·वैदिकधर्मश्रद्धालूनां पण्डितकुलभूषणानां श्रीमद्राजर्षिश्रीनिवासमहाराजसूनूनां
बी. ए. इत्युपपद्धारिणां प्रतिनिधिविरुाजां श्रीमतां भवानीराय
इत्यथवा बालासाहेब इत्यपराभिधानां औन्धाधीशानां
महनीयेनाश्रयेण
वाजसनयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
यजुर्वेद-संहिता
स्वाध्यायमण्डलस्थानेकपण्डितानां साहाय्येन विविधप्राचीनहस्तलिखित पुस्तकालानुसार
भट्टाचार्येण श्रीपादशर्मणा दामोदरभट्टरानुना सातवलेकरकुलजेन
संशोधिता
साच
औन्धराजधान्यां
द्वितीयवारं
भारतमुद्रणालये मुद्रयित्वा स्वाध्यायमण्डलद्वारा प्रकाशिता
विक्रमीयसंवत् २००३, शालीवाहनशका
मूल्यं रूप्यकत्रयः ।

·No text on this page.

·मुद्रक तथा प्रकाशक-व. श्री. सातवळेकर, बी.ए. भारत-मुद्रणालय, स्वाध्याय मंडळ, औंध (जि. सातारा) ·Aili अथ वेद-विषयकः तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत ऋचःसामानि जशिरे । छन्दांसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥ (ऋग्वेदः १०१९०९; वा० य० ३१७) यस्माची अपातमन्यजुर्यक्रमादकषन् । सामानि यस्य लोमान्यथर्वाङ्गिरसों मुखं स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विदेव सः ॥ (अथर्व० १००१२०) अस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद् यहग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरसः ॥ (६० उ० २।४।१०) सनातनस्याऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेवैतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेद इति श्रुतिस्मृतिपुराणेतिहाँसानां सनातन एव राधान्तो, निखिलैः शानदर्शिभिः स्वीकृतश्च । यथैतन्महद्भूतं सर्वत्र सर्वथा सर्वदा परिपूर्ण तथैव तस्मा- देवोस्पनोऽयं वेदराशिः सर्वत्र सर्वथा सर्वदा परिपूर्ण एव भवितुं योग्य इति सुतरां सङ्गतमेव- पूर्णात्पूर्णमुदचति ' (अथर्व० १०।८।२९) इति न्यायात् । संभवत्येव पूर्णस्य प्रकाशः पूर्णादेव, कथं नाम स्वयं परिपूर्णमपूर्णाप्रकाशितं भवेत् ? भवेश्चेत् कथं नाम तर मित्याल्यायत । एवं सनातनमहद्भूतनिःश्वासभूतोऽयं सनातनो तेहाशिमानवानामार्याणां सम्मानयोग्यो धर्मग्रन्थ भाब्रह्मणःकालादद्यावधि वर्णाश्रमधर्ममार्गावलम्बिभिः सर्वैरपि स्वतःप्रमाणत्वेन स्वीकृतश्च । मनुरप्याह- वेदोऽखिलो धर्ममूलम् । (मनु० २१६) इति । सोऽयं सनातनो वेदराशिर्वस्तुत:- एक एव पुरा वेदः प्रणवः सर्ववाङ्मयः। (श्रीमद्भागवते ९।११४४९) इत्युक्त्वादेकः सबपि विज्ञान-कर्म-समुपासना-ब्रह्मसाक्षात्काररूपचतुर्विधप्रयोजनभेदेन ऋग्यजुःसामाथववेदसंहितार चतुर्धा संविभक्तोऽपि, परापरसोपानस्थिताना धनिष्ठावतां मनुष्याणामधिकारभेदतोऽवस्थाभेददृष्टया तत्रतत्रानुष्ठानयोग्य- तस्योपनि सनातनमेकमेव मानवधर्म सर्वेभ्यो मानवेभ्यः समुपदिशति । अत एवोकं- ·(6. यः कश्चित्कस्यचिद्धर्मों मनुना परिकीर्तितः। । स सर्वोऽभिहितो वेदे सर्वज्ञानमयो हि सः ॥ (मनु० २१७) इति । मानवादिवाक्यप्रतिपादितनानाविधधर्मजातबीजभूतं तत्त्वं वेद एवाभिहितमिति युक्तवायतत्पर्यम् । तत्र ऋग्वेदस्य प्राधान्येन विज्ञानं प्रतिपायं, यजुर्वेदस्य नानाविधाध्वररूपकर्माणि, सानामुपासनाः, आथर्वणानां च ब्रह्मात्मसाक्षात्कारः । तदिदं प्राधान्येन वेदचतुष्टयस्य विषयजातं मन्त्रेषु सुस्पष्टतयैव वेदविचारकैयद्यपि न ज्ञातुमशम तथापि स्पष्टतायै वेदचतुष्टयस्य विषयचतुष्टयं विशदीक्रियते नातिविस्तरेण । ऋग्वेदस्य प्रयोजनं ऋम्भिरेवैवं वयते- इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमाहुरथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् । एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्यानं यमं मातरिश्वानमाहुः॥ यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासते ॥ इति (ऋग्वेद० ११६४।४६,३९) विशेषेण प्राज्ञा मेधाविनस्तत्त्वदर्शिनो ब्रह्मनिष्ठा नामरूपरहितमेकमपि सत्यमद्वितीयं ब्रह्मानीन्द्रादित्यादि-विविधदेवता- नाम-भेदेन बहुधा वर्णयन्ति। तथा च- सुपणं विप्राः कवयो वचोभिरेकं सन्तं बहुधा कल्पयन्ति । (ऋग्वेद० १०११३५) एकं सन्तमपि तं बहुधा कल्पयित्वा प्राज्ञाप्राज्ञसमवबोधाय प्रवदन्ति सन्तः। अनामापि तैर्बहुभिर्नामभिरुपदिश्यते, नामभेदे सत्यपि वैदिकेषु मन्त्रेषु क्वचिदपि वर्ण्यभेदो नास्त्येव । य एतदेवं न जानाति स ऋग्भिः किं करिष्यति? ये तु सुविज्ञानवन्त एतदेवं जानन्ति त एव 'सजोषा धीरा गुहा चतन्तं, नमो युजानं नमो वहन्तं, ब्रह्म, मन्त्राणां पदैरनुग्मन् तदेवोपीदन्ति । (ऋ० १६५।१) अस्यैवैकस्य सद्वस्तुनो वर्णनं ऋग्ड्मन्त्राणां मुख्य प्रयोजनं, तत्तु अग्न्यादिविभिन्नदेवतास्तुतिमिण ऋग्वेदे सर्वत्र दृश्यते । ऋचन्ति स्तुवन्ति वर्णयन्ति वा सत्तत्त्वमिति ऋचः, स एव ऋग्वेदः । इति व्युत्पत्त्या सुस्पष्टमेवास्यर्वेदस्य सत्त- स्वविज्ञनिदर्शनमेव मुख्य प्रयोजनमिति । सत्तत्त्वविज्ञानश्रवणात्तत्प्राप्त्युपायानुष्ठानाय चोदना भवत्येव । अनया चोदनया चोदितो मानवः, 'ऋतुमयोऽयं पुरुषः' इति स्वस्य क्रतुमयत्वं मनसि निधाय, क्रतुभिरेव स्वस्थोनयनं शक्यमिति मन्वानः, केनानुष्ठानेन तहबान्त्रप्रतिपादितं सत्तत्त्वं प्रत्यक्षीकुर्यामिति चिन्तयन्, यदा कुण्ठितगतिर्भवति तदैव यजुषामध्वरमार्गोपदेशस्याधिकारी भवति । तत्राध्वरवेदे प्रथमे यजुषि- देवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मण आप्यायध्वम् । (वा. य० ॥१) इत्याप्यायनाय श्रेष्ठतममेव कर्मानुष्ठेयं नाऽन्यदिति समामननं, हीनकासगपूर्व प्रशस्ततमसत्कर्मानुष्ठानमेवासंशयं चित्तशुद्धिद्वारा सद्वस्तुप्रापकं भवतीति दर्शयति । एवं सद्वस्तुप्रापकः प्रशस्ततमोऽध्वरमार्गो यजुभिरुपदिश्यते । यथाऽदर्शके दर्शे षोडशिनो दर्शनेच्छायां संजातायां सत्यामपि पौर्णमास्यामेव तस्य षोडशकलानिधेः संपूर्ण संदर्शनं संभवति, तद्वदेव दर्शक्रतुमारभ्य षोडशिन आत्मनो दर्शनकामेन यजमानेन प्रशस्ततमक्रत्वारम्भे कृतेऽपि पुरुषमेध-सर्व- मेध (अ० ३०,३१,३२) मखादीनां समाप्त्यनन्तरमेव सर्वशान्तिकरण- (अ० ३६) पूर्वक- ईशावास्यमिदं सर्व यत्किञ्च जगत्यां जगत् । वा० य०४०१) - ·(५) इत्यन्तिमेनाध्यायेन षोडशिन भात्मनः सर्वत्र दर्शनं कर्तुं शक्यम् । एतदेव यथाक्रमोशति-सोपान-परम्परया यजुर्भिः दश्यते, यथा- वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्ण तमसः परस्तात् । तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय ॥ (वा. य० ३१।१८) न तस्य प्रतिमा अस्ति यस्य नाम महद्यशः। (वा. य० ३२१३) इत्यादि-पुरुषमेध-सर्वमेधादि-महामखप्रतिपादकैर्मन्नस्तस्यैव सद्वस्तुनो ब्रह्मणः प्रशंसनमयं वर्णनमस्याध्वरवेदस्यापि देव साध्यमिति निष्ठां द्रढयति । एतदेव साध्यं यजुषामध्वरवेदेनान्तिमनाध्यायेन ईशावास्यादिनासाध्यते । एषा दर्शयज्ञ- भ०)- मारभ्य ब्रह्मयज्ञ (म०४०) पर्यन्तं ऋतुसङ्गतिरित्यवबुद्धय, यजुषां प्रशस्ततमकर्मदर्शनमेव प्रयोजनं चित्तशुद्धि- हारा सद्वस्तुप्रापणायालं भवतीति ज्ञेयम् । 'य तत्साम।' (छां० उ० १॥३।४) इति छान्दोग्योपनिषदुपदेशे या ऋक् तदेव सामेति प्रतिपादनेन ऋचा गम्नां चाभेदः साध्यस्य किल प्रदर्शितः। यत्तु ऋग्भिः स्तूयते प्रशस्यते वर्ण्यते वा, तदेव सामभिर्गीयते समुपास्यते नेदिध्यास्यते वेति, सामवेदस्य सत्तत्त्वोपासनारूपत्वं स्फुटतरं भवति । भथाथर्ववेदस्य ब्रह्मभूतानां मन्त्राणां प्रयोजनमात्मनि ब्रह्मसाक्षात्कारस्तत्तु तेष्वेव मन्त्रेषु दृश्यताम् ।- ये पुरुषे ब्रह्म विदुस्ते विदुः परमेष्ठिनम्। (अथर्व० १०७/१७) एको ह देवो मनसि प्रविष्टः। (अथर्व० १०८।२८) अष्टाचका नवद्वारा देवानां पूरयोध्या। तस्यां हिरण्ययः कोशः स्वर्गो ज्योतिषावृतः॥ तस्मिन्हिरण्यये कोशे ज्यरे त्रिप्रतिष्ठिते । तस्मिन्यद्यक्षमात्मन्वत्तद्वै ब्रह्मविदो विदुः ॥ (अथर्व . १०१२।३१,३२) पुण्डरीकं नवद्वारं त्रिभिर्गुणोभिरावृतम् । तस्मिन्यद्यक्षमात्मन्वत्तद्वै ब्रह्मविदो विदुः ॥ (अथर्व० १०८।४३) इत्येवं विविधैर्मन्त्रैः स्वस्यैव हृदयपुण्डरीके ब्रह्मसाक्षात्कारकरणं लक्ष्यमथर्ववेदस्येति सिद्धमेव, नैतत्प्रमाणान्तरमपेक्षते। एवं प्रयोजनभेदेन चतुर्धा संविभक्तस्यापि वेदस्यात्मनि ब्रह्मानुभूतिरेव नितरां सन्धानमिति- वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यः ॥ (भ० गी० १५।१५) अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः । (भ० गी० १५/१८) इत्यादिपुण्यवचनैः श्रीमता भगवतैव स्वयमर्जुनोपदेशमिषेण प्रदर्शितं किल सर्वेषां वेदानां तदेकमेव लक्ष्यमिति । एवमेकस्यापि चतुर्धा विभक्तस्य वेदस्य पुनरनेकधैव शाखाभेदोऽपि दृश्यते, यथा- एकविंशत्यध्वयुक्तमृग्वेदमृषयो विदुः । सहस्राध्वा सामवेदो यजुरेकशताध्वकम् ॥ नवावाऽऽथर्वणोऽन्ये तु प्राहुः पञ्चाशद्ध्वकम् ॥

·(६) इति षड्गुरुशिष्यः सर्वानुक्रमणीवृत्तौ कथयामास । यथा च- एकविंशतिभेदेन ऋग्वेदं कृतवान्पुरा। शाखानां तु शतेनाथ यजुर्वेदमथाकरोत् ॥ सामवेदं सहस्रेण शाखानां च विभेदतः। आथर्वणमथो वेदं बिभेद नवकेन तु ॥ (कूर्मपुराणे ४९।५१-५२) एवमनेकविधे शाखाविस्तारे सत्यपि चतसृणामेव संहितानां क्वचित्पाठभेदेन, क्वचिदानुपूर्वीभेदेन क्वचिदन्यैर्वा कैश्चिन्द्रेदैः सर्वासु शाखासूपस्थितत्वाञ्चतसृणामासां संहितानां वेदराशित्वमित्युच्यते वैदिकैर्न च तत्केनाप्ययावध्यवधीरितमतस्तदेव वयमत्र प्रमाणीकुर्मः। एष वेदो ब्राह्मणेनाध्येतव्यो द्विजैर्वाऽवश्यं पठितव्यश्च । अनधीयानो विप्रो द्विजत्वाद्धीयत इति सात सिद्धान्तमुररीकृत्य द्विजानां स्वाध्यायसौकर्यसाधननिर्माणाय स्वाध्यायमण्डलं नाम विद्वत्परिषद्रूपं पूर्व पश्चविंशतिवर्षेभ्य औन्धनगरे स्थापितम् । वैदिकधर्मस्य पुनरुज्ज्वलीकरणमेव स्वाध्यायमण्डलस्य लक्ष्यम् । तसिद्धयर्थ चतुर्णामपि वेदानामशुद्धयादिदोषरहितं मुद्रणं परमावश्यकमिति निश्चितमेव । अद्यावधि वेदसंहितानां बहवो ग्रन्था भारते वर्षे यूरोपीयदेशे च मुदिताः सन्ति । भारत- वर्षमुद्रितवैदिकग्रन्थापेक्षया यूरोपीयदेशमुदिता ग्रन्था न्यूनमुद्रणादिदोषा इत्येतद्यथा तेषां प्रशंसावहं भवति, तथैवासाक वैगुण्यमपि प्रकाशयति। यूरोपीयदेशमुद्रितानां पुस्तकानां बहुमूल्यत्वात्ते अन्था अस्सद्देशीयानामुपकाराय न भवन्तीति कृत्वा वेदसंहितानां मुद्रणं अत्रैव कर्तव्यमिति बहोः कालान्मनीषितमासीत् । अद्यावधि मुद्रिता ग्रन्था मुद्रणादिदोषयुक्ताः सन्ती- त्यतो दोषराहित्याय विशेष विमृश्यैवैते ग्रन्था मुद्रणीया इत्यत्र न कापि विप्रतिपतिर्भवितुमर्हति । चतसृणां संहितानां समुपलब्धशाखासंहितानां च स्वाध्यायसौकर्यदृष्टयाऽशुद्धयादिदोषरहितं यावच्छक्यं तावन्मुद्रणं कार्यमिति स्वाध्यायमण्डलस्थैः कर्मचारिभिः पूर्वमेव निर्धारितम् । कमैतत्तु विशेषेण धनापोन वर्तत इति मत्वेतः पूर्व मुद्रणं न प्रारब्धम् । एतस्मिन्नेव समये श्रीमद्भिः पण्डितप्रतिनिधिकुलभूषणैः श्रीभवानीरायभूपैरौन्धनरेशैः पञ्चसहस्ररौप्यमुद्रादानं केवलं वेदमुद्रणार्थमेव स्वाध्यायमण्डलाय कृतम्, येन धनेन वाजसनेयिमाध्यन्दिनशुक्लयजुर्वेदसंहिताया मुद्रणं कृतम् । यजुर्वेदस्य शाखाभेदविषयेऽपि किञ्चिदत्रोल्लेखनीयम् । 'यजुरेकशताध्वकं' इत्युक्तरीत्याऽस्यैकशतं शाखा भासमिति निश्चीयते । परन्तु चरणव्यूहे षडशीतिसंख्यात्वेनैव तासां परिगणनं कृतम्- यजुर्वेदस्य षडशीतिभैदा भवन्ति । तत्र- " (१) चरका नाम द्वादश भेदा भवन्ति-चरकाः, आह्वरकाः, कठाः, प्राच्यकठाः, कपिष्ठलकठाः, चारायणीयाः, वारायणीयाः, वार्तान्तवेयाः, श्वेताश्वतराः, औपमन्यवः, पातण्डिनीयाः, मैत्रायणीयाश्चेति ॥ (१२) "तत्र मैत्रायणीया नाम सप्त भेदा भवन्ति मानवाः, दुन्दुभाः, चैकेयाः, वाराहाः, हारिद्रवेयाः, श्यामाः, श्यामायनीयाश्चेति ॥ (७) " (२) वाजसनेया नाम सप्तदश भेदा भवन्ति =जाबालाः, बौधेयाः, काण्वाः, माध्यन्दिनाः, शापीया, तापायनीयाः, कापालाः, पौण्ड्रवत्सा, आवटिकाः, परमावटिकाः, पाराशरीयाः, वैधेयाः, वैनेयाः, औघेयाः, गालवार, बैजवाः, कात्यायनीयाश्चेति ॥ (१७) .

·(७) " (३) तैत्तिरीयका नाम द्विभेदा भवन्ति = औख्याः, खाण्डिकेयाश्चेति । (२) तत्र खाण्डिकेया नाम पञ्च भेदा भवन्ति =आपस्तम्बाः, बौधायनाः, सत्याषाढाः, हैरण्यकेशाः, काठ्यायनाश्चेति ॥ (५) "तत्र कठानां......चतुश्चत्वारिंशदुपग्रन्थाः ॥" (४४) (चरणव्यूहे २) व्याकरणमहाभाष्ये पस्पशाहिके भगवता पतञ्जलिना कथितमस्ति यद्यजुर्वेदस्यैकशतं भेदास्तदेव कूर्मपुराणादिषु दृश्यते । परन्तु चरणव्यूहरचनासमये केवलं तेषां षडशीतिभेदा एवावशिष्टाः स्युः। अथवा कठानामुपग्रन्थनामलेखनाभावात्तेषां शाखापरिगणने गणनमपि कर्तुं न योग्य, येन केवलं द्विचत्वारिंशदेव शाखास्तस्मिन्काल आसन्निति वक्तुं समीचीनम् । भन्य एकोनषष्टिशाखाभेदाश्चरणव्यूहरचनासमयात्पूर्वमेव प्रनष्टाः । तास्वपि द्विचत्वारिंशच्छाखासु केवलमिदानी पञ्चैव शाखासंहिताग्रन्था उपलभ्यन्तेऽन्ये सप्तत्रिंशद्ग्रन्था लुप्तप्राया एव । उपलब्धयजुःसंहितानां नामानि काठकसंहिता, मैत्रायणीसंहिता, काण्वसंहिता, वाजसनेयिसंहिता, तैत्तिरीयसंहि- तेति । तत्रेदं वाजसनेयिसंहिताया मुद्रणं कृतम् । वाजसनेयिसंहिताया अद्यावधि कतिपयानि पुस्तकानि मुद्रितानि सन्ति, तेषु कति पत्रात्मकानि, कति च पुस्तकरूपाणि, कति संपावरचिन् युतानि, कति च केवलमुदात्तादिस्वरचिन्हयुतानि सन्ति । परन्तु सर्वेष्वपि तेषु पुस्तकेषु बहूनि प्रमा- दस्खलितानि दृश्यन्ते, अतस्तेषां दोषस्थानप्रमाणन्यूनाधिकतया स्वाध्यायोपयोगित्वं न्यूनाधिकतरं भवति। अद्यावधि मुद्रितपुस्तकेषु प्रधानान्येतानि परिगणनीयानि- (क) पं० वेबरमहोदयेन शामण्यदेशे मुद्रितं महीधरभाष्ययुक्तं वाजसनेयिसंहितापुस्तकं मन्त्रपाठनिश्चयकरणे कृतब- हुपरिश्रमत्वात्सर्वेषु मुद्रितपुस्तकेषु प्रधानं स्थानमर्हति। [एतस्विदानी नोपलभ्यते । असाभिस्तु पन्चान्देशी- यलवपुरीयाद् वैदिकपुस्तकालयाच्छ्रीमत्या मार्यप्रतिनिधिसभायाः कृपाप्रसादेन प्राप्तम् । तदर्थ श्रीमत्यै सभायै धन्यवादान्वितरामः।] (ख) मुम्बय्यां निर्णयसागरयन्त्रालये मुद्रितं भाष्यद्वययुतं वाजसनेयिसंहितापुस्तकं विद्वनिः श्रीमद्भिर्वासुदेवपणEi- करशास्त्रिभिः संशोधितं तदूर्ध्व गणनायोग्यमस्ति । (ग) मुम्बय्यामेव व्यङ्कटेश्वरयन्त्रालये मुद्रितानि कतिपयानि वाजसनेयिसंहितापुस्तकानि पत्रात्मकानि पुस्तकरूपाणि लिमात्राण भाषाटीकासहितानि च सन्ति । (घ) अजमेरनगरीये वैदिकयन्त्रालये मुद्रितं मूलमानं वाजसनेयिसंहितापुस्तकम् । श्रीमहयानन्दभाष्ययुक्तमपि तत्रैव मुद्रितं, पाठाय योग्यमास्ति । (6) कलिकातानगरे मुद्रितानि कतिपयानि पुस्तकान्यत ऊर्ध्व गणनीयानि सन्ति । एतेषूपरि निर्दिष्टेषु पुस्तकेषु यथाक्रममेव पूर्वसादुत्तरस्मिन्नधिकान्यधिकानि स्खलितानि सन्ति । शार्मण्यदेशमुद्रितमेव पुस्तकं सर्वेषु न्यूनस्खलनयुक्तं वर्तते । तथाप्येतत्कण्डिकारूपण मन्त्रान्संविभज्य मुद्रितत्वान नित्यपाठायोपयोगीति निश्चितमेव। नित्यपाठाय स्खलनादिदोषरहितमेव पुस्तकमावश्यकमिति मत्वाऽस्माभिर्यावच्छक्यं तावनिर्दोषमुद्रणायैवैष यत्नः कृतः । तथापि न कथ्यतेऽत्रैकमपि स्खलनं नास्तीति, परन्तूपलब्धमुद्रितपुस्तकापेक्षयात्रातिन्यूनस्खलनानि भवेयुरिति निश्चयो- ऽस्ति । यावच्छक्यं तावदुस्माभिर्निर्दोषमुद्रणाय महान्थलः कृतः । प्रथमं तावत्प्राचीनहस्तलिखितविविधपुस्तकानि मिवलोक्य मन्त्रपाठनिश्चयः कृतः । एतदर्थ काशी-जनस्थान-ज्यम्बकेश्वर-वालेराहमदनगरादिनानानगरेभ्यो वैदिकब्राह्मा- रेभ्यो .स्तलिखितानि बहूनि एस्तकान्यानाय तेषां पाठतुलनया यथायोग्यमालोडनं कृतम् । अनयैव तुलनया मुद्रितपुस्त- कानां बहूनि दोषस्थलानि स्वयमेव व्यक्तीभूतानि। प्रायशो यथा वणिनां रोगिणां वाजसंशोधनं वैद्यैः क्रियते, तथैव वैदिकर्वेदपुकानां संशोधनं क्रियते । अतो येषां कुले परम्परया वेदाध्ययनं भवति, तेषां वेदपुस्तकानि पाठनिश्चयाय ·(८) सुनिश्चयेन प्रामाणिकानि भवन्ति । एतदेवास्माभिः प्रत्यक्षीकृतमस्यां मन्त्रपाठतुलनायाम् । अत्रानीतेषु हस्तलिखितमन्येषु कतिपया ग्रन्था अत्यन्तमेवाशुद्धयादिदोषरहिता आसन्, तेषां चालोकनेन मन्त्रपाठनिश्चयकरणमतीव सुकरं जातमिति सानन्दं तेषां प्रशंसनमत्र क्रियते। विशेषतस्त्वहमदनगरीयवैदिकधर्मसभाया मन्त्रिमहोदय महादेवदामोदरसुवर्णपाजीभिः कतिपयानि बहुमूल्यानि पुस्तकानि संप्रेष्य स्वाध्यायमण्डलस्यैतत्संशोधनकर्मातीव सुकरं कृतमिति तेऽवश्य धन्यवादाहा। यत्र यत्र पुस्तकेषु मुद्रितेष्वमुद्रितेषु वा परस्परविरोधकपाठदर्शनात्किञ्चिदपि शङ्कास्थानं समुत्पझं तत्रतत्र धनान्त- वेदपाठिनां वैदिकानां साहाय्येन पाठनिश्चयः कृतः । एवंरीत्या यथा दोषन्यूनता भवेत्तथैवात्र यत्नो विहितः । एष एवास्य पुस्तकस्य विशेषः । अस्य कृते औन्ध-जनस्थान-वालेर-देशीयानां निपुणधनपाठिनां वैदिकानां ब्राह्मणानां विशेषेणैव साहाय्यमभूदतस्ते सर्वेऽपि धन्यवादाहीः । मुद्रणेऽपि मन्त्राः परस्परमसंश्लिष्टा असङ्कीर्णा वा यथा भवेयुस्तथैव पृथक्पृथगेव मुद्रितास्तेन नित्यपाठायतत्पुस्तकम- त्यन्तमुपयोगि भविष्यतीति निश्चय एवास्ति । शुक्लेषु यजुःषु वाजसनयिनां संहिता काण्वानां संहितानुसारिणी एवाऽस्ति । अतो वाजसनेयिसंहिताध्ययनावसरे काण्व- संहितापाठविशेषदर्शनमावश्यकमेवेति मत्वा, काण्वसंहिताऽस्माभिः स्वतंत्रतया मुद्रिताऽस्ति । अस्याः संहितायाः सर्वेषां मन्त्राणां पादसूचिस्तथा सर्वानुक्रमसूत्रादिकं स्वतंत्रपुस्तकरूपेण मुद्रितम् । मन्त्राणां पादसूचिस्तु न कुत्राप्यद्यावधि मुद्रिता। अत आशास्यते सर्वमेवैतद्वहूपयोगि भविष्यति स्वाध्यायशीलेभ्यो वैदिकधर्मावलम्बिभ्य इति । यस्य निःश्वसितमेतत्तस्यैव परमात्मनोऽनुराहणताधिनमुद्रणादिकं कार्य प्रारब्धं तस्यैव कृपयतसमासिमगमे । अतस्तमेव प्रणतिसहस्रपुरःसरं मनसाऽभ्यर्थेदानी विरमति- औन्ध नगरे। वैशाख शु. १५ विक्रमीयसंवत् २००३ श्रीपादशर्मा दामोदरसूनुः सातवलेकरकुलजः ·ॐ App वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल यजुर्वेद-संहिता । अथ प्रथमोऽध्यायः। ॥ओरम्॥ इषे वोर्जे त्वी वायव॑ स्थ देवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मण आप्या- यध्व मध्न्या इन्द्राय मागं प्रजावतीरनमीवा अयक्ष्मा मा व स्तेन ईशत माघशसो ध्रुवा अस्मिन् गोपतौ स्यात बहीर्यजमानस्य पशून्पाहि ॥१॥ वसोः पवित्रमसि द्यौरसि पृथिव्यसि मातरिश्वनो धर्मोऽसि विश्वा असि । परमेण धाम्ना दृहस्व मा झार्मा ते यज्ञपतिर्षीित् ॥२॥ वसोः पवित्रमसि शतधार वसोः पवित्रमसि सहस्रधारम् देवस्त्वा सविता पुनातु वसोः पवित्रेण शतारेण सुप्वा कामधुक्षः ॥३॥ सा विश्वायुः सा विश्वकर्मा सा विश्वायोः । इन्द्रस्य त्वा भाग, सोमनानिमि विष्णो हव्य रक्षे ॥४॥ अग्ने वतपते वृतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यताम्। इदमहमनृतात्सत्यमुपैमि ॥५॥ कस्त्वा युनक्ति स त्वा युनक्ति कस्मै त्वा युनक्ति तस्मै त्वा युनक्ति। कर्मणे वां वेषाय वाम्॥६॥ प्रत्युष्टयं रक्षः प्रत्युष्टा अतियो निष्टप्त, रक्षो निष्टप्ता अरातयः। उर्वन्तरिक्षमन्वेमि ॥७॥ धूरसि धर्व धूर्वन्तं धूर्व ते योऽस्मान्धूर्वति तं धर्व यं वयं धूवीमः । देवानामसि वह्नितमी सस्नितम पप्रितम जुष्टतमं देवहूतमम् ॥८॥ अहुतमसि हविर्धानं दृहस्व मा ह्वार्मा ते यज्ञपतिर्वार्षीत् । विष्णुस्त्वा कमा मुरु वातायां पहतछ रक्षों यच्छन्ता पच ॥९॥ बा. य.१

·(२)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अध्यायः १,
देवस्य त्वा सवितुः प्रेसवेऽश्विनौयीहुभ्यां पुष्णो हस्ताभ्याम् ।
अग्नये जुष्टं गृह्णाम्यं ग्रीषोमाभ्यां जुष्टं गृह्णामि ॥१०॥
भूताय त्वा नारांतये स्वरभिविख्येषं हन्तां दुर्याः पृथिव्या मुर्वन्तरिक्षमन्वैर्मि
पृथिव्यास्त्वा नाभौ सादयाम्यदित्या उपस्थेऽग्ने हव्यछ रक्षं ॥११॥
पवित्र स्थो वैष्णव्यौ सवितुर्वः प्रसव उत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः।
देवीरापो अग्रेगुवो अग्रेपुवोऽय इममद्य यज्ञं नयताये यज्ञपति सुधातु यज्ञपति देवयुवम् ॥१२॥
युष्मा इन्द्रोऽवृणीत वृत्रतूर्ये यूयमिन्द्रमवृणीध्वं वृत्तये प्रोक्षिता स्थ ।
अग्नये त्वा जुष्टं
प्रोक्षाम्य
नीषोमाभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि । दैव्योय कर्मणे शुन्धध्वं देवयज्यायै यद्वोऽशुद्धाः
पराजघ्नुरिदं वस्तच्छन्धामि ॥ १३ ॥
शर्मास्य-वधत रक्षोऽवधूता अरांतयो' ऽदित्यास्त्वगास प्रति स्वादितिर्वेत्तु ।
आद्भिरसि वानस्प॒त्यो ग्रावाऽसि पृथुबुनः प्रति त्वाऽदित्यास्त्वग्वैत्तुं ॥ १४ ॥
अग्नेस्तनूरसि वाचो विसर्जनववीतये त्वा गृहामि बृहगावाऽसि वानस्पत्यः स हुदं वेभ्यों
हुविः शमीष्व सुशमि शमीष्वं । हविष्कृदेहि हविष्कृदहिँ ॥ १५ ॥
कुक्कुटोऽसि मधुजिह्व इषमर्जमावद् त्वया वय संघात संघातं जेष्मं वर्षवृद्धमास प्रति
त्वा वर्षवृद्धं वेक्तु परापूत रक्षः परापूता अतियों अपहत रक्षों वायुर्वो विविनक्तुं देवो
वः सविता हिरण्यपाणिः प्रतिगृभ्णात्वच्छिद्रेण पाणिना ॥ १६ ॥
धृष्टिस्य पाऽग्ने अग्निमामा जहि निष्कव्यार्दछ सेधा देवयज वहै ।
ध्रुवमसि पृथिवीं छह ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवनि सजातवन्युपदधामि भातृव्यस्य वधार्य ॥१७॥
अग्ने ब्रह्म गृभ्णीष्वं धरुणमस्य॒न्तरिक्षं यह ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवर्नि सजातवन्युपदधामि
भ्रात॒व्यस्य वधार्य। धमसि दिव यह ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवनि सजातवन्युपदधामि भ्रातृव्यस्य
बधार्य । विश्वाभ्यस्त्वाशाभ्य उपदधामि चित स्थोवंचितो" मृणामगिरसां तपसा
तप्यध्वम् ॥ १८॥
शर्मास्य-वधत, रक्षोऽवधता अरांतयो-उदित्यास्त्वगास प्रति त्वाऽदितिर्वेत्तु ।
धिषणाऽसि पर्वती प्रति॒ि त्वाऽदित्यास्त्ववेत्तु दिवस्कम्भनीरसि धिषणाऽसि पार्वतेयी प्रति त्वा
पर्वती वेत्तुं ॥१९॥
धान्यमसि धिनुहि देवान् प्राणाय त्वो दानाय त्वा व्यानाय त्वा ।
दीर्घामनु प्रसितिमायुषे धां देवो वः सविता हिरण्यपाणिः प्रतिगृभ्णात्वच्छिद्रेण पाणिनों चक्षुष
त्वां महीनां पयोऽसि ॥२०॥

·कण्डिकाः १०-३०]
यजुर्वेद-संहिता।
(३)
दे॒वस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम्। सं पामि समाप ओषधीभिः
समोषधयो रसैन । सथै रेवतीर्जगतीभिः पृच्यन्ता सं मधुमतीमधुमतीभिः पृच्यन्ताम् ॥२१॥
जनयत्यै त्वा संयौमी दमग्ने रिदमग्नीपोमयो रिषे त्वा धर्मोऽसि विश्वायु रुरुप्रथा
उरु प्रथस्वोरु ते यज्ञपतिः प्रथा मग्निष्टे त्वचं मा हिंसी देवस्त्वां सविता अपयतु
वर्षिष्ठेऽधि नाके ॥ २२॥
मा भेर्मा संविधा अतमेरुर्यज्ञोऽतमेरुर्यजमानस्य प्र॒जा भूयात् त्रिताय त्वौ द्विताय
त्वै कताय त्वा ॥ २३ ॥
दे॒वस्य॑ त्वा सवितुः प्रेसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । आददेऽध्वरकृत देवेभ्य
इन्द्रस्य बाहरसि दक्षिणः सहस्रभृष्टिः शततेजा वायुरसि तिग्मतेजा द्विषतो वधः ॥२४॥
पृथिवि देवयजन्योषध्यास्ते मूलं मा हिसिष' बुजं गच्छ गोष्ठान वर्षतु ते द्यौं बंधान देव
सवितः परमस्यां पृथिव्या शतेन पाशैर्याऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तमतो मा माक् ॥ २५ ॥
अपाररु पृथिव्यै देवयजनाद्वध्यासं जं गच्छ गोष्ठान वर्षतु ते द्यौ धान देव सवितः
परमस्या पृथिव्या शतेन पाशैर्योऽस्मान्दृष्टि यं च वयं द्विष्मस्तमतो मा मौ। अररो दिवं
मा पतो दुप्सस्ते या मा स्कन् वजं गच्छ गोष्ठान वर्षतु ते द्यौं बंधान देव सवितः
परमस्यां पृथिव्या शतेन पाशैर्योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तमतो मा मौक् ॥ २६ ॥
गायत्रेण त्वा छन्दसा परिगृह्णामि' त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसा परिगृह्णामि जागतेन त्वा छन्दसा
परिगृह्णामि । सुक्ष्मा चार्सि शिवा चासि स्योना चासि सुषदो चास्यू-जैस्वती चासि
पर्यस्वती च ॥ २७ ॥
पुरा करस्य विसृपो विरप्शिन्नतादाय पृथिवीं जीवानुम् । यामैश्यश्चन्द्रमसि स्वधाभिस्तामु
धीरासो अनुदिश्य यजन्ते । प्रोक्षणीरासादयं द्विषतो वधोऽसि ॥ २८ ॥
प्रत्युष्ट रक्षः प्रत्युष्टा अरातयों निष्टप्त रक्षो निष्टप्ता अरातयः।
अनिशितोऽसि सपत्नक्षिद्वाजिनं त्वा वाजेध्यायै सम्मास्मि ।
प्रत्युष्ट रक्षः प्रत्युष्टा अरांतयो निष्टप्त रक्षो निष्टप्ता अरातयः ।
अनिशिताऽसि सपत्नक्षिद्वाजिनीं त्वा वाजेध्यायै सम्मामि ॥ २९ ॥
अदित्यै रास्नास विष्णोर्वेष्पोऽस्यूतं त्वां ऽदब्धेन त्वा चक्षुषावपश्यामि ।
अग्नेर्जिह्वासि सुहवेभ्यो धाम्ने धाम्ने मे भव यजुषे यजुर्षे ॥ ३० ॥

·(४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
भ०१-8
सवितुस्त्वां प्रसव उत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।
सवितुर्वः प्रसव उत्पुनाम्यछिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।
तेजोऽसि शुक्रमस्यमृतमसि धाम नामासि मियं देवानामनाधृष्टं देवयजनमर्सि ॥३१॥
[अध्यायः १, कंडिकाः ३१, मंत्र-संख्या १३७ ]
इति प्रथमोऽध्यायः।
अथ द्वितीयोऽध्यायः।
कृष्णोऽस्याखरेष्ठोऽग्नये त्वा जुष्टं प्रोक्षामि वेदिरसि बहिषे त्वा जुष्टां प्रोक्षामि बर्हिरसि
सुग्भ्यस्त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ॥१॥
अदित्यै ब्युन्दनमसि विष्णो स्तुपोऽस्यूं-जम्मेदसं त्वा स्तृणामि स्वासस्था देवेभ्यो
भुर्वपतये स्वाहाँ भुवनपतये स्वाहाँ भूतानां पतये स्वाहा ॥२॥
गन्धर्वस्त्वां विश्वावसुः परिदधातु विश्वस्यारिष्टयै यजमानस्य परिधिरस्यनिरिड इंडितः।
इन्द्रस्य बाहुरसि दक्षिणो विश्वस्यारिष्ट्यै यजमानस्य परिधिरस्यग्निरिड इंडितः । मित्रावरुणौ
त्वोत्तरतः परिधत्तां ध्रुवेण धर्मणा विश्वस्यारिष्टय यजमानस्य परिधिरस्यसिरिड इंडितः॥३॥
वीतिहोत्रं त्वक कवे द्युमन्त समिधीमहि । अग्ने बृहन्तमध्वरे ॥४॥
समिदसि सूर्यस्त्वा पुरस्तात् पातु कस्याश्चिदुभिशस्त्यै। सवितुर्बाहू स्) ऊर्णम्प्रदस
त्या स्तृणामि स्वासस्थं देवेभ्यं आ त्वा वसवो रुद्रा आदित्याः संवन्तु ॥५॥
घृताच्यसि जुहूर्नाम्ना सेदं प्रियेण धाम्ना प्रिय, सद् आसीद घृताच्य॑स्युपभृन्नाम्ना सेवं प्रियेण
धाम्ना प्रिय) सद् आंसौंद घृताच्यसि ध्रुवा नाम्ना सेदं प्रियेण धान्ना प्रिय सद् आसीद
प्रियेण धाम्ना प्रियछ सत् आसौद। धुवा असदन्तस्य योनौ ता विष्णो पाहि पाहि यज्ञ
पाहि यज्ञपतिं पाहि मां य॑जन्यम् ॥६॥
अग्ने वाजजिद्वाजं त्वा सरिष्यन्तं वाजजित सम्मास्मि ।
नमो देवेभ्यः स्वधा पितृभ्य: सुयमै मे भूयास्तम्- ॥७॥
-अस्कन्नमद्य देवेभ्य आज्य संम्रियास मङ्घ्रिणा विष्णो मा त्वावक्रमिष वसुमतीमग्ने ते
छायामुपस्थेषं विष्णो स्थानमसीत इन्द्रो वीर्यमकृणोदूोऽध्वर आस्थात् ॥ ८॥
अग्ने वेर्होत्रं वेर्दूत्युमवतां त्वां द्यावापृथिवी अव त्वं द्यावापृथिवी स्विष्टकद्देवेभ्य इन्द्र आज्य
हुविषा भूत्स्वाहा सं ज्योतिषा ज्योतिः ॥९॥

·०३९१-२१] यजुर्वेद-संहिता। (५) मयावमिन्द्र इन्द्रियं दधात्वस्मान् रायो मघवानः सचन्ताम् । अस्माकं सन्त्वाशिषः सत्या नः सन्त्वाशिर्ष उपहूता पृथिवी मातोप मां पृथिवी माता हयताम॒ग्निरामीधात्स्वाहाँ ॥ १० ॥ उपहतो द्यौष्पितोप मां द्यौष्पिता ह्वयताम॒ग्निराग्नीध्रात्स्वाहा । देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । प्रतिगृह्णाम्य गेष्ट्वास्येन प्राश्नामि ॥ ११ ॥ एतं ते देव सवितर्यज्ञं प्राहुयृहस्पतये ब्रह्मणे । तेन यज्ञमव तेन यज्ञपति तेन माम ॥१२ ।। मनों जूतिर्जुषतामाज्यस्य॒ बृहस्पतिर्यज्ञमिमं तनोत्वरिष्टं यज्ञ, समिमं दधातु । विश्वे देवास इह मादयन्तामो३म्प्रतिष्ठ ॥ १३ ॥ एषा ते अग्ने समित्तया वर्धस्व चा च प्यायस्व । वर्धिषीमहि च वयमा च प्यासिषीमहि । अग्ने वाजजिद्वाज त्वा ससृवार्थ से वाजजित सम्मामि ॥ १४ ॥ अग्नीषोमयोजितिमनूज्जेषं वाजस्य मा प्रसवेन प्रोहामि । अग्नीषोमी तमपनुदतां योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो वाजस्यैनं प्रसवेनापोहामि । इन्द्राग्न्योरुज्जितिमनूज्जेषं वाजस्य मा प्रसवेन प्रोहामि । इन्द्राग्नी तमपनुदतां योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो वाजस्यैनं प्रसवेनापोहामि ॥१५॥ वसुभ्यस्त्वां रुद्रेभ्यस्त्वा ऽऽदित्येभ्यस्त्वां संजोनाथां द्यावापृथिवी मित्रावरुणौ त्वा वृष्ट्यावताम्। व्यन्तु वयोक्त रिहाणा - मरुतां पृषतीगच्छ वशा पृश्निमुंश्वा दिवं गच्छ ततो नो वृष्टिमावह । चक्षुष्पा अग्नेऽसि चक्षुर्मे पाहि ॥ १६ ॥ यं परिधि पर्यवेत्था अग्ने देव पणिभिर्गुह्यमानः । तं ते एतमनु जो भराम्येष नेत्त्वदपचेतयाती अग्नेः प्रिय पाथोऽपीतम् ॥ १७ ॥ ससवभागा स्थेषा बृहन्तः प्रस्तरेष्ठाः परिधेयांश्च देवाः । इमां वाचमुभि विश्वे गृणन्त आसद्यास्मिन् बाहिर्षि मादयध्वञ् स्वाहा वाट् ॥ १८॥ घुताची स्थो धु? पातथे सुम्ने स्थः सुम्ने मा धत्तम् । यज नमश्च त उप च यज्ञस्य शिवे संतष्ठस्व स्विष्टे मे संतष्ठवं ॥ १९॥ अग्नेऽदब्धायोऽशीतम पाहि मा विद्योः पाहि प्रसिंत्यै पाहि दुरिष्टयै पाहि दुरझन्या अविषं नः पितुं कृणु सुषदा योनौ स्वाहा वा डग्नये संवेशपतये स्वाहां सरस्वत्यै यशोभगिन्यै स्वाहा ॥२०॥ वेढोऽसि येन त्वं देव वेद देवेभ्यो वेदोऽभवस्तेन मह्यं वेदो भूयाः। देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुमित । मनसस्पत इमं देव यज्ञ स्वाहा वाते धाः॥२१॥ oor ·वासजनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [१०२-३ संबर्हिरतार्थ हविषा घृतेन समादित्यैर्वसुभिः सम्मरुद्भिः। समिन्द्रो विश्वदेवेभिरङ्कतां दिव्यं नौ गच्छतु यत् स्वाहा ॥ २२ ॥ कस्त्वा विमुश्चति स त्वा विमुश्चति कस्मै त्वा विमुश्चति तस्मै त्वा विमुश्चति । पोषाय रक्षसां भागोऽसि ॥२३॥ सं वर्चसा पयसा सं तनूभिरगन्महि मनसा सर्थ शिवेन । त्वष्टा सुत्रो विर्दधातु रायोऽनुमाष्टुं तन्वो यद्विलिष्टम् ॥ २४ ॥ दिवि विष्णुर्यक्रस्त जागतेन छन्दसा ततो निर्भक्तो योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो ऽन्तरिक्ष विष्णुयंकछस्त त्रैष्टुभेन छन्दसा तो निर्भक्तो योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः पृथिव्यां विष्णुळकवस्त गायत्रेण छन्दसा ततो निभक्तो योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो ऽस्मा- दन्नों दुस्यै प्रतिष्ठायो अर्गन्म स्वः सं ज्योतिपाभूम ॥ २५॥ स्वयंभूरसि श्रेष्ठो रश्मिर्वदा असि वर्षों मे देहि। सूर्यस्यावृतमन्वावते ॥ २६ ॥ अग्ने गृहपते सुगृहपतिस्त्वयाऽग्नेऽहं गृहपतिना भूयास सुगृहपृतिस्त्वं मयाऽग्ने गृहपतिना भूयाः । अस्थूरि णौ गार्हपत्यानि सन्तु शत हिमाः सूर्यस्यावृतमन्वावर्ते ॥२७॥ अग्ने व्रतपते व्रतमंचारिषं तदशकं तन्मेऽराधी'-दमहं य एवास्मि सोऽस्मि ॥२८॥ अग्नये कल्यवाहनाय स्वाहां सोमाय पितृमते स्वाहा । अर्पहता असुरा रक्षार्थसि वेदिषदः ॥ २९ ॥ ये रूपाणि प्रतिमुश्चमाना असुराः सन्तः स्वधया चरन्ति । परापुरॊ निपुरो ये भरन्त्य॒ग्निष्टॉल्लोकात्प्रणुदात्यस्मात् ॥ ३० ॥ अब पितरो मादयध्वं यथाभागमावृषायध्वम् । अमीमदम्त पितरों यथाभागमावृषायिषते ॥ ३१ ॥ नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शोषाय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे नमो वः पितरः पितरो नमो वो गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैत द्वः पितरो वास आधत्तं ॥ ३२॥ आधत्त पितरो गर्भ कुमारं पुष्करम्रजम् । यथेह पुरुषोऽसत् ॥ ३३ ॥ ऊर्जं वहन्तीरमृत घृतं पर्यः कीलाल परिस्रुतम् । स्वधा स्थं तर्पयत मे पितॄन् ॥ ३४ ॥ [अ० २,०३४, मं० सं०९५] इति द्वितीयोऽध्यायः। E ·कं०२२-३४:१-१७] यजुर्वेद-संहिता। (७) अथ तृतीयोऽध्यायः । समिधाऽग्नि दुवस्यत घृतैर्बोधयतातिथिम् । आस्मिन् हव्या जुहोतनं ॥ १ १॥ सुसमिद्धाय शोचि धृतं तीबं जुहोतन । अग्नये जातवेदसे ॥ २ ॥ तं त्वा समिद्भिरगिरो घृतेन वर्धयामसि । बृहच्छोचा यविष्ठ्यं ॥ ३ ॥ उप त्वाऽग्ने हविष्म॑तीर्घताचीर्यन्तु हर्यत । जुषस्व समिधो मम ॥ ४ ॥ मूर्भुवः स्वौरिव भूम्ना पृथिवीव वरिम्णा । तस्यास्ते पृथिवि देवयजनि पृष्ठेऽग्निमन्नादमन्नाधायादधे ॥ ५॥ आयं गौः पृश्निरक्रमीदसंदन् मातरै पुरः । पितरं च प्रयन्त्स्वः ॥ ६॥ अन्तश्चरति रोचनास्य प्राणादपानती । व्यख्यन् महिषो दिवम् ॥ ७॥ त्रिशद्धाम विराजति वाक् पतङ्गाय धीयते । प्रति वस्तोरह युभिः ॥ ८॥ अग्निोतिर्योतिराग्निः स्वाहा सूर्यो ज्योतिर्योतिः सर्यः स्वाहा । अग्निर्वज्योतिर्वर्चः स्वाहा सूर्यो वर्गों ज्योतिर्वच स्वाहा । ज्योतिः सूर्यः सूर्यो ज्योतिः स्वाहाँ ॥९॥ सर्देवेन सवित्रा सजू राव्येन्द्रवत्या । जुषाणो अग्निवैतु स्वाहाँ । सजदेवेनं सवित्रा सजूरुषसेन्द्रवत्या । जुषाणः सूर्यो बेतु स्वाहा ॥१०॥ उपप्रयन्तों अध्वरं मन्त्र वोचेमाग्नये । आरे अस्मे च शृण्वते' ॥ ११ ॥ अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत्पतिः पृथिव्या अयम् । अपार्छ रेतासि जिन्वति ॥ १२ ॥ उभा वामिन्द्राग्नी आहुवध्या उभा राधसः सह मादयध्यै । उभा दातारांविषार्थ रयीणामुभा वाजस्य सातये हुवे वाम ॥ १३ ॥ अयं ते योनि:त्वियो यतो जातो अरोचथाः। तं जाननम आरोहाथा नो वर्धया रयिम् ॥ १४ ॥ अयमिह प्रथमो धायि धातृभिर्होता यजिष्ठो अध्वरेष्वीड्यः । यमनवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेषु चित्रं विभ्वं विशेविशे ॥ १५ ॥ अस्य प्रत्नामनु द्युत शुक्र दुदुहे अहयः । पर्यः सहस्रसामृर्षिम् ॥ १६ ॥ तनपा अग्नेऽसि तन्वं मे पाह्यायुर्दा अग्नेऽस्यायुमें देहि वक़दा अग्नेऽसि वों मे देहि। अग्ने यन्म तन्वा ऊनं तन्म आपूर्ण ॥१७॥ .

·(८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ०१७
इन्धानास्त्वा शत हिमा द्युमन्त समिधीमहि । वयस्वन्तो वयस्कृत सहस्वन्तः सहस्कृतम् ।
अग्नै सपनदम्भनमदब्धासो अदाभ्यम् । चित्रावसो स्वस्ति ते पारमशीय ॥१८॥
सं त्वमग्ने सूर्यस्य वर्चसागथाः समृषीणा, स्तुतेन ।
सं प्रियेण धाम्ना समुहमायुषा सं वर्चसा सं प्र॒जया स रायस्पोषेण ग्मिषीयं ॥ १९ ॥
अन्ध स्थान्धों वो भक्षीय मह स्थ महो वो भक्षीयोज स्थोज वो भक्षीय रायस्पोष स्थ
रायस्पोषं वो भक्षीय ॥ २० ॥
रेवती रमध्वमुस्मिन्योनावस्मिन् गोष्लेऽस्मिल्लोकेऽस्मिन् क्षये । इहैव स्त मापंगात ॥ २१ ॥
सहितासि विश्वरूप्यूर्जा माविंश गौपत्येन ।
उप त्वाने दिवेदिवे दोषांवस्तार्द्धया वयम् । नमो भरन्त एमसि ॥ २२॥
राजन्तमध्वराणां गोपामृतस्य दीदिविम् । वर्धमान स्वे दमें ॥ २३ ॥
स नः पितेव सूनवेऽग्ने सूपायनो भव । सर्चस्वा नः स्वस्तये ॥ २४ ॥
अग्ने त्वं नो अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः।
वसुरग्निर्वसुश्रवा अच्छा नक्षि द्युमत्तम रयिं दाः ॥ २५ ॥
तं त्वां शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनमीमहे सखिभ्यः ।
स नो बोधि श्रुधी हवमुरुष्या णो अघाय॒तः समस्मात् ॥ २६ ॥
इड एह्यादित एहि काम्या एतं । मर्यि वः कामधरणं भूयात् ॥ २७ ॥
सोमान स्वरणं कृणुहि ब्रह्मणस्पते । कक्षीवन्तं य औशिजः ॥ २८ ॥
यो रेवान्यो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्द्धनः । स न सिषक्तु यस्तुरः ॥ २९ ॥
मा नः शर्थसो अररुषो धूर्तिः प्रणङ् मत्य॑स्य । रक्षा णो ब्रह्मणस्पते ॥३०॥
महि त्रीणामोऽस्तु अ॒क्षं मित्रस्यार्यम्णः । दुराधर्षं वरुणस्य ॥ ३१ ॥
नहि तेषाममा चन नाव॑सु वारणेषु । ईशे रिपुरघशसः ॥ ३२ ॥
ते हि पुत्रासो अर्दितः प्र जीवसे माय । ज्योतिर्यच्छन्त्यज॑नम् ॥ ३३ ॥
कदा चन स्तरीरसि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे ।
उपोपेन्नु मघवन भूय इन्नु ते दान देवस्य पृच्यते ॥ ३४ ॥
तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि। धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ ३५॥
परि ते दूडभो रथोऽस्माँर अश्नोतु विश्वतः । येन रक्षसि दाशुषः॥३६ ॥

·कं. १८-५४] यजुर्वेद-संहिता। (९) भूर्भुवः स्वः सुप्रजाः प्रजाभिः स्या, सुवीरो वारैः सुपोष: पोषैः । नर्य प्र॒जां में पाहि शस्य पशून्मे पाय थर्य पितुं में पाहिँ ॥३७॥ आ गन्म विश्ववेदसमस्मभ्यं वसुवित्तमम् । अग्ने सम्राडभि द्युम्नमुभि सह आ यच्छस्व ॥३८॥ अयमग्निहपतिगार्हपत्यः प्र॒जायां वसुवित्तमः। अग्ने गृहपतेऽभि द्युम्नमुभि सह आ यच्छस्व ॥३९॥ अयमग्निः पुरीष्यो रयिमान् पुष्टिवर्धनः । अग्ने पुरीष्याभि द्युम्नममि सह आ यच्छस्व ॥४०॥ गृहा मा बिभीत मा वैपध्वमजं बिभ्रत एमसि । अर्ज बिभ्रंशः सुमनाः सुमेधा गृहानैमि मनसा मोदमानः ॥४१॥ 'येषामध्येति प्रवसन्येषु सौमनसो बहुः । गृहानुपह्वयामहे ते नौ जानन्तु जानतः ॥४२॥ उपहूता इह गाव उपहूता अजावयः। अथो अन्नस्य कीलाल उपहूतो गुहेषु नः । क्षेमाय वः शान्त्यै प्रपद्ये शिवछ शग्म शयोः शयोः॥४॥ प्रधासिनो हवामहे मरुतश्च रिशादसः । करम्भेणं सजोषसः॥४४॥ यद्गामे यदरण्ये यत्सभायां यदिन्द्रिये । यदेनश्चकुमा वयमिदं तदवयजामहे स्वाहा ॥४५॥ मो पूर्ण इन्द्रात्र पृत्सु देवैरस्ति हि ष्मा ते शुष्मिन्नवयाः। महश्चिद्यस्य मीढुषो यव्या हविष्मतो मरुतो वन्दते गी': ॥४६॥ अन् कर्म कर्मकृतः सह वाचा मयोभुवा । देवेभ्यः कर्म कृत्वास्तं प्रेत सचाभुवः ॥४७॥ अवभृथ निचुम्पुण निचेरुरसि निचुम्पुणः । अब दुर्दैवकृतमेोऽयासिषमव मर्मयकृतं पुरुराव्णो देव रिषस्पाहि ॥४८॥ पूर्णा दर्वि परी पत सुपर्णा पुन । पत । वस्नेव विक्रीणावहा इषमूर्जछ शतक्रतों ॥४९॥ देहि मे ददामि ते नि में धेहि नि त दधे । निहार च हरासि मे निहारं नि हराणि ते स्वाहा ॥५०॥ अक्षन्नमिदन्त ह्या प्रिया अधूषत । अस्तोषत स्वभानवो विप्रा नविष्ठया मती योजा विन्द्र ते हरी ॥५१॥ सुसन्दृशं त्वा वयं मधवन्वन्दिषीमहि । प्र नूनं पूर्णबन्धुर स्तुतो यासि क्शार अनु योजा विन्द्र ते हरी ॥५२॥ मो न्वाह्वामहे नाराशरसेन स्तोमैन । पितृणां च मन्मभिः ॥५३॥ आ न एतु मनः पुनः क्रत्वे दक्षाय जीवसे । ज्योक् च सूर्य हशें ॥५४॥ वाय.२

·(१०)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ०३-४;
पुनर्नः पितरो मनो ददातु दैव्यो जनः । जीवं बात सचेमहि ॥५५॥
वय सौम व्रते तव मनस्तनूषु बिभ्रतः। प्र॒जाव॑न्तः सचेमहि ॥५६॥
एष ते रुद्र भागः सह स्वस्राम्बिकया तं जुषस्व स्वाहै प ते रुद्र भाग आखुस्ते पशुः॥५७।।
अव रुद्रमंदीमधव देवं त्र्यम्बकम् ।
यथा नो वस्य॑सस्करद्यथा नः श्रेयसस्करद्यथा नो व्यवसाययात् ॥५८॥
भेषजमसि भेषजं गवेऽश्वाय पुरुषाय भेषजम् । सुखं मेषाय मेष्यै ॥५९॥
व्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् । उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात् ।
त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धि पतिवेदनम् । उर्वारुकमिव बन्धनादितो मुक्षीय मामुतः ॥६०॥
एतत्ते रुद्रावसं तेन पुरो मजवतोऽतीहि ।
अवततधन्वा पिनाकावसः कृत्तिवासा अहिछसन्नः शिवोऽतीहि ॥६१॥
न्यायुषं जमर्दोः कश्यप॑स्य ज्यायुषम् । यद्देवेषु व्यायुषं तन्नो अस्तु घ्यायुष ॥३२॥
शिवो नामांसि स्वर्धितिस्ते पिता नमस्ते अस्तु मा मा हिसी ।
नि वर्तनाम्यायुषेऽन्नाधाय प्रजननाय रायस्पोपाय सुप्रजास्त्वार्य सुवीयीय ॥६३॥
[भ० ३, कं०६३, मं० सं० ७९]
इति तृतीयोऽध्यायः।
अथ चतुर्थोऽध्यायः।
एदमंगन्म देवयजनं पृथिव्या यत्र देवासो अर्जुषन्त विश्व ।
ऋक्सामाभ्याछ सन्तरन्तो यर्जुर्भी रायस्पोषेण समिषा मदेमं ।
इमा आपः शर्मु मे सन्तु देवीं रोषधे बायस्व स्वधिते मैनछ हिसी ॥१॥
आपों अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु घृतेन नो घृतप्वः पुनन्तु ।
विश्व हि रिप्रं अवहन्ति देवीरुदिदाभ्यः शुचिरा पूत एमि ।
दीक्षातपसौस्तनूरसि तां त्वा शिवा शग्मा परि दधे भद्रं वर्णं पुष्यन् ॥२॥
महीनां पयोऽसि वक़दा असि वर्गों में देहि ।
वृत्रस्यासि कनीनकश्चक्षुर्दा असि चक्षुर्मे देहि ॥३॥
चिस्पतिर्मा पुनातु वाक्पतिर्मा पुनातुं देवो मा सविता पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः।
तस्य॑ ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य॒ यत्कामः पुने सम्छायम् ॥ ४ ॥

·कं. ५५-६३,१-१७]
यजुर्वेद-संहिता।
(११)
आ वो देवास ईमहे वामं प्रयत्यध्वरे । आ वो देवास आशिषो यज्ञियासो हवामहे ॥५॥
स्वाहा यज्ञं मनसः स्वाहोरोन्नरिक्षात्स्वाहा द्यावापृथिवीभ्या स्वाहाँ वातादारंभे स्वाहाँ ॥६॥
आकूत्यै प्रयुजेऽग्नये स्वाहा' मेधायै मनसेऽग्नये स्वाहा दीक्षायै तपसेज्नये स्वाहाँ सरस्व-
त्यै पूष्णेऽनये स्वाहाँ। आपों देवीहतीविश्वशम्भुवो द्यावापृथिवी उरों अन्तरिक्ष । बृहस्पतये
हविषा विधेम स्वाहाँ ॥७॥
विश्वो देवस्य नेतुर्मों वुरीत सख्यम् ।
विश्वो राय इषुध्यति द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहा ॥८॥
ऋक्सामयोः शिल्पे स्थुस्ते वामारंभे ते मां पातुमास्य यज्ञस्योहचः ।
शर्मासि शर्म मे यच्छ नमस्ते अस्तु मा मा हिंसीः ॥९॥
ऊर्गस्याङ्गिरस्यूर्णम्म्रदा ऊर्ज़ मार्य धेहि। सोमस्य नीविरसिं विष्णोः शर्मासि शर्म यज-
मानस्येन्द्रस्य योनिरसिं सुसस्याः कृषीस्कृधि। उच्छ्यस्व वनस्पत ऊो मा पाह्य हस
आस्य यज्ञस्योहच: ॥१०॥
व्रतं कृणुताग्निब्रह्माभिर्यज्ञो वनस्पतियुज्ञियः। दैवीं धिय मनामहे सुमृडीकामुभिष्टये वक़धां
यज्ञाहस सुतीर्था नो असदशैं । ये देवा मनोजाता मनोयुजो दक्षकतवस्ते नौऽवन्तु ते नः
पान्तु तेभ्यः स्वाहा ॥११॥
श्वात्राः पीता भवत यूयमापों अस्माकमन्तदरै सुशेवाः ।
ता अस्मभ्यमयक्ष्मा अनमीवा अनागसः स्वदन्तु देवीरमृता ऋतावृधः ॥१२॥
इयं ते यज्ञिया तन पो मुञ्चामि न प्रजाम् ।
अहोमुचः स्वाहाकृताः पृथिवीमा विशतं पृथिव्या सम्भवं ॥१३॥
अग्ने त्वछ सु जागृहि वयछ सुम॑न्दिषीमहि । रक्षा णो अप्रयुच्छन् प्रबुधे नः पुनस्कृधि ॥१४॥
पुनर्मनः पुनरायुम आऽगन पुनः प्राणः पुनरात्मा म आऽगन् पुनश्चक्षुः पुनः श्रोत्रं म आऽगन् ।
वैश्वानरो अब्धस्तनपा अग्निनः पातु दुरितादवद्यात् ॥१५॥
त्वमग्ने व्रतपा असि देव आ मर्येष्वा । त्वं यज्ञेष्वीड्य: ।
रास्वेयत्सोमा भूयो भर देवो नः सविता बसौता वस्वंदात् ॥१६॥
एषा ते शुक्र तनूरतद्वर्चस्तया सम्भव भ्राज गच्छ ।
जूरसि धृता मनसा जुष्टा विष्णवे ॥१७॥

·(१२)
वासजनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ०४-५,
तस्यास्ते सत्यसंवसः प्रसवे तन्वो यन्त्रमशीय स्वाहा ।
शुक्रमसि चन्द्रमस्य॒मृतमसि वैश्वदेवमसि ॥१८॥
चिदसि मनासि धीरसि दक्षिणासि क्षत्रियासि यज्ञियास्यदितिरस्युभयतःशीणी ।
सा नः सुप्राची सुप्रतीच्येधि मित्रस्त्वा पुदि बनीता पुषाऽध्वनस्पात्विन्द्रायाध्यक्षायं ॥१९॥
अर्नु त्वा माता मन्यतामनु पिताऽनु भ्राता सगर्योऽनु सखा सयूथ्यः ।
सा देवि देवमच्छेहीन्द्रीय सोम रुद्रस्त्वा वर्तयतु स्वस्ति सोमसखा पुनरेहि ॥२०॥
वस्यस्यदितिरस्यादित गरि रुद्रासि चन्द्रासि ।
बृहस्पतिष्ट्वा सुम्ने रेम्णातु रुद्रो वसुभिरा चके ॥२१॥
अदित्यास्त्वा मूर्द्धनाधिर्मि देवयजने पृथिव्या इडायास्पदमसि धृतवत् स्वाहा । अस्मे
रेमस्वा स्मे ते बन्धु स्त्वे रायों मे रायो मा वयर्थ रायस्पोषेण वियोम तोतो रायः ॥२२
समख्ये देव्या धिया सं दक्षिणयोरुचक्षसा ।
मा म आयुः प्रमोपीर्मो अहं तव वीरं विदेय तवं देवि सन्दशि ॥२३॥
एष ते गायत्रो भाग इति मे सोमाय बतादेष ते त्रैष्टुंभो भाग इति मे सोमाय बतादेष ते जागतो
भाग इति मे सोमाय बूताच्छन्दोनामाना साम्राज्यं गच्छेति मे सोमाय बतादास्माकोऽसि
शुक्रस्ते ग्रह्यो विचितस्त्वा वि चिन्वन्तु ॥२४॥
अभि त्यं देवध सवितारमोण्योः कवितुमर्चामि सत्यसवर्थ रत्नधामभि प्रियं मति कविम् ।
ऊया यस्यामतिर्भा अदितत्मीय हिरण्यपाणिरमिमीत सुक्रतुः कृपा
प्रजाम्यस्त्वा' प्र॒जास्त्वा ऽनुपाणन्तु प्र॒जास्त्वमनुप्राणिहि ॥२५॥
शकं त्या शुक्रेण क्रीणामि चन्द्रं चन्द्रणामृतममृतेन ।
सग्मे ते गोरस्मे ते चन्द्राणि तपसस्तनूरसि प्रजापतेर्वर्णः परमेण क्रीयसे
सहस्रपोषं पुषेयम् ॥२६॥
मित्रो न एहि सुमित्रधु इन्द्रस्योरुमा विश दक्षिण मुशन्नुशन्त स्योनः स्योनम् ।
स्वान भ्राजाबारे बम्भारे हस्त सुहस्त कृशानवेते व सोमक्रयणास्तानक्षध्वं मा वो दभन ॥२७॥
परि माऽने दुश्चरिताद्वाधुस्वा मा सुचरिते मर्ज ।
उदायुषा स्वायुषोदस्थाममृतार अनु ॥२८॥
प्रति पन्थामपद्महि स्वस्तृिगामनेहसम् । येन विश्वाः परि द्विषो वृणाक्त विन्दते वसु' ॥२९॥

·कं० १८-३७:१-२]
यजुर्वेद-संहिता।
(१३)
अदित्यास्त्वगृस्य दित्यै सद् आसीदे।
अस्तन्नायां वृषभो अन्तरिक्षममिमीत वरिमाणं पृथिव्याः ।
आऽसीदद्विश्वा भुवनानि सम्राविश्वेत्तानि वरुणस्य धृतानि ॥३०॥
वनेषु व्यन्तरिक्षं ततान वाजमवत्सु पय उस्रियांसु ।
हृत्सु क्रतुं वरुणो विश्वग्निं विवि सूर्यमदधात् सोममद्रौं ॥३१॥
सूर्यस्य चक्षुरारोहानेरक्ष्णः कनीनकम् । यत्रैतशेभिरीयसे भ्राज॑मानो विपश्चिता ॥३२॥
उस्रावेत धूर्षाही युज्येथामनश्रू अवीरहणौ ब्रह्मचोदनौ ।
स्वस्ति यज॑मानस्य गृहान् गच्छतम् ॥३३॥
भद्रो मेऽसि प्रच्यवस्य भुवस्पते विश्वान्यभि धामानि
मा त्वा परिपरिणों विदुन् मा त्वा परिपन्थिनो विदन् मा त्वा वृका अघायवो विदन् ।
श्येनो
भत्वा पर पत यजमानस्य
ग्रहान् गच्छ तन्नौ संस्कृतम् ॥३४॥
नो मित्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ चक्षसे महो देवाय तत संपर्यत ।
रेदृशे देवाताय केतवे दिवस्पुत्राय सूर्याय शसत ॥३५॥
वरुणस्योत्तम्भनमसि वरुणस्य स्कम्भसर्जनी स्थो वरुणस्य ऋतसदन्यसि
वरुणस्य ऋतसदनमसि वरुणस्य ऋतसदनमा सौदे ॥३६॥
या ते धामानि हविषा यजन्ति ता ते विश्वा परिभूरस्तु यज्ञम् ।
गयस्फानः प्र॒तर॑णः सुवीरोऽवीरा प्र चरा सोम दुर्यान् ॥३७॥
[अ०४, कं० ३७, मं० सं० ८२]
इति चतुर्थोऽध्यायः।
-
अथ पञ्चमोऽध्यायः।
अग्नेस्तनरसि विष्णवे त्वा' सोमस्य तनरसि विष्णवे त्वो ऽतिथेरातिथ्यमसि विष्णवे त्वा
श्येनाय त्वा सोमभते विष्णवे त्वाऽग्नये त्वा रायस्पोषदे विष्णवे त्वा ॥१॥
अग्नेर्जनित्रमसि वृषणी स्थै उर्वश्यस्यौ युरसिं पुरुरवा असि । गायत्रेण त्वा छन्दसा
मन्थामि त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसा मन्थामि जागतेन त्वा छन्दसा मन्थामि ॥२॥

·(१४) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ०५३ भवतं नः समनसौ सचैतसावरेपसौं। भा यज, हिसिष्टं मा यज्ञपतिं जातवेदसौ शिवौ भवतमद्य नः ॥३॥ अग्नावृग्निश्चरति प्रविष्ट ऋषीणां पुत्रो अभिशस्तिपावा । स नः स्योनः सुया यह देवेभ्यों हन्यछ समप्रयुच्छन्त्स्वाहाँ ॥४॥ आपतये त्वा परिपतये गृह्णामि तनूनने शाक्वराय शक्वन ओजिष्ठाय। अनाधृष्टमस्यनाधृष्यं देवानामोजोऽनभिशस्त्यभिशस्तिपा अनभिशस्त॒न्यमञ्जसा सत्यमुपंगेष, स्विते मा धाः ॥५॥ अग्ने व्रतपास्त्वे व्रतपा या तव तनरियछ सा मयि यो मम तरेषा सा त्वयि । सह नौ व्रतपते व्रतान्यनु मे दीक्षां दीक्षापतिर्मन्यतामनु तपस्तप॑स्पतिः ॥६॥ अशुरधशुष्टे देव सोमाप्यया॑यतामिन्द्रायकधनविदे। आ तुभ्यमिन्द्रः प्यायतामा त्वमिन्द्राय प्यायस्व । आप्याययास्मान्त्सखीन्सन्या मेधा स्वस्ति ते देव सोम सुत्यामशीयं । एटा रायः प्रेषे भगाय ऋतमृतवादिभ्यो नमो द्यावापृथिवीभ्याम् ॥७॥ या ते अग्नेऽयःशया तनूर्वर्षिष्ठा गह्वरेष्ठा । उग्रं वचो अपविधीत्त्वेषं वचो अपविधीत्स्वाहाँ। या ते अग्ने रजःशया तनूर्वषिष्ठा गहरेष्ठा । उग्रं वचो अपविधीत्त्वेषं वचो अपविधीत्स्वाहीं । या ते अग्ने हरिशया तनूर्वर्षिष्ठा गह्वरेष्ठा । उग्रं वचो अपावधीत्त्वेषं वचो अपावधीत्स्वाहा ॥८॥ तप्तायनी मेऽसि वित्तायनी मेऽस्य तान्मा नाथता दर्वतान्य व्यथिता । विदेदृग्निर्नभो नामों ऽने अङ्गिर आयुना नाम्नेहि योऽस्यां पृथिव्यामसि यत्तेऽनाधृष्ट नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे विदेग्मिनमो नार्मा ऽग्ने अभिर आयुना नाम्नेहि यो द्वितीयस्यां पृथिव्यामसि यत्तेऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे" विदेग्निर्नभो नामो ऽने अङ्गिर आयुना नाम्नेहि यस्तुतीयस्यां पृथिव्यामसि यत्तेऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे"। अर्नु त्वा देववीतये" ॥९॥ सिश्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः कल्पस्व सिध्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः शुन्धस्व सियसि सपत्नसाही देवेभ्यः शुम्भस्वै ॥१०॥ इन्द्रघोषस्त्वा वसुभिः पुरस्तात्पातुं प्रचेतास्त्वा रुद्रैः पश्चात्पातुं मनोजवास्त्वा पितृमिदक्षिणतः पातु विश्वकर्मा त्वाऽऽद्वित्यैरुत्तरतः पावि दमहं तप्तं वाहिर्धा यज्ञान्निः सृजामि ॥११॥ सि ह्यासि स्वाहाँ सिहास्यादित्यवानिः स्वाहा सियासि ब्रह्मवनिः क्षत्रवनिः स्वाहाँ सिह्यसि सुप्रजावनी रायस्पोपवनिः स्वाहाँ सिह्यस्या वह देवान् यजमानाय स्वाहाँ मतेभ्यस्त्वा ॥१२॥ १२

·कं०३-२४]
यजुर्वेद-संहिता।
(१५)
ध्रुवोऽसि पृथिवीं हूँछह ध्रुवक्षिदस्य॒न्तरिक्षं दृहांच्युतक्षिदसि दिव यहाँ :
पुरीषमर्सि ॥१३॥
युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः ।
वि होत्रा दुधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः स्वाहीं ॥१४॥
इदं विष्णुर्वि चक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् । समूढमस्य पासुरे स्वाहा ॥१५॥
इरावती धेनुमती हि भूतक सूयवसिनी मनवे दशस्या ।
व्यस्कन्ना रोदसी विष्णवेते दाधर्थ पृथिवीमभितो मयूखैः स्वाहाँ ॥१६॥
देवश्रुतौ देवेष्वा घोषत प्राची प्रेतमध्वरं कल्पयन्ती ऊर्ध्वं यज्ञं नयत मा जिह्वरतम् ।
स्वं गोष्ठमा वदतं देवी दुर्ये आयुर्मा निर्वादिष्टं प्र॒जां मा निर्वादिष्ट मन रमेथां वर्मन्
पृथिव्याः ॥१७॥
-विष्णोर्नुकै वीर्याणि प्र वौचं यः पार्थिवानि विममे रजासि ।
यो अस्कभायदुत्तर, सधस्थं विचक्रमाणस्त्रेधोरुगायो विष्णवे त्वा ॥ १८॥
दिवो वा विष्ण उत वा पृथिव्या महो वा विष्ण उरोन्तरिक्षात् ।
उभा हि हस्ता वसुना पृणस्वा प्रयच्छ दक्षिणादोत सव्या द्विष्णवे त्वां ॥ १९ ॥
प्र तद्विष्णु स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः।
यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा ॥ २० ॥
विष्णो सराटमसिं विष्णोः श्नप्त्रे स्थो विष्णोः स्यूरसिं विष्णो वोऽसि ।
वैष्णवमसि विष्णवे त्वा ॥ २१ ॥
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोचीहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ दद्वे' नार्यसी दमह रक्षसां ग्रीवा अपि कृन्तामि ।
बृहन्नसि बृहया बृहतीमिन्द्राय वाचं वर्दै ॥२२॥
रक्षोहणं वलगहन वैष्णवी मिदमहं तं बलगमुकिरामि यं मे निष्ट्यो यममात्यो निचखानेदमहं
तं वलगमुकिरामि यं में समानो यमसमानो निखानेदमहं तं वलगमुत्किरामि यं मे सबन्धु-
र्यमसंबन्धुर्निखानेदमहं तं वैलगमुत्किराम यं में सजातो यमसंजातो निचखानोत्कृत्यां
किरामि ॥२३॥
स्वराडसि सपत्नहीं संत्रराडस्यभिमातिहां जनराडसि रक्षोहाँ सर्वराडेस्यमिवहाँ ॥२४॥

