·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·BIBLIOTHECA INDICA :
A
COLLECTION OF ORIENTAL WORKS
PUBLISHED BY THE
ASIATIC SOCIETY OF BENGAL.
NEW SERINS, No 1888.
स्मृतिप्रकाशः ।
SIR-WILLAMJONES
MDCCXLVI-MDCCXCIV
SMRITIPRAKASHA,
VASUDEVA RATHA.
EDITED BY
PANDIT SADASHIVA"MISRA; POBRE
SOITUS
1.
Calcutta.
RA NATHA
LATIO doo

·BI 216
SL
no
19445

·श्रीगणेशाय नमः ।
स्मृतिप्रकाशः।
भाजे श्रुतिस्मृती चोभे यस्य मर्चेश्वरस्य वै
सच्चिदानन्दरूपाय तस्मै श्रीहरये नमः ॥
अथ काला निरुप्यन्ते। तबादौ सम्बत्मनिर्णयः ।
सम्बत्सरो नाम मामायनाद्यवयवी कालविशेषः सम्यक
वसन्यत्र ऋतुमासादय इति व्युत्पत्तेः, मच बादशमासामकः,
"मासाः सम्बत्सर" इति श्रुतेः ।
सविध्येन सम्बारस्विविधः ।
मासानां प्रभेदतः ।
स्थास्वयः सम्बारा प्रमी
.
14
रिचयप्रबुजामतिपदा
HTTPEAKismat
IN

·२ स्मृतिप्रकाशः। त्रयनिष्यत्रो यः स चान्द्रः । द्वादशसूर्यसंक्रमणैर्निष्यत्रो यः स- सौरः । सोमयागे सवनत्रयस्य अहोरात्रनिष्पाद्यत्वात् षध्यधिक- मतत्रयसंख्याकनिष्पन्नो यः स सावनः, तत्र हादशमासैः माध्यं संवत्सरसन्न, तस्य सावनेनैव. सिद्धिः, चान्द्रस्य षड़भिरहोरात्र- यूंनत्वात्, सौरस्य सपादैः पञ्चभिरहोरात्रैरधिकत्वात् । अथ अयननिर्णयः। अयनं विविधं दक्षिणोत्तरसंज्ञकं, यान् षण्माषान् दक्षिणा- दित्य एति, यान् पागमासामुदगादित्य एतीति । उदगायनदक्षिणायनयोविधिनिषेधावाह, देवतारामवाप्यादिप्रतिष्ठोद खे रवी। दक्षिणस्य मुख कुर्वन् न तत्फलमवाप्नुयात् ॥ माभैरववाराहनरसिंहत्रिविक्रमाः । महिषासुरहन्त्री च स्थाप्या वै दक्षिणायने ॥ इति । अथ ऋतुनिर्णयः । स च षड़ विधः, “षड् वा ऋतम" "धादशमासाः पञ्चर्सव” इति, तत्र विवक्षितम् । तथाच श्रुतिः, “हादशमासाः पश्चर्तव" इति, हमन्त- थिभिरयोः समासेनेति ।

·२ शुक्रव स्मृतिप्रकाशः। ऋतूनां मासहयात्मकत्वम् अग्निचयने ऋतव्येष्टकोपधान- मन्त्रे श्रयते, “बन्दमुपदधाति तस्माइन्धमतव” इति । तथाच, इष्टकोपधानमन्त्रे श्रूयते, “मधुथ माधवथ वासन्तिका ऋतू, शचिव ग्रीमा ऋतु, नभश्च नभस्यश्च वार्षिका ऋतू" । "दृषयोजश्च शारदा ऋतु, सहथ सहस्यश्च हैमन्तिका ऋतू, तपश्च तपस्यश्च शैगिरा ऋतू " । ते च वसन्तादयो विविधाः, चान्द्रा: मौराव, चैत्रादय- खान्द्राः। -- तञ्चोलम्, मधुश्व माधवश्चेत्यादिना मध्वादीनां चैत्रादिपर्यायत्वात् । "चैत्री मासो मधुः प्रोक्तो वैशाखो माधवो भवेदि" त्यादि- वचनेन, एतेषां चैत्राद्यात्मकानां चन्द्रगतिपरिलब्धत्वाञ्चान्द्रत्वं, मौरेषु तु मीनमेषयोर्मषवषयोर्वा वमन्त इत्याभिधानात् मौना- व भेषादित्वं च वसन्तस्य वैकल्पिकं, तथाच तदनुमारेग पीमादयोऽपि । विनियोगक्षेषाम् । सत्र श्रुति:- "वसन्ते बाणोऽग्नीमादधीत ग्रोभे राजन्यः शरदि वैश्य"- इति। स्मृतिरपि-“वसन्ते बासमुपनयोत ग्रोभे राजन्यं शरदि वैश्य"मिति ।

·२ स्मृतिप्रकाशः । पयनिष्यत्रो यः स चान्द्रः । द्वादशसूर्यसंक्रमणेनिध्यत्रो यः स- सौरः । सोमयागे सवनत्रयस्य अहोरात्रनिष्याद्यत्वात् षध्यधिक- मतबयसंख्याकनिष्यत्रो यः स सावनः, तत्र द्वादशमासैः साध्यं संवत्सरसतं, तस्य सावनेनैव. सिद्धिः, चान्द्रस्य षडभिरहोरात्रै- यूंनत्वात्, सौरस्य सपादैः पञ्चभिरहोरात्रैरधिकत्वात् । . अथ अयननिर्गायः। अयनं विविधं दक्षिणोत्तरसंजकं, यान् षण्माषान् दक्षिणा- दित्य एति, यान् षागमासानुदगादित्य एतीति । उदगायनदक्षिणायनयोविधिनिषेधावाह, देवतारामवाप्यादिप्रतिष्ठोदनुखे रवी । दक्षिणस्य मुख कुर्वन् न तत्फलमवाप्नुयात् ॥ माटभैरववाराहनरसिंहत्रिविक्रमाः । महिषासुरहन्त्री च स्थाप्या वे दक्षिणायने ॥ इति । अथ ऋतुनिर्णयः । स च षड़विधः, “घड़ वा ऋतर" "धादशमासाः पश्चर्सव” इति, तत्र विवक्षितम् । तथाच श्रुतिः, “हादशमासाः पञ्चर्तव" इति, हेमन्त- पिभिरयोः समासेनेति।

·स्मृतिप्रकाशः । ऋतूनां मासहयात्मकत्वम् अग्निचयने मतव्येष्टकोपधान- मन्त्रे श्रूयते, “बन्दमुपदधाति तस्माइन्हमृतव” इति । तथाच, इष्टकोपधानमन्त्रे श्रूयते, “मधुश्च माधवय वासन्तिका ऋतू, शुक्रव शुचिय ग्रीमा ऋतू, नभश्च नभस्यश्च वार्षिका ऋतू" । "इषश्चोजश्च शारदा ऋतू, सहश्च सहस्यश्च हैमन्तिका ऋतू, तपश्च तपस्यश्च शैगिरा ऋतू " ते च वसन्तादयो विविधाः, चान्द्राः सौराथ, चैत्रादय- सान्द्राः। तञ्चोक्तम्,-- मधुश्च माधवश्वेत्यादिना मध्वादीनां चैत्रादिपर्यायत्वात् । "चैत्रो मासो मधुः प्रोतो वैशाखो माधवो भवेदि" त्यादि- वचनेन, एतेषां चैत्राद्यात्मकानां चन्ट्रगतिपरिलब्धत्वाच्चान्द्रत्वं, मौरेषु तु मीनमेषयोर्मेषवषयोर्वा वमन्त इत्याभिधानात् मीना- वं मेषादित्वं च वसन्तस्य वैकल्पिकं, तथाच तदनुसारेण गोमादयोऽपि । विनियोगश्चैषाम् । तत्र अति:- "वसन्ते बामणोऽग्नीनादधीत ग्रोभे राजन्यः शरदि वैश्य"- ति। स्मृतिरपि-“वसन्ते प्राणमुपनयीत ग्रोभे राजन्यं शरदि वैय"मिति।

·४ स्मृतिप्रकागः । अथ मासनिर्णयः । स च मासथतुर्विधः, तत्र यावता कालेन चन्द्रस्य वृद्धिक्षयौ म चान्द्रो मासः। तथोक्तं,- मास्यन्ते परिमीयन्ते स्वकालाइडिहानितः । मामा एते म्मृता शेया स्त्रिंशत्तिथिममन्विताः ॥ सूर्यम्य राशिगनियंत्र मीयते स सौरः, अहोरात्राणां त्रिंशत्- मंख्या यत्र परिमीयते स सावनः । तदुक्तां,- चान्द्रः शुक्लादिदन्ति: सावनस्त्रिंशता दिनैः । एकराशी रविर्यावत्काल मास: स भास्करः ॥ इति । नाक्षत्रापि मासं केचिदन्ति,- "मर्वक्षपरिपूर्णपु नाक्षत्रो मास उच्यते, इति तत्र मौग्माभस्य पादान्तौ भेषादिराशीनामा धन्ताभ्यां व्यव- स्थिती, मावन पुरुषेच्छादिनियामकः, नाक्षत्रे नक्षत्र निया- मकम् । चान्द्रो विविध: दर्शान्तः पूर्णिमान्तो वेति । तथाच श्रुतिः "अमावास्यया हि मासान् सम्पाद्य अह- रुस्मृजन्ति, अमावस्यया हि मासान् पश्यन्ति, पौर्णमास्या हि मासान् सम्पाद्य प्रहरुत्सृजन्ति, पौर्णमास्या हि मासान् सम्प- श्यन्ती"ति। " ·५ स्मृतिप्रकाशः। तत्र मासस्य पूर्णिमान्तत्वे श्रुतेः कटाक्षो भूयान् । तथाच, “चतुषु चतुर्षु मामेषु चातुर्मास्ययाजी"त्यादौ पूर्णि- मान्तमासोऽभिप्रेतः । स्मृतौ च- अखयुक्तष्णपक्षे तु श्राई कार्य दिने दिने । इति । दन्तिमासे तु भाद्रपद कृष्ण पक्ष इत्युच्येत । तथा, जयन्तीप्रकरणे, "मासि भाद्रपदेष्टम्यां कषापोऽदरात्रक" इति । यतिधर्म तु. .. "ऋतुमन्धिषु वापयेदि"ति पूर्णिमायां वपनं कुर्वन्ति,” तम्मान्तित्वपूर्णमान्तत्वयोः समो विकल्पः, अनुष्ठाने तु वचनविशेषाावस्थेति । -- अमावास्यापरिच्छिद्रो मामः स्यादब्राह्मणस्य तु । संक्रान्तिपौर्णमासाभ्यां तथैव नृपवैश्ययोरिति ॥ सथा,-- सौरी मामो विवाहादौ यज्ञादी मावनः स्मृतः । प्राब्दिकऽपि तु कायं च चान्द्रो मास: प्रशस्यते ॥ पूर्णिमान्तदर्शान्तमासानां चैत्रादिमंज्ञा नक्षत्र प्रयुक्ता, तबनण युक्त: काल इति, चित्रायुक्ता पौणमामी चैत्रीति व्युत्पन्नत्वात् । एवं वैशाख्यादिषु, तत्र चैत्रादियावणान्तानां चित्रादिनक्षत्रहम् प्रयोजक, भाद्रपदाखयुजयोस्तु मतभिषक्रवत्यादिविकम् । कार्ति- कादौना माघान्तानां वत्तिकादिइन्हं, फाल्गुनस्य पूर्वफाल्गुनी- वयमिति विवेकः।

·स्मृतिप्रकाशः ।
-
तथोक्तं,
पम्त्योपान्त्यौ विभौ यो फाल्गुनस्तु त्रिभो मतः ।
शेषा मासा विभा भेयाः कत्तिकादिव्यवस्थया ।
इति शुद्धमासनिर्णयः ।
।
अथ मलमासनिर्णयः ।
"चान्द्रो मासो वसंक्रातो मलमासः प्रकीर्तितः।"
इति मलत्वं कालाधिक्यात् ।
"मलं वदन्ति कालस्य मासं कालविदोऽधिकम् ॥”
इति कालाधिक्यं च दर्शितम् ।
सोरणाव्दस्तु मानेन यदा भवति गार्गव ।
सावनेन तदा माने दिनषटकं न पूर्यते ।
दिनरात्रश्च ते राम प्रोक्ताः संवत्सरेण षट् ।
सौरसंवत्सरस्यान्ते मानेन शशिजेन तु ॥
एकादशातिरियन्ते दिनानि मृगुनन्दन ।
समाइये माष्टमासे तस्मान्मासोऽतिरिचते ॥
स चाधिमासकः प्रोकः काम्य कमासु गर्हितः ॥
प्रयमर्थः, सौरः सम्बत्सरः षड्भिर्दिनैः सावनादतिरिच्यते ।
कियदधिका पञ्चषष्टित्रिशती अहोरात्राणां सौरोऽब्दः,
एकादशभिर्दिनैश्चान्द्रादतिरिच्यते, सावनात् षड्भि-
रहोरात्रैळून: चतःपञ्चाशनियती चाहोरावाा चान्द्रोऽब्दः,
तथाच,
तथाच

·स्मृतिप्रकावः । तथाच, चान्द्रसम्बत्सरहयात् सौरसंवारहयं हाविंशत्या दिन- रधिकं भवति, तत अड्डे सौरं मासाष्टकं चान्द्रामासाष्टकात् सा: सप्तभिर्दिनैरतिरिच्यते, तथाच मिलित्वा दिनाईन्यूनो मासो भवति, सोऽयमधिमास इति अवशिष्टदिनाई पूरणं च यथोक्ता- कालादूई षोड़शभिदिनैः सम्पद्यते । तथोक्तं, हात्रिंशद्भिर्गतैर्मासैदिनैः षोडभिस्तथा । घटिकानां चतुष्को च प्रपतत्यधिमासकः ॥ इति । एतच्च स्फुटगणनामधिकृत्योक्र, श्रौतस्मातयोर्मासे त्रिंशत्तमे भवेदित्युतमादरणीयं । तथोक्तं,- पञ्चमे पशमे वाब्दे हौ मासावधिमासकौ । इति । इन्द्राग्नी यत्र येते मासादिः स प्रकीर्तितः । प्रग्नीषोमो स्थिती मध्ये समाप्तौ पिटसोमको । तमतिक्रम्य तु यदा रविर्गच्छेत् कदाचन । पाद्यो मलिनुचो जेयो द्वितीयः प्राकृतः स्मृतः ॥ इति । शतप्रतिपदि दर्शष्टिदेवतं इन्द्राग्नी, कृष्णप्रतिपदि पौर्णमासे- ष्टिदेवते अग्नीषोमो, अमावास्यायां पिण्ड पियाजदेवते पित- सोमको, तथाच शक्ल प्रतिपदादिदर्शान्तो मासः संक्रान्तिरक्षितो- ऽधिमासः । स चाधिमास: पूर्वः, उत्तरस्तु शुधमासः । षध्या तु दिवसैर्मासः कथितो वादरायणः । पूर्वाहं तु परित्यज्य कर्तव्या चीत्तर क्रिया ॥ ति। LA ·स्मृतिप्रकाशः । तथाचासावधिमास उत्तरदान्तशुदमास एवान्तर्भवति, तेन मलमासजननमरणादिनिर्णयो अब्दान्तरे उत्तरशुदन्तिमास- एव विचारणीयः । अथ क्षयमासनिर्णयः । प्रसंक्रान्तिमासोऽधिमास: स्फुटः स्याद, हिसंक्रान्तिमासः क्षयाख्यः कदाचित् । चयः कार्तिकादित्रये नान्यदा स्या, तदावर्षमध्येऽधिमासदयं स्यात् ॥ प्रसंक्रान्तमासोऽधिमासः पूर्वोक्तः। यदि दिसंक्रान्तियुक्तो- मासो भवति स क्षयमासः, स च कार्तिकादित्य एव भवति, न माघादिषु नवसु मासेषु । एवंविधक्षयमासयुक्त वर्षे क्षयमासात् पूर्व हित्रेषु मासेषु मध्ये क्वचिदधिमासो भवति। क्षयमासादूई- मपि मासत्रयमध्येऽपरोऽधिमासः, तदेवंविधमेकवर्षस्यं मलमास- वयं, क्षयमासम्तु चिरेण कालेन भवति । पूर्वोदाहतहिसंक्रान्ति- मासस्य मेषादिस्थ सवितरि यो मास: पूर्यते चान्द्रः, चैत्राद्यः स तु विनय: पूर्ति हित्वेऽधिमासोऽन्त्य इति मासहयत्वेन परि- गणनम् । तिथ्य. प्रथमे पूर्यो हितीयेऽ तदुत्तरः । मासाविति बुधश्चिम्यो क्षयमासस्य मध्यगाविति । यदा तु मासचालनं तदा एकत्वेन परिगणनीयं, “म चलति

·e
स्मृतिप्रकाशः ।
यदि मासो मासयुग्म विचिन्त्य"मिति, अतएव एकमासत्वादंहस:
पापस्य पतिरिति व्युत्पत्त्याऽसावहस्पतिसंजया व्यवयिते ।
तदुक्तं,-
यस्मिन् मासे न संक्रान्तिः संक्रान्तियमेव वा!
संसपांइंस्पती मासावधिमासश्च निन्दितः ॥ इति ।
तत्र क्षयमासात्प्राचीनो योऽसंक्रान्तः स संसर्पः, तस्य प्रसं-
कान्तत्वेन कम्मानहतायां प्राप्तायां तदपवादेन सम्यक् सर्पतीति
संसर्पः कमाई इत्यर्थः ।
तदुताम्
एकस्मिन्नेव वर्षे तु वो मासावधिमासकौ ।
प्राकृतस्तत्र पूर्वः स्यादुत्तरस्तु मलिम्बुचः ॥ इति ।
वयस्त्याज्या विवाहादौ संसर्यास्पती उभौ।
शुद्धौ श्रोते तथा मात, इति ।
ननु यथा एकाधिमासोपेतस्य सम्बत्सरस्य त्रयोदशमासात्मकत्वं
तथाऽधिमासहयोपतस्य चतुर्दशमासात्मकत्वं स्यदिति चेत्, न ।
"त्रयोदशं तु श्रुतिराह मास चतुर्दशः कापि न दृष्टपूर्व"-
इति पूर्वस्य प्रसंक्रान्तत्वेऽपि पधिमासत्वनिषेधात् ।
धटकन्यागते सूर्ये इधिक वाथ (न्वनि ।
मकर वाथ कुम्भे वा नाधिमासी विधीयते ।
तथा,
चैवादक नाधिमासः परतस्त्वधिको भवेदिति ।
२

·१.
स्पृतिप्रकाशः ।
अथ वावय॑विवेकः ।
हादशाहसपिण्डान्तं कम्म ग्रहणजन्मनोः ।
सीमन्ते पुंसवे थाई हावतो जातकम्म च ॥
रोगशान्तिरलभ्ये तु योंगे श्राइव्रतानि च ।
प्रायश्चित्तनिमित्तस्य वशात् पूर्व परत्न वा ॥
भव्दोदकुम्भमन्वादिमहालययुगादिषु ।
श्राई दर्गेऽप्यहरहः श्राइमूनादिमासिकम् ॥
मलिम्बुचाष्टमासे तु मृतानां वाहमाब्दिकम् ।
श्राइञ्च पूर्वदृष्टेषु तीर्थेष्वष्टयुगादिषु ॥
मन्वादिषु च यद्दानं दैनन्दिनञ्च यत्किल ।
गोभूतिलहिरण्यानां सन्ध्योपासनयोः क्रिया ।
पर्वहोमवा(१)श्रयणं माग्नेरिष्टिश्च पर्वणोः ।
नित्याग्निहोत्र होमश्च देवतातिथिपूजनम् ॥
मानञ्च मानविधिना चाभक्ष्यापयवर्जनम् ।
तर्पणच निमित्तस्य नित्यत्वादुभयत्र च ॥
अनित्यमनिमित्तञ्च दानञ्च महदादिकम् ।
अग्न्याधानाधरापूर्वतीर्थयात्रामरक्षणम् ॥
देवारामतड़ागादिप्रतिष्ठामौजौबन्धनम् ।
पाश्रम स्वीकृतिः काम्यषोत्मगच निष्कमः ॥
(1) चापवणं

·स्मृतिप्रकाशः।
राज्ञोऽभिषेकः प्रथमः चूड़ाकम्म व्रतानि च ।
अन्नप्राशनमारम्भी रहाणाञ्च प्रवेशनम् ॥
नानं विवाहहोमातिपत्रदेवमहोत्सवम् ।
व्रतारम्भसमाप्ती च काम्यं कम्म च पाप्मनः ॥
प्रायश्चित्तञ्च सर्वस्य मलमासे विवर्जयेत् ।
उपाकर्मोत्सर्जनञ्च पवित्रदमनार्पणम् ॥
अवरोहथ हेमन्तः सर्पाणां बलिरष्टकाः ।
ईशानस्य बलिविष्णोः शयनं परिवर्तनम् ॥
दुर्गेन्द्रखापनोल्याने ध्वजोत्थानञ्च वज्रिगाः ।
पूर्वत्र प्रतिषितानि परवान्यच्च दैविकम् ॥
मलमासे चैतानि बाणि शुहमासे कर्तव्यानीति ।
माधवाचार्योऽपि,-
काम्यारम्भं तत्समाप्ति मलमासे विवर्जयेत् ।
प्रारब्ध मलमामात् प्राक क, मत्रादिकञ्च यत्॥
तत्समाप्यं सावनस्य मानस्यानतिलानात् ।
प्रारम्भस्य ममातेथ मध्ये स्यान्चेम्मलिम्बुचः ॥
प्रवृत्तमखिलं काम्यं तदानुष्ठेयमेव तु ।
कारिादि (१) तु यत्काम्यं तस्यारम्भममापने ॥
काय कालविलम्बस्य प्रतीक्षाया असम्भवात् ।
अनन्यगतिकं नित्यमग्निहोत्रादि न त्यजेत् ॥
(1) करिर्यदित।

