष्यामि । अहासुह० । तते णं सा सोमा माहणी सुवयं अज्ज वंदइ नमसइ २ सुव्बयाणं
अंतियाओ पडिनिक्खमइ २ जेणेव सए गिहे जेणेव रट्टकूडे तेणेव उवा०२ करतलपरिग्गह० तहेव आपुच्छइ जाव पवइत्तए।
अहामुहं देवाणुप्पिए ! मा पडिबंध । तते ण रहन्डे विउलं असणं तहेव जाव पुवभवे सुभद्दा जाव अजा जाता, इरियासमिता
जाव गुत्तभयारीणी । तते णं सासोमा अजा सुबयाणं अज्जाणं अंनिए सामाइयमाइयाई एकारस अंगाई अहिज्जइ२ वहूहि
छट्टम(दसम)दुवालस जाव भावमाणी बहूई वासाई सामण्णपरियागं पाउणति २ मासियाए सलेहणाए सहि भत्ताई अणसणाए
छेदित्ता आलोइयपडिक्कता समाहिपत्ता कालमासे कालं किच्चा सकस्स देविदस्स देवरप्णो सामाणियदेवत्ताए उववजिहिति,
तत्यणं अत्यंगइयाणं देवाणं दोसागरोबमाई ठिई पष्णत्ता, तत्थ णं सोमस्स वि देवस्स दोसागरोवमाई ठिई पण्णत्ता । से णं
भंते सोमे देवे ततो देवलोगाओ आउक्खएणं जाव चयं चइत्ता कहिं गच्छिहिति ? कहि उववजिहिति ? गोयमा ! महा-
विदेहे कासे जाव' अंतं काहिति । एवं खलु जंबू ! समणेणं जाव संपत्तेणं अयमढे पण्णत्ते ॥४॥
॥३५॥

·- जइ णं भंते ! समणेणं भगवया उक्खेवओ एवं खल जंबू ! तेणं कालेणं २ रायगिहे नाम नगरे, गुणसिलए चेइए, सेणिए राया, सामी समोसरिते, परिसा निग्गया, तेणं कालेणं २.पुण्णभद्दे देवे सोहम्मे कप्पे पुण्णभद्दे विमाणे सभाए मुहम्माए पुण्णभईसि सीहासणंसि चहि सामाणियसाहस्सीहिं जहा सूरियाभो-जाव बत्तीसतिविहं-नट्टविहिं उपदंसित्ता जामेव दिसिं पाउन्भूते तामेव दिसि पडिगते कूडागारसाला पुत्वभवपुच्छा एवं गोयमा ! तेणं कालेणं २' इहेच जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे मणि वइया नाम नगरी होत्या रिद्ध, चंदो, ताराइणे चेइए, तत्य णं मणिवइयाए नगरीए.पुण्णभद्दे नाम गाहावई परिवसति अड्डे । तेण कालेणं २ थेरा भगवंतो जातिसंपण्णा जाव जीवियासमरणभयविष्पमुक्का बहुस्सुया बहुप- रियारा पुत्वाणुपुच्चि जाव समोसढा, परिसा निग्गया। तते णं से पुष्णभद्दे गाहावई इमीसे कहाए लहढे समाणे हट्ट जाव पण्णत्तीए गंगदत्ते तहेव निग्गच्छई जाव निवखंतो जाव गुत्तबंभचारी। तते णं से पुण्णभद्दे अणगारे भगवंताण-अंतिए सामाइयमादियाई एकारस अंगाई अहिज्जइ २ वहहिं चउत्थछट्टम जाव भावित्ता वहुई वासाई सामण्णपरियागं पाउणति २ मासियाए संलेहणाए सर्हि भत्ताई अणसणाए छेदित्ता आलोइयपडिकंते समाहिपत्ते कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे पुण्णभद्दे विमाणे उववातसभाते देवसयणिज्जसि जाव भासामंणपज्जत्तीए । एवं खलु गोयमा !'पुण्णभद्देणं देवेणं सा 'दिदा देविड्डी जाव अभिसमप्णागता । पुष्णभद्दस्स णं भंते ! देवस्स 'केवइयं कालं-ठिई ‘पण्णत्ता ? गोयमा ! दोसागरोवमाई ठिई पण्णत्ता । पुण्णभद्देणं भंते ! देवे तातो देवलोगातो जाव कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववन्जिहिति ? गोयमा ! महाविदेहे वासे सिज्झिहिति जाव.अंतं काहिति ! एवं खलु जंबू ! समणेणं-भगवता जाव संपत्तेणं निवखेवओ॥ ५॥ जइ ण भंते ! समणेणं भगवया जाव सपत्तेणं उक्खेवओ एवं खलु जंबू ! तेणं कालेणं. २, रायगिहे नगरे, “गुणसिलए

·विलिका.
निरया-
॥३६॥
चेइए, सेणिए राया, सामी समोसरित । तेणं कालेणं २ माणिभद्दे देवे सभाए सुहम्माए माणिभइंसि सीहासणंसि चरहिं
सामाणियसाहस्सीहिं जहा पुण्णभद्दो तहेव आगमणं, नट्टविही, पुत्वभवपुच्छा, मणिवई नगरी, माणिभद्दे गाहावई थेराणं
अंतिए पवज्जा एकारस अंगाई अहिज्जति, बहूई वासाई परियातो मासिया संलेहणा सर्द्वि भत्ताई माणिभद्दे विमाणे उव-
वातो, दोसागरोवमाई ठिई, महाविदेहे वासे सिज्झिहिति । एवं खलु जंबू ! निक्खेवओ ॥ ६॥
एवं दत्ते ७ सिवे ८ बले ९ अणाढिते १० सवे जहा पुष्णभद्दे देवे । सन्वेसि दोसागरोवमाई ठिती । विमाणा देवसरि-
सनामा । पुत्वभवे दत्ते चंदणाणामए, सिवे महिलाए, बलो हत्थिणपुरे नगरे, अणाढिते काकंदिते, चेइयाइं जहा संगहणीए ॥
॥ ततिओ वग्गो सम्मत्तो ॥
-
दा
इह ग्रन्थे प्रथमवर्गो दशाध्ययनात्मको निरयावलियाख्यनामकः । द्वितीयवर्गो दशाध्ययनात्मकः, तत्र च कल्पावतंसिका
इत्याख्या अध्ययनानाम् । तृतीयवर्गोऽपि दशाध्ययनात्मकः, पुष्पिकाशब्दाभिधेयानि च तान्यध्ययनानि, तत्राधे चन्द्रज्योति-
केन्द्रवक्तव्यता १ । द्वितीयाध्ययने सूर्यवक्तव्यता २। तृतीये शुक्रमहाग्रहवक्तव्यता ३ । चतुर्थाध्ययने बहुपुत्रिकादेवीवक्तव्यता४।
पञ्चमेऽध्ययने पूर्णभद्रवक्तव्यता ५। षष्ठे माणिभद्रदेववक्तव्यता ६। सप्तमे प्राग्भविकचन्दनानगर्या दत्तनामकदेवस्य द्विसागरो-
पमस्थितिकस्य वक्तव्यता ७ । अष्टमे शिवगृहपति (तेः) मिथिलावास्तव्यस्य देवत्वेनोत्पन्नस्य द्विसागरोपमस्थितिकस्य वक्त-
व्यता ८ । नवमे हस्तिनापुरवास्तव्यस्य द्विसागरोपमायुष्कतयोत्पन्नस्य देवस्य बलनामकस्य वक्तव्यता ९। दशमाध्ययनेऽणा-
ढियगृहपतेः काकन्दीनगरीवास्तव्यस्य द्विसागरोपमायुष्कतयोत्पन्नस्य देवस्य वक्तव्यता १० । इति तृतीयवर्गाध्ययनानि ॥३॥
॥३६॥

·पुप्फचुला ४. जइ णं भंते समणेण भगवता उखेवओ जाव दस अज्झयणा पण्णत्ता। तं जहा-"सिरि-हिरि-घिति-कित्ति (ती)ओ बुद्धि (दी) लच्छी य होइ बोधवा । इलादेवी सुरादेवी, रसदेवी गंधदेवी य॥१॥” जड् णं भंते समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं उवंगाणं चउत्थस्स वग्गस्स पुप्फचूलाणं दस अज्झयणा पण्णत्ता । पढमस्स णं भैते उक्खेवओ, एवं खलु जंबू ! तेणं कालेणं २ रायगिहे नगरे गुणसिलए चेइए सेणिए राया सामी समोसढे, परिसा निग्गया । तेणं कालेणं २ सिरिदेवी सोहम्मे कप्पे सिरिवर्टिसए विमाणे सभाए मुहम्माए सिरिंसि सीहाणसणंसि चउहि सामाणियसाहस्सेहिं चाहिं महत्तरियाहिं सपरिवा- राहि जहा बहुपुत्तिया जाव नट्टविहिं उवदंसित्ता पडिगता । नवरं दारियाओ नत्थि। पुवभवपुच्छा । एवं खलु जंबू! तेणं कालेणं २ रायगिहे नगरे गुणसिलए चेइए जियसत्तू राया। तत्थ णं रायगिहे नयरे सुदंसणो नार्म गाहावई परिवसति, अड़े। तस्स णं सुदंसणस्स गाहावइस्स पिया नाम भारिया होत्या सोमाला। तस्स णं सुदंसणस्स गाहावइस्स धूया पियाए गाहावतिणीए अत्तिया भूया नाम दारिया होत्या बुड्डा वुड्डुकुमारी जुण्णा जुष्णकुमारी पडितपुतत्थणी वर [ग] परिवज्जिया (पक्खेज्जिया) चतुर्थवर्गोऽपि यशाध्ययनात्मकः श्रीह्रीधृतिकीर्तिबुद्धिलक्ष्मीइलादेवीसुरादेवीरसदेवीगन्धदेवीतिवक्तव्यताप्रतिबद्धाध्ययन- नामकः । तत्र श्रीदेवी सौधर्मकल्पोत्पन्ना भगवतो महावीरस्य नाटयविधिं दारकविकुर्वणया प्रदर्य स्वस्थानं जगाम।प्राग्भवे राजगृहे सुदर्शनगृहपतेः प्रियाया भार्याया अङ्गजा भूतानाम्नी अभवत् । न केनापि परिणीता । पतितपुतस्तनी जाता। 'वर [ग-पक्खेजिया] परिवजिश' वरपितृप्रखेदिता भर्धाऽपरिणीताऽभूत् । सुगम सधै यावश्चतुर्थवर्गसमाप्तिः ॥ १ वरगपारिवजिया, बहुव्वादशेषु दृश्यते । २ वरगपक्खोजिया, श्यते बहुम्वादृशेषु ।

·वलिका.
निरया-
॥३७॥
यावि होत्या । तेणं कालेणं २ पासे अरहा पुरिसादाणीए जाव नवरयणीए, वण्णी सो चेव, समोसरणं, परिसा नि-
गया । तते णं सा भूया दारिया इमोसे कहाए लट्ठासमाणी हट्टतुट्ठा जेणेव अम्मापियरो तेणेव उवा० २ एवं वदासी-
एवं खलु अम्मताओ पासे अरहा पुरिसादाणीए पुवाणुपुट्विं चरमाणे जाव देवगणपरिवुडे विहरति, तं इच्छामो णं अम्म-
याओ तुन्भेहिं अब्भणुण्णाया समाणी पासस्स अरहओ पुरिसादाणीयस्स पायवंदियागमित्तए । अहासुहं देवाणुप्पिया मा
पडिबंधं । तते णं सा भूया दारिया ण्हाया जाव सरीरा चेडीचकवालपरिकिण्णा साओ गिहाओ पडिनिक्खमति २ जेणेव
वाहिरिया उवट्ठाणसाला तेणेव उवा० २ धम्मियं जाणप्पवरं दुरूढा । तते णं सा भूया दारिया निययपरिवारपरिवुडा
रायगिहं नगरं मज्झं मझेणं निग्गच्छति २ जेणेव गुणसिलए चेइए तेणेव उवा० २ छत्तादीए तित्थकरातिसए पासति,
धम्मियाओ जाणप्पवरा ओ पचोरुभित्ता चेडीचकवालपरिकिण्णा जेणेव पासे अरहा पुरिसादाणीए तेणेव उवा०२ तिक्खु-
तो जाव पज्जुवासति । तते णं पासे अरहा पुरिसादाणीए भूयाए दारियाए तीसे महइ० धम्मकहाए धम्म० सोचा णिसम्म हट्ट
वंदति २ एवं वदासी-सहामि णं भंते निगथं पावयणं जाव अब्भुढेमि णं भंते निग्ग) पाययणं से जहे तं तुब्भे वदह जं,
नवरं देवाणुप्पिय ! अम्मापियरो आपुच्छामि । तते णं अहं जाव पदइत्तए । अहासुहं देवाणुप्पिया ! तते णं सा भूया
दारिया तमेव धम्मियं जाणप्पवरं जाव दुरुहति २ जेणेव रायगिहे नगरे तेणेव उवागता, रायगिहँ नगरं मझं मज्झेणं जेणेव
सए गिहे तेणेव उवागता, रहाओ पच्चोरुहिता जेणेव अम्मापितरो तेणेव उवागता, करतल. जहा जमाली आपुच्छति ।
अहामुह देवाणुप्पिए ! तते णं से सुदंसणे गाहावई विउलं असणं ४ उवक्खडावेति, मित्तनाति आमंतेति २ जाव जिमिय
॥३७॥

·- मुत्तुत्तरकाले सूईभूते निक्खमणमाणित्ता कोडुंबिय पुरिसे सद्दावेति २ एवं वदासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया ! भूयादारि- याए पुरिससहस्सवाहिणीयं सीय उववेह २ जाव पञ्चप्पिणह । तते णं ते जाव : पञ्चप्पिणंति । तते णं से सुदंसणे गाहावई भुयं दारियं ण्हायं जाव विभूसियसरीरं पुरिससहस्सवाहिणि सीयं दुरूहति २ मित्तनाति० जाव रवेणं रायगिहं नगरं मझ मज्झेणं जेणेव गुणसिलए चेइए तेणेव उवागते, छत्ताईए तित्ययरातिसए पासति २ सीयं ठावेति २ भूयं दारियं सीयाओ पच्चोरुतेति २ । तते णं तं भूयं दारियं अम्मापियरो पुरतो काउं जेणेव पासे अरहा पुरिसादाणीए तेणेव उवागते, तिखुत्तो वंदति नमंसति २ एवं वदासी-एवं खलु देवाणुप्पिया! भूया दारिया अम्हं एगा धूया इट्टा, एस णं देवाणुप्पिया! संसारभउद्विग्गा भीया जाव देवाणुप्पियाणं अंतिए मुंडा जाव पचयाति २ ते एयं णं देवाणुप्पिया! सिस्सिणि- भिक्खं दलयति, पडिच्छतु ण देवाणुप्पिया ! सिस्सिणीभिक्खं । अहामुई देवाणुः । तते णं सा भूता दारिया पासेणं अरहा० एवं वुत्तासमाणी हट्ठा उत्तरपुरच्छिमं सयमेव आभरणमल्लालंकारं उम्मुयइ, जहा देवाणंदा पुष्फचूलाणं अंतिए जाव गुत्तबंभयारिणी । तते णं सा भूता अज्जा अण्णदा कदाइ सरीरपाओसिया जाया यावि होत्था, अभिक्खणं २ हत्थे धोवति, पादे धोवति एवं सीसं धोवति, मुहं धोवति, थणगंतराइं धोवति, कक्खंतराइं धोवति, गुज्झंतराइंधोवति, जत्थ जत्थ वि य णं ठाणं वा सिज्ज वा निसिहियं वा चेतेति तत्थ तत्थ वि य णं पुवामेव पाणएणं अब्भुक्खेति । ततो पच्छा ठाणं वा-सिज्ज वा निसीहियं वा चेतेति । तते णं तातो पुप्फचूलातो अज्जातो भूयं अज्ज एवं वदासी-अम्हे णं देवाणुप्पिए १ उवक्खण प्र० २ वाउसियाणं प्र०

·-
निरया-
॥३८॥
समणीओ निग्गंधीओ इरिथासमियाओ जाव गुत्तवंभचारिणीओ, नो खलु कप्पति अहं सरीरपाओसियाणं होत्तए,
तुमं च णं देवाणुप्पिए सरीरपाओसीया अभिवखणं २ हत्थे धोवसि जाव निसीहियं चेतेहि, ते णं तुम देवाणुपिए
एयस्स ठाणस्स आलोएहि त्ति, सेसं जहा सुभद्दाए जाव पाडियकं उवस्सयं उपसंपज्जित्ता णं विहरति । तते णं सा भूता
अज्जा अणाहटिया अणिवारिया सच्छंदमई अभिवखणं २ हत्थे धोवति जाव चेतेति । तते णं सा भूया अज्जा बहूहि
चउत्थछट्ट० बहूई वासाई सामष्णपरियागं पाउणित्ता तरस ठाणस्स अणालोइयपडिकंता कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे
कप्पे सिरिवर्डिसए विमाणे उववायसभाए देवसयणिजंसि जाव तोगाहणाए सिरिदेवित्ताए उववण्णा पंचविहाए पन्जत्तीए
भासामणपज्जत्तीए पज्जत्ता । एवं खल्लु गोयमा ! सिरीए देवीए एसा दिवा देविड्डी लद्धा पत्ता, ठिई एगं पलिओवमं ।
सिरीणं भैते देवी जाव कहिं गच्छिहिति ? महाविदेहे वासे सिज्झिहिति । एवं खलु जंबू ! निखेवओ । एवं सेसाण वि
नवण्हं भाणियई, सरिसनामा विमाणा सोहम्मे कप्पे पुत्वभवे नगरचेइयपियमादीणं, अप्पणो य नामादी जहा संगहणीए,
सबा पासस्स अंतिए निक्खता । तातो पुष्फचूलाण सिस्सिणीयातो सरीरपाओसियाओ सचाओ अणंतरं चयं चइत्ता
महाविदेहे वासे सिज्झिहिति ॥
॥चउत्थवग्गो सम्मत्तो॥
1
॥३८॥

·- वह्निदसा ५. जइ णं भंते उक्खेवओ० उवंगाणं चउत्थस्स वग्गस्स पुप्फचूलाणं अयमढे पण्णत्ते, पंचमस्स णं भंते । वग्गस्स उबंगाणं वन्हिदसाणं समजेणं भगवया जाव संपत्तेणं के अहे पप्णत्ते ? एवं खलु जंबू ! समणेणं भगवया महावीरेणं जाव दुवालस अज्झयणा पणत्ता, तं जहा-" निसढे १ माअनि २ वह ३ वहे ४ पगता ५ जुत्ती ६ दसरहे ७ दढरहे ८ य । महाधणू ९ सत्तधणू १० दसधणू ११ नामे सयधणू १२ य ॥१॥” जइ णं भंते ! समणेणं जाव दुवालस अज्झयणा पण्णत्ता, पढमस्स णं भंते ! उक्खेवओ । एव खलु जंबू ! तेणं कालेणं २ वारवई नाम नगरी होत्था दुवालसजोयणायामा जाव पञ्चक्खं देवलोयभूया पासादीया दरिसणिज्जा अभिरुवा पडिरूवा । तीसे णं वारवईए नगरीए पहिया उत्तरपुर- च्छिमे दिसीभाए एत्थ णं रेवए नायं पञ्चए होत्था, तुंगे गगणतलमणुलिहंतसिहरे नाणाविहरुबखगुच्छगुम्मलतावल्ली- परिगताभिरामे हंसमियमयूरकोंचसारसकागमयणसालाकोइलकुलोवक्ते तडकडगवियरउभरपवालसि हरपउरे अच्छरगण- देवसंघविज्जाहरमिहुणसंनिचिन्ने निधत्थणए दसारवरवीरपुरिसतेलोकवलवगाणं सोमे सुभए पियदसणे सुरुवे पासादीए जाव पडिरुवे । तरस णं रेवयगस्स पद्दयरस अदूरसाते एन्थ णं नंदणवणे नामं उज्जाणे होत्था, सबोउयपुष्फ जाव पञ्चमवर्गे वह्निदशाभिधाने द्वादशाध्ययनानि प्रज्ञप्तानि निसढे इत्यादीनि । प्रायः सर्वोऽपि सुगमः पञ्चमवर्गः, नवरं १ निक्खेवओ प्र.

·वलिका.
निरया-
॥३९॥
दरिसणिज्जे । तत्थ णं नंदणवणे उज्जाणे सुरप्पियस्स जक्खस्स जक्खायतणे होत्था चिराईए जाव बहुजणो आगम्म अचेति
सुरप्पियं जक्खाययणं । से णं सुरप्पिए जक्खाययणे एगेणं महता वणसंडेणं सचओ समंता संपरिक्खित्ते जहा पुण्णभद्दे
जाव सिलावट्टते । तत्थ णं वारवईए नयरीए कण्हे नामं वासुदेवे राया होत्था जाव पसासेमाणे विहरति । से णं तत्थ स-
मुद्दविजयपामोक्खाणं दसण्हं दसाराण, बलदेवपामोक्खाणं पंचण्डं महावीराणं, उग्गसेणपामोक्खाणं सोलसहं राईसा-
हस्सीणं, पज्जुण्णपामोक्खाणं अद्भुट्ठाणं कुमारकोडीणं, संवपामोक्खाणं सट्ठीए दुइंतसाहस्सीणं, वीरसेणपामोक्खाणं
एकवीसाए वीरसाहस्सीणं, रुप्पिणिपामोक्खाणं सोलसहं देवीसाहस्सीणं, अणंगसेणापामोक्खाणं अणेगाणं गणिया-
साहस्सीणं, अण्णेसिं च बहूर्ण राईसर जाव सत्यवाहप्पभिईणं वेयड्डगिरिसागरमेरागस्स दाहिणडभरहस्स आहेबच्चं जाव
विहरति । तत्थ णं चारवईए नयरीए बलदेवे नाम राया होत्या, महया जाव रज्जं पसासेमाणे विहरति । तस्स णं
बलदेवस्स रण्णो रेवई नाम देवी होत्था सोमाला जाब विहरति । तते णं सा रेवती देवी अण्णदा कदाइ तंसि तारिसगंसि
सयणिज्जंसि जाव सीहं सुमिणे पासित्ता f०, एवं सुमिणदंसणपरिकहणं, कलातो जहा महावलस्स, पंनासतो दातो
पणासरायकण्णगाणं एगदिवसेणं पाणि नवरं निसहे नाम जाव उपि पासादं विहरति । तेणं कालेणं २ अरहा अरि-
हुनेमी आदिकरे दसधणूई वण्णतो जाव समोसरिते, परिसा निग्गया। तते णं से कण्हे वासुदेवे इमीसे कहाए लडढे
'चिराईए' त्ति चिरः-चिरकाल आदिनिवेशो यस्य तच्चिरादिकम् । 'महय' त्ति 'महया हिमवंतमलयमंदरमहिंदसारे
इत्यादि दृश्यम्, तत्र महाहिमवदादयः पर्वतास्तद्वत्सारः प्रधानो यः ।
॥३९॥

·समाणे हेहतो एतो य कुटुंबियपुरिसे सद्दावेति २ एवं वदासी-खिप्पामेव देवाणुप्पिया ! सभाए मुंहस्माए. सामुदाणियं भेरि तालेहि । तते णं से कुटुंबियपुरिसे जाब पडिसुणित्ता जेणेव सभाए मुहम्माए सामुदाणिया भेरी तेगेव उवा० २ तं सामुदाणियं भेरि महता २ सद्देणं तालेति । तते णं तीसे सामुदाणियाए भेरीए महता २ सद्देण तालियाए समाणीए समुद्दविजयपामोक्खा दस दसारा देवीओ उण भाणियबाओ जाव अणंगसेणापामोक्खा अणेगा गणिया सहस्सा अन्ने य बहवे राईसर जाव सत्यवाहप्पभितितो प्हाया जाव पायच्छिता सबालंकारविभूसिया जहा- विभवइडिसकारसमुदएणं अप्पेगइया हयगया जाव पुरिसवग्गुरापरिक्खित्ता जेणेव कण्हे वासुदेवे तेणेव उवा० २ करतल. कव्ह वासुदेवं जएणं विजएणं वद्धावेति । तते णं से कहे वासुदेवे कोडंबियपुरिसे एवं क्यासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया! आभिसेकहत्थिं कप्पेह हयगयरहपवर जाव पञ्चप्पिणंति । तते णं से कण्हे वासुदेवे मज्जणघरे जाव दुरूढे अट्ठमंगलगा जहा कूणिए सेयबरचामरेहि उद्धचमाणेहि २ समुद्दविजयपामोक्खेहिं दसहिं दसारेहिं जाव सत्यवाहपभितीहि सद्धि संपरिचुडे सहिड्डीए जाव रवेणं वारवई नगरि मझं मझेणं सेसं जहा कूणिओ जाव पज्जुवासइ । तते णं तस्स निसढस्स कुमारस्स उर्षि पासायवरगयस्स तं महता जण सई च जहा जमालो जाव धम्मं सोचा निसम्म बंदइ नमंसइ २ एवं वदासी-सदहामि गं भंते निग्गथं पावयणं जहा चित्तो जाव सावगधम्म पडिवज्जति २ पडिगते । तेणं कालेणं २ अरहा अरिट्टनेमिस्स अंतेवासी वरदत्ते नामं अणगारे उराले जाव विहरति । ततेणं से वरदत्ते १ हहतो य पुरिसे.

·वलिका.
-
निरया-
॥४०॥
अणगारे निसद कुमारं पासति २ जातसद्धे जाव पज्जुवासमाणे एवं वयासी-अहो ण भंते ! निसढे कुमारे इहे इहरूवे
कते कंतरूवे एवं पिए मणुन्नए मणामे मणामस्वे सोमे सोमवे पियदसणे सुरूवे, निसढे णं भंते ! कुमारे ण अयमेयारूवे
माणुयइडी किणा लद्धा किणा पत्ता पुच्छा जहा सूरियाभरस, एवं खलु वरदत्ता ! तेणं कालेणं २ इहेव जंबुद्दीचे २
भारहे वासे रोहीडए नाम नगरे होत्था, रिद्ध, मेहबन्ने उज्जाणे मणिदत्तरस जवखरस जवखाययणे । तत्थ णं रोहीडए
नगरे महब्बले नाम राया, पउमावई नामं देवी, अन्नया कदाइ तंसि तारिसगंसि सयणिजंसि सीहं सुमिणे, एवं जम्मण
भाणियहं जहा महब्बलस्स, नवरं वीरंगतो नाम बत्तीसतो दातो बत्तासाए रायवरकन्नमाणं पाणि जाव ओगिज्जमाणे २
पाउसवरिसारत्तसरयहेमंत गिम्हवसंते छप्पि उऊ जहाविभवे समाणे २ इ8 सद्द जाप विहरति । तेणं कालेणं २ सिद्धत्था
नाम आयरिया जातिसंपन्ना जहा केसी, नवरं बहुस्सुया बहुपरिवारा जेणेव रोहीडए नगरे जेणेव मेहवन्ने उज्जाणे जेणेव
मणिदत्तस्स जक्खस्स जक्खाययणे तेणेव उवागते, अहापडिरूवं जाव विहरति, परिसा निग्गया। तते णं तस्स बारंग-
तस्स कुमारस्स उप्पि पासायवरगतस्स त महता जणसई च जहा जमाली निग्गतो धम्मं सोचा जं नवरं देवाणुप्पिया !
अम्मापियरो आपुच्छामि जहा जमाली तहेव निवखंतो जाव अणगारे जाते जाव गुत्तभयारी । तते णं से वीरंगते
अणगारे सिद्धत्थाणं आयरियाणं अंतिए सामाइयमादियाई जाव एकारस अंगाई अहिज्जति २ बहूई जाव चउत्थ जाव
अप्पाणं भावेमाणे बहुपडि पुष्णाई पणयालीसवासाई सामनपरियायं पाउणित्ता दोमासियाए सलेहणाए अत्ताणं झूसित्ता
सवीस भत्तसय अणसणाए छेदित्ता आलोइय समाहिपत्ते कालमासे कालं किच्चा बंपलोए कप्पे मणोरसे विमाणे देवत्ताए
॥४०॥

·उववन्ने। तत्थ णं अत्थेगइयाणं देवाणं दससागरोवमाई ठिई पन्नत्ता। तत्थ णं वीरंगयरस देवस्स दससागरोवमाई ठिई पप्णत्ता। सेणं वीरंगते देवे तानो देवलोगाओ आउक्खएणं जाव अणंतरं चयं चइत्ता इहेव बारवईए नयरीए बलदेवस्स रन्नो रेवईए देवीए कुच्छिसि पुत्तत्ताए उववन्ने । तते णं सा रेवतो देवी तंसि तारिसगंसि सयणिज्जसि मुमिणदंसणं जाव उप्पि पासायवरगते विहरति । तं एवं खलु वरदत्ता ! निसढेणं कुमारेणं अयमेयारूवे ओराले मणुयइड्डी लद्धा ३ । पभू णं भंते ! निसढे कुमारे देवाणुप्पियाणं अंतिए जाव पवइत्तए ? हेता पभू ! से एवं भंते भंते ! इइ वरदत्ते अणगारे जाव अप्पाणं भावमाणे विहरति । तते णं अरहा अरिहनेमी अण्णदा कदाइ वारवतीओ नगरीओ जाच बहिया जणवय विहारं विहरति, निसढे कुमारे समणोवासए जाए अभिगतजीवाजीवे जाव विहरति । तते णं से निसढे कुमारे अण्णया कयाइ जेणेव पोसहसाला तेणेव उवा० २ जाव दब्भसंथारोवगते विहरति । तते णं तरस निसढस्स कुमारस्स पुदरत्तावरत्त० धम्मजागरियं जागरमाणस्स इमेयारूवे अज्झत्थिए०-धन्ना ण ते गामागर जाव संनिसा जत्थ णं अरहा अरिहनेमी विहरति, धन्ना णं ते राईसर जाव सत्यवाहप्पभितिओ जे णं अरिहनेमी वंदति नमंसति जाव पज्जुवासति, जति णं अरहा अरिहनेमी पुवाणुपुर्वि नंदणवणे विहरेज्जा तेणं अहं अरहं अरिहनेमि वंदिज्जा जाव - पज्जुवासिज्जा । तते णं अरहा अरिहनेमी निसढस्स कुमा- रस्स अयमेयारूवं अज्झत्थियं जाब वियाणित्ता अट्ठारसहिं समणसहरसेहिं जाव नंदणवणे उज्जाणे, परिसा नि- ग्गया, तते गं निसढे कुमारे इमीसे कहाए लद्धडे समाणे हट० चाउघंटेणं आसरहेणं निग्गते, जहा जमाली, जाव

·निरया-
॥४१॥
वलिका
२
अम्मापियरी आपुच्छि ता पचयिते, अणगारे जाते जाव गुत्तबंभयारी। तते णं से निसढे अणगारे अरहतो अरिहनेमिस्स
तहारुवाणं थेराणं अंतिए सामाइयमाइयाई एकारस अंगाई अहिज्जति २ बहूई चउत्थछछ जाव विचित्तेहिं तवोकम्मे हिं
अप्पाणं भावमाणे बहुपडिपुष्णाई नव वासाई सामण्णपरियागं पाउणति वायालीसं भत्ताई अणसणाए छेदेति, आलोइय-
पडिको समाहिपत्ते आणुपुदीए कालगते । तते णं से वरदत्ते अणगारे निसढं अणगारं कालगतं जाणित्ता जेणेव अरहा
अरिहनेमो तेणेव उवा० २ जाव एवं वयासी-एवं खल्लु देवाणुप्पियाणं अंतेवासी निसढे नाम अणगारे पगतिभद्दए
जाव विणीए से णं भंते ! निसढे अणगारे कालमासे कालं किच्चा कहिं गते ? कहिं उववण्णे ? वरदत्तादि अरहा
अरिठ्ठनेमी वरदत्तं अणगारं एवं वयासी-एवं खलु वरदत्ता ममं अंतेवासी निसढे नाम अणगारे पगइभद्दे जाव विणीए
ममं तहारुवाणं थेराणं अंतिए सामाइयमाइयाइं एकारस अंगाई अहिज्जिता बहुपडिपुण्णाई नव वासाई सामष्णपरियागं
पाउणित्ता बायालीस भत्ताई अणसणाए छेदेत्ता आलोइयपडिकंते समाहिपत्ते कालमासे कालं किच्चा उर्दू चंदिमसूरि-
यगहनक्खत्ततारारुवाणं सोहम्मीसाण जाव अच्चुते तिण्णि य अट्ठारसुत्तरे गेविज्जविमाणे वाससते वीतीवतित्ता सबद्दसि-
द्धविमाणे देवत्ताए उबवण्णे । तत्य णं देवाणं तेत्तीस सागरोवमाई ठिई पण्णता । से णं भंते ! निसढे देवे तातो
देवलोगाओ आउक्खएणं भवक्खएणं ठिइक्खएणं अणंतरं चयं चइत्ता कहि गच्छिहिति ? कहिं उववज्जिहिति ? वरदत्ता!
वायालीस भत्ताइ ति दिनानि २१ परिहृत्यानशनया। 'निसढे ताओ देवलोगाओ आउक्खएणं' ति आयुर्दलिकनिर्जरणेन,
'भवक्खएणं' ति देवभवनिबन्धनभूतकर्मणां गत्यादीनां निर्जरणेन, स्थितिक्षयेण-आयुःकर्मणः स्थितेर्वेदनेन, 'अनंतर चंयं
चइत्त' त्ति देवभवसंबन्धिनं चयं-शरीरं त्यक्त्वा, यद्वा च्यवनं कृत्वा व यास्यति ? गतोऽपि क्वोत्पत्स्यते ?
-
।
.
॥४१॥

·इहेब जंबुद्दीवे २ महाविदेहे वासे उन्नाते नगरे विसुद्धपिइवंसे रायकुले पुत्तत्ताए पञ्चायाहिति । तते णं से उम्मुक्कबालभावे विण्णयपरिणयमित्ते जोवणगमणुप्पत्ते तहारूवाणं थेराणं अंतिए केवलबोहिं बुज्झित्ता अगाराओ अणगारिय पञ्चज्जिहिति । से णं तत्य अणगारे भविस्सति । इरियासमिते जाव गुत्तबंभयारी । से णं तत्य बहूई चउत्पछट्टमंदसमदुवालसेहिं मासद्ध- मासखमणेहिं विचित्तेहिं तवोकम्मेहि अप्पाणं भावेमाणे बहूई वासाई सामण्णपरियागं पाउणिस्सति र मासियाए सलेहणाए अत्ताणं झूसिहिति २ सहि भत्ताई अणसणाए छेदिहिति । जस्सहाए कीरति णम्गभावे मुंडभावे अण्हाणए जाव अदंनवणए अच्छत्तए अणोवाहणाए फलहसेज्जा कट्ठसेज्जा केसलोए बंभरवासे परघरपवेसे पिंडवाउलहावलद्धे उच्चावया य गाम- कंटया अहियासिज्जति, तमढ़े आराहेंति, आराहित्ता चरिमेहिं उस्सासनिस्सासेहिं सिज्झिहिति चुज्झिहिति जाव सवदु- क्खाणं अंतं काहिति २ । एवं खलु-जंबू ! समणेणं भगवया महा० जाव निक्खेवआ। एवं सेसा वि एकारस अज्झयणा नेयवा संगहणी अणुसारेण अहीणमइरित्त एकारसम वि ॥ ॥ पंचमो वग्गो सम्मत्तो.॥ । 'सिज्झिहिति' सेत्स्यति निष्टितार्थतया, भोत्स्यते केवलालोकेन, मोक्ष्यते सकलकौशैः, परिनिर्वास्यति-स्वस्थो भविष्यति सकलकर्मकृतविकारविरहितया, तात्पर्यार्थमाह-सर्वदुःखानामन्तं करिष्यति ॥ १ उत्ताते प्र.

·निरया-
॥४२॥
निरयावलियासुयखंघो सम्मत्तो । संमत्ताणि उर्वगाणि । निरयावलिया उर्वगे णं एगो सुयखंधो पंच वम्मा पंचम दि-
बसेस उद्दिस्संति, तत्य चउसु बग्गेमु दस दस उद्देसगा, पंचमवग्गे वारस उद्देसगा। निरयावलियासुयखंधो सम्पत्तो ।
निरयावलियासुत्तं सम्मत्तं ।। ग्रंयाग्रं ११००॥
इति श्रीश्रीचन्द्रसूरिविरचितं निरयावलिकाश्रूतस्कन्धविवरणं समाप्तमिति । श्रीरस्तु ॥ ग्रन्थानम् ६०० ॥
॥ श्रीनिरयावलिकासूत्रं सवृत्तिकं समाप्तम् ॥
-
॥४२॥

·श्री पूर्वाचार्यप्रणीत- निरयावलिका सूत्र. ८ (मूळ अने मूळना तथा टीकाना अर्थसहित) छ गुरुणीजीश्री लाभश्रीजीनी शुभ प्रेरणाथी छपावी प्रसिद्ध करनार- श्री जैनधर्म प्रसारक सभा-भावनगर. वीर संवत २४६०] [विक्रम संवत १९९० मुद्रक --शाह गुलाबचंद लल्लुभाइ, श्री महोदय प्रीन्टींग प्रेस, दाणापीठ-भावनगर

·श्री
निरया-
वलिका.
अनुक्रम-
णिका.
निरियावलिका सूत्रनी अंदरना पांच वर्गनी अनुक्रमणिका.
॥ १ ॥
...
...
५०
१ वर्ग पहेलो ( कप्पिया ) १० अध्ययन.
२ वर्ग बीजो ( कप्पवडिंसिया) १० अध्ययन.
३ वर्ग त्रीजो ( पुफिया ) १० अध्ययन.
४ वर्ग चोथो ( पुप्फचूलिया ) १० अध्ययन.
५ वर्ग पांचमो (वन्हिदसा) १२ अध्ययन.
५६
१०४
...
११०
॥ १ ॥

·स प्रस्तावना. आ निरयावलिका नामर्नु उपांग पांच उपांगना सग्रहरूप छे. गणधरमहाराजाविरचित ११ अंग अथवा द्वादशांगी पछी तेमांना एकाद अंशने लइने गुंथेला सूत्रने उपांग कहेवामां आवे छे. बार अंगनी जेम उपांग पण १२ छे. तेमां प्रथम उववाइ १, रायप- सेणी २, जीवाजीवाभिगम ३, पन्नवणा ४, जंबूद्वीपपन्नत्ति ५, सूरपन्नत्ति ६, चंदपन्नत्ति ७, यारपछीना पांच उपांग जेनां नाम कप्पिया १, कप्पवडिसिया २, पुफिया ३, पुप्फचूलिया ४ ने वन्हिदसा ५ ए प्रमाणे छे. तेमुं भेळु नाम निरयावलिका छे. एमां पांचेनो समावेश करवामां आव्यो छे. आ सूत्र छपावतां राजनगरस्थ श्री वीरसमाननी छपावेली श्री चंद्रसूरिविरचित टीका- युक्त निरयावलिकानो आधार लेवामां आव्यो छे. निरयावलिका एवं नाम तो खरी रीते तेना पांच वर्गो पैकी पहेला वर्ग कप्पियाने ज लागु पडे छे, कारण के ते पहेला वर्गनी अंदर श्रेणिक राजाना पुत्र अने कोणिकना नाना भाइ काळ विगेरे दशे कुमारना दश अध्ययनो छे के जे चेटक राजा साथेना युद्धमा चेटक राजाना एकेक बाणथी मरण पामीने नरके गया छे तेनो अधिकार छे; तेथी तेने निरय एटले नरके जनारनी आवलिका एटले श्रेणीरूप कही शकाय तेम छे. त्यारपछीना ४ वर्गोमां तो स्वर्गे गयेलाओना ज अधिकार होवाथी ते वर्गोने ए नाम लागु पडी शकतुं नथी परंतु प्रवाहथी ए नाम कहेवातुं आव्युं छे. आ सूत्रनी शरुआत ए रीते करवामां आवी छे के-राजगृही नगरीनी बहार गुणशील नामना यक्षना चैत्यवाळा उद्यानमां ·प्रस्तावना. श्री निरया- वलिका. ॥ २ ॥ सुधर्मास्वामी पधार्या. अशोकवृक्ष नीचे एक पृथ्वीशिलापट्ट उपर वीराज्या, ते खबर सांभळीने राजगृहीमाथी श्रेणिक राजा विगेरे पर्षदा वंदन करवा आवी. सुधर्मास्वामीए धर्मोपदेश आप्यो, ते सांभळीने पर्षदा पाछी स्वस्थाने गइ. त्यारपछी सुधर्मास्वामीना अंतेवासी जंबू नामना अणगारे विनयपूर्वक वंदना-नमस्कार करीने पूछ्यु के-' हे स्वामी ! श्रमणभगवंत महावीरस्वामीए सात उपांगो पछीना निरयावलिका उपांगनो शुं अर्थ कह्यो छे ? ' सुधर्मास्वामीए कह्यु के-' ए उपांगना निरयावलिया, कप्पवडिसिया, पुफिया, पुप्फचूलिया ने वन्हिदसा आ नामना पांच वर्ग कह्या छे.' जंवू अणगारे फरीने पूछ्यु के–' ते पांच वर्गमांहेना पहेला निरयावलिका नामना वर्गमा केटला अध्ययनो कह्या छ ?' सुधर्मास्वामीए कह्यु के-' पहेला वर्गना काळ १, सुकाळ २, महाकाळ ३, कृष्ण ४, सुकृष्ण ५, महाकृष्ण ६, वीरकृष्ण ७, रामकृष्ण ८, पितृसेनकृष्ण ९ अने महासेनकृष्ण १० ए नामना दश अध्ययनो कह्या छे.' आ दशे कुमारना नाम तेमनी माताने अनुसरता छ एटले कालीनो पुत्र काल, सुकालीनो पुत्र सुकाल विगेरे. आ दशे श्रेणिक राजानी राणीओ चेल्लणाथी नानी छे. त्यारपछी जंबू' अणगार 'पहेला अध्ययनमां भगवते शुभाव कह्यो छे ?' एम पूछे छे. तेनो उत्तर सुधर्मास्वामी आपे छे त्यांथी हकीकतनी शरुआत थाय छे. चंपानगरीमां कोणिक नामे राजा हतो, तेने पद्मावती नामे राणी हती. तेना आग्रहथी कोणिके 'पोतानो अन्याय छे' एम जाण्या छतां तेना नाना भाइ चेल्लणाना ज पुत्र हल्ल-विहल्लने तेना पिताए आपेल सेचनक हस्ती अने अढार सेरनो हार माग्यो. तेमणे आषवानी ना पाडी. पछी कोणिक आग्रहथी ते वने वाना लइ लेशे एवा भयथी ते बंने कुमार चेटक राजा-पोताना मातामहने ॥ २ ॥ lal ·शरणे गया. कोणिके आ वात जाणी एटले त्यां दूत मोकली चेटक राजापासे ते वे वस्तुसहित हल्ल-विहल्लने पाछा मोकली देवानी मागणी करी. चेटक राजाए न्यायपूर्वक जवाब आप्यो के-'तारी जेम ए पण मारी पुत्रीना ज पुत्र छे. ते मारे शरणे आवेला छे तेने हुं तने सोंपी शकुं नहीं, तेम राज्यनो भाग आप्या विना तारा पिताए आपेल वे वस्तुनी मागणी करवी ते पण अयोग्य छे तेथी ते मोकली शकाय नहीं. ' आ उत्तर कोणिकने न रुचवाथी छेवटे तेणे चेडाराजाने युद्ध माटे तैयार रहेवा कहेवराव्युं अने पोताना नाना १० भाइओ कालकुमार विगेरेनी साथे युद्ध करवा गयो. चेटक राजासाथेना युद्धमा उपर जणावी गया प्रमाणे दश दिवसे दशे भाइओ मराणा. अहीं कालकुमारनी माताने भगवंत महावीरस्वामी त्यां पधारतां रात्रिए एवो संकल्प थयो के–' काले सवारे प्रभुपासे जइने हुं मारा पुत्रसंबंधी खबर पूछं के तेने हुं जीवतो पाछो आवेलो जोइश के नहीं ? ' तेणे वीजे दिवसे प्रभुपासे जइने ते प्रमाणे पूछ्यु. प्रभुए तेना मरण पाम्यानी हकीकत कही तेथी ते शोकग्रस्त थइ गइ अने स्वस्थाने गइ. त्यारपछी गौतमस्वामीए पूछ्यु के-' हे स्वामी ! ते कालकुमार मरण पामीने क्यां गयो ? ' प्रभुए कह्यु के-' चोथी पंकप्रभा नरकमां दश सागरोपमने आउखे उत्पन्न थयो छे.' त्यारपछी । तेणे आवु पापकर्म क्यारे कर्यु के जेथी ते चोथी नरके गयो ?' एम पूछतां प्रभुए श्रेणिक राजानो ने कोणिकनो कोणिकना चेल्लणाना गर्भमां आववाथी मांडीने सविस्तर वृत्तांत कह्यो. छेवट श्रेणिक राजाने छूटा करवा माटे कुहाडो लइने जतां प्राणनाशनो भय लागवाथी श्रेणिक राजा ताळपुट विपना प्रयोगथी मरण पाम्या. त्यारपछी कोणिक राजाने थयेल शोक निवृत्त थतां हल्ल-विहल्लपासे हार ने हाथी मागवानी शरुआत थाय छे. तेने परिणामे चेटक राजा

·प्रस्तावना
श्री
निरया-
वलिका.
॥३॥
साथे युद्ध थाय छे अने तेमां प्रथम कालकुमार युद्धनी शरुआत करे छे. ते युद्धमां करेला अनेक जीवोना संहारथी वांघेला कर्मवडे
ते चोथी नरके गयेल छे.' एम उत्तर आप्यो. 'नरकमांथी नीकळीने ते क्यां उत्पन्न थशे ? ' एम पूछतां 'नरकमांथी नीकळी
महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्य थइ चारित्र ग्रहण करी मोक्षे जशे' एम भगवंते उत्तर आप्यो. आ चरित्र घणु विस्तारे कहेल होवाथी
कालकुमार- पहेलं अध्ययन ४९मा पानानी पहेली पुंठीमां पूर्ण थाय छे.
त्यारपछीना बीजा नव अध्ययनमा सुकालकुमार विगेरे पूर्वे नाम आपेला छे ते नव कुमारोना अधिकार बहु संक्षेपमां आपी
प्रथम अध्ययननी भलामण करी छे. ए नव कुमारो पण चेटक राजाना वाणथी मृत्यु पामी चोथी नरके दश सागरोपमने आउखे
उत्पन्न थया छे अने त्यांथी नीकळी महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्य थइ मोक्षे जवाना छे. आ प्रमाणे कहीने पहेलो वर्ग पाना ५०
मानी पहेली मुठीमां पूर्ण करेल छे.
२ कप्पवर्डिसिया-द्वितीय वर्ग
आ वीजा वर्गमां पण दश अध्ययनो पद्म १, महापद्म २, भद्र ३, सुभद्र ४, पद्मभद्र ५, पद्मसेन ६, पद्मगुल्म ७, नलिनीगुल्म
८, आनंद ९ अने नंदन १० नामना छे. तेमां पहेलो पद्मकुमार श्रेणिक राजानी राणी कालीना पुत्र कालकुमारनी राणी पद्मावतीनो
पुत्र छे. तेने आठ स्त्रीसाथे परणाववामां आव्यो. महावीरस्वामी त्यां समोसरतां ते वंदन करवा गयो. देशना सांभळी प्रतिबोध
पाम्यो अने मातापितानी आज्ञा लइने तेणे चारित्र ग्रहण कयु. पछी उपवास, छठ्ठ, अठ्ठमादि अनेक प्रकारनी तपस्या करी, पांच
वर्षनो चारित्रपर्याय पाळी प्रभुनी आज्ञा लइ विपुलाचळ उपर जइने अणसण कर्यु. एक मासर्नु अणसण पाळी काळ समये काळ
॥३॥

·करीने पहेला सौधर्मकल्पमां वे सागरोपमने आयुए देव थया. त्यांथी च्यवी महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्य थइ चारित्र लइने मोक्षे जशे. ए प्रमाणे प्रथम अध्ययन पाना ५३ नी पहेली पुंठी उपर पूर्ण थाय छे. बीजो सुकाली राणीना पुत्र सुकालकुमारनो पुत्र महापद्मकुमार नामे थयो. ते चारित्र लइ काळ करीने बीजा देवलोकमां उत्कृष्ट आयुए उत्पन्न थयो. त्रीजो कुमार जीजा देवलोकमां, चोथो चोथा देवलोकमां, पांचमो पांचमा देवलोकमां, छठ्ठो छठ्ठा देवलोकमां, सातमो सातमा देवलोकमा, आठमो आठमा देवलोकमां, नवमो दशमा देवलोकमां ने दशमो बारमा देवलोकमां उत्कृष्ट आउखे देव थाय छे, ए दशेना नाम उपर कही गया प्रमाणे काली विगेरे दशे राणीना पुत्र कालकुमार विगेरेना आ वर्गमा प्रारंभमां कह्या प्रमाणे तेना पुत्र तरीके समजवा. ते दशे स्वर्गमांथी च्यवी महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्य थइ चारित्र लइने मोक्षे जशे. आ प्रमाणे संक्षेपमां वीजो वर्ग पाना ५६ नी पहेली पुंठी उपर पूर्ण करवामां आवेल छे. ३ पुफिया-तृतीय वर्ग. आ वर्गना पण दश अध्ययनो चंद्र १, सूर्य २, शुक्र ३, बहुपुत्रिका ४, पूर्णभद्र ५, मणिभद्र ६, दत्त ७, शिव ८, बळ ९ अने अणाढिय १० नामना कहेला छे. पहेला अध्ययनमा ज्योतिषीमां चंद्रावतंसक विमानमां ज्योतिपीना इंद्र तरीके उत्पन्न थयेला चन्द्रेद्रनो अधिकार छे. ते चंदेंद्र अवधिज्ञानवडे जंबूद्वीपना भरतक्षेत्रमा जोतां महावीरस्वामी भगवंतने राजगृहीनी बहार गुणशीलवनमां समवसरेला जाणी सूर्याभ-

·प्रस्तावना.
श्री
निरया-
वलिका.
॥ ४ ॥
देवनी जेम सर्वऋद्धिवडे आवे छे अने नाट्यविधि बतावीने पोताने स्थानके जाय छे. त्यारपछी गौतमस्वामीए तेनो पूर्वभव
पूछतां प्रभु तेना पूर्वभवनुं वृत्तांत कहे छे. ते पूर्वभवमा सावत्थी नगरीमा अंगति नामे व्यवहारी हतो. तेणे पार्श्वनाथ प्रभुपासे
दीक्षा लीधी हती. त्यारपछी छठ्ठ, अठ्ठमादि अनेक प्रकारना तप करी कांइक विराधनावडे काळ करीने चंद्रेद्रपणे उत्पन्न थयेल छे.
तेनी स्थिति एक पल्योपम ने एक लाख वर्पनी छे. ते त्यांथी च्यवी महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ मोक्षे जशे. इति प्रथम अध्ययन.
बीजा अध्ययनमा सूर्यद्रनो अधिकार छे. ते पूर्वभवमा सावत्थी नगरीमां सुप्रतिष्ठ नामे गाथापति हतो. तेणे पण पार्श्वप्रभु पासे
दीक्षा लीधी हती ते काइक विराधनाथी सूयेंद्र थयो छे. तेनुं आयुष्य एक पल्योपम ने १००० वर्पनुं छे. बाकी अधिकार प्रथम
अध्ययन प्रमाणे समजवो. त्रीजा अध्ययनमां शुक्रनो अधिकार छे. ते पूर्वभवमा सोमिल नामे ब्राह्मण हतो. ते विद्वान् हतो. त्यां
पार्श्वप्रभु पधारतां ते वंदन करवा गयो. तेणे पार्श्वप्रभुने केटलाक प्रश्नो पूछयां. तेना यथेष्ट उत्तर मळतां एने उपदेश लाग्यो.
तेणे श्रावकधर्म अंगीकार कर्यो. त्यारपछी मुनिविगेरेना परिचयनो अभाव थतां ते पाछो मिथ्यात्वी बनी गयो. तेणे अनेक
प्रकारनी मिथ्यात्वीनी करणी करी. ते सूत्र ने टीकामां विस्तारथी बतावेल छे. प्रांते एक देवे मध्यरात्रिए प्रगट थइने कह्यु के-' हे
तारी आ प्रव्रज्या दुष्ट छे-दोपवाळी छे-मिथ्या छे.' सोमिले ते सांभळ्यु, पण गणकार्यु नहीं-तेनो आदर कर्यो
नहीं अने पोतानी मिथ्यात्वनी करणीमां प्रवो. देवे दररोज मध्यरात्रीए ए प्रमाणे कह्या कर्यु. पांचमे दिवसे सोमिले तेने
पूछयु के-' मारी प्रव्रज्या केवी रीते दुष्ट प्रव्रज्या छे १' त्यारे ते देवे का के- तें पार्श्वप्रभु पासे श्रावकधर्म स्वीकार्यो हतो छतां
समकितीना परिचयना अभावथी तुं मिथ्यात्वी बनी गयो छे, तेथी तारी दुष्ट प्रव्रज्या छे.' सोमिले पूछयु के-'हे देव ! त्यारे हवे
सोमिल ब्राह्मण
॥४॥

·, मारी सुग्रव्रज्या केम थाय ? ' देवे कयु के-तुं पाछो श्रावकधर्म अंगीकार कर अने पांच अणुव्रतनुं सेवन कर.' तेणे ते प्रमाणे कयु, अनेक प्रकारनो तप तप्यो, श्रावकधर्म पाळ्यो, परतु पूर्वनो मिथ्याभाव आळोव्या विना काळ करीने ते शुक्रावतंसक विमानमां शुक्र ग्रहपणे उत्पन्न थयो. तेणे प्रभु पासे आवी नाटक कयु. त्यां तेनी एक पल्योपमनी स्थिति छे. ते त्यांथी च्यवी महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ मोक्षे जशे. इति तृतीयं अध्ययनम् . चोथा अध्ययनमा सौधर्म देवलोकमां उत्पन्न थयेली बहुपुत्रिका नामे अपरिगृहीता देवीनो अधिकार छे. ते उत्पन्न थया बाद प्रभु पासे आवी, देशना सांभळी, नाटक देखाडीने स्वस्थाने गइ. गौतमस्वामीए तेनो पूर्वभव पूछयो. भगवंते कह्यु के-"ते देवी वाणारसी नगरीमां भद्र सार्थवाहनी सुभद्रा नामनी स्त्री हती. तेने संतति थइ नहीं तेथी ते बहु दुःख धरवा लागी. अन्यदा त्यां सुव्रता नामे साध्वी पधार्या. ते घरे आवतां तेने भावपूर्वक आहारपाणी वहोरावीने सुभद्राए पुत्रप्राप्तिनो उपाय पूछयो. साध्वीए ते वात सांभळवानो पण पोतामो आचार नथी एम कर्दा अने श्रावकधर्मनी प्ररूपणा करी. सुभद्राए श्रावकधर्म अंगीकार कर्यो. त्यारपछी केटलाक वर्ष गया बाद तेने विचार थयो के-' मने सतति तो थइ नहीं, तो हवे हुँ चारित्र अंगीकार करूं.' पछी तेणे सार्थवाहनी आज्ञा मेळवीने सुव्रता साध्वी त्यां पधारतां तेनी पासे दीक्षा लीधी. अमुक काळ गया पछी तेना मनमां बाळको प्रत्येनो प्रेम उद्भव्यो, तेथी ते अनेक बाळकोनी शरीरशुश्रूषा विगैरे करवा लागी. गुरुणीए शिखामण आपीने कयुं के–'आ आपणो आचार नथी माटे तजी दे.' सुभद्रा साध्वीने ते हितशिक्षा न रुची तेथी ते जुदा उपाश्रयमां जइने रही. पछी तो निःशंकपणे वाळकोनी परिचर्या करवा लागी. प्रांते अणसण करी, घणा वर्ष चारित्रपर्याय पाळी, तेमां करेली विराधनाने आळोव्या विना

·प्रस्तावना.
श्री
निरया-
पलिका.
काळ करीने सौधर्म देवलोकमां चार पल्योपमने आउखे देवी थइ छे.
'हुये देवीपणामाथी च्यवीने क्यां जशे ? ' म पूछतां प्रभुए कह्यु के-' ते जंबूद्वीपना भरतक्षेत्रमा विभेल नगरमां ब्राह्मण-
पुत्री सोमा नामे थशे. तेने त्यांना राष्ट्रकूट साथे परणावशे. तेना समागमथी तेने सोळ वर्षमा ३२ पुत्र-पुत्रीओ थशे. तेनी
परिचर्या करता ते अत्यंत कंटाळी जशे तेथी पुत्र-पुत्रीविनानी स्त्रीओने ते धन्य मानशे. अन्यदा त्यां सुव्रता नामना साध्वी
पधारशे. तेने आहारपाणीवडे पडिलामीने ते पोतानो कंटाळो निवेदन करी धर्म सांभळवानी इच्छा वतावशे, तेथी साध्वी जैनधर्म
संभळावशे. तेने ते धर्म रुचवाथी साध्वीने कहेशे के-' मने आ धर्म रुच्यो छे तेथी हुँ राष्ट्रकूटनी आजा मेळवीने चारित्र लेवा
इच्छु छु. ' गुरुणी धर्मकार्यमा प्रमाद न करवानुं कही उपाश्रये आवशे. सोमा राष्ट्रकूटनी आज्ञा मागशे. राष्ट्रकूट हमणा थोडा
वर्ष घरमा रही सुखे भोग भोगवी पछी दीक्षा लेवा कहेशे. सोमा तेनो स्वीकार करी साध्वीजी पासे जइ फरी धर्मोपदेश सांभळी
श्रावकधर्म स्वीकारशे. त्यारवाद फरीने साध्वी त्यां पधारतां राष्ट कूटनी आज्ञा मेळवी चारित्र ग्रहण करशे. ते भवमां निरतिचार
चारित्र पाळी सलेखना करी मृत्यु पामीने पहेला देवलोकमां वे सागरोपमने आउखे सौधर्मेंद्रनो सोम नामे सामानिक देव थशे.
त्यांथी स्थितिक्षये च्यवीने महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्यपणे उत्पन्न थइ चारित्र ग्रहण करी मोक्षे जशे. इति चतुर्थ अध्ययनम् .
पांचमा अध्ययनमा प्रथम देवलोकभां उत्पन्न थयेला पूर्णभद्र विमानना स्वामी पूर्णभद्र देवनो अधिकार छे. ते उत्पन्न थइ, प्रभु
पासे आवी, नाट्यविधि देखाडी स्वस्थाने जाय छे. गौतमस्वामी तेनो पूर्वभव पूछे छे. प्रभु कहे छे के- जंबूद्वीपना भरतक्षेत्रमा
मणिवती नगरीमा पूर्णभद्र नामे गाथापति हतो. त्यां स्थविर भगवंत पधारतां ते वंदन करवा गयो. देशना सांभळी प्रतिवोध पामी
॥ ५॥

·, चारित्र अंगीकार कयु. अणसण करीने प्रथम देवलोकमां वे सागरोपमने आउखे देवपणे उत्पन्न थयो छे. त्यारपछी आगामी स्थिति पूछतां प्रभु कहे छे के-' त्यांथी च्यवी महाविदेहमां उत्पन्न थइ मोक्षे जशे. छठ्ठा अध्ययनमा पूर्णभद्रनी जेवा ज मणिभद्र देवनो अधिकार छे. ते पूर्वभवमा मणिवती नगरीमा मणिभद्र नाम गाथापति हतो. ते स्थविर भगवंत पासे चारित्र' लइ अणसण करीने प्रथम देवलोके वे सागरोपमना आउखे देवपणे उत्पन्न थयेल छे. त्यांथी च्यवी महाविदेहमां मनुष्य थइ सिद्धि पामशे. आ प्रमाणे सातमो दत्त चंदना नगरीमां, आठमो शिव मिथिला नगरीमां, नवमो बळ हस्तिनापुरमां अने दशमो अनादित काकंदीमां पूर्वभवे गृहपति हता. त्यां चारित्र लइने पहेले देवलोके वे सागरोपमने आउखे ते ते नामना देव थया अने त्यांथी च्यवी महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्य थइ चारित्र लइने मोक्षे जशे. आ प्रमाणे त्रीजो वर्ग सपूर्ण. ४ पुप्फचूला-चतुर्थ वर्ग. चोथा वर्गमा दश अध्ययनो श्री १, ह्री २, धृति ३, कीर्ति ४, बुद्धि ५, लक्ष्मी ६, इलादेवी ७, सुरादेवी ८, रसदेवी ९ अने गन्धदेवी १० नामना छे. तेमा पहेला अध्यनमां श्रीदेवी सौधर्म देवलोकमा उत्पन्न थइ प्रभु पासे आवी नाट्यविधि देखाडीने पाछी जतां गौतमस्वा- मीए तेनो पूर्वभव पूच्यो. भगवंत कहे छे के–' ते पूर्वभवे राजगृहनगरमा सुदर्शन गृहपतिनी भूता नामे पुत्री हती. तेने कोइ परण्यु नहीं तेथी ते मोटी उमर सुधी कुमारी रही. अन्यदा त्या पार्श्वप्रभु समवसर्या. पर्षदा वंदन करवा नीकळी. भूता पण गइ. देशना ·प्रस्तावना. श्री निरया- वलिका. ॥६॥ सांभळी प्रतिबोध पामी. पछी पोताना पितानी आज्ञा लइ तेणे चारित्र लीधुं. प्रभुए पुष्पचूला साध्वीने सौंपी. चारित्र पाळतां अन्यदा ते शरीरनी शुश्रूषा करनारी थइ, तेनी तेवी प्रवृत्ति वधी पडवाथी पुष्पचूला गुरुणीए तेने कह्यु के- आपणने साध्वीने आ प्रमाणे वर्तवु योग्य नथी माटे आ प्रवृत्ति बंध करी आलोयण ल्यो.' आ शिक्षा तेने पसद न पडतां ते जूदा उपाश्रयमा जइने रही. पछी तो निःशंकपणे विशेषे शरीरपरिचर्या करवा लागी यावत् घणा वर्ष चारित्र पाळी विराधना स्थानने आलोव्या शिवाय काळ करी प्रथम देवलोकमां एक पल्योपमने आउखे श्रीदेवीपणे उत्पन्न थइ छे. " आगामी भवसंबंधी पूछतां ते त्यांथी च्यवीने महाविदेहमा उत्पन्न थइ मोक्षे जशे' एम कर्दा. आ प्रमाणे प्रथम अध्ययननो संबंध संपूर्ण. उपर प्रमाणे बाकीनी नव देवीओना नव अध्ययनो पण समजवा. ते वधी पूर्वभवे पुष्पचूला साध्वीनी शिष्याओ थइ हती. ते शरीरपरिचर्यावडे चारित्र विराधीने प्रथम देवलोकमां एक पल्योपमने आउखे देवीओ थइ छे. ते बधीए प्रभु पासे आवी नाटक देखाड्युं छे अने ते त्यांथी च्यवी महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ मोक्षे जनार छे. आ प्रमाणे दश अध्ययनवाळो चोथो वर्ग संपूर्ण. ५ वन्हिदसा-पंचमवर्ग. आ वर्गमां बार अध्ययनो. १ निषध, २ अनिय, ३ वह, ४ वेहल, ५ प्रगति, ६ जुत्ति, ७ दशरथ, ८ दृढरथ, ९ महाधनु, १० सप्तधनु, ११ दशधनु अने १२ शतधनु नामना छे. प्रथम अध्ययनमा निषधकुमारनो अधिकार छे. द्वारावती नगरीमां नंदन नामना उद्यानमा सुरप्रिय यक्ष- आयतन छे. तेनी घणा लोको पूजा करे छे. त्यां कृष्ण वासुदेव राजा छे, तेनो बहोळो परिवार छे. ते व्रण खंडनु आधिपत्य धरावे छे. तेमना बंधु ·बळदेव राजा पण त्यां ज वसे छे. तेने रेवती नामे राणी छे. तेने निषधकुमार नामे पुत्र थयो छे. यौवनवय पामतां ५० राजकुमारी साथे तेने परणाव्यो छे. ते विषयसुख सेवे छे. अन्यदा त्यां नेमिनाथस्वामी पधार्या. पर्षदा वांदवा नीकळी. कृष्ण वासुदेव पण सर्व परिवार ने सर्व ऋद्धि साथे वांदवा आल्या. देशना सांभलीने सर्व स्वस्थाने गया. आ खबर निषधकुमारने पडतां ते प्रभुने वंदन करवा आव्यो. देशना सांभळी प्रतिबोध पाम्यो. श्रावकधर्म अंगीकार करीने ते स्वस्थाने आव्यो. वरदत्त नामना नेमिनाथ प्रभुना मुख्य गणधर तेने जोइने प्रसन्नतावाळा थया. तेमणे प्रभुने पूछ्यु के-'आ निषधकुमारे मनुष्य संबंधी आवी ऋद्धि शी रीते मेळवी ? ' प्रभु कहे छे के-" आ जंबूद्वीपमां भरतक्षेत्रमा रोहिड नगरमां महाबळ नामना राजानो ते वीरांगद नामे पुत्र हतो. सांसारिक सुख भोगवतो हतो. अन्यदा त्यां सिद्धार्थ नामे आचार्य पधार्या. पर्षदा वांदवा नीकळी. वीरांगद कुमार पण वंदन करवा गयो. देशना सांभळी प्रतिबोध पाम्यो. मातापितानी आज्ञा मेळवी चारित्र लीधुं. निरतिचार चारित्र पाळी पांचमा ब्रह्म देवलोकमां दश सागरोपमने आउखे देव थयो. त्यांथी च्यवीने अहीं बळदेवनो पुत्र थयो छे. पूर्वभवे करेला चारित्रना आराधनथी ते आवी ऋद्धि पाम्यो छे." पछी वरदत्त गणधरे पूज्यु के-'ते आपनी पासे चारित्र लेवा समर्थ थशे ?' प्रभुए हा कही. त्यांथी विहार करी अन्यदा फरीने प्रभु त्यां पधार्या. निषधकुमार वंदन करवा आव्यो. देशना सांभळी, प्रतिबोध पामी, मातापितानी आज्ञा लइ, प्रभु पासे चारित्र अंगीकार कयु. निरतिचार विशुद्ध चारित्र पाळी नव वर्षना दीक्षा- पर्यायमां अनेक प्रकारना तप करी प्रांते २१ दिवसर्नु अणसण पाळीने काळ करी सर्वार्थसिद्ध विमाने ३३ सागरोपमने आउखे देवपणे उत्पन्न थया.

