·T

·KAVYAMÂLÂ.
A collection of old and rare Sanskrit Kavyas,
Natakas, Champas, Bhânas, Prahasanas,
Chhandas, Alankaras &c.
PART X
EDITED BY
PANDIT KEDARNATH
..XD
WÂSUDEV LAXMAN SHÁSTRÍ PANSÎKAR.
Third Rerised Edition
PUBLISHED
BY
TUKÂRÂM JAVAJI,
PROPRIETOR OF “ XIRYUYA-SIGAR" PRESS,
BOMBAY.
1915.
Parce la Rupees.

·l'ulistica din Tukarım Jatajı, Propricler, Sirnaya Sagar Prere, anel
Printed by Ramchandra Yran Shrilge, at the Xirnayt.Sifar
Pres", 23, kolbhnt Lanr, Bombay.
-

·॥ श्रीः॥ काव्यमाला। नानाविधप्राचीनकाव्यनाटकचम्पूभाणप्रहसन- च्छन्दोलंकारादिसाहित्यग्रन्धानां संग्रहः। दशमो गुच्छका। जयपुरमहाराजाश्रितमामहोपाध्यायपण्डितदुर्गाप्रमादननय- पण्डितकेदारनाथगर्मणा. मुम्बापुरवानिपणशीकरो- पातविहरलक्ष्मणात्मजवासुदेवगर्मणा व मंगोधितः । 1 + एशीय सारणम् । मुग्नच्या निर्णयसागराग्ययना नदधिपनिना मुनाति पाय नीतः। (arrrr.kirtan for Fem मा: ।

·अनुक्रमणिका। or परम्। १. दुर्वासोविरचितं ललितामसरनम् २. रामभद्रदीक्षितविरचितो रामाष्टप्रासः, सेतुगाखितिर- चितया टीकया समेत: १८ ३. वासुदेवकविविरचितं चामुद्देवविजयम् , स्वकृतटीकया समेतम् ४. धातुकाव्यम्, टीकया समेतम् .१२१ .... ....

·काव्यमाला। wom श्रीदुर्वासना विरचितं श्रीललितास्तवरत्नम् । वन्दे गजेन्द्रवदन वामाचारूढवभारिटम् । पुहमपरागगोगं वलचिनीजारकोरवापीडन् ।॥ १ ॥ स जयति सुवर्णशैल: नलजगइसघटितमूर्तिः । काधननियुषवाढीरन्दलदारीप्रपथसंगीत. ॥२॥ हरियनैतमान निनामन्नेववन्थिनं तन्य । बिनुन. सानुत्रिनय विविध रिगौरविष्टपाधारम् ॥ ॥ मध्ये पुनमनोरनचिन्नाभिनदिगन्नम् । परि चतुगतयोजनमुनापार ॥ ४ ॥ मनयोजनपरिणाह देवमिपिना चिन्म । नानामार मनोज नमान्या नारमादिविनाया || म माम पहाता गोतन पनि । चायनान बस म्योरपा !!! འt: ཀུན༔i: +ཥ： ”བ༔ ཡཔ་ ཨསཾ | फ73 ताक ·२ काव्यमाला। आलिङ्गय भद्रकालीमासीनस्तत्र हरिशिलाग्यामाम् । मनसि महाकालो मे विहरतु मधुपानविभ्रमन्नेत्रः ॥ ९ ॥ तार्तीयीको वरणस्तस्योत्तरसीम्नि वातयोजनतः । ताम्रेण रचितमूर्तिस्तनुतामाचन्द्रतारकं भद्रम् ॥ १० ॥ मध्ये तयोश्च मणिमयपल्लवशाखाप्रसूनपक्ष्मलिताम् । कल्पानोकहवाटी कलये मकरन्दपकिलावालाम् ॥ ११ ॥ तत्र मधुमाधवश्रीतरुणीभ्यां तरलहक्चकोराभ्याम् । आलिगितोऽवतान्मामनिशं प्रथमर्तुरात्तपुष्पास्त्रः ॥ १२ ॥ नमत तदुत्तरभागे नाकिपथोल्लविशृङ्गसंघातम् । सीसाकृतिं तुरीयं सितकिरणालोकनिर्मलं सालम् ॥ १३ ॥ सालद्वयान्तराले सरलालिकपोतचाटुसुभगायाम् । संतानवाटिकायां सक्तं चेतोऽस्तु सततमस्माकम् ॥ १४ ॥ तत्र तपनातिरुक्षः सम्राज्ञीचरणसान्द्रितस्वान्तः । शुक्रशुचिश्रीसहितो ग्रीष्मर्तुर्दिशतु कीर्तिमाकल्पम् ॥ १५ ॥ उत्तरसीमनि तस्योन्नतशिखरोत्कम्पिहाटकपताकः । प्रकटयतु पञ्चमो नः प्राकारः कुशलमारकूटमयः ।। १६ ॥ प्राकारयोश्च मध्ये पल्लवितान्यभृतपञ्चमोन्मेपा। हरिचन्दनद्रुवाटी हरतादामूलमस्मदनुतापम् ॥ १७ ॥ तत्र नभश्रीमुख्यैस्तरुणीवर्गः समन्वितः परितः । वज्राट्टहासमुखरो वाञ्छापूर्ति तनोतु वर्पतुः ॥ १८ ॥ मारुतयोजनदूरे महनीयस्तस्य चोत्तरे भागे । भद्रं कृपीष्ट पष्ठः प्राकारः पञ्चलोहधातुमय. ॥ १९ ॥ अनयोर्मध्ये संततमङ्करद्दिव्यकुसुमगन्धायाम् । मन्दारवाटिकाया मानसमङ्गीकरोतु मे विहृतिम् ॥ २० ॥ तस्यामिवोर्जलक्ष्मीतरुणीभ्या शरदृतु. सदा सहितः । अभ्यर्चयन्स जीयादम्वामामोदमेदुरै. कुसुमै. ॥ २१ ॥ १. 'सरलानिलपीत' क.

·ا
ما
محمدمه
حين تشتت
ست
نت شنتشنشش۔
بنت تشتت ،
بیشتنت

·। . . - - 1 । । 1 . 1 पालमा सामागमारगुलिकामागा भगीमा': । सम्मान गुगशालगोतामण, ITI समगतु मम गंतापं मालो नागः गगमा. | २९ ॥ अनगोरन्तरगगुमाः प्रणम. समगमणी. | सिंहामनेनरीमनुनिन्तननिगरानीमाः ॥ ३७॥ तत्मालोतरदेश तरुणपाणिगणीलोण. प्रशमगतु पारागारगे मम पगमा कामः ॥ ३८॥ अन्तरभूतनासाननगोरपनीतनितीमतार। मोनीपदमतांधारीनानि लगे ।। ३९ ॥ सारजवाइयोजनदूरेऽमंघटितननगम्य । गोगेदन रचितो गोपायतु मा ममुन्नतः गाल. ॥ ४०॥ वप्रयान्तरोया बटुकविविध योगिनी गन्दैः । सततं समर्चिताया: मंफर्पिण्या: प्रणामि चरणाजम् ॥ ११ ॥ तापसयोजनदूरे तस्य समुत्तुद्गगोपुगेपेत. । वाञ्छापू- भवतादनमणीनिकरनिर्मितो वप्रः ॥ ४२ ॥ वरणद्वितयान्तरतो वासजुपो विहितमधुरसास्वादाः । रम्भादिविबुधवेश्या रचयन्तु महान्तमस्मदानन्दम् ।। ४३ ।। तत्र सदा प्रवहन्ती तटिनी वनाभिधा चिरं जीयात् । चटुलोमिजालनृत्यत्कलहंसीकुलकलकणितपुष्टा ॥ ४४ ॥ रोधसि तस्या रुचिरे वनेशी जयति वनभूपाढ्या । वज्रप्रदानतोपितवनिमुखत्रिदशविनुतचारित्रा ॥ ४५ ॥ तस्योदीच्या हरिति स्तबकितसुपमावलीढवियदन्त. । वैडूर्यरत्नरचितो वैमल्य दिशतु चतसो वरण ॥ ४६ ।। अधिमध्यमेतयो पुनरम्बाचरणावलम्पितस्वान्ताम् । कर्कोटकादिनागान्कलयाम कि च बलिमुखान्दनुजान् ॥ ४७ ॥ - ·श्रीललितास्तवरतम् । गन्धवहसंख्ययोजनदूरे गगनोर्बजातिकस्तस्य । वासवमणिप्रणीतो वरणो बहलयतु वैदुपीं विशदाम् ॥ ४८ ॥ मध्यक्षोण्यामनयोर्महेन्द्रनीलात्मकानि च सरांसि । शातोदरीसहायान्भूपालानपि पुनः पुन: प्रणुमः ॥ ४९ ॥ आशुगयोजनदूरे तस्यो कान्तिधवलितदिगन्तः । मुक्ताविरचितगात्रो मुहुरस्माकं मुदे भवतु वप्रः ॥ ५० ।। आवृत्त्योरधिमध्य पूर्वस्यां दिशि पुरंदरः श्रीमान् । अभ्रमुविटाधिरूढो विभ्रममस्माकमनिशमातनुतात् ।। ५१ ।। तत्कोणे व्यजनचुक्तोमरपात्रसुवान्नगक्तिधरः । खाहावधासमेत: सुखयतु मां हव्यवाहनः मुचिरम् ॥ ५२ ।। दक्षिणदिगन्तराले दण्डधरो नीलनीरदच्छायः । त्रिपुरापदाजभक्ततिरयतु मम निखिलमंहसां निकरम् ।। ५३॥ तस्यैव पश्चिमायां दिशि दलितेन्दीवरप्रभाश्यामः । खेटासियष्टिधारी खेदानपनयतु यातुधानो मे ॥ ५४॥ तस्या उत्तरदेशे धवलागो विपुलझपरास्टः । पागायुधात्तपाणि. पागी विदलयतु पागजालानि ।। ५५ ॥ वन्दे तदुत्तर रित्कोणे वायुं चमूरवरवाहम् । कोरकिततत्त्ववोधागोरक्षप्रमुसयोगिनोऽपि मुहुः ।। ५६ ॥ तरुणीरिडामधानातिम्रो वातस्य तम्य कृतवाना. । प्रत्यप्रकापिशायनपानपरिभ्रान्तलोचना कलये ॥ ५७ ।। तहोकपूर्वभाने धनद घायामि होवधिलेगम । अपि माणिभद्रगुरवानग्याचरणावर ग्मिनो यक्षान ।। ५८ ।। तन्यव पूर्व सीमनि तपनीयार चितगोपुरे नगरे । चाया धनीमहाय वलये सीतारापाटालम ।। ५ || न र ५१.२: IRRI. मरन ·पामानसंगजनो नामे TEETET | मालो निन. गंगनां नि ! भारनिगुग्मान्तरमो तिमणीनिगे। हाटकमालीनिपिन लापारिधिमा || १२ ॥ सौन मनिगीगृहपरिणादरलगनं मरना। गरफनमौषमनोत मादागंलि द नागा. || १३ ॥ माने तत्र हरिमणिगंगाटिने मापे गानो। कासनग्गगपीठे कनकमगाम्नुका कणिकामध्ये ॥१५॥ गिन्दुरिकोणातुलनातगामिते नके। संचारिणी दशोत्तरगतामनुगजकमल कलांगी ॥ १५ ॥ फोलवदना कुशेगगनगना कोकारिममिशिगा। मंतप्तकानामा संध्यारुणनेलमंतनितम्मा || ६६ ॥ हलमुसलशाचकागपागाभयारस्फुरितामा। फूलंकपानुकम्पा कुछ मजम्बालितम्मनाभोगा ॥ ६७ ॥ धूर्तानामतिदूरा वार्तापावलग्नकमनीया । आलीशुभदात्री वार्ताली भवतु वाञ्छितार्थाय ॥ ६८ ॥ तस्याः परितो देवीः स्वप्नेश्युन्मत्तभैरवीमुख्याः। प्रणमत जम्भिन्याद्या भैरववर्गाश्च हेतुकप्रमुसान् ॥ ६९ ॥ पूर्वोक्तसंख्ययोजनदूरे पूयांशुपाटलस्तस्य । विद्रावयतु मदाति विद्रुमसालो विशकटद्वारः ॥ ७० ॥ आवरणयोरहर्निशमन्तरभूमौ प्रकाशशालिन्याम् । आसीनमम्वुजासनमभिनवसिन्दूरगौरमहमीडे॥ ७१ ॥ वरणस्य तस्य मारुतयोजनतो विपुलगोपुरद्वार। सालो नानारत्नैः संघटिताङ्ग कृपीष्ट मदभीष्टम् ।। ७२ ।। अन्तरकक्ष्यामनयोरविरलशोभापिचण्डिलोद्देशाम् । माणिक्यमण्डपाख्या महतीमधिहृदयमनिगमाकलये ॥ ७३ ॥ १. 'हालामद' क. २ 'कोमलव' क ·श्रीललितास्तवरतम् । ७ तत्र स्थितं प्रसन्नं तरुणतमालप्रवालकिरणाभम् । कर्णावलम्बिकुण्डलकन्दलिताभीशुकवचितकपोलम् ॥ ७४ ॥ शोणाधरं शुचिस्मितमेणाकवदनमेधमानरूपम् । मुग्धैणमदविशेषकमुद्रितनिटिलेन्दुरेखिकारुचिरम् ॥ ७५ ॥ नालीकदलसहोदरनयनाञ्चलघटितमनसिजाकूतम् । कमलाकठिनपयोधरकस्तूरीघुसृणपहिलोरस्कम् ॥ ७६ ॥ चाम्पेयगन्धि कैश्यं शम्पासब्रह्मचारि कौशेयम् । श्रीवत्सकौस्तुभधरं मितजनरक्षाधुरीणचरणाव्जम् ॥ ७७ ॥ कम्बुसुदर्शनविलसत्करपनं कण्ठलोलवनमालम् । मुचुकुन्दमोक्षफलदं मुकुन्दमानन्दकन्दमवलम्बे ॥ ७८ ॥ तद्वरणोत्तरभागे तारापतिविम्बचुम्बिनिजशृङ्गः । विविधमणीगणघटितो वितरतु सालो विनिर्मलां धिपणाम् ॥७९॥ प्राकारद्वितयान्तरकक्ष्यां पृथुरत्ननिकरसंकीर्णाम् । नमत सहस्रस्तम्भकमण्डपनानातिविभुतां भुवने ॥ ८० ॥ प्रणुमस्तत्र भवानीसहचरमीशानमिन्दुखण्डधरम् । शृद्धारनायिकामनुशीलनभाजोऽपि भृङ्गिनन्दिमुखान् ॥ ८१ ॥ तस्यैणवाहयोजनदूरे वन्दे मनोमयं वरम् । अखरन्मणिकिरणामन्तरकल्यां च निर्मलामनयोः ॥ ८२ ॥ तत्रैवामृतवापी तरलतरजांवलीढतटयुग्माम् । मुक्तामयकलहंसीमुद्रितकनकारविन्दसंदोहाम् ॥ ८३ ॥ शकोपलमयभृङ्गीसंगीतोन्मेपघोपितदिगन्ताम् । काचनमयागविलसत्कारण्डवपण्डताण्डवमनोज्ञाम् ॥ ८४ ॥ कुरुविन्दालकहककोरकसुपमासमूहपाटलिताम् । क्लये सुधास्वरूपा कन्दलितामन्दकैरवामोदाम् ॥ ८५ ।। तद्वारिकान्तराले तरले मगिपोतसीमि विहन्तीम । सिन्दरपाटलाड़ी सितावरणाहरवल्पितवतसाम ।। ८६ ॥

·काव्यमाला। पर्वन्दुविम्यवदनां पल्लवशोणाधरस्फुरितहासाम् । कुटिलकारी कुरङ्गीशिशुनयनां कुण्डलस्फुरितगण्डाम् ॥ ८७ ॥ निकटसापोननिलगा: शक्तीः शयविधृतहेमशृङ्गजलैः । परिविक्रान्ती परितस्तारा तारुण्यरितां वन्दे ॥ ८८ ।। प्रागुतसंख्ययोजनदूरे प्रणमामि बुद्धिमयसालम् । अनमोरन्तर पक्ष्यामष्टापदपुष्टमेदिनी रुचिराम् ॥ ८९ ॥ कारम्परीनिधानां कलयाम्गानन्दवापिका तस्याम् । होगामनिनिर्मितयोपानश्रेणिशोभमानतटीम् ॥ ९ ॥ मागणिनियां गये तस्या मयारुणकपोलाम् । पाशी पभिगमन. ालगागि पासणी देनीम ॥ ११ ॥ famar गौगर्षिता न्य. । 1 formजोतिरामाकमागुपां वृद्धिग ॥ ९२ ।। 1. 1 कामातगतिनुजग । ग. पांगानगलगमनमानाम ॥ ९३ ॥ fi: infगागुनगारपापिणी का । Firinानिसटीम || ९४ ।। 1 . - i fiनगुगमा माग । 78 गागाजिनाममाग ॥ १५॥ i '1 olur.17.1771*pirs i ६.. . . . : नाम गाला ॥ १६ ॥ Air Riflगा। ३' ; * . मनाम मह स || १७ ।। Minaiनिय । intire नमानपादागर ॥ ५.८ ।। ६ - . V t ke Ve . * .

·No text on this page.

·. me :-":. । m- . . । को amit : nir !! ५११ fini Hitram माFिOr ort .. 1, 4, 6-4 intor !!" '' | Affirit after trif it .... || Hir-ter पुल पाrmfafrint Aftो भागा नदीनि: If ..॥ मन कोण गलत प्रमाणिमा । गिदि मा.लि.ort 2|| मागुनि मानnिtr"TTI मकारम सा गायोजनमुना मत दि 11 ११.५७ ।। सादिशि नि नपनीपपरमि। ग्थमपरं न भन्या रयामो गनगि निमम ।। ११८॥ भानम्य वायुभाग परिनो शिविजयानीभिः । रचयतु मुदं रणेन्द्रः मविवंशान्गा: मममयन्यायाः ॥ ११९॥ कुोऽनिदयगनिशं कोहामाया: शवामूर्धन्यम् । रुद्रदिशि रनधाम्नो मचिरपलाकाप्रपञ्चक शुक्रिनम् ।। १२० ॥ परितो देवीचानः प्रणीतयामा मनुस्वरूपिण्यः । कुर्वन्तु रश्मिमालाकृतय. कुगलानि देवता निखिलाः ॥१२॥ प्रारद्वारस्य भवानीधाग्नः पार्श्वद्वयारचितवासे । मातगी किटिगुस्यो मणिसदने मनसि भावयामि चिरम्।।१२२।। योजनयुगलामोगा तत्क्रोशपरिणायैव भित्त्या च । चिन्तामणिगृभूमिर्जीयादानायमयचतुद्वारा ॥ १२३ ॥ • १. 'चकारपोशाना' ख २ 'भनन्ति' क ·जिरायलम् । १२ हारे सारे भासः पिष्टीभूता नवीनबिग्याभाः । शिवधनु विपुलों कीति निगा तौहित्यसिहयो देव्यः ॥१२॥ मणिमदनस्वान्तरतो मानीये रनवेदिकामध्ये । विन्दुमयचनमीठे पीठानामुपरि विरचितावासम् ॥ १२५ ।। चनाणां सकलानां प्रथममधानीमफलकवान्तव्याः । अणिमादिमियो मामवन्तु देवीप्रभास्वरूपिण्यः ।। १२६ ।। अणिमादि सिद्धिफलकस्योपरि हरिणाशाखण्डकृतचूडाः । भद्रं पदमल्यन्तु बालीप्रमुसाच मातरोऽस्माकम् ॥ १२७ ॥ तस्योपरि मणिफलके तारुण्योत्तुजपीनकुचभाराः । संक्षोभिणीप्रधाना भ्रान्ति विद्गावयन्तु दश मुद्राः ॥ १२८ ।। फलकत्रयस्वरूपे पृथुले त्रैलोक्यमोहने चके । दीव्यन्तु प्रकटास्यास्तासां फर्नी च भगवती त्रिपुरा ॥ १२९ ।। तदुपरि विपुले धिपण्ये तरलशस्तरुणकोकनदभासः । कामाकर्पण्याचाः कलये देवी. फलाधरशिखण्डाः ।। १३०॥ सर्वाशापरिपूरकचनेऽस्मिन्गुप्तयोगिनीसेव्या । त्रिपुरेशी मम दुरितं तुद्यात्कण्ठावलम्बिमणिहारा ॥ १३१ ॥ तस्योपरि मणिपीठे ताम्राम्भोरुहदलप्रभाशोणाः । ध्यायान्यनगकुसुमाप्रमुखा देवीश्च विधृतकूर्पासाः ॥ १३२ ।। संक्षोभकारकेऽस्मिश्चक्रे श्रीत्रिपुरसुन्दरी साक्षात् । गोप्ती गुप्ततराख्या गोपायतु मा कृपाया दृष्टया ।। १३३ ।। संक्षोभिणीप्रधानाः शक्तीस्तस्योर्ध्ववलयकृतवासाः । आलोलनीलवेणीरन्तः कलयामि यावैनोन्मत्ताः ॥ १३४ ॥ सौभाग्यदायकेऽस्मिश्चक्रेशी निपुरवासिनी जीयात् । मीन संप्रदायाभिवा समता प्रमोदयन्त्वनिशम् ॥ १३५ ।। मरर टोपरि ताला महनि चहन विस्तृते वलये । सतनावचिनवाना इन २ कान सवसिद्धिनुन्या ॥१६॥ १ ·१२ काव्यमाला। सर्वार्थसाधकाख्ये चक्रेऽमुग्मिन्समस्तफलदात्री। त्रिपुरा श्रीर्मम कुशलं दिशतादुत्तीर्णयोगिनीसेव्या ॥ १३७ ॥ तासां निलगलोपरि धिष्ण्ये कौसुम्भकशुकमनोज्ञाः । सर्वजाचा देगः सकला: संपादयन्तु मम कीर्तिम् ॥ १३८ ॥ चो समस्तरक्षाकरनाम्यस्मिन्समस्तजनसेव्याम् । मनसि निगर्भासहितां मन्ये श्रीत्रिपुरमालिनी देवीम् ॥ १३९॥ मांसामानोपरि नो निपुले समाकलितगेहाः । परे वशिनीगुरगा. शकीः सिन्दूररेणुरुचः ॥ १४० ॥ श्रीगगगगगनोऽगिग्विारपूर्विका सिद्धाम । समानामा वेवागिः शक्तिभिः गदा मेव्याम ।। १४१ ।। नागरिमादिशनिटमोसते महापीठे। भन्नं शमाण्यम्माणि पादिदम्पयोः ।। १४२ ।। मनोपनियता नलरिरलगंधदिते । THARTIनाग देवी. गमबजनवमाः ।। १४३ ।। गममिदनाम गालावी। ५. 7 गगगगगगागिनीगया || १४४ ।। १. धनगंगामा: । 1 ... | Pintial: ।। १४ ।। : . . !! ...!!! { Mi पी। LIKEnfish feo || १४९।। • १ ...... hifi । Hrishi || १५ || '.. ! , . , "tite - Pr ४ -- . . . 1 . .

·श्रीमानलम् । १३ गोपनियमानीनागमालिकामरिता । आणिोपमानितानं नामनिगमनाम ॥ १५ ॥ पर्णा भजामः पाठान्दिन्यान्युन्मुहेमरुच । अजारिद्रामाननलासुरमागरोगकोणगान ॥ १५१ ।। पर सदा शिवम प्रीमि मिन्दररेणुकिरणाभम । आरभ्याशशीनां नदनात्कलितं च रैनसोपानम् ॥ १५२ ॥ पट्टोपधानगण्टफचतुझ्यस्फुरितपाटलान्तरणम् । पर्यझोपरि घटित पातु चिरं हंसतूलगयनं नः ॥ १५३ ।। तस्योपरि निवसन्तं तारुण्यश्रीनिपेवितं सततम् । आयन्तफुह रहकमरीचिकापुचमचुलन्छायम् ।। १५४ ।। सिन्दूरशोणवसनं जीतांशुस्तबकचुन्नितकिरीटम् । कुंकुमतिलकमनोहरकुटिलालिकह सितकुमुबन्धुशिशुम् ॥१५॥ पूर्णेन्दुबिम्बवदनं फुल्सरोजातलोचनत्रितयम् । तरलापागतरङ्गितशफराउनशास्त्रसंप्रदायार्थम् ॥ १५६ ॥ मणिमयकुण्डलपुप्यन्मरीचिकल्लोलमांसलकपोलम् । विद्रुमसहोदराधरवित्तमरसलितकिशोरसंचारम् ॥ १५७ ॥ आमोदिकुसुमशेखरमानीलभूलतायुगमनोज्ञम् । वीटीसौरभवीचीद्विगुणितवफारविन्दसौरभ्यम् ॥ १५८ ।। पाशाङ्कुशेक्षुचापप्रसवशरस्फुरितकोमलकराजम् । काश्मीरपहिला कामेश मनसि कुर्महे सततम् ॥ १५९ ॥ तस्याइभुवि निपण्णा तरणक्दम्वप्रचूनकिरणाभाम् । शीतारखण्डचूडा नीमन्तन्यलमान्द्रसिन्दगम् ।। १६० ।। मरर मभाम्बन्नि 'टा कुटिरवरचिटिम युगलम । नाही तुल्यनयना नामाञ्चलनटिनम निकाभर पाम ।। १६१ ॥ ។ 7. ३-३६२ मराजना- J ·१२ काव्यमाला। सर्वार्थसाधकाख्ये चक्रेऽमुष्मिन्समस्तफलदात्री। त्रिपुरा श्रीर्मम कुशलं दिशतादुत्तीर्णयोगिनीसेव्या ॥ १३७ ॥ तासां निलयस्योपरि धिष्ण्ये कौसुम्भकञ्चकमनोज्ञाः । सर्वज्ञाद्या देव्यः सकला: संपादयन्तु मम कीर्तिम् ॥ १३८ ॥ चक्रे समस्तरक्षाकरनाम्यस्मिन्समस्तजनसेव्याम् । मनसि निगर्भासहितां मन्ये श्रीत्रिपुरमालिनी देवीम् ।। १३९॥ सर्वज्ञासदनोपरि चक्रे विपुले समाकलितगेहाः । वन्दे वशिनीमुख्या: शक्तीः सिन्दूररेणुरुचः ।। १४० ॥ श्रीसर्वरोगहराख्यचक्रेऽस्मिंत्रिपुरपूर्विकां सिद्धाम् । वन्दे रहस्यनाम्ना वेद्याभिः शक्तिभिः सदा सेव्याम् ।। १४१ ॥ वशिनीगृहोपरिष्टाविंशतिहस्तोन्नते महापीठे । समयन्तु शत्रुवृन्दं शस्त्राण्यत्राणि चादिदम्पत्योः ॥ १४२ ।। शत्रसदनोपरिष्टाद्वलये बलवैरिरत्नसंघटिते । कामेश्वरीप्रधाना: कलये देवीः समस्तजनवन्द्याः॥ १४३ ॥ चक्रेऽत्र मर्वसिद्धिप्रदनामनि सर्वफलदात्री। त्रिपुराम्बावतु राततं परापररहस्ययोगिनीसेव्या ॥ १४४ ॥ कामेश्वरीगृहोपरि वलये विविधमनुसंप्रदायज्ञाः । चत्वारो युगनाथा जयन्तु मित्रेशपूर्वका गुरवः ।। १४५ ।। नाथभवनोपरिष्टान्नानारत्नचयमेदुरे पीठे । कामेव्याद्या नित्या. कलयन्तु मुदं तिथिस्वरूपिण्यः ॥ १४६ ।। निन्यामदनम्योपरि निर्मलमणिनिवह विरचिते धिष्ण्ये । कुगलं पडनदेव्यः कलयन्त्वम्माकमुत्तरलनेत्राः ।। १४७ ।। मदनम्वोपरि नामा मानन्दमयनामक बिन्दी। पभमाकार मञ्चं प्रणमामि मणिगगाकीणम् ।। १४८ ॥ पग्दिो मणिम वन्य प्रलम्बमाना नियन्त्रिता पामः। मायामयी जवनिका मम दुरिन हरतु मेचकच्छाया ।। १४९ ।। १.भीमरोग' क... नाटक.

·श्रीललितास्तवरतम् । मञ्चस्योपरिलम्बन्मदनीपुंनागमालिकाभरितम् । हरिगोपमयवितानं हरतादालत्वमनिशमलाकम् ॥ १५ ॥ पर्चहल भजामः पादान्विन्वाम्बुदेन्दुहेमरुचः । अजहरिरुद्रेशमयाननलासुरमारतेशकोणस्थान् ।। १५१ ।। फलकं सदा शिवमयं प्रणौमि सिन्दूररेणुकिरणाभम् । आरभ्यागेशीनां सदनात्कलितं च नसोपानम् ।। १५२ ।। पट्टोपधानगण्डकचतुष्टयरकुरितपाटलान्तरणम् ! पर्यकोपरि घटितं पातु चिरं हंसतूलायनं नः ॥ १५३ ।। तत्वोपरि निक्सन्तं तारुण्यशीनिपेवितं सततम् । आयन्तफुलहल्कमरीचिकापुमचुलन्चायम् ॥ १५४ सिन्दूरशोणवसनं शीतांशुत्तयकचुम्बितकिरीटम् । एंकुमतिलकमनोहरटिलालिक नितानुबन्धुगिजुम् ॥१५॥ पूर्णेन्दुरिन्यवदनं फुटनरोजातलोचनत्रितयन् । तरलापागतरङ्गिताफगहनशानंप्रदायार्थम् ॥ १५६ ।। मणिमयण्टलपुप्यन्मरीचिफ्लोलमामलम्पोलम । विद्रुममहोदराधरविन्टमरनन्मितचिनोरमंचारम् ॥ १५ ॥ आमोदिव नुमोनिग्मानीलभूलतायुगमनोलम् । वीटीनौरभवीचीहिगुणिनवणारविन्दनौरवम् ।। १५८ ।। पानातुनो चापग्रनकारपुरिन रोमकाजम् । पामीरपतिलाई कामे मननि धनी मातम ॥ १५ ॥ तलामुदि निपण्णा नरण दादाविरणाभाम् । शीनामटा नीगन्तवनमामि ॥ ६ ॥ पहन लामभाग्यविटित हिनामि। नालीवयनमनोमानटित निकामा ६६: : सान पा. : ५' : .-:.:..::

·१२ . काव्यमाला। सर्वार्थसाधकाख्ये चक्रेऽमुष्मिन्समस्तफलदात्री । त्रिपुरा श्रीर्मम कुशलं दिशतादुत्तीर्णयोगिनीसेव्या ॥ १३७ ॥ तासां निलयस्योपरि धिष्ण्ये कौसुम्भकञ्चकमनोज्ञाः । सर्वज्ञाद्या देव्यः सकला: संपादयन्तु मम कीर्तिम् ॥ १३८ ॥ चक्रे समस्तरक्षाकरनाम्यस्मिन्समस्तजनसेव्याम् । मनसि निगर्भासहितां मन्ये श्रीत्रिपुरमालिनी देवीम् ।। १३९॥ सर्वज्ञासदनोपरि चक्रे विपुले समाकलितगेहाः । वन्दे वशिनीमुख्याः शक्तीः सिन्दूररेणुरुचः ।। १४० ।। श्रीसर्वरोगहराख्यचक्रेऽस्मिंत्रिपुरपूर्विकां सिद्धाम् । वन्दे रहस्यनाम्ना वेद्याभिः शक्तिभिः सदा सेव्याम् ॥ १४१ ॥ वशिनीगृहोपरिष्टाद्विशतिहस्तोन्नते महापीठे । शमयन्तु शत्रुवृन्दं शस्त्राण्यस्त्राणि चादिदम्पत्योः ॥ १४२ ॥ शस्त्रसदनोपरिष्टाद्वलये बलवैरिरत्नसंघटिते । कामेश्वरीप्रधाना: कलये देवीः समस्तजनवन्द्याः ॥ १४३ ॥ चक्रेऽत्र सर्वसिद्धिप्रदनामनि सर्वफलदात्री। त्रिपुराम्बावतु सततं परापररहस्ययोगिनीसेव्या ॥ १४४ ॥ कामेश्वरीगृहोपरि वलये विविधमनुसंप्रदायज्ञाः । चलागे युगनाथा जयन्तु मित्रेशपूर्वका गुरवः ।। १४५ ॥ नायभवनोपरिष्टान्नानारनचयमेदुरे पीठे । कामेच्याद्या नित्या: कलयन्तु मुदं तिथिस्वरूपिण्य. ॥ १४६ ॥ नियामदनस्योपरि निर्मलमणिनिवहविरचित धिष्ण्ये । कुटालं पटनदेव्य. कलयन्त्वस्माकमुत्तरलनेत्राः ॥ १४७ ।। मदनम्योपरि नामां मर्वानन्दमयनामके बिन्दी । पश्चमाकारं मर्च प्रणमामि मणिगणाकीर्णम् ॥ १४८ ।। परितो मणिमञ्चम्य प्रलम्बमाना नियबिना पाग.। मायामयी जवनिका मम दुरिनं हरतु मेचकच्छाया ॥ १४९ ।। १.श्रीगगा' क.. 'नाद' क..

·श्रीललितास्तवरलम् । १३ माम्योपग्लिम्बन्मदनीपुंनागमालिकाभरितम् । हरिगोपनववित्तानं हरताहाललमनिगमरमासम् ।। १५० ॥ पर्यटनस भजामः पादान्विन्वान्बुन्दुहेमरुच. । अजामिनेगमयाननलासुरमारतेशकोणसान् ॥ १५१ ॥ फलकं सदा शिवमयं प्रणौगि सिन्दूररेणुकिरणाभम् । आरभ्याशीनां सदनात्कलितं च नसोपानम् ॥ १५२ ।। पट्टोपधानगण्डफचतुष्टयस्फुरितपाटलास्तरणम् । पर्यहोपरि घटितं पातु चिरं हंसतूलशयनं नः ॥ १५३ ।। तस्योपरि निवसन्तं तारुण्यश्रीनिपेवितं सततम् । आवृन्तफुलहकमरीचिकापुसम शुलन्छायम् ।। १५४ ।। सिन्दूरशोणवसनं शीतांशुत्तवकचुम्बितकिरीटम् । कुंकुमतिलकमनोहरकुटिलालिक्रसितकुमुद्घन्धुशिशुम् ।।१५५॥ पूर्णेन्दुविम्बवदनं फुल्सरोजातलोचनत्रित्वम् । तरलापाङ्गतरङ्गितशफराइनमात्रसंप्रदायार्थम् ।। १५६ ॥ मणिमयकुण्डलपुप्यन्मरीचिकहोलमांसलकपोलम् । विद्रुमसहोदराधरवित्तमरसलितकिशोरसंचारम् ॥ १५७ ॥ आमोदिकुसुमशेखरमानीलभूलतायुगमनोज्ञम् । वीटीसौरभवीचीद्विगुणितवफारविन्दसौरभ्यम् ॥ १५८ ॥ पाशाङ्कशेक्षुचापप्रसवशरस्फुरितकोमलकराजम् । काश्मीरपशिलाचं कामेशं मननि कर्महे सततम् ॥ १५९ ।। तत्याभुवि निपण्णा तरुणदन्वप्रतूनकिरणाभाम् । शीतांशुखण्डचूडां सीमन्तन्यत्तसान्द्रसिन्दूराम् ॥ १६० ।। कुकुमललामभास्वलिटिलां कुटिलतरचिल्लिकोयुगलाम् । नालीकर्तुल्यनयनां नासाञ्चलनटितनौक्तिकाभरणाम् ।। १६१ ।। , 'तत्तु क. २. पस्तूरीतिलपमनोरं एटिलालभरितमुद' क. ३. 'लराइना- सासक. ४. 'तमाल' क. ५ शिक्षिका'फ.६ 'हा क.

·१२ काव्यमाला। सर्वार्थसाधकाख्ये चक्रेऽमुम्मिन्समस्नफलदात्री। त्रिपुरा श्रीर्मम कुशलं दिगतादुत्तीर्णयोगिनीसेव्या ॥ १३७ ॥ तासां निलयस्योपरि धिष्ण्ये कौसुम्भकञ्चकमनोनाः । सर्वज्ञाद्या देव्यः सकला: संपादयन्तु मम कीर्तिम् ॥ १३८ ॥ चक्र समस्तरक्षाकरनाध्यस्मिन्समसजनसेव्याम् । मनसि निगर्भासहितां मन्ये श्रीत्रिपुरमालिनी देवीम् ।। १३९॥ सर्वज्ञासदनोपरि चक्रे विपुले समाकलितगेहाः । वन्दे वशिनीमुख्या: शक्तीः सिन्दूररेणुरुचः ।। १४० ।। श्रीसर्वरोगहराख्यचक्रेऽस्मिंत्रिपुरपूर्विकां सिद्धाम् । वन्दे रहस्यनान्ना वेद्याभिः गतिभिः सदा सेव्याम् ॥ १४१ ॥ वशिनीगृहोपरिष्टादिशतिहस्तोन्नते महापीठे। शमयन्तु शत्रुवृन्दं शखाण्यवाणि चादिदम्पत्योः ।। १४२ ॥ शस्त्रसदनोपरिष्ट्राद्वलये बलवैरिरत्नसंघटिते । कामेश्वरीप्रधाना: कलये देवीः समस्तजनवन्धाः ॥ १४३ ।। चक्रेऽत्र सर्वसिद्धिप्रदनामनि सर्वफलदात्री। त्रिपुराम्बावतु सततं परापररहस्ययोगिनीसेव्या ॥ १४४ ॥ कामेश्वरीगृहोपरि वलये विविधमनुसंप्रदायवा: । चत्वारो युगनाथा जयन्तु मित्रेशपूर्वका गुरवः ॥ १४५ ॥ नाथभवनोपरिष्टान्नानारत्नचयमेदुरे पीठे। कामेश्याद्या नित्याः कलयन्तु मुदं तिथिस्वरूपिण्यः ॥ १४६ ॥ नित्यासदनस्योपरि निर्मलमणिनिवहविरचिते धिष्ण्ये । कुशलं पडङ्गदेव्यः कलयन्त्वस्माकमुत्तरलनेत्राः ॥ १४७ ।। सदनस्योपरि तासां सर्वानन्दमयनामके विन्दौ । पञ्चब्रह्माकारं मञ्चं प्रणमामि मणिगणाकीर्णम् ॥ १४८ ॥ परितो मणिमञ्चस्व प्रलम्बमाना नियन्त्रिता पाशैः। मायामयी जवनिका मम दुरितं हरतु मेचकच्छाया ॥ १४९ ॥ १. 'श्रीसगरोग' क. २. 'नाद' क.

·श्रीलरितानगरलम् । १३ मागोपरिसम्बन्गनीपुंनागमालिकाभरितम् । इरिगोपमपितानं स्नादार लमनिगमम्माकम् ॥ १५ ॥ पर्गः स भजामः पादान्विन्यान्युरेन्दुहेमच. । अजहरिगद्रेनमयाननलासुरमारतेशकोणवान् ॥ १५.१ ।। फलफ नदा शिवमयं प्रणौमि सिन्दूररेणुकिरणाभम । आरभ्याझे शीनां सदनात्कलितं च नसोपानम् ॥ १५२ ।। पट्टोपधानगण्डकचतुष्टयरपुरितपाटलास्तरणम् । पर्यकोपरि घटितं पातु चिरं हंसतूलशयनं नः ॥ १५३ ।। तत्वोपरि निवसन्तं तारुण्यभीनिपेवितं सततम् । आवृन्तफुलहकमरीचिकापुलमखुलच्छायम् ।। १५४ ॥ सिन्दूरशोणवसनं जीतांशुतवकचुम्बितकिरीटम् । कुंकुमतिलकमनोहरकुटिलालिकह सितकुमुदवन्धुशिशुम् ॥१५५॥ पूर्णेन्दुविन्ववदनं फुल्लसरोजातलोचनत्रितयम् । तरलापाङ्गतरङ्गितशफरायनशास्त्रसंप्रदायार्थम् ॥ १५६ ॥ मणिमयकुण्डलपुष्यन्मरीचिकहोलमांसलकपोलम् । विद्रुमसहोदराधरवित्तमरसस्मितकिशोरसंचारम् ।। १५७ ॥ आमोदिकुसुमशेखरमानीलभ्रूलतायुगमनोज्ञम् । वीटीसौरभवीचीद्विगुणितवफारविन्दसौरभ्यम् ।। १५८ ।। पागाङ्कशेक्षुचापप्रसवशरफुरितकोमलकराजम् । काश्मीरपशिलाई कामेशं मनसि कुर्महे सततम् ॥ १५९ ।। तत्याभुवि निषण्णा तरुणर्कदम्बप्रसूनकिरणाभाम् । शीतांशुखण्डचूडा सीमन्तन्यत्तसान्द्रसिन्दूराम् ॥ १६० ॥ कुहमललामभावनिटिलां कुटिलतरचिल्लिकोयुगलाम् । नालीतुल्यनयनां नाताञ्चलनटितनौतिकाभरणाम् ॥ १६१ ।। १ 'तत्त' क. २. “वत्तूरीनिल्पननोई सुटिलालभरितकमुद' क. ३. 'लराजना- रू' क. ४. 'तमाल'क. ५. 'मिहिका क.६ सहसा क. . -- ·१४ काव्यमाला। अङ्कुरितमन्दहासामरुणाधरकान्तिविजितबिम्बामाम् । कस्तूरीमकरीयुतकपोलसंक्रान्तकनकताटकाम् ॥ १६२ ॥ कर्पूरसान्द्रवीटीकवलितवदनारविन्दकमनीयाम् । कम्बुसहोदरकण्ठप्रलम्बमानाच्छमौक्तिककलापाम् ॥ १६३ ॥ कहारदामकोमलमुजयुगलस्फुरितरत्नकेयूराम् । करपद्ममूलविलसत्काञ्चनमयकटकवलयसंदोहाम् ॥ १६४ ॥ पाणिचतुष्टयविलसत्पाशाङ्कुशपुण्डूचापपुष्पानाम् । कूलंकपकुचशिखरां कुङ्कमकर्दमितरनकूर्पासाम् ॥ १६५ ॥ अणुदायादवलनामम्बुदशोभासनाभिरोमलताम् । माणिक्यखचितकाञ्चीमरीचिकाक्रान्तमांसलनितम्वाम् ।।१६६॥ करभोरुकाण्डयुगलां जवाजितकामजैत्रतूणीराम् । प्रपदपरिभूतकूर्मी पल्लवसच्छायपदयुगमनोजाम् ॥ १६७ ।। कमलभवकचलोचनकिरीटरत्नांशुरक्षितपदाब्जाम् । उन्मस्तकानुकम्पामुत्तरलापाङ्गपोपितानगाम् ॥ १६८ ॥ आदिमरसावलम्बामनिदंप्रथमोक्तिवल्लरीकलिकाम् । आब्रह्मकीटजननीमन्तः कलयामि सुन्दरीमनिशम् ।। १६९ ।। कस्तु क्षितौ पटीयान्वस्तु स्तोतुं शिवाङ्कवास्तव्यम् । अस्तु चिरंतनसुकृतैः प्रस्तुतकाम्याय तन्मम पुरस्तात् ॥१७॥ प्रभुसंमितोक्तिगम्यं परमशिवोत्सङ्गतुङ्गपर्यङ्कम् । तेजः किंचन दिव्यं पुरतो मे भवतु पुण्डूकोदण्डम् ।। १७१ ॥ मधुरिमभरितशरासं मकरन्दस्पन्दिमार्गणोदारम् । कैरविणीविटचूडं कैवल्यायास्तु किंचन महो न. ॥ १७२ ॥ अक्षुद्रमिक्षुचापं परोक्षमवलग्नसीमनि त्र्यक्षम् । क्षपयतु मे क्षेमेतरमुक्षरथप्रेमपक्ष्मलं तेजः ।। १७३ ।। भृङ्गरुचिसंगरकरापाङ्गं शृङ्गारतुगमरुणागम् । मगलमभङ्गुरं मे घटयतु गङ्गाधरागसगि महः ॥ १७४ ॥ १. 'कस्तूरिमकारकायुत' क.

·.: 4 ...- - - : : - .. . . maa ........ ri- -:-:-:.-:-:-:": ॥ ८ ॥ ::.-:ममि । -::: ---..॥ गुपाम । if वामि ॥ १८ ॥ पालवापिदिकापान । समेगन या कामपि विया पुगवनी माये ॥ १८१ ।। विकलान्य विग्गेचनात गुन्ग्मुर्गन्छुः । सानिमा पुग्मैगपरं वन्दे ॥ १८२ ।। विकिनियरम्परविष्टलायमन्यरचलनम । मन्युग मन्यु विमो. रमपि गुन्नु मनो में ॥ १८३ ।। फगापि मनीयस्पं पलयान्यन्त यादवसमादनम् । रन्पपरचिरनुप संपादितकान्त्यलं गतदिगन्तम् ।। १८४ ॥ सन्पारचिभरगनिंपादकान्तिस्यचितदिगन्तम् । सिद्धान्तं निगमानां शुद्धान्तं रिमपि दिनः परये ॥ १८५।। उदिनकरगोणानुत्पलबन्धुत्तनंधयापीटान । परयलितपुण्डचापापलरे कानपि कपर्दिनः प्राणान् ॥ १८६ ।। 'दाम' ख.२ 'एनर' क..ल्वं सर सापुत्तरे त्रुटितः ·१४ फागमाला। अङ्कुरितमन्दहासामरुणाधरकान्तिविजितविम्वाभाम । कस्तूरीमकरीयुतकपोलमंक्रान्तकनकताटताम् ॥ १६२ ।। कर्पूरमान्दवीटीकवलितवदनारविन्दकमनीगाम् । कम्बुमहोदरकण्ठप्रलम्बमानान्छमौक्तिकालापाम् ॥ १६३ ।। कहारदामकोमलभुजयुगलम्फुरितरनकेगूराम् । करपद्ममूलविलमकाञ्चनमयकटकवलयमंदोहाम् ॥ १६४ ॥ पाणिचतुष्टयविलसत्पाशाहुशपुण्डूचापपुष्पालाम । कूलंकपकुचशिखरां कुछमकर्दमितरनकूर्पासाम् ।। १६५ ।। अणुदायादवलग्नामम्बुदशोभासनाभिरोमलताम् । माणिक्यखचितकाञ्चीमरीचिकाक्रान्तमांसलनितम्बाम् ।। १६६॥ करभोरुकाण्डयुगलां जवाजितकामजैत्रतूणीराम् । प्रपदपरिभूतकर्मी पल्लवसच्छायपदयुगमनोजाम् ॥ १६७ ॥ कमलभवकवलोचनकिरीटरत्नांशुरक्षितपदान्जाम् । उन्मस्तकानुकम्पामुत्तरलापाङ्गपोपितानगाम् ॥ १६८ ॥ आदिमरसावलम्बामनिदंप्रथमोक्तिवल्लरीकलिकाम् । आब्रह्मकीटजननीमन्तः कलयामि सुन्दरीमनिशम् ।। १६९ ।। कस्तु क्षितौ पटीयान्वस्तु स्तोतुं शिवाङ्कवास्तव्यम् । अस्तु चिरंतनसुकृतैः प्रस्तुतकाम्याय तन्मम पुरस्तात् ॥१७॥ प्रभुसंमितोक्तिगम्यं परमशिवोत्सङ्गतुङ्गपर्यकम् । तेजः किंचन दिव्यं पुरतो मे भवतु पुण्ड्रकोदण्डम् ॥ १७१ ।। मधुरिमभरितशरासं मकरन्दस्पन्दिमार्गणोदारम् । कैरविणीविटचूडं कैवल्यायास्तु किंचन महो नः ॥ १७२ ।। अक्षुद्रमिक्षुचापं परोक्षमवलग्नसीमनि व्यक्षम् । क्षपयतु मे क्षेमेतरमुक्षरथप्रेमपक्ष्मलं तेजः ॥ १७३ ॥ भृङ्गरुचिसंगरकरापाङ्गं शृङ्गारतुगमरुणाङ्गम् । मङ्गलमभङ्गुरं मे घटयतु गङ्गाधरागसङ्गि महः ।। १७४ ॥ १. 'कस्तूरिमकरिकायुत्' क.

·श्रीललितास्तवरतम् । १५ प्रपदजितकूर्ममूर्जितकरुणं भर्मरुचिनिर्मथनदेहम् । मितवर्म मर्म शंभोः किंचन मम नर्म शर्म निर्मातु ॥ १७५ ।। कालकुरलालिकालिमकन्दलविजितालिविधुतमणिवालि। मिलतु हदि पुलिनजघनं बहुलितगलगरलकेलि किमपि महः १७६ कुहमतिलफितभाला कुरुविन्दच्छायपाटलदुकूला ! करुणापयोधिवेला काचन चित्ते चकारतु मे लीला ॥ १७७ ॥ पुष्पंधयरुचिवेण्यः पुलिनाभोगनपाकरोण्यः । जीयासुरिक्षपाण्यः काधन कामारिकेलिसाक्षिण्यः ॥ १७८ ॥ तपनीयांमुकभांसि नाक्षामाधुर्यनास्तिकवचांसि । कतिचन शुचं महांसि पयन्तु कपालितोपितमनांसि ॥ १७९॥ असितफचमायताझं कुसुमशरं कूलमुटूहकृपाम् । आदिमरताधिदैवतमन्त. कल्ये हराइवासि महः ॥ १८० ॥ कर्णोपान्ततरङ्गितकटाक्षनित्पन्दिकण्ठदमकृपाम् । कामेश्वराहनिलयां फामपि विद्यां पुरातनी कलये ॥ १८१ ॥ अरविन्दकान्त्यरंतुदविलोचनद्वन्द्वसुन्दरमुखेन्दुः । छन्दः केन्दलमन्दिरमन्त.पुरमैन्दुशेखरं वन्दे ।। १८२ ॥ विन्विनिकुरन्बटन्यरविडन्बकच्छायमन्बरवलनम् । जन्युगलमन्बुदक विनोकं कमपि चुन्वतु ननो मे ॥१८३ ।। फैनपि कमनीयरूपं कलचाम्चन्तः कदन्यकसुमाट्यम् । चन्पफरुचिरसुवेपैः संपादितकान्त्यलंकृतदिगन्तम् ।। १८४ ॥ पारचिभरणसिंपादकान्तिकवचितदिगन्तम् । लिशान्तं निगमानां शुद्धान्तं विमपि लिनः फरये ॥ १८५॥ उद्यदिनकरशोणानुत्पलबन्धुस्तनधयापीडान् । फरकलितपुण्डूचापापल्ये पानपि वपादन. प्राणान् ।। १८६ !! १. पालिख. २. 'एन्तर' क..शेरः सप्त ऋटिल..

·. -:.-" TF' - Fm ! . . " -मानी 11. Trt- * Main THE OTHITat -1 || प1ि11111" INE Trimurt 1 || TIME111ो.titut मानिननीt.ttttim470 मोगा matafattatी। पदागिनतमी प पुगमनी ॥ १६.। काभा जो कि हाम। उन्मयानुकम्पामुगाला पोपिनानाम || 1:2॥ जादिमग्मालम्मानिमोनिगाला। आमाकीटनाननीमन्त. कलयामि मुनर्गनिगम ।। १६९ ॥ फस्तु शिनी पटीयान मोतुं गिरावगम्यम् । अम्नु निरंतनसुकृतो. प्रस्तुत काम्याय नन्गम पुरमात ॥१७॥ प्रमुमंमिनोतिगम्य परमशियोत्मापर्यम् । तेज किंचन दिव्यं पुरतो मे भवतु पुण् कोदण्टम् ।। १७१ ॥ मधुरिमभरितारामं मकरन्दस्पन्दिमार्गणोदारम् । कैरविणीविटचूडं कैवन्यायास्तु किंचन महो न. ॥ १७२ ॥ अक्षुद्रमिक्षुचापं परोक्षमवलग्नसीमनि त्र्यक्षम् । क्षपयतु मे क्षेमेतरमुक्षरथप्रेमपक्ष्मलं तेजः ॥ १७३ ॥ भृगरुचिसंगरकरापाइं शृङ्गारतुगमरुणागम् । मद्गलमभरं मे घटयतु गङ्गाधरागसगि महः ।। १७४ ।। १ 'स्तरिमकरियायुत' क.

·-FRI -- 1. - नजना निर्मान 11 १५५ 11 ---गापिनिगामिबियामागवालि । f मनिननं कलिनगनगम केशमिमापि मा१६६ मनितिभाला रविन्द्रमायपाटनमुना । पोपिला काचन चिन चहान्नु मे लीना ॥ १७ ॥ पुष्पं पर निय: पुलिनाभोगत्रपाकरशोण्य । जीयानुरिनुपाण्य. काचन कामारिकन्निनाक्षिण्य || १७८ ।। तपनीचांकमांनि द्राक्षामाधुर्यनान्निकवचांसि । कनिचन गुचं महानि क्ष्पयन्तु कपालितोपितमनानि ॥ १७९।। अनितकचमायता कुनुमगरं कृलमुगदपाम् । आदिमरसाधिदेवतमन्त कलये हरामवासि मह ॥ १८० ॥ कर्णोपान्ततरमितकटाक्षनिस्पन्दिकण्ठदन्नरूपाम् । कामेश्वराङ्गानिलयां कामपि विद्यां पुरातनी कलये ॥ १८१ ।। अरविन्दकान्त्यरंतुदविलोचनद्वन्द्वसुन्दरमुखेन्दुः । छन्द. केन्दलमन्दिरमन्त पुरमैन्दुशेखरं वन्दे ॥ १८२ ॥ विन्विनिकुरम्बडम्बरविडम्बकच्छायमन्बरवलन्नम् । कम्बुगलमन्बुदकचं विव्योकं कमपि चुन्वतु मनो मे ॥ १८३॥ कमपि कमनीयरूपं कलयाम्चन्त: कदम्बकुसुमाढ्यम् । चम्पकरुचिरसुवेपै. संपादितकान्त्यलंकृतदिगन्तम् ।। १८४ ॥ शम्पारुचिभरगर्हासंपादककान्तिकवचितदिगन्तम् । सिद्धान्तं निगमानां शुद्धान्तं किमपि शूलिनः कलये ॥ १८५ ॥ उद्यदिनकरशोणानुत्पलबन्धुस्तनंधयापीडान् । करकलितपुण्ड्चापान्कलये कानपि कपर्दिन: प्राणान् ॥ १८६ ।। १ 'वाति' ख. २. 'कुन्तल' क. ३. अयं लोकः ख-पुस्तके त्रुटितः.

·No text on this page.

·१७ श्रीललिताखवरतम् । कागेकारी च कणों कामाक्षी पातु गण्डयोर्युगलम् । मारनायिकाव्यावदनं सिंहासनेश्वरी च गलम् ॥ २०० ।। स्कन्दप्रसूश्च पातु स्कन्धौ वाहू च पाटलागी मे । पाणी च पद्मनिलया पायादनिशं नखावलीविजया ॥ २०१॥ कोदण्डिनी च वक्षः कुक्षि चाव्यात्कुलाचलतनूजा । कल्याणी च वलग्नं कटिं च पायात्कलाधरशिखण्डा || २०२॥ ऊरुद्वयं च पायादुमा मृडानी च जानुनी रक्षेत् । जा च पोडशी मे पायात्पादौ च पाशसृणिहस्ता ।। २०३ ॥ प्रातः पातु परा मां मध्याहे पातु मणिगृहाधीशा। शर्वाण्यवतु च सायं पायाद्रात्रौ च भैरवी साक्षात् ॥ २०४ ॥ भार्या रक्षतु गौरी पायात्पुत्रांश्च विन्दुगृहपीठा। श्रीविद्या च यशो मे शीलं चाव्याचिरं महाराज्ञी ॥ २०५ ॥ पवनमयि पावकमयि क्षोणीमयि गगनमयि कृपीटमयि । रविमयिशशिमयि दिमयि समयमयि प्राणमयि शिवे पाहि २०६ कालि कपालिनि शूलिनि भैरवि मातगि पञ्चमि त्रिपुरे । वाग्देवि विन्ध्यवासिनि बाले भुवनेशि पालय चिरं माम् ।।२०७॥ अभिनवसिन्दूराभामम्ब त्वां चिन्तयन्ति ये हृदये । उपरि निपतन्ति तेषामुत्पलनयनाकटाक्षकल्लोलाः ॥ २०८ ।। वर्गाष्टकमिलिताभिर्वशिनीमुख्याभिरावृता भवतीम् । चिन्तयतां सितवर्णा वाचो निर्यान्त्ययत्नतो वदनात् ।। २०९ ।। कनकशलाकागौरी कर्णव्यालोलकुण्डलद्वितयाम् । प्रहसितमुखी च भवतीं ध्यायन्तो ये त एव भूधनदाः ॥२१०।। शीर्पाम्भोरुहमध्ये शीतलपीयूपवर्पिणी भवतीम् । अनुदिनमनुचिन्तयतामायुप्यं भवति पुष्कलमवन्याम् ॥ २११॥ मधुरस्मिता मदारुणनयनां मातगकुम्भवक्षोजाम् । चन्द्रावतसिनीं त्वां सविधे पश्यन्ति सुकृतिनः केचित् ॥२१२॥ १. 'चन्ह' .

·१८ ललिताया, गाजिन पणीनमामीभिः । प्रतिदिनमानी पटना फलानि पतंगो मे ॥ २१३ ॥ इनिजीमा निगममा । श्रीरामभद्रदीक्षितनिरनितो सेतुशाग्विविरनिषिमपटीजगा समेतः। पारागारगोशिशोगापागण कालानत- Troftateci f-171 Trrit, गमनमानामजनामरक्षणाती भो गिप्रदवानामविरति धनी म नगीनन ॥ रामनन्त्र नमस्कार मिते सेतुशारिप्रणा। टीका काटिन्ययुकाना पदानामयोधिका ॥ अव्यादर्ककुलाधिकौस्तुभमणिर्दिव्यारविन्देक्षणो भव्याविपतिलम्पटेपुपटलीलव्यागराधीश्वरः । रव्यासादितदोःप्रतापतुलनो हव्याशभूसुन्दरः सव्यासव्यकरात्तचापविशिखः ऋव्याशवैरी विभुः ॥ १ ॥ अव्यात् रक्षतात् । अवधातु रक्षणाद्यर्य. । भव्य मालम् । 'भावकुं भविक भव्यम्' इ. १. "श्रीमद्दाशरथिस्तवरूपोऽय ग्रन्थ. कविकुलसार्वभौमेन श्रीमद्रामभद्रदीक्षिवेन विर. चित. । सोऽयं मध्यार्जुनक्षेत्रनिकटवर्तिनि सहजिराजपुरेऽवात्सीदिति प्रसिद्धि । अस्य ज- न्मभूमिस्तु कण्डरमाणिस्यमिति कश्चन ग्रामप्रवर इत्येतद्विरचिताच्जारतिलकाभिधा- नाद्भाणतः प्रतीयते । अनेन निर्मिता ग्रन्या वय. । तेष्वत्र प्रथितास्त्वेते--(१) अ- टप्रासश्लोका ,(२) जानकीपरिणयनाटकम् , (३) तूणीरत्तव ,(४) पतअलिविजयकाव्यम्, (५) पर्यायोक्तिनिप्यन्द ,(६) बाणस्तव., (७) शृङ्गारतिलकभाण । अस्य पुस्तकस्यादर्श- पुस्तकानीतस्तत. सपाय त्रिशिर पुरवर्ति हिंदु हैस्कूल् (Hrudu High Shool) पाठशालासस्कृतपण्डितैरचिरोपरतैर्मजनयितृभि श्रीमद्भि सेतुशास्त्रिभिः कठिनपद- - प्रकाशिका काचन व्याख्या निरमायि । ता च व्याख्या समूलं विलिख्य तत्रभ- प्रहिणोमि । काव्यमालायामय ग्रन्थः सटीकोऽहयितव्यत्तत्रभवद्भिर्भवद्भिरि- विहितप्रार्थन."--टीकाकारसेतुशास्त्रितनूज. त्रिशीपनगर (Trichinopoly)वासी से. नटेशशास्त्री। क

·रामारपारः।
१९
tan tet Mr RT नमी TET मा
བ གསཁལ དེ་ བས༑༑ ༔ ༴' tཁ:|:དེ༌ད ་ ༌ ་ --
पर ना पाहताना भानोति म अनि समयमा
नमुन्दर सौन्दताम् । मातम मन्त्रीति माया राक्षः सपा मेरी सानु ।
अम्बा कोसलनन्दना दगरयो लम्बालकान्तं पिता
यं वालं समवेक्ष्य फैरवसुत हिम्बाननं नन्दिनी ।
शम्यामसमाजवानरचमूसंबाधवद्धाम्बुधि
तं चाणाहतरावर्ण शरणमालम्बामहे राघवम् ॥ २ ॥
अलस. चूर्णकुन्तला तेपा अन्तानि सनानि स्यानि बन्नानि पस स
बैरवसुरत पन्न. तल दिन्नं मण्डलम् । 'विनोऽकी मण्डलं त्रिगुलमरः । तदित
भाननं मुतं यस्य स. 1 सम्पामर्शः पजस्पर्ग । त राप रपो गोत्रापवं रानं शरण
रक्षकं आलम्मानहे। वानिति शेष ॥
अम्भोदयुतिमर्कवंशतिलकं कुम्भोरुलझापुरी-
रम्भोरुकुचवाष्पपूरपतनारंभोपयुक्ताहवम् ।
शंभोरायुधचापशैलदलने दम्भोलिकेलीजुषं
तं भो मास्तु गिरां ममेति कलये तं भोगमोक्षप्रदम् ॥
कुम्भाविव उरु कुनयो विशेषणम् महान्तावित्वर्थ । रम्भेश्वरूपासांता रम्भो ।
लाचा विधमाना. भोई राक्षस तासा कुचौ तयोः वाष्पपूरः नेत्राप्रवाह ॥
अंतासक्तनिपङ्गमाशरचमूहिंसानपेतायुधं
संसारामयभेपजाद्यपदं हंसान्वयालंकृतिम् ।
पुंसामुत्तममात्तचापविशिखं तं साधुसंसेवितं
शंसामीप्सितदायक यदि न कि कि साधयेयं फलम् ॥४॥
अत्यो बाहुनूलयो मातही निपसौ सरधी यस तम् । लाशरचनाः हिमायाः
अनपेतं आयुधं यस्य तम् । रल सूर्य । 'भानुसः सरला' समर 1 त ताह
पदिन संसानि न स्वीमि सदि कि पल साधयेयम् । न किनिदपीत्वयः ॥
अत्यन्त विषयास्तुदन्ति हृदयं सत्यं मृपा न विद
नित्यं तेन मलीमसं भवति मे कृत्यं ततो भावि किम् ।
इत्यन्तः परितप्यते रघुपते गत्यन्तरं नास्ति ने
सत्यन्तावसरे बमेत्य सहसा भृत्वं तदा पाहि माम् ॥ ५ ॥

·२० ताने...::::::: समाविमाशिम :- aft अनूमिमनमात्तिगिनि गो नि ? कम्पनीनि नगEिIrfor... ! गस्तूरीकुमतेऽश नान्गुमागे महानिदो गया सम्पूरभजगीय सम्मे ॥ ॥ पशुपति भणम् । उनि नाम: चमीज्य पुग् माकाश तापूर शायमानं गरमानीमा संयोधनम् । 'मौवा गा शिपिनी गुण.' स्लमर । तग मे मिमि.IN पूर्व नासग । म जिननोऽयम्'समर ॥ अन्ये संमृतिसागरस हिमवतन्ोगगुतार मन्येरंस्तमहं तु वेनि ननु यो मुन्गेकगम्याला. धन्ये जन्म गृहीतवान्रघुकुले जन्ये विभिन्नार्यमृ- ग्धुन्येपत्करपाटलिन्नि परमा निन्ये नुतिर्नलगा ॥ ७ ॥ अहं तं यः रघुकुले जन्म गृहीतवान् उत्तार वेनि। युने अनगुन्या रमनगा - करपाटलिन्नि । यलिन् रामे इत्यध्याहार्यम् । ब्रह्मणा मिधिना नुति निन्ये हता। रान- गवधानन्तर ब्रह्मागल राममतीपीदिति रामायणस्थानानुसधेया ।। आरोहव्यपनीतमेखलमपास्तोरोजहारं रिपु- स्त्रीरोदं विरचय्य येन विजयश्रीरोचमानौजसा । आरोपाद्विरतं शरस्य धनुपि स्फारोदयत्कीर्तिना धीरोदात्तमिमं भजे रघुपति नीरोगतावाप्तये ॥ ८ ॥ येन रानेण धनुपि शरस्य आरोपात् विरतम् । उपरतमित्यर्थः । रिपुत्रीरोदमित्वस्य विशेषणद्वयमेतत् । आरोहव्यपनीतमेखलं अपातोरोजहारं पुसामाश्रमचतुष्टयवन् स्रोणा- माश्रमत्रये अन्याश्रमस्य वैधव्यत्वारोहात् व्यपनीतमेसलमित्यर्थः । नीरोगतावाप्तये रोगनिवृत्तये इत्यर्थ ॥ आशापूरणमाकलय्य भजतां केशापहं सर्वदा नाशाय द्विपतामुपासत दिशामीशाय मुक्त्या विधेः । कीशाकारधरैः सुरैश्च रुरुधे नैशाचरी यः पुरी- मीशानायुधभवनाय करुणाकोशाय तस्मै नमः ॥ ९ ॥ -

·रामाष्टप्रासः।
२१
उपासत लियापदम् । 'भास उपवेशने' । भाड्पूर्व लडि प्रथमपुरुपबहुवचनमात्मने-
पदि । विधे ब्रह्मण । करुणाकोशाय दयानिलयाय । कोशाकारधरैः वानररूपिभि.॥
आयामस्फुरदक्षिपद्ममभितो जायानुजाभ्यां युतं
ध्येयाकारमुदारयोगिसनसां कायानुकार्यम्बुदम् ।
मायामानुपमर्कसंततिभुवो दायादमुर्वीपतेः
भूयासं प्रणतः प्रणम्य च शुभप्रायामुपेयां गतिम् ॥ १० ॥
खवीक्षणेन सर्वोऽपि वर्धत इति । अभित. थायामेन वैशाल्येन स्फुरत् प्रकाशमान भ-
क्षिपद्मयुगलं यस्य तम् । जाया सीता अनुज. लक्ष्मण ताभ्या युतम् । ध्येय ध्यातुं योग्य
आकार स्वरुपं यस्य तम् । उदार निर्मलम् । कायानुकार्यम्बुद काय शरीर अनुकरोतीति
कायानुकारी अम्बुद मेघ यस्य तम् ॥
आसन्नक्षितिकन्यकाकुचतटव्यासगिहारावलि-
श्रीसंक्रान्तसविभ्रमाक्षिवलनो हासं वितन्वन्मृदु।
वासन्तीसगलंकृतो मलयजोहासं वहन्वक्षसं
दासं रक्षतु मामसौ रघुपतिनासं निरस्याखिलम् ॥ ११ ॥
बासना समीपस्था या क्षितिपन्यका जानकी तथा कुचतटं तत्र व्यासदिनी ल-
म्बमाना या हारावी मौक्तिकहारपछि तल्या श्री शोभा तस्या सक्रान्तं सनिबद्ध स-
क्षिवल्न अक्षिसचार यस्य स । वामन्तीला महिकामाला तया अलंकृत.। मलयजो.
स मलयचन्दनम् । मम असिल त्रास निर
मा रक्षतु ॥
आदेहच्युति दुर्जयेन्द्रियतया स्वादेव चेत्पातकं
भूदेवाभिजनेऽपि तवतु न. सीदेम किं तावता ।
वेदेषु स्फुटवैभवं दशमुखच्छेदेन दीप्तौजसं
वैदेहीरमणं प्रणम्य तु वय मोदेमहि तायताम् ॥ १२ ॥
देदस्य चुति मरणं तदभिव्याप्य आदेच्युति नरणपर्यन्तम् । दुर्जयानि इन्द्रियाणि य-
खसः। तस्य भाद त्ताता । भूदेवाभिज्नेऽपि ब्राह्मपरपे उत्तमजन्मन्यपि पा-
तक भवतु तापता यय सीदेन पिम् । पधानु, विदारणार्थ. । विधिलिटि उत्तमपुरप.
पावचनम् ॥
आसीन' फनकालने निजपुरोवासीभवन्मारुति-
- सीतेति कृताभिधा भुवि तया भीतीममूर्त्या युतः ।
नालीराप्तिाारसालहिलमीपासीददात्मजो
दासीभूतसुर सकोसलमहीशासी गारण्योऽस्तु मे ॥ १६ ॥

·२२ नि... - Itter | 4. र: मुगार ॥ भागिशे मोनि- मारि तिनुजारि मामभा। नेदि तपमा फन नागुनमानियन: मा. मादियालगतीपमानित में विकीर्ण मनः ॥ १४ ॥ गः भाजगा समाजगतो आदि कार Inter. लान्तकारिते अपशानि समग गामना। It ifiदिर भतिकतम नामा अभिनागुन ततिमा मादन मत माम् । अन्न मनसि । दीपं प्रकाश रुम् । फोग व्याप्तम् ॥ आखावाहितविग्रहो जगति यः गैसावतो यकर- स्तो साटप्रवरौ यदीयमनुना मौसानुबन्योज्यली । सासादोद्यतकुम्भकर्णजयिनी शाखामृगानीकिनी रेखामध्यगतावतात्प्रणिपतल्लेखावलिदेवता ॥ १५ ॥ आखौ मूपिके । 'सर्वासु लमूपिका' इति दुर्ग । आहित न्यस विप्रहं गरीर यस्य सः। विघ्नेश्वर इत्यर्थ । यत्कर. यस्य शिवस्य कर. शैसावत अमिमान् ती गाटप्रवरी से अट- न्तीति साटा: तेपा प्रवरी श्रेष्टी शिवविनेश्वरी । यदीयमनुना यस्य रामन्य मनुना मन्त्रेण मौखानुवन्धोज्ज्वलौ मुखालंकारसहितौ । एतद्रामतापनीयाख्ये प्रन्ये प्रसिद्धम् ॥ इच्छां मे शृणु राम कामपि विभो कच्छातिरूढातली- गुच्छागप्रभ मर्दितुं मम समागच्छान्तरं हस्ततः । पृच्छां मा कुरु मृद्यतां कथमिति स्वच्छांशुकीर्ते भवा- नच्छानत्त्वरितं किमद्रिसदृशं तच्छाम्भवं कार्मुकम् ॥ १६॥ कच्छः जलसमीपवृत्तिदेश । 'कच्छमनूपे' इति बोपालितः । तत्राधिल्डा उत्पन्ना अतसी पुष्पविशेष. तस्या. गुच्छं मरी तदिव अङ्गप्रभा यस्य तस्य संवोधनम् । मम अन्तरं चञ्चलचित्तं समागच्छ विश । अणुत्वात्कय मर्दनं संभवतीति पृच्छा मा कुरु । अद्रिसदृशं तत् सीतापरिणयपणनभूतं शाम्भवं कार्मुकं धनु भवान् नाच्छानकिं न च्छिन्नवान् किम् ।खण्डितवानेवेत्यर्थः । 'छो छेदने इयनि लुङ्पम् । अj यनात् मर्दय । अनवयवित्वादेव च्छेदो न प्रार्थितः किंतु मर्दनमेव ॥

·रामारपास:। २३ आन्ते नियमेन चं नियमिनो गेहं विशन्तो गुहां यो हंसारुतिरस्ति देहिषु चतुयूंएं च गृहाति यः । देहं चेन्द्रियमण्डलं च पृधगेवाहं पदार्थाद्विद- सोऽहं भावनया भजे तमधुना मोहं विना राघवम् ॥१७॥ यं रामं गुहा नेहं विन्तः । गुहापासिन इत्यर्थः । नियमिन योगिनः नियमेन चित्तवासल्यराहित्येन जहन्ते तर्कयन्ति । यः देहिषु प्रालियु हंसाहति परमात्मरूपी सन्ति । चतुर्ग्रहं केशवादिव्यूह संकर्षणादिव्यूह वा गृहाति सीकरोति ।। अरूपर्युपवेशितप्रियतमं मेरूपमान निया चारूपस्थितमप्रतो हनुमताध्यारूडसिंहासनम् । गीरूढं कविमण्डलस्य चरणखीरूपितैकोपलं दारूपाहितराज्यसंमदमिमं धीरूहते मामिका ॥ १८ ॥ जरूपर्युपवेशिता भास्था प्रियतमा यस्य तम् । गीरू गीर्षु रुडम् । फविमण्डलखत्य. मित्यर्थः। चरणेन पादेन सीरूपं प्राप्ता एकोपला यस्य तम्। दारनि पादुकाभ्यां उपाहिता विन्चत्ता राज्यसपद येन तम् ॥ एत्याभीक्ष्णमनादिकर्मपटली वात्यामिवैप भ्रम- न्यात्यायाति परत्र चेह च मुहुर्भात्या च संयुज्यते । भीत्यागाय ततश्च भूतकरुणाचैत्यायमानेक्षणं कात्यायन्यधिनायकार्मुकमिदं दैत्यारिमालम्वते ॥ १९ ॥ एप जीव अनादि आदिशून्या या कर्मपटली क्र्मसमूहः ताम् अभीक्ष्णं पुनः पुनः एति प्राप्नोति । पूर्वकर्मानुगुण्येन जन्म लभत इत्यर्थः । वाला पातसमूहम् भीत्यागाय भयविसर्जनायेत्यर्थः । स्वोधनम् । तत. तसात् कारणात् भूतेषु क्रुणा तसा चैत्या- यमाने ईक्षणे यस्य तम् । चैत्या रयाकोणस्थिताभिज्ञानवृक्षाः ॥ एके माधवमिन्दुमौलिमपरे नाकेशमन्ये नमो- वाकेनानुसरन्तु न बहमपि स्तोकेन तामामये साकेतेशमुपैमि कितु शरणं या केकसी विनव- तोकेनाजनि भीरपात्य खलु तां लोके भजन्तं यशः॥२०॥ एके फेचिजना.माधव विष्णुम्,अपरेइन्दुमौलिं दशहरम् ,अन्ये नादेशानन्दम् , नमोवा- पेन नम शब्देन अनुसरन्तु नमस्कार कार्यन्तु। अहं तु तान् पूर्वोक्तान तोक्नापि किंचिदपि नाये।या भीति. विधवलोपेन रावपेन अजनि उत्पन्नाता भीति लपास दूरोहल ।।

·No text on this page.