·स्मृतिप्रकाशः । गत्यन्तरयुतं नित्यं सोमयागादि वर्जयेत् । पगतिग्रहणस्नानं जातेष्टिगतिसंयुता ॥ इयं नैमित्तिकं तस्य व्यवस्था नित्यवमता। शुद्धमाममृतानान्तु मले स्यात् प्रथमाब्दिकम् । मलमासमूतानान्तु मले स्यादाब्दिकान्तरम् ॥ इति मलमासनिर्णयः । अथ पक्षनिर्णयः स च शक्लक्कषणभेदेन विविधः । पापूर्यमाणपक्ष: शक्तः, अपचीयमानपक्ष: कृष्णः । तथाच, अतिः, -"ये चेमे ग्रामे इष्टापूर्त दत्तमित्युपासते ते धूममभिसंविशन्ति धूमाद्रात्रि राधेरपचीयमानपक्षमिति, ये चेमेऽरण्ये श्रद्धां सत्यमित्युपासते तेऽषिमभिसंविशन्ति अर्चिषो- SE: अङ्ग पापूर्यमाणपक्षमिति ।" स्मृतिरपि- अग्निोतिरहः शलः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् । तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते। तथा पूर्वपक्षं देवा पन्धमृज्यन्त, अपरपक्षमसुराः, यं काम- येत बसीयान् स्यादिति, तं पूर्वपक्षे याजयेत्, यं कामयेत

·११
स्मृतिप्रकाशः ।
पापीयान् स्यादिति तमपरपक्षे याजयेत् पापीयानेव भवति ।
तस्मात् पूर्वपक्षोऽपरपक्षात्कारूण्यतर इति । वमीयान् वसुसत्तमः,
पापीयान् द्रव्यहीनः, कर्तृणां शुभफलप्रापकखात् करुणामईतीति
कारुण्यतरः।
स्मृतावपि उदगयन पापूर्यमाणपक्षे पुण्याहे यन्नकाली-
ऽनादेश इत्याह,-यजीयदीक्षाप्रभृति शनापने पक्षमी सप्तमौं था
प्रसूत इति।
इति पक्षनिर्णयः।
अथ तिथयो मिरुप्यन्ते ।
तनोति विस्तारयति वईमानामपचीयमानां वा चन्द्रकला-
मेकां य: कालविशेषः, मा तिथिः ।
तन्वन्ते कलया यस्मात्तस्मात्तास्तिथयः स्मृताः । इति ।
तव कृष्णपक्षादौ चन्ट्रस्य पञ्चदशानां कलानाम् एकेका
वजयादयः प्रजापत्यन्ताः पञ्चदशदेवता: कमेण पिवन्ति । प्रमायां
षोड़शकलावशिष्टश्चन्द्रमाः प्रपः पोषधीच प्रतिपद्यते ।
तदुक्तं,
कला षोड़शिका या तु पपः प्रविशते सदा ।
पमायान्तु सदा सोम प्रौषधीः प्रतिपद्यते ।
समौषधिगतं गाव: पिवयम्बुगतं च यत् ।
तत् पौरममृतं भूत्वा मन्त्रपूतं हिजातिभिः ।

·१४ मृतिप्रकाशः । हुतमग्निषु यज्ञेषु पुनराप्यायते शशी। दिने दिने कलादिः पौर्णमास्यां तु पूर्णता । इति । तिथिच विधा पूर्णा खण्डा च, प्रतिपत्प्रभृतयः सा उदयादोदयाद्रवः । सम्पूर्ण इति विख्याता हरिवासरवर्जिताः ॥ हरिवासर एकादशी। पादित्योदयवेलायामारभ्य षष्टिनाडिकाः । या तिथि: सा तु शुद्धा स्यात्-सार्वतिथ्यी द्ययं विधिः । तत्र पूर्णायां मास्ति सन्देहः । खण्डतिथौ विधिनिषेध- व्यवस्था, निमित्त कालमादाय वृत्तिबिधिनिषेधयोः । विधिः पूज्यतिथौ तब निषेधः कालमानके । तिथीनां पूज्यता नाम कम्मानुष्ठानयोग्यता ॥ निषेधस्तु नियात्मा तस्माकालमपेक्षते । तस्मात् खण्डतिथिनिर्णेतव्या भवति । खा दर्पा तथा हिंस्रा त्रिविधं तिथिलक्षणम् । खवा समतिथिया दर्पा वृदियुता मता। हिंसा क्षययुता जेया मुनिभिस्ति थिनिर्णये । त्रिसन्ध्यव्यापिनी या तु सैव पूज्या सदा तिथिः । न तत्र युग्मादरणमन्यत्र हरिवासरात् ॥ योदयादेति मध्याह्नमखण्डा सा तिथि: स्मृताः । खण्डान्यथा व्रतारम्भ समाप्तिं चात्र वर्जयेत् ।

·स्मृतिप्रकाशः। कम्णो यस्य यः कालस्तत्कालव्यापिनी तिथिः । तया कम्माणि कुर्वीत हासही न कारणम् ॥ आदित्योदयवेलायां याऽल्पापि हि तिथिर्भवेत् । सा पूर्णेत्येव मन्तव्या प्रभूता नोदयं विना ॥ व्रतोपवासम्रानादौ घटिकैका यदा भवेत् । सा तिथि: सकला ज्ञेया श्राबादौ त्वस्तगामिनी । घटिका मुहर्तम्। पक्षहयेऽपि तिथयस्तिथिं पूवा तथोत्तराम् । त्रिभिर्मुहत्तैविध्यन्ति सामान्योऽयं विधिः स्मृतः ॥ पूर्बेगुरुदयानन्तरं अमावास्या विमुहर्ता चेत् सा प्रतिपद विध्यति, परेारस्तमयात् प्राक् हितोया विमुहती चेत् सा पूर्वी प्रतिपदं विध्यति । तदुताम् उदये पूर्वया तिथ्या विध्यते तिमुहर्तकः । सायं तूत्तरया तद्दन्यूनया तु न विध्यते ॥ इति सामान्यवेधः। मुहर्तत्रितयं प्रातस्तावानेव तु सावः । मध्याह्नस्त्रिमुहत्तः स्यादपरालय तादृशः । सायास्मिमुहूर्तच सर्वक भवहिष्कृतः । एवं पञ्चधा विभागोदर्शितः। यद्यपि पचदशमुहर्ताः समराव- दिवे काले सम्भवन्ति नान्यदा "चीयन्ते तस्त्र हानौ च तमुहर्ता-

·-
स्मृतिप्रकाशः।
स्तथैव च। इत्यादिवचनाहिवाहानी पीयन्ते दिवाहको बईन्ते
तवाः पञ्चधा भागं कृत्वा तेनैव विभागः कार्यः ।
बेधा विभागोऽप्युक्तः,
जी सूर्योदयात्रोक्तो मुहर्तानाच पत्रकम् ।
पूर्वाह्नः पञ्चकं प्रोतो मध्याहस्तु ततः परः ॥
भपरास्ततः प्रोक्तो मुहर्तानाश पञ्चकमिति ।
तथा “पूर्वाहो वे देवानां मध्यं-दिनो मनुष्याणां अपरामः
पितृणा"मिति । विधाविभागोऽपि पूर्वाह्वोऽपरा पति, अङ्गः
पूर्वो भाग अपरो भाग इति, यथा पूर्वाहे दैविकं कर्मेति ।
तत्र पञ्चधा विभागो मुख्यः, सर्वस्मृतिनिबद्धत्वात् ।
तथाच माधवाचार्येणोतम,
तवाहः पञ्चधा भागो मुख्यो हिनधादिभागतः । इति
विधाभागस्त प्रमावास्याबाहादी ग्राधः ।
वासरस्य हतीये नातिसन्ध्यासमीपतः ।
प्रति वचनात् । प्रत्याब्दिकादौ पक्षधा विभागो पात्रः ।
---
पथ युग्मवाक्यं निर्णीयते।
युग्माम्बियुगभूतानां षण्मुन्योर्वसुरन्धयोः ।
रुद्रेण हादशीयुक्ता चतुर्दश्या च पूर्णिमा ।
प्रतिपद्यप्यमावास्या तिष्योर्युग्मं महाफलम् ।
एतत्-व्यस्तं महादोषं हन्ति पुआं पुरातमिति ।

·स्मृतिप्रकाशः।
युग्म द्वितीया, पम्निस्तृतीया, युगं चतुर्थी, भूतं पञ्चमी, षट्
षष्ठी, मुनिः सप्तमी, वसुरष्टमी, र नवमी, रुद्र एकादशी, पत्र
युग्माग्न्यादिसप्तयुग्मेषु पूर्व तिथिरुत्तरविद्या प्राधा, उत्तरा त
पूर्वबिद्धा प्राधेति ।
तत्रादौ प्रतिपविर्णयः।
चैत्र मासि जगाया ससज्ज प्रथमेऽहनि ।
शलपक्षे समग्रं तु सदा सूर्योदये सति ।
तथा,
या शुक्ला चैत्रमासस्य वत्सरादितिथि: स्मृता ॥ इति,
संवत्सरादिः प्रतिपत् ।
पञ्चमी सप्तमी चैव दशमी च त्रयोदशी।
पतिपत्रवमी चैव कर्तव्या सम्मुखी तिथिरिति ॥
सम्मुखी नाम मायाव्यापिनी दृश्यते यदा।
प्रतिपत् सम्मुखी कार्या या भवेदापरालिको ॥ इति,
यत्तु,
प्रतिपत्महितीया स्यादहितीया प्रतिपद्युतेति ।
सत् कृष्णप्रतिपहिषयम् ।
तदुताम्,
राजपक्षे दर्शविहा सणे विद्या हितोयया ।
उपोष्था प्रतिपच्छुने मुख्था स्यादापराधिकौति ॥
तदभावेऽपि सायाव्यापिनी परिययताम् ।
प्रभावऽपि प्रतिपदः साल्पः प्रातरियते ।
तिथिस्नियामतोऽर्वाक चेत्तिष्यन्ते पारणं भवेत् ।
३

·स्मृतिप्रकाशः । सत्र उपवासवतादीनां प्रातरेव सहरल्यः कार्यः । प्रातःसन्ध्यां ततः कृत्वा सङ्कल्पं बुध पाचरेत् । गृहीत्वो(१)दुम्बरं पात्रं वारिपूर्णमुदमुखः । उपवासच ग्रहीयाद-यहा वार्येव धारयेत् । मासपक्षतिथीनाच निमित्तानाञ्च सर्वशः । उल्लेखनमकुवाणो न तस्य फलभाक् भवेत् । इति वचनादुपवासव्रतादिषु मासपचतिथ्यु लेखनपूर्वकं जल- पूर्णतामपावेण ताम्रपानासम्भवे केवलजलेन वा सङ्कल्पम् कुर्यात् । बल्युत्सवाटिकं उपवासादिवत्पूर्वेधुरेख । श्रावणी दुर्गनवमी तथा दुर्बीष्टमी च या । पूर्वबिहेव कर्तव्या शिवरात्रिबलेर्दिनम् ॥ इति । बल्यु सवञ्च पूर्वे शुरूपवासवदाचरेत् । इति । एकभक्तं निर्णीयते,- दिनाईसमयेऽतीते भुज्यते नियमेन यत् । एकमतामितिमोजामतस्तस्माद्दिवेव तत् ॥ तथा,-दिनाई समयेऽतौते भुज्यते नियमेन यत् । एकभक्तमितिप्रोक्तं न्यूनं ग्रासलयेण तु ॥ दिनाईसमयस्य उपरि साईमुहर्तपरिमित: कालः । पञ्चधा विभतामध्याहस्य अपरभाग एकमतास्य मुख्यः कालः, दिना प्रतीते समनन्तरभावित्वादस्तमयाजाचीनोऽवशिष्टो गौणः (१) म्हीत्वौइम्बरम् ।।

·१८ स्मृतिप्रकाशः । काल:, दिवेत्यम्युनुज्ञानात् । प्रवं व्यवस्थिते मुख्य कालव्यापिनी- तिथिर्याया। मध्याव्यापिनी ग्राधा एकभक्त सदा तिथिः । इति पर निर्णेतव्यो विषयः सोढ़ा भिद्यते, पूर्वेधरव मध्याह- व्यापित्वं, परेधुरेव तयापित्वं, उभयत्र तापित्वं, उभयत्र साम्येन तदेकदेशव्यापित्वं, उभयत्र वैषम्येण तदेकदेशव्यापित्वं चेति । तत्र प्रथमहितीययोर्मध्याहव्याप्ते निर्णायकत्वं, तीये पूर्व विद्या पाया मुख्यकालव्याप्तेः ममत्वेऽपि गौणकालव्याप्तेरधिकत्वात् । चतुर्थे भनेनैव न्यायेन मुख्यकालव्यातेरभावेऽपि गौणकालव्याप्ति- लाभात् पूर्व विठ्ठव, पञ्चमेऽप्ययमेवं न्यायो योज्यः । षष्ठे तु यदा पूर्वेधुर्मध्याकै कदेशमधिकं व्याप्नोति तदानीं तदाधिक्यात् गौण- कालव्याप्तेश्च पूर्वेव ग्राह्या, यदा परेधुमध्याकैकदेशमधिकं व्याप्नोति सदा गौणकालव्यात्यभावेऽपि मुख्यकालव्याप्त्याधिक्यानुसारेण सैव ग्राधा। एकभक्तं विविधम् । स्वतन्त्रमन्यानमुपवासप्रतिनिधिरूपं चेति । स्वतन्त्रं तूक्तं, अन्याङ्कभक्त तु पूजावतेषु सर्वत्र मध्याह- व्यापिनी तिथिरिति, अङ्गिनः पूजाविधेः मध्याने विहितत्वेन मुख्य कालानुग्रहादाम्य एकभक्तास्य मुख्यकालासम्भवम गौणकाल- रूपेऽपराले कर्तव्यत्वम्, केनचित् निमित्तेन स्वतन्त्रैकमो मुख्यकालासम्भवेन गौणकालाभ्यनुज्ञानात् । उपवासप्रतिनिधिरूपमकभक्ताम् उपवासतिथौ कार्य, “तिथी यसोपवास: सादेकोऽपि. सा मृत”ति वचनात्, उपवासनतं

·२.
स्मृतिप्रकाशः ।
प्रक्रम्य रोगादिना तदशक्तौ गुज्यनुजया तस्य एकभक्तस्य सम्भा-
वितत्वात् ।
प्रष्टौ तान्यव्रतनानि पापो मूलं फलं पयः ।
हविर्बाधणकाम्या घ गुरोर्वचनमौषधम् ॥
इति शास्त्रात्।
अथ नक्तव्रतं निर्गीयते।
सत्र नतास्य कालहयं दर्शितम् ।
मुहर्त्तानं दिनं नक्तं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
नक्षत्रदर्शनावतमहं मन्ये गणाधिप ॥ इति ।
पस्य च कालभेदस्य अधिकारिभेदेन व्यवस्थामाह।
नक्षत्रदर्शनाननं राहस्थस्य बुधेः स्मृतम् ।
यते दिनाथमे भागे तस्य रात्री निषिध्यते ॥ इति ।
सथा, नक्तं निशायां कुर्चीत ग्राहस्थो विधिसंयुतः ।
यतिथ विधवा चैव कुर्यात्तत्मदिवाकरमिति ।
दिवानक्तं तु तत्प्रोक्तमन्तिमे घटिकाहये।
निशाननं तु तत्प्रोत यामा प्रथमे सदेति ।
त्रिमुहतः प्रदोषः स्याद्रवावस् गते सति ।
मतं तत्र प्रकर्तव्यमिति शास्त्रविनिश्चयः ॥
सत्र नक्तं प्रदोषव्यापिन्यां तिथौ कार्यम् ।
प्रदोषव्यापिनी प्राधा सदा नतव्रत तिथिः ।
एकादशी विना मळा: शके कणे तथा मृताः ॥ इति ।

·मृतिप्रकायः । - तथाच एकादश्यां यत्र तत्र उदयव्यापिनी तिथिया। तदुख- प्रदोषव्यापिनी ग्राह्या सदा नमवते तिथिः । उदयात्तु तथा पूज्या हरिनतव्रते तिथिः । इति । तत्र पूर्वेयुः प्रदोषव्याप्तौ पूर्बेधुरव, परेधुस्त याप्तौ परा- रेव, उभयत्र प्रदोषव्याप्तौ परेधुरेव । यौव तिच्योरुभयोः प्रदोषव्यापिनी तिथिः । तत्रोत्तरत्र नक्तं स्यादुभयत्रापि सा यतः ॥ इति । उभयत्र दिवारावावपि सा तिथि: विद्यते यत्र इत्यर्थः । उभयत्र प्रदोषव्यात्यभावेऽपि परैव । प्रतथात्वे परत्र । “स्यादवार्वागस्त तो हि से"ति । प्रदोष तदभावेऽपि पस्तमयादर्वाक् यत: सा विद्यत इति ततः सा ग्राह्येत्यर्थः । दिवानामभिप्रेत्ये दमुक्तम् । तदुताम्,- प्रदोषव्यापिनी न स्यादिवानक्तं विधीयते। इति । पत्र प्रदोषव्याप्तिर्मुख्यः कालः, सायंकालव्याप्तिरनुकल्प इति । पात्मनो हिगुणां छायामसिकामति भास्करे । सब नलमित्याहुन नतां निशिभोजनम् ॥ इति । एवं ज्ञात्वा ततो विहान् साया तु भुजिक्रियाम् । कुर्यात्रता व्रतं नकफलं भवति निश्चितम् ॥ इति । यत्त सप्तमीभानुवारादो सौरनक्तं विहितं, तब सायंकाल- बामिर्मुख्यः कालः । । - ·मृतिप्रवासः । तब रात्रिननेषु साम्येन वैषग्येण वा दिनहये प्रदोषकदेश- व्याप्ती परधुरव नक्तं कायं, सायंकालस्य ननस्य तत्तिथिव्याप्त- खात्। अनेनेव न्यायेन सौरनतोषु सायंकालैकदेशव्याप्ती पूर्व- तिथिर्याधा, प्रदोषकालस्य गौणस्य तत्तिविष्याप्तत्वात् । अथ अयाचितं निर्णीयते । पत्र निषेधस्य प्राप्तिपूर्वकत्वात् याच-आप्रसव परद्रव्यविष- यत्वादयाचितशब्दः परद्रव्यमेव विषयौकरोति । तच्च भोज्यद्रव्यं परकीयमयबोपनीतं चेति । प्रत्र प्रयाचितस्य नियमरूपत्वात् संकल्पोऽप्यस्मिनहोरात्रे याचितम न भोक्तव्य- मित्येवंरूपः । सदुक्तं यतिधर्मेषु,- भिक्षाशनसमुद्योगाबाहेनापि निमन्वितम् । पयायितं हि तसोच्य भोक्तव्यं मनुरब्रवीत् ॥ पत्र अयाचितशब्दे प्रतिषेधपर्युदासावुभावपि सम्भवतः । अव्याख्याने,- पथापरं नाहं किचन याचेतेति प्रतिषेधपचाभिधानात, पर्युदासपक्षोऽपि, “भाहमद्यादयाचित”मिति। पयाचिताशी मितभुक परां सिनिमवाप्नुयादिति । ता प्रतिषेधेऽनुष्ठेयाभावात्पर्युदासे च पराधीनत्वाब कासो ·स्मृतिप्रकामः। विशेषणीयः। पमति कालविशेषविधी कम्पकालव्याप्तिरव मयते, तेन, “प्रयाचिते तु तिथयः खोकार्या उपवासवदिति । - पथ दानव्रतानि निर्णीयन्ते । सत्र, पौवालिकास्तु तिथयो देवे कार्ये फलप्रदाः । इति । त्रिमुहर्तव्यापिनी प्राधा। सथोक्तम्,- सोदयविमुहर्तायां कुर्यादानं व्रतानि चेति यदि उभयत्र विमुहर्तव्यापिनी, नोभयन चिमुहर्तव्यापिनी, उभयत्रापि साम्येन वैषम्यण वा त्रिमुहर्तकदेशव्यापिनी तदा पूर्बेधुरेव । “सा तिथिः सकला जेया यस्यामम्त मित्तोरवि" रिति वचनादस्तमयव्याप्तेरधिकत्वात्, कम्पकालव्याप्तिबाहुल्याञ्च । यदि वा परास्त्रिमुहर्तव्यापिनी तदा क्षयगामित्वे त्रिमुहर्ताम- प्युत्तरविहां परित्यज्य पूर्वेधुरनुष्ठानं, हरिगामित्वे साम्ये च परेधु- रव खर्वदर्पवाक्यात् । पथ द्वितीयानिर्णयः। मा च परबिहा पाधा युग्मवाक्यात् । तथा,- एकादयष्ठमी षष्ठी हितीया च चतुर्दशी । बयोदशी पमावास्था उपेथाः स्युः पराषिताः । यत्तु, प्रतिपकहितीया खाद-हितीया प्रतिपद्युतैति । तदय-

·स्मृतिप्रकामः।
महितीयाविषयं, तस्यां भगिनीभिर्धातरो भोज्यन्ते, नेतहतादि-
विषयम् ।
अथ तृतीया।
रम्भाख्यां वर्जयित्वा तु हतीया मुनिसत्तम ।
अन्येषु शुभकार्येषु गणयुक्ता प्रशस्यते ॥
हितीयाशेषसंयुतां सतीयां कुरुते तु यः ।
स याति नरकं घोरं कालसूत्र भयरम् ॥
चतुर्थीसंयुता या च सा हतीया फलप्रदा।
न बैधष्यकरी स्त्रीणां पुत्रपौत्रप्रवहिनीति ॥
अथ चतुर्थी।
सा च युग्मवाक्यात्
परविद्या प्राधा।
एकादशी तथा षष्ठी प्रमावास्या चतुर्थिका।
उपोथाः परसंयुक्ताः पराः पूर्वेण संयुताः ।
प्रमा वै सोमवारण रविवारण सप्तमी।
चतुर्थी भौमवारण पचयादपि चाचया ॥
पथ पञ्चमी।
स च युग्मवाक्याच्चतुर्थीसंयुता कार्या।
तथा,-
चतुर्थीसंयुता काया पञ्चमी परया न त ।
देवे कर्मणि पितरच पकपचे तथा पिते।