·प्रस्तावना.
श्री
निरया-
वलिका.
॥ ७ ॥
वरदत्त गणधरे 'त्यांथी च्यवीने ते क्यां जशे ?' एम पूछतां नेमिनाथ प्रभुए कह्यु के त्यांथी च्यवी महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्यपणे
उत्पन्न थइ चारित्र अंगीकार करी सिद्धिसुखने पामशे.' इति प्रथम अध्ययनम्.
आ प्रमाणे बाकीना अग्यारे कुमारना अध्ययनो जाणवा. अहीं सूत्रमा बहु ज संक्षेप कर्यो छे. तेना पूर्वभवना नाम, माता-
पिताना नाम विगेरे संग्रहणी अनुसारे जाणवा लखे छे परंतु कइ संग्रहणी ते समजातुं नथी. आ बारे बळदेवना कुमार पूर्वभवे
चारित्र पाळी पांचमे देवलोके देव थइ बळदेवना पुत्र थया. ते बधा नेमिनाथ प्रभु पासे चारित्र लइ सर्वार्थसिद्ध विमानमां
देव थया. त्यांथी च्यवी महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्य थइ चारित्र लइने सिद्धिसुख पामशे. आ प्रमाणे समज. अहीं वार
अध्ययन साथे पांचमो वर्ग समाप्त थाय छे.
श्री निरयावलिका सूत्र पण अहीं समाप्त थाय छै.
एकंदर सारांश.
आ सूचना निरयावलिका नामसंबंधी प्रथम प्रारंभमां लखेल छे. हवे तेना पेटाना वर्गोना नामसंबंधी विचार करतां प्रथम
वर्गनुं नाम कप्पिया छे. ते नाम आ सूत्रमा तो वांचवामां आव्यु नथी परंतु अन्यत्र बार उपांगना नामोमां घणे स्थानके आवे
छे. ते नामनो हेतु समजातो नथी. आ वर्गना दश अध्ययनमां कालकुमार विगेरे दश श्रेणिक पुत्रो नरके गया छे तेनो अधिकार छे.
बीजा वर्गमा दश राजपुत्रोनो अधिकार छे. ते कालकुमार विगेरे दश श्रेणिकपुत्रो जे नरके गया छे तेना पुत्रो छे. ते बधा वीर-
प्रभु पासे चारित्र अंगीकार करी अनुक्रमे पहेले, बीजे, त्रीजे, चोथे, पांचमे, छठे, सातमे, आठमे, दशमे ने बारमे देवलोके
देव थाय छे. त्यांथी च्यवीने मोक्षे जनारा छे. आ वर्गनुं नाम कप्पवडिसिया छे, ते तो दशे कुमार देवलोकमां गयेलानो अधि-
%3D
॥ ७॥

·कार होवाथी पाडवामां आवेलुं संभवे छे. त्रीजा वर्गमां चंद्र, सूर्य, शुक्र, बहुपुत्रिका विगेरेना दश अध्ययनो छे. तेमां नव देव थयेला छे ने एक देवी थयेल छे. आ वर्गनुं नाम पुफिया पाडवानुं कारण पण लक्षमा आवतुं नथी. आ देवी ने देव बधा वीरप्रभु पासे आवीने नाटयविधि देखाडी गयेल छे. चोथा वर्गमां श्री, ही विगेरे दश देवीओनो अधिकार छे. ते दशे प्रभु पासे आवी नाटक देखाडी गयेल छे. ते पूर्वभवे बधी पार्श्वप्रभुनी मुख्य साध्वी पुष्पचूलानी शिष्या हती अने त्यां चारित्र विराधवाथी प्रथम देवलोकमां एक पल्योपमने आउखे देवी थयेल छे. आ वर्गनुं नाम तेमां पुष्पचूला साध्वीनी दश शिष्यानो अधिकार होवाथी पुष्पचूला राखवामां आवेलुं जणाय छे. पांचमा वर्गमां कृष्ण वासुदेवना बंधु वळदेवना वार पुत्रोना अधिकार छे. तेणे पूर्वभवमा चारित्र आराधेलुं छे, ते आ भवमा पण नेमिनाथ प्रभु पासे चारित्र लइ आराधीने सर्वार्थसिद्धे देव यया छे. त्यांथी च्यवी महाविदेहमां उत्पन्न थइने मोक्षे जनार छे. आ वर्गनुं नाम वन्हिदसा पाडवानुं कारण खास समजातुं नथी परंतु अंधकवृष्णिना पुत्र वसुदेवना पुत्र वळदेवना ते बारे पुत्रो होवाथी वृष्णिकुळमां उत्पन्न थयेला छे तेथी वन्हि नाम होवा संभव छे, पण पछी दसा एटले दशने वदले बार अध्ययनो छे ते विचारवा योग्य छे. आ सूत्रमाथी सार शुं ग्रहण करवो ते जणाववानी पण आवश्यकता लागवाथी रोशन करवानुं के-आ उपांगनो प्रथम वर्ग आठमा अंग तरीके गणाता अंतकृतदशांगर्नु उपांग गणाय छे. आ प्रथम वर्गमां कालकुमार विगेरे दश श्रेणिकपुत्रो नरके गयानो अधिकार छे, ते दशेनी माताओ काली विगेरे दशे वीरप्रभु पासे चारित्र लइ अंतकृत् केवली थइने मोक्षे गयेल छे तेनो अधिकार

·प्रस्तावना.
श्री
निरया-
वलिका.
॥८॥
ए आठमा अंगमां छे.
आ प्रथम वर्गमां कोणिकनो अन्याय अने एवा अन्यायीनो पक्ष करवाथी कालकुमारादि दशेनुं अकाल मृत्यु थयेल छे ते
सूचवे छे के अन्यायीनो पक्ष कदि पण करवो नहीं. वळी अन्यायनुं परिणाम लाभमां आवतुं नथी पण हानिमां ज आवे छे
ते जेने माटे आवु महान् युद्ध करवामां आव्युं ते हार ने हाथी कोणिकने मळी शक्या नहीं ए बतावी आपे छे. कोणिक जेवा
कुपुत्रोथी थतो मातापिताने त्रास बतावी एवा कुपुत्रनी गणनामां न आववा सूचवे छे अने पुत्रमोह केटलो अनिवार्य छे ते
श्रेणिकनो ने कोणिकनो-वंनेनो पुत्र उपरनो मोह बतावी आपे छे.
वीजा वर्गमा ए कालकुमारादि दशेना पुत्रोनो अधिकार छे. ते दशे कुमार वीरप्रभुना प्रसंगमां आववाथी अनुक्रमे चडता चडता
देवलोकमां देव थाय छे ते बतावी आपे छे के उत्तम जननो संसर्ग आ जीवने परम लाभ आपनार छे ते निर्विवाद सिद्ध छे.
त्रीजा बर्गमा नव देव ने एक बहुपुत्रिका देवीनो अधिकार छे. ते जुदी जुदी दिशाओ सूचवे छे. प्रथम वे सूर्य ने चंद्र पूर्वभवे
चारित्रनी विराधना करवाथी थाय छे. त्रीजा शुक्र पूर्वभवमां बच्चे श्रावकधर्म त्यजीने मिथ्यात्वना करेला सेवनथी थाय छे. चोथी
बहुपुत्रिका तो पुत्रादि न होय त्यारे तेनी चाहना अने बहु संतति थया पछी तेना क्लेशथी थतो अभाव बरावर बतावी आपे
छे अने पुत्रमोह न राखवा सूचवे छे. पाछळना छए अध्ययनोमां तो पूर्वभवे चारित्रना आराधनथी देव थयेलानो अधिकार छे.
चोथा वर्गमां श्रीदेवी विगेरे दश देवीओनो अधिकार छे ते पूर्वभवमां चारित्रनी विराधना करवाथी मात्र एक पल्योपमने
आयुए देवी थाय छे, ते चारित्रनी विराधना तेना फळमां केटली क्षति करे छे ते सूचवे छे.
॥ ८॥

·प्रस्तावना.
श्री
निरया-
वलिका.
॥ ९॥
राख्युं छे. उपांगमां छेल्ला पांच उपांगरूप निरयावलिका ज कथानुयोगरूप होवाथी आजे तेना पांचे विभाग के जे पांच वर्ग तरीके
कहेला छे ते मूळ अने मूळ तथा टीकाना अर्थसाथे छपावी बहार पाडेल छे. आनो उपयोग साधु-साध्वी विगेरे छूटथी करे
एम अमे इच्छीए छीए. ते साथे तेमां कोइ स्खलना थयेली होय अथवा सुधारवा लायक स्थळ होय तो ते जणाववा तस्दी लेवानी
प्रार्थना करीए छीए.
आ सूत्रो छपाववाना कार्यमां शरीरनी निर्बळताना कारणथी अहीं रहेला वृद्वावस्थावाळा साध्वीजी लाभश्रीजीनी खास प्रेरणा
उपरांत उपदेश आपीने करावेली आर्थिक सहाये अमने उत्तेजन आपेल छे. आ सूत्रो ने तेना अर्थनी प्रेसकोपी सभाना शास्त्री जेठालाल
हरिभाइ के जे घणा वखतना जैन शास्त्रोना अनुभवी छे तेमनी पासे करावेल छे अने तेमां यथायोग्य सुधारो पण करेलो छे.
सूत्रोने अंगे हवे पछी कया सूत्रनुं काम हाथ घरदुं ? ते बाबत अनुभवी मुनिराज पोतानी सलाह जणावशे तो आभारी थ\.
आटलं जणावी आ सूत्रो छपाववाना कार्यमां थयेल स्खलना माटे मिच्छा दुक्कड आपी आ प्रस्तावना समाप्त करवामां आवे छे.
कुंवरजी आणंदजी
ज्येष्ठ शुक्ला पंचमी.
संवत १९९०
भावनगर.
॥ ९॥

·पांचमा वर्गमां तो बळदेवना बार पुत्रोना अधिकार छे ते बधा पूर्वभवमा चारित्रनुं आराधन करी, ब्रह्मदेवलोकमां देव थइ, त्यांथी च्यवी बळदेवना पुत्र थाय छे. ते नेमिनाथजीनी देशनाथी चारित्र अंगीकार करी निरतिचारपणे पाळी मोक्षमार्गना विश्राम- तुल्य सर्वार्थसिद्ध विमानमां एकावतारी देव थाय छे. ते त्यांथी च्यवी महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्य थइ मोक्षे जनारा छे. आ चरित्रो चारित्रनो अतुल्य प्रभाव अने तेनुं उत्कृष्ट फळ सूचवे छे, चारित्रधर्मना आराधन विना सिद्धि प्राप्त थवानी नथी ए सिद्ध करे छे अने चारित्रधर्ममा उजमाळ थवा प्रेरणा करे छे. सार ग्रहण करवानी वृत्तिवाळा तो आ सूत्रमाथी अनेक प्रकारनो सार ग्रह्ण करी शके तेम छे, छतां अमे मार्गदर्शक तरीके खास लेवा लायक सार टुंकामां बतावेलो छे. आशा छे के वांचको ते तरफ पोतानुं लक्ष दोरवा तस्दी लेशे. अमारी सभाना कार्यवाहकोनो विचार सामान्य बुद्धिना साधु-साध्वी विगेरेने जैन सूत्रोना वांचननो लाभ मळी शके तेवी सगवड करी आपवानो थतां ४५ आगमो पैकी अंग ने उपांग विगेरे तरफ दृष्टि करतां प्रथम चार मूळ सूत्रो पैकी उत्तराध्ययनसूत्र धर्मकथानुयोगमां वधारे उपयोगी जणातां ते मूळ ने मूळना विवेचनयुक्त अर्थ साथे छपावी बहार पाड्यु. पछी अंगमां ने उपांगमां पांच पांच सूत्रो कथानुयोगवाळा जणातां छठ्ठा अंग ज्ञाताधर्मकथाने ते ज रीते छपावी बहार पाड्यु. पछी ११ मुं अंग विपाक छपाव्यु. हालमां ८ मा ९ मा अंग तरीकेना श्री अंतगडदसांग अने अनुत्तरोववाइ-ए वे सूत्र ते ज रीते छपाव्या छे. ७ मा अंग तरीके उपासगदसांगमां पण दश श्रावकोनो अधिकार छे छतां अमारा तरफथी ज छपायेल वर्धमानदेशना प्राकृत-संस्कृत छायासाथे भाग १-२ मां तेनो समावेश थइ जतो होवाथी अने ते वर्धमानदेशनानुं भाषांतर पण छपायेल होवाथी ते छपाववानुं मोकुफ ·श्री निरयावलिका सूत्रम्। (मूल तथा मूल अने टीकार्नु भाषान्तर) टीकाकारनुं मंगळाचरण. ॥ ॐ नमः श्री शान्तिनाथदेवाय ॥ पार्श्वनाथं नमस्कृत्य, प्रायोऽन्यग्रन्थवीक्षिता। निरयावलिश्रुतस्कन्धे, व्याख्या काचित् प्रकाश्यते ॥१॥ श्री पार्श्वनाथस्वामीने नमस्कार करी प्राये अन्य ग्रंथमा जोयेली श्री निरयावलि श्रृंतस्कंधनी काइक (संक्षिप्त) व्याख्या प्रकाश कराय छे. (१) आ निरयावलिका नामना उपांगग्रंथनो 'अर्थ श्री महावीरस्वामीना मुखथी नीकळयो छ, तेने सूत्ररूपे कहेवाने इच्छता श्रीसुधर्मास्वामी सूत्रकार 'ते णं काले गं' इत्यादि मूळग्रन्थंने कहे छे- -

·वर्ग १ ले
अध्ययन
--
श्री
निरया-
वलिका.
(कप्पिया)
* ॥१॥
H
ॐ नमः श्रुतदेवतायै ॥
मूल-ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नामं नयरे होत्था, रिद्ध० ।
अर्थ-श्रुतदेवताने नमस्कार थाओ. ते काळे ते समये राजगृहनामर्नु नगर हतुं. ते ऋद्धिवाळु विगेरे विशेषणोथी युक्त हतुं.
टीकार्थ-अहीं सर्वत्र 'णं' शब्द वाक्यनी शोभा माटे लखेलो छे. ते काळे एटले अवसर्पिणीना चोथा आराने विपे,
ते समये एटले ते ज काळना विशेष समयने विषे अर्थात् जे समये राजगृह नामर्नु ते नगर, श्रेणिक नामे राजा अने
सुधर्मा (श्रीवर्धमान) स्वामी हता ते वखते. आ अवसर्पिणी काळ होवाथी वर्णक ग्रंथमां वर्णवेली समृद्धिवालं नगर अत्यारे
होइ शके नहीं तेथी राजगृह नामर्नु नगर हतुं एम भूतकाळ बताव्यो छे. अहीं मूळमां 'रिद्ध०' शब्द लख्यो छे, तेथी ते
नगरनुं वर्णन सूचव्यु छे, ते आ प्रमाणे-' रिद्धस्थिमियसमिद्धं'-ऋद्धिवाळु एटले भवनादिकवडे बृद्धि पामेलं,
स्तिमित एटले भय रहित होवाथी स्थिर, समृद्ध एटले धनधान्यादिकवडे युक्त. पछी आत्रणे शब्दनो कर्मधारय समास करवो.
'पमुइयजणजाणवयं'-ते नगरमां हर्ष उपजावनारी वस्तुओ होवाथी नगरना रहीश लोको अने देशमा रहेनारा लोको
त्यां आवीने निरंतर हर्ष पामता हता. 'उत्ताणनयणपेच्छणिज्ज-सौभाग्यना अतिशयने लीधे ते नगर उघाडां ( मटका
मार्या विनानां) नेत्रोवडे जोवा लायक हतुं. 'पासाइयं'–प्रासादीय एटले चित्तने प्रसन्न करनारुं हतुं. 'दरिसणिज्जं'-
दर्शनीय एटले तेने जोतां नेत्रने श्रम लागतो नहोतो. 'अभिरुवं'-मनोहर रूपवाळु हतुं. तथा 'पडिरूवं'-जोनार
जोनार प्रत्ये तेनुं रूप सुंदर देखातुं हतुं ( दरेक जोनार मनुष्यने ते सुंदर लागतुं हतुं.)
n
॥१॥

·। *" . in , , मू०-(उत्तरपुरच्छिमे दिसीभाए) गुणसिलए चेइए, वन्नओ। अर्थ-ते राजगृहनगरनी बहार उत्तर अने पूर्वदिशानी बच्चे एटले ईशानखूणामां गुणशील नामर्नु चैत्य हतुं. तेनुं वर्णन कहे, टीकार्थ-चैत्य एटले व्यंतरतुं देहरुं. चैत्यनुं वर्णन आ प्रमाणे--'चिराईए-' ते चैत्यनी स्थापना चिरकाळ्थी थयेली हती, तेथी 'पुब्वपुरिसपन्नत्ते'- पूर्वना पुरुषोए ते पूजवा योग्यपणे प्रकाशित कर्यु हतुं. 'सच्छत्ते'-छत्र सहित हतुं. 'सज्झए'-ध्वजा सहित हतुं. 'सघंटे'-घंटा सहित हतुं, 'सपाडगे'-पताका सहित हतुं. 'कयवेयद्दीए'- तेमां वेदिका रचेली हती. लाउल्लोइयमहिए'-लायय एटले भूमितळमां छाण विगेरेवडे लींपेलं अने उल्लोइय एटले भींतोने खडी, चुना विगेरेथी धोळेलुं हतुं तेथी आ बे वडे महितना जेवू महित एटले पूजेलं हतुं. मु०-असोगवरपायवे । पुढविसिलापट्टए । अर्थ-त्यां एक अशोक नामर्नु श्रेष्ठ वृक्ष हतुं. तेनी नीचे पृथ्वीशिलापट्टक हतुं. टीकार्थ-ते गुणशिलक नामना चैत्यमा एटले तेनी पासे एक अशोक नामर्नु उत्तम वृक्ष हतुं. ते वृक्षनी नीचे थडनी पासे एक मोटुं पृथ्वीशिलापट्टक रहेलं हतुं. तेनी लंबाइ पहोळाइ घणाप्रमाणनी हती. 'आईणगरूयबूरनवणीयतूलफासे'- १ नानी ध्वजाओ. २ पत्थरनी मोटी शिला. ।

·-
वर्ग १लो.
निरया-
वलिका.
(कप्पिया)
अध्ययन
१ लुं.
॥२॥
आजिनक एटले चर्मनुं वस्त्र, रू, बूर नामनी वनस्पति, नवनीत एटले माखण अने तूल एटले आकडानुं रु, आ सर्वनी जेवो
तेनो स्पर्श अति कोमळ हतो. तथा ते शिलापट्टक प्रासादीय एटले चित्तने प्रसन्न करनार यावत् प्रतिरूप एटले जोनार जोनार
प्रत्ये सुंदर रूपवानुं हतु.
मू० ते णं काले णं ते णं समए णं समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतेवासी अज्जसुहम्मे
नाम अणगारे जातिसंपन्ने जहा केसि । जाव पंचर्हि अणगारसएहिं सद्धिं संपरिवुडे पुवाणुपुर्वि
चरमाणे जेणेव रायगिहे नगरे जाव अहापडिरूवं उग्गहं औगिन्हित्ता संजमेणं जाव विहरति ।
अर्थ ते काळे ते समये श्रमण भगवान महावीरस्वामीना शिष्य आर्यसुधर्मा नामना अनगार जातियुक्त केशी
गणधरनी जेवा. ते पांचसो अनगारनी साथे परिवरेला एक गामथी बीजे गाम अनुक्रमे विचरता सता ज्यां राजगृहनगर
हतुं त्यां आव्या, यावत् यथायोग्य उपाश्रयने ग्रहण करी संयमवडे यावत् आत्माने भावता सता विचरवा लाग्या-रखा.
टीकार्थ-जातियुक्त एटले उत्तम माताना पक्षवडे युक्त एवो अर्थ करवो, अन्यथा माताना, पक्षवडे युक्तपणुं तो सर्व
कोइ मनुष्यने होय छ, तेथी कांइ उत्कर्ष कहेवाय नहीं, अने आ (सुधर्मास्वामी )नो उत्कर्ष कहेवा माटे ज अहीं
विशेषणनो समूह ग्रहण करवा इच्छेलो छ. ए ज रीते कुळवडे युक्त, त्यां पण उत्तम कुळवडे युक्त एम जाणवू. विशेष
ए के-कुंळ एटले पितानो पक्ष. तथा 'चलसंपन्न ' एटले विशेष प्रकारना संहननथी उत्पन्न थयेला बळे करीने युक्त. अहीं
॥२॥

·ग केशी गणधरनी जेवू वर्णन कहेवू ते आ प्रमाणे-'विनयसंपम एटले विनयवडे युक्त, 'लाघवसंपन्न'-लाघव एटले द्रव्यथी अल्प उपधिपणुं अने भावथी त्रण गौरवनो त्याग, ते बन्ने प्रकारना लाघववडे युक्त, 'ओजस्वी'-ओजस् एटले मन धैर्य, ते वाळा, तेज एटले शरीरनी प्रभा ते वाळा-तेजस्वी, सौभाग्यादिक सहित वचनने बोलनारा ते वचस्वी, 'जसंसी' यशस्वी एटले ख्यातिवाळा. ( अहीं 'ओजसी, तेजंसी, वयंसी, अने जजंसी' ए चारे विशेषणोमां अनुस्वार करेलो छे ते प्राकृत भाषा होवाथी करेलो छे.) तथा क्रोध, मान, माया अने लोभने जीतनारा एटले उदयमां आवेला क्रोधादिकने निष्फळ करनारा, तथा जीवितनी एटले प्राण धारण करवानी ( जीववानी ) आशा एटले इच्छा अने मरणनो भय ए बनेथी रहित एटले ते बन्नेनी उपेक्षा करनारा, तथा ' तवप्पहाणे'-तपवडे प्रधान एटले उत्तम, अथवा शेष मुनिजननी अपेक्षाए प्रधान तपवाळा. ए ज प्रमाणे गुणवडे प्रधान पण कहेवा, विशेष ए के गुण एटले चारित्रना गुण. तथा 'करणचरणप्पहाणे'-चारित्रवडे प्रधान, तथा 'निग्गहप्पहाणे'-निग्रह एटले अनाचारने विषे प्रवृत्तिनो निपेध, तेवडे प्रधान, तथा 'घोरबंभचेरवासी'-घोर एटले अल्प सत्त्ववाळा मनुष्योए दुःखे करीने आचरी शकाय तेवा ब्रह्मचर्यने विषे रहेनारा (ब्रह्मचर्य पाळनारा)' उच्छूट सरीरे-' जेणे शरीरनो सत्कार करवामां निःस्पृहपणाने लीधे त्यागनी जेवो त्याग कर्यो छे एवा, ' चोदसपुवी'-चौद पूर्वने धारण करनार, 'चउनाणोवगए'-केवळज्ञान दिनाना चार ज्ञाने करीने सहित. (अहीं केशी गणधर मति, श्रुत अने अवधि एत्रण ज्ञान सहित हता एम जाणवू.) आवा आर्यसुधर्मा स्वामी पांच सो अनगारनी साथे परिवरेला सता पूर्वानुपूर्वीए एटले अनुक्रमे, पण पश्चानुपूर्वीए एटले अनुक्रम विना नहीं, - ।

·श्री
निरया-
चलिका.
(कप्पिया)
वर्ग १ लो.
अध्ययन
१ लुं.
॥३॥
ए रीते चालता. ते चालवानो ज क्रम बतावे छे.-ग्रामानुग्राम एटले कहेवाने इच्छेला कोइ एक गामथी बीजे गाम चालता
एटले के एक गामथी चालतां मार्गमा आवता बीजा गामने ओळंगीने जता नहोता. आम कहेवाथी तेमनो अप्रतिवद्ध
विहार करो, तेयो विहार पण उत्सुकता रहित करता हता, ते वातने कहे छ,-सुखे सुखे विचरता एटले शरीरना खेद
रहित अने संयमनी बाधा रहितपणे विचरता अथवा ग्रामादिकमां निवास करता हता. आ रीते विहार करता जे देशमा
राजगृह नगर हतुं अने जे प्रदेशमां गुणशील नामर्नु चैत्य हतुं, ते प्रदेशमां ते आव्या, आवीने मुनिजनने योग्य (प्रासुक)
एवा निवासस्थानने आज्ञा लेवा पूर्वक ग्रहण करीने ( याचीने) संयम अने तपवडे पोताना आत्माने भावता सता रह्या.
मू०-परिसा निग्गया। धम्मो कहिओ । परिसा पडिगया।
अर्थ-पर्षदा तेमने बांदवा माटे नगरमांथी नीकळी. भगवान सुधर्मास्वामीए धर्म कह्यो. ते सांभळीने पर्षदा पाछी
पोताने स्थाने गइ.
टीकार्थ-पर्पदा एटले श्रेणिक राजा विगेरे गामना सर्व लोको सुधर्मास्वामीने वंदन करवा माटे नगरमाथी नीकळ्या.
तेमनी पासे धर्म श्रवण कर्या पछी जे दिशामांथी ते पर्पदा आवी हती, तेज दिशाए पाछी गइ.
मू०-ते णं काले णं ते णं समए णं अज्जसुहम्मस्स अणगारस्स अंतेवासी जंबू णामं अणगारे
समचउरंससंठाणसंठिए जाव संखित्तविउलतेयलेस्से अजसुहम्मस्स अणगारस्स अदूरसामंते
-
॥३॥

·क T , उहुंजाणू जाव विहरति । ते काळे ते समये आर्यसुधर्मा अनगारना शिष्य जंबू नामना अनगार समचतुरस्र संस्थानमा रहेला यावत् जेमणे विपुल तेजोलेश्यानो संक्षेप कर्यो छे एवा ते आर्य सुधर्मा अनगारनी अति दूर नहीं तेम ज अति समीपे नहीं एवा स्थानमा उंचा हींचण राखीने यावत् रह्या हता-बेठा हता. टीकार्थ-ते काळे ते समये आर्यसुधर्मास्वामीना अंतेवासी आर्यजंबू नामना अनगार के जे काश्यपगोत्री हता, तेनुं शरीर सात हाथ उंचुं हतुं, ते समचतुरस्र संस्थानमा रहेला हता, अहीं मूळमां यावत् शब्द छे तेथी आ प्रमाणे जाणवू.-तेनुं वज्रर्षभनाराच संहनन हतुं ' कणगपुलगनिघसपम्हगोरे'-सुवर्णना ककडानो जे निकप एटले कसोटीना पथ्थर उपर करेली रेखा. तथा कमळनो जे गर्भ तेनी जेवा गौर वर्णवाळा हता अथवा आ पदनी व्याख्या वृद्धो आ प्रमाणे करे छे. लोढा विगेरेनो नहीं परंतु सुवर्णनो जे पुलक एटले सार ( वर्णनो अतिशय ) ते जेमा प्रधान छे एवो जे निकप एटले रेखा तेनुं जे पक्ष्म एटले बहुपणुं तेनी जेवा ते गौर वर्णवाळा हता. तथा 'उरगतवे' उग्र एटले कोइ पराभव न करी शके एवा तपवाळा, ' तत्ततवे'-जेणे तपने तपाव्युं छे एवा, एटले के तेणे एवा प्रकारनो तप कर्यों के जेथी कर्मने तपावीने ते तप- वडे तपरूप पोताना आत्माने पण तपाव्यो हतो. तथा तेनो तप देदीप्यमान हतो एटले के कर्मरूपी वनने बाळनार होवाथी तेनुं तेज अग्निनी जेम जाज्वल्यमान हतुं. वळी ते 'उराले' उदार एटले प्रधान हता. 'घोरे'-घोर एटले परीपह, इंद्रिय अने कषाय नामना शत्रुओनो विनाश करवामां निर्दय हता, तथा 'घोरव्वए'-तेनां व्रतो घोर एटले बीजाओ न ·श्री निरया- बलिका, (कप्पिया) वर्ग १ लो. अध्ययन १ लं. ॥४॥ पाळी शके तेवां (कठिन ) हता. तथा घोर तपचडे तपस्वी हता. तथा 'संवित्तविउलतेउलेस्से'-संक्षिप्त एटले शरीरनी अंदर लीन थइ छे विपुल एटले अनेक योजन प्रमाण क्षेत्रमा रहेली वस्तुओने वाळवामां समर्थ 'तेजोलेश्या एटले विशेष प्रकारना तपथी उत्पन्न थयेली विशेष प्रकारनी लब्धिना' प्रभाववाळी तेजोलेश्या छे जेने, आवा प्रकारना गुणोए करीने युक्त एवा जंबूस्वामी भगवान आर्यसुधर्मास्वामी स्थविरनी 'अदूरसामंते'-अति दूर तेम ज अति नजिक नहीं एवा उचित स्थानने विपे रहेला हता. केवी रीते ? ' उजाणू' साधुओने केवळ पृथ्वीपर वेसवानो निषेध होवाथी अने औपग्रहिक आसन नहीं राखता होवाथी उत्कटुक आसने रहेला हता. तेथी ते उंचा ढींचण राखीने (उभडक) वेठा हता. वळी ते नीचुं मुख राखीने बेठा हता एटले के तेणे उंचे के तिरछी (आडी अवळी ) कोइ पण ठेकाणे दृष्टि राखी नहोती, परंतु अमुक पृथ्वीना भाग उपर ज तेणे नियमित दृष्टि राखी हती. अहीं सूत्रमा फरीथी यावत् शब्द लखेलो छे तेथी आ प्रमाणे जाणg-झाणकोठोवगए' ध्यानरूपी कोष्ठने पामेला, एटले के जेम कोठीमां धान्य नांख्युं होय ते आम तेम वीखराइ जतुं नथी, तेम ते भगवान धर्मध्यानरूपी कोठीमा पेसीने इंद्रियो अने मनने आम तेम जवा न देतां आत्माना संवरवाळा थइने रहेला हता. अर्थात् संयम, तप अने ध्यानवडे आत्माने भावता सता रहेला हता. मू-तए णं से भगवं जंबू जातसडे जाव पज्जुवासमाणे एवं वयासी-उवंगाणं भंते ! समणेण जाव संपत्तेणं के अटे पपणत्ते ? ! 1 ·त्यारपछी ते भगवान जंबूस्वामी पूछवानी श्रद्धावाळा थया सता यावत् सेवा करता सता आ प्रमाणे बोल्या के हे भगवान ! श्रमण भगवान यावत् मोक्षने पामेला श्री महावीरस्वामीए उपांगोनो शो अर्थ कयो छ ? टीकार्थ-त्यारपछी एटले ध्यान करी रह्या ( पछी ‘णं' शब्द वाक्यनी शोभामाटे छे, ) ते आर्यजंवूस्वामी उभा थया एम संबंध जाणवो. ते जंबूस्वामी केवा ? ते कहे. छे-जेने प्रश्न पूछवानी श्रद्धा-इच्छा उत्पन्न थइ छ; अथवा कहेवाशे एवी वस्तुना तत्त्वज्ञानप्रत्ये जेनी इच्छा उत्पन्न थइ छ एवा, तथा जेने संशय उत्पन्न थयो छे एवा, तथा जेने कौतुक उत्पन्न थयुं छे एवा, एटले के समग्र पदार्थोनो वृत्तांत द्वादशांगीमां कहेवाइ गयो छे तो हवे उपांगोमां भगवान श्री महावीरस्वामीए कयो अर्थ कह्यो हशे ? अने ते अर्थने हुं शी रीते जाणीश १ ए प्रमाणे तेमने उत्सुकता थइ. तेथी ते उभा थया. उभा थइने आर्यसुधर्मास्थविरने त्रणवार दक्षिण बाजुथी आरंभीने फरता फरता फरीथी दक्षिण बाजुए आव- वारूप प्रदक्षिणा करी. प्रदक्षिणा करीने वंदना करी एटले वचनवडे स्तुति करी, तथा कायावडे नमस्कार कर्या. पछी अति- समीपे अने अति दूर नहीं एवा योग्य स्थाने सांभळवाने इच्छता, प्रणाम करता, सन्मुख बे हाथ जोडीने उभा रह्या. आ रीते विनयथी सेवा करता सता आ प्रमाणे बोल्या. (एटले के उपर सूत्रार्थमां कह्या प्रमाणे पूछ्यु. हवे तेने सुधर्मास्वामी उत्तर आपे छ:--:) मू०-एवं खलु जंबू ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं एवं उवंगाणं पंच वग्गा पन्नत्ता, तं जहा-निरयावलियाओ १ कप्पवडिंसियाओ २ पुप्फियाओ ३ पुप्फचूलियाओ ४ वण्हिदसाओ ५। 1 - ·वर्ग १ लो. अध्ययन श्री निरया- वलिका. (कप्पिया) ॥५॥ अर्थ-(सुधर्माखामी उत्तर आपे छ-) आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्री महावीरस्वामीए आ प्रमाणे (सात पछीना) उपांगोना पांच वर्ग कह्या छे, ते आ प्रमाणे-निरयावलिका १, कल्पावतंसिका २, पुष्पिका ३, पुष्पचूलिका ४ अने पतिदशा ५. मू-जइ णं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं उवंगाणं पंच वग्गा पन्नत्ता तं जहा--निरयावलि- याओ जाव वण्हिदसाओ, पढमस्स णं भंते ! वग्गस्स उवंगाणं निरयावलियाणं समणणं भगवया जाव संपत्तेणं कइ अज्झयणा पन्नत्ता ? । अर्थ-हे भगवान! जो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्री महावीरस्वामीए (सात पछीना) उपांगोना पांच वर्गों कहेला छे, ते आ प्रमाणे--निरयावलिका यावत् वह्निदशा. तो हे भगवान! पहेला वर्गरूप निरयावलिका उपांगना श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्री महावीरस्वामीए केटलां अध्ययनो कह्यां छे ? मू०-एवं खलु जंबू ! समणेणं जाव संपत्तेणं उवंगाणं पढमस्स वग्गस्स निरयावलियाणं दस अज्झयणा पन्नत्ता, तं जहा-काले १ सुकाले २ महाकाले ३ कण्हे ४ सुकण्हे ५ तहा महा- १ अध्ययनोनो समूह. ॥५॥ - ·कण्हे ६ । वीरकण्हे ७ य बोद्धब्बे, रामकण्हे ८ तहेव य ॥१॥ पिउसेणकण्हे ९ नवमे, दसमे महासेणकण्हे १० उ। अर्थ-आ प्रमाणे निचे हे जंबू! श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए पहेला वर्गरूप निरया- पलिका उपांगना दश अध्ययनो कहेलां छे. ते आ प्रमाणे-काल १, सुकाल २, महाकाल ३, कृष्ण ४, सुकृष्ण ५, महाकृष्ण ६, वीरकृष्ण ७, रामकृष्ण ८, नवमुं पितृसेनकृष्ण ९, अने दशमुं महासेनकृष्ण १०, आ नामनां दश अध्ययनो जाणवां. टीकार्थ-अहीं दश अध्ययनो काल, सुकाल विगेरे कुमारोना नामथी कहेलां छे. ते कुमारो पण काली, सुकाली विगेरे तेमनी माताओना नामने अनुसरता नामवाळा कहेलां छे-कालीनो पुत्र काल, सुकालीनो पुत्र सुकाल विगेरे. (पण अहीं व्या- करणना नियमप्रमाणे-काल्याः अयमिति काल:-कालीनो आ एटले काली संबंधी. एज प्रमाणे सुकालीनो आ इत्यादि विग्रहो करीने तेमना पुत्रोना नाम कहेवा. परंतु 'काल्याः अपत्यं' कालिनो पुत्र, इत्यादि विग्रह करीने तद्धितनो प्रत्यय करवो नहीं. केमके तेम करवाथी अपत्य अर्थमां काली विगेरे शब्दो थकी 'एयण' प्रत्यय आवे छे तेथी ''कालेय विगेरे शब्दो थाय छे, पण काल, सुकाल विगेरे शब्दो सिद्ध थता नथी.) आ काल, सुकाल विगेरे दश अध्ययनो निरया- वलिका नामना प्रथम वर्गमां कह्यां छे. मू०--जइ णं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं उवंगाणं पढमस्स वग्गस्स निरयावलियाणं दस ।

·वर्ग १ लो. अध्ययन निरया- बलिका. (कप्पिया) १लु. अज्झयणा पन्नत्ता, पढमस्स णं भंते ! अज्झयणस्स निरयावलियाणं समणेणं जाव संपत्तेणं के अढे पन्नत्ते ?। अर्थ-हे भगवान! जो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए निरयावलिका उपांगना पहेला वर्गना दश अध्ययनो कह्यां छे, तो हे भगवान ! निरयावलिकाना पहेला अध्ययननो श्रमण भगवान यावत् सिद्धि- पदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए कयो अर्थ को छ ? मू०-एवं खलु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे चंपा नाम नगरी होत्था, रिद्ध, पुन्नभद्दे चेइए । अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू 1 ते काळे ते समये आ ज जंबूद्वीप नामना द्वीपने विषे भरतक्षेत्रमा चंपा नामनी नगरी हती. ते ऋद्धिवाळी हती. त्यां पूर्णभद्र नामर्नु चैत्य हतुं. टीकार्थ-आ ज जंबूद्वीप नामना द्वीपने विपे एटले आ तिर्थालोकमां जंबूद्वीप नामना द्वीपो असंख्याता छे तेथी बीजा कोइ जंबूद्वीपने विपे नहीं, पण आ ज जंबूद्वीपने विषे एम जाणवू, अहीं 'रिद्ध' शब्द लख्यो छे तेथी 'रिथिमियसमिद्धे' विगेरे पूर्वे कहेलो पाठ जाणवो अने तेनो अर्थ पण पूर्वनी जेम जाणवो. ते चंपानगरीनी बहार उत्तरपूर्व एटले ईशानखूणामां पूर्णभद्रनामर्नु चैत्य एटले व्यंतरतुं आयतन हतुं.

·R कहेवू. यावत् दीक्षा लइने सिद्ध थशे, वृझशे. यावत् सर्व दुःखनो अंत करशे. मू०--तं एवं खलु जंबू ! समणेणं भगवया जाव संपत्तणं निरयावलियाणं पढमस्स अज्झ- यणस्स अयमढे पन्नत्ते। ॥ पढमं अज्झयणं सम्मत्तं ॥१॥ अर्थ-ते आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! श्रमण भगवान यावत् मोक्षने पामेला श्री महावीर स्वामीए निरयावलिका सूत्रना पहेला अध्ययननो आ अर्थ कह्यो छे. प्रथम अध्ययन समाप्त. १. मू०--जइ णं भंते ! समणेणं जाव संपत्तेणं निरयावलियाणं पढमस्स अज्झयणस्स अयमद्वे पन्नत्ते, दोच्चस्स णंभंते! अज्झयणस्स निरयावलियाणं समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं के अट्टे पन्नत्ते ? अर्थ-(जंबूस्वामी सुधर्मास्वामीने पूछे छे.)-"जो हे भगवान ! श्रमण भगवान यावत् मोक्षने पामेला श्री महावीरस्वामीए निरयावलिकाना प्रथम अध्ययननो आ अर्थ कह्यो छे, तो हे भगवान ! निरयावलिकाना वीजा अध्ययननो श्रमण भगवान यावत् मोक्षने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए कयो अर्थ कह्यो छे ? मू०-एवं खलु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं चंपा नाम नगरी होत्था। पुन्नभद्दे चेइए। ९

·श्री
निरया-
वलिका.
(कप्पिया)
'१ लो.
अध्ययन
२ जु.
॥४९॥
कोणिए राया। पउमावई देवी । तत्थ णं चंपाए नयरीए सेणियस्स रन्नो भज्जा कोणियस्स रन्नो
चुल्लमाउया सुकाली नामं देवी होत्था सुकुमाला । तीसे णं सुकालीए देवीए पुत्ते सुकाले नाम
कुमारे होत्था सुकुमाले।
अर्थ-(सुधर्मास्वामी उत्तर आपे छ-) “ आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! ते काळे ते समये चंपा नामनी नगरी हती.
पूर्णभद्र नामर्नु चैत्य हतुं. कूणिक नामे राजा हतो. तेने पद्मावती नामनी देवी ( राणी ) हती. ते चंपानगरीमां श्रेणिक
राजानी भार्या कूणिकराजानी सावकी माता सुकाली नामनी देवी अति कोमळ अंगवाळी हती. ते सुकाली देवीनो
पुत्र सुकाल नामनो कुमार हतो. ते अति कोमळ अंगवाळो हतो.
मू०--तते णं से सुकाले कुमारे अन्नया कयाति तिहिं दंतिसहस्सहिं जहा कालो कुमारो
निरवसेसं तं चेव जाव महाविदेहे वासे अंतं काहिति ॥ २॥
अर्थ-त्यारपछी ते सुकाल कुमार एकदा कदाचित् त्रण हजार हाथीओ विगेरे सहित कालकुमारनी जेम ( युद्ध करवा
गयो मराणो, चोथी नरके गयो, त्यांथी नीकळी क्यां जशे ? एम गौतमे पुछ्युं ने प्रभुए उत्तर आप्यो त्यां सुधी) समग्र
वृत्तांत ते ज प्रमाणे कहेवो यावत् महाविदेह क्षेत्रमा ( मनुष्य थइ, दीक्षा लइ) सर्व दुःखनो अंत करशे. २.
(द्वितीय अध्ययन समाप्त २)
॥४९॥

·A मू०--एवं सेसा वि अट्ठ अज्झयणा नेयवा पढमसरिसा, णवरं मायातो सरिसणामाओ ॥१०॥ निरयावलियातो सम्मत्तातो, निक्लेवो सवेसिं भाणियहो तहा । ॥ पढमो वग्गो सम्मत्तो. ॥ अर्थ-आ प्रमाणे वाकीना पण आठ अध्ययनो प्रथम अध्ययननी जेवा जाणवा. विशेष एके कुमारना सरखा नामवाळी तेमनी माताओ जाणवी. (१०) निरयावलिका समाप्त थइ. सर्वना निक्षेपा ते ज प्रमाणे कहेवा. ॥ प्रथम वर्ग कप्पिया समाप्त. ॥

·न
वर्ग २ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(कप्पवर्डि-
सिया)
॥५०॥
श्री निरयावलिका सूत्रे द्वितीय वर्ग:
ज
कप्पवर्डिसिया. २.
मू०--जति णं भंते ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं उवंगाणं पढमस्स वग्गस्स निरयाव-
लियाणं अयमढे पन्नत्ते, दोच्चस्स णं भंते ! वग्गस्स कप्पवर्डिसियाणं समणेणं जाव संपत्तेणं कइ
अज्झयणा पन्नत्ता ? ।
अर्थ (जंबू स्वामी सुधर्मा स्वामीने पूछे छ-) “जो हे भगवान! यावत् मोक्षने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए
उपांगने विषे निरयावलिका नामना प्रथम वर्गनो आ तमे कह्यो ते अर्थ कह्यो छे, तो हे भगवान ! कल्पावतंसिका नामना
बीजा वर्गना श्रमण भगवान यावत् मोक्षने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए केटलां अध्ययन कह्यां छ ?
मू०--एवं खल्लु जंबू ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं कप्पडिसियाणं दस अज्झयणा
पन्नता, तं जहा--पउमे १ महापउमे २ भद्दे ३ सुभद्दे ४ पउमभद्दे ५ पउमसेणे ६ पउमगुम्मे
७ नलिणिगुम्मे ८ आणंदे ९ नंदणे १० ।
॥ ५० ॥

·अर्थ-(सुधर्मा स्वामी उत्तर आपे छ )-आ प्रमाणे निचे हे जंवू ! श्रमण भगवान यावत् मोक्षने पामेला श्रीमहावीर स्वामीए कल्पावतंसिकाना दश अध्ययनो कह्यां छे. ते आ प्रमाणे-पद्म १, महापद्म २, भद्र ३, सुभद्र ४, पद्मभद्र ५, पद्मसेन ६, पद्मगुल्म ७, नलिनीगुल्म ८, आनंद ९ अने नंदन १०, (आ नामनां दश अध्ययनो कह्यां छे.) मू०-जइ णं भंते ! समणे णं जाव संपत्तेणं कप्पवडिसियाणं दस अज्झयणा पन्नत्ता, पढमस्स णं भंते ! अज्झयणस्स कप्पवडिसियाणं समणेणं भगवया जाव के अटे पन्नत्ते ? । अर्थ-जो हे भगवान ! श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए कल्पावतंसिकाना दश अध्ययनो कह्यां छे, तो हे भगवान! कल्पावतंसिकाना पहेला अध्ययननो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए कयो अर्थ कह्यो छे ? मू०-एवं खल्लु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं चंपा नामं नयरी होत्था । पुन्नभद्दे चेइए । कूणिए राया। पउमावई देवी । अर्थ-आ प्रमाणे निचे हे जंवू ! ते काळे ते समये चंपा नामनी नगरी हती. पूर्णभद्र नामर्नु चैत्य हतुं. कूणिक नामे राजा हतो. तेने पद्मावती नामनी देवी ( राणी) हती. मू-तत्थ णं चंपाए नयरीए सेणियस्स रन्नो भज्जा कूणियस्स रन्नो चुल्लमाउया काली नाम

·वर्ग २ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(कप्पवडिं-
सिया)
॥५१॥
देवी होत्था । तीसे णं कालीए देवीए पुत्ते काले नाम कुमारे होत्था सुकुमाले। तस्स णं कालस्स
कुमारस्स पइमावई नामं देवी होत्था, सोमाला जाव विहरति ।
अर्थ-ते चंपानगरीमां श्रेणिकराजानी भार्या कूणिकराजानी लघुमाता काली नामनी देवी ( राणी) हती. ते काली
देवीनो पुत्र काल नामनो कुमार अति कोमळ अंगवाळो हतो. ते कालकुमारने पद्मावती नामनी देवी (राणी) हती.
ते अति कोमळ अंगवाळी यावत् विचरती हती.
मू०-तते णं सा पउमावई देवी अन्नया कयाई तंसि तारिसगंसि वासघरंसि अभितरतो
सचित्तकम्मे जाव सीहं सुमिणे पासित्ता णं पडिबुद्धा । एवं जम्मणं जहा महाबलस्स, जाव
नामधिजं, जम्हा णं अम्हं इमे दारए कालस्स कुमारस्स पुत्ते पउमावईए देवीए अत्तए तं होउ
णं अम्हं इमस्स दारगस्स नामाधिज्जं पउमे । सेसं जहा महाबलस्स, अटुओ दातो जाव
उप्पिं पासायवरगते विहरति ।
अर्थ-त्यारपछी ते पद्मावती देवी एकदा कदाचित् ते तेवा प्रकारना अंदरना भागभां विचित्र प्रकारना चित्रवाळा
वासगृह ( शयनगृह )मां सुखे सुती सती यावत् स्वप्नमां सिंहने जोइ जागी गइ. ए ज प्रमाणे महावळनी जेम जन्म पर्यंत
॥५१॥

·कहेg, यावत् तेणीए पुत्र प्रसव्यो ते बाळकनुं आ प्रमाणे नाम पाडयुं.-जे कारण माटे अमारो आ बाळक कालकुमारनो पुत्र अने पद्मावती देवीनो आत्मज छे तेथी अमाराआ बाळकनुं नाम पद्मकुमार हो. बाकीनो सर्व अधिकार महाबळनी जेम कहेवो. तेने आठ कन्याओ परणावी, आठ आठनो दायजो आप्यो, यावत् ते श्रेष्ठ प्रासादनी उपली भूमिपर रहीने विचारवा लाग्यो. मू०-सामी समोसरिए । परिसा निग्गया। कूणिते निग्गते। पउमे वि जहा महब्बले निग्गते तहेव अम्मापिति आपुच्छणा जाव पवइए अणगारे जाए जाव गुत्तबंभयारी । अर्थ-एकदा श्रीमहावीरस्वामी त्यां (पूर्णभद्र चैत्यमां) समवसर्या. तेणने वांदवा माटे नगरीमाथी पर्षदा नीकळी. कूणिक राजा नीकळ्यो. पद्मकुमार पण महावळनी जेम नीकळ्यो. देशना सांभळीने ते ज प्रमाणे मातापितानी रजा लीधी. यावत् प्रव्रज्या लइ अनगार थयो. यावत् गुप्त ब्रह्मचारी थयो. मू-तते णं से पउमे अणगारे समणस्स भगवओ महावीरस्स तहारूवाणं थेराणं अंतिए सामाइयमादियाई एक्कारस अंगाई अहिज्जइ,अहिजित्ता बहूहिं चउत्थछट्ठट्ठम जाव विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते पद्म अनगार श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामीना तेवा प्रकारना स्थविर साधुनी पासे सामा- यिक आदि अग्यार अंगने भण्या. भणीने घणा उपवास, छठ, अहम विगैरे तप करता यावत् विचरवा लाग्या. मू-तते णं से पउमे अणगारे तेणं ओरालेणं जहा मेहो तहेव धम्मजागरिया चिंता एवं । -SER

·वर्ग २ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
पलिका.
(कप्पवडिं-
सिया)
॥५२॥
जहेव मेहो तहेव समणं भगवं आपुच्छित्ता विउले जाव पाओवगते समाणे तहारूवाणं थेराणं
अंतिए सामाइयमाइयाइं एकारस अंगाई, बहुपडिपुण्णाइं पंच वासाइं सामन्नपरियाए, मासियाए
संलेहणाए सर्द्धि भत्ताई आणुपुबीए कालगते ।
अर्थ-त्यारपछी ते पद्म अनगार ते उदार (प्रधान) तपवडे मेघकुमार अनगारनी जेम शरीरे कृश थया, ते ज
प्रमाणे धर्मजागरिका करता तेने विचार थयो. तेथी मेघनी जेण ते ज प्रमाणे श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामीनी रजा
लइने विपुलाचल पर्वत उपर यावत् पादपोपगमन नामर्नु अनशन कयु. आ पद्म अनगार तेवा प्रकारना स्थविर मुनिओनी
पासे सामायिक आदि अग्यार अंग भण्या हता. वरावर परिपूर्ण पांच वर्ष सुधी चारित्रपर्याय पाळ्यो हतो. एक मासनी
संलेखनावडे एटले साठ भक्तना त्यागवडे अनुक्रमे ते काळधर्म पाम्या.
मू-थेरा ओत्तिन्ना, भगवं गोयमं पुच्छइ, सामी कहेइ जाव सद्धिं भत्ताई अणसणाए
छेदित्ता आलोइय० उढे चंदिमसोहम्मे कप्पे देवत्ताए उववन्ने दो सागराइं।
अर्थ-पछी स्थविर मुनिओ पर्वतपरथी नीचे उतर्या. (तेना उपकरण आपी वृत्तांत कह्यो.) भगवानने गौतमस्वामीए
पूछ्यु, त्यारे महावीरस्वामीए कह्यु के-यावत् साठ भक्तनो अनशनवडे छेद करी आलोचना प्रतिक्रमण करी उपर चंद्र सूर्यना
विमानने ओळंगी सौधर्मकल्प नामना प्रथम देवलोकमां वे सागरोपमनी उत्कृष्ट स्थितिवाळो ते देवपणे उत्पन्न थयो छे.
E
॥५२॥

·मू०-से णं भंते ! पउमे देवे तातो देवलोगातो आउक्खएणं पुच्छा, गोयमा ! महाविदेहे वासे जहा दढपइन्नो जाव अंतं काहिति । अर्थ-हे भगवान् ! ते पद्म देव ते देवलोकथकी आयुष्यनो क्षय थये क्यां जशे ? एम पूछ्युं. त्यारे प्रभु उत्तर आपे छ के-हे गौतम ! महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ दृढप्रतिज्ञनी जेम सिद्धिपदने पामशे यावत् सर्व दुःखनो अंत करशे. मु०-तं एवं खलु जंबू ! समणेणं जाव संपत्तेणं कप्पवडिसियाणं पढमस्स अज्झयणस्स अयम? पन्नत्ते त्ति बेमि ॥१॥ अर्थ-ते आ प्रमाणे निचे हे जंबू ! श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए कल्पावतंसिकाना पहेला अध्ययननो आ प्रमाणे अर्थ कह्यो छे, ए में तमने कह्यो. १. इति प्रथमाध्ययनम् ॥ मु०-जइ णं भंते ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं कप्पवासियाणं पढमस्स अज्झयणस्स अयमढे पन्नत्ते, दोच्चस्स णं भंते ! अज्झयणस्स के अटे पपणत्ते ? । अर्थ-(जंबूस्वामी पूछे छे ) हे भगवान् ! जो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए कल्पा- वतंसिकाना पहेला अध्ययननो आ अर्थ कह्यो छे, तो हे भगवान! बीजा अध्ययननो शो अर्थ कह्यो छे ?