·रामाएपासः। २५ खजति अपये दुर्गि सारोऽपि वर्तमाना अपि भान्वियं दोनसमूहं अदर्तार रक्षितार रघुपति पिताः माश्रिताः ॥ कन्तुहन्ति मनो विधेयविरहान्मन्तुः क्रमादेधते कितु पर्यत एव नातिकमलं हन्तुः पुरां वा मधोः । गन्तु, विषयाध्वसीसि धनिनां नन्तुञ्च कुक्षिभरेः सन्तु श्रीरघुवीरपादभजनात्संतुष्यतोऽनेहसः ॥ २५ ॥ कन्तु इच्छा विधेयविरहात् मनसा यदीप्सितं कार्य तत्कर्तुमशक्यत्वात् मन चित्तं हन्ति चाधते। मन्तु अपराध. पुरा हन्तु ईश्वरस्य मधोर्हन्तु विष्णो. एतयोः अजिक- मल चरणारविन्दं न मर्यत एव । धनिना नन्तुः । कर्मणि षष्ठी । धनिकान्सेवमानस्येत्यर्थः । रघुवीरपादभजनात् सतुप्यत. सतुष्टस्य मे मम सनेहस दिनानि सन्तु । रघुवीरपादभजने. नैव दिनानि गच्छन्विति निष्कृष्टोऽर्थ ।। कहालाभरणीयचापदलनाटंकारभिन्नाम्बरं शङ्काकृष्टकुठारभृन्मदशिलाटंकायमानौजसम् । लकानायकवाहिनीचरमहातकावहज्यास्वनं तं कालाम्बुदमेचकं रघुकुलालंकारदीपं भजे ॥ २६ ॥ कशालाभरणः शिव. तसवन्धी य. चाप तस्य दलना खण्डन तस्य टंकार तेन भिन्न सम्बर यस्य तम् । शपया आकृष्ट समीपमागत य कुठारभृत् परशुराम. तस्य मद गर्व. स एव शिला पापाण तस्या टका शिलाभेदी कश्चन आयुधविशेषः सेव ओजः यस्य तम् । आतावहतीति आतझावह ज्याया मौा. खन शब्द यस्य तं प्रकाशकम् ॥ कालैपिता नवैः सुखितवान्कड्दावलि कैतव- न्यवावर्पितशासनो घनघटाशवावहस्तेजसा । अवारोपितमैथिलीकुचतटालंकारकस्तूरिका- पदालेपनकौतुकी दिशतु मे लद्दारिपुर्मगलम् ।। २७ ।। द्विषता शत्रूणा यशालै अस्थिभि. कशापलि गृध्रसमूह सुसितवान् सुखिनं कृतवान् । कैतवन्यदौ मायामृगे मारीचे अर्पित शासन शिक्षा येन स । घनघटा नेपसमूह । म उत्स आरोपिता प्रापिता या मैचिली तस्या पुचतटाल्कारकस्तूरिकापदालेपने मकार- फापत्रादिनिर्माणे कौतुकी ।। का शहा मम कार्तिकेयवपुपाप्याशसनीयद्युता- वैश कार्मुकमाशुदारितवति मागंकरे विक्रमः ।

·। a . -- - -- -- . . . - गतिमि tim . tattitat नाही. Art TY of Trar ॥ २९ ॥ t-41 पाते . Hi rataraf iful I HITYA मगत पाना1 1 वामीम : सरकार 44॥ कारागारमगानगरनिनिगमाग गचिमा धीग यसरणं गन्ति भुगने नीरागमोहराया । तारादेवरमुग्गवानरपरीवागय नीराकर. स्फागटोपहराय रायजिते पीराप तमो नमः ॥ ३० ॥ कारागारं पत्याग्रह तम्य गमाना या गगति मगार लम्प निराहागर माय । गचिन्मयं गचिदूपं य धीरा नीनमक्तिमन्त । नीरागमो माया राममोगरहिता । तारादेवर. गुप्रीव । नीरावर समुद्र ॥ किं देवरितः प्रपन्नहरणे सदेहद्भिणा विन्देयं यदि तान्विमूढ इति मा निन्देयुरार्या न किम् । किं देयं किमदेयमित्यविदुप तं देहिनामिष्टद वन्दे कंचन वचनामृगरिपु मन्देतरश्रेयसे ।। ३१ ॥ प्रपन्नहरणे शरणागतसंरक्षणे सदेहरुद्भि इतरवे किम् । तान् पूर्वोक्तान् विन्देयं यदि जगतो यदि आर्या पूज्या मा विमूट इति न निन्देयु किम् । निन्देयुरेवेत्यर्थ । कि योग्यं कि अदेयं इसलिन्विपये अविदुप अविद्वासम् । सकलेप्टदातारमित्यर्थः । व- तस्य रिपुम् ॥

·-- २. "ना। -- ..-.:. ::-:f-मनिमम ॥३२॥ ---- ---- -:"-, MA: मुंना नोक. f-f-धन "-:17. :--- IPL मते बने imir.1::--T-7माप्रिमी मनि मरता- 10 पो॥ पुग्भीरप्रमुपान्गुनवनिचितं गम्भीरगन्मोचना- रम्भी यागातन्य य. पलु पयोधि भीनिमन्तन्धान । एम्भीभूस्तुतमाश्यामि मस्तां तं भीरं मन्मन:- पुन्भीगानिमयनान्टमणिन्नन्भीभवन्तं प्रमुम ॥ ३३ ॥ पानमतस्य बन्पास उन्मोचननामगर राम कुम्भीरममुगान्युमन्वनिचितं एम्भीर नक. । 'नारा गम्भोर'चमर । म प्रमुर जादि पा तानि लन्युस- त्वानि ते निचितं व्याप्त गम्भीरमगाय पयोधि मन्द्र भोति भय जन्त न्यथात् नाद- पान । कुम्भीभू जगत्ल । सन्मनासेप एन्नीगा. गटातरनिश बसोच गारठ. मानस व भवतीति लन्भीभवन्नम् । मत्ला देवानम् ॥ गहालम्बितरत्नकुण्डलयुगामुहासिहारतनी फुहाशोकदलाधरां हृदयभूभहानुकल्पेक्षणाम् । संहापै रमयन्प्रभुः स जगतामहामवन्याः सुतां चिहाभाय नमार्य चित्तखुरलीमहायमानो भवेत् ॥ ३४ ॥ गल्यो गडयो बाटन्वितं रनरन्टल्युगं यस्यास्ताम् । हृदयभू मन्मय. तस्य महौ पानी तयो. मनुकल्पे सह ईक्ष तसा तान् । बहामन्या भवन्याः सुता जानकी रमयन् सतोषयन् चियमाप हान्लाभाय चित्तरी चितमेव तुरली वालक्रीडास्थान तत्र महायमानः वीरो भवेत् ॥ गगीयन्नृपवंशनौविधनु शृङ्गीगकल्पं वह- मिस्तितृभिः समुज्जलतनौ भृङ्गीकुलश्रीमपि ।

·३० काव्यमाला। जन्या जन्म तेन भाविता सभारिता भानुसतानि सूर्य मनतिर्गन ग कन्या भूपुर प्रियां पनी अवाप्तुम् । धुनी गजा आफल्प आमरण गम् तत् गुन्गाप शिर गमा सः धुन्याकल्पशिरा तम्य शरासनं धनु तत् दलगानि गण्डगति इति दलन । नया वनं. तत्र विहारप्रिय । मुनिभिः आकाद्धितानि प्रार्थितानि गानि कागि रावण नादीनि तानि करोतीति कृत् निजशर उदन्याकृत अल्पमरः तसिहत अम्भोनिषि समुद्र यस्य स.। जन्यं युद्धम् । 'युद्धमायोवनं जन्यम्' इत्यमरः। तत्र आचिन दशानन येनम॥ जातो यो मिहिरान्वये नियमिना नीतो मसं रक्षितुं शातोदर्यपि येन गौतममुनेः पूतोपलत्वं जहौ । छातोमापतिकार्मुकं सदसि यं सीतोपलेभे पति नातो राधवतोऽपरं शरणमित्यातोद्यमाघोपये ॥ ४२ ॥ मिहिरान्वये सूर्यवंशे । 'मिहिरारुणपूपण' इत्यमर । नियमिना विश्रामिण । गौतम मुने शातोदर्यपि वनिता अहल्यापि येन रामेण पूता सती चरणविन्यमनेन उपलत्व गि- लात्वं जहौ । छातं च्छिन्नं उमापतिकामुक शिवधनु. येन तम् । अत राघवत. अमादा- मात् अपरमितरं न शरण इति आतोद्य भेरीवाद्य सर्वेपा श्रवणार्थमाघोपये ।। जाने न त्वदुपासनं धरणिभूजाने जपं वा मनो- र्दीनेनापि कृतो जनेन कुरुते योऽनेनसं तं तव । स्थाने किं तदितं विधीन्यदेविधायानेहसो यापनं हे नेतर्जगतामवाद्य शुभधीदानेन मां केवलम् ॥ ४३ ।। हे धरणीभूजाने सीतापते, य. रामपडक्षरीमन्त्रजप. दीनेनापि अशुद्धेनापि जनेन कृतश्चेत् तं जपितार अनेनस कुरुते त तव मनो मन्त्रस्य जप वा त्वदुपासन वान जाने । न जानामीत्यर्थ । विधीन् धर्मशास्त्रोकविधीन् तदुक्तकर्माणि अविधाय अननु- छाय अनेहस. दिनस्य यापनं प्रापणमिति यत् तत्स्थाने किम् । योग्यं किम् । अनहमित्यर्थ । हे नेतः हे जगनायक, शुभधीदानेन मा केवलं मुख्यतया अव रक्ष ॥ जम्भारिप्रमुखामरेन्द्रमुकुटीसंभाव्यमानाइये कुम्भाभक्षितिकन्यकाकुचपरीरम्भाधिकायवे । दम्भाविष्कृतिदक्षराक्षसरणारम्भातिविक्रान्तदो- सम्भायास्तु ममैप कोसलसुताडिम्भाय सेवावलिः ॥४४॥ जम्भारिप्रमुखा इन्द्रादय ये अमरेन्द्रा तेपा मुकुट्य ताभिः संभाव्यमाने पूजिते यस्य तस्मै । क्षितिकन्यकाकुचौ सीताकुचौ कुम्भस्याभेव कान्तिरिव आभा ययो. हाय इति पाठान्तरम्.

·रामापागः। गनो परम्भसारिने अधिकाः अधिकाम्य । 'अहंकारवानयुलमर । काम गर्न तमानिति पहागन तन दधा समर्था ने राक्षसा तैःमह रणा- भः तातिविशाको अतिविकमयुक्तो दोन्तम्भी चस्स कोसलसुताउिम्भाय ॥ जैत्रायासुमतां पुलस्त्ययमिन: पौत्राय दत्ताहवो धाना चन्द्रकलाभृता च गमितः स्तोत्रावलीपात्रताम् । गात्राणि प्रयतपिचित्तकरिणां तोनायितान्युद्वह- भ्रात्रा च प्रियया च मे रघुपतिर्यात्रासु संनहातु ॥ ४५ ॥ ससुमता प्राणिना त्राय जयिने पुलस्त्यय मिन पुलस्त्यर्षे पौत्राय रावणाय दत्ता- हव. दत्तसमर धाना ब्रह्मणा चन्द्रकलाभूता च चिरेण च स्तोत्रावलीपात्रता स्तुत्यता गमितः प्रापित प्रयत्तर्षिचित्तकरिणा परिदादार्षिमनसा तोनायितानि गजयन्धनस्तम्भाय. मानानि गात्राणि उद्वहन् दधान स रघुपति ॥ तन्द्रावर्जितनृत्तगीतमतिभागिन्द्रावरोधाङ्गना- मन्द्रारब्धविपश्चिकावरझरीसान्द्रावदत्तस्तवम् । चन्द्रालिप्तभुजान्तरं स्मरणतोऽघं द्रावयन्तं नृणां चन्द्रापीडशरासभङ्गचतुरं तं द्रागुपाते मनः ॥ ४६ ॥ तन्या मालस्पेन । 'तन्द्री प्रमीला' इत्यमरः । वर्जिते रहिते ये नृत्तगीते तयोः नति- भाज' अत्यासका. या द्रावरोधातना इन्द्रान्त पुरतियः। भूभुजामन्त पुरे स्यादव. रोधनम्' इत्यमरः । रम्भापा मन्त्रारब्ध मन्द्रंण लरविशेषेण आरब्ध. यः विपचिका. खरः वीणाखर । 'वीणा वारकी । विपशी' इत्मसातत्व सर्या प्रवाहेण सान्द्रावदत्त. अधिकतया कृत स्तव स्तोत्र यस्य तम्। चन्द्रालिप्तभुजान्तरं चन्द्रेण कर्पूरादिविशेषेण । 'चन्द्र कर्पूरकाम्पिहसुधाशुखर्णवारिषु' इति मेदिनी । लालिप्तं भुजान्तर वक्षः यस्य तम् । लरणतः स्मृत्या नृणा मनुष्याणा अपं पापम् । “एनोऽपमह' इत्यमरः । द्रावयन्तं निवर्तयन्तम् । चन्द्रापीशरत्सभाचतुर शिवधनु खण्डनपण्डित मनः द्राक् झटिति उपास्ते । ममेति शेषः ।। तं दातारमभीप्सितस्य सहसा वन्दारवे देहिने भिन्दानं मरतामघानि करुणासंदानितालोकनम् । मन्दारब्धमहीसुताहगलिनीवृन्दानुवन्धस्फुर- कुन्दालीमधुरमितास्यकमलं वन्दामहे राघवम् ॥ ४७॥ अभीप्तितल प्राधित पदारवे लो। 'वन्दाररभिवाद' इत्यमर देहिने प्रानि- ने सत्ता अविलम्येन दातारम् ।लरता पानि पापानि भिन्दान भेत्तारम् । रासदा- .

·. . -- . 14.1.1 ॥ 04 . - . ।" नागरी IIT1 कामानिमामि 17 17{4t ft.ti मामान: भीमलायोलो गो : ५। । सामोर मोरना 1111111 Tyar म मिाnिrn.ARTIS द्वारा नियामहिमाकाशे मरे ने ift.1 पी. 11 मोमीन भोगा TI: भासमाना रसगा सम्माय मोरदारणोगदिमी सुनतीनो गह. योगा भीगा राणी गगनको ग श्री शो पीप- माग गुपि उप्राय. उन म दासगाना मोती गण ग ॥ तुल्या यस्य न मन्नि नापगलावल्यामिलामण्डले कल्यासजमुपा यदधिरतमाहल्या पवित्रीकृता । कुल्यावजलधि बबन्ध फिल यो यल्याशरच्छित्तये कल्याणाय स मेऽस्तु साशुगधनुर्वल्लया विराजत्करः ॥४९॥ इलामण्डले भूमण्डले । चापकुशलावल्या धानुप्कसघे तुल्या यम्य न मनि । कल्या. सामुपा कल्य पापं तस्य आसन सवन्ध त मुष्णातीति मुपा यदधिरजसा यच्च- रणपामुना अहल्या पवित्रीकृता परिशुद्धीकृता । य राम बल्याशरनिउत्तये यलिन व. लिष्ठा. ये आशरा राक्षसा तेपा च्छित्ति छेद तस्मै जलधिं समुद्र कुल्यावत् अल्पस. रिद्वत् ववन्ध । साशुगधनुर्वाल्या सवाणधनुर्लतया विराजत्कर विराजितहस्त सः राम मे कल्याणाय अस्तु ॥ त्रस्तोपागतलोकरक्षणविधावस्तोकमुद्यत्कृपो निस्तोयीकरणे च यो जलनिधेरस्तोपमस्तेजसा । शस्तोऽपि स्तुतिकृत्सु पारयति यं न स्तोतुमस्मिन्मया हस्तोपात्तधनुः शरे भगवति न्यस्तोऽखिलोऽयं भर ॥ ५० ॥ वस्तः भीतः उपागत. समीपं प्राप्त यः लोकः तस्य रक्षणविधौ अस्तोकं अधिकं उद्य- - ·रामाप्टप्रासः। ३३ मा उत्पादणायान् य जलनिधे निम्तोगी करणे जलगन्यताकरपणे तेजसा पराक्रमेण गोपन उपमानतीन । स्तुति कल्म स्तुति कारकेषु शोऽपि ममर्थोऽपि यं रामं स्तोतुं न पारगति न समयों भवति । लोशत्तानु शरे हस्तधृतचापयाणे अस्मिन् भगवति राने गमरुतः भर भार न्यरत निक्षिप्त ॥ तृष्णा यद्विपयेपु धीविकलतां पुष्णाति धैर्य च य. न्मुष्णाति श्रुतिदर्शिते पधि पदं कृष्णामिवान्तं न वा । उपणाभीशुकुलाधिपस्य भजने वृष्णापि वन्दछौजसो निष्णातस्तु भवन्क्षिपाम्यघगणान्कृष्णानिवाब्दान्मरुत् ॥५१॥ विषयेषु सरचन्दनवनितादिषु तृष्णा भाशा धीविकलता धीशून्यता पुष्णाति उत्पा- दयति आशा धैर्य च मुष्णाति अपहरतीति यत् तस्मात् श्रुतिदर्शिते वेदोके पथि पदं स्थानं कृष्णामिवान्त करोमि न वा। 'कृष निष्कर्ष कादि धातु । तथापि वृष्णापि इन्द्रे. णापि वन्द्योजस उष्णाभीशुकुलाधिपस्य सूर्यकुलाधिपस्य रामस्य भजने निष्णातः समर्थः भवन मरुत् वायु अन्दानिव मेघानिव अघगणान् पापनिवहान् क्षिपामि प्रेरयामि 'क्षिप प्रेरणे' शविकरण ॥ त्रातारं कमुपैमि कस्य भुवने भूतानुकम्पेति च ध्यातासु त्रिदशावलीषु न भवत्येताहगेकोऽपि यत् । वातापत्यनिवेशितप्रणयिनी दूताधिकार ततः सीताविभ्रमदेशिक मृगयते जातादरं मे मनः ॥ ५२ ॥ भुवने भूमौ क त्रातार रक्षितार उपैमि गच्छामि । कस्य भूतानुकम्पा भूतेषु प्राणिपु अनुकम्पा दया । 'कृपा दयानुकम्पा' इत्यमर । इति त्रिदशावलीषु त्रिदशाना देवाना आवलीषु समूहेषु ध्यातासु सतीषु एतादृक् एष इव एप रामः स इव एकोऽपि यन भवति तत. वातापत्यनिवेशिनप्रणयिनी दूताधिकार सीताविभ्रमदेशिक राम मे मन जातादर सन्मृगयते अन्वेषति ॥ लैमित्यम्पृशि य. स्मृतो हृदि सतां चामित्रपट्कोज्झिते भूमित्राणकरः शशीव जनितो यो मित्रवंशाधिना । ओमित्याप वनं नियोक्तरि गुरौ सौमित्रिणा सीतया यो मिध्यावचनत्वदोषनुदि तं नौमि त्रिलोकीपतिम् ।। ५३ ।। यः रामः अमित्रपदमोज्जिते कामक्रोधादिपटात्ररहिते स्लैमिलस्मृशि स्तिमितस्य भाव स्तमित्य निचलता तदति । निश्चले इत्यर्थ । सता हदि स्मृत भूमित्राणकरः शशीय य मित्रवंशाधिना सूर्यवंशसमुद्रण जनित । य मिथ्यावचनत्वदोपनुदि असत्य- भीरौ गुरी पितरि नियोक्तार सति पन गच्छेति प्रेरके नति बोरति । 'ओमित्यशीयारे'।

·कामगाग। अस्निी ननं गौमिnि mगी. गिजपति रामं नोमि नमामि ॥ दत्तातगुदन्ननेऽवशिगिना पिनाधिगजामा फुत्तागम्मतनुं विधाग ममनां लापनियता। मत्ताने रुपनमं प्रणमनागनानुकम्पारगं चित्ताकर्णमृपिग्रजम्ग लगे नत्ताहगं गमाम ॥ ५४ ॥ उदन्यते समुदाय भवशिगिना गाणागिना बनाना का मंशाप मेन तम् । वित्ताधिराजानुज हुनेगनुन गाण फनामा गनिमय। रावणं हत्वेसर्थ. । मरुता देवाना हत्तापनि मानिस मतानेकपनम अनेकप' गजः । 'हनी द्विग्दोऽनेकपो द्विप' समर । मत्तगगतुल्ागमनं प्रणमाग तानुकम्पारस नमत्सु कृपावन्तम् । पिजन्य नित्ताकर्ष मुनित्यापक ततारशंस स इव अनन्यसदृश राघवं कलये मजामि ॥ दानीयो रचितः श्रियामपि रिपोरानीय येनानुजः पानीयाकरमेव योऽत्रशिखिनातानीदपोढस्मयम् । जानीते विभवं च यस्य स वसन्मौनी वटद्रोतले यानीमं शरणं मनोविहरणस्थानीकृतं सीतया ॥ ५५ ॥ येन रामेण रिपो. रावणस्य अनुजोऽपि विभीपणोऽपि आनीय स्खनिकट प्रापथ्य प्रिया लयाराज्यश्रिया दानाई दानीय. रचित कृन. । पानीयाफर ममुद्रं य. अत्रशि- खिना अपोढस्मय वीतगर्व अतानीत् । यस्य विभव माहात्म्य वटदोस्तले वसन् मौनी दक्षिणामूर्तिधर स. शिव जानीते । मीतया जानक्या मनोविहरणस्थानीकृतं इम शरणं यानि गच्छानि ।। दूरादुज्झितसद्विधीनपि जनानाराधने खे परा- न्धीरासाद्यपदं नयन्तमवनीभारापनोदक्षमम् । धारावाहिकवित्वहेतुभजनं राराज्यमानं श्रिया श्रीरामायणनामकं सुकृतिनी धीराविशत्येव मे ।। ५६ ।। दूरात् उज्झितसद्विधीनपि कर्मभ्रष्टानपि आराधने भगवदाराधने तत्परान् उद्युक्तान् धीरासाद्यपदं धीरैः जीवन्मुक्कै आसाद्यं प्राप्य यत्पद तन्नयन्तं अवनीभारापनोदक्षम धारावाहिकवित्वहेतुभजनं श्रिया राराज्यमानं श्रीरामायणनामकं राममेव मे सुकृतिनी - धी. आविशति ॥ नाहं पुत्रकलबमित्रविपये स्नेहं विहातुं क्षम: साहंकारमिदं मनश्च न कृतोत्साहं गुरूपासने ।

·'* "ETriनगि ना-पोताणां पतिम ॥ ५७ ।। -म । ममामातार मगाम, गापा. 1777 । तंग मो उगनु ला ना 1- ARTER गम नामि ॥ न मानो गुगल मानन्ति महदप्यचारमाना यथा विमा निरयातयोऽपि च तमा न पाविता राघवात् । पत्राटिनुहिणान्तसर्गरसिके विश्वाधिवासे ततो विवामित्रमखारिवारिणि वय विश्वासिनः केवलम् ॥ ५८ ।। भुबने धान उपरा समपि पापियामाना सर श्व सानरन्तीति त- योफा यथा न भवन्ति तथा विभा समस्ता निर्जरजातयोऽपि देवा राघवाउ न भा. यिता न नियुका विधातु साधर ।तत पभादिहिणान्तसर्गरतिके विश्वाधिवासे विश्वपा समस्ताना अधिवास वासनिलये विधामिनमसारिवैरिणि वय फेवलं विभातिन ॥ निर्वाणं गमिते शरै रणभुवि स्वर्वायुधारिब्रजे सर्वासामजनिष्ट य. स्तुतिपद स्वर्वारवामभ्रुवाम् । गुर्वादेशगृहीतकाननगतिर्दुरियादोधिभू- गुर्वापोहनसाहसी स दुरित निर्वासयेन्मे विभुः ।। ५९ ।। य रामं रणभुवि सर्वायुधारिमजे वर 'वज शतकोटि बर' इत्यमरः । खर्वा- युध. इन्द्र तस्यास्य असुरा. तेषा बजे समूहे निर्वाण क्षयं शरै गमिते प्रापिते सति सर्वासा खारवामझुवा रम्भादांना स्तुतिपद अजनिष्ट । गुर्वादेशगृहीतकाननगतिः पितृ- शासनप्राप्तारण्य. दुर्वारयादोधिभूगर्वापोहनसाहसी अतिदु सहसमुद्गर्वभनसाहसी स. विभु श्रीरामः मे दुरित निर्वासयेत् निवर्तयेत् । प्रार्थनाया लिङ् ॥ नीलाम्भोदनिभं युगान्तविहरत्कालान्तकभ्रलता- लीलाञ्चद्धनुरीरितेपुदलितत्थूलागलाधिपम् । फालान्तनमशीकरं युधि चलद्वालाञ्चलोरोपकृ- गोलाङ्गलयुतं भजामि विजयश्रीलाञ्छितं राघवम् ॥ ६॥ नीलाम्भोदनिभ युगान्तविहरतालान्तक्भ्रूत्तालोलाघदनुरीरितेषुदलितस्थूलाज लहा- धिप युगान्ते प्रलयकाले विरन् य कारान्तक. शिव तत्या भूलता तस्या लीला यत्स्य धनुष तेनेरिता. इपव ते दलित स्थूलालमाधिप यस्य तम् । युधि फालान्तश्रम- ..

·काव्यमाला। शीकरं चलद्वालामलोरोपकृद्गोलाजलयुतं चलन्ति बालाञ्चलानि अग्राणि येषां ते उद्घोपं कुर्वन्तीति उद्घोपकृत एवंभूतैः गोलाङ्कलै वानरविशेषे. युतं विजयश्रीलाञ्छितं विजयश्रिया राजलक्ष्म्या लाञ्छितं चिहितं राघव भजामि ॥ नैल्यं यद्वपुषः पयोदरुचिभिस्तौल्यं समालम्वते मूल्यं यस्य कथा करोति कलुपं माल्यं नदीवैश्वरम् । लौल्यं मे विषयं निवार्य करुणाशाल्यन्तरङ्गो नृणां पाल्यं मामपि पश्यतु प्रणमतां वाल्यन्तको यः प्रभुः ।।६१॥ यहपुप नैल्यं नीतिमा पयोदरुचिभि मेघकान्तिभिः तौल्यं सादृश्यं समालम्बते आ- श्रयति । यम्य कथा कलुपं पापं ऐश्वर माल्यं नदीव मूल्यं मूलेन बध्य मूल्यम् । नौवयो. धर्म-' इत्यादिना मूलशब्दाद्यत्प्रत्यय । मे लौल्यम्। स्वार्थे प्य डप्रत्यय । विषय विषया. कालिगं चक्षुगदि निवार्य प्रणमता गृणा गृविषये। विषयत्व पष्ठ्यर्थ । करुणाशाल्यन्तरमः दगार यः वाल्यन्तक वालिरिपु ग प्रभु मामपि पाल्यं पालितु योग्यं पात्य रक्षणीय पश्यतु । दर्शातो लोट । प्रथमपुरुषे स्वचन प्रार्थनायामय ॥ पश्यालीकशासभ सनदशावश्याभिनन्द्योजसं पश्यामन्छलभक्तितस्तनुभृतामश्यानपुण्यात्मनाम । शायाभाननमण्डला शृतिजितावश्यायशेलां कदा पगामि मिनिजामाटाक्षपटलीदश्याकृति देवताम ।। ६२ ॥ पोकानी : अली . ललाट तत्राणं गापुरपि तातायात अलीक पश्यम- जगगग रमान गिल नम्प गगग धनु रय भजन ग तम्ग दशा तगा । नरिना लग | It is गया । अष्टमी यले धातुलेनगि "'...1आरमार पुण्यागना पुण्यशालिना तनुमृता अलग- 14:मा पाया गया जानन मला मानिगमानमुपगादला 'HAMMihir लागि मागटापरीयानि गीतानीक्षण- पारजनन्दनम्प नयि काकादशगयो लोपवाद दिनाको माग | मी मनामदादाकोरगजानन मानिस.श्रीमान्लामी ॥१३॥ 'म । पारम .

·नागानमः। । म •ाागोमागरममि +: ... ममान निन्द्रमागत योगलाधीपर राम • ममामि ॥ पूर्वाग गुरपलवनीचार्वा कृतीन्दन वाजनिागिनं च धनुपे गाय भलक्षणे । गीर्वाणारिचमूढधेरतितरामौर्वाचमाणं रणे पूर्वाराधितमाश्ये रघुपति दूर्वादलश्यामलम् ॥ ६४ ॥ पूतासन्यवधूगृपल्यनीनाकितीवृदयं पौरनारीनेनोत्पलवनसतोपकरातिमनोशच- न्द्रमा भाक्षणेशाचीच शारराय धनुप वाहपनिदायिन वाट. मेष रणे गीर्वा- पारिचमूदधे राक्षससैन्यसमुद्रत भायमाण सार्य पयामिः । 'सौर्वस्तु वाडवो वउ. पानल' इत्यमरः । पूर्वाराधित, दूर्वादल्यामलम् । 'पूर्वा तु शतपर्विका' इत्यमरः । पूर्वाया. दल इव दयामतं रघुपतिमाश्रये ॥ पेटी विक्रममौक्तिकस्य सुमनोवाटी मुनीन्द्रालिना शाटीभावितवल्कला धृतजटाजूटीभवत्कुन्तला । चेटीभूतजगद्दशाननशिरःपाटीपुरुर्वीसुता- पाटीराद्धभुजान्तरा मम मनस्याटीकते भावना ॥ ६५ ॥ विक्रममौक्तिकस्य पेटी । स्थानमित्यर्थ । मुनीन्द्रालिना ऋषिश्रेष्टभ्रमराणा सुमनो- वाटी उद्यानम् । 'वाटी वास्तो गृहोद्यानक्दयो' इति हैम । शाटीभावितवल्कलधारिणी धृतजटाजूटीभवत्कुन्तला जटाधारिणी चेटीभूतजगद्दशाननशिर-पाटीषु चेटीभूतं भृत्य- भूतं जगत् यस्य स. तादृशदशाननस्य रावणस्य शिर पाटिन• इपवः वाणा• यस्य सः वीसुतापाटीराइभुजान्तरा सीतापन्दनचर्चितवक्षा. तादृशी भावना रामविषयभावना मम मनसि आटीकते आगच्छति ॥ प्रालेयांशुनिभाननं सुरतरोर्मूले स्थितं सानुजं शीलेयं हृदि जानकीसहचरं काले यदि त्वन्तिमे । फालेषु भ्रमितभ्रुवो यमभटाः कौलेयकैरुणै- रालेखापि न शकुयुर्जनयितुं भीलेशमप्येव मे ॥ ६६ ॥ प्रालेयाशुनिभानन चन्द्रनिभाननं सुरतरो कल्पवृक्षस्य मूले स्थितं सानुजं जानकी. सहचर सन्तिमे काले मरणकाले हृदि शोलेयं यदि फालेषु भ्रमितभ्रवः यमभटा. दारुणैः कौल्यकै श्वभि । 'कौत्यक सारमेयः' इत्यमरः । मालेगापि [जिहाभि ] मे भोलेश- मपि जनयितु न शमुयुः । न समर्था इत्यर्थ. ॥ ६ - ·३८ प्रासाय प्रयतेत नेगिरि सदा का मारता को- हसायैव तु गा भनेन्गतिमनामामापिता नेगुरः । त्रासादेव विना तथा निरनिना में माहिति: प्राममा- ग्भासा निर्जितमेष रापन कपामागारगाम्माः पुती ।। ६७॥ प्रासाय प्रगतेत नेत् गन त नेत् तदा को गिरि नानि का गाना गारता। नास्तीत्यर्थः । किं च प्रारायसाहिति मतिमना पुर: भागादिता प्राप्ता ने मृगं हामा- थैव भवेत् । वासादेव पिना भय विना तथा मे गाहितिः प्राममात प्राममा निरनिता भासा निर्जितमेघ हे राघव, असा शुतो शवणकाले कृपा आमारय वर्षय ॥ प्राजापत्यचरुप्रकृप्तजनन. माजामवाय प्रिया- माजावुत्कमपि क्षणेन विदधे यो जामदग्न्यं जितम् । आजान्वायतवाहुरन्तिकमहीमाजानुजेनावृतः पूजाकर्मफलं सतां मनसि मे राजा रघूणां वसेत् ॥ ६८ ॥ यः प्राजापत्यचरुप्रक्लप्तजनन ब्रह्मप्रेपितदिव्यपायससभूत माजा सीता प्रिया पनी प्राप्य आजौ युद्धे उत्कं सोत्कण्ठ अपि जामदग्न्य परशुरामं जित विदघे। माजान्वायत. बाहुः अतिदीर्घवाहुः अन्तिकमहीभाजा समीपस्थितेन अनुजेन लक्ष्मणेन आरतः सता पूजाकर्मफलं रघूणा राजा स रामः मे मनसि वसेत् ॥ बन्धा सेतुपथस्य सैन्यगतये सिन्धावुदारोमिभी रुन्धाने शरचापशोभितकरः स्कन्धावसक्तेपुधिः । गन्धानेकपचङ्कमो भुवि कृतां संधामवन्ध्यां वह- निन्धामात्मनि सोऽवतीर्य सुचिरं तं धारयत्वेप मे ॥ ६९॥ उदारोमिभिः रुन्धाने । गतिमिति शेपः । सिन्धौ सैन्यगतये सेतुपथस्य सेतुमार्गस्य बन्धा निर्माता शरचापशोभितकरः स्कन्धावसकेपुधि. गन्धानेकपचद्रम. मत्तगजगमन भुवि कृता सधा प्रतिज्ञा अवन्ध्या सफला वहन् स राम. मे आत्मनि मनति अवतीर्य इन्धा दीप्यताम् । 'जि इन्धी दीप्तौ' । एष आत्मा तं धारयतु ॥ बालोऽप्यध्वरगुप्तये निशिचरानालोप्य यश्चित्रक- ल्लीलोऽभ्यर्णगतानृषीनिजतनुश्रीलोभिचित्तान्व्यधात्। कालोद्यत्कमलेक्षणो भवदवज्ज्वालोत्थसंतापहृ- त्रैलोक्यप्रभुरेप पूषकुलभूरालोक्यते मे हृदि ॥ ७० ॥ यः बालोऽपि अध्वरगुप्तये विश्वामित्रयागत्राणार्थ निशिचरान् मारीचसुवाहुप्रमुखान् .

·रामायुप्रासः। भागोप्य नाशयित्वा चित्रकीलः सन् अभ्यर्णगतान् समीपस्थान 'पीन् निजतनुश्रीलो- मिचित्तान् व्यधात् । कालोपत्कमलेक्षण प्रात कालविकसितारविन्दनेत्रः भवदवज्वा- लोत्यसतापहत् त्रैलोक्यप्रभु पूषकुलभूः सूर्यवंशोत्पनः एषः रामः मे हदि मालोज्यते ॥ भक्तं कन्दफलादिरत्नमकुटीरिक्तं जटालं शिरः शक्तं नाम विशुद्धये शरधनुर्युक्तं च पाणिद्वयम् । रक्तं नेत्रयुगाञ्चलं निखिलमप्युक्तं त्विदं लक्षणं व्यक्तं मत्कुलदैवतस्य भुवने नक्तंचरद्रोहिणः ॥ ७१ ॥ मत्कुलदैवतस्य रामस्य नऊचरद्रोहिण भक्त अन्न क्न्दफलादिरनमकुटीरिक शिरः जटाल जटाभरितं नाम अभिधा विशुद्धचे [स्मर्तृणा ] विशुलये शक्तं पाणिद्वयं च शरध- नुर्युकं नेत्रयुगाञ्चलं रकं निखिलं रद उक्त लक्षणं भुवने व्यक्तम् ॥ भिन्तामन्तरिदं निरन्तरमियं चिन्ता वृथा चेतसः संतापं च तनोतु मुञ्चतु मुदं कि तावता मे मनः । संतानद्रुममीप्सितार्थघटने यन्तारमम्भोनिधे- हन्तारं दशकन्धरस्य भजते तं ताटकारिं यतः ॥ ७२ ॥ अन्तः अन्त करण भिन्ता भेदयतु इयं चिन्ता निरन्तरं सर्वदा वृथा चेतसः सताप च तनोतु । मे मन मुद मुन्धतु तावता किम् । न किमपीत्यर्थः । यत. ईप्सितार्यघटने सतानद्वमं सम्भोनिधे यन्तार दराकन्धरस्य हन्तार तं ताटकारिं भजते ॥ मित्रं यस्य च चित्रभानुतनयः पत्रं च शत्रुजयं पुत्रं चाह जनः कुशं लवमपि क्षत्रं च जात्यञ्चितम् । सत्रं त्राणपदं च कस्यचिहपेश्छत्रं तदेकं सितं चित्रं धन्व च दापितं जितवता वृत्रं स पातु प्रभुः ॥ ७३ ॥ यस्य चित्रभानुतनय सुप्रीव मिपम् । पन च वाहन च शत्रुजयं गरुड. । 'प तु वाहने पणे पक्षे च दारपक्षिणो' इति विश्व । पुत्रं कसं त्वनिति बाह (लोके) क्षत्रं जात्यधितम् । पसचिषे विश्वामित्रस्य सत्रं याग वाणपद छत्रं तत् एक प्रतिद्धं तितं से न तदारयमसुर जितपता इन्द्रेण । चित्र शत्रुतहारक्षम धन्व च धनुश्च दापित पत्तंस प्रभु पातु ॥ यद्रागस्य पदं विदेहतनया रुद्रायुधध्वंसना- दुद्राव विरचय चेन पिधे छिद्राणि या रोदसोः । भद्रायास्त्वरुणान्वयार्णवतमोनुद्रावणे सा रणे निद्रामक्षयिणी समर्पितवती मुद्रा सरद्रोहिणी ॥ ७४॥ 'राति पार.

·काव्यमाला। येन उद्रावेण अधिकशब्देन या रोदसो. द्यावापृथिव्योः छिद्राणि पिदधे तादृशं उदावं रुद्रायुधध्वंसनात् हरचापभञ्जनात् विरचय्य या मुद्रा रोदसो द्यावापृथिव्यो.छिद्राणि पिदधे यद्रागस्य विदेहतनया पदं अरुणान्वयार्णवतमोनुत् तमोनुत् चन्द्रः रणे रावणे अक्षयिणी निद्रा दीर्घनिद्रा समर्पितवती खरद्रोहिणी सा मुद्रा भद्राय अस्तु ।। यन्मातुर्जठरेऽन्वभावि नरके यन्मानवैर्दुःसहे- ऽप्युन्मादादिव मौढ्यभाजि न सकृत्तन्मानसे चिन्यते । जन्मासुव्यजनोदितं व्यसनितां सन्मानितोक्त्या विदं- स्त्वन्माहात्म्यमवेत्य राम दुरितच्छिन्मादृशां त्वां भजे ||७|| मानवै दुःसहे नरके नरकप्राये मातुः जठरे यदुःखं अन्वभावि अनुभूतं [मया ] तदुःसं उन्मादादिव वैचित्यादिव मौढ्यभाजि मानसे सकृत्तचिन्त्यते जन्मात्यन्तसुदु सहा जन्मनि अत्यन्तसुदुःसहा व्यसनिता सन्मानितोक्त्या विदन् सद्भिर्मानिता. सन्मानिता. महान्तः तेपा उक्त्या जानन् मादृशा त्वन्माहात्म्यं दुरितच्छित् दुरितनिवर्तकं इति अवेत्य त्वां भजे ॥ यास्तेजःकथिताब्धयो दिनकरश्रीस्तेयकेलीभृत- स्त्रीस्तेपुः किल रक्षसामसुपु चापास्तेपु लङ्कारणे । आस्तेनापि रथेन दुर्लभजवाः प्राप्तेः प्रियस्य द्विप- स्तास्ते तावदिपू रघूद्वह ममोपास्ते मन. श्रेयसे ॥ ७६ ॥ या इधव तेज कथिताब्धय. दिनकरथीस्तेयकेलीभृत लहारणे रक्षसां असुपु अपा. स्तेपुत्री रक्षत्री. तेपु तासा ताप अकुर्वन् ।आइत्याश्चर्ये । तेनापि प्रसिद्धवेगशालिनापि रथेन गाडेन दुर्लभजवाः प्राप्ते. प्रियस्य प्राप्तिरिति कसभार्या तस्याः प्रियस्य कंसस्य ते तव ताः पूर्वोक्तविशेषणविशिष्टाः इयू तावत्प्रथमतः मम मन श्रेयसे उपास्ते ॥ ये वेदैविदुरस्थिराणि भुवनान्यावेधसो विष्टपा- ते वेगेन तरन्ति यस्य कथया नावेव सिन्धुं भवम् । धावेयुयुधि यस्य कार्मुकगुणारावेण दूरेऽरयो भावेनालघुभक्तिना रघुमुवा सेवे तमेवेश्वरम् ।। ७७ ।। ये वेदैः आवेधस विष्टपात् आवहालोकभुवनानि अस्थिराणीति विदुः ते वेगेन यस्य कथया मिन्धुं समुदं नावेव भवं समारं तरन्ति । यम्य कार्मुकगुणारावेणारवेण अरया युधि धावयु ते रघुभुवा राघवाणा ईश्वर अलघुभकिना भावेन रोवे॥ योऽधानि स्मरतामयानि युधि येनाधानि लकेवर- इलाघातत्परता नयन्ति यशसामोथा यदीया जगत् ।

·रामापासः। ४१ मोघादन्यमिपुं कृतार्णवमव्याघातमाबिभ्रतं मेघाभं तमहं भजे परिवृडं वैखानसानां प्रियम् ॥ ७८ ॥ यः स्मरता अघानि पापानि अघानि हतवान् । युधि येन लहेश्वर. अघानि हतः। यदीयाः यशसा ओघा जगत् श्लाघातत्परता नयन्ति । कृतार्णवमदव्याघातं कृतसमुद्र- मदभझं मोघादन्यं अमोघं इषु आविभ्रतं मेघाभं वैखानसाना प्रिय परिरदं प्रभुं भजे ॥ रक्षत्वक्षयमङ्गलप्रदपदरुयक्षप्रसादोन्मिष- द्रक्षःश्रीवृतपतिकंधरभुजावृक्षच्छिदापण्डितः । अक्षय्यप्रवलप्रतापसचिवानृक्षप्लवंगान्नय- नक्षत्रेशसक्षचारुवदनः स क्षत्रियग्रामणीः ॥ ७९ ॥ अक्षयमजलप्रदपद अक्षयमजलं मोक्ष । तपाक्षप्रसादोन्मिषदक्ष श्रीवृतपतिकंधरभु- जावृक्षच्छिदापण्डित- त्र्यक्ष परमेश्वरः तस्य प्रसादेन अनुप्रहेण उन्मिपन्ती वृद्धिमती या रक्ष श्री तया परिवृत पतिकंधर रावण तस्य भुजा एव वृक्षा तेषा छिदा छेद । भुजा- च्छिदाशब्दी आकारान्तौ । तस्मिन् पण्डित समर्थ । नक्षत्रेशसदृक्षचारुवदनः अक्षय्य- प्रवलप्रतापसचिवान् कक्षप्तवंगानयन् क्षत्रियप्रामणी स राम रक्षतु ॥ रध्यायां निलये सतां सदसि वा मिथ्यावचो यद्वे तथ्यालापमपि त्यजामि कुशले पथ्यावहेद्यो गतिम् । कथ्या तन्मम दुर्गतिर्भवति योन्मथ्यावहातुं च तां कथ्यादित्यकुले कृतोदयमिनं तिथ्या नवम्यां भजे ॥ ८ ॥ रम्याया निलये गृहे सता सदति वा यत्कारणात् मिथ्यावचः अनृतं ब्रुवे ब्रवीमि । यः कुशले पघि गति भावहेत् । ततभ्यालापमपि त्वजामि । तत्तलात्कारणात् कम्या दु-सहा या मम दुर्गति भवति ता उन्मध्यावहातु नवम्या तिच्या कम्यं भाप्यं यदादित्यकुल तस्मिन् कृतोदयं कृतावतार इनं प्रभु भजे । इन सूर्ये प्रभौ' इत्यमरः ॥ राकानाथनिभाननं वसुमतीतोकाभिरामाकृति पाकारातिपुर.सरामरसदःशोकापनोदक्षमम् । फोकानन्दनवंशजव्रतपरीपाकावकृष्टोदयं केकावन्नवपिच्छनीलवपुपं लोकामहे चेतति ॥ ८१ ॥ राकानायनिभाननं पसुमतीतोकाभिरामाकृति वसुमतीतोक सीता । पाकारातिपुर स- रामरसद. शोकापनोदक्षम पाकाराति इन्द्र । कोकानन्दन सूर्य तव वंशजवतपरीपा. फावट उत्पर उदय यस्य तम् । पेवावमपिरहनीलवपुष कान्त मयूरा तेपा नपपिच्छानि नूतनपाणि तद्वत् नीरशरीरं चेतसि चित्ते लोवामरे ।।

·४२ काव्यमाला] राकेन्दुप्रतिमाननस महिमा हा केन वा वर्ण्यते लोके यत्र दगारमोऽजनि महान्काकेऽपि सान्द्रागसि । एकनैव गरेण येन समरे नाकेशसूनुर्हतः शोनारुलनेतसा मुनि नृणां नातवासी गतिः ॥ ८२ ॥ तिम महिमा तोके केन वा वर्णते । नापीयर्थ । हा या रामे PERMति कोऽपि यापपरे जगन्तेऽपि महान् दगारग Amt. वाली पोपकारेण हा राशुवि शो केना उतारा गुण ri HTTमानापं दुगपं परै- श्रा TIMRI को गामि । Tोग - परापर 13ामहागा नकर्महे ॥ ८३ ॥ 1 Flat | नागा . रामा • Vा 1 1111 }}} filmजान 1 .h ti ifty'! गा Tilf 'TTोग गर्ग: ग - -- - - . . . Vinti HITसमता - है {... {ht !}मिला। , . ., 14 । , TERI . है - , 1 ~ , -- . है " .

·रामाप्टप्रासः। ३ नीलादिप्लवगार्चितान्तियुगलीमूलाय लापतेः कालायाकलयामि भूमितनयाहेलासखायासलिम् ॥ ८५ ॥ लीलादारितमन्मथारिधनुषे अनायाससण्डितशैवनापाय । सालावलीलाविने छेदिने शीलं सद्भाव तेनावर्जिता तापसा यस्य तस्मै । विशिखज्वालावलीडाब्धये अवलीढ. पीत । नीलादिप्लवगाचिंताजियुगलीमूलाय लहापते कालाय । भूमितनया सीता । हेलासखाय क्रीडासुदे । समलिं भाकलयामि ॥ वाचावारितमप्यभीक्ष्णमहह प्राचामृषीणां मता- नाचारानपहाय धावति मनो नीचावतीर्णे पथि। हा चापल्यहतस्य तन्नियमने का चातुरी मे ततो याचाम्यानय मे वशं त्विदामिति त्वा चापपाणे विभो ॥८६॥ मे मनः वाचावारितमपि प्राचा पोणा मतानाचारान् अपहाय त्यक्त्वा नीचावतीर्णे पथि नीचगम्ये पथि अभीक्ष्ण पुन धावति गच्छति । अहह आश्चर्यम् । चापत्यहतत्व मम तमियमने तस्य मनसः नियमने स्थिरीकरणे का चातुरी । सामथ्र्य नास्तीत्यर्थः । हा इति खेदे। तत तसात् कारणात् हे चापपाणे विभो, इदं पूर्वोक्त मन मे वश नय इति त्वा त्वा याचामि प्रार्थयामि ॥ वाक्यानामुचितं पदं हृदय वाल्मीक्याननान्निर्यतां कोक्यानन्दकृदन्वयं भज नमोवाक्या सुरेन्द्रानुजम् । केक्यारूढसुराभिरूपवपुपं पाक्याब्धिमत्रौजसा नाक्याराध्यपदं च जीवपरयोरैक्याववोधाप्तये ॥ ८७॥ हे हदय । सयोधनम् । वाल्मीक्याननात् वाल्मीकिमुखात् निर्यता निर्गच्छता वाक्यानां पदाना उचित योग्य पद स्थान दोकानन्ददन्वय सूर्यवंश मुरेन्द्रानुज उपेन्द्र केया- स्ट मुद्रमन्य तस्य इव आभिरूपदपुप असोजसा मामेयासतेजना पाक्याधि शोपि- तसमुदं नाविन देवा ते बाराप्यपद राम जीवपरयो जीवात्मपरमात्मनो ऐक्याव- दोध अद्तमान तस्याप्तये प्राप्तये नमोवाक्या भज ॥ वासेनातिजुगुप्सितेपु नगरेप्वासेतुवाराणसि प्राले बद्धरुचिर्न चैव कृतवानासेवनं ते विभो । प्रासे सत्यधुनातिघोरनरकादासेदुपस्त्वां मम व्याघलव जि क्षमो रघुपते दासेपु पर्नु कृपाम् ॥ ८८ ।। पासेपारापनि पातीराने परपर्यन्तेप पनिटगरितेश अनिनिन्दिते गिरवासन निपित्यादिति भावः । [नगरेषु पारेन सहित इति शेप मासे मक्ष पसरचि.

·काव्यमाला। मे वद्धादरः सन् अहं हे विभो, ते आसेवनं न चैव कृतवान् । अधुनातिघोरनरकात् त्रासे सति हे रघुपते, वा आसेदुप प्रपन्नस्य मम दासेषु कतु व्यासेधः निषेधः क्षमः किम् ॥ विद्या यः कुहनामृगं विरहितं वध्वा निरीक्ष्योटजं बुवा पक्षिमुखात्प्रियां रिपुह्रतां बद्धवालिमम्भोनिधौ । रुद्धा शत्रुपुरी प्लवंगमभटैः क्रुद्धवा रणायागता- न्युवारीनजयत्स मे रघुपतिर्विध्वाकृतिः स्याद्गतिः ॥ ८९ ॥ य. कुहनामृगं मारीचं विद्या वध्वा सीतया विरहितं उटज निरीक्ष्य पक्षिमुखात जटायुषो मुखात् प्रिया रिपुहृता रावणहृता बुद्धवा ज्ञात्वा अम्भोनिधौ आलि सेतुं वद्धा शत्रुपुरी लङ्का प्लवंगमभटै रुवा रणाय आगतान् अरीन् क्रुद्धवा युद्धा अजयत् सः विवा- कृतिः विष्णुरुपी । 'विधुः श्रीवत्सलाञ्छन.' इत्यमरः । रघुपति. गति. स्यात् ॥ विवादित्यविलोचनः समिति यो विद्धा बलात्कैटभं मध्वाघातमपि प्रकल्प्य जलधौ दध्वान शहं वहन् । लब्ध्वा जन्म रघोः कुले निहतवान्व्यध्वावतीर्ण स्थिति वध्वामोषकमाशरं स ध्वान्तमन्तर्गतम् ॥ ९ ॥ विध्वादित्यविलोचन. चन्द्रसूर्यलोचन य. समिति बलात् कैटभं विद्धा हत्वा मध्वा. घातमपि तदाख्यासुरवधमपि प्रकल्प्य जलधौ शहं वहन् दध्मौ । रघोः कुले जन्म लब्ध्वा सन् व्यध्वावतीर्णस्थितिं दुर्मार्गगामिनं वध्वामोषक सीतापहर्तारं आशरं रावणं निहतवान् जघान स. मेऽन्तर्गत ध्वान्तं पापं हरतु प्रार्थनाया लोट् ।। वीरेऽप्यर्पितशासनो नृपरिपौ यो रेणुकासंभवे यो रेजे दशकंधरस्मयहरं तारेशमप्यर्दयन् । पारेसिन्धु निशाचरा: समिदलंकारेण येनाहता नौरेतस्य कथा भवाब्धितरणे सारेति मोदामहे ॥ ९१ ।। यः नृपरिपो रेणुकासभवे वीरेऽपि परशुरामेऽपि अर्पितशासन । यः दशकंघरस्म- यहर तारेशमपि वालिनमपि अर्दयन् पीडयन् । येन पारेसिन्धु निशाचरा रावणादयः समिदलंकारेण युद्धवीरेण । येनेत्यस्य विशेषणमेतत् । एतस्य रामस्य कथा भवाब्धितरणे सारा दृढा नौ इति मोदामहे ॥ वेदान्ते हृदि यद्जन्ति मुनयो नादान्तवेद्यासक खेदान्ताय कृतस्तवं शतमखश्रीदान्तकाम्भोधिपः । वेदागोपममैथिलीकुचतटस्वेदाम्बुलेशाङ्कितं मोदाम्भोधिविहारदं मनसि तत्पादाम्बुजं पातु माम् ॥१२॥ । -- ·रामापामः। मुना नंदान्ते प्रसार नादानाये बिन्दुरारपेण वेद्य आत्मा यस तथोकं यत्पा- लागुजपेदान्ताय जन्मदनिहतगे रदि भजन्ति शतमरा. इन्द्र थीदान्तः विष्णु क बमाको नामाणि नमोरात्मयमदक्षेपु भास्करे । मयूरेऽसौ च पुंसि स्यात्' इति मेदिनी। सम्भोधिपः समुद्र. एतैः कृतस्तवं वेदाजोपममैथिलीफुचतटखेदाम्पुलेशारितं मनति मोदाम्भोधिविहारदं तत्पादाम्बुजं मां पातु ॥ व्यमा मन्मथवहिना मनसिजोदप्राकृति प्राप्य विप्रा शूर्पणखा कृता निजवपुष्युमा सुमित्राभुवा । स प्रावर्षिवधूकृदधिरजसा सग्राहकूर्माण्ड न्यप्राशि पयसा प्रतप्य कृतवानुग्रामणीः पातु नः ॥ ९३ ॥ मनसिजोदप्राकृतिं मन्मयवद्रूपिणं य निजवपुषि उग्रा । जूरशरीरेत्यर्ध । शूर्पणखा राक्षसी प्राप्य मन्मथवहिना व्यमा सती पीडिता सती सुमिनाभुवा लक्ष्मणेन विमा विग- तनासिका । 'वेो वक्तव्य 'एति नासिकाशब्दस्य प्रा इत्यादेश. । कतातिरजसा प्रावर्षिव- धूछत् प्रावाणं ऋपिवधूकरोतीति प्रावर्षिवधूकत् अहल्याशापनिवृत्तिर्ता सम्राहकूर्माण्डज पयसा पति न्यग्राशिं अत्पसारतं कृतवान् स. ग्रामणी नृश्रेष्ठ पातु न ॥ व्याजानाकलितानि योगिहृदयाम्भोजानि यस्यास्पदं पूजा यस्य जनाय यच्छति तपोभाजामलभ्यं पदम् । यो जानात्युदधि विशोषयितुमप्योजायमान. शरै राजानं तमहं भजे त्रिजगता श्रीजानकीनायकम् ॥ १४ ॥ यस्य व्याजानाकलितानि निष्कपटानि योगिदहृदयाम्भोजानि बास्सदम् । यस्य पूजा जनाय तपोभाजातपखिना अलभ्य पद यच्छति । य. उदधिं ओजायमानै तीक्ष्णैः शरै.वि. शोषयितु जानाति । त्रिजगता राजान श्रीजानकीनायक सीतापति तं रानं अहं भजे ॥ शम्बालंकृतपाणिवर्णितशरस्तम्बाय पायोनिधे- जम्बालीकरणेपवे जनकजाविम्बाधरावादिने । अम्बानाधजुषाजजेन मरुतां संबाध उक्तात्मने कुम्बाकारकपिबजाय करुणालम्वाय तस्मै नमः ।। ९५ ॥ शम्बालमृतपाणि इन्द्र तेन वर्णित सरतम्ब शरसमूहः यस्य । पाधोनिधे समुद्रस्य जम्वालीकरणेपवे जम्बालीकरण पलीकरणम् । जनजाबिम्बाधराखादिने मस्ता देवाना सयाधे समर्दे अम्बानाथजुषा सशिवेन अजजेन ब्रह्मणा उकात्मने उक्त क्षात्मा परमात्म- वरूप यस्सा रावणवधानन्तर ब्रह्मा राम अत्तीपीदिति रामायणक्या। कुम्वाकारकपिन- जाय अतिनिविउवानरसेनासमारताय । 'फुम्बा सुगहना वृति' इत्यमरः । करुणालम्पाय तलै नमः॥ ।

·कर काव्यमाला। शारीरद्युतिरेखया रुचिरया दूरीकृताम्भोधरं वारीशस्मयभञ्जनं घनकृपाशारीविहारद्रुमम् । गौरीनाथधनुर्द्वहं पदरजोनारीकृतप्रस्तरं मारीचद्विषमातरक्षणकलापारीणमीडे विभुम् ॥ ९६ ।। रुचिरया शारीरद्युतिरेसया शरीरस्येयं शारीरा शरीरसंबन्धिनी या द्युतिः कान्ति तस्याः रेसया दूरीकृताम्भोधरं वारीशस्मयभान धनकृपाशारीविहारद्रुमं शारी पक्षिवि. शेष । गौरीनाथधनुर्मुहम्। पदरजोनारीकृतप्रस्तरम् । शैलीभूता अहल्या पादधूल्या परि. गुदामकार्षीत्यर्थ. । मारीचद्विषम्।भातरक्षणकलापारीणं विभुं ईडे स्तौमि । 'इंड स्तुती' । शीलालंकृतये हरीशसखये सालागजालच्छिदे कालायाधिसराय शक्रतनये शैलाकृपा सेनया। हेलानद्धजलाकराय कलये नीलाइकायाजली- तीलाकृत्तनिशाटनायकशिर:कीलालधाराकिरे ॥ ९७ ।। शीलाकातये शीलं सचरितं अलंगतिरलंकार यस्य तस्मै। हरीशराराये वागरेसमा मागीय गिजाय । 'यमानिलेन्द्रनमाविष्णुसिंहांनुवाजिपु । शुकाहि कपिभेकेगु हरि.' र ॥ गालाग जाल छिरे राजगालाभप्रशस्तनये वालिनि कालाय अभिशरागी- मागनगा नानदजलारागनीलामाय लीलारत्तनिशाटनागमशि- रोया नायागेन पलागि हिमानि निशाटगायशिराशि रावण •iii-11नि नलानि तपा मारा ना हिानीति तधाताय ॥ गायमन गो गुनिताशापापनोदं गधा- गाम्गि गतुमानापारगर्भ ग यः । मगन दामु गागागामाग ग- प्राण गमन गाणं गूगालगतामणिः ॥ ५८ ।। • , TRAI नगिनापापना महागाभागनिमा •r, synonाग गोपाल 1. - मायामा जापालाण गम . यनियमानातहीतिमाहीनि ना- नगीनारायसीना गा। ५ मा दावाही गinfrin | १५॥

·रामाष्टप्रासः। ४७ ये नराः धनमदात् श्रीहीनं दरिदं एहि मागच्छ याहि गच्छ इति व्यथयन्ति पीड- यन्ति तान् दोहीयसीना पयखिनीना गवा अधिपतीनपि। इदमुपलक्षणम्। अतिसंपन्ना- नपि वाहीकानिव वेदवाह्यानिव न स्मरामि । य रामः देहीति रितमन्तरेण याचना विनैव देहिनां प्राणिना इहितं अभीष्टं ददते ददाति । 'दद दाने' । लडेकवचनम् । हे रघूदह पाहीति ब्रुवतः मे दयावाही दयालुः त्वं सेव्योऽसि ।। श्रुत्वा वेदशिरांसि तन्निगदितं मत्वा यथावन्नरः स्मृत्वाभीक्ष्णमिदं लभेत विशयं हित्वात्मसाक्षात्कृतिम् । यत्त्वाह क्रममित्थमागमशिरस्तत्त्वावबोधोदये सत्त्वाकार तदेव राम सुलभं न त्वामनत्वा नृणाम् ॥१०॥ नरः वेदशिरासि वेदान्तानि धुत्वा गुरुमुखात् श्रवण कृत्वा यथावत् सारत्वेन अभीषणं पुन पुन स्मृत्वा मननं कृत्वा विशयं संशयं हित्वा आत्मसाक्षात्कति मोक्ष लभेत इति निगमः वेद इत्यमेव फममाह । तत्त्वावबोधोदये जगन्निध्या ब्रस सत्वमिति ज्ञानोत्पत्ती सत्त्वाकारसद्रूपेण प्रकाशितरुप हे राम, पूर्वोकमोक्षप्राप्तिरपि त्वामनत्वाप्रणम्य । न त्वदु- पासनां विना कदाचिदपि अन्योपायेन मोक्षप्रसक्तिर्नातीलभिप्रायः ।। संन्यासे नियतात्मभिः स्ववनमं वन्याविहारप्रियं मुन्चाराधनतत्परं वसुमतीकन्यासहायं भजे । तन्यादेप शुभान्यनन्यसदृशं मन्याशरेन्द्राहता- पन्यापक्षितिलोकरक्षणकलाधन्यायमानो विभुः ॥ १०१॥ सन्याले वैराग्ये नियतालभि. निथलचित अवगमं अवगन्तु योग पन्या वनममृहः तत्र विहारप्रिय मुन्धाराधनतत्पर वसुमतीपन्यासहाय भजे। अनन्यसामन्या सह- कारवन्त ये सागरेन्द्रा राक्षसा रायणादय से बाहतः सादरेण जन सपन्याय च. लिन् तल क्षितिरोन्य भूलोक्य रक्षणकरावधारमान. रक्षणविधाप्रवीण एप विभु गुमानि तन्यात् पुर्यात् ।। सत्राणार्थमजात्मजस नृपतेः पुत्रायमाणो हरिः सत्रासान्विधुरान केवलममावत्रावनीमण्टले । सुवामप्रमुरररिरिचत, नत्रा जवादेथिया- न्यत्रामन्नरयाश्च नारकिजनासत्रापि नहायताम् ।। १०२॥ मामा सत्तारजापालजल पते दशरथल पुमा, पुनरावरमा सोही समासान् मराहिलान् अत एव विधुरा दलिता मादगार देव

·No text on this page.

·. 2.६ रिना । "म :... - ममममा.नि. .: मरने। मीमामा , ", मोर सभी जगन्ने मेनसन बराम- ६ , मामा-भाना सागपातीमा पमुगा धारदाननी - 11 नोमान बितिवारनामुपत्तक्षेमार हत्वा रिपू- रामाय पथमानसुन्दरगुणपामाय तस्मै नमः । सामान त्रिपुरारिचापदलनोद्दामाय लकापुरी- भीमाय क्षितिकन्यकारमणिन कामाय कोदण्डिने ।। ११३॥ रिपन या निदिना रना देयाना स्तोमाय नपान उपातक्षेनाय उपरन' म गेन तलै । प्रथनानसुन्दरगुणमानाय सामान निपुरारिनापरत्नोहामाय मापुरीभोमाय क्षितिरपारमीन. तायाः कामाय कामरपाय फोदन्डिने रामाय तले नम ॥ हर्यक्षेभरतक्षुसद्गचमरीकिर्यन्भलाफुलं नियझोगि वनं गिरा पितुरगाछुर्यः स्वधर्मस्य यः । निर्यनं खरदूषणत्रिशिरसः स्वर्यद्धता लेभिरे पर्यस्वत्वहिमांशुवंशजनुषां वर्यः स पापानि नः ॥ ११४ ॥ सधर्मल धुर्य. निर्वाहकः ६ पितु. गिरा हर्यक्षेभतरवस.चमरीकिच्छमहाफुलं सिंहगजन्याघ्रचमरीपन्यवराहाच्छभा फुलं निर्यगोगि निर्यन्तः संचरन्तः भोगिनः सर्पाः पलिन् तत् वन जगात् । निर्व प्रपन विना पसताः येन रानेण हताः सरदूपणनि- शिरत' व खग तेभिरे प्राप्ता. । अहिमाशुवंशजनुपां सूर्यवंदयानावः सः नः पापानि पर्यवतु निवर्तयतु ॥ हन्तुं प्रात्नदुष्कृतानि जगतां मन्तुं भृशानित्यतां कन्तुं जेतुमनुत्र चेह समुपारन्तुं फलेष्वादरान् । यन्तुचेन्द्रियजातमागमशिरो गन्तुं च वफादुरो- स्तन्तुं चण्डकरान्वयस्य कलये तं तुङ्गचापं प्रभुम् ॥ ११५ ॥ प्राचनदुष्कृतानि प्राग्जन्मार्जितपापानि हन्तुं जगतां भूशानियता मन्तुं सवगन्तुं पन्तुं विषयात िजेतु यमुन परलोके इह फ्लेषु कादरात् सनुपारन्तु इन्द्रियजातं चन्तुं वशीक्तु गुरोः नाचर्यत्व वात् नागमशिर. तत्पशासं गन्तुं तुचापं चाडपरान्वयन तन्तुं प्रभु फ्ल्ये ध्यावानि ॥

·५२ फागमाला। क्षोणिग्यम्ग गवर्नगा फिल परमणिभशाशिनां गाणिायेन मदोनिता गणगि माणिस्गमालानिमा । प्राणिशोत्रमुगाबहा गुग्नदीनेणीम्गगोत्गारिणी पाणिशिष्टधनुः म मेऽस्तु शरणं तूणीभूनांमो विगुः ॥११६|| इति श्रीगमभातीभितरितो गमगिकारप्राग गमामः। गदग गस रामम्ग अनंगा पूजगा नाहिती देताना गाभिागेन गमिकागमूहेन गरा गणयितुं उनिता माणिमालानिमा माणिसाप्रोतमालागागा प्राणिश्रीनगुगाहा श्रोतृजनश्रोत्रसंतोपकारिणी मुग्नगणीम्पयो गारिणी गमागभगिनी अगिलपर- प्राप्ति गुप्तिद्दन्तायशिलपदप्राप्ति । कानशक्तिरिति गात् । गद्वा गिलपदप्राप्ति म. सिलानां ब्रमादिदेवानां वा पदप्राप्ति सत्यलोकारिपुण्यलो प्राप्ति. वा भवेत् पाणिमिट- धनुः सशरचापहस्त तूणीरतांसः गः विभुः रामः मे गरणं अस्तु ॥ एतबन्गे शार्दूल. विकीहितं गृत्तम्-'सूर्याश्रमराजसताः गगुरव गार्दूलविकीसितम्' इति लक्षणात् ॥ श्रीमाटश्मणजानकीमहनर श्रीरामचन्द्रप्रभो मद्वाञ्छा शृणु मन्मनोऽभिरमता त्वत्पादपरहे। नीडामालवासिने नम इद तुभ्य दयाम्भोनिधे सतानाख्यजुये दयादमनसे पापौघविद्वेपिणे ॥ त्रिशिरनगरवर्ये काचिदभ्यामशाला द्रविडसहितनामा वर्तते ज्ञप्तिपालैः । उशनधिपणसाम्यै. सद्भिराचार्यमुख्येनटननृपतिजाता नन्दनीया मुधीभिः । तत्रस्थेन पण्डितेन सेतुशास्त्रिणा टीकेयं कृता । वासुदेवकविरचितं वासुदेवविजयम् । खकृतपदचन्द्रिकाख्यव्याख्यासमेतम् । प्रथम सर्गः । विघ्नेशभारतीव्यासगुरुशाब्दिक्मूर्तये । नमोऽस्तु पत्ये भूताना सदानन्दचिदात्मने ॥ मत्स्यकच्छपभूदारनृसिंहवटुविग्रहम् । नौमि रामत्रयीकृष्णकल्किरुपमधोक्षजम् ।। १. अयं च वासुदेवकवि. केरलदेशे पुरुवनग्रामे प्रादुरभूदिति धातुकाव्यप्रारम्भश्लो- कव्याख्यातः प्रतीयते. कालस्तु न निश्चितः एतद्वन्थरचनेनास्य महावैयाकरणत्वं प्रती- यते, यतः सर्गत्रयात्मकेनैवानेन सकलाष्टाध्यायी कृतार्थीकृता.

·वासुदेव विजयम् । ५३ फुन्दसूनमनोहारिमन्दहासविराजितम् । नन्दगोपकुलोत्तंसमिन्दिरारमणं भजे ॥ काव्यं मया वासुदेव विजयाख्यमरि यत् । व्याख्यापि तस्य तन्वीयं क्रियते पदचन्द्रिका ॥ कृतार्थता यस्य पदाम्बुजं सदा निपेवमाणं वृणुतेऽचिरात्स्वयम् । हृदा दधत्तं वसुदेवनन्दनं पुने गिरस्तचरितामृतोमिभिः ॥ १ ॥ अहं तं वसुदेवनन्दनं हृदा दधत् तचरितामृतोनिभिः गिरः पुने शोधयामि । यस प. दाम्बुजं सदा निषेवमाणं पुरुष कृतार्थता अचिरात् वयं वृणुते ॥ समस्तवित्तामधिजग्मुपः स्वतो यतः प्रजेशाः श्रुतिमध्यगीपत। तितिक्षमाणापि समं क्षमाप तं नृपीभवदैत्यभरादिता विधिम् ॥२॥ क्षमा तं विधिं ब्रह्माणमाप साश्रयत् । समं सर्व तितिक्षमाणापि सहमानापि तृपीभ- वत्यभरादिता अनुपा नृपा भवन्तीति नृपीभवन्तत्ते दैत्या एव भरतेन पीडिता । यत. प्रजेशा भुति अध्यनीपत नधोतवन्तः । खत. सभावेन अथवा सर्वात्नभूतादन्तर्यामिणः समस्त वित्ता सर्वज्ञत्वं अधिजग्मुष प्राप्तवत ॥-इह पाणिनीयसूत्रे चत्वारो भागाः परि- कल्पिता. । प्रथमद्वितीयाध्यायात्मक लाय. । तृतीयाध्यायात्मको द्वितीयः । चतु- र्थपञ्चमाध्यायात्मवस्तृतीय । अवशिधाध्यायात्मक्श्यतुर्थः । तत्र युगपदधिक्रियन्ते- अध्यगोपतेति । इट् अध्ययने । रडिकावधिपूर्वावेव प्रयुज्यते । लडि 'लि लडि' इति च्लि । 'च्ले तिच्' 'विभाषा सुलडो' इति गाडादेशे, 'गालटादिभ्योऽरिण- न्डित्' इति सिचो हित्त्वे 'धुमास्थागा-' आदिनेल । 'भादेशप्रलययो' इति पत्वम् । तितिक्षमापति । 'तिज निशाने। 'गुप्तिस्विच सन् इति सन्प्रत्यय. । स च 'निन्दाक्षमाव्याधिप्रतीकारेषु सनिप्यते' इति क्षमायाम् । पचनाचायान्तं वत्यमाणाना प्रकृत्युपपदोपाधिविकारागमवर्ज प्रत्ययसना । स च 'प्रलय' 'परब इति धातो प्राति- पदिकाहा परः स्वात् । 'सनायन्ता धातव ' इति धातुलझा । 'सन्यसे' इति सनन्तस्य द्विर्वचनम् । ल्ट शानच् । रुदन्तत्वात्प्रातिपदिक्तम् । खोत्वविवक्षाया 'रियाम्' 'ल. जापताप्' इति टाप् । तदन्तत्यात् 'स्या प्रातिपदिकात्' इत्यधिकत्ल 'लौजसमौट- उधाभ्याभिस्टेभ्याम्भ्यस्टतिभ्याम्भ्रूसोनाम्पोस्टप्' इति सुप् । लधिजग्नुप इति । 'गलती' धिपूर्व । लिट घर 'गमहन- सादिना उपधालोप । 'लिटि धातो- रनभ्यानल' रति द्विवचनम् । तसरलादीना धातूना 'एकाचो द्वे प्रथमस इति प्रथमतकाच स्वात् । 'पूर्वोऽन्यास ' इलयासतदा । 'कुहोलन्यासस चु- त्वम् । समतविरिति । 'सासूति-' इति विप् । 'दिलरियादिल-' इति यः। [तरितेप्पचाम्-' इति लादितिः । इन्दिरादैन्' इति दिशा -- -- ·का माग मीमांगमान निगमाननीनुमितिमी मणिगा। कार्य भगानिभग जगनिने जामनगगि ॥ ३ ॥ 71 गानं पग मिग 21T111मिनी मामी मी समानं जगाते जागताना मनोमी भाभ गमगनी-मिग पीपीगगनना हानी --girl जो मानमो 'म । Ferrfar. निति गणामा भी मजा । गोली । मी. मागमाननिनि । 'मान जागाम् । 'मानमायोति माने. जिजामागो गनभ्नासम्मे कारण दोनी ।भारणपोषणगो' ।ला। 'जुगोसालिग की शप. । 'राग दाजी || ail इति हिननम् । 'उगिन।' इति लोप। 'उमे अभ्गमम्' सामगमगायाम् । 'ना गमाग्नु' इति नुमभाग ।मानिनन् । 'पूजागाम्' । गुगदि । ति च । 'नति'शी हिननम् । राप 'मजादेहितीयम्' इति दितीय काव सार। तब 'नन्दा. संयोगादगः' इति रेफग न भवति । 'रलोऽननरा मयोग' भी स- गोगसशा] जामतमिति । 'जाय निद्राक्षये । लट शता 'जतिसादग पट्' इत्यभ्या- सशाया नुमभाग ॥ रजोगुणनोर्णविता निजं महो धियं दधद्विश्वसतत्त्वदृश्वरीम् । सिसृक्षितं संतनुपे त्वमीक्षया विभो कथं नूर्णवितासि मे शुचम् ॥४॥ हे विभो, त्वं सिसक्षितं स्रष्टुमिष्ट विश्व इक्षया ईक्षणेन सफत्पमात्रेण सतनुपे करोपि तथा सति मे शुचं कथ नु ऊर्णवितासि छादयितासि । रजोगुणेन निज मह तेजः ऊर्णविता छादयिता विश्वसतत्त्वदृश्वरी विश्वस्य सतत्त्व पारमार्थिक रूपं द्रष्ट्री धियं दधत्॥ ऊणुवितेति । 'ऊर्गुज् आच्छादने' । 'विभापो! ' इतीडादे प्रत्ययस्य वा डित्वम् । टिस्वे उवड्। अरित्वे गुण । सतनुपे इति । 'थास से' 'सार्वधातुकमपित्' इति डित्वे विकर- णस्य गुणाभाव । सिसक्षितमिति । 'धातो. कर्मण समानकर्तृकादिच्छाया वा' इति सन् । सतत्त्वदृश्वरीमिति । 'दृशेः क्वनिप्' 'वनो र च' इति डीपि रेफादेश । परमे- श्वरस्य जगत्सिसृक्षात्मिका मायावस्था ईक्षणकामतपोवि कीर्यादिशब्दैरधीयते 'स ऐक्षत' इत्यादय श्रुतय ॥ वहून्युदित्वा खलु या वभूव युद्दिवीह ये चक्रभृता निजन्निरे । मयि द्विपस्ते जनिमेय तन्वते तनुं वृपस्य द्विपदीमनधिकाम् ॥ ५ ॥ बहूनि वक्तव्यानि उदित्वा उक्त्वा खलु या युत् युद्ध तारकामयाख्यं दिवि बभूव इह युवि ये चक्रभृता निजनिरे ते द्विप असुरा. मयि लोकरुपिण्या जनि जन्म एत्य वृ- । - ..... .

·No text on this page.

·ཡགནt 1 བས ༈ ཨཱ. ས– རྨf ག• ༩བརgrཙཔr yrxtr •r 10.t ཙཊཙན པ ཨམ --མཁ༣ས ད དྷ༌''' སཱནྟit | འ•qf : , ། མི -, - ： ་ ཀུདྷིན་ནའ{IE; d t} ༣༣.f tcv .： + ཀ་} ༑ེy'i it-frvi'':;\" } f;"༌། ཀ་ཀ;37 ，ཅག} |y' ༽ ff 1:"]Iurt | | ༩ ཙག • • ། * ཝུའ;ཝ* : • '' ཎ： ཡུ | ཤུrijijfY ) • •} རྩྭ• བཅོ；； |༌། དེ| •'' གུ113:ས| 'f; པ༔ " ༔ “•; | '' "" } )''' 1f3 11[ ། '''ཚ{ （༣ • t པཎ༤ ༣་༩ irriji.j༑ rfrfii'irrxf'iti fiii [t: | ༄༅༑ ,5 1:1FT "If 11ti rty]• Titifi7ff f3] }lsn ༣ ༡ ;;•}} { }}}|}•fit 3 1!{ }}lt.j1 •{{t ， f' if } {i༔ ， 1 ཡ ན ༈ ། E ས ， ལ + ༥ ་ , ལ་ ） ， { མ ས ༈ t རྒྱུ་ ， ༡ ·कातिगा। . . .....:.-''-नार - ..::Mगन माम माजनितीन.. - नीरजम । पारामागगी । ' । --- 'साभाष । मानिनिती। जाना- निमामि॥ पापरमानन्द कानातुप्पाकीयमानस्य विधेरथात्मनि । बापमाणेषु विवापिणा मधोरूपमाघमाणेन वचोऽन्वगृात ॥ १२ ॥ पथनमो. विवादिता लिन मानेन विधेः नमन. जाननि दुनो यनो स. न्यत अनुदीनम् । चनुदा पापचता ययुला न पापटपमान पान पुन्न १८ ! नेपीनानल मृ पूजवत । रापनागेपु वैर कुर्वानेषु । कामायनामेन क. 'माणमुमता ॥-चापोमभ्याम्द्वमने रति क्यद् । भट्छुपाड्-' स्लादिना प. स्वम् । रायमापिति । शरपराभलपेभ्य. परगे' ति स्यद् । चतुष्परा शति । 'सरगनुपूर्वस' रखपाररोप । 'राचि' पारान्ताचि याच्यापा टाप् । पोचमानस्येति । 'चाय पूजानिशामनयो । पटि 'चायः' की इति कीलादेवा । वि. पिपेति । 'पहिसायाम्' । 'वो कप-' इति पिनुम् ॥ स्फीता दधत्प्रीतिमुपायतावनि य एव पाधोधिकुमारिकामिव । वाचं तदीयामथ सोऽदितात्मभूर्ययासुखायिष्टतरां त्रिविष्टपीम् ॥१३॥ अब स आत्मभू प्रामा तदीया विष्णुसदन्धिी पाचं लदित उकवान् च एव पायो- घिकुमारिकानिव लक्ष्मीनिव अवनि उपायत परिणीतवान् । स्कीता प्रकृया प्रीति दधत् । पया वाचा त्रिविधती निभुपन नमुतापितरा अतिरायेन मुखमन्वभूत् ॥--उपायतेति। 'उपायम. स्वकरणे' इति तद् । 'विभापोपचमने' इति तिच' रित्वम् । अदिति । 'दाधाप्वदाप् इति घुसला । 'स्पोरिच' इति स्विमिव च । अनुसायितसमिति । 'सुखादिभ्य पर्तृवेदनायाम्' इति क्पट् । 'महत्सावधातुक्यो:-' इति दीर्घः । पुमा- रिकामिति । 'वयति प्रथने', पयस्वचरन इति वलयम्' इति डीप । 'केन.' इति हखः । निविपीमिति । समाहारे द्विगुः 'विगोः' इति खेप । स्कीतानिति । 'स्फाची बोप्यायी वृद्धौता 'सापः सी निधापाम्' इति सीलादेशः । 'कल्पतू निष्ठा । क्षेत्रत्य भत्तीः सुधियांशतर्षभा द्राकोटिकाण्डाच हरन्त्यहंयवः । ये जागरित्वापधि भूरवेहि तान्प्रस्तीमपापानसुरान्प्रमापितान् ।।१४॥ है भूः, तान् असुरान् प्रनापितान् हतान् सहि। ये लपथि अमार्गे जागरिला जा- गरूका भूत्वा सुधिया क्षेत्रस्य भक्षी भागान् द्राक् झटिति हरन्ति । शतर्पमाः शवेन १ 'कीत' इति पाठः ·काव्यमाला। ऋपमै फीता. कोटिकाण्डाःकाण्डकोटिप्रमाणाः । काण्ड. प्रमाणविशेष मानदद । अ. हंगव. अहकारिणः प्रतीम घनीभूतं पापं गेषाम् ॥-जागरिन्येति । ' नया मेट्'इति कित्त्वाभावाद्गुण । गतर्षमा इति । 'तेन कोतम्' इति ठक् । तस 'अन्यर्थपूर्वद्विगोलंगन- वायाम्' इति लुकि 'अपरिमाणविनानितम्बल्येभ्यो न तदितलुकि' इति न डी। अभावे टाप् । कोटिकाण्डा इति । 'प्रमाणे द्वयमज-' इति निहितस्य 'प्रमाणे लो ट्रि. गोनिलम्' इति लुकि कृते काण्डान्ताक्षेने' इति टीप्रतिषेध । प्रतीमेति । वह शब्दसघातयो'। क । 'स्त्य. प्रपूर्वस्य' इति संप्रसारणम् । 'प्रस्त्योऽन्यतरम्याम्' इति पक्षे मकार.। अहंयव इति । 'अहंशुभमोर्युम्' मत्वीय । भूरिति। 'नेयवड्यानावन्त्री' इति नदीसंज्ञाभावाखाभावः। प्रमापितानिति। 'हन्यांश्च' इति चुरादिगिन् । 'नीना- तिमिनोतिदीडा त्यपि च' इलात्वे पुक् ।। आप्यानशीतांशुरुचौ नमस्यतः सुरक्षिताही गयितोऽपि पीनदोः । हव्यं सुरैरादयिता शृतं हुतं जनिप्यते स त्वयि विष्टरप्रवाः॥ १५ ॥ म विष्टरप्रवास्त्वयि भूलोके जनिप्यते । अहो अनन्ते शयित. मुप्तोऽपि नमस्यतो नमस्तु वैतो जनान् सुरक्षिता। आप्यानशीताशुरुची। आप्यानः प्रवृद्ध.। रुचि गोमा। पीनदो. पीवरवाहुः । शतं हुतं हव्यं सुरैरादयिता उपयोजयिता ॥-शयित इति । 'शीइ खप्ने । क. । 'निष्टा शीतिदिमिदिल्लिदिधृष.' इति कित्त्वाभावे गुण. । नमस्यत इति । 'न- मोवरिवश्चित्रडः क्यच्','नमसः पूजायाम्' इति क्यच् । गीतेति। 'श्यै गती' का 'द्रव- मूर्तिस्पर्शयोः श्य.' इति संप्रसारणम् । शतमिति । 'श्रा पाके' । कः । 'भृतं पाके' इति व्यवस्थितविभापा । धातोः शृआदेशः। भीरहविपोनिलम्, अन्यत्र न स्यात् । आप्या- नेति । 'स्फायी ओप्यायी वृद्धौ क.। 'प्याय पी' इति व्यवस्थितविभाषया पी आ- देशः। अनुपसर्गस्य नित्यं सोपसर्गस्य न स्यात् ।सुरैरिति । 'गतिवुद्धी-' इत्यत्र अदिताद्योः प्रतिषेधो वक्तव्य.' इत्याणिकर्तुः मलाभावः । विष्टरश्रवा इति । विष्टरो वृक्षोऽश्वत्थत- द्रूपत्वेन श्रूयते इति । 'अश्वत्यश्चारिस वृक्षाणाम्' इति भारते। 'वृक्षासनयोर्विष्टरः' इति मूर्धन्यः॥ माहा द्विदानीर्वलतः पयोभराह्यूनीरिवोत्पुच्छचमानतर्णकाः । जातः शुभंयोर्वसुदेवतः प्रभुनाता घटोनीजसीन्नि वर्त्यति ॥१६॥ प्रभुर्वसुदेवतो जातो माहा गामाता व्रजसीनि वर्त्यति वर्धिष्यते । वटत. वलेन हेतुना द्विदान्नीः द्वे दामनी यासां पयोभरात क्षीरातिशयादेतो. द्वयूभ्योरिव द्वे जयसी आ- पीने यासाम् । उत्पुच्छयमानतर्णकाः पुच्छमुदस्यन्तत्तर्णका यासाम् । घटोनीः घट इव ऊधो यासाम् । शुभंयो शुभान्वितात् ॥-उत्पुच्छयमानेति । पुच्छमाण्डचीवरागि', १. 'गौः सौरभेयी माहेयी माहा सुरभिरर्जुनी' इति हैमः. २. 'नानी.' इति पाठः. 2.