·स्मृतिप्रकाशः।
यत्तु “पञ्चमी तु प्रकर्तव्या षध्या युक्ता तु नारद" इति वचनं,
सत् स्कन्दोपवासविषयम् ।
अथ षष्ठी।
मा च युग्मादिशाम्वेण सप्तमीसंयुता कार्यो ।
एकादण्यष्टमी षष्ठी पौर्णमामी चतुर्दशी ॥
अमावास्या हतीया च उपोष्याः
स्युः
परान्विताः।
यदा तु तिथिक्षयवशादुत्तरविडा न लभ्यते तदा पक्षमी-
बिद्या ग्राह्या।
तथोक्तं,-
एकादशी तृतीया च षष्ठी चैव त्रयोदशी।
पूर्वबिद्धा तु कर्तव्या यदि न स्यात् परेऽहनोति ॥
-
अथ सप्तमी।
सा च पूर्व बिवेव षण्मुन्योरित्यभिधानात् ।
षष्ठी तु सप्तमी यत्र प्रन्योन्यं तु ममाश्रित ।
पूर्वबिद्धा हिजयेष्ठ कर्तव्या सप्तमी तिथिरिति ।
तथा-
षष्ठेयकादश्यमावास्या पूर्वविधाष्टमी तथा ।
समप्ती परबिहा च नीपोचं तिधिपञ्चकम् ॥
४

·स्मृतिप्रकाशः । यदा पूर्वेारस्तमयपर्यन्ता षष्ठी परेधुस्तिथिक्षयवशादस्त- मयादर्वागष्टमी त्रिमुहर्ता, तदा पूर्व बिहाया भलाभादुत्तरविद्या- यामपि कर्तव्यं, शेषिलोपस्य अन्याय्यत्वादुत्तरबिता गौण कालत्वेन स्वीकाया। अथ अष्टमी। तत्र शुक्लाष्टमी परबिद्धा ग्राह्या, वसुरन्धयोरित्यभिधानात्, कृष्णा- ष्टमी तु पूर्वबिद्दा ग्राह्या । कृष्णपक्षेऽष्टमी चैव कृष्णपक्षे चतुर्दशी। पूर्व बिद्दा तु कर्तव्या परबिद्धा न कस्यचित् ॥ शुक्लपक्षेऽष्टमी चैव शुरूप चतुर्दशी। पूर्वबिदा न कर्त्तव्या कर्तव्या परसंयुतेति ॥ उपवासादिकार्येषु एष धम्मः सनातनः ॥ इति । अथ नवमी। सा च पूर्वबिदा ग्राद्या, वसुरन्ध्रयोरित्यभिधानात् । पष्टमी नवमौबिहा नवमी चाष्टमीयुता । भईमाहेखरीप्राया उमामाहेश्वरी तिथिः ॥ इति न कुविवमी सात दशम्या तु कदाचनेति ।

·स्मृतिप्रकाशः।
अथ दशमी।
शुक्लपक्षे तिथि द्या यस्यामभ्युदितो रविः ।
कणपक्षे तिथि द्या यस्यामस्तमितो रविः ॥
इति वचनात् कृष्णा दशमी पूर्वबिद्दा, शुक्ला परबिहा ग्राह्या ।
अथ एकादशी।
एकादश्युपवासो नित्य: काम्यश्च । तत्र नित्यत्वसाधकान्युश्यन्ते,
उपोष्थैकादशी नित्यं पक्षयोरुभयोरपोति ।
प्रत्र नित्यशब्दः,
एकादशी सदोपोष्या पक्षयोः शुल्लकणयोः ।
-
प्रत सदाशब्दः ।
उपोष्य कादशी राजन् यावदायुःप्रहत्तिभिः ।
अत्र यावदायुःशब्दः ।
अतिक्रमनिषेधय,-
एकादशीमुपवसेब कदाचिदतिक्रमेत् ॥
प्रकरणे दोषथ,-
न करोति हि यो मूढ़ एकादश्यामुपोषणम् ।
स नरो नरकं याति रौरवं तमसावृतम् ॥ इति
एकादश्यां मुनिश्रेष्ठ यो भुङ्क्ते नष्टचेतनः ।
प्रतिमासन निरयं याति भास्त्यत्र संशयः ॥

·स्मृतिप्रकाशः। निष्कृतिमद्यपस्योक्ता धम्मशास्त्रे मनीषिभिः । एकादश्यन्त्रकामस्य निष्कृतिः क्वापि नोदिता ॥ मद्यपानामनिथेष्ठ पातेव नरकं व्रजेत् । एकादश्यन्त्रकामस्तु पिटभिः सह मज्जति ॥ परमापदमापने हर्ष वा समुपस्थिते । मूत के मृतके चैव न त्यजेद-द्वादशीव्रतम् । यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च ॥ अन्नमाश्रित्य तिष्ठन्ति सम्प्राप्ते हरिवासरे । प्रकरण इव असमापनेऽपि दोष उक्त:,-- ममादाय विधानेन हादशीव्रतमुत्तमम् । तस्य भङ्ग नरः क्त्वा रौरवं नर के ब्रजेत् ॥ परिग्रह्य विधानेन एकादश्यादिकं नरः । न ममापयते तस्य गतिः पापीयसो भवेत् ॥ फलाश्रवगाव- एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोरपि । पने पक्षे तु कर्त्तव्यमकादश्यामुपोषणम् ॥ इति अव दोसा, एतानि नित्यत्वादीन्यष्टौ नित्यत्वसाधकानि । काम्यत्वञ्च फल यवणादवगम्यते, यदीच्छेहिष्णुसायुज्यं श्रियं सन्ततिमात्मनः । एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोरपि ॥ ननु एकस्य कम्मणो नित्यत्वकाम्यत्वाङ्गीकार नित्यानित्यसं- योगविरोध: स्यात्, मेवं प्रमाणधयेन खादिरादिवरूप्योपपत्तेः ।

·स्मृतिप्रकाशः। २८ न एकस्य तूभयत्वे संयोगपृथक्त्वमिति न्यायात, तथाच काम्या- ग्निहोत्रन्यायेन हैरूप्ये न प्रयोगभेदः, काम्यमनुतिष्ठतो नित्य स्य परिशमिशक्यत्वाकालेक्यात्कवैक्याश न दो प्रयोगौ। तथाच,-तन्त्रेणानुष्ठाने काम्यफलमेव ; नतु पापक्षयरूपं फलम्। परन्तु प्रत्यवायानुत्पत्तिः । स्वकाले यदकुव्वंस्तु करोत्यन्यदचेतनः । प्रत्यवायोऽस्य तेनैव नाभावे न स जन्यते ॥ इति । उपात्तदुरितक्षय एव फलम् । तत्र साङ्गाब्ददिककम्मणः फलावश्यम्भावनियमात्मवाङ्गोपेतादेव प्रधानात्काम्यफलम्, नित्यवदनाहीनादपि। नित्येषु हि यथाशक्त्युपबन्धः । तथाच, एकस्मात्प्रयोगादेकमेव फलम् । न युगपदनकमिति। मर्चभ्यः कामेन च नित्यानामकरण प्रत्यवाय श्रवणात्प्रत्यवायपरिहार एव फलम् । प्रत्यवायपरिहारस्य नित्यस्य अत्यन्ताभावरूपतया भाव्य- त्वायोगात्। न च विश्व जियायेन खगः फलम् । विरक्तानां खर्गेऽपि इच्छानिवृत्तेः। ततः सर्वस्य इच्छागोचरत्वात् । तेभ्यो- दर्शपौर्णमासावित्यत्र एकस्मात्प्रयोगादेकफन्तं न युगपदन कमिति योगसिद्माधिकरणे मिहान्ति तम् । विविदिषाधिकरणन्यायेन सक्कदेवानुतिष्ठत: प्रयोगक्ष्यसिहे:, विविदिषाधिकरणे हि ब्रह्मविद्यासिहये विहितेन यत्रादिकम्प्रणा गृहस्थाश्रमविहितयज्ञादिसिद्धिरिति सकप्रयोगः प्रतिपादितः । तदुताम्, काम्येन नित्यसिद्धिः स्यात्प्रयोगो नोभयात्मकः । इति ।

·३०
स्मृतिप्रकाशः ।
तेन एकादश्युपवासस्य नित्यत्वकाम्यत्वलक्षणरुप्यविरोधा-
भावारुप्यं सिद्धम् ।
अथ वेधो निरुप्यते।
अरुणोदयवेध: सूर्योदयवेधश्चेति ।
अरुणोदयकाले तु दशमी यदि दृश्यते ।
सा विड कादशी तत्र पापमूलमुपोषणम् ॥
दशमोशेषसंयुक्तो यदि स्यादरुणोदयः ।
मेवो पोष्यं वैणवेन तहिनैकादशीव्रतम् ॥
वैखानसाद्यागमोक्तदीनां प्राप्तो हि वैष्णवः ।
-
तथा,-
परमापदमापने हर्षे वा समु पस्थते ॥
नैकादशौं त्यजेदयस्तु तस्य दीक्षाऽत्र वैष्णवी।
समात्मा सर्वजीवेषु निजाचारादविप्नुतः ।
विष्णवर्पिताखिलाचारः स हि वैष्णव उच्यते ।
न चलति निजवर्णधम्मतो यः समर्मातरात्मसुहृद्विपक्षपक्षे।
न हरति न हन्ति कंचिदुच्चैः शितमनसन्तमवेहि विष्णुभक्तं परति
यथोक्तगुणसम्पबो वैष्णवदीक्षां प्राप्तो यः स वैष्णवः तं प्रति
तिथिरेवं निर्णतव्या।
उदयात्प्राकचतस्रस्तु नाडिका परुणोदयः ।
इति अरुणोदयवेधी वैष्णवविषयः ।

·स्मृतिप्रकामः।
अथ श्रौतस्मातपर्यवसितानां पञ्चराबादिदीक्षा-
रहितानां एकादशी निर्णीयते ।
सब परुणोदयवेधस्य वैष्णवविषयत्वे व्यवस्थिते सूर्योदये वेधः।
तदुताम्,-
प्रतिवधा महावेधा ये वेधास्तिथिषु स्मृताः ।
सऽप्यवेधा विज्ञेया बेधः सूर्योदये मत: ॥
दशम्ये कादशी यत्र गान्धा- समुपोषिता ।
तस्याः पुत्रशतं नष्टं तस्मात्ता परिवर्जयेत् ॥
दशमोशेषसंयुक्तां यः करोति विमूढधीः ।
एकादशीफलं तस्य नश्येबादशवार्षिकम् ।
एकादशी दशाविद्या परतोऽपि न बई ते ॥
ग्रहिभिर्यतिभिश्चैव मेवोपोथा सदा तिथिः ।
एकादशी हादशी च हावतौ मम वासरी ॥
यदा पूर्वा तु विद्या स्यात्तदोपोथा परा तिथिः ।
कलानापि विडा स्याद्दशम्ये कागो यदा ॥
तदाप्येकादशौं त्यका हादश्यां समुपोषयेत् ।
एतत् पुत्रवहस्थविषयम् ।
सदुताम्,-
एकादशी दिनक्षय उपवासं करोति यः ।
तस्य पुवा विनश्यन्ति मघायां पिण्डदी यथेति ॥
तथाच एकादशीदिनक्षये पुत्रवद्-गृहस्यव्यतिरिक्तानामेव
विक्षोपवासः।
-

·१२
स्मृतिप्रकाशः।
एकादश्यां न भूमीत पक्षयोरुभयोरपि ।
वनस्थयतिधर्मोऽयं शकामेव सदा गृहीति ॥
तथाच, कृष्ण कादश्यां गहिभिर्नोपोष्यम् ।
तथोक्तम्,-
पादित्येऽहनि संक्रान्यामशितकादशीषु च ।
व्यतीपाते कृते श्राद्दे पुत्री नोपवसेदग्रहौति ॥
पत्र संक्रान्त्यादिषूपवासनिषेधः संक्रान्त्यादिनिमित्तः ।
तन शतकादश्यां मंकान्तिरविवासरादो न उपवासनिषेधः ।
-
तदुताम्,
तविमित्तोपवासस्य निषेधोऽयमुदाहृतः ।
नानुषङ्गकतो दोषो यतो नित्यमुपोषणमिति ॥
संक्रान्त्युपवासस्य काम्यत्वात्तनिषेधेऽपि मित्येकादश्युपवासः
सिध्यति ।
शयिनी बोधिनी मध्ये या कृष्ण कादशी भवेत् ।
सैवोपोथा एहस्पेन नान्या कृष्णा कदाचन ।
विधवाया वनस्थस्य यतेथेकादशोहये ।
उपवासो रहस्थस्य शल्लायामेव पुषिणः ।
तथाच, सर्वेषां पक्षहये भोजनवजनं, सहस्तरेषां पक्षहये-
ऽपि व्रतम् । गृहस्थानां शक्कास्वेष, यिनीबोधिनीमध्यक्ष्यासु च
पपुत्रवहस्यव्रतं, पुनवतस्तु ताखपि किञ्चित्रक्षणपूर्वकं व्रतमिति।
अथवा कामनारूप निमित्त कार्यम् ।

·-
स्मृतिप्रकाशः।
तयोलम्,-
एकादश्यां तु कृष्णायामुपोष विधिववरः ।
पुवानायुः समृधिच
सायुज्यञ्च स गच्छति॥
अथाधिकारी निरूप्यते ।
अष्टाव्दादधिको मत्या ह्यपूर्णाशीतिवत्सरः ।
भुक्ने यो मानवो मोहादेकादश्यां स पापक्वत् ॥
एकादश्यां न भुजीत पक्षयोरुभयोरपि ।
ब्रह्मचारी च नारी च शुक्लामेव सदा रही।
नारी विधवा, तस्या एव यतिधर्ममत्वात् ।
पत्यो जीवति या नारी उपोष्ण व्रतमाचरेत् ।
पायुषं हरते पत्युनरकञ्चैव गच्छति ॥
तथा,-
नास्ति स्त्रीणां पृथक्यत्रो न व्रतं नाप्युपोषणम् । इति,
नारी खखननुजाता भो पित्रा सुतेन वा ।
निष्फलं तु भवेत्तस्या यत्करोति व्रतादिकमिति ।
तथाच, पत्युरनुमत्या व्रतादिष्वधिकारिणी।
एकादश्याधिक्ये,-
सम्पूर्णेकादशी यत्र प्रभाते पुनरेव मा।
हादशी च त्रयोदश्यां नास्ति चेत्तत्कथं भवेत् ।
उत्तरां तु यतिः कुर्यात् पूर्वामुपवसेदग्रहोति ।
-
५

·३४
स्मृतिप्रकाशः ।
"निष्कामस्त त्तरी क्मेदि"ति विधवाया अपि हितीयाया-
मुपवासः ।
अन्यच्च,
एकादशी यदा पूर्णा परतः पुनरेव सा ।
पूण्यं क्रतुशतस्योक्तं त्रयोदश्यां तु पारणम् ॥
सम्पूर्णेकादशी यत्र प्रभाते पुनरेव सा ।
यत्तु,-सर्वै रेवोत्तरा पोष्या परतो हादशी यदीति ॥
एकादशी हादशी च रात्रिशेष त्रयोदशी।
वाहस्पृक् तदहोरात्रं नोपोथं तसतार्थिभिः ॥
उपवासनिषधेऽपि भक्ष्यं किञ्चित् प्रकल्पयेत् ।
न दुष्यत्युपवासेन उपवासफलं लभेत् ॥
इति वचनात्किञ्चिद्भक्षणं कर्तव्यं, दशमीविकादश्यां तु न
तथा, हादश्यामुपवासविधानात् ।
अशक्ताबुपवासस्य भक्ष्यं किञ्चित् प्रकल्पयेत् ।
उपवासेऽसमर्थानामशतिरूद्धजीविनाम् ॥
एकभक्तादिकं कार्यमाह बौधायनो मुनिः ।
एकभक्तेन नतेन सथैवायाचितेन च ।
उपवासेन दानेन न निर्दादशिको भवेत् ।
नक्तं हविष्यावमनोदनं वा
फलं तिला: क्षीरमथाम्बु लेद्यम् ।
यत् पञ्चगव्यं यदि वापि वायुः
प्रशस्तमनोत्तरमुत्तरं स्यात् ।

·स्मृतिप्रकाशः।
असामर्थ्य शरीरस्य व्रते च समुपस्थिते ।
कारयेद्धम्मपत्नों वा पुत्र वा विनयान्वितम् ॥
भाया पत्युवतं कुर्याद्वायर्यायाच पतिव्रतम् ।
पुत्रं वा विनयोपेतं भगिनीं भातरं तथा ॥
एषामभाव एवान्यं ब्राह्मणं विनियोजयेत् ।
भ्रातरं भगिनी शिष्यं व्राह्मणं दक्षिणादिभिः ।
पिटमापतिभ्राट स्वसृगुवादिभूभुजाम् ।
अदृष्टार्थमुपोषित्वा-स्वयं च फलभाग्भवेत् ॥
असामर्थे उपक्रमादून प्रतिनिधिनाऽपि तत्कम कारयेत् ।
सायमाद्यन्तयोरङ्गीः मायं प्रातर्भुजिक्रियाम् ।
उपवासफलप्रेसुर्जयाजुक्ति चतुष्टयम् ॥
उपवासो यदा नित्यः थाई नैमित्तिकं भवेत् ।
उपवासं तदा कुर्यादाघाय पिटसेवितम् ॥
असक्वज्जलपानञ्च दिवा स्वप्नश्च मेथुनम् ।
ताम्बूलचर्वणं मांसं वजयेतवासरे ॥
उपवासे तथा श्राखे न खादेवन्तधावनम् ।
दन्तानां काष्ठसंयोगो दहत्यासप्तमं कुलम् ॥
स्त्रीणां सम्प्रेक्षणात् साताभिः संकथनादपि ।
निस्यन्दते ब्रह्मचर्य न दारेश्वृतसङ्गमात् ॥
गावाभ्यङ्ग शिरोभ्यङ्गं ताम्बलं चानुलेपनम् ।
व्रतस्थो बर्जयेत्-सर्व यच्चान्यञ्च निराकतमिति ॥
बतस्थस्य पूजाजागरादिकमावश्यकम् ।

·स्मृतिप्रकाशः ।
एवं मम्पूज्य विधिवद्रात्री कृत्वा तु जागरम् ।
याति विष्णोः परं स्थानं नरो नास्त्यत्र संशयः ॥
"पारणा व्रतं जेय"मिति वचनाहादश्यां पारणं कुर्यात् ।
कलाई हादी दृष्ट्वा निशीथादूईमेव हि ।
प्रामध्याह्वात् क्रियाः सर्वाः कर्तव्याः शम्भुशासनात् ॥
यदा भवेदतीवाल्पा हादशी पारणादिने ।
उषःकाले हयं कार्य प्रातर्माध्याहिकं तदा ॥
सन्ध्यादिकं असामर्थ्य,
सन्ध्यादिकं भवेबित्यं पारणं तु निमित्ततः ।
पद्भिस्तु पारयित्वा तु नैत्यकान्ते भुजिर्भवेत् ॥
सङ्कटे समनुप्राप्ते हादश्यां पारयेत् कथम् ।
प्रद्धिस्तु पारयित्वा तु नैत्यकान्ते भुजिर्भवेत् ॥
एकादशीमहिमा,-
प्रखमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ।
एकादश्युपवासस्य कलां नाहन्ति षोड़शीम् ।
अथ द्वादशी।
सा च युग्मादियास्त्रेण पूर्व विद्या पाया।
तथोताम्,
द्वादशी च प्रकर्तव्या एकादश्या युता विभी।
सदा कायर्या च विहनिर्विणुभक्तय मानवैः ॥ इति

·स्मृतिप्रकाशः ।
पथ वयोदशी।
सत्र कृष्णत्रयोदशी परविद्या पाया।
षष्ठयष्टमी अमावास्या कृष्णा चैव वयोदशी ।
एताः परयुताः कार्याः परा: पूर्वेण संयुताः ।
यदा परविडा न लभ्यते तदा पूर्व विद्या प्राधा।
एकादशी हतीया च षष्ठी चैव त्रयोदशी।
पूर्व विष्वा तु कर्तव्या यदि न स्यात् परेऽहनि ।
शुक्लपक्षे पूर्व बिहा ग्राह्या।
त्रयोदशी प्रकर्तव्या हादशीमहिता मुने । इति,
पत्र कृष्णत्रयोदश्याः परविडत्ववचनात्परिशेषाच्छुक्लत्रयोदशी
पूर्वबिहा ग्राधा।
अथ चतुर्दशी।
तव
एक्ला चतुर्दशी याद्या परबिहा सदा व्रते। इति,
शुक्लपक्षेऽष्टमी चैव शक्लपक्षे चतुर्दशी।
पूर्वबिहा न कर्तव्या कर्तव्या परसंयुतति ॥
कष्णचतुर्दशी पूर्वविद्या कार्या।
वाष्णपक्षेऽष्टमी चैव कृष्णपक्षे चतुर्दशी ।
पूर्वविता तु कर्तव्या परबिहा न कस्यचित् ॥ इति

·- स्मृतिप्रकाशः। अथ पञ्चदशी। मा च पौर्णमासी अमावास्या च, तत्रोभयत्रापि चतुर्दशी- विडा ग्राधा। एकादश्यष्टमी षष्ठी पौर्णमासी चतुर्दशी। अमावास्या हतीया च ता उपोष्याः परान्विताः ॥ इति युग्मशास्त्रे,- पूर्वनिडा च कर्तव्या सप्तमी व्रतिभिर्नरैः । पौर्णमासी महीपाल पुराणे निश्चयं गतेति ॥ एवं परस्परविरोधे व्यवस्था उता। भूतबिहा न कर्तव्या अमावास्या च पूर्णिमा । बजयित्वा मुनिश्रष्ठ साविचौव्रतमुत्तमम् ॥ सच्च पौर्णमास्याममावास्यायाच विहितम् । यः परी विप्र- कर्षः सूर्याचन्द्रमसोः सा पौर्णमासी। यः परः सत्रिकर्षः सा अमावास्या। - राका,चानुमतिश्चैव पौर्णमासी द्विधा मता। शिनीवाली कुइश्चैव प्रमावास्या हिंधव ते ॥ इति । तथाच श्रुतिः, या पूा पौर्णमासौ सानुमतिः, चोत्तरा सा राका, या पूर्वा अमावास्या सा शिनीवाली, चोत्तरा सा कुहरिति । राका सम्पूर्णचन्द्रा स्यात्-कला सानुमतिः स्मृता। पौर्णमासी दिवादृष्टे शशिन्यनुमतिः स्मृता। रात्रिदृष्टे पुनस्तस्मिन् सैव राकति कीर्तिता ॥