·श्री
निरया-
वलिका.
(कप्पवडिं-
सिया)
वर्ग २ जो.
अध्ययन
२ जुं.
॥५३॥
मू०-एवं खलु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं चंपा नाम नगरी होत्था पुन्नभद्दे
चेइए । कूणिए राया । पउमावई देवी ।
अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू! ते काळे ते समये चंपा नामनी नगरी हती. पूर्णभद्र नामर्नु चैत्य हतुं. कूणिक नामे
राजा हतो. तेने पद्मावती नामनी देवी (राणी) हती.
मू-तत्थ णं चंपाए नयरीए सेणियस्स रन्नो भज्जा कोणियस्स रन्नो चुल्लमाउया सुकाली
नामं देवी होत्था ।
अर्थ-ते चंपानगरीमां श्रेणिकराजानी भार्या कूणिकराजानी लघुमाता सुकाली नामनी देवी हती.
मू०-तीसे णं सुकालीए पुत्ते सुकाले नाम कुमारे । तस्स णं सुकालस्स कुमारस्स महाप-
उमा नामं देवी होत्था सुकुमाला ।
अर्थः-ते सुकालीनो पुत्र सुकाल नामनो कुमार हतो. ते सुकालकुमारने महापद्मा नामनी देवी हती. ते अति
कोमळ अंगवाळी हती.
मू०-तते णं सा महापउमा देवी अन्नदा कयाइं तंसि तारिसगांस एवं तहेव महापउमे
नामं दारते जाव सिज्झिहिति । नवरं ईसाणे कप्पे उववाओ उक्कोसटिईओ।
॥ ५३॥

·अर्थ-त्यारपछी ते महापद्मा देवी एकदा कदाचित् ते तेवा प्रकारना वासगृहमा सुती हती विगेरे ए ज प्रमाणे सर्व
कहेवू यावत् महापद्म नामना बाळकने जन्म आप्यो, यावत् ते ( चारित्र अंगीकार करी देव थइ च्यवीने) सिद्धिपदने
पामशे. विशेष ए के ईशान कल्प नामना बीजा देवलोकमां ते उत्कृष्ट स्थितिवाळो देव थयो छे.
मू-तं एवं खलु जंबू ! समणणं भगवया जाव संपत्तेणं कप्पवासियाणं दोच्चस्स अज्झ-
यणस्स अयमढे पन्नत्ते त्ति बेमि ॥ २॥
अर्थ-ते आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू श्रमण भगवान् यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए कल्पावतंसिकाना
वीजा अध्ययननो आ अर्थ कह्यो छे, ते में तमने कह्यो. २.
इति द्वितीयमध्ययनम् ॥
मू०-एवं सेसा वि अट्ठ अज्झयणा नेयवा मातातो सरिसनामाओ। कालादीणं दसण्हं
पुत्ता आणुपुवीए।
दोण्हं च पंच चत्तारि, तिण्डं तिण्हं च होति तिन्नेव ।
दोण्हं च दोण्णि वासा, सेणियनत्तूण परियातो ॥ १ ॥

·वर्ग २ जो.
अध्ययन
१० मुं.
श्री
निरया-
चलिका.
(कप्पवडिं-
सिया)
॥ ५४॥
उववातो आणुपुबीए-पढमो सोहम्मे, बितितो ईसाणे, ततितो सणंकुमारे, चउत्यो माहिंदे,
पंचमओ बंभलोए, छट्ठो लंतए, सत्तमओ महासुक्के, अट्ठमओ सहस्सारे, नवमओ पाणते, दसमओ
अच्चुते । सवत्थ उकोसठिई भाणियबा । महाविदेहे सिद्ध ॥ १० ॥
॥ कप्पवडिंसियाओ संमत्ताओ । बितितो वग्गो दस अज्झयणा ॥
॥ बीओ वग्गो सम्मत्तो ॥२
अर्थः-एज प्रमाणे बाकीना पण आठ अध्ययनो जाणवा. तेमनी माताओ पोताना नाम समान नामवाळी जाणवी.
कालादिक दशेना पुत्रोनो अनुक्रमे चारित्रपर्याय आ प्रमाणे-
पहेला वेनो पांच वर्ष, पछीना त्रणनो चार वर्ष, पछीना त्रणनो त्रण वर्ष अने छल्ला बेनो वे वर्ष. आ प्रमाणे श्रेणिक
राजाना पौत्रोनो चारित्रपर्याय जाणवो.
ते दशेनो उपपात अनुक्रमे आ प्रमाणे-पहेलो सौधर्म देवलोकमां, बीजो ईशान देवलोकमां, बीजो सनत्कुमार देव-
लोकमां, चोथो माहेंद्र देवलोकमां, पांचमो ब्रह्मलोकमां, छहो लांतकमां, सातमो महाशुक्र नामना देवलोकमां, आठमो
सहस्रारमा, नवमो प्राणत नामना दशमा देवलोकमां अने दशमो अच्युत नामना वारमा देवलोकमां उपज्या छे. सर्वत्र
उत्कृष्ट स्थिति कहेवी. ते सर्वे त्यांथी चवी महाविदेह क्षेत्रमा जन्मी सिद्धिपदने पामशे. १०.
॥५४॥

·टीकार्थ-श्रेणिकराजाना पौत्रोना एटले काल, महाकाल विगेरेना पुत्रोना अनुक्रमे व्रतपर्यायने कहेनारी-' दोण्हं च पंच' इत्यादि गाथानो अर्थ आ प्रमाणे-दशना प्रारंभमा पहेला वेनो एटले काल अने सुकालना पुत्रोनो व्रत- पर्याय पांच पांच वर्षनो, त्यार पछीना त्रणनो व्रतपर्याय चार चार वर्षनो, पछीना त्रणनो व्रतपर्याय त्रण त्रण वर्षनो अने छल्ला बेनो व्रतपर्याय बबे वर्षनो जाणवो. तेमा पहेला ( काल ) नो पुत्र जे पद्म नामनो छे ते कामभोगनो त्याग करी भगवान महावीरस्वामीनी पासे व्रत ग्रहण करी अग्यार अंगनो अभ्यास करी अति उग्र घणां उपवास, छठ, अहम विगेरे तप करी शरीरे अत्यंत कृश थइ विचारखा लाग्यो के-ज्यां सुधी मारे वल, वीर्य विगेरेनी शक्ति छे त्यां सुधीमां भगवानने विज्ञप्ति करीने भगवाननी आज्ञाथी मारे पादोपगमन अनशन करवू कल्याणकारक छे. एम विचारीने तेणे ते ज प्रमाणे कयु. ते पांच वर्षनो व्रतपर्याय पाळी एक मासनी संलेखनावडे काळधर्मने पामी सौधर्म देवलोकमां वे सागरोपमनी स्थितिवाळो देव थयो. त्यांथी चवीने महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ सिद्धिपदने पामशे. आ प्रमाणे कल्पावतंसकमां उत्पन्न थयेला पद्मनुं पहेलुं अध्ययन छे. (१). ए ज प्रमाणे सुकालनी महापद्मा देवीनो पुत्र महापद्म, तेनो वृत्तांत ते ज प्रमाणे कहेवो. तेणे भगवाननी पासे चारित्र ग्रहण करी पांच वर्ष सुधी व्रतपर्याय पाळी अग्यार अंगनो अभ्यास करी उपवास, छठ, अट्ठम विगेरे घणो तप करी ईशान कल्प नामना बीजा देवलोकमां बे सागरोपम झाझेरी स्थितिवाळो देव थयो. त्यांथी चवीने ते पण महाविदेहक्षेत्रमा जन्मी दीक्षा ग्रहण करी केवळज्ञान पामी मोक्षे जशे. ए बीजुं अध्ययन. (२), जीजा अध्ययनमां महाकालना पुत्रनो

·श्री
निरया-
वलिका.
(कप्पवडि-
सिया)
२जो.
अध्ययन
१. मुं.
॥ ५५ ॥
वृत्तांत छे, चोथा अध्ययनमां कृष्णकुमारना पुत्रनो वृत्तांत छ, पांचमा अध्ययनमा सुकृष्णना पुत्रनो वृत्तांत छ. आ त्रणे
चार चार वर्षनो व्रतपर्याय पालन करवामां तत्पर थया हता. तेमां त्रीजो महाकालनो पुत्र चार वर्ष सुधी व्रतपर्याय पाळी
सनत्कुमार नामना त्रीजा देवलोकमां उत्कृष्ट स्थितिवाळो देव थइ सात सागरोपमनुं आयुष्य पाळीने त्यांथी चवी महाविदेह
क्षेत्रमा जन्म पामी सिद्धिपदने पामशे. (ए त्रीजुं अध्ययन (३). चोथा अध्ययनमां कृष्णकुमारनो पुत्र चार वर्ष सुधी
व्रतपर्याय पाळी माहेंद्रकल्प नामना चोथा देवलोकमां देव थइ सात सागरोपम झाझेरु उत्कृष्ट आयुष्य भोगवी त्यांथी चवी
महाविदेह क्षेत्रमा जन्मी सिद्धिपदने पामशे.) ए चोथु अध्ययन. (४), पांचमो सुकृष्णकुमारनो पुत्र चार वर्ष व्रत-
पर्याय पाळी ब्रह्मलोक नामना पांचमा देवलोकमां दश सागरोपमर्नु उत्कृष्ट आयुष्य पाळी त्यांथी चवी महाविदेह क्षेत्रमा
जन्मी सिद्ध थशे. ए पांचमुं अध्ययन. (५). छठा अध्ययनमां महाकृष्णना पुत्रनी हकीकत छे, सातमा अध्ययनमा
चीरकृष्णना पुत्रनी हकीकत छे, आठमा अध्ययनमा रामकृष्णना पुत्रनी हकीकत छे. ते त्रणे त्रण त्रण वर्षनो व्रतपर्याय
पाळवामां तत्पर थया हता. तेमां महाकृष्णनो पुत्र त्रण वर्षनो व्रतपर्याय पाळी लांतककल्प नामना छठा देवलोकमां
उत्पन्न थइ चौद सागरोपमर्नु उत्कृष्ट स्थितिवालं आयुष्य पाळी त्यांथी चवी महाविदेहक्षेत्रमा जन्मी सिद्ध थशे. ए
छर्छ अध्ययन. (६). सातमो वीरकृष्णनो पुत्र त्रण वर्षनो व्रतपर्याय पाळी महाशुक्र नामना सातमा देवलोकमां
उत्पन्न थइ सतर सागरोपमनुं उत्कृष्ट आयुष्य पाळी त्यांथी चवी महाविदेहमां जन्मी सिद्ध थशे. ए सातमुं अध्ययन. (७).
आठमो रामकृष्णनो पुत्र त्रण वर्षनो व्रतपर्याय पाळी सहस्रार नामना आठमा देवलोकमां अढार सागरोपमनुं उत्कृष्ट आयुष्य
॥५५॥

·पाळी त्यांथी चवी महाविदेहमां जन्मी सिद्ध थशे. ए आठमुं अध्ययन. (८) नवमो पितृसेनकृष्णनो पुत्र बे वर्षनो व्रतपर्याय पाळी दशमा प्राणत देवलोकमां उत्पन्न थइ ओगणीश सागरोपमनुं आयुष्य पाळी त्यांथी चवी महाविदेहमां जन्मी सिद्ध थशे. ए नवमुं अध्ययन. (९) दशमो महासेनकृष्णनो पुत्र वे वर्षनो व्रतपर्याय पाळवामां तत्पर अनशनादिक विधिवडे अच्युत नामना बारमा देवलोकमां उत्पन्न थइ बावीश सागरोपमनुं उत्कृष्ट आयुष्य पाळी त्यांथी चवी महाविदेहक्षेत्रमा जन्मी सिद्ध थशे. ए दशमुं अध्ययन (१०) आ प्रमाणे कल्पावतंसक (देवलोकना अलंकार-मुगटरूप) देवोना संबंधवाळा ग्रंथनी आ पद्धति कल्पावतंसिका नामे कहेवाय छे. ते समाप्त थइ. अने बीजो वर्ग पण समाप्त थयो. इति द्वितीय वर्ग. श्री निरयावलिका-तृतीय वर्ग: पुफिया ३ मू०-जति णं भंते ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं उवंगाणं दोच्चस्स कप्पवडिसियाणं अयमढे पन्नत्ते, तच्चस्स णं भंते ! वग्गस्स उवंगाणं पुफियाणं के अटे पण्णत्ते ? ।

·वर्ग ३ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
पलिका.
(पुफिया)
लु
॥५६॥
अर्थ-(जंबूस्वामी पूछे छे.) जो हे भगवान् ! श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए कल्पा-
वतंसिका नामना वीजा वर्गनो आ तमे कह्यो ते अर्थ कह्यो छे, तो हे भगवान! जीजा वर्गनो एटले पुष्पिका नामना
उपांगनो कयो अर्थ कह्यो छे ?
टीकार्थ-आ त्रीजा वर्गमां पण दश अध्ययनो छे. निक्षेप एटले निगमन अर्थवाचक वाक्य जाणवू. ते आ प्रमाणे-
निश्चे हे जंबू ! श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामी तीर्थनी आदिने करनारा इत्यादि यावत् सिद्धिगति नामना स्थानने
पामवानी इच्छावाळाए त्रीजा वर्गना एटले पुष्पिका नामना उपांगना पहेला अध्ययननो आ अर्थ कह्यो छे. ए ज प्रमाणे
सूर, शुक्र, बहुपुत्रिका विगेरे आगळना अध्ययनोने विपे ते ते आलावाए करीने निगमन कहे.
मू०-एवं खलु जंबू ! समणणं जाव संपत्तेणं उवंगाणं तच्चस्स वग्गस्स पुल्फियाणं दस
अज्झयणा पन्नत्ता, तं जहा-
चंदे सूरे सुक्के, बहुपुत्तिय पुन्नमाणिभद्दे य । दत्ते सिवे बलेया, अणाढिए चेव बोधक्वे ॥१॥
अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! श्रमण भगवान यावत् सिद्धिगतिने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए जीजा वर्गना
एटले पुष्पिका नामना उपांगना दश अध्ययनो कयां छे. तेनां नाम-चंद्र १, सूर्य २, शुक्र ३, बहुपुत्रिका ४, पूर्णभद्र ५,
माणिभद्र ६, दत्त ७, शिव ८, बल ९, अने अणाढिय १० ए नामनां अध्ययनो जाणवां.
॥५६॥

·T मू०-जइ णं भंते ! समणणं जाव संपत्तेणं पुप्फियाणं दस अज्झयणा पन्नत्ता, पढमस्स णं भंते ! अज्झयणस्स पुफियाणं समणेणं जाव संपत्तेणं के अटे पन्नत्ते ? । अर्थ-हे भगवान ! जो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए पुष्पिका नामना उपांगनां दश अध्ययनो कह्यां छे, तो हे भगवान ! पुष्पिका उपांगना पहेला अध्ययननो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए कयो अर्थ कह्यो छे ? मू०-एवं खलु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नामं नगरे, गुणसिलए चेइए, सेणिए राया । ते णं काले णं ते णं समए णं सामी समोसढे, परिसा निग्गया । अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! ते काळे ते समये राजगृह नामर्नु नगर हतुं. तेनी बहार गुणशील नामर्नु चैत्य हतुं. तेमां श्रेणिक नामे राजा हता. ते काळे ते समये श्रीमहावीरस्वामी त्यां समवसर्या. तेमने वांदवा माटे नगरमाथी पर्षदा नीकळी. मू-ते णं काले णं ते णं समए णं चंदे जोइसिंदे जोइसराया चंदवडिंसए विमाणे सभाए सुहम्माए चंदंसि सीहासणंसि चउहिं सामाणियसाहस्सीहिं जाव विहरति ।

·वर्ग ३ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
॥ ५७॥
अथ ते काळे ते समये चंद्र नामनो ज्योतिषीन्द्र ज्योतिषनो राजा चंद्रावतंसक नामना विमानमां सुधर्मा नामनी
सभामां चंद्र नामना सिंहासन उपर चार हजार सामानिक देवोथी परिवरेलो यावत् विचरे छे-रहेलो छे.
मू०-इमं च णं केवलकप्पं जंबुद्दीवं दीवं विउलेणं ओहिणा आभोएमाणे आभोएमाणे
पासति, पासित्ता समणं भगवं महावीरं जहा सूरियाभे आभिओगं देवं सद्दावित्ता जाव सुरिं-
दाभिगमणजोगं करेत्ता तमाणत्तियं पञ्चप्पिणंति । सूसरा घंटा, जाव विउव्वणा, नवरं (जाणविमाणं)
जोयणसहस्सविच्छिन्नं अद्धतेवट्ठिजोयणसमूसियं, महिंदज्झतो पणुवीसं जोयणमूसितो सेसं जहा
सूरियाभस्स जाव आगतो नट्टविही तहेव पडिगतो ।
अर्थ-ते वखते आ संपूर्ण जंबूद्वीप नामना द्वीपने विस्तारवाळा अवधिज्ञानवडे उपयोग आपतो उपयोग आपतो सतो
जोवा लाग्यो. जोइने श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामीने जोया. जोइने सूर्याभदेवनी जेम तेणे पोताना आभियोगिक
देवोने चोलावीने सुरेन्द्रने जवा योग्य विमान रचवा कह्यं यावत् तेओए सुरेन्द्रने जवा योग्य विमान रचीने तेनी आज्ञा तेने
पाछी आपी. सुस्वरा नामनी घंटा वगाडी सर्वने ते वात विदित करी, यावत् प्रभु पासे आवी देवदेवीनी विकुर्वणा करी.
विशेष ए के (तेनुं प्रयाण करवानुं विमान) हजार योजन विस्तारवालं अने साडी बासठ योजन उंचुं विकुव्यु, तथा पचीश
योजन उंचो महेंद्रध्वज विकुयो. शेष सर्व अधिकार सूर्याभनी जेम कहेवो, यावत् ते चंदेंद्र भगवान पासे आव्यो अने
॥ ५७॥

·नाट्यविधि देखाडीने ते ज प्रमाणे पालो पोताने स्थाने गयो. टीकार्थ-मूळमां 'केवलकप्पं ' लख्यु छे. तेनो अर्थ आ प्रमाणे केवल एटले परिपूर्ण एवो कल्प एटले पोतार्नु कार्य करवामां समर्थ, ते केवलकल्प कहीए, अर्थात् पोताना गुणे करीने संपूर्ण. मू-भंते त्ति भगवं गोयमे समणं भगवं भंते पुच्छा, कूडागारसालासरीरं अणुपविट्ठा । अर्थ-हे भगवान ! एम संबोधन आपीने भगवान गौतमस्वामीए श्रमण भगवान महावीरने पूछ्युं के हे भगवान ! (चंद्र देव आव्या त्यारे आटली बधी ऋद्धि जणाती हती ते क्याथी आवी? अने पाछी क्यां गइ १) त्यारे भगवाने उत्तर आप्यो के-कूटागारशाळानी जेम ते देवना शरीरमा समाइ गइ. टीकार्थ-कूटागारशाळानुं दृष्टांत आ प्रमाणे-कोइक उत्सव वखते कोइक नगरमां बहारना प्रदेशमां देशी लोकने रहेवा योग्य एक मोटी शाळा (मकान) छे. ते उत्सवमां नगरना लोको त्यां क्रीडा करता हता, तेवामां मेघनी वृष्टि थवा लागी. तेथी ते वृष्टिना भयथी त्रास पामेला सर्व लोको ते शाळामां पेसी गया. एज प्रमाणे आ पण देवे विकुर्वेला घणा देवो पोतार्नु नाट्यरूप कार्य करीने पछी पोताना देवशरीरमां ज समाइ गया. आ रीते आ शाळानुं दृष्टांत समजवू. मू०-पुत्वभवो । एवं खलु गोयमा ! ते णं काले णं ते णं समए णं सावत्थी नाम नयरी होत्था, कोट्ठए चेइए, तत्थ णंसावत्थीए नयरीए अंगती नामंगाहावती होत्था, अड्डे जाव अपरिभूते।

·३ जो.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
अध्ययन
१ लु.
॥ ५८ ॥
अर्थ-गौतमस्वामीए ते चंद्र देवनो पूर्वभव पूछ्यो, त्यारे भगवान बोल्या के-आ प्रमाणे निश्चे हे गौतम ! ते काळे ते
समये श्रावस्ति नामनी नगरी हती. तेनी बहार कोष्ठक नामर्नु चैत्य हतुं ते श्रावस्ति नगरीमां अंगति नामनो एक गाथापति
( व्यापारी ) हतो. ते ऋद्धिवाळो यावत् कोइथी पराभव न पामे तेवो हतो.
टीकार्थ---अहीं मूळमां ' यावत् ' शब्द लख्यो छे, तेथी आ प्रमाणे जाणQ-दीप्त एटले देदीप्यमान, वित्त एटले
प्रसिद्ध, विस्तीर्ण अने विपुल एवा भुवन, शयन, आसन, यान अने वाहनेकरीने सहित, घणा धनवाळो, घणा सुवर्णवाळो,
आयोग अने प्रयोगने जाणनारो, घणा भक्त ( भोजन ) अने पाने करीने सहित तथा घणा दास, दासी, गाय, भेंश अने
उंटनो स्वामी हतो.
मू-तते णं से अंगती गाहावती सावत्थीए नयरीए बहूणं नगरनिगम० जहा आणंदो।
अर्थ-त्यारपछी ते अंगति नामनो गाथापति ते श्रावस्ति नगरीमा घणा नगरना वेपारी विगेरेना कार्यमा आणंद
श्रावक जेवो हतो.
टीकार्थ-उपासकदशांग सूत्रमा वर्णवेला आणंद श्रावक जेवो हतो एटले के-ते घणा ईश्वर, तलवर, माडंपिक, कौटुंबिक,
नगरना वेपारी, श्रेष्ठि अने सार्थवाहना घणा कार्योमां, कारणमा, मंत्र (विचार) करवामां, कुटुंबमा, निश्चयमा अने
व्यवहारमा एकवार पूछवा लायक, वारंवार पूछवा लायक, सर्वकार्यने प्रवर्तावनार अने पोताना कुटुंबमां पण मेढीभूत
एटले मुख्य हतो.
Va
॥ ५८ ॥

·मू-ते णं काले णं ते णं समए णं पासे णं अरहा पुरिसादाणीए आदिकरे जहा महावीरो नवुस्सेहे सोलसेहिं समणसाहस्सीहिं अद्रुतीसा जाव कोढते समोसढे, परिसा निग्गया । अर्थ-ते काळे ते समये श्रीपार्श्वनाथ अरिहंत, पुरुषोने विषे आदान नाम कर्मवाळा, तीर्थनी आदिने करनारा, महावीर जेवा, नव हाथ उंचाइवाळा, सोळ हजार साधुओ अने आडत्रीश हजार साध्वीओथी परिवरेला यावत् कोष्ठक नामना चैत्यमां समवसर्या. तेमने वांदवा माटे नगरमांथी पर्षदा नीकळी. मू०-तते णं से अंगती गाहावती इमीसे कहाए लढे समाणे हटे जहा कत्तिओ सेट्ठी तहा निग्गच्छति जाव पज्जुवासति । धम्मं सोचा निसम्म जं नवरं देवाण्णुप्पिया ! जेट्टपुत्तं कुडुंबे ठावेमि । तते णं अहं देवाणुप्पियाणं जाव पवयामि, जहा गंगदत्तो तहा पवतिते जाव गुत्तबंभयारी । अर्थ-त्यारपछी ते अंगति गाथापतिए आ कथा (वात) नो अर्थ प्राप्त कर्यो ( जाण्यो) त्यारे ते हर्षे पाम्यो, तुष्ट थयो, हृदयमा आनंद पाम्यो. पछी भगवती सूत्रमा कहेला कार्तिक शेठनी जेम ते भगवानने वंदन करवा नीकळ्यो, यावत् भगवाननी पर्युपासना करवा लाग्यो. भगवाननी पासे धर्म सांभळी हृदयमा धारी हर्ष पामी ते बोल्यो के हे ।

·वर्ग ३ जो.
अध्ययन
निरया-
पलिका.
(पुफिया)
॥ ५९॥
देवानुप्रिय ( भगवान ) ! हुं घरे जइ मारा मोटा पुत्रने कुटुंबना स्वामी तरीके स्थापन करु. पछी हुं देवानुप्रिय एवा
आपनी पासे आवी यावत् प्रवज्या ग्रहण करुं ( करीश ) एम कही गंगदत्तनी जेम तेणे प्रव्रज्या अंगीकार करी यावत्
गुप्त ब्रह्मचारी थया.
टीकार्थ-देवानुप्रिय एवा आपनी पासे प्रव्रज्या ग्रहण करुं ( करीश ) एम कही घरे आवी पछी जेम भगवती
अंगमां गंगदत्तनो अधिकार कह्यो छे तेम एटले के तेणे विपयसुखने किंपाकना फळ जेवा जाणी, जीवितने पाणीना
परपोटा समान अने कुशना अग्र भागपर रहेला जळविंदु जेवू चंचळ जाणीने, अनित्य एवा सुवर्णनो त्याग करी, विपुल
एवा धन, कनक, रत्न, मणि, मोती, शंख, शिल, प्रवाल अने रक्त रत्न विगेरेनो त्याग करी, दीनादिकने दान आपी,
पित्राइओने भाग पाडी आपी, घरथी नीकळी अनगारपणुं अंगीकार कर्यु, तेम गृहनो नायक एवो अंगति पण सर्वनो
त्याग करी प्रव्रजित थयो. ते पांच समितिवाळो, त्रण गुप्तिवाळो, ममता रहित, अकिंचन (परिग्रह रहित), गुप्त इंद्रियवाळो
(जितेंद्रिय ) अने गुप्त ब्रह्मचारी थयो. ए प्रमाणे यावत् शब्दथी जाणवू.
मू-तते णं से अंगती अणगारे पासस्स अरहतो तहारूवाणं थेराणं अंतिए सामाइयमाइ-
याई एक्कारस अंगाई अहिज्जति, अहिजित्ता बहूहिं चउत्थ जाव भावमाणो बहूई वासाई
सामनपरियागं पाउणति, पाउणित्ता अद्धमासियाए संलेहणाए तीसं भत्ताइं अणसणाए छेदित्ता
॥ ५९॥

·विराहियसामन्ने कालमासे कालं किच्चा चंदवडिसए विमाणे उववाते सभाते देवसयणिज्जसि देवदूसंतरिए चंदे जोइसिंदत्ताए उववन्ने । अर्थ-त्यारपछी ते अंगति नामना अनगारे (साधुए ) श्रीपार्श्वनाथ अरिहंतना तथाप्रकारना स्थविर साधुओनी पासे सामायिक विगेरे अग्यार अंगनो अभ्यास कर्यो, अभ्यास करीने घणा चतुर्थ ( उपवास) विगेरेवडे यावत् पोताना आत्माने भावता तेणे घणा वर्ष सुधी चारित्रपर्याय पाळ्यो. पाळीने अर्ध मासनी संलेखनावडे त्रीश भक्तने अनशनवडे छेदीने चारित्रनी विराधना करेली होवाथी मृत्यु समये मृत्यु पामीने चंद्रावतंसक विमानमां उपपात सभामां देवनी शय्यामां देवदृष्यनी मध्ये चंद्र नामना ज्योतिषंद्रपणे उत्पन्न थयो. टीकार्थ-चतुर्थ विगेरे, अहीं यावत् शब्द छे तेथी एक उपवास, बे उपवास, त्रण उपवास, चार उपवास, पांच उपवास, अर्धमासना उपवास अने मासना उपवासवडे पोताना आत्माने भावता एवा तेणे घणा वर्ष सुधी चारित्र पर्याय पाळ्यो एम जाणवू. 'विराहियसामन्ने'-श्रामण्य एटले व्रत, तेनी विराधना अहीं मूलगुणना विषयवाळी जाणवी नहीं, परंतु उत्तरगुणना विषयवाळी जाणवी. उत्तरगुण एटले पिंडविशुद्धि विगेरे. तेमां कोइक वखत कारण विना पण बेताळीश दोष रहित आहारनुं ग्रहण न कयु. केमके वाळ अने मांदगी विगेरेना कारणे अशुद्ध आहार ग्रहण करवामां आवे तो तेमां दोष नथी. पिंडनी अशुद्धता विगेरेथी चारित्रनी विराधना थाय छे, तेम ज ईर्यासमिति विगेरे

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
१ लु.
॥६॥
शोधवामां अनादर को होय, अभिग्रहो ग्रहण करीने कोइवार भांग्या होय, (बरावर पाळ्या न होय) सुंठ विगेरे
औषधने पासे राखी तेनो उपयोग कर्यो होय, शरीर धोयु होय, पग विगेरे धोया होय इत्यादिक प्रकारे करीने सम्यक
प्रकारे समिति नहीं पाळवाथी व्रतनी विराधना थाय छे. ते करीने गुरुनी पासे आलोची नहीं. तेथी अतिचारनी आलोचना
कर्या विना मरीने अनशन कर्या छतां पण ज्योतिष्केंद्रने विषे चंद्ररूपे उत्पन्न थयो.
मू-तते णं से चंदे जोइसिंदे जोइसिराया अहुणोववन्ने समाणे पंचविहाए पज्जत्तीए
पज्जत्तीभावं गच्छइ, तं जहा-आहारपज्जत्तीए, सरीरपज्जत्तीए, इंदियपज्जत्तीए, सासोसासपज्जत्तीए,
भासा (मण) पज्जत्तीए ।
अर्थ-त्यारपछी ते चंद्र ज्योतिष्केंद्र ज्योतिपनो राजा हमणां उत्पन्न थयो सतो पांच प्रकारनी पर्याप्तिवडे पर्याप्ति
पणाने पाम्यो छे, ते पांच पर्याप्ति आ प्रमाणे-आहारपर्याप्ति, शरीरपर्याप्ति, इंद्रियपर्याप्ति, श्वासोच्छ्वासपर्याप्ति अने भाषा
(मन) पर्याप्ति ।
मु०-चंदस्स णं भंते ! जोइसिंदस्स जोइसरन्नो केवइयं कालं ठिती पन्नत्ता ? गोयमा! पाल-
ओवमं वाससयसहस्समब्भहियं । एवं खलु गोयमा! चंदस्स जाव जोतिसरन्नो सा दिव्वा देविड्डी
अर्थ-हे भगवान् ! ज्योतिपना इंद्र ज्योतिपना राजा चंद्रनी केटलो काळ स्थिति कही छे ? हे गौतम ! एक लाख वर्ष
॥६०॥

·4 -- अधिक एक पल्योपमनी स्थिति कही छे. आ प्रमाणे निश्चे हे गौतम! चंद्रनी यावत् ज्योतिषना राजानी ते दिव्य देवर्द्धि छे. मू०-चंदे णं भंते ! जोइसिंदे जोइसिराया ताओ देवलोगाओ आउक्खएणं चइत्ता कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववजिहिति ? । गोयमा ! महाविदेहे वासे सिजिहिति । एवं खलु जंबू समणणं निक्खेवओ ॥१॥ अर्थ-हे भगवान् ! ज्योतिषनो इंद्र ज्योतिषनो राजा चंद्र ते देवलोकथी आयुष्यना क्षये चवीने क्यां जशे ? क्यां उत्पन्न थशे ? हे गौतम ! महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ, दीक्षा ग्रहण करी सिद्धिपदने पामशे. आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! श्रमण भगवान महावीरस्वामीए पुष्पिका उपांगना पहेला अध्ययननो आ निक्षेप कह्यो छे. टीकार्थ-निक्षेप एटले निगमन अर्थात् समाप्ति. ते प्रथम अध्ययनना प्रारंभमा देखाडी गया छीए. इति प्रथम अध्ययन. १ अथ द्वितीयं अध्ययनम् . मू०-जई णं भंते ! समणेणं भगवया जाव पुल्फियाणं पढमस्स अज्झयणस्स जाव अयमढे पन्नत्ते, दोच्चस्स णं भंते ! अज्झयणस्स पुल्फियाणं समणेणं भगवता जाव संपत्तेणं के अटे पन्नत्ते । अर्थ (जंबूस्वामी सुधर्मास्वामीने पूछे छे) हे भगवान ! जो श्रमण भगवान महावीरस्वामीए यावत् पुष्पिका ११

·वर्ग ३ जो.
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
अध्ययन
२ जॅ.
॥६१॥
उपांगना पहेला अध्यननो यावत् आ (तमे कह्यो ते) अर्थ कह्यो छे, तो हे भगवान ! पुष्पिका उपांगना वीजा अध्ययननो
श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्री महावीरस्वामीए क्यो अर्थ कह्यो छे ?
मू०-एवं खलु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नामं, गुणसिलए चेइए,
सेणिए राया, समोसरणं, जहा चंदो तहा सूरो वि आगओ, जाव नट्टविहिं उवदंसित्ता पडिगतो।
अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! ते काळे ते समये राजगृह नामर्नु नगर हतुं. तेनी बहार गुणशील नामर्नु चैत्य हतुं.
ते नगरमां श्रेणिक नामे राजा हता. एकदा ते चैत्यमां महावीरस्वामी समवसर्या. त्यां चंद्रनी जेम सूर्यदेव पण आव्यो,
यावत् नृत्यविधिने देखाडीने ते पाछो पोताने स्थाने गयो.
मू०-पुत्वभवपुच्छा, सावत्थी नगरी, सुपतिढे नाम गाहावई होत्था, अड्डे, जहेव अंगती
जाव विहरति, पासो समोसढो, जहा अंगती तहेव पवइए, तहेव विराहियसामन्ने जाव महा-
विदेहे वासे सिन्झिहिति जाव अंतं । एवं खलु जंबू ! समणेणं निक्खेवओ ॥ २॥
अर्थ-पछी गौतमस्वामीए तेना पूर्व भवनो प्रश्न को. त्यारे भगवान बोल्या के-श्रावस्ति नामनी नगरी हती.
तेमां सुप्रतिष्ठ नामनो गाथापति हतो. ते ऋद्धिवाळो हतो अने अंगतिनी जेम विचरतो हतो. एकदा श्रीपार्श्वनाथस्वामी त्यां
समवसर्या. तेमनी पासे ते सुप्रतिष्ठ गाथापतिए अंगतिनी जेम प्रव्रज्या ग्रहण करी. ते ज प्रमाणे चारित्रनी विराधना करी
॥६१॥

·सूर्यपणे उत्पन्न थयो. त्यांथी चवी यावत् महाविदेह क्षेत्रमा जन्मी चारित्र ग्रहण करी सिद्धिपदने पामशे यावत् सर्व दुःखनो अंत करशे. आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू! श्रमण भगवान महावीरस्वामीए यावत् बीजा अध्ययननो निक्षेप आ प्रमाणे कह्यो छे. २. इति द्वितीय अध्ययन. २. अथ तृतीयं अध्ययनम् . मू०-जइ णं भंते ! समणेणं भगवता जाव संपत्तेणं उक्खेवतो भाणियव्वो। रायगिहे नगरे, गुणसिलए चेइए, सेणिए राया, सामी समोसढे, परिसा निग्गया । अर्थ-(जंबूस्वामी सुधर्मास्वामीने पूछे छे ) हे भगवान! जो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला विगेरे उत्क्षेप कहेवो. राजगृह नगर हतुं. तेनी बहार गुणशील नामे चैत्य हतुं. ते नगरमां श्रेणिक राजा हता. एकदा महावीरस्वामी त्यां समवसर्या. तेमने वांदवा माटे नगरमांथी पर्षदा नीकळी. टीकार्थ-आ त्रीजा अध्ययनमा शुक्रनो अधिकार कहेवाय छे. 'उत्क्षेप ' एटले प्रारंभनुं वाक्य. ते आ प्रमाणे- हे भगवान ! जो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला महावीरस्वामीए पुष्पिका उपांगना बीजा अध्ययननो आ तमे कह्यो ते अर्थ कह्यो छे, तो हे भगवान ! पुष्पिका उपांगना त्रीजा अध्ययननो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्री महावीरस्वामीए कयो अर्थ कह्यो छे ? उत्तर-आ प्रमाणे निचे हे जंबू ! ते काळे ते समये राजगृह नामर्नु नगर हाँ इत्यादि.

·निरया- वलिका. (पुफिया) वर्ग ३ जो. अध्ययन ३ जॅ. ॥६२॥ मू-ते णं काले णं ते णं समए णं सुके महग्गहे सुक्कवडिंसए विमाणे सुकंसि सीहसिणास चउहिं सामाणियसाहस्सीहिं जहेव चंदो तहेव आगओ, नट्टविहिं उवदंसित्ता पडिगतो। भंते त्ति कूडागारसाला । पुब्बभवपुच्छा । एवं खल्लु गोयमा ! ते णं काले णं ते णं समए णं वाणारसी नाम नयरी होत्था । तत्थ णं वाणारसीए नयरीए सोमिले नामं माहणे परिवसति, अड्डे जाव अपरिभूते, रिउव्वेय जाव सुपरिनिट्ठिते । अर्थ ते काळे ते समये शुक्र नामनो महाग्रह शुक्रावतंसक नामना विमानमा शुक्र नामना सिंहासन उपर चार हजार सामानिक देव विगेरे सहित बेठो हतो. ते पण चंद्रनी जेम प्रभुपासे आव्यो अने नाट्यविधि देखाडीने पालो पोताने स्थाने गयो. त्यारपछी गौतमस्वामीए हे भगवान ! एम संबोधन आपीने भगवानने पूछ्युं त्यारे भगवाने कूटाकारशाळार्नु दृष्टांत आप्यु. फरीथी गौतमस्वामीए तेनो पूर्वभव पूछयो त्यारे भगवान बोल्या के-आ प्रमाणे निचे हे गौतम ! ते काळे ते समये वाणारसी नामनी नगरी हती. ते वाणारसी नगरीमां सोमिल नामनो ब्राह्मण रहेतो हतो. ते ऋद्धिवाळो यावत् बीजाथी पराभव न पामे तेवो हतो. तथा ऋग्वेद विगेरेमां यावत् सुपरिनिष्ठित एटले विद्वान हतो. टीकार्थ-'रिउव्वेय जाव' अहीं यावत् शब्द लख्यो छे तेथी आ प्रमाणे जाणवू-ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद अने अथर्वणवेद ए चार वेद, पांचमो इतिहास एटले पुराण, छटो निर्घट एटले नामकोश, अंगोपांग सहित, तेमां अंग एटले शिक्षा- ॥ ६२॥ s ·जाव अंबसालवणे विहरति । तं गच्छामि णं पासस्स अरहतो अंतिए पाउब्भवामि । इमाई दिक अने उपांग एटले अंगमां कहेली हकीकतने विस्तारथी कहेनारा प्रबंधो, रहस्य सहित एटले पूर्वापरना संबंध सहित एवा ग्रंथोने धारण करनार एटले प्रवृत्ति करनार हतो, वारक एटले अशुद्ध पाठनो निषेध करनार हतो, पारग एटले पार पामेलों हतों, छ अंगने जाणनार हतो, षष्टितंत्रमा एटले कपिलना शास्त्रमा निपुण हतो. छ अंगना ज्ञानने ज स्पष्ट रीते कहे छे.-संख्यानने विपे एटले गणितशास्त्रने विषे १, शिक्षाकल्पे एटले शिक्षाने विषे अक्षरना स्वरूपने जणावनारा शास्त्रने विषे २, कल्पने विषे एटले तथाप्रकारना सम्यक् आचारने कहेनारा शास्त्रने विष ३, व्याकरणने विषे एटले शब्दना लक्षणने विषे ४, छंदने विषे एटले गद्य अने पद्यना लक्षणने कहेनारा शास्त्रने विषे ५, तथा ज्योतिषामयने एटले ज्योतिष शास्रने विषे ६, वळी बीजा पण ब्राह्मणना शास्रोने विषे ते सोमिल ब्राह्मण विद्वान हतो. मू०-पासे समोसढे । परिसा पज्जुवासति । तए णं तस्स सोमिलस्स माहणस्स इमीसे कहाए लट्ठस्स समाणस्स इमे एतारूवे अज्झथिए-एवं पासे अरहा पुरिसादाणीए पुवाणुपुत्विं णं एयारूवाइं अट्ठाई हेऊई जहा पण्णत्तीए। सोमिलो निग्गतो खंडियविहुणो जाव एवं वयासी- जत्ता ते भंते ! जवणिज्जं च ते ? पुच्छा, सरिसवया मासा कुलत्था एगे भवं जाव संबुद्धे सावगधम्म पडिवजित्ता पडिगते ।

·वर्ग ३ जो.
निरया-
बलिका.
(पुफिया)
अध्ययन
३ जु.
॥६३॥
अर्थ-एकदा त्यां पार्श्वनाथस्वामी समवसर्या. ते वखते नगरमांथी पर्पदा नीकळीने भगवाननी सेवा करवा लागी.
ते वखते ते सोमिल ब्राह्मणे आ कथानो अर्थ प्राप्त कर्यो ( आ वृत्तांत जाण्यो) त्यारे तेने आ आवा प्रकारनो आत्माने
विषे विचार उत्पन्न थयो के-आ प्रमाणे पुरुषोने विष आदाननामकर्मवाळा पार्श्वनाथ अरिहंत एक गामथी बीजे गाम
विहार करता अनुक्रमे यावत् अहीं आम्रशाल नामना उद्यानमां आवीने रह्या छे. तो हुँ पण त्यां जाउं अने पार्श्वनाथ अरि-
हतनी पासे प्रगट थाउं. तथा आ आवा प्रकारना अर्थाने, हेतुने विगेरेने पूछु, जेम प्रज्ञप्ति ( भगवती) सूत्रमा कयुं छे
तेम अहीं कहेवू. पछी ते सोमिल ब्राह्मण विद्यार्थी रहित एकलो ज नीकळ्यो. यावत् भगवान पासे जइ आ प्रमाणे बोल्यो.-
भगवान ! तमारे यात्रा छे ? तमारे यापनीय छ ? वळी पूछयुं के सरिसवया, मासा, कुलत्था, ( भक्ष छे १) तमे एक
१ विगेरे प्रश्नोना उत्तर सांभळी यावत् ते बोध पाम्यो. एटले श्रावकधर्म अंगीकार करी पोताने घेर गयो.
टिकार्थ-ते सोमिल नामनो ब्राह्मण पार्श्वनाथ जिनेश्वरनुं आगमन सांभळीने कौतुकना वशथी जिनेश्वरनी पासे गयो
(अने तेणे विचार कर्यो के) आ आवा प्रकारना जाणवा लायक अर्थोने, तेमना मनमां वर्तती ज्ञानसंपदाना हेतुओने, यात्रा
अने यापनीय विगेरे प्रश्नोने, कहेवाने इच्छेला अर्थनो निश्चय करनारा कारणोने तथा प्रत्युत्तरपणे कहेवाता होवाथी
व्याकरणोने ( उत्तरने) हुं पूछीश. एम विचारीने ते नीकळ्यो. खंडियविहुणो एटले पोताना विद्यार्थीओ रहित
एकलो भगवाननी समीपे जइने आ प्रमाणे बोल्यो. हे भगवान ! तमारे यात्रा छे ? यापनीय छ ? एम प्रश्न पूछयो. तथा
सरिसवया, मासा, कुलत्था ए भोजनमां आवे के नहीं ? (खवाय के नही ! ) तथा तमे एक छो के वे छो? आ
॥६३॥

·प्रमाणे प्रश्नो पूछथा. केमके आ यात्रादिक शन्दोनो आगमनी रीते गंभीर अर्थ होवाथी भगवानने तेना अर्थना ज्ञाननो असंभव जाणी भगवाननी अपभ्राजना ( अपमान) करवा माटे आ प्रश्नो पूछया. तेमां सरिसवया एटले सरखी वय- वाळा ( मित्रो ) एवो अर्थ थाय छे, तथा सर्पप-सरसव एवो अर्थ पण थाय छे. मासा एटले दश अर्धगुंजा (पांच चणोठी) ना प्रमाणवाळो सुवर्णादिकने तोळवानो मासो तथा बीजो अर्थ माष एटले धान्य विशेष अर्थात् अडद एवो अर्थ लोकमां प्रसिद्ध छे. कुलत्था एटले कुळने विपे जेओ रहे ते कुलस्था-कुळमां रहेनारा तथा चीजो अर्थ कळथी नामनुं धान्य एवो थाय छे. अहीं सरिसवया, मासा अने कुलत्था आ त्रण प्रश्न छळ ग्रहण करीने भगवाननी मश्करी करवा माटे कर्या छे. ( अहीं भगवाने उत्तरमां कह्यु के अमारे ज्ञान, दर्शन, चारित्र, वार प्रकारनो तप, सतर प्रकारनो संयम, स्वाध्याय, घ्यान विगेरे शुभ योगमा प्रवृत्ति होवाथी यात्रा छे. तथा श्रोत्रादिक पांच इंद्रियो अने क्रोधादिक चार कपायो विगेरेनो निग्रह करवो ते अमारे यापनीय छे. तथा सरिसवया, मासा अने कुलत्था ए शब्दोना वबे अर्थ थाय छे तेथी खावा लायक पण छे अने खावा लायक नथी पण. ए प्रमाणे उत्तर आप्या.) वळी हे भगवान ! आप एक छो ? ए प्रश्नना उत्तरमां जो भगवान आत्मानुं एकपणुं अंगीकार करशे तो श्रोत्रादिक इंद्रियोनुं ज्ञान अने शरीरना अवयवो अनेक होवाथी आत्मानुं अनेकपणुं जणाय छे एम कहीने हुं एकपणाने र्पित करीश. एवी बुद्धिथी ते ब्राह्मणे प्रश्न कर्यो. तथा यावत् शब्द होवाथी हे भगवान ! आप वे छो ? एवो प्रश्न कर्यो. तेमां जो भगवान उत्तरमा आत्मानुं वेपणुं अंगीकार करशे तो हुँ एकपणाए सहित एवा अर्थे (जीवरूप पदार्थ) नो द्वित्वनी साथे विरोध देखाडी द्वित्वने दूषण पमाडीश, एवी

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
३ जुं.
॥६४॥
बुद्धिथी प्रश्न पूछ्यो. आ वावतमां भगवाने समग्र दोष रहित स्याद्वादनो पक्ष अंगीकार करी जवाब आप्यो के-
हे ब्राह्मण ! हुं एक पण छं. केवी रीते ? के द्रव्यार्थपणाए करीने जीवद्रव्यर्नु एकपणुं छे तेथी. परंतु प्रदेशार्थपणाए
करीने जीवद्रव्यर्नु एकपणुं नथी. केमके प्रदेशार्थपणाए करीने जीवद्रव्यर्नु अनेकपणुं कहेलु छे. 'मम'-
मारं एम बोलनारने आत्माना एकत्वनो स्वीकार करवाथी कांइ बाध आवतो नथी. तथा ज्ञान-दर्शनना
अर्थपणाए करीने कदाच द्वित्वपणुं मानीए तोपण ते विरुद्ध नथी. तेथी हुँ वे पण छ एम कडं. वळी स्वभावना
भेदे करीने एक पदार्थ- पण अनेक प्रकारपणुं जोवामां आवे छे. जेमके कोइ देवदत्त विगेरे एक ज पुरुष एकी
वखते ज ते ते संबंधनी अपेक्षाए करीने पिता, पुत्र, भत्रीजो, मामो, भाणेज विगेरे अनेक स्वभावने पामे छे. तथाआ आत्मा
अक्षय, अव्यय, नित्य अने अवस्थित पण छे. एटले के जेम जीवद्रव्यर्नु एकपणुं होवाथी आत्मा एक छे तेम प्रदेशार्थ-
पणाए करीने-असंख्याता प्रदेशने आश्रीने अनेक छे. वळी अक्षय छे, केमके प्रदेशोनो सर्वथा क्षय थतो ज नथी. तथा
अव्यय एटले आत्माना थोडा पण प्रदेशोनो व्यय थतो नथी, एटले के असंख्यात प्रदेशपणुं कदापि नाश पामतुं नथी.
तेथी करीने व्यवस्थित (स्थिर ) पणुं होवाथी नित्यताने अंगीकार कर्या छतां कांइपण दोष आवतो नथी. आ प्रमाणे
भगवाने तेना पूछया विना पण तेने बोध करवा माटे आत्मानुं स्वरूप कडं त्यारे ते ब्राह्मणनो संशय दूर थयो अने तेने
समकित प्राप्त थयु. तेथी बार प्रकारनो श्रावकधर्म अंगीकार करी ते सोमिल ब्राह्मण पोताने स्थाने (घेर) गयो.
मू०-तते णं पासे णं अरहा अपणया कदायि वाणारसीओ नगरीओ अंबसालवणातो
॥ ६४॥

·चेइयाओ पडिनिक्खमति, निक्खमित्ता बहिया जणवयविहारं विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते पार्श्वनाथ अरिहंत एकदा कदाचित् वाणारसी नगरीना आम्रशाल नामना चैत्यथी बहार नीकळ्या. नीकळीने बहारना देशोमां विचरवा लाग्या. मू-तते णं से सोमिले माहणे अण्णदा कदायि असाहुदंसणेण य अपज्जुवासणताए य मिच्छत्तपज्जवहिं परिवड्डमाणेहिं परिवड्डमाणोहिं सम्मत्तपज्जवेहि परिहायमाणेहिं मिच्छत्तं च पडिवन्ने। अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल ब्राह्मणने एकदा कदाचित् साधुना दर्शन नहीं थवाथी अने साधुनी पर्युपासना (सेवा) नहीं थवाथी मिथ्यात्वना पर्यायो वृद्धि पामवा लाग्या अने समकितना पर्यायो हानि पामवा लाग्या. तेथीते मिथ्यात्वने पाम्यो. टीकार्थ-असाधुओ एटले भागवत, तापस विगेरे कुदर्शनीओ, तेमना दर्शने करीने अने साधु एटले सारा श्रमण-मुनि, तेमना अदर्शने करीने, केमके ते साधुओ देशांतरमा विहार करता हता, तेथी तेमनुं दर्शन थतुं न होतुं. अने तेथी करीने तेमना अभावने लीधे तेमनी पर्युपासना ( सेवा ) थती नहोती. तेथी तेने मिथ्यात्वना पुद्गलो वृद्धि पाम्या अने समकितना पुद्गलो हानि पाम्या. तेथी करीने ते मिथ्यात्वने पाम्यो. कडुं छे के- मइभेया पुवोगाहसंसग्गीए य अभिनिवेसेणं । चउहा खलु मिच्छत्तं, साहूणंऽदसणेणहवा ॥"

·अध्ययन
निरया-
वलिका.
(पुल्फिया)
॥६५॥
बुद्धिना भेदथी एटले विपर्यासपणाथी, प्रथमथी ज भ्रांति पामेलाना संबंधथी, अभिनिवेश (कदाग्रह ) थी अने
वर्ग३ जो.
साधुओना दर्शन नहीं थवाथी आ रीते चार प्रकारे मिथ्यात्व प्राप्त थाय एम कहेलुं छे." आ कारणथी अहीं साधुओर्नु
दर्शन नहीं थवाथी ते मिथ्यात्वने पाम्यो. एम कयुं छे.
३ जु.
मू०-तते णं तस्स सोमिलस्स माहणस्स अण्णदा कदायि पुत्ररत्तावरत्तकालसमयंसि कुटुंब-
जागरियं जागरमाणस्स अयमेयारूवे अज्झथिए जाव समुप्पजित्था-एवं खल्लु अहं वाणारसीए
नयरीए सोमिले नामं माहणे अञ्चंतमाहणकुलप्पसूए। तते णं मए वयाई चिण्णाइं वेदा य
अहीया दारा आहूया पुत्ता जणिता इड्डीओ संमाणीओ पसुवधा कया जन्ना जेट्ठा दक्षिणा दिन्ना
अतिही पूजिता अग्गी ह्या जूया निक्खित्ता, तं सेयं खल्लु ममं इदाणिं कल्लं जाव जलते
वाणारसीए नयरीए बहिया बहवे अंबारामा रोवावित्तए, एवं माउलिंगा बिल्ला कविट्ठा चिंचा
पुप्फारामा रोवावित्तए । एवं संपेहेति, संपेहित्ता कलं जाव जलंते वाणारसीए नयरीए बहिया
अंबारामे य जाव पुप्फारामे य रोवावेति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल ब्राह्मण एकदा कदाचित् रात्रिना पूर्व अने अपर भागनी वच्चे एटले मध्यरात्रिने समये ॥६५॥

·कुटुंब जागरीकाए जागतो हतो एटले कुटुंब संबंधी चिंता-विचार करतो हतो. ते वखते तेने आ आवा प्रकारनो आध्यात्मिक एटले आत्माने विषे यावत् विचार उत्पन्न थयो के-आ प्रमाणे निश्चे हुं वाणारसी नगरीमां सोमिल नामनो ब्राह्मण मोटा ब्राह्मणना कुळमां उत्पन्न थयो छु. तेथी में व्रतो आचर्या छे, वेदनो अभ्यास कर्यो छे, स्त्रीओनुं पाणिग्रहण कर्यु छ, पुत्रो उत्पन्न कर्या छ, घणी समृद्धि उपार्जन करी छ, पशुओना वध कर्या छ, यज्ञो कर्या छे, दक्षिणा आपी छ, अतिथिओने पूज्या छे, अग्निहोत्र कर्या छे अने यज्ञस्तंभ नांख्या छे. तेथी हवे मारे काले यावत् सूर्य देदीप्यमान थाय त्यारे वाणारसी नगरीनी बहार घणा आंबानां वनो रोपवा, ए ज प्रमाणे बीजोराना, बिलाना, कोठाना अने आंबलीना वनो तथा पुष्पना बगीचाओ रोपवा ए श्रेयकारक छे. आ प्रमाणे तेणे विचार कर्यो. विचार करीने काले (बीजे दिवसे प्रातःकाळे) यावत् सूर्य देदीप्यमान थयो त्यारे वाणारसी नगरीनी बहार आंबाना वनो यावत् पुष्पना बगीचा तेणेरोप्या-वाव्या. टीकार्थ- अज्झथिए जाव' आध्यात्मिक एटले आत्माना विषयवाळो, यावत् शब्द छ माटे आ प्रमाणे जाण-चिंतित एटले स्मरणरूप, प्रार्थित एटले शीघ्रपणे इच्छेलो, मनोगत एटले मनमांज रहेलो बहार प्रकाश नहीं करेलो एवो संकल्प एटले विचार उत्पन्न थयो. ते आ प्रमाणे-में व्रतो एटले नियमो अर्थात् शौच, संतोष, तप, स्वाध्याय विगेरेना प्रणिधान आचर्यां छे, वेदाध्ययनादि कर्यु छे, तेथी मारे हवे लौकिक धर्मना स्थानने आचरवावडे आराम रोपवानुं कार्य करवु कल्याणकारक छे. तेथी वृक्षतुं आरोपण करवू योग्य छे. ते ज कारण माटे कयु के-आम्रना वन विगेरे. मू०-तते णं बहवे अंबारामा य जाव पुप्फारामा य अणुपुवेणं सारक्खिजमाणा संगोवि-