·वासुदेगविजनम् । - । ने दिवानाति । दामहारनातागोमागले. RTI Sोन गमागा| 'गोहेन्भगो को धोती। मागीमावादिला दी ।। विमिभयन्विधमिदं यगोभरैः पेपीयमानैर्भगवान्भुजंगराट् । समर्पितलापदि नो मधुद्विपतलाप्रियत्वेन जनुर्महीप्यते ॥ १७ ॥ भजंगराट् जगन्तो भगवान् तस मधुलिपो भपिकोन अपजस्येन अनुर्जन्म प्रही- पते । पपीनान क्रियासमभिहारेण वर्धमानशोभरैरनिरापितर्गगोमि इदं विष विनि- पचन् मि कुर्वन् नोऽन्मारमापदि अमर्पित अक्षान्तस । विमिषयनिति । 'मुण्ड- मिपाल्पमतवादलरलकाततेभ्योगि' शति करणेशि । पेपीरमानरिति । धा- तोरेफाचो हलादे मिपासमभिहारे यर पान.पुन्य भृशार्थो वा रियासमभिहार.। 'लि. पोति धातो पोलादेश. । 'मृपतितिक्षायाम्' इति सेटो निधाया[भ] । कि- वाभावात् गुण । अप्रियेति । 'पच्छी च' इत्यप्रशब्दालावे ॥ चक्रम्यमाणानसद्ध्वनौजसा शोशूयमानान्समरे जिघांसत.। तान्दन्दशूकान्सहकृत्वरीहरे याभ्यधान्येष्यति नन्दतो जनिम्॥१८॥ माया हरे सहकत्वरी महफारिणी सती नन्दतो नन्दगोपात् जनि जन्म एषति । दन्दशूकान हिलान् असुरान् समरे जिघासत असदध्वना दुर्माण चकम्यमाणान् को- हित्येन गच्छत ओजसा शोशूपमानान् शं वर्धमानान् अम्यधानि सम्य धाम :- भावो यस्याः ॥-चकन्यमाणानिति । 'क्रमु पादविक्षेपे' । 'निलं कौटित्ये गतौ' इति गलर्थात् कौटिल्य एव यत् । 'नुगतोऽनुनासिकान्तस्य' इत्यभ्यासस्य नुन् । दन्दशका- निति । 'दंश दंशने । 'लुपसदचरजपजभदहदशगृभ्यो भावगर्हायाम्' इति धात्वगर्हायानेव पद् । 'यजजपदशा यह ' इत्युक । अपधानीति । 'अप्रापत्' 'तत्र भव'' इत्यये 'मन उपधालोपिनोऽन्यतरस्याम्' इति वा टीप् । 'महोपोऽनः', 'अलोऽन्यापूर्व उपधा', 'अदर्शनं लोप. शोरुपनानानिति । 'विभाग इति लिड्बडो प्रसारणम्। 'शेश्वी- यमानान्' इति वा पाठ ॥ उद्दयोतितं येन विपत्तमःसु वः प्रागप्रतिप्रद्युतितस्य शार्जिणः । तल्याच नः पालयितुं ब्रजेत गा साहायकेनैधयितुं मुदं सुराः ॥१९॥ हे सुरा, यूयं साहायन सहायेन व्यापारेण तत्व शाक्षिण मुदं एधयितुंवर्धयितुंगा भुव व्रजेत गच्छेत । येन शार्षिणाकविपत्तम सुविपत्लेव तनःसुप्रागपि उयोतितं प्रज्व- लितं अत्यन्ततेजलिना भूतं भय नः पारयितुं अतिप्रगतितत्व अतिशयेन प्रयोतितुमार- व्यस्व ॥-उयोतितलिति । 'युती दीप्तौ । भावे कः । उदुपधाद्भावादिनमगोरन्यवर- स्थाम्' इति सेटो निष्टाया पक्षे विवाभावः। प्रद्युतितलेलादिमिनि वित्वपक्षः । पाल- वितुमिति । 'सत्यापपाशरूपवीणातूलचोकसेनालोमत्ववर्नवर्णचूर्णचुरादिभ्यो नि' इति

1No text on this page.

·वासुदेवविजयम् । ६१ पूपिदा काम । निजधामेति विशेषणसमास । 'प्रथमानिदि समाम उपग- नापसनरा । 'उपरान पूम्' इति निजराब्दस्य पूर्वनिपातः । निर्मनोदन- मिति । "निरादर 'सान्ता पमन्या' इति समास. । 'एकशिभक्फि चापूर्तिनिपाते इति मनोरनारासोपार्जनसमा । 'गोतियोरपसर्जनस' इति हस. । 'कुत्तरितसमा- साति प्रातिपदिक्संगागा नुम् । वेधा इति । 'अर्थवदधातुरप्रलय प्रातिपदिकम्' पति प्रातिपदिकर शा। चित्रगुरिति । 'गोतियोरुपसर्जनस्य' इति रुस । अतिघु । 'सत्यादय. फान्ताय हितीपया' इति समास । 'हलो नपुंसके प्रातिपदिक्स्य' इति लत्वम् । 'एन इग्घ्रलादेशे' प्रति हखादेशे 'स्थानेऽन्तरतम' 'उकालोऽज्जलदी- पप्लुत' । गोप्ता इति । 'मायादय लार्धधातुके वा' इति तृचि पाक्षिक साय । एदि- स्रोति । 'हांभ्या टेरसंस्पानम्' इत्सडक । अविचानलिरिति । चलेयर् । 'सहिच- लिपतिभ्यो यन्तेभ्य. फिकिनौ वफबौ' । ऐन्द्रीं पुरीमाजुहुवे चकासती या शूरसेनेषु विभाति नीति । गुण्येषु पुण्या मधुरेति पूरभूत्तत्रोग्रसेनः किल पार्थिवामणीः ॥२३॥ मधुरा ति प्रसिता या पूरैन्त्री पुरोमाजुहुवे स्पर्धया भाहतवती । तत्र उग्रसेन. पा- पिवानपी राजश्रेष्ठः अभूत् क्लि । शूरसेनेषु नीति जनपदे चकासती शोभमाना वि. भाति (दीव्यमाने) । गुप्येषु गुणवत्सु पुण्या शुस्करी ॥–शूरसेनेविति । शूरसेनाना राज्ञा निवास इति विस 'तत्य निवास.' इत्यण् । तत्य 'जनपदे लुप्' । 'लपि युक- वत्तिवचने' इति प्रकल्लवदेव लिपसंख्ये । गुण्येविति । यप्रकरणे भन्येभ्योऽपि दृश्यते इति यप्प्रत्यय । पानि विशेषणानि तेषा युक्तवद्भावाभाव (१) । पार्थिवाग्रणी- रिति । 'सर्वभूनिपृथिवीभ्यामपनौ' इत्यम् । 'तस्येवर.' इत्यर्थे । 'भप्रपामाभ्या नय- तेों वकन्य' इति पत्वम् । नोवृतीति सपदादित्वाहृतेः किम् । 'नहिवृति-' इति नेदर्दीर्घः । आजुहुवे इति । इन सीयानाहाने' । 'अभ्यत्तस्य च' इति द्विवचनात् पूर्व संप्रसारणम् ॥ खुस्तथान्ये न नृपा वृपापि नो ववौ यथोवाय यशःपटं गुणैः । सोऽविद्धचेता विषयेण तेन वा निजेव पत्नी पतिवल्यभून्मही ॥२४॥ स उप्रतेनो गुरागाभिगाभिकैः सामानिव यश.पट या एव पटं यथा उवाय व- पति ल, तथा अन्ये नृपा. न जचु उतपन्तः । वृषा इन्द्रः तया नो ववौ न उतवान् । विषयेण विषयै पान्दादिभिरविरचेता अनभिभूतचित्त.। तेन निजा पनीव मही पति- वसी सभर्तृका अभूत् ॥-विषयेगेति । 'जालास्यापामेलिन्यहुवचनमन्यतरस्याम्' इति जासयंस वा बहुपद्भाव । विदेति । 'न संप्रतारपे संप्रसारणम्' इति पूर्व परस्य संप्रसारपस्ते पूर्वस्व प्रससं प्रतिविध्यते। उपायेति । वेज् तन्तुसंताने' । 'वेनो वपि.' इति 'लिटि ययोर' इति वकारस्य संप्रसारपं प्रतिषिभ्यते।नवरिति। 'वधास्पान्यतरत्या किति' इति यकारस वा वकार. । वाविति । 'वेन.' इति संप्रसारणद्वयं प्रतिषि- - waina ·१२ in . -- - " . . परिमाय वि मन 1ो. indifferifion ||२|| 11-12 11tiri it: PिRATNist taim . FIRM 11: Art1 मिमी 1:14t I fti 11 MIN-Lttोती. नि। कोपि की। 'fair fit I'दी १ ॥ [tar " मा TT Tी गिरा। पुना-गामा गुणे विम ग्ते: मानी। गुगामी ॥२६॥ 17 hr 11 माग मे।मिमे - निकोरेगी हितगार.. "11.k सन गित i, मानी मनो, देशीम , Trयी पाकवि बिमं गोवा । रने गात्री तमा माशी ॥-मालगामारोनि । सग (1) 'काम्पसमादाममलिलिनि. नामप्रराय । कास्यने हाल निक- समानुपाय:' । गनीति । 'निसं गागादिपु' इति निवासते। गमान प. रिम्पा निग्रह । पशिदम्य नकार । रामानम्य गर । पूतकवायोमिति। 'पूकमोरे 'दति श्रीर।कागदेशच । पाकपायीमिति । 'पारुप्यनिमितकुसि- दानामुदात 'दनि टीकारादेशी । 'हरविणू पायपी' । मनुमिति । 'मनोरी वा इति डोणहितयोरीकारकारयोरभाव पाक्षिके रूपम् । मानणामिति । मनोरपत्रसमित्यण् । दे- चकीमिति । देवकम्यापत्य देवकी । 'अन इम', 'सनापूर्वको विनिरनित्य.' इति ध्यभाव । 'श्तो मनुष्यजाते' इति हो । देवकी । गार्गीव विज्ञानचणा यशश्चयैः श्येनी: कटाक्षोप्ठमृदुस्मितैर्दिशः। गौरीगरिष्ठा गवलीवितन्वती सैधांबभूवाद्भुतकामनीयका ॥ २७ ।। सा देवकी एधायभूव वगृधे । गार्गी गर्गस्य गोत्रस्यपत्यमिय विज्ञानचणा ज्योतिषा- विज्ञानेन प्रसिद्धो। यशधयः दिश श्येनी श्वेतवर्णा वितन्यती । कटाक्षोष्ठमृदुस्मितः दिश शवली चित्रवर्धा वितन्वती। गौरीगरिष्ठा गौरीव गुरुतरा । अद्भुतकामनीयका । कामनीयक कमनीयत्वम् ।। -एधायभूवेति । 'इजादेव गुरुमतोऽनृच्छ ' इति भाम् । मामो मित्वमदन्तत्वात् 'भागे.' इति लुक् । फुत्सज्ञाया प्रातिपदिकत्वे मु, तस्य 'अन्य- ।

·मोनिका .................' པ་པོཎས པ༌འབ དྭ༌-ཝེ་ -}ཡཁམདེལire-iའབྦཡཁས་པ་སོས་པ་ तीन RTI ( Tोरी पनि 2- तोटोमामी ॥ व.पोराभिमति सतीतरा विन्याय तने हलधर्मसंपदम् । ना जागरामास नियर रेरासांचभूवात्मनु पुण्यनालिनाम्॥२८॥ राजनीयामिना सीन्मूरू समोर निमान दिया। रातिरानसाची स्परं सस्तवमंदिन रारमियाने डा. नरामास तारा पा । परान्निा लामनु नागभूष उपनिवेश ।।-गरमासते। उपपिराभ्योऽन्यनरम्'लाम् । तनाति। अरेच देशेऽपिति' सन्यम्। तिवाहिन्ये मतलेप . " दिचनेऽचिरति सान्यावाद विचने पुनरमान । पापनि नपोलिडे' इत्लारमानाप । ' तिमा सोमपान पति संगर- पम्। पति सचोगिति इति रति निकलेति। लोसावा नवादा भावे॥ विज्ञापुर श्रीमति पुनि नो गिरः तारादरेति प्रतिपित्सुरागनान् । गुरोः सदाध्यापयतोऽनुशासनं ननेज भूर्भा विभरांचकार सा॥२९॥ मा गरो रति अनुशाम्मे भी सदा दिनरापरवती।हे पनि, नः निः विरजनोहि । इति रादरा सरप्रवरः । प्रतिलिइतुलेकल. मनानपारपतनः॥ति । 'बल्दो दयोः' इति नहुन्चन् । दिनरांवकारेति । मन धारोपणपो. । 'भोरोनरवां पर शति का लन् । सुवावाल्र्विचन्न् । 'हचानायुज्यते लिशित टिजन्ता भ्वत्र मन्त्रलपल सायुज्यन्ते । वि- दालविति । 'विद झाने। विडियन्विलन्तरम्' इति किन्न् । सान्त्र- लामाल ।स्टोतु ।' रोझसानगड न केवलं प्रथमपुत्साहु- वचनन्तः । 'सन्देष त्वचनन्दन प्रयुष्यन्वें' हते उत्तौ । लो। 'लति- मुल्लोपनि' ति एच लारः । पापप्त शत जीन + इति एवः स्थानापार॥ गुणैर्यदीयैरतपन्दिवोस्तो व्यध्रुझ्दु.र्न च पुण्यकर्म यः । अनूमुपायंक्त पदोः स जन्मना विभूपयन्नानन्दुन्दुभिः कुलम् ॥३०॥ सन्दुन्दुनेिर देवकोटलाव पीडबन्दी दोनोऽपन्न - पर उपदन्तःकर तिवारदिनदं पुन्पन्न नभुट नन्दन- १. 'तन्नेजन्त इलमपसंहा दवि दत्तन.

·तमा ITTERTAIगी। यो किस्तान TTMENT ... Tी। . बामनियोगामेको तिमिFिIT PATru । जानगी । Pr "fai.. मित्र I Nr भागी। मिनिजिमातो. र आतिशी । म नि: 14:21' इति म एकोनगो ग-इलादिना पाप नाग ।। गर्गेण निशिाहगंस्कृती तौ पालाकानि नत्मली मिरः । वात्म्मादिगार्गानिक दंपनी गती माउल्यमा किसानु शुगुलम् ॥३१॥ तो दंपती नामादिगा गंगागमूह गयोािमाक्षर माहितिगामी न गारगागनम मारली । गाग्गीति । गागी न गार्गायणा गागौं । गगण कुलगुणा निगंनिशाद महती गाविसमंदसारी । नाकात । गन्मान्तराागनया . स्गली निधी । ETTET मायाको न नाही । उपशु हात् उन्नतया मुलं हुगुफम् ॥--गायोनिति । 'मो गुना ताणोश विशेष.':ति र शियते । 'अपर पीरप्रति गोत्रम्' । अपत्यमन्नति गृहम् । गाम्रोनि । 'मी पुरस' प्रति गुना गदगनने मानी शिष्यते । तस्या पुमधादाप । चकामानिति । 'पुमान् स्त्रिया' इति पुमान् शिष्यते । पुलमिति । हरलर औणादिरुः । आधिक्षदिति। 'लिप मालिाने' इति पसः ॥ अतूतुपत्तां कवरीवृतस्रजं कंसः कनिष्ठामुपलाल्य देवकीम् । अदर्शतां सादरमानुकूलिको पुत्रौ दधानः पितरौ कृतार्थताम् ॥ ३२ ॥ कंसः कनिष्ठा ता देवकी उपलाल्य अतू तुपत् तोपयति स्म । कवरीतस्रज कवरी केशरचना । पितरी माता पिता च । आनुकूलिको अनुकूलं वर्तमानौ । पुत्र दुहितर च पुत्रौ सादरमदर्शताम् अपश्यता कृतार्थता दधानौ ॥-पुत्राविति । 'भ्रातृ- पुत्रौ खस्दुहितभ्याम्' इति पुत्र शिष्यते । दुहिता निवर्तते । पितराविति । 'पिता मात्रा' इति पितावशिष्यते । अदर्शतानिति । 'न दृशः' इति क्साभावे 'इरितो वा' इ- त्यड् । 'ऋदृशोऽडि गुण.' । 'उरण रपरः' । अतूतुपदिति । णिधिनुभ्यः कर्तरि चट्' इति च्लेश्वट् । 'णौ चड्युपधाया हख' । 'चडि' इति द्विवचनम् । कबरीति । 'जान- पदकुण्डगोणस्थलभाजनागकालनीलकुशकामुककयरादृत्यमत्रावपनाकृत्रिमात्राणास्थौल्य- वर्णानाच्छादनायोविकारमैथुनेच्छाकेशवेशेषु' इति होम् ।। वाष्पायमाणौ श्वशुरौ प्रणम्य तो शौरिवियोगायुपदारचेतसौ । वस्त्यात्तदीयादथ साधितार्थया जन्यान्वितो वन्धुतया निरैयत ॥३३॥ ।

·वासुदेव विजयम् । ६५ at नाला भारतमा तो भाग मार मन प्रणालदी यस्तार 7 निउ निर्गतताम् । यापामाणी यापमुमती पियोगार्युपान्तमा । पास गन् । गाभितायाबन्धुता यन्नममूहेन अन्वितः । अधी विवाद .... विति । भार या' इति भार शिष्यते । शुरलोकाराकारचोलापौर वापत्यम् इति जटि मधू । साधितेति । 'सिध्यतेरपारलौकिके' इत्यालम् । उपदान रनि । दीः क्षये । 'मीनातिमिनोतिदीया ल्यपि च' रसात्वम् । यन्मुतगति । 'प्राम- जनवा सहायेभ्यस्तल् ॥ शोणीर्वहूर्गा धवलाच चर्करान्पटूश्च दासीर्गुणशालि हास्तिकम् । पुत्र्यै पिता यौतकमुन्मनीभयन्नदिक्षदश्वानधकटयया सह ॥ ३४ ॥ पिता पुत्र्यै चौतक सीधनं अदिक्षत् दत्तवान् । कि तत् । शोणी. धवलाक्ष यहू. गाः पभाध । चर्करान् तरुणान् पशून् तरुणीश्च । पद दासीच । गुणशालि हास्तिकं हस्तिना हस्तिनीना च समूहम् । समान् अवाक्ष । रथकट्यया रथसमृहेन सह । उन्म. नीभवन् उत्पीभवन् ।।-[गा इति । ] 'प्राम्यपगुसधेष्वतरुणेषु सी' इति सी शिष्यते। तस्तुवर्करानिति(१) । अश्वानिति । 'अनेकराफेष्विति वक्तव्यम्' इति पुमान् शिष्यते । शोणोरिति । 'शोणात्प्राचाम्' इति या डीप् । परिति । 'वोतो गुणवचनात्' इति वा डीप् । हात्तिकमिति । 'अचित्तहस्तिधेनोष्टर' समूहे हस्तिनी । प्रातिपदिकात्तु 'भत्या तद्धिते' पुंवद्भावो वकव्या स्थकट्ययेति । 'इनित्रक्च्यचच' इति रथात् क- ट्यच् । पुत्र्यै इति । गौरादि । केचिच्छारिवादिपाठात् डीनिति । अन्यत्त्वाह-पुत्रा- द्वेति पुत्रा पुत्रीति॥ व्यतिप्रभानो विविधस्तदोच्चकैस्तत्रैधते माङ्गलिकः स्म निखनः । रथेन कंसप्रगृहीतरश्मिना जायापतीभ्यामथ निर्यये शनैः ॥ ३५ ॥ तदा तत्र नाइलिट मलार्थो विविधो निस्वनः उच्चकैः एधते ल। व्यतिप्रभानः अन्योन्यविनिमयेन प्रकर्षण शोभमानः अध जायापतीभ्या रथेन शनैः निर्यये निष्का- न्तम् । कंतप्रहीतरश्मिना क्सः सारथ्यमकरोत् ॥~~-एधते इति । ‘एध वृद्धौ' । 'भूवा- दयो धातवः' इति धातुसंज्ञा । 'उपदेशेऽजनुनासिक इत्' इति लक्षारत्येत्संज्ञायाम् 'तस्य लोप.' इति रोष । 'अनुदात्तन्ति नात्मनेपदम् । निर्यये इति । 'भावमणोः' इत्यात्मनेपदम् । व्यतिप्रभानः । 'पतरि कर्मव्यतिहारे इत्यात्मनेपदम् ।। शखापगोरं चलतां पदोद्धतं रजो भटानामधप्रभा रवः। वेला च वादिननिनादमांसला धनाधनानां निनदं निरास्थत॥३६॥ भटाना पदोद्धतं रज. रखेः प्रभा अद्धत् अपिषत् । शतापगोर शस्राण्युद्यम्य च. लतां गच्छता वेला सिंहनाद च पनापनाना वर्पाकारमेपानां निनदं निरास्थत निर- ·६६ इसी नद ।'; ' नागरी। SATH गोत्री निन्दीत । नाति-सी | Tो रएर जापगोरगिसी । 'मी मुगे पनि थानम् । 'मागोम्' ही ना जीनाम: शिरपेनेलो ॥ पढ़ा. मलील निजगुरुन्गुकाः परम्परं पराभगिन । अन्योन्गमुपैतिदनु. पशिनाशिवान्तःपरमोत्गको नणाम् ॥३७ पहा: पप गलीलाग्नु कियाकिनिमोनम | परारं मीभात किमानिनिमगेनाभन्योन्गमुनी राना। उस्माः गिनः । परमोगरा जनता मारण मीक्षा ॥ीजग्गुगिी। 'न गतिमार्ग.ग. पति भार । रारान्योन्गो' साभारः। व्यलमनमिति । 'परमारोपपतराती गफगम्' शीताभाष पक्षिनि । 'ने. विंश.शीपमा दी। इति हलन्तपक्ष (मूत्रप्राप्ताया )। 'न विभती तुम्मा' इति गमः रामारोत्सजाया अभाग.॥ विम्मापभित्री जनमुममेन द्राग्भापयित्री भृशमस्य पश्यताम् । निश्चापगन्ती निकटे तदा वियत्यु रुदस्थादशरीरिणीति गीः॥३८॥ तदा वियति वक्ष्यमाणप्रकारा उधैः अशरीरिणी गी निक्टे उदस्थान् जनं त्मिा- पयित्री उग्रमेनज कस शं भापयित्री भीति की अस्य पचता निश्वापयन्ती निश्चिता कुवंती॥-'चिन् चयने' । 'विस्फरोगी' इति वा आत्वम् । भापयित्रीति । 'निमी भये। 'आदिनिंटुडवः' इति रित्संज्ञा । 'विभेतेहेतुभये' इति वा आत्यम् । निस्लापयित्रीति । 'नित्यं मयतेः' इत्यात्वम् ॥ द्राप्सीः स्म मा शीणि हि कंस तेऽर्पित स्रष्ट्रान्तकस्त्वाममतिविजेष्टमा । अस्या भवानीसहशोऽष्टमः सुतो विक्रेप्यते ते स्ववलेन जीवितम् ॥३९॥ हे कस, त्वं मा द्राप्सीः मा हप. । वष्ट्रा ईश्वरेण अन्तक. ते शीलिंग मूर्धनि आर्पितः हि एव अमतिः अज्ञान त्वा मा विजेष्ट परिभूत् । अस्याः अष्टमः मुतः ते जीवितं खवलेन विक्रेप्यते विक्रीत करियति । भवानीसदृशः पार्यतीतुल्यायाः ॥-विक्रेष्यते इति । 'परिव्यवेभ्य क्रिय.' इति तङ् । भवानीति । 'इन्दवरुणभवशवरुद्रमृडहिमारण्य- यवयवनमातुलाचार्याणामानुक्' इति डोपानुको । खष्ट्रेति । 'जिदृशोझुल्यमकिति' इत्य- मागम. । 'मिदचो.न्त्यात्पर.' । द्वाप्सीरिति । 'अनुदात्तस्य चर्दुपघस्यान्यतरस्याम्' इति वा अमागमः । 'ग्धादिभ्यश्च' इति इविकल्पः। शीष्णांति] । 'शीर्ष छन्दति ॥

·वासुदेवविजयम् । ६७ । संशृण्वतस्तामधदिरं हदि धारदक्षिद्वयमाशु रक्तिमा । धर्मान्वु कंसस्य तदासिचत्तरांसुतोऽङ्गरागोऽलिपताखिलं वपुः॥४०॥ तदा ता गिरं संरश्वतः फसल हदि कुत् मोधः अपत् । अक्षियं रक्तिमा रसत्वं आशुभारत् प्राप्त । पर्माम्बु लसिलं नपुः सतिनत्तरा अतिशयेन तिकमक्रोत्। सुत सारागः सल्पित लिप्तमकरोत् ॥-अतिचत्तरानिति । 'लिपिसिचिहा' इत्सड् । ललिपतेति । 'मात्मनेपदेष्वन्यतरसाम्' इलङ् । अत्र्यदिति । पुषारिपुतादितः परसै- पदेषु इखड् । भारदिति । 'सतिशास्त्वर्तिभ्यर्थ' इत्सड् ॥ रजोविलिप्ती तनुमुद्वहन्वलक्रीती विधास्वनिजजीवितस्थितिम् । स शङ्खभिन्नीपतिद्विषां तनूः कर्तारमुनं करवालमाददे ॥ ४१ ।। स नृपतिः उ करपलं साददे । रजोविलिप्तो अल्पेन रजता विलिप्ता तनुं उर्हन् । निजजीवितस्थिति बलजीती वन होता विधास्वन् । द्विधा तनू शामिनो कारम् ॥ साददे इति । 'हु दान दाने । 'लाखे दोऽनासविहरणे' इति तद् । पल्मोवीमति। 'झीतावरणपूर्वात्' इति डीप् । रोविलिप्तीमिति । 'सादल्पालायाम् इति डी । शभिनीरिति । 'पोहेशान्तोदात्तात् इति से ।। मनोजगात्री मधुरारुणाधरा शातोदरी चन्द्रमुखी पृथुस्तना। तृपेण दोप्णा सहजा जिघांसुना शीर्पण्यबालेपु हठाइगृह्यत ।। ४२ ॥ शात ताम्। चन्द्रमुखीति । लाताचोपसर्जनादसयोगोपधात् इति वाडी।मनोगा. नीति। गावडेयोपजन्यम् इति वा डीम्। सातोदरोति । नातिकोदरौजवादन्त- मा' इति वा ले । नधुरारणाधरेति । 'म गोडादिवाचा' इति से । प्रतिषेधे टा। जोयेतिरीरावयवाचन्'ति शिरसरादापत्। 'येच तद्धिते वा केशेषु शि- रतः शार्पनादेशो वसन्य'ति चोपनादेशः । ये चाभावो.' इति प्रतिभावः । दोपोति। पनोमानिशतन्यूपन्दोपन्यजनदाउन्नतिषु' इति दोपनादेशः। अनासिका शूर्पणखा कृता न कि रामेण नो वा किमहानि ताटका । खले ब्रुवत्येवमवामुखी सती तलिन्नशेषा जनताथ सारुदन् ॥४३॥ तलिन् एवं पति शेषा सा जनता भवानुसी सती अरदद् । रामेण सर्पपसा बन्नतिता कि न ता । ताटका नो वा विमहानि इति सले॥-अस्दरिति । 'बिर - दुविनोचने । रितोपा' लट् । मनासिपेति । 'सनमिदनान समिति पंधः। शूर्पजलेति । निस्स्साहापाम् इति प्रतिषेध । जवाइसीति । सिपूर्व- पदान्ती' इति सम् ॥ १. 'लपानि रति दुसम्.

·काव्यमाला । उपस्थिते पाणिगृहीत्युपप्लवे भयं समाश्वद्धृदि पत्युरुच्चकैः । महान्विमर्शोऽप्युदपादि रोपणं ततः स विद्वानिति कंसमाख्यत ॥४४|| पाणिगृहीत्युपप्लवे पत्नीविनाशे उपस्थिते पत्यु. हृदि भयं उच्चकै समाश्वत् वये । महान् विमर्श उदपादि उपपन्नो वितत: कंसमिति आख्यत रोपणं विद्वान् ।।-समाय- दिति । 'स्तम्भुमुचुम्लुचुचुग्लचुग्लुचश्विभ्यश्च.' इति वा अड्। उदपादि 'चिण ते पद इति च्लेश्चिण्णादेश. । पाणिगृहीतीति । पाणिहीतोऽस्या इति 'पाणिगृहीत्यादीनामर्थविगेषे डीवक्तव्य'॥ उत्तिष्ठसे कर्मणि कि जुगुप्सिते संदिह्य धर्मे त्वयि तिष्ठते जनः । संक्रीडतां कीर्तिरदूपितैव ते का वा त्वरैपा ह्यवतिष्ठते वशे ॥ ४५ ॥ त्वं जुगुप्सिते निन्दिते कर्मणि कि उत्तिष्ठसे ईहसे । जन. धर्म संदिह्य त्वयि तिष्ठते निर्णयहेतुत्वेनाश्रयति । ते कीर्तिः अदूषितैव सक्रीडताम् । का वा त्वरा एपा । वशे अधीने अवतिष्ठते हि ॥-संक्रीडतामिति । 'क्रीडोऽनुसंपरिभ्यश्च' इति तड् । अवतिष्ठते इति । 'समवप्रविभ्य. स्थ.' इति तड् । तिष्ठते इति । 'प्रकाशनस्थयाख्ययोश्च' इति तद् । उत्तिष्ठस इति । 'उदोऽनूर्वकर्मणि' 'उद ईहायामिति वक्तव्यम्' इति तड्।। अदीपि कोपः कुत एप नह्यसौ न स्यादशिश्वीत्यधुनास्ति निर्णयः । प्रसोप्यते चेदपि ते जगजित: कलो भवेच्चिन्तयितुं महीपते ।। ४६॥ हे महीपते, ते कुत कस्माद्धेतो एप कोप. अदीपि दीप्तोऽभूत् । असौ भशियी शिशुना विनाभूता न स्यादिति अधुनापि न हि निर्णयोऽस्ति । प्रसोप्यते चेदपि ते वि. न्तयितु कलो भवेत् । जगजित |-अदीपीति । 'दीपजनबुधपूरितायिप्यायिभ्योऽन्य. तरस्याम्' इति च्लेस्ते चिण् । [अशिश्वीति । 'सख्य शिश्वीति भाषायाम्' इति निपात. नम् । 'हल्ल्याटम्यो दीर्घात्मुतिस्यपृक्तं हल्' इति सुलोप । प्रसोप्यत इति । 'पृद प्राणिप्रसवे'। 'यात्लादे प रा । निर्णय इति । 'णीन् प्रापणे' । 'णो न ''उपसर्गादसमासे- ऽपि' इति णत्वम । भवेदिति । 'अतो येय.' । 'लोपो व्योवलि' इति यलोप. । जगजित इति कि । 'वेरपृक्तस्य' इति वेलाप । महीपते इति । 'एइहस्वात्संबुद्ध ' इति हालोप ॥ अस्या बधात्पुण्यमहीम्हो रुपा च्छायां भवानच्छिदुरां स्म मा च्छिदत् । कीर्ति मनस्तापहृतं विमृत्वरी हीच्छेन्न को दुर्यशमामलीमसः ॥ ४७ ॥ भवान् अन्या ववान् कीर्ति मा म्म च्छिदत् हिना कुरु । पुण्यमहीरह छायाम् । अच्छिदुग च्छेदन नीला छिदुरा । मनस्तापहृतं विमृत्वरी विमरणशीला सत. । अम. लीमम. से दुर्यशमा न होच्छन् लनेत । दुर्यशमा मलीमग इति वा ॥-विग वरी- मिति । 'दनगजिमतिभ्य. करपू' इति धरपि 'हस्सम्य पिति कृति नुह' इति गुगा- ·पानदेवदिशा। । I. Afगमिति । लावारिसी EY HIT FAIमा सीमित ना भी। नाम् । ' दोसीन । स्थानमायामिति । 'पातानाजी ना ।। न्यवाहा पाणावसिमुज्जलं रथे गव्यादिजसीजनरल्याक्षिणम् । कायमक्षगुपेयुपा यगो रक्ष्ये हि भाव्यं प्रभुणा दयालुना ॥४८॥ पापी पर सिमासु रते न्यस (लो) स्थापय । गचानिजसीजनरदक्षि- पम् । गला गोसमूर । रनो क्षणम् । प्रभुणा रहने जने पिये दगालना भायं अपाय भवितव्यम् हि लक्ष क्षेतमराज्य बातम्यं मयार्थरहितं या उपेयुपा -न्यस्वे- ति । तो पणनि' पति वारस यार । पापो असिमिति । 'एचोऽयवाया' इति सोलारसापादेश । गत्येति । 'रालगोरथात् इति प्रत्यये 'वान्तो यि प्रत्यये' इति लोकारवायादेश । भान्यमिति । 'मोरावश्यके' रति प्यति यती धातोलनिमित्तस्यैव' इलावादेश । क्षय्येति । 'क्षय्यजय्यौ राज्यार्थे इत्यादेशो निपात्यते । अय्यामिति । पत्तदयें' लयादेशो निपात्यते । रथ इति । 'एक. पूर्वपरयो' इसधिफल 'आहुण.' इति एकादेशः । तत्स 'अन्तादिवस' इति सुप् सादिवझाव । पदसंज्ञा ॥ नारीवधान न्यवृतत्स तद्गिरः कद्रूजहिंसः श्रुतवानपीदृशीः । तां संहितोरूं युवति सरोरुदां शौरीचमाक्षीत्कुररीमिवेक्षिता ॥४९॥ स. क्तः दृशी. तद्गिरः भुतवानपि नारीवधात् न न्वतत् निवृत्त । शौरी. कुर- रोनिक सरोज्दा भूशायमानरोदनसहिता युवति इक्षिता बमाक्षात् विमर्श कृतवान् । सहितोमिति । संहितादूरु यस्या' । क्यूजहिंस' सर्पवदिताशीलः ॥-कुररीनिति । 'जातेरसीविषयादयोपधात्' इति डीए । सहितोरुमिति । 'संहितशफ्लक्षणवानादेव' इत्यू । क्न् पति 'सायाम्' इति क्गन्दापूर । नारीति 'शारिवायनो डोन्' नर- योईदिति डोन् । युवतिमिति । तखिता. इत्यापचनाप्यायमधिल 'धूनत्ति. इति सिया ति. [सर्वतोऽक्तिमादित्येके इति । रोत्देति । यदन्तादप्रत्यये यलोपः। यः साधु मन्त्रैरुपतिष्ठते हरिं तद्भावपूतानपि वोपतिष्ठते । चित्ते तदीये घुपतिष्टते क्षमा सैतादृशस्योत्तपते कथं पुनः ॥ ५० ॥ यो मन्तैः करण हरि साधु उपतिष्टते पूजयति अपि वा तद्भावपूतान् विष्णुभक्त्या इसालन. उपतिष्टते तैमैत्री स्रोति । तदीये चित्ते हि क्षमा उपतिष्टते संनिधत्ते। मा क्षमा एताहात्स दुष्टस चिते क्य पुनरत्तपते प्रकाशते ॥-हरिनुपविष्टत इति । 'उपा- निबारणे । अतिष्ठते । 'उपाद्देवपूजातंगतिकरणमिवकरणपथिष्विति वलव्यम् इति सर । उपतिष्त इति 'सर्मकाय' इति तद् । उत्तपत शते 'उद्विभ्या तपः इति तत् ॥

·७० काव्यमाला। प्राजान्क्वचित्संशृणुते न खल्वसौ संपश्यतेऽष्णा वत नान्तरेण वा । नो वा सतः संहयते तितंसितं संदृप्य किंवाहयते परं सुरान् ॥५१॥ असो क्वचिदप्यवस्थाया प्राज्ञान् न खलु सशृणुते । अन्तरेण अक्षणा मनमा वान सपश्यते वीक्षते वत । आत्मन तितंमितं चिकीर्पितं सत सज्जनान् न वा सहयते। किंतु सदृप्य दृप्तो भूत्वा पर केवलं सुरानाहयते स्पर्षया आहानं कुरुते ॥ सुपुत इति । 'समो गम्वृच्छिप्रच्छिखरत्यर्तिश्रुविदिभ्यः' इति कमाविवक्षायामात्मनेपदम् । सप- श्यत इति । 'दृशेश्चेति वक्तव्यम्' इति तड् । 'धातोरान्तरे वृत्तीत्वर्थेनोपसंग्रहात् । प्रतिद्धरविवक्षात कर्मणोऽकर्मिका क्रिया ॥' संयत इति 'निसमुपविभ्यो ह ' इति तद् । आह्वयत इति । 'स्पर्धायामाड' इति तड् ।। अस्मै ततोऽस्या वितरीतुमात्मजानुग्रामुपेत्याप्यधुनैप संविदम् । मृत्योरुपेतात्परिपालये सतीमेतां वराकीमथ सोऽभ्युपैतु वा ॥ ५२ ।। तत तस्मात् एपोऽहं अस्याः आत्मजान् अस्मै वितरीतुं दातुमुनां संविदं प्रतिज्ञा- मुपेत्यापि एता अधुना उपेतात् आसन्नात् मृलो. परिपालये । स मृत्यु. अथ कालान्तरे अभ्युपैतु वा। सती वराकी मन्दाम् ॥--उपेलेति । 'पत्वतुकोरसिद्ध.' इत्येकादेशत्यतिद्ध- त्वात् तुक् । अधुनैप इति । 'वृद्धिरेचि' इति वृद्धिः। अभ्युपैतु इति । "एवेधत्यू[सु' इति वृद्धि । वराकीमिति । 'जल्पभिक्षकुलुण्टडः पाकन्' 'प प्रत्ययस्य' इतीत्सना ॥ कृतस्मितेनौजसिकोऽथ शारुकः क्षितीश्वरः साहसिकोऽथ शौरिमा । अनाहतामौद्यत गां विपद्यहो न कुण्ठभावं मतिमानुपार्छति ॥५३॥ अथ कृतस्मितेन शौरिणा स क्षितीश्वर गा वाच औद्यत उक्त. । औजसिकः ओ- नसा वर्तमान । साहसिक सहसा वर्तमान शारुको हिंसाशील । अनाहता सलाम् । मतिमान् विपद्यपि कुण्ठभाव न उपार्छति प्राप्नोति । अहो ।-औद्यत इति । वदे कि सप्रसारणम् । 'आटश्च' इति वृद्धि । उपार्छतीति 'उपसर्गादति धातौ' इति वृद्धिः। गामिति । 'औतोऽम्शसो.' इत्याकारादेश.। औजसिफ साहसिकः । 'ओज सहो- म्भसा वर्तते' इति ठक् ॥ अकारि यस्य प्रकरः स्वयं द्विपामदुग्ध कामानपि गौरियं समान् । जगत्यवारुद्ध च ताशस्य ते सुहृजनोऽयं नृवरानुतप्त मा ॥ ५४ ।। हे नृवर, यस्य द्विपा प्रकर. समूहः खय अकारि हिंस्यते स्म । इय गौः भूमिः यस्य ममान् कामान् खय अदुग्ध दुग्धे स्म । अस्य जगती अवारुद्ध अवरुध्यते स्म । वी. क्रियते स्म तादृशस्य ते सुहृत् अयं जन मा अनुतप्त पश्चात्तापं प्राप्नोतु ॥---अकारीति 'अच कर्मकर्तरि' इति ते च्लेर्वा चिण् । अदुग्धेति । 'दुश्च'] इति तशन्दे ग्लेश्चि- विकल्प । अवारुद्धति । 'न रुध.' इति चिण्प्रतिपेघ. । अनुतप्तेति । 'तपोऽनुतापे च' इति चिण्प्रतिषेधः॥

·चासुदेव विजयम् । अपलामला भवते नमगमप्यतानि राजन्ननुगृयतामियम । भवानी दी। पुरीहीव्यता जनेन मा लाम्य यमार्थसाधने ।।५।। हैरानन्, भगा नगगमापां भवते अदायि दत्तम् । इयमनुगताम् । स- गोव्यसननील भव । इन पुरि मधुराया दोव्यता दिवीचाचरना जनेन सादी शोगगमा राम्ग । अर्थगाधने यस यनं कुरु ॥-अदायोति । 'निण भावस्मयो.' रति तरादे सेमिण । अनुगणतामिति । 'सार्वधातुके यक्' इति यर । भवेति । कतार सप्' पति सप् । दीव्येति । 'दिवादिभ्यः सन्' । शाम्यति । वा भाशमलाश प्रमुगु- मुत्रपिनुटितप.इति श्यन् । यसेति 'यसु प्रयते' 'यसोऽनुपसर्गा' इति सन्धिकरप । पोचतेति । अधिवरणागति वक्तव्यम्' इति भानारे क्यच् ॥ संयस्यतः साधुहिते भियं निजामाधुन्वतीमानकदुन्दुभेगिरम् । शृण्वन्नृपस्तत्क्षणमक्ष्णुवन्मदः सोऽमित्यवक्प्रोज्झितजामिधिप्सकः।।५६॥ दुन्दुभे गिर शृण्वन् स नृप तत्क्षण अविलम्बेन ओं तथास्तु इत्यवक उर- वान् । साधुहिते सयस्थत यतमानस्य । निजा भिय आधुन्वती कम्पयन्तीम् । अणु- वन्मद व्यानुवन्मदो यस्य । प्रोशितजामिधिप्सक प्रोसिता जाम्या खमु धिप्सा हिसेच्छा येन ॥--संयस्यत इति । 'सयसच' इति । वा इयन् । आधुन्वतीमिति । 'धून क- म्पने' 'खादिभ्य. नु' । शृण्वनिति । 'भुव च' इति श्नु इत्यादेशश्च । अणु- वन्मद इति । 'अक्ष व्याप्तौ' । 'अक्षोऽन्यतरस्याम्' इति श्नु । सोऽमिति । 'सोऽचि लोपे चेत्पादपूरणम्' इति सुलोप । 'ओमाडोश्च' इति पररूपत्वम् । साधुहित इति । 'हित- योगे चतुर्थी वक्तव्या' । 'चतुर्थी तदर्था-' इति समास. । 'जामि खस्कुलसियो । भिन्युगिरीनप्यधिकुर्वते च ये जगन्ति रुन्धन्त्यपि मण्डलं दिशाम् । दर्प बलारेरपि तक्ष्णुवन्त्यलं प्रकुर्वते यान्सदरा: सुरा अपि ॥५७|| धिन्वन्ति ये बन्धुजनं तुदन्ति ये शोच्यान्कथं भव्यदृशो भवाहशः । स्तुत्वेति कंसं व्यतनोदथो मति गन्तुं सुपामानकदुन्दुभिहान् ।।५८॥ द्वयोरन्वय. । अधो आनकदुन्दुभिः कंस इति स्तुत्वा गृहान् गन्तुं मतिं व्यतनोत् । सुपामा शोभनं सान्त्ववचनं यत्त्य । कथं स्तुत्वा । ये गिरीनपि भिन्यु., ये च जगन्ति अधिकुर्वते अभिभवन्ति, दिशा मण्डलमपि रुन्धन्ति, बलारेरपि दर्प अल तक्ष्णुवन्ति तनूकुर्वन्ति यान् सुरा. सदरा सभयाः प्रकुर्वते सेवन्ते, बन्धुजनं धिन्वन्ति प्रीणयन्ति, ते भवाश. त्वादृश कथ शोच्यान् असादृशान् तुदन्ति व्यथयन्ति । भव्यदृश. कुशल मेव पश्यन्त ॥-प्रकुर्वत इति । 'गन्धनावक्षेपणतेवनसाहसिक्यप्रतियत्नप्रकथनोपयोगेपु कुन' इति सेवने तड् । अधिकुर्वत इति । 'अधे प्रसहने' इति अभिभवे तद् । प्रसह- १ 'दीव्यतीति दीर्घस्तु प्राच.प्रामादिक.' इति नामधातुप्रक्रियाया सिद्धान्तकौमुदी. .

·काव्यमाला। ...." नमभिभवः पराजयो वा । तल्गुवन्तीति । 'तनूकरणे तक्षः' इति वा दुः । अनेकार्या धातवः । तुदन्तीति । 'तुदादिभ्यः शः' 'अतो गुणे' इति पररूपत्वम् । स्न्वन्तीति । 'रुधादिभ्यः नम्' । व्यतनोदिति । 'तनादिकृभ्य । धिन्वन्तीति । हि [धिवि] (जिविप्रीणना.. । 'विन्विकृश्योर च' इति उप्रलयः । अकारथान्तादेन । अतो लोपस्य स्थानिवद्भावागुणाभावः । भिन्युरिति 'भिद्यतेनन्' 'दन्यपदान्तान्' इति पररूपत्वम् । 'सुपामादिपु व' इति पत्वम् ।। मित्रैश्चटचटदिति त्रुटितोरुहारैः संमर्दतः स निजधाम विवेश रूपम् । केलीसमीकरतखानिकखव्यमानचर्मावलीपटपटायितपाटिताशम्॥५९॥ स मित्रैः स ह निजधाम विवेश । रूपं प्रगन्तं विवेश । मर्दतः हेतोः ऋचर- दिति त्रुटितोरुहारैः केलीति समीकं युधं(?) खानिकाः बनायुधा क्रियाविशेषणम् ।।-चटचटदिति । 'निलवीप्सयोः' इति द्विवचनम् । 'तस्स परमात्रे डितम्' । 'नाडितस्यान्यस्य तु वा' इत्यच्छन्दस्य इतरिकारस्य व परल्पकादेशा- मावः । तकारेकारयोः पररूपविकल्पः । पटपटायितेति । पट इलस 'डात्रि बहुल द्वे भवत इति वक्तव्यम्' इति टिलोपात् पूर्व द्विवचनम् । 'निलमात्रेडिते डाचीति वचम् इति पूर्वान्त्यतकारस्योत्तरादिपकारस्य च पररूपमेकादेशः । निजधानेति । बाहिरहि- विशां क्रम' [] इत्यधिकरणस्य कर्मसंज्ञा ॥ स्वस्रीजनांश्चात्मरुचा क्षिपन्ती हस्ती लसन्माङ्गलिको दवानाम् । हीणांनवोढां जगतोऽभिनन्द्यां तां पर्यगृहन्मुदिताः पुरंध्यः ॥ ६॥ पतिपुत्रवत्सः नियो मुदिताः तां नवोटां पर्यगृहन् । आत्मरुवा खत्रीजनानपि निय- न्तीम्, लसन्माङ्गलिकी हस्ती दधानाम् , सन्ति माङ्गलिकानि दर्पणादीनि ययोः।होगां लजिताम् । जगतः अभिनन्द्याम् ।।-पर्यगृइनिति । 'यादिभ्यःना' 'भाभ्यलयो- रात.' इत्यालोपः । च आत्मेति । 'अकः सवर्णे दीर्घः' इति योरेकादेशो दीर्घः । 'तु- ल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम्' । जनानिति । जन अम् । 'प्रयमयोः पूर्वमवर्णः' इति द्वयो पूर्व- सवर्णदीर्घ एकादेशः । 'तलाच्छसो नः पुंति' इति सकारस नकारः । हताविति । 'ना- दिचि'। पूर्वसवर्णदीर्घप्रतिषेधः । पुरंत्य इति । पुरं गृहं धरतीति.... पूर्वपकादेशः । ऊटेति । वहेर्निष्टाया संप्रसारणम् । 'संप्रसारणाच' इति पूर्वरूपम् । जगतोऽमीति । 'एड. पदान्तादति' इति पूर्वमत्वम् ।। आचार्याण्यो मातुलान्यश्च दाल्यो गार्गायण्यो ब्रह्मवचो गणक्यः । रम्भोर्वश्च क्षत्रियाण्यस्तरुण्यः शूयः शूद्रा मोमुदामामुरुचः ॥३१॥ एताः स्त्रियः उच्चैःमोनुदामामुः पुनः पुनर्नुनुदिरे । आचार्याप्यः आचार्याणा नियः । मानुटान्यः मातुलानां त्रियः । दात्यः दक्षस्य सत्यपत्यानि। गागाययः गर्मगोत्रमं. भूताः । गणक्यः गणकाना नियः । कृत्रियायः क्षत्रियकुलजाः । शूयः शूद्रागा भार्या ।

·सामुजियम् । ७३ . R - ::T मो मोरमा हामो नाम माता-दिगा यानुतीमालाला मामपितामहरातीमावमादान, भातरि मनिपालते । 'उपाशानमापा पापको दीपाति । अत:' अपला, 'इतो मनुष्यजाते'भी तोप । गागानव शी'गादिभ्यो चन्'जी गोने मन् । 'न'मानां फरालित' जीवाफ । पितारी । प्रायन इति । 'त' । गणस्य इति । 'पुंनो. गादार वाम्'शी । शमा इति । जातिविपक्षायाम् 'शा नामहत्पूर्वा' इति टाम्॥ ततो विसृज्याचपतादि शौरिदत्यारिपादान्जविलारचेताः । गर्ग च गाय च ननाम दाक्षिं गाायणादीन मुनींसिवेदान् ॥६२।। ततः शौरिः साधपतादि जनजातं विराज्य मुनीसनाम । अश्वपतीना नमूह साप- तम् । गर्ग व गायै च गर्गस्य गोत्रापत्यम् । दाक्षि दक्षस्थापत्यम् । गाायणादीन् । गर्गस्य युपापलं गार्यायण. । निवेदान् बीन पेदान् अधोतवन्तः । दैवारीति । विला- तृ विलयनशीलम् ।।-साक्षपतमिति। 'समर्थाना प्रथमावा राति खार्थिवेभ्यःप्राफनाना प्रत्ययानां सूत्रेषु प्रथमानिर्दिष्ट शब्द प्रतित्वेनाधिक्रियते । 'प्राग्दीव्यतोऽग्' इत्यप- वादविषयं परिटला भवतीति परिभाष्यते । संस्थाकालाविहाविवक्षितौ । तस्य समूह.' इत्यण् । 'अश्वपलादिभ्यर' इत्या । पत्युत्तरपदाचस्स याधम् । दैलेति । तस्याप- त्वम्' इत्यर्थे 'दिलदित्यादित्वपत्युत्तरपदाच.' । त्रिवेदानिति । तदधीते तद्वेद' श्त्वम् । तस्य 'द्विगोर्खगनपत्ये' इति लक् । गामिति । 'तस्थापत्यम्' इत्यधिकृत्य 'गदिभ्यो यम्' इति गोनापत्वे यन्। 'एको गोत्रे' इति गर्गशब्द एव प्रकृतिः । अपलं पौत्रप्रभृति गोत्रम्' । गाव्यति। 'यनिलोध इति युवापत्ये फक्। 'गोत्रायून्यसियाम्' रति युवप्रत्ययस्य गोत्रप्रलयान्तं पदं प्रतिनियम्यते । 'जीवति तु वंश्ये युवा इति चतु- पित्लादेर्युक्संज्ञा । दाक्षिनिति । अपत्यार्थे 'भत इन्' बिलात इति । 'लोड श्लेषणे'। 'विभाषा लीयते.' इति वा आत्वम् । 'विलेतृ' इति वा पाठ. ॥ गार्गीयास्ते साधु गाायमाणाश्चाजीगर्तिश्चाथ दाक्षायणाश्च । वैश्वामित्रात्रेयकोपीतकेया मार्कण्डेयः सोऽपि मैत्रेयनामा ।। ६३ ।। नाडायनो वादरिकश्च तस्मै व्यासश्च कानीनमुनिर्गरीयान् । माण्डूकिरेषां तनयाश्च पौत्रा महाशिषोऽनाष्टमिका वितेरुः ॥ ६४ ॥ दूयोरन्वयः । ते तलै साधु महाशिषः विवरदत्तवन्तः । गागीयाः गर्गयुवापलभूतगा. ायणशिष्याः । गर्गस्य कुत्सितयुवापलं चापि। भाजीगतिरजीगतत्यापत्यम् । अथेति समुचये। दाक्षायणा इति । दाक्षस पूजितं गोत्रापत्वं च वैवामित्रात्रेयकोपोतकेयाः विक्षानिन्नस्थापलम् । आत्रेयः अनेरपत्यम् । कोपोतकेयः कुपोतकत्यापत्यम् । मार्क- डेयः भूकम्जोरपलम् । मैमेयनामा चोऽपि । मिश्योरपलं मैनेयः । नाडायनः नडस.

·काव्यमाला। । गोत्रापत्यम । वादरिकः वदरिकानु(राण्यु)ञ्छन् । व्यास कानीनमुनिः । कन्याया अ- पत्यं ऋषिः गरीयान् गुरुतरः। माण्इतिः मण्डकापत्यम् । एषां तनयाय पात्रा पु. नाणा पुनाथ अनामिकाः । आटमिक अष्टम्या अधीतवान् ॥--गागीया इति । गा- ायणशब्दात् 'वृद्धाच्छ' इति गैपिके छप्रत्यये विवक्षिते 'फफिलोरन्यतरसाम्' इति युवप्रत्ययस्य फको लक् । 'पृद्धिर्यस्थाचामादिस्तद्रुद्धम्' इति वृद्धसज्ञा । 'युद्धाच्छ' दी. पिक । यूनच कुत्साया [ गोत्रसंज्ञेति वाच्यम् ] इति युवसज्ञा । आजीगतिरिति 'याहा- दिभ्यश्च' इतीन् । दाक्षायण । 'वृद्वस्य च पूजायाम्' इति वा युवसंज्ञायाम् 'यनिनोच' इति यूनि फक् । वैश्वामित्रेति । 'मित्रे चो' इति पूर्वपदस्य दीर्घ विश्वामित्र. । तस्मात् "ऋप्यन्धकवृष्णिकुरुभ्यश्च' इत्यण् । आत्रेयेति । इतश्चानिन' इति ढक्। कौपीतकेयेति । 'विकर्णकुपीतकात्काश्यपे' इति ढक् । मार्कण्डेय इति । 'शुभ्रादिभ्यश्च' इति ठक् । लोपोऽकवा' इति उकारलोप । मैत्रेयेति । 'गृष्टयादिभ्यश्च' इति दन् । 'केकयमिवयुप्र- लयाना याटेरिय' । नाडायन इति । 'नडादिभ्यः फक्' गोत्रापसे । व्यास इति । 'असु क्षेपणे' । व्याडावुपसगौ । पचाद्यच् । वि वेदान् विभज्य आ समन्तात् शिष्येषु अस्थति इति । अथवा अस्मादेव धातोर्विपूर्वात् करणे घन् । कानीनेति । 'कन्याया कनीन च' इत्यण् । कनीनादेशश्च । माण्डूकिरिति । 'टक्च मण्ड्कात्' इति टक् । पौत्रा इति । 'अनुष्यानन्तर्ये विदादिभ्योऽन्' इति अस्य अपित्वादनन्तरापले पुत्रशब्दादम्। बादरिक इति 'उञ्छति' इति ठक् । अनाष्टमिका इति 'अध्यायिन्यदेशकालात्' इति ठक् ।। द्वैमातुरादिसुरसंधतनोरसोढुदैतेयदुर्विलसितानि गवेश्वरस्य । चेतो हरेविदधती पदयोर्गुणैः खै: पत्युर्मनोऽहरदथो अतुलैर्वधूः सा ६५ अथो सा वधू खैर्गुणै पत्युः मन. अहरत् । अतुलै. । चेत हरे. पदयो. विदधती। द्वैमातुरादिसुरसंघतनोः । द्वैमातुरो गणपति । दैतेयर्विलसितानि असोडुः । गवेश्वरस्य गवामीश्वरस्य ॥-द्वैमातुरेति। द्वयोर्मात्रोरपत्यमित्यर्थे'मातुरुत्सख्यासंभद्रपूर्वाया 'इत्यण् । उत्वं च । दैतेयेति । 'कृदिकारादक्तिन.' इति वा डीपि 'श्रीभ्यो ठक्' इति ठक् । तनो- रिति । 'डसिडसोश्च' इति पूर्वरूपत्वम् । असोडरिति । 'ऋत उत्' इति द्वयोरेक उकारो र- पर । 'रात्सस्य' इति सलोप । पत्युरिति । 'ख्यत्यात्परस्य' इति डसोऽकारस्य उकार । मनोहरदिति । 'ससजुपो रु.' 'अतो रोरप्लुतादप्ठते' इति रोरुकारः । चेतो हरेरिति ।'ह. शि च' इति रोरुकार । गवेश्वरस्येति । 'अवट् स्फोटायनस्य' इति गोरवडादेश । 'डिका' इत्यन्तस्य । अथो अतुलैरिति । 'ओत्' इति प्रगृह्यसज्ञायाम् 'तप्रगृह्या अचि' इति प्रकृतिभावः ।। आनर्च यो महऋपीन्गुणसंपदा खं पर्यष्करोच्च विधे च मतिं गवेन्द्रे । स्कुन्वन्धुलोकमपि कीर्तिभरेण सैप तामन्वरुध्यत पथं सदृशीं न शौरिः६६ स एप शौरि. सदृशीं ता कथं न अन्वरुध्यत अनुवर्तते स । यः महऋपीन् महत ·--- ..- 1 ।', --- ::T) । - । -:.-:।। कामीचा नंगा डा. बली बार बानिया। IITTET लीना होगा ये नापि माताजीना.६५ का गान मानावागामाया गाने पुननेने याः । मानिसमागमनानाची टिकोऽनुप्रधानम् ॥ १८ ॥ མཐཙནག ༽iiiriའུ༌དན ་' iir et iiif ། गला पलासपना गिल नगरपचानि । न भवान् पसल उन्धो । नापसे मारपमुग्पतानि । नायीमारिपत्यागे न मान- मेरा यजाणोनामपदानि न । भातृप्या नावृणामपचानि च । येन लीना मुला- पवानि च म सरापलानि । ये ग माहाकुलीना मागुरापतानि च कारल्या पा गा. करितानि नापलानि । येन दासेरदेवरा पानीपुरमाया. ये पुन दो गरे । दुलापलानि । ताक्षप्याचा तक्षापत्यपन्तय । तान् । वृत्तमर्वागमः । उनमधीतम् । वैरिको शिमनीति मला मुसा ॥पैपलीया इति । "पितृपमुाउन्। पलपला छप्प्रत्यय मातृपसेया । 'मातृप्पमुश' इति । तकिलोप 'ति रोपोऽयम्। प्रया इति । 'अपूर्वपदादन्यतरम्या यटका' इति यत् । स्त्रीया इति ‘वमुदछ.'। पाल्यापिनेया इति । 'वल्याप्यादीनामिनः' ति टर। एनड्डादेशध। नानृव्या इति । 'भातुर्यग' गुर्या इति । 'राजावरायत्' कुलीना इति। 'फुलारा'। कौरव्येति । 'फुर्मादिभ्यो प्य ' इति प्या('फुस्नादिभ्यो प्य रति प्यप्रचयोऽन्योऽपि तद्राजसंशोऽति तख पहुषु उरु । अयं तु श्रूयत एव । माहाकुलीना इति । 'महाकुलादखलौ' । गर्गा इति। 'गोत्ररियाः कुत्तने ण च'गोत्राभिधायिनः शब्दापगढको । दासेरेति।'क्षुदाभ्यो या' इति ट्रक् । ताक्षप्येति । 'सेनान्तलक्षणकारिभ्यश्च' इति प्य । कारिण. कारवः । दीपलेया इति । 'दुप्फुलाट्ट । रत्तेति । 'पोरध्ययने वृत्तम्' दैटिकेति । अस्तिनास्ति दिष्ट मति.' । अनुप्रधानमिति आनुपूर्थेऽव्ययीभावः ॥ पुपाण धर्म न तपासि तप्या मा वत्स चेतश्च विधेहि कृष्णे। य ईगस्मै नमते स्वयं द्रागभीष्टमुक्त्वैवमहास्त गर्गः ॥ ६९॥ । N ·७६ काव्यमाला। गर्ग एवमुक्त्वा अहास्त गतवान्–'हे वत्स, त्वं धर्म पुषाण वर्धय।तपासि न। [मा] तप्याः आर्जय । अपि तु आज एव । चेतः च कृष्णे विधेहि । यः पुरुषः इंग्भवति मस्सै अभीष्टं द्राक् स्वयं नमते ॥-पुपाणेति । 'पुष्ट पुष्टौ' । 'झ्यादिभ्यः श्ना' 'हल नः शानज्झौ' इति नाप्रत्ययस्य शानच् । तप्था इति । 'तप सतापे । 'तपस्तपःकर्मकस्यैव' इति कर्तु. कर्मवद्भाव । नमते इति । 'कर्मवकर्मणा तुल्यक्रिय' इति कर्मवद्भावे 'न दुहस्नुनमा यक्चिणौ' इति यगभाव ॥ अथ चेदयश्च कुरवश्च भृशमपचिता विचक्रिर आत्तकुतुकम् । अपरे च ततो निरगुळकुर्वत च शब्दमुच्चकैः ॥ ७० ॥ अथ चेदयः चेदिराजाः, कुरवः कुरुकुलजातनृपाः, तथा अपरे च आत्तकुतुकं विच- क्रिरे विविधमचेष्टन्त । भृशं अपचिताः पूजिताःतेततो निरगुश्च । उच्चकैः शब्दं व्यकुर्वत विविधमकुर्वत च ॥-व्यकुर्वतेति ।] 'वे. शब्दकर्मण.' इति तट् । विचक्रिरे इति । 'अकर्मकाच्च' इति तद् । चेदय इति । 'वृद्धत्कोसलाजादाभ्यट्' इति 'जनपदशब्दारक्ष- त्रियादञ्' इत्यनोऽपवाद इदन्तत्वात् ज्यड्प्रत्यये 'ते तद्राजा.' इति तद्राजसज्ञायाम् 'त- दाजस्य बहुषु तेनैवास्त्रियाम्' इति लुक् । कुरव इति । 'कुरुनादिभ्यो ण्यः' इति ण्यप्रत्य- योऽपत्यार्थे । बहुघु लुक् । 'क्षत्रियसमानशब्दाजनपदात्तस्य राजन्यपत्यवत्' ।। ब्रह्मण्यबुद्धिरथ विश्वजनीनशीलःशौवस्तिकेपु मतिमादधदातिथेयः। उच्चैस्तरर्द्धिनिजधामतया स शौरिस्तत्पारिपद्यचरितः सुखमध्युवास७१ अथ स शौरि. तया सह तत् निजधाम खगृहं सुख अध्युवास । ब्रह्मण्यबुद्धि. बाह्य- णेभ्यो हिता बुद्धिर्यस्य । विश्वजनीनं विश्वजनहितं शीलं यस्य । शौवस्तिकेपु भवेषु का. येपु मतिमादधत् आतिथेयः अतियिषु साधु. । पारिपद्यचरितः परिपदि साधु चरितं यस्य । उच्चस्तरद्धि उच्चैस्तरा ऋद्धिर्यत्र ॥ ब्रह्मण्येति । 'सलयवमापतिलपब्रह्मणध' इति हितार्ये यत् । विश्वजनीनेति । 'आत्मन्विश्वजनभोगोत्तरपदात् स.' । शीवस्ति- केषु । 'श्वसन्तुट् च' इति वा ठन् तुडागमश्च । अतिथेय इति । 'पथ्यतियिवसतिखपतेर्डन्' 'तत्र साधु.' इत्ययें । पारिपद्येति । 'परिपदो ण्य'। उच्चस्तरेति 'अद्रव्यप्रक' इत्युक्त्या अमुप्रत्ययाभावः।। इति वामदेवकृती वासुदेवविजयकाव्ये पदचन्द्रिकाख्यया व्याख्यया समेतः प्रथमः सर्ग। द्वितीय. सग.। कृष्णाशिभक्तरुपचस्करेऽथो भिक्षंश्च कापायपटानभक्त । कर्तव्यमाने पटिमानमाटीत्सा देवकी लाक्षिकपाणिपादा ॥१॥ १. अम्मिन्वृत्ते छन्दो न ज्ञायते टीकायामपि मूलतोऽन्यूनानतिरिक्तानि प- दानि दृश्यन्दे.

·+ ·७८ काव्यमाला। - अथ स धम्यं धर्मादनपेते मार्ग उपक्रमते पुरा अप्रतिवन्धेनावर्तत । आक्रममागं उ. द्यन्तं अके अचायत् पूजितवाश्च । 'आदित्यस्य सदा पूजाम्' इति स्मृति. । कृष्णाप- चितो विष्णुपूजाया विशिष्य अस्त उत्तेहे । खं आत्मानं शुचां वह्य वहनकरणभून आकलयन् निश्चिन्वन् ॥-अस्त इति । 'वृत्तिसगतायनेषु क्रम.' इति सगें तड्। सर्ग उत्साहः । उपक्रमते इति । 'उपपराभ्याम्' इति वृत्ती तड् । वृत्तिरप्रतिबन्ध । आक्रममाणमिति । 'आड उगमने' इति तङ् । 'ज्योतिरुगमन इति वक्तव्यम्' । वन्द्य- मिति । 'वह्य करणम्' इति यत् ॥ प्रच्छायकारस्करमस्कराठ्ये मेध्ये कृतापस्किरणैररण्ये। सुखास्पदे शुम्भति विष्किरौवैरगोष्पदे संस्त्रदबोधि गर्गः ॥ ५ ॥ अरण्ये सन् वर्तमान. गर्ग. तत् गर्भोत्पत्तिलक्षणं वनु अबोधि ज्ञातवान् । प्रचार- कारस्करमस्कराये प्रकृष्टच्छाये. कारस्कर मस्करैः वेणुभिश्च समृद्धे । मेध्ये शुद्ध । कृतापस्किरण विष्किरौघेः पनिसमूहैः शुम्भति शोभनाने । सुखास्सदे मुखस्य स्थान भूते। अगोष्पदे महत्त्वात् गवामयन्तासभवविशिष्टे॥-कृतापस्किरणैरिति । 'कृ विक्षेपे'। 'अपाच्चतुष्पाच्छकुनिष्वालेखने' । 'हर्पजीविकाकुलायकरणेष्विति वक्तव्यम्' इति जीवि- कार्थे मुट् । गोष्पदमिति । 'गोप्पदं सेवितासेवितप्रमाणेघु' इति असेविते मुट् । मुखा. स्पदमिति । 'आस्पदं प्रतिष्टायाम्' इति सुट् । विष्फिरेति । 'विष्किर. शकुनिर्विकिरी वा' इति विपूर्वात् किरते. 'इगुपध ज्ञाप्रीकिरः कः' इति कालये सुट् निपालते। मस्करेति । 'मस्करमस्करिणौ वेणुपरित्राजकयो' इति मुट् । कारस्करेति । 'कारस्करो वृक्षः' इति मुट् । अवोधीति 'दीपजन-' इत्यादिना करीरे चिण् ॥ कैयाशुभीयादिमसूक्तविद्याविचक्षणक्ष्मासुरतः पदात्स्वात् । परस्परागस्यसुशस्यमार्गाद्वारेण निर्याय ह माधुरेण ॥ ६॥ सक्षौद्रकुस्तुम्वुरुयावकादीनाश्चर्यविनान्क्रयिकान्सरम्भान् । विच्छायतो वीवधिकानगच्छत्सार्यान्विचायन्नपरस्परान्सा ॥ ७॥ सः खात् पदात् माधुरेण मधुरामभिनिष्फमता द्वारेण निर्याय अपरस्परान् विच्छा- यतः संततमविच्छेदेन गच्छत सार्थान् विचारयन् पश्यन् स [अ]गच्छन् ह । कयाशुभीयादिमसूतविद्याविचक्षणक्ष्मासुरतः । कयाशुभीय आदिम आदी भवं येपा तानि सूतानि एव विद्या तस्या विचक्षणा. मामुरा यस्मिन् । परस्पराशस्यसुशस्य- मार्गात् परस्पर अशस्यं अहिंसनीयं अहिंसकं वा मुशस्यं मुतरा प्रशंसनीयं मार्ग मृगग- मूहो यत्र । सक्षौद्रकुस्तुम्बुरुयावकादीन् क्षौद्रं मधु, कुस्लुम्युरु धान्यक्म् । आश्चर्यवि- भान् विश्नो गमनम् । ऋयिकान् क्रयेण जीवत. । सरम्भान् रम्मो वैणवो दण्डः । वीवधिकान् वीवधेन पर्याहारेण जीवतः ॥-शस्येति । 'शसु हिंसायाम् । 'तति- १. कयाशुभीयेति पुस्तकस्थपाठ. कामिकाया तु कयायुभीय इति.

·नागुन याविनायग। ७१. जीनामा' सीमा की यी । 'भनिना-' भी गोपः । गुरजी TETTE ' तीपररपालिसी । 'सपररपग जिजामारोशी ग ! गरेगदिमाग' तिगपलो 'मान' | 'आमयंगनिनि गट निपाने. नागभीयामिति । 'गा, सूसासा' तिगतो , | सामिनि 'जागति 7. सत्यम शिम । माधुरेणेति । मधुगमभिनिष्फामति । 'अभिनितामनिद्वारम' लण । गधगममिनि कागतीलन हार करणं यात रेण विपश्यते । धोटेनि । क्षुत्र- भरवटरपादपार' तेन गते साराम् । वीवधिकानिति । 'रिभाषा शिवधनीषभारनि एन् । तेन जीवत्तीत्यर्थे । विश्वेति । 'यजयानयत्तविच्छन्चरक्षो ना' इति नटि से पति शः । 'सात्' इति चुन्याभाव । फयिका निति । 'यम्स न्यविम्यान' तेन जीवतीलः । राम्भेति । सम्भशब्देन शो चोध्यते ततोऽण । विचक्षणेति । शिशिर रयान्' एलन 'असनगोत्र प्रतिषेधो वकव्य' इति रयानभाय ॥ दोहलविक्रममाणवाहां स्वपस्कराकाक्षसुरश्यरथ्याम् । व्यवस्करामेत्य पुरीमवोचच्छौरि हरिश्चन्द्रसक्षमेवम् ॥ ८ ॥ स गर्ग पुरी मधुरामेल शारिं वसुदेवं एवं अवोचत् । दोसद्विक्रममाणवाहा वि. फममाणाधरन्तो वाहा अश्वा रास्याम् । खपस्कराकाक्षसुरभ्यरथ्याम् खपरा शोभ. मानरधारायुका अकाक्षा कुत्सिताक्षरहिता सुरथ्या गोभनै रथ्यै रथ वहद्भिरश्वैर्युका रथ्या रथसमूहो गस्ताम् । व्यवस्करा पुरीपायमेध्यरहिताम् । हरिश्चन्द्रसदृक्षम् ॥-विक्रममा- गेति 'वे पादविहरणे' इति तद्द । व्यवस्फ्रेति । 'वर्चस्केऽवस्कर' इति मुट् । खपस्क- रेति । 'अपस्करो रथातम्' इति मुट् । हरिचन्देति । 'प्रस्कण्वहरिश्चन्दासपो' इति नुट् । काक्षेति । 'का पध्यक्षयो इति को कादेश । बृहस्पतौ वत्स धियोप यस्त्वं कृत्ये स नोपनमसे किमर्थम् । पुष्योऽद्य नः पुंसवनस्य कालः प्राप्तश्च पौपेऽहनि तद्विधेयम् ॥ ९ ॥ रे वत्न, य धिया वृहस्पती उप मुराचार्यादधिक स त्वं किमर्थ कृत्ये वस्तुनि दिपये न उपक्रमसे आरभते । अद्य पुष्य न पुसवनत्य काल प्राप्तश्च । तत् पौपे पुष्ययुक्तचन्द्रयुक्त अनि तत् विधेयम् ---उपरुमस इति । 'प्रोपाभ्या समर्थाभ्याम्' इति तड्। पुण्ये इति । 'पुष्यतिधौ नक्षने' इति क्यप् । 'नक्षत्रेण युक्तः काल ' इत्यण् । 'यस्येति च' इत्यलोपः । 'पुष्यतिप्पयोर्नक्षत्राणि यलोपो वक्तव्य' । पुष्य इति । 'लुनविशेषे' इत्यणो लुम् । 'लपि युक्तवातिवचने' । कृत्ये इति । 'विभाषा कृयो ' इति क्यप् । वृहस्पताविति । 'पार- स्करप्रभृतीनि च सतायाम्' 'तहतो करपलोधोरदेवतयो. मुद् तलोपश्च' । वृहन्तो देवाः। उपेति। 'उपोऽधिके च' इति कर्मप्रवचनीयत्वे 'यत्नादधिक यस्य चेश्वरवचनं तत्र सप्तमी। स्तोकात्प्ररुष्टोऽपि कर्पन्नवध्यान्यो यातुधर्मा क्रमते मुमूर्षन् । कंस. क्रियाणां सहसाकृतानां फलानि भोक्ता स पचेलिमानि ॥१०॥ है ·८० कान्गमाला। सः ग गागाशनानां परिमानि शापानिपतानि मोटार मानुपमी गाना क्षगानां धर्माधर्म मानागे गगनाश गन फमने दिन पनते । सोकानसात अन्न कारणेन ममत. कान गुमांगन बन हिंमन् मुगान् समाविमरण-माशी। मनुमगांड'इति तदा पनिमानीतिक दिमर उपसंरगानम्"मिस्तरि नागमिष्णतेमामानिति हनो मागदपारयति सदधारेगी। मोशाप्रति । 'करणे नमोसा-'इत्यादिना पानी। सोशान्तिर-दाने समास । अनुगुनरपरानुगतिकार प्रागानः । उत्तरपा रसापासन्नम्। पनगा तोकादिभ्य' इलर । महमासानामिति । 'ओज महोम्मममम्नृतीगागा' इस. तुम् । मुमूग्निनि । 'मागंमायामुपसंगानम्' इति सन् । मा न प्रयोगधर्म । मनि 'पूर्वमन.' सामनेपरम नाकारा । 'नहि गदिमियतिमात्रमात्मनेपदनिनित किं तहि शिदायपि इन्युगे । गातु मिति । 'धमांदनिकेबलात्' इत्लनिन् समानान्न । अजयमायें. सह मंगतं तत्कान्येव कर्माण्यवजानते ते । श्वःश्रेयसं त्वाप्स्यति सर्पिरादेर्ये जानते ते न पदं विपत्त्याः ।। ११ ॥ ते आर्य. सदाचारपरः सह तत् चिरान्यस्तं सगतं कान्येव मानि अवजानते - दुवते । अजय न जयमिति वा श्व.श्रेयस भई आप्स्यति । ये सर्पिरादेः घृतादिना होनमा. धनेन जानते प्रवर्तन्ते ते विपत्त्याः आपद. पदं न भजन्ति । 'जपता जुन्तां चापि विनि- पातो न विद्यते' इति स्मृतिः ॥-अवजानत इति । 'अपनवे ज्ञ' इति त । जानत इति । 'अक्मकाय' इति तट । 'ज्ञोऽविदर्थस करणे' इति पटो । अजयानेति । 'अ- जय सगतम्' इति यत् । मायेति । 'कहलोर्ण्यत्' । श्व श्रेयनमिति । मयूरव्यंतचादित- मासः । श्वसो वसीय. श्रेयमः' इत्लचसमासान्त. ॥ संजानते ब्रह्मरहत्यमग्र्यं विरिश्चभूचे विगतस्पृहा ये । तान्भ्रूणहत्यामपि निन्नतस्त्वंस सत्यवद्यान्भज नित्यमित्यान् ॥ १२ ॥ स त्वं तान् निलं भज । कान् । ये अयं ब्रह्मरहस्यं वेदस्य रहति भवं तालय स. जानते सम्यग्विदन्ति । विरिश्चभूये ब्रह्मत्वे विगतस्पृहाः। कणहत्यानपि निन्नतः । सत्य- वद्यान् सत्यवादिन. । इत्यान् अनुगन्तव्यान् ॥-संजानते इति। 'सप्रतिभ्यामनाच्याने इति तड् । सत्सवद्यानिति । 'वद सुपि क्यप् च' इति यत् । विरिश्चभूये इति । 'भुवो भावे' इति क्यप् । भ्रूणहत्यामिति । 'हनस्त च' इति भावे क्यप् । इत्यानिति । 'एति- स्तुशास्जुप क्या' । ससत्यवद्यान् इति एकपदत्वपक्षे सत्यवचनयुतान् । अग्यमिति । 'अग्राद्यत् । रहस्यमिति । "दिगादिभ्यो यत् ।। उक्त्वेत्युपि: कारितयोग्यकर्मा शौरिं समापृच्छय सभृत्यभार्यम् । साहस्रखेयानगरात्सुमेधास्तं मा→शोक कलयन्वघामैत् ॥ १३ ॥ १ दिशि इति पुस्तकस्थः पाठः काशिकानुसार शदिकृत.

