Acharya Shri Vinaychandra Gyan Bhandar, Jaipur
Shripragyapnopangam (uttaradham)
Front matter
No text on this page.
प्रज्ञापनासूत्र श्रीआगमवाचनामा मदद गामनु नाम बाकी पाटण . . o ० . . म रकम मददगारोना नाम गामर्नु नाम पाकी ३००० सेठ उत्तमपद सोमपद १५०० पोरा प्रस्तुमाइ कीशोरदास मेसाणा १५०० पोसी पस्तूरपद पीरपंद मेसाणा १००१ शा रायचंदमाइ दुर्लभदास काळीयावारी १००१ सपदी पुसामीवास पुषीराम मेसाणा १००१ १००१ मपसाली रूप मूलजीनी विषया वाई यमपरवाइ पोरपदर ५०० १००१ गांधी रामपद हरगोविन्यास मेसामा १००० शो हाछामाई मगनछाछ ५५१। शा खुशालभाइ करमचंप पेरावळ म रकम मददगारोनां नाम ५५१ पायु घुनीठाम्जी पमाछासजी पाटण ५०१ पारी भीकमपास हीरापन मेसाणा शेठ नगीनदास छगनलाल मामसा ५०१ ५०१ शा कल्याणचंद उसमचनी विषयापाइ नंदुवाइ प्रमासपाटण ५०१ क्षा त्याणचद यस्मीपद पेरावळ ५०१ परी पाठामाइ वेवर फपरवंज ५०१ शेठ जेसीगमाइ प्रेमामाइ फेषउभाइ परज ५०० सपेरी कस्तूरपद सवेरपद मुरतपदर . . पाटण ० . .
श्रीमागमछपाववामां मदद म रफम अमुकसूत्रमा मदद नाम गाम नाम चाकी . " a . म रफम अमुकसूत्रमा मदद नाम गाम नाम पाकी २२०० भीमाचारो-बोरा जेसींगमाइ गजीमा डोसामाइ इसे वोरा मेसामा महमारीशोरदास २००१ सूपगगंग- शेठ नगीनवास जीमा जीवणजी नवसारी शेठसस्लमाइ पयास कपार्वज ५०१ शेठ मगनस्मछ पीपपर ५०१ मा नधुभाइ लाउ पनी पीकरी पाए परसन १०० सवेरी फस्तूरपद सवेरपर सुरतवदर ५०० पाइ पारवती से शा दम- छाराम बलतपवनी विषया ममदावाद ५०० पाइ मोपीवाई सठ खल्लुमाइ पुनीमसनी घणीयाणी सुरत ५०० शेठ सोभाग्यपद मामेकर्षद १००० ठाणांगजीमो मीछाणीना संपवरफपी छाणी १००० शेठ मगनलाल पीवावरपास क्षेठवीपर्षद सुरव सुरवयंवर. ० " " . 0 माणसा . ० परपम .
म रकम अमुफसूत्रमा मदद नाम गाम नाम पाकी ५०१ ॥ " ० . . फुलपर मवेरी . o . म रकम भमुफसूत्रां मदद माम गाम नाम पाकी सा सिवर सोमचंद शेठ नानचंद पनाजी मुख ७५१ समवापांगजीमा शेठ मगनमाइ कस्तूरबदनी विषवा पाइहराकोर ६२५ शेठ कस्तुरष नानपद रूपाल भीशान्तिनाचना ऐरासरना उपामयना मेन नवल मुगाइ १२०० भीमगवतीजीमा भेठ उत्तमचर मूलचा वया शेठ अमेपर मूलद (प्रथममागमा) ४२०० श्रीगोडीपीमहायजना यसरनी पहेरी तरफपी भीमगवतीजीमा रितीयभागमा मुगाई १२५० भीमावाजीमा शेठ उचमपर नीमचंद पाटम १२०० सवेरी मगनमाइ प्रवापपद मुख १००० झेठ ममीचंद मुशालभाइ सुरतपदर ५०१ पाशकदमांग, क्षेठ चुनीठाठ गनषद मंदगारशांग, मोफ भरधाभागमा सुरक्षपर समा अनुसयेदवाइ १००० रायपसेणीजीमा पारी-सरूप कस्लुभाइ मेसाणा सा रायपंदमा दुभवास कालीमावाठी " शेठ मोहनछाछ सकिउपर ममदावाप ७५० प्रभम्पाकरणमा पापु गुलापपदजी . . " . . o . ACCA म रकम अमुफसूत्रमा मदद नाम गाम नाम बाकी . ५०० " ग्यचर सबेरी . म रफम बमुकसूत्रमा मरद नाम माम नाम पाफी अमीषपजी सवेरी मुंपाइपवर. " शेठ मंसुभाइ सपना मुरतपदर. १०१५ क्षेठ कस्पाणथव सोमा सुरवर्षवर. २०२५ मावश्यकजीमा वायु चुनीमम्जी पालामम्मी झमेरी मुवाइवंदर ५५० गाइजीमा शा हरसर ममर पंदनी दीकरी मेन रखन वया मोर मुरबंदर ५४० वपाइजीमा बेरी मठपद चंदनी विममा पाई मदकोर सुरतमंदर. . . ३५०१ पबमा भीकपरयजना समवरफपी प्रयमांझ पारी-मीठामाइ कस्पाण- दनी पेरीमाधी सानसासा मारफत परी पालामाइपल मुखमाइरु २३३१ पप सुपननी उपजना र ११७० कपरपज ६२९ द्वितीयोऽशाः परापोटाना सपतरफपी हा पंदुमाइ सुरत या मेपाजी पांपाजी तथा या पसमाजी मेपाणी कालीपावासी ० . १०००" १०००॥
.
म रकम अमुकसूत्रमा मदद नाम गाम नाम पाकी
१०००" शेठ मोतीगल मूम्त्री रामनपुर
१८०० नदीजीर्मा
क्षेठ प्रेमषद रायचंद मुबाइनदर. ०
१७५५ ओपनियुकिमा जैन विद्याशामवरफथी
मुपाषी रवर्षद जयप अमदाबाद
२८५१ सूर्यपमतिसूत्रमा झबेरी भगवानदास
हीरापर मुंबाइपदर. ८५१
५०१ निरयावसी ? शेठ ररसपर सोमपद
सूत्रमा हा० नेमपदमार मुरव
म रफम अमुफसूत्रमा मदद नाम गाम नाम पाकी
५०१ हरकोई स्त्र सेठ कस्याणपर
छपाषवा माटे पप
५०१ हरकोई सूत्र शेठ सरुपचंद भमेपद
छपापपा माटेदखे शा प्रेमचंद
सुरत
५३० विपासूत्रमा शेठ गुलावर्षद हरखपद मुरस
५५० इरको सूत्र मीतत्त्वबोध जैनभाविकाशा
छपाक्वा माटे परफपी हा० बन नवलपेन
मुरत
सं १९७५ ना माघ शुष्ठ ६ ने शुक्रवारे मुबई
.
.
पमा पात १-प्रमापनापरम् २-स्पानपरम् ३-अस्पपासपम् ४-स्पितिपरम् ५-पयायपरम् -पतोषनरपवम् जापामाम्य परम् ८-समाम्य परम् ९-योनिषदम् १०-परमारमपम् ११-माणपरम् १२-पपरपरम् श्रीमज्ञापनोपाङ्गस्यानुक्रमणिका ॥ परानि पानि ११३-परीणामपदम् २८४ २५-कर्ममेवास्य पदम् ७९१४-फपायपरम् २८९/२६-फर्मवेयरमामय पदम् ११३/१५-इन्द्रियपरम् २९३/२७-कर्मप्रतिवेदवेदपदम् १५८/१५-प्रयोगाम्यं परम ३१७२८-आधारपवम् १७९/१४-श्यापदम् ३३०२९-उपयोगास्पं पदम् २०४१८-कायस्मितिपरम् ३७४३०-पश्पचापम पम् २१९/१९-सम्यक्त्तपरम् ३९५/३१-समापरिणामपपम् २२१२०-अम्तक्रियापदम् ३९६ २२-संयमयोगास्मं पदम् २२४२१-मवगाहनापदम् ४००१३-सानपरिणामाम्प पदम् २२८/२२-त्रिपास्य पदम् ४३५/३१-प्रवीचारपरिणामास्य परम् २५५/२३-धर्मप्रकतिपवम् ४५३३५-रेहनाभ्यं परम् २५९/२४-अर्मप्रसिपम्पपपम् ४९१२६-ममुरसावाम पवम् ४९४ ४९५ ४९७ ४९८ ५२५ ५२८ ५३३ ५४३ ५५३ अय अष्टादशपद कायस्थितिनामकं प्रारभ्यते ॥१८॥ तदेवमुक्त सप्तदशं पर, अघुनाऽटादशमारम्पते, अस्स चायममिसम्यघः-इहानन्तरपदे लेश्यापरिणाम उक्तः, सम्प्रति परिणामसाम्यातू फायस्थितिपरिणाम उच्यते, वत्र घेदमधिकारगाथास्य- जीय गईदिय कार जोए घेए कसायलेसा य । सम्मत्क्षणापदसण संजय उवओग आहारे ॥१॥ मासगपरित पज्जत मुहम सभी मपास्थि चरिमे य । एसेसि तु पदाणं फायपि होइ पापहा ॥२॥ जीवे णं मते ! जीवेचि फालतो फेवपिरं होडी, गोयमा ! सबई । दार: नेरइए ग भवे! नेरदएचि फालओ फेधिर होइ !, गोयमा ! जामेगं दस पाससहस्साइ उकोसेर्ग तेचीस सागरोवमाइ ॥ विरिक्खजोणिए णं मते । विरिषखजोणिएचि कालओ केचिरं हो , गोयमा ! जह० अंतोम- हुच उकोसेणं अवंत कालं अनंतायो उस्सप्पिणियोसप्पिणीओ कालवो खेचओ अर्णता लोगा असंखेनपोग्गलपरि यहा ते ण पुग्गठपरियष्टा आवलियाए असंखिनामागे । विरिपखजोगिषी पं मंते ! विरिषखबोणिणिचि फालओ फेय चिरं होइ ?, गोयमा! बहनेमं अंतोमूहुर्च उकोसेर्ण तिमि पलिओषमाई पुषकोरिपूहुचमम्महियाई ॥ एवं मस्सेवि मणुस्सीवि एष चेष ॥ देवे में मंते ! देवत्ति कालओ फेयधिर होइ?, गोलमा ! बोच नेरइए, देवी णं मैते ! देविधि कालयो फेनविरै होह, गोपमा ! बहनेणं दस घाससहस्साई उकोसेणं पणषर्ष पलिओवमाई । सिद्धे 4 मते ! सिद्धेचि काउसो केवगिरं होइ !, गोपमा ! सादिए अपअवसिए । नेरइए पं मंते ! नेरइपअपक्षचएति कालवो केधिर होइ गोपमा । जहमपपि उफोसेलपि अंदोमहर्ष, एवं बाप देवी अपजचिया । नदयपअचए णं मंते ! नेरदयपजच एनि फालतो केवपि होइ !, गोपमा ! जहमेणं दस पाससहस्साई अंतोमूहगाई उकोसेणं तेषीसं सागरोपमाई अंतोमुहुमूनाई । तिरिरखजोणियपखपए में मते ! तिरिमखयोणियपलधएचि कालवो केवचिर होइ ?, गोपमा ! बह- मर्ग अंदोमुहुर्च उकोसेणं विपि पलिओषमाइ बोमुत्तूनाइ, एवं विरिक्खयोणिणिपज्जचियावि, एष मणुस्सेवि मणु स्सीवि, एय घेव देषपमपए बहा नेरइयपअचए, देवीपसतिया मते । देवीपजसियधि फालतो केवपिरै होइ ?, गोयमा ! जहमेनं दस वाससहस्साई अंतोमुहुरालाई उफोसेर्ण पणपर्म पलिओवमाई अंतोमुहणाई ॥ दारं ३ (सूत्र २३२) "जीपगइदियफाए' इत्यादि, प्रपम जीवपद, फिमुफ मयति -प्रथम जीवपदमधिकृत्य फायस्थितिफच्या इति १ ततो गतिपद २ तदनन्तरमिन्द्रियपद ३ ततः फायपद ४ ततो योगपद ५ तदनन्तर घेदपद ६ ततः फपायपद ७ ततो ठेश्यापद ८ तदनन्तर सम्यक्त्यपद ९ ततो जानपद १० तदनन्तर दर्शनपद ११ सतः सयत- पद १२ सत उपयोगपद १३ तदनन्तरमाहारपदं १४ ततः परीचपद १५ ततो मापकपद १६ ततः पर्याप्तपद १७ सता सूक्ष्मपदं १८ सन्निपद १९ ततो मषसिदिकपद २० तदनन्तरमस्तिकायपद २१ ततपरमपदं २२ । एतेपो शापिंशतिसझानां पदानां फायस्थितिमपति प्रातमा मलि प्रातघ्या तथा पोरे मिस्वते भय फायस्थिसिरिति फः अप्पार्य:, उच्यते, काय इह पर्यायः परिगमते, काय इय काय इत्युपमानात् , स प विषा- सामान्यरूपो विशेषरूपम, तत्र सामान्यरूपो निर्षिचपणो जीवत्वलक्षणः पिपरूपो नैरपिकत्वादिलक्षणः तस्य स्थिति:-अषस्थान फायस्थितिः, किमुक्त भवति सामान्यरूपेण विशेषरूपेण या पर्यायेणादिष्टस्य जीवस्य यद- म्यवच्छेदेन भवन सा कायस्थितिः, ततः प्रयमतः सामान्यरूपेण पर्यायेमादिष्टसाम्ययच्छेदेन यद् मषन तधिचिन्त- पिपुराह-'जीवे ण मते इत्यादि, र जीवनपर्यायमिशिष्टो जीय उच्यते, ततः प्रथयति-जीवा 'ण' इति वाक्या- लहारे भवन्त ! जीव इति जीवनपर्यापविशिष्टतया इत्पर्यः 'कालतः' फालमधिकृत्य 'कियधिरं कियन्त फाल यावऋषति १, भगवानाह-गौतम ! 'सहा सर्पफाल यावत्, कयमिति चेत् , उच्यते, इह जीवनमुन्यते प्राणधारण, प्राणाय द्विधावन्यप्राणा मावप्राणाच, प्रन्यप्राणा इन्द्रियपसकपलत्रिकोष्वासनि थासायुःफर्मानुभ- पलक्षणाः, भावप्राणाः मानादयः, तत्र ससारिणामायुःफर्मानुभवलक्षणप्राणधारण सदेषापस्थित, न हि सा का घिदषस्था ससारिणामति यसामायु'कानुमषन न विद्यते इति, मुक्कानां तु ज्ञानादिरूपप्राणघारणमवस्थित, मुकानामपि हि धानादिरूपाः प्रामाः सन्ति, यैर्मुकोऽपि द्रन्यप्राणः जीवतीति व्यपदिश्यते, से व ज्ञानादयो |मुकानां शापत्तिका, अतः ससार्यवस्खाया मुक्कावस्पायर्या च सर्वत्र जीवनमखीति सर्वकालमाषी जीवनपर्यायः । सम्प्रसि तखैय जीवस्त्र नैरविफत्मादिपर्यायैरादिष्टस्य तैरेप पर्यायैरव्यपच्छेदेनावस्थान चिन्तयन्नाह-'नेरदए प मसे।' - इत्यादि, सुगम, नपरं नैरयिकास्तयामवसामाम्यात् खमवाव्युत्या जनन्तर न भूयो नैरयिफत्वेनोत्पयन्से, ततो यदेय तेषां भयस्थिवे परिमाण तदेय फायस्थितेरपि इत्युपपद्यते जघन्यत उत्कर्पतम ययोकपरिमाणा फायस्थितिः। 'तिरिक्सजोणिए ण मते !' इत्यादि, तत्र यदा देवो मनुष्यो नैरयिको पा तिर्यवत्पद्यते तत्र चान्तमुहूर्त स्थित्या भूयः सगती गत्सन्सरे या सामति तदा लम्पते जघन्यतोऽन्तर्मुहुर्तप्रमाणा कायस्थितिः, उत्कर्पतोऽनन्तं काल यायत्, तस पानन्तस्स फालस्य प्ररूपणा विधा, तपघा-फालतः क्षेत्रतप, तत्र काढतोऽनन्ता उत्सर्पिण्यवस- प्पिण्यः, उत्सर्पिण्यवसर्पिणीपरिमाण च नन्यध्ययनटीकातोऽयसेय, सत्र सविस्तरमभिहितत्यात् , क्षेत्रतोऽनन्ता डोका , फिमुक्त भपति ?-मन तेपु ठोकाफाशेपु प्रतिसमममेकैकप्रदेशापहारे क्रियमाणे याषयोऽनन्ता उत्सर्णि- ण्ययमपिण्यो मपन्ति तावतीर्यायत् तिर्यर तिर्यफ्स्पेनावतिष्ठते, पतदेय फालपरिमाण पुद्रलपरावर्तसमातो निरू- पयति-असद्धयेयाः पुगउपरावर्चाः, पुद्गलपरायर्चखरूप च पञ्चसटीकायां विस्वरतरकेणामिहितमिति सतोज- घाय, रतु नामिघीयते, मन्यगौरवमयात् , असह्याता मपि पुलपरावर्चाः कियत इति विशेपसमानिरूपणा- पमाह-'ते ण' इसादि, ते पुद्गलपरावर्चा आपलिकाया भसोयमागः, किमुक्त मपति ।-आपलिकाया जस- येयतमे मागे यायन्तः समयास्वायत्प्रमाणा असोयाः पुद्गलपरापर्चा इति, एतपैष फायखितिपरिमाण बन- सत्सपेक्षया द्रष्टन्य न शेपविर्यगपेषया, पनस्पतिम्पतिरेकेम पसिरमामेवापतकालप्रमाणकायरिखतेरसमजात 'तिरिक्खोणिणी ण मते ' इत्यादि, रोचरत्र व अषन्पान्तमेरमामना प्रागुक्तान्तर्मुर्गमावनानुसारेण स्वय मायनीवा, उत्कर्पतम्लीणि पल्पोपमानि पूर्णफोटीपषफ्त्वाम्मषिकानि, कथ इति चेत् ।, उच्यते, यह तिर्यधनु- प्याणां सम्जिपचेद्रियाणामुत्कर्पतोऽप्यष्टौ भषाः कायस्थितिः “नरति रियाण सचट्ट मवा" निरतिरां समाप्ट(वा) भयाः ] प्रति वचनात्, तत्रोत्कर्षस्य चिन्समानत्वात् अष्टायपि मपा यथासमषमृत्कएस्पिविफा परियमन्ते, अस- मेयषर्पायुष्फस्तु मृत्वा नियमतो देवलोकेपूत्पद्यते न तिर्यनु, तप्त सप्स भयाः पूर्वकोव्यायुपो षेवितम्या अप्टमस्तु पर्यन्तपर्ची देय(दिप्पिति श्रीणि पल्पोपमानि पूर्वकोटीश्यपत्वाम्वधिकानि भवन्ति एव मणुस्सेवि मणुस्सीवि' इति, एवं-तियफ्नीगतेन प्रकारेण मनुप्पोऽपि मानुप्पपि च पक्कच्या, किमुक्त भषति ? -मनुष्यसूत्रे मानुपीसूत्रे च जघन्यतोऽन्तर्मु उत्कर्पतस्त्रीणि पल्योपमानि पूर्वकोटीपृथक्त्वाम्पधिकानि पकन्यानीति, सूत्रपाठस्त्येव-'मणु- स्से म भते ! ममुस्सचि कालमो फेवधिर होइ?, गोयमा! जहनेण अतोमुहु उकोसेण तिन्नि पलिमोरमाइ पुष- फोरीपुत्तमम्महियाइ, मस्सी ण मते ! मणुस्सिचि फालनो फेवपिर होइत्यादि, देवसूचे 'बहेय नेरइए' पति, ययेय नैरपिका प्रागुफा तथैष देवोऽपि षकम्पा, देवस्थापि जपन्यवो दश वर्पसहस्राणि उत्कर्पतनयखिशत्सागरोप- मामि वकन्यानीति मावा, देवा अपि हि समास्युत्वा न भूयोऽनन्तर देवत्वेनोपपद्यन्ते "नो देवे देयेसु उपय- जा" [न देपो देवेपूत्पद्यते ] इति पचनात् , ततो यदेव देवानामपि मवस्थितेः परिमाण तदेय कायस्थितेरपि, देवीमधे उक्तर्पत पचपचासत्पल्योपमानीति, देवीना भपस्थितरुत्कर्पतोऽप्येतावत्प्रमाणत्वात् , एतघेशानदेम्पपे धया द्रष्टम्प, अन्यत्र देवीनामेतापत्साः स्थितेरसमपात् । सिद्धसूत्रे साथपर्यवसित इति, सिद्धत्वस्थ क्षयासममात्, सिदत्तादि प्यारयितु ा रागादयो, न प ते भगवत सिंदल सभषन्ति, तनिमिधर्मपरमाणपभाषात् , तदभा- पग सेपा निर्मूलफापफपितत्यात् ॥ सम्प्रत्येतावतो नैरपिकादीन् पर्याप्सापासषिशेपणवारेण चितयन्नाइ-ने पण मते !" इत्यादि, नैरपिको मदन्त ! अपर्याप्त इति-अपर्याप्सत्वपर्यायपिशिष्टोऽविच्छेदेन कालतः कियन्त काल यापनपति १, मगपानाह-गौतम ! इत्यादि, इहापर्याप्तावस्था जघन्यस उत्कर्पतवान्तर्मुहर्चप्रमाणा, तत ऊई नैरपिफाणामपश्य पर्याप्तायस्थामापात् , तत उक्त जहन्नेणवि मतोमूहुच उक्कोसेणषि असोमुत्त' । 'एव जाप देवी पपजत्तिया' इति, एष-नैरपिकोफेन प्रकारेणापर्याप्साविर्यगादयस्त्रावरकन्याः यावद्देष्यपर्याप्तिका, अपोसफदे- पीस्त्र यापदित्यर्थः, तत्र तिर्यचो मनुप्याम ययप्यपर्यासफा एष मृत्वा भूयो भूयोऽपर्यासत्वेनोपपद्यन्ते तपापि तेपा- मपर्यासापस्था नरन्तर्येणोत्कर्वतोऽपि अन्तर्मुर्तप्रमाणैव लभ्यते, यवक्ष्यति 'भपजचए म मते ! अपज्वचएत्ति फाल- तो फेयधिर होइ ?, गोयमा ! जानेण अतोमुच उकोसेणपि सतोमुत्त' इति, देवदेषीसूत्रे नन्तर्मुहर्तमावना नैरपिकात् पक्तन्या । 'रायपमधए ण मते । इसादि, नैरयिकपर्याप्त इति--पर्यासो नैरयिक सेवमविच्छेदेन फाटतः कियपिर मयति १, भगवानाह-गौतम ! जघन्यतो दस पर्पसामाग्यम्तमा मानि अम्तमापक्षा- पर्यावापरयाशं गतत्या, अत एपोकर्पतोऽपि त्रयसिंप्रत्सागरोपमाण्यन्तर्मुद@नानि, तिर्यसूत्रे जघन्यतोऽन्तर्मु-न। हर्चमावना प्रागिष, उत्कर्षतस्त्रीणि पल्योपमान्यन्तर्मुई!नानि, एतयोत्कृष्टायुपो देवकुर्यादिमाविनखिरमोऽधिकृत्य । पेदनीय, अन्येपामेतावस्फालप्रमाणायाः पर्यासावस्थाया अविच्छेदेनाप्राप्यमाणत्वात् , अप्राप्यन्तर्मुहर्नोनत्वमन्तमुंह-। सायखापर्याप्तावस्थायां गतत्वात्, एष विर्यत्रीमनुष्यमानुपीसूप्रेष्यपि मायनीय । देवदेषीस्त्रयोस्तु जघन्यत | उस्फर्पतम फायखितिपरिमाण प्रागुकमेव अपर्याप्तावस्थामाषिनाऽन्तःन हीन परिमायनीय । गत गतिहार, इदानीमिन्द्रियधारमभिषित्सुराह- सईदिए णं मते ! सईदिएघि फालतो केवचिरं होर, गोपमा ! सइदिए दुविहे पन्नाचे, जहा-अगाइए वा अपव सिए अगाइए सपनयसिए । एगिदिए म भते ! एगिदिएघि फालतो केवधिर होइ ?, गोयमा ! जहमेणे अंगोमाचं उपोसेमं अपंत कालं पणस्सइकालो ॥ येईदिए जं मसे ! येईदिएचि कालवो केपचिरं रोड, गोयमा ! बह- प्रेम अतोमर्च नकोसेमं संखेज काले । एव तेईदियचउरिदिएपि । पंचिदिए ण मंते ! पंपिदिएचि कालतो फेवचिरं होइ ?, गोपमा ! बहनेणं अंतीमुहुर्च उकोसेणं सागरोषमसहस्सं साइरेगे | अपिदिए 4 पुच्चा, गोपमा ! साइए अपक्ष पसिए । सादियपजचए गं मंते ! सईदियपजचएचि कालसो केवपिरं होइ ?, गोपमा । बामेणं अंतोमुहर्ष उफोसेम सागरोवमसतपाच सानिरेगं । एगिदिमपजचए जे मते ! पुच्छा, गोयमा! बहलेणं अंतीमत्त उकोसेण संखेसाई माससास्साई । वेदियपनचए में पुछा, गोयमा ! परमेणं अतोमा उकोसेणं संखेजवासार, इदियपजसए पुच्छा, गोयमा ! पामेण अतोमूहुर उपोसेणं संखेलाई राइदियाई, परिंदिरपसत्तए गं भवे! पुच्छा, गोयमा! महमगं अंतोमा उपोसणं संखेमा मासा । पचिंदियपअपए प मंते ! पधिदियपजचएघि कालवो केवधिरं होइ ?, गोयमा ! जहमेम अंवोस उकोसेपं सागरोवमसयपुडुच । सईदिपअपजचए प मते ! पुच्छा, गोयमा । जहणवि उकोसेगरि अंचोमस, एवं जाव पंचिंदिरवपबत्तए । दारं ३ (सूर्य २३३) 'सादिए प भते ।' स्पादि, सहेन्द्रिय यस्य येन वा स सेन्द्रिय , इन्द्रिय च विघा-लम्धीन्द्रिय द्रन्येन्द्रिय घ, तह लम्धीन्द्रियमवसेय, सहिमहगवावप्यखि इन्द्रियपर्यासस्यापि च, सतो निर्वधनसूत्रमुपपद्यते, अन्यथा तदपट- मानकमेप स्वात् , निर्वचनसूत्रमेषाह-गौप्तम ! इत्यादि, इह यः ससारी स नियमात् सेन्द्रियः, ससारमानादिः इत्सनादिः सेन्द्रियः, तत्रापि य कदाचिदपि न सेत्स्पति सोऽनाधपर्यवसितः, सेन्द्रियत्पपर्यायस्य कदाचिदप्यन्यय पछेवात् , यस्तु सेत्स्पति सोऽनादिसपर्यषसिप्ता, मुक्त्ययस्थायां सेन्द्रियत्वपर्यायस्यामाषात् । एफेन्द्रियसूत्रे यदुक्क- 'उकोसेण अमत काउ' इति तमेवानन्तकाल सविशेष निरूपयसि-यणस्सइकालो' इति, यावान् वनस्पसिकालोऽसे वक्ष्यते तावन्त काल यापदित्ययः, वनस्पतिकायमैकेन्द्रियः, एकेन्द्रियपदे तखापि परिप्रहात्, स न बनस्पतिकाला एषप्रमाण:--'मगतामओ उस्सप्पिणीमोसप्पिणीमो कालमो खेचमो ममता छोगा असरेगा पोग्गठपरिपहा वे ण पोग्गलपरियट्टा बापलियाए बसखेबदमागों प्रति हीन्द्रियसूत्रे 'सखेज कालति सहयानि षसहस्राणीलये, "पिगलिंदियाण य पाससहस्सा सखेखा' [विकलेन्द्रियाणां पर्पसहस्राणि सस्येयानि ] इति पचनात्, एव श्रीन्द्रि यचतुरिन्द्रिययोरपि सूत्रे वक्तम्ये, तत्रापि जघन्यतोऽन्तर्मु उत्कर्पत समयकालमिति पकम्यमिति भावः, सी- यम फालः सत्येयानि पर्पसहस्राणि प्रत्येतन्मानि । पञ्चेन्द्रियसूत्रे उत्कर्पतः सातिरेफ सागरोपमसहस, तप नैरयि- कतिर्यपवेन्द्रियमनुम्यदेवमपनमणेन द्रष्टव्य, अधिक तु न भवति, एतापत एव फालस्य केवल वेदसोपलन्धत्वात् । अनिन्द्रियो द्रम्पमापेन्द्रियविकल स प सिद्ध एष सिद्धक्ष साधपर्मपसित तप्त उक्त 'साइए अपजवसिए' इति । 'सहदिगमपबत्तए ण' इत्यादि, हापर्याप्ता लम्भ्यपेक्षया फरणापेक्षया च द्रष्टच्या , उभययापि तत्पोयस जप न्यत उत्कर्पतो पाऽन्तर्मुहर्चप्रमाणत्वात् , एप तापवाय यावत्पश्चेन्द्रियापर्यासकः-पञ्चेन्द्रियापर्याप्तकसूत्र, तथ सुगमत्वात् सय परिभाषनीय, गनिन्द्रियोऽत्र न पतम्या, तस्य पोसापयोतविशेषणरहितत्वात् । 'सइदियपज्ज- घए ण भसे।' इत्यादि, शह पर्यासो लगायपेधया घेदिसम्यः, स हि विग्रहगतायपि सभवति, करणैरपर्यासखापि, तत उत्कर्पतः सातिरेफ सागरोपमशतपृथक्त्वमिति यनिर्वचन तदुपपद्यते, अन्यथा करणपर्याप्तत्वस्योत्कर्पतोऽप्य न्तर्मुह!नत्रयस्त्रिंशत्सागरोपमप्रमाणतया लम्यमानत्यात् ययोफ निर्षचन नोपपद्यते, एवमुत्तरसूत्रेऽपि पर्याप्तत्व लग्यपेक्षया द्रष्टव्य । एफेन्द्रियपर्याप्ससने सोयानि पर्पसहस्राणीति, एकेन्द्रियस्य हि पृथिवीफायसोत्कर्पतो शापिशतिर्वसहसागि मपस्थितिः अप्कायरस सप्त वर्षसहस्राणि वातफायस श्रीणि सामाणि वनस्पतिकायस दश्च पर्पसामाणि ततो निरन्तरकतिपयपर्याप्समवसकतनया सोयानि पर्पसहस्राणि घटन्ते इति । हीन्द्रियपर्या- ससूत्रे सोयानि पाणि, दीन्द्रियस हि उत्कर्पतो मपखितिपरिमाण शदश सपत्सराणि, न प सर्वेष्यपि मने पूकपस्थितिसमषः, ततः कतिपमनिरन्तरपर्याप्तमवसकलनयापि सझेपानि धर्पाण्येव लभ्यन्से न तु वर्षशतानि यसहसामिपा । श्रीनियपर्याप्तसूधे सोपनि रात्रिन्दिवानि, तेपा च मपस्वितेरुत्कर्पतोऽप्येकोनपश्चाशदिनमा- नितया कतिपपनिरन्तरपर्यासमवसफलनापामपि सोयाना रात्रिन्धिपानामेव लभ्यमानत्वात चतुरिन्द्रियपर्याप्तसूत्रे सझेया मासा', तेषां मवस्मितेरकर्पत परमासप्रमाणतया कतिपयनिरन्तरपासमयकालसफलनायामपि साये याना मासानां प्राप्यमाणत्वास् । पनेन्द्रियसूत्र मुपम । गतमिन्द्रियशर, इदानी कायद्वारममिपित्सुराह-~ सकाइए णे मवे! सकाइपपि कारसो केचिर पोइ ?, गोपमा ! सकाए दुषित पमये, संजहा–अगाइए वा अपम- पसिए पाइए पा सपजवसिए बामेण असोहच उपोसेण दो सागरोपमसहस्थाइ संमेलपाससमम्महिमाई, बकाइए गं मैते । पुसा, गोपमा ! बकाइए सादिए अपमवसिए, सकाइयवपमत्तए प पृच्छा, गोममा ! वह पवि वयोसेमरि अंतोमर्च, एवं बाय सकासअपज्जतए । सकायपसत्तए पुण, गोयमा! पार्थ अतोमा उकोसम सागरोवम- सयपुर साविरेग. रविकारए मुफ्छा. गोपमा! वाश अंतोपात समोसे असं का अशा HER- पिमिओसप्पिणीओ कासवो खेतमो असंखेमा सोगा, एवं बाउकेउवाउकाइयावि, पमस्सइकाइया म पुच्छा, गोयमा । जहभेगं अंतोमदुत् उफोसेणे अर्णवे कालं अमंताओ उस्सप्पिणिअषसप्पिणिो कालओ खेचओ अर्मता लोगा असंखेमा पुग्गलपरियडा वे प पुग्गलपरियहा आवलियाए असंखेजइमागो । पुढपिकाइए पमपए पुच्छा, गोयमा ! बहमेणं अंतो- मुगु उफोसेम संखजाइ वाससहस्साइ, एष आउवि, सेवकाइए पजचए पुष्छा, गोयमा ! जहण अंसोमूहच उकोसेणं संखयाइ राईदियाई, पाउकाइयपजत्तए प पुच्छा, गोयमा ! वहम सोमह उफोसेणे संखेसाई वाससहस्सार, वगस्सइकाइपपज्जचए पुच्छा, गोयमा ! जहण अतोमहुच उक्कोसेणं संखेमाई पाससहस्साई, उसकाइयपत्तए पुच्छा, गोयमा । अहर्म अंतोमुर्च उफोसेणं सागरोषमसयपूरचं साविरेगे दारे ४ । (सूत्र २३४) 'सकाइए म मते !' इत्यादि, सह कायो यस्स येन पा स सफायः सफाय एष सफायिकः आर्पत्यात् खार्य इक- प्रत्ययः, काया-वरीर, तथौवारिकपेक्रियाहारकतैजसफार्मणमेवात् पञ्चषा, तनेह कार्मण तेजस पा द्रष्टव्य, तस्यै- पाऽऽससारमापात्, मन्यथा चिमहगतो यर्चमानस्य शरीरपर्यात्या पर्याप्तस्य च शेपश्चरीरासभवादफायिफत्व स्यात्, तपा च सति निर्वचनसूत्रप्रतिपादित वैविध्य नोपपयते, अय निर्वचनसूत्रमाह'--'सकाइए दुपिहे पत्नचे' इत्यादि, तत्र यः ससारपारगामी न भविष्यति सोऽनाथपर्यवसितः कदाचिदपि तस्य कायस्य म्यपच्छेदासमवात् यस्तु मोक्षमधिगन्ता सोऽनादिसपर्यषसितः तस्स मुफ्त्यवस्थासमये सर्वोत्मना शरीरपरित्यागात्, पृपिन्यतेजोवायुवनस्प- (तिस्थाणि मुगमानि, अन्यत्रापि तदर्यस्ख प्रतीतत्वात् , तमा चोक-'यसखोसप्पिणियोसप्पिणीमो एगिदियाण उ घउण्ह । ता घेव उ अवता पगस्साए उ षोडवा ॥ १॥ [बसस्स्या उत्सर्पिण्यवसर्पिण्य एकेन्द्रियाणां चतु- हो । सा एषानन्सा पनस्पती घोम्याः ॥ १ ॥] ननु यदि वनस्पतिकाप्रमाणं असोयाः पुद्रलपरापर्चासतो यद्रीयते सिद्धान्ते-मरुदेषाजीवो गामधीपभाष वनस्पतिरासीदिति, तत्कय सात् १, कप पा वनस्पतीनामना- दिस्त, प्रतिनियसकाळप्रमाणसया पनस्पतिमावसानादित्वविरोधात् , सपाहि-असोयाः पुनलपराय नेपाम पस्थानमान, तप्त एतापति कातिप्रान्ते नियमात् सर्वेऽपि कायपरायत्त कुर्वते, यथा खस्थितिकालान्ते मुरादय उक्त च--"जा पुग्गलपरियट्टा सवाईया पमहकालो । तो अचतषषसईणमणाइयत्तमहेतूओ ॥ १॥ न य मरवाजीवो जापनीष पणसई पासी । जमसोजा पुग्गलपरियहा तत्पऽवरपाण ॥ २॥ फालेणेवइएण जम्हा कुषति कायपष्ट । समि रणस्सको ठिपकालते जह मुराई ॥३॥ [ यदि पुद्गलपरावर्घा सख्यातीता पनस्प तिफासः । तदाऽऽत्यन्तषनस्पतीनामनादित्वमहेतुक ॥ १॥ न प मरुदेवीजीयो यायचीय बनस्पतिरासीत् । यवसस्पेयाः पुदलपराव स्वावस्थान ॥ २॥ फाठेनैतापता यभात कुर्षन्ति फायपरायः । सर्वेऽपि पनस्पतयः स्थितिकालान्ते पया सुराधाः ॥ ३ ॥] किं च-एप यवनस्पतीनां नियनमागमे प्रविपिदं सदपीवानी प्रसक, फयमिति घेद् १, उम्पते, इह प्रसिसमपमसाझेया बनस्पतिम्पो जीवा सन्ते मस्पतीमा कास्सितिपरि माणमसोयाः पुद्रसपरापास्ततो पापन्दोऽसया पुद्गलपराप समपावरम्यस्वा ममन्ति तापत्परिमाणमागत वनस्पतीना, तता प्रतिनियतपरिमाणतया सिख निपन, प्रतिनियतपरिमाणत्वादेष पगन्छता फालेन सिद्धिरपि सर्वेपा मम्पानां प्रसक्ता, तत्प्रसको च मोक्षपयम्यवच्छेदोऽपि प्रसका, सर्पमम्यसि- दिगमनानन्तरमन्यस्य सिद्धिगमनायोगात्, माह प-"कायद्विाफालेण तेसिमसंखेजयापहारेण । निछेमणमापन्न सिटीपि य सषमघाण ॥१॥ पइसमयमसखेवा जेणुषति तो तदमत्या । फायटिरएँ समया भणसईण च परिमाण ॥ २॥ [ फायस्थितिकालेन वेपामसंख्येयकापहारेण । निर्लेपनमापन्न सिद्धिरपि च सर्पभन्यानां ॥१॥ प्रतिसमयमसस्पेया येनोवर्सन्से ततस्वदम्पखाः । कायस्थिते समयार पनस्पतीनां च परिमाण ॥२॥ न चैतदन्ति, यनस्पतीनामनारित्वस निलेपनप्रतिपेघस्स सर्वमप्यासियर्मोक्षपथान्यमम्छेदस्य च तत्र तत्र प्रदेशे सिद्धान्तेऽपिधा- नात्, उभ्यते, र विषिषा जीपा:-सांध्यवहारिफा असांध्यपहारिफाति, तत्र ये निगोदावस्यात उत्प पृषि- वीकायिकादिभेदेश पर्चन्ते ते लोकेषु दृष्टिपषमागताः सन्तः पृथिवीकायिकादिम्यवहारमनुपतन्तीति व्यपहारिफा उच्यन्ते, ते च यद्यपि सूपोऽपि निगोदावस्थामुपयान्ति तथापि ते सांच्यवहारिका एष, सध्यवहारे पतितत्वात् , ये पुनरनादिकालादारम्म निगोदावस्थामुपगवा एषापतिष्ठन्वे वे व्यपहारपयातीतत्यादसाम्यवहारिकाः, कयमे- तदषसीयते । द्विविधाः जीषाः सांव्यवहारिकार मसान्यवहारिकामेति, उच्यते, युफिवशात्, १६ प्रत्युत्पन्नवन- स्पतीनामपि निर्लेपनमागमे प्रतिपि, किं पुनः सकलपनस्पतीना, तथा मम्पानामपि, य(स)च यषसाम्यवहारिक फराशिनिपतिता अत्यन्तवनस्पतयो न स्युः ततः कपमुपपयेत ?, तमादवसीयते अस्त्यान्यवहारिकराशिरपि यद्तानो वनस्पतीनामनादिता, किं घेयमपि गापा गुरूपदेशादागता समये प्रसिद्धा-"अस्थि अणता जीवा जेहिं न पत्तो तसाइपरिणामो । तेवि अपताणवा निगोयबासं अणुवसति ॥१॥" [सन्त्यनन्ता जीषा यैर्न प्राप्त ससादिपरिणामः । तेऽप्यनन्तानन्ता निगोदपासमनुषसन्ति ॥ १॥ तत इतोऽप्यसाम्यवहारिफराशिः सिद्धा, उक च-"पचुप्पनषमस्सईण निछेवण न मघाण । जुच होइ न त जइ अषतषणस्सई नत्यि ॥२॥ एष- मणादिवमस्सईणमपितमत्पमो सिद्ध । मण्णा [य] इमावि गाहा गुरूवएसागया समये ॥ २ ॥ अत्पि अणता जीवा." [प्रत्युत्पमपनस्पतीनां तथा मन्याना निलेपन न । युक्त मपति न तद् यपस्यन्तवनस्पति ति ॥१॥ पषमनरदिपनस्पतीनामस्तित्वमर्पता सिद्ध । मण्यते पाऽपि गापा गुरूपदेशागता समये ॥ २ ॥] इत्यादि, तद सूर्भ साम्यषारिकानधिकत्साश्सेये, न घासांष्यवहारिकान् , पविपयत्वात् सूत्रस, न चैतत् समनीपिकापिम्मित, पत बाहुः जिनमद्रगणिक्षमाममणपूज्यपादा:-"तह फायहिरकालादो विसेसे पडुप फिर जीवे । नाणाइपणस्स पणो जे सपषवारमाहिरया ॥१॥" [ सपा कायस्थितिकालादयो विशेषान् प्रतीस किल जीयान् । नानादिवनस्प सीन् ये सम्पपहारपापा ॥१॥] मत्रादिशम्दात् सर्वरपि जीवः श्रुतमनन्तश्च स्पृष्टमित्सादि यदखामेव प्रसाप- नापा पस्यति प्रागुक घ तत्परिग्रहा, सतो न कम्भिदोपः प्रसकायसूत्र मप्रतीत ॥ एतानेय प्रसकायिकादीन् पर्या- सापर्यास विशेषणविशिष्टान् चिन्तयवाह-'सकाइपनपजचए ण मते । इत्यादि, सुगम, नमरं तेजाकायस्प्रे उत्क- पंवः सोयानि रात्रिदिवानीति, तेमाकापस हिमपस्थितिमत्कर्पतोऽपि प्रीणि रानिन्दिधानि, ततो निरन्तरक- तिपयपर्याप्तमवकाठसकलनायामपि सधेयानि रात्रिन्दिवान्येव लम्यन्ते, न तु वर्षाणि पर्पसहस्राणि पा । सम्पति कायद्वारान्साप्रयेनसमवात् सूक्ष्मकायिकादीनिरूपपिसुकाम आह- मुहमे जे मेवे ! मुहमेचि कालतो केवचिरं होति ?, गो. मह० अंठो० उ० असंखे काल असंखेलामो उस्सप्पिणि- ओसपिभीतो कालको खेषतो असंखेमा लोमा, सुदुमपुरविकाइते सुहुमाउका० मुहमवेउफा० सुटुमपाउका० मुहम् वपफरकारते. मुहमनिगोदेनि ब. अंतोमर्च उशो० असंखेने कालं असंखिलाओ उस्सप्पिणिओसप्पिणीतो कालतो सेचवो असंखेशा लोगा, सहमे भते । अपमधएपि पुच्छा, गो० ! ज० उ० अतोमड्स, पुढपिकारपआउकायदेउ- कापवाउकापवणफरकारपाण प एवं ष, पमपियाणषि एवं पेय महा ओहियाणं । मादरे पं मसे पावरेति फालतो केवपिरं होति, गो० अ० यचो. उफो० वसंखेल फालं असंखेबाओ उस्सप्पिमिओसप्पिणीतो काली खेचओ अगुतस्स असंखेमविभाग, पादरपुदविकाइए गे मते ! पुच्छा, गो० ! बातो. उदो० सपरि सागरोवमकोडाफो- डीयो, एवं वादरभाउपाइएवि बाप पादरसेउकाइएवि मादरवाउपाइएवि, वादरपणकाकारते पादर० पुच्छा, गो० !
ब० अंतो० उको. असंखेज फालं बाप सेसमो अगुलस्त असंखेजतिमाग, पवेयसरीरवादरवगफाकाइर मैते ! पुच्छा, गो० ! बा० बतो० उको० सचरि सागरोपमकोराकोरीसो । निगोदे गं मवे ! निगोएत्ति केवधिरं होति ?, गो० ! मह तो० उफोसेण० अर्णताओ उस्सप्पिणियोसप्पिगीओ फालतो खेचतो अट्ठाइजा पोग्गलपरियहा, पादरनिगोदे ण मंते ! पादर० पुच्छा, गो० ! जह० अंतो० उको सचरि सागरोवमकोडाफोटीतो । पादरवसकाइया णं मते ! पादरवसकाइयचि काल० फेवधिरं होर ?, गो० ! जा० संतो० उको दो सागरोवमसहस्साइ संखेसषासमम्म- हियाई, एतेसिं चेष वपजचगा सोवि जा० उको० अतो०, पादरपसचे ण भंते ! पादरपखप० पुच्छा, गो० । बर० अंत्रो० सको. सागरोवमसतपूहुसं साविरेग, मादरपुरविकाइयपक्षपए ण मंवे । पादर० पुच्छा, गो० अर० असो० उको. संखिखाई वाससहस्साई, एवं आउफाइएपि, वेठफाइमपत्नचए ण मंते ! उफाइयपन० पुच्छा, गो० ज० अंयो० उफो० संखिजाई राईदियाई, वाउकाइयवणस्सइकाइमपचेयसरीरपादरवपफाफाइते पुष्छा, गो० ब० अंतो० उ० संखेलाई पाससहस्साई, निगोरपखचते मादरनिगोदपजचए पुच्छा, गो० ! दोमावि ब० अन्तो० उको अंतो० । पादरतसफार- पपजचए पं मंते ! पादरतसकाइमपनचएपि कालतो फेवचिरं होति ?, गो० ब० अंतो० उ० सागरोवमसवरचं सातिरेगे । दार (सूर्य २३५) 'सहमे ण मते ।' इत्यादि 'सूक्ष्मः' सूक्ष्मकापिको मदत ! सूक्ष्म इति सक्ष्मत्यपर्यायविशिष्टः सन्नम्यवच्छेदेन का- लतः फियपिर मपति, मगयानाह-गौसम ! 'जहन्जेणमित्यादि, एतदपि सूत्र सान्यपहारिकजीवविषयमपसातम्य, मन्यपा उत्कर्पतोऽसोयकालमिति यशिर्वचनमुक तन्नोपपद्यते, सूक्ष्म निगोदजीयानामसान्यवहारिकराचिनिपति खानामनादिसायाः प्रागुपपादितत्वात् , 'खेत्तसो असोजा लोगा' इति, असोयेषु लोकाकाशेपु प्रतिसमयमेकैकप्र- देशापहारे यायस उत्सपिण्यषसर्पिण्यो भयन्ति तापत्प्रमाणा असोया उत्सर्पिण्ययसर्पिण्य इत्यर्थः । सूक्ष्मषन- स्पतिकायसूत्रमपि प्रागुक्तयुक्तिषशात् सांव्यवहारिकजीवविपय व्याख्येय । तथा सूक्ष्माः सामान्यतः पृथिषीफायि फादिविशेषणविशिष्टाम पर्यासा अपर्यासाम निरन्तर मयन्तो जघन्यत उत्कर्पतो वाऽन्तर्मुस काल यापत् न पर- मपि, ततस्त्रदिपयसूत्रफदम्बफे सर्वत्रापि जघन्यत उत्कर्पतो वाऽन्तर्मुहमुक्के, मादरसामान्यसूत्रे यदुकम् 'अससे जफाल' तस्स पिचेपनिरूपणार्थमाह-असोया उत्सर्पिण्यवसर्पिण्यः, इद कालतः परिमाणमुक, क्षेत्रत आह- 'भगुलस्स असणामागो' इति, मलस्यासनेयमागा, किमुक्तं मपति ?-आलसासयतमे भागे यापन्त आकाशप्रदेशानेपा प्रतिसमय एकैकप्रदेशापहारे यायन्सोऽस या उत्सर्पिण्यवसर्पिण्यो मपन्ति तावत्स इति, अय कप जलासयमागमात्रस्थापि प्रतिसमयमेकैकप्रदेशापहारे असोया उत्सर्पिण्यवसपिण्यो लगन्ति १, उप्यते, क्षेत्रस्य सूक्ष्मत्यात्, उक्त प-"मछुमो य होइ फालो तचो महुमयरय हयद खिच"मित्यादि, [ सूक्ष्मथ मपति कालखतः सूक्ष्मतरफ मपति क्षेत्र] एतय पादरवनस्पतिकायापेषयाऽवसातव्य, अन्पस चादरस्पतापत्फा- यस्थितेरसम्मपात्, शेपसूत्राणि शरसमाप्तिं यावत् सुगमानि । गत कायद्वारम् , इदानीं योगद्वारममिषित्सराह- सजोगी गं मंते ! सजोगिन्ति काल० १, गो! सजोगी दुषिो प०, १०-अमादीए वा अपज्जवसिवे अणादीए पा सपञ्जवसिते, मपजोमी णं मते ! मणजोगीचि कालवो०१, मो० ! ब० एक समयं उछो० अंतो०, एवं वजोगीवि, कायजोगी में मते ! काल० १, गो० ! बहनेणं अतो. उदो० वणप्फाकाली, अजोगी मते ! अजोगिधि कालो फेवपिरं होति ?, गो० ! सादीए अपलपसिते । दारं ५ ( सूत्र २३६ ) 'सजोगीण मते । इत्यादि, योगा:--मनोपाकायम्यापाराः, योगा एपा सन्तीति योगिनः मनोपाकायाः सह योगिनो यस्य येन या स सयोगी, अप निर्षचन 'सजोगी दुषिहे प०' इत्यावि, अनाथपर्यवसितो यो न जातुचिदपि मोक्ष गन्ता स हि सर्वकालमयश्यमन्यतमेन योगेन सयोगी ततोऽनाथपर्यवसितो, यस्तु मास्पति मोक्ष सोऽनादिस- पर्ययसिता, मुक्तिपर्यायप्रादुर्भावे योगस्य सर्वपापगमात् , मनोयोगिसूत्रे जपन्यतः एक समयमिति-पदा कमिदीदा- रिकफाययोगेन प्रपमसमये मनोयोग्यान् पदलानादाय द्वितीयसमये मनस्त्वेन परिणमप्य मुश्चति तृतीयसमये घोपरमते नियते पा वा एफ समय मनोयोगी लभ्यते, उतर्पतोऽन्तर्मुचे, निरन्तर मनोयोग्यपुद्गलाना प्रहपनिसर्गों कुर्वन् तत कई सोअश्य जीवखामाम्बादुपरमते, उपरम्य च मूयोऽपि ग्रहणनिसर्गों करोति, पर कालसौरम्यात् का. पिन खसवेदनपपमायाति, तत उत्कर्पतोऽपि मनोयोगोऽन्तर्मुहूर्वमेव, एवं 'पयजोपीवि' इति, एष मनोयोगीन पाग्योग्यपि पक्षम्य , सधमा-पाजोगी गं मते पहजोगीति कालमो केपिरे होति?, गो०। यह एक समय उसो० अतोमुहुर्च मिति तत्र या प्रयमसमये फाययोगेन मापायोग्यानि द्रव्याणि गृहाति द्वितीयसमये तानि मापात्वेन परिणमन्य मुग्धति तृतीयसमये चोपरमते म्रियते पा स एक समय पाग्योगी लम्पते, माद च मूल- टीकाकार-परमसम ये कायजोगेण गहियाण मासादवाण मिश्यसमये पाजोगेण निसग फाऊण उपरमतस्स मरतस्स या एगसमओ उम्मई रति, वन्तहित निरन्तर महणनिसयौं कुर्वन् तदनन्तर चोपरमते, तयाजीन- खामान्यात्, फाययोगी जघन्यतोऽन्तमर्चमिति, यह वीन्द्रियादीनां वाग्योगोऽपि ठम्यते, सजिपचेन्द्रियाणा मनो- योगोऽपि ततो यदा पाग्योगो भवसि मनोयोगो वा तदा न कापयोगप्राधान्यमिति सादिसपर्यवसिसत्वमावात् जघन्यतोऽन्तर्मुह कापमोगी उम्पत्ते, उत्कर्पतो वनस्पतिकालः, स च प्रागेयोका, घनस्पतिकायिकेपु दि फाय- योग एष फेषलो न पाग्योगो मनोयोगो था, ततः पयोगासम्मपाचेप्वाकायस्थितेः ससत कायमोग इति मत, जयोगी प सिद्धा, स च साधपर्यषसित इत्ययोगी सापपर्यवसित उक्तः । गत योगद्वारमिदानी पेदवार प्रतिपि- पादयिपुराह- सवेरए मते ! सवेदएचि०१, गो० ! सभेदए विविध पं०, ०--अमादीए वा अपनवसिते अजादीए पा सपनय- सिए सादीए पा सपनपसिए, तस्य णं से सादीए सपनपसिए से मा. वो० उको० अगं कास अमेसामो उस्स- प्पिमिजोसप्पिणीवो फालतो खेत्ततो अवह पोग्गलपरिपद देरणं, इत्तियेदे ण मते! इत्विवेदेचि काल०, गो०! एगेर्ग थादेसेम नह एक समयं उको दसुधरै परिमोवमसर्व पुरकोरिपूइचमग्मदिय १, एगेगं आदेसेपं जा. एग समर्य टको बद्वारसपलिवोकमाई पुरकोरिपूरचमम्महियाई २, पगेयं बावेसेणं ज० एर्ग समर्म उको० पठइस पलिजोवमाई पुलकोरिपुत्तमम्महिपाई ३, एपेणं आदेसेणं ब० पर्ग समयं उको पलिओषमसतं पुहकोरिपुत्तमम्महियं ४, एगेणे आदेसे जा. एग समय उफो० पलितोवमा पुरकोरिपुरुषमम्महित ५, पुरिसवेदे मंते ! २१, गो० ! जहर अंतो० उफो० सागरोवमसताचं सातिरेगं, नपुंसगवेए मंते ! नपुंसगवेदेषि, पुच्छा, गो० ! अ० एग समय उको० मणस्सइकालो, अवेदए 4 मते ! भषेदएचि पुच्छा, गो० अवेदे दुविधे पं०, ०-सादीए पा अपनवसिए साइए पा सपनवसिते, तत्व णे जे से साइए सपनवसिवे से जहणं एर्ग समयं उफो० अंवो। दारं ३(सूत्र २३७) 'सषेदए म मते' इत्यादि, सह दो यस येन वा स सषेदका, 'पाति कप्रत्ययः, स च त्रिविधः, तबया- बनायपर्ययसितोऽनादिसपर्यषसितः सादिसपर्यवसितम, तत्र य उपशमणि अपकणि या जातु-कदाचिदपि न प्राप्सति सोनापपर्यवसिता, कदाचिदपि तस्य वेदोदरम्पवच्छेदासम्मवात्, यस्तु प्राप्स्पति उपशमणि क्षपक- मेणि या सोऽनाविसपर्पषसितः, उपञ्चमश्रेणिप्रतिपची क्षपफमेणिप्रविपची षा पेयोदयन्ययच्छेदस मायित्वात्, यस्वपक्षमणि प्रतिपयते तत्र चावेदको मृत्ला मय उपचममेणीतः प्रतिपतन सवेदको भवति स सादिसपर्यषसितः, स च जपन्यतोऽन्तर्मुर्च, कपमिति घेत्?, उच्यते, इह यदा कोऽपि उपशमणि उपपप निषिधमपि वेदमुपशम- प्यावेदको भूत्वा पुनरपि येणीतः प्रतिपतन् सदफत्य प्राप्य शटिस्युपशमणि कार्ममन्यिकामिप्रायेण धपफर्णिया प्रतिपघसे प्रतिपध च घेदत्रयमुपशमयति पयति पा अन्तर्मुर्येन तदा जघन्येनान्तमुत्ते सवेदकः उत्कर्पतोऽपाई- पुगलपराव देशोनं, अपगतम? यस्स सोऽपा देयोनः-किञ्चिदूनः, उपचमणितो हि प्रतिपतित एतायन्त फाल ससारे पर्यटति, सतो ययोमुत्कर्पतः सादिसपर्यवसितस सवेदकस्य कालमानमुपपद्यते । स्त्रीवेदविपये च पश्चादेशावान् क्रमेण निरूपयति-'एगेण बादेसेण'मित्यादि, तत्र सर्यत्रापि जघन्यतः समयमात्रमाषनेय-का- चित् युपतिरुपशमश्रेण्या घेदप्रयोपशमेनावेदफत्यमनुभूप ततः मेणेः प्रतिपतन्ती स्त्रीवेदोदयमेफसमयमनुसूय द्विती यसमये काल कृत्या देखेपूत्पद्यते, तत्र प तस्साः पुंस्त्वमेय न स्त्रीत्व तत एव जघन्यतः समयमा स्त्रीवेदः, उत्क- पंषि तायामिय प्रपमादेशमायना-फमिजनुसुर्नारीपु सिरचीपु या पूर्वकोट्यायुष्कासु मध्ये पश्चपान् भवान् अनु- भूप ईशाने फल्पे पञ्चपञ्चाशत्प्रमाणपत्योपमोत्कृष्टस्थितिप्वपरिग्रहीतास देषीपु मध्ये देवीत्वेनोत्पलस्वतः सायुः क्षये प्युत्वा भूयोऽपि नारीपु तिरथीपु वा पूर्यकोव्यायुष्कासु मध्ये स्त्रीत्वेनोत्पन्नवतो भूयोऽपि द्वितीय पार ईशाने देयलोफे पञ्चपचाशत्पल्पोपमप्रमाणोत्कृष्टायुप्फास्वपरिगृहीतदेवीपु मध्ये वेपीत्पेनोत्पन्नखतः परमवश्य षेदान्तरमेव गप्छति, एव वसोसर पल्योपमशत पूर्वकोटिएपफ्त्वाम्यधिक प्राप्यते, अत्र पर आए-जनु यदि देवकुरूपरा- दिशु पस्पोपमत्रपस्थितिकामु सीपु मध्ये समुपपद्यते ततोऽधिकापि स्त्रीवेदस स्थितिरवाप्यते, ततः फिमित्सेता- परोगोपदिष्टा!, तदयुक्तमभिप्रायापरिवानात् , तयाहिदह तावदेवीम्यम्युत्या असोयवर्षायुष्कासु सीपु मध्ये नोत्परते, देपयोनेभ्युतानां असहययर्पायुप्केषु मध्ये उत्पादप्रतिपेघास्, नाप्यसबेयवायुप्फा सती योपित् उत्कृष्टामु देवीपु जापते, यत उक्त मूलटीकाफवा-"जचो असखेधवासाउया उकोसहिई न पावेई" इति, ततो पपोषयमाणैवोकृष्टा स्थितिः स्त्रीवेदस्वापाप्यते, द्वितीयादेशवादिनः पुनरेषमाहु-नारीपु तिरधीपु षा पूर्वकोव्यायुकामु मध्ये पनपान मवान् अनुसूप पूर्वप्रकारेणेशानदेवलोफेषु पारश्यमुत्कृष्टस्थितिकास देषीपु मध्ये उत्तपमाना नियमत' परिग्रहीताखेयोत्पद्यते नापरिगृहीतामु ततस्तन्मतेनोत्कृष्टमयस्थान स्त्रीवेदसाष्टादश पल्योप- मानि पूर्पफोरिपपपत्य घ, तृतीपादेशवादिनां तु सौधर्मदेवलोफे परिग्रहीतासु सप्तपस्योपमप्रमाणोत्कृष्टायुष्कासु इप समुत्पपते, तवसन्मतेन चतुर्दश पत्पोपमानि पूर्वफोटिपृथक्त्याम्यधिकानि सीवेवस स्थितिः, पतुर्मादेश- पादिना तु मतेन सौपर्मदे यलोफे पसायत्पत्त्योपमप्रमाणोत्कृष्टायुष्कासपरिगृहीतदेवीप्वपि पूर्वप्रकारेण पारदम देवी- । लेनोत्पयते, ततमन्मतेन पत्योपममत पूर्यकोटिपपत्त्याम्यधिकमयाप्यते, परमादेश्यादिना पुनरिदमा-नाना- भरममणारेण यदि सीपेदस्योकष्टमपस्थान पिन्सते तर्हि पल्योपमध्यरत्वमेव पूर्वकोटीपपक्वाम्यधिक प्राप्यते न ततोऽपिक, फयमेतरिति पेत् ।, उप्यते, नारीप सिमीप सापकोसायुकाम मधे सप्त भवामनुभूबारममने देपर्वादिषु त्रिपत्योपमस्थितिषु सीमध्ये स्त्रीत्वेन समुत्पपते, ततो मृत्वा सौधर्मे देवलोके अपन्नलितिकामु देवीप मध्ये देवीवेनोपजायते, तदनन्तर घावश्य घेदान्तरममिगन्छति इति, ममीपां पञ्चानामादेवानामन्यतमादे- शसमीचीनतानिर्णयोऽतिश्पवानिमिः सर्योत्छष्टभुतउघिसम्पन्न; कई शक्यते, ते घ मगवदार्यश्यामप्रतिपचौ नासीरन् , केवल तत्कालापेक्षया ये पूर्ववमाः सूरयस्तत्कालमाविग्रन्थपोर्षापर्यपर्यालोचनया यथासमति सीषेदस स्थिति प्ररूपितषन्तक्षेपां सर्वेपामपि प्रामचनिकसूरीमा मतानि मगवानार्यश्याम उपदिष्टपान्, वेऽपि च प्रापयनि- फसूरयः समतेन सूत्र पठन्तो गौतमप्रममगवनिर्वधनरूपतया पठन्ति, ततस्तरवस्थान्येव सूत्राणि लिखता गोतमा ! इत्युक्त, अन्पया भगपति गौतमाय निर्वेष्टरि न सक्षयकपनमुपपद्यते, मगयत्तः सकलसशमातीततात्, पुरुपपेदसूत्रे जपन्यतोऽन्तर्मुहर्तमिति, यदा कमिवन्यदेभ्यो जीवेभ्य उदस पुरुपदेपुत्पप सत्र चान्ताः सर्षायुर्जीवित्वा गत्पम्तरे बन्यवेदेषु मध्ये समुत्पयते तदा पुरुपदस जघन्यतोऽन्तर्मुर्चमवस्थान लभ्यते, उत्कृष्टमान कण्ठ्यं प्रिन्यास १००००], नपुसकवेदसूत्रे जघन्यता एका समया लीवेदस्पेव भाषनीयः, उत्कर्पतो बनस्पतिकाला, सच प्रागेयोका, एतच साम्यवहारिकजीषानधिकृत्य यदा चिन्ता क्रियते यदा स्वसाम्यवहारिफजीषानधिकृत्य चिन्ता क्रियते तदा दिषिधा नपुसकवेदाधा, कामिदधिकत्सानाबपर्यवसाना, ये न जानुचिदपि साम्यवहारिफराशौ निप- तिप्यन्ति, कामिदधिकृत्स पुनरनादिसपर्यषसाना, ये असष्यवहारिकरारुकृत्य सांव्यवहारिकराशावागमिष्यन्ति, अप किमसाम्यवहारिफराशेरपि पिनिर्गत्य सान्ययहारिकराशापागच्छन्ति येनैय प्ररूपणा क्रियते १, उन्यो, भाग छन्ति, फरमेतदयसेयमिति पेत् ?, उप्यते, पूर्याचार्योपदेशात्, तया चाह दुप्पमान्धकारनिमम जिनप्रवचन दीपो भगयान् जिनमद्रगणिक्षमाश्रमण'--"सिझति जचिया किर यह सपवारजीवरासीमो । एति अणाइवण- स्सारासीमो तचिया तमि ॥६॥" [सिम्यन्ति यायन्तः किल यह व्यवहारिफजीपराशेः। आयान्ति अनादिवन स्पसिरानितस्तापन्तसस्सिन् ] ॥8॥ अवेदको विधा-साधपर्ययसितः सादिसपर्यवसितम, तत्र या एफर्णि प्रतिपद्यापेदको भपति स साधपर्ययसितः, आपकोणेः प्रतिपातासम्मषात्, यस्तूपशमणि प्रतिपथावेदको जायते स सादिसपर्यवसित , स प जघन्येनेक समय, फयमेक समयमिति चेत् १, उच्यते, यदा एफसमयमषे दको भूत्वा द्वितीयसमये पञ्चत्वमुपागच्छति सदा तस्मिन्नेव पचत्यसमये देषेपूत्पन्नः पुरुपवेदोदयेन सवेदको मरति, तत एप जपन्यत एक समयमवेदका, उत्कर्पसोऽन्तर्मुदी, परतोऽवश्य श्रेणीतः प्रतिपावे वेदोदयसद्भावात् इति । गह पेदवारमिदानी फपायार, तदमादिसूत्रम्- सफसाई णं भते ! सफसादिति काल० १, गो० ! सफसाती तिषिधे प०, २०–अपादीए पा अपज्जवसिते अणादीए पा सपसवसिते सादीए पा सपलवसिते वाव अबढे पोग्गलपरिपट्ट देसूर्ण, कोहकमाई णं भवे ! पुच्छा, गो० ! बह उफो० अतोमच, एवं जाप माणमायफस्रावी, लोमकसाई गं मते ! लोम० पुष्छा, गो० ! जह० एक समयं उको.
अंतोम०, अफसाई ण मते ! अफसादिषि काल० १, गो० । अक्सादी दुविहे पं०, १०-सादीए वा अपज्जवसिते सादीए वा सपज्जवसिते, सस्य गं में से सादीए सपनपसिते से बा० एग समय उपो० अंसो० । दारं ७। (सूर्य २३८) 'सफसाई म भते ।' इत्यादि, सह पायो येषां यैर्या ते सकपाया-जीवपरिणामविशेपास्त्रे विपन्ते यस स सकपायी, इद सकलमपि सूत्र सदसूत्रपदषिक्षेपेण भावनीय, समानमाषेनोकत्वात् , 'कोहकसाई म मते! इत्यादि, जघन्यसोऽप्यन्तर्मुह इति उत्कर्पतोऽप्यन्तर्मुहर्चमिति-कोपकपायोपयोगस जपन्यत उत्कर्पतो पाऽन्तर्मुहर्चप्रमा- णत्यात् , तथाजीपखामाम्यात् , इद् च सूत्रचतुष्टयमपि विशिष्टोपयोगापेषमिति, लोभापायी जघन्येनैक समय- मिति, यदा फबिदुपशमक उपशमयेणिपर्यवसाने उपञ्चान्तपीवरागो भूत्वा मेणीत प्रतिपतनू लोमाणुप्रयमसमय सपेदनफाल एष काल त्या देवलोकेपूत्पयते, तत्र चोत्पन्नः सन् क्रोधफपायी मानकपायी मायाकपायी वा भवति तदा एफ समय लोमफपायी ठम्यसे, भयैव झोषादिष्वप्येफसमयता कमान ठभ्यते ?, उम्यते, तयाखामा- ग्यात् , तयाहि-श्रेणीतः प्रतिपतन् मायाणुवेदनप्रथमसमये मानाणुवेदनप्रयमसमये कोघाणुषेदनप्रयमसमये पा यदि काल फरोति का प छत्या देवलोकेपूत्पद्यते तथापि सपाखामाव्यात् येन कपायोदयेन फाल कृतवान् तमेव कपायोदय तत्रापि गतः सम्फन्तर्मुमनुषयति, एतथावसीयते मधिकृतसूत्रप्रामाण्यात, ततोऽनेकसमयता कोषा दिप्यिति । अपायसूत्र येदसूत्रमिप भावनीय । गत फपायद्वारमधुना ठेश्याद्वार, तत्रेदमादिसूत्रम्- सलेसे णं मते ! सलेसेषि पुष्ठा, गो० ! सलेसे दुविधे य०, ०–अणादीए पा अपजषसिते अपादीए पा सपज्जव- सिवे, फण्डलेसे म मते ! कमलेसेचि फालतो केवचिरं होई, गो० ! बहअतो० उपो० तेचीसं सागरोषमाई अंतो- सचमम्महिमाई, नीललेसे णं भंते ! नीलसेचि पुम्छा, गो० ! मा० अंवो० उछो० दस सागरोषमाई पलिवोवमा- संखिज्जइमागमम्महियाई, काउलेसे पं पुच्छा, गो० ! बह० अंतो० उद्यो० तिणि सागरोवमाइ पलितोवमासंखिज्जति- मागममहिमाई, वेठलेसे णं पुछा, गो० ! अर० सोमुहुर्च उफो० दो सागरोवमाइ पलितोवमासंखिअतिमागमम्महि- याई, पमलेसे ण पुच्छा, गो० ! बह० तो० उको० दस सागरोवमाई अतोमूहुचमम्महियाई, मुकलेसे पं पुष्छा०, गो० । बा० अवो० उको० तेवीस सागरोपमाई दोमुहुचमम्महिया, बलेसे गं पुच्छा, गो० ! सादीए अपनव- सिते । दारं ८ (सूत्र २३९) 'सलेसे ण भवे' इत्यादि, सह लेश्या यस्य येन पा स सळेश्या, स दिषिधः प्रवसः, तथपा-अनादिरपर्यवसितो यो न जातुचिदपि ससारम्पपछेद फर्चा मनादिसपर्यवसितो यः ससारपारगामी, कण्हलेसे ण मते ! इत्यादि, पए तिरमा मनुष्याणां प ठेश्याद्रम्पाण्यन्तमर्चिकानि, ततः परमवश्य लेश्यान्तरपरिणाम भजन्ते, देवनेरयिकामा तु पूर्वमपपरमान्तर्मुहादारम्प परमपाएमन्तमा याषस् भवस्थितानि ततः सर्वत्र जघन्पमन्तर्मु तिर्यग्मनुष्या- पेक्षया द्रष्टम्यमुत्कृष्ट देखनेररिकापेक्षया, तब विचित्रमिति माष्यते, तर यदुक-प्रयसिंशत्सागरोपमाणि अन्तर्मु- दूर्चाम्पधिफानीति तत्ससमनरकपुषिम्यपेक्षया द्रष्टव्य, सनत्या हि नैरयिकाः कृष्णळेश्याकाः, तेपां च स्थितिमत्कष्टा प्रयस्त्रिंशत्सागरोपमाणि, यत्तु पूर्वोत्तरमवगते ययाक्रमं घरमाये अन्तर्मुहूर्ते ते वे अप्येफ, अन्तर्मुर्चयासमातभेद- मिन्नत्वात् , तथा धान्यप्राप्युक्तम्-"मुहूचर तु जहवा तिचीस सागरा मुत्तहिया । उकोसा होइ ठिई नायषा कण्हसेसाए ॥१॥ [मर्चा| तु जघन्या प्रयसिंशत्सागरोपमाण्युत्कृष्टा । मुहर्राधिका मपति खितिः कुप्मलेश्यायाः ॥१॥] अत्र 'मुरुचहिया' इति पूर्णिकृता प्यारुपातमन्तर्मुर्साधिकेति, नीललेश्यासूचे यानि वन सागरोपमाणि पल्योपमासमेयमागाम्पधिकान्युकानि तानि पञ्चमपृषिभ्यपेक्षया पेदितव्यानि, तत्र हि प्रथमप्रसटे नीललेश्या 'पचमियाए मीसा' [पञ्चम्पा मिश्रा ] इति पधनात् , ससिंघ प्रथमप्रसटे सितिरुत्कर्पत एतावती, ये तु पूर्वोत्तर- भषगते अन्तर्मुहर्चे ते पल्योपमासयमागे एवान्तर्गते इति न पृथग्विवक्षिते, एयमुत्तरत्रापि द्रष्टन्य, कापोवळेश्या- सूत्रे त्रीणि सागरोपमाणि पत्योपमास यमागाभ्यधिफानि तृतीयनरफपृषिच्यपेक्षयाऽवसातम्यानि, तृतीयदृषि- न्यामपि प्रथमप्रवटे फापोतलेश्याया मापात् , 'तईयाए मीसिया' [तृतीयसां मिया ] पति पचनात् तत्र चोत्कट- स्थितेरेतायत्साः सम्भपात् , तेजोलेश्यासूत्रे हे सागरोपमे पल्पोपमासमेयभागाम्यधिके ईशानदेवलोकदेवापेक्षया पेदितम्ये, ते हि तेजोलेश्याफा उत्कर्पत एतापस्थितिकाः, पमलेश्यासूत्रे दश सागरोपमाणि अन्तर्मुहतोभ्यधि कानि प्रसलोकापेक्षया भाषनीयानि, तत्र हि देवानां स्थितिरुत्कष्टा दश सागरोपमाणि लेश्या च पमलेश्या, ये च पूर्वोचरमवगते अन्तर्मु ते किलैकमन्तर्मुहुर्चमिति अन्तर्मुहर्ताम्यघिकानीत्युक्त, शुक्ललेश्यासूत्रे प्रयस्त्रिंशत्सागरोप- माणि अन्तर्मुद्राम्यधिकानि अनुचरसुरापेक्षया, तेषामुत्कर्पतः स्थितेः प्रयसिंशत्सागरोपमप्रमाणत्यात , अन्तर्मुह- ाम्यधिफत्यमावना च प्राग्षत्, अवेश्या-अयोगिकेवली सिद्धम, ततो न तस्लामप्यवस्थायामळेश्यत्वम्याघात इति साधपर्यवसित । गत लेश्याद्वारम् , इदानीं सम्यक्त्वद्वार, तत्रेदमादिसूत्रम्- सम्मरिट्ठी णं मते ! सम्मदि० फाल० १, गो० ! सम्मदिट्ठी दुविहे प०, ३०-सादीए पा अपभवसिते सादीए पा सप अपसिसे, तस्य पंजे से सादीए सपनवसिते से जह० अतो. सको. छापहि सागरोपमाई साइरेगाई, मिच्छादिट्ठी ण मं! पुष्छा०, गो० ! मिगदिट्ठी तिविधे पं०, ०-अणाइए अपसवसिए वा अणादीए वा सपनवसिए सादीए या सपजवसिए, पत्य में से सादीए सपनवसिते से जह० अंवो० उको० अर्णत काल अमताओ उस्सप्पिणियोस प्पिमीओ कालसो खेचतो अवई पोग्गलपरिसर देसूम, सम्मामिच्यदिही ण पुच्छा, गो० जह० अंतो० उको० अंतो। दारे ।(र्य २४०) 'सम्मपिट्टी ण मते!' इत्यादि, सम्यग्-अषिपर्यस्खा रटि:-जिनप्रणीतषसुतत्वप्रतिपत्तिर्यस स सम्पगष्टि , स चान्तरफरणकालमापिना औपनमिकसम्यक्त्वेन सासादनसम्यक्त्वेन पिशुद्धदर्शनमोहपुलोदयसम्मविषायोपरा मिकसम्यक्त्येन सफसवर्थनमोहनीयषयसमुत्यक्षायिफसम्यक्त्येन पा द्रष्टव्यो, निर्वचन--सम्यग्दृष्टिविविधः प्रसा, वषपा-'साधपर्यवसिता' एप धायिके सम्यक्त्वे उत्पादिते सति पेवितव्या, तख प्रतिपातामापात्, 'सादिसप- येषसितः' एप क्षायोपशमिकाविसम्यक्त्वापेक्षया, तत्र योऽसौ सादिसपर्यवसितः सम्यग्रष्टिः स जघन्येनान्तर्मुह, परतो मिथ्यात्वगमनात् , उत्कर्पतः पट्पष्टिः सागरोपमाणि सातिरेकाणि, तत्र यदि पारदय विजयाविषु धतुर्यप्र तिपतितसम्पपत्य उत्कृष्टस्थितिफो देव उत्पद्यते वेलाय पाऽप्युसदेवलोके ततो देषमपैरेप पट्पष्टिः सागरोपमाणि परिपूर्णानि मयन्ति, ये तु मनुष्यभवाः सम्यक्त्वसहितात्रेऽधिका इति तैः सातिरेकाणीति, उक्त च-"दो पारे विजयाइस गयस्स तिनिघुए अहवता। मारेग नरमयिय" इति [वे धारे विजयादिपु गतस्म सिनो पारा अच्युते ज्यपा तानि । अतिरेक नरमषिक] 'मिच्छादिट्ठीण मते!' इत्यादि, मिथ्या-विपर्यस्या दृष्टिा--जीवारदिपस्तुतस्यन तिपत्तिर्यस्य मक्षितत्पूरपुरुषस्य सिते पीतप्रतिपत्तियत् स मिथ्यारष्टि , ननु मिण्यारटिरपि फभिर भय मध्यवया जानाति पेय पेयतया मनुष्य मनुप्यतया पञ्च पशुतया ततः स कप मिण्यारठिः १, उप्यते, भगपत्ति सर्वने तस्य प्रत्ययामायात् , इस दि भगवदईत्प्रणीत सफलमपि प्रषचनार्थमभिरोचयमानोऽपि यदि तद्गतमेफमप्यक्षर न रोष यति तदानीमप्येप मियादृष्टिरेयोच्यते, सस्य मगपति सर्वचे प्रत्ययनाशता, उक च-"सूत्रोकरकापरोचना- दपरस मपति नरः । मिथ्यारष्टिः सूत्र हि नः प्रमाणं जिनामिहितम् ॥ १ ॥” किं पुनः पो भगवदईदमिदित यथरषद् जीवाजीपादिषस्तुतत्त्वप्रतिपचिविफलः, ननु सकलप्रपचनायोमिरोचनात् तद्गतकतिपयार्यानां चारोघना- देप न्यायत सम्पग्मियाप्टिरेर मषिमईति कप मिण्यारष्टिः १, तदसत्, पस्तुतत्यापरिज्ञानात् , इह यदा सफल वस्तु जिनप्रणीततया सम्यक पद्धते तदानीमसो सम्यरष्टिर्यदा त्वेफस्मिन्नपि वस्तुनि पर्याये षा मतिदौर्य- ल्याविना एकान्तेन सम्मपरिजान मिग्यापरिज्ञानामापतो न सम्पश्यद्धान नाप्पेकान्ततो विप्रतिपत्तिः तदा सम्य- ग्मिण्यारष्टि , उक्त च शतकमहो-"चहा नालिफेरीदीवासिस्स मुहाइयस्सवि एत्य समागयस्स पुरिसस्स ओयणाइए अणेगविहे टोइए तस्स आहारस्स उमरिं न न प निंदा, जेण तेण सो ओपणाइओ माहारो ण फयाइ विट्ठो नापि सुओ, एष सम्मामिच्छदिहिस्सषि जीवाइपयत्याण उपरि न य क नावि निंद"सि, यदा पुनरे- फस्मिन्नपि वस्तुनि पर्याये षा एकान्ततो पिप्रतिपयते तदा मिथ्याष्टिरेवेत्सदोपः, स च त्रिविघः, सपथा-अना पपर्ययसितोऽनादिसपर्यषसितः सादिसपर्यषसितम, तत्र यः फदापनापि सम्यक्त्व नाषाप्ससि सोऽनाधएर्यव- सित , यस्त्ववाप्स्पति सोऽनादिसपर्यषसित', यस्तु सम्यक्त्वमासाध भूयोऽपि मिथ्यात्य याति स सादिसपर्यष- सितः, स च जघन्येनान्तर्मुह, तदनन्तर फस्यापि भूयः सम्पफ्त्यावार, उत्कर्पतोऽनन्त काल, तमेवानन्त काल विधा प्ररूपयति-कालतः क्षेत्रतम, तत्र कालतोऽनन्ता उत्सापि ययसर्पिणीर्याषत् , क्षेत्रतोऽपाईपुद्रलपरावर्च देखोन, अन्न क्षेत्रत इति निर्देशात् क्षेत्रमुद्गलपरावर्चः परिप्रायो, नतु द्रव्यपुरलपरायर्चादयः, एष पूर्वोत्तरत्रापि घ मायनीय, 'सम्मामिच्छादिट्ठी म'मिसादि, सम्पग्मिच्या रष्टियस्सासो सम्यग्मिप्यारष्टिः स जपन्यत उत्कर्पतो पा जन्तर्मु, परतोऽवश्य तस्परिणामयिभ्यसात् , तया जीपखामाव्यात् । गत सम्यक्त्यशरमिदानी शानदार, तत्रे- दमादिसूत्रम्-- पाणी णे मेवे ! माणिधि फाल०, गो० ! माणी इविषे पं०, १०-सातीचे चा अपमपति माइए पा सपनवसिते, सत्य पंजे से सादीए सपलपसिवे से बहमेणं अतो० उको छापहि सागरोवमाई साइरेगाई, आमिनिमोहियणाणी ण पुच्छा, गो० । एव घेव, एवं सुपणाणीवि, ओहिनाणीवि एवं चेव, नवरं मागे एगे समय, मणपक्षवणाणी मैते ! [पुछा] मणपखवणापिपि कालतो०, गो० बा एग समय उको० देरणा पुषकोरी, फेवलपाणी ण पुच्छा, गो० ! सातिए अपलयसिते । अण्णामी मतिअण्माणी सुसअण्णाणी पुच्छा, गो० । अण्णामी मइअण्णाणी सुयअण्णामी सिविधे पं०, ०-अमाइए या अपसपसिए अपादीए पा सपञ्जयसिते सादीए वा सपमवसिते, तत्य जे जे से सादीए सपज्ज- पसिते से बह अंतो० उफो० अमं कालं, अशाओ उस्सपिणियोसप्पिणीओ कालसो खेतो अवठ्ठपोग्गलपरियह देसूम, विमंगणाणी में मते ! पुच्छा, गो० ! जहगेम एग समयं उकोसेणं तेत्तीस सागरोक्माई देस्णावे पुषकोरीते अन्मदिताइ । दार १२॥ (सूर्य २४१) 'नाणी ण मते' इत्यादि, मानमस्यास्त्रीति 'अतोऽनेकखरा'दितीन् , स विधा साधपर्यवसितः सादिसपर्यवसितम, तत्र केपलज्ञानापेक्षया सायपर्यपसिता, प्रतिपातामाषात् , शेपज्ञानापेक्षया सादिसर्पयासितः, शेपज्ञानानां प्रतिनि- पतफासमापित्यात्, स जपन्येनान्तमइत्त, परतो मिथ्यात्वगमनेन बानपरिणामापगमात् , उत्कर्पतः पदपप्टिसाग रोपमाणि सातिरेफाणि यायत्, तानि सम्परप्टेरिय मापनीयानि, सम्यगटेरेप बानित्वात् , आमिनियोधिकजानि मधे 'एवं पत्ति या सामान्यतो ज्ञानी सादिसपर्यपसितो जघन्यत उत्कर्पतमोक्तनपाऽऽमिनियोधिफवान्यपि पक्तन्या, स चैप-जह० अतो. उको छायही सागरोचमाइ सातिरेगाई' एव श्रुतवान्यपि, अवधिनान्यप्येव, नपर स जपन्यत एफ समय यकन्या, फयमेकसमयताऽयधिनानखेति चेत् ?, उच्यते, ३६ तिर्यपयेन्द्रियो मनु- प्पो देयो पा पिमनानी सन् सम्पफ्त्य प्रतिपयते, तस्य च सम्यक्त्वप्रतिपचिसमये एय सम्पफ्त्यमापतो विमा- बानमपपितानं जात, सप यदा देयस्य च्यपनेन मरणेनान्पस्पान्यथा पाऽनन्तरसमये प्रतिपतति तदा मयत्यवधि- जानम्पैफसमयता, उत्कर्पतः सातिरेकाणि पट्पर्टि सागरोपमाणि यावत् , तानि घाप्रतिपतितापधिज्ञानस पारश्य पिजयादिपु गमनेन पारगमन्युतदेयलोफगमनेन पा पेदितव्यानि, मनःपर्यपन्नानिन एफसमयता सयसस्याप्रम चादायां पर्चमानस मनापर्यायवानमुत्पाद्यानन्तरसमये फाठ कुर्वतो मापनीया, उत्कर्पतो देनोना पूर्वकोटी, तत ऊद सपमामापेन मनापर्ययवानस्पाप्यमापात् , फेषलवानी साथसपर्यवसितः, प्रतिपातामाषात् । अनानी त्रिविधा, तथपा-अनाथपर्यपसितोऽनादिसपर्ययमितः सादिसपर्यपसितम, तत्र यस कदाचनापि वानलामो न भाषी सोड- नाथपर्ययसितो, यस्तु ज्ञानमासादयिष्यति सोऽनादिसपर्यवसितः, यः पन नमामा भयो मिथ्यात्वगमनेनावानि रपमधिगच्छति स सादिसपर्यपसिता, सच जघन्येनान्तर्माचे, परतः सम्यक्त्वसासादनेनामानित्यपरिणामापगमस- म्मषास् , उत्कर्पतोऽनन्त कालमित्यादि प्राग्वत्, वत् कमपश्यं सम्यक्त्वापासेरजानित्यापगमात, एवं मत्सज्ञानी ताजानी च प्रिषियो मायनीयः, विमाधानी जपन्यत एक समय, कथमिति चेत् ?, उच्यते, कमित्तिर्यपञ्चे न्द्रियो मनुप्यो देमो पा सम्यग्दृरित्वादपिज्ञानी सन् मिध्यात्व गतस्तमिम मिथ्यात्वप्रतिपतिसमये मिथ्यात्वन- मायतोऽमधिज्ञान विमानानीमूत, "वायत्रयमज्ञानमपि ममति मिष्यात्यसयुक्त"मिति वचनात् , ततोऽनन्तरसमये देवस्य ध्यपनेनान्यस्य मरणेनान्यया या तबिमामान परिपतति, तत एषमेफसममता विभयानस्य, उत्कर्पतस्त्रय सिंप्रत्सागरोपमाणि देशोनपूर्वफोठ्यभ्यधिकानि, तपाहि-यदि फपिन्मिपादृष्टिस्त्रिर्पपश्चेन्द्रियो मनुष्यो पा पूर्पकोव्यायुः फतिपयपातिकमे विमङ्गजानी जायते, जातम सन्नप्रतिपतितविमझज्ञान एषाषिप्रहगया सप्तमनरक पृषिम्यां प्रयस्त्रिंशत्सागरोपमस्थितिको नैरयिफो जायते तदा मपति यपोकसत्कृष्ट मान, चत्त की तु सम्यक्त्य- प्रतिपत्त्याऽवधिज्ञानमायतः सर्वयाऽपगमावा तद्विमनवानमपगछति । गत शानद्वारम् , इदानी दर्शनकार, तद मादिसूत्रम्- चपखुदंसणी ण मंते ! पुच्छा, गो० ! अह अंतोउकोसेमं सागरोनमसहस्सं साविरगं, अपक्सदसणी से मते ! अच यसुदसणिधि काल, मो०1 अधकसुदंसपी दुपिछे पे०, ते अगादीए पा अपमवसिते अगादीए पा सपसवसिए;
भोहिदंसपी ये पुग्छा, गो० जा. एर्ग समय उको० दो छावडीयो सागरोपमार्म साइरेगाओ, फेवलदसणी ण पुच्छा, गो० ! सातीए अपसवसित ॥ दारं ११। (२४२) 'चखुदसणी प मते ! इत्यादि, यह यदा श्रीन्द्रिया दिमतुरिन्द्रियादिपूत्पध तत्र चान्तर्मु स्थित्या भूयोऽपि श्रीन्द्रियादिपु मध्ये उत्पयते तदा पार्श्वनी मन्तचे लम्यते, उत्कर्पतः सातिरेफ सागरोपमसहस्र, तपतुरिन्द्रि- यतिर्यपधेन्द्रियनैरपिकादिमपनमनावसातम्यम् , अपक्षुर्दशनी अनाथपर्यषसितो यो कदाचिदपि न सिद्धिमाच- मधिगमिप्यति, यस्त्वधिगन्ता सोऽनादिसपर्यषसितः, तथा तिर्यपश्चेन्द्रियो मनुग्यो वा तपाविधाम्यवसायादवधि- दर्शनमुत्पापानन्तरसमये यदि काल करोति सदाऽषधिदर्शन प्रतिपतसि, सदाऽवधिदर्थनिन एकसमयता, उत्कर्पतो. उपघिदनी हिपट्पष्टी सागरोपमाणि सात्तिरेकाणि, कपमिति चेत्, उच्यते, यह फपिहिमशनानी तिर्यकपचेन्द्रियो मनुप्पो पाऽमतिपतितविमाजान एवाविग्रहगत्साऽध सप्तमनरफपृपियां प्रयसिंवत्सागरोपमस्थिति रविको जात , तत्र पोहर्चनाप्रत्यासचिकाले सम्यक्त्पमुत्पाय ततः परिघ्रप्टस्वत्तोऽप्रतिपतितेन विमानानेन पूर्वकोव्यायुष्केपु तिर्य- पचेन्द्रियेपु समुत्पन्नवत्र च परिपूर्णे खायुः प्रतिपाल्य पुनरप्रतिपतितविमङ्ग एवापासप्तमपृथिव्यां प्रयनिंषरसागरो- पमस्थितिको नैरपिको जातस्तत्रापि चोद तिप्रसासची सम्यक्स्वमासाच परिसजति, ततो भूयोऽप्पप्रतिपतितनि मन एष पूर्वकोट्यायुकेषु तिर्यरुपयेन्द्रियेषु जातस्सदेवमेका पट्पति सागरोपमाणाममू- सर्वत्र च तिमारपधमानो ऽपिग्रहेणोत्पयते, पिमहे विमास तिर्यच मनुष्येषु प निपेघास्, यस्यति-"षिमंगनाणी पंचिंदियतिरिक्खजोणिया मणूसा आहारगाणो अणाहारगा” इति, आह-किं सम्यक्त्वमेपोऽपान्तराले प्रतिपाद्यते', उच्यते, शह विमङ्गस्य । स्थितिरुत्कर्पतोऽपि प्रयस्त्रिंशत्सागरोपमाणि देशोनपूर्षफोट्यम्पधिकानि, तपा चोक प्राक-"थिमगणाणी जह० एग समय उको० तेचीस सागरोषमाई देसूमाए पुषकोडीए अमहियाई" इति, तत एतापन्त कालमविच्छेदेन विमनस्साप्राप्यमाणत्वात् अपान्तराले सम्पत्य प्रतिपाद्यते, ततोऽप्रतिपतितविमन एव मनुष्यत्वमयाप्प सयम | पालयित्या शौ घारौ पिजयादिपूत्पथमानस द्वितीया पद्पष्टिः सागरोपमाण सम्पगटेमवति, एवढे पट्पष्टी सागरोपमाणामवधिवर्मनस, मप पिमझायस्थायामषधिदर्शन कर्मप्रकृत्यादिपु प्रतिपिद्ध ततः कपमिह पिमझे ताम्यते ?, नैप दोप , सूत्रे पिमझेऽप्यपधिदर्शनस प्रतिपादितत्वात् , तया सय सूत्राभिप्राय:-विशेषविपय विम- मज्ञान सामान्यविषयमरषिवर्शन, यथा सम्यग्दष्टेः यिश्चेपविषयमयधिज्ञान सामान्यविषयमषधिदर्शनमुप्यते फेवल विमनज्ञानिनोप्यवघिदर्शनमनाकारमात्रत्वेनापिशिष्टत्वात् मयधिज्ञानिनोऽयघिदर्शनतुल्पमिति तदप्य पधिदर्शनमु- प्यते, न विमङ्गदर्शन मिति, आह च मूलटीकाकारोऽप्येतझायनायाम्-"दसण च विमगोहीण जतो तुछमेव, अतो घेप दो छापट्टीको साइरेगाओ' ति, ततोऽमाभिरपि पिमङ्गेऽवधिदर्शन माषित, फार्मप्रन्थिकाः पुनराहु- यद्यपि साकारतरपिरोपमाषेन विमझज्ञानमयधिदर्शन च पृषगवि तथापि न सम्यमिमयो विमाज्ञानेन, मिथ्यात्व- रूपत्वात् नाप्यवषिदर्भनेन तस्यानाकारमानस्वादत किं तेन पृषयिषधिसेनापीति सदभिप्रायेण न पिमहापस्या या मवधिवर्तन, न चैतत् समनीपिकाषिजम्मित, पूर्वसरिमिरप्येष मतपिमागस्प व्यवस्थापितत्वात् , उक्त च विशे- पशपस्यां जिनभद्रगणिधमाश्रमणपूज्यपादे-"मुत्ते पिमगस्सपि परुविय मोहिदसण पासो । फीस पुणो परि- सिद्ध कम्मप्पगटीपगरममि ॥ १॥ विमगेपि दरिसण सामण्णपिसेसपिसयको सुचे । त घपिसिट्ठमणागारमेच तोऽवहिषिमगाण ॥ २॥ कम्मपगडीमय पुण सागारेयरपिसेसमावेपि ।न विभगनाणदसणपिसेसणमणिम्ळयक्त गलो ॥३॥” इति, [सूत्रे पिमङ्गस्यापि प्ररूपितमपघिदर्शन पहुशः । कय पुनः प्रतिपिद्ध कर्मप्रकृतिप्रकरणे ॥१॥ विमोऽपि वर्धन सामान्यविशेपषिपयतः सूत्रे। तथायिशिष्टमनाफारमात्र ततोऽपपिषिभक्त्योः ।। २ ।। फर्मप्रतिमत | पुनः साफारतरमिपमाषेऽपि।न विमजमानदर्शनपिशेपोऽनिमयत्वात् ॥३॥] अन्ये तु म्याचक्षते-फि सप्तमनर- फपृषियीनिमासिनारकफल्पनया, सामान्पेनेव नारफतियमरामरमषेषु पर्यटत खलपधिषिमही पसायन्त फाल मयससात ऊईमपयर्ग इति । केपलदर्शनिनः सूत्र केयजानिनः सूत्रपदापनीय, । गत दर्शनधारम्, इदानीं सयत- द्वार, तत्रेदमादिसूत्रम्- संबर में मंते ! संबसेचि पुच्छा, गो० ब० एर्ग समयं उको० देवणं शवकोरि, असजते ण मते ! असंजएचि, पुच्छा, गो० असंबवे विविघे ५०,०- अमातीए वा अपसवसिने अपातीप वा सपलवसिते सातीए पा सपनव सिते, तत्म में से साचीए सपनवसिरे से माअ० उफो० अ० अर्मवाओ उस्सप्पिणियोसप्पिणीमो कालो रोपती अपड्ड पोग्गलपरियह देसम , संवनासंजते गं पुछा, गो० जह० अवो० उफो० देषणं पुषफोर्डि, नोसंजतेनी मसंजतेनोसंबवासंबते में पुच्छा, गो० सावीए अपसवसिते । दार २ ( २४३ ) सागारोवोगोवउचे में मचे ! पुग्छा, गो० । जह० उ० अं० । अणागारोपउपेवि, एवं चेय । दारं १३ (सूत्र २४४) 'सजए ण भते' इत्यादि, जघन्यत एफसमयता सयवस्स पारित्रपरिणामसमय एष फस्सापि कालकरणात्, असयतस्तु निघा-अनावपर्ययसितोऽनादिसपर्यपसितः सादिसपर्यवसितम, तत्र यः सयम कदाचनापि न प्राप्स्पति सोऽनाथपर्यषसितो, यस्तु प्राप्सति सोऽनादिसपर्यवमितो, मस्तु सयम प्राप्य ततः परिम्रप्टः स सादिसपर्यवसिप्तः, स प जपन्येनान्तमुत्ते, सतः परं फसापि पुनरपि सयमप्रतिपत्तिमाषात्, उत्कर्पतोऽनन्त कालमित्यादि प्राग्यत् सत ऊलमपश्य सयमप्राप्तिा, सुयतासयतो-देश्वयिरतः, स च जघन्यतोऽप्यन्तर्मुहूचे देशविरतिप्रतिपयुपयोगस, जघन्यतोऽप्यान्तमौरफित्वात् , देशविरतिईि शिविघत्रिविधादिमङ्गमाला ततस्ताविपची जघन्येनाप्यन्तर्मुह लगति, सर्पपिरतिस्तु सर्व सापधमह न फरोमीसेवरूपा ततस्त्रत्मविपस्युपयोग एकसामयिकोऽपि मषतीप्ति प्राछ सपतस्य एकसमयतोक्का, यस्तु न सयतो नाप्यसयतो नापि सैयसासयतः स सिद्ध इति साघपर्यषसित इति । गत सयतद्वारम्, इदानीमुपयोगदार, तत्रेदमादिसूत्रम्-'सागारोवोगोषउच्चे ण मते' इत्यावि, वह ससारिणामुप- मोगा साकारोऽनाफारो पा, उपन्यतोऽप्यान्तर्मुर्चिकः उत्कर्पतोऽपि, ततः सूत्रादयेऽपि जपन्यत उत्कर्पत चान्त- मुहमुस, मस्तु फेवलिनामुफ एकसामयिक उपयोगा स न विवक्षित इति । गत उपयोगद्वार, इदानीमा- परद्वार, तत्रेदमादिसूत्रम्- पाहारए 4 मते ! पुच्छा, गो० ! आहारए दुविधे० पे०, ६०-छठमस्थयाहारए म फेवलिआहारए य, छउमत्पआरा रए णं मते ! छउमरवाहारएचि फास० १, गो०० खुहागमवग्गाणं दुसमयऊणं उद्यो० असंखेम कालं असंखे- आयो उस्सप्पिणीओसप्पिणीसो फासतो खेचसो बगुलस्स मसंखेमतिमार्ग, केवसिाहारए ण मंते ! केयलिआहारपति कालसो० १, गो० ! ना० असो० उ० देसूर्ण पुर० । अणाहारए णं मंते ! अगाहारएचि० १, गो० । अणाहारए दु० पं०,०-छतमस्वभगाहारए य केवलिप्रवाहारए य, छठमत्वमगाहारए णं मते ! पुच्छा, गो० ! जह० एम समय उको दो समया, केवलिपणाहारए ण मंते ! केवलि० ?, गो० ! केवलिअपाहारए दुविधे ५०, १०-सिदकेवलिस- माहारए र मवत्वमेव लिमणाहारए य, सिदकेवलिअगाहारए में पुछा, गो० ! सादीए. अपमवसिए, मवत्यफेवलिअ- जाहारए णे मवे ! पुच्छा, गो० ! मवत्यफेवलियणाहारए दुविधे पं., १०-सबोगिमपत्यकेवलिअपाहारए अजोगि मपत्यमेवलिअमाहारए य, सजोमिमवत्पकेवलिअपाहारए पं मेवे ! पुष्छा, गो०! भजहण्णमएकोसेणं तिमि समया, अबोगिमवत्यकेयलिवणाहारए णं पुच्छा, गो! बह० उपो० अंतोदार (म्म २५५) 'माघारगे ण भसे !' इत्यादि सुगम, नवर 'पदण्णेण सुहागमपग्गहण दुसमऊण मिति इस यधपि चतुःसाम- यिकी पयसामयिकी च मिप्रागतिमवति, माह प-"उनुमा य एगषका, सुहतोषका गती विणिदिवा । जुषा तिषउपफावि नाम पतपचसमयामो ॥१॥" इति [ऋज्वी पैकपका द्विघापका गविध विनिर्दिष्टा । युज्यते त्रिचतुर्षके अपि नाम चतुःपञ्चसमये ॥१॥] तथापि याहुल्येन हिसामयिकी त्रिसामयिफी पा प्रपर्चते न चतु सामयिकी पथसामयिकी या प्रयतते ततो न वे पिपक्षिते, तपोत्कर्पत त्रिसामयिक्यां पिमहगती द्वाषाघौ सम- यापनातरफ इत्याहारफरवचिन्तायां सुखकमषग्रहण ताभ्यां न्यूनमुक्त, अनुगतिरेफषकगसिप न विवक्षिता, सर्पजपन्यस्य परिचित्यमानत्पात , उत्कर्पतोऽसद्धेयकाउमिसादि मुगम, नपर पताषतः कालादूईमपश्य विप्र- हगतिर्भवति, सत्र पानाहारफत्तमित्सनन्त फालमिति नोक । केपलिसूत्रं सुगम, छमस्थानाहारफसूत्रे 'उकोसेणे दो समया' पति त्रिसामयिकी विग्रहगतिमधिकृत्प, चतुःसामयिकी पश्चसामयिकी च विग्रहगतिर्ने विपक्षितेस- मिहितमनन्तर, सयोगिमवस्थफेवलिअनाहारकसूत्रे प्रयः समया अष्टसामयिकस केपलिसमुपातस्य तृतीयचतुर्य- पञ्चमरूपा, उक्क च-"वण्डं प्रयमे समये कपाटमम चोचरे तथा समये । मन्यानमय तृतीये लोकव्यापी चतुर्ये ॥ १ ॥ सहरति पश्चमे त्वतराणि मन्यानमप तया पर्छ । सप्तमके तु कपाट सहरति ततोऽटमे दण्डम् ॥२॥ औदारिफप्रपोका प्रथमाष्टमसमययोरसापिष्ट । मिग्रौदारिफयोका सप्तमपष्ठद्वितीयेपु ॥ ३ ॥ कामेणचरीरयोगी चतुर्षफे पञ्चमे तृतीये च । समयप्रयेऽपि तस्मिन् मवत्सनाहारको नियमात् ॥ ४॥" इति । गतमाहारद्वार, अधुना मापाद्वारमाह- भासए ण पुछा, गो० ! बामणं एगं समर्म उफो० असो, अमासए ण पुष्छा, गो० 1 अमासए तिविधे पं०, त०-~- अणाइए या अपमवसिए अपाइए पा सपअपसिए साइए पा सपलपसिए, तत्व पं वे से साइए वा सपअवसिते से जह प्मेण अं० उ० षणपरकालो । दारं १५ (ध २४६) परिचएप पुच्छा, गो० परिचे दुविहे पं०, सं०-फायपरिचे य संसारपरिपे य, कापपरिचे णे पुच्छा, गो०। वह सो० उको० अर्स० पुरविकालो असंखेमाओ उस्सप्पिणियोस- प्पिणीवो, संसारपरिपे में पुच्छा, गो० ! ज० अंतो० उ० अप्प कालं बाष अवह पोग्गलपरियह देसूर्ग । अपरिचे पं पुग्छा, गो० ! अपरिधे दु. ५०, ६०~~-फायअपरिचे य संसारअ०, कायअपरिचे णं पुच्छा, गो० ब० अंचो०३० पणस्तरकालो, संसारपपरिसे में पुच्छा, गो० । संसारबपरिचे दु. ५०, तं०--अगादीए पा सपछवसिते अणावीर या अपअवसिते, नोपरिपेनोपपरिचे ण पुच्छा, गो! सादीए अपलवसिते, दारं १६ (सत्र २९७) पनचए में पुच्छा, मो०11०० उ० सागरोपमसता सातिरेगे, अपनचए प पुच्छा, मो० ब० ३० अंतो०, नोपछचएनोजपत्र- चए पुच्छा, गो० । सादीए अपवयसिते । दारं १७ (सूत्र २४८) सुहुमे पं मवे ! सुमिचि पुच्छा, गो० ! ज० वो० उ० पुटविकालो, पादरे म पुष्ठा, गो० ब० ० उ० असंखेचं झालं बाप खेपओ अंगुलस्स असंखेजति । -- मार्ग, नोएमनोयादरे में पुछा, गो० सादीए अपनवसिवे।दार १८(पूर्व २४९) सप्णी णं मंते ! पुच्छा, गो० ० अंतो० उ० सागरोषमसतपुडुच साविरगं, मसम्मी जे पुष्ठा, गो० ज० अंतो० उको० वपस्सइकालो, नोसप्पीनोअस प्पी में पुच्छा, गो०! सादीए अपञ्जपसिते | दारं १९ (सन २५०) मवसिदिए गं पुच्छा, गो०! अणादीए सपञ्जवसिते, अमवसिद्धिए नं पुच्छा, गो०! बजादीप अपनपसिने, नोमषसिदिएनोजमवसिदिए प पुच्छा, गो० ! सादीए अप- अपसिवे । दारं २॥ (सूर्य २५१) धम्मत्यिकाए पं पुच्छा, मो०. सबई, एवं जाव अदासमए । दार २१ (सूत्र २५२) चरिमे में पुच्छा, गो० ! अपादीए सपअवसिते, अचरिमे गं पुच्छा, गो० ! अपरिमे दुषिधे ५०,०-अगादीए मा अपलमसिते सादी पा अपज्जवसिवे । दारं । (सूत्र २५३ ) पण्मयमाए मगईए अद्वारसमं फायद्विइनामपर्य सम॥१८॥ 'मासए ण मते !' इत्यादि, इह जघन्यत एफसमयता उत्कर्पत आन्तर्मुहर्चिकता घ वाग्योगिन इषावसातव्या, अमापकनिषिधस्तद्यथा-अनाधपर्यवसितः अनादिसपर्यवसितः सादिसपर्यवसितम, तत्र यो न जानुचिदपि माप- फत्व प्राप्सति सोऽनायपर्यवसितो यस्त्ययाप्स्पति सोऽनादिसपर्यषसितः, यस्तु भापको भूत्वा भूयोऽप्यमापको मपति स सादिसपर्यवसिता, स प जपन्येनान्तर्मु, मापित्या कश्चित्काठमबस्थाय पुनर्मापकत्वोपलन्धेः, अथवा धीन्द्रियादिमापक एफेन्द्रियादिप्यमापकेपूपप सत्र चान्तर्मुः जीयित्या पुनरपि यदा द्वीन्द्रियादिरेषोत्पद्यते तदा जघन्यतोऽन्तर्मुहर्तममापक , उत्कर्पतो वनस्पतिकालः, स च प्रागेपोक पति नोपदयते । गतं मापकद्वार, श्वानी परीतद्वार, परीतो शियिषः-फायपरीत ससारपरीतम, तत्र य प्रत्येकशरीरी स फायपरीतो, यस्तु सम्यक्स्वा दिना मतपरिमितससार स ससारपरीता, फायपरीतो जघन्यसोऽन्तर्मुहर्स, स च यदा कधिनिगोदाहुत्य प्रत्येक परीरिपु समुत्पप च सत्र चान्तर्मुह स्थित्वा भूयोऽपि निगोदेपूत्पद्यते सदा उम्यते, उत्कर्पतोऽसोय फाल, स पास या काला पृथिवीकालो, यावान् प्रपिवीकाविककायस्थितिकालखावान् वेदितव्य इत्यर्थः, तमेव कालसो निरूपयति-असोया उत्सर्पिण्यवसर्पिण्यः, ससारपरीतो जघन्यसोऽन्तम तत ऊमन्सफत्केपलित्वयोगेन मुक्ति- मायात्, उत्कर्पतोऽनन्त काल, मेष निरूपयति-'अर्मसालो' इत्यादि प्राग्यत्, तत कईमवश्य मुक्तिगमनात्, फायापरीतोऽनन्तफायिका, संसारापरीतः सम्यक्त्वादिना अक्तपरिमितसंसारः, कायापरीतो जघन्पेनान्तर्मुसे, स च यदा फमित्यत्सेकारीरिभ्य उत्स निगोदेषु समुत्पयते तत्र चान्तमुह स्थित्मा भूयोऽपि प्रसेकशरीरिपूत्प घते तदाऽपसातन्या, उत्कर्पतो पनस्पतिफालो वायः, स च प्रागेयोपदर्शिता, तत कई नियमाचत उपचे, ससारापरीतो विधा-मनापपर्यपसिनो यो न कदाचनापि ससारम्यपच्छेद करिष्यति, यस्तु करिम्पति सोऽना- दिसपर्ययसित , नोपरीतोनोअपरीतम सिद्धः, स च साधपर्ववसित एव । पर्याप्सारे पर्याप्तो जघन्येनान्तमा, तत ऊईमपर्यासत्यप्रसको, उक्तर्पतः सातिरेक सागरोपमयसपृषपत्व, एतापन्त कालं पर्याप्तलम्पयरखानसम्मवात् , मपर्याप्तो जपन्यत उत्कर्पतमान्तमा, तत ऊर्द्धमवश्य पर्यासलगभ्युत्पचे, नोपर्याप्सोनोअपर्याप्तम सिद्धा, सप सापपर्यवसिप्ता, सिद्धत्वसाप्रप्युः । सूक्ष्मबारे सूक्ष्मसूत्रे उत्कर्षतः पृषिषीकाल इति, याषान् प्रषिषीकायिफका- पस्थितिकारवायान् मकम्पः । पादरसूत्रं सुगम, अनयोष मापना प्रागेप छता, नोसक्ष्मोनोपादरम सिद्धस्ततः साधपर्यवसितः । सजिबारे सत्रिसूत्रे जघन्यतोऽन्तर्मुहर्चमिति, यदा कमिजन्तुरसशिभ्य उदत्त्य सजिषु समुत्पद्यते तत्र पान्तर्मुह जीविता भूयोऽपि असपिपूत्पयते तदा लभ्यते, उत्कृष्ट मुगम । असली जघन्यतोऽन्तर्मुह, स पैप-मित् संविभ्य उदयास जितत्पचते, तत्र चान्तर्मुह स्थित्वा भूयोऽपि सजिषु मध्ये समागच्छति, उरफ- पत्तो वनस्पतिफालो, पनस्पतिकायसाप्यसनिग्रहणेन ग्रहणात् नोसजिनोमसजी च सिद्धा, स प साधपर्यषसितः । मपसिद्धिफवारे 'मवसिद्धिए पमित्यादि, मये सिद्धिर्यस्सासौ मवसिद्धिको मम्य इसपी, स पानादिसपर्यवसितः, अन्यया मन्पत्यायोगात्, नमवसिद्धिकोऽभन्या, स पानावपर्यपसितः, अन्ययाऽभव्यत्वायोगात्, नोमम्योनो- अमष्यथ सिया, ततः साधपर्यपसिवः । अखिकायाः पश्चापि सर्वकालमाषिनः, अवासमयोऽपि प्रवादापेक्षया, तत उकं 'एय जाय मद्धासमए,' घरमो भयो मचिम्पति यस सोऽमेदापरमो-मम्यस्खविपरीतोऽचरम स घामग्य- खस घरममवामापात्, सिदम, तस्यापि चरमत्वायोगास् , सत्र चरमोऽनादिसपर्यवसितोऽन्यथा घरमत्यायोगात्, मचरमो शिपिघोज्नाथपर्ययसितः साचपर्यषसितम, वनानादिवपर्यवसिवोऽमन्य , साधपर्यवसिवा सिद्धा। इति श्रीमलपगिरिविरचितायां प्रवापनारधी नष्पादन पर समाप्तम् ॥ एकोनविंशतितम सम्यक्स्वपद् प्रारभ्यते ॥ १९ ॥ तदेष व्याख्यातमष्टावश पद, साम्प्रतमेकोनविंशतितममारम्यते, अस्स चायममिसबन्धः-महानन्तरपदे काय स्थितिरका, अत्र तु फस्सां फायस्थितौ कतिषिधाः सम्यग्रामाविमेदेन जीवा मवन्तीति चिन्सते, तद सूत्रम्- जीवा म मंते ! किं सम्मविही मिणदिही सम्मामिणदिदी ?, गोपमा ! बीपा सम्मदिनीवि मिच्छादिद्वीवि सम्मा- मिच्छाविहीवि । एपं नेगमावि । असुरकमारादि एवं व बार परियडमारा । पुठवीकाश्मा पं पुण, गोममा पुर पीकाइया पो सम्मविट्ठी मिच्छादिदी मो सम्मामिच्छादिही, एवं बाप बगस्सइकाइया । घेईदियाण पुछा, गोपमा । पईदिया सम्मदिट्टी मिच्छादिही णो सम्मामिच्छादिही, एवं बाय परिदिया, पंबिंदियतिरिक्खजोगिया मणुस्सा पाप मंतरमोइसियवमाणिया य सम्मविद्वीमि मिच्छाविहीनि सम्मामिच्छादिद्वीति, सिदा गं पुछा, गोयमा । सिदा सम्म विड़ी, णो मिणविही भो सम्मामियादिठी । (सूक्ष.२५४ ) पमवणामगईए सम्मचपई समर्च ।। १९ ॥
'जीया ग मते । किं सम्मदिट्ठी' इत्यादि मुगग आपदपरिसमासे, नवर सासादनसम्यक्त्ययुक्तोऽपि सूत्रामि- प्रायेण प्रपिम्यादिषु नोत्पयते, "उमयाभायो पुडयाइएम" [उमयाभावः पृश्न्यादिषु ] इति षचनात्, हीन्द्रिया- दिपु सासादनसम्यक्त्वयुक उपपपते, ततः पृपिम्यादयः सम्यग्रस्टयः प्रतिपिद्धाः, शीन्द्रियादयोऽमिहिता, सम्प- गमिग्याष्टिपरिणामः पुनः संक्षिपञ्चेन्द्रियाणा मपति, न पाणां, तयाखाभाम्यात् , बत उमयेऽपि सम्यमिथ्या- रएया प्रतिपिदाः ॥ इति श्रीमलयगिरिविरचितायां प्रज्ञापनाटीकायामेकोनपिंशतितम पदम् समासम् ॥ अय विंशतितममन्तक्रियापद प्रारभ्यते ॥ MOHDIB- म्यास्पातमेफोनविंशतितम पद, अधुना पिचतितम मारम्यते, मस चायमभिसंवन्धः-महानन्तरपदे सम्य- फ्त्यपरिणाम उत्कः, भन तु परिणामसाम्याइ गतिपरिमामविशेपोज्न्तक्रियामिघीयते, सत्रेयमादी अधिकार- हारगाथा- नेयस अवकिरिया अपन्तरं पगसमय उनहा । विस्वगरचपिपलदेववासुदेवमठलियरयणा [य] ॥१॥ दारगाहा । जीवे ण मते ! यंतकिरियं करेला !, गोयमा ! अत्वेगइए करेजा, अस्येगसिए णो फरेखा । एष नेराइए जाव पेमाणिए । नेहए मैते ! नेराएसु अंतफिरियं करेखा, गोपमा ! नो इमटे समहे । नेइमा ग म ! असुररुमारेसु अतकिरियं करेला ?, गोयमा ! नो इणहे समटे । एवं वाव मानिएमु । नवरं मण्सेसु अंतकिरियं करेज्जचि पुच्छा, गोयमा ! अत्येगतिए करेजा अस्येगतिए पो फरेखा । एवं यमुरकुमारा आप वेमाणिए । एवमेव पउषीस २ दरगा भवन्ति । (त्र २५५) नरइया णं मवे ! कि अणसरागया तकिरियं करेंति परंपरागया अंतकिरियं करेंति !, गोपमा ! अर्णत- रागयापि अंसकिरियं करेंवि परंपरागमावि अंतकिरिय फरेंति । एष रयणप्पमापुरपिनेरयावि बाप पंकप्पमापुढषी- नेखपा, घूमप्पमापुढषीनेरइयाणं पुच्छा, गोपमा यो अर्णतरागया अंतकिरिय पकरेंति, परंपरागया अंतकिरिय पक- रैति, एवं बाप आहेसघमापुढवीनेरहया । अमरकुमारा बाप वणियामारा पुडपीआउवणस्सइफाइया य अगन्तरागयापि अंतकिरिय पफरेंति परंपरागयावि ववकिरियं पफरेंति, उपाउयेईवियतेईदियपउरिदिया यो अर्णसरागया अंतकिरिय पफरेंति परंपरागमा वंतकिरियं परति । सेसा अपतरागयावि अंतकिरियं पफरेंति परंपरागयावि अंतकिरियं पफरेंति । (सूत्र २५६) 'नेराय वतफिरिया' इत्यादि, प्रथमतो नैरपिकोपलक्षितेषु चतुर्विंशतिसानेपु नन्तक्रिया चिन्तनीया । ततो- नन्तरागताः फिमन्तक्रियां कुर्वन्ति परम्परागता था? इस्पेनमन्तर चिन्सनीयं, ततो नैरपिकादिम्पोऽनन्वरमागता सिसन्त एफसमयेनान्सफियां कुर्वन्तीति पिन्सते, सत 'उचहा' इति उपचाः सन्तः कसां योनावुत्पयन्ते शति पकव्य, तया यव उपत्ताखीयकरामपतिनो परदेया वासुदेया माण्रलिकामयतिनो रनानि च सेनापसिन- मुखाणि मवन्ति ततस्तानि क्रमेण पकन्यानि इति द्वारगाथासक्षेपार्थः । विखराये तु सूत्रफदेष यक्ष्यति, तत्र प्रय- मतोऽन्तक्रियाममिधित्सराह-'जीपे ण मते !' इत्यादि, जीषो 'ण'मिति वाफ्यालखतौ मवन्त! 'अन्तक्रिया मिति अन्त'-अपसान, तब प्रसापादिह फर्मणामयसातम्य, अन्यत्रागमेऽन्तक्रियाशय (पाप्यतया तस्स रूढत्वात् तस्य फ्रियाकरणमन्तक्रिया-कर्मान्तकरण मोष इति भाषा:, "कृत्स्नफर्मक्षयान्मोषः" इति पचनात् , तां कुर्यात् १, मगपानाह-गौतम ! अस्त्सेफको यः कुर्यात्, अस्सेफको यो न पुर्यात्, इयमत्र माषना-यसपाविधमन्यत्यपरिपा- फपत्तो मनुष्यत्यादिफामविफलां सामग्रीमवाप्य तत्सामर्यसमुद्भूतातिप्रपलषीर्योल्लासषतः धपफोणिसमारोहणेन फेषलवानमासापापातीन्यपि कर्माणि अपयेत् स कुर्यात् , अन्यस्तु न कुर्यात्, विपर्ययादिति । एष नैरयिकादि चतुर्पिशतिदण्डफक्रमेण ताप मापनीया मापद् वैमानिफा, सूत्रपाठस्त्वेषम्-'नेहए ण मते! अतफिरिय फरेखा?, गोयमा ! अत्पेगइए करेजा मत्येगइए नो फरेवा' इत्यादि । इदानी नैरपिकेषु मध्ये पर्तमानोऽन्तक्रियां फरोति किं पा न करोति । इति पिपिछपुरिदमाह-'नेरइए ण मते' इत्यादि, मगपानाह-गौतम ! नायमचे समय:, नायमर्यो युक्त्युपपन्न इसी । कपमिति घेत् ?, उच्यते, इह फूत्स्वफर्ममयः प्रकपप्राप्तात्सम्यग्दर्शनशानचारित्रसमु- दायाद् भवति, न च नैरपिकावस्थायां पारित्रपरिणामा, तथा भषखाभाब्यादिति । एषमसुरकुमारादिषु पैमानिक- पर्ययसानेषु प्रतिपेपो यफन्य । मनुष्येषु तु मध्ये समागतः सन् कमिदन्तक्रियां कुर्यात् , यस्स परिपूर्णा पारि- प्रादिसामग्री सात्, फधिन्न कुर्यात्, यस्खहिकल इति । एवममुरकुमारादयोऽपि पैमानिफपर्यषसाना प्रत्येक नैर- विफादिचतुयिशतिदण्टफफमेण वक्तग्याः, तत एषमेते चतुर्विधतिदण्डकामतुर्विशतयो भवन्ति ।। मते नेरयिका दय सस्सनेरयिफादिमयेभ्योऽनन्तर मनुप्पभषे समागताः सन्तोऽन्तक्रियां कुर्वन्ति किंवा तियेगादिमयग्पषधानेन परपरागता इति निरूपयितुफाम आर-'नेरल्या ण मते ! इत्यादिप्रभसूत्र सुगम, मगषानाह-गौतम ! अनन्त रागता अपि असमियां कुर्वन्ति परम्परागता अपि, तन्त्र रमशर्करावालुकापाप्रमाम्मोऽनन्तरागता अपि परम्परा- गता अपि, धूमप्रमापृपिन्यादिम्यः पुनः परम्परागता एप, तपासामाच्यात्, एनमेष विशेष प्रतिपिपादयिपुः सूत्र- सप्तफमाह-'एष रपणप्पभापुरपीनेरइयावि' इत्यादि, मुगम । अमरकुमारादयः स्वनितकुमारपर्यवसानाः पृथि- म्यवनस्पवयधानन्तरागता अपि अन्तक्रियां कुर्षन्ति परम्परागता अप्पन्तक्रियां कुर्वन्ति, उभयपाऽप्यागतानां तेपामन्तक्रियाफरणाविरोधात् , तया केयउचक्षुपोपलम्पे । तेजोवायुतित्रिचतुरिन्द्रियाः परम्परागता एष, न त्वन- न्तरागदाः, वत्र तेजोवायनामानन्तर्येण मनुष्यत्वस्यैषापासेः, दीन्द्रियादीना तु तपामयखामाम्पादिति । पास्तु विर्यपवेन्द्रियादयो पैमानिफपर्यवसाना अनन्तरागता अपि परम्परागता अपि । अप नैरयिकाविमोम्पोऽनन्तर- मागताः फियन्त एफसमयेऽन्तक्रिया सुर्यन्ति इस्पेवरूप तृतीय शारममिषित्मराह- अमनरागमा नेपया एगसमये केपइया अंतफिरियं पकरेंति ?, गोयमा बहने एगो पा दो पा तिमि वा उक्छोसेणं दस; रपणष्पमापुढषीनरइयावि एवं पेप, जाप वालपप्पमापुढषी, वगत० मते ! पंकपमापदपीनेरइया एगसमयेण केवतिया अवफिरियं पकरेंति ?, गोपमा ! बहनेणं एको वा दो या विभि वा उकोसेमे पचारि, अगन्तरागया णे मंते ! असुरक्ष मारा एगसमये फेपवित्रा बंता पफरेंति ?, गोपमा ! बह० एको वा दो वा विभि पा उम्मोसेणं दस, वसंतरागया गं मवे! असुररुमारीओ एगस० केव० त० परेंति ?, गोयमा! जह० एफो या दो वा तिमि वा उफोसेणं पच, एवं जा वसुरसमारा सदेषीया सहा चाप थणिअ० अगवरागया 4 मते ! पुढवि० एगसमये केपश्या अंधकिरियं पफरेंवि १, गोपमा ! मह एकोपा दो पा तिमि वा, उफोसेणं चचारि, पप बाउकाश्यापि पचारि, पपस्सइकाइया छय, पंधिदि यतिरिसखजोणिमा दस, तिरिक्खजोगिणीवो दस, मणुस्सा दस, मस्सीओ पीस, वाणमेवरा दस, पाणमवरीओ पच, घोसित्रा दस, जोइसिपीलो पीस, पेमाणिका अनुसर्य, वेमाणिणीओ पीसे । (सूर्य २५७) 'भणतरागया ग मते !' इत्यादि, नैरयिफभवादनन्तर—अन्यपधानेन मनुष्यमयमागता अनन्तरागताः, नैर- विफा इति प्राग्मपपर्यायेण ध्यपदेशः सुरादिप्राग्भषपर्यायप्रतिपचिम्युदासार्थः, एषमुत्तरत्रापि तत्वत्प्राग्मषपर्यायेण म्यपदेशे प्रयोजन चिन्तनीयमिति । शेप कण्ठ्य । सम्प्रति तत उत्तरी कसा योनायुत्पयन्ते १ इति चतुर्म द्वारम- मिमित्सराह- नेहए में मवे । नेइएहितो अणतरं उपहिया नेरवएस उवपमेजा, गोपमा ! नो इमडे समह, नेरइए में मते ! नेरह- रहियो अर्णव उपरिचा अमरकुमारेस उपधमेखा, गोयमा! नो इणले समटे । एष निरंतर वाव परिदिएम पुगा, गोयमा ! नो इपढे समटे । नेरहर में मंते नेरपरहिटो अपरं उघहिता पंचिंदियतिरिक्खजोणिएम उपयलेखा, पायेगतिर उपवसेमा यरवेगदए णो उपवजेजा, जे ण मंते । नेरवाहितो अजंतर पंचिंदिसतिरिक्खजोगिएम उवव० से में मते ! केवलिपमई धम्म समेखा सवपसार, गोपमा! अत्पेगतिए लमेखा अस्येगतिए पो लमेमा, जे में मंधे ! केपालपप धम्म उभेजा सवणयाए से गं फेवलं मोहिं पुन्झेला ?, गोपमा अत्पेगतिए पुम्सेवा अत्गविए पो पुरोमा । जे ण मते ! केपलं मोहिं मुभेजा से में सहेजा पपिएमा रोएज्जा ?, गोयमा ! सदहेज्जा पचिएज्जा रोएखा, बेणे मते ! सरोषा पपिएमा रोएमा से गं यामिपिभोहियनाणमुयगागाई उप्यारेजा, ईता गोयमा ! उप्पाडेला, जे मते ! आमिगियोहियनाणसुपनाणाई उप्पारेखा से गं संचाएजा सील या पर्य या गुणं वा रमणं पा परफ्ताणं या पोसहोववासं पा परिवजिचए, गोपमा । अस्पेगतिए संचारमा अस्पेगविए जो संचाएला, जे गं मते ! संपाएमा सील वा माप पोसहोषवार्स वा परिवार से मे ओहिना उप्पाडेजा, गोपमा । अवेगतिए उप्पाडेजा अस्पेगतिए मो उप्पाडेजा, जे ण मंते ! ओहिनाणं उप्पाज्जा से णं संचाएजा मुंडे मषिचा आगाराओ अपगारिमं पपइचए ।, गोपमा ! नो इलढे समढे । नेराए ण मवे ! नेरइएहिंदो वर्णतरं उमहिचा मस्सेमु उवषले ला?, गोपमा । अस्येगतिए उवपमेशा अत्वेगतिए पो उपयलेखा, बेग मते ! उपयझेखा से णं केयलिपमर्च धम्म लमेला सवमयाए ।, गोपमा ! बता पंचिदियतिरिक्सभोणिएस बाव ने 4 मते ! ओहिनाणं उप्पाडेला से संचा एला मुंठे मषिचा आगाराको अणगारिय पवइचए ?, गोपमा! अत्यंगतिए संचाएला अस्येगतिए गो संचाएखा, जे भंते ! संघाएमा मुम्टे मविचा आगाराओ अणगारिमं पदचए से गं मपपअवनाणं उप्पारेखा, गोयमा! अस्थगतिए उप्पाडेला अत्वेगतिए णो उप्पारज्जा, जेणे मेवे ! मगपअपनाण उप्पारेखा से में केवलनाणं उप्पाउला ?, गोयमा ! जत्येगतिए उप्पामा वस्पेगतिए णो उप्पाडेजा, जे पं मधे ! केवलनाण उप्पाटेखा से णं सिझेला मुज्जा मज्जा सबदुषसाण अंत करेजा ?, गोयमा ! सिम्खा वाव सबदुपखाणमा करेना । नेरइए ण मंते । नेइपहिचो अपंतर उपद्वित्ता वाण भतरमोइसिपवेमाणिएम उवषलेक्षा , गोममा | नो इणढे समहे । (पूर्व २५८) नेहए ण भते !' इसादि सुगम, नपर 'केयलिपन्नच घम्म लमेजा सवणयाए' इति फेवलिना-सजेन प्रज- सो-देशिसः केवलिप्रजसो धर्म:-श्रुतधर्मधारित्रधर्मम त लभेत श्रवणतया-भूयते एति अषर्ण भाषे अनप्रत्ययः अषणस्य-अयमशम्दस्य माया-प्रवृत्तिनिमिच श्रुतिरेव अषमता अषणमेपेत्सर्पः, "भाये त्वतलौ" इत्यत्र हि तसेति सम्परूपस्स भाषा-प्रचिनिमित्' इसपि म्यास्यानमखि, तया भवणतया १, भगवानार-'नत्येगतिप' इत्यादि, पुनरपि प्रमयति-पस्तु भदन्त । केवलिप्रशस धर्म उमेत मरणतया से ण केवल योहिं युज्जा' पति, इह पोषि-धर्मापातिरुच्यते, तस्या निमित्तमूतो यः शम्मसदी सोऽपि कारणे कार्योपचाराद पोषिः, स च केवलिना साक्षात्परम्परया पोपदिष्ट इति कैयलिफः, स फेपलिप्रप्तस्य धर्मस थोता णमिति पूर्नषत् फेवलिफी पोधि- पपोफरूपा युध्येत--तदर्य जानीयादिसर्प १, मगषानाह-'अत्पेगविए रसादि । पुनरपि प्रमयसि-यो भदन्त। फेवलिकी पोधिमतोऽवगति सोऽर्मतस्ता पपीत~पदाविपयां कुर्यात्, तया प्रत्ययेत्-प्रतीतिविपयां कुर्या त्, रोषयेत्-चिकीर्षामि इसेवमध्यवस्पेत् १, मगमानाह-'मत्पेगइए' इत्यादि, पुनः प्रचयति-वस्तु मदन्त । प्राधीत प्रत्ययेत् रोषयेत् स आमिनिमोधिकतझाने उत्पादयेत् ।, मगयानाए-इन्ते'सादि, अनुमतौ इंता गौतम । उत्पादयेत् , केलिप्रप्तधर्मअषणप्रदानावयश्य तयोर्भावात् , मूयः प्रमयति-पो मदन्त ! मामिनियोधि- फमुतत्राने उत्पादयति स 'सचाएखा' शक्नुमात् 'शील' प्रश्नचर्य 'प्रत' चित्र म्यादिपिपयनियमरूप गुण-उत्तर गुण मापनादिरूप घिरमण-पिरतिरतीतस्पूलप्राणातिपाता। प्रत्यास्थान--अनागतस्स स्थूलप्राणातिपातादेरेष, पोर्प-धर्मपोप दधाति-फरोतीति पोपष-- मष्टम्पादिपर्ष तस्मिन्नुपषासः पोपयोपवासः त प्रतिपत शकुमात्।। भगपानाह-'अत्गदए' इत्यादि, इस तिरक्षा मनुष्याणां च भवात्सयतोऽवधिर्नोपजायते फिन्तु गुप्णतः, गुणाम सीलमतादयोऽसापि नियन्ते सतः किमसावधिज्ञानमुत्पथवे किं पा न १ इति प्रश्चयति, 'जे ण मंते !' इत्यादि, यस शीठप्रतादिषिपयषिप्रकष्टपरिणामभावात् मवधिज्ञानावरणफर्मणः क्षयोपशम उपजायते स उत्पादयेत् , शेपस्तु नेत्ययः । अपधिन्नानानन्सर व मनापर्ययज्ञान म्य, मन पर्यवज्ञान चारयारस मयत्ति "त सजयस्स सषप्प- मायरहियस्स विपिडरिदिमतो" [सत् सयतस्स सर्वप्रमादरहितस्स विषिषद्धिमतः] इति वचनात्, ततोऽनगा रतामेष प्रमयति-'जे णं मत ।' इत्यादि, मुण्डो द्विषा-द्रम्यसो मावसम, द्रभ्यतः केशायपनयनेन मापता सर्व- सझपरित्यागेन, तर प्रन्यमुण्डरयासमयार् माषमुण्ड परिययते, मुण्टो सूत्वा नगारात्-खाश्रयरूपाद् पिनि र्गस्य न विद्यते अगार-गृह द्रव्यतो भावतच यस्यासी मनगारः तमायोऽनगारता तो प्रमजितु शयात् १, मग- पानाह-मायमर्थः समर्थः, तिरमा मक्खमाषतः तयारूपपरिणामासमपात्, अनगारताया अभाषे मनःपर्यवज्ञा- नस घामापः सिद एष । यया प तिर्यपञ्चेद्रियविषय सूत्रकदम्पकमुक्त तया मनुष्यषिपयमपि वक्तप, नपर मनुप्येषु सर्पमापसंमपात् मनःपर्यषशानकेषलजानसूत्रे अधिके प्रतिपादयत्ति-जे ण मते ! सचाएजा मुडे मविचा' इत्यादि सुगम, नपर 'सिमशेजा' इसादि, सिम्येत-समखाणिमैभर्यादिसिद्धिभार भवेत् पुष्येत-लोकाठो फखरूपमचेपमवगच्छेत् मुच्येत मपोपमाहिफर्ममिरपि, किमुक्त मबति । -सर्वदुःखानामन्त कुर्यात् । पान- मन्तरज्योतिप्फवैमानिकेषु प्रतिपेपो यकम्पा, नैरयिकस्स मवस्खामाम्यात्रैरयिफदेपमषयोग्यायुर्पन्धासभवात् ।
तदेव नरयिका नैरयिफादिचतुर्विशविदण्टफक्रमेण चिन्तिता, साम्प्रतममरकुमारान्नेरयिकादिषतुषिश्चतिदण्डफक- मेण चिन्तयति- असुरफुमारे णे मवे ! असुरक्षमारेहितो जगंतर उपहिचा नेरबएस उववभेला ?, गोपमा ! नो इगट्टे समठ्ठ । असुरकुमारे में मते ! असुरकुमारहिवो अपवर उपष्टिचा असुरङमारेसु उवषलेजा!, गोयमा ! नो इपट्ट समझे, एव जाप पणिय- मारेगु । असुरकुमारे णं भंते ! अमुरकुमारेहितो अणवर उपट्टिचा पुढपीफाइएस उपवजेखा?, इन्सा गोयमा ! अस्थे- गहए उवयनमा अत्पेगठिए को उपरनेखा । ने ण मंते ! उपवजेखा से पं फेवलियं धर्म लभेला सवणयाए १, गोपमा ! नो इमढे समझे । एवं आठपणस्सइसपि । असुरकुमारा प म ! अमुरमारेहिंसो अठर उवष्टिचा सेउवाउ पईदियवेदियघउरिदिपसु उववमेला, गोयमा ! नो इण्डे समहे, अवसेसेसु पंचसु पबिंदियतिरिक्खजोगिइस असुरखमारेसु जहा नेरइओ, एवं जाव पणियछमारा (सन २५९) 'अमुरकुमारा ण मते !' इत्यादि प्राग्वत् , नपरमेते पृथिम्पयनस्पतिप्वप्युत्पधन्ते, ईशानान्तदेवाना तेपूत्पादा- पिरोधात्, तेपु चोत्पन्ना न फेवलिप्रवर्स धर्म लमन्ते अयणतया, अवणेन्द्रियस्थामावात् , श्रेप सर्षे नैरयिफयत्, एच 'जाप घणियकुमारा' इति एपमसुरकुमारोकेन प्रकारेण तावकम्य यावत्खनितकुमाराः । पुटपीफाइए में मते ! पुढपीकाइपहिवो अणंतर उपहिला नेरइएसु उपवाजेघा, गोपमा ! नो इपद्वे समहे, एवं असुर- हमारेसवि, जाव पणिपङमारेसुपि । पुडषीकाइए में म । पीफाइएहितो अणेतर उतिचा पुरषीकाइएसु उषयमे मा), गोपमा ! प्रत्येगतिए उपपछेखा अत्गतिए मो उरलेखा, जे जे मते ! उववलेला से णं केवलिपमचं धर्म लमेमा सषपयाए ?, गोपमा ! नो इणटे समडे । एवं आउकाइयादिमु निरंतरं माभियई जाव पउरिदिएस । पंचिंदिय तिरिक्षषोनियमपुस्सेस चहा नेरइए । वागर्मवरजोतपर्वमाणिएम पहिसेहो । एवं जदा पुढषीकाइयो भपिओ तहेव माउकारोयि, जाव वमस्सइकाइओषि माणियहो । उकाइए मते ! तेउकाइएहितो अर्णतरं उपहिचा नेरइएस उववभेजा , गोयमा। गो इणद्वे समठे, एवं अमरचमारेझवि, जाष पणियचमारेस, पुरषीकारबजाउषाउवेठवजयेदि- पवेदियघउरिदिएमु अत्येगसिए उषयक्षेसा अत्वेगतिए जो उपपनेजा, बे म मते ! उवषमेशा से न केवलिपत्र धर्म लमेला सपणयाए ?, गोयमा ! नो इमडे समझे । तेउकाइए पे मंते ! वेउफाइएहितो अगंवर उपश्चिा पषि- दियतिरिरखमोणिएस उपवनसा, गोयमा ! अस्पेगइए उवषमेशा अत्येमइए णो उपपज्जेमा, से में केवलिपमर्ष धर्म हमेजा सवमपाए ?, गोपमा ! अरगइए लमेजा अत्येगइए पो लमेजा, जे में मंते ! फेवलियम धम्म समेक्षा सपणयाए से पं फेवलि घोहिं पुगोजा, गोपमा! मो इमहे समढे। मयस्सवाषमतरमोइसियवेमाणिएसु पुच्छा, गोयमा ! पो इमडे समढे । एवं पोत तेउकाइए निरंतर्र एवं पाउकाइएवि (सूत्र २६०) पृपिपीकापिका नैरयिफेषु देवेषु च प्रतिपिच्यन्ते, वेषां विशिष्टमनोद्रम्पासमपतस्त्रीप्रसक्लेशविशुदाध्यषसायामा- पात्, पेपु तु सर्वेष्वपि स्थानेषु उत्पधन्ते, तयोग्याप्यवसायस्थानसमषात् , तत्रापि च तिर्यपश्चेम्ब्रियेषु मनुष्येषु घ नैरपिकपद पतम्य, एपमप्फायिका बनस्पतिकायिफाय षकन्याः। तेजस्कापिका पायुकायिकास मनुप्पेष्यपि प्रतिपेपनीया, तेपामानन्तर्येण मनुष्येपूत्पादासभपात् , असमपम लिएपरिणामतया मनुप्पगतिमनुष्यानुपूर्वीमनु- प्यायुर्य धासमयात् , तिर्यक्पश्चेन्द्रियेपूत्पना केपलिप्रप्त धमैं अपणतया लमेरन् , श्रवणेन्द्रियस भाषात्, पुनखां फेयउिकी पोधिं नायवुपरन् , सल्लिएपरिणामत्यात् । बेईदिए णे मते ! येईदिरहितो अणंतरं उपहिचा नेसएस उववखेमा ?, गोपमा ! बहा पुढपीकाआ । नवरं मस्सेस जाप मणपजपनाण उप्पाडेजा । एवं सेईदिया परिदियावि बाव मणपवनार्ण उप्पाडेजा । जे जे ममपज्जवना उप्पारेखा से गं केवलना उप्पाठेखा?, गोयमा ! नो इमहे समठे। (सूत्र ११) पपिदियतिरिक्खबोगिया प मंठे । परिदियतिरिक्सजोषिपहिसो [अर्णवरं] उपहिचा नेरापा मयंसरं उवषज्जेजा, गोरमा! अत्पेगाए उवयनेक्षा अत्यंगाए णो उपवमेखा, से णं फेवलिपण्मर्च धर्म लमेमा सघणयाए ?, गोयमा ! अत्पेगइए लमेधा अत्येगइए पो तमेजा, बे पं केलिपम धम्म लमेजा सवमयाए से केवलिं मोहिं पुम्सा, गोममा! अत्यंगविए मुम्मा अरगतिए यो पुम्मेजा, मेण भवे । केलि मोहिं पुलोमा से प साहेला पचिएला रोएम्मा १, ईता गोयमा । बाव रोएमा, बेणं मते ! सरहेला० से गं आमिनिमोहियनाणसुपनापयोहिनामाई उप्पासा, ईता गोपमा बाप उप्पा- रेमा, बजे मवे! बामिनिमोहिपनानपनापमोहिनालाई उम्पादेया से संचाएला सीलं वा वाव परिवबिचए, गोपमा । णो इपढे समझे । एवं असुरसुमारेसुयि, वाष पणियङमारे । पगिदिपपिगलिदिएम बहा पुरषीफाइना । पपिदियतिरिनसभोपिएस मशस्सेसु प बहा नेरइए । पाणमंसरबोइसियवेमामिएस जहा नेइएस [उपवजा] पुग्छा मणिया एवं मणुस्सेषि, वाणमवरजोइसिपवेमापिएस अहा अमरकुमारे । (पूर्व २६२) द्वित्रिचतुरिन्द्रियाः पृथिवीकायिफषत् देवनैरयिकपर्वेषु शेपेषु सर्पष्यपि स्थानेपूत्पधन्ते, नपर पृपिवीकामिफा मनुष्येप्यागता भन्तक्रियामपि कर्पः ते पुनरन्तक्रियां न कुर्वन्ति, तपामयस्खभायात्, मनापर्यपज्ञान पुनरुत्पाद- येयुः । तिर्यपश्चेन्द्रिया मनुष्याम सप्यपि स्थानेपूत्पद्यन्ते, तदन्यता च पाठसिद्धा । पानमन्तरज्योतिप्फबैमा- निफा असुरकुमारषद् मायनीयाः । गत चतुर्य द्वार । इदानी पञ्चम तीर्थफरत्यपकम्पतालक्षण द्वारममिधित्सराह- रयमप्पमापुरपीनेरइए में मेवे ! रपणप्पमापुठपीनेररएहितो अर्णवर उपहिचा वित्यगरचं लमेशा ?, गोयमा ! अत्येग इए समेजा अत्पेगहए जो समेजा, से केपटेणं मंते । एवं पुषह-अरगइए लमेमा अस्येगाए मो उमेछा, गो०! मस्स में रयणप्पमापुरपीनेरावस्स वित्थगरनामगोयाई फम्माई पदाई प्रधाई निघचाई कडाई पट्टवियाई निविद्वाई अमिनिषिहाई अमिसमभागया उदिमाइ पो उपसंवाई हववि से रयमप्पमापुटपीनेइए रपणप्पमापुढवीनेरहपहिलो अपवर उपहिचा विरपमर तमेना, बस्स रसवप्पमापुटपीनेरइयस्मृतिस्थगरनामगोयाई पो पहाई बाम गो उदिमाइ उचर्सवाद वंति से पा रमणप्पमापुरषीनेरइए रमणप्पमापुरषीनेगरहितो अपवर उवहिता तित्वगरसं जो लमेला, से सेगडेवं गोपमा ! एव घुषा-अत्येगतिए ठमेला अत्येगतिए णो लमेमा । एवं सकरप्पमाखावयालयप्पमापुटपीनेरइए- हितो तित्यगरचं समेखा । पंकप्पमापुडषीनेहए णे मंते ! पंकप्पमा०हिंतो अन्तरं उबहित्ता तित्पगर लमेखा, गोपमा! जो इपढ समह, अंतकिरिम पुण करेजा, घूमप्पमापुडपी० पुष्ठा, गोयमा। णो गढे समहे, सबविरद पुण लमे ज्जा, छमप्पमापुटपीपुष्ठा, घिरमाविरई पुण समेजा, बहेसचमपुटषीपुच्छा, गोपमा! पो इपढे समढे, सम्मचे पुण उमेया । असुररुमारस्स पुच्छा, णो इपढे समढे, अंसकिरिय पुष फरेखा । एवं निरंतर बाप आउकाइए । सेउफाइए पं भंते ! वेउकाइयहिंतो अणंतर उहाहचा उपवजेला (वित्यगरचं ल०), गो० ! गो. ति०, केवलिपमचं धर्म समेला सपणयाते, एवं पाउकाइएवि, पमस्सइकाइए णं पुछा, मो० ! गो० ति०, अतकिरियं पुण करेजा, येईदिय- इवियपउरिदिए पं पुश, गो० नो. ति०, मणपज्जवना उप्पाडेजा, पपिदियतिरिक्खबोणियमपासवाणर्मसरपो- इसिए म पुण, गो०! मो० ति०, सकिरिमं पुण फरेजा, सोहम्मगदेवे प मते ! वर्णवरं च पदचा तित्पगरचे समेजा, गो० । अत्पे० ल० अत्पे० नो ठ०, एवं बहा रयणप्पमापुडपिनेराए एव बाव सबसिद्गदेखे ॥ (सूत्र २६३) 'रयणप्पमापुस्पीनरइया ण मते ' इसादि सुगम, नवर 'पद्धानि' सूचीकलाप इन सूत्रेण प्रपमतो गरमा- वरणि, सवनन्तरममिसपकोनन्तर सहत् पनकुहिवसूचीकळापवत् सानि 'निषत्तामि' उर्सनापपर्तनावशेषकर- کے णायोग्यत्वेन म्यवस्थापितानीति भावार्थः 'कृतानि निकाषितानि सकलकरणायोग्यत्वेन व्यवस्थापितानीत्यर्थः। 'प्रस्थापितानि' मनुष्यगतिपथेन्द्रियजावित्रसपादरपर्याप्तसुमगादेययनम्फीर्तिनामसहोदयत्वेन व्यवस्थापितानीति मावः 'निविष्टानि' तीवानुमावजनफतया स्थितानि 'अभिनियिष्टानि विशिष्टविशिष्टतराभ्यषसायमावतोऽतिती प्रानुमाषजनतया न्यवस्थितानि 'अमिसमन्वागतानि' उदयामिमुखीभूतानि 'उदीर्णानि पिपाफोदयमागतानि 'नोपशान्तानि' न सर्वथाऽभावमापन्नानि निकाचिताधवस्थोद्रेकरहितानि पा न मपन्ति, शेप समस्तमपि फण्ठ्य, एव शर्फराप्रमाषालुकाप्रमाषिपये अपि सूत्रे पकाये । पाप्रमापृथिवीनरयिकखसोऽनन्तरमुखचा तीर्थफरत्य न लमते, अन्तक्रिया पुनः कुर्यात्, धूमप्रमापृथियीनैरयिकोऽन्तक्रियामपि न करोति, सर्पविरतिं पुनर्लमते, तम- प्रमापूपिवीनैरयिफः सर्वपिरतिमपि न लमते, पिरत्यविरतिं देशविरति पुनर्लमते, अघाससमपृथियीनरयिक पुन- खामपि देशविरतिं न लमते, यदि परं सम्यक्त्वमात्र लमसे । अमुरादयो याववनस्पतिकाया अनन्तरमुश्चाः तीर्य फरत्य न लमन्ते, अन्तक्रिया पुनः कुर्यः । वसुदेवचरिते पुनर्नागकुमारेम्योऽप्युपचोऽनन्तरमैरापतक्षेत्रेऽस्यामेवापस- पिण्यां चतुपिशतितमस्तीर्थकर उपदर्शितः, तदत्र तत्त्व केवलिनो विदन्ति । तेजोषायवोऽनन्तरमुत्ताः मन्तक्रि- यामपि न कुर्वन्ति, मनुप्येपु तेपामानन्तर्येणोत्पादामाषाद्, अपि च ते तिर्यत्पन्नाः केवलिप्रज्ञस धर्म प्रवणतया उमेरन् , न तु मोघत इत्युक प्राक, पनस्पतिकायिका अनन्तरमुवृत्तातीर्थकरत्व न लमन्ते, मतक्रिया पुन कुर्युः, CA दिघिचतुरिन्द्रिया अनन्तरमुरचानामपि न कुर्वन्ति, मनःपर्यायज्ञान पुनरुत्पादयेयुः, तिर्यपसेन्द्रियमनुप्यन्यन्त रज्योतिका अनन्तरमुदत्तास्त्रीर्यकरत्व न लमन्ते, अन्तक्रिया पुन कुपैः, सौधर्मादयः सर्पोथैसिदिपर्यवसाना नैर- मिफपत कन्याः । गत तीर्धकरद्वार, सम्प्रति चक्रवर्णित्वादीनि द्वाराण्युप्मन्ते- रयणप्पमापुढापिनेरदए गं मैवे ! अणवरं उपहिचा घफयहि लमेजा, गो०। अत्पे० उमेजा अत्ये० नो ठमेला, से केगडे मते ! एवं यु., गो० ' जा रपणप्पमापुरविनेरइयस्स विस्थगरचे । सफरप्पमानेरवर अर्णवर उपट्टिपा चकर हिच लमला !, गो० ! नो० ति०, एवं बाप अधेसत्तमापुढविनेरइए, तिरियमणुएहितो पुण, गो० ! णो० वि०, मय गपतियाणमंतरजोतिसियपेमाणिएहिंसो पुच्चा, गो० ! अत्थे० ल० अत्थे० नो लमेमा, एवं पलदेवपि, गवरं सकरप्प मापुढपिनेराएपि लमेज्जा, एवं वासुदेवच्च दोहितो पुढयीहिंवो येमाणिएहिंतो य अणुचरोषवाइपषमेहितो, सेसेस नो वि०, मंडलियत्न अधेसच्चमा सेउवाउनमे हितो, सेणावइरपप गाहावइरपपर्च पडतिरपण पुरोहियरयण इत्थिरयण(ण) प एप पेष, णवर अपरोयवाइयवोहितो, आसरयणचं हरिपरपणतं-स्पणप्पमावो-पिरंतर बाव.सहस्सारो, अरथे० उभेजा अरपे० नो सभेजा, चकरपणचं छत्रयणच चम्मरपणच दररपणर्च मसिरपण मणिरपण, कागिणिरय पर्व एवसिम अमुरुमारेहितो आर निरंतरं जाप ईसाणाओ उपमामो, सेसेदिवो नो विपट्टे समडे (सन २६४) तर चक्रपत्सिरबप्रमानेरपिफमपनपसिन्यन्तरज्योतिष्फबैमानिकेम्पो न पेम्पो, मरेनमासदेवले सरावोजपि, नपर पासुदेयत्य पैमानिफेभ्योऽनुचरोपपासपम्पः, मण्डलिफत्ममघ सप्तमतेजोपायुवर्जेम्यः शेपेम्यः सर्वेम्पोऽपि स्थानेम्पा, सेनापतिरनत्व गापापतिरनत्य पार्दफिरत्नत्व पुरोहितरबत्व खीरनत्य चाधामसमपृथिवीतेजोषायुक्नु चरोपपदेवपर्जेम्या शेपेम्यः स्थानेम्या, अभरमस्वास्तिरबत्वे रनप्रमात मारभ्य निरन्तर यावदासहसारात्, चक्र- रमत्वं छपरनत्य पर्मरवत्वं दण्डरनत्वमसिरजत्य मणिरवत्व काकणिरनत्य चामुरकुमारादारम्प निरन्तर याषदीशा- नात्, सर्वत्र विधिपापे 'प्रत्येगाए ठमेवा अत्येगइए नो लमेजा' इति षकम्य, प्रतिपेधे 'जो इण। समहे' इति । तदेवमुक्कानि द्वाराणि, सम्प्रति उपपातगत किश्चिद्वकन्यमस्तीति तदमिषित्सुराह- मा मते ! असमयमवियदक्देवार्ष अविराहियसवमाणे विराहिमसंचमाणं बविराहियसंचमासंबमाणं विराहियसैबमास- अमाण असम्णी तापसाप कंदणियाणे परगपरिधापगा किधिसिपा तिरिछियाण भाषीविया आमिषोनियाणं ससिंगीण दसमवापामगाम देवसोगेसु उपपजमाणा फस्स कहिं उपवाओ पप्णचो ?, गो० ! असंजयमविपदक्देवाणं बाम्नेष मषणवासीस उको उपरिमगेवेजपसु, अविराहियसंबमाणं जह सोहम्मे कप्पे उन्हो० सघसिद्ध, विरादियसं- जमाण जह० मवणवासीस उको सोहम्मे कप्पे, अविराहियसंघमासंजमाम बह० सोहम्मे कप्पे उको० अशुए कणे, पिरादिवसचमासंघमाणे ज० मघणपासीस उदो० नोचिसिएस, असभी जहमे भवषयासी उ० वागमतरेस, वाघ- मार्ग ज० मपणवासीस उफो० मोइसिएस, कदाप्पियाणं ज० मवणवासीम् उ० सोहम्मे कम्पे, घरगपरिवायगार्ग प्र.