·स्मृतिप्रकाशः । ३५ दृष्टचन्द्राममावास्यां शिनीवालों प्रचक्षते । एतामेव कुहमाहुनष्टचन्द्रां महर्षयः ॥ इति । प्रथ यागकालो निरूप्यते । पर्वणो यचतुर्थांश प्राद्याः प्रतिपदस्त्रयः । यागकालः स विज्ञेयः प्रातयुक्तो मनीषिभिः । अत्र प्रातरिति विशेषणात् सूर्योदयोपरि मुहर्तत्रयं यागकाल- इत्युक्तं भवति । प्रतिपदश्चतुर्थांश तु निषेधः स्मर्यते । न यष्टव्यं चतुर्थेऽ' यागः प्रतिपदः क्वचित् । रक्षांसि तहिलुम्पन्ति श्रुतिरेषा सनातनी ॥ इति । यदि मध्याहादूच सन्धिः, तस्मिन् सन्धिदिनेऽन्वाधाय परा- रिति प्रतिपञ्चतुर्थांशोऽपि यागकालः । तथोताम्- सन्धिर्यद्यपराहे स्यादयाग: प्रातः परहनि । कुर्वाण: प्रतिपद्भागे चतुर्थेऽपि न दुथति ॥ सन्धिकालमाह,- सन्धियेत् सणावादूईमर्वागावर्तनाद्रवः । सा पौर्णमासी विजेया सद्यःकालविधौ तिथिः ॥ इति । हधिः प्रतिपदो यास्ति तद पर्वणि क्षिपेत् । चयस्याई तथा हित्वा सन्धिर्नियीयतां बुधैः ।

·स्मृतिप्रकाशः। पर्वप्रतिपदीः सन्धिर्मध्याहे वा ततः पुरा । प्रवाधानं पूर्वदिने यागः सन्धिदिने भवेत् ॥ जड्ड मध्यासः सन्धावन्वाधानञ्च तहिने । इष्टिं परदिने कुर्यादन्यो वाजसनेयिनः ॥ यस्तु वाजसनेयो स्यात्तस्य सन्धिदिनात्पुरा । नम्वप्यन्वाहिति: किन्तु सदा सन्धिदिने हिसा। एवं सन्धिनिर्णये पौर्णमास्यां “पौर्णमास्यया यजेते"ति सत्यपि वचने पूब्बेधुरग्नि रजाति परेधुर्देवान् यजतीति श्रुतेः, प्रयोगक- देशः पौर्णमास्यां कार्यः । यद्यपि पौर्णमास्यां सद्यःकाल- वचनात् प्रतिपद्यारम्भः प्राप्रीति न पौर्णमास्यां, तथापि एषा वै सम्बत्सरस्य प्रथमा रात्रिर्योत्तरा पौर्णमासी एषोत्तरा, या पूर्वेति प्रतिपद्यपि पौर्णमासीपदप्रयोगात्तदापि न अतिविरोधः, अमावास्ये तु प्रतिपदि दर्शपदाश्रुतावपि अमावास्यायां “अमावास्यया यजेते"ति अतिविरोध: प्रानोति । सथापि पूर्वद्यु: पितभ्यो निष्क्रीय परेयुर्देवेभ्यो ददातीति श्रुतचन्द्रक्षयोत्तरदिनमेव प्रमावास्याशब्देनोच्यते । प्रतएव जीवस्पिटकस्य पित्यज्ञाभावादमावास्यायामेवेष्टि- रित्यभिप्रेत्य सम्प्रदाय ग्रन्ये जीवपिकस्य चतुर्दश्यामेवोपवास- इत्यभिहितम् ।

·स्मृतिप्रकाशः। अथ विकृतेष्टिकालः । पावर्तनाबाक् यदि पवसन्धिः कृत्वा च तस्मिन् प्रकृति विवत्याः। तत्रैव यागः परतो यदि स्यात्तस्मिन् विकत्या: प्रकृतेः परेयुः । आवर्तने ततः पुरा वा पर्वसन्धौ तस्मिन् सन्धिदिने प्रकृति- यागं कृत्वा पश्चाबिकतियागः कर्तव्यः । यद्यावर्तनात्परत: सन्धिः तदा केवलविकृतियागः सन्धिदिने कार्यः । प्रकृति- यागस्तु परेारनुष्ठेयः इष्टीनां सर्वासां दर्शपौर्णमासौ प्रकृतिः । तत्र प्रतिवहिकतिः कर्तव्येति न्यायेन विकृतीनामपि सन्धि- दिनात्परेयुः कदाचिदनुष्ठानं प्राप्रोति, तदनेन वचनेन निवार्यते। इष्टिविकतिन्यायः पशुविकृतिसोमविकत्योरपि द्रष्टव्यः । पशूनां सर्वेषामग्नीषोमीयः प्रकतिः। “वायव्यं खेतमालभेत भूतिकाम”- इत्याद्याः काम्यपशवो विकतयः, सोमयागानां सर्वेषामम्निष्टोमः प्रततिः । विविधानामिष्टिपशुसोम विकतीनां पर्चेव कालः । तथाच श्रूयते,-"दृष्ट्या पशुना सोमेन यजेत सोऽमावास्यायां पौर्णमास्यां वा यजेतेति” । अत्रापि पूर्ववत्प्रतिपदि कदाचिदनुष्ठानप्रसती तयाहत्तये पुनः कालो विधीयते, तस्माहितीनां पव॑व काल इति स्थितम् । पचादिचरुकालः,- पक्षादावेव कुर्वीत सदा पक्षादिकपनम् । पूर्वान एव कुर्वन्ति विशेऽप्यन्ये मनीषिणः । - ६ ·४२ स्मृतिप्रकाशः। नयात्र इष्टिदिने हितोयाबिहप्रतिपद्येव वा प्रातः कुर्वन्ती- त्यर्थः, सम्दसरादिः प्रतिपत् । या शुक्ला प्रतिपञ्चैत्रमासस्य वत्सरस्य सा, इति । चैत्र शुक्लादिका मामा इत्यभिप्रायेण प्रथममशोकाष्टमी निर्णायते। चैत्रे मासि शिताष्टम्यां ये पिवन्ति पुनर्वसौ। अशोकस्याष्टकलिका न ते शोकमवाप्नुयुः ॥ अब गुणनोपे तु मुख्यस्येति न्यायेन तिथे: प्राधान्येन नक्षत्र- योगाभाव तिथिमात्रे कायं, तिथिदेधे अष्टमी परबिड़ा ग्राह्या, वसुरन्धयोरित्यभिधानात्। - मन्त्रस्तु, वामशोक ! हराभीष्ट मधुमाससमुद्भव ! । पिवामि शोकसन्तप्तो मामशोकं सदा कुरु ॥ पुनर्वसुधोपेतां चैत्रेमासि शिताष्टमीम् । स्रोतःसु बिधिवत्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्। अशोकैरर्चयेदुग्रमशोककलिकां पिवेत् ॥ रामनवमी,- प्राप्ते श्रीरामनवमीदिने मत्ा विमूढ़धीः । उपोषणं न कुरुते कुम्भीपाकेषु पच्यते । कुर्याद्रामनवम्यां तु उपोषणमतन्द्रितः । मार्गर्भमवाप्नोति नैव रामो भवेत् स्वयम् ॥

·CC
स्मृतिप्रकाश: ।
४३
सम्मात् सामना सबैः कृत्वैव नवमीव्रतम् ।
मुच्यते पातकैः सव्वैः यान्ति ब्रह्मसनातनम् ॥
तथाच अकरणे प्रत्यवाय श्रवणाबित्यं, फलश्रवणात् काम्यं,
तेन संयोगपृथक्-त्वेनोभयार्थम् ।
चैत्रे मासि नवम्यां तु जातो रामः स्वयं हरिः ।
पुनर्वस्वक्षसंयुक्ता सा तिथि: सर्वकामदा ॥
पुनर्वस्वक्षसंयोग: स्वल्पोऽपि यदि लभ्यते ।
चैत्र शुक्लनवम्यां च सा तिथि: सर्वकामदा ॥
श्रीरामनवमी प्रोक्ता कोटिमूर्यग्रहाधिका।
तस्मिन् महापुण्य तमे राममुद्दिश्य भक्तितः ॥
यत्किञ्चित् कुरूते कम तत्तदक्षयकारकम् ।
उपोषणं जागरणं पितृनुद्दिश्य तपंणाम् ॥
तम्मिन् दिने तु कर्त्तव्यं ब्रह्मप्राप्तिमभीमभिः ।
चैत्र शुक्लनवम्यां तु रामस्य पूजनं भवेत् ॥
तत्र मध्याह्नवेलायां मनातो हि जगत्पतिः ।
चैत्रशला तु नवमी पुनर्वसुयुता यदि ॥
सैव मध्याह्न योगेन महापुण्यतमा भवेत् ।
नवमी चाष्टमीबिडा त्याज्या विष्णुपरायणः ॥
उपोषणं नवम्यां वै दशम्यामेव पारणम् ।
एतद्देष्णवपरम् ।
श्रीरामजन्मनवमी सम्पूर्णा फलदा सदा ।
विद्या चेत् परविडेव कर्तव्या तु विशेषतः ।

·स्मृतिप्रकामः।
हयोर्मध्याह्नयोगे तु नोपोथा पूर्वसंयुता।
परबिव कर्तव्या मध्याव्यापिनी यदेति ॥
अथ कामदेवत्रयोदशी।
चैत्रशुलत्रयोदश्यां मदनं चन्दनात्मकम् ।
कत्वा सम्पूज्य बिधिवहीजयेाजनेन तु ॥
तत्र सम्पूजित: कामः पुत्रपौत्र समृहिदः ।
तथा कामत्रयोदश्यां पूजनोयो यथाविधि ॥
रतिप्रीतिसमायुक्तो ह्यशोकैरपि भूषितः ।
ततः प्रातः समुत्थाय सात्वा कलशवारिणा।
परं सौभाग्यमानोति कामांचाप्रोति पुष्कलान् ।
तिथि(धे पूर्वविधा ग्राह्या ।
अनङ्गत्रयोदशी रम्भा उपोष्था पूर्वसंयुतेति ।
-
अन्यञ्च,
मार्गशीर्षे मले पक्षे इत्युपक्रम्य
कता ह्येषा तथानत्रयोदशौति ।
दमनकचतुर्दशी,
मधुमासे तु संप्राप्ते शुक्लपक्षे मुर्दशी।
प्रोक्ता दमनभनौति सिद्धिदा त महोसवा ॥
पूजयिष्यन्ति ये मर्यास्तदाभवपनवः ।
ते यान्ति परमं स्थानं दमनस्य प्रभावतः।

·स्मृतिप्रकावः।
४५
-
एषा पूर्वविहा प्राधा।
सर्वा चतुर्दशी ग्राह्या युक्ता पूर्णेन्दुना सह ।
अपूज्या पूर्णिमा युक्ता मधी शुक्लचतुर्दशी।
अक्षयतृतीया,
वैशाखे मासि राजेन्द्र तृतीया चन्दनस्य च ।
कलधौतं तथा धान्यं तचापि विशेषतः ॥
तस्यां दक्तं त्वक्षयं स्यात्तेनेयमक्षया स्मृता ।
कृतीया चन्दनस्येति वचनाचन्दनदानं प्रशस्तम् ।
दानात्तु चन्दनस्येह कमजो नात्र संशयः । इति ।
कमजो ब्रह्मा।
वैशाखे मासि राजेन्द्र शुक्लपक्षे च या तिथिः ।
हतीया रोहिणीयुक्ता पक्षया सा तिथिः स्मृता ॥
॥
तथा,
अक्षया सा तिथिया कत्तिकाभिर्युता यदि ।
भविष्यति महाभागे विशेषेण फलप्रदा ।
ये पश्यन्ति हतीयायां कणं चन्दनभूषितम् ।
वैशाखस्य पिते पक्षे ते यान्त्यच्युतमन्दिरम् ॥
वैशाखे शुक्लपक्षे ते हतीयायां जनाईनः ।
यवानुत्पादयामास युगशारधवान् आतम् ॥
ब्रह्मलोकाचिपथगां पृथिव्यामवतारयत् ।
तस्यां कार्यों यवोंमी यवैर्विणुं समर्चयेत् ॥

·स्मृतिप्रकाशः ।
यवान् दद्याहिजातिभ्यः प्रयत: प्राशयहिजान् ।
पूजयेच्छङ्करं गङ्गां कैलासच्च हिमालयम् ॥
भगीरथच नृपतिं सगराणां सुखावहम् ।
सानं दानं तपः थाई जपहोमादिकञ्च यत् ॥
श्रया क्रियते यत्तु तदानन्याय कल्पते ।
सिन्धोस्तीरे विशेषेण सर्वमक्षयमुच्यते ॥
तिथिइधे हतीया परयुता कार्यो ।
-
नरसिंहचतुर्दशी,
शुक्ल पक्षे चतुर्दश्यां मासि माधवसंझके ।
प्रादुर्भूतो नृपश्चास्यस्तस्मात्तां समुपोषयेत् ॥
अनङ्गेन समायुक्ता न सोपोष्था चतुर्दशी ।
पूर्णायुक्तां तु तां कुर्यावरसिंहस्य तुष्टये ॥
यः करोति नरो मोहात् कामविहां चतुर्दशीम् ।
धनापत्यैर्वियुज्येत तस्मात्ता परिवर्जयेत् ॥
चतुर्दशी न वर्तत सायंकाले दिनहये ।
परव वर्तते वापि कर्तव्या सा तदैव तु ॥
स्पृशेत् परदिने चेस्यात् सायंकालं चतुर्दशी।
कर्तव्या वन्यथा पूर्वा नरसिंहप्रिया तिथिः ॥
तथाच सायंकाले उभयत्र चतुर्दशीसद्भावे परबिधा ग्राह्या ।
पूर्वदिने चेत् पूर्वविव, परदिने चेत् परविता, उभयवभावे
परविव।

·स्मृतिप्रकाशः । सावित्रीब्रत,- कथयामि कुलस्त्रीणां महिनो बईनं परम् । यथा चूर्ण व्रतं पूर्व सावित्रया राजकन्यया ॥ इति । भूत बिद्धा न कर्तव्या अमावास्या च पूर्णिमा । वज्जयित्वा मुनिश्रेष्ठ सावित्रीव्रतमुत्तमम् ॥ इति वचनाच्चतुर्दशीबिडा कार्या। यदा चतुर्दशी अष्टादश- नाडिका भवति तदा त्याज्या । “भुताष्टादशनाड़ीभिर्दूषयत्युत्तरां तिथि"मिति वचनात् । भारण्य कषष्ठी, . ज्येष्ठ मासि शिते पक्षे षष्ठयामारण्यकव्रतम् । या विन्ध्यवासिनी देवों पूजयेयुर्वने गताः । कन्दमूलफलाहारा लभन्ते सत्पतिं तु ताः ॥ तिथिदेध पूर्वबिदा ग्राह्या । कृष्णाष्टमी स्कन्दषष्ठी शिवरात्रिश्चतुर्दशी। एताः पूर्वयुताः कार्यास्तिथ्यन्ते पारणं भवेत् ॥ "या विध्यवासिनी स्कन्द" इति पठित्वा एषा स्कन्दषष्ठीति. वदन्ति । वस्तुतस्तु चैवष्णषष्ठी स्कन्दषष्ठी। षष्ठयां स्कन्दस्य कर्तव्या पूजा सर्वोपचारिका। इहैव सुखमाप्नोति अन्ते विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ इति । तेनारण्य कषष्ठी त्रिमुर्तव्यापिनी उत्तरविद्या प्राधा ।

·स्मृतिप्रकाशः। दशहरादशमी,- ज्येष्ठ शुक्लस्य दशमी संवत्सरमुखी स्मृता । तस्यां मानं प्रकुर्वीत दानञ्चैव विशेषतः ॥ यां काञ्चित् सरितं प्राप्य दद्याद्दर्भेस्तिलोदकाम् । ज्येष्ठे मासि शिते पचे दशमी हस्तसंयुता ॥ हरते दश पापानि तस्माद्दशहरा स्मृता । ज्येष्ठशकदशम्याच भवेशीमदिनं यदि ॥ जेया हस्तक्षसंयुक्ता सर्वपापहरा तिथिः । अत्र केवला दशमी पुण्या, हस्तसंयुता पुण्यतरा, भौमवार- हस्तक्षसंयुता पुण्यतमा। दश पापानि यथा, पारष्यमनृतव पैशून्यत्रापि सर्वशः । प्रसम्बाप्रलापश्च वायं स्याश्चतुर्विधम् ॥ परट्रव्येष्वभिध्यानं मनसाऽनिष्टचिन्तनम् । वितथाभिनिवेशव मानसन्त्रिविधं स्मृतम् ॥ पदत्तानामुपादानं हिंसा चैव विधानतः । परदारोपसेवा च कायिकं विविध स्मृतम् ॥ ज्येष्ठे मासि क्षितिसुतदिने शकपक्षे दशम्याम् । हस्ते शैलाविरगमदियं जाझवी मत्त्यलोकम् ॥ पापान्यस्यां हरति च तिथौ सा दशेत्याहुरायाः । पूण्यं दद्यादपि शतगुणं वाजिमेधायुतस्य । भौमहायुतज्येशदशम्यां माखानामविधपापचयः ।

·स्मृतिप्रकाशः ।
४८
--
दशहराधिकार,
यस्तस्यां हलिनं कृष्णं पश्ये द्रा सुसंयतः ।
सर्वपापविनिर्मुतो विष्णुलोकं व्रजेवरः ॥
तिथिद्दधे परबिद्धा प्राधा ।
चम्मकहाइयो,
ज्येष्ठे मासि शिते पक्षे हादश्यां चम्पकैः शुभैः ।
पुष्पैरभ्यर्थ गोविन्दं नर: किमनुशोचते ॥
तिथि(धे पूर्वबिद्धा प्राधा
देवनाननिर्णयः,-
शृणुध्वं मुनयः सानं कृष्णस्य गदतो मम ।
रामस प सुभद्रायाः पुख सर्खाधनाशनम् ।
मासे ज्येष्ठे त संप्राप्त नक्षत्रे चन्द्रदेवते ।
पौर्णमास्यां तदा सानं सर्वकालं हरीहिजाः ॥
सळतीर्थमयः कृष्णस्तथास्ते निलः शुचिः ।
तदा भोगवती तत्र प्रत्यक्ष भवति हिजाः ॥
तस्माउज्येष्ठयां समुत्य हेमाद्यैः कलशैः शुभैः ।
कृष्णरामाभिषेकार्थ सुभद्रायाच भी हिजाः ।
कस्खा सुशोभनं मंचं पताकाभिरलतम् ।
तव नानाविधैर्वाः कणं नीलाम्बरं हिजाः ।
साप्य मचे सुभद्राश्च जयमङ्गलनिस्वनः ।
प्राणः पवियर्वैश्यैः शूद्ररन्यैश्च जातिभिः ।

·स्मृतिप्रकाशः ।
गृहस्थाः स्नातकाचैव यतयो ब्रह्मचारिणः ।
सापयन्ति तदा कृष्णं मवस्थं सहलायुधम् ॥
तथा ममस्ततीर्थानि पूर्वोक्तानि हिजोत्तमाः ।
सोदकैः पुष्यसंमिश्रः नापयन्ति पृथक् पृथक् ।
तस्मिन् काले तु ये माः पश्यन्ति पुरुषोत्तमम् ।
बलभद्रं शुभद्राञ्च ते यान्ति पदमव्ययम् ॥
कपिलाशतदानेन यत्फलं पुष्करे कृतम् ।
तत्फलं कृष्णमालोक्य मञ्चस्थं लभते नरः ॥
जयस्व राम कृष्णेति सुभद्रति सकन्नरः ।
वदन्ति माजन काले यान्ति ब्रह्मपदं मम ।
नातं पश्यन्ति ये कृष्णं वजन्तं दक्षिणामुखम् ।
ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यन्ते नात्र संशयः ॥
ततः पञ्चदशाहानि मम खानादनन्तरम् ।
विरूपां वा सुरूपां वा न पश्येत्-प्रतिमां मम ॥
अत्र उदयव्यापिनी ग्राह्या ।
भूमिरजस्वला,-
वृषान्ते मिथुनस्यादौ तन्मध्ये च दिनत्रयम् ।
रजस्वला स्यात्-पृथिवी कृषिकम्मविगहिता ॥
संक्रमणदिनं तत्पूर्वोत्तरदिनयमिति दिनत्रयमित्यर्थः ।
श्रीगुण्डिचायात्रा,
भाषाड़स्य मिते पक्षे हितीया पुष्थसंयुता।
तस्यां रथे समारोप्य राम मां भद्रया सह.॥

·स्मृतिप्रकाशः ।
यात्रोत्सवं प्रवल्थ प्रोणयेत्तु दिजान् बहून् ।
ऋक्षाभावे तिथौ कार्या सदा सा प्रीतये मम ॥
गुण्डिचामण्डपं यान्तं ये पश्यन्ति रथे स्थितम् ।
रामं कृष्णं सुभद्राञ्च ते यान्ति भवनं हरेः ।
ये पश्यन्ति सदा लष्णं सप्ताह मण्डप स्थितम् ॥
रामं कृष्णं सुभद्राञ्च विष्णुलोकं व्रजन्ति ते ।
यानां कृत्वा गुण्डिचाख्यां विधिवत् सुसमाहितः ॥
पाषाढस्य शिते पक्षे नरो योषित्तथापि वा।
दृष्ट्वा मञ्च कृष्णश्च सुभद्राञ्च द्विजोत्तमाः ।।
दशपञ्चाश्वमेधानां फलं प्राप्नोति चाधिकम् ।
अत्र पूर्वाह्वव्याप्तिाया।
वयादिदेवताशयनकालाः,---
वतिः स्कन्दपुरन्दरौ गणपति: श्रीधम्राट् भास्करो,
वायुः पर्वतपुत्रिका वसुमती तोयाधिपः केशवः ।
ब्रह्मा शम्भुगणादयः प्रतिपदारम्भे तिश्री शेरते ।
उत्तिष्ठन्त्यमुना क्रमेण वरदाः स्वे स्खे दिने पूजिता: ।
पाषाढशुक्लकादशी,
मच्छयने मदुस्थान मत्यार्खपरिवर्तने ।
कन्दमूलफलाहारी हृदि शल्यं ममार्पयेत् ।
देवशयनपरिवर्तनोत्यापनकालाः,
शेते विष्णुः सदाऽषाढ़े भाद्रे च परिवर्तते ।
कार्तिके प्रतिबुध्येत शुक्लपक्षे हरेर्दिने ।