·। वासुदेवविजयम् । 'रषि इति उक्त्वा कारितयोग्यफर्मा पुंसवनादि कारयित्वा शौरि समापुत्छय नगरात् स्वधाम ऐत् गतवान् । समृयभारी भृत्यभार्यासहितं माग्यंशोकं कलयन् अपनेयदुरा चिन्तयन् । साहस्रखेयात् साहस्र सहस्रपरिमितेन धनेन हेतुना निर्वत्त सेय परिसायन। -खेयानिति । 'खनु अवदारणे' । 'ई च रान' इति सनेः क्यप् । अन्त्यस्य च ई. त्वम् । भूत्येति । 'भृगोऽसज्ञायाम्' इति क्यप् । भार्येति । 'नहोर्ण्यत्' । मायेति। 'मृजेर्विभाषा' इति क्यप् । तदभावे "हलोर्ण्यत्' । पक्षे वृद्धि कुत्वं च । 'मृज्व' इति पाठे क्यपि 'हिति च' इति मृजेदेर्लघूपधगुणस्य प्रतिषेधः । साहसमिति । 'तेन निवृत्तम्' इत्यण ।। मासे सुतं वैजननेऽथ सूतमादाय शौरिर्वदमानमद्यौत् । तमात्मनालक्षतमं कुराज भिद्योद्ध्यकल्पं व्यथितोऽमृषोद्यः ॥ १४ ॥ अप शौरि. वैजनने प्रसवयोग्ये मासे सूत सुतमादाय तं कुराज कुत्सितं राजानं अ. द्यौत् अभिगतवान् । वदमानं भासमानम् । आत्मनालक्षतमं लक्षसख्यापूरकं बहुपरिवार- युक्तम् । भिद्योध्यक्ल्पं नदविशेषद्वयवत् दुर्निवारम् । व्यधित । समृपोद्य. मृपावादर- हित ॥--वदमानमिति । 'भासनोपतंभाषाज्ञानयनविमत्युपनन्त्रणेषु वद ' इति शानच् । अषोद्य इति । 'राजसूयसूर्यपोयरुन्यकुंप्यकृष्टपत्र्याच्यभ्या.' इति क्यन्निपात्यते । भि. चोचेति । 'भिद्योधौ नदे' इति क्यन्निपात्यते । आत्मनालक्षतममिति । "निलं शता- दिमासार्धमाससंवत्सराय' इति तमदागम । 'आत्मनच पूरणे' इत्खलुक् । वैजनन इति । विजननशब्दात् 'ज्योत्लादिभ्य उपसख्यानम्' इति अण् मत्वर्थाय । अद्यौत् । 'घु अभिगमने ॥ संस्त्यानया सिद्ध्यरुचः शुचास्य प्रष्टस्य शिष्टेषु गविष्टिरस्य । प्रणाय्यगृह्योऽतिविनीयधामाप्यप्रेष्ट सत्योद्यतया स कंसः ॥ १५ ॥ स कंस अस्य सत्योद्यतया सत्सवादितया अति अतिशयेन अप्रेष्ट प्रीतोऽभूत् । प्र- पाचगृह्य असमतजनपक्ष्य. । विनीयधामा विनीयस्य पापन्य आस्पदमपि । सस्था- नया घनीभूतया शुचा सिध्यरुच पुष्यनक्षत्रपद् म्लानशोभस्य । शिष्टेषु प्रष्टन्य पुरोगमत्या नवि पाचि स्थिरस्य ।।--विनीयेति । 'विपूयविनीयजित्या मुजफ्ल्कल्पुि' इति पल्के क्यतिपालते । रोति। 'पदावरिदायपक्ष्येषु च' इति पक्षभावे क्यप् । प्रणास्येति।'प्र- पाप्योऽसमता' रति ण्यदायादेशनिपातनम् । गविष्टिरस्येति । 'गवियुधिभ्या स्थिर.' इति पत्वम् । अल्क् च निपातनात् । सस्त्यानेति । 'संयोगादेरातो धातोर्यण्यत 'ति निधानत्वम् । प्रष्टस्येति । 'प्रष्टोऽप्रगामिनि' इति पत्वम् ।। अवीवघेति तथा व्यथां मा युग्येन यायाः ससुतः समी«न् । अनाव्यपादानमनष्टमो वां न पात्मजन्मा मम मित्र भीतेः ॥१६॥ १ 'पुस्पति पुस्तकात पाट २ 'पभ्याति पुस्तकात. पाठः . - ·८२ काव्यमाला। न इति । अवीवरच उत्तवाच । हे मित्र बन्धो, त्वं व्यथा मा तथाः कापा. समर युग्येन वाहनेन याया- गच्छ । समीमन् वर्षितुमिच्छन् । या युगयो अनटम. आ. जन्ना पुत्र. मम भीते अपादान हेतु न अश्रावि ॥युग्येति । 'युग्यं च पत्रे' इति युने क्या कत्वं न । अवीवचगेति । 'वच परिभाषणे'। युजादि । तथा इति । 'तनारिन यासो.' इति वा सिचो लुक । ममीगंमिति । 'मधु वृद्धी'। मंपूर्व गन् । 'गनीन अन्जदम्भुनिस्टपूर्णभरनपिसनाम्' इति पक्ष इटभाव । 'अजादेद्वितीय गन्दर द्विवचनम् । 'आजप्यधामीन्' इतीलं रपरम् , अभ्यागलोष । 'गरि च' । नत्वम् । लट शता ॥ मप्रावदन्तैव गुणांस्तवार्या विप्रावदन्तेह न केऽपि साधो। आलायभाजा वचमां तथैषां ममाधुवान्ववदिष्ट चेतः ॥ १७ ॥ हे गागो, भार्या तर गुणान् गंगापदन्त एव । इह गुणेषु विपये न केऽपि विधान सिमरन् । नया भालायभागा थानापनाभाजा पा जनानां वचो मम चे। 17 दिए अनुगमकापी । अनु गादये ।।--गंवानदन्तेनि । 'व्यक्तमाया गाना' इति त । अनादिति । 'मनोरकर्मपात' इनिन । विप्रादती। fr मारा पिपे' दनि न। आला नि । 'मागयुपिपिपिपिनमा पनि 7 ॥ जपला या पिता गगाय य पेचरी चाचगुरिनाम । { गुना नीग के मां लिपति गजालानिमार्गम् ॥ १८ ॥ 14 पला । आपनाया गतीमान गरी .: । । 1111गिना इगंगा ग्रहशामिति ।। 14 नाना॥ जागा होगा. - . १ 4 + म * ?'11' गाया पनि । AMITI MULI || नाग पनाया गर्मागायन । 15 नन Tilar ॥१॥ PRIL मामना11111 . का R 1 । of ifst tri. । Hirit 14 T : . - ·नाम-m मानमिनमा निकायम। मागमा नाम: मायतितोपान्य का HE... TETमी मगगनी --- "म्म माने जाना - - - । - निकाम पाकिया पोलिस मन-मा:।' सरसामनेपदम् नन । ...ते-नानी जाती। 'कोही FREEगानिसति । 'पापसानामनितधामा मनामिकामा. मिनी निवाने माने निपूनिगते गायादेगातादिन न निकालते । तो- पान । 'पन्पो गिलम्' गलिये। नापार्वविदिताग्निचित्गैनिन्वशिरमीन समूपमुख्यान । जायेभि. सन्यगृचां चरूणा पचे. कुनापीयविनालधीभिः ॥ २१ ॥ वासिष्टकालेयमुसेपु सामस्वधीतिभिर्ममभिरन्विता . । सवामदेव्येपु तथैव वारूवैयाघ्रमुख्यैश्च स्थैईडिष्टै ॥ २२ ॥ अभेण खे संचरमाण आराहिलेशयद्वेपितमानजूतिः । प्राहेतनादित्यकरोपमन. पुरी दश्वान्नजतावृतां सः ॥ २३ ॥ में. विद्वति नाभि अन्वितान् । तपाय तनाम स्तुविशेपत्तहित । विदि. तानिचिः निरिता समिनिला भनिनयन नै । सनूपमुख्यान् अमान् निन्वद्भिः । न कुना सन्माप्येतभिः । सवामदेव्येषु वातिकात्पमुतेषु सामसु अधीतिभि. स्मोपविशात्धीभिः।सामीपा कुशाप्रवनितिता विशाला वाधार्येपान् । चल्ला पचैः तथैव रथैः अन्विताम् । वारुपालनुस्दै वसेज परिस्ता वाला। व्याप्रस विकार- यानंत. परिखता. । तैश्च ते द्रटिईटतरैः । स पुरी तारात् ददृशान् दृष्ट- वान् । अत्रेण मेघेन से सचरमाण तदाहन्तया चरन् दिलेरापिसनानतिः गरुड- तुल्यवेग । प्राहेतनादिलक्रोपनात प्राहेतनः प्राहे भव । प्ता जटा । गजताहतां गज- समूहबाहाम्॥-पुपारयति । 'ऋतौ कुन्डपाप्यत्वाप्यौ इति निपातनम् । सनोति । 'पो परिचाप्योपचाम्पत्तमूला.' इति निपातनम् । 'समूवं चिन्वीत पगुकान.' इति इति । समिचित्येति । 'चिलानिचित्येच इति भावे पकारतु निपात्यते । अध्येतभि- रिति । 'चुचों' इति तन् । पचैरिति । 'नन्दिनहिपचादिभ्यो ल्युपिन्यव.' इलच् । पचनीति पच. इरिति । जानातीति इ. 1 'इगुपधाप्रीकिरः क.वासिष्टेति। वसिष्टेन दृष्टं 'साम' इत्यम् । कात्येति । पलेट'। करिना दृष्टम् । वानदेव्येति । तेन दृटमित्यर्थे 'वामदेवाद् व्यज्यौ । वालेति । 'परितो रथ.' इत्वम् । [वैयाप्रेति। तातोपसर्गे

·No text on this page.

·वासुदेवविजयम् । ८३ इदंवचोऽनुञ्चरमाण ईते तस्मिन्खमादाय शिशुं निकाय्यम् । आनाय्यपूज्यो मधुरां प्रणाय्यस्ता नारदः स्मायति लोकपान्धः ॥२०॥ तलिशौरौ खं शिशुमादाय निकाय्यं गृह ईते सति नारद तो मधुरा भापति स प्राप्तवान् । दवच अस वाक्यं अनुचरमाणे अनुमन्य वर्तनाने भानाव्यपूच. साना- य्योऽभिविशेषः । तद्वत् पूज्यः। प्रणाय्य निजाम. तथापि लोकपान्य लोकेषु पयो निलं गच्छन् ।-अनुचरमाण इति । 'उदवर सर्मकात्' इत्यात्मनेपदम् । स्टः जानन् । 'आनाप्योऽनिये' इत्लाड्यूजियतेपदाचादेशौ । प्रणाम इति । 'प्रणामो समतो' इति प्रपूनियतेदायदोशौ । निकाप्येति । 'पापसानाप्पनिकाप्यधाया मानविनिवासत्ता- मिधेनीषु' इति निवाते वाच्ये निपूर्वाचिनोतेर्यदायादेशावादित्य च निपालते । लो- कपान्यः । 'पन्यो प निलम्' गच्छतीत्वये ।। सकुण्डपाच्चैर्विदिताग्निचित्यैश्चिन्वद्भिरनींश्च समूबमुख्यान् । अध्येतभिः सन्चगृचा चरूणा पचे. कुशाग्रीचविशालधीभिः ॥२१॥ वासिष्टकालेयमुखेषु सामवधीतिभिर्ब्रह्मभिरन्विता . । सवामदेव्येषु तथैव वास्त्रवैयाघ्रमुख्वैश्च स्थैटिष्ट. ॥ २२ ॥ अभ्रेण खे संचरमाण आराहिलेशयद्वेपिसमानजूति. । प्राहेतनादित्यकरोपमप्त पुरी दहश्वान्नजतावृत्ता स. ॥ २३ ।। विधि लमि अन्विताम् । सपुण्उपाये तगमनुविदोपसहित । यिदि तापिचित्रः विदिता अमिचित्ला समिनयन से । सन्यमुत्थान् सनीन् चिन्वद्भिः । नचा सम्पापभि । वामदेवेषु पानिपालेननु साननु जयोतिनि । स्थापोपदिशालयोनि पिसानीया बगामचनितिता विकारावाधावपान् । नरजापचे. तव र अन्पिताम् । वास्याप्रमुगवरखेप परिचना पारन । ब्यानन्य विकार- धर्म पैचान परिहना । तता टिस्टतरे । स पुरी सारात् दरगन्. पान् । पसेज मेधेन से सनरमा तान्तपा चरन् पितामधिनमान ति गरट. तुत्वा । प्रस्तनादिलपरोपनात प्रम प्रारं भ६ मा जताता म. समापाताम् ॥-पापायात 1 ता दुपायसवादी इति पानगम् । समयति । 'सनी परिचायोपचाम्पसनदा ति लिपतिनम । 'समूद निति पनि पनि । मिचिति । चिलामिचाये च इति मदे मारातानि शित। ति नापरिति । भन्दिनारिपचालिमोजिम सर। पपतीपिकातीति ।पूरपा प्रापिर ६ ।पति माम' पति । । वासनापानदेव cिe 'कामदेवार मानिस 'या। प्रेति । यो - ·८२ काव्यमाला। म इति । अवीवचन उक्तवांश । हे मित्र बन्धो, तं व्यथां मा तथाः कार्यो । सर गुग्येन वाहनेन यागा गच्छ । समीसन वर्धितुमिच्छन् । यो युनयो अनएम भान जन्मा पुत्र मम भीते अपादानं हेतुः न अश्रावि ॥----गुग्येति । 'गुग्यं च परें' इति युगे क्यम् कुलंन । अवीवनगेति । 'वन परिभाषणे' । गुजादि । तथा इति । तनादिगाना थानो.' इति वा निचो लुस् । समीरनिति । 'अ, यलो'। संपूर्ण. रान् । 'रानीमा अन्नदम्भुत्रिसपूर्णभरजपिगनाम्' इति पक्ष इभाय । 'अगादेद्वितीयस ही धंदा द्वितननम् । 'आप्यधामीन्' इतीवं रपरम् , अभ्यागलोपः । 'गरि न ही नत्वम् । लट शता ॥ मंप्रावदन्तैव गुणांस्तवार्या विप्रावदन्तेह न केऽपि साधो। आलाप्यभाजां वचसा तथैपां ममाधुवान्ववादिष्ट चेतः ।। १७ ।। हे गायो, आर्या राव गुणान् गंगावदन्त एव । इह गुणेषु विषये न केऽपि विधान मात् । तथा मालाप्यमानां आलानागाजा एषो जगानो गरा गम चेतः 11 दिय सदमकापीत । अनु साग ।।-संप्रायन्तेति । 'गताना मर' इति त । अनादिति। 'मनोरकर्मकार' इति त । विप्रारदातति । 'नि मा!' इति त मालागेति । 'भाग्गुलपिरपिलपिपिचग"' इति TT II पाया पिता गगाए ये रोचरी पाच गुरिनाग । १. गर उनी गां लिपति वनजलानिवार्य ।। १८ ॥ ht गामा 4137ग मनाया गवगनगान गरी AiRTHI 34 मिना दम गो गोगर पनि तिने 17नाना॥ T. BI" प्रति । 2.17'...' fall ifHITIf Int MULT 1 if कालाणा गनिन । 1541 गाना ॥ १५॥ - . y 143 . . . . " - १ . . 7 -- . . - ।

·No text on this page.

·८४ काव्यमाला। 1 इति व्याजिनते रु । व्याघ । 'पोगाना' । हुमाग्रीगेति । 'पुगामाच्छ' । सगरमाण इति । 'समस्तृतीगायुक्तान्' इलामनेषतम् । प्रादतनेति । 'घकालनने कालनास' इति वा मप्तम्गा अलह । रिसेगयेति । 'औकरणे शेते' इत्यन् । 'शगनागवागिपकालान्' इति ना अनुए। गजतेति । 'गजाग वक्तव्यम्' इति तल्। तलन्तं निल ली। दहभानिति । 'होमेति वक्तगम' इति कसोवा इट् ॥ भ्राष्ट्रानपूपान्पललं च शून्यं क्षैरेयमौदश्चितमतान्धः । या दाधिकाद्यं च जनेन पूर्णा रगज कौमारवधूत्ककान्ता ॥ २४ ॥ या पुरी जनेन पूर्णा रराज । भ्रष्टानपूपान् क्षरेयं क्षीरेण सस्कृतं आदश्चितं उदथिति सस्कृतं दाधिकायं दधिसस्कृतं दाधिकं तदादि न अन्ध. अन्नं च अन्नता कौमारव. धूत्ककान्ता अपूर्वपती कुमारीरुपपना कौमारा ते च ते वधूत्काश्च कान्ता यत्र । अथवा अपूर्वपतय. पतीनुपपना. कुमार्यः कौमार्य ताश्च ता वध्वश्च तासु उन्मनः कान्ता यत्र ॥-कौमारेति । 'कौमारापूर्ववनने' इत्यण् । शूल्यमिति । 'शूलोसाद्यत्' इति यत् । दाधिकेति । 'दभ्रष्टक' । औदश्चितमिति । 'उदलितोऽन्यतरस्याम्' इति ठगणौ । औरेयमिति । 'क्षीराहन्' । रुच्यं फलं संग्रददे ह किंचिदास्या मिथः कश्चन कौलटेरः । शारावमन्नं दद्देऽपरस्यै यत्रापरः स्मेरमुखस्तदानीम् ॥ २५ ॥ यत्र कश्चन कौलटेर. कुलटाया अपत्य रुच्यं शोभनं किचित् फलं मिथो रहसि दास्या संप्रददे दास्यै दत्तवान् । अपर कौलटेरः अपरस्सै टास्यै शारावं शरावे उदृतम् अन्न मेरमुख सन् दददे दत्तवान् ॥-दास्यति । 'अशिष्टव्यवहारे तृतीया चतुर्थर्थे भवतीति वक्तव्यम्' । सप्रददे इति । 'दाणश्च सा चेञ्चतुर्थ' इति तड् । सेति तृतीया । कौलटेर इति । कुलटाशब्दात् शीलहीनस्त्रीवचनात् 'क्षुद्राभ्यो वा' इति क् । 'कौलटेय.' इति पा 'कुलटाया वा' इति ढक् । शारावमिति । 'तत्रोद्धृतममत्रेभ्य.' इत्यण् ॥ वाह्यङ्क(ङ्ग)णं यत्र सराजपुत्रकोर्जस्विराजन्यकराजकाढ्यम् । प्राज्यौष्ट्रकौरभ्रकवाडवाश्वीयोसिक्तकाण्डीरककौन्तिकाद्यम् ॥ २६ ॥ यत्र मधुराया बाह्याइ(अ)णं वहिर्देशभवमक(ग)ण एवंविधमभवत् । सराजपुत्रको - खिराजन्यकराजकाढ्यं राजपुत्रसमूहसहितेन ऊर्जखिना बलवता राजन्यकेन राजन्य- समूहेन राजकेन राजसमूहेन च समृद्धम् । प्राज्येति । औष्ट्रकं उष्ट्रसमूहः।और_ उरभ्र- समूह । उरभ्रो मेष । वाडवं वडवासमूह । अश्वीयमश्वसमूह । काण्डीरका काण्डतज्ञा- युधयुक्ताः । कौन्तिका कुन्तायुधा. । प्राज्या. प्रभूता एते यत्र ॥ बाह्येति । 'बहिर्दे- वपञ्चजनेभ्यश्चेति वक्तव्यम्' इति भवार्थे ज्य. । वहिपष्टिलोपश्च । 'अव्ययाना भमाने ५' इत्यस्यानित्यत्वज्ञापकमेतत् । वाडवेति । 'सण्डिकादिभ्यश्च' इत्यन्। अधीयेति ।

·No text on this page.

·फागमाला। । -- हे नृप, नानी मातापितग तमा गान् । गोपा आदिवान सी मवेहि । वामान शालनेमि नसामानमुरेभा । गुग युनाना प्रो इते इति प्रग । आपिताना नाना नगमान लगायान दिदि-37. दिनेयानिति । किरातिनः' । 'मतोऽसिपारितो' इति टीनान 'मीयो डर। मानापिनगरिति । 'आननो द्वन्द' लानपदान । प्रामिति । 'मातो. पग' इति ॥ कः कालनेमेरितरो हि कण्ठेकालाविभागी निपुग, समित्याम् । मिपु साधुः प्रियमांस मे त्वां संपश्यतो मुञ्चति हा न चेतः||३१|| कालनेमेरितर. को निध , काकालाभिागी शिवपादर्भजनगीलः । मनिया युधि निपुण. । मित्रेषु साधुध म कालनेमिः । विषीदानि । त्या नंपश्यत में चेनो नन- अति। प्रियमा अहं प्रियो अन्य ।।-मिनेषु समिल्लामिति। 'मानि गुणान्यामायांकन न्यप्रतेः' इति ममनी । तत्त्वस्यने न भवति । कालेति । 'सप्तनोविशेषगे बहुनोही' इति ममन्यन्तन्य पूर्वनिपात । 'अमूर्थमन्तकारखानादराने' इति नप्तन्या अनुन् । कण्टेकालम्यादि भजते सेवत इति कारठेकालाविभागी। 'नंबानुरुषा-' इति नाना- तोपिनुगि 'चजो. कु घिग्यतो.' इति कुखम् । प्रियनामिति । 'बमावेश्वचने' ही नमास एकार्यन्यान्मदो मार्यन्तन्य मादेशः ॥ वित्ताश्चतुर्विशतिरनिहत्ता यत्वाशरेन्दः स हि चैद्य एपः। स विप्रचित्तिः शृणु मागधोऽसौ यः संहितोऽभूजरया गुरुते ॥३२॥ यस्य चतुर्विशतिरनिहन्ता वित्ताः स्याताः । स ागरेन्द्रो खेवैष वैद्यश्चदिगनः शिशुपालः त्वं शृणु । स प्रसिद्धो विप्रचित्तोऽनुरते गुदरसी नागयो मगधराजो जरा- सध. । यो जरया संहितोऽभूत् ॥-अभिहन्ता इति । 'अधिकरणैतावत्त्वे च' इति इन्द्र कत्वाभावः । मागध इति । 'द्यमगधलिमसूरमसाद इलपलेऽण् 'तन्य राजन्य- पत्यवत्' । रावणो हि चतुष्पात् । उकं च रामायणे-'रावणो विगतिनुजश्चनुपान्ना- नमन्दिरः' इति ॥ इन्द्राबृहस्पत्युपल्लप्तमत्रा उत्साहिनोऽनीवरुणौ तथान्ये सुरा भवन्तं वत हन्तुकामा: प्रबोधयांचक्रुरधोक्षजं तम् ॥३३॥ अग्नीवरुणौ तथा अन्ये सुराश्च भवन्तं हन्तुकानाः तमधोक्षज प्रबोधयांचः । वत खेदे । इन्द्रावृहस्पत्युपक्लप्तमन्त्रा. । मन्त्रो गुप्तिवादः । उत्साहिनः ॥-प्रयोधयां- चकुरिति । 'बुधयुधनशजने त्रुभ्यो .' इति परलैपदम् । 'आन्प्रत्ययवन्नोऽनु- प्रयोगस्य' इति कृतोऽपि परलैपदम् । इन्द्राबृहस्पती इति । 'देवताद्वन्द्वे च' इलान् । १. 'भजन' इत्यादर्शपाठ.. २. 'तस्य राजनीलेव' इति काशिकावृत्तिः, -

·No text on this page.

·८८ काव्यमाला। . हसन्नवश्यायकरं प्रभाभिवं नृणामुत्पथनायनायम् । तमित्थमुद्दीप्य गृहात्तदीयान्मार्ग ग्रहाणां मुनिराटिटीके ॥ ३७ ॥ मुनिस्तमित्यमुद्दीप्य तदीयान् गृहात् ग्रहाणां मार्गमाटिटीके प्राप्तवान् । प्रभाभिर- वश्यायकर हिमकरं हसन् । नृणां दावं परितापकम् । उत्पथनायनायं पन्थानमुलानो यो नाय. नय. तस्य नायं नेतारं प्रापकम् ॥ अवश्यायेति । 'इयेड् गती' । 'श्यायधा- खुसरूवतीणवसावहलिहलिपश्वसश्च' इति ण । दावं नाय इति । 'दुन्योरनुपन,' इति पः । ग्रहाणामिति । 'विभाषा ग्रह.' इति ण । जलचरे ग्राहः । ज्योतिपि ग्रहः । गृहा. दिति । गेहे क.' इति कर्तरि क. । [आटिटीके इति । ] टीक गत्यर्थ.1 [लिट्] ॥ स्वर्गाथकानां प्रथमेऽथ तस्मिन्विच्छायिते पाणिविपक्तवीणे । मानुष्यकं नर्तकगायकाचं मुक्त्वान्तरानभ्र ततः सभायाम् ॥ ३८॥ तस्मिन् विच्छायिते गते सति स नर्तकगायकाद्यं मानुध्यक मनुष्यसमूह मुक्त्वा तत तस्याः सभायाः अन्तः पुरमानन गतवान् । स्वर्गायकाना स्वर्गायकाना प्रथमे । पाश विपक्तवीणे पाणिविषक्ता वीणा यस्य नर्तकेति। शित्पिनि चुन्'। 'ऋतिखनिरअिभ्य. परिगणनं कर्तव्यम्'। गाथकानामिति । 'गस्थक्न्' इति गायतेः शिल्पिनि थकन् । गायनेति । ‘ण्युट च' । गायते. शिल्पिनि । विषक्तवीणे इति । 'त्रिया. पुवद्भापितपुंस्का- दनूट् समानाविकरणे स्त्रियामपूरणीप्रियादियु' इति पूर्वपदस्य पुंबगाव । तत इति । 'ततिलादिष्वाकृत्वमुचः' इति पुवद्भावः । मानुप्यकमिति । 'प्रकृयाके राजन्यमनुष्ययु- वान' इति प्रकृतिभावेन 'आपत्यस्य च' इति यलोपाभावः ।। विपक्षलावस्य निजस्य शत्रोरह्नाय भूत्वा लवको वहूनि । संजीवकोऽहं वत हायनानि भूयासमाशंसत चेतसेति ।। ३९ ।। स चेतसा इत्याशंसत इष्टवान् । अहं अहाय झटिति निजस्य शत्रो [ लवक ] उच्छे- दको भूत्वा वहनि हायनानि सवत्सरान् संजीवक भूयास बत इति ।-हायनानीति । 'हश्च ब्रीहियालयो.' इति जहाते काले ण्युट । लवक इति । 'अमूल्य ममभिहारे बुन्' इति साबुकारिणि बुन्। मंजीवक इति । 'आशिपि च' इति धातुमात्रादुन् । विपक्षला- वन्येति । 'कर्मण्यम्' इति विकार्ये कर्मणि उपपदे ॥ येनायते यद्यशसा त्रिलोकी दिगन्तमायेन तमोपहेन । नं शूरमृर्नु सहजाययोगः कारोपरोध निगलैरसेष्ट ॥ ४० ॥ म त मनु घमुदेवं [जायया देवस्या मह ] पारोपगेप कागयामुपरध्य निगलरशेष्ट अब रान् । उमः । यदशमा यम्य शूरमूनोर्यशमा त्रिलोकी येनायते इपनी वाच- रति । दिगन्नमायेन दिगन्तानू मिमानेन परिच्छिन्दता । तमोपहेन दुरितं मना ।।-दि. - ·.

·९० काव्यमाला आख्याच भृत्यानयि भो निपव्ये यश्चैत्रवैशाखमुखैः सदापि मासैः स्वकार्यार्पणतो द्विपो मे तस्याद्य यद्यस्तु कुरुध्वमेतत् ।। ४४॥ स भृत्यान् इति आल्यात् उक्तवांश्च । 'भयि भो मित्राणि, य अहं चैत्रवैशाखमुख- मसिरपि सदा स्वकार्यार्पणतः निपेव्ये सेवितो भवामि तस्य तादृशस्स मे अद्य द्विप ग. त्रवो भवन्ति यदि तर्हि अस्तु भवतु । यूयमेतद्वक्ष्यमाण कुरुध्वम् ॥-[कुरुव- मिति । ] 'स्वरितजित. कत्रभिप्राये क्रियाफले' इति तड् । वैशाखेति । 'नक्षत्रेण युक्त काल' इत्यणि विशाखायुक्ता पौर्णमासी वैगामी 'सास्मिन् पौर्णमामीति' सनायामण् । चैत्रेति । 'विभापा फाल्गुनीश्रवणाकार्तिकीचैत्रीभ्यः' इति ठगभावपक्षेऽण् । अस्त्विसव्यय सासूयाझीकारे॥ माहेन्द्रमाग्नेयमृतव्यमैन्द्रं द्यावापृथिव्यं च चरुं निरुप्य । कायं च सौम्यं च सुरान्यजन्ते ये तान्द्विजानाहत सामगाद्यान् ॥४५॥ यूयं तान् द्विजान् आहत । सामगाद्यान् साम गायन्तीति सामगाः । चरुं निरुप्य निर्वापं कृत्वा । किंटेवलम् । माहेन्द्र महेन्द्रदेवताकम् , आग्नेयमग्निदेवत्सम् , ऋतव्यन्तु- देवत्यम्, ऐन्द्रं द्यावापृथिव्यं कायं क प्रजापतिस्तद्देवत्वं च सौम्यं सोमदेवताकं च ॥- यजन्त इति । स्वरितेत्त्वादात्मनेपदम् । सामगेति । 'गापोष्टक' । ऐन्दमिति । 'सास्य देवता' इत्यण् । कायमिति । 'कस्येत्' इत्यण, इकारादेशश्च । माहेन्द्रमिति । महेन्द्राद् घाणौ च' इत्यण् । सौम्यमिति । 'सोमाट् ट्यण् । ऋतव्यति । 'वाचतुपित्रुपसो यत्' ! द्यावापृयिव्यमिति । 'द्यावापृथिवीशुनासीरमरुत्वदग्नीपोमवास्तोपतिगृहमेघाच्छ च' इति यत् ।आमेयमिति। 'अग्नेर्डक्' । 'प्राग्दीव्यतीयेषु तद्धितार्थेषु सर्वत्राग्निकलिभ्यांडरवक्तव्य । मिथ्यापि ये केचन कारयन्ते पदानि लोकेऽत्र यजन्ति वा ये। तान्दैत्यमुद्रानपि भावयध्वं तेऽपि स्फुटं नोऽपवदन्त एव ॥ ४६ ।। अयि तान् दैत्यमुद्रा भावयध्वं गमयत । कान् । येऽत्र लोके पदानि मिथ्यापि कार- यन्ते खरादिदुष्टमसकृदुचारयन्ति । ये वा यजन्ति परार्थ यागं कुर्वन्ति तान् । तेऽपि न. अस्मभ्य अपवदन्ते क्रुध्यन्ति असूययन्ति वा एव स्फुटम् ॥-कारयन्त इति । 'मिथ्योपपदात्कृतोऽभ्यासे' इति तड् । अपवदन्त इति । 'अपाद्वदः' इति तड् । न इति क्रुधादिना सप्रदानसंज्ञा । भावयध्वमिति । 'भू प्राप्तौ' । 'णिचश्च' इति तट् ॥ अपूपिकादं सुवितीर्णभैक्षं कैदार्यवत्कावचिकानुयातम् । अश्वीयवद्गृह्यकतैत्तिरोत्कं तृण्यामिवान्यानवमन्यमानम् ॥ ४७ ॥ प्राड्मत्प्रसत्त्यैव यदीगासीत्तत्काकवच्चाद्य कुलं यदूनाम् । भवत्वनन्तार्पितपक्षपातात्परेतपिण्डादनविन्दजीवम् ॥ ४८ ।। यत् प्राक् मत्प्रसत्त्या मत्प्रसादेनैव ईडगासीत्, तत् यदूना कुलमयेदानी तु अनन्ता.

·有 ·। जीविती । Time for सोनिलिभीती समानी मागे:()मांगी। . दिन गिFEMAT'श्री अमायनो रिमशिनीगो निगरा पुनर्भगिन्या । ग मीनगगगनगान्गुनीनने पाप गमागम || ५५ ।। महिनी पुनममियातीमा तीन पणा पासु जामशान नपान गाभा नि. अनमने गितमा गर्भगोकम् । लगानी र अगागेन प्रया रन् । गोपिगबीरागा,जशिशगितामा विणा गी॥-रियारको तेसामने गलागिमाजोऽपि हि जानते ताजोगं गमावा गा पाता। निगा भुजङ्गाधिपतिर्महात्मा स देवकीमप्रमगर्भ आमीत् ।। ५३ ॥ ग गुगतामिनिग्नन्तो देतीगतमगर्भ जामीत् । महात्मा महानात्मा यन्य । गलागिमाजो महान् गगन्तोऽपि या शेगं बस्नु ता जानते हि । यश्च अटादरा दोपवेशनपालाणा विधा. पाता रक्षिता ॥-जानाति । 'अनुपगगाजा' इति तद् । महात्मेति । 'आन्महत' गमानाधिकरणजातीयगोः' इत्या कारः । अष्टादश इति । 'पष्टगः सम्यायामयनुप्रीत्यशीलो. । 'प्रापशतादिति बचाव्यम्' इत्याकार ॥ महीयसीरूपतयोदिता या हल्लेससंसारभयापही । या च त्रयोविंशतितत्त्वरूपा वणात्रिपष्टिश्च वपुर्यदीयम् ।। ५४ ।। हृच्छोकहर्तुर्जगतां हरेः सा मायाजया गर्भमथो अमुप्याः । तं रोहिणीमाप्य पुनः स्वजन्यै नन्दस्य दारानविशद्यशोदाम् ॥ ५६ ॥ अयोसा माया हरेराक्षया अमुप्यास्त गर्भ रोहिणीमाप्य प्रापव्य पुन. खजन्यै आ. स्मन प्रादुर्भावाय नन्दस्य दारान् यशोदामविशत् । या शाल्नेषु महीयसीरूपतया उ- दिता उक्ता । अतिशयेन महती महीयसी । हलेसससारभयापही हृदय लिखतीति ह. देस । या च त्रयोविंशतितत्त्वरूपा। तत्र योगेमते चित्तं नाम(१)तत्त्वान्तर नहि अत- स्त्रयोविंशतिको गण. । इति वोपैदेवः । त्रिपष्टिवणाश्च यदीय वपु । जगता हृच्छोक- हर्तु । हृदये शोको हृच्छोक --त्रयोविंशतीति । तेस्त्रय'। प्राक्छतादिति त्रयसादेश.। त्रिपष्टिरिति । 'विभापा चलारिंशत्प्रभृतौ सर्वेपाम्' इति वा त्रयसादेश.। 'प्राक्छतात्' १'कर्तुर्जगता यदीयहरेः सा मायागर्भः' इत्यादर्शपाठः. २ 'योगतमे' इत्यादर्शपाठ पदेव' इत्यादर्शपाठ . - ·वासुदेवविजयम् । ९३ होरोति । 'हृदयल होत चदण् लाते' इति ह्दादेशः । हन्छोति । वा शोक- रजनोगेषु' शति वा दादेशः । महीपत्तीरूपतयेति । 'उगितच' इति हखाभावपक्षः। साप्येति । साड्यूर्वा पप् । विभाषाप इति पेरलादेशाभारपझे 'पेरनिटि' इति पेलोप । आदिवयं हलदीर्घतभेदानवात्मकम् । दोर्षततया पकं परंतु द्वादशात्मकम् ॥ स्यु. पविशति स्पर्श अन्तस्थानां चतुध्यम् । पडूप्माणध चत्वारो यमा विन्दुविसर्गला ॥' सति पष्टिवा । दीप पाटौ हताधाय हला. पर यमा न । व्यसनानि अस्तित् त्रिपरिर्वजातयः॥३॥ धन्यं वितन्वनपरोदधिभ्य. क्षीरोदनुबैरथ शाधिन्वा । दुराजपद्योपलभजवा विधायमानः श्रुतिपद्धतीता.॥५६॥ पन्मिपतीर्थान्बुकृतोदवातैर्जुप्पो नुनीन्द्र. कलितोदकुन्भैः । नुरासुरप्रामणिदर्पदाता गर्भेऽभवद्देवकनन्दनायाः ॥ ५७ ॥ पशाचिन्या देवानन्दनाया नमें सभवन मानिननरोत् । इतरोदविन्यजी- रोमानमानिन उगधन्वं भानन्तं दिनन्वन् । ना तिपती दुराजाचोरल्म-- हमा दा राजन एव पादी विपन्न जललेषा मन हयन्य प्रिया निधासनान. । पनीर च । पन्नियतीपान्तजनोन्याने. पदमित्र तान्नु गाजलं नत्रकन उमा निराम्भ 7 उवपूर्णटभो दै । सरासरानीददाता नवन पतिपादरिला गारपिना न ॥-पति । शिलान्यांशी यन् । 'परत' इति पायरय पनाग । परनीति । पासान्या रन्यने निजी ।मर पिपिच':नि माग । परिवार पन्नो । पमिति। - पोपनिनि पलाय । तिनि । अगम्योर गम् । 'पा. परमोदक । यगो भनीति करन्यासारनीति। . नाचारमा ।। नादिर दिसा. नाम नमपरलेप पा " "मन्दिा गाना। "मोबिपितान मारपती नया निधनागम । भानी निकामं नमामना ना नामिनि(नी)मन्त्रादिवाना ॥५८ ॥ .. ५... ft: 1em" । . - ॥ - . - .

·९४ काव्यमाला । भावे परस्मैपदम् । भान्तीति । शेषावर्तरि परस्मैपदम्' । अन्यकरोदिति । 'अनुपराभ्या सूत्रः' इति परस्मैपदम् । श्रमोदविन्द्विति । 'मन्थौदनमपिन्दुवजभारहारवीवधगारे ' इति वा उदादेश. । आसेलव्ययम् ॥ सुखाहरैर्वमहरै सगभ्यः प्रलम्बमुख्यैश्च सहाश्रवैस्तैः । अभिक्षिपन्नक्षमकोऽर्चनाहन्दृिष्ट्वा स्वसुर्दीप्तिमखिन्त कंसः ।। ५९ ॥ कस समुदीप्तिं दृष्ट्वा अरािन्त गिन्नोऽभूत् । सगभ्यभ्रातृभिन्तै प्रलम्ममुत्यैश्च मर अर्चनाहीन् । पूजामहेत अभिक्षिपन् अभिभवन् । मुसाहरै सुगहाणशील वर्महरे. कवच हतु सभाव्यमानवयोभिः ॥ आश्रवे वचनस्थितैः । अक्षमसः न नियमाना क्षमा यम्य ॥--अभिक्षिपचिति । 'अभिप्रत्यतिभ्य क्षिप' इति परम्मैपदम्। वर्महररिति । 'वयनि न' इत्यन् । मुसाहरैरिति । 'भाटि ताच्छील्ये' इत्यन् । अर्गनाहानिी । 'अ' लन् । दीप्तिमिति । 'क्तिनावादिभ्य' । मगभ्यरिति । 'सगर्भरायूथरानुनायन्' भोऽथे । ममाने गर्भ भय इति 'समानस्य च्छन्दसि' इति स ॥ प्रोवाह चिन्तां परिमृष्यति स्म देवाय कार्याद्विरराम भीतः । उपाग्मत्स्वान्न रा दानमानै. मदोपरेमे विपयोपभोगात् ।। ६० ।। ग गया भीनभिन्ना प्रोनाह यमार, देवाय परिगष्यति ग्ग असूगति म्म, पायर्यात मि उपरत गापारोऽभून , दानमान गान ज्ञानीन नोपान्मत् नावारयत् , विषयोप. गोगा । परेगे निजात प्रोवाहेति । 'प्रादह ' इति परम्मपदम् । परिगृगनीति । 'परे ''नि गरिरामेति । 'यारिभ्यो रग' इति परमपदम् । उपार म.१६ । 'पा' गर्यकाल परमग । उपरेग इति । रिमापारमात भी पर- प! | हिनि । 'गुगापिगमप्रमादागीनागुपगम्यानम' पादान गागा . नवायागा बाद गुगा: मं यगो मे तनयं तु जावग । पिनायपियामि नव प(प) गागीरी नत्यगवानीमः ॥ ६१ ।। मनाना न यानि कामानि जान 1101) + {ग i नामगि iffersitiनगान गा गणपतीला नगा 1, , " आम ||---प्रामानिनिमा गनिमगाइन । 1-1 | गगन नयी infringiftी गाग 1 •ir its 471Trt (1) गगन ॥ १६ ममिप्रसाद गोनिशियाम मानन्। अमीन नवनापियामा मन !! ६२॥ मद्राप्रम. LTAHILI ·वासुदेवविजयम् । ९५ । उक्तिभिरप्रमादमनवधानमुद्रोधयन् । भशीतक [न] शीतकोऽलस. । तथापि तस्य मन. पराचकार अभ्यभवत् ॥ उदोधयनिति । 'बुधयुधनमजनेनुभ्यो पे' इति परस्मैपदम् । अतिष्टिपदिति । 'अणावकर्मकाचित्तपत्कर्तृकात्' इति परलैपदम् ॥ द्रोहिक्षिपाकर्मठसुप्रवेष्टे गर्भ गते शंकरयाच्चयाजे। स्तम्बरमा भूवलयस्य धाया. प्रावीवृतन्द्रामवारिधारा.॥ ६३ ॥ अजे शक्रयाच्या गर्भ गते भूपलवस्य धाया. भूवलयं दधत. स्तम्बरमा दिग्गजा द्राक् मदवारिधारा प्रावोतन्प्रवर्तितवन्तः । द्रोहिक्षिपाक्मेठनुप्रवेटे द्रोहिणो द्रोहगी- लातेषा क्षिपाया निरासे कर्मठा. रमेशरा गोभना. प्रवेटा भुजा चस्य ॥-वम्बरमा इति । 'स्तम्यकर्पयो रमिजपो' 'हस्तिसूचक्योरिति वक्तव्यम्' इत्यत् । तत्पुरुषे कृति बहुलम्' ललक । क्रेति । 'नामि धातो सटायाम्' इत्यच् । न० इति । 'मी घटोऽउन्॥ बिलेगयेगोऽपि भरावभुन्न. किमप्यगर्वायत हर्पमाण । मुद्द्युतधेतसि देवत्तानामनर्तयन्ताप्सरसश्च तानि ॥ ६४ ॥ चितायेगोऽनन्तोऽपि निमप्यगायत गवान् अभवत् । भरावभुन । मागो (मना । देवताना चेतति नुत् सतोपोऽपुनद दीप्यते न्म । तानि देवतानि नि अप्सरसोऽनन्त नतिनयत्यय ॥-अनन्यन्तेति । 'न पारम्याटपमापनपरिसहर- निवृतिवदवम इति परम्मपदप्रतिपेध । गीयतेति । 'पाथप 'पति परम्ममान्न- नेपदं च । अघुनलिति । 'घुम्यो पति वा परम्मपरम । निरोगयेति । अधिकाणे शेने 'रचन । मायया पिकाला तिला मम्मा कति चीलामोवचनमातिगुचा ।। वनेचराष्ट्रभजागनाविनमापनिता मुनय ममिया । चिप्लनि परियनये ग विव सदानमयको बानयन ।। ६५ ।। मन मार गिरा गाना " ". - । गंगा ..RI" । ग. मिति - नयम 1717 पाप, IFT 111। नवा" T 1 1 . -- . . ETC.। . HA ·९६ काव्यमाला। अपिस्फवत्पुण्यकृतां प्रमोदं महोत्सवं प्रादित वल्लवेभ्यः । भिक्षाचरोपाहृतमाजिजीवच्छौरेर्मुदं रोहिणिपुत्रजन्म ॥ ६६ ।। रोहिणिपुत्रजन्म रोहिणीपुत्रस्य रामस्य जन्म पुण्यकृतां प्रमोदं हर्पमपिस्फवदवी- वृधत्, वल्लवेभ्यो गोपेभ्यो महोत्सवं प्रादित, शोरेर्मुदमाजिजीवत् । भिक्षाचरोपाहत ब. रणेन भिक्षामजयद्भि. कथितम् ।।-भिक्षा इत्यत्र इकारस्य 'हखं लघु' इति लघुसंज्ञा प्रा. मोति । 'संयोगे गुरु' इति गुरु संजैव भवति । 'आकडाराटेका संज्ञा' इति नियमात् । 'गुरोश्च हलः' इत्यप्रत्यय. "भिक्षासेनादायेषु च' इति चरेष्ट । अपिस्फवदिति । 'स्कायों वृद्धौ' इत्यत्माणिचि 'स्फायो व.' इति यकारस्य वकारे 'स्फावि' इत्यत्साहुडि ग्लेश्वटि 'णौ चड्युपधाया हस्ख.' इत्युपवाहखे 'चडि' इति द्वित्व 'पूर्वोऽभ्यास.' इत्यभ्यासमज्ञाया 'हलादि. शेष.' 'शपूर्वा. खय' इति सकारलोपे 'अभ्यासे चर्च' इति पकारा- देशे 'सन्वलघुनि बड्परेऽनग्लोपे' इति सन्वद्भावे 'सन्यतः' इत्यभ्यासाकारस्येत्वम् । आजिजीवदिति । आड्पूर्वाज्जीवधातोणिचि लुडि चडि 'भ्राजभापदीपजीवमीलपीडामन्न तरस्याम्' इत्युपधाहस्वाभावपक्ष । वल्वेभ्य इति । 'सुपि च' इति दीर्घ 'बहुवचने झल्येत्' इत्येत्त्वे च प्राप्ते 'विप्रतिषेचे पर कार्यम्' इति परत्वादेत्त्वमेव स्यात् । रोहिगि- पुत्रजन्मेति । 'डयापो संज्ञाछन्दसोर्वहुलम्' इति हख. ॥ ज्वरपूर्वसरा रुजः प्रशेमु. कलहाः स्त्रैणपुरःसराश्च गोप्टे । भुजगेशि निशाकराभिरामे द्विपतां शोककरे तदावतीर्णे ॥ ६७ ॥ तदा भुजगेशि अनन्ते अवतीर्णे,गोप्टे ज्वरपूर्वसरा ज्वरादयो रुजोरोगा प्रशेमु शान्ता । स्त्रैणपुर सरा. कलहाश्च प्रशेमु । त्रैण. स्त्रीप्रियो जन । निशाकराभिरामे चन्द्रवन्मधुरे। द्विपता गोककरे शोककरणशीले । पुर सर इति । 'पुरोऽग्रतोऽग्रेषु सते.' इति ट । पूर्वसरेति । 'पूर्व कर्तरि' इति ट. । शोककर इति । 'कृणो हेतु- ताच्छील्यानुलोम्येषु' इति टः । निशाकरेति । 'दिवाविभानिशाप्रभाभास्कारान्तानन्ता- दिबहुनान्दीफिलिपिलिविवलिभक्तिकर्तृचित्रक्षेत्रसख्याजधावाहरबत्तद्धनुररु पु' इति टः । स्रणेति । 'सग्रामे प्रयोजनयोद्न्यः' इति नन् । भुजगेशीति । 'ईश ऐश्वर्य' किम् ।। यो वैरकारः स्वयमेव गोप्वभूत्तॄणेढि नो स स्म कृत्करीनपि । नामीदकालेऽग्यफलेग्रहिनुमस्तदर्तव. कर्मकरा इवाभवन् ॥ ६८ ॥ गोषु यो वैरकारोऽभूत् स स्वयमेव शहरकरीनपि नो तृणेदि स्म वत्मानपि नहि. निनवान् । हमोऽकालेऽपि अफलेग्रहिवन-यो नासीत् । तरा भता वर्मकरा वैतनिका दवाभवन् । क्नंग इति । 'कर्मणि मृता' इति ट। परकार इति । 'न शब्दश्योकरलगायावर नाटुमूत्रमन्वपदेषु' इति टप्रतिपेने 'कर्मण्यण' । श. विम्वन्' सादर । M ·वायुयविजयम् । १७ -गि नाममोरिन् । फरे पहिरिने । फलानि गतीति । 'फगारिगर्म- गरिति निपातितः ।। पाच्या रक्षामभि(पि) विधतसं मियो वासभूमे- दैत्यभीणां प्रविचलयितुः स्व:श्रियाः स्थापकस्य । देवलीणासभिभवहतः संभवोत्थं प्रमोद विश्वस्यावेत्रिभुवनपतेर्वत्रसीज्ञाति कंसः ॥ ६९ ॥ पंस विक्षस्य तं प्रमोरं निभुवनपते. सभवोधमवेशातवान् । अति व्यवसोग वि. भाय । पृथ्व्या रक्षामपि विदधत । त्रिय. वासभूमे । दैववीणा प्रविचलयितु. कम्प- वितु । खप्रिया खर्गमा सापकस्य । देवसीणामभिभवत परिभवं हरतः ।।- पृथ्व्या इति । 'यू प्याख्यौ नदी' रति नदीसा यन्मात्पत्यय विधित्तदादि प्रत्ययेऽजम्' इलाज्ञा । 'आफ्नया ' इति आटि वृतियणादेशौ । दैत्यत्रीणामिति । 'नेयडुवइस्था- नावती' 'वामि' रति विक्ल्पेन नदीसझाया नुन् । पिय , खधिया इति । 'हिति ह- खश्च' इति वा नदीतज्ञायामाइडियणादेशा । अन्यत्रेयड् । वासभूमेरिति । विकल्पेन नदीतज्ञाभावे 'शेषो ध्यसखि पति पिसज्ञाया 'घेडिति' इति गुण. । त्रिभुवनपतेरिति । 'पतिः समास एव' इति घिसताया गुण । तोगामिति । 'सती' इत्युक्त्या परत्वानुन । कालिमन्या. कुर्वदाशा: खधान्ना गां धांमन्यां चोहसन्मालभारी। विभ्यन्मृत्योर्भावनादाययोगाच्छौरे रुपं शश्वदीक्षांबभूव ॥ ७० ॥ नृलोविन्यत् स भावनादाययोगात् शोरे रप शश्वद् ईक्षारभूव प्रत्यक्षीकृतवान् । ख्वाना आता कालिंमन्या आत्मन काली मन्यमानाः कुर्वत् । गा भूमि द्यामन्या समात्मान मन्यनाना कुर्वत् । उहसन्मालभारी असन्ती माला विनत् ।। ईक्षाव- भूवेति । 'दीर्घ च' इति गुरुत्तज्ञा । 'इजादेश्च गुस्मतोऽनृच्छः' इत्यान । उहसन्माल. भारीति । 'इष्टपेषीकामाना चिततूलभारिषु' इति हखः । 'इष्टकादिभ्यस्तद- न्तस्यापि ग्रहणम्' लिमन्या इति । 'जानपदपुण्डगोणस्थलभाजनागकालनील्कुशका. मुक्पवराहत्यमत्रावपनाकृत्रिमााणास्थौल्यवर्णानाच्छादनायोविकारमैधुनेच्छाकेशवेशेषु' इति अपि कालो। 'भात्मनाने सध । 'सित्खनन्ययत्व' इति रख, । 'लरुर्द्विपदजन्तस्य मुम्' शति मुमा इखो न वाध्यते। पामन्यामिति । 'च एकाचोऽम्प्रत्ययवच' इत्वमागमो द्वितीपैक्वचनवा स्यात् । 'लौतोऽासो'। दाण्डां क्रीडां ये च मौष्ट्रामकुर्वथैनंपातां शश्वदाखेटकेलीम् । ये वाचाटास्तेऽपि वाचंयमानां चोग्यामापु. सात्तिकीमेव वृत्तिम्।।७१॥ तेऽपि जना साविकीमेव वृत्तिमा । के ये दाडा मोटा व मोटामकुर्वन् । दण्डः प्रहरणमला क्रीडापाम् । मुष्टि प्ररपनत्वा कोटाचाम् । ये च रामदासेटप्लीनकुर्वन -

·९८
काव्यमाला।
1
श्येनपातोऽस्यां क्रियायामिति श्यैनंपाताम् । ये व वाचाटाः । वाचंयमानां मुनीनां
योग्याम् ॥-दाण्डां मौष्टामिति । तदस्यां प्रहरणमिति क्रीडाया ण.' नियाम्
'अजाद्यतष्टाप्' इति टाप । इयैनंपातामिति । 'धनः सास्यां क्रियेति नः' इति
घनन्तात् पातशब्दात् कृणे गतिकारकपूर्वस्य कारकत्वादर । 'श्येनतिलस पाते
ने' इति मुमागम. । वाचंयमानामिति । 'वाचि यमो व्रते' इति खन् । 'वाचंयमपुरदी
च' इति पूर्वपदस्यामागमो निपात्यते । वाचाटा इति । 'आलजाटचौ वहुभाषिणि' इ.
लाटच् । 'कुत्सित इति वक्तव्यम् । 'यचि मम्' इति भसंज्ञायां कुत्वाभावः ।।
वर्मायितं मन्त्रकृतां मरुत्वतः क्लेशापहं दानवसत्त्वमेजयम् ।
खर्वासिनः सार्वमुदात्तवाडायैः शर्वादयोऽस्तोपत शंयवो हरिम् ॥७२॥
शर्वादयः सर्वासिनो हरिमुदात्तवाङ्मयैर्वाग्विकाररस्तीपत स्तुतवन्तः । मन्नता
मन्त्रद्रष्टृणा वर्मायितुं वर्मवदाचरितवन्तं रक्षकम् मरुत्वतः क्लेशापहम् । दानवसत्त्वमेजय
दानवानां सत्त्वं हृद्य कम्पयन्तम् । सार्व सर्वसै हितम् । शंयव. मुखातिशययन्त !/----
शर्वादयोऽस्तोपतेति। 'सुप्तिङन्तं पदम्' इति पदसजाया 'एड पदान्तादति' इति पूर्व
रूपत्वम् । वर्मायितमिति । आचारक्यचि 'न क्ये' इति पदसजाया नलोप. । शंबन
इति । 'केशंभ्या वभयुस्तितुतयस' इति युम् । 'सिति च' इति पदसंज्ञायामनुवारपर-
सवणौ । मरुत्वत इति । मरुतोऽस्य सन्तीति मतुपि 'तसौ मत्वर्थे' इति भसताया जश-
भाव । शर्वादय इति । 'बहुपु बहुवचनम्' इति बहुवचनम् । हरिमिति । 'धेकयोविच
नैकवचने' इलैकवचनम् । वाङ्मयैरिति । 'मय तयोर्भापायाममक्ष्याच्छादनयो ' इति वि.
कारे मयट । यरोऽनुनासिकेऽनुनासिकोवा' । 'तद्धितप्रत्यये भापाया नित्यवचनं कर्तव्यम्।
अमरारिभरातुरक्षमासाध्वगदंकारपरंतपानुभावे ।
भगवत्यभिलापकेऽवतारं भुवनं प्रीतिवगंवदं बभूव ।। ७३ ।।
भगवति अवतारमभिलाषके पति भुवनं प्रीतियशंवद बभूव । अमरारिभरातुरक्षमामा-
ध्वगर्दकारपरतपानुभावे अमरारय एव भरतेनातुराया क्षमाया माधुर्दक्षो अगदंफारश्चि.
कित्मक. । परेपा तापयिता चानुभावो यस्य । 'दक्षस्तीर्यात्तगामार्थो दृष्टकर्मा भिपर
शुचि' इति वाहट ॥-चशंवदमिति । 'प्रियवशे बदः राम्'। 'अद्विपद जन्तम मम्'
परनपेति । 'विपत्परयोनापेः' इति राच । अगदं कारेति । अगद करोतीलण । 'कारे
मनागदम्य इति अस्तु मत्यागदस्य कार इति वक्तव्यम्' इति मुमागम ॥
इनि गटीके वासुदेवरिजये द्वितीयः सर्ग।
1
तृतीय गर्ग ।
नागयणे रात्रिमटागनानाममानये तन जनिष्यमाणे ।
मुक्तं मुरनाकनगप्रसूनं पपात नक्षत्रपथादनल्पम् ॥ १ ॥

·वासुदेव विजयम् । ९९ तत्र नारायणे जनिध्यमाणे प्रादुर्भविष्यति सति नक्षत्रपधात् अनल्पं नाकनगप्रसून बर्गवृक्षकुसुमं पपात । मुरैर्मुफम् । अनल्पं यहु । रात्रिमटानाना राक्षसमीणामसातये न सातयति सुरायतीत्यसातयः।-नमनपधादिति । 'कारके' इत्यधिकृत्य 'भुवमपाये- ऽपादानम्' इत्यपादानतंज्ञा । 'अपादाने पञ्चमी'। रात्रिमटेति । 'राने कृति विभाषा' इति मुमागमः । असातय इति । 'अनुपसर्गारिम्पविन्दधारिपारिवेद्यदेजिचेतिसाति- इति नपूर्वात्साते सुखार्थाच्छ' । 'नलोपो नन' उत्तरपदे परे । अनल्पमिति । 'तरमानुडचि' इति परस्य नुडागम' । नक्षत्रनाक इत्लन 'ननानपालवेदानानत्यानमु. चिनफुलनसनपुंसकनक्षत्रन मनाकेषु प्रकला' इति नन प्रकृतिभाव । नगेति । 'नगोड- प्रापिष्वन्यतरस्याम्' इति प्रतिभावः ।। येपां पराजेषत वीर्यभून्नो येभ्यः पुरान्तर्दधते च पूर्वम् । मुष्टिधयेभ्योऽपि च दानवेभ्यतेभ्यस्तदा नाविभियुदिविष्ठाः ॥ २॥ तदा दिविष्टा देवात्तेभ्यो दानवेभ्यो नाविभियुर्विश्चति ल । ते पूर्व येषा वीर्गभूनः पराजेपत विमुसीयभूवुः । मुध्धियेभ्यो अत्यन्तवालेभ्योऽपि येभ्यः पुरा अन्तर्दधते अन्तरदधत ॥-दानवेभ्य रति । 'भोत्राीना भयहेतु' त्यपादानसंग। पराजेपत पोभूम इति । 'पराजेरनोड ' इलपादानसला । ये-६. अन्तर्दधते । 'अन्तौ येना- दर्शन मिच्छति' त्यपादानसमा । 'पुरि तुझ्चास्ने' इत्यनयननभूतेऽपि लट् । दिविष्टा इति । 'मुपि स्प' इति प्रत्यये 'वयभ्मा च ति । सप्तम्या अलकि 'अम्बाम्बगो- भूमि-'ति मूर्धन्वादेदा । मष्टिंधवेभ्य इति । 'नाउनुष्टयोद' ति सन्। [भून इति पादिभ्य -'तीमनिप्रत्यये 'यहोर्लोपो भू च यहो' इति पदन्य भूरादेन. प्रत्ययादिलोपथ ॥] विभीहि मा देवकि ते सुतोऽच संत्रास्यते त्वा स सगोत्रवाम् । स्वस्त्यन्तु तुभ्य नाभर्तृकार्य विहाय इत्यानगिरे गिरोऽर्थ्याः ॥३॥ है देवी, मा विभीति । ते सोडा मगोत्रपी ला समान्यते रक्षिष्यति। नमानगोनामा पर्ने भया मोर्ग लाभाई तु स्वस्वतु इति मिने मिराजापारागनगिरे मामा । अर्थादनपेता |--गोनयमिति। जोतिनातिनाभिमगोत्र पानवर्णवनोयचनबन्ध नि समानानन्य समान । 'पोपगरी पीयन सहाय गमाय } सहमता। पाशिपि' गोपगारेगु' पति गारान्य प्रतिभाव । 'न' रति मानायासी । मन्तादादनपते' शी बत् ॥ भागाने निविगमोभिन्भतिर चवितो निसः । सापियामानविपरमनं दिप साप स रक्षिवर्ग. ॥४॥ विविध समिति VAR ·१०० काव्यमाला। अभ्रंलिहेराकागलेहनिन्तिमोमिन्टनटि छादितदिगि । गारिपनामाविप गारि- पचेपु पानेषु विपक्कम । सारि पचतीति गारिपन ॥-'परिमाणे पन' [इति राम् । 'रित्यनव्ययरा' इति हस. । पक्रामिति । 'पनो व' इति निष्ठातस्य व. । अत्रं- लिहरिति । 'यहाभ्रे लिह' इति राग् । निम इति । 'अवादय कुटाद्ययें तृतीया' इति गतिरामास.॥ मितंपचं किंचिदरंतुदं तां प्रमूतिजं दु:खमयाबभूव । चक्रं ललाटंतपभास्करामं दधानमीशं शरणं गता सा ॥ ५ ॥ ता प्रसूतिज दुःखं प्रसववेदना अयांबभूव प्राप्ता । सा ईशं विष्णुं शरणं गता मितं- पचमत्पं किंचित् अरंतुदं पीडाकर ललाटंतपभास्करामं वकं दधानम् । ललाट तप- तीति तथा मध्याहार्कः ॥-मितपचमिति । 'मितनखे च' इति खम् । अरंतुदमिति । 'विध्वरुपोस्तुदः' इति सश् । सयोगान्तलोपः । ललाटतप इति । 'असूर्यललाटयोर्ट- शितपो' इति सम्॥ प्रियंवदं मित्रमिवानुरोधि द्विपंतपं देवमिव स्तुवानम् । इरंमदं ज्योतिरमुञ्चदभ्रं शनैः शनैः प्रावृषिकं ररास ॥६॥ प्रापिकं प्रारपि जातमनं शनैः शनै. ररास शब्दायते स्म । प्रियंवदमनुरोध्यनुवर्त- नशीलं मित्रमिव । द्विपंतपं देवं स्तुवानमिव । द्विपतः तपतीति । इरमद ज्योतिरमुञ्चत् इरया जलेन माद्यतीति ।-इरमदमिति । 'उग्रंपश्येरमदपाणिंधमाश्च' इति निपातनम् । प्रियंवदमिति । 'प्रियवशे वद. सच्' । द्विपंतपमिति । 'द्विपत्परयोस्तापे ' इति खन् । प्रापिकमिति । 'प्रावृपष्टप्' । 'प्रावृपिजम्' इति वा पाठे 'प्रावृटशरत्कालदिवा जे इति सप्तम्या भलुक्॥ अधीतवन्तो विधिवद्गुरुभ्यः श्रुती: सतीथ्र्यैः सह सेष्टि मत्याः । भूयात्सुखं देवकनन्दनाया हृदैवमाशासत तापसौद्धाः ॥ ७ ॥ तापसौद्धा. प्रशत्तास्तपखिनो हृदेवमाशासत प्रार्थितवन्तः । देवकनन्दनायाः नुसं भूयात् इति गुरुभ्य सतीथ्यैः समानतीर्थेवातिभि. सह सेष्टि श्रुतीः [अधीतवन्तः] । सेष्टीति 'अव्ययं विभक्तिसमीप-' इत्यन्तार्थकसहशब्दस्याव्ययीभावसमासे 'अव्ययीभावे चाकाले' इति 'प्रेत्यान्ताधिके च' इति वा सहशब्दस्य सभावः । सतीध्यैरिति । 'समाने तीर्थेवासी' इति यत्। 'तीर्थे ये' इति समानशब्दस्य सभावः । तापसौदा इति। तपः शब्दात् 'अण्च' इत्यण भत्वर्थीयः । 'प्रशसावचनैश्च' इति समासः । मत्वा इति । 'मत- जनहलात् करणजत्पकषु' इति यत् ॥ अस्य तत्पुरुपे चरितार्थत्वादुपन्यासश्चिन्त्यः. -

·वासुदेवविजयन् ।
१०१
-
सब्रह्मचारी नवमेघरुच्याः सोदर्यदेश्यो हरिदश्मभासाम् ।
तमालकान्तेः सहगाननन्दप्रभोद्गम. कश्चन जंपती तौ ॥ ८॥
क्वन प्रभोगमः तौ संपती जायापती भाननन्दत् आनन्दयामास । नवमेघरच्याः
सब्रह्मचारी हरिददनभाता मरक्तविषा सौदर्यदेव पदसमाप्तः समानोदर्यः । तमाल.
कान्तः सदृक् सहरा ॥ ब्रह्मचारोते । ब्रह्म वेदः । तदध्ययनाथै यात तदपि
ब्रा तथरतीत नसचारो । तमानं ब्रह्मचरतोति स्मचारी । 'ते' इति निनिः ।
'चरणे ब्रह्मचारिणी' इति तमानस तः। सोदनदेय इति । समाने उदरे शक्तिः
स्थितः इलमें 'सोदराय.' इति पत्त्रत्यये विवक्षिते प्राने विभापोदरे' इति समानल
स.। पित्तमाप्तौ पत्पश्यदेशीवरः । समिति । 'दहावगु' इति समानत
सः। जपतो शति । राजदन्तादिचात् पक्षे जापानन्दस जनाको दंभावच निपासते।
परनिपातय ॥
इयानताविसपि कल्पकोट्या दुर्ज्ञानसोभाग्यविशेषत्तीमा ।
सुतः स तादृस्त्रिजगत्पवित्रमाहात्न्यभूनाजनि देवकीत. ॥९॥
देवीत. स ताद तो जाने । मन चान् इदपरिमार ही क्लोटा
क्याना या अपि दुनिनौभाग्यविरोषनीमा । हिज्ग पवित्रमाहान्यभूमा ।-
देवकीन इति । 'निक्तुं प्रति लपारान्सा सानिने । किनिदंभ्या वो'।
'दं स्मिोरोकोलीनादेश । सागिति । गन्न इलाकरादेवा । दुनिते।
तो युन् ति युन्॥
कलानिधेः संतमसत्य हन्तु पत्यु
सतानात्तरतेरनन्ते
समुद्रियात्प्रादित मोदनाभ्या विधोर्भवन्ती लितचन्द्रिका सा ॥१॥
विधोविप्लोमन्नान पन्नी लिनचन्द्रिा लामा पतिनानोद प्रारित प्रायो।
पलानिधे पर विचाना दिबयोगामागच निधे । सनमान्य याममा
FORT, निरम करत मनमा प, पन्यु नन्ते ....
पारेक, 7 घोरिति । : प्र
..
बारामिप्रितम मानिसमा ।'
पपाती। कार ।।
पुखराम्नातिचौर्य विष्पगहानगर प्रारम् ।
तिम्रयत्सारमनोनीमाजमनीलगवारिपार ॥ १६ ॥
नानाविपराममयमदप सर्वपचीनवीर्यम् ।
समानतीन र रमाया रितुभ प्रत्पुरतं पानम् ॥ १२ ॥

·१०२ काव्यमाला । प्रतीपवृत्तैर्गरुडाश्मदण्डसध्यग्भिरिन्द्रारिपु बाहुदण्डैः । सम्यनु सक्तैश्चरितेपु भान्तं हृदे समेपामपि रोचमानैः ॥ १३ ॥ क्षेमंकरै' पुण्यवतामरीणां भयंकरैनित्यमनन्यदास्यैः । पनायितं वैतनिकैरिवारः क्षीरार्णवानूपविहारलोलम् ॥ १४ ।। कथितानर्थमनन्यदर्थ स्वाभ्यां स्वधामेत्य नवं नुवानम् । दृग्भ्यां न धारुन परं तमेतौ जगन्ति चानन्दरसे न्यमाड्छुः ॥ १५ ॥ तं दृग्भ्या वारु गाधु पिबन्ती एता देवकीवसुदेवो न पर केवल न अपि तु जगन्ति च आनन्दरसे न्यमाक्षु न्यमनयन् । स्वाभ्यामात्मभ्या खधाम वदेहं अपहुवानं प्रका- शयन्तम् । पुरदराश्मद्युतिचौर्य धुर्यविप्वद्यगक्षमामह प्रवाहम् । पुरंदरादमा इन्द्रनील । विप्वद्यक् समन्ततो व्याप्नुवत् । मारसनप्रभोमीसौदामनीनूतनवारिवाहम् । सारमनं काची । सर्वसहादुर्विपहामनस्यसकपम् । सर्वसहा भूमिः । आमनस्यं दुखम् । सर्व- पथीनवीर्य सर्वपथं व्याप्नुवत् । प्रत्युरसं उरति श्रीकौस्तुभं दधानम् । रमाया ययामुखीन मुखप्रतिविम्वदर्शनाधिकरणं मुकुरम् । बाहुदण्डैर्भान्तम् । इन्द्रारियु प्रतीपत्तै प्रतिकूल- व्यापार. । गरुडाश्मसध्यग्भि. मरकतदण्डसदृशै ।सध्यड्सहाय । सम्यक्षु शुभेपु चरितेयु सक्तै. समेषा सर्वेषामपि हृदे रोचमानै चित्त स्वविषये स्पृहा कारयद्भि । अस्त्रै चक्रा- द्यायुधै. पनायितं स्तुतं वैतनिकै वेतनेन जीवद्भिरिव । पुण्यवता क्षेमकरैः । अरीणा नित्यं भयंकरैः । अनन्यदास्थैः आस्थान्तररहितैः । क्षीरार्णवानूपविहारलोलम् । अनूप जलप्रायो देश । कदर्थितानर्थम् । कद कृता अनी आपदो येन । अनन्यदर्थम् ॥- हृदे इति। 'रुच्यांना प्रीयमाण.' इति संप्रदानसज्ञा । खाभ्यामिति । 'श्लाघगुड्स्थाशपा जीप्स्यमान ' इति सप्रदानसंज्ञा । पुरदरसर्वेसहेति । 'पू सर्वयोर्दारिसहो.' इति खच् । क्षेमकरैरिति । 'क्षेमप्रियमद्रेऽण् च' इति खच् । विष्वधगिति । 'ऋत्विग्दधृक्स्रग्दिगुपिण. गञ्चयुजिक्रुच्चा च' इति किन् । 'विष्वग्देवयोश्च टेरयश्चतौ वप्रत्यये' इत्सद्यादेश । सम्य- दिवति । 'सम. समि' तिर्यगिति 'तिरसस्तियलोपे च' । सध्यग्भिरिति 'सह्स्य सध्रि"। प्रतीपेति । प्रतिगता आपोऽस्मिन्निति । 'यन्तरुपसर्गेभ्योऽप ईत्' इत्याकारस्य ईकार ॥ 'आदे परस्य'। अनूपेति। 'ऊदनोर्देशे' इत्यूकारः। अनन्यदास्थैरिति । 'अपठयतृतीया- स्थस्य दुगाशीराशास्यास्थितोत्सुकोतिकारकरागच्छेपु' इति दुगागम । अनन्यदर्थमिति । 'अर्थे विभापा' इति दुक् । कदर्थितेति । कुत्सितोऽध कदर्थ. । 'को कत्तत्पुरुपेऽचि' इति कदादेश. । चौर्येति । ब्राह्मणादिपाठात् ध्यन् । सौदामनीति। मुदाम्ना पर्वतेन एक- दिक् । 'तेनैकदिक्' इत्यड् । 'टिड्डाणञ्-' इति डीप् । नूतनेति । 'भवस्य भूलतन- खाश्च' इति वार्य तनप्रत्ययो नू आदेशश्च। सर्वपथीनेति। तत्सर्वादे पथ्य' इति स.। यथामुखीनामेति । 'यथामुसतंमुसस्य दर्शन खवैतनिकैरिति । वेतनैनौवन्तीति ठक् । । । T ·वासुदेव विजयम् । ये प्रत्चुरसमिति । 'विभक्त्यर्थेऽव्ययीभाव.' । 'प्रतेरुरस' सप्तमीस्यात्' इति समासान्तोऽन्। धारु इति । 'दातिरादसदो स.' ताच्छीलिक ॥ कद्वदा: कोष्णवधूकुचैकनाद्धाः कवोष्णानि पलान्यदन्तः । सकत्तॄणारण्यजुषोऽभवत्तेऽप्यकापधाः कापुरुपान्तदानीम् ॥ १६ ॥ ये कापुस्पा कुत्सिता पुरुषात्तदानीं भगवदाविर्भावसमये सापधा सन्मार्गशा अभवन् । कुत्सितः पन्या कापथ । तद्रहिताः । कीडना । ददा गर्मवादिन । दो. रणवधूफुचैकथाना प्रभूतश्रता । क्वोणानि ईषदुष्पानि पललानि बदन्त । कत्तु- पारयजुषः । फतृण तृणविशेष ॥-रदा इति । 'स्थवदयो' इति को. सद्भाव । क्त्तृगेति । 'तृणे च जातौ इति कद्भाव । कापयति । 'का पमभरो' इति कादेग.। कोणेति । पदर्थे रति कादेश । कापुस्ता इति । 'विभाषा पुस्पे' इति कादेश । क्योष्णानीति। 'क्वं चोपणे रति क्यादेश धामा रति।पमा रत्तिभ्यो न मत्वाय ॥ उदूटही ननृतुर्मयूरा व्यतेऽपि पद्मा व्यरुचन्प्रफुल्लाः । वीरुत्ततिभृगकुलैररंतीनामोदमुद्वोदुमिवानुसाः (१)॥ १७ ॥ नयूरा पूरा नन्तु ।व्य लपि अहनि बतीतेऽपि पना प्रफा वरचन् को- भन्ते ल । विगतमो व्या । वोरत्तति नाफु रामोद सौरव हर्ष नोद्रोडुननुन (१) व॥-यूरा इति । नया रीतीति रौतेरनि टिलो. । महीनन्य नयूनानः । 'वी- गनो वर्णविपर्यया हो चापरी वर्गाकारतोपो । बातोत्तरतिगमेन योगत्तदुच्यते प. विध निरणम् ॥' 'पृषोदरादीनि योपदिसम्' ति रोपनिकारादः। व्या इति। 'सत्ताविनायपूर्वस्वा गारनन्यारवाले इलानादेनाभावे स्तम् । उति । वहे. - । पजादिलासारणम् । र उपन्योयोऽ।' ति तन्न ५ । नन्य न 'ति गुपन् । 'टोटे रोप । लोपे पूर्वन्य दीपोऽ:' । उसो मिति । पहिलो रोन्नस्य लोकार । तो । वीरविती । विविध रोरवीति निन् । परिवार रब ५ अपामपि गते':ति दोष । प्रफी। 'निपत विसरणे । । तिति सारा पार ॥ पायावरा लाक्षणिका कटान कोशिश्पनु मामणिपप्पलादा. । येततिरीचाः नमका. मी ते विश्वभर नुवपिजीना. ॥ १८ ॥ न पिस विनर । माया तिमा नि । माना. दर ----- या ना... ....... ८ ।::: नि: ५ यो नि । , ·१०४ गाना - माना विमोना नीना HTML- 11-7 । 'iri Maratheirf TITी। गाने - श्री.uTOTTAMm. मापन (1)श्री.मोन्। TAITTERTAIfनो मन। Facा लानि ATTRATHITTA 'कोही। निरीमा FIRTHDोग' नाना- TIMITTEE कोशिशीशिपिकाना- Time TETTETणामी ना aftarcity-foग- नि. To TT ARTISTERT प्रगमग 'पोला ।' भाजीनाक्षी । At Ti' | मानीत्युपगंगानम् ॥ भौगरे गिनगगुग्गे देगेडामन्गे ग जनंगगावा. । गेगानितीमाजिनामानीमा सम्मिकी प्रीतिमयामिपुते ॥ १९॥ तेजना जी मामाकम्किोमामानहेतुका श्रीनिमयागिपु । ये औठम्मरे गदिशपये में तमाम शेष भागन् । गीतोगाधि कामान्यामानन्। ते जनंगमोगा । जगमालाला ||-जनंगमा इति। 'गमश्च' इति रान् । आदुम्बर इति । उदम्बरा अम्मिन्गनीति तथा । तदस्मिानोति देगे तमानि' इसण। कोशा- म्योति । कुशाम्येन निता इति तथा। 'तेन नितम्' इत्यण् । नैन्येति । निम्बाना निवास इति । तस्य निवास.' इत्लण् । वैदिशेति । निपिशाया नगर्या अदूरभव नगर चैदिशम् । 'भदूरभवश्व' इत्यण् । आफन्निमिति । अकम्माच्छन्दो विनयादिः न्यार्ये ठक् ॥ पाण्ड्यैः कलिङ्गैः कुरुभिः प्रसिद्धा वसुंधरा सर्वगशक्तिसारे । जाते हरौ तारपतावुदीते कुमुद्वतीव स्म चकास्तिरूपम् ॥ २० ॥ हरी जाते वसुंधरा चकातिल्पं स । प्रशस्तमशोभत । तारपती उदीते कुमुद्ध- तोच पाण्य. कलिः कुरुभिर्जनपदैः प्रतिद्धा अलंकृता । सर्वगशक्तिसारे सर्व गच्छति व्याप्नोति इति सर्वगः। 'अन्तासन्ताध्वदूरपारसर्वानन्तेषु ड ' इति गमे. कर्मण्युपपदे .। 'टित्यमस्यापि' इति टिलोप । पाण्ड्य कलि.. कुरुभिः इति । पाण्ड्यादीना निवास इत्यर्थे उत्पन्नस्याणो 'जनपढे लुप्' इति लुप् । 'लुपि युक्तवद्वयक्तिवचने' इति पुं- स्त्व वहुत्व च । 'पाण्डोर्जनपदशब्दात् क्षत्रियात् ब्यवक्तव्य.' इति पाण्ड्यशब्द । कु- मुदतीति। 'कुमुदनडवेततेभ्यो ड्मतुप्' । डित्वाहिलोप.। 'सय.' इति वत्वम् ।चकात्तिरूप- मिति । 'प्रशंसाया रूपप्' ।