भवमवासीमु उ० बमठोए कप्पे, किम्पिसिया मह० सोहम्मे कप्पे उ० सेवए कप्पे, विरिच्छियाणं वह भगवासी उ० सहस्सारे कप्पे, बाणीवियाण ब० मवणवासीस उ० अधुए कप्पे, एवं आमिओगापषि, सलिंगी देसणवाया- गाणं वा मवणपासी उ० उपरिमगेवेजएस (सूत्र २६५) 'अह मते !' इत्यादि, अपेति परप्रमे 'मसंजयमवियदवदेवाणमिति असयता:-परमपरिणामएन्पा मम्मा- देयत्ययोग्या अत एप द्रम्पदेयाः, समासधैष-मसयताम से मन्यद्रम्यदेवामार्सयसमम्पदम्यदेवाखेपा, तत्रैफे प्राहु:- एते फिलासयतसम्यग्दृष्टयो देयेपत्पादात्, उक प फिलैवमागमे-"अणुषयमहवएहि य मालतपोकामनिजराए य। देपाउय निवघर सम्मदिही य जो जीवो ॥१॥" [अणुप्रतमहामौलतपोऽकामनिर्भरया च । देषायुष्क निपमाति सम्यग्दृष्टिम यो जीपः ॥१॥] तदयुक्तम् , यतोऽमीपामुत्तएत उपरितनदेयकेपूपपातो पक्ष्यते, सम्यग- टीनां तु देशपिरतानामपि न तत्रोपपातोऽखि, देशविरतचापकाणामप्पच्युताईमगमनास, नाप्येते निहपानेपामि- हैप मेदेनामिघानात्, तस्मान्मिग्यादृष्टय पयामम्या मन्या वा श्रमणगुणधारिणो निखिम्सामाचार्यनुष्ठानयुक्ता न्य- लिङ्गपारिणोऽसयतमम्पद्रम्पदेवाः प्रतिपत्चन्याः, सेऽपीहासिलफेपलक्रियाप्रमावत उपरितनपेयकेपूत्पयन्त एषेति, असंयताम ते सत्यप्यनुष्ठाने चारित्रपरिणामशून्यत्पात् , 'अपिराहियसजमाण मिति प्रज्याकासादारम्पामचारि- अपरिणामानां सज्यलनफपायसामर्यात् प्रमछगुणस्थानकवादा खल्पमायादिदोपसम्ममेनापि अनापरितसर्वपाप- रणोपघातानामित्ययः, तया 'पिराहियसजमाण'ति यमितप्रतिपत्त्या भूयः सन्धितः सयमो यस्खे पिराषितसयमातेपां आ रम्याखण्डिसदे- पिरतिपरिणामानां धामका 'पिराहियसजमासजा मोन पुना प्राय वित्तप्रतिपत्त्या पुनर्नवीकृतः सयमासयमो यैस्खे पिराधि रहितानामफा मलिर्बरायतां तथा 'तापसाण'ति परिशटितपत्राघुपमोर न्दिप्पा-परि- हासः स एपामस्ति तेन वा ये परन्ति ते कान्दर्पिकाः, पंफौकुम्यादि- फारका, उक्त च-"कदप्पे फुपुरए दवसीले यापि हार कुणइ ॥१॥ कहफहफहस्स इसण कदप्पो अणिहुया य उडावा। कदा ।२॥ मुमनयणमयण- दसणण्वेदि फरपायकण्णमाईहिं । तं त फरे। जह जह चणा महस ॥३॥षायाइ कुछओ पुण त जपा जेण इस्सए लोगो गाणाविहजीपरते कुएइ मुहतूरए चेय ॥ ४॥ भासद दुप २ गच्छए य दरिओ(योगो प सो सरए । सष दध कुणा [कारी] फुटर पहि(मरि)ो य दप्पेण ॥ ५॥ समयहिं हास जणयंतो मप्पणो परेसिं प । मह हासणोत्ति मण्णा घयणोष छले नियग्छतो ॥ ६॥ सुरजालमाइएहिं तु विम्हय फुणा तषिहज- पस्स । तेसु न पिम्हा य सय माहपाठपसु च ॥७॥ जो सजमोवि एयामु अप्पसत्यामु भाषण कुणा । सो सपिहेस गम्छा मरेस माओ परमहीणो ॥ ८॥" [फम्ध कौकुम्मे पशीलवापि हासकरम । विस्मापयन् पर फान्दपी भायनों करोति ॥१॥ कहफहफहेसिइसन फन्दर्पः अनिमतामोछापाः कन्दर्पफयाफयन कन्दर्पोपदेशप्रशंसे च॥२॥ भूनयनपदनदश्वनम्लदै फरपादफर्णादिमिः । तचत्करोति यथा यया हसति पर जास्मनाऽहसन् ॥३॥ पाचा कुकधः पुनस्वत् जल्पति येन इसति लोकः । नानाविधजीषरुतान् करोति मुखर्याण्मेष ॥ ४ ॥ मापन् दुस २ गम्छति प सो गौरिष सरति सः । सर्प प्रम्य करोति स्फुरति च मृतो दर्पण ॥ ५॥पषचनाम्यां हास जनयन् आत्मनः परेपा प । असौ इसन इवि मण्यते पृतम इय छलानि गरेपयन् ॥ ६ ॥ इन्द्रजातादिमिस्तु पिसय करोति तपाविधजनानां । तेन विस्मयते स्वय आइस्योत्कयनेन स्वगफम ॥७॥ यः सषसोऽप्येतावप्रच- स्वास मापनों करोति । स तरिषु गम्छवि मुरेपु भजमरणहीनः ॥ ८॥] तेपा कान्दप्पिकाणां, 'घरगपरिपाय- याण'ति घरकपरिमाजका-घाटिमेवोपजीविनसिदपिडना, अयपा घरका:-कम्छोटकादयः परिमाजका:- फपिलमुनिसुनयः, घरकाम परिप्राजफाम तेपा, वया 'किषिसियाण ति फिस्लिप-पाप सदस्ति येपो वे किलि- पिफाने च म्यवहारतमरणपन्त एप घानायवर्णयादिनः, उक च-"नाणस्स फेवलीण धम्मायरिपस्स सबसाहूण । माई भयग्णयाई किरिसिय मायण कुमा॥१॥ काया पपा य ते षिय ते पेव पमाय अप्पमापा व । मोक्खाहि- गारियाण जोइसजोणीहि किं फज ? ॥२॥ एगवरमुप्पाए अण्णोण्णापरणया वेण्हपि । केबलदसपनाणाणमे- गकाले ५ एगच ॥३॥ जपाईहि अवण्ण पिहसा पट्टा नयावि उपपाए । पहिलो छिद्दप्पेही पगासवाई अणणु- फूलो ॥ ४ ॥ अपिसाणातुरियगई अमाणुवती य अपि गुरूणपि । अणमेचपीइरोसा गिहयन्छलगा य सजाया ॥५॥ गए मायसहाष पायइ य गुणे परस्स सतेवि । पोरोष संघसकी गूठायारो पितहमासी ॥६॥ [धानस केवलिना धर्माचार्यसर्पसाधूनां । माग्यपर्णपादी फिलिपिकी मावनां फरोति ॥१॥ काया प्रतानि च तान्येष तावेप प्रमादाप्रमादौ । मोक्षाधिकारिणां ज्योतियानिमिः किं काय ॥२॥ एफान्तरोत्पादे भन्योऽन्यावरणता इयोरपि । केवलज्ञानदर्शनयोरेफफालवे चैफत्व ॥३॥ जालादिमिरवणे (पदति) पर्चसे न पाप्युपपाते । अहित- शिवप्रेक्षी प्रकाशवादी अननुकूलः ॥ ४ ॥ अपिपहना मन्दगतयो जननुकृत्यो गुरूमामपि । क्षणमात्रप्रीतिरोपा गृहपत्सउफाय सयतफा ॥५॥ गुप्त आत्मसमाव पातयति च गुणान् परेप सतोऽपि । चौर इस सर्वशी गूगाचारो पितपमापी ॥६॥] तेपां, 'सिरिन्छियाण'ति तिरमा-गयादीनां देवषिरतिमाजां 'आजीवियाण'ति माजीविका:-पाखण्डषिशेपा गोशालमतानुसारिणः अथवाऽजीवन्ति ये अविष्फतो लब्धिपूजाख्यात्यादिमिन- रणादीनि इसाजीपिफाः तेषां, तपा 'मामियोगियाण'ति अमियोजनं-पिधामन्त्रादिभिः परेपा पनीफरणादि अमियोगा, स प द्विघा, यदाह-"दुपिहो खल्छ अभिभोगो दधे माषे य होइ नाययो । दमि होति जोगा पिजा मता य मापम्मि ॥१॥" [विविधः खलमियोगो द्रष्ये भापे भयति ज्ञातम्यः । द्रम्ये भवन्ति योगा विधा मनाम माये ॥१॥] सोऽस्ति येषां तेन पा परन्ति में ते अमियोगिका भामियोगिका या, ते प भ्यवहा- रतमरणयन्त एव मप्रादिप्रयोकारः, उक्त प-"कोउप भूफिम्मे पसिणापसिणे निमित्चमाजीषी । इखिरससाय- गमो अमिभोग माषण छुणा ॥१॥" कौतुफ-सौमाग्याप अपन भूतिकर्म-ज्वरिताविमूतिदान प्रधानथा- सामयियादि, 'सलिंगीण मिति रजोदरगादिसाघुलिया, किंपिघानामित्साह-'दसणवावण्णगाण'ति दर्तन- सम्यक्त्य म्यापन्न-मर्द येपो ते तया तेपा, निडवानामित्सर्थः, 'देवठोगेसु उपयजमामाणति ननेन देवत्वाद- न्यप्रापि यपाऽभ्ययसायमुत्पादो मषतीति प्रतिपादितं, 'पिराहियसजमार्ण जाण्मेण मरणयासीस उल्कोसेण सोहम्मे इति, मन कपिदार-विरापितसयमानामुत्कर्पण सौधर्मे कल्पे इति यदुक तत्कप घटते १, द्रौपधार मुफुमालिकामषे विरापितसयमामा अपि शानफल्पे उत्पादयवणात्, नेप दोपः, तथा हि सयमविराधना उचर- गुणविपया पफुशलमाषफारिणी न मूलगुणषिराधना, सौधर्मोत्पादन प्रभूततरसपमषिराधनायां मपति, परि पुन- पिराधनामात्रमपि सौधोत्पधिफारण सात् तदा पाश्चादीनामुचरगुणादिप्रतिसेवायता फयमन्ताविपापविरुपप- पते १, कपश्चिद्विरापकत्याचेपामिति । असत्री देवेपत्पपते इत्युक, स चायुपा इति तदायुर्निरूपयति- फविवि मते । असणियाउए पण्णचे, गो.! चविषे असप्णिमादए ५०,०--नेगमअसष्णिपाउए माप देश- असपियाउए । असणी ण मसे ! बी कि नेइमाटर्म परति माप देवारम परेपि, गो. ! मेरमाउय पक्रेवि - जाप देयाउय पकरेवि, नेरहमाउं पफेरमाणे जह० दस वाससहस्साइ उ० पलियोवमस्स असंखेचदमार्ग पफरेति, तिरि पसजोमियाउयं पकरेति, विरिक्ससोषियाठयं परेमामे जह० असो० उको० पलितोवमस्स असंखेबदमार्ग पकरेति, एवं मणुस्साउयपि, देवाठर्य बहा नेरइयाउयं । एयस्स णं मंते ! नेरदयबसणिबाउपस्स बाप देवयसम्णिआउयस्स कसरे- २ हितो अप्पा पा ४ १, गो० ! सबत्योवे देवमसम्पियाउए मस्सअसम्गिआउए असंखेजगुणे विरिक्खजोगियअसण्णि- आठए असंखे० नेयमअसग्निआउए असंखे । (सूर्य २६६) पण्मवणाए पीसइम पद समर्थ ॥ २०॥ 'कापिहे पमित्यादि म्यक्त, नपर 'बसपिणआउए'सि असंत्री सन् यत्परमवयोग्यमायुर्वभाति तवसंघ्यायुः, 'नेरइयमसनियाउए'इति नैरयिकप्रायोग्यमसत्यायुरयिकासश्यायुरेपमन्यान्यपि, हासघ्यायुरसश्ययस्थानुभूयमानम- प्युप्यते न चेदमत्र प्रकृतमतस्तत्रूतलक्षणसम्बन्धविशेषनिरूपणार्यमाह-'असण्णी' इत्यादि, म्यक्त नपर 'पफरेर' इति पमाति, 'दस पाससहस्साई' इति रसप्रमाप्रयमप्रसटमधिकृत्स 'उकोसेण पठिमोषमस्स असखेखामाग इति एतत् रमप्रमाचतुर्थप्रतरे मध्यमस्थितिफ नारफमधिकृत्स, प्रथमप्रवटे हि जघन्या स्थितिर्दश पर्पसहस्राणि उत्कृप्टा नपतिः सहस्राणि, द्वितीये दन्न लथाणि जघन्या उत्कृष्टा नवसिर्लक्षाणि, एपेष तृतीये जघन्या उत्कृष्टा पूर्वकोटी, एपेप चतुर्थे जपन्या उत्कृष्टा सागरोपमस्य दशमाग , ततोऽत्र पल्योपमासहोयमागो मध्यमा स्थितिम- पति, तिर्यसूत्रे पल्योपमासयमागो मिथुनकतिरथोऽधिकृत्य, 'एष मणुयाउयपि' इति जघन्येनान्तर्मुरमुत्क- पैसा पल्पोपमासयमागमित्तमः, अत्रापि पस्योपमासयमागो मिभुनानरानाभित्र प्रसिपञ्चम्पः, 'सेवाग्य जह नेरझ्याउय मिति देवासपायुस्तपा पकन्म यथा नैरयिफासत्यायुर्जघन्यतो दक्ष पर्पसहस्राणि उत्कर्पता पल्पोपमा- स यमागप्रमाण कम्पमिति मावा, "एपस्स ण मते । इत्यादिना पदसंख्यायुपोऽत्पमात्वं तदस सदीर्षरषे प्रतीस ॥पति मीमयगिर्याचार्यविरचितायां दीपनापनापची पिंशतितम पद समासम् ॥ २०॥ अथ एकविंशतितम शरीरपद प्रारभ्यते ॥ २१ ॥ म्याल्यात वितितम पद, इदानीमेकर्षिशतितममारम्पते-मस्य पायममिसम्मन्धा, महानन्तरपदे गसिपरि- णामविक्षेपोऽन्सकियारूपपरिणाम उक, हापि गविपरिणामविशेष एष शरीरस्य सखानादिर्नरकादिगतिपुस्पमानां प्रतिपाचते, अत्र घेयमधिकारगापा- विदिसंठापपमाणे पोग्गठविणपा सरीरसंबोगो। दापएसम्पबई सरीरोगाहणम्पपई ॥१॥ कति से मैते । सरीरमा पम्नचा? गो. पंच सरीरया पं०,०-बोरालिए १ वेउपिए २ आहारए ३ वेपए ४ मम्मए ५, बोराठियसरीरे में मते । कविविघे ५०१, गो० पंपविघे ५०, ०-एगिदियओरालियसरीरे जाव पंपिंदियोरालिमसरीरे, एमिदिय- मोरालियसरीरे पं मवे ! कतिविधे पं०1, गो! पंचषि पं०, ६०-पुरविकाइयएगिदिययोरालियसरीरे जाप पण प्काकाइयएगिदियओरालियसरीरे, पुढविकाइयएगिदिययोरालियसरीरे गं मते ! कतिविहे पं० १, गो० । दुविहे पं०, सं०-मुहमपुरविकाइपएगिदिमओरालियसरीरे पादरपदषिकाइयएगिंदिपोरालियसरीरे म, मुहमपुरषिकाइपएगिविय- ओरालियसरीरे 4 मते । कविविध पं०१, गो०! दु० पे०, ०-पजचगबहुमपुरषिकाइपएगिदियओरालियसरीरे प अपअगसुहमपुरपिकाइमएगिदिमओरालियसरीरे य, पादरपुरविकाश्याषि एवं पेव, एवं बाप वणस्सइकाइयएगि दियओरालियचि, पेईदियओरालियसरीरे ण मंते ! कतिविघे पं० १, गो० दुपिधे ५०,०-पजतपेईदिपोरालि यसरीरे प वपसचगोवियजोरालियसरीरे य, एवं इंदिया चरिदिगापि । पंचिंदियोराठियसरीरे मते ! कति- विधे पं० १, गो० ! दुषिषे, पं०, सं०-तिरिक्खजोणिसर्पचिदियोरा० मणुस्सपपिदियजोरा०, सिरिसियोणियपषि- दियओरालिपसरीरे 4 मंते । फतिविधे पं०१, गो० ! विविघे ५०,०-जलयरतिरिक्सजोणियपंपिं० जोरालिय. पतपरतिरिसखजोपियर्पपिदियोरा० सहयरति. पंपिं० बोरा०, बलपरतिरि०५० बोरालियसरीरे ग मते ! कति विषे पं० १, गो० ! दुरिषे, पं०,०-संमच्छिमजल० ५० तिरि० ओरालि० गम्मवर्कविमलयरपंचि० सिरि० बोरा लिमसरीरे य, समुच्छिमजल• विरि० परिदियोरालियसरीरे णं मंते ! फतिपिधे पं०१, गो. दुबिहे पं०, २०- पसगसंमच्छिमर्पपिं० विरि जोरा० अपमचगसंमुश्छिम० पं०ति०ओरालि., एवं गन्मषकतिएपि, पलपरपपि.
तिरिक्खोराठियसरीरे मते । कतिषि, पं० १, गो० ! दुखिरे ५०, सं०-पउप्पपपपर० तिरि० पधि० ओरा० परिसप्पथस० सिरि०५० मो०, पठप्पयपल तिरि० पंचि० ओरालियसरीरे ण मत ! कतिविधे ५० १, गो० ! दुषिरे ५०, ०--सम० यस पउप्पपतिरि० पोरा० गम्मपतियचठप्पययल० वि०प०ओरा०, समुच्छिमचउ० ओरालियसरीरे काविहे पं० १, गो० ! दुपिये प०, सं०-पससम० उ० यल० तिरि० पंधि० ओरा० अपज्जय- सेमरिष्मपन पठतिरि० पषि० बोरा०, एवं गम्मपर्कतिएपि, परिसप्पघलयरतिरि० पंचि० ओरा० मते । कति- विषे ५० १, गो० ५०,०-उरपरिसप्पचल० पं० तिरि० बोरा० सयपरिसप्पषतर्ष विरि० ओरालियसरीरे य, उरसरिसप्पपल पंपिं० तिरि० बोराठियसरीरे में मंते ! कतिपिपे पं० १, गो० ! दु०६०, तंव--समच्छिमउर० पत० पंपिं० तिरि० ओरा० सम्मपतिबठर० पल तिरि० पचिं. जोरा०, संमृच्छिी दुविहे पं०, तअपक्षचर्स- मु. उर० स० विरि० पंपिं० बोरालियसरीरे य पक्षसंघछिमठरपरिसम्पपलयरतिरि० पंचि० जोरालि०, एर्ष गम्भ- पतियउरपरिसप्पे परमतो मेजो, एक स्पपरिसप्पापि संमच्छिमगम्मपकवियपसमा अपलता य, सायरा दुविधा, पं०, ०-संमृपिछमा य मम्मपविया य, मुसिमा दुविधा पं० १, पजचा अपजचा य, गम्भवतियापि पजला अपनपा य । मस्सपंचिदिपयोरालियसरीरे म मते ! कतिषिधे ६०, गो. दुबिहे ५०,०संसाथिसममसर्पषित य गम्मवाकवियमसपपिं० ओरालि०, गम्मवर्षसियम पवि. मोरालियसरीर म भने विविध पं० नो.' ०, २०-पनगमम्मपविषमश्सपंधिवियनोरा अपनगम मसविदिवोरा (M.."
'विहिसटाणपमाणे इत्यादि प्रथम विषयो-मेदा शरीराणां पक्कन्या , तदनन्तर ससानानि, ततः प्रमाणानि, तदनन्तर फतिम्यो दिग्म्य' शरीराणां पुनछोपपयो भवतीत्येषं पुद्गलचयन षकम्य, सतः कस्मिन् शरीरे सति किं शरीरमपश्यमापीत्येषरूपः परस्परसयोगो पक्कन्पः, ततो द्रव्याणि च प्रदेशाम द्रन्यप्रदेशाः ते घ म्याणि च प्रवे- चाय द्रव्यप्रदेशाः 'समानानामेकोप' इसेकशेपस्वैरल्पपदुत्वं वक्तव्यं, किमुक्तं मपति ?-द्रम्यार्यतया प्रदेशार्यतया द्रम्पार्थप्रदेशार्यतया प पञ्चानामपि शरीराणामल्पपत्वममिघातभ्यमिति, ततः पचानामपि शरीराणामवगाहना- पिपयमल्पपहुत्य पाप्यमिति गाथासक्षेपार्थः । तत्र 'ययोदेश निर्देश' इति प्रथमतो विधिद्वारमभिषिमुरादौ शरी- रमूलभेदान् प्रतिपादयति,-'फइ ण मते । इत्यादि, कति--किंपरिमाणानि णमिति वाफ्यालबारे मदन्त शीर्यन्वे-प्रतिषण पिशरारुमाम पिप्रतीति शरीराणि, भरीराण्येय भरीरकामि, तया खायें फप्रत्यया, भगवानाह- गौतम ! पञ्च शरीराणि प्रसानि मया अन्यैम पेखीयकृति, वाम्येव नामत आइ-'ओरालिए' इसादि, उदार प्रधान, प्राधान्य घास तीर्थकरगणधरवरीराण्यधिकृत्य, ततोऽन्यस्यानुचरचरीरस्याप्यनन्तगुणहीनत्वात् , अशा उदार- साविरेफयोजनसहसमानत्वात् पशरीरापेक्षया दृहत्प्रमाण, हवा चास पैक्रियं प्रति भषधारणीयसहजशरीरापे- पया द्रष्टन्या, अन्यमा उच्चरवैक्रिय योजनलनमानमपि लभ्यते, पदारमेव बौदारिक पिनयादिपाठादिंकण, तपा विविधा पिशिष्टा पा किया विक्रिमा वा मप वैक्रिय, तमाहि-तदेफ मूत्या अनेक मषति अनेक सूत्वा एफ तथा अणु भूत्वा मापति महष मूत्वा अणु तथा खचरं मूत्वा भूमिघर मयसि भूमिघर भूत्या खघर तथा दृश्य भूत्वा अदृश्य मयति जाश्य भूत्वा पश्यमित्यादि, तय द्विपिघ-श्रीपपातिर्फ लम्धिप्रत्सय च, तत्रौपपातिफमुपपा- तजन्मनिर्मित, तप देषनारकाणां, लग्धिप्रत्ययं तिर्यग्मनुप्यामा, तपा 'माहारए' इति आहारक चतुर्दशपूर्वविदा सीकरस्फातिदर्शनादिकतथाविधप्रयोजनोत्पत्ती सत्या विशिष्टलम्धिपनादादिमते-निर्वय॑ते इसाहारफ, "कृवपुल- मिति पचनास् फर्मणि पुम्, यया पादहारफ इत्सत्र, उक्त च- "फचमि समुप्पण्णे सुपफेवलिणा पिसिठ्ठलखीए । ज एत्य आहरिजा मणित मारग त तु॥१॥"[कार्य समुत्पन्ने भुतफेपलिना विशिष्टलम्या । पदप्राशियते मणितमाहारक तत् ॥१॥] कार्य चेदम् - "पाणिदयरिदिदसणसुहमपयत्यापगहणहेत वा । ससयषोच्छेयत्य गमण जिणपायमूमि ॥२॥" [प्रानिदयर्दिदर्शनसूक्ष्मपदार्थावगाहनहेतोय। सत्रयम्यपच्छेदार्य गमन जिनपादमूले ॥१॥ सब वैक्रियशरीरापेक्षया असन्तश्चम खप्यस्फटिकशिलेप सुम्रपुरलसमूहघटनात्मक, तेज इति-सैजस तेजसः-तेजपुरलाना पिकारस्पैजसं 'विकार' इत्मण, तत् रुप्मलित मुक्काहारपरिणमनकारण, तसाच विशि एसपासमुत्पलपिषिशेपस पुसजोफ्यापिनिर्णमा, उप-"सपस्स उम्हसिन रसाइमाहारपाकमणग छ । तेयगलदिनिमित्त च तेपर्ग होइ नापध ॥१॥" [ सर्षसोप्मसिद्ध रसाधाहारपाकजनक छ । तेजोलग्धिनिमिच वैजसं भवति जातम्मम् ॥१॥1'कम्मए ति कर्मणो जात कम्मंज, किसक मवति ?-कर्मपरमाणन एपा.
त्मप्रवेः सह ये धीरनीरपत् अन्पोऽन्पानुगताः सन्त शरीररूपतया परिणवाने फर्मज शरीरमिति, अत एवैतद न्यत्र फार्मणमित्युक्त, फर्मणो विकारः कार्मणमिति, तथा चोकम्-"कम्मपिगारो कम्मणमविद पिचिचफम्म निफन । सधेसि सरीराण कारणभूत मुगेयष ॥१॥" [कर्मविकारः कार्मणमटवियविचित्रकर्मनिष्पन्न । सर्वेपी परीराणां फारणभूत मुणितम्य ॥१॥] अत्र 'ससिमिति सर्वेपामौदारिकादीनां भरीराणां फारणमूत-धीज भूत कार्मणशरीर, न सल्यामूलसमुच्छिन्ने मषप्रपञ्चप्ररोहपीजभूते फार्मणे यपुपि पशरीरप्रादुर्मायः, इद च फर्मज शरीर जन्तोर्गत्यन्तरसान्तौ साधकतम करण, तपाहि-फर्मजेनैय वपुषा तैजससहितेन परिकरितो जन्तुमरण- देशमपहायोत्पविदेशममिसर्पति, ननु यदि तेजससहितकार्मणयपुपरिफरितो गत्यन्सर सङ्कामति तर्हि स गच्छन्ना- गग्छन् पा कस्मात रष्टिपयमषतरति १, उच्यते, कर्मपुतलाना चातिसूक्ष्मतया घरादीन्द्रियागोचरत्वात् , तपा च परतीपिकैरप्युकम्-"अन्तरा मवदेहोऽपि, सूक्ष्मत्यान्नोपलम्यते । निष्कामन् प्रविशन् पापि, नामावोऽनीक्षणा- दपि ॥ १॥” इति । सम्प्रति औदारिफशरीरस जीवजातिमेदतोऽपस्याभेदतम भेदाननिधित्सराह-मोरालिय- सरीरे ण मते । इत्यादि, मौदारिकवरीरमेकद्वित्रिचतुःपनेन्द्रियमेदात् पसषा, एफेन्द्रियोदारिकशरीरमपि पृयिन्य- पूतेजोपागुपनस्पतिएकेन्द्रियभेदात् पञ्चयिघ, पृथिवीकायिकैकेन्द्रियौदारिकठरीरमपि सूक्ष्मेतरमेदान् विषा, पुनरे- फेक द्विया पर्यासापर्याप्तभेदात्, एवमसेजोवायुवनस्पत्येकेन्द्रियौदारिकवरीरापयपि प्रसेकं चतुर्पिधानीति सर्वसङ्ग्य- येफेन्द्रियोदारिकशरीराणि विशसिघा, द्वित्रिचतुरिन्द्रियौदारिफशरीराणि प्रत्येफ पर्याप्तापर्यासमंदात् विमेवानि, पसेन्द्रिौदारिफशरीर द्विविध-तिर्यग्मनुप्यमेवात् , तिर्यपञ्चेन्द्रियौदारिफशरीर त्रिधा, जलचरस्थलचरसचरमे- दात, जलपरतिर्यक्पश्चेन्द्रियौदारिफशरीर द्विविध-सम्मछिमगर्मन्युत्क्रान्तिफमेदात्, एकैफमपि पुनमेिदे- पर्यासापर्याप्तमेदात, स्पछपरविर्यपञ्चेन्द्रियौदारिफशरीरमपि विधा-पतुष्पदपरिसपैमेदात् , चतुष्पदस्थलघरति- यफपसेन्द्रियौदारिफशरीरमपि विधा-सम्मठिमगर्मम्पुत्क्रान्तिफमेदात्, पुनरेकैक विघा-पर्यासापर्याप्तमेदान, परिसर्पस्सलचरतिर्यग्योनिफपश्चेन्द्रियौदारिफशरीरमपि उर परिसर्पभुजपरिसपमेदतो विभेद, पुनरेफैक द्विघा- सम्मषियमगर्मन्पुत्क्रान्तिकमेदात् , सत्रापि पुनः प्रत्येक वैषिभ्य पर्यासापर्याप्तमेदात् , सर्षसझयाऽष्टमेद परिसर्पस्थ लघरतिर्यपवेन्द्रियौदारिफशरीर, सुपरतिरछपञ्चेन्द्रियौदारिफशरीर सम्मूछिमगर्भव्युत्कान्तिकमेदात् हिमेदै, पुनरेफैफ द्विषा-पर्यासापर्याप्तभेदादिति, सर्वसझमया तिर्यपञ्चेन्द्रियौदारिफशरीर मिंशतिमेद, मनुप्पपश्चेन्द्रियो- दारिकवरीर सम्मछिमगर्भम्पुत्फ्रान्सिफमेदात् विमेद, पुनरेकैफ विधा-पर्यासापर्याप्सभेवार । एवमौदारिफरस मेदा उक्का , सम्प्रत्सेतेपामेय ययाक्रम सस्थानान्याह- ओराठियसरीरेणं मते । सिटिते पनवे, गो०१ पाणासंठाणसंठिते पं०, एगिदियोरा० किंसंठिो पं० १, गो. पाणासठाणसठिवे पं०, पृदविकाइपएगिदियघोरा. किंसटिने पं० १, गो० ! मनचंदसंठाणसंठिसे पं०, एवं .
मुटुमपुरविफाइयापयि पादराणवि, एप पेव पनचापजचामषि, [एवं चेच] आउकाइयएगिदियओरा० भते । किंसंठिते ५०१, गो० ! यियुकर्षिदुसंठामसठिते ६०, एवं मुहुमपादरपक्षचापजवाणवि, धेउकाइयएगि० उरा० मंसे ! फि- संठिते पं० १, गो० ! किलापसंठाणसंठिते पं०, एवं सूहुममादरपजचापजचामवि, पाउकाझ्यामवि पडागासंठाणसं ठिते, एष सुहमपादरपबचापमचाणषि, वणकरकाइयाण माणासंठापसंठिते प०, एवं मुहुममादरपखचापलचाणषि । दिययोरा० मंते ! सिं० ५० १, गो० दुरसंठामसंठिते प०, एव पमचापलचाणवि, एवं वेईदियापारिदिया पनि । पंपिदियविरिक्खघोपियवि० ओरा० मैसे! किंसंठा० ५० १, गो०! छबिरसंठाणसं० पं०, तं०-समध उरंससंठागसं० जाव हुंबरांठाणसंठितेषि, एवं पक्षचापमचामपि ३, संमच्छिमविरिपखजो० पषि० ओरा० मैते । किं. सं० ५० १, गो० । रसठाणसंठिते ५०, एव पक्षचापजचापति, गम्मपर्छ० विरिक्स० पंधिदिय० ओरा० मते ! किं- संठा० ५० १, गो० छविहसठाणसं० ६०, ३०-समचउरंसे जाव हुंउसठा०, एवं पनचापक्षचाणवि ३, एवमेवे तिरि- पखकोणियाण ओहियाण णव आलावगा, जलयरपं० तिरि० ओरा० मते! किंसंठाणसंठिसे प० , गो० ! छबिह- संठाणसं० ५०, १०-समचउरसे बाप हुँरे, एवं पनपापमचामषि, संमृच्छिमजलपरा हुरसठाणसंठिवा, एतेसिं चेव पजचावि अपजधगापि एप घेव, गम्भयर्फतियजलयरा छविहसठाणसंठिवा, एष पछत्तापलचाणपि, एवं पलयरामयि पव मुचामि एवं चउप्पयथलपराणवि उरपरिसप्पपलपरामपि भयपरिसप्पथलपराणवि, एव खहयराणवि णव मुत्ताणि, नपर सवस्थ समुच्छिमा हुंड संठाणसंठिवा भाणिवा, इसरे छसुपि । मणूसपंचिंदिपयोरालियसरीरे ण मंते । किंसंठापर्स- ठिवे पं० १, गो० ! छविहसंठाणसंठिते ५०, ०-समचउरसे बाव हुने, पनचापजचाणवि एवं पेव, गमवकतिया पषि एव घेव, पनवापजचापति एवं पेष, संमच्छिमाणं पुच्छा, गो०!हुसंठाणसंठिता पण्णता (सय २६८) 'ओरालिमसरीरे ण मते सादि, नानासंस्थानसस्पित जीवजातिमेदतः सस्थानमेदमावात् , एकेन्द्रियौदारि- फारीरे नानासंस्थानसस्थितता प्रपिन्यादिपु प्रत्येक सस्पानमेदात् , तत्र प्रथिवीकायिकानां सूक्ष्माणां पादराणां पर्याप्तानामपर्यासानां चौदारिफशरीराणि मसरचन्द्रसस्थानसंस्थितानि, मसूरो-धान्यविक्षेप तस्स चन्द्र:-चन्द्रा- फारमरल सस्पेन यत्सस्थान तेन सस्पितानि, अप्कायिकानां सूक्ष्मादिभेदतः चतुर्मेवानामौदारिकभरीराणि विपुकविन्दुसस्वानसंस्थितानि, सिवुकाकारो यो विन्दुर्न पुनरितस्ततो वातादिना पिक्षिस खियुकपिन्दुसम्येव यत्सं स्पान तेन सस्थितानि, तेजसफायिफानां सूक्ष्माविमेदतमतुर्मंदानामीदारिकशरीराणि सूपीकलापसस्थानससितानि, यायुफायिफानां सूक्ष्मादिमेवतधतुर्मेदानामोदारिकशरीराणि पताफासस्थानसस्थितानि, वनस्पतिकायिकानां सूरुमा णो पावराणां पर्यासानामपर्याप्तानां च प्रत्येकमादारिफशरीराणि नानासस्थानसस्थितानि, देशकालजातिभेदतः तेपा सस्थानानामनेकमेदमिन्नत्यात् , विपिचतुरिन्द्रियाणां प्रस्पेक पर्यासानामपर्यासानामौदारिफशरीराणि उसस्मानस स्थिसानि, तिर्यपधेन्द्रियौदारिकभरीर सामान्यतः पविषसस्थानसखित, तदेवोपदर्भयसि-'समचउरससठाण सठिए' इत्यादि, यापत्करणात् 'नग्गोहपरिमरठसठाणसंठिए साइस० धामणसं० खुजसठाणसठिए इंडसंठाणस- ठिए' इति परिमा, तत्र समाः–सामुद्रिकशास्त्रोफप्रमाणपणाविसपादिन्यवतम्रोसया-चतुर्दिग्विमागोपल- क्षिताः शरीरापयवा यस तत्समचतुरस्र, समासान्तोऽस्प्रत्ययः, समचतुरन च तत्सस्थान च समचतुरस्रसस्थान तेन सस्थित समचतुरमसस्थानसस्थित, तया न्यग्रोधयत्परिमण्डल यस्य तत् न्यग्रोधपरिमण्डल, यया न्यग्रोध उपरि सम्पूर्णप्रमाणोऽधस्तु हीनः तथा यत्सस्थान नामेरुपरि सम्पूर्णप्रमाण मधस्तु न तथा तन् न्यग्रोधपरिमण्डल, सया आदिरिहोत्सेपास्यो नामेरपस्तनो देहमागो गृधते, ततः सह आदिना-नामेरघखनमागेन यथोक्तप्रमाणलक्षणेन पर्चते इति सादि, यद्यपि सर्वे शरीरमादिना सह पर्वते तथापि सावित्वषिशेपणान्यपानुपपत्या विशिष्ट एव प्रमा- गलक्षणोपपन्न नादिरिह लभ्यते, तत उक्तं यथोफप्रमाणलपणेनेति, इदमुक भषति-यत्सस्थान नामेरघः प्रमा- णोपपन्नमुपरि प हीनं तत्सादीति, अपरे तु साचीति पठन्ति, तत्र साधी प्रषधनषेदिनः शाल्मलीतरुमाचक्षते, ततः साधीय यत्सस्यान तत्साघिसस्थान, यथा वात्मठीतरोः स्क घः काण्डमतिपुष्टमुपरितना तदनुरूपा न महाषिक्षा- लता तपदसापि सस्थानस्साधोभागः परिपूर्णो मपति उपरितनमागस्तु नेति, तथा यत्र शिरोग्रीव हस्तपादादिक प यपोफपमाणउक्षणोपेत उरउदरादि च मडम तत्कुम्जसस्थान, यत्र पुनरूरउदरादि प्रमाणलक्षणोपेत हस्तपादा- दिफ हीन तामनसंस्थान, यत्र तु सर्वेऽप्यवयवाः प्रमाणलक्षणपरिम्रष्टाखद् हुण्डसस्थान, समास सर्यत्रापि पूर्व- पत्, एप 'पजचापज्जत्ताणषि' इति, एष-उकप्रकारेण सामान्यतविर्यपञ्चेन्द्रियाणामिय पर्याप्तानां अपर्यासानां प प्रत्येक सूत्र पक्कम्प, तदेवमेतानि त्रीणि सूत्राणि, एपमेव च सामान्यतः सम्मूछिमतिर्यक्रपञ्चेन्द्रियाणामपि श्रीणि सूत्राणि परकम्यानि, नवरं तेषु त्रिप्पपि सूत्रेषु कुण्डसस्थानसस्थितमिति यतव्यं, सम्मूछिमाणामषिशेपेण सर्वेपामपि गुण्डसंखानभावात् , श्रीणि सामान्यतो गर्मजविर्यपनेन्द्रियाणामपि, नपर तेषु त्रिवपि सूत्रेपु 'छविह- संठाणसंठिप पण्णचे' इत्यादि षतम्य, गर्मजेषु समचतुरस्राविसस्थानानामपि सम्मयात् , तदेयमेसे सामान्यतस्त्रि- र्यपञ्चेन्द्रियषिपया नय आलापफाः, बनेनेव क्रमेणेम जउघरतिर्यपचेन्द्रियाणां सामान्यतः स्थलचराणा चतुष्प- दस्यउचराणामुर परिसर्पस्थलचराणां भुजपरिसर्पस्थउपराणां खघरतिर्यषपञ्चेन्द्रियाणा व प्रत्येक नय २ सूत्राणि पतन्यानि, सर्वसङ्ख्या तिर्यक्रपवेन्द्रियाणां पिपष्टिः ६३ सूत्राणि मनुष्याणा नव सर्वत्र सम्मूछिमेपु हुण्डसंस्थान च वन्यमितरत्र परपि सस्थानानि । तदेवमुकान्यौवारिकमेदानां सस्पानानि, साम्प्रतमगाइनामानमाह- ओरालियसरीरस्स मते ! केमहालिया सरीरोगाहमा ५० १, गो० ! अहणेम अंगुलस्स असंखेमतिमार्ग उद्यो सातिरेगं बोपणसहस्त, एगिदियओरालिमस्सवि एवं व बहा ओहियस्स, पुडषिकायएगिविमलोरालिपसरीरस्स में मते ! कैमहालिया सरीरोगाणा प० १ गो० ! ब० उ० अंगुलस्स असंखेजतिमार्ग, एवं अपज्जल्याणपि पमचयाणवि, एवं मुडमाण पखतापमचाप, मादराण पखचापतधागषि, एष एसो नपओ मेदो महा पुउविकाइमाणं वा आपकार- पाणषि तेउकारमाणषि वाउचाइमाणपि, पनस्सइकाइयोरालियसरीरस्स प्य मते । महालिया सरीरोगारणा पं। .
गो०म० अंगुलस्स पसंखेजतिमार्ग उको० साविरेगे जोधणसहस्स, अपमचगाणं जा० उको० अंगुलरस असंखेख- विमार्ग, पबचगाणं मा० अंगुलस्स असं० उको० साविरेगं बोयमसहस, पादराणं वह अंगुलस्स असं० उको० बोजणसहसं साठिरेगं, पजचाणवि एवं पेष, अपचाण बह० उको० अंगुलस्स असं०, सूहमाण पक्षचापअधाम य विणवि बह० उदो० अंगुलस्स असं० । बेईदियोरा० मंते ! केमहालिया सरीरोगाणा पं० १, गो०! जर अंगुलस्स असं० उपो० पारस जोजणार, एव सवत्यवि अपमत्तयाण अंगुलस्स बसंखे० जहष्णेणवि उकोसेमषि, पक्षचगाण जरेव ओरालियस्स ओहियस्स, एष वेदियाण विग्गि गाउपाइ, घरिदिपाणं बचारि गाठयाई, पंपिंदियतिरिक्खबोणिमार्ण उकोसेणं बोयणसहस्सं ३, एव समुछिमाणं ३, गम्मपतियाणवि ३ एवं पेव नघओ भेदो भाणियहो, एष जलपराणवि बोपणसहस्स, नपत्रो मेदो, यलयरामवि णय मेदा ९, उदो० छ गाउयाइ पज्जनगायवि, एर पेष संघटिमार्ण पक्षच- गाण य उछो गाउयपुहुप ३, गम्मपविपाणं उदो० छ गाउयाई पसत्ताण य २ ओहियचउप्पमपमधगम्भववतिय पसपयाणपि नको० छ गाउपाइ, समन्छिमाणे पसचाण य गाउयपूरच उको०, एवं उरपरिसप्पाणपि ओहियगन्मवर्ष- तिपपलचगाणं जोपणसास, संमयिमाणं पखधाण य जोपणपूछच, मुपपरिसप्पाण ओहियगम्मवकेतियाणवि उदो० गाठयार्च, सरिछमाल घम्पुटुचं, खहपरार्म ओहियगम्भवकैतियाण संमृच्छिमाण य तिण्डवि उकोसेमं घणुपुर्च, इमाओ संगहपिगाहामओ-जोयमसहस्म छग्गाउयार तसो य बोअणसहस्सं । गाउयपूस सपए घशापुदुचं च पक्खीम ॥१॥ बोयपसहस्स गायत्त सपो य जोअणहुच । दोहं तु घणुपहर्ष समुच्छिमे होति उपचं ॥२॥ मासो- रालिमसरीरस्समें मंते ! महालिया सरीरोगाइणा पं० १, गो० ! मह अंगु० उको. विणि गाउयाई, एवं अपम पाणं मह उफो० अंगुलस्स असं०, संमच्छिमाणं बर० उदो० अगुलस्स असं०, गग्मषर्कतियाण पज्जत्ताण य जह० अंगुठस्स असं० उदो० तिष्णि माठयाई (स्त्र २६९) 'बोराठियस्स ण मते ! इसादि, औदारिकस जघन्यतोऽवगाहना अहुलास यमागः, सा चोत्पत्तिमयमस- मये प्रपिवीकापिकादीनां चावसातम्या, उत्कर्पतः सातिरेफ योजनसहन, एपा ठषणसमुद्रगोतीर्थाविपु पमनाला- पपिकस्यावसातम्या, मन्पताषत जौदारिकशरीरस्सासम्मवात् , एवमेकेन्द्रियसूत्रेऽपि, तथा चाह-'एगिदियोरा- लियस्स एष घेष जहा मोरियस्स' इति पूपिन्यप्सेजोषायूनां सूरमाणां यावराणां प्रत्येक पर्याप्तानामपर्याप्तानां चौदा- रिफशरीरस्प जघन्पत उत्कर्पतभावगाहना अहुलासयमागः प्रत्येफ च नष सूत्राणि, तेषां मौषिफसूत्रमौधिकाप- सिसूत्रमौषिकपर्याप्तसूत्र तथा सूक्ष्मसूत्र सुस्मपर्याप्तसूत्र सूक्ष्मापर्याप्तफसून एय पादरेऽपि सूत्रपिकमिति, एक पनस्पतिफायिकानामपि नव सूत्राणि, नपरमौधिकवनस्पतिसूत्रे भौधिकषनस्पतिपसिफसूत्रे पादरसूत्रे पादरपर्या- सफसूत्रे च जघन्यतोजलासझेयमाग उत्कर्पतः सातिरेक योजनसहन, तप पमनालापधिकृत्य पेदितम्य, शेपेषु । पचमधेपु जघन्यत उत्कर्पतो वाजलासझेयमागा, द्वित्रिचतुरिन्द्रियाणां प्रत्येक त्रीणि २ सूत्राणि, तपपा-ौपि फसूत्रमपोससूत्र पयोससूध घ, तोषिकसूत्रे पर्याप्तसूत्रे च सीन्द्रियाणामुत्कर्पतो प्रावन योजनानि श्रीन्द्रियाण . पीणि गन्यूतानि, चतुरिन्द्रियाणां चत्वारि गम्पूतानि, अपर्याप्तसूत्रे तु जघन्यत उत्कर्पतभालासझेयभागः, तथा सामान्यतसिर्यक्पश्चेन्द्रियाणां जलचराणा सामान्यतः स्खलचराणां चतुप्पदानामुर परिसर्पाणां मुजपरिसर्पाणां सचरपयेन्द्रियतिरमा च प्रसेफ नप २ सूत्राणि, तद्यपा-प्रीणि औषिकानि श्रीणि समूर्णिछमविपयाणि त्रीणि गर्म न्युत्क्रान्तिकविषयाणि, तत्रापर्याप्तेषु स्थानेषु सर्वेषपि जघन्यत उत्कर्पतो वा महुलास यमागः, श्रेपेषु तु स्थानेषु जप यतोलासमेयभाग उत्कर्पतः सामान्यतखिर्यफपञ्चेन्द्रियेषु जलचरेषु चोत्कर्पतो योजनसहन, सामान्यतः स्पलचरेषु चतुष्पदस्यलचरेषु चौधिकेषु गर्मम्युत्क्रान्तिफेषु च पटू गम्यूतानि, सम्मछिमेषु गम्यूतपृथक्त्व, उरम्परि सप्प्यौषिकेषु गर्मन्सुरक्रान्तिकेषु च योजनसहस्रं सम्मूछिमेपु योजनपृषपत्त्य, मुजपरिसपेप्चौषिकेषु गर्भव्युत्का- न्तेषु च गन्यूतपक्त्य, सम्मूनिमेषु धनु पृथक्त्व, खपरेयौधिफेषु गर्मव्युत्क्रान्तिकेषु सम्मूछिमेषु च सर्षेषु स्था- नेषु धनुःप्रधफ्त्वं, अनेमे सहगाये-"जोषणसहस्स"मित्यादि, गर्मव्युत्क्रान्तिकानां जलचराणामुत्कर्पतः शरीरा- पगाइनाया मान योजनसहस्र, चतुष्पदस्यलचराणा पड़ गप्यूतानि, उरःपरिसर्पस्थलघराणां योजनसहन, मुजपरि- सर्पस्थलपराणां गभ्यूतपृयफ्त्य, पक्षिणां धनुःपयपत्य, तथा सम्मछिमाना जलचराणामुत्कर्पतः शरीरावगाह- नायाः प्रमाण योजनसहन, चतुष्पदस्थलधराणां गन्यूतपृथक्त्य, उरम्परिसप्पस्खलचराणा योजनपूपक्त्व, मुजपरि- सर्पस्पलचराणी पक्षिणां च धनुःपृथक्त्वमिति । उक्त तिर्यपञ्चेन्द्रियौदारिकशरीरापगाहनामानमिदानीं मनुष्यप- पेन्द्रियौदारिफशरीरायगाहनामानमाह--'मणुस्सोरालियसरीरस्स प'मिस्यादि, कण्ठ्यं, नयर श्रीणि गन्यूतानि देव- फुर्याधपेक्षया, तदेयमौदारिफशरीरस्य विधयः सस्थानानि प्रमाणानि चोकानि, सम्प्रति तानि क्रमेण पैक्रियस्या- मिधित्सुराह- पेगीयसरीरे पं मंगे 1 कतिपिधे पं० १, गो० दुषिषे पं०, ०-एगिदियवेषियसरीरे य पधिदियउबियस०, जति एगिदियवेषियसरीरे किं वाउफाइयरगिदियवेतषियसरीरे अवाउकाइयएगिदियघेउवियसरीरे !, गो० ! पाउफाइयएगि दियवेउविपसरीरे नो अवाउकाइयएगिदिपवेउवियसरीरे, जर वाउकाइयवेउपियसरीरे किं मुहुमषाउपाइयषेउहियसरीरे पापरवाउचाइयवेठपियसरीरे, गो० नो सुहमवाउकाइयएनिवियषेवियसरीरे पादरवाउकाश्यएगिविपयेउपिपस०, जा पादरवाउपाइपएगि दिययेउवियसरीरे कि पचपादरवाउचाइयरगिदियवेउबियसरीरे अपनचपादरवारकाइयएगिविसवे- उबियसरीरे ?, गो। पचचादरयाउकाइयएगिदियउधियसरीरे नो अपनत्वनादरषाउकाइयएगिदियदेउधिपसरीरे, चति पंचेदियपेशियसरीरे किं नेरइयपंकिंदियदेउदिपसरीरे जाय कि देवपपिदियोउधियसरीरे ?, गो० ! नेरायपंचिंदियवेउदि यसरीरेषि जाप देवपपिदियषेठविपसरीरेषि, जड़ नेरइयपंचिंदियपेउधियसरीरे कि रयणप्पमापुडविपपिदियवेधियः जाप किं अपेसचमापुडविनेरायपं० वेठबियसरीरे १, गो० रयपप्पमा दविनेरायपपिदियषेउविपसरीरेषि जाप असचमापुड पिनेरइपपवि० पेउशियसरीरेऽषि, ना रयणप्पमापुटविनेरहपविउवियसरीरे किं पजत्तगरय० नेरइसघेउ०म० अपमगरस मप्पमापु० ० नेए पं० ० सरीरे, गो.! पसचगरपमपमाषु० नेर० ५० अपमसगरयणप्पमापु० नेर० ५०, एवं बाव असमाए दुगतो भेदो माणितबो, मह तिरिक्सजोणियपंचिंदियवेउषियसरीरे किं संमच्छिमप०तिरि०वेउ०स० गम्मय वियपंचि ति००स० १, गो० ! नो समुच्छिमपं० वि० ० सरीरे गम्मवकेतियपं० वि० घेउविपसरीरे, जति गम्भव 4. पंपिं० ति० वेठवियसरीरे किं संखेजषासाउयगम्मवर्कतियपंचि० वे०सरी० असंखिमपासाउपग० पं०वि०वे०सरीरे, गो. संखेननासाउपगम्म०५० वि० ० स० नो असं० गम्म० पंचि० तिरि० उ० स०, जर सैखिनगम्म पंपिं.तिवेउ०सरीरे किं पजचगसं० गम्म० पं० वि० ० सरीरे अपसचगसं० ग० पं० वि० ० सरीरे ?, गो० ! पर० ० ग० १० ति. वे० मरीरे नो अप० सं० गम्म १० तिवे. सरीरे, जब संखेलवासा कि जलपर गम्म० ५० ति० ० सरीरे बलमरसं० ग० ५०वि० ० सरीरे सहपरसं० ग०६०वि० ० सरीरे ?, गो० ! बल. सं० म०प०वि० ० सरीरेवि पलपरसं० ग०प० वि० ० सरीरेवि सहयरसं० गम्म० पं० ति० वे. सरीरेपि, जा बल० सं० किं पनत्तगजल० सं० ग० पं० वि० ० सरीरे अपनचगजल० सं० ग० ६० ति० उ० सरीरे य?, गो० ! पज० जठ० सं० गम्म० ५० तिरि० ० स० नो अपन० सं०बलग० ५० ति० दे० स०, जति पलपरपंपिक आव सरीरे किं घउप्पय जाप सरीरे कि परिसप्प चाव० १, गो० ! घठप्पयबावसं० परिसप्पनाव स०, एष ससि गेय जाप सहयराम पत्ता नो अपनचाणं, बति मण्सपंचिं० उ० सरीरे किं संमच्छिममणूस० ५०० सरीरे गम्म० म०प० पेउवियसरीरे ?, गो० 1 णो संम० म०प० वेव० सरीरे गम्म० म० पचि० ० सरीरे, जर गम्म० म० पं० ० स० किं कम्ममग० म० म०५० ० स० अकम्मभूमग० ग० म०पं० मे०स० अंतरदीवग० ग० म०प० ० सरीरे, गो० कम्मभूमगगम्म० म० पं० वे० स० णो यम्भूमग० णो तरदीवग०, घर फम्मम्म गगम्म० मस० पंपिं० ० सरीरे कि संखेशवासाउमफम्म० ग० म० ० स० असं० कम्म० ग० म० ५०० स० १, गो० ! संखे० कम्म० ग० म०५० ० स० नो असं• फम्म० ग० म० पं० ० सरीरे, जति संखे० कम्म ग० म०पं०० सरीरे किं पसचपसंखे० क० म० ६० वे० स० अपसग० सं० फ• ग० म०५० ० सरीरे', मो० ! पज०० फ० ग० म०५० ० सरीरे नो अपम० सं० १० ग. म. पं० दे० सरीरे । मा देव पंपिदियदे उपियसरीरे किं भवणशासिदेव० ५० के० सरीरे बाष पेमाणियदेष० वे० स० १, गो० ! मवणवासीदेव० ५०० सरी रेवि पाव येमाणियदेम० पंधि० उ० सरीरेषि, मइ मवणवासिदेव० ६०० सरीरे किं असुरङमारमव. देव०६० ० स० वाव परियडमारमप० देव० ५० ३० सरीरे, गो० ! अमुरङ० नाव पणियकुमार० प्र० सरीरेषि, जह असुरकुमारदेष० ५०० स० किं पसचगवसुर० म० देव० पं० ० सरीरे अपमत्तग० असुरकुमारम० देव० ५० ० स० १, गो० । पन० समर० म० देख० ५० वे सरीरेवि अपक्षचगअमु० म० देव० पं० ० सरीरेवि, एवं बाप पणियकमारामं दुगतो मेदो, एवं वाममवराणं अवविहार्य बोतिसिसाणे पंचविहार्म, मागिया दुविहा-कप्पोवगा कप्पातीता य, कप्पोषगा वारसपिहा, वेसिपि एवं देव दुहतो भेदो, फापातीता दुविधा रोपेगा य अणुचरोषवाश्या य, गेयेनगा मपरिहा धYषरोवाइया पंचविहा, एसेसि पज्जवाफमचामिछावणं दुगवो मेदो माणि० (सूत्र २७०) 'यपियसरीरे ए मते ! इत्यादि, पैक्रिमनरीर मूलतो हिमेद-एकेन्द्रियपञ्चेन्द्रियमेदात्, तरैफेन्द्रियस्य पात- कायस्य तत्रापि पादरख तत्रापि पर्यासस, शेपस पैकियलम्यसम्मपात् , उक्त च-"तिण्ह ताप रासीम पेउ- पियलद्धी व नत्पि, पायरपजचाणपि सखेबदमागमेवाण' अत्र 'तिण्ड'ति प्रयाणां पर्यासापर्याससूक्ष्मापर्याप्स- पादररूपाणो । पञ्चेन्द्रियचिन्तायामपि जलचरचतुष्पदोरम्परिसर्पमुपरिसर्पसचरान् मनुष्यांम गर्मव्युत्क्रान्ति- कान् सपेयर्पायुपो मुफ्त्या पाणां प्रतिषेधो, मवखमावतया नेपां वैफियलग्भ्यसम्मवात् । उका भेदाः, सस्था- नान्यमिचिरमुराद- घेउशियसरीरे पे मते ! किंसंठिते प०१, मो०! याणासंठाणसंठिते पे०, पाउकाश्यएगिदियदेउ० सरीरे पे मैसे ! किसेठिते ५०१, गो० ! परागासंठाणसहिते ५०, नेइपपंचिदिसपेषिपसरीरे गं मंते ! किसठाणसंठिते पं० १, गो ! नेरइयर्प- बिंदियवेउधिपसरीरे विधे प०, १०-मवधारणिले य उत्तरवेउदिए य, सत्य मंजे से मपपारणिज्जे से ण (रसंठाग संठिवे पं०, वत्थ पंजे से उच्चरखेउपिते सेवि ९रसंठामसंठिवे प०, रयणप्पमापुढविनेरइयपंचिं० उ० सरीरे णं मवे ! किंसठाणसेठिवे पं० १, गो! रयणप्पमापुढपिनेरहमामं दुषिधे सरीरे ५०, १०-मषधारणिले य उचरपेउदिए य, सरव प ये से मवधारणिले से पहुँ, ये से उधरउदिते सेषि हुरे, एवं बाव अधेसमापुटविनेरइयवेउधिपसरीरे । सिरियसभोमिय५० पे० सरीरे पं मंते ! किंसंठाणसंठिते ५० १, गो० ! गाणासंठागसं ठिते पं०, एव बलयरथलयरस- हपराणवि, एलपरापदि घठप्पयपरिसम्पाणवि परिसमाणधि उरपरिसप्पमयपरिसप्पागपि । एष मणसपचिंदियवे० सरी रेरि । असुरङमारमवणपासी देव० पचि० ० सरीरेण मंते ! फिसंठिये पं० १, गो! असुररुमाराण देवाण दुषिहे सरीरे ५०,०~~मपधारणिज य उधरपटनित य, वत्मण से से मवषारणिले से गं समचउरससंठाणसे० ५०, तत्य ण जे स उत्तरयेउपिए से ण गायासठाणसं० १०, एवं जाव पणियकुमारदेवपचिदियवेउवियसरीरे, एव वाणमतराणवि, पवर ओदिया वाणमवरा परिछन्नति, एवं जोविसिपाणमि श्रोहियागं, एवं सोहम्मे जाव अधुपदेनसरीरे, गेरोजगक- प्पातीवरेमाणियदेवपिदियवेउधियसरीरे गं मंत । किसठिने प० १, गो० ! गेवेलगदेवाणं एगे मषधारणिने सरीरे, से ण समचउरीसर्सटाणसंहिते प०, एवं अणुचरोवाइयाकवि (पूर्व २७१) 'उपियसरीरे ण भते !' इत्यादि सुगम, नवर नैरयिकामां मरधारणीयमुत्तरवैक्रिय च हुण्रसस्थानमत्सन्तक्किए फौदययशात्, सपाहि-तेपा मवधारणीय शरीर मषखभावत एप निर्मूलषिलुप्तपक्षोत्पाटितसफलग्रीवादिरोमपक्षि- मस्थानयदतीप पीमत्स हुण्उसस्थान, यदप्युचरवैक्रिय तदपि यय शुम फरिष्याम इत्पमिसन्धिना फर्जुमारग्धमपि तयापिपास तागुमनामकर्मोदयवशादतीवाशुभतरमुपजायते इति हुडसस्थान । तिर्मपन्त्रियाणां मनुम्याणा र पैफ्रिय नानासस्थानमस्थितमिष्ठायात प्रचो, वविधभरनपतिभ्यन्तरग्योतिप्कसौधर्मापप्णुतपर्पषसानौमानि- फानां मपधारणीय मयसभापत्तफा तपापियशुमनामफर्मोदयात् प्रत्येक सर्वेपी समचतुरनसंस्खान, उत्तरप्रक्रिम विच्छानुरोपतः प्रवृत्तेर्नानासस्थानसस्थित, गैपेयफानामनुचरोपपातिनां चोचरवैक्रिय न मषति, प्रयोजनाभायाद्, उच्चरपक्रिय मत्र गमनागमननिमिच्च परिधारणानिमित्त या क्रियते, न चैतेपामेतदति, यत्तु भयधारणीयमेतेपां तत्समचतुरस्रसस्थानसस्थितमिति । उक्कानि संस्थानानि, सम्प्रत्सवगाहनामानमाह- वेउविपसरीरस्स ण मते । फेमहालिया सरीरावगाहमा ५० १, गो० ! वह अंगुलस्स असं० उको० सातिरेगे जोपणस यसहस्सं । पाउकाइयएगिदियसरीरस्स ण मते ! केमहालिया सरीरोगाहगा प०१, गो० ! यह० अंगुलस्स असं० उपोसेमवि अंगुठस्स असं०, नेरइयपंपिंदियवेषियसरीरस्स गं मते । केमहा० ५० १, गो० ! दुविहा प०,०-भष पारणिया य उधरउदिया य, तस्य णं जा सा भवधारणिमा सा जह० अंगुलस्स असंखेमतिमार्ग उको. पंचषशुस याई, सत्य म जा सा उतरवेउविमा सा जह० अंगुलस्स संखेलतिभागं उफो० धमुसहस्सं । रमणप्पमापुढपिनेरमाणे मंते ! केमहा०प०१, गो० ! दुपिहा पं०,०-~-मवघारिमिला य उपरवेठविता य, उत्पणं जा सा भवधारगिजा सा जह अंगु० असं० उको० सच धई विणि रपमीओ छच अंगुलाई, तत्प गं बा सा उत्तरखेउदिता सा जह० अंगु० असं० उको० पामरस घाति अहाइखाओ रपपीओ । सकरप्पमाए पुच्छा, गो०! बाव तत्प गं जा सा भवधारणिसा सा मह० अंगु० असे० उको. पण्णरस घाई अड्डाइज्जातो रयपीओ, सत्य पं बा सा उत्तरखेउदिता सा बह० अंगु० संखे० उफो० एकवीसं धई एफा प रपणी । वाठयप्पमाए पुच्छा, मवघारणिसा एकवीसं घर एका रयणी उत्तरखे- उविमा छाढि पति दो रयमीओ। पंकप्पमाए भाधारणिया पावहि घण्इ दो रयणीमो, उतरवउधिया पगपीस घणुसय । धूमप्पमाए भवधारणिया पमयीसै घमुसय, उपरवेउहिया अट्टातिजाई घणुसपाई । वमाए भपधारणिमा अट्ठाइसाई धनसताई उत्तरवेउपिया पंच घणुसवाइ । अधेससमाए मयधारणिया पच घणुसयाइ उचरवेठविता घमुसहस्से, एवं उप्रोसेणं । जामे मयधारपिसा अंगुलस्स असंखेनविमाग उसरवेउविता अगुलस्स संसिमतिमार्ग । तिरिक्ष जोगियचिदियउशियसरीरस्स 4 मते ! फेमहालिया सरीरोगाइमा प०१, गो० ! जह• अंगु० सं० उकोसेर्ण जोश सतपाच । मणुस्सपंचिंदियरेदवियसरीरस्स णं मते ! फेमहा० १, गो० ! बह० अंगुल० सं० उफो० सातिरेगे जोम- णसतसा । असुरकुमारमवनवासिदेव० पंचि० घेउवियसरीरस्स णं भवे ! फेमहा० १, गो० ! असुरङमाराग देवाण दुमिहा सरीरोगारणा ६०, ०–मवधारणिमा य उचरयेउपिया य, तत्य णं जा सा मपधारपिसा सा ज० अगु० असं० उपो० सब रसमीलो, तस्य बासा उत्सरवेउविता सा जा० अंगु० संखे. उफो० जोअपसतसहस्स, एव जाप पनिमकमारार्थ, एवं ओदिया पाणमतराम, एवं जोइसियागवि सोहम्मीसाणदेवाण, एवं पेय उपरयेउविता, जाप मधुको कप्पो, नवरे सणंडमारे भवधारपिसा जा० अंगु० अ० उफो० छ रसगीओ, एवं माहिंदावि, यमलोपलतगेसु पंच रमणीको महामुक्सहस्सारस पचारि रयमीओ, आणयपाणपआरग एमु विग्गि रयणीओ गेविजगकप्पातीववेमा- णियदेवपचिदियवेठ० स० केम० १, गो० ! गेवेनगदेवाण एगा भवधारगिमा सरीगेगाहणा पं० सा जह० अगुल. असं० उपो० दो रपणी, एव अणुघरोपवाइयदेवाणवि, पवरं एका रयगी (मर्म २७२) 'उषियसरीरस्स णमित्यादि, जपन्यतोऽङ्खलासझेयमार्ग नैरयिफादीनां भषधारणीयस्यापर्याप्तामस्वायां यात- कायस पा, उरफर्पतः सातिरेफ पोजनशतसहस्र देवानामुत्तरपैफियस मनुयाणा वा, 'एगिदियउपियसरीरस्स पमित्यादि, अन एकेन्द्रियो वासकायोऽन्यस पेफ्रियलम्यसम्भवात् , तस जघन्यत उत्कर्पतो पाऽवगाहनामान- महलासोपमागप्रमाण, एतायत्प्रमाणचिकुर्षणायामेव तस अफिसम्मवात् , सामान्यनैरयिकसूत्रे 'मपधारणीया' ममो धार्यते यया सा मयधारणीया 'काल'मिति पचनात् करणे वनीयप्रत्ययः, उत्कर्पतः पञ्च घनुम्यतानि, उच्च- खेफिया धनुःसहस सप्तमनरफपृथिव्यपेक्षया, मन्योतावत्या भपधारणीपाया उत्तरक्रियाया पा शरीरायगाहनाया मप्राप्यमाणत्वात् , अधुना प्रतिपूपिन्यवगाहनामानमार-'रयणप्पमें सादि, अलास यमागप्रमामता प्रथमोत्य- चिकाले येदितम्या, उत्कर्पत सस धनूपि प्रयो हताः पटू चाहुलानि पर्याप्तावस्खायां, इद चोत्कर्पतःभरीरावगाह- नामानं प्रयोदचे प्रवटे द्रष्टप्प, शेपेषु पकिनेषु प्रखटेषु खोक खोकतर, तक्षेपम्-रमप्रमायाः प्रपमप्रखटे प्रयो हस्सा उत्कर्पतः शरीरप्रमाण, द्वितीये प्रवटे धनुरेकमेको हवा सार्दानि चाटावाखानि, तृतीये प्रस्तटे धनुरेक प्रयो हताः सप्तदशानि, पनु धनुपी हो इसी सार्वमेकमाल, पञ्चमे त्रीणि धनूपि दशालानि, पष्ठे |त्रीणि धनूपि द्वौ इस्त्री सार्दान्यतावशाहलानि, ससमे चत्वारि धनूपि एको इस्वः त्रीणि चालानि, अष्टमे चत्वारि धपि प्रयो इखाः सान्येिफादशाहलानि, नषमे पञ्च धपि एको हलो विशतिरालानि, दशमे पद आहच धनूपि सार्दानि पत्यारि अकुलानि, एकादचे पट् घनूपि शौखो त्रयोदशाहुलानि, द्वादशे सप्त धनूपि साझेन्ये- कविंशतिरहुलानि, प्रयोदशे सप्त धपि प्रयो हस्ताः पटू परिपूर्णान्यालानि, अत्र चाय तात्पर्याय: प्रथमप्रवटे पछरीराषगाइनापरिमाणे प्रयो रसा इति ससोपरि प्रस्तटक्रमेण साोनि पट्पञ्चाशदलानि प्रक्षिप्यन्ते, ततो यपोक प्रखदेषु शरीराषगाहनापरिमाण मपति, उक्त च-"रयणाएँ पढमपयरे इत्पतिय देहउस्सो मणिो । छप्पन्नगुल सहा पयरे २ हषर घुडी ॥१॥ [रवाया प्रयमे प्रतरे हस्तत्रय देहोप्छ्यो मणितः । पट्पञ्चाशदा- लानि सार्धानि प्रतरे प्रतरे मषति पुतिः॥१॥] 'तत्य ण जा सा उत्तरषेउपिया' इत्यादि, जघन्यतोजालसाझे पमाग, प्रयमसमयेऽपि तस्सा अलसायमागप्रमाणाया एष भाषात्, न त्यस यमागप्रमाणाया साइणिमूल्टीकाकारो हरिमद्रसरिः--"उत्तरवैफिया तु तथापिघप्रयममावादापसमयेऽप्यनुलसपेयमागमात्रैष, उत्कर्पतः पञ्चदश धपि मर्पतृतीया इस्त्राः" इदं च उत्तरपैफियशरीरावगाहनापरिमाण त्रयोदशे प्रस्तदेऽवसातम्य, पेपु त प्रवटेषु प्रागुतमषघारणीयमानापेक्षया विगुण प्रत्येतव्य १। शर्कराप्रमाया मघधारणीया उत्कर्पतः पम्वदश धनूपि भतृतीया हस्ताः, पद चोत्कर्पतो मषधारणीयावगाहनापरिमाणमेकादशे प्रसाटेऽवसातम्य, शेपेषु तु प्रसटे- प्पिद-शर्फरायाः प्रयमे प्रवटे सप्त धपि प्रयो इखाः पट् बाहुलानि, द्वितीये प्रसटे अष्टो धपि गौ हतो नव चालानि, सृवीये नप घभूपि एको सो वादन चाहलानि, चतुर्षे दश्च धपि पचदशालानि, पथमे दश , धनूपि प्रयो हस्खा अष्टादशाहुलानि, पष्ठे एकादश धपि द्वौ हस्तावेफर्विशतिरहुलानि, ससमे द्वादश धपि हौ इस्त्री, अष्टमे प्रयोदश्च धपि एफो हवः श्रीणि अकुलानि, नषमे चतुर्दश धषि पद चाखलानि, दशमे चतुर्दश- धनूपि प्रयो हवा नप चाहुलानि, एकादशे सूत्रोकमेय परिमाण, अत्रापीद तात्पर्य-प्रयमे प्रवटे यत्परिमाणमुक्क तस्योपरि प्रसटक्रमेण प्रयो हसास्त्रीणि चाहुलानि प्रक्षेसव्यानि, ततो भयोत प्रसटेपु परीमाण मवति, "सो घेय य पीयाए परमे पयरमि होर उस्सेहो । इत्पतिय तिन्नि लगुल पपरे पयरे य युहीए ॥१॥ एफारसमे पयरे पण्णरस घणि दोण्णि रपणीमो । पारस य भगुलार देहपमाण तु यिन्लेय ॥ २॥" गायावयस्सापीयमक्षर- गमनिका-य एष प्रयमपृथिव्या प्रयोदझे प्रस्तटे उत्कर्पत उत्सेपो मणित --सप्त धनूपि प्रयो हवा पद चाह लानि इति, स एव विसीपस्या-धर्फराप्रमायां पूपिया प्रयमे प्रखटे उत्सेधो मवति ज्ञातम्या, ततः प्रतरे प्रतरे रद्धिरमसेया प्रयो हस्तास्त्रीणि चाहुलानि, तथा च सत्येकादने प्रस्तटे उत्कर्पतो भषधारणीयशरीरपरिमाणमायाति पद्यदश धनूपि शौ हवी द्वादश पाजुलानि इति, उचरपैफियोत्कर्पपरिमाणमाह एकत्रिंशद्धनूपि एको हवा, पद च एकादशे प्रखदे दितम्य, शेपेषु तु प्रस्यटेपु स्वखभपधारणीयापेक्षया द्विगुणमषसेय २ । तथा सुतीयग्या पाठ फाप्रमायां पूपिम्यामुत्कर्पतो मवधारणीया एकत्रिंशबनूपि एको हस्तः, एतच नपम प्रस्तटमधिकृत्योफमषसेय, शेपेषु प्रस्त्रटेप्येव-तत्र प्रयमप्रस्वटे भवधारणीया पश्चन धनूपि द्वौ हस्त्रो द्वादशालानि, द्वितीये प्रस्बटे ससदश पन्पि औ हसो सार्दानि सप्ताङ्लानि, तृतीये एकोनविंशविर्घनपि दौ सौ त्रीण्यकुलानि, चतुपे एकविंशतिः पनूपि एको इखा साहानि हार्षिशतिरछानि, परमे प्रयोविंशतिर्षपि एको हखोऽटादश घालुछानि, पष्ठे पञ्च-: पिंचतिर्थनूपि एको इवः सा नि त्रयोदशाहलानि, ससमे सप्तविंशत्तिर्धपि एफो इस्त्रो नप पाकुलानि, अष्टमे एफोनप्रिंशसपि एफो हवः सा नि पत्यार्यहळानि, नयमे यपोकरूप परिमाण मयति, यत्रापि पाय भावार्थ:- प्रथमे प्रस्तटे यत्परिमाणमुक्त तस्योपरि प्रस्वटे प्रसटे सप्त हस्याः सानि च एकोनविंशतिरहुलानि फ्रमेण प्रक्षेस- ग्यानि, ततो यथोक प्रस्सटेपु परिमाण मवति, उक्क प-"सो चेव य तइयाए परमे पपरमि होर उस्सेहो । सच रयणीउ अगुठ सणवीस सहयुही य ॥१॥ पयरे पयरे य तहा नषमे पपरमि होइ उस्सेहो । धणुयाणि एगसीसं : एका रयणी य नायया ॥२॥" मस्यापि गायाइयस्पेयमक्षरगमनिफा-य एप द्वितीयस्सा शर्करप्रमाया एका-: दशे प्रसटे भषधारणीयाया उत्कर्पत उत्सेघ उक -पश्चन धपि छौ हस्खो द्वादश घालानि, स एव तृती. यस्याः पालुफाप्रमायाः पूपिम्याः प्रयमे प्रस्वटे उत्सेपो मवति, तसः प्रतरेर पृदिरषसेया सप्त हवा सार्शनि को- नर्षितिरहुलानि, तपाप सन्ति नपमे प्रवटे यपोक मनधारगीयाषगाहनामान मपति-एफर्षिशवपि एको हमा ति, उत्तरवैशियोत्कृष्टपरिमाणमार-दापष्टिर्धपि दौरखो, एतब नवमप्रसवटापेपमनसेय, पेषु त प्रसटेप निजनिजममषारणीपप्रमाणापेक्षया निगमटिगनमिति तथ्यों पाप्रमामा प्रपिम्पामुत्कर्पतो मषपारपीना पष्टिधपि हौ हस्खौ, पद घ ससमें प्रसटे प्रत्सेय, शेपेषु प्रखटेप्येष-पाप्रमायाः प्रथमे प्रवटे एफत्रिंशस्नूपि एको हसः, वित्तीये पदचिनूपि एको हलो विशविरजुलानि, तुसीये एफचत्वारिंशद्धपि द्वौ इखौ पोच्च महुलानि, चतुर्ये पट्रपतारिंशवपि प्रयो हस्खा द्वादशाहलानि, पञ्चमे द्विपञ्चाशद्धपि अष्टाषालानि, पठे सप्तप यानधनूपि एको हस्तः चत्वार्यहुलानि, सप्तमे ययोकरूप परिमाण, नत्रापि चैप मापार्य-प्रथमे प्रसटे यत्परि- मरणमुक्त तस्योपरि प्रवटे प्रखदे क्रमेण पञ्च धनूपि विंशतिरलानीसेवरूपा पृद्धिरयगन्तम्या, सतः प्रयमे प्रवटे सूत्रोकं परिमाण मवति, उक च-"सो चेय घउत्थीए पहमे पयरमि होइ उस्सेहो । पच घणु पीस भगुल पयरे पयरे य पुट्ठी य ॥ १ ॥ जो सचमए पयरे नेरश्याम तु होइ उस्सेहो । पासठ्ठी घणुयाम दोण्णि रयणी य पोषा ॥२॥" अस्पापि गायादयस्पाक्षरगमनिका प्राग्वत् माषनीया, उत्तरक्रियोत्कर्पपरिमाण पञ्चशि धनुशत, तय सप्तमे प्रखटे, शेपेषु तु प्रवटेपु खखमवधारणीयापेक्षया द्विगुणमिति ४ । पञ्चम्या घूमप्रमायां पृपिम्पा मघधारणी योत्कर्पत पचर्षिश धनु शत, तष पञ्चम प्रस्तटमधिकृत्योक्तमयसेय, शेपेषु प्रस्त्रटेचिदंप्रथमप्रखदे द्वापटिर्घनपि शो हतो, द्वितीयेऽष्टसप्तसिर्घनूपि एका वितस्तिः, तृतीये त्रिनषतिर्धेनूपि प्रयो इसाचतुर्ये नवोचर धनुशत एको हस्तः एका च पितस्विः, पञ्चमे सत्रोक परिमाण, मत्रापि चाय तात्पर्यायः यत्प्रयमे प्रसटे परिमाणमुक्त तदुपरि प्रस्तटे २ फ्रमेण पञ्चदम धनूपि सार्द्धहस्सयाधिकानि प्रक्षेसन्यानि, तया च सति ययोक परमे प्रस्वटे परिणाम भयति, उक्त च-"स्रो चेव य पयमीए पढमे पपरमि हो। उस्सेहो । पनरस घणि दो हत्प सह पयरेसु घुट्टी य ॥१॥ सह पघमए पपरे उस्सेहो घणुसय तु पणवीम ॥" अस्सा सादगायाया अक्षरगमनिका प्राग्वत् फत्त पा, उत्तरपक्रियोकर्पपरिमाण अतूतीयानि धनु मातानि, एतानि च पञ्चमे प्रवटे येदितण्यानि, शेपेषु प्रसटेपु ससमयधारणीयापेक्षया द्विगुणमिति । पष्ठपां तमाप्रमायां पृथिम्यामुत्कर्पतो मषधारणीया अतृतीयानि धनु श- तानि, तानि च तृतीये प्रस्तटे प्रत्येतन्यानि, प्रथमे तु प्रस्वटे पञ्चविंश धनु शत, द्वितीये साईसप्ताशीसधिफ धनुस्मत, तृतीये तु सत्रोकमेव परिमाण, अप्राप्यय तात्पर्यायः-प्रथमे प्रवटे यत्परिमाणमुक्त तस्योपरि प्रस्वटे प्रवटे सार्शनि द्वापष्टियनूपि प्रक्षेसम्यानि, तया च ससि सृतीये प्रवटे ययोक्त परिमाण भवति, उक्त प्य-"सो पेष य छठ्ठीप पढमे पयरमि होइ उस्सेहो । पायहि घणुय सहा पयरे पयरे य युहीमो ॥१॥छट्ठीऍ तइयपपरे दोसय पण्णा सपा होति ॥” अस्याप्युत्तराईर्षिफाया गायाया अक्षरगमनिका प्राग्वत् कन्या, उत्सरक्रियोत्कर्पपरिमाण पत्र पनुम्मसानि, तानि च तृतीयप्रवटे येदितम्यानि, आथयोस्तु इयोः प्रस्वटयोः ससमवधारणीयापेक्षया हिगुण दिगु- णमयपोन्म ६। मप ससम्यां तु पृथियो भवधारणीया उत्कर्पतः पञ्च धनुःशतानि, उत्तरक्रिया धनुःसहस, सर्वत्र मवधारणीया जघन्यतोऽहलासोयमागप्रमाणा उत्तरक्रिया सहयमागप्रमाणेति । तिर्यक्रपयेन्द्रियस क्रियश- रीरापगाहना उत्कर्पतो योजनमतपपक्व, सस ऊ करणशकेरमापात्, मनुष्याणां सातिरेक पोजनमतसहम विष्णुकुमारप्रभृतीनां तयाषणात् , जपन्या तूमयेपामप्यासीयमागप्रमाणा, न त्यसलेममागमाना, सपारूप- प्रयनासम्मषात् । असुरकुमारादीनां सनितकुमारपर्यवसानाना मन्तराणां ज्योतिप्काणां सौधर्मशानदेवानां प्रत्येक जघन्या मषधारमीया पैफिपशरीरावगाहना अनुलासोयभागप्रमाणा, सा चोत्पत्तिसमये द्रष्टव्या, उत्कृष्टा सस रखया, उत्तरपैफिया जपन्या महुलसनेयमागमात्रा, उत्कृष्ठा योजनशतसहस्रं, 'उत्तरउषिया जाप अधुमो कप्पो' घि उचरवैक्रिया साषद् षतम्या यायदप्युसः कल्पः, परत उच्चरवैक्रियासम्मपात्, एतय प्रागेषोक, सर्वत्र जघन्य तोडलसवेयमागमाना उत्कर्पतो योजनतई, भवधारणीया तु विचित्रा सतखा पृयगाह-'नपर' मिसादि, नपर मय मपधारणीयां प्रति विशेप:-सनत्कुमारे कल्पे जपन्यतोऽहलासययमाग उत्कर्पतः पद रमया, 'एव माहिदेवि' इति पय-उक्केन प्रकारेण जघन्या उत्कृष्टा च मषधारणीया माहेन्द्रकल्पेऽपि यकन्या, एतच सससागरोपमस्थि- तिफान् देपानधिकृत्योकमपसेय, यादिसागरोपमस्थितिष-येपा सनत्कुमारमा फल्पयो। सागरोपमे स्थिति नेपामुत्कर्पतो मषधारणीया परिपूर्णसप्तहस्वप्रमाणा, येपो त्रीणि सागरोपमाणि तेषां पडू हस्ताः चत्पारध हस्तस्से कादशभागाः, येपा चत्वारि सागरोपमाणि तेपां पर हस्ताखयो हस्तस्यै फादनमागा , येषां पय सागरोपमाणि तेपो पर इस्माः द्वौ च हस्तसैकादशमागौ, येपां पट् सागरोपमाणि तेपा पडू हस्ताः एफप इस्तस्यैकादशमागः, येपो तु परिपूर्णानि सस सागरोपमाणि स्थितिस्तेपा परिपूर्णा पर हस्ता भषधारणीया, उक्त प-"अयरतिग ठिा जेमि सणकुमारे तहेव माहिद । रयणीछफ तेर्सि मागचउकाहिय देहो ॥१॥ तत्तो अयरे मयरे भागो एकेको पढद जाय । सागरसठिण रयणीयफ तणुपमाण ॥२॥" इह जघन्या भवधारणीया सर्वत्राप्यनुलाससयमा बापमाणा, सा प प्रतीतेति तामषधीर्योत्कृष्टां प्रतिपादयति–'पमलोगलंतगेम पच रयणीओ' इति, इद यद्यपि मामलोकसोपरि लान्तको न समझेण्या तथापीह शरीरप्रमाणचिन्तायामिद विक विषक्ष्यते, द्विकपर्यन्त पय हस्त- स पुटिततया उभ्यमानत्पास् , एनमुत्तरप्रापि द्विकचतुष्कादिपरिग्रहे कारण पाप्य, तत्र मसलोफलान्तकयोस्कर्प- नया भयधारणीया पच रनयः, एतय लान्सफे चतुर्दशसागरोपमस्मितिफान् देयानधिकत्ल प्रतिपादितमवसेय, शेप सागरोपमस्थितिप्येष-येपा प्रमलोफे सप्त सागरोपमाणि स्थितिस्तेपां पड़ रनयः परिपूर्णा भषधारणीया, येपामष्टी सागरोपमाणि तेपो पञ्च हस्ताः पद हस्तस्यैकादनमागा, येपा नव सागरोपमाणि तेषां पञ्च हस्ता पञ्च हस्तस्पे- कादममागाः, येपो दश सागरोपमाणि तेपा पञ्च हस्ताश्चत्यारकादशमागा हस्तम्य, लान्तफेऽपि येपो दश साग- । रोपमाणि स्पितिस्तेपामेवापती मपधारणीया उत्कर्पतो, येपामेकादश सागरोपमाणि लान्तके स्पितिस्तेषां पर । इस्तानयो हस्तस्यैफादशमागाः, येपो द्वादश सागरोपमाणि तेपां पर हस्ता द्वौ च हस्तैफादशमागौ, येपो प्रयो- दरा सागरोपमाणि तेपां पर हस्ता एफो हस्तस्कादरामागो, येपां चतुर्दश सागरोपमागि खितिस्तेपा परिपूर्णा पास्ता मषधारणीपा, 'महासुपसहस्सारेसुपचारि रपणीगो' मराक्रसरसारपोभतस्रो रबर उत्कर्पतो मरपार- गीया, एतच सहबारगतान् जप्टादनसागरोपमस्थितिकान् देवानपिसोक षेदितन्य, शेपसागरोपमस्थितिष्येवं- येपी महाशुके कल्पे चतुर्दश सागरोपमाणि स्थितिस्त्रेपामुत्कर्पतो मवधारणीया परिपूर्णाः पच हसार, पां पञ्चदंश सागरोपमाणि तेषां चत्वारो हखानयम हस्सस्सैकादशमागाः, येषां पोस्ट सागरोपमामि तेषां चत्वारो हस्ता द्वौ च इससैकादचमागौ, येषां सप्तदश सागरोपमाणि तेपो चत्वारो हसा एफो हखस्सैफादशमागा, सहबारेऽपि येषां ससदरा सागरोपमाणि सेपामेतायती मयधारणीया, येषां पुनः सहस्रारे परिपूर्णान्यष्टादश सागरोपमाणि 'स्थितिस्ते- पा परिपूर्णामत्वारो हस्ताः मषधारणीया, 'बाणयपाणयमारणपुपसु तिनि रपणीजो' इति भानतप्राणतारणांच्यु- तेपु सिस्रो रनय उत्कृष्टा भवधारणीया, एतपाप्पुते फल्पे शापिंतिसागरोपमस्मितिफान् देवानपिसोकं द्रष्टव्य, पसायरोंपमस्थिसिप्येय-येपामानतेऽपि फल्पे परिपूर्णानि फियित्समधिफानि पाप्टादश सागरोपमाणि खिति वेां परिपूर्णावत्वारो हस्सा उत्कृष्टा भवधारणीया, येषां पुनरेकोनविंशतिः सागरोपमाणि तेपी प्रयो इखासयय हस्सैकादश्चमागा, प्राणोऽपि फसे येपामेकोनर्षिभतिः सागरोपमाणि स्थितिस्तेपामेतापती मषधारणीया, येपा पुनः प्राणते कल्पे विशतिः सांगरोपमाणि खितिस्सेपो प्रयो हस्ता हो प स्वस्सैकादश्चमागौ, येपामारणेऽपि फल्पे वितिः सागरोपमाणि स्थिसिस्सेपामेतापती भपधारणीया, येपा पुनरारणेऽपि फसे एफर्वितिः सागरोप- माणि खितिस्तेषां प्रपो हस्वा एफस हस्तस्यैफादशमांगो मषधारणीया, अच्युतेऽपि कल्पे येपामेकश्चितिः 'सर्गि- रोपमाणि रिखतिस्तेपामेतापत्सेय भवधारणीया, ये पुनरम्यते फल्पे द्वार्षितिः सागरोपमाणि स्पितिस्तेपामुत्क- पेतो मपधारणीया परिपूर्णाश्रयो हस्ताः, 'गेषेवफप्पातीते'त्यादि माषितं, नपर 'उकोसेण दो रयणीमोति एतम्र- : पमयेयके एकत्रिंशत्सापरोपमस्थितिकान् पान् प्रति व्रष्टम्य, शेषसागरोपमस्थितिप्येव-प्रपमे वेयके येषां द्वार्षि-: शतिः सागरोपमाणि स्थितिस्तेषां प्रयो हस्ता मषधारणीया, येषां पुनस्तत्रैव प्रयोषिंचतिः सागरोपमाणि स्थिति-: स्तेपो दो हस्तापष्टौ हवस्सैकादश्मागाः, द्वितीयेऽपि प्रेवेयके येषां प्रयोर्षिभतिः सागरोपमाणि स्थितिस्तेपामे- तापत्ती मपधारणीया, येपा पुनस्तष पतुर्विंशतिः सागरोपमाणि स्थितिस्तेपा ही हस्तौ सप्त च हस्तस्सैकादनमागा ! परधारणीया, तृतीयेऽपि गैवेयफे येपा चतुषिचतिः सागरोपमाणि स्पितिस्तेपामेतायत्सेप मषधारणीया, येपा पुन । चविंशतिः सागरोपमाणि तत्र स्थितिम्तेपा हौ हस्सौ पट् हस्तस्यैकादशमागा भषधारणीया, चतुर्थेऽपि प्रेयेयके । रपा पञ्चनिधति सागरोपमाणि स्थितिस्तेषामेतामती ममषारणीया, येपो पुनस्तत्र पम्धितिःसागरोपमाणि स्थिति- तेषां दो हस्तौ पञ्च हस्तस्सैकादनमागाः, पञ्चमेऽपि गयेयके येषां पर्विशतिः सागरोपमाणि तेपामेतावती भव- गरणीया, येपो तु तत्र सप्तर्पिश्चतिः सागरोपमाणि तेपो हो हस्ती पत्लारो हस्तक्षकादशमामा भषधारणीया, ठेऽपि प्रेवेयके येा सप्तर्षिशतिः सागरोपमामि सेपामेतावस्पेव मपपारणीया, ये पुनस्तत्राप्रावितिः सागरोप- पाणि स्पितिस्तेपा शौहस्ती प्रयो रस्सस्सैकादशमागा मपधारणीया, सप्तमेऽपि प्रेवेयके मेपामशपिंशतिः सागरो- A पमाणि (स्थितिः)तेपामेसावती, येषां पुनस्तत्र एकोनत्रिंशत्सागरोपमाणि तेपो मषधारणीया हो इस्तौ द्वौ र हस्तसर- फादशभागी, अष्टमेऽपि पेयके येपा स्थितिरेफोनत्रिंशत्सागरोपमाणि तेपामेसावत्प्रमाणा, येपा पुनस्तत्र प्रिंशस्सा गरोपमाणि स्थितिस्तेपो द्वौ हस्ती एकम हस्तस्यैकादशी भागो मषधारणीया, नममे अवेयफे येपा स्थितिविंशत्सा- गरोपमाणि तेषां मपधारणीया एतापत्रमाणा, येपा पुनरेफत्रिंशत्सागरोपमाणि तत्र स्थितिस्तेपा परिपूर्णी छौ हस्ती मवधारणीया, 'एवं अणुचरे' इत्यादि, एप अषयकोकेन प्रकारेण अनुत्तरोपपातिफदेवानामपि सूत्र वक्ताम्य, नपर- मुत्कर्पवो मयधारणीया एका रवि-स्तो यकम्यः, एतष प्रयस्त्रिंशत्सागरोपमस्थितिकान् प्रति ज्ञातव्य, मेपां पुनर्षिजयादिपु चतुर्पु विमानप्षेकत्रिंशत्सागरोपमाणि स्पितिस्तेपा परिपूर्णों द्वौ हस्ती मषधारणीया, येषां पुनस्स- श्रेय मध्यमा सात्रिंशत्सागरोपमाणि स्थिसिसोपामेको हस्त एफम हस्तफावशमागो भवधारणीया, येषां पुनस्तत्र सर्वार्थसिद्धमहापिमाने प्रयस्त्रिंशसागरोपमाणि तेपामेको दस्तो अवधारणीमा, जपन्या सत्रालासक्षेपमाग मात्रा । सदेवमुक्तानि पैफियशरीरस्यापि विघिसस्थानाषगाहनाप्रमाणानि, सम्प्रत्याहारकस्य प्रतिपिपादयिपुराह- आहरगसरीरे मते ! कतिविधे पाये ?, गो० । एमागारे ५०, जइ एगागारे किं मण्सआशरगसरीरे अमण्साहार- गसरीरे !, गो० ! मासाहारगसरीरे नो अमश्समा, जामसाहा० किं समुच्छिममसआहा० गम्मवतियम- समाहा.1, गो० ! नो संमच्छिममसआहा० गम्मपतिसमश्साहा०, जद गग्मव० म० आ० किं कम्मभूमगग० म. आ. कम्ममगग० म० आ० अंतरदीवगग० म० आ०१, गो० ! फम्मभूमग० नो अम्मभूमगग नो अंत रदीपग०, जर कम्ममूमगग० म० आ० किं संखबवासाउय० क० ग० म० आ० असंखेखवासाउंफ ग० म० आ०१, गो० । संसिजवा० फ० मम्म० म० आहारगसरीरे नो असं० १० ग० म० ओ०, बति सखे० फ० 'ग० मे० आहा. सरीरे कि पजपसं० पा० क० ग० म० आ० सरीरे अपनचर्स० पा० क० ग० म० आ० १, गो० ! पम सस० यासा०३० ग० म० अ० नो अपमचं क० ग० मण् आ०, वा पसन० सं० फ० ग० म० ० किं सम्म- रिहीपज्जतगर्स० क० ग० म० आ० मिच्छवीप० सं० १० ग० म० आ० सम्मामिछरिद्विपज० सं० क० ग० म० । आ.१, गो० सम्म पंज० सं० फ० ग० म० आ० नो मिच्छरिहि नो सम्मामिच्छदिहिप० सं० कम्म० ग० म० आ०, जा सम्मरिद्विपअर्स० पा० १० गै० म० आ० किं संजपस० म० सं० क० ग० म० अ० असंजतसम्म प० सं ०० ग० म० आ० संजयासंजयस० ५० सं० १० ग० म० आ० १, गो! संजयसम्म पं० सं० १० ग० म० आ० नो असंजवसम्म ५० आहा० नो संबवासंबवसम्म० आहा०, जइ सनसम्म० ६० सं० १० ग० म० आ० कि पमपसंजतसम्म० म०मा० अपमतसंजवसम्म० सं० १० ग० म० आ०१, गो०! पमपस० सम्मतिविप० सं० फ० गै० म० प्रा० नो अपमतसं० स०प० सं० १० ग० म० आ०, जर अपमनस० स. ५० सं० ० में: आ. शिपिवपमचर्स० स० क० सं० ग० म० आ० प्रणिहिपचस० ५०० सं० ग० आ० १,' गोपिच मु. प. से •• ० म० मा० नो अपिहिप० स०५० सै० क. ग. म. बाहा. आहारगसरीरे में मैवे!
किसंठिते पं० १, गो० समचउरंसर्सठामसंठिते ६०, आहारगसरीरस्स'गं भवे! केमहालिया सरीरोगारंगा ५०१, गो. बह देरणा रपणी उ० पठिपुष्मा स्पणी । (मर्ष २७३) 'आहारकसरीरे से मते ! कापिहे प०' इत्यादि सुगम, नयर 'सजय'त्ति 'यम् उपरमें सयच्छन्ति स्म-सर्वसाव-1 घयोगेम्यः सम्यगुपरमन्ति स्मेति सयताः, 'गत्यर्प नित्याफर्मका दिति करि प्रत्यया, सकलपारित्रिणा, असयता- अपिरतसम्यगष्टयः सयतासयता-देशविरतिमन्तः, सपा ‘पमति प्रमाधन्ति सा-मोहनीयादिफर्मोदयप्रभावतः सज्वलनकपापनिद्रापन्यतमप्रमादयोगतः सयमयोगेषु सीदन्ति स्म प्रमचा, पूर्वषत्करि तपसया, तेच प्रायो गच्छ- पासिनपा कपिदनुपयोगसम्मयात्, तद्विपरीता अप्रमचाः, ते पप्रायो जिनकसिफपरिहारपिशुद्धिकयपालन्दकल्पि फप्रतिमाप्रतिपन्नास्त्रेपां सततोपयोगसम्मपात् , यह जिनकल्पिकादयो लग्धि नोपजीवन्ति, तेषां तथाकल्पत्यात, येऽपि च गवासिन आहारफशरीर फुर्वन्ति तेऽपि तदानी लग्भ्युपजीषनेनौत्सुक्यमायतः प्रमादयन्तो, मोचनेऽपि चप्रमादयन्त यात्मप्रदेशानामौदारिकवरीरे सर्वात्मनोपसहरणेन व्याकुलीमावार, माहारकशरीरे चान्सर्मुरायस्थान, ततो यद्यपि सन्मप्यमागे फियत्काल मनाक विभुद्धिमावतः फार्मप्रन्यिफेरप्रमचतोपपर्यवे तयापि स लग्प्युपजी- पनेन प्रमच एषेत्राप्रमवस 'नो अपमत्तसंजए' इत्यादिना प्रतिषेधः कृता, 'इहिपच'चि डी-आमापयादि- उक्षणा प्राप्त ऋद्धिप्राप्तस्वहिपरीतोऽधिप्राप्तः, ऋद्धीम प्रामोति प्रथमयो विशिष्टमुत्तरोचरमपूर्णपूर्वार्थप्रतिपादफै युतमवगाहमान श्रुतसामर्थ्यतस्वीप्रतीप्रतरशुममावनामधिरोहन अप्रमत्तः सन् , उक्त प-"अवगाहते च स श्रुतज- लपि प्राप्नोति चाषधिज्ञानम् । मानसपर्याय पा ज्ञान कोठादियुद्धीर्षा ॥१॥ चारणयक्रियसर्वोपधिताधा पाऽपि उम्धयस्तस्स । प्रादुर्भयन्ति गुणतो पलानि या मानसादीनि ॥ २॥" अत्र 'स' इत्पप्रमचसयता, मानसपर्यायमि ति-मानसा-मनस सम्पधिन पर्याया-पिपया यस्य तन्मानसपर्याय मनःपर्यायज्ञानमित्यर्थः, कोष्ठादियुद्धीर्षा इत्यत्रादिशुदात् पदानुसारिषीजपरिग्रहः, तिस्रो दि पुरयः परमातिशयरूपाः प्रवचने प्रतिपायन्ते, सपया- कोटपुदि १ पदानुसारिपुद्धिः २ वीजवुद्धि ३ म, तत्र फोष्ठक इस धान्य या पुखिराचार्यमुखादिनिर्गती सदक- स्थानौ च सूत्रापी धारयति न किमपि तयोः कालान्तरे गलति सा फोटबुद्धिः १, या पुनरेकमपि सूत्रपदमवधार्य पमथुतमपि तदवस्पमेष श्रुतमयगाहते सा पदानुसारिणी २, या पुनरेफमर्थपद तथाविधमनुसृत्य शेषमश्रुतमपि पघापस्थित प्रमूतमधमवगाहते सा पीजवुद्धिः ३, सा प सर्वोत्तमप्रकर्पप्राप्ता भगवतां गणमृता, वे हि उत्पादा- दिपदप्रयमयधार्य सफलमपि द्वादशाक्षात्मक प्रयचनममिसूत्रयन्ति, तथा धारणाम क्रिम प सोपध्यम तापम पारणक्रियसयौपषिता, सत्र घरण-मन सद्विद्यते येषां ते चारणाः 'ज्योत्स्नादिम्पोऽणि ति मत्वर्षीयोऽण् प्रत्यय तत्र गमनमन्येपामपि मुनीनां वियते ततो विशेपणान्यपानुपपस्या परममिह पिशिष्ट गमनमभिरपते, मत एप पातिमायने मस्यीयो, यया रूपवती कन्या इसत्र, ततोऽयम-मसिधायिचरणसमर्यामारणार, मार प माष्प- छत सकतमाप्पटीकायो "अतिशयधरणाधारणा!, अतिशयगमनादित्यर्थः," ते च [ते] विपिघा-महाधारणाः पिपाचारणाम, तत्र ये चारित्रतपोषिशेषप्रमाषतः समुतगमनपिपयलपिविशेपाने जहाचारणा, ये पुनर्विधाव- शतः समुत्पन्नगमनलगभ्यविशयाने बियाचारणार, बहाधारणाध रुचकपरहीपं यावत् गन्तु समर्याः पिपाचारणा नन्दीपर, तत्र जलाधारणा पत्र कुत्रापि गन्तुमिच्छषस्तत्र रयिकरानपि निधीकृत्य गम्छन्ति, मिपाचारणास्त्वेव मेष, जवाचारमय रुचकपरदीप गम्छन् एकेनेषोत्पातेन गच्छति, प्रतिनिवर्तमानस्त्वेकेनोत्पातेन नन्दीचरमायाति द्वितीयेन स्वस्थान, यदि पुनमशिन्सर जिगमिपुस्तर्हि प्रयमेनैपोत्पातेन पण्डकवनमषिरोहति प्रतिनिषर्तमानस्तु प्रयमेनोत्पातेन नन्दनपनमागच्छति द्वितीयेन खस्थानमिति, जदाचारिणो हि चारित्रातिशयप्रमावतो मपन्ति, ततो उम्प्युपजीयने औत्सुक्यमायतः प्रमावसम्भवाचारित्रातिशयनिनधना लब्धिः परिहीयते, ततः प्रतिनियर्च मानो साम्यामुत्पादाम्या समुषमायाति, विधाचारणः पुनः प्रथमेनोत्पातेन मानुपोचर पर्वत गच्छति द्वितीयेन तु नन्दीपर, प्रतिनियमानस्त्वेकेनेपोत्पातेन स्वस्थानमायातीसि, तपा स एवोकै गच्छन् प्रथमोत्पातेन नन्दनवनं गति द्वितीयेनोत्पातेन पपरफपनं, प्रतिनिपर्चमानस्स्वेकेनेषोत्पातेन सस्थानमायातीति, षियापारणो पिपाष तो मपति, पिया प परिसीस्यमाना स्टा स्फुटतरोपजायते, यतः प्रतिनिपर्वमानस्य शफ्सविषयसम्मयादेके- नोत्पातेन खस्थानागमनमिति, उक प-"मासयघरणसमस्या अपाविवाहि धारणा मुणमो। जषादि जाद पढमो नीस फाउ रषिकरेषि ॥ १ ॥ एगुप्पारण गयो रुपगवरमि उ सो परिनियत्तो। पिइपण नदिस्सरमिह तो पर ताण ॥२॥ पहमेण परगयम विपउप्पारण नदण एए । तइउप्पारण तमो यह जंधाधारणो पर ॥३॥ परमेण माणुसोचरनग स नदिस्सर त पिइएण । पर सो साएण फयचेश्यपदणो यहां ॥ ४ ॥ पठमेण नदणपणे विमलप्पारण परगषणमि । एर इह वारण जो विजापारणो होइ ॥ ५॥" तथा सर्व-पिता दिफमौपष यस्य स सोपधा, किमुक मपति ? यस्स मूत्र पिट् श्रेष्मा शरीरमलो पा रोगोपशमसमयों मवति स सपापघा, आदिशदादामपापम्पादिलग्धिपरिग्रहा, एताब प्रदीरप्रमत्तः सन् प्राप्य पमात् प्रमत्तो मवति, तेनै- पर प्रयोजन तत उक्तम्-'इहिपत्तपमचसजयेत्यादि, मार-मनुम्पसाहारकवरीरमित्युक्के साम-दमनुष्यस्य नाहारफशरीरमित्यवसीयते ततः करमादुच्यते-'नो अमणुस्साहारगसरीरे' इत्यादि , निरर्षकत्वात् , उच्यते, रह त्रिपिधा विनेयाः, तपपा-उद्घटितज्ञा मध्यमयुदयः प्रपमितज्ञाम, तत्र ये उघटितत्रा मध्यमबुद्धयो मा से पपोत सामग्रंमपषुप्यन्ते, ये पुनरपाप्यम्युस्पनत्वात् न यपोकसामावगमकुशलास्ते प्रपश्चितमेवावगन्तुमीयते नान्यथा, ततस्तेषामनुप्रहाय सामर्यलयसापि विपक्षनिपेषखाभिमान, महीयांसो हि परमकरुप्यापरीतत्वात् अवि- श्रेषेण सर्वेपामनुमाप प्रवर्तन्ते, ततो न कमिहोप', 'जहण्नेणं वसूला रसणी' इति आहारकरीरस अपम्पतोऊ- पगाहना देशोना-फिचिना रमिर-हस्तः तपाविषप्रयनमापतः प्रारम्मसमयेऽपि तसा एतावत्या एप मायात् । तदेयमुक्कान्पाहारकशरीरस्य विधिसस्पानावगाहनामानानि, सम्प्रति तेजसख तान्यनिधित्सुराह- पगसरीरे णे मंते ! कतिविघे ५० १, गो० ! पंचविहे पं०, ०-एगिदिययगसरीरे बाप पंचिंदियतेपगसरीरे, एगिदियोयगसरीरे ण मंने ! काविषे पं० १, गो! पंचविधे पं०, ०-पुढविकाइय० आष नणस्सइकाइयपगिदि- पसरीरे, एष जहा ओरालियसरीरस्स मैदो मणिको तहा तेयगस्सवि बाघ परिदियार्ण । पंचिंदियतेयगसरीरे में मवे ! कतिविधे १०१, गो० ! पबिहे पं०, १०-नेरइयतेयगसरीरे आप देखतेपगसरीरे, नेइयाणं दुगवो मेदो माणिवतो, बा घेउवियसरीरे । परिदियतिरिक्खजोषियाचं मनसाण य जहा ओरालियसरीरे मेवो माणितो तहा मामिययो । देवाण बहा घेउडियसरीरमेदो माणितो वहा भाषियो, जाप सबसिदेवति । सेयगसरीरे णे मैले । किसठिए पं०१, गो० ! गावासठाणसंठिए पं०, एगिदियोमगसरीरे मे मैते ! किसठिए पष्णते?, गो ! जाणासंठाणसठिए पं०, पुट- पिकाइपएनिदियतेपगसरीरेणं मते ! किसठिए पं०१, गो०! मसूरदर्सठामसंठिते पं०, एवं बोरालियर्सठरणाणुसर रेण माणितई जाप परिदियाणवि, नेरायाणं भंते ! तेयगसरीरे किंसठिए पं०१, गो० जद पेटपियसरीरे, पचिंदिर विरिषखजोणियाम मसाणं जहा एतसि घेय ओरालियन्ति, देषाम मंते ! किंसठिवे सेयगसरीरे ५०१, गो० ! जहा देउविपस्स बाव अणुचरोक्वाइपधि । (सूर्ब २७४) । पीपस्स में मैस ! मारणतियसमग्पारणे समोहयस्स तेयासरीरस्स फेमहारिया सरीरोगारणा पं० १, गो० ! सरीरपमाणमेचा विसंमपावलेण आयामेग बह० अंगुलस्स असं० उक्को. सोगताओ लोगत, एगिदियस्स गं मते ! मारणंतियसमग्याएण समोरयस्स वेयासरीरस्स केमहालिया सरीरो० १, गो० ॥ एवं चम, चाप पुदवि० बाउ० सेउ० पाउ० षणप्फाकाइयस्स, बेइदियस्स मते ! मारणतियसम० समो० वेयासरीररस फेमहा० १, गो० । सरीरप्पमाणमेचा विरखंमपाइलेणं आयामेणं बा० अंगुलस्स असंखे० उदो० तिरि- पलोगाओ लोगते, पर्ष जाप परिदियस्स, नेदपस्स णं मते ! मार० समु० समो० तेयासरीरस्स फेमहा० १, गो० ! सरीरप्पमाणमेत्ता विक्संमयाइछेणं आयामेणं जर० साठिरेक योपमसहस्स उद्यो० अघे जाव अहेसचमा पुढषी विरिये जाप सर्वसरमणे समरे उहं बाप परमपणे पुरखरिणीवो, पेषिदियतिरिक्खयोपियस्स 4 मेवे ! मार० सम० समो० खेयासरीरस्स य केमरा• ?, गो. 'बाईदियसरीरस्स, ममुस्सस्स ण मंते ! मार० समु० समो० वेयासरीरस्स फेम हा० १, गो० समयसेवाओ सोगतो, असुरकुमारस्स प मेवे ! मारणतियसमग्पारण समोहयस्स सेया० म० १, गो.! सरीरप्पमाणमेचा विरसमपाइलेमं थायामेण वह मंगुलस्त बसखे उफो० अघे भाव दबाए पुटपीए रिहिछे घरमंते तिरिय जाप सपसरमणसमुदस्स पाहिरिच्छे वेश्यले उहं भाव इसीपम्मारा पुढषी, एवं जाव पणियामारवेषगसरीरस्स, धाममंदरजोइसिपसोहम्मीसाणगा य एवं व, सर्ग:मारदेवस्स ण मेवे ! मारणतियसमग्पाएगे समोरयस्स यासरीरस्स केमहालि ?, गो ! सरीरप्पमाणमेचा विपसमबारटेण आपामेषं जा० अगु० असं० उपो० मषे जाप मापातामार्ण दोषे विभागे, विरिप पाय सर्पचरमणे सारे उद्याप अनुमो कप्पो, एवं माप सास्सारदेवस्स भभुमो कप्पी भाग यदेवस्स मंते ! मार० समु० समो० तेपास० फेम० १, गो० ! सरीरप्पमाणमेचा विक्खममारलेणं आयामेणं जह० अंगु० असे० उदो० जाव अपोलोश्यगामा, तिरिय जाव मम्सखेचे उट्ट आप अनुओ कप्पो, एवं बाप आरणदेषस्स अशुअदेवस्स एवं पेय, पवरे उतुं जाप समाई विमाणात, गेषिजगदेवस्स में मते ! मारणतियसमु० समो० तेयग० म०, गो० ! तरीरपमाणमेचा विषखमपारल्लेग बापामेणं बह० विमाहरसेठीतो उपो० जाव अहोठोइयगामा ति रिस नाव मसखेचे उई जाव समावि विमाणाति, अणुधरोपवाइयस्सवि एवं घेष । कम्मगसरीरे से मते ! फतिविधे 4०१, गो० ! पंपविधे पं० १०-एगिदियकम्मगसरीरे बाप पंधिदिय० य, एवं बरेष तेयगसरीरस्स मेदो संठा ओगाहमा य मणिवा वरेप निरपसेसं भालित बाग अणुचरोक्वाश्यचि (सूत्र २७५) 'सेमगसरीरे ण मते । इसादि, पर तेजसचरीर सर्षेपामवश्य भपति ततो यथा एफदित्रिचतुरिन्द्रियगत औदारिफशरीरभेदो मणिततया पतुरिन्द्रियान् याषत् तैजसरीरभेदोऽपि वक्तव्या, पञ्चेन्द्रियतेजसशरीरचिन्ताया चतुर्विधै पञ्चेन्द्रियतैजसञ्चरीरं, नेरयिकतिर्यग्मनुष्यदेपमेदात्, तत्र नैरपिफतेजसञ्चरीरचिन्तायो यथा प्राय पैक्रिय- शरीरे पर्याप्सापासविपयतया द्विगतो मेद उक्तस्तथाऽत्रापि पफष्यः, स चैव-जा नेण्यपचिंदियतेयगसरीरे | फि रयणप्पमापुढपिनेरायपपिवियतेयगसरीरे आप किं बहेसत्तमापुढपिनेरश्यपचिंदिसतेयगसरीरे १, गो०! रय- णप्पभापुडपिनेरइयपं०तेयगसरीरेपि जाप महेसमापुढषिनेरइयप०तेयगसरीरेषि, जा रयणप्पमापुदविनेरदयपर्षि दियतेयगसरीरे किं पनचगरयणप्पमे सादि, पञ्चेन्द्रियतिर्यग्योनिकानां मनुष्याणां च यया प्रागौदारिकशरीरमेद उफसपा अत्रापि पचम्पा, स चैयम्-'तिरिक्खजोणियपपिंदियतेयगसरीरे णं मते ! कहषिहे पण्णचे?' इत्यादि, देपाना यथा पैफियशरीरभेद उक्तवथा भणितम्या, स चैषम्-'जइ देवपचिंदियतेयगसरीरे किं भषणषासिदेषप पिंन्तेयगसरीरे' इस्पादि, यायत्सर्वार्थसिद्धदेवसूत्र । उक्को मेदः, सम्प्रति सस्थानप्रतिपादनापमाह-'तेयगसरीरे ण मते ! फिसठिए प० इत्यादि, सुगम, इह जीवप्रदेशानुरोधि सैजस शरीर ततो पदेष तयाँ २ योनायौदा- रिकवरीरानुरोधेन यक्रियशरीरानुरोधेन च जीषप्रदेशानां संस्थान तदेष तैजसनरीरसापि इति प्रागुकमेफद्वित्रिचतु- रिन्द्रियविर्यपधेन्द्रियमनुप्पगतमौदारिकसस्थान नैरयिफदेवेषु वैक्रियसंस्थानमतिदिष्टमिति । गत सस्थानमधुना मय- गाहनामानमाह-'जीवस्स ग मते ! इत्यादि, जीपख नैरयिफत्वादिषिक्षेपणाविवक्षायां सामान्यत संसारिणो णमिति याफ्यालकारे मारणान्तिफसमुद्घातेन पक्ष्यमाणलक्षणेन समवहतस्प सतः 'केमहालिया' इति फिमहती फिप्रमाणमहत्या शरीरावगाहना ?, शरीरमीदारिकादिकमप्यसि तत आह-तेजसशरीरस्य, प्रशसा , भगयानाह- शरीरप्रमाणमात्रा विष्फम्मपाहत्येन, यिष्कम्मच पाइल्य च विष्कम्मवाहल्यं समाहारो इन्द्रसेन, विष्फम्मेन माह- ल्येन घेपर्षः, सम विष्फम्म उदरादिविस्तारः पाहस्यमुरम्पृष्ठस्यूलता मायामो देर्पा, तत्रामामेन जघन्यतोऽजल- स्पासोयमाग -अलास यमागप्रमाणा, इय च एफेन्द्रियस्मैकेन्द्रियेवसासनमुत्पपमानस द्रष्टग्मा, उत्तपतो लोकान्तात् लोफान्सः, किमुक्त मवति !-अपोलोकान्सादारम्प याष लोकान्त अईलोकान्तादारभ्य याषदयो- लोकान्तज्ञापत्प्रमाण इति, इमं च सूक्ष्मस्य पादरस्य या एकेन्द्रियस येदितम्या, न शेपस्यासम्मवात्, एफेन्द्रिया हि सुस्मा यादराम यथायोग समवेऽपि लोके वर्धन्ते नशेपासतो यदा सूक्ष्मो यादरो वा एफेन्द्रियोऽधोलोके पर्तमान ऊर्वलोकान्ते सूक्ष्मतया पादरतया पोत्पतुमिच्छति कईलोकान्ते वा मर्चमानः सूक्ष्मो मादरो वा अघो- लोकान्ते सूक्ष्मतया पापरतया पोत्पत्स्यते तदा तस मारणान्तिफसमुद्घातेन समवहतस्स ययोकप्रमाणा तेजस शरीरायगाइना मवति, एतेन पृथिव्यप्तेजोवायुपनस्पतिसूत्राण्यपि माषितानिद्रष्टम्यानि, तपाहि-सूक्ष्मपृथिषीफायि कोऽघोलोफे ऊईसोफे पा वर्तमानो यदा सूक्ष्मपृपिपीकायिकादितया पादरवायुकायिकतया पा कईलोके अघो लोके या समुत्पचुमिन्छति तदा भवति तस्स मारणान्तिफसमुद्घातेन समवहतमोत्कर्पतो लोकान्तात् लोफान्त याषत् तेजसचरीरावगाहना, एषमफायिकादिष्यपि मान्य, वीन्द्रियसूत्रे मायामेन जपन्यतोऽहुलासयेयमागप्र- माणा यदा गपयोप्तो शीन्द्रियोऽहलासधेयमागप्रमाणीदारिफश्वरीरः खप्रत्यासनप्रदेशे एकेन्द्रियादितयोत्पद्यते तदा अयसेया, अषषा यमिन् शरीरे स्थितः सन् मारणान्तिकसमुद्घात करोति तस्मात् शरीरात् मारणान्तिकसमुद्धात- पश्चात् पहिर्षिनिर्गततेजसशरीरसायामयिफम्मयिस्तारैरपगाहना चिन्सते न तत् शरीरसहितस, अन्यया मपनप- सादेयेबपन्यसोझुलासयमागत्य पश्यते तद्विरूप्येत, भवनपत्यादिशरीराणां सप्तादिहस्त्र प्रमाणत्यात्, ततो महा- नयोऽपि हीन्द्रियो या सप्रसासनदेशे एकेन्द्रियतयोत्पद्यते सदाप्यङ्गलासवेयभागप्रमाणा पेदितम्या, उत्कर्पत- वर्यग्लोकाडोफान्ता, फिमुक्त भपति :-तिर्यग्लोकादघोलोकान्तो कईलोकान्तो वा याषता मपति तावत्प्रमाणा न्यपः, कपमेतायत्प्रमाणेति चेत्, उच्यते, ह हीन्द्रिया एकेन्द्रियेष्यप्युत्पद्यन्ते, एकेन्द्रियाच सफललोकव्यापिन , तो यदा तिर्यग्लोकस्थितो दीन्द्रिय कईलोकान्ते अमोनोफान्ते वा एफेन्द्रियतया समुत्पद्यते सदा मवति तस्स रणान्तिकसमुपातसमयइसस्प ययोकप्रमाणा तैजसशरीरावगाहना, तिर्यग्लोकमहर्ण च प्रायस्पा विर्यग्लोफ स्थानमिति कृतमन्यया मधोलोकैफदेशेऽप्यपोलौकिकमामादौ उ लोकैकदेशेऽपि पण्डफवनादौ द्वीन्द्रियः सम्म- नीति तदपेक्षयाऽतिरिकाऽपि तैजसघरीराषगाहना द्रष्टम्या, एष त्रिचतुरिन्द्रिपसूत्रे अपि माषनीये । नैरयिफसूत्रे यामेन जपन्यसो यत्सातिरेक योजनसहस्रमुफ तदेव परिमापनीयम्पा पलयामुखादयश्चत्वारः पातालफ- नाः लषयोजनापगाहायोजनसास्रवाहपठिकरिफा , तेपामधत्रिमागो षायुपरिपूर्ण उपरितननिमाग उदकपरि- गो मध्यसिमागो पायूदफयोकत्सरणापसरमधर्मा, तत्र यदा फमित्सीमन्तकाविषु नरकेन्द्रकेपु वत्मानो नैरयिक तालकलशप्रसासनपर्ची घ सायुम्भयास्य पातालकलमकुम योजनसहसमाहल्य मिरवा पाप्ताठकलशमध्ये तीये तृतीये षा त्रिमागे मत्स्स तयोत्पयते तदा मपति सातिरेकपोषनसासमाना नैरपिकस मारनान्तिकसम- द्घातसमवहतस जघन्या सैजसशरीराषगाहना, उत्कर्पतो यावदधः सप्तमपथिवी तिर्यक यापत्स्वयम्भूरमणसमुद्र- पर्यन्त कड़े यापत्पण्डफषने पुष्करिण्यस्वाषद् प्रटन्या, किमुफ मपति ?-अधः सप्तमपिन्या आरभ्य तिर्यग् यावत् सपम्भूरमणपर्पन्त कई यावत् पण्डकवनपुष्करिण्यस्खापत्प्रमाणा, एतापती घ सदा लम्यते यदाऽयः ससमपि- पीनारफ खयम्मूरमणसमुद्रपर्यन्ते मत्स्यतयोत्पपते पण्डफषने पुष्फरिणीपु चेति, सिर्यक्रपञ्चेन्द्रियस्योत्कर्पततिर्य- ग्लोकालोकान्सोऽत्रापि मापना वीन्द्रियपत्कर्चव्या, तिर्यछपञ्चेन्द्रियस्सैकेन्द्रियेपूत्पादसम्मपात् । मनुष्यस्पोत्कर्पतः समयषेधात्, समयप्रधान क्षेत्रं समयक्षेत्र मयूरग्यसफादित्यान्मप्यपदलोपी समासः, यस्मिन् अढतृतीयद्वीपप्रमाणे सूर्यादिफ्रियान्यास समयो नाम कालद्रम्पमसि तत्समयक्षेत्र मानुपक्षेत्रमिति मायस्वस्मात् , यापवध कई या| लोकान्तस्त्रायत्प्रमाणा, मनुप्यस्याप्येफेन्द्रियेपूत्पादसम्मपात्, समयक्षेत्रग्रहण समयक्षेत्रावन्यत्र मनुष्यजन्मनः सहर- णस चासम्मपेनातिरिकाया अवगाहनाया मसम्मवात् । असुरकुमारादिस्खनितकुमारपर्यवसानभवनपतिन्यन्तरज्यो- तिप्कसौधर्मेशानदेवानां जघन्यतोहुलासोपभागः, कपमिति चेत्, उम्पते, एसे मेकेन्द्रियेपूत्पधन्ते ततो यदा ते १ ययाणे मायामेर्ण जहमेणं वेरेग गोयणसहस्स, कह ! नरकासुरूत्य पावान्य मिधा मच्छेसु पावालामो वा मध्ठस्स नरगेमु पयपत्रमाणस्स, मम्मे हम्यापमवे नरकाणी योजनसहन, कथ', सीमन्तको नाम नरफा सर्वोपरिवर्ती वजमयो योजनसहस्र बाहुस्पाय तो मोमनसासमपगाम वन पे नारका मत्स्मा मपितुकामाख ववासमं समृद्मावं गवारान सहस्र लभवे ॥ (मीहरि वृत्तौ) खाभरणेप्यावादिषु ण्डलादिपु मा ये मणयः पनरागादयस्पु गृदा मूछितास्तदयेपसायिनोप्पेष शरीरस्येप्या- मरणाविपु पपिपीकायिफत्वेनोत्पद्यन्ते तदा मषति जघन्मवोजलासझेयभागप्रमाणा तैजसशरीराषगाहना, अन्ये त्वन्यपान मापनिका कुर्वन्ति, सा च नातिसिष्टेति न लिखिता न च पिता, 'कुमार्ग न हि तित्सः, पुनस्त्रमनु- पापप्तीति न्यायानुसरणात् , उत्कर्पतो यापदधस्तृतीयसाः पृपिम्या अघखनभरमान्त तिर्यक यापत्स्वयम्भूरमण- समुद्रस्य पालो पेविकान्त का यावत् ईपत्याग्मारा पृथिवी तापत् द्रष्टव्या, कपमिति चेत्, उम्यते, यदा मपन- पत्यादिको देवस्तृतीयस्खाः पूपिन्या अघस्वन घरमान्त यावत् कुतधित्प्रयोजनपशाद् गतो मयति, तत्र घ गतः सन् फयमपि खापुःश्यान्मृत्वा तिर्यक खयम्मरममसमुद्रयामवेदिकान्ते यदिया पत्याग्मारामिषपूथिवीपर्यन्ते राषिषीकायिकतपोत्पद्यते तदा भवस्पुत्कर्पतो यपोक्का तथा तैजसशरीरावगाहना, सनत्कुमारदेवस्यापि जपन्यतोऽ मुलास यमागप्रमाणा तैजसशरीरावगाहना, फसमिति चेत्, उच्यते, यह सनत्कुमारादय पफेन्द्रियेषु विकलेन्द्रि- पेपु षा नोत्पद्यन्ते, तथा मयखामान्यात् , किन्तु निर्यफ्पञ्चेन्द्रियेषु मनुष्पेषु पा, ततो यदा मन्दरादिपुष्करिण्यादिषु १६ तु पूम्याः खस्वेव मावार्य अमिवर्णयति ययोपपावपेक्षागवजीवप्रवेशापेमपा एवतुच्यते, सः 1, मो तदुपपावक्षेत्रमा वा रविफमपाइस्यायोगास, ब सत्र गतोऽपि वत्र सपावमपिकल तबाहारको तपा माति पाविष्कमबाहम बोपसात्म सारमना पत्र म सेठो भवतीति, अर्थ व सामरणापापुत्सयमान पर द्रष्टव्य इति ॥ (मीहरि० मृत्ती) जगपगार फुर्पता समवायुधियात् तत्रैव सप्रसासने देशे मत्सवयोत्पधन्ते तदा महुलासझेयमागप्रमाणा द्रष्टव्या, अपया पूर्वसम्वन्धिनी मनुष्यस्त्रिय मनुष्येणोपमुक्कामुपलभ्य गाळानुरागादिदागस परिषजते परिषज्य प तदया- प्यप्रदेशे खापार्य प्रषिप्य काल कृत्वा सस्था पर गर्ने पुरुपपीजे समुत्पयते तदा उभ्यते, उत्कर्षसोऽधः पातालक- उद्यानां छक्षपोजनप्रमाणावगाहानां द्विसीयत्रिमाग यावत् तियेंगू सारत् स्वयम्मरमणसमुद्रपर्यन्त ऊड़े यापदच्युतक- लस्वापदपगन्तम्या, फयमिति चेत्, उच्यते, ह सनस्कुमारादिदेवानामन्यदेयनिश्रया अच्युतफल्प यावद् गमन मपसि, न प तत्र पाप्यादिषु मत्सादयः सन्ति तत इह तिर्यग्मनुष्येपूपचय, तत्र यदा सनत्कुमारदेयोऽन्यदेव निमया अच्युतकरूप गतो मपति तत्र घ गतः सन् खायुःक्षयात्काल कृता तिर्यक् वयसूरमणपर्यन्ते यदियाऽधः पातालकलानां द्वितीयत्रिमागे धावफयोकत्सरपापसरणमापिनि मत्स्यादितयोत्पद्यते तदा मपति तस्य तियेगधो पा पपोकामेण तेजसशरीरावगाहनेसि, एर्ष जाप सहस्सारदेवस्स'चि एव-सनत्कुमारदेषगतेन प्रकारेण जप- न्यत नकर्पतम जसशरीरापगाहना तापाच्या यायत्सहस्रारदेवेन्या, भावना[ऽपि सर्वत्रापि समाना, आनतदेय- सापि जघन्यतोऽमुसवेपमागप्रमाणा तेजसथरीरावगाहना, नन्यानतादयो देषा मनुष्येम्वेवोत्पयन्ते मनुष्याय मनुप्यक्षेत्र एपेति कपमाछासनेयमागप्रमाणा ?, उन्यते, इह पूर्वसम्बन्धिनी मनुष्यस्त्रियमन्येन मनुषेणोपमुक्का- मानतदेषः फमनाप्पपधिन्नानत उपलभ्यासतमुस्फुसया विपरीतसमाषत्वात् सत्वचरितपेचिश्यात् कर्मगतेरपिन्स- स्यात् फाममलिनत्वाय, उक्त प-"सत्त्वानां परित चित्र, विपित्रा कर्मणां गति । मलिनत्व च कामाना, तिः पर्यन्तदारुणा ॥१॥” इति, गाळानुरागाविद्यागस नकुलोपगृह तां परिष्यज्य तदवाभ्यप्रदेश खापाय प्रक्षिप्यातीय मन्छित सायुषयास् काल मृत्या या तस्या एष गर्ने मनुप्पपीजे मनुष्यत्वेनोस्पद्यते, मनुम्यषीज च जघन्यतोऽन्तर्मुहर्चमुत्कर्पतो द्वादश मुहर्सान् यापदवसिष्ठति, उक्त च-"मणुस्सपीए ण भते ! फालतो फेषपिर होर ?, गो० ! जह० असो० उकोसेणे पारस मुखत्ता" ति, ततो द्वादशमुदाम्यन्तर उपमुको परिष्यज्य मृतस्य तपोत्पत्तिमनुप्यस्येन द्रष्टग्या, उत्कर्पसोऽधो याषदघोलौकिफा प्रामास्तिर्यग् यायन्मनुष्यक्षेत्र कई याषदच्युतः फस्पस्वापदयसेया, कयमिति चेत् , उप्यते, इह यदाऽनतदेषः कस्याप्यन्यस्य देवस निमया मयुसकल्प गतो मपति, स प तत्र गतः सन् फाउं त्यायोगौकिकमामेषु यदिवा मनुप्पक्षेत्रपर्यन्ते मनुष्यत्वेनोत्पद्यते तदा लम्यते, एवं प्राणतारणाप्युतफरसदेवानामपि मापनीय, तया पाह-एष जाप आरमदेवस्स, मधुयदेवस्स एवं पेप, नवरं उह जाप सयाइ विमामाई' इति, अच्युतदेयसापि जघन्यतः उत्कर्पतम तैजसशरीरावगाहना परमेव- एपप्रमाणेप, पर सूत्रपाठे 'उहं जार सयाइ विमाणाई' इति पकर्म, नतु 'नह जाम मडगो कप्पो इति, मयु- तदेवो हि यदा चिन्सते तदा फपमुझे यापदप्युत कल्प इति घटते ?, तस तत्र विपमानत्वात्, केपसमप्मुतदे- पोऽपि कदाचिाई समिमानपर्यन्तं यावद् गति तत्र गतः सन् काठमपि करोति तत सकम्-'म जान सयाई यिमामाई' इति, अवेयकानुत्तरमुरा भगवन्दनादिकमपि तत्रस्था एष फुर्षन्ति तत इहागमनासम्मवात् नालासोयमागप्रमाणता न लभ्यते, किन्तु यदा वैतापगसामु विघाघरयेणिपूत्पधन्ते तदा ससानावारम्याघो यावविधाघरणमस्वायत्प्रमाणा जपन्या तेजसशरीरावगाहना, मतोऽपि मध्ये जपायसराया असम्भवास् , उत्कृटा यापदघोगकिफा प्रामावतोऽप्यष उत्पादासम्भवात् , तिर्यग्याषन्मनुप्यक्षेत्रपर्यन्तस्ततः पर तिर्यगप्पुत्पावामावात् , यपि हि पिघाघरा पियापर्यष नन्दीपर याय गच्छन्ति अर्याक सम्मोगमपि कुर्वन्ति तथापि मनुष्यक्षेत्रात् परसो गर्भे मनुप्येषु नोत्पधन्ते तसविर्यग्याषत् मनुष्यधेत्रमित्युक । सदेवमुक्तानि तेजसशरीरस्य विधिसस्थानापगाहना- मानानि, सम्प्रति फार्मणस्य वसम्यानि, फार्मण प तैजससहाविनामावि सैजसपम जीयप्रदेशानुरोघि सस्थान ततो ययैप वैजसरीरखोकानि सयैष कार्मणस्यापि पक्कग्यानि, तथा चाह–'एष जहेच सेयगसरीरस्स मेदो सठाण- मोगाइमा य मणिता सहेप निरपसेस माणितष जाप अणुचरोषवाइयोंचि ॥ उकानि पञ्चानामपि शरीराणां विधि- सस्थानायगाइनामानानि, सम्प्रति पुलपयनमाह- बोरालियसरीरस्स मते ! कतिदिति पोग्गला चिति', गोपनिषापारणं छदिसि पापाय पडच सिप तिदिसि सिम पउदिसि सिप पंचदिसिं, पेउवियसरीरस्स ण मते ! फविदिसि पोग्गला विवि ?, गोणियमा छरिसिं, एवं आधारगसरीरस्सपि, तेयाफम्मगार्ण बहा औरालियसरीरस्स ! ओरालियसरीरस्स पं मते । कतिदिसिं पोग्गला उपचि .