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३जो.
अध्ययन
३ जुं.
जमाणा संवड्डिजमाणा आरामा जाता किण्हा किण्हाभासा जाव रम्मा महामेहनिकुरंबभूता
पत्तिया पुफिया फलिया हरियगरेरिज्जमाणसिरिया अतीव अतीव उवसोभेमाणा उव-
सोभेमाणा चिटुंति ।
अर्थ-त्यारपछी ते घणा आम्रना आरामो यावत् पुष्पना आरामो अनुक्रमे जीवादिकना भयथीरक्षण कराता, वायरादि-
कथी गुप्त कराता अने पाणी छांटवावडे वृद्धि पमाडाता सता मोटा बगीचा थया, ते कृष्ण वर्णवाळा, कृष्णवर्णना आभा-
सवाळा यावत् रमणीय, मोटा मेघना समूह जेवा घटाटोप थयेला, पत्रवाळा, पुष्पवाळा, फळवाळा, लीला घासे करीने
शोभायमान लक्ष्मीवाळा ते आरामो अत्यंत अत्यंत शोभता सता शोभता सता रहेला छे.
मू-तते णं तस्स सोमिलस्स माहणस्स अण्णदा कदायि पुत्वरत्तावरत्तकालसमयंसि
कुटुंबजागरियं जागरमाणस्स अयमेयारूवे अज्झथिए जाव समुप्पजित्था-एवं खलु अहं
वाणारसीए णयरीए सोमिले नामं माहणे अच्चंतमाहणकुलप्पसूते, तते णं मए वयाई चिण्णाई
जाव जूया णिक्खित्ता, तते णं मए वाणारसीए नयरीए बहिया बहवे अंबारामा जाव पुप्फारामा
य रोवाविया, तं सेयं खल्लु ममं इदाणिं कल्लं जाव जलंते सुबहुं लोहकडाहकडच्छुयं तंबियं
॥६६॥

·तावसभंडं घडावित्ता विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं मित्तनाइ० आमंतित्ता तं मित्तनाइनियग० विउलणं असणं० जाव सम्माणित्ता तस्सेव मित्त जाव जेट्ठपुत्तं कुटुंबे ठावित्ता तं मित्तनाइ जाव आपुच्छित्ता सुबहुं लोहकडाहकडुच्छुयं तंबियतावसभंडगं गहाय जे इमे गंगाकूला वाणपत्था तावसा भवति, तं जहा-होत्तिया पोत्तिया कोत्तिया जंनती सद्भुती घालती हूंबउट्ठा दंतुक्खलिया उम्मज्जगा संमज्जगा निमज्जगा संपक्खालगा दक्षिणकूला उत्तरकूला संखधमा कूल- धमा मियल्लुद्धया हत्थितावसा उदंडा दिसापोक्खिणो वकवासिणो बिलवासिणो जलवासिणो रुक्खमूलिया अंबुभक्खिणो वायुभक्खिणो सेवालभक्खिणोमूलाहारा कंदाहारा तयाहारा पत्ताहारा पुप्फाहारा फलाहारा बीयाहारा परिसडियकंदमूलतयपत्तपुप्फफलाहारा जलाभिसेयकढिणगाय- भूता आयावणाहिं पंचग्गीतावहिं इंगालसोल्लियं कंदुसोल्लियं पिव अप्पाणं करेमाणा विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल ब्राह्मणने एकदा कदाचित् पूर्वरात्रि अने अपररात्रिना मध्यभागे एटले मध्यरात्रिने समये कुटुंब जागरिकाए जागता एटले कुटुंबनी चिंता करता सता आ आवा प्रकारनो आत्माने विषे यावत् विचार उत्पन्नथयो के-आप्रमाणे निश्चे हुं वाणारसी नगरीमां सोमिल नामनो ब्राह्मण उत्तम ब्राह्मणकुळमां उत्पन्न थयेलो छ. त्यारपछी में व्रतो आचरण कर्या छे १२

·श्री
निरया-
पलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
३ जुं.
॥ ६७॥
यावत् यज्ञस्तंभ रोप्या छे. त्यारपछी में वाणारसी नगरीनी बहार घणा आम्रना आरामो यावत् पुष्पना आरामो रोप्या छे.
तेथी हवे मारे आ प्रमाणे करवु कल्याणकारक छे के-काले प्रातःकाळे यावत् सूर्य देदीप्यमान थाय त्यारे लोहना कडाह
अने कडछी तथा तांबाना तापसना भांडोपगरणने घडावी, विपुल एवा अशन, पान, खादिम अने स्वादिम ए चार प्रका-
रना आहारने तैयार करावी, मित्र, ज्ञातिविगेरेने आमंत्रण करी, ते मित्र, ज्ञाति, निजकविगेरेने विपुल एवा अशनादिक-
बडे यावत् सन्मान करी ( जमाडी ), ते ज मित्र, ज्ञातिविगेरेनी समक्ष यावत् मोटा पुत्रने कुटुंबने विषे स्थापन करी, ते
मित्र, ज्ञातिविगेरेनी यावत् रजा लइ घणा लोहना कडाह अने कडछी तथा तांबाना तापसना भांडोपगरणने ग्रहण करी जे
आ गंगानदीने कांठे रहेला वानप्रस्थ तापसो छ, तेनी जातिनां नाम आ प्रमाणे-होत्तिया एटले अग्निहोत्र करनारा,
पोत्तिया एटले वस्त्रने धारण करनारा, कोत्तिया एटले भूमिपर शयन करनारा, जनती एटले यज्ञ करनारा, सद्भुती एटले
श्रद्धावाळा, घालती एटले भांडोपगरणने ग्रहण करनारा, हुंचउठा एटले हुंडिकाश्रमणा अर्थात् एक कमंडळने ज धारण
करनारा, दंतुख्खलिया एटले फळy भोजन करनारा, उम्मजगा एटले एक ज वार जळमां डुबकी मारीने जेओ स्नान करे
छे, संमजगा एटले जेओ वारंवार जळमां डुबकी मारीने स्नान करे छे, निमजगा एटले जेओ स्नानने माटे जळमां डुबकी
मारीने ज क्षणवार रहे छ, संपक्खालगा एटले शरीरे माटी लगाडवा पूर्वक जेओ शरीरने धुए छ ( स्नान करे छे),
दक्षिणकूला एटले जेओ गंगानदीना दक्षिण किनारे ज रहे छे, उत्तरकूला एटले जेओ गंगानदीना उत्तर किनारे ज रहे
छे, संखधमा एटले जेओ शंख वगाडीने ज जमे छ अर्थात् शंखनो शन्द सांभळीने कोइ अतिथि आवे तो तेने जमाडीने
॥६७॥

·1 पछी पोते जमे अने कोइ न आवे तो पोते ज जमे, ए ज रीते कूलधमा एटले किनारे उभा रही शब्द करीने पछी कोइ न आवे तो पोते जमे छे, कोइ आवे तो तेने जमाडीने जमे छे, मियलुद्धया एटले मृगने मारीने जेओ तेनुं मांस खाय छे, हत्थितावसा एटले जेओ हस्तीने मारीने तेना मांसवडे भोजन करी घणो काळ निर्गमन करे छे, उदंडा एटले जेओ उंचो दंड राखीने चाले छे, दिसांपोख्खिणो एटले जेओ दिशाओमां (पृथ्वीपर) जळ छांटीने फळ-पुष्पादिक ग्रहण करे छे, वक्तवासिणो एटले जेओ छालना वस्त्र पहेरे छे, बिलवासिणो एटले जेओ बिलमां ( भोयरामां) निवास करे छे अथवा पाठांतरमा वेलवासिणो एंटले समुद्रनी वेला (किनारा) उपर जेओ निवास करे छे, जलवासिणो एटले जेओ जळमांज बेठेला रहे छे, रुख्खमूलिया एटले जेओ वृक्षना मूळमां ज ( वृक्षना थड पासे ज) निवास करे छ, अंबुभख्खिणो एटले जेओ जळर्नु ज भक्षण करनारा छे, ए ज रीते वायुर्नु ज भक्षण करनारा, सेवाळनुं भक्षण करनारा, मूळीयानो आहार करनारा, कंदनो आहार करनारा, छालनो आहार करनारा, पत्रनो आहार करनारा, पुष्पनो आहार करनारा, फळनो आहार करनारा, वीजनो आहार करनारा, सडी गयेला कंद, मूळ, छाल, पत्र, पुष्प अने फळनो आहार करनारा, जेओ स्नान करीने जमता नथी, अथवा जेओनुं शरीर स्नान करी करीने पांडुर वर्णवालं थयुं छे एम वृद्धो कहे छ, अथवा जळना स्नानवडे जेमनुं शरीर कठण थयुं छे, आतापनावडे अने पंचाग्निना तापवडे जाणे अंगाराथी पक्व थयेल होय अने कंदु नामना भाजनविशेषवडे पक्व थयेल होय एवा पोताना शरीरने करता सता विचरे छे. टीकार्थ-मित्र, ज्ञाति विगेरे. अहीं मित्र एटले सुहृदो, ज्ञाति एटले समान जातिवाळा, निजक एटले काका विगेरे

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
३ जुं.
-
॥ ६८॥
पित्राइ, संबंधी एटले श्वशुरना पक्षना साळा विगेरे, परिजन एटले दास, दासी विगेरे. आ सर्वने आमंत्रण करी विपुल
एवा अशन, पान, खादिम अने स्वादिमरूप भोजनवडे भोजन करावी वस्त्रादिवडे सत्कार करी तथा तेमना गुण- कीर्तन
करवावडे सन्मान करी मोटा पुत्रने कुटुंबने विषे अधिपतिपणे स्थापन करी लोहना कटाह विगेरे उपगरणने ग्रहण करी
जे आ गंगानदीने कांठे वानप्रस्थ तापसो छ अने वान एटले वनने विषे थयेली छे प्रस्था एटले अवस्थिति जेमनी ते
वानप्रस्थ कहेवाय छे. अथवा ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ अने यति ( संन्यासी) आ चार आश्रमो लोकमां प्रसिद्ध छे,
तेमां जे त्रीजा आश्रममां वर्तता होय ते वानप्रस्थ कहेवाय छे. (त्यारपछी 'होत्तिया' विगेरेनो टीकामां कहेलो अर्थ
मूळ अर्थमां ज आवी गयो छे.)
मू-तत्थ णं जे ते दिसापोक्खिया तावसा तेसिं अंतिए दिसापोक्खियत्ताए पवइत्तए पव-
यिते वि य णं समाणे इमं एयारूवं अभिग्गहं अभिगिन्हिस्सामि-कप्पति मे जावज्जीवाए छटुं
छद्रेणं अणिक्खित्तेणं दिसाचकवालेणं तवोकम्मेणं उ8 बाहातो पगिज्झिय पगिज्झिय
सूराभिमुहस्स आतावणभूमीए आतावेमाणस्स विहरित्तए त्ति कटु एवं संपेहेइ, संपेहित्ता कल्लं जाव
जलंते सुबहुं लोह जाव दिसापोक्खियतावसत्ताए पवइए, पवइए वि य णं समाणे इमं एयारूवं
१ निवास-रहेठाण.
॥ ६८॥

·अभिग्गहं जाव अभिगिन्हित्ता पढमं छटुक्खमणं उवसंपजित्ता णं विहरति । अर्थ-तेमां जे ते दिशाप्रोक्षित ( दिशामां-स्तामा चोतरफ जळ छांटनारा) तापसो छ, तेमनी पासे दिशाप्रोक्षित- पणे दीक्षा लउं, ते दीक्षाने पाम्यो सतो हुं आ आवा प्रकारना अभिग्रहने ग्रहण करीश-मारे जावजीव पर्यंत आंतरा रहित छठ छठवडे दिशाचक्रवाल नामर्नु तपकर्म करी बे हाथने उंचा राखी राखीने सूर्यनी सन्मुख मुख राखीने आतापना लेवानी भूमिमां आतापना लेवा पूर्वक विचरवु-रहेQ कल्पे. आ प्रमाणे तेणे विचार कर्यो. विचार करीने काले (वीजे दिवसे ) यावत् सूर्य देदीप्यमान थयो त्यारे घणा लोढाना कडाह विगेरे उपगरण यावत् ग्रहण करी दिशाप्रोक्षित तापसपणे प्रव्रज्या ग्रहण करी. प्रव्रज्याने पाम्यो सतो आ आवा प्रकारना अभिग्रहने यावत् ग्रहण करीने प्रथम छठतपने अंगीकार करी विचरखा लाग्यो ( रह्यो). टीकार्थ-दिशाचक्रवाल तप आ प्रमाणे छे-पहेला पारणाने दिवसे पूर्व दिशामां जे फळादिक होय ते लावीने भोजन करे, वीजा पारणाने दिवसे दक्षिण दिशामा रहेला फळादिक लावी भोजन करे, ए रीते अनुक्रमे दिशाना चक्रवाले करीने जे तपकर्मनु पार| करे ते तपकर्म दिक्चक्रवाल नामे कहेवाय छे. मू-तते णं सोमिले माहणे रिसी पढमछट्ठक्खमणपारणंसि आयावणभूमीए पच्चोरुहति, पच्चोरुहित्ता वागलवत्थनियत्थे जेणेव सए उडए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता किढिणसंकाइयं

·वर्ग ३ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
॥६९ ॥
गेहति, गेण्हित्ता पुरच्छिमं दिसिं पुक्खेति, पुरच्छिमाए दिसाए सोमे महाराया पत्थाणे पत्थियं
अभिरक्खउ सोमिलमाहणरिसिं अभिक्खणं अभिक्खणं जाणि य तत्थ कंदाणि य मूलाणि य
तयाणि य पत्ताणि य पुप्फाणि य बीयाणि य हरियाणि ताणि अणुजाणउ त्ति कट्टु पुरच्छिमं
दिसं पसरति, पसरित्ता जाणि य तत्थ कंदाणि य जाव हरियाणि य ताइं गेहति किढिणसंका-
इयं भरेति, भरित्ता दब्भे य कुसे य पत्तामोडं च समिहा कट्ठाणि य गेण्हति, गेण्हित्ता जेणेव
सए उडए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता किढिणसंकाइयगं ठवेति, ठवित्ता वेदि वड्डेति,
वड्वित्ता उवलेवणसम्मजणं करेति, करित्ता दब्भकलसहत्थगते जेणेव गंगा महानदी तेणेव उवा-
गच्छति, उवागच्छित्ता गंगं महानदी ओगाहति, ओगाहित्ता जलमज्जणं करोति, करित्ता जलकिडु
करोति करित्ता जलाभिसेयं करेति, करित्ता आयांते चोक्खे परमसुइभूए देवपिउकयकज्जे दब्भ-
कलसहत्थगते गंगातो महानदीओ पच्चुत्तरति, जेणेव सते उडए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता
दन्भे य कुसे य वालुयाए य वेदि रएति, रइत्ता सरयं करोति, करित्ता अरणिं करोत, करित्ता
॥ ६९॥

·सरएणं अरणिं महेति, महित्ता आग्गिं पाडति, पाडित्ता अग्गि संधुक्कोति, संधुक्कित्ता समिहा कट्ठाणि पक्खिवति, पक्खिवित्ता अग्गि उजालेति, उज्जालित्ता “ अग्गिस्स दाहिणे पासे सत्तंगाई समादहे" । तं जहा- सकथं वक्कलं ठाणं, सिझं भंडं कमंडलं । दंडदारं तहप्पाणं, अह ताइं समादहे ॥" मधुणा य घएण य तंदुलेहि य अग्गि हुणइ, चरुं साधेति, साधित्ता बलि वइस्सदेवं करेति, करित्ता अतिहिपूयं करोति, करित्ता तओ पच्छा अप्पणा आहारं आहारोति । अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल ब्राह्मण ऋषि पहेला छठ उपवासने पारणे आतापनानी भूमिथी उतर्यो (नीकळ्यो ), उतरीने वल्कल (छाल ) ना वस्त्र पहेरी ज्यां पोतानी झंपडी हती त्यां आव्यो. आवीने तेणे वांसनी कावड ग्रहण करी. ग्रहण करीने पूर्व दिशानुं प्रोक्षण कयें (जळ छांटयुं ). ' ते पूर्व दिशामां सोम नामनो महाराजा छे. ते प्रस्थानने मार्गे चालेला सोमिल ब्राह्मण ऋषितुं रक्षण करो.' एम तेणे वारंवार प्रार्थना करी. तथा 'त्यां पूर्व दिशामां जे कंद, मूळ, छाल, पणे, पुष्प, फळ, बीज अने हरिततृण होय ते लेवानी आज्ञा आपो.' एम कहीने ते पूर्व दिशामां चाल्यो. त्यां (पूर्व दिशामां) जे कंद विगेरे यावत् हरितक्ष्ण हतां ते ग्रहण काँ. तेनावडे ते वांसनी कावड भरी. भरीने डाभ, कुश, पत्रामोड, समिध अने काष्ठ ग्रहण कर्यां. ग्रहण करीने ज्यां पोतानी झुपडी हती त्यां आव्यो. आवीने वांसनी कावड स्थापन करी (नीचे मूकी).

·श्री
वर्ग ३ जो.
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
अध्ययन
३ जु.
॥ ७० ॥
स्थापन करीने वेदिका बनावी. वनावीने तेने छाणवडे लींपी उपर संमार्जन कयु (जळ छांटयु). करीने हाथमां दर्भ अने
कळशीयो लीधा अने ज्यां गंगा महानदी हती त्यां गयो. जइने गंगा महानदीमा प्रवेश कर्यो. प्रवेश करीने जळमजन कयु,
करीने जळक्रीडा करी, करीने जळाभिषेक कर्यो. करीने आचमन कर्यु, चोख्खो थयो, अत्यंत पवित्र थयो. पछी देव अने पितृनुं
कार्य (तर्पण) कर्यु. पछी दर्भ अने कळशीयो हाथमा राखी गंगा महानदीथी बहार नीकळ्यो. बहार नीकळीने ज्यां पोतानी
झुपडी हती त्यां पाछो आव्यो. आवीने दर्भ, कुश अने माटीवडे वेदिका करी, करीने सरक कर्यु, करीने अरणी करी, करीने
सरकवडे अरणीनुं मथन कर्यु, मथन करीने अग्नि पाड्यो ( सळगाव्यो). पाडीने अग्निने प्रदीप्त कर्यो, प्रदीप्त करीने तेमां
समिधनां लाकडां नांख्यां, नांखीने अग्निने देदीप्यमान कर्यो, देदीप्यमान करीने-"अग्निनी जमणी वाजुए सात अंगने
( वस्तुने ) स्थापन करी." ते सात अंग आ प्रमाणे--" सकथ १, वल्कल २, स्थान ३, शय्याभांड ४, कमंडळ ५, दंड-
दारु ६ अने आत्मा ७. आ सात अंग स्थापन कर्या. " पछी मध, घी अने चोखावडे अग्निमां होम कर्यो अने चरु (बलि)
साध्यो. साधीने ते वलिवडे वैश्वदेव कों. करीने अतिथिनी भोजनादिकवडे पूजा करी. करीने त्यारपछी पोते आहार कर्यो.
टीकार्थ-वल्कल एटले वृक्षनी छाल, तेनुं बनावेलं वस्त्र जेणे पहेयुं छे एवो ते ब्राह्मण. उटज एटले तापसना आश्रमनुं
घर ( झुपडी ). किढिण एटले वांसजें बनावेलं तापसनुं भाजनविशेप, त्यारपछी तेवा वे भाजनोना भारने उपाडवानुं जे यंत्र
ते सांकायिक ( कावड ) कहेवाय छे. महाराजा एटले लोकपाळ ' पत्थाणे पत्थियं '-प्रस्थान मार्गे चालेला एटले पर-
लोक साधवाने मार्गे प्रवर्तेला अथवा फलादिक लेवा माटे गमन करवामां प्रवर्तेला, सोमिल ब्राह्मण ऋपिनुं ( रक्षण करो).
॥ ७० ॥

·- मूळ सहित होय ते दर्भ अने मूळ रहित होय ते कुश कहेवाय छे. पत्रामोड एटले वृक्षनी शाखाने मरडीने तेनां पांदडांलेवां ते. वेदिका एटले देवने पूजवा- स्थान, ते वर्धनी अने बहुकारिका पण कहेवाय छे. तेने करे एटले प्रमार्जन करे ( साफ करे ). उपलेपन एटले छाणथी लीपq अने संमार्जन एटले जळ छांटीने शुद्ध कर, ते. ' दन्भकलसहत्थगए '-दर्भ अने कळशीओ जेना हाथमा रहेला छे ते. कोइ ठेकाणे 'दन्भकलसा हत्थगए' एवो पाठ छे, त्यां आवो अर्थ करवो- दर्भनी साथे रहेलो जे कळशीयो ते जेना हाथमा रहेला छे एवो. जळमजन एटले जळवडे मात्र बाह्यशुद्धि. जळक्रीडा एटले शरीरनी शुद्धि थया छतां पण जळने विषे क्रीडा. जळाभिषेक एटले जळवडे प्रक्षालन करवू ते. आचमन कयु एटले जळनो स्पर्श कर्यो. चोक्खो थयो एटले अशुचि पदार्थनो नाश थयो. अर्थात् अत्यंत शुचिभूत (पवित्र) थयो. ' देवपिउकयकज्जे' देव अने पितृओने जळांजळि देवारूप कार्य जेणे कर्य छ एवो. शरक एटले मथन करवानुं काष्ठy बाण, तेनावडे अरणिने एटले मथन करवा लायक नीचेना काष्ठने मथन कयु (घस्युं ). ' अग्गिस्स दाहिणे ' इत्यादि दोढ श्लोक छे तेमां 'तद्यथा' शब्द श्लोकमां गणवो नहीं. अग्निनी जमणी वाजुए सात अंग स्थापन कर्या, ते सात अंग आ प्रमाणे-सकथ एटले ते काळे प्रसिद्ध एबुं तापसर्नु उपकरण १, वल्कल एटले झाडनी छालनुं वस्त्र, २ स्थान एंटले ज्योतिषनुं स्थान अथवा पात्रनुं स्थान ३, शय्याभांड एटले शय्यानुं उपकरण ४, कमंडल एटले कुंडिका (कुंडी) ५, दंडदारु एटले लाकडानो दंड ६ अने आत्मा एटले पोते७. चरु एटले भाजनविशेष, तेमां रांधवानी चीज पण चरु कहेवाय छे. ते चरुने एटले बलिदानने साधे एटले रांधे (पकावे ). ते बळिवडे वैश्वानर ( अग्नि ) ने पूजे. अतिथिपूजा एटले ते समये आवेला अतिथिने आहारादि-

·श्री
निरया-
बलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
३ जु.
॥ ७१ ॥
कथी पूजे (जमाडे )
मू-तते णं सोमिले माहणरिसी दोच्चं छटुक्खमणपारणगंसि तं चेव सवं भाणियत्वं जाव
आहारं आहारोति, नवरं इमं नाणत्तं-दाहिणाए दिसाए जमे महाराया पत्थाणे पत्थियं अभिरक्वउ
सोमिलं माहणरिसिं जाणि य तत्थ कंदाणि य जाव अणुजाणउ त्ति कटु दाहिणं दिसं पसरति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल महाऋपि वीजा छठ उपवासने पारणे ते ज सर्व उपर प्रमाणे कहेवु यावत् आहारने
करे. विशेषमां आ प्रमाणे फेरफार जाणवो.-दक्षिण दिशामां यम नामे महाराजा ( लोकपाळ ) छे ते प्रस्थाने एटले
परलोक साधवाना मार्गमां चालेला सोमिल महर्पिन रक्षण करो. एम कहीने त्यां जे कंद विगेरे होय ते लेवानी अनुज्ञा
आपो एम कहीने ते दक्षिण दिशामां चाल्यो.
मू०-एवं पञ्चस्थिमे णं वरुणे माहराया जाव पञ्चत्थिमं दिसिं पसरति । उत्तरे णं वेसमणे
महाराया जाव उत्तरं दिसिं पसरति । पुवदिसागमेणं चत्तारि वि दिसाओ भाणियव्वाओ जाव
आहारं आहारोति ।
अर्थ-ए ज प्रमाणे पश्चिम दिशामां वरुण नामे महाराजा ( लोकपाळ ) छे, यावत् पश्चिम दिशामां चाल्यो. उत्तर
दिशामां वैश्रमण महाराजा (लोकपाळ) छे, यावत् उत्तर दिशामा चाल्यो. ए रीते पूर्व दिशाना आलावावडे चारे
॥ ७१॥

·दिशाओ कहेवी, यावत् ते आहार करतो हवो. मू-तते णं तस्स सोमिलमाहणरिसिस्स अण्णया कयायि पुव्वरत्तावरत्तकालसमयसि अणिञ्च जागरियं जागरमाणस्स अयमेयारूवे अज्झथिए जाव समुप्पजित्था- अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल ब्राह्मण ऋषि एकदा कदाचित् पूर्वरात्रि अने अपररात्रिना काळ समये एटले मध्य रात्रिए अनित्य भावनाए जागतो हतो, ते वखते तेने आ आवा प्रकारनो आध्यात्मिक यावत् विचार उत्पन्न थयो.- मू-एवं खलु अहं वाणारसीए नयरीए सोमिले नामं माहणरिसी अच्चंतमाहणकुलप्पसूए, तते णं मए वयाई चिण्णाइं जाव जूवा निक्खित्ता । तते णं मम वाणारसीए जाव पुप्फारामा य जाव रोविता । तते णं मए सुबहुलोह जाव घडावित्ता जाव जेट्टपुत्तं ठावित्ता जाव जेट्टपुत्तं आपु- च्छित्ता सुबहुलोह जाब गहाय मुंडे जाव पव्वइए वि य णं समाणे छटुंछट्टेणं जाव विहरति । अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हुं वाणारसी नगरीमां सोमिल नामनो ब्राह्मण ऋपि अत्यंत पवित्र एवा ब्राह्मणकुळमां उत्पन्ने थयो छु. तेथी में व्रतो आचर्यां छे, यावत् यूप ( यज्ञस्तंभ) रोप्या छे. त्यारपछी में वाणारसी नगरीनी बहार यावत् पुष्पना आराम विगेरे यावत् रोप्या छे. त्यारपछी में घणा लोढानी कडाइ विगेरे यावत् घडावीने यावत् मोटा पुत्रने मारा

·वर्ग ३ जो.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
अध्ययन
३ जुं.
LEA
॥७२॥
पद उपर स्थापन करी यावत् मोटा पुत्रनी रजा लइ घणा लोढानी कडाइ विगेरे ( उपगरणो) यावत् ग्रहण करी मुंड थइ
यावत् ( तापसपणे ) प्रवजित थयो सतो छठनो तप करी यावत् विचरुं छु.
टीकार्थ-
जाव गहाय
' एटले लोढाना कडाह अने ताम्रपात्र विगेरे ग्रहण करीने दिशाप्रोक्षित तापसपणे प्रत्र-
जित थयो. छठ विगेरे तप करवावडे दिशाओमां जळ छांटवु विगेरे विधि करीने पारणुं विगेरे करतो हतो.
मू-तं सेयं खल्लु ममं इयाणिं कल्लं पादु जाव जलंते बहवे तावसे दिट्ठा भट्ठे य पुत्वसंगतिए
य परियायसंगतिए य आपुच्छित्ता आसमसंसियाणि य बहूई सत्तसयाइं अणुमाणइत्ता वागल-
वत्थनियत्थस्स किढिणसंकाइयगहितसभंडोवकरणस्स कट्ठमुद्दाए मुहं बंधित्ता उत्तरदिसाए उत्त-
राभिमुहस्स महपत्थाणं पत्थावेइत्तए, एवं संपेहेति, संपेहित्ता कल्लं जाव जलंते बहवे तावसे य
दिट्ठा भट्टे य पुवसंगतिते य तं चेव जाव कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति, बंधित्ता अयमेतारूवं अभिग्गहं
अभिगिण्हति-जत्थेव णं अम्हं अलंसि वा एवं थलंसि वा दुग्गंसि वा निन्नंसि वा पवतंसि वा
विसमंसि वा गड्डाए वा दरीए वा पक्खलिज्ज वा पवडिज्ज वा नो खल्लु मे कप्पति पच्चुट्टित्तए त्ति
कटु अयमेयारूवं अभिग्गहं अभिगिण्हति, उत्तराए दिसाए उत्तराभिमुह पत्थाणं ( महपत्थाणं)
RSS
॥७२॥

·पस्थिए से सोमिले माहणरिसी पुवावरण्हकालसमयंसि जेणेव असोगवरपायवे तेणेव उवागते, असोगवरपायवस्स अहे कढिणसंकाइयं ठवेति, ठवित्ता वेदि वड्डेइ, वड्डित्ता उवलेवणसंमज्जणं करोति, करित्ता दब्भकलसहत्थगते जेणेव गंगा महानई जहा सिवो जाव गंगातो महानईओ पच्चु- त्तरइ, जेणेव असोगवरपायवे तेणेव उवाग गच्छति, उवागच्छित्ता दब्भेहि य कुसहि य वालुयाए वेदि रतेति, रतित्ता सरगं करोति, करित्ता जाव बलिं वइस्सदेवं करोति, करित्ता कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति तुसिणीए संचिट्ठति । अर्थ-ते कारण माटे मारे हवे आ प्रमाणे करवू श्रेयकारक छ के-काले प्रातःकाळे यावत् सूर्य देदीप्यमान थाय त्यारे घणा जोयेला तथा वातचीतना प्रसंगमा आवेला तापसोने तथा पूर्वना संबंधवाळा (पित्राइओ) तथा पछीना संबंधवाळा (श्वसुरपक्षना) ए सर्वने पूछीने एटले तेमनी रजा लइने तथा आश्रमना आश्रये रहेला घणा सेंकडो मृगादिक सत्त्वो (प्राणीओ) नुं सन्मान करीने एटले तेमनी साथे वचनवडे वात करीने वल्कल वस्त्रने पहेरीने वांसनी कावड तथा भंडोपगरणने ग्रहण करीने काष्ठमुद्रावडे मुखने बांधीने उत्तर दिशामां उत्तर तरफ मुख राखीने महाप्रस्थानमार्गे मारे चालवू योग्य छे. एम तेणे विचार कर्यो. विचार करीने काले एटले बीजे दिवसे प्रातःकाळे यावत् सूर्य देदीप्यमान थयो त्यारे घणा जोयेला तथा H १३

·वर्ग ३ जो.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
अध्ययन
३ जु.
॥७३॥
वातचीतना प्रसंगमा आवेला तापसोने तथा पूर्व संबंधमा आवेला विगेरे सर्वने पूछी यावत् काष्ठमुद्रावडे मुखने बांध्यु. बांधीने
आ आवा प्रकारनो अभिग्रह ग्रहण कर्यों के-हुँ जे ठेकाणे एटले के जळने विषे, स्थळने विषे, दुर्ग ( उंचा प्रदेश) ने विषे,
निम्न (नीचा) प्रदेशने विपे, पर्वत उपर, विषम स्थानमां, खाडामां के दरीमां (गुफामां) जे कोइ पण ठेकाणे स्खलना पामुं
अथवा पडी जाउं, तो पण मारे त्यांथी उभा थर्बु कल्पे नहीं. आ प्रमाणे कहीने तेणे आवा प्रकारनो अभिग्रह ग्रहण कर्यो.
पछी उत्तर दिशामां उत्तर तरफ मुख राखी प्रस्थान (महाप्रस्थान) मार्गे चाल्यो एवो ते सोमिल ब्राह्मण ऋषि पूर्वापराहने
समये ज्यां श्रेष्ठ अशोक वृक्ष हतुं त्यां आव्यो. ते श्रेष्ठ अशोक वृक्षनी नीचे चांसनी कावड स्थापन करी (मूकी). स्थापन
करीने वेदिका रची. रचीने तेने छाणथी लींपी जळवडे संमार्जन कयु. करीने दर्भ अने कळश हाथमां राखी ज्यां गंगा
नामनी मोटी नदी हती त्यां आव्यो. यावत् भगवती सूत्रमा कहेला शिवराज ऋषिनी जेम सर्व क्रिया करी. करीने यावत्
गंगानदीनी बहार नीकळ्यो. अने ज्यां श्रेष्ठ अशोक वृक्ष हतुं त्यां आव्यो. आवीने दर्भ, कुश अने माटीवडे वेदिका करी.
करीने शरक (बाण ) कयु. करीने यावत् बलि (चरु) साधीने वैश्वदेव कर्यो. करीने काष्ठमुद्रावडे मुखने बांधी मौनपणे रयो.
टीकार्थ-हमणां मारे आ प्रमाणे करवू श्रेयकारक छे. ते ज कहे छ-' जाव जलंते सूरिए' यावत् सूर्य देदीप्यमान
थाय त्यारे. 'दिवा' एटले मात्र दृष्टिवडे जोयेला, 'आभठ्ठ' एटले कोइ पण वखत जेमनी साथे वातचीत करी होय
तेवा. विगेरे सर्वने पूछीने एटले तेमनी रजा लइने, तथा घणा सेंकडो सच्चोने (मृगादिक प्राणीओने) वाणीवडे सन्मान
करीने पोताना भंडोपकरणने ग्रहण करी उत्तर दिशानी सन्मुख मारे जq योग्य छे. एम चित्तमा विचार कर्यो. काष्ठमुद्रावडे
॥७३॥

·मुख बांधीने एटले जेम काष्ठर्नु बनावेलु पुतलं बोलतुं नथी तेम तेणे पण मौन धारण कयु. अथवा मुखरंध्रने आच्छादन करनार काष्ठनो ककडो, तेनी बन्ने बाजुए (छेडे ) करेला वे छिद्रोमां दोरो परोवेलो होय एवं जे मुखबंधन ते काष्ठमुद्रा कहेवाय छे, तेनावडे मुखने बांध्यु ( ढांकी दीधुं). जळ, स्थळ विगेरे शब्दो सुगम छे. ए स्थानोमां स्खलना पासु अथवा पडी जाउं तो मारे त्यांथी उभा थq न कल्पे. महाप्रस्थान एटले मरणकाळे थनारूं कार्य करवा माटे चाल्यो. पूर्वापराह्न काळ समये एटले पाछळनो अपराह अर्थात् दिवसनो चोथो पहोर. मू-तते णं तस्स सोमिलमाहणरिसिस्स पुवरत्तावरत्तकालसमयांस एगे देवे अंतियं पाउब्भूते । अर्थ-त्यारपछी पूर्वरात्रि अने पाली रात्रिना काळ समये एटले मध्यरात्रिने वखते ते सोमिल ब्राह्मण ऋषिनी पासे एक देव प्रगट थयो. मू-तते णं से देवे सोमिलं माहणं एवं वयासी-हं भो सोमिलमाहणा ! पवइया दुपवइतं ते। अर्थ ते वखते ते देवे सोमिल ब्राह्मणने आ प्रमाणे कयुं के हे सोमिल ब्राह्मण ! तारी प्रव्रज्या दुष्ट प्रव्रज्या छे एटले तारी दीक्षा खोटी छे. मू-तते णं से सोमिले तस्स देवस्स दोच्चं पि तच्चं पि एयमढें नोआढाति नो परिजाणइ

·जाव तुसिणीए संचिट्ठति ।
अर्थ-त्यारे ते सोमिले ते देवना वे वार त्रण वार कहेला आ अर्थने-वचनने आदर आप्यो नहीं, जाण्यो पण नहीं,
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
यावत् मुंगो रह्यो.
॥७४॥
मू-तते णं से देवे सोमिलेणं माहणरिसिणा अणाढाइजमाणे जामेव दिसिं पाउब्भूते
तामेव जाव पडिगते।
अर्थ-त्यारपछी ते देव सोमिल नामना ब्राह्मण ऋपिथी अनादर करायो सतो जे दिशामां प्रगट थयो हतो, ते ज
दिशामां पाछो गयो.
मू०-तते णं से सोमिले कल्लं जाव जलंते वागलवत्थनियत्थे किढिणसंकाइयंगहियग्गिहोत्त-
भंडोवगरणे कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति, बंधित्ता उत्तराभिमुहे संपत्थिते ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमिले काले एटले बीजे दिवसे प्रातःकाळे यावत् सूर्य देदीप्यमान थयो त्यारे वल्कलना वस्त्र
पहेरी, वांसनी कावड लइने, अग्निहोत्रना भांडोपकरणने ग्रहण करीने काष्ठमुद्राए मुख बांध्यु. बांधीने उत्तर दिशा
सन्मुख चाल्यो.
मू-तते णं से सोमिले बितियदिवसम्मि पुवावरण्हकालसमयंसि जेणेव सत्तिवन्ने अहे
॥७४॥

·किढिणसंकाइयं ठवेति, ठवित्ता वेति वड्डेति, वड्डित्ता जहा असोगवरपायवे जाव आग्गिं हुणति, कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति, तुसिणीए संचिट्ठति । अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल बीजे दिवसे पूर्व अने अपर दिवसना काळ समयने विषे एटले मध्यान्ह समये ज्यां सप्तपर्ण वृक्ष हतो तेनी नीचे वांसनी कावड स्थापन करी. स्थापन करीने वेदिका रची. रचीने जेम अशोक नामना श्रेष्ठ वृक्षनी नोचे कर्यु हतुं तेम यावत् अग्निमां होम कयों, काष्ठमुद्रावडे मुख बांध्यु अने मौनपणे रह्यो. मू-तते णं तस्स सोमिलस्स पुवरत्तावरत्तकालसमयंसि एगे देवे अंतियं पाउब्भूए। तते णं से देवे अंतलिक्खपडिवन्ने जहा असोगवरपायवे जाव पडिगते । अर्थ-त्यारपछी ते सोमिलनी पासे मध्य रात्रिए एक देव प्रगट थयो. त्यारपछी ते देव आकाशमां ज रह्यो सतो जेम अशोक वृक्षने स्थानके बोल्यो हनो तेम वोलीने ते देव यावत् पाछो गयो. मू-तते णं से सोमिले कलं जाव जलंते वागलवत्थनियत्थे कढिणसंकाइयं गेण्हति, गेण्हित्ता कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति, बंधित्ता उत्तरदिसाए उत्तराभिमुहे संपत्थिते । अर्थ-त्यारपछी ते सोमिले काले एटले बीजे दिवसे यावत् सूर्य देदीप्यमान थयो त्यारे वल्कल वस्त्र पहेरीने वांसनी कावड ग्रहण करी. ग्रहण करीने काष्ठमुद्रावडे मुख बांध्यु. बांधीने उत्तर दिशामा उत्तर दिशा तरफ मुख राखीने चाल्यो.

·वर्ग ३ जो.
अध्ययन
३ जु.
श्री
निरया-
बलिका.
(पुफिया)
॥७५॥
तते णं से सोमिले ततियदिवसम्मि पुव्वावरण्हकालसमयंसि जेणेव असोगवरपायवे तेणेव
उवागच्छइ, उवागच्छित्ता असोगवरपायवस्स अहे कढिणसंकाइयं ठवेति, ठवित्ता वेति वड्डति,
जाव गंगं महानई पच्चुत्तरति, पच्चुत्तरित्ता जेणेव असोगरपायवे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता
वेतिं रएति, रइत्ता कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति, बंधित्ता तुसिणीए संचिट्ठति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल त्रीजे दिवसे पूर्व अने अपर दिवसना काल समये एटले मध्यान्ह समये ज्यां श्रेष्ठ अशोक
वृक्ष हतो त्यां आव्यो. आवीने श्रेष्ठ अशोक वृक्षनी नीचे वांसनी कावड स्थापन करी. स्थापन करीने वेदिका बांधी. यावत्
गंगा नामनी मोटी नदीमां उतर्यो एटले स्नान कर्यु, स्नान करीने ज्यां श्रेष्ठ अशोक वृक्ष हतो त्यां आव्यो. आवीने वेदिका
रची. रचीने काष्ठमुद्रावडे मुख बांध्यु. वांधीने मौन रह्यो.
मू-तते णं तस्स सोमिलस्स पुव्वरत्तावरत्तकाले एगे देवे अंतियं पाउब्भूए तं चेव
भणति जाव पडिगते।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमिलनी पासे मध्य रात्रिने समये एक देव प्रगट थयो. अने ते ज रीते प्रथमनी जेम चोल्यो
यावत् पाछो पोताने स्थाने गयो.
॥ ७५॥

·मू-तते णं से सोमिले जाव जलते वागलवत्थनियत्थे कढिणसंकाइयं जाव कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति, बंधित्ता उत्तराए दिसाए उत्तराए संपत्थिते । अर्थ-त्यारपछी ते सोमिले यावत् सूर्य देदीप्यमान थयो त्यारे वल्कल वस्त्र पहेरी वांसनी कावड लइ यावत् काष्ठमु- द्रावडे मुख बांध्यु. वांधीने उत्तर दिशामां उत्तर सन्मुख चाल्यो. मू०-तते णं से सोमिले चउत्थे दिवसे पुवावरणहकालसमयंसि जेणेव वडपायवे तेणेव उवागते, वडपायवस्स अहे किढिणं संठवति, संठवित्ता वेई वड्डेति उवलेवणसंमजणं करेति, जाव कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति, तुसिणीए संचिट्ठति । अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल चोथे दिवसे मध्यान्ह समये ज्यां वटवृक्ष हतो, त्यां आव्यो. वटवृक्षनी नीचे वांसनी कावड स्थापन करी. स्थापन करीने वेदिका करी. तेने लींपी संमार्जन कयु. यावत् काष्ठमुद्रावडे मुख बांध्यं अने मौनपणे रह्यो. मू-तते णं तस्स सोमिलस्स पुत्वरत्तावरत्तकाले एगे देवे अंतियं पाउब्भूए, तं चेव भणति जाव पडिगते । अर्थ-त्यारपछी ते सोमिलनी पासे मध्यरात्रीने समये एक देव प्रगट थयो. तेणे तेज प्रमाणे कयुं यावत् ते पाछो गयो.

·श्री
निरया-
वलिका.
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
३ जूं.
(पुष्फिया)
11
॥७६॥
मू-तते णं से सोमिले जाव जलंते वागलवत्थनियत्थे किढिणसंकाइयं जाव कट्ठमुद्दाए मुहं
बंधति, बंधित्ता उत्तराए उत्तराभिमुहे संपत्थिते ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमिले यावत् सूर्य देदीप्यमान थयो त्यारे वल्कल वस्त्र पहेरीने वासनी कावड लइने यावत् काष्ठ-
मुद्राए मुख बांध्यु. बांधीने उत्तर दिशामां उत्तर सन्मुख चाल्यो.
मू०-तते णं से सोमिले पंचमदिवसम्मि पुव्वावरण्हकालसमयंसि जेणेव उंबरपायवे उबर-
पायवस्स अहे किढिणसंकाइयं ठवेति, वेई वड्डेति, जाव कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति, जाव
तुसिणीए संचिट्ठति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल पांचमे दिवसे पूर्वापराहकाळ समये एटले मध्यान्ह समये ज्या उंबर वृक्ष हतो त्यां आव्यो.
उंबर वृक्षनी नीचे वांसनी कावड स्थापन करी. वेदिका स्ची, यावत् काष्ठमुद्रावडे मुखने बांध्यु, यावत् मौनपणे रह्यो.
मू०- ततेणं तस्स सोमिलमाहणस्स पुव्वरत्तावरत्तकाले एगे देवे जाव एवं वयासी-हं भो
सोमिला ! पव्वइया दुप्पव्वइयं ते पढम भणति तहेव तुसिणीए संचिट्ठति । देवो दोच्चं पि तच्चं पि
वदति-सोमिला ! पव्वइया दुप्पव्वइयं ते ।
॥७६॥

·अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल ब्राह्मणनी पासे मध्य रात्रिने समये एक देव प्रगट थइ यावत् आ प्रमाणे बोल्यो-" हे सोमिल ! तारी प्रव्रज्या दुष्प्रव्रज्या (खोटी प्रव्रज्या) छ." आ प्रमाणे प्रथम कयुं त्यारे ते सोमिल ते ज प्रमाणे मौनपणे रह्यो. त्यारे देव बीजी वार त्रीजी वार पण बोल्यो के-" हे सोमिल ! तारी प्रव्रज्या दुष्प्रव्रज्या छे." मू०-तए णं से सोमिले तेणं देवेणं दोच्चं पि तच्चं पि एवं वुत्ते समाणे तं देवं एवं बयासी- कहण्णं देवाणुप्पिया ! मम दुप्पव्वइतं ? । अर्थ-त्यारपछी ते सोमिले ते देवे वे वार त्रण वार आ प्रमाणे कहे सते ते देवने आ प्रमाणे कयु के-" हे देवा- नुप्रिय ! मारी प्रव्रज्या दुष्प्रव्रज्या केवी रीते छे ? मू-तते णं से देवे सोमिलं माहणं एवं वयासी-एवं खलु देवाणुप्पिया! तुमं पासस्स अरहओ पुरिसादाणियस्स अंतियं पंचाणुव्वए सत्त सिक्खावए दुवालसविहे सावगधम्मे पडिवन्ने तए णं तव अण्णदा कदाइ पुव्वरत्तावरत्तकालसमयंसि कुडुंब० जाव पुवचिंतितं देवो उच्चारेति, जाव जेणेव असोगवरपायवे, तेणेव उवागच्छसि, उवागच्छित्ता कढिणसंकाइयं जाव तुसिणीए संचिट्ठसि । तते णं पुव्वरत्तावरत्तकाले तव अंतियं पाउब्भवामि “हे भो सोमिला ! पव्वइया More

·i
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग३ जो.
अध्ययन
३ जु.
॥७७॥
दुप्पव्वतियं ते ” तह चेव देवो नियवयणं भणति, जाव पंचमदिवसम्मि पुवावरण्हकालसमयंसि
जेणेव उंबरवरपायवे तेणेव उवागते, किढिणसंकाइयं ढवेहि, वेदि वड्वति, उवलेवणं सम्मजणं
करेति, करित्ता कट्ठमुद्दाए मुहं बंधति, बंधित्ता तुसिणीए संचिट्ठसि, तं एवं खल्लु देवाणुप्पिया !
तव दुप्पव्वयितं।
अर्थ-त्यारपछी ते देवे सोमिल ब्राह्मणने आ प्रमाणे कद्यु-" आ प्रमाणे निचे हे देवानुप्रिय! पुरुषोने विष आदान
नामकर्मवाळा पार्श्वनाथ अरिहंतनी पासे तें पांच अणुव्रत अने सात शिक्षाव्रत एम बार प्रकारनो श्रावक धर्म अंगीकार
को हतो. त्यारपछी एकदा कोइ वखत तेवा प्रकारना साधु समागमना अभावे सम्यक्त्वनी हानि थवाथी ते मध्यरा-
त्रिने समये कुटुंबनी चिंता करतां तने आंबा विगेरे रोपवानो विचार थयो." विगेरे पूर्चे तेनी चिंतवेली सर्व हकिकत
देवे कही आपी, यावत् ज्यां श्रेष्ठ अशोक वृक्ष हतो त्यां तुं आव्यो. आवीने वांसनी कावड मूकी. यावत् तुं मौनपणे
रह्यो. इत्यादि कहीने पछी फरीथी देवे तेने का के-" त्यारपछी मध्यरात्रीने समये हुं तारी पासे प्रगट थयो अने नोल्यो
के-अहो ! सोमिल ! तारी प्रव्रज्या दुष्प्रवज्या छे." आ प्रमाणे देवे पोतानुं कहेलं वचन कही आप्यु. यावत् पांचमे
दिवसे मध्यान्ह समये ज्यां श्रेष्ठ उंबर वृक्ष हतो त्यां तुं आव्यो, वांसनी कावड मूकी, वेदिका रची, छाणनुं लीपन कयें,
प्रमाजेन कर्ये, करीने काष्ठमुद्रावडे मुखने बांध्यु. बांधीने मौनपणे रह्यो हतो. " आ प्रमाणे निचे हे देवानुप्रिय ! सोमिल !
॥७७॥

·तारी प्रव्रज्या दुष्प्रव्रज्या छे. मू-तते णं से सोमिले तं देवं एवं वयासी-(कहण्णं देवाणुप्पिया! मम सुप्पव्वइतं ? तते णं से देवे सोमिलं एवं वयासी) अर्थ-त्यारपछी ते सोमिले ते देवने आ प्रमाणे कमु के-(“ हे देवानुप्रिय ! केवी रीते मारी सारी प्रवज्या थाय ? त्यारे ते देवे सोमिलने आ प्रमाणे का के-) मू-जइ णं तुम देवाणुप्पिया ! इयाणिं पुवपडिवण्णाइं पंच अणुव्वयाइं सयमेव उवसं- पजित्ता णं विहरसि, तो णं तुज्झ इदाणिं सुपव्वइयं भविज्जा । तते णं से देवे सोमिलं वंदति नमसति, वंदित्ता नमंसित्ता जामेव दिसिं पाउब्भूते जाव पडिगते । अर्थ-"जो तुं हे देवानुप्रिय ! हमणां पूर्व अंगीकार करेला पांच अणुव्रतोने पोते ज स्वीकार करीने विचरे, तो हमणां तारी सारी प्रवज्या थाय. आ प्रमाणे कहीने ते देवे सोमिलने वंदना करी, नमस्कार कर्या. वांदी नमस्कार करी जे दिशामा प्रगट थयो हतो यावत् ते ज दिशामां पाछो गयो, मू-तते णं सोमिले माहणरिसी तेणं देवेणं एवं वुत्ते समाणे पुवपडिवन्नाइपंच अणुव्व- "

·M
वर्ग३जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
३ जॅ.
॥७८॥
याइं सयमेव उवसंपजित्ता णं विहरति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमिल ब्राह्मणऋषि ते देवे आ प्रमाणे कडुं त्यारे पूर्व अंगीकार करेलां पांच अणुव्रतोने पोतानी
मेळे स्वीकार करीने विचरवा लाग्यो.
मू-तते णं से सोमिले बहूहिं चउत्थछट्ठम जाव मासद्धमासखमणोहिं विचित्तेहिं तवो-
वहाणेहिं अप्पाणं भावेमाणे बहूई वासाइंसमणोवासगपरियागं पाउणति, पाउणित्ता अद्धमासियाए
संलेहणाए अत्ताणं झूसेति, झूसित्ता तीसं भत्ताई अणसणाए छेदेति, छेदित्ता तस्स ठाणस्स
अणालोइयपडिकते विराहियसम्मत्ते कालमासे कालं किच्चा सुक्कवाडिसए विमाणे उववातसभाए
देवसयाणिजसि जाव तोगाहणाए सुक्कमहग्गहत्ताए उववन्ने ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमिले घणा उपवास, छह, अट्ठम यावत् मासक्षपण अर्धमासक्षपण विगेरे विचित्र प्रकारना
तपने धारण करवावडे आत्माने भावता सता घणा वर्षों सुधी श्रावकना पर्यायचं सेवन कर्यु. सेवन करीने अर्धमासनी
संलेखनाए करीने आत्मानुं शोषण कयु, शोषण करीने त्रीश भक्तने अनशनवडे छेद्या. छेदीने ते मिथ्यात्वना स्थाननी
आलोचना अने प्रतिक्रमण कर्या विना विराध्युं छे समकित जेणे एवो ते (सोमिल) काळसमये काळ करीने शुक्रावतंसक
॥७८॥

·1 नामना विमानमा उपपात सभामा रहेली देवशय्याने विष यावत् ( सात हाथनी) अवगाहनाए करीने शुक्र नामना महा- ग्रहपणे एटले देवपणे उत्पन्न थयो. मू-तते णं से सुक्के महग्गहे अहुणोववन्ने समाणे जाव भासामणपज्जत्तीए । एवं खलु गोयमा ! सुक्केणं महग्गहेणं सा दिवा जाव अभिसमन्नागए एगं पलिओवमं ठिती। अर्थ-तेथी करीने ते शुक्र महाग्रह हमणां उत्पन्न थयो सतो यावत् भाषा अने मन पर्याप्तिए करीने पर्याप्त थयो. आ प्रमाणे निचे हे गौतम ! शुक्र नामना महाग्रहे तेवी दिव्य समृद्धि यावत् प्राप्त करी छे. तेनी एक पल्योपमनी स्थिति छे. मू०-सुक्के णं भंते ! महग्गहे ततो देवलोगाओ आउक्खए कहिं गच्छिहिति ?। गोयमा ! महाविदेहे वासे सिज्झिहिति । एवं खलु जंबू ! समणणं निक्खेवओ ॥३॥ अर्थ-हे भगवान ! ते शुक्र महाग्रह ते देवलोकथी आयुष्यने क्षये च्यवीने क्यां जशे ? (उत्तर) हे गौतम ! त्यांथी च्यवी महाविदेहमां मनुष्यपणे उत्पन्न थइ दीक्षा ग्रहण करी सिद्धिपदने पामशे. आ प्रमाणे निश्चे हे जंवू ! श्रमण भगवान महावीरस्वामीए जीजा अध्ययननो निक्षेप कह्यो छे. ३ इति तृतीयं अध्ययनम् । ३ m म . . १४

·भी
निरया-
पलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
४ थु.
॥ ७९ ॥
। अथ चउत्थं बहुपुत्तिकाज्झयणं ।
मू०-जइ णं भंते ! उक्खेवओ।
अर्थ-जो हे भगवान् ! ए उत्क्षेप एंटले आरंभर्नु वचन छे.
टीकार्थ-जो हे भगवान ! श्रमणं भगवान सिद्धिगति नामना स्थानने पामवाने इच्छता श्रीमहावीरस्वामीए पुष्पिका
नामना जीजा वर्गना शुक्र नामना त्रीजा अध्ययननो आ तमे उपर कह्यो ते प्रमाणे अर्थ कह्यो छे तो पुष्पिका नामना त्रीजा
वर्गना चोथा अध्ययननो क्यो अर्थ कह्यो छे ? ( आ प्रमाणे जंबूस्वामीना प्रश्ननो उत्तर सुधर्मास्वामी आपे छे.)
मू-ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नामं नगरे, गुणसिलए चेइए, सणिए राया,
सामी समोसढे, परिसा निग्गया।
अर्थ ते काळे ते समये राजगृह नामें नगर हतुं, ते नगरनी बहार गुणशील नामर्नु चैत्य (वन) हतुं, ते नगरमां
श्रेणिक नामे राजा हता. एकदा ते चैत्य (वन) मां श्रीमहावीरस्वामी समयसर्या. तेमने वांदवामाटे नगरमांथी पर्षदा नीकळी.
( सर्व पर्षदा स्वामीने वांदी पोतपोताने स्थाने बेठी.)
मू-ते णं काले णं ते णं समए णं बहुपुत्तिया देवी सोहम्मे कप्पे बहुपुत्तिए विमाणे सभाएं
॥ ७९ ॥

·सुहम्माए बहुपुत्तियसि सीहासणंसि चउहि सामाणियसाहस्सीहिं चउहि महत्तरियाहिं जहा सूरि- याभे जाव भुंजमाणी विहरइ, इमं च णं केवलकप्पं जंबुद्दीवं दीवं विउलणं ओहिणा आभोए- माणी आभोएमाणी पासति, पासित्ता समणं भगवं महावीरं जहा सूरियाभो जाव णमंसित्ता सीहासणवरंसि पुरच्छाभिमुहा सन्निसन्ना । अर्थ ते काळे ते समये बहुपुत्रिका नामनी देवी' सौधर्मकल्प नामना पहेला देवलोकमां बहुपुत्रिक नामनां विमानमा सुधर्मा नामनी सभामा बहुपुत्रिक नामना सिंहासन उपर रहेली चार हजार सामानिक देवीओ अने चार महत्तरिका देवीओ विगेरेनी साथे सूर्याभदेवनी जेम यावत् सुखने भोगवती विचरे छे-रहेली छे. अने आ संपूर्ण जंबूद्वीप नामना द्वीपने पोताना विस्तारवाळा अवधिज्ञानवंडे उपयोग आपती आपती जुए छे. जोइने श्रमण भगवान श्री महावीरस्वामीने सूर्याभदेवनी जेम (देखी सात आठ पगला सामे जइ) यावत् नमस्कार करीने पाछी पोताना श्रेष्ठ सिंहासनपर पूर्वाभिमुखे बेठी. (अहीं मूळमां " केवलकप्पं " लख्यु छे, तेनो अर्थ आ प्रमाणे-केवळ एटले परिपूर्ण एवो कल्प एटले पोतार्नु कार्य करवामां समर्थ, ते केवलकल्प कहीए, अर्थात् पोताना गुणे करीने संपूर्ण) १ आ अपरिगृहिता देवी संभवे छे. तेना छ लाख विमानो सौधर्मदेवलोकमां छे. २ ते विमान संबंधी मुख्य सभा ते पण सुधर्मासभा कहेवाय.