·(१६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ०५,
-
धर्मणा।
रक्षोहणों वो वलगहनः प्रोक्षामि वैष्णवान् रक्षोहणों वो बलगहनोऽवनयामि वैष्णवान्
रक्षोहों वो वलगृहनोऽवस्तृणामि वैष्णवान् रक्षोहणौ वां वलगृहना उप॑ दधामि वैष्णवी'
रक्षोहणौ वां वलगृहनौ पयूँहामि वैष्णवी वैष्णवमर्सि वैष्णवा स्थ ॥२५॥
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोबाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ ढे' नार्यसी-दमह रक्षसां ग्रीवा अर्पि कृन्तामि। योऽसि यवयास्मद्वेषो यवयारांती
दिवे त्वाऽन्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्यो शुन्धन्ताँल्लोकाः पितृघटनाः पितृषदनमसि ॥२६॥
उद्दिवध स्तभानान्तरिक्षं पृण दृछहस्व पृथिव्यां द्युतानस्त्वा मारुतो मिनोतु मित्रावरुणी ध्रुवेण
ब्रह्मवनि त्वा क्षवनि रायस्पोषवनि पर्यंहामि । ब्रह्म छह क्षत्रं दृछहायुह
प्र॒जां छह ॥२७॥
ध्रुवासि ध्रुवोऽयं यजमानोऽस्मिन्नायतने प्र॒जया पशुभिर्भूयात् ।
घृतेन द्यावापृथिवी पूर्येा मिन्द्रस्य छदिरसि विश्वजनस्य छायाँ ॥२८॥
परि त्वा गिर्वणो गिर इमा भवन्तु विश्वतः ।
वृद्धायुमनु वृद्धयो जुटा भवन्तु जुष्टयः ॥२९॥
इन्द्रस्य स्यूरी-न्द्रस्य धुवोऽसि । ऐन्द्रमसि वैश्वदेवमसि ॥३०॥
विभूरसि प्रवाहणो' वह्निरसि हव्यवाहनः । श्वात्रोऽसि प्रचेता स्तुथोऽसि विश्ववेदाः॥३१॥
उशिगसि कवि वारिरसि बम्भारि-वस्यूरसि दुवस्वा छुन्ध्यूरसि मार्जालीयः
सम्राउंसि कृशानुः परिषद्योऽसि पर्वमानों नौऽसि प्रतक्या मोऽसि हव्यसूदन
ऋतामाऽसि स्वोतिः ॥३२॥
समुद्रोऽसि विश्वव्यंचा अजोऽस्येकप दहिरसि बुध्न्यो वागस्यैन्द्रमसि सदोऽस्य तस्य
द्वारौ मा मा सन्ताप्त मध्वनामध्वपते प्र मा तिर स्वस्ति मेऽस्मिन्पथि देवयाने भूयात् ॥३३॥
मित्रस्य मा चक्षुषेक्षध्वं मनयः सगराः सगरा स्थु सर्गरेण नाम्ना रौद्रेणानीकेन पात माऽग्नयः
पिपत मोऽग्नयो गोपायत मा नमो वोऽस्तु मा मा हिसिष्टं ॥३४॥
ज्योतिरसि विश्वरूपं विश्वेषां देवाना समित् । त्वयं सोम तनूकद्भ्यो द्वेषोभ्योऽन्यकृतेम्य जुरु
यन्तासि वरूथर स्वाहा जुषाणो अप्तुराज्यस्य वेतु स्वाहा ॥३५॥
अग्ने नय सुपा राये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नम उक्तिं विधेम ॥३६॥

·कं० २५-४३,१-२] यजुर्वेद-संहिता। (१७) अयं नो अग्निर्वरिवस्कृणोत्वयं मृधः पुर एंतु प्रभिन्दन् । अयं वाजञ्जियतु वाजसाताव्य शत्रूञ्जयतु ज«षाणः स्वाहाँ ॥३७॥ उरु विष्णो वि क्रमस्वोरु क्षयर्याय नस्कृधि । घृतं घृतयोने पिच प्रमं यज्ञप॑तिं तिर स्वाहा ॥३८ देव सवितरेष ते सोमस्त रक्षस्व मा त्वा दभन् । एतत्त्वं देव सोम देवो दे॒वाँ२ उपांगा इदमहं मनुष्यान्त्सह रायस्पोर्ण स्वाहा निर्वरुणस्य पाशान्मुच्ये ॥३९॥ अग्ने व्रतपास्त्वे व्रतपा या तव तनूर्मय्यभूदेषा सा त्वयि यो मम तनूस्त्वय्यभूदिय सा मर्यि । यथायथं नौं व्रतपते बृतान्यनु मे दीक्षा दीक्षापतिरमश्स्तानु तपस्तपस्पतिः ॥४०॥ उरु विष्णो विक्रमस्वोरु क्षयाय नस्कृधि । घृतं घृतयोने पिब प्रन यज्ञपति तिर स्वाहा ॥४१ अत्यन्याँर अगां नान्याँ२ उपांगामर्वाक त्वा परेभ्योऽविदं परोऽवरेभ्यः । तं त्वां जुषामहे देव वनस्पते देवय॒ज्यायै देवास्त्वा देवय॒ज्यायै जुषन्ती विष्णवे त्वा । ओषधे त्रायस्यै स्वर्धिते मैनछ हिसी ॥४२॥ द्यां मा लेखीरन्तरिक्षं मा हिंसीः पृथिव्या सम्भव । अयर्थ हि त्वा स्वधितिस्तेर्तिजाना प्रणिनाय महते सौभगार्य । अतस्त्वं देव वनस्पते शतवल्शो वि रोह सहस्रवल्शा वि वयछ रुहेम ॥४३॥ ४३, मं० सं० १५०] इति पञ्चमोऽध्यायः। [अ० ५, कं.४३, अथ षष्ठोऽध्यायः। देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । आ ददे नार्यसी-दमहर्छ रक्षसां ग्रीवा अर्पि कृन्तामि। यवोऽसि यवयास्मद् द्वेषो यवयारीती-दिवे त्वाऽन्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै वो शुन्धन्ताँल्लोकाः पितृषदनाः पितृषदनमसि ॥१॥ अग्रेणीरसि स्वावेश उन्नेतृणामे॒तस्य वित्तादधिं त्वा स्थास्यति' देवस्त्वा सविता मध्वानक्तुं सुपिप्पलाभ्यस्त्वौषधीभ्यः। द्यामग्रेणास्पृक्ष आन्तरिक्षं मध्येनाप्राः पृथिवीमुपरेणाहीं॥२ - वा. य०३

·(१८)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ०६
या ते धामान्युश्मसि गमध्ये यत्र गावो भूरिशृङ्गन अयासः ।
अत्राह तदुरुगायस्य विष्णोः परमं पदमर्व भारि भूरि । ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवनि
रायस्पोषवनि प£हामि । ब्रह्म छह क्षत्रं दृछहायुदृछह प्रजा छह ॥३॥
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥४॥
तद्विष्णोः परमं पद, सो पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् ॥५॥
परिवीरसि परि त्वा देवीविंशो व्ययन्तां परमं यजमान रायो मनुष्या॒णाम् ।
दिवः सूनुस्ये घ ते पृथिव्याँल्लोक आरण्यस्तै पशुः॥६॥
उपावीरस्युपं देवान्दैवीर्विशः प्रागुरुशिजो वह्नितमान् ।
देव त्वष्टवसु रम हव्या ते स्वदन्ताम् ॥७॥
रेवती रमध्वं बृहस्पते धारया वसूनि ।
ऋतस्य त्वा देवहविः पाशेन प्रति मुञ्चामि धर्षा मानुषः ॥८॥
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
अग्नीषोमाभ्यां जुष्टं नि युनज्मि। अद्भयस्त्वौषधीभ्योऽनु त्वा माता मन्यतामनु पिताऽनु भ्राता
सगर्योऽनु सखा सयूथ्यः । अग्नीषोमाभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ॥९॥
अपां पेरुरस्या-पो देवीः स्ववन्तु स्वात्तं चित्सद्देवहुविः।
सं ते प्राणो वातेन गच्छता समङ्गानि यजत्रैः सं यज्ञपतिराशिषा ॥१०॥
धृतेनाक्तौ पशुंस्त्रायथा रेवति यजमाने प्रियं धा आ विशं ।
उरोरन्तरिक्षात्सबेन वातैनास्य हुविषस्त्मना यज़ समस्य तन्वा भव ।
वर्षो वर्षीयसि यज्ञे यज्ञपति धीः स्वाहा देवेभ्यो देवेभ्यः स्वाहाँ ॥११॥
माहिर्भूर्मा पृदाकु नमस्त आतानानुर्वा प्रेहि । घृतस्य कुल्या उप ऋतस्य पथ्या अर्नु ॥१२॥
देवरिपः शुद्धा वोदवर सुपरिविष्टा देवेषु सुपरिविष्टा वयं परिवेष्टारो भूयास्म ॥१३॥
वाचे ते शुन्धामि प्राणं ते शुन्धामि' चक्षुस्ते शुन्धामि श्रोत्रं ते शुन्धामि
नाभिं ते शुन्धामि मे, ते शुन्धामि पायु ते शुन्धामि चरित्रास्ते शुन्धामि ॥१४॥
मनस्तु आ प्यायत' वाक्त आ प्यायता प्राणस्त आ प्यायतां चक्षुस्त आ प्यायता
श्रोत्र त आ प्यायता। यत्ते क्रूरं यदास्थितं तत्त आ प्यायतां निष्ट्यायतां तत्तै शुध्यतु
शमहोभ्यः। ओषधे त्रायस्व स्वर्धिते मैन हिछसी': ॥१५॥

·कं. ३-२५] यजुर्वेद-संहिता। (१९) रक्षसां भागोऽसि निरस्त५ रक्ष इदमह, रक्षोऽभि तिष्ठामीदमहछ रक्षोऽव बाध इदमहर्छ रक्षोऽधमं तमो नयामि । घृतेन द्यावापृथिवी प्रोणुवााँ वायो वे स्तोकाना-मग्निराज्यस्य वेतु स्वाहाँ स्वाहाकृते ऊर्ध्वनभसं मारुतं गच्छत ॥१६॥ इदमापः प्र वहतावद्यं च मलं च यत् । यच्चाभिदुद्रोहान्तं यच्च शेपे अभीरुणम् । आपो मा तस्मादेन॑सः पर्वमानश्च मुश्चतु ॥१७॥ सं ते मनो मनसा सं प्राणः प्राणेन गच्छताम् । रेडस्य॒मिष्ट्रवा श्रीणात्वापस्त्वा समरिणन्वातस्य त्वा धाज्य पूष्णो रह्या ऊष्मणौ व्यथिषतं प्रयुतं द्वेषः ॥१८॥ घृतं घृतपावानः पिबत वसा वसापावानः पिबतान्तरिक्षस्य हुविरसि स्वाहाँ । दिश: प्रदिर्श आदिौँ विदिश उदिशौँ दिग्भ्यः स्वाहाँ ॥१९॥ ऐन्द्रः प्राणो अङ्गे अङ्गे नि दीध्यदैन्द्र उदानो अङ्ग अङ्गे निधीतः । देव त्वष्टभूरि ते स समेतु सलक्ष्मा यद्विघुरूपं भवाति । देवत्रा यन्तमवसे सखायोऽनु त्वा माता पितरौ मदन्तुं ॥२०॥ समुद्रं गच्छ स्वाहाँ ऽन्तरिक्षं गच्छ स्वाहा' देव सवितारं गच्छ स्वाहाँ मित्रावरुणौ गच्छ स्वाहाँ होरात्रे गच्छ स्वाहाँ छन्दथिसि गच्छ स्वाहाँ द्यावापृथिवी गच्छ स्वाहाँ यज्ञं गच्छ स्वाहाँ सोमै गच्छ स्वाहाँ दिव्यं नौ गच्छ स्वाही ऽनिं वैश्वानरं गच्छ स्वाही मनौ मे हार्दैि यच्छे दिव ते धूमो गच्छतु स्वज्योतिः पृथिवीं भस्मनाऽऽर्पूण स्वाहाँ १२१ माऽपो मौषधीहिंसी-र्धाम्नौ धाम्नो राजस्ततो वरुण नो मुश्च । यहाहुरघ्न्या इति वरुणेति शपामहे ततो वरुण नो मुश्च । सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः॥२२ हुविष्मतीरिमा आपो हविष्मार आ विवासति । हुविष्मान् देवो अध्वरो हुविष्मा२ अस्तु सूर्य: ॥२३॥ अग्नेर्वोऽपन्नगृहस्य सदसि सादयामी-न्द्राग्न्योभौगधेयीं स्थं मित्रावरुणयोभागधेयर्थी स्) विश्वेषां देवानां भागधेयी स्र्थं । अमूर्या उप सूर्ये याभिर्वा सूर्यः सह । ता नो हिन्वन्त्वध्वरम् ॥२४॥ हृदे त्वा मनसे त्वा दिवे त्वा सूर्याय त्वा । ऊर्ध्वमिममध्वरं दिवि देवेषु होत्रा यच्छे ॥२५॥ - ·(२०) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ०६-७, सोम राजन् विश्वास्त्वं प्रजा उपावरोह विश्वास्त्वां प्र॒जा उपावरोहन्तु । शुणोत्वग्निः समिधा हवं मे शृण्वन्त्वापो धिषणांश्च देवीः । श्रोता ग्रावाणो विदुषो न यज्ञछ शृणोतु देवः सविता हवं मे स्वाहा ॥२६॥ देवीरापो अपां नपाद्यो व ऊमिहविष्य इन्द्रियावान् मदिन्तमः । तं देवेभ्यो देवत्रा दत्त शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थं स्वाहा ॥२७॥ कार्षिरसि समुद्रस्य त्वा क्षित्या उन्नयामि । समापो अद्भिरग्मत समोषधीभिरोषधी ॥२८॥ यमने पृत्सु मर्त्यमा वाजेषु यं जुनाः । स यन्ता शर्यतीरिषः स्वाहाँ ॥२९॥ देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । आ दद्वे' रावाऽसि गभीरमममध्वरं कृधीन्द्रीय सुपूर्तमम् । उत्तमेन पविनोजस्वन्त मधुमन्तं पयस्वन्तं निगाभ्या स्थ देवश्रुतस्तर्पयत मौ ॥३०॥ मनों मे तर्पयत वाचं मे तर्पयत प्राणं में तर्पयत चक्षुर्मे तर्पयत श्रोत्रं मे तर्पयतात्मानं मे तर्पयत प्र॒जां मै तर्पयत पशून्म तर्पयत गणान्मे तर्पयत गणा मे मा वि तृषन् ॥३१॥ इन्द्राय त्वा वसुमते रुद्रवत इन्द्राय त्वां ऽऽदित्यवत इन्द्राय त्वो ऽभिमातिने । श्ये॒नाय॑ त्वा सोमभृते ऽग्नये त्वा रायस्पोषदे ॥३२॥ यत्ते सोम दिवि ज्योतिर्यत्पृथिव्यां यदुरावन्तरिक्षे । तेनास्मै यज॑मानायोरु राये कृध्यधि दाने वौचः ॥३३॥ श्वाना स्थं वृत्रतुरो राधोगूर्ता अमृतस्य॒ पत्नीः। ता देवीदेवत्रेमं यज्ञं नय॒तोपहूताः सोमस्य पिबतं ॥३४॥ मा भेर्मा सं विस्था ऊर्ज धत्स्व धिषणे वीवी सती वीडयेथामजं दधाथाम् । पाप्मा हतो न सोम: ॥३५॥ प्रागपागुदगधराक्सर्वतस्त्वा दिश आ धावन्तु । अम्ब निष्पर समरीविदाम् ॥३६॥ त्वमङ्ग प्रशसिषो देवः शविष्ठ मय॑म् । न त्वदन्यो मघवन्नस्ति मर्डितेन्द्र ब्रवीमि ते वचः ॥३७॥ [भ०६, कं० ३७, मं० सं० १९७] इति षष्ठोऽध्यायः।

·कं० २६-३७,१-१२]
यजुर्वेद-संहिता।
(२१)
अथ सप्तमोऽध्यायः।
वाचस्पतये पवस्व वृष्णो अशुभ्यां गर्भस्तिपूतः' ।
देवो देवेभ्यः पवस्व येषां भागोऽसि ॥१॥
मधुमतीर्न इषस्कृधि यत्ते सोमादाभ्यं नाम जागृवि तस्मै ते सोम सोमाय स्वाहा
स्वाहोर्वन्तरिक्षमन्वेमि ॥२॥
स्वाकृतोऽसि विश्वेभ्य इन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थिवेभ्यो मनस्त्वाष्टु स्वाहा
त्वा सुभव सूर्याय देवेभ्यस्त्वा मरीचिपेभ्यो देवांधशो यस्मै त्वेडे तत्सत्यमुपरिप्रुता
भनेन हतोऽसौं फट् प्राणा त्या व्यानाय त्वा ॥३॥
उपयामगृहीतोऽस्य॒न्तर्यच्छ मघवन् पाहि सोमम् । उरुष्य राय एषो यजस्व ॥४॥
अन्तस्ते द्यावापृथिवी दधाम्य॒न्तर्दधाम्युर्वन्तरिक्षम् ।
सजूदेवेभिरवर : परश्चान्तर्याम मघवन मादयस्वं ॥५॥
स्वाकृतोऽसि विश्वेभ्य इन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थिवेभ्यो मनस्त्वाटु स्वाहा
त्वा सुभव सूर्याय देवेभ्यस्त्वा मरीचिपेभ्य उदानाय त्वा ॥६॥
आ वायो भूष शुचिपा उप नः सहस्रं ते नियुतो विश्ववार ।
उपो ते अन्धो मद्यमयामि यस्य देव दधिषे पूर्वपेयं वायवे त्वा ॥७॥
इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरागतम् । इन्दवो वामुशन्ति हि ।
उपयामगृहीतोऽसि वायर्व इन्द्रवायुभ्यां वै- ते योनिः सजोषोभ्यां त्वा ॥८॥
अयं वा मित्रावरुणा सुतः सोम ऋतावृधा । ममेदिह श्रृंतर हवम् ।
उपयामगृहीतोऽसि मित्रावरुणाभ्यां त्वां ॥९॥
राया वय, ससवा सौ मदेम हव्येन देवा यवसेन गावः । तां धेनुं मित्रावरुणा
युवं नौ विश्वाहां धत्तम पस्फुरन्ती-मेष ते योनितायुभ्यां त्वां ॥१०॥
या वा कशा मधुमत्यश्विना सूनृतवती । तया यज्ञं मिमिक्षतम् ।
उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्वैष ते योनिर्माध्वीभ्यां त्वां ॥११॥
तं प्रत्ना पूर्वथा विश्वथेमा ज्येष्ठतातिं बर्हिषदछ स्वर्विदम् ।
प्रतीचीनं वृजनं दोहसे धुनिमाशुं जयन्तमनु यासु वर्धसे ।
उपयामगृहीतोऽसि शण्डाय त्वैप ते योनिर्वीरता पाय पसृष्टः शण्डौं
देवास्त्वा शुक्रपाः प्रणयन्त्वं नाधृष्टा सि ॥१२॥

·(२२) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [भ०७; सुवीरो वीरान् प्रजनयन् परीयभि रायस्पोण यजमानम् । सश्नग्मानो दिवा पृथिव्या शुक्रः शुक्रशोचिों निरस्तः शण्डः शुक्रस्याधिष्ठानमर्सि ॥१३ अच्छिन्नस्य ते देव सोम सुवीर्यस्य रायस्पोषस्य दद्वितारः स्याम । सा प्रथमा सँस्कृतिविश्ववारा स प्रथमो वरुणो मित्रो अग्निः ॥१४॥ स प्रथमो बृहस्पतिश्चिकित्वाँस्तस्मा इन्द्राय सुतमा जुहोत स्वाहा । तृम्पन्तु होत्रा मध्वो याः स्विष्टा याः सुप्रीताः सुहृता यत्स्वाहाँ ऽयांडग्नीत् ॥१५॥ अयं वेनश्चौदयत्पृश्निगर्भा ज्योतिर्जरायू रजसो विमाने । इममपा, सङ्गमे सूर्यस्य शिशुं न विा मतिभी रिहन्ति । उपयामगृहीतोऽसि मर्काय त्वां ॥१६॥ मनो न येषु हवनेषु तिग्मं विपः शच्या वनुथो द्रवन्ता । आ यः शयाभिस्तुविनम्णो अस्याश्रीणीतादिशं गर्भस्ती वेष ते योनिः प्रजाः पाह्यपमृष्टो मॉ देवास्त्वा मन्थिपाः प्रणयन्त्वनाधृष्टासि ॥१७॥ सुप्रजाः प्र॒जाः प्रजनयन् परीह्यभि रायस्पोपेण यजमानम् । सञ्जग्मानो दिवा पृथिव्या मुन्थी मुन्थिशोचिर्षा निरस्तो मर्को मन्थिनोऽधिष्ठानमसि ॥१८॥ ये देवासो दिव्येकादश स्थ पृथिव्यामध्येकादश स्थ । अप्सुक्षितो महिनैकादश स्थ ते देवासो यज्ञमिमं जुषध्वम् ॥१९॥ उपयामगृहीतोऽस्याग्रयणोऽसि स्वग्रियणः । पाहि यज्ञं पाहि यज्ञपतिं विष्णुस्त्वामिन्द्रियेणं पातु विष्णुं त्वं पाह्याभि सर्वनानि पाहि ॥२०॥ सोमः पवते सोमः पवतेऽस्मै ब्रह्मणेऽस्मै शुत्रायास्मै सुन्वते यजमानाय पवत इष ऊर्जे पवतेऽद्भय ओषधीभ्यः पवते द्यावापृथिवीभ्यां पवते सुभूताय पवते' विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य एष ते योनिर्विश्वभ्यस्त्वा देवेभ्य: ॥२१॥ उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा बृहद्वते वय॑स्वत.उक्थाव्यं गृह्णामि । यत इन्द्र बृहद्वय॒स्तस्मै त्वा विष्णवे त्वै'- ते योनिरुक्थेभ्य॑स्त्वां देवेभ्यस्त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामि ॥२२ मित्रावरुणाभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृहामी-न्द्राय त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृहामी न्वा- निभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामी-न्द्रावरुणाभ्यां त्वा देवाच्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामी-न्द्रा- बृहस्पतिभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामी द्वाविष्णुभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामि ।२३ -

·कं०१३-३४]
यजुर्वेद-संहिता ।
(२३)
मूर्धान दिवो अतिं पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम् ।
कवि सम्राजमतिथि जानामासन्ना पात्र जनयन्त देवाः ॥२४॥
उपयामगृहीतोऽसि ध्रुवोऽसि ध्रुवक्षितिर्भुवाणां ध्रुवतमोऽच्युतानामच्युतक्षितम
एष ते योनिर्वैश्वानराय॑ त्वां। ध्रुवं ध्रुवेण मनसा वाचा सोमम नयामि ।
अथा न इन्द्र इद्विशोऽसपत्नाः समनसस्करत् ॥२५॥
यस्तै द्रुप्स स्कन्दति यस्तै अशुावच्युतो धिषणयोरुपस्थात् ।
अध्वर्योर्वा परि वा यः पवित्रात्तं ते जुहोमि मनसा वर्षट्कृत स्वाहाँ देवानामुत्क्रमणमसि ॥२६॥
प्राणाय मे वर्चीदा वर्चसे पवस्व व्यानाय मे वक़दा वर्चसे पवस्वो दानाय मे वर्चीदा वर्चसे
पवस्व वाचे में वक़दा वर्चसे पवस्व॑ ऋतूदक्षाभ्यां मे वर्चीदा वर्चसे पवस्व श्रोाय मे
वक़दा वर्चसे पवस्व चक्षुभ्यां मे वर्णोदसौ वर्चसे पवेथाम् ॥२७॥
-आत्मने मे वक़दा वर्चसे पवस्वी जसे मे वर्चीदा वर्चसे पवस्वायुषे मे वक़दा वर्चसे
पवस्व विश्वाभ्यो मे प्र॒जाभ्यो वक़दसौ वर्चसे पवेथाम् ॥२८॥
कोऽसि कतमोऽसि कस्यासि को नामांसि । यस्य॑ ते नामामन्महि यं त्वा सोमनातीतृपाम ।
भूमुर्वः स्वः सुप्रजाः प्रजाभिः स्या, सुवीरो वारैः सुपोषः पोषैः ॥२९॥
उपयामगृहीतोऽसि मर्धवे त्वो-पामगृहीतोऽसि माधवाय त्वों-पामगृहीतोऽसि शुक्राय त्यो
पामगृहीतोऽसि शुचये त्वों-पामगृहीतोऽसि नभसे त्वो-पामगृहीतोऽसि नमस्याय त्वों
पयामगृहीतोऽसीषे त्वों-पामगृहीतोऽस्यूर्जे त्वों-पामगृहीतोऽसि सहसे त्वों-पामगृहीतो
ऽसि सहस्ाय त्वो-पामगृहीतोऽसि तपसे त्वो"-पामगृहीतोऽसि तपस्याय त्वों-पयाम-
गृहीतोऽस्य हसस्पतये त्वा ॥३०॥
इन्द्रांनी आ गत सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम् । अस्य पतिं धियेषिता ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राग्निभ्यां त्वैप ते योनिरिन्द्राग्निभ्यां त्वा ॥३१॥
आ था ये अग्निमिन्धते स्तुणन्ति बहिरीनुषक् । येषामिन्द्रो युवा सखाँ ।
उपयामगृहीतोऽस्यमीन्द्राभ्यां वै-प ते योनिरमीन्द्राभ्यां त्वां ॥३२॥
ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वे देवास आ गत । श्विासो दाशुषः सुतम् ।
उपयामगृहीतोऽसि विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य॑ एष ते योनिविश्वभ्यस्त्वा देवेभ्य: ॥३३॥
विश्वे देवास आ गत शृणुता में इमर्थ हवम् । एवं बर्हिनिषीदत ।
उपयामगृहीतोऽसि विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य॑ एष ते योनिर्विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यः ॥३४॥

·(२४)
वासजनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ०७-८७
इन्द्र मरुत्व इह पाहि सोम या शार्याते अर्पिबः सुतस्य ।
तव प्रणीती तव शूर शर्मन्ना विवासन्ति कवयः सुयज्ञाः ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा मरुत्वतं एष ते योनिरिन्द्रीय त्वा मरुत्वते ॥३५॥
मुरुत्वन्तं वृषभं वावृधानमकवारिं दिव्य शासमिन्द्रम् ।
विश्वासाहमवसे नतनायोग्र सहोदामिह त हुवेम ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा मुरुत्वतं एष ते योनिरिन्द्राय त्वा मुरुत्वते ।
उपयामगृहीतोऽसि मरुतां त्वौजसें ॥३६॥
सजोषा इन्द्र सगणो मरुद्भिः सोम पिब वृत्रहा शूर विद्वान् ।
जहि शररप मृधो नुदस्वाथाभयं कृणुहि विश्वतो नः ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा मरुत्वत एष ते योनिरिन्द्राय त्वा मुरुत्वते ॥३७॥
मरुत्वार इन्द्र वृषभो राय पिबा सोममनुष्वधं माय ।
आ सिंञ्चस्व जठरे मध्व ऊर्मिं त्व राजाऽसि प्रतिपत्सुतानाम ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा मुरुत्वंतं एष ते योनिरिन्द्रीय त्वा मुरुत्वते ॥३८॥
महाँ२ इन्द्रो नवदा चर्षणिप्रा उत द्विबहीं अमिनः सहोभिः ।
अस्मद्रयग्वावृधे वीर्यायोरुः पृथुः सुकृतः कर्तृभिर्भूत् ।
उपयाममृहीतोऽसि महेन्द्राय॑ त्वैप ते योनिमहेन्द्राय॑ त्वा ॥३९॥
महाँ२ इन्द्रो य ओज॑सा पर्जन्यो वृष्टिमाँर इव । स्तोमैर्वत्सस्य वावृधे ।
उपयामगृहीतोऽसि महेन्द्राय वै- ते योनिमहेन्द्राय॑ त्वा ॥४०॥
उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः। दृशे विश्वाय सूर्य स्वाहाँ ॥४१॥
चित्रं देवानामुदगादीकं चक्षुमित्रस्य वरुणस्याग्नेः।
आपा द्यावापृथिवी अन्तरिक्ष सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च स्वाहाँ ॥४२॥
अग्ने नय सुपा राये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्युस्मर्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नम उक्तिं विधेम स्वाहा ॥४३॥
अयं नौ अग्निर्वरिवस्कृणोत्वयं मृधः पुर एतु प्रभिन्दन् ।
अयं वाजाश्चयतु वाजसाताव्य, शत्रूञ्जयतु जर्हषाणः स्वाहा ॥४४॥
रूपेण वो रूपमभ्यागां तुथो वो विश्ववेदा वि भजतु ।
ऋतस्य प्रथा प्रेत चन्द्रदक्षिणा वि स्वः पश्य व्युन्तरिक्ष यतस्व सदृस्यैः ॥४५॥
ब्राह्मणमद्य विदेयं पितृमन्त पैतृमत्यमृर्षिमायछ सुधातुदक्षिणम् ।
अस्मद्रोता देवत्रा गच्छत प्रदातारमा विशते ॥४६॥

·कं. ३५-४८१-८] यजुर्वेद-संहिता। (२५) अग्नये त्वा मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतत्त्वमशीयायुर्दात्र एधि मयो मह्यं प्रतिग्रहीने रुद्राय त्वा मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतत्त्वमशीय प्राणो दात्र एधि वयो मा प्रतिग्रही। बृहस्पतये त्वा मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतत्त्वमशीय त्वग्दात्र एधि मयो मा प्रतिग्रहीत्रे यमाय त्वा मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतत्त्वमशीय हयो दात्र एधि वयो मा प्रतिग्रहीने ॥४७॥ कोऽद्वात्कस्मा अदात्कामोऽद्वात्कामायादात् । कामों दाता कामः प्रतिग्रहीता कामैतत्ते ॥४८॥ [अ०७, ०४८, मं० सं० १४०] इति सप्तमोऽध्यायः। अथाष्टमोऽध्यायः। उपयामगृहीतोऽस्या दित्येभ्यस्त्वा । विष्णं उरुगायैष ते सोमस्त रक्षस्व मा त्वा दभनं ॥१॥ कदा चन स्तरीरसि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे । उपोपेन्नु मघवन् भूय इन्च ते दान देवस्य पृच्यतं आदित्येभ्यस्त्वा ॥२॥ कदा चन प्र युच्छस्युभे नि पासि जन्मनी । तुरीयादित्य सर्वनं त इन्द्रियमातस्थावमृत दिव्या वित्येभ्यस्त्वो ॥ ३॥ यज्ञो देवानां प्रत्येति सुम्नमादित्यासो भवता मृडयन्तः । आ वोऽर्वाची सुमतिर्ववृत्यादु होश्चिद्या वरिवोवित्तुरासदा-दित्येभ्यस्त्वा ॥४॥ विवस्वन्नादित्यैष ते सोमपीथस्तस्मिन् मत्स्व । श्रदस्मै नरो वर्चसे दधातन यदाशीर्दा दम्पती वाममश्नुतः । पुान् पुत्रो जायते विन्दते वस्वा विश्वाहारप एधते गृहे ॥५॥ वाममद्य संवितर्वाममु श्वो दिवे दिवे वाममस्मभ्यछ सावीः । वामस्य हि क्षय॑स्य देव भूरैरया धिया वामभाजः स्याम ॥६॥ उपयामगृहीतोऽसि सावित्रोऽसि चनोधाश्चनोधा असि चनो मयि धेहि । जिन्व यज्ञं जिन्व यज्ञपति भगाय देवाय त्वा सवित्रे ॥७॥ उपयामगृहीतोऽसि सुशर्माऽसि सुप्रतिष्ठानो बृहद्क्षाय नमः । विश्वभ्यस्त्वा देवेभ्यः एष ते योनिर्विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यः ॥ ८॥ बा. य.४

·(२६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[ म.
इ
उपयामगृहीतोऽसि बृहस्पतिसुतस्य देव सोम त इन्दोरिन्द्रियावतः पत्नीवतो ग्रहार ऋध्यासम् ।
अहं पुरस्तादृहमवस्ताद्यदन्तरिक्षं तदु मे पिताऽभूत् ।
अहछ सूर्यमुभयो ददर्शाहं देवानां परमं गुहा यत् ॥९॥
अग्नाश पत्नीवन्त्सतर्देवेन त्वष्टा सोम पिव स्वाहाँ ।
प्रजापतिवृषोऽसि रेतोधा रेतो मार्य धेहि प्रजापतेस्ते वृष्णो रेतोधौ रेतोधामशीर्य ॥१०॥
उपयामगृहीतोऽसि हरिरसि हारियोजनो हरिभ्यां त्वा' । होर्धाना स्थ सहसोमा इन्द्राय ॥११॥
यस्तै अश्वसनि क्षो यो गोसनिस्तस्य॑ त दृष्टय॑जुष स्तुतस्तोमस्य शस्तोक्यस्योपैहूतस्योपहूतो
भक्षयामि ॥१२॥
देवकृतस्यैनसोऽव॒यज॑नमर्सि मनुष्यकृतस्यै सोऽव॒यज॑नमसि पितृकृतस्यैनसोऽव॒यज॑नमस्या-
त्मकृतस्यैनसोऽवयनमस्ये-नस एनसोऽवयजनमसि ।
यच्चाहमेनौ विद्वाँश्चकार यच्चाविद्वाँस्तस्य सर्वस्यैनसोऽवयजनमसि ॥१३॥
सं वर्चसा पयसा सं तनाभिरगन्महि मनसा सर्थ शिवेन ।
त्वष्टा सुत्रो वि दधातु रायोऽनुमाष्टुं तन्वो यद्विलिष्टम् ॥१४॥
समिन्द्र णो मनसा नेषि गोभिः स सूरिभिर्मघवन्स स्वस्त्या।
सं ब्रह्मणा दुवकृतं यदस्ति सं देवाना सुमतौ यज्ञियानाय स्वाहाँ ॥१५॥
सं वर्चसा पयसा सं तनूभिरगन्महि मनसा सर्थ शिवेन ।
त्वष्टा सुत्रो वि दधातु रायोऽनुमाष्टुं तन्वो यद्विलिष्टम् ॥१६॥
धाता रातिः सवितेदं जुषन्तां प्रजापतिनिधिपा देवो अग्निः।
त्वष्टा विष्णुः प्रजया संधराणा यजमानाय द्रविणं दधात स्वाहा ॥१७॥
सुगा वो देवाः सदना अकर्म य आजग्मेद, सर्वनं जुषाणाः ।
भरमाणा वहमाना हवी ष्यस्मे धत्त वसवो वसूनि स्वाहाँ ॥१८॥
याँर आऽवह उशतो देव देवाँस्तान् प्रेरय स्वे अग्ने सुधस्थे । ।
जक्षिवास पपिवासश्च विश्वेऽसु धर्म, स्वरातिष्ठतानु स्वाहाँ ॥१९॥
वय, हि त्वा प्रयति यज्ञे अस्मिन्नने होतारमवृणीमहीह ।
ऋधगया ऋधगुताशमिष्ठाः प्रजानन् यज्ञमुप॑ याहि विद्वान्त्स्वाहाँ ॥२०॥
देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुमित । मनसस्पत इमं देव. यज्ञछ स्वाहा वाते धाः ॥२१॥

·क०९-३५]
यजुर्वेद-संहिता।
(२७)
१
यज्ञ यज्ञं गच्छ यज्ञपति गच्छ स्वां योनि गच्छ स्वाहाँ ।
एष ते यज्ञो यज्ञपते सहसूक्तवाकः सर्ववीरस्तं जुषस्व स्वाहा ॥२२॥
माहिर्मा पृदाकुः। उरु) हि राजा वरुणश्चकार सूर्याय पन्थामन्येतवा उ । ।
अपवे पादा प्रतिधातवेऽकरुतापवक्ता हृदयाविधश्चित् ।
नमो वरुणायाभिष्ठितो वरुणस्य पार्शः ॥२३॥
अग्नेरनीकमप आ विवेशापां नपात् प्रतिरक्षन्नसुर्यम् ।
दमैदमे समिधं यक्ष्यग्ने प्रति ते जिह्वा घृतमुच्चरण्यत् स्वाहा ॥२४॥
समुद्रे ते हृदयमप्स्वन्तः सं त्वा विशन्त्वोषधीकृतापः ।
य॒ज्ञस्य॑ त्वा यज्ञपते सूक्तोक्तौ नमोवाके विधेम यत् स्वाहाँ ॥२५॥
देवीराप एष वो गर्भस्तछ सुप्रीत, सुभृतं बिभृत' ।
देव सोमेष ते लोकस्तस्मिञ्छं च वक्ष्व परि च वक्ष्व ॥२६॥
अवभृथ निचुम्पुण निचेरुरंसि निचुम्पुणः ।
अव देवैर्देवकृतमेनोऽयासिषमव मयैर्मय॑कृतं पुरुराव्णो देव रिषस्पाहि ।
देवाना समिदसि ॥२७॥
एजंतु दर्शमास्यो गर्भो जरायुणा सह । यथाऽयं वायुरेजति या समुद्र
एजति ।
एवायं दशमास्यो अस्रज्जरायुणा सह ॥२८॥
यस्यै ते यज्ञियो गर्भो यस्यै योनिहिरण्ययी । अङ्गान्यहृता यस्य तं मात्रा समजीगम स्वाहा २९
पुरुतुस्मो विधुरुप इन्टूरन्तमहिमानमानञ्ज धीरः।
एकपदी द्विपदी त्रिपदीं चतुष्पदीमष्टापढी भुवनानु प्रथन्ता स्वाहा ॥ ३० ॥
मरुतो यस्य॒ हि क्षये पाथा दिवो विमहसः । स सुगोपातमो जनः ॥ ३१ ॥
मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपतां नो भरीमभिः॥ ३२॥
आ तिष्ठ वृत्रहन्रथ युक्ता ते ब्रह्मणा हरी । अर्वाचीन, सु ते मनो ग्रावा कृणोतु वग्नुना ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा षोडशिन एष ते योनिरिन्द्रीय त्वा षोडशिने ॥ ३३ ॥
युक्ष्वा हि केशिना हरी वृषणा कक्ष्यप्रा । अथ न इन्द्र सोमपा गिरामुपश्रुति चर।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा षोडशिन' एष ते योनिरिन्द्राय त्वा षोडशिने ॥३४॥
इन्दुमिरौं वहतोऽप्रतिधृष्टशवसम् । ऋषीणां च स्तुतीरुप यज्ञं च मानुषाणाम् ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा षोडशिन एष ते योनिरिन्द्रीय त्वा घोडशिने ॥३५॥

·(२८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शक
[भ०७
यस्मान्न जातः परौ अन्यो अस्ति य आविवेश भुवनानि विश्वा
प्रजापतिः प्र॒जया सघराणस्त्रीणि ज्योतीधषि सचते स षोडशी ॥३६॥
इन्द्रश्च सम्राडू वरुणश्च राजा तौ ते भक्षं चक्रतुरग्र एतम् ।
तयोरहम भक्षं भक्षयामि वाग्देवी जुषाणा सोमस्य तृप्यतु सह प्राणेन स्वाहाँ ॥३७॥
अग्ने पर्वस्व स्वा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् । दधद्वयिं मयि पोषम् ।
उपयामगृहीतोऽस्यग्नये त्वा वर्चस एष ते योनिग्नये त्वा वर्चसै ।
अग्ने वर्चस्विन्वर्चस्वास्त्वं देवेष्वसि वर्चस्वानुहं मनुष्येषु भूयासम् ॥ ३८ ॥
उत्तिष्ठन्नोजसा सह पीत्वी शि अवेपयः । सोममिन्द्र चमू सुतम्' ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वौजसे एष ते योनिरिन्द्राय त्वौजसे ।
इन्द्रौजिष्ठौजिष्ठस्त्वं देवेष्वस्योजिठोऽहं मनुष्येषु भूयासम् ॥ ३९ ॥
अदृश्रमस्य केतवो वि रश्मयो जनॉर अनु । भ्राजन्तो अग्नयो यथा ।
उपयामगृहीतोऽसि सूर्याय त्वा भ्राजाय-प ते योनिः सूर्याय त्वा भ्राजाय ।
सूर्य भ्राजिष्ठ भ्राजिष्ठस्त्वं देवेष्वसि भ्राजिष्ठोऽहं मनुष्येषु भूयासम् ॥ ४० ॥
उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः। दृशे विश्वाय सूर्यम्' ।
उपयामगृहीनोऽसि सूर्याय त्वा भ्राजाय ते योनिः सूर्याय त्वा भ्राजाय ॥४१॥
आ जिघ्र कलशं मह्या त्वा विशन्त्विन्दवः ।
पुनरूर्जा नि वर्तस्व सा नः सहस्र धुवोरुधारा पय॑स्वती पुनर्मा विशतायिः ॥ ४२ ॥
इडे रन्ते हव्ये काम्ये चन्द्रे ज्योतेऽदिते सरस्वति महि विश्रुति ।
एता ते अघ्न्ये नामानि देवेभ्यो मा सुकृतं बूतात् ॥ ४३ ॥
वि न इन्द्र मृधौ जहि नीचा यच्छ पृतन्यतः । यो अ॒स्माँर अभिदासत्यधरं गमया तमः ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा विमृध एष ते योनिरिन्द्रीय त्वा विमृधै ॥४४॥
वाचस्पति विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं वाजे अद्या हुवेम ।
स नो विश्वानि हवनानि जोषद्विश्वशम्भरवसे साधुकी ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा विश्वकर्मण' एष ते योनिरिन्द्राय त्वा विश्वकर्मणे ॥४५॥
विश्वकर्मन् हविषा वर्धनेन त्रातारमिन्द्रमकृणोरखध्यम् ।
तस्मै विशः समनमन्त पूर्वीयमुग्रो विहव्यो यथाऽसत् ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा विश्वकर्मण' एष ते योनिरिन्द्राय त्वा विश्वकर्मणे ॥४६॥

·कं. ३६-५८]
यजुर्वेद-संहिता ।
(२९)
उपयामगृहीतोऽस्य॒ग्नये त्वा गायत्रछन्दसं गृह्णामी-न्द्राय त्वा त्रिष्टुप्छन्दसं गृह्णामि'
विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यो जगच्छन्दसं गृह्णाम्य-नुष्टुप्तेऽभिगरः ॥४७॥
वेशीनां त्वा पत्मन्ना धूनोमि कुकूननानां त्वा पत्मन्ना धुंनोमि
भन्दनानां त्वा पत्मन्ना धूनोमि मदिन्तमानां त्वा पत्मन्ना धूनोमि
मधुन्तैमानां त्वा पत्मन्ना धूनोमि शुक्रं त्वां शुक्र आ धूनोम्यो रूपे सूर्यस्य रश्मिर्षु ॥४८॥
ककुभ रूपं वृषभस्यं रोचते बृहच्छुकः शक्रस्य पुरोगाः सोमः सोमस्य पुरोगाः ।
यत्ते सोमादाभ्यं नाम जागृवि तस्मै त्वा गृह्णामि तस्मै ते सोम सोमाय स्वाहा ॥४९॥
उशिक त्वं देव सोमाः प्रियं पाथोऽपाहि वशी त्वं देव सोमेन्द्रस्य प्रियं पाथोऽपीय स्मसंखा
त्वं देव सोम विश्वेषां देवानां प्रियं पाथोऽपीहि ॥५०॥
इह रतिरिह रेमध्वमिह धृतिरिह स्वधृतिः स्वाहाँ ।
उपसृजन् धरुणं मात्रे धरुणो मातरं धय॑न् । रायस्पोषमुस्मासु दीधरत् स्वाहा ॥५१॥
सत्रस्य ऋद्धिरस्यगन्म ज्योतिरमृता अभूम ।
दिवं पृथिव्या अध्याऽरुहामाविदाम देवान्त्स्वयॊतिः ॥ ५२ ॥
युवं तमिन्द्रापर्वता पुरोयुधा यो नः पृतन्यादप तं-तमिद्धतं वज्रेण तं-तमिद्धतम् ।
दूरे चत्ताय छन्त्सद्दहनं यदिनक्षत् । अस्माकथं शत्रून्पर शूर विश्वतो दुर्मा दर्षीष्ट विश्वतः ।
भूर्भुवः स्वः सुप्रजाः प्रजाभिः स्याम सुवीरां वीरैः सुपोषाः पोषैः ॥५३॥
परमेष्ट्युभिधीतः' प्रजापतिर्वाचि व्याहृतार्या -मन्धो अच्छेतः ।
सविता सन्या विश्वकर्मा दीक्षायौँ पूषा सौमक्रयण्याम् - ॥५४॥
-इन्द्रश्च मरुतश्च कयायोपोत्थितो
ऽसुरः पुण्यमानो मित्रः क्रीतों विष्णुः
शिपिविष्ट उरावासन्नों विष्णु रन्धिषः ॥५५॥
प्रोह्यमाणः सोम आगतो वरुण आसन्धामासन्नो ऽग्निराग्नीध इन्द्रो हविर्धाने
ऽथोपावह्रियमाणः ॥५६॥
विश्वे देवा अर्धशुषु न्युप्तो विष्णुराप्रीतपा आप्याय्यमानों यमः सूयमानों विष्णुः
सम्भ्रियमाणों वायुः पूयमानः शुक्रः पूतः शुक्रः क्षीरश्री-मन्थी सक्तुश्रीः ॥५७॥
विश्वे देवाश्चमसेषून्नीतो ऽसुर्चीमायोद्यतो' रुद्रो हुयानो वातोऽभ्यावृत्तो नृचक्षाः
प्रतिख्यातो भक्षो भक्ष्यमाणः पितरौ नाराशसाँः ॥५८॥

·(३०)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म.-९
सन्नः सिन्धुरवभूथायोद्यतः समुद्रोऽभ्यवहियमाणः सलिलः प्रप्लतो
ययोरोजसा स्कभिता रजासि वीर्येभिर्वीरतमा शविष्ठा ।
या पत्येते अप्रतीता सहोभिर्विष्णू अगन्वरुणा पूर्वहूतौ ॥५९॥
देवान्दिवमगन्यज्ञस्ततो मा द्रविणमटु मनुष्यानन्तरिक्षमगन्यज्ञस्ततो मा द्रविणमष्टु
पितॄन्पृथिवीमंगन्यज्ञस्ततौ मा द्रविणमष्टु यं कं च लोकमगन्य॒ज्ञस्ततों मे भद्रमभूत् ॥६॥
चतुस्त्रिशत्ततो ये वितरिनरे य इमं यज्ञ स्वधया ददन्ते ।
तेषां छिन्न, सम्वेतद्दधामि स्वाहां धर्मों अप्येतु देवान् ॥६॥
यज्ञस्य दोहो विर्ततः पुरुत्रा सो अष्टधा दिवमन्वातंतान ।
स यज्ञ धुक्ष्व महि मे प्रजायर्या रायस्पोषं विश्वमायुरशीय स्वाहा ॥६२॥
आ पवस्व हिरण्यवश्ववत्सोम वीरवत् । वाजं गोमन्तमा भर स्वाहा ॥६३॥
[अ०८, कं. ६३, मं० सं० १५०]
इत्यष्टमोऽध्यायः।
अथ नवमोऽध्यायः।
देव सवितः प्रसुव यज्ञं प्रसुव यज्ञपति भगाय ।
दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केत नः पुनातु वाचस्पतिर्वाज नः स्वदतु स्वाहा ॥१॥
ध्रुवसदै त्वा नषदं मनःसद-मुपामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा जुष्टं गृहाम्ये च ते योनिरिन्द्राय त्वा
जुष्टतमम् । अप्सुपदं त्वा घृतसदं व्योमुसर्दै -मुपामगृहीतोऽसीन्द्रायं त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये ते
योनिरिन्द्राय त्वा जुष्टतमम । पृथिविसः त्वाऽन्तरिक्षस दिविसद देवसदै नाकसद-
-मुपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये प ते योनिरिन्द्राय त्वा जुष्टतमम् ॥२॥
अपा, रसमुद्रयस, सूर्ये सन्त समाहितम् । अपार्थ रसस्य॒ यो रसस्तं वो गृह्णाम्युत्तम-
-मुपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये-ष ते योनिरिन्द्रीय त्वा जुष्टतमम ॥३॥
ग्रहा ऊर्जाहुतयो व्यन्तो विप्राय मतिम् । तेषां विशिप्रियाणां वोऽहमिषमूर्ज समग्रम-
मुपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये च ते योनिरिन्द्राय त्वा जुष्टतमम् ।
सम्पृचौ स्थः सं मा भद्रेण पृक्त विपृचौ स्थो वि मा पाप्मना पृङ्क्तम् ॥४॥

·कं० ५९-६३:१-१५] यजुवेंद-संहिता। (३१) इन्द्रस्य वज्रोऽसि वाजसास्त्वयायं वा सेत् । वाजस्य नु प्रसवे मातरं महीमदितिं नाम वर्चसा करामहे । यस्यामिदं विश्वं भुवनमाविवेश तस्यां नो देवः सविता धर्म साविषत् ॥५॥ अप्स्वन्तरमृतमप्सु भेषजमपामुत प्रशस्तिष्वश्वा भवत वाजिनः । देवीरापो यो व ऊर्मिः प्रतूर्तिः ककुन्मान् वाजसास्तेनायं वाज, सेत् ॥६॥ वातो वा मनो वा गन्धर्वाः सप्तर्विशतिः । ते अग्रेऽश्वमयुञ्जस्ते अस्मिञ्जवमा दधुः ॥७॥ वातरमहा भव वाजिन्युज्यमान इन्द्रस्येव दक्षिणः श्रियैधि । युञ्जन्तु त्वा मरुतो विश्ववेदस आ ते त्वष्टा पत्सु जवं दधातु ॥८॥ जवो यस्तै वाजिन्निहितो गुहा यः श्येने परीत्तो अचरच्च वाते । तेन नो वाजिन् बलवान् बलेन वाजजिच्च भव समने च पारयिष्णुः । वाजिनो वाजजितो वार्ज सरिष्यन्तो बृहस्पतेर्भागमजिघ्रतं ॥९॥ देवस्याहर्थ सवितुः सवे सत्यसवसो बृहस्पतैरुत्तमं नाक, रुहेयम् । देवस्याह सवितुः सवे सत्यसवस इन्द्रस्योत्तमं नाक रुहेयम् । देवस्याह सवितुः सवे सत्यप्रसवसो बृहस्पतरुत्तमं नाकमरुहम् । देवस्याह, सवितुः सवे सत्यप्रसवस इन्द्रस्योत्तमं नाकमरुहम् ॥१०॥ बृहस्पते॒ वाजं जय बृहस्पतये वाचं वदत बृहस्पति वाजे जापयत । इन्द्र वाजें जयेन्द्राय वाचं वदुतेन्द्रं वाज जापयते ॥११॥ एषा वः सा सत्या संवागभूद्यया बृहस्पति वाजमजीजपताजीजपत बृहस्पतिं वाजं वनस्पतयो विमुच्यध्वम् । एषा वः सा सत्या संवागंभूद्ययेन्द्रं वाजमजीजपताजीजपतेन्द्रं वाजं वनस्पतयो विमुच्यध्वम् ॥१२॥ देवस्याह, सवितुः सवे सत्यप्रसवसो बृहस्पतेर्वाजजितो वाजं जेषम् । वाजिनो वाजजितोऽध्वन स्कन्नुवन्तो योजना मिमानाः काष्ठी गच्छतं ॥१३॥ एष स्य वाजी क्षिपुणिं तुरण्यति ग्रीवायां बद्धो अपिकक्ष आसनि । क्रतु दधिका अनु सशसनिष्यदत्पथामङ्कास्यन्वापनीफत् स्वाहा ॥१४॥ उत स्मास्य॒ द्रवतस्तुरण्यतः पर्णं न वेरनुवाति प्रगर्धिनः । श्येनस्यैव ध्रजतो अङ्कसं परि दधिक्राव्णः सहोर्जा तरित्रतः स्वाहा ॥१५॥ -

·वासजनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[.०९
शं नो भवन्तु वाजिनो हर्वेषु देवताता मितद्रवः स्वर्काः ।
जम्भयन्तोऽहिं वृक, रक्षासि सनेम्य॒स्मद्युयवन्नमीवाः ॥१६॥
ते नो अर्वन्तो हवनश्रुतो हवं विश्व शृण्वन्तु वाजिनो मितद्रवः ।
सहस्रसा मेधसाता सनिष्यवो महो ये धन समिथेषु जरैि ॥१७॥
वाजे-बाजेऽवत वाजिनो नो धनेषु विप्रा अमृता ऋतज्ञाः ।
अस्य मध्वः पिबत मादयध्वं तुप्ता यांत पथिभिर्देवयानैः ॥१८॥
आ मा वाजस्य प्रसवो जगम्यादमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे ।
आ मो गन्तां पितरा मातरा चा मा सोमो अमृतत्त्वेन गम्यात् ।
वाजिनो वाजजितो वाजछ ससवा सो बृहस्पतेर्भागमजिघ्रत निमृजानाः ॥१९॥
आपये स्वाहाँ स्वापये स्वाहा ऽपिजाय स्वाहाँ क्रतवे स्वाहाँ वसवे स्वाहाँ हर्पतये
स्वाहा॑ ऽढे मुग्धाय स्वाहाँ मुग्धाय वैन शिनाय स्वाहाँ विन्धेशिन आन्त्यायनाय
स्वाहां ऽन्त्याय मौवनाय स्वाहाँ भुवनस्य पतये स्वाही अधिपतये स्वाहा ॥२०॥
आयुर्यज्ञेन कल्पता' प्राणो यज्ञेन कल्पता चक्षुर्यज्ञेन कल्पता श्रोत्रं यज्ञेन कल्पता
पृष्ठं यज्ञेन कल्पता" यज्ञो यज्ञेन कल्पताम् । प्रजापतेः प्र॒जा अभूम स्वदेवा अगा-मृता
अभूसं ॥२१॥
अस्मे वो अस्त्विन्द्रियमस्मे नुम्णमुत क्रतुरस्मे वासि सन्तु वः' ।
नमो मात्रे पृथिव्यै नमो मात्रे पृथिव्या इयं ते राड्
यन्ताऽसि यमनो धुवोऽसि धरुणः । कृष्य त्वा क्षेाय त्वा रय्य त्वा पापाय वा ॥२२॥
वास्येमं प्रसवः सुषुवेऽने सोमध राजानमोषधीष्व॒प्सु ।
ता अस्मभ्यं मधुमतीर्भवन्तु व्यछ राष्ट्रे जागृयाम पुरोहिताः स्वाहा ॥२३॥
वास्येमा प्रसवः शिश्रिये दिवमिमा च विश्वा भुवनानि सम्राट् ।
अदिरसन्तं दापयति प्रजानन्त्स नौ रयिछ सर्ववीरं नि यच्छतु स्वाहा ॥२४॥
वाजस्य नु प्रसव आ बभूवेमा च विश्वा भुवनानि सर्वतः ।
सनेमि राजा परि याति विद्वान् प्र॒जां पुष्टि वर्धय॑मानो अस्मे स्वाहा ॥२५॥
साम राजानमवसेऽग्निमन्वारभामहे । आदित्यान्विष्णुछ सूर्य ब्रह्माणं च बृहस्पति स्वाहाँ ॥२६॥
अर्यमणं बृहस्पतिमिन्द्रं दानाय चोदय ।
वाचं विष्णु) सरस्वती, सवितारै च वाजिनुछ स्वाहा ॥२७॥

·कं. १६-३९]
यजुर्वेद-संहिता।
अग्ने अच्छा वदेह नः प्रति नः सुमना भव ।
प्र नौ यच्छ सहस्रजित्त्व हि धनदा असि स्वाहा ॥२८॥
प्र नो यच्छत्वर्यमा प्र पूषा प्र बृहस्पतिः। प्र वाग्देवी ददातु नः स्वाहा ॥२९॥
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोधीहुभ्यां पुष्णो हस्ताभ्याम् ।
नत्य वाचो यन्तुर्यन्त्रिये दधामि बृहस्पतेष्ट्वा साम्राज्येनाभि पिञ्चाम्यसौ ॥३०॥
अग्निरेकाक्षरेण प्राणमुदजयत्तमुजेष-मुश्चिनौ यक्षरेण द्विपदों मनुष्यानुदजयतां तानुज्जैर्घ
विष्णुस्त्र्यक्षरेण त्रीलोकानुदजयत्तानुजे, सोमश्चतुरक्षरेण चतुष्पदः पशूनुवजयत्तानुजैषम् ॥३१
पूषा पञ्चाक्षरेण पञ्च दिश उदजयत्ता उज्जैछ सविता षडक्षरेण षड्तूनुदजयत्तानुज्जेषं मरुतः
सप्ताक्षरेण सप्त ग्राम्यान् पशूनुर्दजयस्तानुज्जे बृहस्पतिरष्टाक्षरेण गायत्रीमुदजयत्तामुज्जेष॥३२
मित्रो नक्षिरेण त्रिवृतध स्तोममुदजयत्तमुज्जैप वरुणो वशाक्षरेण विराजमुदजयत्तामुज्जैप-
मिन्द्र एकादशाक्षरेण त्रिष्टुभमुर्दजयत्तामुजेष विश्वे देवा द्वादशाक्षरेण जगतीमुदजयस्ता-
मुज्जेषम् ॥ ३३॥
वसवस्त्रयोदशाक्षरेण त्रयोदश, स्तोममुदजयस्तमुज्जेषेध रुद्राश्चतुर्दशाक्षरेण चतुर्दशर्थ
स्तोममुदजयस्तमुज्जेषं मादित्याः पञ्चदशाक्षरेण पञ्चदृश, स्तोममुदजयस्तमुज्जे मदितिः
घोडशाक्षरेण षोडश स्तोममुदजयत्तमुज्जे" प्रजापतिः सप्तदशाक्षरेण सप्तदश स्तोम-
मुदजयत्तमुज्जेषम् ॥ ३४ ॥
एष ते निव्रते भागस्तं जुषस्व स्वाहा ऽगिनेत्रेभ्यो देवेभ्यः पुरःसद्भयः स्वाहा
यमनेत्रेभ्यो देवेभ्यो दक्षिणासद्भयः स्वाहा विश्वदेवनेत्रेभ्यो देवेभ्यः पश्चात्सद्यः स्वाहाँ
मित्रावरुणनेत्रेभ्यो वा मरुन्नेत्रेभ्यो वा देवेभ्य उत्तरासद्भयः स्वाहाँ
सोमनेत्रेभ्यो देवेभ्य उपरिसद्भयो दुवस्वद्भयः स्वाहाँ ॥ ३५ ॥
ये देवा अग्मिनेत्राः पुरःसस्तेभ्यः स्वाहा ये देवा यमनेत्रा दक्षिणासस्तेभ्यः स्वाहा ये देवा
विश्वदेवनेत्राः पश्चात्सदुस्तेभ्यः स्वाहाँ ये देवा मित्रावरुणनेत्रा वा मरुन्नेत्रा वोत्तग़सदस्तेभ्यः
स्वाहाँ ये देवाः सोमनेत्रा उपरिसदो दुवस्वन्तस्तेभ्यः स्वाहाँ ॥३६ ॥
अङ्ग्रे सहस्व पृतना अभिमातीरपास्य । दुष्टरस्तरन्नरातीर्व) धा यज्ञाहसि ॥ ३७ ॥
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम्। उपाधशोर्वीर्येण जुहोमि हुतथे रक्षः
स्वाहा रक्षसां त्वा बंधायां वधिष्म रक्षोऽवधिष्मामुमसौ हतः ॥३८॥
सविता त्वा सवाना सुवो मुग्निहपतीनों सोमो वनस्पतीनाम् ।
बृहस्पतिर्वाइन्द्रो ज्यैष्ठ्यार्य रुद्रः पशुभ्यों मित्रः सत्यो वरुणो धर्मपतीनाम् ॥३९॥

·(३४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म०९-१०;
इमं देवा असपत्नई सुवध्वं महते शुत्राय महते ज्यैष्ठ्याय महते जानराज्यायेन्द्रस्येन्द्रियार्य ।
इमममुष्य पुत्रममुष्य पुत्रमस्यै विश एष वोऽमी राजा सोमोऽस्माकं ब्राह्मणाना राजा ॥४०॥
[अ०२, कं०४०, मं० सं० ११७]
इति नवमोऽध्यायः।
अथ दशमोऽध्यायः
अपो वेवा मधुमतीरगृभ्णन्नूजैस्वती राजस्वृश्चितानाः।
याभिर्मित्रावरुणावभ्यर्षिञ्चन्याभिरिन्द्रम यन्नत्यरातीः ॥१॥
वृष्ण मिरसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि स्वाहा वृष्ण मिरसि राष्ट्रदा राष्ट्रममध्मे देहि
वृषसेनोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि स्वाहाँ वृषसेनोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहि -- ॥२॥
अर्थेत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहां ऽर्थेत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दुत्तौ-जस्वती स्थ राष्ट्रदा
राष्ट्र में दत्त स्वाहौजस्वती स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दुर्ता-पः परिवाहिणी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में
दत्त स्वाहाँ sः परिवाहिणी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्ता पां पतिरसि राष्ट्रदा राष्ट्रं में देहि
स्वाहाँ ऽपां पतिरसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहापां गर्भोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि स्वाहाँ ऽपां
गर्भोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहि ॥३॥
सूर्यत्वचस स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहा सूर्यत्वचस स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तं सूर्यवर्चस
स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहाँ सूर्यवर्चस स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दर्ते मान्दा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में
दत्त स्वाहाँ मान्दा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तं ब्रजक्षित स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहा
ब्रजक्षित स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तं वाशा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहां वाा स्थ राष्ट्रदा
राष्ट्रममुष्मै दत्त शविष्ठा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाही शविष्ठा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै
दत्तं शक्वरी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाही शक्वरी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तं जनभृत
स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहाँ" जनभृत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्त विश्वभृत स्थ राष्ट्रदा
राष्ट्र में दत्त स्वाहाँ" विश्वभृत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दुत्ता का स्वराज स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र-
ममुष्मै वृत्त । मधुमतीमधुमतीभिः पृच्यन्तां महिं क्षत्रं क्षुत्रियाय वन्वानी अनाधृष्टाः सीवृत
सहौजसो महि क्षत्रं क्षत्रियाय दधतीः ॥ ४ ॥

·क. ४०,१-१८]
यजुर्वेद-संहिता।
(३५)
अवस्य योनिरसि
सोमस्य विपिरसि तवैव मे त्विर्षिर्भूयात् । अग्नये स्वाही सोमाय स्वाहा सवित्रे स्वाहाँ
सरस्वत्यै स्वाहाँ पूष्णे स्वाहाँ बृहस्पतये स्वाहे-न्द्रीय स्वाहाँ घोषाय स्वाहां श्लोकाय
स्वाहाँ ऽशाय स्वाही भगाय स्वाहाँ ऽर्यम्णे स्वाहा ॥५॥
पवित्रे स्थो वैष्णव्यो' सवितुर्वः प्रसव उत्पूनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः।
अनिभृष्टमसि वाचो बन्धुस्तपोजाः सोमस्य दात्रमसि स्वाहाँ राजस्वः ॥६॥
सधमादौ द्युम्निनीराप एता अनाधृष्टा अपस्यो वसांनाः ।
पुस्त्यासु चक्रे वरुणः सधस्थमुपाछ शिशुर्मातृतमास्वन्तः ॥७॥
क्षत्रस्योल्बमसि क्षत्रस्य जराय्वसि
क्षत्रस्य नाभिरी-
न्द्रस्य वान्नमसि मित्रस्यासि वरुणस्यासि त्वयाऽयं वृत्रं वधे । बाऽसिं
रुजापसिं क्षुमाऽसि । पातैनं प्राञ्च पातैनै प्रत्यञ्च पातैनै तिर्यश्च दिग्भ्यः पात ॥८॥
आविर्मी' आवित्तो अ॒ग्निर्गृहपति-रावित इन्द्रो वृद्धश्रवा आवित्तौ मित्रावरुणी धृतवर्ता-
-वावित्तः पूषा विश्ववेदो आवित्ते द्यावापृथिवी विश्वशम्भुर्वा वावित्तादितिरुरुशर्मा ॥९॥
अवैष्टा दन्तशः प्राचीमा रोह गायत्री त्वाऽवतु रथन्तर, साम त्रिवृत्स्तोमो वसन्त
ऋतुर्ब्रह्म द्रविणम् ॥१०॥
दक्षिणामा रोह त्रिष्टुप् त्वाऽवतु बृहत्साम पञ्चदश स्तोमो ग्रीष्म ऋतुः क्षुत्रं द्रविणम् ॥ ११ ॥
प्रतीचीमा रोह जगती त्वाऽवतु वैरूप, सामं सप्तदश स्तोमो वर्षा ऋतुर्विड् द्रविणम् ॥ १२॥
उदीचीमा रोहानुष्टुप् त्वाऽवतु वैग़जथे सामैकविधश स्तोमः शरहतुः फलं द्रविणम् ॥ १३ ॥
ऊर्ध्वामा रोह पक्तिस्त्वाऽवतु शाक्वररैवते सामनी त्रिणवत्रयस्त्रिशौ स्तोमौ हेमन्तशिशिरावृतू
व) द्रविणं प्रत्य॑स्त नमुचे शिरः ॥१४॥
सोमस्य त्विर्षिरसि तवैव मे त्विर्षिर्भूयात् । मृत्योः पाह्यो-जोऽसि सोऽस्यमृतमसि ॥१५॥
हिरण्यरूपा उषसो विरोक उभाविन्द्रा उर्दिथः सूर्यश्च ।
आ रोहतं वरुण मित्र गर्ने ततश्चक्षाथामदिति दिति चे मित्रोऽसि वरुणोऽसि ॥१६॥
सोमस्य त्वा द्युम्नेनाभि पिश्चाम्य नेजसा सूर्यस्य वर्चसे-न्द्रस्येन्द्रियेण ।
क्षत्राणां क्षत्रपतिरेध्यति विद्यून् पाहिँ ॥ १७ ॥
इमं देवा असपत्नई सुवध्वं महते क्षत्राय महते ज्यैष्ठ्याय महते जानराज्यायेन्द्रस्येन्द्रियाय ।
इमममुष्य पुत्रममुष्य पुत्रमस्यै विश एष वोऽमी राजा सोमोऽस्माकै ब्राह्मणाना, राजा ॥१८॥

·माजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक
[अ०१०-११,
प्र पर्वतस्य वृषभस्य पृष्ठान्नावश्चरन्ति स्वसिर्च इयानाः ।
ता आऽववृत्रन्नधुरागुदक्ता आहिँ बुधन्युमनु रीयमाणाः ।
विष्णोर्विक्रमणमास विष्णोर्विक्रान्तमसि विष्णोः कान्तमसि ॥१९॥
प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा रूपाणि परि ता बभूव ।
यकामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्त्वयममुष्य पितासावस्य पिता यछ स्याम पतयो रयीणा, स्वाहा।
रुद्ध यत्ते क्रिवि परं नाम तस्मिन्हुतमस्यमेष्टमसि स्वाहा ॥२०॥
इन्द्रस्य वजोऽसि मित्रावरुणयोस्त्वा प्रशास्त्रोः प्रशिषा युनज्मि ।
अव्यथायै त्वा स्वधायै त्वाऽरिष्टो अर्जुनो मरुतां प्रसवेन जाँ पाम मनसा समिन्द्रियेण २१
मा त इन्द्र ते वयं तुरापाडयुक्तासो अबृह्मता विदसाम ।
तिष्ठा रथमधि यं वज्रहस्ता रश्मीन् देव यमसे स्वश्वान् ॥ २२॥
अग्नये गृहप॑तये स्वाहां सोमाय वनस्पतये स्वाहाँ मरुतामोजसे स्वाहेन्द्रस्येन्द्रियाय स्वाहाँ।
पृथिवि माता मा हिंसीर्मो अहं त्वाम् ॥२३॥
हुसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिईराणसत् ।
नुषसतसद्व्योमसतुजा गोजा ऋतुजा अद्विजा ऋतं बृहत् ॥२४॥
इयंदुस्यायुरस्यायुमयि धेहि युङसि वर्णोऽसि वर्षों मयि धेार्गस्यूज मयि धेहि ॥
इन्द्रस्य वां वीर्यकृतो बाहू अभ्युपावहरामि ॥२५॥
स्योनाऽसि सुषदाऽसि शुत्रस्य योनिरसि ।
स्योनामा सीद सुषदामा सीद क्षत्रस्य योनिमा सीद ॥२६॥
नि पसाद धृतवतो वरुणः पस्त्युस्वा । साम्राज्याय सुक्रतुः ॥२७॥
अभिभूरस्य॒तास्ते पञ्च दिशः कल्पन्तां बाँ-स्त्वं ब्रह्माऽसि सविताऽसि सत्यप्रसवो
वरुणोऽसि सत्यौर्जा इन्द्रोऽसि विशौजों रुद्रोऽसि सुशेवः ।
बहुकार श्रेयस्कर भूयस्करें-न्द्रस्य वज्रोऽसि तेन मे रयं ॥२८॥
अग्निः पृथुर्धर्मणस्पतिर्जुषाणो अ॒ग्निः पृथुर्धर्मणस्पतिराज्यस्य वेतु स्वाहा
स्वाहाकृताः सूर्यस्य रश्मिभिर्यतध्वछ सजाताना मध्यमेष्ट्यायं ॥२९॥
सवित्रा प्रसवित्रा सरस्वत्या वाचा त्वष्ट्रा रूपैः पूष्णा पशुभिरिन्द्रेणास्मे बृहस्पतिना ब्रह्मणा वरुणे-
नौजसाऽगिना तेजसा सोमेन राजा विष्णुना दशम्या देवतया प्रसूतः प्र सीमि ॥३०॥

·कं० १९-३४,१-८]
यजुर्वेद-संहिता।
(३७)
अश्विभ्यां पच्यस्व सरस्वत्यै पच्यस्वे-न्द्राय सुत्राम्णे पच्यस्व ॥
वायुः पूतः पवित्रेण प्रत्यक्सोमो अतिसुतः । इन्द्रस्य युज्यः सखा ।। ३१ ॥
कुविदुङ्ग यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनुपूर्व वियूय॑ ।
इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिषो नम उक्तिं यजन्ति ।।
उपयामगृहीतोऽस्य॒श्विभ्यां वो सरस्वत्यै त्वेन्द्रीय त्वा सुत्राणें ॥ ३२ ॥
युवई सुराममश्विना नमुचावासुरे सर्चा । विपिपाना शुभस्पती इन्द्रं कर्मस्वावतम् ॥ ३३॥
पुत्रमिव पितरावृश्चिनोभेन्द्रावथुः काव्यधसनाभिः ।
यत्सुरामं व्यपिवः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्नभिष्णक ॥ ३४ ॥
[अ०१०, ० ३४, मं० सं० १३९]
इति दशमोऽध्यायः।
अथैकादशोऽध्यायः।
युञ्जानः प्रथमं मनस्तत्त्वार्य सविता धियः । अग्नेयोतिर्निचाय्य पृथिव्या अध्याभरत् ॥१॥
युक्तेन मनसा वयं देवस्य सवितुः सवे । स्वर्याय शक्त्या ॥२॥
युक्त्वाय सविता देवान्त्स्वय॑तो धिया दिवम् । बृहज्ज्योतिः करिष्यतः सविता प्र सुवाति तान् ॥३॥
युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्य बृहुतो विपश्चितः ।
वि होना दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः ॥४॥
युजे वां ब्रह्म पूयं नमोभिर्वि श्लोक एतु पथ्येव सूरेः ।
शृण्वन्तु विश्वे अमृतस्य पुत्रा आ ये धामानि दिव्यानि तस्थुः ॥५॥
यस्य प्रयाणमन्वन्य इद्ययुदेवा देवस्य महिमानमोजसा ।
यः पार्थिवानि विममे स एतशो रजांसि देवः सविता महित्वना ॥६॥
देव सवितः प्र सुव यज्ञं प्र सुव यज्ञपति भगाय ।
दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केतं नः पुनातु वाचस्पतिर्वाचं नः स्वदतु ॥ ७॥
इमं नो देव संवितर्यज्ञं प्रणय देवाव्य, सखिविर्दछ सत्राजित धनजित स्वर्जितम् ।
ऋचा स्तोम समर्धय गायत्रेण रथन्तरं बृहद्गायत्रवर्तनि स्वाहाँ ॥८॥

·(३८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. १९
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ दंदे गायत्रेण छन्दसाऽनिलस्वत्पृथिव्याः सधस्थादृग्निं
पुरीष्यमङ्गिरस्वदा भर त्रैष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वत् ॥ ९॥
अधिरसि नायसि त्वया वयमग्नि, शकेम खनितु सधस्थ आ। जागतेन छन्दसाऽङ्गिरस्वत् १०
हस्त आधाय सविता बिभ्रदर्भि, हिरण्ययीम् ।
अग्नेर्योतिर्निचाय्य पृथिव्या अध्याऽभरदानुष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वत् ॥ ११ ॥
प्रतूर्त वाजिन्ना व वरिठाम संवतम् ।
विवि ते जन्म परममन्तरिक्षे तव नाभिः पृथिव्यामधि योनिरित् ॥१२॥
युञ्जाथा रासभं युवम॒स्मिन् यामे वृषण्वसू । अग्निं भरन्तमस्मयुम् ॥ १३ ॥
योगे-योगे तवस्तर वाजे-बाजे हवामहे । साय इन्द्रमूतये ॥ १४ ॥
प्रतून॒न्नेह्यवक्रामन्नशस्ती रुद्रस्य गाणपत्यं मयोभूरेहिँ ।
उर्वन्तरिक्षं वीहि स्वस्तिर्गव्यूतिरभयानि कृण्वन् पूष्णा सयुजा सह ॥ १५॥
पृथिव्याः सधस्थादग्निं पुरीष्यमनिस्वदा भरा मिं पुरीष्यमनिरस्वदच्छेमो
ऽग्निं पुरीष्यमनिस्वद्भरिष्यामः ॥१६॥
अन्वग्निरुषसामग्रमख्यदन्वहानि प्रथमो जातवेदाः ।
अनु सूर्यस्य पुरुत्रा च रश्मीननु द्यावापृथिवी आ ततन्थ ॥१७॥
आगत्य वाज्यवान, सर्वा मृधो वि धूनुते । अग्नि, सधस्थे महति चक्षुषा नि चिकीषते ॥१८॥
आक्रम्य वाजिन् पृथिवीमनिमिच्छ रुचा त्वम् । भूम्या वृत्वाय नो ब्रूहि यतः खनेम तं वयम् ॥१९॥
द्यौस्ते पृष्ठं पृथिवी सधस्थमात्माऽन्तरिक्ष समुद्रो योनिः ।
विख्याय चक्षुषा त्वमभि तिष्ठ पृतन्यतः ॥२०॥
उत्क्राम महते सौभगायास्मादास्थानाद् द्रविणोदा वोजिन् ।
वय, स्याम सुमतौ पृथिव्या अग्निं खनन्त उपस्थे अस्याः ॥ २१ ॥
उदक्रमीद द्रविणोदा वाज्यर्वाकः सुलोक सुकृतं पृथिव्याम् ।
ततः खनेम सुप्रतीकमग्नि स्वो रुहाणा अधि नाकमुत्तमम् ॥ २२ ॥
आ त्वा जिघर्मि मनसा घृतेने प्रतिनियन्तं भुवनानि विश्वा ।
पृथु तिरश्चा वयसा बृहन्तं व्यचिष्ठमन्नै रभसं दृशानम् ॥ २३ ॥