संति , पो० । एवं पेष बाप फम्मगसरीरस्स, एव उवचिमति, अवचिति । बस्स ण म ! ओरालियसरीर तस्स पेउपियसरी बस्स पेरिपसरीरं तस्स ओरालियसरीरं ?, गो! बस्स ओरालियसरीरं सस्स घेउधियसरीर सिय अस्थि सिय नत्यि, जस्स घेउरियसरीर वस्स पोरासियसरीरं सिप अषि सिय नत्यि, जस्स ण मते ! बोरालियसरीरं सस्स आहारगसरीरे उस्स आहारगसरीरै उस्स जोरालियसरीर, गो. बस्स मोरालियसरीरे तस्स आहारगसरीरं सिप अत्मि सिप नरिप, जस्स पुण आहारमसरीरे तस्स भोरालिमसरीर पियमा अत्यि, जस्स ग मते ! ओरासियसरीरं तस्स वेयग- सरीर जस्स सेयगसरीर तस्स पोरालियसरीर, गो० ! बस्स ओरालियसरीरं तस्स रोयगसरीरं नियमाअत्यि जस्स पुण उपगसरीरं तस्म ओरालियसरीरं सिर अत्यि सिप पत्वि, एष फम्ममसरीरंपि, जस्स ण मते ! घेउधियसरीरं तस्स आहार- गसरीर जस्स आहारगसरीरे मस्स पठरियसरीरं, गोबस्स उपियसरीरं वस्स पाहारगसरीरं णस्पि, अस्सवि आहारगसरीर वस्सवि वेउशिपसरीरं पत्यि, तेयाफम्मावि वहा ओरालिएण सम तदेव आहारगसरीरेमवि समं तेयाक- म्मगाति पारेपाणि, बस्स णं महे! तेममसरीरं तस्स फम्मगसरीरं बस्स कम्मगसरीरं तस्स रोयगसरीरं?, गो० ! अस्स वेगसरीर वस्स कम्मगसरीर णियमा अत्पि, बस्सवि कम्मगसरीर वस्सपि तेयगसरीर षियमा अत्यि (सूर्य २७६ ) 'जोरालियसरीरस्स ण मते । इसादि, औदारिकशरीरस 'णमिति वाक्यालबारे मदन्त ! 'कादिसिं' इति मम्य रितीया पहुपचने चैफवचन प्रान्चत्वात् , ततोऽपमा-कविम्यो दिग्म्मा समागम सामीपस्ते कर्म- कर्चर्यय प्रयोगः, सय चयनमागच्छन्तीत्यर्पा, मगयानाह-निर्याघातेन-ग्याघातस्सामाषो निर्याघातमन्ययी- मावः 'सेन पा तृतीयाया' इति विफल्पेनाम्बिधानान्नात्राममायः 'छडिसिति पझ्म्यो दिग्भ्यः, फिमुफ मपति ?- या प्रसनाच्या मध्ये पहिर्या व्यवस्सिसस्सौदारिफशरीरिणो नैकापि दिग् बलोकेन म्याहता पर्वते तत्र निा- पाते म्पपस्थितस नियमात् पम्यो दिग्भ्यः पुगलानामागमन, व्याघास-लोफेन प्रतिस्खलन प्रतीस 'सिय तिदिसिंति सात्-कदापिचिसुम्यो दिग्म्यः स्वायतसम्यः स्यात् पञ्चभ्या, कयमिति चेत्, उभ्यते, सूक्ष्मजीपसौ दारिकशरीरिणो यत्रोङ्के लोकाफाश न विद्यते नापि तिर्यक पूर्षदिशि नापि दक्षिणदिशि तस्मिन् सर्वो_प्रतरे आने- यकोणरूपे लोकान्ते भ्यषस्थितस्साघः पमिमोत्तररूपाम्यसिसम्यो दिग्भ्यः पुद्गोपचयः पदिछत्रयसालोफेन म्यासत्यात्, पुनः स एव सूक्ष्मजीव जीवारिफशरीरी पश्चिमां दिशमनुसत्य तिष्ठति तदा पूर्वदिगस्पाधिका जातेति चतसम्यो दिग्भ्यः पुदानामागमन, यदा पुनरधो द्वितीयादिप्रतरे गतः पधिमविशमवलम्म्य तिष्ठति तदा कई- दिगप्यधिफा लम्यते केषला दक्षिणेष दिगलोफेन म्याहतेति पञ्चम्यो दिग्भ्यः पुलानामागमन, पैक्रियशरीरमाहा- रफशरीरं प प्रसनाच्या मध्य एप सम्मपति नान्यत्रेति तयोरपि पुलपयो नियमात् पम्यो दिग्भ्या, तैजसफार्मणे सर्वससारिणां, ततो यपीदारिफस निर्व्याघातेन परम्यो दिग्भ्यो म्यापात प्रतीत्य पुनः स्यात् त्रिदिग्म्या साधतु- दिग्भ्यः स्मात पचदिग्भ्यः वया तैजसकार्मणयोरपि द्रष्टया, यथा चयन या उपघयोऽपचयच पकन्यः, तत्र उप- घय-प्राभूपेन चय अपघयो-हासाभरीरेम्पः पुद्गलानां विघटनमितियापत् । उक्त पुलपयममिदानीं तरी- रसयोगमाह जस्स ण मैते । इत्यादि, यस्यौदारिफ तस्स पैनिय सादखि सामाखि, य औदारिकशरीरी सन् पैफियलम्धिमान् यैक्रियमारम्य तत्र पर्चते सस्पास्ति शेपस्य नास्तीति माय , यस्स पैक्रियशरीर तस्यौदारिकशरीर सादस्ति सानाति, देवनारकाणां पैक्रियशरीरषतामौदारिकशरीर नाति तिर्यग्मनुष्याणां तु वैफियशरीरवताम- स्वीति मायार्पः, आहारकशरीरेणापि सह चिन्तायां यस्यौदारिकशरीरं तस्याहारफशरीरं सादसि स्थानास्ति, य औदारिफशरीरी चतुर्दशपूर्वपर माहारकलब्धिमान् माहारकशरीरमारभ्य वर्तते तस्सास्ति शेपस्य नास्तीत्यर्पः, यस्य पुनराहारफशरीर तस्सौदारिफशरीरं नियमादस्ति, औदारिफशरीरविरहे माहारफलम्धेरप्यसम्भवात् , तेजसशरीरेण सह चिन्तायां यस्यौदारिफशरीर सस्स नियमाचेजसशरीरं, तेजसशरीरपिरहे मौवारिकवरीरासम्मपात्, यस पुन- बैजसशरीरं तस्यौदारिफ स्यादस्ति स्थानाति, देवनैरयिफाणां नास्त्रि तिर्यग्मनुष्याणामस्वीति माषः, एष कार्मण- शरीरेणापि सह चिन्ता फर्सम्या, सैजसकार्मणयोः सहचारित्वात् , सम्प्रति क्रियशरीरस्याहारकशरीरादिमिः सह- संयोगचिन्तां कुर्वन्ना-पस्स ण मते । इत्सादि, यस्य मैक्रियशरीर न तसाहारकशरीर पसाहारकारीर न ' तस पैक्रिपशरीर, समफाठमनयोरेकस्पासम्मवात् , सैजसकार्मणे ययौदारिफशरीरेण सह चिन्तिते तथा वैक्रिय- शरीरेणापि सह चिन्तयितम्ये, आहारफशरीरेणापि सह तथैव, तैजसकार्मणवोस्तु परस्परमपिनामापिस्वात् पस तेजस तम नियमात् कार्मणं यस कार्मण तय नियमास् वैजसम् । गत सयोगद्वारम् , इदानी द्रव्यप्रदेशोमपेरल्प- पहुत्वममिपित्सराह- एवेसिणं मते । ओरालियोउदियाहारगरेपगकम्मगसरीराणं दवट्ठयाए पदेसहयाए दनुपएसहयाते फपरेशहितो अप्पा पा ४१, गो० ! सात्योषा आहारगसरीरा दवहयाते घेउषियसरीरा दाहपाए असंखेजगुप्मा ओरालियसरीरा वध हुमाते असं० तेयाफम्मगसरीरा दोषि तुष्ठा दहयाते अमतगुणा, पदेसट्टयाए सरत्योपा आहारगसरीरा पदे० वेधिप सरीरा पदे० सं० ओरालिपसरीरा पदे० असे० सेपगसरीरा पदे० अर्ण० कम्मगसरीरा पदे० अर्ण०, दवट्ठपदेसहपाते सारपोषा आहारगसरीरा वाहयाते घेउवियसरीरा दवहयाए असं ० बोराठियसरीरा घट्टपाए वसं० ओरालियसरीरेहितो दवद्वपाएरितो बाहारगसरीरा पदेसहयाए भन. उशियसरीरा पदे० असं० ओरालियसरीरा० पदे० असंखेनगुणा याफम्मा दोषि तुला दवट्याए अम० तेयगसरीरा पदे० वर्षवगुणा कम्मगसरीरा पदे० अर्ण० (सूत्र २७७) पते सिगे मैले । ओरालियवेठबिपाहारगोयगकम्मगसरीराण माणियाए ओगारमाए उछोसियाए ओगाहणाए जाण पोसियाए योगाहपाए कतरेशहितो मप्पा या ४१, गो० सपत्थोपा थोरालियसरीरस्स बहपिया बोगारणा, पा कम्मगाम दोहवि तुला अहणिया ओगाणा पिसे घेउपियसरीर स्स बामिया ओगाहणा असे० आहारगसरीरस्स नाणिया ओगाहमा असं०, उकोसियाए वोगाइजाए सबत्योषा आहारगसरीरस्स उकोसिया बोगाणा ओरालियस रीरस्स उकोसिया योगाया संखे० घेउवियसरीरस्स उकोसिया ओगाहगा संखि० तेयाकम्मगाणं दोषि तुम्छा उकोसिया योमारणा बसं०, माण्णुकोसिया बोगाइमा समत्वोवा बोरालिमसरीरस्स जदष्णिया प्रोगाणा चेयाकम्माण दोडवि तुला नाम्निया ओगाहमा विसे० पेठरियसरीरस्स जाष्णिया मोगा. असं० आहारगसरीरस्स जाष्णियाहियो ओगा- हमाहितो तस्स व उफोसिया वोगा. विसे० ओरालियसरीरस्स उस्कोसिया ओगा० संखे० वेउवियसरीरस्स ग उको. सिमा ओगारणा संखियाफम्मगाणं दोहषि मुल्ला नकोसिया भोगाहणा असंखिजगुणा ॥ (सूर्य २७८ ) पण्णव पाए भगवाए एगवीसइम परं समर्थ ॥ २१ ॥ 'एएसि ण मते !' इस्पादि, सर्यस्तोकान्याहारकसरीराणि द्रम्यार्यतया, शरीरमात्रद्रम्यसपया इत्यर्षः, उत्कृष्टप- देऽपि तेषां सहसषक्त्वस प्राप्यमाणत्वात् , 'उकोसेण उ जुगप पुत्चमेचं सहस्साण मिति पचनात् [ उत्कृप्टेन यु युगपत् सहसाणा पृषफ्तमान ] सेम्पोऽपि क्रियश्वरीराणि द्रव्याप्तया असोयगुणानि, सर्पपी नैरयिकाणां वर्षेषां च देवानां कतिपयतिर्यपञ्चेन्द्रियमनुप्यपादरषायुकायिफानां च पैफियशरीरसम्मपात, तेम्पोऽप्यौदारिक सरीराणि इन्पार्वतया भसोयगुणानि, पपिच्यसेजोवायुषनस्पतिद्वित्रिचतुरिन्द्रियविर्यपश्चेन्द्रियमनुम्याणामौदारिक- पुरीरमावात, पिम्पसेजोषायुवनस्पतिशरीराणां च प्रसेकमसोयलोकाकाशप्रदेशप्रमाणत्वात् , सेम्पोऽपि तेजसका- मेणधरीराणि द्रम्पार्पतयाऽनन्तगुणानीति, सामवादरनिगोदजीवानामनम्तानन्तानां प्रसेक वैजनकार्मणशरीरमावार, सस्थाने तु परस्पर तुल्पानि, परस्पराविनामावित्वादेकस्थामावेऽन्यस्याप्पमापात् , प्रदेवार्थचिन्ताया सर्वस्वोकाम्या- हारफशरीराणि सहनश्यपत्वमात्रशरीरप्रदेशानामस्पत्वात्, तेम्मोऽपि वैझियशरीराणि प्रदेशायत्तया असोयगु- पानि, इह ययपि वैक्रियशरीरयोग्यवर्गणाम्प आहारफशरीरवर्गणाः परमाण्वपेक्षया अनन्तगुणावपापि स्तोकामि- पेर्गणाभिराहारकरीरे निप्पयते इसमाप्रत्यादतिप्रमूतानि क्रिपरीवर्गणामिक्रिय उत्कर्पतः सातिरेकलायो जनप्रमाणत्वात् बतिस्त्रोकानि चाहारकशरीराणि सहयपृपफ्त्वेन प्राप्यमाणत्वात् अतिप्रसूतानि पैक्रियशरीराणि असझरेयमेणिगताफाशप्रदेशराशिप्रमाणत्पात् तत उपपपन्वे बाहारकशरीरेभ्यः प्रदेशार्यतया पैक्रियशरीराण्यसो- यगुणानि, तेभ्योऽप्यौदारिफशरीराणि प्रदेशार्यतया असोयगुणानि, असमयकोकाकाशप्रदेशप्रमाणतया तेपां छम्यमानत्वेन तत्मदेशानामविप्रभूतानां सम्मपात्, तेम्पोऽपि तैजसशरीराणि प्रदेशार्पतया अनन्तगुणानि, दम्पा- तयाऽपि तेभ्योपाभनन्तगुणत्वात् , तेभ्योऽपि फार्मणशरीराणि प्रदेशातया अनन्तगुणानि, तैजसपर्गणाम्यः फार्मणपर्गणानां परमाणपपेषयाऽनन्सगुणत्यातू, द्रम्पार्पप्रदेशार्थचिन्तायां 'सघत्पोया बाहारगसरीरा दबठ्याए पेउमिमसरीरा पट्टयाए असेखेज्वगुणा भोरालिपसरीरा दप० असः' इत्यत्र भाषना प्रागुकाऽनुसन्या, तेभ्यो प्रमार्यतयौदारिफशरीरेम्प बाहारकश्चरीराणि प्रदेशार्पतयाऽनन्सगुणानि, औदारिकशरीराणि सर्वसझयाऽप्यसझे- यलोफाकायप्रदेशप्रमाणानि, आहारफशरीरयोग्यवर्गणाया त्वेकेकस्यामप्यभन्पेभ्योऽनन्तगुणाः परमाणय इति, तेभ्यो ऽपि पैफियशरीराणि प्रदेशार्पतया असोयगुणानि, तेम्योऽप्यौवारिकवरीराणि प्रदेशार्यतया असोयगुणानि, अन माषना प्रागेच फूता, तेभ्योऽपि तैजसफार्मणानि यातया अनन्तगुणानि अतिप्रभूतानन्तसझोपेतत्वात् , तेभ्योऽपि तैजसशरीराणि प्रदेशाधतयाऽनन्तगुणानि, अनन्तपरमाण्यात्मिकामिरनन्तामि(वर्गमामिरेकैकस्य तेज- सशरीरस्य निप्पाघत्पात्, तेभ्योऽपि कार्मणशरीराणि प्रदेशार्यतयाऽनन्तगुणानि, अन कारणं प्रागेयोकं । तदेवं पञ्चानामपि शरीराणां द्रन्यप्रदेशोमपैरल्पयात्वमुक्तम्, इदानी जघन्योतटोमयावगाहनाविषयमसपत्यमाह- 'एपसि 'मित्यादि, सर्वरोका औदारिफशरीरस जपन्यावगाहना, महुलास यमागमात्रप्रमाणत्वात् , तेजसफा- मणयोर्जघन्पारगाहना हृयोरपि परस्परं सुल्पा, मौवारिकजपन्यावगाहनातो पिशेपाधिफा, कपमिति चेत्, उच्यते, वह मारणान्तिकसमुपातेन समयहतस्य पूर्ववरीरात् यहहिर्विनिर्गत तैजसरीर तस्खायाममाहल्पविनारे- रपगाइना पिन्सते इत्युक्त प्राक, तत्र यस्मिन् प्रदेचे उत्पत्स्सन्से सोऽपि प्रदेश औदारिफशरीरावगाइनाप्रमितोड़- मुलासययभागप्रमाणो म्पाप्तो यदप्यपान्तरालमतिसोफ तदपि च्याप्समिसौदारिकजपन्यावगाहनावो विशेषा- पिका, ततोऽपि पैक्रियशरीरस जघन्यायगाहना असोयगुणा, अहुलास यमागस्यासपमेदमिन्नत्वात् , वतोऽ- प्याहारकशरीरस अपन्यापगाइनाउसयेयगुणा, देशोनासप्रमाणत्वात्, उत्कृष्टाषगाइनाचिन्तायों सनोका पाहारकसरीरसोत्तराऽवगाहना, हसमाप्रत्मात् , ततोऽप्यावारिफशरीरस उत्कृटायगाइना सझेपगुणा, सातिरे- कयोजनसहमप्रमाणत्वात्, ततोऽपि पैक्रियशरीरसोत्कृष्टापगाइना सोयगुणा, सातिरेफयोजनलक्षमानत्वात् , तेज- सफार्मणयोरुत्कृष्टावगाहना द्वयोरपि परस्पर तुम्पा वैक्रियचरीरोत्कटायगाइनातोऽसोयगुणा, धतुर्दशरज्यात्मक- त्वात्, जघन्मोत्कृष्टायगाइनचिन्तायां आहारफशरीरस्य 'जहणियाहितो ओगाहणाहितो तस्स घेव उफोसिया भोगाहमा पिसेसारिया' इति, देशेन समधिकत्वात् , शेप मुगर्म, अनन्तरमेव माषितत्वात् ॥ इति श्रीमलयगिरि- पिरपितायां प्रमापनाटीकायाफपिचतितममयगाहनासस्थानपद समर्पितम् ॥ २१ ॥ अथ द्वाविंशतितमं क्रियास्य पदं ॥ २२ ॥ तदेष म्यारुपातमेकर्षिचतितम पद, मघुना द्वापिंशतितममारभ्यते, वस्य पायममिसम्पन्धः, शहानन्तरपदे गति- परिणाम निक्षेपरूप शरीरावगाहनादि चिन्तितं, यह तु नारकादिगतिपरिणामेन परिणतानां जीवानां प्राणातिपासा- दिरूपाः क्रियाविशेपाधिन्त्यन्से, तदमादिसूत्रम्- 'कति मते । फिरियायो पम्णवालो, गो० 1 पंच फिरियाओ पग्मचाओ, t०-काश्या १ अहिगरणिया २ पादो सिया ३ पारियावणिया ४ पाणापापकिरिया, काश्या पं मवे । फिरिपा फतिविदा पं०१, गो०! दुविधा ५०, सं०- - अश्वस्यकाइया य दुष्पउपकाश्या य, अहिंगरपिया ण मंते ! फिरिया काविहा प०१, गो० ! दुविधा पं०, ०~- संबोयणादिकरमिया र निश्चयाधिगरणिया य, पादोसिया णं भते ! फिरिया कतिविहा पं० १, गो० ! तिविहा ५०, से..जेणे अपणो या परस्स या वदुमयस्स या असुम मणं संपधारेवि, सेच पादोसिया किरिया, पारिपावणियाण भंते ! फिरिया कतिविता ६०१, गो. सिवि० ५०,०-अप्पणो पा परस्स या तदुमयस्स या अस्सायं घेदन उदीरेवि, सेवं पारिपाणिया किरिया, पाणातिवामकिरिया पं मंते ! कतिविहा प० १, गो! ति० ५०, ६०-बेर्ण अप्पाणं या परं पा सदुमय वा बीविमाओ ववरोइ, से तं पापाइ पायफिरिया (सूत्र २७९) 'काण भैते । फिरियामो पं.' इत्यादि, करणं क्रिया, कर्मबन्धनिषन्धनचेष्टा इत्सः, सा पञ्चषा, तथपा- 'काइया' इत्यादि, घीयते इति फायः-शरीर, फाये मपा कायेन निर्पचा वा फायिकी १, तथा अधिक्रियते-- स्थाप्यते नरकादिप्यात्माऽनेनेति अधिकरण-अनुष्ठानपिशेपो पाप या पस्तु चक्रसकादि तत्र मया तेन का निर्य पा आधिकरणिफी, 'पाउसिया' इति प्रवेपो-मत्सरः फर्मपन्धहेतुरकुशलो जीवपरिणामयिप सर्पः सत्र मषा तेन पा नियंचा स एष या प्रादेपिकी ३, 'पारियापणिया' इति परितापर्न परितापः पीराकरणमित्त तमिन् मपर तेन का निरीचा परितापनमेप या पारितापनिफी ४, 'पाणाइवायकिरिया' इति प्राणा-नन्द्रियादमस्तेपामप्ति- पातो-पिनाशनशिपया प्राणासिपात एव या क्रिया प्राणातिपातक्रिया, तत्र कायिकी दिमेदा, वपपा-अनुप - रतकोयिकी दुष्प्रयुफफायिकी प, उपरतो-देवतः सर्वतो या सायधयोगाद्विरतः नोपरतोऽनुपरता कुतमिदप्यनि- पत्त सर्पः सस्य फायिफी भनुपरवकायिकी क्रियेति पर्चते, स्व प्रतिप्राणिनि वर्चते, इयमविरतस्स पेदितन्या, न देशयिरतस सर्यविरतस्स या, सया तुष्टं प्रयुक-प्रयोगः कायादीनां यस्य स दुष्प्रयुकखस्य कायिकी दुष्प्रयुक्तका- यिफी, इय प्रमचसंयतस्यापि भवति, प्रमचे सति कायदुष्प्रयोगसम्मपात् । आधिफरणिक्यपि द्विमेदा, तद्यथा- सयोजनाधिकरणिकी निर्वनाधिकरणिकी च, तत्र सयोजन-पूर्वनिर्वचिताना हलगरविपकटयत्रायजाना मीलन तदेय ससारसुत्वादाधिकरणिकी सयोजनाधिकरणिकी, इस इलायमानि पूर्वनिर्चितानि संयोजयितुर्मवति, तथा निर्यन-असिशक्तिकुन्ततोमरादीनां मूलतो निप्यादन तदेषाधिकरणिकी निर्वनाधिकरणिकी, पञ्चविषय पा शरीरम्प निम्पादन निर्वनाधिफरणिफी, देहस्सापि दुष्प्रयुक्तस्य संसारपुसिदेतुत्यात् । प्रापिकी भिमेदा, तयया- 'जेण अप्पणो इत्यादि, येन प्रकारेण जीवा आत्मनो वा-खस्स या अन्यस पा-मात्मव्यतिरिकस उमयस्स ना- खपरवक्षणसोपरि अशुम-अकुशल मना-अन्तःकरण प्रधारयति-प्रफर्पण धारयति फरोतीत्यर्थः तेन फारणेन विपयस प्रैपिस्यात् प्रियिषा प्रावपिकी क्रिया, तपाहि-कधित् फसिन् प्रयोजने खयमनुष्ठिते पर्यन्ते विपाफदा रुणे सपचे सति भपियेफादात्मन एवोपरि मकुशल मना सम्प्रचारपति, एवं कमित् परस्य, कश्चित् स्वपरयोरपीति। पारितापनिफ्यपि निषिघा, तपया-'जेण अप्पणो' इत्यादि, येन प्रकारेण कमित् कृतमित् हेतोरविवेकत आत्मन एपासाप्ता-दाखरूपां वेदनामुत्पादयति, फभित्परस कमिन्दुमयस्प, ततः खपरतवुमयमेदात् ममति प्रिया पारितापनिफी क्रिया, माह-एपे सति चाकरणसपोऽनुष्ठानाकरणप्रसङ्गः, यथायोग सपरोमयासातवेदनाहेतृत्वात् तवयुक, पिपाकहितत्वेन चिकित्साफरणवत् लोचफरणादेरसातपेदनाहेतुल्यायोगात् अशक्यसपोऽनुमानप्रतिषेधाप उक्त च-"सो हु तो काययो जेण मणो मगुल न चिंतेइ । जेण न इदियहाणी जेण प जोगा न हायसि ॥१॥' तदेव तपः फर्जन्य येन मनोऽशोमनं न चिन्तयति । येन नेन्द्रियहानिर्येन प योगा न हीयम्से ॥१॥] तया- "कायो न फेपलमय परिपालनीयो, मृष्टै रसैबहुविधैर्ने च खानीयः । चिचेन्द्रियाणि न परन्ति ययोत्पयेप, वश्या नि येन प तथाऽचरितं जिनानाम् ॥१॥” इति, प्राणातिपातक्रियाऽपि त्रिविधा, तद्यथा-'जेण अप्पणो इत्यादि, येन प्रकारेण फमिदवियेकी भैरषप्रपातादिनाऽऽत्मान जीपिता न्यपरोपयति कमित् प्रदेपादिना पर फधि दुभयमपीत्यतः प्राणासिपातक्रियाऽपि प्रिपिघा, मत एष कारणानगपरिकालमरणमपि प्रतिपिर, प्राणातिपात क्रियादोपसम्मपात् । तदेषमुकाः क्रियाः, सम्प्रस्वेताः किमविशेपेण सर्वपो जीपानां सन्ति किं षा नेति जिज्ञा सुरिदमाइ-- पीपा प म । किं सफिरिपा अकिरिया , गो० ! जीया सफिरियापि अफिरियापि, से केगटेणं मवे! एवं पु० जीपा मकिरिमाघि अफिरियापि १. गो० ! जीवा दुविधा ५०, १०-संसारसमापण्णगा प संसारसमाषण्णता य, वत्व में बे से असंसारसमाषणगाते में सिदा, सिद्धा से अकिरिया, सत्य पं थे संसारसमावण्मगा ते दुषिहा पं०, ३०- सेलेसिपरिवष्मगा य असेलेसिपरिव०, वस्य गंज ते सेलेसिप० ते मे अफिरिया, सत्य णजे ते असेलेसिपहि० ते 4 सकिरिया, से वेण्डेणं गो० । एवं पु०-जीषा सकिरियावि अकिरियादि । अति ग मते । जीवाणं पापाषाएणं फिरिया कसति !, ईता गो० ! अत्पि, कर्मिण मंते ! जीवाणं पामाविषाएक किरिया फमति !, गो० ! छम जीष निझाएस, अपि ण मंते ! नेरहयाणे पाणाइवारणं किरिया फलति , गो० ! एवं पेष, एवं बाप निरंतरं घेमामियाणं, अपि प मते । जीवापे मुसावाए किरिया कति , हता! अत्वि, कम्हि ण मंते ! भीमा मुसावारण किरिया कमति, गो० सदसएवं निरंतरे नेरइयाणं जाप येमाभिमाण, अत्यि में मंते । जीवाणं अविभावानेणं किरिया कमति, ता अत्यि, कम्दि में मते ! जीवानं अदिमादाम किरिया कमवि १, गो० ! गपधारणिमेस दम, एवं नरमा निरंतर आप पेमाणियार्म, अत्यिक मते । जीवार्य मेहुमेणं फिरिमा कवि, ईता अत्यि, कमि भंते ! पीराण मेहुगे किरिया कमसि ?, गो• ! रूषेस पा रूपसहगवेमु या दधेसु, एवं नेर० निरं० बाप माणिमा, अत्यि में मते । जीवाणं परिग्गरेर्ण किरिया कमति , ता अत्यि, कम्हि प मते । परिग्गहेणं किरि०१, गो० सपदवेस, एवं नेर बाच वेमाणियाण, एष फोहे मागेण मायाए लोमेण पेक्षेण दोसेमं फलोग बामपसाणेणं पेसुभेण परपरिवापर्ण परतिरपीवे मायामोसेम मिच्छादसमसष्टेणं, ससु जीषा नेरइसमेदेणे माणितवा, निरंतर जाव घेमाणियामंति, एवं अट्ठा रस पसे दरगा १८ (सत्र २८०) 'जीपा ण भते !' रत्यादि सुगम, नयरं 'ससारसमावणगा' इति ससार-चमुर्गतिग्रमणरूप सम्पर-एकीमा पेनापन्नाः ससारसमापनाः ससारसमापन्ना एष संसारसमापन्नकाः, प्राकृतत्वात् खार्थे कप्रत्यया, तद्विपरीता अस सारसमापनफाः, चशम्दी खगतानेकमेदसूचको, तत्र ये अससारसमापन्नकाचे सिवाा, सिद्धाय देहमनोहत्यमाव- तोऽफ्रिया , ये तु ससारसमापसफाखे द्विविधाः-लेशीप्रतिपनका मशैलेशीप्रतिपनकाम, शैलेशी नामायोग्यवस्था ता प्रतिपन्ना लेतीप्रतिपन्नास, सतः पूर्वपत् सार्षिक: फप्रत्यया, शैलेशीप्रतिपन्नकाः, तदुष्यतिरिकाः अशैलेशीन तिपनफा, तर ये शैलेनीप्रतिपनका सूक्ष्मपादरफाययाम्मनोयोगनिरोधादक्रिया, ये स्वचैलेशीप्रतिपलकास्त्रे सयोगित्पात् सक्रिया , 'से एएमटेण मित्याग्रुपसहारवाक्य । तदेव ये सक्रिया ये चाक्रियास्ते उकार, सम्प्रति यया प्राणाविपातक्रिया न भवति तथा दर्शयति-'भरिप म मते ! इसादि, अस्सेवत् , णमिति पाक्यालकारे, भदन्त ! जीवानां प्राणातिपातेन-प्राणातिपाताम्यवसायेन क्रिया सामात् प्राणातिपातक्रिया क्रियते १, फर्मकर्यय योगो, मपतीत्यर्पः, मनातीतनयाभिप्रायात्मकोऽय प्रमा, फतमोऽत्र नयो यमध्यषसाय पृथमिति चेत्, उच्यते, मनु- पुग्नस्तपादि-शास्त्रस्य हिंसापरिणतिकाल एप प्राणातिपातकियोच्यते, पुण्यपापकर्मोपादानानुपादानयोरम्यवसा- यानुरोपित्यात्, न अन्यथा परिमवाविति, मगवानपि । अजस्त्रनयमधिकृत्य प्रत्युचरमाह-हता ! अत्यि' इन्सेति प्रेपणप्रत्यपधारणपिपादेषु, अत्र प्रत्यवधारणे, मस्त्येतत्मामातिपाताज्यवसामेन प्रागातिपातक्रिया भवति, 'परिणामिय पमाण निम्छयमनलयमाणाण' [पारिणामिक प्रमाण निधयमवलम्पयत ] मिसायागममचनस्य स्थितत्वाद्, अमुमेय पधनमभिफसाऽऽश्यकेऽपीर सूत्र प्रावर्बिट-'माया चेव अहिंसा आया हिंसचि निप्छमओ पस' पति, तदेव या प्राणातिपातक्रिया मयति सथोकम् , सम्प्रति कसिन् विपये सा प्राणातिपातक्रिया भय तीसेत्तनिरूपपवि-'कम्हिं ण मते' इत्यादि सुगमम् , नपरं मारणाभ्यवसायो जीषिपयो भपति नाजीयविपयो, योऽपि रम्यादी सादिषुधा मारणाग्यवसायः सोऽपि सर्पोऽयमिति घुमा प्रयञ्जमानत्वात् जीवविपये एव, न खल रम्यादी रज्यादितया परिच्छिन्ने कमिचद्विपय मारणाध्यषसाय विदधाति, ततः प्राणातिपातक्रिया पदसु जीवनि- कायेपूका, एसामेय प्राणातिपातक्रियामुकप्रकारेण नैरपिकादिकं चतुविशतिदण्डकमधिकृत्य चिन्तयति-'अत्यि ण मते' इत्यादि, नपरमेय सूत्रपाठः अपि ण मते । नेपयाण पाणाझाएण किरिया फजा, इता अत्यि, फम्हिण मते ! पाणाइयाएर्ण किरिया फवा?, गोयमा! छम जीवनिकाएसु', एव ताषद् वाच्य यायवैमानिकपि- पर्य सूत्रं । तदेय या प्राणातिपातक्रिया मयति यद्विपया च तत्प्रतिपादित, सम्प्रति एवमेय मुपायावादिविषया- प्यपि सूत्राण्याह-अत्थि ण भवे । मुसायाएण'मित्यादि सुगम, नयर 'फिरिया फब पति ययायोग प्राणाति- पातादिकिया भवतीत्सः, सपा सतोपलापोऽसतय प्ररूपण मृपावादः, सच लोकालोकगतसमस्तपस्तुविपयो- ऽपि पटते, तत उक्त मृपापादसूत्रम्-'सपदधेनु' इति, द्रम्यग्रहणमुपलक्षण तेन पर्यायेप्यपीत्सपि द्रव्पं, सया यासु प्रहीतु धारयितु पा शक्यते तद्विपयमादान मवति न पषिपयमतोऽदत्तादीनसूत्रे 'गहणधारणिधेस देवेर्स' इत्युक्तम् , मैयुनाघ्ययसायोऽपि चित्रपकाष्ठादिकर्मगतेषु रूपेषु रूपसहगतेपु वा च्यादिपु ततो मैथुनसूत्रे उक्त- म्-'रूपेसु या रूपसहगएमु वा इति, वषा परिग्रहः-खसामिमावेन मूर्छा, सा च प्राणिनामविलोमात्सकलप तुषिपयाऽपि प्रादुर्भयति ततः परिप्रसूत्रे उच्चम्-'सबदम' इति, अत एवान्यत्रापि प्रथमप्रत सर्पजीवविषय- मुफ दितीयघरमे सर्यपसुविपये तृतीयचतुर्थे तदेकदेशविपये प्रति, उक्त च-"पठमम्मि सघजीवा पीए चरिमे य सपदपार । सेसा महषया खष्ठ तदेकदेसम्मि नायथा ॥ १॥" क्रोधादयः सुप्रतीता, नपर फलहो-राटिः, मभ्या- स्पान-मसहोपारोपण यपा-अधोरेऽपि चौरस्त्वमपारवारिकेऽपि पारदारिफस्त्यमित्यादि, इदं मृपापादेऽप्यन्त- गेत परमुत्कष्टोऽय दोप इति पृषगुपाप्त, पैशून्प-परोक्षे सतोऽसतो षा दोपसोयाटन, परपरिवादः प्रभूतजन- समक्ष परदोपपिकत्यन, भरतिरती प्रतीसे, इदमेक समुक्ति पापस्थान, 'मायामोसेण मिति माया प मृपा प समा- हारोबा, फत्वे नपुसफत्वमिति 'फीये' इप्ति रखत्य सेन इह समुदायो विषधितो, महाफमवन्धरेतुति मृपापादमायाम्पा पृथगुपाच, 'मिप्यादसणसण'ति मिथ्यावर्षन-मिथ्यात्व तदेव शत्स मिपावर्जनशन तेन, 'अट्ठारस एए दरगा' इति एतेऽनन्तरोदितपदोस्रोपदर्शिताः सर्पसङ्ख्याऽटावक्ष दण्डका भवन्ति । प्रागातिपाता- रीना पापस्थानानामष्टादशत्पात्तदेपमष्टादशमापखानाम्पपिएम जीवानां क्रिया विषयमोपदचिता लाम्प्रतं ताये- पाधिपत्य जीवानामेकपृयक्त्वाम्या कर्मषन्धत्यमुपदिवयिपुराह- जीवेणं मते ! पाणातिषाएणे कति फम्मपगरीयो यति ?, गो० ! सचविहांधए पा अवषिषषधए पा, एवं नेराए जाप निरवर बेमाणिते, भीया मेवे ! पाणाविवाएर्ण कति कम्मपगठीयो पंति !, गो० । सचविहवंधगावि अवविहर्वघ- गापि, नेरहमा णं भंते ! पामाविषाएणं का कम्मपगडीओ पंधति ?, गो० ! सदेवि धाप होजा सधविहवंधगा अहवा सपविहांधगा य अहविहर्षघए य ावा सचविहमघगा य अहयिहांधगा य, एवं मसुरकुमारापि जाप यणियकुमारा पुरविआउसेउवाउचणफलफाइया य, एए सवेवि अहा ओहिया बीवा, अपसेसा अहा नेरदया, एवं ते जीवेगिदियषज्जा विपि तिम्गि मंगा सपत्य माणियवपि, बाप मिच्छादसणसवे, एवं एगचपोहचिया छचीसं दरगा होति। (सूत्र २८१) जीये ण मते ! पाणावरणिम फर्म पंघमाणे कति फिरिए ?, गो०! सिय विकिरिए सिय पउफिरिप सिप पंपकिरिए, एवं नेरइए जाय वेमाणिए, जीवा ण मंते ! णाणावरणिसं पघमाणा कतिकिरिया० १, गो। सिप विकिरिया सिय पठ किरिया सिप पंचफिरियावि, एवं नेरच्या निरंतर जाव पेमाणिया, एवं दरिसणावरणीयं दणिय मोहणिसं आठर्य नाम गोचं अंतराइयं च अवविहकम्मपगडीतो माणितबाओ, एगपोहचिया सोलस दंच्या मवन्ति, जीवे णं भवे ! जीवानो फतिकिरिए ?, गो० ! सिय तिकिरिए सिय घउफिरिए सिय पंचकिरिए सिप अकिरिए, पीवे पं भंते । नेरइयाओ फतिकिरिए ?, गो० ! सिय तिफिरिए सिप धउफ़िरिए सिप अफिरिए, एपं जाप यणियछमाराओ, पुदविकाइयातो याउफाइपातो तेउकाइयावो पाठकाइयवणकाकाइयइंदिपवेदियपउरिदिपपपिदियतिरिक्खजोगियमगुस्सावो नहा जीवाचो, वागमतरजोरसियवेमाणिपातो चहा नेरइसातो, जीवेणे मेवे ! वीहितो कविकिरिए १, गो ! सिय तिकिरिए सिप पजकिरिए सिप पंचकिरिते सिप अकिरिए, जीरे में मंसे । नेरदरहितो कविकिरिए, गो ! सिम विकिरिए सिय पउफिरि सिय अफिरिए, एवं बहेव पठमो दंठतो सहा एसो मितिओ मागितको माय वेमाणियधि, जीवा णं मंत! जीरावो फविफिरिया ?, गो । सिप विफिरियाधि सिय पउफिरियावि सिय पंचफिरियापि सिय अफिरियावि, जीवा ण मंते ! नेण्यावो फति फिरिया, गो! जोव आदिल्लई उसो वहेव माणितो, जाव वेमा गियनि, जीपा ण मते ! जीवेडियो कतिफिरिया, गोविफिरिपापि चउकिरियाषि पंचकिरियापि अकिरियावि, पीला भंते । नेरदपहितो कतिकिरिमा, गोविकिरिया पउफिरिया भकिरिया, असुरछमारेहिलोवि एवं पेर बाव येमाणिदिवो, ओरालिपसरीरोहितो जहा बीयेदितो । नेपए 4 मवे! जीवावो कतिकिरिए, गो० । सिप विकि रिए सिप चउकिरिए सिप पंप०, नेरदए ण मंते । नेरइयावो फविकिरिए ?, गो० ! सिय विकिरिए सिय १०, एवं जाव प्रमाणिएहितो, नपरे नेपस्स नेसपहितो देवेदितो य पंपमा किरिया नत्पि, नेदया मते ! जीरावो फतिकि रिया !, गो० । सिय विकि० सिप उकि० सिप पंचकि०, एवं जाव घेमाणियायो, नवरं नेपाओ देवाओ य पंचमा किरिया नत्यि, नेण्या णं मंते ! जीयेहिंतो कतिकिरिया ?, गो० ! तिकिरियापि पकि० पंचमि०, नेरया गं भव ! नेदरहितो फतिकिरिया ?, गो० ! विकि० चउकि०, एवं नाव माणिपहितो, नवरे ओरालियसरीरेहिंतो जहा जीवेडिं, असुरामारे मैते ! मीबायो कतिकिरिए , गो० ! बरेव नेहए पचारि दंगा सहेत असरहमारेषि पवारि दंगा माणितमा, एव च उपउसिण भाषेयर्वति, जीवे मम्से य अफिरिए पुति सेसा अफिरिया न घुपति, सभीवा बोरा लिमसरीरेहितो पंपकिरिया नेइप देवेहिंदो पंचकिरिया ण पुर्षति, एष एफेकजीवपदे चचारि २ दरगा माणितबा, एव एत दगसर्प सवेषि य जीवादीया दंगा (सूर्य २८१) 'जीपे ण मते !' इत्यादि सुगम, नवर सप्तविधधकत्व आयुर्य पपिरहकाले मायुषन्धकाले घाटयिधमन्धकष, प्रपफ्त्वचिन्ताया सामा यसो जीयपदे सप्तविघष पफा अपि अष्टविघयन्धका अपि सदैव बहुत्वेन उम्पन्ते तत उम- यत्रापि पहुपयनमित्सेवरूप एफ एष मङ्गः, नैरयिफसूत्रे सप्तविधयन्धका अपस्थिता एष, हिंसापरिणामपरिणतानां सदैप पहत्येन लम्यमानानां ससपिधप चकत्यस्यायश्यमाषित्वात् , ततो यदा एफोऽप्यटपिघषन्धफो न लम्यते तदैप भरा सर्पऽपि सावपेयुः सप्तविघपन्धफा इति, यदा पुनरेकोऽएपिघवन्धक पाः सर्ये सप्तविधपन्धका- सदा द्वितीयो मनः सप्तविधय धकाध अष्टविघमन्घफय, यदा त्वष्टविषय घफा अपि यहयो लम्यन्ते तदा उमय- गतपहुपधनरूपस्तृतीयो ममः सप्तपिधप धफाच अष्टविषपन्धफाम, एप भङ्गप्रयेणामुरकुमारादयोऽपि तावद्वक- न्याः यायत् स्वनिसफुमाराा, पूपिम्यप्तेजोषायुषनस्पतिफायिका यथा सामान्यतो जीवा उकास्नपा पफयाः, उभयत्रापि पहुपपनेनेफ एव मनो वक्तव्य इति भाषः, पृषिम्यादीनां हिंसापरिणामपरिणताना प्रत्येक ससविध- पपफानामएपिघय घफाना च सदेव पहुत्वेन लभ्यमानत्वात् , शेपा द्वित्रिचतुरिन्द्रियतिर्यपञ्चेन्द्रियमनुष्यन्य- न्तरज्योतिष्यमानिफा यथा नैरयिफा मानिफेणोकास्तथा षतम्या, यथा च प्राणातिपातेनैकत्ययक्त्वाभ्यां हो दण्डकावुकाषेप सर्वपापस्थानैरपि प्रत्येक धौ धौ दण्डको वक्तव्यो, तया चाह-"आप मिच्छादसणसणीति सर्पसङ्ख्यया फियन्तो दण्डफा भवन्तीति चेत्, अत माह-एवं एगचपोहत्तिया छचीस वष्ठगा होति' अष्टाद- शानां द्वाभ्यां गुणने पशिनावात् । 'जीपे णे मते' इत्यादि, अप कोऽस सूत्रस्थापि सम्बन्ध ?, उच्यते, इह प्रागुक्त जीव प्राणातिपातेन सप्तषिधमटपिध या कर्म पभाति, स तु तमेय प्राणातिपात भानापरणीयादि फर्म यभन् फतिभिः क्रियामिः समापयतीति प्रतिपाद्यते, पिच-कार्येण शानावरणीयास्येन फर्मणा फारमस्य प्राणा- तिपातास्यस्य निवृत्तिभेद उपदय॑ते, तनेदाच बघविशेपोऽपीति, उक्क घ-"तिसमियतसमिरथ पश्चमिम क्रियामिः हिंसा समाप्यते क्रमश । पन्धोऽस्स विशिष्टः साधोगप्रवेपसाम्यं चेत् ॥१॥"इति, तमेव प्राणाति- पातस्स नितिभेद दर्षयति-'सिय तिकिरिप' इत्यादि, सास्-कदाचिप्रिक्रिय' कदाचियमुष्क्रियः कदाधित् पञ्चफ्रियः, सत्र प्रिक्रियता फायिक्याधिकरणिकीप्रापिकीमिः क्रियामिः, कायिकी नाम हस्तपादादिम्यापारण भाधिफरणिकी समादिप्रगुणीकरण प्रापिकी मारयाम्येनमित्यशुममनःसम्प्रपारणमिति, चतुष्क्रियता फापिक्पाधि- फरणिफीप्रादेपिफीपारितापनिकीमिः, पारितापनिकी नाम खादिपातेन पीराकरण, पक्कियता यदा प्राणातिपातक्रियाऽपि पचमी मपति, प्राणातिपातक्रिया जीविसाद म्पपरोपणं, एष नैरपिकारारम्म पारिश्रति- दण्डकक्रमेण ताषद् पक्का यापद्वैमानिफसूध, सूत्रपाठस्त्वेषम्-'नेहए ण मते ! नाणापरणिज कर्म पधमाणे फरफिरिए पं०' इत्यादि, तदेवमेफत्वेन दण्डक उक्तः, सम्प्रति पहुत्वेनाह-'जीषा ण मते ' इत्यादि, प्रमसूत्र सुगम, मगवानाह-गौतम ! जीपास्त्रिक्रिया अपि चतुष्क्रिया अपि पञ्चक्रिया अपि, किमुक्त मपति ?-जीषा शानापरणीय फर्म वान्तः सदेष पहप इति त्रिक्रिया अपि चतुम्किया अपि पञ्चक्रिया अपि लम्पन्ते इसेफ एवं | मङ्गः, यथा च सामान्यतो जीवपदेऽमङ्गफ तया नैरयिफाविपु चमुषिन्नती खस्थानेषु प्रस्खेफममाफ द्रष्टन्यं, नैरयि- फादीनामपि पानापरणीयकर्म पानता सदैव त्रिक्रियाणामपि चतुक्रियाणामपि पचक्रियाणामपि यहुत्वेन लम्प- मानत्वात् , यया च पानापरणीय फर्माधिकृत्स एफत्वपृथक्त्वाम्यां ही दण्डफापुको तथा वर्शनापरणीयादीन्यपि फर्मापयपिछत् प्रस्खेफ हो ही दपरको वक्तव्यौ, सत पप सति सर्वसझया पोउश दण्डफा । 'जीपे मे मते ! जीपातो फतिफिरिए प०' इति, अप कोऽस सूत्रस्य सम्यघा, उभ्यते, यह न केषले पर्वमानभषवर्चिनो जी पस जानापरणीयादिफर्मपन्धमेवप्ररूपणे फायिफ्यादिक्रियाषिशेपणः प्राणातिपातमेदो मषति, किन्त्यतीतमषफा- यसम्पधः कायिफ्यादिक्रियापिक्षेपणोऽपि, तत पतस्पार्थस्य प्रतिपादनार्थमिदं सूत्रम्, अस्य चेय पूर्षाचार्योपद- चिंता मापना-'यह ससारभरपीए परिम्ममतेहिं सबजीपहि तेस तेस ठाणेसु सरीरोपहाइणो विप्पमुफा तेहि य सत्यभूएहि जया फस्सइ स्वतः परितापनादयो मयंति तया तस्सामिणो मवतरगयस्सपि तत्रानिवृचत्वात् फिरि- यासम्भप इति, न्युत्सप्टेपु तु न भवति निश्चत्यात्, एत्य उदाहरण-यसतपुरे णयरे मजियसेणस्स रण्णो पडि- पारगा दुये फुलपुत्तगा, वत्येगो समणसहो इयरो मिन्छदिट्टी, अण्णया रयणीए रमो निस्सरण सभमतुरताण तेसिं घोउगारूढाण खग्गा पम्मट्ठा, सहेण जणकोलाहलो मग्गिमो न लहा, इयरेण हसिय-फिमण्ण ण होहि?, सडेण यहिगरणतिकड पोसिरिय, इयरे च सग्गग्गाहिणो पदिग्गहसाहसिएहि उदा, गहिलो अण्णेहिं रायष- कहो पठायमाणो पापाइमो, तमो मारपिखपहिं गहिऊण रायसमीप नीया, फहिओ धुत्ततो, कुषिमो राया, पुन्छिय चणेण-कस्स तुम्मे ? तेहिं कहिय-अणाहा, कछ चिय, कप्पडिया, एए तुम्ह सग्गा कहिं लवचि, पुष्टिएहिं फहिय पडिया इति, तमो सामरिसेण रपणा भणिय-गधेसह तुरिय मम अणवस्वेरिण ईसरपुत्ताण महापमचाण केसिं इमे सुग्गेति ।, तो तेहिं निउण गवेसिकण विष्णच रण्णो-सामि ! गुणचदवालचंदाण मिति, ततो रपणा पिह पिह सहाषेऊण भणिया-लेह नियखग्गे, एरण गहिय, पुच्छिमओ रण्णा-कह ते पणद्वति ?, तेण फहियं जहापित, फीस न गपिट १, भणा-सामि ! मुम्ह पसाएण एहमेत्तमवि गयेसामि १, सहो नेच्छा, रण्णा पुच्छियो-फीस न गेणसि १, तेण ममिय-सामि ! अम्हाणमेस ठिई व नरिप जमेव गेण्हिचाइ अहिंग रणवणो, पर सममेण- मग्गदेणनि न लवति मोसिरिय मतो न कप्पद मे गिहिउं, तमो रण्मा पमायकारी अणुसासिओ, परो यिमुको, एस दिहतो इमो य से भरपोवणो जहा सो पमापगमेण नमोसिरियरोसेन भपराद पचो पर जीवोपि जम्मतरत्य देहोपहाइ यचोसिरतो अणुमयमापतो पापे पोस ?, भूयते च जाति- सारणादिना पिजाय पूर्वदेहमतिमोदात् (फेचित्) सुरनदी प्रत्सस्थिशफलानि नयन्तीति । इदानीं सूत्रम्याख्या- जीयो भदन्त । जीपमधिफस्य फतिक्रिय प्राप्तो १, भगयानाह-गौतम | स्यात्-कषित् त्रिक्रियः फायिफ्याधि- फरमिफीनापिकीमावास् , तत्र पर्तमानमवमपिछत्य भावना प्राग्पत् भापनीया, अतीतमपमधिकृत्यैय-फायिकी तत्सम्बधिनः फायस्य फायैफदेशस्य या न्याप्रियमाणत्वात् , माधिफरणिकी तत्संयोजितानां इलगरकूटयनादीनां तनिर्चितानां पा असिमुन्ततोमरादीनां परोपपाताय प्याप्रियमाणत्पात्, यदिषा देहोऽप्यधिकरणमित्याधिकर- णिक्यपि, प्रादेपिफी तद्विपयाऽकुशलपरिणामप्रपचेरप्रत्यास्यातत्यात्, स्थापनुष्क्रियः पारितापनिफ्यपि फायेन फायैकदेशेमाधिफरणेन पा तत्सम्पन्धिना क्रियमाणत्वात् , स्वारपञ्चक्रियो यदा तेन जीषितादपि म्पपरोपणमाघी यते, स्याद क्रियो यदा पूर्वजन्ममापि शरीरमधिकरण या विविध त्रिपिपेन व्युत्पए मपति, न चापि तज्जन्ममापिना शरीरेण फायिदपि क्रियां फरोति, इद पाक्रिपत्य मनुष्यापेक्षया द्रष्टव्य, तस्मैव सर्वविरतिमाषात्, सिद्धापेक्षया पा, सस्य देवमनोपरयमाणेनाफियत्यात्, अमुमेपा चतुर्विश्चतिदण्डककमेण निरूपयति-'जीवे ण मंसे! नेरइयामो फरफिरिए' इत्यादि सुगम, नपरमय मागापः-देपनारफान् प्रति चतुष्क्रिय एप, तेपा जीविताद् न्यपरोपणस्या- सम्मवाद् 'मनपपरयोयुपो नारफदेपा' इति पचनात्, शेपान् सहयपपोयुपः प्रति पक्रियोऽपि, तेपामपयत्योयु- प्फतया जीविताद् व्यपरोपणस्यापि सम्मवास् , तदेममेकप जीपस्य एक जीय प्रति कियाचिन्तिता, सम्प्रत्सेफस्यैष जीयस्स पहन् जीयान् प्रति क्रियामिन्तपति-'जीवे ण मते ! जीहितो फरफिरिए पपमचे' इत्यादि, एपोऽपि दण्डका प्राग्यदायनीयः, अधुना पानां जीयानामेक जीपमधिकृत्य क्रियामिन्सयति-'जीवा ज मते ! जीवासो फरफिरिया प०' इलादि, पपोऽपि दण्डकः प्रथमदण्टफवदयसेयः, अधुना यहूनां जीयानां पहुन् जीवानधिकृत्य सत्रमाह-'जीवा ण मते ! जीरोहिंतो करफिरिया प०' इत्यादि, अत्र प्रमः पाठसिदो, निर्वधनमिद-गौतम ! प्रिक्रिया अपि चतुफिया अपि पसक्रिया अपि अक्रिया अपि, कस्यापि जीवस्य कमपि जीष प्रति त्रिक्रियत्यात फस्यापि चतुष्क्रियत्वात् फस्यापि पञ्चक्रियत्यात् फस्सापि मनुप्यस सर्वोत्तमचारित्रिणः सिचस्प वा पसाक्रिय त्यात् इति सर्पप्र पहुवचनरूप एफ एप मा, एप नैरपिकादिक्रमेण ताषद् धक्तम्प याषद्वैमानिफसूत्रं, नवर नैरयिफान् देवांम प्रति त्रिक्रिया अपि चतुक्रिया अपि अक्रिया अपीति पक्कन्य, शेपान् सरेयवायुपः प्रति पञ्च- क्रिया पपीति, तदेय सामान्यतो जीवपदमधिकृत्य दण्डकचतुष्टयमुक्त, सम्प्रति नैरयिफपदमधिकत्साह–'नेवए ग मते ! जीवातो फतिफिरिए प.' इत्यादि 'एषं जाप माणिएहितो' इति, अत्र यावत्करणात् 'नैरपिको जीपान् प्रति फतिक्रिय' इति इत्यादिरूपो द्वितीयोऽपि दरक उको द्रष्टम्या, सर्वत्र मौवारिकशरीरान् सोपवर्षायुपः प्रति स्यात् प्रिक्रिया स्यात् पतक्रिया सास् पसक्रिप इति रकम्प, नैरयिकस देवान् प्रति पशमी पीमिताद म्यपरोपणरूपा किया नाखि, तेपामनपपस्योयुप्फत्वात् , ततवान् प्रति सात् त्रिफ्रियः स्थापनुष्क्रिय इति पकज्य, नरयिफो देयान् प्रति कप चतुष्क्रिय इति चेत्, उच्यते, इस मषनपास्यादपो देषास्तृतीयां पृथिवीं यापत् गता गमिष्यन्ति प, किमर्थं गता गमिप्यन्तीति चेत् , उच्यते, पूर्वसागतिफस्स वेदनामुपश्चमयितु पूर्ववैरिणो वेदनामु- दीरयितु (या) तत्र गप्छन्ति, तदानीमनन्तकालादेतदपि भवति (यद्) तद्गताः सन्तो नारकर्षभ्यन्ते इति, माह च मूलटीकाफारोऽपि-"तत्र गता नारकैर्यध्यन्ते इत्यप्यनन्तफाल एष कयश्चित्सम्मयमान"मिति, अन्नापर माह- ननु नारफस श्रीन्द्रियादीनधिफल्स कय कायिफ्यादिक्रियासम्मषः १, उच्यते, इह नारफैर्यस्मात् पूर्वभषशरीरं न म्मुत्सृष्ट विवेकामाषात्, तदमावथ भयप्रत्ययात्, ततो यापत् वरीर सेन जीवन निर्वर्तित सत् त शरीरप- रिणाम सर्वथा न परित्यजति ताषद् देनतोऽपि त परिणाम मजमानं पूर्वमाषप्रज्ञापनया तस्पेति म्यपदिश्यते घृतपटयत् , यया हि घृतपूर्णो घटो घृते अपगतेऽपि पृतपट इति म्यपदिश्यते, तथा तदपि शरीर सेन निर्धित- मिति तस्येति व्यपदेशमईसि, ततस्तस्स रीरस्य एफदेशेनास्यादिना योऽन्यः प्राणातिपात करोति, ततः पूर्वनिर्व- चितशरीरजीयोऽपि कायिफ्यादिक्रियामियुज्यते, तेन तस्साम्युत्सप्टत्वात्, तत्रेय पञ्चानामपि फ्रियाणां मावना- सरकायस्य प्याप्रियमाणत्वात् फायिफी कायोऽधिकरणमपि मपतीत्युक्त प्राक् तत माधिकरणिफी, प्रादेपिफ्यादय- स्पर्ष-पदा तमेप शरीरैफदेशं अमिघातादिसमयमन्य कमनापि प्राणातिपातोयसो दृष्ट्वा तस्मिन् पात्से द्वीन्द्रियादी समुत्परक्रोधादिफारगोऽमिपासादिसमर्थमिद शसमिति चिन्तयन् अतीपक्रोधादिपरिणाम भजते पीडा पोत्पा- दयति जीविताच न्यपरोपपति तदा तत्सम्पषिप्रादेपिक्यादिक्रियाकारणत्वानेगमनयाभिप्रायेण तस्यापि प्रापिकी पारितापनिफी प्राणातिपातक्रिया च ययायोग, यपा च नैरयिफपदे चत्वारो दणका उकाः तथा अमरकुमारा- दिपपि खेपेषु प्रयोगिनती स्थानेषु चत्वारः चत्वारो दण्डफा वक्तव्या , नपर जीपपदे मनुष्यपदे धाफिया इत्यपि वकम्प, पिरतिप्रतिपची व्युत्सृष्टत्वेन तबिमिचक्रियामा असम्भषात् , शेपा अक्रिया नोप्यन्ते, विरत्यमायता सश- रीरस भयान्तरगतस्याम्पुत्सएत्वेनावश्य क्रियासम्मपात्, तदेव सामान्यतो जीवपदे एक शेपाणि तु नैरपिकादीनि सानानि चतुर्विशतिरिति सरेसझया पश्चर्षिचतिरेफैमिंध स्थाने चत्वारो दण्डका इति सर्वसहलनया दपरक- शत । नेप फेपां जीवानां फति क्रिया इति निरूपणाथै प्रागुकमेव सूत्र पठति- कति ण मते ! किरियाओ पबचायो ?, गोपमा ! पच किरियामओ पागचामो, सं०-काविया जाच पाणातिवातकि- रिमा, नेपया ण मते ! कति किरियातो पण्णचाओ, गो० ! पच फिरियातो पण्णचालो, ते०-फातिया मार पाणा- तिमायकि०, एवं बाप बेमापिपा, बस्स ग मते ! जीवस्स फातिया किरिया कला सस्स अगिरणिया किरिया कमति बस्स अगिरणिया किरिया कति तस्स कातिया फळाति, गो०! अस्स में जीपस्स कातिया किरिया कति वस्स भरिगरणी किरिया नियमा १०, बस्स पहिगरणी किरिमा क० सस्सपि काया फिरिमा निपमा कमवि, अस्स णे मते ! जीवस्स फाइया कि० वस्स पादोसिया फि० जस्स पादोसिया कि० तस्स फाइया फि० फ०१, गो! एव व, बस्स में मेवे ! जीवस्स काइया किरिया फसाइ तस्स पारियावणिया फिरिया कमइ जस्स पारियावणिमा किरिया फम्मा वस्स फातिया किरिया कज्जा, गो० ! जस्स पं जीपस्स काइया कि० फ० वस्स पारितापणिया सिय फजइ सिय नो फला, मस्स पुण पारियापगिया कि० क० तस्स काइमा नियमा फाति, एवं पामाइवायफिरियापि, एवं आदिष्ठामो परोप्पर नियमा विणि कमति, बस्स आइष्ठाओ विनि कम्मति उस्स उपरिवाओ दोनि सिय जति सिप नो कमंति, जस्स उवरिलायो दोणि कति तस्स आइल्लाओ नियमा विगि फजति, बस्स मंते ! जीयस्स पारिपायणिया किरिया कक्षवि तस्स पाणातिवायफिरिया फति, बस्स पापातिवायकिरिया फसवि तस्स पारियाघ- णिया किरिया फलति , गो० ! जस्स में जीपस्स पारियावणिया कि० तस्स पाणातिवातकिरिया सिय कति सिय नो फमति, जस्स पुण पापातिपादफिरिया फसति वस्स पारिमावणिया किरिमा नियमा फमति, बस्स णे ! नेरह- यस्स काइया किरिया फअति तस्स अधिगरमिया फिरिया कमवि , गो० ! अहेव पीपस्स सहेष नेरमयस्सपि, एवं निरंतर जाप येमाणियस्स । ज समय गं मै ! जीवस्स काइया कि० क० ते समयं अधिगरणिया कि० ब समय अघि गरमिया कि० का समय फाइया कि०, एवं जप आपलओ दरो तक्षेप माणितवो, बाव येमाणियस्स । बदेसेणं मंते! जीपस्स फाइया कि० वैदेसेर्म अधिगरमिया कि० सदेव जाव माणियस्स । अंपएसेणं भंते ! जीवस्स काइया कि० तं पदेसे आधिगरणिया फि० एवं तदेय जाव माणियस्स, एष पते जस्स समयं देसं बपएसेण पचारि दरगाहोति ।
कति भंते ! वोजिवायो किरियायो पबचावो , गो०। पंच प्रायोजियाओ किरियाओ पण्णतायो, सं०-काइमा जाप पाणातिवातकिरिया, एवं नेरइयाण जाव घेमाणियाणे, जस्स गं मते ! जीवस्स काझ्या भावोजिया फिरिया अस्थि सस्स अधिगरणिया किरिया आसोमिता बत्यि बस्स अधिगरणिया आवोजिता किरिया अत्यि वस्स काइमा थावो जिया किरिया अत्यि, एवं एवेणं अमिलाषेण ते प चचारि दंगा माणिसवा, भरस बसमयं जदेस जे बाप षेमा- णियाणं । जीवे में मंते ! बसमय काइयाए अधिगरणिमाए पादोसियावे फिरिमाए पुढे संसमपं पारियावणियाते पुट्ट पाणा- विपातफिरिपावे घट्ट ?, गो० अत्येगतिवे पीघे एगठियाओ धीवालो समर्म काइयाए अधिगरणियाए पाओसियाए फिरि- पाए पुड्वे ने समय पारियापणियाए किरिमाए पुढे पागाइवायफिरियाए पुढे १ अरगतिते बीचे पगतियाओ षीवाओ बसमयं झाइयाए अधिगरणियाए पादोसियाते किरियाए पुढे सं समयं पारिवाषणियाए किरियाए पुट्ठ पाणावायकिरि- याए अपुढे २ अत्येगइए जीवे एगइयाओ जीवाओ समर्म काइयाए अहिंगरणियाए पाओसियाए पुढे समर्म पारि० फिरि• अपुढे पापाइवायकि० अपढे ३ (सूर्य २८२) 'फरण मते ! किरियामो पण्णचाओ' इत्यादि प्रारपत्, एता एष क्रिया चतुर्विशतिदरफक्रमेण चिन्त- यति-'नेरइया ण मते । इत्यादि पाउसिद्ध, सम्प्रत्यासामेष क्रियाणामेकजीपाश्रयेण परस्परमपिनामावि चिन्त- मति-'जस्स ण मते " इत्यादि, यह कापिकी क्रिया औदारिकादिक्रियाश्रिता प्राणासिपातनिर्वचनसमर्पा प्रति- विविधा परिरपते न या फाचन कार्मणफायशिला मा, तत भायानां तिसणां क्रिपाणां परस्परं निमम्पनिया- मकमायः, कयमिति चेत्, उच्यते, फायोऽधिकरणमपि भयतीत्युक प्राफ, सत कायखामिकरणत्वात् कायिफ्याँ सत्यामवश्यमाधिकरमिफी आधिफरणिक्यामपश्य कायिकी, सा च प्रतिषिविष्टा कायिकी क्रिया प्रवेपमन्तरेण न मपति ततः प्रादेपिक्याऽपि सह परस्परमपिनामाषः, प्रवेपोऽपि च काये स्फुटलिङ्ग एव वक्ररूक्षत्वादेखदपिना- मायिना प्रत्यक्षत एयोपलम्मात्, उक प-"स्वयति रुप्यतो ननु एक सिमति च रज्यतः पुस । औदारिकोऽपि देहो भाववशात् परिणमत्येवम् ॥ १॥" परितापनस प्राणातिपातस्स घायझियात्रयसम्मवेऽप्यनियमः, कथमिति चेत्, उच्यते, ययसो पासो मूगादिपोतफेन घनुपा क्षिसेन पाणादिना विध्यते ततस्वस परितापन मरणं पा मषति, नान्यपा, ततो नियमाभायः, परितापनस प्राणातिपातस्य च माये पूर्वफ्रियाणामयय भायखासाममाये तयोरमावात् , चतोऽमुमेपापै परिमान्य फायिफी शेपामियतसमिः फ्रियामि सह आधिकरणिकी तिसमिः क्रियामिः सह प्रादेपिफी द्वाभ्यां सूत्रतः सम्यक चिन्तनीया, पारितापनिकी प्राणातिपातक्रिययोस्तु सूत्र साक्षा- दाह-'जस्स ण मते | जीवस्स पारियापणिया किरिया कञ्चति' इत्यादि, पारितापनिक्याः सद्भावे प्राणातिपा- तमिन्या साद मपति स्थान मपति, यदा पाणाधमिधासेन जीवितात् व्याव्यते तदा भपति शेपफाल न भवती- स, यस पुनः प्राणातिपातक्रिया वस्य नियमात् पारितापनिकी, परितापनमन्तरेण प्राणव्यपरोपणासम्मषात् । सम्प्रति नैरयिफादिघर्पिचतिदपडकमेण परस्परमविनामाप चिन्तयति-'जस्स णे मते ! नेरवयस्स काझ्या किरिया फवति' इसादि प्रतीत, भावितत्वात् । तदेसमेको दण्डक उक्का, सम्प्रति फालमपिफस्सोकप्रकारेणैव द्विती- यदण्डकमाह--'ज समय ण मते ! जीपस्स काइया किरिया कच्चा त समय अहिंगरणिया फखर ज समय अहि- गरणिया फलई' इत्यापारम्य सर्षे पूर्वोक्त सदवसं तापद्वतन्य यावद्वैमानिकसूत्र, तथा चाह 'एप जहेव आइ छतो दडयो तशेष भामियधो पाव पेमामियस्स' इति, समयमहमेन घेह सामान्यत कालो गसते, न पुन पर- मनिरुखो यपोकस्वरूपो नैपयिका समया, परितापनस्स प्राणातिपातस या पाणादिक्षेपजन्यतया कायिफ्या प्रय- मसमये एषासम्मधात्, एप द्वितीयो दण्डका, सम्प्रति दो दण्डको क्षेत्रमधिकृत्याह-'जदेसेण मते । जीवस्स' इत्यादि, अत्रापि सूत्र पूर्वोक्त सदस्य वापतकम्य यामद्वैमानिफसूत्रं, तथा पाह-वहेव जाप माणियस्स' एप सृतीयदण्डका, 'जपरसेण मसे ! जीपस्स फाइया किरिया फया' इत्यादिकचतुर्थः, अत्रापि सूत्र प्रागुक्तकमेण तापदू पतम्य पापद्वैमानिकसूत्र, सपा पाह-'एवं तहेव जाव घेमाणिए' इति, दण्डकसङ्कलनामाह-'एवमेते' रस्सादि, एताम यथा ज्ञानावरणीयादिफर्मषधफारण तथा ससारकारणमपि, धानापरणीयादिफर्मय यस्य ससार- फारणतया सहेतुत्येन सासामपि ससारकारपस्योपचारात्, तपा पाह-'कर ण मते ! आजोजियामो किरियामो एपणपालो' इत्यादि, आयोजयन्ति जीव ससारे इत्यायोजिका:-कायिफ्यादिकाः शेप सर्वे मुगम, सूत्रपाठस्नु पूर्वा- कप्रकारेण तामर पकन्यो यावत् पखेति य समपमिति य देशमिति य प्रदेशमिति परिचित्तारो दरकार, 'य सममामिलादौ तु 'कालाभ्यनोाप्ता' वित्तधिकरणे द्वितीया, ततो पस्मिन् समये यस्मिन् देशे यस्मिन् प्रदेशे इति म्यास्येय, 'जीपे ण मते ! ज समय काइयाए बहिमरणियाए' इत्यादि, यत्रापि समयप्रदमेन सामान्यतः फालो गृपते, प्रभसूत्र सुगम, निपचनसूत्रे भनत्रयी-फशिजीपमधिस फधिजीपो यस्मिन् समये-काले क्रियात्र- येण स्पृष्टस्तस्मिन् समये पारितापनिफ्याऽपि स्पृष्टः प्राणातिपातक्रियया घेसेको मझा, पारितापनिषमा स्पृष्टः। प्राणातिपातेनास्पष्ट इति द्वितीयः, पारितापनिफ्या प्राणातिपातक्रियया चास्पृष्ट इति तृतीयः, एप घ तृतीयो मझो माणादेलेधात्सरिनश्शेन पात्यस मृगादेः परितापनाथसम्मये पेदितम्या, यस्तु यस्मिन् समये य जीयमधिकत्याथ- क्रियाप्रयेणास्पृष्टः स तस्मिन् समये समधिकृत्य नियमात् पारितापनिक्या प्राणातिपातक्रियया घासृष्टः, कायि- फ्यायमापे परिवापनादेरमावात् । सदेवमुक्ताः किया, साम्प्रत प्रकारान्तरेण किया निरूपयति- फतिम मते! किरियामओ पण्णचाओ, गो० ! पंच किरियाओ पं०, ५०-आरंमिया परिग्गहिया मायापचिया अपष- खाणफिरिपा मिच्छादसणपचिया, आरंमिया गं मसे ! फिरिया फस्स कमति , गो० । अण्णपरस्सवि पमचसंज- पस्स, परिग्गा मं मते ! फिरिसा फस्स कसा, गो० ! अण्णयरस्सपि संचयासंजयस्स, मापापचिया मते ! फिरिया कस्स कसति ?, गो० 1 अण्णयरस्सावि अपमघसंजपस्स, अपचक्खाणकिरिया पं भंते ! कस्स फमति, गोला अप्णपरस्सवि अपपरखाणिस्स, मिगदसमवंचिपाण मा किरिया फस्स कमति, गोषणयरस्सापि मिसाईसणिस्स।
वेरायाणं भवे । कति किरिपाठो पं० १, गो० ! पंच किरियातो पं०, ०--भारमिया जाव मिच्छादसणवचिया, एवं बाव वेमाभियाग । बस्स मं मंते ! जीपस्स आरंमिया किरिमा १० वस्स परिग्गहिसा कि कति ? जस्स परिग्गहिया कि० तस्स वारंमिया कि० १, गो! मस्स में जीपस्स आरंभिया कि० वस्स परिम्गहिया सिम फसवि सिप नो कख- ति, अस्स पुप परिग्गहिया फिरिया क० तस्स आरंमिया कि० णियमा फ०, जस्स णं मते ! जीवस्स भारमिया कि० १० सस्स मासावचिया कि० १० पुच्छा, गो० ! बस्स णं जीपस्स भारमिया फि० क० तस्स मायावचिया फि० निपमा फ० अस्स पुष मायावचि० कि० फ• पस्स भारमिया फि० सिम कखसि सिप नोक., जस्स गं मंते ! जीवस्स आरंभिमा फि० तस्स अपरपसाणकिरिया पुष्छा, गो. चस्स बीपस्स जारंमिया कि तस्स अपचमसामकिरिया सिप फझवि सिप नो० फ० बस्स पुम अपचक्सामकिरिया फ० तस्स आरंमिया किरिया पियमा फ०, एप मिच्छाद सणपतियाएपि सर्म, एवं पारिग्गहियापि विहिं उपरिष्ठाहि सम संधारेतवा, अस्स मायावधिया कि तस्स उवरिष्ठाओ दोवि सिप फाझवि सिप नो कवि, बस्स उमरिठाओ दो फवंति तस्स मायावधिया णिपमा कजति, वस्स अपम- क्खाणकि० १० तस्स मिच्छादसनवचिया किरिया सिय कम्नति सिप नो कक्षति, बस्स पुण मिच्छादसणषचिया फि० तस्स अपचपखापफिरिया पियमा फाति । नेरएसस्स आइछियावो पचारि परोप्पर निममा कजाति, अस्स एताओ पचारि फर्शति तस्स मिच्छादसमवरिया फि० मइयति, वस्स पुण मियादेसणपचिया किरिया कवि वस्स एसानो पचारि नियमा कलंति, एवं माप पगिपामारस्स, पुरपिकाइयस्स भाष परिदियस्स पंचयि परोप्पर निपमा फर्मति, पंपिंदियतिरिक्खजोणियस्सयातिल्लियातो तिष्णिवि परोप्परं नियमा फसंति, जस्स एयाओ कति तस्स उपरिल्लिया दोणि भाजवि, जस्स उपरिछावो दोणि कर्मति तस्स एतातो सिणिपि भियमा कबंति, बस्स अपचपखामकिरिया तस्स मिछादसणपचिया सिप फमति सिप नो क०, जस्स पुण मिच्छादंसमवचिया किरिया फ० तस्स अपचक्खाणकिरिया निपमा क०, मण्सस्स जहा श्रीवस्स, वाममंवरनोइसियवेमामियस्स महा नेररायस्स, 4 समयण मते ! जीवस्स आरंमिमा कि०५० समय पारिग्गहिया कि००१, एष एते जस्स समयं जं देस नं पदेसेण य पचारि देगा गेया, जहा नेरइयाणं तहा सपदेवाण नेत, आप पेमाणियाणं (सूत्रं २८४) 'फरण भंते ।' इत्यादि, आरम्मा-पृथिव्याधुपमई, उक्त च-"सरमो सफप्पो परिताषकरो भये समारंमो भारमो उद्दयतो सुद्धनयाण तु ससि ॥१॥" [सरम्मः सफल्पः परितापनिया मवेत् समारम्मः । आरम्म उप- प्रवफा गुनयानां तु सर्पपी (मस) ॥ १॥] मारम्मः प्रयोजन-कारण यस्याः सा आरम्मिफी, 'परिग्गहिय'धि परिमदो-धर्मोपफरणपर्वषस्तुसीफारः धर्मोपफरणमूर्छा च परिग्रह एवं पारिग्रहिकी परिग्रहेण निचा पा पारि- प्राहिफी, 'मायापचिया' इति माया-अनार्जषमुपलक्षणत्यात् क्रोधादेरपि परिग्रहः माया प्रत्यया-फारण यस्याः सा मायाप्रत्यया 'अपपक्सामकिरिया' इति अप्रत्याख्यान-नागपि पिरतिपरिणामामायस्वदेय क्रिया अप्रत्या ख्यानफिया, 'मिच्छादसणपचिया' इति मिच्यादर्शन प्रत्ययो-हेतुर्यस्याः सा मिध्यादर्शनप्रसया, पतासां क्रियाणा मध्ये यस्स या सम्मपति वस तां निरूपयति-'मारमिया ण भसे । इसादि, 'मजयरस्सपि पमचसंजयस्स' इति भन्नापिशब्दो मिन्नक्रम प्रमत्तसंयतस्याप्यन्यतरख-एकतरस फस्पचित् प्रमादे सति फायदुष्प्रयोगमाषतः पृथि- म्पायरुपमईसम्मवात् , नपिशब्दोऽन्येपामरखनगुणस्सानपर्चिना नियमप्रदर्शनार्यः,प्रमच्चसयतस्याप्यारम्मिकी क्रिया मपति कि पुन पाणो देवपिरतिप्रमतीनामिति १, एषमुच्चरत्रापि ययायोगमपिशम्पमापना फर्मष्या, पारिम- हिकी सयतासयतस्यापि देशपिरतसापीसः, ससापि परिमधारमात्, मायाप्रत्यया अप्रमत्तसयतसापि, फथ- मिति पेस्, तप्यते, प्रवचनोसाइप्रसादनायै वष्ठीकरणसमुशादिपु, अप्रत्यारुवानक्रिया अन्यतरस्याप्यप्रसास्या- निनः, अन्यतरवपिन किविपीत्सर्प यो न प्रत्यास्याति सस्पेति भाषः, मियादर्शनक्रिया मन्यतरसापि सूत्रो- छमेकमप्यधरमरोचपमानखेस्पः मिप्पाष्टेमवति । एता एष फ्रियामतुषिपतिदण्याकमेण निरूपयति-'नेरा- याण मंते' इत्यादि सुगर्म । सम्प्रयासां क्रियाणां परस्परमपिनामान पिन्सयति तपपा-यस्सारम्मिकी क्रिया तस्य पारिपहिकी साझमति सान भपति, प्रमयसयतस न मपति शेपस भवतीपः, तथा प्रसारम्भिकी किवा तस्स मायाप्रत्यया नियमावति, यस मापारस्पमा पसारम्भिकी क्रिया सामति सान भवति, भप्रम- चसमवस्य न मपति शेपस भवसीलया, सपा पसारम्मिकी क्रिया तसाप्रसास्यानक्रिया साझवि सान भव- ति, प्रमसंवत्स देशपिरत न मबति. शेषमा पपिरतसम्बगामादेर्मवतीति भाषा, बस पुनरप्रसास्पाम क्रिया तस्सारम्मिफी नियमात्, अप्रत्याख्यानिनोऽपश्यमारम्भसम्मवात्, एम मिथ्यादर्शनप्रत्यययापि सहायिना- मायो भावनीया, तथाहि यस्सारम्मिकी क्रिया तस्स मिम्यादर्शनप्रत्यया स्यापति सान्न मवति, मिण्यारटेमें- पति शेपस न भवतीसा, यस तु मिग्यादर्शनक्रिया तस नियमादारम्भिकी, मिथ्याप्टेरविरतत्वेनापश्यमारम्भ- सम्मषात्, तदेयमारम्मिकी क्रिया पारिपाहिफ्यादिमियतसमिरुपरितनीमिः क्रियामिः सह परस्परमविनामापेन चिन्तिता, एवं पारिवाहिकी तिसमिर्मायाप्रत्यया द्वाभ्यामप्रत्यास्यानफिया एफया मिश्यादर्शनप्रत्ययया चिन्त- नीया, तया चाह-एमं पारिग्गहियावि तिर्हि उपरिछार्हि समं सघारेया' इत्यादि सुगम, मावनायाः सुप्रती- सत्वात् । अमुमेवाऐं चतुर्षिशतिदण्टकक्रमेण निरूपयति--निरयस्स बाइठातो पचारि' इत्यादि, नैरयिकाधु- कर्पतोऽप्यपिरतसम्यगष्टिगुणस्थानक यायन परतः ततो नेरयिकाणामापाबततः क्रियाः परस्परमपिनामाविन्या, मिच्यादर्शनक्रिया प्रति साहादा, तमेपाह-'जस्स एपाओ चचारि' इत्यादि, मिपारप्टेमिप्यादर्शनक्रिया भपति शेपस्स न मपतीति मापा, यस्य पुनर्मिध्यादर्शनक्रिया तस्साधावतसो नियमात्, मिण्यादर्शने सत्यारम्भिफ्यादी- नामपश्यमाषात्, एप सापरकम्यं यापत्स्वनितकुमारस । पृषिम्यादीनां पतुरिन्द्रियपर्यवसानानां पस क्रियाः पर- स्परमपिनामाविन्यो यकन्याः, पृथिम्पादीनां मिथ्यादर्शनक्रियावा अप्यषश्यमावास्, तिर्यरूपवेन्द्रियस्यापास्तिस्रः परस्परमपिनाभूता देवविरतिं यावदासामषश्यमायात्, उत्तराभ्यां तु हाम्यां साबादः, तमेव दर्शयति-'जस्स एयानो कजति' इत्यादि, देवपिरतस्य न भवतः आपस मघव इति माषा, यस पुनः उपरितन्यो वे किये तस्सा- धास्तिसो नियमानमन्ति, उपरितन्यौ हि क्रिये मप्रत्यास्पानक्रिया मिध्यादर्भनप्रत्यया घ, सत्राप्रत्यास्पानक्रिया अविरतसम्पगार्टि यावत् मिथ्यावर्भनक्रिया मिथ्यादृष्टेः मापामतसो देशपिरतिं यावत् अत उपरितन्योर्मावे- पश्यमाधानों सिसुणां मावा, सम्प्रति अप्रत्याख्यानक्रियया मिथ्यादर्शनक्रियायाविर्यक्रपञ्चेन्द्रियस्य परस्परमपि नामाम चिन्तयति-'जस्स अपचफ्लाणकिरिया' इत्यादि माषिर्त, मनुप्पे यथा जीयपदे तथा कम्य, पन्तर- ज्योतिष्यवैमानिफानां यया नैरयिकस्स, एवमेप एको दरक', 'एयमेव ज समय णं मते ! जीपस्से सादिको द्वितीया, 'ज देसपण'मित्यादिक तृवीय , "ज पपसण्ण'मित्सादिफचतुर्थः । अप पट् कायाः प्राणातिपातक्रिया- देखष एवं मपन्ति किं वा तहिरमणहेसमोऽपीति पृच्छति- अरिप ण मसे ! जीवाम पाणातिवायवेरमणे फअति ?, ईता ! अस्पि, कम्नि मंते ! जीवाणं पाणाविपातपेरममेक० १, गो! छसु जीवनिकाएम, अस्पि में मसे ! नेमाणे पाणाविवादपेरमणे क० १, गो० नो इगहे समडे, एवं जाप मापियाण, गवरं मप्रसाणं बहा जीवाणं, एवं मुसामाएमं बाप मायामोसेणं, पीवस्स य मण्सस्स य, सेसामं नो विणडे समझे, गवरं यविभावाणे गामघारणिमेसु दोसु, मेहुणे स्वेस वा स्वसहगपसु वा दोस, सेसाग सबसु दोसु, परिष से मति । मीना मियादसणसहरममे फलति , वा! बत्यि, कमि भैते ! जीवाणं मिणदसणसहरमणे कजाति, गो० ! सदरेस, एप नेरहमामं जाव वैमाणिया, मवरं एगिदिमषिगतेदियाणे नो तिमढे समडे (२०२८५) पामातिपातविरएज मते ! बीघे का फम्मपगठीतो पंति , गो० 1 सचषिहवंधए या अहमिहसंघए वा छविनंपए पा पुगविहवंधए पा वर्षपए पा, एव मासेवि माणितो, पामातिपातविरमा ण मते ! जीवा कति कम्मपगडीतो पति, गो० ! सोपि ताप रोमा सधविहांधगा य एगविहांधगाय १ बापा सचविर० एगविहां• अविहगंधगे प२ अहवा सचविहर्ष एगपि अहविषगा य ३ यया सचविहम० एगविान छविहपंधगे य ४, आवा सचविल० एग पि० छघिगा य ५ अहवा सचविहर्म० एगविह० अपए म ६ आषा सचपिडपं० एगषिहर्ष० अपंगा १७ अहवा सचवि० एगपि अहविषयगे प छविहांधए य १ आषा सचविहांधगा य एगविहर्ष० अढविहबंधए य छविघगा प २ वा सधविहन एगवि० अद्वविहयधगा य छबिहपंधए प ३ बहक्षा संचविहरधगा य एगचिरपंषगा य अट्ट- विहांधगा य छविहर्षषगा य ४ अहया सचविदर्वघगा य एगविहनधगा अवविधए य सबंधए य १ अहवा सप्त- विह० एगवि० अपिहपंधए य अपंगा य २ यहवा सचविहम० एगवि० अहपिरलंधगा य अधए य ३ बहवा सचविहांषगा य एगपिपंधगा य अद्वपिरसंघगा प अवघगा य ४, बावा सपषिदषगा य एगविहनषगा य छथिएवं घगे य असंपए य १ अहवा सचविए० एगपिहषगा प छविहर्मघए अपंगा य २, अहया सचविहांधगा य एगपि० छधिह० अपंधए ५३ वा सपवितघगा य एगवि० छविह० बर्षधगा य ४ अहबा सविसंधगा य एग- पि० अहविपघगे म छविहघर य अपए म १ भावा सचपिहर्षगा य एगवि० अट्ठचिरपंधए य छविसंघए य अयं- भगा ५२ पापा ममनिषगा प एगविह. अपिलधए य छविहांधगा य अपथए य ३ अषा सपवित्पधगा य एमविए मविपरपए प छविरघगा य अपगा य४, आवा सचवि० गपि० अहवि० छविहधगे य अपए ५, प्रहरा मारिहरगा प एगवि० अविह० छवियपगे य अधगा य ६, असा सचवि० एगविह० अहवि० छधि- पगार अपए प ७ असा सनविहांधगा एग० अद्ववि० छविह० अधगा य ८ एवं एते अभंगा, सोषि मिलिया सपापीसे मंगा मर्वति, एव मसाणवि एवे व सचापीसे भंगा माणिवधा, एवं घसावायविरयस्स जाप मापा मोमविरसम्म जीपस्य य ममस्म य, मिसदसणसालविरए ण मवे । जीवे कति फम्मपगरीवो पति, गो० । सच पिरपए पा अपिहपपए या छविरंपए या एगवि० अरपए वा, मिशदसणसष्ठविरए गं मंते ! नेराए कति फम्मप पारीतो पंपति , गो. सपरिहपंपए वा अववि० जाव पचिंदियविरिलखजोणिय०, मसे बहा जीपे, पाणर्मतरजोड मितरमामिने जा नरहने, मिलादसणसष्ठविरपा ण म ! जीवा कति कम्मपगरीतो पंधवि, गो० ! के पेव सपा- पीम मंगा माणिवा, मिच्छादमणसहविरया गं मते । नेरहमा कति फम्मपगीतो पवि, गो० ! सबैवि वाव होम मुनरिहरपणा मारा समपिर्पपगा य अविसंपगे य अरखा सपपिहधगा य अहवि० एवं नाच पेमाणिया, पर मएमा जहा जीवान। ( २८६ ) पाणातिपापविरयस्स में मते । जीवस्स किं प्रारमिया किरिया कजाति जाग मिन्डागपनियाकिरिया कति !, गो! पाणातिरापरिरयस्म जीवस्म आरंभिया किरिया सिय जति सिप नो सानि, पानातिरापरपम्म में भी जीपस्म परिग्गारिया सिरिया कहति, गोगो को समरे, पाणाविनाय-
विरपस्स मते ! पीपस्स मायापचिया किरिया कमति, गो०1 सिम कमति सिप नो फजति, पाणातिपातपिरपस्स से
मवे। जीपस्स अपथपखाणवधिया किरिया कजवि, गो० ! मो इण? समहे, मिष्ठाईसमपचिपाप पुछा, गो० पो
पण समहे, एवं पाणाविपावविरयस्स मण्सस्सवि, एवं नाव मायामोसपिरपस्स जीपस्स मश्सस्स य, मिग्छादसणस
हविरपस्स 4 मते । भीषस्स कि पारंमिया किरिया क० माव मिच्छादसणयचिया कि० ० १, गो! मिच्छादस
पसष्ठविरतस्स जीवस्स बारमिया कि० सिर १० सिप नो क०, एवं जाव अपचक्यामकिरिया, मिच्छादंसमवधिया
न क०, सिरुछादसणसहविरपस्स मंते ! नेरइयस्स कि आरंमिया किरिया क० भाव मिच्छादसमपचिपा कि० फ०१,
गो० ! आरमिया कि क० नाप अपषषवाणकिरियापि फ०, मिच्छादसमपचिया किरिया नोक०, एवं नाव पगिय
इमारस्स, मिच्छादसमसपिरयस्स में मंते ! पेचिदिरतिरिक्खमोपियस्स एपमेव पुच्छा, गो! आरंमिया कि० क.
बाप मापापचिपा सि० क०, अपचरसामकि० सिप फ० सिय नो क०, मिच्छादसमवचिया कि० नो क० । मासस्स
बहा बीपस्स । पाणमतरबोइसियवेमा० महा नेरायस्स । एतासि पं भवे ! आरमियाणं वाव मिच्छादसणवधियाण य
कवरे २ हितो अप्पा बा ४ १, गो० ! सबस्योवायो मिच्छादसपपचियाओ किरियामओ, अपचपखापकिरियाओ विस०,
परिग्गहियावो विसे०, आरंभियावो फिरियासो दिसे., मापावचिपावो विसेसाहियातो (सूत्र २८७ ) ॥ पण्णयपाए
पापीसतिम पय सम ॥ २२ ॥
अत्यि जे मैते । इत्यादि, सर्वत्र क्रियते फर्मकर्वरिप्रयोगः दत्तो ममतीति एन्या, प्राणातिपातादिविरमण रिपयाम पद फापादय प्रागेव माषिता इति न मूयो माम्पन्ते, पिरतिच प्राणातिपातादीनां मापामुपापर्य- न्तानां जीयपदे मनुष्यपदे कन्या, शेपेण सानेपु नायमर्थः समय इति सक्षम्य, पो भवप्रत्ययतः सर्पविरसस- म्भवात् , मियादर्शनविरमणषिपपषितायो सत्रम्येप्पिति उपलक्षणमेतत् सर्वपर्यायेप्यपि, बन्यया एफस्मिन् दन्ये पर्याचे पा मिथ्यात्पमाये मिथ्यादर्शनयिरमणासम्मपात्, 'सूत्रोक्तकस्याप्यरोचनादक्षरस्य भवति नरामिण्या- पष्टिः पूर्व हि नः प्रमाण जिनामिहितम् ॥१॥" इति वचनात् , मिष्यादर्शनशल्पविरमम प एफेन्द्रियषिफले- न्द्रियपपु सानेपु, शेपेषु एकेन्द्रियादिषु न मवति, फरमादिति चेत्, उच्यते, पिव्यादिध 'उमयाभाषो पुटपाइ- एमु' [प्रतिपयमानप्रतिपन्नाभाषः राषिष्यादिपु] इति पचनाद, दीन्द्रियादीनां तु यामि करणापमीप्तावस्थायी फेांचित् सासादनसम्पफ्त्ये मपति तथापि तत् मिथ्यात्वाभिमुखाना तत्प्रतिफलानामसनेपामपि मिथ्यावर्शन- सत्पविरमणप्रतिपेया, माह प--'अत्यि ग मते ! जीरण मिन्छादसणसमयेरमणे कराई इत्यादि, अपमा प्राणा- तिपातपिरतस्य फर्मय पो भवति किं पा नेति चेत् , उप्यते, मयस्सपि न मवस्पपि, तथा च पतदेव प्रससूत्रपूर्व- कमाह-'पाणाइयायपिरए ण मते ! जीवे' इसादि मुगम, बहुवचने प्रभसूत्रं सुगर्म, निर्वचनसूत्रे सर्वेऽपि ताप- रेपुः मसविषम पकाम एफपिपरम्पकाप पर प्रमत्ताप्रमत्ताकरणानिसमाएरसम्परामाः सप्तपिपपन्यकाः प्रमत्ता अप्रमचामायुर्पन्धफालेष्टपिधप घफा, आयुपोऽपि पचनात्, आयुष धम फादापित पति कदाचित्स- पंया न लम्यतेऽपि, प्रमचामाप्रमसाथ सदैव पहत्वेन लभ्यन्ते, अपूर्यकरणा अनिवृतिवादराम कदाचिन्न भवन्त्य- पि, पिरासापि तेपामागमे प्रतिपादनात्, एकपिधपन्धका उपशान्तमोहक्षीणमोहसयोगिफेवलिना, सत्र उपशा न्तमोहा क्षीणमोहाथ कदाचिठम्यन्ते कदाचिन लम्यन्ते, तेपामन्सरसापि सम्भपात्, सयोगिफेवलिनस्तु सदा प्राप्यन्तेऽन्यान्यमापेन तेपामध्यपच्छेदात् , सतः सप्तषियपफा एफपिघवन्धफामापस्थिता इत्याटपिपपप फायभाषे एफो मनः, अपपा सप्तविघवधफा एकविधप धफाय पहब एकोऽष्टविषपन्धफ इति द्वितीया, मष्टयि पप धकाना पहुत्पे तृतीया, पपिधपन्धका अपि कदापिष्ठम्यन्ते कदाचिन्न, उत्कर्पतः पण्मासपिरहमापात्, पदापि लम्यते तदापि जपन्यपदे एफो वो पा उत्कर्पपदेऽष्टोत्तर शत ततोऽष्टपिधपन्धकपदामाये पविधपधपदेनापि हो भनी, नमन्धका अयोगिफेयलिनस्तेऽपि कदाचिदवाप्यन्ते कदाचिन्न, तेपामप्युत्कर्पतः पण्मासपिरहमापात्, पदाऽप्यपाप्यन्ते तदापि जघन्यपदे एको हो पा उत्कर्पतोऽष्टाधिक शत, ततोऽटपिघपघफपदामाषेऽपन्धकपदे- नापि दी भनौ, सदेपमेफ आयो मा एफफसंयोगे घ परिति सप्त मना, इदानी विकसयोगे ममा दर्श्यन्ते, वस्त्र ससपिधप धफा एफविषपघकाभापस्थिता, उमयेपामपि सदा पहुत्वेन लभ्यमानत्वात्, ततोऽष्टविधयन्धफपदे पधिप धपदे च प्रसेफमेकपचनमिति एफो माः, अष्टविषय घफपदे एकपचन पट्विधपन्धफपदे पहुवचन इति द्वितीपा, पतौ द्वौ भलाषष्टपिघष घकपदस्पैकवचनेन लग्यौ, एतायेव द्वौ मङ्गो पहुचनेनेति चत्यार।, एषमेष चत्वारो भताः अष्टमिधव पकाव धफपदाभ्याम् , एवमेष चत्वारः पद्दषिधषन्धफापन्धकपदाम्यामिति, सर्पसङ्ख्या हिकसंगोगे द्वादश मझा, प्रयाणामपिपपपपइपिधप धफावधकरूपाणां पदानां सयोगे प्रत्येकमेकषचनपहुष- चनाभ्यामष्टो मङ्गाः, सर्वसहठनया सप्तपिशतिर्मशाः, अत्रापर आह-ननु पिरतस्स कय बन्धो, न हि पिरतिष- पहेतुर्मपति, यदि पुनर्पिरतिरपि पधनुः स्यात् सतो निर्मोक्षप्रसमः, उपायामापात्, उच्यते, न हि पिरति धोतु, फिन्तु पिरतस्य ये फपाययोगास्ते पधकारण, तपाहि-सामायिकम्छेदोपस्थापनपरिहारविभुद्धिकेप्वपि सयमेषु फपाया सम्बनिरूपा उदयप्राप्ताः सन्ति योगाथ, ततो विरतस्सापि देवायुष्कादीनां शुमप्रकृतीनां वत्प्रत्ययो पन्या, यया च प्राणाविपातपिरतस्स ससशितिर्मशा उकाः तथा मृपावादपिरतस्य पावत् मायामूपाविरतस्स, मिश्यावर्जनशल्पषिरतमपिफ सूत्रमाह-'मिडादसणसविरए ण मते!' इत्यादि सुगम, नयर सप्तपिधवन्धकत्य मराषिधपत्यकत्य पविषष पकत्वमेकविधपधिकतमपधकत्वं च, मिश्यादर्शनशल्यविरतेरविरतसम्यगरारम्या- योगिफेवरिन यायायात् , नैरपिकादिचत्रितिदपकचिन्तायां मनुष्यपर्जेषु पेपु मप्यपि सानेपु सप्तविषम- चकत्ल अष्टविधप धकलं पा, न पपिघवधकत्यादि, श्रेणिप्रतिपत्त्यसम्ममात्, मनुप्यपदे च यथा जीपपदे तपा पचप्प, मनुप्येषु सर्वमापसम्भपात, बहुपचनेनैवरिपय सत्रमार-'मिप्यादसणसपिरया प मते ! पीना' सादि, मत्रापि त एष पूर्वोकाः सप्तर्षिशतिर्मज्ञाः, नैरपिकपदे मङ्गत्रिक, तत्र सर्वेऽपि तापमषेयु ससषिषपन्धका इत्येको मना, भय च यदेकोऽप्यप्टपिधपन्धको न लम्यते तदा मयति, यदा पुनरेकोऽष्टविधवन्धको लभ्यते तदाऽय द्विती-1 यो मा सप्तयिषवन्धकायाप्रषिधयधाम, यदा पुनरटविषय घफा अपि पहयो लभ्यन्ते सदा तृतीयः ससविष पधफामाप्टपिधषधकाम, एष मात्रिर्फ तावद् पाप्य यायमानिफसूत्र, नपर मनुष्यपदे सप्तर्षिशतिर्मनका यपा जीवपदे इति । अयारम्भिफ्यादीनां क्रियाणां मध्ये का क्रिया प्राणातिपातविरतस्येति चिन्तयति-'पाणावायपि- रपस्स ण मते !' इत्यादि, मारम्मिफी क्रिया साद्भवति सान्न मपति, प्रमचसयतस भवति शेपस न भयतीति माषा, पारिपहिकी निपेन्या, सर्षया परिग्रहानिवृतत्वात् , अन्यथा सम्यक्प्राणातिपातपिरत्यनुपपचे, मायाप्रत्यया सापति स्यान्न भषति, अप्रमत्तस्यापि हि कदाचित् प्रषचनमालिन्यरक्षणायें भवति, शेपफाल तु न मपति, अप्र- साख्यानक्रिया मिष्पादनप्रत्यया च सर्वया निपिप्यते, तद्भावे प्राणातिपातविरत्ययोगात्, प्राणातिपातपिरतेम हे पदे, तयया-जीवो मनुप्पम, तत्र यथा सामान्यतो जीपमधिकृत्योक तथा मनुष्यमधिकृत्य वकण्य, तथा पार-एवं पागाइवायपिरयस्स मणूसस्सपि' इति, एप तावद्वान्य यापन्मायामुपापिरतस्य जीपस मनुष्यस्य च, मिष्यावर्शनशस्यपिरतमधिकृत्य सूत्र 'मिच्छादसमसष्ठपिरयस्स म मते । जीवस्स' इत्यादि, भारम्भिकी साझवति सान्न भवति, प्रमचसयतान्तस मवति शेपस्स न भवतीति मायाः, पारिग्रहिकी देशविरतिं यायपति, परतो
न भपति, मायाप्रत्ययाऽप्यनिश्चपादरसम्पराय यावद्भाषिनी परतो न भवति, अप्रत्याख्यानक्रियाऽपि अविरतस-
म्यगरएिं यापन परता, सत एता अपि क्रिया अधिकृत्स 'सिय का सिय नो कम्बई' इति पकव्य, सपा चाह-
'एप जाप अपयफ्याणफिरिया' इति, मिण्यादर्शनप्रत्यया पुनर्निपेच्या, मिथ्यादनपिरतस्य ससा असम्मवात्,
चतुर्विशतिदरकचिन्तायां नैरयिकादीनां स्खनितकुमारपर्यन्तानां चतस्रः क्रिया वक्तव्याः, मिश्यादर्शनप्रत्यया
निपेच्या, तिर्यपञ्चेद्रियसापाखिनः क्रिया नियमतो वक्तव्याः, अप्रत्यास्यानक्रिया माज्या, देवविरतस्य न भवति
शेपस्स भपतीसः, मिग्यादर्शनप्रत्यया निपेच्या, मनुष्यस्य यथा सामान्यतो जीवस्स, ग्यन्तरादीनां यथा नैरयि-
कस्य । सम्प्रत्यासामेवारम्मिफ्यादीनां क्रियाणा परस्परमत्पपात्वमाह-'एएसि म मते।' इत्यादि, सर्वसोका
मिच्यादर्शनप्रत्यया किया, मिण्यारटीनामेव माषात्, ततोऽप्रत्याख्यानक्रिया पिशेपाधिका, अविरतसम्यगष्टीनां
मिप्यारटीनो घ माषात् , ताभ्योऽपि पारिवाहिक्यो विशेषाधिका:, देशविरताना पूर्वपां च भाषात्, आरम्भिक्यो
पिनेपाधिका, प्रमच्चसयताना पूर्वपां च भावास् , ताम्पोऽपि मायाप्रस्थया विशेपाधिकाः, अप्रमत्सयतानामपि
मापात् ॥ इति श्रीमलयगिरिपिरचितायां प्रशापनाटीकायों द्वाविंशतितम क्रियापद समासम् ॥ २२॥
अथ प्रयोविंशतितमं कर्मप्रकृतिपदं ॥ २३ ॥ वदेयमुक्त वाविंशतितम पद, सम्प्रति प्रयोविंशतितममारभ्यते, बस चायममिसम्बन्धः-महानन्तरपदे नारका- रिगतिपरिणामेन परिणताना जीपानी प्राणातिपातादिक्रियाविशेपचिन्तितः, सम्प्रति पुनः फर्मवग्यादिपरिणाम-| पिशेपभिन्त्यते-तत्र यमपिफारद्वारगापा- कति पगरी १ का पति २ काहिघि ठाणेहिं पंधर नीषो । कति पेदेड य पपरी ४ अणुमायो काविहो फस्स ५॥१॥ फति में मवे ! कम्मपगठीओ पण्णताओ, गो० अg कम्मपगडीओ पाणचाओ, से०-जापावरगिनं १ देसमावर- णिर्ष २ पेदमिर्ज ३ मोरपिसं ४ आउयं ५ नाम ६ गोर्ष ७ वराइये ८, नेरइयाण मंसे ! कर कम्मपगरीयो पं०1, गो० ! एवं घेव, एर्ष जार माणियाण ॥ १ ( २८८ ) कहाण मंते ! जीवे बढ कम्मपगठीतो पंचवि ?, गो० । नाणावरणिज्जस्स कम्मस्स उदएणं दरिसणावरणि फम्म गिपति, दसणावरणिखस्स कम्मस्स उदएणं सप्पमोह मिज कर्म णिपति, दसणमोहमिनस्स कम्मस्स उदएमे मिचे नियच्छति, मिच्छचे उदिएणं गो० ! एवं साल वीवो अट्ट कम्मपगरीवो पंचसि, कहणं मते ! नेरइए अट्ट फम्मपगडीमो पंति, गो० एवं घेव, एवं जाप वेमाणिते । कारणं मवे 1 बीवा मह फम्मपगरीतो मंति, गो० 1 एवं पेव बाप बेमापिया ।। २ (सूर्य २८९) 'फइ पगरी' श्लादि, कति प्रकृतयो मवन्तीलादि प्रथमोऽधिकार, तथा फय-केन प्रकारेण ताः प्रकृतीर्व- मातीति द्वितीयः, फतिभिः स्थानैमातीति तृतीया, कति प्रकृतीदयते इति चतुर्थः, कस्स फर्मणः फतिषियोऽनु- मागः पञ्चमः । तत्र प्रथमाधिकारनिरूपणार्यमाह-'कति ण भते ! कम्मपयडीयो पाणचाओ' इति, ननूक्तमेष क्रियापदे फति कर्मप्रकृतय इति ततः किमर्यमिह प्रकृतिसझार्य प्रमः १, उच्यते, विपप्रतिपादनार्य , स चाय विशेपः-पूर्व धानावरणीयादि कर्म पनन् फतिमिः क्रियामियुज्यते इत्युक्त, क्रियाध प्राणातिपातहेतवा, प्राणाति- पातम पाम धानापरणीयादिकर्मवधकारण, फर्मवन्धः कार्य, इह तु ज्ञानावरणीयादिफर्म पषान्तर फर्मपन्धका- रण प्रतिपापमिति, भगवनिर्षचनमाह-गौतम ! अष्टौ फर्मप्रकृतयः प्रवप्ताः, एता एव नामप्राह दर्शयति- 'मानापरणीय दर्शनावरणीय' इत्यादि, शायते--परिच्छियते वस्त्वनेनेति वान-सामान्यषिशेपात्मके पस्तुनि विक्षेपणास्मको पोषः, आप्रियते-जान्छाधते अनेनेसावरणीय 'कृयाहुल'मिति पचनात् फरणेऽनीयप्रत्यया, घानस्सावरणीय ज्ञानावरणीय, रश्यतेऽनेनेति दर्शन-सामान्यषिशेपात्मके वस्तुनि सामान्यग्रहणात्मको पोष, उक्क प-"ज सामनग्गहण माषाण नेप कटु मागारं । मषिसेसिकण अत्पे दसणमिद पुषए समए ॥१॥" [मत् सामान्यग्रहण माषानां नैव ताऽऽकारम् । मानविशेष्य दर्भनमित्युपते समये ॥१॥] वसावरणीय मनायवीय या राते--माहातातिरूपेण पानमयते तोदनीयं. मात्र कर्मण्यनीया, पयपि च सर्व कर्म पते तपापि पजादिशब्दवत् पेदनीयशम्दम्य रूढिविषयत्वात् सातासातरूपमेव फर्म वेदनीयमित्युच्यते, न शेपं, तपा मोहयति-सदसद्विवेकविफल करोति आत्मानमिति मोहनीय, अत्र पारवचनात् कर्य्यनीया, तथा पति- आगच्छति प्रतिपन्धकता खतफर्मवद्धनरकादिफुगतेर्निष्क्रमितुमनसो जन्तोरित्यायुः, नपा आ समन्तादेति- गच्छति मषार मपान्तरसान्तौ विपाकोदयमित्यायु , उमपत्राप्यौणादिफ उस्प्रत्ययः, तथा नामयति-त्यादि- पर्यायानुमवन प्रति प्रषणयति जीवमिति नाम, तया गूयते-गुम्यते उपायथैः शम्दैर्यत् सद् गोत्र-उपनीचा- लोत्पत्तिलक्षणः पर्यायपिपः तद्विपाकवेषं फर्मापि गोत्र, कार्ये फारमोपचारात्, यहा फर्मणोऽपादानविषक्षा गूयते शुन्यते तपाषषैः शम्दैरात्मा यस्मात् कर्मणः उदयात् गोत्रं, सपा जीप दानादिक घान्तरा व्यवधानापा- दनाय एति-गच्छत्सन्तराय, जीपस्स दानादि फर्जुमुघसस्स पिपात भपतीत्यर्पा, पनाह नन्यित्य घाना- परणीयाघुपन्यासे किश्चिदखि प्रयोजनमुत यथाफपश्चिदेय प्रवृत्तिरिति १, असीति यूमा, किं तदिति चेत्, उप्यते, बह बान दर्शन घ जीवस्य सतत्त्वमूत, सदमाये जीपत्वस्यैषामापात् , चेतनालयमो हि जीपखसः स कप धान- दर्शनामावे भवेत् १, ज्ञानदर्शनयोरपि च मध्ये प्रधान वान, तशादेव सकळशास्त्रादिषिपपषिचारसन्ततिप्रवृचेः, अपिप-सर्प अपि लघयो जीपख साकारोपयोगोपयुक्तस्योपजायन्ते, न दर्शनोपयोगोपयुक्तस्स, 'सधाओ छद्धीमो सागरोपउत्तस्स नो अण्णागारोपओगोवउचस्से' [सर्या उब्धयः साकारोपयोगोपयुक्तस्य नानाफारोपयोगोपयुक्तस्य ति पचनप्रामाण्यात्, अन्यथ-पस्मिन् समये सफलफर्मविनिर्मुलखरूपो जीया सम्पयते तस्मिन् समये जानोप- योगोपयुक एष न दर्शनोपयुको, दर्शनोपयोगस द्वितीयसमये भावात् , ततो ज्ञान प्रधान, तवापारकं च ज्ञानावर- णीय कर्म ततस्तत्प्रथममुक्क, ततस्वदनन्तरं दर्शनावरणीय धानोपयोगाव्युतस्य वर्धनोपयोगेऽवस्थानात्, एते प शान- दर्शनावरणीये सपिपाफमुपदर्शयतो यपायोगमवश्यं सुखदुःखरूपपेदनीयफर्मविपाकोश्यनिमिते मपतः, तपाहि-' पानापरणमुपचयोत्कर्पमधिरून पिपाकतोऽनुमवन् सूक्ष्म २ तरवस्तुविचारासमर्थमास्मान जानानः खियते भूरि- लोका, नानापरणकर्मषयोपशमपाटयोपेतच सूस्मसूस्मतराणि वस्तूनि निजप्रजया मिन्दानो बहुजनातिशायिनमा- हमान पश्यन् मुख वेदयते, तथाऽविनिविटदर्शनापरणषिपाफोदये जात्पन्धादिरनुमपति दुःसमत, वर्तनापरणक- मध्योपशमपटिष्टतापरिकरितम स्पष्टचक्षुराणुपेतो यपाप पस्तूनि पश्यन् वेदयते प्रमोदम् , सत एतदर्थप्रतिपस्पर्थे । वर्शनापरणीयानन्सर पेदनीयग्रहण, वेदनीय प सुखदुःखे जनयत्समीटानमीएविपयसम्बन्धात् , अमीष्टानमीष्टषिपयस- म्बग्घे चावश्य ससारिणा रागद्वेपौ तौ च मोहनीयहेतुको तत एतदर्यप्रतिपय वेदनीयानन्तर मोहनीयप्रवण, मोह-: नीयमहाम जन्तको बारम्भपरिप्रहापासका नरकाघायुफमावलम्ति ततो मोरनीयानन्वरमायुप्माण, नरका पायुष्कोदये धामप नरकगत्यादीनि नामान्युदयमायाम्ति उस मायुप्फानन्तर नामप्राण, नामकर्मोरगे ए निय- माइपनीचान्यतरगोत्रकर्मविपाकोदपेन मरितप्पमतो नामपरमानम्तर गोत्रमाण, गोमोरये पोचलोस्पास प्रायो दानामान्तरायाविक्षयोपशमो मवति, राजप्रभूतीनां प्राचुर्येण दानसामादिदर्शनात् , नीचैकुलोत्पन्नस्य ।। दानलामान्तरायाधुश्योऽन्त्यजातीनां तपादर्शनात्,सत एतदर्यप्रतिपत्त्य गोधानन्तरमन्तरायग्रहण । तदेवमुक प्रथम छारम्, अघुना फथ पनातीति द्वितीयद्वारप्रतिपादनार्यमाह-'कहण्ण मवे।' इत्यादि, फय-केन प्रकारेण पमिति पाक्यालझारे जीवोऽष्टो प्रतीभाति १, मगयानाह-गौतम ! धानावरणीयस्स कर्मण उदयेन दर्शनावरणीय कर्म निर्गच्छति-निमयेन गच्छति, विशिष्टोदयापनमासादयति, फिमुकं मषति ?-जानावरणीयमुत्कर्पप्रासमुद- येन अनुमवन् दर्शनावरणीयमुदयेन वेदयते, दृश्यन्ते हि खलु शून्यपादिप्रभृतयः कुषादिनः ज्ञानवासितान्ताक- रणा विपरीत पश्यन्त इति, दर्शनावरणीयस च कर्मण उदयेन. दर्शनमोहनीय कर्म निर्गच्छति, विपाफावस्योदयेन प्रतिपद्यते इति माषः, तस्य दर्शनमोहनीयस्य कर्मण उदयेन मिथ्यात्व निर्गप्छति, मतत्त्व तत्त्वमध्यषसति तस्य चासत्त्वमिति माषः, तत एवं मिथ्यात्योदयेन जीवोऽष्टौ प्रकृतीनाति, खलुशम्दः प्रायोचिदर्शनार्पः, प्रायस्खा पदेषमन्यया सम्यग्दृष्टिरपि फबिदष्टी प्रकृतीपभाति, केवल कचित् न पक्षास्यपि पथा सूक्ष्मसम्परायादिरिति स प्रकारो नोक्का, एप चात्र तात्पर्याप:-पूर्षफर्मपरिणामसामर्थ्यात् उत्तरकर्मणः सम्मपो, यथा पीजादकरपाना- लादीना, उक घ-"जीवपरिणामहेउ कम्मत्वा पुग्गला परिणमसि । पुग्गलकम्मनिमिच जीपोवि तहेष परिण- मह ॥ १॥" इति [ जीवपरिणामहेतोः पुद्रलाः कर्मतया परिणमन्ति । फर्मपुरलहेतोजीषोऽपि तथैय परिणमति ॥१॥] उक्तमेपार्थं चतुपिंधविदण्डफक्रमेण निरूपयसि-काणं मते ! नेरइए' इत्यादि सुगम, तदेपमुक्क एकत्पेन दण्डका, सम्प्रति यहुत्वेनाह-'फहणं मते ! नेरइया' इत्यादि पाठसिद्ध । उकं द्वितीयद्वारमपि, मधुना फतिमिः स्थानभातीति तृतीयद्वारममिधित्मुराह- जी में मसे ! गाणावरणिसं कर्म कविहिं ठागेहिं पति , गो० । दोहि ठापेहि, त०-रागेण य दोसेग म, रागे दुपिद पं०,०-माया प लोमे य, दोसे दुविषे प०, ०कोरे य मागे य, स्पेतेहि पर्हि ठाणेहि विरितोषग्गहि- एहि एवं खल भीवे मामावरणिमे कर्म ग्रंपति, एव नेरसिते माष पेमागिते, जीवा 4 मंते ! पापावरणिज फम्म कति हिं ठाणेहिं पंचवि ?, गो० ! दोहिं ठाणेहिं एवं घेय, पर्व नेरइया जाव पेमामिपा, एवं दसणावरणिसं चाव सराइले, एवं एवे एगचपोतिया सोलस दरगा॥ ३ (सूर्य २९०) 'जीये न मंते।' इत्यादि प्रमसूत्र सुगम, मगवानाह-दाभ्यां सानाम्या, व एम स्थाने नाममाहमाह-संघपा- रागेण पेण घ, मथ कोऽसौ रागः को था ऐप इति १, उच्यते, प्रीतिलक्षणो रागोऽप्रीत्यात्मको हेपः, एतौ प प्रीत्सप्रीत्यात्मको रागझेपौ नात्यन्त क्रोधादिम्यो व्यतिरिष्येते, किन्तु वेष्येवान्तर्भपता, स चान्तर्मानो नपमेदादि- चित्र इति विनेयजनानुप्रहाय प्रदश्यते, तत्र सनदो मन्यते-कोषोऽप्रीसात्मका प्रतीत एष, मानोऽपि परगुणासर- नात्मकत्वादप्रीवात्मका, सतोऽप्रीत्सात्मकस्मादेतो सावपि देपा, लोमोऽभिप्यात्मस्वात् प्रीतिरूपा धप्रसिदो, मायामपि परवचनात्मिको फिश्चिदभिलपन् प्रपुले नमिठगपथ प्रीतिसमाय इति साऽपि प्रीत्सात्मिका, तत एतौ मायागेमी प्रीत्सात्मफत्वात् रागा, उक प-"कोह माण चापीइजाइतो पेह सगहो दोस । मायाए लोमेण य स पीसामण्णतो राग ॥१॥" अत्र उच्चरार्द्धस्साधरयोजना-मायया ठोमेन सह प्रीतिजातिसामान्यात् स मान- प्रीतिजातिमापात् शावपि मायालोमौ स सचदो रागमाघटे इति । म्यवहारः पुनर्मू-माया खनु परोपघाताय प्रयुज्यते परोपपातपरिणामम रेप इति मायाया अपि उपेऽन्तर्माषः, या तु न्यायोपादानेनार्ये मूर्यो स परोप पातरहितः शुदो लोम इति रागा, एप चेदमस मतेन वस्तु व्यवस्थित-क्रोधमानमाया पो लोमो राग रति, माह च--"मायपि दोसमिछा पहारो जे परोपघामाय । नायोषायाणे थिय मुन्छा लोमेचि तो रागो ॥१॥" अनुसूत्रः पुनराइ-क्रोधो नियमावप्रीत्यास्मका, ततः स परोपघातात्मकत्वात् दूपः, ये सु मानमायालोमास्ने विधाऽपि सम्मपन्ति-प्रीत्यात्मका मप्रीत्यात्मकाय, तपाहि-मानः साहारोपयोगका प्रीत्यात्मका सगुणप हुमानभापार, परगुण पोपयोगवेलायामप्रीत्यात्मको मात्सर्यादिभाषात्, मायाऽपि परषचनोपयोगप्रपची परोप- पातरूपत्पात् अग्नीसात्मिका परगतद्रम्योपादानचितायो त्वभिप्यनात्मकत्वात् प्रीतिरूपा, होमोऽपि पत्रियादीनां परिचिन्त्यमानः प्रीत्सप्रीत्वात्मका सुप्रप्तीतः, तथाहि-पत्रिया एवं मन्यन्ते परपिपयापहारोऽमाफ न्यायो 'पीर- मोग्या षसुधरा' इति न्यायात्, ततो यदा परपिपयापहाराय तेपामसममियोगस्वदाऽसौ सप्रीत्सास्मफर, परोप- पातहेतुत्वात् , यदा तु परविपयजिषधोपयोगस्तरा सोऽमिप्यास्मकत्वात् प्रीत्सात्मका, तत एष मानमावालोमा उमयरूपा अपि सपेधन्ते, पदा घ प्रीत्युपयोगो न तदाऽप्रीत्युपयोगा, यदा चाप्रीत्युपयोगो न सदा प्रीत्युपयोगः, एफस्मिन् समये उपयोगद्वयाभावात, ततो मानमायालोमाः प्रीत्युपयोगफाले रागोऽप्रीत्युपयोगफाले देपा, उक्त प-"उजुस्यमय कोहो दोसो सेसाणमयमणेर्गतो । रागोति य दोसोचि य परिणाम बसेण उ बिसेसो ॥१॥ माणो रागोपि मो साहफारोपगोगफालमि । सो घेय होइ दोसो परगुणदोसोवयोगमि ॥२॥ मायालोमा धेष परोपपागोषमोगतो दोसो । मुम्छोषमोगफाले रागोऽमिस्सगलिंगोचि ॥ ३॥" अम्दादयसया पुनरेवमाड - यह हादेव कपायौ-कोपो लोमम, ये तु मानमाये ते क्रोधलोमयोरम्तर्मपता, तथाहि-माने मायाया पये परो- पपातहेतवोऽभ्यवसायास्ने कोषोऽधीत्सात्मकत्वात् पे तु खगुणोत्कर्पपरद्रष्यमूत्मिकास्ते लोमोऽमिप्यारूपत्वात्, छोमोऽपि च टोकमसिद्धो द्विधा-परोपघातात्मको मूछात्मकम, तत्र परोपपातात्मको यथा पत्रिपाणां परराष्ट्रा- पहारे, मूर्योत्मको न्यापोपाचे निजद्रम्पे, तत्र पः परोपघातात्मकः स क्रोषो मपति, क्रोघम सर्वोऽपि योजख- रूपो पोलीसात्मकस्यात् , केवगस्त मूत्मिकोऽभ्यबसायो लोमः स प रागा, तथा पोक्तम्-"सहाइमय माणे मापाए र सगुणोपरागा य । उमओगो लोहो चिय पतो स तत्पेष उपरो॥१॥ ससा फोहो पिप सपरोक्षा- पमानोचि तो दोसो। तठस्समो पोमो मा मुका केनको रागो ॥५॥" ति, तत्र सादनममतेनार--- 'रागे दुषिहे पपणचे रस्पादि सुगम, मामितत्वाद, उपमहारमाह-श्तेहि परि ठाणेहि' इत्यादि, एष सन् इसेतैरनन्तरोफमतुर्मिः स्थाना, कपमूरित्साह-वीर्योपगृहीतैर्जीववीयोपस्थापितैरित्यर्थः, शानावरणीय कर्म जीवो पमाति, ममुमेवाष चतुर्विशतिदण्डकाक्रमेण चिन्तयति-ए नेराए भाष माणिए' सुगम, नवरमेष सूत्रपाठः 'नेराए ण मते 1 नाणावरणिम फम्म काहिं ठाणेहिं संघई' सादि । तदेवमेकत्वेन चिन्ता छता, सम्प्रति पहुत्वेन at फर्मशाह-'जीवा ण मवे ! इत्यादि सुगम, यमा च ज्ञानापरणीयमेकत्वषत्वाम्यां दण्डफइयेन चिन्तितं तमा नापरणीयादीन्यपि चिन्तनीयानि, सर्पसङ्ख्यया पोडा दणका: । तदेवमुफ सूतीर्य द्वारम् , सम्प्रसि कति प्रपती- पदयते इति पतु धारममिपित्सुराह- बीपे प मते ! भागावरणिर्म कम्म वेदेति !, गो० अगाए पेदेति बस्नेगहए नो पेशा, नेसर में मते ! माणावर- निर्य फम्म पवेति, गो. नियमा वेदेति, एवं बाप माणिते, गवरं मपसे महा बीवे । जीवा प मैते । पाषापर- मित्र कम्मं वेदेति !, मो० । वेदेति एवं पेय, एवं अाय वेमामिया, एवं बहा पाणावरणि पहा देसणावरमिछ मोह- मिम सराइस प, पेयणिमाउनामगोवाई एवं घेव, नवरं मासेवि लिममा घेदेति, एवं एसे एगधपोषिया सोउस दंगा ।। ४ (पर्व २९१) 'जीपेणं मते । इत्यादि, अस्त्येकका कमित् यो वेदयतेऽस्येकफः कश्चित् यो न पेदयसे अमीणपातिकर्मा वेद- यसे घीणघासिकर्मा तु न वेदयते इति मावा, अमुमेयार्थं चतुर्षिशतिदण्डफक्रमेण चिन्तयति-'नेहए ण मते !' इत्यादि सगम, मनुप्प मुफ्त्वा शेपेषु सर्वेप्यपि स्थानेषु नियमावेदयते इति यकव्य, सर्षेपामक्षीणघातिफर्मत्वात् , मनुप्ये मया जीवपदेऽभिहित तयाऽमिघासष्य, धीणघातिफर्मणोऽपि मनुष्यस लम्यमानत्वात् , एकमेप एकत्वेन दण्डफ उक्तः, एवं पहुत्वेनापि पक्ष्या, यपा घ ज्ञानावरणीयमेकस्यपथक्त्याम्यां मावित एष दर्शनावरणीयमोह- नीयान्तरायाण्यपि मापनीयानि, पेदनीयापुर्नामगोत्राणि तु जीषपदे मजनीयानि, यतः-सिद्धा न घेदयन्ते शेपा घेदयन्ते एति, श्रेपास्तु नैरयिकादयो मनुप्या अपि च नियमावेदयन्ते, ससारचरमसमयमषश्यममीपामुदयसम्म- पात्, सर्पसाया चामिनप्यधिकारे एकत्यपृथक्त्वाभ्यां पोडश दण्डका मवन्ति । गत चतुर्यद्वारम् , इवानी तु अनुमाषा फस्स फर्मषः फतिषिध इति पञ्चमद्वारममिषित्सुराह- णामापरणिजस्स में मवे ! फम्मस्स चीवेणं पदस्स पुढस्स पदफासपहस्स संघियस्स चियस्स उपधियस्स भाषागप- चस्स विधामपधस्स फलपधस्स उदयपचस्स बीवेणं कपस्स नीदेणं निषियस्स बीयेप परिणामियस्स सर्व या उदि- प्सस्स परेग का उदीरियस्स तदुमएग पा उदीरिजमाणस्स गति पप्प ठिति पप्प मर्द पप्प पोम्गठपरिणाम पप्प कवि विधे अणुमाये पम्मचे, गो० ! नामावरणिमस्स में कम्मस्स बीवेम बस्स नाब पोग्गठपरिणाम पप्प बसविणे अप- मारे ५०,०-सोवापरणे सोपविष्याणापरणे नेचाबरणे नेचविणापावरणे पाणावर पाणविण्नागापरणे रसापरणे रस विष्याणावरणे फासावरणे फासविण्णामावरणे, वं देवि पोग्गठं या पोग्गले वा पोग्गलपरिणाम या पीससा वा पोम्ग- साणं परिणाम सेसि वा उदएणं बामियां ण बाणवि जाणिउकामे ण पाणवि बाणिचावि न माणति उच्छमार्मी पापि भवति णाणावरणिज्जस्स फम्मस्स उदएम, एस म गोपमा पामावरणिले कम्मे एस में गोयमा ! मामापरमि अस्स सम्मस्स बीदेणं पदस्स बाप पोग्गतपरिणाम पप्प दसविधे अणुमावे प० । परिसणावरपिजस्स णे मते! फम्म दीवेणं पदस्स भाव पोग्गलपरिणाम पप्प कतिविधे अषमापे पं० १, गो० ! परिसपापरणिजस्स कम्मस्स बीवेण पदस्स वाव पोग्गलपरिणामं पप्प पविषे अश्माचे ५०, १०-मिरा मिरा २ पपला पपला २ पीमदी चपखुदसणा परणे वषवसुदसणापरणे ओदिसणापरणे फेषलदसणावरणे, जे देति पोग्गल पा पोग्गले पा पोग्गसपरिणाम पां पीससा पा पोग्गलाणे परिणाम देसि वा उदपर्ण पासिमा पाप पासवि पासिउकामेपि ग पासति पासिचा वि ण पापति, उच्छमदंसपी यावि मपति दरिसणावरणिक्षस्स कम्मस्स उदएम, एस मं गो० दरिसणावरणिले कम्मे एस में गोयमा दरिसणापरमिखस्स कम्मस्स भीमं पदस्स बाप पोमालपरिणाम पप्प पपयिमे अणभाषे पाणचे, साया देयमिमस्समें मैले । कम्मस्स बीवेमं पदस्स बाप पोग्गलपरिणाम पप्प कतिविधे अणुमाये पं०१, गो! सावाद णिजस्स म कम्मस्स भीमेम पवस्स आव पविषे अनुमाने पं० ०–मणुष्णा सा १ मणमा सवा २ मणुण्मा गंधा ३ मणमा रसा ४ मपुण्णा फासा ५ मपोसहवा ६ पयमुहया ७ कापसुस्ता ८ मं पेदेखि पोग्ग वा पोग्मसे वा पोग्ग- लपरिणाम या पीससा वा पोग्गठा परिणाम देसि पा उदएणं सातावेदणि कम्म वेदेति, एस में गो० । सामावेय- मिजे कम्मे एस मो०। सावाणिजस्स बाप बढविषे अणुमाये ५० । असावायेपणिमस्सण मते ! कम्मस्स भीवेन वोष पुछा, उचरं च, नवरं अमणुष्णा सदा चाव कायदुहमा एस गं गो० ! असायावेयणिज्जे कम्मे एस ग पो० ! असासावेदविखस्स बाव अवविषे अणुमावे प० । मोहणिजस्स में मंते ! कम्मस्स बीघेणं पदस्स बाप कति- विषे अणुमारे ५० १, गो० ! मोहणिलस्स कम्मस्स बीपेगं पदस्स जाप पंचविघे अणुमावे पं०, १०-सम्मत्वेयणिमे मिछपयेपणिो सम्मामिष्छचवेयणिज्जे कसामवेयमिझे नोकसारवेणिमे जपेदेसि पोम्गल पा पोग्गले वा पोग्गलपरि- पार्म मा पीससा पा पोग्गलाम परिणाम वेसिं पा उदएवं मोहमिज फम्म घेणाषा एस गं गोयमा! मोहणिमस्स कम्म- प्स पाव पंथविषे जणुमारे ५० । आउस्म से मते कम्मस्स बीपर्ण तहेव पुष्छा, गो० आउयस्स कम्मस्स जीवेर्ग पदस्स भाप परपिरे वणुमाये ५००-नेरहमाउठे तिरियाउने मजुयाउए देवाउए, ज वेदेति पोम्गले पा पोग्गले वा पोग्गसपरिणाम या पीससा वा पोम्गला परिणाम सिधा उदएवं आठर्य कम्म वेदेति वा एस गोमाठए कम्मे एस गोला बाउकम्मस्स माप पउशिवमुभा पाये। मुहमामस्स मैते! कम्मस्स जीवेवं पुष्ठा, गो० मुहणामस्स कम्मस्स जीवेगं क्लासविषे बहुमावे ५००-दहा सदा १५हा रूपा२ हा गंधा पहारसा ४ इट्टा फासा ५५ गती ६ इहा ठिती ७ इहे सापने ८ इशा बसोकिची ९ इहे उद्यानकम्मबलपीरिमारिसकारपरकमे १० इस्सरमा ११ तस्स- रमा १२ पिपस्सरमा १३ मधुबसरमा १४ वेदेति पोग्गल बा पोग्मसे बापोग्गलपरिणाम पापीससा पा पोग्गसार्ग परिणाम देसि पा उपएवं सुमनाम फम्म एन एस ने गो० ! सानामकम्मे एस ने गो० । मुमनामस्स कम्मरस बार पउपसविधे अशुभाष पं०, दुरनामस्स में मवे! पुच्छा, गो० एव, मवर अणिटा सा जाव होणस्सरवा दीपस्सरमा अर्कतस्सरया जे देवि सेस से पेष जाग चरसविधे वणुमावे पामचे । उधागोवस्स प मंते । कम्मस जीवेर्ण पुच्छा, गो उचागोवस्स कम्मस्स बीवेणं पदस्स जाप अवविहे अणुमारे पं०-बातिविसिहमा १लपिसिया २ पसे विसिया ३ रूवधि० ४ तववि० ५ सुपवि० ६ ठामषि० ७स्सरियषि०८ ज देवि पोग्गतं पा पोग्गले वा पोग्गा तपरिणाम वा पीससा या पोग्गलार्य परिणाम वेसि वा उदएपं जाव अषिधे अणुमारे ५०, पीयागोयस्स में मठे ! पुरणा, गो० 1 एवं पेष, नवरं चावियिहीणया चाव इस्सरिमपिडीपया चं वेदेति पुग्गलं पा पोग्गले पा पोग्गलपरिणाम या पीससा पा पोग्गलाणं परिमार्म सेसिं पा उदएणं बाप अहविधे अशुमावे पाणये, अंसरामस्स म मते । कम्मस्स बीपेणं पुछा, गो0 1 अंतराइपस्स कम्मस्स जीवेनं पदस्स बाप पचविषे अणुमावे पं०, ०-गाणंतराए लामवराए मोर्गसराए उपमोर्गदराए पीरियंतराए, वे देवि पोग्गस जाप पीससा पा० सेसि वा उदपण अंतराइम कम्म पेदेवि, एस में गो० अबराइए कम्मे, एस गो० ! जाप पंचविषे अमुमाये पं० (स्त्र २९२)॥ पग्णयमाए तेपीसवि- मस्स पपस्त परमो उदेसो २३-१॥ 'नाणापरपिवस्स ण मंते ! इत्यादि, मानापरणीयस ममिति पाझ्यालबारे भदन्त ! जीवेन पडस-राग- पिपरिणामपशतः फर्मरूपतया परिणमितस स्पृष्टस्य-आत्मप्रदेशः सह सम्पमुपगतस्स 'पदफासपुहस्से ति पुन- .