·वर्ग ३जो.
अध्ययन
४ धुं.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
CC
.
॥८०॥
मू०-आभियोगा जहा सूरियाभस्स, सूसरा घंटा, आभिओगियं देवं सद्दावेइ, जाणविमाणं
जोयणसहस्सविच्छिपणं, जाणविमाणवण्णओ, जाव उत्तरिल्लेणं निजाणमग्गेणं जोयणसाहस्सिएहिं
विग्गहेहिं आगता जहा सूरियाभे, धम्मकहा सम्मत्ता ।
अर्थ-तेना आभियोगिक देवो सूर्याभदेवनी जेम जाणवा. तेने सुस्वरा नामनी घंटा छे. (अभियोग देव पासे ते घंटा वगडाची,
सर्व देवदेवीओने सावधान करी) पछी तेणे पोताना आभियोगिक देवने बोलाव्यो अने हजार योजनना विस्तारवाल्लं यानविमान
रचवानी आज्ञा करी. अहीं यानविमाननुं वर्णन कहे, यावत् उत्तर तरफना निर्याण (नीकळवा) ना मार्गवडे हजारो योजनना
पगलांवडे गमन करीने सूर्याभनी जेम भगवाननी पासे आवी. (धर्मकथा भगवाने कही ते सांभळी) धर्मकथा समाप्त थइ.
मू०-तते णं सा बहुपुत्तिया देवी दाहिणं भुयं पसारइ देवकुमाराणं अट्ठसयं देवकुमा-
रियाण य वामाओ भुयाओ १०८ । तयाणंतरं च णं बहवे दारगा य दारियाओ य डिभए
य डिभियाओ य विउब्वइ, नट्टविहिं जहा सूरियाभो उवदंसित्ता पडिगते ।
अर्थ-त्यारपछी ते बहुपुत्रिका देवीए पोतानी जमणी भुजा पसारीने एकसो ने आठ देवकुमारो विकुा तथा डावी
१ आ शब्दना बहुवचनना उपलक्षणथी असंख्य हजार योजन जाणवा.
॥ ८०॥

·भुजाथकी एकसो ने आठ देवकुमरिकाओ विकुर्वी. त्यारपछी घणा दारक अने दारिकाओ (आठ वर्षनी उम्मरना) तथा घणा डिंभो अने डिभिकाओ ( आठ वर्षयी अधिक उम्मरवाळा ) ने विकुा. (वाजित्रादिक पण विकुा.) पछी सूर्याभदेवनी जेम नाट्यविधि देखाडीने ते देवी पोताने स्थाने गइ. मू-भंते त्ति भयवं गोयमे समणं भगवं महावीरं वंदइ नमसति कूडागारसाला बहु- पुत्तियाए णं भंते ! देवीए सा दिवा देविड्डी पुच्छा जाव अभिसमण्णागता । अर्थ-हे भगवान ! एम कहीने भगवान गौतमस्वामीए श्रमण भगवान महावीरस्वामीने वंदना करी नमस्कार कर्या. (वधुं क्यां ससाई गयुं एम ) प्रभुने पूछतां प्रभुए कूटागारशाळानुं दृष्टांत आप्यु. पछी पूछ्यु के हे भगवान! बहुपुत्रिका देवीने तेवी दिव्य देवर्द्धि क्यांथी (शा पुण्ये ) प्राप्त थइ ? एम प्रश्न पूछयो. यावत् शा कारणे ते भोग्यपणाने प्राप्त थइ ? टीकार्थ-(किण्हं लद्धा) कया हेतुए उपार्जन करी ? (किण्णा पत्ता) उपार्जन करी सती कया हेतुए प्राप्त थइ ? (किण्णा अभिसमण्णागया) प्राप्त थइ सती पण कया हेतुए सन्मुखपणाए करीने अने संगतपणाए करीने उपार्जन कर्या पछी भोग्यपणाने पामी ? आ प्रमाणे प्रश्न कर्यो त्यारे भगवान बोल्या के- मु०-एवं खलु गोयमा ! ते णं काले णं ते णं समए णं वाणारसी नामं नगरी, अंबसालवणे चेइए । तत्थ णं वाणारसीए नगरीए भद्दे नामं सत्थवाहे होत्था, अड्डे (जाव) अपरिभूते ।

·श्री
निरया-
बलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
४ थु.
॥८१॥
अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे गौतम ! ते काळे ते समये वाणारसी नामनी नगरी हती. तेनी बहार आम्रशाल नामे
वन अने चैत्य हतुं. ते वाणारसी नगरीमां भद्र नामे सार्थवाह हतो. ते आढ्य अने यावत् अपरिभूत हतो.
टीकार्थ-आढ्य एटले ऋद्धिवाळो, दीप्त एटले देदीप्यमान, वित्त एटले प्रसिद्ध (विच्छिण्णविउलभवणसयणा-
सणजाणवाहणाइण्णे ) विस्तारवाळा अने विपुल-घणा एवा भवन, शयन, आसन, यान अने वाहने करीने सहित
(बहुधणजाइआययणआओगपओगसंपउत्ते) घणा धननी जाति एटले सुवर्णादिकना स्थानरूप, आयोग अने
प्रयोगने जाणनारो, (विच्छडियपउरभत्तपाणे) विस्तारवाळा धणा भक्त (भोजन) अने पानवाळो, ( बहुदासी-
दासगोमहिसगवेलकप्पभूए ) घणी दासी, दास, गाय, भेंश अने उंटनो स्वामी (बहुजणस्स अपरिभूए) अने
घणा माणसोथी पण पराभव न पामे तेवो हतो.
मू-तस्स णं भद्दस्स य सुभद्दा नामं भारिया सुकुमाला वंझा अवियाउरी जाणुको-
प्परमाता यावि होत्था।
अर्थ-ते भद्र नामना सार्थवाहने सुभद्रा नामनी भार्या हती. ते अत्यंत कोमळ शरीरवाळी, बंध्या, अप्रसूतिवाळी अने
जानुकूपरनी ज माता हती.
टीकार्थ-वंध्या एटले अपत्यरूपी फळनी अपेक्षाए निष्फळ-फळ रहित हती. प्रसूति थया पछी पण ते अपत्य मरी
॥८१॥

·जवाथी वंध्या-फळ रहित कही शकाय छे तेथी बीजं विशेषण आप्यु के-प्रसूतिना स्वभावरहित-प्रसव ज नहीं करनारी हती. तेथी करीने ते मात्र जानु ( ढींचण) अने कूर्पर ( कोंणी) नी ज माता हती एटले के आ अवयवो ज तेणीना स्तनने स्पर्श करता हता, पण अपत्य स्पर्श करता नहोता. अथवा जेने जानु अने कूर्पर ज‘मात्रा' एटले परप्राणादिकने सहाय करवामां समर्थ अथवा उत्संगमां वेसाडवा लायक परिवार हतो, पण पुत्ररूप परिवार नहोतो एवी ते हती. मू-तते णं तीसे सुभद्दाए सत्थवाहीए अन्नया कयाइ पुवरत्तावरत्तकाले कुडुंबजा- गरियं जागरमाणीए इमेयारूवे जाव संकप्पे संमुप्पज्जित्था-एवं खलु अहं भद्देणं सत्थवाहेणं सद्धिं विउलाइं भोगभोगाइं भुंजमाणी विहरामि, नो चेव णं अहं दारगं वा दारियं वा पयामि, तं धन्नाओ णं ताओ अम्मगाओ जाव सुलद्धे णं तासिं अम्मगाणं मणुयजम्मजीवितफले, जासिं मन्ने नियकुच्छिसंभूयगाई थणदुद्धलुद्धगाई महुरसमुल्लावगाणि मंजुल( मम्मण प्पजंपितानि थणमूलकक्खदेसभागं अभिसरमाणगाणि पण्हयंति, पुणो य कोमलकमलोवमहिं हत्थेहिं गिण्हिऊणं उच्छंगनिवेसियाणि, देति समुल्लावए सुमहुरे पुणो पुणो मम्मण(मंजुल) प्पभाणिए, अहं णं अधण्णा अपुण्णा अकयपुण्णा एत्तो एगमवि न पत्ता ओहय. जाव झियाइ । In

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुल्फिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
४ थु.
॥ ८२॥
अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा सार्थवाही एकदा कदाचित् पूर्वरात्रि अने अपररात्रिने समये एटले मध्यरात्रिने समये
कुटुंब जागरिका प्रत्ये एटले कुटुंब संबंधी चिंता करती जागती हती ते वखते तेणीने आवा प्रकारनो यावत् संकल्प-विचार
उत्पन्न थयो के-" आ प्रमाणे निश्चे हुँ भद्र सार्थवाहनी साथे विस्तारवाळा कामभोगने भोगवती विचरुं छु-रहुं छु. परंतु
मने एक पण वाळक के बाळिका उत्पन्न थयां नथी. तेथी धन्य छे ते माताओने यावत् ते माताओने मनुष्य जन्म अने
जीवितनुं फळ सारुं प्राप्त थयुं छे के जेओनां पोतानी कुक्षिथी उत्पन्न थयेलां बाळको स्तननुं दूध पीवामां लुब्ध थयेलां, मधुर
उल्लापने करनारां, अव्यक्त वचनने बोलनारां अने स्तनना मूळथी कक्षाना देशभाग ( बगल) सुधी फरतां फरतां दुग्धपान
करे छ, एम हुं मार्नु छं. तेम ज वळी ते माताओ पोताना कोमळ कमळ जेवा वे हाथवडे ग्रहण करीने तेमने पोताना
उत्संगमां वेसाडे छे, अति मधुर समुल्लापने आपे छे अने वारंवार मनोहर वचनोने आपे छे अर्थात् वातो करे छे. (अहीं
मधुर समुल्लाप अने मनोहर वचनो ए वे समान अर्थवाळा शब्दो कहेवाथी पुनरुक्ति थइ छे. परंतु संभ्रमताने लीधे पुनरुक्ति
करवामां दोष कह्यो नथी.) अने हुं तो अधन्य छु, अपुण्य टुं अने नथी कयुं पुण्य जेणे एवी टुं के जेथी आ कहेला
विशेषणवाळा बाळकोमाथी कोइ पण प्रकारना एक बाळकने पण हुं पामी नथी." आ प्रमाणे विचारीने हणायो छ मननो
संकल्प जेनो एवी ते यावत् (भूमिपर दृष्टि राखी तथा करतळ उपर मुखने राखी ) विचार करवा लागी.
टीकार्थ--' इमेयारवे' ए ठेकाणे यावत् शब्द लख्यो छे तेथी आ प्रमाणे पाठ जाणवो-' इमेयारूवे' एटले
आवा प्रकारनो, 'अज्झथिए' एटले आध्यात्मिक-आत्मा संबंधी, 'चिंतिए' एटले चिंतित-स्मरणरूप : पत्थिए
R
॥८२॥

·, एटले' प्रार्थना करेलो, 'मणोगए' एटले मनना विकाररूप संकल्प एटले विकल्प उत्पन्न थयो. तथा धन्य छ ते माताओने ए ठेकाणे यावत् शब्द छ तेथी आ प्रमाणे समजबु-वळी ते माताओ 'पुण्य ' एटले पवित्र छे, ‘कृतपुण्य एटले सुकृतने करनारी छ, 'कृतार्थ' एटले जेनुं प्रयोजन पूर्ण थयुं छे एवी छे तथा 'कृतलक्षण' एटले सफळ लक्षणवाळी छे. मू० ते णं काले णं ते णं समए णं सुव्रतातो णं अजातो इरियासमितातो भासासमितातो एसणासमितातो आयाणभंडमत्तनिक्खेवणासमितातो उच्चारपासवणखेलजल्लसिंघाणपारिट्ठावणा- समियातो मणगुत्तिओ वयगुत्तीओ कायगुत्तीओ गुत्तिदियाओ गुत्तबंभयारिणीओ बहुस्सुयाओ बहुपरियारातो पुवाणुपुर्वि चरमाणीओ गामाणुगामं दूइज्जमाणीओ जेणेव वाणारसी नगरी तेणेव उवागयातो, उवागच्छित्ता अहापडिरूवं उग्गहं उग्गाहित्ता संजमेणं तवसा विहरति। अर्थ-त्यारपछी जे थयुं ते कहे छे. ते काळे ते समये सुव्रता नामनी आर्या ( साध्वी) के जे इर्यासमितिवाळा, भाषासमितिवाळा, एषणासमितिवाळा, आदानभंडमात्रनिक्षेपणासमितिवाळा, उच्चारप्रस्रवणखेलजल्लसिंघाणपारिष्ठापनिका- समितिवाळा, मनगुप्तिवाळा, वचनगुप्तिवाळा, कायगुप्तिवाळा, इंद्रियोने गोपवनारा, गुप्त ब्रह्मचर्यवाळा, बहुश्रुतथयेला, घणा १ बहुपरियातो, इति प्रत्यंतरं. बहुपरिवाराओ, इत्यपि प्रत्यंतरं.

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
४ थु.
॥८३॥
वर्षना चारित्रपर्यायवाळा (घणा परिवारवाळा ) हता, ते अनुक्रमे विहार करता एक गामथी बीजे गाम रहेता सता ज्यां
वाराणसी नगरी हती, त्यां आव्या. आवीने यथायोग्य अवग्रहने मागीने त्यां संयम अने तपy सेवन-पालन करता रहा.
मू-तते णं तासिं सुव्वयाणं अजाणं एगे संघाडए वाणारसीनगरीए उच्चनीयमज्झिमाइं
कुलाई घरसमुदाणस्स भिक्खायरियाए अडमाणे भद्दस्स सत्थवाहस्स गिहं अणुपवितु ।
अर्थ---त्यारपछी ते सुव्रता आर्यानो एक संघोटक वाराणसी नगरीमां उंच, नीच अने मध्यम कुळोमां जूदा जूदा
घरनी भिक्षा लेवा माटे भिक्षाचर्यामां अटन करतो सतो भद्र सार्थवाहना घरमा पेठो.
मू०-तते णं सुभद्दा सत्थवाही तातो अज्जातो एजमाणीओ पासति, पासित्ता हट्ठ०
खिप्पामेव आसणातो अब्भुटेति, अब्भुट्ठित्ता सत्तट्ठ पयाई अणुगच्छइ, अणुगच्छित्ता वंदइ
नमसइ, वंदित्ता नमसित्ता विउलेणं असणपाणखाइमसाइमेणं पडिलाभित्ता एवं वयासी-
अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा सार्थवाहीए ते आर्याओने आवता जोया. जोइने हृष्ट तुष्ट थइने ते तत्काळ आसन उपरथी
उभी थइ. उभी थइने सात आठ पगलां तेमनी सन्मुख गइ. सन्मुख जइने तेमने वंदना करी, नमस्कार कर्या. वंदना नमस्कार
करी घणा अशन, पान, खादिम अने स्वादिम ए चार प्रकारना आहारवडे प्रतिलाभीने आ प्रमाणे चोली.
२ साध्वीनुं युगल.
॥८३॥

·मू०-एवं खल्लु अहं अज्जाओ ! भद्देणं सत्थवाहेणं सद्धिं विउलाई भोगभोगाई भुंजमाणी विहरामि, नो चेव णं अहं दारगं वा दारियं वा पयामि, तं धन्नाओ णं ताओ अम्म- गाओ जाव एत्तो एगमवि न पत्ता, तं तुब्भे अज्जाओ ! बहुणायातो बहुपढियातो बहूणि गामा- गरनगर जाव सण्णिवेसाइं आहिंडह, बहूणं राईसरतलवर जाव सत्थवाहप्पभितीणं गिहाइं अणु- पविसह, अस्थि से कति कहिंचि विजापओए वा मनप्पओए वा वमणं वा विरेयणं वा बत्थिकम्म वा ओसहे वा भेसज्जे वा उवलद्धे, जेणं अहं दारगं वा दारियं वा पयाएज्जा । अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे आर्याओ ! हुं भद्रसार्थवाहनी साथे मोटा समृद्धिवाळा शब्दादिक कामभोगने भोगवती रहुं छु. तोपण मने पुत्र के पुत्री काइपण थयु नथी. तेथी ते माताओने धन्य छे यावत् (जेमने पुत्रादिक प्राप्त थया छे) एमांना एक बाळकने पण हुं पामी नथी. तेथी (हुं खेदयुक्त रहुं छु तो आ बाबतमां तमे कांइपण जाणो छो के नहीं ? एम कहेवा माटे तेमनुं विषयमा ज्ञान संभवतुं होय ते विषयवाळा विद्या-मंत्र-प्रयोग विगेरे बावत पूछे छे के) हे आर्याओ! तमे घणुं जाणो छो, घणुं भण्या छो, घणां गाम नगर यावत् संनिवेशमां विचरो छो, घणा राजा, ईश्वर, तलवर यावत् सार्थवाह विगेरेना गृहोमा प्रवेश करो छो. तो तेवा प्रकारनो कोइ विद्याप्रयोग, मंत्रप्रयोग, वमन, विरेचन, बस्तिकर्म, ·श्री निरया- वलिका. (पुफिया) वर्ग ३जो. अध्ययन ४ धुं. ॥८४॥ औषध के भेषज कांइपण तमने प्राप्त थयुं छे-जाणवामां छे के जेनाथी हुं पुत्र के पुत्रीने प्रसवी शकुं ? मू-तते णं ताओ अजाओ सुभई सत्थवाहिं एवं वयासी-अम्हे णं देवाणुप्पिए ! सम- णीओ निग्गंथीओ इरियासमियाओ जाव गुत्तबंभचारीओ, नो खल्लु कप्पति अम्हं एयमटुं कण्णेहिं वि णिसामित्तए, किमंग पुण उद्दिसित्तए वा समायरित्तए वा ? अम्हे णं देवाणुप्पिए ! णवरं तव विचित्तं केवलिपण्णत्तं धम्म परिकहेमो। अर्थ-त्यारपछी ते आयओए सुभद्रा सार्थवाहीने आ प्रमाणे कयु-" हे देवानुप्रिया! अमे साध्वीओ निग्रंथीनीओ ईसमितिवाळी यावत् गुप्त ब्रह्मचर्यवाळी छीए. अमारे आ अर्थ कानवडे सांभळवो पण कल्पे नहीं, तो पछी तेने कहेवाने के आचरण करवाने तो शानो ज कल्पे ? परंतु हे देवानुप्रिया ! अमे तो तने केवळी भगवाने प्ररूपेलो धर्मज कहीए छीए. टीकार्थ-ते केवळी भगवाने प्ररूपेलो धर्म आ प्रमाणे-"जीवदय सञ्चवयणं, परधणपरिवजणं सुसीलं च । खंती पंचिंदियनिग्गहो य धम्मस्स मूलाई ॥१॥"-जीवदया, सत्यवचन, परधननो त्याग, सारं शीळ-ब्रह्मचर्य, क्षमा अने पांच इंद्रियोनो निग्रह, आ धर्मनां मूळ छे. इत्यादि. मू-तते णं सुभद्दा सत्थवाही तासिं अजाणं अंतिए धम्म सोच्चा निसम्म हट्टतुट्ठा तातो अज्जातो तिखुत्तो वंदति नमंसति एवं वदासी-सदहामि णं अज्जाओ निग्गंथं पावयणं पत्तियामि ॥८४॥ ब ·रोएमि णं अज्जाओ निग्गंथीओ ! एवमेयं तहमेयं अवितहमेयं जाव सावगधम्म पडिवज्जए । अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा सार्थवाहीए ते आर्याओनी पासे धर्म सांभळी हृदयमा धारी हृष्ट तुष्ट थइ ते आर्याओने त्रण वार वंदना ( वाणीवडे स्तुति ) करी, कायावडे नमस्कार कर्या अने आ प्रमाणे ते बोली-" हे आर्याओ ! हुं निग्रंथ प्रवचन उपर श्रद्धा करुं छु, तेनी प्रतीति करुं छु तथा ते मने रुचे छ. हे निग्रंथिनी आर्याओ ! आ तमे कहो छो ते तेम ज छ, ते तथाप्रकारे ज छ, ते अवितथ एटले सत्य ज छै, यावत् ('असंदिद्धमेयं'-आ तमे कहो छो ते संदेहरहित ज छे. आ शब्दो एक ज अर्थवाळा छे तो पण अति आदर बताववा माटे कह्या छे. जे तमे कहो छो ते अर्थ सत्य ज छे. एम कहीने तेणीए वंदना नमस्कार करी ) श्रावकधर्म अंगीकार कर्यो. मू०-अहासुहं देवाणुप्पिए । मा पडिबंधं करहे । अर्थ-त्यारे आर्याओ बोली के-'हे देवानुप्रिया ! जेम तने सुख उपजे तेम कर. आ अर्थमां तुं प्रतिबंध न कर एटले धर्मना प्रतिघातरूप प्रमादने न कर. मू०-तते णं सा सुभद्दा सत्थवाही तासिं अजाणं अंतिए जाव पडिवज्जति, पडिवजित्ता तातो अज्जातो वंदइ नमसइ पडिविसज्जति । अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा सार्थवाहीए ते आर्याओनी पासे यावत् श्रावकधर्म अंगीकार कर्यो. अंगीकार करीने ते आर्या- H १५

·श्री
निरया-
चलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
४ थु.
॥८५॥
ओने वंदना करी, नमस्कार कर्या अने पछी तेमने विदाय कर्या.
मू०-तते णं सुभद्दा सत्थवाही समणोवासिया जाया जाव विहरति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा सार्थवाही श्रमणोपासिका ( श्राविका ) थइ यावत् विचरवा लागी.
मू०-तते णं तीसे सुभद्दाए समणोवासियाए अण्णदा कदायि पुव्वरत्तावरत्तकालसमयसि
कुटुंबजागरियं जागरमाणीए अयमेयारूवे जाव संकप्पे समुप्पज्जित्था एवं खल्लु अहं भद्देणं सत्थ-
वाहणं सद्धिं विउलाई भोगभोगाइं जाव विहरामि, नो चेव णं अहं दारगं वा दारियं वा पयामि,
तं सेयं खलु ममं कल्लं पाउप्पभाए जाव जलंते भद्दस्स सत्थवाहस्स आपुच्छित्ता सुब्बयाणं अजाणं
अंतिए अज्जा भवित्ता अगाराओ जाव पवइत्तए । एवं संपेहति, संपेहित्ता कल्ले जेणेव भद्दे सत्थवाहे
तेणेव उवागते, करतलक एवं वयासी-
अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा सार्थवाहीने अन्यदा कदाचित् पूर्वरात्रि अने अपर रात्रिना काळ समये एटले मध्यरात्रिए
कुटुंबजागरण प्रत्ये जागती हती त्यारे आवा प्रकारनो यावत् संकल्प उत्पन्न थयो के-" आ प्रमाणे निश्चे हुँ भद्र सार्थ-
वाहनी साथे विस्तारवाळा कामभोगने भोगवती सती यावत् रहुं हुं, तोपण में एक पण पुत्र के पुत्री उत्पन्न करी नथी.
तेथी हवे मारे ए ज श्रेयकारक छे के-काले प्रभात समये सूर्य जाज्वल्यमान थाय त्यारे भद्र सार्थवाहनी रजा लइने
८५
॥८५॥

·सुव्रता नामनी आर्यानी पासे आर्या ( साध्वी ) थइने घरथकी नीकली यावत् प्रत्रजित थाउं." आ प्रमाणे तेणीए विचार कर्यो. विचार करीने काले प्रभाते ज्यां भद्र सार्थवाह हतो त्यां ते आवी. आवीने वे हाथ जोडी आ प्रमाणे बोली- मू०-एवं खलु अहं देवाणुप्पिया ! तुन्भेहिं सद्धिं बहूई वासाइं विउलाई भोग० जाव विह- रामि, नो चेव णं दारगं वा दारियं वा पयामि, तं इच्छामि णं देवाणुप्पिया ! तुब्भेहिं अणु- पणाया समाणी सुबयाणं अज्जाणं जाव पवइत्तए । अर्थ-आ प्रमाणे निचे हे देवानुप्रिय ! हुं तमारी साथे घणा वर्ष सुधी विस्तारवाळा कामभोगने भोगवती यावत् रहुं छु. परंतु में एक पण पुत्र के पुत्रीने प्राप्त न करी. तेथी हे देवानुप्रिय ! हुं तमारी आज्ञा पामी सती सुव्रता आर्यानी पासे यावत् प्रव्रजित थवाने इच्छं छं. मू-तते णं से भद्दे सत्थवाहे सुभदं सत्थवाहिं एवं वदासी-मा णं तुमं देवाणुप्पिया ! इदाणं मुंडा जाव पव्वयाहि, भुंजाहि ताव देवाणुप्पिए ! मए सद्धिं विउलाई भोगभोगाइं, ततो पच्छा भुत्तभोई सुबयाणं अजाणं जाव पव्वयाहि । अर्थ-त्यारपछी ते भद्र सार्थवाहे सुभद्रा सार्थवाहीने आ प्रमाणे कयु के-“हे देवानुप्रिया ! हमणां तुं मुंड थइने यावत् प्रवजित न था. प्रथम-हाल तो हे देवानुप्रिया ! मारी साथे तुं विस्तारवाळा कामभोगने भोगव. त्यारपछी भोगव्या

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
४ धुं.
॥८६॥
छे भोग जेणे एवी तुं सुव्रता आर्यानी पासे यावत् प्रव्रज्या लेजे.
मू-तते णं सुभद्दा सत्थवाही भद्दस्स सत्थवाहस्स एयमद्वं नो आढाति, नो परिजाणति,
दुच्चं पि तच्चं पि भद्दस्स सत्थवाहस्स एवं वदासी-इच्छामि णं देवाणुप्पिया ! तुब्भेहिं अब्भणु-
पणाया समाणी जाव पवइत्तए।
अर्थ-त्यारे ते सुभद्रा सार्थवाहीए भद्र सार्थवाहना आ अर्थनो आदर न कर्यो, तेने सारो न मान्यो, तेथी तेणीए
वे वार त्रण वार भद्र सार्थवाहने आ प्रमाणे कमु के-" हे देवानुप्रिय ! तमारी आज्ञा पामी सती हुं यावत् प्रव्रज्या
लेवाने इच्छं छु.
मू-तते णं से भद्दे सत्थवाहे जाहे नो संचाएति बहूहिं आघवणाहि य एवं पन्नवणाहि य
सण्णवणाहि य विष्णवणाहि य आघवित्तए वा जाव विषणवित्तए वा ताहे अकामते चेव सुभ-
हाए निक्खमणं अणुमण्णित्था ।
अर्थ-त्यारपछी ते भद्र सार्थवाह ज्यारे घणा सामान्य वचनोवडे, विशेष वचनोवडे, बोधना वचनोवडे (धनादि-
कनी लालचवडे ) अने प्रेमपूर्वक प्रार्थनाना वचनोवडे तेणीने सामान्य कहेवाने यावत् (विशेष रीते कहेवाने, बोध करवाने
एटले धनादिकनो लोभ बताववाने) अने प्रेमपूर्वक प्रार्थनावडे विनववाने माटे समर्थ थयो नहीं, त्यारे अनिच्छाथी ज
॥८६॥

·सुभद्राना निष्क्रमणने-दीक्षाना उत्सवने तेणे मान्यो. ( स्वीकार्यो). मू०-तते णं से भद्दे सत्थवाहे विउलं असणं पाणं खादिमं सादिम उवक्खडावति, मित्त- नाति०, ततो पच्छा भोयणवेलाए जाव मित्तनाति० सकारोति संमाणेति, सुभदं सत्थवाहिं हायं जाव पायच्छित्तं सवालंकारविभूसियं पुरिससहस्सवाहिाणं सीयं दुरुहेति । अर्थ-त्यारपछी ते भद्र सार्थवाहे विस्तारवाळा अशन, पान, खादिम अने स्वादिम तैयार कराव्या. मित्र, ज्ञाति, विगेरेने निमंत्रण कयु. पछी भोजननी वेळाए यावत् मित्र, ज्ञाति विगेरेने भोजन करावी तेमनो सत्कार कर्यो, सन्मान कयु, पछी सुभद्रा सार्थवाहीने स्नान करावी यावत् प्रायश्चित्तादिक करावी सर्व अलंकारोवडे विभूषित करी हजार पुरुषोए उपाडेली शिविका उपर चडावी. (शिविकामां बेसाडी.) मू०-ततो सा सुभद्दा सत्थवाही मित्तनाइ जाव संबंधिसंपरिवुडा सविड्डीए जाव रवेणं वाणा- रसीनगरीए मझमज्झेणं जेणेव सुब्बयाणं अज्जाणं उवस्सए तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता पुरिससहस्सवाहिणिं सीयं ठवेति, सुभदं (दा) सत्थवाहिं (ही) सीयातो पच्चोरुहति । अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा सार्थवाही मित्र, ज्ञाति, यावत् संबंधी जनोए परिवरी सती सर्व समृद्धिए करी यावत् वाजिबना शब्दे करीने वाराणसी नगरीनी मध्ये मध्ये थइने ज्यां सुव्रता आर्यानो उपाश्रय हतो त्यां आवी. आवीने हजार

·वर्ग ३ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
४ धुं.
॥८७॥
पुरुषोए वहन करेली शिबिकाने स्थापन करी. पछी सुभद्रा सार्थवाही शिविकाथी उतरी.
मू-तते णं भद्दे सत्थवाहे सुभदं सत्थवाहिं पुरतो काउं जेणेव सुव्वया अजा तेणेव उवाग-
च्छइ, उवागच्छित्ता सुवयाओ अजाओ वंदति नमंसति, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वदासी-एवं खल्लु
देवाणुप्पिया ! सुभद्दा सत्थवाही ममं भारिया इट्ठा कंता जाव मा णं वातिता पित्तिया
सिंभिया सन्निवातिया विविहा रोयातका फुसंतु, एस णं देवाणुप्पिया ! संसारभउव्विग्गा भीया
जम्ममरणाणं देवाणुप्पियाणं अंतिए मुंडा भवित्ता जाव पव्वयाति, तं एवं अहं देवाणुप्पियाणं
सीसिणिभिक्खं दलयामि, पडिच्छंतु णं देवाणुप्पिया ! सीसिणीभिक्खं ।
अर्थ-त्यारपछी ते भद्र सार्थवाह सुभद्रा सार्थवाहीने आगळ करीने ज्यां सुव्रता आर्या हता त्यां आव्यो. आवीने
तेणे सुव्रता आर्याने बंदना करी, नमस्कार कर्या. वंदना नमस्कार करी आ प्रमाणे कयु के-'आ प्रमाणे निचे हे देवानुप्रिया!
आ सुभद्रा सार्थवाही मारी भार्या मने इष्ट छे, कांत (प्रिय ) छे, यावत् रखे तेने वात संबंधी, पित्त संबंधी, कफ संबंधी
अने संनिपात संबंधी विविध प्रकारना रोगातंकनो स्पर्श थाय. ( एम धारी में तेनी रक्षा करी छे.) हालमां हे देवानुप्रिया!
आ संसारना भयथी ते उद्वेग पामी छे, जरा अने मरणथी भय पामी छे, तेथी देवानुप्रिया एवा तमारी पासे मुंड थइने यावत्
प्रव्रज्या ग्रहण करवा इच्छे छे, तेथी आने हुं देवानुप्रिया एवा तमने शिष्यारूप भिक्षा आपुंछु, ते शिष्यारूप भिक्षाने हे
॥८७॥

·देवानुप्रिया ! तमे ग्रहण करो. मू०-अहासुहं देवाणुप्पिया ! मा पडिबंध । अर्थ- आर्याए उत्तर आप्यो के-" हे देवानुप्रिय ! जेम सुख उपजे तेम करो. आ कार्यमा प्रतिबंध-विलंब न करो." मू-तते णं सा सुभद्दा सत्थवाही सुव्वयाहिं अजाहिं एवं वुत्ता समाणी हट्टतुट्ठा जाव सयमेव आभरणमल्लालंकारं ओमुयइ, ओमुयइत्ता सयमेव पंचमुट्ठियं लोयं करोति, करित्ता जेणेव सुवयातो अज्जाओ तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता सुव्वयाओ अजाओ तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिणेणं वंदइ नमंसइ, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वदासी-आलित्ते णं भंते ! जहा देवाणंदा तहा पव्वइता जाव अजा जाया जाव गुत्तबंभयारिणी। अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा सार्थवाहीए सुव्रता आर्याए आ प्रमाणे कही सती हृष्ट तुष्ट थइने यावत् पोतानी मेळे ज आभरण, माल्य ( माळा ) अने अलंकार (पोताना शरीर उपरथी उतारी) मूकी दीधा. मूकीने पोतानी मेळे ज पंचमुष्टि लोच कों. करीने ज्यां सुव्रता आर्या हता त्यां आवी. आवीने सुव्रता आर्याने त्रण वार दक्षिण बाजुथी फरीने दक्षिण बाजुए आववारूप प्रदक्षिणा करी वंदना करी नमस्कार कर्या. वंदना नमस्कार करी आ प्रमाणे बोली.-" हे पूज्य आ संसारमा भाव अग्नि सळगी रह्यो छे ( तेथी हुँ उद्विग्न थइ छु. इत्यादि कहीने भगवती सूत्रमा वर्णवेली देवानंदानी

·वर्ग ३ जो.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
अध्ययन
४ थु.
॥८८॥
जेम तेणे प्रव्रज्या ग्रहण करी. यावत् ते आर्या थइ. यावत् ते गुप्त ब्रह्मचर्यवाळी थई.
मू-तते णं सा सुभद्दा अज्जा अन्नदा कदायि बहुजणस्स चेडरूवे संमुच्छित्ता जाव अज्झोव-
वण्णा अभंगणं च उव्वट्टणं च फासुयपाणं च अलत्तगं च कंकणाणि य अंजणं च वण्णगं च
चुण्णगं च खेल्लगाणि य खजल्लगाणि य खीरं च पुप्फाणि य गवेसति, गवेसित्ता बहुजणस्स दारए
वा दारिया वा कुमारे य कुमारियाते य डिंभए य डिभियाओ य अप्पेगतियाओ अब्भंगेति,
अप्पेगइयाओ उव्वदे॒ति, एवं अप्पेगइयाओ फासुयपाणएणं ण्हावेति, अप्पेगइयाओ पाए रयति,
अप्पेगइयाओ उढे रयति, अप्पेगइयाओ अच्छीणि अंजेति, अप्पेगइयाओ उसुए करेति, अप्पेग-
इयाओ तिलए करेति, अप्पेगइयाओ दिगिंदलए करेति, अप्पेगइयाओ पंतियाओ करेति, अप्पेग-
इयाओ छिज्जाइं करेति, अप्पेगइयाओ वन्नएणं समालभइ, अप्पेगइयाओ चुन्नएणं समालभइ,
अप्पेगइयाओ खेल्लणगाइं दलयति, अप्पेगइयाओ खज्जुल्लगाइं दलयति, अप्पेगइयाओ खीरभोयणं
भुंजावेति, अप्पेगइयाओ पुप्फाइं ओमुयइ, अप्पेगइयाओ पादेसु ठवेति, अप्पेगइयाओ जंघासु
करेइ, एवं ऊरूसु उच्छंगे कडीए पिटे उरसि खंधे सीसे अ करतलपुडेणं गहाय हलउलेमाणी
॥८८॥

·हलउलेमाणी आगयमाणी आगयमाणी (अगीयमाणी २) परिहायमाणी परिहायमाणी (परि गीयमाणी २) पुत्तपिवासं च धूयपिवासंचनत्तुयपिवासं च नत्तिपिवासं च पञ्चणुब्भवमाणी विहरति। अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा आर्या एकदा कदाचित् घणा माणसोना बाळको उपर मूर्छावाळी थइ यावत् आसक्त थइ. तेथी ते अभ्यंगन (चोळवार्नु तेल), उद्वर्तन (तेल चोळ्या पछी तेने चूसवा माटे वपराता पदार्थ), प्रासुक पाणी, अळतानो रंग, कंकण ( पगे बांधवानी घुघरी अथवा वाजिन विशेष ), अंजन, वर्णक ( अवील विगेरे सुगंधी पदार्थ), चूर्णक ( कोष्ठपुटादिक चूर्ण), खेल्लक ( रमकडां), खजल्लक ( खाजां), क्षीर ( दूध ) अने पुष्प विगेरेनी गवेषणा करवा लागी ( वहोरवा लागी ). गवेषणा करीने घणा लोकोना दारक अने दारिकाओने, कुमार अने कुमारीओने तथा डिंभ अने डिभिकाओने केटलाकने अभ्यंगन करवा लागी, केटलाकने उद्वर्तन करवा लागी, केटलाकने प्रासुक पाणीथी स्नान कराववा लागी, केटलाकना पग अळतावडे रंगवा लागी, केटलाकना ओष्ठ रंगवा लागी, केटलाकनी आंखो आंजवा लागी, केटलाकने उत्संगमां वेसाडवा लागी, केटलाकने तिलक करवा लागी, केटलाकने हींचोळवा लागी, केटलाकने पंक्तिमा ( हारवंध) वेसाडवा लागी, केटलाकना मुख धोवा लागी, केटलाकने हरिताळ विगेरे वर्णकवडे रंगवा लागी, केटलाकने कोष्ठपुटादिक सुगंधी चूर्ण लगाडवा लागी, केटलाकने रमकडां आपवा लागी, केटलाकने खाजा खवराववा लागी, केटलाकने क्षीरनुं भोजन कराववा लागी, केटलाकने पुष्प सुंघाडवा लागी, केटलाकने पग उपर स्थापन करवा लागी (वेसाडवा लागी), केटलाकने जंघा उपर बेसाडवा लागी, ए ज प्रमाणे साथळ उपर, खोळामां, केड उपर, पीठ उपर, छाती उपर अने मस्तक

·श्री
निरया-
बलिका.
पुफिया)
वर्ग३ जो.
अध्ययन
४ थु.
॥८९॥
उपर वेसाडवा लागी, केटलाकने करतलना संपुटवडे ( वे हाथे) ग्रहण करीने उछाळती सती उछाळती सती (अथवा
हालरडा गाती सती), गीत गाती गीत गाती सती तथा वीजा पासे गीत गवरावती गवरावती सती पुत्रनी पिपासाने
(इच्छाने ), पुत्रीनी पिपासाने, पौत्रनी पिपासाने तथा पौत्रीनी पिपासाने अनुभवती ( पूर्ण करती) रहेवा लागी.
मू-तते णं तातो सुव्वयातो अज्जाओ सुभदं अजं एवं वयासी-
अर्थ-त्यारे ते सुव्रता आर्याए सुभद्रा आर्याने आ प्रमाणे कह्यु-
मू०-अम्हे णं देवाणुप्पिए ! समणीओ निग्गंथीओ इरियासमियातो जाव गुत्तवंभचारिणीओ,
नो खलु अम्हं कप्पति जातककम्म करित्तए, तुमं च णं देवाणुप्पिए ! वहुजणस्स चेडरूवेसु
मुच्छिया जाव अज्झोववण्णा अभंगणं जाव नत्तिपिवासं वा पञ्चणुब्भवमाणी विहरसि, तं णं
तुमं देवाणुप्पिया ! एयस्स ठाणस्स आलोएहि जाव पच्छित्तं पडिवजाहि ।
अर्थ---" हे देवानुप्रिया ! आपणे श्रमणी, निग्रंथीओ, ईर्यासमितिवाळी यावत् गुप्त ब्रह्मचर्यवाळी छीए. तेथी
आपणने जातक ( वाळक ) नुं कर्म करवं कल्पे नहीं, छतां हे देवानुप्रिया ! तुं तो घणा माणसोना बाळकोमा मूर्छित थइ
छ यावत् आसक्त थइ छे. अने तेथी करीने तुं तेमने अभ्यंगन विगेरे करे ? यावत् पौत्रीनी पिपासाने अनुभवती
( पूर्ण करती) रहे छे. तेथी हे देवानुप्रिया ! तुं आ स्थान ( वावत )नी आलोचना कर यावत् प्रायश्चित्त अंगीकार कर.
॥८९॥

·मू-तते णं सा सुभद्दा अज्जा सुव्वयाणं अज्जाणं एयमटुं नो आढाति नो परिजाणति, अणाढायमाणी अपरिजाणमाणी विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा आर्याए सुव्रता आर्याना आ अर्थनो आदर को नहीं तथा तेने सारो मान्यो नहीं. आदर नहीं करती अने सारो नहीं मानती ते रहेवा लागी. मू-तते णं तातो समणीओ निग्गंथीओ सुभदं अजं हीलेंति निंदंति खिंसंति गरहंति अभिक्खणं अभिक्खणं एयमटुं निवारेंति अर्थ-त्यारपछी ते श्रमणी निग्रंथीओ सुभद्रा आर्यानी हीलना, निंदा, खिसा अने गर्दा करवा लागी अने वारंवार आ अर्थनुं निवारण करवा लागी. मू०-तते णं तीसे सुभद्दाए अजाए समणीहि निग्गंथीहिं हीलिज्जमाणीए जाव अभिक्खणं अभिक्खणं एयमटुं निवारिजमाणीए अयमेयारूवे अज्झथिए जाव समुप्पज्जित्था-जया णं अहं अगारवासं वसामि तया णं अहं अप्पवसा, जप्पभियं च णं अहं मुंडा भवित्ता आ (अ) गाराओ अणगारियं पवइत्ता तप्पभिई च णं अहं परवसा, पुट्विं च समणीओ निग्गंधीओ आढेति परि-

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग३जो.
अध्ययन
४ थु.
A
॥९०॥
जाणत, इयाणि नो आढाइति परिजाणंति, तं सेयं खलु मे कल्लं जाव जलंते सुव्वयाणं अजाणं
अंतियाओ पडिनिक्खमित्ता पाडियकं उवस्सयं उवसंपजित्ता णं विहरित्तए, एवं संपेहेति, संपे-
हित्ता कल्लं जाव जलंते सुबयाणं अजाणं अंतियातो पडिनिक्खमेति, पडिनिक्खमित्ता पाडियकं
उवस्सयं उवसंपज्जित्ता णं विहरति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा आर्याने श्रमणी निग्रंथीओए हीलना पमाडी यावत् वारंवार आ अर्थ प्रत्ये निवारी त्यारे
तेने आवा प्रकारनो अध्यवसाय (विचार) यावत् उत्पन्न थयो के-" ज्यारे हुं गृहस्थावासमां वसती हती त्यारे
आत्मवश (स्वतंत्र) हती, अने ज्यारथी हुँ मुंड थइने गृहवासथी अनगारपणा प्रत्ये नीकळी (प्रवजित थइ) त्यारथी ज हुं
परवश थइ छु. वळी पहेलां तो श्रमणी निग्रंथीओ मारो आदर करती हती अने मने सारी मानती हती, पण हवे आदर
करती नथी अने मने सारी मानती नथी. तेथी हवे मारे ए ज श्रेयकारक छे के-काले प्रातःकाळे यावत् सूर्य देदीप्यमान
थाय त्यारे सुव्रता आर्यानी पासेथी नीकळीने जूदो उपाश्रय ग्रहण करीने विचर." आ प्रमाणे तेणीए विचार कर्यो.
विचार करीने काले (बीजे दिवसे) प्रातःकाळे सूर्य देदीप्यमान थयो त्यारे सुव्रता आर्यानी पासेथी ते नीकळी गइ.
नीकळीने जूदो उपाश्रय ग्रहण करीने रहेवा लागी.
मू-तते णं सा सुभद्दा अज्जा अजाहि अणोहट्टिया अणिवारिता सच्छंदमती बहुजणस्स
॥९॥

·चेडरूवेसु मुच्छिता जाव अभंगणं च जाव नत्तिपिवासं च पञ्चणुब्भवमाणी विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा आर्या बीजी आयओए नहीं अपघट्ट करी सती, नहीं निवारी सती ए ज कारण माटे स्वच्छंद मतिवाळी थइ सती घणा माणसोना बाळको उपर मूर्छा पामी सती यावत् (वाळक, बाळकीओने) अभ्यंगन विगेरे करती सती यावत् पौत्रीनी पिपासाने अनुभवती सती विचरवा लागी रहेवा लागी. टीकार्थ-कोइ अकार्यमा प्रवर्तता माणसने कोइ हितकारी माणस बळात्कारे तेनो हाथ पकडी निवारण करे ते अप- घट्टित कहेवाय छे तेवी आ न होवाथी अनपघट्टिका थइ. मू-तते णं सा सुभद्दा अजा पासत्था पासस्थविहारी एवं ओसण्णा ओसण्णविहारी कुसीला कुसीलविहारी संसत्ता संसत्तविहारी अहाच्छंदा अहाच्छंदविहारी बहूई वासाइं सामन्न- परियागं पाउणति, पाउणित्ता अद्धमासियाए संलेहणाए अत्ताणं तीसं भत्ताइं अणसणाए छेदित्ता तस्स ठाणस्स अणालोइयप्पडिकता कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे बहुपुत्तियाविमाणे उववायसभाए देवसयणिज्जसि देवदूसंतरिया अंगुलस्स असंखेजभागमेत्ताए ओगाहणाए बहुपु- त्तियदेवित्ताए उववण्णा। अर्थ-त्यारपछी ते सुभद्रा आर्याए पासत्था (ज्ञानादिकनी पासे रहेनारी) एटले शिथिल आचारवाळी, पासत्थ विहा- १६

·वर्ग ३ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
पलिका.
(पुफिया)
४ धुं.
॥ ९१॥
रवाळी, एज ज प्रमाणे ओसन्ना एटले संयम पाळवामां कायर, ओसन्न विहारवाळी, कुशीला एटले दुराचारवाळी, कुशील
विहारवाळी, संसक्ता एटले ज्ञानादिकनी विराधना करवावाळी, संसक्त विहारवाळी, यथाच्छंदा एटले इच्छा प्रमाणे वर्तवा-
वाळी अने यथाच्छंद विहारवाळी थइ सती घणा वर्षी सुधी चारित्र पर्याय पाळ्यो, पाळीने अर्ध मासनी संलेखना (अनशन)
वडे एटले त्रीश भक्त (पंदर दिवसनुं भोजन) अनशनवडे छेदीने ते अनाचारना स्थानकनी आलोचना अने प्रतिक्रमण
कर्या विना काळसमये काळ करीने सौधर्मकल्प नामना पहेला देवलोकमां बहुपुत्रिका नामना विमानमा उपपातसभामां
देवशय्याने विपे देवदूष्य वस्त्रनी अंदर अंगुलना असंख्याता भागमात्रनी अवगाहनाए बहुपुत्रिकादेवीपणे उत्पन्न थइ.
मू०-ते णं सा बहुपुत्तिया देवी अहुणोववन्नमित्ता समाणी पंचविहाए पजत्तीए जाव भासा-
मणपज्जत्तीए । एवं खल्लु गोयमा ! बहुपुत्तियाए देवीए सा दिवा देविड्डी जाव अभिसमण्णागता।
अर्थ-ते वखते ते बहुपुत्रिका देवी तत्काळ ( ताजी) उत्पन्न थइ सती पांच प्रकारनी पर्याप्तिए यावत् भाषापर्याप्ति
अने मनपर्याप्तिवडे परिपूर्ण थइ. आ प्रमाणे निश्चे हे गौतम ! बहुपुत्रिका देवीने ते दिव्य देवऋद्धि यावत् प्राप्त थइ छे.
मू०-से केण?णं भंते ! एवं वुच्चइ बहुपुत्तिया देवी बहुपुत्तिया देवी ? ।
अर्थ-गौतमस्वामी पूछे छे के-" हे भगवान ! क्या अर्थे ( कारणे ) करीने आ प्रमाणे बहुपुत्रिका देवी बहुपुत्रिका
देवी नामे कहेवाय छे ? (बोलाय छे)"
॥९१॥

·-- मू०-गोयमा ? बहुपुत्तिया णं देवी णं जाहे जाहे सक्कस्स देविंदस्स देवरन्नो उवत्थाणियणं करेइ ताहे ताहे बहवे दारए य दारियाए य डिभए य डिभियाओ य विउबइ, विउवित्ता जेणेव सके देविंदे देवराया तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता सकस्स देविंदस्स देवरण्णो दिवं देविद्धिं दिवं देवज्जुइं दिव्वं देवाणुभागं उवदंसेति, से तेणटेणं गोयमा ! एवं वुच्चति बहुपुत्तिया देवी बहुपुत्तिया देवी। अर्थ-हे गौतम ! बहुपुत्रिका देवी ज्यारे ज्यारे शक्र देवेंद्र देवराजनी सभामा नाटक करवा जाय छे त्यारे त्यारे ते घणा दारक, दारिका, डिंभ अने डिभिकाओने विकुर्वे छे. विकुर्वीने ज्यां शक्र देवेंद्र देवराज होय छे त्यां आवे छे. आवीने शक्र देवेंद्र देवराजने ते दिव्य देवऋद्धिने (परिवारादिकने), दिव्य देवद्युतिने ( शरीर अने आभरणादिकनी कांतिने) अने दिव्य देवप्रभावने (अद्भुत वैक्रियशरीरादिकनी शक्तिना योगने) देखाडे छे, तेथी ते अर्थे ( कारणे ) करीने हे गौतम ! आ प्रमाणे बहुपुत्रिका देवी बहुपुत्रिका नामनी ज देवी कहेवाय छै. मू-बहुपुत्तियाणं भंते ! देवीणं केवइयं कालं ठितिं पण्णत्ता ? अर्थ-हे भगवान ! बहुपुत्रिका देवीनी केटलो काळ स्थिति कही छे ? मू०-गोयमा ! चत्तारि पलिओवमाइं ठिई पण्णत्ता ।

·वर्ग ३ जो. अध्ययन ४ धुं. श्री निरया- वलिका. (पुल्फिया) ॥ ९२॥ अर्थ-हे गौतम ! चार पल्योपमनी स्थिति कही छे. मू०-बहुपुत्तिया णं भंते ! देवी तातो देवलोगाओ आउक्खएणं ठितिक्खएणं भवक्खएणं अणंतरं चयं चइत्ता कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववजिहिति ? अर्थ-हे भगवान ! बहुपुत्रिका देवी ते देवलोकथी आयुष्यने क्षये, स्थितिने क्षये अने भवने क्षये तरत ज च्यवीने क्यां जशे ? क्या उत्पन्न थशे ? मू०-गोयमा ! इहव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे विज्झगिरिपायमूले विभेलसंनिवेसे माहण- कुलंसि दारियत्ताए पञ्चायाहिति ! अर्थ-हे गौतम ! आ ज जंबूद्वीप नामना द्वीपमां भरतक्षेत्रने विपे विंध्य पर्वतना मूळमां विभेल नामना गाममां ब्राह्मणना कुळमां पुत्रीपणे उत्पन्न थशे. मू-तते णं तीसे दारियाए अम्मापियरो एकारसमे दिवसे वितिकते जाव बारसेहिं दिव- सहि वितिकंतेहिं अयमेयारूवं नामाधिजं करोंत-होऊ णं अम्हं इमीसे दारियाए नामधिजं सोमा। अर्थ-त्यारपछी ते पुत्रीना मातापिता अग्यार दिवस वीती जशे, यावत बार दिवस वीती जशे त्यारे ( वारमे दिवसे ) आवा प्रकारचें तेणीनुं नाम पाडशे के-अमारी आ पुत्रीनुं सोमा एवं नाम हो. ॥ ९२॥ RSS 49 ·मू-तते णं सोमा उम्मुक्कबालभावा विण्णतपरिणयमेत्ता जोव्वणगमणुप्पत्ता रूवेण य जाव्व- णेण य लावण्णेण य उकिट्ठा उकिट्ठसरीरा जाव भविस्सति । अर्थ-त्यारपछी ते सोमा बाळपणाथी मुक्त थइने, परिणतमात्र उपभोगना ज्ञानवाळी, यौवन अवस्थाने पामी सती रुषवडे (आकृतिवडे ), यौवनवडे अने लावण्यवडे ( तथा मृदुत्व अने औदार्य विगेरे गुणोवडे ) बीजी स्त्रीओथी उत्कर्ष- वाळी, उत्कृष्ट-मनोहर शरीरवाळी यावत् थशे. मू-तते णं तं सोमं दारियं अम्मापियरो उम्मुक्कबालभावं विण्णयपरिणयमित्ते (तं) जोव्व- णगमणुप्पत्ता (त्तं) पडिकुविएणं सुकेणं पडिरूवएणं नियगस्स भायणिजस्स रट्टकूडयस्स भारि- यत्ताए दलयिस्सति । अर्थ-त्यारपछी तेणीना मातापिता बाल्यपणाथी मुक्त थयेली; परिणतमात्र उपभोगना ज्ञानवाळी अने यौवन अव- स्थाने पामेली ते सोमा पुत्रीने प्रतिकूजित शुल्के करीने एटले कहेला द्रव्ये करीने अर्थात् ( जमाइने ) घणुं एवं पण वांछित द्रव्य आपीने अने घणा आभरणादिकथी भूषित करीने तथा प्रतिरूपे करीने एटले आ मारी पुत्री प्रियभाषापणाए करीने तमारे योग्य छे इत्यादिक अनुकूल विनये करीने पोताना भाणेज राष्ट्रकूटने भार्यापणे आपशे. मू०-सा णं तस्स भारिया भविस्सति इट्ठा कंता जाव भंडकरंडगसमाणा तिल्लकेला इव ब

·श्री
निरया-
पलिका.
(पुल्फिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
४ थु.
॥९३ ॥
सुसंगोविआ चेलपेला (डा) इव सुसंपरिहिता रयणकरंडगतो विव (रयणकरंडगसमाणीओ
विव ) सुसारक्खिया सुसंगोविता मा णं सीयं जाव विविहा रायातका फुसंतु।
अर्थ-ते ( सोमा ) तेनी भार्या थशे. केवी ? इष्टा-वहाली, कमनीयपणुं होवाथी कांता, यावत् (सदा प्रेमनो विषय
होवाथी प्रिया, सुंदर होवाथी मनोज्ञा, मानवा लायक होवाथी संमता, दरेक कार्य करवानी अनुमति आपेली होवाथी अनु-
मता, ) ग्रहण करवा लायक होवाथी आभरणना करंडीया समान, तैलकेल एटले सौराष्ट्र देशमां प्रसिद्ध एवं तेल भरवानुं
माटीनुं वासण, तेने भांगी जवाना भयथी अने लोटवाना भयथी सारी रीते रक्षण करवामां आवे छे तेनी जेवी आ पण
रक्षण कराशे, वखनी पेटीनी जेम सारां सारां वस्त्रोथी शोभित रहेशे, इंद्रनीलादिक रत्नना करंडीयानी जेम सारी रीते
रक्षण कराशे अने आने शीत विगेरे यावत् विविध प्रकारना रोगातंको मा स्पर्श करो एम धारीने सारी रीते संगोपित करशे.
मू-तते णं सा सोमा माहणी रट्ठकूडेणं सद्धिं विउलाई भोगभोगाइं भुंजमाणी संवच्छरे
संवच्छरे जुयलगं पयायमाणी सोलसेहिं संवच्छरोहिं बत्तीसं दारगरूवे पयाति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी राष्ट्रकूटनी साथे विस्तारवाळा कामभोगने भोगवती सती वरसे वरसे पुत्रपुत्रीना
युगलने उत्पन्न करती सती सोळ वरसे करीने वत्रीश पुत्र पुत्रीने प्रसवशे उत्पन्न करशे.
मू-तते णं सा सोमा माहणी तेहिं बहूहिं दारगेहि य दारियाहि य कुमारएहि य कुमारियाहि
॥ ९३॥

·K य डिभएहि य डिभियाहि य अप्पेगइएहि उत्ताणसेज्जएहि य अप्पेगइएहि [य] थणियाएहि य अप्पेगइएहि पीहगपाएहि अप्पेगइएहि परंगणएहिं अप्पेगइएहिं परकममाणेहिं अप्पेगइएहिं पक्खोलणएहिं अप्पेगइएहिं थणं मग्गमाणेहिं अप्पेगइएहिं खीरं मग्गमाणेहि अप्पेगइएहिं खिल्ल- णयं मग्गमाणेहिं अप्पेगइऐहिं खजगं मग्गमाणेहि अप्पेगइएहिं कूरं मग्गमाणेहिं पाणियं मग्ग- माणेहिं हसमाणोहिं रूसमाणेहिं अक्कोसमाणेहिं अकुस्समाणहिँ हणमाणेहिं हम्ममाणहिं विप्पला- यमाणेहिं अणुगम्ममाणहिं रोवमाणहिँ कंदमाणेहिं विलवमाणेहिं कूवमाणोहिं उकवमाणेहिं निद्दायमाणेहिं पलवमाणेहिं देहमाणेहिं वममाणेहिं छेरमाणेहिं सुत्तैमाणेहिं मुत्तपुरीसवमियसुलि- त्तोवलित्ता मइलवसणपुव्वड (दुब्बला) जाव अइसुवीभच्छा परमदुग्गंधा नो संचाएइ रहकूडेणं सद्धिं विउलाई भोगभोगाइं भुंजमाणी विहरित्तए । अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी ते घणा दारक, दारिका, कुमार, कुमारिका, डिंभ अने डिभिकाओमांना केटलाकने चिता सुवाडवावडे, केटलाकने स्तनपान कराववावडे, केटलाकने स्तनपर राखवावडे, केटलाकना नाचवावडे, केटलाकना १ दवमाणेहिं. अ. हममाणेहिं. क. हदमाणेहिं. च. २ भुतमाणेहिं.