·कं. ९-३९]
यजुर्वेद-संहिता।
(३९)
आ विश्वतः प्रत्यञ्च जिधर्म्यरक्षसा मनसा तज्जुषेत ।
मर्यश्री स्पृहयद्वर्णो अग्निर्नाभिमृशे तन्वा जर्भुराणः ॥२४॥
परि वाजपतिः कविरग्निर्हव्यान्यक्रमीत् । दधद्रत्नानि दाशुषे ॥ २५ ॥
परि त्वाऽने पुरै वयं विप्र सहस्य धीमहि । धृषद्वर्णं दिवे-दिवे हन्तारै भङ्गरावताम् ॥ २६॥
त्वमने द्युभिस्त्वमाशुशुक्षणिस्त्वमद्भयस्त्वमश्मनस्परि ।
त्वं वनेभ्यस्त्वमोषधीभ्यस्त्वं नृणां नृपते जायसे शुचिः ॥ २७ ॥
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौ हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
पृथिव्याः सधस्थानि पुरीष्यमङ्गिरस्वत्खनामि ।
ज्योतिष्मन्तं त्वाऽग्ने सुप्रतीकमजस्रेण भानुना दीद्यतम् ।
शिवं प्रजाभ्योऽहिंसन्तं पृथिव्याः सधस्थादुनिं पुरीष्यमशिरस्वत्खनामः ॥ २८॥
अपां पृष्ठमसि योनिरोः समुद्रमभितः पिन्व॑मानम् ।
वर्धमानो महाँ२ आ च पुष्करे' दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथस्व ॥ २९ ।।
शर्म च स्थो वर्म च स्थोऽछिद्रे बहुले उभे । व्यर्चस्वती सं साथां भूतमग्निं पुरीष्यम् ॥ ३० ॥
सं साथा स्वर्विदा समीची उरसा त्मना । अग्निमन्तरिष्यन्ती ज्योतिष्मन्तमम्रमित् ॥३१॥
पुरीष्योऽसि विश्वभरा अर्थी त्वा प्रथमो निरमन्थदग्ने ।
त्वामने पुष्कराध्यथर्वा निरमन्थत । मर्नी विश्वस्य वाघतः ॥३२॥
तमु त्वा दुध्यबृर्षिः पुत्र ईधे अर्थर्वणः । वृत्रहणं पुरन्दरम् ॥३३॥
तमु त्वा पाथ्यो वृषा समर्मीधे दस्युहन्तमम् । धनञ्जयछ रणे-रणे ॥३४॥
सीद होतः स्व उ लोके चिकित्वान्त्सादया यज्ञ सुकृतस्य योनौ ।
देवावीर्दैवान्हविर्षा यजास्यग्ने बृहद्यजमाने वयो धाः ॥३५॥
नि होता होतृषदने विदानस्त्वेषो दीदिवाँर असदत्सुदक्षः ।
अदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठः सहस्रम्भरः शुचिंजिह्वो अग्निः ॥ ३६ ।।
सधेसीदस्व महाँर असि शोचस्व देववीतमः । वि धूममने अरुषं मियेध्य सृज प्रशस्त दर्शतम ३७
अपो देवीरुप सृज़ मधुमतीरयक्ष्माय प्रजाभ्यः । तासामास्थानादुज्जिहतामोषधयः सुपिप्पलाः' ३८
सं ते वायुर्मातरिश्वा दधातूतानाया हृदयं यद्विकस्तम् ।
यो देवानां चरसि पाणथैन कस्मै देव वर्षडस्तु तुभ्यम् ॥ ३९ ॥

·(४०)
वासजनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० ११,
सुजातो ज्योतिषा सह शर्म वरूथमाऽसदुत्स्वः' । वासो अग्ने विश्वरूप सं व्ययस्व विभावसो ४०
उदु तिष्ठ स्वध्वरावा नो देव्या धिया। दृशे च भासा बृहता सुशुक्वनिराग्ने याहि सुशस्तिभिः ॥४१॥
ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये तिष्ठी देवो न सविता ।
ऊर्बो वाजस्य सनिता यदृश्चिभिर्वाधद्धिविह्वया॑महे ॥४२॥
स जातो गर्भो असि रोदस्योरमे चारुर्विभृत ओषधीषु ।
चित्रः शिशुः परि तमाघस्य॒क्तून्ध मातृभ्यो अधि कनिक्रदद्गाः ॥४३॥
स्थिरो भव वीड्वङ्ग आशुभव वाज्यर्वन् । पृथुभव सुषदुस्त्वमग्नेः पुरीषवाहणः ॥४४॥
शिवो भव प्रजाभ्यो मानुषीभ्यस्त्वमगिरः ।
मा द्यावापृथिवी अभि शोचीसऽन्तरिक्षं मा वनस्पतीन् ॥४५॥
प्रै वाजी कनिकदुन्ना द्रासभः पत्वा । भरनग्निं पुरीष्यं मा पाद्यायुषः पुरा ।
वृषामिं वृषणं भरन्नपां गर्भ समुद्रियम् । अन आ याहि वीतये ॥४६॥
ऋतछ सत्यमत, सत्यमग्निं पुरीष्यमद्भिरस्व रामः ।
ओषधयः प्रति मोदध्वमग्निमेत शिवमायन्तमभ्यत्र युष्मा'।
व्यस्यन् विश्वा अनिर अमीवा निषीदन्नो अप दुर्मति जहि ॥४७॥
ओषधयः प्रति गृभ्णीत पुष्पवतीः सुपिप्पलाः । अयं वो गर्भ ऋत्वियः प्रत्नई सधस्य॒माऽसदत् ४८
वि पासा पृथुना शोशुचानो बाधस्व द्विषो रक्षसो अमीवाः ।
सुशर्मणो बृहतः शमणि स्यामुग्नेरह सुहवस्य प्रणीतौ ॥४९॥
आपो हि छा मयोभुवस्ता न ऊर्जे दधातन । महे रणाय चक्षसे ॥५०॥
यो वः शिवतमो रसस्तस्य भाजयतेह नः । उशतीरिव मातरः ॥५१॥
तस्मा अरै गमाम वो यस्य क्षयाय जिन्वथ । आपो जनयथा च नः ॥५२॥
मित्रः ससृज्य पृथिवीं भूमि च ज्योतिषा सह ।
सुजातं जातवेदसमयक्ष्माय त्वा सर्छ सृजामि प्रजाभ्यः ॥ ५३॥
रुद्राः ससृज्य पृथिवीं बृहज्ज्योतिः समीधिरे । तेषां भानुरजस्र इच्छुक्रो देवेषु रोचते ॥ ५४॥
संसृष्टां वसुभी रुद्वैधरि कर्मण्यां मृदम् । हस्ताभ्यां मुट्ठी कृत्वा सिनीवाली कृणोतु ताम् ॥५५।।
सिनीवाली सुकपर्दा सुकुरीरा स्वौपशा। सा तुभ्यमदिते मह्योखां दधातु हस्तयोः ॥५६॥
उखां कृणोतु शक्त्या बाहुभ्यामर्दितिर्धिया ।
माता पुत्रं यथोपस्थे साग्निं बिभर्तु गर्भ औ। मुखस्य शिरोऽसि ॥ ५७ ॥

·कं.४०-६८] यजुर्वेद-संहिता। (४१) 3 वसंवस्त्वा कृण्वन्तु गायत्रेण छन्दसाऽङ्गिरस्वद्धवाऽसि पृथिव्यसि धारया मयि प्रजा रायस्पोष गौपत्यर्थ सुवीर्य, सजातान्यजमानाय मुद्रास्त्वा कृण्वन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वद्धवाऽस्यन्त- रिक्षमसि धारया मार्य प्रजा रायस्पोष गौपत्य, सुवीर्य सजातान्यजमानायां द्वित्यास्त्वा कृण्वन्तु जागतेन छन्दसाऽगिरस्वद्धवाऽसि द्यौरसि धारया मयि प्रजा रायस्पोषं गौप्रत्यर्थ सुवीर्य सजातान्यजमानाय विश्वे त्वा देवा वैश्वानराः कृण्वन्त्वानुष्टुभेन छन्दसाऽशिरस्वद्- ध्रुवाऽसि दिशोऽसि धारया मर्यि प्र॒जा रायस्पोर्ष गौपत्य सुवीर्य सजातान्यज॑मानार्यं ॥ ५८ ॥ अदित्यै रास्नास्य दितिष्टे बिलं गृभ्णातुं । कृत्वाय सा मुहीमुखां मुन्मयीं योनिमग्नये । पुत्रेभ्यः प्रायच्छददितिः श्रृपयानिति ॥ ५९॥ वसंवस्त्वा धूपयन्तु गायत्रेण छन्दसाऽङ्गिरस्व बुद्रास्त्वा धूपयन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्व- दादित्यास्त्वां धूपयन्तु जागतेन छन्दसाऽङ्गिरस्व विश्व त्वा देवा वैश्वानरा धूपय॒न्त्वानुष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्व दिन्द्रस्त्वा धूपयतुं वरुणस्त्वा धूपयतुं विष्णुस्त्वा धूपयतुं ॥ ६० ॥ अदितिष्ट्वा देवी विश्वदेव्यावती पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वत् खनत्ववर्ट देवानां त्वा पत्नीदेवी विश्वव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वधतूखे धिषणास्त्वा देवी विश्वदेव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वभीन्धतामुखे वस्त्रीष्ट्वा देवीविश्वदेव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिलस्वच्छृपयन्तखें ग्नास्त्वा देवीविश्वव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वत्य॑चन्तूखे जनय॒स्त्वाछिन्नपत्रा देवीविश्वव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वत्पचन्तूखे ॥६१ ।। मित्रस्य चर्षणीधृतोऽवो देवस्य सानसि । द्युम्नं चित्रश्रवस्तमम् ॥६२ ।। देवस्त्वां सवितोपतु सुपाणिः स्वगुरिः सुबाहुरुत शक्त्यां । अव्यथमाना पृथिव्यामाशा दिश आ पूर्ण ॥ ६३॥ उत्थाय बृहती भवोटु तिष्ठ ध्रुवा त्वम्। मित्रैतां त उखां परि वाम्यभित्या एषा मा भेदि ॥६४॥ वसंव॒स्त्वाऽऽकृन्दन्तु गायत्रेण छन्दसाऽङ्गिरस्व बुद्रास्त्वाऽऽळुन्दन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्व- दादित्यास्त्वाऽऽढून्दन्तु जागतेन छन्दसाऽङ्गिरस्व-द्विश्वे त्वा देवा वैश्वानरा आळुन्दन्त्वानु- टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वत् ॥६५॥ आकूतिमग्निं प्रयुज, स्वाहो मनो मेधामग्निं प्रयुज, स्वाहा' चित्तं विज्ञातमा प्रयुज स्वाहा वाचो विधृतिमग्निं प्रयुज स्वाहाँ प्रजापतये मनवे स्वाहाँ ऽग्नये वैश्वानराय स्वाहाँ ॥६६॥ विश्वो देवस्य नेतुर्मों वुरीत सख्यम् । विश्वौ राय इषुध्यति शुम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहा ॥६७।। मा सु भित्था मा सु रिषोऽम्ब धृष्णु वीरयस्व सु । अग्निश्चेदं करिष्यर्थः ॥ ६८ ॥ वा० य०६

·(४१)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. ११-१२,
दृछहस्व देवि पृथिवि स्वस्तय आसुरी माया स्वधा कृताऽसि ।
जुष्टं देवेभ्य इदमस्तु हव्यमरिष्टा त्वमुदिहि यज्ञे अस्मिन् ॥ ६९ ॥
वन्नः सर्पिरासुतिः प्रत्नो होता वरेण्यः । सहसस्पुत्रो अद्भुतः ॥ ७० ॥
परस्या अधि संवतोऽवस्र अभ्या तर । यत्राहमस्मि ताँर अव ॥१॥
परमस्याः परावतो रोहिदश्व इहा गहि । पुरीष्यः पुरुप्रियोऽग्ने॒ त्वं तरा मृधः ॥७२ ।।
यदो कानि कानि चिदा ते दारूणि दुधमसि । सर्वं तदस्तु ते घृतं तज्जुषस्व यविष्ठ्यं ॥७३॥
यदत्त्युपजिहिका यम्रो अतिसपैति । सर्वं तदस्तु ते घृतं तज्जुषस्व यविष्ठ्यं ॥ ७४ ॥
अहरहरप्रयावं भरन्तोऽश्वायेव तिष्ठते घासमस्मै ।
रायस्पोषेण समिषा मदन्तोऽग्ने मा ते प्रतिवेशा रिषामं ॥७५॥
नाभा पृथिव्याः समिधाने अग्नौ रायस्पोर्षाय बृहते हवामहे ।
इरम्मदं बृहदुक्थं यज जेतारमा पृतनासु सासहिम् ॥७६ ॥
याः सेना अभीत्वरीराव्याधिनीरुगणा उत ।
ये स्तेना ये च तस्करास्ताँस्तै अनेऽपि दधाम्यास्ये ॥७७॥
दछष्ट्राभ्यां मलिम्लुञ्जम्भ्यस्तस्कराँ२ उत ।
हनुभ्याई स्तेनान् भगवस्ताँस्त्वं खाद सुखादितान् ॥ ७८ ॥
ये जनेषु मलिम्लव स्तेनासस्तस्करा वने । ये कक्षेष्वायवस्ताँस्ते दधामि जम्भयोः ॥७९ ॥
यो अस्मभ्यमरातीयाद्यच नो द्वेषते जनः। निन्दाद्यो अस्मान्धिप्ताच्च सर्व तं मस्मसा कुरु ॥८॥
सर्शितं मे ब्रह्म सधेशितं वीर्य बलम् । संशितं शुत्रं जिष्णु यस्याहमस्मि पुरोहितः ॥ ८१ ।।
उदेषां बाहू अतिरमुद्दों अथो बलम् । क्षिणोमि ब्रह्मणाऽमित्रानुन्नयामि स्वाँर अहम् ॥ ८२॥
अन्नपतेऽन्नस्य नो देह्यनमीवस्य॑ शुष्मिणः ।
प्र- दातारै तारिष ऊज नो धेहि द्विपढे चतुष्पदे ॥ ८३॥
[अ० ११, कं०८३, मं० सं० १२२]
इत्येकादशोऽध्यायः।
--
अथ द्वादशोऽध्यायः।
दृशानो रुक्म उर्ध्या व्यद्यौद् दुर्मर्घमायुः श्रिये रुचानः ।
अग्निरमृतो अभवद्वयोभिर्यदेनं द्यौरजनयत्सुरेताः ॥१॥

·कं. ६९-८३,१-१५]
यजुर्वेद-संहिता।
(४३)
नक्तोषासा समनसा विरूपे धापयेते शिशुमेकछ समीची ।
द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तर्वि भाति देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदः ॥२॥
विश्वा रूपाणि प्रति मुन्नते कविः प्रासावीद्भद्रं द्विपढ़े चतुष्पदे ।
वि नाकमख्यत्सविता वरेण्योऽर्नु प्रयाणमुषसो वि रोजति ॥३॥
सुपर्णोऽसि गरुत्मॉनिवृत्ते शिरो गायत्रं चक्षुर्वृहद्रथन्तरे पक्षौ । स्तोम आत्मा छन्दाछ स्यङ्गानि
यजूंषि नाम । साम ते तनूमिदेव्यं यज्ञायज्ञियं पुच्छं धिष्ण्याः शफाः ।
सुपर्णोऽसि गरुत्मान्दिवं गच्छ स्वः पते ॥४॥
विष्णोः क्रमोऽसि सपत्नहा गायत्रं छन्द आ रोह पृथिवीमनु वि क्रमस्व
विष्णोः क्रमोऽस्यभिमातिहा त्रैष्टुभं छन्तु आ रोहान्तरिक्षमनु वि क्रमस्व
विष्णोः क्रमोऽस्यरातीयतो हुन्ता जागतं छन्द आ रोह दिवमनु वि क्रमस्व
विष्णोः क्रमोऽसि शत्रूय॒तो हुन्ताऽऽनुष्टुभं छन्द आ रोहूँ दिशोऽनु वि क्रमस्वे ॥५॥
अक्रन्ददृग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहद्वीरुधः समञ्जन् ।
सद्यो जजानो वि हीमिद्धो अस्य॒दा रोदसी भानुना भात्यन्तः ॥६॥
अनेऽभ्यावर्तिन्नभि मा नि वर्तस्वायुषा वर्चसा प्र॒जया धनेन । सन्या मेधया रय्या पोषेण ॥७॥
अग्ने अगिरः शतं ते सन्त्वावृतः सहस्रं त उपावृतः ।
अधा पोषस्य पोषण पुनों नष्टमा कृधि पुनर्नो रयिमा कृधि ॥८॥
पुनरुर्जा नि वर्तस्व पुनरग्न इषाऽऽयुषा । पुनः पाह्य हसः ॥९॥
सह या नि वर्तस्वासे पिन्वस्व धारया । विश्वप्स्न्या विश्वतस्परि' ॥१०॥
आ त्वाऽहामन्तरभू वस्तिष्ठाविचाचलिः । विशस्त्वा सर्वी वाञ्छन्तु मा त्वद्वाष्ट्रमधिभ्रशत् ॥११॥
उदुत्तमं वरुण पाशमस्मदोधमं वि मध्यम श्रेथाय ।
अर्था वयमादित्य व्रते तवानागसो अदितये स्याम ॥१२॥
अग्रे बृहन्नुषामो अस्थान्निर्जगन्वान् तमसो ज्योतिषाऽऽ ऽगात् ।
अग्निर्भानुना रुशता स्वङ्ग आ जातो विश्वा सान्यप्राः ॥ १३ ॥
हुसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेविषदतिथिर्दुरोणसत् ।
नुपरसहतसद् व्योमसजा गोजा ऋतुजा अद्विजा ऋतं बृहत् ॥ १४ ॥
सीत् त्वं मातुरस्या उपस्थे विश्वान्यग्ने वयुनानि विद्वान् ।
मैनां तपसा माऽर्चिषाऽभि शोचीरन्तरस्याछ शुक्रज्योतिर्वि भाहि ॥ १५ ॥

·वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ० १२,
..
अन्तरंग्ने रुचा त्वमुखायाः सदने स्वे । तस्यास्त्वछ हरसा तपश्चातवेदः शिवो भव ॥१६॥
शिवो भूत्वा मह्यमने अथो सीद शिवस्त्वम् । शिवाः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिमिहासदः॥१७॥
दिवस्पर प्रथमं जज्ञे अग्निरस्मद् द्वितीयं परि जातवेदाः ।
तृतीयमप्सु नुमणा अजस्रमिन्धान एनं जरते स्वाधीः ॥१८॥
विद्मा ते अग्ने वेधा याणि विद्मा ते धाम विभृता पुरुत्रा।
विद्मा ते नाम परमं गुहा यद्विमा तमुत्सं यत आजगन्थ ॥१९॥
समुद्रे त्वा नुमणां अप्स्वन्त चक्षा ईधे दिवो अंग ऊर्धन् ।
तृतीये त्वा रजसि तस्थिवाछसमपामुपस्थे महिषा अवर्धन ॥२०॥
अन्ददग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहद्वीरुधः समझन् ।
सद्यो जजानो वि हीमिद्धो अख्यदा रोदसी भानुना भात्यन्तः ॥ २१ ॥
श्रीणामुदारो धरुणो रयीणां मनीषाणां प्रार्पणः सोमगोपाः ।
वसुः सूनुः सहसो अप्सु राजा वि भात्यय उषसामिधानः ॥२२॥
विश्वस्य केतुर्भुवनस्य॒ गर्भ आ रोदसी अपृणाज्जायमानः ।
वीडु चिदामिभिनत् परायञ्जना यदग्निमयजन्त पञ्च ॥२३ ।।
उशिक्पावको अतिः सुमेधा मतेष्वग्निरमृतो नि धायि ।
इयर्ति धूममरुषं भरिभ्रदुच्छुक्रेणं शोचिषा द्यामिनक्षन् ॥ २४ ।।
दृशानो रुपम या व्यद्यौदर्घमायुः श्रिये रुचानः ।
अग्निरमृतो अभवद्वयोभिर्यदेनं द्यौरजनयत्सुरेताः ॥२५॥
यस्ते अद्य कृणवद्रशोचेऽपूपं देव घृतवन्तमग्ने ।
प्र तं नय प्रतरं वस्यो अच्छाभि सुम्नं देवभक्तं यविष्ठ ॥२६॥
आ तं भेज सौश्रवसेष्वग्न उक्थ उक्थ आ भज शस्यमाने ।
प्रियः सूर्ये प्रियो अग्ना भवात्युज्जातेन भिनददुजनित्वैः ॥ २७ ॥
त्वामने यजमाना अनु यून् विश्वा वसु दधिरे वार्याणि ।
त्वया सह द्रविणमिच्छमाना जं गोमन्तमुशिजो वि वः ॥२८॥
अस्ताव्यगि राछ सुशेवो वैश्वानर ऋषिभिः सोम॑गोपाः ।
अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धुत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥ २९ ॥
समिधाऽग्नि दुवस्यत घृतैर्बोधयतातिथिम् । आऽस्मिन् हव्या जुहोतनं ॥ ३०॥

·कं. १६-४७]
यजुर्वेद-संहिता।
(४५)
उर्दु त्वा विश्वे देवा अग्ने भरन्तु चितिभिः । स नो भव शिवस्त्व, सुप्रतीको विभावसुः ॥३१॥
प्रेग्ने ज्योतिष्मान् याहि शिवेभिर्चिभिष्ट्वम् ।
बृहद्भिर्भानुभि सन्मा हिंसीस्तन्वा प्रजाः ।। ३२॥
अक्रन्दग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहद्वीरुधः समझन् ।
सद्यो जानो वि हीमिद्धो अख्यदा रोदसी भानुना भात्यन्तैः ॥ ३३ ।।
प्र-प्रायमग्निर्भरतस्य॑ शृण्वे वि यत्सूर्यो न रोचते बृहद्भाः ।
अभि यः पूरुं पृतनासु तस्थौ दीदाय दैव्यो अतिथिः शिवो नः ॥३४॥
आपों देवीः प्रति गृभ्णीत भस्मैतत्स्योने कृणुध्वसुरभा उ लोके ।
तस्मै नमन्तां जनयः सुपत्नीर्मातेव पुत्रं बिभृताप्स्वेनत् ॥ ३५॥
अप्स्वग्ने सधिष्टव सौषधीरनु रुध्यसे । गर्भ सायसे पुनः' ॥३६॥
गर्भो अस्योषधीनां गर्भो वनस्पतीनाम् । गर्भो विश्वस्य भूतस्याने गर्भो अपामसि ।। ३७ ॥
प्रसद्य भस्मना योनिमुपश्च पृथिवीमग्ने । संघसृज्य मातृभिष्ट्वं ज्योतिष्मान् पुनरा ऽसदः ॥३८॥
पुनरासद्य सदनमपश्च पृथिवीमग्ने । शेषे मातुर्यथोपस्थेऽन्तरस्याछ शिवतमः ॥३९॥
पुनरूर्जा नि वर्तस्व पुनरग्ना इषाऽऽयुषा । पुनर्नः पाह्य हसः ॥ ४०॥
सह रय्या नि वर्तस्वाने पिन्वस्व धारया । विश्वप्स्न्या विश्वतस्परि' ॥४१॥
बोधा मे अस्य वचसो यविष्ठ महिष्ठस्य प्रभृतस्य स्वधावः ।
पीयति त्यो अनु त्वो गृणाति वन्दारुटे तन्वं वन्दे अग्ने ॥ ४२ ॥
स बोधि सूरिर्मघवा वसुपते॒ वसुंदावन् । युयोध्युस्मद् द्वेषछिसि विश्वकर्मणे स्वाहीं ॥४३॥
पुनस्त्वाऽऽदित्या रुद्रा वसवः समिन्धतां पुनर्बह्माणों वसुनीथ यज्ञैः।
घृतेन त्वं तन्वं वर्धयस्व सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः ॥४४॥
अपेत वीत वि च सर्पतातो येऽत्र स्थ पुराणा ये च नूतनाः ।
अाद्यमोऽवसानं पृथिव्या अक्रन्निमं पितरो लोकमस्मै ॥४५॥
संज्ञानमसि कामधरणं मयि ते कामधरणं भूयात् ।
अग्नेर्भस्मास्यनेः पुरीषमसि' चित स्थ परिचित ऊर्ध्वचितः श्रयध्वम् ॥४६॥
अयछ सो अग्निर्यस्मिन्त्सोममिन्द्रः सुतं दुधे जठरे वावशानः ।
सहस्रियं वाजमत्यं न सप्ति ससवान्त्सन्स्तूंयसे जातवेदः ॥४७॥

·(४६) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल म. १२ IME अग्ने यत्ते दिवि वर्चः पृथिव्यां यदोषधीष्वप्स्वा यजत्र । येनान्तरिक्षमुतितन्यं त्वेषः स भानुरर्णवो नृचक्षाः ॥४८॥ अग्ने दिवो अर्णमच्छ| जिगास्यच्छा देवाँर ऊचिधे धिष्ण्या ये । या रोचने पुरस्तात् सूर्यस्य याश्चावस्तादुपुतिष्ठन्तु आपः ॥४९॥ पुरीष्यासो अग्नयः प्रावणेभिः सजोषसः । जुषन्ता यज्ञमहोऽनमीवा इषो महीः ॥ ५० ॥ इडामग्ने पुरुदछस सनिं गोः शश्वत्तम हव॑मानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥ ५१ ॥ अयं ते योनि:त्वियो यतो जातो अरोचथाः। तं जाननग्न आ रोहाा नो वर्धया रयिम् ॥५२॥ चिदसि तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद | परिचिदसि तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सौंदे॥५३॥ लोकं पृण छिद्रं पूणाथो सीद ध्रुवा त्वम् । इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिस्मिन् योनावसीषदनं ॥ ५४॥ ता अस्य सूददोहसः सोम श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन्देवानां विशस्त्रिध्वा रोचने दिवः ॥५५॥ इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्समुद्रव्यंचसं गिरः । स्थीतम रथीनां वाजाना, सत्पति पतिम् ॥ ५६ ॥ समितछ सं कल्पेथा/ संप्रियौ रोचिष्णू सुमनस्यमानौ । इषमूर्जमुभि संवसांनौ ॥ ५७ ॥ सं वां मनासि सं बता समु चित्तान्याकरम् । अग्ने पुरीष्याधिपा भव त्वं न. इषमूर्ज यजमानाय धेहि ॥५८॥ अग्ने त्वं पुरीष्यो रयिमान् पुष्टिमार असि । शिवाः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिमिहाऽसदः॥५९॥ भवंतं नः समनसौ सचेतसावरेपसौं। मा यज्ञर्थ हिसिष्टं मा यज्ञपति जातवेदसौ शिवौ भवतमद्य नः ॥६॥ मातेवं पुत्रं पृथिवी पुरीष्यमनिछ स्वे योनावमारुखा । तो विश्ववैतभिः संविदानः प्रजापतिर्विश्वकर्मा वि मुञ्चतु ॥६१॥ असुन्वन्तमयजमानमिच्छ स्तेनस्येत्यामन्विहि तस्करस्य । अन्यमस्मदिच्छ सा ते इत्या नमो देवि निर्ऋते तुभ्यमस्तु ॥६२॥ नमः सुते निर्ऋते तिग्मतेजोऽयस्मयं वि Vता बन्धमेतम् । यमेन त्वं यम्या संविद्वानोत्तमे नाके अधि रोहयैनम् ॥ ६३ ॥ यस्यास्ते घोर आसक्षुहोम्येषां बन्धानामवसर्जनाय । यां त्वा जनो भूमिरिति प्रमन्दते निति त्वाऽहं परिवेद विश्वतः ॥ ६४ ॥ १

·कं.४८-८४]
यजुर्वेद-संहिता।
(१७)
यं ते देवी निऋतिराबबन्ध पार्श ग्रीवास्ववित्यम् ।
तं ते वि ष्याम्यायुषो न मध्यादथैतं पितुमद्धि प्रसूतः । नमो भूत्यै येदं चकार ॥ ६५ ॥
निवेशनः सङ्गमनो वसूनां विश्वा रूपाऽभि चष्टे शचीभिः ।
देव ईव सविता सत्यधर्मेन्द्रो न तस्थौ समरे पीनाम् ॥ ६६ ॥
सीरा युञ्जन्ति कवयो युगा वि तन्वते पृथक् । धीरा देवेषु सुम्नयां ॥६७ ॥
युनक्त सीरा वि युगा तनुध्वं कृते योनौ वपतेह बीजम् ।
गिरा च श्रुष्टिः सभग असंन्नो नेदीय इत्सुण्यः पक्वमेयात् ॥ ६८ ॥
शुन, सु फाला वि कृषन्तु भूमिछ शुनं कीनाशा अभि यन्तु वाहैः ।
शुनासीरा हविषा तोशमाना सुपिप्पला ओषधीः कर्तनास्मै' ॥६९ ॥
धृतेन सीता मधुना समज्यतां विश्वैर मता मरुद्भिः।
ऊर्जस्वती पयसा पिन्वमानास्मान्त्सीते पय॑साऽभ्या ववृत्स्व ॥ ७०॥
लाङ्गलं पीरवत्सुशेवछ सोमपित्सरु । तदुद्रुपति गामा प्रफ़यं च पीवरी प्रस्थावद्रयवाहणम् ७१
काम कामदुधे धुश्व मित्राय वरुणाय च । इन्द्रायाश्विभ्यां पूष्णे प्रजाभ्य ओषधीभ्यः ॥७२॥
वि मुच्यध्वमध्न्या देवयाना अर्गन्म तमसस्पारमस्य । ज्योतिरापाम ॥७३॥
सजूरब्दो अयवोभिः' सजूरुषा अरुणीभिः ।
सजोषसावृश्चिना द सोभिः सजूः सूर एतशेनं सर्वेश्वानर इडया धृतेन स्वाहा ॥७४ ॥
या ओषधीः पूर्वी जाता देवेभ्यस्त्रियुगं पुरा । मनै नु बभ्रूणामह शतं धामानि सप्त च ॥ ७५॥
शतं वो अम्ब धामानि सहस्रमुत वो रुहः । अर्धा शतक्रत्वो यूयमिमं मे अगदं कृतं ॥७६ ॥
ओषधीः प्रति मोदध्वं पुष्पवतीः प्रसूवरीः । अश्वा इव सुजित्वरीवर्वीरुधः पारयिष्ण्वः ॥ ७७॥
ओषधीरित मातरस्तद्वो देवीरुप ब्रुवे । सनेयमश्वं गां वास आत्मानं तव पूरुषं ॥ ७८ ॥
अश्वत्थे वो निषदनं पुणे वो वसतिष्कृता । गोमाज इकिलासथ यत्सनवथ पूरुषम् ॥ ७९ ॥
यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिताविव । विप्रः स उच्यते भिषग्रक्षोहामीवचातनः ॥ ८॥
अश्वावती सौमावतीमूर्जयन्तीमुदोजसम् । आऽविसि सर्वा ओषधीरस्मा अरिष्टतातये ॥८१॥
उच्छुष्मा ओषधीनां गावो गोष्ठादिवेरते । धन सनिष्यन्तीनामात्मानं तव पूरुष ॥ ८२ ॥
इष्कृति म वो माताऽथो यूय स्थ निष्कृतीः । सीराः पतत्रिी स्थन यदामयति निष्कृथ ॥८३॥
अति विश्वाः परिष्ठा स्तेन इव ब्रजमंक्रमुः। ओषधीः प्राचुच्यवुर्यत्किं च तन्वो रपः ॥८४ ॥

·(४८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० १२,
यं
॥
यदिमा वाजयन्नहमोषधीहस्त आदधे । आत्मा यक्ष्मस्य नश्यति पुरा जीवगृभौ यथा ॥ ८५॥
यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गमङ्ग परुष्परुः । ततो यक्ष्मं वि बांधव उग्रो मध्यमशीरिव ॥ ८६ ॥
साकं यक्ष्म प्र पत चाषेण किकिदीविना । साकं वातस्य धाज्या साकं नश्य निहाकयां ॥ ८७॥
अन्या वो अन्यामवत्वन्यान्यस्या उपावत । ताः सर्वाः संविदाना इदं मे प्रावता वचः॥ ८८॥
याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याच पुष्पिणीः। बृहस्पतिप्रसूतास्ता नौ मुञ्चन्त्वहसः' ।।८९॥
मुश्चन्तु मा शपथ्यादथो वरुण्यात । अथो यमस्य पड्वीशात्सर्वस्माद्देवकिल्बिषात् ॥ ९ ॥
अवपतन्तीरवदन्दुिव ओषधय॒स्परि । यं जीवमश्नामहै न स रिष्याति पूरुषः ॥ ९१॥
या ओषधीः सोमराज्ञीर्बह्वीः शतविचक्षणाः । तासामासि त्वमुत्तमारं कामाय शछ हृदे ॥ ९२॥
या ओषधीः सोमराज़ीविष्ठिताः पृथिवीमनु । बृहस्पतिप्रसूता अस्यै संदत्त वीर्यम् ॥ ९३ ॥
याश्चेदमुपशृण्वन्ति याच दूर परांगताः । सर्वीः संगत्य वीरुधोऽस्यै संदत्त वीर्यम् ।। ९४ ॥
मा वो रिषत् खनिता यस्मै चाहं खामि वः । द्विपाच्चतुष्पादस्माकथं सर्वमस्त्वनातुरम ॥९५॥
ओषधयः समंवदन्त सोमेन सह राज्ञा । यस्मै कणोति ब्राह्मणस्त, राजन् पारयामसि ॥ ९६ ॥
नाशयित्री बलासस्यासि उपचितामसि । अर्थो शतस्य यक्ष्माणां पाकारोरसि नाशनी ॥९७||
त्वां गन्धर्वा अखनस्त्वामिन्द्रस्त्वां बृहस्पतिः। त्वामौषधे सोमो राजा विद्वान् यक्ष्मादमुच्यते ॥१८॥
सहस्व मे अरांतीः सहस्व पृतनाय॒तः । सहस्व सर्वं पाप्मान सहमानास्योषधे ॥९९ ॥
दीर्घायुस्त ओषधे खनिता यस्मै च त्वा खनाम्यहम् ।
अथो त्वं दीर्घायुर्भूत्वा शतवल्शा विरोहतात् ॥ १० ॥
त्वमुत्तमास्योषधे तवं वृक्षा उपस्तयः । उपस्तिरस्तु सोऽस्माकं यो अस्माँर अभिदासति ॥१०१॥
मा मा हिडसीजनिता यः पृथिव्या यो वा दिवछ सत्यधर्मा व्यानंद ।
यश्चापश्चन्द्राः प्रथमो ज़जान कस्मै देवाय हविर्षा विधेम ॥१०२॥
अभ्या वर्तस्व पृथिवि यज्ञेन पय॑सा सह । वपां ते अगिरिषितो अरोहत् ॥ १०३ ॥
अग्ने यत्ते शुक्रं यच्चन्द्रं यत्पूतं यच्च यज्ञिय॑म् । तद्देवेभ्यो भरामसि ॥ १०४॥
इषमूर्जमहमित आदमतस्य योनि महिषस्य धाराम् ।
आ मा गोषु विशत्वा तनूषु जहामि सेदिमनिरामीवाम् ॥ १०५॥
अग्ने तव श्रवो वयो महि भ्राजन्ते अर्चयो विभावसो ।
बृहद्भानो शवसा वाजमुक्थ्यं दधासि दाशुषे कवे ॥१०६॥

·कं. ८५-१९७१-२]
यजुर्वेद-संहिता।
(४९)
पावकवर्चाः शुक्रवर्चा अनूनवर्चा उदियर्षि भानुना ।
पुत्रो मातरां विचरन्नुपावसि पृणक्षि रोदसी उभे ॥ १०७॥
ऊर्जा नपाज्जातवेदः सुशस्तिभिर्मन्दस्व धीतिभिर्हितः ।
त्वे इष: सन्दधुभूरिवर्पसश्चित्रीतयो वामजाताः ॥१०८॥
इरज्यन्नने प्रथयस्व जन्तुभिरस्मे रायो अमर्त्य ।
स दर्शतस्य वपुषो वि राजसि पुणक्षि साना ऋतुम् ॥१०९ ॥
इष्कर्तारमध्वरस्य प्रचैतसं क्षय॑न्तधे राधसो महः ।
राति वामस्य सुभगां महीमिषं दधासि सानसिथै रयिम् ॥११०॥
ऋतावानं महिषं विश्वदर्शतमग्निई सुम्नाय दधिरे पुरो जनाः ।
श्रुत्कर्ण, सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुषा युगां ॥१११।।
आ प्यायस्व समेतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् । भवा वाजस्य सङ्गन्थे ॥११२॥
सं ते पछिसि समु यन्तु वाजाः सं वृष्ण्योन्यभिमातिषाहः ।
आप्यायमानो अमृताय सोम विवि अवधिस्युत्तमानि धिष्वं ॥११३।।
आ प्यायस्व मदिन्तम सोम विश्वेभिर शुभिः । भवा नः सप्रथस्तमः सखो वृधे ॥११४॥
आ ते वत्सो मनो यमत्परमाञ्चित्सधात् । अग्ने॒ त्वामिया गिरी ॥११५॥
तुभ्यं ता अङ्गिरस्तम विश्वाः सुक्षितयः पृथक् । अग्ने कामाय येमिरे ॥११६॥
अग्निः प्रियेषु धार्मसु कामो भूतस्य॒ भव्यस्य । सम्राडेको वि रोजति ॥११७॥
[अ०१२, कं० ११७, मं० सं० १२९]
इति द्वादशोऽध्यायः।
अथ त्रयोदशोऽध्यायः।
o-
मयि गृह्णाम्यये अग्निछ रायस्पोाय सुप्रजास्त्वार्य सुवीर्याय । मामु देवताः सचन्ताम् ॥१॥
अपां पृष्ठमसि योनिरग्नेः समुद्रमभितः पिन्व॑मानम् ।
वर्धमानो महाँ२ आ च पुष्करे दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथस्वं ॥२॥

·(५०)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[० १३,
ब्रह्म जजानं प्रथम पुरस्ताद्वि सीमतः सुरुचौ वेन आवः ।
स बुध्न्या उपमा अस्य विष्ठाः सतश्च योनिमसंतश्च वि वः ॥३॥
हिरण्यगर्भः समवर्तताये भूतस्य जातः पतिरेक आसीत् ।
स दाधार पृथिवीं चामुतेमां कस्मै देवार्य हविषा विधेम ॥४॥
द्रुप्सचस्कन्द पृथिवीमनु द्यामिमं च योनिमनु यश्च पूर्वः ।
समानं योनिमर्नु सञ्चरन्तं द्रुप्सं जुहोम्य सप्त होत्राः ॥५॥
नमोऽस्तु सर्पेभ्यो ये के च पृथिवीमर्नु । ये अन्तरिक्षे ये दिवि तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥६॥
या इषवो यातुधानानां ये वा वनस्पती १रनु । ये वावटेषु शेरते तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥७॥
ये वामी रौचने दिवो ये वा सूर्यस्य रश्मियुं । येषामप्सु सदस्कृतं तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥८॥
कृणुष्व पाजः प्रसिति न पृथ्वीं याहि राजेवामवार इभेन ।
तृष्वीमनु प्रसिति दूणानोऽस्ताऽसि विध्य रक्षसस्तपिष्टः ॥९॥
तवं भ्रमास आशुया पतन्त्यनुस्पृश धृषता-शोशुचानः ।
तपूछष्यग्ने जुबा पतृङ्गानसन्दितो वि सृज़ विध्वंगुल्कोः ॥१०॥
प्रति स्पशो वि सृज तूर्णितमो भवा पायुर्विशो अस्या अदब्धः ।
यो नौ दूरे अघशसो यो अन्त्यग्ने मा किष्टे व्यथिरा दधर्षीत् ॥११॥
उदग्ने तिष्ठ प्रत्या तनुष्व न्युमिनार ओषतात्तिग्महेते ।
यो नो अराति समिधान चक्रे नीचा तं धक्ष्यतसं न शुष्कम् ॥१२॥
ऊो भव प्रति विध्याध्यस्मदाविष्कृणुष्व दैव्यान्यग्ने ।
अव स्थिरा तनुहि यातुजूनां जामिमामि प्र मृणीहि शत्रून् ।
अग्नेष्ट्वा तेजसा सादयामि ॥१३॥
अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत्पतिः पृथिव्या अयम् । अपार्छ रेतासि जिन्वति ।
इन्द्रस्य त्वौजसा सादयामि ॥१४॥
भुवो यज्ञस्य॒ रज॑सश्च नेता या नियुद्भिः सर्चसे शिवाभिः।
दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वामने चकृषे हव्यवाहम् ॥१५॥
ध्रुवाऽसि धरुणाऽऽस्तृता विश्वकर्मणा ।
मा त्वा समुद्र उद्बधीमा सुपर्णोऽव्यथमाना पृथिवीं छह ॥१६॥
प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयत्वां पृष्ठे समुद्रस्येमन् । व्यर्चस्वती प्रथस्वतीं प्रथस्व पृथिव्यसि ॥१७॥

·*. ३-३३] यजुर्वेद-संहिता। (५१) भूरसि भूमिरस्यदितिरसि विश्वाया विश्वस्य भुवनस्य धीं । पृथिवीं यच्छ पृथिवीं वह पृथिवीं मा हिंसीः ॥१८॥ विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय । अमिट्वाऽभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शन्तमेन तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सौदे ॥१९॥ काण्डात्काण्डा रोहन्ती परुषः-परुषस्पर । एवा नो पूर्व प्र तनु सहस्रेण शतेन च ॥२०॥ या शतेन प्रतनोषि सहस्रेण विरोहसि । तस्यास्ते देवीष्टके विधेम हविर्षा वयम् ॥२१॥ यास्ते अग्ने सूर्ये रुचो दिवमातन्वन्ति रश्मिभिः । ताभिर्नो अद्य सर्वाभी रुचे जनाय नस्कृधि ॥२२॥ या वो देवाः सूर्ये रुचो गोष्वश्वेषु या रुचः। इन्द्रामी ताभिः सीभी रुचं नो धत्त बृहस्पते ॥२३॥ विराज्योतिरधारयत्स्वराज्योतिरधारयत् । प्रजापतिष्ट्वा सादयतु पृष्ठे पृथिव्या ज्योतिष्मती । विश्वस्मै प्राणार्यापानाय व्यानाय विश्वं ज्योतिर्यच्छ । अग्निष्टेऽधिपतिस्तयां देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥२४॥ मधुश्च माधवश्च वासन्तिकावृतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधयः कल्पन्तामुनयः पृथङ्मम ज्यैष्ठ्याय सर्वताः । ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे । वासन्तिकावतू अभिकल्प॑माना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिरस्वध्रुवे सीदतमे २५ अोढाऽसि सहमाना सहस्वारांतीः सहस्व पृतनायतः । सहस्रवीर्याऽसि सा मां जिन्वं ॥२६॥ मधु वाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । मावीनः सन्त्वोषधीः ॥२७॥ मधु नक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिव, रजः । मधु द्यौरस्तु नः पिता ॥२८॥ मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमाँ२ अस्तु सूर्यः । माध्वीवो भवन्तु नः ॥२९॥ अर्पा गम्भन्सीद मा त्वा सूर्योऽभि ताप्सीन्माऽग्निर्वैश्वानरः । अच्छिन्नपत्राः प्रजा अनुवीक्षस्वार्नु त्वा दिव्या वृष्टिः सचताम् ॥३०॥ जीन्समुद्रान्सम॑सृपत् स्वर्गानपां पतिषभ इष्टकानाम् । पुरीष वसानः सुकृतस्य लोके तत्रं गच्छ यत्र पूर्व परैताः ॥३१॥ मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपतां नो भस्मभिः ॥३२॥ विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥३३॥ १

·(५२)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-एक
[भ. १३,
ध्रुवाऽसि धरणेतो जज्ञे प्रथममेभ्यो योनिभ्यो अधि जातवेदाः ।
स गायत्र्या त्रिष्टुभाऽनुष्टुभा च देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन् ॥३४॥
इषे गये रमस्व सहसे द्युम्न ऊर्जे अपत्याय । सम्राडसि स्वराडसि सारस्वतौ त्वोत्सौ प्रावतामं ॥३५॥
अग्ने युवा हि ये तवाश्वासो देव साधवः । अरं वहन्ति मन्यर्वे ॥३६॥
युक्ष्वा हि देवहूतमार अश्वार अग्ने स्थीरिव । नि होता पूर्व्यः सदः ॥३७॥
सम्यक् संवन्ति सरितो न धेना अन्तर्खदा मनसा पूयमानाः ।
घृतस्य धारा अभि चाकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्ये अग्नेः ॥३८॥
ऋचे त्वा रुचे त्वा भासे त्वा ज्योतिषे त्वा ।
अभूदिदं विश्वस्य भुवनस्य वाजिनमग्नेर्वैश्वानरस्य च ॥३९॥
अग्निोतिषा ज्योतिष्मान् रुक्मो वर्चसा वर्चस्वान्। सहस्रदा असि सहस्राय त्वां ॥४०॥
आदित्यं गर्भ पयसा समधि सहस्रस्य प्रतिमा विश्वरूपम् ।
परि वृधि हरसा माऽभि मछस्थाः शतायुषं कृणुहि चीयमानः ॥४१॥
वातस्य जूति वरुणस्य नाभिमश्वं जजान सरिरस्य मध्ये ।
शिशु नदीना हरिमर्द्रिबुध्नमग्ने मा हिंसीः परमे व्योमन् ॥४२॥
अजस्रमिन्दुमरुष भुरण्यमग्निमीडे पूर्वचित्तिं नमामिः ।
स पर्वभिर्ऋतुशः कल्पमानो गां मा हिंसीरदिति विराजम् ॥४३॥
वरूत्री त्वष्टुवरुणस्य नाभिमर्वि जजाना, रजसः परस्मात् ।
मही, साहस्रीमसुरस्य मायामग्ने मा हिंसीः परमे व्योमन् ॥४४॥
यो अग्नि रध्यायत शोकात्पृथिव्या उत वा दिवस्परि।।
येन प्र॒जा विश्वकर्मा जजान तमंने हेडः परि ते वृणक्तुं ॥४५॥
चित्रं देवानामुदंगादनीकं चक्षुमित्रस्य वरुणस्याग्नेः।
आऽपा द्यावापृथिवी अन्तरिक्ष सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च ॥४६॥
इमं मा हिंसीर्द्विपाद पशु/ सहस्राक्षो मेधाय चीयमानः ।
मयुं पशु मेधमग्ने जुषस्व तेन चिन्वानस्तुन्वो नि षीद ।
मयु ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतुं ॥४७॥

·कं. ३४-५४] यजुर्वेद-संहिता। (५३) इमं मा हिंसीरेकशफं पशुं कनिकदं वाजिनं वाजिनेषु । गौरमारण्यमनु ते दिशामि तेन चिन्वानस्तन्यो नि षीद । गौरं ते शुग़च्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥४८॥ इमछ साहस्र, शतधारमुत्स व्य॒च्यमान सरिरस्य मध्ये । घृतं दुहानामदिति जनायाने मा हिंसीः परमे व्योमन् । गवयमारण्यम ते दिशामि तेन चिन्वानस्तन्वी नि पीद । गवयं ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥४९|| इममूंर्णायु वरुणस्य नाभिं त्वच पशूनां द्विपदां चर्तुष्पदाम् । त्वष्टुः प्रजानी प्रथमं जनित्रमने मा हिंसीः परमे व्योमन् । उष्ट्रमारण्यम ते दिशामि तेन चिन्वानस्तवो नि षीद । उ, ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥५०॥ अजो ह्यग्गेरजनिष्ट शोकात्सो अपश्यज्जनितारमये। तेन देवा देवतामग्रमायस्तेन रोहमायन्नुप मेध्यासः । शरभारण्यम ते दिशामि तेन चिन्वानस्तन्धो नि पीद । शरभं ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥५१॥ त्वं यविष्ठ दाशुषो नः पाहि शृणुधी गिरः । रक्षा तोकमुत त्मना ॥५२।। अपां त्वेमन्त्सादयाम्य-पां त्वोद्मन्त्सादयाम्य-पां त्वा भस्मन्त्सादयाम्य- पां त्वा ज्योतिषि सादयाम्मे-पां त्वाऽयने सादयाम्य-वे त्वा सदने सादयामि समुद्रे त्वा सदने सादयामि सरिरे त्वा सदने सादयायं-पां त्वा क्षये सादयाम्य- पां त्वा सधिषि सादयाम्य-पां त्वा सदने सादयाम्य-पां त्वा सधस्थे सादयाम्य- पां त्वा योनौ सादयाम्य-पां त्वा पुरीषे सादयाम्य पां त्वा पार्थसि सादयामि" गायत्रेण त्वा छन्दसा सादयामि त्रैष्टुंभेन त्वा छन्दसा सादयामि" जागतेन त्वा छन्दसा सादयाम्याँ-नष्टभेन त्वा छन्दसा सादयामि" पातेन त्वा छन्दसा सादयामि ॥५३॥ अयं पुरो भुवं-स्तस्य प्राणो भौवायनों' वसन्तः प्राणायनो गायत्री वासन्ती गायत्र्यै गायत्रं गायत्रादुपार्थ रुपाधशोस्त्रिवृत् त्रिवृतो रथन्तरं वसिष्ठ ऋषिः प्रजापतिगृहीतया त्वया प्राणं गृह्णामि प्रजाम्य ॥५४॥ १

·(५४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-गुल
[म. १३-१४
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा तस्य मनों वैश्वकर्मण ग्रीष्मो मानसं त्रिष्टुब्यैष्मी
त्रिष्टुभः स्वार स्वारादन्तर्यामो ऽन्तर्यामात्पञ्चदशः पंचदशाद् बृह
भरद्वाज ऋषिः प्रजापतिगृहीतया त्वया मनो गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥५५॥
अयं पश्चाद्विश्वव्या स्तस्य चक्षुर्वैश्वव्यसं' वर्षाश्चाक्षुष्यो जगती वार्षी
जगत्या ऋसमे मुक्समाच्छुकः शुक्रात्सप्तदशः सप्तदशाद्वैरूपं जमदग्निपि:'
प्र॒जाप॑तिगृहीतया त्वया चक्षुर्गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥५६॥
इदम॒त्तरात् स्व-स्तस्य श्रोत्र सौव, शरच्छ्रौव्य-नुष्टुप् शारीनुष्टुभ ऐडे-
मैडान्मन्थी मन्थिन एकविधीँ एकवि शाद्वैगज विश्वामित्र ऋषिः
प्रजापतिगृहीतया त्वया श्रोत्रं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥५७॥
इयमुपरि मति-स्तस्यै वाङ्मात्या हेमन्तो वाच्यः पङ्क्षिहमन्ती'
पकत्यै निधनवे निधनवत आग्रयण आंग्रयणात् त्रिणवत्रयस्त्रिधशौ
त्रिणवत्रयस्त्रिशाभ्यछि शाक्वररैवते विश्वकर्म ऋर्षिः
प्रजापतिगृहीतया त्वया वाचं गृह्णामि प्रजाभ्यो लोकं ता इन्द्रम् ॥५८॥
[अ० १३, कं० ५८, मं० सं० १३२]
इति त्रयोदशोऽध्यायः।
अथ चतुर्दशोऽध्यायः।
ध्रुवक्षिति(वयोनिर्बुवाऽसि ध्रुवं योनिमा सीद साधुया ।
उख्यस्य केतुं प्रथमं जुषाणाऽश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा ॥१॥
कुलायिनी धृतवती पुरुन्धिः स्योने सीद् सदने पृथिव्याः ।
अभि त्वां रुद्रा वसवो गृणन्त्विमा ब्रह्म पीपिहि सौभगायाश्विनाऽध्व' सादयतामिह त्वा ॥२॥
स्वैर्दवैर्दक्षपितेह सीद देवाना सुम्ने बृहते रणाय ।
पितेवैधि सूनव आ सुशेवा स्वावेशा तन्वा सं विशस्वाश्विनोऽध्व! सादयतामिह त्वा ॥३॥
पृथिव्याः पुरीषमस्यप्सो नाम तां त्वा विश्वे अभि गृणन्तु देवाः ।
स्तोमपृष्ठा घृतवतीह सीद प्रजावदस्मे द्रविणा 5 यजस्वाश्विनाऽध्वयं सादयतामिह त्वा ॥४॥

·कं. ५५-५८:१-१३] यजुर्वेद-संहिता। (५५) अदित्यास्त्वा पृष्ठे सादयाम्य॒न्तरिक्षस्य धर्ती विष्टम्भनी दिशामधिपत्नी भुवनानाम् । ऊर्मिन॒प्सो अपामसि विश्वकर्मा त ऋषिरश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा ॥५॥ शुक्रश्च शुचिश्च श्रेष्मावतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्यैष्ठ्याय सव॑ताः । ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे । ग्रैष्मावतू अमिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥६॥ सजूर्ऋतुभिः सर्विधाभिः संजूदेवैः सर्दुवैर्वयोनाधै ये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्वयूँ सादयतामह त्वा' सक्रतुभिः सजविधाभिः सर्वसुभिः सजवैवयोनाधिनये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा सक्रतुभिः सजूर्विधाभिः सजू रुद्रैः सवैवयोनाधै ये त्वा वैश्वा- नरायाश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा सर्चतुभिः सजाविधाभिः सतरादित्यैः सजवैवयोना- धैरनये त्या वैश्वानरायया॒श्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा सक्रतुभिः सर्विधाभिः सर्विश्वैः सर्दुवैवैयोनाधैरनये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा ॥७॥ प्राणं में पाह्य-पान में पाहि व्यानं में पाहि चक्षुर्म उऱ्या वि भाहि श्रोत्रं मे श्लोकयें । अपः पिन्वौं-पंधीर्जिन्वं द्विपादव चतुष्पात् पाहि दिवो वृष्टिमेश्य ॥ ८॥ मूर्धा वयः प्रजापतिश्छन्दः' अत्रं वयो मयन्, छन्दों विष्टम्भो वयोऽधिपतिश्छन्दों विश्वकर्मा वयः परमेष्ठी छन्दों' बस्तो वयो विवलं छन्दों वृष्णिर्वयो विशाल छन् । पुरुषो वयस्तन्द्रं छन्दों व्याघ्रो वयोऽनाधृष्ट छन्दः सिछहो वयश्छदिश्छन्दः पष्ठवाड्वयो बृहती छन्द उक्षा वयः ककुप् छन्द ऋषभो वयः सतोबृहती छन्दः ॥९॥ अनड्वान्वयः पतिश्छन्दो" धेनुर्वयो जगती छन्, त्यविषयस्त्रिष्टुप् छन्दों" दित्यवाड्वयो विराट् छन्दः पञ्चाविर्वयो गायत्री छन्द -त्रिवत्सो वयं उष्णिक छन्दै- स्तुर्यवाड्वयोऽनुष्टुप् छन्दों लोकं तो इन्द्रम् ॥१०॥ इन्द्रामी अव्यथमानामिष्टका दृधहतं युवम् । पृष्ठेन द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं च वि बांधसे ॥११॥ विश्वकर्मा त्वा सादयत्वन्तरिक्षस्य पृष्ठे व्यचस्वती प्रथस्वतीमन्तरिक्षं यच्छन्तिरिक्षं दृधहान्तरिक्ष मा हिंसीः। विश्वस्मै प्राणायोपानाय व्यानायौदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय । वायुट्वाभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शन्तमेन तयाँ देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सौंद ॥१२॥ राश्यसि प्राची दिग्विराडसि दक्षिणा दिकू सम्राडसि प्रतीची दिक् स्वराडस्युदीची दि-गर्धिपल्यसि बृहती दिक् ॥१३॥ 193 -

·(५६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० १४॥
विश्वकर्मा त्वा सादयत्वन्तरिक्षस्य पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् ।
विश्वस्मै प्राणायापानार्य व्यानाय विश्वं ज्योतिर्यच्छ ।
वायुष्टेऽधिपतिस्तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥१४॥
नभश्च नभस्यश्च वार्षिकावृतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप
ओषधयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ।
ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे ।
वार्षिकावतू अभिकल्पमान। इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥१५॥
इषश्चोर्जश्च शारदावृतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप
ओषधयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्यैष्ठ्याय सर्वताः ।
ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी डुमे ।
शारदावतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥१६॥
आयुर्मे पाहि' प्राणं में पाह्य-पानं मैं पाहि व्यानं में पाहिँ चक्षुर्मे पाहिँ
श्रोत्रं मे पाहि वाचं में पिन्वं मनो मे जिन्वात्मानं मे पाहि ज्योतिम यच्छे ॥१७॥
मा छन्दः' प्रमा छन्दः प्रतिमा छन्दों अस्त्रीवयश्छन्दः पतिश्छन्द
उष्णिक् छन्दों बृहती छन्दों ऽनुष्टुप् छन्दों विराट् छन्दों गायत्री छन्द -
स्त्रिष्टुप् छन्दो' जगती छन्दः ॥१८॥
पृथिवी छन्दो ऽन्तरिक्षं छन्दों द्यौश्छन्दुः समाश्छन्दों नक्षत्राणि छन्दों
वाक् छन्दों मनश्छन्दः कृषिश्छन्दो हिरण्यं छन्दो गौश्छन्दो"
ऽजाश्छन्दो" श्वश्छन्दः" ॥१९॥
अग्गिर्दैवतां वातो देवतः सूर्यो देवता चन्द्रमा देवतर्ता वसवो देवत'
रुदा देवता ऽऽवित्या देवता मरुतो वेचतां विश्वे देवा देवतो बृहस्पतिर्दैवते -
न्द्रो देवता वरुणो देवता ॥२०॥
मूर्धाऽसि राई ध्रुवाऽसि धरुणा धय॑सि धरणी ।
आयुषे त्वा वर्चसे त्वा कृष्य त्वां क्षेमाय त्वा ॥२१॥
यन्त्री राहू यन्त्र्यसि यमनी ध्रुवाऽसि धरित्री।
इषे वोर्जे त्वा रय्यै त्वां पोषाय त्वाँ लोक तो इन्द्रम् ॥ २२ ॥

·क. १४-२९] यजुर्वेद-संहिता। (५७) ९ आशुस्विवेदान्तः पञ्चदशो' व्योमा सप्तदशो धरुण एकविधशः प्रतूर्तिरष्टादशै- स्तपो नवदुशो ऽभीवर्तः सविछशों वर्गों द्वाविधशः सम्भरणस्त्रयोविधशो योनिश्चतुर्विधशो" गर्भाः पञ्चविधश ओजस्त्रिणवः क्रतुरेकत्रिशः प्रतिष्ठा त्रयस्त्रियशो" बध्नस्य विष्टपं चतुस्त्रिधशो" नाकः षधिशो विवर्तोऽष्टाचत्वारिधशो" धुत्रं चतुष्टोमः ॥ २३ ॥ अग्नेर्भागोऽसि दीक्षाया आधिपत्यं ब्रह्म स्पृतं त्रिवृत्स्तोम इन्द्रस्य भागोऽसि विष्णोराधिपत्यं शुत्र स्पृतं पञ्चदश स्तोमों नृचक्षसां भागोऽसि धातुराधिपत्यं जनित्र स्पृतथे सप्तदश स्तोमों मित्रस्य भागोऽसि वरुणस्याधिपत्यं दिवो वृष्टिर्वात स्पृत एकविधेश स्तोमः ॥ २४ ॥ वसूनां भागोऽसि रुद्राणामाधिपत्यं चतुष्पात् स्पृतं चतुर्विधेश स्तोम' आदित्यानी भागोऽसि मरुतामाधिपत्यं गर्मी स्मृताः पञ्चविधश स्तोमो ऽदित्यै भागोऽसि पूष्ण आधिपत्यमोज स्पृतं त्रिणव स्तोमो देवस्य सवितुर्भागोऽसि बृहस्पतेराधिपत्य, समीचीदिश स्पूताश्चतुष्टोम स्तोमः ॥२५॥ यानां भागोऽस्ययवानामाधिपत्यं प्रजा स्प्ताश्चतुश्चत्वारिछश स्तोम' ऋभूणां भागोऽसि विश्वेषां देवानामाधिपत्यं भूत स्पृतं त्रयस्त्रिधश स्तोमः ॥ २६ ॥ सहश्च सहस्यश्च हैमन्तिकावूतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः । ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे हैमन्तिकावतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिलस्वद् ध्रुवे सीदतम् ।२७। एकयाऽस्तुवत पूजा अधीयन्त प्रजापतिरधिपतिरासीत तिसृभिरस्तुवत ब्रह्मासृज्यत ब्रह्मणस्पतिरधिपतिरासी पञ्चभिरस्तुवत भूतान्यसृज्यन्त भूतानां पतिरधिपतिरासी सप्तभिरस्तुवत सप्त ऋषयोऽसृज्यन्त धाताऽधिपतिरासी ॥२८॥ नवनिरस्तुवत पितरोऽसृज्यन्तादितिरधिपत्न्यासी'- देकादशमिरस्तुवत ऋतवोऽसृज्यन्तावा अधिपतय आस- स्त्रयोदशभिरस्तुवत मासा असृज्यन्त संवत्सरोऽधिपतिरासीत् पञ्चदशभिरस्तुवत क्षत्रमसृज्यतेन्द्रोऽधिपतिरासी सप्तदशभिरस्तुवत ग्राम्याः पशवोऽसृज्यन्त बृहस्पतिरधिपतिरासीत् ॥ २९॥ - बा. य.८

·(५८)
बाजपनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
दिशापिस्नुवन शद्वार्यावसृज्येतामहोराचे अधिपत्नी आस्ता-
मेकविधशत्यास्तुवतैकशफाः पशवोऽसृज्यन्त वरुणोऽधिपतिरासीत
त्रयोविधशत्यास्तुवत क्षुद्राः पशवोऽसृज्यन्त पूषाऽधिपतिरासीत
पञ्चविशत्यास्तुवतारण्याः पशवोऽसृज्यन्त वायुरधिपतिरासीत
सप्तविंशत्याऽस्तुवत द्यावापृथिवी व्यैतां वसंबो रुद्रा आदित्या अनुव्यायस्त एवाधिपतय आसन।३०।
नवविवशत्याऽस्तुबत वनस्पतयोऽसृज्यन्त सोमोऽधिपतिरासी-
देकत्रिशताऽस्तुवत प्रजा अमृज्यन्त यवाश्चायवाश्चाधिपतय आस
स्त्रयस्त्रिशताऽस्तुवत भूतान्यशाम्यन् प्रजापतिः परमेष्ठ्यधिपतिरासी-
छोक तो इन्द्रम् ॥ ३१ ॥
m
[५० १४, ३१, मं० सं० १६५ ]
इति चतुर्दशोऽध्यायः ।
अथ पञ्चदशोऽध्यायः।
अग्ने जातान् प्र गुंदा नः सपत्नान् प्रत्यजातान् नुद जातवेदः ।
अधि नो ब्रूहि सुमना अहेस्तव स्याम शर्म स्त्रिवरूथ उद्भौ ॥ ॥१॥
सहसा जातान् प्र णुदा नः सपत्नान् प्रत्यजातानातवेदो नुदस्व ।
अधि नो ब्रूहि सुमनस्यमानो वय याम प्र णुदा नः सपत्नान् ॥२॥
षोडशी स्तोम ओजो द्रविणं' चतुश्चत्वारिछश स्तोमो व) द्रविणम् ।
अने: पुरीषमस्यप्सो नाम तां त्वा विश्वे अभि गृणन्तु देवाः।
स्तोमपृष्ठा घृतवतीह सीद पूजाबंदुस्मे द्रविणा य॑जस्व ॥३॥
एवश्छन्दो वरिवश्छन्दः शम्भूश्छन्दः परिभूश्छन्द आच्छच्छन्दो मनश्छन्दो
व्यचश्छन्दुः सिन्धुश्छन्दः समुद्रश्छन्दः' सरिरं छन्दः" ककुप्छन्द"-
स्त्रिककुप्छन्दः२ काव्यं छन्दो अकुपं छन्दो" अक्षरपतिश्छन्दः पदप॑तिश्छन्दों"
विष्टारपंडिश्छन्दः क्षुरो भ्रजश्छन्दः ॥४॥

·कं. ३०-३१:१-१२]
यजुर्वेद-संहिता।
७
आच्छच्छन्दः' पृच्छच्छन्दः संयच्छन्दौ वियच्छन्दों बृहच्छन्दों' रथन्तरच्छन्दों
निकायश्छन्दों विवधश्छन्दों गिरश्छन्द्रो' भ्रजश्छन्दः. सधस्तुप्छन्दों' ऽनुष्टुप्छन्,
एवश्छन्द्रो. वरवश्छन्दो* वयश्छन्दों" वयस्कृच्छन्दो" विष्पर्धाश्छन्दों"
विशालं छन्द -श्छदिश्छन्दों" दूरोहणं छन्द स्तन्द्र छन्दो" अङ्कार छन्दः ॥५॥
रश्मिना सत्यार्य सत्यं जिन्व प्रेतिना धर्मणा धर्म जिन्वान्वित्या दिवा दिवं जिन्व
सन्धिनाऽन्तरिक्षेणान्तरिक्षं जिन्न प्रतिधिनां पृथिव्या पृथिवीं जिन्य
विष्टम्भेन वृष्टया वृष्टिं जिन्वं प्रवयाऽहाऽहर्जिन्या नुया राज्या रात्री जिन्वों-
शिजा वसुभ्यो वसूशिये प्रतेनादित्येभ्य आदित्याश्निन्, ॥६॥
तन्तुना रायस्पोषेण रायस्पोएं जिन्वं संसर्पर्ण श्रुताय श्रुतं जिन्व डेनौषधीभिरोषधीर्जिन्यो
त्तमेन तनूभिस्तनूर्जिवं वयोधसाधीतेनाधीतं जिन्वो-भिजिता तेजसा तेजो जिन्वं ॥ ७ ॥
प्रतिपदसि प्रतियदे त्वो ऽनुपर्दस्यनुपदे त्वां सम्पदसि सम्पदे त्वा तेजोऽसि तेजसे त्वा ॥८॥
त्रिवृदसि त्रिवृते त्या प्रवृदसि प्रवते त्वां विवृदसि विवृते त्वां सवदसि सवते त्वा
ऽऽक्रमोऽस्याक्रमाय त्वो संक्रमोऽसि संक्रमाय त्वों-क्रमोऽस्युत्क्रमाय त्वों
कान्तिरस्युत्क्रन्त्यैि त्यो ऽधिपतिनोोंज जिन्धे ॥९॥
राश्यसि प्राची दिग्वसवस्ते देवा अधिपतयोऽग्निहतीनां प्रतिधुर्ता त्रिवृत् त्वा स्तोमः पृथिव्या
श्रयत्वाज्यमुक्थमव्यथायै स्तभ्नातु रथन्तर, साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष ऋषयस्त्वा प्रथमजा देवेषु
दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमधिपतिश्च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे
लोके यजमानं च सादयन्तु ॥१०॥
विरासि दक्षिणा दिग्गुदास्ते देवा अधिपतय इन्द्रौ हेतीनां प्रतिधर्ता पैश्चदृशस्त्वा स्तोमः पृथिव्याछ
श्रयतु प्र उगमुक्थमव्यथायै स्तभ्नातु बृहत्साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष ऋषयस्त्वा प्रथमजा देवेषु
दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमाधिपतिश्च ते त्वा सवै संविदाना नाकम्य पृष्ठे स्वर्ग
लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ ११॥
सम्राउंसि प्रतीची दिगादित्यास्ते देवा अधिपतयो वरुणो हेतीनां प्रतिधर्ता सप्तदशस्त्वा स्तोमः
पृथिव्या, श्रेयतु मरुत्वतीयमुक्थमव्यथायै स्तम्नातु वैरूप, साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष यस्त्या
प्रथमजा देवेषु द्विषो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमधिपतिश्च ते त्या सर्वे संविदाना नाकस्य
पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १२ ॥

·(६०)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ०१५;
ते
स्वराडस्युदीची दिङ्मरुतस्ते देवा आधिपतयः सोमो हेतीनां प्रतिधविधशस्त्वा स्तोमः पृथिव्या
श्रयतु निष्कैवल्यमुक्थमव्यथायै स्तम्नातु वैग़जछ साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष ऋषयस्त्वा प्रथमजा
देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमधिपतिश्च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे
स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ।। १३ ॥
अधिपत्न्यसि बृहती दिग्विश्वे ते देवा अधिपतयो बृहस्पतिर्हेतीनां प्रतिधुर्ता त्रिणवत्रयस्त्रिधशौ त्वा
स्तोमौ पृथिव्या श्रेयतां वैश्वदेवाग्निमारुते उक्थे अव्यथायै स्तम्नीता शाक्वररैवते सामनी
प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष ऋषयस्त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमाधि-
पतिश्च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तुं ॥ १४ ॥
अयं पुरो हरिकेशः सूर्यरश्मिस्तस्य रथगृत्सश्च रथौजाश्च सेनानीग्रामण्यो ।
पुञ्जिकस्थला च क्रतुस्थला चाप्सरसौ दुश्णवः पशवो हेतिः पौरुषेयो वधः प्रहेतिस्तेभ्यो
नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश्च नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥१५॥
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा तस्य रथस्वनश्च रथेचित्रंश्च सेनानीग्रामण्यो ।
मेनका च सहजन्या चाप्सरसौ यातुधाना हेती रक्षासि प्रतिस्तेभ्यो नमो अस्तु
ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश्च नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥१६॥
अयं पश्चाद्विश्वव्यंचास्तस्य रथप्रोतश्चासमरथश्च सेनानीग्रामण्यौ ।
प्रम्लोचन्ती चार्नुम्लोचन्ती चाप्सरसौं व्याघ्रा हेतिः सर्पाः प्रहेतिस्तेभ्यो नमो अस्तु
ते नोऽवन्तु ते नौ मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यचं नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥ १७ ॥
अयमुत्तरात्सयसुस्तस्य ताय॑श्चारिष्टनेमिश्च सेनानीग्रामण्यो ।
विश्वाची च घृताची चाप्सरसावापो हेतिर्वातः प्रतिस्तेभ्यो नमो अस्तु
ते नोऽवन्तु ते नौ मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश्च नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥१८॥
अयमुपग्विसुस्तस्य॑ सेनजिच्च सुषेणश्च सेनानीग्रामण्यो ।
उर्वशी च पूर्वचित्तिश्चाप्सरसाववस्फूर्जन हेतिर्विद्युत्प्रहेतिस्तेभ्यो नमो अस्तु
ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश्चै नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥१९॥
अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत्पतिः पृथिव्या अयम् । अपा, रेतासि जिन्वति ॥२०॥
अयमग्निः सहस्रिणो वाजस्य शतिनस्पतिः । मर्धा कवी रयीणाम् ॥ २१ ॥
त्वामने पुष्कराध्यथर्वा निर्रमन्थत । मर्नी विश्वस्य वाधतः ॥ २२ ॥
भुवो यज्ञस्य॒ रज॑सश्च नेता यत्रो नियुद्भिः सर्चसे शिवाभिः ।
द्विवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वामंने चकृष हव्यवाहम ॥२३॥

·क. १३-४२] यजुर्वेद-संहिता। (६१) अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवाय॒तीमुषासम् । यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ ॥ २४ ॥ अोचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे । गविष्ठिरो नम॑सा स्तोममग्नौ द्विवीव रुक्ममुरुव्यञ्चमश्रेत् ॥ २५ ॥ अयमिह प्रथमो धायि धातृभिर्होता यजिष्ठो अध्वरेष्वीड्यः । यमनवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेषु चित्रं विश्व विशे-विशे ॥ २६ ।। जनस्य गोपा अजनिष्ट जागृविराग्निः सुदक्षः सुविताय नव्य॑से । घृतप्रतीको बृहता दिविस्पृशा धुमाद्वि भाति भरतेभ्यः शुचिः ॥२७॥ स्वामअङ्गिरसो गुहाँ हितमन्वविन्दञ्छिश्रियाणं वन-वने । स जायसे मथ्यमानः सो महत्त्वामाहुः सहसस्पुत्रमगिरः ॥ २८॥ सखायः सं वः सम्यञ्चमिष, स्तोम चाग्नये । वर्षिष्ठाय क्षितीनामूों नप्त्रे सहस्वते ॥ २९ ॥ ससमिद्युवसे वृषन्नने विश्वान्यर्य आ । इडस्पदे समिध्यसे स नो वसून्या भर ॥ ३० ॥ त्वां चित्रश्रवस्तम हवन्ते विक्षु जन्तवः । शोचिष्केशं पुरुप्रियाग्ने हव्याय वोढवे' ॥३१॥ एना वो अग्निं नमसो| नपातमा हुवे । प्रियं चेतिष्ठमति, स्वध्वरं विश्वस्य दूतममृतम ॥३२॥ विश्वस्य दूतममृतं विश्वस्य दूतममृतम् । स योजते अरुषा विश्वभौजसा स दुद्रवत्स्वाहुतः ॥३३॥ स दुव॒त्स्वा॒हुतः स दुद्रवत्स्वाहुतः । सुब्रह्मा यज्ञः सुशमी वसूनां देव, राधो जनानाम् ॥३४॥ अग्ने वाजस्य गोमत ईशानः सहसो यहो । अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः ॥ ३५॥ स इंधानो वसुष्कविरग्निरीडेन्यो गिरा । रेवदुस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ॥३६ ॥ क्षपो राजन्नत त्मनाऽग्ने वस्तौरुतोषसः । स तिग्मजम्भ रक्षसों दह प्रति ॥३७॥ भद्रो नौ अग्निराहुतो भद्रा रातिः सुभग भद्रो अध्वरः । भद्रा उत प्रशस्तयः ॥ ३८ ॥ भद्रा उत प्रशस्तयो भद्रं मनः कृणुष्व वृत्रतूर्ये । येना समत्सु सासहः ॥ ३९ ॥ येना समत्सु सासहोऽव स्थिरा तनुहि भूरि शर्धताम् । वनेमा ते अभिष्टिभिः ॥४०॥ अग्निं तं मन्ये यो वसुरस्तं यं यन्ति धेनवः । अस्तुमर्वन्त आशवोऽस्तं नित्यांसो वाजिन इष, स्तोतृभ्य आ भर ॥४१॥ सो अग्नियों वमुर्गुणे सं यमायन्ति धेनवः । समर्वन्तो रघुवः सधे सुजातासः सूरय इषध स्तोतृभ्य आ भर ॥ ४२ ।। १ ·वाजसनेय-माध्यन्दिन- १ उभे सुश्चन्द्र सर्पिषो दर्वी श्रीणीष आसनि । उतो न उत्पुपूर्या उक्थेषु शवसस्पत इषछ स्तोतृभ्य आ भर ॥४३॥ अग्ने तमुद्यावं न स्तोमः क्रतुं न भद्र हृदिस्पृशम् । अध्यामा त ओहै। ॥४४ ॥ अधा ह्यने क्रतो द्रस्य दक्षस्य साधोः । रथीव॒तस्य॑ बृहतो बभूथ ॥४५॥ एभिर्नी अर्भवा नो अर्थाङ्ग स्वर्ण ज्योतिः । अग्ने विश्वेभिः सुमना अनौकैः ॥४६॥ अग्नि, होतारं मन्ये दास्वन्तं वसुंछ सनु, सहसो जातवेदसं विघं न जातवेदसम । य ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा । धृतस्य विभ्राष्टिमर्नु वष्टि शोचिषाऽऽजुबानस्य सर्पिधः ॥ ४७ ॥ अग्ने त्वं नो अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः। वसुरग्निर्वसुश्रवा अच्छा नक्षि धुमत्तम यि दाः । तं त्वां शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनीमहे सखिभ्यः ।। ४८॥ येन ऋषयस्तपसा सुत्रमायन्निन्धाना अग्नि, स्वराभरन्तः । तस्मिन्नहं नि ध नाके अग्निं यमाहुर्मनव स्तीर्णबहिषम् ॥४९॥ तं पत्नीभिरनु गच्छेम देवाः पुत्रातृभिरुन वा हिरण्यैः । नाकै गृभ्णानाः सुकृतस्य लोके तृतीय पृष्ठे अधि रोचने दिवः ॥ ५० ॥ आ वाचो मध्यमरुहद्धरण्युरयमग्निः सत्पतिश्चेकितानः । पृष्ठे पृथिव्या निहितो दविद्युतदधस्पदं कृणुतां ये पृतन्यवः ॥५१॥ अयमग्निवरितमो वयोधाः सहस्रियो द्योततामयुच्छन् । विभ्राजमानः सरिरस्य मध्य उप प्र याहि दिव्यानि धाम ॥५२॥ सम्प्रच्यवध्वमुपं सम्प्रयाताग्ने पृथो देवयानान् कृणुध्वम् । पुनः कृण्वाना पितरा युवानाऽन्वातधिसीत् त्वयि तन्तुमेतम् ॥ ५३ ।। उबुध्यस्थाने प्रति जागृहि त्वमिष्टापूर्ते सधे सृजेथामयं च। अस्मिन्त्सधस्थे अध्युत्तरस्मिन् विश्वे देवा यजमानश्च सीदते ॥ ५४ ॥ येन वहसि सहस्रं येनाग्ने सर्ववेदसम् । तेनेमं यज्ञं नौ नय स्वदेवेषु गन्तवे' ॥५५॥ अयं ते योनिक्रत्वियो यतो जातो अरोचथा । तं जाननग्न आ रोहाथा नो वर्धया रयिम् ॥५६।।