·। वामदेवपिजयम् । १०५ तापिनी मानचि पतीचि सरिमा विधि पुनि रागात् । न राष्टः साविति पतु कामः स्वयं व्यलक्षिा विविन्य गर्गः ॥२१॥ ग. पतीनि सर्वपलगात्मगि पुंसि रागा स रानुह- गामा एनता भूपादिशी या काम सन् यि राजानिए मतेला तापिन्नीसागरगि तमाम परिमानिधि जसराणा नर्मपतरि॥-दाह झी । 'लासिपि हन'ही। म विधीति । मर्मपूर्वकामधधातो. शिपि 'नहिनिपिण्यधिरनिसहिताना हो' पति पूर्वपदस दीर्घः। संपसारणम् । नोकार इति । पनापन् । 'क' का पति दोष। प्रतीचीति । 'चौ ति दोर्पः ॥ दन्तावलेन्द्रं सुचिरेण वाष्पपाथःपरीवाहततस्तुरापाट् । विमुच्य विश्वावसुविष्टुतः सन्नातिष्टदष्टापदविधराम्यम् ॥ २२ ॥ तुरापाट् सुचिरेण दन्तावरेन्द्र ऐरावतं विमुन्य विधासवितः सन् भापनिट- राम्यं सर्पसिंहासनमातिहत् आरम्य स्थितवान् चापपाध.परीवाहततः॥-दन्ताव- लेति । 'दन्तशितासंज्ञायाम्' इति मत्व यो पलन् । 'बले' इति दीर्घ । विश्वाव- लिति । 'विश्ल सुराटो 'शति दीर्घः । परीवाहेति । 'पाहे वे पन्' । 'उपसर्गस्य पन्यमनुष्ये बहुरम् पति दीर्घः । अष्टापदेति । 'जन सज्ञापाम्' इति दीर्घ । तुरापाडिति । तुर वेगवन्त सहते इति 'छन्दसि नर. इति वि । छान्दता अपि लेके भवन्तीति 'अन्येषानपि रयतेति दोर्षः॥ क्षिप्नुः सुदर्पात्पुरुहूतपक्ष्यान्कंसः पतिघ्नीमथ पाणिरेखाम् । दारैर्दधद्धिः सहितोऽजशक्त्या मूच्छा तदानछु कुमारघाती ॥२३॥ अथ तदा पंत- अजाक्ला विष्णुमाया हेतुना मूर्च्छनानळ प्राप्तवान् । पतिनों पानिरेखा दधद्भिः दारैः सहितः। मुदीत दर्पत्तनदेहेतोः पुरुहूतपक्ष्यान् इन्द्रपक्षभवान् क्षिानिरसनशील । कुमारपाती ॥--जुमारघातीति । 'कुमारगोर्पयोनिनिः' । पतिमी- मिति । हन्तेः 'लक्षणे जायापलोटक्' । हूतेति हूतमाहान्म् । यतेः कः। यजादित्वात् संप्रसारणम् । महात्व' दलासप्तमाध्यायपरिसमाप्तेरधिकार । 'हलः' इति दीर्षः सुदर्पा- दिति । समृद्धापन्ययीभावः ।। तमीशितारं तिसृणा गतीनां सुखाय नृणामुररीकृताङ्गम् । चतुर्दशानां प्रभवं तनूज विद्यापदानां पितरो तनु (नुत:) म ॥२४॥ पितरो देवनीवरदेवौ तनूजनात्मजं नुतः ल तुरवतुः । तिहमा सत्वरजस्तमोमयीनां गतीना शितारन् । नृणालताय उररोल्तााम्।चतुर्दशाना विद्यापदानां स्थानभूतम् । तीनानितिन रखनपापो नु' इति नुरि गान' इति दीर्घ । तिवणानितिन तिसत इति दीर्घाभावः । नृणामिति । 'च' इति दीर्घः । चतुर्दशानानिति । 'पट्चतुर्व' द. ११ - ·काव्यमाला। इति नुट् । 'नोपधायाः' इति दीर्घः । ईशितारमिति। 'ईश ऐश्वर्य' । तृच् । 'अप्तृन्तृच्स- सुनमनेष्टत्वक्षत्तृहोसृपोतृप्रशातृणाम्' इति दीर्घः ॥ वहिष्ठ धामानमुपेयिवांसं मनुष्यलोकं पुरुपं महान्तम् । प्रशासितारं परिपन्थिनस्तमित्य वातां प्रियकारमुळः ॥ २५ ॥ तमित्य वाताम्। वहिष्ठधामानमतिप्रमृद्धतेजसम्। मनुष्यलोकमुपेयियास प्राप्नुवन्तम्। महान्तं पुरुषम् । परिपन्थिनः प्रशासितारम् ॥ उर्व्या प्रियकारम् । यहिटधामान- मिति । 'सर्वनामस्थाने चासंबुद्धौ'इति दीर्घः। उपेयिवासमिति। उपेयिवाननाधाननूनान- च' इति क्वखन्तो निपातित. । 'उगिदचा सर्वनामस्थाने चाधातो.' इति नुम् । 'सान्त. महतः सयोगस्य' इति । महान्तमिति । मधातोरोणादिकेऽतिप्रत्यये शतृवद्भावे चोगिता- नुमि 'सान्तमहत'- इति दीर्घः। प्रशासितारमिति सैनन्तस्य दीर्घः । प्रियकार- मिति । 'क्षमप्रियमद्रेऽण च' इति कृमोऽण् । ॥२६॥ ।.... ॥ २७॥ मुहन्मनोजूर्तिकृतस्तथापि तम्मान्मदीयान्वयनाशवांशः । हमिन्नतो भोजपतेर्भयं नो भनक्ति मूर्त हृदयं शुचैव ॥ २८ ॥ लगापि तम्मान मोजपतेमगं नो हदगं भनतिमा फरोति । गुहन्मनोनितः। जनि जा पीडा । मदीयान्नयनागवांशः गदीगम्य वंशय ना वाटतः । हम्मित: हिन्नु गमान गुना गर्न गृायुताम् ।।-- हस्तिात इति 'शक्ती हसिकपारगो हटा । 'गमदन जनगनणा लोगः कित्यनदि' इत्युपमालोष । पाश इनि । 'पा. दिगाम' ।हिए। 'छो गहनुनामिकेच' इति छकारण शकार, । जतीति । TT रोग', 'निगा निन' 'भारततरबिगविमनागुगधागा' इति पहारग सपा- या नगरमा माने ऊ । मनगिनि । 'गृ गोहगगुन्डामगो.'10'ग' इति हो । 'नध्यागान्धिमदाम' नियामा गनगीनि । गगी आगन'।. मामलोर' इति धानुन सारण लोप ॥ समुनमय यथावमर्णन कुमारानन धारणामः । सच मान्न; दयामः, न बीपिनायापिणामहे॥२५ ।। 'मनमानमान नागरिकता नमी मागन् मायाम । 7.yz र मसाध्य त्रुटिनम ·चासुदेवविजयम् । १०७ नगरमा जीपिता शापि न सलाम इलाम । ते पामहे नगेर राम सीप पुनहे शपसापतितुं इमाम ॥-तेशी।पामागपा ममान ' ति सपशन संमा। तले इति । 'धारेरुत्तमन 'इति तत्तुरूपत्ता संपदानमा । स्वाम- हे पति (खजीविताचापीति)। 'स्परेरीप्सित' इति संपदानमगा। तोति मधोगको सानि' इति पानी। निपेवितो साईरपाणिधायैः कौक्षेयकक्रूरतरामहस्त. । पुरायमैति भुतसंभवस्ते क्रुधं धियोऽन्धंकरणीं दधानः ।। ३० ।। चयं ते पुतसंभव धुतत्वात्संभव पुरा ऐति शीघ्रमागमिष्यति । धियो अन्धारणी- मन्धीभावकरणभूता फुधं दधान । कौक्षेयफतरतरामहत्त । कौक्षेयक सः । शा- रपानिपायुनिषेवित. । सरवादनं शिल्पमस्वति सार्जरः॥-पानिघायैरितिपागितलयो- मिथो पहनेन वादनं कुर्वन्तः पाणिपा.। 'पानिपताउघौ शिल्पिनि'। सन्धंक्रणीमिति। 'आदयसुभगस्थूलपलितनगान्धप्रियेषु च्यवच्चौ हज. करपे स्युन् । कौक्षेयकेति। कु- क्षिशब्दात् 'फुलकुक्षिप्रीवाभ्य वात्यलंकारेषु इति उकन् । चौगिकोऽपि रूडः । सासर इति । 'मछुकससरादणन्यतरत्वाम् रति शिल्पेऽण् ॥ भक्तेष्वभिव्यक्तमिदं पिधाय वालोचितं रूपमुरीकुरुष्व । परिप्वजेमहचिराद्विभो त्वां गोपायितुं कापि पुनर्लपाम. ॥ ३१ ॥ त्वमिदं रूपं पिधाय नाच्छाय वालोचितं रूपमुरोकुरुष्वाशीकुरुष्व । हे विभो, त्वामचि- रात् परिष्वजेमहि तथा प्रार्थयामहे । पुन कापि गोपायितुं रक्षितुं लपान । भत्केषु अभि- व्यकम् ।-अभिव्यमिति 'अपू व्यक्तिमक्षणकान्तिगतिपु' का 'अनिदिता हत उप- धाया कृिति' इति नलोपः। परिष्वजेनहीति । 'दंदासपसमा शपि' इति नलोप.॥ नादेयतोयागमदुर्निवारः पौरस्त्यपाकाहतिष्टकर्मा । क्रुध्यन्नहेतावपि नाथ सन्यो माभिद्रुहत्त्वां सहसा स कंसः ॥ ३२ ॥ हे नाथ, कस सहसा त्वा मा अभिवृहत् । नादेयतोयागमदुनिवारः । नयां भवं नादेयम् । पौरस्त्यपातहतिदृष्टकर्मा पुरताजातानां शिशूनां हनने दृष्ट न यस्य । अहे- तावपि सय क्रुध्यन् तान् प्रति मोधं कुर्वन् ॥-सन्न इति । 'अधदुहेासूयार्थाना यं प्रति कोप.' इति संप्रदानसहा । त्वानिति । 'धट्ठहोस्पष्टयोः कर्म' इति कर्म- संज्ञाया द्वितीया। नादेयनिति । 'नयादिभ्यो टन् । पौरस्त्लेति। दक्षिणापश्चात्पुरसत्त्वा' । येऽस्मभ्यमैक्षन्त विपद्रुहृङ्ग्यः कार्तान्तिकाः पुञ्चसुकर्मभाग्भ्यः । दशद्विपादोरगतार्क्ष्यमाहुत्ते त्वानुरज्यन्मनसः सुपानम् ॥ ३३ ॥ ये काान्तिका देवदाः पृच अलभ्यनक्षन्त अलाफ शुभाशुभं पर्यालोचितवन्तः । ते त्वा स्पानं अलच्ट्रेण रक्षणीयमाहुः । विषयः विषादनशीलं हृदयं पान् । न ३ ·१०८ काव्यमाला। पुत्र्यसुकर्मभाग्भ्यः पुत्रनिमित्तं मुकर्म भजन । दशद्विपादोरगतार्थमनुरज्यन्मनस.ख- यमेवानुरागं दधद् मनो येपाम् ।।अस्मभ्यामिति । 'राधीक्ष्योर्यस्य विप्रश्न' इति सप्र- दानसंना । कार्तान्तिका इति । कृतान्तो देवम् । 'तद्वेद' इति ठक् । उरगेति । उरसा गच्छत्तीति 'गमेडः' । 'उरसो लोपश्च' । अनुरज्यदिति । 'कुपिरजोः प्राचा इयन्परस्मैपदं च' । कर्मकर्तरि । पुव्येति । 'पुत्राच्छ च' इति यत् । मुकर्मभारभ्य इति । 'भजो वि'। अथानुरागस्यदविह्वलाभ्यां ताभ्यां प्रतिश्रुत्य तथेति वाञ्छाम् । स्यन्त्वेव सौहार्दभरेण देवस्ताबूचिवानञ्चितमुग्धहासः ।। ३४॥ अथ देवो वाञ्छां तथा इति ताभ्या प्रतिश्रुत्य सौहार्दभरेण स्यन्त्वा इव तौ ऊचिवान् उक्तवान् । अनुरागस्यद विहलाभ्यां स्यदो वेग.। अनितमुग्धहासः । अञ्चित. पूजित ।- ताभ्यामिति 'प्रत्याड्भ्या श्रुव. पूर्वस्य की' इति संप्रदानसज्ञा । अनुरागेति । 'भावे धञ् । 'धनि च भावकरणयो.' इति लोपः । स्यदेति । स्यन्देपनि नलोपो वृद्ध्यभावश्च निपात्यते । 'स्यदोजवे' । अञ्चितेति । 'नाचे. पूजायाम्' इति नलोपाभावः । स्यन्वेति । 'क्त्वि स्कन्दिस्यन्दोः' इति नलोपाभावः। प्राच्येऽपि वामन भवोभयस्मिन्सुतोऽभवं दिव्यवपुः प्रसनुः । तत्रत्यमुन्मीलयितुं मयेदं वृत्तं सुखं ह्यस्त्यमिवापि रूपम् ।। ३५ ॥ अङ्ग अहं वा युवयोः प्राच्ये प्राग्भवे भवोभयस्मिन् जन्मद्वयेऽपि मुतोऽभवम् । दिव्यवपु. दिवि भवम् । प्रसतु प्रसादशील. । तत्रत्वं तत्र भवं वृत्तं ह्यस्त्यमिव गतदिव- सजातमिव सुखमुन्मीलयितुं मया इदं रूपं आपि प्राप्तम् ॥--दिव्यप्राव्येति । 'द्युप्रागपा- गुदक्प्रतीचो यत्' । तत्रसमिति । 'अव्ययात्त्यप्' । अमेहकतसित्रेभ्यस्त्यविधिर्यो- ऽव्ययात्स्मृतः। निनिभ्यो धुवगत्योश्च प्रवेशो नियमे तथा ॥' ह्यस्त्यमिति । 'ऐपमो ह्य. श्वसोऽन्यतरस्याम्' इति त्यम् ॥ भक्त्यै परिक्रीतमुपाददानं वपुः शिशूनामुचितं पिता तम् । तत्प्रेरितात्मा नवराङ्कवत्वपर्यङ्किकाया जगृहे कराभ्याम् ।। ३६॥ पिता तं नवराङ्कवत्वपर्यङ्किकायाः कराभ्या जगृहे । राइवी रखसवन्विनी । शिश- नामुचितं वपुरुपाददानम् । भक्त्यै भक्त्या परिक्रीतम् । तत्प्रेरितात्मा अन्तर्यामिणा तेन प्रेरितबुद्धिः।। भक्त्यै इति । 'परिक्रयणे संप्रदानमन्यतरस्याम्' इति वा संप्रदानसंज्ञा । कराभ्यामिते । 'साधकतमं करणम्' इति करणसंज्ञाया 'कर्तृकरणयोस्तृतीया' इति त. तीया । राङ्कवेति । 'रडोरमनुष्येऽपच' ॥ आढ्यंभविष्णुः प्रमदेन गच्छन्पथा प्रियंभावुकतां गतेन । स नन्दगोप्टाय ददर्श मार्गे दीव्यन्तमूर्मीन्यमुनाप्रवाहम् ।। ३७ ।। नन्दगोष्ठाय पथा गच्छन् स मार्गे यमुनाप्रवाहं ददर्श । प्रमदेन आन्यंभविष्णु. अ. - ।

·वासुदेवविजयम् । १०९ नादाः समृतो भूत. । प्रियंभावुकता गतेन पियतां प्राप्तेन । जमीन दीव्यन्तमूमाभि नोडन्तम् ।।--जमोनिति । 'दिव. कर्म च इति मंतज्ञा । मागें इति । 'वाधारोऽधि- करणम्' इत्यधिकरणसंज्ञाया 'सप्तम्यधिकरणे च । आगंभविष्णुरिति । प्रियंभावुकतेति । 'तारे भुव. सिष्णुचकनौ' आटादिषूपपदेषु । गोष्टायेति । गावस्तिष्ठन्सस्सिनिति 'घनर्थे कविधानम्' इति का । 'अम्बाम्बगोभूमि' इति पन्चम् ।। अध्यात्त यं नककुलं स्थवीयो द्विपोऽप्यमक्त्वा न यमुत्ततार । नमस्पृशूमिस्तितरीपतोऽस्य हरेर्दधस्यैकपदीमदात्सः ।। ३८ ॥ स यमुनाप्रवाहस्तितरीपतत्तरितुमिच्छतोऽस्य वसुदेवस्यैकपदी मार्गमदात् । नभःस्- गूमि । हरेर्दधस्य हरिं दधतः । स्ववीयः स्थूलतर नाकुलमध्यास्तावर्तत । चं द्वि. पोऽपि अमङ्क्त्वा नोत्ततार ॥-यमिति । 'अधिशीमाता फर्म' इत्याधारस्य म- संज्ञा । नभएगिति । 'स्पृशोऽनुदके जिन् । समवेति । 'जान्तनशा विभाषा' इति वा नलोपाभाव. । द्विप इति । द्वाभ्या रेणात्येन च पिवतीति । 'मुपि' इति योग- विभागात् ॥ तावजनित्वा ब्रजनाथपल्या मनो जनत्याभिनिविश्य देव्या । अभाजि निद्राच्छलतोऽर्थबोध. शक्त्या हरेः प्रागशिपद्यथा सः॥३९॥ तावत् हरेः शक्त्या देव्या मायया नजनाथपत्न्या जनित्वा निदाच्छलतो जनस्य मनो समिनिविदयार्यवोधो विषयमान समाजि भनः। न हरिया प्रागसिषत् नियुकवान्।।- मन इति । 'अभिनिविराम इति पर्मसज्ञा । अभागेति । भवेश्च चिणि इति वा नलोप.। 'लभघि' इति वा पाठ | अशिपत् । 'सतिशास्त्यतिभ्यश्च' इत्लट् । 'शास इदहलोः' इति इत्वम् । 'शातिपसिपसीनाम्' इति पत्वम् ।। जहि द्विषो वत्सक शाधि लोकानित्यात्मनाशंसुरथात्मजं स्वम् । शौरिर्चशोदाशयने न्यधात्तामादत्त चोत्तानगयां कुमारीम् ॥४०॥ अपौर खमाम यशोदारायने न्यधात् । तामुत्तानशयामुत्तानत्वेन शयाना कु- नारीमादत्त च । हे पत्तक, द्विपो जहि वया, लोकान् गाधि इति आत्मना भारांमु. हि ॥ीति । 'साहो' इति शास. शादेवा । 'असिद्धयदत्रामात्' इति शाभा- पत्सातिस्त्वात् 'तुजलम्पो हेपि' नहीति 'हन्ते' इति दो गदेश उत्तानदायानिति 'उत्तानादिपूपसंरपानम्' इलच् । 'पुरतमंधारप-' इति पुंपत्वम् ।। गत्वा दधन्धाम तत: स्वपल्या निधाय पत्याइतले शिहां ताम् । विरत्व कृत्यानिगलार्पितानि सुसी स तत्पूर्ववदन्दवात्सीत् ।। ४१॥ तो धान काट गत्वा सपन्या पत्यारे तासि निधाय रुला पिरल पिरतीभूत्या पूर्वपर तमामान्यपासीत् । दप प्रगल्भः। निगार्पिदानि ।मसी म्ब. - ·११० फागमाला भनिन||AASATTIनिर्मगमिEि- गितिकीजिनागणा-गो निपा। गी। मनुजातोगा- तिनो- सानामनुनामिक गोतिनि' भी नो । अनुगागमा अनुनामिका इति पारिनअनुमानोपना जनुना गनिमिन मिगनि निगम की. रती। ' मानि ति गोप। मानानांकन जन्गेश नियम् ।। सरेण पुग्न्तगताय वाला गा तादगेनातितरामरोटीत् । सापेन साहैः गहमः गगानः ग यादगावुध्यत रक्षितर्गः ॥ ४२ ॥ गा गातान गरेण भनि भरोलीन् । गाशास रक्षियोऽतु यत । लगना पुगं गमनागरेण । मापन निमा का गश शमान ॥तादो- नेति । 'लालिगोऽनालोनने कर' इति कर । साइशेति । कति नागत् किन् मारा इति । 'गमानान्गयोगेति गफगम्' इति कन् । 'दशवतु' इति समानम्य माश । ताशास्गो मदिरामाः। पुर्यन्तगता इति । 'गमको' 'गमादीनामिति वक गम्' इति मतोपे गुरु ॥ नालोकयकिन नाराणोद्वा न चावदकिचन कंचनावपि । जातत्वराभीतिरुपेत्य कंसं प्रावृबुधत्स प्रसवं भगिन्याः ।। ४३ ॥ ग रक्षिवर्गः,ffचन पख नालोफयत् , नाणोत्या, कंचनामपि फिचन नावदत् जा. तत्वराभीति. उपेत्य कंस भगिन्या प्रसवं प्रावूवुधत् निवेदयामास ॥-प्रसवमिति । 'फतुरीप्सिततम कर्म' इति कर्मसज्ञाया 'कर्मणि द्वितीया'। किचनेति । तथायुकं चानी- स्मितम्' इति क्मसज्ञा । कचनेति । 'अकथितं च' इति कर्मसज्ञा । कंसमिति । 'गति- युद्धिप्रत्यवसानार्थशब्दकर्माकर्मकाणामणि कर्ता स णो' इति कर्मसंज्ञा । जातेति । 'जन- सनसना सन्मलो.' इत्याकारादेश । जाजायमानेन भयेन नभ्राडतायताथो सहसोत्थितश्च । मित्रध्रुगादीनवभावप्रकम्पः कंसः समाभ्रञ्च जवादरिष्टम् ॥ ४४ ॥ अथो कसो जाजायमानेन भृशं जायमानेन भयेन नभ्राट् शोभारहित. मतायत अकारि। सहसा उत्थितश्च जवादरिष्टं सूतिकागृहं समाभ्रत् गतवाश्च । मित्रधुक् । मित्रेभ्यो द्रुह्यति इति । आदीनवभाक् आदीनवः क्लेश प्रकम्प. ॥ मित्रधुगिति । 'सत्सूद्विपनुहदुहयुज- विदभिदच्छिदजिनीराजामुपसर्गेऽपि क्विप्' इति क्विम् । दीनवभागिति। भजो बि । जाजायमानेति । यड् । 'ये विभाषा' इत्याकार । 'जअन्यमानेन' इति वा पाठ. 1 अतायतेति यड् । 'तनोवेर्यकि' इति वा आकार. । 'भतन्यत' इति वा पाठः ॥ कुमारजीवादमवेक्ष्य कसं क्रव्यात्सदृक्षं तरसाजिहानम् । सा देवकी संपरिपस्वजेऽजां प्रलापिनी चातितरामरोदत् ॥४५॥ !

·No text on this page.

·११२ कागमाला। -- सनरानित गतिमा मानो गागाभिमान तो गानो शिलागि गीगी- गागि । गुगपुरम्मत गागा तेज गित सालभीमान ||~ गणेहोती। योगनगी ' इति गीगंज पुग्मन:नि । 'पुगेऽगाम इति गतिमंशा । नमामिनी गरिगंगेति। जोऽनुप- देशे सी गीगा 1 गान । 'गुगगोनि ॥ गुग्गैरिननानि भग्नागनुजां वाल्गसिरोहितानुभानाम् । स तिरस्कृतभी. प्रमोदभूमा विषमाणः गतिभाति सिंहनादी।।४९|| एना शिगाणो विभानि म । गुगरिसनानि भरगुजाम् बालतिरोहितानुभाषाम् । प्रमोदभूमा मिसनमी. मिहनादी सिंहननरत् ॥-निगेहितेति । तिरोऽन्तला इति गतिमंशा । तिरस्कनेति । सीमापा कृमि' इति ना गतिसंगा । गिहनादीति । 'कर्तयु- पमाने' इति मिनि । अनुगामिति । भनु पचानायवे इति 'अन्येापि दृश्यते' इति इ.। गरिति । 'गाभाराविरल 'स्नो रोपधगो रमन्यतरम्याम्' इति रेफोपधयो रमादेशः॥ अभ्रे ततो निजचिकीर्पितमालुनानां सत्रामचारिमहसं नवमेघभायाः । तां ग्रामवादिविमलात्मगुहैकसिहीं साक्षाशकार सहसा सहसां स कंसः ॥ ५० ॥ तत. स कंस. महसा तामधे आकाशे साक्षाचकार दृष्टवान् । निचिकीर्पितमाल- नाना छिन्दन्ती नवमेषभाया. सब्रह्मचारिमहस श्यामवर्णाम् । ब्रह्मवादिविमलात्मगुहैक- सिंही ब्रह्मवादिनामपूर्णमन्यताभिनवेद्यप्रथाशुभाशुभकर्मवासनालक्षणमलनयरहित आत्मा युद्धिरेव गुहा तनाद्वितीयतया स्फुरन्ती सहसा हसेन हासेन सह वर्तमानाम् ॥-सा- क्षाग्यकारेति । 'साक्षाप्रभृतीनि च' इति गतिसज्ञा । ब्रह्मवादीति । ब्रह्मणि (३) वदतीति णिनि. । ब्रह्मचारीति । 'मते' इति णिनि. । चिकीर्पितमिति । सनोऽकारस्य 'अतो लोप.' इत्यकारस्य लोप । सिंहीमिति । जातिलक्षणो टोप् ॥ आत्तायुधाहितजनैः सह संयतित्री शत्रोमनोरथशतान्यथ वेभिदिनी । आकाशचारिवनिताभिरुपास्यमाना साह स्म तन्मनसिकृत्य महान्तमर्थम् ॥ ५१ ।। अथ सा महान्तमर्थ मनसिकृत्य निश्चित्य तमाह मा अहितजनैः सह सयतित्री यो- दुमिच्छन्ती इव आत्तायुधा शत्रो. कंसस्य मनोरथशतानि वेभिदित्री भृशं भेत्री। आका- । MAA when

·No text on this page.

·११४ काव्यमाला इति प्रहासे मध्यमोत्तमयो. प्राप्तयोरुत्तममध्यमौ विधीयते । बुचे इति । 'अस्मद्युत्तमः' इत्युत्तमपुरुषः । हनिष्यतीति । 'शेपे प्रथमः' इति प्रथमपुरुष ॥ ग्रामेयकै गरकैश्च लोकनिरीक्ष्यमाणा सह राजकीयैः । कर्मन्दिवन्द्या प्रकथय्य सैवं तिरोदधेऽनु स्तनयित्नुपद्याम् ॥ ५५ ॥ सा देवी एवं प्रकथग्य स्तनयित्नुपद्या मेघमार्गमनु तिरोदधे । राजकीय राजसवन्धि. भिमेयकैमेभवैर्नागरकै. प्रवीणेनगरभवैश्च लोकनिरीक्ष्यमाणा कर्मन्दिवन्या कर्म- न्दप्रोक्तं भिक्षुसूत्रमध्यायिन. कर्मन्दिनः ॥ कर्मन्दीति । 'कर्मन्दकृशाश्वादिनि' । अनु स्वनयित्नुपद्यामिति । 'स्तन गदी देवशब्दे' चुरादिः औणादिक इलुच् । 'भयाम- न्ताल्वाय्येन्त्विप्णुपु' इति णेरयादेशः । पादाय हिता पद्या । 'शरीरावयवाद्यत्' । 'पद्य- त्यतदर्थे' इति पद्भाव.। अन्विति। 'कर्मप्रवचनीयाः' 'अनुर्लक्षणे' इति कर्मप्रवचनीय- सज्ञा । 'कर्मप्रवचनीययुक्त द्वितीया' प्रकथय्येति । कथयतेर्त्यप् । 'ल्यपि लघुपूर्वात् इति पेरयादेश ग्रामेयकैरिति । 'कत्र्यादिभ्यो ढकन्' । नागरकैरिति । 'नगरात्कुत्सन- प्रावीण्ययोः' इति चुन् । राजकीयैरिति । 'राज्ञ. क च' इति छ । कश्चान्तादेश. ॥ व्यामोहमन्ववसितेन हृदा नृपोऽपि प्रक्षीय सोऽक्षितधियौ निगलाद्विमोक्षम् । प्रापय्य शौरिमथ तां भगिनी च वाक्यै- रक्षीणसौहृदुमपेतशुचावतानीत् ॥ ५६ ॥ अथ स नृपोऽपि हृदा प्रक्षीय क्षीणचित्तो भूत्वा अक्षीणसहिदं शौरि तां भगिनी च निगलात् विमोक्षं प्रापय्य वाक्यरपेतशुचावतानीत् । व्यामोह अनु व्यामोहेन अवसिवन संवद्धेन । अक्षितवियौ अदीनमनसौ ॥-अन्विति । 'तृतीयार्थे' इति कर्मप्रवचनीयसज्ञा। तद्योगे द्वितीया । प्रापय्येति । 'विभाषाप' इति णेयादेश. 1 प्रक्षीयेति । 'क्षिय' इति ल्यपि दीर्घ । अक्षीणेति । कर्तरि ‘निष्टायामण्यदर्थे' इति दीर्घ । अक्षितेति । कर्तरि निष्ठा । 'वा क्रोगदैन्ययो' इति वा दीर्घ ॥ असकृत्कृतवृत्रहाभिपगः सुकृतां सोमसुतामसोढसौख्यः । गृहमेत्य स भागिनेयघाती द्रुतमाहवदात्मनः सहायान् ॥ ५७ ॥ म गृहमेत्य द्रुतमात्मन सहायान् आजूहवत् आहाययामास । असकृत्कृतनहाभिषा कृतेन्द्रपरिभव. । सुकृता सोमसुता सोम मुतवता सोमयाजिनामसोटमौख्योऽमोटतत्सु स ॥-भागिनेयघातीति 'कर्मणि हन' इति णिनि । 'कुत्सितग्रहण कर्तव्यम् । यत्रहेति। 'ब्रह्मभ्रूणपत्रेषु किप्' । मुतामिति । 'सुकर्मपापमपुण्येषु कृजः इति कि । सोममुता. मिति । 'सोमे मुन' इति किप् । आजूहवदिति । यतेणिच् । 'ह सप्रसारणम्' इति

·No text on this page.

·११८ मागमाला। भूतार्थविना राजगुननस्माभिरेतैः सहकत्वभिते । न सल्बमाध्यो दिविजोऽपि मोऽजः किमु भागीयो मनुजन्नमीन, ६८ भगि भूतार्गदशन परमाणे दान , गजगुगन् गजो गोभितान तेरम्मामि महा- स्वभि सहमत नहागभूतक्षितीजोऽपि गोऽजगेन गनु अगाय , अपि तु मागविनय एव । शीगः करातर मनुजतमीत प्राप्त. । किमु ॥-भूनानिति । कर्म- प्युपपदे 'रशे फनिम्' । राजगुशिनि । राजनि गुनि ज' | गुधिरन्न रितण्यर्थत्वात गामी । गुणमानं गजानं गरापरःप्रेगति युगसेति तश गुनि प्रयोज्न सकर्मक । गहाताभिरिनि । 'गहे च' इति फनिप् । शिीज इति । 'सप्तम्यां जनेर्ड' । 'प्रारद- भारतालमा लानु । भजति । 'अन्येलपि दयते' इति ड.1 ईत इति । 'ई गती' । 'निष्टा जति भूते ॥ त्वदनुजात्मजा माथवा प्रजा कथमिवैवपुस्ताहगं क्षणात् । हतविभूतयः शाम्बरी सुरा न किमीशन्मेह विश्वसीः ॥ ६९ ।। अथवा त्यदनुजात्मजा मा प्रजा कथमिव तादश वपु. क्षणादत प्राप्ता। त्वया हताविभू- तय मुरा. शायरी माया ताहगी न किमदीदृशन् अदर्शयन् । इह असिनथे मा वि. वसीः विश्राम कापी ॥-आत्मजेति । 'पञ्चम्यामजातो' इति प्रजेति। 'उपन च संशयाम्' इति । त्वदनुजेति। तामनुजाता त्वदनुजा । 'अनी कर्म-' इति ड । अदीदामिति । 'लुटि' इति भूते लुइ । ऐदिति । 'अनद्यतने लट्''आडजादीनाम्' इला- डागम | विश्वसीरिति । 'न माङयोगे' इति अडाटोरभाव. ॥ ये यज्वान. शुश्रुवांसः श्रुतीनामर्थाञ्छान्ति सर्वदोपेयिवांसः । तेपां घात: त्याजरब्राह्मणानां घातो विष्णोस्ते यदस्यैकमूर्तिः ॥ ७० ॥ ये जरद्राह्मणा यज्ञान इष्टवन्तः श्रुतीनामर्थान् शुश्रुवासः श्रुतयन्त , सर्वदा शान्ति मनोजयमुपेयिवास प्राप्तवन्तश्च, तेषा जरद्राह्मणाना वृद्धाना ब्राह्मणाना धातो विष्णो- _तः : स्यात् । ते अत्य एकमूर्ति प्रधानशरीर यत् ॥जरदिति। 'जीर्यतेरतॄन् । शुश्रुवाम इति। 'भाषाया सदवसभुवः' इति लिट कसु.। उपेयिवास इति । 'उपेयिवाननाश्वाननूचा- मश्च' इति निपातनम् । ब्राह्मणानामिति । ब्रह्मणोऽपसार्थेऽण् । अजातादेव लिटि लोपः ।। खादित्वा तृणचयमाशितंभवं या निर्मन्तुं ददति हविः समांसमीनाः । प्रष्ठौहीरवनिप कूलमुद्रुजास्ता हन्मो गा: परिभविनीः स्तनंधयीर्वा ।। ७१ ॥ हे अवनिप, ता गाच हन्म । समासमीनाः प्रत्यब्द सूयमानाः । प्रष्ठौहीः बाल्य एवं गर्भिणी. स्तनधयीः अतियालाश्च । कूलमुट्ठजाः कूलं भिन्दती. परिभविनी अस्मत्परिभव- .

·वासुदेवविजयम् । ११९ करीः। या माशितंभव तृप्तिसाधनभूतं निमन्तुं निरपराधं तृणचयं खादित्वा हविर्ददति।- स्तनधयीरिति । 'धेट पाने । 'नासिकास्तनयोधेिटो' इति सश् । धेटष्टित्वात् 'टिहा- णञ्-' इति डीप् । कूलमुगुजा इति । रुजो भने। 'उदि फूले रुजिवहो.' इति राश् । आशितंभवमिति । 'साशिते भुव. करणभावयो' इति करणे सच् । आशितस्तृप्तो भव. वनेनेति । प्रष्ठोहोरिति । पञ्चमे पष्ठे वा वर्षे वहतीति । 'वहश्च' इति वि । उपधादि। प्रष्टवाहशब्दात् डीप् 'वाह ऊठ्' इति वकारस्य संप्रसारणम् । 'एत्येधत्यूठसु' इति ऊठि पूर्वपरयोईद्धिः। समासमीना इति । 'समा समा विजायते' इति खः ॥ द्वैरात्रिका ये शिशवरुयहीना मास्या भुवि द्वैसमिकाः समीनाः । तान्पञ्चमाखानपि च त्रिवर्षान्सर्वान्प्रहन्मोऽद्य तवापदर्थम् ।। ७२ ।। वयमद्य तव भापदर्थमापनिवृत्तये तान् सर्वान् शिशून् प्रहन्मः । कान् । भुवि ये द्वैरा. त्रिका द्वेरात्रीभूता. त्र्यहीना । त्रीव्यहानि भूता. । मास्याः मासं भूता. । द्वैसमिका. दैसमे भूताः । समीना समा भूताच शिराव सन्ति तान् । तथा पत्रमास्यान् पञ्च मा. सान् तान् । अपि च त्रिवर्षान् त्रीणि वर्षाणि भूतांश्च ॥ मास्यानिति । 'मासायसि यत्वजौ' इति यत् । पचमास्यानिति । 'द्विगोर्यप्' । समीना इति । 'समाया. स'। द्वैसभिका इति । 'द्विगोवा' इति साभावपक्षे ठन् । द्वैरात्रिका इति । 'राचह सवत्सराच' इति ठञ् । त्र्यहीना इति । तेनैव स । त्रिवर्षानिति । 'चित्तवति नित्यम्' इति सठ- जोक् ॥ न तेऽस्त्यभिज्ञा सहकुष्ठलाधिपं विजेष्यते संयति राजकं भवान् । नवाभिजानासि विकत्थिनः सुरान्यदप्रतिस्तब्धपराक्रमोऽजयः॥७३॥ ते अभिशा स्मृति ति किम् । भवान् त्यति सहकुष्टलाधिपं कुत्सितस्थलाधिपति- सहितं तं राजकं राजसमूह विजेप्यते जितवान् । नाभिजानानि वा । विकत्थिन प्राधा- शोलान् मुरान् अप्रतितपराकमोऽनभिभूतपराक्रम सन् अजय इति यत्।।~-विजेप्यते रति । 'अभिवचने ल्द' इत्लनयतनभूते लट् । अजय इति । 'न यदि' इति लग्भा- येलर । कुष्टरोति । 'विकुरामिपरिभ्य स्पलम्' इति पत्वम् । अप्रतिसन्धेति । 'प्रति- साब्धानिस्तब्धीच' इति पत्वाभावो निपात्यते ।। दमपि तवाभिजातं यत्क्षणेन दिशांपती- नपि युधि भवान्भध्यत्येपा हरिप्यति वा वसु । तितनिपसि पत्कस्त्वं श्वासो निवारथिता तत: परिपरि परं धर्माधर्मावपास्य बलीयसः ॥ ४ ॥ दं तपाभिएतमपि भवान् दुधि दिशापतीन् पिक्षपेग मध्यति भगवान् । एका पशु हस्पिति पातपाय । पर तितलिपति तल तलात् वास प्रापन सन् यो नि.

·१२० काव्यमाला। । वारयिता न कोऽपि । धर्माधर्मों पर केवलं बलीयस. परिपरि भतिवलवन्तं परिहल क. तते इत्यपास्य जानीहि ॥-भड्ब्यति हरिप्यतीति । 'विभाषा साकाद्दे' इति यच्छब्द- सहिते केवले चाभिज्ञावचने उपपदे वा लट् । तत इति । 'वारणार्थानामीप्सितः' इत्यपा- दानसंज्ञा । श्वास इति । 'श्यायधानुसंख्वतीणवसावहलिहश्लिपश्वसश्च' इति ण । परि- परि इति । 'परेवर्जने' 'असमासे चेति वक्तव्यम्' इति द्वित्वम् ‘पञ्चम्यपाड्परिभिः' । अयी शंभोर्भावयित्वा मृडानी लेभे तस्माद्रावणः प्रागभीष्टम् । आयान्त्याय:शूलिकान्पार्श्वकान्वा संप्रत्यर्था पश्य नन्यायवृत्तान् ।।७।। प्राक् रावणो विश्रवसोऽपत्यं शभोरध्य-मधे वर्तमानां मृडानी भावयित्वा तत्साद- भीष्टं लेभे । संप्रति आय.शूलिकाम् तीक्ष्णोपायेनानिन्विच्छत. पार्श्वकान् वा अनृजना उपायेनार्थानन्विच्छतश्च । अर्था आयान्ति । पश्य । न तु न्यायवृत्तान् ॥-अर्ध्यामिति । 'अर्धाद्यत्' शैपिकः । पार्श्वकानिति । 'पार्श्वेनान्विच्छति' । इति कन् । आय शूलिका- निति । 'अय शुलदण्डाजिनाभ्या टक्छनौ'। शंभोरिति । डप्रकरणे ‘मितहादिभ्य उपसं- ख्यानम्' इति ड 'भूप्राप्तौ' आत्मनेपदी । शं कल्याणं भूतवान् लब्धवानिति । रावण इति । 'शिवादिभ्योऽम्' इति गणे 'विश्रवणरवणौ' इति पाठात् विश्रवसो रवणादेशः। निग्राहिता सोऽपि सुधारसान्धो दर्शिष्यते येन पतन्पदोस्ते । जगद्भुजाविक्रमजेन तेऽदः प्रभावभूना परिभाविषीष्ट ॥ ७६ ॥ यः पुरुषस्ते पदो. पतन् न दर्शिष्यते स सुधारसान्धः सुधारसाशनोऽपि निग्राहिता हनिष्यते। भवद्भुजाविक्रमजेन प्रभावभूना अदो जगत् परिभाविषीष्ट परिभूयताम्।।---वि• क्रमजेति । 'पञ्चम्यामजातौ' इति ड । दर्शिष्यत इति । 'स्यसिच्' इति चिण्वद्भावः । परिभाविषीष्टेति । सीयुटि । निग्राहितेति । तासौ ॥ इत्युक्तवत्यै स सहायतायै प्रीणन्पराया॑नि वसूनि वाग्मी । देऽवराया॑नि चराष्ट्रियाणि द्वैप्यानि मध्यानि च पार्वतानि॥ ७७॥ स इति उक्तवत्यै सहायतायै सहायस्य समूहाय प्रीणन् ता तोपयितु वसूनि रत्नानि ददे दत्तवान् । वाग्मी प्रशस्तवाक् । कानि । परार्ष्यानि उत्तमाया॑नि अवराया॑नि अधमा- •नि मध्यानि समानि राष्ट्रियाणि राष्ट्रे भवानि द्वैप्यानि समुद्रसमीपद्वीपे भवानि पार्वतानि पर्वते भवानि च ॥-पार्वतानि]इति । विभाषामनुष्ये' इति छाभावपक्षेऽणाराष्ट्रियाणीति। 'राष्ट्रावारपाराद् घखौ' । परार्ध्यानीति अवराया॑नीति 'परावराधमोत्तमपूर्वाञ्च' इति यत् । मध्यानीति । मध्यशब्दात् 'म साप्रतिके' इत्यप्रत्ययः । द्वैप्यानीति । 'द्वीपादन- समुद्र यन्' । वाग्मीति । 'वाचो ग्मिनिः' मत्वर्थीय. ॥ देवद्रीचा दो:पटिनाम्रदिष्टानत्यन्तीनांस्तांस्तथादिश्य वश्यान् । शश्वद्विष्णोर्घातुकान्भीरुकः सन्स न्यध्यासीत्तन्मयं विश्वमेतत् ॥७८॥ ।

·धातुकाल्यम्। १२१ मतान् तथा सादिदय गवत् विष्णोभारकः सन् एतत् विश्वं तन्मयं विष्णुमयं न्य- ध्यासीत् दृष्टवान् । देवत्रीचा देवान् प्रामुक्ता दो पटिना समर्थेन सम्रन्ष्टिान् अमृदु. तमान् । अत्यन्तीनान् अत्यर्थ गमन गोलान् । बन्यान् वगंप्राप्तान् । पातुकान् दलहनन- गोरान् ॥-अत्यन्तीनानिति । 'अवारपारालन्तानुकामंगामी' इति ख । वक्ष्यानिति। 'यशं गत.' पनि यन् । भीरक :ति । 'भिय कुरनिति वनव्यम्' । 'भीलक इति वा पाट ॥ अध्वनीनकथिताननुशृण्वन्नन्दगोपमुतसंभवजन्यान् । उत्तवान्नजपदे हरिमर्चसायचा न मुमुदे वसुदेवः ॥ ७९ ।। नयरबायका ना मुमुढे । नप अवनीनमितान नन्दगोपसनसंभवत- न्यान नेन जानान्उनवान अनुभवन् ।रिमर्चन् पूज्यन् ॥-अवनीननि।'. नेवाली । मनुबनिनि । 'श्रु वजे' । सन्मा। ' परम्पकम ति पा. मीपमा । 'वामगर पार्मपाम' । गुमशीनया मनेम इत्यन्मने. पमा मितिनीप्रियामायमोनमा.' मी प्रथम पुराणमा । ये प्रथः imgrm | यदिनानी किम । ममी।' हमार : पाच मिति" नाम Chori 1 ~~ हरि चापगार | 'पर 1ि frrrrr , rite--- यादा निगमो' re", योगिनी ॥ PERMITTER . . १ 1 धातुकायम । Ranगा। समान JHi...!! II - - + . 1. . - SH - ·१२२ काव्यमाला। न्वयः । वासुदेवो नाम केरलेषु पुरुवनप्रामजन्मा कश्चिद् द्विजन्मा । पाणिने मूत्राणि पाणिनिमूत्राणि तेषां मण्डलं समूह उदाहतमुदाहरणैः प्रकाशीकृतम् । अपर इ. सौद्धत्यपरिहाराय नामानुक्तिः । तदूर्ध्वत इति सप्तम्यर्थे तसिः । तस्य सूत्रोदाहरण- गोर्वभागे धातूनुदाहरतीत्यर्थः । अन्योदाहरणकाव्येषु कचिदप्यहरमिदमितीहातिशयं - तिपादयति-कमेणैवेति । अयं भावः अस्ति ताव हुर्लभप्रयोगाणामसिलधातूनाम- कमेणाप्येकत्रावगमे जिज्ञासूना महानुपयोग । इह पुन. फ्रमेणयोदाहरणादेतस्मिन् प्रकर- मागे एतावति योऽयं धातुरिति सम्यगवगम्यमाने श्रोतृजनस्य कौतुकातिशयः किन वक्तव्य इति । हिशब्देन च 'फमेणैवेत्यस्यानुभूतत्वं सूचयतान्यान्यपि गणविगजनादीनि दुःकरतराण्यसुतान्यत्र भविष्यन्तीति सूचयति ॥ ननु धातुपाठाना बहुत्वात् कोऽयं गा. मोऽस्मिनाभीयत इत्यत्राह-वृकोदरोदितानिति । भीमरोनप्रणीतानित्यर्थ । न न भीमसेनप्रणीतत्वं प्रसिद्धिमात्रसादप्रामाणिकमिति मन्तव्यम् । 'तस्माद भीमसेनस्सा. प्ययमेव पाठो युक्त' इति पुरुषकार एव कथितत्वात् । ननु भीमरोनपाठस्यापि मो. गादिवानुत्तिभेदएतैः मतभेदादिभिः व्याफुलवाद दुःसाधमुदाहरणगियाराशयाह- मायाश्रयादिति । माधयो नाम भातुतिकारः । तेन तद्रचितो प्रन्थो लक्षणीयः । गपम्पारगम्सालम्नग गद्भावादयमुदाहरति । अतो न दुःसाधत्वामिति ।। मागम्य लक्ष्गीया भय मधुकुलावतीर्णश पूर्णब्राहाण. आशयात् रावात्मना शरीर करणार सवाणगवेद क्रियते । अतो न दुःसाधत्वमिति भाव । अपि च । गाधन एलान प्रतिपाय । तम्गादेतोरेवेदं क्रियते । अतो माधयविषयाशाकशनगिन्तनायगेजिग माणन्वा सदोषमणि गेदाय न भवतीति भाव । एवं च माधवाश्रयादिलनेनवेदेवता- नुगमणि हां वदितगम । 'गहिंसाप्रबन्धाों वीरभक्तगादगो रगाः । रिमिदिनः २१ क में विभि गर्गय क. गते । पूरयोगो यात्रादिचापच्छेदान्तचेष्टितम । गोयो. मादिरा गाना न आहे पृतम । धातुपाटे च भूतादिभूगान भवति तना। गाः प्रथमो नागो गनायो गणवान परः ॥ अनयो रगणो भाग. प्रशग गर्ग 3 गरे । दिमागमागमार नुदान द्वितीय ॥ मयादित रायन्तं तृतीनोगमणी । गाराने -मंदार वादादिलाउन ॥ तापदायोज्यन्ते तुल्गाशी आणि भात ।' अनून भागमाग्मत- गान्दिनी मृग्य गोनेवितं स्पधीलधीगाधिनतापयामिनम । दायर मानिनलोकनायक देधे गुदान्दिनमधिगम ॥२॥ लग गायन अन्तन्द्रियं गुदादि दो। SATir me नामनिवारी गालिनी गुपहिया भीमायो यतिमय प्रणाम ! LI . -, 'मारिपाट ·धातुकाव्यम् । १२३ परत्वाद हमारस्य सः । भोक्ष्यमाणावरलोतिवन् । सन्तरिनितं मनः । तदा- नोमान्यतानने मगनपे एवालावियेन पहिनोरोगमन्त्रावात जन्तारेन्द्रियत्व- मेव ननको जालनातभार । मन्नो समरमानोरेन्टिनमा ननं निन- सनिलय । गुनाचा दिनानितिका नापिकामात इसामगन्नति समागम कामात । पा सदा हेतुन उरल गन्नचर्य । पच्या उन्नमनामनं बाधतीनति यायन् । सिकायोपिनं गोड प्रा. पम् । गोलंगोट ।पर्धाटवीगापितकाधि नम्वना लिहिली नागिन प्रतिनियमानीसद । तिनमानुदि लेनाप लेगम उपमान पर पनि नदिनमा प्रतियोगिनीति: चनले गादि ।भूमिमाम् । पर 16----- धिनी २पध" । "कयानि -: 14 पर्व मा. मि.---": - :: । 2 गा:- " -- " . निना नाय .. 13- ना! . । । ८. If . . .. . HTTE -- ---गाः - 7.1..' - . 1 . . -- . . - ·१२४ काव्यमाला। - कीदृशान् । परिक्लिन्दितसजनात् । परिक्लिन्दिता परिदेविताः सजना येन तस्मात्॥- प्रश्विन्दितेति । १० श्विदि श्वेत्ये । णिजन्तात् कर्मणि क्तः । विवन्दिपुरिति । ११ वदि अभिवादनस्तुत्योः । प्रणतिपूर्वकमाशीर्वचनं नतिमात्रं वाभिवादनम् । अस्मात् सन्नन्तात् 'मनाशसभिक्ष उ' इत्युप्रत्यय । नतभन्दिनमिति । १२ भदि कल्याणे मुखे च । क- ल्याणं कल्याणवद्भावः । अस्माणिजन्ताण णिनिः । मन्दिरादिति । १३ मदि स्तुति- मोदमदस्वप्नकान्तिगतिः । स्वप्न आलस्यम् । अस्मादधिकरणार्थ 'इपि-मदि-मुदि-सिदि- श्विदि-भिदि-मन्दि' इत्यादिना किरच् । स्पन्दितुमिति । १४ स्पदि किंचिचलने । तस्मात् 'शकप-'इत्यादिना तुमुन् । परिक्लिन्दितेति। १५ क्लिदि परिदेवने । अस्मा- णिजन्तात् कर्मणि कः ।। अस्य सतोपातिशयं दर्शयति- मुदा स चेतो दे चिरं हरौ स्वादात्सुरैः स्वर्दितमङ्गलोर्दने । अकूदतेवास्य पुरः स्वखूर्दकैर्वनान्तगूर्दी रिपुगोदसूचसौ ॥ ४ ॥ स मुदा चिर हरौ चेतो दददे । मुदा हेतुना दददे समर्पितवान् । स्वादात् माधुर्यात् हेतो सुरैः स्वर्दितमङ्गलोर्दने खर्दितानि आस्वादितानि मजलरूपाण्यूर्दनानि क्रीडनानि यस्य तस्मिन् । मनोलयस्यातिशयमाह-~असौ अस्य पुरःखसूर्दकैरकूदतेव । असौ हरि. वखूर्दकैः स्वकीयै. कीडनकैर्वयस्यैरित्यर्थः । सहार्थे तृतीया । अकूर्दत क्रीडितवान् । व नान्तगूी वनान्ते वनमध्ये गूदितुं क्रीडितुं शीलं यस्य स । रिपुगोदसूदी रिपूणा गोदं क्रीडा सूदितु हिंसितुं शीलं यस्य॥-मुदा । १६ मुद हर्षे । अस्मात् सपदादिकिम् । दददे । १७ दद दाने । धारणे च कल्पद्रुमे । अस्माल्लिटि 'न शसदद-' इत्येत्वाभ्या- सलोपाभावः । खादात् । १८ स्वद १९ स्वर्द आखादने । आखादमनुभवः । 'धात्वादेः प. स.'। खर्घ । स्वर्दितेति कर्मणि क्तः । अनयो राघःपोपदेशः । अन्यो न । 'अंदन्त्य(१)परा. सादय पोपदेशा. । मिड्-खिदि-स्खदि-खनि खपयश्च' इत्युक्ते । ऊर्दनेति । २० उर्द माने क्रीडाया च । भस्मालपटि । 'उपधाया च' इति दीर्घः । अकूर्दतेति । २१ कुर्द २२ खुर्द २३ गुर्द २४ गुद क्रीडायामेव । कुर्देर्लङ् । सूर्द के खूर्देषुल् । चनान्तगर्दी । रिपुगोदसूदी । गूर्णिनिः । गुदेव घञ् । २५ पूद क्षरणे । नि सरणं तदहिंसार्थेऽप्यस्ति अस्माणिनिः॥ गभीरनिदिमथास्थितो रथं ह्रदादनुस्खादितकृष्णसत्कथः । पृदाकुजिद्वेगमयत्नतो ययौ वियोयुतत्काननजोतिनाध्वना ।। ५ ।। अथ स रथमास्थितोऽयनतो वियोयुतत् काननजोतिनावना पृदाकुजिद्वेगं ययौ । आस्थित. आरुह्य स्थितः । अयत्नतोऽप्रयासेन । वियोयुतत् काननजोतिना वियोयुतता अत्यर्थ भासमानेन काननेन जोतितुं भासितुं शोल यस्य तेन । पृदाकुजिद्वेगम् । फूत्कारा- १. 'दन्त्याजन्तसादय' इति फलितोऽर्थः ·धातुकाव्यम्। १२५ -- दित्सितराब्दकरणात् पदाकुः सर्प । तं जयतीति पदाजित् गर । तर वेग इस वेगो पल शति क्रियाविशेषणं स्पाविशेषण वा । गभीरनिहर्हादं गभीरो निहायो अनि यस तं रथम् । हादादनुवादितकृष्णसत्क्या ।हादात् सुसेन हेतुना अनुवादिता. पुन:- पुनर्चमाणाः कृष्णय सक्था. येन सः ॥-निदिमिति । २६ हाद भवके शब्द। अलाद घञ् । हादात् । २७ हादी सुसे च । चादयतराम्देऽपि । सलादपि पन् । अनुवादितेति । २८ स्वाद वाखादने । मणि कः । पृदाकुरिति । २९ पर्द कुत्तिते शब्दे । जलात् 'पदेनित्सप्रसारणमहोपच' इत्याप्रलयो रेफस्य संप्रसारण पकारस्थिताकारल लोपधायनतः। ३० यती प्रयले । सलाद 'यजयाचयत-इति नड्प्रत्ययः । वियोयुतदिति । ३१ युर ३२ जुद भासने । युते यङ्गन्ताच्छता । जोतिना । जुतेणिनिः॥ एवं गोकुलं प्रति प्रस्थितोऽरो निजेप्सितप्रतिवन्धनाराकमान प्रार्थयते- सक्थते स्माखिलवेथितं विधि प्रथन्धितग्रन्धनधीरकत्यनः । अतेन्मुरारिर्मम चिन्मयोऽन्तिके च्योतन्दिशः प्रश्च्युतिते. स्मितामृतैः ६ स विधि वेचते ल । विधिमीवर वेयतेल प्रार्थितवान् । अखिलवेथितं सर्वजन प्राधितनिति विधिविशेषणं प्रधानपने वा। प्रधन्वितन्यनधीः प्रकर्षेण श्रन्थित शिथि- तीभूतं अन्यनं कौटित्वं यत्साताशी धौर्यस्य स । भक्त्यनः । न कत्यननात्म- घातील यस तः । मत्स्य विष्णो आधाशीत इति वा । प्रायनोयनेवाह-मुरारिमना- तिके सतेत् सततं गच्छेत् । चिन्मयो ज्ञानवरूप । प्रध्युतितै लितान्तैदिशश्श्यो- तन् । प्रध्युतितलित । व्योतन् नातिन् ॥-वेयत इति । ३३ विच ३४ वेध याचने । विये 'लट ने इति भूते लट् । वेपितम् । वेयः पनी त प्रश्रन्यितेति । ३५ धधि शैथिल्ये । तच विशिष्टता लगाधता वा । अत्लात् पतरि क । प्रन्यनेति। ३६ प्रथि तौटिल्थे । शायं ककता वा तत् । जलाल्युत् । सकत्यन इति । ३७ कत्थ शापापाम् । सा व परविषया सविषया व सात् । अलाद 'अनुदात्तेतश्च-' पति युच् । न बुज्न्तोल्या तवर्गान्तानुदातेता समाप्ति सूचिता । अतेदिति । ३८ जत सातलगनने । इतः मुन्धन्ता उदात्ता उदात्तेत । सलाहिड् । उदात्तत् प्रर. स्पारम्भर चोतप निदम् । चिन्मय इति । ३९चिती तहाने । तच चैतन्यं लरपंच। भनिते) जाननानं च । अलाव संपदादितिवन्तान्मपट् । तद्रूप इति केचित् । इत्र कौनुक्ते । तदूपेनपट् । च्योतन् । ४० च्युतिर् बातेवने । भाद्रीभवनं तत् । अलाता । प्रतितरिति । ४१ श्युतिर् क्षरणे। तित्तत् । सलात् कर्तरि त । त्त प्रति हितानुत्रिदोन प्रार्थनप्रतिवन्धनासहद परिहरति- ममन्य विश्वं सुजनानन्यकान्प्रपुन्थ्य वन्धूनपि लुन्धति ल यः। स भोजराडद्य हरि निमन्धिपुः प्रमान्यनं सेधतु को निपेत्त्यति ॥७॥ १ प्रातिप्रतिवन्ध पाटा. 1 ·। . . wr । ...... । -- . • PFF - 13 : गि ': , गि) मा. . . ।। 1 । 'Toint, ... " । # } {: atti.... frrent 1 :: ::- 1... "} { | " FRE 11. Ramtirt | Hite {..', " H. Himaitमलो मन । infarm गाममौ ॥ ८ ॥ it - .in 7 परे । :- को 1-1 नि मन कि #Fift of I-: " "4 45 मिगती ग गाई मन krit" -10 दि. आदि मास मा. मागिनी या यो मायो १ ॥ नर । ५० माट! are utanki 12 पदय नगाया न । पाशऽपि । वदनिति । ५२ गा मेये । मनि । '.३ गद् सपा वालि । रनिति । ५४ रद विटे- मो। दाम पानी । ५५ णद अयते शदे । 'गोन' भ्य शा। अदिनि । .६ पर्दगी गाने च । अम्मान मंणि रू 1 नद- 1ि ५७ गर्द '१८ गई गई। शीलग लोट । गर्दभ इति । 'प्रगतिगाद- न्योऽभव' इत्याचप्रत्यम ॥ अनदकाम्लद्य विकर्दमागया प्रगर्दवृत्तरसमन्तितान्तिकाः । श्रुतान्दुकैश्चित्तगजेन्द्ररोधिनन्तु यन्तु मन्तो गुणविन्दुलोलुपाः ॥९॥ मन्तोऽद्य तुज्यन्नु । अतर्द का अहिंसाः । निकदमो विगतदोप आशयो येषा । प्रगदपते करण्यापाररगमन्तितमसयमन्तिकं येपा ते। श्रुतान्दु शास्त्ररूपैरन्दुकै पादकटकै चित्तरूपं गजेन्द्र रोद्ध शील येपाते । गुणस्य विन्दौ लेशे लोळपा सश्रद्धा ॥- अतर्दका इति । ५९ तर्द हिंसाया। बुल् । विक्र्दमेति । ६० कर्द कुत्सिते शब्दे । वाहुलकात् आणादिकोऽमच् । प्रगति । ६१ सर्द दन्दशके । दन्दशक इति तत्कर्तृक - । HAIN ·~ . : . . . ३ 1 :::: . । . -- • Anema THIRTER मोमो रिपसमिnिim॥2॥ • 24t... ::..........। in Enfift AM7 पति ।।. म पनि for fair . राम!!- 1-सिदिपकने Freमिती । शुन्ध ली। जन्मा ? Tit. In तीसरोप । जनादर माता उदासी । प्रशीका ति । ७६ शीर मे. को लद पर पन्ता माना जान । मा । लामोपदारमार मा: । अपलोती । ७ लोए नि । त्युट । तिम्रोषागी ७८ मेरमाते । न्यनम् । तर यन्त पंगत था। अन्ना पीप । यति । ७९ देश ८० धेश सदोमायो । शब्दो सार लेरे। बनारी गदि. संसलं पापम् । उपधेरपितालिट्ट् ॥ - --- ·१२८ काव्यमाला। स एवमादीन्विमृशन्नरेकधीरसेकतः किमानसो हरौ । दुःसड्कमाश्रङ्कय हरेः पदं जनः प्रश्शकते कुत्र रुचं क्व शङ्कते ॥१२॥ म एवमादीन् विमृशन् असेकत गतवान् । अरेकधीररेकाशका धीर्यस्य सः । हरो कितमानसो गतमना जनो दु स्रई हरे. पदमाश्रय कुत्र रुज प्रलकते व गते । दु. सह दुष्प्रापं आथक्ष्य प्राप्य कुत्र रुजं पीडा प्रलकते प्राप्नोति । न चापीयर्थ. । क कार्ये ॥~-अरेकेति ।८१रेक शङ्कायाम् । घञ् । असेकत । ८२ सेक ८३ लेकर स्रकि ८५ कि ८६ श्लकि गत्यर्थाः । सेकेर्लट् । कितेति । नेके कर्तरि त । दु सङ्कमिति । सके 'ईपटु.सुषु कृच्छ्रा' इत्यादिना खल्। आश्रयेति । श्रद्धेय॑म् । प्रश्नकत इति लकेर्लट् । शकत इति । ८७ शकि शङ्कायाम् । लट् ।। फलाकितान्वङ्कितवल्लिमङ्कितान्वनप्रदेशानुरुकाककोकिलान् । वृकावृतान्मुग्धचकोरकूजितानुडीनकङ्कानयमत्यवकत ॥ १३ ॥ अयं वनप्रदेशान् अत्सवकत अतिक्रान्तवान् । फलाकितान् फलैश्विहितान् । वकिन- चलिमङ्कितान् वह्निताभि कुटिलाभिर्वल्लिभिलताभिर्महितान् मण्डितान् । मुग्धं चकोरकू. जितं येषु तान् । उहीनाः कङ्काः येषु तान् ॥अङ्कितेति । ८८अकि लक्षणे । कर्मणि त । वडितेति । ८९ वकि कौटिल्ये । कर्तरि त.। मङ्कितानिति । ९० मकि म- ण्डने । कर्मणि क. । काक इति । ९१ कक लौल्ये । इच्छायां च द्रुमे । अत्माद् वा- हुलकात् कर्तरि घञ् । कोकिल । ९२ कुक ९३ वृक आदाने । 'सलि-कलि-अनि- महि-भडि-मण्डि-शण्डि-पिण्डि-तुण्डि-कुकि-भूभ्य इलच्' । इनि कुकेरिलच्' । केति । वृके- रिगुपधत्वात् कः । चकोरेति । ९४चक तृप्तौ प्रतिघाते च । अस्मात् 'कठिचकिभ्या- मोरच्' इत्योरच् । कद्देति । ९५ ककि ९६ वकि ९७ श्वकि ९८ कि ९९ ढौक १०० त्रौक १०१ प्वक १०२ वक १०३ मस्क १०४ टिक १०५ टीकृ १०६तिक १०७ तीक १०८ रघि १०९ लघि गत्यर्था । कके पचायच् । अत्यवकतेति । वडेर्लड ॥ प्रश्वकनोत्रङ्किततद्रथस्वनाढौकि भीतैरपि नो शिखावलैः । विष्वक्परित्रौकितलोचनैः स्थितं विष्वष्कमाणाम्बुदनादशङ्कया ॥१४॥ शिखावलै प्रश्वतनोत्रक्षिततथखनादीतैरपि नो अढौकि । शिसावलैमयूरै । प्रश्वक- नेन वेगगमनेन उनकितादुद्गतात् तथखनात् । नो न भटौकि गतम् । विष्वकमाणा- म्वुदनादशङ्कया विष्वपरिचौकितलोचनैः स्थितम् । विध्वष्कमाणस्य वेगेन गच्छतो मे- घस्य नाद इति शफया विष्वक् परित परित्रौकिते सचारिते लोचने यै तथाभूतै ॥- प्रश्वङ्कनेति । श्वल्युट । उन्नतितेति । त्र. कर्तरि क्त. । अढाकीति । भावे विण । परित्रौकितेति । बाके णिचि कर्मणि क । विष्वकमाणेति। प्वके शानच् । 'सुधा- तुष्टिपुष्पकतीना न' इति धास्वादे. पः साभाव.॥ - ·धातुकाव्यम् । १२९ अवस्कि रोहिदिरमरिक्त विष्फिरैरटेकि गोधाभिरीकि पन्नगैः। अरवि कोलैलघु तथखनात्प्रबुध्य सिहैः पुनरहितं तदा ॥ १५ ॥ तथखनात् रोहिदिवस्ति धावितम् । विपिरैरमति, पक्षिमिरगतम् । गोधा- भिरटेकि गतम् । पपगैरटोकि अपनतम् । कोलघु भरदि शीघ्रं गतम् । सिंहः पुनः प्रयुध तदा दिनम् । अन्येषां गतिराक्षिप्ता निन्दिता वा अवस्ति, अनस्कि, लटेकि, अटोकि, अरदि। वस्तादीना पचानां भावे हि चिन् । ल्वति । रति- सोनोपश्च इत्युप्रसन. । लक्षितम् । ११० अघि १९१ वधि ११२ मधिगया. क्षेपे । गती गमनारम्भे के। क्व । असाध्ये भावे का प्रवदमानव च तस्य सत्वरं विमदनत्याधिकराषितात्मनः । निकाममुहायतनोः समत्यगात्प्रदाधिता माध्यगुणस्य वर्तनी ।। १६ ।। सन्दरं प्रवरमानस्य नन्य प्रापिता वर्तनी नमसगात् ।। प्रहमानन्य मन्यग्गलः प्रजापिता सलमानता समलगान् लतिकान्ता । विमानस्य विगन न पस ता। अधिरगपिताननोऽधिकं राषित समय मान्मा मने यन्य तस्य । निकामनुत्रा- पतनो.उत्पानिर्गनरोगा तनुन तस्व॥-प्रमानान्येति । यो गान् । निमहानन्य। नरेन्युला रापितेति । १२३ रा ११४ लाधुर१५द्रा मानथ्यौदा सायाने चासत्र दर्य कियाममर्थन का । राधे नारे रु । उनि । 'अनुपमर्गाकुमोद-' इति तपेनिपातित । प्रापिनेति । दाये पर रु । नाप्येति । १९६ ग्ला बन्यने । मान् वर्मनिरन् । सोराय माता सनुदानेतः ॥ अपपतातस्यगुणेन ताता पिलश्रदुपापरुपे पुरेऽमुना । फेने. वसन्तीमिव ता परिन्दजा नंतीवृन्दावनमध्यनोचितमा॥१७॥ पना गरिएका सवीर्य मानिनेक्षि । सपना मन्चगमन पार पापुले। सपरिमनीत गानेन सापरणे पुरेर एमालेमा मामिभी पाये पुरे ना जीवादी सरकार बन्ती मननिय । दी. सनि-नेजित रवि ~~ी। ११७ फचर्स। दाम - नमाविमापा । ... पायो । दिनया सिनेमार -... मी पर सीर ।।११६ 'तकिलो लति । १२० युद्ध, पद रद । गर । १२२. वख १२ जोर १२३ राना १२५ पाए १९६ मार सि ।

·१३० काव्यमाला - । वृन्दावनं विगिनष्टि चतुर्दगभि. अराखितत्वग्भिरलाखितच्छदैः प्रदाखिताधाखिफलैश्च शाखिभिः । प्रशासितं प्रोखितसत्वमुद्धितं खगैर्वखन्मारुतवद्धिसौरभम् ॥ १८ ॥ शासिभिः प्रश्लासितं व्याप्तम् । कीदृशैरित्यत्राह-अरासितत्वग्भिः । अरासिता अ. शुष्का त्वम् येषा ते । अलासितास्तरुणाइछदा येषा ते ।प्रदाखितानि असन्तपर्या- तानि अध्राखीन्यशोषणगीलानि फलानि येपा तैः । प्रोखितसत्वम् । प्रोखितानि इत- स्ततो गच्छन्ति सत्वानि जन्तवो यस्मिंस्तत् । खगैरुहितं प्राप्तम् । वसन्मारुतवहितसौरभम् । वखता सचरता वायुना सह रामनगीलं सौरभं सौरभ्यं यस्य तत् ॥-अरासितेति । राखे कर्तरि क्तामलासितेति। लाखे: क्तः।प्रदाखितेति । द्वाखे कः। अध्रासीतिघ्राणिनि । शासीति । १२७ शाख १२८ लाख व्याप्तौ । शाखेरप्रत्ययान्ताद्रीह्यादित्वादिनि । प्रश्लाखितम् । श्लाखे. क्तः। प्रोसितेति । १२९ उस्त्र १३० उखि १३१ वख १३२ वखि १३३ मख १३४ मखि १३५ णख १३६ णखि १३७ रख १३८ रखि १३९ लख १४० लखि १४१ इख १४२ इखि १४३ ईखि १४४ वल्ग १४५ रगि १४६ लगि १४७ अगि १४८ वगि १४९ मगि १५० तगि १५१ त्वगि १५२ श्रगि १५३ श्लगि १५४ इगि १५५ रिगि १५६ लिगि गयार्था । उखे कर्तरि क्त । उखितमिति । उहे कर्मणि क्त । वसदिति । वेखेः शता । वतीति । वह्वर्णिनि ॥ मखत्कपोतं मदमविवाहणं लखपिकं नद्वितखञ्जनोत्करम् । रखच्छशं रसितरङ्कु रिद्धितद्विपं लखत्केसरिलसदारवम् ॥ १९ ॥ मखन्त उद्गच्छन्त कपोता यस्मिंस्तवामदेन महन्तो गमनगीला वर्हिणो यत्तित् । नसन्तः सचरन्त पिका यस्मिंस्तत् । नहित. सचरन् खजनानामुत्करो यस्मिस्तत् । रखन्त शशा यस्मिंस्तत् । रहिता रङ्कवो यस्मिंस्तत् । रिसिताश्चलिता द्विपा यस्मित्तत् । लखन्य इतस्ततो गच्छन्य. केसरिभ्यो लखनुद्गच्छन्नारवो यस्मित्तत् ॥–मखे. शता । मिश्रेणिनिः । नखे शता । नखे. क्त । रहेः शता । रखे क्त । लसिलवयो शता ।। एखच्चकोरोत्करमिट्टितं शुकैः प्रेसल्लतावल्गनरगमण्डपम् । विलङ्गदेणं शबराङ्गनाजनप्रवद्भितं मङ्गलधेनुतङ्गितम् ॥ २० ॥ एखन्त उद्गच्छन्तर्थकोरोत्करा. यास्मिंस्तत् । शुकैरिचितं प्राप्तम् । प्रेहन्याश्चलन्त्या लतारूपाया. नर्तक्या' वल्गनस्य नर्तनस्य रङ्गमण्डपम् । विलान्तो विशेषेण गच्छन्त एणा यस्मिंस्तत् । शवराङ्गनाजनैः प्रवझितं प्राप्तम् । मङ्गलधेनुतशितं मङ्गलरूपाभिर्धेनु- .. १. 'चकोरोत्सराः' इति पाठः.

·धातुकाव्यम् । १३१ भित्ततिं व्याप्तम् ॥-एखदिति । इसेः शता । इक्षितम् । इहे. मणि त । प्रेम- दिति । ईशता । चल्गेनेति । पलोयुट् । रजेति । जो गच्छन्त्यस्मिन् प्रेक्षकाणा मनासीति । 'हलच' इति तज्ञायानधिकरणे घम् । अजे. प्राप्नोत्सवयवानित्यम् । प्राग्वट धन् । बलात् 'बलात् क्त्याणे' इति पामादिपाठान्मत्वोंचो न. । प्रवतितमिति । वो क्मणि क. । मालेति । 'मोरलच्' इत्यलच् । तमो. मंणि रु.॥ त्वङ्गत्वगप्रतिपक्षमारुतश्लङ्गद्रजोराजिभिरिद्भिताम्बरम् । रिङ्गत्प्रियालिङ्गितभृङ्गसंगमत्वात्प्रसूनं रवितापयुङ्गितम् ॥ २१ ॥ स्वाता दयमानाना सगाना शिवलितैः पक्षमास्तै शान्तीभी रजोराजिभिरि- तितं व्याप्तमम्बरं चम्मित्तत् । जिन्या चल्न्ला प्रिक्यालिहिताना मृगाणा सगमेन लान्ति चलन्ति प्रसूनानि यत्तित् । रवितापेन चुपितं वर्जितम् ॥ त्वादिति । त्व: शता। प्रो. क्तरि फ. । मो.राता ।मे मणिक । जिदिति । रिजे दाता। सालिपितेति । लाइपूर्ववादावार्थत्वम् । पर्मणि स.। तादिति । स्वगि कम्पने। अलाना। युक्तिमिति । १५७ युगि १५८ जुगि १५९ बुगि वर्जने । युने. वर्मणि रु.॥ विजुङ्गय बुगयं गुणसंपदा का अलहितानन्दरसात्तर्धनाः । नुमद्विता शिक्षितपुष्पसौरभा यद्वर्चमाना. पापा. पशुपा यत् प्रसेचिरे यत् वृन्दावन प्रतेचिरे नम्या बितवन्त ।वहाना इस्त्रार- युग्म विशाच गुणसपाका । वर्ननीय वर्जपिन्या गुणसघस्य दाना पाल्क। पलहितन्य बाप्पत्य परिपूर्णन्य पानन्दम्य रसेनाखादनेनात सीहत धन हामो बने। म मारना नकिता । शिदिन प्रात पुपाणा नौरमो यो -विजायेति । - :लए । मिति तोपर । दाकारत'दपि पारने साोन मुमे । मन्नान्युर। बालतिति । अपि गोप' । पतरि क । पपनेति । १६० घेध हमने। म. १६. मधि मारने । वनिए ।१६२ निधि पाप्रापे। पीपे । पार माता दानत । वर्तमानात।१६३ चर्च दीनी जन्ना उदाता नुदान । एमाउन । अमेधिरे। १६ पन मेयने मेयनेऽपि । ति॥ मलोचना यत्र चीनमप्रभा अगावचुः यथितसारमा. बचे। पर थुपा पाश्चनयाश्चिमृपिता प्रजाजना निर्मचनेन नर्गणा ! ने पार ग. गरि । ६. ... :- निर, --- 14। १६५लोर पर ५८.२ मा ८ प्रसेचिरे ॥२२॥ - 4 ·१३२ । - -17।१४ान - 111 11:41 810113: ।। 111 11: । ...? 111111 11:13...+11 - 11 मोन। 1।१७ नि न.:1.11 | कासी।। 11 hurli - HIT + aai । १०२१७३ मुनि .. 11।।।। 1-1; 11 नागेन । नने यानि 41111मि के: । if - Hit रवि Rai ॥ २४ ॥ ५ १, Tori Hit I Than i If 17 18 1 Kit Attiti ir । HI1111111ोमानापारमोनापिने पी. ने गोपीनामत यो गाने | Anftihar. httlन नि । समानानि पनि । कालT. • RTE 11- Mafiantyi jift.tkr | P७१ गानिमारणोर अगामनेषु । कमे कतार पार If 1 २७ पनि तोरणे । 4 । पर लिने । २७६ एन प्रादे। परि । [ 11 25७ हज गतिमानार्जनोजनेषु । जिनी ना पाट । न साकार. 1 जान शक्तिप्राप्ति प्राणन वा । माजीद f १७८ बाजि १७. भृजी गर्जने । भर्गन पार । भाग । (infor 7. प्रामा त.। रविवादनिटलम्। एजितम् । १८० प १८१ मे १८२ माज दाप्ती । एने कतरिक्त अभ्रेजि विभ्राग्भिग्नीजित यत्कदाप्यशोचदिरोपजन्तुभिः । चुकोच यत्रोत्कुचिनागगुन्मुद को चोऽपि लुश्चन्ह दिसम्यगार्तताम्२५ यदशेपजन्तुगिरनि च । अनि शोजितमा विनाग्भि विशेषण शोभमाने । अनी- जितरपुस्गित । कदा यशोचनि गदा सतुटे । यत्र प्रायोऽपि त्यार्तता सम्यग्लु- बनुन्मुद उत्तुचिताः चुकोच । हा पक्षी उधमपनयमुत्कुचितान्युधै कुचितानि कुटिलीभूतान्यमानि यस्मिन् तयेति उत्कोचन क्रियाविशेषणम् । कोच उ. कूजित- वान् ॥-अजि। प्रेजेणिजन्तात् कर्मणि चिण् । निधाग्भि । भ्राजे किपि 'चो कु' इति कुत्वम् । प्रचादिपत्वं तु राजेत्यनन्तरपटितव । अनीजिते । १८३ ईज गतिकुत्सनयो । कर्मणि क । यादयः पचिव मुदात्ता अनुदात्तेतः । अशोचद्भि । १८४ शुच शोके। अजान्ता उदात्ता उदात्तेत । अम्माच्छता। चुकोच । १८५ कुच शब्दे तारे । गतावित्येके। अस्मालिट् । उत्कुचितेति । १८६ कुञ्च १८७ कुञ्च गतिकीटित्यात्पीभावयो । गते.