रपि गाइसरं पदम्पातीय स्पशन स्पृष्टस घ, फिमुक भवति -आषप्टनपरिषेष्टनरूपतयाऽत्तीय सोपचय गाउतर घ पदस्पेति, 'सश्चितस्य' आपाषाफालातिकमेणोचरकालवेदनयोग्यतया निपिकप 'चितस' उत्तरोचरस्थितिपु प्रदेशहान्या रसपयाऽपस्थापितस्य 'उपचितस' समानजातीयप्रत्यन्तरदलिकसमेणोपचय नीतस्प 'मापाफप्रा- सस' ईपत्पाकामिमुखीभूतस्य 'विपाकमासस्य' विशिष्टपाफमुपगतस्य अत एप 'फलप्रासस' फल दातुममिमुखीमू तस ततः सामग्रीवशादुदयमासस्स, एते चापाफप्राप्तत्वादयः फर्मधर्माः यया मानफलस, तयाहि-आम्रफल प्रथमत पत्याफामिमुख भवति, ततो पिशिष्ट पाफमुपागतं तदनन्तर तृप्तिप्रमोदादि फल दातुमुचित ततः सामग्रीपशा- दुपमोगप्राप्त मपति, एव फर्मापीति, तत् पुनर्जीवन कप पद्धमित्यत आह-'जीवेण कयस्स' जीवेन कर्मष धन- पढेनेति गम्यते 'मृतस्य' निष्पावितस जीपो शुपयोगखमाषखदोऽसौ रागादिपरिणतो मति, न शेपो, रागा- दिपरिणतम सन् कर्म करोति, सा च रागादिपरिणतिः फर्मपन्धनमदस्य मावि, न तद्रियोगे, मन्यया मुक्काना- मप्यवीतरागतप्रसके, ततः फर्मरधनमन सता जीपेन कृतसेति द्रष्टम्य, उक्त च-'जीपस्तु कर्मपन्धनको पीरस्म मगरतः कर्चा । सन्तत्साऽनाय च तदिष्टं कर्मात्मनः कर्तुः ॥१॥" इति, तथा जीमेन निर्मितस, पर पम्पसमये जीवः प्रपमतोऽविशिष्टान् कर्मपर्गमान्त पाविना पुद्रलान् गृहन् मनामोगिकेत मीर्येण तमिव बन्धस- मये धानावरनीवादितया परसापरवाहारमिव रसारिसप्तपातुरूपतमा पर पानावरणीवादितमा मालापन AL सन्निर्यचैनमित्युच्यते, तथा जीवन परिणामितख-विक्षेपप्रत्ययैः प्रवेपनिहमादिमिमा तमुत्तरोतर परिणाम प्रापि- तस्प, वय या विपाफप्रासतया परनिरपेक्षमुदीर्णस-उदयप्रासस परेण या उदीरितस्स-उदयमुपनीतस्य तदुम- येन-सपररूपेणोमयेन उदीर्यमाणस्प-उपयमुपनीपमानस गति प्राप्य फिचिदि फर्म काचिद् गतिं प्राप्य तीवा- नुमाष मपति, यया नरफगति प्राप्यासातवेदनीयं, असातोदयो हि यया नारकाणां तीनो मपति न तथा तिर्य- गादीनामिति, तथा स्थिति प्राप्य सर्वोत्कृष्टामिसि शेपः, सर्वोत्कृष्ट हि स्थितिमुपगतमाम कर्म तीप्रानुमाय मयति, यथा मिथ्यात्व भ प्राप्य, यह किमपि फर्म कबिपमानिस सविपाकदर्शनसमये यया निद्रा मनुप्यमव तिर्य- ग्मय या प्राप्य ततो भप प्राप्येत्युक, एतापता फिल खत उदयस्य कारणानि दर्शितानि, फर्म हि तां तां गति स्थिति मा पा प्राप्य वयमुदयमागपछत्तीति, सम्प्रति परत उदयमाह-उदल काष्ठलेष्ठुसनादिलक्षण प्राप्य, तथाहि- परेण षिप्त काठलेप्मुखङ्गादिफमासाथ मपत्रासातवेदनीयकोषादीनामुदयः, तया पुद्गलपरिणाम प्राप्य नह किच्चि- स्फर्म फमपि पुद्गलमाश्रित्य विपाकमायाति, यपाऽभ्यपाहतवादारस्साजीर्णत्यपरिणाममाभित्स मसातवेदनीय बाना- परणीय मुरापानमिति, सतः पुद्गलपरिणाम प्राप्यरयुक, फतिविघोऽनुमावः प्रप्त इत्सेप प्रभा, नत्र निर्ययन- पपियोऽनुमापः प्रजप्तः, तदेय वशविषमनुमाष दर्शयति-'सोयापरणे' इसादि, इह घोप्रशम्देन योन्द्रियविपयः अयोपनमः परिगृपते 'सोयपिण्णाणापरणे' इति मोत्रपिजाननम्देन योग्रेन्द्रियोपयोगो, यनु निपुपफरणलक्षण प्रपेरिद्रय सदशोपाझनामकर्मनिवत्यै न शानापरणविषय इति न गोत्रसम्झन पृमते, एर्ष नेत्रावरणे इत्यायपि मापनीय, सधैफेन्द्रियाणां रसनमाणघवानोत्रषिपयाणा उम्प्युपयोगानों प्राय आषरण, प्रायोग्रहण च षकुला- दिम्पयच्छेदाय, पफुलादीनां हि यपायोग पञ्चानामपीन्द्रियाणां लग्भ्युपयोगा फलतोऽस्पष्ठा उपपश्यन्ते, भाग- मेऽपि प प्रोप्यन्ते-“पपिदियोषि पउलो नरोष पर्षिदिवोषमोगाभो । तहषि न मण्णइ पर्थिदिवोसि दार्दि- दियामाना ॥१॥" तथा "जा सुहुर्म माषिंदियनाण वर्षिदियावरोहेवि । दवयामाषमिवि मावमय पत्थिषाईर्ण ॥२॥" इति [पमेन्द्रियोऽपि बकुलो नर इन पश्चेन्द्रियोपयोगात् । तथापि न मण्यते पभेन्द्रिय इति द्रव्येन्द्रि- यामापात् ॥ १ ॥ यथा सूक्ष्म माषेन्द्रियमान द्रव्येन्द्रियावरोषेपि । द्रव्यश्रुतामावेऽपि माषथुत पार्थिवादीनां ॥२॥] तवः प्राय रस्युक्त, बीन्द्रियाणा माणचनुःश्रोत्रेन्द्रियविपयानो लम्प्युपयोगानां त्रीन्द्रियाणां चलःमोत्र- विषयाणां परिन्द्रियाणां योन्द्रियउम्प्युपवोगावरण सर्वेषामपि स्पर्शनेन्द्रियलम्युपयोगावरण कुधादिग्याधिमिरु- पहतदेहस्य द्रष्टव्य, पभेन्द्रियाणामपि जासघादीनां पमाश भन्धवपिरीमूतानां पधुरादीन्द्रियसप्प्युपयोगावरण मापनीयं, कपमेषमिन्द्रियाणा उम्प्युपयोगावरनमिति चेत्, उम्पते, खयमुदीर्मस परेण का उरीरितम शामान- रणीयकर्मण उदयेन, तपा पाह-अवेर इवि, योदयते परेण विस काष्ठलेष्टुमदादिसमम पर नामिभा- ! तजननसमर्षेन 'पुग्गळे या' इति वापाइन् लान् काहारिल्यमान् परेन पिसान् परसते रविवातजनव- 'पुद्रसपरिणाम वा' इति य या पुद्गलपरिणाममम्पपडताहारपरिणामरूप पानीयरसादिकमतिदासजनक बेद- यते तेन या घानपरिमत्युपहननात् तपा-'पीससा पा पोग्गलाण परिणाम मिति विससया यः पुदलानां परि- णामः चीतोष्णातपाविरूपस्न येदयते यदा तदा तेनेन्द्रियोपघातजननद्वारेण ज्ञानपरिणवायुपातायां भावव्यमेवै- न्द्रियफमपि सवस्तु न जानाप्ति, भानपरिणतेरुपहतत्यात् , अय सापेक्ष उदय उको, निरपेक्षस्य तु विपये सूत्रमि- वम्-'तेर्सि वा उदएण'ति तेपां पा ज्ञानावरणीयफर्मपुरलानां विपाफमासानामुदयेन भावन्य न जानाति 'जाणि- उफामेषि न याणम्' इति ज्ञानपरिणामेन परिणतुमिच्छन्नपि ज्ञानपरिणत्युपपासान जानाति, 'जाणिवापि न पाण' इति, प्रा प्रात्यापि पचान जानीते, तेपामेप शानापरणीयफर्मपुद्गलानामुदयात् , 'उच्छन्ननाणी यापि मयाई इत्यादि, झानापरणीयस्स कर्मण उदयेन जीव उपछत्रज्ञान्यपि मपति, उच्छन्न च तद् शानं च उच्छवज्ञान सदस्खास्तीति उपयनज्ञानी, सधनादिपाठाम्युपगमादिन्, याषत्शकिपछादितज्ञान्यपि मवतीस्यो, 'एस ण गोयमा ! पाणावरणिजे फम्मे' इत्साघुपसहारवाफ्य फण्य, 'दसणावरणिजस्स ण मते ! इत्यादि प्रमसूत्र पूर्य- पत्, निर्वचनमाह-गौतम ! नपविधा प्रवप्ता, सदेव नपषिधत्व दर्शयति-'निद्रा' इत्यादि, निद्राचम्दार्थमने पक्ष्यामो, मायार्षस्त्पयम्-"सुहपरिमोहा निहा दुरपरिवोहा य निहनिहा य । पयला होर ठियस्स उपयलप यला य चकमतो ॥१॥ यीणगिद्धी पुण अइसकिलिट्ठफम्माणुषेयणे होर । महणिहा दिणचिंतियवावारपसाहणी पाय ॥२॥" [सुखप्रतिपोधा निद्रा दुःखप्रतियोषा व निद्रानिद्रा च । प्रचला मषति स्वितस तु प्रचलाप्रचला प चामतः॥१॥ स्यानदिः पुनरविसंक्लिपकर्माणुवेदने भपति । महानिद्रा दिनचिन्तितध्यापारप्रसाधनी प्रायः ॥२॥] पक्षुर्दर्शनापरण-पशुःसामान्योपयोगापरण, एप पेप्पपि भाषनीय, 'ज यई' इत्यादि, य घेदयते पुद् गउ मृशयनादिक 'पुग्गले घा' इति यान् पुनलान् महून् सूखुशयनीयादीन् घेदयते पुद्गलपरिणाम माहिपदमाप- भ्पपाताहारपरिणाममित्यर्थः, 'पीससा पोग्गलाण परिणाम'मिति वर्षाखसम्भूसनमोरूप धाराम्युनिपातरूप पा य पेदयते तेन निद्रापुदयापेक्षया दर्शनपरिणत्युपपाते एतापता परत उक्तः, सम्प्रति खत उदयमाह-'तेर्सि वा उदएण'ति सेपो षा दर्शनापरणीयफर्मपुरलानामुदयेन परिणतिषिपातेन प्रपन्य न पश्यति, सया कमित् दर्शनपरि- पामेन परिणन्तुमिच्छन्नपि जात्य घत्यादिना दर्शनपरिणत्युपपातान पश्यति, प्राग् पापि पमान पश्यति, वर्श्वना- परणीयकर्मपदलानामुदयात् , किंबहुना १, दर्शनावरणीयस कर्मण उदयेन जीप उच्छन्नदन्यपि यावच्छफिप्रच्छा- दितवर्जन्यपि भवति, 'एस म गोयमा ! वरिसणावरणिजे फम्मे' इत्यापुपसहारपास्म । 'सायावेयणिजस्स प मते! कम्मस्स' इत्यादि प्रससूत्र प्राग्वत् , निर्वचनमाह-गौतम ! अएपिषोऽनुमाव प्रजप्तः, भष्टविधत्तमेव वर्षपति- 'मणुना सहा इत्यादि, मनोवाः शन्दा आगन्तुका पेमुवीलादिसम्बन्धिना, अन्ये मात्मीया इसाहुखदयुर्क, ना- त्मीयत्रवानां पारसुसेनेसनेनैव शीततात्, मनोवा रसा-नरसप्रस्तमा, मनोवा गन्धाः कारिसम्मन्पिना, मनोजानि रूपाणि-खगतखस्त्रीगतचित्रादिगतानि मनोमाः स्पर्श-दसतूल्यादिगता 'ममोसुहया' पति मनसि मुख यस्थासौ मनःमुखस्वस्य भाषो मनामुखता, मुखित मन इत्यर्थः, पाचि सुख यस्सासौ वासुखस्वस भापो पाक्- मुखता, सर्वपां प्रोत्रमनाप्रल्हादफारिणी पागिति तात्पर्याः, फाये मुस यस्यासो फायसुसखदाषा कायमुखता, सुखितः काय इत्यर्थः, एते पाष्टौ पदार्याः सातादनीयस्पोदयेन प्राणिनामुपतिष्ठन्ते तत उक्तोऽटषिध: सातवेद- नीयस्यानुमाया, परत सातावेदनीयस्योदयमुपदर्शयति-'ज वेपा पुग्गल'मित्यादि, यवेदयते पुद्गल सचन्दनादि यान् पेदयते पुद्गलान् वहून् स्रश्चन्दनादीन् य वा पेदयते पुदलपरिणाम देनफालवयोऽवस्थानुरूपाहारपरिणाम, 'पीससा पा पुग्गलाण परिणाम' पिनसया पा य पुद्गलानां परिणाम फालेमिलपित शीतोष्णादिपेदनाप्रतीकार- रूप, तेन मनसः समाधानसम्पादनात् सातपेदनीय फर्मानुमपति, सातवेदनीयकर्मफल सात घेदयते इत्यर्थः, उक्तः परत उदयः, सम्प्रति सत उदयमाह-'तेसिं या उदएण'ति तेपां वा सातवेदनीयफर्मपुरलानामुदयेन मनोजशम्दा- दिन्यतिरेकेणापि फदाचित् सुख वेदयते, यथा नैरयिफास्त्रीर्षफरजन्मादिकाले 'पस ण गोयमा!' इत्साघुपसहार- पाफ्य, 'असायापेयणिजस्स ण मते!' इत्यादि प्रभसून सुगम, निर्पचन पूर्ववत्, तथा चाह-'तहेय पुच्छा उचर घ' नपरमित्यादिना पूर्वसूत्रादस्य पिशेपमुपदर्शयति, 'अमणुण्णा सद्दा' इत्यादि, अमनोज्ञाः शम्दाः-खरोष्ट्रापादिस म्वपिन आगन्तुका अमनोवा रसाः-खसाप्रतिमासिनो दुःखजनकाः ममनोजा गन्धा-गोमहिपादिमृतफरेपरा- दिगपा ममनोनानि रूपाणि-खगतस्वनीगतादीनि ममनोवाः स्पी-कर्फशावयः, 'मणोहिया' इति दुःखित मन इति 'यइदुहिया' इति अमन्या याच इति भावार्थः, 'कापदुहिया' इति काये दुःख यस्यासौ कायदुःखस्त्र आप फायदुःखिता दुखितफाय इत्यया, 'ज घेएए' इत्यादि, य वेदयते पुदल-विषयकपटकादि 'पुग्गले या इति यान् या पुदलान् यान् विपन्नलकण्टकादीन् वेदयते पुदलपरिणाममपश्याहारलक्षण, पिससया षा य दयते पुद्गटपरिणाम अफालेग्नमिलपित शीतोष्णादिपरिणाम, तेन मनसोऽसमाधानसम्पादनात् , भसातषेदनीय कर्मानुभ- पति, असातपेदनीयफर्मफलमसात वेदयते इति मावः, एतेन परत उदय उक्तः, सम्प्रति खत उदपमाह-'तेर्सि मा उदएणति तेपो या मसातवेदनीयकर्मपुद्रानामुदयेनासात वेदयते, 'एस ण गोपमा ! इत्साघुपसंहारपाक्य 'मोहणिजस्स ण मते !' इत्यादि प्रमसूत्र प्राग्वत् , निर्वचन पहविधोऽनुभाषः प्रजासः, सदेष पञ्चविधत्व वर्षयति- 'सम्यक्त्यपेदनीय'मिसादि, सम्यक्त्यरूपेण यवेध तत्सम्यक्त्यवेदनीय, एष शेषपदेष्वपि शुध्दार्थो मापनीयर मापार्यस्त्वप-यदिह पेयमान प्रश्वमादिपरिणाम करोति तत्सम्यक्त्वषेदनीय, यत्सुनरदेवादितुतिनुस्खन्मिण्यात पेदनीय, मियपरिणामहेतुः सम्यग्मिध्यात्ववेदनीय, क्रोधादिपरिणामकारण पायवेदनीय हासादिपरिणामकारण नोफपायवेदनीय, 'जएर पुग्गठमित्यावि, व वेदयते पुद्गविषय प्रतिमादिक पुदलान् वा यान् वेदयते गहन प्रतिमादीन् व या पुद्गलपरिणाम देशाधनुरूपाहारपरिणाम फर्मपदलविशेपोपादानसमर्थ मपति भारारपरिणाम
विशेपादपि कदाचित्कर्मपद्रषिक्षेपो, यया मास्यौपम्याचाहारपरिणामात् ज्ञानापरणीयकर्मपुतलानां प्रतिषिशिष्टः
श्योपसमा, उक्त च-"उदयसयखमओषसमोपसमावि य ज घ कमुषो मणिया । वष सेच फाल माप घ मव च
सपप्प ॥१॥" पिनसया वा य पुगताना परिणाम अनविकारादिक यदर्शनादेव विमेक उपजायते, "आयुः शर-
बलपरप्रतिम नराणां, सम्पत्तयः कुसुमितनुमसारतुल्पाः । समोपभोगसरशा विपयोपभोगाः, सकल्पमात्ररमणीय-
मिद हि सर्वम् ॥ १॥" इत्यादि, अन्य पा प्रशमादिपरिणामनिवधन य पेदयते तत्सामात् मोहनीय सम्य
पत्यवेदनीयाविक दयते, सम्यक्त्ववेदनीयादिकर्मफल प्रश्नमादि वेदयते इति माषः, एवापता परत उदय उक्का,
सम्प्रति सततमाह-'तेसिं पा उदएणति तेप च सम्यक्त्यवेदनीयादिफर्मपुत्लानामुदयेन प्रशमादि पेदयते, 'एस
ण' इत्याधुपसहारवाक्य । 'उस्स मते ! इत्यादि, प्रमसूत्र प्राग्पत् , निर्वाचन चतुर्विघोऽनुभाषः प्रज्ञप्तः, तदेय
धार्मिपत्य दर्शयति- 'नेरइयाउए' इत्यादि मुगम, ज पे पुग्गल या' इत्यादि, य येदयते पुनल शमादिकमायुरप
पनसमय यहून् पुद्रलान् शनादिरूपान् यान् वेदयते य या पुद्गलपरिणाम पिपानादिपरिणामरूप विलसया या य
पुद्गलपरिणाम शीतादिकमेषायुरपपर्धनक्षम, सेनोपयुज्यमानमपायुपोऽपपनात् , नारफापायुःफर्म घेदयते, एतापसा
परत उदयोऽमिहिता, खत उदयरस सूत्रमिद-'तेसिं पा उदएणति तेपा पा नारकायायुपुतलानामुदयेन नारफा
१ अपयमयमयोपसमोपसमा मपि प कमेको मणिवाः । वय क्षेत्र कार्ल मार्य भव व संप्राप्य ॥१॥
घायुदयते 'एस णमित्याधुपसहारवाफ्य। नामफर्म विधा-सुमनामकर्म मशुमनामफर्म च, सत्र शुमनामकर्माधि- कुत्स सूत्रमाह-मुमनामफम्मस्स ण मते । इलादि प्रमसूत्र प्राग्वत् , निर्वचन धतुर्दशपियोऽनुभाष प्रवप्ता, तवेष प चतुर्दशपिषत्व दर्शपति-'हा सहा' इत्यादि, एते शम्दादप आत्मीया एवं परिगृपन्ते, नामकर्मविपाकस पिन्स- मानत्वात् , तत्र पावित्रापुत्पादिता इत्येके, सयुक, तेपामन्यफर्मोदयनिप्पापत्वात् , इष्टा गतिमत्तयारणाधनुका रिणी शिपिकाचारोहणतमेसेके, इष्टा स्थितिः सहजा सिंहासनादौ चान्ये, इष्ट लावण्य-छायाविशेपलक्षण कुहमाघ- नुलेपनजमित्यपरे इष्टा यशाकी ियशसा युक्ता की ि२, यशाफीयोबाय पिनेप:- दानपुण्यकता कीर्चि, परा- क्रममृत यमः' 'इट्टे उठाणफम्मउगीरियपुरिसकारपरको इति उत्थान-देहचेप्टापिशेपा कर्म-आरेचनम्रमणादि पल-शारीरसामर्थ्य विशेषः पीर्य-जीवप्रमपः स एष पुरुपकारः-अमिमानषिक्षेपः स एष निप्पादितखविपयः परा- फमा इएसरता-पठमखरता, तत्र इष्टा सम्दा इति सामान्योकापिय विश्वेपोकिवदन्यपटुतमत्वापेक्षाऽवगन्तग्या, 'फातसरसेति फान्स:-कमनीया सामान्यतोऽमिलपणीय श्सर्प, फान्तः खरो यस्य स तया तनावः कान्तसरता, 'प्रियसरते'ति प्रियो-भूयोऽभिलपणीयः प्रियः खरो यस्य स तया तझापः प्रियखरता, 'ममुण्णस्सरता' इति उप- रतमापोऽपि सालम्बनप्रीतिजनको मनोवः स खरो यस स मनोशखरसद्भाषो मनोजखरता, 'ज पेपर' इसादि, य पेदयते पुद्गल पीणावर्णफग घताम्बूलपट्टशिपिकासिंहासनफहमदानराजयोगगुलिकादिलक्षण, तपा च पीणादिस- म्यग्धादु भयन्तीष्टाः शम्पादय इति परिमावनीयमेतत्सूक्ष्मधिया मार्गप्रहमनसोऽनुमारिण्या, 'पुगळे या' इति मतो पहून् पुद्गलान् घेणुषीणादिकान् पेदयते य पुद्रलपरिणाम प्रायौपम्याहारपरिणाम विनसया या य मुद्गलानां परिणाम-गुमजलदादिक तथा चोन्नतान् फजलसमप्रमान् मेघानपलोक्य गायन्ति मन्चयुवतयो रेतुकानिष्टखरानि- सादि, तत्प्रभाषात् शुभनामफर्म येदयते, सुमनामकर्मफलमिटखातादिकमनुमय तीति माया, एतापत्ता परत उक्का, इदानीं सततमाह-'तेसिं पा उदएणति तेपा का शुमानां कर्मपुद्गलानामुदयेन इप्टनन्दादिकं वेदयते, 'एस णं गो० इत्याधुपसहारपाफ्य, 'दुहनामस्स ण मते !' इत्यादि प्रमसूत्र प्राग्पत्, निर्वचनसूत्र प्रागुकार्यवैपरीसेन मापनीय, गोत्र विधा-उपैर्गोत्र नीचैर्गोत्र च, तत्रोपैर्गोत्रपिपर्य सूत्रमाह-'उचागोयस्स ण मते !' इत्यादि प्रमसूत्र प्राग्यत्, निर्वचनमष्टषिघोऽनुमाव: प्रज्ञप्तः, तदेघाटपिघस्य दर्शयति-'जाइपिसिट्टया' इत्यादि, जात्यादयः सुप्रतीताः, शम्दार्थ- स्त्येपम्-भासा विशिष्टो जातिपिशिष्टस्यमापो जातिविशिष्टता इत्यादि 'ज वेएइ पुग्गल या इत्यादि ये पेदयते पुगल मापदम्यादिलक्षणं, तयाहि-नन्यसम्पन्धाद्राजादिविशिष्टपुरुषसम्परिग्रहावा नीचजातिकुलोत्पनोऽपि जात्यादिस- पर इप जनस्य मान्य उपजायते, पलविशिष्टताऽपि महानामिय लकुटिम्रमणपशात् रूपविशिष्टता प्रतिषिशिष्टताए। गपखालङ्कारसम्बन्धात् तपोपिशिष्टता गिरिफ्य्याधारोहणेनातापनों कुतः थुतविशिष्टता मनोजभूदेशसम्पन्धात् खान्याय फुर्वता लामविविएता प्रतिविशिष्टरवादियोगात् ऐपर्यविशिष्टता धनकनकादिसम्यन्धादिति, 'पुग्गले या' पति यान् यहून् पुगतान् वेदयते पुदलपरिणाम-दिम्यफलाधाहारपरिणामरूप विनसया या य पूरलानां परिणाम- अफसादमिहितजलदागमसपादादिक्षण तत्प्रमावादु'धैर्गोत्र वेदयते-उचैर्गोत्रफर्मफल जातिविशिष्टत्यादिक वेदयते, एतेन परत उदय उका, सम्प्रति सतस्तमाह-तेर्सि या उदएण' तेपा पा उचैर्गोत्रकर्मपुद्गलाना उदयेन जातिषि- शिष्टत्यादिक भवति, 'एस ण गोयमा' इत्याधुपसहारवाय, 'नीयागोयस्स णे मते ।' इत्यादि प्रभसूत्रं प्राग्वत्, निर्पचनमष्टवियोऽनुमापः, तमेवाएपिघमनुभाष दर्शयति-'जाइविहीणया' इत्यादि, सुप्रतीस, 'ज घेएइ पुग्गल'मि- ति य घेदयते पुद्गल नीचफर्मासेषनरूप नीधपुरुपसम्बन्धलक्षण षा, तथाहि उच्चमजातिसम्पन्नोऽपि उच्चमकुलोत्पनो- ऽपि यदि नीचैःफर्मषशात् यया (अघम) जीधिकारूपमासेवते चाण्डाठी या गप्छति तदा मवति चाण्डालादिरिष जनस्य निन्या, पलहीनता सुखशयनीयादिसम्पन्धतः रूपविहीनता कुत्सितषसादिसम्बन्धात् सपोविहीनता पार्थ- स्वादिससर्गात् श्रुतपिहीनता विफयापरसायामासादिससर्गात् लामविहीनता देशकालानुचितफयाणकसम्पर्कतः- ऐयर्यविहीनता कुग्रहफलप्रादिसम्पर्फत इति 'पुग्गले' इति यान् यहून् पुरलान् घेदयते में पा परलपरिणाम पृन्ताकीफलायाहारपरिणामरूप, पृन्ताफीफल पम्यषरतं कण्डत्युत्पादनेन रूपविहीनतामापावयतीत्यादि, विभू- सपा पा पुगलानां परिणाम नमिहितजलदागमषिसंवादलक्षण मेदयते, तस्प्रमावात् नीकर्म बेदपते नीकर्म- फल जासादिपिहीनतारूप वेदयते इस्यपी एतावता परत उत्प उक्का सम्प्रति लत परबमार--'तेलिया परप-
पति तेषां पा-नीचैर्गोत्रफर्मपुत्लानामुदयेन जात्सादिविहीनप्तामनुभषति, 'एस ण गोयमा!' इत्याधुपसहारवार,
'अतरायस्स ण मसे।' इसादि प्रमसूत्र प्राग्षत्, निर्वचन पश्चविधोऽनुमाया प्रज्ञप्ता, तदेष पञ्चविषत्व वर्षयति-दा-
गतराए' इलादि, दानसान्तरायो-विन दानान्तरामः, एष सर्वत्र मामनीय, तत्र दानान्तरायो दानान्तरापस्य कर्म-
णः फल गमान्तरायादयो छामान्सरायादिफर्मणामिति 'ज येए पुग्गले धा' इत्यादि, य पेदयते पुल तथाविध-
विशिष्टरमादिलक्षण, तथाहि-प्रतिविशिष्टरनादिसम्नन्धात् रश्यते तद्विपये एष दानान्तरायोदयः, सन्धिप्छेदनायु-
पकरणसम्मघाछामान्तरायफर्मोदयः प्रतिविशिष्टाहारसम्यवादनसम्बन्धाद्वा लोमतो मोगान्तरायोदयः एष-
मुपभोगान्तरायफर्मोदयोऽपि मावनीयः, सया लफुटादिअभिघाताद्वीर्यान्तरायफर्मोदय इति, 'पुग्गले या' पान्
तपापिघान् यान् पुद्गलान् खेदयते य वा पुद्गलपरिणाम तथाविधाहारौपायादिपरिणामरूप, तपाहि-श्यते
तपाविधासरौपषपरिणामाङ्कीर्योन्तरायफर्मोदयः मत्रापसितपासादिगधपुद्गलपरिणामात् मोगान्सरायदियो यथा
सुप घुसविषस, पिस्रसया था ये पुद्गलानां परिणामं चित्र शीतादिलक्षण, तथाहि-श्यन्ते वसादिक दातुकामा
अपि शीतादि निपतन्त्रमालोक्य दानान्तरायादयात् तस्सादातार इति तत्त्रमाषात्, एप परत उदय उक्ता, सतस्त्र-
माह-'तेसिं पा उदएणं तितेपाषा-अन्तरायकर्मपुद्गलानामुदयेन अन्तरायफर्मफल दानान्तरायादिक वेदयत्ते- एस
म मिसाधुपसहारषाफ्यम् । इति श्रीमलयगिरिपिरपितायां प्र० प्रयावितितमस कर्मप्रकतिपदस प्रयमादनका ॥१॥
प्यारूपातः प्रपमोदेशका, इदानीं द्वितीयो न्यारूषेयः, तस्स चापममिसन घा, इहान तरोदेशके ज्ञानावरणीया- शिनामनुमाष उक्ता, सतु तेषामेष ज्ञानावरणीरादीनामुपरप्रातिविमाग उच्यते, सत्र विशेषपरिज्ञानार्य भूयो- पे मूलप्रकृतिषिपर्य प्रमनिर्षचनसूत्रमाह- कति णं मंते ! फम्मपगरीयो पजचामो, गो०। यह कम्मपगरीओ पं०,६०-गामावरगिज जाप अंबराइयं, णाणाव- रमिजे मते ! कम्मे फतिविधे पं० १, गो० ! पंचविघे ५०, १०-आभिणियोहियनाणावरगिले जाव फेवलनाणावर- पिसे, सपावरणिवेग मंते ! कम्मे फविविधे पं० १, गो० ! दु० ५०, तं०-निदापंचए य सणवउकए य, निशप पए में मने ! विविध ० १, मो० ! पंचविहे ५०, १०-निरा बाप पिमडी, सणचरफए ण पुच्छा, गो ! विष पं०, सं०- परसुरंसमावरपिछे बाव फेवसदसपावरणिले, वेयणिने भंते ! कम्मे कतिविघे ५० १, गो० ! दुविहे पं० -- सायारेपमिले य असापावेयणिले य, सातावेयणिले म मंते ! कम्मे पुच्छा, गो० ! अहविषे ५०, सं०-ममुष्पा सदा बाव फापमुहया, असायापेदणिो ण मंते ! कम्मे कतिविधे पं० १, गो ! अद्वविघे ५०,- यमप्या सरा बाप कापाया, मोहगिमे पं मंसे ! कम्मे कतिविधे पं० ?, गो० ! दु० ६०, तं०-दसणमोहणिजे य परिचमोदमिज्जे य, दमणमोहणिले गं मंते ! फम्मे कतिविधे पं० १, गो० विविहे पं० सं०-सम्मचवेदणिमे मिच्छच पेमपिछे सम्मामिन्यवयपि, परिचमोहणिले गं मते ! फम्म कविविधे पं० १, गो० ! दुषिधे पं०, त•-कसायवे० चर नोर्कसायद०, फसायषेदणिले में मंते ! कति विवे प०, गो० ! सोलसविषे पं०, १०-अमवाणुवंधी कोहे अर्णवाणुरपी मामे अ० माया अ० लोमे, अपमक्खाये कोहे एवं मागे माया लोमे, पचक्साणावरमे कोहे एवं मागे माया लोमे, संवतणकोटे एवं माणे मापा लोमे, नोक्सायोयपि में मेवे ! कम्मे कतिविपे पं० १, गो० ! मवविरे प०, सं०- इत्पीवेयवेयणिने पुरिसवे. नपुंसगवे. हासे रती अरती भए सोगे दुगुंछा, आउए जे मते ! कम्मे फतिविधे पं० १, गो० घउरिघे पं०, ०-नेरहमाउए जाव देवाउए, णामे मै मते ! कम्मे कति विघे पं० १, गो० ! पायाठीसतिविहे पण्णचे, do-गतिनामे १ जातिनामे २ सरीरनामे ३ सरीरोवगनामे ४ सरीरबंधणनामे ५ सरीरसंघयणनामे ६ संघा पणनामे ७ संठाणनामे ८ वष्णमामे ९ गपणामे १० रसगामे ११ फासणामे १२ बगुल्लघुनामे १३ उवधायगामे १४ परापायणामे १५ वापविमामे १६ उस्सासगामे १७ आयवणामे १८ उसोपगामे १९ विहायगति पामे २० वसनामे २१ यापरणाम २२ सुटुमनामे २३ पादरणामे २४ पज्जचमामे २५ अपमचमामे २६ साहारणसरीरणामे २७ पचे यसरीरणामे २८ पिरणामे २९ अपिरणामे ३० सुमणामे ३१ असुमणामे ३२ मुमगगामे ३३ दुमगगामे ३४ सरनामे ३५ दसरनामे ३६ आदेखनामे ३७ अणादेजनामे ३८ जसोकिषिणामे ३९ अजसोकितिगामे ४० जिम्माषणा० ४१ विर भगरमा० ४२ । गतिनामे णं मते ! कम्मे कतिविहे पं० १, गो० ! पउबिहे पं०, ०-निरप० तिरिय० म० देषगतिणामे, जाविणामे ण मते ! कम्मे पुष्ठा, गो.! पंच० पे० सं० एगिविपजातिगामे जाप पंचिंदियजातिमा, सरीरनामेण मते! कम्मे फतिविधे ५०१, गो.! पं०५०,०-ओरासियसरीरनामे जाय फम्मगसरीरणामे, सरीरो गनामे गं मंते ! कतिविधे ५०१, गो० ! तिविधे पं० सं०-ओरालियसरीरोवंगमामे पेटवियसरीरोवंग० आहारगस- रीरो०, सरीरमधपनामे में मते ! कतिपिहे पण्णचे?, गो० ! पंचविधे पं० त०-ओरालियसरीरघणणामे बाप कम्मग सरीरपघमनामे, सरीरसंघायणामे गं मते । कति० १, गो० ! पंचपिधे पं०, ६०-ओरालियसरीरसंघापनामे जाव कम्मगसरीरसंघायनामे, संघयणनामे णं मंसे ! कतिविधे पं० १, गो० । छपिद प०, १०-पइरोसमनारायसंघयणनामे उसहनारायसं० नारायसंघ० अदनारायसं० फीलियासंघ० छेपटसंघयणनामे, संठागनामे णे मते ! कतिषिधे पं० १, गो० । छबिहे पं०,०-समचउरंससंठामनामे निग्गोहपरिमंडलसंठा० सारसं० वामणसं० सुभसं० इंग्संठापनामे, षष्णनामे ण मंते । फम्मे कति विघे पं० १, गो० ! पंचषिधे ६०, सं०-कालघण्णनामे जाव मुकिष्ठवष्णनामे, गंघनामे ६ मते ! फग्मे पुछा, गो० ! दु० १०, ०-सुरमिर्गधनामे दुरमिगंधनामे, रसनामे थे पुच्छा, गो० ! पंचविघे ५०, २०-विचरसनामे भाव महुररसनामे, फासनामे में पुछा, गो० ! अविहे पं०, ०-फक्सरफासनामे जाप लहुप- फासनामे, अगुरुलहुपनामे एगागारे पं०, उपपायनामे एगागारे ५०, परापातनामे एगागारे ५०, आणविणामे घन- विहे ५०, ६०-नेरइयआणुपुषीणामे बाप देवाणुपुवीगामे, उस्सासनामे एगागारे पं०, सेसाणि सागि एगागाराई पण्ण- चाई माप विस्यगरनामे, पपर विहायगतिनामे दुषिधे प०, ०-पसत्यपिहायगइनामे अपसस्थविहायगतिनामे य । गोए भने ! कम्मे काविहे पं० १, गो० ! दुविहे ५०, ०-उपागोए य नीयागोए य, उपागोए णं मंते ! फाषिधे पं०1, गो० ! अद्वविघे पं०, ०-चाइपिसिट्ठया बाप इस्सरिमपिसिठ्ठया, एवं नीयागोएवि, गपरै जातिषिहीणता । माय इसरिपपिहीणया। अंराए णं मं । फम्मे फविविध पं०१, गो०! पंचविधे प००-दाणवराइए जाय पीरिमंसराइए । (ध २९३) 'करणे भते । इत्यादि पूर्वयन्, सम्प्रति 'ययोद्देनं तिथा निर्देश' इति न्यायात् जानापरणीयोचरप्रकृतिविपर्य सूत्रमाह-'नाणावरणिज्जे पे मते !' इत्यादि, यह भामिनिमोधिकादि इत्याविशदाय उपयोगपदे पश्यते, विन- हमापना त्षियम्--आमिनियोधिकमानस्थावरणीय मामिनियोधिकज्ञानावरणीयं, एष श्रुतमानावरणीयमित्यादि- प्यपि मापनीयं । दर्शनापरणीयोत्तरप्रकृतीराह-'दरिसणावरणिजे म मते! इत्यादि, 'द्रा फुत्सायाँ' नियतं द्राति- कुत्सितत्समविस्पष्टत्य गच्छति चैतन्य पखां खापायस्थायो सा निद्रा, यविषा 'रेसमे' निद्राण निश, नखन्छो- टिफामात्रेण यस्ता प्रपोध उपजायते सा खापामस्या निद्रा, तविपाकवेया कर्मप्रतिरपि निन्द्रा फारणे कार्योपचा रात्, 'निहानिदति निद्रावोऽतिशायिनी निद्रानिद्रा, शाकपार्थिवादिवर्शनात् 'मयूरग्यसकावय' इति मध्यमपदलो- पी समासः, तस्यां हि चैतन्यस्यात्यन्तमस्फुटीभूतत्वात् नहुमिर्षोलनाप्रकारे प्रयोघो मपति, ततः सुखप्रवोघहेतु- निद्रासोऽस्या अतिशायिनीत्य, तद्वियाफवेया कर्मप्रकृतिरपि निद्रानिद्रा उपचारात्, तथा उपविष्ट कर्यस्थितो पा प्रचलयति-पूर्णयति यया सापाषस्थायां सा प्रचला, तद्विपाकयेचा फर्मप्रकृतिरपि प्रचला, 'पयलापयला' इति प्रचलातोऽतिशायिनी प्रथलाप्रघठा, पूर्वपत् मध्यमपदलोपी समासः, सा दि चकमणादिकमपि कुर्पत उदयमधि- गन्छति, ततः स्थानस्थितखसृप्रमयप्रपलोपक्षया तसा अतिशायिनीत्व, 'पीणशी' इति स्त्याना-पिण्डीमूता ऋद्वि-आत्मचकिरूपा यस्यां सापावस्थायां सा स्त्यानःि, तद्भावे हि प्रभमसंहननस केषाईपलसदृशी - किरुपजायते, तया घ ध्यते प्रपचने-कचित् प्रदेशे कोऽपि प्राप्तः शुद्धक स्त्यानर्द्धिनिद्रासहितो हिरवेन दिवा सीकता, ततस्वस्मिन् द्विरदे पदामिनिवेशो रजन्या स्त्यानयुदये प्रवचैमान समुत्याय सहन्तमुशलमुत्पाव्य खोपा- ययद्वारि घ प्रक्षिप्य पुनः प्रसुप्तयानिसादि, तया पधुपा दर्शन चक्षुर्दर्शन तस्यापरणीय घयुर्दर्शनावरणीय अषा- पा-चक्षुर्वनेपेन्द्रियमनोमिनमचक्षुदेर्शन तस्यावरणीयमच नावरणीय अवधिरेव दर्शनमवधिदर्शन तस्साष- रणीयमवधिदर्शनापरणीय फेवलमेष दर्शन फेयलदर्शन तस्यावरणीय फेयलदर्शनावरणीयं, इह निद्रापरक प्राप्ताया दर्शनलग्रुपपातकृद् वनापरणपतुष्टय तु मूलत एष दर्शनलग्धिमुपहरित, आह च गन्धहसी-"निद्रादयः समधिगताया दर्शनवम्बेरुपपाते यन्ते, दर्शनावरणपतुष्टयं तदुद्गमोन्छेदित्वात् समूलघात हन्ति वर्शनल- घ"मिति, पेदनीयं द्विपा-सातषेदनीपमसातवेदनीय च, सातरूपेण यद्यते तत्सातवेदनीयं, तद्विपरीतमसातवे- हनीय, किमुक्त मवति ?-पस्योदयात् शारीर मानस च सुस वेदयते तत्सातवेदनीय, यसोदयात् पुनः शरीरे मनसि च दुःखमनुमपति सदसातवेदनीय, एकैफमष्टविघं, मनोज्ञामनोज्ञशम्दादिविषयमेदात्, मोहनीय द्विषा- दर्शनमोहनीय पारित्रमोहनीप च, दर्शन-सम्पत्य तन्मोहयतीति दर्शनमोहनीय, चारित्र-साषधेतरयोगनिवृत्तिप्र- प्रचिगम्यं शुमारमपरिणामरूप स मोहयतीति चारित्रमोहनीय, चशम्दी खगतानेफमेदसयको, दर्भनमोहनीय विविध, तद्यथा-सम्पयस्वयेद नीय मिथ्यात्वषेदनीय मित्रवेदनीय, तत्र जिनप्रणीततस्वयद्धानात्मकेन सम्यक्त्यरूपेण यवेपते तत्सम्यक्त्ववेदनीय, यत्पनर्जिनप्रणीततत्वाधवानात्मकेन मिथ्यात्वरूपेण षेचते तन्मिभ्यात्ववेदनीय, यज मियरूपेण-जिनप्रणीततत्त्वेपु न बवाल नापि निन्देस्सेलक्षणेन वेधते तन्मियवेदनीय, जाह-सम्यक्त्ययेद- नीय कप दर्शन मोहनीय ?, न हि तदर्शन मोहयति, तस्य प्रत्रमादिपरिणामहेतुत्वात् , उच्यते, पद सम्यक्त्ववेदनीय मिथ्यात्यप्रकतिः, ततोऽसिचारसम्मयात्, औपसमिकक्षायिकदर्शनमोहनायेद दर्शनमोहनीयमित्युग्यसे, चारित्र- मोहनीय द्विपिध-कपायवेदनीय नोकपायवेदनीय च, तत्र यत्कोषाविकपायरूपेण षेयते तत्कपायवेदनीयं, य- स्पुनः स्त्रीवेदादिनोफपायरूपेण षेद्यते तनोकपायवेदनीय, पशम्दी खगतानेकमेवसूचकी, वत्र कपायषेदनीय पोड- शयिष, फ्रोपमान मायालोमानां प्रत्येकमनन्तानुप ध्यप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानापरणसम्बलनरूपत्वात् , तत्रानन्त ससा रमनुवमन्तीसेयंशीला अनन्तानुपघिना, उक्क प-"अनन्तान्यनुपमन्ति, यतो जन्मानि भूतये । ततोऽनन्तानुप- पास्या, झोपाय नियोजिता ॥१॥" एपां सयोजना इति द्वितीयमपि नाम, पत्रायमन्ययः-संयुज्यन्ते-सम्प- प्यन्तेऽनन्तसद्धयैर्भपैर्जन्तयो यखे सयोजनाः, उक प-'सयोजयन्ति यमरमनन्तसमे कपाया । संयोजनता- ऽनन्तानुपन्धिता पाप्यततेपाम् ॥१॥" सर्व प्रसाख्यान देशप्रत्याख्यानं च येपामुदये न ठम्यते से भवन्त्यप्रत्या- स्यानाः, सर्वनिपेधषपनोऽय नम्, उक्क च -'सम्पमपि नोत्सदेखेपो, प्रत्याख्यानमिहोदयात् । अप्रत्याभ्यानसज्ञा- तो, द्वितीयेपु निषेशिता ॥ १॥" तया प्रसास्थान--सर्पविरतिरूपमाप्रियते येचे प्रमाख्यानापरणाः, मारप- "सर्वसावधपिरतिः, प्रस्यास्यानमुदाइतम् । सदावरणसंज्ञाऽतस्तृतीयेपु निवेचिता ॥१॥" तपा परीपहोपसर्गनिपाते सति चारित्रिणमपि सम्-ईपत् न्यसयन्तीति समपटना, एक घ-"सज्वलयन्ति यति यत्सविध सर्वपापविरत- मपि । तस्मात् सज्वलना इसमममकरा निरुध्यन्ते ॥ १॥" अन्यत्राप्पुकम-"शदादीन् विपयान प्राप्य, सम्मल- यन्ति गतो मुह । ततः सम्बसनाहान, चतुर्थानामिहोप्यते ॥ १॥" सरूप च पमानुपाऽमीपामिद-बलरे- णुपुडषिपषयराईसरिसो चलपिहो कोहो । तिमिसळयाफडियसेउत्पमोवमो माणो ॥१॥ मायावलेहीगोमुधि- मिडसिंगपणयसमूलसमा । कोहो इलिसजपफहमफिमिरागसारित्पी ॥२॥ पक्खचसम्मासषच्छरजायजीवाणु- गामिणो फमसो । देषनरसिरियनारमगरसाहणहेयषो मणिया ॥ ३॥" [ जलरेणुहम्पीपर्वतराबीसरशमनुर्षियः फ्रोप: । तिनिशलताकाधास्सिलसम्मोपमो मानः ॥ १॥ मायापलेखिकामेण्डशाधनषनमूळसमा । लोमो हरि- प्रातजनकर्दमकमिरागसदृशः ॥२॥ पक्षचतुर्मासवत्सरयावजीषानुगामिना क्रमशः । देवनरतिर्यग्नरकगतिसा- धनहेतयो भणिताः ॥३॥] 'इत्पीये' इति पेपते इति वेदः खिया पेदा नीषेदः, नियाः पुमांस प्रत्पमिलाप इत्या, तशिपाफवेच कर्मापि स्त्रीवेद, पुरुषस वेदः पुरुपयेवा, पुरुपस्य सिय प्रत्समिलाप इत्पी, तद्विपाफवेष क- मापि पुरुषवेदः, नपुंसकस घेदो नपुंसकवेदा, नपुसफस्स त्रिय पुरुप च प्रत्समिसाप इत्यया, तद्विपाकवेष कर्मापि नपुसमवेदः, तथा यदुनयात् सनिमिचमनिमित्त या इससि म हासयते पा वस् हरासमोहनीय, यदुदमाहासाम्प- स्तरेषु पस्नुपु प्रमोदमानचे तत्त् रतिमोहनीय, यदुदयपश्चात् पुनर्यामाभ्यन्तरेषु वस्तुपु अप्रीति करोति तदरति- मोहनीय, यदुदयात् प्रियषिप्रयोगादौ सोरखाउमाक्रन्दति परिदेवते मूपीठे च छठति दीर्ष च निम्नसिति तत् शोफमोहनीय, यदुदयवशात् सनिमिचमनिमिच षा तयारूपससङ्कल्पतो पिमेति तनयमोहनीय, यदुदयषशात् पुनः शुभमत्रम वा पम्स शुगुप्सते तत् जुगुप्सामोहनीय, झुगुप्साजनफ मोहनीय जुगुप्सामोहनीयं, एष सर्वपदे- प्पपि विग्रहो मापनीयः, नोकपायता चामीपा हाखादीनां पायसहचारित्वात् , के कपायैः सहचारितेति चेत्, उप्यते, वापविशमिः, तपाहि-नाधेपु द्वादशकपायेपु धीणेपु हास्यादीनामवस्थानसम्मवखंदनन्तरमेष तेपामपि क्षपणाय प्रप्तिा, अपवा एते प्रादुर्मपन्तोऽवश्य कपायादीनुद्दीपयन्ति ततः कपायसहचारिणः, एष नोशम्दा साह- पर्ये द्रष्टव्या, पायैः सहचारिणो नोकपाया इति, उक्त च-"कपायसहपतित्वात् , कपायप्रेरणादपि । हाम्मादिन- पकसोका, नोकपायकपायता ॥ १॥" वायुःफर्मसूत्र पाठसिद्ध, नामफर्म विचनारिंशद्विषं, वानेय वाचत्वारिंशतं मेदानाह-'गतिनामे सादि, गम्पसे-सपाषिधकमेसपियैः प्राप्यते इति गतिः-नारफत्वादिपर्यायपरिणतिा, सा| चतुर्धा, तधया नरफगतिखिर्यग्गतिर्मनुप्पगतिर्देषगतिस्त्रज्वनक नाम गतिनाम, तदपि चतुर्ता, 'नरफगतिनामे'- त्यादि, तथा एकेन्द्रियादीनामेकेन्द्रियत्वादिरूपसमानपरिणामलक्षजमेकेन्द्रियादिशब्दव्यपदेशमात्र यत्सामान्य सा जातिवचनक नाम जातिनाम, इदमत्र तात्पर्य-द्रग्यरूपमिन्द्रियमहोपाङ्गनामेन्द्रिय पर्याप्तिनामसामयसिद्धं, मा परूप तु स्पर्षनादीन्द्रियावरणषयोपशमसामर्यात्, 'क्षायोपश्चमिकालीन्द्रियाणीति वचनात् , यत्पुनरेकेन्द्रियादिश- प्दप्राचिनियनं सपारूपसमानपरिणतिलक्षण सामान्यं तदनन्यसाध्यत्वाजातिनियन्धनमिति, तप जातिनाम पञ्चषा, तयथा-एकेन्द्रियजातिनाम यावस्प येन्द्रियजातिनाम, तथा श्रीर्यते इति शरीर, तत्समधा, तथया-औ- दारिक वैफियमाहारक तेजस फार्मगं, एतानि प्रागेव पारूपातानि, तन्निप धन नामापि पवधा, तयपा-औदा- रिफनाम पैक्रिपनाम इत्यादि, सत्र याक्यावौदारिकवरीरमायोग्यान पुद्रलानादाय औदारिकवरीररूपतया परि- णमयति परिणमम्प च जीयप्रदेश सह परस्परानुगमरूपतया सम्बघयति तदीदारिकशरीरनाम, एव शेपश्चरीरना- मान्यपि मापनीयानि, 'सरीरोपाङ्गनामेति प्ररीरस्साहान्पष्टौ शिराप्रसूतीनि, उफ च-'सीसमुरोयरपिट्टी दो पार करुया य मठ्ठगा [शीर्पमुदर पृष्टिही पाहू उरुणी पाटाहानि] इति, उपाहानि महाव ययमूतान्यहल्यादीनि पाणि तत्पलषययभूतान्यहविपरेखादीनि अलोपाकानि बसानि च उपाशानि च महोपानानि च २ मङ्गोपाङ्गानि "सा- वापसोय" इत्सेकोपा, तनिमित्त नाम शरीरोपानाम, तप विधा, तथपा-औदारिकाजोपासनाम पेक्रियाजोपा- मनाम महारफाझोपाङ्गनाम, सत्र यहुदपवादोदारिफशरीरत्वेन परिणतानां पुदलानामगोपाझविमागपरिणति- रुपजायते तदौवारिकाङ्गोपाङ्गनाम, एप पैक्रियाहारकाङ्गोपाङ्गनासी अपि पाये, सैजसफार्मणयोस्तु जीवप्रदेशस- स्थानानुरोपित्यान्नास्त्यशोपालसम्मकः, सया पध्यतेऽनेनेति पधनं, यदौदारिकपुद्गलानां गृहीताना गृममाणाना च परस्परं तेजसादिपुद्गलैया सह सम्पपजनक ता धननाम, आह च मूलटीकाकार:-"वियते तत्कर्म यन्निमि- चा मादिसयोगापचिराचिर्भवति, यथा कायद्वयमेवैक्यस्य फरणे जतु कारण"मिति, तग पञ्चधा, तद्यपा-औदारि- फर घननाम यैक्रियय धननाम आहारफपन्धननाम सैजसव धननाम कार्मणप धननाम, सत्र यदुव्यवशात् बौदा- रिफपुद्गलानां गृहीतानां गृममाणानां च परस्पर तैजसादिपुद्गलेच सह सम्पन्ध उपजायते तदीदारिकपन्धन, यदुदयाइक्रियपुद्गलानां गृहीतानां राममाणानां च परस्पर तैजसकार्मणपुरलेय सह सम्पन्धः तक्रियपन्धन, यदु- दयादाहारपश्चरीरपगलानां गृहीतानां गृममरणानां च परस्पर वैजसकार्मणपुरलैम सह सम्पन्धस्तदाहारफम- घन, यदुदपाजसपुद्गलाना गृहीतानां समाणाना च परस्पर कार्मणपुरलैप सह सम्बन्धखचैजसवन्धननाम, यदुदयात् फाणपुद्गलाना गृहीतानां रममाणानां व परस्पर सम्प पसत्कार्मणवन्धननाम, तया समात्यन्ते-पि- पडीक्रियन्ते औदारिकाविपुद्गला येन तस्सहात तच तनाम च सधातनाम, तदपि पञ्चधा, सधपा-गोदारिकसदा- तनाम पैफियससातनाम आहारफसछातनाम तेजससहातनाम फार्मणसवातनाम, तत्र यदुदयपशादौदारिफश्वरी- ररचनाऽनुकारिसदासरूपा जायते तबौदारिफसहातनाम, एष क्रियादिश्शरीरसातनामसपि भावनीये, 'सघयण- - नाम इति सहनननाम, सहनन-अस्थिरचनाविशेषः, माह च मूलटीकाकार:-"सहननमस्थिरचनाषिक्षेपः" इति, न य प्राइ स्त्रे अतिविशेष एवं सहननमिति, तथा च तद्वन्या-'मुचे सचिपिसेसो संघयण मिति स प्रान्त मूलटीकाकारेणापि सूचानुपायिना सहननस्सास्थिरपनाविशेषात्मफस प्रतिपादितत्वात् , यत्येकेन्द्रियाणां सेवास- हननमन्यत्रोक्त तत् टीकाकारेण समाहित, औदारिकशरीरत्यादुपचारत इवमुक्त द्रष्टव्य न तु तत्त्ववृत्त्येति, यदि पुन फिपिओपः स्यात् ततो देवानां नैरयिकाणा च सहननमुच्येत अथ च ते सूत्रे साक्षादसहननिन उका इत्यल। उत्स्यप्ररूपफपिस्दितेषु, स चास्थिरचनायिशेप औदारिफरीर एय नान्येषु तेपामस्थिरहित्तत्वात् , तभ पोढा, १ मतमिन मिनवातमीप यक्सपो न भीमशरिभद्रसूरिसूत्रिवाया वृची कपश्चिवप्यु खः, न चानुकोपाळम्भसमावना यसः तेन निनव भेन विदिसे पवनुसारिमिम विवृते सूक्ष्माताधशतके स्पष्टमपठोक्यते चतुर्दश्यां गायायो "मुत्ते सचिविसेसो सघयणमिहहिनिपत"चि सूये, म्याग्त्याने प-क्या सूत्रे-आगमे सिविक्षेपः सहननमुच्यछे, कोऽभिप्राय: -ममनायपाविषय्यप सहननाभिधायफस्स शक्तिविशे । यामिपायरया म्यास्यासत्वान् शक्तिविशेष सहननमागमे मोथ्यते । ईरसं च सहान देवनारफपोरपीप्यत एव, सेन पेवा बजर्पमनाए । पसहननिनो नारका सेवासाननिन इत्यागमामिप्रायवो पोख्या इतु प्रम्पेऽस्पिनिषयकीलिकाविरूपाणामस्मामेय रचनाविक्षेपः सहनन पोदम्प, पतवास्पिनिपयरूपं साननौशारिफशरीर पष, नान्येपु क्षेपाणामरप्याएमावाविति गावाः ॥ ग्यास्पाकारा पचपश्यामपि, गापापो साक्षेपममिषौ पवा भवाननु "नरतिरिया छमिय, हर्षति पिगलिवियाण ठेवटु मिति वमनास् यो रिकलेन्द्रियामो पि पालिकावीनो छेवत्वसहननोदयोऽम्मुपगमा सोऽध्यमावे कप संगमाते । इत्यत्रोच्यते-योऽयमस्थिविन्पासमयनोऽमिहिवोऽसौ पठप्रक- पस्यापकोऽव एप सूत्रे शक्लिविशेपा संहननमुळ, मन्यमोमयमर्पटमपट्टफीलिकामयमे सति गात्रसकोपविफाशामावो भाव्येत । भवः पिपीलिफापान मुद्रसस्वानां यपप्पतीनि न संमान्यन्ते तपापि कायपलमषिकत्स संहननमुध्यठे, सयाह-लोकेऽस्मिसद्भावेऽप्यस्पपछः पुरुषोऽसहनन एव ध्यपविश्यते । वः शहिमपेस्य वेपो संहनन वेदिवर्मा । अयवा शवादीनां धीन्द्रियाणामपि रश्यन्ते एपास्थीनि, पि पीतिफावीना तु सूक्ष्मस्वात्केवष्णम्यानीति न कमिद्विरोध इति पञ्चसमझामिप्राय । इसी पडिपं सहननमस्तिसविषयास्मफ यदुदया पवि शरीरे वदपि वत्संसिव परिघ सहनननामकम्र्मेवि गायाः॥प्रसारफसमामुद्रिसे प्रस्तावनाकत मिविवेषित व सत्र “सहननव्याश्याधिकारे यदुळ-"मुत्ते सत्चिविसेसो" वत्र समयविधिः समालोचनीय समयेष्वस्पिरचनात्मकस्यैव स्वीकवत्वात् , पवुक्त विषाहप्रमाप्तिपचौ सूस्म सूक्ष्मवरपदार्यसाधवर्णनोधानारिकालसंपदमिप्यात्वाविरतकपायापतरायविवर्गस्वाम्वव्यापारासिवमूसककर्माष्टकमदामलापनयनक्षमनाना विषयमनियमप्रायोर्मिमुक्तचारित्रमुवनापूर्णगारपरखुःसवसमर्थकपायतापमीत्यागसपिरेसनमुनिपुङ्गपजीवनधरनिर्भयत्रीगेपशोमिधे सिद्धान्त रमाफरे दुष्पमारपरामसेन काठीयमानमेघायुर्वछानामवंयुगीनजनानां प्रवेशाय सरठनवाङ्गमाविवस्या परवटैः विपुषेनार्यनीयक्रमको भीमदमयदेवसरिपाद:-" संहनन अस्थिरपनाविलेपः" । सथा परमसस्पर्शिरजोमिः पवित्रिवमूमण्डः भीमदेवमसूरिपादेः त्रै ठोक्यदीपिकाचावपि तथैवामिपानात् । सत्पाठयायम-"संहन्यम्से सहविविशेष प्राप्यन्वे शरीयस्थ्यवयवाः खानि संहननामि तस्ठत गरपः शरीरसंघा" । ननु वर्हि एफेन्द्रियाणो सेवार्चसहनन जीवामिगमोपाझे विषुधानो प वर्षमनागपं प्रचापनापो प्रोतमखि पत्र भवतो का गतिरिति चेत्, न, एकाक्षाणां मुपाशिना पक्षक्तिमपेस्यौपचारिकमुळ, समाहि-एकामामामत्यन्तास्पीयसी फिरेतदशकिपिपय म सेवावसंहननस्य वदीदारिकारीरसवपमात्रमपेत्य द्रष्टम्प, निर्मरामामपि पक्रवर्विभ्योऽस्पत्यम्वमहती शकित सा प प्रथमसंहननविपया इति । न पैवत्मपरुलिस सूत्रे सफिविशेष(पा) सहननमुक्त, प्रतिकृया तु पदमिप्रायः प्रकटीकृतः, वत् किमर्म मपनि समारोपनीयमुख्यस इति याप्यं, पशिस्तु "मुच सचिविससो" इत्यनेन सूत्रे शक्तिविशेप(प.) सहननं सस्थापिवं, प्रतिकारेणापि वदेवाविररीक, न त्वीप पारिकमुक्त, मनूपपारोऽपि समस्तुन पर क्रियते, नत्यसवस्तुन इति पेस् , सत्य, परम्-"अतस्मिम् तदप्यवसाय: उपचारः" इति पपनात् पपारोऽप्पसत्सेन सम्स्तुनो नहु सास्तुमि सदस्तुन । भपि प सूत्रे शक्तिपिशेपः सानन सात् सहि जीमाभिगमसूत्रे च देवनारका भसहननाः प्रोमा, पया प तदन्य'-"मरनेरइया छई सपयणाण भसमयणा" इति, पुनः मत्रैव हेतुमावेनो-नेवही नेव सिरा नेव पास नेव संपपणमट्ठी'वि । किन सूत्रे शक्तिविक्षेपः साननं वर्हि गर्मजनरविरमामपि प्रयकामिप्रायेण सूत्र शक्तिविशेषः सहनन्- मुक्त स्माम्, पर इनपिवागमे नोपलम्पसे इति, एतम स्वमनीपिकाया विनृभिव, किं तूपतिविनाशाविजीवनापूर्णमवाम्पिनिममत्सत्पोख रणपोतापमानै भीमन्मछयगिरित्रिपाः जीवाभिगमापुपांगलिपु वर्षपोरेसः सः । वदमपचायम्-"मस्थिमिचयात्मक प सहननमतो:- रम्यापमावासाननानि शरीराणि, इयमत्र मावनार वत्ववृस्या सहननमसिमित्रयात्मक, या मागेकेन्द्रियाणां सेवार्चसंहननमम्म पापि ददौदारिफशरीरसंवघमात्रमपस्यौपचारिक, देवा मपि यदम्मत्र प्रदापनादौ वमर्पमनाराचसंहननिनः सम्पन्वे तेऽपि गौमवस्या, वाहि-रह पारशी मनुष्यलोके पक्रपार्विशिरपमर्पमनाराषसहनामिना सकम्शेपमनुप्मजनासापारणी शक्ति:-'यो सोग पचीसा सप बलेण तु संकलनिपर मिसाविका, दवोऽम्यषिकवरा देवानों पर्वतोत्पाटनानिविपया भूयते न च शरीरपरिजेश इति तेऽपि पसर्पमनाराष सहननिनः उमा, न'पुनः परमार्भपये साननिना, वो नाएकापामरप्यमावात् सहननामावः । एतेन योऽपरिणवमगवतसिमन्वसारो पाबदूका सिमान्तपादुस्पमारममा एमापयमेव प्रसाप "मुचे सचिपिसेसो सपयणमिटिनियमो वि इति सोऽपाकीर्णो द्रष्टव्यः । सामा पत्रैप सूत्रेऽस्मिनिचयात्मकस सहननस्सामिपानात् । मस्प्यमाने संहननप्रतिपेषात् इति (जीपाभिगमसू० ३२) एवमेव डोक्यदीपिका चावप्युटेखित । तस्व पुनः कठईसा जानन्ति" || भत्र नैव वाच्य यसोपसर्जनानुपसर्जनकव एव विशेषो यतः भीमनिरिमरिपादै रपि भावश्यकएपची "पेरयम्मूतातिसंचयोपमितः फिविशेपा सहननमुफ्यते न स्वस्थिसंचय एव, देवानामस्थिरहिवानामपि प्रथम संहननयुक्तत्वात्" इति वचनेन शक्तिविशेपहपस्मैव घस्साङ्गीपाराविति, भागौ पावत् क एप वापरोस् गणना नियुपेषु यो मुस्त्यं सूर्य म्यो विरिक्षणमास्पाय म्योतिरिजनमेष म्योतिप्पतिवया व्याइरेस् !, नैव पेत् चित् कामिव व्यावं सूत्रेऽस्मिनिषयरस संहमनवाध्यवानिपे पाप 'मुचे सचिविसेसो' इत्यावि, भवदर्शिवोमबपि ममिनिषयस्मैव संहननवाच्यसा स्पष्टैव, पत उदिवं हत्यावि' मन्यचामियुक- म तु फेवठमेवास्थिनिपय सहननशमवाथ्यतयाऽपेक्षियमपाकुर्यात् न तु शास्मसिस सहननस्सास्सिवाम्यवापई, तथा च देवाना- मापसहननिा सकिविशेषापेसिपी एकेन्द्रियाणामन्त्यसहनमितीपारिकशरीरसत्ताऽपेक्षिणीत्येवं भवत्यौपचारिकी नतु अस्थिमिपयस्मोपचा- रिकवं संहननामयाच्यवायो खेशवोऽपि, दवो युक्तमेवोठं भीमनिटीकाहनिर्मम्पगिरिसूरिपरणेसररीकृत्य गिनवालमगणिसतक 'मुचे सतिमिसेसो' इति वपन 'इत्यम्मुत्सूत्रमरूपकविस्पन्दितेषु' इत्येव अमागमगसिंहनादीय वचनं, एव य 'साइणा परिनिव्वुरे पति वपनस्स कस्याणकपरवया व्याम्मान गर्भापहारस्म पाठकस्याणकतया म्यतीकवित्र पस्यैव मुखमजदुर्वाणा शोमसे न सूत्रानुसारिणां भीमदारिभद्रा- पार्यामसरेवसूरिम्पास्माववीरवरभीमवर्भमानस्वामिकस्पामपञ्चकवादिनामित्यलं पसूर्या ।
तथपा-चर्पमनाराष ऋपमनाराच नाराच अर्द्धनाराध कीलिफा सेवा प, तत्र पत्र-फीलिका पम -परि- पेटनपट्ट' नाराच-उमयतो मर्फटवन्धः, उक्त घ.-"रिसहो य होइ पट्टो पज पुण कीलिया मुणेयषा । उमयो मफदपयो नाराय त पियाणाहि ॥ १॥ [अपमम मपति पट्टो पत्र पुनः कीलिका बातम्या। उभयतो भर्फटपन्धो यसं नाराब पिजानीहि ॥ १॥] ततम योरस्मोरुमयतो मर्कटबन्धनषयोः पट्टाकृतिना तृतीयेनास्या परिवे- प्टितयोपरि तदस्सिप्रयमेदि फीलिफारुय यजनामफमस्ति यत्र मपति तापमनाराचसहनन, यत्पुनः कीलिफार- । हित सहनन सत् अपमनाराच, यत्र त्यस्ना मर्फटवन्ध एष केयलो मपति सत्सहनन नाराष, यत्र त्वेकपान मर्कटष पो द्वितीयपार्थे च कीलिका तदर्शनारायसहनन, यत्रास्थीनि कीलिकामाप्रघवान्येष मवन्ति तत्संहनन फीलिकास्य, यत्र पुनः परस्परपर्यन्तमात्रसंस्पर्शलक्षणां सेयामागतानि अस्थीनि नित्यमेय लेदाभ्यज्ञादिरूपां परि- श्रीलनामाकावन्ति तत्सेवार्तसहनन, पतनिवन्धन सहनननामापि पोढा, तथपा-यप्रेमनारायसहनननाम ऋषम- । नाराघनाम नारायनाम अर्द्धनाराधनाम कीलिफानाम सेपार्चनाम, तन यादयात् पर्पमनाराषसहनन भपति तत् पनर्पमनाराचसद्दनननाम, एव शेपसहनननामसपि मारनीय, तथा संस्थान-माकारविश्पतेय गृहीतसङ्घाति- तपदेपु बौदारिफादिपु पुलेषु सस्थानयिशेपो यस्य कर्मण उदयाद् भवति तत्सस्थान, एतष पोग, वषया-समचतुर- । स्रसस्थाननाम यग्रोधपरिमण्डलसंस्थाननाम सादिसस्थाननाम सामनसस्थाननाम कुम्पसखाननाम हुण्यसंस्मान- नाम घ, तम यदयादसमता समचतुरस्रसस्थानमुपजायते तत्समचतुरससंस्थाननाम, यदुदयासु न्यग्रोधपरिम- बाल सखान तम्यग्रोधपरिमण्डलसंस्थाननाम, एवं पाग्यपि पाप्यानि, तथा पर्यसे-अलक्ष्यिते शरीरमनेनेति वर्णः, स प पसप्रफार वेत्तपीतरकनीलकणमेवात् , तनिपन्धन नामापि पञ्चधा, तद्यथा-पेतवर्णनाम पीतवर्ण- नाम रक्तवर्णनाम नीलपर्मनाम कृष्णवर्णनाम, तत्र यदुदयाजन्नुशरीरेषु तवर्णप्रादुर्मायो यथा विशकण्ठिकाना तत् घेतवर्णनाम, एष श्रेपवर्णनामान्यपि भावनीयानि, तथा 'गग्ध भईने गन्ध्यवे-सामायते इति गन्ध , स द्विधा-सुरभिग घो दुरमिगधम, तनिष पन गघनामापि द्विधा, तद्यया-मुरमिगन्धनाम दुरभिगन्धनाम च, तत्र यदुदयाचन्नुशरीरेषु सुरभिगध उपजापते यया शतपत्रमालतीकुसुमादीनां तत्सुरभिगन्धनाम, यदुदयाद् दुर- भिगघ शरीरपूपजायते यथा लचुनादीनां तत् दुरभिगन्धनाम, तथा 'रस बास्सादननेहनयो' रस्सते आस्थाधते इति रसा, स पञ्चपा, तितकटुकपायाम्लमधुरमेवात् , तशिवधन रसनामापि पञ्चधा, सयपा-तिक्कनाम कटु- नाम कपायनाम अम्लनाम मधुरनाम, तत्र यद्भुदयात् जन्तुक्षरीरेषु तिको रसो भवति यथा मरिचादीनां ततिक्कर- सनाम, एवं क्षेपाण्यपि रसनामानि मायनीयानि, तथा 'साश सस्पर्श' स्पृश्यते इति स्पर्शा, 'अफरी'ति पम्प्रत्य- या, स प फर्केशमृदुलघुगुरुनिग्धरूपश्चीतोममेदादष्टप्रकारः, तन्नियन्धन स्पर्शनामाप्पष्टप्रकार, तत्र यदुदयाजन्तु- शरीषु कर्फश' स्पर्शो मवति यया पापाणविक्षेपादीना तत्कर्कशस्पर्धनाम, एष शेपाण्यपि स्पर्धनामानि भावनी- - यानि, तपा यदुदयात् प्राणिनां वरीराणि न गुरूणि नापि लघुनि फिन्त्यगुरुलघुरूपाणि मपन्ति तदगुरुलधुनाम, तथा यदुदयात् सशरीरायययैरेप शरीरान्तः परिपर्वमानैः प्रतिजिवागलयन्दलम्यकचोरदन्तादिमिरुपहन्यते यद्वा सयतो धनमैरपप्रपातादिभिस्तदुपपातनाम, यदुदयात् पुनरोजखी दर्शनमात्रेण पारसौष्ठयेन वा महानृपसमा- मपि गतः सभ्यानामपि प्रासमापादयति प्रतिपादिनम् प्रतिमाविघात करोति तत्पराघातनाम, तथा कूपरलाज- लगोमूनिफाफारेण पयाम द्वित्रिचतुःसमयप्रमाणेन पिग्रहेण मषान्तरोत्पत्तिस्थान गच्छतो जीपस्यानुयेणिनियता गमनपरिपाटी आनुपू, तदिपाफवेध नामकर्मापि कारणे कार्योपचारात् आनुपूर्वी नाम, तप चतुर्दा, तपथा- नरयिफानुपूर्तीनाम तिर्यगानुपूर्वानाम मनुष्पानुपूर्षीनाम देषानुपूर्षानाम, तथा यदुदयपश्चादात्मन उच्चासनि - थासन्धिरुपजायते तयुम्छासनाम, आह-यथेषमुन्टासपर्यासिनामः कोपयोगः १, उभ्यते, उन्छासनास उन्मास- निधासयोग्य पुद्गलमहणमोक्षविपया लग्घिरुपजायते, सा प उम्पि!च्छासपयोप्तिमन्तरेण सफल साधयति, न खलु इपुक्षेपणशक्तिमानपि धनुर्महणशक्तिमन्तरेण क्षेसुमल, वत उन्छासपर्याप्तिनिप्पादनार्थमुच्छासपर्याप्तिनाम्न उपयोगा, एवमन्यत्रापि यथायोग मिन्नविपयता सूक्ष्मधिया मावनीया, तथा यदुदयात् जन्तुशरीराणि सरूपे गानुप्णान्यपि उप्णप्रकाशलझणमासप फुर्यन्ति तदातपनाम, वद्विपाफथ भानुमण्डलगतेषु पृथिवीफायिकेप्येव न पसी, परचनेऽपि निषेधात्, तत्रोप्णत्यमुष्णस्पर्शनामोदयात् उत्कटलोहितवर्णनामोदयाप प्रकाशफत्वमिति, तपा . यदुदयावन्तुशरीराण्यनुप्णप्रकानकरूपमुपोत कुर्षन्ति यया यतिदेवोचरवैक्रियचन्द्रनक्षत्रतारपिमानरनौपघयखदु- योतनाम, तथा पिहायसा गति -गमन पिहायोगतिः, ननु सर्वगतत्वात् विहायसवतोऽन्यत्र गतिर्न सम्भवतीति फिम विश्वेपण ?, म्पयन्छेचामावात् , सत्यमेतत् , किन्तु यदि गतिरेपोच्यते तसो नामः प्रथमप्रवसिरपि गतिरस्त्री- ति पौनरुक्त्यानका सात् , अतस्त्रव्यवच्छेदाथै विहायसा गतिः, न तु नारफादिपर्यायपरिणतिरूपति पिछायो- गतिः, सा द्विविधा-प्रशस्ता मप्रसस्वा च, तत्र प्रशस्त्रा हसगजपमादीनां अप्रशस्खा खरोष्ट्रमहिपादीना, तद्विपाफ- पेध विहायोगतिनामफर्म द्विघा-प्रशख विहायोगतिनाम अप्रशस्वविहायोगतिनाम घेति, तथा प्रसन्ति-उ प्णापमितताः सन्तो विषक्षितस्थानादुविजते गच्छन्ति च छायाथासेषनायें स्थानान्तरमिति प्रसा-दीन्द्रियाद- यस्वत्पर्यायपरिणतिषेध नामफर्मापि प्रसनाम, तथा यदुदयादुष्णाघमितापेऽपि तत्स्थानपरिहारासमर्षा पृथिन्यप्ते जोयायुयनस्पतय स्थापरा जायन्ते तत् स्थायरनाम, तथा पादरनाम यवुदयाजीया पावरा मपन्ति, पादरत्य परि- णामयिशेप , यवनात् पृषिच्यादेरेफैकस्य जन्तुशरीरस चन्नु यत्वाभायेऽपि यहूनां समुदाये पशुपा ग्रहण भवति, तविपरीत सूक्ष्मनाम, यदुदयावानामपि समुदिताना जन्नुशरीराणां चढोसता न भपति, उक्त पथावफप्रसि- मस्टीकायां--"सूक्ष्मनाम यदुदयात् सूक्ष्मो भपति, मत्सन्तसूक्ष्मोऽतीन्द्रिय प्रत्यर्थः" इति, पर्याप्तकनाम यदुदयात् खयोग्यपर्यासिनियर्चनसमर्यो मवति तत्पर्याप्तिनाम-आहारादिपुद्गल्याणपरिणमनहेनुरात्मनः शक्तिविशेषा, एतच प्रागेवोक्तमिति, सद्विपरीसमपर्याप्तफनाम, सपा यदयात् जीष जीर्ष प्रति मिन्न शरीर तत्प्रत्येफनाम, यदु- दययशात् पुनरनन्ताना जीपानामेक शरीर मषति सत्साधारणनाम, तया यबुदयवशात् शरीराषयपानां शिरोऽस्थि- दन्तानां स्थिरता मषति तस्विरनाम, तद्विपरीतमस्थिरनाम, यदुदयवशाजिहादीनामषयवानामस्थिरता भवति तद- स्विरनाम, तथा यदुवयाचामेरुपरितना अपयषाः शुमा जायन्से सस् शुभनाम, यदुदयवशात् नामेरघस्वना पादाद- योऽक्यषा मनुमा मवन्ति तदक्षुमनाम, तथाहि-शिरसा स्पृष्टस्तुम्पति पादेन तु रुप्पति, कामिन्या पादेनापि स्पृष्टः तोपमुपयाति ततो म्यभिचार इति चेत्, न, सस्स परितोपस्य मोहनीयनिन घनत्वात् , वस्तुस्थितिमेह चिन्त्यते इत्यदोपा, तथा यदुदयपशाइनुपकदापि सर्वस्य मनःप्रियो मवति तत्सुमगनाम, तद्विपरीत दुर्मगनाम, यदुदयादुप- फारफरपि जनस रेप्यो मपति, उक प-"अणुवकएपि पण जोहु पिमो तस्स मुमगनामुदओ। उवगारफारगो वि हुन रुपए दुग्मगस्मुदए ॥१॥ सुमगुदएपि हु कोई फिंची आसज दुग्मगो जइवि । जायइ तहोसामो जहा भमधाम तित्षयरो ॥२॥" [ अनुपकतेऽपि बहूनां यः प्रियस्तस्य सुमगनाम्न उदयः । उपफारफारकोऽपि न रोपते दौर्भाग्यसोदये ॥१॥ सुभगखोदयेऽपि कमित्कञ्चिदासाथ दुर्मगो यद्यपि । जायते तहोपात् यथाऽमम्याना तीर्थकर ॥२॥] तथा यदुदयपश्चात् जीवस खरः श्रोतृणा प्रीतिहेसुरुपजायते तत्मुखरनाम, तद्विपरीत दुःस्वर- नाम बदुदयात् खरः श्रोतृणामप्रीतये मवति, तथा यदुदयपश्चात् यथेटते मापते वा तत्सर्व लोक प्रमाणीकरोति दर्शनसमन तरमेव च जनोऽभ्युत्पानादि समाचरति तदादेयनाम, तद्विपरीतमनादेय, यनुदयषशादुपपनमपि युवामो नोपादेयवचनो मगति नाप्युपक्रियमाणोऽपि जनखस्याम्पुत्थानादि समाचरति, तपा तपाशौर्यत्यागादिना समु- पार्जितेन यशसा कीर्तन-सनम्दर्न यशाकीर्तिी, यद्वा यः-सामान्येन ख्याति कीर्तिः-गुणोत्कीर्तनरूपा प्रनसा अथवा सर्यदिग्गामिनी पराक्रमकता पा सर्पजनोत्कीर्चनीयगुणता यशः एकदेशगामिनी पुण्यकता वा की िते यदुदयपनानवतस्तधनाकीर्चिनाम, यदुदयवशात् मध्यस्थसापि जनस्साप्रशस्यो भवति तदयश-कीर्त्तिनाम, तया यदुदयपश्चाजन्तुचरीरेषु स्वखजात्पनुसारणाझप्रत्यकानां प्रतिनियतस्थानपर्त्तिता मवति तनिर्माणनाम, तथ सूत्रधारफल्स, तदमागे हि ततफफल्परकोपागनामादि मिर्निवर्सितानामपि शिरउरउदरादीनां स्थाचश्तेरनियमः स्मात् , तथा यदुदयवशात् मष्टमहाप्रातिहार्यप्रमुखामतुसिंचदतिशया प्रादुष्प्यन्ति ततीर्थकरनाम, सदेपमुक्का नामफर्मणो द्विचत्वारिंचनेदाः, सम्प्रसेतेपामेय गत्यादीनामषान्तरमेदप्रतिपादनार्थमाह-'गइनामे ण मते ! फम्मे ! काविहे प०' इत्यादि, समस्तमपि निगदसिद्धम् , उक्का नामफर्मणो मेदाः, सम्प्रति गोत्रकर्मभेदानाह---'गोए ण मते ।' इत्यादि, यदुदयवशादुत्तमजातिकुलपलतपोरुपैचर्यधुतसत्काराम्पत्यानासनप्रदानाबलिप्रप्रहादिसम्मषस्तम्- गर्गोप, यदुदयनशास् पुनानादिसम्पन्नोऽपि निन्दा लभते हीनजात्यादिसम्भव प तत् नीचेगोत्र, उको गोत्रमे- दो, सम्प्रति सयोरेप मेदानाह-'उपगोए ण मते ! कम्मे फाषिर् प०' इत्यादि सुगम, सम्प्रति अन्तरायमेदानाह- 'असराए ण मते ! कम्मे काबिहे' इत्यादि, सत्र यादयवश्वात् सति पिमये समागते च गुणयति पाने दतमस्मै महाफलमिसि जाननपि दानु नोत्सहते तदानान्तराय, तपा यवुदयवशाहानगुणेन प्रसिद्धादपि दातुर्यहे विधमानम पि यमर्धजात पानाकुशलोऽपि गुणवानपि याचफो न लमते तछामान्तरायं, तथा यदुदयवशात् ससपि विशि- प्टाहारादिसम्मषेऽसति च प्रत्यास्पानपरिणामे पेराग्ये वा केवळफार्पण्यानोत्सहते भोक्त तोगान्तरायमेवमुपमो गान्तरायमपि मापनीय, नघर मोगोपमोगयोरय विपः-सद् भुज्यते इति मोगा-माहारमाल्यादि, पुन पुनमें ज्यते इत्युपमोगो-मालारादि, उक्त च-"सह मुबइचि भोगो सो पुण माहारयुप्फमाईओ । उपभोगो उ पुणो पुण उपमुजा पत्यषिलयाइ ॥१॥"[समुज्यते इति भोगः स पुनराहारपुष्पादिकः । उपभोगसु पुनः पुनरू पमुज्यते यमवनितादिः ॥१॥ ] सथा यदुदयात् सत्सपि नीजि शरीरे यौवनिकायामपि पर्वमानोऽल्पप्राणो भवति यद्वा मलवत्सपि शरीरे साम्येऽपि प्रयोजने हीनसस्यतया न प्रवर्चते तवीर्यान्सराय, उक्को मूलोचरप्रकृति- पिमागः, सम्प्रति उत्तरप्रकृतीनां जघन्योत्कृष्टस्थितिप्रतिपादन पिफीर्षः प्रथमतो ज्ञानापरणीयस पचप्रकारस्थापि विपये प्रभसूत्रमाह- जाणापरणिनस्स म मते ! कम्मस्स केववितं कालं ठिती ५० १, गो० ! बालोणं अंतोमहुसं उफोसेणं वीसं सागरोषम कोठाकोरीतो विणि य वाससहस्साइ अपाहा, अनाइणिमा फम्मठिती फम्मनिसेगो, निरापचगस्स ण मते ! कम्मस्स फेवतिः काले ठिती पं० १, गो० । बारसागरोवमस्स तिष्णि सघमागा पलिदोषमस्स असंखेनतिमागेणं आणिया, उकोसेमं वीसं सागरोपमफोगकोठीतो, तिमि य पाससास्साई जमादा, अमाहूणिया कम्महिती कम्मनिसेगो, सण चउकस्स में मते ! कम्मस्स केवइय कालं ठिवी पं०१, गो० ! जामे० अंसो० उ० वीसं सागरोवमकोराफोडीवो, तिम्मि य पाससहस्साई अपाहा०, सायापेयणिखस्स ईरियावहिम पंघर्ग परप अबहण्णममुक्कोसेगे दो समया संपराइस पपगं पाप ज० पारस मूहुचा, उ० पण्णरस सागरोषमकोगकोठीवो, पण्मरस पाससमाई वपाषा०, यसासावेदणिमस्स महा सागरोवमस्स विष्णि सचभागा पलिवोषमस्स असंखेषतिमागेलं उममा उ० तीस सागरोवमकोठाकोरीतो, विमि य पाससरस्साई अमाहा, सम्मघवेपणिअस्स पुग, गो० ! ब० अंतो० उ० छापहिं सागरोपमाई साविरेगाति, मिच्छचवेयणिखस्स बह० सागरोवमै पलिवोषमस्स असंखेमतिमागेण ऊमग उ० सपरि कोठाकोरीवो, सच य पाससहस्साइ अवाहा, अमाइपिया०, सम्मामिछत्तवेयणिजस्स ज० अंतो० उ० अंतो०, फसायमारसगस्स ब. साम रोपमस्स पचारि सचमागा पलितोषमस्स असंखेमामागेणं उमया, उफो० पचालीसं सागरोवमफोगकोरीसो, पचा- असे पाससलाई बगाहा जाव निसेगो, कोहसंजतने पुच्छा, गो० बह दो मासा उको० पचालीस सागरोवमको गकोडीतो पपातीस पासससार अपाहा बाय निसेगो, माणसंचलमा पुच्छा, गो० ! ब० मार्स उ० जहा कोरस्स, मापासंचलमाते पुछा, गो० ! ब० असं मासं उ० बहा कोहस्स, ठोसंबलमाए पुच्छा, गो० ब० खो० उ० मा कोहस्स, इत्यियस्स पुच्छा, गो० बरमेणं सागरोपमस्स दिवध सचमार्ग परिनोवमस्स असंखेइमामेण अपय उको० पप्णरस सामरोवमकोराकोरीतो पण्णरस वाससलाई अमाहा०, परिसंवेदस्स मे पुच्छा, गो० अह अह संवच्छ- राति उको दस सागरोक्मकोराकोरीतो दस वाससवाई अमाहा बाव गिसेगो, गपुंसगवेदस्स णं पुच्छा, गो०। बहन सागरोपमस्स दोन्धि सचमागा पलितोषमस्स असेशामागेणं उपया, उकोसेण पीसं सागरोक्मकोराकोरीतो पीस य माससताई अमाहा०, हासरतीम पुच्छा गो० ! मह सागरोषमस्स एक सचमाग पलियोवमस्स असंखेतिमागणं ऊर्म उपो० दस सामरोपमफोराकोटीवो इस पाससताई अपारा, अरविमयसोगद्गुछार्ग पुच्छा, गो० ! अर० साग- रोवमस्त दोणि सचभागा पलितोवमस्स असंखेनतिमागेर्ण उणया, उफो० पीसं सागरोवमकोटाकोटीतो पीसं वासस ताई अवाहा०, नेरायाउयस्स में पुछा, गो० ! चा० दस पाससहस्साई अंतोमचमम्महियाई उको सेवीसं सागरोप- माई एकोडीतिमाममम्महिमाति, तिरिक्खचोणिपाउयस्स पुच्छा, गो० ! जह• वोउको तिष्णि पलितोक्माई पुरकोरितिमागमम्महियाई, एवं मपसाउयस्सवि, देवाठपस्स जहा नेरइयाउपस्स ठितिधि, निरयगविनामए ण पुच्छा गो० ! बह० सागरोपमसास्सस्स दो सचमागा पलितोयमस्स असखितिमागेर्ण उपया, उफोसेर्ग पीसं सागरोक्मको गकोरीवो पीस पाससमाई ववाहा। तिरियगतिनामए बहा नपुसगवेदस्स, मणुयगतिनामते पुच्छा, ब० सागरोषमस्स दिषद सचमार्ग पलिचोवमस्स वसंखेजतिमागेणं मगर्ग को. पण्परस सागरोक्मकोगकोरीवो पण्णरसपाससमाई अबाहा । देवमविनामए पं पुरछा, गो० ! बह० सागरोवमसहस्सस्स एर्ग सचमार्ग पलितोषमस्स असंखेजतिभागेणं ऊनयं उको बहा परिसपेदस्स, एगिदियमातिनामए णे पुच्छा, गो. ! जा. सागरोषमस्स दोणि सपमागा पलि सोनमस्स असंसेवतिमागेम अन्मया उफोसेणं पीसे सागरोवमकोडाकोरीतो पीसति वाससताई अवाहा, घेईदियजाति नाममं पुच्छा, गो० ! ना० सागरोषमस्स नप पणवीसविमागा पलिवोषमस्स असंखेअइमागेणं ऊपया उ० अट्ठारस सागरोवमकोराकोरीतो अहारस य वाससपाई अपाहा, वेईदिपजातिनामए में बहष्णेणं एवं क्षेव, उको बहारससागरो- वमकोठाकोरीमो अवारस वाससताई अपाहा, पारिदिपजातिनामाए पुच्छा, गो० 1 बह० सागरोषमस्स पर पमती सतिमागा पलितोयमस्स असंखेज्जइमागेणं ऊणमा उफो० अद्वारस सागरोवमफोराकोरीवो अट्ठारस पाससवार अमाहा, पपिदियजातिनामाए पुरछा, गो० ! अह० सागरोषमस्स दोणि सचमागा पलितोषमस्स असंखेखतिमागेणं गया उकोसे पीस सागरोषमकोठाकोरीतो पीस य पाससवाई अपाहा, ओरालियसरीरएषि एवं घेव, घेउवियसरीरनामाए गं मते ! पुच्छा, गो० ! मह सागरोषमसास्सस्स दो सचमागा पलितोवमस्स असंखेसइमागेम् ऊम्पया, उफो० पीस सागरोषमकोटाकोसीयो पीसइ पाससयाई अपाहा, बाहारगसरीरनामए जह० अंतोसागरोषमकोटाकोठीओ उक्को० अंतोसागरफोडाफोडीओ, सेपाकम्मसरीरनामाए अहणेणं दोम्मि सचमागा पलिवोषमस्स असंखेनसिमागेणं गया उफो० पीसं सागरोयमकोगकोरीओ पीस य वाससताई अनाहा, ओरालियवेउधियाहारगसरीरोषगनामाए विष्णिवि एवं पेय, सरीरपघणनामाएपि पचहवि एवं पेव, सरीरसंपायनामाए पंचण्डवि जहा सरीरनामाए फम्मस्स ठिमचि पइरोसमनारायसंघयणनामाए जहा रहनामाए, उसमनारायसंघपणनामाए पुच्छा, गो० ! सागरोवमस्स छ पणतीसति मागा पलिवोषमस्स असंखेमामागेण अपया, उफो० पारस सागरोषमकोटाकोठीओ, पारस पाससवाई अवाहा, नारा- यसंघयणनामस्स वह सागरोवमस्स सच पमतीसतिमागा पलियोपमस्स असंखेमविमागे गया उको घोरस साग- रोवमकोडाफोरीतो पठास पाससताई अपाहा०, बदनारायसंघयमनामस्स बह सागरोवमस्स अट्ठ पगतीसतिमागा पतितोपमस्स असंखेजतिमागेवे उगया नको. सोलस सागरोषमकोडाफोडीठो सोसस पाससलाई अपाहा०, खीलियास- पसमे म पुम्छा, गो० ज० सागरोपमस्स नप पमतीसविमागा पलितोवमस्स असंखेजविमागेणं उगया, उकोसेणं अहारस सागरोवमफोगकोरीओ मद्वारस पाससताई अवाहा, छेवसंघपणनामस्स पुच्छा, गो० ! मह० सागरोवमस्स दोम्मि सचमागा पलिवोवमस्स असं० उमया, उको० पीसं सागरोवमको० वीस य पाससताई वपाहा, एवं बा संघय- पनामा छम्मषिया एवं संठापावि छम्माणिवा, सुषिष्ठवणपामते पुछा, गो० ! वा० सागरोपमस्स एगे सधमार्ग पलितो० असं० उगर्ग, उपो० दस सागरोवमकोगफोडीवो, दस पाससवाईमपाहा, शालिवपणामए गं पुछा, गो०! ब० सागरोवमस्स पंच अट्ठावीसतिमागा पलितोरमस्स ब० मा० उ० उ० अद्धतेरससागरोषमकोडाफोरी, अवेरस पासस- पाई अपाहा, लोहिसवण्णपामए में पुच्छा, मो० ! पा० सागरोधमस्स छ बहाषीसतिमामा पलितोषमस्स अस० मागेडिं उणया, उ० पप्णरस सागरोपमकोठाकोठीवो पष्णरस वाससयादि अचाहा, नीलवण्णनामाए पुष्छा, गो० ब० सागरो पमस्स सच यद्वापीसविमागा पलियोषमस्स असंखेजविमागेग उममा, उदो० बदहारस सागरोगमकोगकोडीवो अ- द्वारस वाससवाई बनाइा, काउगमनामाए वा छेवसंषय०, सम्मिगंधणामाते पुष्छा, गो० ! जा मुश्विना- मस्स, दुग्मिगंधणामाए वा छेवासंघयणस्स, रसाणं महुरादी वहा मार्ग मगि पोज परिषारीवे मागिवर्ष, फासा के अपसत्या वेसिं जहा छेवहस्स, जे पसत्या तेसिं बहा सक्विप्मनामस्स, गुलानामासे जहा छेवहस्स, एष उष पानामापवि, परापायनामाएवि एवं पेष, निरयाणपुषीनामाए पुरण, गो०! वह सागरोवमसहस्सस्स दो सचमागा पलिसोवमस्स असेसेमविमागेर्ण समया, उपो० षीसं सागरोषमकोराकोठीजो, पीस पासम्बाइ वाहा, तिरिमाणु वीए पुच्छा, गो० ! यह सागरोवमस्स दो सत्तमागा पलितोषमस्स वसंखेजविमागेण ऊमया उपोसेमं पीस सागरोषमकोगकोडीओ पीसति पाससताई अपापा०, मणमामुषीनामाए णं पुच्छा, गो० ! बह० सागरोवमस्स दिपहुं सपमार्ग पलितोनमस्स बसेसेजदिमागेर्ण जगम, उसो पणरस सामरोवमकोठाकोरीओ पण्णरस वाससवाई वपाहा, देषाणुपुदीनामाने पुन्छा, मो० मा० सामरोवमसहस्सस्स एर्ग सचमार्ग पठितोवमस्स असंखेखतिमागे ऊपयं, उफो. दस सागरोषमकोराफोरीयो दस प पाससताई अपाहा०, ऊसासनामावे पुच्छा, गो० । पहा तिरियाणपुवीए, यामवना माए वि एवं घेव, उखोयनामाएपि, पसत्पविहायोगविनामाएषि पुछा, गो० । बह० एग सागरोवमस्स सधभार्ग उ० दस सागरोषमफोडाकोरीयो, दस वाससवाई ममाहा, अपसस्वविहायोगविनामस्स पच्छा, गो० ! ज. सागरोवमस्स दोम्मि सचमागा पलितोषमस्स असंखेतिमागे उमया उ० पीस सागरोपमफोडाफोडीजो पीस य वाससवाई अपा- (1०, सनामाए पावरनामाए य एवं क्षेत्र, सुहुमनामाए पुरछा, गो० ! वह सागरोपमस्स जव पमतीसविमागा पठितोवमस्स असंखेनविमागेण सगया, उपो० अद्वारस सागरोचमकोडाकोरीतो अहारस य वाससताई अपाहा०, पादरनामाए जहा अप्पसत्यपिहायोगविनामस्स, एव पक्षचनामाएपि, अपचननामाए जहा सुहुमनामस्स, पचेमसरीर- नामाएवि दो समभागा, साहारणसरीरनामाए जा मुइमस्स, पिरनामाए एर्ग सचमार्ग अधिरनामाए दो मुमनामाए एगो वसुमनामाए दो सुमगनामाए एगो मगनामाए दो मसरनामाए एगो दूसरनामाए दो आदिलनामाए एगो अगाइजनामाए दो बसोकिचिनामाए बा० अढ मुहुचा उको दस सागरोवमकोठाकोडीतो दस पाससवाई अवाहा, अबसोफिचिनामाए पुण, गो०जहा अप्पसत्यधिहायोगविनामस्स, एर्ष गिम्माणनामाएवि, वित्यगरणामाए णं पुष्ठा, गो० ! वा० असोसागरोवमकोटाकोसीओ उपोसेपपि अंतो० कोगकोरीओ, एवं अत्म एगो सचमागो तस्य उकोसेणं दस सागरोपमकोठाकोटीओ दस पाससवाइ अमाहा०, बत्य दो सचमागा वत्य उक्को० पीसं सागरोवमकोटा- फोडीओ पीस व पाससयांइ अपाहा, उबागोमस्स पं पुच्छा, गो० ! जरभेगं अह मुहुचा उ० दस सागरोवमकोगको टीओ, दस य वाससलाई अनाहा०, णीयागोचरस पुच्छा, गो० ! जहा अप्पसत्वविहायोगतिनामस्स, अंतराए में पुच्छा, गो०बह अतो. उपो० सीसे सागरोवमकोडाफोडीओ तिष्णि य पाससहस्साई अपाहा, अपाहूगिया फम्महिती फम्मनिसेगो । (सूत्र २९४) 'माणावरणिध्वस्स गं मते ! फम्मस्स केषाय फालं ठिती पं०' इति जानावरणीयस्य मतिमुतावधिमनापर्याय- केवछापरममेदतः पञ्चप्रकारस कर्ममो मदन्त ! कियन्तं कालं यावत् सितिः प्राप्ता १, एयमुक्के मगमानाह- गौतम ! जपन्येनान्तमहर्षे, सब सर्वलघु सूक्ष्मसम्परापस थपफस सगुणस्थानकचरमसमये बरीमानस रेरितम्यं, ।
उत्कर्पतसिंशसागरोपमकोटीकोव्यः, सा प मिथ्यारष्टरुस्कृप्टे सहे पर्वमानस्सापसासम्या, तदेष नियता प्रागुफस प्रमोचरसिदिः, इदमपृष्टम्याकरण त्रीणि पर्पसहस्राणि अषाधा मषाधोना कर्मस्पितिः कर्मदलिकनिक इति, कि- मर्थमिति चेत्, उभ्यते, स्पितिवैविध्यप्रदर्शनार्य, तथाहि-विषिघा स्पितिः-कर्मरूपताषस्थानलक्षणा मनुभषयो ग्या च, तत्र कर्मरूपताऽभवानलक्षणां स्थितिमधिष्वेदमुळं त्रिंशत्सागरोपमकोटाकोटय इति, अनुमपयोग्या च पर्पसहस्रत्रयोना यता, आह प-'त्रीणि वर्पसहस्राणि अपाधा' फिमुक्त भषति ?-चानापरणीयं फर्म उत्कृष्टस्थिति फं पर सत् पघसमयादारम्य त्रीणि पर्पसहस्राणि यावत् न फिबिपि खोदयतो जीवस्य पापामुत्पादपति, ताव कालमध्ये दठिकनिपेफसामापात्, तत ऊर्च हि दलिफनिपेफा, तया चाह-अपाधोना-अबाधाकाल्परिहीना अनुमययोग्या फर्ममितिः, किमुक्त भवति १-कर्मनिपेकः, स वैष-प्रथमस्थितौ प्रभूतो द्वितीयस्थितौ विशेषहीना तृतीयस्थिती विशेपहीनः एव विक्षेपहीनो पिशेपहीनय तापद् वक्तन्यो यावस्थितिघरमसमयः, एतापता प यतु- फमप्रापणीयास्मे दिखीमपूर्षे फर्मप्रकृतिप्रास्ते व विधाने स्थितिपन्याधिकारे-"वत्सायनुयोगद्वाराणि, तषपा- सितिष घस्यानप्ररूपणा मयाघाफण्डफप्ररूपणा उत्कएनिपेकप्ररूपणा अल्पपत्वप्ररूपणा चे"ति, सत्रोत्कृष्टाऽवा- घाफण्डकास्पणा उत्फटनिपेफनरूपणा च दर्शिता मपति, अपाघाफालपरिबानोपायचाय-यस्य यावत्सः सागरो- पमकोटीकोव्यस्तस्य तापन्ति पर्पवतान्यपाधा, यस्स पुन सागरोपमकोटीकोट्या मध्ये स्पितिवसायुजेसान्तमें- हर्चमायुपस्तु जघन्यतोऽन्तमषाधा उत्कर्पतः पूर्वकोटीत्रिमाग', वस एषमवाधाकालं परिमाम्मापाषाविपया-1 णि सूत्राणि खर मामनीपानि, निद्रापक्षफपिपय सूत्रमाइ-'निदापचगस्स ण भैते । इलादि, मत्र जपन्यता स्मितिः त्रयः सागरोपमस सप्तमागाः पल्पोपमासोपमागोनाः, फाऽत्र मापनेति चेत्, उच्यते, पचानां ज्ञानापर- पप्रकृतीनां पतसूर्णा दर्शनापरणप्रकृतीनां चक्षुर्दर्शनापरणादीनां सम्पनलोमस पचानामन्तरायप्रकृतीनां प जप न्या सिविरतमाचे, सातवेदनीयस सकपायिकस द्वादश मुदी, इतरस तु छो समयौ, प्रयमसमये पन्धो । द्वितीयसमये घेदन तृतीवसमये लकीपनमिति, पशफीचर्गाप्रपोरष्टौ मुहर्ताः, पुरुपयेदस्याटी सपत्सराणि, । सज्वलनक्रोधस्स हौ मासौ, सत्यलनमानसको मासः, सम्मलनमायाया बर्बमासा, पाणां तु प्रतीनां या या सफीया उत्करा सितिनस्सा सहाया ससतिसागरोपमफोटीकोटीप्रमाणाया मिग्मावस्थित्या मागे इते यह- म्यते तत्पल्योपमास यमागहीन जपन्यस्मितिपरिमाण, सत्र निद्रापश्चकपोस्टा स्थितिविंशत्सागरोपमकोटी- फोव्या, वासां मिथ्यात्मस्सिस्सा समविसागरोपमकोटीकोटीप्रमाणया मागे हिपमाणे 'शून्य शून्येन पातयेदिति पषनाव उधामया सागरोपमस ससमागाः, से पल्लोपमासझेयमागहीना क्रियन्ते, ततो भवति ययोकं जघन्य- सितिपरिमाणमिति, 'सायापेपणिजस्स ईरियावहियषधग पडुर अजहण्णमणुकोसेण दो समया सपराइयवधग : जहरणेम मारस मुखचा' इति प्रागेव मामित, भसासावेदनीयस प्रपन्यतसया सप्तमागाः पत्योपमासाहयेय- मागोना निद्रापश्चकवद् मावनीया , तस्याप्युत्कर्पतः स्थिवेसिंधत्सागरोपमकोटीकोटीप्रमाणतात्, सम्यक्त्वमेवनी- यस यत् जपन्यतः स्थितिपरिणाममन्समुह उत्कर्पता पट्पष्टिःसागरोपमाणि सातिरेकाणि तवेदनमधिकस घेदितम्य न पधमानिस, सम्यक्त्यसम्पग्मियात्ययोर्कन्धाभाषात् , मिथ्यात्वपुद्गला एष दि जीवेन सम्यक्त्वानुगुणवियो- घिपलतत्रिघा क्रियन्ते, तयया-सर्वविशुद्धाः अपिशुदाः अविशुदाम, तत्र ये सर्वपिचवाते सम्यक्त्वषेदनीयन्यप- देश लमन्ते येऽविशुद्धाने सम्यग्मियात्ववेदनीयव्यपदेश भविशुद्धा मिथ्यात्वषेदनीयम्यपदेशमतो न तयोर्षन्धस म्मपः, यदा तु तेषां सम्यक्त्वसम्यग्मिग्यात्वपुद्गलानां सरूपतः स्थितिमिन्यते सदाऽन्तर्मुर्घोनससतिसागरोपम- फोटीकोटीप्रमाणा वेदितम्या, सा प तापती यया मपति तया फर्मप्रतिटीकायां सङ्कमफरणे भाक्तेिति ततो ऽपचार्य, मिग्यात्यषेदनीयस्स जघन्या स्थितिरेक सागरोपम पल्योपमासवेयभागोनमुत्कर्पतखस्योत्कृष्टस्पितेः सस तिसागरोपमकोटीकोटीप्रमाणत्वात् , सम्पग्मिग्यात्सपेदनीयस जघन्यत उत्कर्पतो पा अन्सर्मुर्च येदनापेक्षपा, पुगगनां त्वयस्थानमुत्कर्पतः प्रागेषोके, कपायद्वादशकसानन्तानुषधिचतुष्टयाप्रत्याख्यानचतुष्टयप्रत्यास्यानावरण- चतुष्टयरूपस प्रत्येक जघन्या स्थितिमत्वार सागरोपमसप्तमागा पल्योपमासयेयभागोनार, उत्कर्पतस्वेपां स्थिते- गत्वारिंशत्सागरोपमफोटीकोटीप्रमामलास्, सम्पउनानां च जन्मा सितिर्मासहपादिप्रमाणा धपकर सवन्धघ- रमसमयेऽपसातम्या, स्त्रीवस्य जपन्या स्थितिसागरोपमय ससमागाः पल्पोपमासस्येयमागोनाः, कयमिति चेत्, उप्यते, त्रैराशिककरणपशास् , तथाहि-यदि वशानां सागरोपमकोटीकोटीनों एक सागरोपमसप्तमागो लम्यते ततः पञ्चदशमिः सागरोपमकोटीफोटीमिा किं लम्पसे १, राभित्रयस्थापना-१०।१।१५। अप्रान्त्सेन राशिना पसरमधमेन मन्यो राशिरेकलपणो गुण्यते, जाताः पचरशेष, 'एकस गुणने तदेव भवतीति वचनात् , तेपामा- घेन राशिना दशकलक्षणेन मागहरण लग्घा सार्बाः सप्तमागा इति, 'हासराइमरइमयसोगद्गुछाण जहण्णुकोस ठिई माणिया' इति हास्परतिभरतिमयशोकजुगुप्सानां जपन्या उक्तष्टा प स्थितिर्वतम्या, सा च सुप्रसिद्ध- त्वानोका, कप पकन्येति चेत्, उभ्यते, 'हासरी पुछा गो! अहण्णेण एगो सागरोवमस्स ससमागो पलि- ओपमस्स मसखेचमागेण कणो उको दस सागरोवमकोराकोरीयो दस पाससमा अमाहा जाय निसेगो, अरह. मयसोगद्गुछार्ग पुन्छा, गो० जहण्णण सागरोपमस्स दोपिण सत्तमागा पलिमोषमस्स असखेजइभागेण ऊणगा उफोसेण पीस सागरोयमकोराकोडीमो चीससयाइ अमारा जाप निसेगों' इति ज्ञेय, तिर्यगायुपि मनुष्यायुपिच त्रीणि पल्योपमानि पूर्वफोटित्रिमागाम्यधिकानि इति यदुकं तत् पूर्वकोव्यायुपस्तिर्यग्मनुष्यान् बन्धकानधिकस वेदितम्प, अन्यथैतापल्या पितेः पूर्षकोटित्रिमागरूपाया अपापायाश्चालम्यमानत्वात् , 'तिरियगानामाए जहा नपुंसगषेयस्स' इति, जघन्यतो द्वौ सागरोपमस्स सप्तमागी पन्योपमासोयमागहीनी, उत्कर्पतो विशतिः सागरोपमकोटीकोव्य इत्ययः, मनुप्यगतिनानि 'जहणेण सागरोवमस्स दिपहुसचमाग पठिमोवमस्स अससेवामागेण ऊपगति अत्र . मापना सीपेवषद् मापनीया, 'विषसमाग'मिस्सादौ तु नपुसकनिर्देश प्राकृतत्वात्, नरकगतिनाम्रो जघन्यतः सागरोपमसहस्रम्य हो ससमागो, किमुक्त मपति ?-सागरोपमस्य द्वौ ससमागी सहस्रेण गुणितापिति, तवृत्कृष्टस्थि- सेविंशतिसागरोपमकोटाकोटीप्रमाणत्वात् , तपस्य च सर्वजघन्यस्यासज्ञिपञ्चेन्द्रियस्प भायात्, असंजिपचेन्द्रियक- मैप घस्स प जघन्येन केन्द्रियजघन्यकर्मषन्यापेषया सहसगुणत्वात् , मावयिष्यते पायमों पैक्रियचिन्तायां, देषगति- नाम्रो जघन्यतः सागरोपमसहस्रस्सैफः सप्तमागः, एफः सागरोपमस ससमागः सहस्रगुणित प्रति मायः, तस्य दि उत्कृष्टा स्पितिर्दश सागरोपमकोटीकोटयः, ततः प्रागुक्तकरणवधादेका सागरोपमख ससभागो लम्धा, पन्धोऽपि चास्य जघन्यतोऽसजिपयेन्द्रियस्पेति सहनगुणितः, देवगतिनामसूत्रे 'उफोसेण जहा पुरिसवेयस्स' इति 'दस सागरोषम- कोटीओ दसयाससयार भपाहा, अपारणिया कम्मठिई कम्मनिसेगों' पति वक्तव्यमिति माषः, द्वीन्द्रियजातिनाम सूत्रे 'जहनेण नव पणतीसइमागा पलिमोषमस्स असंखेबइमागेण कणगा' इति, द्वीन्द्रियजातिनानो मुत्कृष्टा स्थिति रष्टादश सागरोपमकोटीफोटयः, 'अट्ठारस मुश्मपिगलतिगे'चि [ सूक्ष्मा पिफ्लेन्द्रियाघाटादश] पचनात् , ततोऽटा- दशाना सागरोपमकोटीफोटीनां मिथ्यात्वसोत्कृष्टया स्थित्या सप्ततिसागरोपमफोटाकोटीप्रमाणया भागो रियते, मागम न पूर्वते, ततः शून्य शून्येन पात्सते, जाता उपरि असावन जघस्सात् सप्ततिस्वयोर्चेनापपर्चनालया नव पञ्च- त्रिंशदागाखे पत्योपमासोपमागोनाः क्रियन्ते, मागत सूत्रोक परिमाणमिति, एव निचतुरिन्द्रियजातिनामस्ने अपि भावनीये, पैक्रियशरीरनामसूत्रे 'जहण्णेणं सागरोवमस्स दो सच्चमागा पलिओषमस्स असखेजमागेण ऊण गा' इति, इह पक्रिपशरीरनाम्न उत्कृया पिचतिः सागरोपमकोटीकोटयः स्थितिस्ततः प्रागुककरणवशेन जघन्यस्थि- तिचिन्तायां तसा द्वौ सागरोपमस्य सप्तमागो उभ्येते, पर वैफियपटुमेकेन्द्रिया विकलेन्द्रियाय न बामन्ति, किन्त्वस- बिपवेन्द्रियादयः, असत्रिपचेन्द्रियाम जपन्यतोऽपि वघ कुर्वाणा एकेन्द्रियव धापेक्षया सहस्त्रगुण कुर्वन्ति, 'पणवी- सा पण्णासा सय सहस्स च गुणकारों' [ पञ्चविंशति-पचासत् शव सहस्र च गुणकारः] इति वचनात्, ततो यौ हो सागरोपमस ससमागी प्रागुकफरणषशालग्धौ तौ सहस्रेण गुण्येते ततः सूत्रोकं परिमाण मवति, सागरोपमस्स ही सहसौ सप्तभागाना सागरोपमसहस्रस द्वौ सप्तमागापिति सेफोऽयो, माहारशरीरनाम्रो जघम्यतोऽप्यन्तासागरो- पमकोटीफोटी उस्फर्पतोऽप्यन्त सागरोपमकोटीकोटी, नवर जपन्यादुत्कृष्ट सोयगुण व्रटन्य, अन्ये त्वाहारफचतुष्क- म्य जपन्यतोऽप्यन्तर्मुहर्चमिग्छन्ति, (वपा च) तदन्य --"पुयअट्टषासा, अमुचा जसुधगोयाण । साए मारस आहारविग्पापरणाण किंचूण ॥१॥" [पुंषेदेऽष्टौ पाण्यटमहर्चा यशटयगोत्रयोः । साते द्वादन वोणि आहारफ- मिमापरणानां किचिन ॥१॥] अत्र 'किंचूर्ण मिति अन्तर्मुहूर्चमिसः, तवत्र तत्व फेपलिनो विदन्ति, यथा शरी- रपसारस जपन्यत उत्कर्पतम स्थितिपरिमाणमुक तेनैय क्रमेण शरीरपन्धनपश्चकस शरीरसपातपयकस्य च बकम्य, वघा पाह-'सरीरमधननामाएवि पचण्हपि एप पेप, सरीरसपायणनामाए पंचददि इति वश्रोसमनारायसघय- पनामाए जहानामाए पति, पर्पमनारापसहनननायो यथा प्राकसिनाम्रो मोरनीयस्सोकं सया वकम्य, तथया- 'पारोसमनारामसपयणनामाए मते ! कम्मस्स केपइय का ठिती पं०१, गो० जहएक सचमाग पलिमोममस्स अससेवामागेण अर्ष, उको दस सागरोयमकोराकोमो' इति, ऋपमनारायसूत्रे 'सागरोयमस्स छप्पण्णतीस मागा पलिजोषमस्स असमिजामागेण समगा' इति, अपमनारायसहननस मुत्कृष्टा स्थिति दश सागरोपमकोटी फोटयः, तासां मिथ्यात्यस्थिसा सप्तसिसागरोपमकोटीकोटीप्रमाणया भागो रियते, वत्र मागहारासम्ममात् शून्य शून्येन पातयित्वा छेधम्छेदकराश्योरनापपर्चनालयाः सागरोपमस पद पञ्चशिगागा 4, ते पल्योपमासक्येव- भागहीनाः फ्रियन्ते, एर्ष नारापसहनननाम्रो जघन्यस्पितिचिन्तायां सप्त पञ्चत्रिंशदागाः पल्पोपमासवेपमा- गहीनाः, उत्कृष्टस्थिते पवईशसागरोपमकोटीफोटीप्रमाणत्वात् , अर्द्धनाराचसहनननामा अष्टौ पश्चश्चिमागाः || पल्पोपमासपमागोना, उत्कृष्टस्थितेः पोटशसागरोपमकोटीकोटीप्रमाणत्यात्, कीछिकासहनननामो नय पनर्षि- बागाः / पल्योपमासमेयमागहीनाः, उत्कृष्टस्थितेरष्टावन्नसागरोपमफोटीकोटीप्रमाणत्यात् परिमावनीयाः, सेपासहननसूत्र तु सुगम, यथा साननपदकस स्पितिपरिमाणमुफ तेनैप क्रमेण संस्थानपट्फस्यापि पाव्य, तथा पाह--'एय जहा सघयणनामा छम्मणियर एप सठाणा छम्माणिमा उक्तशायमर्योऽन्यत्रापि 'सषयणे सठाणे परमे दस उपरिमेसु दुगप्पुही' इति [ सहनने सस्थाने प्रपमे दश उपरितनेपु विफहरिः] दारिद्रवर्णनामसूत्रे 'जह- कालोना फर्मस्थितिः कर्मवलिरुनिपेकः, तया चाह-'फासा जे अप्यसत्या तेसिं जहा सेपट्ठस्स जे पसत्मा तेर्सि जहा मुफितपण्णनामस्स' पति, नरकानुपूर्वीनाम्रो जपन्यतः सागरोपमसहस्रस हो ससमागौ, दो सागरोपमस्स मप्तमागी सहस्रगुणितापिति मायः, भावना नरकगतिय मापयितव्या, मनुष्यानुपूर्वीनामसूत्रे “जहण्णेण साग रोषमस्स दियह सत्तमाग पलियोवमस्स असखिचाइमागेम ऊमग ति, तदुत्कएस्थितेः पञ्चदश्नसागरोपमफोटीफोटी प्रमाणत्यात्, उक्त चा पत्रापि-"तीस फोगकोरी असायावरणमतरायाण । मिच्छे सपरी इत्पीमणुदुगसा- याण पन्नरस ॥१॥" [प्रिंशत् सागरोपमफोटीकोटयोऽसासापरणास्तरापाणाम् । मिथ्यात्ये ससतिः स्त्रीमनुष्यति फसातानां पसदन ॥१॥ देशानुर्मानासोऽपि जपन्यतः एकः सागरोपमस सप्तमागः सहस्रगुणिता पल्मोप- मासस्येपमागहीन, उत्कर्पतो हि तत्स्थितेः दश्वसागरोपमकोटीकोटीप्रमाणत्वात्, तपा चोकम् - "पुहास उधे मुमसगतिपिराइछकदेवदुगे । इस सेसाण पीसा एवइयाऽचाह याससया ॥१॥ ॥" [पुषेदहासरत्युबर्गोत्र- भपिहायोपतिस्पिरादिपटूदेवहिके। दश पाणां विंशति एतायन्समाषा पपंचवानि ॥१॥] पघमास जपन्य- तोऽसक्षिपञ्चेन्द्रियेपु इति, सपा सूक्ष्मनामसने जघन्यवो नप सागरोपमस पचत्रिंशदागा पल्पोपमासझेयमागही- ना द्वीन्द्रियजाविनाम्न इय भायनीया, सूक्ष्मनाम्रो मुत्कर्पतः स्पितेरष्टादशसागरोपमकोटीकोटीप्रमाणत्वात् , 'अहा- रस मुहुमपिगलतिगे' इति वचनात्, एपमपर्याससाधारणनामोरपि मापनीय, पादरपर्याप्तप्रत्येकनामां तु जघन्यतो दो सागरोपमस सप्तमागी पल्पोपमासयमापहीनौ, उत्कर्पतो विचतिः सागरोपमकोटीकोटया, तथा पाद- 'मापरनामार वहा अपसत्पषिदायोगहनामाए, एवं पवचनामारवि' इत्यादि, स्थिरमसुभगसुखरादेयरूपाणां पमानां नामा जप यतः स्थितिरेका सागरोपमस्स ससमागः पत्योपमासमेयमागोना, यश-कीर्तिनाग्रस्त जपन्य- तोष्टी मुर्गा, 'अठ्ठ मुहूचा जसुषगोयाण मिति वचनात्, उत्कृष्टा पुन पण्णामपि दश सागरोपमफोटीफोटयः 'पिराइछपादेयदुगे बसे'ति वचनात्, अस्पिरामुमदुर्मगदुःखरानादेयायन फीर्चिनासा तु जपन्पतो हो सागरोपमस ससमागौ पल्पोपमासझबेयमागहीनी, उत्कर्पतो विंशतिः सागरोपमकोटीफोटयः, पर्य निर्माणनाम्रोऽपि वकन्य, तीफरनाम्रो जघन्य सोऽप्यन्तासागरोपमकोटीकोटी उत्कर्पसोऽप्यन्तःसागरोपमकोटीकोटी, ननु यदि जघन्य- तोऽपि तीर्थकरनासोऽन्तासागरोपमफोटीकोटीप्रमाणा स्थिति तर्हि तावत्याः स्थिसे तिर्यग्मषम्रमणमन्तरेण प्रयि- तुमसफ्पत्यार फियन्त फार्स तीर्थफरनामसत्कर्मापि तिर्यग्मयेत्, मय पासापागमे निपिका, तथा चोकम्-"ति- रिपस नत्यि तित्थयरनाम सतति देसिय समए । फह य तिरियो न होही अयरोषमफोरीफोटीमो ॥१॥" तिर्मच नास्ति तीर्यफरनाम सचायाँ इति देशित समये । कय च तिर्य न भविष्यति अतरोपमकोटीकोटी- स्पितिफलात् ? ॥१॥ इति १, खतः फयमेतदिति चेत्, उच्यते, यह यनिकाचित तीर्थकरनामकर्म तचिर्यरगती सचायां निपिद्ध, यत्पुनरुवर्चनापवनासाध्य समवेदपि तिग्गसी न पिरोषमास्फन्दति, तया पोकम्-"जमिह निफाइय तित्प तिरियमये त निसेहिय सत । श्यरमि नत्यि दोसो उपट्टणषणासज्झे ॥१॥" [यदिह निकाधित तीर्घनाम तिर्यगमये तग्निपिर सत्तायाम् । इतरमिन् नास्ति दोपा उद्वर्तनापवर्त्तनासाये ॥१॥] इति, गोत्रातरा- यसूत्राणि मुप्रतीतानि, नवर 'अंतराइयस्स ण पुन्छा' इति, पञ्चप्रकारस्यापीति वाफ्योपा, निर्वधनमपि पश्चप्रकार- स्थापि प्रष्टम्प । तदेयमुफ जघन्यत उत्कर्पतम सामान्यतः सर्षासां प्रकृतीनां स्थितिपरिमाण, साम्प्रतमेकेन्द्रियान- पिकृत्य तासां तदमिपित्सुराह- एगिदिया मते । जीवा णामावरपिसस्स फम्मस्स किं चंति, गो! बह० सागरोपमस्स विणि सधमागा पलि- वोवमस्म असंखसामागणं उणया उकोसेमं ते भेष परिपुणे मघंति, एवं निदापंचगस्सवि, दसणघउकस्सवि, एगिदि- या ण मते ! सावायेदणिजस्स कम्मस्स किं बंधंति ?, गो० । ब० सागरोपमदिया सचमाग पलिओवमस्स असंखेमति मागेणं उपयं उ० तं चैव परिपुर्ण संघति, असायपेपणिमस्स बहा पाणावरणिक्षस्स, एगिदिया ण मंते ! जीवा सम्मत्त पेयणिजस्म कम्मस्स कि संधति , गो. ! गत्यि किंधि पति, एगिदिया प मैसे! जीवा मिराचवेदणिखस्स कम्मस्स किं पंधति ?, गो० ज० सागरोवमै पलितोक्मस्स असंखेलतिमागेणं उणे १० सं पेव परिपुष्ण पंति, एगिंदिया 4 मंत । जीवा सम्मामिरायवेपणिबस्स किं घंति ?, गो० ! पत्यि किंचि पन्धति, एगिदिया में मवे , जीवा साम- पारसगस्स किं पति, गोयमा । जह० सागरोपमस्स बचारि सघमागे पलितोषमस्स वसंखेजतिभागेर्ण उपते .