·कं.४३-६५१३]
यजुर्वेद-पशिला।
(६३)
तपंश्च तपस्यन शैशिरावृतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामा
ओषधयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्येष्ठयाय सर्वताः ।
ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे ।
शैशिरावतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंबिशन्तु तया देवतयाऽविरस्व वे सदितम् ।।५७।।
॥
परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस्पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानाय विश्वं ज्योतिर्यच्छ ।
सूर्यस्तेऽधिपतिस्तया देवतयाऽगिरस्वद् ध्रुवा सौदै ॥ ५८ ॥
लोकं पृण छिदं पृणाो सीद ध्रुवा त्वम् । इन्द्वानी त्या बृहस्पतिरस्मिन्योनावसीघदन ॥ ५९॥
ता अस्य सूददोहसः सोमछ श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन्देवानां विशस्त्रिया रोचने दिन' ॥ ६०॥
इन्हें विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यचसं गिरः । रथीतम रथीनां वाजाना सत्पति पतिम् ॥ ६१ ॥
प्रोथदश्वो न यवसेऽविष्यन्यदा महः संवरणाद्वयस्थात् ।
आदस्य वातो अनुवाति शोचिर स्म ते ब्रजनं कृष्णमस्ति ॥ ६२ ॥
आयोष्ट्वा सर्दने सादयाम्यवतश्छायायछि समुद्रस्य हृदये ।
रश्मीवती भास्वतीमा या द्यां भास्यापृथिवीमोर्वन्तरिक्षम् ॥ ६३ ॥
परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस्पृष्ठे व्यर्चस्वतीं प्रथस्वतीं दिवं यच्छ दिवं छह दिवं मा हिंसीः ।
विश्वस्मै प्राणायांपानाय व्यानायौदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय ।
सूर्यस्त्वाऽभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शन्तमेन तया देवतयाऽगिरस्वद् ध्रुवे सदितम् ॥ ६४ ॥
सहस्रस्य प्रमाऽसि सहस्रस्य प्रतिमाऽसि सहस्रस्योन्माऽसि साहस्रोऽसि सहाय त्वौ।६५
[अ०१५, कं० ६५, मं० सं० १३६ ]
इति पञ्चदशोऽध्यायः।
अथ षोडशोऽध्यायः।
नमस्ते रुद्र मन्यव उतो त इषवे नमः । बाहुभ्यामुत ते नमः' ॥१॥
या ते रुद्र शिवा तनूरधोराऽपापकाशिनी। तया नस्तन्वा शन्तमया गिरिंशन्ताभि चाकशीहि ॥२॥
यामिषु गिरिशन्त हस्ते बिभय॑स्तवे । शिवां गिरित्र तां कुरु मा हिंसीः पुरुषं जगत् ॥३॥

·(६४)
वाजसनेगि-माश्यन्दिन-शुक्ल
[अ० १६,
शिवेन वर्चसा त्वा गिरिशाच्छा वदामसि । या नः सर्वमिज्जगदयक्षम सुमना असत् ॥ ४॥
अध्यवोचदधिवक्ता प्रथमो दैव्यो भिषक् ।
अहीश्च सर्वाञ्जम्भयन्त्सर्वांश्च यातुधान्योऽधराची: परी सुवै ॥ ५ ॥
असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमङ्गलः ।
ये चैनथे रुद्रा अभितो दिक्षु श्रिताः सहस्रशोऽवैछि हेर्ड ईमहे ॥६॥
असौ योऽवसर्पति नीलग्रीवो विलोहितः। उतैनं गोपा अश्रन्नदृश्रन्नुदहार्यः स दृष्टो मृडयाति ने॥७॥
नमोऽस्तु नीलग्रीवाय सहस्राक्षाय मीटुमे । अथो ये अस्य सत्वानोऽहं तेभ्योऽकरं नमः' ॥ ८॥
प्रमुश्च धन्वनस्त्वमुभयोरायॊाम् । याच ते हस्त इषवः परा ता भगवो वपं ॥९॥
विज्यं धनुः कपर्दिनो विशल्यो बाणवाँ२ उत ।
अनेशन्नस्य या इव आभुरस्य निषाधिः ॥१०॥
या ते हेतिर्मीदुष्टम हस्ते बभूव ते धनुः । तयाऽस्मान्विश्वतस्त्वमयक्ष्मा परि भुज ॥ ११ ॥
परि ते धन्वनो हेतिरस्मान्वृणक्तु विश्वतः । अथो य इषुधिस्तवारे अस्मन्नि धेहि तम् ।। १२ ।।
अवतत्य धनुष्व सहस्राक्ष शतेषुधे । निशीर्य शल्यानां मुखा शिवो नः सुमना भव ॥ १३ ॥
नमस्तु आयुधायानांतताय धृष्णवे । उभाभ्यामुत ते नमो बाहुभ्यां तब धन्वने ॥ १४ ॥
मा नो महान्तमुत मा नौ अर्भकं मा न उक्षन्तमुत मा नै उक्षितम् ।
मा नौ वधीः पितरं मोत मातरं मा नः प्रियास्तन्वो रुद्र रीरिषः ॥ १५ ॥
मा नस्तोके तनये मा न आयुषि मा नो गोषु मा नो अश्वेषु रीरिषः ।
मा नो वीरान् रुद्र भामिनो वधीह॒विष्म॑न्तः समित् त्वा हवामहे ॥ १६ ॥
नमो हिरण्यबाहवे सेनान्ये दिशां च पतये नमो नमो वृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्यः
पशूनां पतये नमो नमः शष्पिाराय विर्षीमते पथीनां पतये नमो
नमो हरिकेशायोपवीतिने पुष्टानां पतये नमः ॥ १७ ॥
नमो बम्लुशार्य व्याधिने' नानां पतये नमो नमो भवस्य हेत्यै' जगतां पतये नमों
नमो रुद्रायांततायिने क्षेत्राणां पतये नमो नमः सूतायाहन्त्यै वनानां पतये नमः ॥१८॥
नमो रोहिताय स्थपतये' वृक्षाणां पतये नमो नमो भुवन्तये वारिवस्कृतायौ -
पंधीनां पतये नमो नमो मन्त्रिणे वाणिजाय कक्षाणां पतये नमों
नम उच्चै?षायाक्रन्दयते' पत्तीनां पतये नमः ॥१९॥

·कं. ४-३१] यजुर्वेद-संहिता । (६५) १ नमः कृत्स्नायतया धावते' सत्वनां पतये नमो नमः सहमानाय निव्याधिन आव्याधिनीनां पतये नमो नमो निषङ्गिणे ककुभाय स्तेनानां पतये नमो नमो निचेरवे परिचरायाँ-रण्यानां पतये नमः ॥२०॥ नमो वञ्चते परिवञ्चते' स्तायूनां पतये नमो नमो निङ्गिण इषुधिमते तस्कराणां पतये नमो नमः सृकायिभ्यो जिघसिद्भयो मुष्णतां पतये नमो नोऽसिमद्भ्यो नक्तश्चरद्भयो- विकून्तानां पतये नमः ॥२१॥ नम उष्णीषिणे गिरिचराय कुलुश्चानां पतये नमो नम इषुमद्भयो धन्वायिभ्यश्च वो नमों नमै आतन्वानेभ्यः' प्रतिदानेभ्यश्च वो नमो नम आयच्छद्भयो ऽस्य॑द्यश्च वो नमः ॥२२॥ नमो विसृजद्भयो विध्यद्भयश्च वो नमो नमः स्वपद्यों जायद्यश्च वो नमो नमः शयानेभ्य आसीनेभ्यश्च वो नमो नमस्तिष्ठद्भयो धावद्भयश्च वो नमः ॥२३॥ नमः सभाभ्यः' सभापतिभ्यश्च वो नमो नमोऽश्वेभ्यो ऽश्वपतिभ्यश्च वो नमो नम आव्याधिनीभ्यो विविध्यन्तीभ्यश्च वो नमो नम उगणाभ्य-स्तृधहतीभ्यश्च वो नम ॥२४॥ नमो गणेभ्यो गणपतिभ्यश्च वो नमो नमो बातेभ्यो वातपतिभ्यश्च वो नमों नमो गृत्सेभ्यो गृत्संपतिभ्यश्च वो नमो नमो विरूपेभ्यो विश्वरूपेभ्यश्च वो नमः ॥२५॥ नमः सेनाभ्यः सेनानिभ्यश्च वो नमो नमो रथिभ्यो अरथेभ्यश्च वो नमो नमः अतृभ्यः' संग्रहीतृभ्यश्च वो नमो नमो महद्भयौँ अर्भकेभ्यश्च वो नमः ॥२६॥ नमस्तक्षभ्यो रथकारेभ्यश्च वो नमो नमः कुलालेभ्यः कारेभ्यश्च वो नमो नमो निषादेभ्यः पुञ्जिष्ठेभ्यश्च वो नमो नमः श्वनिभ्यों मृगयुभ्यश्च वो नमः ॥ २७ ॥ नमः श्वभ्यः श्वपतिभ्यश्च वो नमो नमो भवाय चं रुद्राय च नमः शर्वाय च पशुपतये च नमो नीलग्रीवाय च शितिकण्ठाय च ॥२८॥ नमः कपर्दिने चे व्युप्तकेशाय च नमः सहस्राक्षाय च शतधन्वने च नमो गिरिशयाय चे शिपिविष्टाय च नमो मीढुष्टमाय चे-घुमते चें ॥२९॥ नमो हुस्वाय च वामनाय च नमो बृहते च वर्षीयसे च नमो वृद्धाय चें सवृधे च नमोऽग्न्याय च प्रथमार्य चं ॥ ३०॥ नम आशवे ची जिराय च नमः शीध्याय च शीभ्याय च नम ऊयाय चौ- वस्वन्याय च नमो नादेयाय च द्वीप्याय च ॥३१॥ वा. य. ९

·वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० १६,
-
-
नमो ज्येष्ठाय चे कनिष्ठाय च नमः पूर्वजार्य चाँ-पराय च नमो मध्यमार्य चां-
पगल्भाय च नमो जघन्याय
च बुध्न्याय च ॥३२॥
नमः सोभ्याय च प्रतिसर्याय च नमो याम्याय च क्षेम्याय च नमः श्लोक्याय चौ-
वसान्याय च नम उर्वर्याय च खल्याय च ॥ ३३ ॥
नमो बन्याय च कक्ष्याय च नमः श्रृवाय च प्रतिश्रुवाय च नम आशुषेणाय चा
शुरथाय च नमः शूराय चाँ-वभेदिने च ॥३४॥
नमो बिल्मिने च कवचिने च नमो वर्मिणे चे वरूथिने च नमः श्रुताय च
श्रुतसेनाय च नमो दुन्दुभ्याय चाँ हनन्याय च ॥ ३५॥
नमो धृष्णवे च प्रमुशाय च नमो निपङ्गिणे चे-धुधिमते च नमस्तीक्ष्णेपवे चां-
युधिने च नमः स्वायुधाय च सुधन्वने च ॥ ३६॥
नमः नुत्याय च पाय च नमः काट्याय च नीप्याय च नमः कुल्याय ,
सरस्ाय च नमो नादेयाय च वैशन्ताय च ।। ३७ ॥
नमः कूप्याय चावट्याय च नमो वीध्याय चा तप्याय च नमो मेध्याय च
विद्युत्याय च नमो वयीय चाँ वर्ष्याय च ॥ ३८॥
नमो शत्याय च रेष्म्याय च नमो वास्तव्याय चै वास्तुपाय च नमः सोमाय चें
रुद्राय च नमस्ताम्राय चाँरुणाय च ॥३९॥
नमः शङ्गवे च पशुपतये च नम उग्राय च भीमाय च नमोऽग्रेवधाय
दूरेवधाय च नमो हुन्त्रे च हनीयसे च नमो वृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्यो नमस्ताराय ॥४०॥
नमः शम्भवाय च मयोभवाय च नमः शङ्कराय च मयस्कराय च नमः शिवाय चें
शिवतराय च ॥४१॥
नमः पार्याय चा वार्याय च नमः प्रतरणाय चो-तरणाय च नमस्तीर्थ्याय च
कूल्याय च नमः शष्प्याय च फेन्याय च ॥ ४२ ॥
नमः सिकत्याय च प्रवाशाय च नमः किशिलाय चै क्षयणाय च नमः कपर्दिने चे
पुलस्तये च नम इरिण्याय च प्रपथ्याय च ॥ ४३ ॥
नमो व्रज्याय च गोष्ठ्याय च नमस्तल्प्याय च गेयाय च नमो हृदय्ाय चं
निष्प्याय च नमः काट्याय च गहरेष्ठाय चें ॥४४॥

·क. ३२-६३]
यजुर्वेद-संहिता।
(६७)
॥
या
ते
नमः शुष्क्याय च हरित्याय च नमः पासव्य च रजस्याय च नमो लोप्याय चो
लप्याय च नम ऊयाय च सूाय च ॥४५॥
नमः पर्णाय च पर्णशदाय च नम उद्गुराणाय चौ भिनते च नम आखिढते
प्रखिदुते च नम इषुकृद्भयौँ धनुष्कृयश्च वो नमो नमो वः किरिकेभ्यो देवाना
हृदयेभ्यो नमो विचिन्वत्केभ्यो नमो विक्षिणत्केभ्यो नम आनिर्हतेभ्यः ॥ ४६॥
द्रापे अन्धसस्पते दरिद्र नीललोहित ।
आसां प्रजानामेषां पशूनां मा भेर्मा रोङ्मो च नः किंचनाममत् ॥४७॥
इमा रुद्राय तवसे कपर्दिने क्षयद्वीराय प्र भरामहे मतीः ।
यथा शमसद् द्विपढ़े चतुष्पदे विश्व पुष्टं ग्राम अस्मिन्ननातुरम् ॥४८॥
शिवा
तनः
शिवा विश्वाहा भेषजी । शिवा रुतस्य भेषजी तयाँ नो मृड जीवसे ॥४९||
परि नो रुद्रस्य हेतिवृणक्तु पर त्वेषस्य दुर्मतिरपायोः ।
अब स्थिरा मघवद्भयस्तनुष्व मीढ्वस्तोकाय तनयाय मृडै ॥ ५० ॥
मीढुष्टम शिवतम शिवो नः सुमना भव ।
परमे वृक्ष आयुधं निधाय कृत्तिं वसान आ चर पिनाकं बिभ्रदा गहि ॥ ५१ ।।
विकिरिद विलोहित नमस्ते अस्तु भगवः । यास्ते सहस्रछ हेतयोऽन्यमस्मान्नि बंपन्तु तोः ।।५२॥
सहस्राणि सहस्रशो बाह्वोस्तवं हेतयः । तासामीशानो भगवः पराचीना मुखा कृधि ॥५३॥
असंख्याता सहस्राणि ये रुद्रा अधि भूम्याम् । तेषां सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५४॥
अस्मिन् महत्यर्णवे ऽन्तरिक्षे भवा अधि । तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५५॥
नीलग्रीवाः शितिकण्ठा दिवछ रुद्रा उपश्रिताः। तेषां सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५६॥
नीलग्रीवा शितिकण्ठाः शर्वा अधःक्षमाचराः। तेषां सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५७॥
ये वृक्षेषु शपिञ्जरा नीलग्रीवा विलोहिताः। तेषां सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५८॥
ये भूतानामधिपतयो विशिखासः कपर्दिनः। तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥५९॥
ये पृथां पथिरक्षय ऐलबृदा आयुयुधः। तेषां सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥६॥
ये तीर्थानि प्रचरन्ति सुकाहस्ता निषङ्गिणः। तेषां सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसिं ॥६१॥
येऽन्नेषु विविध्यन्ति पात्रेषु पिबतो जनान् । तेषां सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥६२॥
य एतान्तिश्च भूयासश्च दिशो रुद्रा वितस्थिरे। तेषां सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥३३॥

·(६८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ० १६-१७
नमोऽस्तु रुद्रेभ्यो ये दिवि येषां वर्षमिषवः । तेभ्यो दश प्राचीर्दश दक्षिणा दश
प्रतीचीर्दशोदीचीर्दशोर्ध्वाः । तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो
यचं नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥ ६४ ॥
नमोऽस्तु रुद्रेभ्यो येऽन्तरिक्षे येषां वात इषवः । तेभ्यो दश प्राचीर्दर्श दक्षिणा दर्श
प्रतीचीर्दशोदीचीर्दशोर्ध्वाः । तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नौ मृडयन्तु ते यं द्विप्मो
यश्च नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥६५॥
नमोऽस्तु रुद्रेभ्यो ये पृथिव्यां येषामन्नमिर्षवः । तेभ्यो दश प्राचीर्दश दक्षिणा दर्श
प्रतीचीर्दशोदींचीर्दशोर्ध्वाः । तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो
यच नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥६६॥
[अ० १६, कं०६६, मं० सं० २८०]
इति षोडशोऽध्यायः ।
अथ सप्तदशोऽध्यायः।
इमा
में
अश्मन्नूपर्वते शिश्रियाणामद्भय ओषधीभ्यो वनस्पतिभ्यो अधि सम्भृतं पर्यः ।
तां न इषमूर्जं धत्त मरुतः स रराणां अश्मस्ते क्षु न्मयि त अन्य
द्विष्मस्तं ते शुगुच्छर्तुं ॥१॥
अग्ना इष्टका धेनवः सन्त्वेका च दर्श च दर्श च शतं च शतं च सहस्रं च सहस्र चायुत
चायुतं च नियुतं च नियुतं च प्रयुतं चाबुंदं च न्यर्बुदं च समुद्रश्च मध्यं चान्तश्च परार्धश्चैता
में अग्न इष्टका धेनवः सन्त्वमुत्रामुष्मिल्लोके ॥२॥
ऋतव॑ स्थ ऋतावृधं ऋतुष्ठा स्थ ऋतावृधः ।
घृतश्श्रुतौ मधुश्चुतो विराजो नाम कामदुधा अक्षीयमाणाः ॥३॥
समुद्रस्य त्वाऽव॑कयाग्ने परि व्ययामसि । पावको अस्मभ्य शिवो भव ॥४॥
हिमस्य त्वा जरायुणाऽग्ने परि व्ययामसि । पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥५॥
उप ज्मन्नुप वेतसेऽव तर नदीष्वा । अग्ने पित्तमपामास मण्डूकि ताभिरा गहि
सेमं नो यज्ञं पावकवर्ण, शिवं कृधि ॥६॥
अपामिदं न्ययन समुद्रस्य निवेशनम् ।
अन्याँस्ते अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥७॥

·क०६४-६६,१-२२]
यजुर्वेद-संहिता।
(६९)
अग्नै पावक रोचिषा मन्द्रयां देव जिह्वया । आ देवान् वक्षि यक्षि च ॥८॥
स नः पावक दीदिवोऽने देवार इहा वह । उप यज्ञ हविश्च नः ॥९॥
पावकया यश्चितयन्त्या कृश क्षामन् रुरुच उषसो न भानुना ।
तूर्वन् न यामन्नेशिस्य नू रण आ यो घृणे न ततृषाणो अ॒जरः ॥१०॥
नमस्ते हरसे शोचिषे नमस्ते अस्त्वर्षेि ।
अन्याँस्तै अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भवे ॥११॥
नृषदे वे-डप्सुषदे वेई बर्हिषदे वे बनस बेर्दै स्वर्विदे बेटे ॥ १२ ॥
ये देवा देवानां यज्ञिया यज्ञियांना संवत्सरीणमुप॑ भागमासते ।
अहुतादो हविषो यज्ञे अस्मिन्त्स्वयं पिबन्तु मधुनो धृतस्य ॥ १३ ॥
ये देवा देवेष्वधि देवत्वमायन् ये ब्रह्मणः पुर एतारौ अस्य ।
येभ्यो न ऋते पर्वते धाम किञ्चन न ते दिवो न पृथिव्या अधि स्नुधु ॥ १४ ॥
प्राणदा अपानदा व्यानदा वक़दा वरिवोदाः ।
अन्याँस्तै अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥१५॥
अग्निस्तिग्मेन शोचिषा यासद्विश्वं न्युत्रिणम् । अग्निों बनते रयिम् ॥ १६॥
य इमा विश्वा भुवनानि जुह्वदृषिोता न्यसीदत् पिता नः ।
स आशिषा द्रविणमिच्छमानः प्रथमच्छदवराँ२ आ विवेश ॥ १७ ॥
कियविदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमस्वित्कथाऽऽसीत् ।
यतो भूमि जनयन् विश्वकर्मा वि द्यामौर्णोन्महिना विश्वच॑क्षाः ॥१८॥
विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात् ।
सं बाहुभ्यां धर्मति सं पतत्रैवाभूमी जनयन् देव एकः ॥ १९॥
किस्विद्वनं क उ स वृक्ष आस यतो द्यावापृथिवी निष्टताः।
मनीषिणो मनसा पृच्छतेटु तद्यवृध्यतिष्ठद्भुवनानि धारयन् ॥ २० ॥
या ते धामानि परमाणि याऽवमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा ।
शिक्षा सखिभ्यो हविर्षि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः ॥ २१॥
विश्वकर्मन् हविर्घा वावृधानः स्वयं य॑जस्व पृथिवीमुत द्याम् ।
मुह्यन्त्वन्ये अभितः सपत्ना इहास्माकं मघा सूरिरस्तु ॥ २२ ॥

·(७०) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ०१७ वाचस्पति विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं वाजे अद्या हुवेम । स नो विश्वानि हव॑नानि जोषद्विश्वशम्भूरवसे साधुकर्मा ॥२३॥ विश्वकर्मन् हविषा वर्धनेन त्रातारमिन्द्रमकृणोरवध्यम् । तस्मै विशः सम॑नमन्त पूर्वीयमुग्रो विहव्यो यथाऽसत् ॥ २४ ॥ चक्षुषः पिता मनसा हि धीरों घृतमैने अजनन्नम्नमाने । यदेदन्ता अट्टहन्त पूर्व आदिद् द्यावापृथिवी अप्रथताम् ॥२५॥ विश्वकर्मा विमना आद्विाया धाता विधाता परमोत सन्दृक् । तेषामिष्टानि समिषा मदन्ति यत्रो सप्त ऋषीन पर एकमाहुः ॥२६॥ यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । यो देवानां नामधा एक एव त सम्प्रश्नं भुव॑ना यन्त्य॒न्या ।। २७ ।। त आऽयजन्तु द्रविण समस्मा ऋषयः पूर्वं जरितारो न भूना । असूते सूर्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि समकृण्वन्निमानि ॥२८॥ परो दिवा पर एना पृथिव्या परो देवेभिरसरैयदस्ति । कस्विद् गर्भ प्रथमं दध आपो यत्र देवाः समपश्यन्त पूर्वे ॥२९॥ तमिद्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समगच्छन्त विश्वे । अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः ॥३०॥ न तं विंदाथ य डमा जजानान्यद्युष्माकमन्तरं बभूव । नीहारेण प्रावृता जल्यो चासुतृपं उक्थशासंश्चरन्ति ॥३१॥ विश्वकर्मा ह्यजनिष्ट देव आदिगन्धर्वो अभवद् द्वितीयः । तृतीयः पिता जनितौषधीनामपां गर्भं व्यदधात् पुरुत्री ॥ ३२ ॥ आशुः शिशानो वृषभो न भीमो धनाधनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् । संक्रन्दनोऽनिमिष एकवीरः शतछ सेना अजयत् साकमिन्द्रः ॥३३॥ संक्रन्दननानिमिषेण जिष्णुना युत्कारेण दुश्च्यवनेन धृष्णुना । तदिन्द्रेण जयत तसंहध्वं युधो नर इधुहस्तेन वृष्णा ॥ ३४॥ स इ हस्तैः स निषङ्गिभिर्वशी सकस्रष्टा स युध इन्द्रो गणेन । संसृष्टजित्सोमपा बाहुशध्र्युग्रधन्वा प्रतिहिताभिरस्ता ॥ ३५॥ तं

·कं. २३-५०]
यजुर्वेद-संहिता ।
(७१)
बृहस्पते पर दीया रथेन रक्षोहाऽमित्रौ२ अवार्धमानः ।
प्रभञ्जन्त्सेनाः प्रमृणो युधा जय॑न्नस्माकमेध्यविता रानाम् ॥ ३६ ॥
बलविज्ञाय स्थविरः प्रवीरः सहस्वान् वाजी सहमान उग्रः ।
अभिवीरो अभिसत्वा सहोजा जैमिन्द्र रथमा तिष्ठ गोवित् ॥ ३७॥
गोत्रभिदै गोवि, वज्रबाहुं जय॑न्तमम प्रमृणन्तमोजसा ।
इम सजाता अनु वीरयध्वमिन्द्र सखायो अनु सछ रंभध्वम् ॥ ३८॥
अभि गोत्राणि सहसा गाहमानोऽयो वीरः शतमैन्युरिन्द्रः ।
दुश्च्यवनः पृतनापाडयुध्योऽस्मार्थ सेना अवतु प्र युत्सु ॥ ३९ ॥
इन्द्र आसां नेता बृहस्पतिर्दक्षिणा यज्ञः पुर एंतु सोमः ।
देवसेनानामभिभनतीनां जयन्तीनां मरुतो यन्त्वयम् ॥ ४० ॥
इन्द्रस्य वृष्णो वरुणस्य राज्ञ आदित्यानां मरुता शर्धे उग्रम् ।
महामनसां भुवनच्यवानां घोषों देवानां जयंतामुदस्थात् ॥४१॥
उद्धर्षय मघवन्नायुधान्युत्सत्वनां मामकानां मनार्थसि ।
उदृत्रहन् वाजिनां वाजिनान्युद्रानां जयंतां यन्तु घोषाः ॥ ४२ ॥
अस्माकमिन्द्रः समृतेषु ध्वजेष्वस्माकं या इषवस्ता जयन्तु ।
अस्माकै वीरा उत्तरे भवन्त्वस्माँ२ उ देवा अवता हवेषु ॥४३॥
अमीषां चित्तं प्रतिलोभयन्ती गृहाणाङ्गान्यप्वे परैहि ।
अभि प्रेहि निर्दह हृत्सु शोकैरन्धेनामित्रास्तमसा सचन्ताम् ॥४४॥
अवसृष्टा परी पत शरव्ये ब्रह्मसर्थशिते । गच्छामित्रान् प्रपद्यस्व माऽमीषां के चनोच्छिषः॥४५॥
प्रेता जयंता नर इन्द्रो वः शर्म यच्छतु । उग्रा वः सन्तु बाहवोऽनाधृष्या यथाऽसंथं ॥४६॥
असौ या सेना मरुतः परेषामभ्यति न ओजसा स्पर्धमाना ।
तां गूहत तमसाऽपव्रतेन यथाऽमी अन्यो अन्यं न जानन ॥४७॥
यत्र बाणाः सम्पतन्ति कुमारा विशिखा इव ।
तन्न इन्द्रो बृहस्पतिरदितिः शर्म यच्छतु विश्वाहा शर्म यच्छतु ॥ ४८ ॥
मर्माणि ते वर्मणा छादयामि सोम॑स्त्वा राजाऽमृतेनानुवस्ताम् ।
उरोर्वरीयो वरुणस्ते कृणोतु जयन्तं त्वाऽनु देवा मंदन्तु ॥ ४९॥
उदैनमुत्तरां नयाग्ने घृतेनाहुत । रायस्पोर्पण सछ सृज प्रजया च बहुं कृधि ॥५०॥

·(७३)
वाजसनेथि- माध्यन्दिन शुक्ल
[अ०१७
इन्द्रेमं प्रतरां नय सजातानामसदृशी । समैनं वर्चसा सृज देवानां भागदा असत् ॥ ५१॥
यस्य कुर्मो गृहे हविस्तमैग्ने वर्धया त्वम् । तस्मै देवा आधि बुवन्नयं च ब्रह्मणस्पतिः ॥५२॥
उर्दु त्वा विश्वे देवा अग्ने भरन्तु चित्तिभिः । स नो भव शिवस्त्वछ सुप्रतीको विभावसुः ॥५३॥
पञ्च दिशो दैवीर्यज्ञम॑वन्तु देवीरपामति दुर्मति बाधमानाः ।
रायस्पोर्षे यज्ञप॑तिमाभजन्ती रायस्पोधे अधि यज्ञो अस्थात् ॥ ५४ ॥
समिद्धे अग्नावधि मामहान उक्थपत्र ईड्यो गृभीतः ।
तप्तं धर्म परिगृह्यायजन्तोर्जा यद्यज्ञमयजन्त देवाः ॥५५॥
दैव्याय धर्के जो, देवश्रीः श्रीमनाः शतपयाः ।
परिगृह्य देवा यज्ञायन् देवा देवेभ्यो अध्वर्यन्तो अस्थुः ॥ ५६ ॥
वीत हविः शमित, शमिता यजध्यै तुरीयो यज्ञो यत्र हव्यमेति ।
ततो वाका आशिषो नो जुषन्ताम् ॥ ५७॥
सूर्यरश्मिर्हरिकेशः पुरस्तात्सविता ज्योतिरुदयाँ२ अजस्रम् ।
तस्य पूषा प्रेसवे याति विद्वान्त्सम्पश्यन्विश्वा भुवनानि गोपाः ॥५८ ॥
विमान एष दिवो मध्य आस्त आपतिवान् रोदसी अन्तरिक्षम् ।
स विश्वाचीरभि चष्टे धृताचीरन्तरा पूर्वमपरं च केतुम् ॥ ५९॥
उक्षा समुद्रो अरुणः सुपर्णः पूर्वस्य योनि पितुरा विवेश ।
मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥६०॥
इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यंचसं गिरः । रीतमर्थ रथीनां वाजाना सत्पति पतिम् ॥ ६१ ॥
देवहूर्यज्ञ आ च वक्षत्सुम्नहूर्यज्ञ आ च वक्षत् । यक्षदग्निर्देवो देवाँर आ च वक्षत् ॥ ६२॥
वाजस्य मा प्रसव उद्याभेणोदग्रभीत् । अधा सपत्नानिन्द्रो मे निग्राभेणाधA२ अर्कः ॥ ६३ ।।
उद्याभं च निग्राभं च ब्रह्म देवा अवीवृधन् ।
अधा सपत्नानिन्द्वानी में विषूचीनान्व्यस्यताम् ॥ ६४॥
क्रमध्वमग्निना नाकमुख्य हस्तेषु बिभ्रतः ।
दिवस्पृष्ठछ स्वर्गत्वा मिश्रा देवेभिराध्वम् ॥६५॥
प्राचीमनु प्रदिशं प्रेहिं विद्धानोरेग्ने पुरो अग्निवेह ।
विश्वा आशा दीद्यानो वि भाजं नो धेहि द्विपढे चतुष्पदे ॥६६॥

·कं. ५१-८२] यजुर्वेद-संहिता। (७३) पृथिव्या अहमदन्तरिक्षमाऽहमन्तरिक्षाविमारुहम् । दिवो नाकस्य पृष्ठात् स्वज्योतिरगामहम् ॥६७॥ स्वर्यन्तो नापेक्षन्त आ द्या रोहन्ति रोदसी । यज्ञं ये विश्वतोधार, सुविद्वाक्षसो वितेनिरे ॥६८॥ अग्ने प्रेहि प्रथमो देवयतां चक्षुर्दैवानामुत मयानाम् । इयक्षमाणा भृगुभिः सजोषाः स्वर्यन्तु यजमानाः स्वस्ति ॥ ६९॥ नक्तोषासा समनसा विरूपे धापयेते शिशुमेक समीची । द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तर्वि भाति देवा अग्निं धारयन् द्रविणोदः ॥७०॥ अग्ने सहस्राक्ष शतमूर्धञ्छतं ते प्राणाः सहस्र व्यानाः । त्वछ साहस्रस्य राय इशिषे तस्मै ते विधेम वाजाय स्वाहा ॥७१॥ सुपर्णोऽसि गरुत्मान् पृष्ठे पृथिव्याः सीद । भासाऽन्तरिक्षमा पूर्ण ज्योतिषा दिवमुत्तभान तेजसा दिश उ छह ॥७२॥ आजुह्वानः सुप्रतीकः पुरस्तादग्ने स्वं योनिमा सीद साधुया । अस्मिन्स॒धस्थे अध्युत्तरस्मिन्विश्वे देवा यजमानश्च सीदतं ॥ ७३ ॥ तार्थ सवितुर्वरेण्यस्य चित्रामाऽहं वृणे समति विश्वजन्याम् । यामस्य कण्वो अदुहत्प्रपीनाथे सहस्रधारां पयसा महीं गाम् ॥ ७४ ॥ विधेम ते परमे जन्मन्नने विधेम स्तोमरवरे सधस्थे । यस्माद्योनेरुदारथा यजे तं प्रत्वे हवीयर्षि जुहुरे समिद्धे ॥ ७५॥ प्रेद्धो अग्ने दीदिहि पुरो नोजस्रया सूर्य्या यविष्ठ । त्वा शवन्त उप यन्ति वाजाः ॥७६॥ अग्ने तमुद्याश्वं न स्तोमः क्रतुं न भद्र हृदिस्पृशम् । ऋध्यामा त ओहैः ॥७७॥ चित्तिं जुहोमि मनसा घृतेन या देवा इहागमन्वीतिहोत्रा ऋतावृधः । पत्ये विश्वस्य भूमनो जुहोमि विश्वकर्मणे विश्वाहाऽदाभ्यर्थ हविः ॥ ७८॥ सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वाः सप्त ऋषयः सप्त धाम प्रियाणि । सप्त होत्राः सप्तधा त्वा यजन्ति सप्त योनीरा प॒णस्व घृतेन स्वाहाँ ॥७९॥ शुक्रज्योतिश्च चित्रज्योतिश्च सत्यज्योतिश्च ज्योतिष्मांश्च । शुक्रश्च ऋतुपाश्चात्यहाँः ॥ ८ ॥ ईदृङ् चान्याहङ् च सहङ् च प्रतिसहङ् च । मितश्च सम्मितश्च समरा ॥८१॥ ऋतश्च सत्यश्च ध्रुवश्च धरुणश्च । धुर्ता च विधुर्ता च विधारयः ॥ ८२ ।। वा. य. १०

·(७४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ०१७-१८
ऋतजिञ्च सत्यजिच्च सेनजिच्च सुषेणश्च । अन्तिमित्रश्च दुरे अमित्रश्च गणः ॥ ८३॥
ईदृक्षांस एतादृक्षास ऊ षु णः सदृक्षासः प्रतिसहक्षास एतन ।
मितासश्च सम्मितासो नो अद्य सभरसो मरुतो यज्ञे अस्मिन् ॥ ८४॥
स्वतवाँश्च प्रघासी च सान्तपुनश्च गृहमेधी च । क्रीडी च शाकी चौज्जेषी' ॥ ८५॥
इन्द्रं देवीविंशो मरुतोऽनुवानोऽभवन्यथेन्द्रं देवीविंशो मरुतोऽनुवांनोऽभवन् ।
एवमिमं यजमानं दैवीश्च विशों मानुषीश्चानुवानो भवन्तु ॥ ८६ ॥
इम स्तनमूर्जस्वन्तं धयापां प्रपीनमग्ने सरिरस्य मध्ये ।
उत्स जुषस्व मधुमन्तमर्वन्त्समुद्रियछ सदनमा विशस्वं ॥ ८७ ॥
धृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिघृते श्रितो घृतम्वस्य धाम ।
अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥ ८८॥
समुद्रादूमिमधुमार उदारदुपाचशुना समतत्वानः ।
घुतस्य नाम गुह्यं यदस्ति जिह्वा देवानाममृतस्य नाभिः ॥ ८९ ॥
वयं नाम प्र बवामा घृतस्यास्मिन यज्ञे धारयामा नमोभिः ।
उप ब्रह्मा शृणवच्छस्यमानं चतुःशृङ्गोऽवमीगौर एतत् ॥९०॥
चत्वारि शृङ्गा त्रयो अस्य पादा द्वे शीर्षे सप्त हस्तासो अस्य ।
विा बद्धो वृषभो रोरवीति महो देवो मयाँ २ आ विवेशं ॥ ९१ ॥
विधा हितं पणिभिर्गुह्यमान गवि देवासों घृतमन्वविन्दन् ।
इन्द्र एकछ सूर्य एक जजान वेनादेकछ स्वधया निष्टतक्षुः ॥९२॥
एता अर्षन्ति हृद्यात्समुद्राच्छ्तवजा रिपुणा नावचक्षे ।
घृतस्य धारा अभि चाकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्य आसाम ॥९३॥
सम्यक् संवन्ति सरितो न धेना अन्तर्खदा मनसा पूयमानाः ।
एते अर्षन्त्यूमयो घृतस्य मुगा इव क्षिपणोरीषमाणाः ॥ ९४ ॥
सिन्धौरिव प्राध्वने शूधनासो वातप्रमियः पतयन्ति यह्वाः ।
घृतस्य धारा अरूषो न वाजी का भिन्दन्नर्मिभिः पिन्व॑मानः ॥९५॥
अभि प्रवन्त समनेव योषाः कल्याण्यः स्मयमानासो अग्निम् ।
घृतस्य धाराः समिधौ नसन्त ता जुषाणो हर्यति जातवेदाः ॥९६ ॥

·कं. ८३-९९७१-७]
यजुर्वेद-संहिता।
(७५)
कन्या इव वहुतुमेतवा उ अञ्ज्यञ्जाना अभि चाकशीमि ।
यत्र सोमः सूयते यत्र यज्ञो घृतस्य धारा अभि तत्प॑वन्ते ॥ ९७ ॥
अभ्यर्षत सुष्टुतिं गव्यमाजिमस्मासु भद्रा द्रविणानि धत्त ।
इमं यज्ञं नयत देवता नो घृतस्य धारा मधुमत्पवन्ते ॥ ९८॥
धाम ते विश्वं भुवनमधि श्रितमन्तः समुद्रे हृद्युन्तरायुधि ।
अपामनीके समिथे य आभृतस्तमश्याम मधुमन्तं त ऊर्मिम् ॥ ९९ ॥
[अ०१७, कं० ९९, मं० सं० १०६]
इति सप्तदशोऽध्यायः।
अथाष्टादशोऽध्यायः।
वाजश्च मे प्रसवश्च मे प्रयतिश्च मे प्रसितिश्च मे धीतिश्च मे क्रतुश्च मे स्वरश्च मे श्लोकश्च मे
अवश्च मे श्रुतिश्च मे ज्योतिश्च मे स्वश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१॥
प्राणश्च मेऽपानश्च मे व्यानश्च मेऽसुश्च मे चित्तं च म आधीतं च मे वाक् च मे मनश्च मे चक्षुश्च मे
श्रोत्रं च मे दक्षश्च मे बलं च मे यज्ञेनं कल्पन्ताम् ॥२॥
ओजश्च मे सहश्च म आत्मा च मे तन मे शर्म च मे वर्म च मेऽङ्गानि च मेऽस्थीनि च
परधषि च मे शरीराणि च म आयुश्च मे जरा च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥३॥
ज्यैष्ठ्यं च म आधिपत्यं च मे मन्युश्च मे भामश्च मेऽमश्च मेऽम्भश्च मे जेमा च मे महिमा च मे
वरिमा च मे प्रथिमा च मे वर्षिमा च मे द्राधिमा च मे वृद्धं च मे वृद्धिश्च मे यज्ञेनं कल्पन्ताम् ॥४॥
सत्यं च मे श्रद्धा च मे जगच्च मे धनं च मे विश्वं च मे महश्च मे क्रीडा च मे मोदश्च मे
जातं च मे जनिष्यमाणं च मे सूक्तं च मे सुकृतं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ ५॥
ऋतं च मेऽमृतं च मे ऽयक्ष्मं च मे ऽनामयच्च मे जीवातुश्च मे दीर्घायुत्वं च मेऽनमित्रं च मे
ऽभयं च मे सुखं च मे शयनं च मे सूषाश्च मे सुदिनं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ ६॥
यन्ता च मे धर्ता च मे क्षेमश्च मे धृतिश्च मे विश्वं च मे महश्च मे संविच्च मे ज्ञात्रं च मे
सूश्च मे प्रसूश्च मे सीरं च मे लयश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥७॥

·(७६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ०१८
शं च मे मयश्च में प्रियं च मेऽनुकामश्च मे कामश्च मे सौमनसर्च मे भगश्च मे द्रविणं च मे
भद्रं च मे श्रेयश्च मे वीयश्च मे यशश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम ॥ ८॥
ऊ च मे सूनृतां च मे पर्यश्च मे रसश्च मे घृतं च मे मधु च मे सन्धिश्च मे सपीतिश्च मे
कृषिश्च मे वृष्टिश्च मे जैत्रं च म औद्भिद्यं च मे यज्ञेने कल्पन्ताम् ॥९॥
रयिश्च मे रायश्च मे पुष्टं च मे पुष्टिश्च मे विभु च मे प्रभु च मे पूर्णं च मे पूर्णतरं च मे
कुर्यवं च मेऽक्षितं च मेऽन्नं च मेऽक्षुच्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१०॥
वित्तं च मे वेद्यं च मे भूतं च मे भविष्यच्च मे सुगं च मे सुपथ्यं च म ऋद्धं च म ऋद्धिश्च मे
क्लुप्तं च मे क्लतिश्च मे मतिश्च मे सुमतिश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ ११ ॥
व्रीहर्यश्च मे याश्च मे माषाश्च मे तिलाश्च मे मुद्गार्य मे खल्वाश्च मे प्रियङ्गवश्च मेऽणवश्च मे
श्यामाकाश्च मे नीवारांश्च मे गोधूमांश्च मे मसूराश्च मे यज्ञेने कल्पन्ताम् ॥ १२॥
अश्मा च मे मृत्तिका च मे गिरयश्च मे पर्वताश्च मे सिकेताश्च मे वनस्पतयश्च मे हिरण्यं च
मेऽयश्च मे श्यामं च मे लोहं च मे सीस च मे पुं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१३॥
अग्निश्च म आपश्च मे वीरुधश्च म ओषधयश्च मे कृष्टपच्याश्च मेऽकृष्टपच्याश्च मे ग्राम्याश्च मे
पशव आरण्याश्च मे वित्तं च मे वित्तिश्च मे भूतं च मे भूर्तिश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१४॥
वसु च मे वसतिश्च मे कर्म च मे शक्तिश्च मे ऽर्थश्च म एमश्च म इत्या च मे गतिश्च मे
यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१५॥
अग्निश्च म इन्द्रश्च मे सोमश्च म इन्द्रश्च मे सविता च म इन्द्रश्च मे सरस्वती च म इन्द्रश्च मे
पूषा च म इन्द्रश्च मे बृहस्पतिश्च म इन्द्रश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ १६ ॥
मित्रश्च म इन्द्रश्च मे वरुणश्च म इन्द्रश्च मे धाता च म इन्द्रश्च मे त्वष्टा च म इन्द्रश्च मे
मरुतश्च म इन्द्रश्च मे विश्वे च मे देवा इन्द्रश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम ॥१७॥
पृथिवी च म इन्द्रश्च मेऽन्तरिक्षं च म इन्द्रश्च मे द्योश्च म इन्द्रश्च मे समांश्च म इन्द्रश्च मे
नक्षत्राणि च म इन्द्रश्च मे दिशश्च म इन्द्रश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१८॥
अधशुश्च मे रश्मिश्च मेऽदाभ्यश्च मेऽधिपतिश्च म उपाशुश्च मेऽन्तर्यामश्च म ऐन्द्रवायवश्च
मे मैत्रावरुणश्च म आश्विनश्र्च मे प्रति स्थानश्च मे शुक्रश्च मे मुन्थी च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ।१९।
आग्रयणश्च मे वैश्वदेवश्च मे ध्रुवश्च मे वैश्वानुरश्च म ऐन्द्रामश्च मे महावैश्वदेवश्च मे
मरुत्वतीयाश्च मे निष्कैवल्यश्च मे सावित्रश्च मे सारस्वतश्च मे पानीवतश्च मे
हारियोजनश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ २० ॥

·कं. ८-२९]
यजुर्वेद-संहिता।
(७७)
सुचश्च मे चमसाश्च मे वायव्यानि च मे द्रोणकलश मे ग्रावाणश्च मेऽधिषवणे च मे पूतभृच्च
म आधवनीयश्च मे वेदिश्च मे बर्हिश्च मेऽवभृथश्च मे स्वगाकारश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥२१॥
अग्निश्च मे धर्मश्च मेऽर्कश्च मे सूर्यश्च मे प्राणश्च मेऽश्वमेधश्च मे पृथिवी च मेऽदितिश्च मे
दितिश्च मे द्योश्च मेऽङ्गुलयः शक्वरयो दिशश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ २२ ॥
व्रतं च म ऋतश्च मे तपश्च मे संवत्सरश्च मेऽहोरात्रे ऊर्वष्ठीवे बृहद्रथन्तरे च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ।२३॥
एका च मे तिस्रश्च मे तिस्रश्च मे पञ्च च मे पञ्च च मे सप्त च मे सप्त च मे नवं च मे नव च म
एकादश च म एकादश च मे त्रयोदश च मे त्रयोदश च मे पञ्चदश च मे पञ्चदश च मे सप्तदश
च मे सप्तदश च मे नवदश च मे नवदश च म एकविधशतिश्च म एकविधशतिश्च मे त्रयो-
विशतिश्च मे त्रयोविधशतिश्च मे पञ्चविधेशतिश्च मे पञ्चविशतिश्च मे सप्तर्विधशतिश्च
मे सप्तविंशतिश्च मे नवविधंशतिश्च मे नवविधशतिश्च म एकत्रिशच्च म एकत्रिशच्च मे
त्रयस्त्रिशच्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम ॥२४॥
चतस्रश्च मेऽष्टौ च मेऽष्टौ च मे द्वादश च मे द्वादश च मे षोडश च मे षोडश च मे विशतिश्च
मे विशतिश्च मे चतुर्विशतिश्च मे चतुर्विशतिश्च मेऽष्टाविंशतिश्च मेऽष्टाविधेशतिश्च मे
द्वात्रिंधशच्च मे द्वात्रिंशच्च मे षत्रिशच्च मे पशिच्च मे चत्वारिशच्च मे चत्वारिछ-
शच्च मे चतुश्चत्वारिधशच्च मे चतुश्चत्वारिधशच्च मेऽष्टाचत्वारिधशच्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम।२५॥
व्यविश्च मे त्र्यवी च मे दित्यवाटू च मे दित्यौही च मे पञ्चाविश्च मे पञ्चावी च मे त्रिवत्सश्च
मे त्रिवत्सा च मे तुर्यवाट् च मे तुयॊही च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥२६॥
पष्ठवाट् च मे पष्ठीही चै म उक्षा च मे वशा च म ऋषभश्च मे वेहच्च मेऽनड्वाँश्च मे धेनुश्च मे
यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥२७॥
वाजाय स्वाहां प्रसवाय स्वाहाऽपिजाय स्वाहा क्रतवे स्वाहा वसवे स्वाहाऽहुर्पतये स्वाहाऽढे मुग्धाय
स्वाहां मुग्धाय वैन शिनाय स्वाहा विधेशिन आन्त्यायनाय स्वाहाऽऽन्त्याय भौवनाय स्वाहा
भुवनस्य पतये स्वाहाऽधिपतये स्वाहाँ प्रजापतये स्वाहा । इयं ते राण्मित्राय यन्ताऽसि यमन ऊर्जे
त्वा वृष्टयै त्वा प्रजानां त्वाऽऽधिपत्यायं ॥२८॥
आयुर्यज्ञेन कल्पतां प्राणो यज्ञेन कल्पतां चक्षुर्यज्ञेनं कल्पताछ श्रोत्रं यज्ञेनं कल्पतां वाग्यज्ञेन
कल्पतां मनो यज्ञेन कल्पतामात्मा यज्ञेन कल्पता ब्रह्मा यज्ञेन कल्पतां ज्योतिर्यज्ञेनं कल्पता
स्वर्यज्ञेन कल्पतां पृष्ठं यज्ञेन कल्पतां यज्ञो यज्ञेन कल्पताम् ।
स्तोमश्च यर्जुश्च ऋक् च सामं च बृहच्च रथन्तरं च ।
स्वर्देवा अगन्मामृता अभूम प्रजापतेः प्रजा अभूम वेट् स्वाहाँ ॥२९॥

·(७८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [म. १८ वाजस्य नु प्रसवे मातर महीमदिति नाम वर्चसा करामहे । यस्यामिदं विश्वं भुवनमाविवेश तस्यां नो देवः सविता धर्म साविषत् ॥३०॥ विश्वे अद्य मरुतो विश्व ऊती विश्वे भवन्त्वग्नयः समिद्धाः । विश्वे नो देवा अवसाऽऽगमन्तु विश्वमस्तु द्रविणं वाजो अस्मे ॥३१॥ वाजो नः सप्त प्रदिशश्चतस्रो वा परावतः । वाजो नो विश्वैर्दुवैर्धनसाताविहावतु ॥३२॥ वाजो नो अद्य प्रसुवाति दानं वाजों देवाँर ऋतुभिः कल्पयाति । वाजो हि मा सर्ववीरं जजान विश्वा आशा वाजपतिर्जयेयम् ॥३३॥ वाजः पुरस्तादुत मध्यतो नो वाजो देवान् हविषा वर्धयाति । वाजो हि मा सर्ववीरं चकार सर्वा आशा वाजपतिर्भवेयम् ॥ ३४॥ सं मा सृजामि पय॑सा पृथिव्याः सं मा सृजाम्यद्भिरोषधीभिः । सोऽहं वाजेछ सनेयमग्ने ॥३५॥ पर्यः पृथिव्यां पय ओषधीषु पयो दिव्यन्तरिक्षे पयो धाः । पय॑स्वतीः प्रदिशः सन्तु मह्यम् ॥ ३६ ।। देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्चिनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । सरस्वत्यै वाचो यन्तुर्यन्त्रेणाने साम्राज्येनाभिषिञ्चामि ॥३७॥ ऋताषाढतधामाऽग्निर्गन्धर्व-स्तस्यौषधयोऽप्सरसो मुदो नाम । सन इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाद ताभ्यः स्वाहा ॥ ३८॥ सहितो विश्वसामा सूर्यो गन्धर्व-स्तस्य मरीचयोऽप्सरस आयुवो नाम । स ने इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वा ताभ्यः स्वाहा ॥ ३९ ॥ सुषुम्णः सूर्यरश्मिश्चन्द्रमा गन्धर्व-स्तस्य नक्षत्राण्यप्सरसो भेकुरयो नाम । सन इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाटू ताभ्यः स्वाहा ॥४०॥ इषिरो विश्वव्यंचा वातो गन्धर्व'-स्तस्यापो अप्सरस ऊर्जा नाम । सन इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाद ताभ्यः स्वाहा ॥४१॥ भुज्युः सुपर्णो यज्ञो गन्धर्व तस्य दक्षिणा अप्सरस स्तावा नाम । सन इदं ब्रह्म अत्रं पातु तस्मै स्वाहा वा, ताभ्यः स्वाहा ॥४२॥ प्रजापतिर्विश्वकर्मा मनो गन्धर्व-स्तस्य ऋक्सामान्यप्सरस एटयो नाम । सन इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाद ताभ्यः स्वाहा ॥४३॥ स नो भुवनस्य पते प्रजापते यस्य॑ त उपरि गृहा यस्य वेह । अस्मै ब्रह्मणेऽस्मै क्षत्राय महि शर्म यच्छ स्वाहा ॥४४॥ S

·कं. ३०-५९]
यजुर्वेद-संहिता।
(७९)
समुद्रोऽसि नर्भस्वानादानुः शम्भूमयोभूरभि मां वाहि स्वाहा मारुतोऽसि मरुतां गणः
शम्भूमयोभूमि मा वाहि स्वाहाऽवस्यूरसि दुवस्वाञ्छम्भूर्मयोभरभि मा चाहि स्वाहा ॥४५॥
यास्ते अग्ने सूर्ये रुचो दिवमातन्वन्ति रश्मिभिः ।
ताभिर्नो अद्य सीभी रुचे जनाय नस्कृधि ॥४६॥
या वो देवाः सूर्ये रुचो गोष्वश्वेषु या रुचः।
इन्द्रागी ताभिः सर्वांभी रुचं नो धत्त बृहस्पते ॥४७॥
रुचं नो धेहि बाह्मणेषु रुच राजसु नस्कृधि । रुचं विश्येषु शूदेषु मर्यि धेहि रुचा रुच ॥४८॥
स्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदा शास्ते यजमानो हविभिः ।
अहेडमानो वरुणेह बोध्युरुशस मा न आयुः प्र मोषीः ॥ ४९ ॥
स्वर्ण धर्मः स्वाहा स्वर्णाकः स्वाहाँ स्वर्ण शुक्रः स्वाही स्वर्ण ज्योतिः स्वाहा
स्वर्ण सूर्यः स्वाहाँ ॥५०॥
आनं युनज्मि शवसा घुतेन दिव्य संपूर्ण वयंसा बृहन्तम् ।
तेनं वयं गमेम बुध्नस्य विष्टपले स्वो रुहाणा अधि नाकमुत्तमम् ॥ ५१ ॥
इमौ ते पक्षावजरौ पतत्रिणौ याभ्या रक्षास्यपह स्यग्ने ।
ताभ्यां पतेम सुकृतामु लोकं यत्र ऋषयो जग्मुः प्रथमजाः पुराणाः ॥५२॥
इन्दुर्दक्षः श्येन ऋतावा हिरण्यपक्षः शकुनो भुरण्युः।
महान्त्सधस्थे ध्रुव आ निषत्तो नमस्ते अस्तु मा मा हि सीः ॥५३॥
दिवो मूर्धाऽसि पृथिव्या नाभिरूपिामोषधीनाम् । विश्वायुः शर्म सप्रथा नमस्पृथे ॥ ५४॥
विश्वस्य मूर्धन्नधि तिष्ठसि श्रितः समुद्रे ते हृदयमप्स्वायुरपो दत्तोदुधिं भिन्त ।
दिवस्पर्जन्यादन्तरिक्षात्पृथिव्यास्ततो नो वृष्टयावं ॥ ५५॥
इष्टो यज्ञो भृगुभिराशीर्दा वसुभिः । तस्य न इष्टस्य प्रीतस्य द्रविणेहा गमेः ॥ ५६ ॥
इष्टो अग्निराहुतः पिपर्तु न दृष्टय हविः । स्वगेदं देवेभ्यो नमः ॥ ५७॥
यदाकूतात्समसुस्रोझ्दो वा मनसो वा सम्भृतं चक्षुषो वा ।
तदनु प्रेत सुकृतामु लोकं यत्र ऋषयो जग्मुः प्रथम॒जाः पुराणाः ॥ ५८॥
एत संधस्थ परि ते ददामि यमावहाच्छेवधि जातवेदाः।
अन्वागन्ता यज्ञपतिर्वो अत्र त स्म जानीत परमे व्योमन् ॥ ५९॥

·(८०)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ०१८-१९
एतं जानाथ परमे व्योमन् देवाः सधस्था विद रूपमस्य ।
यदागच्छात्पथिभिर्देवयानैरिष्टापूर्ते कृणवाथाविरस्मै ॥६०॥
उद्बुध्यस्वाग्ने प्रति जागृहि त्वमिष्टापूर्ते सथै सृजेथामयं च ।
अस्मिन्त्स॒धस्थे अध्युत्तरस्मिन्विश्वे देवा यजमानश्च सीदते ॥ ६१ ॥
येन वहसि सहस्रं येनाने सर्ववेदसम् । तेनेमं य॒ज्ञं नौ नय स्वर्देवेषु गन्तवे ॥६२॥
प्रस्तरेण परिधिना सुचा वेद्या च बहिषां । ऋचेमं यज्ञं नो नय स्वर्देवेषु गन्तवे ॥६३ ॥
यद्दत्तं यत्परादानं यत्पूर्तं याश्च दक्षिणाः । तदृग्निर्वैश्वकर्मणः स्वर्दैवेषु नो दधत् ॥ ६४॥
यत्र धारा अनपेता मधो तस्य च याः । तदृग्निर्वैश्वकर्मणा स्वदेर्वेषु नो दधत् ॥६५॥
अग्निरस्मि जन्मना जातवेदा घृतं मे चक्षुरमृतं म आसन् ।
अर्कस्त्रिधातू रजसो विमानोऽजस्रो धर्मो हविरस्मि नाम' ॥६६॥
ऋचो नामास्मि यजूधषि नामास्मि सामानि नामास्मि ।
ये अग्नयः पाञ्चजन्या अस्यां पृथिव्यामधि ।
तेषामसि त्वमुत्तमः प्र नो जीवातवे सुर्व ॥ ६७ ॥
वात्रहत्याय शव॑से पृतनाषाह्याय च । इन्द्र त्वाऽऽवर्तयामसि ॥ ६८ ॥
सहदानुं पुरुहूत क्षियन्तमहस्तमिन्द्र संर्पिणक् कुणारुम् ।
आभि वृत्रं वर्धमान पियारुमपादमिन्द्र तवसा जघन्थ ॥ ६९॥
वि न इन्द्र मृधो जहि नीचा यच्छ पृतन्यतः ।
यो अस्माँर अभिदासत्यधरं गमया तमः ॥७० ॥
मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः परावत आ जगन्था परस्याः ।
सुकथं सछशाय पविमिन्द्र तिग्मं वि शत्रून् ताढि वि मृधो नुदस्वं ॥७१ ॥
वैश्वानरो न ऊतय आ प्र यातु परा॒वतः । अग्निनः सुष्टुतीरुपं ॥७२॥
पृष्टो दिवि पृष्टो अग्निः पृथिव्यां पृष्टो विश्वा ओषधीरा विवेश ।
वैश्वानरः सहसा पृष्टो अग्निः स नो दिवा स रिषस्पातु नक्तम् ॥७३॥
अश्याम तं काममग्ने तवोती अश्याम रयि रयिवः सुवीरम् ।
अश्याम वाजमभि वाजयन्तोऽश्याम द्युम्नमंजराजरं ते ॥७४॥
वयं ते अद्य रिमा हि काममुत्तानहस्ता नमसोपसर्थ ।
यजिष्ठेन मनसा यक्षि देवानरोधता मन्मना विप्रो अग्ने ॥ ७५॥

·कं. ६०-७७१-१०] यजुर्वेद-संहिता। (८१) धामच्छदृग्निरिन्द्रो ब्रह्मा देवो बृहस्पतिः । सचेतसो विश्वे देवा यज्ञं प्रावन्तु नः शुभे ॥७६ ॥ त्वं यविष्ठ दाशुषो नँः पाहि शृणुधी गिरः । रक्षा तोकमुत त्मना ॥ ७७ ॥ [अ० १८, कं० ७७, मं० सं० ८९] इत्यष्टादशोऽध्यायः। अथैकोनविंशोऽध्यायः। स्वाद्वी त्वा स्वादुना तीबां तीव्रणामृताममृतेन । मधुमती मधुमता सृजामि सॐ सोमेन । सोमोऽस्य श्विभ्यां पच्यस्व सरस्वत्यै पच्यस्वेन्द्रीय सुत्राणे पच्यस्वे ।। १ ।। परीतो पिंञ्चता सुत सोमो य उत्तम, हविः । दुधन्वा यो नर्यो अप्स्वन्तरा सुषाव सोममद्रिभिः ॥२॥ वायोः पूतः पवित्रेण प्रत्यक्सोमो अतिद्रुतः । इन्द्रस्य युज्यः सखा । वायोः पूतः पवित्रेण प्राक्सोमो अतिद्रुतः । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥३॥ पुनाति ते परिसुत, सोम, सूर्यस्य दुहिता । वारेण शश्वता तना ॥४॥ ब्रह्म क्षत्रं पवते तेज इन्द्रिय सुरया सोमः सुत आसुतो मदाय । शुक्रेण देव देवताः पिपृग्धि रसेनान्नं यजमानाय धेहि ॥५॥ कुवितुङ्ग यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनुपूर्व वियूयं । इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बहिषो नम उक्तिं यजन्ति । उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्वो सरस्वत्यै त्वे- न्द्रीय त्वा सुत्राम्णं एष ते योनिस्तेजसे त्वा वीर्याय त्वा बलोय त्वा ॥६॥ नाना हि वां देवहित) सदस्कृतं मा स सृक्षार्थी परमे व्योमन् । • सुरा त्वमसि शुष्मिणी सोम एष मा मा हिघसी: स्वां योनिमाविशन्ती ॥७॥ उपयामगृहीतोऽस्याश्विनं तेजः' सारस्वतं वीर्यमैन्द्र बलम् । एष ते योनि-र्मोदाय वा ऽऽनन्दाय॑ त्वा महसे त्वां ॥ ८॥ तेजोऽसि तेजो मर्यि धेहिं वीर्यमसि वीर्य मार्य धेहि बलमसि बलं मयि धेह्यो- जोऽस्योजो मयि धेहिँ मन्युरसि मन्यु मयि धेहि सहोऽसि सहो मयि धेहिँ ॥९॥ या व्याघ्रं विषूचिकोभौ वृक च रक्षति । श्येनं पतत्रिण सिंह सेमं पात्वहसः ॥१०॥ वा. य. ११

·(८२)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० १९
१
यापिपेष मातरं पुत्रः प्रमुदितो धय॑न् । एतत्तदने अनृणो भवाम्यहती पितरौ मयाँ ।
सम्पृच स्थ सं मा भद्रेर्ण पृङ्क्तं विपृच स्थ वि मा पाप्मना पृक्त ॥ ११ ॥
देवा यज्ञमतन्वत भेषजं भिषजाऽश्विना । बाचा सरस्वती भिषगिन्द्रायेन्द्रियाणि दर्धतः ॥१२॥
दीक्षायै रुपछ शष्पाणि प्रायणीयस्य तोक्मानि ।
यस्य रुपछ सोमस्य लाजाः सोमा शो मधु ॥१३॥
आतिथ्यरुपं मासरं महावीरस्य नग्नहुः । रूपमुपसमितत्तिस्रो रात्रीः सुराऽऽसुतां ॥ १४ ॥
सोमस्य रूपं क्रीतस्य परिस्रुत्परि पिच्यते । अश्विभ्यां दुग्धं भेषजमिन्द्रायैन्द्र सरस्वत्या ॥१५॥
आसन्दी रूप राजासन्यै वेयै कुम्भी सुराधानी ।
अन्तर उत्तरवेद्या रूपं कारोतरो भिषक् ॥१६॥
वेद्या वेदिः समाप्यते बहिषा बर्हिरिन्द्रियम् । यूपेन यूपं आप्यते प्रणीतो अग्निरग्निना ॥ १७ ॥
हविर्धानं यदृश्विनाऽऽनी, यत्सरस्वती । इन्द्रायैन्द्र सदस्कृतं पत्नीशालं गार्हपत्यः ॥१८॥
षोभः षानाप्नोत्याप्रीभिरापीर्यज्ञस्य । प्रयाजेभिरनुयाजान् वषट्कारेभिराहुतीः' ॥ १९॥
पशुभिः पशूनाप्नोति पुरोडाशैर्हवीष्या । छन्दोभिः सामिधेनीर्याज्याभिर्वषट्कारान् ॥ २० ॥
धानाः करम्भः सक्तवः परीवापः पयो दधि । सोमस्य रुपछ हविर्ष आमिक्षा वाजिनं मधु' ॥२१॥
धानाना रूपं कुवलं परीवापस्य गोधूमाः । सक्तनाथं रूपं बदरमुपवाकाः करम्भस्य ॥२२॥
पय॑सो रूपं यद्या दुनो रूपं कुर्कन्धूनि । सोमस्य रूपं वाजिन सौम्यस्य रूपमामिक्षा ॥२३॥
आ श्रावयेति स्तोत्रियाः प्रत्याश्रावो अनुरूपः । यजेति धाय्यारूपं प्रगाथा येयजामहाः ॥२४॥
अर्ध-ऋचैरुक्थाना रूपं पदैराप्नोति निविदः। प्रणवैः शस्त्राणार्थ रूपं पय॑सा सोम आप्यते॥२५॥
अश्विभ्यां प्रातःसवनमिन्द्रेणैन्द्रं माध्यदिनम् । वैश्वदेव, सरस्वत्या तृतीयमाप्त, सर्वनम् ॥२६॥
वायव्यैर्वायव्ान्याप्नोति सतेन द्रोणकलशम्।कुम्भीभ्यामम्भृणौ सुते स्थालाभिस्थालीप्निोति ।२७॥
यजुभिराप्यन्ते ग्रहा ग्रह स्तोमाश्च विष्टुतीः । छन्दोभिरुक्थाशस्त्राणि साम्नावभृथ आप्यते ॥२८॥
इडाभि क्षानाप्नोति सूक्तवाकेनाशिषः । शंयुना पत्नीसंयाजान्त्समिष्टयजुषा संस्थाम् ॥२९॥
व्रतेन दीक्षामाप्नोति दीक्षयोऽऽप्नोति दक्षिणाम् । दक्षिणा श्रद्धामाप्नोति श्रद्धया सत्याप्यते ॥३०॥
एतावद्रूपं य॒ज्ञस्य यद्देवैर्ब्रह्मणा कृतम् । तदेतत्सर्वमाप्नोति यज्ञे सौत्रामणी सुते ॥३१॥

·क. ११-४७] यजुर्वेद-संहिता। (८३) सुरावन्तं बर्हिषद, सुवीर यज्ञर्थ हिन्वन्ति महिषा नमोभिः । दानाः सोमं दिवि देवासु मद्वेमेन्, यजमानाः स्वर्काः ॥ ३२ ॥ यस्ते रसः सम्भृत ओषधीषु सोमस्य शुष्मः सुर्रया सुतस्य । तेन जिन्व यजमान मर्दन सरस्वतीमश्विनाविन्द्रमग्निम् ॥ ३३ ॥ यमुश्विना नमुचेरासुरादाधि सरस्वत्यसुनोदिन्द्रियाय । इमं त शुक्रं मधुमन्तमिन्दुई सोमछ राजानमिह भक्षयामि ॥३४॥ यदव रितछ रसिनः सुतस्य॒ यदिन्द्रो अर्पिबच्छचीभिः । अहं तदस्य मनसा शिवेन सोमछ राजानमिह भक्षयामि ॥३५॥ पितृभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नमः' पितामहेभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नमः प्रपितामहेभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नमः। अक्षन् पितरों ऽमीमदन्त पितरों ऽतीतृपन्त पितरः पितरः शुन्धध्वम् ।। ३६ ।। पुनन्तु मा पितरः सोम्यास: पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः । पवित्रेण शतायुषा । पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः । पवित्रेण शतायुषा विश्वमायुर्व्यश्नवै ॥ ३७॥ अग्न आयूधषि पवस आ सुवोर्जमिषं च नः । आरे बांधस्व दुच्छुनाम् ॥३८॥ पुनन्तु मा देवजनाः पुनन्तु मनसा धियः । पुनन्तु विश्वा भूतानि जातवेदः पुनीहि माँ ॥३९॥ पवित्रेण पुनीहि मा शुक्रेण देव दीद्यत् । अग्ने क्रत्वा क्र १ ॥ ४० ॥ यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमन्तरा । ब्रह्म तेन पुनातु पर्वमानः सो अद्य न पवित्रेण विचर्षणिः । यः पोता स पुनातु मां ॥४२॥ उभाभ्यां देव सवितः पवित्रेण सवेन च । मां पुनीहि विश्वतः' ॥४३॥ वैश्वदेवी पुनती देव्यागाद्यस्यामिमा बयस्त॒न्वो वीतपृष्ठाः । •तया मदन्तः सधमादेषु वय, स्याम पतयो रयीणाम् ॥४४॥ ये समानाः समनसः पितरौ यमराज्य । तेषोल्लोकः स्वधा नमो यज्ञो देवेषु कल्पताम् ॥ ४५ ॥ ये समानाः समनसो जीचा जीवेषु मामकाः । तेषा, श्रीमयि कल्पतामस्मिल्लोके शत समाः ॥ ४६॥ द्वे सूती अंशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मयानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च ॥४७॥ मौ ॥४१॥ ॥

·(८४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० १९,
इदछ हुविः प्रजननं मे अस्तु दशवीर सर्वगण, स्वस्तये ।
आत्मसनि प्रजासनि पशुसनि लोकसन्यभयसनि ।
अग्निः प्र॒जां बहुला में करोत्वन्नं पयो रेतो अस्मासु धत्तं ॥४८॥
उदीरतामवर उत्परांस उन्मध्यमाः पितरः सोम्यासः ।
असुं य ईयुवका ऋतज्ञास्ते नोऽवन्तु पितरो हवेषु ॥४९॥
अङ्गिरसो नः पितरो नवग्वा अर्थर्वाणो भृगवः सोम्यासः ।
तेषां वय सुमतौ यज्ञियानामपि भद्रे सौमनसे स्याम ॥ ५० ॥
ये नः पूर्वं पितरः सोम्यासोऽनूहिरे सौमपीथं वसिष्ठाः ।
तेभिय॒मः संघराणो हुवी भ्युशन्नुशद्भिः प्रतिकाममंत्तु ॥५१॥
त्व सौम प्र चिकितो मनीषा त्वछ रजिष्ठमनु नेषि पन्थाम् ।
तव प्रणीती पितरों न इन्दो देवेषु रत्नमभजन्त धीराः ॥५२॥
त्वया हि नः पितरः सोम पूर्वे कर्माणि चकः पवमान धीराः।
वन्वन्नवांतः परिधी रिपोर्ण वीरेभिरश्वैर्मघा भवा नः ॥५३॥
त्व, सौम पितृभिः संविदानोऽनु द्यावापृथिवी आ ततन्थ ।
तस्मै त इन्दो हविर्षा विधेम वय, स्याम पतयो रयीणाम् ॥ ५४ ॥
बर्हिषदः पितर ऊत्युगिमा वो हव्या चकृमा जुषर्ध्वम् ।
त आ गतासा शन्तमेनाथा नः शं योररपो दधात ॥ ५५ ॥
आऽहं पितॄन्त्सुविदा २ अवित्सि नपातं च विक्रमणं च विष्णोः ।
बर्हिषदो ये स्वधा सुतस्य भजन्त पित्वस्त इहागमिष्ठाः ॥ ५६ ॥
उपहूताः पितरः सोम्यासो बर्हिष्येषु निधिषु प्रियेषु ।
त आ गमन्तु त इह ध्रुवन्त्वधि ब्रुवन्तु तेऽवन्त्वस्मान् ॥ ५७ ॥
आ यन्तु नः पितरः सोम्यासोऽग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः ।
अस्मिन् यज्ञे स्वधा मदुन्तोऽधि बुवन्तु तेऽवन्त्वस्मान् ॥५८ ॥
अग्निष्वात्ताः पितर एह गच्छत सदः-सदा सदत सुप्रणीतयः ।
अत्ता हवीधषि प्रयतानि बर्हिष्या रायि, सर्ववीरं दधातनं ॥ ५९ ॥
ये अग्निष्वात्ता ये अनग्निष्वात्ता मध्ये दिवः स्वधा मादयन्ते ।
तेभ्यः स्वराडसुनीतिमेतां यथावशं तन्वं कल्पयाति ॥६॥

·२०४८-७५]
यजुर्वेद-संहिता।
(८५)
अग्निष्वात्तानृतुमतो हवामहे नाराश से सौमपीथं य आशुः ।
ते नो विप्रासः सुहवा भवन्तु व्यर्थ स्याम पतयो रयीणाम् ॥ ६१॥
आच्या जानु दक्षिणतो निषअ॒मं यज्ञमभि गृणीत विश्वे ।
मा हिसिष्ट पितरः केन चिन्नो यद्व आगः पुरुषता कराम ॥६२॥
आसीनासो अरुणीनामुपस्थे रयिं धत्त दाशुषे मयीय ।
पुत्रेभ्यः पितरस्तस्य वस्वः प्र यच्छत त इहोज दधात ॥ ६३॥
यमग्ने कव्यवाहन त्वं चिन्मन्यसे रयिम् । तन्नों गीर्भिः श्रवायं देवत्रा पनया युजम् ॥ १४ ॥
यो अग्निः कव्यवाहनः पितृन् यक्षहतावृधः।
प्रे१ हव्यानि वोचति देवेभ्यश्च पितृभ्य औं ॥६५॥
त्वमग्न ईडितः कव्यवाहनावातव्यानि सुरभीणि कृत्वी ।
पादाः पितृभ्यः स्वधया ते अक्षन्नद्धि त्वं देव प्रयता हवीधषि ॥६६ ॥
ये चेह पितरो ये च नेह याँश्च विद्म याँर उ च न प्रविन।
त्वं वेत्थ यति ते जातवेदः स्वधाभिर्यज्ञछ सुकृतं जुषस्व ॥६७ ।।
इदं पितृभ्यो नमो अस्त्वद्य ये पूर्वीसो य उपरास ईयुः ।
ये पार्थिवे रजस्या निर्धत्ता ये वा नून सुवृजनासु विक्षु ॥ ६८ ॥
अधा या नः पितरः परासः प्रत्नासो अग्न ऋतमाशुषाणाः ।
शुचीदयन् दीधितिमुक्थशासः क्षामा भिन्दन्तौ अरुणीरप बन ॥ ६९॥
उशन्तस्त्वा नि धीमाशन्तः समिधीमहि । शत्रुशत आ वह पितॄन् हविषे अतवे ॥७०॥'
अपां फेनेन नमुचे शिर इन्द्रोदेवर्तयः । विश्वा यदजय स्पृधः ॥७१।।
सोमो राजामृत सुत ऋजीषेणाजहान्मृत्युम् ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्धस इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७२ ॥
अद्भयः क्षीरं व्यपिबत् क्रुङगिरसो धिया ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपानेछ शुक्रमन्धस इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७३ ।।
सोममद्भयो व्यपिबच्छन्दसा हुसः शुचिषत् ।
ऋतेने सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्धस इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ।। ७४ ॥
अन्नात्परिसुतो रसं ब्रह्मणा व्यपिबत् क्षत्रं पयः सोम प्रजापतिः ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान, शुक्रमन्धस इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पोऽमृतं मधु ॥७५॥