·५२ स्मृतिप्रकाश: । माधवायेषु मासेषु यदा दर्शहयं भवेत् । हिराषाढ़ः स विज्ञेयः शेते कर्कटकेऽच्युतः । इयञ्च हिराषाढ़संज्ञा उत्तरभाविनि सम्बत्सरे हरिखापायो- पयुज्यते । तथोक्र- मेषादिमिथुनान्तेषु यदा दर्शवयं भवेत् । अब्दान्तरे तदावश्यं मिथुनाके हरिः खपेत् ॥ कर्कटादित्रिके मासि यदा दर्शयं भवेत् । भब्दान्तरे तदाऽवश्यं कर्कटान्ते हरिः स्वपेत् ॥ पञ्चमासान् हरौ सुप्से देश तत्र भयं भवेत् । ब्रमहा स भवेद्राजा संग्रामे भयमानुयात् ॥ खपेबारायणो देवश्चतुर्थे मासि संख्यया । न वईयेत्-खापदिनं तदा लोकः सुखी भवेत् । अतः कार्तिकान्तमासचतुष्टये शयनं कार्यम् । निशि स्वापो दिवोत्यानं सन्ध्यायां परिवर्तनम् । विष्णुर्दिवा न स्वपिति न च रात्री विबुध्यते ॥ मिथुनस्थे सहस्रांशी वापये मधुसूदनम् । तुलाराशिगते तस्मिन् पुनरुत्थापयेद ध्रुवम् ॥ अधिमासेऽपि पतिते एष एव विधिः स्मृतः । ततो विबुध्यते देवः शङ्ख-चक्र-गदाधरः ॥ कार्तिक शुक्लपक्षस्य एकादश्यां यथाविधि । ततः समुत्थिते विष्णी क्रियाः सर्वाः प्रवर्तयेत् ॥

·स्मृतिप्रकाश: ।
.
उपाकर्मीकालाः,-
श्रावण्या श्रवणा यत्र तत्रोपाकमा कारयेत् ।
योगो नास्ति यदा काले हस्तेनैव तु पञ्चमी ।
पौर्णमास्यां श्रवणयोगाभावे हस्तयुक्तपञ्चमी, हस्तयोगाभावे
केवलपौर्णमास्यां तवासम्भवे केवलपञ्चम्यां कर्तव्यम् ।
पर्वण्योदयिने कुर्युः श्रावण्यां तैत्तिरीयकाः ।
बहुशः श्रवणर्वे तु हस्तः सामवेदिमः ॥
उपाकर्म च कर्तव्यं कर्कटस्थे दिवाकरे ।
हस्तेन शुक्लपञ्चम्यां धावण्या अवणा न चेत् ॥
विष्णोस्तु शयनादूट्वं मासेनान्तरितं हिजैः ।
उपाकर्म सदा कार्य शयनानन्तरं न तु ॥
माधवादित्रिके मासि अधिमासो यदा भवेत् ।
कर्कटे तु हरेः स्वापः पौर्णमास्यामुपाकृतिः ॥
तदनन्तरभाविन्यां कर्कटस्थे तु वागयतः ।
मामान्तरितवाक्येन तबिरासपुरःसरम् ॥
मिहर्के पौर्णमास्यां तु उपाकर्म विधीयते ।
श्रावणादिविके मासि प्रधिमासो यदा भवेत् ॥
सिंहऽ च हरे: स्वापः श्रावस्यां स्यादुपावतिः ।
उपाकम्म च हव्यं च कव्यं दुर्गोत्सवं तथा ।
उत्तर मासि कर्तव्यं पूचे तविष्फलं यसः ।
उपाकर्म तथोमर्गः प्रसवाहोऽष्टकादयः ॥
मलिम्बुचेऽपि कर्तव्या इति छन्दोगगोचरः ।

·१४
स्मृतिप्रकाशः ।
श्रावण्यां पौष्ठपद्यां वा उपावत्य तथाविधि ॥
युक्तच्छन्दास्यधीयोत मासान् विप्रोऽईपञ्चमान् ।
पौषमासस्य रोहिण्यामष्टकायामथापि वा।
जलान्ते छन्दसां कुर्य्यादुत्सर्ग विधिवविजः ।
वेदवाक्यानाम् उपकमाख्यं कम्म संस्कारः। उत्सर्गानन्तरं या
पुनरारम्भस्तस्यैवाङ्गं न प्रथमारम्भस्य । तथात्वे दर्शपौर्णमासारम्भा-
गान्वारम्भणीयावसकदेव क्रियेत न प्रतिप्रयोगम् । :
छन्दोगानां प्रौष्ठपद्या हस्तेन वोपाकरणम् । पुष्येणोत्सर्ग इति ।
शुक्लपक्षे च हस्तेन उपाकम्मापराह्निकम् ।
तथा-
-
अध्यायानामुपाकम्म कुर्य्याकालेऽपरालिके ।
पूर्वाह्न तु विसर्ग: स्यादिति वेदविदो विदुः ॥
ऋक्-यजुरथर्वाणां पूर्वाह्न एव उपाकर्मकालः ।
पवण्यौदयिके कुर्युरित्यभिधानात् ॥
बलदेवपूजा,-
अमावास्यां तुलादित्ये लक्ष्मीनिद्रां विमुञ्चति ।
सुखरात्ररुषः काले प्रदीपो ज्वलितालये ॥
गावो महिथश्छागाद्याः पूज्याः शोभ्यास्तथा दिने ।
पूजनं केचिदिच्छन्ति श्रावण्यां तु गवादिनाम् ॥
पक्षयं देशव्यवस्थया विकल्पः ।
श्रावण्यां पूर्णिमा यत्र मध्याहव्यापिनी भवेत् ।
उत्थानं बलदेवस्य नन्दाविहां विवर्जयेत् ॥
.

·५५
-
स्मृतिप्रकाशः ।
नन्दायुक्तापौर्णमास्यां कृते उस्थापने बलेः ।
तत्र रोगी भवेदियो गावो नश्यन्त्यनका ॥
तिथिईधे पूर्वदिने रौद्रत्वादपराह्ने पूजानुष्ठानं कर्त्तव्यम् ।
रक्षापञ्चमी,
रात्रौ रक्षाविधानं कर्तव्यम् ।
तथा भाद्रपदे मासि पञ्चम्यां श्रद्धयाऽन्वितः ॥
यस्त्वा लिख्य नरो नागान् शुक्लकाष्णादिवरणकैः ।
पूजयेहन्धपुष्यैश्च सर्पान् पायसगुग्गुलैः ॥ .
तस्य तुष्टिं समायान्ति पनगास्तक्षकादयः ।
आसप्तमात् कुलात्तस्य न भयं नागतो भवेत् ॥
तस्मात्-सर्वप्रयत्नेन नागान् संपूजयेदुधः ।
अन्यच्च,
श्रावण्यां शुक्लपञ्चम्यां हारस्योभयतो लिखेत् ॥
नागानष्टौ गोमयेन दधिदुवारैः कुशैः ।
गन्धपुष्योपहारैश्च तान् भक्त्या पूजयन्ति ये ॥
न तेषां सर्पतो वोर भौतिर्भवति कुत्रचित् ।
.--
तथा,
यः श्रावणे अवति (१) प्रोतजले नरेन्द्र !,
रक्षाविधानमिदमाचरते मनुष्यः ।
प्रास्ते सुखेन परमेण स वर्षमेक,
पुत्रप्रियादिसहित: स सुहजनैश्च ।।
. (१) सवति।

·५६
स्मृतिप्रकाशः ।
.
!
रक्षामन्त्री यथा,
घण्टाकर्ण ! महावीर ! सबव्याधिनिवारण !।
सर्बोपद्रवसनातविद्रावण ! हरप्रिय ! ॥
कण्ठे यस्य महानीलं भूषणं यस्य पनगाः ।
तेजांसि तस्य देवस्य रक्षन्तु मम मन्दिरम् ॥
रज्जुबन्धनमन्त्री यथा,
येन बद्धो बली राजा दानवेन्द्रो महासुरः ।
तेन त्वामपि बनामि रक्षामाचर मा चल।
अथ जन्माष्टमी।
अथ भाद्रपदे मामि कृष्णाष्टम्यां कलौ युगे ।
अष्टाविंशतमे जातः कष्णोऽसौ देवकीसुतः ।
तब जन्माष्टमीव्रतं नित्यम्, पकरण दोषयवणात् ।
यथा,
श्रावणे बहुले पचे कष्णजम्माष्टमीव्रतम् ।
न करोति नरो यस्तु भवति ब्रह्मराक्षसः । इति
पुत्रसन्तानमारोग्यं धनधान्यमिदग्रहम् ।
शालीतुयवसम्पूर्ण मण्डलं सुमनोहरम् ।
तस्मिन् राष्ट्रे प्रभु ने दीर्घायुर्मनसेमितान् ।
परचक्रभयं नास्ति तस्मिन् राष्ट्रेऽपि पाण्डव ! ॥
पजन्यः कालवर्षी स्यादितिभ्यो न भयं भवेत् ।

·स्मतिप्रकाशः। तथा, - पुत्रानवाप्य समुपैतिपदं स विष्णोः । इत्यादिफल श्रवणात् काम्या एषैव जन्माष्टमी रोहिणीयोगे जयन्तीसंज्ञां लभते । तदुक्तं- रोहिणी च यदा कृष्णपक्षेऽष्टम्यां हिजोत्तमाः । जयन्ती नाम सा प्रोता मर्यपापहरा तिथिः ॥ यबाल्ये यच्च कौमारे यौवने वाईके तथा। बहुजन्मकृतं पापं हन्ति सोपोषिता तिथिः ॥ जयन्ती च इत्यादि फलश्रवणात् काम्या, नित्या च । जयन्त्यां भोजने दोषः स्मयते-- शूद्राबेन च यत्यापं शवहस्तस्थभोजने तत्यापं लभते कुन्ति ! जयन्यां भोजने कते ॥ इति । तत्र रोहिणीयोगे तु गुणफलसम्बन्धात् “गुणलोपे तु मुख्य- स्येति” न्यायेन रोहिणीयोगाभावे केवलाष्टम्यामुपवास: कार्यः । “वर्षे वर्षे तु कर्त्तव्या तुट्यथं चक्रपाणिन" इति वीसावणात् । अईराबादधचीड्डे कलयापि यदा भवेत् । जयन्ती नाम सा प्रोता सर्वपापहरा तिथिः । मुहतों विजयो नाम यत्र जातो हरिः स्वयम् । पहरात्रे तु योगोऽयं तारापत्युदये तथा । "राबाईपूर्वापरगा जयन्ती कलयापि चे” त्यादिबहुवचन- संवादात् पूर्वापरदणहयोप्तमईरात्रमिह मुख्यः कालः ।

·स्मृतिप्रकाशः ।
इति वचनात्
तदुक्तां,-
रोहिण्यामईराने तु यदा कृष्णाष्टमी भवेत् ।
तस्यामभ्यर्चनं शौरहन्ति पापं पुराततमिति ॥
तेन प्रर्बराने रोहिणीयोगाभावे केवलाष्टम्यां पूजा कार्या,
तिथेर्मुख्यत्वात् ।
वजनीया प्रयत्नेन सप्तमीसंयुताष्टमी।
अविद्यायां सऋक्षायां जातो देवकिनन्दनः ।।
सप्तमीविद्धा न ग्राह्या। रोहिणीयोगे तु,
"कार्या विद्वाऽपि सप्तम्या रोहिणीसंयुताऽष्टमी-ति वचनाद्-
ग्राह्या, इदं परदिनेऽईराने जयन्तीयोगाभावे वोध्यम्, एवं च
परदिने अईराने अष्टम्यभावे पूर्ब दिने जन्माष्टमी कार्या ।
यत्तु,-
प्रेतयोनिगतानां तु प्रेतत्वं नाशितं नरैः।
यैः कता श्रावणे मामि रोहिणीसंयुताऽष्टमी॥
किं पुनर्वधवारेण सोमेनापि विशेषतः।
किं पुनर्नवमीयुक्ता कुलकोव्यास्तु मुक्तिदा ॥
सऋक्षाऽपि न कर्तव्या सप्तमीसंयुताऽष्टमीति ।
यत्र तिथिनक्षत्रया दिनदयेऽप्याराजे जयन्तीयोगस्तत्-
परमेव ।
-
यत्तु,-
उदये चाष्टमी किञ्चित् सकला नवमी यदि ।
प्राजापत्यसंयुक्ता सा भवेदुधमुंयुता ।

·स्मृतिप्रकाशः। ५९ सोमवारण संयुक्ता कुलकोव्यास्तु मुक्तिदा । अपि वर्षशतेनापि लभ्यते वा न पा विभी! ॥ इति । सहारविशेषयोगाधीनम् । मुहर्तमप्यहोरात्रे यस्मिन् युक्तं हि लभ्यते । अष्टम्यां रोहिणीऋक्ष तां पुण्यां समुपावसेत् ॥ एतदपि अर्द्धरावे अष्टमीसद्भावे वोध्यं । यत्तु,- पूर्व विद्धाष्टमी या तु उदये नवमोदिने । मुहर्तमपि संयुक्ता संपूर्णा साऽष्टमी भवेत् ॥ इति वचनादर्डराने अष्टम्यभावेऽपि रोहिणीयोग जयन्तीभेद- उपपादितः जयन्तीभेदेषु यदि बुधवारी सोमवारी वा भवति, तदा फलाधिक्यं भवतीत्युताम् । तत्तु अराित्र एव जयन्तीयोग- इति बहुवचनविरोधादनादेयम् । जयन्तीयोगाभावेऽपि केवला- ष्टम्यामुपवासविधानात्, सर्वत्र तिथेरेव मुख्यत्वप्रतिपादनात् । सहचनस्य वारविशेषसंयोगाधीनत्वस्य “उदये चाष्टमी किञ्चिदि"-ति वचनेन स्पष्टत्वात्। विद्याकरवाजपेयिभिरेवमेव व्यवस्थापितत्वात, यदि पूर्व दिने रोहिणी महतो परेद्युः खल्या। अष्टमी निशीथा दूई प्रहत्ता पूर्वदिने खल्पा परद्युमहतो, दिनहये च निशीथयोगो- नास्ति, तदा परत्रवोपवासः । सप्तमीसहिताष्टम्यां भूत्वा ऋक्ष बिजोत्तम !, प्राजापत्यं हितोयेऽह्नि मुहर्ता भवेद-यदि ?, तदाष्टयामिकं पोतं पुण्यं व्यामादिभिः पुरा ।

·६० स्मृतिप्रकाशः इति वचनात् । तत्रायं निर्णयः, यस्मिन् संवत्सर रोहिणी- योगो नास्ति तत्र शुद्धाष्टम्यामसन्देहः । विडा चतुर्दा पूर्वेचुरेव निशीथव्यापिनी, परेधुरैव निशीथव्यापिनी, उभयत्र निशीथ- व्यापिनी, उभयत्रानिशीथव्यापिनी चेति । तत्र प्रथमायां पूर्वदिने व्रतं द्वितीयायां द्वितीयदिने, टतीयचतुर्थयोरुत्तरदिन एव, सङ्कल्प- कालमारभ्य सर्वकमकालस्य अष्टमीसम्बन्धात् । तथा यदि पूर्वदिने निशीथे जयन्तीयोगस्तदा पूर्वेद्युरेव “कार्या विद्वाऽपि सप्तम्ये”ति वचनात् । परदिने निशीथयोगे परेयुरेव, उभयत्र निशीथयोगे पराग्व। "मा सर्वापि न कर्तव्ये"ति वचनात् । उभयत्र निशीथयोगा- भावेऽपि परेयुरेव, सङ्कल्पकालमारभ्य प्रवृत्तत्वात् । यत्तु,-अष्टम्यल्पत्वेऽपि पूर्वविद्वाष्टमीति वचनेन जयन्ती उक्ता, तत्तु नातीवाद्रियते, पूर्वदिने निशीथे जयन्तीयोगाभावे परत्र वारनक्षत्रयोगे अष्टम्यल्पत्वेऽपि ग्राह्यमिति निरूढ़ः पन्थाः । अष्टम्यां यावत्फलं रोहिणीयोगे तदधिकं, वारविशेषयोगे तथाच, तोऽप्यधिकं, अईरावमेव कम्मकालः, तथा ऋक्षयोगाभावे कम्मकालवादई- रात्रेऽष्टमौसद्भाव एव अपेक्षितः, अष्टम्यल्पत्वे नक्षत्रवारविशेषयोगे उपादानं न हि वचनस्यातिभार इति ।

·स्मृतिप्रकाशः।
अथ पारणम्।
तिथिनक्षत्रनियमे तिथिभान्ते च पारणम् ।
सर्वेष्वेवोपवासेषु दिवा पारणमिष्यते ॥
अथवा पुण्य हानिः स्यादृते धारणपारणात् ।
तिथिनक्षत्रयोग तु
उपवासो यदा भवेत् ॥
पारणं तु न कर्तव्यं याववैकस्य संक्षयः ।
तिथ्यृक्षयोयंदा छेदो नक्षत्रान्तमथापि वा ।
अईरावेऽपि वा कुयात्-पारणं त्वपरेऽहनीति ॥
रात्रावपीत्यर्थः ।
जयन्त्यां पूर्वविद्यायामुपवासं समाचरेत् ।
तिथ्यन्ते चोत्सवान्ते च व्रती कुर्यात्तु पारणम् ॥
एतदशक्ता विषयम् ।
प्रातरेव दुर्गोत्सवं समाप्य पारणं कुर्यात् ।
निष्पक्षयोईयोरन्ते उत्तमं पारणं स्मृतम् ॥
एकस्यान्ते मध्यमं स्यादुत्मवान्तेऽधमं स्मृतम् ।
अथ सप्तपुरिका अमावास्या ।
अमावास्या च पिताण नक्षत्रेण च संयुता।
सप्तप्रकाराः पितरो जाताः कमलमम्भवात् ॥
तेभ्यः पूजा च कर्तव्या तब सामना बुधैः ।
पिण्डो देयस्तथा पूपश्चाई कार्य विजानता ॥

·स्मृतिप्रकाशः ।
दर्श सुवर्णवटकैः पतिमाराधयन्ति याः ।
ताः सर्वाः सुभगा नार्यः पुत्रवत्यो वराङ्गनाः ॥
न बैधव्यं भवेत्तामा पुनः सप्तम जन्मसु ।
गौरीव्रतम्,-
गुड़पूपाश्च दातव्या मासि भाद्रपदे शिते ।
'टतोयायामुपोष्यं वा वासुदेवस्य पीतये ॥
उमा शिवं गणेशच विधिवत् पूजयन्ति याः ।
गौरीवरप्रदानेन परं सौभाग्यमाप्नुयुः ॥
तिथिइधे परदिने कार्यम् ।
मुहर्तमानसत्त्वेऽपि दिने गौरीव्रतं परे ।
इति माधवीये । व्रतविधिस्तु पाश्चात्यदेश प्रसिद्धः ।
शिवचतुर्थो,-
मासि भाद्रपदे शक्ल चतुर्थी शिवपूजिता ।
तस्यां सानं तथा दानमुपवासो जपस्तथा ।
तावत्-सहस्रगुणितं प्रसादाद्दन्सिनो तृप ! ॥
अत्र पूजा अपराह्ने कर्तव्या रौद्रत्वात् ।
तिथि हेधे परदिने कर्तव्या।
हरितालिका,
शक्लपक्षे चतुर्थी तु सिंह चन्द्रस्य दर्शनम् ।
मिप्याभिशंसनं कुर्यात्तस्मात् पश्येव तं सदा ।
नारायणोऽभिशस्तस्तु निशाकरमरीचिषु ।
स्थितचतुर्थ्यामद्यापि मनुष्याय पतेच सः ।
।
-

·स्मृतिप्रकाशः ।
प्रतश्चतुर्थीचन्द्रं तु प्रमादाहीश्य मानवः ।
पठेद्यायिकावाक्यं प्रामुखो वाऽप्युदमुखः ॥
धात्रेयिकावाक्यं यथा,-
सिंहः प्रसेनमवधीत्-सिंहो जाम्बवता हतः ।
अव सिंहे चन्द्रदर्शनस्य निषिद्धत्वाम्मलमासपातेऽपि निषिधम् ।
तदुक्तं,-
सीमन्तः प्रेतकत्यञ्च नवशय्या नवः शशी।
मलमामेऽपि कर्त्तव्यं निमित्तविहितञ्च यत् ॥
नवः शशी चन्द्रवन्दापनेति केचित् ।
गणेशचतुर्थी,-
विनायकं समभ्यचा चतुर्थी यदुनन्दन ! ।
सर्वविघ्नविनिमुक्तः कार्यसिधिमवाप्नुयात् ॥
विनायकवते कार्या सर्वमामेषु माधव ! ।
चतुर्थी च जयायुक्ता गणनाथसुतोषिणी।
एतेन, सवैचतुर्थीषु विनायक पूजा विघ्नविनाशिनी ।
चतुर्यान्तु गणेशस्य गौ-यैव विधानतः ।
पूजा कत्वा लभेत्-सिद्धिं नरः सौभाग्यमाप्नुयात् ॥
गणेशं कारयेत्-पूजां लड्डुकादिविभावनात् ।
चतुर्थी विघ्ननाशाय मर्वकामप्रसिदये
भाद्र शुक्लचतुर्थों च भौमवारण संयुता।
महाचतुर्थों विजेया तब विघ्नेशमर्चयेत् ॥