से चैव परिपुणे मंति, एव जा' कोइसंबलणाएगि जाय लोमसजलणाएपि, इत्यिवेदस्स वा सावावेदणिमस्स, एर्गि- दिया परिसवेदस्स फम्मस्स जह० सागरोवमस्स एगे सषमागे एलिवोरमस्स असंखेमतिमागेणं गयं उको सेव परिपुष्प यषंति, एगिदिया नपुंसगवेदस्स फम्मस्स नह० सागरोषमस्स दो सचभागे पलितोवमस्स असंखेतिमागेणे ऊमए उफो० से घेष परिपुष्णं पति, रासरतीवे वहा परिसदस्स, अरतिभयसोगद्गुंछाए [उको० ते चेव परिपुग्णे मंति, हासरसीवे बहा पुरिसदस्स अरतिमयसोगद्गुछाए] बहा नपुंसगवेपस्स, नेरल्याऊ देवाऊ य निरयगतिनाम देव गविनाम उधियसरीरनाम आहारगसरीरनाम नेरहमाणुपुविनाम देवाणपविनाम तित्यगरणाम एताणि पदाणि ण धर्मति, विरिपसजोगियाठयस्स बा० असो० उकोसेण पुषकोडी सवहिं पाससहस्सेहिं पाससहस्सतिमागेण य अहियं पंति, एपं मणुस्साउयस्सवि, तिरियगविनामाए बहा नपुंसगवेदस्स, मणुयगविनामाए जहा सावावेदाणिजस्स, एगिदियनामाए पंपिंदियजाविनामाए य जहा नपुंसगवेदस्स, येदियतेईदियवाविनामाए पुण, मा० सागरोपमस्स नप पणतीसतिमागे पलिवोवमस्स असंखेमतिमागेणं कमए उपो० ते चेय परिपुण्मे पंति, परिदिपनामाएनि जह० सागरोपमस्स णव पणतीसदिमामे पलितोवमस्स असंखेअतिमागेणं ऊपर उ० चष परिपुण्णे षषन्ति, एष बत्पत्यि जहण्णर्ग दो सच- मागा तिमि वा पचारि वा सप्तमागा अद्वापीसतिभागा मवंति, तत्य में जन्मेग से चेष पलितोवमस्स असंखेजति- भागेणं उणगा माणिसवा, उ० ते पेय परिपुणे पंचति, वत्य जहणेण एगो या दिवहो वा सचमागो तत्य जह व माणिवर्ष उ० से भेव परिपुम पंति, जसोकिधिउधागोवाण ब. सागरोषमस्स एग सचमाग पलितोचमस्स असं० उमं उ० चे परिपुर्ण पति, अवराइमस्स में मवे ! पुण, गोवा णाणावरपिसे उ० चे परिपुम्ले पति । (सूर्य २९५) 'एगिदिया ण मते ! जीवा प नामावरणिजस्स कम्मस्स किं वषति ?' इत्यादि, मप्रेम परिमापा-यस्य यस्स कर्मणो या या उत्कटा स्थितिः प्रागमिहिता तस्साः २ मिथ्यात्वस्वित्या सप्ततिसागरोफोटीकोटीप्रमाणया मागे ते याम्पते तत्पल्पोपमासझेपमागहीन जघन्या स्पितिः, सैप पल्योपमास यमागसहिता उत्कृष्टेति, पतत्परिमाम्य सफलमप्येकेन्द्रियगत सूत्र सर्प परिमापनीय, तपापि पिनेयजनानुग्रहाय किश्चिलिख्यते-जानापरणपञ्चकदर्शनावर- मनषकासातवेदनीयान्तरायपसकानां अघन्यत्त एकेन्द्रियाणा स्थितिपघलया सागरोपमस सप्तमागाः पल्योपमास- मेयमागहीना , उत्कृष्टतस्त एम परिपूर्णालयः सागरोपमस्य सप्तमागाः, साप्तषेदनीयतीघेदमनुष्यगतिमनुप्यानुपूर्वी- मां जघम्पतः साईः सागरोपमस ससमागः पल्पोपमास यमागहीना, उत्कर्पतस्तु स एष साईः सप्तमागः परि- पूर्णर, मिथ्यात्वस बघन्यत एकं सागरोपम पल्योपमास यभागहीनमुत्कर्पतः सदेष परिपूणे, सम्यक्त्वषेदनी- यस्य सम्पग्मियात्ववेरनीयस च न किविदपि यमन्ति, न फिश्चिदपि वेषमानतयाऽऽत्मप्रदेन्नैः सम्बन्धयन्तीति मावः, एफेन्द्रियाणां सम्यक्त्ववेदनीयस सम्पग्मिथ्यात्ववेदनस पासम्मपात्, यस्तु साक्षावन्धः स सम्यपस्वस- म्यग्मिथ्यात्वयोर्न परत एपेति प्रागेवामिहित, कपावपोउशफस जघन्यतमत्वारा सागरोपमस ससमागाः पल्पो सपमासमेयमागोना उत्कर्पतम्ब एक परिपूर्णाः, पुरुषवेदहास्यरतिप्रशस्तविहायोगतितिरादिपटूप्रपमसस्पानप्रथमसंहन- नमुष्टयमसुरमिगन्धमधुररसोधैर्गोत्राणां जघन्यत एफ: सागरोपमख सप्तमागः पत्योपमासमेयमागहीनः उत्कर्पता स एप परिपूर्ण, द्वितीयससानसहननयो जघन्यतः पद पचत्रिभनामाः पत्योपमासनेयमागहीना उत्कर्पतस्त एव परिपूर्णाः, तृतीयसस्थानसंहननयोर्जपन्यतः सप्त सागरोपमस्य पचत्रिनशागार पल्पोपमास यमागहीना उत्कर्पतन एप परिपूर्णाः, मोहितयर्णफपापरसयोर्मपन्यतः पद सामरोपमसाष्टाविंश्चतिमागाः पल्पोपमासङ्ख्यमागहीना उत्क- पंतन एप परिपूर्णाः, दारिद्रयर्णाम्लरसपोर्जघन्यता पर सागरोपमस्याधापित्रतिमागाः पल्पोपमासझेयमागहीनाः उत्कर्पतस्त्र एप परिपूर्णा, नीलपणेफटुरसयोः सप्त सागरोपमस्साष्टाविंशतिमागाः पल्पोपमासकीयभागोनाः उत्क- पैतम एष परिपूर्णाः, नपुसकवेदभपद्धगुप्साशोफारतितिषगीदारिफद्विकचरमसस्थानघरमसहननछप्मवर्णसिक्तरसा- गुरुरुपुपरापातोमासोपघासत्रसपादरपर्याप्तप्रत्येकास्थिराशुमदुमदुःखरानादेयायशम्फीर्चिवावरासपोपोताक्षुमषि- हायोगतिनिर्मामफेन्द्रियजातिपश्चेन्द्रियजासितैजसफार्मणानां जपन्यतो ही सागरोपमस ससभागो पल्पोपमास- यभागहीनी उत्कर्पतवावेष परिपूर्णारिसि, नरफद्विकदेषतिकवैफियचतुष्टयाहारफचतुष्टपत्तीर्थकारनामा त्फेन्द्रि- यामा न पा आयुमिन्तायामपि एफेन्द्रिया देषायुरमिफायुर्वा न पान्ति, तया भयसामान्यात्, किन्तु तिर्य- गायुर्मनुप्पायुयो, तदपि पमन्तो जघन्मतोऽन्तमेचे पान्ति, उत्कर्पतः पूर्वकोटिप्रमाण साधिक, केपलमुत्क्रप्ट पि- न्त्सते इसकेन्द्रिया शारिश्चतिर्वपसहस्रप्रमाणायुपा खायुपम त्रिमागापश्चेपे परमयायुर्यवन्तः परिरमन्ते इति सस पर्पसहसाणि वर्षसहसप्रिभागोचराण्यधिफानि लभ्यन्ते, ततो भवति तिर्यगायुर्मनुप्यायुमिन्ताया सूत्रोक्त परिमाणमिति । उक्तमेकेन्द्रियपघकानधिकृत्य जघन्यत उत्कर्पतम स्थितिपरिमाण, सम्प्रति द्वीन्द्रियानधिकृत्य तममिषित्सुराह- पेईदिया न मते ! जीवा गाणावरणिवस्स फम्मस्स फि वर्षति ?, गो०! बह० सागरोवमपणयीसाते तिष्णि सचभागा पलितोवमस्स असं नया उ० ते चेव परिपुणे पंधति, एवं निरापचगस्सपि, एवं जहा एगिदियाणं मणिवे वहा बेइदियाणपि माणितज्ञ, नपरे सागरोवमपणवीसाए सब माणितवा पलितोवमस्स असंखेमतिभागेणं सपा सेसा (उ०) तं चैव पडिपुर्ण पंति, बस्य एगिदिया न घंति तत्य एवेविन पति, ईदिया में ! जीवा मिरचवेयणिअस्स फि पति ?, गो०, बह सागरोषमपशुपीस पलियोवमस्स असंखाइमागेण उपयं उकोसेणं तं चेव परिपुष्पं बघति, तिरिक्खजोषियाउ- यस्स बह० अंसी० उको० पुषफोरि उहि पासेहि अहिम मंति, एवं मयाउयस्सवि, सेसं जहा एगिदियाणे जाप अंसराइपस्स । तेईदिया मे मते ! जीवा पानावरपिसस्स किं पति १, गो० ! जह० सागरोषमपण्मासाए तिष्णि सत- मामा पलितोषमस्स असंखेसदमागे ऊणया उ. ते पेव परिपुण्ये पंति, एवं जस्स बदिमागा ते वस्स सागरोपमप प्पासाप सह माणितवा, वेईदिया ग मंते ! मियचवेदनिमस्स फम्मस्स किंबंधति १, गो० ! ब० सागरोषमपणास पलितोषमस्सासंखेनतिमागेणं उपयं उ० सं घेय परिपुष्प पति, तिरिक्खजोणियाउयस्स जह० अतो० उफी० पुव- कोडिं सोलसेहिं राईदिपतिमागेण य अहियं वपति, एवं मथुस्साउयस्सपि, सेर्स जहा बेइदियार्ण जाप खराइपस्स । चरिदिया ण मते ! जीवा माणावरणिअस्स किं पति , गो० ! वह सागरोपमसमस्स तिमि सत्तमागे पलितोषम स्स असतेसतिमागे ऊगए उफो० ते चेव पठिपुष्णे यधति, एवं जस्स बति मागा तस्स सागरोयमसतेण सह मागि तधा, तिरिपसजोणिमाउयस्स फम्मस्स जह० अंतो० उ० पुषकोरिंदोहिं मासेहिं अहिर्य, एवं मस्साउसम्मवि, सेसं बहा दियाण, णवर मियत्ययेदणिमस्स बा. सागरोषमसतं पलितोवमस्स असंखेजतिमागेण उम्मय उ० वं चेष परिपुर्ण पति, सेसं जहा पेईदियाण बाप अंसराइयस्स । असण्मी में मते । जीवा पचिंदिया माणावरणिमस्स फम्म स्स किं पंर्घति ?, गो० ! जह० सागरोवमसहस्सस्स तिणि सचभागे पठिसोषमस्मासंखेतिमागेणं ऊणए उको० ते व पठिपुग्मे, एवं सो पेव गमो बा ईदियाम, णपर सागरोपमसहस्सेण समं माणिवा जस्स जति मागपि, मिच्छचवे- दणिमस्स बाह० सागरोषमसहस्स पलितोवमासंखेसतिमागेणं कणर्य उ० त पेय परिपुष्ण, नेरइयाउयस्स जह० दस पाससहस्साइ संसोधमम्मरियाई उफोसेणं परिवोपमस्स असंखेतिमार्ग शुषकोरितिमागम्महि पति, एवं तिरि- फसबोणियाउयस्सपि, एयर नह० अंदो०, मजुमाउयस्सवि देवाउयस्स जहा नेरइयाउपस्स, असणी ण मते ! जीवा पषिदियनिरयगतिनामाए कम्मस्स किं मंसि ?, गो० ! जह० सागरोवमसहस्सस्स दो सचभागे पलितोषमस्स असंखे असिमागेण अममा उफो० ते घेप परिपुष्णे, एवं तिरियगवितेपि, मणयगतिनामाएवि एवं चेष, परं जह• सागरो पमसहस्सस्स दिवसचमार्ग पसितोषमस्सासखेजहमागेण ऊर्ण उक्को० ते चेष परिपुर्ण बंधति, एपं देषगविनामाए, नवरं वे सागरोपमसहस्सस्स एग सचमाम पलिमोरमस्सासले० उ उ० से पेष परिपुष्प, पेठबियसरीरनामाए पुछा, गो०। च० सागरोवमसहस्सस्स दो सचमागे पलिवोवमस्सासंसेमतिमागेण उमे उको० दो परिपुगे पंति, सम्मघसम्मा- मिचाहारगसरीरनामाते वित्यगरनामाए ण किंचि मंति, अवसिदं वहा इंदिया, गवरं बस्स जषिमा मागा तस्स सा सागरोषमसहस्सेण सह माणितवा, ससि आणूपबीए जाप अंतराइयस्स । सप्पी म ! बीवा पंकिंदिमा णा- पापरणिनस्स फम्मस्स किंति , गो. ब. मेवोम० उ० वीस सा. कोराकोरीयो तिष्णि षाससहस्साई अमाहा, सम्णी में मते ! पबिंदिया णिरापंचगस्स किं पंति !, गो० ! वह अंसो. सागरोपमकोडाकोडीयो उ० वीस सागरो पमकोराफोटीओ विग्यि य वाससहस्साई मपाहा, दसणघटकास बहा णागावरणिजस्स, सायावेदगिजस्स बहा ओ दिया टिवी मणिवा सरेष माणिवपा, ईरियापहियघपं पाप संपराइसवधर्म प, असायापेपणिमस्स बहा पिदापंचग- स्स, सम्मतवेदमियस्स सम्मामिच्छचपेदणिमस्स मा ओहिया ठिती मणिवा तं पति, मिच्छावेदणिस्स ब• अंतो सागरोपमफोडाफोरीको उफो० सारं सामरोवमझोराकोरीओ, सचरिय पाससहस्साई अवाहा, कसापपारसगस्स बह एष व उदो० पचालीसं सागरोषमकोराकोसीओ, पचालीस य पाससपाति बारा, कोहमाणमामासोमसंबलणाए यदो मासा मासो अदमासो बसोमचो, पप मामगे, उफोसर्ग पुगवाफसायपारसगस्स, उपामि माउयाण वा मोरिया ठिती भनिता वति, बाहारगसरीरस्स विस्पगरनामाए य बानेन मंगोसागरोपमराकोरीवो उ• पोसागरोबमकोग- 1 ।
फोमो, परिसपेदनिमस्स ज० अंड संपच्छराई उ० दस सागरोषमकोराकोठीयो दस य पाससवाई अमावा, असोकि पिपामार उपागोचस्स एवं सेव, मपरं वह अह मुहुंचा, अंतराइपस्स वहा परमावरणिसस्स, सेसएम सधेनु ठामेसु संपपपेस संठाणेमु षण्मु गधेस य मह. अंतीसागरोगमकोठाकोठीमो उको बा जस्स ओहिया ठिती मनिता सं भवि, पपर इम नाम अमाहा पाहूपिया म युपवि, एवं आणुपुधीते सवेसि, जाप अंतरापस्स साव माणित्वं (सूर्य २९६) 'पेइदिया ण मते ! जीवा' इसादि, वय परिमापा-यस्स २ कर्मणो या या स्थितिमत्कृष्ट प्रागमिहिता तस्याः तसा मिथ्यात्यस्पित्या सप्ततिसागरोपमफोटीफोटीप्रमाणया भागे ते याम्यवे सत्पञ्चषिश्चत्या गुग्यते गु- णित च सत् याबद्भपति तावत्पल्योपमासयभागहीन हीन्द्रियाणां पघकानां जघन्यस्थितिपरिमाण तदेव परि- पूर्णमुत्रुटस्थितिपरिमाण, तद्यथा-बानापरणपश्चकदर्शनापरणनषकासासषेदनीयान्तरायपञ्चकानां त्रयः सागरोपमस सप्तमागाः पञ्चपिंशसा गुणिता, पसुपत्त्या पचर्षिशतेः सागरोपमाणां प्रयः सप्तमागाः पल्योपमासमेयमागहीना जघन्यस्थितिम धपरिमाण, त एष परिपूर्णा उत्कृष्टमिसादि।श्रीन्द्रियपन्धचिन्तायां तदेव मागलप्य पञ्चाशता गुण्य- ते चतुरिन्द्रियपन्यचिन्तायां शतेन असधिपञ्चेन्द्रियचिन्तायां सहस्रेण, आह च फर्मप्रकृतिसष्ट्रहणिकार:-"पण- पीसा पनासा सय सहस्स घ गुणकारो । कमसो विमलयसत्तीर्ण"मिति [पञ्चपिंशतिः पश्चाशत् शत सहस्र प गुण- फारः । क्रमेण विफलासचिनाम् । ] सत एतदनुसारेण सूत्र स्वय निगमनीय सुगमत्वात् नपर 'सागरोयमपण्मयीसा- ए तिग्णि सचमागा पलिगोषमस्स भससेवामागेण उणगा' इति, अप्रेय गणितमाषना-पञ्चविंशतेः सागरोपमा- पां सप्तमिर्मागे हियमाणे याम्पते तत्रिगुणीकृत्य पस्योपमासधेयमागहीन क्रियते पति, एष सर्वत्रापि यथायोग गणितमामना कर्जमा। सजिपश्येन्द्रियवधकसूत्रे शानापरणीयादिकर्मणां जघन्पतः स्थितिष घोऽन्तर्मुदादिपरिमा- पाषपफस ससमन्धचरमसमये प्रतिपत्तभ्यः, निद्रापश्वकासातवेदनीयमिष्यात्वफपापद्वादनकादीनां तु धपणादा- छ पन्ध इति सेपो जघन्यतोऽप्यन्तःसागरोपमकोटीकोटीप्रमाणः उत्कृष्टो मिथ्यारटेः सर्यसछिलएस्स, नषर तिर्य- ग्मनुप्यदेवायुपा खखर धकेप्चतिषिशुद्धस्सेति । इह सजिपचेन्द्रियसूत्रे ज्ञानावरणीयादिफर्मणा जघन्यस्थितिष- घोऽन्तर्मुर्चादिपरिमाण उक्का, स कमिन् स्वामिनि लभ्यते इति जिज्ञासुः पृच्छति- माणावरणिधस्स में मते ! कम्मस्स बाणहितीपंपए के०१, गो० अण्णपरे सुहमसंपरायते उपसामए पा सवगे या एस णं मो०! पापापरणिवस्थ कम्मस्स बाप्पठितीपंपते, तपइरिचे अमहणे, एवं एएणं अमिलावणं मोहाउयपजाणं सेस- फम्मार्ण माणितर्व, मोहणिजस्स में मते ! कम्मस्स बहण्णठितीबंधवे के० १, गो० ! अभयरे पादरसंपराए उवसामए वा सपए पा एस नं गो ! मोरगिजस्स कम्मस्स जाहपठितीपंघवे, वातिरिचे जगहणे, आउयस्स में मंते ! कम्मस्स नहपठितीपंधते के० १, गो० ! ये जीये मसंखेप्पदापविढे सपनिषदे से आते, सेसे सपमहतीए भाउपपंधवाए, वीसे गं आउयपंपदाए चरिमफाठसमयसि सवजहणिय ठिई अपज्जचापज्जचियं निचेति, एस ण गोयमा ! आउयफ- म्मस्स जहष्णठितीयते, बरिचे अबहमे (सूत्र २९७) 'नाणावरणिजस्स ण मते ! कम्मस्स जहण्णठियंपए के० ' इत्यादि सुगम, नयरमन्यतरसूक्ष्मसपराय इति यदुक्कमस्य म्याख्यान क्षपक उपचमको या सूक्ष्मसम्पराया, इह जानापरणस यधः क्षपफस उपशमफस्स च जघन्य- तोऽन्तर्मुर्चप्रमाणस्ततोऽन्तर्मुहर्चत्वाविशेषात् उपशमफो पा धपको वा इत्युक्तम्, अन्य(पाऽ)प्रापि धपफापेक्षया उपशमफस पथो द्विगुणो घेदितव्यो, यत आह कर्मप्रतिसग्रहणिफारः-सपगुवसामगपरिवयमाणो दुगुणो तर्हि तर्हि घघो' [रुपफोपशमकप्रतिपसतां द्विगुणवत्र तत्र पन्धः] इति, ततो वेदनीयस्य साम्परायिकप पचि- न्तायां जपन्या स्थितिपन्धः झपकस्य द्वादश मुहर्चा उपचमफस्स चतुर्विशतिः, नामगोप्रयोजघन्यतः क्षपफस्साष्टी त उपञ्चमफस्स पोउश, पर उपभमफसापि जघन्यतो पन्धः शेपपन्यापेक्षया सर्वजपन्य इति तत्सनेप्यपि 'अनयरे मुहु- मसपराए उपसामए पा सपगे या' इति पकव्य, तया च पक्ष्यति-'एएण अभिलाषेण मोहाउपजाण सेसफम्माण माणियपति उपसंहारसूत्रे 'तपरिचे अजहन्ने' इति तदन्यतिरिका-अपफोपचमकसूक्ष्मसम्परायव्यतिरिको जनो- जघन्यस्थितिय धफा, आयुर्य धफसूत्रे जे ण जीये असखिप्पशापविट्टे' इत्यादि, इह विपिधा जीपा:-सोपक्रमायुपो निरुपफमायुपम, तत्र देवा नैरयिका असहदेयपर्पायुपविर्यग्मनुप्याः सद्ध्यवर्पायुपोऽप्युत्तमपुरुषाधक्रयादयधर- मुह मशरीरिणम निरुपक्रमायुप एव, क्षेपास्तु सोपफ्रमा अपि निरुपममा मपि, उक प-"देवा नेरझ्या पा अससवा- साउया प तिरिमणुपा । उचमपुरिसा य तहा परमसरीरा य निरुवफमा ॥१॥ सेसा ससारस्था मझ्या सोयमा ष इयरे पा । सोयफमनिरुषकममेमो मणिो समासेणं ॥२॥" [देवा नैरयिफा पा बसस्यपर्पायुप्काम नरतियश्चः । उत्तमपुरुपाम तथा परमचरीराध निरुपक्रमाः ॥१॥ शेपाः ससारस्या मकाः सोपफ्रमा घेतरे या । सोपक्रमनिर- पफममेदो मणितः समासेन ॥ २॥] तत्र देवा नैरयिका बसोयवर्पायुपस्तिर्यग्मनुष्याच पण्मासाषपायुपः पारम- विफ़ायुर्पघका एथ, ये पुनतिर्यग्मनुप्या सस्पेयपर्पायुपोऽपि निरुपक्रमायुपस्ने नियमाभिमागावशेपायुपः परमषा- युर्ममन्ति, ये तु सो पफ्रमायुपस्ते स्वाभिमागायचेपायुपनिमागत्रिमागापशेपायुपो याषदसलेण्याद्वाप्रपिष्टा पति, तत आह-जे णं जी' इत्यादि, यो पमिति वाफ्यालद्वारे जीषोऽसक्षेप्याद्वाप्रविष्टः त्रिमागादिना प्रकारेण या सहेतु न शक्यते सा मसद्धेप्या सा पासो अशा घ असहेप्यादा तां प्रषिष्टः असाद्देप्यादाप्रषिष्टः, अत आह–से तस्यासोप्यादाप्रपिष्टस्स जीयस्यायुः सर्यनिरुद्ध उपमहेशमिरतिसद्धितीत, मायुर्वन्धनिषचनमात्र एष कालः तस्सास्ति न परतो जीवनफाल इति भाषा, एतदेय स्पष्टतरमाह-सेसे सबमहसीए उयपदाए' सर्वमहती आयु घासा मष्टाकर्षप्रमामा तस्साः शेषः-एकाफप्रमाणा तावन्मात्र सर्वनिरुद तसायुर्वर्चते प्रति मावा, ततो- ऽसोप्याराप्रविष्टा, स इत्पमूतः तसा-मायुर्वन्भावापामरमकाससमये-भरमकालावसरे एकाकर्षप्रमागे, यह चरमसमयफाउप्राणेन म परमनिस्या समय 'परिमते फिन्तु ययोकरूपः फालवतो हीनेन कालेनायुर्वन्धस्सास म्भवात् , 'यत एक प्राफ व्युत्क्रान्सिपदे "जीया प मते "टिइनामनिवसाय करहिं धागरिसेहिं पफरें, गो॥ जह एफेणं उफोसेण अहर्षि भागरिसहि' इति,'एफेन चाकणायुर्निपर्चयत्ति सर्वजन्य, 'यत आह-संपजह विय'मिति, सर्पजघन्या-सर्पउप्वी स्थितिमिति गम्पसे, निर्धयति यमातीति भावः, किंमित्रिष्टामिनाह- 'पर्यासापोसिफो शरीरेन्द्रियपर्यासिनिनोप्यासपात्यनिर्वर्चनसमी, कयमेवत् भवेसेप यत्सर्पजघन्योमपि स्थिति निर्वयति जीपा शरीरेन्द्रियपर्यासिनिर्वचनसमाँ न ततो हीनतरा इति चेत्, उच्यते, युक्तिषशात्, तथाहि-ए सर्थ एप बेहिना परमपायुर्मा नियन्ते नान्यपा, परमषायुपम पन्ध मौदारिफे मैक्रिये आहारके षा योगे पर्च, मानस न कार्मणे औदारिफादिमिमे षा, तथा पाह मूळटीकाकार:-"जेणोरालियाईण तिण्ड सरीराण काय जोगे पट्टमाणो बाउयपधगो, न कम्मए पोरालियाइमिस्से पा" इति, औदारिकादिफाययोगम विशिष्टो भवति, शरीरेन्द्रियपात्या, न फेयलं मरीरपर्यात्या पर्यासस, तत पतत्सिद्ध-वरीरपर्याप्पा इन्द्रियपर्यास्या प पर्याप्तस्य, मरण नान्यप्ति, सर्वजपन्यामपि स्थिति नियति शरीरेन्द्रियपर्याप्तिनिर्वचनसमयों न ततोऽपि हीनयरामिति, 'एस ण गोयमे साघुपसहारषाक्यम् । तदेषमुक्को जपन्यस्थितिबन्धका, सम्प्रत्युत्तएस्पितिपन्धके गृच्छति- उफोसकारद्वितीय में म । पाणावरगिज किनेरो पति विरिक्खनोमिजो बघर तिरिक्सबोगिणी मंघा मस्सो पा मम्मिपी पर दो पंघद दषी पंपद), गो० ! नेहमोवि पधा भाव देषीवि पंघा, केरिसए ण मते ! नेहए उकोमाटिव गाणापरगिस फर्म पंघइ!, गोमणी पंचिंदिए सबाहिं पज्जचीहिं पसचे सागारे जागरे मुत्तो(नो)वउसे मियादिही कलमे य उफोमसफिलिट्ठपरिणामे ईसिमसिमपरिणामे था, एरिसए णं गो०! नेरइए उकोसकालद्वितियं पापाररपिनं फम्म संघति, फेरिमए णे मते ! विरितखजोमिए उफोसफालठितीय गाणावरणिज कम्म बंधति !, गो० ! फम्मभूमए पा फम्मभूमगपलिमागी या सप्णी पंचेंदिए सबाहिं पसपीहिं पसत्तए सेसं त घेव जहा नेरइपस्स, पर्व तिरिसराजोपिणीवि मसेवि मणूसीवि, देवदेषी जहा नेरइए, एष आउयषण सपई कम्माण | उफोसकाल ठितीयं न मने ! आउयं कर्म कि नरहओ यपति जाप देयी २०१, गो० नो नेरइओ संघर, विरिपखजोणिओ पंघति, नो निरिसराजोगिणी पपति, मणुस्सेवि संधति मणुस्मीवि संघति, नो देवो यह नो देपी पंघा, केरिसए ण मंते ! निखिराजोपिते उपोसठिनीयं आउयं फम्म पति !, गो० ! फम्मभूमए वा कम्मभूमगपलिमागी वा सप्णी पंचिदिए ग्रवाहि पजामीहि पअधए सागारे जागरे मुसोवउचे मिछरिट्ठी परमफहलेसे उफोससंकिलिट्ठपरिणामे, एरिसए णं गो० ! निरिसराजोगिने उमोसकाराद्वितीय आउयं कम्म पपति, फरिसए णं मते ! मासे उकोसफालद्वितीय आउयं कर्म पंप- नि!, गोला फम्मभूमए पा फम्मभूमगपलिमागी पा जाप मुचो(तो)वउ सम्मरिट्ठी या मिउदिही वा फहलेसे पा मुफले मे पा पाणी या प्रमाणी मा उ० सेकिठिहपरिणामे या असंकिलिद्वपरिणामे वा तप्पाउग्गविमुग्नमाणपरिणामे वा परिमए गो० ममे उकोमकालद्वितीय आउप कर्म पति, केरिमया गं मवे! मणुमी उकोसफाउटिम माउर्म फम्म पंधर , गो० । कम्मभूमिया वा कम्मभूमगपलिमागी या बाय सुचीपउदा सम्मरिठी सुपलेसा तप्पाउग्गपिसन्म- माणपरिमामा, परिसिया गं गोतमा ! मण्सी उघोसफासहिश्य बाउसे कम्म पति, अंबराइस जहा पाणापरमिम (सूत्र २९८ ) ।। पण्णषमाए तेवीसम पर्य समर्थ ।। २३ ॥ 'उकोसफालठिाय ण मते । णाणावरणिज्ज फम्म कि नेराको पपई' इत्यादि, मुगम, नैरयिकसूत्रे 'सागार' इति साफारोपयुका, 'जामरे' इति जामत् नारकाणामपि कियानपि निद्रानुभषोऽखि सत उकम्-'जाम'दिति ‘सुचो(तो) पउत्ते' इति भुतोपमुक्तः सामिलापज्ञानोपयुक्त इति भावः । तिर्यम्मोनिफसूत्रे 'कम्मभूमगपलिमागी घ' फर्मममगा:- फर्ममूमिजातानेपां प्रतिभागः-मारश्य तदस्यास्त्रीति कर्मभूमगप्रतिमागी फर्ममूमगसदृश इत्यर्पा, कोऽसाषिति चेत्, उन्यते, या कर्मभूमिजा तिर्यकत्री गर्मिणी सती फेनाप्यपात्याफर्मभूमौ मुका सस्था आतः फर्ममूमगसरक्ष इस यः, अन्ये तु ज्याचक्षते-फर्ममूमग एष यदा केनाप्यकर्मभूमौ नीतो भवति तदा स कर्मभूमगप्रतिमागी म्यपदिश्यते इति । उत्कृष्टस्थितिकायु पचिन्तायो नैरयिकतिर्यग्योनिफस्नीदेवदेषीनो प्रतिपेया, वासामुत्कृष्टस्थिति- पु नरकादिपूत्पत्पमापात् , मनुप्यसूचे 'सम्मदिट्ठी या मिच्छादिही वा' इति, रह वे उत्कृष्ट नायुपी, तथपा-सप्त मनरकपृथिव्यायुर्षमाति तदा मिथ्यारष्टिः, यदा पुनरनुत्तरसुरायुखदा सम्परष्टिः, 'कण्हलेसे पा' नारकायुपन्धका 'मुफलेसे पा' इति अनुत्तरसुरायुर्म धकः सम्यग्रटिरप्रमत्तयतिः, उत्कृष्टसरिकएपरिणामो नारफायुर्पन्धकस्वत्मा योग्ययिनुयमानपरिणामोऽनुत्तरसुरायु धका, मानुपी तु सप्तमनरफपिषीयोग्यमायुर्न पनावि अनुचरमुरायुस्तु पमातीति वत्सूत्रे सपै प्रशस्त क्षेप, इह भतिनिसुन आयुर्घन्धमेष न करोतीति तत्मायोग्यप्रैहण, शेप कग्यम् ॥ इतिधीमसयगिरिपिरचितायां प्रजापनाटीकाया प्रयोविंशतितमोफर्मप्रत्यास्य पद परिसमाप्तम् ॥ अथ चतुर्षिशतितम कर्मप्रकृतिवन्धपदं ॥ २४ ॥ न्याख्यात प्रयोषिशतितम पद, सम्प्रति चतुर्विशतितममारम्यते-तस्स घामममिसम्पन्ध -बहानन्तरपदे फर्मवः धादिरूपः परिणामपिशेपचिन्तितः, स एप पक्ष्यमाणेष्वपि चतुर्पु पदेषु फधित् चिन्सते, तत्र चतुर्विशतितमस्प पदस्सेदमादि सूत्रम्- फति में मेते ! कम्मपगरीयो पण्णपाजो', मो०! मह फम्मपगठीयो पण्णचायो, २०-पामावरपिचं बाप अवरा सं, एवं नेरइयाण वाव वेमाणियाण । नीचे गं मंते । पापापरमि कम्म पंघमामे कति कम्मपगरीतो पर , गो! 'सुचविहरपए वा बहविर छवियते चा, नेराए f-मते ! गाणावरगि कम्मरमाणे कति कम्मर्पमरीतो पति, गो० ! सपिहरपए गा अवविहल एवं बार वेमाणिते, पर मस्से वी बीये, बीवी नवे गाणावरनि कम्म घमाणा कदि कम्मपगडीओ पंधति , गो. संमि धाम रोज सपविषगा प अहविहांधगा म अहषा सतविक्ष- पंधमा म अद्वविविधगा य छशिएंधो म मक्षा सतविषगा य अविलयगा प छविषगा य, पराया में मवे ! णागावरणि कम्मषमाणा कति कम्मपगरीतो पर्षति । गो० । सदेवि ताव रोखा सविस्पंधगा आवा सघषिहर्ष- धगा य अहविरुधो म, अहबा सतविषयगा म अघिदपंधगा य तिणि मंगा, एवं बाप यणियक्षमारा,'पुरविका- इसा पुच्छा, गो सचविरुधगावि बहाविदधगावि एवं बाप बमफरकाश्या, विगलाणं पंचिदियतिरिक्सजोमि- मान तिमीगो समि साप होम सप्तपिपंधगा बहवा सधविवर्षगा य अहविहांधगे य आधा अवषिर्षपगाय ब- 'विषयगा म, मासा में मते । जामावरभिजस्स पुछा, गो ! सडेवि झोष होना सपिरिषमा १ अहषा सचेषि हधगा य अवपिराधो य २ अड़वा सचषिहपषगा'य अहविरुधगाय ३ बाईपासषविहषगाय छविधएय ४ हवा समिधा र छविहांधगा य ५ जामा सविहांधगा य अविश्वघगेय छविरुषंगे'५ ६ असा सचर्षिह- पंधगा य अडविपंधगे य विदधगा भाषा संघमितम्घगा म बविहांषंगा य'छविधगे य अहया सषि- हपंधगा य अविहांधगाय छविसंघगा य ९ एवं एते नए मंगा, सेसा पाणमवरादिया जाप माणिचा अंदा नेराया सविधादियघगा माणिता हा माणिक्षा, एवं जाणाणावरण पंधमामा संहिं मणिवा दसणापरणपि पंधमाया पर्हि जीवादीया एगपपीहुचेहिं भामिया, येयभिजघमाणे जीपे कवि० १,' गो! संचविहए पी अहविधए 'पा छविहर्षपए पा पगविहांपए था, पूर्व मासेवि, सेसा नारगादीमा सपदिक-बविघा बाप माणिसे, जीवा में ।
मते । दणिज्ज फर्म पुच्छा, गो० ! सद्देवि ताव होला सतविहगा प बहविहांधगा य एगविषयगा य छविर पर य आया सचविहरपमा य अहविहयधगा य एगविहर्षगा म छविहांधगा य अपसेसा, नारगादीपा जाव घेमाणि वा मरि मागावरगं पंधति वर्हि माणिवा, एवं मण्सा णं मंते ! दणि फम्म संघमाणा कति फम्मपगरीतो पंच- वि, गो० ! सोवि वाव होश सपपिहपधगा य एगवि० १ बहवा सत्तविहांधगा प एगवि० अवधिहपघगे य २ असा सचविहपंधगा य एगविणधगा य अडवि०३ मावा सचपिहवंधगा य एगविरघगा य छविहांधगे य ४ अहया सचविहांधगा य एगविह० छविर० ५ अश्या सचविहांधगा म एगवि० अहविहायवे म छविध य ६ बवा सच विहानगा य एगविरमगा य अहविहांधते य छविहवंधगा य ७ आवा सचविहपषगा य एगवि० गा य अढविहर्ष छपिएपंधगे य ८ अहया सत्तविहपघगा य एगवि० अववि० छविहम०९एवं एए नए मंगा माणियधा, मोहणिक संघमाणे जीपे फवि०१, गो० जीवेगिदियषलो तियर्मगो, भीवेगिंदिया सचपिवघगावि बट्टविसंघगापि, जीचे णे भंते ! याउम कम्म पमाणे फति फम्म० १, गो० 1 नियमा अह, एव नेरइए जाच वेमापिए एवं इणवि, गामगोयअंसराश्य पंध माणे जीये कवि० १, गो०! जीया गाणावरमिज मंघमाणे चाहिं पंषति ताहि माणितयो, एव नेरइएपि, जाव वेमागिए, एवं पुहुपेणवि माणियई ॥ (स्प २९९) पण्मषपाए मगवईए चपीसतिम पर्य समन ।।
प्वपि पदेपु मापनीय, सप्रति किं फर्म पनन् कानि कर्माणि ममातीति पघसम्पन्ध थिचिन्तयिपुः प्रपमतो ज्ञानापर- पीयेन सह सम्पप चिन्तयति-'जीवे ण मते! णाणावरणिज फम्म पघमाणे कर फम्मपगडीमो बघई' इत्यादि सुगम, नपर सप्तविघयन्धफ आयुर्य धकामाषकाले अष्टविधषन्धक मायुरपि पनन् पविषष घफो मोहायुपग्धामावे, सच सूक्ष्मसम्पराय , उक्त च-"सचपियधगा होति पाणिणो आउपजगाण तु । सह मुहुमसपराया छषिश्वधा विपिदिहा ॥ १॥ मोहाउयपजाणं पयडीण ते उ पंधगा ममिया॥"[ सप्तविघषन्धका मपन्ति प्राणिन आयुर्वर्जा- नाम् । तथा सूक्ष्मसपरायाः पड्वियप घा विनिर्दिष्टाः ॥ १ ॥ मोहायुर्षर्जाना प्रकृतीनां ते तु मधफा मणिताः] इति, एफपिघष धफस्तु न लम्यते, एफपिघष धफा हि उपशान्तकपायादयः, तपा पोकम्-'उपसंतखीममोहा फेसलिणो एगयिहधा। ते पुणवुसमयहिइयस्स पघका न उण सपरायस्स ॥" [उपशान्तक्षीणमोहाः केवलिन एक- पिधयघा । ते पुनर्विसमयस्थितिकस पधका न पुन सपरायस्य ] न चोपशान्तकपायादयो ज्ञानावरणीय फर्म यमन्ति, तब घस्स सूक्ष्मसम्परायचरमसमय एप व्यवच्छेदात्, किन्तु केवल सातवेदनीयमिति ॥ एतदेय नैरयिका. दिदण्दकक्रमेण चिन्तयति-'नेरइए ण मते' इत्यादि, यह मनुष्यवर्जेपु श्रेपेपु पदेषु सर्वेप्वपि द्वाषेष मझफौ द्रष्टव्यो सप्तविषय घफो पा अष्टषिधपधको षा इति, न तु तृतीय पड्विधप घफ इति, तेपु सूक्ष्मसम्परायगुणस्थानास- म्मयात् , मनुष्यपदेपु प्रयोऽपि वक्तव्याः, तत्र सूक्ष्मसम्परायत्यसम्मयात्, तया चाह-एव जाप घेमाणिए, नवर मणूमे जहा जीये' इति । उक एकत्येन दण्डफ , सम्प्रति पहुत्वेनाह-'जीवा ण मते' इत्यादि, इह जीपाः ससषि पप धकाः अष्टविधपघकाम सदैव बहुत्वेन लम्यन्ते, पक्षिधवन्धफस्तु कदाचित्सर्यपा न भवति, पण्मासान् या पत् उत्कर्पतस्तदन्तरस्य प्रतिपादनात् , यदापि ठम्यते तदापि जघन्यपदे एको हो वा उत्कर्पतोऽटाधिक शतं, तत्र यदैफोऽपि न लभ्यते तदा प्रपमो ममः, यदा त्येको लम्यते तदा द्विसीयो, यहूनां लामे तु तृतीय इति, नैरयिफार पपिधपघका न भवन्ति अष्टषिधपन्धका अपि फादाचित्काः, तत्र यदेकोऽप्यप्टषिधनन्धको न लम्यते तदा सर्वेऽपि तापद् भवेयु सप्तविधय धफा इति प्रयमो मझा, यदा त्वेकोऽष्टविघपन्धफवदा द्वितीयो यदा तु पहब- सदा तृतीय इति, एतदेय भङ्गत्रिक दशखपि भषनपतिपु मावनीय, पृथिम्यादिपु पञ्चसु सप्तषिघमन्धका अपि 'अष्ट- पिधय धफा मपीयेफ एप मोऽष्टषिषष पकानामपि सदैव सेपु बहुत्वेन लम्यमानत्वात् , द्वित्रिचतुरिन्द्रियतिपर- पवेत्रियसूत्रेषु मवत्रिक नैरयिफषत् , मनुप्यसूत्रे माननकमष्टविधनन्धफस्य पविषमन्धकस्य च कदाचित् सर्वपाप्य- मापात् , तथाष्टपिघपपिधप धकामाषे सर्वेऽपि सावद् भषेयुः सप्तविधयन्धका इति प्रथमो मङ्गा, सप्तविधषन्धका ना सदेय महत्वेन प्राप्यमाणमात्, एकाप्टमिधमन्धकमाने द्वितीयः ससविषपन्धकामाएविषबन्धकम, पाईएविषयक- भापे तृतीया सप्तपिपर पकामाएविषपघकाम, एवमेवाष्टविघबन्धकामावे पहविषबन्धकपदेनाप्येकवेत्वाभ्यां भी महापिति हिफसपोगे चस्वारो मझाा) त्रिकसयोमेऽप्पएविषबम्पकाविषयकपरयो प्रस्लेकमेकावनयापचना- भ्यां पत्पार इति सर्पसङ्ख्यया नग, म्यन्तरज्योतिष्कपैमानिका नैरपिकवत् , यथा धानापरणीय चिन्तितं तथा दर्शना- परणीयमपि चिन्तयितव्य, वेदनीयचिन्तायां एकषिषषधक एष इति उपशान्तमोहादि, शेप प्राग्मत् , मनुष्यपद विषयचिन्तायामपि त एप प्रागुका नप माः, सप्तयिषषन्धफानामेकनिधपन्धकानां प सदैव पापेनापस्थित- सया मशान्तरासम्मवात् , मोहचिन्तायां जीवपदे पूपिम्पादिशु पदेपु ष प्रत्येक एक एव मना-सप्तविषयन्धका अपि अष्टविधप धफा अपीति, उमयेपामपि सदैव यदुत्वेन लम्यमानत्वात् , परविषपन्धफस्तु मोहनीयषन्धको न भपति, मोपनीयषषो भनिधिपादरसम्परायगुणस्थानक यायत, पपिघवन्धकस्तु सूक्ष्मसपराय इति, आयुर्वन्ध फस्तु नियमावष्ठविधय पफ ति चिन्तायामेकपचने पहुयधने प सर्वप्रामङ्गफ, नामगोप्रान्तरायसूत्राणि ज्ञानावर- णीयसूत्रवत् ।। इति श्रीपलयगिरिषिर० कर्मम पास्य चतुर्विंशतितम पद समासम् ॥ २४ ॥ अथ पञ्चविंशतितमं कर्मवेदाख्य पर्व ॥२५॥ सम्प्रति पञ्चविंशतितममारभ्यते, तत्र घेवमादिसूत्रम् - कति मते ! कम्मपगरीयो ५०१, गो०! मह कम्मपगडीवो पग्मचाओ 10-माणावरपिसे बाप अंतराइम, एवं नेयमाम बाप पेमाधियाण, जीवे प मैते ! पाणायरमिस कर्म मंघमाणे कति कम्मपगरीसो देवि, गो० । निय- मा अट्ठ कम्मपगडीतो वेदेति, एवं नेरबाए बाव माणिए, एवं पुहुपेणवि, एवं घेदणिजप आप अंतराइयं । जीवे में मते । वेदपि कर्म पंघमाणे फति फम्मपगडीतो पेदेवि !, गो०! सचपिहपेदए वा अविश्वेदए पा चउविडघेदए वा, एर्ष मम्सेवि, सेसा नेरायासि एगण पुरचेमवि निपमा बट्ट कम्मपगडीमो वेदंति जाव घेमाभिया, पीवा णं मवे । वेदपि कर्म संघमामा कति फम्मपगठीतो पेदेति ?, गो० ! सोवि ताप होला अहविहवेदगा य चउबिहदगा य? आला महाविहदगा प पठविह० सचविषेद्गे र २ पाला बदविहदगा य पठवि० सचषि० ३, एवं मप्रसाषि मामिसबा ॥ (सर्व ३०० ) पल्पषणाए मगवईए कम्मनेदणाम पमपीसविमं पर्व सम ॥ २५ ॥ 'का प मते कम्मपगडीओ' इसादि गतार्थे, सम्प्रति किं फर्म पनन् कति कर्मप्रसीदयते इति चिन्तयति- 'जीवे ण मते!' इत्यादि सुगम, वेदनीयसूत्रे 'सत्तविहयए षा अविहषेयप(या) वा चउपिहयेयए(या)वा इति,सप्त- विघषेवक उपश्चान्तमोरा वीणमोहरो षा, तयोर्मोहनीयोदयाभावात् , अष्टषिघषेदका मिथ्यारष्टपादयः सूक्मसम्पराया- न्ताः, तेपामवश्यमष्टानामपि फर्ममामुदयमाषात् , चतुर्षिधपेदकः सयोगिकेयली, तस्स घातिकर्मचतुष्टयोदयामाया- तु, बहुपपने सप्तविषमेवफार फादाचित्का इति मात्रयम् ॥ इति श्रीमपगिरिविरचिताय. पञ्चनिधतितम कर्मवेदास्य पद समाप्तम् ।। २५ ।।
अय पर्विशतितमं कर्मवेदवन्भायं पदं ॥ २६ ॥ अधुना पधिवितममारम्ये, तत्र घेदमादिस्त्रम्- फति म । फम्मपगरीयो पोमचायो, गो० बढ कम्मपगरीयो पणवायो, ६०-माणा० धाव घराण, एवं नेरहमानं धाव पेमाणिमा, भीवे प मते ! जापावरणिज कर्म वेदेमामे कति कम्मपगडीमो संघति , गो० ! सपषि- इपए पा अविहांधए पा छधिहराए वा एगविरंधर पा, नेराए में मते ! पाणावरमिक कम्म पेदेमामे कति कम्म० पंधति, गो. सचपिहपंपए पा अहचि०, एवं बाप पेमाणिते, एवं मध्ये जहा बीघे, श्रीवा में मेवे ! मामावरमि- * कर्म वेदेमाणा फति० ! फम्मपगठीसो पति , गो० । सोवि साष बोआ सधविहांधगा य अकृषिह० १ अषा सचविषगा य अहविहर्षगा य छविघगे य २ हवा सतविहर्षभगा य अविहांधगा य छविहर्षचगा य ३ अह- पा सचपिपषगा र अवषिषगा य एगविहांपए म ४ वहया सचविषधगा य बपिहांधगा य एगविहांधगा य ५ अावा सपिहांधगा य अढवि० उदिापंधर य एमविहपए प ६ आवा समाविषेषगा य अहवि० छबिहपए य एगपिडपंधगा य ७ अहवा सधविहधगा य अहवि० छवि एगपिएपंधए,य ८, असा सपपिहधगा य अनु० छबिह० एगविह० ९, एवं एते नप मंगा, अवसेसीणं एगिदियमणूसवजाणं विपमंगो जाप वेमामियाणं, एगिदियाम सपविषगा य अहविहर्ष०, मण्साण पुच्छा, गो० ! सधेवि पाव होज सचविहघगा १ आहवा सघषिपंधगा य अहपिहर्षधगे य २ वा सपविसंघगा य अट्टविहपषगा य३अहमा सचविहघगा य छविहर्वघए यह, एवं छविहवंघ- एमवि समं दो मंगा, एगविहर्षभएणवि समं दो मंगा, पापा समविहर्षघगा य अविहवंघए य छविहवघए य चउम गो १ अषा सचविहर्वघगा प अद्वविधए य एगविहधगे य घउमगो २, बहता सविपघगा य छविधए म एगविलंघए य घउमंगो ३ अहया सविस्पषगा य अढविहपंधए य छविहपंधए य एगविरुपए य भंगा अह, एवं एते समापीसं भगा, एवं जहा णाणावरणिसं तहा दंसमावरणिमपि अंतराइयंपि, मीधे 4 मंसे 1 घेदपिख कम्म चेदेमा- पे कति फम्मपगठीतो पति ?, गो०। सचविहवंधते वा अहविहर्षधते वा छविघए या एगविरवंधए या अपंधए पा, एव मासेवि, अवसेसा णारयादीया सत्तपिपं० अहविरुष एवं जाप माणिता । मीषा गं मते ! वेदणिज कम्म पेदेमाणा कति० पंति ?, गो० ! सरेवि ताप होखा सचविहांधगा म अविहषगा प एगविहर्षगा य अहसा सच विघगा य अवि० एगवि० छपिहलघगे य, बझा सचपिहषगा य अविहवंघः एगविप० छविहांधगा म, अबघणवि समं दो मेगा माणिवा, पाषा सत्चरिहर्वधर य अविसंघ० एगपिहष० छवियगे प अपगे य घउमंगो, एवं एए नव मंगा, एगिदियाणं अमंगत, नारमादीमं तियमंगा बाव वेमाणियाण, नवरं मासाणं पुग्छा, सोवि साव रोमा मतविपघगा एगविहरषगा य मावा सत्तपिषगा य एगविश्पषगा य छविरघवे य अपिहर पते य अपवे प, एवं एते सचापीस मंगा माणिचवा, एव महा दणिज वहा आउय नाम गोयं ष माणिवर्ष, मोर- णि पेदेमाणे सदा पाणावरणि सहा माणिपर्व ।। (सूत्र ३०१) पण्ण० सीसतिम पर्व समचम् ॥ २६ ॥ 'कति ण मते इत्यादि गतार्य, सम्पत्ति किं कर्म पेदयमाना का कर्मप्रकृतीभातीत्युदयेन सह पन्धख सम्पन्ध विपिन्तयिपुरिदमाह--जीवे ण मते ! जापावरमिज फम्म घेएमाणे फह कम्मपगडीओ पधर' इत्यादि सुगम, नपर नानावरणीय कर्म येदयमान एफपिधषधका उपचान्समोहः क्षीणमोहो वा न तु सयोगिकेपली, तस्य ज्ञाना- परणीयोदयामापात् , पहुयचनचिन्तायां पपिधप धफार सूक्ष्मसम्पराया एकपिघवग्धका उपधान्तमोबधीणमो बार फादाचित्फा पत्यादिना च माज्या इत्युमयेपामप्यभावे समविषय घफा अपि अष्टपिघपन्धका अपीसेको महो, इयानामपि सदैय यात्पेन उभ्यमानत्वात् , ततः पक्षिधप धपदप्रक्षेपे एफपचनपहुपचनाभ्यां नौ मझौ, एपमेय मी मशावेक पिधप पफमधेपेऽपि, उभयोरपि युगपत् प्रक्षेपे पूर्वपचत्वार इति सर्पसङ्ख्यया नव, नैरपिकादिपु तु पदेप्येफेन्द्रियमनुष्यपउँपु पापचनचिन्तायां महाधिक, अष्टविधम पकानां कादधिकतया एकत्यादिना भाज्य- सया च लभ्यमानत्वात् , एफेन्द्रियेप्यमहरू, ससविषपन्धका मष्टविधवन्धफा मपीति, उभयेपामपि सदा पात्वेन प्राप्यमाणत्वात् , मनुष्येपु तु ससर्विशतिर्मशार, मप्रषिषय धकपनिषपन्धकयफपिधधकानां कादायित्कतया एक- त्यादिना भाज्यमानतया छम्यमानत्वात् , तत्रामीपाममाये सस विषपन्धका श्त्सेको मगर, वतोऽपिधप धपक्षप्र- क्षेपे एफयचनयापचनाम्यां दो हो, पविघमन्धकप्रक्षेपे हौ, एकषिषषन्धकप्रक्षेपे सति सप्त, ततोऽष्टविघयन्धक- पपिधप पफपदप्रक्षेपे चत्वार, अष्टविघर धकफविधपन्धफपदप्रक्षेपे चत्वारः, पविधप धफएकविधनन्धकपदप्र. धेपेऽपि चत्वारः, एफोनपिवतिः, ततोऽएविधपन्धपक्षिधपग्धफैविधषन्धकपदानां युगपत् प्रक्षेपेऽष्टाविति सस- पिचतिा, वेदनीयसूत्रे एफपिषम धका सयोगिकेवल्यपि, तखापि वेदनीयोदयपन्धसम्मवात् , अपन्धकोऽयोगिफेय- ली, तख योगामापतो पेदनीय दयमानखापि सबन्धासम्मवावु, वेदनीयसूत्रे एफयधनवहुपचनचिन्तायां जीयपदे नष मका, तन सप्तपिधप धपाटपिघय घफैफयिधपन्धकानां सदैव पहुत्वेन लम्यमानत्यात् बहुवचनात्मफे इतरप- रखमामापे एफः, वतः पविषयधफपदप्रक्षेपे एकवचनपहुपचनाम्पा द्वौ एवमेय द्वावेकविधपन्धफपदप्रक्षेपे घस्वार उभयपदप्रक्षेपे इति । मनुप्यपदे सप्तविंशतिः, तत्र हि सप्तपिघषधका एकविषवन्धका एकेन नछुत्वेन सदापस्थिता इतरे तु प्रयोऽप्यष्टविधवन्धकाः पधिय धफाः भप धकाम फादाचित्का एफत्वादिना च भाज्याः, ततस्तेपाममावे सप्तविषयघका अध्येकविधयन्धका मपीसेको मका, ततोऽष्टविध षकपदप्रक्षेपे एकवचनबहुवचनाम्या हौ द्वौ पविधप पफपदप्रक्षेपे द्वाषेकषिधषन्धकपदप्रक्षेपे इति षट्, तथा प्रयाणां पदानां त्रयो विकसयोगा एकैफस्मिन् दिफसयोगे एकवचनपहुपचनाम्यां चत्वार इति द्विफसयोगे शादश त्रिकसयोगेष्टापिप्ति सर्पसमया ससषिचतिर, एषमायुनामगोत्रसूत्राण्यपि मापनीयानि, मोहमेदनीय कर्म मेदवमानो जीया सप्तविघमन्धकोऽपविघवघका पर नियम को वा, सूक्ष्मसम्परायापस्थायामपि मोहनीयवेदनसम्मपात्, एष मनुष्यपदेऽपि वक्तव्य, नरकादिपु तु पदेषु ससविधष पफोऽधषिषयन्धको पेत्येव पकाय, सूक्ष्मसम्परापत्यामागता पषिषषन्धकलासम्मषाद, पहुषपन- चिन्तायां जीवपदे महरिफ, तत्र सूक्ष्मसम्पराया फादापिका इतरे व इये सदैव महत्वेन छम्यन्ते इति पक्षि- धपग्धपदाभाषे ससयिधमन्धका अपि अष्टविधवन्धका अपीलेको मना, ततः पषिधनन्धकपदप्रक्षेपे एकपचनप- सुपचनाम्पा शवेतौ महापिति, नैरपिकादिपु स्खनितकुमारपर्वषसानेषु सप्तविधपन्धकार सदा बहुत्वेनावस्पिसाः, अष्टपिघय घफास्तु फादायित्का एकत्यादिना च मान्या इति, अष्टविधवषकपदामापे समषिषषन्धका इस्पेको मक्षा, ततोऽटपिधप धपदप्रक्षेपे एफवधनपहुषधनाम्यां विति, पृपिन्वादिषु तु पसखप्यमझक सप्तविधषन्धका अपि यापिधप पका अपीति, उमयेषामपि तेपु सदा बहुत्तेन लम्पमानत्वात, विश्चितुरिन्द्रियतिर्यपवेन्द्रियेषु म्यन्तरज्योतिप्कवैमानिकेषु च नैरयिकषत् मानिफ, मनुष्येपु नप मझा , सत्र ससविषमन्धकर इसेफो भगवतो- ज्यविधप धपदप्रक्षेपे पफयचनयडुपचनाम्यां दी ौ पविघवघकपदप्रक्षेपे एफवचनमहुपरनाम्यां पत्यारा उमयपदप्रक्षेपे इति, तथा पाह-"मोइणि वेएमाणे जहा [भ] माणावरणिज तथा मापियवामिति ॥ इति श्रीमतपपिरिपिरपिता. पर्पिशसिसम पेदप पाख्य पद समासम् ॥
अथ सप्तविंशतितम फर्मप्रकृतिवेदवेदपदं ॥ २७ ॥ संप्रति सप्तर्षिचतिसममारम्यते, तवमादिस्त्रम्- कति में मंते ! कम्मपगठीयो १० १, गो० ! बह ०-णाणा जाप अवराय, एवं नेरहमाणं नाव 'मामियाण, जीवे पं मते ! णापावरणिनं कर्म घेदेमाने कति कम्मपगठीतो वेदेति !, गो० ! समविषेयए पा अढविधेयए पा, एवं मासेवि, अवसेसा पगणषि हत्पवि पियमा अट्ट कम्मपगडीवो वेदेति जाप वैमानिया, जीवा गं मते ! गाणापर- णि पेदेमाणा कति कम्मपगठीतो पेदेति ?, गो० 1 सवेपि वाव शेजा अढविहवेदगा, अक्षा अइविहवेदगा प सचपिह- घेदगे य आषा अविरुषेदगा प सचषि०, एवं मण्साषि, दरिसणावरणिज्ज अंतराइयं च एवं घेर माणिवय, वेदणिज्ज भाउपनामगोचावि पेदेमाणे कति कम्मपगठीयो वेपति ?, गो० ! बहा वषगवेदगस्स घेपणिय तहा माणितवाणि, जीवे णे मते ! मोहपिज वेदेमागे कति कम्मपगठीतो घेदेति ?, गो० ! नियमा अह कम्मपगरीयो वेदेति, एवं नेरदिए आप येमापिते, एवं पहाणपि (सूत्र ३०२ ) ॥ पणवणाए मगवईए सचापीसइम पर्प समर्च ।। २७ ।। 'फर ण मते! इस्यादि गवाणे, सम्प्रति किं कर्म घेदयमानः कवि फर्मप्रकृतीदयते प्रत्युदयस्खोदपेन सह सम्प- घ चिन्तयति-'जीपे ग मते ! णाणापरमिट कम्म एमाणे का फम्मपगरीमो पेपर' इत्यादि, तत्र सतविधये- दक उपशान्तमोर क्षीणमोहो पा, तपोर्मोहनीयोदयासम्मवात्, शेपस्तु सूस्मसपरायादिरष्ठविघवेदका, एवं मनुप्यपदेऽपि पाम्य, नैरयिफादयस्तु नियमावष्टविषयेदकाः, पदुषयनचिन्तायां जीवपदे मनुष्यपदे च मात्रिक, सत्र सर्वेऽपि तापदू मवेयुः अष्टषिधषेदका इस्सेफो मझा, ससा ससविषयेदकस्पैकस माये द्वितीयो पहूनां मावे तु- तीयः, शेपेषु तु नैरयिफाविषु पदेषु ममगमष्टषिधपेदफा इति, सप्तविधषेदफत्यस तत्रासम्मपात्, एम दर्शनापर- णीयान्तरायसूत्रेऽपि पक्कम्प, मेदनीयसूत्रे जीवपदे मनुष्यपदे व प्रत्येकमाएषिषवेदको पा सप्तपिषवेदको पा चतु- विधषेदको वेति पक्कम्य, शेपेषु तु नैरयिकादिपु अष्टषिधपेदक इत्येका, तेपामुपशान्तमोइत्यायवस्थासम्मवात् , तत्रैप पेदनीपसूत्रे यहुपचनचिन्तायां जीपपदे मनुष्यपदे च प्रत्येक मात्रिक, तत्राप्रविधवेदफाओत्सेफो मार, एप सर्पपा सप्तपिघवेदकानाममापे, ततः ससविधषेदकपदप्रक्षेपे एफवचनबहुवचनाम्या द्वौ भङ्गापिति, शेपेषु तु नैरपि- कादिषु स्वानेप्यमझक भष्टषिधनेदफा इति, एपमायुर्नामगोत्रसप्राण्यपि मावनीयानि, मोहनीय फर्म वेदयमानो नियमावष्टपिषवेदक इति, जीवादिपु पयपिंशती पदेप्येकवचनपिन्तायां पहुवचनचिन्तायां च सर्षत्रापि ममत्क-अष्टो फर्मप्रकवीदयसे वेदयन्ते या॥ इति श्रीमलयगिरिविरचित्तायां प्र. वेदवेदास्य ससपिंशतितम पद समाप्तम् ॥२७॥ --- अथ अष्टविंशतितम आहारपदं ॥ २८॥ सदेवमुफ वेदपेदास्य ससषिश्वतितम पद, सम्प्रत्पष्टाविंशतिसममारम्यते, तस थायममिसम्बग्धा-नदानन्तरपदे नारकादिगतिसमापन्नानां कर्मवेदनापरिणाम नका, सत्याहारपरिणाम इति, तत्र घेमे सावणिगाये- सविधा पहारही २ फेवति ३ किं वापि सातो व ५१ कतिमाम ६ सो७सल परिणामे ८ चेष पोदो ॥१॥ एगिदियसरी रादी लोमाहारो नरेष मणमक्खी । एतेसि तु पदाम विभावमा होति कासवा ॥२॥नेसमा ६ मते ! कि सचिचाहारा अपिघाहारा मीसाहारा, गो1 नो सचिचाहारा अधिचाहारा नो मीसाहारा, एवं बमुरझमारा जाप घेमाणिया, ओ- रासियसरीरा भाष मासा सचिचाहाराषि अघिचाहारावि मीसाहारावि । नेइया में मछे! आहारही, हन्ता आहार ही, नेरइया मते ! केवतिकारुस्स बाहारटे समुप्पज्जवि, गो० । नेहसाण दुषिधे बाहारे पष्णचे, ०आमोगनिद पिते प अगामोगनिवरित य, वस्य पचे से जपामोगनिवतिते से पेमणुसमयमविरहिते आहार समुष्पछति, सस्प म बे से मामोगनिवषिते से पं वसंसिखसमतिए अंतोमहुचिते आहारवे समुप्पमति, नेराया मैदे ! किमाहारमाहारें- वि १, गो० 1 दबतो अर्पतपदेसियाति खेचलो असंखेजपदेसोगादाति कालो मष्यपरझियाति मावओ वण्यमंतात गंपर्मताई रसमचाई फासमसाई, आई भाषदो वमर्मवाई माहारेति ताई कि एगपण्याति आहारवि बाप कि पंचवन्माई पाहारैति !, गो० ठाममग्गम पहब एमपण्याईपि आहारैति जाव पंचवण्याईपि आहारवि, विहानमम्गण पाष फाल- पम्माईपि आहारवि जाव मुक्सिाईपि माहारैति, माति वष्णवो कासवणाति आहारेति वाई कि एगगुणकालाई आहारें- वि जाप दसगुणकासाई पा० संखिज्ज असंखिसगुणकासाइ आ० आप अर्गतगुमफालाई आ० १, गो० ! एग्गुणका- साईपि आ० जाप अर्णतगुणकालाईपि बा० एवं जाप सुमिठाई, एवं पंपतोवि रससोवि, बाई मायनो फासमंताई साई नो एगफासाइ मा० नो दुफासाइ आ० नो विफासाई आहारैति फउफासाई आहारैति, माप अट्टफासाईपि आ०, विमा गमगण पहप करसराईपि आ० माप पखाई, जाति फासदो कक्खगति आ० साद किं एगगुमकनखटाई आ० बाद अमंतगुणकक्सगई आ• ?, गो० ! एगगुणकक्खाइपि आ० जाव अर्मतगुणकाखबराईपि आ०, एवं अषि फासा माणितहा, बाप अर्णतगुमलक्साईपि आय, जाति भसे ! अमवगुणलुक्साई आ० ताई किं पुट्ठाई आ० अपहाई आ०१, गो०। पुडाई आ० नो अट्ठाई आ०, बहा मासुदेसए जाप नियमा छरिसिं आ०, मोसम कारण परख पप्पो फाल- नीसाति मंघओ दुन्मिगंधावि रसओ विचरसकरपार फासयो कफ्सरगुरुयसीयलुक्खाइ तेसि पोराणे वाणगुमे गंधगुणे रसगुपे कासगुणे विपरिणामदचा परिसीलदत्ता परिसायचा परिविसइचा वणे अपुवे वष्णगुणे गंधगुणे रसगुणे फा- सगुमे उपाइचा आयसरीरखेघोगारे पोग्गले सबप्पणयाए याहारं आहारैति । नेरइमा मंते साओ आहारति सपओ परिमामति सबषो उससंवि सामओ नीससंति अमिरवणं आहारैति बमिरवणं परिणामति अमिक्स उससंति अमि पसम नीससंति आहष आहारति आप परिणामसि आरप ससंति बाप नीससंवि १, ईता ! मो० ! मेरमा सक- तो बादारसि एप मेष बाव बाहर नी। नेरहमा म मेवे ! पोग्गले आहारघावे गिमावि ठेज वेसि पोम्गलाणं सेया. सैसि कविमाग थाहारेति फतिमार्ग आसाएंति, गोअसंखेजविमार्ग बा० अर्णतमार्ग अस्साएंति, नेरश्या ण मंसे ! जे पोम्पले बाहारचाते गिति से किं सो आहारैति नो सधे आहारवि, गो० ! ते सधे अपरिसेसए आहारवि । नेरहमा पं मंते ! जे पोपला आहारचाप गिपति ते 4 वेसि पोग्गला कीसचाए जो २ परिगामेति ?, गो०! सोविदियवावे साव फासिंदिपचाते अणिताचावे असचाए अग्गिनचाए अमणुष्यचाए अममामचाते अणिच्छियचा अभिमग्मिचाए वाताते नो बचाए दुक्खचावे नो मुहचावे एतेसिं मुजोर परिणमति (सर्व ३०३)अमरकुमारा में मेवे ! आहारढी!, रंता ! आरारही, एव वा नेइमार्ग पहा असुरकमारापधि भाणिवर्व, जाव तेसिं भुमो २ परिपमंति, तत्प गंजे से आमोगनिवचिते से पं जाणे चउत्पमतस्स कोयेणं साविरंगवाससहस्सस्स आहारटे समुप्पमा, ओसण्ण कारण प- इप पणवो हालिमुक्टिाति रोपवो सुम्मिगधाति रसतो पिठमहुराति फासओ मउपलहुपनिहावि, वेसि पोराणे य- प्णगुणे बाप फार्मिवियत्ताते वाव मणामचाते इपिछयचाते मिम्मियचावे उत्ताने नो अहचाए मुहचाए नो दुरचाए एवेसि सलो २ परिपमंसि, सेस बहा नेरायाण, एवं वाव पमिमकमाराणं, पवरं आमोगनिधिवे उकोसेणे दिवसाहु- पस्स आहारढे समुप्पम्मति ( ३०४) 'सपिचाशरही इसादि प्रपमोऽधिकारः सचित्तपदोपलक्षितः, स चैपम्-'नेरखया ण भते! किं सचिचाहारा - अचिचादारा इलादि १, द्वितीय माहारार्थिन इति २, तृतीयः 'केवायोचि कियता कालेन आहारार्य समुत्पपते इत्सादिरूपः ३, चतुर्पः फिमाहारमाहारयन्तीतिपदोपलक्षितः ४ पञ्चमः सर्वत इतिपदोपलक्षितः, स वैषम्- 'नेपया णं सपतो परिणामती'त्यादि ५ चेयसम्दा समुपये, 'कदमाग'ति गृहीताना पुद्गलानां फतिभागमाहारय- न्तीसेवमादिः पष्ठोऽधिकारः६, 'तपा सधे' इति मान् पुद्गलान् बाहारतया गृहन्ति तान् किं सर्वान्-अपरिशेपान् आहारयन्ति उतासान् इत्येवमुपदितः सप्तमोऽधिकार: ७, तपाऽष्टमोऽभिकार परिणामः-परिणामरूपो घोर- म्या, स चैषम्-'नेरइया ण भते । जे पोग्गले थाहारचाए गेण्हंति ते णं वेर्सि पुग्गला कीसचाए मुखो २ परिणा- मती'सादिरूपः ८, नयमोऽपिकारः एफेन्द्रियादीनि शरीराणि, स चैवम्-'नेराया म मते ! किं एगिदियसरी- राइ आहारति जाप पर्षिदियसरीराइ आहारंति ?' ९, दशमोऽधिफारो लोमाहारो-लोमाहारयकग्यतारूपः १०, एकादशे मनोमक्षितयकम्यसारूपः ११, 'एएसि तु' इत्यादि, एतेपा-सामान्यतोऽनन्तरमुद्दिष्टानां पदाना-अर्याषि- काराणां विमामना-विस्तरतः प्रकाशना नाम भवति फर्सम्यता, सूत्रकारवचनमेतत् । प्रतिज्ञातमेव निर्वाहयितुका- मो 'ययोदेश निर्देश' इति यायात् प्रथमाधिकार विमाययति नरहया ण मते !' इत्यावि, नैरयिका भदन्त ! कि सविचादारा-सचिचमारपन्सीति सषिचाहाराः, एपमधिचाहारा मियाहारा इत्यपि भावनीप, भगवानाह- 'गौतमे सादि, र क्रियशरीरिणो क्रियशरीरपरिपोपयोग्यान् पुद्गलानाहारयन्ति, ते पाचिचा एन सम्मपन्ति न जीवपरिग्रहीता इसचिचाहारान सचित्ताहारा नापि मियाहाराः, एषमसुरकुमारादयः खनितकुमारपर्यपसाना मष- नपतयो न्यन्तरा ज्योतिप्का पैमानिकाम षेदितन्याः, मौदारिफश्चरीरिणः पुनरौदारिकशरीरपरिपोपयोग्यान् पुद्गला- नाहारयन्ति, ते च प्रतिषीकायिकादिपरिणामपरिणता इति सचिचाहारा अषिचाहारा मिश्राहाराम घटन्ते, तया पाह-'मोरासियसरीरा बाष मणूसा' इत्यादि, औदारिफशरीरिणः पृथिवीफायिफेभ्य आरम्य यावन्मनुप्यार, फि- मुक्त मपति ?-पृथिम्यप्तेजोषायुषनस्पतिरूपा एफेन्द्रिया द्वित्रिचतुःपञ्चेन्द्रिया मनुष्याम एते प्रत्येक सचिचाहारा मप्यचिसाहारा बपि मिमाहारा बपि वक्तव्याः । उक्त प्रथमाधिकारः, सम्प्रति द्वितीयादीनष्टमपर्यन्तान् सप्ताधि- फारान् चतुर्विशतिदण्डफक्रमेण युगपदमिघिस्मः प्रथमवो नैरयिकाणामभिदधाति-नेरइया णमित्यादि, नैरयिफा पमिति वाफ्यालबारे, मदन्त ! माहारार्थिनः, काकाऽभिधानतः प्रभार्थत्वापगतिः, मगयानाह–'हते'सादि, ह- न्तेत्यनुमती अनुमतमेतत् , गौतम ! बाहारापिनो नैरयिका इति, यदि माहारार्पिनखतो भदन्त ! नेरयिका पमि- ति पूर्ववत् 'केषाकालस्स'चि प्राकृतत्वात् सृतीयार्थे पष्ठी, कियता कालेन आहारार्थ:-माहारलक्षण प्रयोजन माहा- रामिलाप इतियाषत् समुत्पधत्ते १, मगषानाह-गौतम ! इसादि, नेरयिकाणां विविधो-द्विप्रकारः माहारः, वधपा-मामोगनिर्चितोऽनाभोगनिवर्णितय, तत्र आमोगनमामोगा-मालोचनममिसपिरित्यः आमोगेन निर्ष- चिंता-उत्पादित नामोगनिर्मित माहारयामीतीष्ठापूर्व निर्मापित इतियावत्, तद्विपरीतोऽनामोगनिर्चिता, बाहारयामीति पिशिष्टेच्छामन्तरेग यो निप्पाचते प्राश्ट्रकाले प्रसुरतरभूधापमिम्पयशीतपुरलापरवारमत् सोऽना- मोगनिर्चित इति भावः, 'तस्प म'मित्यादि, तत्र-अनामोगामोगनिर्तितयोर्मध्ये योऽसावनामोगनिर्चित आहारः 'से ग'मिति पूर्ववत् 'अनुसमय' प्रतिसमयं समये २ इत्सया, रह च दीर्घकालोपमोग्यस्याहारस्वैकयारमपि महणे तापन्स फाउमनुसमय मपति, तत आमयपर्यन्त सातत्यप्राणप्रतिपावनार्यमाद-मविरहित आधाराः समु त्पपसे, अथवा सततप्रपचे आहारार्येऽपान्तराले सुफस्वलितन्यायेन येन फयसिन् पिरहमाषेऽपि लोके तदगणनया मनुसमयमिति न्यपहारः अपर्चते ततोऽपान्तराले विरहामावप्रसिपाहनामपिरहित इत्युक, मनुसमयमविरहितो- ऽनामोगनिवर्चित आदारार्थः समुत्पधमानः गोजमाहारादिना प्रकारेणापसेय , 'तत्प णमित्यादि, तत्र-आमोगा- नामोगनियर्तितयोमध्ये योऽसाषामोगनिर्तितः आहारामः सोऽसोयसामयिका-असमयः समयैर्निर्चितः, यथा- सद्ध्येयसमयनिर्धित तजवन्यपदेऽप्यन्तर्मुर्मिक भवति न हीनमत आन्तमहर्तिक आहारापः समुत्पयते, किमुक मपति १,-मातर्मह फाल यावत् प्रवर्तते न परतो, नेरयिफाणां हि योऽसावाहारयामीत्यमिलापः स परिग्रहीता- हारबम्पपरिणामेन यच्चनितमतितीपतर दुःख तावादन्तर्मुनिषर्सते तत आन्तमूर्तिको नैरयिफाणामाधाराया, 'नराया 'मित्यादि, नैरयिका पमिति पूर्वपत् किंखरूपमाहारमापारयन्ति, भगवान् द्रव्यादिमेदरासमाचारम- न्तीति निरूपयितुफाम माइ--'गोयमे सादि, गौतम ! मतो-प्रत्यक्षरूपपोलोचनायर्या अनन्तप्रादेशिकानि द्रध्याणि, अन्यथा महणायम्भपात्, न हि सयातप्रदेशात्मफा असलातप्रदेशात्मफर का स्कन्धा जीपस्थ ग्रहणयो- ग्या मयन्ति, क्षेयतोऽसोयप्रदेशाषगादानि काठतोऽन्यतरस्थितिकानि, जघन्पस्थितिकानि मभ्यमस्थितिकानि उ- एस्पितिकानि पेति मावार्थः, स्थितिरिति पाहारयोग्यस्फ धपरिणामत्येनावस्थानमषसेय, भापतो वर्णवन्ति गपयन्ति रसपन्ति स्पर्मयन्ति च, प्रतिपरमारबेफैफरर्णगन्धरसस्पर्शमाषात् , “जाइमावतो षण्णमताई' इत्यादि प्रम- सूत्र मुगम, मगपानाए-'गो. 1 ठाणमग्गण पहुचे'सादि, तिष्ठन्ति विशेषा अस्मिन्निति सान--सामान्यमेकवर्ण विपण त्रिवर्णमित्याविरूप तस्य मार्गणं-अन्वेपण तत्प्रतीत्य सामान्यचिन्तामाश्रित्येति भाषा:, एकपर्णान्यपि शिव- कर्णादीन्यपि इत्यादि सुगम, नपर तेपामनन्तप्रादेशिकानां स्कन्धानामेकषर्णत्व द्विवर्णत्वमित्यादि न्ययहारनयमतापे- षया, निमयनयमसापेक्षया त्यनन्तप्रादेशिकस्कन्धोऽगीयानपि पञ्चवर्ण एव मतिपत्चन्या, 'विहाणमग्गण पहुचे'त्या- दि, पिवितम्-इसरन्यपच्छिन्न धान-पोपण सरूपस्य यत् तद्विधान-विक्षेप कृष्णो नील इत्यादिप्रतिनिपतो पर्णादिविशेष इतियापत् तस्य मार्गणं प्रतीत्स तानि फाउवर्णान्यपि याहारयन्तीत्यादि सुगम, नबरमेतदपि प्यषहा- रतः प्रविपचय, निमयतः पुनरपश्य सानि पश्वर्णान्येव, 'जाइ षण्णमो फालपणापी'त्यादि सुगम, पाषद् 'अन- न्तगुणसुष्ठिापि आहारैति' एय गघरसस्पर्कषिपयाण्पपि स्त्राणि मावनीयानि, 'जार मते ! अणसगुणलफ्लाई' इसादि, यानि मवन्त । अनन्तगुमरूमाणि, उपलक्षममेतत् एकगुणकालादीम्पपि माहारपन्तीति, वानि मदरत!
कि स्पृष्टानि-मात्मप्रदेशपिपयाण्याहारपन्ति सतास्पृष्टानि ?, मगपानाह-स्पृष्टानि नो अस्पृष्टानि 'जहा मामुद्देसए पा जाय नियमा छहिर्सि'ति अत ऊप्प यया मापोद्देशके प्राक् सूत्रममिहितं तथानापि द्रष्टम्य, तन तापत् यावत् 'नियमा छदिसिंति पद, तथैवम् ‘जाइ पुढार' आहा. 'ताइ मते ! किं मोगाढाइ थाहा० अणोगाढाइ आहारैति !, गो० । गोगाटाइ आहारेंति णो अणोगाटाइ माहारेंति, जाइ मते ! ओगाराइ माहारेति ताद फि अणतरोगाढाइ मा० परपरोगाढाइ आहारेंति ?, गो० जणतरोगाढाइ वा० नो परंपरोगाढाइ आ०, जाई मते ! अणंतरोगाढाइ मा० ताइ मते ! फि अणूप माहारेंति पादराइ मा० १, गो० अपि मा० यादरापि माहा०, जाइ मते ! अणूइपि आहारति यादराइपि आ० ताइ फि उह मा० महे आहा० तिरिय माहारेंसि ?, गो०! उपि मा० महेयि आ० तिरियपि आहारेंति, जाइ मते! उद्यपि या० अहेवि आहा० तिरियपि माहारेति ताइ किं आदि आ० मज्झे मा० पजवसाणे वा०, गो०! आदिपि माहारेंति मज्झेषि या० पजवसाणेपि आहारेंति जाइ मते! आइपि आहारति मज्झेवि आहारेंति पज्जयसाणेपि आहारेति ताइ मते । किं सपिसए आहारेंति अपिसए आ०१, गो० सपिसए आ० नो अषिसए पा० जाइ मते ! सविसए बा० ताइकिं आणुपुषीए माहारेन्ति भणाणुपुषीए मा०१, गो०ी आणुपुषीए मा० नो अणाणुपुपीए मा० जाइ मते ! आणुपुर्षि मा० ताइ कि तिदिसिं आहारैति पउदिसिं आहा. पचदिसि माहारेंति छदिसिं माहारेंति ?, गो०! नियमा छरिसिं आ०, अस म्याख्या-हात्मप्रदेशः सस्पर्धनमात्मप्रदेशावगाढक्षेत्रावहिरपि .
सम्मपति ततः प्रमपति-'जाइ मते' इत्यावि, यानि भदन्त! स्पृष्टान्याहारयन्ति तानि किं अवगाहानि-आत्म- प्रदेशः सद एफक्षेत्रायस्थायीनि उत जनपगारानि-आत्मप्रदेशापगाहक्षेत्रावहिरपस्थितानि , भगवानाह-गो- तम ! जयगाढान्याहारयन्ति नानषगाहानि, यानि मदन्तायगारान्याहारयन्ति तानि मदन्त ! फिमनन्तराषगाढानि, किमुक्त मयति ?-येप्यात्मप्रदेशेष यान्यव्यपधानेनायगारानि तैरात्मप्रवेशैवान्येषाहारयन्ति उत्त परम्पराषगाढा नि-एफद्विग्रयायात्मप्रवेत्रय्यपहितानि !, भगषानाह-गौतम। भनन्सरावगाढानि आहारयन्ति नो परम्पराषगा- डानि, यानि मदन्तान तरामगाडान्याहारयन्ति तानि किमणूनि-खोकान्याहारयन्ति उत पादराणि-प्रमूसप्रदेशो- पपितानि १, मगवानाहगौतम ! अणून्यप्याहारयन्ति पादराण्यप्याहारयन्ति, पहाणुत्वमादरत्ये तेपामेवाहारयो- ग्यानां स्तधानां प्रदेशस्त्रोकत्वषाहुल्यापेक्षया येदितम्ये इति, यानि मदन्त ! अणुन्यप्पाहारयन्ति तानि भवन्त ! फिमूर्च-ऊर्पप्रदेशस्थितान्याहारयन्ति अपविर्यग्मा, एह काघसिर्यक्त्व यापति क्षेत्रे नैरपिकोऽवगादः तावत्येष क्षेत्रे तदपेक्षया परिमापनीय, भगयानाद-गौतम! कमप्याहारयन्ति मध्यप्रदेशावगाहान्यप्याहारयन्ति एवम- पोऽपि तिर्यगपि, यानि मदन्त ! कर्यमप्याहारयन्ति अघोऽप्याहारयन्ति तियेंगप्पाहारयन्ति सानि फिमादामाहा- रवन्ति मध्ये आहारयन्ति पर्यवसाने माहारयन्ति, अपमाभिप्रायः-नैरयिफा हि अनन्तप्रदेशिकानि द्रव्याणमन्तर्मुचे कालं यापत् उपभोगोचितानि गृहन्ति, तप्तः संशया फिमुपभोगोषितस कालस्यान्समुहप्रमाणसादौ-प्रथमसमये म आहारयन्ति उत मध्ये--मम्येषु समयेपु आहोवित्पर्यवसाने-पर्यवसानसमये?, भगवानाह-गौसम ! आदावपि मध्येऽपि पर्यपसानेऽप्याहारयन्ति, फिमुक्त मपति ?-उपमोमोघिसस्स फारसान्तमुहर्सप्रमाणखादिमध्यावसानेषु समयेप्याहारयन्तीति, यानि मदन्त ! मादावपि मध्येऽपि पर्यवसानेऽप्याहारयन्ति तानि भवन्त ! किं वषिषयाणि- खोचिताहारयोग्यानि माहारयन्ति उत अपिपयाणि-खोचिताहारायोग्यान्याहारयन्ति १, मगवानाहगौतम ! खविपयाण्याहारयन्ति नो अपिपयाण्याहारपन्ति, यानि मदन्त ! सविपयाण्याहारयन्ति सानि मदन्त ! किमानुपुग्यो आहारयन्ति अनानुष्यो ?, आनुपूर्धनाम यपासन्न तद्विपरीता जनानुपूर्षी, भगवानाह-गौतम ! आनुया, सूत्रे वित्तीया तृतीयार्थे येवितम्या प्राकृसत्वात्, पपा आधाराने 'अगणिं च पुट्ठा' इत्यत्र, आहारयन्ति नो अनानुपूर्या, कर्ममयस्तिर्यग्या यपासन नासिक्रम्याहारयन्तीति माया, यानि मदन्त ! आनुपूर्पा आहारपन्ति तानि कि 'ति- दिसिंति विस्रो दिन समाइतालिदिछ तस्मिन् व्यपस्थितान्याहारयन्ति चतुर्दिनि पश्चदिशि पदिशि वा, यह 'लोफनिप्कुटपर्यन्ते जपम्पपदे पिदिग्ग्यपस्थितमेव प्राप्यते न शिविरग्यवस्थितमेकदिग्यपस्थितं पा असखिदिश आरम्य प्रभः कृतः, भगवानाह-गौतम ! नियमात् पदविशि म्यवस्थितान्याहारयन्ति, नैरयिका हि असनाच्या मध्ये म्यवस्थिताः, तत्र पाषश्य पइदिक्सभव इति, 'मोसण्णकारण पहुणे त्यादि, ओसन्नशब्दो वाहुल्यषाची, यया | 'मोसन्न देषा सायापेयर्ण वेदयन्ती'सत्र, बोसन्नकारण-भातुल्यकारण प्रतील, किंववाहुल्यकारणमिति चेत्, उम्पते, अशुभानुभाष एप, तपापि प्रायो मिभ्याइष्टयः कृमादी याहारयन्ति न तु भविष्याचीर्थकरादयः तत मोस- नेत्युक्त, पर्णतः कालनीठानि गन्धतो दुरमिग पानि, रसतस्विकटुकानि स्पर्वतः कर्कश्शगुरुग्रीतरूपाणि इत्यादि, तेपामाहार्यमाणानां पुद्गलानां 'पुराणान्' अग्रेतनान् वर्णगुणान् गन्धगुणान् रसगुणान् स्पर्शगुणान् ‘विपरिणा- मदचा परिचीलाचा परिवाराचा परिपिद्धंसहचा' एतानि चत्वार्यषि पदानि एफार्पिफानि विनाशार्थप्रतिपादकानि नानादेशजपिनेयानुमहार्थमुपाप्तानि, विनाश्य फिमित्याह-अन्यान् गपून् पर्णगुणान् गन्धगुणान् रसगुणान् सगुणान् उत्पाथ आत्मशरीरक्षेत्रावगाडान् पुद्गलान् 'सपप्पणया' सर्पात्मना सपैरेवात्मप्रदेचैराहारमाहाररूपान् पाहारयन्ति, 'नेरझ्या ण मते ।' इत्यादि प्रभसूत्र सुगम, 'नेरदया ण मते 1जे पोग्गला' इत्यादि, नैरयिका णमि- तिर्यपत्, भवन्त ! मान् पुगलान् बाहारतया रवन्ति नैरयिफार तेषां गृहीतानां पुद्गलानां 'सेकालसि एष्यत्काले महणकालोत्तरकालमिसर्पः 'कहमाग'ति फतिष भागमाहारयन्ति--आहारतयोपमुलते , तथा 'कतिमाग' कतिष मागमाहार्यमाणपुद्गलानामाखाद गृहन्ति, नहि सर्षे पुदला आहार्यमाणा आसादमायान्तीति पुषक प्रमा, मगवा- नाह-गौतम ! मसझेप मागमाहारयन्ति, अन्ये तु मयाविप्रथमपहनासमहल इव परिशटन्ति, आहार्यमाणानां पुद्गलानामनन्तमागमाखादयन्ति, शेपास्त्वनासादिता एव शरीरपरिणाममापद्यन्ते इति, 'नेरदया ण मते' इत्यादि, नैरयिका मिति पूर्यपत् यान् पुदरान् आहारतया शान्ति, इह प्रहण पिशिष्टमपसेय, ततो ये उज्झितशेपाः केपला आहारपरिमामयोग्या एपावतिष्ठन्ते तेनासारखया गुममाणाः पृष्टा द्रष्टम्यान, अन्यमा निर्वचनसूत्रमपेक्ष्य | पूर्वापरपिरोधप्रसङ्गो, न च भगवचने पिरोधसम्माषनाऽप्यस्ति, तत इदमेष व्याख्यान सम्पन्न, अत एवविधपूर्वा परपिरोपावशम्पदासाथै पूर्वसरिभिः कालिकसूत्रमानुयोगः कृतः, उक्त घ- "ज वह मुचे मणिय तहेप त जद पियाटणा नपि । किं कालियाणुजोगो दिवो विहिप्पहाणेहिं । ॥ १॥" [ यथया सत्रे भणित तमेव तर यदि पिधारणा नास्ति । र्फि कालिकानुयोगो दष्टिप्रधानष्टः। ॥ १ ॥] तान् किं सर्वान् जाहारयन्ति उत नोसर्वान् सफदेशभूतान् , गगपानाह-तान् सर्पान्-अपरिशेपानाहारयन्ति, उज्झितपाणामेव फेपलानामाहारपरिणामयो- ग्याना गृहीतत्वात् , नैराइया प'मित्यादि, नैरयिफा पमितिपूर्ववत् यान् पुदलान् आहारतया शान्ति ते पुग- लाः पमिति पूर्ववत् से सेपा नेरयिकाणां कीरतपा-किसरूपतया भूयो भूयः परिणमन्ते ।, मगयानाह-गौतम! धोरेन्द्रियप्तया यावत्करणात् चक्षुरिन्द्रियतया माणेन्द्रियतया जिन्त्रिपतयेति परिमदः, स्पर्शनेन्द्रियतया, शन्द्रिप- रूपतयापि परिणममाना न अमरूपाः फिन्त्येफान्ताचमरूपाः, यत आह-'मणिहचाते' इत्यादि, इष्टा-मनसा इच्छा विपपीताः, यथा शोमनमिद जास पवित्पमिमे परिणता ति, तविपरीता अनिशखापसता तया, ५६ फिश्चित् परमार्थतः शुममपि केपाधिदनिष्ट भमवि क्या मक्षिकाणां पन्दनकर्पूरादि तत माह-'अफतचार' न कान्ता:- फमनीया अकान्ता असन्ताशमय गोपेतत्वात, अत एवाप्रियतया न प्रिया अप्रिया, दर्शनापातकालेऽपि न प्रिययु विमात्मन्युत्पादमतीति माया, समायोऽप्रियता तया, 'मसमपाए' इति न शुमा मशुमा मामवर्णगधरसस्पर्शात्म- करवात् तदापत ता तया, 'भमणुनचाए' इति न मनोज्ञा अमनोजा, विपाककाले दुःखमनकतया न मनाप्रलाद- हेतष इति भाषः, तझापखचा तया, 'लमणामचाएं' मोज्यतया मनः आमुषन्तीति मनमापाः, प्राक्तत्वाब पफारस्से मकारत्ये मणाम इति सूत्रे निर्देशा, न मनापा ममनमापा, न जातुचिदपि मोज्यतया जन्सूनां मनापीमपन्तीति भायस्तापतचा तया, मत एव 'मणिच्छियताए' इति मनीप्सिततया मोम्यतया खादितुमीप्टा ईप्सिता न ईप्सि ता मनीप्सिताखापखवा तया, 'ममिनियचाए' अमिभ्यानममिथ्या, लमिलाप इस्पर्षः, अभिन्या सखाता एधि- ति अमिध्यितास्वारकादिदर्शनादितप्रत्ययः समापनचा वया, किमुक भवति?-ये गृहीता माहारसया पुदला न ते तसिदेतयोऽभूषमिति न पुनरमिलपणीयत्वेन परिणमन्ते, तमा 'महचाए' इति अधखया, गुरुपरिणामतयेति भाष नो ऊर्वतया लघुपरिणामतया, अत एव दुःखतया गुरुपरिणामपरिणतत्वात्, न सुखतया लघुपरिणामपरिणतत्वा- मायात, ते पुदलानेपां नैरयिकाणां भूयो भूयः परिणमन्ते । एतान्येप माहारार्पिन इत्यादीनि सस द्वाराणि अमरकु- मारादिपु भवनपतिपु चिचिन्तयिपुरिदमाह-'पा नेरयाण' मिसावि, यया नैरपिकानां तथा असुरकुमाराणामपि माणितम्य, यापत् वसि मुजो २ परिणमन्ती'सि पर्यन्सपद, सत्र नैरपिकसूत्रादस सूत्रस विशेपमुपदर्शयति-तत्य मजे से इसादि, एक बोपदर्शित सूत्र न मन्दमतीनां समाखित प्रतीतिमागपति ततस्वदनुपाय सूत्रमुपदावे- 'सरकुमारा ण मते ! माहारठी !, ईता आहारही, असुरकुमारा ण मते! केपइफास्स आहारहे समुप्पजा', मन्त्र सप्तम्पये पष्ठी, कियति काले अतिक्रान्ते सति भूय आहारार्थः समुत्सयते इत्पर्यः, 'अमुरकुमारी ण दुपिहे आहारे ५० तजहाजाभोगनिपचिए अणामोगनिषतिए य, तत्य ण जे से अमाभोगनिषत्तिए से ण अणुसमयमयिरहिए माहारहे समुप्पया, तत्पण जे से मामीगनिषधिए से प जहण्णेण पउत्पमचस्स उफोसेण सारेगस्स याससहस्स- स्स आहारट्टे समुपया' तत्र 'चउत्पभचस्सेति' सप्तम्यर्षे पछी, पतुर्यमक्के नागमिकीय सबा, एकसिन् दिवसेऽति- कान्ते इसर्प , भूयो जपन्येनाहारापः समुत्पयते, एतप दशवर्षसहस्रायुपां प्रतिपत्तव्यमुत्कर्पतः सातिरेके-सम्पषिके पर्पसहनेऽतिकान्ते, एतप सागरोपमायुपामपसेप, 'असुरकुमाराणं मते ! किमाहारमाहारयन्ति !, गो० दध- तोऽणतप्पएसियाइ सेतजो असखेजपएसोगाढाई काठमो अन्नयररिया भाषमो वण्णमंताइ गधमताइ रसमंताश फासमताइ जाप नियमा छदिसि आहारेंति, मोसन कारण पजुन पण्णको हालिमुफिसाइ, गधो सरमिगधार, रसजो अपिठमदुराइ फासजो मउयलानिदुपहार, तेर्सि पोराने वण्णगुणे गपगुणे रसगुणे फासगुणे जाप इन्छि- पत्ताए अभिझियचाए उसुचाए नो जहचाए मुखचाए नो दुहचाए य तेर्सि भुजो २परिणमति', यथा चासुरकुमा- राणा सूत्रमुक्त तथा नागकुमारादीनामपि स्वनितकुमारपर्यवसानाना वकम्य, नयरमाभोगनिर्मिताहारापंचिन्ताया- मुत्कर्षामिधानापसरे 'उफोसेण दिवसपुहुत्तस्स आहारट्टे समुप्पलाई इति वक्तव्य, एतच पल्योपमासमेयभागायुपा तदधिफायुपां चायसेय, शेष सधैव, तथा चाह,-'एव जाप पणिपकुमाराण'मित्यादि । सम्प्रति पृथिषीकायिफाना- मेतान् सप्ताधिकारान् चिन्तयितुफाम माह- पुढविकाइया ण मंते ! आहारट्ठी , ईवा! आहारट्ठी, पुढविकाइया ण मते! केवतिकालस्स आहारवे समुप्पअति ?, गो०। अणुसमयमविरहिते आहारढे समुप्पा, पुढविकाइया गं मी ! फिमाहारमाबारेंति, एवं वहा नेरइयाण बाप ताई फतिदिसि आहारैति ?, गो० ! निवापावेण छरिसिं वाघाय पहच्च सिप विविसि सिय घउदिसि सिय पचदिसि, नवरं ओसमकारण न मणति, वण्णो काठनीललोहितहालिइसकिछातिं गंघतो मुम्मिगंधदुम्मिगघाति रसतो तिचरसफड- यरसकसायरसमविठमडुरण फासवो फक्खरफासमउयगुरुपलहुपसीतउण्हणिलक्खाति सेसि पोराणे षण्णगुणे सेसे बहा नेरइयानं जाय आहष नीससंति, पुढविकाइया मंते ! जे पोग्गले आहारचाते गिणति देसि मवे ! पोग्गलाण सेमा- लंसि फतिभाग माहारेंवि कविमार्ग याप्साएति ? गो० ! असंखेमतिमार्ग आहारैति वर्षदमाग बासाएंति, पुढ विकाइया णं मते ! वे पोग्गले आहारचाते गिम्हति वे किं सो आहारवि नोस आहारैति बहेष नेराया तोष, पुरविकाइया गं मंते ! जे पोग्गले आहारपासे गिर्णति वे णे वेसि पुग्मठा फीसचाए मुज्जो २ परिणमति ?, गो० ! फासिदियषेमाय- चात मुसो २ परिणमप्ति, एष वाष यणप्फरफाइया। (सूत्रम् ३०५) 'पुढयिकाइया म मते " इत्यादि सर्व पूर्ववत् भावनीय, नवर 'निबापाएष छदिसिमित्यादि, व्यापातो नाम J मछोवाकायेन प्रतिस्थलन, न्याघातस्थामामो निन्यौपास 'शुष्दे यामध्यय पूर्वपदाएं निसमव्ययीमाव' इस्यव्य- यीमार 'सेन या तृतीमाया' इति पिकल्पेन जम्बिधानात् पवेत्राममाषा) निपमादपश्यतया पदिशि म्पपस्थि- तानि, परभ्यो दिग्म्य भागतानि द्रम्याण्याहारपन्धीति माषः, न्याघातं पुनः प्रतील लोकनिफुटाको स्यात्-कदा- चित्रिदिधि-तिसम्पो दिग्म्य आगतानि कदापिपतुर्दिग्भ्यः कदाचित्सवपिग्म्या, फाज्य मापनेति चेत्, उच्यते, इह ठोफनिष्फुटे पर्यन्ताघम्सप्रतरामेपकोणापस्थितो यदा पूपिवीकायिको वचते तदा तस्यायस्वावलोफेन व्याप्त- त्यात् अघोविदलामावा, आग्रेयकोमावस्थितत्वात् पूर्वदिक्पालामाषो दक्षिणदिकशुदलामापम, एवमधापूर्वद- क्षिणरूपाणा तिस्मो दिशामलोकेन न्यापनात् ता अपास्य या परिशिश कनों अपरा उच्चरा प दिगन्याहता पर्चते तव बागवान् नलान् आहारयति, यदा पुनः स एष पृथिवीफायिका पमिमा विश अमुञ्चन् वर्चते तदा पूर्वदिगम्यधिफा जाता दे च दिशौ दक्षिणावस्त्यरूपे अलोकेन व्याहते इति स चतुर्दिगीगतान् पुद्रलानादारयति, यदा पुनरूप्यं द्वितीयादिप्रतरगतपधिमदिशमवलम्म्य तिति तदा अघस्त्यापि दिगम्बधिका तम्यते केपलदशि- जैका पर्यन्तपर्धिनी बलोकेन पारतेति पयदिगागतान् पुद्गलानाहारपतीति, श्रेप सूत्र समस्वमपि पूर्णषद् मणनीय, यस्तु विशेषस्थमुपदर्शयवि-नपर 'उस्सण्मकारणेण ण एवई' इलादि सुगम, 'फासिंदियवेमायचाए' इति पिपमा मात्रा दिमाश तसा भाषो विमानता तया सानिधनानाभेदतयेति भागो, न तु नारफाणामेकान्ताशुभतया मुराणा प गुमतयेयेति, एष जाप पणस्सइकाइयाण ति यया पृथिवीफायिकाना सूत्रमुकमेषमसेजोवायुवनस्पतीना- मपि मपनीय, सर्वेपामपि सकललोफम्यापितया विशेपामापात् । मांदिया ण मंवे आहारट्टी ?, हता! आहारट्टी, घेईदियार्ण मते ! फेवतिकालस्स आहारहे समुप्पमति ?, बहानेरइयाण, नवर तस्य मजसे आमोगनिवत्ति से ण असंखिज्जसमइए अंतोमूहचिए येमायाए आहारटे समुप्पमति, सेसे वहा पुढवि- काइपाणं, जाव आहर नीससंति, नवरं नियमा छरिसि, ईदियार्ण मंते ! • पुच्छा, गो० ! बे पोग्गले आहारचाते गि- पति ते में वेसि पुग्गलाणं सियासि कतिमार्ग आहारति कतिमार्ग आसाएंति , एवं बहा नेरहमाणे, बेईदिमाणं भवे ! जे पोगला आहारचाए गिपति ते किं सो आहारेति गो सके आहारैतिी, गो० देदियागं दुषिधे आहारे ० सं०- लोमाबारे य पपसेवाहारे य, जे पोग्गले लोमाहारसाए गिर्दति से सवे अपरिसेसे थाहारेति, जे पोग्गले पक्खेषाहारचाए गणावि सिमसंसेजतिमागमाहारेंवि अमेगाईप गं मागसहस्साई अफासाइलमागाणं अगासाइममाणाणं विसमाग- पछति, एतेसिणं मते पोग्गलाण अणासाइलमाणाणं अफासाइममाणाग य कपरे २ हितो अप्पा पा ४, गो० सात्योवा पोग्गला अणासाइसमाणा अफासाइजमाणा अर्णतगुणा, येईदियाण मंते ! बे पोम्गला आहारचाते पुष्ठा, गो० ! निम्मिदिय० फासिंदियषेमायचाए वेसि मुखो २ परिममंति, एवं जाप चउरिदिया, पवरं गाई प णे मागसास्साई अपापाजमाणाई अपासाइजमागाई मफासाइनमाणाई विसमागछति, पतेसि 4 मते! पोग्गठा अमापाइममामा- में अणासाइतमामाणं अफासाइबमाणाण प कपरेर हितो अप्पा पा ४ १, गो० ! सबत्योवा पोम्गला अमापाइलमामा अणासाइममामा वर्णतगुणा अफासाइजमाना अर्णतगुमा, इंदियार्ण मते ! जे पोग्गला पुच्छा, गो० ! ते पोग्गला पाकिंदिय०बिम्मिदिय० फासिदियोमायचाए तेसि मुल्लोर परिणमति, पारिदिमाण पम्खिदिय०पाणिदिन बिम्मिदिम० फासिदिययेमायचाए वेसि मुसो २ परिणमंति, सेस जहा तेईदियार्म, पंचिंदियतिरिक्खजोणिया जहा तेईदियार्य, पवर तत्य गं बे से आमोगनिवचिते से महणेणं अंतोमूहुचस्स उको छठमयस्स आहारवे समुप्पयति, पंषिवियतिरिक्खबोगि- याण मते पोग्गला आहा० पुच्छा,गो० ! सोविंदिय०पक्खिदिय पाणिदिय०निम्मिदिय०फासिंदियवेमायचाए मज्जो २ परिणमति, मासा एवं पेष, नपरै आमोगनिवचिते वह सोमहचस्स उको० वट्टममधस्स बाहारटे समुप्पखति, वाण मंतरा बहा नागझमारा, एष जोतिसियावि, मवर आमोगनिवचिते बह दिषसहुतस्स उ० दिषसपहुचस्स महारहे समुप्पजइ, एवं पेमाणियावि, नवरं आमोगनिवधिए ज० दिवसाहुत्तस्स २० तेवीसाए पाससहस्सा आहारढे समुप्प वति, सेस जहा असुररुमाराणं बाव एवेसि मुसो २ परिणमंति, सोहम्मे पामोगनिवचिते ब० दिवसाचस्स उको. दोह पाससहस्सामं आहारडे स०, ईसामेण पुच्छा, गो० ! ब० दिवसाधस्स सातिरेगस्स उ० साविरेग दोहं पास सहस्साम, सर्णकुमाराणं पुछा, गो० ! ज० दोर्ण पाससहस्सामं उ० सवई पाससास्साम, माहिदे पुग्छा, गो० ! बामेणं दो पाससहस्साणं सातिरेगाणं उको० सई पाससहस्साणं सातिरेगाम, मंमठोए पुच्छा, गो० ! ज० सच- मंपाससास्सा उ० दसनवाससह०, लसएणं पुग्छा, गो० म० दसई पाससह० उ० चठदसम पाससा, महामु केणे पुच्छा गो० ज० घउदसई वासस० उफो० सचरसम्दं पाससह०, सहस्सारे पुच्छा, गो० ! वह सत्तरसम पासस० उ० अद्वारसम् पाससह, आणए गं पुच्छा, गो० ज० अद्वारसह पाससई० उ० एम्पपीसाए पाससहस्सा ण, पाणए गं पुछा, गो० ब० एग्णवीसाए पास उ० पीसाए वाससहस्साण, पारणे मे पुच्छा, गो. ज. पी. साए पाससह उफो० एफपीसाए पाससह, अपुए णं पुच्छा गो० ब० एकधीसाए पाससह० उको० धापीसाए पा०, हिडिमहिहिमगेविअगाण पुग्छा, गो० ज० पापीसाए पा० उको० वेषीसाए पा०, एवं सात्य संहस्साणि मामि- पाणि, जाव सङ्क, हिटिममजिसमगाग पुच्छा, गो० ज० तेषीसाए उ० चउषीसाए, हेहिमउपरिमाणं पुछा, गो०! ज० पउपीसाए उ० पपयीसाए। ममिममहेटिमा पुच्छा, गो० ज० पण्णवीसाए उको छवीसाए, मझिमममिमा- गं पुण्ठा, गोव० छबीसाए उ० सचापीसाए, मम्मिमउपरिमाणं पुच्छा, गो० ! ज० सचापीसाए उ० अट्टापीसाए, उपरिमाद्विमापं पुछा, गो ! ब० अट्ठापीसाए उ० एगणतीसाए। उपरिममनिममाण पुच्छा, गो० ख० एगपतीसाएं उ० वीसाए, उपरिमउपरिमाणं पुछा, गो० ! ज० तीसाए उ० एगवीसाए, विजयवेजवजवलपराजियाणं पुछा, गो. ज. एगदीसाए उपो. वेचीसाए, सहगसिंदेवाणं पुछा; गो० ! अवहष्णमणकोसर्ण चीसारमाससहस्सा- पाहारट्टे समुपजति (मूत्र ३०६ ) बादिया न मंते ।' सादि सुगम, नगर 'सोमाहारे पफ्लेवाहारे इति लोममिरारो लोमााण प्रषिप्य- तेऽपात् मुसे इति प्रक्षेपः स चासाषाहारम प्रक्षेपाहार, तत्र यः खल्लोपतो वर्षादिषु पुदलप्रवेशो मूत्रादिगम्मः स लोमाहारः, फापलिफस्तु प्रक्षेपाहार, सत्र यान् पुद्गलान् गोमाहारतया ययाति वान् सर्वान्-अपरिपानाहारप- न्ति, वेषां तथा २ खमावत्यात् , यान् पुद्रगन् प्रक्षेपाहारतया राहन्ति सेपामसलेयतम भागमाहारयन्ति, अने कानि पुनर्मागसहस्राणि-पहयोऽसोया मागा इति अस्पृश्यमानानामनासाघमानानां विषसमागच्छन्ति, किम- क भपति -पनि म्याण्यन्तर्षहिम जस्पृष्टान्येवानाखादितान्येव च विध्वंसमायान्ति, नयर पयायोग फेचिदतिस्पो- ल्यतः केचिदतिसौम्यत इति, सम्प्रसस्पृश्यमानानामनाखापमानानां च परस्परमल्पपात्वमभिषित्सुराह-'पए सिप भते ! पुग्गलाप भणासाइजमाणाण'मित्यादि, इह एफैकस्मिन् स्पर्मयोग्ये भागेऽनन्ततमो भाग माखायो मपति, ततो येउनाखाधमानाः पुद्गलास्ने सोफा एप, अस्पृश्यमानपुद्रलापेक्षया तेपामनन्तभागवर्णित्वात् , अस्पृश्य- मानास्तु पुदला अनन्सगुणाः, 'जिमिदियफासिदियोमायचाए' इति पिमात्राऽनापि प्राग्पद् भावनीया, 'एव जाप परिदिया' एप-दीन्द्रियोकप्रकारेण सूत्र सापद् यसम्म वायपतुरिन्द्रिया:-धनुरिन्द्रियगत सूत्र, माया समान- पफन्पत्यात् , यह विश्वेपः स उपदश्यते-नवर'मित्यादि, यान् पुगलान् प्रक्षेपाहारतया गृह्णन्ति तेषां पुनलानामे- कमसद्धेयकम मागमाहारपन्ति बनेकानि पुनर्मागसहस्राणि सहयातीता असोयमागा इत्यः अनामायमाणा नि अस्पृश्यमाणानि अनाखाधमानानि निष्पसमागम्छन्ति, वानि च यथायोगमतिस्पोत्पतोऽतिसौम्यतश्च वेदित- न्यानि, मधेपाल्पबहुत्पमाह-एएसि ण मते ।' इत्यादि, इह एफैफस्मिन् मागे स्पर्शयोग्येऽनन्तमो मागः आखा- दयोग्यो भवति, तस्याप्यनन्तमो माग मामाणयोग्या, ततो यपोफमल्पपात्य भषति, शेपं सर्व सुगम, पञ्चेन्द्रिय- सूत्र-जहण्मेण अतोमुत्स्सेति पठ्याः ससम्पर्यत्वादन्तर्मुहर्ते गते सति भूय आहारार्थः समुत्पयते, उत्कर्पतः पष्ठमकेऽसिफ्रान्ते, एतष देवकुरुत्तरकुरुतिर्यपधेन्द्रियापेक्षया द्रष्टन्य, मनुष्यसूत्रे 'उफफोसेण अट्ठममत्स्से ति उत्कर्पतोऽष्टममतेऽतिक्रान्ते, एतच तारखेष देषकुरूचरकुरुप द्रष्टन्प, म्यन्तरसूत्रे नागकुमारसूत्रयत्, ज्योतिष्कसूत्र- मपि तयैष, पस्तु विशेपस्तमुपदर्शयति' नवरं जहण्णपि दिवसपूचस्स उकोसेणवि दिवसपुत्तस्स'चि, ज्योति- प्फा हि जघन्यतोऽपि पल्योपमाटमागप्रमाणायुपखतनेपा जघन्यपदेऽप्युत्कृष्टपदेऽपि दियसपयक्त्वेऽतिक्रान्ते भूय आहाराप समुत्पद्यते, पल्योपमाष्टमागायुपां च खरूपत एव दिवसपृथक्त्वातिकमे मूय बाहारार्थः समुत्पयते, मानिफसूत्रे 'नषरमामोगनिषतिए जहण्णेम दिषसत्तस्स' इति, एतत्पल्योपमापायुपामषसेय, 'उकोसेण ते- तीसाए पाससहस्साणति एतदनुचरमुराणामवसेयं, इस यस यावन्ति सागरोपमाणि स्पितिस्तस्य तापत्सु पर्पसह- रोप्वतिक्रान्सेपु मूय आहाराप समुत्पपते, ततोऽमु न्यायमानिस सौधर्मशानादिदेवलोकेषु जपन्यत उस्कतम स्पि- विपरिमाण परिमाम्प पैमानिकसूत्र सकलमपि खय विप्रेयमिति । सम्प्रत्येकेन्द्रियशरीरादीनामधिकारममिधिस्सरार- नेएमा मते कि एगिदियसरीराई माहारैति माय परिदिपसरीराई माहारवि, गो• ! प्रमाणपन्यमर्ष पर एगि दियसरीराईपि आहारैति जाव पंचिंदिय०, पप्पण्यभावपप्णवर्ण पाच निममा पंपिंदियसरीराति जा०, एवं जाव पणि- पकुमारा, पुटपिकाइयाण पुग्छा, गो० ! पुक्मावपण्णवर्ण पहुष एवं चेष, पहप्पण्णमावपण्णवर्ण पप नियमा एगिदिय सरीराति, मेहंदिया पुषमावपष्मपर्ण पाप एवं पेप, पाप्पणमाषपण्णवर्ण प० नियमा घेईदिमाणं सरीराति आ०, एवं जाव परिंदिया वाव पुषमामपप्णवण पहुच, एवं पप्पण्ममाषपण्णवर्ण पाच नियमा बस्स बति इदियाई सईदियाई सरीराई आहारैति सेसे जहा नेरइया, जाप पेमाणिता, नेरइया पं मते ! किं सोमाहारा पपखेषाहारा!, गो०! लोमाहारा नो परखेषाहारा, एवं एगिदिया सवदेषा य मामिवबा, पईदि० भाव मम्सा लोमाहारावि पक्खेवाहारावि (सूत्रं ३०७) 'नेरइया ण मते ! इत्यादि प्रश्नसूत्र सुगम, निर्वचनसूत्रमाह-'गोयमे त्यादि, पूर्व: अतीतो भावः पूर्वमायः सस प्रजापना-प्ररूपणा ता प्रतीत्य एफेन्द्रियश्चरीराण्यपि यापत्करणात् द्वित्रिचतुरिन्द्रियशरीरपरिग्रहः, पञ्चेन्द्रियशरीराण्य- प्याहारयन्ति, श्यमन भावना-यदा तेपामाहार्यमाणानां पुद्गलानामतीतो मावः परिमाम्यते तवा ते फेषित् कदाचित् एफेन्द्रियशरीरतया परिणता आसीरन् कदाचित् द्वीन्द्रियशरीरतया कदाचित् त्रीन्द्रियशरीरतया कदाधिपतुरिन्द्रियश- रीरतया फदाचित् पञ्चेन्द्रियश्वरीरतया, सतो यदि पूर्वमाव इदानीमध्यारोप्य विवक्ष्यते तदा नैरयिका एकेन्द्रियन- रीराण्यपि यायत्पथेन्द्रियशरीराण्यप्याहारयन्तीति भवति, पहुप्पन्नमाषपण्णवण पड'सादि, प्रत्युत्पलो-वार्चमा- निफः स पासी भाषम प्रत्युत्पन्नभायखस्स प्रनापना तां प्रतीत्य नियमाद्-अवश्यतया पञ्चेन्द्रियश्चरीराण्याहार- । न्ति, कथमिति चेत्, उभ्यते, वह प्रत्युत्पन्नमावप्रवापना करोति नयः ऋजुसूत्रो न शेषा नैंगमादया, ऋजुसूत्रम फ्रियमाण कृत अम्पपरियमाणसम्यपात परिणम्पमार्ण परिणतमम्युपगन्छति, सम्पपहियमाणाय पुलाते उच्च- न्ते ये सबरीरतया परिणम्पमाना पर्यन्ते, अम्यवडियमाण चाभ्यपात परिणम्यमान व परिणतमिति तन्मतेन ख- शरीरमेवाभ्यपहियते खारीरं च वेप पञ्चेन्द्रियश्चरीरं पञ्चन्द्रियशरीरत्वात् तेपामत उक्त नियमात् पचेन्द्रियशरी- राण्याहारयन्तीति, पबममुरकुमारादयः स्वनितकुमारपर्यवसाना मषनपतयो वक्तम्पा, पृथिवीकायिकसूत्रे प्रत्युत्प प्रभापप्ररूपणाधिन्ता नियमारेफेन्द्रियश्वरीराण्याहारयन्सीति मक्तम्म, तेपामेनियतया तत्क्षरीराणामेकेन्द्रियश्च- रीरत्वात् , एष द्वीन्द्रिपस्ने नियमात् शीन्द्रिपञ्चरीराण्याहारयन्तीति षतम्य, श्रीन्द्रियसूत्रे नियमात् श्रीन्द्रियशरीरा- णि, चतुरिन्त्रियसूत्रे नियमात् चतुरिन्द्रिपटरीराणि, तिर्यपञ्चेन्द्रिया मनुष्या म्पन्तरज्योतिश्कषैमानिकाम नैरयि- फयद् पक्षम्या, तथा पाह-'पुषिकाइयाणं पुण्डा' इत्यादि । अधुना लोमाहाराधिकार विमावयिपुरिदमार-'ने राया ण'मित्यादि सुगम, नवर नैरपिकापां प्रक्षेपाहारो न मपति, वैक्रियश्वरीराणा तथा समावस्यात्, सोमाहा- रोऽपि पर्याप्सानामबसेयो नापर्यासानामिति, 'एक एगिदिवा' इत्यादि एष-नैरयिकोषकारेण एकेन्द्रियाः-- पिम्पप्तेजोपायुषनस्पतयः सबै देवाम-असुरकुमारादयो याबद्वैमानिका मणितम्याः, तत्रैकेन्द्रियामा प्रोपाहारा- मानों मुसामानाद, ममुरझमारादीनां वैक्रियश्रीरतया तपा समावात्, रित्रिपरिम्नियासिकपथेन्द्रिया मनुप्पाम लोमाहारा अपि पाल्पाः प्रक्षेपाहारा बपि, उभयरूपसाप्याहारस पा सम्मपात्, घरममों धिकारमभिषित्सुराद- नेराया से मवे ! कि मोपाहारा मणमएसी , गो. बोमाहारा मो ममममखी, एवं सधे ओराठियसरीरामि, देवा सो वि भाप षेमालिया ओपाहाराषि मणमक्खीषि, तत्मणे में वे मणमक्खी देवा वेसि म इच्छाममे ससप्पमति इच्छामो में मणमपसणं करिषदे, ते मे तेहिं देवेहिं एवं मनसीकवे समाने खिपामेव ने पोग्गलाइ कसा जाप मणामा ते तेसि मणमरखचाए परिभमति, से नहा नामए सीया पोग्गठा सीप पण सीर्य चेप अतिपतिचाप चिहकि, उसिमा वा पोग्गठा उतिर्ण पप्प उसिणे व अबाधाण पिढवि, एषामेव हिं देवेहि मणमपखीकर समागे से इच्छाममे खिप्पा मेव अमेसि (सन २०८) आहारपयस्स परमो परेसो समपो २३-१॥ नेरहया ण मते 'इत्सादि, मोज-उत्पविदेशे आहारयोग्यपुरलसमूहः, बोज पादारों येषां ओजाहा- रा, मनसा मपयन्सीसेपश्चीला मनोमविणा, सत्र नैरपिका मोजाहारा मवन्वि, अपर्यासापस्यायामोजसं एषा- हारस सम्मपाव, मनोमक्षिणस्त्येवे न मपन्ति, मनोमक्षणलक्षणो साहारः स उभ्यसे ये तयाविपकिवचात् मन- सा सशरीरसुष्टिजनकाः पुरला अम्यपहियन्ते, यदम्पवहरणानन्तर तृप्तिपूर्णः परमसन्योप उपजायते, न घेवनैर- पिफाणामति, प्रतिछलफर्मोदयपशतः तपारूपशव्यभावाय, 'एव सधे ओरालियसरीराषि' इति, ए-नैरपि कोकेन प्रकारेग भौतारिफ गरीरिणोऽपि सर्वे एपिवीकायिकादयो मनुष्यपर्यवसाना पकम्याः, तषया-पुषिका- इया ण मते । किं मोयाहारा मनमक्खी, गोपमा ! नोयाहारा नो मणमक्खी स्यादि, 'देवा' इत्यादि देवाः याव- वैमानिका बोजवाहारा भपि मनोमषिणोऽपि कम्पा, तपथा-अमरकुमारा ण मते ! फि बोपाहारा मनो- मक्खी, गो० मोयाहाराषि मणमक्खीषि, जाष वेमामियाणं पुच्छा, गो०! मोयाहाराषि मनमक्खीषि' ॥ सम्प्र- ति मनोमधित्व देवानां यपा मषति तयोपदर्शयति-तत्य पमित्यादि, सत्र-तेषु संसारिपु जीवेषु मध्ये, णमिति वाक्यालद्वारे ये मनोमपिणो देपास्तेपा पमिति वाक्यालकारे मनः प्रस्तापादाहारविपय समुत्पयते, केनोछेखेन इत्सत माह-प्छामा अमिलपामो पमिति वाक्यालहारे, मनोभषणमिप्ति-मनसा मक्षण मनोमवण कचुमिति, तत एप तैमनसि इते-म्यपस्थापिते मनोमक्ष सति तपाविषचमकर्मोदयपशास् विप्रमेष तत्कालमेवेति माषः, ये इष्टाः कान्ता प्रिया मनोजा मनमापा पुला' एतेषां पास्मान प्राग्यत् तेषां देवानां मनोमयतया परिणमन्ते, कपमित्सत्रैप टान्तमाह से बहानामए' सेवम्दोऽपयार्या, स पात्र पायोपम्यासे, यया नामेति विवक्षिताः शीताः पुतला शीत-श्रीवयोनिक प्राणिन प्राप्य श्रीवस्तमेपातिव्रज्य-अविशयेन गत्वा तिष्ठन्ति, किमुक मवति :- विशेषतः शीतीभूप भीवयोनिकस प्राणिनः सयित्वायोपफत्पन्त इति, सप्णा पा पुदला सप्र्ष-उप्जयोनिक प्राप्त उप्पणमेव-उष्णस्वमेवातिप्रम्प-अतिशयेन गम्मा निमित पिडामसम्पत्या तस सचिस्तायोप- तिछन्त इति मायः, 'एयमेय' अनेनेव प्रकारेण तैर्देवैः प्रागुफरीसा मनोमक्षणे कृते सति स तेषां देवानामिच्छाम- ना-जाहारपिपयेछाप्रधान मनः क्षिप्रमेवाति-तृप्तिमावासियते इति भाषा, स्यमन्त्र माषना-यथा शीतपुरला पीतयोनिफस्स प्राणिनः मुखित्वायोपकल्प्यन्ते उष्णपुद्गला पा उप्जयोनिकस सपा देवैरपि मनसाऽम्यवद्रियमाणाः पुगतापां तृप्तये परमसन्तोपाय पोपकल्पन्ते, तत वाहारविपयामिलापनिवृत्तिर्भवतीति, मन्त्र च बोजवाहारादि- दिमागप्रतिपादिका इसा सूरयतामनियुकिगाया-"सरीरेणोवाहारो तयाय फासेम लोममाहारो। पक्खेमाहारो पुण कापलिमोहोर नायघो ॥१॥ जोयाहारा जीया सधे अपज्जचया मुणेयवा। पचगा य लोमे पक्षे होति मायया ॥ १॥ एगिदिममाण नेरइयाण च नत्यि पफ्लेवो । सेसाण जीवाण ससारत्याण पक्लेवो ॥२॥ लो- माहारा एगिदिया उ नेररायसुरगणा घेष । सेसाण माहारो लोमे पफ्रेममो पेष ॥३॥ गोपाहारा मणमक्खि- पो य सपेपि सुरगणा होति । पेसा हपति जीया लोमे पश्खेवभो घेव ॥ ४॥" [घरीरेणीजमादार त्वचा स्प- शेन रोमाहारः । प्रक्षेपाहारः पुनः कापलिको मपति बातम्या ॥१॥ मोजमाहारा जीषाः सर्वेऽपर्यासका बातम्या। पोसाम रोमाबारे प्रक्षेपे मपन्ति मतम्या: ॥२॥ एकेन्द्रिमदेवानां नैरयिकाणां च नाखि प्रक्षेपाहारः । शेपाणी जीपानां ससारस्थानां प्रक्षेपः ॥३॥ रोमाहारा एफेन्द्रिया नैरपिफसरगमाष । पाणामाहारो रोममिः प्रक्षेपेणेष ॥४॥(५० १७१-१७२-१७३) मोजमाहारा मनोमक्षिणम सर्वेऽपि सुरगमा भवन्ति । शेपा मवन्ति जीया रोममिः प्रक्षेपतभैष ।। ५॥] अप क आहार मामोगनिर्चितः को पाऽनामोगनिर्वर्णित इति चेत्, उच्यते, देवानामामोग- निर्मितः ओजवाहारः स पापर्याप्तावस्थायां, लोमाहारोऽप्यनामोगनिर्धितः, स च पर्याप्तावस्थायां मामोगनिर्चि सो मनोमक्षणलक्षणा, स चपर्याप्तावस्थायां देवानामेव नपाणां, सर्षेपामप्यनामोगनिर्वचित बाहारोऽपर्याप्तावस्थायाँ लोमाहारः पर्याप्तावस्पायां, नैरयिकवाना लोमाहारो, नैरपिकाणां तु लोमाहार लामोगनिवर्सितोऽपि, द्वीन्द्रियादीनां मनुप्पपर्यपसानानां या प्रक्षेपाहारः स जामोगनिर्वचित एषेति ।। भीमळयगिरिपिर० प्रज्ञापनाटीकायां आहारपदस्प प्रथमोदेशमा परिसमाप्तः ॥ । म्याख्यात बाहारपदस प्रथमोनिका, सम्प्रति द्वितीयो म्यास्येया, तत्र चादाषियमधिकारसहगापा- आहार १ मषिष २ सनी ३ सेसा ४ विद्वी ५ व संबस ६ फसाए ।माणे ८ बोगु ९ योगे १० ११ म सरीर १२ पनची १३ ॥१॥ 'माहारे सादि, प्रथम सामान्यत भाराधिकारा,हितीयो मम्माधिकारो-सम्पपिशेषिताहाराधिकारर, एष तृती- या सपधिकार, चतुर्पो खेश्याधिकारः परमो पृष्टपधिकारः पाठः संयताधिकार सप्तमः कषायाधिकार मामो मानाधिकारः नममो योगाधिकार दशम उपयोगाषिकारा पकारो दाधिकार द्वारा शरीराधिकार प्रयोदशा पर्यास्यधिकारः, इए मन्यादिग्रहणेन तत्प्रतिपक्षभूता अमम्यादयोऽपि सचिता द्रष्टम्याः, तथैवाने वपमाणस्वाद, वत्र प्रपम सामान्यत वाहाराधिकार पिमापयिपुरिदमाह- मी में मते । कि आहारए अमाहारए , गो० 1 सिय जाहारए सिम अणाहारए, एर्ष नेरइए जाप असुरकृमारे बाप वेमाणिए, सिरे से मते ! किं आहारए अमाहारए ?, गो० ! नो आहारए अमाहारए, जीवा में मंते । किं आहारमा अपादारया', गो० ! आहारयापि अमाहारयापि, नेरल्याणं! पुच्छा, मो० । सोवि वाव होला आहारया १ अपना आहारगा य अथाहारए प २ अहसा बाहारगा य अपाहारगा म ३, एवं भाप माणिया, पपर एगिदिया जहा श्रीवा, सिद्धार्थ पुग्छा, गो० नो आहारमा अगाहारगा । दार १॥ मरसिदिए जे मत! जीवे कि आधारसे अणा हारवे ?, गो० सिय आहारसे सिम अमाहारए, एवं जाव येमाणिए, मपसिद्धिया पं भवे ! जीवा किं आहारगा अमा० १, गो. जीवेगिदियफ्यो तिममंगो, यमपसिविएवि एष घेव, नोमषसिदिएनोअमषसिदिए णे मवे ! जीवे किं आहारए अगाहारए ?, गो० ! जो आहारए अगाहारए, एपं सिवि, नोमवसिदियनोअमवसिदिमा ण मते ! बीरा कि आरा रगा अगाहारगा, गो० नो आहारगा अगाहारगा, एवं सिद्धाषि, दारे २। सम्णी णं भते ! भीषे किं आहारए अमा हारए , गो० ! सिप आ० सिय अणा०, एव बाय वेमापिए, मवरं एगिदियविगलिंदिया नो पुलिअंति, सम्णी पं मवे। बीपा किं आहारगा अमाहारगा, गो० । जीवाश्यो तिममंगो नाव वेमामिया, असम्मी गं मवे। धीवे कि आहारए अमागरए, गो० । सिप आ० सिय अणा० एवं परइए जाप पाणमंतरे, बोइसियवेमाणिया प पुच्छिज्जति, ममणी ग मते ! जीना कि आ० अणा०, गो० ! आवारगावि अणाहारगावि एगो मंगो, असणी ण मते ! गेरझ्या #िआहारया पणा०, गो०! आहारगा पा १ अमाहारगा पा २ अहवा आहारए य अणादारप य ३ आहारए य प्रणादारया प ४ बा आहारगा य अणाहारए य५अया आहारगा य अमाहारगा यक्ष एवं पते छम्भंगा, एवं बाव पणियकुमारा, एगिदिएसु अमंगत, पेइदिय जाप पंपिंदियतिरिक्खजोणिएम तियमंगो, मण्सवाणर्मवरेसु छम्मंगा, नो- सम्पीनोमसप्णी मते । जीवे किं आ० अणा० १, गो। सिप आहारए सिय अणाहारए य, एवं मासेषि, सिदे प्रणादारते, पृहण नोसण्णीनोपसप्णी जीषा आहारगावि अमाहारगावि, मनसेस तियमंगो, सिद्धा अपाहारगा । दारं ३(मर्च ३०९) 'जीये ण मते । इत्यादि प्रभसूप सुगम, मगपानाह-गौवमे' त्यावि, गौतम ! स्यात्-कदाचिदाहारक कदा- पिदनाहारका, फपमिति चेत् ?, उच्यते, पिग्रहगतो केयउिसमुपाते शैलेश्यषस्थायां सिद्धत्वे पानाहारकः, शेपाखव- सासाहारफा, उक च-"पिग्गहगइमायन्ना केयलिणो समोहया नजोगी य । सिमा य मणाहारा सेसा आहारगा जीया ॥१॥" [पिमरगसापमा समषहता केटिनोऽयोगिनम । सिदाबानाहारफार शेपा आहारका जीवा॥१॥] तरेर मामान्यतो जीपपिता रमेदानी नैरपिकादियापिशतिदरफकमेणाहारफानाहारकषिम्तो करोति-'मेर- दए ण मते! कि बाहारए यादि सुगम, तदेव सामान्यतो जीषपदे नैरयिफादियु कषयनेन माहारकानाहारक- त्यपिन्ता छता, सम्प्रति पावचनेन तो चिकीर्षुराह-'जीपा णं मवे।' इत्यादि प्रमसूत्र सुगम, मगयानाह-गोतम! आधारफा अपि मनाहारका मपि, सदैव पापचनविशिष्टा उमयेऽपि लभ्यन्ते इति भाषा, तपाहि-पिप्रगतिष्यति रेफेण शेषकाल सर्वेऽपि संसारिणो जीषा आदारफार, पिमहगति कचित् कदाचित् फस्यचित्तु मपतीति सर्षफाल- मपि उभ्यमाना सा प्रतिनियतानामेप लम्यते तत आहारफेषु यहुपचन, मनाहारका अपि सिद्धाः सदैन लभ्यन्ते, से घामम्पेम्पोऽनन्तगुणाा, अन्यच-सर्यकालमेकैफस निगोदस्य प्रतिसमयमसमयमागो यिमहगत्यापम्रो लम्पते, वतोऽनाहारफेवपि महुषघन, नैरयिफसूत्रे सर्वेऽपि तापवेयुराहारकाः१, किमुत मवति ?-कदाचिरयिकाः सपेंड प्यादररफा एय मपन्ति, न तेकोऽप्यनाहारफा, फपमिति चेत्, उच्यते, उपपातविरहात्, तथाहि-नैरयिफाणामुप- पातपिरहो मादश मुहाः, एतापति चान्सरे पूर्वोत्पत्रपिग्रहगत्यापना अपि आहारका जाताः, अन्यस्त्यनुत्पयमान- सात् अनादारको न सम्भवतीति, अयवा आहारका मनाहारकाम २ माहारफपदे पहुवचन मनाहारकपदे एफपच- नमिति भाषा, फयमेप मन्नो पटामियीति चेत्, उम्यते, नरफेपु जन्तुः कदाधिदेफे उत्पद्यते कदापिही कदाचित् ।। अयमत्यारो यापत्समाता असमाता पा, तत्र यदा एफ उत्पद्यते सोऽपि च विग्रहगत्यापनोऽपि भवति मन्ये घ पूर्वोत्पन्नतया माहारफा ममयन् तदा एप मनो उम्पते, तृतीयमनमाह- अहया आहारगा य मणाहारगा य ३, अनोमयत्रापि बहुवचन, एप प महो यदा पहरो पिप्रागसोत्पषन्ते सदा प्रष्टव्यः, शेपमाकास्तु न सम्मपन्ति, आहारफपदस्प नैरयिकाणां सर्पदैव पहुवचनविपयतया उम्यमानत्वात् , एवममुरकुमारादिपु खनिसकुमारपर्यषसानेपु दीन्द्रियादिपु च पैमानिफपर्यन्तेषु प्रत्येक मात्रिर्फ माषनीय, उपपातविरहमापतः प्रथममङ्गस्य एकादिसपतयोत्पतेः शेपस च मजदयस सर्वत्रापि लम्यमानत्वात् , एफेन्द्रियेपु पुनः पृपिम्पसेजोषायुवनस्पतिरूपेषु प्रत्येकमेप एषको मा आहारफाः मनाहारफा अपि, पृथिव्यप्तेजोषायुपु प्रत्येकं प्रतिसमयमससातानां वनस्पविपु प्रसिसमयमनन्ता- नां पिग्रहगसोत्पद्यमानानां छम्यमानसया अनाहारफपदेऽपि सदैव तेषु पहुवचनसम्मपात् , तपा चाह-एवं जाप पेमाणिया नयर एगिदिया जहा जीपा' इति, एप-नैरपिकोकमङ्गप्रकारेण शेपा अप्यमुरकुमारादयस्वायतकन्या यायद्वैमानिकाः, नषरमेफेन्द्रियाः पृथिम्यप्तेजोषायुषनस्पतिरूपाः प्रत्येक यथा उमयत्रापि बहुपचने जीवा उकामाया यफन्याः, सिद्धेवेफ एव मङ्गोऽनाहारफ इति, सफलशरीरप्रहाणतस्नेपामाहारासम्मयात् पानां च सदा मामात् इति, गत प्रथम द्वार ॥ द्वितीय मम्यद्वारमभिषित्सुराह-'मषसिद्धिए ण भते ।' इत्यादि, मषैः समातेरसमातेरनन्तर्या सिदिर्यस्पासौ मयसिदिको मन्या, स कदाचिदाहारका कदाधिदनाहारफा, विप्रागसाधषस्थायां पनाहारफः श्रेप- फाल वाहारका, एय चतुर्विवविदण्डकेऽपि प्रत्येकं पाप्य, क्या चाह-एव जाप षेमाणिए' बन च सिविपर्य सूत्र न पाम्मे, मोषपदप्राप्सतया तस्स मपसिद्रिकलायोगात्, मन मापनेनाहारकरनाहारकत्लपिता विकीईराह- 'मयसिद्धिया ण मते । इसादि, मत्राप्यारकबार इष जीवपदे एफेन्द्रियेषु च प्रत्येकमुमयत्र पहुषचनेनैफ एष मझो, यथा माहारका अपि अनाहारका अपि, शेपेषु नैरयिफादिषु स्थानेषु मात्रिक, कदाधिकेपला आहारका पवन पेफोऽप्यनाहारका, अथया कदाचिदाहारका एफोऽनाहारका, अयया माहारका अपि अनाहारका अपि उमय- प्रापि पनुषधन, तपा चाह-'जीयेगिंदियचो तियमगों' इति, यया च मवसिद्धिफे एकस्मिन् पापु षाहारकानाहा- रफत्यघिन्ता ता तथा अमषसिदिकेऽपि फर्सम्या, उभयत्राप्मेकवचने पछुपचने च मासमायाः सर्वप्रापि समान- त्यात् , तपा चाह--'अमवसिद्धिए एव भेष' अभपसिद्धिकेऽपि मषसिद्धिफ इय एफषधने पहुपधने घ पकव्यमिति, यस्तु न भवसिद्धिपो नाप्यभवसिद्धिः स सिक्षा, स हि मवसिसिफो न भवति, भवातीतत्वात् , जमवसिद्धिकस्तु रूख्या यः सिद्धिगमनयोग्पो न भवति स उम्पते, ततोऽभवसिद्धिकोऽपि न भवति, सिद्धिप्राप्तत्वात्, तपा प सति नोमयसिद्धिकनोमममसितिफत्वचिन्तायों वे एव पदे, तधया-जीवपद सिद्धिपद , उभयत्राप्येकयघने एक एय मनोऽनाहारफ पति, पहुवचनेऽप्येफ एपानाहारफा इति । सज्ञिद्वारे--'सन्नी ण भते' इत्यादि प्रभसूत्र सुगम, निर्वचनसूत्रमाद-'गोवमे सादि, विप्रहगतावनाहारका शेपफालमाहारफा, ननु संजी समनफ उन्मते, विग्रहमती च मनो नास्ति ततः फध सभी सन्मनाहारफो लम्पते !, उभ्यते, यह पिमहगसापन्नोऽपि समायुप्फवेदनात् सनी ध्यपहियते, या नारफायुप्कवेदनानारफसतो न कधिदोपः, 'एव'मित्यादि, एवमुपदर्शितेन प्रकारेण ताप पकयं यापद्वैमानिको-पैमानिफसूत्र, नपरमेकेन्द्रिया विफलेन्द्रिया न प्रष्टव्यार, फिमुफ मपति -तद्विपर्य सूत्र सर्वथा न पाल्प, तेपाममनस्कतया सन्नित्वायोगात्, बहुवचनचिन्तायां जीषपदे नैरयिफादिपदेपु च प्रत्येफ सर्वत्र मात्रय, तथपा-सर्पऽपि सावद् मयुराहारकाः १ अयषा आहारकाम अनाहारफम २ अथषा आहारफाच मनाहारफाम ३, तपा पाह-'जीयातीतो तियमगो जाप घेमाणिया' इति, तत्र सामान्यतो जीवपदे प्रथममा सफललोकापे- पया सन्नित्वेनोत्पातषिरहामाषात् द्वितीयमा एकस्मिन् सजिनि पिप्रहगत्यापन्ने तृतीयमको पदुपु सबिपु विग्रहग- सापनेपु, एव नैरयिफादिपदेप्यपि मङ्गमापना कार्या, 'असण्णी ण मते !' इत्यादि, अत्रापि विग्रहगतानाहारकः शेपकाठमाहारफ', 'एप जाय वाणमतरें' इति एय-सामान्यतो जीयपद इस चतुर्विशतिदण्डकक्रमेण तापत् वक्त- म्य यापद्वानमन्तरो-पानमतरपिपय सूत्र, अप नैरयिका भवनपतयो पानमन्तराम कयमसपिनो येनासजिसूत्रे तेऽपि पश्यन्ते इति १, उच्यते, इह नैरयिका भवनपतयो न्यन्तरामासंजिम्पोऽपि उत्पधन्ते सचिम्योऽपि, असजि- भ्यम उत्पपमाना असजिन इति म्पयहियन्ते सजिम्य उत्तपमानाः सजिना, ततोऽसजिसूत्रेऽपि से उकप्रकारेण पठ्यन्ते, ज्योतिष्फलैमानिकास्तु सजिम्प एवोत्पयन्ते नासचिम्य इति मसजिवष्यवहारामावाविहते न पश्यन्ते, तपा पाह-जोरसियवेमाणिया न पन्छिजति' किमुफ मपति-तहिपर्य सूत्र न पक्षम्य, तेपामसशिलामावादिति, पहुवपनपितायां सामान्यतो जीपपदे एक एप मजा, तपपा-माहारका मपि मनाहारका बपि, प्रतिसमबमेके- न्द्रियाणामनन्तानां विग्रहगत्यापमानामत एयानाहारफागां सदैव उम्पमानतया मनाहारकपदेऽपि सर्वदा भावध- नभाषात्, नैरपिकपदे पद् मङ्गा, सत्र प्रथमो मग आहारफा इति, अय च मझो यदाऽन्योऽसजिनारका उत्पप- मानो विग्रहगसापन्नो न उभ्यते पूर्वोत्पन्नास्वसंजिनः सर्वेऽप्याहारफा जाताखदा लम्यते, द्वितीयोऽनाहारफा इति, एप यदा पूर्वोत्पन्नोऽसबी नारक एकोऽपि न पिषते उत्पथमानास्तु विमहगसापना पहपो लम्पन्ते तदा विजेया, तृतीय बाहारफम अनाहारकम, द्वित्वेऽपि प्राकते पहुषचनमिति पहुपचनचिन्तायामेपोऽपि मनः समी- चीन इत्युपन्यस्तः, तत्र यदा चिरफालोत्पन्न एफोऽसंजी नारको विद्यते नधुनोत्पपमानोऽपि विग्रहगस्यापन एकस्व- दाऽय ममा, चतुर्थ आहारफम अनाहारकाम एप चिरकालोत्पन्ने एफस्मिन्नसत्रिनि नारके विपमाने अधुनोत्प- घमानेषु यसजिपु विग्रहगसापनेपु द्रष्टष्या, पक्षमा-याहारफाय अनाहारफध, पय चिरफालोत्पन्नेषु पहुपु अस- शिपु नारफेषु सत्सु अघुनोत्पथमाने विमगसापने एफमिमसंजिनि विशेयः, पष्ठ आहारकाध मनाहारफाय, एप पहुए चिरफागोत्पमेपूत्पयमानेषु पासशिपु पेदितव्यः, 'एपमेते एम्मगा' एवमुपदर्शितप्रकारेण एते पद मगाः, सब- पा-जाहारफपदस केयलय पहुनधनेनका १, अनाहारफपदस्य केवलस मनुवघनेन द्वितीयः २, माहारफपदसाना- हारकपदस घ युगपत् प्रस्सेकमेफपचनेन तृतीया ३, माहारफपदसैकवचनेन अनाहारकपदस्य पापभनेन चतुर्थः ४, आहारफपवस्य पहुवचनेन मनाहारकपदस्सैकवचनेन पक्षमा ५, उमयत्रापि बहुपचनेन पठा ६, शेपास्तु मना न मम्मपति, पहुपचनचिन्तायाः प्रक्रान्तत्वात् , एते च पद ममा असुरकुमारादिप्यपि स्खनितफुमारपर्यवसानेपु षेदि- तम्या, तथा चाह-'एपं जाप पणियकुमारा' 'एगिदिपमु अमंगय'मिति एफेन्द्रियेषु पृथिव्यप्तेजोयायुषनस्पतिरूपे- प्यभनफ-मनकामाय एफ एप मा इत्यर्थः, स चाय-आहारफा अपि अनाहारफा अपि, तत्राहारका घश्व' मुत्रसिदार, अनाहारका अपि प्रतिसमयं पृथिम्यप्तेजोवायवः प्रत्येफमसाझेयाः प्रतिसमय बनस्पतयोऽनन्ताः सर्प- फाल ठभ्यन्ते इति तेऽपि यहपः सिद्धाः, दीन्द्रियत्रीन्द्रियचतुरिन्द्रियतिर्यपञ्चेन्द्रियेषु प्रत्येर्फ मात्रिफ, तपथा- आहारफा अपपा आहारफाय अनाहारकम अयया आहारफाध अनाहारफाय, तत्र द्वीन्द्रियान् प्रति भावना- यदाहीद्रिय एकोऽपि विग्रहगसापन्नो न लभ्यते तदा पूर्वोत्पन्नाः सर्वेऽप्याहारका इति प्रथमो मझा, यदा पुनरे- फो पिग्रहगत्यापनपदा पूर्षे सर्वेऽप्याहारफा उत्पयमानस्पेफोऽनाहारफ इति, यदा तूत्पषमाना अपि पापो 5- भ्यन्ते तदा तृतीयः, एप त्रीन्द्रियचतुरिन्द्रियतिर्यपञ्चेन्द्रियेप्यपि मावना कम्पा, मनुप्यन्यन्तरेषु पट् महार, ते च नैरपिफेप्पिप मापनीया, तपा पाह-इदिय जाप पंचिंदियतिरिक्षोणिएम तिममंगो, मणूसपाणमवरेस छम्म- गा' इति, नोसजीनोयसत्री घ केपली सिदम ततो नोसजिनोअसजित्वचिन्ताया त्रीणि पदानि, तथपा-जीवपद मनुप्यपद सिरपद प, वत्र जीमपदे सुप्रमाह-नोसपणीनोमसपणी ण मते ! जीवे' इत्यादि, सात् कदाचिदारा- रका केसिनः समुत्पातापवस्यापिरहे माहारका (फस्पात्), सात्-कदाथिदनाहारका, ममुद्यावामलायां भयो- गित्यापस्पायर्या सिद्धामस्सायो पा मापनीय, 'सिद्ध मणाहारए' इति सिद्धे-सिद्धविपये सूत्रे 'अणाहारए' इति यकर्प, 'पुहुपेण'ति पृथक्त्वेन पहुत्वेन चिन्तायामिति प्रक्रमा, 'माहारगापि अमाहारगापि' तनाहारका अपि मानां फेवलिनां समुत्पाताधषस्थारहिवानां सदैव लभ्यमानत्पात्, मनाहारका अपि सिद्धानां सदेष भावाचेपां पानाहारफत्वादिवि, 'मणुस्सेस सिपमंगों' इति मनुष्यविषय मामिफ, तथपा-आहारफा एप मझो यदा न फोऽपि फेषठी समुद्घाताधपस्वागतो मयति, भयवा आहारफाम अनाहारकम एप मा एकमिन् फेवलिनि समुदपाताधषस्थागते सति उम्पते, अयवा आहारकाथ अनाहारकाम एप पहुए फेपलिसमुद्घाताययस्थागतेपु सत्यु पेदिसम्यः । लेश्याद्वारे सामान्यतः सलेश्पसूत्रमाह- सलेसे भसे । जीपे किं आहारए अमाहारए , गो० सिय जाहारए सिय अणाहारए, एवं जाप माणिसे, सलेसा ण मेवे ! जीवा किं पाहारगा अणावारगा , गो० ! जीवेगिदियानो तिपमगो, एवं फाहलेसावि नीललेसापि फाउले- सावि जीवेगिदिमवसो विममंगो, उसाए पुरपियाउवणस्सरफाइमाम छम्मंगा, सेसाणं जीवादिओ तियमंगो बेर्सि अपि सेउलेसा, पम्हससाए मुफलेसाए म जीयादिओ विमंगो, अलेसा पीपा मणुस्सा सिद्धा य एगणवि पूरणवि नो आहारमा अजाहारगा, दारं ४ । सम्मपिछी म मते ! श्रीवा किं आहा० अमा०, गो० सिप आहा० सिय वणा०, पांदिया तेइ दिया चउरिदिया छम्भंगा, सिदा अमाहारमा, अषसेसामं तिममंगो, मिच्छादिहीस जीवेगिदियवजो तिम.