·(८६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. १९-२,
रेतो मूत्रं वि जहाति योनि प्रविशदिन्द्रियम् । गर्भो जरायुणाऽऽवृत उल्ब जहाति जन्मना ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७६ ॥
दृष्ट्वा रूपे व्याकरोत् सत्यानृते प्रजापतिः । अश्रद्धामनृतेऽदधाच्छृद्धार्थ सत्ये प्रजापतिः।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७७ ॥
वेदेन रूपे व्यपिबत् सुतासुतौ प्रजापतिः ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान, शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७८ ॥
दृष्ट्वा परिसुतो रस शुक्रेण शुक्रं व्यपिबत् पयः सोम प्रजापतिः ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पोऽमृतं मधु ॥ ७९ ॥
सीसेन तन्त्रं मनसा मनीषिण ऊर्णासूत्रेण कवयो वयन्ति ।
अश्विना यज्ञर्थ सविता सरस्वतीन्द्रस्य रूपं वरुणो भिषज्यन् ॥ ८॥
तदस्य रूपममृतथे शचीभिस्तिस्रो दधुर्देवाः सधरराणाः ।
लोमानि शष्पैर्बहुधा न तोक्मभिस्त्वर्गस्य मासमभवन्न लाजाः ॥ ८१॥
तदुश्विना भिषजा रुद्रवर्तनी सरस्वती वयति पेशो अन्तरम् ।
अस्थि मज्जानं मासरैः कारोतरेण दर्धतो गवां त्वर्चि ॥ ८२॥
सरस्वती मनसा पेशलं वसु नासत्याभ्यां वयति दर्शतं वपुः ।
रस परिसूता न रोहितं नगहु/रस्तसर न वेम" ॥ ८३ ॥
पय॑सा शुक्रममृतं जनि सुरया मूत्रांजनयन्त रेतः ।
अपामति दुर्मति बाधमाना ऊवंध्यं वात सब्वं तदारात् ।। ८४ ॥
इन्द्रः सुत्रामा हृदयेन सत्यं पुरोडाशैन सविता जैजान ।
यकृत् क्लोमानं वरुणो भिषज्यन् मतस्ने वायव्यैर्न मिनाति पित्तम् ॥ ८५॥
आन्त्राणि स्थालीमधु पिन्व॑माना गुढाः पात्राणि सुदुधा न धेनुः ।
श्येनस्य॒ पत्रं न प्लीहा शचीभिरासन्दी नाभिरुदरं न माता ॥ ८६ ॥
कुम्भो निठुनिता शचीभियस्मिन्नग्रे योन्यां गर्भो अन्तः ।
प्लाशिव्यक्तः शतधार उत्सौ दुहे न कुम्भी स्वधां पितृभ्यः ॥ ८७॥
मुख, सदस्य शिर इत् सतेन जिह्वा पवित्रमुश्चिनासन्त्सरस्वती ।
चप्पं न पायुभिषगस्य वालो वस्तिर्न शेपो हरसा तस्वी' ॥८८॥

·कं. ७६-९५, १-५]
यजुर्वेद-संहिता।
(८७)
अश्विभ्यां चक्षुरमृतं ग्रहाभ्यां छागेन तेजो हवि शृतेन ।
पक्ष्माणि गोधूमः कुर्वलैरुतानि पेशो न शुक्रमर्सितं वसाते' ॥८९ ॥
अविर्न मेषो नसि वीर्याय प्राणस्य पन्था अमृतो ग्राभ्याम् ।
सरस्वत्युपवाकैानं नस्यानि बर्हिर्बदरै जाने ॥ ९० ॥
इन्द्रस्य रूपमृषभो बलाय कर्णीभ्याई श्रोत्रममृतं ग्रहाभ्याम् ।
यवा न बर्हि(वि केसराणि कर्कन्धु जजे मधु साधं मुखात् ॥९१॥
आत्मन्नुपस्थे न वृकस्य लोम मुखे श्मश्रूणि न व्याघलोम ।
केशा न शीर्षन्यशंसे श्रियै शिखा सिंहस्य लोम विर्षिरिन्द्रियाणि ॥९२॥
अङ्गान्यात्मन् भिषजा तदुश्चिात्मानमङ्गैः समंधात् सरस्वती ।
इन्द्रस्य रूपर्थ शतानुमायुश्चन्द्रेण ज्योतिरमृतं दधानाः ॥९३॥
सरस्वती योन्यां गर्भमन्तरश्विभ्यां पत्नी सुकृतं बिभर्ति ।
अपार्थ रसैन वरुणो न साम्नेन्द्र श्रियै जनयन्नप्सु राजा ॥ ९४॥
तेजः पशूना हविरिन्द्रियावत् परिस्रुता पय॑सा साधं मधु ।
अश्विभ्यां दुग्धं भिषजा सरस्वत्या सुतासुताभ्याममृतः सोम इन्दुः ॥ ९५ ॥
[अ०१९, कं० ९५, मं० सं० १२०]
इत्येकोनविंशोऽध्यायः।
अथ विंशोऽध्यायः।
क्षत्रस्य योनिरसि क्षत्रस्य नामिरसिं । मा त्वा हि सीन्मा मा हिसीः ॥१॥
नि घसाद धृतवतो वरुणः पस्त्यास्वा । साम्राज्याय सुकतुः। मृत्योः पाहि विद्योत्पाहि ॥२॥
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनो हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
अश्विनोभैषज्येन तेजसे ब्रह्मवर्चसायाभि पिश्चामि' सरस्वत्यै भैषज्येन वीर्यायान्नाद्यायाभि
पिञ्चामीन्द्रस्येन्द्रियेण बलाय श्रियै यशंसेभि पिश्चामि ॥३॥
कोऽसि कतमोऽसि कस्मै त्वा कार्य त्वां। सुश्लोक सुमङ्गल सत्यराजन् ॥४॥

·(८८)
वाजसनेनि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[सं० २०
शिरो मे श्रीर्यशो मुखं विषिः केशांश्च श्मश्रूणि ।
राजा मे प्राणो अमृत सम्राट् चक्षुर्विराट् श्रोत्रम् ॥ ५ ॥
जिह्वा में भद्रं वाङ्महो मनो मन्युः स्वराड् भामः ।
मोदाः प्रमोदा अङ्गुलीरङ्गानि मित्रं मे सहः ॥६॥
बाहू मे बलमिन्द्रिय हस्तौ मे कर्म वीर्यम् । आत्मा क्षत्रमुरो मम ॥७॥
पुष्ठी, राष्ट्रमुदमछसौ ग्रीवाश्च श्रोणी । ऊरु अत्नी जानुनी विशो मेऽङ्गानि सर्वतः' ॥८॥
नाभिर्मे चित्तं विज्ञानं पायुर्मेऽपंचिति सत् । आनन्दुनन्दावाण्डौ मे भगः सौभाग्यं पसः ।
जङ्घाभ्यां पद्भ्यां धर्मोऽस्मि विशि राजा प्रतिष्ठितः ॥९॥
प्रति क्षत्रे प्रति तिष्ठामि राष्ट्रे प्रत्यश्वेषु प्रति तिष्ठामि गोषु ।
प्रत्यङ्गेषु प्रति तिष्ठाम्यात्मन् प्रति प्राणेषु प्रतितिष्ठामि पुष्टे प्रति द्यावापृथिव्योः प्रति तिष्ठामि यज्ञे ॥१०॥
या देवा एकादश त्रयस्त्रिधशाः सुराधसः ।
बृहस्पर्तिपुरोहिता देवस्य सवितुः सवे । देवा देवैरवन्तु मां ॥११॥
प्रथमा द्वितीयैर्द्वितीयास्तृतीयस्तृतीयाः सत्येन सत्यं यज्ञेन यज्ञो यजुभिर्यजूधषि सामभिः
सामान्यग्भिः पुरोऽनुवाक्याभिः पुरोऽनुवाक्या याज्याभिर्याज्या वषट्कारर्वषट्कारा
आहुतिभिराहुतयो मे कामान्सम॑र्धयन्तु भूः स्वाहा ॥१२॥
लोमानि प्रय॑तिर्मम त्वङ्म आनतिरागतिः । माथसं म उपनतिर्वस्वस्थि मज्जा म आनतिः ॥१३॥
यद्देवा देवहेडनं देवासश्चकमा वयम् । अग्निर्मा तस्मादेनसो विश्वोन्मुश्चत्वछहसः॥ १४ ॥
यदि दिवा यदि नक्तमेनासि चकमा वयम् । वायुर्मा तस्मादेनसो विश्वान्मुश्चत्वहसः ॥१५॥
यदि जायद्यदि स्वप्न एनासि चकमा वयम् । सूर्यों मा तस्मादेनसो विश्वान्मुञ्चत्वहसः॥१६॥
यद्ग्रामे यदरण्ये यत्सभायां यदिन्द्रिये ।
यच्छूद्रे यदर्ये यदेनश्चकुमा वयं यदेकस्याधि धर्मणि तस्यावयजनमसि ॥१७॥
यदापो अध्न्या इति वरुणेति शपामहे ततो वरुण नो मुञ्च ।
अवभृथ निचुम्पुण निचेरुरासि निचुम्पुणः ।
अब देवदेवकृतमेोऽयक्ष्यव मर्मत्यकृतं पुरुराणो देव रिषस्पाहि ॥१८॥
समुद्रे ते हृदयमप्स्वन्तः सं त्वां विशन्त्वोषधीरुतापः ।
सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ १९॥
दुपदार्दिव मुमुचानः स्विन्नः स्नातो मलादिव । पूतं पवित्रेणेवाज्यमापः शुन्धन्तु मैनसः ॥ २० ॥

·कं०५-३८) यजुर्वेद-संहिता। (८९) उद्वयं तमसस्परि स्वः पश्यन्तु उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ २१॥ अपो अद्यान्वचारिष, रसैन समसृक्ष्महि । पय॑स्वानम आऽगम तं मा सधे सृज वर्चसा प्रजया च धनेन च ॥२२॥ एधोऽस्येधिषीमह समिदसि तेजोऽसि तेजो मयि धेहि । समावर्ति पृथिवी समुषाः समु सूर्यः । समु विश्वमिदं जगत् । वैश्वानरज्योतिर्भूयासं विभून् कामान् व्यश्नवै भूः स्वाहाँ ॥ २३ ।। अभ्या दधामि समिधुम व्रतपते त्वर्यि । वृतं च श्रद्धां चोपैमीन्धे वा दीक्षितो अहम् ॥ २४ ॥ यत्र ब्रह्म च क्षत्रं च सम्यञ्चौ चरतः सह । तँल्लोकं पुण्यं प्रज्ञेप य देवाः सहाग्निना ॥२५॥ यत्रेन्द्रश्च वायुश्च सम्यञ्चौ चरतः सह । तल्लोकं पुण्यं प्रज्ञेषं यत्र सेदिन विद्यते ॥२६ ।। अशुना ते अशुः पृच्यतां परुषा परुः । गन्धस्ते सोममवतु मदाय रसो अच्युतः ॥ २७ ॥ सिञ्चति परि षिञ्चन्त्युत्सिश्चन्ति पुनन्ति च । सुरायै बभूवै मर्दै किन्त्यो वदति किन्त्वः ॥२८॥ धानावन्तं करम्भिणमपूपर्वन्तमुक्थिनम् । इन्द्र प्रातर्जुषस्व नः ॥ २९॥ बुहदिन्द्राय गायत मरुतो वृत्रहन्तमम् । येन ज्योतिरजनयन्नृतावृधों देवं देवाय जागृवि ॥३०॥ अर्यो अदिभिः सुत सोम पवित्र आ नय । पुनाहीन्द्राय पातवे' ॥३१॥ यो भूतानामधिपतिर्यस्मिल्लोका अधि श्रिताः । य ईशै महतो महाँस्तेन गृह्णामि त्वामहं मयि गृह्णामि त्वामहम् ॥३२॥ उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्वा सरस्वत्यै त्वेन्द्रीय त्वा सुत्राम्णे एष ते योनिरश्विभ्यां त्वा सरस्वत्यै त्वेन्द्रीय त्वा सुत्राणे ॥ ३३॥ प्राणपा में अपानुपाचक्षुष्पाः श्रोत्रपाश्च मे । वाचो में विश्वभैषजो मनसोऽसि विलायकः ॥३४॥ अश्विनकृतस्य ते सरस्वतिकृतस्येन्द्रेण सुत्राणां कृतस्य । उपहूत उपहूतस्य भक्षयामि ॥३५॥ समिद्ध इन्द्र उघसामनीके पुरोरुचा पूर्वकृद्धावृधानः । त्रिभिर्दुवैत्रिशता वज्रबाहुर्जघान वृत्रं वि दुरौ ववार ॥ ३६ ॥ नराशसः प्रति शूरो मिानस्तनूनपात्प्रति यज्ञस्य धाम । गोभिर्वपावान् मधुना समझन् हिरण्यैश्चन्द्री यजति प्रचेताः ॥३७॥ ईडितो देवहरिवार अभिष्टिग़जुह्वानो हुविषा शर्धमानः पुरन्दरो गोत्रमिद्वज्रबाहुरा यौतु यज्ञमुप॑ नो जुषाणः ॥ ३८ ॥ वा. य.१२

·(९०)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्क
[ म. २०७
जुषाणो बर्हिर्हरिवान् न इन्द्रः प्राचीन सीदत् प्रदिशा पृथिव्याः ।
उरुप्रथाः प्रथमान स्योनमादित्यैरक्तं वसुभिः सजोषाः ॥३९॥
इन्द्रं दुरः कवष्यो धाव॑माना वृषाणं यन्तु जनयः सुपत्नीः ।
द्वारो देवीरभितो वि श्रेयन्ता, सुवीरा वीरं प्रथमाना महाभिः ॥४०॥
उषासानता बृहती बृहन्तं पय॑स्वती सुदुधे शूरमिन्द्रम् ।
तन्तु ततं पेशंसा संवर्यन्ती देवानां देवं यजतः सुरुक्मे ॥ ४१ ॥
दैव्या मिमाना मनुषः पुरुत्रा होताराविन्द्र प्रथमा सुवाचा ।
मूर्धन् यज्ञस्य मधुना दधाना प्राचीन ज्योतिर्हविषा वृधातः ॥४२॥
तिम्रो देवीर्हविषा वर्धमाना इन्द्र जुषाणा जनयो न पत्नीः ।
अच्छिन्नं तन्तुं पयसा सरस्वतीडा देवी भारती विश्वतूतिः ॥ ४३ ॥
त्वष्टा वधच्छुष्ममिन्द्राय वृष्णेऽपाकोऽचिटुर्यशसे पुरूणि ।
वृषा यजन्वृषणं भूरिरेता मूर्धन् यज्ञस्य समनक्तु देवान् ॥४४॥
वनस्पतिरवसृष्टो न पाशैस्त्मन्या समुचञ्छमिता न देवः ।
इन्द्रस्य हुन्यैर्जठरै पृणानः स्वाति यज्ञं मधुना घृतेन ॥४५॥
स्तोकानामिन्दुं प्रति शूर इन्द्रो वृषायमाणो वृषभस्तुरापाट् ।
घृतमुषा मनसा मोदमानाः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥४६॥
आ याविन्द्रोऽवस उप न इह स्तुतः संधमदस्तु शूरः ।
वावृधानस्तविषीर्यस्य पूर्वीद्यौन क्षत्रमुभिभूति पुष्यात् ॥ ४७ ॥
आ न इन्द्रो दुरादा न आसादभिष्टिकृदवसे यासदुनः ।
ओजिष्टेभिर्नृपतिर्वज्रबाहुः सङ्गे समत्सु तुर्वणिः पृतन्यून ॥४८॥
आ न इन्द्रो हरिभिर्यात्वच्छौर्वाचीनोऽवसे राधसे च।
तिष्ठति वज्री मघा विरप्शीमं यज्ञमर्नु नो वाजसातौ ॥४९॥
त्रातारमिन्द्रमवितारमिन्द्र, हवे-हवे सुह, शूमिन्द्रम् ।
ह्वयामि शक्रं पुरुहूतमिन्द्रछ स्वस्ति नो मघवा धात्विन्द्रः ॥५०॥
इन्द्रः सुत्रामा स्ववार अवोभिः सुमृडीको भवतु विश्ववेदाः ।
बाधता द्वेषो अभयं कृणोतु सुवीर्यस्य॒ पतयः स्याम ॥५१॥

·कं. ३९-७२]
यजुर्वेद-संहिता।
(९१)
तस्य वय सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ।
स सुत्रामा स्ववॉ२ इन्द्रो अस्मे आराच्चिद् द्वेषः सनुतयुयोर्तुं ॥५२॥
आ मन्तैरिन्द्र हरिभिर्याहि मयूररोमभिः ।
मा त्वा के चिन्नि यमन् विन पाशिनोऽति धन्वैव ताँर इंहि ॥५३॥
एवेदिन्द्रं वृषणं वज्रबाहुं वसिष्ठासो अभ्यर्चन्त्यः ।
स ने स्तुतो वीरवद्धातु गोमयूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ५४॥
समिद्धो अग्निरश्विना तप्तो धर्मो विराट् सुतः । दुहे धेनुः सरस्वती सोम, शुक्रमिहेन्द्रियम् ॥५५॥
तनूपा भिषजा सुतेऽश्विोभा सरस्वती । मध्वा रजायसीन्द्रियमिन्द्रीय पथिभिर्वहान् ॥५६ ॥
इन्द्रायेन्दुछ सरस्वती नराशसैन नगहुम् । अर्धातामश्विना मधु भेषजं भिषा सुते ॥ ५७ ॥
आजुबाना सरस्वतीन्द्रायेन्द्रियाणि वीर्यम् । इडाभिरश्विनाविष, समूर्ज सछ यि दधुः ॥५॥
अश्विना नर्मुचेः सुत सोम शुक्रं परिसुता । सरस्वती तमा ऽभरद्वर्हिषेन्द्राय पातवे' ॥ ५९॥
कवष्यो न व्यर्चस्वतीरश्विभ्यां न दुरो दिशः। इन्द्रो न रोदसी उभे दुहे कामान्त्सरस्वती ॥६॥
उषासानक्तमश्विना दिवेन्द्र सायमिन्द्रियः । सञानाने सुपेशसा समाते सरस्वत्या ॥६१॥
पातं नो अश्विना दिवा पाहि नक्तछ सरस्वति ।
दैव्या होतारा भिषजा पातमिन्द्र, सर्चा सुते ॥६२॥
तिम्रोधा सरस्वत्य॒श्विना भारतीडा । तीव्र परिसूता सोम॒मिन्द्रीय सुषुवुर्मदम् ॥ ६३॥
अश्विना भेषजं मधु भेषजं नः सरस्वती । इन्द्रे त्वष्टा यशः श्रिय रूप-रूपमधुः सुते ॥६॥
ऋतुथेन्द्रो वनस्पतिः शशमानः परिस्रुता । कीलालमश्विभ्यां मधु दुहे धेनुः सरस्वती' ॥६५॥
गोभिने सोममश्विना मासरेण परिसुता । समंधात, सरस्वत्या स्वाहेन्द्रे सुतं मधु ॥६६॥
.अश्विना हविरिन्द्रियं नर्मुचर्धिया सरस्वती । आ शुक्रमासुराद्वसु मघमिन्द्राय जभिरे ॥६७ ॥
यमश्विना सरस्वती हविषेन्द्रमवर्धयन् । स बिभेद वलं मघं नर्मुचावारे सा ॥ ६८॥
तमिन्द्र पशवः सचाश्विनोभा सरस्वती । दाना अभ्यनूषत हविषा यज्ञ इन्द्रियैः ॥६९ ॥
य इन्द्र इन्द्रियं दधुः सविता वरुणो भगः । स सुत्रामा हविष्पतिर्यजमानाय सश्चतं ॥७॥
सविता वरुणो दधद्यजमानाय दाशुषे । आदत्त नर्मुचेर्वसु सुत्रामा बलमिन्द्रियम् ॥७१॥
वरुणः क्षत्रमिन्द्रियं भगेन सविता श्रियम् । सुत्रामा यशसा बलं दधाना यज्ञमाशत ॥७२॥

·(९२) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ० २०-२१, अश्विना गोभिरिन्द्रियमश्वेभिर्वीय बलम् । हविषेन्द्र, सरस्वती यजमानमवर्धयन् ॥ ७३ ॥ ता नासत्या सुपेशसा हिरण्यवर्तनी नरा । सरस्वती हविष्मतीन्द्र कर्मसु नोऽवतं ॥ ७४ ॥ ता भिषा सुकर्मणा सा सुदुधा सरस्वती । स वृत्रहा शतक्रतुरिन्द्राय दधुरिन्द्रियम् ॥५॥ युवछ सुराममश्विना नर्मुचावासुरे सा । विपिपानाः सरस्वतीन्द्रं कर्मस्वावतं ॥७६ ॥ पुत्रमिव पितरांवश्विनोभेन्द्रावथुः काव्यैर्दछसनाभिः । यत्सुरामं व्यपिवः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्नभिष्णक् ॥ ७७॥ यस्मिन्नश्वास ऋषभास उक्षणो वशा मेषा अवसृष्टास आहुताः । कीलालपे सोमपृष्ठाय वेधसे हृदा मति जनय चारुमग्नये ॥७८ ॥ अहाव्यग्ने हविरास्ये ते सुचीव घृतं चम्वीव सोमः । वाजसनि, रयिमस्मे सुवीर प्रशस्तं धेहि यशसं बृहन्तम् ॥ ७९ ॥ अश्विना तेजसा चक्षुः प्राणेन सरस्वती वीर्यम् । वाचेन्द्रो बलेनेन्द्राय दधुरिन्द्रियम् ॥ ८०॥ गोमंदू षु णांसत्याविद्यातमश्विना । वर्ती रुंद्रा नृपाय॑म् ॥ ८१॥ न यत्परो नान्तर आदुधर्षद्वृषण्वसू । दुःशसो मर्यो रिपुः ॥ ८२॥ ता न आ वोढमश्विना रयिं पिशङ्गसन्दृशम् । धिष्ण्या वरिवोविदम् ॥ ८३॥ पावका नः सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती । यज्ञं वटु धियावसुः ॥ ८४ ॥ चोदुयित्री सूनृतानां चेतन्ती सुमतीनाम् । य॒ज्ञं दधे सरस्वती' ॥८५॥ महो अर्णः सरस्वती प्र चैतयति केतुना । धियो विश्वा वि राजति ॥८६॥ इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः । अण्वीभिस्तनो पूतासः ॥८७॥ इन्द्रा याहि धियेषितो विप्रजूतः सुताव॑तः । उप ब्रह्माणि वाघतः ॥८८॥ इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरिवः । सुते देधिष्व नश्चनः ॥ ८९॥ अश्विना पिवतां मधु सरस्वत्या सजोषसा । इन्द्रः सुत्रामा वृहा जुषन्तछि सोम्यं मधु ॥९॥ [अ०२०, कं० ९०, मं० सं० १००] [पू० वि० मं० सं० २५८५] इति विशोऽध्यायः। इति पूर्वविंशतिः समाप्ता।

·क०७३-१०,१-१५]
यजुर्वेद-संहिता।
(९३)
अथोत्तरविंशतिः।
अथैकविंशोऽध्यायः
इमं में वरुण श्रुधी हव॑मद्या च मृडय । त्वाम॑व॒स्युरा चके ॥१॥
तत्त्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदा शास्ते यजमानो हविभिः ।
अहेडमानो वरुणेह बोध्युरुशवस मा न आयुः प्र मोषीः' ॥२॥
त्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वान् देवस्य हेडो अब यासिसीष्ठाः ।
यजिष्ठो वह्नितमः शोशुंचानो विश्वा द्वेषांसि प्र मुमुग्ध्यस्मत् ॥३॥
स त्वं नो अग्नेऽव॒मो भवोती नेदिष्ठो अस्या उषसो व्युष्टौ ।
अब यक्ष्व नो वरुण, राणो वीहि मृडीकछ सुहा न एधि ॥ ४ ॥
महीम पु मातरछ सुब्रतानामृतस्य पत्नीमवसे हुवेम |
तुविक्षत्रामजन्तीमुरूची सुशर्माणमदितिछ सुप्रीतिम् ॥५॥
सुत्रामाणं पृथिवीं द्यामनेहसछ सुशर्माणमर्दिति, सुप्रीतिम् ।
दैवीं नाव स्वरित्रामागसमस्रवन्तीमा रहेमा स्वस्तये ॥६॥
सुनावमा रुहेयमस्रवन्तीमागसम् । शतारित्राचे स्वस्तये ॥७॥
आ नौ मित्रावरुणा घृतैर्गव्यूतिमुक्षतम् । मध्वा रजासि सुकतू ॥ ८॥
प्र बाहवा सिसृतं जीवसे न आ नो गन्यूतिमुक्षतं धृतेन ।
आ मा जनै श्रवयतं युवाना श्रुतं मे मित्रावरुणा हवेमा ॥९॥
शं नो भवन्तु वाजिनो हर्वेषु देवता मितद्रवः स्वर्काः ।
जम्भयन्तोऽहिं वृकुछ रक्षासि सनेम्यस्मयुयवन्नमीकांः ॥१०॥
वाजे-बाजेऽवत वाजिनो नो धनेषु विप्रा अमृता ऋतज्ञाः।
अस्य मध्वः पिबत मादयध्वं तृप्ता यात पथिभिर्देवयानैः ॥ ११ ॥
समिद्धो अग्निः समिधा सुसमिद्धो वरेण्यः । गायत्री छन्द इन्द्रियं त्र्यविौयो दधुः ॥१२॥
तनूनपाच्छचिव्रतस्तनूपाश्च सरस्वती । उष्णिहा छन्द इन्द्रियं दित्यवाडौर्वयों दधुः ॥१३॥
इडाभिरमिरीड्यः सोमो देवो अमर्त्यः । अनुष्टुप्छन्द इन्द्रियं पञ्चाविौर्वयो दधुः ॥१४॥
सुबहिग्निः पूषण्वान्स्तीर्णबर्हिरमर्त्यः । बृहती छन्द इन्द्रियं त्रिवत्सो गौर्वयो दधुः ॥१५॥

·(९४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म.२१
दुरौ देवीर्दिशो महीब्रह्मा देवो बृहस्पतिः । पङ्क्तिश्छन्द इहेन्द्रियं तुर्यवाङ्गौवयो दधुः ॥ १६ ॥
उषे यही सुपेशसा विश्वे देवा अमर्त्याः । त्रिष्टुप्छन्द इहेन्द्रियं पष्ठवागौर्वयो दधुः ॥१७॥
दैव्या होतारा भिषजेन्द्रेण सयुजा युजा । जगती छन्द इन्द्रियमनड्वान्गौर्वयो दधुः ॥१८॥
तिम्र इडा सरस्वती भारती मरुतो विशः। विराट् छन्द इहेन्द्रियं धेनुौन वयो दधुः ॥१९॥
त्वष्टा तुरीपो अद्भुत इन्द्राशी पुष्टिवर्धना । द्विपदा छन्द इन्द्रियमुक्षा गौर्न वयो दधुः ॥ २० ॥
शमिता नो वनस्पतिः सविता प्रसुवन् भगम् । ककुप्छन्द इहेन्द्रियं वशा वेहवयों दधुः ॥२१॥
स्वाहां यज्ञं वरुणः सुक्षत्रो भेषजं करत् । अतिच्छन्दा इन्द्रियं बृहषभो गौर्वयो दधुः ॥२२॥
बसन्तेन ऋतुना देवा वसंवस्त्रिवृता स्तुताः । रथन्तरेण तेजसा हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥ २३ ॥
ग्रीष्मेण ऋतुना देवा रुद्राः पञ्चदशे स्तुताः । बृहता यशंसा बल/ हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥ २४ ॥
वर्षाभिर्ऋतुनाऽऽदित्या स्तोमे सप्तदशे स्तुताः । वैरूपेण विशौजसा हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥२५॥
शारदेन ऋतुना देवा एकविधश ऋभव स्तुताः । वैराजेन श्रिया श्रियं हविरिन्द्रे वयो दधुः।२६॥
हेमन्तेन ऋतुना देवास्त्रिणवे मरुत स्तुताः । बलेन शक्करीः सहो हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥ २७ ॥
शशिरेण ऋतुना देवास्त्रयस्त्रिधशेऽमृता स्तुताः । सत्येन रेवतीः क्षत्र, हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥२८॥
होता यक्षसमिधाऽग्निमिडस्पढेऽश्विनेन्दछ सरस्वतीमजो धूम्रो न गोधूमः कुर्वलैर्भेषजं मधु शष्पैन
तेज इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता धृतं मधु व्यन्त्वाज्य॑स्य होतज ॥२९॥
होता यक्षुत्तनूनपात्सरस्वतीमाविमेषो न भेषजं पथा मधुमता भरनश्चिनेन्द्राय वीर्य बरैरुपवाका-
भिर्भेषजं तोक्मभिः पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज ॥३०॥
होता यक्षन्नराशसं न नगहुं पतिछ सुरया भेषजं मेषः सरस्वती भिषग्रथो न चन्द्रयश्विनौर्वपा
इन्द्रस्य वीर्य बदरैरुपवाकाभिर्भेषजं तोक्मभिः पयः सोमः परिसुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य
होतर्यज ॥ ३१॥
होता यक्षविडेडित आजुह्वानः सरस्वतीमिन्द्रं बलेन वर्धयन्नृपमेण गर्वेन्द्रियमुश्विनेन्द्राय भेषज
यवैः कर्कन्धुभिर्मधु लाजैन मासरं पयः सोमः परिघुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥३२॥
होता यक्षदर्हिरूणम्नदा भिषङ्नासत्या भिषजाऽश्विनाऽश्वा शिशुमती भिषग्धेनुः सरस्वती
भिषग्दुह इन्द्राय भेषजं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥३३ ।।
होता यक्षदुरो दिशः कवृष्यो न व्यर्चस्वतीश्विभ्यां न दुरो दिश इन्ो न रोदसी दुघे दुहे धेनुः
सरस्वत्यश्चिनेन्द्राय भेषज शुक्रं न ज्योतिरिन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यत्वाज्यस्य
होतर्यज' ॥३४॥

·क. १६-४३]
यजुर्वेद-संहिता।
(९५)
होता यक्षत्सुपेशंसोषे नक्तं दिवाऽश्विना समझाते सरस्वत्या त्विषिमिन्द्रे न भेषजधे श्येनो न रजसा
हृदा श्रिया न मासरं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतयज ॥३५॥
होता यक्षुदैव्या होतारा भिषजाऽश्विनेन्द्रं न जागृवि दिवा नक्तं न भेषजैः शूष सरस्वती भिषक
सीसेन दुह इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज ॥३६ ।।
होता यक्षत्तिस्रो देवीर्न भेषजं त्रयस्त्रिधातोऽपसौ रूपमिन्द्रे हिरण्यय॑मश्विनेडा न भारती वाचा
सरस्वती मह इन्द्राय दुह इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतयज ॥ ३७॥
होता यक्षत् सुरेतसमृषभं नयींपस त्वष्टारमिन्द्रमश्विना भिषजं न सरस्वतीमोजो न जूतिरिन्द्रिय
वृको न भुसो भिषग् यशः सुरैया भेषज श्रिया न मासरं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु
व्यन्वाज्यस्य होतर्यज' ॥३८॥
होता यक्षद्वनस्पति शमिताछ शतक्रतुं भीमं न मन्युछ राजानं व्याघ्र नम॑साऽश्विना भामर्थ
सरस्वती भिषगिन्द्राय दुह इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥३९॥
होता यक्षदग्नि, स्वाहाऽऽज्यस्य स्तोकाना, स्वाहा मेदसा पृथक् स्वाहा छार्गमुश्विभ्याई स्वाहा
मेष, सरस्वत्यै स्वाहं ऋषभमिन्द्राय सिहाय सहस इन्द्रिय स्वाहाऽग्निं न भेषजछ स्वाहा
सोममिन्द्रिय स्वाहेन्द्र सुत्रामाण सवितारं वरुणं भिषजां पति स्वाहा वनस्पति प्रियं पाथो
न भेषज स्वाहा देवा आज्यपा जुषाणो अग्निर्भेषजं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य
होतर्यज ॥४०॥
होता यक्षदश्विनौ छागस्य वपाया मेदसो जुषेता हविर्होतर्यज ।
होता यक्षत्सरस्वतीं मेषस्य वपाया मेदसो जुषता हविर्होतर्यज ।
होता यक्षदिन्द्रमृषभस्य वपाया मेदसो जुषताछ हवि)तर्यज' ॥४१॥
होता यक्षदृश्विनौ सरस्वतीमिन्द्र, सुत्राणिमिमे सोमाः सुराणिश्छागैर्न मेधभैः सुताः
शपर्न तोक्मभिर्लाजैर्महस्वन्तो मदा मासरेण परिष्कृताः शुक्राः पयस्वन्तोऽमृताः प्रस्थिता वो
'मधुश्चुतस्तानश्विना सरस्वतीन्द्रः सुत्राा वृत्रहा जुषन्ता सोम्यं मधु पिबन्तु मदन्तु व्यन्तु
होतर्यज ॥४२॥
होता यक्षदृश्विनौ छार्गस्य हविष आत्तामद्य मध्यतो मेदु उद्धृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुषेय्या
गुभो घस्ता नूनं घासे अज्राणां यसप्रथमानार्थ सुमक्षराणा शतरुद्रियाणामग्निष्वात्तानां
पीवोपवसनानां पार्श्वतः श्रोणितः शितामृत उत्सादृतोऽङ्गादडादवत्तानां करत एवाश्विना जुषेता
हुवि)तर्यज ॥४३॥

·(९६)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० २१७
-
होता यक्षत् सरस्वती मेषस्य॑ हविष आवयदृद्य मध्यतो मेद उद्धृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुषेय्या
गुभो घसन्नूनं घासे अज्राणां यसप्रथमाना, सुमक्षराणाशतरुद्रियाणामनिष्वात्तानां
पीवोपवसनानां पार्श्वतः श्रोणितः शितामत उत्सावृतोऽङ्गदङ्गावत्तानां करदेवयं सरस्वती जुषतार्थ
हुवि)तर्यज ॥४४॥
होता यक्षुदिन्द्रमृषभस्य हविष आवयदृद्य मध्य॒तो मेढ उद्धृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुषेय्या गुभो
घसन्नूनं घासे अंब्राणां यसप्रथमाना सुमाराणा शतरुद्रियाणामग्निष्वात्तानां पीवोपवसनानां
पार्श्वतः श्रोणितः शितामत उत्सादृतोऽङ्गादङ्गादवत्तानां करदेवमिन्द्रो जुषता हविर्होतर्यज' ।४५॥
होता यक्षद्वनस्पतिमभि हि पिष्टतमया रभिष्ठया रशनयाधित । यत्राश्विनोश्छागस्य हविर्षः प्रिया
धामानि यत्र सरस्वत्या मेषस्य हविर्षः प्रिया धामानि यत्रेन्द्रस्य ऋषभस्य हविर्षः प्रिया धामानि
यत्राने प्रिया धामानि यत्र सोमस्य प्रिया धामानि यत्रेन्द्रस्य सुत्राम्णः प्रिया धामानि यत्र सवितुः
प्रिया धामानि यत्र वरुणस्य प्रिया धामानि यत्र वनस्पतैः प्रिया पाधिसि यत्र देवानामाज्यपानां
प्रिया धामानि याने)तुः प्रिया धामानि तत्रैतान्प्रस्तुत्यैवोपस्तुत्योपावनक्षीयस इव कृत्वी
करदेवं देवो वनस्पतिर्जुषता हविर्होतर्यज ॥४६॥
होता यक्षमि स्विष्टकृतमोडनिश्चिनोश्छागस्य हुविषः प्रिया धामान्ययाः सरस्वत्या मेषस्य
हविर्षः प्रिया धामान्याडिन्द्रस्य ऋषभस्य हविर्षः प्रिया धामान्ययाडने प्रिया धामान्ययाट् सोमस्य
प्रिया धामान्ययाडिन्द्रस्य सुत्राम्णः प्रिया धामान्याट् सवितुः प्रिया धामान्ययाडू वरुणस्य प्रिया
धामान्ययाड् वनस्पतेः प्रिया पाथास्याड् देवानामाज्यपानी प्रिया धामानि यक्षग्नेहातुः प्रिया
धामानि यक्षत् स्वं महिमानमार्यजतामेज्या इषः कृणोतु सो अध्वरा जातवेदा जुषता
हविर्होतर्यज' ॥४७॥
देवं बर्हिः सरस्वती सुदेवमिन्द्रे अश्विना ।
तेजो न चक्षुरक्ष्योर्बहिषां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ ४८ ॥
देवीरों अश्विना भिषजेन्द्रे सरस्वती ।
पाणं न वीर्य नसि द्वारों दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज । ४९ ॥
देवी उषासांवश्विना सुत्रामेन्द्रे सरस्वती ।
बलं न वाचमास्य उषाभ्यां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यर्ज ॥ ५० ॥
देवी जोष्ट्री सरस्वत्यश्विनेन्द्रमवर्धयन् ।
श्रो न कर्णयोर्यशो जोष्ट्रीभ्यां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥५१॥
देवी ऊर्जाहुती दुधे सुदुधेन्द्रे सरस्वत्य॒श्विना भिषजाऽवतः।
शुक्रं न ज्योति स्तनयोराहुती धत्त इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यर्ज ॥५२॥

·कं.४४-६१,१] यजुर्वेद-संहिता! (९७) देवा देवानी भिषजा होताराविन्द्रमश्विना । वषट्कारैः सरस्वती त्विर्षि न हृदये मति होर्तृभ्यां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥५३॥ देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीरश्विनेडा सरस्वती । शूषं न मध्ये नाभ्यामिन्द्राय दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥ ५४॥ देव इन्द्रो नराशसस्त्रिवस्थः सरस्वत्यश्विभ्यामीयते रथः । रेतो न रूपममृतं जनित्रुमिन्द्रीय त्वष्टा दर्धदिन्द्रियाणि वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥ ५५ ॥ देवो देवैर्वनस्पतिर्हिरण्यपर्णो अश्विभ्या सरस्वत्या सुपिप्पल इन्द्राय पच्यते मधु । ओजो न जूतिषभो न भामं वनस्पतिर्नो दधदिन्द्रियाणि वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥५६॥ देवं धर्हिर्वारितीनामध्वरे स्तीर्णमश्विभ्यामूर्णम्म्रताः सरस्वत्या स्योनर्मिन्द्र ते सदः । ईशायै मन्यु/ राजानं बर्हिषां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ ५७ ।। देवो अग्निः स्विष्टकृद्देवान्यक्षद्यथायथ होताराविन्द्रमश्विना वाचा वाच्छ सरस्वतीमाग्नि, सोमध स्विष्टकृत् स्विष्ट इन्द्रः सुत्रामा सविता वरुणो भिषणिटो देवो वनस्पतिः स्विष्टा देवा आज्यपाः स्विष्टो अग्निग्निना होता हो। स्विकृयशो न दधदिन्द्रियमूर्जमपंचिति स्वधा वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यर्ज ॥५८॥ अग्निमद्य होतारमवृणीतायं यजमानः पचन पक्तीः पचन पुरोडाशान् बननश्विभ्यां छागछ सरस्वत्यै मेषमिन्द्राय ऋषभई सुन्वन्नश्चिभ्यासरस्वत्या इन्द्राय सुत्राम्णे सुरासोमान् ॥ ५९॥ सूपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवश्विभ्यां छागेन सरस्वत्यै मेषेणेन्द्राय ऋषभेणाऑस्तान् मैदुस्तः प्रति पचतागृभीषतावीवृधन्त पुरोडाऔरपुरश्चिना सरस्वतीन्द्रः सुत्रामा सुरासोमान् ॥६॥ त्वामुद्य ऋष आर्षेय ऋषीणां नपावृणीतायं यजमानो बहुभ्य आ सकतेभ्य एष में देवेषु वसु वार्यायक्ष्यत इति ता या देवा देव दानान्यदुस्तान्यस्मा आ च शास्वा च गुरस्वेषितच होतार्सि भवाच्या॑य प्रेषितो मानुषः सूक्तवाकार्य सूक्ता ब्रूहि ॥६१॥ [अ० २१, कं० ६१, मं० सं० ६१] इत्येकविंशोऽध्यायः। Aam अथ द्वाविंशोऽध्यायः। तेजोऽसि शुक्रममृतमायुष्पा आयुर्मे पाहि । देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यो पुष्णो हस्ताभ्यामा देदे ॥१॥ वा. य.१३ ·(९८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ० २२, इमामगृभ्णन् रशनामृतस्य पूर्व आयुषि विदथेषु कव्या । सा नो अस्मिन्त्सुत आ बभूव ऋतस्य सामन्त्सरमारपन्ती ॥२॥ अभिधा असि भुवनमसि यन्ताऽसि धर्ता । स त्वमग्निं वैश्वानर सप्रथसं गच्छ स्वाहाकृतः॥३॥ स्वगा त्वां देवेभ्यः प्र॒जाप॑तये ब्रह्मन्नश्व भन्त्स्यामि देवेभ्यः प्रजापतये तेन राध्यासम् । तं बंधान दे॒वेभ्यः प्र॒जाप॑तये तेनं राध्नुहि ॥४॥ प्रजापतये त्वा जुष्टं प्रोक्षामी' न्द्राग्निभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि वायवे त्वा जुष्टं प्रोक्षामि विश्वभ्यस्त्वा देवेभ्यो जुष्टं प्रोक्षामि सर्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यो जुष्टं प्रोक्षामि । यो अर्वन्तं जिघधिसति तमभ्यमीति वरुणः। परो मतः परः श्वाँ ॥५॥ अग्नये स्वाहाँ सोमाय स्वाही sपां मोदाय स्वाहा सवित्रे स्वाहाँ वायवे स्वाहाँ विष्णवे स्वाहेन्द्राय स्वाहाँ बृहस्पतये स्वाहाँ मित्राय स्वाहा' वरुणाय स्वाहाँ ॥६॥ हिङ्काराय स्वाहां हिताय स्वाहा क्रन्दते स्वाहाँ ऽवन्दाय स्वाहाँ प्रोते स्वाहाँ प्रपोथाय स्वाहाँ गन्धाय स्वाहाँ घाताय स्वाहाँ निविष्टाय स्वाहों-पविष्टाय स्वाहा सन्दिताय स्वाहा' वल्गते स्वाही ऽऽसीनाय स्वाहाँ शानाय स्वाही स्वपते स्वाहाँ जायते स्वाहाँ कूते स्वाहाँ प्रबुद्धाय स्वाहाँ विजृम्भमाणाय स्वाही विवृत्ताय स्वाही सहानाय स्वाहो"-पस्थिताय स्वाही ऽऽयनाय स्वाहाँ प्रायणाय स्वाहा ॥७॥ यते स्वाहां धावते स्वाहों-हावाय स्वाही दुताय स्वाहाँ शूकाराय स्वाहा शुकृताय स्वाहाँ निषण्णाय स्वाहों-त्थिताय स्वाहाँ जवाय स्वाहाँ बलाय स्वाहाँ विवर्तमानाय स्वाही विवृत्ताय स्वाहार विधन्वानाय स्वाहाँ विधूताय स्वाही शुश्रूषमाणाय स्वाहाँ" शृण्वते स्वाहे -क्षमाणाय स्वाहे -क्षिताय स्वाही वीक्षिताय स्वाहाँ निमेषाय स्वाही यदत्ति तस्मै स्वाही यत् पिबति तस्मै स्वाही यन्मूत्रै करोति तस्मै स्वाहाँ, कुर्वते स्वाहा कुताय स्वाहा ॥८॥ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥९॥ हिरण्यपाणिमूतये सवितारमुप ह्वये । स चेता देवता पदम् ॥१०॥ देवस्य चेततो महीं प्र संवितुर्हवामहे । सुमति सत्यधिसम् ॥११॥ सुष्टुतिय सुमतीवृधों रातिर्थ सवितुरीमहे । प्र देवार्य मतीविः ॥१२॥ राति सत्पति महे सवितारमुप ह्वये । आसवं देववीतये ॥ १३॥ ०

·क. २-२५]
यजुवेद-संहिता।
(९९)
॥४
देवस्य सवितुर्मतिमासवं विश्वदेव्यम् । धिया भगं मनामहे ॥१४॥
अग्नि स्तोमेन बोधय समिधानो अमर्त्यम् । हव्या देवेषु नो दधत् ॥१५॥
स हव्यवाडमयं उशिम्दृतश्चनौहितः । अग्निर्धिया समृण्वति ॥१६॥
अग्निं दूतं पुरो दधे हव्यवाहमुप॑ ब्रुवे । देवाँर आ सांदयादिह ॥ १७ ॥
अजीजनो हि पवमान सूर्य विधारे शमना पयः । गोजीरया रहमाणः पुरन्ध्यां ॥१८॥
विभूर्मात्रा प्रभूः पित्राऽश्वोऽसि हयोऽस्यत्योऽसि मयोऽस्याऽसि सप्तिरसि वाज्यसि वृषोऽसि
नृमणां असि । ययुर्नामाऽसि शिशु माऽस्यादित्यानां पत्वाऽन्विहि देवा आशापाला एतं
देवेभ्योऽश्वं मेधाय प्रोक्षित रक्षते-ह रन्ति रिह रमता मिह धृति-रिह स्वधृतिः स्वाहाँ ।१९॥
काय स्वाहा कस्मै स्वाहा' कतमस्मै स्वाही स्वाहाऽऽधिमाधीतार्य
स्वाहा मनः प्रजापतये स्वाहा चित्तं विज्ञातायाँ-दित्यै स्वाहाँ ऽदित्यै माँ स्वाहाँ
ऽदित्यै सुमृडीकायै स्वाहां सरस्वत्यै स्वाही सरस्वत्यै पाबकायै स्वाही
सरस्वत्यै बृहत्यै स्वाहाँ पूष्णे स्वाहाँ पूष्णे प्रपथ्याय स्वाहा
पूष्णे नरन्धिषाय स्वाहाँ त्वष्ट्रे स्वाहाँ त्वष्ट्रे तुरीपाय स्वाहाँ त्वष्ट्रे पुरुरूपाय स्वाहाँ
विष्णवे स्वाही विष्णवे निभूय॒पाय स्वाही विष्णवे शिपिविष्टाय स्वाहा ॥ २० ॥
विश्वो देवस्य नेतुर्म? वुरीत सख्यम् । विश्वौ राय ईषुध्यति द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहा ॥२१॥
आ ब्रह्मन् ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चसी जायतामा राष्ट्र राजन्यः शूर इपव्योऽतिव्याधी महारथो
जायतां दोग्धी धेनुर्वोढानड्वानाशुः सप्तिः पुरन्धिर्योषा जिष्णू रथेष्ठाः सभेयो युवास्य
यजमानस्य वीरो जायतां निकामे-निकामे नः पर्जन्यो वर्षतु फलवत्यो न ओषधयः पच्यन्तां
योगक्षेमो नः कल्पताम् ॥ २२ ॥
प्राणाय स्वाहाँ ऽपानाय स्वाहाँ व्यानाय स्वाहाँ चक्षुषे स्वाहाँ श्रोबाय स्वाहाँ
वाचे स्वाहाँ मनसे स्वाहा ॥२३॥
प्राच्य दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहां दक्षिणायै दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहाँ
प्रतीच्यै दिशे स्वाहाँ अर्वाच्य दिशे स्वाहों -दीच्यै दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहों
वा॑य दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाही ऽवाच्यै दिशे स्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहाँ ॥२४॥
अद्भयः स्वाहाँ वार्यः स्वाहों-दुकाय स्वाहाँ तिष्ठन्तीभ्यः स्वाहाँ सवन्तीभ्यः स्वाहाँ
स्यन्दमानाभ्यः स्वाहाँ कूप्याभ्यः स्वाहाँ सूर्याभ्यः स्वाहाँ धार्याभ्यः स्वाहाँ
ऽर्णवाय स्वाहाँ समुद्राय स्वाहा” सरिराय स्वाहाँ ॥२५॥

·(१००)
वाजसनेय-माध्यन्दिन- शुक्ल
[भ० २२-२३,
वाताय स्वाहाँ धूमाय स्वाहां ऽभ्राय स्वाहाँ मेघाय स्वाहाँ विद्योतमानाय स्वाहाँ
स्तनयंते स्वाह" वस्फूर्जते स्वाहाँ वर्षते स्वाहाँ ऽववते स्वाहो'-ग्रं वर्ष स्वाहा"
शीघ्रं वर्षते स्वाहो"-गृह्नते स्वाहो -गृहीताय स्वाहा पुष्णते स्वाहाँ" शीकायते स्वाही
पुष्वाभ्यः स्वाहाँ हादुनीभ्यः स्वाहाँ नीहाराय स्वाहा ॥ २६ ॥
अग्नये स्वाही सोमाय स्वाहेन्द्राय स्वाहाँ पृथिव्यै स्वाहाँ ऽन्तरिक्षाय स्वाहाँ
दिवे स्वाहाँ दिग्भ्यः दाहाँ ऽऽशाभ्यः स्वाहों-व्य दिशेस्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहा ॥२७॥
नक्षत्रेभ्यः स्वाहाँ नक्षत्रियेभ्यः स्वाहाँ होरात्रेभ्यः स्वाहाँ ऽर्धमासेभ्यः स्वाहाँ
मासेभ्यः स्वाह ऋतुभ्यः स्वाहाँ ऽऽतवेभ्यः स्वाहाँ संवत्सराय स्वाहाँ
द्यावापृथिवीभ्या स्वाहा चन्द्राय स्वाही सूर्याय स्वाहा" रश्मिभ्यः स्वाहाँ
वसुभ्यः स्वाहाँ रुद्रेभ्यः स्वाहा" sऽदित्येभ्यः स्वाहाँ" मरुद्भयः स्वाहाँ
विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहाँ मूलेभ्यः स्वाहाँ शाखाभ्यः स्वाही वनस्पतिभ्यः स्वाही
पुष्पेभ्यः स्वाहाँ फलेभ्यः स्वाही-पंधीभ्यः स्वाहा ॥२८॥
पृथिव्यै स्वाहाँ ऽन्तरिक्षाय स्वाहाँ दिवे स्वाहाँ सूर्याय स्वाहाँ चन्द्राय स्वाहा
नक्षत्रेभ्यः स्वाहाँ ऽद्यः स्वाह-वधीभ्यः स्वाहाँ वनस्पतिभ्यः स्वाहाँ
परिप्लवेभ्यः स्वाहाँ चराचुरेभ्यः स्वाहाँ" सरीसृपेभ्यः स्वाहाँ ॥२९॥
असवे स्वाहा वसवे स्वाहा विभवे स्वाहा विवस्वते स्वाहाँ गणश्रिये स्वाहाँ
गणपतये स्वाहाँ ऽभिभुवे स्वाहाँ ऽधिपतये स्वाहा शूपाय स्वाहाँ ससाय स्वाहाँ
चन्द्राय स्वाहाँ ज्योतिघे स्वाही मलिम्लुचाय स्वाहाँ दिवा पतयते स्वाहाँ ॥३०॥
मर्धवे स्वाहाँ माधवाय स्वाहा शुक्राय स्वाहाँ शुचये स्वाहाँ नर्भसे स्वाहाँ
नभस्थाय स्वाहे-पाय स्वाहाँ-जाय स्वाहाँ सहसे स्वाहां सहस्याय स्वाही
तपसे स्वाहाँ" तपस्याय स्वाहाँ छहसस्पतये स्वाहा ॥ ३१ ॥
वाजाय स्वाहाँ प्रसवाय स्वाहा ऽपिजाय स्वाहाँ क्रतवे स्वाहाँ स्वः स्वाहाँ
मर्ने स्वाहाँ व्यनुविने स्वाहाँ ऽन्त्याय स्वाहाँ ऽन्त्याय भौवनाय स्वाहा
भुवनस्य पतये स्वाही ऽधिपतये स्वाहाँ प्रजापतये स्वाहाँ ॥ ३२॥
आयुर्यज्ञेन कल्पता, स्वाहा' प्राणो यज्ञेन कल्पता स्वाहा ऽपानो यज्ञेन कल्पताछ स्वाहाँ
व्यानो यज्ञेन कल्पता, स्वाहाँद्वानो यज्ञेन कल्पताछ स्वाहाँ समानो यज्ञेन कल्पता, स्वाहाँ
चक्षुर्यज्ञेन कल्पता स्वाहाँ श्रोत्रं यज्ञेन कल्पताछ स्वाहाँ वाग्यज्ञेन कल्पताछ स्वाहां
मनो यज्ञेन कल्पता, स्वाही ऽऽत्मा यज्ञेन कल्पताछ स्वाहाँ' ब्रह्मा यज्ञेनं कल्पता स्वाही
ज्योतिर्यज्ञेन कल्पता स्वाही स्वर्यज्ञेन कल्पता स्वाहां" पृष्ठं यज्ञेन कल्पता, स्वाहाँ"
यजो यजेन कल्पता स्वाट ॥ ३२॥

·कं० २६-३४, १-११]
यजुर्वेद-संहिता।
(१०१)
एकस्मै स्वाहाँ द्वाभ्याई स्वाहाँ शताय स्वाहैकशताय स्वाहाँ व्युष्टयै स्वाहाँ
स्वर्गाय स्वाहाँ ॥३४॥
[अ०२२, कं० ३४, मं० सं० २६७]
इति द्वाविंशोऽध्यायः।
अथ त्रयोविंशोऽध्यायः।
हिरण्यगर्भः समवर्तताने भूतस्य॑ जातः पतिरेक आसीत् ।
स दांधार पृथिवीं द्यामुतेमा कस्मै देवाय हविर्षा विधेम ॥१॥
उपयामगृहीतोऽसि प्रजापतये त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये-प ते योनिः सूर्यस्ते महिमा ।
यस्तेऽहत्संवत्सरे महिमा सम्बभव यस्तै वायावन्तरिक्ष महिमा सम्बभूव
यस्तै दिवि सूर्य महिमा सम्बभूव तस्मै ते महिम्ने प्रजापतये स्वाहाँ देवेभ्यः ॥२॥
यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव ।
य ईशै अस्य द्विपदृश्चतुष्पदः कस्मै देवाय हविर्षा विधेम ॥३॥
उपयामगृहीतोऽसि प्रजापतये त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये'-प ते योनिश्चन्द्रमास्ते महिमा ।
यस्ते रात्रौ संवत्सरे महिमा सम्बभूव यस्तै पृथिव्यामुग्नौ महिमा सम्बभूव
यस्ते नक्षत्रेषु चन्द्रमसि महिमा सम्बभूव तस्मै ते महिम्ने प्रजापतये देवेभ्यः स्वाहा ॥ ४ ॥
युञ्जन्ति बनमरुषं चरन्तं परि तस्थुषः । रोचन्ते रोचना द्विवि' ॥५॥
युञ्जन्त्यस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे । शोणां धृष्णू नुवाहसा ॥६॥
यद्वातो अपो अगनीगन्मियामिन्द्रस्य तन्वम् । एतछ स्तोतरनेनं पृथा पुनरश्वमावर्तयासि नः ॥७॥
वसंवस्त्वाक्षन्तु गायत्रेण छन्दसौ रुद्रास्त्वाञ्जन्तु त्रैष्टुंभेन छन्दसा ऽऽदित्यास्त्वाञ्जन्तु जागतेन
छन्दसौ। भूर्भुवःस्व-लाजी३च्छाची३न्यव्ये गव्यं एतदन्नमत्त देवा एतदन्नमद्धि प्रजापते ॥८॥
कः स्विदेकाकी चरति क उ स्विज्जायते पुनः । किछ स्विद्धिमस्य भेषजं किम्वावपनं महत् ॥९॥
सूर्य एकाकी चरति चन्द्रमा जायते पुनः । अग्निर्हिमस्य॑ भेषजं भूमिरावपनं महत् ॥१०॥
का स्विदासीत्पूर्वचित्तिः किछ स्विदासीद् बृहद्वयः ।
का स्विदासीस्पिलिप्पिला का स्विदासीस्पिशङ्गिला ॥११॥

·(१०२)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० २३,
द्यौरासीत्पूर्वचित्तिरश्च आसीद् बृहद्वर्यः । अविरासीस्पिलिप्पिला रात्रिरासीत्पिशङ्गिला ॥ १२॥
वायुष्ट्वा पचतैरवत्वसितग्रीवश्छागैन्यग्रोधश्चमसैः शल्मलिवृद्धयां ।
एष स्य राथ्यो वृषा पभिश्चतुर्भिरेदंगन्ब्रह्मा कृष्णश्च नोऽवतु नमोऽग्नये ॥ १३ ॥
सशितो रश्मिना रथः सर्शितो रश्मिना हयः। सधेशितो अप्स्वप्सुजा ब्रह्मा सोमपुरोगवः॥१४॥
स्वयं वाजिस्तन्वं कल्पयस्व स्वयं य॑जस्व स्वयं जुषस्व । महिमा तेऽन्येन न सन्नरों ॥१५॥
न वा उ एतन्नियसे न रिष्यसि देवाँर इदेषि पथिभिः सुगेभिः ।
यत्रासते सुकृतो यत्र ते ययुस्तत्र त्वा देवः सविता दधातु ॥ १६॥
अग्निः पशुरासीत्तेनायजन्तु स एतल्लोकमजयद्यस्मिन्नग्निः स ते लोको भविष्यति तं जैष्यसि
पिबैता अपः। वायुः पशुरासीत्तेनायजन्तु स एतल्लोकमजयद्यस्मिन्वायुः स ते लोको भविष्यति तं
जेष्यसि पिता अपः। सूर्यः पशुरासीत्तेनायजन्तु स एतल्लोकमजयद्यस्मिन्सूर्यः स ते लोको
भविष्यति तं जेष्यसि पिबैता अपः ॥१७॥
प्राणाय स्वाहाँ ऽपानाय स्वाहा व्यानाय स्वाहा ।
अम्बे अम्बिकेऽम्बालिके न मा नयति कश्चन । ससंस्त्यश्वका सुभद्रिका काम्पीलवासिनीम्॥१८॥
गणानां त्वा गणपतिक हवामहे प्रियाणां त्वा प्रियपतिथं हवामहे
निधीनां त्वा निधिपति हवामहे वसो मम । आहमजानि गर्भधमा त्वम॑जासि ग धम् ॥ १९॥
ता उभौ चतुरः पदः संप्रसारयावं स्वर्ग लोके प्रोणुंवाथां वृषा वाजी रेतोधा रेतों दधातु ॥२०॥
उत्सक्थ्या अर्व गुदं धेहि समझिं चारया वृषन् । य स्त्रीणां जीवभोजनः ॥२१॥
यकासको शकुन्तिकाऽऽहलगिति वञ्चति । आईन्ति गभे पसो निगल्गलीति धारको ॥ २२ ॥
यकोऽसको शकुन्तक आहलगिति वञ्चति । विवक्षत इव ते मुखमयों मा नस्त्वमभि भाषाः ।२३।
माता च ते पिता च तेऽयं वृक्षस्य रोहतः । प्रतिलामीति ते पिता गभे मुष्टिमतसयत् ॥ २४ ॥
माता च ते पिता च तेऽने वृक्षस्य क्रीडतः । विवक्षत इव ते मुखं ब्रह्मन्मा त्वं वदो बहुं ॥२५॥
ऊर्ध्वामेनामुच्छ्रोपय गिरौ भार हरन्निव । अस्यै मध्यमेधता शीते वाते पुनन्निव ॥ २६ ॥
ऊर्ध्वमैनमुच्छ्रयतागिरौ भार हरन्निव । अर्थास्य मध्यमेजतु शीते वाते पुनन्निव ॥ २७ ॥
यदस्या अर्थहुभेद्याः कृधु स्थूलमुपातसत् । मुष्काविदस्या एजतो गोशफे शकुलाविव ॥२८॥
यद्देवासो ललामगुं प्रविष्टीमिनमाविषुः । सक्मा देदिश्यते नारी सत्यस्याक्षिभुवो यथा ॥२९॥

·कं. १२-४८]
यजुर्वेद-संहिता।
(१०३)
यद्धरिणो यवमत्ति न पुष्टं पशु मन्यते । शूद्रा यदर्यजारा न पोषाय धनायति ॥३०॥
यद्धरिणो यवमत्ति न पुष्टं बहु मन्यते । शूद्रो यदयायै जारो न पोषमनु मन्यते ॥ ३१ ॥
दृधिकाव्णो अकारिषं जिष्णोरश्वस्य वाजिनः ।
सुरभि नो मुखा करत्मण आयूथेषि तारिषत् ॥३२॥
गायत्री त्रिष्टुजगत्यनुष्टुप्पङ्क्त्या सह । बृहत्युष्णिा कुकुप्सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥ ३३ ॥
द्विपदा याश्चतुष्पदास्त्रिपदा याश्च षट्पदाः ।
विच्छन्दा याश्च सच्छेन्दाः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥ ३४ ॥
महानाम्न्यो रेवत्यो विश्वा आशाः प्रभूवरीः । मैघीविद्युतो वाचः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥३५॥
नार्यस्ते पन्यो लोम विचिन्वन्तु मनीषयो । देवानां पत्न्यो दिशा सूचीभिः शम्यन्तु त्वां ॥३६॥
रजता हरिणीः सीसा युजो युज्यन्ते कर्मभिः ।
अश्वस्य वाजिनस्त्वचि सिमाः शम्यन्तु शम्य॑न्तीः ।। ३७ ॥
कुविदङ्ग यवमन्तो यवञ्चिद्यथा दान्त्यनुपूर्वं वियूय ।
इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बहिषो नम उक्तिं यन्ति ।। ३८॥
कस्त्वा छ्यति कस्त्वा विशास्ति कस्ते गात्राणि शम्यति । क उ ते शमिता कविः ॥ ३९॥
ऋतवस्त ऋतुथा पर्व शमितारो वि शासतु । संवत्सरस्य तेजसा शमीभिः शम्यन्तु त्वा ॥४०॥
अर्धमासाः परूथेषि ते मासा आ च्छय॑न्तु शम्य॑न्तः ।
अहोरात्राणि मरुतो विलिष्टछ सूदयन्तु ते ॥४१॥
दैव्या अध्वर्यवस्त्वा च्छ्यन्तु वि च शासतु । गात्राणि पर्वशस्ते सिमाः कृण्वन्तु शम्य॑न्तीः ॥४२॥
द्यौस्तै पृथिव्यन्तरिक्षं वायुश्छिदं घृणातु ते । सूर्यस्ते नक्षत्रैः सह लोकं कृणोतु साधुयाँ ।। ४३ ॥
शं ते परेभ्यो गात्रेभ्यः शमस्त्ववरेभ्यः । शमस्थभ्यो मज्जभ्यः शव॑स्तु तन्वै तवं ॥ ४४
कः स्विदेकाकी चरति क उ स्विज्जायते पुनः । किछ स्विद्धिमस्य भेषजं किम्वावपनं महत।४५॥
सूर्य एकाकी चरति चन्द्रमा जायते पुनः । अग्निर्हिमस्य भेषजं भूमिग़वपनं महत् ॥४६॥
किछ स्वित्सूर्यसमें ज्योतिः किछ समुद्रसमछ सरः ।
किछ स्वित्पृथिव्यै वर्षीयः कस्य मात्रा न विद्यते ॥४७॥
ब्रह्म सूर्यसमं ज्योतिौः समुद्रसमछ सरः
इन्द्रः पृथिव्यै वर्षीयान् गोस्तु मात्रा न विद्यते ॥४८॥

·(१०४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्क
भ० २३-२४,
पृच्छामि त्वा चितये देवसख़ यदि त्वमत्र मनसा जगन्थ ।
येषु विष्णुस्त्रिषु पदेष्वेष्टस्तेषु विश्वं भुवनमा विवेशा३' ॥४९॥
अपि तेषु त्रिषु पदेष्वस्मि येषु विश्वं भुवनमा विवेश ।
सद्यः पर्येमि पृथिवीमुत द्यामेकेनाङ्गैन दिवो अस्य पृष्ठम् ॥ ५० ॥
केष्वन्तः पुरुष आ विवेश कान्यन्तः पुरुषे अर्पितानि ।
एतद्ब्रह्मन्नुपं वल्हामसि त्वा किछ स्विन्नः प्रति बोचास्यत्र' ॥५१॥
पञ्चस्वन्तः पुरुष आ विवेश तान्यन्तः पुरुषे अर्पितानि ।
एतत्त्वात्र प्रतिमन्यानो अस्मि न मायया भवस्युत्तरो मत् ॥ ५२॥
का स्विदासीत्पूर्वचित्तिः किं स्विदासीद् बृहद्वर्यः ।
का स्विदासीपिलिप्पिला का स्विदासीत्पिशङ्गिला ॥ ५३ ॥
द्यौरासीत्पूर्वचित्तिरवं आसीद् बहाद्वयः ।
अविरासीपिलिप्पिला रात्रिरासीस्पिशङ्गिला ॥५४॥
का ईमरे पिशङ्गिला का ई कुरुपिशङ्गिला।
क ईमास्कन्दमर्षति क ई पन्था वि सर्पति ॥५५॥
अजारे पिशङ्गिला श्वावित्कुरुपिशङ्गिन्ला ।
शश आस्कन्दमर्पत्यहिः पन्थां वि सर्पति ॥५६॥
कत्यस्य विष्ठाः कत्यक्षराणि कति होमांसः कतिधा समिद्धः ।
यज्ञस्य॑ त्वा विदा पृच्छमत्र कति होतार ऋतुशो यजन्ति ॥ ५७ ॥
षडस्य विष्ठाः शतमक्षराण्यशीति)माः समिधो ह तिस्रः ।
य॒ज्ञस्य॑ ते विदथा प्र ब्रवीमि सप्त होतार ऋतुशो यजन्ति ॥ ५८॥
को अस्य वेदु भुवनस्य नाभिं को द्यावापृथिवी अन्तरिक्षम् ।
कः सूर्यस्य वेद बृहतो जनित्रं को वैद चन्द्रमसं यतोजाः ॥५९ ॥
वेदाहमस्य भुवनस्य नाभिं वेद द्यावापृथिवी अन्तरिक्षम् ।
वेदु सूर्यस्य बृहुतो जनित्रमथो वेद चन्द्रमसं यतोजोः॥६॥
पृच्छामि त्वा परमन्तै पृथिव्याः पृच्छामि यत्र भुवनस्य नाभिः।
पृच्छामि त्वा वृष्णो अश्वस्य॒ रेतः पुच्छामि वाचः परमं व्योम ॥ ६१ ॥

·कं.४९-६५; १.६] यजुर्वेद-संहिता। (१०५) इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं यज्ञो भुवनस्य नाभिः । अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतो ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम ॥ ६२ ॥ सुभूः स्वयम्भूः प्रथमोऽन्तर्महत्यर्णवे । दुधे हु गर्भमृत्वियं यतो जातः प्रजापतिः ॥ ६३ ॥ होता यक्षप्रजापति सोमस्य महिम्नः । जुषतां पिबतु सोमर्थ होतर्यज ॥ ६४॥ प्रजापते न त्वद्वेतान्यन्यो विश्वा रूपाणि परि ता बभूव । यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु वयर्थ स्याम पतयो रयीणाम ॥६५॥ [अ० २३, कं० ६५, मं० सं० ८३] इति त्रयोविंशोऽध्यायः। अथ चतुर्विंशोऽध्यायः। अश्वस्तपरो गौमुगस्ते प्राजापत्याः कृष्णग्रीव आग्नेयो राटे पुरस्तात्सारस्वती मेष्यधस्ताद्धन्वौराश्विनावधोरामौ बाह्वोः सौमापौष्णः श्यामो नाभ्यछि सौर्ययामौ श्वेतश्च कृष्णश्च पार्श्वयोस्त्वाष्ट्रौ लोमशसक्थौ सक्थ्योर्वीयव्य श्वेतः पुच्छ इन्द्राय स्वपस्याय वेहद्वैष्णवो वामनः ॥१॥ रोहितो धूम्ररोहितः कर्कन्धुरोहितस्ते सौम्या बभ्रुररुणभुः शुकचभुस्ते वारुणाः शितिरन्ध्रोऽन्यतःशितिरन्ध्रः समन्तशितिरन्ध्रस्ते सावित्राः शितिवाहुरन्यतःशितिबाहुः समन्तशितिबाहुस्ते बार्हस्पत्याः पृषती क्षुद्रपषती स्थूलपृषती ता मैत्रावरुण्यः ॥२॥ शुद्धाला सर्वशुद्धवालो मणिवालस्त आश्विनाः श्येतः श्येताक्षोऽरुणस्ते रुद्राय पशुपतये कर्णा यामा अवलिप्ता रौद्रा नौरूपाः पार्जन्याः ॥३॥ पृश्निस्तिरश्चीनपृश्निरुव॑पृश्निस्ते मारुताः फल्गूलौहितोणी पलक्षी ताः सारस्वत्यः प्लीहाकर्णः शुण्ठाकोऽध्यालोहकर्णस्ते त्वाष्ट्राः कृष्णग्रीवः शितिकक्षोऽचिसक्थस्त ऐन्द्रामाः कृष्णाचिरल्पाश्चिमहाधिस्त उषस्याः ॥४॥ शिल्पा वैश्वदेव्यो रोहिण्यस्व्यवयो वाचेऽविज्ञाता अदित्यै सरूपा धात्रे वत्सतयों देवानां पत्नीभ्यः ॥५॥ कृष्णग्रीवा आग्नेयाः शितिभ्रवो वसूना, रोहिता रुद्राणां श्वेता अवरोकिर्ण आदित्यानां नभोरूपाः पार्जन्याः ॥६॥ वा. य. १४

·(१०६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० २४,
..
उन्नत ऋषभो वामनस्त ऐन्द्रावैष्णवा उन्नतः शितिबाहुः शितिपृष्ठस्त ऐन्द्राबार्हस्पत्याः शुकरूपा
वाजिनाः कल्माषा आग्निमारुताः श्यामाः पौष्णाः ॥ ७ ॥
एता ऐन्द्रामा द्विरूपा अग्नीषोमीयां वामना अनुड्वाहं आनावैष्णवा वशा मैत्रावरुण्योऽन्यत
एन्यो भैयः ॥ ८॥
कृष्णीवा आग्नेया बभ्रवः सौम्याः श्वेता वायव्या अविज्ञाता अदित्यै सरूपा धात्रे वत्सतर्यो
देवानां पत्नीभ्यः ॥९॥
कृष्णा भौमा धूम्रा आन्तरिक्षा बृहन्तौ दिव्याः शबला वैद्युताः सिध्मास्तारकाः ॥१०॥
धूम्रान्वसन्तायालभते श्वेतान्ग्रीष्माय कृष्णान्म्योऽरुणाञ्छरदे पृषतो हेमन्तार्य
पिशङ्गाञ्छिशिराय ॥ ११ ॥
व्यवयो गायव्यै पञ्चावयस्त्रिष्टुभे दित्यवाहो जगत्यै त्रिवत्सा अनुष्टुभे तुर्यवाह उष्णिहूँ ॥१२॥
पृष्ठवाहो विराज उक्षाणो बृहत्या ऋषभाः ककुभेऽनड्वाहः पङ्क्त्यै धेनवोऽतिच्छन्दसे ॥१३॥
कृष्णीवा आग्नेया बभ्रवः सौम्या उपध्वस्ताः सावित्रा वत्सतर्यः सारस्वत्यः श्यामाः पौष्णाः
पृश्नयो माछूता बहुरूपा वैश्वदेवा वशा द्यावापृथिवीयाः ॥१४॥
उक्ताः संश्चरा एता ऐन्द्रामाः कृष्णा वारुणाः पृश्नयो मारुताः कायास्तूपरः ॥१५॥
अग्नयेऽनीकवते प्रथमजानालभते मरुद्भयः सान्तपनेभ्यः सात्यान्मरुद्भ्यो गृहमेधिभ्यो
बष्किहान्मरुद्भयः क्रीडिभ्यः ससृष्टान्मरुद्भ्यः स्वतवद्भयोऽनुसृष्टान् ॥१६॥
उक्ताः संचरा एता ऐन्द्रामाः प्रशृिङ्गा महिन्द्रा बहुरूपा वैश्वकर्मणाः ॥१७॥
धूम्रा बधुनीकाशाः पितॄणा सोमवतां बभ्रवो धूम्रनीकाशाः पितॄणां चर्हिषदो कृष्णा बभ्रुनीकाशाः
पितॄणामग्निवत्तानां कृष्णाः पृषन्तस्त्रयम्बकोः ॥ १८॥
उक्ताः संश्चरा एताः शुनासीरीयाः श्वेता वायव्याः श्वेताः सौर्याः ॥ १९ ॥
वसन्ताय कपिलानालभते ग्रीष्माय कलविङ्कावर्षाभ्यस्तित्तिरीच्छरदे वर्तिका हेमन्ताय
ककराञ्छिशिराय विककरान् ॥२०॥
समुद्राय शिशुमारानालभते पर्जन्याय मण्डूकानद्भयो मत्स्यान्मित्राय कुलीपयान्वरुणाय
नाकान् ॥ २१ ॥
सोमाय हु सानालभते वायवे बलाका इन्द्राग्निभ्यां कुञ्चान्मित्राय मद्रून्वरुणाय चक्रवाकान् ॥२२॥
अग्नये कुटरुनालभते वनस्पतिभ्य उलूकानग्नीषोमाभ्यां चापानश्विभ्यां मयूरान्मित्रावरुणाभ्यां
कपोतान् ॥ २३ ॥