·श्री निरया- वलिका. (पुफिया) वर्ग ३ जो. अध्ययन ४ धुं. ॥ ९४ ॥ उछळीने कुदका मारवावडे, केटलाकनी स्खलनावडे, केटलाकना स्तन मागवावडे, केटलाकना दूध मागवावडे, केटलाकना रमकडा मागवावडे, केटलाकना खाजां मागवावडे, केटाकना कूर (भात) मागवावडे, केटलाकना पाणी मागवावडे, ए जरीते हसवावडे, रोषवडे, आक्रोशवडे, अत्यंत आक्रोशवडे, मारवावडे, मार खावावडे, भागी जवावडे, पाछळ पकडवा जवावडे, रोवावडे, आनंदवडे, विलापवडे, मोटा शब्दथी पोकार करवावडे, उंचा शब्द करवावडे, निद्रा पामवावडे, प्रलाप करवावडे, दाझवावडे, वमन करवावडे, विष्टा करवावडे, मूत्र करवावडे, अत्यंत व्याकुळ थशे अने तेमना मूत्र, विष्टा अने वमन विगेरेवडे अत्यंत लींपायेली रहेशे, वस्त्र अत्यंत मलिन रहेशे, शरीरे अति दुर्बळ थशे यावत् अत्यंत चीभत्स अने दुगंधवाळी थवाथी राष्ट्रकूटनी साथे विस्तारवाळा कामभोग भोगवीने विचरवाने माटे शक्तिमान थशे नहीं. मू-तते णं से सोमाए माहणीए अपणया कयाइ पुव्वरत्तावरत्तकालसमयसि कुडुंबजागरियं जागरमाणीए अयमेयारूवे जाव समुप्पज्जित्था एवं खल्लु अहं इमेहिं बहुहिं दारगेहि य जाव डिभियाहि अप्पेगइएहिं उत्ताणसेज्जएहि य जाव अप्पेगइएहिं सुत्तमाणोहिं दुजाएहिं दुज्जम्म- एहिं हयविप्पहयभग्गहि एगप्पहारपडिएहिं जेणं मुत्तपुरीसवमियसुलित्तोवलित्ता जाव परमदुन्भि- गंधा नो संचाएमि रटकूडेण सद्धिं जाव भुंजमाणी विहरित्तए । अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी एकदा कदाचित् पूर्वरात्र अने अपररात्रने समये एटले रात्रिना पाछला भागे ॥ ९४ ॥ IAS ·कुटुंब जागरण प्रत्ये जागती एटले कुटुंबनी चिंता करती सती तेणीने आवा प्रकारनो यावत् अध्यवसाय-विचार उत्पन्न थशे के-आ प्रमाणे निश्चे हुं आ घणा दारक यावत् डिंभिकाओमांना केटलाकने चीता सुवाडवावडे यावत् केटलाकना मूत्रवडे, दुष्ट वाळकोबडे, दुष्ट जन्मवडे हत, विप्रहत (हणायेली, विशेष हणायेली ) अने भग्न थयेली होवाथी एक प्रहारथी पडी जवाय एवी तथा मूत्र, विष्टा अने वमनथी लीपायेली अति लींपायेली यावत् अत्यंत दुर्गधवाळी हुँ राष्ट्रकूटनी साथे यावत् भोग भोगवती विचरखाने माटे शक्तिमान नथी. मू०-तं धन्नाओ णं ताओ अम्मयाओ जाव जीवियफले जाओ णं वंझाओ अवियाउरीओ जाणु- कोप्परमायाओ सुरभिसुगंधगंधियाओ विउलाई माणुस्सगाई भोगभोगाइं भुंजमाणीओ विहरति । अहं णं अधन्ना अपुण्णा अकयपुण्णा नो संचाएमि रटकूडेण सद्धिं विउलाइं जाव विहरित्तए । अर्थ-तेथी करीने ते माताओने धन्य छे यावत् तेमनुं जीवित सफळ छे के जेओ वंध्या छे, जेओने प्रसूति थइ नथी, जेओ जानु ( ढींचण) अने कोंणीनी ज माता छे, जेओ मनोहर सुगंधी पदार्थना गंधवाळी छे अने तेथी करीने ज विस्तारवाळा मनुष्य संबंधी कामभोगने भोगवती सती विचरे छे. परंतु हुं तो अधन्य छु, पुण्यरहित छु, में पुण्य कयुं नथी, के जेथी राष्ट्रकूटनी साथे विस्तारवाळा यावत् कामभोगने भोगवती सती विचरवाने शक्तिमान थती नथी. १ देवभव अगाउना भद्रासार्थवाहीना भवना विचारो साथे आ विचारोनो मुकाबलो करो. १ ·श्री निरया- वलिका. (पुफिया) वर्ग ३ जो अध्ययन ४ थु. ॥ ९५॥ मू० ते णं काले णं ते णं समए णं सुव्वयाओ नाम अज्जाओ इरियासमियाओ जाव बहुपरिवाराओ पुव्वाणुपुर्दिव जेणेव विभेले संनिवेसे अहापडिरूवं ओग्गहं जाव विहरति । अर्थ ते काळे ते समये सुव्रती नामनी आर्या ईर्यासमितिवाळी यावत् घणा परिवारवाळी अनुक्रमे विहार करती ज्यां विभेल नामनुं गाम हतुं त्यां आवी यथायोग्य अवग्रह उपाश्रय ग्रहण करीने यावत् विचरशे-रहेशे. मू०-तते णं तासिं सुव्वयाणं अजाणं एगे संघाडए विभेले संनिवेसे उच्चनीय जाव अडमाणे रट्ठकूडस्स गिहं अणुपवितु । अर्थ-त्यारपछी ते सुव्रता आर्यानो एक संघाटक (साध्वीनुं युगल) विभेल गाममां उंच नीच घरमां यावत् गोचरीने माटे अटन करतो राष्ट्रकूटने घेर प्रवेश करशे. मू०-तते णं सा सोमा माहणी ताओ अज्जाओ एज्जमाणीओ पासति, पासित्ता हट्ठ० खिप्पामेव आसणाओ अब्भुढेति, अब्भुट्टित्ता सत्तट्ठपयाई अणुगच्छति, अणुगच्छित्ता वंदइ नमसइ, विउलेणं असणपाणखाइमसाइमेणं पडिलाभित्ता एवं वदासी-एवं खल्लु अहं अज्जाओ! रहकूडेणं सद्धिं विउलाई जाव संवच्छरे संवच्छरे जुगलं पयामि, सोलसहि संवच्छरोहिं बत्तीसं २ आ सुव्रता साध्वी बीजा समजवा. ॥ ९५॥ .

·दारगरूवे पयाया, तते णं अहं तेहिं बहूहिं दारएहि य जाव डिभियाहि य अप्पेगतिएहिं उत्ताणगसिज्जएहिं जाव सुत्तमाणोहिं दुज्जातेहिं जाव नो संचाएमि विहरित्तए, तमिच्छामि णं अज्जाओ! तुम्हें अंतिए धम्म निसामित्तए। अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी ते आर्याओने आवती जोशे. जोइने हृष्ट तुष्ट थइ शीघ्रपणे ज आसनथी उभी थशे. उभी थइने सात आठ पगलां सन्मुख जशे. सन्मुख जइने तेमने वांदशे, नमस्कार करशे, वांदी नमस्कार करी विस्तारवाळा अशन, पान, खादिम अने स्वादिम ए चार प्रकारना आहारने प्रतिलाभी आ प्रमाणे बोलशे-आ प्रमाणे निचे हे आर्याओ! राष्ट्रकूटनी साथे विस्तारवाळा भोग भोगवतां में वरसे वरसे बवे बाळकने प्रसव्या, अने सोळ वरसे करीने बत्रीश पुत्र पुत्रीओने प्रसव्या छे. तेथी हुं ते घणा दारक यावत् डिंभिकाओमांना केटलाकने चिता सुवाडवावडे यावत् तेमना मूत्रवडे यावत् दुष्ट प्रसूतिवडे यावत् मलिन शरीरवाळी थयेली होवाथी भोग भोगववा समर्थ थती नथी. तेथी हे आर्याओ! तमारी पासे हुं धर्म सांभळवा इच्छु छु। मू०-ततेणंतातो अज्जाओ सोमाते माहणीए विचित्तं जाव केवलिपण्णत्तं धम्म परिकहेति । अर्थ-त्यारपछी ते आयोओ सोमा ब्राह्मणीने विचित्र प्रकारनो यावत् केवळी भगवाने प्ररूपेलो धर्म कहेशे. मू०-तते णं सा सोमा माहणी तासिं अज्जाणं अंतिए धम्म सोच्चा निसम्म हट्ठ

·वर्ग ३ जो.
अध्ययन
४ थु.
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
॥ ९६ ॥
जाव हियया तातो अज्जाओ वंदइ नमसइ, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वयासी-सद्दहामिणं अज्जाओ!
निग्गथं पावयणं जाव अब्भुट्ठमि णं अजातो ! निग्गंथं पावयणं, एवमेयं अजातो! जाव से
जहेयं तुब्भे वयह जं, नवरं अजातो ! रट्ठकूडं आपुच्छामि, तते णं अहं देवाणुप्पियाणं
अंतिए मुंडा जाव पव्वयामि ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी ते आर्याओनी पासे धर्म सांभळी हृदयमा धारी हृष्ट तुष्ट यावत् हृदयमा आनंद
पामी ते आर्याओने वंदना करशे, नमस्कार करशे. वंदना नमस्कार करी ते आ प्रमाणे बोलशे-“हे आर्याओ ! हुं आ निग्रंथ
प्रवचननी श्रद्धा करुं यावत् हे आर्याओ ! हुं आ निग्रंथ प्रवचनने ग्रहण करवा सावधान थइ छु. हे आर्याओ ! ते एम
ज छे यावत् जे आ धर्म तमे कहो छो ते तेम ज छे. विशेष ए के हे आर्याओ ! हुं राष्ट्रकूटनी रजा लडं. त्यारपछी हुं देवा-
नुप्रिय एवी तमारी पासे मुंडित थइने यावत् प्रवजित थाउं.
मू०-अहासुहं देवाणुप्पिए ! मा पडिबंधं करेह ।
अर्थ-आर्याओ कहेशे के हे देवानुप्रिया ! तने जेम सुख उपजे तेम कर.आ धर्मना कार्यमा प्रतिबंध ( विलंब ) न कर.
मू-तते णं सा सोमा माहणी तातो अजातो वंदइ नमसइ, वंदित्ता नमंसित्ता पडिविसज्नति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी ते आर्याओने वंदना करशे, नमस्कार करशे, वंदना नमस्कार करी तेमने विदाय करशे.
--
॥९६॥

·मू-तते णं सा सोमा माहणी जेणेव रटुकूडे तेणेव उवागता करतल एवं वयासी-एवं खल्लु मए देवाणुप्पिया ! अज्जाणं अंतिए धम्मे निसंते, से विय णं धम्मे इच्छिते जाव अभिरु- चिते तते णं अहं देवाणुप्पिया ! तुब्भोहिं अब्भणुन्नाया सुव्वयाणं अज्जाणं जाव पव्वइत्तए । अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी ज्यां राष्ट्रकूट हशे त्यां आवशे. तेने बे हाथ जोडी आ प्रमाणे कहेशे-आ प्रमाणे निचे हे देवानुप्रिय ! में आर्याओनी पासे धर्म सांभळ्यो छे. ते धर्म मने इष्ट छे यावत् रुचे छे. तेथी हुं हे देवानुप्रिय ! तमोए आज्ञा आपी सती सुब्रता आर्यानी समीपे प्रबजित थवाने-दीक्षा लेवाने इच्छु छु. मू०-तते णं से रटकूडे सोमं माहणि एवं वयासी-मा णं तुमं देवाणुप्पिए ! इदाणिं मुंडा भवित्ता जाव पव्वयाहि, भुंजाहि ताव देवाणुप्पिए ! मए सद्धिं विउलाइंभोगभोगाई, ततो पच्छा भुत्तभोई सुव्वयाणं अज्जाणं अंतिए मुंडा जाव पव्वयाहि । अर्थ-त्यारपछी ते राष्ट्रकूट सोमा ब्राह्मणीने आ प्रमाणे कहेशे-हे देवानुप्रिया ! तुं हमणां मुंड थइने यावत् प्रव्रज्या ग्रहण न कर. हाल तो प्रथम हे देवानुप्रिया ! मारी साथे विस्तारवाळा कामभोगने भोगव. त्यारपछी भोग भोगवीने सुव्रता आर्यानी पांसे मुंड थइने यावत् प्रव्रज्या लेजे. १.

·श्री
निरया-
बलिका.
(पुफिया)
वर्ग३ जो.
अध्ययन
४ थु.
॥९७॥
मू-तते णं सा सोमा माहणी रट्ठकूडस्स एयमटुं पडिसुणेति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी राष्ट्रकूटना आ अर्थने (आज्ञाने) अंगीकार करशे.
मू०-तते णं सा सोमा माहणी हाया जाव सरीरा चेडियाचकवालपरिकिपणा साओ
गिहाओ पडिनिक्खमति, पडिनिक्खमित्ता विभेलं संनिवेसं मज्झंमज्झेणं जेणेव सुव्वयाणं
अज्जाणं उवस्सए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता सुव्वयाओअज्जाओवंदइ नमसइ पज्जुवासइ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी स्नान करी यावत् शरीरनी विभूषा करी दासीओना समूहथी परिवरी सती
पोताना घरथी नीकळशे. नीकळीने विभेल गामनी मध्ये मध्ये थइने ज्यां सुव्रता आर्यानो उपाश्रय हशे त्यां आवशे. आवीने
सुव्रता आर्याने बंदना करशे, नमस्कार करशे, तेमनी पर्युपासना-सेवा करशे.
मू०-तते णं ताओ सुव्वयाओ अज्जाओ सोमाए माहणीए विचित्तं केवलिपण्णत्तं धम्म
परिकहति जहा जीवा बज्झति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सुव्रता आर्या सोमा ब्राह्मणीने विचित्र प्रकारनो केवली भगवाने प्ररूपेलो धर्म कहेशे के जे प्रकारे
जीवो कर्मने वांधे छे विगेरे.
॥९७॥

·मु०-तते णं सा सोमा माहणी सुव्वयाणं अज्जाणं अंतिए जाव दुवालसविहं सावगधम्म पडिवज्जइ, पडिवज्जित्ता सुव्वयाओ अज्जाओ वंदइ नमसइ, वंदित्ता नमंसित्ता जामेव दिसिं पाउब्भूआ तामेव दिसं पडिगता । अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी सुव्रता आर्यानी पासे यावत् बार प्रकारना श्रावकधर्मने अंगीकार करशे. अंगीकार करीने सुव्रता आर्याने वंदना करशे, नमस्कार करशे, वंदना नमस्कार करीने जे दिशाएथी प्रगट थइ हती-आवी हती, तेज दिशाए पाछी जशे-पोताने घेर जशे. मू-तते णं सा सोमा माहणी समणोवासिया जाया आभगत जाव अप्पाणं भावेमाणी विहरति। अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी श्रमणोपासिका (श्राविका) थइ सती जीवाजीवना स्वरूपने जाणी यावत् पोताना आत्माने भावती सती विचरशे-रहेशे. मू०-तते णं ताओ सुव्वयाओ अज्जाओ अण्णदा कदायि विभेलाओ संनिवेसाओ पडिनि- क्खमंति, पडिनिक्खमित्ता बहिया जणवयविहारं विहरांत । अर्थ-त्यारपछी ते सुव्रता आर्या एकदा कदाचित् विभेल गामथी नीकळशे. नीकळीने बहारना देशोमां विहार करशे-जशे.

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३जो.
अध्ययन
४ थु.
॥९८॥
ते
मू-तते णं ताओ सुव्वयाओ अज्जाओ अण्णदा कदायि पुव्वाणु० जाव विभेलसंनिवेसं विहरांत।
अर्थ-त्यारपछी ते सुव्रता आर्या एकदा कदाचित् अनुक्रमे विहार करती सती फरीथी यावत् विभेल गाममा आवशे.
मू०-तते णं सा सोमा माहणी इमीसे कहाए लट्ठा समाणी हट्ठा बहाया तहेव निग्गया
जाव वंदइ नमसइ, वंदित्ता नमंसित्ता धम्मं सोचा जाव नवरं रहकूडं आपुच्छामि, तते णं
पव्वयामि । अहासुहं ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी आ कथानो अर्थ ( वृत्तांत ) पामी सती हृष्ट तुष्ट थइ स्नान करी यावत्
प्रमाणे नीकळशे. यावत् तेने वंदना करशे नमस्कार करशे. वांदी नमस्कार करी धर्म सांभळी यावत् कहेशे के हुँ राष्ट्रकू-
टनी रजा लडं. पछी तमारी पासे प्रव्रज्या ग्रहण करुं. त्यारे आर्या कहेशे के जेम सुख उपजे तेम कर.
मू-तते णं सा सोमा माहणी सुव्वयं अज्जं वंदइ नमसइ, वंदित्ता नमंसित्ता सुव्वयाणं
अंतियाओ पडिनिक्खमइ, पडिनिक्खमित्ता जेणेव सए गिहे जेणेव रटकूडे तेणेव उवागच्छइ,
उवागच्छित्ता करतलपरिग्गह० तहेव आपुच्छइ जाव पव्वइत्तए। अहासुहं देवाणुप्पिए ! मा पडिबंध।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमा ब्राह्मणी सुव्रता आर्याने वंदना करशे नमस्कार करशे. वंदना नमस्कार करी सुव्रता
॥९८॥

·आर्यानी पासेथी नीकळशे. नीकळीने ज्यां पोतानुं घर हशे अने राष्ट्रकूट हशे त्यां आवशे. आवीने बे हाथ जोडी ते ज प्रमाणे रजा मागशे यावत् हुं प्रव्रज्या लेवा इच्छु छु एम कहेशे. ते सांभळी राष्ट्रकूट कहेशे के-हे देवानुप्रिया ! जेम तने सुख उपजे तेंम कर. विलंब न कर. मू-तते णं रटकूडे विउलं असणं तहेव जाव पुत्वभवे सुभद्दा जाव अज्जा जाता इरिया- समिता जाव गुत्तबंभचारिणी । अर्थ-त्यारपछी ते राष्ट्रकूट विस्तारवाळू अशन विगेरे ते ज प्रकारे तैयार करावशे. विगेरे यावत् पूर्वभवमांसुभद्रानी जेम यावत् ते सोमा आर्या थशे. ते ईर्यासमितिवाळी यावत् गुप्त ब्रह्मचर्यवाळी थशे. मू-तते णं सा सोमा अज्जा सुव्वयाणं अजाणं अंतिए सामाइयमाइयाइं एकारस अंगाई अहिज्जइ, अहिजित्ता बहुहिं छट्ठट्ठम (दसम) दुवालस जाव भावेमाणी बहूइं वासाइं सामण्ण- परियागं पाउणति, पाउणित्ता मासियाए संलेहणाए सर्द्धि भत्ताइं अणसणाए छेदित्ता आलोइय- पडिकंता समाहिपत्ता कालमासे कालं किच्चा सकस्स देविंदस्स देवरणो सामाणियदेवत्ताए उववजिहिति, तत्थ णं अत्थेगइयाणं देवाणं दोसागरोवमाई ठिई पण्णत्ता, तत्थ णं सोमस्स वि

·श्री
वर्ग३जो.
अध्ययन
निरया-
बलिका.
(पुफिया)
४ थु .
॥९९॥
देवस्स दोसागरोवमाइं ठिई पण्णत्ता ।
अर्थ-त्यारपछी ते सोमा आर्या सुव्रता आर्यानी पासे सामायिकादिक अग्यार अंग भणशे. भणीने घणा छठ, अहम,
दशम ( चार उपवास), द्वादशम ( पांच उपवास) विगेरे तपवडे यावत् आत्माने भावती घणा वर्षों (निरतिचार) चारित्र-
पर्यायने पाळशे. पाळीने एक मासनी संलेखनावडे साठ भक्त (भोजन) ने अनशनवडे छेदीने आलोचना अने प्रतिक्रमण करीने
समाधिने पामी सती काळसमये ( मरण समये ) काळ करीने ( मरण पामीने) शक्र देवेंद्र देवराजाना सामानिक देवपणे
उत्पन्न थशे. त्यां केटलाक देवोनी के सागरोपमनी स्थिति कही छे. त्यां सोमदेवनी पण वे सागरोपमनी स्थिति कही छे.
(बे सागरोपमनी स्थितिवाळो देव थशे.)
मू-से णं भंते ! सोमे देवे ततो देवलोगाओ आउक्खएणं जाव चयं चइत्ता कहिं गच्छि-
हिति ? कहिं उववजिहिति ? ।
अर्थ-गौतमस्वामी पूछे छे-हे भगवान ! ते सोम देव ते देवलोकथी आयुष्यना क्षये यावत् चवीने क्यां जशे ?
क्यां उत्पन्न थशे?
मू०-गोयमा ! महाविदेहे वासे जाव अंतं काहिति ।
अर्थ-उत्तर-हे गौतम ! ते सोम देव महाविदेह क्षेत्रमा उत्तम कुळमां उत्पन्न थइ चारित्र ग्रहण करी यावत्
संसारनो अंत करशे.
॥ ९९॥

·. मू०-एवं खलु जंबू ! समणेणं जाव संपत्तेणं अयमढे पण्णत्ते । अर्थ-सुधर्मास्वामी कहे छ के-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! श्रमण भगवान् यावत् सिद्धि गतिने पामेला महावीर- स्वामीए आ अर्थ कह्यो छे. ते में तमने कह्यो. (४). ॥ इति तृतीयवर्गस्य पुष्पिकायाः चतुर्थमध्ययनम् समाप्तम् ॥ अथ पञ्चमं पुण्णभद्दज्झयणं. मु०-जइ णं भंते ! समणेणं भगवया उक्खेवओ। अर्थ-जंबूस्वामी सुधर्मास्वामीने पूछे छे के-हे भगवान (पूज्य ) ! जो श्रमण भगवान महावीरस्वामीए चोथा अध्ययननो आ अर्थ कह्यो छे. तो पांचमा अध्ययननो श्रमण भगवान महावीरस्वामीए कयो अर्थ कह्यो छ ? मू०- एवं खलु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नामं नगरे,गुणसिलए चेइए, सेणिए राया, सामी समोसरिते, परिसा निग्गया। अर्थ-सुधर्मास्वामी उत्तर आपे छ.-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! ते काळे ते समये राजगृह नामे नगर हतुं. तेनी बहार गुणशील नामर्नु चैत्य हतुं. ते नगरमां श्रेणिक नामे राजा हता. एकदा श्रीवर्धमानस्वामी गुणशील चैत्यमांसमवसर्या ॐ

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
५ मुं.
॥१०॥
तेमने चांदवा माटे नगरमाथी पर्षदा नीकळी.
मू०--ते णं काले णं ते णं समए णं पुण्णभद्दे देवे सोहम्मे कप्पे पुण्णभद्दे विमाणे
सभाए सुहम्माए पुण्णभदंसि सीहासणंसि चउहि सामाणियसाहस्सीहिं जहा सूरियाभो जाव
बत्तीसतिविहं नट्टविहिं उवदंसित्ता जामेव दिसिं पाउब्भूते तामेव दिसिं पडिगते, कूडागार-
साला, पुव्वभवपुच्छा।
अर्थ-ते काळे ते समये पूर्णभद्र नामनो देव सौधर्मकल्प नामना पहेला देवलोकमां पूर्णभद्र नामना विमानमां
सुधर्मा 'नामनी सभामां पूर्णभद्र नामना सिंहासन उपर चार हजार सामानिक देवोना परिवारवाळो हतो. ते सूर्याभदे-
वनी जेम यावत् भगवान पासे आवी बत्रीश प्रकारनी नाट्यविधिने देखाडीने जे दिशामांथी प्रगट थयो हतो. ते ज दिशाए
पाछो गयो. अहीं गौतमस्वामीना प्रश्नथी भगवाने कूटाकारशाळानुं दृष्टांत कर्पु, गौतमस्वामीए पूर्वभव पूछयो.
मू०--एवं खलु गोयमा ! ते णं काले णं ते णं समए णं इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे
मणिवइया नाम नगरी होत्था रिद्ध० । चंदोताराइणे चेइए ।
१ आ तेना विमान संबंधी सभा समजवी.
॥१०॥

·अर्थ-श्रीमहावीरस्वामी उत्तर आपे छ-आ प्रमाणे निचे हे गौतम ! ते काळे ते समये आ ज जंबूद्वीप नामना द्वीपने विषे भरत नामना क्षेत्रने विपे मणिवती नामनी नगरी छे. ते समृद्धिवाळी छे. तेनी बहार चंद्रोत्तरायण नामर्नु चैत्य (वन) छे. मू०-तत्थ णं मणिवइयाए नगरीए पुण्णभद्दे नाम गाहावई परिवसति, अड्डे । अर्थ-ते मणिवती नगरीमा पूर्णभद्र नामनो गाथापति बसतो हतो. ते आढ्य विगेरे विशेषणवाळो हतो. मू-ते णं काले णं ते णं समए णं थेरा भगवंतो जातिसंपण्णा जाव जीवियासमरणभयवि- प्पमुक्का बहुस्सुया बहुपरिवारा पुवाणुपुद्धिं जाव समोसढा, परिसा निग्गया। अर्थ-ते काळे ते समये स्थविर भगवान जातिसंपन्न यावत् जीववानी आशा अने मरणना भयथी रहित, बहुश्रुत अने बहु परिवारवाळा अनुक्रमे विचरता सता यावत् त्यां समवसर्या. तेमने वांदवा माटे पर्षदा नीकळी. मू-तते णं से पुण्णभद्दे गाहावई इमीसे कहाए लट्ठ समाणे हट्ट जाव पण्णत्तीए गंगदत्ते तहेव निगच्छइ जाव निक्खंतो जाव गुत्तबंभचारी । अर्थ-त्यारपछी ते पूर्णभद्र गाथापति आ कथानो अर्थ पाम्यो सतो हृष्ट तुष्ट थइ यावत् प्रज्ञप्तिमा वर्णवेला गंगदत्तनी जेम वांदवा नीकळ्यो. यावत् (घेर जइ रजा लइने) दीक्षा ग्रहण करी. यावत् गुप्तब्रह्मचर्यवाळो थयो.

·वर्ग ३ जो.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
अध्ययन
५ मुं.
॥१०॥
मू-तते णं से पुण्णभद्दे अणगारे भगवंताणं अंतिए सामाइयमादियाइं एक्कारस अंगाई
अहिज्जइ, अहिजित्ता बहूहिं चउत्थछट्ठट्ठम जाव भावित्ता बहूई वासाइं सामण्णपरियागं पाउणति,
पाउणित्ता मासियाए संलेहणाए सर्द्धि भत्ताई अणसणाए छेदित्ता आलोइयपडिकंते समाहिपत्ते
कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे पुण्णभद्दे विमाणे उववातसभाते देवसयणिजंसि जाव
भासामणपज्जत्तीए । एवं खल्लु गोयमा ! पुण्णभद्देणं देवेणं सा दिवा देविड्डी जाव अभिसमण्णागता।
अर्थ-त्यारपछी ते पूर्णभद्र अनगार (साधु) पूज्य गुरुनी पासे सामायिकादिक अग्यार अंग भण्या. भणीने घणा चोथ-
भक्त, छह, अट्ठम विगेरे तप करी यावत् आत्माने भावी घणा वर्षो तेणे चारित्रपर्याय पाळ्यो. पाळीने एक मासनी संलेखना-
वडे साठ भक्तने अनशनवडे छेदीने आलोचना अने प्रतिक्रमण करीने समाधिने पाम्या सता काळ समये काळ (मरण)
पामीने सौधर्मकल्प नामना पहेला देवलोकमां पूर्णभद्र नामना विमानमा उपपातसभामां देवनी शयामां यावत् भाषा अने
मनपर्याप्तिवडे पर्याप्त थइ देवपणे उपज्या. आ प्रमाणे निचे हे गौतम ! पूर्णभद्र देवे ते दिव्य देवर्द्धि यावत् प्राप्त करी छे.
मू०-पुण्णभद्दस्स णं भंते ! देवस्स केवइयं कालं ठिई पण्णता ?
अथे-हे भगवान ! पूर्णभद्र देवनी केटलो काळ स्थिति कही छ ?
मू-गोयमा ! दोसागरोवमाई ठिई पण्णत्ता ।
॥१०॥

·अर्थ-हे गौतम ! तेनी वे सागरोपमनी स्थिति कही छे. मू०-पुण्णभद्दे णं भंते ! देवे तातो देवलोगातो जाव कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववजिहिति? अर्थ-हे भगवान ! पूर्णभद्र देव ते देवलोकथी चवीने यावत् क्यां जशे ? क्या उत्पन्न थशे ? मू०-गोयमा ! महाविदेहे वासे सिज्झिहिति, जाव अंतं काहिति । अर्थ-हे गौतम ! त्यांथी चवीने महाविदेह क्षेत्रमा मनुष्यपणे उत्पन्न थइ चारित्रग्रहण करी सिद्ध थशे. यावत् संसारनो अंत करशे. मू०-एवं खल्लु जंबू ! समणणं भगवता जाव संपत्तेणं निक्खेवओ ॥ ५॥ अर्थ-सुधर्मास्वामी कहे छ के-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीर- स्वामीए पांचमा अध्ययननो आ निक्षेप कह्यो छे. इति तृतीयवर्गस्य पंचमं अध्ययनम् अथ षष्ठं माणिभद्दज्झयणं. मू०-जइ णं भंते ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं उक्खेवओ। अर्थ-हे भगवान! जो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए पांचमा अध्ययननो निक्षेप आ

·वर्ग ३ जो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
६ हु.
॥१०२॥
प्रमाणे कह्यो छे तो छठा अध्ययननो उत्क्षेप शो कह्यो छे ? एम जंबूस्वामीए सुधर्मास्वामीने पूछयुं त्यारे ते बोल्या.
मू०-एवं खल्लु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नगरे, गुणसिलए चेइए,
सेणिए राया, सामी समोसरिते ।
अर्थ-आ प्रमाणे निचे हे जंबू ! ते काळे ते समये राजगृह नामर्नु नगर हतुं. तेनी बहार गुणशील नामर्नु चैत्य (वन)
हतुं. त्यां श्रेणिक नामे राजा हता. एकदा श्रीमहावीरस्वामी त्यां समवसर्या.
मू-ते णं काले णं ते णं समए णं माणिभद्दे देवे सभाए सुहम्माए माणिभदंसि सीहास-
पंसि चउहिं सामाणियसाहस्सीहिं जहा पुण्णभद्दो तहेव आगमणं, नट्टविही, पुत्वभवपुच्छा ।
अर्थ-ते काळे ते समये माणिभद्र नामनो देव सुधर्मा सभामां माणिभद्र नामना सिंहासन उपर चार हजार
सामानिक देवोथी परिवरेलो हतो. ते पूर्णभद्रनी जेम आव्यो. भगवान पासे आवी नाट्यविधि देखाडी पाछो गयो. पछी
गौतमस्वामीए तेनो पूर्व भव पूछयो. भगवान बोल्या.
मू०-मणिवई नगरी, माणिभद्दे गाहावई, थेराणं अंतिए पवज्जा, एकारस अंगाई अहिज्जति,
बहूई वासाइं परियातो, मासिया संलेहणा, सर्द्धि भत्ताई, माणिभद्दे विमाणे उववातो, दोसाग-
॥१०॥

·रोवमाइं ठिई, महाविदेहे वासे सिज्झिहिति । एवं खलु जंबू ! निक्खेवओ ॥६॥ अर्थ-मणिवती नगरी, माणिभद्र गाथापति, तेणे स्थविर मुनि पासे प्रव्रज्या लीधी, अग्यार अंगनो अभ्यास कर्यो. घणा वर्षो चारित्रपर्याय पाळ्यो. एक मासनी संलेखना करी. साठ भक्तनो अनशनवडे विच्छेद को. काळ करी माणि- भद्र विमानमा उत्पन्न थया. त्यां बे सागरोपमनी स्थिति छे. त्यांथी चवी महाविदेह क्षेत्रमा जन्मी दीक्षा लइ सिद्धिपदने पामशे. आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! छठा अध्ययननो निक्षेप थयो. (६) इति तृतीयवर्गस्य षष्ठं अध्ययनम् मू-एवं दत्ते ७ सिवे ८ बले ९ अणाढिते १० सवे जहा पुण्णभद्दे देवे । सवोर्स दोसाग- रोवमाइं ठिती । विमाणा देवसरिसनामा । पुवभवे दत्ते चंदणाणामए, सिवे मिहिलाए, बलो हत्थिणपुरे नगरे, अणाढिते काकंदिते, चेइयाइं जहा संगहणीए । ततिओ वग्गो सम्मत्तो. अर्थ-एज प्रमाणे दत्त ७, शिव ८, वळ ९ अने अणाढिय १० आ चारे देवना चार अध्ययनो जाणवां. ते पूर्णभद्र देवनी जेम कहेवा. सर्वे वे सागरोपमनी स्थितिवाळा. तेमना विमानो तेमना नाम सदृश नामवाळा. पूर्वभवमा दत्त चंदना ९ १८

·श्री
निरया-
बलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
७ थी१०
॥१०॥
नगरीमां, शिव मिथिला नगरीमां, बळ हस्तिनापुर नगरमा अने अणाढिय काकंदी नगरीमा उत्पन्न थया हता. चैत्यनां
नाम संग्रहणीमां कह्या प्रमाणे जाणवां. (७-८-९-१०)
टीकार्थ-आ ग्रंथमा पहेलो वर्ग दश अध्ययनवाळो निरयावलिका (कप्पिया) नामनो छे. चीजो वर्ग दश अध्य-
यनवाळो छे. ते वर्गनुं नाम कल्पावतंसिका छे. बीजो वर्ग पण दश अध्ययनवाळो छे. ते वर्गर्नु पुष्पिका नाम छे. ते त्रीजा
वर्गमा पहेला अध्ययनमां चंद्र नामना ज्योतिष्केंद्रनी कथा छे. १. बीजा अध्ययनमां सूर्यनी वक्तव्यता छे. २. जीजा
अध्ययनमा शुक्र महाग्रहनी वक्तव्यता छे. ३. चोथा अध्ययनमा बहुपुत्रिका देवीनी वक्तव्यता छे. ४. पांचमा अध्ययनमा
पूर्णभद्रदेवनी वक्तव्यता छ. ५. छठा अध्ययनमा माणिभद्रदेवनी वक्तव्यता छे. ६. सातमा अध्ययनमा पूर्वभवे चंदना नग-
रीनो निवासी दत्त नामनो गाथापति वे सागरोपमनी स्थितिवाळो दत्त नामनो देव थयो, तेनी वक्तव्यता छे. ७. आठमा
अध्ययनमा मिथिला नगरीनो रहीश शिव नामनो गृहपति वे सागरोपमनी स्थितिए शिवनामना देवपणे उत्पन्न थयेल, तेनी
वक्तव्यता छे. ८. नवमा अध्ययनमा हस्तिनापुरनो रहीश बळ नामनो गाथापति के सागरोपमना आयुपे पहेला देवलोकमां
उत्पन्न थयेल बळ नामनो देव, तेनी वक्तव्यता छे. ९. दशमा अध्ययनमां काकंदी नगरीनो रहीश अणाढिय नामनो
गृहपति बे सागरोपमना आयुपे ते ज नामे पहेला देवलोकमां उत्पन्न थयेल, तेनी वक्तव्यता छे. १०.
बीजो वर्ग समाप्त.
॥१०३॥

·अथ पुष्पचूला नामना चोथा वर्गनो प्रारंभ. मू०-जइ णं भंते ! समणेणं भगवता उक्खेवओ। अर्थ-सुधर्मास्वामीने जंबूस्वामी पूछे छे के हे भगवान! श्रमण भगवान महावीरस्वामीए पुष्पचूलिका नामना चोथा वर्गनो शो उत्क्षेप कर्यो छे ? त्यारे सुधर्मास्वामी उत्तर आपे छे. मूक-जाव दस अज्झयणा पण्णत्ता, तं जहा-" सिरि १ हिरि २ धिति ३ कित्ति (त्ती) ओ४ बुद्धि ((द्धी) ५ लच्छी ६ य होइ बोधवा। इलादेवी७ सुरादेवी ८ रसदेवी ९ गंधदेवी १० य ॥१॥" अर्थ-श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामीए चोथा पुष्पचूला नामना वर्गना यावत् दश अध्ययनो कह्यां छे. ते आ प्रमाणे-" श्री १, ही २, धृति ३, कीर्ति ४, बुद्धि ५, लक्ष्मी ६, इलादेवी ७, सुरादेवी ८, रसदेवी ९ अने गंधदेवी १० ए नामनां अध्ययनो जाणवां. मू०-जइ णं भंते ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं उवंगाणं चउत्थस्स वग्गस्स पुप्फचू- लाणं दस अज्झयणा पण्णत्ता, पढमस्स णं भंते ! उक्खेवओ। अर्थ-हे भगवान ' जो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए निरयावलिका उपांगना चोथा

·वर्ग ४ थो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(पुप्फचूला)
॥१०४॥
वर्ग पुष्पचूलानां दश अध्ययनो कह्यां छे, तो हे भगवान ! पहेला अध्ययननो उत्क्षेप शुं कह्यो छे ? ते कहो.
मू-एवं खलु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नगरे, गुणसिलए चेइए,
सेणिए राया, सामी समोसढे, परिसा निग्गया।
अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! ते काळे ते समये राजगृह नगर हतुं. तेनी बहार गुणशील चैत्य हतुं. ते नगरमां
श्रेणिक राजा हता. त्यां (वनमां ) एकदा श्रीमहावीरस्वामी समवसर्या. तेमने वांदवा माटे नगरमांथी पर्षदा नीकळी.
मू-ते णं काले णं ते णं समए णं सिरिदेवी सोहम्मे कप्पे सिरिवडिसए विमाणे सभाए
सुहम्माए सिरिंसि सीहासणंसि चउहि सामाणियसाहस्सेहिं चउहि महत्तरियाहि सपरिवाराहिं
जहा बहुपुत्तिया जाव नट्टविहिं उवदंसित्ता पडिगता । नवरं दारियाओ नत्थि ।
अर्थ ते काळे ते समये श्री नामे देवी सौधर्मकल्प नामना पहेला देवलोकमां श्रीवडिंसक नामना विमानमा सुधर्मा
नामनी सभामां श्री नामना सिंहासन उपर चार हजार सामानिक देव, चार महत्तरिका विगेरे परिवार सहित हती. ते
बहुपुत्रिका देवीनी जेम भगवान पासे आवी, नाट्यविधि देखाडीने पाछी गइ. विशेप ए के आ श्रीदेवीने दारिकाओ न
कहेवी. मात्र दारको ज विकुा हता. (दारिकाओ विकुर्वी नहोती.)
मू०-पुत्वभवपुच्छा । एवं खल्लु गोयमा ! ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नगरे,
॥१०४॥

·गुणसिलए चेइए, जियसत्तू राया। अर्थ-पछी गौतमस्वामीए ते श्रीदेवीनो पूर्वभव पूच्यो, त्यारे भगवाने तेमने उत्तर आप्यो-आ प्रमाणे निचे हे गौतम ! ते काळे ते समये राजगृह नामे नगर हतुं. तेनी बहार गुणशील नामर्नु चैत्य हतुं. ते नगरमां जितशत्रु नामे राजा हता. मू-तत्थ णं रायगिहे नयरे सुदंसणो नाम गाहावई परिवसति, अड्डे । अर्थ-ते राजगृह नगरमा सुदर्शननामे गाथापति रहेतो हतो. ते आढ्य विगेरे विशेषणवाळो हतो. मू०-तस्स णं सुदंसणस्स गाहावइस्स पिया नाम भारिया होत्था, सोमाला । अर्थ-ते सुदर्शन गाथापतिने प्रिया नामनी भार्या हती. ते सुकुमाळ विगेरे विशेषणवाळी हती. मू०-तस्स णं सुदंसणस्स गाहावइस्स धूया पियाए गाहावतिणीए अत्तिया भूया नाम दारिया होत्था, वुड्ढा वुड्डकुमारी जुण्णा जुण्णकुमारी पडितपुतत्थणी वरगपरिवजिया याविहोत्था। अर्थ--ते सुदर्शन गाथापतिनी पुत्री प्रिया नामनी गाथापतिनीनी आत्मजा भूता नामनी दारिका हती. ते वृद्ध एटले मोटी थइ हती, वृद्ध छतां कुमारी ज हती, जीर्ण शरीरवाळी हती, जीर्ण थया छतां कुमारी हती, तेणीना स्तन शिथिल अने पडी गयेला एटले लटकता हता, तेम ज वर ( भर्तार ) वडे रहित हती. मू० ते णं काले णं ते णं समए णं पासे अरहा पुरिसादाणीए जाव नवरयणीए, वण्णओ

·--
वर्ग ४ थो.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुष्फचूला)
अध्ययन
१ लुं.
॥१०५॥
सो चेव, समोसरणं, परिसा निग्गया।
अर्थ ते काळे ते समये श्रीपार्श्वनाथ अर्हन् पुरुषोमां प्रधान यावत् नव हाथ उंचा शरीरवाळा विगेरे ते ज वर्णन
कहेवू. एकदा त्यां तेमनुं समवसरण थयु. तेमने वांदवा माटे पर्षदा नगरमांथी नीकळी.
मू-तते णं सा भूया दारिया इमीसे कहाए लट्ठा समाणी हट्टतुट्ठा जेणेव अम्मापियरो
तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता एवं वदासी-एवं खलु अम्मताओ ! पासे अरहा पुरिसादाणीए
पुवाणुपुर्दिवं चरमाणे जाव देवगणपरिवुड़े विहरति, तं इच्छामो णं अम्मयाओ ! तुब्भहिं
अब्भणुण्णाया समाणी पासस्स अरहओ पुरिसादाणीयस्स पायवंदियागमित्तए।
अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका आ कथाना अर्थने पामी सती हृष्ट तुष्ट थइ सती ज्यां मातापिता हता त्यां आवी.
आवीने आ प्रमाणे बोली-आ प्रमाणे निचे हे मातापिता ! श्रीपार्श्वनाथ पुरुषोमां प्रधान अनुक्रमे विचरता यावत् देवोना
समूहे परिवरेला सता अहीं पधार्या छे. तो हे मातापिता ! तमारी आज्ञा पामी सती हुँ श्री पार्श्वनाथ अर्हन् पुरुषादानीयना
पादेवंदन करवा माटे जवा इच्छं छं.
मू०-अहासुहं देवाणुप्पिया ! मा पडिबंधं ।
अर्थ-मातापिताए का-हे देवानुप्रिया ! इच्छा प्रमाणे कर. विलंब न कर.
॥१०५॥

·मू०-तते णं सा भूया दारिया ण्हाया जाव सरीरा चेडीचकवालपरिकण्णा साओ गिहाओ पडिनिक्खमति, पडिनिक्खमित्ता जेणेव बाहिरिया उवट्ठाणसाला तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता धम्मिअंजाणप्पवरं दुरूढा । अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका स्नान करी यावत् शरीरे विभूषित थइ दासीओना समूहे परिवरी सती पोताना घरमांथी बहार नीकळी, नीकळीने ज्यां वहारनी उपस्थानशाळा (सभा) हती त्यां आवी. आवीने धार्मिक श्रेष्ठ वाहन- पर आरूढ थइ-चडी. मू०-तते णं सा भूया दारिया निययपरिवारपरिवुडा रायगिहं नगरंमज्झंमज्झेणं निगच्छति, निगच्छित्ता जेणेव गुणसिलए चेइए तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता छत्तादीए तित्थकरातिसए पासति, पासित्ता धम्मियाओ जाणप्पवराओ पच्चोरुभित्ता चेडिचकवालपरिकिण्णा जेणेव पासे अरहा पुरिसादाणीए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता तिक्खुत्तो जाव पज्जुवासति । अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका पोताना परिवारवडे परिवरी सती राजगृह नगरनी मध्ये मध्ये थइने नीकळी. नीकळीने ज्यां गुणशील चैन्य हतुं त्यां आवी. आवीने तेणीए छत्रादिक तीर्थकरना अतिशय जोया. जोइने धार्मिक श्रेष्ठ

·वर्ग ४ थो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(पुष्फचूला)
॥१०६॥
यान (वाहन ) थी नीचे उतरीने दासीओना समूहथी परिवरी सती ज्यां श्रीपार्श्वनाथ अर्हन् पुरुषादानीय हता त्यां आवी.
आवीने तेमने त्रणवार प्रदक्षिणा करी यावत् पर्युपासना करवा लागी.
मू-तते णं पासे अरहा पुरिसादाणीए भूयाए दारियाए तीसे महइ० धम्मकहाए ।
धम्म सोच्चा निसम्म हट्टतुट्ठा जाव वंदति नमंसति, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वदासी-सदहामि
णं भंते ! निग्गंथं पावयणं जाव अब्भुटेमि णं भंते ! निग्गथं पावयणं से जहेव तुब्भे वदह जं,
नवरं देवाण्णुप्पिय! अम्मापियरो आपुच्छामि, तते णं अहं जाव पवइत्तए।अहासुहं देवाणुप्पिया!
अर्थ-त्यारपछी श्रीपार्श्वनाथ अर्हन् पुरुषादानीए ते भूता दारिका तथा ते मोटी पर्षदा आगळ धर्मकथा कही. ते
धर्मकथा सांभळीने हृदयमा धारीने हृष्टतुष्ट थइ सती ते भूताए भगवानने वंदना करी, नमस्कार कर्या. वंदना नमस्कार
करी ते आ प्रमाणे बोली-हे भगवान ! हुं आ निग्रंथ प्रवचन उपर श्रद्धा करूं छं यावत् हे भगवान ! हुं निग्रंथ प्रवचनमा
सावधान थइ छं. जे प्रमाणे तमो कहो छो ते तेम ज छे. पण विशेष ए के-हे देवानुप्रिय ! हुं मारा मातापितानी रजा लउं.
त्यारपछी हुं यावत् प्रव्रज्या लेवा इच्छं छं. त्यारे भगवान बोल्या के-हे देवानुप्रिया ! जेम सुख उपजे तेम कर.
प्रतिबंध-विलंब न कर.
मू०-तते णं सा भूया दारिया तमेव धम्मियं जाणप्पवरं जाव दुरुहति, दुरुहित्ता जेणेव
॥१०६॥

·रायगिहे नगरे तेणेव उवागता, रायगिहं नगरं मज्झंमज्झेणं जेणेव सए गिहे तेणेव उवागता, रहाओ पच्चोरुहित्ता जेणेव अम्मापितरो तेणेव उगावता, करतल जहा जमाली आपुच्छति । अहासुहं देवाणुप्पिए !। अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका ते ज पोताना धार्मिक श्रेष्ठ वाहन उपर यावत् आरूढ थइ. आरूढ थइने ज्यां राजगृह नगर हतुं, त्यां आवी सती राजगृह नगरनी मध्ये मध्ये थइने ज्यां पोतानुं घर हतुं त्यां आवी. रथमांथी नीचे उतरी ज्यां मातापिता हता त्यां आवी. जमालिनी जेम बे हाथ जोडी दीक्षा लेवानी रजा मागी. त्यारे मातापिता बोल्या के हे देवानुप्रिया ! जेम तने सुख उपजे तेम कर. मू-तते णं से सुदंसणे गाहावई विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं उवक्खडावेति, उव- क्खडावित्ता मित्तनाति आमंतेति, आमंतित्ता जाव जिमियभुत्तुत्तरकाले सुईभूते निक्खमणमा- णित्ता कोडुंबियपुरिसे सदावति, सद्दावित्ता एवं वदासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया ! भूयादारयाए पुरिससहस्सवाहिणीयं सीयं उवट्ठवेह, उवट्ठवित्ता जाव पञ्चप्पिणह । तते णं ते जाव पञ्चप्पिणांत। अर्थ-त्यारपछी ते सुदर्शन गाथापतिए विस्तारवाळू अशन, पान, खादिम, स्वादिम ए चार प्रकारनुं भोजन तैयार

·वर्ग ४ थो.
अध्ययन
श्री
निरया-
पलिका.
(पुप्फचूला)
॥१०७॥
कराव्यु, तैयार करावीने मित्र, ज्ञाति विगेरेने आमंत्रण कयुं. आमंत्रण करीने यावत् तेमने जमाड्या. भोजन कर्या पछी
तेमनी दीक्षाने माटे अनुमति लइने कौटुंबिक पुरुषोने बोलाव्या. बोलावीने आ प्रमाणे का-हे देवानुप्रियो ! शीघ्रपणे
भूता दारिका माटे हजार पुरुषोए वहन करवा लायक शिविकाने लावो. लावीने यावत् आ मारी आज्ञा पाछी सोंपो.
त्यारपछी तेओए पण यावत् आज्ञा पाछी सोंपी.
मू-तते णं से सुदंसणे गाहावई भूयं दारियं ण्हायं जाव विभूसियसरीरं पुरिससहस्सवाहिणि
सीयं दुरूहति, दुरूहित्ता मित्तनाति० जाव रवेणं रायगिहं नगरं मज्झमज्झेणं जेणेव गुणसिलए
चेइए तेणेव उवागते, छत्ताईए तित्थयरातिसए पासति, पासित्ता सीयं ठावेति, ठावित्ता भूयं
दारियं सीयाओ पच्चोरुतेति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सुदर्शन गाथापतिए भूता दारिकाने स्नान करेली यावत् शरीरे विभूपित थयेलीने हजार पुरुपोथी
वहन थती शिविका उपर चडावी ( वेसाडी). चडावीने मित्र, ज्ञाति विगेरे परिवार सहित यावत् वाजिबना शब्द सहित
राजगृह नगरनी मध्ये मध्ये थइने ज्यां गुणशील चैत्य हतुं, त्यां आव्यो. आवीने तीर्थकरना छत्रादिक अतिशयो जोया.
जोइने शिविकाने स्थापन करी. स्थापन करीने भूता दारिकाने शिविका उपरथी नीचे उतारी.
मू०-तते णं तं भूयं दारियं अम्मापियरो पुरतो काउं जेणेव पासे अरहा पुरिसादाणीए
॥१०७॥

·तेणेव उवागते, तिखुत्तो वंदति नमसति, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वदासी-एवं खलु देवाणुप्पिया ! भूया दारिया अम्हं एगा धूया इट्ठा, एस णं देवाणुप्पिया ! संसारभउविग्गा भीया जाव देवाणु- प्पियाणं अंतिए मुंडा जाव पव्वयाति, तं एयं णं देवाणुप्पिया ! सिस्सिणिभिक्खं दलयात, पडि- च्छंतु णं देवाणुप्पिया ! सिस्सिणीभिक्खं । अहासुहं देवाणुप्पिया!। अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिकाने तेना मातापिता आगळ करीने ज्यां श्रीपार्श्वनाथ अर्हन् पुरुपादानीय हता त्यां आव्या. आवीने त्रण वार वंदना करी, नमस्कार कर्या. वंदना नमस्कार करी आ प्रमाणे बोल्या-आ प्रमाणे निश्चे हे देवानुप्रिय ! आ भूता दारिका अमारे एक ज पुत्री छे. ते अमोने अत्यंत इष्ट छे. ते आ हे देवानुप्रिय ! संसारना भयथी उद्वेग पामी छ, भय पामी छ, तेथी यावत् देवानुप्रिय एवा आपनी पासे मुंड थइ यावत् प्रव्रज्या लेवा इच्छे छे. तो हे देवानुप्रिय ! आने अमे शिष्यारूप भिक्षा तरिके आपने आपीए छीए. तेथी हे देवानुप्रिय ! आ शिष्यारूप भिक्षाने आप अंगीकार करो ( स्वीकारो). त्यारे भगवान चोल्या-हे देवानुप्रियो ! जेम तमने सुख उपजे तेम थाओ. मू०--तते णं सा भूता दारिया पासेणं अरहा एवं वुत्ता समाणी हट्ठा उत्तरपुरच्छिमं सयमेव आभरणमल्लालंकारं उम्मुयइ, जहा देवाणंदा पुप्फचूलाणं अंतिए जाव गत्तबंभयारिणी । RS

·वर्ग ४ थो.
अध्ययन
श्री
निरया-
बलिका.
प्फचूला)
।१०८॥
अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका श्रीपार्श्वनाथ अर्हने आ प्रमाणे कही सती हर्ष पामी उत्तरपूर्व बच्चेनी ईशान दिशामां
जइ पोतानी मेळे आभरण, पुष्पमाळा अने अलंकार पोताना शरीरपरथी उतार्या. देवानंदानी जेम पुष्पचूलानी पासे दीक्षा
ग्रहण करी यावत् गुप्त ब्रह्मचर्यवाळी थइ.
मू०--तते णं सा भूता अजा अपणदा कदाइ सरीरपाओसिया जाया यावि होत्था, अभि-
क्खणं अभिक्खणं हत्थे धोवति, पादे धोवति, एवं सीसं धोवति, मुहं धोवति, थणगंतराइं
धोवति, कक्खंतराइंधोवति, गुज्झंतराइं धोवति, जत्थ जत्थ वि य णं ठाणं वा सिजं वा निसीहियं
वा चेतेति तत्थ तत्थ वि य णं पुवामेव पाणएणं अब्भुक्खेति, ततो पच्छा ठाणं वा सिज्जं वा
निसीहियं वा चेतेति ।
अर्थ-त्यारपछी ते भूता आर्या एकदा कदाचित् शरीरनी शुश्रूषा करनारी थइ. तेथी ते वारंवार हाथ धोवा लागी,
पग धोवा लागी. एज प्रमाणे मस्तक धोवा लागी, मुख धोवा लागी, स्तनना मध्यभागने धोवा लागी, कक्षाना मध्यने धोवा
लागी, गुह्यस्थानना मध्यने धोवा लागी, ते ज्या ज्यां स्थानने, शय्याने के आसनने करती हती, त्यां त्यां पण प्रथम ते पाणीवडे
ते स्थानने छांटती हती अने त्यारपछी त्यां स्थानने, शय्याने के आसनने करती हती.
मू-तते णं तातो पुप्फचूलातो अज्जातो भूयं अजं एवं वदासी-अम्हे णं देवाणुप्पिए ।
॥१०८॥

·समणीओ निग्गंथीओ इरियासमियाओ जाव गुत्तबंभचारिणीओ, नो खलु कप्पति अम्हं सरीरपा- ओसियाणं होत्तए, तुमं च णं देवाणुप्पिए!सरीरपाओसिया अभिक्खणं अभिक्खणं हत्थे धोवसि जाव निसीहियं चेतेहि, तं गं तुमं देवाणुप्पिए ! एयस्स ठाणस्स आलोएहि त्ति, सेसं जहा सुभद्दाए जाव पाडियकं उवस्सयं उवसंपज्जित्ता णं विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते पुष्पचूला आर्याए भूता आर्याने आ प्रमाणे कह्यु-हे देवानुप्रिया ! आपणे साध्वीओ, निर्गथीओ, ईर्यासमितिवाळी यावत् गुप्त ब्रह्मचर्यवाळी छीए, तेथी निचे आपणने शरीरनी शुश्रूषा करनार थर्बु कल्पे नहीं, पण तुं तो हे देवानुप्रिया ! शरीरनी शुश्रूषा करती वारंवार हाथ धोवे छे यावत् पाणी छांटीने आसन करे छे. तेथी तुं हे देवानुप्रिया! आ स्थाननी आलोचना कर. शेष अधिकार सर्व सुभद्रा प्रमाणे जाणवो. यावत् ते भूता आर्या जूदो उपाश्रय ग्रहण करी विचरवा लागी-रही. मू-तते णं सा भूता अजा अणाहट्टिया अणिवारिया सच्छंदमई अभिक्खणं अभिक्खणं हत्थे धोवति जाव निसीहियं चेतेति । अर्थ-त्यारपछी ते भूता आर्या अटकायत विनानी, निवारण विनानी अने स्वच्छंद मतिवाळी थइने वारंवार हाथ धोवा लागी पाणी छांटीने आसन करवा लागी. यावत्

·वर्ग ४ थो.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुप्फचूला)
अध्ययन
१ लु
॥१०९॥
मू०-तते णं सा भूया अज्जा बहूहिं चउत्थछट्ठट्ठम० बहूई वासाइं सामण्णपरियागं पाउणित्ता
तस्स ठाणस्स अणालोइयपडिकंता कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे सिरिवर्डिसए विमाणे
उववायसभाए देवसयणिजंसि जाव तोगाहणाए सिरिदेवित्ताए उववण्णा पंचविहाए पज्जत्तीए
भासामणपज्जत्तीए पज्जत्ता ।
अर्थ-त्यारपछी ते भूता आर्या घणा चोथभक्त, छठ, अहम विगेरे तप करी घणा वर्षों चारित्रपर्यायने पाळी ते
स्थाननी आलोचना अने अतिक्रमण कर्या विना काळसमये काळधर्म पामीने सौधर्मकल्पमा श्रीवडींसक विमानमा उपपात
सभामां देवशय्यामां यावत् ( सात हाथनी) अवगाहनावडे श्रीदेवीपणे उत्पन्न थइ पांच प्रकारनी पर्याप्तिवडे भाषा अने
मनपर्याप्तिबड़े पर्याप्तिवाळी थइ.
मू०-एवं खल्लु गोयमा ! सिरिए देवीए एसा दिवा देविड्डी लद्धा पत्ता, ठिई एगं पलिओवमं ।
अर्थ-आ प्रमाणे निचे हे गौतम ! श्रीदेवीने आ दिव्य देवीसंबंधी ऋद्धि मळी छे, प्राप्त थइ छे. तेनी स्थिति एक
पल्योपमनी छे.
मू०-सिरी णं भंते ! देवी जाव कहिं गच्छिहिति ? । महाविदेहे वासे सिज्झिहिति ।
अर्थ-हे भगवान! श्रीदेवी त्यांथी चवीने यावत् क्यां जशे ? हे गौतम ! महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ दीक्षा
॥१०९॥

·लइ सिद्धिपदने पामशे. मू०-एवं खलु जंबू ! निक्खेवओ। अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! प्रथम अध्ययननो निक्षेप जाणवो. (इति प्रथममध्ययनम्) मू-एवं सेसाण वि नवण्हं भाणियवं, सरिसनामा विमाणा, सोहम्मे कप्पे, पुत्वभवे नगर- चेइयपियमादीणं अप्पणो य नामादी जहा संगहणीए । सव्वा पासस्स अंतिए निक्खंता । तातो पुप्फचूलाणं सिस्सिणीयातो सरीरपाओसियाओ सव्वाओ अणंतरं चयं चइत्ता महाविदेहे वासे सिज्झिहिति । ॥ चउत्थवग्गो सम्मत्तो॥४ अर्थ-एज प्रमाणे शेष नव अध्ययनो कहेवां. तेना नाम समान नामवाळा विमानो, सौधर्मकल्पमा उत्पत्ति, पूर्व- भवे नगर, चैत्य, मातापिता विगेरे तथा पोतानां नाम विगेरे सर्व संग्रहणीमां कह्या प्रमाणे जाणवू, सर्वे श्रीपार्श्वनाथनी पासे दीक्षित थइ. तेओ सर्वे पुष्पचूला आर्यानी शिष्याओ थइ. शरीरनी शुश्रूषा करनारी थइ. सर्वे आंतरा रहित चवीने महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ दीक्षा लइ सिद्धिपदने पामशे. इति चतुर्थ वर्ग पुष्पचूला समाप्त.