·(४
स्मृतिप्रकाशः ।
।
व्रतादिनियमे चेष्टं लभते नात्र संशयः ।
पमा वै सोमवारण रविवारण सप्तमी।
चतुर्थी भौमवारण अक्षयादपि चाक्षया ।
तत्र “प्रातः शक्लतिलैः सात्वा मध्याले देवमर्चयेदिति वचना-
दिनायकवतस्य मध्याहः कालः,
तिथिधे
जयायुक्ता काया
ऋषिपञ्चमी,-
भाने शितेऽपरा तु पञ्चमी यत्र तिष्ठति ।
विश्वामित्र ऋषि: स्वीभिः पूज्यः सन्तानद्धये ॥
तिथिईध पञ्चमी पूर्व विधा ग्राह्या ।
षष्ठीयुक्ता पञ्चमी या महर्षेस्तस्त्र पूजने ।
पतिपुत्रहता नारी सा नारी नरकं व्रजेत् ॥
इति (१) वचनात् ।
षष्ठीदेवीषष्ठी,-
यया भाद्रस्य शुक्लायां षष्ठी षष्ठयां प्रपूजिता ।
जीवत्पुत्रा च सौभाग्यधनधान्यसतान्विता ॥
तस्माद्यनेन नायव पूजयन्ति सदैव तु ।
अत्र “दैविकानि च पूर्वाह" इति पूर्वाव्यापिनी प्राधा ।
कुक्कुटीव्रतम्,-
भाद्र मासि शिते पक्षे सप्तम्यां ललितालये ।
सात्वा शिवं लेखयित्वा मण्डले च सहाम्बिकम् ॥
पूजयेच्च तदा तस्यां दुष्पापं चैव विन्दति ।
(1) इति होषश्रवणात् ।
-

·स्मृतिप्रकाशः।
पघस्त्यार्घ:,-
पुरा युगसहस्रन्तु विष्णुर्वारुणिना मुने!।
पाराधितः प्रसादार्थ तस्मै प्रादाहरं हरिः ।
दक्षिणाशां मुने ! गत्वा गच्छ तिष्ठ स्ववारुणे !।
हितार्थं सर्वलोकानां मबियोगावृतवत ! ॥
ये त्वां तत्र स्थितं भक्त्या नार्चयिष्यन्ति मानवाः ।
तेषां संवत्सरं पुण्यं मप्रसादाइवेत्तव ।
ये त्वां महाविधानेन पूजयिष्यन्ति वारुणे ! ।
खेतीपं गमिष्यन्ति तेन रामप्रमादत: ।
वेदवेदाङ्गविहांमो धनधान्यसमन्विताः ।
वारणे ! ते भविष्यन्ति लोकेऽस्मिवर्षदास्तव ।
अप्राप्ते भास्कर कन्यां सविभागैस्त्रिभिदिनैः ।
प्रचं
दारगस्त्याय
ये वसन्ति महोदये।
भास्कर कन्यामप्राप्ते सिंहादित्यस्य सविभागैस्त्रिभागसहिते-
स्त्रिभिर्दिनैः त्रयोदशदिनैरित्यर्थः । एतत्तु महोदयस्थानाम् ।
दुर्खाष्टमी,-
ब्रह्मन् ! भाद्रपदे मासि शुक्लाष्टम्यामुपोषितः ।
महेशं पूजयेद्यस्त दुर्बया सहितं बने ।
तथा,-
तस्मात् संपूजनीया मा प्रतिवर्ष बधूजनः ।
सुखसन्तानजननी भादसौख्यप्रदा सदा ।

·स्मृतिप्रकाशः।
अत्र तिथिदेध पूर्ब बिदा ग्राधा। तदुक्तं,-
श्रावणी दुर्गनवमी तथा दुर्वाष्टमी च या ।
पूर्व बिहेव कर्तव्या शिवरात्रिबलेदिनमिति ॥
तथा मासि भाद्रपद शुक्ला या चाष्टमी तृप !।
दुाष्टमीति विनेया पूर्वबिदा प्रशस्यते ।
वामनर्जन्म,-
नभस्ये शुक्लपक्षे तु हादश्यां श्रवणेऽहनि ।
बलेस्तु बन्धनं कत्तुं मध्याह्ने वामनस्त्वभूत् ॥
जयन्ती वामनाख्या सा सैवोपोथा नरोत्तमैः ।
सर्वपापप्रशमनी सर्वकामप्रदायिनी ॥
एकादश्यां भवेद्योगो हादश्यां श्रवणस्य च ।
पूर्खाले वाथ मध्याह्ने सा तिथिमहती
हादशी श्रवणक्षेञ्च स्मृर्शदेकादशी यदि ।
म एव वैष्णवो योगो विष्णुशृङ्गलसंज्ञकः ॥
एकादश्यां श्रवण युक्ता हादशौ यदि मध्यान्ते भवति, मा
विष्णुशृङ्खला।
तस्मिनुपीष्य विधिवबरः प्रक्षीणकल्मषः ।
प्राप्नोत्यमुत्तमां सिद्धिं पुनराहत्तिदुर्लभाम् ॥
स्मृता॥
शकोत्थापनम्,
भाद्रे मासि शिते पक्षे श्रवणहादशी यदि ।
शक्रमुत्थापयेत्तत्र श्रवणे तहियोगतः ॥

·। स्मृतिप्रकाशः। तथाच श्रवणहादशीयोगाप्राप्तौ श्रवणाद्यभाग एव शन- मुत्थापयेत् । श्रवणाभरणी यावत् पूजां कला विधानतः । रात्रौ विसर्जयेद्देवं मन्त्रेणानेन पाण्डव ! ॥ पूजामन्वस्तु भविष्योत्तरे द्रष्टव्यम् । एवं यः कुरुते यानामिन्द्रकेतोयुधिष्ठिर ! ॥ पर्जन्यः कालवर्षी स्यात्तस्मिन् देशे न संशयः । अनन्तचतुर्दशी,- पाराधिते महेन्द्र तु ध्वजाकारेषु यष्टिषु । तत: शक्लचतुर्दश्यामनन्तं पूजयेहरिम् ।। अत्र औदयिकी तिथि ह्या, “पूर्वाह्नो वै देवाना"मिति श्रुतेः । सा च त्रिमुहर्तव्यापिनी। - सथा,- भाद्र मासि शिते पक्ष अघोराख्या चतुर्दशी। तामुपोष्य नगे याति शिवलोकमयत्नतः । अनन्तव्रतमेतद्धि सर्वपापहरं परम् । सर्वकामप्रदं नृणां स्त्रीणाञ्चैव युधिष्ठिर ! ॥ मध्याले भोज्यबेलायां समुत्तीर्य सरित्तटम् । ददर्श शीला सा स्त्रीणां समूह रक्तवाससाम् । चतुर्दश्यामर्चयन्स भत्तया देवं पृथक् पृथक् । पावर्त्तने यदा हि स्यादनन्तस्य चतुर्दशी ।

·८
स्मृतिप्रकाशः।
तस्मिन् पूजा हविष्यच व्रतं चैव विधीयते ।
इयोरावर्तनाभावे ग्राह्या मध्यंदिने तिथिः ।
इयोरावर्सने ग्राह्या परबिद्धा चतुर्दशी।
प्रति व्रतान्तरम् ।
इन्द्रपौर्णमी,-
पञ्चदश्यां महेन्द्रश्च पूजयेत्-कैलिकौतुकैः ।
गीतवादित्रमाङ्गल्ये पतिर्भूतये निशि |
दुर्गाशयनं,-
सर्वदैवोस्थिता तिष्ठेदुर्गा लोकहिताय वै ।
स्वपेद्भादशिताष्टम्यां त्रिपञ्चदिवसात्-परम् ॥
उत्तिष्ठत्यचंता देवी षोड़शेऽहनि रात्रितः ।
दिवा स्वाप भवेद्रोगो निश्युत्थान जनक्षयः ॥
दिनक्षयो यदि भवेत्-स्वपेहस्रांश्चतुर्दश ।
न वईयेत्-स्वापदिन तिथितौ कदाचन ॥
शरत्कालीनदुर्गापूजा,-
तत्र दिनैः षोड़शभिः नवभिरध पञ्चभिस्त्रिभिर्दाभ्याम् ।
एकेन च यदिहितं क्रमशः प्रस्तौमि तहिधानमहम् ॥
सप्तम्यामुदिते सूर्ये परतथाष्टमी भवेत् ।
तत्र दुर्गोत्सवं कुर्याबकुर्यादपरेऽहनि ।
अष्टमों चेदनुप्राप्य प्रस्तं याति दिवाकरः ।
तत्र दुर्गोत्सवं कुर्य्याबकुर्यादपरेऽहनि ।
-

·स्मृतिप्रकाशः ।
६८
-
हथा पशुवतां याति नवमीवासरार्चिते ।
कर्मणो यस्य यः काल: सा तिथिस्सदुपक्रमे ॥
विद्यमाना भवेदङ्ग नोमितोपक्रमेण तु ।
इति वचनादुपक्रमकालानुरोधेन प्रस्तमयात्पुर्वमष्टमीसहावे
पूजा काया। कर्मणो बलिदानान्तत्वाइलिदानस्य प्रधानत्वाद्राषि-
व्याप्तिरपेक्षिता। ददश्च संयोगपृथकोन नित्यं काम्यञ्च ।
यथा,
एवञ्च यजनं कुर्याहर्षे वर्षे युधिष्ठिर ! ।
यो वै न पूजयेत् सम्यक् चण्डिका भक्त वत्सलाम् ॥
भस्मीकत्यास्य पुण्यानि निर्दहत्यवमानिता।
यदा दैववशादस्मिन् मासे पूजा न जायते ॥
तदा तु कार्तिकाष्टम्यां कम्म चैतत्प्रकीर्तितम् ।
कृष्णाष्टम्यां समारभ्य यावच्छक्लाष्टमी भवेत् ॥
दिवसे दिवसे पूर्व कर्म प्रोक्तं प्रशस्यते ।
पाखिने कार्तिके वापि कृष्णाष्टम्यां समारभेत् ॥
तस्मानित्यम् ।
सर्वकामार्थसिद्य) कर्मेदं दुर्लभं स्मृतम् ।
कम्मेदं कुरुते यस्तु समृद्धिस्तस्य जायते ॥
वेदविञ्च भवेन्मन्त्री विवर्ग साधयेत्-क्रमात् ।
कत्वाऽनोति यशो राज्यं पुनायुचनसम्पदः ।
इत्यादिफलश्रवणाकाम्यम् ।
कृष्णाष्टम्यादिशुक्लाष्टमीपर्यंत
षोडशदिनात्मकं व्रतम् ।

·स्मृतिप्रकाशः ।
तया,
आखिने मासि शुक्ले तु कर्तव्यं नवरात्रिकम् ।
प्रतिपदादिक्रमेणैव यावच्च नवमी भवेत् ॥
सा च प्रतिपत्पूर्ववदमावास्यायुता ग्राह्या उपक्रमामुरोधात् ।
नवरात्र प्रयत्नेन प्रत्यहं सा समचिंता।
नाशयत्येव विघ्नौघान् सुगतिञ्चैव दास्यति ॥
पञ्चदिनपक्षे पञ्चम्यादि कुर्यात् ।
व्रती सम्पूजयेद्देवौं सप्तम्यादिदिनत्रये ।
हाभ्यां चतुरहोभिर्वा हासवृशिवशात्तिथेः ॥
एतन्महानवम्यन्तं कार्यम् ।
ra
तथा,
ऋक्षत्र येऽपि मूलादौ नवम्यामाखिने शिते ।
चण्डिकामुपहारैश्च पूजयेद्राष्ट्रसिद्धये ॥
हिदिनपक्षे,-
अष्टम्याञ्च नवम्याच जगन्मातरमम्बिकाम् ।
पूजयित्वाऽखिने मासि विशीको जायते नरः ॥
मासि चाऽखयुजे वौर ! शुक्लपक्षे त्रिशूलिनीम् ।
नवम्यां पूजयेद्यस्तु तस्य पुण्यफलं शृणु ॥
मखमेधसहस्त्रस्य वाजपेयशतस्य च ।
सत्फलं लभते वीर ! देवी देवगणैर्वृतः ॥
पाखिने मासि शुक्लायां नवम्यां निशि चण्डिकाम् ।

·स्मृतिप्रकाशः ।
प्राप्नुयात्-सर्च
पूजनाच्छतुनाशः स्याद्राष्ट्र जयति लीलया।
दुगी सम्पूज्य दुर्गाणि नवम्यां तु रतीछया ॥
संग्रामे व्यवहारे च सदा विजयमश्नुते ।
प्राहट्काले विशेषण पाखिने यष्टमीषु च ॥
महाशब्दो नवम्याच लोके ख्यातिं गमिष्यति ।
यः करोत्युपवासच नवम्यां बिधिवन्नृप ! ॥
सफलं
राजसूयाखमेधयोः।
अखयुक्शलपक्षस्य नवम्याच वरानने ।
उपवासपरो भूत्वा यस्तां पश्यति भक्तित: ॥
तस्य पापं क्षयं याति तमः सूर्योदये यथा ।
मासि चाऽखयुजे शुक्लनवमी या सुरार्चिता ॥
तस्यां यक्रियते वीर ! नरः नानादिकं प्रभो।।
तत् सर्वमक्षयं याति सर्वसिद्धिकरं तथा ।
ब्राह्मणैः क्षत्रियवैश्यः शूट्रैथान्यैश्च सेवकः ।
एवं नानाम्लेच्छगणः पूज्यते सर्वदस्युभिः ॥
स्वयं वाऽप्यन्यतो वाऽपि पूजयेत्-पूजयेत्तदा ।
तत्र,-
पूजा तु त्रिविधा प्रोता सात्विक्यादिविभेदतः ।
सात्विको जपयज्ञायैनैवेद्यैथ निरामिषैः
राजमी बलिदानेन नैवेद्यः सामिषैस्तथा ।
सुरामांसोपचारेच जपय विना तु या ।
विना मन्वैस्तामसी सां किरातजनसेविता।

·स्मृतिप्रकाशः । - महाष्टमी,- अत्राष्टम्यां भद्रकाली दक्षकतुविनाशिनी । प्रादुर्भूता महाघोरा योगिनीकोटिभिः सह ॥ मतोऽर्थे पूजनीया सा तस्मिनहनि मानवैः । पत्र प्रहनीति पदोपादानाद्दिवा एका पूजा पूर्वाहे, द्वितीया यामिनीपूर्वदले । पूजयित्वा ततो देवीमईरावेऽष्टमीषु च । घातयन्ति पशून् भक्त्या ते भवन्ति महाबलाः । इति वचनात्तृतीया यामिनौहितीयदले । बलिकालं ततो विद्यादईरानं न संशयः । इति वचनानिशीथव्यापिन्यामेव महाष्टमी कर्तव्या। कमणी- बलिदानान्तत्वाहलिदानस्य प्रधानत्वात् । - तदुतम्, निशायामष्टमी यत्र तत्र दुर्गोत्सवो भवेत् । अन्यत्र चोपवामादौ नवविद्धाष्टमी भवेत् ॥ अष्टमी निशि संयुक्ता पूजां ग्रहाति पार्वती। अष्टमी नवमौविता तत्र दुगा न पूजयेत् ॥ पूजयन् केशभागी स्यायथा वजहतो गिरिः। यत्तु,-बलिदानं विना त्रिकालपूजादिकं समाचार क्रियते, सत्त, त्रिकालव्यापिन्यां तिथौ क्रियते चेनैव पतिः। प्रकृतिव- हिति: कर्तव्येति महाष्टमीपर्यन्तं वा कार्यम् ।

·स्मृतिप्रकाशः। पूजनीया शिवा सधैरेकधाऽभिन्नपर्वणि । भिवे भूपादिभिः पूर्व परं ग्राह्यं हिजातिभिः । पूर्वपर्वणि भुक्त्यर्थ मुक्त्यर्थं च परेऽहनि । इति । उपवासवतादौ नवमौविता ग्राह्या। तत्र चिमुहर्तव्यापि- न्यास्तिथेग्रहणम् । दुर्गाबतपूजादौ “नतकाले तु सम्प्राप्ते मण्डलं कारयेद्-व्रतो”ति रात्री पूजाविधानात् कम्मकालत्वाद्राविव्यापिन्या पूजां कुर्वन्ति । देव्या गृहे तु शास्त्राणि पूजनीयानि पण्डितैः । वाद्यभाण्डानि चान्यानि विविधान्यायुधानि च ॥ रात्रौ च शिल्पिशास्त्राणि पूजनीयानि सर्वदा ॥ इति । अत्र प्राखिने अधिमासपात, “कृष्णाष्टमी समारभ्य याव- च्छुक्लाष्टमी भवेदि"ति, वचनात दुर्गेन्द्र स्थापनात्याने ध्वजोत्थानं च वजिणः । पूर्वत्र प्रतिसिहानि परवान्यच्च दैविकमिति ॥ मलमासे - तविषेधे शुद्धमासे कर्तव्यत्वाभिधानाच्छु डक्वष्णा- टम्यां समारभ्य शुजालाष्टम्यां समापनीयम् । प्रारम्भस्य समाप्तेश्च मध्ये स्याञ्चन्मलिम्बुधः । प्रवृत्तमखिलं कम्म तदाऽनुष्टयमेव तु ॥ इति शुद्धमासे पारब्धस्य मलमासे अनुष्ठेयत्वात्। असम्भव नवरात्रविधानेन कर्तव्यम् । महानवमी, नवम्यां विधिवदलिमिति वचनालिदानकाल एव मुख्यकालः । १०

·स्मृतिप्रकाशः ।
तत: पूर्वदिने महाष्टमी काया ।
श्रावणी दुर्गनवमी तथा दुर्वाष्टमी च या ।
पूर्वविवेव कर्तव्या शिवरात्रिर्बलेर्दिनम् ॥ इति ।
पशुनिर्णयः,--
जयाभिलाषी नृपति पशुं परिकल्पयेत् ।
मेषध महिषश्चैव छागः कुक्कुट एव च ॥
एते च पशवो जेया दुर्गाया बलिकम्मणि ॥
कामार्थी कुक्कुटं दद्यात् ।
सर्वकामार्थसिद्धयर्थं माहिषं बलिमाहरेत् ।
-
पशूनामप्यसम्भवे
॥
पन्यञ्च,
पुत्रार्थी माहिषं चैव शान्त्यर्थी छागमेव च ।
वश्या काही वराहं च विद्यार्थी मेषमेव च ॥
धमार्थी कृष्णहरिणमुष्ट्रं चैव विनाशने ।
राष्ट्रभने धनाभावे
पिष्टकेनापि कुर्वीत नापशः स्यात् कदाचन ।
होनाङ्गानधिकाङ्गांश्च कशान् बालांच वर्जयेत् ॥
स्त्रियोऽनुकम्पा देव्याच स्त्रीपशं न प्रकल्पयेत् ।
शरत्काले महापूजा क्रियते या च वार्षिकी ।
तस्यां ममतमाहात्मा श्रुत्वा भक्तिसमन्वितः ।
सावाधाविनिर्मुक्तो धनधान्यसुतान्वितः ॥
मनुष्यो मत्प्रसादेन भविष्यति न संशयः ॥
इति वचनाच्चण्डिकास्तोत्रं पठनीयम् ।

·७५
स्मृतिप्रकाशः।
अष्टम्यां बोधयेद्देवों नवम्यां च प्रभावतः ।
सतः प्रभातसमये मुखप्रक्षालनं जलम् ।
जातीलवङ्गतोयेन क्षालयेमुखमन्ततः ।
दन्तकालं दशम्यां तु प्रदद्यात् कार्यसिद्धये ॥
एकादश्यामलतं च हादश्यां नखशोधनम् ।
त्रयोदश्यां ततो दद्याहात्रोहर्तनकं शुभम् ॥
चतुर्दश्यां तु देव्यास्तु केशसंयमनं स्मृतम् ॥
अमावस्यायां गन्धं तु गानोदर्तनिकं तथा ।
प्रतिपत्सु च सिन्दूरमञ्जनं चापरेहनि ॥
तृतीयायां शुभे वस्त्रे चतुर्थी भूषणं स्मृतम् ॥
पञ्चम्यां महतैः मानं षष्ठयां मद्योपहारकैः ।
मदनीयं जातीफलादि दद्यात् ।
सप्तम्यां पत्रिका
पूजा
नानोपकरण: शुभैः ।
नानोपहारकेविल्वपत्रमालां दद्यात् ।
अष्टम्यां पूजयेद्देवी नानोपकरण: शुभैः ।
पशुरक्तः समासान्यथा विभवशतितः ॥
नवम्यां बलिदानं च विजयार्थी नृपो नरम् ।
दशम्यां प्रेषणं कुर्यात्-क्रीड़ाकौतुकमङ्गलैः ।
अपराजिता,-
--
श्रवणेन युता चेत् स्यादृशमी चापराजिता ।
तब नीराजनं कृत्वा यात्रा कायऱ्या जिगीषुणा

·4
स्मृतिप्रकाशः।
दुर्गोत्सवानन्तरवैष्णवः तिथौ दशम्यामपराजितायाम् ।
रामो जिगीषुर्दशदितु वेधं कत्ला जगामारिपुरं प्रवीरः ।
लसत् सन्ध्यामतिक्रान्तः किञ्चिदुद्भिवतारकः ।
विजयो नाम कालोऽयं सर्वकार्यार्थसाधकः ।
सायंकाले यदा न स्यादृशमी चापरेऽहनि ।
नवमीसंयुता कायऱ्या सर्वदा जयकांक्षिभिः ॥
नवमोशेषसंयुक्तादशम्यां विजयोत्सवम् ।
कुरु राम ! त्वमित्यक्तं वशिष्टेन महात्मना ॥
कार्यवशात् स्वयमगमेऽभूत्र्तुः केचिदाचायाः ।
छत्रायुधाद्य भिष्टं वैजयिकं निर्गमे कुर्यात् ॥
हस्तागते तु सूर्ये यया दिशा खञ्जनं नृपो यान्तम् ।
पश्येत्तया प्रयातस्य क्षिप्रमराप्तिर्वशमुपैति ॥
कत्वा नीराजनं राजा बलहहौ यथाबलम् ॥
शोभनं खञ्जनं पश्येज्जलगोगोष्ठसनिधी।
कौमुदीपौर्णमासी,
आखिने पौर्णमास्यां तु चरेज्जागरणं निशि ।
कौमुदी मा समाख्याता कायऱ्या लोकविभूतये ॥
कौमुद्यां पूजयेलक्ष्मोमिन्द्रमैरावतस्थितम् ।
सुगन्धैर्निशि सर्वशमदैर्जागरणं चरेत् ॥
निशोथे वरदा लक्ष्मीः को जागर्तीति भाषिणी।
तस्म ऋहिं प्रयच्छामि अक्षैः क्रीड़ा करोति यः ॥
नारिकेले चिपिटकैः पितॄन् देवान् समर्चयेत् ॥