·धातुकाव्यम् । . बौटिये व्यस्वाल्पीभावे नेलधः । 'गतिकौटिल्ययो' इति मे । कुचे कर्तरि । होति । कुने महत्विग्दधन्-' इत्यादिना किनि कुद् । बलात् पुन प्रमादित्वादम्। लुपन् । १८८ लुन्च अपनयने । शता। सम्यगिति । १८९ अच गतिपूजनयोः । "हत्विग्' इत्यादिना निन् । 'विन्प्रत्ययस्य कु.' इति कुत्वम् ॥ आवक्रचञ्चूपुटतञ्चदारवत्वञ्चत्वगमुक्तशिखैलताद्रुमैः । अम्लुक्तरश्मौ शशिना निमुZचे निमुम्लुचेऽर्केण च यत्र संततम् २६ यत्र शशिना निमुमुचे । अके (के) च निमुम्लुचे । उभयोरस्तमितमित्यर्थः । कीडशे वने । लताद्वमैरम्लुक्कररमौ अप्रविष्टरदमौ । कीदृशैलताद्रुमै । भावमचभूपुटतघदारवत्व चत्वगमुक्तशिखै । ईपकचमचात् तपता उद्गच्छता भारवेण शब्देन सह त्व- सद्भिर्गच्छनि सगैर्युता प्राप्ता शिक्षा अप्राणि येषा तै. ॥-आवति । १९०वञ्च १९१ चञ्च १९२ तञ्च १९३ त्वञ्च १९४ Zच १९५ म्लञ्च १९६ Zचु १९७ म्लुचु गत्यर्धा । बचे 'स्फायितधि-' इत्यादिना रकि नेलोपश्च । चयू इति । चधे 'पटिचटिचशिभ्यश्च' इति भोजोक्त्या उप्रत्ययः । 'अप्राणिजातेश्व' इत्यूड्। तच- त्-त्वचदिति । तथे त्वच शता । मुकेति । मुझेः कर्मणि सः । अम्लुक्केति । म्लुचे स्तरि फः। निमुमचे निमुम्लुचे।मुचिम्लुच्चो वे लिट् । निपूर्वत्वाइयोरस्तमयार्थत्वम् ।। समग्रुचक्षीरमधाग्लुचद्धृतं चुकोज वासांसि चुखोज मानलम् । समग्लुचत्केलिपु सञ्जमानधीः स यत्र गुञ्जन्मणिनूपुरो हरिः ॥२७॥ हरिर्वत्र क्षीर समसचदचोरयत् ॥ अय घृतं अग्लुचबहार । वासासि चुकोज हत- वान् । मानसं चुलोज । (ब)जवासिना हृदयं लीलाभिरपहतवानित्यर्थः। यत्र केलिघु न- जमानधोपन्मणिनू पुर. स समग्लुचत् । मजमाना संनयन्ती धीर्यस्य स । गुमन्तौ कुणन्तौ मणिनूपुरौ यस्य स. । समग्लुचत् स्वचार ।-समयचत् । १९८ प्रचु१९९ ग्लुचु २०० कुजु २०१ खुजु तेवकरणे । ग्रुचे 'ऋतम्भु-' इलादिना लुड्यड् । सन्तुचत् । ग्लुचे. प्राग्वदछ । चुकोज चुखोज । कुजे. सुजेच लिट् । समग्लुचत् । २०२ ग्लुच २०३ पस्ज गौ । 'पचे' इत्यप्येके । पस्जेलक्षणया सनाहार्यता । ग्लो- रहि नलोप । सबमानेति । 'यदभिप्रायेषु सजते' इति भाष्यप्रयोगादात्मनेपदम् । तेन शानन् । गुरदिति । २०४ गुजि अव्यक्के शब्दे । शता ॥ सुराचिते म्लेच्छजनैर्दुरासदे श्रीलच्छिताङ्गे सितपुप्पलाञ्छिते । चत्र स्थिते वाञ्छितदे हरिद्रुमे तदाञ्छितहीच्छनमास्त नन्दनम् ।।२८॥ १ 'चो कु.' इत्येतदृध्यावासिद्धतत्वेन 'चो. कु' इललोपन्यासो युक्तः. २ 'नका. रजावनुसारपरनो शरि धातुपु । सकारज. शारष पाहवर्गस्तवर्गजः॥' इलनियुत्तोक्त्या पातूनों नकारोपपत्वात्. F ·१३४ काव्यमाला। - यत्र हरिद्रुमे स्थिते तत् नन्दनमाञ्छितहीच्टनमास । हरिद्रुमे हरिरसे हरिनन्दने च नन्दनं नन्दनोद्यानमाञ्छितहीच्छनं आञ्छितमायतं होच्छनं लना यस तत् । हरिनुमं विशिनष्टि-मुरार्चिते मुरवः पूजिते । म्लेच्छजनरामदे प्राकृतजनैर्दुष्प्रापे । श्रील. च्छिताने श्रिया लक्ष्या गोभया च लच्छितमतिमां यस्य तस्मिन् । म्मितपुष्पला. ञ्छिते स्मितरेव पुपै. स्मितर्विकसित. पुप्पश्च लाञ्छिते । वाञ्छितदे इप्सितडे |-अ- चिंतेति । २०५ अर्च पूजायाम् । 'अच' इसके । अर्चे कर्मणि क्त । म्लेच्छेति । २०६ म्लेछ अव्यक्ते शब्दे । स चास्पष्टशब्द.। अपशब्दो वा । म्लेच्छे पचाद्यन् । लच्छितेति । २०७ लछ २०८ लाछि लक्षणे । लच्छे कर्मणि क । 'च्छे च' इति तुक् । पूर्वत्र 'दीर्घात्' इति तुक् । लाञ्छितेति । लाञ्छे कर्मणि का। वाञ्छितेति । २०९ वाछि इच्छायाम् । कर्मणि क. । आजितेति । २१० आछि आयामे। तरि त । होच्छनम् । २११ हीछ लजायाम् । ल्युट् । प्राग्वत्तक । अहूर्णचित्ताः परिमूर्छितव्रताः स्फूर्णामया अप्रयुशः कृतोञ्छनाः । भजन्ति यां व्युष्टिमतोऽपि भूयसी ध्रजन्ति यद्भञ्जनमात्रतो जनाः २९ ईदृशा या व्युष्टिं भजन्ति जनाः । यमनमात्रतोऽपि भूयसी ध्रजन्ति । व्युष्टिं फ- लम् । यमनमानतो यस्य वृन्दावनस्य ध्रजनमात्रतः प्राप्तिमात्रेण । ध्रजन्ति प्रामुवन्ति। कीदृशा इत्यत्राह-अहूर्णचित्ताः अहर्णमकुटिलं चित्तं येषा ते । परिमूर्छित्तप्रता परिमूर्छितं परिपूर्ण व्रतं येपा ते । स्फूर्णामया. स्फूर्णा विस्मृता आमया यत्ते । अप्रयुशो- प्रमत्ता । कृतोञ्छनाः वृत्त्यर्थे कुतमुञ्छनं धान्याना पृथक्पृथगादान येस्ते ॥-अहू- ऐति । २१२ हुर्छा कौटिल्ये । इह कौटिल्यमपसरणमित्येके । कर्तरि क्तः । आदित्वा- दनिटत्वम् । परिमूर्छितव्रता. । २१३ मूर्छा मोहसमुच्छ्राययोः । 'गुरोश्च हलः' इत्य- प्रत्यये मूर्छा । तस्मात् 'तदस्य संजातम्' इति तारकादित्वादितचि मूर्छितम् । स्फूर्णेति । २१४ स्फुर्छा विस्मृतौ । कर्मणि क । अप्रयुश । २१५ युछ प्रमादे । अस्मात् क्विपि 'च्छ्वो शुड्-' इति छस्य शः । उञ्छनेति । २१६ उछि उञ्छे । उञ्छो धान्याना पृथक्पृथगादानम् । अस्माल्लयट । व्युष्टिमिति । २१७ उछी विवासे । स च समाप्तिः । प्रायेण विबन्धनवर्जनातिक्रमेषु च द्रुमे अस्मात् तिन् । ध्रजन्ति । २१८ ध्रज २१९ धजि २२० धृज २२१ धृजि २२२ ध्वज २२३ ध्वजि गतौ । 'जि' इत्येके । ध्रजेलंट । ध्र युट् ।। अथ वनवर्णनमुपसंहृत्याङ्करस्य प्रवृत्तिमाह- प्रध्रज्य मोदं स दधृत तद्वनं ध्वजोद्गतिध्वजितकूजदण्डजम् । खोपमं सर्जितपुण्यसंचयो गभीरगर्जद्रथतर्जिताम्बुदः ॥ ३०॥ स मोद प्रेध्रज्या तदनं दधृक्ष । प्रध्रज्य प्राप्य दधृक्ष प्राप । ध्वजोगतिध्वअितकूजद- ण्ड ध्वजस्योद्गत्योगमनेन ध्वञ्जिता गता. कूजन्तो अण्डजा यस्मात्तत् । सर्जितपु- ·धातुकान्यम् । १३५ त्पनियोऽजिंतमुरुतीघः । गभीरगर्जद्रपतर्जिताम्बुद गभीर यथा तथा गर्जता पाय- मानेन रपेन तर्जितो भर्तिसतोऽम्युदो येन स ॥-प्रनज्येति। धजेयप। दोलिट् । जेति । ध्वजे पचायन् । ध्वसितेति । नसे पतरि क । कूजदिति । २२४ कूज अव्यके शब्दे ।गता । खर्गेति । २२५ अर्ज २२६ पर्ज अर्जने । गुण अर्जते । अर्जे. बि वार्तिस्मते न्यकादित्वात् फुत्वम् । सर्जितेति । पजे कर्मणि क । [गर्जदिति ] । २२७ गर्ज शब्दे । मेघराब्दे द्रुमे । मलाच्छता । तजितेति । २२८ तर्ज भन्ने। मैगि फ.॥ अर्जितोऽसौ हरिखर्जनोत्कधीरजत्पशुबातमजेन तेजितम् । लसत्खजाकं ब्रजमासदत्वमादसञ्जितैरेजितचामरैर्हयैः ॥ ३१ ॥ असौ हयै कमात् प्रजमासददपगतोऽभूत् । अर्जितोऽभीतो दुसरहितो निघलयु- दिश्च । हरितर्जनोधी । हरे सर्जने पूजायामुत्का धीर्यस्य स । सजत्पगुनातमजन्तो गच्छन्त पशुजाता यत्तित् । अजेन तेजित पालितम् । स्सत्तजाकं लसन्तः रा- जान मन्धनदण्डायमित्तत् । अराषितरपनुभि । एजितचामरैरेजिता. कम्पिताश्चामरा चेषु ते. ॥-अर्जित इति । २२९ कर्ज व्यथने । तय भयदुरा चल्नं च अस्मात् वर्तरि क । खर्जनेति । २३० खर्ज पूजने । मार्जने च द्रुमे । ल्युट । [अजदिति] । २३१ अज गतिक्षेपणयो । शता। तेजितम् । २३२ तेज पालने । क्मणि क ख- जाकेति । २३३ खज नन्थे । 'सजेराक' इत्यात्प्रत्यय । सखसितै. ।२३४ खजि गतिवैकल्ये । तरि फः । एजितेति । २३५ एजृ कम्पने । तरि क ॥ विस्फूर्जदक्षीणघनाघनोपमक्षीजा लजन्तखिदशानलाञितान् । लाजादिहोटष्वपि लखनप्रदा यस्मिन्विनेगुर्जजनेषु दानवाः ॥ ३२॥ दानवा यस्मिन् जजनेपु विनेछु । यस्मिन् प्रजे। जजनेषु युद्धेपु। कीदृशा इत्यत्राह- विस्फूर्सदक्षीणपनापनोपनक्षीजाः । विस्फूर्जद्भि वनयादि , अक्षीणै. पूणेघनाघनैर्मेधै- स्पमा यस्य ताहा क्षीजोऽध्यतरान्दो पेषा ते । अलाशितान् वैरप्यभत्सितानिद- शारजन्तो भर्त्सयन्तः । लाजादिहोतृप्वपि लानप्रदा भर्त्सनप्रदा ॥-वित्तूर्जदिति । २३६ ४ सो स्फूर्जा वैजनि?पे । शता । अक्षीणेति । २३७ क्षिधये । तरि क । 'निहायानण्यदर्थे' इति दीघे 'क्षियो दीर्घात् रति निष्टानत्वम् । क्षीजेति । २३८ क्षीज सबके राब्दे । पन् । जन्त इति । २३९ लज२४० लजि भर्सने । २४१ लाज २४२ लाजि भर्त्सने । भर्जने चेति लीलागुष । लजे दाता । अलाशितान् । लाजे कर्मणि फ । राजेति । राजे वर्मनि घम् । रजनेति । लोल्युटू । जजनेषु २४३ जज २४४ जजि युते । जजेर्लट् ॥ । - १. 'मजनिष्पेषे' इति पाट.

·१३६ काव्यमाला। - जहर्प जञातुजितस्थलैरसौ वृपैरतुर्गजगतिभिर्वृतम् । गर्जत्खरं गृजितधेनुमोमुजद्वत्सोत्करं मुञ्जदजं वजन्व्रजम् ॥ ३३ ॥ असौ व्रज वजाहर्प । वजन् प्राप्नुवन् । कीदृशं ब्रजम् । पैतं व्यानन् । कीदृशैवपै । जआतुजितस्थले जाया परस्परयुद्धेन तुजितानि पीडितानि स्थलानि यस्तै । अतुनराणामहिंसकैः । गजगजिभिर्गज इव गन्दायमानः । कीदृशं ब्रजम् । गर्ज- त्सरं गर्जन्त शब्दायमाना. रारा यस्मिस्तम् । गृजितधेनुमोमुजद्वन्सोत्करं गृजिताः हुंका. ररवं कुर्वाणा धेनवो नवप्रसूता गावो यस्मितच । मोमुजतः पुन. पुन. शब्दायमाना व. सोत्करा यस्मित्तय । मुअदजं मुअन्तो नदन्तोऽजाइछागा यस्मिन्तं च ॥ जति । जजे 'गुरोश्च-' इत्यकार । तुजितेति । २४५ तुज हिंसायाम् । कर्मणि क्त. । अतुझे । २४६ तुजि पाल्ने च । प्राणने च द्रुमे । अच् । गजेति । २४७ गज २४८ गजि २४९ गृज २५० गृजि २५१ मुज २५२ मुजि शब्दार्थाः । गज मदने च । मज मजि इत्यप्येके । शब्दायते माद्यति वेत्यर्थे गजेरच् । गीति । गजेः 'कर्तर्युपमाने' इति णिनि । गर्जदिति । गृजे. शता । गृशितेति । गृञ्जः कर्तरि क्तः । मोमुजदिति । मुजे- र्यड्लुकि शता । मुजदिति मुझेः शता। वजन् । २५३ वज २५४ बज गतौ । वजे शता। ब्रजे• 'गोचरसचर-' इत्यादिना घ. ॥ मार्गात्स दृष्ट्वा हरिपादलाञ्छनं व्यवेष्टतो| महनीयचेष्टितः । तत्केलिसंगोष्टितलोष्टमानमद्वने मरुद्धट्टितपोस्फुटगुमे ॥ ३४ ॥ मार्गात् स हरिपादलाञ्छन दृष्ट्वोा महनीयचेष्टितो व्यवेष्टत। मार्गात् मार्गमति- क्रान्तवान् । व्यवेष्टत विलुठितवात् । महनीयचेष्टितो महनीयं चेष्टितं व्यापारो यस्य स.। वने तत्केलिसगोष्टितलोष्टमानमत् । तस्य भगवतः केल्या सगोष्टितं सघातीकृतं लोप्टमिष्ट- काखण्डम् । कीदृशे वने । मरुद्घट्टितपोस्फुटङमे मरुद्धट्टिता वायुभि कम्पिताः । अत एव पोस्फुटत अत्यर्थ दलन्तो दुमा यसिंस्तस्मिन् ॥-मार्गादिति । २५५ अट्ट अति- कमहिसनयो । शान्ता उदात्ता अनुदात्तेत । दोपधस्तोपधो वायम् । टोपधोऽपि द्रुमे। अस्मात् किपि सयोगान्तलोप । व्यवेष्टत । २५६ चेष्ट विलुठने । अकर्मकः । लड् । चेष्टितेति । २५७ चेष्ट चेष्टायाम् । अस्मात् सिद्धभावे क्तः । गोष्टितेति । २५८ गोष्ट २५९ लोप्ट संघाते । गोष्टेर्णिजन्तात् कर्मणि क । लोष्टमिति । पचाद्यच् । घहितेति । २६० घट्ट चलने । कर्तरि कः । पोस्फुटदिति । २६१ स्फुट विकसने । यलगन्तात् शता॥ अनन्कुमार्गेपु शुभाध्वनैव वन्प्रमन्भृशोत्कण्ठितगोपिके हरौ । स पापमुन्भिर्बुधहेभिरुन्मदैरनेठितां मां पुनरप्यहिण्डत ॥ ३५ ॥ स उन्मदैरनेठिता क्षमा पुनरप्यहिण्डत । उन्मदैरुद्भूतमदैरनेठितामपीडितामहिण्डता- ।

·धातुकाव्यम् । १३७ - गन्छत् । कोश । कुमार्गेपु अननगच्छन् । शुभाधना एव परसहाय एवं गच्छन् । भशोत्कण्ठितगोपिके हरौ प्रमन् भृशमुत्कण्ठिता गोपिका यस्मिंस्तस्मिन् । सोत्कण्ठस्मृ- तिमान् । कीदृशैरुन्मदै । पापमुन्भि. पापस पालकै.। बुधहेभि बुधाना वाधक. u- अननिति । २६२ अठि गतौ । अस्मात् क्रिपि सयोगान्तलोपे अन् । तस्मानज्स. माते नुट् । वनिति । २६३ वठि एकचर्यायाम् । सा चासहायगमनम् । प्राग्वत् । किए । प्रमनिति । २६४ मठि २६५ कठि शोके । अत्र शोक सोत्कण्ठमरणम् । उत्कण्ठामा। त्वमकः । मण्ठे प्राग्वत् कि । सयोगान्तलोपश्च । उत्कण्ठितेति कण्ठः पतरि क.। पापमुन्भि. । २६६ मुठि पालने । किप् । बुधहेभि । २६७ हेठ विवाधायाम् । २६८ एठ च । हेठे. विप् । अनेठिताम् । एठे कर्मणि क । अहिण्डत । २६९ हिडि गत्यनादरयो लड् ॥ प्रहुण्डितानैक्षत चारुकुण्डलान्प्रवण्डिता नविमण्डिताशयान् । स भण्डिलो भोजनृपालपिण्डभुक्प्रमुण्डितांस्तत्र जनानतुण्डकान्३६।। भण्डिलः स तत्र प्रहुण्डिताअनानक्षत् । भण्डिलो दूतः । प्रहुण्डितान् संघातीभू- तान् । चारकुण्डलान् चारूणि कुण्डलानि येषा तान् । प्रवण्डितार्थान् प्रवण्डिता. स. म्यक् विभका अर्या पुरुषार्था धनानि वा येपा तान् । अविमण्डिताशयान् । अविम- ण्डितोऽविभक आसयो येपा तान् । एक्मनस्कानित्यध. । प्रमुण्डितान् अत्यन्तशुद्धान् । अतुण्डकान् अहिंसकान् । पिण्डमन्नम् ॥-प्रहुण्डितानिति । २७० हुडि सघाते कतरि क । कुण्डलेति । २७१ कुडि दाहे। 'मृदिमण्डिकुण्डिकन्दिभ्योऽलच्' इत्य- लन् । प्रवण्डितेति । २७२ वडि विभाजने । २७३ मडि च । द्वौ वेष्टनेऽपीसके। चण्डे कनि का। अविमण्डितेति । मण्डे कर्मणि ज । भण्डिल इति । २७४ भडि परिभाषणे । तय परितो भाषणम् । सनिन्दवचनं वा । परिहास इत्येके। अस्मात् 'सलि- क्ल्यनिभटिभण्डितण्डिभ्य इलच्' इतीलच् । पिण्डेति । २७५ पिडि सघाते । पचायच् । प्रमुण्डितान् । २७६ मुडि मार्जने । शुद्धिन्यग्भावौ तत् । कर्तरि क । अतुण्डकान् । २७७ तुडि तोडने । दारगं हिंसनं वा तत् । अलाण् ण्मुल् ॥ अभुण्डितोचण्डगतीनशण्डनान्कुमार्गवैतण्डिकपण्डितावृतान् । स तानकण्डान्दधिखण्डनादिकस्वधर्मसत्कान्गतहडमानमन् ॥ ३७॥ स तान् गतहेजमानमत् । गतहेड गता यथा तथा नमस्कृतवान् । कीदृशान् । अभुन्डितोचण्डगतीन् असीतकूरव्यापारान् । अशण्डनान् न शण्डनं परिपीडा येया तान् । कुमार्गवैतडिक्पडितारतान् असन्मार्गस्य वैतडिका सण्डनकपरा ये पण्डिता- सौराहतान् मिश्रान् । अण्डान् मदरहितान् । दधिखण्डनादिक्खधर्मततान् दधिख- उनादिके दधिनधनादि सपर्ने ससान् ॥-अमण्डितेति । २७८ भुडि वरपे। लोकारवत् । रणरत्येरे । पर्मगि ६ । उचलेति । २७२ चडि कोपे। पचायम् । ।

·१३८ काव्यमाला । । क्रूरत्वार्थो लक्षणया । शण्डनेति । २८० शडि रुजाया संघाते च । ल्युट् । वैतण्डि. केति । २८१ तडि ताडने । अस्माद 'गुरोश्च' इत्यकारे वितण्डा परपक्षस्य ताडन नि- रसनं तया दीव्यति व्यवहरतीति वैतण्डिकः ॥-पण्डितेति । २८२ पडि गतौ। प्राग्व- दकारे पण्डा ज्ञान गत्यर्थाना ज्ञानार्थत्वात् । अस्मात् तारकादित्वादितचि पण्डितः । अकण्डान् । २८३ कडि मदे। घज् । खण्डनेति । २८४ सडि मन्थे। ल्युट् । हे- डेति । २८५ हेड २८६ होड अनादरे हेडेन ॥ अहोडनीयान्पशुपालयानसौ अपश्यदानन्दपयोधिवाडितः । सुपाकविद्रालिफलालिभिर्दुमैः स्निग्धानविधाडितचारुशालिकान् ३८ असौ पशुपालयानपश्यत् । कीदृश इत्यत्राह-आनन्दपयोधिवाडितो मोदपयोचावा- भूत । कीदृशानित्यत्राह-अहोडनीयान् अनादर्तुमयोग्यान् । सुपाकविद्वालिफलालिभि. द्रुम । निग्धान् । मुपाकेनातिपकतया विशरणशीला फलाना आलयो येपातैर्दुमै नि. ग्धान् निविजान् । अविध्राडितचारुशालिकान् अविध्रारिता अविशीर्णमअरीयुक्ता अत एव चारव शालयो येपु तान् । 'शेषाद्विभाषा' इति कप् ॥-अहोडनीयानिति । होडेरनीयर् । याटितेति । २८७ वाढ आलाव्ये । आप्लवनं तत् । कर्तरि क्त । गि- द्रालि । २८८ द्रा २८९ धाड विशरणे । दाडेणिनि । 'उलयोरुक्तिभेदस्तु डकारो नादारान्तरम्' इत्युक्त्या उस्स ल । अविध्राडितेति । धाडे. कर्तरि त । शालीति।२९० शाट्ट इलापायाम् । उलयोरभेदालकार. । अस्मादाणादिक इन् । अहादय उदाता अनुदात्तेत ॥ पशुपालयानेच वर्णयति पञ्चदशभि (यष्टभि)- प्रगोटदुमागणयोटितान्तिकान्मेटद्वपानेडितघोपमेदुरान । अम्लेटकैयाकटुचाटुभाषितैरटैः पटत्संरटिताशनोत्करः ॥ ३९ ॥ प्रगटद्विगीयमाणमागणीगण । यौटितं सवद्वमन्तिक येषा तान् । मं. टना मागता पाणामाग्रेडितेन पुन पुन एतेन घोपेण नर्दनेन मेदुरान् पूर्णान । जनो. बी पटमटितान पटन व्यामुवत सटितं शब्दो यंपा तान् । कोसी । अम्लेटीर- मादि । अक्टु अनीश चाद प्रियं भाषित पातः । पट गतर्गत ॥-प्रशाट- दिनि । २०१ गोट्ट गई। गन्ना उदात्ता उदात्त । अन्मान्यता । याटितति । २९.२ पोट वन्ये । कर्मणि क । मेटदिनि । २०.३ मट्ट २०४ ग्रेड २९५ स्टेट उन्माद । मैटः शना । नं. मिति । आपूर्वन्यादयः । अन् । मंट। अरदि । २९६ कंट वापरणयो । चट इन् । कटे, पटिया न्यत्र' न्यु-प्रसः । चाट्दिनि । 'दगनि जनियरिटिदियो गुण्' । । २१.3 अट २०८ पट दी । अंटे पनागर । पंटे म । मर्गदती। २९५, रट . भी नशावे'। - - ·धातुकाव्यम् । १४१ - शठत्वमार्गे शुठितरफुण्ठितैरलुण्ठिताशुण्ठित्तसौहदान्वितै. । अरुण्ठितारनुलुण्ठकैहरे. प्रचुडवोधारितीव शोभितान् ।। ४५ ।। हरेरनुलाठकरतीव शोभितान् । अनुलु-उकैरनुनरैः। अतोनालयम् । कीदृशैः । राम- त्वमार्गे शुठितः प्रतिस्तगतिभि । सफुष्ठितैः सहदेवप्रतिहतैः । अलुण्ठितेनाप्रयासेना- प्रतिरतेन वा शुण्ठितेनामुष्केप क्षीपेन च नौहदेनान्यिते । प्ररठितं सम्यग्गतमय पेषा तैः । प्रचार अभियाविष्करपल बोधे अद्विरभियुक्तः ।। पाठत्वेति । ३४२ शठ तवे च । असापचायजन्तात् वपत्ययः । गुठित. ।३४३ शुठ गतिप्रतिपाते। ३४४ कुठि च । अयं प्रतिघातमान एवेति माधवः। भालस्ये गतिप्रतिपाते वात्ति दुने । शुढे पीणि सः। अकुष्ठितः । फुळे तरि क । अठितेति । ३४५ लुठि साल्से प्रतिपाते च । तारे कः सन्डितेति । ३४६ शुठि शोपणे। प्राग्वत् कः। अरउितेति । ३४७ रुठि ३४८ लुठि गतौ । र, पतरि कः । उन्डेषुल् । प्र- जुति । ३४९ चुइ भावरणे । अभिशापावितरण तत् । ललाद घन् । सद्भिरिति । ३५० अई लभियोगे। दोपधादलात् विपि तपोगान्तलोपः ॥ अकद्धरिकीडनधूततोडकान्प्रहूडितान्होदडरोड्यभिक्षुकै. । प्ररोडकानङ्गविलोलितैर्वृतान्रतावडझिर्ललनाजनैः कलै. ।। ४६ ॥ सक्दा सर्व शेन हरिमोडनेन धूता निरन्तातोडा पीडका येषु तान् । होडद्भिः स्वरद्धिः । अरोप्दै गदरणीभिक्षुकै सन्यातिनिःप्रहडितान प्राप्तान् । लत्नाजनै- तान् । कीदृशैः । प्ररोडवेन सर्वोन्मादपेन बन्न विलोलितै दितैः । रतावडद्भिस्य- छद्भिः । क्लैमधुरैः ॥-अदिति । ३५१ कई काईये । चादरल्यो दोपधाः । जोपधाध हुने । यो प्रावत् कि । कोडनेति ।३५२ क्रीड विहारे। त्युत् । तोडका- निति । ३५३ तुड़ तोडने । 'तू' इत्येके । तोडनमुधम् । तुर्दुल् । प्रहडितान् । ३५४ हड ३५५ होड़ गतौ । इलेके । हूडेः नंनि । होडदिति । होडे: शता । सरोस्पेति । ३५६ रोड सनदरे । प्यत् । प्ररोडवेति । ३५७ रोड ३५८ लोड़ उन्मादे । रोजिन्ताम् जुत् । विलोहितः लोडेर्णिजन्तात् पनि कः । जसद्भिः। ३५९ बड उद्यने । राता। स्नेति । ३६० लड बिलासे । लडेर्युन् । परैः । ३६५ काड नदे। फरिले । क्डेरच् । शौवादय उदात्ता लपतिपूज(३) उदाततः॥ जप गोप हान पत्तोऽरस होतिरायमार- अतिम होभु धृतिश्च तेपिता गृहानिमान्प्रस्तिपिताति पश्चतः । अन्तेपितानन्दरतस तस्य न व्यग्लेपि चाइविपिनाध्यकेपनान्॥१७॥ मान् महान् प्रतिपितति पश्यत तसाधु जातिप्त । प्रतिपिता क्षारता मता भार्तिपलिन तथा पतउत्साकरस हा अतिताक्षरन् । प्रविध तेपिज्ञा गता।

·कायमाला। पर निम्ननिरभिमण्डिोरलंकृत ॥ -चेटैरिति ।३१७ चिट परपेये। 17 । ३१८ विट दे। गुपधत्वात् क । भोटके । ३१९ विट मा. गेले ।। एददिनि । ३२० इट ३२१ फिट ३२२ फटी गती। टे. शना । परी। तमामोदणे' इति णिनिः । करदिति । कटे शता । प्रणिति । की भाविकप तमेदितम् । इधातुमा प्रमिधातुं वा परे जग ॥' : दिप जमणि शाः । उदयदिति । इधातुप षपक्षे शता । मनि । 303 मटि मुगापाम । मणिः । अण्डेति । ३२४ कुडि कत्ये।।। ।। ३२९ मुड ३२६ मुडि गर्दने । कर्मणि सतः ॥ समानुगुणितपुरीभुत्मर:श्रियो गण्डकण्डनोज्झितान । गरफटिकाविभाजनापाठोत्रा यानठगिन्गठान ।। ४ ।। 177 गणिमान्यता । वि.गितानीति गावत । परी- 1: गगगि । भी• शोगा गेगा तान । तपा र कानां जोगणी 11।। 1 नान ममानिगानि गाणि पानि एफलिमा .." - nt गान अपनगर. पाटीलगना । पापा - "-12-27 ||--- | Tiff | ३२७ डि गामाीजिन मु. 11 | Tips for nI shri Pit. IFE TIME.Tी मममी पुगT. THILI [{':07(1) मनिपाल ता. - ३..': । '; ' ... । 'fri': रे।" पुगे । १.!' ३. पति'".:. . . . . ' Inf ।' मी पास। 333 " पगा।३१ गदगी ना । . T + है ॥ - ... - मदद दी.titi till ....... .., 21-1-11मिमी ॥१५ ।। । 1 ini.' । T १ - - - 1 ·धातुकाव्यम् । १४१ गठत्वमार्ग शुठितैरकुण्ठितैरलुण्ठिताशुण्ठितसौदान्वितैः । अरुण्ठिताधैरनुलुण्ठकैर्हरेः प्रचुयोधाभिरतीव शोभितान् ॥ ४५ ।। परेरनुलण्ठकैरतीय शोभितान् । अनुलुण्ठकानुनरै । अतीवात्यर्थम् । कीदृशैः । गट- त्यमार्गे गुठितः प्रतिहतगतिभि । अकुण्ठितः खानप्रतिहत । अलुण्ठितेनाप्रयासेना- प्रतिहतेन वा अनुष्ठितेनाशुपकेण क्षीणेन च सौहदेनान्वितै । प्ररुण्ठित सम्यग्गतमधं येपा तै. । प्रचुरस्य अभिप्रायाविष्करणस्य बोधे अभिरभियुक्र. ॥-शठत्येति । ३४२ शठ कैतवे च । अल्लात्पचायजन्तात् त्यप्रत्यग । शुठित १३४३ शुठ गतिप्रतिघाते। ३४४ कुठि च । अयं प्रतिघातमात्र एवेति माधव. । आलस्ये गतिप्रतिघाते वास्ति दुमे । शुठे रमेषि क्त । अकुण्ठितै । कुठे. कर्तरि क । अलुठितेति । ३४५ लुठि भालसे प्रतिपाते । पतरि फ अशुण्डितेति । ३४६ शुठि शोषणे । प्राग्वत् क । अरुप्ठितेति । ३४७ रुठि ३४८ लुठि गतौ । रण्ठे कर्तरि क. । लुण्ठेर्नु । प्र- चुशेति । ३४९ चुइ भावकरणे । अभिप्रायाविष्करण तत् । अस्माद् घञ् । अद्भिरिति । ३५० अइ अभियोगे । दोपधादलात् किपि सयोगान्तलोपः ॥ अकद्धरिकीडनधूततोडकान्प्रहूडितान्होदडरोड्यभिक्षुकै । प्ररोडकानझविलोलितैर्वृतान्रतावडझिर्ललनाजनैः कलैः ॥ ४६॥ अक्श भकर्कशेन हरिकीडनेन धूता निरस्तात्तोडका. पीडका ये तान् । होडद्भिः सचरद्धिः । अरोपै आदरणीयैर्भिक्षुकै सन्यासिभि प्रहडितान प्राप्तान् । ललनाजनै- तान् । कीदृशैः । प्ररोडकेन सर्वोन्मादकेन भनझेन विलोलितैर्मादितैः । रतावडद्भिद्य- छद्रिः । कलैमधुरैः ॥-अदिति । ३५१ कडू कार्कये। चुहादयसयो दोपधाः । टोपधाव ठुमे । कहे प्राग्वत् किम् । कीडनेति ।३५२ क्रीड विहारे । ल्युट । तोडका- निति । ३५३ तुड़ तोडने । 'तूड' इलेके । तोडनमुक्तम् । तुडेण्वुल् । प्रहडितान् । ३५४ हड्ड ३५५ होड़ गतौ । हु इत्येके । हूडेः कर्मति स । होडदिति । होडे: शता । सरोष्षेति । ३५६ रोड अनादरे । प्यत् । प्ररोडकेति । ३५७ रोड ३५८ लोड उन्मादे । रोडेर्णिजन्ताद् ण्वुल् । विलोलितः लोडेणिजन्तात् कर्मणि क.। अद्भिः । ३५९ अड उपमे । शता । ललनेति । ३६० लड विलासे । लडेर्युच् । कले । ३६१ कड मटे । कटि इलेके । कडेरच् । शौटादय उदाता अयतिवर्जे(?) उदात्तत.॥ अप गोपगृहान् पश्यतोऽफूरत्व हर्षातिशयमाह- अतिप्त होवु धृतिश्च तेपिता गृहानिमान्प्रस्तिपिताति पश्यतः । अस्तेपितानन्दरसस्य तस्य न व्यग्लेपि चारैर्विपिनाध्वकेपनात्॥४७॥ मान् यहान् प्रतिपितार्ति पश्यत तस्य हर्षाधु अतिप्त । प्रतिपिता क्षरिता गता आर्तियलिन् तथा पदपतत्वत्याकूरस्य हर्षाधु अतिप्ताक्षरत् । तिच तेपिता गता। - ·कायमागा * - IA MARATHI : - Iोनितोडगार दातगो गए । ३२रि ३६३ ए २६ Nि २६ प ५१"2: ! । । । म नमारी -- । 2.4 !! '. Instant UPJi. AURI hta !!!! | int] :j. ki. ....! 44 - 1.। । २१ २९ गा ३.६० । । + 17 TH मेगा पापा । , THE गई TIT ॥ ॥ 1. ; 11 MINI -- * । , . -litilhi.thritiirls !!! । १६ibiti.. | khtart I t! It 111 111 । . . . - , 11 112 1/11 hrगा। . 1 , । . ६ , है --- " । , - . . * । . 4 ·धातुकाव्यम्। पाय प्रचीयरेभैः सह मनमागता. प्रचोभ्या. प्रसननीगारेमा सम्मान कही। सम्भसा नियः समुदत परम्भ दाद सम्भवितुं रोसुशील देपा ते. । सगिता तिनु प्राप्य उज्जम्भहर्षा सराभन रिलिहुः । अस्कम्भिताः प्रतिपन्धरहिना. 13. जुम्भो वर्धमानो पो चासो ताः । साल्भनं शल्भनेन सहितं यथा तया । दात्मन सपा । लिन्हुिः । दिशन् विदिशनधि-सजम्भनान् जम्भनेन सहितान् । जन्भनं जम्मा ॥-प्रतीभ्येति । चोभेर्यत् । रेभै । ३८५ रेभृ दाने। अभि रभि स्के। रेभेषन् । सम्भतामिति । अन्भेरसुन्। सम्भनांनिधौति 'तपुस्पे कति बहुलम्' इस प्ररम्भपेति । रम्भेयुट् । स्वम्भिभिरिति । ३८६ प्रभि ३८७ स्कभि प्रतिवन्धे। सम्भेणिजन्ताग्निनिः । सस्तम्भितः । कन्भे नारे फासजन्भनान् । ३८८ जमि ३८९ भि गानविनाने लार इंदिरित्येके । जम्भेयुट् । रधिजभोरचौति नुम् । उन- म्भेति । जन्भेः पचायच् । साल्भनम् । ३९० शल्म पत्यने । युट् ॥ वल्मप्रगल्भाः पथिकाश्च तत्क्षणं सुभन्भणस्तोभयुतानगुर्ग्रहान् । गोपायतां धर्ममधूपितात्मनां जल्पान्विमुन्याभवदुचमो जपे।। ५१॥ पथिका तत्क्षण गृहान् सगुः । चथा गावच्या पान्धा अपितं कात्मभिल्याप्प सध्यावतितिरितपर्यन्त()मागता । कीडशा. । वल्भे भोजने प्रगल्भा. तनाः । को. दृशान् ग्रहान् । अन्भणतोभयुतान् सनीचीनपाच्यापारयुतान् । [तत] धर्म गो. पायतामधूपितात्मना जल्लान् विमुच्य जपे उयनोऽभवत् । गोपायतां पारेरक्षताम् । अ- धूपितोऽत्ततत जाला मनोपा तेषा ततामिलर्थात् ॥--पेल्मेति ।३९९ बल्म भोजने। पन् ।प्रगल्भा १३९२ गल्भ धाये । पचाएन् । सुभन्भगति । ३९३ श्रम्भु पाके। त्युट् । लोभेति । ३९४ एभु 1 लय व्यापाराय प्रतिद्धः । बलात् धन्। सिपा- दयोऽनुदात्तेत । विपिवर्जमुदात्ता' । गोपायतातिति । ३९५ गुपू रसगे । सन्मान्ता उदात्ता उदातेत. । बलात् 'गधाविच्छिपनिपानेभ्य भावः इलापप्रलपान्तः शता। अधूपितेति । ३९६ धूप उत्तापे । तरे कः । उत्पान् । ३९७ जल्प ३९८ जप प्यताया वाचि । रूप मानते च । जघन् । जप इति । 'व्यधजपोरनुपस, इस ॥ चेपुः सपन्तोऽसचितां प्रियां प्रियाः संध्येतिरेपुः कललापिनः शुकाः। श्येनाधुपित्वा तुतुपुः कपोतकान्काकानतुन्पन्नभितुत्रुपुः शशान् ॥५२।। प्रिया सपन्तोऽमचिता प्रिया चेपुः । प्रिया. पादप्रमानादिनिर्मिलिना सरचितां प्रियां सान्त्वया । कल्लापनः हाः सदा इति पुष्पकमददन् । पेनाधुपित्ता पोतराल्तुपु । पक्ष्याडेटाय विस्था दयनाइपिचा नन्दं गता तुतुपुत्पीडपन् । कानन् स्तुपन् विव्यय । ससानामनुपुरसिन् ।-पेरिति । ३९९ चप सान्त्वने । लिट। नपन्तः । ४०० पप स्मवाये । पचेन्ने । समापः सरन्य. सम्बोधो वा । सपेः राता । सविताम् । सः परे । रेसुः । ४०१ ·काव्यमाला। । ४५१ व्रण ४५२ भ्रण ४५३ ध्वण शब्दार्था । धण इत्येके । अणे शता । म- णीति । मणेरौणादिक इन् । उत्कणा । कणेरप् । क्वणितेति । कणे. कर्तरि क्त । व्रण- दिति । व्रणे शता। भ्रणितेति । भ्रणे. प्राग्वत् क्तः ॥ ध्वणच्छिशून्धाणसमोणिताशुभाशोणान्पृथुश्रोणिजनो दुदोह च । प्रश्लोणितान्त्रैणनविध्रणक्षितीननुल्बणान्धेनुगणान्कनस्तनान् ॥५९।। पृथुश्रोणिजनो धेनुगणान् दुदोह । गोपस्त्रीजनो नवसूतान् पशुगणान् अदुहत् (१) । कीदृशान् । ध्वणच्छिशून् शब्दायमाना वाला येपा तान् धाणसमोणिताशुभान् वाणेन शब्देन सम्यगोणितमपनीतमशुभं यस्तान् । शोणान् रक्तवर्णकपिलप्रायान् प्रश्लोणि- तान् एकत्र संघातीभूतान् । प्रैणनेन गत्या विव्रणन्ती शब्दायमाना क्षितिर्येपा तान् । अ- नुत्वणान् सौम्यान् । कनन्त शोभमानाः स्तना येपा तान् ॥-ध्वणदिति । ध्वणेः शता। धाणेति । धाणेघन् । ओणितेति । ४५४ ओण अपनयने । कर्मणि क्तः । शोणान् । ४५५ शोण वर्णगत्यो. पचाद्यच् । श्रोणीति ४५६ श्रो” सघाते । ४५७ ग्लोण च । श्रोणेरिन् । प्रश्रोणितान् । श्रोणे कर्तरि क्त । प्रैणनेति । ४५८ प्रैण गतिप्रेरणश्लेप- णेषु । ['पैण' इत्यपि क्वचित्पठ्यते।] ल्युट्। विव्रणदिति। ४५९ ध्रण शब्दे। वण इत्येके । व्रणे शता। 'रपाभ्याम्' इति णः । उल्वणेति । वणेः पचाद्यच् । कनदिति । ४६० कनी दीप्तिकान्तिगतिपु । शता । स्तनेति । ४६१ एन ४६२ वन शब्दे । पचाद्यच् ॥ वनाद्वनं सानुममन्द्रमन्गृहं व्याधोत्करोऽहमतिमीमिताशयः । चान्तामिपश्चान्तजल फलावली जान्त्वा झम मनमक्रमीद्गुहाम्॥६० वनाद् वनं सानुं चामन् , गृह मन् , व्याधोत्करः चान्तामिषः, छान्तजलः, फला- वली जान्त्वा जेमनं झमन् गुहामक्रमीत् । अमन् सचरन् । द्रमन् प्राप्नुवन् । चान्तं भक्षितं मासं येन स । छान्तं पीतं जलं येन सः।जान्त्वा भुक्त्वा । जेमन लेह्य आहारम् । झमनदन् । अक्रमीत् प्रविवेश । अहंमतिः अज्ञानं तेन मीमितः प्राप्त आशयो यस्य सः ॥–वनादिति । वनेरच् । वनमिति । ४६३ वन ४६४ पण सभक्तौ । अर्थभेद- मात्रेण पुन. पठितस्य वनेरप्यच् । सानुमिति । 'इसनि' इति सने जूण् । अमन् । ४६५ अम गत्यादिषु । आयुक्ते शब्दसभक्तिरोगेषु । अस्माच्छता । द्रमन् । ४६६ द्रम ४६७ हम्म ४६८ मीमृ गतौ । मीम शब्देऽपीत्येके । द्रमे शता । अहम्मति । हम्मे वे दितप् शप् च । हम्मतिमा॑नम् । नसमासः । मीमितेति । मीमे. कर्मणि क्त । चान्तेति । छान्तेति । ४६९ चमु ४७० छमु ४७१ जमु १७२ झमु अदने । जिमेति चेके । चमिछम्योः कर्मणि क्त. । जान्त्वा । जमे. क्त्वा झमन् झमे शता। जेमनम् । जिमेल्युट् । अक्रमीत् । ४७३ क्रमु पादविक्षेपे । लुट् ॥ । । १. 'माला' इति पाठ.

·धातुकाव्यम् ।
१४७
अन्तराया फौतुकगूया ब्रज तदायतासौ वचमानवात्मकम् ।
पयः प्रदोहादिताः प्रमय्य तं प्रेक्षन्त नूनाचयितं कुतुल्लात् ।।६१||
तो दान्तस्या कौतुस्मूगा जमागन् नागन् । तर जनम् ।
दयमानं ततत्ततो गन्धा वात्सफ वत्ससमूहो गतिम् । पर पदोरादिग्ना
जनाः प्रमण नूताचयितं त फुतूहलात प्रेक्षन्त । प्रमय प्राप्य नूनमा जानयित आग.
तम् ॥-आयतेति । ४७४ अय ४७५ वय ४७६ पय ४७७ मय ४७८ चय
४७९ तय ४८० णय गती। पर इत्यायेके । 'तर पय रक्षणे च' इत्येके । अये.
। वये शानच् । पपेरसुन् । नर्त्यप् । भाचयित । चपे पतरि क ।।
प्रतय्य किचिनयितो गृहान्तिकं ददर्श धन्यः स दयालुमीश्वरम् ।
गोदोहदेशे रचितं सहामजं तमूतसत्कीर्तिमपूतिभिर्गुणैः ॥ ६२ ॥
धन्य. स किंचित् प्रतय गृहान्तिकं नयितः दयालुनीश्वर सहाग्रज ददरी । प्रतथ्य
चरित्वा । नयित प्राप्त । कोदशनीवरम् । गोदोहदे रचितमुपगतन् । अपूतिभिर्गुणै-
रुतसत्कीर्तिम् । मुरभिभि. सर्वेन्द्रियानन्दिभिः खगुणत्पैगुणैतन्तुभिरुता कृता सती
प्राता कीर्तिरमा पटी येन तम् । प्रतयेति । तयेर्त्यप् । नपित पयेः कर्तरि क ।
दलाटनिति ।४८९ दय दानगतिरक्षपाहिंसादानेषु । 'स्पृहिगृहिपतिदयि-'इत्यादिनालच् ।
रपितम् । ४८२ रय गतौ । तरि कः । तेति। ४८३ उयी तन्तुसताने । मं.
जिक । अपूतिभिरिति । ४८४ पूयी विशरणे दुर्गन्धे च । छिन् ।
ईभर विशिनष्टि चतुर्दाभि---
प्रकोपयन्तं मुरली महीभरक्ष्माचं बलस्फीतसुपीनदोर्युगम् ।
अशेषता भूगलनैर्वलदृशा प्रवमानं प्रियवयीशुचम् ।। ६३ ।।
मुरली प्रकोपयन्तं शब्दयन्तं नहीभरक्ष्मायं नहीभरस्य मायं विधूनयितारं वकार
तेन सीतमतिस्थूलं दोर्युगे यस्य तम् । भ्रूशल्द॑वोचल्नैरशेषतामशेपत्त्य नायितारं
पालनम् । परशा । वलन्ता चरन्या हशा प्रियया वीचं प्रमानं छादयन्तम् ॥
प्रोपयन्तमिति । ४८५ यी शब्दे उन्दे च । 'बलानिचि अतिती-'इत्यादिना
पुफि दाता । भरक्ष्मायम् । ४८६ क्ष्मायी विधूनने । कर्मग्यम् । स्फीतनुपीनेति । ४८७
स्फायी ४८८ ओप्यायी वृद्धौ । यो नरिस । अरोपता । ४८९ ताय सता-
पाल्नयोः । जिपि 'लोपोयो 'इतिथलोप. । शलनैरिति । ४९० शल चलनसंव-
रपयो । ल्युट् । परदिति । ४९१वल ४९२ वल्ल तवरणे सचरणे च । अनुदात्ततां
स्होऽनित्यत्वादरे शता।प्रहमाननिति । यहवीति को शानन्। सौपादिकोऽवश्य ॥
नामल्यमानं लितमहिकावलीमाभाल्यदैत्याधिपभहनोद्धरम् ।
फलोरुकहोलकलिन्दजाजले वालेतयूभिः सह देवनोत्सुकम् ॥६४॥

·No text on this page.

·... । . -: - FTET-मेगा!!---:-:-:- १७मील८.मील ५२० मील ५२ गील निमा Twitी। सोमनाना पाती।५२१ पील, प्रतिभेगेधन ना । नमी ।। ५२२. पीलगाधना गरी ५२३शील गमा। समाति पम् । होरिनी। ५२४ कीलगाने । मी ॥ मन्मार्गसंकलियु गुलदापिनं दहन्तमेनामि च तूलपूलबन् । मूलं फलं वाप्यदतामचुलता प्रफुलभत्त्युततिचिटचेतसाम् ।। ६८ ॥ अवेलिताना प्रतिचेलधारिणामकेलिलोले हदि बदसेलनम् । फणीश्वरत्वेलरुधं प्रवेहितस्रज मुहुः पेलववातफेलनान् ॥ ६९ ।। मन्मातलिपु सन्मार्गनिरोपतीले दु । शलदापिनं पोगकरम् । तूटपूलमरे. नाति दन्त । प्रतिचेल्धारिणा प्रतिचेलानि पारादीनि दधानानां चनिनामलि. लेतेहादि सरेरान रुतपीउनम् । मूल फर या अपि अदता भक्षयताम् अबु तामना. विनाभिपायाणा प्रफुना विकनितया भम्याला चिचेतमामादाभवन्मनसामवे. निताना पेनाप्यचल्तिाना जीवरक्षवेलरुधं कास्यिय विषं स्न्धन्तम् । पेलवस्य नृदो. तिल फेल्नाचल्नान्नुहु प्रवेतिल दोलायमानवनमातम् ॥-सन्मार्गसलि. पिति । ५२५ कूल जावरणे । गिनि । शलेति ५२६ शूल रुजाया संपाते च । पञ् दरपूत्वत् । ५२७ तृल निष्क । निष्कोपण तत् । ५२८ पूल संघाते । यो- धन् । मूल फलम् । ५२९ मृल प्रजिघायाम् । ५३० फल निष्पत्तौ । यो पचा- यच् । अबुस्ताम् । ५३१ चुल्ल भावकरपे । शता । प्रदेति । ५३२ फुल्ल विर. सने । पचाइन् । विगत ५३३चिल्ल सैथिल्ये भापकरणेच । लन् । अवेलितानाम् । ५३४ वेल ५३५ चेल ५३६ केल ५३७ खेल ५३८ श्वेल ५३९ चेल्ल चल्ने । वेले. पनी चेतेति। चेलेरच् । क्लीति । क्लेरिन् । खेलनामेति । खेले. बुंट् । दूयो. क्रीडार्यत्वं धातूनामनेकार्थत्वात् । वेलेति वेलेपन् । प्रदेहितेति। वे तीर रू. । पेलवेति । ५४० पेल. ५४९ फेल.५४२ शेल गतौ । 'कुडिकितिप- निपेटपरिवहिगालिभ्योऽव' इति पेलेरवक् फेलनात् फेलेयुट् ॥ सुमार्गशेलात्त्वलतां खलासनां गलच्छिदार्थ सलितं महीतलम् । दलत्तनुप्रश्वलितान्परान्प्रतिप्रश्वहिताखोडसुदर्शनायुधम् ॥ ७० ॥ सुमार्गशेलार सन्नार्गगमनात् सल्ला चल्ता सलामना गरच्छिदार्थ महीतलं स- मित प्राप्तं युद्धे दलत्तनु विदीर्यमापदेहं क्या भवति तथा प्रचलितान् नाशुगतान् ।

·१५० काव्यमाला। प्रति प्रश्वल्लितमाशु गमितमगोउमप्रतिहतगति अरामं मुदर्शनायुध येन तम् ॥--- शेलादिति । शेलेपन् । स्सलताम् । ५४३ स्खल सचलने । प्रतिघातेऽप्यन्ति । शता। सलेति । ५४४ खल सचगे । पनाद्यन् । गलेति । ५४५ गल अदने । अन् । सलितम् । ५४६ पल गती कर्तरि क्तः । दलदिति । ५४७ दल विदारणे । गता। प्रश्वलितान् । ५४८ श्वल ५४९ श्वल्ल शुगमने । बले. कर्तरि क्त. । प्रवलितेति। श्वल्लोणिजन्तात् कर्मणि क । असोदेति । ५५० खोल ५५१ खो गतिप्रति- घाते । सोलेरच् । इलयोरभेदाः ॥ अखोरधौरत्पतगेन्द्रवाहनं स्वसेविनां तित्सरिपां निराडिनम् । क्मरन्मनोदुर्गममभ्रमेचकं बभ्रद्वविभ्रमवृष्टिमभितम् ।। ७१ ॥ असोरमप्रतिहतगति यथा तथा धीरचतुर गच्छत् पतगेन्द्रवाहनं यस्य तम् । खसे- विना तित्सरिपा व्याजकरणेच्छा निरसितुं शील यस्य तम् । स्मरता कुटिलाना मनसो दुर्गमम् । अभ्रमिव मेचकम् । वभ्रन्तीना चरन्तीना वधूना विभ्रमवृष्टिमश्रितं प्राप्तम् ॥--- अखोरेति । खोरे पचाद्यच् । धौरदिति । ५५२ धो गतिचातुर्ये । शता । तित्सरि- पेति । ५५३ त्सर छद्मगती । सनन्तादकार । क्मरदिति । ५५४ कमर हळुने । कौटिल्यं तत् । शता। अति । ५५५ अभ्र ५५६ वभ्र ५५७ मध्र ५५८चर गत्यर्थाः । अभ्रेः पचाद्यच् । वभ्रे शता । मधे कर्मणि क्तः ॥ संचारनिष्टयूतनखेन्दुचन्द्रिकं लोके जयन्तं सकलैकजीवनम् । अपीवितां नाप्यतिमीवितां श्रितं तनुं सुवीतोरुमनीवमध्यमाम् ॥७२॥ पूर्वार्ध. स्पष्ट । न अपीधितामतिमीवितामपि तनुं श्रितम् । अपीविता कृशाम् । अतिमीविता अतिस्थूलाम्च कीदृशी तनुम् । सुतिवौ सम्यक् पीनावूरू यस्यास्ताम् । अनीव कृश मध्यम मध्य दिशो यस्यास्ताम् ॥- सचारेति । चारेघञ् । निष्ठयूतेति । ५५९ ष्ठिवु निरसने । आस्यान्नि.सारण तत् । 'सुब्धातुष्टिवुष्वष्कतीना न' इति सत्वा- भाव । कर्मणि क । जयन्तम्।५६० जि जये।जय उत्कर्षप्राप्तिः जीवनम् । ५६१ जीव प्राणधारणे । ल्युट् । अपीविताम् । अतिमीविताम् । ५६२ पीव ५६३ मीव ५६४ तीव ५६५ णीव स्थौल्ये । पीविमीव्यो. कर्तरि तः। तीविनीव्योरिगुपधत्वात्क. ॥ प्रक्ष्यूतगोपीशुचपूर्णपूतनं तूर्णानसं थूर्णवकादिदानवम् । दुर्विपून धूवितुमेव गूर्वणं मूर्वन्तमापूर्वितपर्वताध्वरम् ॥ ७३ ॥ प्रक्ष्यूता निरस्ता गोपीना शुरू येन तम् । ऊर्णा हिंसिता पूतना येन तम् । तूणे चू- गीकृतमन शकट येन (7। थूर्णाः हताः बकादिदानवाः येन तम् । दुर्विषून् हन्तुमि- च्छ्न्। धूर्वितु हन्तुमेव गूर्वपल्लाम मूर्वन्तं वध्नन्तं परिगृहन्तमित्यर्थः। आपूर्वित. सपूरितो निर्वर्तितः पर्वताध्वरो येन तत् ॥प्रयूतेति । ५६६ क्षिवु ५६७ क्षेवु निरसने । ।

·धातुकाव्यम् । १५१ पर्मणि कः। 'क्षयूतगोपी' शति पाठे क्षेवुधातुर्योध्यः । ] जर्गेति । ५६८ उर्वी ५६९ तुर्वी ५७० शुर्वी ५७१ दुर्वी ५७२ धुर्वी हिंसार्या । ऊ कमी सः । 'होपो न्योपैलि' पलोपे । 'रदाभ्या' इति नत्वम् । 'वोरुपधापा दीप रक' । नरपे. ति। तु धुर्कोः प्राग्वत् कः । दुमूर्षिपून् । दुवैः सन्युप्रत्यगः । धूवितुं । धुर्वेस्तुमुन् । गूर्पणम् । ५७३ गुर्वी उपमने । ल्युट् । मूर्वन्तम् । ५७४ मुर्वी बन्धने । शता । अपूर्वितेति । ५७५ पुर्व ५७६ पर्व ५७७ फर्व ५७८ मर्व पूरणे । अन्यो गती न द्रुने । पूर्व. कर्मनि कः । पर्वतेति । भमसि-'इत्यादिना परतच् ।। अफर्विताकाहितमर्वकं सतां मांसादिसंचर्वकदुष्टभर्वकम् । कर्वद्वधूकेलिरसेन सर्वितं गर्विकं शर्वपरेण सर्वताम् ।। ७४ ।। सत्तामफर्वितत्वापूर्णत्वाकालिनत्य मर्वकं पूरक्म् । मात्तादे. तपाणा दुधना भ- बैंक रन्तारम् । र्वन्तीनां दृप्यन्तीना वधूना पेलिरसेन सर्वित मायन्तम् । शर्वपरेण हितापरेण सर्वतां लोकं हिंसतां गर्वसार्वकं नाराकम् ॥-सफर्वितेति । पर्वतरित। मर्वकम् । मर्वेवुल् । संचर्वकम् ५७९ चर्व मदने । बुल् । भर्वम् । ५८० भर्व हिंतायाम् । वुल् । वदिति । ५८१ कर्व ५८२ खर्व ५८३ गर्व दर्प । माय इंदि- दिलेके । तलाच्छता । सर्वितम् । सर्वेः तरि क । गर्वेति । गन् । अर्वकामिति । ५८४ अर्व ५८५ शर्व ५८६ पर्व हिंसायाम् । लघुत् । सर्वेति । सर्वेर्ष सर्वताम् । सर्व. सता॥ विश्वेन्वितं त्रबधुपिन्विताङ्गकं मिन्वन्तमुचैः कृपयैव निन्वकान् । हिन्वन्तमाभीरकुलं विलासिनीदिन्वन्तमाधिन्वितदेवमण्डलम् ॥७॥ विश्वलिनिन्दित याप्तं सवैः प्रीणितं वा । सड्नधुना पिन्वितानि तितानि जन- गनि पत्त्य तन् । कृपया लपातेन एव निन्वकान् तेवकान् उधिक मन्वन्तं सि. पन्तम् । भाभोरफुलं हिन्वन्तं प्रोणपन्तम् । विलासिनीर्दिन्वन्त तोफ्यन्तम् । आधि- वित सम्यक्प्रोपित देवमण्डलं येन तम् ॥ इन्वितनिति ५८७ वि व्याप्ती । जीपने के । इदिवानम् । तरि जी । पिन्वितलिति । ५८८ पिवि ५८९ मिवि ५९० णिवि सेचने । स्वन ले।पिन्दे. पर्मणि । निन्विन्तम् । निन्वः दाता। निवान् । निन्यर्खर हिन्दतम् । दिन्वन्तम् । ५९१ हिवि ५९२ दिवि ५९३ धिवि ५९४ जिवि प्रोपनाः । हिन्विदिन्यो दाता । साधिन्वितेति । पिन्वेः कर्मणि ॥ जिन्वन्तमुर्वी निजरिण्वनैः सतां रण्वन्तनन्तर्भवधन्वपादपम् । तृण्वन्तभावगतीरभूतिदं जगन्त्ववन्तं त्रिदशोपधावितम् ।। ७६ ॥ निलपिन्लीपरंवारी जिन्वन्तं प्रोपपतम्। स्तानन्तर्मनेरम्वन्तं प्रामवन्तम् । भावरूपे धन्दनि नरभूने पादपं जापार वृक्षम् । आदर्दगती न्यन्तं ·१५२ भनि बगाभावग मोम वातागम् । जगन्नि क्षगा । जिगर स्तुतं मेरितं ना ॥--जिनम् । जिन्ने गला । रिन ।२.गिवि ५२६रवि ५९७ धवि गत्यगीः । रिट । मानम् । मो. शना । पन्नेति । भनिन्- पितक्षिराजिप्रितिदिः' भी भोः कनिन् । गम् । ५०८ कृषि हिमा करणयोग । नागनी । गता। अगूनीति । ५२९ मय बनने। शनि orm गर-'न्यूछ । भगनामिति । ६०० जय रमणीकान्तिप्रोतिगृहावगमोग प्रणमाम्ययाननकिन्छानीयवासाजिनहिंगासनमालिय। शानभागदिपु' इति वा पाठः । अम्माता । मगाग उमाता जयनिर्जिमुनातन । उपधारितम् । ६०१ धातु गतिगुज्योः । शुदि. गोगना । जो जुमे । अपूर्वाधान नुसता । उतः मारितेत् । अम्मा गमणि ॥ इंदशं भगात रातोऽफरम्य भाग्यमभिनन्दति- संधुक्षमाणमरिधिक्षकमूष्मजालं संवृक्ष्यवेदमतशिक्षकभिक्षुगम्यम् । संक्षेशितस्वकथदक्षणदीक्षितं तं प्रेक्ष्यैप जन्मफलमीपितवान्महात्मा ॥ ७७ ।। एप तं प्रेक्ष्य जन्मफलमीपितवान् प्राममान् । कीटशमित्याह-अरीणा धिक्षकं देश दाहक वा। जामजालं प्रतापं सधुक्षमाणं सदीपयन्तम् । जन्मान्तधातुजालमत्रारभ्यते इति भाति । सत्य सवरणीय परिमायं यत् वेदमतं तम्य शिक्षकैरभ्यासकैभिक्षुभिर्गन्यम् । सक्लेशिता सम्यथिता खकथा नेपा दक्षणे वर्धनाया जीवने वा दीक्षितं संप्राप्तवतन् । -~-सधुक्षमाणमिति । ६०२ धुक्ष ६०३ धिक्ष संदीपनलेशनजीवनेषु । घायान्ता :- दात्ता अनुदात्तेत । धुक्षे शानच् । धिक्षकमिति । धिक्षेण्वुल् । त्येति । ६०४ वृक्ष चरणे । ण्यत् । शिक्षकेति । ६०५ शिक्ष विद्योपादाने ण्वुल् । भिक्षु इति । ६०६ भिक्ष याच्नायामलाभे लाभे चलेशेव्यतायावाचि चेखेके। 'मनाशसभिक्ष उः इति उस- क्लेशितेति । ६०७ क्लेश अव्यकाया वाचि । चाधन इलेके । उपतापे च द्रुमे । कर्मणि क। दक्षणेति । ६०८ दक्ष वृसौ शीघ्रार्थे च । ल्युट् । दीक्षितमिति। ६०९ दीक्ष नौण्ड्यज्योपनयननियमव्रतादेशेषु । 'अत्यार्थी व्रततंप्राप्तित्तद्भदा' कथिता इने । सा व मौण्ड्यात् कचित् कापि दीक्षणीयादिकेच्यया ॥ उपनीया क्वचित् क्वापि नियमग्रहमा- व्रतः । वचिद् गुर्वादिनन्दे ते मतमस्त्विति शासनात् ॥.....दीक्षते वाग्नी यजमानस्तु माणय । तपसे च महानाम्यै तत्र धादेशना व्रतम् ॥' अलाहीक्षे कतरिक्त प्रेक्ष्येति । ६१० ईक्ष दर्शने । त्यप् इपितवानिति । ६११ ईप गतिहिंसादर्शनेषु । जवतु ॥ भापितुं स खल हर्पवर्पितो गेपितुं समुचितं च नाशकत् । येपणाप्तहरिजेपसंत ॥ पितस्मृतिरपेपितो रथात् ।। ७८ ॥ - ·धातुकाव्यम् । १५३ - सतलु हर्षवर्षितो हर्पण वर्षितः सिग्धीभूत पूर्णः सन् भापितुं समुचितं च गेपितु- मन्वेष्टुं नाशक्त् । येषणातहारजेपसंभ्रमात् येपणाप्तेन प्रयललब्धेन हारेजेषेण श्रीकृष्ण- प्राप्त्याजातात् संभ्रमाद्धेतोर्नेषितस्मृतिर्गतस्मृती रथात् अपेषितोऽपगतोऽवतीर्णवान्।।- भाषितुम् । ६१२ भाप व्यताया वाचि ! तुमुन् । वर्षितः। ६१३ वर्ष नेहने । सेहन मिग्धीभावः । तरि फ. गेपितुम् । ६१४ गेप अन्वि छायाम् । ग्रुप इत्येके । पे- स्तुमुन् । पपेति । ६१५ येष प्रयते । त्युत् । पैति । ६१६ जे ६१७ णे ६१८ पेपृ ६१९ प्रेपृ गतौ जेपेपन् । नेपितत्यति । अपेपित । नेषेष्यो. पतरि तः। सुप्रेपितान्पथि सरेपके सहेषं हेपास्तकासरमदानतिभासुराङ्गान् । नासोत्थरासलसितानसितेन दाना सूतो ययाम समराभ्यसितांस्तुरंगान् ।। ७९ ॥ सूत. मारपिनतितेन सम्पवर्तनात् कुटिरेन दाना तुरगान् ययाम बबन्ध । कोह- मान् । तरेपरके समाके पधि मार्ने सहेप समारं पा तथा सुप्रैपितान् सम्यक् चरित्वा नतान् । हेपया रानानो निन्न मनराणा महिपाणा नदो सान् । अ. निभानुरागान् । नातो येन रामेन रानवान्यभावजेन शोभितान् । मनरेऽभ्यरितान- भीतान् ॥-मुषितानिति । प्रेः करिए । रेपेति । ६२० रेपृ ६२१ हेप ६२२ रेप भयो वा । अत्र रेपिरकरारे रेविस्था पति चावगले पठित्यम् । पन् । हेपेरपार । पेक्ष । कामरैति । ६२३ कार मनायाम् । रोगजे क. सितारदेऽय प्रनित गरमाने शोभायऽचार महि । 'न्दिरन्दिनन्दिनन्दिनधि. परि पिडिपिटिकानिरटिफुशिप दिवेदियोऽरन' :ति भोजोरसा पामेररन् । भानुरेति । ६२४ भाए पोमी । मनासनिदो पुरण सभासेपुरन् । नामति । ६२५ लाख ६२६ राराले। नासेरयार । समपन् । नीतेति। ६२७ सरि । . तीर । सदलितान् । ६२८ भ्यस भ५ । प्राग्याप ॥ आगमितानिमुदिनो मृवनग्रामिणु विष्णुं तमेगमलता समानमीतम् । अरात्य वाधागतमहिना। गापितोऽपतात पदारले ॥ ८ ॥ दर. . . . । Erre: सर" या ... ' ५८. मनोहर .

·+ - - -- -:..' : . . *2मदि। "ti'. ""'" । 24 - 1 - 111 112 - गो" titterगोश । तिलोती. पनि ॥ ८१ ॥ TI 4431111111111111 Mint मुता। 14141filim पप Latur -11 ने गाना || --२३८ मा ६३ वह पारी 41 | 42 रिसी। १४पा ६४१ गह परिमाणमा हाने व परिमाणमा पल । पदोहामि । ६४२ हिगतो । गगनलालने मनमानाम- यंगतियापार-मनमानसिप' दीहि जिन दीपा निपाहि. त। यह जेहबाट प्रयने । थे। इन्ये । मोहिनी 17 पतिरिक्त हर्ष । । पहिचि टाम् ॥ द्राहित. शुभपयप्रकाशने सम्बजेऽय तमनूपवैभव. । गादीघरमग्रामाणवीपणग्लहनपुंपितो बलः ॥ ८२ ।। अब यलममार मम्मजे आलिमितवान् । कोश। शुभपथप्रकाशने मन्मार्गप्रवर्तने दाहित उनिद । अनूपमतकर्य भव यम्य स. । गाटनातिमात्रेण मैत्ररसेन बन्धुवाहा- देन गृपमाणा वशीफियमाणा धीर्यस्य सः । भूपणाना ग्लहनेन धारणेन घुपित कृत- कान्तिः ॥द्राहितेति । ६४६ दाह निदाक्षये । क्षेपे चेत्येके । कतारे क्त । प्रकाशनेति । ६४७ काश दीप्ती । ल्युट् । उपेति । ६४८ ऊह वितर्के । ण्यत् । गाति । ६४९ गाह विलोडने । क्षोभणं तत् । लक्षणया जलाद्यवतरणेऽपि । भावे त । गृपमाणेति । ६५० गृह ग्रहणे । ६५१ ग्लह च । गृहे कर्मणि शानच् । ग्लनेति । ग्लहेर्युट् । घुपिवेति । ६५२ धुपि कान्तिकरणे । धपी इत्येके । पपेल- न्ये । धुक्षादय उदात्ता अगुदात्तेतः । कर्तरि तः॥

·धातुकाव्यम् । १५५ । । घोषभूषः पङ्कजाक्षतमूचे पापत्रेणी तक्षणे त्वष्टधर्मा । उक्षन्नेनं मन्दहासेन रक्षन्विश्वनिक्षन्वह्वीलक्षिताधाः ॥ ८३ ॥ पाजाज्ञतमूचे । कीदृशः । घोपन्य शब्दायमाना भूपा यस स । पापभेप्यास्तक्षणे तनूकरणे त्वरिव तथा इव धनों व्यापारो यस्य तः । एनमकूर मन्दहातेनोक्षेनादोंकु. वैन् । तक्षितापा गतापाः बालोनिक्षन् चुम्बन ॥ भोपदिति । ६५३ धुपि अवि- शब्दने । नदित्येकालान्ता उदात्तेत शिपिवर्जमनदाता । आविष्कृताभिप्रायं वचन विशब्दनम् । ततिरिकेऽर्थेऽनं धातु । सचार्य शब्दनानं वा यथाप्रयोगमन्यो ना। अलाच्छता । पदजाक्ष । ६५४ अक्षु व्याप्तौ । सघाते व दुने । सलादोणादिकेन- तादक्षिरान्दात् समासान्त. पच् । तक्ष। ६५५ तनू ६५६ त्वभू तनूकरणे । तक्षेधुंद । त्वष्ट । 'नप्तनेहवाट हलादिना तुमन्तो निपातित । उतन् । ६५७ उक्ष सेचने। रक्षन् । ६५८ रक्ष पाल्ने । निक्षन् । ६५९ णिक्ष चुम्बने। त्रिभ्य शता। तृक्षितेति । ६६० तृक्ष ६६१ पृक्ष ६६२ णक्ष गती । तुझे. क्तीरे त ॥ आवृक्षितोऽच वितनोपि महत्सुखं नो नक्षत्रराडिव परं विफलवक्षाः । संमृक्षितोरुगुलमाक्षिकहयवाच- स्तक्षन्ति नाम शुचमिष्टकरा सपक्षाः ॥ ८४ ॥ हे अकर, अस्वृक्षित गतत्त्वमय नोनहत् सुत वितनोपि । नाराट् चन्द्र दव । पर स्वत विक्रवक्षा विक्रम निदोष को दरं पदम। चन्दलु सक्ल- इनभ्यत्येव भेद । तवाल्मन स्तर न चित्रम् । पल्लव सतोगुल्माक्षिक रखपाच स्तक्षित सुपातीकन उरगुले माक्षिक च । ते व हलवान येया तारा. प्रियतरा सपक्षा दधद व क्षन्ति नाम जादपनि ॥--जास्त- जिता दी । परि स । भनेति । 'अनियनि-' लारिन भेनन् । क्षति। ६६३ वक्ष रोपे । पात :न्येरे । स्पातीबन्लसोचनेति समुन् । क्षेति। ६६४ मृक्ष स्पाते । म रन्ये । की नाक्षिीपीलि- वेरिदिनाचियम् इति भोडेन पारिना दिया। रूद 'तेन नम्' इसमें सत् । तन्नि । ६६५ तक्ष चने परम वचो ग्रहः । अपमान हुने । पदेला । तपेन्ट । पक्षेति । परन् ।। सूर्य त्वदीक्षा चिरयाहिता नो बाहान्यनगह पान तु नीचलोगान् । द्राक्षां जनो वाञ्चति ने पानि मारहावाविवृत्तिानि ।। ८५ ।। १ सदर - विकिरणको 'हस्तिििदनह. -- ·१ कायमाला। : मरेपरदिशा । मायादि --भि । जनो। दास दासी • नि पोतरमानि पनि नो पासणी॥ 1:।। शारिती ।६.७ काशि६१८ नाशि गाहे । सानी। POTTE१७२ाशि पोराहि पा पा । रे ....... तिमाशा || । . Trimar गोपा । न म मागितात्मन । TITI ortant. It IT. A गाण ॥ ८ ॥ nिोमा मनो माग 1 HR HI। स ग नागि । } -- 411th HITHAILI 11mIIT- I11111 Tril I TITI ८ . , 1 Sane . 1- 1 " . - . -- - -- ब . . - - 2 , . . re । है - : .

·• " - LATE:-i hinा। 3. २. सा1ि मीन मामन गिते । सन्मान भरा समरि गोरेगान भूयोऽपि नोमियते । मामाको नोप मेगनाना !!~ -मागितापिशामिति । ६८५ कप ६८६ पप ६८७ मिष ६८८ जप६८२ प ६९० प ६९१ प ६९२ मप६०३१६०५चित रिमायी । पिगप्योणिनि । मिषन् । जो माता । सपेराव य । नन । रोन्युट । म ता । रुपेटि दाना । रिपे. 'अन्येभ्योऽपि हरपते' पनि दिन । भ. पन । ६१५ भाप भरमैने । तपद परव । विजनोजी चढने । माता । उनि । ६९६ उप पारे । 'सिरियोटामियो ना' :ति गर । जेपते । ६९७ जियु ६९८ विपु ६९९ मिपु सेवने । जिपे राता । वेपेमप्यतमः प्रपोपदशुभप्रथेपिभिः पत्ति प्रोप्यान्मुष्टजनान्रुपामृतपृपवर्षा भवान्दानवान् । सामपं परघर्पिणोऽपि दृपितास्त्वां नोपयान्त्याहवे तोसहासविहीनशद्धजनितहासाद्रसदिक्तटम् ॥ ८८ ।। भवान् पैमत्त्यादिरपर्दानवान् पति मल्लीकरोति । कीदृशो भवान् । कृपारूप- स्यामृतस्य पृषत बिन्दुं वर्षितुं शील यस्य स । कीदृशैदेपै.। मेप्यतमै सवेरुपात्यतमः। प्रपोपन्तं वर्धमानमशुभ प्रपितुं दग्धु शील येपा ते. । कीदृशान् दानवान् । प्रोप्यान् भस्मोक्तुं योग्यान् । हटा दग्धा जना यैस्तान् । सामर्षे सकोधं यथा तथा परान् घर्षितुमभिभवितुं शील येषा तेऽपि पिता. प्रतिहता भावे त्वा नो उपयान्ति । तोसस्य शब्दस्य हासेनाल्पतया विहीनो यः शहलेन जनितात् हासात् शब्दादेतो. रसन्तः शब्दायमाना दिक्तटा यस्य तम् ॥-वेपै- रिति । विषेर्घ । मिषेय॑त् । प्रपोपदिति । ७०० पुष पुष्टौ । शता प्रक्षेपिभिः । ७०१ श्रिषु ७०२ श्लिषु ७०३ पुषु ७०४ प्लुपु दाहे । निषेणिनि. लिपेः लट् । प्रपेय॑त् । इपे कर्मणि कः । पृपदिति । ७०५ पृपु ७०६ वृषु ७०७ मृपु सेचने । आद्यौ हिंसानेशयोश्च । भूपु सहने च । नृषु हिंसालेशदेन्येष्वित्येके । पृपे. 'वर्तमाने पहत्' इत्यतो निपातितः। पेणिनि मृर्घञ्। परधर्पिण १७०८धुषुसंघर्षे । णिनिः । हपितः । ७०९ हषु अलीके ! तुष्यै च हमे । तरि 'क. । 'होमसु' इवीडि- । तोसहासेति । ७१० तुस ७११ हस ७१२ हस ७१३ रस शब्दे । हसिरल्पीभावेऽपि । तुतिहस्योर्घन् । हसेरपि घन् । रसेः शता ।। । कीदृशं त्वाम् ।

·१५८ इमाहितारिनमजोगितमा मंत्रार्ग मनोजः । जीगत रिनारायट नै। नानुनिमितो निलां पिग ॥ ९ ॥ माता रानिमा मा गोललं जाग रोने मियोऽनगत मन् नि गिरोग II ।की शोज । पTTAणा गर्ममार्गमाग कालो दर्जनानाज अमि । की निलाम् । जीमूनि जान सजियो शोमो सानपान हराम ॥गिती । ७१४ लग रेषणकोदनयो । शोभायो पगिरि र पम्मरेति । ७१९साल • दने । : मरमाण । ७२६ जेरी ७१७ चर्च ७१८ मही परिमारामानने । मर्म गिरगम'गंगोगान्तलोष । 'मm. गसम्म' भी दीपस्तुपामान । जीमूलनामाव. गिनिःशाररः । जनुपिगित । ७१०. पिर ७२० पेस गती । गिर पेशयो । गिसेः कर्मणि . । पेसलिंद ।। भूपापिशाचिपेशलमात्ममित्र- गरमागतमवेक्ष्य हमन्स नन्द. । संभाव्य साधु समुतो निशि पर्यपृच्छ- नगेगो तारिमशकम्य नृपस्य वृत्तम् ॥ ९० ॥ स नन्द आत्मगिप्रमहरमागतमवेश्य साधु सभाव्य गन् समुतो निशि वृषस्य गृत्त पर्यपृच्छत् । कीदृशमपूरम् । भूपाणा पिशाया रुच्या पेशल मनोहरम् । कीदृशस्य नृ- पस्य । मेशेन कोपेन शब्देन योद्तास्त्यका अरिरूपा मशा येन तस्य ॥-पिशनेति। 'पतेरमाच् पक्षिणि' 'विगादिभ्य फित्' इत्यत्र 'कुरिपिडिमृदिपिशिभ्य. कित्' इति भोजोक्तः पिशेरमाच् पेशलमिति । [ औणादिके कलप्रत्यये बाहुलकाद्गुणः । ] हसमिति । ७२१ हसे हसने । शता। निशीति । ७२२ णिश समाधी । अधिकरणे सपदादि- विप् । मेशेति । ७२३ मिश ७२४ मश शब्दे रोपकृते च । शब्दकोपयोरिति द्रु. मोत्या रोपकृतं रोप एव । मिशेर्घन् । मशकस्य मशे. 'कुन्छिल्पिसज्ञयो.' इति कुन् ॥ १. 'जर्ज शर्स चर्च एपा चवर्गीयान्तेषु पाठ उचित. । नत्विहोष्मान्तेषु' इति प्रौढ. मनोरमा॥नविहेति । केचित्त आयो दन्त्योष्मान्तः। द्वावप्यर्थसाम्यात्पठिती- इत्याहुः॥ 'मूलं त्वाद्यस्यापि चवर्गतृतीयान्तत्वमिति मते योध्यम्' इति शब्दरत्नम् ॥माधवोऽपि- 'चर्च शझल्योस्तुदादौ पठिष्यमाणयोरिह पाठः खा(शव) इति दोवमैत्रेयपुरुषकारेषु । ऊष्मान्तेयु पाठोऽर्थानुरोधादिति मैनेय.' इति प्रन्थेनाद्यस्योप्मान्तत्वमभिप्रैति। 'जर्स' इति पाठे 'भत्वसन्तस्य' इति दीर्घशङ्का वृथा, 'जस्स' इति पाठे 'रात्सस्य' इत्यस्योप- न्यासो वृथा इति देवा एव विदांकुर्वन्तु ॥

·धातुफाव्यम्। १५९ । सोऽप्यूचे शवतां गतस्य शशिवंशोत्थस्य भोजेशितु- वृत्तं प्रस्तुतमत्र शसनिलये शस्तं च चापोत्सवम् । चाहेनामहितस्य चास्य निधनोद्योग रहस्यूचिवा- नगन्तव्यं खलु रहसेति च दृढामाज्ञां प्रभोरभ्यधात् ॥ ९१॥ सोऽपि भोजेशितुर्वृत्तमत्र शसनिलये चापोत्सवं प्रस्तुत चोच उक्तवान् । कोदशस्य कंसस्य । शवता गतस्य मृतप्रायस्य शशिवंशादुत्थितस्य जातस्यात्य निधनोद्योगं रहस्यूचिवान् । चाहेन दम्भेन शाट्येन चामहितस्यापूजितस्य निन्दितस्य रंहसा गन्तव्यं रालु इति। प्रभोदृढामाज्ञामभ्यधात् चाभिहितवाच ॥–शवतामिति । ७२५शव गतौ । अज- न्तात्तत्। शशीति । ७२६ शश भुतगतौ । भजन्तान्मत्वर्थीय इनिःशस्त्रेति ।७२७शसु हिंसायाम्। सर्वधातुभ्य ट्रन्' इत्यौणादिक ष्ट्रन् । शस्तम्।७२८ शंसु स्तुती।हिंसायामि- त्येके । कर्मणि क्त। भनिदिताम्' इति नलोपः । चाहेन।७२९ चह परिकल्कने । धन्। अमहित. । ७३० मह पूजायाम् । कर्मणि क । रहसि । ७३१ रह त्यागे । रहसा । ७३२ रहि गतौ । द्वयोरसुन् । दृढाम् । ७३३ दह ७३४ रहि ७३५ वृह ७३६ यहि वृद्धौ । बृहिर इत्येके । बृहि शब्दे च । स च गजशब्द । दहेः 'दृढ स्थूलवलयो.' इति निपातित क्त ॥ तच्छ्रुत्वा परिहंहितादरमसौ नन्दो बृहद्भोजनै- योनैरप्युपबृंहितो विहितवान्प्रातः प्रयातुं मनः । गोविन्दस्तुहिनांशुरम्यवदनः कंसं जगद्दोहिनं प्रोहिण्यनगदहणीयमहिमा मोदेन निन्ये निशाम् ।। ९२ ।। ससौ नन्द परिदंहितादर परिवृद्ध आदरो यत्र तथा तच्छ्रुत्वा वृहद्भोजन-नैरप्युप- चूंहित. पूर्णः सन् प्रात. प्रयातुं मनो विहितवान् । गोविन्दो जगद् दोहितुं मर्दयितुं शीलं यस्य तादृश क्तं प्रोहिष्यन्नधिकमर्दयिष्यन् निशा मोदेन निन्ये नीतवान् । जगतामह- णीयो महिमा यस्य तादृशो गोविन्द ।।-परिदृहितेति हेः । वृहे. कर्तरि क. । वृहदिति । वृहे. 'वर्तमाने पट्टहद्' इति वृहेरतिनिपातितः । उपबृंहित इति । हेः कर्तरि क.। तुहिनेति । ७३७ तुहिर ७३८ दुहिर ७३९ उहिर अर्दने । 'वेपितुखो.' इति तुहेरिनच् । जगहोहिनमिति । दुहिरो मिनिः । प्रोहिप्यन्निति । उहिरो ल्टः शता। भ. हणीयेति । ७४० अर्ह पूजायाम् । योग्यत्वेऽपि भनीयर् । धुपादय उदात्तेत. शिपिवर्ज- मुदात्ताः॥ इति सव्याख्याने धातुकाव्ये प्रथम सर्गः ।