मंगो, सम्मामिच्छादिही ण मते । किं वाहा० अणा० १, गो० ! आहारवे नो अगा, एवं एगिदियविगलिंदियवक्षं जाप मागिते, एव पहुचेमवि । दारं ५। संजए णे मते ! बीवे किं आहा० अपा० १, गो० । सिप आहारए सिय अणाहारए, एवं मासेपि, पूणं वियमगो । असंजते पुच्छा, सिप आहारए सिय अणाहारए, पहुंचेणं जीवेगिदियषलो वियमंगो । सैजतासजते णं जीपपचिंदियतिरिसखजोणिते मासे य ३ एते एगणवि पुहुपेमवि आहारगा नो अणा०, नोसंजतेनोअसमवेनोसंजवासंजवे पीवे सिद्ध य एते एगचेण पोहचेगवि नो आहा० अगा०, दारं ६ । सकसाई ण मते ! जीचे किं आहारए अणा० १, गो० ! सिप जा० सिप अणाहारते, एवं जाव पेमाणिता, पहचेण धीवेगिदियवज्जो निय- मंगो, कोहकमाईसु जीवादीसु एवं चेप, नवरं देयेसु छम्मगा, माणकसाईसु मायाकसाईसु य देवनेराएसु छम्मगा, अपने- साप पीयेपिदियषलो चियमंगो, लोदकसाईस नेरास छम्मंगा, अवसेसेस जीगिदियषमो विममंगो, अफसाई महा गो सणीणोअसणी, दारे ७॥(वर्ष ३१०) 'सलेसे ण मंते ! जीये' इत्यादि, इद सामान्यतो जीनसूत्रमिन मामनीय, पत्रापि सिससूत्र न वक्तव्यं, सिद्धानामले- स्मस्वास्, बहुपचनचिन्तायो जीवपदे एकेन्द्रियेषु च पूपिम्पादिपु प्रसेकमेक एष भातपया-आहारका मपि मनापारका अपि, उमपेपामपि सदा बहुसेन उम्पमानतात्, पेषु तु नैरपिकादिषु पदेषु तु प्रस्पेफ मानिक, वपपा-सर्वेऽपि तारकासुराहारका १, नववा माहारकाम मनाहारकम २, अपका पाहारकाम मनाहारकाम ३, अमीपापभाषना प्राग्वत् , तया पाह-'चीगिदियवयो सियमंगो' इति, 'एवं'मिस्यादि, एपं यया सामान्यता सवेश्यसूत्रमुक्त तथा कृष्णलेश्याविपयमपि नीउलेश्याविषयमपि कापोतलेश्याविषयमपि सूत्र यकम्य, सर्मत्र सामान्यतो जीपपदे एकेन्द्रियेषु च प्रत्येकममङ्गक, शेपपधे मात्रिक, तेजोडेश्याविपपमपि सत्रमेकत्ये प्राग्य, पत्ये पुषिम्यष्यनस्पति पद मझाा, तेपु कथं तेजोलश्यासम्मष इति चेत् ?, उच्यते, ममनपतिम्पन्तरज्योतिष्फ- सौधर्मशानदेवानां तेजोठेश्यावता सोत्पादभाषात्, उक्त पासा एप मगवलाप्रनापनाया मों-'जेणेतेसु भषम- पश्वाणमतरजोइसियसोइम्मीसाणया देषा उपषजति तेण तेउलेस्सा लम्मः" इति, ते पट मगा इमे-सर्व भा- हारफा १ अपना सर्व मनाहारकाः २ अयया आहारकमानाहारफम ३ अयपा आधारकच मनाहारफाम ४ मय- पा बाहारकाय अनाहारकप ५ अयपा आहारकामानाहारकाय ६, शेपामा जीयपदादारभ्य सर्वत्रापि मात्रिक, दपा पाह-'तेरस्साए पुषिमाउवणस्सइकाइयाण छन्मगा, सेसाणं जीपाईलो सियमगों' इसि, आह-र्फि सर्षेपामपिनेपेण जीयपदावारम्प मात्रिकमुत केपौचिवत नाह'जेसिं अत्षि तेउलेसा' इति, येपामति सेजोले- स्या पामेय मात्रिक पत्कम्य, न पाणां, एसेन फिमावेदित मवसि १, नैरयिकपिपयं तेजोपायुषिपय द्वित्रिचतुरि- १ श्रीहरिमापरिवरपिहिया प्रापनाप्रदेशव्यापारूपैदेय नस्वन्या कानिपूर्षिी, मखि पत्रार्य पाठः सममा, स्पष्टं च भाषकपर्मप- पासकाची भोपपासिकापानामुपादानो पूण्यभाव इति प्रतिपावनम् ।
न्द्रियविपय प तेजोठेश्यासूत्रं न पकन्यमिति, तथा पालेश्या शुशलेश्या च येषां सम्मपति तद्विपयं तयोः सूत्र पकम्प, तत्र पमरेश्या शुल्लेश्या च तिर्षपञ्चेन्द्रियेपु मनुष्येपु वैमानिफेषु प लम्यते न पेष्विति तयोः प्रत्येक पत्पारि पदानि, तपथा-सामान्यतो बीयपदं सिर्यपश्चेन्द्रियपद मनुष्मपद वैमानिकपद च, सर्वप्राप्येफवचनचि- न्तायां स्वादादारफ सादनाहारफ पति भङ्गा, पहुवचनचिन्ताया मात्रिक, तद्यथा-सर्वेऽपि ताप भवेयुराहार- फा १ अपया आहारफाम मनाहारकस २ मपषा माहारफाधानाहारफाय ३, तथा चाह-'पम्हलेसाए सुफले- साए जीपाइलो तियमगों'चि, अलेश्या-लेश्यातीताने पायोगिकेवलिनः सिद्धाम, ततोऽत्र त्रीणि पदानि, तथया- सामान्यतो जीवपद मनुप्याः सिदाय, सर्वत्राप्येकवचनेन पहुपचनेन चानाहारका एवं बकम्पार, एतदेवाह-'अ- टेस्सा जीवा मणुस्सा सिया य एगचेपषि पुरचेणयि नो बाहारगा अणाहारगा' इति, गत लेश्याद्वारम् । सम्प्रति सम्यग्दृष्ट्रिशारम्-सम्यगटिवेहोपसमिफसम्यक्त्वेन सास्वादनसम्यक्त्वेन बायोपश्चमिफसम्यक्त्वेन वेदकसम्यक्त्वे- न क्षायिफसम्यक्त्येन पा प्रतिपत्तप्या, सामान्यत उपादानात्, वधैमाने मनचिन्ताया मपि फरिष्यमाणत्वात्, तत्रीपञ्चमिफसम्पराष्ट्यादयः सुप्रतीताः, वेदकसम्यगधिः पुनः पायिकसम्मक्त्वमुत्पादपन् परमप्रासमनुभवापसेमा, एकसे सर्वप्यपि जींगादिपदेषु प्रत्येकमेप महा स्मादाहारका स्वादनाहारक इति, नवरमत्र पृथिप्पादिमिपर्व सूत्र न पकम्प, शेर्पा सम्पगठित्तायोगात्, 'उमयामापो पुरवाइएस' [उमयामाना पुण्यादि] इति अपनाइ, बहुपपन- विषय सूत्र, सामान्यतो जीपपदे माहारका अपि मनाहारफा अपि इसेप एव मना, उमयेपामपि सदा सम्यगटी- नो पछुत्वेन लभ्यमानत्पात्, नैरयिफभयनपतितिर्यपञ्चेन्द्रियमनुप्पव्यन्तरज्योतिष्कवैमानिकेषु प्रत्येक मात्रिक, सयया-कदाचित्सर्वेऽप्याहारफा एप १ कदाधिदाहारफा एकमानाहारका २, कदाचिदाहारकाम अनाहारकाय ३, विभिचतुरिन्द्रियेषु पुनः पर मनाः, ते घ प्राग्यर् मायनीया, हीन्द्रियादीनां च सम्पगप्टित्वमपर्यासापस्यासम्मषि- सासादनसम्यक्त्यापेक्षया द्रष्टभ्य, सिद्धास्त्वनाहारकाः, पतेपो धायिकसम्यक्त्वयुकरपात्, तथा चाह-'मेइदियते- वियचउरिदिपसु छम्भगा, सिद्धा अणाहारगा, भवसेसाम तियमगों' मिभ्याटिष्यपि एकवचने सर्वत्र सादादा- रफा स्यादनाहारफ इति पफम्प, पहुवचने जीपपदे पृपिम्पादिपदेषु च प्रत्सेफमाहारका अपि बनादारफा अपी- वि, उमयेपामपि सर्षदेय तेषु पहुत्वेन लम्यमानत्वेन, पेषु तु सर्वेषु स्थानेषु भन्नत्रिक, सिद्धसूर्य पात्र न वक्तव्य, सिदानां मिथ्यात्यापगमात् , पतदेषाह-मिच्छादिट्ठीस जीयेनिदियषलो तियमगो, सम्मामिच्छदिट्टीण मते । जीवे इत्यादि प्रभसूत्र सुगम, मगयानाह-गौतम ! आहारको नो अनाहारका, फस्मादिति चेतू, उप्यते, ३१ ससारि- मामनाहारफत्य विप्रहगसौ, न च सम्पग्मिभ्यारप्टित्व पिग्रहगतावषाप्यते, फालकरणायोगात् , 'सम्मामिच्छो न कुणा काल' [सम्पग्मिण्यार न करोति फाल] इति षचनात्, वत सम्पग्मिभ्यारऐषिमहर्गसमायसोनाहारफत्यामापा, एवं चतुर्विधसिदण्डफक्रमेण सर्वत्रापि पफर्म्य, नवरमेकेन्द्रिय विफडेन्द्रिया न वक्तम्पाः, तेषां सम्यग्मिध्यावृष्टित्या- सम्मयात्, पर महुयषनेऽपि वकच, वपया सम्मामिप्लट्ठिी म मंते ! जीवा किं माहारगा अमाहारगा', गो० ! आहारगा नो अणासारगा, सम्मामिच्छट्टिी ण मते ! नेरइया किं मा० भणा० १, गो. माहारगा नो अणाहारगा, एषमेगिदियविगठिदियवजा जाव घेमाणिया' इति । गत रष्टिद्वार, सम्प्रति संयतद्वार-सयतत्व च मनुप्पाणामेव, तत्र दे पदे, तपपाजीपपर मनुष्यपद प, तरजीयपदे सूघमाह-'सजए ण मते । जी इत्यादि मुगम, नवरमनाहारकत्व केयलिसमुद्घाधावस्थायामयोगित्वायखायां च पेरितम्य, मेपफालमादारकत्व, 'एष मण- सेपिति एव मनुप्पधिपये सूत्र पफम्य, तपपा-मजए म भते । मणूसे फि माहारर अमाहारए १, गो. सिय आहारए सिय अणाहारए' मामनाऽनन्तरमेवोका, 'पहुचेणे तियममोचि पृथक्त्वेन-पहुषचनेन जीवपदे मनुष्य- पदे च प्रत्येक भाषिक, तक्षेप-सर्वेऽपि तापपेयुरोहारकाः, एप मझो यदा न कोऽपि फेवली समुद्घातमयोगित्व पा मतिपनो मपति तदा दिसम्यः, अथवा नाहारकायानाहारकम, एप एकस्मिन् केवलिनि समयाते शैलेशी वा गवे प्राप्यते, अघपा माहारकामानाहारकाम, एप पहपु केलिपु समयहसेखेतीमतेपुमा लम्मते । असपतसूत्रे एकवचने सर्वत्र सादाहारका सादमाहारक इति पफप्य, बहुपपने जीवपदे पिम्पादिपु प परेश प्रसेकमारका अपि अनाहारका अपि इसेप मझा, शेपेषु तु नैरयिकादिप सानेषु प्रस्पेक मात्रिक, सयसासंमता- देशमिरवावे प विपदेन्द्रिया मनुप्पा दान पा, पाणां सपावत एष रेवपिरतिपरिणामाभागात पण ।
नि, वधया सामान्यतो जीवपद तिर्यक्रपञ्चेन्द्रियपद मनुप्यपदं च, एसेपु त्रिप्पपि सानेपु एकवचने पहुपपने च आहारका मपन्ति, मपान्तरगती केपलिसमुद्घातापवस्थामु प देशपिरतिपरिणामामाषात्, नोसयसोनोमसयतो- नोसयतासयता, सचिताय हे पदे, तथया-जीवपद सिक्षपद च, उभयत्राप्येकवचने माषचने चानाहारफत्वमेष पफन्य, न त्याहारपत्य, सिद्धानामनाहारकत्वात् । गत सयतबार, कपायद्वार-'सफसाई म मते ! जी इत्यादि, एकवचनविषय सूत्र सुगम, पहुवचने 'जीवनिदिययजो सियमगो'चि जीवपदे पृथिव्याविषु च पञ्चसु पदेपु प्रत्येक आहारफा अपि अनाहारका अपि पफम्य, उमयेपामपि सकपायाणां सदैव सेषु स्थानेषु यहुत्वेन लभ्यमानत्वात् , शेपेषु तु स्पानेपु मात्रिक, 'कोहकसाई एवं चेप'चि कोधफपाय्यपि एवमेय-सामान्यतः सफपायषदमसेया, तत्रा- पि जीपपये प्रथिन्यादिपदेपु घामाफ, शेपेषु तु स्थानेषु मात्रिकमिति मामा, किं सर्पप्यपि शेपेपु खानेषु मानि- फ?, नेत्साह-'नयर देषेस छम्मगा' देवा हि समावत एव लोमयदुला मपन्ति न क्रोधादिषहुला, ततः क्रोधकपा विण एकादयोऽपि लभ्यन्ते इति पद महाः, वधया-कदाचित् सर्वेऽप्याहारका एष क्रोधकपायिणः, एफस्सापि पिन हगत्यापनसालभ्यमानत्वात् १, कदाचिस्-सर्वेऽप्यनाधारका२, एफसापि क्रोधफपायिणासत आहारफस्साप्राप्यमा- नत्यात् , क्रोधोदयो हि मानापुदयविषिक एपेठ विषक्ष्यते न मानाघुदयसहितोऽपि, तेन क्रोधकपायिणः सवः कदा- चिदाहारफस्स सर्वेथाऽप्यभाषा, तपा कदाधिदेक आहारफ एफोनाहारफा ३ कदाचिदेक आहारको पइयोजनाहा- रफाः ४, कदाचिद्रहय माहारफा एकोनाहारफः ५, फराषिराव माहारका महषधानाहारका इति ६, मानकपा यसूत्र मायाफपायसूत्र चैफषचने प्राग्यत् , षषघने विशेपमाह-'मामफसाईस' इत्यादि, मानकपायिपु मायाकपा यिपु पहुपचनेन पिन्त्यमानेषु देवेषु नैरपिकेषु च प्रत्येक पद् महाः, नैरयिका रि भषसमापसा कोषमहुलाः देवासू गोमपहुलाखतो देवानां नैरयिफाणां च मानकपायो मायाकपायम प्रपिरत इति प्रागुफप्रकारेण पटू मार, जीष पदे पृथिम्यादिपदेषु च प्रत्येकममङ्गफमाहारफाणामनाहारकाणां च मानफपायिणां मायाकपायिणां च प्रत्येक सदैव तेपु २ स्थानेषु पहुत्वेन लम्यमानत्वात् , शेपेषु तु स्थानेषु मङ्गत्रिकं, लोमफपायसूत्रमप्पेकषचने तथैव, पहुवचने विशे पमाह-लोमफसाईस' इत्यादि, लोमकपायिपु नैरयिषु पट् महापां लोभापायस्पाल्पत्वात् , शेपेषु तु जीवके- न्द्रियपर्जेपु स्थानेष्वपि मात्रिर्फ, देषेष्वपि मात्रिकमिति माषा, सेपा छोमपहुस्तया पद्मजबसम्मयात्, जीवे केन्द्रियेषु च प्राग्यदेप एष मगर, आहारका अप्यनाहारफा अपि इति, 'अकसाई जहा नोसण्णीणोबसण्णीति मकपापिणो यया नोसन्निनोऽसधिन उकास्नया पतम्याः, किमुक भवति ?--अकपायिणोऽपि मनुष्याः सिदाम मनुप्या उपशान्तकपायादयो वेदितन्या, मन्येप सकपायित्वात् , तत एतेपामपि त्रीणि पदानि, तथपा-सामा न्यतो जीवपद मनुप्यपद सिद्धपद च, तत्र सामान्यतो जीवपदे मनुष्यपदे च प्रसेकमेकवचने सादाहारका साद नाहारक इति बकल्प, सिद्धपदे स्वनापरक एति, बहुवचने जीवपदे भाहारका भपि मनाहारका मपीति, केपलि नामाहारकाणां सिदानामनाहारकाणां सदैव बहुत्वेन लम्पमानत्वात् , मनुष्यपदे मङ्गत्रिक, सर्वेऽपि सावद् मये- युराहारफाः १ अयषा माहारफायानाहारफम २ मथवा माहारकायानाहारकाम ३ माषना प प्रागेपानेकशः फता, सिद्रपदे त्यनाहारक एय । गतं कपायदार, सम्प्रति ज्ञानद्वारम्, तत्र- मामी जहा सम्मदिही, आमिणिपोहियमाणी मुयमामी य बेइदियवेईदियचउरिदिएस छम्मंगा, अपसेसेस जीवादिओ विषमंगो बेसि अस्थि, ओरिणामी पंचिंदियतिरिक्खजोपिया आहारगा जो अणाहारगा, अपसेसेस भीषादिओ तियभंगो जेसि अस्थि ओहिनाम, मणपसपनामी जीया मण्सा य एगमवि पूर्णवि आहा० जो अपाहारगा, केवलनाणी बहा नोसणीनोअसप्णी, दारं ७ । अण्णाणी मतिअमापी सुमअण्माणी बीवेगिंदिरवजो विममंगो, विमंगनागी पंचिदिपति रिपसजोणिया मासा य आहारगा मो अपा०, भवसेसेसु जीवादियो वियमंगो, दारं ८ । सबोगीस जीवेगिदियपसो विपर्मगो, मणजोगी पाजोगी जहा सम्मामिविट्ठी, नवर वइजोगो विगठिवियाणवि, कायद्योगीस जीगिदियवलो तियभगो, अयोगी जीवमण्ससिदा अणाहारगा, दारं ९। सागाराणागारोपउन्मु पीगिवियवमो तियमंगो, सिदा अणा हारगा, वार १० । सपेद जीयेनिदिपवलो वियमंगो, इत्यिवेदपुरिषेदेस जीपादिओ विषमंगो, नपुसगवेदए य जीवेगि- दियषजो तियर्भगो, मवेदए जहा केवसनाणी, दारं ११ । ससरीरी जीगिदियवसो तिपमंगो, बोरालियसरीरी जीवम- श्सेस तियमगो, अवसेसा आहारगा नो अणाहारगा जेसि बत्यि ओरालियसरीरं, वेउपियसरीरी आहारगसरीरी य पाहारगा नो अणा० बेसि अस्थि, नेपकम्मसरीरी जीवेगिंदियवनो तिममंगो, असरीरी जीवा सिद्धा य नो आहारगा अणा० दार १२, आहारपअधीए पसचे सरीरपखचीए पखचे इंदियपसचीए पसचे आणापाणपसचीए पखचए मासा मणपअधीए पजतते एतासु पंचसुपि पचीसु भीवेसु मासेस य तियमंगो, अपसेसा आहारगा नो अगाहारगा, भासामणपनधी पबिंदियार्ण अवसेसाणे नरिष, आहारपज्जतीअपमचए गो आहारए अणा०, एगणावि पूरणवि, सरीरपझचीपपअपए सिप आहारए सिप यणाहारए, उवरिशियामु चउसु अपसचीसु नेरदयदेवमण्सेसु छम्मंगा, अपसेसाणं जीयेगिंदियवसो तिमभगी, मासामणपअत्तपम बीपेमु पंचिंवियतिरिक्खजोणिएम य तियमंगो, नेरायदेष मणुएमु छन्मगा, सपपदेसु एगसपोहचेणं जीवादिया दंगा पुगए माणितवा जस्स जं अपि तस्स तं पुसिलति जस्स गरिय सस्स तं न पुगिसति बाप मासामणपखचीअपसत्तएर नेरामदेवमणएमु छम्मंगा, सेसेस तियमंगो (सूर्य २११) थाहारपयस्स पितिओ उदेसो समतो ॥ अट्ठावीसइम पयं समचं ॥ २८ ॥ 'नाणी जहा सम्मदिति सि पानी यथा प्राफ् सम्पष्टिरकखया वक्तव्य , वयपा-नाणी ण मंते । जीये किं आरए मणाहारए ?, गो.! सिय आहारए सिय मणाहारए, नाणी ण मते ! नेरइए कि बाहारप प्रणाहारए !, गो०1सिय आ० सिय अणाहरए, एप एगिदियबज जाव पेमाणिए, नाणी ण मते ! जीवा किं आहारगा मणाहार- गा?, गो! आहारगापि मगाहारगावि, नाणी ण मते ! नेरया किं माहारगा अणाहारगा!, गो.! सपि ताप होज माहारगा १, अहया आहारगा य अगाहारगे य २ अहषा आहारगा य अणाहारगा य ३, एवं जाव पणिया- मारा, पेइदियाण पुच्छा, गो० सोषि वाष होज आहारगा य १ महया अणाहारगा य २ महवा आहारए य अमाहारए य ३, बड्या आहारगे य अणाहारगा म ४, महया माहारगा य अमाहारगे य ५, महवा पाहारगा य मणाहारगा य ६, एप तेइदियचउरिदियावि माणितषा, अवसेसा जाव पेमाणिया जहा नेरइया, सिद्धाण पुच्छा, गो! अपाहारगा य इति, आमिनिषोधिकज्ञानिस्त्रे श्रुतज्ञानिसूत्रे चैकषचने प्राग्षदवसेय, बहुवचने द्वि विचतुरिन्द्रियेषु पर महाः, अपपेषु तु जीयादिपु स्थानेषु एफेन्द्रियपउँपु मात्रिक, तपम्-'आमिनियोहियना णी ण मसे ! जीवा फि माहारगा अणाहारगा ?, गो. सपेवि ताव होज माहारगा १ आया बाहारगा य भणाहा रगे य २ अइया माहारगा य अगाहारगा य ३ इत्यादि, तया चाह--'आमिणिषोहियनाणी सुयनाणी य वेदियतेह- दियघारिदिएमु छम्भगा, अपसेसेसु जीवामो तियमगो, जेसिं अत्यि' इति सुगम, नपर 'जेसिं परिप' ये जीपा- नामामिनिपोषिफजानथुतनाने वस्त्रेषु मात्रिक पकये, न शेपेषु पृमिन्यादिप्पिति, अवधिज्ञानसूत्रमेकपचने सथैव, पहुपपनपिन्सायां पोन्द्रियतिर्यग्योनिका जाहारका पय न त्वनाहारकाः, फसादिति चेत्, उच्यते, पपञ्चेन्द्रियति- रयामनाहारफत्य पिग्रहगती, न प तदानीं तेपा गुणप्रत्ययतोऽयधिसम्मषो, गुणानामेवासम्मवात् , नाप्यप्रतिपतिताव- पियो मनुप्यो वा तिर्यवत्पद्यते, ततोऽवधिज्ञानिनः सतः पञ्चेन्द्रियतिरमोनाहारकत्यायोगः, शेपेपु तु स्थानेप्वेकेन्द्रिय- पिकलेन्द्रियवर्जेपु प्रत्येक मात्रिक, तदेवाह-योहिनाणी ण पपिदियतिरिक्खजोणिया माहारगा सपसेसेस जीपाइयो तियमगो बेसि अस्थि मोहिणाग'मिति, मनापर्यायज्ञान मनुम्यामामेप, ततो वे पदे, सपथा-भीषपद मनुष्यपद च, उमयत्रापि रैफपचने महुपचने ष मनःपर्यायनानिन माहारका एक पतष्याः, न त्वनाहारकार, विग्रहगत्याथषस्थायां मन पर्यायज्ञानासम्मयात्, केवलज्ञानी यया प्राग नोसजीनोजसभी उतनपा वकम्पा, किमुक मपति-केवलज्ञान- चिन्तायामपि त्रीणि पदानि, सघया-सामान्यतो जीवपद मनुप्यपद सिद्धपद च, तत्र सामान्यतो जीवपदे मनुष्य- पवे षैफयचने सादाहारफा सादनाहरफ रति वफम्य, सिद्धपदे त्वनाहारफ रति, बहुपपने सामान्यतो जीवपदे माहारका अपि मनाहारफा अपि, मनुष्पपदे मात्रिक, तप प्रागेयोपदर्चित, सिद्धपदे त्वनाहारका अपि। मानिसूत्र मत्वज्ञानिसूत्र गुताचानिसूत्र एकवचने प्रागिय, पहुवचनचिन्तार्या जीपपदे एकेन्द्रियेषु च पृपिम्यादिषु प्रत्येकमाहा- रफा अनाहारका अपि इति षकष्य, शेपेषु तु भङ्गत्रिक, विमङ्गज्ञानिसूधमप्येकवचने सौष, वहुवचनचिन्तायां पये न्द्रियतिर्यग्योनिका मनुयामाहारका एष पतम्या, न त्सनाहारफा, विमानानसहित विग्रहगत्सा तिर्यपञ्चेन्द्रि- पेपु मनुष्पे घोरपत्रपसम्भयात् , अवनेपेषु स्थानेषु पकेन्द्रिययिकलेन्द्रियवर्जे प्रत्येक मङ्गत्रिफ । गतं शानदार, सम्प्रति योगद्वार-सत्र सामान्यतः सयोगिसूत्रमेकवचने तयैष, बहुपचने जीवएकेन्द्रियपदानि वर्जयित्वा शेपेषु स्थाने मात्रिक, जीपपदे पृषिम्पादिपदेश ष पुनः प्रसेकमाहारका अपि मनाहारका मपीति मगा, उमयेषामपि सदेव तेज स्थानेषु पस्पेन लम्यमानत्वात् 'मणजोगी पाजोगी जहा सम्मामिच्छट्टिी याचि मनोयोगिनो पाग्योगिनय यया प्राक् सम्यग्मिध्यावृष्टय उकास्त्रया यशष्याः, एकवचने पहुवचने चाहारका एव यतम्या न त्वनाहारफा इति भाया, नषरं 'पइजोगो विगलिंदियाणषि'चि नवरमिति-सम्पग्मियादृष्टिसूत्रादत्राय विशेपः, सम्यग्मिश्यावृष्टित्य विकले- न्द्रियाणां नास्तीति सत्सूत्र तत्र नोक, पाग्योगः पुनर्षिकलेन्द्रियाणामप्यतीति तत्सूत्रमपि पाग्योगे वक्तव्य, तथे- पम्-'मणजोगीण मते ! जीषे कि आहारए अणाहारए !, गो० ! आहारए नो अमाहारए, एष एगिदियपिगलि- दियपच जाप पेमाणिए, एव पुरुचेणवि, पाजोगी णं मते । किं माहा० अणा०1, गो० ! आहारए नो अणाहारए, एष पगिदियपज जाव घेमाणिए, एष पुहवेणयि'त्ति, फाययोगिसूत्रमप्येकवचने नहुवचने प सामान्यतः सयोगिसू- प्रमिय, भयोगिनो मनुष्याः सिद्धाध, तेनात्र त्रीणि पदानि, वषया-जीवपदं मनुप्यपद सिरुपद च, त्रिप्वपि स्याने प्चेकवचने पहुवचने चानाहारकत्यमेष । गत योगवार, अधुनोपयोगद्वारमाह-तत्र साकारोपयोगसूत्रे अनाकारोप- योगसूत्रे च प्रत्येकमेकपचने सर्वत्र स्यादाहारफः स्यादनाहारफ इति षकम्य, सिद्धपदे त्वनाहारक इति, पहुवचने जीपपदे प्रथिन्यादिपदेषु चाहारका अपि मनाहारफा अपि इति मगर, शेपेषु मात्रिक, सिद्धास्त्यनाहारका इति, सूत्रोठेखस्त्ययम्-'सागारोपउचे णं मते ! जीपे फि माहारए अणाहारए ?, गो० ! सिय आहारए सिय अणाहारए' इत्यादि । गत उपयोगद्वार, पेदशरे सामान्यत सदसूनमेषचने खादादारका स्वादनाहारक इति, पहुवचने जीय पदमेकेन्द्रियांम पर्जयित्वा पेषु स्थानेषु मात्रिक, जीपपदे एकेन्द्रियेषु च पुनः प्रत्सेफममक, आहारका अनाहा- रफा अपीति, स्त्रीवसूत्र पुरुषेवसूत्र च एफबचने तथैष, नवरमत्र नैरयिकैफेन्द्रिमविकलेन्द्रिया न वकन्याः, सेप नपुसकत्वात् , यहुपचने जीपादिपु पदेपु प्रत्येक मात्रिक, नपुसफयेदेऽपि सूत्रमेकमचने तथैव, नपरमत्र मवनपति- म्यन्तरज्योतिप्कपैमानिका न पकन्यापामनपुसकत्माद् , पहुषचने जीपैकेन्द्रिपपर्जेपु मात्रिक, जीवपदे एफेन्द्रिय- पदेषु ष पृपिम्पादिपु पुनरमङ्गक प्रागुक्तसरूपमिति, अवेदो यया केषली तथा एफवचने बहुषचने च पकन्या, जीवपदे मनुष्यपदे च एकवचने खादाहारकः सादनाहारक इति, पहुवचने जीषपदे आहारका मपि अनाहारका अपि, मनुष्येषु भङ्गत्रिक, सिद्धत्वेऽनाहारका इति षकम्पमिति माषः । गत घेदवार, शरीरद्वारे सामान्यतः शरीरसूत्रे सर्वत्रैफरपने सादापारफा स्पादनाहारक पति, मनुषचने जीषएकेन्द्रियपर्जेषु शेपेषु स्थानेषु प्रत्येक मात्रिफ, जीप- पदे प्रषिन्यादिपदेषु च प्रत्येफममक प्रागुक्तमिति, औदारिफशरीरसूत्रमेकवचने तथैव, नयरमत्र नैरयिफमपनपति- म्यन्तरज्योतिप्कवैमानिका न यतच्यातेपामौदारिकवरीरामाषात् , बहुम्चने जीपपदे मनुप्पपदेषु च प्रत्येक मा- त्रिक, तपना-सर्वेऽपि तापपेयुराहारका, एप भलो यदान कोऽपि केवली समुपास्तगतोऽयोगी पा, भयमा मा- हारकामानाहारकथ, एप एफमिन् केषलिनि समुद्घातगते भयोगिनि पा सत्ति प्राप्यते, नपया बाहारकामाना. हारकाय, एप महो वहा फेसलिसमुद्घावगतेषु भयोगिपु पा सस्स दयितम्या, पास्केन्द्रियान्त्रिपत्रीन्द्रिप- चतुरिन्द्रिपतिर्यकपोन्द्रिया आहारफा एव यकन्याः, न त्यनाहारकाः, विग्रहगत्युच्चीर्णानामेयौदारिफशरीरसम्मवा- त्, क्रियमाहारकसरीरिणय सर्वेऽप्येकवचने पहुवचने चाहारका एप न त्वनाहारकाः, नपर येपों पैक्रियमाहारक पा सम्भवति त एव पकाया नान्ये, सत्र पैक्रिप नैरपिफमवनपतिषायुकायिकतिर्यक्रपञ्चेन्द्रियमनुष्यम्यन्तरज्योति- फपमानिकेप आहारफ मनुष्यप्येष, सूत्रोछेखपाय---'उघियसरीरी म मते ! जीवे किं आहारए अणाहारए ?, गोयमा ! आ० णो जणा०, उपियसरीरेण मते ! रइए र्फि आहारए मणाहारए ?, गो० ! आ० नो अणा.' इत्यादि, तेजसफार्मणनरीरिसूत्रे चैकयचने सर्वत्र सादाहारफः स्पादनाहारफ इति, पहुवचने जीवैकेन्द्रियपर्जेपु शेपेषु स्थानेषु भात्रिफ, जीयपदे एकेन्द्रियेषु च पुनरमङ्गक, अशरीरिणा-सिद्धास्तेन तत्र वे एय पदे, तधया-जीयाः सिदाय, तत्र एकवचने पहुषचने पोभयत्राप्यनाहारका एव । गत शरीरद्वार, सम्प्रति पर्याप्तिद्वारम्-तत्रागमे पर्या- सयः पन, मापामनापर्याप्त्योरेकत्वेन पिचषणात्, तया घाहारफपर्याप्त्या पर्यासे शरीरपर्याप्त्या पर्यासे इन्द्रियपर्या- स्या पर्यास प्राणापानपर्याप्त्या पर्याप्त मापामनःपर्याप्त्या पर्याप्से चिन्त्यमाने, अत्रेय सर्वसझलनामाह-एतासु पस- खपि पर्यासिषु समर्थितास चिन्समानास्थिति शेपः प्रत्सेफमेषयने जीषपदे मनुष्यपदे च स्यादाहारफः स्यादना- हारक इति, शेपेषु तु स्थानेषु आहारक इति, बहुवचने 'जीयेसु मणुस्सेस य सियमगो'प्ति जीवपदे मनुष्यपदे घ मात्रिक पफम्य, तपोदारिकभरीरिसूचमिव भावनीय, अवशेपाः सर्वेऽप्याहारका पतम्याः, नपर मापामनःपयोसिः पयेन्द्रियाणामेति तत्स्त्रे एकेन्द्रियविकलेन्द्रिया न यक्षम्पाः, किन्तु शेपाः, एसदेलाह--'भासामणपजची पर्षिदि- याण अयसेसाम नरिप इति, आहारपर्याप्त्यपर्यासासूचे एकषचने सर्वत्राप्यनाहारको वचन्यो, नो आहारका, आहारपत्याउपपोतो पिमहगतायेय उभ्यते, उपपावक्षेत्र प्रासस प्रथमसमय एपारपर्याप्त्या पर्यासत्यभाषाद् । अन्यया सस्मिन् सममे आहारफत्यानुपपत्ते, पहुवचने त्वनाहारका इति, शरीरपर्याप्त्यपयांसस्त्रे एफषयने सर्वत्र सादाहारका सादनाहारक इति, तत्र विग्रहगसामनाहारफ उपपातक्षेत्रप्राप्तस्तु शरीरपर्यासिपरिसमातिं यावदाहारक वि, एमिन्द्रियपर्याप्त्यपर्याप्तसूत्रे प्राणापानपर्याप्त्यपर्याप्तसूत्रे मापामनापर्याप्पपर्याप्तसूत्रे च प्रत्येफ एफपचने सादा- हारका साबनाहारक इति वक्तम्प, रचने 'उपरिठियामु' इत्यादि, उपरिवनी शरीरापयोसिप्रति चतसपु अपर्याप्तिप पिन्समानास प्रत्यर्फ नैरयिकदेवमनुष्येषु पन मजा वकम्पाः, तथया-कदाधिस्सऽप्यनाशरफा एप ? पदापित्सऽप्याहारका एप २ कदाचिदेक आहारफ एकोऽनाहारका ३ फवाधिदेफ बाहारको बहयोनाहारकार ४ फदाविद्याप आहारफा एफमानापारफर ५ कदाचिदएम मासरका पापमानातरफा ६, अपशेपाणां नैरयिकदेवम नुप्पण्यतिरिकाना जीयकेनियांना मात्रिक यकश्य, तथपा--सर्वेऽपि तावडूयेयुर माहारकाः १ अथवा आग- रकम मनाहरफम २ यथपा आहारकाथानारफाय ३, जीवपदे एफेन्द्रिवपदेष पुनः शरीरपौत्यपोसस्त्रे इन्द्रियपात्यपर्याप्तसूत्रे प्राणापानपात्यपर्याप्सने र प्रत्यकममझक माहारका अपि मनासारका मपि, उमरेपामपि प सदा पात्वेन उम्पमानत्वात् , माषामनापर्याप्त्यपर्याप्तफास्त्येफेन्द्रियषिकलेन्द्रिया न भवन्ति, किन्तु पश्चेन्द्रिया एष, येषां हि मापामनःपर्याप्तिसम्मयोऽस्ति स एव तत्पर्याध्यपर्यासका प्रोप्यन्ते, न पा इति, सततत्सूत्रे बहुपचने जीपपदे पक्षेन्द्रियत्तिर्यग्योनिकपदे घ मात्रिक, पञ्चेन्द्रियतिर्यो हि सम्मूर्णिमाः सदैव पहवो उभ्यन्ते, तसो याव- दयाप्यन्यो विग्रहगत्यापन्नः पञ्चेन्द्रियतिर्यग् न ठम्यते सायदेप महः-सर्वेऽपि तावद् भवेयुराहारफा इति १, एक- मिन् तस्मिन् विग्रहगस्थापने लम्यमाने द्वितीयो भगः-माहारकाधानाहारफोति २, यदा तु विग्रहगत्यापन्ना अपि पहयो उम्यन्ते तदा तृतीयो भगा-माहारफामानाहारफाति ३, जीपपदेऽपि मात्रिक एतदपेक्षया प्रत्सेय, नैर- यिकदेवमनुप्येषु प्रत्येक पर मझाा, ते च प्रागेमोकाः, यह भन्यपदादारम्प प्राय एफत्येन पहुत्येन च पेविच्येन सूत्राणि जीपाविदण्डफक्रमेण नोकानि ततो मा मून्मन्दमतीना सम्मोह इति ततिपयमतिदेशमाह-'सषपएस एगचे'सादि, एते जीयादयो दण्डकाः सर्वपदेपु-सर्वेवपि पदेषु एकत्येन पटुत्वेन च पुग्छया उपलक्षणमेवग्निर्वचनेन मणितन्याः, किं सर्वपाप्यपिशेपेण कर्तव्याः १, नेसाह-'जस्से'त्पादि, यस्य यदस्ति तस तत्पन्छ्यते--सविपय सूत्र मण्यते, यस पुनः यनाखि न तस तत्प्रष्टव्य-न तद्विपय तख सूत्र वफम्यमिति भाषः, कियडूर यापदेष फर्धम्य- मिति वृक्षायां चरमदण्डकपकव्यतामुपदिशति-'जाप मासामणपबच्चीए अपजतपम्' इत्यादि, मावितायें, रहा- पिकतार्यमावनार्पमिमाः पूर्वाधार्यप्रतिपादिता गाया:-"सिद्धेगिदियसहिया जहिं तु जीया अभगय सत्य । सिद्धे-
गिदियपधेहि होइ जीवहिं तियभंगो ॥१॥ असण्णीमु य नेरइय देवमणुएमु होति छन्मगा । पुठविदगतरुणमेस य
छम्मगा उठेसार ॥ २ ॥ फोहे माणे माया छग्मगा सुरगणेसु सस । माणे माया लोमे रहरहिपि छम्मंगा।
॥३॥ आमिणिचोहियनाणे मुयनाणे सल तहेव सम्मन्थे । छम्मगा खुल्लु नियमा वियतियचरिदिएमु भये ॥४॥
उपरिवापजची घउसु णेरदयदेपमणुएमु । छम्मगा खल्छ नियमा वजे पठमा उ अपजची ॥५॥ सण्णी पि-
सुटेसा सजय हिद्विछ तिमु य नाणेसु । यीपुरिसाण य येदेपि छग्मग अषेय तियमगो ॥ ६ ॥ सम्मामिम्छामण-
पदमणनाणे पालपटियपिउधी । नाहारसरीरमि य नियमा आहारया होति ॥ ७ ॥ मोहिंमि यिमंगमि य नियमा
आहारपा उ नायपा। पर्थिदिया तिरिन्छा मणुया पुण होति पिग्मगे॥८॥ मोरालसरीरं मि य पखचीणं च पच-
म तरेव । तियमगो जियमणुएस होति बाहारगा सेसा ॥९॥ णोमषनमषिय लेसा मजोगिणो वहय होति
असरीरी । परमाए अपञ्चची ते उ नियमा ममाहारा ॥ १० ॥ सन्नासन्नपिउवा अवेय अफसाइणो य फेवलि-
णो। तियमग एकत्यमे सिद्धाऽणाहारया होति ॥ ११॥” एताय सर्वा अपि गाथा उतार्थप्रतिपादकत्वाद् मा-
पितार्या इति न भूयो मान्यन्ते प्रन्यगौरवमयात, नपर, 'एकवयणे सिवाणाहारया होति' इति 'एफययणे' इत्यत्र तृती-
या सप्तमी एकमचनेन एकार्थेनेति मावा, सर्प सिद्धा अनाहारफा मपन्तीति विवेयम् ॥ इति श्रीमळयगिरिविरधि-
साया प्रजापनाटीफायां आहारपदस्स द्वितीय उद्देशक परिसमाप्तः॥२॥ समासमशनिवतितममाहाराख्य पदम् ॥२८॥
अथ एकोनत्रिंशत्तम उपयोगाख्य पदं ॥ २९ ॥ तदेषमुफमष्टापिंशतितममाहारारूप पद, साम्प्रतमेकोनशिचममारम्यते अस चायमभिसम्बन्धा-नहानन्तरपदे गतिपरिणामविशेप आहारपरिणाम उक्तः, यह तु ज्ञानपरिणामविपः उपयोगः प्रतिपायते, तत्र घेदमादिसूभम्- फापिहे गे मैते ! उवओगे प०१, गो० ! दुविहे उपओगे ५०, ०-सागारोवओगे य अणागारोपमोमे य, सागारोपयोगे गं मत । कतिषिधे पं० १, गो० । अहविहे पं० सं०-आमिपियोहियनाणसागारोक्नोगे सुपणाणसागारोवओगे जोहि- गाणसा० मणपअयनाणसा० केवलनाणसा० मतिषणाणसा० सुमअण्णाणसा० विमंगणामसा० अमागारोपयोगे में मवे! कतिषिहे पं० १, गो. चवद पं०, ०-चखुर्दसणवणागारोवओगे अघासुदसमजणा० बोहिदसमजणागा. के सदसणअणागारोपयोगे पाएवे जीवा, नेरहमार्ण मंसे! तिषिधे उपयोगे पं० १, गो० दुविषे उपयोगे पं०,०- सागारोपओगे | अणागारोपओगे य, नेरायाम मेवे ! सागारोक्ओगे काविहे पं० १, गो० ! छबिहे प०, तं०-मतिमा- मसागारोपओगे सुपणाणसा० मोहिणाणसा० मतिअण्णाणसा० सुयअण्णाण विभंगणाणसा, नेइमा पे भवे अणागारो पभोगे काविहे पं० ०१, गो० विविद पे०-पक्सुदसण अचपदसण वोहिदेसणअणा०, एवं जाव यनिमकमाराम । पुषिकाइयाणे पुच्ग, गो० दु० उवओगे पे०, ३०-सागारो० अशागारोव०, पुषि० सागारोवोगे कतिविधे पं०१, गो दु.५०, १०–मतिअण्णाण सुपा०, पुढविका० अणागारोवनोगे कतिविधे पं० १, गो० ! एगे अचरखुदसणअगा गारोवोगे प०, एवं जाव वणप्फरकाइयाण । पेइंदिगाणं पुण, गो० ! दुविधे उवओगे प०, १०-सागारोपोगेन णागारोपभोगे य, पेइदियाम मंते ! सागारोपओगे कतिविधे पं०१, गो०! चउवि पं०,०-आमिणि सुय० मवित्र प्पाण० सुतअण्णाणसा०, येईदिमाम अणा० का० ५० १, गो० ! एगे अचसुदंसण० अगागारोपओगे, एवं तेइदिया पवि, पउरिंदियाणवि एम घेष, नवरं अणागारोपजोगे दुविधे प० ०-चरखुदसणगा० अपक्खुदसणअमा० । पपि दियतिरिरसजोणियाण जहा नेरइयाणं । मणुस्साणं जहा ओहिए उवभोगे मणितं सहेव माणित । पाणमतरजोतिसिप पेमाणियाम मवे l० जा रइयाणं । जीवा में मंते ! किं सागारोवउचा अणागारोषउचा', गो० ! सागारोषठपावि अणा०, से केणटेण मते ! एवं पुपर जीषा सागारोषउचापि अमा०?, गोला बेणे जीवा आमिपिनोहियणाण सुप० ओ- हि०मण केवल माअणामसुययण्मानविमगणाणोवउचा ते ण जीवा मागारोवउत्ता, क्षेप जीवा घरसुदसणअघपसुदसण- ओहिदसणकेवलदसमोवउचा ते पं जीवा अणागारोषउचा, से सेमढेम गो०! एष वृषा-जीवा सागारोषउचावि अपा गारो०, नेरठ्या पं मंते ! किं सागारोवउचा अगा०, गो० नेरश्या सागारोनउचावि अगामा०, से फेगवेगं मंते ! एवं पुनति, गो० मे नेरया यामिणिचोरियणाण सुप०ओहि मतिमण्णापमुप• विमंगनागोषउत्ताते णे नेराया सागा०, बेणे नेराया पपसुदसणअचासुदंसहयोहि० ते ण नेरइया अणागारोवउचा, से सेपद्वेगं गो०! एवं घु० जाप सागारोप- उत्पावि भणागारोपउपापि, एवं माप थगियङमारा ! पुटविकाश्या पुच्चा, गो० तोष नाप मे ण पुडवि० मतिमन्नाणमयम प्माणोउचाते में परपि० सागारोप, वे पावि० अघक्सुदंसमोषउधा ते गं पुर० अमागारोवउचा, से सेमद्वेष गो! एवं पु० जाप षणकइकाइया । इंदियागं भवे । अट्ठसहिया दोष पुच्छा, गो० ! जाप से गं पेईदिया आ मिणियोरियमुपणापमतिअण्माणमुपअण्णाभोवउचा पे बेइदिया सागारोवउचा, जेणं मे दिया अघपसुदंसपोषउच्चा ते गं ममागा०, से वेमटेण, गो० ॥ एष पु० एप बाप परिदिया, अपरं चपसुदंसमं अम्महिर पठरिदियाणति, पंचिं दियतिरिरखोणिया जहा नेहया, मण्सा जदा जीपा, पाणमंतरजोतिसिपमामिया अहा नेरइया (सूत्र ३१२) पप्प वणाए मगनईए एगोणतीसइम उपओमपर्य समचं ॥ २९ ॥ 'फरपि ण मते ! उपओगे १०' कतिविधा-फसिप्रकारः, सूत्रे एकारो मागपमापालक्षणपश्चात् , पमिति पाफ्यालमृती, मदन्त -परमकल्याणयोगिन् ! 'उपयोगः' उपयोजनमुपयोगः भाषे पम्, यता उपयुज्यते-पस्तुप- रिच्छेप प्रति न्यापार्यते जीयोऽनेनेत्युपयोग'-'पुनासि प' पति फरणे घप्रत्ययो पोषरूपो जीपस्य सत्त्वमूतो प्या- पारः प्रसा-प्रनिपादितः १, मगपानाह-'गोयमें सादि, आकार:-प्रतिनियतोऽर्यग्रहणपरिणाम , 'आगारो म पिसेसी' एति पचना, सह याफारेण पत प्रति साकारः स चासावुपयोगम साकारोपयोगा, फिमुक्त भपति :- सचेतने मधेतने या यस्तुनि उपयुधान आत्मा यदा सपर्यायमेष पस्त परिच्छिनति तदा स उपयोगः साकार उज्यते इति, स च फरस्ता प्रस्थानामन्तह काल केयलिनामेकसामयिका, तपा न विद्यते यपोकरूप आफारो यत्र सोऽनाफारः स चासाघुपयोगम भनाफारोपयोगा, यस्तु वस्तुनः सामान्यरूपतया परिच्छेदः सोऽनाफारोप- योगः स्कघायारोपयोगपदित्स।, असापपि छपस्यानामान्तर्मुहर्सिफा परमनाकारोपयोगकालात् साकारोपयोगका- लः सोयगुणः प्रतिपचन्या, पर्यायपरिच्छेदफतया चिरकाललगनात्, छमस्साना तपासामान्यात्, फेलिना त्पनाफारोऽप्युपयोग एफसामयिका, चन्नम्दी खगतानेकमेदसूचफौ, तत्र साकारोपयोगमेवानमिधित्सुरिदमाह- 'सागारोपओगे ण भते !' इति, अर्थाभिमुखो नियतः-प्रतिनियतखरूपो पोषो-मोघषिपो अमिनिमोधः स- मिनियोघ एप आमिनियोधिफ, अभिनियोधनम्बस्स विनयादिपाठाभ्युपगमात् 'विनयादिभ्य' इत्यनेन खार्थे इकण प्रत्ययः, 'अतिवर्तन्ते स्वार्थे प्रत्ययकाः प्रकृतिलिङ्गवचनानी तिषचनादन नपुसफता, यया विनय एव पैनयिफमित्य- प, अथवा अमिनिबुध्यतेऽस्मादस्मिन्येति भमिनियोधः-तदापरणफर्मक्षयोपशमस्खेन निर्वचमामिनियोधिक तप वज्ञान घ नामिनियोधिपज्ञान, स च इन्द्रियमनोनिमिचो योग्यदेशावस्थितषस्तुषिपयः स्फुटप्रतिमासो पोधषि शेप इत्यर्षः, स चासौ साफारोपयोगध सामिनिषोधिकतानसाकारोपयोगः, एष सर्वत्रापि समासः कन्या, तथा अषण धृत-याग्यवाचकमाषपुरस्सरीकारेण शम्सस्पृष्टार्थग्रहणहेतुरुपलब्धिपिशेपः, एवमाकारं षस्तु घटशम्यषाय जलधारणापर्धक्रियासममित्याविरूपतया प्रधानीकृतः समानपरिणामः दार्पपर्यालोचनानुसारी इन्द्रियमनोनिमि- चोऽपगमविप इस्सा, भुत प तत् धान व गुतवान, ततो भूम' साकारोपयोगक्षम्देन विशेषनसमासः तपामा- दोऽपाशदा, अय-अघो विस्तृत पस्तु धीयते-परिच्छिद्यतेऽनेनेत्स्यधिः, यहा भवधि-मर्यादा रूपिम्येष अन्येषु परिप्छेदकतया प्रतिरूपा तदुपलक्षित मानमप्ययषिः, अवधिमासौ शान घावधिज्ञान, तथा परिः-सर्वसो मापे अपन अप , 'सुदादिम्पोऽन्फा वित्सधिकारे 'अफितौ थे'सकारप्रत्यया, अपन गमनमिति पर्यायाः, परि अवः पर्यष , मनसि मनसो या पर्यष मनःपर्यपा, सर्पतवत्परिच्छेद इत्पर्य पाठान्तर पर्यय इति, तत्र पर्ययण पर्ययः, मायेऽल्प्रत्ययः, मनसि मनसो या पर्यमा मनःपर्ययः, सर्पतवत्परिच्छेद इत्यर्थः, स चासौ जान च मनाप पनान मनापर्ययज्ञान पा, अपपा मनापर्यायेति पाठान्तरं, तत्र मनांसि पति-सात्मना परिन्छिनचि मनाप- योय, 'कर्मणोऽण' मनःपर्यायं च तत् ज्ञान च मनःपर्यायवान, यदिया मनसः पर्यायाः मनःपर्यायाः, पर्याया धमी पासपस्त्यालोचनप्रफारा प्रत्यनर्यान्सर, तेपु तेपाषा सम्बन्धि ज्ञान मनापर्यायज्ञान, इद घाईतुतीपट्टीपसमु- द्रान्तर्षसिचिमनोगसम्यालम्पन, तथा केयल-एफ मत्सादिज्ञाननिरपेक्षत्वात् , 'नहमि उ छाउमत्पिए नामे [नटे तु छामसिके ज्ञाने ] इति यधनात् शुद्ध पा केवल सदायरणमलफलपिगमात् सकलं पा केवल प्रथमस एपाशेपतदापरणयिगमता सम्पूर्णोत्पचे असाधारणं पा केपलमनन्यसरमत्यात् अनन्त पा केपल ज्ञेयानन्तत्वात् , फेवल प तत् जान च पिज्ञान, तपा मतिभुतापघय एष यदा मिथ्यात्वकलपिसा मपन्ति तदा यथाक्रम मत्यज्ञा- नशुताजानपिमनमानव्यपदेशतमन्ते, उक्त घ-"मायत्रयममानमपि भवति मिथ्यालसंयुक्त"मिति, 'पिमा इति विपरीतो भा -परिच्छिविप्रफारो यस्य तस् यिमन, तप सत् ज्ञान घ विमानाने, सर्पप्रापि च साकारोपयोगथम्देन पिशेषणसमासः । अनाफारोपयोगमेदानमिचित्सुराह-'भणागारोवोगे ज भते ।' इत्यादि, तत्र चक्षुपा-चक्षुरि- न्द्रियेण दर्शन-रूपसामान्पग्रहणलक्षण चक्षुर्दर्शन तब वत् भनाफारोपयोगः पार्शनानाकारोपयोगा, अचक्षुपा- चधुर्पोपेन्द्रियमनोमिदर्शन-ससपिपये सामान्यग्रहणमचक्षुर्दर्शन, तप्तोऽनाफारोपयोगसम्देन विशेषणसमास , एच मुत्तरप्रापि, अपधिरेय दर्शन-सामान्पग्रहणमवधिदर्शन, केयलमेव सफलजगमाविसमस्तवस्तुसामान्यपरिच्छेदरूपं दर्शन फेलदर्शन, गध मन पर्यायदर्शनमपि कमान्न भवति येन पञ्चमोऽनाकारोपयोगो न भवतीति चेत् १, उप्यते, मन पर्यायविपय हिबान मनसः पर्यायाने विपिकान् राखदुपजायते, पर्यायाम विशेपाः, विशेपालम्मन च ज्ञान ज्ञानमेय न दर्शन मिति मनापर्यायदर्शनामावस्त्रदमापाच पचमानाफारोपयोगासम्मष इति । 'एर्ष जीवाण' मित्यादि, एव निर्विशेपणोपयोगयत् जीपानामप्युपयोगो द्विविधः प्रजप्तो मणितष्यः, तत्रापि साकारोपयोगोऽष्टषिघोऽनाका- रोपयोगमतुर्पिप , एतदुक्क भपति-यपा प्राक् जीयपदरहितमुपयोगसूत्र सामान्यत उक्त तथा जीवपदसहितमपि मणितम्प, तथपा-'जीवाण मते ! फतिपिधे उवमोगे प०१, गो.! दुषिधे उपभोगे प०, त-सागारोपमोगे य अणागारोपओगे य, जीपाण भते ! सागारोयमोगे फतिषिधे प० १, गो ! अविधे ५० ते.' इत्यादि, तदेप मामान्यतो नीपानामुपयोगमिम्विता, सम्प्रति परिसिदण्डकक्रमेण नैरपिकारीना चिम्तयहार-नेपयाण - मंते।" इसादि, नैरपिकाहि द्विविधा मनन्ति-सम्परष्टयो मिश्यावृष्टयम, अपधिरपि सेपो भवप्रत्ययोऽवश्यमुपजायते, 'मपामत्सयो नारफदेवाना' (वत्वा० भ० १ २० २२ ) मिति अपनात् , तम सम्पमष्टीनां मसिज्ञानश्रुतज्ञानावधि- जानानि मिप्पाष्टीना मसवानश्रुताज्ञानयिमझज्ञानानीति सामान्यतो नैरपिफाणां पक्षिधः साफारोपयोगः, बना- फारोपयोगस्त्रियिषस्वधया-चक्षुर्दर्शन अचक्षुदर्शनमयघिदर्शन च, एप च त्रिविषोऽप्यनाकारोपयोगः सम्यगशा मिध्यादृशां चापिशेपेण प्रतिपचम्या, उमयेपामप्यवधिदर्शनस्य सूत्रे प्रतिपादितत्वात् , एषमसुरकुमारादीनां सनित- कुमारपर्यपसानानां भवनपतीनामप्यषसेय, पपिवीकापिकाना साकारोपयोगो विषिषवषया-मत्सज्ञान भुतावानं प, मनाफारोपयोग एकोऽपार्दर्शनरूपः, शेषोपयोगाना तेरामसम्मवात्, सम्यग्दर्शनादिलम्पिपिकलपात्, एवमसे जोपायुषनस्पतीनामपि वेदितम्य, बीन्द्रियाणां साफारोपयोगमर्षिघा, तबया-मसिज्ञाने श्रुतज्ञान मत्सबान श्रुता- शान, तत्रापर्यासापस्थायर्या केपांचित् सासादनमाषमासादयता मतियानश्रुराजाने शेषाणां तु मत्यज्ञानभुताज्ञाने, बना- फारोपयोगस्पेकोऽचक्षुर्दर्शनरूपः, पोपपोगाणां तेपामसम्मवात्, एवं श्रीन्द्रियाणामपि, चतुरिन्द्रियाणामप्येवं, नवरमनाफारोपयोगो द्विपिधः पार्दर्शनमचक्षुर्दर्शन च, पश्चेन्द्रियतिरयां साकारोपयोगा पहियस्तधपा-मतिज्ञान पृतज्ञानमवधिदान मत्यज्ञान युताज्ञान विमामान, मनापारोपयोगनिविपक्षधपा-चक्षुदन अचादन उपधिद- चैन प, जयपिटिकखापि फेचिचेपु सम्मवात् , मनुष्याणां यथासम्भषमष्टापपि साकारोपयोगामत्यारोऽप्यनाफारो- पयोगा।, मनुप्येषु सर्पज्ञानदर्शनलग्घिसम्मषात् , म्यन्तरज्योतिष्फबैमानिका पपा नैरयिकाः, सदेव सामान्यतचतुषि- शतिदण्डफक्रमेण च जीवानां उपयोगमिन्तितः, सम्प्रति मन्दमसिस्पष्टाषवोघाप जीवा एव तत्तदुपयोगोपयुकाः सामान्यत चतुर्विधतिदण्डफक्रमेण चिन्त्यन्ते-'जीवा 4 मते !' इत्यादि सुगमम् । इति श्रीमलयगिरिपिरचिसायां० एकोनत्रिंशत्तममुपयोगास्प पद समाप्तं ॥ २९ ॥ MOHNO- अथ त्रिंशत्तम पश्यत्ताख्य पद ॥ ३०॥ सदेवमुक्कमेकोनत्रिंशत्तम पर, सम्प्रति त्रिवत्तममारम्यते, भस्य चायममिसम्पघा-हानन्तरपवे ज्ञानपरिणाम- विशेष उपयोगोऽमिहितः, पहापि जानपरिणामयिशेपे उपयोगे पश्यता चिन्स्यते इप्ति, तत्र घेदमादिसूत्रम्- कतिविहा मते ! पासणया पण्मचा!, गो०ादुपिहा पासप्पया पे०१०-सागारपासणया क्षणागारपासणया, सागारपासणया 4 मते ! काविहा ५०, गो! छपिहा पण्णचा, ते.. सयणाणपा० मोरिमाणपा० मणपज्जमणाणपा० फेबसमाणपा. सुपमाणसागारपा० पिमंगणाणसागारपासपया, बणागारपासणया में भी काविधा. गो. विपिराt. t.- पमसुदंसनामागारपा० ओहिदसणजणा केवलदसमयणा०, एवं जीपापंपि, नेरयया मते! कविविधा पासणया पण पा, गो० विहा पं०, ०-सागारपासणया० अणागा०, नेरश्याम मते ! सागारपा० कापिता ५०१, गो! पर- विधा ०,०-सुपणाणपा०योहिणाणपा० मुअमण्णायपा०विमंगणाण०, नेरायाण मैते । अणागारपा० कतिविहा पं०१, गो० । दुविहा, ०-पासुदंसम० ओहिंद०, एवं जाप थपियछमारा । पुरविकाइयाणं मते! फतिविहा पासणया पं० १, गो० ! एगा सागारपा०, पुरविकाइयार्थ मते ! सागारपासनपा कतिपिहा पं० १, गो०! एगा सयजमाणसागा रपा० ५०, एवं बाप षणफरकाइयाणं । पेइदिया मते ! कतिषिहा पासमया ५०, गो०। एगा सागारपासणमा ५०, ईदियागं मसे ! सागारपा० काषिहा पं० १, गो.! दु० ६००सुपमाणसागारपा० सुपक्षणामसागारपा०, एवं वेईदियाणवि, परिंदियाम पुगा, गो० ! दु. ५०, ०-सागारपा० अमागारपा०, सागारपासमया बहा येईदि याम, पारिदियार्ण मंसे ! अणागारपा० काविहा पं० १, गो० ! एगा पक्खुदसण. अणागारपा० ५०, मसाण अहा बीमार्म, खेसा बहा नेरइया जाष माणिराम् । जीवा जे मते ! किं सागारपस्सी अणागारपस्सी ?, गो। जीवा सागारपस्सीवि अणागारपस्सीवि, से केपटेणं मंते ! एष पु० जीवा सागार० अमागार० १, गो०! बेग नीवा मुतणाणी बोरिणाणी मणपजय फेषल मुअमण्माणी विमंगनाणी ते णे धीवा सागारपस्सी, जे र्ष जीवा परसुदसणी योदिदस- पी फेवलदसणी ते णे जीवा अमागारपस्सी, से एतेषण गोयमा ! एवं पु०-भीवा सागारपस्सीवि अपागा०, नेरच्या से मते । किं सागारपस्सी प्रणागा०, गो० ! एवं पेष, नवरं सागारपासणयाए मणपज्जपनाणी केपलनाणी न पुषति, अणागारपासणपाए फवलदसण नत्यि, एव बाप भणियकुमारा । पटविकाइयाणं पुया, गो०! पुरविकाइया सागारप स्सी को अपागारपस्सी, स केगडेण मैते! एवं मु०--गो० पुरविकाइयाणं एगा सुपअण्माणसागारपासणया पं०, से ते. गो. 1, एप जाप वणस्सतिकाइयाणं, बेईदियाण पुगा, गो. सागारपस्सी णो अपा०, से केपट्टेणं मते ! एवं पुधति !, गो० ! येईदियाण दुविहा सागारपासपया पं०, २०-सुयणाणसागारपा० सुअयण्णाणसागारपा०, से एएणद्वेणं गो० । एवं पु०, एवं दियाणयि, चउरिदियाण पुच्छा, गो० चउरिदिया सागारपस्सीपि अणागारपस्सीपि, से फेणद्वेणं० १, गोजे ण परिंदिया मुयमाणी मुयअनाणी ते ण घारिदिया सागारपस्सी, जे गं घउरिदिया चासुदसणी ते 4 पउरिदिया प्रणागारपस्सी, से एएणद्वेण गो० ! एष पु०, मासा जहा जीवा, अवसेसा बहा नेराया जाव पेमाणिया (मत्र ३१३) 'फतिविघा ण मते' इत्यादि, कतिषिधा-कतिप्रकारा, णमिति पाक्याउकारे, मदन्त ! 'पासणपति 'रशिर प्रेषणे' पश्यतीति 'सति पानिता पिति मतृप्रत्ययः फर्यनदादेवः, 'पानाम्मास्थानादाणुश्पर्चियोतिरुचुधि- पुसदसद पिपजिमधमतिष्ठमनयण्ठपश्यर्छगकृषिधीयसीद मिति रशेः पश्यादेशः, पश्यतो मावः पश्यत्ता, 'मावे तत्यला' पिति तात्यय , 'आदाप्' सैप पामुणयेत्युच्यते, एप घ पासणयाशदो रूढिपशात साकारानाफारमोधप्र. तिपादफा उपयोगापयत्, तथा घोपयोगपिपये प्रमोचरस्ने इमे-'फइपिहे ण मते ! उपमोगे पण्णचे ?, गोपमा!
दुविहे पण्णचे, त.--'सागारोवयोगे प अणागारोपमोगे य' पश्यचाविपयेऽपि प्रयोत्तरसू श्मे-'काविहा पं मते ! पासणया पण्णचा?, गोला दुषिदा प०,०-सापारपासणया अणागारपासमया' इति, ननु मुल्ये साकारानाकारमे- दत्पे कोऽनयोः प्रतिविशेपो येन पृथगुप्यते ।, उच्यते, साकारानाकारमेदगशापान्तरमेक्सझारूपः, सथाहि-पञ्च मानानि त्रीण्यज्ञानानीपष्टविधः साकार उपयोगा, साफारपश्यचा तु पशिया, मतिज्ञानमत्यज्ञानयोः पश्यत्चपो अनम्युपगमात् , फरमादिति चेत्, उपते, इह पश्यत्ता नाम पश्यतो माष उभ्यते, पश्यतो मायम रविर प्रेक्षणे' इति पचनात्, प्रेक्षणमिह रूढियश्चात् साफारपश्यचायां चिन्त्यमानायां प्रदीर्घकाल अनाफारपश्यत्तायां चिन्यमाना याँ प्रकृष्ट परिस्फुटरूपमीक्षणमयसेय, तथा प सति येन ज्ञानेन त्रैकालिफः परिच्छेदो मपति तदेव ज्ञान प्रदीर्घका लपिपयत्यात् साकारपश्पच्चासम्दपाच्य न शेप, मतिबानमत्यज्ञाने तु उत्पन्नाविनष्टाग्राहके साम्प्रतकालविपये, सया घ मतिज्ञानमपिछलान्यत्रोकम्-"जमषग्गहाविरूवपचुप्पप्नवत्युगाहग जोए । प्रदियमणोनिमित्त च तमाभिनि- पोधिग पति ॥१॥" [ यदयग्रहादिरूप प्रत्युत्पतपस्तुप्राहक लोके । इन्द्रियमनोनिमित्त च तदामिनिनोधिफ पते ॥१॥] तत् हे मर्पि साफारपश्यत्ता शम्दषाप्ये न भपतः, श्रुतज्ञानादीनि तु त्रिकालपिपयाणि, तपाहि-श्रुतबा- नेन अतीता अपि मापा ज्ञापन्ते अनागता अपि, उक च-"जं पुण तिफालपिसय आगमगपाणुसारि पिन्नाणं । दियमणोनिमित्त सुयनाण स जिणा पेंति ॥१॥"[यत् पुनखिकालविपय आगमग्रन्यानुसारि विज्ञानम् । इन्द्रि- यमनोनिमिच श्रुतज्ञान तत् जिना घुपते ॥१॥] मषधिज्ञानमपि समातीता उत्सर्पिण्यषसर्पिणीः बीता: परि- निति भाषिनीम, मन पर्यायज्ञानमपि पल्योपमासझेयमागमतीत मानाति भाषिन घ, केषर्ल सकलकाल- पिपय सुप्रतीत, भुताज्ञानविमानाने मपि त्रिकाउपिपवे, ताम्यामपि यथायोगमतीतानागतमाषपरिच्छेदात् , ततः जानानि साकारपश्यत्तासम्पान्यानि, उपयोगस्तु साकारो यथोदितखरूपः परिस्फुरति स घोषो पर्चमानकालपि- पयो पा यदि भवति विकालिको पा तत्र सर्वत्रापि प्रवर्चत इति साफारोपयोगोऽष्टविषः। तया पर्दर्शनमचतुर्दर्शन- मयपिदर्शन केवलदर्शन मिति चतुर्पिपोऽनाकारोपयोगा, अनाकारपश्यता तु त्रिविधा, मघार्दर्शनस्सानाफारपश्य चासम्दयाव्यत्यामापात्, कस्मादिति चेत्, उच्यते, उकमिह पूर्वमनाकारपश्यसायाँ चिन्समानायां प्रकृष्ट परिस्फु- टरूपमीक्षणमनसेयमिति, तापक्षुर्दशेने परिस्फुटरूपमीक्षण न विधते, न हि षलुपेव शेपेन्द्रियमनोमिः परिस्फूट- मीक्षते प्रमाता, ततोऽचधुनिस्सानाफारपश्यचाशम्दवास्यत्वामापात् त्रिविषाऽनाकारपश्पथा, तदेव साकारमेदेड- नाकारभेदे च प्रत्येफमषान्तरमेदे वैचित्र्यमावान्महानुपयोगपश्यचयोः प्रतिविशेषा, एनमेव प्रतिविशेष प्रतिपि- पादयिपुः प्रपमत साकारानाकारमेदो ततखद्गतावान्तरमेदान् प्रतिपादयति-गों दुनिहा पंछ तजरा- सागारपासणया अणागारपासणमा म, सागारपासणया म मते ! कतिविदा प०' इसादि माविवार्षमा तदेवं सामा- न्यतो जीवपदबिशेपणरहिता पश्यतोका, साम्प्रतं तामेव जीपपदविक्षेपिताममिर्षिारार-एवं जीवानपि एम.
पूर्पोकेन प्रकारेण जीपानामपि-जीवपदविशेषणसहितापि पश्यचा पतम्या, सा भैषम्-'जीवाण मंतें। कतिविषा पासणपा १०१, गो० ! दुविहा प०, संजहा-सागारपासणया अणागारपासणया य, जीवाण मते ! सागारपासणया फतिषिहा प०' इत्यादि, तदेवं जीवानामपि सामान्यत उका, सम्प्रति चतुर्विशतिदण्डकफ्रमेण पदति-नेरायाण मते' इत्यादि, सुगमत्वात् उपयोगपदे पायो माविवत्पात् अनन्तरोफमावनानुसारेण खय परिमावनीय,प्तदेष सा मान्यतो विशेषतय जीपानां पश्योका, सम्प्रति जीषानेव पश्यचाविषिष्टान् चिचिन्तयिपुराह-'जीवा ण मते । फि सागारपस्सी' इत्यादि, जीवाः-जीयनयुका प्राणघारिण इत्यर्थः, गमिति याफ्याउडारे किमिति प्रमे साकार- पश्यता विद्यते येपां ते साकारपश्यधिना, प्राशतत्वात साफारपस्सी इत्युकं, 'मभपअपनाणी केवलनाणी न घाई' इत्यादि, नैरपिकाणां चारित्रप्रतिपत्तेरमारतो मनापर्यषज्ञानकेषरधानफेवलदर्शनानाममाषात् ॥ इद फिल छमस्थानां साकारोउनाकारयोपयोगः क्रमेणोपजायमानो घटते, सफर्मफत्पात्, सकर्मकार्मा बन्यतरखोपयोगस वेलायामन्य- तरस फर्मणाऽऽस्तत्पादन घटते एषोपयोग इति, केवठी तु धाविषयमयाद मपति, सतः सधवा-किं सीणज्ञा- नापरणदर्शनावरणत्वात् पस्मिन्नेष समये रमप्रमादिकं जानासि तस्मिन्नेव समये पश्यति उस जीवखामाम्यात् फमेणेति !, ततः पृच्छति-- फेवली म मते । इर्म रयणप्पम पुढवि आगारोहिं देवहि उवमाहि दिहतेहि षण्णे हिं संठाणेहि पमापहि परोयारेहि समय जाणवि के समय पासा बं समयं पासइ समर्म बामद!, गो०! नो विमठे समहे, से केगडेणं मते! एवं पुषति केषठी ण इमं रयणप्पर्म पुरवि भागारेहिं० समर्म बाणति नो तं समय पासति के समयं पा० नो तं समय बा०१, गो० ! सागारे से पामे मपति वणागारे से ईसणे मवति, से सेणढणं बाप णो से समय जामाति एवं माव बरे सचम । एव सोहम्मकप्पं जाव अर्य, गेविजगविमाणा वणुचरविमाषा, ईसीपम्मार पुढवी, परमाणु पोग्गस तुपदेसिर्व संध जाव अमतपदेसि खंघ, केवली णं मवे । इमं रमणप्पमं पुढषि अणागारेहिं अहेचहि अणुवमाहि अदिढवेहिं अवण्णेहिं असं ठाणेहि अपमाणेहिं अपरोयारेहिं पासति न बाणति , ता! गो० 1 फेवस्त्र पं श्म रसगप्पमं पुषि अणागारहिं जाप पासति न बाणवि, से केपट्टेणं मते ! एव पु० फेवली इमं रयणप्पम पुरवि अगागारेहि बाष पासति म जापति, गो० ! अपागारे से ईसणे मपति सागारे से नाणे मपति, से वे० गो० । एवं या-फेवली गं इम रपमप्पम पुढषि अणागारे- हिं बाय पासति म चाणति, एव बाप ईसिप्पमारे पुरविं परमाणं पोग्गल अणतपदेसिप खं पासति न जाणति ।। (मूर्ष ३१४) पासपयापर्य समचं ॥३०॥ 'केवली ण मते !" इत्यादि, केमल ज्ञान दर्शन पासास्तीति केवली णमिति पायालहतो मरम्त !-परमक- ल्याणयोगिन् ! 'इमा प्रत्यक्षत उपलम्पमानां रसप्रमामिषां पूपिनी 'मागारेर ति आफारमेदा पपा इय रमप्रमा- पृथिवी त्रिकापरा खरफारपरकाण्डमाकाणामेदात्, सरकाण्डमपि पोष्टमे सपना-प्रथम योजनसरतमान रमफाण्ड तदनन्तर योजनसहस्रप्रमाणमेव पत्रकाण्ड तस्साप्यधो योजनसहस्रमान पैड्यफाण्डमित्यादि, 'हेऊहिंति हेतया-उपपचया, तामेमा:-फेन फारणेन रमप्रमेसमिधीयते ?, उच्यते, यमादसाः रसमय काण्ड तस्मात् रनप्रमा, रसानि प्रभा-सरूप यसाः सा रमप्रमेति न्युत्पचेरिति, 'उपमाहि' इति उपमामिः, 'माछ माने अस्मा- चुपपूर्यात् उपमितं उपमा 'उपसर्गादाप्त' इत्यनस्ययः, साय-रमप्रमाया रनप्रमादीनि काण्डानि वर्णविमागेन फीदशानि !, पारागेन्दुसरवानि इत्यादि, दिहिंति या अन्तः-परिच्छेदो विपक्षितसाध्यसाधनयो सम्पध- सापिनाभायरूपस्य प्रमाणेन यत्र ते स्टान्तास्र्यया पटा खगतैर्घम्मैः पृषुषुमोदराधाकारादिरूपैरनुगतः परधर्मेभ्यय पटादिगतेभ्यो म्पतिरिक उपलभ्यते इति पटादिभ्यः पृयक पस्त्वन्तर तयवेपाऽपि रतप्रमा स्वगतमेदैरनुपका शर्फरा- प्रभादिभेदेम्पम म्पतिरिकेति ताभ्यः पृथक पस्त्यन्वरमित्यादि, 'वण्णेहिंति शुक्लादिपर्णविमागेन तेपामेव उत्कर्पा पकसलेयासस्पेयानन्तगुणविभागेन च, वर्णप्रहणमुपलक्षण तेन गन्धरसस्पर्शषिमागेन चेति व्रप्टष्य, 'सठाणेहिंति यानि तसा रमप्रमायां भवननारफादीनां सस्थानानि, तथपा-'ते ण भवमा पाहि पट्टा अतो परंसा आहे पुक्ख- रकण्णियासठाणसठिया' तथा 'ते ण नरया अतो पट्टा वाहिं चउरसा अहे शुरप्पसठाणसठिया' इत्यादि, तथा 'पमाणेहिंति प्रमाणानि, 'अहे'त्यादि परिमाणानि, यया 'असीउत्तरजोयणसयसहस्सपाइला रजुप्पमाणमेचा आ यामयिक्षभेण'मित्यादि, 'परोयारेहिति प्रति-सर्वतः सामस्स्येन अवतीर्यते-प्याप्यते पैस्ने प्रत्यवताराः, ते पात्र पनोदच्यादियठया पदित या', ते हि सर्षासु दिनु विविक्षु घेर्मा रनामा परिषिप्य म्यवस्थिताः, 'जै समय मिति 'फाठायनोाता पित्सधिकरणभावेऽपि हितीया, ततोऽयमर्पः-पसिन् समये जानाति-आकारादिविशिष्ट परि- छिनति 'त समपति तसिन् समये पश्यति-केवलदर्शनविषयीफरोति ?, मगषानाह-गौतम! नायमर्यः समर्यो, नायमों युक्त्युपपन्न इति मायः, तत्त्वमजानानः पृच्छति-से केणटेणं मते । इसादि, 'से' इति अयशम्दाथै अथ फेनार्धन-कारणेन मदन्त ! एय-पूर्वोकिन प्रकारेणोच्यते, तमेष प्रकार दर्शयति-फेषली णमित्यादि, भगवानाह- 'गौतमत्यादि, अस्थाय मावार्थ:-यह ज्ञानेन परिच्छिन्दन् जानातीत्युच्यते, दर्शनेन परिच्छिन्दन् पश्यतीति, ज्ञान च'से' तस्स भगपतः साफारमन्पपा बानत्वायोगात्, विशेपानभिग्रहानो हि पोधो ज्ञानं, 'सषिशेप पुननि मिति पचनात्, दर्शनमनाफार 'निर्विशेष पिशेपाणां, ग्रहो दर्शनमुच्यते' इति षचनात्, तत्र ज्ञान घ वर्जन व जीवस सुपदशो नोपजायते, यपा फविपयेपु प्रदेशेषु वार्न कतिपयेषु प्रदेशेषु दर्शनं, तपासामाग्यात्, किन्तु यदा भान तदा सामस्त्येन जानमेव यदा दर्शन तदा सामस्स्येन दर्शनमेव, ज्ञानदर्भने च साकारानाकारतया परस्पर विरुदे, छापातपयोरिपेतरतराभायनान्तरीयकत्वात् , ततो यस्मिन् समये जानाति तस्मिन् समये न पश्यति, यस्मिन् समये पश्यति तस्मिन् समरे न जानाति, एतदेवार-से एएणद्वेणं' सादि, एतेन सदवादीद्बादी सिद्धसेनदिवाकरो मषा-कपटी भगवान् युगपत् मानाति पश्यति 'ति, सद्प्यपास्त्रमनगन्तम्यं अनेन सूत्रेण साधात् पुचिपूर्ण ज्ञानदर्शनोपयोगस क्रमशो व्यवस्थापितत्वात्, एपं चर्कराप्रमाषालकाप्रमापटप्रमाधूमप्रमातमप्रमातमसमप्रभासौ- पर्मेशानसनत्कुमारमाहेन्द्रनझलोफलान्तफाफसहलारानतप्राणतारणाप्पुतकल्पप्रेषेयकविमानांनुत्तरषिमानेपत्प्राग्मा- रानिधषिपीपरमाणुपुद्गलहिप्रदेशिफस्कन्धपापदनन्तप्रदेशिंकस्कन्धविपयाण्यपि सूत्राणि मापनीयानि, ननु यदि वानदीने साकारानाफारसया पृयगेव म्यषस्थापितविपये तत इदमायात-यदा भगवान् केपी रवप्रमादिकमा- काराधमान परिच्छिनचि तदा स पश्यतीसेषं पक्तम्पो न जानातीति, सत्यमेतत् तथा चाह-'केवली ण मते । इम रयणप्पम पुढर्षि अणागारेहि अहेकाह इत्यादि, प्रायो मावितत्यात् सुगम ॥ इति श्रीमलयगिरिविरचितायो। निशचम पदं समाप्त ॥ ३०॥ अथ एकत्रिंशत्तम सज्ञापरिणामपदं ॥३१॥ -800 तदेयमुफ पश्यत्वाऽऽस्य प्रिंशत्तम पद, साम्प्रतमेकशिचममारभ्यते, मस्स पायमभिसम्पन्ध -बहानन्तरपदे जानपरिणामयिक्षेपः प्रतिपादिता, रह तु परिणामसाम्पावू गतिपरिमामषिक्षेप एव सत्रापरिणामः प्रसिपाधते, तत्र घेदमादियधम्- जीवाणं मवे ! कि सण्णी असणी नोसण्णीनोअसण्णी , गो.! जीवा सणीवि असण्णीवि नोसण्मीनोअसणीवि । नेहयाणे पुच्छा, गो० । नेरइया सप्णीवि असण्णीपि नो नोसप्मीनोयसप्णी, एवं असुरकुमारा जाप थणियछमारा, पुढविफाइयाण पुच्छा, गो० ! नो सप्मी असणी, नो नोसप्णीनोअसण्णी, एवं यई दियते दिपपरिंदियापि, मासा जा जीया, पंपिंदियतिरिपखजोणिया पाणमसराय जहा नेरइया, जोतिसिपवेमाणिया सप्पी नो असणी नो नोसण्णी नोप्रसप्पी, सिद्धार्ण पुम्छा, गो० नो सप्णी नो असप्णी नोसग्णिनोअसणी, नेरापविरियमण्या य वगयरगसुरा इसणीसप्णी य । पिगलिंदिया असण्मी जोतिसपेमाणिमा सण्णी ॥१॥ (सर्प३१५) पण्णषणाए सप्णीपर्य समचं ॥३१॥ 'जीपा ण मते ! कि सण्णी' इत्यादि, सज्ञान सज्ञा-उपसर्गादात' इत्सप्रस्ययः भूतमयाधिमाषखमापपर्यालो- चन सा पिपते येषां ते सजिन , पिशिष्टमारणादिरूपमनोविज्ञानमाज इत्यर्थः, ययोक्तमनोषिजानपिफला मसजिनः, से घ एकेन्द्रिपपिफलेन्द्रियसम्ममिपमेन्द्रिया येदितन्याः, अयया सज्ञायते-सम्यक् परिच्छियते पूर्वोपलप्पो पर्च- मानो मायी च पदार्थों यया सा सज्ञा, मिदादिपाठाम्पुपगमात् करणे पम्, विशिष्टा मनोचिरित्यर्पः, सा पिधते येपा ते सन्निनः समनस्का इसा, तविपरीता असघिनोऽमनस्का इत्सर्पः, ते चैफेन्द्रियादय एवानन्तरोदिताः प्रति- पचम्पाः, एफेन्द्रियाणां प्राय सर्वथा मनोषचेरमावात् , द्वीन्द्रियादीनां तु विशिष्टमनोपचेरमावा, ते हि द्वीन्द्रियाद- यो पार्तमानिकमेपार्थ शम्दादिक शम्दादिरूपतया सपिदन्ति, न भूत मापिन घेति, फेषली सिद्धमोमयप्रतिपेधषि- पया, केयठी हि यपपि मनोद्न्यसम्यघमाक् तथापि न तैरसो भूतमपनाविमायखमापपर्यालोधन करोति, किन्तु धीणसकलज्ञानदर्शनावरणत्पात् पर्याठोपनमन्तरेणैव केपलमानेन केपलदर्शनेन च साधासमस्त जानाति पश्यति घ, सतो न सभी नाप्यसनी, सफलकालकलाकलापम्पपच्छिन्नसमस्खद्रम्पपर्यायप्रपञ्चसाधारफरणप्रपणजानसमन्वितत्वात् , सिदोऽपि न सजी, द्रग्यमनसोऽप्यमाषात् , नाप्यसनी सर्पजत्वात् , तक्षेप सामान्यतो जीपपदे सजिनोऽसजिनो नो- |सजिनोअसजिनम लभ्यन्ते इति, भगवान् तपैष प्रतिसमाधानमाह-'गौतमे'त्यादि, जीवाः संजिनोऽपि नैरयिका- दीनां सजिना मायाद्, असचिनोऽपि पृषिम्यादीनामसजिना मावात्, नोसन्निनोअसजिनोऽपि सिद्धफेवलिना नो सजिनोमसजिनामपि भापात् । एतानेष घनुर्विशतिदण्डककमेण चिन्तयति-'नेरइया ण'मित्यादि, यह ये नैरयिकाः सशिभ्य उत्पपन्ते ते सजिनो म्यपश्यिन्ते इतरे त्वसंजिना, न च नैरयिफाणां फेपलिमावो घटते, चारित्रप्रतिपत्तेर- भाषात्, तत उफ नैरयिफाः सजिनोऽप्यसचिनोऽपि, नो नोसजिनोनोअसजिना, एषममुरकुमारादयोऽपि स्वनि- तकुमारपर्यवसाना भपनपतयो पक्कग्याः, तेपामप्यसविनोऽप्युत्पादात् फेपलित्वाभापाथ, 'मणूसा जहा जीव'चि मनुष्याः प्राक् यया जीया उकास्त्रपा पकन्याः, सविनोऽपि असजिनोऽपि नोसधिनोमसजिनोऽपि पक्कय्या इति भाषा, तप ये गर्मव्युत्कान्साखे सचिनः सम्मन्छिमा असचिनः केवलिनो नोसजिनोमसजिना, 'पञ्चेन्दियतिरि- पसजोणियपाणमतरा जहा नेरइया' इति, पञ्चेन्द्रियतिग्योनिफा व्यन्तराध यथा नैरयिफा उकास्नया पकन्या, संझिनोऽपि असजिनोऽपि नो नोसधिनोअसंजिन पकन्या इति मावा, संत्र पवेन्द्रियसिर्पग्योनिकाः सम्मूलिमाः १ असजिनः गर्भम्युत्कान्ताः सझिनः, म्पन्तरा असजिम्प उत्पन्ना यस जिनः संजिम्य उत्पन्नाः संजिना, उमयेऽपि । पारिप्रतिपचेरभाषास् नो नोसविनोमसजिना, ज्योतिप्फवैमानिका सधिन एप, नो असबिना, मसंझिम्य उत्पादाभावात्, नो नोसन्निनोमसजिनमारित्रप्रतिपत्तेरमापात्, सिवास्तु प्रागुक्तयुकितो नो सजिनो नाप्पसंजिना किन्तु नोसप्निनोअसशिनः, अत्रैव मुखप्रतिपत्तये सहणिगाथामाह-'नेराइय' इत्यादि, नैरपिफार तिरिय चिति- पपवेन्द्रिया मनुप्पा पनघरा-घ्यन्तरा ममुरादयः-समस्खा मपनपतयः प्रत्येक सर्जिनोऽसबिनम वकम्माः, एत- पानन्तरमेप मायिप्त, पिफलेन्द्रिया-पफद्वित्रिचतुरिन्द्रिया असपिनो ज्योतिष्कबैमानिकाः सजिन इति ॥ इति श्रीमलयगिरिविरचितायां प्र. एफर्षितम पद समाप्तम् ॥ ३१॥ अथ द्वात्रिंशत्तम सयमयोगास्य पदं ॥३२॥ तदेपमुकमेकत्रिंशत्तम पद, अधुना द्वात्रिंशत्तम पदमारम्पते, तस्स चायममिसम्बन्धा-महानन्तरपदे संजिपरिणा- म उक्ता, इह तु चारित्रपरिणामविशेषः सयमा प्रतिपायते, सयमो नाम निरवघेतरयोगप्रवचिनियत्तिरूपः, तत्र घेदमादिसूत्रम्- जीवा में मंते ! कि संजया जसंधया संख्या २ नोसंबयानोअसंभपानोसंभयासंबया?, गो० जीवा संबयाचि १ असंघया- वि २ संजयासंजयावि ३ नोसंजयानोअसंचयानोसंजयासंजयावि ४, नेरझ्या मते! पुम्छा, गो०ी नेरइया नो संजया भर्स- जया नोसंनयासंजया नो नोसंजयनोअसंबयनोसंजयासंजया, एवं धाष चउरिदि, पबिंदियतिरिक्सजोगियाणं पुच्छा, गो० ! पंचिंदिपतिरिक्खबोणिता नो संबवा असंजवापि संबवासमतापि नो नोसंजवनोअसंबवनोसंजता जतावि, मणु- स्साणं पुस्छा, गो० ! मासा संजतावि असंजतावि संजतासंजतापि नो नोसंजवनोअसंजतनोसंबवासंबता, पागमतर बोविसियवेमाणिया जहा नेहया, सिदा गं पुच्छा, गो० ! सिदा नो संबता १ नो असंजता २ नो संबवासंबवा ३ नोसंजवनोअसेजवनोसंजवासंजता ४॥ गाहा "संजयअसंजय मीसगा य बीवा तहेव मणमा य । संजवरर्दिया तिरिया सेसा अस्संबवा होवि ॥१॥" (सूर्य ३१६) ॥ संजयपर्य समर्च ॥ ३२॥ 'जीना णं मते " इत्यादि, सयपछन्ति स्मा-सर्षसावधयोगेभ्यः सम्पगुपरमन्ति स्म अर्थात् निरवपयोगेपु चारित्र- परिणामस्फातिहेतुपु पर्तन्ते स्म इति सयताः 'गत्पर्य निस्साफर्मकादिति करि प्रत्यया, हिंसादिपापस्थाननिष्टचा इत्ययः, तविपरीता भसयता, हिंसादीनां वेशतो निवृत्ताः सयतासयता।, त्रिसयप्रतिपेघविपयाः सिद्धाः, फयमिति चेत्, उप्यते, उक्तमिह संयमो नाम निरषयेतरयोगप्रवृचिनिशुचिरूपः, ततः सयसादिपर्यायो योगामयः, सिद्धाम भगवन्तो योगातीवाः शरीरमनसोऽभाषादवस्त्रितयप्रसिपेघषिपयाः, पप च सामान्यतो जीषपदे चतुष्टयमपि पटते, तथा चाह-'गोपमे'सादि, गौतम ! जीषाः सयता अपि साधूना सयतत्यात् , असयता मपि नैरयिकादीनामर्सयत- त्या, सयतासयता अपि पञ्चेन्द्रियविरयां मनुष्याणां च देवत सयमस्य माषात्, नोसयतनोनसयसनोसंपतासयता अपि सिदानां प्रयस्यापि प्रतिपेषात् , चतुर्विशतिदण्डफसूत्राणि सुगमानि, अत्रैव सङ्ग्रहणिगापामाह-'सयते'सादि, सयता असयता मिधफाय-सयतासयता जीवास्तपैष मनुप्यास, किमुक मपति ?-जीयपदे मनुष्यपदे च एतानि श्रीग्यपि पदानि घटन्ते, नतु न पटन्ते इत्येवपरमेतत् सूत्र, अन्यथा जीवपदे त्रितयप्रतिपेषरूप चतुर्थमपि पद पटत एय, ययोक प्राक्, सपा सयतरहिता उपउधणमेतत् प्रितपप्रतिपेघरहिताय तिस-तिर्यपश्चेन्द्रियाः, आह-फर्य सपतपदरहितास्त्रिर्वपञ्चेन्द्रियाः, यायता सेपामपि सयतत्वमुपपपते एक, तथाहि-सयतत्व नाम निर- पपेतरयोगप्रचिनिषत्पात्मक, से च निरषोतरयोगेपु प्रचिनिपची तिरमामपि सम्भपता, पतमरमकालेऽपि चतु- पिघस्याप्याहारस्य प्रत्यास्स्यान त्या शुमेपु योगेषु यर्चमाना रश्यन्ते, मन्पच सिदान्ते तत्र तत्र प्रदेशे महानतान्यप्या- त्मन्यारोपयन्तः भूयन्ते, उक घ-"तिरियाणं चारित निषारित तह य अह पुणो वेर्सि । सुपर पहुयाण चिय मा- घयारोवण समए ॥१॥" [तिरमा चारित्र निषारित तथा च पुनस्केप भूयतेऽप महाप्रतारोपण गर्नां समयो॥१॥]
तदेतदयुक्त, सम्पग्पसुतत्यापरिवानात् , सयसत्वमिह निरषघेतरयोगप्रधिनिचिरूपमान्तरचारित्रपरिणामानुपक-
मषगन्तम्य, न त्रेप, न च तेषां कृप्तचतुर्विधाहारप्रत्यास्पानानामपि महाप्रतान्यारोपवतां मवप्रत्ययादेव चरणपरि
णाम उपजायते, म अचिन्त्यचिन्तामणिफल्पे मनुप्यमव एव, यदि पर कर्मक्षयोपशमाद् भवति, नान्यथा, मत पवा-
यमतिदुर्लमो गीयते भगपनि, अघ कथमपसीयते न तिरमा तया चेप्टमानानामप्यान्तरचारित्रपरिणामः, उभ्यते,
फेपरवानाधनवणात , यदि हि तिरमामपि चरणपरिणामस्सम्मयेत् तत् कधित् कदाचित् कसघिदुत्कर्पतो भाव-
तो मनःपर्यायशानं केवलज्ञान या भूयेत, सयोचारित्रपरिणामनिवन्धनत्वात् , न च श्रूयते, तस्मादषसीयते-नतेपा
चारित्रपरिणामा, उक्त घ-"न महषयसम्माषेपि चरणपरिणामसमवो तेर्सि । न पहुगुणाणपि जो फेवलसमूह
परिणामो ॥१॥" [न महाप्रवसनामेऽपि चारित्रपरिणामसभवक्षेपाम् । न पहुगुणानामपि यतः केवलसमूतिप-
रिमामः ॥१॥] समावामावात् सयमपदरहिता, शेपाः संसारस्पा असयसा-असयतपदसहिता मपन्ति, न शेपपद-
सहिताः ॥ इति श्रीमलयगिरिविर० प्रज्ञा० सयमपद द्वात्रिंशत्चम समासम् ॥ ३२॥
अथ प्रयस्त्रिंशचम ज्ञानपरिणामाख्य पदं ॥३३॥ तदेयमुक्त शापिंगचम पद, सम्प्रति प्रयसिंशचममारम्यते, अस्स चायममिसम्पन्धः-महानन्तरपदे चारित्रपरि- णामपिसेपः सयमः प्रतिपादितः, यह तु नानपरिणामविशेपः खल्पवधिःप्रतिपाद्यते, इत्यनेन सम्पपेनायातसासा- पपिपिपयमपिफारद्वारमाह- भेदविमपसंठाण अमितरमाहिरे य देसोही । ओहिस्स प समपुट्ठी पडिवाई व अपरिपाई ॥१॥ कापिहा णं मते ! ओही पण्णपा, गो० ! दुविहा ओही पमचा, do-मवपचइया य खओवसमिया य, दोई मषपघइया, तं०-देवा- प य नेरइयाण य, दोई रापोवसमिया, वैo-मण्साणं पंपिंदियतिरिक्सजोणियाण य (सूत्र ३१७) 'भेयपिस'सादि, पपये:-अयधिज्ञानस्य प्रागनिरूपितशुन्दार्थस्य प्रधर्म मेदो यकम्यः, ततो विपयस्वदनन्तर मम्यान-पपपिना घोतितस क्षेत्रस्य यस्तत्रादिरूप आफारपिनेपः सोऽवधिनिवन्धन इसपः सस्थानत्वेन व्यपदिश्य- ते, तया शिपिघोऽयधिक्तम्या, तयया-अम्यन्वरो वासय, तत्र योऽपधिः सर्यास विक्षु स्खयोस क्षेत्र प्रकाशयति अपपिमता प सह सातत्सेन तत सत्य क्षेत्र सम्बद्ध सोऽभ्यन्तराषधिः, एतद्विपरीतो पासावधिः, स च विघा, .
तथपा-मन्तगतो मध्यगतम, अपान्तगत इति का शम्दापः ।, उन्यते, यह पूर्षाचार्यप्रदर्शितमपंप्रय अन्ते- मात्ममदेवानां पर्यन्ते गत:-स्थितोऽन्तगतः, फाऽन मायनेति चेत्, उच्यते, हायधिस्त्पपमानः कोऽपि स्पर्दफरू पतयोत्पयते, स्पर्द्धक पनामाषधिज्ञानप्रमाया गयाक्षजालादिवारविनिर्गतप्रदीपप्रमाया इस प्रतिनियतो पिच्छेदविश्वे- प, तया चाहु जिनभद्रगणिक्षमायमणः खोपजमाप्यटीफायां-"स्पफमवधिविच्छेदषिशेष" इति, तानि च एफजी- पस्सासोयानि संख्येयानि च भवन्ति, यत उक्त मूलापश्यकप्रथमपीठिफायाम्-'फडाय असखेजा संखिजा यावि एगजीपम्स' इति, [स्पर्धकान्यसस्येयानि सख्येयानि चापि पकजीपस] तानि च विचित्ररूपाणि कानिचित्पर्यन्त पचिप्यात्मप्रदेशेपूत्पधन्ते, तत्रापि कानिचित्पुरतः कानिचित्प्ठत कानिषिदधोमागे कानिचिदुपरितनमागे कानि- चिन्मध्यवर्तिप्वात्मप्रदेशेप्येष योऽवधिरुपजायते स आत्मनः पर्यन्ते स्थित इतिकत्या अन्तगत इत्समिधीयते, तैरेष पर्यन्तपर्तिमिरात्मप्रदेशः साक्षादवयोधात्', अथपा औदारिफशरीरस्पान्ते गतः-पितोऽन्तगतः, औदारिफशरीरम- धिकृत्य कदाचिदेकया विश्नोपलम्मात् , स्वमपि स्पफरूपममधिज्ञान, अथवा सर्षेपामप्यात्मप्रदेशाना क्षयोपशम मायेऽपि औदारिफशरीरसाते फयाधिदेफया दिशा याचापलम्यते सोऽप्यन्तगतः, आह-यदि सपामप्यात्मप्र- देशानां क्षयोपशमस्वतः सर्वतः किं न पश्यति !, उच्यते, एफदिशैप षयोपशमसम्भवात् , विचित्रो हि देवाधपेक्षया फर्मणां क्षयोपशमः, ततः सर्वेपामप्यात्मप्रदेशानामित्पमूत एव खसामग्रीवशात् क्षयोपशमः सदृचो यदौदारिक- शरीरमपेक्ष्य फयाधिद्विवक्षितया एफया दिशा पश्यतीति, तथा चोक नन्यध्ययनपूणों-'मोरालियसरीरते ठिय- गयति एगढ, त या अप्पप्पएसफडगावहि एगदिसोपलमा अतगयमोहिनाण भय, महषा सषप्पएसेसु वि- मुसुपि ओरालियसरीरगतेण एगदिसि पासणा गयति अतगयति भण्णा' इति, एप द्वितीयः, तृतीयः पुनरप-एग- दिग्मापिना तेनावधिना यदुपोतित क्षेत्र तस्यान्ते वर्चते अवघिरपषिजानवतस्तदन्ते पर्वमानत्वात् , ततोऽन्ते एफदिग्गतस्यापपिपिपयस्य पर्यन्ते गप्त'-स्थितोऽन्तगत इति, अन्तगतमाषधिः प्रिघा, तथपा-पुरतोऽन्तगतः पृष्ठतोऽन्तगतः पार्थतोऽन्तगतः, तत्र यया फमित्पुरुपो हस्वगृहीतया दीपिकया पुरतः प्रेयमाणया पुरत एवं पश्य ति, नान्यत्र, एप येनापधिना तयापिघक्षयोपशमभावत पुरत एष सोयान्यसोयानि पा योजनानि पश्यति ना- न्यत्र सोऽपघि पुरतोऽन्तगत इसभिधीयते, तथा स एष पुरुपो यया पृष्ठतो हस्तेन प्रियमाणया दीपिफया पृष्ठत एव पश्पत्येप येनावपिना पृछत एव सोयान्यसोयानि या योजनानि पश्यति स पृष्ठतोऽन्तगतो, मेन तु पात एक- तो हाम्या पा सोपान्यसोयानिषा योजनानि पश्यति स पार्थतोऽन्सगत इति, उक्त च नन्धम्मपनो-"पुर- तोऽसगएण पुरतो पेय सखेवाणि पा असखेजाणि षा जोयणाइ जाणा पासा, मग्गतोऽतगपणे ओहिनापेण मग्गतो चेय' इत्यादि, मध्यगत इत्यत्रापि त्रिधा म्याख्यान, इह मध्य प्रसिद्ध दण्गदिमययत् , तत्रात्मप्रदेशानां मध्ये- मध्यपर्खिप्पात्मनदेशेषु गत -स्थितो मम्यगतः, अप च स्पर्शकरूपः सर्वदिगुपउम्मकारण, भम्पपर्जिनामास्मप्रदे- शानामपधिरयसेयः, अथया सर्वेपामप्यात्मप्रदेशानां क्षयोपशममावेऽपि औदारिकशरीरमध्यभागेनोपलब्धिः स मध्ये गतो मध्यगतः, उक्त घ नन्यभ्ययनचूर्णी-"ओरालियसरीरमज्झे फागपिसुद्धीओ सायप्पएसपिसुद्धीमो पा सध- दिसोपठमवणो मझगतोचि भण्णा' इति, अयषा सेनापधिना यदुयोतित क्षेत्र सर्वासु विच तस मध्ये-मध्य- मागे स्थितो मध्यगतः, अपधिज्ञानिनस्वदुयोतितक्षेत्रमध्यवर्जियात्, आह च नदिचूर्णिफुदेष-"महषा उपलखि- सेचस्स अपहिरिसो मन्झगसोचि मतो था मझगतो वोही मण्णई' इति, इह म्पास्यानत्रयेऽपि यदाऽवधिना पोतित क्षेत्रमपपिमता सम्पद भवप्ति तदा सोऽभ्यन्तरावधिर्मतः, सर्पदिगुपलग्धिक्षेत्रमध्यपर्चित्यात्, एप चेह न प्रायोऽभ्यन्तराषघायस्यान्तर्मापात्, यदा तु तदुयोतित क्षेत्रमपान्तराठे व्यवच्छिन्नत्वादधिमता सम्बदं न मपति तदा पायोऽपपिः एप चेह प्रासः, प्रस्तुतत्वात् , तया 'देसोही' इति वेवावधिर्वकष्या, उपलक्षणमेतत्, प्रतिपक्षमूतः सावधिम, अथ फिखरूपो देशायधिः किसरूपो या सर्षावधिरिति चेत्, उच्यते, हाधिस्सिविषो भपति, तब- पा-सजघन्यो मध्यमा सर्वोत्कएच, तत्र यः सर्वजपन्यास द्रम्यतोऽनन्तानि तेजसमापापान्तरालपर्चीनि द्रव्याणि क्षेमतोमासोयमाग क्षेत्र फालतोऽतीतमनागत पापलिफाया असोयमाग, इहाषधि क्षेत्र फाठ च खरूपता साक्षान्न जानाति, सयोरमचैत्वात् , अवघेव रूपिपिपयत्वात् 'रूपिप्वषर्षे' (तत्त्वा-२०१सू०२८) रिति वचनात् , इस क्षेत्रकालदर्शनमुपचारतो येदितम्य, फिमुक मपति ?-एतापति क्षेत्रे फाठे च यानि द्रन्याणि तानि जानातीति, मायतोऽनन्तान् पर्यायान् जानाति, प्रतिद्वन्य जघन्यपदेऽपि चतुर्णी रूपरसगन्धस्पर्शरूपाणां पर्यायाणामयगमात्, 'दो पजये दुगुणिए सपजहण्णे उ पिन्छए (मोही)। 'ते उ पन्नाईया घरों को पर्यषौ द्विगुणितौ सर्पजघन्यो तु प्रेक्षतेभ्यधिः । ते तु वर्णादिफामत्यारः] इति पचनात्, द्रन्याणां चानन्तत्यान, अत ऊर्य तु प्रदेशमा सम- परमा पर्याययाच प्रपलमानोऽयधिर्मभ्यमो वेधितम्य , स च तापत् यायत्सर्वोत्कृष्टः परमाणधिन मपति, सर्वोत्क- ए परमापधिम्यतः सर्याणि रूपितम्याणि जानाति, क्षेत्रवोऽलोके लोकमात्राणि खण्डानि, फालतोऽतीवानागता- मासयेया उत्सपिण्यवसर्पिणी यतोऽनन्तान् पर्यायान् , प्रतिद्रम्य सोयानामसोयानां व पर्यायाणामवगमात्, 'एग दप पेप्छ सपमणु या स पञ्जये तस्स । उफोसमसखिबे सखेचे पेच्छए कोई ॥१॥"[ एक वन्य प्रेक्षमाणः रु पमणु पास तम्य पर्यवान् । उत्कृष्टत सस्येयान् असस्येयान् प्रेक्षते कथित् ॥१॥] इति वचनात्, तत्र सर्वजघन्यो मध्यमम देशापधिः, सर्योत्करस्तु परमायधिः सर्यावधिः। तथाऽय क्षयरती मकन्ये, फिमुक मपति !-हीयमान- फ प्रपर्दमानकधापधिर्वतन्य इति, तत्र तथापिघसामध्यमावत पूर्वावस्थातो हानिमुपगण्डन् हीपमानका, उक्त च-"हीयमाणय पुषापत्पातो अहोऽहो इस्समाण'ति, वर्धमानको पहुबहुतरे धनप्रक्षेपादिमिर्षद्धमानज्वालाकलाप व पूयिस्थातो यथायोग प्रशस्तप्रशस्वतराप्रपसायमायतोऽपिपईमान , क्या प्रतिपाती अप्रतिपाती चशम्दसानु- कार्यसमुयायकत्यादानुगामिफोऽनानुगामिफम पक्कन्यः, तत्र प्रतिपतनशील प्रतिपाती-प उत्पन्नः सन् षयोपश मानुरूप फियत्काल स्थित्या प्रदीप व सामस्त्येन विष्पंसमुपयाति, अप हीयमानकप्रतिपातिनो का प्रतिषिपः ।, उप्यते, हीयमानाः पूर्वावस्थातोऽयोऽधो हानिमुपगच्छन्नभिधीयते प्रतिपाती तु निर्मूलमेफकाल ध्वसमुपगच्छन्नि प्ति, तथा न प्रतिपाती अप्रतिपाती, यत्केपलज्ञानाश मरणादारतो या न भ्रश्नमुपयातीत्यर्थः, तया गप्छन्त पुरुप भा-समन्तादनुगम्छतीत्येपंशीलमानुगामि मानुगाम्पेयानुगामिफा, खार्थे का प्रत्ययः, मयया अनुगमः प्रयोजन यस्स स मानुगामिका, लोधनपत् गच्छन्तमनुगच्छति सोऽवधिरानुगामिक इति मापः, तया न मानुगामिकोज्नानु- गामिका, जलाप्रतिपद्धदीप इस यो गच्छन्त पुरुपं नानुगन्छतीति भावः ॥ तदेवमधिकारप्रतिपादनाय द्वारगायोप- न्यत्रा, सम्प्रति 'ययोदेन निर्देश' इति न्यायात् प्रथमतो मेदप्रतिपादनार्थमाह- कापिहा | भते ।' इत्यादि, फति पिघो भदन्त ! अघधि प्रमसः, सूत्रे स्त्रीत्वनिर्देश प्रातत्यात् , मगपानाह-गौतम । द्विविधोऽवधिः प्रज्ञप्तः, तघ- पा-'मयपचया य खओवसमिया य' मघप्रत्ययफः झायोपश्चमिकम्म, तत्र मपन्ति फर्मवनपर्चिनः प्राणिनोमिनिति भयो-नारफादिजन्म, 'पुनानी'ति अधिकरणे घप्रत्यया, भय एष प्रत्यय –कारण यस स भवप्रत्यया, प्रत्ययशम्द घेद फारणपर्याया, वर्चसे च प्रत्ययशप्दः फारणत्वे "प्रत्यय शपथज्ञानहेतुविधासनिश्चये" इति, स एव खार्थिक | फप्रत्ययविधानात् भपप्रत्ययाः, तथाऽयधिज्ञानापरणीयस्य कर्मण उदयावलिकाप्रविष्टस्यांशस्य वेदनेन योऽपगमः स भयोऽनुदयाषस्थस्य विपाकोदयविष्कम्भणमुपनमः क्षयम उपशमय श्योपश्चमी ताम्यां नितः क्षायोपशमिका, चशम्दौ सगवानेफमेदसूचको, तत्र तु यो येषां मवति त तेपामुपदर्शयति-दोणमित्यादि, प्रयोऔषसमूहयोर्मष- प्रत्ययफा, तपपा-देषाना प नारफाणां च, देवा मवनपतिम्पन्तरज्योतिप्कपैमानिफमेदाचतुर्षिधाः, नारफा रनप्र- भादिपिपीमेदात् सप्तपिघा , चशम्यौ प्रत्येकं स्वगतानेकमेवसूचकी, ते चानेकदा विपयसंस्थानचिन्तायामने ख- यमेय सूत्रकृतयोषदर्शविम्मन्ते, आर-नन्यपविधान पायोपशमिश भावे पर्चते नारफादिभषस्त्वौदपिके तत्कर्ष देवा- दीनामपषिजानं मषप्रत्ययमिति म्यपदिश्यते ?, नैप दोपो, यतस्तदपि परमार्थतः बायोपश्चमिकमेव, फेषल स क्षयो- पथमो देपनारफभयेप्पपश्यमावी पक्षिां गगनगमनलम्पिरिव ततो भवप्रत्ययमिति म्पपदिश्यते, बाह च नन्य ध्ययनचूर्णिरुन्-"नणु ओही खोपसमियो चेव नारगादिमयो से उदाए मावे तो कह मयपपइमो भण्णर १, उप्यते, सोऽपि खमोपसमिओ घेष, किंतु सो खोपसमो देवनारगमवेम्स भषस्स मघा, फो दिहतो ?-पक्खीण आगासगमण य, तो मषपपाको मण्णइति, तथा श्योः क्षायोपश्चमिकस्खधया-मनुष्याणां च पश्चेन्द्रियतिर्षग्यो- निजातानां च, जत्रापि पशम्दो प्रत्येक स्वगतानेकमेदसूचफो, मनुष्याणां विर्यक्रपथेन्द्रियतिरयाँ पापषिवान नाव- यंमावि ततः सामान्येऽपि क्षायोपश्चमिफत्ये भवप्रत्ययादिद मियते, परमार्पतः पुनः सफलमप्यवधिज्ञानं बायोपश- मिफमेवेति । तदेपमुको भेदः, सम्प्रति विपयप्रतिपावनामाह- नेरइया पं मंदे ! फेवइयं से बोरिणा जाणंति पासंति ?, गो० ! अह० बगाउन उपो० पचारि माउयाई बोरिगा जाति पासति, रपणप्पमापदविनेरहमा गं मते ! फेवतिय खेच मोहिमा बाणंति पासंति, गो० न० अट्ठाई गाउ पाई उदो० चत्तारि गाउयाई०, सकरप्पमापुरविनेरइया जा० तिणि गा० उको० बट्टाइ गाउ०, पालयप्पमापुटपिने राया ज० अदाइलाई गाउ० उ० तिष्णि गाउयाई ओहिणा आणति पासति, पकप्पमापुडपिनेरइया ब० दोमि गाउ० उ० अदाइलाई गा० ओहिमा जा० पा०, घूमप्पमापु० नेर० बह० दिवदं गा उक्को दो गाउ० ओहिणा जा० पा०, वमापु० ने० स० गाउयं उ० दिवई गाउय ओरिणा बा. पा०, अधेसचमाए पुच्छा, गो० । जह० अई गाउयं उ० गाउमं ओरिमा जा० पा० । असुरफमारा णं भवे ! ओहिणा केवइयं खेचं जा पा०, गो०० पणषीसं बोषणाई उफो० असंखेने दीवसमरे ओरिमा जा० पा०, नागङ्गमारा में ब. पणवीस जोगमाई २० संखेने दीवसमरे ओहिणा जा० पा०, एवं बाप पणिपकुमारा । पंपिंदियतिरिक्सबोगिया मते ! केपश्यं खेई ओक्षिणा जाति पासंति ?, गो० ब० मेगुलस्स असंखेखातिमार्ग उ० असलेले दीपसमरे, मासा 4 मते ! ओहिणा केवतित खेचं बा० पा० १, गो० ज० अंगुखस्स भसंखेज विभागं उको० असंखेजाई अठोए लोपप्पमाणमेचाई संगाई ओहिमा जा० पा० । वानमंवरा अहा नागफमारा, जोइसिया से मेवे ! केतित खेचं ओ० मा पा०, गो० ब० संखेने दीवसमरे उपो. सेणषि संसझे दीवसमरे, मोहम्मगदेवाण मेवे ! केप० खेच ओ० वा० पा०, गो० ज० अगुलस्स असंखेजतिभाग उफो० अरे भाव इमीसे रयमप्पमाए हिहिष्ठे परम तिरियं नाव असंखिने दीवसमरे उड्डे जाव सगाई विमाणाई मोरिमा जागति पासंति, एवं ईसाणगदेवावि, सणकुमारदेवावि एवं घेप, नपरं वाव ओ दोघाए सफरप्पमाए पुटपीए दिदिले परमते, एष माहिददेवापि, यमलोपसंतगदेवा सखाए पुढपीए हिद्विल्छे घरमंते, मदासुकसहस्सारगदेवा पउत्पीए पंकपमाए पुढपीए हेदिले चरमसे, आनयपाणयारणधुमदेवा ओ माव पंचमाए धूमप्पमाए रेहिछे परमते, रेडिमम- सिमगेवेनगदेवा अघ जार छहाए तमाए पुरषीए द्विष्ठे बाप घरमैने, उवरिमगेपिमगदेवा में मंते ! केवतिय खेच ओक्षिणा मा० पा०, गो० ब० अगुलस्स असंखेजतिमार्ग उ० अधे सत्चमाए ३० च० विरिमं ाव असंखेखे दीपसमरे उई जाव सयाइ विमाणाई ओ० बा० पा०, अमुचरोक्याइयदेया म मंते ! के० खेचं ओ० आ० पा० १, गो० ! संमिर्म सोगनालि ओ० जा० पा० (म्य ३१८) 'नरइया ण'मिस्सादि सुगम, नषर जघन्येनार्धगम्यूतमिति सप्तमपियां जघन्पपदमपेक्ष्य, उत्कर्पतमत्वारि गम्यूतानि रनममायामुत्कृष्टपदमाथित्य, अधुना प्रतिपूपिपीषिपर्य चिन्सपन्नाह-रयणप्पमे सादि, सुगम, जघन्य- पदोत्कृष्टपदपिपयसाहिके इमे गापे-"अमुट्ठ १-३॥ विनि २-३ अवाश्याइ ३-२॥ दोणि ४-२ य दिवह- ५-१॥ मेग च ६-१॥ मनु च गाउ ७-०॥ फमसो जाजतो रयणमाईसे ॥ १॥ पसारि गाउयाइ १-४ अचु- हाइ २-३n तिगार्य ३-३ घेय । अढाइमा ४-२॥ दोषिण ५-२ य दिषह ६-१॥ मेग ७-१ च नरएम ॥ ॥२॥" मपनपतिभ्यन्तराणां जघन्यपदे यानि पञ्चविंशतियोजनानि तानि येषां समजघन्य दशपर्पसासप्रमाणमा- युलेप द्रष्टव्यानि, न पाणां, आह घ माप्यत्-'पणषीसजोयणाइ दसपाससहस्सिया ठिई जेसिमिति, मनुष्य- चितायामुत्कृष्टपदे यान्यलोफे लोकप्रमाणमात्राणि खण्डानि असोयानि तानि परमावधिमपेस्प द्रष्टव्यानि, तस्यै पैतापरिपयसम्भवात् , एतत्सामग्रंमात्रमुपपर्ण्यते, यचेतावति क्षेत्रे द्रष्टम्य मपति तर्हि पश्यति याषता तन्न वियते, अलोके रूपिद्रव्याणामसम्मवात् , रूपिद्रव्यविषयमापधिः, केपलमय विशेपो-यापदयापि परिपूर्ण लोक पश्यति तापदिह स्फ धानेय पश्यति, यदा पुनरलोकेऽपि प्रसरमवधिरधिरोइति तदा यया ययामिदिमासादयति तथा तथा लोफे सूक्ष्मान् सूस्मतरान् स्फ घान् पश्यति यापदन्ते परमाणुमपि, उक्कं च-"सामत्यमेचमुचं दद्वषं जह हयेच पेरछेवा । न उ त सत्यत्यि जसो सो रूपिनिषधणो मणिो ॥ १ ॥ पडतो पुण पाहिं लोगत्य चेव पासई दष । मुटुमयर मुहुमयर परमोही जाप परमाणु ॥ २॥" [ सामर्थ्यमाप्रमुक्त द्रष्टव्य यदि मपेत् प्रेक्षेत नतु सप्तपानि यतः स रूपिनिय घनो मणितः ॥ १॥ वर्धमानः पुनर्वहिर्लोफस्वमेय पश्यति द्रव्य । सूक्ष्मतर सूक्ष्मतर परमापपिर्यापत् परमाणु ॥ २ ॥] इत्यमूतपरमायधिकलितम नियमावन्तर्मुहर्चेन फेषलालोफलक्ष्मीमालिङ्गति, यत उक-"परमोहीनाणविक फेवलमतोमुचमेचे" [ परमावपिज्ञानषिदः केपलमन्तमवर्चमात्रेण ] इति, वैमानि- फानो यजघन्यपदे महलासयेयमागप्रमाण क्षेत्र उक्त तत्र पर आह-नन्वहुलासवेयभागमाप्रक्षेत्रपरिमितोऽवधिः सर्पजघन्यो मपति, सर्पजपन्यथापपिस्सिर्यग्मनुप्येप्येष न शेपेपु, यत आह माप्यकृत् खपतटीकायाम्-"उत्कृष्टो म- नुप्येप्वेप नान्येषु, मनुप्यतिर्यग्योनिप्येष जघन्यो नान्येपु, पाणां मध्यम एपेति" तत्कयमिह सर्पजघन्य उका १, उगते, सौधर्मादिदेपानां पारमपिफोऽप्युपपातकालेऽवधिः सम्मवति, स च फदाधित्सर्वजघन्योऽपि, उपपातान- न्तर त सवजा, ततो न कमिहोपा, माह व दुप्पमा धफारनिममजिनप्रषचनप्रदीपो जिनमद्रगमिक्षमाप्रमणा- "पेमाणिपाणमंगुठमागमसंख जहण्णमो होइ । उपपाए परमविभो तम्मरजो होइ वो पछा ॥१॥" उड जाप सगार विमाणाति ऊर्य याक्त् सकीसनि विमानानि, सफीपपिमानस्तूपन्यजादिकं पापदित्यर्थः, 'समिनं लोगनाठिंति परिपूर्ण चतुर्दशरम्पास्मिका लोकनारीमिति । संस्थानद्वारमाह- नेहसाणं मैसे! मोही किंसंठिए पं० १, गो० ! तप्पागारसंठिए पं०, अमुरम्माराणं पुछा, गो०! पल्लगसठिवे, एवं बाप पणियामाराम, पपिदियविरिपसबोणियाणे पुष्छा, गो.! गागासंठापसे०, एवं ममसामयि, पाणमतरागे पुच्छा, गो० ! पगगस०, मोतिसियानं पुछा ?, गो० मरिसंठागस० ५०, सोहम्मगदेवाण पुच्छा, गो० ! अमर्यगागार- संठिए पं०, एवं जाप अधुपदेषाणं, गेवेज्जगदेवाणे पुच्छा, गो० ! पुष्फर्चगेरिसंठिए पं०, अणुचरोदवाइयाणं पुच्छा, गो० ! जपनालियासठिसे बोही, पं० । (३१९) नेण्यार्ण मते । ओहिस्स कि अंवो० पाहिं०, गो. तो नो पाहि, एवं बाप पपियामारा, पंचिदियविरिपखजोणियाणं पुण्ठा, गो० ! नो अंतो पाहि, मसाणं पुछा, गो० ! बतोचि पाहिपि, वाणर्मतरमोइसिप'माणिपार्ण बहा नेरापार्ष । नेइमाण भंते । किं देसोही सघोही', गो. ! देसोही नो सघोही, एव चाव परियामारा, पंपिंदियतिरिक्खनोणियाणं पुच्छा, गो० ! देसोही नो सबोडी, मसाणं पुच्छा, गो! देसोहीवि सोहीचि, वागर्मवरजोइसिपवेमाणियार्ण बहा नेरइया । नेरायाण मैते ! ओही कि आगामिते अणाणुगामिते पडमाणते हीपमामए परिवाई अप्पडियाई अपहिए अणपहिए ?, गो० ! आगामिए नो अणाणुगामिए नो पल्माणठे नो हीयमाणए नो परिपाई वप्परिपाई अवटिए नो अणपहिए, एवं जाप यणियछमाराणं, पंबिंदियति रिसखजोगियाणे पुच्छा, गो० । आगामिवेषि आव अणवद्विएपि, एवं मप्रसाणवि, पाणमवरजोविसिपषमाणियाणं जहा नेरइया (पत्र ३१९) ॥ पण्णवणाए ओहिपर्द समचं ॥ ३३ ॥ 'नेरश्याण मित्यादि, 'तप्पागारसंठिप'चि तपो नाम काठसमुदायषिशेपो यो नदीप्रषाहेण प्राव्यमानो दूरा- दानीयते स चायखल्यसब मपति, तदाकारसस्थितोऽषधि रकाणां, अमरकुमारादीनां सर्वेपामपि मपनपतीनां पखकसस्थानसस्सिप्ता, पठको नाम लाटदेचे घान्याधारपिशेपः, स चोघि आयत उपरि च किञ्चित्सहिसा, पये- त्रिपतिर्यग्योनिफाना मनुष्याणां च नानासस्वानसस्थितो, यया खयम्भूरमणोदधौ मत्स्यार, अपि च तत्र मत्स्थानां पलयाफार सस्थान निपिद्ध तिर्यग्मनुष्याषस्तु तदपि भवति, उक्कं च-"नाणागारो तिरियमणुएस मच्छा मय- मूरमपेय । तत्प पलय निसिदं तस्स पुण तपपि होबाहि ॥१॥" म्यन्तराणा पटहसस्थानसस्थिता, पटह आतो- पविशेषः, स प फिधिदायत उपर्यषम समप्रमाणः, ज्योतिप्कदेवानां शहरीससानसस्थिता, सरी-चोपन- पिस्तीर्णयलयाफारा मातोपपिपरूपा देशपिशेपे प्रसिद्धा, सौधर्मदेवादीनामयुतदेवपर्यन्तानां मृदङ्गासस्थानसस्थितः, मुदनी पायषिपः, स पापस्तात् पिस्त्रीर्म उपरि घ तनुफा सुप्रतीवः, अवेयकदेषानां प्रपितषुप्पसचिखाफरूपच- रीसंस्थानसंखितः, अनुचरोपपातिकदेवानां कन्याचोलफापरपर्यायजषनालकसस्थानसस्थितः, तथा च समाफारा- दीनां म्याख्यानमिद माप्यफवाह-"तप्पेण समागारो तप्पागारो स पाययचसो । उद्घायतो उ पठो उपरि पस किंधि संसियो ॥ १॥ नचायतो समोषिय परहो देहोपरि पईतो सो। चम्माणयणदविच्छिन्नयलयरूषा उ रिया ॥२॥ उवाययो मुइगो हेटा यो तहोपरि तणुओ। पुष्फसिहावलिरइया घगेरी पुप्फचगेरी ॥३॥ जवना- लयोति मण्णइ उम्म सिरकचुजो कुमारीए॥” इति, भनेन च संस्थानप्रतिपादनेनेदमावेदित द्रएन्य, मवनपतिम्यन्त- राणामूर्व प्रमूतोऽनधिमानिफानामधः ज्योतिप्कनारकाणां तिर्यफ विचित्रो नरतिरमा, आह प-"भषणपइपणय- राण वह बहुगो अहो य सेसाण । नारगजोइसियाणं तिरिय ओरालिको चिचो ॥१॥” तया नैरयिफमवनपति- म्पन्तरज्योतिप्कपैमानिकाः तपामवखामान्यादषधेमध्यपर्चिनो न पुनर्नहित, फिमुफ मपति ? -सर्पतःप्रकाश्विस्त- सम्पदापषयो मवन्ति, न तु स्पफाषषयो पिच्छिन्नाषधमो पा, तिर्पपञ्चेन्द्रियास्त्यषधेरन्तन पिधन्ते, किन्तु पहिः, अत्राप्येप मावार्य-सिर्षपभेन्द्रियात्रपामपखामाम्मात् सीकावधयो विच्छिन्नापान्तरालसर्पत प्रकाश्यप- धयो षा भवन्ति, सर्वकायरषयो मेति मावा, देशावधिसर्यावधिचिन्तायां मनुष्यषः सर्वेऽपि देशावधयः, मनुप्यास्तु । देशापपयोऽपि मपन्ति सर्वोषधयोऽपि, परमाषपेरपि तेपो सम्मपात् । आनुगामिकादिचिन्तायां नैरयिकममनपति- पन्तरज्योतिप्कयैमानिका बानुगामिकाप्रतिपात्रषसितावपयो नस्पनानुगामिकवईमानहीयमानप्रतिपासनवस्पि सापपयसपामपखामाम्यास्, तिर्यपमेन्द्रियमनुष्मार्मा त्वरधाऽपपिरिति ॥ इति भीमलयगिरि० प्रबापनाटी- कायां प्रयसिंचममपन्यास्प पद समासम् ॥ ३३ ॥ अथ चतुस्त्रिंशत्तम प्रवीचारपरिणामाश्य पदं ॥ ३ ॥ देपमुक्त प्रयसिंचचम पद, सम्प्रति चतुसिंधचममारम्यते, भस्म चायममिसम्पन्धानहानन्सरपदे शानपरिणाम- पिपोऽवविरुष्का, नत्र तु परिणामसाम्यावेदपरिणामषिशेपः प्रवीधारः प्रतिपामते इति, तत्र प सकठवतम्यतो- पसाहिफे इमे वे गाये- भमवरगपाहारे १, माहारे भोपमाइय २१ पोग्गा नेव जापति ३, अमापसाणा ४ य आहिया ॥१॥ सम्मयस्सा हिगमे ५ सचो परिमारणा ६ योद्धरा। काए फासे सवे सदेव मने य वप्पपई ॥२॥ नरइया ण मते ! वर्णत- राहारा छचो निवचमा सतो परिपाइपया तो परिणामपा तती परियारणमा वसो पच्छा पिठामपा १, ईसा! गो०! नेययाण अभंवराहारा तसो नितमया वदो परियादिमया सतो परिणामया पवो परियारणया वो पच्छा पिठधगया, असुरममारा में मवे ! मणतराहारा तो विषमया सतो परिवारमा सवो परिणामया वतो विउपपया सबो पच्छा परियारमया , हता! गो० ! अमरछमारा अमवराहारा वो निषगमा जाप सतो पच्छा परिमा०, एवं जाप पणिय कुमारा, पुरविकाइया णं मैते ! अणवराहारा तवो निवचणमा ततो परिमाइगया वदो परिणाममा तो परिया. वो पित० १, ता! गोवषेप जाप परियारणमा नो प प पिउनणया, एव माव चउरिदिया, नवरं पाउकाइया पं- पिदियविरिपसजोणिया मण्सा प बहा नेराया, पाणमंतरजोइसिपषमाणिमा जहा यमुरङ्गमारा (सूत्रं ३२०) 'षणतरागपाहारे' इस्पादि, प्रपममनन्तरागप्ताहारको नैरपिकादिर्षकष्या, तदनन्तर 'पाहारे मोयणाइय' इति माहारामोगता पाविशदावाहारानामोगता च षकन्या, यया 'नेरयिकाण मते । माहारे किं आमोगनिवत्तिए पणामोगनिषधिए' इत्यादि, तया 'पोग्गला नेव जागति' इति, नैरयिफा आहारतया गृहीतान् पुरलाग्नेष जानन्ती यादि पश्चितिदहकक्रमेण षकम्प, 'अनावसामा य माहियति तदनन्सर नैरयिकादीनां क्रमेणाभ्यषसाना- ने, सूत्रे पुष्ठिमनिर्देशः प्राकृतत्वात् , चः पूर्षापेक्षया समुचये, बारुपातानि, तदनन्तरं 'सम्मत्तस्स महिगमे' पति, उम्पफ्तस्याधिगमो नैरपिकादिचतुर्विश्वविदण्डफक्रमेण चिन्तनीया, 'तचो परियारणा य पोयबा' इति ततः- सम्पपत्याधिगमप्रतिपादनापूर्ण परिधारणा पतम्यतया पोदम्या, कमिन् पिपये इत्याह-काये स्पर्श रूपे अम्दे मनसि च, ततः फायप्रवीचारादीनामस्पषत्व, माषप्रधानोऽय निन:-अल्पषत्वं पकम्य । सम्प्रति 'यपोद्देश नि- (च' इति प्रथमतोऽनन्तरागताहारषकम्पप्ताममिघित्मुरिदमाह-नेण्या ण मते!' इत्यादि, नैरयिका, णमिति पाफ्यालबारे, मदन्त !-परमकल्याणयोगिन् । परममुखपोगिन् । पा बनन्सर-उपपातक्षेत्रप्राप्तिसमयमेव वाहा- रसन्तीसनन्तरागताहाराः, 'ततो निषषणया' इति सता-अनन्तराहारग्रहणादारभ्य क्रमेण शरीरसेति गम्यते नि- पना-निष्पत्तिर्भपति, 'ततो परियादमया' इति ततः-शरीरनिप्पचेरारम्य पर्यादान यथायोगमङ्गप्रत्यलोमा- हारादिना सम सत पुग्नतादान 'सतो परिणामणया' इति तत पुनलादानादनन्तर तेपा पुगलानां परिणामन- इम्वियादिरूपतया परिणत्यापादन 'ततो परिवारणपा' इति सता-न्द्रियादिरूपतया परिणत्यापादनादूचे परि- चारणा-यथायोग सदादिपिपयोपमोगा, ततः पमात् षिकुषणा-वैफियलग्घिषशात् पिक्रिया नानारूपा १, एय- मुके भगवानाह-'हता ! गोयमे सादि, इन्तेत्सम्यनुज्ञापे, हता! गौतम ! नरयिका अनन्तराहारा इत्यादि, तदेव पपा नेरयिकाणामनन्तरादारादिषकम्मतोका तया भसुरकुमारादीनामपि स्खनितकुमारपर्यवसानानां यकम्या, नवर ते पूर्व पिफुर्षण पथात् परिचारणा, ते हि विशिष्टशम्बायुपमोगवाम्छायां पूर्वमिष्ट बैंक्रिय रूप कुर्वन्ति पथात् शम्दाघुपभोगमित्येप नियमः, शेपास्तु शब्दाघुपभोगसम्पची सखां हर्पपशात् विशिष्टतरम्यापमोगपान्छातः जन्यतो पा कुतमित्कारणात् पिकुर्वते, तसखेपा पूर्षे प्रपीचारणा पचाविकणेति, पिषीफायविपये प्रमसूत्र तथैष उचरस्ने तापद् पकाय यापत् परिचारणा, सेपामपि स्पर्शोपमोगसम्मयात् , 'नो ष ण पिउधणय'चि न चैष तेपा विकर्षणा पाया, येफिपलम्बेरसम्मवात् , 'एव'मित्यादि, एवं-पृपिषीकायिकवत् अप्कायादयो पावफायपोखा- पदध्येतम्या यामचतुरिन्द्रियाः, सर्षेपामपि पैक्रियउग्घेरसम्मवेन सूत्रस समानत्वात् , पासफायान् प्रति विशेपममि- पित्सुः समानगमत्वात् पञ्चेन्द्रियतिर्यग्मनुप्पाणामपि पातफायैः सहाविदेचमाह-'नवर मित्यादि, 'जहा नेरपया' इति यया नैरयिकासपा यलम्या:, किमुक्त भवति :-'नैरपिकवत् विकर्षनाऽप्येतेषां वकन्या, वैक्रियलग्धिसम्म षात् , सा च प्रपीचारणायाः पमादिप्ति, 'वाणमतरजोरसवेमाणिया जहा नमुरकुमारा' इति बसुरकुमाराणामिय मन्तरादीनामपि पूर्ण निर्मणा पश्चात् परिधारणा रकम्पति भाषा, सरगणानां सर्वेपामपि तयाखामान्यात्, एक घ सूठटीकायाम्--"पुध पिउवणा खानु पहा परियारणा मुरगणाणं । सेसाण पुषपरियारमा उ पच्छा विउषणया ॥१॥" इति ॥ सम्प्रति माहारविषयमामोग चिचिन्तयिपुरिदमाह- नेराया 4 मते ! थाहारे किं आमोगनिति अपामोगनि० १, गो० ! आमोगनिधिएवि अपा०, एवं असुरछमाराणं बाप मापियाण, मवरं एगिंदियाम नोआमोमनिवचिए अणामोमनिवधिए । नेइमा मत! जे पोग्गले माहारचाए गिमति वे किं वाणंति पा० आहारैति उदाहु न याति न पासं० थाहारैति?, गो० ! न माणति न पासंति आहारति, एवं बाप तेईदिया, परिदियार्ण पुम्छा, गो! मस्पेगविया न याति पासति आहा० मस्येगइया न माणवि न पासंति आहा०, पर्षिदियतिरिक्खयोपियाणं पुच्छा, गो० ! अत्पे० मा० पा० आहा०१ अस्ये० मा० न पा० आहा. अत्ये न पार्णति पासंवि बाहा० ३ बस्पे० न वा० नपा० प्रा० ४, एवं माप मास्सापवि, वाममवरगोइसिगा पहा . ।
नेरहपा, पेमाणिपाणे पुच्छा, गो० ! अल्पे० प्रा० पा० प्रा०, बरपे० न बा० न पा० आ०, से केपट्टेमें मेवे ! एवे एक घेमाणिया अत्ये० जा. पा० आ० अत्ये० न मा० न पा० आ०१, गो० माणिया दुषिहा पं०,०--माईमिच्छरिहि- उपपनगा र अमापिसम्मपिद्विउप०, एवं बहा दियउसए पठमे मणितं वहा माणिव चाव से एएणद्वेण गो०! एवं पुषति, नेरइया णे मंवे केवतिया अम्झवसामा प०, गो० ! असंखेखा अगमवसामा, ते पं मवे! किं पसत्या अपसरया, गो०। पसस्थापि अप० एवं बार घेमापियामं । नेइया गं मते ! कि सम्मचामिगमी मिच्छचाभिगमी सम्मामिच्छचामिगमी ?, गो० सम्मचाभिगमीपि मिच्छचामिगमीवि सम्मामिरचाभिगमीचि, एवं बाप मामियावि, नवरं एगिदिपविगलिंदिया पो सम्मचामिगमी मिच्छचामिगमी नो सम्मामिच्छचामिगमी (सूर्य ३२१) 'नेण्याण'मित्यादि, आमोगनिर्पर्तितो यदा मनाप्रणिधानपूर्यमाहार राहन्ति, क्षेपकालमनामोगनिर्वर्णितः, स प लोमाहारोऽषसातन्या, एय शेपाणामपि जीपानामामोगनिषेचितोज्नामोगनिर्चितथाहारो मापनीया, नपर- मेपेन्द्रियाणामतिस्रोफापनुमनोद्रम्पलग्धिसम्पन्नत्यात् पटुतर मामोगो नोपजायते इति तेषां सदाऽनाभोगनिर्व- र्चित एयाहारो न पुनः कदाचिदप्यामोगनिर्वतिः। अधुना माहार्यमाणपुलयिपये शानदर्शने चिन्तयति-'नेरइ- या ण मते' इत्यादि, नैरयिका णमिति पाक्यालयारे भदन्त ! यान् पुद्रलान् माहारतया गृहन्ति तान् कि जान- न्ति पश्यन्ति उत नेसि ?, मगयानाह-गौतम ! न जानन्सवधिज्ञानेन, लोमाहारतया वेपामतिसूक्ष्मत्येन नारफा- पपेरषिपयत्वात् , न च पश्यन्ति चतुरिन्द्रियविषयामापात्, द्वीन्द्रिया न जानन्ति, मियाज्ञानतया सेपो सम्प परिमानामावात् , द्वीन्द्रियाणां हि मसज्ञान तदपि चास्पष्टमतः प्रक्षेपाहारमपि न ते सय रममाणमपि सम्पछ जा. नन्ति पचरिन्द्रियामाषात् न च पश्यन्ति, एवं त्रीन्द्रिया अपि शानदर्शनषिफला मापनीयाः, चतुरिन्द्रियाः 'अत्येगइ- यघि सन्त्येकफे ये सय रापमाणमप्याहार प्रक्षेपरूपमपि न जानन्ति, मिथ्याशानित्वात् , तेपामपि हिदीन्द्रियाणा मिप मत्सज्ञान तदपि धाषिस्पष्टमिति, घल्पा पुनः पश्यन्ति चक्षुरिन्द्रियसदापात्, तपाहि-पश्यन्ति मक्षिकादयो गुगादिकमिति एषमाहारयन्ति, वपा सन्त्येकके चतुरिन्द्रिया ये न जानन्ति, मियाघानित्वात्, न पश्यन्ति च अन्ध- कारादिना चक्षुर्दनस्य पाहतत्वात् मनामोगसम्मवाश, तिर्यपश्चेन्द्रियतिरमा चतुर्मसी प्रक्षेपाहार लोमाहार चाधिकस भावनीया, तत्र प्रक्षेपाहारमधिकृत्यैष मावना-सन्त्येकके तिर्यपञ्चेन्द्रिया ये प्रक्षेपमाहार जानन्ति, सम्यग्जानितया तेपो यपावस्थितपरिज्ञानात् , पश्यन्ति परिन्द्रियमावात् एषमादारयन्ति १, सपा सन्त्येकके ये जानन्ति पूर्वपत् न च पश्यन्ति चतुर्दर्शनसाम्धकारादिना अनामोगेन च म्पाहतत्वात् २, तपा सन्सेकके ये न जानन्ति मिग्यावानितया सम्यकपरिज्ञानाभावात् पश्यन्ति पुनमचरिन्द्रियोपयोगात् ३ सपा सन्सेकके ये न जान- न्ति मिप्याज्ञानित्वान च पश्यन्ति पूर्वषत् एवमाहारयन्ति ४ लोमाहारापेषया स्वेष भावना-सन्सेकके तिरुपये- न्द्रिया ये छोमाहारमपि जानन्ति, विशिष्टावधिज्ञानपरिकलितत्वात् , पश्यन्ति तपाविषयोपशममारत इन्द्रियपा- टपस्यातिविनसत्यात् एपमाहारयन्ति १ तथा सन्त्येफके ये न जानन्ति पूर्वषत् न तु पश्यन्ति वापिघस्पेन्द्रियपा टपसामापात् २ तथा सन्त्येफके ये न जानन्ति पश्यन्ति पुनस्वद्विपयेन्द्रियपाटयस्य भावात् ३ तथा सन्त्येकके ये न जानन्ति मिथ्याज्ञानित्वात् अपपिषिकलत्वात् भयधिषिपयातीतत्याहा, न च पश्यन्ति तयारूपपाटवाभावात् ४ इति, एव मनुप्याणामपि लोमाहारप्रक्षेपाहारौ प्रतीस चतुर्भही भाषनीया, 'याणमतरजोइसिया जहा नेरझ्या' इति, नैरयिफापपिरिष म्यन्तरज्योतिप्कापधिरपि मनोमक्षित्वेऽप्याहारपदलानामयिपयत्वात् , 'पेमाणियाण पुग्छ'- चि, पैमानिफानां पृथक् सूत्र पकम्य, 'माणिया ण मते जे पोग्गले आहारचाए गेहति से फि जाणति पासवि आहारेंति उदाहु न जागति न पासति आहारैति' इति, भगवानार-गोयमे त्यादि, माया पूर्वमवता विद्यते पेषां ते मायिनो, मायया हि यया तया या पावररूपकृतया फलपकर्मप्रादुर्मायः, फछपे च कर्मण्युदयमागते भषप्र- सयादप्युपजायमानोऽपधिर्नातिसमीचीनो मपति, पते घ सम्यगनो नपेदितण्याः, तथा मिथ्या-विपर्यस्खा रष्टि:- जिनप्रणीतपस्तुतस्पप्रतिपचिर्येप ते मिण्यारष्टयः, मायिनम मिश्यारष्टयम मायिमिश्यारष्टयस्ने च ते उपपन्नाथ मायिमिध्यादृष्टभुपपन्नास्त्र एष खार्थिकफप्रत्ययविषानात् मायिमिण्याहष्टपुपपनकास्ने घोपरितनोपरितनप्रैयेयकपर्य- पसाना विज्ञेपाः, तेषां यथायोगमपश्य मिष्याष्टित्यस मायित्वस्य च भाषात्, तविपरीता अमायिसम्यग्रष्टयुपप- नफा, ते पानुत्तरविमानपासिना, सेपामवश्य सम्पगप्टित्य, पूर्वानन्तरमपे नितरां प्रतनुक्रोधमानमायालोभत्वसोप- शान्तकपायत्यस च मावात् , बाह च मूलटीफाफार:-"प्रेमाणिया मापिमिच्छदिट्ठीउवषण्णगा जाप उपरिमगेयेजा, अमायिसम्मरिद्विउपवलगा अनुत्तरमुरा एव रमन्ते" इति, 'एव जहे'सादि, एषमुक्केन प्रकारेण प्राफ् यथा इन्द्रि- पसत्के प्रपमोदेशके मणित तथा मनितम्य, तब तापत् यावत् सर्वान्तिम ‘से एएणडेग'मित्यादिना निगमनषाक्य, तषम्-'तत्य म जे ते मायिमिच्छदिद्विउपपनगा ते म न जाणति न पासति माहारेंति, सत्य मं मे ते ममायि- सम्मदिहिउषषण्णगा ते ण दुपिहा पण्मचा, तजहा-मणतरोषपण्णगा य परपरोवषण्णगा य, तत्प मजे ते अणत- रोवषण्णगा ते ण प याणति न पासति माहारेंति, तत्प म जे ते परपरोक्षण्णगा से म दुषिहा पं०, त०-पजच- गा य अपषचगा य, तत्य ण जे ते अपबचगा ते ण न जाणति न पासंति माहारेंति, तत्प णं ते पजचगा ते दुपिहा प०,०-उपउचा य मणुषउचा य, तत्प ण जे ते अणुपउचा ते म ण यापंति न पासति माहारेंति, तत्य ण जे ते उपउता ते ण जाणति पासति माहारेंति, से एएणतुण गोयमा! एपं तुमति-मस्पेगइया न जाणति न पासंति आहारेंति मत्पेगड्या जाणति पासति आहारेंति" इति, मसायमर्प-तत्र ये ते मायिमिण्यारष्ट-पुपपत्रका उपरितनोपरितनप्रैधेयकपर्यवसाना इत्सः ते मनोमस्याहारयोग्यान् पुतलान् न जानन्ति अषधिशानेन, वदवघेनेपा- मविपयत्वात् , न पश्यन्ति चक्षुपा, तयाविधपाटवामावात् , येऽप्पमायिसम्पराष्टपुपपन्नका अनुचरविमानवासिन इसः, ते दिपा-अनम्तरोपपत्रका परम्परोपपत्रकाम, प्रथमसमयोत्पन्ना मप्रथमसमयोस्पन्नामेत्सपा, मत्र ने ते अनन्तरोपपन्नफास्ते न जानन्ति न पश्यन्ति, प्रथमसमयोत्पन्नतयाऽवधिज्ञानोपयोगस चक्षुरिन्द्रियस घामावात् , फिन्त्यमेयाहारयत्ति, तत्र ये ते परम्परोपपन्नकाते द्विविधाः, तपथा-पर्याप्ता अपर्याप्ताम, तत्र ये ते अपर्याप्त- फास्त्रे न जानन्ति न च पश्यन्ति, पर्याप्तीनामसम्पूर्णत्वेनापघ्याधुपयोगामावात् , येऽपि पर्यासारखेऽपि द्विविधाः, तथया-- उपयुका अनुपयुकाम, वत्र ये ते उपयुकास्ने जानन्ति, अपघानवश्वतो यथाशकि नियमेन ज्ञानस्य सपि पयपरिच्छेदाय प्रचिसम्भयात्, पश्यन्ति चापा इन्द्रियपाटयस सेपामतिविशिष्टत्यात्, ये त्यनुपयुक्ताखे न जा नन्ति न च पश्यन्ति अनुपयुक्तत्वादेष, उपयुका अपि कय मनोमस्याहारयोग्यान् प्रद्रलान् जानते इति चेस् , उच्यते, इहापश्यकप्रयमपीठिकायामषधिज्ञानाधिकारेऽमिहितम्- "सखेज कम्मदवे लोए थोऊणय पलिय" असायमर्य- फार्मणशरीखन्याणि पश्यन् क्षेत्रतो लोफस्स सीयान् मागान् पश्यति कालतः स्त्रोफोन पल्पोपम यावत् , मनुचरा- तु सम्पूर्णी लोकनारी पश्यन्ति, 'समिच लोगनालिं पासति अनुचरा देषा' इति पचनात्, ततस्ते मनोमक्ष्याहार- योग्यानपि पुद्गलान् जानन्ति, माह च मूलटीकाकार:-'ते जानन्ति पश्यन्ति आहारयन्ति च, पिञ्चद्धत्यादयधेरि- न्द्रियविपयस्य चातिपिशुद्धत्वात् पश्यन्त्सपि" इति, अत्र इन्द्रियविपयसेति-न्द्रियपाटषस्पेतिमायः, उपसहारयाफ्य प्रतीत । अध्ययसायचिन्तायां प्रत्येक नैरपिकादीनामसोयान्यध्यपसानानि प्रतिसमय प्रायोज्न्यान्याभ्यवसानमा- यात् । सम्यक्त्यायधिगमचिन्तां कुर्वन्नाह-'नेरइया म'मित्यादि, नैरपिफाः समिति पूर्ववत् भदन्त ! किं सम्यक्त्वा- घिगामिन-सम्यक्त्यमासिषन्त , एप मिथ्यात्याधिगामिनः सम्यग्मिप्यात्याधिगामिनस १, भगवानाह-गौतम! 'सम्म साधि सुगम, त्रिषिघाया अपि प्राप्तेर्यथायोग सम्भषात् , 'एष जापे'सादि, एव-नैरयिकगतेनाभिलापप्रकारेण निरन्तर तापरकम्प यापद्वैमानिकार, नषरमेकेन्द्रियाणां विकलेन्द्रियाणां केपांचित् सासादनसम्यक्त्यमपि लभ्यसे तपापि ते मिप्यात्याभिमुखा इति सदपि तन्म विवक्षित । सम्पति परिचारणां प्रतिपिपादयिपुरिदमाह- देवा 4 मते! किं सदेवीमा सपरियारा सदेषीया अपरियारा अदेषीया सपरियारा अदेषीया अपरियारा, गो०! अत्येगतिमा देषा सदेवीया सपरिपारा प्रत्येगतिया देवा अदेषीया सपरिपारा अत्ये० देवा अदेषिया अपरिचारा नो घेव णं देना सदेषीया अपरिषारा, स फेगडेण मते! एवं पुति-अत्ये० देषा सदेषीया सपरिचारात घेव जाप नो पेव णे देवा सदेषीया अप० १, गो० ! मवणपतिषाणमतरजोतिससोदम्मीसाणेसु कप्पेस देषा सदेयीया सपरियारा, सर्णइमारमादिर्षमलोगलतगमहामुक्षसहस्सारवाणपपाणपआरणनुएस कप्पेस देवा अदेवीमा सपरिपारा गेवेजअणु- परोषवाइया देवा अदेषीमा अपरिपारमा, नो पेषणं देवा सदेवीया अपरिचारा, से वेणटेमं गो० ! एवं दु० अत्ये० देवा सदेषीया सपरिपारा त व नो पेष मं देवा सदेषीया अपरियारा (सूत्रं ३२२) फतिविहा गं मते ! परियारणा पं०१, गो. पंचविहा परियारणा पं०,०-कायपरियारणा फासपरियारमा सपप० सरपरि० मणप०, से केणढणं मते ! एवं पु० पचपिहा परि० ५०, ६०-कापप० बाव ममप०१, गो० ! भषणबइवागमतरचोइससोहम्मीसाणेस कप्पेसु देवा फायपरि० सममारमाहिदेसकप्पेसु देवा फासपरि० यमलोपलंतगेस देवा रूपपरिया० महामुकसहस्सारस देवा सहप० आपयपागप भारणमुएमु कप्पेस देवा ममए०, गेमअणुचरोववाइया देषा अपरिपारगा, से सेणटेणं गो० ते चेष बाप मणपरिया रगा, वत्प ण ते फायपरियारगा देवा सिगं इच्छामणे समुप्पमति-इच्छामो जं अच्छराहिं सर्दि फायपरियारं फरेभए, सए में सेहिं देहिं एवं ममसीकए समाने खिप्पामेय वायो अच्छरायो ओरालावि सिंगाराई ममुष्णाई मणोह- राई मपोरमाई उपरपेउपिपल्याई विपत्ति विउविधा वेसि देवामं अंतिय पाउम्मयंति, सते ण ते देवा बाहिं अच्छराहिं सदि फायपरियारण करेंति (सूत्रं ३२३) से बहामामए सीया पोग्गला सीतं पप्प सीयं पेव अविषतिचा पिडति, उसि पा पा पोग्गमा उसिणं पप्प उसिणं घेष अतियसिचान घिति, एवमेव तेहिं देवेहिं नाहिं अच्छराहिं सविं कायपरिया रणं फते समाणे से इच्छाममे खिप्पामेय अवेति (सर्व ३२४) बत्यि जे मैते ! सि देषाण मुकपोग्गला, रसा! अस्मि, से में मेवे ! मासि अरछराम फीसचावे मुसो २ परिणमति , गो० ! सोविंदियचावे चपसुईदि० पाणिदिय० रसिदिय० फासिदियचाते इवधाते सचावे मणुभवाचे मणामचाते मुभगवाते सोहागरूपबोधणगुणलापमचाए से पासिं गुमो २ परिणमंति (सर्व ३२५) वस्य मधे ते फासपरियारगा देवा सेसि मं इरछामणे समप्पमति, एवं भाव कायपरियारगा सहेव निरपसेसे माणित । सत्य में वे वे स्वपरियारगा देवा वेसिणं इच्छामणे समप्पमति इच्छामो ण बच्छराहिं सर्दि रूपपरियारण करेपसे, ते ण रोहिं देहि एवं ममसीको समाये वहेप आव उचरपेउविताति सवाई विउधति विउविता बेनामेव वे देवा मामेव उपागच्छति उवागच्छिवा तेसिं देवाणे अदूरसामने ठिचा वाइ उरालाई जाप मगोरमाई उपर- पउदिताई रूवाई उपसेमाणीतो २ पिद्धति, तवे णं वे देवा वाहि अच्छराहिं सर्दि रूपपरियारण करेंति, सेस तं चैव आप रजो २ परिणमन्ति । वरपमं बेसे सहपरिमारगा देवा देसि में इच्छामणे समुप्पछवि-इच्छामो प अच्छराहि सदि सहपरियारणे फरेचए, ववे णं तेहिं देहि पर्ष मणसीकए समागे तर बाप उत्तरपेउबियाति रूवाति पिउति विउविचा जेणामेव से देवा सेणामेन उपागच्छति २ चा वेसि देवाणं असामते ठिषा अणुचराई उपाषयाई सहाई समदीरेमाणीतो २ चिति, व ण वे देवा वाहिं अच्छराहि सदि सपरियारणं करेंवि सेस वे पेव साव गज्जो २ परिपमति । तत्य पंजे से मणपरियारगा देगा तेसिं इच्छामणे समुप्पमसि, इच्छामो गं अच्छराहिं सदि मणपरिपारणं फरेचते, तवे पं देहिं देवेहि एवं मणसीकर समाणे सिप्पामेष तायो बच्छरायो वस्य गयाओ चेष समाणीमो अणुचराति उम्पावमावि मगाई संपहारे- मागीतो २ विद्वति, दते में वे देवा ताहि मच्छराहिं सदि मणपरिमारण करवि, सेसं निरपसेस व व जाप समो २ प० ( ३२६ ) पतेसि में भवे ! देवाणं कायपरियारगाणं बाष मणपरिपारगाणं अपरियारगाग य कमरे० अप्पा वा ४१, गो० । सदस्योपा देना अपरियारगा मणपरियारगा संखे० सहपरियारगा असंखे० स्वप० वसं० फासप० असे. फायप० असं०॥ (मूत्र ३२७) पम्पषमाए परिमारणापर्य समचं ॥३५॥ 'देवा मामिसादि, सुगम,नवरं भवनपतिन्यन्सरज्योतिप्कसौधर्मशानकल्पेषु देवा सदेपीका, देसीनां तत्रोत्पादात्, अत एव सपरिधारा'-परिचारणासहिता, देवीनां तत्परिग्रहे पपायोग मावतः कायप्रणीधारमामात्, सनस्लमारमारे न्द्रयोर्भसतोकलान्तफयोमहाएफसहस्रारयोरानताविचतुर्प कल्पेपु देवा मदेवीकार, सत्र देषीनामुत्पारामाया, वय च सपरिचाराः-परिधारणासहिताः, सौधर्मेशानगतदेवीमिः सह पपाक्रम स्पर्शरूपशब्दमनःप्रयीचारमाषात्, गैवेयफानु- परोपपातिनो देवा अदेवीकार, देषीनां तत्रोत्पादामापात् मपरिचाराः-अप्रषीधाराः, मस्सन्समन्दपुरुषवेदोक्यतया मन सापि प्रवीचारासम्भवात् , न पुनस्ने देवाः सदेवीका वपरीचाराः, तथामवसामाम्यात् , 'से एएम'मित्यादि निगमनवा क्य । देवाः सदेयीकाःसपरिचारा इत्युक, तत्र परिधारणामेव जिज्ञासुः पृच्छति-'फरविहाण'मित्यादि,सुगम, भगवा- नाह-गौतम'सादि गसापे, नपर 'फायपरिचारया' इति कायेन-शरीरेण मनुप्पस्त्रीपुंसानामिष परिचारो-मैथुनोपसेवन येपो ते फायपरिचारकाः, फिमुकं मपति ?-मयनपत्यादय ईशानदेवलोफदेवपर्यन्ताः सरिकप्टोदयपुरुपयेदफर्मप्रमाषतो मनुष्यपत् मैथुनसुखप्रतीयमानाः सांगीण फायफेशज सस्पर्शसुखमवाप्य नीतिमासादयन्ति नान्यपेति, सनत्कुमार- माहेन्द्रयोः फल्सयोर्देवाः स्पर्शपरिचारफाः, स्पर्शेन-खनमुजोरजघनादिगाप्रसंस्पन परिचार-प्रपीचारो येपो ते तथा, से दि यदा प्रपीचारममिलपन्ति तदा प्रयीचारामिछापुफतया प्रत्यासम्ममूतानां देवीना खनाथवयपान् सस्ट- अन्ति, तापन्माप्रेणैव तेषां फायप्रवीचारादनन्सगुणं मुख पदोपशान्तिमोपजायते, प्रक्षलोकलान्तफयोः फल्पयोर्देषा 'रूपपरिचारफा' रूपेण-रूपमाप्रदर्शनेन परिचारो-मैथुनोपसेषन येषां ते सपा, ते हि सुरसुन्दरीणां मनोमषराजा- स्थानीय दिग्यमुन्मादजनक रूपमुपलम्य फायप्रवीचारादनन्तगुण सुरतमुखमासादयन्ति, तावन्मात्रेणैयोपश्चान्तषेदा उपजायन्ते, महागुमसहस्रारेषु फल्पेषु देया 'शम्दपरिचारका' शब्देन-शम्बमाप्रथषणेन परिचारो येपो ते वया, ते दिइणपिपयीकृतदेयीसरफगीतहसितसपिकारमापितनूपुरादिप्यनियषणमात्र एप कायप्रवीचारादनन्तगुणसुस उपमुजते तापमाणेय तेपां वेद उपशान्तिमेति, आनतप्राणतारणाप्पुतेपु कल्पेषु देवा 'मनम्परिचारफा' मनसा- मनोमपषिफारोपरहितपरस्परोयापचमनःसरल्पेन परिपारो मैथुनोपसेषन येपो ते तया, ते हि परस्परोपापचमनः सरल्पमात्रेणैव कायमपीपारादनन्तगुण सुखमषामुपन्ति, तृप्ताम तापन्मात्रेणैवोपजायन्ते, प्रेषेयकानुत्तरोपपातदेया 'भपरिचारफा' न पियते परिधारो-मैथुनोपसेवन मनसाऽपि ये ते सथा, तेपां प्रसनुमोहोदयतया प्रशमसुखा- तीनत्यात्, यपेय फर्ष न ते प्रभचारिणः ।, उप्यते, चारित्रपरिणामामापात्, ‘से तेणटेण'मित्यादि निगमनया- फ्य, तप ये फायपरिचारफा देयाखेपां कायप्रषिधार पिभावपिपुरिदमाए–'तत्य ण'मित्यादि, तत्र-तेषु फायपरि- पारकादिपु देवेषु मध्ये ये ते पूर्वमुक्ताः फायपरिचारका मषनपतिम्पन्तरज्योतिष्कसौधर्मेशानदेयास्त्रेपा पमिसि पूर्व पत् रामन -फायपरिचारेन्छाप्रधान मनः समुत्पद्यते, केनोछेखेन समुत्पद्यते -छाम -अमिलपामः णमिति पूर्वपत् अप्सरोभिः सादै फायपरिपार फर्नुमिति, 'तए ण'मित्यादि, ततस्त्रैर्देवरेषमुक्केन प्रकारेण कायपरिचारे मनसि फ्ते सति धिप्रमेप-धीममेप ता अप्सरस खखोपमोग्यदेवामिप्रायमपेस परिपारामिछापुकतया उत्तरपैकियाणि रूपाणि पिऊर्यन्तीति सम्मघा, कर्षमूतानीत्सत माह-उदाराणि-स्फाराणि न तुहीनावयवानि मानि अपि 'शाराणि शशारो-पिम्पणादिमिर्मण्डन त वियते येपा तानि शाराणि, 'अनादिम्य इत्यादि अप्रत्ययः, विम्- पणादिकतोदारशहाराणीसर्प , तानि च कदाचित् फसचिदमनोधानि मषेयुः मत मार-'मनोज्ञानि' खसोपमो म्पदेवमनोविषपमापपेशलानि,तानि लेनतोऽपि सम्माम्यन्ते तत पाह-मनोहरामि खखोपमोग्यस्य देवस्थ मनो हरन्ति-आत्मब नयतीति मनोहराणि, 'सिहावित्वावर', वय मनोहरत्य प्रथमसमापातमात्रमान्यपि भवति तत माछ-'मनोरमाणि' मनः खसोपभोग्यदेपसम्पम्धि रमयन्ति-फ्रीग्यन्ति प्रतिक्षणमुच्चरोचरानुरागसम्पर्क जनय न्तीति मनोरमाणि, वानि इत्पमूतानि उत्तरक्रियाणि रूपाणि विकृषित्वा रोपां देवानामन्तिफ-समीप प्रादुर्भवन्ति, 'सते णमित्यादि, ततः ममिति पूर्वपत् , ते देपास्ताभिरप्सरोमिः सार्दै फायपरिचारण-मनुष्य पुष मनुष्यसीमिः साङ्गीणकायक्लेवपूर्णफ मैथुनोपसेनन कुर्वन्ति, एपमेष सेपो वेदोपशान्तिमाषात् । तथा चामुमेषापे दृष्टा वेन द्रढय- वि-से जहाणामए' इत्सादि से' इति अपशब्यापा, स पात्र पाक्योपन्यासे, यथा नाम 'ते' विवक्षिता शीताः पुद्गला शीत-श्रीसपोनिफ प्रामिन प्राप्य 'शीतमेप' शीतत्वमेयातिनज्य-मतिशयेन गत्वा तिष्ठन्ति, फिमुकं मवति ?-पिपता भीतीमूतस्स शीतयोनिफस प्राणिनः मुखित्वायोपफल्पन्ते, उप्णा वा पुदगला उप्णयोनिर्फ प्रा- पिन प्राप्य 'उप्णमेप' उपणत्यमेवातिप्रज्य-अतिमयेन गत्या तिष्ठन्सि, विशेषतः स्वरूपलामसम्पत्त्या तख मुखि- त्यायोपतिराते प्रति भाषः, 'एषमेव' अनेनैय प्रकारेण तैपेस्तामिरप्सरोमिः सार्दै ययोफरूपे फायपरिचारणे कृते सति इच्छामना-फामषिपयेच्छाप्रधान मनः विप्रमेषातितृप्तिमाषात् श्रीप्तीभवति, इयमत्र भाषना-पथा शी- तपदलाः शीतयोनिकस प्राणिना सस्पः शीवत्वं पिशेषतः भासादयन्तस्वस सखित्वायोपफल्सन्ते उप्णपुरमा वा उष्णयोनिकस प्राणिनः संपर्ने उप्मत्वमत्तिप्रभूतमासादमन्तः सुखाय घटन्ते तपा देषीशरीरपुरला देपशरीरमपाप्य देपशरीरपगला अपि देवीशरीरमवाप्य परस्परं तद्गुमतां भजमानाः परस्पर मुखित्यायोपकल्पन्ते सतस्तृप्तिरुपजा- यते तृप्तिभावामामिलापनिपुत्तिर्मपतीति । इह मनुप्पत्रीणां मनुष्यपुरुषोपमोगे शुक्रपदलसलमतः सुखमुपजायमान लग्ध ततिं देषीनामप्युपमोग्यदेवसत्कशुक्रपुद्गलसङ्गमतः मुखमुपजायते आहोमिदन्यपेप्ति सशयानो देवानां शुक्र- पुद्गलास्तित्वं पुण्यति-'अस्थि णमित्यादि, अनीतिनिपातोऽत्र पार्षे, णमिति पूर्वपत् , भदन्त ! तेषां देवानां शुक्रपु- दूला यत्सम्पर्कसो देवीना मुखमुपजायते ?, 'हता ! अत्मि' भगषानाह-गौतम! सन्ति, केषल ते पैफियशरीरान्त- गैता इति न गर्माधानदेतवः, 'ते ण मते !' इत्सादि, ते शुदला, पमिति पूर्ववत् मदन्त ! तासामप्सरसा कीरफ्वरूपतया 'भूयो २' पदा २ घरन्ति तदा २ इत्पर्षः परिणमन्ति , मगवानाह-गोयमे'सादि, मोत्रेन्द्रि परूपतपा यावत्स्पननेद्रियतया, वेऽपि कदाचिदनिष्टतया परिणमन्तः सम्माम्येरन् तत माह-तपा, इष्टमपि किचित्तरूपतोऽमान्स मपति, पप शुकरादीनामिष्ठमपि विष्ठादि, तत वाह-कान्ततया' कमनीयतया, कान्तम- पि किचिन्मनःस्पृहणीय न भवति तय जार-'मनोबतवा' भतिसहनीयतया, तदप्रतिसानीपत कराचिदा- पातकालमाप्रमापि सम्माम्यते तत माह-मनापतया' मन मामुपन्ति-मनसि सदा रमन्ते इप्ति मनापास्स- भावसचा तया, मनसा सदा स्पृहणीयतयेसि मापः, कमादिति चेत्, अत माह-'सुमगतया' 'निमिचफारमहेतुपु सोसां पिमफीनो प्रायो दर्शन मिति यायात् अत्र हेतौ तृतीया, ततोऽयमयः यतः सुमगतया-सर्वजनप्रियतया परिणमन्ति तस उच्यते इष्टतया कान्ततयेत्यादि, सुमगसया परिणमनमपि कपमिति चेत्, अत माह-'सोहग्गरूव- जोषणगुणलापनचाए' इति, अत्र प्राकृततया गुणशप्पस छापण्यशम्बात् पूर्व निपातः परमार्यतस्तु परतो द्रष्टव्यः, ततोऽयमर्थ:-सौभाग्याय-सौभाग्यहेतवे रूपयौपनलापण्यरूपा गुणा यस्य तत्सौभाग्यरूपयौवनलापण्यगुण तद्भाव सचा तया, तत्र रूप-सौन्दर्यपती आकृतियोपन-परमतरुणिमा लावण्य-अतिशायी मनोमयविकारहेतुः परिणति पिशेपा, यता सौभाग्यहेतुरूपादिगुणनिवधनसया परिणमन्ति सतः सुमगसया परिणमतीत्युप्यते, एप ते शुक्रपुर- लाखासामप्सरसां भूयो भूयः परिणमन्ति । तदेय फायपरिचार उक्का, सम्प्रति स्पर्धपरिचार विभाषयिपुराह-'तस्थ ग'मिस्सादि, तप-सेपु परिचारकादिपु मप्पे णमिति पूर्वषत् ये ते स्पर्शपरिपारका देवाने णमिति पूर्ववत् एपमि- न्छामना-स्पर्शपरिचारपिपयेप्छाप्रधान मनः समुत्पपते, 'एष जइये'सादि, एष-उक्केन प्रकारेण यथैपानन्तर प्राक्| | फायपरिघारफा उक्काः तपैप स्पर्शपरिचारफेपपि निरपशेप मणितव्य, तथैयम्-'इच्छामो ण अछराहि सहिं फास- परियार फरेचए, सए ण तेहिं देयेहिं एव मणसीफए समाणे खिप्पामेव ताओ अण्डराओ उरालाई जाप विउषिता सेसि देयाण अतिय पाउम्मपति, तए म ते देषा मछराहिं सविं फासपरियार करेंति" स्पर्शपरिपारण पदनचुम्पनस्त- नमर्दनवाउपगृहनजपनोरुपमतिगात्रसस्पर्शरूप, 'से जहानामए सीया पुग्गला सीय पप्प सीय व अतिमहत्ताण चिट्ठति उसिणा या पोग्गठा उसिण पप्प उसिप चेष आवाताण चिहति एवमेय तेहिं देहि ताहिं अछराहिं सरि फासपरियारणे कए समाणे इच्छामणे खिप्पामेव अवेइ,' अस्स सपातनिका व्याख्या प्राग्यत् , 'अत्यि म मते ! सेसि देषाण मुकपोग्गला , हता । अस्थि, ते ण मते ! तासि मछराण कीसचाए मुजो २ परिणमति', गोयमा ! सोर्तिदियचाए जाप फासिदियचाए रहताए फतचाए जाप मुज्जो २ परिणमति' असापि सपातनिफा न्याख्या प्राग्पत , नपरममिन् स्पर्शप्रपीचारे शुकपनमसङ्कमो दिग्यप्रमाषादपसेपा,एष रूपपरिचारादापपि मापनीय, तदेवमुक्ताः स्पर्शपरिचारफाः, सम्प्रसि रूपपरिचारणां विमावयिपुराह-सत्यण'मित्यादि, मुगम तापत् यावत् विकृर्षित्वा 'जेणा- मेय'ति यष देखलोफे विमाने प्रदेशे च ते देवाः सन्ति तत्रैव स्थाने ता अप्सरस उपागच्छन्ति, उपागम्य च तेषां देयानां 'अदूरसामंते' इति गरसमीपे स्थित्या वानि पूर्व यिनुर्विसानि उदाराणि यापदुचरक्रियाणि रूपाणि उप दर्शयन्त्यखिष्ठन्ति, ततो देवावामिरप्सरोमि सार्दै रूपपरिचारपां-परस्पर सषिलासरटिविक्षेपाङ्गप्रत्यानिरीक्षण- निजनिजानुरागप्रदर्शनपटिष्टचेष्टाप्रकटनादिरूपां कुर्वन्ति, 'सेस त घेष'चि शेप से जहा नामए' इत्यादि तदेय यापत् 'मुखो २ परिणमन्तीति वाक्यम् , सदेष माषिता रूपपरिचारणा, सम्प्रति अम्दपरिचारणां मामपितुकाम आह-तरथ प'मित्यादि कठ्यं, नपरमदूरसमीपे स्पित्या अनुचरान्सपेमन प्रल्हादजनकतया अनन्यसध्यान् उपापचान-प्रपलरतरमन्मयोदीपकसभ्यासम्यरूपान् शम्दान् , सूत्रे नपुसकनिर्देशः प्राकृतत्वात् , समुदीरयन्स- तिष्ठन्ति, नेप तथैष, 'एप तत्य ण'मित्यादि, मन परिचारकसूत्रमपि तथैव यापन्मनःपरिचारे मनसि कृते सति विप्रमेप ता अप्सरसस्तत्र गता एष-सौधर्मेशानदेपलोकान्तर्गतखखपिमानस्थिता एप सन्योऽनुत्तराणि-परमस- न्तोपजनफतया अनन्यसाशानि उपापचानि-फामानुपक्कसभ्यासम्यरूपाणि मनांसि प्रचारयन्सखिछन्ति, इह 'तत्यगया थेप समागीमो' इति पदता देम्या सहसार पायद् गच्छन्ति न परत इस्साषेवित द्रष्टव्य, तया चाह सम- इणिमूलटीफाफारो हरिमद्रसरि:-"सनत्कुमारादिवेषानां रतामिलापे सति देम्य खल्यपरिगृहीताः सहसार यापद् गप्छन्ती"ति, तथा स एप प्रदेशान्तरे बाह-"ह सोहम्मे फप्पे तासि देषीण पलिभोवममाउग तामो तरेषाणं घेप हपति, जासिं पुण पलिओवमाइ समयाहिया ठिई दुसमयतिसमयसखेखासंखेजसमयाहिया जाष दसपलिया सोहम्मगदेयीमो ताओ सम्फुमाराण गम्छसि, एष दसपलिमोपरि जासि समयाहिया ठिई जाप पीस पलिया तामो मंमठोगदेवाण गछंति, एप पीसपतिमोपरि जासिं समयादिया ठिी जाप तीसं पलिया सामो महामुकदे- पाण गप्छति, एप सीस पलिमोपरि जार्सि समयाहिया ठिई जाप पचालीस पलिया तामो आणयदेवाणं तत्य ठिया घेय प्राणापलपण होति, एय चचालीस पलिओपरि जासिं समयादिया र्यि जाप पचास पलिया सामो भारणदेवार्ण तत्य ठियामो घेय झाणायठयण होति" तया "ईसाणे जासि देवीण पलिमोयममहियमाउयं तामो तरेपाण चेय होति, जासिं पुण अहियपलिओपमाइ समयाहिया ठिई दुसमयतिसमयसंखेखासंखेजसमपाहिया जाय पण्णरसपलिया तामो माहिददेयाण गम्छंति, एप पन्नरसपलिओवरि समयाहिया ठिई जाप पणषीस पलिया ताजो सतगदेवाण, जासिं पुण पणषीसपलिओयरि समयाहिया ठिई जाप पंचतीस पलिया ताजो सहस्सारदेवाण, जार्सि पुण पंचचीमपठिोपरि समयाहिया ठिई जाप पणयालीस तामो पाणयदेमार्ण तत्य ठियाओ घेष झाणावलंपण , होति, जासिं पुण पणयालीस पठिमोपरि समयादिया ठिई जाव पणपन्नपलिया ताजो अनुयदेवाण तत्प ठियायो घेय प्राणापटपणं हपति" इति, 'तए ण'मित्यादि, ततो गमिति पूर्वपत् , ते देवाः तामिरप्सरोमिः सार्दै मना- परिपारण-मुरतानुषधि परस्परं सम्पासम्यमनासएल्पफरणरूप कुर्वन्ति, 'सेस'मित्यादि, शेपं 'से जहा नामए सीया पोग्गला' इत्यादि निरपशेप ताषद् पकम्य यावत् 'मुखो २ परिणमन्तीति सर्वान्तिम पाय, म्याख्या पास प्राग्वत् , तत ऊर्ध्वं तु प्रैपेयकादयो मनसाऽपि योपितो न प्रार्ययन्ति, प्रतनुदोदयत्वात् , ययोचर चैतेऽनन्त- गुणमुरामाज , तपाहि-कायप्रपीचारेम्योऽनन्तगुणमुखा पर्वपरिचारकास्त्रेभ्योऽप्यनन्तगुणमुखाः रूपपरिचार- कास्ते म्योऽपि जनन्तगुणमुसाः शब्दपरिचारकास्नेम्योऽप्यनन्तगुणसुखा मनःपरिचारकास्नेभ्योऽपि अपरिचारका अनन्तगुणमुसा । साम्प्रतमेतेपामेव परस्परमत्पमहत्वममिधित्सुराह-एएसि णमित्यादि, सर्वखोका रेषा नपरिचा- रफा', ते हि प्रैपेयफानुत्तरोपपातिनो र सर्पसमा क्षेत्रपल्योपमासमेयभागवर्तिनमःप्रदेशाभिप्रमाणा इति, तेभ्योऽपि मन-परिचारफा देवाः सोयगुणा, सेपामानतादिकल्पचतुष्टयपर्चित्वात् , तदर्चिनां च पूर्वदेवापेक्षया सोयगुणक्षेत्रपल्योपमास यमागगताफाशप्रवेश्वराधिप्रमाणत्वाव, तेम्यः शम्मपरिचारका असोयगुमाः, ते हि महाशुक्रसहस्रारफल्पपासिनः, ते च पनीकृतलोकख एकप्रादेशिक्याः येणेरसवेपतमे भागे याषन्त बाकाभप्रदेशा- खापत्रमाणाः, तेभ्योऽपि रूपपरिधारका देपा जसोयगुणाः, ते हि प्रबलोफलाम्तकाल्पनियासिनः, ते च पूर्वदेवा नधिहसासोयगुणोण्यसायमागगतनमःप्रदेशराशिप्रमाणाः, तेभ्योऽपि स्पर्धपरिचारका देषामसोयगुणाः, तेपा सनरकुमारमाहेन्द्रकल्पवर्णित्वात् तद्वनिां च प्रमलोकलान्तकदेवानपेक्ष्यासोरगुम नेण्यसवेयभागवकाशप्रदेश- परिमाणतयाऽधीतत्यात् , तेम्या कायपरिचारका देवा असोयगुणाः, मवनपत्यादीनामीनानान्ताना सपा फाय- परिधारकत्वात् , सेषां सर्वसझया प्रतरासोरमागवर्जिनमःप्रदेशराशिप्रमाणत्वात् इति ॥ इति श्रीमलयगिरिविर० प्रज्ञा० चर्षिशत्तर्म पदं समाप्तम् ॥
। अय पञ्चविंशत्तम वेदनाख्य पद ॥३५॥ . वदेयमुक पत्रिंशत्तम पद, सम्प्रति पश्चप्रियतममारम्पते, अस पायममिसम्पन्धः-हानन्तरपदे षेदपरिणाम- पिशेपः प्रवीचार प्रतिपादित , अत्र तु गतिपरिणामषिशेपा पेदना प्रतिपायते, तत्र आदी सकलवकन्यतासापरे इमेगापे- सीता र दासरीरा साता वा वेदणा मवति दुक्खा । अन्भुषगमोवकमिया निदाय अणिदाय नायबा ॥१॥ सायमसाय सषे मुई प दुरख अदुषसमसई प । माणसरहिम विगलिंदिया उ सेसा दुषिहमेव ॥२॥ कापिता मते ! मेरणा ० १, गो। विपिहा घेदणा ५०, स०-सीवा उसिगा सीटोसिणा, नेरइया ण मते । किं सीतवेदण वेदेति उसिणं वे०३० सीवोसिणं ये वेदेति ?, गो० 1 सीवपि वेदणं वेदेति उसिर्णपि ० ० नो सीतोसिणं ऐ० घे०, केई एकेक पुटपीए पेदणाओ भर्णति, रसायप्पमा उविनेरइयाण मैसे। पुच्छा, गोक। नो सीत वेदग ३० उसिणं पे० ० नो सीवोसिणं ० पे०, एवं वाव वायप्पमापुढविनेरइया, पंकप्पमापुरविनरसाणं पुष्ठा, गो० सीखपि ० ० उसिर्णपि ० ३०, नो सीतोसिर्ण ००, ते पाहुपतरागा वे उसिण वेदणे वेति, वे गोवसरागा वे सीत दर्ण वे०, घूमणमाए एवं पेप दुविधा, नप के पाठरागा जे सीच ० ० हे पोवतरागा वे उसिणं घे० वेदेति, वमाए य तमसमाए य सीयं ० ० नो उसिमं वे० पे०, नो सीतोसिणं ये घेदेति, असुरलमाराणं पुपछा, गो० । सीर्वपि ० ० उसिणंपि वे०० सीवोसीर्णपि ००, एवं जाप प्रेमाभिया । कतिविशा मं मवे ! वेदणा पं० १, गो० चउविहा वेदमा पं० १०-दपतो खेचसो फालतो मावतो, नेरायाण मंते ! किं दबतो वेदण पे० ३० जाप किं भावतो ० ० १, गो० दबोधि ० ३० जाच भावओवि ० ०, एवं जाप रोमाणिया। कतिषिहाणे मते । वेदणा पं० १, गो० तिमिहा वेदणा, पं०, ३०-सारीरा माणसा सारीरमाणसा, नेरक्या ण म । किं सारीरे वे० ० मापसे प्यण वे० सारीरमाणसे ० ० १, गो० ! सारी रपि ० ० माणसंपि ये० ० सारीरमाणसपि ० ०, एवं जाप माणिया, नवरं एगिदियविगलिंदिया सारीर वे० ० नो मामसं वे० ० नो सारीरमाणसं ० ० काविहाणे मते घेपणा पं० १, गो०! तिविहा वेपणा ५०,०- सावा असावा सापासाना, नेराया ण मते ! किं सायं वेदणं पेदति असात ० ० सामासायं ० ० १, गोपमा ! तिविपि वे० वे०, एष सबजीवा जाव घेमाणिया। कतिविहा में मते ! वेदणा पं० १, गो०! तिविहा ५०, १०-दुरखा मुहा अनुपसमुहा, नेरपा प मते ! किं दुपखं घेदम ० ० पुग, गो० । दुपखंपि ० ० सुईपि वे० ये० अदुक्ख ममापि ० ० एवं जार माणिया । (सूत्र ३२८) 'सीया य दपे'सादि, येदना प्रथमतः श्रीता चशम्दाकुम्मा शीतोष्णा च वक्तव्या, तदनन्तर द्रव्यक्षेत्रकालमापै- दना पकाया, तत शारीरी उपलथणान्मानसी च पेदना पाप्या, वतः साता तपा डासा वेदना समेदा यक्षग्य । तया पातम्या भपति, तदनन्तरमाम्युपगमिफी औपक्रमिफी च पेदना वक्तव्यतया ज्ञातव्या, ततोऽप्यनन्तर निदा । पानिदा घेति, सातमुखादीना विशेपमाभ्युपगमिक्यादिशम्दानामय त्यने वक्ष्यामः, सातादिवेदनां अधिकत्स यो १ पिरोपो पक्ष्यते तत्सनाहिका द्वितीया गापा-'सायमसायमित्यादि, सर्षे ससारिणः सातामसाता चनन्दात् साता सातां प पेदना येदयन्ते,तया मुखां दु सा अदुःसासुखा च, तया विफलेन्द्रिया-एफद्वित्रिचतुरिन्द्रियाःतुशवस्या १पिकारार्पससूपनार्पत्वादसत्रिपञ्चेन्द्रियाम मानसरहिता-मनोविफलां वेदना पेदयन्ते, शेपास्तु द्विविधामेष शरीरमनो- निप पना, शारीरी मानसीं तदुमयसमुद्रयां चेति मायः, निदाऽनिदादिगतस्तु विशेपो न सहीतो, विचित्र त्वात् सूत्रगते । तत्र 'यपोद्देश निर्देश' इति न्यायात् प्रथमतः शीतादिषेदनाः प्रतिपादनार्यमाह-'फइपिहा णं मते ।' इत्सादि, गीता-शीतपुद्गलसम्पर्कसमुत्पा, एवमुष्णा, या च अषयषभेदेन श्रीतोष्णपुद्गलसम्पर्फतः श्रीता उप्णा प सा शीतोष्णा, एनामेव त्रिविर्धा वेदनां नैरयिकादिचतुर्विश्चतिदण्डफक्रमेण चिन्तयति-'नेरइया ण'मि सादि, तपाघास तिस्पु पृथिवीपूष्णा वेदना वेदयन्ते, ते हि शीता ये नरफायासाम तदामयमूताः, सर्पतो जग- प्रसिद्धसादिरानारातिरिक्कमहुप्रतापोप्णपुद्गलसम्भूताः, चतुर्थ्यां तु पङ्कप्रमाभिधानायां पृथियो फेचिन्नैरपिका उष्णवेदनों केचिष शीतवेदनामनुमवन्ति, तपस्पनरकापासानां शीतोष्णभेदतो विघा मेदास, केयलं ये उष्णवेदना पेदपन्ते ते प्रभूततराः, प्रमूतेषु नरकासेपूष्णवेदनासदापात् , इवरे शीतवेदनामनुमवन्तः स्वोकाः, स्वोकतरेषु नर- कापासेपु शीतवेदनासम्मपात् , धूमप्रमायामपि पृपिम्मा केचित् शीतवेदनाकाः केचिदुष्णषेदनाफाः, नवर शीतपेद- नाका प्रमूततराः, प्रमूतेषु नरफायासेपु शीतपेदनासम्भवात् , खोफा उप्णवेदनार, कतिपयेप्य नरकावासेपूष्णषेद- नामापात् , अधमन्योतु इयोः पृपिम्योः शीतपेदनामेष नेरयिका अनुभवन्ति, सनत्यनैरयिफाणां सर्षेपामुष्णयोनि- कत्वात् , नरकामासाना त्वनुपमहिमानुपक्तत्यात् , पतापत्सूत्र चिरन्तनेम्वनिप्रतिपत्त्या भूयते, केपिदाचार्याः पुन- रतहिपयमधिकमपि सूत्र पठन्ति, ततस्तन्मत माह-केर एकेडीए पुडपीए पेयण मणति' इति केचिदाचार्या एकै- कस्सा पपिन्या प्रमनिर्यचनस्पतया घेदना मगसि, यपा ममन्ति सयोपदर्भयन्ति-'रयणप्पमे' सादि सुगम, तदेव नैरयिफाणां चिन्तिता श्रीतादिपेदना, सम्प्रत्यमुरकुमाराणा तां चिषि तयिपुरिदमाह--'अमरकुमाराण पुन्छा' अमरकुमाराणां शीतादियेदनाविपये पृच्छासूत्रं च पक्कम्य, 'भमुरकुमारा ण मते ! फि सीय वेदण यति उसिण यण पेयति सीमोसिण घेयण पेयति , इति भगषानाह-'गोयमें सादि, शीतामपि षेदनों वेदयन्ते, यदा शीतल जलसम्पूर्णहदादिषु निमजनादिक विदधति, उणामपि पेदना वेदयते यदा कोऽपि महर्दिफसजातीयोऽन्पजा- तीपो पा फोपपशात् विरूपतया रट्याऽपोकमानः शरीरे सन्तापमुत्पादयति, यथा प्रथमोपल यानेन्द्रो पलि- (पचाराजधानीषास्नग्यानाममुरकुमाराणामुत्पादितवान् , अन्यथा वा तपाविधीष्मपुद्गछसम्पृफावृष्णषेदनामनुमय- न्तो मेदितम्या, यदा त्यत्ययभेदेन शीतपाल सम्पर्फ उष्णपद्रलसम्पर्फयोपजायते तदा शीतोष्णां वेदना वेदयन्ते, ननु उपयोगः क्रमेण जीपानां भवति, तपाखामाम्पात् , कयमत्र शीतोष्णपेदनानुमयो युगपत् प्रयाप्यते इति १, उप्यते, इहापि पेदनानुमचा क्रमेणैप, तपाजीवस्खाभाष्यात् , फेवल शीतोष्णपेदनाहेतुपुदलसम्पर्को युगपदुपजायत इति सूक्ष्ममानुसारिणमुपयोगक्रममनपेक्ष्य यथेष ते वेदयमाना युगपदमिमन्यन्ते तथैव प्रतिपादितमिति न फभि होपा, सामान्यतः सूत्रस्य प्रष्टचत्वात् , 'एष जाप पेमाणिय'धि एप-असुरोकेन प्रकारेण यापद पैमानिकास्वायत् सूत्र पकन्य, तथैवम्-'पुढपिकाइया ण भते । फि सीप पेयण पेयति उसिण ०० सीओसिण पेयर्ण पेयति ।, गो01 सीयपि घे० ० उसिणपि ये० ० सीतोसिर्णपि वे० यति' इस्पादि, तत्र पूधिषीफायिकादयो मनुष्यपर्य- पसानाः शीतपेदनां हिमादिप्रपातेऽमिषेदयमाना पेदितव्याः उष्णषेदनामम्यादिसम्पः शीतोष्णयेदनामषयवसः शीतोप्यपुद्गलसम्यन्धे इति, म्यम्सरज्योतिप्कपैमानिफास्त्वमुरकुमारषत् मावनीया।। उक्का शीतादिमेदात् विविधा पेदना, सम्प्रति तामेव पेदना प्रकारातरेणामिधित्मः प्रमनिर्वाचनसूत्रे आह–'कषिहा मते' इत्यादि, रह वेदना द्रन्पक्षेत्रकालमायसामग्रीवशादुत्पयसे, सर्षस्सापि पस्सुनो दम्यादिसामग्रीयवादुत्पपमानत्वात्, तत्र पदाऽ- स्पैप घेदना पुदलदम्यसम्म धमधिवत्स चिन्त्यते तदा व्रम्पवेदना, दन्यतो वेदना द्रव्यपेदना, नारकाथुपपातक्षेत्रम- पिल्स चिन्त्यमाना क्षेत्रवेदना, नारफादिमयकालसम्म घेन विवक्ष्यमाणा कालवेदना, वेदनीयफर्मोदयादुपजायमा- नत्पेन परिमाम्पमाना मारपेदना, एतामेव चतुर्विधी वेदनां चतुर्विशतिदपकक्रमेण चिन्तयति-'नरपया प भत्ते !