·कं. ७-३७]
यजुर्वेद-संहिता।
(१०७)
सोमाय लबानालभते त्वष्ट्रे कौलीकान्गौषादीवानां पत्नीभ्यः कुलीका देवजामिभ्योऽग्नये
गृहप॑तये पारुष्णान् ॥२४॥
अढ़े पारावतानालभते रात्र्यै सीचापरहोरात्रयोः सन्धिभ्यो जतूर्मासेभ्यो दात्यौहान्त्संवत्सराय
महतः सुपर्णान् ॥ २५॥
भूम्या आखूनालभतेऽन्तरिक्षाय पाक्वान्दुिवे कशान्दुिग्भ्यो नकुलान्ब कानवान्तरदिशाभ्यः॥२६॥
वसुभ्य ऋश्यानालभते रुद्रेभ्यो रुरूनादित्येभ्यो न्यङ्कन्विश्वेभ्यो देवेभ्यः पृष्तान्त्साध्येभ्यः
कुलुङ्गान् ॥२७॥
ईशानाय परस्वत आलभते मित्राय गौरान्वरुणाय महिषान्बृहस्पतये गवयाँस्त्वष्ट्र उष्ट्रान् ॥ २८॥
प्रजापतये पुरुषान्हस्तिन आलभते वाचे प्लुषांश्चक्षुषे मुशकाञ्छ्रोत्राय भृङ्गाः ॥२९॥
प्र॒जाप॑तये च वायवे च गोमृगो वरुणायारण्यो मेषो यमाय कृष्णो मनुष्यग़जाय मर्कटः शार्दूलार्य
रोहिदृषभाय गवयी क्षिपश्येनाय वर्तिका नीलङ्गोः कृमिः समुद्राय शिशुमा हिमर्धते हस्ती ॥३०॥
मयुः प्राजापत्य उलो हलिक्ष्णो वृषधशस्ते धात्रे दिशां कङ्को धुङ्गानेयी कलविङ्को लोहिताहिः
पुष्करसादस्ते त्वाष्ट्रा वांचे कुचः ॥ ३१ ॥
सोमाय कुलुङ्ग आरण्योऽजो नकुलः शका ते पौष्णाः क्रोष्टा मायोरिन्द्रस्य गौरमृगः पिट्ठो न्यड्ड:
कक्कटस्तेऽनुमत्यै प्रतिश्रुत्कायै चक्रवाकः ॥३२॥
सौरी बलाको शार्गः सृजयः शयाण्डकस्ते मैत्राः सरस्वत्यै शारिः पुरुषवाक् श्वाविद्भौमी शार्दूलो
वृकः पृदाकुस्ते मन्यवे सरस्वते शुकः पुरुषवाक् ॥ ३३ ॥
सुपर्णः पार्जन्य आतिवाहसो दर्विवा ते वायवे बृहस्पतये वाचस्पतये पैङ्गराजोऽलुज आन्तरिक्षः
प्लवो मद्गुर्मत्स्य॒स्ते नदीपतये द्यावापृथिवीयः कूर्मः ॥ ३४ ॥
पुरुषमृगश्चन्द्रमसो गोधा कालका दार्वाघाटस्ते वनस्पतीनां कृकवाकुः सावित्रो हुधसो वातस्य
नाको मकरः कुलीपयस्तेऽकूपारस्य ढियै शल्यकैः ॥३५॥
एण्यह्रौं मण्डूको मूर्षिका तित्तिरिस्ते सर्पाणां लोपाश आश्विनः कृष्णो राव्या ऋक्षौ जतू:
सुषिलीका त इतरजनानां जहका वैष्णवी ॥३६ ॥
अन्यवापोऽर्धमासानामृश्यो मयूरः सुपर्णस्ते गन्धर्वाणामपामतो मासां कश्यपो रोहित्कुण्डणाची
गोलत्तिका तेऽप्सरसा मृत्यवेऽसितः ॥ ३७॥

·(१०८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० २४-२५,
+-
वर्षाहूऋतूनामाखुः कशो मान्थालस्ते पितॄणां बलायाजगरो वसूनां कपिलः कपोत उलूका
शशस्ते नित्यै वरुणायारण्यो मेषः ॥३८॥
श्वित्र आदित्यानामुष्टो घृणीवान्वार्थीनसस्ते मृत्या अरण्याय सृमरो रुरू रौद्रः क्वयिः
कुटरुत्यौहस्ते वाजिनां कामाय पिकः ॥३९॥
खगो वैश्वदेवः श्वा कृष्णः कर्णो गर्नुभस्तरास्ते रक्षसामिन्द्राय सूकरः सिधहो मारुतः
कृकलासः पिप्पका शकुनिस्ते शरव्यायै विश्वेषां देवानां पृषतः॥४०॥
[अ०२४, कं० ४०, मं० सं०४०]
इति चतुर्विंशोऽध्यायः।
अथ पञ्चविंशोऽध्यायः।
शादै दुद्भिवका दन्तमूलैर्मदं बस्द॑स्तेगान्दछष्ट्राम्याथै सरस्वत्या अग्रजिह्व जिह्वाया
उत्सादमवक्रन्देन तालु वाज, हनुभ्यामप आस्येन वृषणमाण्डाभ्यांमादित्याँ श्मश्रुभिः
पन्थानं भूभ्यां द्यावापृथिवी वतॊभ्यां विद्युत कनीनंकाभ्या शुक्लाय स्वाहा
कृष्णाय स्वाहा पायर्याणि पक्ष्माण्यवार्या इक्षोऽवार्याणि पक्ष्माणि पायर्या इक्षवः ॥१॥
वात प्राणेनापानेन नासिके उपयाममर्धरणौष्ठेन सदुत्तरेण प्रकाशेनान्तरमनकाशेन बाह्यं निवेष्य
मूर्धा स्तनयित्नुं निर्वाधनाशान मस्तिष्कण विद्युत कनीनकाभ्यां कर्णाभ्याई श्रोछ श्रोत्राभ्यां
कौँ तेदुनीमधरकण्ठेनापः शुष्ककण्ठेनं चित्तं मन्यांभिरदितिछ शीर्णा निऋतिं निर्जर्जल्येन
शीर्णा संक्रोशैः प्राणान् रेष्माण, स्तुपेन ॥२॥
मशकान् केशैरिन्द्रछ स्वप॑सा वहेन बृहस्पति शकुनिसादेन कूर्माञ्छफैराक्रमण
स्थूराभ्यामूक्षलाभिः कपिलाञ्जवं जाभ्यामध्वानं बाहुभ्यां जाम्बीलनारण्यमग्निमतिरुग्भ्यां
पूषणं दोामश्विनावधसांभ्या रुद्र रोराभ्याम् ॥ ३ ॥
अग्ने पक्षतिर्वायोनिपक्षतिरिन्द्रस्य तृतीया सोमस्य चतुर्थ्यदित्यै पञ्चमीन्द्वाण्यै षष्ठी मरुताछ
सप्तमी बृहस्पतैरष्टम्यर्यम्णो नवमी धातुर्दशमीन्द्रस्यैकादशी वरुणस्य द्वादशी यमस्य
त्रयोदशी ॥४॥
इन्द्राग्न्योः पक्षतिः सरस्वत्यै निपक्षतिर्मित्रस्य तृतीयापां चतुर्थी नित्यै पञ्चम्युमीषोमयोः
षष्ठी सर्पा, सप्तमी विष्णोरष्टमी पूष्णो नवमी त्वष्टुंदशमीन्द्रस्यैकादशी वरुणस्य
द्वादशी यम्यै त्रयोदशी द्यावापृथिव्योर्दक्षिणं पाश्वं विश्वेषां देवानामुत्तरम् ॥५॥

·कं०३८-४०१-१७]
यजुर्वेद-संहिता।
(१०९)
मरुता स्कन्धा विश्वेषां देवानां प्रथमा कीकसा रुद्राणां द्वितीयोऽऽदित्यानां तृतीया वायोः
पुच्छमग्नीषोमयोर्भासदौ कुचौ श्रोणिभ्यामिन्द्राबृहस्पती कुरुभ्या मित्रावरुणावल्गाभ्या॑माक्रमण,
स्थूराभ्यां बलं कुष्ठाभ्याम् ॥६॥
पूषण घनिष्ठुनाऽन्धाहीन्स्थूलगुदया सर्पान्गुदाभिविहुत आन्त्रैरपो वस्तिना वृषणमाण्डाम्यां
वाजिन शेपेन प्रजा, रेतसा चाषान् पित्तेन प्रदुरान् पायुना कुश्माञ्छकपिण्डैः ॥७॥
इन्द्रस्य क्रोडोऽदित्यै पाजस्य दिशां जत्रवोऽदित्यै भसज्जीमूतान् हृदयौपशेनान्तरिक्षं पुरीतता
नभै उदर्येण चक्रवाको मतस्नाभ्यां दिवं वृक्काभ्यां गिरीन् प्लाशिमिरुपलान् प्लीह्ना वल्मीकान्
क्लोमभिंग्लौभिर्मुल्मान् हिराभिः सवन्तीहूंदान् कुक्षिभ्या, समुद्रमुदरेण वैश्वानरं भस्मना ॥ ८॥
विधृति नाभ्यां घृत, रसैनापो यूष्णा मरीचीर्विगुड्मिनाहारमूष्मणां शीनं वसया पुष्वा
अश्रुभिहादुनीषीकाभिरस्ना रक्षासि चित्राण्यङ्गैर्नक्षत्राणि रुपेण पृथिवीं त्वचा
जुम्बकाय स्वाहा ॥९॥
हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेक आसीत् ।
स दाधार पृथिवीं द्यामुतेमां कस्मै देवाय हविषा विधर्म ॥१०॥
यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव ।
य ईशे अस्य द्विपदृश्चतुष्पदः कस्मै देवार्य हुवि| विधेम ॥११॥
यस्येमे हिमवन्तो महित्वा यस्य॑ समुद्र रसया सहाहुः ।
यस्येमाः प्रदिशो यस्य॑ बाहू कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥१२॥
य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः ।
यस्य च्छायामृतं यस्य॑ मृत्युः कस्मै देवार्य हविषां विधेम ॥१३॥
आ नो भद्राः क्रतवो यन्तु विश्वतोऽदब्धासो अपरीतास उद्भिदः ।
देवा नो यथा समिद् वृधे असन्नायुवो रक्षितारौ दिवे-दिवे ॥१४॥
देवानां भद्रा सुमति–जूयतां देवाना रातिभि नो निवर्तताम् ।
देवाना सख्यमुपसेदिमा वयं देवा न आयुः प्रतिरन्तु जीवसे ॥१५॥
तान्पूर्वया निविदा हूमहे वयं भगं मित्रमर्दिति दक्षमस्रिधम् ।
अर्यमणं वरुण सोममश्विना सरस्वती नः सुभगा मयस्करत् ॥१६॥
तन्नो वातो मयोभु वातु भेषजं तन्माता पृथिवी तत्पिता द्यौः ।
तद् ग्रावाणः सोमसुतो मयोभुवस्तदश्विना शृणुतं धिष्ण्या युवम् ॥ १७ ॥

·धाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० २५,
तमीशानं जगतस्तस्थुषस्पति धियञ्जिन्वमवसे हूमहे वयम् ।
पूषा नो यथा वेदसामसद् वृधे रक्षिता पायुरदब्धः स्वस्तये ॥ १८ ॥
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।
स्वस्ति नस्ताक्ष्यो अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥ १९॥
पृषदश्वा मरुतः पृश्निमातरः शुभंयावानो विदथेषु जग्मयः ।
अग्निजिह्वा मनवः सूरचक्षसो विश्वे नो देवा अवसागमन्निह ॥२०॥
भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवार्थसस्तनूभिर्व्यशेमहि देवहितं यदायुः ॥२१॥
शतमिन्नु शरदो अन्ति देवा या नश्वका ज़रसं तनूनाम् ।
पुत्रासो यत्र पितरो भवन्ति मा नो मध्या रीरिषतायुर्गन्तोः ॥२२॥
अदितिौरदितिरन्तरिक्षमर्दितिर्माता स पिता स पुत्रः।
विश्वे देवा अदितिः पञ्च जना अदितिर्जातमदितिर्जनित्वम् ॥ २३ ॥
मा नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतः परि ख्यन् ।
यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामों विदर्थे वीर्याणि ॥ २४ ॥
यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृमीतां मुखतो नयन्ति ।
सुपाङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्यति पार्थः ॥२५॥
एष छागः पुरो अश्वेन वाजिना पूष्णो भागो नीयते विश्वदेव्यः ।
अभिप्रियं यत्पुरोडाशमवता त्वष्टेदेनछ सौश्रवसाय जिन्वति ॥२६॥
यद्धविष्यमृतुशो देवयानं त्रिर्मानुषाः पर्यश्वं नयन्ति ।
अत्रा पूष्णः प्रथमो भाग एति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्नजः ॥२७॥
होताऽध्वर्युरावया अग्निमिन्धो ग्रावग्राम उत शस्ता सुर्विप्रः ।
तेन यज्ञेन स्वरंकृतेन स्विष्टेन वृक्षणा आ पृणध्वम् ॥ २८॥
यूपवस्का उत ये यूपवाहाश्चषालं ये अश्वयूपाय तक्षति ।
ये चावते पचन सम्भरन्त्युतो तेषामभितिर्न इन्वतु ॥ २९ ॥
उप प्रागात्सुमन्मेऽधायि मन्म देवानामाशा उप वीतपृष्ठः ।
अन्वन विभा ऋषयो मदन्ति देवानां पुष्टे चकृमा सुबन्धुम् ॥ ३०॥

·क. १८-४३]
यजुर्वेद-संहिता।
यद्वाजिनो दाम सन्दानमवतो या शीर्षण्या रशना रज्जुरस्य ।
या घास्य प्रभृतमास्ये तृण, सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥३१॥
यदश्वस्य ऋविषो मक्षिकाश यद्वा स्वरौ स्वधितौ रिप्तमस्ति ।
यद्धस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥३२॥
यदूर्वध्यमुदरस्यापवाति य आमस्य कविषों गन्धो अस्ति ।
सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेध, शतपाक पचन्तुं ॥३३॥
यत्ते गात्राग्निना पच्यमानाभि शूलं निहतस्यावावति ।
मा तद्भूम्यामाश्रिषन्मा तृणेषु देवेभ्यस्तदुशद्भयौ रातमस्तु ।।१३४
ये वाजिन परिपश्यन्ति पक्कं य ईमाहुः सुरभिनिहरोत ।
ये चार्वतो मा समिक्षामुपासत उतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥ ३५॥
यन्नीक्षणं माँस्पचन्या उखाया या पात्राणि यूष्ण आसेचनानि ।
ऊष्मण्यापिधाना चरूणामकाः सूनाः पर भूषन्त्यश्वम् ॥ ३६ ॥
मा त्वाऽग्निवनयीद्धृमगन्धिोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जनिः ।
इष्टं वीतमभिगूर्तुं वर्षट्कृतं तं देवासः प्रति गृभ्णन्त्यश्वम् ॥३७॥
निक्रमणं निषदनं विवर्तनं यच्च पड्वीशमव॑तः ।
यच पपौ यच्च धासि जघास सर्वा ता ते अर्पि देवेष्वस्तु ॥ ३८॥
यदश्वाय वास उपस्तृणन्त्यधीवासं या हिर॑ण्यान्यस्मै ।
सन्दानमर्वन्तं पड्वीशं प्रिया देवेष्वा योमयन्ति ॥ ३९ ॥
यत्ते सादे महसा शूकृतस्य पायी वा कर्शया वा तुतोद ।
सुचेव ता हविषो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि ॥४०॥
'चतुधिशद्वाजिनों देवबन्धोर्वकीरश्वस्य स्वधितिः समेति ।
अच्छिद्वा गात्रा वयुना कृणोत परुष्परुरनुघुष्या विशस्तै ॥ ४१ ॥
एकस्त्वष्टुरवस्या विशस्ता द्वा यन्तारा भवतस्तथ ऋतुः ।
या ते गात्राणामृतुथा कृणोमि ता-ता पिण्डानां प्र जुहोम्यग्नौ ॥४२॥
मा त्वा तपत्मिय आत्माऽपियन्तं मा स्वर्धितिस्तन्वु आ तिष्ठिपत्ते ।
मा ते गृध्नुरविशस्ताऽतिहार्य छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कैः ॥४३॥

·(११२)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. २५-२६०
न वा उ एतन्नियसे न रिष्यसि देवाँर इदेषि पृथिभिः सुगेभिः ।
हरी ते युना पृषती अभूतामुपास्थाद्वाजी धुरि रासंभस्य ॥ ४४ ॥
सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्य पुसः पुत्रार उत विश्वापुष रयिम् ।
अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षत्रं नो अश्वो वनता हविष्मान् ॥ ४५॥
इमा नु कं भुवना सीषधामेन्द्रश्च विश्वे च देवाः ।
आदित्यैरिन्द्रः सर्गणो मरुद्भिरस्मभ्यं भेषजा करत् ।
यज्ञं च नस्तन्वं च प्र॒जां चादित्यैरिन्द्रः सह सीषधात ॥४६॥
अग्ने त्वं नो अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः ।
वसुरग्निर्वसुश्रवा अच्छा नक्षि द्युमत्तम रयिं दाः ।
तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनीमहे सखिभ्यः ॥ ४७ ।।
[अ० २५, कं० ४७, मं० सं० ५०]
इति पञ्चविंशोऽध्यायः।
अथ षडूविंशोऽध्यायः।
अग्निश्च पृथिवी च सन्नते ते मे सं नमतामदों वायुश्चान्तरिक्षं च सन्नते ते मे सं नमतामद
आदित्यश्च द्योश्च सन्नते ते मे सं नमतामुदै आपश्च वरुणश्च सन्नते ते मे सं नमतामः ।
सप्त सघसदो अष्टमी भूतसाधनी । सकामा२ अध्वनस्कुरु संज्ञानमस्तु मेऽमुना ॥१॥
यथेमां वाचं कल्याणीमावदानि जनेभ्यः ।
ब्रह्मराजन्याभ्याई शूद्राय चार्याय च स्वाय चारणाय च ।
प्रियो देवानां दक्षिणायै दातुरिह भूयासमयं मे कामः समृध्यतामुप मादो नमतुं ॥२॥
बृहस्पते अति यर्यो अहीद द्युमद्विभाति ऋतुमज्जनेषु ।
यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदुस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ।
उपयामगृहीतोऽसि बृहस्पतये त्वैप ते योनि-बृहस्पतये त्वो ॥३॥
इन्द्र गोमन्निहा याहि पिबा सोमछ शतक्रतो । विद्यद्भिावभिः सुतम् ।
उपयागृहीतोऽसी-न्द्राय त्वा गोमत एष ते योनि-रिन्द्राय त्वा गोमते ॥४॥
इन्द्रा याहि वृत्रहन्पिा सोमछ शतक्रतो । गोमद्भिावभिः सुतम् ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा गोमत एष ते योनि-रिन्द्राय त्वा गोमते ॥५॥

·कं.४४-४७; १.२३] यजुर्वेद-संहिता। (११३) ऋतावानं वैश्वानरमृतस्य ज्योतिषस्पतिम् । अर्जलं धर्मीमहे । उपयामगृहीतोऽसि वैश्वानराय त्वै-पते योनि-वैश्वानराय त्यो ॥६॥ वैश्वानरस्य॑ सुमतौ स्याम राजा हि कं भुवनानामभिश्रीः । इतो जातो विश्वमिदं वि चंटे वैश्वानरो यतते सूर्यण ॥ उपयामगृहीतोऽसि वैश्वानराय वै- ते योनि-वैश्वानराय॑ त्वा ॥७॥ वैश्वानरो ने ऊतय आ प्र यातु परावतः । अग्निरुक्थेन वाहसी ॥ उपयामगृहीतोऽसि वैश्वानराय वै- ते योनि -र्वैश्वानराय॑ त्वा ॥८॥ अग्निषिः पर्वमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः । तमीमहे महागयम् ॥ उपयामगृहीतोऽस्य नये त्वा वर्चस एष ते योनि-नये त्वा वर्चसे ॥९॥ महाँर इन्द्रो वज्रहस्तः पोडशी शर्म यच्छतु । हन्तु पाप्मान योऽस्मान्द्वेष्टि ॥ उपयामगृहीतोऽसि महेन्द्राय वै- ते योनि-महेन्द्राय॑ त्वा ॥१०॥ तं वो दुस्ममृतीषहं वोर्मन्दानमन्धसः । अभि वत्सं न स्वसंरेषु धेनव इन्द्र गीभिनवामहे ॥११॥ यद्वाहिष्ठं तदृग्नये बृहदर्च विभावसो । महिषीव त्वयिस्त्वद्वाजा उदीरते ॥ १२ ॥ एह्यू षु ब्राणि तेऽनं इत्थेतरा गिरः । एभिर्वर्धास इन्दुभिः ॥ १३ ॥ ऋतवस्ते यज्ञं वि तन्वन्तु मासा रक्षन्तु ते हविः। संवत्सरस्ते यज्ञं दधातु नः प्र॒जां च परि पातु नः ॥१४॥ उपहरे गिरीणा, सङ्गमे च नदीनाम् । धिया विप्रो अजायतं ॥१५॥ उच्चा ते जातमन्धसो दिवि सद्भूम्या दंदे । उग्र शर्म महि श्रवः ॥१६॥ स न इन्द्राय यज्यवे वरुणाय मरुद्भयः । वरिवोवित्परि सर्व ॥ १७॥ एना विश्वान्यर्य आ घुम्नानि मानुषाणाम् । सिषांसन्तो वनामहे ॥१८॥ अनु वीरैरनु पुष्यास्म गोभिरन्वश्वैरनु सर्वेण पुष्टैः । 'अनु द्विपदाऽनु चतुष्पदा वयं देवा नो यज्ञमृतथा नयन्तु ॥ १९॥ अग्ने पत्नीरिहा वह देवानामुशतीरुप । त्वष्टार सोमपीतये ॥२०॥ आभि यज्ञं गृणीहि नो गावो नेष्टः पिब ऋतुना । त्व हि रत्नधा असि ॥२१॥ द्वविणोदाः पिंपीपति जुहोत प्रच तिष्ठत । नेष्टाहतुभिरिष्यतं ॥ २२ ॥ तवायछ सोमस्त्वमेहर्वाङ्ग शश्वत्तमर्थ सुमना अस्य पाहि । अस्मिन् यज्ञे बर्हिष्या निषद्या दधिष्वेमं जठर इन्दुमिन्द्र ॥२३॥ रु वा. य.१५

·(११४)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. २६-२७,
अमेव नः सुहवा आ हि गन्तन नि बहिर्षि सदतना रणिष्टन ।
अा मदस्व जुजुषाणो अन्धसस्त्वष्टदेवेभिर्जनिभिः सुमद्गणः ॥ २४ ॥
स्वादिष्ठया मर्दिष्ठया पवस्व सोम धार॑या । इन्द्राय पातवे सुतः ॥२५॥
रक्षोहा विश्वचर्षणिरभि योनिमयोहते । द्रोणे सधस्थमासदत् ॥ २६ ॥
[अ० २६, कं० २६, मं० सं० ६२
इति षड्विंशोऽध्यायः ।
अथ सप्तविंशोऽध्यायः।
समास्त्वाग्न ऋतवों वर्धयन्तु संवत्सरा ऋषयो यानि सत्या ।
सं दिव्येन दीदिहि रोचनेन विश्वा आ भाहि प्रदिशश्चतस्रः ॥ १॥
सं चेध्यस्वाग्ने प्र च बोधयैनमुच्च तिष्ठ महते सौभगाय
मा च रिपदुपसत्ता ते अग्ने ब्रह्माणस्ते यशसः सन्तु मान्ये ॥२॥
त्वामने वृणते ब्राह्मणा इमे शिवो अग्ने संवरणे भवा नः ।
सपत्नहा नो अभिमातिजिच्च स्वे गये जागृह्यप्रयुच्छन् ॥ ३॥
इहैवाने अधि धारया राय मा त्वा नि कन्पूर्वचितौ निकारिणः ।
क्षत्रमने सुयममस्तु तुभ्यमुपसत्ता वर्धतां ते अनिसृतः ॥ ४॥
क्षत्रेणाने स्वायुः सथै रंभस्व मित्रेणाने मित्रुधेये यतस्व ।
सजातानों मध्यमस्था ऐधि राज्ञामग्ने विहन्यो दीदिहीहं ॥५॥
अति निहो अति निधोऽत्यचित्तिमत्यरातिमने।
विश्वा ने दुरिता सहस्वाथास्मभ्यं सहवीरार्थ रयिं दाः ॥६॥
अनाधृष्यो जातवेदा अनिष्टतो विराडग्ने क्षत्रभृद्दीदिहीह ।
विश्वा आशाः प्रमुञ्चन्मानुषीर्भियः शिवेभिरय पर पाहि नो वृधे ॥७॥
बृहस्पते सवितर्बोधयन सर्शितं चित्सन्तरार्थ सर्थ शिशाधि ।
वर्धयैनं महते सौभगाय विश्व एनमर्नु मदन्तु देवाः॥८॥

·कं. २४-२६:१-२७]
यजुर्वेद-संहिता।
(११५)
अमुभूयादध यद्यमस्य बृहस्पते अभिशस्तेरमुश्चः ।
प्रत्यौहतामश्विना मृत्युमस्माद्देवानामग्ने भिषजा शचीभिः ॥९॥
उद्वयं तम॑सस्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ १० ॥
ऊर्धा अस्य समिधो भवन्त्यूर्वा शुक्रा शोची व्यग्नेः । द्युमत्तमा सुप्रतीकस्य सूनोः ॥११॥
तनूनपादसुरो विश्ववेदा देवो देवेषु देवः । पृथो अनक्तु मध्वा घृतेन ॥ १२ ॥
मध्वा यज्ञं नक्षसे प्रीणानो नराशसो अग्ने । सुकृद्देवः सविता विश्ववारः ॥ १३ ॥
अच्छायमैति शवसा घृतेनेडानो वह्निर्नम॑सा । अग्निछ सुचौ अध्वरेषु प्रयत्सु ॥ १४ ॥
स यक्षदस्य महिमानमुनेः स ई मन्द्रा सुप्रयसः । वसुश्चेतिष्ठो वसुधातमश्च ॥१५॥
द्वारो देवीरन्वस्य विश्वे व्रता ददन्ते अग्नेः । उरुव्यचसो धाम्ना पत्य॑मानाः ॥१६॥
ते अस्य योषणे दिव्ये न योना उषासानक्ता । इमं यज्ञमवतामध्वरं नः ॥१७॥
दैव्या होतारा ऊर्ध्वमध्वरं नोऽग्नेर्जिबामभि गृणीतम् । कृणुतं नः स्विष्टिम् ॥ १०॥
तिम्रो देवीर्बर्हिरेदछ सदन्त्विा सरस्वती भारती। मही गुणाना ॥ १९ ॥
तन्नस्तुरी मद्भुतं पुरुक्षु त्वष्टा सुवीर्यम् । रायस्पोषं वि ष्यतु नाभिमस्मे ॥ २० ॥
वनस्पतेऽवं सृजा राणस्त्मना देवेषु । अग्निर्हव्यशमिता सूदयाति ॥२१॥
अग्ने स्वाहां कृणुहि जातवेद् इन्द्राय हव्यम् । विश्वे देवा हविरिदं जुषन्ताम् ॥ २२ ॥
पीवो अन्ना रयिवृधः सुमेधाः श्वेतः सिषक्ति नियुतामभिश्रीः ।
ते वायवे समनसो वि तस्थुर्विश्वेन्नरः स्वपत्यानि चक्रुः ॥२३॥
राये नु यं जज्ञतू रोदसीमे ग़ये देवी धिषणां धाति देवम् ।
अध वायुं नियुतः सश्चत स्वा उत श्वेतं वसुधिति निकै ॥ २४ ॥
आपो हु यद्धृहतीविश्वमायन् गर्भं दधाना जनयन्तीग्निम् ।
ततो देवाना समवर्ततासुरेकः कस्मै देवार्य हविषा विधेम ॥२५॥
यश्चिदापो महिना पर्यपश्यदक्षं दाना जनयन्तीर्यज्ञम् ।
यो देवेष्वधि देव एक आसीत् कस्मै दुवार्य हविर्षा विधेम ॥२६॥
प्र याभिर्यासि दाश्चासमच्छा नियुद्भिर्वायविष्टये दुरोणे ।
नि नौ यि सुभोजसं युवस्व नि वीरं गव्य॒मश्व्यं च राधः ॥२७॥

·(११६) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [भ० २७-२८१ आ नो नियुद्भिः शतिनीभिरध्वर, सहस्रिणीभिरुप याहि यज्ञम् । वायर्यो अस्मिन्त्सर्वने मादयस्व यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ २८ ॥ नियुत्वान्वायवा गाय, शुक्रो अयामि ते । गन्तासि सुन्वतो गृहम् ।। २९ ॥ वायो शुक्रो अयामि ते मध्वो अग्रं दिविष्टिषु । आ याहि सोमपीतये स्पार्हो देव नियुत्वता ॥३०॥ वायुरंगा यजनीः साकं गन्मनसा यज्ञम् । शिवो नियुद्भिः शिवाभिः ॥ ३१॥ वायो ये ते सहस्रिणो रथासस्तेभिरा गहि । नियुत्वान्त्सोमपीतये ॥ ३२॥ एकया च दुशभिश्च स्वभूते द्वाभ्यामिष्टये विशेशती चे । तिसृभिश्च वहसे विशता नियुद्भिर्वायविह ता वि मुंश्च ।। ३३ ॥ तवं वायवृतस्पते त्वटुंर्जामातरडत । अवास्या वृणीमहे ॥ ३४ ॥ अभि त्वा शूर नोनुमोऽदुग्धा इव धेनवः । ईशानमस्य जगतः स्वईशमीशानमिन्द्र तस्थुषः ॥३५॥ न त्वावार अन्यो दिव्यो न पार्थिवो न जातो न निष्यते । अश्वायन्तो मघवन्निन्द्र वाजिनौ गव्यन्तस्त्वा हवामहे ॥३६॥ त्वामिद्धि हवामहे सातौ वाजस्य कारवः । त्वां वृत्रेविन्द्र सत्पति नरस्त्वां काठास्ववतः ॥३७॥ स त्वं नश्चित्र वज्रहस्त धृष्णुया मह स्तवानो अद्रिवः । गामश्व रथ्यमिन्द्र संकिर सत्रा वाजं न जिग्युफैं ॥३८॥ कया नश्चित्र आ भुवदूती सदावृधः सखा । कया शर्चिष्ठया वृता ॥ ३९ ॥ कस्त्वा सत्यो मदानां महिठो मत्सदन्धसः। दृढा चिंद्वारुजे वसु ॥ ४० ॥ अभी षु णः सखीनामविता जरितॄणाम् । शतं भवास्यूतये ॥४१॥ यज्ञा-यज्ञा वो अग्नये गिरा-गिरा च दक्षसे । प्र-प्र वयममृतं जातवेदसं प्रियं मित्रं न धिसिषम् ॥४२॥ पाहि नौ अन एकया पाात द्वितीयया । पाहि गीर्भिस्तिसृभिरूजां पते पाहि चतसृभिर्वसो ॥४३ ॥ ऊर्जा नपात स हिनायमस्मयुर्दाशेम हव्यातये । भुवद्वाजेष्वविता भुवदृध उत त्राता तनूनाम् ॥ ४४ ॥ .

·कं० २८-४५, १-९]
यजुर्वेद-संहिता
(१९७)
संवत्सरोऽसि परिवत्सरोऽसीदावत्सरोऽसीद्वत्सरोऽसि वत्सरोऽसि । उपसस्ते कल्पन्तामहोरात्रास्ते
कल्पन्तामर्धमासास्ते कल्पन्तां मासास्ते कल्पन्तामृतवस्ते कल्पन्ता संवत्सरस्तै कल्पताम् ।
प्रेत्या एत्यै सं चाच प्र च सारय । सुपर्णचिदसि तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवः सीद ॥४५॥
[अ० २७, कं० ४५, मं० सं०४५]
इति सप्तविंशोऽध्यायः।
अथाष्टाविंशोऽध्यायः।
होता यक्षसमिधेन्द्रमिडस्पदे नाभा पृथिव्या अधि ।
दिवो वर्मन्समिध्यत ओजिष्ठश्चर्षणीसहां वेत्वाज्य॑स्य होतज ॥ १ ॥
होता यक्षत्तनूनपतिमूतिभिर्जेतारमपराजितम् ।
इन्द्र देवछ स्वर्विद पथिभिर्मधुमत्तमैराशधसेन तेजसा वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥२॥
होता यक्षदिभिरिन्द्रमीडितमाजुह्वानममय॑म् ।
देवो दुवैः सर्यो वज्रहस्तः पुरन्दुरो वेत्वाज्यस्य होतर्यजं ॥३॥
होतो यक्षदर्हिषीन्द्र निषद्वरं वृषभं नर्यापसम् ।
वसुभी रुद्ररादित्यैः सयुग्भिर्हिरासद्वत्वाज्यस्य होतज ॥४॥
होता यक्षदोजो न वीर्य सहो द्वार इन्द्रमवर्धयन्
सुमायणा अस्मिन्यज्ञे वि श्रेयन्तामृतावृधो द्वार इन्द्राय मीदुषे व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥५॥
होता यक्षदुषे इन्द्रस्य धेनू सुदुधे मातरा मही ।
सवातरौ न तेजसा वत्समिन्द्रमवर्धतां बीतामाज्यस्य होतयंज ॥ ६ ॥
होता यक्षुदैव्या होतारा भिषजा सखाया हविषेन्द्र भिषज्यतः ।
कवी देवी प्रचेतसाविन्द्राय धत्त इन्द्रियं वीतामाज्यस्य होतर्यज' ॥७॥
होता यक्षत्तिस्रो देवीर्न भेषजं त्रयस्त्रिधातोऽपस इडा सरस्वती भारती महीः ।
इन्द्रपत्नीहविष्मतीय॑न्त्वाज्यस्य होतर्यज ॥८॥
होता यवत्त्वष्टारमिन्द्रं देवं भिषध सुयज धृतश्रियम् ।
पुरुरूपंछ सुरेतसं मघोनमिन्द्राय त्वष्टा दधदिन्द्रियाणि वेत्वाज्य॑स्य होतर्यज' ॥९॥

·(१९८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ० २८७ होता यक्षवनस्पति, शमितार शतक्रतुं धियो जोष्टारमिन्द्रियम् । मध्वा समञ्जन्पथिभिः सुगेभिः स्वाति यज्ञं मधुना घृतेन वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥ १० ॥ होतो यक्षदिन्द्रस्वाहाऽऽज्यस्य स्वाहा मेदसः स्वाहा स्तोकानार्थ स्वाहा स्वाहांकृतीना स्वाहा हव्यसूक्तीनाम् । स्वाहा देवा आज्यपा जुषाणा इन्द्र आज्यस्य व्यन्तु होतर्यज ॥११॥ देवं बर्हिरिन्द्र सुदेवं देवैर्वीरवस्तीर्णं वेद्यामवर्धयत् । वस्तोतं प्राक्तो त राया बर्हिष्मतोऽत्यगाद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज' ॥१२॥ देवीार इन्द्र सङ्घाते वीवीर्यामन्नवर्धयन् । आ वत्सेन तरुणेन कुमारेण च मीवतापावीण, रेणुककाट नुदन्तां वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यजै ॥ १३ ॥ देवी उपासानक्तेन्द्र यज्ञे प्रयत्यह्वेताम् । देवीविंशः प्रायोसिष्टासुप्रीते सुर्धिते वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज' ॥ १४ ॥ देवी जोष्टी वसुंधिती देवमिन्द्रमवर्धताम् । अर्याव्यन्याधा द्वेषार्थस्यान्या वक्षद्वसु वार्याणि यजमानाय शिक्षिते वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥१५॥ देवी ऊर्जाहुती दुधे सुद्धे पयसेन्द्रमवर्धताम् । इधमूर्जमन्या वभुत्साग्धि, सपीतिमन्या नवेन पूर्व दयमाने पुराणेन नवमर्धातामूर्जभूर्जाहुती ऊर्जयमाने वसु वार्याणि यजमानाय शिक्षिते वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥ १६ ॥ देवा दैव्या होतारा देवमिन्द्रमवर्धताम् । हताशसावाभाटी वसु वार्याणि यजमानाय शिक्षितौ वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥ १७ ॥ देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीः पतिमिन्द्रमवर्धयन् । अस्पृक्षद्भारती दिवछ रुद्रैर्यज्ञछ सरस्वती वसुमती गृहान् वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज।१०। देव इन्द्रो नराशसस्त्रिवरूथनिबन्धुरो देवमिन्द्रमवर्धयत् । शतेन शितिपृष्ठानामाहितः सहस्रेण प्रवर्तते मित्रावरुणेदस्य होत्रमहतो बृहस्पति स्तोत्रमश्विनाध्वर्यवं वसुवने वसुधेयस्य वेतु यर्ज ॥ १९ ॥ देवो देवैर्वनस्पतिर्हिरण्यपर्णो मधुशाखः सुपिप्पलो देवमिन्द्रमवर्धयत् । दिवमग्रेणास्पृक्षदान्तरिक्षं पृथिवीमधहीद्वसुवने वसुधेयस्य बेतु यज ॥२०॥ देवं बर्हिर्वारितीनां देवमिन्द्रमवर्धयत् । स्वासस्थमिन्द्रेणासन्नमन्या बहीष्यभ्यभूद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज ॥२१॥ .

·5. १०-३४]
यजुर्वेद-संहिता।
(११९)
वो अग्नि स्विष्टकृदेवमिन्द्रमवर्धयत् ।
स्वष्टं कुर्वन्तिस्वष्टकृत्स्विष्टमद्य करोतु नो वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज' ॥ २२ ॥
अग्निमद्य होतारमवृणीतायं यजमानः पचन्पक्तीः पचनपुरोडाशं बध्नन्निन्द्राय छागम ।
सूपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवदिन्द्राय छागेन ।
अवृत्तं मैदुस्तः प्रति पचताग्रभीदवीवृधत्पुरोडाशैन । त्वामद्य ऋषे ॥२३॥
होता यक्षसमिधानं महद्यशः सुसमिद्धं वरेण्यमग्निमिन्दै वयोधसम् ।
गायत्री छन्द इन्द्रियं व्यर्वि गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥२४॥
होता यक्षत्तनुनपातमुद्भिवं यं गर्भमर्दितिर्दधे शुचिमिन्द्रं वयोधसम् ।
उष्णिहं छन्द इन्द्रियं दित्यवाहं गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतयज ॥२५॥
होता यक्षदीडेन्यमीडितं वृत्रहन्तममिडाभिरीड्यर्थ सहः सोममिन्द्र क्योधसम् ।
अनुष्टुभं छन्द इन्द्रियं पञ्चावि गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज ॥ २६ ॥
होता यक्षत्सुबर्हिर्ष पूषण्वन्तममर्त्य, सीदन्तं बर्हिषि प्रियेऽमृतेन्द्र वयोधसम् ।
बृहतीं छन्द इन्द्रियं त्रिवत्सं गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज ॥२७॥
होता याद्यर्चस्वतीः सुप्रायणा ऋतावृधो द्वारो देवीहिरण्ययीह्माणमिन्द्रं वयोधसम् ।
पति छन्द इहन्द्रियं तुर्यवाहं गां वयो दयन्त्वाज्यस्य होतर्यज ॥२८॥
होता यक्षत्सुपेशंसा सुशिल्पे बृहती उभे नक्तोषासा न दर्शते विश्वमिन्द्रं वयोधसम् ।
त्रिष्टुभं छन्द इहेन्द्रियं र्घष्ठवाहं गां वयो दधद्वीतामाज्यस्य होतर्यज ॥२९॥
होता यक्षुत्मचेतसा देवानामुत्तमं यशो होतारा देव्या कवी सयुजेन्द्रं वयोधसम् ।
जगतीं छन्द इन्द्रियमनुड्वाहं गां वयो दधद्वीतामाज्यस्य होतर्यज ॥ ३० ॥
होता यक्षत्पेशस्वतीस्तिस्रो देवीहिरण्ययीभारतीयृहतीर्महीः पतिमिन्द्र वयोधसम् ।
विराजं छन्द इहेन्द्रियं धेनुं गां न वयो दद्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज' ॥३१॥
होता यक्षत्सुरेतसं त्वष्टारं पुष्टिवर्धन, रूपाणि बिभ्रतं पथक पुष्टिमिन्द्रं वयोधसम् ।
द्विपद् छन्द इन्द्रियमुक्षाणं गां न वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतज ॥३२॥
होता यक्षद्वनस्पति शमितार, शतक्रतुछ हिरण्यपर्णमुक्थिन रशनां बिभ्रतं वशिं
भगमिन्द्र वयोधसम् । कुकुभं छन्द इहेन्द्रियं वशां वेहतं गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥३॥
होता यक्षत्स्वाहाकृतीग्निं गृहपति पृथुग्वरुणं भेषजं कविं क्षत्रमिन्द्र वयोधसम् ।
अतिच्छन्दसं छन्द इन्द्रियं बृहषभं गां वयो दधयन्त्वाज्यस्य होतर्यज ॥ ३४ ॥

·(१२०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [म. २८-२९, देवं बर्हिवयोधस देवमिन्द्रमवर्धयत् । गायत्र्या छन्दसेन्द्रियं चक्षुरिन्द्रे वयो दधद्वसुने वसुधेयस्य वेतु यज ॥ ३५ ।। देवीारो वयोधस/ शुचिमिन्द्रमवर्धयन् । उष्णिहा छन्दसेन्द्रियं प्राणमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ ३६ ।। देवी उषासानक्ता देवमिन्द्रं वयोधस देवी देवम॑वर्धताम् । अनुष्टुभा छन्दसेन्द्रियं बलुमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥३७॥ देवी जोष्ट्री वसुधिती देवमिन्द्रं वयोधस देवी देवम॑वर्धताम् । बृहत्या छन्दसेन्द्रिय श्रोमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज' ॥ ३८॥ देवी ऊर्जाहुती दुधे सुदुधे ययसेन्द्रं वयोधसं देवी देवम॑वर्धताम् । पङ्क्त्या छन्दसेन्द्रिय शुक्रमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥३९॥ देवा देव्या होतारा देवमिन्द्र वयोधस देवी देववर्धताम् । त्रिष्टुमा छन्दसेन्द्रियं विषिमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यजं ॥ ४० ॥ देवीस्तिस्रस्ति॒िस्रो देवीर्वयोधसं पतिमिन्द्रमवर्धयन् । जगत्या छन्दसेन्द्रिय शूषमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यर्ज ॥ ४१ ।। देवो नराशसो देवमिन्द्र वयोधसं देवो देवमवर्धयत् । विराजा छन्दसेन्द्रिय रूपमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज' ॥४२॥ देवो वनस्पतिर्दैवमिन्द्रे वयोधस देवो देवम॑वर्धयत् । द्विपदा छन्दसेन्द्रियं भगमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यर्ज ॥४३॥ देवं बर्हिर्वारितीनां देवमिन्द्रं वयोधसं देवं देवमवधयत् । ककुभा छन्दसेन्द्रियं यश इन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यर्ज ॥४४॥ देवो आग्निः स्विष्टकृहेवमिन्द्र वयोधसं देवम॑वर्धयत् । अतिच्छन्दसा छन्दसेन्द्रियं शुत्रमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज ॥४५॥ अग्निमद्य होतारमवृणीतायं यजमानः पचन्पक्तीः पचन्पुरोडाशं बध्नन्निन्द्राय वयोधसे छागम् । सूपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवदिन्द्रीय वयोधसे छागेन । अवृत्तं मैदस्तः प्रतिपचताग्रमीदवीवृधत्पुरोडाशेने। त्वाम॒द्य ऋषे ॥ ४६ ॥ [अ० २८, ०४६, मं० सं० ५०] इत्यष्टाविंशोऽध्यायः।

·कं. ३५-४६,१.-१२] यजुर्वेद-संहिता। (१२१) अथैकोनत्रिंशोऽध्यायः। समिद्धो अञ्जन् कृदरं मतीनां घृतमंने मधुमत्पिन्व॑मानः । वाजी वहन् वाजिन जातवेदो देवानी वक्षि प्रियमा सधस्थम् ॥१॥ घृतेनाञ्जन्सं पृथो देवयानान् प्रजानन् वाज्यप्यतु देवान् । अर्नु त्वा सप्ते प्रदिशः सचन्तार्थ स्वधामस्मै यजमानाय धेहिं ॥२॥ ईड्यश्चासि वन्द्यश्च वाजिन्नाशुश्चासि मेध्यश्च सप्ते । अग्निष्ट्वा दुवैर्वसुभिः सजोषाः प्रीतं वह्नि वहतु जातवेदाः ॥३॥ स्तीर्णं बर्हिः सुष्टरीमा जुषाणोरु पृथु प्रथमानं पृथिव्याम् । देवेभिर्युक्तमदितिः सजोषाः स्योनं कृण्वाना सुविते दधातु ॥४॥ एता उ वः सुभगा विश्वरूपा वि पक्षोभिः श्रयमाणा उदातैः । ऋष्वाः सतीः कवषः शुम्भमाना द्वारो देवीः सुप्रायणा भवन्तु ॥५॥ अन्तरा मित्रावरुणा चरन्ती मुखं यज्ञानामभि संविदाने । उषासा वार्थ सुहिरण्ये सुशिल्पे ऋतस्य योनाविह सादयामि ॥६॥ प्रथमा वा सरथिना सुवर्णा देवौ पश्यन्तौ भुवनानि विश्वा । अपिंप्रयं चोदना वां मिमांना होतारा ज्योतिः प्रदिशा दिशन्ता ॥७॥ आदित्यै। भारती वष्टु यज्ञछ सरस्वती सह रुद्रैनै आवीत् । इडोपहूता वसुभिः सजोषा यज्ञं नो देवीरमृतेषु धत्तं ॥८॥ त्वष्टा वीरं देवकामं जजान त्वष्टुरवी जायत आशुरश्वः । त्वष्टेदं विश्वं भुवनं जजान बहोः कर्तारमिह यक्षि होतः ॥९॥ •अश्वो घृतेन त्मन्या समक्त उप देवाँर ऋतुशः पार्थ एतु । वनस्पतिर्देवलोकं प्रजानन्नमिना हव्या स्वंद्वितानि वक्षत् ॥१०॥ प्रजापतेस्तपसा वावृधानः सद्यो जातो दधिषे यज्ञमने। स्वाहाकृतेन हविषां पुरोगा याहि साध्या हविरदन्तु देवाः ॥११॥ यदक्रन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्समुद्रादुत वा पुरीषात् । श्येनस्य पक्षा हरिणस्य बाहू उपस्तुत्यं महिं जातं ते अर्वन् ॥ १२ ॥ वा. य.१६

·(१२२)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-गुल
[ म. २९,
यमेन दुत्तं त्रित ऐनमायुनगिन्द्र एणं प्रथमो अध्यतिष्ठत् ।
गन्धर्वो अस्य रशनामगृभ्णात् सूरादश्च वसवो निरंतष्टं ॥१३॥
आर्स यमो अस्यादित्यो अर्वन्नर्सि त्रितो गुह्येन व्रतेनं ।
असि सोमेन समया विऍक्त आहुस्ते त्रीणि दिवि बन्धनानि ॥१४॥
त्रीणि त आहुविवि बन्धनानि त्रीण्यप्सु त्रीण्यन्तः समुद्रे ।
उते मे वरुणश्छन्त्स्यर्वन् या त आहुः परमं जनित्रम् ॥ १५ ॥
हमा ते वाजिन्नवमार्जनानीमा शफान सनितुर्निधाना ।
अत्रा ते भद्रा रशना अपश्यमुतस्य या अभिरक्षन्ति गोपः ॥१६॥
आत्मानं ते मनसारादजानामवो दिवा पतयन्तं पतङ्गम् ।
शिरो अपश्यं पृथिमिः सुगेमिररेणुभिर्जेहमानं पतुर्वि ॥ १७ ॥
अवा ते रूपमुत्तममपश्यं जिगीषमाणमिष आ पदे गोः ।
यदा ते मत्तॊ अनु भोगमानडादिद् ग्रसिष्ठ ओषधीरजीगः ॥१८॥
अनु त्वा रथो अनु मर्यो अर्वन्ननु गावोऽनु भगः कनीनाम् ।
अनु वातासुस्तव सख्यमीयुरनु देवा ममिरे वीर्य ते ॥१९॥
हिरण्यशृङ्गोऽयो अस्य पादा मनौजवा अवर इन्द्र आसीत् ।
देवा इदस्य हविरद्यमायन् यो अवन्तं प्रथमो अध्यतिष्ठत् ॥२०॥
ईर्मान्तासः शिलिकमध्यमासः सधे शूरणासो दिव्यासो अत्याः ।
हुधसा ईव श्रेणिशो यतन्ते यदाक्षिषुर्विव्यमज्ममश्वाः ॥२१॥
तव शरीरं पतयिष्ण्वव॑न्त चित्तं वात इव ध्रीमान् ।
तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुधारण्येषु जर्मुराणा चरन्ति ॥२२॥
उप प्रागाच्छसनं वाज्यवर्वी देवदीचा मनसा दीध्यानः।
अजः पुरो नीयते नाभिस्यानु पश्चात्कवयो यन्ति रेभाः ॥२३॥
उप प्रागात्परमं यत्स॒धस्थमवी२ अच्छा पितर मातरं च ।
अद्या देवाचुष्टतमो हि गम्या अथा शास्ते दाशुषे वार्याणि ॥२४॥
समिद्धो अद्य मनुषो दुरोणे देवो देवान् यजसि जातवेदः
आ च वह मित्रमहश्चिकित्वान्त्वं दूतः कविरसि प्रचेताः ॥२५॥

·• १३-३९]
यजुर्वेद-संहिता।
(१२३)
-
नपात्पथ ऋतस्य यानान्मध्वो समचन्त्स्वदया सुजिह्व ।
मानि धीभिरुत यज्ञमुन्धन देवत्रा च कृणुह्यध्वरं नः ॥ २६ ॥
प्रशसस्य महिमानमेषामुपं स्तोषाम यजतस्य यज्ञैः ।
सुक्रतवः शुचयो धियन्धाः स्वदन्ति देवा उभयानि हव्या ॥२७॥
जुह्वान ईड्यो वन्यश्चा याह्यने वसुभिः सजोषाः ।
देवानामसि यह होता स एनान्यक्षीषितो यजीयान् ॥२८॥
चीन बहिः प्रदिशा पृथिव्या वस्तौरस्या वृज्यते अग्रे अह्नाम् ।
। प्रथते वितरं वरीयो देवेभ्यो अदितये स्योनम् ।। २९ ।।
पचस्वतीरुर्विया वि श्रेयन्तां पतिभ्यो न जनय: शुभमानाः ।
वीरो बृहतीविश्वमिन्वा देवेभ्यो भवत सुप्रायाः ॥३०॥
। सुष्वयन्ती यजते उपाके उषासानक्ता सदतां नि योनौ ।
व्ये योषणे बृहती सुरुक्मे अधि श्रिय, शुक्रपिशं दाने ॥३१॥
व्या होतारा प्रथमा सुवाचा मिमाना यज्ञं मनुषो यजध्यै ।
चोदयन्ता विदथेषु कारू प्राचीन ज्योतिः प्रदिशा दिशन्ता ॥ ३२ ॥
नों यज्ञं भारती तूयमेरिवडा मनुष्वविह चेतयन्ती ।
स्रो देवीर्बहिरेदछ स्योन सरस्वती स्वयंसः सदन्तुं ॥ ३३ ॥
। इमे द्यावापृथिवी जनित्री रूपैरपिंधशद्भुवनानि विश्वा ।
मद्य होतरिषितो यजीयान् देवं त्वष्टारमिह यक्षि विद्वान् ॥ ३४॥
पावसृज़ मन्या समश्चन् देवानां पार्थ ऋतुथा हुवीयर्षि ।
नस्पतिः शमिता देवो अग्निः स्वदन्तु हव्यं मधुना घृतेनं ॥३५॥
यो जातो व्यमिमीत यज्ञमग्निर्देवानामभवत् पुरोगाः ।
मुस्य होतुः प्रविश्युतस्य वाचि स्वाहाकृत हुविरदन्तु देवाः ॥ ३६ ॥
तुं कृण्वन्नकतवे पेशो मर्या अपेशसे । समुपद्धिरजायाः ॥३७॥
नीमूतस्येव भवति प्रतीकं यदुर्मी याति समदामुपस्थे ।
मनोविद्धया तन्वा जय त्व; स त्वा वर्मणो महिमा पिपर्तु ॥ ३८ ॥
इन्वना गा धन्वनाऽऽजिं जयेम धन्वना तीवाः समदो जयेम ।
अनुः शत्रौरपकामं कृणोति धन्वना सर्वाः प्रदिशो जयेम ॥३९॥

·(१२४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ० २९-३०
वक्ष्यन्तीवेदा गनीगन्ति कर्ण प्रियछ सखायं परिषस्वजाना ।
योव शिङ्क्ते वितताधि धन्वज्या इय समने पारयन्ती ॥४॥
ते आचरन्ती समनेव योषां मातेवं पुत्रं बिभृतामुपस्थे ।
अप शत्रून् विध्यता, संविदाने आली इमे विष्फुरन्ती अमित्रान् ॥ ४१॥
बह्वीनां पिता बहुरस्य पुत्रश्चिश्चा कृणोति समनावगत्यं ।
इषुधिः सङ्का पृतनाश्च सर्वाः पृष्ठे निनद्धो जयति प्रसूतः ॥४२॥
रथे तिष्ठन् नयति वाजिनः पुरो यत्र-यत्र कामयते सुधारथिः ।
अभीशूनां महिमानं पनायत मनः पश्चादनु यच्छन्ति रश्मयः ॥४३॥
तीव्रान् घोर्षान् कृण्वते वृषपाणयोऽश्वा रथेभिः सह वाजयन्तः ।
अवक्रामन्तः प्रपंदैरमित्रान् क्षिणन्ति श१रनपव्ययन्तः ॥ ४४ ॥
स्थवाहण हविरस्य नाम यत्रायुधं निहितमस्य वर्म ।
तत्रा स्थमुप शग्मछ संदेम विश्वाहाँ व्यछ सुमनस्यमांनीः ॥४५॥
स्वादृषछसदः पितरो वयोधाः कृच्छेश्रितः शक्तीवन्तो गभीराः ।
चित्रसेना इषुबला अमृध्राः सतोवीरा उरवो बातसाहाः ॥ ४६॥
ब्राह्मणासः पितरः सोम्यासः शिवे नो द्यावापृथिवी अनेहा ।
पूषा नः पातु दुरिताहतावृधो रक्षा माकि! अघसि ईशतं ॥४७॥
सुपर्ण वस्ते मृगो अस्या दन्तो गोभिः सन्नद्धा पतति प्रसूता ।
यत्रा नरः सं च वि च द्रवन्ति तत्रास्मभ्यमिषवः शर्म यछसन् ॥४८॥
ऋजीते परि वृद्धि नोऽश्मा भवतु नस्तनूः । सोमो अधि बवीतु नोऽदितिः शर्म यच्छतु ॥४९॥
आ जङ्घन्ति सान्वेषां जयनार उप जिन्नते । अश्वांजनि प्रचेतसोऽश्वान्त्समत्सु चोदयं ॥५०॥
अहिरिव भोगैः पयति बाहुं ज्याया हेति परिचाधमानः ।
हस्तनो विश्वा वयुनानि विद्वान् पुमान् पुछिसं परि पातु विश्वतः ॥५१ ।।
वनस्पते वीवङ्गने हि भूया अस्मत्सखा प्रतरणः सुवीरः।
गोभिः सन्नद्धो असि वीडयस्वास्थाता ते जयतु जेवानि ॥५२॥
दिवः पृथिव्याः पर्योज़ उद्धृतं वनस्पतिभ्यः पर्याभृत सहः ।
अपामोज्मान परि गोभिरावृतमिन्द्रस्य वज्रछ हविषा रथं यजं ॥ ५३॥

·कं.४०-६०१-२]
यजुर्वेद-संहिता।
(१२५)
इन्द्रस्य वज्रो मरुतामनीकं मित्रस्य॒ गर्भो वरुणस्य नाभिः ।
सेमा नौ हव्यदाति जुषाणो देव रथ प्रति हव्या गुभाय ।। ५४ ॥
उप श्वासय पृथिवीमुत द्यां पुरुत्रा ते मनुतां विष्ठितं जगत् ।
स दुन्दुभे सजूरिन्द्रेण देवैर्दूरादवीयो अप सेध शत्रून् ॥ ५५॥
आ केन्दय बलमोजो न आधा निष्टनिहि दुरिता बाधमानः ।
अप प्रोथ दुन्दुभे दुच्छुना इत इन्द्रस्य मुष्टिरसि वीडयस्वं ॥५६॥
आमूरज प्रत्यावर्तयेमाः केतुमद्देन्दुभिर्वावदीति ।
समपर्णाश्चरन्ति नो नरोऽस्माकमिन्द्र रथिनो जयन्तु ॥ ५७ ॥
आग्नेयः कृष्णग्रीवः सारस्वती मेषी बभ्रुः सौम्यः पौष्णः श्यामः शितिपृष्ठो बार्हस्पत्यः
शिल्पो वैश्वदेव ऐन्द्रोऽरुणो मारुतः कल्माष ऐन्द्वानः सं हितोऽधोरामः सावित्री
वारुणः कृष्ण एकशितिपात्पत्वः ॥ ५८ ॥
अग्नयेऽनीकवते रोहिताश्मिरनड्वानधोरांमौ सावित्री पौष्णौ रजतनामी वैश्वदेवी
पिशङ्ग तूपरौ मारुतः कल्माष आग्नेयः कृणोऽजः सारस्वती मेषी वारुणः पेत्वः ॥५९ ॥
अग्नये गायत्राय त्रिवते रार्थन्तरायाष्टाकपाल इन्द्राय त्रैष्टुभाय पञ्चदशाय
बार्हतायैकादशकपालो विश्वेभ्यो देवेभ्यो जागतेभ्यः सप्तदशेभ्यो वैरूपेभ्यो
द्वादशकपालो मित्रावरुणाभ्यामानुष्टुभाभ्यामेकविधशाभ्यां वैराजाभ्यां
पयस्या बृहस्पतये पाकाय त्रिणवाय शाक्वराय चरुः सवित्र औष्णिहाय
त्रयस्त्रिधशार्य रैवताय द्वादशकपालः प्राजापत्यश्चरुरदित्यै विष्णुपल्यै
चरुनये वैश्वानराय द्वादशकपालोऽनुमत्या अष्टाकपालः॥६०॥
[अ० २९, कं० ६०, मं० सं० ६०]
इत्येकोनत्रिंशोऽध्यायः।
अथ त्रिंशोऽध्यायः।
देव सवितः प्र सुव यज्ञं प्रसुव यज्ञपति भगाय ।
दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केतं नः पुनातु वाचस्पतिर्वाचं नः स्वदतु ॥१॥
तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥२॥

·(१२६)
वाजसनैयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० ३०;
विश्वानि देव सवितर्दुरितानि परा सुव । यद्भद्रं तन्न आ सुवै ॥ ३॥
विभक्तारं हवामहे वसौश्चित्रस्य राधसः । सवितारै नृचक्षसम् ॥४॥
ब्रह्मणे बाह्मणं' अवार्य राजन्यं मरुद्भयो वैश्यं तपसे शूद्रं तमसे तस्कर
नारकार्य वीरहण पाप्मने क्लीय माक्रयाया अयोयूँ कामाय पुंश्चलू मतिकुष्टाय मागध।५।
नृत्ताय सूतं गीताय शैलूष धर्मीय सभाचरं नरिष्ठायै भीमलं नाय रेभ,
हसाय कारिमानन्दाय स्त्रीखं प्रमदे कुमारीपुत्रं मेधायै रथकारं धैर्याय तक्षाणम् ॥६॥
तपसे कौलालं' मायायै कर्मारछ रूपाय मणिकार शुभे वपर्छ शव्याया इषुकार
हेत्यै धनुष्कार कर्मणे ज्याकार विष्टाय रज्जुसण मृत्यवे मृगयु मन्तकाय श्वनिन ॥७॥
नदीभ्यः पौञ्जिष्ठ मुक्षीकाभ्यो नैषाद' पुरुषव्याघ्राय दुर्मद गन्धर्वाप्सरोम्यो वात्यै
प्रयुग्मय उन्मत्तछ सर्पदेवजनेभ्योऽप्रतिपर्व मयेभ्यः कितब भीर्यताया अकिंतवं
पिशाचेभ्यो बिड़लकारी यातुधानेभ्यः कण्टकीकारीमें ॥८॥
सन्धये जारं गेहायोपपतिमात्य परिवित्तं नित्यै परिविविद्वान मराध्या एदिधिषुःपति'
निष्कृत्य पेशंस्कारी संज्ञानाय स्मरकारी प्रकामोद्यायोपसर्दू वर्णीयानुरुधं
बलायोपदाम् ॥९॥
उत्सादेभ्यः कुब्ज प्रमुर्दै वामन द्वायः सामर्थ स्वप्नायान्मधर्माय बधिर
पवित्राय भिषज प्रज्ञानाय नक्षत्रदर्श-माशिक्षायै पृश्निनँ -मुपशिक्षायां अभिपृश्निन'
मर्यादायै प्रश्नविवाक ॥१०॥
अमेभ्यो हस्तिपं जवायश्विपं पुष्टय गोपालं वीर्यायाविपालं तेजसेऽजपाले
मिरयि कीनाश कीलालाय सुराकार भद्रायं गृहपर्ण श्रेयसे वित्तध-
माध्यक्ष्यायानुक्षतारम् ॥ ११ ॥
भायै दार्वाहारं प्रभायो अग्न्येधं बध्नस्य विष्टपायाभिषेक्तार वर्षिष्ठाय नाकाय परिवेष्टार
देवलोकाय पेशितार मनुष्यलोकार्य प्रकरितारछ सर्वेभ्यो लोकेभ्य उपसेक्तार-
म ऋत्य वधायोपमन्थितार मेधाय वासःपल्पूली प्रकामाय रजयित्री ॥१२॥
ऋतये स्तेनहृदयं' वैरहत्याय पिशुनं विविक्त्यै क्षत्तारै मौपदष्ट्यायानुक्षत्तार
चलायानुचर भूम्ने परिष्कन्दं प्रियाय प्रियवादिन मरिष्ट्या अश्वसार्दछ
स्वर्गार्य लोकाय भागदुर्घ' वर्षियाय नाकाय परिवेष्टारम् ॥ १३ ॥

·- - कं. ३-२२] यजुर्वेद-संहिता। (१२७) मन्यवेऽयस्तापं क्रोधाय निसरं योगाय योक्तारशोकायाभिसार क्षेमाय विमोक्तार-मुत्कूलनिकलेभ्यस्त्रिष्ठिन वपुषे मानस्कृत शीलायाञ्जनीकारी नित्यै कोशकारीं' यमायासू ॥१४॥ यमाय यमसू-मथर्वभ्योऽवतोकाई संवत्सराय पर्यायिणीं परिवत्सरायाविजातों- मिदावत्सरायातीत्वरी-मिद्वत्सरायोतिष्कद्वरीं वत्सराय विजर्जरा, संवत्सराय पलिक्नी- मभुभ्योऽजिनसन्धर्थ साध्येभ्यश्चर्मन, ॥१५॥ सरोभ्यो धैवर-मुपस्थावराभ्यो दाश वैशन्ताभ्यो बैन्दं नड्वलाभ्यः शौष्कलं पाराय मार-माराय कैवत तीर्थेभ्य आन्दं विषमेभ्यो मैनाल स्वनेभ्यः पर्णक गुहाभ्यः किरात," सानुभ्यो जम्भक' पर्वतेभ्यः किम्पूरुषम् ॥१६॥ बीमत्साय पौल्कसं' वीय हिरण्यकार तुलायै वाणिज पश्चादोषाय ग्लाविन विश्वेभ्यो भूतेभ्यः सिध्मलं भूत्यै जागरण "मभूत्यै स्वपन-माय जनवादिन युद्धया अपगल्भ' संशराय प्रच्छिदम् ॥१७॥ अक्षराजाय कितवं' कृतार्यादिनवर्श त्रेतायै कल्पिन द्वापरायाधिकल्पिन'- मास्कन्दाय सभास्थाणु मृत्यवे गोव्यच्छ मन्तकाय गोधात क्षुधे यो गां विकृन्तन्तं भिक्षमाण उपतिष्ठति दुष्कृताय चरकाचार्य पाप्मने सैलगम् ॥१८॥ प्रतिश्रुत्काया अर्तन' घोषाय भष-मन्ताय बहुवादिन-मनन्ताय मूकुछ शब्दायाडम्बराघात' महसे वीणावाद क्रोशाय तूणव॒ध्म-मवरस्पराय शङ्खध्म वाय वनपं मन्यतोरण्याय दावपम् ॥ १९ ॥ नर्माय (श्चलूछ' हसाय कार यादसे शाबल्या ग्रामण्यं गर्णके ममिक्रोश तान्महसे वीणावाद पाणिनं तूंणवृध्मं तान्नृत्तार्यानन्दाय तलवमें ॥ २० ॥ अग्नये पीवान' पृथिव्यै पीठसर्पिण वायवे चाण्डाल मुन्तरिक्षाय वधेशनतिन दिवे खलतिछ सूर्वीय हर्यक्षं नक्षत्रेभ्यः किर्मिरं चन्द्रमसे किलास- मह्न शुक्ल पिङ्गाक्ष' राज्य कृष्णं पिङ्गाक्षम् ॥२१॥ अथैतानष्टौ विरूपाना लभतेऽतिदीर्घ चार्तिहस्वं चातिस्थूलं चातिकृशं चार्तिशुक्लं चातिकृष्णं चातिकुल्वं चातिलोमशं च । अशूद्वा अब्राह्मणास्ते प्राजापत्याः । मागधः पुश्चली कितवः क्लीबोऽशूटा अबाह्मणास्ते प्राजापत्योः ॥२२॥ [अ०, ३०, कं० २२, मं० सं० १७७] १ - इति त्रिंशोऽध्यायः।

·(१२८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० ३०-३९,
ह
अथैकत्रिंशोऽध्यायः।
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमि सर्वतं स्पृत्वाऽत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ १॥
पुरुष ए॒वेद, सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्ननातिरोहति ॥२॥
एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः । पादोऽस्य॒ विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥३॥
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत् पुनः । ततो विष्वङ् व्यकामत्साशनानशने अभि ॥४॥
ततो विराङजायत विराजो अधि पूरुषः । स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरैः॥५॥
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् । परा॒स्ताँचक्रे वायव्यानारण्या ग्राम्याश्च ये ॥६॥
तस्माद्यज्ञात् सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दधिसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायते ॥७॥
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चौभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अंजावयः ॥८॥
तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातम॑य॒तः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये' ॥९॥
यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्यासीत् किं बाहू किमूरू पादा उच्यते ॥१०॥
ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीवाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पझ्याछ शूद्रो अजायत ॥११॥
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । श्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्च मुखाग्निरंजायतं ॥१२॥
नाभ्या आसीदन्तरिक्ष शीर्णो द्यौः समवर्तत ।
पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्ता लोकाँ२ अंकल्पयन् ॥१३॥
यत्पुरुषेण हृवि| देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तोऽस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥१४॥
सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः। देवा याज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम ॥१५॥
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ।
ते ह नाकै महिमानः सचन्त यत्र पूर्व साध्याः सन्ति देवाः ॥१६॥
अन्यः सम्भृतः पृथिव्यै रसाच्च विश्वकर्मणः समवर्तताये।
तस्य त्वा विदधद्रुपमैति तन्मय॑स्य देवत्वमाजानमनै ॥ १७॥
वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्णं तमसः पुरस्तात् ।
तमेव विदित्वाति मृत्युमैति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनायं ॥१८॥
प्रजापतिश्चरति गर्ने अन्तरजायमानो बहुधा वि जायते ।
तस्य योनि परि पश्यन्ति धीरास्तस्मिन् ह तस्थुर्भुव॑नानि विश्वा ॥१९॥

·कं० १-२२,१८) यजुर्वेद-संडिता। (१२९ ) १ यो देवेभ्य आतपति यो देवानी पुरोहितः । पूर्वो यो देवेभ्यो जातो नौ रुचाय बामये ॥२०॥ रुचं ब्राह्म जनयन्तो देवा अग्रे तदब्रुवन् । यस्त्वं ब्राह्मणो विद्यात्तस्य॑ देवा असन् वशे ॥२१॥ श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पन्यावहोरात्रे पार्श्वे नक्षत्राणि रूपमश्विनी व्यातम् । इष्णन्निषाणामुं में इषाण सर्वलोकं में इषाणं ॥ २२॥ [अ०३१, कं० २२, मं० सं० २२] इत्येकत्रिंशोऽध्यायः। or अथ द्वात्रिंशोऽध्यायः। तदेवाग्निस्तदादित्यस्तद्वायुस्तदु चन्द्रमाः । तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म ता आपः स प्रजापतिः ।। १ ।। सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुषादाध । नैनमूर्ध्वं न तिर्यनं न मध्ये परि जग्रभत् ॥ २॥ न तस्य प्रतिमा अस्ति यस्य नाम महद्यशः। हिरण्यगर्भ इत्येष मा मा हि सीदित्येषा यस्मान्न जात इत्येपः ॥३॥ एषो ह देवः प्रदिशोऽनु सर्वाः पूर्वो ह जातः स उ गर्ने अन्तः । स एव जातः स निष्यमाणः प्रत्यङ् जनास्तिष्ठति सर्वतोमुखः ॥ ४ ॥ यस्माज्जातं न पुरा किं चनैव य आबभूव भुवनानि विश्वा । प्रजापतिः प्रजया सरराणस्त्रीणि ज्योती षि सचते स पोडशी ॥ ५॥ येन द्यौरुया पृथिवी च दृढा येन स्व स्तभितं येन नाकः । यो अन्तरिक्षे रजसो विमानः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥६॥ यं क्रन्दसी अवसा तस्तभाने अभ्यक्षतां मनसा रेजमाने । यत्राधि सूर उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम । आपो हु यद्वृहतीयश्चिदापः + ॥७॥ वेनस्तत्पश्यन्निहितं गुहा सद्यत्र विश्वं भवत्येकनीडम् । तस्मिन्निदछ सं च वि चैति सर्व स ओतः प्रोतश्च विभूः प्रजासु ॥८॥ 'हिरण्यगर्भः' इत्येषोऽनुवाकः । (वा. य. २५।१०-१३); 'मा मा हि सीत् ' इत्येषा ऋक् (वा. य. १२।१०२); यस्मान्न जातः' इत्येषोऽनुवाकः । (वा, य. ८०३६-३७) + 'आपो ह यद्बहतीः'; ' यश्चिदापः' । (वा. य. २७।२५-२६) वा. य०१७

·(१३०)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[१० ३२-३३०
प्र तद्वोचेमतं न विद्वान् गन्धर्वो धाम विभृतं गुहा सत् ।
त्रीणि पदानि निहिता गुहांस्य यस्तानि वेद स पितुः पिताऽसत् ॥ ९॥
स नो बन्धुजनिता स विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा ।
यत्र दुवा अमृतमानशानास्तृतीये धामन्नध्यैरयन्त ॥ १० ॥
परीत्य भूतानि परीत्य लोकान् परीत्य सर्वाः प्रदिशो दिशश्च ।
उपस्थाय प्रथमजामृतस्यात्मनाऽऽत्मानमुभि सं विवेश ॥ ११ ॥
परि द्यावापृथिवी सद्य इत्वा परि लोकान् परि दिशः परि स्वः ।
ऋतस्य तन्तुं विततं विन्रत्य तदपश्यत्तदभवत्तदासीत् ॥१२॥
सदसस्पतिमद्भुतं प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । सनि मेधार्मयासिष, स्वाहाँ ॥१३॥
यां मेधां देवगणाः पितरश्चोपासते । तया मामद्य मेधयाऽग्ने मेधाविनं कुरु स्वाहाँ ॥१४॥
मेधां मे वरुणो ददातु मेधामानः प्रजापतिः ।
मेधामिन्द्रश्च वायुश्च मेधां धाता ददातु मे स्वाहा ॥१५॥
इदं मे ब्रह्म च क्षत्रं चोभे श्रियमश्नुताम् ।
मर्यि देवा दधतु श्रियमुत्तमा तस्यै ते स्वाहा ॥१६॥
[अ० ३२, कं० १६, मं० सं० १६]
इति द्वात्रिंशोऽध्यायः।
अथ त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः।
अस्याजरासो दमामरित्रा अर्च«मासो अग्नयः पावकाः ।
श्वितीचयः श्वानासो भुरण्यवो वर्षदो वायवो न सोमाः ॥१॥
हरयो धूमकेतवो वातजूता उप द्यवि । यतन्ते वृथगुग्नयः ॥२॥
यजा नो मित्रावरुणा या देवा२ ऋतं बृहत् । अग्ने यक्षि स्वं दमम् ॥ ३ ॥
युक्ष्वा हि देवहूतमार अश्वार अग्ने स्थीरिव । नि होता पूर्व्यः सदः ॥ ४ ॥
द्वे विरूपे चरतः स्वथै अन्याऽन्या वत्समुप धापयेते ।
हरिरन्यस्यां भवति स्वधावाछुक्रको अन्यस्यां ददृशे सुवर्चीः ॥५॥

·के० ९-१६, १-२०]
यजुर्वेद-संहिता।
अयमिह प्रथमों धायि धातृभिर्होता यजिष्ठो अध्वरेष्वीड्यः ।
यमनवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेषु चित्रं विभ्वं विशे-विशे ॥६॥
त्रीणि शता त्री सहस्राण्यग्निं त्रिधशच्च देवा नव चासपर्यन् ।
औक्षन् घृतैरस्त॒णन् बर्हिरस्मा आदिद्धोतारं न्यसादयन्तै ॥ ७ ॥
मूर्धानं विवो अति पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम् ।
कविध सम्राजमतिथिं जनानामासन्ना पात्रं जनयन्त देवाः ॥८॥
अग्निर्वृत्राणि जङ्घनविणस्युर्विपन्यया । समिद्धः शुक्र आहृतः ॥९॥
विश्वेभिः सोम्यं मध्वग्न इन्द्रेण वायुना । पिबा मित्रस्य धामभिः ॥१०॥
आ यदिषे नृपति तेज़ आनट् शुचि रेतो निषिक्तं द्यौरभीके ।
अग्निः शर्धमनवयं युवान, स्वाध्यं जनयत् सूदयच्चे ॥११॥
अग्ने शर्ध महते सौभगाय तव द्युम्नान्युत्तमानि सन्तु ।
सं जास्पत्य सुयममा कृणुष्व शत्रूयतामभि तिष्ठा महाथेसि ॥१२॥
त्वा हि मन्द्रतममर्कशोकैर्वत्महे महि नः श्रोष्यग्ने ।
इन्द्रं न त्वा शवसा देवता वायु प्र॒णन्ति राधसा नृतमाः ॥१३॥
त्वे अंग्ने स्वाहुत प्रियासः सन्तु सूरयः ।
यन्तारो ये मघवानो जनानामूर्वान् दयन्त गोनाम् ॥१४॥
श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिर्देवैरने सयाभिः ।
आ सीदन्तु बर्हिषि मित्रो अर्यमा प्रांतर्यावाणो अध्वरम् ।। १५॥
विश्वेषामर्दितिर्यज्ञियानां विश्वेषामतिथिर्मानुषाणाम् ।
अग्निदेवानाम आवृणानः सुमृडीको भवतु जातवेदाः ॥१६॥
महो अग्नेः समिधानस्य शर्मण्यनागा मित्रे वरुणे स्वस्तये ।
श्रेष्ठे स्याम सवितुः सीमनि तद्देवानामवौं अद्या वृणीमहे ॥१७॥
आपश्चित्पिप्यु स्तयों न गावो नक्षन्नृतं जरितारस्त इन्द्र ।
याहि वायुर्न नियुतो नो अच्छा त्व, हि धीभिर्दयसे वि वाजान् ॥१८॥
गाव उपवितावतं मुही यज्ञस्य रप्सुदा । उभा कर्णी हिरण्यया ॥ १९ ॥
यदृद्य सूर उदितेऽनागा मित्रो अर्यमा । सुवाति सविता भर्गः ॥२०॥

·(-१३२) वाजमने यि-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ० ३३, आ सुते सिंञ्चत श्रियछ रोदस्योरभिश्रियम् । रसा दधीत वृषभम् ॥ तं प्र॒त्नथा ऽयं वेनः ॥२१॥ आतिष्ठन्तं परि विश्वे अभूषञ्छ्यिो वसानश्चरति स्वरोचिः। महत्तद्वृष्णो असुरस्य नामा विश्वरूपो अमृतानि तस्थौ ॥२२॥ प्र वो मुहे मन्दमानायान्धसोऽची विश्वानराय विश्वाभुवै । इन्द्रस्य यस्य सुमख/ सहो महि श्रवो नम्णं च रोदसी सपर्यतः ॥२३॥ बृहन्निदिध्म एषां भूरि शस्तं पृथुः स्वरुः । येषामिन्द्रो युवा सखा ॥ २४ । इन्द्रेहि मत्स्यन्धसो विश्वेभिः सोमपर्वभिः । महाँ२ अभिष्टिरोजसो ॥२५॥ इन्द्रो वृत्रमवृणोच्छर्धनीतिः प्र मायिनाममिनाद्वर्पणीतिः । अहन व्यछसमुशधग्वनेवाविना अकृणोदाम्याणाम् ॥ २६ ॥ कुतस्त्वमिन्द्र माहिनः सन्नेको यासि सत्पते किं ते इत्था । सं पृच्छसे समराणः शुभानैर्वोचेस्तन्नो हरिवो यत्ते अस्मे । महार इन्द्रो य ओजसा कदा चन स्तरिसि कदा चन प्र युच्छसि+ ॥२७॥ आ तत्त इन्द्रायवः पनन्ताभि य ऊर्वं गोमन्तं तितृत्सान् । सकृत्स्व॒ ये पुरुपुत्रां मही सहस्रधारां बृहती दुदुक्षन् ॥ २८॥ इमां ते धियं प्र भरे महो महीमस्य स्तोत्रे धिषणा यत्त आनजे । तमुत्सवे च प्रसदे च सासहिमिन्द्र देवासः शर्वसामन्नन ॥२९॥ विभ्राड् बृहत्पिचतू सोम्यं मध्वायुधंद्यज्ञप॑तावविहुतम् । वातजूतो यो अभिरक्षति त्मना प्रजाः पुपोष पुरुधा वि राजति ॥ ३० ॥ उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सूर्यम् ॥ ३१ ॥ येना पावक चक्षसा भुरण्यन्तं जनाँर अनु । त्वं वरुण पश्यसि ॥३२॥ दैव्यावध्वर्यु आ गत रथेन सूर्यत्वचा । मध्वा यज्ञ) समक्षाथे ॥ तं प्रत्नथा ऽयं वेन चित्रं देवानाम् ॥ ३३॥ आ न इडाभिर्विदथे सुशस्ति विश्वानरः सविता देव एतु । अपि या युवानो मत्संथा नो विश्वं जगदभिपित्वे मनीषा ॥ ३४ ॥ 28 तं प्रत्नथा० । अयं वेना । (वा. य. ७१२, १६); +महाँर इन्द्रो य ओजसा । (वा. य.७।४०)। कदाचन स्तरी०॥ कदा चन प्रयुच्छसि०। (वा. य. ८।२-३) xतं प्रत्नथा"देवानाम् । (वा. य. ७।१२,१६,४२) ·के० २१-४८] यजुर्वेद-संहिता। ( १३३ ) यदृद्य कच्च वृत्रहन्नुदगा अभि सूर्य । म तदिन्द्र ते व” ॥३५॥ तरणिर्विश्वदर्शतो ज्योतिष्कृर्दसि सूर्य । विश्वमा भासि रोचनम् ॥ ३६ ॥ तत्सूर्यस्य देवत्वं तन्महित्वं मध्या कर्तीवितछ सं जभार । यदेदयुक्त हरितः सधस्थादादात्री वासंस्तनुते सिमस्मै ॥ ३७ ॥ तन्मित्रस्य॒ वरुणस्याभिचक्षे सूर्यों रूपं कृणुते द्योरुपस्थे । अनन्तमन्यदुर्शदस्य पाजः कृष्णमन्यद्धरितः सं भरन्ति ॥ ३८ ॥ बामहाँर असि सूर्य बडादित्य महाँ२ असि । महस्ते सतो महिमा पनस्यतेऽद्धा देव महाँ२ असि ॥ ३९ ॥ बद् सूर्य श्रवसा महार असि सत्रा देव महाँर असि मह्ना देवानामसुर्यः पुरोहितो विभु ज्योतिरदाभ्यम् ॥ ४० ॥ श्रायन्त इव सूर्यं विश्वेदिन्द्रस्य भक्षत । वसूनि जाते जनमान ओजसा प्रति भागं न दीधिर्म ॥ ४१ ॥ अद्या देवा उदिता सूर्यस्य निरछहसः पिपृता निवद्यात् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥ ४२ ॥ आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं मत्यै च । हिरण्ययेन सविता रथेना देवो याति भुवनानि पश्यन् ॥४३ ॥ प्र वावृजे सुप्रया बहिरेषामा विश्पतीव व्वीरिट इयाते । विशामुक्तोरुषसः पूर्वहूतौ वायुः पूषा स्वस्तये नियुत्वान् ॥ ४४ ॥ इन्द्रवायू बृहस्पति मित्राग्निं पूषणं भर्गम् । आदित्यान् मारुतं गणम् ॥ ४५ ॥ वरुणः प्राविता भुवन्मित्रो विश्वाभिरूतिभिः । करतां नः सुराधसः ॥४६ ॥ अधिं न इन्द्रैषां विष्णो सजात्यानाम् । इता मरुतो अश्विना । तं प्रत्नथा ऽयं वेनो ये देवास आ न इडाभि विश्वेभिः सोम्यं मध्वो मांसश्चर्षणीधृतः+ ॥ ४७ ।। अग्न इन्द्र वरुण मित्र देवाः शर्धः प्र यन्त मारुतोत विष्णो । उभा नासत्या रुद्रो अध नाः पूषा भगः सरस्वती जुषन्त ।। ४८॥ +तं प्रत्नथा०, ऽयं वेनः०, ये देवास:०, ओमास०। (वा. य.७१२, १६, १९, ३३); विश्वेभिः सोम्यं मधु० । आ न इडाभिः । ( वा. य. ३३।१०, ३४) .