·वर्ग ५ मो.
अथ पंचम वर्ग वह्निदशा-५
अध्ययन
१ लं.
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
॥११०॥
मू-जइ णं भंते ! समणेणं भगवया महावीरेणं उक्खेवओ उवंगाणं चउत्थस्स वग्गस्स
पुप्फचूलाणं अयमढे पण्णत्ते, पंचमस्स णं भंते ! वग्गस्स उवंगाणं वन्हिदसाणं समणेणं भगवया
जाव संपत्तेणं के अट्टे पण्णत्ते ? ।
अर्थ-जो हे पूज्य ! श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामीए निरयावलिका उपांगना चोथा वर्ग पुष्पचूलानो आ अर्थ
कह्यो छे तो हे पूज्य ! ए उपांगना पांचमा वर्ग वह्निदशानो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए
कयो अर्थ कह्यो छे ?
मू०-एवं खल्लु जंबू ! समणेणं भगवया महावीरेणं जाव दुवालस अज्झयणा पण्णत्ता, तं
जहा-" निसढे १ अनिय २ वह ३ वेहल ४ पगती ५ जुत्ती ६ दसरहे ७ दढरहे ८ य । महा-
धणू ९ सत्तधणू १० दसधणू ११ नामे सयधणू १२ य ॥१॥"
अर्थ-आ प्रमाणे निचे हे जंबू! श्रमण भगवान श्रीमहावीरे यावत् पांचमा वर्गना वार अध्ययनो कयां छे. ते आ
॥११०॥

·प्रमाणे-निषध १, अनिय २, वह ३, वेहल ४, प्रगति ५, जुत्ति ६, दशरथ ७, दृढरथ ८, महाधनु ९, सप्तधनु १०, दशधनु ११ अने शतधनु १२. आ बार कुमारना नामना बार अध्ययनो छे. मू-जइ णं भंते ! समणेणं जाव दुवालस अज्झयणा पण्णत्ता, पढमस्सणं भंते ! उक्खेवओ। अर्थ--हे पूज्य ! जो श्रमण भगवाने यावत् वार अध्ययनो कह्यां छे, तो प्रथम अध्ययननो शो उत्क्षेप-अर्थ कह्यो छ ? मू०-एवं खल्लु जंबू! ते णं काले णं ते णं समए णं बारवई नाम नगरी होत्था, दुवालसजो- यणायामा जाव पञ्चक्खं देवलोयभूया पासादीया दरिसणिज्जा अभिरूवा पडिरूवा । अर्थ-आ प्रमाणे निचे हे जंबू ! ते काळे ते समये द्वारवती नामनी नगरी हती, ते बार योजन विस्तारवाळी, यावत् प्रत्यक्ष देवलोक जेवी, प्रासादीया एटले चित्तने प्रसन्न करनारी, दर्शनीया एटले जोतां नेत्रने श्रम न लागे तेवी, अभिरूपा एटले मनोहर रूपवाळी अने प्रतिरूपा एटले दरेक जोनार मनुष्यने सुंदर लागे तेवी हती. मू०-तीसे णं बारवईए नगरीए बाहया उत्तरपुरच्छिमे दिसीभाए एत्थ णं रेवए नाम पवए होत्था, तुंगे गगणतलमणुलिहंतसिहरे नाणाविहरुक्खगुच्छगुम्मलतावल्लीपरिगताभिरामे हंसमियमयूरकोंचसारसकागमयणसालाकोइलकुलोववेते तडकडगवियरउज्झरपवालसिहरपउरे अच्छरगणदेवसंघविज्जाहरमिहुणसंनिचिन्ने निच्चच्छणए दसारवरवीरपुरिसतेलोक्कबलवगाणं सोमे

·श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग ५ मो.
अध्ययन
१ लं.
॥१११॥
सुभए पियदंसणे सुरूवे पासादीए जाव पडिरूवे ।
अर्थ-ते द्वारवती नगरीनी बहार उत्तरपूर्व एटले ईशान खूणानी दिशाना भागमां ते ठेकाणे रैवत नामनो पर्वत छे.
ते उंचो छ, तेना शिखर आकाशतळने स्पर्श करे छे, विविध प्रकारना आम्रादिक वृक्षा, चंपकादिक गुच्छो, चंपेली
आदिक लता अने तुवेर आदिक वल्लीवडे परिवरेल होवाथी अभिराम-मनोहर छ, हंस, मृग, मयूर, क्रौंच, सारस, काक,
मेना, सालुंकी अने कोयल विगेरे पक्षीना समूहे करीने सहित छे, तट, कटक, विवर ( गुफा), निर्झरणां, प्रपात (पाणी
पडवानां स्थानो ) अने शिखरोवडे व्याप्त छ, अप्सराओना समूह, देवोना समूह अने विद्याधरोना मिथुनोवडे सहित छ,
दश दशार, श्रेष्ठ वीरपुरुषो अने त्रण लोकने विपे बळवान एवा बळराम, कृष्ण अने नेमिनाथ विगेरेनो निरंतर उत्सवरूप
ते पर्वत छे. तेम ज ते पर्वत सौम्य, सुभग, प्रियदर्शनवाळो, सुरूप, प्रासादीय यावत् प्रतिरूप छे.
मू०-तस्स णं रेवगयस्स पवयस्स अदूरसामंते एत्थ णं नंदणवणे नामं उज्जाणं होत्था,
सबोउयपुप्फ जाव दरिसणिज्जे ।
अर्थ ते रैवत पर्वतनी अति दूर के नजिक नहीं एवे ठेकाणे नंदनवन नामर्नु उद्यान छे. ते सर्व ऋतुना पुष्प
सहित यावत् दर्शनीय-जोवा लायक छे.
मू-तत्थ णं नंदणवणे उज्जाणे सुरप्पियस्स जक्खस्स जक्खायतणे होत्था, चिराईए जाव
॥१११॥

·बहुजणो आगम्म अच्चति सुरप्पियं जक्खाययणं । अर्थ-ते नंदनवन उद्यानमा सुरप्रिय नामना यक्षनुं यक्षायतन (चैत्य ) छे. ते घणा काळनुं स्थापित (जुनूं) यावत् त्यां घणा माणसो आवीने हमेशां ते सुरप्रिय यक्षायतननी ( यक्षनी ) पूजा करे छे. मू०-से णं सुरप्पिए जक्खाययणे एगेणं महता वणसंडेणं सबओ समंता संपरिक्खित्ते जहा पुण्णभद्दे जाव सिलावद्वते । अर्थ-ते सुरप्रिय यक्षायतन एक मोटा वनखंडवडे सर्व दिशाए चोतरफथी परिवरेलुं छे. तेनुं वर्णन पूर्णभद्र यक्षाय- तननी जेम यावत् पृथ्वीशिलापट्ट सुधी जाणवू. मू-तत्थ णं बारवईए नयरीए कण्हे नामं वासुदेवे राया होत्था, जाव पसासेमाणे विहरति। अर्थ-त्यां द्वारवती नगरीमा कृष्ण नामना वासुदेव राजा हता. यावत् राज्यने शासन करता विचरता हता-रह्या हता. मू०-से णं तत्थ समुद्दविजयपामोक्खाणं दसहं दसाराणं, बलदेवपामोक्खाणं पंचण्हं महावीराणं, उग्गसेणपामोक्खाणं सोलसण्हं राईसाहस्सीणं, पज्जुण्णपामोक्खाणं अध्धुट्ठाणं कुमारकोडणिं, संबपामोक्खाणं सट्ठीए दुइंतसाहस्सीणं, वीरसेणपामोक्खाणं एकवीसाए वीरसा- हस्सीणं, रुप्पिणिपामोक्खाणं सोलसण्हं देवीसाहस्सीणं, अणंगसेणापामोक्खाणं अणेगाणं .

·वर्ग ५मो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
॥११२॥
गणियासाहस्सीणं, अण्णेसिं च बहूर्ण राईसर जाव सत्थवाहप्पभिईणं वेयड्डगिरिसागरमेरागस्स
दाहिणड्डभरहस्स आहेवच्चं जाव विहरति ।
अर्थ-ते कृष्ण राजा त्यां समुद्रविजय विगेरे दश दशा), बळदेव विगेरे पांच महावीरो, उग्रसेन विगेरे सोळ हजार
राजाओ, प्रद्युम्न विगेरे साडा त्रण करोड कुमारो, सांब विगेरे साठ हजार दुर्दात (उद्धत) कुमारो, वीरसेन विगेरे एकवीश
हजार वीरो, रुक्मिणी विगेरे सोळ हजार राणीओ, अनंगसेना विगेरे अनेक हजार गणिकाओ तथा बीजा घणा राजा,
ईश्वर यावत् सार्थवाह विगेरे परिवार सहित उत्तरमा वैताढय गिरि अने वीजी त्रण दिशाए समुद्रनी मर्यादावाळा दक्षिणार्ध
भरतक्षेत्रना आधिपत्यने भोगवता रहेला हता.
मू-तत्थ णं बारवईए नयरीए बलदेवे नामं राया होत्था, महया जाव रज्जं पसासे-
माणे विहरति ।
अर्थ-ते द्वारवती नगरीमां बळदेव नामे राजा हता, ते मोटा एटले हिमवंत, मलय, मंदर अने महेंद्र पर्वत जेवा
सारवाळा यावत् राज्यने पाळता सता रह्या हता.
मू-तस्स णं बलदेवस्स रपणो रेवई नामं देवी होत्था, सोमाला जाव विहरति ।
१ कोइथी दमी न शकाय तेवा-दुर्जेय.
॥११२॥

·अर्थ ते बळदेव राजाने रेवती नामनी राणी हती. ते सुकोमळ हती यावत् सुखेसुखे विचरती हती. मू०-तते णं सा रेवती देवी अण्णदा कदाइ तंसि तारिसगंसि सयणिज्जसि जाव सीहं सुमिणे पासित्ता णं पडिबुद्धा। एवं सुमिणदंसणपरिकहणं, कलातो जहा महाबलस्स, नवरं पंनासतो दाओ पण्णासरायकण्णगाणं एगदिवसेणं पाणिग्गहणं, नवरं निसढे नामं जाव उप्पिं पासादं विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते रेवती राणी एकदा कदाचित् ते तेवा प्रकारना शयनने विषे सुती सती यावत् स्वप्नमा सिंहने जोइने जागी गइ अने जे प्रमाणे स्वप्न जोयुं ते प्रमाणे राजाने कडं विगेरे. ते राणीए पुत्र प्रसव्यो अने ते कळामां महावळ कुमार जेवो थयो. विशेष ए के-पचासनो दायजो आप्यो. पचास राजकन्याओ® एक दिवसे पाणिग्रहण कराव्यु. विशेष ए के-ते निषध नामनो कुमार यावत् प्रासादनी उपर क्रीडा करतो विचरतो हतो. मू-ते णं काले णं ते णं समए णं अरहा आरिट्ठनेमी आदिकरे दसधणूई वण्णतो जाव समोसरिते, परिसा निग्गया। अर्थ-ते काळे ते समये अर्हन अरिष्टनेमि धर्मनी आदिने करनारा, दश धनुष उंचा शरीरवाळा, तेनुं वर्णन कहेवू. यावत् नंदनवन उद्यानमा समवसर्या. तेमने वांदवा माटे पर्षदा नीकळी.

·वर्ग ५ मो.
श्री
निरया-
पलिका.
(वन्हिदसा)
अध्ययन
१ लु.
॥११३॥
मू-तते णं से कण्हे वासुदेवे इमीसे कहाए लद्धढे समाणे हट्ठतुट्ठ कोडुबियपुरिसे सद्दा-
वेइ, सदावित्ता एवं वदासी-खिप्पामेव देवाणुप्पिया! सभाए सुहम्माए सामुदाणियं भेरितालेहि।
अर्थ-त्यारपछी ते कृष्ण वासुदेवे आ कथानो अर्थ पाम्या सता हृष्ट तुष्ट थइ कौटुंबिक पुरुषोने बोलाव्या. बोलावीने
आ प्रमाणे कथु-शीघ्रपणे हे देवानुप्रियो ! सुधर्मा सभामा सामुदानिक ( सर्व लोकोने खबर मळे तेवी) मेरीने वगाडो.
मू-तते णं से कोडंबियपुरिसे जाव पडिसुणित्ता जेणेव सभाए सुहम्माए सामुदाणिया
भेरी तेणेव उवागच्छंति, उवागच्छित्ता तं सामुदाणियं भेरिं महता महता सद्देणं तालेति ।
अर्थ-त्यारपछी ते कौटुंबिक पुरुषो यावत् कृष्ण वासुदेवनी आज्ञा अंगीकार करीने ज्यां सुधर्मा सभामा सामुदानिक
मेरी हती त्यां आव्या. आवीने ते सामुदानिक भेरीने मोटा मोटा शब्दवडे वगाडी.
मू-तते णं तीसे सामुदाणियाए भेरीए महता महता सद्देण तालियाए समाणीए समुद्द-
विजयपामोक्खा दस दसारा देवीओ उण भाणियवाओ जाव अणंगसेणापामोक्खा अणेगा
गणियासहस्सा अन्ने य बहवे राईसर जाव सत्थवाहप्पभितितो पहाया जाव पायच्छित्ता
सव्वालंकारविभूसिया जहाविभवइड्डिसकारसमुदएणं अप्पेगइया हयगया जाव पुरिसवग्गु-
॥११३॥

·रापरिक्खित्ता जेणेव कण्हे वासुदेवे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता करतल कण्हं वासुदेवं जएणं विजएणं वद्धावति । अर्थ-त्यारपछी ते सामुदानिक मेरी मोटा मोटा शब्दे वगाडी सती तेनो प्रतिच्छंद सांभळीने समुद्रविजय विगेरे दश दशारो तथा देवीओ-राणीओ पण कहेवी यावत् अनंगसेना विगेरे अनेक हजार गणिकाओ तथा बीजा घणा राजा, ईश्वर यावत् सार्थवाह विगैरे स्नान करी यावत् प्रायश्चित्त करी सर्व अलंकारथी विभूषित थइ, पोतपोताना यथायोग्य वैभव, ऋद्धि अने सत्कारना समुदायवडे केटलाक अश्वपर आरूढ थइने यावत् पुरुषोना समूहे परिवर्या सता ज्यां कृष्ण वासुदेव हता त्यां आव्या. आवीने बे हाथ जोडी कृष्ण वासुदेवने जयवडे विजयवडे वधावता हता-वधाव्या. मू०-तते णं से कण्हे वासुदेवे कोडुंबियपुरिसे एवं वयासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया! आभिसेक हत्थिं कप्पेह हयगयरहपवर जाव पच्चप्पिणति अर्थ-त्यारपछी ते कृष्ण वासुदेवे कौटुंबिक पुरुषोने आ प्रमाणे कर्म्यु-शीघ्रपणे हे देवानुप्रियो ! अभिषेक हस्ती ( पट्टहस्ती) ने तैयार करी लावो, तथा श्रेष्ठ एवा अश्व, गज, रथ, विगेरे पण तैयार करी लावो अने मारी आज्ञा पाछी सोंपो, त्यारे तेओए पण यावत् तेम करीने आज्ञा पाछी सोंपी. मू-तते णं से कण्हे वासुदेवे मजणघरे जाव दुरूढे अट्ठट्ठमंगलगा जहा कूणिए

·वर्ग ५मो.
श्री
निरया-
पलिका.
(वन्हिदसा)
अध्ययन
१ लुं.
॥११४॥
सेयवरचामरेहिं उध्धुव्वमाणोह उध्धुव्वमाणहि समुद्दविजयपामोक्खहिं दसहि दसारहिं जाव
सत्थवाहप्पभितीहिं सद्धिं संपरिखुडे सविड्डीए जाव रवेणं बारवई नगरि मज्झमझेणं सेसं
जहा काणओ जाव पज्जुवासइ ।
अर्थ-त्यारपछी ते कृष्ण वासुदेव स्नान करवाना गृहमां यावत् (जइ कसरत करी, स्नान करी, शरीर अलंकृत करी,
वाह्य उपस्थानशाळामां आवी पट्टहस्तीपर ) आरूढ थया. आठ आठ मंगळ आगळ चाल्या. कूणिकनी जेम सर्व कहे.
श्वेत श्रेष्ठ चामरो वींझाते वींझाते सते समुद्रविजय विगेरे दश दशार सहित यावत् सार्थवाह विगेरे सहित परिवर्या सता
सर्व समृद्धिवडे यावत् वाजिबना शब्दवडे द्वारवती नगरीनी मध्ये मध्ये थइने नीकळ्या. शेप सर्व अधिकार कूणिकनी जेम
जाणवो यावत् भगवान अर्हन् श्री अरिष्टनेमिनी पर्युपासना (सेवा) करवा लाग्या.
मू-तते णं तस्स निसढस्स कुमारस्स उप्पिं पासायवरगयस्स तं महता जणसदं च
जहा जमाली जाव धम्म सोच्चा निसम्म वंदइ नमसइ, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वदासी-
सद्दहामिणं भंते ! निग्गंथं पावयणं जहा चित्तो जाव सावगधम्म पडिवजात, पडिवजित्ता पडिगते।
अर्थ-त्यारपछी ते निषध कुमार श्रेष्ठ प्रासादपर रहेलो हतो, तेणे मोटो लोकशब्द सांभळीने जमालिनी जेम भगवान
पासे आवी, धर्म सांभळी, हृदयमा धारी, वंदना करी, नमस्कार कर्या. वंदना नमस्कार करी आ प्रमाणे कयु-हे भगवान !
॥११४॥

·म हूं निग्रंथ प्रवचननी श्रद्धा करुं छु. विगेरे कही चित्रनी जेम यावत् श्रावक धर्म अंगीकार कर्यो. अंगीकार करी पाछो पोताने घेर गयो. मू०-ते णं काले णं ते णं समए णं अरहओ अरिट्ठनमिस्स अंतेवासी वरदत्ते नाम अणगारे उराले जाव विहरति । अर्थ ते काळे ते समये अर्हन् श्रीअरिष्टनेमिना शिष्य वरदत्त नामना अनगार (गणधर) उदार एवा यावत् विचरता हता. मू-तते णं से वरदत्ते अणगारे निसढं कुमारं पासति, पासित्ता जातसध्धे जाव पज्जुवासमाणे एवं वयासी-अहो णं भंते ! निसढे कुमारे इढे इट्ठरूवे कंते कंतरूवे एवं पिए मणुन्नए मणामे मणामरूवे सोमे सोमरूवे पियदसणे सुरूवे । अर्थ-त्यारपछी ते वरदत्त अनगारे निषध कुमारने जोयो. जोइने तेनापर श्रद्धा उत्पन्न थइ यावत् भगवाननी पासे आवी तेनी पर्युपासना करता सता आ प्रमाणे कह्यु-अहो भगवान ! निषध कुमार इष्ट, इष्टरूपवाळो, कांत, कांतरूपवाळो, एज प्रमाणे प्रिय, मनोज्ञ, मनने गमतो, मनने गमता रूपवाळो, सौम्य, सौम्यरूपवाळो; प्रियदर्शन अने सारारूपवाळो छे. मू०-निसढे णं भंते ! कुमारे णं अयमेयारूवे माणुयइड्डी किण्णा लध्धा ? किण्णा पत्ता? पुच्छा जहा सूरियाभस्स। २०

·वर्ग ५ मो.
अध्ययन
श्री
निरया-
चलिका.
(वन्हिदसा)
॥११५॥
अर्थ-तो हे भगवान ! निपध कुमारे आ आवा प्रकारनी मनुष्यऋद्धि शी रीते मेळवी ? शी रीते प्राप्त करी ?
एम सूर्याभनी जेवी पृच्छा करी एटले के गौतमस्वामीए सूर्याभदेवनी ऋद्धि संबंधी प्रश्न पूछयो हतो तेम आ वरदत्त मुनिए
निषध कुमार संबंधी प्रश्न कर्यो.
मू०-एवं खलु वरदत्ता ! ते णं काले णं ते णं समए णं इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे
रोहीडए नाम नगरे होत्था रिद्ध० । मेहवन्ने उजाणे, मणिदत्तस्स जक्खस्स जक्खाययणे
अर्थ-आ प्रमाणे निचे हे वरदत्त ! ते काळे ते समये आ.ज जंबूद्वीप नामना द्वीपमा भरतक्षेत्रमा रोहिड नामर्नु
नगर हतुं. ते ऋद्धिमान विगेरे विशेषणवाल्लं हतुं, तेनी बहार ईशान विदिशाने विपे मेघवर्ण नामे उद्यान हतुं. तेमां मणि-
दत्त नामना यक्षनुं यक्षायतन (चैत्य ) हतुं.
मू-तत्थ णं रोहीडए नगरे महब्बले नामं राया, पउमावई नामं देवी, अन्नया कदाइ तंसि
तारिसगंसि सयणिजंसि सीहं सुमिणे, एवं जम्मणं भाणियत्वं जहा महब्बलस्स, नवरं वीरंगतो
नाम, बत्तीसतो दाओ बत्तीसाए रायवरकन्नगाणं पाणिं जाव ओगिजमाणे ओगिज्जमाणे पाउसव-
रिसारत्तसरयहेमंतगिम्हवसंते छप्पि उऊ जहाविभवे समाणे काले गालेमाणे इ8 सद्दे जाव विहरति।
अर्थ-ते रोहिड नगरमां महावळ नामे राजा हतो. तेने पद्मावती नामे राणी हती. तेणीए एकदा कदाचित् ते तेवा
॥११५॥

·प्रकारना शयनने विषे सुती सती स्वप्नमां सिंह जोयो. ए प्रमाणे तेना जन्म पर्यंत सर्व वृत्तांत ( भगवतीसूत्रमा कहेला) महाबळ कुमारनी जेम कहेवो. विशेष ए के-तेनुं वीरंगदत्त ( वीरांगद ) नाम आप्यु. तेने बत्रीशनो दायजो आपी एक ज दिवसे राजाओनी वत्रीश श्रेष्ठ कन्याओ साथे पाणिग्रहण कराव्यु. यावत् संगीत गाते सते गाते सते प्रावृट् (जेठ, अपाड, वर्षारात्र, शरद, हेमंत, ग्रीष्म अने वसंत, (चैत्र, वैशाख) ए छए ऋतुने उचित वैभव प्रमाणे भोग भोगवतो सतो काळने निर्गमन करतो सतो इष्ट एवा शब्दादिक भोग भोगवतो यावत् रह्यो. (भोगववा लाग्यो.) मू० ते णं काले णं ते णं समए णं सिद्धत्था नाम आयरिया जातिसंपन्ना जहा केसी, नवरं बहुस्सुया बहुपरिवारा जेणेव रोहीडए नगरे जेणेव मेहवन्ने उज्जाणे जेणेव माणिदत्तस्स जक्खस्स जंक्खाययणे तेणेव उवागते अहापडिरूवं जाव विहरति । परिसा निग्गया । अर्थ ते काळे ते समये सिद्धार्थ नामना आचार्य जातिसंपन्न विगेरे केशी गणधरनी जेवा विशेषणवाळा, विशेष ए के बहुश्रुतवाळा घणा परिवारवाळा ज्यां रोहिड नगर हतुं, ज्यां मेघवर्ण उद्यान हतुं, ज्यां मणिदत्त यक्षनुं यक्षायतन हतुं त्यां आव्या सता. यथायोग्य यावत् उपाश्रय याचीने विहर्या-रह्या. तेमने वांदवा माटे नगरमांथी पर्पदा नीकळी. मू-तते णं तस्स वीरंगतस्स कुमारस्स उप्पिं पासायवरगतस्स तं महता जणसदं च जहा जमाली निग्गतो धम्म सोच्चा जं नवरं देवाणुप्पिया ! अम्मापियरो आपुच्छामि जहा जमाली +

·वर्ग ५ मो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
॥११६॥
तहेव निक्खंतो जाव अणगारे जाते जाव गुत्तबंभयारी ।
अर्थ-ते वखते ते वीरंगदत्त कुमार श्रेष्ठ प्रासादनी उपर क्रीडा करतो रहेलो हतो, ते आवा प्रकारना मोटा जनश-
ब्दने सांभळी जमालिनी जेम वांदवा नीकळ्यो. धर्म सांभळी प्रतिबोध पाम्यो. विशेप ए के ( ते आप्रमाणे गुरु पासे वोल्यो
के ) हे देवानुप्रिय ! हुं मारा मातापितानी रजा लइने आयु. ( एम कही घेर आवी मातापितानी रजा लइ) जेम जमालि
तेम नीकळयो यावत् अनगार ( साधु ) थयो यावत् गुप्त ब्रह्मचारी थयो.
मू-तते णं से वीरंगते अणगारे सिद्धत्थाणं आयरियाणं अंतिए सामाइयमादियाइं जाव
एकारस अंगाई अहिज्जति, अहिजित्ता बहुइं जाव चउत्थ जाव अप्पाणं भावेमाणे बहुपडिपुण्णाई
पणयालीसवासाइं सामन्नपरियायं पाउणित्ता दोमासियाए संलेहणाए अत्ताणं झुसित्ता सवीसं
भत्तसयं अणसणाए छेदित्ता आलोइयपडिकते समाहिपत्ते कालमासे कालं किच्चा बंभलोए कप्पे
मणोरमे विमाणे देवत्ताए उववन्ने । तत्थ णं अत्थेगइयाणं देवाणं दससागरोवमाइं ठिई पन्नत्ता।
तत्थ णं वीरंगयस्स देवस्स दससागरोवमाई ठिई पण्णत्ता ।
अर्थ-त्यारपछी ते वीरंगदत्त अनगार सिद्धार्थ आचार्यनी पासे सामायिकादिक यावत् अग्यार अंग भण्या, भणीने
॥११६॥

·घणा उपवास, छठ, अहम विगेरे तपवडे यावत् आत्माने भावता सता परिपूर्ण पीस्ताळीश वर्ष सुधी चारित्रपर्याय पाळीने वे मासनी संलेखनावडे आत्माने (शरीरने) शुष्क करी एकसो ने वीश भक्त (भोजन) अनशनवडे छेदीने आलोचना अने अतिक्रमण करी समाधिपूर्वक काळ समये ( मरणसमये) काळ करी (मरण पामी) ब्रह्मलोककल्प नामना पांचमा देवलोकमां मनोरम नामना विमानमां देवपणे उत्पन्न थया. त्यां केटलाक देवोनी दश सागरोपमनी स्थिति कहेली छे. त्यां वीरंगदत्त देवनी पण दश सागरोपमनी स्थिति कही छे. मू० ते णं वीरंगते देवे तातो देवलोगाओ आउक्खएणं जाव अणंतरं चयं चइत्ता इहेव बारवईए नयरीए बलदेवस्स रन्नो रेवईए देवीए कुच्छिसि पुत्तत्ताए उववन्ने । अर्थ-ते वीरंगदत्त देव ते देवलोकथी आयुष्यने क्षये यावत् आंतरा रहित चवीने आ ज द्वारवती नगरीमां वळदेव राजानी रेवती राणीनी कुक्षिने विषे पुत्रपणे उत्पन्न थयो छे. मू-तते णं सा रेवती देवी तंसि तारिसगंसि सयणिज्जसि सुमिणदंसणं जाव उप्पिं पासा- यवरगते विहरति । तं एवं खलु वरदत्ता! निसढेणं कुमारणं अयमेयारूवे ओराले मणुयइड्डी लद्धा। अर्थ-त्यारपछी ते रेवती राणी ते तेवा प्रकारना शयनने विपे सिंहनुं स्वप्न जोइने जागी यावत् ( तेणीए पुत्र प्रसव्यो. तेनुं नाम निषध पाडयुं ) ते श्रेष्ठ प्रासादनी उपर रह्यो सतो विचरे छे-क्रीडा करे छे. ते आ प्रमाणे निश्चे हे

·श्री
वर्ग ५ मो.
अध्ययन
१लं.
निरया-
पलिका.
(वन्हिदसा)
॥११७॥
वरदत्त मुनि ! निपध कुमारे आ आवा प्रकारनी उदार मनुष्यऋद्धि प्राप्त करी छे.
मू०-पभू णं भंते ! निसढे कुमारे देवाणुप्पियाणं अंतिए मुंडा जाव पव्वइत्तए ? हंता पभू।
से एवं भंते ! से एवं भंते ! इइ वरदत्ते अणगारे जाव अप्पाणं भावमाणे विहरति ।
अर्थ-(वरदत्त मुनिए पूछयु के-) हे भगवान ! ते निपध कुमार आप देवानुप्रियनी पासे मुंड थइ यावत् प्रव्रज्या
लेवाने समर्थ थशे ? (प्रभु बोल्या ) हा, समर्थ थशे. ( वरदत्त वोल्या) हे भगवान ! ते ए ज प्रमाणे हो, हे भगवान !
ते एज प्रमाणे हो. ए प्रमाणे कही भगवाननुं वचन अंगीकार करी वरदत्त अनगार यावत् आत्माने भावता सता
विचरवा लाग्या.
मू-तते णं अरहा अरिट्ठनेमी अण्णदा कदाइ बारवतीओ नगरीओ जाव बहिया जणवय-
विहारं विहरति । निसढे कुमारे समणोवासए जाए अभिगतजीवाजीवे जाव विहरति ।
अर्थ-त्यारपछी अर्हन् श्री अरिष्टनेमि भगवान एकदा कदाचित् द्वारवती नगरीथी नीकळी यावत् वहार जनपद (देश)
विगेरेमा विहार करवा लाग्या. तथा निपध कुमार पण श्रमणोपासक थयो सतो जीव अजीव विगेरे तत्त्वनो जाणकार
एवो सतो यावत् वर्तवा लाग्यो.
मू०-तते णं से निसढे कुमारे अपणया कयाइ जेणेव पोसहसाला तेणेव उवागच्छइ, उवाग-
॥११७॥

·च्छित्ता जाव दब्भसंस्थारोवगते विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते निषध कुमार एकदा कदाचित् ज्यां पौषधशाळा हती त्यां आव्यो. आवीने यावत् दर्भना संथारापर रह्यो सतो विचरतो हतो-रह्यो हतो. मू०-तते णं तस्स निसढस्स कुमारस्स पुवरत्तावरत्तकालसमयंसिधम्मजागरियं जागरमाणस्स इमयारूवे अज्झथिए जाव समुप्पजित्था-धन्ना णं ते गामागर जाव संनिवेसा जत्थ णं अरहा अरिट्ठनेमी विहरति, धन्ना णं ते राईसर जाव सत्थवाहप्पभितिओ जे णं अरिट्ठनोमें वंदति नमंसति जाव पज्जुवासति, जति णं अरहा आरिट्ठनेमी पुवाणुपुर्वि नंदणवणे विहरेज्जा तेणं अहं अरहं अरिठ्ठनोम वंदिजा जाव पज्जुवासिज्जा । अर्थ-त्यारपछी ते निषध कुमार पूर्वरात्रि अने अपररात्रि ( मध्यरात्रि ) ने समये धर्मजागरिका प्रत्ये जागतो हतो ते वखते तेने आवा प्रकारनो अध्यवसाय ( विचार ) यावत् उत्पन्न थयो-धन्य छे ते गाम, आकर, यावत् संनिवेशने के ज्यां अहेन् श्रीअरिष्टनेमि भगवान विचरे छे. धन्य छे ते राजा, ईश्वर, यावत् सार्थवाह विगेरेने के जेओ श्रीअरिष्टनेमि भगवानने वांदे छे, नमस्कार करे छे, यावत् तेमनी पर्युपासना ( सेवा ) करे छ, जो अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवान पूर्वानुपूर्वीए ( अनुक्रमे ) विचरता सता अहीं नंदनवनमां विचरे ( पधारे ) तो हुँ अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवानने •hch

·श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग५मो.
अध्ययन
१ लुं.
॥११८॥
वंदना करूं यावत् पर्युपासना करूं.
मू-तते णं अरहा अरिट्ठनमी निसढस्स कुमारस्स अयमयारूवं अज्झत्थियं जाव विया-
णित्ता अट्ठारसहिं समणसहस्सोहि जाव नंदणवणे उजाणे विहरति । परिसा निग्गया।
अर्थ-त्यारपछी अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवान निपध कुमारना आ आवा प्रकारना अध्यवसाय (विचार) ने यावत्
जाणीने अढार हजार साधु विगेरे सहित यावत् नंदनवन उद्यानमां विहर्या ( पधार्या). तेमने वांदवा माटे नगरीमाथी
पर्पदा नीकळी.
मू-तते णं निसढे कुमारे इमीसे कहाए लट्ठ समाणे हट्ट तुट्ट चाउग्घंटेणं आसरहणं
निग्गते, जहा जमाली, जाव अम्मापियरो आपुच्छित्ता पवयिते, अणगारे जाते, जाव गुत्तबंभयारी।
अर्थ-त्यारपछी ते निपधकुमार आ कथानो अर्थ पामे सते हटतुष्ट थइ चार घंटावाळा अश्व जोडेला रथवडे (रथमां
बेसी) नीकळ्यो. जमालिनी जेम भगवान पासे आव्यो. यावत् मातापितानी रजा लइ प्रवजित थयो, अनगार (साधु)
थयो, यावत् गुप्त ब्रह्मचर्यवाळो थयो.
मू-तते णं से निसढे अणगारे अरहतो अरिट्टनेमिस्स तहारूवाणं थेराणं अंतिए सामाइय-
माइयाई एकारस अंगाई अहिज्जति, अहिज्जित्ता बहूई चउत्थछट्ठ जाव विचित्तोहं तवोकम्महिं
॥११॥

·अप्पाणं भावेमाणे बहुपडिपुण्णाई नव वासाइं सामण्णपरियागं पाउणति बायालीसं भत्ताई अणसणाए छेदेति आलोइयपडिकंते समाहिपत्ते आणुपुवीए कालगते । अर्थ-त्यारपछी ते निपध अनगार अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवानना तथाप्रकारना स्थविरमुनिनी पासे सामायिकादिक अग्यार अंगने भण्या. भणीने घणा उपवास, छठ, अहम विगेरे यावत् विचित्र प्रकारना तपकर्मवडे आत्माने भावता सता परिपूर्ण नव वर्ष सुधी चारित्रपर्यायने पाळी बेताळीश भक्तने अनशनवडे छेदी आलोचना प्रतिक्रमण करी समाधिने पाम्या सता अनुक्रमे काळधर्म पाम्या. मू-तते णं से वरदत्ते अणगारे निसढे अणगारं कालगतं जाणित्ता जेणेव अरहा अरिट्ठनेमी तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता जाव एवं वयासी-एवं खल्लु देवाणुप्पियाणं अंतेवासी निसढे नाम अणगारे पगतिभद्दए जाव विणीए से णं भंते ! निसढे अणगारे कालमासे कालं किच्चा कहिं गते ? कहिं उववण्णे ? अर्थ-त्यारपछी ते वरदत्त अनगार निषध अनगारने काळधर्म पामेला जाणीने ज्यां अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवान हता त्यां आव्या. आवीने यावत् आ प्रमाणे बोल्या हे भगवान ! आ प्रमाणे निश्चे आप देवानुप्रियना शिष्य निषध नामना अनगार प्रकृतिथी भद्रक यावत् विनयवाळा हता. ते निषध अनगार हे भगवान ! काळ समये काळ करीने क्यां

·श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग५ मो.
अध्ययन
१ लं,
॥११९॥
गया ? क्या उत्पन्न थया ?
मू-वरदत्तादि अरहा अरिट्ठनेमी वरदत्तं अणगारं एवं वयासी-एवं खल्लु वरदत्ता ! ममं
अंतेवासी निसढे नाम अणगारे पगइभद्दे जाव विणीए ममं तहारूवाणं थेराणं अंतिए सामाइय-
माइयाई एक्कारस अंगाई अहिजित्ता बहुपडिपुण्णाई नव वासाइं सामण्णपरियागं पाउणित्ता
बायालीसं भत्ताइं अणसणाए छेदत्ता आलोइयपडिकंते समाहिपत्ते कालमासे कालं किच्चा उड्डे
चंदिमसूरियगहनक्खत्ततारारूवाणं सोहम्मीसाण जाव अच्चुते तिपिण य अट्ठारसुत्तरे गेविज-
विमाणे वाससते वीतीवतित्ता सबट्ठसिद्धविमाणे देवत्ताए उववण्णे । तत्थ णं देवाणं तेत्तीसं
सागरोवमाइं ठिई पण्णत्ता ।
अर्थ-वरदत्तादिक सर्वने उद्देशीने अर्हन् श्री अरिष्टनेमि भगवान वरदत्त अनगारने आ प्रमाणे कहेता हता-आ
प्रमाणे निश्चे हे वरदत्त ! मारो शिष्य निषध नामनो अनगार प्रकृतिथी भद्रक यावत् विनयवाळो हतो, ते मारा तथाप्रकारना
स्थविर साधुनी पासे सामायिकादिक अग्यार अंग भणीने परिपूर्ण नव वर्ष सुधी चारित्रपर्याय पाळीने उताळीश भक्तने
(२१ दिवसने ) अनशनवड़े छेदीने आलोचना प्रतिक्रमण करीने समाधि पामीने काळसमये काळधर्म पामीने उंचे चंद्र,
॥११९॥

·सूर्य, ग्रह, नक्षत्र अने ताराओना विमानोने ओळंगी, सौधर्म, ईशान विगेरे यावत् अच्युत नामना बारमा देवलोकने ओळंगी, ते उपर नव ग्रैवेयकना त्रणसो ने अढार विमानोने ओळंगीने सर्वार्थसिद्ध नामना विमानमां देवपणे उत्पन्न थयो छे. त्यां देवोनी तेत्रीश सागरोपमनी स्थिति कहेली छे. मू०- से णं भंते ! निसढे देवे तातो देवलोगाओ आउक्खएणं भवक्खएणं ठिइक्खएणं अणंतरं चयं चइत्ता कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववजिहिति ? अर्थ- हे भगवान ! ते निषध देव ते देवलोकथकी आयुष्यना क्षये करीने एटले आयुकर्मना दळीयानी निर्जरणावडे करीने, भवना क्षये करीने एटले देवगति विगेरेना कारणभूत कर्मनी निर्जरावड़े करीने, स्थितिना क्षये करीने एटले आयु- कर्मनी स्थितिना पूर्ण वेदवाए करीने आंतरा रहित चयने एटले देवभव संबंधी शरीरने तजीने अथवा च्यवनने करीने क्यां जशे ? जइने पण क्या उत्पन्न थशे ? मू०-वरदत्ता ! इहेव जंबुद्दीवे दीवे महाविदेहे वासे उन्नाते नगरे विसुद्धपिइवंसे रायकुले पुत्तत्ताए पच्चायाहिति। अर्थ-हे वरदत्त मुनि ! आ ज जंबूद्वीप नामना द्वीपमां महाविदेह क्षेत्रमा उन्नतनामना नगरमां विशुद्ध मातापिताना वंशमां राजाना कुळमां पुत्रपणे उत्पन्न थशे.

·श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
५मो.
अध्ययन
१ लु,
A
॥१२०॥
मू० तते णं से उम्मुक्कबालभावे विषणयपरिणयमित्ते जोवणगमणुप्पत्ते तहारूबाणं थेराणं
आतए केवलबोहिं बुज्झित्ता अगाराओ अणगारियं पवजिहिति । से णं तत्थ अणगारे भविस्सति
इरियासमिते जाव गुत्तबंभयारी ।
अर्थ-त्यारपछी ते बाल्यपणाथी मुक्त थइ, विज्ञान अवस्थाने प्राप्त थइ यौवनने पाम्यो सतो तथाप्रकारना स्थविर
साधुनी पासे केवळ (संपूर्ण) बोधिने पामीने अगारवासथी अनगारपणाने पामशे. ते त्यां अनगार (साधु ) थशे. ते
ईयर्यासमितिवाळा यावत् गुप्त ब्रह्मचारी थशे.
मू०-से णं तत्थ बहूई (हिं) चउत्थछट्ठमदसमदुवालसहिं मासद्धमासखमणहिं विचित्तेहिं
तवोकम्महि अप्पाणं भावमाणे बहूई वासाइं सामण्णपरियागं पाउणिस्सति, पाउणित्ता मासि-
याए संलेहणाए अत्ताणं झुसिहिति, झूसित्ता सढि भत्ताई अणसणाए छोदहिति । जस्सट्ठाए
कीरति णग्गभावे मुंडभावे अण्हाणए जाव अदंतवणए अच्छत्तए अणोवाहणाए फलहसेज्जा कट्ठ-
सेज्जा केसलोए बंभचेरवासे परघरपवेसे पिंडवाउलद्धावलद्धे उच्चावया य गामकंटया अहियासि-
जति, तमटुं आराहेहिति, आराहित्ता चरिमेहिं उस्सासनिस्सासहिं सिज्झिहिति बुज्झिहिति जाव
॥१२॥

·सबदुक्खाणं अंतं काहिति । अर्थ ते त्यां घणा उपवास, छठ, अठम, दशम (चार उपवास), द्वादशम (पांच उपवास ) विगेरे तथा मास- क्षपण अर्धमासक्षपण विगेरे विचित्र प्रकारना तपकर्मवडे आत्माने भावता सता घणा वर्ष सुधी चारित्रपर्याय पाळशे. पाळीने एक मासनी संलेखनावडे आत्माने ( शरीरने) क्षीण करशे, क्षीण करीने साठ भक्तने अनशनवडे छेदशे. जे अर्थने माटे नग्नपणुं अंगीकार कयु, मुंडपणुं कर्यु, माननो अभाव, यावत् दांत साफ न करवा, छत्र रहितपणुं, मोजडी रहितपणुं, पाटीयापर शयन, काष्ठपर शयन, केशनों लोच, ब्रह्मचर्यवास, आहारपाणी माटे परघरमा प्रवेश, आहारनी प्राप्ति अने अप्राप्तिमा समभाव तथा उंचा नीचा ग्रामकंटक एंटले कानने कांटा समान लोकोना आक्रोश वचन, श्रवण ए सर्व सहन करशे, ते अर्थने आराधशेः आराधीने छेल्ला उवासनिश्वासे करीने कार्यनी समाप्तिने लीधे सिद्ध थशे, केवळज्ञाने करीने बुद्ध, थशे, यावत् ( सर्व कर्मना अंशोवडे मूकाशे, समग्र कर्मे करेला विकारवडे रहित थवाथी स्वस्थ थशे,) तथा सर्व दुःखनो अंत करशे. मू०-एवं खलु जंबू ! समणणं भगवया महावीरेणं जाव निक्खेवओ! एवं सेसा वि एक्कारस अज्झयणा नेयवा संगहणीअणुसारेण अहीणमहरित्त एक्कारससु अर्थ-आ प्रमाणे निचे हे जंबू ! श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामीए यावत् वद्विदशा नामना पांचमा वर्गना पहेला वि

·.
श्री
निरया-
पलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग ५मो.
अध्ययन
२ थी १२
अध्ययननो आ निक्षेप कह्यो छे. ए ज प्रमाणे बाकीना अग्यार अध्ययनो जाणवा. संग्रहणीने अनुसारे न्यूनाधिक रहित-
पणे अग्यारे जाणवा.
इति पंचमवग्गो संमत्तो
मू-निरयावलियासुयखंधो सम्मत्तो। संमत्ताणि उवंगाणि । निरयावलियाउवंगे णं एगो
सुयखंधो पंच वग्गा पंचसु दिवसेसु उद्दिस्सति । तत्थ चउसु वग्गेसु दस दस उद्देसगा, पंचमवग्गे
बारस उद्देसगा । निरयावलियासुयखंधो सम्मत्तो ।
॥ निरयावलिया सुत्तं सम्मत्तं ॥
अर्थ-निरयावलिका श्रुतस्कंध समाप्त थयो. सर्व (वारे) उपांगो समाप्त थया. निरयावलिका उपांगमा एक श्रुतस्कंध छे
तेना पांच वर्गोनो पांच दिवसोवडे उद्देशो थाय छे. तेमां चार वर्गोमा दश दश उद्देशा छे. पांचमा वर्गमां चार उद्देशा छे.
॥१२१॥
hahaniyUUURE
an
aaee
תכותב
ueue
श्री निरयावलिकासूत्र समाप्त.
या
प
al
या
॥१२१॥

·रोवमाइं ठिई, महाविदेहे वासे सिज्झिहिति । एवं खल्लु जंबू ! निक्खेवओ ॥६॥ अर्थ-मणिवती नगरी, माणिभद्र गाथापति, तेणे स्थविर मुनि पासे प्रव्रज्या लीधी, अग्यार अंगनो अभ्यास कयों. घणा वर्षों चारित्रपर्याय पाळ्यो. एक मासनी संलेखना करी. साठ भक्तनो अनशनवडे विच्छेद को. काळ करी माणि- भद्र विमानमा उत्पन्न थया. त्यां वे सागरोपमनी स्थिति छे. त्यांथी चवी महाविदेह क्षेत्रमा जन्मी दीक्षा लइ सिद्धिपदने पामशे. आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! छठा अध्ययननो निक्षेप थयो. (६) इति तृतीयवर्गस्य षष्ठं अध्ययनम् मू-एवं दत्ते ७ सिवे ८ बले ९ अणाढिते १० सव्वे जहा पुण्णभद्दे देवे । सबोर्स दोसाग- रोवमाइं ठिती । विमाणा देवसरिसनामा । पुत्वभवे दत्ते चंदणाणामए, सिवे मिहिलाए, बलो हत्थिणपुरे नगरे, अणाढिते काकंदिते, चेइयाइं जहा संगहणीए । ततिओ वग्गो सम्मत्तो. अर्थ-एज प्रमाणे दत्त ७, शिव ८, वळ ९ अने अणाढिय १० आ चारे देवना चार अध्ययनो जाणवां. ते पूर्णभद्र देवनी जेम कहेवा. सर्वे वे सागरोपमनी स्थितिवाळा. तेमना विमानो तेमना नाम सदृश नामवाळा. पूर्वभवमां दत्त चंदना ९

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुफिया)
वर्ग ३ जो.
अध्ययन
७ थी १०
॥१०३॥
नगरीमां, शिव मिथिला नगरीमां, बळ हस्तिनापुर नगरमा अने अणाढिय काकंदी नगरीमा उत्पन्न थया हता. चैत्यनां
नाम संग्रहणीमां कह्या प्रमाणे जाणवां. (७-८-९-१०)
टीकार्थ-आ ग्रंथमा पहेलो वर्ग दश अध्ययनवाळो निरयावलिका (कप्पिया) नामनो छे. बीजो वर्ग दश अध्य-
यनवाळो छ. ते वर्गनुं नाम कल्पावतंसिका छै. बीजो वर्ग पण दश अध्ययनवाळो छे. ते वर्गर्नु पुष्पिका नाम छे. ते त्रीजा
वर्गमा पहेला अध्ययनमां चंद्र नामना ज्योतिष्केंद्रनी कथा छे. १. वीजा अध्ययनमां सूर्यनी वक्तव्यता छे. २. जीजा
अध्ययनमां शुक्र महाग्रहनी वक्तव्यता छे. ३. चोथा अध्ययनमा बहुपुत्रिका देवीनी वक्तव्यता छे. ४. पांचमा अध्ययनमा
पूर्णभद्रदेवनी वक्तव्यता छे. ५. छठा अध्ययनमा माणिभद्रदेवनी वक्तव्यता छ. ६. सातमा अध्ययनमा पूर्वभवे चंदना नग-
रीनो निवासी दत्त नामनो गाथापति बे सागरोपमनी स्थितिवाळो दत्त नामनो देव थयो, तेनी वक्तव्यता छे. ७. आठमा
अध्ययनमा मिथिला नगरीनो रहीश शिव नामनो गृहपति बे सागरोपमनी स्थितिए शिवनामना देवपणे उत्पन्न थयेल, तेनी
वक्तव्यता छे. ८. नवमा अध्ययनमा हस्तिनापुरनो रहीश बळ नामनो गाथापति वे सागरोपमना आयुपे पहेला देवलोकमां
उत्पन्न थयेल बळ नामनो देव, तेनी वक्तव्यता छे. ९. दशमा अध्ययनमां काकंदी नगरीनो रहीश अणाढिय नामनो
गृहपति वे सागरोपमना आयुषे ते ज नामे पहेला देवलोकमां उत्पन्न थयेल, तेनी वक्तव्यता छे. १०.
चीजो वर्ग समाप्त.
॥१०३॥

·स अथ पुष्पचूला नामना चोथा वर्गनो प्रारंभ. मू०-जइ णं भंते ! समणेणं भगवता उक्खेवओ। अर्थ-सुधर्मास्वामीने जंबूस्वामी पूछे छे के हे भगवान ! श्रमण भगवान महावीरस्वामीए पुष्पचूलिका नामना चोथा वर्गनो शो उत्क्षेप कर्यो छे ? त्यारे सुधर्मास्वामी उत्तर आपे छे. मू-जाव दस अज्झयणा पण्णत्ता, तं जहा-" सिरि १ हिरि २ धिति ३ कित्ति (त्ती) ओ४ बुद्धि ((द्धी) ५ लच्छी ६ य होइ बोधवा। इलादेवी७ सुरादेवी ८ रसदेवी ९ गंधदेवी १० य ॥१॥" अर्थ-श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामीए चोथा पुष्पचूला नामना वर्गना यावत् दश अध्ययनो कह्यां छे. ते आ प्रमाणे-“श्री १, ही २, धृति ३, कीर्ति ४, बुद्धि ५, लक्ष्मी ६, इलादेवी ७, सुरादेवी ८, रसदेवी ९ अने गंधदेवी १० ए नामनां अध्ययनो जाणवां. मू-जइ णं भंते ! समणेणं भगवया जाव संपत्तेणं उवंगाणं चउत्थस्स वग्गस्स पुप्फचू- लाणं दस अज्झयणा पण्णत्ता, पढमस्स णं भंते ! उक्खेवओ। अर्थ-हे भगवान ' जो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए निरयावलिका उपांगना चोथा

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुप्फचूला)
वर्ग ४ थो
अध्ययन
१ टुं.
॥१०४॥
वर्ग पुष्पचूलानां दश अध्ययनो कयां छे, तो हे भगवान ! पहेला अध्ययननो उत्क्षेप शुं कयो छे? ते कहो.
मू०-एवं खल्लु जंबू ! ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नगरे, गुणसिलए चेइए,
सेणिए राया, सामी समोसढे, परिसा निग्गया।
अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! ते काळे ते समये राजगृह नगर हतुं. तेनी बहार गुणशील चैत्य हतुं. ते नगरमां
श्रेणिक राजा हता. त्यां ( वनमां ) एकदा श्रीमहावीरस्वामी समवसर्या. तेमने वांदवा माटे नगरमांथी पर्षदा नीकळी.
मू० ते णं काले णं ते णं समए णं सिरिदेवी सोहम्मे कप्पे सिरिवडिंसए विमाणे सभाए
सुहम्माए सिरिसि सीहासणंसि चउहि सामाणियसाहस्सेहिं चउहि महत्तरियाहिं सपरिवाराहिं
जहा बहुपुत्तिया जाव नहविहिं उवदंसित्ता पडिगता । नवरं दारियाओ नत्थि ।
अर्थ ते काळे ते समये श्री नामे देवी सौधर्मकल्प नामना पहेला देवलोकमां श्रीवडिंसक नामना विमानमा सुधर्मा
नामनी सभामां श्री नामना सिंहासन उपर चार हजार सामानिक देव, चार महत्तरिका विगेरे परिवार सहित हती. ते
बहुपुत्रिका देवीनी जेम भगवान पासे आवी, नाट्यविधि देखाडीने पाछी गइ. विशेप ए के आ श्रीदेवीने दारिकाओ न
कहेवी. मात्र दारको ज विकुा हता. (दारिकाओ चिकुर्वी नहोती.)
मू०-पुत्वभवपुच्छा । एवं खल्लु गोयमा ! ते णं काले णं ते णं समए णं रायगिहे नगरे,
॥१०४॥

·गुणसिलए चेइए, जियसत्तू राया। अर्थ-पछी गौतमस्वामीए ते श्रीदेवीनो पूर्वभव पूछयो, त्यारे भगवाने तेमने उत्तर आप्यो-आ प्रमाणे निश्चे हे गौतम ! ते काळे ते समये राजगृह नामे नगर हतुं. तेनी बहार गुणशील नामर्नु चैत्य हतुं. ते नगरमां जितशत्रु नामे राजा हता. मू-तत्थ णं रायगिहे नयरे सुदंसणो नाम गाहावई परिवसति, अड्डे । अर्थ ते राजगृह नगरमा सुदर्शननामे गाथापति रहेतो हतो. ते आढ्य विगेरे विशेषणवाळो हतो. मू०-तस्स णं सुदंसणस्स गाहावइस्स पिया नामं भारिया होत्था, सोमाला । अर्थ-ते सुदर्शन गाथापतिने प्रिया नामनी भार्या हती. ते सुकुमाळ विगेरे विशेषणवाळी हती. मू-तस्स णं सुदंसणस्स गाहावइस्स धूया पियाए गाहावतिणीए अत्तिया भूया नाम दारिया होत्था, वुड्डा वुड्डकुमारी जुण्णा जुण्णकुमारी पडितपुतत्थणी वरगपरिवज्जिया यावि होत्था। अर्थ-ते सुदर्शन गाथापतिनी पुत्री प्रिया नामनी गाथापतिनीनी आत्मजा भूता नामनी दारिका हती. ते वृद्ध एटले मोटी थइ हती, वृद्ध छतां कुमारी ज हती, जीणे शरीरवाळी हती, जीर्ण थया छतां कुमारी हती, तेणीना स्तन शिथिल अने पडी गयेला एटले लटकता हता, तेम ज वर ( भर्तार ) वडे रहित हती. मू० ते णं काले णं ते णं समए णं पासे अरहा पुरिसादाणीए जाव नवरयणीए, वण्णओ

·श्री
निरया-
वलिका.
(पुष्फचूला)
वर्ग ४ थो.
अध्ययन
१ लुं.
॥१०५॥
सो चेव, समोसरणं, परिसा निग्गया।
अर्थ-ते काळे ते समये श्रीपार्श्वनाथ अर्हन् पुरुपोमां प्रधान यावत् नव हाथ उंचा शरीरवाळा विगेरे ते ज वर्णन
कहे. एकदा त्यां तेमनुं समवसरण थयु. तेमने वांदवा माटे पर्पदा नगरमांथी नीकळी.
मु०-तते णं सा भूया दारिया इमीसे कहाए लट्ठा समाणी हट्ठतुट्ठा जेणेव अम्मापियरो
तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता एवं वदासी-एवं खलु अम्मताओ ! पासे अरहा पुरिसादाणीए
पुवाणुपुवि चरमाणे जाव देवगणपरिवुड़े विहरति, तं इच्छामो णं अम्मयाओ ! तुब्भहिं
अब्भणुण्णाया समाणी पासस्स अरहओ पुरिसादाणीयस्स पायवंदियागमित्तए।
अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका आ कथाना अर्थने पामी सती हृष्ट तुष्ट थइ सती ज्यां मातापिता हता त्यां आवी.
आवीने आ प्रमाणे बोली-आ प्रमाणे निचे हे मातापिता ! श्रीपार्श्वनाथ पुरुषोमा प्रधान अनुक्रमे विचरता यावत् देवोना
समूहे परिवरेला सता अहीं पधार्या छ. तो हे मातापिता ! तमारी आज्ञा पामी सती हुं श्री पार्श्वनाथ अर्हन् पुरुषादानीयना
पादवंदन करवा माटे जवा इच्छु छु.
मू०-अहासुहं देवाणुप्पिया ! मा पडिबंधं ।
अर्थ-मातापिताए कह्यु-हे देवानुप्रिया ! इच्छा प्रमाणे कर. विलंब न कर.
॥१०५॥

·मू०-तते णं सा भूया दारिया पहाया जाव सरीरा चेडीचक्कवालपरिकण्णा साओ गिहाओ पडिनिक्खमति, पडिनिक्खमित्ता जेणेव बाहिरिया उवट्ठाणसाला तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता धम्मि जाणप्पवरं दुरूढा । अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका स्नान करी यावत् शरीरे विभूषित थइ दासीओना समूहे परिवरी सती पोताना घरमांथी वहार नीकळी, नीकळीने ज्यां वहारनी उपस्थानशाळा ( सभा) हती त्यां आवी. आवीने धार्मिक श्रेष्ठ वाहन- पर आरूढ थइ-चडी. मू०-तते णं सा भूया दारिया निययपरिवारपरिवुडा रायगिहं नगरंमझमज्झेणं निगच्छति, निगच्छित्ता जेणेव गुणसिलए चेइए तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता छत्तादीए तित्थकरातिसए पासति, पासित्ता धम्मियाओ जाणप्पवराओ पच्चोरुभित्ता चेडिचक्कवालपरिकिण्णा जेणेव पासे अरहा पुरिसादाणीए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता तिक्खुत्तो जाव पज्जुवासति । अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका पोताना परिवारवडे परिवरी सती राजगृह नगरनी मध्ये मध्ये थइने नीकळी. नीकळीने ज्यां गुणशील चैत्य हतुं त्यां आवी. आवीने तेणीए छत्रादिक तीर्थकरना अतिशय जोया. जोइने धार्मिक श्रेष्ठ

·वर्ग ४थो.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुष्फचूला)
अध्ययन
१लु.
॥१०६॥
यान ( वाहन ) थी नीचे उतरीने दासीओना सूमूहथी परिवरी सती ज्यां श्रीपार्श्वनाथ अर्हन् पुरुषादानीय हता त्यां आची.
आवीने तेमने त्रणवार प्रदक्षिणा करी यावत् पर्युपासना करवा लागी.
मू०-तते णं पासे अरहा पुरिसादाणीए भूयाए दारियाए तीसे महइ० धम्मकहाए ।
धम्मं सोचा निसम्म हट्ठतुट्ठा जाव बंदति नमंसति, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वदासी-सदहामि
णं भंते ! निग्गंथं पावयणं जाव अब्भुटेमि णं भंते ! निग्गथं पावयणं से जहेव तुब्भे वदह जं,
नवरं देवाण्णुप्पिय! अम्मापियरो आपुच्छामि, तते णं अहं जाव पवइत्तए।अहासुहं देवाणुप्पिया!
अर्थ-त्यारपछी श्रीपार्श्वनाथ अर्हन् पुरुषादानीए ते भूता दारिका तथा ते मोटी पर्षदा आगळ धर्मकथा कही. ते
धर्मकथा सांभळीने हृदयमा धारीने हृष्टतुष्ट थइ सती ते भूताए भगवानने वंदना करी, नमस्कार कर्या. वंदना नमस्कार
करी ते आ प्रमाणे बोली-हे भगवान ! हुं आ निग्रंथ प्रवचन उपर श्रद्धा करूं छु यावत् हे भगवान ! हुं निग्रंथ प्रवचनमा
सावधान थइ छं. जे प्रमाणे तमो कहो छो ते तेम ज छे. पण विशेष ए केहे देवानुप्रिय ! हुं मारा मातापितानी रजा लडं.
त्यारपछी हूं यावत् प्रवज्या लेवा इच्छं छं. त्यारे भगवान बोल्या के-हे देवानुप्रिया ! जेम सुख उपजे तेम कर.
प्रतिबंध-विलंब न कर.
मू-तते णं सा भूया दारिया तमेव धम्मियं जाणप्पवरं जाव दुरुहति, दुरुहित्ता जेणेव
॥१०६॥