फि दपतो येयण पेदति' इत्यादि, सफलमपि सुगम। प्रकारान्तरेण वेदनापि प्रतिपिपादयिपुः प्रमनिर्यचनसूत्रे मार-'फायिदा ण भते ।' इत्यादि, सरीरे भवा शारीरी मनसि मया मानसी ततुमयमषा शारीरमानसी, शारीरी घ मानसी च शारीरमानसी, 'पुवत्कर्मधारय' इति पुषझावः, एतामेव चतुर्विशतिदण्डकक्रमेण चिन्तपति-'नेर- श्या ण मते ! फि सारीर पेयण घेदेति' इत्यादि, तत्र यदा परस्परोधीरणतः परमापार्मिकोदीरणतो पा क्षेत्रानुमा पतो या शरीरे पीडामनुभवन्ति तदा शारीरी घेदना वेदयन्ते, यदा तु केपल मनसि दुस्ख परिमाषयन्ति पाश्चात्य या मपमारतीय दुष्कर्मकारिणमनुसत्य पचात्तापमतीय फुफ्ते सदा मानसीं वेदना पेदयन्ते, यदा तु शरीरे मनसि घोफप्रकारेण युगपत् पीरा अनुमपन्सि बदर शारीरमानसी, पहापि पेदनानुभावः क्रमेणैव केपल पियमिततानका उमप्ये शरीरे ध पीगमनुभयन्ति मनसि च एतापन्त काल एफ पियक्षित्या युगपच्छरीरमनःपीगनुमयः प्रतिपा दित इत्योपा, 'एष जाप येमाणिया' इसादि, एष-नैरयिकोकेन प्रकारेण सूत्र तापद् पक्कथ्य याववैमानिकाः, नपरमेकेन्द्रिय पिकलेन्द्रियाः शारीरी येदना वेदयन्ते न मानसीं, तेषां मनसोऽमापात् , सतस्तदनुसारेण तद्विपय सूत्र पफम्य । प्रकारान्तरेण घेदनाममिपित्सुः प्रमनिर्वचनसूने माह-'काविहा णं मते । इत्यादि, सत्र साता-पुस- रूपा मसाता-युखरूपा सातासाता-मुखदुःखामिफा, एतामेव नेरयिकादिचतुर्विश्चतिदण्डफक्रमेण चिन्तयति- 'नेरहया गामित्यादि, तत्र तीर्थपरजन्मादिका सातवेदन पेदयन्ते, शेपकाठमसातवेदना घेदयन्ते, यदा तु पूर्वस- गतिफो देवो दानयो पा पचनामृतः सियति तदा मनसि सात शरीरे तु क्षेत्रानुमायतोऽसात यदिया मनसेप तह- नितः तश्चनप्रवणतय सात पाचापानुभपनतस्त्वसातमिति तदा सातासातवेदनामनुभवन्ति, अनापि तापन्स विपक्षितकालमेक विवक्षित्वा सातासासानुमषो पुगपत् प्रतिपादित , परमार्यसस्तु क्रमेणेष प येदितव्य इति, एवं'- मित्पादि, एष-नैरयिकोकप्रकारेण सर्व जीवाखापतम्या याषद्वैमानिका!, तत्र पृपिन्यादयो यावन्नाधाप्युपद्रयः सन्निपतति तापत् सातयेदना घेदयन्ते उपद्र्यसम्पाते त्वसातपेदनामषययभेदेनोपयूषसम्पातमापे सातासातवेदनों, प्यन्तरज्योतिष्फवैमानिका देवा' मुखमनुमवन्त सातपेदना व्यवनादिकाले त्यसासवेदनां परविभूतिदर्शनतो मात्स योधनुमये सक्तमदेवीपरिम्पशायनमये च युगपखायमाने सातासातपेदना घेदयन्ते इति । भूयः प्रकारान्तरेण एतामेव प्रतिपादयन् प्रमनिर्यचनसूत्रे आह–'काविहा ण मते !' इत्यादि, या घेदना नेकान्तेन दुःखा मणित शक्यते मुसस्यापि मापात् नापि मुखा दुःखसापि मापात् सा अदुःखसुखा सुखदुःखात्मिका इत्यर्थः, मय साता- सातयोः मुखदुःसयोम परस्पर का प्रतिषिशेषः १, उम्पत्ते, ये क्रमेणोदपप्रासवेदनीयफर्मपदलानुमयतः सातासाते । ते सातासाते उच्यते, ये पुनः परोदीर्यमाणवेदनारूपे सातासाते ते मुखदुःखे इति, एतामेव चतुर्षिशतिदण्डकक्रमेण चितयति-नेराया ण'मित्यादि ॥ दनामेष प्रकारान्तरेण चिन्तयन्नाह- कतिविदा ण म । घेदणा पं० १, गो० ! दुषिहा पेयणा ५०, ०-मम्मोनगमिया य उववामिया य, नेरामा ग मते !
अम्मोवगमियं वेदण दे० ० उपक्षमियं पेदर्म वे० ०१, गो०! नो अम्मोवगमियं ० थे. उपकमियं वे००, एवं जाव पठ- रिदिया, पंपिंदियतिरिक्सकोणिया मासा य दुषिहपि ये००, वाणर्मतरजोतिसिपवेमाणिया जहा नेरइया (त्र ३२९) 'कतिपिहा ण मते ।" इत्यादि, तत्राभ्युपगमिफी नाम या खयमम्मुपगम्यते, यया साघुमिः केशोलुचनातापना- दिभिः शरीरपीडा, अभ्युपगमेन-सयमगीकारेण निर्पचा माभ्युपगमिफीति म्युत्पतेः, उपक्रमणमुपक्रम -खयमेव समीपे मवनमुदीरणाकरणेन वा समीपानयन तेन निर्पता औपक्रमिकी, स्वयमुदीर्णस उदीरणाकरणेन पा उदयमु पनीतस्य पेदनीयकर्मणो विपाकानुमवनेन निर्देचा इत्यर्थः, तत्र पश्चेन्द्रियतिको मनुष्याम द्विविधामपि पेदनां वेद यन्ते, सम्यगना पश्चेन्द्रियतिरमा मनुष्याणां च कर्मक्षपणापमाम्पुपगमिक्या मपि वेदनाया सम्मवात् , शेपास्त्यो- पक्रमिकीमेय पेदना येदयन्ते नाम्युपगमिकी, पुषिव्यसेजोषायुपनस्पतिवित्रिधनुरिन्द्रियाणां मनोपिकलसया विये- कामापतखपाप्रतिपचेरमावात्, नारफमपनपतिम्य तरज्योतिष्कवैमानिकानां च तयामषखामाष्यादिति, पतदेष सूत्रफर प्रतिपादयति-नेराया णं मते !' इत्यादि सुगम । पुनः प्रकारान्तरेण वेदनामेषाभिनित्सुराह- फतिपिहा ण मते ! घेदणा पं०१, गो०। दुविधा वेदना ५०, १०-निदाय अणिदाय, नेस्या गं मते । किं निदायं पेयर्ण वेदयंसे अणिदाय वे० ये०१, गो. निदापि ० ० अणिदायपि पेदणं पे०,से केणष्टेण मंते ! एवं बु०-नेरइया निदा- यपि अनिदापपि वे० वे०१, गो० ! नेरइया दुविहा पं०, ०-सणीप्पा य असणीस्या य, तरप ण जे से सणिभूया से गं निदापि ० ०, सत्य ण जे से असणीभूता ते ण अणिदार्य वेदणं ये०, से वेणग१, गो० ! एव नेरदया निदायपि पेयर्ग ० अपिदायपि ० ०, एवं जाव थमियामारा, पुटविकाइयाणं पुछा, गो० । नो निदाय १०० अणिदाय ०२०, से फेण?ण मते ! एवं० पुटपीकाइया नो निदाय ० ० अनिदायं ० ० १, गो० ! पुढविकाइया सबे असणी असण्विभूय अणिदाय वे० के०, से तणट्ठण गो० ! एवं० पटविकाइया नो निदायं ० ०, अणिदायं ० ०, एवं जाय परिदिया, पचिंदियतिरिक्खजोणिया मणूसा घाणमतरा जहा नेरइया, जोइसियाण पुला, गो० ! नि- वायपि पेयण ० ० अणिदायपि पेपर्ण वेद०, से फेणद्वेमं मंते! एवं बु०-जोरसिया निदापंपि० अणिदायपि पेपर्ण वेद- वि?, गो० ! जोइसिया दुविधा प०, त०-माइमिगरिद्विउवषाणगा य अमाइसम्मरिडीउववण्णगा य, सत्य ग ले ते माइ- मिरिटिउरयम्गगा ते गं अणिदासं पेयण यति, वत्य जे जे ते अमाईसम्मरिद्वीउ० से गं निदायं ० ० से पतेग- वर्ण गो० एम० जोइसिया दुविपि वेदणे घे०, एवं वेमाणियापि ॥ (सर्व ३३०)। पण्णवणाए वेपणापर्य समत्तं ॥३५॥ 'कतिविदा ण मते ।' इसादि, निदा च अनिदा च, सत्र नितरां निमित पा सम्यक् दीयसे चिसमस्यामिति निदा, यहुलाधिकारादू 'उपसर्गादात' इसधिफरणे धम् , सामान्येन चित्तवती सम्यग्मिोफयती पा इत्यर्थः, इतरा त्यनिदा-चिषिकला सम्पगपिवेफपिकला या, एतामेष चतुर्विंशतिदपरफक्रमेण प्रतिपादयति-नेराया 'मिस्सादि, द्विविधा हि नैरपिफा -सजिमूता बसंधिमूताच, तत्र ये ते सविम्य उत्पन्नास्ते सजिमूता, ये स्वसधिभ्योऽस- जिमूताः, मसजिनम पायास न किमपि जमा तरकत शुममचम पैरादिक पा सरन्ति, स्मरण हि तत्र प्रवर्धते यधीप्रेणामिसपिना फ़त मपति, न पासभिभये पामासे तेपातीमामिसघिरासीत्, मनोविकटत्वात् , ततो या- मपि फाचिोदनां नैरयिका पेदयते तामनिदा, पाभात्यमवानुभूतिपिपयमरणपटुषितासम्मपात्, सत्रिभूतास्तु सपै पाभात्यमनुस्मरन्सीति ते निदा घेदना पेदपाते इति, एपममुरकुमारादयः स्खनितकुमारपर्ययसाना भवनपतयो पकव्याः, तेपामपि सजिम्योऽसजिम्ययोत्पादसम्मपात्, पृयिव्यप्तेजोवायुवनस्पतिद्वित्रिचतुरिन्द्रियाः सम्मूछिमा इति मनोविफलत्वात् अनिदामेय वेदनां वेदयते, 'पपिदियतिरिक्खजोगिया मणूसा पाणमसरा जहा नेरइया' इति, पश्चेन्द्रियतियेग्योनिका मनुप्या व्यन्तराम यथा नैरपिफास्तपा वक्तव्या इति पैः, निदामपि पेदना पेदयन्ते अनि दामपि वेदना पेवय ते इति पक्कच्या प्रत्ययः, करमादिति चेत्, उच्यते, २६ पञ्चेन्द्रियतिर्यग्योनिका मनुष्याम द्विपा भपन्ति, तथपा-सम्मलिमा गर्मम्युत्कान्तिकाय, तत्र ये ते सम्मूछिमास्ते मनोषिकलत्पादनिदा वेदनांपेदयन्ते, ये तु गर्भम्युत्का तास्ने समनस्का इति निदा वेदनामनुमयन्ति, न्यन्तरास्तु सजिम्पोऽपि उत्पयन्ते असजिम्योड पि ततसेऽपि नैरयिफपत् निदा पानिदांप पेवनां वेदयमाना मावनीया', 'जोइसिया ण'मिस्यादि, ज्योतिष्फास्तु सजिभ्य एपोत्पयन्ते, ततस्त्रेषु न नैरपिफोकेन प्रकारेण निदानिदे पेदने सम्मापनीये, फिन्तु प्रकारान्तरेण, तवस्त्र- मेय प्रकार भुत्सुः प्रमसप्रमाह-'से केपटेण भते ।" इत्यादि सुगम, मगयानाह-गोयमे सादि, ज्योतिप्का हि
हिविपा:-मापिमिथ्यारमयुपपत्रकार अमायिसम्यग्दृष्ट्युपपन्नकाम, वन मायानिर्मित यत्कर्म मिथ्यात्वादिफ तद
पि माया, फार्ये कारणोपचारात्, माया विद्यते येषां ते मायिनः, अत एव मिथ्यात्योदयात् मिया-विपर्यस्खा दृष्टि:-
यस्तुतत्त्वप्रतिपत्तिपां ते मिमाटटयो मायिनच ते मिश्यावृष्टय मामिमिण्यारष्टयस्ते च ते उपपनकाच मायिमि
प्पाटपुपपन्नकाः तविपरीता अमायिसम्पग्दष्टषुपपन्नकाः, तत्र ये ते मायिमिप्याटप्प्युपपन्नकास्त्रेऽपि मिप्यारहित्या-
देव प्रतपिराधनातोऽधानतपोषाहा पयमेषयिधा उत्पन्ना इति न जानते, तसा सम्पग्ययावस्थितपरिज्ञानामावाद
निद पेदना पेदपमानास्ते पेदितम्पाः, ये त्वमायिसम्यग्रष्टपुपपन्नासे सम्पग्वृष्टित्वात् पयावस्थित सस्य जानन्ति,
ततो यो कामन मेदना वेदयन्ते तो सोमपि निदामिति, “एव घेष पेमाणियापि' इति एव-ज्योतिप्पोकेन
प्रकारेण वैमानिका अपि निदामनिदा प वेदना वेदयमाना वेदितम्या, तेपामपि मिप्यारटिसम्यगष्टिमेदवो द्वि-:
पिपत्यात् ॥ इति मीमलयगिरिविरचितार्या प्रजापनाटीकायां घेदनाल्य पञ्चत्रिशचम पद समास ॥ ३५॥
अथ पट्त्रिंशचम समुद्घातास्य पद ॥ ३६ ॥ तदेय प्याख्यात पञ्चशिचम पद, सम्प्रति पशिचममारभ्यते, तस्स पायममिसम्बन्धः-हानन्तरपदे गतिपरिणामपिप्पो वेदना प्रतिपादिता, पदापि गतिपरिणामषिशेप एव समुद्भातपिसते, वत्र समुद्घातयकव्य- ताविपये श्यमादौ समदणिगापा- यणकसापमरणे पेउपियवेपए य आहारे । केवलिए चेव मषे जीवममुस्साण सचेव ॥१॥ 'पेयणे'सादि, दह समुपाता सस मयन्ति, तधपा-'येपणकसायमरणे' इति, पेदन फपायाम मरण च घेदन- कपायमरण समाहारो इन्दस्वस्मिन् विपये प्रयः समुद्घाता भवन्ति, तद्यथा-वेदनासमुद्घातः कपायसमुद्घातो मरणसमुदपातय, 'येउपियघि वैक्रियपिपयमतः समुद्घाता, तेजसः पश्चमा समुदूपातः, पष्ठ आहार पति- आहारकशरीरपिपया, सप्तम केवलिक-केपलिपु मपति, 'जीवमणुस्साण सत्तेय'चि सामान्यतो जीवचिन्ताया मनुष्यद्वारचिन्ताया सप्वैव-सप्तपरिमाणाः समुपाता पकल्पाः, न न्यूना, ससानामपि तत्र सम्मपात्, 'सत्चेव'चि एपफारोऽन परिमाणे, पर्चते प परिमाणे एवशम्दा, यदाह शाकटायनन्यासकृत्-'एपोऽपधारणपृथक्त्वपरिमाणे- प्पिसि, नेपद्वारचिन्तायां तु यथासम्भव पायाः, ते पाने खयमेव सूत्रकताऽभिषास्यन्ते इत्येष साहणिगापास- पार्य । अप समुद्घात इति का शप्दाः १, उच्यते, समित्येकीमारे उत्प्रापल्पे, एफीमावेन प्रावल्पेन पातः समु- पात', फेन सर एकीभाषगमनमिति चेत्, उच्यते, मर्यादिनादिमिः, तथाहि-पदाऽऽत्मा घेदनाविसमुपात गतो मपति तदा वेदनाघनुभषधानपरिणत एष मषति, नान्यज्ञानपरिणतः, प्रामल्येन फय घात इति चेत्, उ न्यते, इह वेदनादिसमुद्घातपरिणतो पहून घेदनीयादिकर्मप्रदेशान् फालान्तरानुभषयोग्यानुदीरणाफरणेनाप्योद. यापलिफायां प्रक्षिप्यानुभूय च निर्जरयति, भात्मप्रदेशेस्सह सचिलटान् सातयतीति माया, 'पुषकयकम्मसारण तु निजरा' [ पूर्यफतफर्मशाटन तु निर्जरा ] इति पचनात् , तथाहि-घेदनासमुद्घातोऽसदेचकर्माश्रयः, कपायसमुद्- पातः कपायारुपचारित्रमोहनीयफर्मामय , मारणान्तिकसमुदूपातः अन्तमुहूर्चशेपायुःकर्माप्रयः, बैकुर्षिकतैजसाहार- फसमुपाता यथाक्रम वैक्रियशरीरलैजसशरीराहारकशरीरनामकोभयाः, फेलिस मुधातः सदसोपशुमान्नुम- । नामोधनीधैर्गोत्रकर्माययः, तत्र वेदनासमुद्घातगत आत्मा मसातवेदनीयफर्मपुदलपरिभात करोति, तथाहि- येदनापीडितो जीष खप्रवेशाननन्तानन्तफर्मस्कन्धयेष्टितान् शरीराइहिरपि विक्षिपति, तैम प्रदेषेवनजठरादिमा- णि फर्णक पापपान्तराठानि चापूर्यायामतो विसरतम शरीरमात्र क्षेत्रममिथ्याप्यान्तर्मुह याषदवतिष्ठते, तर्मि- धान्तर्मुहर्चे प्रभूतासातावेदनीयकर्मपुद्गलपरिक्षातं करोति, कपायसमुत्रपातसमुदता कपायारूपचारिप्रमोहनीयफर्म- - पुद्गलपरिपात पिघते, तपाहि-कपायोदयसमाकुलो जीपः प्रदेशान् पहिर्षिक्षिपति, तैः प्रदेशर्षदनोदरादिरन्माणि कर्ण- रूपायन्तरासानि चापूर्यायामतो विसरतच देहमात्र क्षेत्रममिष्याप्य पर्चते, तथाभूतम प्रभूतान् कपापकर्मपुद्गलान् परिशातयति, एप मरणसमुद्धातगत आयुःकर्मपुद्रलान् परिशातपति, नषर मरणसमुदघातगतो विक्षिप्तखप्रदेशो पदनोदराविरमाणि स्फ पायपान्तरालानि धापूर्य विष्कम्माइल्याम्यां स्वचरीरप्रमाणमायामतः स्वभरीरातिरेफतो जपन्यतोऽङ्खलासयमाग उत्कर्पतोऽसोयानि योजनान्येकदिशि क्षेत्रमभिम्याप्य पर्चत इति पतम्य, क्रियसमुद्धा- तगतः पुनर्जीपः खप्रदेशान् शरीराबहिर्निष्काश्य शरीरपिष्फम्मवाइल्यमानमायामतः सधेययोजनप्रमाण दण्ड निसजवि, निएज्य च यथास्पूलान् वैक्रियशरीरनामकर्मपुद्गलान् प्राग्वत् शातयति, तथा चोक्तम्-'वेउपियसमुग्धारण समोहणइ समोहणित्ता ससिजाइ जोयणाइ दर निसिरद, निसिरिचा महावायरे पुग्गले परिसाडेर इति, एवं तेजसा- हारसमुद्घातापपि भाषनीयौ,नषर सेजससमुद्घातखेजोलेश्याविनिर्गमकाले तैजसनामफर्मपुलपरिभातहेतुर, माहार- कसमुदपावगतस्त्वाहारशरीरनामफपुद्गलान् परिचातयतीति, केपलिसमुद्घातगतः केपली सदसवेधादिफर्मपुर लपरिक्षात फरोति, स च यया कुरुते सपा विनेयजनानुप्रहाय माष्यते इति, केपलिसमुद्घातोऽटसामयिका, सप फुर्षन् फेषठी प्रथमसमपे पाहल्पतः स्वशरीरप्रमाणमूर्घमघम लोकान्सपर्यन्त यात्मप्रदेशानां दपसमारचयति, द्विती- यसमये पूर्षापर दक्षिणोत्तर या कपाट तृतीये म पान चतुर्येऽधकाशान्तराणां पूरण पश्चमेऽवकाशान्तराणां सहार " पष्ठे मयः सप्तमे कपाटस अष्टमे स्वप्शरीरस्यो मपति, वक्ष्यति घ-“परमे समये दर करेई, पीए फयाड करे।' इत्यादि, तत्र दण्डसमयात् पार या पल्योपमासपेयभागमात्रा घेदनीयनामगोत्राणां स्पितिरासीत् तस्या पुटपा असहयेयमागाः क्रियन्ते, ततो दण्डसमये दर कुर्वन् असोयान् मागान् हन्ति, एकोऽसोयो मागोऽषतिष्ठते, यग प्राफर्मप्रयस्यापि रसस्तस्याप्यनन्ता मागाः फ्रियन्ते, ततस्तस्मिन् दण्डसमये मसातवेदनीय१प्रयमवर्जसस्थान ६ सहननएयफा ११ प्रशस्तवर्णादिचतुष्टयो १५ पपाता १६ प्रशस्तविडायोगति १७ दुःखर १८ दुर्मगा १९ स्थिरा- २० पर्याप्तफा २१ नुमा २२ नारेया २३ यश की ि२४ नीचैर्गोत्ररूपाणा २५ पञ्चपिंशतिप्रतीनामनन्तान् मागान् इन्ति, एकोऽनन्तमागोऽषमिप्यते, तस्मिन्नेव प समये सातषेरनीय १ देषगति २ मनुष्यगति ३ देवानु- पूर्वी ४ मनुष्यानुपूर्वी ५ पञ्चेन्द्रियजाति ६ शरीरपञ्चको ११ पाङ्गत्रय १४ प्रथमसस्थान १५ सहनन १६ प्रशस्वय- र्णादिचतुष्टया २० गुरुतपु २१ पराधातो२२-यास १३ प्रशस्वविहायोगति २४ प्रस २५ पादर २६ पर्यास २७ प्रत्से- फातपो २९ पोत ३० सिर ३१ शुम ३२ मुमग ३३ सुखरा ३४ देय ३५ याकी ि३६ निर्माण ३७ तीर्थकरो- ३७ पैगाँवरूपाणा ३९ मेकोनचत्वारिंशतः प्रकृतीनामनुभागोऽप्रशस्तप्रकृत्सनुमागमध्यप्रवेशनेनोपहन्यते, समुद्घा- तमाहात्म्पमेतत् , तस्स घोरितस्स स्थितेरसधेयमागखानुमागस चानन्तमागस पुनर्यपाक्रम मसझेया अनन्ताम मागा: फ्रियन्ते, ततो दितीये कपाटसमये स्थितेरसझेयान् मागान् हन्ति, एकोनविष्यते, अनुमागस धानन्तान् भागान् हन्ति एफ मुखति, मप्राप्पप्रशस्वप्रछपनुमागमध्यप्रवेशनेन प्रशस्खप्रकृत्यनुमागघातो द्रष्टम्मः, पुनरप्ये- तत्समयेऽपशिष्टस स्थितेरसम्येयमागस्वानुमागम्य धानन्ततममागस्य पुनर्युमा यथाक्रममसोया अनन्ताय मागाः फ्रियन्ते, ततस्तुसीये समये स्थितेरसझेयान् मागान् हन्ति, एक मुशति, अनुभागस चानन्तान् मागान् हन्ति, एकमनन्तमाग मुञ्चति, अत्रापि प्रशस्वप्रकृत्यनुमागपातोप्रशस्वप्रकत्सनुभागमध्यप्रवेशनेनापसेयः, ततः पुनरपि तृतीयसमयावशिष्टस्य सितेरसधेयभागस्वानुमागस पानन्ततममागस पुष्ध्या ययाकममसोया अनन्साय मागार क्रिपन्ते, सतमतुर्षसमये स्थितेरसझ्येयान् मागान् हन्ति, एफस्तिष्ठति, अनुमागस्याप्यनन्तान् मागान् इन्सेकोऽप- लिप्यते, प्रशस्वप्रकृत्यनुमागपातध पूर्वपदपसेया, एय प खितिपातादि कुर्नसमतुर्भसमये सप्रदेशापरितसमख- लोफस भगयतः फेवलिनो वेदनीयादिफर्मप्रयस्थितिरायुपः सोयगुणा जाता, अनुमागस्त्वयाप्यनन्तगुणा, पसुप समयापशिष्टस्य च स्थितेरस यमागस्वानुभागस्य चानन्ततममागस भूपोऽपि पुरपा यपाक्रम सोया अनन्ताध मागाः क्रियन्ते, ततोऽयकाद्यान्सरसंहारसमये स्थिते सोयमागान् हन्ति, एक सोयमाग शेपीफरोति, अनु- भागस्थानन्तान् मागान् हन्ति एर्फ मुञ्चति, एपमेतेषु पञ्चसु दण्डादिसमयेपु प्रत्येक सामयिफ फण्डकमुत्कीणे, समये २ स्थितिफण्डफानुमागफण्डफपातनात् , मतः पर पष्ठसमयादारम्य स्थितिफण्डफमनुभागफण्डफ चान्तर्मु- हन फालेन विनाशयति, प्राममन्दीमापात्, पष्ठादिपु ष समयेपु कण्डकस प्रतिसमयमेकैफ कल तापदु- किरति यावदन्तर्मुहर्चचरमसमये सकछमपि वकण्डकमुत्कीर्ण भपवि, एषमान्तमौदर्घिकानि सितिकण्डकाम्य- नुभागफण्डकानि च पातयन् तापदेदिसन्यः यामत् सयोग्यवस्थाचरमसमयः, सर्वाण्यपि चामूनि स्थित्यनुमाग- फण्डकाम्पसबेयान्यषगतम्यानीति कृत प्रसझेन, प्रकृत प्रस्तुमः । तत्र सग्रहणिगायोकमचे स्पष्टयन् प्रथमत समुद्- पातसमापिपय प्रमसूत्रमाह- कति ग मते! समुपाया ५०, गो०! सच समुपाया पं०, १०-वेदणासमग्याते १ फसायसमग्पाते २ मारणविमसम० ३ वेरियस० ४ वेयास० ५ आहारस. ६ केवलिसमग्पाते ७ । वेदणासमपाए 4 मते! कतिसमइए पं०१, गो.! वसंखेनसमाए अधोमुषित प०, एष नाव आहारसमग्पाते, केपलिसमधार मने ! कतिसमइए पं० १, गो०! पट्टसमाए प० । नेरइयाण मते ! कति समग्याया प०१, गो० बचारि समग्पापा ५०, ०-घेदणासमपाए कसायम० मारपंतिपस० पेउविरस०, ममुरकुमाराणं मते ! कवि समग्शाया पं०१, गो० ! पप समग्पाया प०, ०-वेदपास० फसायस० मारपंतिपस मेउधिपस० तेयासमपाए, एष बाप पणियकुमारागं, पुरविकाइयाणं मवे! कति समग्माया पं०१, गो. लिणि समुपाया प०, तं०-पेरणास० फसायस० मारणंतिपत, एवं बाप परिदिराम, नमरे घाउकर श्याणं पचारि समग्पापा ५०, ० पदणास० फसायस. मारणेवियस० वेठशिमस०, पबिंदियतिरिक्खनोगियार्म जार वेमापिया मे ! कति समग्माया पं० १, गो० पंप सहपामा ५०, १० मेपणास० कसामसु० मारपसियस० पेटवियस० सेपास०, नवरं मासाणं सचषिो समग्पाए पं०, ०-दणास फसायस० मारणतियस० वेठ० मा० आहार० केवलिसमग्माते (सूत्रं ३१) 'फर 'मिसादि, कति-फिंपरिमाणा पमिति पाक्यलधारे 'मदन्तेति मगपतो पर्वमानसामिन आमत्रण, मद तत्वं च मगपतः परमकल्याणपोगित्यात्, यदिया मवा तेति द्रटन्य, सकलससारपर्यन्तपर्तित्वात्, भपया मयास । इहपरलोकादिभेदमिन्नसप्तप्रकारमयपिनाशकत्वात्, समुपाता:-उक्तशम्दार्पाः प्रजसा, मगपानाह- 'गोयमे सादि, गौतम! सप्त समुद्घाप्ताः प्रज्ञसार, तयया-घेदनासमुद्घात इत्यादि, घेदनायाः समुपातो घेदना- समुदूपात एप यापदाहारफसमुपास इति, 'फेयलिसमुद्घात' इति फेवलिनः समुपात: केपलिसमुषातः सम्प्रति का समुद्घावा फियन्त कालं यापनपतीयेतन्निरूपणार्थमाह-'यणे'त्यादि, सुगम, नपर 'आवे'स्यादि, एपमुक्ताफारेणामिलापेनान्तर्मुहर्मप्रमाणतया च समुद्घा ताः क्रमेण तापद्वाप्याः यामदाहारफसमुद्घातः, एते परप्याथा आन्तर्महर्चिफा, केयलिसमुद्घातस्त्वष्टसामयिफा, स चानन्तरमेव मावितः, एसानेव समुद्घातान् चतुर्पिशतिदण्टफक्रमेण चिचिन्तपिपुराह-निरइयाणमित्यादि, नैरयिकाणामाधाचत्वारः, तेपां तेजोलण्याहा- रफलम्धिपरित्याभायतः शेपसमुद्घातत्रयासम्मपात्, असुरकुमारादीनां दशानामपि मषनपतीनां तेजोलेश्याज- पिमाषास् माधाः पञ्च समुद्घाता, पृपिषीफायिकाकायिकतेजस्कापिकवनस्पतिकापिकशित्रिचतुरिन्द्रिया- णामाधाम्नया, तेपा पैक्रियादिलण्यभावतः उत्तरेपां चतुर्णामपि समुद्घातानामसम्मयात्, वायुफायिफानामा- पामत्यारसपा पैक्रियलघिसम्मयेन वैफियसमुद्घातस्यापि सम्मयात्, पञ्चेन्द्रियतिर्यग्योनिकानामाधाः पञ्च, फेपचित्तेपो सेजोलघेरपि मावात् , मनुष्याणां सप्त, मनुप्येषु सर्वसम्मवात् , म्यन्तरज्योतिष्कवैमानिफानामाषा: पर, पैफियतेजोलम्धिमावाद, उत्तरौ तु हो न सम्भवतः, आहारकलब्धिफेवलित्यायोगात् ॥ सम्प्रति चतुर्विश- तिदण्डपमपिफस एकेकस्य जीवस्य कति वेदनादयः समुपाता मतीताः फति मामिन इति चिचिन्तयिपुराह- एगमेगस्सण मंते ! नेरदयस्स फेवइया चेदमासमुग्पाया अतीसा, गो० अर्णता, केवड्या पुरेपखडा, गो! फस्साए अत्धि फस्सइ नत्यि, बस्सरिय तस्स बहणेण एको पा दो पा विग्णि वा चकोसेमं संखेमा वा असंखेखा पा अणता वा, एवममुरफमारस्सपि निरंतर बाष माणिरस्स, एक नरम वेयगसमम्पाते, एवमेवे पंच पदवीसा दंडगा। एगमेगस्स णं मत! नेरइयस्म फेपइया आहारसमुग्धाया अवीवा ?, कस्सइ अस्यि कस्सा नत्यि, बस्स अत्यि सस्स मा० एको या दो वा उफो० तिम्णि, केवाया पुरेक्सटा?, कस्सद अपि कस्सा नत्पि, बस्सस्थि जा. एको वा दो या तिष्णि या उफो० पनारि, एवं निरतरं माप वेमाणियस्स, नपरे मश्सस्स अतीतावि पुरेक्खामि जहा नेरदयस्स पुरेषखरा, एगमे- गस्स पे मैते! नेएसस्स केवतिया केवलिसमुपाया अतीता, गो०! नत्यि, केवइया पुरेक्सरा, गो० ! कस्सद अत्यि फस्सइ नत्यि, बस्सस्थि एफो, एवं बाप बेमाणिपस्स, नघर मण्सस्स अतीसा कस्सद अत्यि कस्सइ नत्वि, जस्सस्मि एको, एव पुरेषखसावि (त्र ३३२) 'एगमेगस्स ण मते !' इत्यादि, एकैकस सूत्रे मकारोऽलाक्षणिकः, मवन्त ! नैरयिकस सकलमवीत कालमधि फस 'फेयाय'ति फियन्तो वेदनासमुपाता अतीता-अतिक्रान्ताः १, मगषानाह-गौतम! अनन्ताः, नारकादि- स्थानानामनन्तमः प्रासत्यादेकैफसिय नारफादिस्थानप्रासिकाले प्रायोऽनेको वेदनासमुद्घातानां भामात् , एसच पाहुल्यापेभयोग्यते, पडवो हि जीया मनन्तकालमसम्मवहारराशेपचा वन्ते, ततस्वदपेक्षया एकैफस नैरविक- सानन्ता भसीता पेदनासमुपाता उपपद्यन्ते, ये तु खोफफालमसन्यवहारराशेचास्तेषां यथासम्भय सोया असद्धयेया पा प्रसिपचम्याः, फेयल ते फतिपये इति न विपक्षिसाा, 'केपश्या पुरेक्खष्ठति इद सूत्र पाठसूचामान, सूत्रपाठस्त्पेयम्-'एगमेगस्स ण मते ! नेरइयरस केपइया यणासमुग्धाया पुरेषता। इति, सुगम, नवर पुरे- अमे फतार-तत्परिणामप्राप्सियोग्यतया म्पपस्थापिता।, सामन्यात् तत्कजीवेनेति गम्यते, पुरस्कृता-अनागत- फालमाविन इति तात्पर्याः, अन मगपानाह-कस्यापि सन्ति फस्थापि न सन्ति, यस्यापि सन्ति तस्यापि जघ न्यत एको हो या प्रयो पा, उत्कर्पत सोया या असोया या अनन्ता पा, श्यमत्र मावना यो नाम विषधि- तप्रभसमयानन्तरं पेदनासमुद्घाप्तमन्तरेणैव नरकासुरत्त्यानन्तरमनुष्यमवे वेदनासमुपातमप्राप्त एष सेत्सति तस पुरतो पेदनासमुद्घात एकोऽपि नाखि, यस्तु विवक्षितप्रमसमयानन्तरमायुम्चेपे फियत्काल नरफमवे स्थित्वा । सदनन्तर मनुप्यमषमागस सेत्सति तस एकाविसम्मषा, समातफाससाराषस्थायिन समाता मसाबातफाल- ससारावस्थायिनोऽसबाता' मनन्तकालससारावस्थायिनोऽनन्ताः, 'एप'मित्यादि, एवं नैरयिफोकप्रकारेणासुरक्नु मारस्पापि यावत् स्खनितकुमारस पाप्य, ततमर्षिशविदण्डफक्रमेण निरन्तर तावद्वान्य यायद्वैमानिकप, फिमुकं । भवति ?-सप्यपि अमुरकुमारादिपु खानेपु अतीता वेदनासमुद्घाता मनन्ता पाया , पुरस्कृतास्तु कस्यापि सन्ति फसापि न सन्ति, यसापि सन्ति समापि जपत्पत एको हो पा प्रयो या उत्कर्पतः सोया असोया अनन्ता पा इति पाया, माषनापि पूर्वोकानुसारेण वय परिभाषनीया, एव चतुर्विशतिदण्डफक्रमेण कपायसमुद्घातो मारणान्तिकसमुद्घातो पैकियसमुद्घाप्तस्त्रैजससमुपातम प्रत्सेक, तत एष पञ्च चतुर्विशतिदण्डफसूत्राणि भवन्ति, तथा पाह-एवं जाम तेयगसमुग्धा इत्यादि, एव वेदनासमुपातप्रफारेण शेपसमुपातेप्यपि प्रत्येक तापकन्य यापचेजससमुत्पातः, ष सुगम, 'एगमेगस्स प'मित्यादि, एकैकस मदन्त ! नैरपिकस्स पामात्य सफलमतीत कालमपेक्ष्य कियन्त थाहारकसमुद्धाता मतीता, मगवानार-गौतम! फसापि 'बत्यिति अस्वीति निपातः सर्वनिपचनो, यदाह शाकटायनन्यासक-"मस्त्रीति निपातः सर्वलिङ्गवचनेवि"ति, ततोऽयमः कस्यापि भवीता माहारकसमुद्घातार सन्ति कस्मापि न सन्ति, पेन पूर्व मानुप्प प्राप्य सवापियसामग्र्यमावतमर्दन - पूर्याणि नापीतानि, चतुर्दशपूर्याधिगमे वा माहारफठम्यमावतः तपाविषप्रयोजनामावतो पा माहारकसरीर न फत तस्य न सन्तीति, यस्यापि सन्ति तस्यापि जघन्यतः एको पा द्रौ वा उत्कर्पतस्तु प्रयो, न तु षत्वारः, चतु:- मृत्यः फताहारकशरीरस नरफगमनामापात्, आह च मूलटीकाकार:-"नाहारसमुग्पाया उकोसेणं तिमि, तदु- परि नियमा नरग न गच्छद जस्स पचारि भपन्ति" इति, पुरस्कृता अपि फस्यापि सन्ति कस्यापि न सन्ति, तत्र यो मानुप्य प्राप्य तथाषिघसामध्यमायतमनुर्दशपूर्वाधिगममाहारकसमुधात घान्तरेण सेत्स्पति तस न सन्ति, शेपस तु ययासम्मय जपन्यत एफो द्वौ या प्रयो पा उत्कर्पतमत्वारः, तत कर्ण्यमयश्य गत्यन्तरासंक्रमेणाहारफ- समुत्पातमन्तरेण च सिदिगमनमावात्, 'एप'मित्यादि, एपं नैरपिकोकेन प्रकारेण चतुषिचतिदण्डकफ्रमेण निर- न्तर तापद् पाप्य यापद्वैमानिकस सूत्र, नयर मनुप्यस्यातीता अपि पुरस्कृता अपि यया नैरयिफस पुरस्कृतास्तथा पाप्या, अतीता अपि पत्यारा पुरस्कता अपि पत्यार उत्कर्पतो पाया इत्यर्थः, सूत्रपाठवम्-'एगमेगस्स णं मणूसस्स मते ! केपइया माहारसमुग्पाया अतीता ?, गोयमा! फस्सइ बत्यि कस्सद नत्यि, जस्स अत्यि जहमेणं एफो या दो पा तिम्ति या उफोसेण पचारि, फेवइया पुरेक्खडा ?, गोयमा! फस्सर मत्यि कस्सइ नत्यि, जस्स अपि जहन्जेण पफो पा दो पा तिग्नि पा उफोसेण चचारि' अत्र भावना-ह यचतुर्थवेलमाहारकशरीरं करोति स नियमात् तद्भय एव मुकिमासादयति, न गयन्तर, फयमेवदवसीयते इति चेत् ?, उप्यते, सूत्रपौर्वापर्यपर्या- लोचनात्, तपाहियदि चतुर्पलमप्याहारकभरीर कृत्वा गसन्सर संक्रामेत तसो नैरयिफादापन्यतरसां गतो उत्कर्पतमत्यारोऽप्याहारकख समुद्घाता नयेरन्, न चोच्यन्ते, सप्तोऽपसीयते-चतुपेषेलमाहारफशरीर कृत्वा नियमात् तव एप मुक्को मरति, न गत्सन्तरगामी, तत्र या प्रागाहारफशरीर कदाचनापि न छतपान् तस्या- तीत माहारफसमुषातो नारिख, सतस्तदपेक्षयोक 'कस्सा नत्यि'चि, यसापि सन्ति सोऽपि यदि पूर्वमेफवारमा- हारफशरीरं कृतवान् तस्सैकोऽतीत बाहारफस समुपात: ही पारी कृतपतो हो त्रीन् पारान् छतक्तसयो पचतुर्पपेउमाहारकशरीरं कृत्वा आहारकसमुद्घाताबमर्यात्प्रतिनिचो पर्चते न चापापि मनुजम विजहाति तस्य चत्वारा, पुरस्कता अपि समुद्घाताः कसापि सन्ति कस्यापि न सन्ति, सत्र यधनुर्पवेलमाहारफशरीर त्या माहारकसमुद्घातात् प्रतिनिधो गदिमा पूर्वमहताहारकरीरोऽप्यपवा एकपारकताहारकशरीरोऽपि यदिया द्विकल्या फताहारकचरीरोऽपि यदिवा त्रिकत्या कृप्ताहारफशरीरोऽपि तथाविधसामग्यमावात् उचरकालमाहारफ- शरीरमरुत्वैष मुक्तिमवाप्स्पति तस पुरस्कृता माहारकसमुद्घाता न सन्ति, यस्यापि सन्ति तसापि जघन्यत एको पा झौ वा प्रयो वा उत्कर्पतमत्वारः, तत्र एकादिसम्भषः पूर्वोकमाषनानुसारेण खय मावनीयः, यस्तु पूर्वकाल- मेफवारमपि माहारकरीरे न कृत्ववान् मम चोचरफाल तयाविषसामग्रीमावतो माषत्सम्ममाहारकशरीरकों तस पत्यारो न शेपस । सम्प्रति केलिसमुपासविपय दण्डकसूत्रमाह-एगमेगस्स 'मिस्खादि, एकैकस भरत ! नैरयिकस निरवधिकमतीत कालमधिकस कियन्तः फेवलिसमुद्घाना अतीता?, मगवानाह-नस्यिधि नास्त्यतीत एफोऽपि फेवलिसमुद्घाता, केवलिसमुद्घातानन्तर पन्तर्मुःन नियमतो जीवाः परमपदममुक्ते, ततो यधमयिप्पत्केपलिसमुदूपातस्तहि नरकमेष नागमिप्यन्, अथ घ सम्प्रति नरकगामिनो वर्तन्ते तस्मानास्त्येकखा- प्यतीतः केपलिसमुद्घाता, 'केयझ्या पुरेक्स'चि कियन्तः पुरस्कृत्ताा केषलिसमुदूपाता इति प्रमः, मगवानाह- 'गोतमा ! फस्सइ अत्यि फस्सा नत्यि'ति, पह केयलिसमुद्घास एकस प्राणिन भाकालमेक एष भवति, न द्वित्रा, ततोऽसीति निपातोऽत्र एफपचनान्तो पेदितम्यः, ततमायमर्य-फस्यापि केयलिसमुद्धातः पुरस्कृतोऽखि, यो वीर्पतरेणापि कालेन मुकिपरप्राप्त्यषसरे विपमस्थितिफर्मा इति, कसापि नास्ति, यो मुकिपदमयातुमयोग्यो योग्यो र या केयलिसमुद्घातमन्तरेणेप मुकिपद गन्ता, तथा च यक्ष्यति-"मर्गतूण समुग्यायमणंता केषलीजिणा । जरम- रणपिप्पमुफा, सिदि घरगरं गया ॥१॥" [ अगत्या समुपातमनन्ताः केपलिनो जिनाः । जरामरणविप्रमुक्काः सिर्वि परगतिं गताः॥१॥] इति, इह अस्वीति निपातः सपेलिकपचन इत्सविदितसिद्धान्तस्स पहुत्याशद्वापि फस्स- चित् स्यात् सतखदपनोदार्थमाह-'जस्स मत्पि' एफो यस्यास्त्रि पुरस्कृतः फेषलिसमुद्घातस्तस्य एफो, भूयः ससा- राभाषात, 'एष जाप माणियस्स'त्ति एष नैरयिफगताभिलापप्रकारेण चतुर्षिशतिदण्डफक्रममनुसृत्य तावद् वक्तव्य यापद्वैमानिकस्स सूत्र, तदम् –'एगमेगस्स ण मते! येमाणियस्स फेपइया केवलिसमुग्घाया अतीता ?, गोयमा नत्पि, फेमइया पुरेक्सटा?, गोपमा! कस्सइ अपि फस्सइ नत्पि, जस्सपि एको इति, तप विशे- पमाह-नपर'मित्यादि, नपरमय पिशेपः-मनुप्पस केयलिसमुद्घातस्स चिन्तायामतीतः फस्साप्यस्त्रि फखापि नास्तीति पक्तम्यः, तत्र य केपलिसमुद्घातात् प्रतिनिपचो पर्चते न घायापि मुक्तिपदमवाप्नोति तस्सास्त्पतीतः फेपलिसमुद्रातः, ते घ सर्वसाया उत्कर्षपदे शतपृयक्त्वप्रमाणा मेदितव्याः, कसापि नासि अतीतः केपलिस- मुदपातो, यो न समुद्घात गतवान् , ते घ सर्वसामया असोया द्रष्टम्या, शतपथक्त्वम्मतिरेकेयान्येषां सर्वेपाम- प्यसम्प्राप्तफेवतिसमुदूपातत्यात्, अप्राप्यतीति निपावस सर्वविघनत्वात् , 'फस्सर अत्यि फस्सा नत्यि' इत्युक्तौ पात्वाशश सात् ततस्तव्यपच्छेदापमाह-पस्स मनुष्यस्सावीतः केषलिसमुपातस्वस्य निममादेको न विवार, एकेनेप समुत्पातेन प्रायः समस्खपातिकर्मणां निर्मूलकापफपिसत्वात् , 'एप पुरेक्सनापिति एव अतीत गतेन प्रकारेण पुरस्तता अपि केसलिसमुपाता पायाः, ते चैषम्-'फस्सइ अपि फस्सा नत्पि, जस्सस्थि एको' इति, अत्र मायना पूर्वोकानुसारेण खप भावनीया ॥ तदेममतीतमनागतं च काठमधिाम एकैफरस नैरपिकादेवेंद. नादिसमपातचिन्ता कृता, सम्प्रति नैरपिकादेः प्रत्येक समुदायरूपस तचिन्तां चिकीराह- नेपानं मते! केवइया पेदमासएग्पाया अवीता', मो०! अगवा, केवइया पुरेक्सरा, गो० ! अर्णता, एवं जाव वेमाणियाणं, पर बाप मगसम्पाए, एवं पतेषि पंप परपीसदंरगा, नेरपया मते ! केवइया माहारमसएम्पाया -1 मतीता?, गो० असंखेमा, केवड्या पु०, गो०! असंखेसा, एवं भाव माणियाणे, नवरं षणस्सफायाम मश्याम म श्म जाण-पपस्सकाइमा मते ! केवाया आहारसामुग्माया माया ?, गो० अभंता, मसाण मसे ! केवाया आहारसमग्पापा आया, गो० सिय संखेखा सिप असं०, एवं पुरेखाविनेरामाणं मैदे। केवापा फेवलिसमुग्धापा अवीवा, गो० मत्पि, केवापा पुरेपसार, मो० असंखेम्बा, एवं जाव घेमाणियाम, नवरं पगस्सामसेस इम नाणप-चणस्सइकाइयाणं मले। केवामा केनलिसमग्धापा बसीचा?, गो.! पत्यि, फेवासा पुरे०१, गो० । अपसा, मसामं मते ! केवइया केवलिस० मतीता, गो.! सिय अत्मि सिय नत्यि, ना अत्ति बाणेणं एकोपा दो पा तिम्पि षा, उफोसेम सम्पहुच, केयति० पुरेक्खा, सिम संखेजा सिप असं० ( सूर्य ३३२) 'नेरइयाम मित्यादि, नरयिकाणा विवक्षितप्रश्चसमयमाविनां सर्वेर्पा समुदायेन मदन्त । फियन्तो वेदनासमुदधाता जतीवाः, मगषानाह-गोप्तम! बनन्ताः, पहूनामनन्तकालसम्यवहारराशेयरत्त्यात्, फियन्तः पुरस्कृतार, अप्रापि प्रशस्तपाठः परिपूर्ण एष द्रष्टव्यः-निरपयाण मते ! फेवश्या घेयणासमुग्धाया पुरेक्सा' इवि, भगवा- नाइ-गौसम ! मनन्ताः, पहनामनन्तकाउमाविससाराषस्थानमापात्, एव चतुर्षिचतिदण्डफक्रमेण वापद् वकन्य पाषद्वैमानिकानां, यया प बेपनासमुद्घातमतुर्विशतिदण्डककमेण चिन्तितः तया कपायमरणपैफियतेजस- समुपासा अपि चिन्तनीयार, तथा घाइ-‘एवं जाप तेयगसमुग्पाए' एव प सति एतान्यपि बहुत्वविपयाणि पञ्च चतुषिशतिदण्डफस्त्राणि मषन्ति, एतरेगाह-एवमेएपि य पच परपीसदगा' इति, माहारफसमुपास- चिन्तां कुर्वनाह-'नेपयाम'मित्सादि, अत्र प्रससूत्रं सुगम, मगषानाह-गौतम! मसोया, इयमत्र मापना- पह नैरपिकाः सर्वदाऽपि प्रमसमयमाधिनः सर्पसमयाऽप्यसझेयाः, तेषामपि मध्ये कतिपयाः सयातीताःतपूर्ण हारफसमुद्घाताखतोऽसोया एष सेपामतीसाहारसमुद्घाता घटन्ते, नानन्ता नापि सोयाः, एष पुरस्कृता अपि मापनीयाः, एवं चतुषिशतिदण्डकक्रमेण तापवाय यापमानिकाना, मार च-'एष जाव घेमाणियाण' अप्रैय यो विशेपस्त दिवर्शयिपुराह-नकर मिसादि, नगर पनस्पतिफायिकचिन्तायां मनुष्यचिन्तायां च नैरयिफापे- क्षया नानात्वमपसेय, तदेव नानात्वमाह--'वणप्फइकाइयाण'मित्यादि,अत्र प्रमसूत्र सुगम, भगवानाह-गौतम! अन- न्ताः, वनन्तानामधिगत चतुर्दशपूर्षाणां फताहारफसमुद्घाताना प्रमावषश्चतः उपचिप्तससाराणां वनस्पतिपु मामात्, पुरस्कृता अनन्ताः,मनन्ताना मनस्पतिकायादुदस्य चतुर्दशपूर्वाधिगमपुरस्सर कताहारकसमुद्घातानां माविसिदिगम- नमावात, 'मपुस्साणे मते!' इत्यादि,अत्रापि प्रमसूत्र प्रतीत,मगवानाह-गौतम! स्वादिति निपातोऽनेकान्तपोती, ततोऽयमय:-कदाचित् सोयाः कदाधिदसोया, कपमिति पेत् , उच्यते, इह सम्मूछिमगर्भग्युत्क्रान्तसमुदाय- चिन्तायां उत्कृष्टपदे मनुप्या मलमात्रक्षेत्रे यावान् प्रदेशराशिस्त्रस्य यत्प्रथम वर्गमूल तत् तृतीयवर्गमूलेन गुमित सत् यापत्प्रमाण मवति एतापत्प्रदेशप्रमाणानि खण्डानि पनीसस लोकस एफप्रादेशिस्मा मेमो मापन्ति भवन्ति पतापत्प्रमाणा एकहीना, ते घातीय शेपनारकादिजीवराश्यपेक्षया सोकार, तत्रापि ये पूर्वमवेषु कृताहारकवरीराते कतिपया, ते घ कदाचित् पिपवितप्रभसमये सोयाः कदाचिदसलेयाः, तव उफम्-'सिय सखेखा सिप अस- खेखा इति, अनागतेऽपि काले विवक्षितमश्नसमयमापिना मध्ये कतिसझा एषाहारफशरीरमारप्सन्ति तेऽपि कदा घिस् सोयाः कदाचिदसधेयाः, तत आइ-'एव पुरेक्सराविचि एवं बवीतगतेन प्रकारेण पनस्पतिफायिकानां मनुप्पाणां च पुरस्कृता अपि आहारफसमुपाता येदितन्या,ते चैवम् षणपदकाश्याम मते ! केवड्या आहारगसम ग्पाया पुरेक्सरा?, गो अणता, मणुस्साण मते ! केवाया माहारगसमुग्धाया पुरेक्सटा, गो० सिय ससेखा सिय असंसेषा'ति,फेषलिसमुद्घातषिपर्य प्रभसूत्रमाइ-नेण्यान मते । इत्यादि मुगम,मगवानाद-गौतम !न सन्ति फेघनातीता नैरयिका केपलिसमुपाताः, इतकेचलिसमुपातानां नारकर दिगमनासम्मपार, फियन्तः पुरस्कृता इति प्रथा, मगपानार-गौतम ! असाथैयार, सर्वदा विपक्षितप्रभसमयमापिनां मध्येऽसनासाना माविकेवलिसमु- पावत्यात्, सपा केवळवेवसोपलम्बे, एष चतुर्विंशविदण्डफफमेण निरन्तर ताषद् पाच्य याषद् वैमानिकानां सूत्र, सपा चार-'एव जाप येमाणियाण' अप्रैय विशेषमाइ-नवर'मिसादि, नपर-यनस्पविफायिफेषु मनुष्येषु वेद पक्ष्यमाणलषण नानात्य, तदेवाह-मप्फइफाइपाण'मिसादि, अन प्रससूत्र मुप्रतीतं, उत्तरसूत्रे निर्वचन-अनन्ताः, अनन्तानां माविफेपठिसमुदघातानां तन्न मावात् , 'मणुस्साण'मित्यादि, अनापि प्रमसूत्र सुगम, मगवानाह- गौतम ! सात् सन्ति स्थान सन्ति, किमुक्त मपति-पदा प्रमसमये समुद्घाताप्रियचाः प्राप्यन्ते तदा सन्ति, पकाल न सन्ति, तत्र 'जा मत्यि'चि यदि प्रश्नसमये कृतफेवलिसमुद्घाता मनुष्यत्वमनुमवन्तः प्राप्पन्से तदा उपन्यत एको हो प्रयो या उत्कर्पत शतपयक्त्य, एतापतामेफकाठमुत्कृष्टपदे केपलिना फेयलिसमुद्घातासा- दनात् 'केपश्या पुरेफ्सदति फियन्तो मनुप्याणां फेयलिसमुद्घाताः पुरस्कृताः१, मगपानाह-स्पात् सोयाः म्यादसोया, मनुप्या हि सम्मूर्षिछमा गर्मम्पुत्कान्ताम सर्वसमुदिता उत्कटपदे प्रागुफप्रमाणावत्रापि विवक्षित- प्रचसमयमापिनों मध्ये फदाचित्केवठिसमुद्घाता। सोया, यहूनाममम्यानां भाषात्, फदाचिदसोयाः, नहूनों मापिकेपटिसमुद्घाताना भापात् । सम्पति एफैकस नैरयिकत्वादिभाषेपु पर्चमानस्स प्रत्येक कति पेदनासमुद्घाता अतीताः फति भापिन इति निरूपयितुकाम माह- एगमगस्स मठ । नेरायस्स नेरइयत्चे केवड्या वेदणास० अतीवा?, गो! मगंता, फेवइया पुरेक्सरा, गो०। कस्सा अत्यि फस्सा नत्यि, जस्स अस्यि जह० एको या दो या विष्णि वा, उकोसेणं संखेमा मा असंखेमा वा अर्णता पा, एरं असुरकुमारचे जाव येमाणियचे। एगमेगस्स गं मवे ! असुरहमारस्स नेरइयचे फेवइया मेदणासमुग्धाया अवीता, गो० अमंदा, केवइया पु.1, गो० ! कस्सा अत्पि कस्सवि नत्यि, बस्सपि तस्स सिम से० सिम ० सिम अर्णवा, एगमेगस्स 4 मते! अमुरझयारस असुरकुमारने फेयाया पेदनासपाया अतीता !, गो० ! वर्मता, बेनामा पु०, गो० कस्सइ बत्यि कस्सइनस्थि, बस्सपिजहएको वा दो पा तिम्णि षा उ० संखे० असंखे० वर्णवा पा, एष नाग कुमारचेवि बाप बेमाणियचे, एवं वहा० देयमासमुग्धावणं अमुरङमारे नेरझ्यादिवेमाणियपज्जवसामेसु मगितो सहा नागकुमारादिया अवसेसेसु सहाणेसु परहाणेसु माणिवा जाप पेमाणियस्स घेमाणियचे, एषमेते पठीसा पठवीस दंरगा मर्वति । (सूत्र ३३३) 'एगमेगस्स 'मिसादि, एफैकस भवन्त ! नैरयिकस सफलमतीत काठमवधीकत्स तदा तदा नैरयिकत्वे इत्यस्य सतः सर्पसङ्ख्यया फियन्तः घेदनासमुद्घासा असीताः?, मगवानाह-गौतम! अनन्ताः, नरकस्थानस्सानन्तमा प्रासत्वादेफेकर्मिय नरकमपे जघन्यपदेऽपि सझेयानां घेदनासमुद्घातानां मावात् , 'केपइया पुरेक्खडचि कियन्तो मवन्त ! एकैफस्स नैरयिकसाससारमोक्षमनागत काठमषधीकृस नैरयिकत्वे माषिनः सतः सर्वसझया पुरस्कृता पेदनासमुद्घाताः १, भगवानाह-गौतम! कस्सइ बत्यि'इत्यादि, तत्र य आसप्रसृत्युर्वेदनासमुदधातममाप्या- न्तिकमरणेन नरफादुइस सेत्ससि तस नाखि नैरयिफत्वे भाषी एकोऽपि पुरस्कृतो घेदनासमुद्घात, शेपस्स तु सन्ति, तसापि जपन्यत एफो द्वौ वा प्रयो या, एतष धीमपायुपा उपजानामनन्तर सेत्स्सतां प्रप्टम्य, न भूयो नरकेपुत्पत्स्यमानानां, भूयो नरफेपूस्पची जपन्यपदेऽपि सोयानां प्राप्पमाणत्वात्, यदाह मूल्टीकाकार:- "नरकेपु जपन्यस्थितिपूत्पन्नस नियमतः सोया एष वेदनासमुद्घाता मपन्ति, पेदनासमुपासप्रचुरत्वान्नारका- णा"मिति, उत्कर्पतः सोया असोया या मनन्ता था, तत्र सात् नरफेषु जघन्यस्थितिपूत्पत्स्यमानस सोपाः मनेफनो दीपस्थितिपु मसफदा उत्पत्स्समानस्स असोयाः अनन्तशः उत्पत्तमानस मनन्ता, ''मित्यादि, एष- नैरपिफगसेनाभिलापग्रफारेणामुरकुमारत्येन तदनन्तर धतुमिशतिदण्डकक्रमेण निरन्तर तापद्वाथ्य याषद्वैमानिकत्वे, सपैयम्-'एगमेगस्स ग मते ! नेरइयस्स अमुरकुमारामो केवइया देयमासमुग्धाया अतीता?, गो. बनता, फेयरया पुरेक्सरा, गो०! फस्सइ अत्यि फस्सद नत्पि, जस्स अपि जानेण एकोपा दोषा तित्रि पाउको- सेण सोजा पा असलेषा या अणता पा' सत्रातीतसूत्रेऽनन्तशोऽसुरकुमारत्वख प्राप्तत्वादुपपद्यते तझावमाप- प्रस्थानन्ता अतीता पेदनासमुद्घातार, पुरस्कृतचिन्सायां योऽनन्तरमषेन नरकादुइचो मानुष्य प्राप्य सेस्सति प्रासो पा परम्परया सकदमुरकुमारमय न वेदनासमुद्घात गमिप्यति तस्य नास्त्येकोऽपि पुरस्कृतो अमुरफुमारत्वे घेदनासमुद्- पाता, यस्तु सस्टमुरफुमारत्व प्राप्तः सन् सकदेष घेदनासमुद्घातं गन्ता तस जपन्यत एको शोधात्रयोपा, शेषस सोयान्वारान् ममुरफुमारत्वं यास्सता सोया मसझेयान् वारान् मसोया अनन्तान् वारान् वनन्ताः, एव चतुर्मि- रातिदण्डकक्रमेण नागकुमारत्वादिपु सानेपु निरन्तर सूत्रपाठस्सापद्वतन्यो यानीमानिकत्वषिपय सूत्र, 'एगमेगस्स 'मिस्मादि, एकैफस मदन्त ! ममुरकुमारस्य पूर्व नैरपिफलेन एचस सतः सकलमतीत कालमपेस्म सर्वसझया कि यन्तो बेदनासमुदपाता अतीता:१, मगवानाह-गौतम! मनन्ता मतीता,मनम्तयो नैरपिकतम प्रासमात्, एके- कसिम नैरपिफस मवे जपन्यपदेऽपि सोयानां येदनासमुद्घाताना माषात्, कियन्तः पुरस्कृताः, स्पात् सन्ति सान्न सन्ति, फसचित्सन्ति फस्यचिन्न सन्ति इति माषः, अत्रापीय भाषनायोऽसुरखुमारमयानुचो न नरक यास्पति किन्त्यनन्तर परम्परया पा मनुजमव प्राप्प सेत्सति उस नरयिकत्वापस्मामाविन' पुरस्कृता वेदनास- मुपाता न सन्ति, नैरयिकत्यायस्वाया पपासम्मपात्, यस्तु तपार्थे पारम्पर्येण नरफ गमिप्यति तस्स सन्ति, तत्रापि फस्पचित्सत्ययाः कस्सचिवसम्येयाः कस्यघिदनन्ताः, तत्र यः समपन्यसिसिपु मध्ये समुत्पत्सवे तस जघन्यपदेऽपि सोयाः, सर्पजघन्यस्थितापपि नरकेषु सञयानां वेदनासमुद्घाताना मावात्, पेदनाघहुलत्यान्नार- फाणा, असकृद् जघन्यस्थिति दीपस्थितिषु सदसकदा गमने असोया, अनन्तशो नरकगमने अनन्ता, तथा एफैकस्य भवन्त ! अमुरकुमारसासुरफुमारत्वे स्थितस्स सप्तः सफलमतीतकालमधिकृत्य कियन्तो घेदनासमुद्घाता अतीताः?, भगवानाह-गौतम ! अनन्ताः, पूर्वमप्यनन्तशस्त्रायस प्रासत्वात्, प्रसिमव प वेदनासमुपातस्स प्रायो भावात् , पुरस्कृतचिन्तायां कस्पचित् सन्ति कसचिन्न सन्सि, यस प्रश्वसमयादूर्णममुरकुमारत्वेऽपि वर्च- मानस्य न मापी वेदनासमुद्घातो नापि तत उदस्य मूयोऽप्यसुरळमारस्व प्राप्सति तस्य न सति, यस्तु सात् प्राप्स्यति तस्स जपन्यपदे एफो द्वौ वा प्रयो या उत्कर्पतः सझेया असखेया अनन्ता पा, सझेयान् पारान् उत्प- समानस सधेयाः असधेयान् पारान् असोयाः अनन्तान् पारान् अनन्ता, एव चतुर्विंशतिदरकक्रमेण नाग- कुमारत्पादिपु स्वस्थाने यसुरकुमारस निरन्तर तापहफम्य यापद्वैमानिकत्वे, सपा चाह-'एष नागकुमारचेषि'इस्पादि, तदेयममुरकुमाराणां पेदनासमुद्घासधिन्तितः, सम्प्रति नागकुमारादिप्पतिदेवमाह-'एष'मित्सादि, उपदर्शिता मिटापेन यया चतुर्विनतिदण्डकक्रमेण असुरो नैरयिकादिषु वैमानिकपर्यवसानेपु भणितसाया नागकुमारादयोऽषशे- पेषु समक्षेपु सस्थानपरस्थानेषु मणितव्या पायवैमानिकस वैमानिकत्ये,एव चैतानि नैरपिफचतुर्षिभतिदण्डकसूत्रा- दीनि पैमानिफपतुयिवसिदण्डफसूपपर्यवसानानि चतुर्विंशतिः सूत्राणि भवन्ति, तदेव चतुर्विशत्या चतुर्विशतिदण्डक- सूर्षदनासमुद्घातमिन्तितः, सम्प्रति चतुर्विश्वत्यैष चतुषिचतिदण्डफसूत्रैः फपायसमुत्पात पिचिन्तयिपुरिदमाह- एगमेगस्स णं भवे । नेरइयस्स नेरइयचे केवइया फसायसमग्पाया अतीवा?, गो० अर्णता, फेवइया पु०१, गो०! फ० अस्यि क० नत्यि, जस्सस्पि एगुचरियावे जाप अर्णता । एगमेगस्स गं मंते ! नेपपस्स असुरफुमारचे केवइमा कसा पसमुग्पाया अनीता ?, गोयमा! अर्णता, केवड्या पु०१, गो० ! फस्सति अत्यि कस्यति नस्पि, अस्सरिप सिय संखेज्जा सिप असंखेला सिप बणन्ता, एव जाव नेरायस्स पणियकुमारचे, पुरविकाइयचे एगुत्तरिपाए नेवई, एवं जाव मपचे, पागमतरच बा असुरफुमारचे, जोइसिपचे अतीता अणवा, पुरेपखठा कस्सति अपि फस्सति नस्थि, बस्सत्ति सिम अससेमा सिय अर्णता, एवं पेमामिपचेवि सिप असलेजा सिप अर्पता, असुरङमारस्स नेरागचे अवीता वर्णता, पुरेससरा कस्मति मरिच कस्सवि नत्वि, मस्सरिष सिप संखेमा सिप असंखेजा सिप प्रता, असुरहमारस्स मस मारचे अतीता अर्मसा पुरेवसरा एणुचरिमा, एष नागकुमारचे बाप निरंसरं वेमाणियचे बरा नेरायस्स ममित रहेर मानिता, एव जाप पणियामारस्सवि मामिपचे, नवरं सशेसि सहाणे एगुचरियाए परहाणे जहेव असुरङमारस्स, पुढ- पिकाइयस्स नेरइयचे जाप पमियङमारचे अतीवा वर्णता, पुरेषखडा कस्सवि अस्पि फस्सति नस्पि, बस्सरिच सिय संखेमा सिय असंखेला सिय अणता, पुरविकाइयस्स पुरधिकाइपचे जाव मणूसचे अवीवा भगवा पुरे० क० अस्थि क० नत्ति जस्स अस्थि एगुचरिया, पाणमंतरचे जहा परइयचे, बोविसियवेमाणियचे अतीवा वर्गवा, पुरेक्खा फस्सा अत्पि फस्सा नस्मि, मस्स अयि सिप असेखेला सिप अर्णवा, एवं बार मण्सचेवि नेयम्, पाणमवरबोइसियषेमाणिया बहा असुर कुमारा, पपरे सहामे एगुपरिपाए मामियये जाव पेमाणिमस्स घेमाणिपचे, एवं पसे पउपीस चपीसा देवमा, (सत्र३३४) 'एगमेगस्स 'मित्यादि, तर नैरयिफस नैरयिफत्यतिपय प्रभसूत्र मुगम, पुरस्कृतचिन्तायो त कस्यचित् सन्ति फसचिन्न सन्ति, तत्र यः धीणोपायुः प्रभसमये मयपर्यन्ते पर्चमानः फपायसमुपातमप्रास एप नरकमयादुरा- स्थान पर पारम्पपेण पा सेत्सति न भूयो नरकवासगामी तस न सन्ति पुरस्कता नैरपिकले कयायसमुदुधाता, शेपस तु सन्ति, तस्यापि जघन्यत पफो हो पा त्रयो षा, ते च धीणायुम्पाणा तापमाजामवसेयाः, उत्कर्पतः सोया असोया पा अनन्ता था, तत्र सोपवायुम्पाणां सोयाः मसोपवर्षायुम्शेपाणामसोया, पदि- या सफत् जघन्यस्थिती उत्पत्समानानां सोया असत् अपन्यस्थिती सदसमहीपस्थितापुत्पत्स्यमानानामस- येयाः अनन्तरा उत्पत्स्समानानामनन्ता , तथा नैरयिकस्सेपासुरकुमारत्वपिपयेऽतीतसूत्र, सपेष पुरस्कृतसूत्रे 'फस्सह अत्यि कस्सद नत्यि'घि यो नरकादुश्चोऽसुरकुमारत्वं न प्राप्सति तस्य न सन्ति पुरस्कसा मसुरकुमारत्वविपयाः फपायसमुद्रपाताः, यस्तु प्राप्सति तस्य सन्ति, ते च जघन्यपदे सोया जघन्यस्थितावप्यमुरकुमाराणां सोयानां फपायसमुद्घातानां भावात् , होमादिफपायघडुलत्वात् तेपा, उत्कृष्टपदेऽसोया वनन्सा घा, तत्र समृद्दीपस्थि- तापसधपन्यस्थितिषु या उत्पत्स्समानानामसोयाः, अनन्तश उत्पत्स्यमानानामनन्ता, एष नेरयिफस नाग- मारत्यादिपु स्थानेषु निरन्तर साषदकम्यं यावत् स्तनितकुमारत्वे, तथा चाह–'एप जा'त्यादि, पृषिपीकायि- फत्वेऽतीतसूप तयैप, पुरस्कृतचिन्तायां तु कसचित् सन्ति कस्यचिन्न सन्ति, तत्र यो नरकातुरचो न पृथिवी- फायमय गमी तस्स न सन्ति, योऽपि गन्ता तस्यापि जघन्यपदे एको हो वा प्रयो पा सत्कर्यतः सोया सोया पा अनन्ता पा, ते चैष-तिर्यपञ्चेन्द्रियमवान्मनुष्यमवाद्देवमघाशा कपायसमुद्घातसमुदतः सन् य एकवार पृथि- पीफायिफेषु गन्ता तस्स एको द्वौ पारौ गन्तु” त्रीन् पारान् प्रयः सधेयान् वारान् सझेया बसझेवान् वारान् असोया अनन्तान् पारान् अनन्ताः, तपा चाह–'पुढमिकाइयचे एगुचरियाए नेयमति तथा 'एक ताव मनूसत्चे' इति एवं पूपिषीकायिकगतेनामिलापप्रकारेण तावर कम्य मावन्मनुष्यत्वे, सवैषम्-'एगमेगस्स भते। नेरपस्स माउकाइयत्ते केवइया फसायसमुग्धाया मईया?, गोयमा! नमसा, केवड्या पुरेक्सरा?, गो•कस्सा अस्थि कस्सइ नत्यि, जस्सत्यि जाण्मेण एकोपा दो पा तिन्नि पाउनोसेन सखेबापा वसरोजा पा वणता पा' एव यापन्मनुप्यमध, तत्राप्कायादियनस्पतिपर्यन्तसूत्रमावना पृथिषीफायसूत्रवत्, द्वीन्द्रियसूत्रे पुरस्कृतचि- न्तायां जघन्येन एको हो वा प्रयो वेति सफत् जघन्यस्थितिफ दीन्द्रियमय प्रामुकामस, सोयान् पारान् प्राप्तु- फामस्य सोया असहवेगानसभेया अनन्तान् मनता, एष श्रीन्द्रियचतुरिन्द्रियसूत्रे अपि मायनीये, तिर्मक- पवेन्द्रियमनुष्यप्रविपया त्येय मामना-सत्यमेन्द्रियमय प्रासुफामस्स समावत एमाल्पकपायस जघन्यत एको हो प्रयो पा शेपस सोयान् पारान् तिर्यपवेन्द्रियमष प्राप्सुकामस साझेया मसोपान् पारान् असोया नन- तान् वारान् मनन्ता, मनुप्यसने तु पुरस्कृतषिपया मापनेवं-यो नरफमषादुरचोऽत्सकपायः सन् मनुष्यभव प्राप्य फपायसमुपासमप्रास एप सिद्धिपुर गन्ता तख न सन्ति, शेपस्य सन्ति, तस्यापि एफ द्वौ श्रीन् पारान् फपायसमुद्घातान् प्राप्य सेत्स्थत एफो दो प्रयो या सोयान् भवान् यदिया एकस्मिन्नपि भवे सझेयान् कपाय समुद्पातान् गन्तुः सोया असम्मेयान् मषान् प्राप्तुफामस्सासोयाः अनन्तान् अनन्ता, 'पाणमतरचे जहा असुर- फुमारचे' प्रागुक्त, किमुक्कं मपति:-पुरस्कृतचिन्तायां एव वक्तव्य-'जस्सत्यि सिय सदबा सिय असलेजा सिय अणता या' इति न त्येफोरिका पफया, व्यन्तराणामप्यसुरखुमारामामिव पप यस्थितावपि सोयानां फपायसमुत्पाताना उभ्यमानत्यात, असोयानन्तमावनाप्यसरकुमारपत्, 'जोइसियचे' इत्यादि, ज्योतिप्क- सेऽतीता भनन्ता यकन्या, पुरस्कृतास्तु फस्यापि सन्ति फसापि न सन्ति, एतदपि प्राग्पद् भाषनीय, यसापि सन्ति तस्यापि फसचिदसल्येयाः फसचिवनन्ताः, न तु स्यात् सोया एप्ति वक्तम्य, कुत इति चेत् १, उप्यते, ज्योतिफाणां जपन्यपदेऽप्यसोयफालायुप्फतया जघन्यतोऽपि असोयानां फपायसमुष्पाताना लम्यमानत्वात् , अनन्तराखध जिगमिपूणामनन्ताः, पप वैमानिफत्वेऽपि पुरस्कृतचिन्तायां स्वादसोयाः सावनन्ता इति वकम्य, भायना प्राग्यत् । तदेयं नैरयिफस खस्थाने परस्पाने प फपायसमुद्घाताचिन्तिताः, सम्प्रस्पसुरकुमारेसु तान् विचिन्तयिपुराह-'एगमेगस्स णमित्यादि, एकैफस ममुरकुमारस्य नैरयिफत्वे फपायसमुपासा मसीता मनन्ता, मापिनः फसवित्सन्ति फसचिन सन्ति, सत्र योऽमुरकुमारभयातुरचो नरर्फ न यास्यति तस न सन्ति, यस्तु यास्पति तम्य सन्सि, तस्यापि जपन्यतः सत्येयाः, जघन्यस्थितापपि सोयाना कपायसमुद्घातानां नरकेषु मावात्, उतर्पतोऽसोया अनता पा, वत्र जपन्यस्थितिप्यसकदीर्घस्थितिषु सकदसफदा जिगमिपोरसझेया अनन्तत्रो जिगमिपोरनन्ताः, असुरफुमारस्पामुरकुमारत्ये अतीता अनन्ताः, 'पुरेक्खरा एगुचरिया' इत्यादि, पुरस्कृतास्तु फसापि सन्ति फस्यापि न सन्ति, तन योऽमुरकुमारमये पर्यन्तपी न च कपायसमुद्घात यावा नापि तत्र प्रमों भूयोऽमुरकुमारमा उम्पा फिन्त्यनन्तर पारम्पर्येण या सेरसति वस सन्ति, शेपस तु न सन्ति, यसापि सन्ति तसापि जपन्यत एफो या त्रयो वा उत्कर्पता सझेया बसझेया मनन्ता मा, वत्र एकादवा दीपायुम्वेषाणां वर- भाजो भूयखत्रैषानुत्पत्स्यमानानामयगन्तन्या:, सोयादयो नैरयिकत्ये इय भाषनीयाः, "एव मिलादि, एष- उक्केन प्रकारेण नागकुमारत्वे तत कई चतुर्विशतिदण्टकक्रमेण निरन्तरं यावद्वैमानिकत्वे-वैमानिकत्यविपय सूत्र, पया नैरयिफस मणित तपैष मणितम्य, किमुक्कं मवति ?-नागकुमारत्वादिपु स्वनितकुमारपर्यषसानेपु पुरस्कृत- चिन्तायां 'फस्सद अत्यि फस्सइ नत्पि, जस्स अत्यि सिय सखेबा सिय अससेजा सिय अर्णता' पृपिषीकायिक- त्पादिपु मनुष्यत्पपर्यवसानेपु 'जस्स बत्पि जहन्नेण एक या दो पा तिति पा सकोसेण ससेजा पा असखेजा पा अणता पा' म्यन्तरत्वे 'जस्स भरिप सिय सखेजा सिय मसजा सिय भणता' ज्योतिष्कत्ये 'जस्स अस्थि सिय असखेखा सिय अणसा' पैमानिफत्वेऽप्येपमेयेति वक्तव्यमिति, 'एय जाधे'सादि, एष–उकेन प्रकारेण अमरकुमा- रषनागकुमारस्य यावत् खनितकुमारस प्रत्येक याषद् वैमानिकत्वे-पैमानिकत्वविपय सूत्र ताषरक्तव्य, अत्रैव विशेप- माह-नपरं सर्वेपा नागकुमारादीनां स्खनितकुमारपर्ययसानानां स्वस्थाने नियमतः पुरस्कृता एकोचरिफा, परस्थाने यषैपासुकुमारस तथैप षकष्याः, 'पुढषिकाइयस्स नेइयत्ते' इत्यादि, पृथिवीकायिफख नैरयिफत्ये याषत् खनि- वकुमारस्पे अतीता अनन्ताः, अत्र भावना प्रागिष, पुरस्कृता फसापि सन्ति फस्सापि न सन्ति, तत्र यः पृथियी- फायमयादुइचो नरफेप्पसुरकुमारेषु यावत् खनिसकुमारेषु न गमिष्यति फिन्तु मनुष्यमष प्राप्य सिद्धिं गन्ता तस्स न सन्ति, पस तु सन्ति, यसापि सन्ति तस्यापि जघन्यतः सङ्ख्ययाः, जघन्यस्थितापपि नरकादिपु सोयाना - - फपायसमुत्पाताना मायात्, उत्कर्पतोऽसद्धयेया अनन्ता पा, ते च प्राग्य मावयितम्या, पथिषीफायिकत्षे याव- न्मनुप्यत्येऽतीताने तपैय, मामिन एकोरिफया पक्तन्याः, ते चैवम्-'कस्सइ मत्यि फस्सइ नत्यि, अस्स नत्यि जदपणेण एफो पा दो पा तिष्णि का उम्छोसेण सखेवा का असखेडा या अणता वा' ते च नैरयिकस्य पृपिषीका- विफल्य इस मायनीयाः, 'पाणमतरचे जा नेइयत्ते' इति म्पन्सरत्वे यया नैरयिकत्वे तथा यकम्प, किमुक भष- ति?--एफोचरिफा न यकन्या, किन्तु 'सिय सखेघा सिय अससेजा सिय अणता' इति षकम्य, 'जोइसिय' । इत्यादि, ज्योतिप्कत्ये पैमानिफत्वे चातीतास्वयैव, पुरस्कृता पदि सन्ति ततो जघन्यपदे असोयाः उत्कृष्टपदे अनन्ताः, एयमप्यायिफस्स यापन्मनुप्यत्वे नेतन्य, न्मन्तरज्योतिष्कवैमानिकानां यथा मसुरकुमारस्य, नवरं पुरस्क। तचिन्तायां सय खस्थाने एकाचरिरुया पक्षम्य, परवाने यथा ममुरकुमारस्य सूत्रं, सूत्रपर्यन्त दर्शयति-'जाप पेमाणिपस्स पेमाणियत्ते पति यानद्वैमानिफस्य पैमानिकत्वे-वैमानिफत्वपिपय सूत्रं, एवमेते कपायसमुषातग- तामर्पिश्चति:-चतुर्पिश्चतिसह्यामतुर्विंशतिदण्डफाः मणितम्या २४ । तदेव मुफचतुर्विशत्या चतुर्विशतिदण्डक- सूत्रैः कपापसमुद्घाप्तः, सम्प्रति चतुर्षितसैव चतुर्विशतिदण्डफसूत्रमारणान्तिकसमुद्घातमाह- मारणतियसम्पातो सहाणेवि परद्वाणेवि एगुचरियार नेययो बाप मामिपस्स पेमाणियचे, एषमेते पउषीस परपीसदंरगा माणिया पेठवियसमग्पातो मा फसामस० वहा निरमसेसो मापितको, नवरं जस्स नरिव वस्स - न युगति, एत्यपि पउपीस पउपीसा दंडगा माणिया । सेयगसमु० बहा मारणतियस०, पपरे अस्सरिय, एवं एतेवि पउदीस पाणीसा दंग्गा माणितमा | एगमेगस्स में मवे ! नेरदयस्स नेरइयचे फेवड्या आहारसमुग्धाया अतीता ?, मो० पस्यि, केवड्या पु० १, गो० । पस्थि, एवं जाप घेमाणियचे, नवरं मसचे अतीता फस्सइ अस्थि फस्साह नत्पि, नस्सरिप जह० एको वा दो वा उ० विनि, केवइया पु० १, गो० ! फस्ससि बत्यि क० नत्यि, जस्तरिय बह एको वा दो पा तिमि वा उ० पचारि, एवं सक्षनीवार्ण मणुस्सामं मामियर, मस्सस्स मण्सचे अतीता कस्सति अरिय फस्सवि नत्यि, जस्सत्यि जा० एको या दो या तिमि पा १० पधारि, एवं पुरेक्खडावि, एवमेवे घउपीस घउपीसा दंडगा जाव घेमाणियचे । एगमेगस्स मेवे ! नेरदयस्स नेरइयते के० केवलिसपुग्धाया अतीता ?, गो! पत्यि, केवइया पुरेरसरा, गो० ! नत्यि, एवं बाप पेमाभियचे, गवरं मम्सचे अतीवा नत्यि, पुरेक्सग फ० अत्यि क० नत्यि, जस्सत्यि इफो, मश्सस्स मश्सपे अतीवा फस्स ति अस्थि फ० नत्यि, जस्सस्थि एको, एवं पुरेक्खावि, एवमेवे पनीसं पउवीसा दंडगा (सूत्र ३३५) 'मारणतिए'चि मारणान्तिफसमुद्घातः पुरस्कृतचिन्तायां खस्पाने परस्थाने वा एफोचरिफया नेतष्यो यावरे, मानिफस्स पैमानिफत्ये-पैमानिकत्यविपय सूर्य, तपम्-एगमेगस्स ण मते । नेरयस्स नेरयचे केवश्या मार- णतियसमुग्यायो अतीता ?, गोयमा । अर्णता, केषझ्या पुरेपथबा १, गोयमा ! कस्सइ जरिष फस्सा नत्वि, . जम्मपि जहमण एफो या दो या तिण्णि या उफोसेण सखेवा या असखेजा वा अर्णता पा' तत्र यो मारणा- न्तिफसमुपातमन्तरेण काल हत्या नरफादुद्वतः अनन्तर पारम्पर्येण या मनुष्यमष माप्य सेत्स्यति न भूयो नरक- । गामी तम्प न सन्ति पुरस्कृता मारणान्तिकसमुपाताः, यः पुनवद्भये पर्चमानो मारणान्तिकसमुद्घातेन काल छत्वा । नरसापत्तः सेत्सति तस्सैफः पुरस्कृतो मारणान्तिकसमुद्घातो, या पुनर्भूयोऽपि नरकमागस सर्पसाया हो मार- णान्तिफसमुद्घातो गन्ता तस्स हो, एय निप्रभृतयोऽपि माषनीयाः, सोयान् वारान् नरफमागतः सोयाः अस- : झेयान् पारान् असोया अन तान् यारान् अनता, एयमसुरकुमारत्वे आलापको,याच्या, तवरमप्रेय मायनायो नर फादुरत्तो मनुप्यमव प्राप्य सेत्स्यति यदिवा तस्मिन् मपे मारणान्तिकसमुद्घातमगत्या मृत्युमासाथ ततोऽयमये सिद्धि गन्ता तस्य न सति, शेपस त्वेकादिमापना प्रागिय, व्यन्तरज्योतिप्कवैमानिकेषु यथा नैरपिफस्य, (यया नैरयिफस्स) नैरपिकादिषु चतुर्विंशतिस्थानेषु चिन्ता कता तपाऽसरकुमारादीनां पैमानिफपर्यवसानानां चतुषिश्वतिदण्डफक्रमेण फर्तन्या, तदेपम यान्यपि चतुर्विशतिर्दण्दकसूत्राणि मपन्ति, सपा चाह-'एवं एए चउषीस घउवीसा दडगा माणियपा' इति, उक्को मारणान्तिकसमुद्घासमतुर्षिशस्या चतुर्विंशतिदण्डकसूत्रैः, साम्प्रतमेसापरसमाकैरेष सूत्रर्य- क्रियसमुद्घात पिपचराह-'येउपिए' इत्यादि, वैक्रियसमुद्घातो यथा कपायसमुत्पातःप्राक् प्रतिपादितः तथा निर पोपो मणितम्या, केवल यस्स पैक्रियसमुद्घातो नास्ति यैक्रियलधेरेवासम्मपात् तस नोप्यते, शेपस्स उच्यते, स चैर्य-'एगमेगस्स गं मते । नेरपस्स नेरपचे फेवइया पेउपियसमुग्धाया अतीता, गो ! अणता, केवइया पुरे क्यता ?, गो ! फस्सा अपि कस्सा नत्यि, जस्स जत्यि जहरणेम एकोपा दो या तिपिण या उफोसेण सिय सखेचा पा सिय असखेखा पा सिप अणता पा । एगमेगस्स म मते ! नेरदयस्स असरकुमारचे फेपइया घेउधिय- समुग्धाया अतीता', गो० ! भर्णता, फेपइया पुरेक्खा, गो० ! कस्सा जत्पि कस्सइ नत्यि, जस्सत्यि सिय सखिजा सिप असखिज्जा सिय अर्णता पा, पर्ष नेरवयस्स जाय थपियक्कुमारचे । एगमेगस्स.प, मंसे ! नेरइयस्स पुदपिफाइयचे केवाया घेउपियसमुग्धायाः अतीता?, गो० नत्यि, केवड्या पुरेपखवा, गो०...नत्यि, एष जाप तेउफाइयचे, एगमेगस्स ण मते ! नेरईयरस पाउकाश्याचे केपझ्या पेउषियसमुग्घाया..बतीता १, गो०1 मणता, केयझ्या पुरेफ्खा, गो० ! कस्सइ अत्यि फस्सद नत्यि, जस्सत्यि बहण्णेण एषो. या दो पा सिणि पा उफो० संखेजा पा अस० मणता षा, पणस्सइकाइयचे जाव घरिवियचे जहा पुढषिकाइयचे, सिरिक्सप- बिंदियचे मणुसचे जहा पाउकाइयसे, पाणमतरजोइसियवेमाणियत्तेस जहा अमरकुमार' ह यत्र.पेफ्रियसमु- दुपातसम्मपखध मावना फपायसमुद्घातपद् मापनीया, अन्यत्र तु प्रतिपेपः सुप्रतीतो, पैकियलम्घिरेषासम्मवात, यया घ नैरयिकस पतुर्विशतिदण्डफममेण सूत्रमुपदर्शितमेवममुरकुमारादीनामपि चतुर्षियसिदण्डकक्रमेण प्रत्येक सत्रमयगन्तग्य, नवरममुरकुमारादिषु वनिप्तमारपर्यवसानेषु न्यन्तरादिषु च परस्पर संस्थाने एकोचरिफा पर- स्थाने सोयादयो यतन्या, पायुफायिफतिर्यक्रपश्चेन्द्रियमनुष्येषु तु परस्पर खस्थाने परस्थाने पा एफोरिकार, शेप तथैप, एपमेतान्यपि पचितिमर्पिशतिदण्डकसूत्राणि मवन्ति, समा पाह-'एवमेते घउपीस चउपीसगा दगा माणितषा' एप-उपदर्शितेन प्रकारेण मत्रापि-पैकियसमुद्घातविपयेऽपि चतुर्षिशतिः-चतुर्विशतिसमाः 'पउपीसा' इति चतुर्विशतिर चतुर्विंशतिस्पानपरिमाणा दरका-दण्डकसूत्राणि मणितव्याः। सम्मति सैजससमुद्घात मतिदेशत आह–'तेयगे सादि, तेजससमुद्घातो यया मारणान्तिकसमुद्घातस्तथा मकन्या, किमुक्त भयसि ?- सस्थाने परस्पाने च एफोचरिफया स यतथ्य इति, नषर यस नाखि- सम्मपति वैजससमुद्घातस्तस्य न वक्तव्यः, तत्र नैरपिकधिन्यप्तेजोगायुपनस्पतिहित्रिचतुरिन्द्रियेषु न सम्मषतीति न वक्तम्या, शेषेषु तु पकन्या, स चैवम्- 'एगमेगस्स ण भवे । नेरइयस्स नेरइयचे केवाया तेउसमुग्पाया अतीता १, गो० । नत्यि, केवड्या पुरेक्सटा १, गो• ! नत्पि, एगमेगस्स ण मते । नेरायम्स मसुरकुमारने केषड्या तेययसमुग्धाया मतीता १, गो० 1 जणता, केपल्या पुरेश्वरा, गोकस्सर मत्पि कस्सइ नत्पि, जस्सत्पि जहमेण एको या दो पा तिणि पा उको- सेण सखेजा या असखेजा पा सणसा पासादि सूत्रोफ विपमुपमीय स्वय परिमावनीप, मत्रापि सूत्रसझा- माह--'एप'मिसादि, पप-मारणान्तिकसमुद्घातगतन कचित् सर्वपा निपेषरूपण प प्रकारेण एतेऽपि तेजससमु- दूपातगता अपि चतुपिशविर पतुर्मिमतिका-दण्डका मपितम्या:।सम्प्रसाहारपसमुदूधात चिन्तयनार-'एगमे- गस्स गमिलादि, यह सर्वेष्वपि सानेषु मनुष्यत्वचिन्तायामतीता जघन्यत एको द्वौ वा उक्ततस्त्रयम, पुरस्कृता जपन्यत एफो पा हो पा प्रयो या उस्कर्पतवत्यारः, शेपेषु स्थानेषु मसीताः पुरस्कवाय प्रतिपेन्याः, मनुष्यस्य मनुप्यत्यषिन्तायामतीता पुरस्कृताध जघन्यत एफो पा प्रौपा प्रयो या उत्कर्पतमत्वारः, अत्रार्थे च कारण प्रागे- पोक, अत्रापि सूत्रसयामाह-एव'मित्यादि, एपम्-उपदर्शितेन प्रकारेण पते आहारकसमुद्घातविषयामतापशति- सयाकाः दण्डका पतम्याः, फियर यावदित्याह--यापद्वैमानिकस वैमानिकत्वे-वैमानिकत्यविपर्य सूत्रं, तथै- पम्-'एगमेगस्स ण मते ! येमाणियस्स मेमाणियचे केवइया माहारगसमुग्धाया अतीता ?, गो० । नत्यि, फेव- श्या पुरेफ्सता , गोनत्पि' इति । अघुना केवलिसमुद्घातममिधित्सुराह-'पगमेगस्स ण मते' इत्यादि, अप्राप्पय तात्पर्यायः-सर्षेप्यपि स्थानेषु मनुप्पत्पचिन्ताव्यतिरेकेणाप्तीसाः पुरस्कृताम प्रतिपेण्याः, मनुष्यषर्जेषु मनुष्यत्यषि तायामतीताः प्रतिपेद्धम्या, पुरस्कृतस्तु कस्याप्यति फस्सापि नास्ति, यस्याप्यस्ति तस्याप्येफ एषेति यसम्पा, मनुष्यस्य मनुष्यत्यचिन्तायामतीवः फसापि अस्ति कस्यापि नास्ति, यस्याप्यसि तस्याप्येक एष, पतष प्रमसमये फेवलिसमुपासादुचीणे केवछिनमपिछल, पुरस्कृतोऽपि फसापि अखि फस्यापि नास्त्रि, यस्याप्यसि | तस्याप्येक इति पक्कम्य, अत्रापि सूत्रसयामाह-'एप'मित्यादि एवम्-उपदर्शितेन प्रकारेण एते केवलिसमुद्घातविप- यामतुर्विधतिमतुर्विवतिसक्ष्याका दण्डका मपन्ति, तदेव सर्वसझ्यया एकत्तविपयार्णा चतुर्विशतिदण्डफसूत्राणाम- एपश्यधिर्फ प्रतं पात, एतापत्सल्माकान्येव पहुस्पषिपयाण्यपि सूत्राणि भवन्ति, तान्युपदिवयिपुराह- नेरहमा मते । नेरइपचे० के० वेदणास० अतीता , गो० ! अगता, के० पुर०, गो० अर्गता, एवं जाव वेमागियचे, एष सबबीनाण माणिवां बार पमाभिमाणं वेमाणियचे, एष बाय सेयगस०, पवर उपसिऊम नेयव जस्सस्थि पेडधिय- वेयगा । नेरपयाणे मवे ! नेयपत्ते फेवविता आहारगस० अतीता ?, गो० नत्मि, फेवतिसा पु०१, गोपिपि जान मामियचे, मपरं मसचे अदीमा असं• पुरेक्सरा असंखेडा यस बाप येमाभिमाणं, गवरं पगस्सइकाइयाणं मासचे अतीता अर्थता पुरेनसा वणवा, मनसा मसचे अतीता सिय संखेमा सिप असंखेमा, एवं पुरेक्खावि, सेसा सवे बहा नेरपा, एक एवे पउषीसं पउषीसा दंगा । नेरइयाण मंत्र ! नेरइयचे फेष० केवलिसमग्पापा अती- वा, गो० नटिप, के० पु०, गो० नस्थि, एवं जाप घेमावियचे, गपर मण्सते अतीता परिप, पुरे० असंखेखा, एवं बार माणिमा, नगरं पमस्साकारयाण मण्सचे अतीवा नस्थि, पु० अर्गवा, मण्साण मसचे अवीचा सिप अस्थि सिप गस्थि, जर अपि मा. एक वा दो पा विमि मा उदो० सतपूरप, फेवामा परे०१, गो०। सिय संखेजा सिय असंखेशा, एवं पते पठवीस पठीसा ईरगा सो पुच्छाए मामिवमा जाप मागियाम बेमा- गियरे (सूर्व ३३५) नियाम'मिस्थापि, नैरपिकाणां विषधितप्रमसमपमापिनां सर्वेषां भरत ! पूर्व सफलमतीत कालमवधीस - यथासम्भव नैरविक्से वृत्तानां सतां समुदायेन सर्वसश्यया फिमन्तो वेदनासमुद्घाता अतीताः, मगषानाह- गोतम ! अनन्ताः, पहनामनन्सकालमसंन्यपहाररावेरुखचत्वात् , फियन्तः पुरस्कृता १, एतष सूत्र सूचामात्र, परिपूर्णस्तु पाठ एप-'नेरायाण मते नेरइयत्ते केवश्या येपणासमुग्धामा पुरेषखता ? इति मगवानाइ-गौतम । जनताः, मनामन तो मूयोऽपि नरकेप्यागमनसम्भवात् , 'एवमित्यादि, एवमुक्केन प्रकारेणासुरकुमारत्वादिषु स्थानेषु क्रमेण तापद् वक्तन्य यापद्वैमानिकत्वे-वैमानिफत्वषिपर्य सूत्र, तवेद-'नेरइयाणं भते ! वेमाणियसे केष- श्या पेयणासमुग्पाया अतीता ?, गो० ! अपंता, फेवइया पुरेक्सग, गो! मणता' इति, अत्र मतीता अन न्ता सुप्रतीताः, सर्वसांग्यवहारिफजीयैः प्रायोऽनन्तशो पैमानिफत्वस प्राप्तत्वात् , पुरस्कृतास्त्वनन्ता प्रभसमय- भाविना नैरयिफाणां मध्ये पडुमिरनन्तो वैमानिफत्यस्स प्रापमानत्वात् , एवमपान्तरालपचिप्यपि मसुरकुमार- त्याविषु स्थानेषु मावना मायनीया, यया घ नैरयिकाणां नैरपिफत्यादिपु चतुर्विश्वतिदण्डफक्रमेणातीताः पुर- स्कृताम पेदनासमुद्घाता मणिता एप सर्पजीवानाममुरकुमारादीनां मणितम्याः, कियह याषदित्याह-यापद्वैमा- निफाना पैमानिकत्ये-पैमानिफत्वविषयाः, ते चैप-'मेमाणियाण मते । पेमाणियचे केवड्या वेयणासमुग्धाया अतीता ?, गो० ! अणता, केपश्या पुरे०१, गो० ! अणता' इति, एय कपायमरणक्रियसैजससमुद्घाता अपि निरयिकादीनां वैमानिकपर्यवसानाना सर्येषु नैरयिफत्वादिषु स्थानेषु चतुर्विशतिदण्डककमेण षष्याः, तपा चाह- .