·स्मृतिप्रकाशः। बन्धूंच प्रौणयेत्तेन स्वयं तदशनो भवेत् । को जागर्ति वचो विधाय पुरुष लक्ष्मीस्त्यजेत्पुरतकम् । शुक्ला पञ्चदशौं निशीथसमये लोकस्ततो जाग्य्यात् ॥ एवं कृत्वा विधानेन द्यूतक्रीड़ा समाचरेत् । ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूट्रैश्चैवान्त्यवर्ण जैः ॥ ताम्बूलैर्नारिकेलैश्च वस्त्रैश्चैव कपर्दकैः । परस्परञ्च दातव्यं पूज्यदेवौं समर्पयेत् ॥ एवं यः कुरुते भक्त्या तस्य देवी प्रिया भवेत् । पत्र निशीथ इति चाभिधानाद्राविक त्यमिदं, तिथि(धे अस्ता- दुपरि घटिकाइयमधिकं व्यानोति पञ्चदशी, तदा परदिने कर्तव्यं, "त्रिभिमुंह तैविध्यती”ति वचनात्, अन्यथा पूर्वदिन एव, निशीथ- व्याप्तेरधिकत्वात्। कार्तिककष्णपक्षमधिकृत्य,- -- गोष्ठाष्टम्यां गवां पूजा गोग्रासो गोप्रदक्षिणम् । गवामनुगमः कार्यः सर्वान् कामानभौमता ॥ प्रदीपामावास्यां श्राद्धप्रकरणे वक्ष्यामः । सुखरात्रिः,- कार्तिके मासि शक्लादौ तिथौ च कुसुमांशुकैः । सुखाय सुखरात्रि: स्यात्-कार्या राष्ट्रसुखाय वै ॥ एक्कादाविति प्रमावास्यायामित्यर्थः ।

·स्मृतिप्रकाशः ।
सदुलं-
अमावास्यां तुलादित्ये लक्ष्मीनिद्रां विमुञ्चति ।
सुखरावरुष:काले प्रदीपो ज्वलितालये ॥
सुशुभैः कुसुमैर्गन्धैर्दधिगोरचनाफलैः ।
वन्धन् बान्धवबन्धुंश्च पृच्छेत् कुशलया गिरा ॥
पूजयेच्च तथा लक्ष्मीमलक्ष्मीमलनाशिनीम् ।
लक्ष्मीः पञ्चपताकाभिहिजमेकं रहे वसेत् ॥
प्रथमाष्टमी,-
उत्कलेषु प्रथमोत्पन्नस्य बन्दापना क्रियते समाचारात् । तत्र
मौदयिक तिथिरेव पाया। “यां तिथिं समनुप्राप्ये"ति वचनात् ।
बन्दापनायोग्यकाललाभे सति ग्राधा। “कम्यो यस्य यः काल".
इति वचनात् ।
दीपावलिकोत्सवः,--
तुलास्थे दीपदानेन
पूजा
कार्या
महाफला।
दीपक्षाच कत्र्तव्या दीपचक्रमथापरम् ॥
दीपयात्रा च कर्तव्या चतुर्दश्यां कुहषु च ।
शिनीबालीषु अथवा वत्स ! कायं महाफलम् ॥
एतेन चतुर्दश्यामावास्याप्रतिपहिनेषु दीपयात्रा प्रतिपादिता ।
नरकाय प्रदातव्यो दीप: सम्पूज्य देवताम् ।
तत: प्रदोषसमये दीपान् दद्यान्मनोरमान् ॥
नरकाय नरकगमनपरिहाराय, तुलामावास्या चैव शमादि-
कामावास्या इत्यभिप्रायेण ।

·स्मृतिप्रकाशः ।
७e
प्रावरणषष्ठी,-
--
या त मार्गधिरे एक्लमहाषष्ठी नराधिप ! ।
देवहिजसुहाच शीतनं तत्र कारयेत् ॥
शीतघ्नशब्देन वस्त्र कम्बलपटीप्रभृतयः ।
प्रत्र औदायकतिथिद्या।
पाषाणचतुर्दशी,-
वृश्चिके शुक्लपक्षे तु या पाषाणचतुर्दशी ।
तस्यामाराधयेद्देवौं नक्तं पाषाणभक्षणैः ॥
ऐश्वय्यसौख्यसौभाग्यरूपाणि प्राप्नुयावरः ।
पाषाणाकारपिष्टकमिति जीमुतबाहनः, नक्तमिति वचनाबक्ता-
काल: प्रधानं, यदा तूभयरात्रौ चतुर्दश्या: मम्भवः, सदा परदिने
पूजादिकं कार्यम्।
वकुलामावास्या,
पौषे तु वकुलक्षीरपायमस्तर्पयेत्-पितृन् ।
अमावास्यायामित्यर्थः ।
पौष मासि यदा विप्र ! शुक्लाष्टम्यां बुधो भवेत् ।
तदा तस्यां महापुण्या
पहो भद्रेति कीर्तयेत् ॥
तस्यां मान तथा दानं तर्पणं विप्रभोजनम् ।
सुप्रीतये कृतं देवि ! गतसाहसिकं भवेत् ॥
।
..
पुष्यबन्दापना,
इदं जगत्-पुरा लक्ष्मीत्यतमासीत्तदा हरिः ।
पुरन्दरस सोमव तथा शुक्रवहस्पती ।।

·स्मृतिप्रकाशः ।
पञ्चैते पुष्ययोगेन पौर्णमास्यां तपोबलात् ।
अलङ्गन्तं पुनश्चक्रुः सौभाग्योत्साहलक्ष्मिभिः ॥
तस्मावरैः पुष्थयोगे तत्र सौभाग्यहृदये।
धनविप्रांय सन्तप्यं नवैवस्व शोभितान् ॥
तत: पुष्टिकरं हृद्यं भोक्तव्यं तपायसम् ।
पुष्थयोगेषु कर्तव्यं राजा मानञ्च सर्वदा ॥
पुष्ययोगेनेति वचनावक्षवमात्रे पूजाबन्दापनादिकं कार्यम् ।
नक्षत्र धे,-
उदये त्रिमुहर्तस्य नक्षत्रं ब्रतदानयोः ।
दिनहये तथावे तु पूर्व स्थाइलवत्तरम् ॥
तकम्बलं,-
पालिङ्ग वेदिपर्यन्तं यो दद्याद्-तकम्बलम् ।
जागरं नृत्यगौतायः सवत्-कत्वा तु पर्वणि ॥
मन्वन्तरसहस्राणि शिवलोके महीयते ।
पर्वणि मकरसंक्रान्ती।
माघकृष्ण चतुर्दशी,-
माघे मास्य शिते पक्षे रटन्त्याख्या चतुर्दशी ।
तस्यामुदयवेलायां सातो नावेक्षते यमम् ॥
माघे मासि रटन्त्यापः कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् ।
ब्रह्मनमपि चण्डालं कम्यतन्तं पुनीमहे ।
परुणोदयवेलायामारटन्त्यपि नित्यशः ।
नियुक्ता विष्णुना साः कस्य पाए पुनीमहे ।

·- स्मृतिप्रकाशः । २ यो काञ्चित् सरितं प्राप्य कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । यमुनायां विशेषेण नियतस्तर्पयेत्-पुमान् ॥ उभयत्र अरुणोदयव्याप्ती पूर्वदिने कार्यम्। पूर्वदिनस्य पूर्ण- तिथित्वात्। अरुणोदयकाले मुइत्तीन्यूनतिथिलाभ एव नानम् । उत्तरत्र तु घटिकाला कार्यम्,- व्रतोपवाससानादौ घटिकैका यदा भवेत् । उदये मा तिथिर्याया बाहादावम्तगामिनी ॥ . माधम्रानचतुर्दशीमानयोः काम्ययोः देशकालकचाक्यात्त न्वेण मदानुष्ठानम् । सानाङ्गानां तु दर्शपौर्णमामयोस्तन्त्रेणानु ठाने प्रयाजाद्यङ्गवत् सत्करणम् । वरदाचतुर्थी,- माघ कृष्ण चतुर्थी तु गौरीमाराधयेद्-बुधः । चतुर्थी वरदा नाम तस्यां गौरी सुपूजिता ॥ सौभाग्यमतुलं कुर्यात-पञ्चम्यां श्रीरपि थियम् ॥ इति । अत्र त्रिमुहर्तव्यापिनी तिथिया । गौया: शुद्धजयाऽप्यस्तु नाविडा निषिध्यते । श्रीपञ्चमी,- पञ्चम्यां कुन्दकुसुमैः पूज्या कौन्दी समृइये । कौन्दौ सरस्वती। “पञ्चम्यां श्रीरपि श्रिय"मित्यत्र श्रीकाम: पञ्चम्यां सरस्वतीपूजा कुर्यात् । पत्र रात्री पुजा क्रियते समाचारात्। प्रथम प्रहरव्यापिनी प्राधा। माघसप्तमी, - -

·८२
स्मृतिप्रकाशः ।
सूर्यग्रहणतुल्या हि माघमासस्य सप्तमी।
अरुणोदयवेलायां मानं तस्यां महाफलम् ॥
माघे मासि शिते पक्षे सप्तमी कोटिभास्करा ।
दद्यात् नानाध्यं दानाभ्यामायुरारोग्यसम्पदः ॥
अरुणोदयवेलायां शुक्ला माघस्य सप्तमी।
गङ्गायां यदि लभ्येत सूर्य ग्रहशतैः समा ।
यत्र पूर्वापरयोररुणोदये सप्तमी, तत्र पूर्वारुणोदयकाले
खानम्।
-
सानमन्त्र:,-
यद्यज्जन्मकतं पापं मया सप्तसु जन्मसु ।
तम्मे रोगञ्च शोकञ्च माकरी हन्तु सप्तमी।
सूर्याय फलगन्धार्कपत्ररतप्रसूनकैः
दद्यादुस्थाय तसाधं सप्तधा यदि वा विधा ||
माघे मासि शिताष्टम्यां सलिलं भोपवम्मणे ! ।
श्राएं च ये सदा कुर्युस्ते स्युः सन्ततिभागिनः ॥
अष्टम्यां तु शिते पक्षे भौमाय तु तिलोदकम् ।
प्रबं च विधिवद्युः सर्वे वर्ण हिजातयः ।
सर्वे वर्णा इति ब्राह्मणादयश्चत्वारः ।
विजातय--इति सम्बोधनम् ।
ब्राह्मणस्त्वन्यवर्णानां य: करोत्यौ हेहिकम् ।
तहर्णत्वमसौ याति इह लोको परत्र च ॥
इति भीष्मकृत्येतरपम् ।

·स्मृतिप्रकाशः ।
८१
ब्राह्मणाद्यास्तु ये वर्णा दद्युéभाय नो जलम् ।
संवत्सरकतं पुण्यं तेषां नश्यति सत्तम ! ॥
इति फलश्रवणात् ।
वसून् रुद्रान् तथाऽदित्यान् नमस्कारस्वधान्वितान् ।
एते सर्वस्य पितर एष्वायत्ताच मानुषाः ।।
इति वचनेन वसुमध्यपातिनी भीमस्य सर्वपितृत्वादि.
त्याशयः ।
-
तर्पणमन्त्रः-
वैयाघ्रपद्यसगोत्राय शाशतिप्रवराय च ।
अपुत्राय ददाम्येतत्-सलिलं भीमवो ॥
एकोद्दिष्टत्वादेकोद्दिष्टबाडकाले कर्तव्यम् ।
भेम्येकादशी,-
माघे मामि शिते पक्षे पुष्थदंगा युता पुरा ।
एकादशी तथा चैव भौमेन समुपोषिता ।
अचयंस्तुव्रतं कृत्वा पितॄणामणो भवेत् ।
भैम्येकादशी विख्याता प्राणिनां पुण्यवहिनी ॥
नक्षत्रेण विनोयोप्या ब्रह्महत्यां व्यपोहति ॥
भीमहादशी,-
मृगशिरे शशधर माधे मासि प्रजापते ।
एकादश्यां शिते पचे सोपवासी जितेन्द्रियः ।
हादश्यां षट्तिलाचारं कृत्वा पापात्-प्रमुच्यते ।
तिलोही तिलम्रायौ तिलहोमी तिलोदकी।

·स्मृतिप्रकाशः। तिलदाता च भोक्ता च षट्तिली नावसीदति । सकत्तु षट्तिलो भूत्वा सर्वपापात्-प्रमुच्यते ॥ त्रिंशहर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ तैलग्रहणे दोषमाह। उपोथैकादशौं माघे तैलाभ्यङ्गः कतस्त्वया । हादश्यां प्राग्भवे (१)देवं तेन व्याघ्रमुखो भवान् ॥ वयत्सवपोर्णमासी, वयसवे शिते पक्षे माधे मास्याभे निशि । हादश्यां पञ्चदश्यां वा भवेहमिहोत्सवः ॥ शिवरात्रिचतुर्दशी, संयोगपृथक्त्वेन नित्यं काम्यं च, तत्र नित्यत्वमकरणे प्रत्य- वायत्रवणात् । परात्परतरं नास्ति शिवरात्रिवतात्-परम् । न पूजयन्ति भत्येशं रुद्रं त्रिभुवनेश्वरम् ॥ जन्तुजन्मसहस्रेण भ्रमत नात्र संशयः । वीमा च । वर्षे वर्षे महादेवि ! नरो नारी पतिव्रता । शिवरात्री महादेव कामं भक्त्या प्रपूजयेत् ॥ नित्यनिश्चलशब्दोऽपि,-- माघकष्णचतुर्दश्यां य: शिवं संशितव्रतम् । मुमुक्षुः पूजये नित्यं स लभेदीमितं फलम् ॥ 1) यनवेदेशम।

·स्मृतिप्रकाशः।
पर्णवो यदि वा शुष्थेत् क्षीयते हिमवानपि ।
मेलमन्दरलक्षास श्रीशैलो विध्य एव च ॥
चलन्त्येते कदाचिद निचलं हि शिवव्रतमिति ।
एवमेतद्वतं कुर्यात्-प्रतिसंवत्सरं व्रती।
हादशाब्दिकमेव स्थाचतुर्विंशतिक तथा ।
मान् कामानवाप्नोति प्रेत्य चेह च मानवः ।
शिवरात्रि व्रतं नाम सर्वपापप्रणाशनम् ।
पाचण्डालमनुष्याणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥
शिवं च पूजयित्वा यो जागर्ति घ चतुर्दशौं ।
मातुः पयोधररसं न पिवेत् स कदाचन ।
तत्र व्रत-स्वरूपं उपवास: पूजा जागरणं चेति विविधम् ।
तथोतां,-
उपवामप्रभावन तथा
चैवान
जागरात् ।
शिवरात्री तथा शम्भोलिङ्गस्यात्र प्रपूजया ॥
अक्षयांल्लभते लोकान् शिवसायुज्यमाप्नुयात् ।
स्वयञ्च लिगमभ्यर्थ सोपवासप्रजागरः ।
प्रजानवपि निष्पापो निषादी गगातां गतः ।
केवलोपवासोऽपि पठ्यते ।
अखणितव्रतो यो हि शिवरात्रिमुपोषयेत् ।
सवान् कामानवाप्रोति नट्रेण सह मोदते ॥
तथा केवलजागरणमपि ।

·८ स्मृतिप्रकाशः । . कश्चित्-पुण्य विशेषण व्रतहीनोऽपि यः पुमान् । जागरं कुरुते तत्र स रुद्रसमतां व्रजेत् ॥ केवलपूजा च । यः पूजयति भक्त्येशमनेकफलतां व्रजेत् । इति अथवा शिवरात्रच पूजाजागरणै येदिति, अशक्तविषयम् । वैखानरहादशकपालन्यायेन अवयववाक्यानामवयुत्यानुवादत्वेनोप- पनत्वात्समुदाय एव व्रतस्वरूपमिति सिद्धान्तः । परन्तु फलश्रव- णाकेवलोपवासादि क्रियते, समाचारोऽपि तथा। पत्र तिथि: प्रदोषनिशीथोभयव्यापिनी प्राधा। तदुक्तं, प्रदोषव्यापिनी ग्राधा शिवरात्रिचतुर्दशी । माघकृष्ण चतुर्दश्यां महादेवो महानिशि ॥ शिवलिङ्गतयोद्भूतः कोटिसूर्यसमप्रभः । तत्कालव्यापिनी ग्राह्या शिवरात्रिवते तिथिः ॥ इति, तथाच,-पूर्वेधुरैव प्रदोषनिशीथोभयव्याप्ती पूर्वेधुरव, परद्यु. स्तदुभयव्याप्ती परधरेव, उभयत्र नियोथव्याप्ती परशुरव । निशाइये चतुर्दश्यां पूा त्याच्या परा शुभा। इति प्रदोनिशोथोभयव्याप्तेः । पूर्वानिशीथव्याप्तिः परेयुः, प्रदोषव्याप्तियेत् पूर्वेधुरेव व्रतम् । जयन्ती शिवरात्रिश्च काया भद्रा जयान्विते । तथा श्रावणी दुर्गनवमी तथा दुर्वाष्टमी च या। पूर्वविइव कर्तव्या शिवरात्रिर्बले दिनम् ॥ पति, ·स्मृतिप्रकाशः । - तथा, पईरावात्-पुरस्तावेज्जयायोगोऽवगम्यते । पूर्वबिहेव कर्तव्या शिवरात्रिः शिवप्रियः ॥ इति, यदा पूर्व युनिशीथादूई प्रवृत्ता चतुर्दशी परेयुः क्षयवशाबि- शीथादागेव समाप्ता, तदा पूर्वेद्यु: प्रदोषनिशीथोभयव्याप्तर- सम्भवात् परेयुः, प्रदोषव्याप्तेरेकस्याः सम्भवाच्च परबिईव ग्राधा । तदुक्तं,-- माघाशिते भूतदिनं कदाचिदुदेति योगं यदि पञ्चदश्या । जयाप्रयुक्तां न तु जातु कुाच्छिवस्य रात्रिः प्रियकच्छिवस्येति ॥ यदा पूर्वाः प्रदोषादूई प्रवत्ता चतुर्दशी परद्युः क्षयवशात्- प्रदोषादर्जागेव समाता पार्व्याप्तिहयाभावात् पूर्वेयुनिशीथ- व्याप्तेः सद्भावाज्जयायोगाच्च पूर्वद्युरेवोपयामः । तवायं विवेकः दिनहये निशीथव्याप्तौ तदव्याप्ती वा प्रदोषव्याप्तिर्नियामिका, दिनहये प्रदोषव्याप्तौ च निशीथ व्याप्तिनियामिका, एकैकस्मिन् दिने एकैकव्याप्ती जयायोगो नियामक इति । प्रत्र तिथिवयं चेदतिप्रशस्तम्,- त्रयोदशीकलाऽप्येका मध्ये चैव चतुर्दशी । अन्ते चैव शिनौबाली विसश्यां शिवमचयेत् ॥ तथा वारविशेषेण योगविशेषेण च प्रशस्ता भवति । माघ-कृष्ण-चतुर्दश्यां रविवारो यदा भवेत् । भीमो वाऽप्यथवा देवि ! कसं व्रतमुत्तमम् । शिवयोगस्य योगे वै तहदुत्तमोत्तमम् ॥ इति, ·स्मृतिप्रकाशः। अथ पारणम् । उपोषणं चतुर्दश्यां चतुर्दश्याश्च पारणम् । कतैः सुक्कतलक्षश्च लभ्यतेऽप्यथवा न वा ॥ तिथीनामेव सासामुपवासव्रतादिषु । तिथ्यन्ते पारणं कुयादिना शिवचतुर्दशीम् ॥ तत्र- उपवासेषु सर्वेषु पूर्वाह्ने पारणं भवेत् । तिथ्यन्ते चैव भान्ते च पारणं यत्र चोद्यते ॥ यामत्रयोवर्त्तिन्यां प्रातरेव हि पारणम् । तेन यदा यामत्रयादोगव चतुर्दशी समाप्यते तदा तिथ्यन्ते पारणम् । यदा चतुर्दशी यामत्रयमतिकामति, तदा चतुर्दशीमध्ये पारणं कुर्यात् । तदुक्तं माधवाचार्यः, तिथ्यन्ते पारणं यामवयादाक्समापने । अन्यथा पारणं प्रातरन्यतिथ्युपवासवत् ॥ इति दोलायात्रा,- नरो दोलागतं दृष्ट्वा गोविन्दं घिदशार्चितम् । फारगुन्यां संयतो भूखा गोविन्दस्य पुरं व्रजेत् ॥ फाल्गुने पौर्णमास्यान्तु कार्यः फल्गुमहोत्सवः । गोविन्दो दोलया कीड़ेत्तत्र फल्गुगते रवौ ॥ फल्ग, उत्तरफल्गुनी। -

·स्मृतिप्रकाशः।
चैत्रमणचतुर्दशी,--
चैत्रकणचतुर्दश्यां यः सायाच्छिवसविधौ।
गङ्गायां च विशेषेण न स प्रेतोऽभिजायते ।
चैत्र कृष्णचतुर्दश्यामङ्गारकदिनं यदि ।
स पिशाच: पुनर्न स्याद-गङ्गायां सानभोजनात् ॥
अथ संक्रान्तिनिर्णयः ।
मृगकर्कटमंक्रान्ती हे उदग्दक्षिणायने ।
विषुवती तुलामेषे विष्णुपद्यः स्थिरामके ॥
षड़योतिशिरोरे हादशैवं प्रकीर्तिताः ।
मगो मकरः, स्थिरा वृषमिहथिककुम्भराशयः, विष्णुपद्य:,
हिशरीरा मिथुनककटधनुर्मीनाः पड़शीतिसंचकाः ।
तदुक्तां,-
प्रयने हे विषुवे दे चत्वारः षडशीतयः ।
चतस्री विष्णुपद्यय संक्राग्यो हादश स्मृताः ॥
त्रुटेः सहसभामो यः स कालो रविसंक्रमे ।
संक्रान्सिसमय: सूमो दुर्लभः पिगितेक्षणः ।
सद्योगशाप्यधयो विधवाचः प्रकीर्तिताः ।
बदल तैलस्त्रीमांसबजनोपवासादिविषयम् ।
१२