·(१३४) वाजसनेय-माध्यन्दिन- [भ० ३३, इन्द्राग्री मित्रावरुणादितिछ स्वः पृथिवीं यां मरुतः पर्वताँ२ अपः । हुवे विष्णु पूषणं ब्रह्मणस्पति भगं नु शछस सवितारमूतये ॥ ४९ ॥ अस्मे रुद्रा मेहना पर्वतासो, वृत्रहत्ये भरहूतौ सजोषाः । यः शसते स्तुवते धायि पज इन्द्रज्येष्ठा अ॒स्माँर अवन्तु देवाः ॥ ५० ॥ अर्वाञ्चौ अद्या भवता यजत्रा आ वो हार्दुि भयमानो व्ययेयम् । बाध्वं नो देवा निजुरो वृकस्य बाध्वं कर्तादवपदो यजत्राः ॥ ५१ ॥ विश्वे अद्य मरुतो विश्व ऊती विश्वे भवन्त्वनयः समिद्धाः। विश्वे नो देवा अवसा गेमन्तु विश्वमस्तु द्रविणं वाजो अस्मे ॥५२ ॥ विश्वे देवाः शृणुतेमछ हवं मे ये अन्तरिक्षे य उप चविष्ट । ये अग्निजिह्वा उत वा यजत्रा आसद्यास्मिन्वर्हिर्षि मादयध्वम् ॥ ५३ ॥ देवेभ्यो हि प्रथमं यज्ञियेभ्योऽमृतत्व, सुवसि भागमुत्तमम् । आदिद्दामान सवितुर्वृणुषेऽनूचीना जीविता मानुषेभ्यः' ॥ ५४ ॥ प्र वायुमच्छो बृहती मनीषा बृहद्रीय विश्ववार, रथप्राम् । द्युतामा नियुतः पत्य॑मानः कविः कविमियक्षसि प्रयज्यों ॥५५॥ इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरा गतम् । इन्दवो वामुशन्ति हि ॥ ५६ ॥ मित्र हुवे पूतदक्षं वरुणं च रिशादसम् । धियं घृताची साधन्ता ॥ ५७ ॥ दस्रा युवाकवः सुता नासत्या वृक्तबर्हिषः । आ यतिथं रुद्रवर्त्तनी ।। तं प्रत्नथा ऽयं वेनः॥५०॥ विद्यदी सुरमा रुग्णमटेहि पार्थः पूर्व्य, सध्यक्तः । अये नयत्सुपद्यक्षराणामच्छा रवै प्रथमा जानती गात् ॥ ५९॥ नहि स्पशमविदन्नन्यमुस्माद्वैश्वानरात्पुर एतारमग्नेः। एमैनमवृधन्नमृता अमर्यं वैश्वानरं क्षेत्र जित्याय देवाः ॥ ६० ॥ उग्रा विधुनिना मृध इन्द्रानी हवामहे । ता नो मृडात ईदृशॆ ॥ उपास्मै गायता नरः पर्वमानायेन्दवे । अभि देवाँर इयक्षते ॥ ६२॥ ये त्वाऽहिहत्य मघवन्नवर्धन्ये शाम्बरे हरिवो ये गर्विष्टौ । ये त्वा नूनमनुमदन्ति विप्राः पिबेन्द्र सोमछ सगणो मरुद्भिः ६३ ॥ x (वा. य. ११२, १६) ·क. ४९-७८] यजुर्वेद-संहिता। (१३५) जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओर्जिष्ठो बहुलाभिमानः । अवर्धन्निन्द्र मरुतश्चिद माता यद्वीरं दुधनद्धनिया' ॥ ६४ ॥ आ तू न इन्द्र वृत्रहन्नस्माकमर्धमा गहि । महान्महीभिरूतिभिः ॥६५॥ त्वमिन्द्र प्रतूर्तिष्वभि विश्वा असि स्पृधः । अशस्तिहा जनिता विश्वतूरसि त्वं तूर्य तरुष्यतः ॥६६॥ अनु ते शुष्मं तुरय॑न्तमीयतुः श्रोणी शिशु न मातरी । विश्वास्ते स्पृधः श्नथयन्त मन्यवे वृत्रं यदिन्द्र तूसि ॥ ६७ ॥ यज्ञो देवानां प्रत्येति सुम्नमादित्यासो भवता मृडयन्तः । आ वोऽर्वाची सुमतिवृत्यादृधहोश्चिद्या वरिवोवित्तरासत् ॥ ६८॥ अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्ट्व, शिवेभिरद्य परि पाहि नो गर्यम् । हिरण्यजिह्वः सुविताय नव्य॑से रक्षा माकि! अघसि ईशत ॥६९ ॥ प्र वीरया शुचयो ददिरे वामध्वर्युभिर्मधुमन्तः सुतासः । वह वायो नियुतो याह्यच्छा पिबा सुतस्यान्धसो मदाय ॥ ७० ॥ गाव उपवितावतं मही यज्ञस्य रप्सुदा । उभा कर्णां हिरण्यया ॥ ७१ ॥ काययोराजानेषु क्रत्वा दक्षस्य दुरोणे । रिशादसा सधस्थ आं ॥७२॥ दैव्यविध्वर्य आ गई रथेन सूर्यत्वचा । मध्वा यज्ञ समजाथे। तं प्रत्नथा ऽयं वेना ॥७३॥ तिरश्चीनो विततो रश्मिरेषामधा स्विदासी३दुपरि स्विदासी३त् । रेतोधा आसन्महिमान आसन्त्स्वधा अवस्तात्प्रयतिः पुरस्तात् ॥ ७४॥ आ रोदसी अपृणदा स्वमहज्जातं यदैनमपसो अधारयन् । सो अध्वराय परि णीयते कविरत्यो न वाजसातये चनौहितः ॥७५॥ उक्थेभिर्वृत्रहन्तमा या मन्दाना चिदा गिरा । आपराविसितः ॥ ७६ ॥ उप नः सूनवो गिरः शृण्वन्त्वमृतस्य॒ ये । सुमृडीका भवन्तु नः ॥ ७७ ॥ ब्रह्माणि मे मतयः शर्थ सुतासः शुष्म इयति प्रभृतो मे अद्रिः। आ शासते प्रति हर्यन्त्युक्थेमा हरौं वहतस्ता नो अच्छे ॥७८॥ +(वा. य. ७/१२,१६)

·(१३३)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म० ३३-३४;
अनुत्तमा ते मघवन्नकिर्नु न त्वावार अस्ति देवता विदानः ।
न जाय॑मानो नशते न जातो यानि करिष्या कृणुहि प्रवृद्ध ॥ ७९ ॥
तदिदास भुवनेषु ज्येष्ठं यतो ज़ज्ञ उग्रस्त्वेषनृम्णः ।
सद्यो जानो नि रिणाति शत्रूननु यं विश्वे मदन्त्यूमाः ॥ ८ ॥
इमा उ त्वा पुरूवसो गिरौ वर्धन्तु या ममं ।
पावकवर्णाः शुचयो विपश्चितोऽभि स्तोमैरनूषतं ॥ ८१ ॥
यस्यायं विश्व आर्यो दासः शेवधिपा अरिः ।
तिरश्चिदुर्ये रुशमे पीरवि तुभ्येत्सो अज्यते रयिः ॥ ८२॥
अयछ सहस्रमृषिभिः सहस्कृतः समुद्र ईव पप्रथे ।
सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शो यज्ञेषु विप्रराज्य ।। ८३॥
अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्ट्व, शिवेभिद्य परि पाहि नो गय॑म् ।
हिरण्यजिह्वः सुविताय नव्य॑से रक्षा माकि! अघसि ईशतं ॥ ८४॥
आ नो यज्ञं दिविस्पृशं वायो याहि सुमन्मभिः ।
अन्तः पवित्र उपरि श्रीणानोऽयर्थ शुक्रो अयामि ते ॥८५॥
इन्द्रवायू सुसन्दशा सुहवेह हवामहे ।
या नः सर्व इज्जनोऽनमीवः सङ्गमै सुमना असत् ॥ ८६ ॥
ऋगित्था स मर्त्यः शशमे देवतातये ।
यो नूनं मित्रावरुणावृभिष्टय आचके हव्यातये ॥ ८७॥
आ यातमुपं भूषतं मध्वः पिबतमश्विना ।
दुग्धं पयो वृषणा जेन्यावसू मा नौ मर्धिष्टमा गतम् ॥ ८८ ॥
प्रेतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सूनृता । अच्छा वीरं नये पङ्क्तिराधसं देवा यज्ञं नयन्तु नं ॥ ८९॥
चन्द्रमा अप्स्वन्तरा सुपर्णो धावते विवि ।
रपि पिशङ्गै बहुलं पुरुस्पृह हरिरोति कनिक्रदत् ॥ ९० ॥
देवं देव वोऽव॑से देव-देवमभिष्टये । देव-देव, हुवेम वाजसातये गुणन्तो देव्या धियां ॥९१ ॥
दिवि पृष्टो अरोचताग्निर्वैश्वानरो बृहन् ।
क्ष्मया वृधान ओजसा चनौहितो ज्योतिषा बाधते तमः ॥ ९२ ॥
इन्द्राग्री अपादियं पूर्वागात् पद्धतीभ्यः ।
हित्वी शिरों जिह्वया वावदृच्चरविशत्पदा न्यक्रमीत् ॥ ९३ ॥

·कं. ७९-९७१-७] यजुर्वेद-संहिता। (१३७) देवासो हि ष्मा मनवे समन्यवो विश्वे साकई सरीतयः। ते नो अद्य ते अपरं तुचे तु नो भवन्तु वरिवोविदः ।। ९४ ।। अधिमदृभिशस्तीरशस्तिहाथेन्द्रों द्युम्न्याभवत् । वास्त इन्द्र सख्याय येमिरे बृहद्भानो मरुद्गण' ॥ ९५ ॥ प्रव इन्द्राय बृहते मरुतो ब्रह्मार्चत । वृत्र हैनति वृत्रहा शतक्रतुर्वज्रेण शतपर्वणा ॥ ९६ ॥ अस्यदिन्द्रो वावृधे वृष्ण्यछ शो मर्दै सुतस्य विष्णवि । अद्या तमस्य महिमानमायवोऽनु टुवन्ति पूर्वथा । इमा उ त्वा यस्याय मय सहस्र मूर्ध्व ऊ षु ण: ॥१७॥ [अ०३३, कं० ९७, मं० सं० ९७] इति त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः। अथ चतुस्त्रिंशोऽध्यायः। यज्जाग्रतो दरमुदति देवं तद् सुप्तस्य तथैवति । दूरङ्गमं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १ ॥ येन कर्माण्यपसौ मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीराः । यदपूर्वं यक्षमन्तः प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥२॥ यत्पृज्ञानमुत चेतो धृतिश्च यज्ज्योतिरन्तरमृतं प्रजासु । यस्मान्न ऋते किं चन कर्म क्रियते तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु ॥३॥ येनेदं भूतं भुवनं भविष्यत् परिगृहीतममृतेन सर्वम् । येन यज्ञस्तायते सप्तहोता तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु ।।४।। यस्मिन्नृचः साम यषि यस्मिन् प्रतिष्ठिता रथनाभाविवाराः । यस्मिंश्चित्त सर्वमोतं प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥५॥ सुधारथिरश्वानिव यन्मनुष्यान्नेनीयतेऽभीशुभिर्वाजिन इव । हृत्प्रतिष्ठं यदजिरं जविष्ठं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥६॥ पितुं नु स्तोष महो धर्माण तविषीम् । यस्य त्रितो व्योजसा वृत्रं विपर्वमर्दयत् ॥ ७ ॥ हमा उ त्वा०। यस्यायं०। अय सहस्रम्। (वा. य. ३३।८१-८३); ऊर्ध्व ऊ षु ण । (वा. य. १९२४२)। वा. य०१८

·(१३८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. ३४,
अन्विदनुमते त्वं मन्यास शं च नस्कृधि । क्रत्वे दक्षाय नो हिनु प्र आयूधषि तारिषः ॥८॥
अनु नोऽद्यानुमतिर्यज्ञं देवेषु मन्यताम् । अग्निश्च हव्यवाहनो भव॑तं दाशुषे मयः ॥ ९॥
सिनीवालि पृथुष्टुके या देवानामासि स्वस । जुषस्व हव्यमाहृतं प्र॒जां देवि दिदिड्ढि नः ॥१०॥
पञ्च नयुः सरस्वतीमपि यन्ति सस्रोतसः । सरस्वती तु पञ्चधा सो देशेऽभवत्सरित् ॥ ११ ॥
त्वम॑ग्ने प्रथमो अङ्गिरा ऋषिर्दैवो देवानामभवः शिवः सखा ।
तव व्रते कवयो विझनापसोऽजायन्त मरुतो भ्राजदृष्टयः ॥१२॥
त्वं नो अग्ने तव॑ देव पायुभिर्मघोनों रक्ष तन्वश्च वन्द्य ।
त्राता तोकस्य तनये गामस्यनिमेष, रक्षमाणस्तव ते' ॥ १३॥
उत्तानायाम भरा चिकित्वान्त्सद्यः प्रवीता वृषणं जजान
अरुषस्तूपो रुशदस्य पाज़ इडायास्पुत्रो वयुनेऽजनिष्ट' ॥ १४ ॥
इडायास्त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधि । जातवेदो निधीमह्यग्ने हव्याय वोढवे ॥ १५ ॥
प्र मन्महे शवसानाय शूषमाग्रुषं गिर्वणसे अङ्गिरस्वत् ।
सवक्तिभि स्तुवत ऋग्मियायाचीमाकं नरे विद्युताय ॥ १६ ॥
प्र वो महे महि नमो भरध्वमाङ्गुष्य शवसानाय साम ।
येना नः पूर्वं पितरः पदुज्ञा अर्चन्तो आङ्गिरसो गा अविन्दन् ॥ १७ ॥
इच्छन्ति त्वा सोम्यासः सखायः सुन्वन्ति सोम दर्धत प्रयार्थसि ।
तितिक्षन्ते अभिशस्ति जनानामिन्द्र त्वदा कश्चन हि प्रकेतः ॥ १८॥
न ते दूरे परमा चिद्रजाघस्या तु प्र याहि हरिवो हरिभ्याम् ।
स्थिराय वृष्णे सर्वना कृतेमा युक्ता ग्रावाणः समिधाने अग्नौ ॥ १९ ॥
अपाढं युत्सु पृतनासु पछि स्वर्घामप्सां वृजनस्य गोपाम् ।
भरेषुजा, सुक्षिति, सुश्रवसं जयन्तं त्वाम मदेम सोमं ॥२०॥
सोमो धेनुछ सोमो अन्तिमाशुछ सोमो वीरं कर्मण्यं ददाति ।
सादन्यं विदथ्य सभेयं पितृश्रवणं यो ददाशदस्मै ॥२१॥
त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वास्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः।
त्वमा ततन्थोर्वन्तरिक्षं त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ ॥ २२ ।।
देवेन नो मनसा देव सोम रायो भाग, संहसावन्नभि युध्य ।
मा त्वा नदीर्शिषे वीर्यस्योभयेभ्यः प्रचिकित्सा गर्विष्टौ ॥२३॥

·कं०८-३७]
यजुर्वद-संहिता।
(१३९)
.
अष्टौ व्यख्यत् ककुभः पृथिव्यास्त्री धन्व योजना सप्त सिन्धून् ।
हिरण्याक्षः सविता देव आगाद्दधद्रत्ना दाशुषे वार्याणि ॥ २४ ॥
हिरण्यपाणिः सविता विचर्षणिरुभे द्यावापृथिवी अन्तरीयते ।
अपामीवां बाधते वेति सूर्यमभि कृष्णेन रजसा द्यामृणोति' ॥२५ ॥
हिरण्यहस्तो असुरः सुनीथः सुमृडीकः स्ववा यात्वर्वाङ् ।
अपसेधन् रक्षौ यातुधानानस्थाद्देवः प्रतिदोषं गुणानः ॥ २६ ॥
ये ते पन्थाः सवितः पूर्यासोऽरेणवः सुकृता अन्तरिक्षे ।
तेभिर्नो अद्य पथिभिः सुगेभी रक्षा च नो अधि च ब्रूहि देव' ॥ २७ ॥
उभा पिबतमश्विनोभा नः शर्म यच्छतम् । अविद्रियाभिरूतिभिः ॥ २८॥
अप्रैस्वतीमश्विना वाचमस्मे कृतं नौ दस्रा वृषणा मनीषाम् ।
अद्यूत्येऽवसे नि ह्वये वां वृधे च नो भवतं वाजसातौ' ॥ २९ ॥
धुभिरक्तुभिः परि पातमस्मानरिटेभिरश्विना सौभगेभिः ।
तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥ ३० ॥
आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं मत्यै च ।
हिरण्ययेन सविता रथेना देवो याति भुवनानि पश्यन् ॥ ३१ ॥
आ रात्रि पार्थिव, रजः पितुरंपायि धामभिः ।
दिवः सदधिसि बृहती वि तिष्ठस आ त्वेषं वर्तते तमः ॥३२॥
उषस्तचित्रमा भैरास्मभ्यं वाजिनीवति । येन तोकं च तनयं च धामहे ॥३३ ॥
प्रातरग्निं प्रातरिन्द्र हवामहे प्रातर्मित्रावरुणा प्रातरश्विना ।
प्रातर्भगं पूषणं ब्रह्मणस्पति प्रातः सोम॑मुत रुद्र, हुवेम ॥ ३४ ॥
प्रातर्जित भगमुग्ध हुवेम वयं पुत्रमर्दितों विधर्ता ।
आधाश्चियं मन्यमानस्तुरश्चिद्राजा चिद्यं भगै भक्षीत्या ॥३५॥
भग प्रणेतर्भग सत्यराधो भगेमां धियमुदवा ददन्नः ।
भग प्र नौ जनय गोभिरश्वैर्भग प्र नृभिवन्तः स्याम ॥ ३६ ॥
उतेदानी भगवन्तः स्यामोत प्रपित्व उत मध्ये अह्नाम् ।
उतोदिता मघवन्सूर्यस्य वयं देवाना सुमतौ स्याम ॥ ३७ ॥

·(१४०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ० ३४-३५॥ भर्ग एव भगवाँर अस्तु देवास्तेन वयं भगवन्तः स्याम । तं त्वा भग सर्व इज्जोहवीति स नो भग पुर एता भवेह ॥ ३८ ॥ समध्वरायोषसो नमन्त दधिक्राव शुचये पदार्य । अर्वाचीनं वसुवि, भग नो रथमिवाश्वा वाजिन आ वहन्तु ॥ ३९ ॥ अश्वावतीर्गोमतीन पासो वीरवतीः सदमुच्छन्तु भद्राः । घुतं दुहांना विश्वतः प्रपीता यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥४०॥ पूषन् तव व्रते वयं न रिष्येम कदाचन । स्तोतारस्त इह स्मंसि ॥४१॥ पृथस्पथः परपति वचस्या कामेन कृतो अभ्यानड़र्कम् । स नो रासच्छुरुधश्चन्द्राग्रा धियं-धियछ सीषधाति प्र पूषा' ॥४२॥ त्रीणि पदा वि चक्रमे विष्णुर्गोपा अदाभ्यः । अतो धर्माणि धारयन् ।। ४३॥ तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवासः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् ॥ ४४ ॥ घृतवती भुवनानामभित्रियो पृथ्वी मधुदुधै सुपेशसा । द्यावापृथिवी वरुणस्य धर्मणा विष्कभिते अजरे भूरिरेतसा ॥४५॥ ये नः सपत्ना अप ते भवन्त्विन्द्राग्निभ्यामवं बाधामहे तान् । वसवो रुद्रा आदित्या उपरिस्पृश मोगं चेत्तरिमधिराजमंक्रन् ॥ ४६॥ आ नासत्या त्रिभिरैकादशैरिह देवेभिर्यातं मधुपेय॑मश्विना । प्रायुस्तारिष्टं नी षांसि मृक्षत सेधत द्वेषो भवत सचाभुवा ॥४७॥ एष व स्तोमो मरुत इथं गीमान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यांसीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजन जीरदानुम् ॥ ४०॥ सहस्तोमाः सहच्छन्दस आवृतः सहप्रमा ऋषयः सप्त देव्याः । पूर्वेषां पन्थामनुश्य धीरा अन्वालेभिरे रथ्यो न रश्मीन् । ४९ ॥ आयुष्यं वर्चस्य, रायस्पोषमौद्भिदम् । इदछ हिरण्यं वर्चस्वज्जैत्रायाविंशतादु माम् ॥ ५० न तद्रक्षासि न पिशाचास्तरन्ति देवानामोजः प्रथमज ह्येतत् । यो बिभर्ति दाक्षायण, हिरण्य स देवेषु कृणुते दीर्घमायुः स मनुष्येषु कृणुते दीर्घमायुः ॥५१॥ यदाबंधन दाक्षायणा हिरण्य शतानीकाय सुमनस्यानाः । तन्म आ बध्नामि शतशारदायायुष्माञ्जरदष्टिर्यथासम् ॥ ५२ ।।

·*० ३८-५८१-७] यजुर्वेद-संहिता। (१४१) १ जुत नोऽहिर्बुध्न्यः शृणोत्वज एकपात्पृथिवी समुद्रः । विश्वे देवा तावृधौ हुवाना स्तुता मन्त्राः कविशस्ता अवन्तु ॥ ५३॥ इमा गिर आदित्येभ्यो घृतस्नः सनाद्राज॑भ्यो जुह्वा जुहोमि । शृणोतु मित्रो अर्यमा भो नस्तुविजातो वरुणो दक्षो अधशः ॥ ५४॥ सप्त ऋषयः प्रतिहिताः शरीरे सप्त रक्षन्ति समप्रमादम् । सप्तापः स्वपतो लोकर्मीयुस्त जागृतो अस्वप्नजौ सत्रसदौ च देवौं ॥ ५५ ॥ उतिष्ठ ब्रह्मणस्पते देवयन्तस्त्वेमहे । उप प्र यन्तु मरुतः सुदानव इन्द्र प्राशूर्भवा सा ॥ ५६ ॥ प्र नूनं ब्रह्मणस्पतिर्मन्त्रं वदत्युक्थ्यम् । यस्मिन्निन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा देवा ओकासि चक्रिरे ॥५७ ॥ ब्रह्मणस्पते॒ त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बहदेम विदथे सुवीराः ।। य इमा विश्वा विश्वकर्मा यो नः पिता ऽन्नपतेऽन्नस्य नो देहि + ॥५८॥ [अ० ३४, कं. ५८, मं० सं० ५८] इति चतुस्त्रिंशोऽध्यायः। अथ पञ्चत्रिंशोऽध्यायः । अपेतो यन्तु पणयोऽसुम्ना देवपीयवः । अस्य लोकः सुतावतः । धुभिरहौभिरक्तुभिर्युक्तं यमो ददात्ववसानमस्मै ॥१॥ सविता ते शरीरेभ्यः पृथिव्याँल्लोकमिच्छतु । तस्मै युज्यन्तामुनियाः ॥२॥ वायुः पुनातुं सविता पुनात्वं नेोजसा सूर्यस्य वर्चसाँ। वि मुच्यन्तामुत्रियाः ॥ ३॥ अश्वत्थे वो निषदनं पुणे वो वसतिष्कृता । गोमाज इकिलासथ यत्सनवथ पूरुषम् ॥४॥ सविता ते शरीराणि मातुरुपस्थ आ व॑पतु । तस्मै पृथिवि शं भवं ॥५॥ प्रजापतौ त्वा देवायामुपोदके लोके नि दधाम्यसौ । अप नः शोशुचधम् ॥६॥ परै मृत्यो अनु परेहि पन्थां यस्तै अन्य इतरो देवयानात् । चक्षुष्मते शृण्वते ते ब्रवीमि मा नः प्र॒जा रीरिषो मोत वीरानं ॥७॥ + य इमा विश्वा०, विश्वकर्मा०, यो नः पिता०। (वा. य. १७.१७, २६-२७); अन्नपते...... देहि (वा. य. १९४८३) - ·(१४२) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल [म. ३५-३६ शं वातः श; हि ते घृणिः शं ते भवन्त्विष्टकाः । शं ते भवन्त्व॒ग्नयः पार्थिवासो मा त्वाऽभि शूशुचन् ॥ ८॥ कल्पन्तां ते दिशस्तुभ्यमापः शिवतमास्तुभ्यं भवन्तु सिन्धवः । अन्तरिक्ष शिवं तुभ्यं कल्पन्तां ते दिशः सर्वाः ॥९॥ अश्मन्वती रीयते स रभध्वमुत्तिष्ठत प्र तैरता सखायः । अत्रा जहीमोऽशिवा ये असञ्छ्विान्वयमुत्तरेमाभि वाजान् ॥ १०॥ अपाघमप किल्बिषमप॑ कृत्यामपो रपः । अपामार्ग त्वमस्मदप दुःष्वप्न्य, सुवै ॥ ११ ॥ सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥१२॥ अनड्वाहमन्वारंभामहे सौरभेय, स्वस्तये। स न इन्द्र इव देवेभ्यो वह्निः सन्तारणो भवं ॥१३॥ उद्वयं तम॑स॒स्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ १४ ॥ इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि मैषां नु गादपरो अर्थमेतम् । शतं जीवन्तु शरदः पुरुचीरन्तर्मृत्यु दधतां पर्वतेनं ॥ १५ ॥ अन आयूर्धषि पवस आ सुवोर्जमिषं च नः । आरे बांधस्व दुच्छनाम् ॥ १६॥ आयुष्मानग्ने हुवि| वृधानो घतप्रतीको घृतयोनिरोधि । घृतं पीत्वा मधु चारु गव्यं पितेव पुत्रमभि रक्षतादुिमान्त्स्वाहा ॥ १७ ॥ परीमे गार्मनेषत पर्यग्निमहृषत । देवेष्वक्रत श्रवः क इमाँर आ दधर्षति ॥ १८ ॥ क्रव्यादमानं प्र हिणोमि दूरं यमराज्यं गच्छतु रिप्रवाहः । इहैवायामितरी जातवेदा देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन् ॥ १९ ।। वह वपां जातवेदः पितृभ्यो यत्रैनान्वेत्थ निहितान् पराके । मेदसः कुल्या उप तान्त्स्रवन्तु सत्या एषामाशिषः सं नमन्ताचे स्वाहा ॥२०॥ स्योना पृथिवि नो भवानृक्षरा निवेशनी। यच्छनः शर्म सप्रथाः । अप नः शोशुचधम् ॥२१॥ अस्मात्त्वमधि जातोऽसि त्वयं जायतां पुनः । असौ स्वर्गाय लोकाय स्वाहाँ ॥ २२ । [अ० ३५, कं० २२, मं० सं० २८] इति पञ्चत्रिंशोऽध्यायः।

·कं.८-२२, १-१८] यजुर्वेद-संहिता। (१४३) अथ षटत्रिंशोऽध्यायः। ऋचं वाचं प्रपद्ये मनो यजुः प्र पद्ये साम प्राणं प्रपद्ये चक्षुः श्रोत्रं प्रपद्ये । वागोजः सहौजो मर्यि प्राणापानौ ॥१॥ यन्में छिद्रं चक्षुषो हृदयस्य मनसो वार्तितृण्णं बृहस्पतिम तद्देधातु । शं नो भवतु भुवनस्य यस्पतिः ॥२॥ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ ३ ॥ कया नश्चित्र आ भुवदूती सदावृधः सखा । कया शचिष्ठया वृतां ॥ ४ ॥ कस्त्वा सत्यो मदानां महिष्ठो मत्सदन्धसः । दृढा चिदारुजे वसु ॥५॥ अभी षु णः सखीनामविता जरितॄणाम् । शतं भवास्यूतिभिः ॥ ६ ॥ कया त्वं न ऊत्याभि प्र मन्दसे वृषन् । कया स्तोतृभ्य आ भर ॥ ७ ॥ इन्द्रो विश्वस्य राजति । शं नो अस्तु द्विपढे शं चतुष्पदे ॥ ८॥ शं नो मित्रः शं वरुणः शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः शं नो विष्णुरुरुक्रमः ॥९॥ शं नो वातः पवतार्थ शं नस्तपतु सूर्यः । शं नः कनिक्रदद्देवः पर्जन्यो अभि वर्षतुं ॥१०॥ अहानि शं भवन्तु नः शछ रात्री प्रति धीयताम् । शं न इन्द्राग्नी भवतामवोभिः शं न इन्द्रावरुणा रातहव्या । शं ने इन्द्रापूषणा वाजसातौ शमिन्द्रासोमा सुविताय॒ शं योः ॥११॥ शं नो देवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये । शं योरभि स्रवन्तु नः ॥ १२॥ स्योना पृथिवि नो भवानृक्षरो निवेशनी । यच्छा नः शर्म सप्रथाः' ॥ १३ ॥ आपो हि ठा मयोभुवस्ता न ऊर्जे दधातन । महे रणाय चक्षसे ॥१४॥ यो व शिवतमो रसस्तस्य भाजयतेह नः । उशतीरिव मातरः ॥ १५ ॥ तस्मा अरै गमाम वो यस्य क्षाय जिन्वथ । आपो जनयथा च नः ॥ १६ ॥ द्यौः शान्तिरन्तरिक्ष शान्तिः पृथिवी शान्तिरापः शान्तिरोषधयः शान्तिः। वनस्पतयः शान्तिविश्वे देवाः शान्तिब्रह्म शान्तिः सर्वर्थ शान्तिः शान्तिरेव शान्तिः सा मा शान्तिरोधि ॥ १७ ॥ हते दृछह मा मित्रस्य मा चक्षुषा सर्वाणि भूतानि समीक्षन्ताम् । मित्रस्याहं चक्षुषा सर्वाणि भूतानि समीक्षे । मित्रस्य चक्षुषा समीक्षामहे ॥ १८

·(१४४)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० ३६-३७
१
हते हछह मा । ज्योक्ते सन्दर्शि जीव्यासं ज्योक्ते सन्दर्शि जीव्यासम् ॥ १९ ॥
नमस्ते हरसे शोचिषे नमस्ते अस्त्वर्चिफैं ।
अन्याँस्ते अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥ २० ॥
नमस्ते अस्तु विद्युते नमस्ते स्तनयित्नवे । नमस्ते भगवन्नस्तु यतः स्वः समीहसे ॥२१॥
यतो-यतः समीहसे ततो नो अभयं कुरु । शं नः कुरु प्र॒जाभ्योऽभयं नः पशुभ्यः ॥ २२ ॥
सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥२३॥
तञ्चक्षुर्देवहितं पुरस्तांच्छुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतचं शृणुयाम
शरदः शतं प्र बवाम शरदः शतमदीनाः स्याम शरदः शतं भूयश्च शरदः शतात् ॥ २४ ॥
[अ०, ३६, कं० २४, मं० सं० २४]
इति षट्त्रिंशोऽध्यायः।
१
अथ सप्तत्रिंशोऽध्यायः।
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । आ दंदै नारिरसि ॥१॥
युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विमा विप्रेस्य बृहतो विपश्चितः ।
वि होत्रा दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः ॥२॥
देवी द्यावापृथिवी मखस्य वामद्य शिरो राध्यासं देवयजने पृथिव्याः।
मुखाय त्वा मखस्य त्वा शीणें ॥३॥
देव्यो वनयो भूतस्य प्रथमजा मुखस्य वोऽद्य शिरो राध्यासं देवयजने पृथिव्याः ।
मुखार्य त्वा मखस्य त्वा शीणें ॥४॥
इयत्यय आसीन्मखस्य तेऽद्य शिरो राध्यासं देवयजने पृथिव्याः।
मखाय त्वा मखस्य त्वा शीणें ॥५॥
इन्द्रस्यौज स्थ मुखस्य वोऽद्य शिरों राध्यासं देवयजने पृथिव्याः।
मुखाय त्वा मखस्य शीणें। मुखार्य त्वा मुखस्य त्वा शीणें ।
मखाय त्वा मखस्य॑ त्वा शीणे ॥६॥

·क० १९-२४३ १-१६] यजुर्वेद-सहिता। (१४५) प्रेतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सन्तां । अच्छा वीरं नवं पङ्क्तिराधसं देवा यज्ञं नयन्तु नः'। मखाय त्वा मखस्य॑ त्वा शीर्णे। मुखाय त्वा मुखस्य॑ त्वा शीणें । मुखाय त्वा मुखस्य त्वा शीणें ॥ ७ ॥ मखस्य शिरोऽसि । मखाय त्वा मुखस्य त्वा शीणें । मुखस्य शिरोऽसि । मुखाय त्वा मुखस्य त्वा शीणे। मखस्य शिरोऽसि । मखाय॑ त्वा मखस्य॑ त्वा शीणें । मुखाय त्वा मखस्य॑ त्वा शीणे मखाय॑ त्वा मखस्य॑ त्वा शीर्णे। मुखाय त्वा मुखस्य॑ त्वा शीणें ॥८॥ अश्वस्य त्वा वृष्णः शक्ना धूपयामि देवयजने पृथिव्याः । मखाय॑ त्वा मुखस्य त्वा शीर्णे । अश्वस्य त्वा वृष्णः शक्ना धूपयामि देवयजने पृथिव्याः । मखाय॑ त्वा मुखस्य॑ त्वा शीणें । अश्वस्य त्वा वृष्णः शक्ना धूपयामि देवयजने पृथिव्याः। मखाय त्वा मुखस्य॑ त्वा शीणें । मखाय॑ त्वा मुखस्य॑ त्वा शीणें । मखाय॑ त्वा मखस्य॑ त्वा शीणें । मुखाय त्वा मुखस्य॑ त्वा शीणें ॥९॥ ऋजवै त्वां साधवे त्वां सुक्षित्यै त्वा । मुखार्य त्वा मुखस्य त्वा शीणें । मुखाय त्वा मखस्य॑ त्वा शीणें । मखायं त्वा मखस्य॑ त्वा शीणें ॥१०॥ ग्रमायं त्वां मुखाय त्वां सूर्यस्य त्वा तपसे। देवस्त्वा सविता मध्वानक्तुं पृथिव्याः सधस्पृशंस्पाहि । अर्चिरसि शोचिरसि तपोऽसि ॥११॥ अनाधृष्टा पुरस्तादुग्नेराधिपत्य आयुर्मे दाः पुत्रवती दाक्षिणत इन्द्वस्याधिपत्ये पूजा में दाः । सुषा पश्चाद्देवस्य सवितुराधिपत्ये चक्षुर्मे दो आश्रुतिरुत्तरतो धातुराधिपत्ये रायस्पोर्ष मे दाः विधृतिरुपरिष्टाबृहस्पतेराधिपत्य ओजो मे दो विश्वाभ्यो मा नाष्ट्राभ्यस्पाहि मनोरश्वासि ॥ १२॥ स्वाहा मरुद्भिः परि श्रीयस्व दिवः सर्थस्पृशस्पाहि। मधु मधु मधु ॥ १३ ॥ गर्भो देवानां पिता मतीनां पतिः प्रजानाम् । सं देवो देवेन सावित्रा गत सछ सूर्येण रोचते॥१४॥ समग्निरग्निना गत सं देवेन सवित्रा सछ सूर्येणारोचिष्ट । स्वाहा सम॒ग्निस्तपसा गत सं दैव्येन सवित्रा सछ सूर्येणारूरुचत' ॥१५॥ धर्ता दिवो वि भाति तर्पसस्पृथिव्यां धर्ता वेबो देवानाममर्त्यस्तपोजाः । वाचम॒स्मे नि यच्छ देवायुवम् ॥ १६ ॥ ४ वा. य०१९

·(१४६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन शुक्ल
अ. ३७-३८
अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परां च पथिभिश्चरन्तम् ।
स सधीचीः स विषूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः ॥ १७॥
विश्वासां भुवां पते विश्वस्य मनसस्पते विश्वस्य वचसस्पते सर्वस्य वचसस्पते ।
देवश्रुत्त्वं देव धर्म देवो दे॒वान् पाह्यत्र प्रावीरनु वां देववीतये ।
मधु माध्वीभ्यां मधु माधूचीभ्याम् ॥ १८ ॥
हृदे त्वा मनसे त्वा दिवे त्वा सूर्याय त्वा । ऊों अध्वरं दिवि देवेषु धेहि ॥ १९ ॥
पिता नोऽसि पिता नो बोधि नमस्ते अतु मा मा हिलेसीः'।
त्वम॒मन्तस्त्वा सपेम पुत्रान्पशून्मयि धेहि प्रजामस्मासु धेह्यरिटाऽह सह पत्या भूयासम् ॥२०॥
अहः केतुना जुषता, सुज्योतियोतिषा स्वाहा ।
रात्रिः केतुना जुपता सुज्योतिर्योतिषा स्वाहा ॥ २१ ॥
[अ० ३७, कं० २१, मं० सं० ५५
इति सप्तत्रिंशोऽध्यायः।
MON
अथाष्टात्रिंशोऽध्यायः।
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । आ दुदेऽदित्यै रास्नाऽसि ॥१॥
इड एह्य दित एहि सरस्वत्येहि । असावेडसावेडसावहि ॥२॥
अदित्यै रास्नाऽसीन्द्वाण्या उष्णीषः। पूषाऽसि धर्माय दीष्व ॥३॥
अश्विभ्यां पिन्वस्व' सरस्वत्यै पिन्व स्वेन्द्राय पिन्वस्व ।
स्वाहेन्द्रवत् स्वाहेन्द्रवत् स्वाहेन्द्रवत् ॥ ४॥
यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्यो रत्नधा वसुविद्यः सुत्रः ।
येन विश्वा पुष्यसि वायर्याणि सरस्वति तमिह धातवेऽकः। उर्वन्तरिक्षमन्वेमि ॥५॥
गायत्रं छन्दोऽसि त्रैष्टुंभं छन्दोऽसि द्यावापृथिवीभ्यां त्वा परि गृह्णाम्य॑न्तरिक्षणोप यच्छामि।
इन्द्राश्विना मधुनः सारघस्य धर्म पति वसवो यजत वाट् ।
स्वाहा सूर्यस्य रश्मये वृष्टिवनये ॥६॥
समुद्राय वा वाय स्वाहाँ' सरिराय त्वा वाताय स्वाहा ।
अनाधृष्याय॑ त्वा वाताय स्वाहाँ ऽप्रतिधृष्याय त्वा वाताय स्वाहा ।
अवस्यवे त्वा वाताय स्वाहाँ ऽशिमिदाय॑ त्वा वाताय स्वाहा ॥ ७॥

·०१७-२१:१-१९] यजुर्वेद-संहिता। (१४७) इन्द्राय त्वा वसुमते रुद्रवते स्वाहेन्द्राय त्वाऽऽदित्यवते स्वाहे न्द्रीय स्वाभिमातिने स्वाहा। सवित्रे त्वं भुमते विभुमते वाजवते स्वाहाँ बृहस्पतये त्वा विश्वदेव्यावते स्वाही ॥८॥ यमाय त्वाऽङ्गिरस्वते पितृमते स्वाहा। स्वाहा धर्माय स्वाहां धर्मः पित्रे ॥९॥ विश्वा आशा दक्षिणसद्विश्वान् देवानांडिह । स्वाहाकृतस्य धर्मस्य मधोः पिबतमश्विना ॥१०॥ द्विविधा इमं यज्ञमिमं यज्ञं दिवि धाः'। स्वाहाऽग्नये यज्ञियाय शं यजुर्व्यः ॥ ११ ॥ अश्विना धर्म पात हाबीनमहर्दिवाभिरूतिभिः । तन्त्रायिणे नमो द्यावापृथिवीभ्याम् ॥ १२ ॥ अपांतामश्विना धर्ममनु यावापृथिवी अमर्थसाताम् । इहैव रातयः सन्तु ॥ १३ ॥ इषे पिन्वस्वो जै पिन्वस्वं ब्रह्मणे पिन्वस्व शुत्राय पिन्वर्व द्यावापृथिवीभ्यां पिन्वम्व । धर्मासि सुधर्मा मेन्य॒स्मे नृभ्णानि धारय ब्रह्म धारय क्षत्रं धारय विशं धारय ।। १४ ॥ स्वाहा पूष्णे शरसे' स्वाहा ग्राभ्यः स्वाहा प्रतिरवेभ्यः । स्वाहा पितृभ्य ऊबहियो धर्मपावभ्यः स्वाहा द्यावापृथिवीभ्याछ स्वाहा विश्वभ्यो देवेभ्यः ॥१५॥ स्वाहां रुद्राय रुद्रहूतये स्वाहा सं ज्योतिषा ज्योतिः। अहः केतुना जुषता, सुज्योतिज्योतिषा स्वाहा। रात्रिः केतुना जुषता सुज्योतिर्योतिषा स्वाहा । मधु हुतमिन्द्रतमे अग्नावश्याम ते देव धर्म नमस्ते अस्तु मा मा हिथ्सीः ॥ १६ ॥ अभीमं महिमा दिवं विप्रो बभूव सप्रथाः । उत श्रवसा पृथिवी, सछ सौदस्व महाँर असि रोचस्व देववीतमः । वि धूममग्ने अरुषं मियेध्य सृज प्रशस्त दर्शतम् - ॥ १७॥ या ते धर्म दिव्या शुग्या गायत्र्याछ हविर्धाने । सा त आ प्यायतां निष्टयायतां तस्यै ते स्वाहाँ । या ते धर्मान्तरिक्षे शुग्या त्रिष्टुब्भ्याग्नीधे । सा त आ प्यायतां निष्टयांयतां तस्यै ते स्वाहाँ । या ते धर्म पृथिव्याछ शुग्या जगत्या सदस्या । सात आ प्यायतां निष्ट योयतां तस्यै ते स्वाहाँ ।। १८ ।। शुत्रस्य॑ त्वा परस्पाय ब्रह्मणस्तन्वं पाहि । विशस्त्वा धर्मणा वयमर्नु कामाम सुविताय नव्य॑से ॥१९॥ xससीदस्व. दर्शतम् । (वा० य० ११ । ३७)

·(१४८)
धाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ० ३८-३९
१
चतुःसक्तिनाभितस्य॑ सुप्रथाः स नो विश्वायुः सप्रथाः स नः सर्वायुः सप्रथाः ।
अप द्वेषो अप हरोऽन्यव्रतस्य सश्चिम ॥ २० ॥
धर्मतत्ते पुरीष तेनु वर्धस्व चा च प्यायस्व । वर्धिषीमहि च वयमा च प्यासिषीमहि ॥२१॥
अचिक्रदृषा हरिमहान्मित्रो न दर्शतः । सर्थ सूर्येण दिद्युतदुदृधिनिधिः ॥ २२ ॥
सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ २३ ॥
उदयं तमसस्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ २४ ॥
एधोऽस्येधिषीमहि समिसि तेजोऽसि तेजो मयि धेहि ॥ २५॥
यावती द्यावापृथिवी यावच्च सप्त सिन्धवो वितस्थिरे ।
तावन्तमिन्द्र ते ग्रहमूर्जा गृहाम्यक्षितं मयिं गृह्णाम्यक्षितम ॥ २६ ॥
मयि त्यदिन्द्रियं बृहन्मयि दक्षो मयि क्रतुः।
धर्मस्त्रिशुग्वि राजति विराजा ज्योतिषा सह ब्रह्मणा तेजमा सह ॥ २७ ॥
पयसो रेत आभृतं तस्य दोहमशीमात्तरामुत्तरार्थ समाम् ।
त्विषः संवृक् क्रत्वे दक्षस्य ते सुषुम्णस्य ते सुषुम्णाग्रिहुतः ।
इन्द्रपीतस्य प्रजापतिभक्षितस्य मधुमत उपहूत उपहूतस्य भक्षयामि ॥ २८ ॥
अ. ३८, के० २४, मं० सं० ७५ ]
इत्यष्टात्रिंशोऽध्यायः।
॥
Aad
अथैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।
स्वाहा प्राणेभ्यः साधिपतिकेभ्यः। पृथिव्यै स्वाहा ऽग्नये स्वाहाँ ऽन्तरिक्षाय स्वाहाँ
वायवे स्वाहा । दिवे स्वाहाँ सूर्याय स्वाहाँ ॥ १॥
दिग्भ्यः स्वाहाँ चन्द्राय स्वाहा नक्षत्रेभ्यः स्वाहाँ ऽद्यः स्वाहाँ वरुणाय स्वाहा।
नाभ्यै स्वाहाँ पूताय स्वाहा ॥२॥
वाचे स्वाहा प्राणाय स्वाहाँ प्राणाय स्वाहा । चक्षुषे स्वाहाँ चक्षुषे स्वाहाँ
श्रोत्राय स्वाहाँ श्रोत्राय स्वाहा ॥३॥
मनसः काममाकूति वाचः सत्यमशीय । पशूना रूपमन्नस्य रसो यशः श्रीः श्रयतां मयि स्वाहा । ४
प्रजापतिः सम्भ्रियमाणः सम्राट् सम्भृतो' वैश्वदेवः संसन्नो धर्मः प्रवक्त-
स्तेज उद्यत आश्विनः पयस्यानीयमान पोष्णो विष्य॒न्दाने मारुतः कथन् ।
मैत्रः शरसि सन्ताय्याने वायव्यो ह्रियमाण आग्नेयो हयमानो' । वाग्धुतः ॥५॥

·कं० २०-२८०१-१३] यजुर्वेद-संहिता। (१४९) सविता प्रथमेऽह-न्ननिर्द्वितीय वायुस्तृतीय आदित्यचतुर्थे चन्द्रमाः पञ्चम ऋतुः षष्ठं मरुतः सप्तमें बृहस्पतिरष्टमे । मित्रो नवमे वरुणो दशम इन्द्र एकादशे" विश्वे देवा द्वादशे" ॥ ६ ॥ उग्रश्च भीमश्च ध्वान्तश्च धुनिश्च । सासह्वाँश्च भियुग्वा च विक्षिपः स्वाहा ॥ ७ ॥ अग्नि, हृदयेना शनिछ हृदयाग्रेण पशुपति कृत्स्नुहृदयेन भवं यक्का । शर्व मतस्नाभ्यो मीशानं मन्युनों महादेवमन्तःपर्शयेनोपं देवं चनिष्ठुनों वसिष्ठहनुः शिङ्गीनि कोश्याभ्याम ॥८॥ उपॅल्लोहितेनं मित्र सौबत्येनं रुद्रं दौर्बत्येने न्द्र प्रक्रीडेन मरुतो बलेन साध्यान प्रमुदा। भवस्य कण्ठ्य रुद्रस्यान्तःपाश्य महादेवस्य यकृ च्छवस्य वनिष्टुः पशुपतेः पुरीतते ॥९॥ लोमभ्यः स्वाहाँ लोमभ्यः स्वाहाँ त्वचे स्वाहाँ त्वचे स्वाहा लोहिताय स्वाहाँ लोहिताय स्वाहाँ मेदोभ्यः स्वाहाँ मेदोभ्यः स्वाहाँ। मासेभ्यः स्वाहाँ मासेभ्यः स्वाही स्नावभ्यः स्वाही स्वाभ्यः स्वाही ऽस्थभ्यः स्वाही ऽस्थभ्यः स्वाहाँ मज्जभ्यः स्वाहाँ" मन्जभ्यः स्वाहाँ । रेतसे स्वाहाँ पायवे स्वाहा" ॥ १० ॥ आयासाय स्वाहाँ प्रायासाय स्वाहा संयासाय स्वाहा वियासाय स्वाहाँद्यासाय स्वाहाँ। शुचे स्वाहाँ शोचते स्वाहाँ शोच॑मानाय स्वाहां शोकाय स्वाहाँ ॥ ११ ॥ तपसे स्वाहाँ तप्यते स्वाहां तप्यमानाय स्वाहाँ तप्ताय स्वाहा धर्माय स्वाहा । निष्कृत्यै स्वाहाँ प्रायश्चित्यै स्वाहाँ भेषजाय स्वाहाँ ॥ १२ ॥ यमाय स्वाहाँ ऽन्तकाय स्वाहाँ मृत्यवे स्वाहाँ । ब्रह्मणे स्वाहाँ ब्रह्महत्यायै स्वाही विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहाँ द्यावापृथिवीभ्याछ स्वाहा ॥ १३ ॥ [#०३९, कं० १३, मं० सं० ११६ ] इत्येकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।

·(१५०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [१०४० अथ चत्वारिंशोऽध्यायः। ईशा वास्यमिदछ सर्व यत्किं च जगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्य स्विद्धनम् ॥ १ ॥ कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छत समाः । एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कम लिप्यते नरें ॥२॥ असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसावृताः। ताँस्ते प्रेत्यापि गच्छन्ति ये के चात्मनो जनाः ॥३॥ अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्दवा आप्नुवन् पूर्वमर्शत् । तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥४॥ तदेजति तन्नेजति तदरे तद्वन्तिके । तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाहृतः ॥ ५॥ यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्नेवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न वि चिकित्सति ॥ ६॥ यस्मिन्त्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः। तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥ ७ ॥ स पर्यंगाच्छक्रमकायमणमस्नाविर, शुद्धमपापविद्धम् । कुविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भूर्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाञ्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः॥८॥ अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसंभूतिमुपासते । ततो भूय॑ इव ते तमो य उ सम्भूत्याचे रताः ॥९॥ अन्यदेवाहुः सम्भवादुन्याहुरसम्भवात् । इति शुश्रुम धीराणां ये नुस्तविचचक्षिरे ॥१०॥ सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेवोभयं सह । विनाशेन मृत्यु तीर्खा सम्भूत्यामृतमश्नुते ॥ ११ ॥ अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते । ततो भूर्य इव ते तमो य उ विद्यार्थि रताः ॥ १२ ॥ अन्यदेवाहुविद्याया अन्यदाहरविद्यायाः । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तविचचक्षिरे ॥१३॥ विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेवोभयं सह । अविद्यया मृत्यु ती विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥ १४ ॥ वायुरनिलममृतमथेदं भस्मान्त शरीरम् । ओ३म् क्रतो स्मर । क्लिवे स्मर । कतई स्मर' ॥१५ अग्ने नय सुपा राये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । युयोध्युस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नम उक्तिं विधेम ॥ १६ ॥ हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् । योऽसावादित्ये पुरुषः सोऽसावहम् । ओ३म् ख ब्रह्म ॥ १७ ॥ [अ० ४०, कं० १७, मं० सं० १७ ] इति चत्वारिंशोऽध्यायः। [उ०वि० मं० सं० १४०३] इत्युत्तरविंशतिः समाप्ता। [ सर्वे मिलित्वा ३९८८] इति वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल यजुर्वेदसंहिता समाप्ता।