·ܐ ܓ ܕ ܚܫ ܐ܂ ܀ f ܕ ܐ f ܀ ܐ ܫܕ ܙ 2 ܪ ܕ ܝܐܐ *,l ! i ' li'li ' I ܐ ܝ 4 £ ܙ ܙ ܙ ܙ ، { { f ܙ ܙ ܀ ܀ ܐ ܝܟ ، ܃ ܙ ܐ ܐ ,; .1 ܂ܝܐ ܙܐ ، ܃ ܃ f'ü' ܐ ' ff 1 ܀ ܫܐ * ܐ 14 ܐ f ܗ 2 ܙܢܳ ܪܽܨ : ;;. ܐ ܐ ܕ ܨܳܨܶ . ܀ ܐ ܢ ܪ ܬܛ:t ·wit ३ . पा...:- जगन्मनीप. सगन्यानमग्नानियोगं गारन्म दनः । नान्सिपा, तिणन्निचिन्ता प्रणनिमोई "गिनोग्नुमा ॥६॥ མ ་ཐག པན tr }}:13} { fiiii; |irti'' it དེY ༑ཁན मानिया परनिनावितणन् , विनोद पान् ।। ली। नदन सर भितो विनितोऽस्तु । स । जगन्ती दिली. नवीनतम --अगदिति । अगेनामा राति।७२४ कण ७९५ रण गती गोमाता । नमन विनम् मिति । ७९६ चण ७२७ शण ७९८ धण दानेन । एषां दाता । पचित । ७२९ अथ ८०० ग्लथ ८०१ मध ८०२ एध हिना । म पनि । सर्वाक्षिणो भगवत सरक्षादोपनासाप परिवन्ति- मध्यात्मना प्राययतात्युतेन फि नाइजो नः सवयनचानि । वनाम कि प्रज्वलितो हरेण सोऽद्यापि यद्विालयननङ्गः ।। १० ।। मात्मना हिसाबरपान फाययता । 'जातिनिप्रज-रति पनि पहो। . ग्युतेन नोऽलान् भवन दिला साज किं न अचानि पलार हिंतित । रेप प्रज्वलित सोऽनलोऽयापि विलपति रत् पलात् तलात् किं वनान परवान । न किचित् ॥र्थन् । कार्षिजन्ताता । 'जासिनिपहननाटकाध-' पति निपातनादीर्घ । धेनौ राता। स्थादौना निजन्तानानपि हिंसामानमर्थ । जात्यादि- सूने हिलामानित्युचे । 'पर्याधी चुरादिपावा । अचाने । चन च हिंसा पति शेष । जलालौ चिन् । बनाम । ८०३ वनु च नोच्यते । कगिवदयमपि किया- सामान्यापर्य रत्वर्थ । मलाहोद । प्रज्वलितः । ८०४ ज्वल दीप्तौ । पौ फ्मनि का। विहलपति । ८०५ हल ८०६ मल चल्ने । हलेपो लट् ॥ भगवतो पात्यतं दुर्ललितत्वमप्पतिदुर्विलरनिसार- प्र(अ)मल्यचित्ता मरयत्सतो मां नन्दात्मज संदरकः खलानाम् । अनारि येन अपितं पयोऽपि वालैर्मुहु. संज्ञपितासुरेण ॥ ११ ॥ सती नन्दालजोमा लरपति लोक दापयति । सलाना उदरको भीपयित १. नत्र पुस्तकदयेऽपि सर्वत्र 'इध्यात्मना' इति पाउ.. ध्यस्थेलनापि ·। (जननिमातिर पो मनोने के तीसरगरि नामिना । मुहागीतात। मु. में मार " समुरागेन तेन ।।--4(अ)ले । मरी। ८७ रमाने। गो स्मरणं तर लोक८०८ मगे। णो गुना । ८०० - नोनी नियम्।ि ८१० भाग पनि । मामीमार- बिमिरोमणि । मेजारी। मारगतोगनिगामा ८११. RET. मनं प्रदर्शना । निशातगे । मामा मनि ॥ सोम मंभागमति- समेत कि विज्ञपयेम मारं गेनान्युतं प्रापयेन याणान् । करे सरोज गलगन नाल्ग: म किं मुरारिश्छदयपुनर्नः ॥ १२ ॥ पम मारमेर विशपमेम शोषयेम । किम् । येन तोरणेनामावन्युत प्रभपये प्रदर्श- गेन् । पाणान् न प्रापयेत् निशानमेन् । ग मुरारिलालमा करे मरोज चलयन् न :- येर । प्रागनं गा कुमार । अनात्या. भानादन्यथा अन्यत्र हां नेतु स्तनिन्तित क्षेत निरगितुं च या न शस्या ॥-विज्ञपयेदिति । तोपणे णिनि ट् ि। प्रायशिनि । निशामननिशातनयोः । चलयनिति । कम्पने ८१२ चलिः। जी शता । अचान्य । कम्पनादन्या मित्याभावे पिजन्ताय । अन्यधासरणं हरणं क्षेपो वा तत्रार्थी । एदयेत् । ८१३ छदिर ऊर्जने । वलनं प्राणनं या तत् । देणी लिट् ॥ भगवतो दर्शनमेय प्रार्थयन्ते- यद्वर्णने को लडयेन्न जिह्वां भक्तांश्च दुष्टान्मदयत्यलं यः । दृश्येत वेणुं ध्वनयन्कदा वा स नन्दसूनुः स्वनयन्कलापम् ॥ १३ ॥ यद्वर्णने को जिहा न लडयेत् क्षोभयेत् । यो भकान् दुष्टाचालं मदयति अल हर्पयति दीनयति च । स नन्दसूनुर्वेणुं धनयन् शब्दयन् कलापं खनयन् अवतंसीकुर्वन् कदा वात्माभिदृश्येत ॥ लडयेदिति । जिहोन्मथने ८१४ लडिः उन्मथनं क्षोभणम् । तच जिह्वायाः । जिह्वायाः क्षोभण वा । जिह्वाया. क्षोभगाथै मिचि लिड् । नदयति । ८१५ मदी हर्षग्लेपनयो । ग्लेपन देन्यम् । लट् । वनयन् । ८१६ ध्वन शन्हे। जो शता । खनयन् । ८१७ स्वन अवतंसने च । बाच्छन्दे । णौ शता ॥ दर्शनप्रकार एव प्रार्यते- दलं दलं धैर्यभरं कटाक्षान्वलं वलं प्रस्खलयन्मनो नः । त्रपं त्रपं नर्मगिरा विपादं क्षपं क्षपं किं जनयेत्स मोदम् ॥ १४ ॥ मनः प्रस्खलयश्वलयन् स श्रीकृष्णः कटाक्षान् वलं वलं पुनः पुनः सचारयन् धैर्यत्य भरमतिशय दलं दलं पुन. पुनविदारयन् नमेगिरा पं पं पुनः पुनर्लजयन् विपाद ·- ·काव्यमाला। - - वमेणौ लड् । कर्मणि तश्च । कामयते इति । 'न कम्यमिचमाम्' इत्सामित्त्वे गिटि वृद्धिः ॥ दर्शनमेव प्रार्थयमाना विरमन्ति- तमामयन्तं द्विषतस्तृणं गाः प्रचामयन्तं क निशामयेयम् । निशम्यया मजुगिरा कदा नः स यामयेद्वा यमनादिकार्ये ॥ १८" तं क्व काले देशे वा निशामयेयं पश्येयम् । कीदृशं तम् । द्विपत आमयन्त पीडय न्तम् । गास्तुणं प्रचामयन्तमादयन्तम् । स निशम्यया श्राव्यया मजगिरा कदा नो यम नादिकार्ये परिवेपणादिकर्मणि यामयेत् व्यापारयेत् ॥-आमयन्तमिति । अमेणिधि शता मित्त्वाभावे दीर्घः । प्रचामयन्तमिति। चमेः प्राग्वद् । निशामयेयमिति । ८१८ 'शमो दर्शने' इत्यमित्त्वे णौ लिड् । निशम्यया। अदर्शनार्थत्वेन मित्त्वे णिचि ण्यत् । यामयेत् ८१९ 'यमोऽपरिवेषणे' इत्यमित्त्वे णौ लिट् । व्यापारणात्रार्थ. । यमनेति । परिय षणार्थे णौ मित्त्वे ल्युट् ॥ उक्त गोपीविलासमुपसहरति- इत्याद्यवस्खादितमानसास्ता बालाः परिस्खादितधैर्यवन्धाः । दुष्टानपस्वादयितुं प्रयाते कृष्णे विलेपुः फणिता विमोहम् ॥ १९ ॥ कुष्णे दुष्टानपस्तादयितुं विदारयितुं प्रयाते सति । ता वाला विमोह फणिता. प्राप्ता इत्यादि विलेपुः । कीदृश्य । अवस्पादितं विदारित मानस यासा ताः । परिस्मा दितो नाशितो धैर्यबन्धो यामा ता. ॥ अवम्सादितेति। ८२० 'स्खदिर् अवपरिभ्या च' इति मित्त्वनिषेधाणिचि दीर्घ कर्मणि क्त । परिस्पादितेति तद्वत् । अपस्यादयि. नुमिति । 'अपावपरिभ्यश्चेत्येके' इत्यपात् परस्य स्वदेरमित्त्वे णिचि तुमुन् । फणिता इति । ८२१ फण गती । वर्तरि त । वृत् घटादित्त । ज्वरादय उदात्ता उदात्तेत. ॥ प्रथितम्य भगवत श्रीकृष्णम्यावस्थामाह- कृष्णोऽपि रेजे पथि गोपवालै|जिष्णुभिधीशितपार्श्वदेगः । विम्लाभितेऽररथे सरामः स्यमत्पयोदवनभाजि तिष्ठन् ॥ २० ॥ कृष्णोऽप्यररथे मरामम्निष्टन् पथि रेजे । भ्राजिष्णुभि शोभमानोपनालधा- शितपादेश शोभिनपार्षमागः । स्यमापयोदम्य गदायमानमेषम्य बनमिव मनं ग. जसअयति वनम्मिन रये ॥-रेज इति । ८२२ राज़ दीमी । उदारा. म्यरितेत् । अन्माडिटि 'फणा च मप्तानाम' दयेचा गागलोपनिकाय । ८२३ टुम्रा ८२४ टुन्नाट ८२५ टुम्लाट दीनी । उदाता अनुदानत दीनी । उदाता अनुदानत । प्राजे 'अलम-' आदिना ताच्छीत्ये दणुच । प्राशितम्लाशिनि । द्वयो करि । मदिति। ८२६न्यमु ८२७ म्बन ८२८ ध्यन गडे । क्षमान्ता उदागा अनुदानेत । न्य पदाचनेति 'स्वनद्दमोवो दयप । बनान्ना गम फगादयः ।। - ·धातुकाव्यम् । गोपनिति नमिले तोऽपि देयो न तगाम विचिन्त्य गोपीः । बालेन तापेन चला जडाशीरटालगोकलितप्रतापा: ।। २१ ।। नायमान समितरविवीभवलिनीपतोऽपि देवो गोपोनिचिन्तनल नाम सचिवीयभूष पीदित एपासीत् । चारेन दीप्तेन तापेन सतापेन नला.. पिता । जान्यसमर्थान्यमानि गामा ताः । अटालेन पूर्णेन दोकेन रिता पिर- तीभूता प्रलापा. वासा ता. ॥-चननिरिति । पने दाता । समितै । ८२० पम ८३० एम अवलल्ये । समे पतरि क । तत्ताम । समेलिन् । ज्वारेन । ८३१ ज्वल दीप्ती । 'ज्वलितिकसन्तेभ्य' इति नः । चला. । ८३२ चल कम्पने । पचायन् जनेति । ८३३ जल धान्ये । धान्यमतैक्षण्यम् । अन् । लज्योरभेदाः । अटालेति । ८३४ टल ८३५ इल बैकल्ये । टलेणं ।दले कर्तरि क ॥ स्थलीहली सन्नलिनीश्च तीर्खा पलन्हरिश्चात्मवलप्रपोल. । कुलीरशालहलितान्बुपूरमलत्पतझां यमुनामवाप्तौ ॥ २२ ॥ पलन् हरिईली चोभौ स्थली समलिनीय तीर्ला यमुनामवाप्तौ । पलन् गन्छन् । स्थलीरकनिमदेशान् । अवाप्तौ प्राप्ती । आत्मवलेन स्वयलेन प्रपोलो महान् कुलीराणा कटकाना शालेन गमनेन हलिते चलिते अम्युपूरे जलपूरे खलन्तो गच्छन्त. पता. पक्षिणो यस्या ता यमुनाम् ।।-स्थलोरिति । ८३६ टैल स्थाने । सलादचि स्थलम् । स्थलशन्दात् 'जानपदकुण्डगोणस्पत-' इत्यादिना अकृत्रिमार्थे डोपि स्थली। हलीति ८३७ हल विलेपने । कर्षण तत् । अचि हलं तत्मात् 'अत शनि' इतीनि. । नलि- नोरिति । ८३८ णल गन्धे । पन्धन रत्येके । सलात् 'बहुलमन्यत्रापि' इति कठिन- वदिनचि नलिनम् । तत्लादिनौ टीप । पलन् । ८३९ पल गती। शता वलमिति । ८४० बल प्राणने धान्यावरोधने च । धान्यावरोधनं कुसूलादिव्यापार । अलादचि ब- लम् । प्रपोल इति । ८४१ पुल महत्त्वे । ज्वलादिणः। कुलीरेति । ८४२ कुल तस्त्याने वन्धुषु च । सतान इत्येके । तस्त्यानं पाताभलात् सघाती भवतीति 'कुलेश्व भोज.।' इत्तीरक् । शालेति । ८४३ शल [हेल मल] ८४४ हुल ८४५ पत्ल गतौ । शलेघन् । हलितेति । हले: तरि कः। झलदिति । मलेः शतः पतति । 'पतेरजच् पक्षिणि' इत्यजन् ।। यमुना वर्षयति पड्भि.- अहोलसत्त्वा रविरश्मिजालेऽप्यविकयन्ती तटपाथिपाथाः। तापं मयन्ती कणिका वमन्ती भ्राम्यत्तरडा क्षरति स्फुटं या ॥ २३ ॥ १. धातुपाठे तु 'घातने' इति पाठ . २. स्थलेति धातुपाठपाठ . ३. 'हलतेमलतेय घटादिपठितस्पेह पाटो पविक्ल्पार्थ . पटादिपावत्वर्थविशेषे मित्वार्य इति ५५ इति माधवग्रन्थानुरोधेन हल्दाली पठिती इति बोध्यम्।

·१६८ काव्यमाला। या भ्राम्यत्तरजास्फुटंक्षारति । भ्राम्यन्तथालन्तरमा गसामा क्षरनिनादति । अहोल- सत्त्वा महोलान्यहिंगकानि सत्त्वानि जलजन्तको यस्यां सा रविरदिमजालेऽयक्रियन्लप- च्यमानानुष्णीभनन्तीत्यर्थ । तटपाथिपाय तट पथितुंगन्तुं शीलं यम्ग तादृशं पायो यस्या माता मयन्ती क्षोभयन्ती सजन्ती। कणिका चिन्नु वमन्ती उद्विग्न्ती॥-अहोलेति। हुल हिंमासवरणगतिपु इत्येके । अन्माण्ण । भविकयन्ती। ८४६ कथे निपाके शतरि डीप् । तटपाथि । ८४७ पथे गती । णिनिः । अमुन्नपि । मयन्ती ८४८ मथे पिलो. उने । शतरि डीप् । वमन्ती। ८४९ टुवम् उशिरणे । भ्राम्यदिति । ८५० भ्रमु चलने। 'वा भ्राशभ्लाश-' इति श्यनि शता। क्षरति । ८५१ क्षर सचलने । गलन तत् । 'क्षर संचये' इति वैके। चलने च द्रुमे । समादय उदात्ता उदात्तेतः ॥ सेहे च रामाजनखेलनं या कुचोरुसीदत्परिशद्रुतोया । क्रोशैर्जनाः कोचगलान्मरालान्बोधन्ति यत्राम्बुरुहां विकासे ॥२४॥ या रामाजनसेलनं सेहे च । रोलनं झीटा । भगवत्कोडामुसमनुभूतवती। चेति चकारस्या पिरर्थः । कुचोरुसीदत्परिशद्वतोया कुचोरुभि. स्तनसस्थिभिस्तदाघातेन सीदत पीब्यमानं परिशह विशरणशीलं तोयं यस्या सा इति लीलाया असह्यत्वे हेतुः। जना यत्राम्बुरुहा पद्माना विकासे क्रोशै रोदनैः सख्याहानशब्दैवा मरालान् हंसान कोव- गलान् कुटिलीभवत्कण्ठान् बोधन्ति जानन्ति ॥-सेहे इति । ८५२ पह मर्पणे । उ- दात्तोऽनुदात्तेत् । लिट् । रामेति । ८५३ रमु क्रीडायाम् । उदित्त्वमस्यानापम् । अ- नुदात्तोऽनुदात्तेत् । अस्माण्णे टाप् । सीददिति। ८५४ पद्ल विशरणगत्यवसादनेषु शतरि 'पाघ्राध्मा-' इति सीदादेशः। परिशद् इति । ८५५ पद्ल शातने । तीक्ष्णीभावस्तत् । .. मिस । गतावप्यस्ति । 'दाधेसिशदसद.' इति रुः।कोशै.। ८५६ क्रुश । सदादयोऽनुदात्ता उदात्तेतः । कोचेति। ८५७ कुच. । अस्माण्ण. । ८५८ बुध अवगमने । उदोवज्ञाने सकर्मकश्च । अस्मालट् । अम्बुरुहामिति । ८५९ रुह वीजज- इति । ८६० कस गतौ। विपूर्वत्वात् स्फुटनार्थता । उदात्ततो रुहिवर्जम् ॥ शरच याचमानैः। चातकैश्च चाद्यं जलं प्रोथति दातुमुाम् ॥२५॥ प्रार्थनीयं जलं कणरूपं दातुमुा प्रोथति पर्याप्नोति स. निजा ०२. कुर्वाणे सुखं यथा तथाञ्चमानै- 11 पक्षविशेषणम् । अचद्भिर्डयमानैः मधु पुष्परसं याच- वि पम् । तादृशैक्ष झैश्च रेटत्तटा शब्दायमानतीरा । सर्वजन्तूना सु फारिल चोक्तम् ॥-हिकद्भिरिति । ८६१ .

·धातुकाव्यम्। । - हिव अन्य के शब्दे भता । अचमानः । भवद्भिः । ८६२ अञ्जु गतौ याचने च । अधुरलेके । अचु गतावित्यन्ये । मधेः शानच् । सचे. शता । याचमानै । ८३३ टु याव यालायाम् । या इलेके । सानन् । रेटदिति । ८६४ रेट परिभाषणे। याचने च द्रुमे ।शता । चातकै.। ८६५ चते ८६६ चदे याचने । चतेर्नुस् । चाद्यम् । चयॆत् । प्रोधति । ८६७ प्रोथ पर्याप्तौ । अयं शब्दार्थोऽपि । अपपूर्वत मारणे हुंकरणे वा । असार ।। यमुनाया अतिपुण्यत्वं शैवातिशयं चाह- नित्यं प्रमोहामिदितोरुमेदेः प्रमेधिता सद्भिरनियमानैः । या नेदितोपिरिशर्धिवीचीविमृद्धवृक्षादिविवोध्यशैत्या ।। २६ ।। चा सद्धिनिल प्रमेषिता जगता । प्रमोहेणामिदितोऽपीडित उस्नेदो मेघा पाते. सद्धिः । अनियमानैरपुत्वनाने । नेदितोर्वी नेदिता सनीपभूतानुर्वा भुवं परिवर्धितु- मुन्दितुं तेक्तुं शीलं यासांताभिर्वांचीभिर्विररुन्दिरक्षादिभिर्विवोध शैलं यस्या.सा ॥- अनिदितेति । ८६८ मिट ८६९ मेह मेधाहिंसनयो । निर्ध मे इलेके । निध मे इत्यन्ये । ८७० मेधृ सगने व । मिदे. स्नेनि कः । अनिद्यमाने. । ८७९ णि ८७२ णे फुत्तासनिवर्पयो । निदेः पनि सानन् । नेदितेति । नेदे. पतरि क.। परिशर्षि, विर इति । ८७३ शृधु ८७४ मृधु उन्दने । धेणिनिः । धेः क. तरि क । दियोध्येति । ८७५ वुधिर् कोषने । ततु ज्ञानमेव । नलाग्य ।। प्रवुन्धवणीजववेनमाना खातान्तिका चीवरिभिर्निपादेः । चाच्या व्ययहाशविलोकभेषभ्रेपझपा चासद, स्पशन्ती ।। २७ ।। पा लपं सान्ती परिहरन्ती जासदशोभत । प्रवुन्दन दर्शनीयेन वेपोजवेन प्रवाहवे. गेन मह पेनमाना गच्छन्ती । चीवरिभि परयरवद्भिनिषादै सातान्तिवा । चाय्या पूज्या दर्शनीया वा । व्ययता गछता दाशाना विलोक्न यो भेपो भय तेन पन्त संचरन्तवन्तो सपा यस्ता सा ||-प्रन्येति । ८७६ उवुन्दिर् निशामने । दर्शन सत् । यत् । देणोति । ८७७ वेश गानहानचिन्तानिशामनवादिनप्रापेषु । पेह - त्येके । पादित्राण वाचाना दादनार्यमादानम् । सलादीमादिके पनि प्रदिपारद. शिन.' इति रोप् । देनमाना । देने शानच् । रातेति । ८७८ खनु अवदारपे । द. मिरचीपरिभिः । ८७९. ची आदानस्वरपयो । अदिदियेथे । मा. पादी 'विरादर-'लादिना निपातितप्पीदरसाद । सत पनि । चाचा ८८० चाय पूमानिशामन्यो । यद । त्यदिति । ८८१ व्यर गत राता । वितरू वन नि तद । पारित८८२ दाश दाने । कासगोही सरल डि । ८८३ भेट भो । मामिले । पम् । पदिति १८८४ नेगी। परन रखें ·काव्यमाला। ८८५ श्लेपृ इसन्ये । भ्रषे. शता । आसदिति । ८८६ अस गतिदीप्त्यादानेषु । अर इलेके । असेल । स्पशन्ति । ८८७ स्पश वाधनस्पशनयोः । पशेलेके । पपेसन्ये। हिंसाथै दोषसूचनं स्पशनम् । स्पशेः शतरि टीप् ॥ लापेण चापांश्छपिताझषित्वा प्रभ्लक्ष्य भक्षन्ति यदम्बु नीचा. । या दासते मोदममाह्यधाम्नां गूढाशयानामपि तापसानाम् ॥ २८ ॥ नीचारछपितान् हिसिताश्चापान वनकाकान् लाषेणेच्छया झपित्वा आदाय सत्य च प्रभ्लक्ष्य भक्षयित्वा यदम्बु यस्या जलं भक्षन्ति पिबन्ति । या तापसानामपि मोदंदामते ददाति । अमात्यममेयं धाम येपा तेषाम् । गूढो गुप्त भाशयो येषां तेपाम् । अनेन नो. चानामुत्तमाना च सुराकरत्वमुक्तम् ।।-लापेणेति । ८८८ लप कान्तौ । कान्तिरिच्छा। घन् चापान् । ८८९ चष भक्षणे । कर्मणि घन् । छपितान् १८९० छप हिंसायाम् । कर्मणि क । झपित्वा । ८९१ झप आदानसवरणयोः । क्त्वा । प्रभ्लश । ८९२ भ्लक्ष मदने । ८९३ भ्रक्ष इत्येके । भक्षेत्यन्ये । भ्लक्षेर्यप् । भक्षन्ति । भलैट् । दागते । ८९४ दास दाने । लट् । अमायेति । ८९५माह माने । ण्यत् । गृति । ८९६ गुह मारणे । स । दिकादय उदात्ता. स्वरितेतः ।। यमुनायाम करस्य व्यापार वक्तुमारभते- अजं तमत्र स्वरथे निवेश्य श्रियं भरन्ती हरिकान्तितुल्याम् । धृनप्रमोटो दुरितापनेत्री सातुं नदीमाप स गान्दिनेयः ॥ २९ ॥ मार्ण गा.। अजन्तवालारम्भोऽनेति च भाति ॥-नियमिति । ८९७ शिश गेगाराम । उदात्त उभयतोभाष । यिनिप्रच्छिश्रिदुनाटपुजुना दीर्घाऽसप्रमारणं न' भी कr frm | दी । भरन्तीम । ८०.८ भृन भरणे । पूरणेऽपीति भःि । शनरि । हगी । ८१.९. हान हरणे । प्रापणं स्वीकार ग नाशन वा । अम्मादागारिक इन नि । ९०० तारण । मणि क अपनेतीमिति । ९०१ णीप्रापणे । प्रापगं नमना । हो । गायोग्नुदात्ता उभयनोभाषा ॥ घयन्हयाग्लानमपि म गाणं म्लानि राजन्यानगले जलाने । निद्रादिलीपर मानि महामनाणीनत्र च ददर्श ॥ ५० ॥ गायिमानानि गनगाशयामा मदनपण दयं । मात्रामा माग गान म • हिनामिनीटल मुकानिहानि frefenna! रानामा - १. म.दि भानु , fasnzytim।'

·धातुफान्यम् । ९०३९०४ म्ल पायेर्पक्षय तिक्षयः । ग्लैधागो गरि क । 'संगोगा.' अति निमनत्यम् । म्लानिम् । म्लायते 'ग्लाम्लायाम्यो निर्वाच' इति नि । वा नेति । ९०५ चे न्यापरणे । न-विधान इत्पेके । कुलिकरण तत् । गर्मनिका । प्राग्वनत्वम् । निद्रायदिति । ९०६ दै स्वमे । शता । अधणेति । ९०७ | तृप्ती । वर्तरि का। धीरिति । ९०८ ध्यै निन्तायाम् । किपि 'योप्यो सप्रसारणम' इती- स्वम् ।। भगवदर्शन कौतुकेन जलादुन्मास्यापतामाह- रायद्धयस्त्यानरुचौ रथेऽपि तं भक्तितियापयिपुं स दृष्ट्वा । खाताशयोऽक्षाममुदा पुनश्च मनोऽन्यधापश्चदजानमीशम् ।। ३१ ।। स तं भके. तिघ्यापयिषु सघातीक्तु वर्धयितुमिच्छु सन्त रधेऽपि दृष्ट्वा । लक्षाम- मुदा पूर्णमोदेन पुनश्च पुनरपि नमः सनीरामन्यथा अपश्यत् । रग्यस्यै शब्दायमाना स्त्यानरचौ प्रवृलशोभे रथे साताशय सिरीभूतमना सगाधनना वा अजानमक्ष नित्यम् ॥~-रायदिति । ९०९ रै शब्दे । शता । स्त्यानेति । ९१० स्त्यै ९११ ले शब्दसंघातयो.। आवान् कर्तरि । नत्वम् । तिष्टयापयिषुम । दितीयाप्णिजन्तात् सन्यु.। 'स्तौतिण्योरेव--' ति पत्वम् । तदर्थनेव पोपदेशल पाठ । सातेति । ९१२ खै तदने । तय स्थैर्यहिंसे । 'बै सनने इलेव शंकराचार्य । तलत् तीर प.। लक्षामेति । ९१३ : ९१४ जै९१५ पै क्षये। वैधातो. इतरि के 'मायो म.' इति मत्तम् । अजानन् । जैधातोर्युट । भन्यथेत्युकं रूपं वर्णयति- प्रसातकातसुरोपगीतं पूज्यं कृतास्राणहविविशेषैः । आपातमाल्यं शयितं सुवानकाशत्विषि स्ताततनौ फणीन्द्रे ।। ३२ ।। प्रसातकातय. प्रक्षीणभये. मुरैरपनीतं स्तुतं शतालाणेः पापश्वरुपुरोडादाक्षीरनव- नीतादिरूपैहविर्विशेष पूज्यम् । लपातनशुक्मन्लानं मा पस्य तम् । सुवानकायल सम्परगुप्तकाशमयस्विडिवाधिवता गोमा यस्य तलिन् । स्ताना वेपिता कुण्ड- सोलता तनुर्यस्य तलिन् । फणीन्दे शयितम् । ईशनोशनपश्यदिति पूर्वेणान्वयः ॥- प्रसातेति । सायते. पतरि क । कात्यति । ९१६ कै ९१७ गै शब्दे। फायते. 'का- राभ्यान्तरन्' रति भोजोकतरनि कातरः । तत्मात् प्यन् । उपगीन मिति । गायतः दा- ददिशेपार्थत्वात् सर्मकार पनि का वेति । ९१८ |९१९ ले पाके । भा- पतेः कृतं पा' इति निपातः। अलापेति। सैधातो. दर्तरि से दबत्त्वागत्वम् । १ यायते सप्रसारपंच पति वातिन्नेति सारम् पयाभुतस तु धनिपि सप्रसार- पविधायक्लोणादिसूबर 'धोवा' इत्युदाहरणम्. २. यौ ?' इति धातुपाठे. ।

·No text on this page.

·धातुकाव्यम् । १७३ हिंसार्थेऽप्यस्ति । कर्मणि का । ९४० त्रु गतौ । तौ च द्रुमे । शु त्रु गतावित्येके । शुतिचिमिजा दीर्घश्च' इति फन् । उतेति। त्रुधातो. पतरि का। सोत । ९४१ पु प्रसवैश्वर्ययो.। प्रसवोऽभ्यनुज्ञा । तृच् ॥ श्रुत्यन्तवाचा ध्रुवया प्रदूनं घोरद्रवञ्चक्रजिताज्ञितारिम् । स्मितावक्र गवमानभूपं गै त्वां घुताशं कुतशङ्खयोपैः ॥ ३५ ॥ अहं त्वा गै प्राप्तं प्रार्थये । श्रुत्वन्तवाचोपनिषदा ध्रुवया नित्या प्रदूनं ज्ञातम् । गत्य- ज् ज्ञानार्थता । घोरं यथा तथा द्रवता चरेण जिता अभिभूता अक्षिता अन्यैरनमि- भूता अरयो येन तम् । सितेन मन्दहातेनावश्त्रम् । गवमाना. शब्दायमाना भूपा यस तम् । फुतशतस्य शब्दायमानराशय घोषैर्युताशं शब्दितदिशम् ॥-श्रुतीति ।९४२ श्रु श्रवणे । ध्रुयजपिस्तुभ्य करणे' इति तिन् । ध्रुवया।९४३४ स्थैर्ये । बाहुलकात्कः । यद्वा 'ध्रुवमपाये' इति निर्देशात् साधुरिति माधव । प्रदूनम् । ९४४ दु ९४५ द्रु गती दो पनगि त । 'दुग्योदीर्घच' इति निष्ठानत्वदीयौं । द्रवदिति । दुधातो. शता । जि- ताज्ञितेति । ९४६ जि ९४७ झिं अभिभवे । 'जि जि अभिभवे' इति लीलाशुक । जित्यो. कर्मणि क । धयत्वादयोऽनुदात्ता. परलैभाषा. । सितेति । ९४८ मिक ईपद्धनने । नपुंसके भावे क । गवमानेति । ९४९ गुड् भव्यके शन्दे । शानच् । गै पति । ९५० गाङ्गतौ । लोट् । घुतकुतेति । ९५१ धुङ् ९५२ कुङ् ९५३ उड् ९५४ टुंड् शब्दे । कुड् अव्यक्तशब्दार्थ इति केचित् । द्वयो कर्तरि क ॥ तोत्रावमानैर्दुतवेणुवीणैच्युताशुभैयॊमचरैर्युतं ते । प्रवे भवाब्धिप्लवमारुताना धृतामयं भक्तिनिमेयमद्धिम् ॥ ३६ ।। महं भक्तिनिमेय भक्त्या निमेयं व्यत्वसनीयं दानपूर्व परिप्राय ते आदि प्रवे प्राप्नोनि वीददामरिम् । व्योमचरदिव्यैर्युत प्राप्तम् । आरताना प्राप्ताना धृतामय परपीडम् । पीहीयोमर । लोत्रेणापमान, शब्दायमानैः । तथा दुता शब्दिता वेग्यो वीणा च पाते । च्युतं गतमशुभं येपा तैः ॥-अवनानै । उधातो मानन् । दु- तेति । दुइ वर्तरि । च्युतेति । ९५५ च्युड् ९५६ ज्युट् ९५७ पृर ९५८ सद्गती । इति चये । गुट् इति चान्ये । च्युर कर्तरि त । सुतम् । स्तुर कर्मणि क । प्रये । मुटो स्ट् । स्यम् । गुड पचायच् । आरतानाम् । ९५९ र गतिरेपणयो । रेपण दिसा । तरि क । तेति । ९६० धृर अभ्यसने । वरि ए ।निनेयम् । ६६१ मे प्रजिदाने । तय विनिमय. । प्रत्लपण वा । सचोकर ।। दवस मा देव कृपाग्युशीत प्यानोजसा त्रातजगभयं त्वाम् । पूतापिलं मूतवलि सुनीता तायें स्थितं प्राप्य तरामि मायाम् ॥३७॥ १. मिति भानुपाटे २. यति धानुपाटे ६. 'सापा.

·१७४ काव्यमाला। हे कृपाम्बुशीत देव. त्वं मा दगख रक्ष । अहं त्वा प्राप्य माया तरानि । प्यानीजमा प्रदवलेन परिपालितजगत्रयम् । मूतो वो चलिगेन तम् । मुडीती शोभन उयने ताशे स्थितम् ।।-दयखेति । ९६२ दे रक्षणे । लोट् । गीतेति । ९६३ श्यैड् गनो। कर्तरि त । 'द्रवमूर्तिस्पर्शयो. इस.' इति सप्रमारणम् । प्यानेति । ९६४ प्यङ गरौ । प्राग्वत् क्त। यण्वत्त्वावत्वम् । बातेति । ९६५ त्रेड् पालने । कर्मणि क । निद्वा. दयोऽनुदात्ता आत्मनेभापा. । पूतेति । ९६६ पृड़ पवने । शोधनं तत् । कर्मणि क । मृतेति । ९६७ मूड् वन्धने । प्राग्वत् फ.। सुडीती । ९६८ डीड् विहायसा गतो । क्तिन् । पूष्ठादय उदात्ता भात्मनेभापाः । तरामि । ९६९ तृ प्लवनतरणयो । अभिभवे च द्रुमे । लवन जलादावमक्त्वा गमनम् । उदात्तः परस्मैभापः । अस्मालट् ॥ अहं त्वा प्राप्य माया तरामीत्युक्तम् । तत्र त्वत्कृपा निना त्वत्प्राप्तिरपि दुर्लभेलाह- जुगुप्सतेऽघाब्यसनं तितिक्षुर्मीमांसते ब्रह्म च यो दृढासा । स खल्ववीभत्सितवृत्तिरचर्चा तवारभेतापि कृपां लभेत ॥ ३८ ॥ योऽघाञ् जुगुप्सते अधं निन्दति । व्यसनं दुःसं तितिक्षु क्षममाणो दृटात्मा च सन् ब्रह्म मीमासते विचारयति । स सल तवार्चामारंभेत कृपा लभेत अपि । अवीभत्मित- वृत्तिः वीमत्सितमन्येपा चित्तविकारो न यस्या तादृशी वृत्तिापारो यस्य स ॥-जु. गुप्सत इति । ९७० गुप गोपने । ९७१ तिज निशाने । ९७२ मान पूजायाम् । ९७३ वध वन्धने । एपा क्रमात् निन्दायाम्, क्षमायाम्, पूजितविचारे, दुर्गन्धादिज- चित्तविकारे च सनुक्तः । नित्यसन्नन्तत्वसाधनाच धातो. पृथक्प्रयोगाभावात् गोपना- वर्थपाठो व्यर्थ इति हरदत्तादयः । 'गुप्तिज्किन्य. सन्' इति सन् । एपामनुदात्तत्त्वात् सनन्तस्यापि तट् । ईदृशात् गुरोर्लट् । तितिक्षुरिति । तिजे. सन्युप्रत्ययः । मीमासत इति । माने. 'मान्वध-' इति सनि लट् । अवीभत्सितेति । वधे सनि नपुंसके भावे तः । आरभेत । ९७४ रभ राभस्ये । उपक्रमस्तत् । तत्रायं प्रायेणाड्पूर्व । लभेत । ९७५ डु लभ प्राप्तौ । द्वायो सभावने लिड् ॥ त्वत्कृपया जितेन्द्रियाणा त्वं सुलभ इत्याह- असक्तयोपैः पशुहनशुद्धक्ष्वेदन्मृगास्कन्दवनान्तवासैः । याभाद्यकामैनमनाद्गताधैः सृप्योऽसि विष्णो यमिभिर्वितापैः ॥३९॥ हे विष्णो, त्वं यमिभिः सृप्योऽसि प्राप्योसि । असक्तयोपरैनालिङ्गितस्त्रीकै । तदि- च्छाभावात् पशूना हन्नेन पुरीपोत्सर्गेण शुद्ध. श्वेदद्भिः अव्यक्तशब्दं कुर्वाणैः मृगै. क्रूरमृगैरस्कन्नोऽप्राप्त , अनभिभूतो वा, वनान्ते वासो येपा तै। याभादियु रतादिष्व- कामै. ॥-अमक्तेति । ९७६ पन्ज परिष्वङ्गे । कर्मणि क. । हनेति । ९७७ हद पुरीपोत्सर्गे । 'नपुसके भावे क.'। रभादयोऽनुदात्ता भनुदात्तेत.। वेददिति । ९७८ ।

·धातुकाव्यम् । १७५ जिश्विदा अव्यके शब्दे । उदात्त उदात्तेत् । शता । लस्कनिति । ९७९ स्कदिर गतिशोषणयो. । कर्मपि का। याभेति । ९८० यम विपरीते मेधुने । तच पुरुषायि- तम् । यम नैथुन इत्येवैके । घन् । नमनात् । ९८१ णम प्रात्वे श च तुमे । ल्युट् । गतेति । ९८२ गम ९८३ सूप गतो। गमे वर्तरिक । सृप्या । ससेः 'मह- दुपधाद्-' इति क्यम् । यमिमि. । ९८४ यम उपरमे । उदिदिति केचित् । 'यम स- मुपनिविषु च रति भवन्तान्मत्वर्थीय इनि । वितापै । ९८५ तप सतापे । घन् ॥ अङ्करस्य हत्यशेपमाह- त्वक्तातिरेवं तमसङ्गचेताः स्तुवन्नदृष्ट्वा च पुनः क्षणात्तम् । कृत्वा स कृत्यं दशनांशुगौरं कृष्णं चयौ दैत्यनिदाघमेघम् ॥ ४० ॥ न तने स्तुवन् पुनस्त क्षणादृष्ट्वा च कृत्वमवश्यं कर्तव्य कृत्वा, दशनागोर मन्द- लितसितात्मान कृष्णं स्पस्थं श्रीकृष्णं ययौ प्राप । वक्ता भातियन सः । असई चेतो यस्य सः । दैत्यरूपस्य निदाघस्स प्रोप्मर्तोः मेघ वर्षतुम् । तनाराकमित्यर्थ ॥ त्यति। ९८६ त्यज हानौ । मणि क । असक्षेति । ९८७ पन्ज सजे । घन् । अदृष्टा । ९८८ दृशिर् प्रेक्षणे । क्त्वा । दशनेति । ९८९ दश दराने । दगनशब्देन दन्तार्थेन तकिया लक्ष्यते । 'दंशे करणे त्युटि नलोपो वाच्यः' इति नलोप । कृष्णमिति । ९९० कृप विदेखने । विलेखनामहाकर्षणम् । 'कृपेवेर्णे' इति नक् । निदाघेति । ९९१ दह भलीकरणे । पनि । न्यज्ञादित्वात्कुत्वम् । नेपमिति । ९९२ मिह नेचने । अचि प्राग्वत् कु । स्कन्धादयोऽनुदात्ता उदात्तेत ॥ भगवतोऽरानुग्रहमाह- मोहं चिकित्सन्वचसास्य कृष्णो दीदांसुचित्तस्य सुविस्मितस्य । जगाम मीशांसितशत्रहस्तैगोपैः सहासौ परिपकपुण्यै. ॥ ४१ ॥ भनी गणो वचसास नो चिरिन्मापनयन् गोपै. सर जगाम । दीनामनिनन्य दीदामु प्रजभवनशीलं चित्तं यस्य तस्य । शीशासिताखाले । शीशासितं तीणी- तंजार से येषा तै ॥-चिपित्सतिति । ९९३ कित निवासे रोगानपने च । असमुदात्तेन् ।नमन्त । उदात्तत्वात् नरन्तस्स परन्मादमेव । म निवानादी व्य। रोगापनाने हि सगुच्यते । मदायनिपटापनयनारानादयशास्वार्थी । असार '. सिकिर' ति सनि दाता। दीदामु इति । ९९४ दान अवसर। ९९५ शान तेजने । नापपि नित्वसमन्ता रितेती । दानेरा नसरे, सोपी दाने मान्यध-' इति सनि छ । शीशासितेति । पाने निशाने १६ प. । परिपोति । ९९६१ पचप पारे । करिए । पोद for अन् । १ निदिदा पति भालपाटे. २ मादित्यात्' इलादरों इ. सामान -

·No text on this page.

·धातुकाव्यम् । १७७ । - बत एकागुफातिमामपि सर्वमनस्तु िस्पाति--विशेषां सर्वेषां मुदं दुहरानः पूरयन् । तद्रूपमहतं क्षारपन् वा ॥-सदनिति । १०११ बद भक्षणे । 'व्यत्वदन्ति का मेषान्' लादौ हितार्थोऽपि । मलाच्छता।मधुमति।१०१२हन हिंमागलो । ममनुष्का के इति टक् । अनुदात्ताबुदात्तेतौ । द्विपते । १०९३ द्विप लपीती । राता। दुहानः । १०१४ दुह प्रपूरपे । अपूरणं पानादिपूरणाथै क्षारणम् । तलाव लानन् । दिग्ध इति । १०१५ दिह उपनये । उपचयो लेपनम् । भनि क । लेख इति । १०१६ लिह बालादने । ण्यत् । द्विषादयोऽनुदात्ताः खरितेत । नक्षीमहि । १०१७ चक्षिङ् बकाया वाचि । तन प्रायेगाड्यूर्वोऽयं दर्शनार्थोऽपि निमन्त्रने लिए । पैत । १०१८ ईर गतौ । कम्पने न मे । मला॥ पुरावलोकनयाजेन भक्षानुप्रताप सितल तस्य प्रतिमाह- ईड्योऽयमीशः समुपात्तिशीलैराशासितः पीतपटीं वसानः । खीयैश्चकसे कशनीयकासी रमोष्ठनिसी नतचित्तनिती ॥ ४५ ॥ अपनीतः पीतपटी सानत्तदानी विशेपरम्मा परिदधानः सन् खोयैः चले संचरि- तवान् । पीतपर्टी पत्तान इत्यन्न मनोहरत्पनुजम् । वीराः। ईपः स्तुत्यः । सनुपाति- शीलैराशासितः । सनीचीनानुपान्ति पानं सोल्यन्ति लभ्यन्ति ये तैराशासित इष्टः। सनीपान शासनीपान् कसित शातितु शीलं यस्य स । रमाया जोडं नितितुं चुम्बितुं शीलं पत्र सानताना चित्तं निरुपितुं शोधपितु सील पत्त्य तः ॥-ईज्य इति । १०१९ ईड स्वतौ । पत् । इति । १०२० ईश ऐ । पचायचि ईशः । सनुपा- तीति । १०२१ बाल उपवेशने । उपपूर्णत्वात् सेवार्यत्वम् । तिन् । नातातितः । १०२२ लौट शातु छायाम् । सादेले । निजि सः । वसानः । १०२३ वस साच्छदने । शानच् । च।१०२४ कति गतिशास्नयो। शेलेके।क्तत्यन्ये । सेल्ट् ि। पानीपाती। शेरनीयर् । रत्तेमिति । रनोटनिती । १०२५ णिति जुन्यने । लिनिः । चित्तनिती। १०२६ णिजि लौ । लाग्यन्ताजिनि ॥ भगदर्शनेन पौराणा सल्वास्नानुरूपं विकारं वहुमाह- शिवानपिसानसुवर्णभूपासपृश्चितो वृज्यविवृश्चिन्यः । पृत्तामजः पृलितगोपसूनुप्रोऽब्धिशाची स जनैर्युवशिः ।। ४६ ॥ सन्धिपी स पृषामा व्युत प्रकाशितगोपस्नु स्युच्योपयालय तन् युपद्भिः पौतुपाहिशपाद तत्र निधीभवतिः । अतीदिति नेपः । नरगिलाह-शिक्षा- गभिरल्यान्दं पुजानिः पिपलभिर्वपिन कितीभवित्रीभिः सुवर्णभूपानिः स्वपितः पिलभूतो एव्यतिहितेयः पनीरवन्शीले सनि सेयः ॥-विधान- पिनेति । १०२७ शिजि बरे वादे । २०२८ पिजि पर्ने । लिवंत्त् । १. 'मप' पति पाठः. २. ' लास पाम् च पाठ

·No text on this page.

·धातुकापन् । १७२ ता. पारगिलम् ॥-ल शी। १०४५ इण् गो। 'एतिरतु-पि। समातेति । १०४६ र अमायने । रमी रु । धोलेति । १०४७ इफ लरने। गरिकशीपाच्यम् इति क्यम् । विपन् १०४८ वी तिचाप्तिपजनकान्ससनसार- ने । जन्मोप कमत्वात् गर्भमाग जन । राता । इसतिति । वो ईशी प्रमादरोधातो शता । सानालात् । १०४९ या प्रापपे। इस प्रापर्ण गति । लड् मातेति । १०५० वा गतिगाधनयो । 'गन्धनं सौरम्माकरणम् इति वहानामभाष्ये । नर्दन हिमन न गन्धनम् इति लागुक । उलातेति । १०५१ मा दीप्तौ।यो कतरि फ.॥ भगवदर्शनोत्सुकाना नारोगामवसामाह चतुर्दशभिः- स्वान्त्यस्तदा भाणमुपाश्य चानं निद्रां गताः प्सातिपरास्तधान्याः । पान्यः शिशून्धात्यधनानि रान्योलान्त्यश्च काश्चिकुसुमानि दान्त्यः४९ ल्यान्त्यः कथा: प्राणमुदा पतीनां निर्मान्य इमानि चटून्वचत्तः । नार्यों विदित्वोपगमं मुरारेरासनाता राजपथं सुमृष्टम् ॥ ५० ॥ तदा नायों मुरारेस्पगर्म पिरित्वा सुर तम्बशोधितं राजपथं गता लासन् । सान्त्व. रूपनं कुर्वत्व.।जन्या. भानं एकनानुपाय भुक्त्वा निद्रा गताः। तथा-साति- परा भोजनपराः। शिशन पान्लोरक्षन्या धान्यधनानि रान्सः तत्तबनेभ्योपच्छन्दः। रान्तः तान्येव तेभ्य ददानाप । काचित् पुसुमानि दान्यः उनलः । क्याः स्यान्त क्यपन्य । प्राणनुदा पूर्णांना पतीनालेधान निर्नान्यः कुर्वानाः । चरन् प्रियवाक्यानि पचलः भाषमाणा एवं तत्तत्प्रति पुर्वापा-कान्य इति।१०५२ प्णा शौचे। शतरिते।'लाछोनदोर्नुम्' इति नम्। भापम् । १०५३ श्रा पाके। पाकोन विहित्तिः । पतौर के पचासत्तम् । निद्रान् । १०५४ द्रा कुत्ताया गती । साव पलायनखापौ । खापे निपूर्व । जातधोपसमें इल। प्लाति । २०५५ प्सा भक्षणे। किन् । पान्तः ।रान्तःसन्तः । दान्यः । रूपान्तः।१०५६ पा रक्षगे। १०५७ रा दाने। १०५८ ला सादाने । द्वापपि दानावित्येने । १०५९ दा स्दने। १०६० त्या अपने का इलाप देविद । एन्यः शतार डीम् । प्रागति। १०६१ मा पूरपे । तीरे से नतम् । निर्मान्तः । १०६२ मा माने । माननेहा- तर्भावः । निपूर्वत्वादभेदः । रातरिजम् । वचयः । १०६३ वच परिभाषाशतारे डोपि सलकाराभावाद् 'भाच्छीनयो.'शव नुम् न । इजादयोऽनुदात्ताः परलैमापाः । हट् त्वालनेदी । विदित्वा । १०६४ विद हाने । क्वा । नारन् । २०६५ अस मुवि । ल्हु । सुरध्न् ।१०६६ मृजू हौ । शोधना ता । नगि कः॥ विलन्वहेतोः समरोन्या विलोक्य सुना इव तथुरन्याः । उदश्वसन्प्राणमिवाप्य काश्चिदृष्ट्वा तलीलं नूदु जक्षतं तम् ॥ ५१ ॥ १. 'मविप्रजनकान्लनसादने इति पाठ..

·१८२ काव्यमाला। -- लय रजवयनमाह- दीव्यन्देवो विचित्रत्युवमय रजनं प्रेसवाल्यूतमने टोन्यन्तं तत्रवत्र न्नुसितपालगनान्नोव्युष: प्योसहीनन् । तं लुप्यदृष्टिनृत्यद्रुपमपि च गतत्रासमुकुथ्यङ्गं पोध्यं प्रोचे वरेण स्वजनविगुपितं बिन्यता पुग्नमावीम् ॥१३॥ लय दीयन् गच्छन् देवः श्रीडाद कुर्वन् हरिरने मन्यूबनगद रुन्त । ओ देवः ।लोव्युनः लक्ष हटिलीनवनां व्युमः दाहनः । रजनन् । निति- स्युवम् । नानारू सूचिकन कुर्वन्तन् । नितान् ननितान् प्गनान् घोही विनागशून्यं यया त्या तत्र वन टीवन्त टोवनं कुर्वन्तम् । प्योनहीन रनको पा वा । लगि व पुस्मनाची नियना निरसना तरेन प्रोत्र । अचंदन! यन्सां जलन्सां बै सन्त्री ट्वस तन् । उकृष्ट पूदीनवदई यस वन्। पोव्यं हिंसनीयम् । बजनेन विगुवितं परिनन् ॥-दीवनिति । १९०७ बुिडा विजिगीपाब्यवहारद्युविलंगितिछ । यवहार क्षित्र्यिदिश्च । विद (दिदि) रेसन उति देवतान्तदिसूत्रे प्राह हरः। ब्लात् गलये शना । देव इति श्रीडादौ पत्र । विकिटुवन् । १९०८ पित्रु तन्तुजाने । शिशप छ । लालूनन् । १९०९ विड़ गतिशोपन्योः। तरिके 'जस्वत्रिय-' इत्यूलाठबन्नन् । १९१० टिव निकने लास्यानि.सरण वत् । शना । निवेति । १९११ प्णुतुब्दने। कननि का१२ प्णुतु निरस्ने इति नेत्रित हाति। १९१३ नानु रणदीयोः। दिव्युमः।२१४ व्युप दाहे। 'इगुपय-'इति कः ।प्पोजेति। प्युस विमान इत्येके । इन्। स्पनिये। ११२५ प्लुप च । दाहे इति शेषः । शता । नृला। १९९६ नृती गात्रकिये। गता । नाति । १११७ त्रसी देगे। पन् । यदिति । १९१८ कुथ पूरीनावे । दुर्गन्धीमावस्त ()। राजा । पोयम् । १९१९ पुथ चायान् । प्यत् । विगायन । २१२० गुध परिवेष्टने । नीतः। वियना । ११२२ क्षिप प्रेरगे। तव निरस- न्न् । शता। पुष्पेति । १९२२ पुप्प विजने । पनये कः॥ तिन्यन्नते तिन्यति नान नन्ननः तीन्यत्नु तद्रीलमृते वदान्यहम् । देहि प्रभोःश्रेय सुसोहनाय मे जीर्णानुकाय: त्वमझीर्णनंगुकम् ॥ ५७ ॥ है जिन्यन्नते नादानवयुद्धे रजक, नन्ननः नन्दल गटामवलु विन्यति लाही- नवा नान । दद लादहं बोलनाते वदाने । हे प्रनोः प्रेय (मुजोहाय ने) जगाचाय भिन्नाम्बराय ने ना मुसोहनव मन्यत्ययमहोगनवनशुर देहानांशः नोनशोनः कयो यस तल दिवा ॥-विन्यदिति । ११२३ तिम ११२४ १. 'विनोदमदतननान्दिगविपु' इति धानुपाठयपा. .

·धातुकाव्यम् । १८३ गिरमदूम टिम ११२५ ष्टीम आर्दीभावे । तीम इत्यप्येके । तिमे शता। स्तिम्पति । टिमेलट् । स्तीम्यत्सु। सघिसाम्यात् तीम्यत्तिति वा छेद. 1 टीमितीम्योः शता। नीलम् । ११२६ ब्रीड चोदने । चोदन लजा । प्रेरणे च द्रुमे । घन् । प्रेष्य । ११२७ इप गतौ । ण्यत् । सुसोहनाय । ११२९ पुह चक्यर्थे । स च तृप्तिः ल्युट् । सहेत्यप्येके । जीर्ण इति । जीर्ण इति । ११३० जूप् ११३१ झुप क्योहानौ । यो वर्तरि स.। दिवादय उदाता उदात्तेतः क्षिपिवर्जम् ।। रजक्याक्यमाह- कि सूयसे नितान्तदीना- मुट्ठीनकाकसम भूपतिधीनमेतत् । मीयस्व रीणनय मा क्षितिपालयेऽस्मि- न्त्रीयस्व धाष्टर्यमिति दुर्मतिरीशमूचे ॥ ५८ ॥ हे अदून अपीडित, रहीनकाकसम, त्व नितान्तदीना गिर सूयते उत्पादयति । एतत् त्वया वाच्यमानमक भूपतिधीनं भूपाधार तदायत्तम् । हे रीणनय गतविनय । अलिन् क्षितिपालये राजरहे मा मीयख मृतो भव । धाष्टयं नीयख च्छादय । दुर्मतिरिति ईश- मूचे ॥-सूयते इति । १९३२ पूड् प्राणिप्रतवे। प्राणिग्रहणमतन्त्रम् । अवमसूयार्थोऽपि। मलाहट । अदून। ११३३ दूङ् परितापे । खादय ओदित प्रति ओदित्वानिधानत्वम् । दीनाम् । १९३४ दीङ्क्षये । उहीनेति । ११३५ डीड विहायसा गतौ । गतिमात्रे च । चीनम् । १९३६ धी लापारे । एषु कर्तरि क । नीयस्त्र । ११३७ मीड् हिंसायाम् । त्निान मृति लोट् रीति । ११३८ रीड लवणे । प्राग्वत् त । आलये १९३९ दीद सपणे । 'पुर । नीयख। ११४० वीइ । वृणोत्ल । चादनं परित्रहो वा तत् । रोट । खादय सोदित. ॥ आपीय तद्गिरममाननिरीतरोपः प्रीति इयतोऽस्य स करेण शिरोधिमच्छान् । धर्मावमायजनदः सलु चोऽजनिष्ट दीप्तोप्मपूर्णभुजपूर्णविधूर्णवैरी ॥ ५९ ।। न तगिरममापीय शुत्या अमानगिरीतरोपोऽमानमवधि यथा तथा निरीको निर्मगे रोपो चम्य तारा सगरमस्य प्रीति इयतलनपुर्वतो वासोदानाभायेन नारायतोऽपरस्पर शिरोबियरेणाचात् चिरटेन । यमधर्मापसायजनदो मिनारायजमानामयपरिना पन् पनि । दीप्तोमन भुजेग तृण यथा तथा विभूति परिणो मेनन --- १. 'सपरे परिपा विसर्गरगेपो दरच 'ति विरालोपे 'मन रोम' नि. पक्षातरे न नीम्स' पनि योयम् २ 'चोदने 'भिरार.. ११२८ पाह पर गोपदप .

·No text on this page.

·घातुकाव्यम् । पाहायाम् । ग्लानावेष प्रयोगः । मुरारितु 'बई याताम्यति' इति काहायामेवाह । 'शामिलधाभ्यः' इति पिनुन् । दनोति । १२०३ दमु परामने । अयमर्मकोऽपि । प्राग्वत् पिनु । शान्तीति । १२०४ श्रम तपति सेदे च । चिन् । भान्याने । १२०५ भ्रम अन्वलाने । अपनत्मक समक्ष ल्हु । क्षान्येति । १२०६ क्षमू सहने । ज्यापित् । लेट् । कान्तम् । १२०७ लमु ग्मनी । पतरि कः । नापति। १२०८ मदी हदें। पोऽत्र गर्व । स् । समादयो इत्ता. ॥ अस्ताचासविजलविश्वतसनो निईतवासैर्नुतो वेदव्योपदप्लुपो विसितधीकुवजनाहोचुतम् । मुस्तामोlमसः किटिस्त्वमसमो लुट्यन्खलानोकसो भृश्यभ्रंशनवकारादयस्तृष्णाहरो हप्य मे ।। ६६ ।। वं विमिनधोगमनागमष । पिसिना प्रेरिला मिरचनना जनानमोर समजो दग्धपानति गन्न लिलागत ननकान स्थान्धा निज- सानिधन मोहिलेकर । निर्दलमानित उपभगो वाम नमोन्मानाने पेपा है ।गा. न्योपान्यागरण वेगना विभागान् । मनोकामा परे- माणहीनो या गानोदी मगाराप्तीनिदिवराहपोकन परिजनोगत सोर सानान टान् कोमन्न् । सामान्य गोमादा. मना माल्यार पाना छापिनी बादाम योगा।-ति । १२०९ अनुपपे । मनि ।। २२० यनु परो । । मिलती । १२९१ ज मोमी - 1 १२१२ तमु पो छ । निर्दरी। १२९दनु गली- । --है। १२९४ यमुना । दिने । पर्नेमा मिस (मी)-- । । ११५च्युप मागे । नति। । । :::: एप पारे । ।वितिनि। १२१७ विसर्ग १२१८ गुरपामा १२१९ उम्र 11. गुर --- । पिन - ..', प... -- । म . . . - -'. REP ।

·No text on this page.

·धातुकाव्यम्। १८९ तेन तौरभेण धूता संत्रान्ता भूता पलितत् तादृशं पानं रजती लोकुर्वती । कीर हरिम् । लतारिवलं तं हितितमारेवलं येन तम् ॥----सुन्वदिति । १२४७ पुञ् अभि- पवे। अभिषवो निप्पीउनरूपनरासंधानतानादिः । शता तिता । १२४८ पिजू प. न्धने । निसः । शितेति । १२४९ शिजू निशाने । प्राग्नत् ।उन्मितेति । १२५० डुमि प्रक्षेपणे। शाम्पत् स । निनपेति । १२५१ चिञ् चयने । “एरन्। आस्तृतेति । १२५२ स्तृञ् जादने । त्भपया विक्षेरे । प्राग्वत् सः । कृतमिति । १२५३ कृञ् हिसायाम् । प्राग्वत् कः । उपती । १२५४ वृञ् वरपे । लोकार- छादनं वा तत् । शतरि हो । तेति । तेति । १२५५ धुन् कम्मने ।धूबइलेके। दोः मनिका खादय उभपतोभापाः। नुसता धुस्वर्जन् ॥ फन्दण दुता विलेपकुशला सा चान्तिकं हिन्वता पृष्टा तेन पृता विलेपनमदास्पार्याच लोकस्मृते । संप्राप्यो निजशक्तिराद्धतपसः साधो: स देवोऽपि ता- सूचीकर्तुमुपानशे नुकृतिनी प्रस्तिनुवानः खलान् ॥ ६९ ॥ पन्दन दुता पीडिता ता च विले तलपादने कुराला अन्तिरं हिन्वता प्राप्नुपता तेन पृध पृता प्रीगिता साप प्रोपनीयाय सोपस्ते लेपारकाय भगवते विटेपनं पत्भमसात् । निजसतिरास्तपतो निजरातमा खल वारसा रासलेफले तो पल तल सायोः नाद स देवोऽपि तान्जीनुजदेहा तुनुमान सम्म प्राप । पत:-मा सशतिनी । कीदृशो देव सिलान्प्रतिद्वान् आस्कन्दभिभवन् ॥-दु- तेति । १२५६१दु उपनापे । स्नान । हिन्वता । १२५७ हि गतौ सौ च । दाताहता । १२५८ पृ प्रीती । नी । साचि । १२५९ स्पृप्रीतिपाल्नयो । पराक्तते । सरले । किम् । समानः । १२६० आप्ल व्याप्ती । यत् । रासीति । १२६६ राक रासी । सिन् । राति । १२६२राध १२६३ साध से. रिली। राधे वतारे . । साधो । 'हवासानिमितदिताध्याय उन्' इति साधेर प्रलय. । हादसोऽनुराताः परलभाषा । उपान्थे । १२३४ अव्याही पाते च उने । कोले' इति नद । प्रतिपान. । १२६५ ष्ट्रिय आन्दने । । नरवीरनुलगुरुम् । कास्कीइनिधारमार- तामातिस्य पदे पदेन चियुके चातिमुवन्पाणिना पने सवतां वधे धनसाम्बी मनोशारतिम् । पि शाददतीमिमां मन गानेहीति पाचापरा- भेपानीलगुन शिवनमा तिम् !! !! ९८ ·- १९० काव्यमाला। - - असौ ता पदे चरणे पदेनातिक्याक्रम्य चिबुके पाणिना चातिग्नुवन्नाक्रमवैज्वीमवक- देहां मनोज्ञाकृतिं चके । कीदृश । सनुवता हिंमता वधे दधृक् प्रगत्मः । किं च 'मम गृहानेहि'इति याच्यापरामदभुवतीं व्याजमकुर्वाणामव्याजभक्कामिमामेष्यामीत्युक्त्वा अमु- १२६६ तिक १२६७ तिग चे एतावप्यास्कन्दने । आद्यालयप् । अतिग्नुवन् । तिगेः शता । सप्नुवताम् । १२६८ पध हिंसायाम् । शता । दधृक् । १२६९ निधृषा प्रागत्म्ये । 'ऋत्विग्दधृक्-' इति क्विप् । अदभुवतीम् । १२७० दन्भु देम्भे । दम्भो लोकरञ्जनार्थ कर्मानुष्ठानम् । शतरि डीप् । समृद्धति । १२७१ ऋधु वृद्धौ । अयमक- मैकः सकर्मकश्च । कर्तरि क्तः। क्षिण्वन् । “१२७३रि १२७४ क्षि १२७५ चिरि १२७६ जिरि १२७७ दाश १२७८ द्रु हिंसायाम् । 'एषु छान्दसेषु क्षिधातु. सर्वथा लोकेऽस्ति' इत्युक्तस्य क्षे. शता ॥ कुब्जावैरुप्यहरणानन्तर केऽपि भाग्यवन्तो भगवन्तं ज्ञातवन्त इत्याह- क्ष्मां दनुवन्मखचमिव्यसनानि रिण्व- नृक्षिण्वतां चिरयणैरपथं जिरिण्वन् । कंसं प्रदाश्यमतिदुर्द्रवमुहुदूपु- श्छन्दः श्रुतोऽपि स हि कैश्चिदवोधि लोके ॥ ७१ ॥ छन्द श्रुतश्छन्दसि वेदे एव श्रुत प्रसिद्धोऽपि स लोके मनुष्याणा मध्ये कैश्चित् भाग्य- वद्भिरबोधि ईश्वरत्वेन ज्ञात आसीत् । कीदृश । मा महीं दनुवन् पालयन् मखचमिना क्रतुगसहप्या(रा)शिना देवाना व्यसनानि दु सानि रिण्वन् नाशयन् ऋक्षिण्वता हिंस- काना चिरयणैर्वधैरपथ कुमार्ग जिरिण्वन् नाशयन् । प्रदाश्यं हिंस्यमतिदुर्दैवमन्येषामत्यन्त हिंसितुमशक्य कंसमुद्दुदूपुरुच्चैरधिक हिंसितुमिच्छु ॥ दनुवन्निति।१२७९ दध घातने पालने च शता । मखचमीति । १२८० चमु भक्षणे । णिनिः । रिण्वन् । रि क्षि इत्यत्रादौ धातो शता । ऋक्षिण्वताम् । 'आद्य ऋक्षीत्येके' इत्युक्तस्य धातो शता । चिरयणै. । चिरिधातोर्युट । जिरिण्वन् । जिरे. शता । दुईवम् । द्रुधातो खल् । उद्दुदूपु । दुट् इत्यपि केचित् । इत्यस्य सन्युः । केचित् 'छ. न्दस्यह व्याप्तौ' इति पठित्वा दघादिलोकेऽप्याहुः । एतदेव छन्द श्रुतोऽपीतिवादेन द्योतितम् । तिकादय उदातेत । रितिद्रुदुड्वर्जमुदात्ता. । दुइवात्मनेभापः । वृत् । स्वादयो वृत्ताः॥ १. 'गता च' इति वातुपाठे. २. 'दम्भने' इति धातुपाटे ३. चातुपाटे तु 'दृ' इसे- घोपलभ्यते तथाच 'दुर्दवम्' इत्येर पाठ. स्यात्. १२७२ 'अह व्यामो' नोदाहता.

·धातुकाव्यम् । एवं राजमार्गसगारेण तमसमकानन्दमुक्ता गोपुगताना मुहनानियेन तत्राप्तिगाह- तुदन्कुचरिताशुभे प्रणुदमान इष्टं दिश- प्रभृष्टपललान्क्ष्पिन्नरिमति कृपन्माधवः । नापन्नजुपत क्रमानगरगर्भमुद्वैजय- न्नलग्नमनसः खलानवरालज्जमानाशनम् ॥ ७२ ।। माधव कमात् तत्र तत्र विलम्बमान रुपन् गरछन् नगरगर्भमभ्यन्तरप्राकारान्तभी- गमजुपतासेवताश्रितवान् । तत्रत्यजनं प्रीणितवानिति वा । कीदृश कुर्वनित्यत्राह-~-कुच- रितान् रजकादींस्तुदन् । मालाकारादीशुभे प्रणुदमान. प्रेरयन् । तेषामेव इट ददन्- (त्) । प्रभृष्टं पक्कं पलल मास यैतान् दुष्टान् क्षिपन् प्रेरयन् निरस्यन् । अत एव अरि- मतिं कृषन् विलिखन् विदारयन् । अलममनसो दुर्वापारेषु अल्ममलजितं मनो येषा तान् खलान् उद्वेजयन् भीषयन् कम्पयन् वा एतानि पट् तत्कालविशेषणानि । कीदृशं नगरगर्भम् । भगवत्प्रेम्णा अवशा व्याकुला लजमाना सलज्जा अजना यन्मिस्तम् ।।- तुदनिति । १२८१ तुद व्यधने । शता । प्रणुदमान. । १२८२ णुद प्रेरणे शानच् । दिशन् । १२८३ दिश अतिसर्जने । दानं तत् । शता । प्रभृष्टेति । १२८४ भ्रस्ज पाके । मंगिक । फित्वात् सपसारणम् । 'स्को-' इति सलोप क्षिपन् । १२८५ क्षिप प्रेरणे । निरसननिन्दादयोऽपि प्रेरणभेदा एव । कृपन् । १२८६ रुप विलेसने । तदत्र हलमै । द्वयो. शता । तुदादयोऽनुदात्ता. खरितेत । ऋपन् । १२८७ ऋपी गतौ । शता उदात्त उदात्तेत् । अपित । १२८८ जुपी प्रीतिसे- वनयो । ल्ड् । उद्वेजयन् । १२८९ ओविजी भयचलनयो । प्रायणोपूर्व. । अला- पिणचि शता । १२९० ओलजी १२९१ ओलजी बोर्डने । लजे. तर क । लज्जमानेति । लस्जे शानच् । सस्य जन्वम् । 'ओलजी ओलस्जी बीलने' इति चान्द्रमतं माधवपितम् । जुपादय उदात्ता अनुदात्तेत. ॥ नगरगम वर्णयति पञ्चभि.--- वृक्णव्याचरसोञ्चत्ती फलगणानव्युच्छितायां निशि सान्ती नछंति मिच्छिता सुजनता यस्मिन्हितं जर्जती । चर्चन्ती कटु झर्झती बुधजनं दोपं त्वचित्वर्चती नित्वं भूपतिमुजनोज्झितमना यत्रास्त खल्या सुखम् ।।७३॥ सुजनता सजनसमूहः । 'प्रामजन-' इति तत् । 'सामूहिक्षु तदन्तविधिरिष्यते' इति जनान्तादपि । मिच्छिता केशिता यलिन् न इच्छति प्राप्नोति । वीरशी सुजनता। । १. 'नीरने' इति पाठ.

·१९२ काव्यमाला। वृक्णव्याचरसा । वृषणश्छिन्नो व्याचे व्याजे रस आग्रहो यस्या. सा । फलगणान् उनी पृथक्पृथगाददाना । निशि अव्युच्छितायामनतिक्रान्ताया प्रत्यूपे एव सान्ती । एतैरत्यु- त्तमत्वमुक्तम् । हित श्रेय एव जर्जती सर्वतो वदन्तीति कंसस्यानिष्टत्वे हेतु. । सल्या त. लसमूहो यत्र सुसं यथा तथा आस्त स्थितवती । कीदृशी खल्या । कटु क्रूरं चर्चन्ती परिभाषमाणा । बुधजनं झझती संतर्जयन्ती । भूपति राजानं दोपं त्वचित्वा आच्छाय नित्यं सर्वदा ऋचती प्रशंसन्ती । उब्जनोज्झितमनाः । उठजनेनार्जवेनोज्झितं त्यकं मनो यस्या' सा ॥-वृषणेति । १२९२ ओ व्रश्चू छेदने । कर्मणि क्त । व्याचेति । १२९३ व्यच व्याजीकरणे । घञ् । उञ्छती। १२९४ उछि उञ्छे । शतरि डीप् । 'आन्ची. नद्योर्नुम्' इति विकल्पानुमभाव । अव्युच्छितायाम् । १२९५ उछी विवसे । अतिक- मबन्धनवर्जनेषु च द्रुमे । कर्तरि क्त. । ऋच्छति । १२९६ ऋछ गतीन्द्रिप्रलयम् तिभावेषु । इन्द्रियप्रलयो मोहः। मूर्तिभाव काठिन्यम् । अस्मालट् । मिच्छिता । १२९७ मिछ उत्क्लेशे । स च पीडा । कर्मणि क्त । जर्जती । चर्चती । झझती। १२९८ जर्ज १२९९ चर्च १३०० झई परिभापणसतर्जनयो । आद्यान्यावपि चान्तावित्येके । एपा शतरि डीप् । स्वचित्वा । १३०१ त्वच सवरणे । क्त्वा । महनती। १३०२ ऋच स्तुतौ । शतरि डीप् । उब्जनेति । १३०३ उम्ज आर्जवे । ल्युट् । उज्झितेति । १३०४ उज्झ उत्सर्गे । दस्य चुत्वम् । कर्मणि क्तः ॥ शत्रूलोभकरेफरीढितृपिता तृम्फाय तोपार्थिनो राज्ञो नित्यमतुम्पकान्वितुफती बन्धूंश्च संतुम्फती । युद्धेपूट्टपिता हितेप्वदृफिता यस्मिन्नुफन्ती सुरा- नृम्फाही पृतना स्थिता सुगुफितैर्माल्यै. कचान्गुम्फती ॥७४|| यस्मिन पृतना स्थिता । पृतना विशिनटि-शटोभकरेफरीदितृपिता । शत्रूणाम् हो भकम्य मोहफस्य रेफस्य युद्धम्य रीट्या कथनेनाग्माभिरेवं शत्रूनाफुलीकृत्य युद्धं कृत मिति परम्परोकन्या तृपिता मदा सुतुष्टा । तोपार्थिनो हिमेच्छो राशस्तृम्फाय सतोपाय अतुम्पकान् अहिंमकान् सदा वितुफती हिंगती वन्धुंध सतुम्फती हिंसती । उपिता उप क्लेगिता शत्रयो येषु तेगु दुद्वेगु अपिता से शिता अप्रयना । मुरान् प्रान्ती हिमती । एवंम्पत्वात् ऋम्फाही भगवाकृत ववमहतीति "म्फाहीं । सुगुफितः गम्ग ग्याल्य कचान गुम्फनी बन्नती। अनेन तम्या जितशत्रुत्वमुक्तम् ॥-उदोमा । २३०. टुभ विमोहने । निमोहन व्या फुलीकरणम् । बुल । रेफेति । १३०६ रिफ कायनयुदानन्दादिंगादानगु । अम्माद घनि रेफ । रीढीति । रिह दयेके । किन। तृपिता । १३०७ नृप १३०८ तृफ नृमी । प्रीणने हमे । आय. तृफेल्यो । मृग १ मिर्गनयो' इति वानुमाटे • अयं च पातुर्द कागेपर दबारम्य मनं मr. शुमनिवाने दनो जदत्वम् तेन 'जितिपनि' नीटगिद्धिी स्पष्ट हयसरगमे भागे. ।

·धातुकाव्यम् । १९३ तरि त.। तृम्फाय । तृपिन् । तोपेति । १३०९ तुप १३१० तुन्प १३१९ तुफ १३१२ तुन्फ हिंसायाम् । तुपेर्घन् । अतुम्पकान् । तुम्पेर्युल् । नितुफती । संतु- म्फती । तुफितुम्फ्यो शतरि डीप् । उडुपितेति । १३१३ टफ १३१४ इन्फ उ- कशे । बायोऽपि फान्त इत्येके । पे. मणि क । अफिता । दृम्के कर्मगिक । नकारलोपः । जफन्ती । १३१५ कफ १३१६ ऋन्फ हिंसायाम् । 'हफे शतरि डीप् । मम्फेति । महम्फेर्घन् । सुगुफितै । १३१७ गुफ १३१८ गुन्फ ग्रन्थे । गुफे क्मगि कः । गुम्फतीति । गुम्फेः रातरि डोप् ॥ पीयूपोभितहेमकुम्भविशुभद्वक्षोजशुम्भत्तमा दृब्धस्रग्धरवृत्तकैश्यविधितां शोभा जुडन्योऽजुनन् । नार्यः संमृडदालिकेलिपृडिता यस्मिन्पृणन्त्यः प्रिया- नित्यं तैर्वृणिता मृणालकमनीयाङ्गयो वितोणाशयाः ॥ ७५ ॥ पलिनार्योऽजुनन्सनचरन् । वीदयः । पीयूपेणोभित पूरितो यो हेमकुम्भ- स्तद्विशुभना शोभमानाभ्या वक्षोजाभ्या शुन्भत्तमा अत्यन्तं शोभमाना । दृब्धस्रजो प्रथिताया नालाया धर धारकं वृत भनयनुरूपं वद्ध च यत्तैश्यं केशसमूहस्तेन विधितां विहिता शोभा जुडन्यः प्राप्नवल । संडदालिलिडिता संमृडन्तीना मुसायमानाना- मालीना नेत्या पृद्धिता सुखिताः । प्रियान्नृणन्त्यः । तैनिलं वृणिताः प्रीणिताः । मृणाल्कमनोकाचो मृणाल्वतोमलमा पासा ता । वितोणाशया । वितोणो विगत- पौटिल्य लाग्यो पासा ता. । अनेन नारगर्भस्य मुखकरत्वमुकम् ॥ उभितेति । १३१९ उभ १३२० उन्म पूरपे। उभे मंगि काकुम्भेति । केन जलेन उभ्यते ति पुम्भ । पुम्भः कनगिनन् । पोदरादित्वादकारलोप । विशुभन् । शुभदिति । १३२९ शुभ १३२२ शुन्भ शोभाय । हिंसाया व दुने । द्वयो. राता । इंधेति । २३२३ भी अन्ये । ननि । वृत्तेति । १३२४ घृती हिमाप्रन्यनयो । प्रा- पत् १ । विषिताम् । १३२५ विध विधाने । प्राग्वत् क । जुन्यः । १३२६ उड गती । जुन इत्येके । जुढे. शतार हो । अजुनन् । जुनेले । सहरिति । १३२७ मृड मुग्मने । दाता । पृद्धितेति । १३२८ पृड न । कर्मी रू । पन्ला । १३२९ पृण प्रीपने । शतरि रोप् । वृनिता । १३३० वृणेति च भा'ने । वी एमालेति । १३३१ मृण हिंसाचाम् । 'तमिपिडिमिति पनिपनि पर' शी मोजोसे कालन् । तोमेति । १३३२ तुण पाटिये। पम् ॥ चारादयोऽपि पुरे मुग लिता इलाह- वात्स पुण्यसुगमस्य वधं मुणन्तो महान यत्र पुरणु. शुनका योश्च । - ·1 . fting firms dar गीति, 11:02:॥ HT: 1:1 .1" ort"'"""" SHRI AM ETAIL." ! HIT Hric: Artist : Mirritafinit में ममता । गेम ॥ - '..। १333 Timirit.गी भी मारे TM ifi.. | 35 गुण || ११ ।१.२३ गया महोयो । ITEM OEM } १२ गुन 1 . । १३30 Pag: ' KE ! १३३८ शुण १२०० पूर्ण पण। 1. 4.रा । । गु. सन । १३४० पुरतोयो ।' सी ।।१२४१ कुर २१ । मारे । । १३४२ गुर। ॥ गमा ममागनानामिनि पा; --- मुगन्नि: गुरपोरता पुरनगलाना जनजीवहीं । फंमः स्थितो यत्र तह लो, स्टामरा रानभीन्छन् ।१७७|| प.गो पत्र मिली लोक त? यान । फग । मुराध्यो बामग रा । धुर इस घोर तो यस्य म । गलानां पुरन् मे गन्छन् । श्रेष्ट इत्य । उनी वयही जन जीयगुन्मूलयितु सक्त शील यस्य स । स्तृटा अदिता अमरा येन माट करान् हिसारपणशीलान् जानी येन इच्छन् । एते कंगम्य लोहिंमाया गौरीगु. सम् ।।-मुरेति । १३४३ मुर मवेटने । क भुरेति । १३४४ धुर विराने ।। नने च द्रुमे । के 1 पोरेति । १३४५ धुर भीमार्थश-दयो । घम् । पुरन् । १३३३ पुर अग्रगमने । शता । जनजीवयहीं । १३४७ बृह उद्यमे । स चोन्मूलनम् । गिनि । ततह । १३४८ तृह १३४९ स्तृष्ट १३५० तृन्ह हिंसा · । पृन्ह इत्यप्यो तृहेलिट् । स्तृटेति । स्तृहे कर्मणि क । तृहेति । तृपन् । अभीच्छन् । १३५१ इप इच्छायाम् । केचिदुदित पठन्ति शता ॥ तत्रापि भाग्यवन्तो भगवन्तमतृप्तदृष्टयो दृश्यन्त इत्साह--- गतनिमेप सुदैझि किलन्विभुः सुकृतिभिः स जगत्तिलकाकृतिः । चिलितपीतपटेन चलन्निलन्नविलितोरुकृपा परितो दृशम् ।। ७८ ।। क्लिन् कीडन् से विभुः सुकृतिभिर्गतनिमेष यया तथा उदैक्षि उरिधिकं दृष्टः । १. 'उद्यमने' इति धातुपाठ. २. पोपदिष्टोऽयं पुस्तकद्वयेऽपि. ।

·E:::.-:.-.:.-: । fof ~~ I. I. •९|| E. If . ::-.... गा। frr. -- ...-:-:-- .. . . पंथ -:-:-:-:-7 | "गण- पाणि - ir-: । १२६१ शिल नापरणे । सनि। ३.२ गिल १३६३ पिल यी ५ । प्रनिराम् । २३६४ मिल पोलिस पियागे । रमी सः । २५ मानिसमानियन शामिलाद- ततोऽतिमविलादाचः प्रपुर्दिन कुचजीवित- गुजनिरपि भैनिक, मुगुरितां डिपभिर्जनान् । सुधाच्छुरितविरफुटस्मिताचैव पैथै मुट- न्धनुखुटनतो मनाक्प्रतुटनाय शालामगात् ॥ ८० ॥ ततो धनुत्टनतधापच्छेदनेन मनार प्रतुटनाय कसत्य कलहं कर्तु शाला धनु शाला- मगात् प्राप्तः । कथमगात् । सुधया दुरिता लिप्ता विकटा विकसिता प्रकाशिता या लित तथैव धैर्य मुटन् प्रमर्दयन् नाशयन् । काशी शालाम् । सैनिकैटैोभिः । सुगुडिता सम्यप्रक्षिताम् । कीर्भिर्ट । अतिकुटिलाशयैर्वकचित्तः । प्रपुटितैः सम्पगेक- अत्यातीभूतै. । जनान् डिपद्भिः क्षिपद्भिनिरस्यद्भि । गुजद्भिः सदा : १. क्षेपणयोः' इति धातुपाठ .