·रायगिहे नगरे तेणेव उवागता, रायगिहं नगरं मज्झंमज्झेणं जेणेव सए गिहे तेणेव उवागता, रहाओ पञ्चोरुहिता जेणेव अम्मापितरो तेणेव उगावता, करतल जहा जमाली आपुच्छति । अहासुहं देवाणुप्पिए !। अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका ते ज पोताना धार्मिक श्रेष्ठ वाहन उपर यावत् आरूढ थइ. आरूढ थइने ज्यां राजगृह नगर हतुं, त्यां आवी सती राजगृह नगरनी मध्ये मध्ये थइने ज्यां पोतानुं घर हतुं त्यां आवी. रथमांथी नीचे उतरी ज्यां मातापिता हता त्यां आची. जमालिनी जेम वे हाथ जोडी दीक्षा लेवानी रजा मागी. त्यारे मातापिता बोल्या के-हे देवानुप्रिया ! जेम तने सुख उपजे तेम कर. मू०-तते णं से सुदंसणे गाहावई विउलं असणं पाणं खाइमं साइमं उवक्खडावेति, उव- क्खडावित्ता मित्तनाति आमंतेति, आमंतित्ता जाव जिमियभुत्तुत्तरकाले सुईभूते निक्खमणमा- णित्ता कोडुंबियपुरिसे सद्दावेति, सद्दावित्ता एवं वदासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया ! भूयादारियाए पुरिससहस्सवाहिणीयं सीयं उवट्ठवेह, उवट्ठवित्ता जाव पञ्चप्पिणह । तते णं ते जाव पञ्चप्पिणांत। अर्थ-त्यारपछी ते सुदर्शन गाथापतिए विस्तारवाल्लं अशन, पान, खादिम, स्वादिम ए चार प्रकारचें भोजन तैयार

·वर्ग ४ थो.
श्री
निरया-
पलिका.
(पुप्फचूला)
अध्ययन
१ लुं.
॥१०७॥
कराव्यु, तैयार करावीने मित्र, ज्ञाति विगेरेने आमंत्रण कयें. आमंत्रण करीने यावत् तेमने जमाड्या. भोजन कर्या पछी
तेमनी दीक्षाने माटे अनुमति लइने कौटुंबिक पुरुषोने बोलाव्या. बोलावीने आ प्रमाणे कह्यु-हे देवानुप्रियो ! शीघ्रपणे
भूता दारिका माटे हजार पुरुषोए वहन करवा लायक शिविकाने लावो. लावीने यावत् आ मारी आज्ञा पाछी सोंपो.
त्यारपछी तेओए पण यावत् आज्ञा पाछी सोपी.
मू०-तते णं से सुदंसणे गाहावई भूयं दारियं ण्हायं जाव विभूसियसरीरं पुरिससहस्सवाहिणिं
सीयं दुरूहति, दुरूहित्ता मित्तनाति० जाव रवेणं रायगिहं नगरं मज्झमज्झेणं जेणेव गुणसिलए
चेइए तेणेव उवागते, छत्ताईए तित्थयरातिसए पासति, पासित्ता सीयं ठावति, ठावित्ता भूयं
दारियं सीयाओ पच्चोरुतेति ।
अर्थ-त्यारपछी ते सुदर्शन गाथापतिए भूता दारिकाने स्नान करेली यावत् शरीरे विभूपित थयेलीने हजार पुरुषोथी
वहन थती शिविका उपर चडावी (वेसाडी). चडावीने मित्र, ज्ञाति विगेरे परिवार सहित यावत् वाजिबना शब्द सहित
राजगृह नगरनी मध्ये मध्ये थइने ज्यां गुणशील चैत्य हतुं, त्यां आव्यो. आवीने तीर्थंकरना छत्रादिक अतिशयो जोया.
जोइने शिविकाने स्थापन करी. स्थापन करीने भूता दारिकाने शिविका उपरथी नीचे उतारी.
मू-तते णं तं भूयं दारियं अम्मापियरो पुरतो काउं जेणेव पासे अरहा पुरिसादाणीए
॥१०७॥

·तेणेव उवागते, तिखुत्तो वंदति नमसति, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वदासी-एवं खलु देवाणुप्पिया! भूया दारिया अम्हं एगा धूया इट्ठा, एस णं देवाणुप्पिया ! संसारभउबिग्गा भीया जाव देवाणु- प्पियाणं अंतिए मुंडा जाव पवयाति, तं एयं णं देवाणुप्पिया ! सिस्सिणिभिक्खं दलयात, पडि- च्छंतु णं देवाणुप्पिया ! सिस्सिणीभिक्खं । अहासुहं देवाणुप्पिया!। अर्थ--त्यारपछी ते भूता दारिकाने तेना मातापिता आगळ करीने ज्या श्रीपार्श्वनाथ अर्हन् पुरुषादानीय हता त्यां आव्या. आवीने त्रण वार वंदना करी, नमस्कार कर्या. वंदना नमस्कार करी आ प्रमाणे बोल्या-आ प्रमाणे निश्चे हे देवानुप्रिय ! आ भूता दारिका अमारे एक ज पुत्री छे. ते अमोने अत्यंत इष्ट छे. ते आ हे देवानुप्रिय ! संसारना भयथी उद्वेग पामी छे, भय पामी छे, तेथी यावत् देवानुप्रिय एवा आपनी पासे मुंड थइ यावत् प्रव्रज्या लेवा इच्छे छे. तो हे देवानुप्रिय ! आने अमे शिष्यारूप भिक्षा तरिके आपने आपीए छीए. तेथी हे देवानुप्रिय ! आ शिष्यारूप भिक्षाने आप अंगीकार करो ( स्वीकारो). त्यारे भगवान बोल्या-हे देवानुप्रियो ! जेम तमने सुख उपजे तेम थाओ. मू०--तते णं सा भूता दारिया पासेणं अरहा एवं वुत्ता समाणी हट्ठा उत्तरपुरच्छिमं सयमेव आभरणमल्लालंकारं उम्मुयइ, जहा देवाणंदा पुप्फचूलाणं अंतिए जाव गुत्तबंभयारिणी ।

·४ थो. अध्ययन श्री निरया- वलिका. (पुप्फचूला) ॥१०८॥ अर्थ-त्यारपछी ते भूता दारिका श्रीपार्श्वनाथ अर्हने आ प्रमाणे कही सती हर्ष पामी उत्तरपूर्व बच्चेनी ईशान दिशामा जइ पोतानी मेळे आभरण, पुष्पमाळा अने अलंकार पोताना शरीरपरथी उतार्या. देवानंदानी जेम पुष्पचूलानी पासे दीक्षा ग्रहण करी यावत् गुप्त ब्रह्मचर्यवाळी थइ. मू०--तते णं सा भूता अजा अण्णदा कदाइ सरीरपाओसिया जाया यावि होत्था, अभि- क्खणं अभिक्खणं हत्थे धोवति, पादे धोवति, एवं सीसं धोवति, मुहं धोवति, थणगंतराई धोवति, कक्खंतराइंधोवति, गुज्झंतराइं धोवति, जत्थ जत्थ वि य णं ठाणं वा सिजं वा निसीहियं वा चेतेति तत्थ तत्थ वि य णं पुवामेव पाणएणं अब्भुक्खेति, ततो पच्छा ठाणं वा सिज्जं वा निसीहियं वा चेतेति । अर्थ-त्यारपछी ते भूता आर्या एकदा कदाचित् शरीरनी शुश्रूषा करनारी थइ. तेथी ते वारंवार हाथ धोवा लागी, पग धोवा लागी. एज प्रमाणे मस्तक धोवा लागी, मुख धोवा लागी, स्तनना मध्यभागने धोवा लागी, कक्षाना मध्यने धोवा लागी, गुह्यस्थानना मध्यने धोवा लागी, ते ज्या ज्यां स्थानने, शय्याने के आसनने करती हती, त्यां त्यां पण प्रथम ते पाणीवडे ते स्थानने छांटती हती अने त्यारपछी त्यां स्थानने, शय्याने के आसनने करती हती. मू-तते णं तातो पुप्फचूलातो अजातो भूयं अज्जं एवं वदासी-अम्हे णं देवाणुप्पिए । ॥१०८॥ S ·समणीओ निग्गंधीओ इरियासमियाओ जाव गुत्तबंभचारिणीओ, नो खलु कप्पति अम्हं सरीरपा- ओसियाणं होत्तए, तुमं च णं देवाणुप्पिए! सरीरपाओसिया अभिक्खणं अभिक्खणं हत्थे धोवसि जाव निसीहियं चेतेहि, तं गं तुम देवाणुप्पिए ! एयस्स ठाणस्स आलोएहि त्ति, सेसं जहा सुभद्दाए जाव पाडियकं उवस्सयं उवसंपज्जित्ता णं विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते पुष्पचूला आर्याए भूता आर्याने आ प्रमाणे कर्बु-हे देवानुप्रिया ! आपणे साध्वीओ, निर्गथीओ, ईर्यासमितिवाळी यावत् गुप्त ब्रह्मचर्यवाळी छीए, तेथी निश्चे आपणने शरीरनी शुश्रूषा करनार थq कल्पे नहीं, पण तुं तो हे देवानुप्रिया ! शरीरनी शुश्रूषा करती वारंवार हाथ धोवे छे यावत् पाणी छांटीने आसन करे छे. तेथी तुं हे देवानुप्रिया! आ स्थाननी आलोचना कर. शेष अधिकार सर्व सुभद्रा प्रमाणे जाणवो. यावत् ते भूता आर्या जूदो उपाश्रय ग्रहण करी विचरखा लागी-रही. मू-तते णं सा भूता अजा अणाहट्टिया अणिवारिया सच्छंदमई अभिक्खणं अभिक्खणं हत्थे धोवति जाव निसीहियं चेतेति । अर्थ-त्यारपछी ते भूता आर्या अटकायत विनानी, निवारण विनानी अने स्वच्छंद मतिवाळी थइने वारंवार हाथ धोवा लागी यावत् पाणी छांटीने आसन करवा लागी. १९

·वर्ग ४ थो.
श्री
निरया-
वलिका.
(पुष्फचूला)
अध्ययन
१ लु
॥१०९॥
मू०-तते णं सा भूया अज्जा बहूहिं चउत्थछट्ठम० बहूई वासाइं सामण्णपरियागं पाउणित्ता
तस्स ठाणस्स अणालोइयपडिकंता कालमासे कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे सिरिवडिसए विमाणे
उववायसभाए देवसयणिजंसि जाव तोगाहणाए सिरिदेवित्ताए उववण्णा पंचविहाए पन्जत्तीए
भासामणपज्जत्तीए पज्जत्ता ।
अर्थ-त्यारपछी ते भूता आर्या घणा चोथभक्त, छठ, अहम विगेरे तप करी घणा वर्षों चारित्रपर्यायने पाळी ते
स्थाननी आलोचना अने प्रतिक्रमण कर्या विना काळसमये काळधर्म पामीने सौधर्मकल्पमा श्रीवडींसक विमानमां उपपात
सभामां देवशय्यामां यावत् ( सात हाथनी ) अवगाहनावडे श्रीदेवीपणे उत्पन्न थइ पांच प्रकारनी पर्याप्तिवडे भाषा अने
मनपर्याप्तिवडे पर्याप्तिवाळी थइ.
मू०-एवं खलु गोयमा ! सिरिए देवीए एसा दिवा देविड्डी लद्धा पत्ता, ठिई एगं पलिओवमं ।
अर्थ--आ प्रमाणे निश्चे हे गौतम ! श्रीदेवीने आ दिव्य देवीसंबंधी ऋद्धि मळी छे, प्राप्त थइ छे. तेनी स्थिति एक
पल्योपमनी छे.
मू०-सिरी णं भंते ! देवी जाव कहिं गच्छिहिति ? । महाविदेहे वासे सिज्झिहिति ।
अर्थ-हे भगवान ! श्रीदेवी त्यांथी चवीने यावत् क्या जशे ? हे गौतम ! महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ दीक्षा
॥१०९॥

·लइ सिद्धिपदने पामशे. मू०-एवं खल्लु जंबू ! निक्खेवओ। अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! प्रथम अध्ययननो निक्षेप जाणवो. (इति प्रथममध्ययनम् ) मू०-एवं सेसाण वि नवण्हं भाणियवं, सरिसनामा विमाणा, सोहम्मे कप्पे, पुत्वभवे नगर- चेइयपियमादीणं अप्पणो य नामादी जहा संगहणीए। सव्वा पासस्स अंतिए निक्खंता । तातो पुप्फचूलाणं सिस्सिणीयातो सरीरपाओसियाओ सव्वाओ अणंतरं चयं चइत्ता महाविदेहे वासे सिज्झिहिति। ॥ चउत्थवग्गो सम्मत्तो॥४ अर्थ-एज प्रमाणे शेष नव अध्ययनो कहेबां. तेना नाम समान नामवाळा विमानो, सौधर्मकल्पमा उत्पत्ति, पूर्व- भवे नगर, चैत्य, मातापिता विगेरे तथा पोतानां नाम विगेरे सर्व संग्रहणीमां कह्या प्रमाणे जाणवू. सर्वे श्रीपार्श्वनाथनी पासे दीक्षित थइ. तेओ सर्वे पुष्पचूला आर्यानी शिष्याओ थइ. शरीरनी शुश्रूषा करनारी थइ. सर्वे आंतरा रहित चवीने महाविदेह क्षेत्रमा उत्पन्न थइ दीक्षा लइ सिद्धिपदने पामशे. इति चतुर्थ वर्ग पुष्पचूला समाप्त.

·अथ पंचम वर्ग वह्निदशा-५
श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग ५ मो.
अध्ययन
१ लुं.
॥११०॥
मू०-जइ णं भंते ! समणेणं भगवया महावीरेणं उक्खेवओ उवंगाणं चउत्थस्स वग्गस्स
पुप्फचूलाणं अयमढे पण्णत्ते, पंचमस्स णं भंते ! वग्गस्स उवंगाणं वन्हिदसाणं समणेणं भगवया
जाव संपत्तेणं के अटे पण्णत्ते ? ।
अर्थ-जो हे पूज्य ! श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामीए निरयावलिका उपांगना चोथा वर्ग पुष्पचूलानो आ अर्थ
कह्यो छे तो हे पूज्य ! ए उपांगना पांचमा वर्ग वविदशानो श्रमण भगवान यावत् सिद्धिपदने पामेला श्रीमहावीरस्वामीए
कयो अर्थ कह्यो छे ?
मू०-एवं खल्लु जंबू ! समणेणं भगवया महावीरेणं जाव दुवालस अज्झयणा पण्णत्ता, तं
जहा-" निसढे १ अनिय २ वह ३ वेहल ४ पगती ५ जुत्ती ६ दसरहे ७ दढरहे ८ य । महा-
धणू ९ सत्तधणू १० दसधणू ११ नामे सयधणू १२ य ॥१॥"
अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू! श्रमण भगवान श्रीमहावीरे यावत् पांचमा वर्गना वार अध्ययनो कयां छे. ते आ
॥११०॥

·प्रमाणे-निषध १, अनिय २, वह ३, वेहल ४, प्रगति ५, जुत्ति ६, दशरथ७, दृढरथ ८, महाधनु ९, सप्तधनु १०, दशधनु ११ अने शतधनु १२. आ बार कुमारना नामना वार अध्ययनो छे. मू०--जइ णं भंते ! समणेणं जाव दुवालस अज्झयणा पण्णत्ता, पढमस्सणं भंते ! उक्खेवओ। अर्थ--हे पूज्य ! जो श्रमण भगवाने यावत् बार अध्ययनो कह्यां छै, तो प्रथम अध्ययननो शो उत्क्षेप-अर्थ कह्यो छे ? मू०-एवं खलु जंबू! ते णं काले णं ते णं समए णं बारवई नामं नगरी होत्था, दुवालसजो- यणायामा जाव पञ्चक्खं देवलोयभूया पासादीया दरिसणिज्जा अभिरूवा पडिरूवा। अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे जंबू ! ते काळे ते समये द्वारवती नामनी नगरी हती, ते वार योजन विस्तारवाळी, यावत् प्रत्यक्ष देवलोक जेवी, प्रासादीया एटले चित्तने प्रसन्न करनारी, दर्शनीया एटले जोतां नेत्रने श्रम न लागे तेवी, अभिरूपा एटले मनोहर रूपवाळी अने प्रतिरूपा एटले दरेक जोनार मनुष्यने सुंदर लागे तेवी हती. मू०-तीसे णं बारवईए नगरीए बहिया उत्तरपुरच्छिमे दिसीभाए एत्थ णं रेवए नामं पवए होत्था, तुंगे गगणतलमणुलिहंतसिहरे नाणाविहरुक्खगुच्छगुम्मलतावल्लीपरिगताभिरामे हंसमियमयूरकोंचसारसकागमयणसालाकोइलकुलोववेते तडकडगवियरउज्झरपवालसिहरपउरे अच्छरगणदेवसंघविज्जाहरमिहुणसंनिचिन्ने निच्चच्छणए दसारवरवीरपुरिसतेलोकबलवगाणं सोमे

·-
वर्ग ५ मो.
-
अध्ययन
१ लु.
--
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
-
॥१११॥
सुभए पियदसणे सुरूवे पासादीए जाव पडिरूवे ।
अर्थ-ते द्वारवती नगरीनी बहार उत्तरपूर्व एटले ईशान खूणानी दिशाना भागमां ते ठेकाणे रैवत नामनो पर्वत छे.
ते उंचो छे, तेना शिखर आकाशतळने स्पर्श करे छे, विविध प्रकारना आम्रादिक वृक्षो, चंपकादिक गुच्छो, चंपेली
आदिक लता अने तुवेर आदिक वल्लीवडे परिवरेल होवाथी अभिराम मनोहर छे, हंस, मृग, मयूर, क्रौंच, सारस, काक,
मेना, सालुंकी अने कोयल विगेरे पक्षीना समूहे करीने सहित छ, तट, कटक, विवर ( गुफा), निर्झरणां, प्रपात (पाणी
पडवानां स्थानो) अने शिखरोवडे व्याप्त छे, अप्सराओना समूह, देवोना समूह अने विद्याधरोना मिथुनोवडे सहित छ,
दश दशार, श्रेष्ठ वीरपुरुषो अने त्रण लोकने विषे वळवान एवा बळराम, कृष्ण अने नेमिनाथ विगेरेनो निरंतर उत्सवरूप
ते पर्वत छे. तेम ज ते पर्वत सौम्य, सुभग, प्रियदर्शनवाळो, सुरूप, प्रासादीय यावत् प्रतिरूप छे.
मू-तस्स णं रेवगयस्स पवयस्स अदूरसामंते एत्थ णं नंदणवणे नामं उज्जाणं होत्था,
सबोउयपुप्फ जाव दरिसणिजे ।
अर्थ-ते रैवत पर्वतनी अति दूर के नजिक नहीं एवे ठेकाणे नंदनवन नामर्नु उद्यान छे. ते सर्व ऋतुना पुष्प
सहित यावत् दर्शनीय-जोवा लायक छे.
मू-तत्थ णं नंदणवणे उजाणे सुरप्पियस्स जक्खस्स जक्खायतणे होत्था, चिराईए जाव
॥१११॥

·बहुजणो आगम्म अच्चति सुरप्पियं जक्खाययणं । अर्थ-ते नंदनवन उद्यानमा सुरप्रिय नामना यक्षनुं यक्षायतन (चैत्य ) छे. ते घणा काळनुं स्थापित (जुनू) छे. यावत् त्यां घणा माणसो आवीने हमेशां ते सुरप्रिय यक्षायतननी ( यक्षनी) पूजा करे छे. मू०-से णं सुरप्पिए जक्खाययणे एगेणं महता वणसंडेणं सवओ समंता संपरिक्खित्ते जहा पुण्णभद्दे जाव सिलावदृते। अर्थ-ते सुरप्रिय यक्षायतन एक मोटा वनखंडवडे सर्व दिशाए चोतरफथी परिवरेलं छे. तेनुं वर्णन पूर्णभद्र यक्षाय- तननी जेम यावत् पृथ्वीशिलापट्ट सुधी जाणवू. मू०-तत्थ णं बारवईए नयरीए कण्हे नामं वासुदेवे राया होत्था, जाव पसासेमाणे विहरति। अर्थ-त्यां द्वारवती नगरीमा कृष्ण नामना वासुदेव राजा हता. यावत् राज्यने शासन करता विचरता हता-रह्या हता. मू-से णं तत्थ समुद्दविजयपामोक्खाणं दसहं दसाराणं, बलदेवपामोक्खाणं पंचण्हं महावीराणं, उग्गसेणपामोक्खाणं सोलसण्हं राईसाहस्सीणं, पज्जुण्णपामोक्खाणं अध्धुट्ठाणं कुमारकोडणिं, संबपामोक्खाणं सट्ठीए दुइंतसाहस्सीणं, वीरसेणपामोक्खाणं एकवीसाए वीरसा- हस्सीणं, रुप्पिणिपामोक्खाणं सोलसण्हं देवीसाहस्सीणं, अणंगसेणापामोक्खाणं अणेगाणं

·श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग ५मो.
अध्ययन
१ ल.
॥११२॥
गणियासाहस्सीणं, अण्णेसिं च बहूणं राईसर जाव सत्थवाहप्पभिईणं वेयड्डगिरिसागरमेरागस्स
दाहिणड्डभरहस्स आहेवच्चं जाव विहरति ।
अर्थ-ते कृष्ण राजा त्यां समुद्रविजय विगेरे दश दशा), बळदेव विगेरे पांच महावीरो, उग्रसेन विगेरे सोळ हजार
राजाओ, प्रद्युम्न विगेरे साडा त्रण करोड कुमारो, सांब विगेरे साठ हजार दुर्दात (उद्धत) कुमारो, वीरसेन विगेरे एकवीश
हजार वीरो, रुक्मिणी विगेरे सोळ हजार राणीओ, अनंगसेना विगेरे अनेक हजार गणिकाओ तथा बीजा घणा राजा,
ईश्वर यावत् सार्थवाह विगेरे परिवार सहित उत्तरमां वैताढय गिरि अने बीजी त्रण दिशाए समुद्रनी मर्यादावाळा दक्षिणार्ध
भरतक्षेत्रना आधिपत्यने भोगवता रहेला हता.
मु०-तत्थ णं बारवईए नयरीए बलदेवे नाम राया होत्था, महया जाव रजं पसासे-
माणे विहरति ।
अर्थ-ते द्वारवती नगरीमां बळदेव नामे राजा हता, ते मोटा एटले हिमवंत, मलय, मंदर अने महेंद्र पर्वत जेवा
सारवाळा यावत् राज्यने पाळता सता रह्या हता.
मू०-तस्स णं बलदेवस्स रणो रेवई नामं देवी होत्था, सोमाला जाव विहरति ।
१ कोइथी दमी न शकाय तेवा-दुर्जेय.
॥११२॥

·अर्थ-ते बळदेव राजाने रेवती नामनी राणी हती. ते सुकोमळ हती यावत् सुखेसुखे विचरती हती. मू-तते णं सा रेवती देवी अण्णदा कदाइ तंसि तारिसगंसि सयणिज्जसि जाव सीहं सुमिणे पासित्ता णं पडिबुद्धा। एवं सुमिणदंसणपरिकहणं, कलातो जहा महाबलस्स, नवरं पंनासतो दाओ पण्णासरायकण्णगाणं एगदिवसेणं पाणिग्गहणं, नवरं निसढे नामं जाव उप्पिं पासादं विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते रेवती राणी एकदा कदाचित् ते तेवा प्रकारना शयनने विपे सुती सती यावत् स्वप्नमा सिंहने जोइने जागी गइ अने जे प्रमाणे स्वप्न जोयुं ते प्रमाणे राजाने कर्तुं विगेरे. ते राणीए पुत्र प्रसव्यो अने ते कळामां महावळ कुमार जेवो थयो. विशेष ए के-पचासनो दायजो आप्यो. पचास राजकन्याओगें एक दिवसे पाणिग्रहण कराव्युं. विशेष ए के ते निषध नामनो कुमार यावत् प्रासादनी उपर क्रीडा करतो विचरतो हतो. मू० ते णं काले णं ते णं समए णं अरहा आरटुनेमी आदिकरे दसधणूइं वण्णतो जाव समोसरिते, परिसा निग्गया। अर्थ-ते काळे ते समये अर्हन् अरिष्टनेमि धर्मनी आदिने करनारा, दश धनुष उंचा शरीरवाळा, तेनुं वर्णन कहे. यावत् नंदनवन उद्यानमां समवसर्या. तेमने वांदवा माटे पर्षदा नीकळी.

·--
वर्ग ५ मो.
श्री
निरया-
पलिका.
(वन्हिदसा)
अध्ययन
१ लुं.
॥११३॥
मू०-तते णं से कण्हे वासुदेवे इमीसे कहाए लढे समाणे हट्टतुट्ठ कोडुबियपुरिसे सद्दा-
वेइ, सदावित्ता एवं वदासी-खिप्पामेव देवाणुप्पिया! सभाए सुहम्माए सामुदाणियं भेरितालेहि।
अर्थ-त्यारपछी ते कृष्ण वासुदेवे आ कथानो अर्थ पाम्या सता हृष्ट तुष्ट थइ कौटुंबिक पुरुषोने बोलाव्या. बोलावीने
आ प्रमाणे कर्दा-शीघ्रपणे हे देवानुप्रियो ! सुधर्मा सभामा सामुदानिक ( सर्व लोकोने खवर मळे तेवी) मेरीने वगाडो.
मू-तते णं से कोडुबियपुरिसे जाव पडिसुणित्ता जेणेव सभाए सुहम्माए सामुदाणिया
भेरी तेणेव उवागच्छंति, उवागच्छित्ता तं सामुदाणियं भेरि महता महता सद्देणं तालेति ।
अर्थ-त्यारपछी ते कौटुंबिक पुरुषो यावत् कृष्ण वासुदेवनी आज्ञा अंगीकार करीने ज्यां सुधर्मा सभामा सामुदानिक
मेरी हती त्यां आव्या. आचीने ते सामुदानिक भेरीने मोटा मोटा शब्दवडे वगाडी.
मू०-तते णं तीसे सामुदाणियाए भेरीए महता महता सद्देण तालियाए समाणीए समुद्द-
विजयपामोक्खा दस दसारा देवीओ उण भाणियवाओ जाव अणंगसेणापामोक्खा अणेगा
गणियासहस्सा अन्ने य बहवे राईसर जाव सत्थवाहप्पभितितो हाया जाव पायच्छित्ता
सव्वालंकारविभूसिया जहाविभवइडिसक्कारसमुदएणं अप्पेगइया हयगया जाव पुरिसवग्गु-
॥११३॥

·रापरिक्खित्ता जेणेव कण्हे वासुदेवे तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता करतल कण्हं वासुदेवं जएणं विजएणं वद्धावति । अर्थ-त्यारपछी ते सामुदानिक मेरी मोटा मोटा शब्दे वगाडी सती तेनो प्रतिच्छंद सांभळीने समुद्रविजय विगेरे दश दशारो तथा देवीओ-राणीओ पण कहेवी यावत् अनंगसेना विगेरे अनेक हजार गणिकाओ तथा बीजा घणा राजा, ईश्वर यावत् सार्थवाह विगेरे स्नान करी यावत् प्रायश्चित्त करी सर्व अलंकारथी विभूषित थइ, पोतपोताना यथायोग्य वैभव, ऋद्धि अने सत्कारना समुदायवडे केटलाक अश्वपर आरूढ थइने यावत् पुरुषोना समूहे परिवर्या सता ज्यां कृष्ण वासुदेव हता त्यां आव्या. आवीने वे हाथ जोडी कृष्ण वासुदेवने जयवडे विजयवडे वधावता हता-वधाव्या. मू०-तते णं से कण्हे वासुदेवे कोडुंबियपुरिसे एवं वयासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया! आभिसेक हत्थिं कप्पेह हयगयरहपवर जाव पञ्चप्पिणंति । अर्थ-त्यारपछी ते कृष्ण वासुदेवे कौटुंबिक पुरुषोने आ प्रमाणे कह्यु-शीघ्रपणे हे देवानुप्रियो ! अभिषेक हस्ती ( पट्टहस्ती ) ने तैयार करी लावो, तथा श्रेष्ठ एवा अश्व, गज, स्थ, विगेरे पण तैयार करी लावो अने मारी आज्ञा पाछी सोंपो, त्यारे तेओए पण यावत् तेम करीने आज्ञा पाछी सोंपी. मू-तते णं से कण्हे वासुदेवे मजणघरे जाव दुरूढे अट्ठमंगलगा जहा कूणिए

·वर्ग ५ मो.
अध्ययन
श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
-
.
.
॥११४॥
सेयवरचामरेहिं उध्धुव्वमाणोह उध्धुव्वमाणोहि समुद्दविजयपामोक्खहिं दसहिं दसारहिं जाव
सत्थवाहप्पंभितीहिं सद्धिं संपरिबुडे सविड्डीए जाव रवेणं बारवई नगरि मज्झमज्झेणं सेसं
जहा कूणिओ जाव पज्जुवासइ ।
अर्थ-त्यारपछी ते कृष्ण वासुदेव स्नान करवाना गृहमां यावत् (जइ कसरत करी, स्नान करी, शरीर अलंकृत करी,
वाह्य उपस्थानशाळामां आवी पट्टहस्तीपर ) आरूढ थया. आठ आठ मंगळ आगळ चाल्या. कूणिकनी जेम सर्व कहेवू.
श्वेत श्रेष्ठ चामरो वींझाते वींझाते सते समुद्रविजय विगेरे दश दशार सहित यावत् सार्थवाह विगेरे सहित परिवर्या सता
सर्व समृद्धिवडे यावत् वाजिबना शब्दबड़े द्वारवती नगरीनी मध्ये मध्ये थइने नीकळ्या. शेष सर्व अधिकार कूणिकनी जेम
जाणवो यावत् भगवान अर्हन् श्री अरिष्टनेमिनी पर्युपासना ( सेवा ) करवा लाग्या.
मू-तते णं तस्स निसढस्स कुमारस्स उप्पिं पासायवरगयस्स तं महता जणसदं च
जहा जमाली जाव धम्म सोच्चा निसम्म वंदइ नमसइ, वंदित्ता नमंसित्ता एवं वदासी-
सदहामि णं भंते ! निग्गंथं पावयणं जहा चित्तो जाव सावगधम्म पडिवजात, पडिवज्जित्ता पडिगते।
अर्थ-त्यारपछी ते निषध कुमार श्रेष्ठ प्रासादपर रहेलो हतो, तेणे मोटो लोकशब्द सांभळीने जमालिनी जेम भगवान
पासे आवी, धर्म सांभळी, हृदयमा धारी, वंदना करी, नमस्कार कर्या. वंदना नमस्कार करी आ प्रमाणे कथु-हे भगवान!
॥११४॥

·•hcy निग्रंथ प्रवचननी श्रद्धा करुं छु. विगेरे कही चित्रनी जेम यावत् श्रावक धर्म अंगीकार कर्यो. अंगीकार करी पाछो पोताने घेर गयो. मू० ते णं काले णं ते णं समए णं अरहओ अरिट्ठनमिस्स अंतेवासी वरदत्ते नाम अणगारे उराले जाव विहरति । अर्थ ते काळे ते समये अर्हन् श्रीअरिष्टनेमिना शिष्य वरदत्त नामना अनगार (गणधर) उदार एवा यावत् विचरता हता. मू०-तते णं से वरदत्ते अणगारे निसढं कुमारं पासति, पासित्ता जातसध्धे जाव पज्जुवासमाणे एवं वयासी-अहो णं भंते ! निसढे कुमारे इतु इट्ठरूवे कंते कंतरूवे एवं पिए मणुन्नए मणामे मणामरूवे सोमे सोमरूवे पियदसणे सुरूवे । अर्थ-त्यारपछी ते वरदत्त अनगारे निषध कुमारने जोयो. जोइने तेनापर श्रद्धा उत्पन्न थइ यावत् भगवाननी पासे आवी तेनी पर्युपासना करता सता आ प्रमाणे कयु-अहो भगवान ! निषध कुमार इष्ट, इष्टरूपवाळो, कांत, कांतरूपवाळो, एज प्रमाणे प्रिय, मनोज्ञ, मनने गमतो, मनने गमता रूपवाळो, सौम्य, सौम्यरूपवाळो; प्रियदर्शन अने सारारूपवाळो छे. मू०-निसढे णं भंते ! कुमारे णं अयमेयारूवे माणुयइड्ढी किण्णा लध्धा ? किण्णा पत्ता? पुच्छा जहा सूरियाभस्स । २०

·-
श्री
निरया-
पलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग ५ मो.
अध्ययन
१ लुं.
॥११५॥
!
अर्थ-तो हे भगवान ! निपध कुमारे आ आवा प्रकारनी मनुष्यऋद्धि शी रीते मेळवी ' शी रीते प्राप्त करी ?
एम सूर्याभनी जेवी पृच्छा करी एटले के गौतमस्वामीए सूर्याभदेवनी ऋद्धि संबंधी प्रश्न पूछथो हतो तेम आ वरदत्त मुनिए
निषध कुमार संबंधी प्रश्न कर्यो.
मू०-एवं खलु वरदत्ता ! ते णं काले णं ते णं समए णं इहेव जंबुद्दीवे दीवे भारहे वासे
रोहीडए नामं नगरे होत्था रिद्ध० । मेहवन्ने उजाणे, माणिदत्तस्स जक्खस्स जक्वाययणे।
अर्थ-आ प्रमाणे निश्चे हे वरदत्त ! ते काळे ते समये आज जंबूद्वीप नामना द्वीपमां भरतक्षेत्रमा रोहिड नामनुं
नगर हतुं. ते ऋद्धिमान विगेरे विशेषणवाडं हतुं. तेनी बहार ईशान विदिशाने विपे मेघवर्ण नामे उद्यान हतुं. तेमां मणि-
दत्त नामना यक्षनुं यक्षायतन (चैत्य ) हतुं.
मू-तत्थ णं रोहीडए नगरे महब्बले नामं राया, पउमावई नाम देवी, अन्नया कदाइ तंसि
तारिसगंसि सयणिज्जसि सीहं सुमिणे, एवं जम्मणं भाणियत्वं जहा महब्बलस्स, नवरं वीरंगतो
नाम, बत्तीसतो दाओ बत्तीसाए रायवरकन्नगाणं पाणिं जाव ओगिज्जमाणे ओगिज्जमाणे पाउसव-
रिसारत्तसरयहेमंतगिम्हवसंते छप्पि उऊ जहाविभवे समाणे काले गालेमाणे इतु सद्दे जाव विहरति।
अर्थ-ते रोहिड नगरमां महावळ नामे राजा हतो. तेने पद्मावती नामे राणी हती. तेणीए एकदा कदाचित् ते तेवा
॥११५॥

·प्रकारना शयनने विषे सुती सती स्वप्नमां सिंह जोयो. ए प्रमाणे तेना जन्म पर्यंत सर्व वृत्तांत ( भगवतीसूत्रमा कहेला) महाबळ कुमारनी जेम कहेवो. विशेष ए के-तेनुं वीरंगदत्त ( वीरांगद ) नाम आप्यु. तेने बत्रीशनो दायजो आपी एक ज दिवसे राजाओनी बत्रीश श्रेष्ठ कन्याओ साथे पाणिग्रहण कराव्यु. यावत् संगीत गाते सते गाते सते प्रावृट् (जेठ, अपाड, वर्षारात्र, शरद, हेमंत, ग्रीष्म अने वसंत, (चैत्र, वैशाख ) ए छए ऋतुने उचित वैभव प्रमाणे भोग भोगवतो सतो काळने निर्गमन करतो सतो इष्ट एका शब्दादिक भोग भोगवतो यावत् रह्यो. (भोगववा लाग्यो.) मू-ते णं काले णं ते णं समए णं सिद्धत्था नाम आयरिया जातिसंपन्ना जहा केसी, नवरं बहुस्सुया बहुपरिवारा जेणेव रोहीडए नगरे जेणेव मेहवन्ने उजाणे जेणेव मणिदत्तस्स जक्खस्स जक्खाययणे तेणेव उवागते अहापडिरूवं जाव विहरति । परिसा निग्गया । अर्थ ते काळे ते समये सिद्धार्थ नामना आचार्य जातिसंपन्न विगेरे केशी गणधरनी जेवा विशेषणवाळा, विशेष ए के बहुश्रुतवाळा घणा परिवारवाळा ज्यां रोहिड नगर हतुं, ज्यां मेघवर्ण उद्यान हतुं, ज्यां मणिदत्त यक्षनुं यक्षायतन हतुं त्यां आव्या सता यथायोग्य यावत् उपाश्रय याचीने विहर्या-रह्या. तेमने वांदवा माटे नगरमांथी पर्षदा नीकळी. मू-तते णं तस्स वीरंगतस्स कुमारस्स उप्पिं पासायवरगतस्स तं महता जणसदं च जहा जमाली निग्गतो धम्म सोच्चा जं नवरं देवाणुप्पिया ! अम्मापियरो आपुच्छामि जहा जमाली

·श्री
निरया-
पलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग ५ मो.
अध्ययन
१ लुं.
॥११६॥
तहेव निक्खंतो जाव अणगारे जाते जाव गुत्तबंभयारी ।
अर्थ-ते वखते ते वीरंगदत्त कुमार श्रेष्ठ प्रासादनी उपर क्रीडा करतो रहेलो हतो, ते आवा प्रकारना मोटा जनश-
ब्दने सांभळी जमालिनी जेम वांदवा नीकळ्यो. धर्म सांभळी प्रतिबोध पाम्यो. विशेषए के (ते आ प्रमाणे गुरु पासे बोल्यो
के ) हे देवानुप्रिय ! हुं मारा मातापितानी रजा लइने आयु. (एम कही घेर आवी मातापितानी रजा लइ ) जेम जमालि
तेम नीकळयो यावत् अनगार ( साधु ) थयो यावत् गुप्त ब्रह्मचारी थयो.
मू-तते णं से वीरंगते अणगारे सिद्धत्थाणं आयरियाणं अंतिए सामाइयमादियाइं जाव
एक्कारस अंगाई अहिज्जति, अहिजित्ता बहूइं जाव चउत्थ जाव अप्पाणं भावेमाणे बहुपडिपुण्णाइं
पणयालीसवासाइं सामन्नपरियायं पाउणित्ता दोमासियाए संलेहणाए अत्ताणं झुसित्ता सवीसं
भत्तसयं अणसणाए छेदित्ता आलोइयपडिकंते समाहिपत्ते कालमासे कालं किच्चा बंभलोए कप्पे
मणोरमे विमाणे देवत्ताए उववन्ने । तत्थ णं अत्थेगइयाणं देवाणं दससागरोवमाइं ठिई पन्नत्ता।
तत्थ णं वीरंगयस्स देवस्स दससागरोवमाइं ठिई पण्णत्ता ।
अर्थ-त्यारपछी ते वीरंगदत्त अनगार सिद्धार्थ आचार्यनी पासे सामायिकादिक यावत् अग्यार अंग भण्या, भणीने
॥११६॥

·घणा उपवास, छड, अहम विगेरे तपवडे यावत् आत्माने भावता सता परिपूर्ण पीस्ताळीश वर्ष सुधी चारित्रपर्याय पाळीने वे मासनी संलेखनावडे आत्माने ( शरीरने) शुष्क करी एकसो ने वीश भक्त ( भोजन ) अनशनवडे छेदीने आलोचना अने प्रतिक्रमण करी समाधिपूर्वक काळ समये ( मरणसमये) काळ करी ( मरण पामी ) ब्रह्मलोककल्प नामना पांचमा देवलोकमां मनोरम नामना विमानमां देवपणे उत्पन्न थया. त्यां केटलाक देवोनी दश सागरोपमनी स्थिति कहेली छे, त्यां वीरंगदत्त देवनी पण दश सागरोपमनी स्थिति कही छे. मू० ते णं वीरंगते देवे तातो देवलोगाओ आउक्खएणं जाव अणंतरं चयं चइत्ता इहेव चारवईए नयरीए बलदेवस्स रन्नो रेवईए देवीए कुच्छिसि पुत्तत्ताए उववन्ने । अर्थ-ते वीरंगदत्त देव ते देवलोकथी आयुष्यने क्षये यावत् आंतरा रहित चवीने आ ज द्वारवती नगरीमां बळदेव राजानी रेवती राणीनी कुक्षिने विषे पुत्रपणे उत्पन्न थयो छे. मू-तते णं सा रेवती देवी तंसि तारिसगंसि सयणिजंसि सुमिणदंसणं जाव उप्पिं पासा- यवरगते विहरति । तं एवं खलु वरदत्ता! निसढेणं कुमारेणं अयमेयारूवे ओराले मणुयइड्ढी लद्धा । अर्थ-त्यारपछी ते रेवती राणी ते तेवा प्रकारना शयनने विपे सिंहनुं स्वप्न जोइने जागी यावत् ( तेणीए पुत्र प्रसव्यो. तेनुं नाम निपध पाडयु) ते श्रेष्ठ प्रासादनी उपर रह्यो सतो विचरे छ-क्रीडा करे छे. ते आ प्रमाणे निश्चे hd

·वर्ग ५ मो.
अध्ययन
श्री
निरया-
पलिका.
(चन्हिदसा)
॥११७॥
वरदत्त मुनि ! निपध कुमारे आ आवा प्रकारनी उदार मनुष्यऋद्धि प्राप्त करी छै.
मू-पभू णं भंते ! निसढे कुमारे देवाणुप्पियाणं अंतिए मुंडा जाव पव्वइत्तए ? हंता पभू।
से एवं भंते ! से एवं भंते ! इइ वरदत्ते अणगारे जाव अप्पाणं भावेमाणे विहरति ।
अर्थ-(वरदत्त मुनिए पूछयु के-) हे भगवान ! ते निपध कुमार आप देवानुप्रियनी पासे मुंड थइ यावत् प्रव्रज्या
लेवाने समर्थ थशे ? (प्रभु बोल्या ) हा, समर्थ थशे. ( वरदत्त बोल्या) हे भगवान ! ते ए ज प्रमाणे हो, हे भगवान !
ते एज प्रमाणे हो. ए प्रमाणे कही भगवाननुं वचन अंगीकार करी वरदत्त अनगार यावत् आत्माने भावता सता
विचरवा लाग्या.
मू०-तते णं अरहा अरिटुनेमी अण्णदा कदाइ बारवतीओ नगरीओ जाव बहिया जणवय-
विहारं विहरति । निसढे कुमारे समणोवासए जाए अभिगतजीवाजीवे जाव विहरति ।
अर्थ-त्यारपछी अर्हन् श्री अरिष्टनेमि भगवान एकदा कदाचित् द्वारवती नगरीथी नीकळी यावत् वहार जनपद (देश)
विगेरेमा विहार करवा लाग्या. तथा निपध कुमार पण श्रमणोपासक थयो सतो जीव अजीव विगेरे तत्त्वनो जाणकार
एवो सतो यावत् वर्तवा लाग्यो.
मू-तते णं से निसढे कुमारे अण्णया कयाइ जेणेव पोसहसाला तेणेव उवागच्छइ, उवाग-
॥११७॥

·च्छित्ता जाव दब्भसंस्थारोवगते विहरति । अर्थ-त्यारपछी ते निषध कुमार एकदा कदाचित् ज्यां पौषधशाळा हती त्यां आव्यो. आवीने यावत् दर्भना संथारापर रह्यो सतो विचरतो हतो-रह्यो हतो. मू-तते णं तस्स निसढस्स कुमारस्स पुवरत्तावरत्तकालसमयंसिधम्मजागरियं जागरमाणस्स इमयारूवे अज्झथिए जाव समुप्पजित्था-धन्ना णं ते गामागर जाव संनिवेसा जत्थ णं अरहा अरिट्ठनेमी विहरति, धन्ना णं ते राईसर जाव सत्थवाहप्पभितिओ जे णं अरिट्ठनोर्म वंदति नमंसति जाव पज्जुवासति, जति णं अरहा अरिट्ठनेमी पुवाणुपुर्वि नंदणवणे विहरेज्जा तेणं अहं अरहं अरिटुनोमें वंदिजा जाव पज्जुवासिज्जा । अर्थ-त्यारपछी ते निषध कुमार पूर्वरात्रि अने अपररात्रि ( मध्यरात्रि ) ने समये धर्मजागरिका प्रत्ये जागतो हतो ते वखते तेने आवा प्रकारनो अध्यवसाय ( विचार ) यावत् उत्पन्न थयो-धन्य छे ते गाम, आकर, यावत् संनिवेशने के ज्यां अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवान विचरे छे. धन्य छे ते राजा, ईश्वर, यावत् सार्थवाह विगेरेने के जेओ श्रीअरिष्टनेमि भगवानने वांदे छ, नमस्कार करे छे, यावत् तेमनी पर्युपासना ( सेवा ) करे छे. जो अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवान पूर्वानुपूर्वीए ( अनुक्रमे ) विचरता सता अहीं नंदनवनमां विचरे ( पधारे ) तो हुँ अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवानने

·श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग५मो.
अध्ययन
१ लु.
॥११८॥
वंदना करूं यावत् पयुपासना करूं.
मू०-तते णं अरहा अरिट्ठनेमी निसढस्स कुमारस्स अयमयारूवं अज्झत्थियं जाव विया-
णित्ता अट्ठारसहि समणसहस्सहिं जाव नंदणवणे उजाणे विहरति । परिसा निग्गया।
अर्थ-त्यारपछी अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवान निषध कुमारना आ आवा प्रकारना अध्यवसाय (विचार) ने यावत्
जाणीने अढार हजार साधु विगेरे सहित यावत् नंदनवन उद्यानमा विहर्या ( पधार्या). तेमने वांदवा माटे नगरीमाथी
पर्पदा नीकळी.
मू-तते णं निसढे कुमारे इमीसे कहाए लद्घ8 समाणे हट्ठ तुट्ट चाउग्घंटेणं आसरहेणं
निग्गते, जहा जमाली, जाव अम्मापियरो आपुच्छित्ता पवयिते, अणगारे जाते, जाव गुत्तबंभयारी।
अर्थ-त्यारपछी ते निपधकुमार आ कथानो अर्थ पामे सते हृष्टतुष्ट थइ चार घंटावाळा अश्व जोडेला रथवडे (रथमां
वेसी) नीकळ्यो. जमालिनी जेम भगवान पासे आव्यो. यावत् मातापितानी रजा लइ प्रवजित थयो, अनगार (साधु)
थयो, यावत् गुप्त ब्रह्मचर्यवाळो थयो.
मू-तते णं से निसढे अणगारे अरहतो अरिट्टनेमिस्स तहारूवाणं थेराणं अंतिए सामाइय-
माइयाइं एकारस अंगाइं अहिज्जति, अहिजित्ता बहूई चउत्थछट्ठ जाव विचित्तोहं तवोकम्महिं
॥११८॥

·, अप्पाणं भावेमाणे बहुपडिपुण्णाइं नव वासाइं सामण्णपरियागं पाउणति बायालीसं भत्ताई अणसणाए छेदेति आलोइयपडिकंते समाहिपत्ते आणुपुवीए कालगते । अर्थ-त्यारपछी ते निषध अनगार अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवानना तथाप्रकारना स्थविरमुनिनी पासे सामायिकादिक अग्यार अंगने भण्या. भणीने घणा उपवास, छछ, अहम विगेरे यावत् विचित्र प्रकारना तपकर्मवडे आत्माने भावता सता परिपूर्ण नव वर्ष सुधी चारित्रपर्यायने पाळी बेताळीश भक्तने अनशनवडे छेदी आलोचना प्रतिक्रमण करी समाधिने पाम्या सता अनुक्रमे काळधर्म पाम्या. मू-तते णं से वरदत्ते अणगारे निसढे अणगारं कालगतं जाणित्ता जेणेव अरहा अरिटुनमी तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता जाव एवं वयासी-एवं खल्लु देवाणुप्पियाणं अंतेवासी निसढे नाम अणगारे पगतिभद्दए जाव विणीए से णं भंते ! निसढे अणगारे कालमासे कालं किच्चा कहिं गते ? कहिं उववण्णे ? अर्थ-त्यारपछी ते वरदत्त अनगार निषध अनगारने काळधर्म पामेला जाणीने ज्यां अर्हन् श्रीअरिष्टनेमि भगवान हता त्यां आव्या. आवीने यावत् आ प्रमाणे बोल्या हे भगवान ! आ प्रमाणे निश्चे आप देवानुप्रियना शिष्य निपध नामना अनगार प्रकृतिथी भद्रक यावत् विनयवाळा हता. ते निषध अनगार हे भगवान ! काळ समये काळ करीने क्यां

·श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
वर्ग ५ मो.
अध्ययन
१लु.
॥११९॥
गया ? क्यां उत्पन्न थया ?
मू०-वरदत्तादि अरहा अरिट्ठनेमी वरदत्तं अणगारं एवं वयासी-एवं खलु वरदत्ता ! ममं
अंतेवासी निसढे नामं अणगारे पगइभद्दे जाव विणीए ममं तहारूवाणं थेराणं अंतिए सामाइय-
माइयाइं एकारस अंगाई अहिजित्ता बहुपडिपुण्णाई नव वासाइं सामण्णपरियागं पाउणित्ता
बायालीसं भत्ताइ अणसणाए छेदेत्ता आलोइयपडिकंते समाहिपत्ते कालमासे कालं किच्चा उड्डूं
चंदिमसूरियगहनक्खत्ततारारूवाणं सोहम्मीसाण जाव अच्चुते तिपिण य अट्ठारसुत्तरे गेविज-
विमाणे वाससते वीतीवतित्ता सबसिद्धविमाणे देवत्ताए उववणे । तत्थ णं देवाणं तेत्तीसं
सागरोवमाइं ठिई पण्णत्ता ।
अर्थ-घरदत्तादिक सर्वने उद्देशीने अर्हन् श्री अरिष्टनेमि भगवान वरदत्त अनगारने आ प्रमाणे कहेता हता-आ
प्रमाणे निश्चे हे वरदत्त ! मारो शिष्य निषध नामनो अनगार प्रकृतिथी भद्रक यावत् विनयवाळो हतो, ते मारा तथाप्रकारना
स्थविर साधुनी पासे सामायिकादिक अग्यार अंग भणीने परिपूर्ण नव वर्ष सुधी चारित्रपर्याय पाळीने वेताळीश भक्तने
(२१ दिवसने) अनशनवडे छेदीने आलोचना प्रतिक्रमण करीने समाधि पामीने काळसमये काळधर्म पामीने उंचे चंद्र,
॥११९॥

·सूर्य, ग्रह, नक्षत्र अने ताराओना विमानोने ओळंगी, सौधर्म, ईशान विगेरे यावत् अच्युत नामना बारमा देवलोकने ओळंगी, ते उपर नव ग्रैवेयकना त्रणसो ने अढार विमानोने ओळंगीने सर्वार्थसिद्ध नामना विमानमां देवपणे उत्पन्न थयो छे. त्यां देवोनी तेत्रीश सागरोपमनी स्थिति कहेली छे. मू०- से णं भंते ! निसढे देवे तातो देवलोगाओ आउक्खएणं भवक्खएणं ठिइक्खएणं अणंतरं चयं चइत्ता कहिं गच्छिहिति ? कहिं उववजिहिति ? अर्थ-हे भगवान ! ते निषध देव ते देवलोकथकी आयुष्यना क्षये करीने एटले आयुकर्मना दळीयानी निर्जरणावडे करीने, भवना क्षये करीने एटले देवगति विगेरेना कारणभूत कर्मनी निर्जराबडे करीने, स्थितिना क्षये करीने एटले आयु- कर्मनी स्थितिना पूर्ण वेदवाए करीने आंतरा रहित चयने एटले देवभव संबंधी शरीरने तजीने अथवा च्यवनने करीने क्यां जशे ? जइने पण क्या उत्पन्न थशे ? y०-वरदत्ता ! इहेव जंबुद्दीवे दीवे महाविदेहे वासे उन्नाते नगरे विसुद्धपिइवंसे रायकुले पुत्तत्ताए पञ्चायाहिति । अर्थ-हे वरदत्त मुनि ! आ ज जंबूद्वीप नामना द्वीपमा महाविदेह क्षेत्रमा उन्नतनामना नगरमां विशुद्ध मातापिताना वंशमा राजाना कुळमां पुत्रपणे उत्पन्न थशे. .

·वर्ग ५ मो.
अध्ययन
१ लुं.
श्री
निरया-
वलिका.
(वन्हिदसा)
॥१२०॥
मू० तते णं से उम्मुक्कबालभावे विण्णयपरिणयमित्ते जोवणगमणुप्पत्ते तहारूवाणं थेराणं
आंतए केवलबोहिं बुज्झित्ता अगाराओ अणगारियं पवजिहिति । से णं तत्थ अणगारे भविस्सति
इरियासमिते जाव गुत्तबंभयारी ।
अर्थ-त्यारपछी ते बाल्यपणाथी मुक्त थइ, विज्ञान अवस्थाने प्राप्त थइ यौवनने पाम्यो सतो तथाप्रकारना स्थविर
साधुनी पासे केवळ (संपूर्ण) बोधिने पामीने अगारवासथी अनगारपणाने पामशे. ते त्यां अनगार (साधु) थशे. ते
ईर्यासमितिवाळा यावत् गुप्त ब्रह्मचारी थशे.
मू-से णं तत्थ बहूई (हिं) चउत्थछट्ठट्ठमदसमदुवालसहिं मासद्धमासखमणोहिं विचित्तेहिं
तवोकम्महि अप्पाणं भावेमाणे बहूई वासाइं सामण्णपरियागं पाउणिस्सति, पाउणित्ता मासि-
याए संलेहणाए अत्ताणं झुसिहिति, झूसित्ता सर्टि भत्ताइं अणसणाए छोदहिति । जस्सट्टाए
कीरति णग्गभावे मुंडभावे अण्हाणए जाव अदंतवणए अच्छत्तए अणोवाहणाए फलहसेज्जा कट्ठ-
सेज्जा केसलोए वंभचेरवासे परघरपवेसे पिंडवाउलद्धावलद्धे उच्चावया य गामकंटया अहियासि-
जति, तमटुं आराहेहिति, आराहित्ता चरिमेहिं उस्तासनिस्सासहि सिज्झिहिति बुज्झिहिति जाव
॥१२०॥

·वर्ग ५मो. अध्ययन २ थी १२ निरया- पलिका. (वन्हिदसा) अध्ययननो आ निक्षेप कह्यो छे. ए ज प्रमाणे चाकीना अग्यार अध्ययनो जाणवा. संग्रहणीने अनुसारे न्यूनाधिक रहित- पणे अग्यारे जाणवा. इति पंचमवग्गो संमत्तो मू-निरयावलियासुयखंधो सम्मत्तो। संमत्ताणि उवंगाणि। निरयावलियाउवंगे णं एगो सुयखंधो पंच वग्गा पंचसु दिवसेसु उद्दिस्सति । तत्थ चउसु वग्गेसु दस दस उद्देसगा, पंचमवग्गे बारस उद्देसगा । निरयावलियासुयखंधो सम्मत्तो। ॥ निरयावलिया सुत्तं सम्मत्तं ।। अर्थ-निरयावलिका श्रुतस्कंध समाप्त थयो. सर्व (बारे) उपांगो समाप्त थया. निरयावलिका उपांगमा एक श्रुतस्कंध छे तेना पांच वर्गोनो पांच दिवसोवडे उद्देशो थाय छे. तेमां चार वर्गोमां दश दश उद्देशा छे. पांचमा वर्गमां बार उद्देशा छे. ॥१२१॥ davale anana UC JUNE បង: aue श्री निरयावलिकासूत्र समाप्त. UCen Tuel टा ENCUC ॥१२१॥ תכתבותכת he=Fisheryanenariannavard ·सबदुक्खाणं अंतं काहिति । अर्थ-ते त्यां घणा उपवास, छठ, अठम, दशम ( चार उपवास), द्वादशम (पांच उपवास) विगेरे तथा मास- क्षपण अर्धमासक्षपण विगेरे विचित्र प्रकारना तपकर्मवडे आत्माने भावता सता घणा वर्ष सुधी चारित्रपर्याय पाळशे. पाळीने एक मासनी संलेखनावडे आत्माने (शरीरने) क्षीण करशे, क्षीण करीने साठ भक्तने अनशनवडे छेदशे. जे अर्थने माटे नग्नपणुं अंगीकार कर्यु, मुंडपणुं कयु, स्नाननो अभाव, यावत् दांत साफ न करवा, छत्र रहितपणुं, मोजडी रहितपणुं, पाटीयापर शयन, काष्ठपर शयन, केशनो लोच, ब्रह्मचर्यवास, आहारपाणी माटे परघरमा प्रवेश, आहारनी प्राप्ति अने अप्राप्तिमा समभाव तथा उंचा नीचा ग्रामकंटक एटले कानने कांटा समान लोकोना आक्रोश वचननुं श्रवण ए सर्व सहन करशे, ते अर्थने आराधशे. आराधीने छेल्ला उवासनिश्वासे करीने कार्यनी समाप्तिने लीधे सिद्ध थशे, केवळज्ञाने करीने बुद्ध थशे, यावत् ( सर्व कर्मना अंशोवडे मूकाशे, समग्र कर्मे करेला विकारवडे रहित थवाथी स्वस्थ थशे,) तथा सर्व दुःखनो अंत करशे. मू०-एवं खल्लु जंबू ! समणणं भगवया महावीरेणं जाव निक्खेवओ! एवं सेसा वि एक्कारस अज्झयणा नेयवा संगहणीअणुसारेण अहीणमइरित्त एकारससु वि ॥ अर्थ-आ प्रमाणे निधे हे जंबू ! श्रमण भगवान श्रीमहावीरस्वामीए यावत् वहिदशा नामना पांचमा वर्गना पहेला