·(१५१) वाजसनेयि-शुक्ल-यजुर्वेद-संहिताया कण्डिकाना वर्णानुक्रम-सूची। : , अशुना ते अश्शुः २०,२७ अश्शुर शुष्ट देव ५,७ अश्शुश्च मे रश्मिश्च १८,१९ अक्रन्कर्म कर्मकृतः ३,४७ अकन्ददग्नि स्तनयन् १२,६, २९, ३३ अक्षन्नमीमदन्त ह्यव ३,५१ अक्षराजाय कितवं ३०,१८ अग्न आयू षि पवस १९,३८, ३५,१६ अग्न इन्द्र वरुण ३३,४८ अग्नये कव्यवाहनाय २,२९ अग्नये कूटरून् २४,२३ अग्नये गायत्राय २९.६० अग्नये गृहपतये १०,२३ अग्नये त्वा मह्यं ७,४७ अग्नयेऽनीकवते २४,१६, २९,५९ अग्नये पीवान ३०,२१ अग्नये स्वाहा २२,६, २७ अग्ना इ पत्नीवत्सः ८,१० अग्नावग्निश्चरति ५,४ अग्नि युनज्मि शवसा १८,५१ अग्निर स्तोमेन बोधय २२,१५ अग्नि५ हृदयेन ३९८ अग्नि होतारं मन्ये १५,४७ अग्नि तं मन्ये यो १५,४१ अग्नि दूतं पुरो दधे २२,१७ अग्निः पशुरासीत् २३,१७ अग्निः पृथुधर्मणस्पतिः १०,२९ अग्निः प्रियेषु धामसु १२,११७ अग्निमद्य होतारम् २१,५९, २८,२३, अग्निज्योतिज्योतिरग्निः ३९ । अग्ने ब्रह्म गृभ्णीष्व १,१८ अग्निज्योतिषा ज्योतिष्मान् १३,४० अग्नेऽभ्यावर्तिन्नभि १२,७ अग्निर्देवता वातो १४,२० अग्ने यत्ते दिवि वर्चः १२,४८ अग्निर्मूर्धा दिवः ३,१२, १३,१४, अग्ने यत्ते शुक्र १२,१०४ १५,२० अग्ने युक्ष्वा हि ये १३,३६ अग्नित्राणि जशनद् ३३,९ अग्नेरनीकमप आ८,२४ अग्निश्च पृथिवी च २६,१ अग्नेर्जनित्रमसि ५,२ अग्निश्च म आपश्च १८,१४ अग्नेर्भागोऽसि दीक्षाया १४,२४ अग्निश्च म इन्द्रश्च १८,१६ अग्नेर्वोऽपनगृहस्य ६,२४ अग्निश्च मे धर्मश्च १८,२२ अग्ने वाजजिद्वाजं त्वा २,७ अग्निध्वात्ताः पितरः १९,५९ अग्ने वाजस्य गोमत १५,३५ अग्निष्वात्तानृतुमतो १९,६१ अग्ने वेहोत्रं वेर्दूत्यम् २,९ अग्निस्तिग्मेन शोचिषा १७,१६ अग्ने व्रतपते व्रतम् १,५, २,२८ अग्नीषोमयोरुज्जितिम् २,१५ अग्ने व्रतपास्त्वे ५,६,४० अग्ने अच्छा वदेह नः ९,२८ अग्ने शर्ध महते ३३,१२ अग्ने अंगिरः शतं ते १२,८ अग्ने सहस्व पृतना ९,३७ अग्ने गृहपते सुगृहपतिः २,२७ अग्ने सहस्राक्ष १७,७१ अग्ने जातान प्रणुदा १५,१ अग्नेस्तनूरसि वाचो १,१५ अग्ने तमद्याश्वं न १५,४४, १७,७७ अग्नेस्तनूरसि विष्णवे ५,१ अग्ने तव श्रवो वयो १२,१०६ अग्ने स्वाहा कृणुहि २७,२२ अग्ने त्वं नो अन्तम ३,२५; १५,४८; अग्रेणीरसि स्वावेश ६,२ २५,४७ अग्रे बृहन्नुषसाम् १२,१३ अग्ने त्वं पुरीभ्यो १२,५९ अङ्गान्यात्मन् भिषजा १९,९३ अग्ने त्व सु जागृहि४,१४ अङ्गिरसो नः पितरो १९,५० अग्नेऽदब्धायो शीतम २,२० अचिक्रदद् वृषा हरिः ३८,२२ अग्ने दिवो अर्णमच्छा १२,४९ अच्छायमेति शवसा २७,१४ अग्ने नय सुपथा ५,३६, ७,४३, अच्छिन्नस्य ते देव ७,१४ ४०,१६ अजस्त्रमिन्दुमरुषं १३,४३ अग्नेः पक्षतिर्वायोः २५,४ अजारे पिशङ्गिला २३,५६ अग्ने पत्नीरिहा वह २६,२० अजीजनो हि पवमान २२,२८ अग्ने पवस्व स्वपा ८,३८ अजो ह्यग्नेरजनिष्ट १३,५१ अग्ने पावक रोचिषा १७,८ भति निहो अति निधो २७,६ अग्ने प्रेहि प्रथमो १७,६९ अति विश्वाः परिष्ठा १२,८४ अग्निरस्मि जन्मना १८,६६ अग्निर काक्षरेण प्राणम् ९,३१ अग्निर्ऋषिः पवमानः २६,९ ·(१५२) यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची । .. अत्यन्याँ अगां नान्याँ ५,४२ अत्र पितरो मादयध्वं २,३१ अत्रा ते रूपमुत्तमम् २९,१८ अथैतानष्टौ विरूपाना ३०,२२ अदब्धेभिः सवितः३३,६९,८४ अदितिौरदितिः २५,२३ अदितिष्ट्वा देवी ११,६१ अदित्यास्त्वगस्यदित्यै ४,३० अदित्यास्त्वा पृष्ठे १४,५ अदित्यास्त्वा मूर्धन्ना ४,२२ अदित्य रास्नासि१,३०, ११,५९, ३८,३ अदित्यै व्युन्दनमसि २,२ अदृश्रमस्य केतवी८,४० अद्भयः क्षीरं व्यपिबत् १९,७३ अद्भधः सम्भृतः पृथिव्यै ३१,१७ अद्भयः स्वाहा वायः २२,२५ अद्या देव। उदिता ३३,४२ अधा यथा नः पितरः १९,६९ अधा ह्यग्ने क्रतोः १५,४५ अधि न इन्द्रेषां ३३,४७ अधिपत्न्यसि बृहती १५,१४ अध्यवोचदधिवक्ता १६,५ अध्वर्यो अदिभिः २०,३१ अनड्वान्वयः पंक्तिः १४,१० अनड्वाहमन्वारभामहे ३५,१३ अनाधृष्टा पुरस्तात् ३७,१२ अनाधृष्यो जातवेदाः २७,७ अनु ते शुष्मं तुरयन्तम् ३३,६७ अनुत्तमा ते मघवन् ३३,७९ अनु त्वा माता मन्यताम् ४,२० अनु त्वा रथो अनु २९,१९ अनु नोऽद्यानुमतिः ३४,९ अनु वीरैरनु पुष्यास्म २६,१९ अनेजदेकं मनसो ४०,४ अन्तरग्ने रुचा त्वम् १२,१६ अन्तरा मित्रावरुणा २९,६ अन्तश्चरति रोचनास्य ३,७ अन्तस्ते द्यावापृथिवी ७,५ अन्धं तमः प्रविशन्ति ४०,९, १२ अभीमं महिमा दिवं ३८,१७ अन्ध स्थान्धो वो ३,२० । अभी षु णः सखीनाम् २७,४१, ३६,६ अन्नपतेऽन्नस्य नो ११,८३ अभ्यर्षत सुष्टुतिं १७,९८ अन्नात्परिचुतो रसं १९,७५ | अभ्या दधामि समिधम् २०,२४ अन्यदेवाहुर्विद्याया ४०,१३ अभ्या वर्तस्व पृथिवि १२,१०३ अन्यदेवाहुः सम्भवाद् ४०,२० अभिरसि नार्यसि ११,१० अन्यवापोऽर्धमासा २४,३७ अमीषां चित्तं प्रति १७,४४ अन्या वो अन्यामवतु १२,८८ अमुत्रभूयादध २७,९ अन्वग्निरुषसामग्रम् ११,१७ अमेव नः सुहवा २६,२४ अन्विदनुमते त्वं ३४,८ अयं वां मित्रावरुणा ७,९ अपश्यं गोपामनि ३७,१७ अयं वेनश्चोदयत् ७,१६ अपाः रसमुद्यस ९,३ अय र सहसमृषिभिः ३३,८३ अपाघमप किल्बिषम् ३५,११ अय५ सो अग्निर्यस्मिन् १२,४७ अपां गम्भन्सीद मा १३,३० अयं ते योनिऋत्वियो ३,१४, अपातामश्विना धर्मम् ३८,१३ १२,५२, १५,५६ अपाधमदभिशस्तीः ३३,९५ अयं दक्षिणा विश्वकर्मा १३,५५; अपां त्वेमन्सादयामि १३,५३ १५,१६ अपामिदं न्ययन १७,७ अयं नो अग्निर्वरिव ५,३७, ७,४४ अपां पृष्ठमसि योनिः ११,२९, १३,२ अयमग्निः पुरीष्यो ३,४० अपां पेरुरस्यापो ६,१० अयमग्निः सहस्रिणो १५,२१ अपां फेनेन नमुचेः १९,७१ अयमग्निहपतिः ३,३९ अपाररुं पृथिव्यै १,२६ अयमग्निवरितमो १५,५२ अपि तेषु त्रिषु पदेषु २३,५० अयमिह प्रथमो धायि ३,१५; अपेत वीत वि च १२,४५ अपेतो यन्तु पणयो ३५,१ अयमुत्तरात्संयद् १५,१८ अपो अद्यान्वचारिष २०,२२ अयमुपर्यग्विसुस्तस्य १५,१९ अपो देवा मधुमतीः १०,१ अयं पश्चाद्विश्वव्यचा १३,५६, १५,१७ अपो देवीरुप सृज ११,३८ अयं पुरो भुवस्तस्य १३,५४ अप्नस्वतीमश्विना ३४,२९ अयं पुरो हरिकेशः १५,१५ अप्स्वग्ने सघिष्टव १२,३६ अर्थत स्थ राष्ट्र दा १०,३ अप्स्वन्तरमृतमप्सु ९,६ अर्ध-ऋचैरुक्थाना५ १९,२५ अबोध्यग्निः समिधा १५,२४ अर्धमासाः परूषि २३,४१ अभि गोत्राणि सहसा १७,३९ अर्मेभ्यो हस्तिपं ३०,११ अभि त्यं देव सविता ४,२५ अर्यमणं बृहस्पति ९,२७ अभि त्वा शूर नोनुमो २७,३५ अर्वाच्चो अद्या भवता ३३,५१ अभिधा असि भुवनम् २२,३ अवतत्य धनुष्टवर १६,१३ अभि प्रवन्त समनेव १७,९६ अवपतन्तीरवदन् १२,९१ अभिभूरस्येतास्ते १०,२८ अवभृथ निचुम्पुण ३,४८, ८,२७ अभि यज्ञं गृणीहि २६,२१ अव रुद्रमदीमाव ३,५८ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१५३) Loanartm : अवसृष्टा परा पत १७,४५ अविन मेषो नसि १९,९० अवेष्टा दन्दशकाः १०,१० अवोचाम कवये १५,२५ अश्मन्नूज पर्वते १७,१ अश्मन्वती रीयते ३५,१० अश्मा च मे मृत्तिका १८,१३ अश्याम तं काममग्ने १८,७४ अश्वत्थे वो निषदनं १२,७९, ३५,४ अश्वस्तूपरो गोमृगः २४,१ अश्वस्य त्वा वृष्णः ३७,९ अश्वावती सोमावतीम् १२,८१ अश्वावतीर्गोमतीनं ३४,४० अश्विनकृतस्य ते २०,३५ अश्विना गोभिरिन्द्रियम् २०,७३ अश्विना धर्म पात५३८,१२ अश्विना तेजसा चक्षुः २०,८० अश्विना नमुचेः सुतर २०,५९ अश्विना पिबतां मधु २०,९० अश्विना भेषजं मधु २०,६४ अश्विना हविरिन्द्रियं २०६७ अश्विभ्यां चक्षुरमृतं १९,८९ अश्विभ्यां पच्यस्व १०,३१ आश्वभ्यां पिन्वस्व ३८,४ अश्विभ्यां प्रातःसवनम् १९,२६ अश्वो घृतेन त्मन्या २९,१० अषाढ युत्सु पृतनासु ३४,२० अषाढाऽसि सहमाना १३,२६ अष्टौ व्यख्यत् ककुभः ३४,२४ असंख्याता सहस्राणि १६,५४ असवे स्वाहा वसवे २२,३० अभियमो अस्यादित्यो २९,१४ असुन्वन्तमयजमानम् १२,६२ असुर्या नाम ते ४०,३ असो यस्ताम्रो अरुण १६,६ असौ या सेना मरुतः १७,४७ असौ योऽवसर्पति १६,७ अस्कन्नमद्य देवेभ्य: २८ अस्ताव्यग्निरार १२,२९ वा. य.२० अस्माकमिन्द्रः समृतेषु १७,४३ अस्मात्त्वमधि जातो ३५,२२ अस्मिन् महत्यर्णवे १६,५५ अस्मे रुद्रा मेहना ३३,५० अस्मे वो अस्त्विन्द्रियम् ९,२२ अस्य प्रत्नामनु द्युत ३,१६ अस्याजरासो दमा ३३,१ अस्येदिन्द्रो वावृधे ३३,९७ अहः केतुना जुषता५३७,२१ अहरहरप्रयावं ११,७५ अहानि शं भवन्तु ३६, ११ अहाव्यग्ने हविरास्ये २०,७९ अहिरिव भोगैः पर्येति २९,५१ अहे पारावतान् २४,२५ अहृतमसि हविर्धानम् १,९ आकूतिमग्निं प्रयुज९११,६६ आकूत्यै प्रयुजेऽनये ४,७ आ कृष्णेन रजसा ३३,४३, ३४,३१ आ कन्दय बलमोजो २९,५६ आक्रम्य वाजिन् पृथिवीम् १९,१९ आगत्य वाज्यध्वान ११,१८ आ गन्म विश्ववेदसम् ३,३८ आमेयः कृष्णप्रीवः २९,५८ आप्रयणश्च मे १८,२० आ घा ये अग्निमिन्धते ७,३२ आच्या जानु दक्षिणतो १९,६२ आच्छच्छन्दः प्रच्छच्छन्दः१५,५ आ जङ्घन्ति सान्वेषां २९,५० आ जिघ्र कलशं ८,४२ आजुह्वान ईज्यो वन्धश्च २९,२८ आजुह्वान: सुप्रतीकः १७,७३ आजुह्वाना सरस्वती २०,५८ आ तत्त इन्द्रायवः ३३,२८ आ तं भज सौश्रवसा १२,२७ आतिथ्यरूपं मासरं १९,१४ आतिष्ठन्तं परि ३३,२२ आ तिष्ठ वृत्रहन् रथं ८,३३ आ तू न इन्द्रं ३३,६५ आ ते वत्सो मनो १२,११५ आत्मनुपस्थे न वृकस्य १९,९२ आत्मने मे वक़दा ७,२८ आत्मानं ते मनसा २९,१७ आ त्वा जिघर्मि मनसा ११,२३ आ त्वाऽहार्षमन्तरभूः १२,११ आदित्यं गर्भ पयसा १३,४१ आदित्यै! भारती २९,८ आधत्त पितरो गर्भ २,३३ आ न इडाभिर्विदथे ३३,३४ आ न इन्द्रो दूरादा २०,४८ आ न इन्द्रो हरिभिः २०,४९ आ न एतु मनः ३,५४ आ नासत्या त्रिभिः ३४,४७ आ नो नियुद्भिः शतिनी २७,२८ आ नो भद्राः क्रतवो २५,१४ आ नो मित्रावरुणा २१,८ आ नो यज्ञं दिविस्पृशं ३३,८५ आ नो यज्ञं भारती २९,३३ आन्त्राणि स्थालीमधु १९,८६ आपतये त्वा परि ५,५ आपये स्वाहा स्वापये ९.२० आ पवस्व हिरण्यवत् ८,६३ आपश्चित्पिप्यु स्तों ३३,१८ आपो अस्मान्मातरः४,२ आपो देवीः प्रति गृभ्णीत १२,३५ आपो है यबृहतीः २७,२५ आपो हि ष्ठा ११,५०, ३६,१४ आ प्यायस्व मदिन्तम १२,११४ आ प्यायस्व समेतु १२,११२ आ ब्रह्मन् ब्राह्मणो २२,२२ आ मन्द्ररिन्द्र हरिभिः २०,५३ आ मा वाजस्य प्रसवो ९,१९ आमूरज प्रत्यावर्तय २९,५७ आयं गौः पृश्निरक्रमीत् ३,६ आ यदिषे नृपतिं ३३,११ आ यन्तु नः पितरः १९,५८ आ यातमुप भूषतं ३३,८८ आ याविन्द्रोऽवस २०,४७ आयासाय स्वाहा ३९,११ क ·(१५४) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुल आयुमें पाहि प्राणं मे १४,१७ आयुर्यज्ञन कल्पता ९,२१, १८,२९; आयुष्मानने हविषा ३५,१७ आयुष्यं वर्चस्य ३४,५० आयोष्टवा सदने सादयामि १५,६३ आ रात्रि पार्थिव ३४,३२ आ रोदसी अपृणदा ३३,७५ आवाची मध्यमरहद्-१५,५१ आ वायो भूष शुचिपा ७,७ आविमर्या आवित्तो १०,९ आ विश्वतः प्रत्यञ्च ११,२४ आ वो देवास ईमहे ४,५ आशुः शिशानो वृषभो १७,३३ आशुस्त्रिवृद्धान्तः १४,२३ आ श्रावयति १९,२४ आसन्दी रूप राजा १९,१६ आसोनासो अरुणीनाम् १९,६३ आ सुते सिञ्चत ३३,२१ आ सुष्वयन्ती यजते २९,३१ आऽहं पितॄन्त्सुवि १९,५६ इन्द्रं विश्वा अवीवृधन् १२,५६, २५,६१, २७,६१ इन्द्रः सुत्रामा स्ववाँ २०,५१ इन्द्रः सुत्रामा हृदयेन १९,८५ इन्द्र गोमानिहा याहि २६,४ इन्द्रघोषस्त्वा वसुभिः ५,११ इन्द्र मरुत्व इह पाहि ७,३५ इन्द्रमिद्धरी वहतो८,३५ इन्द्रवायू इमे सुता ७,८; ३३,५६ इन्द्रवायू बृहस्पति ३३,४५ इन्द्रवायू सुसन्दृशा ३३,८६ इन्द्रश्च मरुतश्च ८,५५ इन्द्रश्च सम्राड् वरुणश्च ८,३७ इन्द्रस्य कोडोऽदित्यै २५,८ इन्द्रस्य वज्रो मरुताम् २९,५४ इन्द्रस्य वज्रोऽसि ९,५, १०,२१ इन्द्रस्य वृष्णो वरुणस्य १७,४१ इन्द्रस्य रूपमृषभो १९,९१ इन्द्रस्य स्यूरसि ५,३० इन्द्रस्यौज स्थ ३७,६ इन्द्रानी अपादियं ३३,९३ इन्द्रामी अव्यथमाना १४,११ इन्द्रामी आ गत सुतं ७,३१ इन्द्रानी मित्रावरुणा ३३,४९ इन्द्राग्न्योः पक्षतिः २५:५ इन्द्राय त्वा वसुमते ६,३२, ३८,८ इन्द्रा याहि चित्रभानो २०,८७ इन्द्रा याहि तूतुजान २०,८९ इन्द्रा याहि धियेषितो २०,८८ इन्द्रा याहि वृत्रहन् २६,५ इन्द्रायेन्दुए सरस्वती २०,५७ इन्द्रमं प्रतरां नय १७,५१ इन्द्रेहि मत्स्यन्धसो ३३,२५ इन्दो विश्वस्य राजति ३६,८ इन्द्रो वृत्रमवृणोत् ३३,२६ इन्धानास्त्वा शत हिमा ३,१८ इम साहस्र शतधारम् १३,४९ इमर स्तनमूर्जस्वन्तं १७,८७ इमं जीवेभ्यः परिधि ३५,१५ इमं देवा असपत्न५९,४०, १०,१८ इमं नो देव सवितः ११,८ इमं मा हिसारेकशर्फ १३,४८ इमं मा हि सीर्द्विपादं १३,४७ इमं में वरुण श्रुधी २१,१ इममूर्णायुं वरुणस्य १३,५० इमा उ स्वा पुरूवसो ३३,८१ इमा गिर आदित्येभ्यो ३४,५४ इमा ते वाजिनवमा २९,१६ इमा नु के भुवना २५,४६ इमां ते धियं प्र भरे ३३,२९ इमामगृभ्णन् रशना २२,२ इमा मे अन्न इष्टका १७,२ इमा रुद्राय तवसे १६,४८ इमौ ते पक्षावजरौ १८,५२ इयं वेदिः परो अन्तः २३,६२ इयत्यग्र आसीत् ३७,५ इयदस्यायुरसि १०,२५ इयं ते यज्ञिया तनूः ४,१३ इयमुपरि मतिस्तस्यै १३,५८ इरज्यनग्ने प्रथयस्व १२,१०९ इरावती धेनुमती ५,१६ इषमूर्जमहमित १२,१०५ इषश्चोर्जश्च शारदी १४,१६ इषिरो विश्वव्यचा १८,४१ इषे त्वोर्जे त्वा १,१ इथे पिन्वस्वोर्जे ३८,१४ इषे राये रमस्व १३,३५ इष्कारमध्वरस्य १२,११० इष्कृति म वो माता १२,८३ इष्टो अग्निराहुतः १८.५७ इष्टो यज्ञो भृगुभिः १८,५६ इह रतिरिह रमध्वम् ८,५१ इहैवाने अधि धारया २७,४ इच्छन्ति त्वा सोम्यास: ३४,१८ इड एयदित एहि ३,२७, ३८,२ इडामिरमिरीड्यः २१,२४ इडाभिर्भक्षानाप्नोति १९,२९ इडाममे पुरुद स५१२,५१ इडायास्त्वा पदे ३४,१५ इड़े रन्ते हव्ये काम्ये ८,४३ इद विष्णुर्वि चक्रमे ५,१५ इद हविः प्रजननं १९,४८ इदं पितृभ्यो नमो १९,६८ इदमापः प्र वहत ६,१७ इदमुत्तरात् स्वस्तस्य १३,५७ इदं मे ब्रह्म च ३२,१६ इन्दुर्दक्षः श्येन ऋतावा १८,५३ इन्द्र आसां नेता १७,४० इन्द्रं दुरः कवध्यो २०,४० इन्द्र देवीर्षिशो १७,८६ इंडितो देवैहरिवाँ २०,३८ ईज्यश्चासि वन्यश्च २९,३ ईदृक्षास एतादृक्षास १७,८४ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची . (१५५) ईदृङ् चान्याहङ् च १७,८१ ईमान्तासः शिलिक २९,२१ ईशानाय परस्वत २४,२८ ईशावास्यमिद५४०.१ उशिक्भावको अरतिः १२,२४ उशिगसि कविः ५,३२ उषस्तच्चित्रमा भर ३४,३३ उषासानकमश्विना २०,६१ उषासानता बृहती २०,४१ उषे यही सुपेशसा २१,१७ उस्रावेतं धूर्षाही ४,३३ ऊ च मे सूनृता १८,९ ऊर्गस्याङ्गिरस्यूर्णम्म्रदा ४,१० ऊर्ज वहन्तीरगतं २,३४ ऊों नपाज्जातवेदः १२,१०८ ऊों नपातः स २७,४४ ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये ११,४२ ऊर्ध्वमेनमुच्छ्रयतागिरो २३,२७ अर्वा अस्य समिधो २७,११ ऊर्धामा रोह १०,१४ ऊोमेनामुच्छापय २३,२६ ऊवो भव प्रति विध्या १३,१३ उक्ताः सञ्चरा एता: २४,१५, १७,१९ उक्थेभिर्वृत्रहन्तमा ३३,७६ उक्षा समुद्रो अरुणः १७,६० उखां कृणोतु शक्त्या ११,५७ उपल्लोहितेन मित्र ३९,९ उग्रश्च भीमश्च ध्वान्तः ३९,७ उग्रा विधनिना ३३,६१ उच्चा ते जातमन्धसो २६,१६ उच्छुष्मा ओषधीनां १२,८२ उत नोऽहिर्बुध्यः ३४,५३ उत स्मास्य द्रवतः ९,१५ उत्तानायामव भरा ३४,१४ उत्तिष्ठनोजसा सह ८,३९ उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते ३४,५६ उतेदानी भगवन्तः ३४,३७ उत्क्राम महते सौभगाय ११,२१ उत्थाय बृहती भव ११,६४ उत्सवथ्या अव गुदं २३,२१ उत्सादेभ्यः कुजं प्रमुदे ३०,१० उदक्रमीद् द्रविणोदा ११,२२ उदग्ने तिष्ठ प्रत्या १३,१२ उद्दिव स्तभानान्तरिक्ष ५,२७ उदीचीमा रोह १०,१३ उदीरतामवर १९,४९ उदु तिष्ठ स्वध्वरावा ११,४१ उदुत्तमं वरुण पाशम् १२,१२ उदु त्यं जातवेदसं ७,४१, ८,४१, ३३,३१ उदु त्वा विश्वे देवा १२,३१, १७,५३ उदेनमुत्तरां नयाग्ने १७,५० उदेषां बाह्र अति ११,८२ उग्रामं च निप्राभं १७,६४ उद्धर्षय मघवन् १७,४२ उबुध्यस्वामे प्रति १५,५४, १८,६१ उद्वयं तमसस्परि २०,२१७ २७,१०, ३५,१४, ३८,२४ उन्नत ऋषभो वामनः २४,७ उप ज्मन्नुप वेतसे १७,६ उप त्वाऽग्ने हविष्मती: ३,४ उप नः सूनवो गिर: ३३,७७ उपप्रयन्तो अध्वरं ३,११ उप प्रागाच्छसनं २९,२३ उप प्रागात्परमं २९,२४ उप प्रागात्सुमन्मे २५,३० उपयामगृहीतोऽसि रुवो ७,२५ उपयामगृहीतोऽसि प्रजापतये २३,२४ उपयामगृहीतोऽसि बृहस्पति ८,९ उपयामगृहीतोऽसि मधवे ७,३० उपयामगृहीतोऽसि सावित्री ८,७ उपयामगृहीतोऽसि सुशर्मा ८, उपयामगृहीतोऽसि हरिः ८,११ उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय ७,२२ उपयामगृहीतोऽस्यग्नये ८,४७ उपयामगृहीतोऽस्यन्तः ७,४ उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां २०,३३ उपयामगृहीतोऽस्याग्रयणो ७,२० उपयामगृहीतोऽस्यादित्येभ्यः ८,१ उपयामगृहीतोऽस्याश्विनं १९,८ उप श्वासय पृथिवीम् २९,५५ उपहृता इह गाव ३,४३ उपहूताः पितरः १९,५७ उपहूतो द्यौष्पितोप २,११ उपह्वरे गिरीणा५२६,१५ उपावसृज त्मन्या २९,३५ उपावीरस्युप देवान् ६,७ उपास्मै गायता नरः ३३,६२ उभा पिबतमश्विना ३४,२८ उभाभ्यां देव सवितः १९,४३ उभा वामिन्द्राग्नी ३,१३ उभे सुश्चन्द्र सर्पिषो १५,४३ उरु विष्णो वि क्रमस्व ५,३८, ४१ उशन्तस्त्वा नि धीमहि १९,७० उशिक्त्वं देव सोमाग्नेः ८,५० . ऋक्सामयोः शिल्पे ४,९ ऋचं वाचं प्रपद्ये ३६,१ ऋचे त्वा रुचे त्वा १३,३९ ऋचो नामास्मि यजूरसि १८,६७ ऋजवे त्वा साधवे ३७,१० ऋजीते परि वृधि २९,४९ ऋतर सत्यमृत५११,४७ ऋतजिच्च सत्यजिच्च १७,८३ ऋतं च मेऽमृतं १८,६ ऋतये स्तेनहृदयं ३०,१३ ऋतवस्त ऋतुथा २३,४० ऋतवस्ते यज्ञं २६,१४ ऋतव स्थ ऋनावृधा १७,३ ऋतश्च सत्यश्च १७,८२ ऋतावानं महिषं १२,१११ ऋतावानं वैश्वानरम् २६,६ ऋताषाइतधामाऽग्निः १८,३८ उतुथेन्द्रो वनस्पतिः २०,६५ ऋगित्या स मर्त्यः ३३,८७ ·(१५६) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल आषधयः समवदन्त १२,९६ ओषधीः प्रतिमोदध्वं १२,७७ ओषधीरिति मातरः १२,७८ केतुं कृण्वनकेतवे २९,३७ केष्वन्तः पुरुष आ २३,५१ को अस्य वेद २३,५९ कोऽदात्कस्मा अदात् ७,४८ कोऽसि कतमोऽसि ७,२९, २०,४ मध्वमग्निना १७,६५ व्यादमग्नि प्र३५,१९ क्षत्रस्य त्वा परस्पाय ३८,१९ क्षत्रस्य योनिरसि २०,१ क्षत्रस्योल्बमसि १०,८ क्षत्रेणाग्ने स्वायुः स५ २७,५ क्षपो राजन्नुत त्मना १५,३७ खजो वैश्वदेवः श्वा २४,४० एकया च दशभिश्च २७,३३ एकयाऽस्तुवत प्रजा १४,२८: एकस्त्वष्टुरश्वस्या २५,४२ एकस्मै स्वाहा द्वाभ्या५ २२,३४ एका च मे तिस्रश्च १८,२४ एजतु दशमास्यो गर्भो ८,२८ एण्यहो मण्डूको मूषिका २४,३६ एत सधस्थ परि १८,५९ एतं जानाथ परमे १८,६० एतत्ते रुद्रावसन्तेन ३,६१ एता अर्षन्ति हृयात् १७,९३ एता उ वः सुभगा २९,५ एता ऐन्द्राग्ना द्विरूपा २४,८ एतावद्रूपं यज्ञस्य १९,३१ एतावानस्थ महिमा ३१,३ एतं ते देव सवितः २,१२ एदमगन्म देव ४,१ एधोऽस्येधिषीमहि २०,२३, ३८,२५ एना विश्वान्यर्य आ २६,१८ एना वो आग्न नमसो १५,३२ एमिनों अमवा १५,४६ एवश्छन्दो वरिवः १५,४ एवेदिन्द्रं वृषणं २०,५४ एष छागः पुरो २५,२६ एष ते गायत्री भाग ४,२४ एष ते निव्रते भागः ९,३५ एष ते रुद्र भागः ३,५७ एष व स्तोमो मरुतः ३४,४८ एष स्य वाजी क्षिपणि ९,१४ एषा ते अग्ने समित्तया २,१४ एषा ते शुक्र तनूः४,१७ एषा वः सा सत्या ९,१२ एषो ह देवः प्रदिशो ३२,४ एयू षु अवाणि २५,१३ ककुभर रूपं वृषभस्य ८,४९ कत्यस्य विष्ठाः कत्यक्षराणि २३,५७ कदा चन प्र युच्छसि ८,३ कदा चन स्तरीरसि ३,३४, ८,२ कन्या इव वहतुम् १७,९७ कया त्वं न ऊत्याभि ३६,७ कया नश्चित्र आ २७,३९, ३६,४ कल्पन्तां ते दिशः ३५,९ कवध्यो न व्यचस्वतीः २०,६० कः खिदेकाकी चरति २३,९, ४५ कस्त्वा छ्यति कस्त्वा २३,३९ कस्त्वा युनक्ति स त्वा १,६ कस्त्वा विमुञ्चति २,२३ कस्त्वा सत्यो मदानां २७,४०, ३६,५ का ईमरे पिशङ्गिला २३,५५ काण्डात्काण्डात् प्ररोहन्ति १३,२० कामं कामदुघे धुक्ष्व १२,७२ काय स्वाहा कस्मै २२,२० कार्षिरसि समुद्रस्य ६,२८ काव्ययोराजानेषु ३३,७२ का खिदासीत् पूर्वचिति:२३,११, ५३ किर खित्सूर्यसमं २३,४७ कि विदासीदधि १७,१८ कि खिद्वनं क उ स १७,२० कुक्कुटोऽसि मधुजिह्व १,१६ कुतस्त्वमिन्द्र माहिनः ३३,२७ कुम्भो वनिष्ठुर्जनिता १९,८७ कुर्वन्नेवेह कर्माणि ४०,२ कुलायिनी घृतवती १४,२ कुविदङ्ग यवमन्तो १०,३२, १९,६, २३,३८ कृणुष्व पाजः प्रसितिं १३,९ कृष्णप्रीवा आग्नेयाः २४,६, ९, १४ कृष्णा भीमा धूम्रा २४,१० कृष्णोऽस्याखरेष्ठो २,१ गणानां त्वा गणपति५२३,१९ गन्धर्वस्त्वा विश्वावसुः २,३ गर्भो अस्योषधीनां १२,३७ गर्भो देवानां पिता ३७,१४ गायत्रं छन्दोऽसि ३८,६ गायत्री त्रिष्टुब्जगती २३,३३ गायत्रेण त्वा छन्दसा १,२७ गाव उपावतावतं ३३,१९, ७१ गृहा मा बिभीत मा ३,४१ गोत्रभिदं गोविदं १७,३८ गोभिन सोममश्विना २०,६६ गोमदू षु णासत्या २०,८१ प्रहा ऊर्जाहुतयो ९,४ ग्रीष्मेण ऋतुना देवा २९,२४ घमैतत्ते पुरीषं ३८,२१ घृतं घृतपावानः ६,१९ घृतं मिमिक्षे धृतम् १७,८८ धृतवती भुवनानाम् ३४,४५ घृताची स्थो धुर्यो २,१९ घृताच्यसि जुहूर्नान्ना २,६ धृतेन सीता मधुना १२,७० धृतेनाचौ पशूनायेथा५६,११ घृतेनाजन्सं पथो २९,२ ऐन्द्रः प्राणो अङ्ग अङ्गे ६,२० ओजश्च मे सहश्च १८,३ ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वे ७,३३ ओषधयः प्रति गृभ्णीत ११,४८ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१५७) , चक्षुषः पिता मनसा १७,२५ चततश्च मेऽष्टौ च १८,२५ चतुःस्रक्तिर्नाभिः ३८,२० चतुनिशत्तन्तवो ८,६१ चतुत्रिशद्वाजिनो २५,४१ चत्वारि शृङ्गा त्रयो १७,९१ चन्द्रमा अप्स्वन्तरा ३३,९० चन्द्रमा मनसो जातः ३१.१२ चित्ति जुहोमि मनसा १७,७८ चित्पतिर्मा पुनातु ४,४ चित्रं देवानामुदगा ७,४२, १३,४६ चिदसि तया देवतया १२.५३ चिदसि मनासि धीरसि ४,१९ चोदयित्री सूनृतानां २०,८५ जनयत्यै त्वा संयौमि १,२२ जनस्य गोपा अजनिष्ट १५,२७ जनिष्ठा उग्रः सहसे ३३,६४ जवो यस्ते वाजिनिहितो ९,९ जिह्वा मे भद्रं वाङ्मही २०,६ जीमूतस्येव भवति २९,३८ जुषाणो बहिहरिवान् २०,३९ ज्येष्ठथं च म आधिपत्यं १८,४ ज्योतिरसि विश्वरूपं ५,३५ तद्विप्रासो विपन्यवो ३४,४४ तद्विष्णोः परमं पद५६,५ तनूनपाच्छुचिव्रत: २१,१३ तनूनपात्पथ ऋतस्य २९,२६ तनूनपादसुरो विश्व २७,१२ तनूपा अनेऽसि तन्वं ३,१७ तनूप। भिषजा सुते २०,५६ तन्तुना रायस्पोषेण १५,७ तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः ३,२६ तं त्वा समिद्भिरङ्गिरो ३,३ तन्नस्तुरीपमद्भुतं २७,२० तन्नो वातो मयोभु २५,१७ तन्मित्रस्य वरुणस्य ३३,३८ तपश्व तपस्यश्च १५,५७ तपसे कौलालं मायायै ३०,७ तपसे स्वाहा तप्यते ३९,१२ तप्तायनी मेऽसि ५,९ तमिद्गर्भ प्रथमं दध्र १७,३० तमिन्द्रं पशवः सचा २०,६९ तमीशानं जगतः २५,१८ तमु त्वा दध्यबृषिः ११,३३ तमु त्वा पाथ्यो वृषा ११,३४ तं पत्नीभिरनु गच्छेम १५,५० तं प्रत्नथा पूर्वथा ७,१२ तरणिर्विश्वदर्शतो ३३,३६ तव भ्रमास आशुया १३,१० तव वायवृतस्पते २७,३४ तव शरीरं पतयिष्णु २९,२२ तवाय सोमस्त्वम् २६,२३ तस्मा अरं गमाम ११,५२, ३६,१६ तस्मादश्वा अजायन्त ३१,८ तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः ३१,६, ७ तस्य वय सुमतौ २०,५२ तस्यास्ते सत्यसवसः ४,१८ ता सवितुर्वरेण्यस्य १७,७४ ता अस्य सूददोहसः १२,५५; १५,६० ता उभौ चतुरः पदः २३,२० ता न आ वोढम् २०,८३ ता नासत्या सुपेशसा २०,७४ तापूर्वया निविदा २५,१६ ता मिषजा सुकर्मणा २०,७५ तिरश्चीनो विततो ३३,७४ तिस्र इडा सरस्वती २१,१९ तितस्त्रेधा सरस्वती २०,६३ तिस्रो देवीबहिरेदर २७,१९ तितो देवीहविषा २०,४३ तीव्रान्घोषान्कृण्वते २९,४४ तुभ्यं ता अङ्गिरस्तम १२,११६ ते अस्य योषणे २७,१७ ते आचरन्ती समनेव २९,४१ तेजः पशूना हविः १९,९५ तेजोऽसि तेजो मयि १९,९ तेजोऽसि शुक्रममृतम् २२,१ ते नो अर्वन्तो हवन ९,१७ ते हि पुत्रासो अदितेः ३,३३ त्रया देवा एकादशः २०,११ त्रातारमिन्द्रमवितारम् २०,५० त्रिशद्धाम विराजति ३,८ त्रिधा हितं पणिभिः १७,९२ त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः ३१,४ त्रिवृदसि त्रिवृते त्वा १५,९ त्रीणि त आहुर्दिवि २९,१५ त्रीणि पदा वि चक्रमे ३४,४३ त्रीणि शता त्री सहस्राणि ३३,७ त्रीन्समुद्रान्समसृपत् १३,३१ व्यम्बकं यजामहे ३,६० व्यवयों गायत्र्यै पञ्च २४,१२ त्र्यविश्च मे व्यवी च १८,२६ व्यायुषं जमदग्नेः ३,६२ त्वं यविष्ठ दाशुषो १३,५२, १८,७७ त्व५ सोम पितृभिः १९,५४ त्वर सोम प्र चिकितो १९,५२ त्वं नो अग्ने तव देव ३४,१३ त्वं नो अग्ने वरुणस्य २१,३ त्वमान ईडितः १९,६६ स्वममे धुभिस्त्वमाशु ११,२७ तं यज्ञं बर्हिषि ३१,९ तं वो दस्ममृतीष २६,११ त आऽयजन्त १७,२८ तच्चक्षुर्देवहितं ३६,२४ ततो विराडजायत ३१,५ तत्त्वा यामि ब्रह्मणा १८,४९, २१,२ तत्सवितुर्वरेण्यं ३,३५१ २२,९; तत्सूर्यस्य देवत्वं ३३,३७ तदश्विना भिषजा १९,८२ तदस्य रूपममृत५१९,८१ तदिदास भुवनेषु ३३,८० तदेजति तनेजति ४०,५ तदेवाग्निस्तदादित्यः ३२,१ ·(१५८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल त्वमने प्रथमो अङ्गिराः ३४,१२ त्वममे व्रतपा असि ४,१६ त्वमङ्ग प्रश सिषो ६,३७ त्वमिन्द्र प्रतूर्तिध्वभि ३३,६६ स्वमिमा ओषधीः सोम ३४,२२ त्वमुत्तमास्योषधे तव १२,१०१ स्वया हि नः पितरः १९,५३ त्वष्टा तुरीपो अद्भुत २१,२० त्वष्टा दधच्छुष्मम् २०,४४ त्वष्टा वीर देवकाम २९,९ स्वार हि मन्द्रतमम् ३३,१३ वो गन्धर्वा अखनस्त्वा १२,९८ त्वां चित्रश्रवस्तम १५,३१ त्वामने अङ्गिरसो१५,२८ स्वामग्ने पुष्करादधि १५,२२ स्वामग्ने यजमाना अनु १२,२८ स्वामग्ने वृणते ब्राह्मणा २७,३ वामद्य ऋष आर्षेयः २१,६१ स्वामिद्धि हवामहे २७,३७ वे अग्ने स्वाहुत ३३,१४ दृशानो रुक्ष्म उा:१२,१, २५ दृष्ट्वा परिशुतो रस५ १९,७९ दृष्ट्वा रूपे व्याकरोत् १९,७७ देव इन्द्रो नराशस: २१,५५, २८,१९ देव-देवं वोऽवसे ३३,९१ देवं बर्हिः सरस्वती २१,४८ देवं बहिरिन्द्र सुदेवं २८,१२ देवं बर्हिर्वयोधसं २८,३५ देवं बर्हिरितीनो २१,५७, २८,२१, ४४ देवकृतस्यैनसोऽव ८,१३ देवश्रुतौ देवेष्वा ५,१७ देव सवितः प्रसुव ९,१, ११,७, ३०,१ देव सवितरेष ते ५,३९ देवस्त्वा सवितोद्वपतु ११,६३ देवस्य चेततो महीं २२,११ देवस्य वा सवितुः १,१०,२१,२४, ५,२२,२६, ६,१,९,३०, ९,३०,३८, ११,९,२८॥ १८,३७, २०,३ ३७,१ ३८,१ देवस्य सवितुर्मीतम् २२,१४ देवस्थाहर सवितुः ९,१०, १३ देवहूर्यज्ञ आ च १७,६२ देवा गातुविदो गातुं ८,२१ देवा देवानां भिषजा २१,५३ देवा दैव्या होतारा २८,१७, ४० देवानां भद्रा सुमतिः २५, १५ देवान्दिवमगन्यज्ञः ८,६० देवा यज्ञमतन्वत १९,१२ देवासो हि ष्मा मनवे ३३,९४ देवी उषासानका २८,१४, ३७ देवी उषासावश्विना २१,५० देवी ऊर्जाहुती दुघे २१,५२, २८,१६,३९ देवी जोष्ट्री वसुधिती २८,१५, ३८ देवी जोष्ट्री सरस्वती २१,५१ देवी द्यावापृथिवी ३७,३ देवीराप एष वो ८,२६ देवीरापः शुद्धा वोढ्वर ६,१३ देवीरापो अपां नपाधो ६,२७ देवीर इन्द्रः सङ्काते २८,१३ देवीरो आश्विना २१,४९ देवीारो वयोधसर २८,३६ देवीस्तिस्नस्तिस्रो २१,५४, २८,१८, ४१ देवेन नो मनसा ३४,२३ देवेभ्यो हि प्रथमं ३३,५४ देवो अग्निः खिष्टकृद् २१,५८; २८,२२, ४५ देवो देवैर्वनस्पतिः २१,५६, २८,२० देवो नराशसो देवम् २८,४२ देवो वनस्पतिर्देवम् २८,४३ देव्यो वध्यो भूतस्य ३७,४ देहि मे ददामि ते ३,५० दैव्या अध्वर्यवस्त्वा २३,४२ देव्या मिमाना मनुषः २०,४२ दैव्याय धर्ने जोष्ट्रे १७,५६ दैव्यावध्व! आ गत२ ३३,३३, ७३ दैव्या होतारा ऊर्वम् २७,१८ देव्या होतारा प्रथमा २९,३२ दैव्या होतारा भिषजा २१,१८ यां मा लेखीरन्तरिक्षं ५,४३ धुमिरक्तुभिः परि ३४,३० यौः शान्तिरन्तरिक्ष५ ३६,२७ द्यौरासीत्पूर्वचित्तिः २३,१२, ५४ द्यौस्ते पृथिव्यन्तरिक्षं २३,४३ द्यौस्ते पृष्ठं पृथिवी ११,२० द्वारो देवीरन्वस्य २७,१६ द्विपदा याश्चतुष्पदाः २३,३४ द्वे विरूपे चरतः ३३,५ द्वे सृती अभृणवं १९,४७ द्रप्सश्वस्कन्द पृथिवीम् १३,५ द्रविणोदः पिपीषति २६,२२ वनः सर्पि। सुतिः ११,७० दष्ट्राभ्यां मलिम्लुञ्जम्भ्यै ११,७८ दक्षिणामारोह १०,११ दधिक्राव्णो अकारिष २३,३२ दना युवाकवः सुता ३३,५८ दिग्भ्यः स्वाहा चन्द्राय ३९,२ दिवः पृथिव्याः पर्योज २९,५३ दिवस्परि प्रथमं जज्ञे १२,१८ दिवि धा इमं यज्ञम् ३८,११ दिवि पृष्टी अरोचत ३३,९२ दिवि विष्णुय॑क्ररस्त २,२५ दिवो मूर्धाऽसि पृथिव्या १८,५४ दिवो वा विष्ण उत ५,१९ दीक्षायै रूपर शष्पाणि १९,१३ दीर्घायुस्त ओषधे १२,१०० दुरो देवीर्दिशो मही: २१,१६ हरहस्व देवि पृथिवि ११,६९ हते हह मा ज्योक्ते ३६,१९ इते १५६ मा मित्रस्य ३६,१८ ..

·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१५९) द्रापे अन्धसस्पते १६,४७ दुपदादिव मुमुचानः २०,२० धन्वना गा धन्वना २९,३९ धर्ता दिवो वि भाति ३७,१६ धाता रातिः सवितेदं ८,१७ धानाः करम्भः सक्तवः १९,२१ धानाना रूपं कुवलं. १९,२२ धानावन्तं करम्भिणम् २०,२९ धान्यमसि धिनुहि १,२० धामच्छदग्निरिन्द्रो १८,७६ धामं ते विश्वं भुवनम् १७,९९ धूम्रान्वसन्तायालभते २४,११ धूम्रा बानीकाशा: २४,१८ धूरसि धूर्व धूर्वन्तम् १,८ धृष्टिरस्यपामे अग्नि १,१७ ध्रुवाक्षतिधुवयोनिः १४,१ ध्रुवसदं त्वा नृषदं ९,२ ध्रुवाऽसि धरुणास्तृता १३,१६ ध्रुवाऽसि धरुणेतो १३,३४ ध्रुवासि ध्रुवोऽयं ५,२८ ध्रुवोऽसि पृथिवीं दृश्ह ५,१३ नवविर शत्याऽस्तुवत १४,३१ न वा उ एतन्नियसे२३,१६, २५,४४ नहि तेषाममा चन ३,३२ नहि स्पशमविदत् ३३,६० नाना हि वां देव १९,७ नामा पृथिव्याः समिधाने ११,७६ नाभिर्मे चित्तं विज्ञानं २०,९ नाभ्या आसीदन्तरिक्षर ३१,१३ नार्यस्ते पत्न्यो लोम २३,३६ नाशयित्री बलासस्या १२,९७ निक्रमण निषदनं २५,३८ नियुत्वान्वायवा गहि २७,२९ निवेशनः सङ्गमनः १२,६६ नि षसाद् धृतव्रतो १०,२७, २०,२ नि होता होतृषदने ११,३६ नीलग्रीवाः शितिकण्ठाः १६,५६-५७ नृत्ताय सूतं गीताय ३०,६ नृषदे वेडसुषदे १७,१२ नमः शङ्गवे च १६,४० नमः शम्भवाय च १६,४१ नमः शुष्क्याय च.१६,४५ नमः श्वभ्यः श्वपतिभ्यः १६,२८ नमः सभाभ्यः १६,२४ नमः सिकत्याय च १६,४३ नमः सुते निते १२,६३ नमः सेनाभ्यः १६,२६ नमः सोभ्याय च १६,३३ नमः खुत्याय च १६,३७ नमस्त आयुधाय १६,१४ नमस्तक्षभ्यो १६,२७ नमस्ते अस्तु विद्युते ३६,२१ नमस्ते रुद्र मन्यव १६,१ नमस्ते हरसे शोचिषे१७,११, ३६,२० नमो गणेभ्यो १६,२५ नमो ज्येष्ठाय च १६,३२ नमो धृष्णवे च १६,३६ नमो बभ्लुशाय १६,१८ नमो बिल्मिने च १६,३५ नमो मित्रस्य वरुणस्य ४,३५ नमो रोहिताय १६,१९ नमो वः पितरो २,३२ नमो वञ्चते परि १६,२१ नमो बन्याय च १६,३४ नमो वात्याय च १६,३९ नमो विसृजद्भयो १६,२३ नमो व्रज्याय च १६,४४ नमोऽस्तु नीलग्रीवाय १६,८ नमोऽस्तु रुद्रेभ्यो १६,६४-६६ नमोऽस्तु सर्पेभ्यो ये १३,६ नमो हिरण्यबाहवे १६,१७ नमो ह्रस्वाय च १६,३० न यस्परो नान्तर २०,८२ नराशरसः प्रति शूरो २०,३७ नराशरसस्य महिमानम् २९,२७ नर्माय पुंश्चलून हसाय ३०,२० नवदशभिरस्तुवत १४,३० नवभिरस्तुवत १४,२९ पञ्च दिशो देवीः १७,५४ पञ्च नद्यः सरस्वतीम् ३४,११ पञ्चस्वन्तः पुरुष आ २३,५२ पथस्पथः परिपति ३४,४२ पयः पृथिव्यां पयः १८,३६ पयसा शुक्रममृतं १९,८४ पयसो रूपं यद्यवा १९,२३ पयसो रेत आभृतं ३८,२८ परमस्याः परावतो ११,७२ परमेष्ठी त्वा सादयतु १५,५८, ६४ परमेष्ठयभिधीतः८५४ परं मृत्यो अनु परेहि ३५,७ परस्या अधि संवतो १९,७१ परि ते दूडभो रथो ३,३६ परि ते धन्वनो हेतिः १६,१२ परि त्वा गिर्वणो ५,२९ परि स्वाऽने पुरं वयं १९,२६ परि द्यावापृथिवी ३२,१२ परि नो रुद्रस्य हेतिः १६,५० परि माऽने दुश्चरितात् ४,२८ नकोषासा समनसा १२,२, १७,७० नक्षत्रेभ्यः स्वाहा २२,२८ न तं विदाथ य इमा १७,३१ न तद्रक्षासि न ३४,५१ न तस्य प्रतिमा ३२.३ न ते दूरे परमा चित् ३४,१९ न त्वावाँ अन्यो दिव्यो २७,३६ . नदीभ्यः पौजिष्ठम् ३०,८ नमश्च नभस्यश्च १४,१५ नम आशवे च १६,३१ नम उष्णीषिणे १६,२२ नमः कपर्दिने च १६,२९ नमः कृप्याय च १६,३८ नमः कृत्स्नायतया १६,२० नमः पर्णाय च १६,४६ नमः पार्याय च १६,४२ १ ·(१६०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक . परि वाजपतिः कविः ११,२५ परिवीरसि परि त्वा ६,६ परीतो षिञ्चता सुत' १९,२ परीत्य भूतानि परीत्य ३२,११ परीमे गामनेषत ३५,१८ परो दिवा पर एना १७,२९ पवमानः सो अद्य १९,४२ पवित्रेण पुनीहि मा १९,४० पवित्रे स्थो वैष्णव्यौ १,१२, १०,६ पशुभिः पशूनाप्नोति १९,२० पष्टवाट् च मे पष्ठीही १८,२७ पष्ठवाहो विराज २४,१३ पातं नो आश्विना २०,६२ पावकया यश्चितयन्त्या १७,१० पावकवर्चा शुक्रवर्चा १२,१०७ पावका नः सरस्वती २०,८४ पाहि नो अम एकया २७,४३ पिता नोऽसि पिता नो ३७,२० पितुं नु स्तोषं महो ३४,७ पितृभ्यः स्वधायिभ्यः १९.३६ पीवो अन्ना रयिवृधः २७,२३ पुत्रमिव पितरौ १०,३४, २०,७७ पुनन्तु मा देवजनाः १९,३९ पुनन्तु मा पितरः १९,३७ पुनरासद्य सदनम् १२,३९ पुनरूर्जा नि वर्तख १२,९, ४० पुनर्नः पितरो मनो ३,५५ पुनर्मनः पुनरायु ४,१५ पुनस्त्वाऽऽदित्या रुद्रा १२,४४ पुनाति ते परिसुतर १९,४ पुरा क्रूरस्य विसृपो १,२८ पुरीष्यासो अग्नयः १२,५० पुरीष्योऽसि विश्वभरा ११,३२ पुरुदस्मो विषुरूप ८,३० पुरुष एवेदर सर्व ३१,२ पुरुषमृगश्चन्द्रमसो २४,३५ पूर्णा दर्वि परा पत ३,४९ पूषणं वनिष्ठुना २५,७ पूषन्तव व्रते वयं ३४,४१ पूषा पञ्चाक्षरेण ९,३२ पृच्छामि त्वा चितये २३,४९ पृच्छामि त्वा परमन्तं २३,६१ पृथिवि देवयजनि १,२५ पृथिवी च म इन्द्रश्च १८,१८ पृथिवी छन्दोऽन्तरिक्षं १४,१९ पृथिव्या अहमुदन्तरिक्षम् १७,६७ पृथिव्याः पुरीषमसि १४,४ पृथिव्याः सधस्थादग्निं ११,१६ पृथिव्यै स्वाहाऽन्तरिक्षाय २२,२९ पृश्निस्तिरश्चीनपृश्निः २४,४ पृषदश्वा मरुतः २५,२० पृष्टो दिवि पृष्टो १८,७३ पृष्ठीर्मे राष्ट्रमुदरम् २०८ प्रघासिनो हवामहे ३,४४ प्रजापतये च वायवे २४,३० प्रजापतये त्वा जुष्टं २२,५ प्रजापतये पुरुषान् २४,२९ प्रजापतिः सम्भ्रियमाणः ३९,५ प्रजापतिर्विश्वकर्मा १८,४३ प्रजापतिश्वरति ३१,१९ प्रजापतिष्ट्वा सादयतु १३,१७ प्रजापते न त्वदेतानि १०,२०; २३,६५ प्रजापतेस्तपसा २९,११ प्रजापतौ त्वा देवतायां ३५,६ प्र तद्विष्णु सवते ५,२० प्रतद्वोचेदमृतं नु ३२,९ प्रति क्षत्रे प्रति २०,१० प्रतिपदसि प्रतिपदे ८५,८ प्रति पन्थामपद्महि ४,२९ प्रतिश्रुत्काया अर्तनं ३०,१९ प्रति स्पशो वि सृज १३,११ प्रतीचीमा रोह १०,१२ प्रतूतं वाजिन्ना द्रव ११,१२ प्रतूर्वन्नेह्यवक्राम ११,१५ प्रत्युष्ट रक्षः प्रत्युष्ठा १,७, प्रथमा द्वितीयः २०,१२ प्रथमा वार सरथिना २९,७ प्रनूनं ब्रह्मणस्पति: ३४,५७ प्र नो यच्छत्वर्यमा ९,२९ प्र पर्वतस्य वृषभस्य १०,१९ प्र-प्रायमग्निर्भरतस्य १२,३४ प्र बाहवा सिसृतं २१,९ प्र मन्महे शवसा ३४,१६ प्रमुञ्च धन्वनस्त्वम् १६,९ प्रयामिर्यासि दावासम् २७,२७ प्रव इन्द्राय बृहते ३३,९६ प्र वायुमच्छा बृहती ३३,५५ प्रवावजे सुप्रया ३३,४४ प्र वीरया शुचयो ३३,७० प्र वो महे मन्दमानाय ३३,२३ प्र वो महे महि नमो ३४,१७ प्रसद्य भस्मना योनिम् १२,३८ प्रस्तरेण परिधिना १८,६३ प्रागपागुदगधराक्सर्वतः ६,३६ प्राचीनं बर्हिः प्रदिशा २९,२९ प्राचीमनु प्रदिशं १७,६६ प्राच्य दिशे खाहा २२,२४ प्राणं मे पाह्यपानं १४,८ प्राणपा अपानपा १७,१५ प्राणपा मे अपान पाः २०,३४ प्राणश्च मेऽपानश्च १८,२ प्राणाय मे वक़दा ७,२७ प्राणाय खाहाऽपानाय २२,२३॥ २३,१८ प्रातरनि प्रातरिन्द्र ३४,३४ प्रातर्जितं भगमुग्रर ३४,३५ प्रेता जयता नर १७,४६ प्रेदग्ने ज्योतिष्मान् याहि १२,३२ प्रेद्धो अग्ने दीदिहि १७,७६ प्रेतु ब्रह्मणस्पतिः ३३,८९, ३७,७ घेतु वाजी कनिक्रदत् ११,४६ प्रेषेभिः प्रैषानाप्नोति १९,१९ प्रोथदश्वो न यवसे १५,६२ प्रोत्यमाणः सोम आगतो८५६ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१६१) बद सूर्य श्रवसा ३३,४० बण्महाँ असि सूर्य ३३.३९ बर्हिषदः पितरः १९,५५ बलविज्ञाय स्थविरः १७,३७ बह्वीनां पिता बहुरस्य २९,४२ बाहू मे बलम् २०,७ बीभत्सायै पौल्कसं ३०,१७ बृहदिन्द्राय गायत २०,३० बृहन्निदिध्म एषां ३३,२४ बृहस्पते अति यदर्यो २६,३ बृहस्पते परि दीया १७,३६ बृहस्पते वाजं जय ९,११ बृहस्पते सविताँधय २७,८ बोधा मे अस्य वचसो १२,४२ ब्रह्म क्षत्रं पवते १९,५ ब्रह्म जशानं प्रथमं १३,३ ब्रह्मणस्पते त्वमस्य ३४,५८ ब्रह्मणे ब्राह्मणं क्षत्राय ३०,५ ब्रह्म सूर्यसमं ज्योतिः २३,४८ ब्रह्माणि मे मतयः ३३,७८ ब्राह्मणमद्य विदेयं ७,४६ ब्राह्मणासः पितरः २९,४७ ब्राह्मणोऽस्य मुखम् ३१,११ भग एव भगवा ३४,३८ भग प्रणेतर्भग ३४,३६ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम २५,२१ भद्रा उत प्रशस्तयो १५,३९ भद्रो नो अग्निराहुतो १५,३८ भद्रो मेऽसि प्रच्यवस्व ४,३४ भवतं नः समनसौं ५, १२,६० भायै दाहारं ३०,१२ भुज्युः सुपर्णो यज्ञो १८,४२ भुवो यज्ञस्य रजसः १३,१५, १५,२३ भूताय स्वा नारातये १,११ भूम्या भाखूनालभते २४,२६ भूरसि भूमिरसि १३,१८ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुः ३६,३ भूर्भुवः स्वः सुप्रजाः ३,३७ भूर्भुवः स्वौरिव ३,५ मा छन्दः प्रमा छन्दः १४,१८ भेषजमसि भेषजं ३,५९ मा त इन्द्र ते वयं १०,२२ माता च ते पिता च २३,२४-२५ मखस्य शिरोऽसि ३७८ मातेव पुत्रं पृथिवी १२,६१ मधचे स्वाहा माधवाय २२,३१ मा त्वाऽनिर्धनयीद् २५,३७ मधु नक्तमुतोषसो १३,२८ मा त्वा तपरिप्रय २५,४३ मधुमतीने इषस्कृधि ७,२ मा नः शसो अररुषो ३,३० मधुमानो वनस्पतिः १३,२९ मा नस्तोके तनये १६,१६ मधु वाता ऋतायते १३,२७ मा नो महान्तमुत १६,१५ मधुश्च माधवश्च १३,२५ मा नो मित्रो वरुणो २५,२४ मध्वा यज्ञं नक्षसे २७,१३ माडपो मौषधीर्हि सीः ६,२२ मनसः काममाकूति ३९,४ मा भेमा संविक्था १,२३, ६,३५ मनस्त आ प्यायता ६,१५ मा मा हिरसीजनिता १२,१०१ मनो जूतिर्जुषताम् २,१३ मा वो रिषस्खनिता १२,९५ मनो न येषु हवनेषु ७,१७ मा सु भिस्था मा सु ११,६८ मनो न्वाह्वामहे ३,५३ माहिर्भूर्मा पृदाकुः ६,१२, ८,२३ मनो मे सर्पयत ६,३१ मित्रर हुवे पूतदक्षं ३३,५७ मन्यवेऽयस्तापं क्रोधाय ३०,१४ मित्रः ससृज्य पृथिवीं ११,५३ मयि गृह्णाम्यप्रे १३,१ मित्रश्च म इन्द्रश्च १८,१७ मयि त्यदिन्द्रियं ३८,२७ मित्रस्य चर्षणीधृतो ११,६२ मयीदमिन्द्र इन्द्रियं २,१० मित्रस्य मा चक्षुषा ५,३४ मयुः प्राजापत्य उलो २४,३१ मित्रावरुणाभ्यां त्वा ७,२३ मरुतार स्कन्धा विश्वेषां २५,६ मित्रो न एहि ४,२७ मरुतो यस्य हि क्षये ८,३१ मित्रो नवाक्षरेण ९,३३ मरुत्वन्तं वृषभं ७,३६ मीढुष्टम शिवतम १६,५१ मरुत्वाँ इन्द्र वृषभो ७,३८ मुख५ सदस्य शिरः १९,८८ मर्माणि ते वर्मणा १७,४९ मुञ्चन्तु मा शपथ्यादथो १९,९० मशकान् केशैरिन्द्र५२५,३ मूर्धानं दिवो अरतिं ७,२४, ३३,८ महाँ इन्द्रो नृवदा ७,३९ सूर्धा वयः प्रजापतिः १४,९ महाँ इन्द्रो य ओजसा ७,४० मूर्धाऽसि राड ध्रुवाऽसि १४,२१ महाँ इन्द्रो वज्रहस्तः२६,१० मृगो न भीमः कुचरो १८,७१ महानाम्न्यो रेवत्यो २३,३५ मेधा में वरुणो ३२,१५ महि त्रीणामवोऽस्तु ३,३१ मो खूण इन्द्रात्र ३,४६ मही द्यौः पृथिवी च ८,३२, १३,३२ महीनां पयोऽसि ४,३ य आत्मदा बलदा २५,१३ महीमू षु मातर९२१,५ य इन्द्र इन्द्रियं दधुः २०,७० महो अमेः समिधानस्य ३३,१७ य इमा विश्वा १७,१७ महो अर्णः सरस्वती २०,८६ य इमे द्यावापृथिवी २९,३४ वा. य. २१ ·वालपोय-माध्यनिल-अर . ग एनावन्तश्च भूयामः १६,६३ पकासको शकुन्तिका २३,२२ कोऽसको शकुन्तक २३,२३ यं कन्दसी अवसा ३२,७ यः प्राणतो निमिषतो २३,३, १५,११ गजा नो मित्रावरुणा ३३,३ यजुभिराप्यन्ते प्रहा १९,२८ राजाग्रतो दूरम् ३४,१ यज्ञ यज्ञं गच्छ यज्ञपति ८,२३ यज्ञस्य दोहो विततः ८,६२ गज्ञा-यज्ञा वो अग्नये २७,४१ यज्ञेन यज्ञमयजन्त ३१,१६ गज्ञा देवानां प्रत्येति ८,४; सते स्वाहा धावते २२,८ यतो-रात: समीहसे ३६,२२ यत्ते गात्रादमिना २५,३४ यत्त पवित्रमर्चिषि १९,४१ यत्ते मादे महसा २५,४० यत्ते सोम दिवि ज्योतिः ६,३३ यत्पुरुषं व्यदधुः ३१,१० यत्पुरुषेण हविषा ३१,१४ प्रशानमुत चेतो ३४,३ यत्र धारा अनपेता १८,६५ यन्त्र बाणा: सम्पतन्ति १७,४८ यत्र ब्रह्म च क्षत्रं २०,२५ यनेन्द्रश्च वायुश्च २०,२६ यत्रौषधीः समग्मत १२,८० यथेमां वाचं कल्याणी २६,३ धदकन्दः प्रथम २९,१२ यदने कानि-कानि ११,७३ यदत्युपजिलिका ११,७४ सदा रिप्त५ रसिनः १९,३५ यदय कच्च वृत्रहन ३३,३५ यदद्य सूर उदिते ३३,२० यदश्वस्य कविषो २५,३२ यदश्वाय वास २५,३९ यदस्या अभेद्याः २३,२८ यदाकूतात्समसुस्रो १८,५८ यदापिपेष मातरं १९.११ यदापो अध्या इति २०,१८ यदाबनन् दाक्षायणा ३४,५६ यदि जाप्रद्यदि २०,१६ यदि दिवा यदि नक्तम् २०,१५ यदिमा वाजयन्नहम् १२,८५ यदूवध्यमुदरस्य २५,३३ यद्रामे यदरण्ये ३,४५, २०,२७ यदत्तं यत्परादानं १८,६४ यदेवा देवहेडनं २०,१४ यद्देवासो ललामणु २३,२९ यद्वाजिनो दाम २५,३१ यद्वाता अपो अगनीगन् २३,७ यद्वाहिष्ठं तदग्नये २६,१२ यद्धरिणो यवमत्ति २३,३०.३१ यद्धविष्यमृतुशो २५,२७ यन्ता च मे धर्ता १८,७ यं ते देवी नितिः १२,६५ यन्त्री राड् यन्यसि १४,१२ यनिर्णिजा रेक्णसा २५,२५ यन्नीक्षणं मॉस्पचन्या २५,३६ यन्मे छिद्रं चक्षुषो ३६,२ । यमग्ने कन्यवाहन १९,६४ यमग्ने पृत्सु मर्त्यमवा ६,२९ यमश्विना नमुचेरा १९,३४ यमश्विना सरस्वती २०,६८ यमाय स्वाऽशिरस्वते ३८,९ यमाय त्वा मखाय ३७,११ यमाय यमसूमथर्वभ्यो ३०,१५ यमाय स्वाहाऽन्तकाय ३८८,१३ यमैन दत्तं त्रित २९,१३ यं परिधि पर्यवस्था २,१७ यवानां भागोऽस्ययवानां १४,२६ यश्चिदापो महिना २७,२६ यस्तु पर्वाणि भूतानि ४०,६ यस्ते अद्य कृणवत् १२,२६ यस्ते अश्वसनिर्भक्षी ८,१६ यस्ते द्रप्स स्कन्दति ७,२६ यस्ते रसः सम्भृतः १९,३३ यस्ते स्तनः शशयो ३८,५ यस्माज्जातं न पुरा ३२,५ यस्मान्न जातः परो ८,३६ यस्मिन्त्सर्वाणि भूतानि ४०७ यस्मिन्नश्वास ऋषभास २०,७८ यस्मिऋचः साम ३४,५ । यस्य कुर्मो गृहे १७,५२ यस्य प्रयाणमन्वस्य ११,६ यस्यायं विश्व आर्यो ३३,८३ यस्यास्ते घोर आसन् १२,६४ यस्थम हिमवन्तो २५,१३ यस्य ते यज्ञियो गर्भो ८,२९ यस्योषधीः प्रसर्पथ १२,८६ याँ आऽवह उशतो देव८,१९ या इषवो यातुधानानां १३,७ या ओषधीः पूर्वा जाता १२,७५ या ओषधीः सोमराज्ञीः १९,९९.९३ । याः फलिनीर्या अफला १२,८९ या: सेना अभीत्वरी: ११,७७ या ते अग्नेऽयःशया ५,८ या ते धर्म दिव्या ३८,१८ या ते धामानि परमाणि १७,११ या ते धामानि हविषा ४,३७ या ते धामान्युश्मसि ६,३ या ते रुद्र शिवा १६,२७ ४९ या ते हेतिमीढुष्टम १६,११ यामिषु गिरिशन्त १६,३ यो मेधा देवगणाः ३२,१४ यावती यावापृथिवी ३८,२६ या वा कशा मधुमती ७,११ या वो देवाः सूर्ये १३,२३, १८,३७ या व्याघ्रं विषूचिकोभी १९,१० या शतेन प्रतनोषि १३,२१ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची secs- रेवती रमध्वम् ३,२१, ६,८ रोहितो धूम्ररोहितः २४,२ लागलं पवीरवत् १२,७१ लोक पूर्ण छिद्रं १२,५४, १५,५९ लोसभ्यः स्वाहा ३९.१० लोमानि प्रयतिर्मम २०,१३ ये पर्चा पथिरक्षय १६,६० ये भूतानामधिपतयो १६,५९ ये रूपाणि प्रति २,३० ये वाजिनं परिपश्यन्ति २५,३५ ये वा मा रोचने दिवो १३,८ ये वृक्षेषु शपिञ्जरा १६,५८ येषामध्येति प्रवसन्येषु ३,४२ ये समानाः समनसः १९,४५.४६ यो अग्निः कव्यवाहनः १९,६५ यो अग्निरग्नेरध्यजायत १३,४५ यो अस्मभ्यमराती ११,८० योगे-योगे तवस्तरं ११,१४ यो देवेभ्य आतपति ३१,२० यो न: पिता जनिता १७,२७ यो भूतानामधिपतिः २०,३२ यो रेवान्यो अमीवहा ३,२९ यो वः शिवतमो रस १२,५१६ - याश्चदमुपशृण्वन्ति १२,९४ यास्ते अमे सूर्ये रुचो १३,२२, १८,४६ युक्तेन मनसा वयं ११,२ युक्त्वाय सविता देवान् ११,३ युक्ष्वा हि केशिना हरी ८,३४ युवा हि देवहूतमा १३,३७, ३३,४ युजे वां ब्रह्म पूर्य ११,५ युम्जते मन उत ५,१४, १९,४ ३७,२ युजन्ति ब्रनमरुषं २३,५ युञ्जन्त्यस्य काम्या २३,६ युञ्जाथा रासभं ११,१३ युजानः प्रथमं मनः ११,१ युनक्त सीरा वि १२,६८ युवं तमिन्द्रापर्वता ८,५३ युवः सुराममश्विना १०,३३, २०,७६ युष्मा इन्द्रोऽवृणीत १,१३ यूपनस्का उत ये २५,२९ ये अग्निष्वात्ता १९,६० ये चेह पितरो १९,६७ ये जनेषु मलिम्लव ११,७९ ये तीर्थानि प्रचरान्ति १६,६१ ये ते पन्थाः सवितः ३४,२७ ये त्वाऽहिहत्ये मघवन् ३३,६३ ये देवा अग्निनेत्राः ९,३६ ये देवा देवानां १७,१३ ये देवा देवेष्वधि १७,१४ ये देवासो दिव्येकादश७,१९ येन ऋषयस्तपसा १५,४९ येन कर्माण्यपसो ३४,२ येन द्यौरुमा पृथिवी ३२,६ येन वहसि सहस्र १५,५५, १८,६२ ये नः पूर्वे पितरः १९,५१ ये नः सपत्ना अप ते ३४,४६ येना पावक चक्षसा ३३,३२ वेना समत्सु सासहो १५,४० येनेदं भूतं भुवनं ३४,४ येऽनेषु विविष्यन्ति १६,६२ रक्षसां भागोऽसि ६,१६ रक्षोहणं वलगहनं ५,२३ रक्षाहणो वो वलगहन: ५,२५ रक्षीहा विश्वचर्षणिः २६,२६ रजता हरिणीः सीसा २३,३७ रथवाहण हविरस्य २९,४५ रथे तिष्ठनयति २९,४३ रयिश्च मे रायश्च १८,१० रश्मिना सत्याय सत्यं १५,६ राजन्तमध्वराणां गोपाम् ३,२३ राशयसि प्राची दिग्१४,१३, १५,१० राति सत्पति महे २२,१३ राया वयर ससवा सौ ७,१० राये नु यं जज्ञतू २७,२४ रुचं नो धेहि १८,४८ रुचं ब्राह्म जनयन्तो ३१,२१ रुद्राः ससृज्य पृथिवीं ११,५४ रूपेण वो रूपमभ्यागां ७,४५ रेतो भूत्रं वि जहाति १९,७६ वक्ष्यन्तीवेदा गनीगन्ति ३९,४० बनस्पतिरवसृष्टो २०,४५ बनस्पतेऽव सृजा २७,२१ वनस्पते वीड्वङ्गो २९,५५ वनेषु व्यन्तरिक्ष ४,३९ वयं ते अद्य १८,७५ वयं नाम प्र ब्रवामा १७,९० दय सोम व्रते ३,५६ वयः हि त्वा प्रयति ८,२० वरुणः क्षत्रमिन्द्रियं २०,७२ वरुणः प्राविता भुवत् ३३,४६ वरुणस्योत्तम्भनमसि ४,३६ बकत्री त्वष्टुवरुणस्य १३,४४ वर्षाभिर्ऋतुनाऽऽदित्या २१,३५ वर्षाहूर्ऋतूनामाखुः २४,३८ क्सन्ताय कपिञ्जलान् २४,२० वसन्तेन ऋतुना देवा २१,२३ बसवस्त्रयोदशाक्षरेण ९,३४ वसवस्त्वा कृण्वन्तु ११,५८ वश्वस्त्वाऽऽकृन्दन्तु ११,६५ वसवस्त्वाञ्जन्तु गायत्रेण २३,८ वसवस्त्वा धूपयन्तु ११,६० वसु च मे वसतिश्च १८,१५ वसुभ्य ऋश्यानालभते २४,२७ वसुभ्यस्त्वा रुद्रेभ्यः २,१६ वसूनां भागोऽसि रुद्राणां १४,३५ नसोः पवित्रमसि द्यौः १,२ बसोः पवित्रमसि शत १,३ वन्यस्यदितिरस्या ४,२९ बद वर्मा जातवेदः ३५.३० ·वेदाहमस्य भुवनस्य २३.६० शिवेन वचसा त्वा १६,४ (१६४) वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल वाचं ते शुन्धामि ६,१४ विधेम ते परमे १७,७५ विष्णोर्नुकं वीर्याणि ५,१८ वाचस्पतये पवस्व ७.१ वि न इन्द्र मृधो ८,४४, १८,७० वीत हविः शमित५१७,५७ वाचस्पति विश्वकर्माणम् ८,४५, वि पाजसा पृथुना ११,४९ वीतिहोत्रं त्वा कवे २,४ १७,२३ विभकार र हवामहे ३०,४ वृष्ण मिरसि १०२ वाचे स्वाहा प्राणाय ३९,३ विभूरसि प्रवाहको ५,३१ वाजः पुरस्तादुत १८,३४ विभूर्मात्रा प्रभूः पित्रा २२,१९ वेदाहमेतं पुरुषं ३१,१८ वाजश्च मे प्रसवश्च १८,१ विभाड् बृहत्पिबतु ३३,३० वेदेन रूपे व्यपिबत् १९,७८ वाजस्य तु प्रसव आ ९,२५ विमान एष दिवो १७,५९ वेदोऽसि येन त्वं २,२१ वाजस्य नु प्रसवे १८,३० वि मुच्यध्वमध्या १२,७३ ; वेद्या वेदिः समाप्यते १९,१७ वाजस्य मा प्रसव १७,६३ विराडसि दक्षिणा दिग् १५,११ वेनस्तत्पश्यन्निहित ३२,८ वाजस्येमं प्रसवः ९,२३ विराड्ज्योतिरधारयत् १३,२४ वैश्वदेवी पुनती देव्या १९,४४ वाजस्येमा प्रसवः ९,२४ विवस्वन्नादित्यैष ते ८५ वैश्वानरस्य सुमतौ २६,७ वाजाय स्वाहा १८,२८, २२,३२ विश्वकर्मन् हविषा ८,४६, १७,२२॥ वैश्वानरो न ऊतये १८,७२, वाजेवाजेऽवत वाजिनो ९,१८॥ २१,११ विश्वकर्मा त्वा सादयतु १४,१५, १४ व्यचस्वतीसर्विया वि २९,३० वाजो नः सप्त प्रदिशः १८,३२ विश्वकर्मा विमना १७,२६ व्रतं कृणुताग्निब्रह्मा ४,११ वाजो नो अद्य १८,३३ विश्वकर्मा राजनिष्ट १७,३२ व्रतं च म ऋतवश्च १८,२३ वातं प्राणेनापानेन २५,२ विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतो १७,१९ व्रतेन दीक्षामाप्नोति १९,३० वातरमहा भव वाजिन् ९,८ विश्वस्मै प्राणायापानाय १३,१९ ब्रीहयश्च मे यवाथ १८,१२ वातस्य जूति वरुणस्य १३,४२ विश्वस्य केतुर्भुवनस्य १२,२३ वेशीनां त्वा पत्मन्ना ८,४८ वाताय स्वाहा धूमाय २२,२६ विश्वस्य दूतममृतं १५,३३ वातो वा मनो वा ९,७ शं च मे मयश्च १८,८ वाममद्य सवितर्वाममु८६ विश्वस्य मूर्धनधि १८.५५ शं ते परेभ्यो गात्रेभ्यः २३,४४ वायव्यैर्वायव्यान्यानोति १९,२७ विश्वा आशा दक्षिण ३८,१० शं नो देवीरभिष्टय ३६,१२ विश्वानि देव सवितः ३०,३ वायुः पुनातु सविता ३५,३ विश्वा रूपाणि प्रति १२,३ शं नो भवन्तु वाजिनो ९.१६ वायुरप्रेगा यज्ञप्रीः २७,३१ २१,१० विश्वास भुवा पते ३७,१८ वायुरनिलममृतम् ४०,१५ शं नो मित्रःश ३६,९ विश्वे अद्य मरतो १८,३१, ३३,५२ वायुष्ट्वा पचतैरवतु २३,१३ शं नो वातः पवता ३६,१० वायोः पूतः पवित्रेण १९,३ ३ विश्वे देवा अशुषु ८,५७ शं वातः शहि ते ३५,८ वायो ये ते सहस्रिणो २७,३२ विश्वे देवाः शृणुत ३३,५३ शतं वो अम्ब धामानि १२,७६ वायो शुक्रो अयामि २७,३० विश्वे देवाश्चमसेषु ८,५८ शतमिनु शरदो २५,२२ वात्रहत्याय शवसे १८,६८ विश्वे देवास आ गत ७,३४ शमिता नो वनस्पतिः २१,२१ विकिरिद्र विलोहित १६,५२ विश्वमिः सोम्यं मधु ३३,१० शर्म च स्थो वर्म च ११,३० विज्यं धनुः कपर्दिनो १६,१० विश्वेषामदितिः ३३,१६ शर्मास्यवधूत५ १,१४, १९ वित्तं च मे वेद्य १८,११ विश्वो देवस्य नेतुः ४,८, ११,६७, शादं दद्धिरवका २५,१ विदधदी सरमा ३३,५९ २२,२१ शारदेन ऋतुना देवा २१,२६ विद्या ते अग्ने त्रेधा १२,१९ विष्णोः कर्माणि पश्यत ६,४, १३,३३ शिरो मे श्रीर्यशो २०,५ विद्यां चाविद्यां च ४०,१४ विष्णोः क्रमोऽसि सपरनहा १२,५ शिल्पा वैश्वदेव्यो २४,५ विधुति नाभ्या धृतर२५,९ विष्णो रराटमसि ५,२१ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-पूची शिवो नामासि ३,६३ शिवो भव प्रजाभ्यो ११,४५ शिवो भूत्वा मह्यममे १२,१७ शुक्रं त्वा शुक्रण ४,२६ शुक्रज्योतिश्च चित्र १७,८० शुक्रश्च शुचिश्च १४,६ शुद्धवालः सर्वशुद्ध २४,३ शुन सु फाला वि १२,६९ शैशिरेण ऋतुना देवा २१,२८ श्रायन्त इव सूर्य ३३,४१ श्रीणामुदारो धरुणो १२,२२ श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च ३१,२२ श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिः ३३,१५ श्वात्राः पीता भवत ४,१२ श्वात्रा स्थ वृत्रतुरो ६,३४ शिवत्र आदित्यानाम् २४,३९ षडस्य विष्ठाः शतम् २३,५८ षोडशी स्तोम ओजो १५,३ सजूदेवेन सवित्रा ३,१० सजोषा इन्द्र सगणो ७,३७ संध्यस्वाग्ने प्र२७,२ संज्ञानमसि कामधरणं १२,४६ सत्यं च मे श्रद्धा १८,५ स त्वं नश्चित्र वज्रहस्त २७,३८ सत्वं नो अग्ने २९,४ सत्रस्य ऋद्धिरसि ८,५२ सदसस्पतिमद्भुतं ३२,१३ सदुद्रवस्स्वाहुतः १५,३४ सयो जातो व्यमिमीत २९,३६ सधमादो युम्निनीराप १०,७ स न इन्द्राय यज्यवे २६,१७ स नः पावक दीदियो १७,९ सनः पितेव सूनवे ३,२४ स नो बन्धुर्जनिता ३२,१० स नो भुवनस्य १८,४४ सं ते पयासि समु १२,११३ सं ते मनो मनसा ६,१८ सं ते वायुमातरिश्वा ११,३९ सन्धये जारं गेहाय ३०,९ सनः सिन्धुरवभृथ ८,५९ सं त्वमने सूर्यस्य ३,१९ स पर्यगाच्छुक्रम ४०,८ सप्त ऋषयः प्रति ३४,५५ सप्त ते अमे समिधः १७,७९ सप्तास्यासन् परि ३१,१५ स प्रथमो बृहस्पतिः ७,१५ स बोधि सूरिमघवा १९,४३ समख्ये देव्या धिया ४,२३ समग्निरनिना गत ३७,१५ समध्वरायोषसो ३४,३९ समास्त्वाम ऋतवो २७,१ समितर संकल्पेथार१२,५७ समिदास सूर्यस्त्वा २,५ समिद्ध इन्द्र उषसाम् २०,३६ समिद्धे अमावधि १७,५५ समिद्धो अमिः समिधा २१,१२ समिद्धो अमिरश्विना २०,५५ समिदो अजन्कृदरं १९,१ समिद्धो अद्य मनुषो २९,२५ समिधाऽग्नि दुवस्यत ३,१७ १२,३० समिन्द्र णो मनसा ८,१५ समुद्रं गच्छ स्वाहा ६,२१ समुद्रस्य त्वाऽवकयाग्ने १७,४ समुद्रादूमिमधुमाँ १७,८९ समुद्राय त्वा वाताय ३८,७ समुद्राय शिशुमारान् २४,२१ समुद्रे ते हृदयम् ८,२५, २०,१९ समुद्रे त्वा नृमणा १२,२० समुद्रोऽसि नभस्वाना १८,४५ समुद्रोऽसि विश्वव्यचा ५,३३ सम्प्रच्यवध्वमुप सम् १५,५३ संबहिरकतार हविषा २,२२ सम्भूतिं च विनाशं ४०,११ सं मा सृजामि पयसा १८,३५ सम्यक् सवन्ति सरित्तो १३,३८१ १७,९४ सम्राडसि प्रतीची दिग् १५,१२ स यक्षदस्य महिमा २७,१५ सरस्वती मनसा १९,८३ सरस्वती योन्यां १९,९४ सरोभ्यो धैवरमुपस्था ३०,१६ सर्वे निमेषा जज्ञिरे ३२,२ सविता ते शरीराणि ३५.५ सविता ते शरीरेभ्यः ३५,२ सविता त्वा सवाना५९,३९ सविता प्रथमेऽहन् ३९,६ सविता वरुणो दधद् २०,७१ सवितुस्त्वा प्रसवः १,३१ सवित्रा प्रसवित्रा १०,३० सहदानुं पुरुहूत १८,६९ सह रय्या नि वर्तस्व १२,१०॥ ४१ स हव्यवाडमर्त्यः २२,१६ सहव सहस्यश्च १४,२७ संवत्सरोऽसि परि २७,४५ सं वर्चसा पयसा २,२४, ८,१४, १६ सं बसाथार स्वर्विदा ११,३१ संवा मनासि १२,५८ स५शितं मे ब्रह्म ११,८१ सर शितो रश्मिना रथः २३,१४ सश्समिधुवसे वृषन् १५,३० ससीदस्व महाँ असि ११,३७ सरसृष्टां वसुभी रुद्रः ११,५५ सरस्रवभागा स्थेषा २,१८ सहितासि विश्वरूप्यूर्जा ३,२२ सहितो विश्वसामा १८,३९ स इधानो वसुष्कविः १५,३६ स इषुहस्तैः १७,३५ संकन्दनेनानिमिषेण १७,३४ सखायः सं वः सम्यञ्चम् १५,२९ स जातो गर्भो असि ११,४३ सरन्दो अयवोभिः १२,७४ सक्रतुभिः सजूः १४,७ ·(१६६) वाजसनेय-माध्यन्दिन- | स्वादिष्ठ या मदिष्टया २६,२५ स्वादुष सदः पितरो २९,४६ खाद्वी त्वा स्वादुना १९,१ स्वाहा पूष्णे शरसे ३८,१५ स्वाहा प्राणेभ्यः साधि ३९.१ स्वाहा मरुद्भिः परि ३७,१३ स्वाहा यज्ञं मनसा ४,६ स्वाहा यज्ञं वरुणः २१,२२ स्वाहा रुदाय रुद्र ३८,१६ स्वैर्दक्षैर्दक्षपितेह १४,३ सहसा जातान् प्र णुदा १५,२ सहस्तोमाः सहच्छन्दसः ३४,४९ सहस्रशीर्षा पुरुषः ३१,१ सहस्रस्य प्रमाऽसि १५,६५ सहस्राणि सहस्रशो १६,५३ सहस्व मे असतीः १९,९९ साकं यक्ष्म प्र पत १२,८७ मा विश्वायुः सा विश्व १,४ सि"ह्यसि सपत्नसाही ५,१० सिरह्यसि स्वाहा ५,१२ सिञ्चति परि षिञ्चन्ति २०,२८ सिनीवालि पृथुष्टुके ३४,१० मिनीवाली सुकपर्दा ११,५६ सिन्धोरिव प्राध्वने १७,९५ सीद त्वं मातुरस्या १२,१५ सीद होता स्व उ लोके ११,३५ सीरा युञ्जन्ति कवयो १२,६७ सीसन तन्त्रं मनसा १९,८० सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं २५,४५ सुगा वो देवाः सदना ८,१८ सुजातो ज्योतिषा सह ११,४० सुत्रामाणं पृथिवीं २१,६ सुनावमा रुडेयम् २१,७ सुपर्णः पार्जन्य आति २४,३४ सुपर्ण वस्ते मृगो २९,४८ सुपर्णोऽसि गरुत्मान् १२,४; १७.७२ सुप्रजाः प्रजाः प्रजनयन् ७,१८ सुबर्हिरमिः पूषण्वान् २१,१५ सुभूः स्वयम्भूः प्रथमो २३,६३ सुमित्रिया न आप ३५,१२, सुसमिद्धाय शोचिषे ३,२ सूपस्था अद्य देवो २१,६० सूर्य एकाकी चरति २३,१०, ४६ सूर्यत्वचस स्थ राष्ट्रदा १०,४ सूर्यरश्मिहरिकेशः १७,५८ सूर्यस्य चक्षुरारोह ४,३२ सो अग्निों वर्गणे १५,४२ सोम राजानमवसे ९,२६ सोमः पवते सोमः ७,२१ सोममद्भयो व्यपिबत् १९,७४ सोम राजन् विश्वास्त्वं ६,२६ सोमस्य त्वा द्युन्नेन १०,१७ सोमस्य विषिरसि १०,५: १५ सोमस्य रूपं क्रीतस्य १९,१५ सोमान५ स्वरणं कृणुहि ३,२८ सोमाय कुलुङ्ग आरण्यो २४,३२ सोमाय लवानालभते २४,२४ सोमाय हसानालमते २४,२६ सोमो धेनु सोमो ३४,२१ सोमो राजामृत,१९,७२ सौरी बलाका शार्गः २४,३३ स्तीर्ण बर्हिः सुष्टरीमा २९,४ स्तोकानामिन्दं प्रति २०,४६ स्थिरो भव वीड्वा ११,४४ स्योना पृथिवि नो ३५,२१, हसः शुचिषद्वसुः १०.२४ १२,१४ हरयो धूमकेतवो ३३,२ हविर्धानं यदश्विना १९,१८ हविष्मतीरिमा आपो ६,२३ हस्त आधाय सविता ११,११ हिङ्काराय स्वाहा २२,७ हिमस्य त्वा जरायुणा १७,५ हिरण्मयेन पात्रेण ४०,१७ हिरण्यगर्भः समवर्तत १३,४, २३,१, २५,१० हिरण्यपाणिः सविता ३४,२५ | हिरण्यपाणिमूतये २२,१० हिरण्यरूपा उषसो १०,१६ हिरण्यशृङ्गोऽयो अस्य २९,२० हिरण्यहस्तो असुरः ३४,२६ हृदे त्वा मनसे त्वा ६,२५, ३७,१९ हेमन्तेन ऋतुना देवा २१,२७ होताऽध्वर्युरावया २५,२८ होता यक्षत्तनूनपातम् २८,२, ३५. होता यक्षत्तनूनपात् २१,३० होता यक्षत्तिस्रो देवीः २१,३७, २८,८ होता यक्षत्पेशस्वतीः २८.३१ होता यक्षप्रचेतसा २८,३० होता यक्षप्रजापति र २३,६४ होता यक्षत्वष्टारम् २८,९ होता यक्षसमिधाऽभिम् २१,२९ स्योनाऽसि सुषदाऽसि १०,२६ खुचश्च मे चमसाश्च १८,२१ स्वगा त्वा देवेभ्यः २२,४ स्वतवाश्व प्रघासी १७,८५ स्वयं वाजिस्तन्वं २३,१५ स्वयंभूरसि श्रेष्ठो २,२६ स्वराडसि सपत्नहा ५,२४ स्वराडस्युदीची दिग् १५,१३ स्वर्ण धर्मः स्वाहा १८,५० स्वर्यन्तो नापेक्षन्त १७,६८ स्वस्ति न इन्द्रो २५, १९ स्वाकृतोऽसि विश्वेभ्यः ७,३, सुरावन्तं बर्हिषदर १९,३२ सुवीरो वीरान् प्रजनयन् ७,१३ सुषारथिरश्वानिव ३४,६ सुषुम्णः सूर्यरश्मिः १८,४० सुष्टुतिर सुमतीवृधो २२,१२ सुसन्दशं त्वा वयं ३,५२ ·बजुर्वेद-वौजुक्रम-सूची (१६७) होता यक्षत्समिधान २८,२४ होता यक्षत्समिधेन्द्रम् २८,१ होता यक्षत्सरस्वती २१,४४ होता यक्षत्सुपेशसा २१,३५, २८,२९ होता यक्षस्सुबर्हिषं २८,२७ होता यक्षत्सुरेतसम् २१,३८. होता यक्षदग्नि स्वाहा २१,४० होता यक्षदग्निः खिष्ट २१,४७ होता यक्षदश्विनौ २१,४१.४३ होता यक्षदिडामिः २८,३ होता यक्षदिडेडित २१,३२ होता यक्षदिन्द्रम् २१,४५, २८,११ होता यक्षदीडेन्यम् २८,२६ होता यक्षदुषे २८,६ होता यक्षदोजो न २८,५ होता यक्षद्दुरो दिशः २१,३४ होता यक्षद्देव्या होतारा २१,३६३ २८,७ होता यक्षदर्हिरूण २१,३३ होता यक्षदर्हिषीन्द्र २८,४ होता यक्षद्वनस्पति ११,३९, ४६ २८,१०, ३३ होता यक्षद्यचस्वतीः २८,२८ होता यक्षनराशसं २१,३१ होता यक्षस्वाहाकृतीः २८,३४ x वाजसनेयि-माध्यन्दिन शुक्ल यजुर्वेद-संहिताऽध्यायानां सूची अध्यायः पृष्ठाङ्क: अध्यायः पृष्ठाङ्क: १०१-१०५ १००-१११ ११२-११४ १ प्रथमोऽध्यायः २ द्वितीयोऽध्यायः ३ तृतीयोऽध्यायः ४ चतुर्थोऽध्यायः ५ पञ्चमोऽध्यायः ६ षष्ठोऽध्यायः ७ सप्तमोऽध्यायः ८ अष्टमोऽध्यायः ९ नवमोऽध्यायः १० दशमोऽध्यायः ११ एकादशोऽध्यायः १२ द्वादशोऽध्यायः १३ त्रयोदशोऽध्यायः १४ चतुर्दशोऽध्यायः १५ पञ्चदशोऽध्यायः १६ षोडशोऽध्यायः १७ सप्तदशोऽध्यायः १८ अष्टादशोऽध्याय: १९ एकोनविंशोऽध्यायः २० विशोऽध्यायः २१ एकविंशोऽध्यायः २२ द्वाविंशोऽध्याहः ७-१०२३ त्रयोविंशोऽध्यायः १०-१३, २४ चतुर्विशोऽध्याय: १३-१७ २५ पञ्चविंशोऽध्यायः १७-२० २६ षड्विंशोऽध्यायः २१-२५ । २७ सप्तविंशोऽध्यायः २५-३० | २८ अष्टाविंशोऽध्याय: ३०-३४ २९ एकोनत्रिंशोऽध्यायः ३०त्रिंशोऽध्यायः ३७-४२ । ३१ एकत्रिंशोऽध्यायः ४२-४९ ३२ द्वात्रिंशोऽध्यायः ४९-५४३३ त्रयस्त्रिंशोऽध्याय: ५४-५८ ३४ चतुर्विशोऽध्यायः ५८-६३ ३५ पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ६३-६८ ३६ षट्त्रिंशोऽध्यायः ६८-७५ ३७ सप्तत्रिंशोऽध्यायः ७५-८१ ३८ अष्टात्रिंशोऽध्यायः ८१-८६ ३९ एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ८७-१९४० चत्वारिंशोऽध्यायः ११७-१६० १२१-१३५ १३५-१६७ १२८-११९ १९९-१३० १३०-१३७ १४३-१४४ १४४-१४६ १४६-१४८ १५०