·समतिप्रकाश: । पुण्यकालमाह त्रिंशत्कर्कटके नायो मकरे विंशतिः परा। वर्तमाने तुलामेष नाड्यस्तूभयतो दश ॥ षड़शीत्यामतीतायां षष्टिरक्तास्तु नाडिकाः । पुण्यायां विष्णुपद्याञ्च प्राक्पश्चादपि षोड़श ॥ अति संक्रमणे पुण्यमहः कसं प्रकीर्तितम् । रात्रौ संक्रमणे पुण्यां दिनार्ड सानदानयोः । जई संक्रमणे पुण्यमुदयात्प्रहरदयम् । सम्पूर्ण चेदईराने रविसंक्रमणं भवेत् । प्राहुर्दिनदयं पुण्यं मुना मकरकर्कटौ। माना भास्कर पुण्यमपूर्ण शर्वरीदले । सम्पूर्णे तूभयोयमतिरके परेऽहनि ॥ भास्कर भास्करीपलक्षितदिवसे संक्रमणे मानाई प्रहरवयं पुण्यम् । अपूर्णे शर्वरीदले कलान्यूनाईरानके । सम्पूर्णे तूभयोः पूर्वापरदिनयोः मानाचं पुण्यं, अतिरेकेऽई- रावात्परत: संक्रमणे परेऽहनि मानाचं पुण्यमित्यनुषग्यते। भादौ पुण्यं विजानीयाद्यद्यभिवा तिधिर्भवेत् । प्रईराले व्यतीते तु विज्ञेयञ्चापरेऽहनि ॥ इति वचनात् संक्रान्तिकालीनतिथेः, पूर्वदिनगामित्वे पूर्व- दिने पुण्यकालः, तिथिभेदे उत्तरदिने पुण्यकालः। तेन पई- रात्रे संक्रान्ती भादौ पूर्वदिन एव मानाई, यद्यमित्रा संक्रान्ति-

·स्मृतिप्रकाशः ।
८१
काले पूर्वदिने च एकैव तिथिर्भवेत्। तेन भईरानसंक्रमणे
यदुभयमानाई पुण्यमुक्तं तद्भिवतिथिविषयं, प्रतीते पुनरईराने
पूर्वेणाहा तिथ्यभेदेऽपि परस्य पूकाई पुण्यमिति तात्पयार्थः
मकरकर्कटयो विशेषः,-
यद्यस्तमनवेलायां मकरं याति भास्करः ।
प्रदोषे ईराने वा नानदाने परेऽहनि ।
कार्मुकन्तु परित्यज्य झषं संक्रमते यदा ।
प्रदोषे त्वईराने वा सानदान परेऽहनि ॥
भईराने तदूई वा संक्रान्ती दक्षिणायने ।
पूर्वमेव दिनं ग्राह्यं यावत्राभ्युदितो रविः ।
मिथुनात्-कर्किसंक्रान्तियदि स्यादंशमालिनः ।
प्रभाते वा निशीथे वा कुयादहनि पूर्वत: ॥
एतच्च कल्पतरकारेण अनादृतमिति द्वादशसंकान्तिप्यपि
एकंव व्यवस्था क्रियते! तथापि प्रामाणिकैलिखितमिति
लिखितम् ।
रविसंक्रमणे पुण्ये न मायाद्यदि मानवः ।
सप्तजन्मन्यसौ रोगी निईनचापि जायते ॥
प्रयने कोटिगुणितं लक्षं विष्णुपदीफलम् ।
षड़योति सहस्रं (१) तु मविषुवमुदावतम् ॥
संक्रान्ती यानि दत्तानि हव्यकव्यानि दाभिः ।
सानि तेषां ददात्यः पुनर्जन्मनि जन्मनि ॥
है पड्मोत्यासदावृतम् ।

·८३ स्मृतिप्रकाशः। प्रयने विषुवे चैव ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । महोरात्रोषित: म्रातः सर्वपापैः प्रमुच्यते । पत्र ग्राहस्थेतरेषामुपवासः । पादित्येऽहनि संक्राम्यां ग्रहणे चन्द्रसूर्यययीः । उपवासो न कर्तव्यो हिणा पुत्रिणा सदा ॥ अथ चैत्रमासकृत्यम्। चैत्रन्तु नियती मासमेकभतेन यः क्षिपेत् । सुवर्णमणिमुक्ताव्यकुले महति जायते ॥ प्रत्र केवलैकभक्तस्य व्रतत्वेनाभिधानादेकभक्त कालेन मास- व्यवस्था काया। “कम्र्मणो यस्य य: काल" इति वचनात् । मासि सम्बत्सरे चैव तिथिधं यदा भवेत् । नत्रोत्तरोत्तमा प्राधा पूर्वा तु स्याम्मलिम्बुचः ॥ मासादितिथेः सम्बत्सरादितिथेच तिथिवैध उत्तरविहा पाया। पत्र चान्द्रो मास: पूर्णिमान्तो ग्राह्यः। यथा पूर्णिमान्त- मासस्य ग्राह्यत्वं तत्पूर्व मुक्तम् । वैशाखमासनत्यम्,- वैशाख यः क्षिपेन्मासमेकभक्तन मानवः । स याति श्रेष्ठतां लोके पूजितो धनवानपि । वैशाखे पुष्पलवणे वर्जयित्वा तु गोप्रदः । भूत्वा विष्णुपदे कल्पं स्थित्वा राजा भवेदिए ।

·- ॥ - - स्मृतिप्रकाशः। प्रत्र पुष्यवर्जनं निम्माल्यव्यतिरिताविषयम् । पूजायां निभाल्य- ग्रहणस्य विहितत्वात्। ज्येष्ठमासकत्यं,- ज्येष्ठमूलं तु यो मासमेकभक्तं समाचरेत् । भातॄणां भवति श्रेष्ठो भोगावाप्नोति पुष्कलान् प्राषाढ़मासक्तत्यं,- भाषाढ़मेकमां तु स्थित्वा मासमतन्त्रितः । बहुधान्यो बहुधनो बहुपुत्रश्च जायते ॥ श्रावणमासक्त्यं,- श्रावणं नियतो मासमकभक्तोन यः क्षिपेत् । यत्र तत्राविशेषेण पूज्यते भातिबईनः ॥ भाद्रमासकत्यं,- पौष्ठपदं तु यो मासमेकाहारो भवेवरः । गवाव्यस्पष्टमतुलमैखयं प्रतिपद्यते । पाखिनमासकत्यं,- तथैवाऽखयुजं मासमेकमतीन यः क्षिपेत् । मुजावान् वाहनाव्यश्च बहुपुषच जायते। कार्तिकमासळत्यं,- कार्तिकं वापि यो मासमकभन तिष्ठति । मोऽखमेधफलं प्राप्य वडिलोके महीयते ॥ एकभनोन नोन सधैवाऽयाचितन च । व्रते ते धरावाप्तिर्जायते दीपमालिनी।

·2.४
स्मृतिप्रकाशः।
सुपुण्ये कार्तिक मासि देवर्षिपिसेविते ।
क्रियमाणे ते नृणां स्वल्पेऽपि च महत् फलम् ॥
व्रतशब्देन यत्किचिन्मयादिबर्जनसल्पमात्र, चान्द्रायणपयो-
व्रतचतुर्थ कालषष्ठ कालादिवतकरणे फलानन्त्यम् ।
तुलामकरमेषेषु प्रातःम्रान प्रशस्यते ।
हविष्यं ब्रह्मचर्यच महापातकनाशनम् ॥
एतत्सौरमासत्रयसाध्यमेकं कर्मेति वदति। केवलनानेऽपि
फलमस्ति ।
यदीछेहिपुलान् भोगान् चन्द्र-सूर्यग्रहोपमान् ।
कार्तिके सकले मासि प्रातःसायी भवेवरः ॥
कार्तिकस्य तु यत्-नानं माघे मासि विशेषतः ।
कच्छादिनियमानाञ्च चान्द्रमानं प्रशस्यते ।
पारधे माने व्याध्यादिना प्रसामर्थे धर्मप्रतिग्रहरूपेण पुत्रा-
दिना कारयेत्, दक्षिणादानपूर्वकं ब्राह्मणादिना वा ।
कार्तिक सकलं मासं वहिसायी जितेन्द्रियः ।
जपन् हविष्यभुग्दान्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
कार्तिकोऽग्निदेवत्यः पम्मिच सर्वदेवानां मुणं, कार्तिके
मासि वहिसायो गायत्रीजप्यनिरतः सकदेव हविष्याशी
सम्बत्सरलतात्पापात्पूतो भवतीति। सकलमिति मासादितिथि:
पूर्वबिदा पाया।
कर्मणो यस्य यः कालः सा तिथिस्तदुपक्रमे ।
रति वचनात् ।

·- स्मृतिप्रकाशः। तथाच तदुपक्रमयोग्यकाललाम तदुपक्रम: कार्यः। वहिन- यादौ सानं कार्य, तेन प्रातःकालादन्यत्रापि मानं कार्यम् । यद्यपि- कार्तिकेऽहं करिष्यामि प्रातःसानं जनार्दन ! । प्रीत्यर्थं तव देवेश ! दामोदर ! मया सह ॥ इति मानमन्चे प्रातःशब्दो वर्तते। तथापि प्रातःशब्दस्य दिवसवाचित्वं, काम्यत्वेन सध्योत्तर कार्यत्वात्। तेन साङ्गोप- संहारस्य न्याय्यत्वाइइत्नानादेरवकाशः । अतएव वहिसान- मप्युक्तम्। काम्यत्वेन साङ्गजलसंयोगरूपस्य मानस्य न्याय्य- त्वात् । माघस्नानस्य काम्यत्वेऽपि अरुणोदये विधानात् सन्ध्यात: पूर्व प्रात:मानेन सह तन्त्रणानुष्ठानं यत्र, तथा समुदितस्य व्रत- त्वात्, तेन वहि:सानगायत्रीजपहविष्थेतरभोजननिहत्तिरूपं व्रतं, जपब लक्षपरिमितः कार्य: । गोष्ठे वसन् ब्रह्मचारी मासमेकं पयोव्रतः । गायत्री जप्यानरतो मुच्यते सत्प्रतिग्रहात् ॥ अथवा प्रतिदिनं सहस्रपरिमितः कार्य: सहस्रकत्वस्वभ्यस्य वहिरेतनिक हिनः । महतोऽप्येनसो मासात्वचेवाऽहिर्विमुच्यते ॥ वहिरन्यागारादौ, गामाहहिरिति केचित, जपच वेधा। सव्याडति सप्रयावां गायत्रीं शिरमा सह। ये अपन्ति सदा तेषां न भयं विद्यते कचित् । तेन दशप्रशवसप्तव्यातिगिरःसहितायाः गायनमा जप एकः।

·मृतिप्रवाम
अपरब,
ॐकार पूर्वसञ्चार्थ भूर्भुवः स्वस्तथैव च ।
गायत्री प्रणवं चान्ते जपे येवमुदाहृतम् ॥.
हविष्यभुक् इत्यनेन हविष्येतरभोजननिहत्तिसभ्यते ।
त्रिदोषदुष्टा परिसंख्या।
फलतः परिसंख्यायां वैदोथाभावात्। तेन भोजनस्य
रागप्राप्तखेन विधानासम्भवादोजने सति हषिष्यद्रव्यनियमः ।
हविष्यद्रव्याणि यथा,-
हविश्थेषु यवा मुख्या तदनु नोहयस्तिलाः ।
माषकोद्रवगौरादौन सालाभे विवर्जयेत् ॥
गौर: खेतसर्षपः, मुख्याभवे प्रतिनिधि-रिति प्रतिनिधिकरणे-
ऽपि मासादौन वर्जयेत् ।
मन्तिकं शिता खिवं धान्यं मुहासिला यवाः ।
कलायकंगुनीवारवास्तकं हिडमोचिका।
कालेयं कालपाकच मूलकं केवुकेतरत् ।
सवणे सिन्धुसामुद्रे गव्ये च दधिसर्पिषो ।
पयोऽनुपुतसार पनसामहरीतकी।
पिप्पली जीरकव नागरव तिन्तिड़ी।
बदलीलबसीधावीफलान्यगुड़मैक्षवम् ।
पतसपक सुन्यो विषादि प्रचचते ।
ति पठन्ति।
MA

·No text on this page.

·... ... ... ..., . ... ... 12 8 14 ... ... 51 ... . ... . .. % 8 ... ... 1 ܙܬܣܬܵܐ ܗܵܟܼ. ܗܗܗܗܗ ܗ:-ܞܣܗ ܗܘܗ ܘܘܗܗ ܗܗܣܗܘ ... 10 8 0 !.. 1 ... 0 2 ... ... ... 14 0 ernos, Appendix, Zabardast Kbani. budi, Fasc, 1-14 @ 18/'est Tasi, or, Tasy's list of Sky'ad 200ks, Pasc. 1-4 11- each mig att L, Haqiqat, (Text & Eng.) any of Gujarat Amin, Hofory of the Persian Magbawi, Pasc. 1@ 712) each 0 us tory of the Caliphs, (English) Faso. 1-8 @ 1/4/ each 7 Imamah-1-Jahangiri, Fasc. 1.-30 /10/ each 1 with Supplement, 51 Fasc @ 1/- each -RAHIMI, Part I, Fasc. 1-8 2) each dair-ul-Umara, Vol. 1, Fasc. 1--9, Vol. II, Fasc, 1--9; Vol. III, 1-10; to Vol. 1, Fasc. 10-11 ; Index to Vol. II, Fasc. 10-12; Index to Vol. III, Faso. 11-12 @ 11/ each 35 Ditto (Eng) Vol. I, Fasc. 1.-2, @ 1/4) each Tembirs, of Tahmasp farhamu 'L-Ilali 'L-M12'Dila Fasc. 1--2 2 da buktabn-e-Tuwarikh, Masc. 1.--15 /10/ each ,9 Ditto (Anglish ) Vol. I, P&so. 1-7; Vol. II, FARC. 1--5 and 8 Indexes ; Vol. III, Fasc. 1 @ 1/ each 28 Euntakhabu-l-Lubab, Fasc. 1-19 @ /10/ each 11 Ditto Part 3, Fasc. 1-2 @ 1/- each 1 Fukbbatu-l-Fikr, Fasc. 1/10/ 0 joami's Kbiradnámah-i-Iskundari, Fasc. 1.2 @ /12/ each 1, Srsjan ånd Turki Divans of Bayran Khan, Khan Khanan awdainu s-Sayyad of Khuda Yar Khan 'Abbani, edited in the original Persiaú with English notes by Liout. Col. 1). C. Phillutt 5 rapu---Salštin, Fasc. 1--5 /10/ each... 3 Ditto. (English) Fasc. 1--5 @ 1/ 5 Bak Alam, Natan 1 Wha-khushnaviein about the spiri, Einglieh ), Fasc. 1.14 @ 11. each 14 Index 1 Tr0 Sbabi, of Ziyau-d-din Barni Fasc. 1.-7/10/ «ach Prazshahi, of Shanus-i-Sirdi Aif. Fisc. 1.6 110/ each Ancient Arabic Poema, Fasc. 1--2 @ 1/8/ euch ... Mabant 'L Lughat: A Grammar of the Turki Languago in Persian wuk:i.Jalšogiri, (Eng.) Fasc. 1 @1/ Ramia, Fa:&c. 1--5 @ /10/ each mák, Vol. I, Fasc. 1-2, Vol. II, Faso 1-8@ /10/ each ... ASIATIC SOCIETY'S PUBLICATIONS. MATIC RESEAROEKS. Vols. XX @ 10/ each 20 10CEEDINGS of the Asintic Society from 1875 to 1899 (1900 to 1904 ape out of stock) @ 18/ per No OURNAL of the Aasiatic Society for 1875 (8), 1871 (7), 1872 (8), 1878 811874 (8), 1875 (7), 1870(7), 1877 (8). 1878 (8), 1879 (), 1880 (8), 88147): 1882 (6), 1883 (5), 1884 (6), 1885 (0), 1886 (8), 1887 (7.), 898 (7), 1884 (10, 1890 (11), 1891 (7), 1892 181, 1898 (11), 1894 118);' 1898 (7), 1896 (81, 1897 (8), 1898 (8), 1899 (8), 1900 (7). 1901 (7), 1902. (9), 1003 (8), 1904 (16), @ 1/8 per No. to Members and 19. 21. per Nor to Non-Members The Burea trotoned in brakete gire the number of Nos. in care Faurant and Proceedings, N. S., 1905, to date, (Nns. 1-4 of 1Bob are out of @ 1.8 per No. to Members and Rs. 2 per No, to Non-Menab 1908. to date. Pride varios from sumber to number hint of 25% fb Members Keview of the Researches of the Society from 1784-1885. of the Library of the Asiatic Soalety, Bengal, 1978 IIL Witta -8 coloured Plates, 4to. @ 01 anita witeous Descriptions of New India Lepidoptering datorta, Parts I & IL 1491 Tabion of Haji Baba of Ispahan by Hail: balkle Kimani, and edited with notes by Majon D. e. Philo s. 1-3Q.1) pack R. 1 :::::::::: .. 12 Sort Am ... D

·No text on this page.

·... ... ... ... 1 7 ... 12 8 14 ... ... ... .. ... 35 ... 8 0 .. .. 8 bicafering, Wo Appendix, Fide 2nbaret Khan Rai, Faro, 1-14 @$87 Proi: or, Tasy's list.of Sky'ab tooks, Pasc. 1-41/cach ligatr L, Haqiqat, (Text & Eng.) of Gujarat Asman, wory of the Persian Magdawi, Fasc. 1/12/ each 0 ory of the Caliphs, (English) Fasc. l--8 @ 1/4/ each mamah-i-Jabăngiri, Fasc. 1.-3 /10/ each 1 with Supplement, 61 Fast @ 1/. each $1 fr-i-Rahimi, Part I, Fasc. 1--8 @ 2) each katrul Omarł, Vol. T; Fasc. 1--9, Vol. IIFasc. 1-9; Vol. III, 1-10; to Vol. I, Fasc. 10-11; Index to Vol. II, Fasc. 10-12; Todos to.Vol. III, Fasc. 11:12 @ 11/ each Ditto (Eng) Vol. I, Fasc. 1--2, @ 1/4/ each capabits of Tabmasp 2 Sathamu 'L-Ilali 'L-Mu'Dila Fasc. 1--2 2 lantaklabu-t-Tawarikh, fasc. 1.-15 /10/ each 9 Ditto (English) Vol. I, Fasc. 1..7; Vol. II, Fanc, 1--5 and 8 Indexes ; Vol. III, Faso. 1 @ 1/ each ...' J6 uptakhabu.l-Lub&b, Fasc. 1-19 @ /10/ each 11 Ditto Part 3, Fasc. 1-2 @ 1/- each 1 Fukhbatu-l-Fikr, Fasc. 1/10/ 0 Sjelmat: Khiradnämah--Iskandari, Fasc 1-2 @ /12/ each 1, Persjan ánd Turki Divans of Bayran Khan, Khan Khanan 1 hawaidų. 's-Sayyad of Kuuda Yar Khan 'Abbasi, edited in the original Persiad with English notom by Lieut. Col. D. C. Phillott APA|11--Salátio, Fasc. 1--5 @ 110/ each ... 3 (English) Fasc. 1.-5 @ 1/ Alam Nator 1 kra-1-Xurshnavian 1 uglish ), Fasc. 1-14 @ 1/- each 14 Index 1 piro Shabi of Ziyâ11-d-din Barni Fasc. 1.-7 /10/ each frlizebahi, of Shauw.i-Sirai Aif. Fasc. 1..6 110/ each 8 Adcient Arabic Poone, Faso. 1-2 @ 1/8/ rach ... Mabant 'L Lughất : A Grammar of the Turki Language in Persian buk-i-Jahangiri, (Eng.) Fasc. 1 @1/ Rumlu, Faso. 1--5 @ /10/ each ák, Vol. I, Fasc. 1-9, Vol. II, Fasc 1-.8 /10/ each 14 ... 10 8 ... ... ... 0 2 ... Ditto ... 14 ... ...) ... 0 6 12 ... .. ... ... ... d30 ܐܢ ASIATIC SOCIETY'S PUBLICATIONS. ADTATIC RESEA ROHKS. Vols. XX @ 10) each 90 PHOUERDINGS of the Asiatic Society from 1875 to. 1899 (1900 to 1904 are oụt of stock) @ 18/ per No JOURNAL of the Aksiatic Society for 1875 (8), 1871 (7). 1872 (8), 1878 (8) 1874 (8), 1876 (7). 1870 (7), 1877 (8). 1878 (8), 1879 (7), 1880 (8), 1881X7) 1882 (6), 1883 (6), 1884 (6), 1885 (6), 1886 (8), Į887 (7), 1988 (7), 1888 (10, 1890 (11), 1891 (7). 1892 18), 1898 (11), 1894 48); 1898 (71) 1896 (8), 1897 (8), 1898 (8), 1899 (8), 1900 (7), 1901 (7), *1902- 9), 1908 (8), 1904 (16), @ 1/8 por No. to Members and 2 2. per Note Non-Members The routes motores in braketa gire the number of Nos. in epok aurual and Proceedings, N. S., 1905, to dato, (Noy. 1.4 of 1906 are great Look. @ 1.& per No. to Members and Rs. 2 per No, to Non-Members 1906, to date. Price varies from number to pumbo Sunt of 26% to Members: Review of the Researches of the Saciety from 1784-1883 of the Library of the Asiatic Society, Bengal, 191%, witeoul" Descciptions of New Indian Lepidopter I mith & coloured.Platos, 4to. 61 qavde baharta Parte I & IT @ 1781 Prepilation of Haji Baba of Ispahan by In -Kirminni, and edited all notes by Major Di Phi

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·BOUND BY
SE & CO
Browanio, cari
19.87€

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·विश्वहितम्।
राजकीय ज्योतिषिणा
पण्डित श्रौविश्वम्भर ज्योतिषार्णवेन
तथा तत्पत्रण
पण्डित श्रौशचन्द्र ज्योतौरसेन
संशोधितम्
एमिथाटिक सोसारी बारा
प्रकाशितम् ।
कनिकाता रामा। याटिप-मिशन पाने मुनियन
साम्दाः १६४