·ow ३४८टत 'चुटछुट इति धातुपाटे. २ 'जुट' इति धानुपाटे. ३. 'युद्ध' इति घानुपाटे, काव्यमाला। कुवनीवितैः कुचत् संकुचितं गतप्रायं जीवितं प्राणा येपा तैः ॥~-कुटिलेति । १३६६ कुट कौटिल्ये । इतः कुडन्ताः कुटादयः । अस्मात् 'गुपादिभ्य. कित्' इतीलच् । अत्र वित्त्वं वृथा । डित्वेनैव गुणाभावात् । प्रपुटितैः । १३६७ पुट संश्लपणे । कर्तरि क.! कुचदिति । १३६८ कुच सकोचने । शता। गुजद्भिः । १३६९ गुज शब्दे । अ. व्यक्त इत्येके । शता । सुगुडिताम् । १३७० गुड रक्षायाम् । कर्मणि कः। डिपद्भिः । १३७१ डिप क्षेपे । शता । छुरितेति । १३७२ छुर छेदने । लेपनेऽपि दृष्टः । कमणि क्त. । विस्फुटेति । १३७३ स्फुट विकसने । क । मुटन् । १३७४ मुट आक्षेपमर्दनयो. । शता । त्रुटनतः । १३७५ त्रुट छेदने । प्रायोऽस्य द्वैधीभावे वृत्तिः । ल्युट । प्रतुटनाय । १३७६ तुट कलहकर्मणि । ल्युट् ॥ पोड्योऽयं चुडतेति केऽपि जुडतेत्यन्ये कडन्तोऽलुठ- न्देवे खैललिते कृडविपि कुडद्गाने पुडित्वादरम् । ईशश्चाघुटितस्तुडन्खलमुदं रोपं थुडन्प्रस्फुड- धाम स्वं स्फुरितो जगाम धनुप: पार्श्व क्षणादस्फुलन् ।। ८१ ।। केऽपि भटा 'अयं पोड्यश्छेद्य. । एन सर्वे चुडत छिन्त' इत्येवं वदन्त , अन्ये 'जु. डत बनीत' इति वदन्त , कडन्तो माद्यन्तः सन्तः खैरात्मीयललिते संलिटे कृडविपि धनीभवच्छोभे कुडवाने शिशूभवद्देहेऽपि देवे आदर बहुमानं पुडित्वा त्यक्त्वा अल्छन् मलिया. संघातीभूता आसन् । ईशश्च ईशोऽपि अघुटितोऽप्रतिहत रालमुदं तुडन् दार- यन् नाशयन् रोपं थुडन्नाच्छादयन् स्वमसाधारण धाम तेज प्रभावं प्रस्फुडन् तिरोहितं उर्वन् स्फुरित शोभमान अस्फुलन्नकम्पमानश्च सन् क्षणाच्छोघ्रं धनुष पार्श्व समीप जगाम ॥~-पोड्य इति । १३७७ पुड १३७८ चुड छेदने । पुडेय॑त् । चुडत । चु- डेर्लोट् । जुदत । १३७९ जुड बन्धने । लोट् । कडन्त । १३८० कड मदे । यता । अलुटन् । १३८१ लुठ सं लेपणे । लुटेरोके । लुठेलट् । ललितेति । लुडे. क. तरि क । कृडदिति । १३८२ कृड धनत्वे । सान्दता तत् । शता। कुडदिति । । सघात इत्येके । भक्षणे च द्रुमे । शता । पुडित्वा । १३८४ पुड । १३८५ घुट प्रतिपाते । कर्तरि क्त. । तुइन् । १३८६ स्नतिनम् । शता। धुन् । प्रस्फुडन् । १३८७ थुङ १३८८ स्फुड 'येके । आद्ययो शता । स्फुरित । १३८९ स्फुर १३९० याप्फुरणे । स्फुर सचलने इति केचित् । तत्र स्फुरणं शोभा । तर तः । अस्फुरदाउन् । स्फुले शता॥ मेण स्फुडिष्टी सजा निचुलितं चाम्रोड्यशोभं धनु- गहनो डतले म मोदकुलितो दृष्ट्वागुरिष्ट क्षणात् । मर्न । त्त्वा। अघु तोदने । तच भेद रणे । कुछ छुड संचलने । स्फुर ·धातुकान्यम् । १९७ नूला किं भयधूतविद्रुतगुवहोकं तदा तद्धव- कोदण्डं कुवमानमैक्षि दलितं भोजेश्वरान्तवन् ॥ ८२ ॥ स होनेन स्फडित जादितं सा नियुक्तिं ततं रूपम यशोभमनाइद- नोपाभ धनुर्गेहलोडतले रहल संतरेऽन्तमांगे ला मोरे निननः सन् अपार गौतनगरिखतवान् । नूला कि कांस्या दिन् । विलित कर्यम् । तदा वर हिगेवर तर कोदमधूनविद्वताव भयेन धूतो वेपितो विलो धाविको गु. पर पुरीपनलेको जनो पलिसारे तथा मुवमानं शनायनानं भोपाल मानमभित्राय वदन्तिं जितस्विम् ॥रुदिनानिति।१३९२स्फुड १६९२ चुड १३९३ बुड स्पर। यधेरे । रूड़े मंपिक । नियुदिनम् । चुळे प्रपद । स्मोति । सुरेन् । बोडेति । नुडेन् । इति । १३९४ कुंड १३९५ रुड निबने इति । तरि रु पय उदाना मनः। परे। १३९६ गुरी चनन् । उस नन् । स्पनर नोऽनुशन्न् ।। नया । १३९७ पनपने । रिन् । धूतोते । १३९८ धू बिधून । । खाने । १३९९ गु पुरेपोममें। उपद् । राना। भुवन् । १४०० ध्रु गरियो । ले। यो महत। सम्मेदत्य मे गुन्दन । दुव उन पर परमार । एदनः । १४०१ कुड्छ । नेते. न्।िराति ॥ भन्न समयमा मान्चिार- ৰাৰ নৱানৰ ত্ৰিশ্য বিত্তশাল- तीणधनुननिना ने न्यानाम। येनानादरवान्नोऽपि न चरससिमिन्युमा ·१९८ काव्यमाला। गत्योः । कर्तरि कः । 'निष्ठायामण्यदर्थे' इति दीर्घः । 'क्षियो दीर्घात्' इति नत्वम् । प्रसूतेति । १४०८५ प्रेरणे । कर्मणि फः । व्यकारीत् । १४०९ कृ विक्षेपे । लइ । गरम् । १४१० गृ निगरणे । अच् । रियत्यादय परस्मैभाषा. । अनादरेति । १४११ आदरे । अत्रैव निपातनात् घञ्यवृद्धि । वृतः । १४१२ धृड हङ् अवस्थाने। धार- णे व द्रुमे । अनुदात्तावात्मनेभाषौ । पृच्छन् । १४१३ प्रच्छ जीप्सायाम् । तुक् । शता । 'अहिज्या-' इति सप्रसारणम् । वृत् । किरादिवृत्तः । उत्सृजन् । १४१४ सृज विसर्गे । विसर्ग. उत्पादनं त्यागश्च । शता । भनेति । १४१५ टु मस्जो शुद्धौ । क. तरि कः । रुजि । १४१६ रुजो भन्ने । भावे क्विप् । भुनेति । १४१७ भुजो को- टिल्ये। कर्तरि क्त.॥ चापरक्षकेषु हतेषु कंस. पर्याकुलचित्तोऽपि मल्लयुद्धोद्योगमकरोदिलाह- रोपच्छुप्तधियाथ रोष्टमभितो योधान्द्विपद्रेशका- नालिष्टानजितो जघान धनुपः खण्डेन मर्मस्पृशा । ते विच्छायदधा दिवं प्रविविशुः कंसो विमर्शाकुलो मल्लादीननुत्परेद्यवि हरेरुत्सन्नशत्रोर्वधे ।। ८४ ॥ अथ अजितो रोपच्छुप्तधिया रोपेण छुप्तया स्पृष्टया धिया हेतुभूतया रोष्टुं हन्तुमभित सर्वत आलिष्टानागतान् योधान् भटान मर्मस्पृशा मर्मवेधिना धनुप' सण्डेन जघान । कीदृशान् योधान् । द्विपता रेशकान् हिसकान् । ते योवा विच्छायदघा गच्छदधा सन्त. दिवं भगवालोक प्रविविशु । कसो विमार्शाकुलश्चिन्तया व्याकुलोऽपि मल्लादीन् परेद्यपि ऊर्ध्व दिने उत्सनशत्रोरपि हरेवैधेऽनुदान प्रेरितवान् ॥-छुप्तेति । १४१८ छुप कर्मणि क. रोष्टुम् । १४१९ रुश १४२० रिश हिंसायाम् । रुशेस्तुमुन् । रेशकान् । रिशेबुल् । आलिप्टान् । १४२१ लिश गतौ । कर्तरि क. । मर्मस्पृशा । १४२२ स्पृश सस्पर्शने । 'स्पृशोऽनुदके-' इति किन् । विच्छायदिति । १४२३ विच्छ गनी । 'गुपूधूपविच्छि-' इत्यायान्ता छता। प्रविविशु । १४२४ विश प्रवेशने । लिट् । विमर्गति । १४२५ मृदा आमने स्पर्शनं तत् । घन्। अनुदत् । १४२६ गुद प्रेरणे। लन् । उत्पन्नेति । १४२७ पद्ल विशरणगत्यवमादनेषु । कर्मणि क. । शनोः । १४२८ शद्ल शातने । अस्माणिजन्तात् शिदेहखश्च' इति भोजोक्त कुन । अच्छादव उदातेन अनुदात्ता विच्छि वर्जम् ॥ मित्रैः मंमिलमान एत्या नगरोद्यानं विमुञ्चभियं गोपानां भयलोपि ग्भिरवलाविन्नानुलेपं वहन् । १. 'स्पर्शने' इति पाट . २. 'गारी 'इनि पाटः, कौमुद्या तु 'शातिभ्या गुन झानवतीति शत्रुः । प्रनादी पाटाद्रस्थत गम्' इत्युक्तम्. स्पर्श। - ·१. 'स्लाजपन' इति भदे। २. सिति पार , पनि सनुपम् । १८३३ लिप उप । मग दानामामाहराचार्गः । जलालन् । सिसम् । १४३४ पिच धरणे । तोतनीभवनम् । पी फ । मुना- दयोऽनुदाता सरितः । विन्धिः सेटिति फेगि उन्नन् । १४३५ कृती छेदने । उदात उदात्तत् । तासन् । १४३६ खिद परिधाते । अगुसरात उदातेत् । लन्तान्छना । पिशितति । १४३७ पिश अपयये । अब दीपनायामपि । उदात्त उदात्तत् । मभणार्यमवयवराः क्रियते इत्यर्थे "पिशिएपिभ्या किन्' इति मोजोफेरितन् । प्रत् । तुदादो मुचादयप वृत्ताः ।राविकरणं समाप्तम् ।। दिप प्रमतो प्रवेशं पहुं पीठिका प्रतिष्ठापयति- दानन्तामारहरणोयतत्यानन्तस्य भगवतःश्रीकृष्णस्य तृतीयादेवतत्रतं सप्रपचं वर्ण- गुत्ता गोरममिति: संपेल्यचिनिनननन निजाम 11८४॥ लसानियो मेमानोनिगई मजा- पानां भवं चिमुचरेतन करारा गौर समिण मा भुक्त्या महीना सिनिन् । रेखो माता । नोन निगा निन्ये ।।- १२० मिल मंगमे । उता खस्तित् । शनम् । निरन् । १४३० मुल्ल मोहन पर मुगारि पागम् । ता। भत्तोपोति । १४३६ लुप्लने विति । १४३२ विरल लाभे। शते सव्यात्याने धातुकाव्ये द्वितीय सर्गः । तृतीयः सर्गः। रुन्धन्दिशो दिनमुखेऽथ जगन्ति भिन्द- न्मच्छिन्नसंशयमतिर्मुदमाशु रिश्चन् । भेरीरवश्चतुरघातविविक्तताल- शुक्षोद कर्णमुद्युत च महलोकः ॥ १ ॥ न्य दिनमुले मेरोरवः करें चुनोद श्रोत्रपुटं चूगांचकार । सहशो मेरोरवः । दिगो रूपन् पूरयन् । जगन्ति लोकान् भिन्दन विभिय यहिच्छन्। प्रसिया सिन्ध- मायबोधिनी मतिन(1) अत एव सर्वेषा मुदं रिशन् वजन चतुरेण विदग्धेन पावे- ननिहननेन विविका सोनावाला यलिन् स. माशेष उरः चोपुलोऽभूम॥- रन्धनिति । १४३८ रुधिर् आवरणे। मिन्दन् । १४३९ निदिर् विमरणे योः ना। रिति । १४४० छिदिर पोरर । मगर रि२।११३१रि- ·२०० निरति बने । निगोति। १३२.वि., ।। १५४३ एशिर गोरगे।" ।।१४११ जिर गोगे।" | Ant. मनर्माता गते' तो गिलो. भा॥ गंगामय मानिने नाणूरगुटिकगुगगा जमनामान । इभानगुशीन सिमिएलोर. पेशत्गु गाभाममा गुमे तेषु ॥ २ ॥ अगरी भामुरिजमुगा में IIT मदर्स गार यस्मिन नागनानि मारजोनिमानि IITY । शासवाणा शपूणो दिन लिंगनमतादरो वा शीलं मेपो से मार शिलोक सजानतेषु माया गर्णयित्गु । ती शना । गानी गर्ममान दुसंगम्मिन् तथा । उनि उमिनारमारो । अभाभुने भारहित शशिक्षणरहिलो भुजो पा ॥-गणेति।१४४५ उच्छृदिर दीप्ति गनयो । देवन कीविजिगीषादि । दीक्षिामनयो.'त्येके । अस्मिन् हरि कः। शाययादिनः । १४४६ उतृदिर हिंसानादरयो । णिनिः । द्वायुदाती। रादयः सरितेत दरितच । अन्तम् । १४४७ रुती येटने । उदात उत्तात्तत् । लन् । इन्धानेति ।१४४८ नि इन्धी दीप्ती । दीपनायामपि । उदात्तोऽनुदात्तेत् । अस्माच्छानन् । रोदम् । १४४९, सिद दैन्ये । पम्। उदविन्त। १४५० विद विचारणे । लड् । अनुदात्तापनुदात्तेती । वि- शिष्टेति । १४५१ शिप्ल विशेषणे । उत्कर्थित्वात् । अकर्म हादस्मात् कर्तरि क्तः । पे- क्ष्यत्सु । १४५२ पिपल संचूर्णने । लदि हेती शता । अभनेति । १४५३ भो आमर्दने । पञ् । भुजेति । १४५४ भुज पालनाभ्यवहारयो । अनुभवेऽपि । 'भुजन्यु. ब्जी पाण्युपतापयो' इति निपातित । शिपादयोऽनुदात्ता [ उदात्तेत ] ॥ को नम्तृणेढि हिनसाम समुत्तमात्रै- सं गोपसूनुमिति तैललवाक्तगात्राः । संतक्तनद्भवसना: परिवेगवृक्ता रङ्गं समेत्य पपृचुः स्वजनांश्च मल्लाः ॥ ३ ॥ को नोऽस्मास्तृणेटि निहन्ति । न कोऽपि तं गोपसूनुमासै रुधिरैः समुत्तं सिक्का कृत्वा वय हिनसाम मारयाम । मल्ला इति एवमुक्त्वा रजं समेत्य खजनान् पपृचुर्योजित- वन्तः । कीदृशा मटाः।सतोक सकोचितं यथा तथा नद्धं वद्ध वसनं यैस्ते । परिवेगेन भ- येन कम्पेन वा वृक्ता हीना..-नृणेढीति । १४५५ तृह १४५६ हिसि हिंसायाम् । - ·भावमा निगम - - । ममाम् । १४. उन्दी ने' शेर-जीनामा पम् । दी। १५८बन्न लोग। परि, पन मक्षा गरम मानी । सापी।९. सोनने । तन्ज सो । योग पनी स । परिवेगी। १४६) सोविजी मान गयो । पन् । सा । १४६९ जी बने । न तुमे ।। परति पेनिन् । यी स । पपनु । १४६२ पृची सांके। सम्मको भन्निोस । तस्मात् । हादय दाता उदात्तेत. । यत् स्थानोता. ती समूपिपरपम् ॥ तन्वन्स मशभुवि सातरसः सवन्धू- नक्षण्वतां क्षितिकरो गुदमर्णवानः । कंसरणीकृतरिपुणिमान्यताप्ति मन्वान एकमध मञ्चमलंचकार ॥४॥ अध स क्स सपन्धून् मनमुवि तन्वन् विस्तारेण निवेरामन तत्तत्स्थानेषु कुर्वन् वा । यताप्ति प्रार्थित पाप्तिं मन्वान एक मगमत् चरसर अलंकृतवान् । सातरसो दत्त- रत्त । वन्धूनामित्वर्थात् । अक्षयतामहिंतवान शितिक्र. हिंसनात् । नुदननवानः प्रा. मुवन् । निनाशोभावान् ॥-तन्यन् । १४६३ तनु विस्तारे । अयं रुनथेऽपि । सत्लाच्छता । सातेति । १४६४ षणु दाने । पनी के । 'जनतन-' इति मालम् । अक्षयताम् । १४६५ क्षणु हिंसापाम् । १४६६ क्षिणु च । क्षः शता । क्षि- तीति । क्षिणे सिन् । 'अनुदात्तोपदेश-' इति नलोपः । भवान. । १४६७ ऋणु गतौ । शानन् । तपोलतेति । १४६८ तृणु दने । धन क । तृणम् । तस्मात् अ- भूततदावे इति विः । पृणीति । १४६९ घृणु दीपने । पण इलेके । इपादिभ्य.' शति घृरिक् । तनादय उदाता. सरितेत । तेति । १४७० वनु पाचने । वने. फोन सः । मन्दानः। १४७९ मनु सक्योधने । शानच् । उदात्तावनुदात्तेतौ । पनु. परलैपदीति चान्द्राः लंचकार । १४७२ डुकृञ् करणे । अनुदात्त उभय- तोभापः । अलाहिट । विरगं समाप्तम् ॥ जय भगवतो रमप्रवेशमाह- क्रीणन्गुणैर्जनमति प्रियरूप ईशो मांसभियां प्रमयत्तितपीतचेलः । १. 'नदलता इलेके । तेन नितीति तिद्धम् इति शनिदधिकः पाठ. २. 'दीप्तो' इति धातुपाठे ·२०२ । मोदकोड का नन्गगमः मूना जमिा गगारि ॥ ५ ॥ HTr: मन्नान गरामो रामेण गतिमा का समगार। कोरा । गणेजनाको निमन गशीर्ष मोगा मानस क्षिणोपमा गिनितीनान गोमा अग्नि शहिसकः मनम्। मनन् गमागमानो गो गरिमा सम्॥-मोग- मिति । १४७३ 7 की मीनिमगे। शमा । मिति । १४७४ श्री गणे कान्तो ग कान्ति कामना । गुमाग्रीकिर की। मांगपियाम । १४७५ श्रीम् पाके । किए । प्रमगेति । १४७६ मीर हिसागाम् । 'एरन्' । गिती। १९७७ पिन मन्मने । कर्मणि सा. । रोगी । १४७८ शुज आमाणे । आर. गनं सन् । मारण इरोके । उतारिति हमे । अस्मारकरि फ । गुनन् । १४७९ युनू पन्धने । शता। यादयोऽनुशासा उभयतोमारा । मनदिति । १४८० नम पाये । शता । अरिए । १४८१ दूज् हिमायाम् । राप्य है । हि ॥ द्वारं पुनन्पदतलेन म लूनकैरी स्तीर्णाननं मदजलेन करीतुकामम् । नागं ददर्श पटवूर्णमुसं धुनानं कर्णी शृणन्तमखिलानभिपूर्तरोपम् ॥ ६ ॥ स श्रीकृष्ण पदतलेन द्वार पुनन् श्रीपादारविन्द रसद्वारि निदधान सन् । तत्र क. रीतुकामं हिंतितुमिच्छ नागं कुवलयापीडाख्य गजश्रेष्ट ददर्श । लूनवैरी छिन्नशनु । की. दृशं नागम् । भदजलेन स्तीर्णानन छन्नवस्तम् । पटवूर्णमुरा पटच्छादितं मुरा यस तम् । कणौ धुनानं कम्पयन्तम् । असिलान् शृणन्त हिंसयन्तम् । अभिपूर्तरोपं सपूर्ण रोपम् ॥-पुनन्निति । १४८२ पूञ् पवने । पवन शोधना । शतारे 'प्वादीना हत्व शति हखः । लूनेति । १४८३ टूञ् छेदने । कर्मणि क्ते 'त्वादिभ्यः' इति नत्वम् । स्तीर्णेति । १४८४ स्तृञ् छादने । कर्मणि क्त । करीतुकामम् । १४८५ कृञ् हिं- सायाम् । तुमुनि 'तुम. कामे मनस्यपि' इति मलोप । वूर्णति । १४८६ वृनु वरणे। भरण इत्यप्येके । धुनानम् । १४८७ धूञ् कम्पने । शानच् । न्नादय उदात्ता उभयतो- भाषाः । शृणन्तम् । १४८८ श हिंसायाम् । शता । अभिपूर्तेति । १४८९ पृपालन- पूरणयोः । कर्तरि के 'न ध्याख्यापृमूर्छिमदाम्' इति नत्वाभाव. ॥ तन स्परीतुमनसं रुपमावृणन्त- मम्बष्ठमुन्मदभरं स भृणन्वभापे । .

·धातुकारगम् । २०३ त्वामेष संप्रति मृणामि दृणामि नागं नो चेजृणत्तम नरानकृणन्नृणीहि ॥ ७ ॥ स तत्राम्मष्टं हस्तिपकं भृणन् भर्सयन् वभापे । कीदृशं हस्तिपकम् । स्परीतुमनसं हन्तुकामम् । रुपमावान्तं खोकुर्वन्त छादयन्तं वा । उन्मदभरमुख़्तदातिशयम् । एषोऽहं त्वा सप्रति मृणामि हिंसयामि । नाग गज दणामि विदारयामि । हे जगतम वृद्धतम नो चेत् एतनेच्छति चेत् । त्व नरान् अकृणन् महिसन् मणीहि मार्गात् अपगच्छ ॥- स्परीतुमनसामिति । १४९० स्पृ हिंसायाम् । तुमुन् । प्राग्वन्मलोपः । भारणन्तम् । १४९१ व वरणे । शता। वृ वरणभरणयोरित्येके । भरम् । भृणन् । १४९२ भृ भ- र्सने । भरणे इति केचित् । 'परदोरप्' । शता च । मृणामि । १४९३ मृ हिंसायाम् । दृणामि । १४९४ दृ विदारणे । भये च । मुमे । द्वयोर्लट् । जृणदिति । १४९५ जृ व. योहानौ । इलेके । जृणाते शता । नरान् । १४९६ नृ नये । पचायच्। अकृणन् । १४९७ क हिंसायाम् । शता । णीहि । १४९८ ऋगतौ । लोट् ॥ इत्थं हरौ गृणति हस्तिपकोऽपि कोपी जीनोऽप्यहं न तु रिणामि भियेति वादी। पार्श्वे लिननाजमचोदयदुन्मदान्ध- मन्लीनशक्तिमतिघोरजवं प्लिनन्तम् ॥ ८ ॥ हरौ इत्थं गुणति वदति सति हस्तिपकोऽपि कोपी सन् अहं जीनो वृद्धोऽपि मिया न तु नैव रिणामि गच्छामीति वादी वदनशीलोग पार्श्वे लिनन् क्लिष्टो भवन्म- चोदयत् हन्तु प्रेरितवान् । उन्मदान्धनुद्भूतेन नदेनान्धम् । अन्लीनशक्तिमव्लीना आ- च्छादिता शक्तिर्यस्य तादृशं सन्तम् । अतिघोरजव यथा तथा प्लिनन्तं गच्छन्तम् ॥- गणतीति । १४९९ गृ शब्दे । शता । राप्रभृतय उदात्ता. परलैभापाः । जीनः । १५०० ज्या वयोहानौ । मणि के 'अहिज्या-'इति सप्रसारणे 'हल.' इति दीर्घे ल्वा- दिवाबत्वम् । रिणामि । १५०१ री गतिरेपणयो । रेषणं वृकशब्द । लट् । लिनन् । १५०२ ली इलेपणे । शता अन्लोनेति । १५०३ व्ली वरणे । गतौ श्लेषणे च द्रुमे । कर्मणि क । पिनन्तम् । १५०४ प्ली गतौ । शत। । वृत् । प्वादयो वृत्ताः । ल्वा- दिस्तु गणान्त ॥ जीताशवृंहितजुपाभ्रिणता गजेन प्रक्षेतुमज्ञमनसा समनुद्रुतेन । चद्धः करण भगवान्विहति वृणान: अध्ननिवद्धममुमाशु तलैरमन्नात् ॥ ९ ॥ १. सधातुपाटस्थोऽयम् ·२०४ काव्यमाला। । । . । प्रक्षेतुं हन्तुं समनुद्रुतेन वेगादनुगतेन गजेन करेण वद्धो भगवान् विहतिं वृणान खी. कुर्वन् निबद्ध श्रनन् विमोचयनमुं गज तलैराशु अमन्नात् ताडयामास । कीदृशेन ग- जेन । बीताशहितजुपा बीताशं छादितदिक्तटं हितं गर्जितं कुर्वता । अभ्रिणता अभीतेन ।। बीतेति । १५०५ वी वरणे । गतौ च द्रुमे । कर्मणि क्त । अघ्रिणता । १५०६ भ्री भये । भरणे इति केचित् । शता । अस्य ल्वादित्वमप्यस्ति द्रुमे । प्रक्षे. तुम् । १५०७ क्षीप हिसायाम् । तुमुन् । अज्ञेति । १५०८ ज्ञा अक्वोधने । 'इगु. पधज्ञाप्रीकिर. कः' इति कः । बद्धः । १५०९ वन्ध वन्धने । कर्मणि कः । ज्यादयो. ऽनुदात्ताः परस्मैभाषा. । वृणान । १५१० वृड् संभक्तौ । संभक्ति. स्वीकार । उदात्त आत्मनेभापः। शानच् । श्रनन् । १५११ श्रन्थ विमोचनप्रतिहर्पयोः । प्रतिहो न ज्ञातः । अस्माच्छता । अमनात् ।१५१२ मन्थ विलोडने । लट् ॥ तद्वन्थनं परिहरन्गतिभिर्विकुथ्य पृष्ठे करोन्मृदितपुच्छमकर्पदेनम् । भूयो निपात्य मृडितस्वजन: स गुन्ध- न्दन्तौ विकुप्य गजमुक्षुभितं व्यनन्नात् ॥ १०॥ स श्रीकृष्णो गतिमि संचारभेदैस्तद्न्यनं तस्य बन्धनं परिहरन् वर्जयन् । एनं पृष्ठे विकुष्य सश्लिष्य निलीय करोन्मृदितपुच्छं हस्तसंचूर्णितलावूलं सन्तमकर्पत् । किया. विशेषणं वा । भूयो गुथ्रन् कुप्यनुत्क्षुभितं गजं निपात्य दन्तौ विकुष्य उन्मील्य व्यनन्नान अहिमीत् । मृडितस्वजन. सुरितवन्धुजनः ॥-ग्रन्यनमिति । १५१३ ग्रन्थ सदर्भ । अन्यमपि केचित् पठन्ति । ग्रन्थेयुट् । विकुथ्य । १५१४ कुन्थ संश्लेपणे । संदेशे इति केचित् । कुय इत्येके । द्वयोस्तन्त्रेण ल्यप् । उन्मृदितेति । १५१५ मृद क्षौरे। मचूर्णन तत् । कर्मणि क्त । १५१६ मृड च । क्षोदे इति शेप । सुसे चेति केचित् । मृगने इत्यन्ये । अस्सात् कर्मणि क्त. । गुन्धन् । १५१७ गुध रोपे । शता । निकुण । १५१८ कुप निष्कर्षे । स च वहिनि मारणम् । ल्यप् । उन्क्षुभितम् । १५१९ शुभ रचलने । कर्तरि क । व्यनन्नात् । १५२० णभ १५२१ तुभ हिंमायाम् । लद् ॥ आधोरणानपि च दन्तवरेण तुम्नन् क्लिभन्मति पलसुरादिकमश्रतां सः । भ्रस्तं फलप्रकरमुधमितांश्च शानची- न्यादद्भिरप्यन गिरा परितापैः ।। ११ ॥ आधोरणान् हनिपकान अपि च दन्नवरेण तुन्नन् । मन् ग श्रीण. प्रामुख्य नार्जित फलप्रकरमुनितान् उञ्छनाजिनान् गालीब पादर्भिक्षयष्टि गहिगिंग ऐ. रन पुनः पुनः मृगं वा नुनोऽभून् । कीटग. श्रीहण पलमुरादि मांगमयादिकम. ।

·भागम् । २०५ wriमनियो । पसीना पार केला ते राजि - तुलसी।मे महिन् । १५२२ रिय विमाने । समताम् । १५२३ पश ने दो पता । नम । उनिन् । १५२४ उध्रस उठे। र दरिले । महले मीनियरोगा। १५२५ ईप आभीरे । पोन पुन्य रयो वा लामीयम् । तग प्रारणातिप्राप्ताया किशागा इत्यौचित्याशेयम् । मला. तमी परिविती । १५२६ विष पियोगे । कतरि क ॥ पुष्णन्सतां प्रियमयं पिताज़राग पुष्णन्मुदं मृगहशां रिपुधाम मुष्णन् । वहारविन्दसचितस्मितखोनदाभो रहं गतोऽसभुवि दन्तवरं प्रगृहन ॥ १२ ॥ अयं भगवान् भसभुवि दन्तवर प्रामन् स गत प्राप्त । कीदृशः । सता प्रियं प्र. पन् प्रत्यन् । हपितः सिग्धो निवितो सारागो यस स । रिपूणा धाम प्रतापं मुष्णन् । नगदसा मुदं पुष्णन् । फारविन्दात् रानितेन नितान्तोत्पनेन लितेन सौनती नितान्तं सपनाना भाभा यस्य स ॥-प्रष्णन् । १५२७ पुष १५२८ प्नुप सेहनसेचनपूर- पेषु । मोहनदाहनयोरप्यार शकर । पुपे शता । पुषितेति । इपेः कर्तरि क्त. । पुष्ण- २।१५२९ पुष पुष्टौ । मुष्णन् । १५३० मुष लेये । हृयो शता । सवितेति । १५३१ खच भूतप्रादुर्भावे । भूतप्रादुर्भावो नितान्तोत्पत्ति' । सव इलेके । हेट इत्य- प्लेके । तचे पतीर का तीनदिति । सवेरनुनातिकादौ नि परेकम् । तस्य शता। अन्यादय उदात्तेत । किशिविषिवर्जनुदात्ताय । प्रहन् । १५३२ ग्रह उपादाने। ब्दात खरिवेत् । अलाच्छता । इति नाविकरणम् ॥ जय महरगते भगवति सस्थावस्थामाह- संचोरयन्तमरिगर्वमशेषभद्रं चिन्तन्तमन्तकमिवाप्तमयत्र्यवीर्यम् । तमप्युपलक्ष्य कंस- स्तत्रास कुन्दकसुलालितमिन्दितमीः॥ १३ ॥ प्रस्फुण्डयन् परिहतापि फ्स आप्त प्राप्त त श्रीकृष्णमन्तकनिवाभ्युपलक्ष्य दृष्ट्वा मास भीतवान् । कुन्द मतभाषिभिः सुलालिता निन्दिता प्रक्षा श्रीर्यस्व स.की. र तम् । रिगर्व सचोरपन्तम् । बशेषभदनशेपा मालम् । चिन्तन्त निरूपय- न्तम् । जयापमतकोच्यमनिवारणीय वीर्य यत्व तम् ॥ उचोरयन्तनिधि । १५३३ बुर सेये । सकार उसपर्थ । चिय' इति तह चुरादेनेति मतं माधवदृषितं ते. प्रस्फुण्डयनपि १. 'सेवन' इति धातुपाठ.

·२०८ काव्यमाला। शता । असान्त्वयत् । १५६८ पान्त्व सामप्रयोगे । लड् । मुश्वल्कनेति । १५६९ श्वल्क १५७० वल्क परिभापणे । श्वल्केयुट् । वल्कनाभिः । वल्केः ‘ण्यास- श्रन्थः-' इति युच् । प्रस्नेहयन् । १५७१ णिह स्नेहने । शता । असिस्सिटत् । १५७२ स्मिट अनादरे । लुडि चड ॥ कः स्माययेत विभुमेनमशिश्लिपद्यः पन्थन्ब्रजेऽत्र भवपिच्छनभाग्भिरेव । छन्दछुचं वरमशिश्रिणदाश्रितानां संताडनैपभदैत्यमखाडयञ्च ॥ १८ ॥ योऽत्र व्रजे पन्थन् संचरन् भवपिच्छनभाग्भिः ससारच्छेदभाग्भिरासनमुक्तिभिरे- वाशिश्लिपत् सैपक्षं प्राप्तवान् । एनं विभुं क. स्माययेतानाद्रियेत । आश्रिताना शुचं छ- न्दन् नाशयन् वरं प्रार्थितमशिश्रिणत् दत्तवान् । सताडनैः प्रहार. कृपभदैत्यमखाडयत् विदारितवाश्च ॥-स्माययेत । १५७३ स्मिक अनादरे इत्येके । डित्वात्तठेव । अस्मा- ल्लिड् । अट स्मिट गतावित्यप्यन्ये । अशिश्लिषत् । १५७४ स्लिप श्लेषणे । लुडि चड्। पन्थन् । १५७५ पथि गती। शपि शता । पिच्छनेति । १५७६ पिच्छ कुटने । ल्युट्। छन्दन् । १५७७ छदि सवरणे । शपि शता । अशिश्रणत् । १५७८ श्रण दाने । प्रायेण विपूर्वः । अस्माल्लुडि चढ् । सताडनै । १५७९ तड आघाते । शोभा- याच द्रुमे । ल्युट असाडयन् । १५८० खड १५८१ खडि १५८२ कडि भेदने । अन्त्यो रक्षणे च द्रुमे । सडेर्लड् ॥ अश्वं व्यखण्डदचकण्डदघासुरादी- न्धेनूरकुण्डभिगुण्डितपीतचेलः । किंच स्वगात्रमवकुण्ठयतो महाहे. दर्प चुखुण्ड विपमेप मुखाद्विवण्टन् ॥ १९ ॥ किं च । अश्वं व्यसण्डत् , अघासुरादीन् अचकण्डत् । द्वयोरराण्डयदित्यर्थः । धेनूरकुण्डत् रक्षितवान् । अभिगुण्डितं वेष्टितं पीतचेल येन सः । स्वगात्रमवकु- एटयतइछादयतः । महाहे. कालियस्य मुखात् विष विवण्टन विभाजयन् छर्दयन् द चु. सुण्ड सण्डितवान् ।।-व्यसण्डदिति । राण्डेः शपि लड् । अचमण्डत् । कण्टेणिचि चड्। अकुण्डत् । १५८३ कुडि रक्षणे । शपि लट् । अभिगुण्डितेति । १५८४ गुडि वेष्टने । रक्षणे चके । कुठि इत्यन्ये । गुण्डेः कर्मणि का । अवकुण्ठयत । कुण्ठेः शता। चुलुण्ड । १५८५ खुडि सण्डने । णिजमावे लिट् । विवण्टन् । १५८६ वटि विभाजने । वडि इलेके । वण्टे. शपि यता ।। । १. 'छेदनाभि.' पाटः, २. 'सपक' पाट.

·:..:..- ... -- f. - नगिनिः । परिमागोग- पन- किमानानी ॥२०॥ -- ............ .....::समानायक पनी Pr..-:-: निलगिरिमो गोपान पारे- घरिमा पनाना--- । १५८७ महिनामा ति। १५८८ भडिमाणे। दिए । १५८२ को गर्म । मेीि स । पुनित्तेति । १५९० पुस्ल १५९६ चुस्त दानाम्यो । नगरे बहुमे । रीफ । सस्तितेति । प्रा. मत र । परिनोच । १५२२ जुद सनोग्ने । नचोदन प्रश्नः प्रेरणा न । ल्यप् । अन्यदन् । १५९३ ना. १५९४ धछ, नागने । नोले । धानेति । धकेल्युट् ॥ दुर्वान्तचक्पशुपफनमप्यरौत्सी- प्रक्षालितक्षितितलातुलवपरोधी। संदोलयनधिकपोलितमदिराज संचोलित मुबहुमूलितशाखियन्दैः ॥ २१ ॥ मदिराजं गोपर्धन सदोलगनुत्क्षिपन् प्रक्षालितक्षितितल मार्जितभूतलमतुलं वप रोतुं मलि पल तादृश सन् । पशुपाना नुकन व्ययामरीत्सीत् निवारितवान् । दुर्दान्तव असन्तपीठक । अधिपोलितमतिमहान्तं सुबहुभिनॅल्तैि. प्रस्टै शाखिन्दैः संचो. स्तिमत्युचित चादिराज्म् ॥-दुर्दान्तचगिति । १५९५ चक १५९६ चुक्क न्यभने। चिक रति । चके कि । चुस्नम् । चुरेल्युट् । प्रक्षालितेति । १५९७ क्षल शौचम्मनि । मनि । तरेति । १५९८ तल प्रतिटायाम् । अन् । सतुलेति । १५९९ तुल उन्नाने । च । नुरादिपियोऽनिलत्वात् तदभावः । तदोलयन् १६०० दुल उत्क्षेपे । शता । पोलितम् । तचोलितम् । मृत्तिम् । १६०९ पुल महत्त्वे। १६०२ चुल समुच्छाये। १६०३ मूल रोहणे। निभ्य तरि रु.॥ काल्यप्रवेलनकरोऽयमवेलपदा- गन्यांश तेलितकृप. खलु कंसचाल्यान् । संपालचेहिमतदप्यपशुल्मभूमा मामेप राम इव शूर्पनसाविचोटी ॥ २२ ॥ १. 'जादरानादरलो पति धातुपाठे द. २० -- ·. , . - . T *- -- , है HA - ॥ -- १ f + + . - . - - . - - . --- 1 . - . । - , - . । - - . . . . - -- " , . -- २ N ना 17.4 1.!! ft2 111 | | । | } }}} Pr: t.in} - - Pati} ... Ek, !!! it! 4 . . -- . . दि. 1 । FIIT मा। --full-m।१०२५ गर । । ।,' | Infrदा। २.१२.. दि ११११ जन 11111 | 4:31 पनिकाय... मान: ।।41111111 11 मामा मामाको ना।। IIT । १६१८ शुरू मगि । मानिन । - । । । १६१०. चपि ग. क्षम्पद्वियामभिमन. ग च कमपीटा. मालितखानचिन्तनमानरोप । १. 'शर्पणमा' इति णत्वालियन तात्याला नाव न चिन्यम् , अत वी. प्रयाग द्वान्तको मुग्रामम्ग णासिय मातम २ २ विस्पर्शने' दारी धातु. पार्ट ३. वणन' इति पाट..

·. . - A म FILE:- दिनाना ॥ २४ ॥ - मामात पातो- भने । - ।..::, ..तापाने। कमपोगा Patri MEETIT निरोर --म्परिशी । १६२० क्षपि।पि । लाली । शिशि- ते । १६२९ मंजि-सी । १.२२ तं गलान । १६२३ घनन । नेमरिम । - । "नि nिor जमे ।। चाणूर एनमा विापरलपात्रा चण्यातक सुगमगाहको बभापे । युधरस्व भीतिरहितो बलगन्सल त्वं फोति चपख चपयापि नृपप्रसादम् ॥ २५ ॥ लापूर एन नृपाता विपयन क्षेपवन मापे । हेतौ राता । चातकं मायुसो- चितं वास मुसमान मानो यान् । नाक टार्ता । यस्यन् शको भवन् । ने भोतिरहितो युगल गीति नाल पतसादमपि चपय । दनौराजयेत्यर्थः ॥-इन पर सप्त मित प निश । बस जानझापने अपिति सितम् । विज्ञपगनिति [१३२४ शाप हानापनमारतोनिशाननिशामनेषु । स्पे. शता । सुयमयन् । १६२५ यम न परिवेपणे । तमान वेपनम् । नकारान्मिदिलनुपातः । सलाच्छता। नाक । १६२६ चह परिपालने । गुर। नपरत्येके । तस वा नित्व हुने रहितः। १६२७ रह लागे। पतरि । पल्यन् । १६२८ बल प्राणने । राता। चयखेति। नपतेि । १६२९ चिकू नगने । रित्युभवपदिलेन निलफ्लामावादस निवि. क्ला । तर गिनि चिलरोगी इति नामले पुत् । अन्यत्र यदि । उभयन मि- त्वास । अजिनि तिचि चोट । लितो गता । 'नान्ये नितोऽहेतौ' । नहेतुम. परन्तेषु एभ्योऽन्ये मतो न स्यु । तेन जुरारिषु अमन्तादीना नित न ॥ बुद्धिर्न घट्टयतु तेऽस्तयतां जनानां मध्ये न खट्टय पलं गजसट्टकोऽसि । न स्फिट्टयामि किमु चुम्माभिया स्थितोऽसि कि पूलितानकतपुंसनयान पुंसाम् ॥ २६ ॥ भासपातीभरता जगाना मध्ये ते दुरिन पालतु न चल्तु । यल न स. ज' इति धातुपाडे. २ 'गलाम्' ले पातुपाटे ३. “म' इति । ।

·२१२ कान्गगाला। । न छादय । तं गजराको गजहिंगतोऽगि । असा न स्तियामिन हिनन्मि । शुम्भभिगा हिमनभिगा किगु सिनोति । सन लोके पुंगा पूलितान मपातीभूतेन अनेन कृतया पुंगनगा देहाभिानिन लगनगमकाने कि फलम् । न किगित् ।।- घध्यतितति । १६३० घट्ट नलने। लोट् । अन्नयताम् । १६३२ अस्त मंचाते । शता । राध्य । २०३२ सहसारणे । लोट् । माक । २०३३ पट्ट १६३४ स्फिट्ट १६३५ चुवि हिमायाम् । आयो बलादाननियामेषु न ठमे । अन्त्यशुम्मने च । सटे उल् । स्फिटयामि । स्किोलट । नुम्मेति । नुम्बेघ । न्यये व्यपक्षये इति चके । आद्य प्रेरणे श मे । पूलितेति । १६३६ पूल सघाते । करि का। पुंसनया । १६३७ पुंस अभिवर्धने । युन् ॥ सौधे विटकजुपि पश्यति धूसितोऽयं राजारिकीटबलचूर्णनयातिपूज्यः । अर्येण तेन समरेप्वविशोठितस्त्वं संशुण्ठिताहितमदेन विजोटितोऽसि ॥ २७ ॥ अयं राजा सौधे स्थितः पश्यति । विटा जुपि कपोतपालकादिशित्पशालिनि सोधे धूसितोऽलंकार कृतकान्तिः । अरिकीटाना दुर्वलशत्रूणा चूर्णनया सकोचनेना. तिपूज्य । तेन त्वं समरेपु विजोटितः प्रेरितोऽसि समरेविति सर्वन योज्यम् । अ- येण स्तुत्येन । संशुण्ठित. शोपितो नाशितोऽहितमदो येन तेन समरेष्वविशोठित आलस्यहीनस्त्वम् ।।-विटङ्केति । १६३८ टकि वन्धने । वीन् पक्षिणष्टइयति शि- लेन बध्नाति इति विटङ्क । पचायच् । धूसितः । १६३९ धूस कान्तिकरणे । धूप इत्येके । धूश इत्यन्ये । धूसे कर्तरिक्त । कीटेति । १६४० कीट वर्णे । नानाव! भवती- त्यच् । चूर्णनया । १६४१ चूर्ण सकोचने । युच् । अतिपूज्य । अर्येण ।१६४२ पूज पूजायाम् । १६४३ अर्क त्तवने । तापगत्योश्च द्रुमे। द्वयोण्यत् । अविशोठितः । १६४४ शुठ आलस्ये । कर्तरि क्त । संशुण्ठितेति । विजोटितेति । १६४५ शुठि शोपणे । १६४६ जुड प्रेरणे । द्वयो कर्मणि क्त ॥ इत्थं सुगाजिटमृदगविमार्जनानि संवार्य मर्चयति घारितशङ्कमस्मिन् । कृष्णः प्रपञ्चरहितां धृततेजितायै- वीरैः स्तुतां गिरमकीर्तदरातिवर्षी ॥ २८ ॥ सुगाजिताना सम्यग्वादिताना मृदगाना विमानानि शब्दान् सवार्य अस्मिन् चाणूरे इन्धं घारितशई त्यक्तशई मर्चयति भाषमाणे सति कृष्णो धृततेजितास् तनिशातीक- १. 'मुस्त' इति धातुपाठे. २ 'पुल' इति धातुपाठे ·२४३ . , 12.माः ::::मीन । ....... 17-1-न । भन्मात् मिति । र पनि मानव जितेति। १६५२ निज 1-1 - 11१६,३ कृत नरादने । '". या "विना ' :TTAR र न्यायपाणिनि पधा फला- भावानपिनमा पिसाराति । १६५४ वर्ध छेदन- पूरपयोलिनि ॥ कि उम्यते मासि लुम्वित्तवैभवोऽहं वालोऽस्मि तुन्धित विरोधिभयान यूयम् । महापये किमपर परिचुण्टितारि- भूगोऽयमेलयति चेदिह को निपेद्धा ॥ २९ ॥ मया सदाले कि तुम्यते आच्छापते । अत्र राजसदसि नवं प्रत्यक्षमेव वक्तव्यम्, किंचिनीयमत्ति । अह तुम्वितर्पभयोऽसामयो पालोऽस्मि । यूयं तुम्बितवि. रोधिभया नाशितानुभगाय भवध । अतोऽहमपर कि प्रापरे । यतं वदामि । एता- यदेव यामि । परिनुण्ठितारिदिउलानुरय भूप एलयति युतार्थ प्रेरयति चेदिह लोके को निषेसा निपेयति । न कोपि ॥--कुम्च्यते इति । १६५५ कुवि आच्छादने । फुभि लेके । कुम्ये कर्मणि स्ट् । लम्यितेति । तुम्बितेति । १६५६ लुचि १६५७ तुचि अदर्शने । अर्दन इति केचित् । कर्मणि कः । प्ररुपये। १६५८ रूप व्यसाया वाचि । प रत्येके । लट् । परिचुण्टितारिः । १६५९ चुटि छेदने । मणि क । एल्यति । १६६० इल प्रेरणे। स्ट् ॥ यद्वा भियात्र किममृक्षकसूरिसेव्यो धर्मेतरम्यगनयम्रगयं हि राजा । अम्लेच्छलोकसहिते सदसीह तस्मा- को सयिष्यति शिशूननिबर्हणीयान् ॥ ३० ॥ यदा अत्र भिया किम् । न किचित् भेतव्यम् । अव राजा धर्मतरम्यक् अधर्मन्दता । अनयम अनपच्छेत्ता च । हि पसात-भक्षकाणा साधुशन्दभाषिणा सदाचा. राणा सूरीणा सेव्यय । तस्मादच्छलोक्सहिते सञ्चनपूर्णेऽस्मिन् सदति अनिवह. पीयान् हन्तुमयोग्यान् शिशन् यो समिप्यति हनिष्यति । न कोऽपि । सतो न , १. सातने रति पाठ. - ·२१४ कागमाला। - - - व्यम् ॥-अमृशति । १६६१ मृक्ष मनाने । सपनन्दनं तन्। पाल । पर्मनग्या। अनयमर । म्यक्ष पक्ष हेपने इति नो । गोः शि.पि संगोगानलोपः । अम्लेच्छेति । १६६२ म्लेछ अन्गनाया गानि। अपशब्दोगि मा । भन् गयिति । १६६३ चूस १६६४ वह हिगागाम् । मेलम् । भनिरहणीमान् । यहरनीयर ॥ खेदस्त्विगान्पटहगर्दनगजितागे रङ्गे सगर्धनसुगार्दतवीरलोके । मश्चाप्रपूर्वितनृपे शिशुना रणं वः स्थादेव मानपरिजमकमीड्यधानाम् ॥ ३१ ॥ अस्माकमियास्तु रोदः । पटहाना गर्दनेन शब्देन गर्जितागे शब्दितदिक सगर्धनं साकाझं मुगुर्दिता पूर्वमेव स्थिताः वीरलोका यम्मिन् । मनाप्रपूर्वित पूर्वनिषण्णो नृपो यस्मिन् । ईदृशे रमे ईण्यधामा स्तुत्यप्रभावाना वो युष्माकं शिशुना रणं मानापरिजसके मानक्षयकर स्यादेव ॥-गर्दनेति गर्जितेति । गर्द गर्न शब्दे । द्वयोल्युट् कर्मणि कश्च । गर्धनेति । गर्ध अभिकालायाम् इति चैके । ल्युट् । गुर्दितेति । १६६५ गुर्द पूर्वनि. केतने । पूर्वनिकेतन पूर्वव्यवहार इलेके । निवासपूर्वभाव इत्यन्ये । अस्य दीर्घविरल्प । क्रीडार्थश्चास्ति ठुमे । अस्मात् कर्तरि क्त. । पूर्व पूर्वनिकेतने इति केचित् । अर्थः प्रा- गुक्त एव । प्राग्वत् कः । 'उपधाया च' इति दीर्घ । परिजंसकम् । १६६६ जसि रक्षणे । मोक्षणे इति केचित् । ण्वुल् । ईज्येति । १६६७ ईड स्तुतौ । ण्यत् ॥ इत्थं वदत्यसुरजासिनि पिण्डिताय- स्स्थेमाथ रोपितमतिः प्रतिमल्लडेपी। प्रस्तूपितेन वपुषा हरिमाससाद चाणूर आशु हलिनं खलु मुष्टिकोऽपि ॥ ३२ ॥ असुरजासिनि असुरहिसके इत्यं वदति सति अथ चाणूरो रोपितमतिर्हरिमाससाद । ह. लिनं मुष्टिकोऽपि । कीदृशः । पिण्डितायस इव स्थेमा स्थैर्य यस्य स । प्रतिमल्लडेपी प्रति. मल्लनिरासी । प्रस्तूपितेनातितुझेन वपुपोपलक्षितः ॥-असुरजातिनीति । १६६८ जसु हिंसायाम् । क्त्वायामिड्विकल्पार्थादुदित्करणादस्य णिज्विकल्पः । तस्माणिनि । पिण्डि- तेति । १६६९ पिडि सघाते । हेतुमण्ण्यन्तात् कर्मणि कः।रोपितेति । १६७० रुप रोपे । रुट इत्येके । रोपेः कर्तरि क । प्रतिमल्लडेपी । १६७१ डिप क्षेपे । णिनि । प्रस्तूपितेति । १६७२ धुपै समुच्छाये । कर्तरि कः ॥ १. 'म्रक्ष' इति धातुपाठे २ 'नर्दन' इत्युभयपुस्तकस्थपाठो व्याख्यानुसार गर्दन' इति कृतः, ३. हखोपधोऽयं धातुपाठे. - ·धातुकाव्यम् । २१५ । लोको हरेर्वलमचेतयमान एत- सुद्धं मृगेन्द्रशशदंशनवत्पदंसन् । संडापितः सदसि डेपितवृष्णिवीरे भोजेन्द्रतवणविनिन्द्यममरतैवम् ॥ ३३ ।। हरैर्यलमचेतयमानो जानोलोक एतद् युदं मृगेन्द्रशशयोरन्योन्यदंशनवत् अतिविषम प्रदंसन् पश्यन् । सदति सापित संघातीभूत' सन् भोजेन्द्रतन्त्रणविनिन्दी कंसराज्य- कार्यनिन्दाशोल एवममन्नत गूढमभाषिष्ट । उपिता सघातीभूता वृष्णिवीरा गरिसन्॥- आपुलादात्मनेपदिनः । कुलधातुपर्यन्तं णिच्यात्मनेपदिन एव । अचेतयमान इति । १६७३ चित सचेतने। तग ज्ञानम् । अल्लाच्छानन् । दशनेति । १६७४ दशि दं- भने । ल्युट् । प्रदसन् । १६७५ दसि दसनदर्शनयो । दन इत्येके । दंसन वर्मग्रहणन् । दोनदर्शनयोरेित्यन्ये । अत्राकुल्मीयस्तइणिज्योग एवेति इदित्वाणिजभावे तड्न । तेन से पापि शता । संगापितः । १६७६ उप १६७७ डिप सपाते । उपे कर्तरि क । रेषितेति । डिपेय पूर्ववत् कः । तत्रणेति । १६७८ तत्रि कुटुम्बधारणे । कुटुम्ब इति पर धातुरित्येके । तम्ल्युट् । अममत्रत । १६७९ मति गुप्तभाषणे । लडि च ।। प्रस्पाश्य मुष्टिमभितर्जयते प्रेभयो महो विवस्तयिपुरे मर्गन्धनीयम् । किप्क्येत निष्कृपमनिफितकान्तिरेप वालोऽमुना नृपतिलालनयाच कष्टम् ॥ ३४ ॥ मगो मुनि प्ररपाय रट गीत्या एन विपनारितु पी चिदानशुलभिवर्जयने मो. पने । गन्धनीय पीडपितमयोगमा सपनृपतिलाउनया रजेवालममा एमाले निए रिपतहिन्येत कम । अनिपिनकानिदरपरिमितानि । श्रीमा। भगतथितु योग प्रापारयी। १६८० रपटा पो ... मज । १६८१ त १६८२ भन मे ।। विरारिषु । १६८१ घरत १६८४ गराधम ... ग.:. या । शिया । १६८, यि,प्या II II : i.. नेति । १६८६ निफ पारमा । रातमागाम सु॥ पाणिनामपि च मागिता. गार IITTER : . - ·२१६ काव्यमाला। । अस्या मनः क इव गूरयतेऽत्र मुष्टि नो खल्वशाम्यमिह लक्षयितुं क्षमाः स्मः ॥ ३५ ॥ अपि च गुणस्यार्भकस्य वालस्य गात्रमवेक्ष्य क इव अस्या मनोऽविचार सन् मुष्टि गूरयते प्रहरणार्थमन्नमयति । न कोऽपि । कीदृशं गात्रम् । आकूणिताक्ष खरूपानन्दा- नुभवादीपत्सकोचिनेत्रम् । स्मिततूणितास्यं मन्दहासपूरितमुसम् । शाट्यजनयक्ष्यं इलाय जनैर्यक्ष्यं पूज्यं च । तस्माद् वयमगाम्यं द्रष्टुमयोग्य कर्म इह लक्षयितु द्रष्टु नो नहि क्षमा स्म. शक्ता भवामः ॥-आकूणितेति । तूणितेति।१६८८ कृण सकोचने । १६८९ तूण पूरणे । द्वयो कर्मणि क । भ्रूणस्य । १६९० भ्रूण आशसायाम् । आशंस्यते प्रार्थ्यते इति घन कः। शाठ्येति यक्ष्येति । १६९१ शठ श्लाघायाम् । १६९२ यक्ष पूजायाम् । द्वयोर्ण्यत् । स्यामनेति । १६९३ स्यम वितर्के । ल्युट् । गूरयते । १६९४ गूर उद्यमने । लट् । अशाम्यम् । १६९५ शम १६९६ लक्ष आलोचने । शामे. येत् । लक्षयितुम् लक्षेस्तुमुन् । कुत्स्या हि गालनपटा इव कष्टमेते। दुष्कीर्तिभालनपरा: खलु कूटवृत्त्या । तद्वञ्चनं निरसितुं नहि वर्पिता: स्म: किं कुर्महे खलजना इह मादयन्ताम् ॥ ३६ ॥ एते गालनपटा इव दोपग्रह्णात् कुत्स्या हि कष्टम् । कूटवृत्त्या व्याजव्यापारेण दुष्की. तिभालनपरा दुर्यश सपादने तत्परा खलु वयम् । तेपा वञ्चन व्याजेन शिशुवधरूप व्यापार निरसितुं नहि वर्पिता शक्तिसवद्धा. स्मो भवाम. । अतो वयं कि कुर्महे । इह खलजनाः मादयन्ता तृप्ता भवन्तु ॥-कुत्स्या इति । १६९७ कुत्स अवक्षेपणे । यत् । गालनेति । भालनेति । १६९९ गल स्रवणे । १७०० भल आभण्डने । आभण्डन मार्जनम् । द्वयोर्म्युट् । कूटेति । १७०१ कूट अप्रदाने । अप्रसादे इत्यन्ये । अप्रसाद- कृत्त्वाद्याजः कूटेरप् । १७०२ कुट्ट प्रतापने इत्यन्ये । वचनेति । १७०३ वञ्च प्रलम्भने । ल्युट् । ऊदिदित्येके । तत्र णिजभावे सर्वत्रेड्विकल्प. । वर्पिता । १७०४ वृप शक्तिवन्धने । तच्च गर्भाधानसामर्थ्य शक्तिसवन्ध इति केचित् । अस्मात् कतारे कः । मादयन्ताम् । १७०५ मद तृप्तियोगे । लोट् ।। इत्यादि वाद्यशतदेवनमध्य एव लोकः समालपदगारितकृष्णवीर्यः । १. 'आशाविशयो.' इति धातुपाठे, २. '१६९८ बुट छेदने' नोदाहतः. ३. 'भान- दाने' इति धातुपाठे.

·धातुकाव्यम् । २१७ - कंसस्त्ववेदयमतिर्भयमानितोऽपि निर्यावनः कुयुधि कुस्मयमान आस्त ॥ ३७ ॥ लोकोऽगारितकृष्णवीर्योऽज्ञातकृष्णवीर्य सन् वाद्यशतदेवनमध्ये एव वायशतस्य घोषमध्ये एव इत्यादि समालपत् । अवेदयमतिरज्ञमना कंसस्तु भयेन मानितः स्तब्धो- ऽपि कुयुधि कुत्सितयुद्धे निर्यावनो जुगुप्साहीनः कुस्मयमान कुत्सितं मयमान आस्त॥- देवनेति । १७०६ दिवु परिकूजने । ल्युट । अगारितेति । १७०७ गृ विज्ञाने । विज्ञा. पने च मुमे । कर्मणि क । वेदयेति । १७०८ चिद वेदनाख्याननिवासनेषु । परिवादे चैके । वेदनं ज्ञानम् । 'अनुपसर्गाहिम्प-' इति शैः । मानितः । १७०९ मान स्तम्भे । कर्तरि क । यावनेति । १७१० यु जुगुप्सायाम् । ल्युट् । फु- स्मयमान । १७११ कुल नामो वा कुत्सितस्मयने । कुत्सितस्मयनार्थो धातुरन पठि- तव्यः । तस्माणिचि शानचि कुस्मयमान. । कुस्ममिति नामपदाद्वा तत्करो- तीति णिचि तत्सिद्धिरित्यर्ध. । कुस्ममिति दृष्टं कुस्मयति (2) कारितमिति चेत् कोनि- त्यसमासत्वात् उपसर्गस्य च वायत्वात् कारितमेव । एपामर्थो धातुखण्डे एव द्रष्टव्यः ॥ संचर्चयन्नपनयानध बुफयिष्णुः श्वेवोप्रशब्दनपरः कररुद्धकाणः । मल्लो जिजम्भिपुरसूदितवीर्यमीशं मुष्ट्या जजास बहु पाशितवांश्च दोष्णा ॥३८॥ अध मल ईशं जिजम्भिषुर्नाशयितुमिच्छुर्मुष्टया जजास प्रहतवान् । दोष्णा बहु बहु- कृत्व. पाशितवान् वध्वाध । कीदृश । अपनयान् सचर्चयन्नावर्तयन् । वा इव चुक- यिष्णुर्भपणशीलः । असूदितवीर्यमक्षीणवीर्यम् ॥-इत पर विकरणान्तरोता एवोच्य- न्ते । सचर्चयनिति । १७१२ चर्च अध्ययने । अस्माच्छता । लक्षणया भावर्तनार्थता। चुकयिष्णु । १७१३ बुक्क भपणे।श्वरवस्तत् । इष्णुच् । शब्दनेति।१७१४ शब्द शब्दकि- यायाम् । ल्युट । सोपसर्गस्त्वयमाविष्कृताविति हमे । काण । १७१५ कण निमीलने। एकनेत्रनिमीलने चेदम् । अस्मादच् । जिजम्भिषु । १७१६ जभि नाशने । निजभावे सन्यु ।असूदितेति । १७१७ सूद क्षरणे । कर्तरि क । जजास। १७१८ जसु ताडने। गिजभावे लिट् । पाशितवान् । १७१९ पश बन्धने । पाशे फवतुः ॥ द्रागामयन्विचटदस्थिकयाध मुष्ट्या प्रास्फोटयत्तमजितोऽपि स घाटिताङ्गम् । दिष्टपैप हिसयति देव्यममुं युधीति संमोदमर्जयति घोषति नाकिलोके ॥ ३९ ॥ १. 'चेतना' इति धातुपाठे. २. 'विवासेपु' इति धातुपाठे. ३. '.' इत्युभयन ·-- at ..!.!.... ने "ti Mati 11' , .14 Pit in Iti 111 - • IT ... । 4.1 10- 11:11 ., . 121 17 । १०.११.१५: 21), ARTSt. 1111111111 11।' ! 1201 +iti II RE | " 111 FEMAI 16 , मी Hart trim For IFT रमे । दे ।। १७१नि । 127.1 far || १ । १७२५ जाति । } {mi 11111, 11 (') । Hair tituttrait | पनि । १७२१ धुनि ।। Infor fai। गे। .. it it in tantrit | कप गुप लागताशे. पोरांग गोणपाहिलामो। माशापनामि विभा५ नो यो ती शर्धनाय गगयानयनां नियुतम ॥१०॥ नन्दिय गतां ममग तो चागो () जापना विभाग स्वा गोण दी। शनाय अन्योन्यानिमा निपना पद गमगाता गाता गविशेष तानी । मानिताशेषाणां सोशलालातरानीमाणामुनगस्य च । अन्याउ. काराणा च युद्धाय लागेन महिनामी पूजनीयममिशेरशोगी।-आकम्पिति।१७२७ जाटः मन्द सातत्ये । आपूर्व मन्दि गातो णि भजते । शता । श(न्यु)क्तयो. राहागरोदनयो सातयं चेदम् । लातितति । १७२८ लस शिपयोगे शिपोपयोगे इति केचित् । अम्गात् कर्मणि का । उत्तमेति । १७२९ तसि १७३० भूप अलकारे। तर्धन् । भूषणेति । भूपेत्युत् । विमोक्षणया । १७३१ मोक्ष अमने । युच । भर्हितेति।१७३२ अर्ह पूजायाम् । कर्मणि क्त । भाशापनाम् । १७३३शा नियोगे । आपूर्व एवायम्। अम्मायुच् । विभाज्येति । १७३४ भज विधाणने । दान तत् ल्यप् । शर्धनाय ।१७३५ शुधु प्रसहने । अभिमवस्तत् । ल्युट् । समयातयताम् । १७३६यत निकारोपस्कारयो । परिभवसंहकारी ती रोदे च द्रुमे । भस्मालट् ॥ निर्यातितप्रहृतिमीशमतिप्रहत्य मल्लोऽथ वासितविचारमचुच्यवत्सः । १. 'अलंकरणे' इति धातुपाठे. २. अतन्त्रीय धातु. धातुपाठे नोपलभ्यते ·धातुकाराम्। २१९ - - रोपानयभावितममृम्भिरकल्पयत्तं कृष्णोऽपि नाकिजनराकितलाग्यवीर्यः ॥ ४१ ॥ रामोनियातितपाति हत्तपतीहारमीयमतितरा प्राय पासितविचार छिन. साम रमा तथा अनन्ययत् जहास । गोऽपि रोपामध्येन रोपातेन मूत्वेन भा. पितं मियीकृतं तमसम्भिरकल्पयत् मिश्रीकृतवान् । नाफिजनेन सुरजनेन राक्ति. माखादितं लाग्यमासादनीय वीर्य सास भीकृष्ण ||-निर्यातितेति। निसन धा. न्यादिप्रतिदाने । भस्मात् कर्मणि क । वासितेति । १७३७ वस सेहनच्छेदा. पहरणेषु । 'उपहरणे' इति वा पाठ । तन्मान् प्राग्वत् ऊ । विचारेति । १७३८ चर सशेयने । ससंशये च द्रुमे । घर । अनुन्यवर । १७३९ च्यु सहने । हसने इति केचित् । च्युन इत्यन्ये । च्यावरते डि नट् । भावितम् । १७४० भुवोऽवकल्कने अस्थापकल्कने गिर स्यात् । तग मिचीकरणम् । अन्ये तु चिन्तने विपाचनेऽवका ल्कने चेत्याहु । विपाचनम् । विपक्षीकरणम् । अल्लात् कर्मणि क । अकल्पयत् । १७४१ रुपेश्च । मिधीकरणे गिच् स्यात् । अन्माइ । राकितेति । लाग्येति । १७४२ रक १७४३ लग आखादने । आयोऽपि गान्त इत्येके । रक लघ इत्यन्ये । राके. कर्मणि फ । लागेपत् ।। शौर्याचितेन धृतलिगितचेलकेन समोदितो हलधरोऽपि च मुष्टिकेन । मुध्या तुदन्मुहुरतित्रसदाशु दोा- मुध्रासयजननुतस्तममोचयञ्च ॥ ४२ ॥ हलधरोऽपि च मुटिकेन समोदित समन प्राप्तो मुहुर्मुष्टया तुदन् दोामाशु अति- सत् गृहीतवान् वारितवान् वा अमोचया । कीदृशेन मुष्टिकन । शौर्येणापिते. नान्येभ्योऽधिकेन । धृत लिरित निधोकृत चेल येन तेन । उध्रासयद्भिरुञ्च- त्तिभिर्जन त ।-अथिनेनेति । १७४४ अन्तु विशेषणे । व्यावर्तनं तत् । कर्मगि क लिमितेति । १७४५ लिगि चित्रीकर । प्राग्वत् क. । समोदित । १७४६ मुद् सतर्गे । तरि क । अतित्रनत् । १७४७ त्रस धारपे । ता प्रहण चारण वा । लुडि चढ् । उधासयदिति । १७४८ उध्रस उग्छ । उकार इदिखेके । उनसे. शता । अमोचयत् । १७४९ मुच प्रमोचने । लड् ॥ दोभ्यो प्रासयता प्रपोपितरुषा निर्दालनोद्योगिना तेषा विक्रमणैरपाटि पटिमा शिक्षाप्यपोटि स्फुटम् । १. हेह' इति धातुपारे. २. 'साये' इति धातुपाठे का ·२२२ काव्यमाला। संनाडयन्त्य इति पूरितरोजगङ्का नार्यो हरेः समरकेलिमसिष्वदन्त ॥ ४७ ।। दुरहं वक्तुं दुष्कर वीर्यमभिरंह्य । आभामत्सद्भुतानङ्गशोभा मंहय । मौग्यं युद्धेऽपि मनोहरत्व प्रलण्डय च । निर्भयत्वं अतिक्रूरमहंगणावृतत्वेऽपि भयराहित्यम् तोडय । चतुर्यु कथयतीत्यर्थ । हरेः हरिसवन्धं इति सनाडयन्स. कथयन्त्य पूरितरोजशङ्का पू- रितहरिहिसाशङ्काः च सत्य. समरकेलिमनायासयुद्धमसिप्वदन्त आखादितवल. ॥- दुरहमिति । अहे खल् । अभिरहय । मंहय । प्रलण्डय । तोडय । रह्यादिचतुर्णा प्राग्व- लोट् । सनाडयन्यः । नाडे शतरि टीप् । एते भापार्या. समुदिता एकोनपञ्चाशत् ॥ -पूरितेति । १८०३ पूरी आप्यायने । ईदित्त्वेन निष्टायामनिटत्वस्याणिच्येव सभ- वाणिज्विकल्प. । अस्मात् कर्मणि क्त । रोजेति।१८०४ रुज हिसायाम् । घन् । भ- सिप्विदन्त । १८०५ प्वद आखादने । सवरणे इलेके । वादे इत्यन्ये । स्वदेश्वड् । आस्वदीया गता ॥ कृष्णोऽथ वाहुयुगलैबहु योजयन्तं दोष्णा प्रपर्च्य रिपुमार्चत मुष्टिघातैः । तच्चासहन्तममुमैरदलायितायः स्थैर्य सुदूरमपवृक्तवृतिप्रभावः ॥ ४८ ।। अथ कृष्णोऽपि वाहुयुगलैर्वहु अधिकं योजयन्तं वनन्तं रिपुं दोष्णा प्रपर्च्य बद्धा मु. टिघातरार्चतोपचार कृतवान् । समरेस्य स्खौचितत्वात् प्रहार एवोपचारः। तत्प्रहरणमस- हन्तममुं सुदूरमैरत् क्षिप्तवान् च । अलायितम् भविलापितमतिकठिनमय इव स्थैर्य यस्य तम् । अपवृक्ततिरवर्जितावृतिस्त्यतावरण प्रकाशित. प्रभावो येन सः॥आ धृ: पाहा । इतः पर मु(यु)जादीना वृषिपर्यन्ताना वा णिच् स्यात् । योजयन्तमिति । १८०६ युज १८०७ पृच सयमने । आद्यो योगे च द्रुमे । अन्त्य. सपर्चने च । योजे शता। प्रप~ पचेर्त्यप् । आर्चत । १८०८ अर्च पूजायाम् । अस्माण्णिचि तडेने लेके । तेन तडि लड् । अमहन्तम् । १८०९ पह मर्पणे । अणिचि शपि शता । ऐ. रत् । १८१० ईर क्षेपे । गतौ च द्रुमे । शपि लड् । अलायितेति । १८११ ली द्रवी- करणे । णिचि कर्मणि क्त । अपवृक्तेति । १८१२ वृजी वर्जने । वृजे कर्मणि क. । वृतीति । १८१३ वृञ् आवरणे । क्तिन् । अजरदृपवद्विरिक्तपीडः पुनरभ्येत्य विशिष्टचित्ततापि । प्रजहार हरिं रणेप्वतर्पत्सुदृढ़ छर्दितमन्युरप्रदर्भन् ॥ ४९ ॥ भगवना दूरे प्रक्षिप्त स चाणूरो रणे अतर्पन तृप्तिहीन छर्दितमन्युः दीप्तकोपः । अप्रदर्भन भीतिहीनः । अजरदृपवत् यौवभयुक्तो प इव निरिक्तपीटो गतपीठः सन् । । - ।

·wom and . . . - .. . १ +m - मामाभागार- If भूमारनोरनगुम । मन पपानान्नीगरे अन्धित, गार-पिन नानगया हली मुफ्रिकम् ॥५०॥ .....TAमग असा प्रपन् मागिनोमिनिममानदि मनमा तिर पुन सन् रे पपी. रिलोमा निकालेर निज पल्मन्चरन् गुल्या TRin ||-पित। ९८२३ वय मोक्षणे । पन्च हुने। Anामीमा । १८२४ मीगतो । राता। प्रथन् । १८२५ मध पाने । पाता । ' कम् । मा दिलासामिति सरितेत केचिदाहुः । उन्यानिशी । १८२६ सीको। १८२७ चीफ च । आयः रेचने पर स । अनीपम् । गोपे पता । अर्य । १८२८ अर्द हिंसा. गान् । रिते। तलरचा । हिसि । १८२९ हिसि हिसायाम् । इदितोऽल युजा- दिक चिलम् । रमीए । उपामासीत् । १८३१ ओड़ा पद पाएँ । पयर्थों गति । चरी सिनि गालि । रासपो सदे हदिताडपति भेद. । सुन्धितः । १८३२ शुन्ध शीनरमी । नामिया कनारे । अच्छदन् । १८३३ छद अपवारने । लरितेदिले । रातापितवान् । १८३४ सुप परितगे।कहो हिंसा या तत् । परितपणे लेके । बलात् स्वतुः । अदिवाभावारिट् ।। फूटायेपु हतेपु धावितमतिप्यन्येषु धावत्सु च स्वैरं तन्न जनान्प्रयन्विगलितभन्थान्कचान्मन्थचन् । आपन्सेदमरि तनजनहितं चिक्रीड गोपैहरि- स्तूर्योत्थो वितनन्ध्वनिर्दिवमगाइतो यथा वादितः ॥ ५१ ॥ १. १८२२ दम तदमें इलय धातुनोदात्त.. २. सन १८३० बर्ह पूजा- पान नोदात्त.

·२२८ काव्यमाला। । आसूत्रयत्स हि तथाङ्गमसिप्रचारै- र्मोमुनितारिरतिरूक्षणया रणेपु । दुष्पारदुश्चरिततीरणकृयथेशो नो चक्षमे पुटयितुं तमकत्रितोष्मा ॥ ५९॥ ईश पुटयितुं ससर्ग प्राप्तुं स्प्रष्ट यथा नो नहि चक्षमे शक्तोऽभूत्, स तथा अतिप्र चारैः खड्गभ्रमणैरगमासूत्रयत् वेष्टितवान् । कीदृगीगः । दुष्पारदुश्चरिततीरणकृदपारदरि- ताधिपारक । अकत्रितोष्मा अकत्रितोऽशिथिल पूर्ण ऊष्मा यस्य सः । कीदृश कंस । अतिरुक्षणया अतिक्रूरत्वेन मोमूत्रितारिः पुनः पुन. मृशं वा भीपितशत्रुवर्ग.॥-आसू. यदिति । १९०९ सूत्र वेष्टने । लड् । मोमूत्रितेति । १९१० मूत्र प्रस्रवणे। अस्मात् 'सूचिसूत्रि' इति यडन्तात् कर्मणि क्त । रूक्षणया। १९११ रुक्ष पाश्ये । युच् । निष्पारेति । १९१२ पार १९१३ तीर कर्मसमाप्तौ । पारेपन् । तीरणेति ! तीरेयुट् । पुटयितुम् । १९१४ पुट ससर्गे । तुमुन् । अकत्रितेति । १९१६ कत्र शयिल्ये । कर्तरि क्त.॥ त्वां खजयामि खलयन्त्वमुना जना मां त्वं विष्टपं गरुडयन्हरिरेव चेकिम् । लोकोऽद्य घातयतु कृष्णमिति प्रलापी तं संपतन्नपि न खगयितुं स लेभे ॥ ६० ॥ अहं त्वा सजयामि सङ्गं करोमि । जना अमुना मा सलयन्तु सलमाचक्षताम् । त्वं विष्टपं सर्वलोकं गरुडयन् गहडेनातिक्रामन् साक्षात् श्रीहरिरेवासि चेत् मम तेन किम् । न शकालेशोऽपि । लोकोऽद्य कृष्णं घातयतु कृष्णस्य वधं कथयतु । इति प्र लापी सपतन् म कंस तं श्रीकृष्णं खायितु राजेन छेत्तुमपि न लेभे । उपायं न लब्ध वान् ॥-राजयामीति । 'प्रातिपदिकाद्धात्वर्थे बहुलमिष्टवच्च' । एतदेव रिगृणोति । 'तत्कगेति तदाचष्टे' । सञ्जयामि । करोत्यये णिचि लट् । सलयन्तु । आख्यानार्थ णिचि लोट् । गरुडयनिति । 'तेनातिकामति' । अस्मिन्नर्थ णिचि शता। 'चातुरूपं च । कृदन्ताणिचि वानुरुप भजन्ते । अनेन 'आख्यानात्कृतस्तदाचप्टे' इति णिच् । ' तिप्रत्यापत्तिः प्रकृतिवच कारकम्' इत्येतदुक्तम् । तेन कृष्णस्य कर्मत्वम्, वधभावनि त्या हनेणि नृपत्वं च । तम्मालोट् । घातयतु । समयितुमिति । 'कर्तृकरणादात्यर्थे । कर्तुर्यानि करणानि परश्ववादीनि तेभ्यस्तद्धात्व] णिच् स्यात् । इति रामशब्दाणिचि तुमुन् ॥ लोके वष्कयतीहं चित्रितमहामञ्चे स्वयं चित्रय- न्दोप्णा खड्गमुदस्य तस्य वटयन्हस्तादगृहादमुम् । १. 'निष्यार' इति पाट.. २. १९१५ धेच दर्शने' इत्य के. नायमुदाहत.

·11 - - 1 .. - . - 1-- ... ricfref:-- ।... 74 1 ..--::: ना. मिनाने 712 नानापन । १०.२० चट मा-12-11 1। १५२२ रज प्रारजोती। 17 एगा: मांगी मापन । मितिनि। १५.२६.मित्र TER । मामामाजी । १९२३ सरमाम युने। "मानपदी नागो। १९२४ स्तोम मापायाम् । यत् ॥ यो चित्रित एवं वीर्यगतफत्तस्मिन्पतत्यन्धय- पिष्टाग. स ममार दण्डितसलस्पेशस्य पादाशितः । फाणोऽप्यनुजलागितेऽतिमुन्धयत्यामुन्य पुष्पोत्करं देवीघे तदु.सने रसयति व्याकर्पदेनं क्षितौ ।। ६२ ।। योऽसिदित एनाविस्फर्म एव तलाव पूर्वमेव पूतनावधारियोर्यशतकत् हि । त- स्मिन् पतति पिटा तोऽन्धयन् मोरं प्राप्त स कंसो मनार । दण्डितरालस पीडितदुष्टज- नस्य धोकृष्णस्य पादे सरितो मुदित । तदा च कृष्णोऽपि देवोधे अधुजलेन भनिते चिहिते पूष्पोत्सरमामुच्च अतिनुरायति भूश मुरामनुभवति हतदुःसने हतदु सानुभवे रसगति भगवयापारमाखादगति सति च । एनं कंस क्षितौ व्याकर्षत् । कसद्विष्टाना नि- जमफाना यदूना पीडानिवृत्त्यर्थमेतत् ॥-अच्छिद्रितेति । १९२५ छिद्र कर्णभेदने । फ्णेति पृधग्धातुरित्येके । फर्मनि क.। अन्धयन् । १९२६ अन्ध दृष्टपुपाते। राता। दण्डितेति । १९२७ दण्ड दण्डनिपातने । क्मनि । महित इति । आज तेति । १९२८ अङ्क पदे लक्षणे च ! १९२९ अङ्ग च । द्वयो. कर्मणि क । अतिसुख. यति । १९३० सुख १९३१ दुःख तकियायाम् । तलिया तदनुभवः । सुतेः शता। दु.खनेति । दु.खेयुट् । रसयति । १९३२ रस बालादनस्नेहनयो । शता॥ नित्यं न्ययापितमलो हृदि रूपयंस्तं प्रच्छेदितप्रकृतिरच्छदितस्त्ररूपम् । १. 'चाक' इति धातुपाठे.

·२३२ कायमाला। । आरूढो गरुडं भुजान्ततरलश्रीवन्नमालाबलि: क्ष्मामान्दोलितचामरान्तरगतः प्रोदीयमानोऽमरैः । चश्चन्मीनसुवर्णकुण्डलधरो धाराधरश्यामल: काले में चरमे ममाक्षिपदवीमायातु नारायणः ।।७१ ॥ उति धातुकाव्यं समाप्तम् ।

·No text on this page.