'एप जापे'स्पादि, एय-वेदनासमुद्घातगतेन प्रकारेण फपायादिसमुद्घाता अपि तापडतम्याः यापजससमुद्घाता, फिमपिपेण यतन्माः ?, नेसाहनपर'मित्यादि, नघरमुपयुज्य-उपयोगं कृत्वा सर्व सूत्र पुसा नेतन्यं, किमुकं भवति ?-ये यत्र समुद्घाता घटन्ते ते समातीताः पुरस्कृतामानन्ता पफष्याः, शेपेषु च स्थानेषु प्रतिपेन्या, एतदेय पैपिक्सेनाह-'जस्स अत्यी सादि, यस्य जीवराशेनेरयिकादेरसुरकुमारादेख सन्ति पैक्रियतैजससमुद्घाताने तस्स पफम्या, पेपु पपिन्यादिपु स्थानेषु प्रतिपेवम्या इति सामर्थ्यलम्प, फपायमारणान्तिकसमुद्घाताः पुनः सर्व- प्रापि पेदनासमुद्घातपदविशेपेणातीता पुरस्कृताधान सा पकव्याः, न तु कापि निपेक्षम्याः । सम्प्रति आहारसमु- दुधावविषय सूत्रमाह-'मेरइयाण मित्सादि, माहारकसमुपातो पाहारकलधौ सत्सामाहारफशरीरप्रारम्मफाले मय- ति, नान्यपा, आहारफलम्घिधोपजायते चतुईनपूर्वाधिगमे, तेषां चतुर्दशानां पूर्षाणामधिगमो मनुष्यत्वावस्थायां न पायामपस्थायामिति मनुप्यत्परर्जास शेपासषस्थाखतीतानां पुरस्कृताना चाहारकसमुद्घाताना प्रतिपेघा, मनु प्यत्यावस्यायामपि पूर्वमतीता असाधेयाः, प्रचसमयमाविना नारकाणां मध्ये पडूनामसयाना नारकार्णा पूर्व तदा २ मनुप्यत्वमयाप्प अधिगतचतुर्दशपर्यापी प्रत्येक सद् नि:त्रियों फताहारफसमुद्घातस्यात्, पुरस्कृता मपि असोयाः, प्रश्नसमयमापिना नारकाणां मध्ये बहुमिरस यैारकैर्नरकास्थानन्तर्येण पारम्पर्येण मा तदा तदा मनुप्पत्पावाप्सौ चतुरेश पूण्यपीस प्रत्येकमाधारकसमुद्घातानामेको द्वि: त्रिमतुर्या करिष्यमाणत्वात्, 'एष जाव माणियाण मिति नैरयिफाणां चतुर्पिशतिदण्डफक्रमेण चिन्ता फूता एपममुरकुमारादीनामपि प्रत्येक चतुर्षिशतिद- पटकक्रमेण तावद्धतम्या याषौमानिकानां, फेयल यत्रास्ति विशेपस्व दर्शयति-'नवर'मित्यादि, नवरं वनस्पतिकायिकानां मनुप्यत्यचिन्तायामतीता पुरस्कृताय प्रत्येकमनन्ता वफम्या, अनन्तानां पूर्यमधिगतचतुर्दशपूर्वाणा ययायोगमेकशो वि:त्रियों फूताहारफसमुद्घासानविनस्पतिप्पषस्थानात् अनन्तरमेव वनस्पतिकायादुपसानन्तर्येण पारम्पर्येण षा मानु पत्पमपाप्य यथायोगमेको हि त्रिचतुर्वाऽऽहारकसमुद्घातानां निपर्चयिष्यमाणत्वात् , मनुष्याणा मनुष्यत्यावस्थाया- मतीताः पुरस्कृताध सात्सोयाः सादसोयाः,कपमिति चेत् ,उच्यते, ते हिप्रभसमयमाविनः उत्कर्पपदेऽपि सर्वस्वो- फाः, येण्यसबेयमागगतप्रदेशराशिप्रमाणत्यात् , ततो विषषितप्रभसमयमाविना मध्ये कदाचिदसोयाः-यपायोग प्रत्येकमेको शि त्रिमतुओं कृतकरिष्यमाणाहारफसमुपाताः प्राप्यन्ते, उपसहारमाह-'एप'मित्यादि, पवमुक्केन प्रकारेण एते आहारकसमुद्घातषिपयाचतुर्विशतिमतुर्विश्वतिसझ्याफा दण्डका वक्तम्या , सम्प्रति केलिसमुद्घात चिन्तयति-'नेरइयाणमित्यादि, केषलिसमुदूपातोऽपि मनुप्यत्राषस्थाया मपति, न शेषाखवस्थासु, न प फुतकेष- लिसमुद्रातः संसार पर्यटति, फेवलिसमुद्घातानन्तरमन्तर्मुदतैनावश्य निःश्रेयसपदाधिगमात् , ततो नारकाणां मनु- प्यत्वषामु शेपासषस्थाखतीताः पुरस्कृताम केवलिसमुद्घाताः प्रतिपेद्धम्या , मनुष्यत्वावस्थायामप्यतीताः प्रतिपे- दम्या, फतकेपलिसमुद्घातानां नरफे गमनामाषात्, माविनय मषिष्यन्ति, प्रमसमयमाविना मध्ये बहूनामसङ्ख्थे- याना नारफाणां मुफिपदगमनयोग्यत्वात् , ततः पुरस्कृता असम्येया इत्युक्त, 'एप'मित्यादि, यया नैरयिकाणां केपठिसमुदपातचिता पता एयममुरफुमारादीनामपि फम्या, सा च तावत् यावत् पैमानिकानां, अत्रैव पिने- पमाह-'नवर मिसादि, नपरं पनस्पतिफायिकानां मनुष्यत्यावस्थाचिन्तायामतीताः प्रतिपेव्याः, कृतफेवलिसमु- पातानां ससारामापात्, पुरस्कृतास्त्वनन्ता पायाः, प्रमसमयमापिनां वनस्पतिकायिकाना मध्ये बहूनामन- न्तानां पनस्पतिफायिकाना पनस्पविकायावुद्धृत्यानन्तर्येण पारम्पर्येण घा फतकेवलिसमुद्घाताना सेत्स्यमानत्वात् , मनुष्याणां मनुप्पत्यापस्थापितायामतीताः कदाचित्सन्ति कदाचिन्न सन्ति, कृसफेलिसमुद्घाताना सिद्धत्वमाषाद- न्येषां पाचापि फेलिसमुद्पाताप्रतिपचेः, यदापि सन्ति तदाऽपि जघन्यत एको हो वा प्रयो पा उत्कर्पतः शतप- पपत्य, पुरस्कृताः सात्सोयाः सादसम्ध्येयाः, प्रभसमयमापिना मनुष्याणां मध्ये कदाचित्सझेयाना फदाचिद- सोयाना ययायोगमानन्तर्येण पारम्पर्येण फुतकेपठिसमुद्घातानां सेत्स्यमानत्वात् , सूत्रसर्वसनामाव-एयमुक्केन प्रकारेण एते फेयलिसमुपातपिपयामतुर्विधतिमतुर्विशतिदण्डकाः ते च सर्वेऽपि पृच्छायां-पृन्छापुरस्सर मणितव्याः कियर यापदित्साह-पैमानिफानां पैमानिकत्यविपय सूत्र, तवेद-पेमाणियाण भते ! पेमाणियचे केवइया केप- लिसमुग्पाया अतीता ?, गोनत्यि, फे० पु०१, गो० । नस्थि' इति ॥ तदेषमुक्का नैरयिकादिषु वैमानिफपर्यष- मानेप्ये फत्यविशिष्टेषु पदुत्पपिभिरेषु च भूतमापिपेदनादिसमुद्घाप्तसम्मवासम्भवपुरस्सर समाप्रमाणप्ररूपणा, सम्प्र- सर्यस्त्रोका जीया आहारफसमुपातेन समुद्घता, आहारकश्शरीरिणो हि फदाचिदिह लोके पण्मासान् यापन्न ममन्सपि, यदापि भवन्ति तदापि जघन्यत एको छौ त्रयो वा उत्कर्पतः सहस्रपृयक्त्व, केवलमाहाकसमुद्घात आहारफशरीरप्रारम्मफालेन शेपफाल तता सोका एष युगपदाहारकसमुद्घासा प्राप्यन्ते इति सर्वस्वोका आहारफस- मुदपोतन समुदूपता, तेम्पः केपलिसमुद्घातेन समुद्घताः सङ्ख्येयगुणा ,तेपामेफफाल शतपृथक्षेन प्राप्यमाणत्वात् , यद्यप्याहारफशरीरिणः सत्या समकाल एफो छौषा प्रयो या उत्कर्षता सहस्रपृथक्त्यमानाः प्राप्यन्ते तयाप्या(पि खो- फानामा)हारफसमुद्घातसम्मपात् एफकाठमतिखोफाः प्राप्यन्ते इति न तेभ्यः फेवलिसमुद्घातसमुद्घताना समे यगुणत्वपिरोपा, केपठिसमुपातसमुद्घतेभ्यः तैजससमुपातेन समवहताः बसोयगुणा ,पञ्चेन्द्रियतिर्यग्योनिकानां मनुष्याणां देवानामपि च तैजससमुद्घातसम्भवात् , तेभ्योऽपि वैक्रियसमुद्घातेन समुद्घताः मसोयगुणाः, नार- कपातफायिफानामपि पैझियसमुद्घातसम्मपात् , पातकापिकाम वैफियलग्धिमन्तो न स्वोकाः, किन्तु देवेम्योज- प्यसोयगुणा , कपमेतदिति चेत्, उच्यते, इह बादरपर्याप्तषायुकायिकाः स्थलचरपञ्चेन्द्रियेम्योऽसोयगुणाः, महादण्डफे तथा पठितत्यात्, स्थलघरपञ्चेन्द्रियाच देयेम्योऽप्यस यगुणा , ततो यधपि पादरपासषायुकायि- फानां सहदेयमागमात्रस वैक्रियाग्धिसम्मयो, यत उक्तम्-"तिण्ह ताव रासीण घेउषियलही घेष नत्यि, पाय- रपजचाणपि ससेजइमागमेचाण"ति, तथापि सोयभागमात्रा वैक्रियठधिमन्तो देवेभ्योऽप्यसवेयगुणा भवन्ति, । हया प्रसंगेनगुणा । पेइदिया मते ! पेदमासमुग्पाएम फसायस० मारणंतियस० समोहयाणं असमोहयाण य कसरे- २ हिंनो प्रणा वा ४१, गो० समरपोवा येईदिया मारणविपसमग्पारणं समोठ्या घेदणासमुपातेण समोहमा असंखे० फमापस• समो० असो. असमोहया सखे०, एष बाप घउरिदिया । पचिंदियतिरिकखजोगियाण मंते । दणास० ममो० सायसमग्पातेण मारणवियस० येउविपस० पेयासमु० समोहपाणं असमोहयाण य फसरेर हिंसो अप्पा वा ११, गो० ! सबत्योया पंचिंदियतिरि० तेयासम० समोरया नेत० समु० समो० अस० मारमतिरस० समो० असं० पेदपास० समो० अस० फसायस० समो० ससे० असमपाता ससे । मस्साण मते ! पेदणासमग्पायेण समोहयाण फमापममु० मारणतियस० वेउशियस वेयगस० आहारगसमुग्याएणं फेवलिस० समोहयाग असमोहयाण य कमरे २. हिनो अप्पा वा ४१, गो० सबस्योषा मणुस्सा आहारगस० समोहया केवलिस० स० संखे० तेपगस० समो० संसे० देउ- वियम० ममो० ससे० मारतियस० समो० असं० घेदणास० स० अस० फसायस० स० संखे० असमोहया असं०। रणमंतरजोइसिपमापियाणं जा असुरऊमाराप (मध ३३८) 'एएसि 'मित्यादि, पतेपां-पयायोग प्राक् समपहतासमवहतत्वेन निरूपिताना मदन्त ! सामान्यतो जीवाना पेदनासमुद्घातेन यापत् फेयठिसमुद्घातेन समवहतानामसमपइसानां च मध्ये कतरे कतरेम्पोऽल्पा कवरे फतरे- भ्यो पाका-सयासोयादिगुणतया प्रमूताः कतरे कतरेतुल्पा:-समसझाकाः, भत्रायें सूझे विमतिपरिणामः सप योजनीया, कतरे फतरेभ्यो पिरोपाधिका-मनागधिकार, पाप्दा सर्वेऽपि पिल्पापो, मगवानार-गौसम! -- दीरगाय निरन्तरसुचरपैफियसमारम्मसम्मवात् , तेम्पोऽपि कपायसमुत्पावेन समुद्धताः सोयगुणाः, तोवरपैकि- याणामस्तोतरयैक्रियाणां च सर्वसह्मयोत्तरक्रियारम्मफेभ्योऽसोयगुणानां फपायसमुद्घाससमुदतत्वेन प्राप्प- माणत्यात् , तेम्पोऽपि येवनासमुपातेन समुखता सझेयगुणार, यथायोग क्षेत्रजपरमापार्मिफोदीरितपरसरोदी- रिसपेदनामिः प्रायो पाना सदा समुदतत्येन प्राप्यमाणत्वात् , तेम्पोऽप्येकेनापि समुपातेनासमवहताः सधेय- गुणाः, येदनासमुद्रातमन्तरेणाप्यतिपटना सामान्यतो वेदनामनुभपतां सम्मपात् । सम्प्रत्यमुरकुमाराणामल्पमहत्व मार-एएसि प'मित्यादिप्रससूत्र सुगम, मगपानाह-गौतम ! सर्पखोफा अमरकुमारास्नेजससमुपातेन समुद्धता, तैजसो हि समुद्घातो महति कोपाषेचे कचित् कदाचित्केपानिपति, ससस्नेन समुद्घातेन समुदताः सर्वतोफा, सेम्पो मारणान्तिफसमुपातेन समुखताः असहयगुणाः, तेभ्यो पेदनासमुपासेन समुदताः असाये यगुणाः, परस्पर युद्धादी यहां पेदनासमुद्घातेन समुद्धतानां प्राप्यमाणस्यात् , तेम्योऽपि फपायसमुपातेन समु घसाः सोयगुणाः, येन तेन या कारणेन पहूनां फपायसमुद्घातगमनसम्मषात् , सेम्पोऽपि पैकियसमुद्घातेन समुदताः सोयगुणाः, परिधारणाधनेफनिमिचमतिपहूनामुखरक्रियकरणारम्मसम्मयात्, वेभ्योऽप्यसमवहसा असत्वेषगुणा, यहूनामुत्तमजातीनां मुखसागरावगाहाना पूर्वोक्तभ्योऽसझेयगुणानां फेनापि समुद्घातेनासमपह- तानां सदा लभ्यमानत्यात्, 'एप'मित्यादि, यया भसुरफुमाराणामल्पषत्वमुक्कमेय सर्वपां मपनपत्तीनां द्रष्टन्य ततो नैरपिफाणां पायुफायिकानां पक्रियसमुद्घातसम्मपानुपपद्यन्ते तैजससमुद्घातसमुद्घतेम्पो पक्रियसमुद्घातेन समुदताः असहयगुणाा, तेम्योऽपि मारणान्तिकसमुद्घातेन समुद्धता अनन्तगुणाः, कप ?, उप्यते, इह निगोद- जीपानामनन्तानामसोयो माग सदा पिग्रहगतौ पर्चमान प्राप्यते, ते च प्रायो मारणान्तिकसमुद्घातसमुद्घता इति पूर्वम्योऽन तगुणाः, तेम्पोऽपि फपायसमुद्घातसमुद्धता असोयगुणाः, निगोदजीयानामेपानन्ताना विग्रहग- सापनेभ्योऽसपेयगुणानां फपायसमुद्घातसमुद्घतानां सदा प्राप्यमाणत्वात् , तेम्योऽपि वेदनासमुद्घातेन समुद्धता पिशेषाधिकार,तेपामेय निगोदजीयानामनन्तानां कपायसमुद्घातसमुद्घतेभ्यो मनाफ विपाधिकानां सदा पेदनासमु- पातेन समुद्घततयाऽयाप्यमानत्वात् , तेभ्योऽपि एफेनापि समुद्घातेनासमुद्घता असङ्खयेयगुणाः,वेदनाकपायमरण- समुपातसमुद्घतेभ्यो निगोदजीपानामेषासययगुणानामसमवहतानां सदा लभ्यमानत्यात् ।सम्प्रत्येतदेवाल्पपत्य जीपपिरोपेपु नैरपिफादिपु पापिशतिदण्ढकक्रमेण यथायोग चिचिन्तयिपुराह-'नेरइयाण'मित्यादि प्रभसूत्रं, भग पानाह-सखोका नैरयिका मारणान्तिकसमुद्घातेन समुद्घताः, मारणान्तिको हि समुद्घातो मरणकाले भवति, मरणं परोपजीयन्नारफराश्यपेक्षयाऽतिखोकानां, न च सर्वपां प्रियमाणानामपिशेपेण मारमान्तिफसमुद्घाता, फिन्तु कसिपपाना, 'समोहयावि मरति असमोहयायि मरतीति वचनात्, भतः सर्पसोका मारणान्तिकसमुद्घात- समुद्घतार, वेभ्योऽपि वैक्रियसमुपावेन समुद्धताः असोयगुणाः, सप्तसपि पृथिवीप प्रत्येक नानां परस्परपेदनो- मेय तेजोलग्घिमायात् , तेभ्यो वेदनासमुद्घातेनासमपहताः बसायगुणाः, तेम्मोऽपि वैक्रियसमुपावेन समपहताः असोयगुणाः, प्रभूतानां पैक्रियलम्धेर्माणात् , तेभ्योऽपि मारणान्तिकसमुद्घातेन समपाता बसोयगुणा , सम्मू- डिमजलपरस्परचरसचराणामपि सर्षेप वैक्रिय लम्घिरहितानां प्रत्येक पूर्वोकेभ्योऽसोयगुणानां केपाश्चित् गर्म- जानामपि वैफियलग्घिरहितानां वैशियलब्धिमतां च मरणसमुपातसम्मवात् , सेभ्योऽपि वेदनासमुद्घातेन समुद्रताः असत्येयगुणाः, नियमाणजीवराश्यपेक्षया मपि अम्रियमाणानामसोयगुणानां वेदनासमुद्घातमायास्, तेम्यः कपायसमुद्पातेन समुखता सोयगुणा', वेम्पोऽप्यसमयहताः सोयगुणाः, मत्र भाषना प्रागिष । मनुष्यसूत्रे सर्पखोका माहारफसमुपासेन समुद्रसाः, अतितोकानामेफफालमाहारकचरीरप्रारम्मसमपात , तेम्या फेवलिसमु- घातेन समुद्धताः सख्येयगुणाः, शवपृथक्त्वसत्यया प्राप्यमाणत्वास्, तेभ्यस्त्रैजससमुद्घातेन समवहताः सझे यगुणाः, शतसहस्रसपया सेपां प्राप्यमाणत्वात् , तेभ्योऽपि क्रियसमुद्घातेन समुद्धसा सोयगुणाः, फोटीसमया ठम्यमानत्यान, तेम्पोऽपि मारणान्तिकसमुपासेन समबहता असोयगुणाः, सम्मन्धिममनुष्याणामपि तापात् , देषां पासोयत्यात्, तेम्पोऽपि पेदनासमुपातेन समुदता असोयगुणाः, प्रियमाणराश्यपेक्षया असोयगुणानाम- प्रियमाणानां तापसम्मयात्। तेम्पः कपायसमुपातेन समुदसाः सोयगुणा, प्रमूततया तेषां प्राप्यमाणत्वात् , तेम्योऽप्यसमपहता असोयगुणा, सम्मछिममनुष्याणामल्पफपायाणामुत्कटकपापिम्पोऽसोपगुणानां सक्ष यापत् मनितफुमाराणामिति । सम्प्रति पृथियीफायिफगतमल्पषत्वमाह-एएसि ण'मित्यादि, अत्र कपायसमु- घातसमुदताना पेदनासमुपातसमुद्धताना घ सस्पेयगुणत्वे असमषहतानां चासवेयगुणत्वे भावना खय भाष- नीया, मुगमत्यात्, 'एप'मिसादि, पृथियीकायिकगतेन प्रकारेणाल्पपहुत्व तापद्वतन्य याषद्वनस्पतिकायिकाः, पायुफापिकान् प्रति पिरोपममिपित्थराइ-'नवर'मित्यादि, नपर पातकायिकानामल्पपहत्पचिन्तायामेष वक्तव्य- मर्यमोफा पातफायिका पैफ़ियसमुद्घातेन समुदताः, पादरपर्याप्तसहयेयमागस वैक्रियलम्बे सम्भषात् , तेभ्योऽपि मारणान्तिफसमुद्घातेन समुद्ता असद्धयेयगुणा , पर्याप्सापर्याप्तसूक्ष्मवादरभेदमिन्नानां सर्वेषामपि पातकायिकाना मरणसमुद्पातसम्मयात् , तेभ्योऽपि फपायसमुपातेन समुद्धताः सोयगुणाः, तेम्पोऽपि वेदनासमुद्घातेन समुद्धता पिपापिका, तेम्पोऽसमवहता यसरेयगुणाः, सफठसमुद्घातगतषातकायिकापेक्षया समावस्थानां वातकायि- फानां समापत एपासोयगुणतया प्राप्यमाणत्वात् । द्वीन्द्रियसूत्रे सर्वखोकाः दीन्द्रिया मारणान्तिकसमुद्घातेन समुखताः, प्रतिनियतानामेय प्रश्नसमये मरणसद्भायात् , तेभ्यो पेदनासमुद्घातेन समुद्रता मसोयगुणा, शीता- तपादिसम्पर्फतोऽतिप्रभूताना वेदनासमुपातमागरात् , तेम्यः फपायसमुद्घातेन समुद्धता असोयगुनाः, मतिप्र- मृततराणां रोमादिकपायसमुपातमायात्, तेम्पोऽप्पसमबहता सोयगुणाः, 'एनमित्वावि, एरीन्द्रियगतेन प्रकारेन ताप पहप्प यापरिन्द्रियाः। तिपयेन्द्रिपसत्रे सम्मोकालेजससमुदपावेन समुश्ता, कतिपपाना- मेम तेजोलम्पिमापात्, तेम्यो वेदनासमुद्घातेनासमषहसार असोयगुणाः, तेम्योऽपि पक्रियसमुपातेन समवहसाः असपेयगुणाः, प्रमूतानां पैनियलम्घर्भावात् , तेयोऽपि मारणान्तिफसमुद्घातेन समयहता असोयगुणाः, सम्म- पिछमजलपरस्पलपरसघराणामपि सर्वेपी पैफियउन्धिरहिताना प्रत्येफ पूर्योकेम्पोऽसयेयगुणानां केपाचित् गर्म- जानामपि वैक्रियाधिरहिसानां वैफियउम्धिमतां च मरणसमुद्घातसम्भवात् , तेम्पोऽपि वेदनासमुद्घातेन समुद्धताः असोयगुणा, नियमाणजीयराश्यपेक्षया अपि अम्रियमाणानामसोयगुणानां घेदनासमुद्घातमापात्, तेभ्यः फपायसमुपातेन समुद्रताः सोयगुणा , तेभ्योऽप्यसमयहताः सद्धयेयगुणाः, मत्र मापना प्रागिष । मनुष्यसूत्रे सर्पसोका आहारफसमुपातेन समुद्धताः, अतिखोकानामेककाठमाहारफशरीरप्रारम्भसमपास् , तेम्य फेवलिसमु पातेन समुद्धताः सोपगुणाः, शतपपपत्यसझया प्राप्यमाणत्वात् , तेम्यस्तैजससमुद्घातेन समवहता ससे यगुणाः, शतसहस्रसङ्ख्या तेपां प्राप्यमाणत्यात्, वेभ्योऽपि वैफियसमुद्घातेन समुद्धताः सोयगुणा!, फोटीसाया लम्यमानत्यात्, तेभ्योऽपि मारणान्तिकसमुद्घातेन समपहता असोयगुणा, सम्मछिममनुष्याणामपि समापात्, तेपा घासलेयत्वात् , तेभ्योऽपि षेदनासमुद्घातेन समुद्धता असधेयगुणाः, नियमाणराश्यपेक्षया असोयगुणानाम प्रियमाणानां तझापसम्मपात् , तेभ्यः कपायसमुद्घातेन समुद्धताः सोयगुणाः, प्रभूवतया तेषां प्राप्यमाणत्वाद, रोम्योऽप्यसमपहता असोयगुणाः, सम्मछिममनुष्याणामल्पकपायाणामुत्कटकपायिभ्योऽसोयगुणानां सदा लम्पमानत्यात् । म्यन्तरज्योतिप्फबैमानिका यथा अमरकुमारास्खया वक्तव्याः । तदेवमुक समुद्रतासमुदतमि- पपमल्पपत्त, अधुना कपायसमुद्घातगतो पिशेपरकम्यताममिषित्सुराह- फति मते ! फसायसमग्पामा पाणचा , गो.! पत्तारि फसायसमग्पाया प० स-कोहसमुखाते माणस. मामास० लोहस०, नेरहयाम मंते । कतिफसायसमग्यापा पं० १, गो० ! पचारि फसायसमग्याता पं० एवं आप पेमाणियाण, एगमेगस्स ण मत ! नेइपस्स फेषतिवा कोसमपाता अतीता, गो० वर्णवा, केवतिता पुरे०१, गो० ! कस्सइ अस्थि कस्सद नत्यि, बस्सरिष बाणेणं एको पा दो पा तिम्णि या उपो० संखेखा वा वसंखेमा वा अणावा, एवं जाब यमामियस्स, एव जाप लोमसमग्पाते एते चत्वारि दरगा। नेरायाणं मो ! केवइमा कोहसमु० असीता ?, गो० ! अणता, के० पु. १, गो० ! अबवा, एवं बाप बेमाणिपाणं, एवं बाप लोमसमग्याए, एवं एएवि चचारि दरगा। पगमेगस्स गं मते ! नेहवस्स नेरइयचे केवइया कोहस० वतीता?, गो० अमंठा, एव महा वेदगासमपातो मपितो तहा कोहसमुग्धातोपि निरवसेस बाव पेमाणियचे, माणसमग्घाए मामासमग्पातेषि लिरषसेसं वहा मारणंतियसामग्पाले तोहसमुग्पानो जहा कसायसामग्पातो नवरं सरजीवा असुरादिनेरइएस मोहफसाएग एगुपरियाते नेसला । नेरइइयाणे भने । नेरहमचे फेवामा कोहसम० अतीता, गो० अर्णवा,के. ५०१, गो० अर्णवा, एवं मान बेमाणियचे, एवं सटाणपरदायेमु सबस्थ माणिया, सहजीवाणं पचारिपि समुग्याया माप लोमसमग्पासो माष पेमाणियाण मापिमचे (सूत्र ३३९ ) 'करण'मित्यादि, इद सामान्यता कपायसमुद्धातविपर्य पतुर्विशतिदण्डफफमगत च सूत्र मुप्रतीत, सम्प्रसेके फस्स नैरयिकादेशपिचतिदपदफफ्रमेण वैमानिकपर्यवसानस्य तद्वतन्यतामाह-'एगमेगस्स म मते इत्यादि। अप्राप्तीतसूत्र सुप्रतीत, पुरस्कृतसूत्रे 'कस्स अपि फस्सा नत्यि'चि यो नरकमषप्रान्ते पर्वमानः समावत एपाल्पफपाय कपायसमुद्घातमन्तरेण काल करवा नरकाडरत्तो मनुष्यभय प्राप्य कपायसमुद्घाखमगत एय सेत्स्यति तस्स नाति पुरस्कृत एकोऽपि फपायसमुपासो, यस्यापि सन्ति तस्यापि जपन्यत एफो हो प्रयो था, ते य प्रागुक्तसरूपस्य सफत्फपायसमुद्घातगामिनो वेदितन्याः, उस्फर्पतः सोया नसझेया अनन्ता मा, वन सोय फाल ससारापस्यापिना सझेयाः मसोय कालमसमेयाः अन सफालमनावाः, एपमहरफुमारादिक्रमेण सायद पाप्ये यापद्वैमानिफस, 'एप'मिसादि, एष-चनुपिश्चतिदण्डफक्रमेण मानादिफपायसमुद्घातसमुद्धताखापवतयाः यापखोभसमुपातः, एवमते चत्वारः चयिशतिदण्डका मपति, एते चैकैफनैरयिकादिषिपया उफाः, सम्प्रसेवानेव पतुमसुपिचतिदपउफान सफलनारकादिविषयानाह-'नेरयाण मित्यादि, बतीतसूत्र सुप्रतीस, पुरस्कृता अनन्तार, प्रमसमयमाविनां नारकाणा मध्ये पानामनन्तकालमवस्थायित्यात, एय-नैरयिकोकेन प्रकारेण तापद् वकन्य यायमानिकाना । यथा पैप कोषसमुद्घातधतुपिशविदरफक्रमेणोकः एष मानादिसमुदधाता अपि ताय वक्त- म्या यामलोमसमुपासः । एषमेतेऽपि सफलनारकादिविपयामत्यारमतुर्विशतिदण्डका भवन्ति, साम्प्रतमेकैफस्य नैरयिफाय रयिफादिषु मावेषु पर्चमानस्स फति कोषसमुद्घाता अतीताः कति माषिन इति निरूपयितुफाम आह- 'पगमेगस्स 'मिस्यादि, एफैकस मदन्त ! नैरपिफस्स विवक्षितप्रमसमयकालात् पूर्षे सकलमतीत कालमवधी फत्स तदा तदाऽस्म नैरयिफवं प्राप्तस्य सतः सर्वसझाया कियन्तः क्रोघसमुद्घाता अतीता १, मगपानाह-गौतम । अनन्ता, नरफगतेरनन्तश प्रासत्वात् , एकैफसिम नरकमषे जघन्यपदेऽपि सोयाना क्रोधसमुद्घाताना भावात् , 'एय जहे त्यादि, एषमुपदर्शितेन प्रकारेण यथा वेदनासमुद्घातः प्राग मणित तथा क्रोधसमुद्घातोऽपि मणितव्य कप मणितम्प इत्याह-निरषशेप, क्रियाषिशेपणमेतत्, सामस्त्येनेत्यर्थः, कियडूर याषत् मणितन्पमित्साह- पायद् षैमानिफस्वे, पैमानिकस पैमानिकत्य इस्पालापफ यावदित्यर्य , स चैव–'केषड्या पुरेक्खा ?, गोयमा ! फस्सइ अत्यि कस्सद नत्यि, जस्सपि जहण्णेण एको या दो या तिणि पा उक्कोसेण सखेजा वा असखेजा या अणता पा, एवममुरकुमारचे जाव येमाभियचे, 'एगमेगस्स ण मसे ! मसुरकुमारस्स नेरइयचे केवइया कोहसमु- ग्पाया मईया १, गो० ! अणता, केवइया पुरेक्खडा १, गो! फस्सइ अत्यि कस्सद नत्यि, जस्सस्थि तस्स सिय सखेजा सिय अस० सिय अणता, एगमेगस्स ण मते ! अमरकुमारस्स असुरकुमारचे केवइया कोहसमुग्पाया मतीता ?, गो० । भणता, फेर० पुरे० १, गो. क. बत्यि फ० नत्यि, जस्सस्थि जह० एको वा दो वा तिण्णि पा उको सखेवा पा असखेखा पा मणता पा, पर्व नागकुमारचे जाप पेमाणियचे, एष जहा मसरफुमारेसु नेर- .
पा प्रमाणियपमयसापोस भगिया सहा जागफुमारादिया सहाणपरहाणेसु मणियमा जाप पेमाणिवचे' तिर अवार्थ:-फियन्तो भदन्त ! एकैफस्य नारफस्साससारमोक्षमन त फालं मर्यादीछस नैरयिफत्ये भाषिन सता सर्व- सध्यया पुरस्कृताः मोघसमुपाताः १, मगपानाह-'फस्सइ अत्यि' इत्यादि,य आसन्नमरना क्रोधसमुपातमना- सापासन्तिफमरणेन नरफादुपत्तः सेत्सति तस्य नास्ति नैरयिफत्वभाषिन एकोऽपि पुरस्कृतः क्रोधसमुद्घातः, शेप स्य तु सन्ति, यस्यापि सन्ति तलापि जपन्यत एफो टो प्रयो वा, एतय क्षीणचेपायुपा तपस्यानां भूयो नरके। उ(प्पनु)त्पधमानाना पेदितम्य, भूयो नरके पूपचौ हि जघन्यपदेशपि सोया प्राप्यन्ते, नैरयिकाणां कोषसमुद्घा- तप्रनुरत्वात् , उत्कर्पतः सोया या असस्मेया वा अनन्ता वा, तत्र समूलरकेषु जघन्ममितिफेपूत्पत्स्यमानस्य सोया अनेको यदिया दीस्वितिकेपु सकृदपि उत्पत्समानस्सास याः अनन्तश उत्सत्स्यमानस्थानन्ताः, 'एव'- मित्यादि, एवं-नैरयिफोफप्रकारेणासुरकुमारत्वे तदनन्तरं चतुर्वित्रतिदण्डककमेण तापद् पकव्य यापद्वैमानिकत्य विपर्य सूत्र, तप-'एगमेगस्स ण भसे 1 नेरदयस्स बेमाणिय केवइया कोहसमुग्धाया अईया ?, गो० । अमता, फेपाया पुरे० १, गो० ! फस्सह अत्यिक नत्यि, जस्सपि जह० एको या दो पा तिणि पा उफो. संसेजा पा अस० अणता पा,' जत्राप्यय भावार्य अतीतचिन्तायामनन्ता, अनन्तश्चो पैमानिफत्तस्य प्राप्तत्वात्, पुरस्क- तचिन्तायां योऽनन्तरमपे नरकाचो मानुपत्वमषाप्य सेत्स्थति प्राप्तो वा परम्परया सकृद्वैमानिफर्ष न क्रोधस मुद्घात गन्ता तस्यैकोऽपि पुरस्कृतः क्रोधसमुद्घाचो पैमानिकत्वे न पिघते, यस्त्यसमानिफत्व प्राप्तः सन् सक- देय क्रोधसमुद्घात याता तस जघन्यत एफो द्वौषा प्रयो षा, शेपस्स सझातान् पारान् वैमानिकत्व प्राप्स्यतः सोयाः असत्येयान् पारान् असलेयाः अनन्तान् वारान् अनन्ताः, 'एगमेगस्स म'मित्यादि प्रभसूत्र सुगम, 'गो० ! अणता' इति, अनन्तशो नैरयिफत्व प्राप्तस, एकैकसिम नैरयिकमवे जघन्यपदेऽपि साधेयानां क्रोधसमु- दपाताना मापात्, पुरस्मताः फसचित्सन्ति फसचिन सन्ति, फिमुक मयति योऽसरकुमारमवावुरचो न नरक यापति किन्त्यनन्तर परम्परया वा मनुष्यमवमवाप्य सेरसति तस्य नैरयिफावम्यामाविनः पुरस्कृता क्रोध- समुद्घाता न मन्ति, नैरयिफत्वायस्थाया एषासम्मषात् , यस्तु समवापूर्ण पारम्पर्येण नरकगामी तस्स सन्ति, तस्यापि फसचित् सोया कस्पचिदसद्धयेयाः फसचिदनन्ताः, तत्र यः सवपन्यस्पितिकेषु नरकमध्येषु समुत्प- रसते तस जपन्यपदेऽपि सोयाः दशवर्षसहस्रप्रमाणायामपि स्थिती सोयानां क्रोधसमुद्घाताना मावात् , क्रोध पहुरत्यानारफाणां, असफत् दीपस्थितिषु सफद्वा गमनेऽसझेयाः अनन्तको नरफगमनेऽनन्ताः, तपा एकैफस मदन्त ! अमरकुमारस्य अमुरकुमारत्ये स्थितस्य सतः सफरमतीतकालमधिकृत्य कियन्तः क्रोधसमुद्धाता मतीता, मगपानाह-यनताः अनन्तशोऽमुरकुमारभाषस प्राप्तस्वात् , प्रतिमय घ क्रोषसमुपातस प्रायो मावात्, पुर- स्तचिन्ताया फसापि सन्ति फस्सापि न सन्ति, यस प्रमाणावर्षे जसरकमारस्पेऽपि वर्षमामस न मामी क्रोधसमुदूपातो नापि तत उपचो भूयोऽप्यसुरकुमारत्म याता तस्स न सन्ति, यस्तु सफासुरकुमारत्वमागामी तस्य जपन्यपदे एको पाषा प्रयो पा उत्कर्पतः सङ्ख्या असोया अनन्सा था, सोयान् वारान् आगामिन सोया मसभेयान् पारान् जसझेया अनन्तान् वारान् अनन्ताः, एष चतुर्मिशतिदण्डकक्रमेण नागकुमारत्मादिए स्थानेषु असुरकुमारस निरन्तर तापटकम्य यावद्वैमानिफत्वे, तथा पाह-'एव नागकुमारचेऽवी'सादि, तदेवमसु रकुमारेषु फोघसमुपातधिन्सिता, सम्प्रति नागकुमारादिप्पतिदेशमाह-एष'मित्यादि, एपमुक्तनामिठापगतेन प्रकारेण यथा चतुर्विधतिदण्रफक्रमेण ममुरकुमारो नैरयिकादिपु पैमानिकपर्यपसानेपु मणितः तमा नागकुमारा दया समस्खेपु स्वस्थानपरस्पानेषु मणितन्याः यापद्वैमानिकस्य पैमानिफत्वे मालापफा, एपमेतानि नैरयिकचतुर्षि प्रतिदण्डकाविसूत्राणि पैमानिकचतुर्विशतिदएकपर्यषसानानि चतुर्विशति सूत्राणि येदितम्पानि । तदेय पार्विच तिदण्डफसूत्रः मोघसमुद्घातमिन्तितः, सम्प्रति चतुषिशस्वैप धार्षिचतिदण्डफसूत्रैर्मानसमुद्घात मायासमुघात पानिधित्मरतिवेशमाह-माणसमुग्पाए मायासमुग्पाए निरवसेस जहा मारणतियसमुग्घाए' इति, यपा- प्रा मारणान्तिफसमुद्घातेऽमिहित सूत्र तथा मानसमुद्घाते मायासमुपाते घ निरपशेपममिधातव्य, तपेप- 'एगमेगस्स ण मते । नेरहयस्स नेरपयचे केवइया माणसमुग्धाया माया ?, गोयमा ! अणता, केषाया पुरे- खरा, मो० । फस्सा भत्यि फस्सद नत्यि, जस्स अत्यि जहनेण एको वा दो पा तिमि पा उकोसेण ससे- बा या असखेमा या अणता पा, एवममुरकुमारचे जाप घेमाणियचे, एगमेगस्स प मते ! असुरफुमारस्स नेरह- यचे फेवइया माणसमुग्धाया अतीता !, गोयमा ! अणता, फेषाया पुरेक्सरा !, गो० ! फस्सा अत्यि फस्सा नत्पि, जस्सत्यि जहन्त्रेण एको पा दो या तिन्नि या उफो० सखेचा या असंखेबा वा अणता पा, एष नागकुमा रत्ते जाप पेमाणियचे, एष जहा असुरकुमारे नेरझ्या पेमाणियपअवसाणेसु भणिया तहा नागकुमाराश्या सहाणप रहाणेमु माणियषा जाप पेमाणियस्स माणियचे' अस्थायमर्थः-अतीतेपु सूत्रेषु सर्वत्राप्यनन्तत्य मुप्रतीत, नैरयि फत्यादिस्थानानि प्रत्येकमनन्तशः प्राप्तत्यात्, पुरस्कृतचिन्तायां त्वेष नैरयिकस्य नैरयिकत्ये माषना-यो नैरयिफः प्रश्नकालादूर्ये मानसमुद्घातमन्तरेण फाट फुत्या नरफाइयोऽनन्तर पारम्पर्येण या मनुप्यमवमषाप्प सेत्स्यति न भूयो नरफमाग ता तस्य न सन्ति पुरस्कृता मानसमुद्घाताः, यः पुनखद्भवे वर्धमानो भूयो या नरकमागसक पार मानसमुद्घात गत्वा फालफरणेन नरफादुपच सेत्सति तस्मैफः पुरस्कतो मानसमुद्घाता, एवमेष फस्सापि द्रौ पस्यापि प्रयः सोयान् वारान् नरफमागन्तुः सोयाः असोयान् पारान् असोयाः अनन्तान् पारान् अनन्ता , नैरयिफस्सैयामुरकुमारत्वे पुरस्कृतचिन्तायामिय भावना-यो नरकाचो अमुरकुमारत्व न यारसति तस न सन्ति पुरस्कृता मानसमुत्पाता।, यस्त्वेक पार गन्ता तस्स एफो झौ यादयो वा सझेयान् वारान् गन्तुः सञयाः मस- पान् पारान् असोयाः अनन्तान् पारान् अनन्वा, एव तामद भणीय यायत निर्यात पिन्सा, मनुप्यचिन्तायां चैय मावना-यो नरकासुरचो मनुप्यभव प्राप्य मानसमुद्घातमगत्वा सेत्स्यति तस्स मास्त्से-- कोऽपि पुरस्कृतो मानसमुद्घाखो, यस्तु मनुप्पत्व गतः सनेफ वार मानसमुद्घात गन्ता तस्यैकोऽपरस्स द्वापन्यस्य ज्यादयः सोयान् पारान् गन्तुः सोयाः असोयान् पारान् असझेयाः अनन्तान् पारान् भनन्ता , म्यन्सर- ज्योतिष्फबैमानिकरवेषु माषना या अमरकुमारत्वे यपा च नैरपिफस्स नैरयिकत्वादिषु चतुर्विंशतिस्थानेषु मावना फसा तथा असुरसुमारादीनामपि पैमानिफपर्यवसानानां चतुर्विश्वसिदण्डफक्रमेम फष्या, यया च मानसमुद्घा- तस्स चतुर्षिशतिः सूत्राणि चतुर्षिचतिदण्डककमेणोक्कानि तथा मायासमपातस्यापि चतुर्षिशतिसूत्राणि चतुपिश- तिवण्ठफक्रमेण पकन्यानि, तुल्पगमकरपात्, अधुना लोमसमुद्घातमतिदेशत मार-'लोमसमुग्धातो बहा कसा- यसमुग्पातो, नपर सघजीषा असुराई नेरइएस लोमफसाएण एगुरियाए नेतषा' इति, यया प्राय कपायसमुद्घात उकस्तपा लोमफपायोऽपि पतम्या, नवर तप्रामुरकुमारादीनां नैरपिफस्षे पुरस्कृतचिन्तायां स्वास् सोयाः स्याद- सम्लेया स्वादनन्सा प्रत्युक अन तु सर्वे जीवा अमुरफुमारादयो नैरयिकेषु पुरस्कृतचिन्तायां पिन्समाना एफो चरिफया शासन्या, एकोचरस माय एकोपरिका 'इन्तपुरादिभ्यो बु'मिति चौरादेराकृतिगणतया घुमिति, एको हो त्रय इत्यादिरूपा तया, एफोचरतया इत्यर्थः, नैरयिकाणां निरतिशयदुःखयेदनामिभूततया नित्यमुद्विमानां प्रायो छोमसमुदूपातासम्मवात् , सूत्रालापफ चैवम्-'एगमेगस्स ण मते ! नेपयस्स नेरदयसे केव० लोभसमु० अतीता ?, जा पा अममेजा या मणता पा, एपममुरकुमारचे जाप पेमाणियचे, एगमेगस्स ण मते ! असुरफुमारस्स नेस- पत्ते फेपइया माणसमुग्पाया अतीता !, गोयमा ! अणता, फेयझ्या पुरेक्सटा , गो० ! फस्सा अत्यि फस्सर नरिप, जस्सपि जहन्नेण एफो पा दो या तिन्नि या उको० सखेवा वा असंज्जा या अणता या, एप नागकुमा- रने जाप पेमाणियचे, एप जहा अमुस्कुमारे नेण्या पेमाणियपज्जयसागेम मणिया तहा नागकुमाराश्या सट्टाणप रद्वाणेगु माणिया जाय पेमाणियस्स पेमाणियचे' असायमर्थः-अतीतेपु सूत्रेषु सर्वत्राप्यनन्तत्व सुप्रतीत, नैरयि- पत्यादिम्पानानि प्रत्येफमनन्तशः प्राप्तत्यात्, पुरस्कृतचिन्ताया त्वेप नैरपिकस्य नैरयिकत्ये मायना-यो नैरयिक प्राफालादू मानसमुपातमन्तरेण फाउं फत्वा नरकादुइचोऽनन्तर पारम्पर्येण या मनुप्यमवमवाप्य सेत्स्यति न भूयो नरसमागता तस्स न सन्ति पुरस्कृता मानसमुद्घाता, यः पुनस्वषे पर्चमानो भूयो या नरकमागस्यैफ वार मानममुपात गत्या फाउफरणेन नरफाइचः सेत्स्पति तस्सैफ पुरस्कृतो मानसमुद्घाता, एषमेय कस्यापि दो पम्पापि प्रय सवेयान् पारान् नरफमागन्तुः सङ्ख्ययाः असोयान् वारान् असोयाः अनन्तान् पारान् अनन्ताः, नैरयिफम्पैपामुरकुमारत्पे पुरस्कृतचिन्तायामिय मापना-यो नरकादुत्तो असुरकुमारत्य न यास्पति तस न सन्ति पुरमता मानममुपाता।, यस्त्येफ पार गन्ता वस्स एफो झौ ज्यादयो पा सोयान् पारान् गन्मुः सझमेयाः अस- हरेयान् पारान् भसझेयाः अनन्तान् पारान् अनन्ता, एप ताप मणीय यापत् तिरुपश्चेन्द्रियले पुरस्कृत स० सिय असं० सिय मणता, एय जाप पणियकुमारचे । पुरविकाइयचे जाप माणियचे जहा नेरश्यस्स ममित सहेय माणियप, एष जाप यणियामारस्स येमाणियचे । एगमेगस्स ण मते ! पुरविकाइयस्स नेररायचे केव० जोमस० अतीता ?, गो० वर्णता, फेवा० पु. १, गो० ! क० मत्यिक० नत्यि, जस्सत्यि जहएफो षा दो पा विनि या उपो० सखेवा वा असं० अण, पुरषि० अमरकुमारचे अतीता अणता, फेव० पु०१, गो। फस्सर अस्थि क० नस्थि, जस्स मत्यि सिय स० सिय अस० सिय अणंता, एव जाव यमियकुमारचे, पुरविकाइ- यचे अतीता अणता, पुरेक्सटा फस्सा अस्थि फ० नस्यि, जस्सत्यि बह. एफो पा दो पा तिमि वा उको. स० अस० अणता पा, एष जाप मणूसचे, पाणमतरचे जहा अमरकुमारचे, जोइसियत्ते पेमाणियचे अतीता अर्णता, पुरेक्स० फ० बत्यि क० नत्पि, जस्सपि सिय सखे० सिय अस० सिय मणता, एप जाष मणूसस्स पेमाणियचे, पागमतरस्स पहा असुरकुमारस्स एष जोइसिययेमाणियाणपि' असायम:- नैरयिकख नैरयिकत्ये अतीता लोमसमुपासा अनन्ताः, अनन्तो नैरयिकत्वस प्रातस्मात्, पुरस्कृतचिन्ताया फसविस् सन्ति कस्य- चिन्न सन्ति, तत्र यः प्रभसमयानुई लोमसमुपातमप्राप्त एष नरफमवादात्यानन्तर पारम्पर्येण पा सेत्स्वति न च भूयो नरकमागामी न घागतोऽपि लोमसमुद्घात गन्ता तस नैकोऽपि पुरस्कृतो लोमसमुपाता, शेपस्य तु भाषी, तस्थापि फसचिदेफः फसचित् द्वौ फसचित् त्रयः, एतय प्रमसमयादू मपि तद्भवमाजां सफन्नरफमषगामिना गोणता, के० पु. १, गो० फस्सा परिप फस्सद नत्पि, जस्स अपि एगो पा दो पा तिणि या उफोसेण मयमा पा पस० जनता या, एगमेगस्स ण मते ! नेपयस्स अमुरकुमारचे फेव० लोमस० अतीता १, गो! ममता, फे० पु. १, गो. फ. अत्यि फ० नत्यि, जस्सत्यि सिम सुखेजा सिय अस• सिय अणता, एव जाप नेश्यस्म धणियकुमारचे, एगमेगस्स ण मसे । नेरदयस्स पुटपिकाइयचे के० लोमस० अतीता ?, गो० ! अणता, फे० पुरे०१, गो० रु० अपि फ नत्यि, बस्स अस्थि जह. एको पा दो पा विपिण पा उको० सखे. अस० जपता या, पय जाय मणूमते, पाणमतरचे जहा ममुरकुमारते, एगमेगस्स ण मते ! मेरदयस्स जोसियत्ते फे० जोमम० पतीता ?, गो. अपता, केवपया पुरे० १, गो० ! कस्सद अत्यि फस्सइ नत्यि अस्सत्यि जह• एको पा दो पा तिणि या उफोसेण सिय सखेजा सिप असोखा सिय अणता, एय जाव घेमाणियवि माणियप, एगमेगस्स ण मते ! अमुरकुमारस्स नेरइयचे के० लोमस० अतीता ?, गो. अणता, फेवाया पुरे० १, गो.! फस्सा अपि फस्सद नत्पि, जस्सरिघ वह एक या दो या तिपिण या उको० स० अस० अणता पा, एगमे- गम ण मते ! अमुरफुमारस्म अमुरकुमारते के० लोमस० अतीता !, गो ! अणता, के० पु. १, गो० क. म. फ. नत्पि, जस्मत्पि जा. एको या दो या तिणि पा उदो० स० अस० मणता पा, एगमेगस्स ण मते । अमरतुमारम्म नागकुमारचे पुण्ठा, गो• गणता, के. पु., गो.10 अत्मिकस्सद नरिप, जस्सरिय सिम स० सिम मसं० सिय अणता, एन जाप पणियकुमारचे । पुरविकाइयत्ते जाप माणियत्ते जहा नेरइयस्स भणित तहेय मामियप, एवं जाप यमियकुमारस्स घेमाणियचे । एगमेगस्स ण भते । पुउपिफाइयस्स नेरइयचे फेष. लोमस० अतीता ?, गो० अणता, केवा० पु. 1, गो० 1 फ० बत्यि क० नत्यि, जस्सस्थि जह• एको पा दो वा विनि पा उफो० सखेखा पा असं० अण, पुडपि० मसुरकुमारचे अतीता अणता, केव० पु. १, गो०।। फस्सर अत्यि फ० नत्यि, जस्स अत्यि सिय स० सिय अस० सिय अमता, एव जाप थणियकुमारचे, पुढषिकाइ- यचे अतीता अणता, पुरेक्खरा फस्सइ बत्यि क० नत्पि, बस्सपि जह• एकोपा दो पा तिण्णि पा उफो० स० अस० अमता पा, एष जाप मणूसचे, पाणमतरचे जहा अमरकुमारचे, जोइसियचे येमाणियचे अतीता गणंता, पुरेक्स. फमत्यि फ० नत्पि, जस्सत्यि सिय सखे० सिय अस० सिय अर्णता, एप जाय मण्सस्स माणियचे, पाणमतरस्स जहा अमुरकुमारस्स एप मोइसियवेमाणियाणपि' असायमर्य: नैरयिफस्स नैरयिकत्वे अतीता लोमसमुद्घासा अनन्ताः, अनन्तश्चो नैरयिकत्यस प्राप्तत्तात्, पुरस्कृतचिन्ताया फसचित् सन्ति फस्स-| चिन्न सन्ति, तत्र या प्रअसमयाई लोमसमुद्घासमप्राप्स एप नरकमवादुष्प्यानन्तर पारम्पर्येण पा सेरसति न च भूपो नरफमागामी न घागतोऽपि गोमसमुद्घात गन्ता तस्स नैकोऽपि पुरस्कृतो लोभसमुद्घासः, शेपस तु भाषी, तसापि फसविदेकः कसचित् हौ फसचित् प्रयः, एतप प्रमसमयादूईमपि तद्भवमाजां सकन्नरफमवगामिनां पा वेदितन्यं, उत्कर्पतः सोया वा बसोवा वा अनन्ता पा, सत्र सोयान् पारान् नरकमक्मागामिनः सोमाः मसोगान् पारान् असोया अनन्तान् पाराम् अनन्ता, तपा नैरपिकलसासुरफमारस्पषिपयेऽतीतसूत्र तथेष मापनीय, पुरस्कृतस्त्रे 'फस्सइ मत्यि क० परियन्ति यो नरकमवादरचो नामुरकुमारत्व प्राप्सति सख न सन्य- सुरफुमारस्पविपया पुरस्कताः लोभसमुन्धाता, यस्तु प्राप्सति तस्य सन्ति, ते प जघन्यपदे सोयाः, जघन्य- स्थितापप्यमुरकुमाराणा सोयाना लोमसमुपासानां भाषात् , लोभरहुलस्वात् तेषा, उत्कृप्टपदेऽसावेया अनन्ता पा, तन सहर्ष सितापसायन्पतिप्ति वीसित्तिषु वा उत्पत्समानानामषसेय, मनन्स उत्पत्समानानामन- वा, एष नैरयिकस नागकुमारत्माविषु सानेपु निरन्तर तावाकम्प मापत्सनितकुमारत्वे, तमा पाह-'एवं जाम पणियकुमारचे' पपिपीकायिकत्वेऽतीतसूर्य तथैव, पुरसतचिन्तायां तु फसापि सन्ति कस्यापि न सन्ति, तत्र नर- फारसो यो न पृथिवीकायिकत्व प्राप्स्यति सस न सन्ति, पोऽपि गन्ता तस जघन्यपदे. एको हो या प्रयो वा उत्कर्पतः सङ्ख्या असोपा अनन्ता था, वे विम्- तिरुपमेन्द्रियमपात् मनुप्यमकामा छोभसमुपातेन समुवतः सन् य एफ वार प्रधिषी गन्दा तस एको हौ पारी गन्तु” श्रीन् पारान् गन्तुमय सोयान् वारान् सोयाः असलेयान् बारान् नसोया अनन्तान् वारान् जनता, 'एष बाब मणस' इति एव-पमितीकापिकगसेना- मिलापप्रकारेण सापकम्प यावामनुष्यो, तप-'एगमेगस ण मते ! मेरायस्स आउकाइमचे इस्लादि, यार- "मनुष्यसूत्र, तत्राकायिकाविषनस्पतिपर्यन्तसूत्रमाषना पूपिषीकायसूत्रषत्, हीन्द्रियसूत्रे पुरस्कृतचिन्तायां जघ- न्येन एको हो वा प्रयो पेति एतत् सत् हीन्द्रियमय प्रामुकामस वेदितन्य, उत्कर्पण सोया असोया अन- न्ता या, तत्र सोयान् पारान् दीन्द्रिपमय प्रामुकामस सोया असीमान् घारान् असाधेयाः अनन्तान् पारान् अनन्ता, एप त्रीद्रियचतुरिन्द्रियसूत्रे अपि माषनीये, तिर्यपञ्चेन्द्रियसूचविपया त्वेव मावना-सफत् पञ्चेन्द्रियमप गन्तुफामस्य समायत एषाल्पलोमस जघन्यतः एको हो प्रयो पा, पण तूत्कर्पतः स यान वारान् तिर्यपचे- न्द्रियमय गन्तुः सोयाः असभेयान् पारान् असत्येयाः अनन्तान् पारान् अनन्ता, मनुष्यसूत्रे तु पुरस्कृतविपया मापना मूलत एष-यो नरकमपावतोऽल्पलोमफपाय सन् मनुष्यभव प्राप्य लोमसमुद्घातमगत्या सिद्धिपुर यास्पति तस न सन्ति पुरस्कता लोमसमुद्घाताः, शेपस तु सन्ति, यस्स सन्ति तस्यापि जपन्यप्त एको हो पा प्रयो पा, ते च एफ हो श्रीन वा लोमसमुद्घातान् प्राप्य सेत्स्यतो घेदितम्या, सोयादयः प्रापद्मावनीया 'वाणमत- रचे जहा असुरकुमारा' इति यथा नैरयिकस्यासुरफुमारत्ये पुरस्कृतविपये सूत्रमुक तथा प्यन्तरेवपि पक्कम्य, (फिमुकं भवति ?-पुरस्कृतचिन्तायामेप यकम्प-'कस्सइ मत्यि फ० नत्यि, जस्स अपि सिय सखेबा सिय मस० सिय अणता' पति, नत्येकोधरिका वकय्या, प्यन्तराणामप्यसुरकुमाराणामिव जघन्यस्थितापपि सोयानां लोमसमुपाताना भायात्, 'जोइसियते' इत्यादि, ज्योतिष्फत्वे अतीता अनन्ताः, अनन्तशी ज्योतिष्कत्यस प्रास- त्यात्, पुरस्कृताः फसापि सन्ति फस्यापि न सन्ति, एतत् प्राग्यद् मापनीय, यस्यापि सति तथापि कस्यधिद- सोया फसचिदन ता, न तु जानुचित् सोयाः, ज्योतिप्काणा जघन्यपदेऽप्यसवेयचर्पायुप्फतया जघन्यतोऽ- प्यसोपानां लोमसमुद्घाताना भावात् , लोमयहुलत्यात्तवाते, एव वैमानिकत्वेऽपि पुरस्कृतचिन्ताया वक्तन्य । तदेय सम्धाने परस्याने घ लोमसमुदूपातचिन्तितः, सम्प्रत्यमुरकुमारस तं चिचिन्तयिपुरिदमाह-पगमेगस्स ण'- मित्यारि, एफैफस्स असुरफुमारस्य नैरपित्ये सोमसमुद्घाता अतीता अनन्ताः, नैरयिफत्यस्थानन्तशः प्राप्तत्वात् , पुरस्कृताः फसचित् सन्ति फसचिन्न सन्ति, तत्र योऽमुरकुमारमपादचो न नरफ याता नापि सकर गतोऽपि लोभसमुद्घात गन्ता तस्य न सन्ति, यस्तु यास्पति तस्स जघन्यत एको नौ प्रयो पा उत्कर्पतः सोया असोया अनन्ताः, तत्र सकनरफगामिनः एकादयो नैरपिकाणामिष्टम्यसयोगामायसः प्रायो लोमसमुद्घातस्सासम्मवात्, उक प मूल्टीकायाम्-"नेरझ्याण ठोमसमुग्धाया योवा चेव भवन्ति, तेसिमिदघसजोगामावातो पगाविस- भय" इति, सोपान पारान् नरफ गन्तुः सोयाः असोयान् यारान् असोया अनन्तान् पारान् अनन्ताः, असुरकुमारसामुरकुमारत्ये अतीता मनन्ता सुप्रतीता, पुरस्कता फसापि सन्ति कलापि न सन्ति, तत्र मोड मुरकुमारमपे पर्यन्तपी न प लोमसमुद्घात याता नापि तत उपचो भूयोऽप्यमुरकुमारत्व पाता किन्सनन्तर पारम्पर्येण या सेस्सवि सम्प न सन्वि, बस तु सन्ति तसापि जपन्नत एकोपी का प्रमो मा उततः साया मसालेया अनन्ताः, तत्र एकादयः क्षीणायु:शेषाणां तपमाजां मूयस्तयैवानुत्पद्यमानानामयगन्तव्या, सोया- इयो नैरयिफस्पेव मावनीयाः, नमुरकुमारस नागकुमारत्वेऽसीताः प्राग्वत्, पुरस्कृताः कस्यापि सन्ति कस्यापि न सन्ति, तत्र योऽसुरकुमारमपासचो न नागकुमारमय गन्ता तस्स न सन्ति, पख तु सन्ति, यस्तापि सन्ति तस्यापि स्यात् सोयाः सादसोया सावनन्ताः, सत्र सफनागकुमारमय प्राप्सुकामस सङ्ख्याः, जघन्यस्थिता- पपि सोयाना सोमसमुदुधातानां भावात् ,जसोयान् पारान् प्रामुकामस्य असोयाः अनन्तान् वारान् अनन्ता, एष यावत् स्खनितकुमारत्वे, पृपिषीफायिकत्ये यापमानिकले यथा नैरयिकस मणित तथैव भणितव्य, एवममुर- कुमारखेप नागकुमारादेरपि तापवतम्य यावरस्खनितकुमारस्य वैमानिकत्वे-वैमानिफत्पविपय सूत्र, तक्षेप-'एग मेगस्स प मते ! पणिपकुमारस्य वेमाणियचे केवश्या लोमसमुग्धाया अतीता ? इसादि, एष 'एगमेगस्स ण मते ! पुषिकाइयस्स नेरइयत्ते' इत्साघपि सूत्रं पूर्वोकमाषनानुसारेण सय भाषनीय, तदेष नैरयिफादेरेकत्वमि- पयाः क्रोधादिसमुपाताः प्रत्येक चतुर्विश्वत्या चतुर्पिश्चप्तिदण्डकसूर्षिचिन्तिताः, सम्प्रति सानेप नैरयिका दिपहु- स्पषिपपान् पिपिन्तयिपुरिदमाह-निरइयाण मते' इत्सादि, नैरयिकाणा मदन्त ! नैरयिकत्वे कियन्तः क्रोधसमु- पासा मतीता १, भगपानाहगौतम ! अनन्ता, अनन्तशो नैरयिकत्यस सर्पजीवः प्राप्तत्वात् , कियन्तः पुर- स्कता ?, गौतम । अनन्ता, प्रमसमयमाविनां मध्ये बहूनामनन्तको नैरपिफल प्राप्नुफामत्वात् 'एप' मिसादि, एप-नैरपिकगतेनामिलापप्रकारेण पतुर्मिनसा धयिश्चतिदण्डफसूर्निरन्तर तापद्वतम्यं यापद्वैमानिफस्य पैमानि- फत्ये-पैमानिकपिपय सूत्र, तथैव-माणियाण मते घेमाणियत्ते केवइया फोहसमुग्धाया मतीता ?, गो। अणता, फेपाया पुरेक्खडा , पो.अणता' मावना प्राग्वत् , यथा च क्रोधसमुपाता सर्येषु जीवेषु ससाने परस्पाने चातीताः पुरस्कृतामानन्तत्वेनामिहिताः सथा मानादिसमुदूपाता अपि पाया , तथा चाह-'एव'मि- सादि, एष-फोघसमुद्घातगतेन प्रकारेण चत्वारोऽपि समुपासा सर्वत्रापि सस्थानपरखानेषु षायाः, यामलोम- समुद्घातो पैमानिकत्वविषय उको मपति, स चैव-'येमाणियाण मते ! बेमाणियत्ते केपाया लोमसमुग्पाया अतीता १, गो० । मणता, केपश्या पुरेफ्सग!, गो० ! गणता' सुगम । तदेष नैरपिफादिषात्वषिषया मपि फोधादिसमुदूपाता प्रत्येक चतुर्विमत्या चतुर्विशविदण्डफसूमिन्तिप्ताः,सम्प्रति क्रोधादिसमुद्घातै शेपसमुद्घातैम समयहतानामसमपहसानां च परस्परमपमहत्यममिधित्सुः प्रथमतः सामान्यतो जीवषिपय साषदाह- एनेसि णं मत ! सीपाण कोसमन्यातेण माणसमग्मातेणे मायासमुग्यारेण लोमसमुम्पावेग र समोहमा अकसापसम ग्पावणे समोरयाण असमोरयाण प कमरेरहिवो अप्पा या ४१, गो० ! सरस्पोवा जीवा अकसायसमग्पारण समो०, मापसमग्पाएर्ण समोरया अमंत०, कोहस० समो० विसेसाहिया मायासमुग्पारण स० विसे० लोमसम० स० वि. अममोहमा संखेमागुणा, एतेसि में मत ! नेरायाम कोस. माणस० मायास० सोमस० समोरयाण मसमोरमाण य फपरेशहितो अप्पा पा ४१, गो० ! समत्योवा नेरइया लोमसमुग्धाएमं समोरया मापास० स० संखेस० माणस० स० संस० कोहस० संसे० असमोहया संखे०, असुरकुमाराणं पुछा, गो०! सबरपोषा असुरखमाराण फोहस० समो० माणसमग्याएपं स० संख० मायास० स० सं० छोमस० समो० सखे० असमोहया संखेमगुणा, एवं सहदेषा भाष माणिया, पुरमिकाइमाणं पुच्छा, गो ! सबत्योषा पुरविकाइया माणसमग्याएम समोहया कोहसम० स० पिसे० मायासमु० स० विसे० लोभस० स० विसे० असमो० संखे, एव बाप पंपिदियतिरिक्खघोणिया, मणुस्सा बहा भीवा, नवर माणसमु० स० असं० (सूर्य ३४०) 'एएसि प'मिसादि, एतेषां भदन्त ! जीवानां क्रोधसमुद्घातेन मानसमुपातेन मायासमुद्घातेन लोमसमुद्घा तेन च समषहताना 'अफपायेणेति कपायम्यतिरेकेण पेण समुद्घातेन समषहतानामसमवहतानां च कतरे फत रेभ्यः अल्पा था यहपो या 'अर्थवशाद्विभक्तिपरिणाम इति न्यायात् पञ्चम्याः स्याने तृतीयापरिणामनानु फतरेः फतरेसुल्या पा, तथा कतरेभ्यो पिपाधिका, एप गौतमेन पृष्टे मगवानाह-गौतम ! सर्पस्तोफा जीवा अफपायसमुपातेन-फपायम्यतिरिकेन शेपवेदनादिसमुद्घातपदकेन समबहता',फपाययतिरिकसमुद्घातसमुद्धता हि कचित् फवाचित् फेघिदेय प्रतिनियता लम्यन्ते, ते चोत्कर्पपदेऽपि कपायसमुद्घातसमयहतापेक्षया अनन्त- मागे पर्चन्ते, ततः खोकाः, तेम्यो मानसमुद्घातसमपहता अनन्तगुणाः, अनन्तानों पनस्पतिजीयानां पूर्वमवस- सारानुरचितो मानसमुपाते पर्षमानानां प्राप्यमाणत्पात्, तेभ्यः क्रोधसमुद्घातेन समषहता विशेषाधिकाः, मानापेक्षया क्रोधिनां प्रजरत्यात् , तेम्यो मायासमुपातेन समयहता विशेषाधिकाः, क्रोध्यपेक्षया मायाविना परत्वात् , तेम्पोऽपि लोमसमुद्घातेन समयहता विशेषाधिका , मायापिम्यो लोमपतामतिप्रभूतत्वात्, तेभ्यो- ऽपि फेनाप्पसमपहवा सरेयगुणा, पतसप्पपि गतिपु प्रत्येक समयहतेभ्योऽसमषहतानां सदा सहयगुणतया प्राप्यमाणत्यात्, सिद्धास्त्वेफेन्द्रियापेक्षयानन्तमागपर्चिन इति ते सन्तोऽपि न विवक्षिताः, एतदेवाल्पपहत्व पतुर्पिमतिदण्डककमेण चिन्तयमाह-एएसि 'मित्यादि मुगम, नवर सर्वखोका नैरयिका लोमसमुपातेन ममपाता इति, नैरपिफाणामिष्टद्रव्यसयोगामावात् प्रायो लोमसमुद्घातस्तापन्नोपपद्यते, येपामपि च फेपाश्चिपति ते फतिपपा सि रोपसमुपातसमवहतापेक्षया सर्वसोकाः, अमुरकुमारविपयासपात्वचिन्तायां सर्पस्खोकाः क्रोध- ममुद्पातस मुदता इति, देवा हि समापतो ठोमबहुलाखतोऽल्पतरा मानादिमन्तः ततोऽपि कदापिकतिपये कोप- पत इति वेपसमुद्पातसमपहतापेक्षया सर्वस्वोका, 'एय सघदेपा जाय घेमाणिया' इति एव-मसरकुमारगतेना- स्पपत्यप्रकारेण स देपा नागकुमारादपस्खायहकन्या यायमानिफा, पृपिषीकायिकषिन्तायां सामान्यसो जीपपदे इस मापना मापनीया, समानत्वात् , 'एप जावे'सादि, एपपिपीकायिकोकेन प्रकारेण तापरकम्प पापत् तिपंपन्द्रिया, मनुप्पा पपा जीना, नगरमकपायसमुपातसमपरतापेक्षया मानसमुषाम अमरता यस० असोयगुणा पफम्पाः । सम्प्रति फति छाखिफाः समुद्घाता इति निरूपमार्थमाह- फरणे मते ! छाउमरियया समुग्धापा पं० १, गो! 3 छाउमत्थिया स० ५०, से.- वेदमास० फसायस० मारणति- पेउरियस० तेयास० आहारगसमम्मा, नेइमाम मवे ! कति छाठमत्पिपा स० ५० १, गो० ! चचारि छाउ मस्थिया ०प०, तम्-वेदमास कसापस मारमंतिपस घेउपियस०, अमरकुमाराण पुच्छा, गो०! पंच छाउ० स० 4०, ०-वेदशासन कसायसन० मारणतियस० घेउवियस पगसमु०, एगिदियविगलिदियाण पुच्छा, गो! विणि छाउ० सम० ०,०-पेदणासमु फसायस० मारणतियस०, गपर वाउफाइयाणं चचारि स० पं०,०-पेद णास० फसायस० मारणं तिषस० घेउवियस०, पंपिंदियतिरिनखजोमियाणं पुच्छा, गो० ! पंच० स० ५०, ५०-पेद णास० फसायस० मारनंतियस० पेठवियस० सेयगस०, मसार्म कति छाठमत्पिया सह०६०१, गो० ! छ छाउम स्थिया स० ५०, १०-वेदपास० फसापस० मारणतियस बेउविषस० समस० बाहारगस० (सूत्र ३४१) 'फरण मते पलादि सुगर्म, अथ फसि केषां छापस्थिकाः समुद्घाता इति धनुर्विशतिदण्डकक्रमण निरूप- पति-'नेरहपाण'मिस्सादि, नैरयिफाणामाषामत्वारो वेदनादिसमुद्याताः, तेषां तेगोलम्स्याहारफलम्पमापत- खेजससमुद्पाताहारफसमुपातासम्मपात्, अमरकुमारादीना सर्वेपामपि देवानामाहारफसमुद्घातपर्जाः शेपार पय समुपाताः, तेपो तेजोलम्धिसम्मवात् तैजससमुद्घातसापि सम्मवात, यस्त्याहारफसमुदूपातः स तेपा न सम्मपति, धतुर्दपूर्याधिगमाभाषतो मषप्रत्ययाच तेपामाहारकलाध्यमावात्, पायुकायवर्जफेन्द्रियविकलेन्द्रिया- पामाया पेदनाकपायमरणलक्षणास्त्रय समुपासा, सेपां पैक्रियाहारफतेजोलण्म्यमाषतस्तत्समुद्घातासम्भपात, पापुफापिकानों पूर्व प्रयो पैफियसमुद्घातसहितामत्वारः समुद्घाताः, सेपो यादरपर्याप्तानां वैफियलम्धिसम्मक्तो पैफिपसमुपातसापि सम्मयात्, पझेन्द्रियतिर्यग्योनिकानामाहारफसमुद्घातपर्जाः शेषाः पञ्च छामयिकाः समु- दुपाताः, यस्त्वाहारफसमुद्घातः स वेषां न सम्मवति, पतुर्दशपूर्वाधिगमाभाषततेपामाहारफलम्ध्यसम्मवात् , मनुष्याणां पडपि, मनुप्येषु सर्पमाषसम्मयात् । सदेष यति येषां छामस्थिकाः समुदपातास्तति त्तेपी निरूपिताः, सम्प्रति यस्मिन् समुपाते पर्चमानो यापत् क्षेत्रं समुद्घातपाततस्तैखैः पुदलामोति तदेतनिरूपयति- प्पीचे ण मते ! पैदषासमुग्पारणं समोहते समोइणिचा जे पोग्गठे निघुमति तेहि मंते । पोग्गलेहि केवइवे तेचे अफुणे फेपतिते सेचे फुडे, गो01 सरीरप्पमाणमेचे विरखमबारछेणे नियमा छरिसिं एवतिते खेचे अकृष्णे एवविते ऐथे फरे, से पं भवे । खिचे फेवतिकालस्स अफरे फेव० फरे ?, गो० ! एगसमइएण पा समाएण वा विसमाएग पा पिग्गोने एवतिकाठस्स अफष्णे पपासकालस्स फडे, ते णं मले। पोग्गले केयविकालस्स नियमति ,गो० अण्णेण अतोसहतस्स उधो. पि० अंवो०, हे जमते ! पोग्गा निगराना समापा जाति तस्प पाणावि भूमाति जीपाति सचाति ममिरणति पति मति मंपाएंति संपति परितार्वति किलामवि पवेति तेहिंतो मते ! से पीने कतिकिरिए १, गो० ! सिप तिफिरिए सिय पउकिरिए सिप पंषफिरिए, से में मत ! पीषा वावो जीवाओ कतिफिरिमा', गो! सिप तिफिरिया सिय घरफिरिमा सिय पंपकिरिया, से में मंते ! भीवे से य नीषा अमेसि बीवाणं परंपराषाएम कतिफिरिया ?, गो० । सिफिरियावि चउकिरियावि पंचकिरियापि, नेरइए गं मते ! वेदपासमग्पारणं समोहते, एवं जरेप पीके, गवर नेरइयामिलाषो, एवं निरखसेर्स जाव पेमाभिते । एवं कसायसमुग्धातोपि माणितयो । जीवे पं मवे ! मारमैतियप्तमुग्धावेन समोहमा समोहनिचा चे पोगगले णिमुमति देहि ण मंते ! पोग्गलेहि फेवतिते सेचे अप्फुरणे केतिते से फरे, गो० । सरीरप्पमाणमेचे विषखमपाहणं आयामेणं वहष्णेर्ण अंगुलस्स असंखेसतिमार्ग उपोसेणं असंखेमाति मोपणाति एमदिसि एववि सेचे अफण्णे एवलिए खेत्ते फरे, से में मेवे ! खेचे केवतिकालस्स अफगे केपतिकालस्स फरे, गो० ! एगसमइएण या दुसमइएण पा तिसमइएग वा चउसमइएण पा विग्गणं एषतिकालस्स अफुल्ये एपविकालस्स फुठे, सेसं ते घेष जाव पंचकि०, एवं नेरइएषि, पवर थायामेणं जहणेण साइरेगे जोपणसहस उपो० असोजाति बोषणाति, एगदिसि एयति खेचे अफण्णे एवतिते खिचे फरे, विग्गोप एमसमइएणया दुसमापण पा विसभइएण या पउसमतिएण वा ममति, सेसं से पेष बाव पंचकिरिमापि, असुरकुमारस्स जहा जीवपदे, गवरं विग्गही विसमायो जहा नेत्यस्त, सेर्स व घेव जहा अमरकुमारे, पर्ष आप घेमागिते, णवर एगिदिये जहा पीवे निरष सेस (सूर्य ३४२) 'जीये ण मते । इत्यादि, जीवो णमिति पाक्यालद्वारे-वेदनासमुपाते पर्चमानः तस्मिन् समवहतो भवति गमगरात पपान् अदनान् पेदनायोग्यान् सारीरान्तर्गवान् 'निच्छुभइ' इति विक्षिपति मात्मपिश्लिष्टान् फरो- नीतप, 'तेहि मिति तैः पुरतः कियत् क्षेत्रमापूर्ण, आपूर्णत्यमपान्तराले कियदाफाशप्रदेशासस्पर्शनेऽपि व्यय परत उप्पते तत आद-फियत् क्षेत्र स्पृष्ट-प्रतिप्रदेशापूरणेन म्याप्त, एव गौतमेन प्रो कृते सति मगयानाह- 'मरीरे सादि निपमात्-नियमेन 'उदिसि ति पद दियो यत्रापूरणे स्पर्मने या पदिछ तथपा मपति एव विष्फ म्भतो-पिमरण पादल्यत -पिण्डतः गरीरप्रमाणमात्र, यावत्प्रमाणः सशरीरस्य विष्फम्मो यायत्प्रमाण च पाइन्य पसाप माप्रमापूर्ण स्पृष्ट घेति पाक्यनेप , तदेष निगमनद्वारेणाह-'एपइए सेते अफुण्णे एयदए खेचे फुड' पति, हर पेदनाममुद्रपातो पेदनातियात्, वेदनातिशयम ठोफनिकुटेषु जीवानां न भपति, निरुपद्रपस्या- नपर्मिसात् तेपो, किन्तु यमनाच्या अन्त , तत्र परोदीरणसम्मयात् , तत्र च पइदिकसम्मष इति नियमाच्छदि- निमित्युषण, पन्यपा 'मिय तिदिमि सिय घउदिमि मिय पंचदिसि'मित्याधुच्येत, मय खशरीरप्रमाणविष्कम्मषा- दन्पमेप क्षेत्रमापूर्ण स्पृष्ट प पिमहगतो जीपस्स गतिमपिकस फियवर यायद्भवति फियन्त घ फालमित्सेतनिरूप- पापमार-मेणं मते " सादि, नपुंमफले पुस्प प्राकृतत्वात् , तत्-अनन्तरोकप्रमाण णमिति प्राग्मत् भद- नाधेर फारम्म इनि-त्रास्तत्वात् तृतीयाचे पष्ठी फियता कारेन पूर्ण फियता कालेन सष्ट, किमुक भाति ?- पिन्त पाल पारन् सरीरप्रमाणपिणम्ममाहल्प क्षेत्र निरन्तर विग्रहगतो जीनस गतिमपिसापूर्ण साई उभ्यते इति ?, मगषानाह-गौतम ! एफसमयेन षा द्विसमयेन पा त्रिसमयेन वा विग्रहेण, फिमुक भवति?-- एफसमयेन मा दिसमयेन पा त्रिसमयेन वा पिग्रहेण यावन्मात्र क्षेत्रं म्याप्यते इयर यावत् सशरीरप्रमाणपिक म्मपाहल्य क्षेत्र पेदनाजननयोग्यैः पुद्रापूर्ण-भूत जीपस्स गतिमधिकृत्यापाप्यते, तत एतद्गतमुत्फतालिसा मयिफेन विग्रहेण यापनमात्र घेत्रममिम्याप्यते एतावदात्मषिश्लिष्टैर्वेदनाजननयोग्यैः पुद्रापूर्ण लभ्यते, इह चतुःसामयिका पञ्चसामयिकम विग्रहो यपपि सम्मपति तयापि घेदनासमुद्घातः प्रायः परोदीरितवेदनापशत उपजायते, परोदीरिता च वेदना प्रसनाच्या व्यवस्थितस्य न पहिः, प्रसनादीग्यपस्थितस्य च विग्रह उत्कर्पतोऽपि दिसामयिक इति उत्कर्पतोऽपि त्रिसामयिकेन पिग्रहेणेत्युक, न चतुःसामयिकेन पञ्चसामयिकेन ति, उपसं- हारपाफ्यमाह-'एपइयफालस्स मफुणे एपश्यकालस्स फुडे' एतापता उत्कर्पतोऽपि त्रिसमयप्रमाणेनेत्ययः कालेनापूर्णमेतायता कालेन स्पष्ट, किमुक मयति ?-विग्रहगतात्कर्पतः श्रीन् समयान् यावत् त्रिमिथ समयैर्या- पन्मात्र च्याप्यते इयन्ती सीमाममिष्याप्य सहरीरप्रमाणयिष्फम्मपाइल्य क्षेत्र वेदनाजननयोग्यैः पुनलैरापूर्ण मृत प जीपस गतिमधिकृत्य न्याप्यते, गथया 'केपश्य काठस्स'त्ति पम्मेष म्याख्येया, ततः सशरीरप्रमाणपिफम्म- पाहल्यं क्षेत्र पेदनाजननयोग्यः पुरलैरापूर्ण भूत च जीषस पिग्रहगतिमधिकृत्य कियतः फालस्य सम्बन्धि, कियन्त फाल यापदपाप्यते इत्यर्थः, मगयानाह-एफसमयेन द्विसमयेन त्रिसमयेन वा विग्रहेणापूर्ण स्पृष्ट च ठम्यते इति पाक्यशेपा, तत एतापता उत्कर्पतः त्रिसमयप्रमाणस कालस सम्पन्धि ययोकप्रमाण क्षेत्र घेदनाजननयोग्य? पुद्रापूर्णमेताषता कालस्य सम्बन्धि स्पृष्टमिति । सम्प्रति याषन्तं काल घेदनाजननयोग्यान् पुगलान् पिक्षिपति तापत्कालप्रमाण प्रतिपादनार्यमाह-'ते ण मते ' इत्यादि, तान् वेदनाजननयोग्यान पुदलान् णमिति वाफ्याल- शरे मदन्त !-परमकल्याणयोगिन् परममुखयोगिन् वा पुदलान् कियतः कालस्य सम्यघिनो विक्षिपति १, किय- लाल घेदनाजननयोग्यान् पिक्षिपतीति माषा, भगवानाह-जघन्येनाप्यन्तर्मुर्चस सम्पन्धिन उत्कर्पतोऽप्यन्तम हर्चस्व, केवल मनाङ पृहत्तरस्य सम्पन्धिनः विक्षिपति, किमुक मवति ?-ये पुदला जघन्यत उत्कर्पतमान्तर्महः यावत् पेदनाजननसमर्थाः तान् तथा २ वेदनार्च सन् खशरीरगतान् खचरीराइहिरात्मप्रदेशेभ्योऽपि विश्लिष्टान् विक्षिपति, ययाऽत्सन्तदाहन्यरपीरितः सन् सूक्ष्मपुदलान् , प्रत्यक्षसिद चेतदिति, ते णं मंते।' इत्यादि, ते पमिति पूर्ववत् मदन्त ! पुतला विषिसाः सन्तः शरीरसम्बदा नसम्ममा वा 'आइ तत्ये सादि प्रास्यत्वात् पुस्तो- ऽपि नपुसकता यान् तत्र वेदनासमुद्घातगतपुरुषसंस्पृष्टे क्षेत्रे प्राणान्-हित्रिचतुरिन्द्रियान् शकीटिकामक्षिकादीम् मूवान्-वनस्पतीन् जीवान-पञ्चेन्द्रियान् राहगोपिकासपोदीन् सत्त्वान्-शेषपपिपीकायिकादीन् ममिमन्ति-अमि- मुखमागप्छन्तो मन्ति वयन्ति-मापपतितान् कुर्वन्ति ठेशयन्ति-मनाइ सशम्ति सहातमम्ति-परस्सर तान् सहातमापहान् हन्ति समयन्ति-अतीव सातविशेषमापारितान् अन्ति परिवापयन्ति पीवन्तिन- न्ति-मूळपन्नान् कुर्वन्ति अपद्रावयन्ति-जीषितात् व्यपरोपयन्ति, तेम्पा पुरसम्या पो प्राणादीनां विषये मद- न्त ! स:-अधिकतो मेदनासमुद्घातगतो जीवः कतिक्रिया प्रजप्सः १, मगयानाह-गौतम ! 'सिय तिकिरिए' इति, सातत्रदा कपचित्पर्यायः, फयश्चित् कदाचित् कामिम जीवानषिकत्सेत्यर्थः त्रिक्रिया, किमुर्फ मवति ?-यदा न फेपाश्चित् सर्पपा परितापन जीविताद् म्यपरोपण पा करोति तदा सर्षया त्रिक्रिय एप, यदापि केपाश्चित्परि- ताप मरण पाऽऽपादयति सदापि येपा नापापामुत्पादयति तदपेक्षया विक्रिया, 'सिय परफिरिए' इति फेपा- वित्परितापफरणे तदपेच्या पतुष्क्रिय इति, केपासिदपदापणे वदपेक्षया पश्चक्रिय इति, सम्प्रति तमेवाधिकृत पेदनासमुत्पातगत जीपमधिकृत्य तेर्पा वेदनासमुदूपातगतपुरुपपुद्गलस्पृष्टानां जीवानां क्रिया निरूपयति-ते ण मते 'सादि, ते-येदनासमुपासगतपुवनस्पृष्टा पमिति पूर्वपत् मदन्त ! जीपास्ततो-पेदनासमुपातपरिगतान् जीवान् मत्र 'स्पानियपः कर्मधारयोः' इति स्थानिन यपमधिकृत्य पसमीय, अयमर्यात वेदनासमुपातपरिगत जीपमधिकृत्य फतिक्रियाः प्रसार १, मगयानाह-गौतम ! साधिक्रियाः यदा न फाञ्चिचस्यापाघामापादयितु प्रमषिप्णपा, साचतुक्रिया यदा त परितापयन्ति, श्यन्ते भरीरेण स्पृश्यमानाः परितापयन्तो प्रधिफादया, सात् पयक्रिया ये त जीपित्तादपि व्यपरोपयन्ति, सिद्धाय प्रत्यक्षता शरीरेण स्पृश्यमाना जीवितास्यावयन्तः सदिय इति, सम्प्रति सेन पेदनासमुद्घातगसेन जीयेन म्यापापमानै पर्येऽन्ये जीपा व्यापाषन्ते ये चान्यैर्जी- पापाद्यमाना येनासमुपातगतेन जीवेन म्यापायन्ते तानषिकत्य तस्य वेदनासमुपासपरिगतस तेषां च समुदूपातगतजीषसम्पधिपुद्गलस्पृष्टानां जीवानां क्रियानिरूपणार्यमाह-से ण मते ! जीवे ते य जीया' इत्यादि, सः-गपिकतो घेदनासमुद्धावगतो जीष से पवेरनासमपातपरिगतजीपसम्बन्धिपुरछस्पृष्टाः अन्येषां जीवानामु पदर्शितेन प्रकारेण य परम्परापातस्तेन परम्पराघातेन कतिक्रिया प्रवप्ताः १, भगवामाह-गौतम ! सात् त्रि किय इत्यादि पूर्ववत् मापमितम्या, एनमेय घेदनासमुद्घातमुक्केन प्रकारेण नैरपिकादिषु चतुर्विशतिस्थानेषु चिन्स- पलाह-'नेपए प मते ।" इत्यादि, एव-नकेन प्रकारेण यम प्राक् सामान्यतो जीयो बेदनासमुद्घातमधिकृत्य चिन्तितः तथा नैरपिकोऽपि चिन्सयितम्या, नवर जीपामिलापस्थाने नैरयिकामिलापः कर्तव्यो, यथा 'नेराए ण मते ! येयणासमुग्धापण समोहए समोरपिचा जे पोग्गले निप्छुभाई' इत्यादि, 'एष निरवसेस जाव वेमागिए' इति एप-ररिफोकेन प्रकारेण वेपेष्यपि स्थानेषु सखामिलापपूर्वक निरवशेष वावर काय यापामानिका- पैमानिकामिलापः । सदेपमुक्को वेदनासमुद्घातः, सम्प्रति कपायसमुधात समानपकम्पत्यादविदेशतोऽनिधित्सु राह--'एप कसायममुग्पाजोऽपि मागियों' इति, एष-वेदनासमुद्धातगवेन प्रकारेण सामान्यतो जीवपदे चतु- पिशविदणाककमेण च फपायसमुत्पातोऽपि कपः, स चैवम्-'जीने ण मते ! फसापसमुग्याएण समोहए. समो- इणिधा ले पोग्गछे निपठमाई' यान् पुदलान् शरीराम्तर्गद्वान् पायसमभावषयसमुत्पप्रपामविशेषता परीरादू- परिरारमप्रदेशेभ्योऽपि पिशिष्टान् करोति, 'वेरिणं मते ! पोग्गलेहिं केवइए खेते अप्पाण्णे केपए खिच्चे फुठे। गो० । सरीरप्पमाणमेचे पिक्समपाहछेण नियमा छदिसि एषाए खे- अफग्गे एपइए खेचे फरे' कपायसमु- दपातो हि प्रथम उद्भवति प्रसजीपानां, तेपामेप तीपतराध्ययसायसम्मषाद, एकेन्द्रियाणा तु पूर्षमवानुष्यत्तितः, प्रसजीवाम प्रसनाम्यां न ततो परि, प्रसनाच्या च व्यवस्थितः सशरीरप्रमाण विष्कम्भपाहल्य क्षेत्रमात्मविशिष्टैः पुरलै भूत पददिफ्त्यमयश्यमुपपद्यते इति 'नियमा छदिसिमित्युक्तम्, 'एयइए वेचे अफूषणे एवइए खेचे फरे इत्यादि सर्प समान । सम्प्रति मरणसमुद्घातममिधित्मराह-'जीवे ण मते ! मारणतियसमुग्धापण'मित्यादि, पति पूर्वपत्, मदन्त ! कधिन्मारणान्तिफसमुद्घातेन समवहतः समयहस च यान् पुद्गलान् तैजसादिचरीरान्तर्गतान् 'निम्छमई' इति पिधिपति, भात्मप्रदेश्त्रेभ्यो विश्लिष्टान् करोति तैर्भदन्त ! पुरलैः कियत् क्षेत्रमापूर्णे फियत् क्षेत्र भृतम्, मगपानाह-गौतम ! विष्कम्मपाइल्पतः शरीरप्रमाणमायामतो जघन्यतः खशरीरतिरेकाहुलास यमाग- मा यदा तायन्मारे धेचे उत्पद्यते उत्कर्पतोऽसोयानि योजनानि एतच यदा तापति क्षेत्रे अन्यपा वा द्रष्टन्यम् , एकदिनि-एफस्सा दिशि न तु पिदिशि खमावतो जीवप्रदेवानां दिशि गमनसम्मवात् , एतावत् क्षेत्रमापूर्णमतापत् क्षेत्र स्पृष्ट, जपन्यतः उत्कर्पतो पा आत्मप्रदेशेरपि एतावत् क्षेत्रस्य पूरणसम्भवात् , सम्प्रति विग्रहगतिमधिकृत्या- पूरणपिपय स्पर्धनविपय घ फालप्रमाणमाह-'से ण मते !' इत्यादि, तस् उत्कर्पणायामतोऽनन्तरोकप्रमाण मद- पोषिणः अपममम ऊमागमति द्वितीयसमये पायम्या दिन पभिमदिश तृतीये ततः पूर्वदिशमिति, एवम- । गुरामारादिपपि यपापोग निममपयिप्रभारना कार्या, 'सेरा त घेय जाय पचकिरियापि' इति शेप सूर्य तदेष परनाममुद्धातगतं, 'ते ण मते! पोग्गला फेवइया फारस्स निभति ?, गो01 जहन्नेणवि अतो. उफो० मतो- मुसम्मे'सादि सापरकम्प यापदन्तिम पद 'परकिरियापि' इति, असुरफुमारपिपये अतिदेशमाह-'असुरकु- मारम्म गा पीपपदे इति पपा सामान्यतो जीयपदेऽभिहित तथा असुरकुमारस्याप्यभिधातन्य, एतापता किमुक्त भपति !-पपा नीयपदे आपामत क्षेत्र जघन्यसोऽमुलासम्धेयमागमात्र उक्ततोऽसझेयानि योजनानि तपात्रापि पनप्प, फथ जपन्यतोलासमयमागमायमिति चेत् , उन्यते, इहामुरकुमारादय देशानदेवपर्यन्ताः । पिप्यापुपनस्पतिपयुत्पपते, ततो पदा कोऽप्यमुरकुमारः सविटाम्यवसायी सफण्डलाघेकदेशे पृथिवीकायि फोनोस्पित्युमरपगमपातमादधाति तदा जपन्येनायामत क्षेत्रमालासयमागप्रमाणमवाप्यते इति यया जीप पद पुक, ततोऽयापि पिमहगतिधत सामयिकी प्राप्नोति तत आह-नवर पिमहमिसामयिको यमा नैरपि- 'म, रेप पूरा तरेप पत् मापान्पतो जीपपदे, नागकुमारादिप्पतिदेशमाह-'जहा मरकुमारे' रसादि, ममा नामाभिहितमेप नागामारादिपु तापद् पक्कप्प पापमानिफपिपप सूत्र, नगरमेकेन्द्रिये पुषिमारिरूपे पपा जीरेयापापतो वीपपरे नपा नियने यमाभ्यं किमुना नपति-पपा जीपपरे पनामामरिकोऽरि मिर उफा तपा पथिम्यादिप्यपि पक्षम सानेषु षतम्या । क्षेप तथैवेति, सदेषमुस्को मारमान्तिकसमुपाता, साम्प्रत वैक्रियसमुपातममिपित्सराह- जीवे ण मवे । येउविमसमग्पाएमं समोहसे समोहमिचा मे पुग्गले नियमति सेहि मते । पोग्गलेहि फेवविते से माणे फेवतिय खिचे फरे, गो० } परीरप्पमाणमेचे विपसंमनाइलेप बायामेणे जा० गुरुस्स संखेमतिमार्ग उको संसिखाति मोमणाति एगदिसि विदिसि पा एवइए खिचे अप्पे एवविवे खेचे फरे, से में मंते ! केवतिका उस्स फुल्ने केवतिलस्स फरे, गो! एगसमइएण पा दुसमएम पा विसमइएण वा पिग्गहेणं एषतिफासस्स बफणे एविकाठस्स फरे, सेस के पेव बाप पंचकिरियापि, एष नेराएवि, अपरं आयामेणं जह० अंगुलस्स असंखे अतिमागं उको संखिज्जाई बोजणाई एगदिसिं, एवतिते खेचे, केवतिकालस्स?, है प जहा भीषपदे, एष बहा नेर- इपस्स वा असुरझमारस्स, नपरं एगदिसि पिदिसिं वा, एवं जाप यणियकुमारस्स, पाउकाइमस्स जहा जीवपदे, गवर एपदिसि, पपिदियतिरिक्खजोपियस्स निरवसेसं वहा नेरहमस्स, मसाणमंतरमोइसियवेमामियस्स निरपसेसं या ममुरझमारस्स । बीपे मते सेयगसमग्पारणे समोइते समोहणिचा बे पोग्गले निम्मति वेहि मवे ! पोग्गलेहि केवतिते से वफमे फेवाए खिचे फरे, एवं बहेप घेउदिते समम्पावे वहेव, नवरं पायामेण वह अंगुलस्स असंखेम- तिमा सेसं सं चेष एवं भाव मेमाभियस्स,पर पंबिंदियतिरिक्खनोणिपरस एमदिसिं एवतिने खेचे अफण्णे पयखिवा स्स फरे । जीव ण मते ! आहारगसमग्षातेणे समोर समोहणिचा मे पोगले निझमति तेहि मे मते ! पोग्गलेहि फेवइए खिचे अफणे कवइए खेचे फरे, गो० । सरीरप्पमानमेचे विक्खममाइलेमें पायामेणे जहमे अंगुलस्स असं- खेजतिमार्ग उपो० संखेखाई जोपणाई एगदिसिं, एवतिते सेचे एगसमतिएण रा दुसम० तिसम० विग्गण एवविका- तस्स अपये एवविकालस्स फरे, ते मते ! पोग्गला फेरतिकालस्स निम्म्मति ?, गो० ! सह. वो उको. अंतोमहसस्स, वे गं मंते ! पोम्गला निपा समागा जाति वत्य पापाति सूमाति धीवाति सचादि अमिापति बाप उवि, वेण मते ! बीवे कतिकिरिए, गो० । सिप विकि० सिय घउ० सिप पंचकिरिए, के मते ! भीवाओ कतिकिरिया !, गो० ! एक पेव, से पं मवे । वे य बीवा अण्णेसि जीवाणं परंपराघातेणं कविकिरिया ?, गो.! विकिरियावि पउकिरियावि पंचकि०, एवं मासेवि (सूत्रं ३४३) 'जीपे प मते ! घेउपिए' इत्यादि प्रायस् , नवरमायामत उस्कर्पतः सझेयानि योजनानि, एतब पायुकायिक पर्जनेरयिफायपेषया प्रष्टम्य, से हि वैक्रियसमुद्घातमारममाणावपाविधप्रयाविशेपमावतः सोयान्वेष योजना- न्युतर्पतोऽप्यात्मप्रदेशानां दण्डमारचयन्ति, नासधेयानि योजनानि, मायुकायिकास्तु जघन्यतो पा उत्कर्पती षा महलासयमाग, तावत्प्रमाण घोस्कर्पतो दण्डमारचयन्तस्त्रापति प्रदेशे तैजसादिश्वरीपर्लान् मात्मप्रदेशेभ्यो : पिक्षिपन्ति, ततस्बै पुलैर्मत क्षेत्रमायामत उत्कर्पतोऽपि सझेयान्मेष योजनान्यवाप्यन्ते, पतय क्षेत्रप्रमान केषल वैक्रियसमुद्घातसमुद्भप प्रयममधिकस्योक, पदा तु कोअपि पैक्रियसमुद्घातमधिरूडो मरणमुपसिष्टः कप- मप्युत्कृष्टदेशेन त्रिसामायिकेन पिमहेणोत्पचिदेशममिगच्छति तदा समातीतान्पपि योजनानि यापदापामक्षेत्रम- वसेय, तावत्प्रमाण क्षेत्रापूरण मरणसमुद्घातप्रयत्नसमुनवमिति सदपि न विषषित, 'एकदिसि विदिसिंषा' इति, तत् जघन्यत उस्फर्पतो पा यथोकप्रमाममायामक्षेत्रमेफसा दिशि विविधि वा द्रष्टन्य, तत्र नैरयिकाणां पझेन्द्रियतिरचा पायुकायिकाना प नियमावेफदिशि, नैरयिका दि परवता यत्पर्द्धयम तिर्यक्पश्चेन्द्रियामाल्पय एप घायुफायि- का विशिष्टधेतनाविकलास्तप्तस्पा मैक्रियसमुपातमारममाणानां यदि पर तपाखामाम्यादेवात्मप्रवेशदण्डविनिर्ग- मस्त्रेभ्यमात्मप्रदेशेभ्यो पिठिष्य पुगलानां च खमावतोऽनुणिगमनं न तु वियेणितः ततो विश्वेष नैरयिकतिर्य- फ्पयेन्द्रियमायुफायिकानामायामतः क्षेत्रं द्रष्टम्प, नतु विदिग्वि, ये तु मवनपतिन्यन्तरज्योतिप्कषैमानिका मनु- प्याध से खेप्छाचारिणो विशिष्टलग्घिसम्पधाम मपन्ति ततस्ते कदाचित्प्रयत्नविशेपतो पिदिश्यप्यात्मप्रदेशानां दण्ड विक्षिपन्तसत्र तेम्प मात्मप्रदेशेभ्यः शुद्रलान् पिषिपन्तीति तेपामेकलां दिशि विदिशि या प्रस्तव्य । पैफ्रि- यसमुद्घातगतम फोऽपि फालमपि करोति विग्रहेण घोत्पविदेशममिसर्पति सतो विग्रहगतिमधिकस कालनि रूपणार्यमाह-से ण मंते !' इत्यादि, सत् मदन्त ! क्षेत्र विग्रहगतिमधिकृत्योत्पविदेशं यावत् 'केषदकालस्स'चि तृतीया पष्ठी कियता फालेनापूर्ण कियता काळेन स्पृष्ट १, भगवानाह-गौतम ! एफसामयिकेन पा द्विसाम- यिकेन पा निमामयिकेन पा पिग्रहेण बापूर्ण स्पृटमिति गम्मते, फिमुक्तं भवति ?-विप्रहगतिमधिकत्म मरणदे- नादारभ्य उत्पत्तिदा यापत् क्षेत्रसापूरणमुत्कर्पत प्रिभिः समपैरपाप्यते न चतुर्थेनापि समयेन, पैफियसमुद्घात- गतो हि पापुफायिफोऽपि प्रायन्नसनाच्यामेपोत्सयते, प्रसनाभ्यां च पिमह उत्कर्पतोऽपि त्रिसामयिक इति, उप- सहारमाह-'एसकालम्म' इत्यादि सुगम, 'सेस तं 'सादि अत की शेप सूत्र तदेय-यत्प्राक् पेदनासमुपाते उक्त, तग तायत् यायदन्तिमपद 'पपकिरियापि' इति, एष 'नेपपणपि' इत्यादि सूत्र तु खय भाषनीय, पस्तु दिपिदिगपेक्षया पिशेपः स प्रागेप दर्शितः । सम्प्रति तैजससमुद्घातममिपित्सुराह-जीपे ण मते ! तेयगसमु- ग्पारण'मित्यादि, मुगम, नपरमय तैजससमुपातमतुयनिफायतिर्यफ्पञ्चेन्द्रियमनुष्याणां सम्मपति न पाणां, ते प महाप्रयनयन्त इति तेषां तेजससमुपातमारममाणानां जघन्यतोऽपि क्षेत्रमायामतोलासोयमागप्रमाण मपति, न तु मायेपमागमान, उत्कर्पतः सद्ध्येययोजनप्रमाण, तप जघन्यत उत्कर्पयो पा यथोकप्रमाण क्षेत्र तिर्य पपवेद्रिययोनायेफम्यां दिशि विदिशि या यक्कन्य, तिर्यक्पयेन्द्रियाणा तु दिश्येव, मत्र युकिः प्रागुक्कैयानुस- नग्या, तपा पाह-एवं जहा पेरुवियसमुग्याए' इत्यादि । तदेवमुक्तम्नेजससमुद्घातः, साम्प्रतमादारफसमुपात प्रतिपिपादयिपुराइ-'जीवे ण मते !' इत्यादि, पतष सूत्र वैजससमुपातपमापनीय, नपरमयमाहारकसमुपातो मनुष्याणां तत्राप्पपीतचतुवपूर्वाण वत्रापि केगाभिदेसाहारकलघिमता म पाणां, से पाहारफसमुत्पातमारम- माणा जपन्यत उत्कर्पवो पा ययोफप्रमाणमायामतः क्षेत्रमात्मप्रदेशविष्टिष्टैः पुनरापयन्सेकशं दिशि, न तु पिदिशि, विदिशि तु प्रयनान्तरपिशेपादात्मप्रवेशदण्डविक्षेपः पुनलेरापूरण घ, न प ते प्रयमान्तरमारभते प्रयोजना- मायात् गम्भीरत्यापेति, थापारकसमुद्घातगतोऽपि च कोऽपि फाल करोति विग्रहेण चोत्पद्यते विग्रहमोत्कर्पत- खिसामयिफ इति 'पगदिर्सि एपइए खेचे फुडे' तथा 'एगसमइएण या दुसमइएण पा' इस्साघुफ, तया मनुष्याणा- मेयायमाहारफसमुद्घात इति चतुर्विश्चतिदण्डकधिन्तोपक्रमे 'पर्ष मणूसेपि इत्युफ, मस्सायमर्थ:--एप सामा न्यतो जीयपदे व मनुष्येऽपि-मनुष्यचिन्तायामपि सूत्रं षकम्य, जीवपदे मनुस्यानेपाधिष्टत्य सूत्रस्य प्रवृञ्चत्पाद , मन्येपामाहारफसमुद्पातासम्भवाम् ॥ तदेयं पण्णामपि छानस्विकानां समुद्घातानामारम्भे जघन्यतः उत्कर्पतो पा पावामाण क्षेत्रमात्मपिश्चिष्टेः पुद्र्यपायोगमौदारिफाविशरीराधन्तर्गतेरापूरितं भवति सापत्प्रमाणमावेदितं, सम्प्र-] ति फेपलिसमुदपातपिधौ यथाखरूपैः पुदसर्यापस्प्रमाणस क्षेत्रसापूरणमुपजायते तपाखरूपैः पुद्गलैस्वावत्प्रमा- यस क्षेत्रसापूरणमभिधित्सुराह- यमगारस्स 4 म ! मापिपप्पणो केपलिसमुग्पासेणं समोहयस्स जे घरमा निमरापोग्गला सुरुमा गं ते पोग्गला पं०१ समकाउसो !, सबलोगपिय पं से सिचाप चिति ?, ईसा ! गो० ! अणगारस्स भाषियप्पणो केवलिसमग्याएण समो इपस्स बे परमा निसरापोग्मला मुहमा में वे पोग्गला पं० समकाउसो, सबलोगंपिय प सिसाण चिट्ठसि । छउ मस्ये गं मवे ! मासे वेसिं मिसरापोग्गलाण किंषि पम्मेणं पणं गंघेणं मंघ रसेम या रसं फासेग पा फार्स आणति पासवि, गो1 पो इणढे समरे, से केमटेणं मवे ! एवं पुति छठमत्ये जे मासे वेसि णिमरापोग्गला मो किंचि पणेणं २ गंधणं २ रसेणं २ फासमं २ णो जाणवि पासति ?, गो ! अयणं नदीवे दीये सबदीपसमापं सबम्मतराए सरसुझाए मह वेल्लापूपर्सठाणसंठिवे बड़े रायकवाउसंठाणसंठिप पढे पुक्खरफणियासंठाणसंठिए घटे परिपुष्णचंदसंठा- पसंठिए एग बोअणसपसहस्स आपामविक्वंमेणं विपि जोपमसयसहस्साइ सोलस सहस्साई दोष्णि सपाषीसे बोयण सते विम्मि य कोसे अद्वापीस च घणुसवं तेरस प अंगुठाई यदंगुल च किंचिविसेसादिवे परिक्खेषेण प०, देवेण महि- बीते बाप महासोरसे एर्ग मई सपिठेवणं गंधसमुम्गर्व महाय त अपदालेति तं मई एर्ग सविठेवणं गंघससम्गत अपदा- ताता इनामेव का फेवलकप्पं जंबुद्दीव दीवं विहिं अग्छराणिवावेहिं तिसचखुचो अशुपरिपहिचार्ग हवमागोमा, से नर्म गो. ' से केवलकप्पे जीवे दीये वेहिं पाणपोग्गलेहिं डे, ता ! फडे, छठमत्ये में गोतमा ! मासे नेसि पागपुम्गलाणं किंचि पणे वण गंघेणं गचं रसेणे रस फासेणं फास वाणति पासति १, भम ! नो इगढे समहे, से एएगटेणं गोयमा । एवं पुपर-छठमस्ये ण मासे वेसि निबरापोगशाग नो किंचि वयेणं पणं गंपेणं गर्ष रसेणं रसे फासे फार्स वाणति पासति, मुहमाणे वे पोग्गला प० समणाउसो !, सालोगपिप गंसिचाणं चिसि (सूत्र ३४४) 'मणगारस्स ण मते ' इत्यादि, इह केवलिसमुदूपाता केवलिनो भवति, न बम फेवसी मिययनवमते नानगारो न गृहस्सो नापि पासण्डी, स च निपमा माषितास्मा विशिशुमाभ्यवसायकलितत्वात्, मन्यपा केप- ठित्यानुपपचेः, तत एकमनगारख भाषिक्षात्मन इति, फेवलिसमुद्घातेन-उकखरूपेण समषहसस घरमा-चर- मसमपमापिनमतुर्यसमयमाविन इत्यर्पा, तैरेष सकललोफाप्रणात् , 'निर्जरापुद्रला' इति निर्जरागुणयोगात् निर्ज- रा:-निर्जीर्णा इस्पयः ते घ ते पुदलामेति विशेषणसमासा, किमुक मवति ?-ये लोकापूरणसमये पुद्गला आत्मप्र- देशेभ्यो विशिष्टाः परित्यकर्मस्यपरिणामा इति, 'मुहुमा ण ते पुग्गला' इति णमिति निमये नियतमेतत् सूक्ष्मा- घारादीन्द्रियपथमतिफ्रान्सास्ते पुद्रलाः प्रज्ञप्ताः मगपनि भमण हे वायुप्मन् !, गौतमत भगयता सम्बोधन- मेतत् , तपा पमिति निधितमेतत् सर्पलोफमपि ते पुद्रलाः स्पृष्टा णमिति पाफ्यालद्वारे तिष्ठन्ति ? शसि गोतमेन प्रमे ते मगपानाह-'हता गोपमा इत्यादि, इन्तेति प्रीती, याह शाफटायमः-'हन्तेति सम्प्रदानप्रीतिविपादादि- प्पि'ति, प्रीतिमात्र स्थापस्थितखरूपप्रतिपादकत्यात् प्रमसूत्रस्य साम्मत्यलक्षणा वेदितम्या, न तु हरूपा, क्षीण- मोहत्येन मगयतो हर्पषिपादातीतत्वात् साम्मत्यमेष ख्यापयति, यदुक्क गौतमेन तदेवानुनदति-'अणगारस्से'त्यादि मायितार्थ । सुरुमाः पुद्गला इत्युक्त, सप सूक्ष्मसमापेक्षिकमपि मषति यया पदरादीनामामलफायपेक्षया, ततष- शुरादीन्द्रियगोचरातिकान्तरूप तत्प्रतिपिपादयिपुरिदमाह-'छउमत्पे ण मते !' इत्यादि, छपस्यो मदन्त ! मनुष्य तेपां-अनन्तरोरिटानां निरापुद्गलानां किचिदिति प्रथमतः सामान्येन प्रयुक्त जानाति पश्यतीति सम्बन्यते, मस्से में मवे ! मण्से वेसि पितरापोग्मसाण किंचि षष्मेणं वयं गंघेणं गंषं रसेण वा रसं फासेप पा फासं जाणति पासति !, मो० 1 मो इमढे समढे, से केपट्टेणं मते ! एवं पुषति उमत्ये ग मश्से वेसि णिमरापोग्गसार्ण पो किंधि पप्पेगं २ गंषणं २ रसेम २ फासेपं २ पो बामवि पासवि, गो० ! अपमं बंपरीषे दीवे सबदीवसमा सबम्मवराए सबसहाए वो वेवापूयसंठानसंठिसे बड़े राचमवाससंठामसंटिम पर एक्खरफम्भिपासंठाणसंठिए बढे परिपुण्णचंदसंठा- पसंठिए एग बोषमसमसास्स बापामविपखमेनं तिम्णि बोयपसपसास्साई सोलस सहस्साई दोणि सचावीसे बोयण सो विणि य कोसे अडाषीसं च पणुसत तेरस म बंगुतगई वदगुल च किपिविसेसाहिसे परिपखेषेणं पं०, देवेण महि डीवे बाप महासोक्से एर्ग मा सपिलेवनं गधसमुग्गत गहाय व अवदालेवि तं मई पर्ग सविलेवण गंघसमुग्गवं अवदा- साचा इणामेष फहु केपलकप मपुरीवं दीवं तिहिं अच्छरामिषावेहिं तिसपसुतो वएपरिपट्टिताण दमागच्छेशा, से मूलं गो. ' से केवलकप्पे बंपुहीवे दीवे हि पापपोगतेहिं रे , हता! फरे, छत्तमत्वे पं पोतमा ! मइसे नेसि पापपुग्गलानं किंषि वमेगं पणं गंधे गंध रसेणं रस फासेणे फासं माणति पासति !, भगवं ! नो इणढे समढे, से एएणटेम भोयमा! एवं पुवा-छउमर में मासे सि निखरापोग्गलाणं नो किंषि पणेणं पण गेषेण गंषं रसेगं रस फासेग फार्स माणति पासवि, सुमाणे ते पोग्मशा पं० समगाठसो, सालोगपिप सिचाणं चिति (२४४) 'मणगारस्स प मते सादि, र केपलिसमुपाता केसिनो भवति, न मलम फेवकी निमवनवमते द्वीपसमुद्रापेषयाऽय सर्पतपुरिति, तथा पृतो-पर्नुलो, पतस्तैतापूपसंस्थानसस्थितः, तैलेन हि पकोऽपूपः प्रायः परिपूर्णभुत्तो भषति न घृतपफ इति तैलविशेपण, तस्पेव सस्थानसस्थितः, तथा पृचो जम्बूद्वीपो द्वीपो यतो रथच- पावसस्थानसस्थिता, रयम्स-रपानस पक्रस पक्रयाल मण्डल तस्येव यस् सस्थान सेन सस्थितः, एक सूत्रोफ- मन्यदपि पदइये मायनीय, 'आयामयिफ्समेण ति आयामम विष्कम्मति समाहारो इन्द्रः तेन आयामेन विष्फम्मेन च प्रत्येफमेफ योजनशतसहसमित्यर्थः,परिधिपरिमाणानयनगमित च जम्यूद्वीपप्रज्ञत्यादापनेफनो मावितमिति ततो- उपधायें 'देवे 'मित्यादि, देषम पमिति वाफ्यालकारे 'महर्द्धिक' इति महती ऋद्धि-विमानपरिवारादिफा यस्सा सौ महर्दिफः 'जाप महासोपो' इति यावत्सम्दफरणात् 'महज्युइए मदायले महायसे' इति द्रष्टन्य, तप महती पुतिः-भरीरामरणपिपया यस्य स महाघुतिः, महबल-शारीरः प्रागो यस स महामला, महत् यशः-ख्यातिर्यस्य स महायशाः, तथा महत्-प्रमूत सौख्य यस्य प्रमूवसद्वेषफर्मोदयभाषादिति महासौख्यः, फचित्-'महेसक्ये' इति पाठा, तर महान् ईश-पर इत्यास्पा-शम्दप्रया यस लोके स महेशास्यः, अपया ईशनमीयो, भावे घञ्प्र- त्ययः, ऐधर्यमित्यर्थः, 'इन ऐपर्य' इति षचनात् , सत ईश-ऐचर्यमात्मनः स्याति-अन्तर्भूतण्यर्पतया रूपाप- यति प्रकाशपति तथा परियारादिस्फीत्या पर्चते प्रति ईशाख्या महामासानीशास्यच महेशाख्यः, अन्यत्र 'महा- सफ्खे' इप्ति का पाठः, तत्रैष एवम्याख्या-आशुगमनादयं मनः अक्षाणि-इन्द्रियाणि खसनिपयम्यापफत्यात् , अक्ष- एतरेष विशेषतो न्याघटे-'पर्णेन' वर्षप्राइफेण चक्षुरिन्द्रियेण षर्ण्यते-यपावस्थित वस्तुसरूपं निर्णीयते मनेनेति वर्ण इति म्मुत्पन्चेः पर्ण-कृप्मादिरूप 'गग्धेन' गधग्राहकेण नासिकेन्द्रियेण 'गन्ध आमाणे 'चुरादिम्यो णिच्' गभ्यते-मामायते सुमोऽश्चमो पा गन्धोऽनेनेति गध इति म्युत्पादनात् गघ शुममगुम वा 'रसेन' रसमाह- फेण रसनेम्ब्रियेण रस्पते-आखायतेऽनेनेति शमार्पत्वात् रस-तिकादिरूपं, 'स्पर्मेन' स्पर्शग्राहकेण स्पर्शनेन्द्रि येण स्पृश्यते कर्फनादिरूपः परिच्छेद्यवस्तुगतः स्पर्धाऽनेनेति स्पर्श इति म्युत्पादनात् 'स्प' फर्कशादिरूप जानाति पश्यतीति !, भगवानार--गौतम | नायमर्पः समर्पः उपपन्न इत्यर्थः, पुनर्गौतमः प्रभयति-से फेण मते !' इस्पादि, उचानार्य, मगपानाह-गौतम 1 'अपग्म'मित्यादि, अय-प्रत्यक्षात उपलभ्यमानः, णमिति वाक्यामारे, बष्टयोजनोतिया रममग्या जम्बो उपलक्षितो दीपो जम्बूद्वीपो द्वीपः, 'साम्यन्तरक' इति सर्ये पामम्पन्तरो-मध्यवर्ती सम्पन्तरः सर्षांम्पन्तर एष साम्यन्तरकः "जातो या स्वार्थे क" इति प्राफतलक्षमवशात् खा कप्रत्ययः, केपां सर्वेपामभ्यन्तर इत्याह-सर्वद्वीपसमुद्राणां, तपाहि-सर्वे-अशेपा द्वीपसमुद्रा जम्यूहीपादा रम्यागमामिदितेन क्रमेण रिगुणविगुणविखारा व्यवखिताः ततो ममति द्वीपसमुत्राणामेव जम्मूदीपोऽम्यन्तर, तथा 'सवतजामे' इति सर्वेम्मो द्वीपसमुद्रेम्यः भुलको-इखः सर्वष्ठकः, तथाहि-सर्वे लवणादयः समुद्राः सर्व च पातकीखण्णादयो दीपा' भस्माचम्मूद्वीपादारम्प प्रवचनोफेन क्रमेण विगुणद्विगुणवक्रमासवितताः ततः शेप द्वीपसमुद्रापेक्षयाऽय सर्पलघुरिति, सपा प्रपो-पर्युलो, यतस्ठापूपसस्पानसंस्सितः, सैलेन हि पकोऽपूपा प्रायः परिपूर्णपचो भपति न घृतपक इति तैलविशेषण, तस्सेष संस्थानसस्थिता, तथा वृतो जम्मूहीपो द्वीपो यतो रमय- वासस्थानसस्पिता, रपस-पास चक्रस पक्रयालं-मण्डठ तसेव यत् सस्थान तेन सस्मिता, एष सूत्रोकर मन्यदपि पदहये मावनीय, यामविषसमेण'ति आयामध विष्कम्मधेति समाहारो छन्दः तेन आयामेन विष्कम्मेन च प्रसेफमेफ पोजनशतसहसमित्या,परिधिपरिमाणानयनगणितं च जम्मूद्वीपप्रजात्पादापनेको मावितमिति ततो- उपपाय देये प'मित्यादि, देवम मिति पाफ्यानहारे 'मार्टिफ' इति महती ऋद्धि-पिमानपरिवारादिका यस्सा सो महर्दिकः 'जाप महासोफ्ले' इति यावत्शदफरणात् 'महज्जुइए महायले महायसे' इति द्रटन्य, तत्र महती पुतिः-धरीरामरणविषया यस्स स महाधुतिः, महाल-शारीरः प्राणो यस्य स महावला, महत् यशः स्यातिर्यस्य स महायशाः, तपा महत्-प्रसूत सौख्य यस प्रभूतसवेयकर्मोदयमापादिति महासौख्यः, कचित्-'महेसक्से' पति पाठः, तत्र मान् शिनपर इत्याख्या-शम्दप्रया यस्य लोके स महेशाख्यः, भयवा निमीशो, माये धन- स्पया, ऐयर्यमित्यर्थः, 'ईव ऐपर्ये' इति पचनात् , तस ईश-ऐपर्यमात्मनः स्यासि-अन्तर्भूतण्यर्पतया स्याप- यति प्रफाशयति तथा परिवाराविस्फीत्या पर्वते इति श्वास्या महायासावीवाख्यय महेशास्या, मन्यत्र 'महा- सपखे' इसि पा पाठा, तथैव प्रसन्यास्पा-आनुगमनादय-मनः अक्षाणि-इन्द्रियाणि सखविपयम्यापकत्मात् , अक्ष- गमो हि प्रायेणार म्यासाभित्यस घातोर्निष्पाधते, अपमाक्षाणि च अमावाणि, महान्ति-स्फीतिमन्ति अथा- शाणि यम्यासी महामामा, स्फीतमनाः स्फूर्चिमगारादीन्द्रियधेसर्थः, एक महान्त-अतिगुरुफमन्यया स्त्रोफतया तद्न्तर्ग पपुद्गले सफठम्य जम्यूद्वीपस व्यासुमशफ्यत्यास् , 'सपिलेपण मिसि सह विशिष्ट-मतिसूस्मरप्राणामपि म्पगनात् लेपन लेपो-जत्यादिफ्त पियानमुपरि पर्चते येन स तथा त, विशिष्टलेपप्रदानामामे हि महवः सूरुमर- पैर्ग पागला निर्गप्पन्ति तत उपाटनवेलायो तेषां स्तोकीमायेन सकलजम्मूढीपापण नोपपद्यते, 'गघसमुग्गर्यति गपपरतिषिविष्टै परिपूर्ण भूतः समुद्रको गन्धसमुद्रकन 'अवदाईचि अपदाव्यति उत्पाटयतीत्यया, 'इणामे पति एपमेयेत्सर्प 'केपठफप्पति फेपट-केयनजान तत्फल्प परिपूर्णतया तत्साच परिपूर्णमित्यर्थः, जम्मूदीप दीप प्रिमिा अप्सरोनिपातो नाम-चप्पुटिका ततस्विसभिः चप्पुटिकामिरिति द्रष्टय, चप्पुटिकाम कालोपलक्षणं, नतोऽपमर्यः चारता कालेन तिसमप्पुटिकाः पूर्यन्ते सामत्कालमध्ये इति, त्रिसप्तकला-एकविंशतिधारान् बति- परिवर्य-सामस्त्वेन परिम्रम्य 'हष' श्रीममागन्छेत् -समागम्छेत् 'से नूर्ण इत्यादि, सेशम्दो मगधदेशप्रसिरसा अपाम्दार्थे, अपशब्दस पार्यों वाक्योपन्यासादया, उके च-'अय प्रक्रियाप्रमानन्तर्यमालाधिकारवाक्योपन्या मेष ताय वाफ्योपन्यासे, वाषना प एक्-उकखापत् विषधितार्थप्रतिपचिसोष्टिान्तरस पीठिकावन्या, मम्प्रति पिपधितार्थप्रतिपतितुरष्टान्तपास्यमुपन्यस्मते, नून-निभिस, गौतम ! स केमळकल्पो अम्मूद्वीपसोर्ग- न्धसमुद्रशारिनिर्गतैःमाणपुगता- पपुद्गलैः स्पृष्टो-न्यासः, काका पेव सूत्रमधीयते ततःप्रमोऽपगम्यते, अथपा प्रमा- प सेशदस्ततोऽअसा प्रभयतीति, गौतम ! आह-इत ! स्मृप्टो गन्धपुद्गलानां सर्वतोऽगिसम्र्पणशी सत्यात्, पुन- रपि मगयानाह-'उमत्ये 'मित्यादि सुगमम् , एप पात्र मावार्थ:-यथा ते सफठजम्बूद्वीपव्यापिनो गधपुद् गलाः सूक्ष्मत्वात् न छमस्थानां पारादीन्द्रियगम्पायथा सफललोकन्यापिनो निर्जरापुरला अपीति, उपसहारमाह- 'पसुमाण'ति पतापत्सूक्ष्माः अप यन्निमित्त फेवली समुद्घातमारमते तत्पिन्छिपुरिद प्रश्नसूघमाह- कमार्ग मंते ! फेयसी सम्पायं गच्छति !, गो० ! फेवलिस्स पचारि फम्मंसा अपखीणा अपेदिया अणिज्जिण्मा मयंति, 40-दमिझ आउए नामे गोए, सवपहुप्पएसे से वेदणिज्ने कम्मे हवति सवत्योवे आउए फम्मे पर, पिसम समें फरेति पंधमेहि ठितीदि य, विसमसमीकरणयाए पंघणे हिं ठितीदि य एवं सत्त फेपली समोहमति, एवं खल समुग्धार्य गच्छवि, सद्देविणे मवे ! फेवसी समोहनति सवि गं भंते ! फेवली समुग्पावं गति 1, गो० ! मो इणद्वे समहे, "जस्साउएण मुछाति, पंघमेहिं ठिवीहि य । भयोवग्गहफम्माई, समपात से ण गच्छति ॥ १॥ अगतूर्ण समुग्यास, अर्मवा फेवली जिणा । जरमरणविप्पमुग, सिदि परगतिं गवा ॥२॥ (सूर्य ३४५) कतिसमतिए में मंते ! आउली फरणे पे० १, गो०! असंसेजसमतिए अंवोसहुषिए आठषीकरमे पं० (वर्ष ३४६) कतिसमविए में भवे ! केपलि- समुग्पाए ५०१, गो० । असमविसे पं०, सं०-पढमे समए दंई फरेति पीए समए फवा फरेवि पतिए समए मधे फरेति पउत्ये समए लोग परेति पंचमे समए लोयं परिसाइरति छठे समए म परिसाइरति सचमए समए फवार्ड पडिसादरवि जामे समए दरं पटिसाहरति, दर परिसाइदेचा सओ पन्छा सरीरत्पे भवति । से मते ! सहा सा- म्घारगते फि मणजोगं मुंबसि पाजोगे मुंजति कायजोग जुजति १, गो० नो मणमोर्ग एंजति नो परजोग झुंजति कापजोर्ग मुंबसि, कापजोगे गं मते । जुजमाणे फि मोरालियकायजोग मुजवि ओरालियमीसासरीरफायनो० किं फेउधि पसरीरकापयोग घेउदियमीसासरीरकापयोग किं बाहारगसरीरका० पाहारगमीमासरीरका० किं कम्मगसरीरफा० १, गो० ! ओरालियसरीरकायजोगपि जुजवि थोरालियमीसासरीरकापजोगपि सुंजर, नो वेउबियसरीरका० नो वेठप्रिय मीमा० नो आहारसरीरका० नो आहारगमीसास० कामगसरीरकामघोगपि मुबति, पठमटमेम समएम ओरालियसरीर- कारवोग मुंजति पितियछट्टसधमेसु समएस ओरालियमीसासरीरकायबोर्ग [बति, सतिपचउत्पपंचमेस समएस फम्म गसरीरकापजोग जुजति (सर्व ३४७) 'फम्हा 'मित्यादि, कस्मात् कारणात् णमिति वाक्यालकारे मदन्त ! 'केवली' फेषज्ञानोपेतः समुपात गपति-भारमते, कृतमत्सत्तात् किल तसेति मामः, मगपानाह-'गोयमें सादि, गौतम ! केवग्निमवार 'कमों मा' कर्ममेदा. 'अक्षीणा' क्षयमनुपगवाः, कुत इत्पाह-अवेदिताा, अत्र 'निमिचकारणहेतुप सर्वासां धिमकीनां भायो दर्शन मिति न्यायात् ऐतो प्रपमा, ततोऽयम -पसोज्वेदिताः सतोष्णीवा, कर्मणां हि यो नियमतः प्रदेशतो मिपाफतो पा वेदनाद् भवति, 'सप च परसतया मुखा कम्ममणुमापतो माय' [ सर्वं च प्रदेशतया मुज्यते फर्मानुमामतो भरू ] मित्यादि षषनात्, ते पवारः कर्माचा अपि भवेदिता अतोऽक्षीणा , एतदेष पर्या येय प्याचष्टे-'अनिर्जीर्णाः' सामस्पेनात्मप्रदेशेभ्योऽपरिक्षाटिताः 'मपन्ति' तिष्ठन्ति, वानेय नामप्राइममिषित्सु- राह-'तज'सादि सुगम, तत्र यदा 'से' तस्स केवलिनः सर्ववहुप्रदेश घेदनीयमुपलक्षणमेतत् नामगोत्रे च तथा सर्पखोकप्रदेशमायुःकर्म सदा स 'पघणेहिं ठिपहिन्ति पयते-मपचारकात् पिनिर्गच्छन् प्रतिपद्यते येस्त्रे वग्ध- नाः, 'करणाघारे' इति करणेऽनट्प्रत्ययः, अपपा पम्पन्ते-जात्मप्रदेशः सह लोलीभावेन सश्लिष्टाः क्रियन्ते योग- पश्चात् ये ते पचनाः 'कदामिति पचनात् कर्मणि अनद, उमपत्रापि कर्मपरमाणषो षायाः, खितयो-वेद- नाफाला, वया चोफ माप्यस्या-"विसम स करेइ समं समोहलो पधणेहि ठिइए य कम्मदवार घणाति फाठो ठिई तेर्सि ॥१॥" [विपम स फरोति सम समयहतो पन्धनः स्मित्सा प । फर्मद्रष्याणि पन्धनानि काला स्थितितेपाम् ॥ १॥ ततम सैर्व धनैः स्पितिमिश्च विषम सस् वेदनीयादिक समुद्घातषिधिना सममायुपा सह करोति, स एव खछु केपली पचनैः स्थितिमिम विपमय सतो घेदनीयादिफस कर्मणः 'समीकरणयाए' इति अत्र ताप्रत्ययः सार्पिका, ततोऽयमर्मः-समकरणाय, 'समोहन्नई' इति समषहन्ति–समुद्घाताय प्रयसते, एवं खलु समुद्घातं गच्छति, उक्त च-"आयुपि समाप्यमाने पाणां फर्मणां च यदि समासिः । न सात् सितिप- करेति पठत्ये समए लोग रेवि पचमे समए लोर्य परिसाहरति छठे समए ममं पटिसाहरति सचमए समए फवार्ड परिसाइरवि प्रामे समए देश पटिसादरति, दर परिसाहरेषा सो पच्छा सरीरत्पे मरति । से मवे ! वहा सम म्पापगते किं ममयोग हंबवि वाजोगं मुजति कामजोग मुंजवि, गो० 1 नो मणबोर्ग [जति नो पाजोगं झुंजवि कामजोर्ग खुवति, कामबोगेन मते ! तुबमा किबोरालियफापजोग मुजसि जोरालियमीसासरीरकापनो० किं येउदि पसरीरकापयोग पेठबियमीसासरीरकापबोर्ग० किं आहारगसरीरका० आहारगमीसासरीरका० किं कम्मगसरीरका०१, मो० ओरालियसरीरफापजोगपि जति बोरासियमीसासरीरकामजोगपि शुजा, नो उधिपसरीरका० नो घेउपिय मीसा० नो बाहारसरीरका० नो बाहारगमीसास फम्मगसरीरकापजोगपि जति, परमट्टमेसु समएम ओरालियसरीर- कायबोग संबति पिविपछडसचमेमु समएम ओरालिपमीसासरीरकापयोग जुजसि, ततिपघउत्वपंचमेसु समएस कम्म गसरीरकापबोर्ग बसि (सर्व ३४७) 'फमा प'मिस्सादि, कस्मात् कारणात् पमिति पाक्यालशरे मदन्त ! 'केवली फेयलजानोपेतः समुपात गप्पति-भारमते, स्तम्त्यत्वात् फिल तस्सेति मावा, मगवानाह-गोयमे त्यादि, गौतम ! केवलिनचत्वारः 'काँ- शाः' कर्ममेराः 'मधीषा' षयमनुपगता, कुत इत्याह-अपेदिताः, अत्र 'निमित्तकारणहेतुपु सर्षासां विमक्तीना प्राको दर्शन मिति मापात् हेसो प्रपमा, ततोऽजमी-पतोभेदिताः सतोमीणा, कर्मणां हिपयो नियमतः J प्रदेशतोऽपश्यमनुमपनीयमिति प्रतिपचम्प, एप प न फमिहोपा, नन्वेपमपि दीर्पफालमोग्यतया सवेदनीयादिफ कपिपिस अप प परिणामपिशेपादुपफ्रमेणारादेय तपनुभपति तप्ता फय न फतनावदोपापचिा?, तदप्यसम्यक, पन्धफाले तपापियाम्यषसाययशावादायुपफमयोग्यस्मैप तेन पचनात्, अपिच-जिनपचनप्रामाण्यादपि येवनी- यादिकर्मणामुपगमो मन्तन्या, यदाह भाग्यफत्-"उवयफ्सयक्सोयसगोपसमा ज च कम्मुमो मणिया । दपाई पपग पर जुत्तमुपफमणमेचोपि ॥ १॥" [उपयक्षयक्षयोपश्चमोपनमा यमाप फर्मणो मणिताः । न्यादिपञ्चक प्रति युफमुपफमणमितोऽपि ॥ १॥] न घेच मोधोपक्रमहेतुः फघिदस्त्रि येन तत्रानाभासप्रसा, यथा च न मोधोपफमदेतुः फमिति तपाऽन्तिम भापयिष्यते, ततो यदुकं 'पेवनीयाविषय फतस्यापि फर्मक्षयस्ये'त्यादि न तत्सम्यगुपपन्न मिति स्थित, अपर माह-मनु यदा येवनीयादिफमतिप्रभूतं सर्षसोफ घायुखदा समधिकवेदनीया- दिसमुद्पासा समुपासमारमता, पेदनीयादे सोपफमत्यात्, यदा त्यधिफमायुः सर्पखोफ च घेवनीयादिफ तदा का पाता, न सल्यायुपा समधिफस समुद्घाताय समुपातः फल्प्यते, घरमशरीरिणामायुपो निरुपफमत्यात् 'परमसरीरा य निरुपफमा' इति पधनात्, अवयुफ, एपयिधमापस्स फदापनाप्पमापात्, तथादि-सर्वदेय पद- नीयाघेपायुपः सकाशादपिकरिषतिक मपति, न तु कदाचिदपि पेदनीयादेरायुः, अथैप विधो नियमः कुतो लभ्य- ते १, उप्यते, परिणामसामान्यात्, तथादि-इत्पभूत एयारमनः परिणामो येनास्यायुर्पदनीयादेः सम भपति म्यान् गछति स ततः समुद्घातम् ॥ १॥ स्थित्या च पन्धनेन च समीक्रियाय हि कर्मणां तेषाम् । अन्तर्मुर्च- पे तदापि समुचिपांसति सः ॥२॥” ननु प्रभूतस्थितिकस्य वेदनीयादेरायुपा सह समीकरणाय समुद्घात मारमते इति यदुक्त तनोपपन, कृतनाशादिदोपप्रसङ्गात् , तपाहि-प्रभूतकालोपमोग्यस्य वेदनीयादेरारत एवाप- गमसम्मयात् फतनाशः, पेदनीयादिवए सस्सापि फर्मक्षयस्य पुनर्नाशसम्मषान्मोक्षेऽप्यनाथासप्रसङ्ग, तदसत्, फतनाशादिदोपाप्रसमात्, तपाहि-इह यया प्रतिदिवस सेतिकापरिमोगेन वर्षसोपमोग्यस्य कत्सितस्याहारस भरमफम्याधिना तत्सामर्यात् खोफदिषसैनि शेषतः परिमोगान कृतनाशोपगमः तथा कर्मणोऽपि घेदनीयादो तपाविधगुमाध्यवसायानुपन्यादुपक्रमेण साकल्यतो मोगान कृतनावरूपदोपप्रसझा, शिषिधो हि फर्मणोऽनुभयः- प्रदेमतो पिपाकवम, तत्र प्रदेशतः सफलमपि कर्मानुसूयते, न तदस्ति किञ्चित् फर्म यतादेशतोऽप्यननुमूर्त मत् धयमुपयाति, ततः कय पृतनामदोषापतिः १, विपाकतस्तु किश्चिदनुभूयते किश्चिन्न, अन्यथा मोक्षा- भाषप्रसमात्, तपाहि-यदि पिपाफानुभूतित एव सर्व कर्म धपणीयमिति नियमः तर्ससङ्ख्यातेपु मधेषु तथा पिपपिपिप्राध्ययसायषिपैर्यतरकगसादिक फर्मोपार्जित तस्स नैकस्मिन् मनुप्यादावेव मवेऽनुमपा, खखमवनिष- घनत्वात् तयाविषविपाकानुभपस, क्रमेण प खसमयानुगमनेन वेदने नारकादिमषेषु चारित्रामाबेन प्रमूततर- कर्मसन्तानोपचयात् तस्सापि खसमयानुगमनेनानुमषोपगमात् कृतो मोषः १, तस्मात् सपै कर्म पिपाकतो माम्म प्रदेशसोऽपश्यमनुमपनीयमिति प्रतिपचम्प, एप प न कमिदोपा, नन्येषमपि दीर्घकालमोग्यतया सवेदनीयादिफ कर्मोपचित अप च परिणामविपादुपफमेणारादेष तदनुमपति तप्तः कप न तनाशदोपापचिः १, तदप्यसम्यक, पघकाले तथापिधाभ्यवसायवशादादाषुपक्रमयोग्यसैय तेन वन्धनात्, अपिच-जिनषचनप्रामाण्यादपि वेदनी- यादिकर्मणामुपनमो मन्तम्या, यदाह भाप्यकृत्-"उदयक्खयक्रओषसमोवसमा ज प कम्मुणो भणिया । घाई पंचग पर जुचमुषफमणमेचोवि ॥१॥" [उदयक्षपक्षयोपशमोपशमा यमाघ फर्मणो मणिसाः । द्रव्यादिपसफ प्रति युफमुपफमममितोऽपि ॥१॥] न चैव मोक्षोपक्रमहेतुः कश्चिदखि येन तत्रानाभासप्रसङ्गः, यथा च न मोवोपक्रमहेतुः कमिदस्ति तयाऽन्तिमसूत्रे माययिष्यसे, ततो यदुक्क 'वनीयादिषध कृतस्यापि फर्मवयस्खे'त्यादि न तत्सम्पगुपपन्नमिसि स्थित, अपर आह-ननु यदा वेदनीयादिकमतिप्रमूत सर्वखोफ चायुस्खदा समधिकषेदनीया- रिसमुपासाथै समुपातमारमता, पेवनीयादेः सोपक्रमत्वात् , यदा त्वधिकमायुः सर्वत्रोक च वेदनीयादिक तदा फा पाचर्चा ?, न सत्तायुपा समधिफस्स समुद्घासाय समुद्घासः कल्प्यसे, घरमशरीरिणामायुपो निरुपममत्वात् 'घरमसरीरा य निरुषमा' इति षघनात्, तदयुक, एवविधमावस फदापनाप्यमाषास् , तथाहि-सर्वदेव पेद- नीयाघेवायुपः सकाशादधिकस्पितिक भवति, न तु कदाचिदपि वेदनीयादेरायु, अथैवविधो नियमः कुतो लम्य- से १, उच्यते, परिणामसामाम्यास्, तपाहि-त्पभूत एवात्मनः परिणामो येनास्यायुर्वेदनीयादेः सम भवति न्यून मा न तु कायनाप्यधिक, यपैतस्यायुषः सवठवन्धा, तपाहिबानापरणादीनि कर्माणि मायुर्वजानि साापि सदैव पप्यन्ते, मापुस्तु प्रतिनिपत एक काढ़े समवत्रिमागादिन्नेपरूपे, तत्र पैषविषषिभ्यनियमे न स- मापारतेऽपरा कमिदनि हेतुरेवमिहापि समापविशेष पर नियामको द्रष्टम्या, माह च माष्पकस्-"असमाठिीण नियमो को मेर भावय न सेसति । परिणामसहावाओ भडक्यषोषि सस्तेम ॥१॥" [ असमस्थितिषु को निय म'-प्रोफमायुः न शेपाणि । परिणामसमाषात् भवप पोऽपि तस्वैप ॥१॥] अय विशेपपरिवानाम गौतमो भगवन्त पृच्छति--सपेपि 'मित्सादि, णमिति नियये सर्वेऽपि सुलु केयलिनः समवान्ति-समुद्पाताप प्रयः सन्ते, प्रपवानन्तर च सर्वेऽपि खड केवलिनः समुदूपातं गच्छन्ति, इति गौतमेन प्रो फते सति मगवानियेपन- माह-गोप सादि, गौवम ! नायमय समय: नायमः उपपन्ना, किमुफ भपति १-सर्वेऽपि विलिनः समु पातार न प्रयतन्ते नापि समुद्घासं गन्छन्ति, किन्तु येपामायुपा समधिक पेदनीपादिक, यस पुनः समावत पापा सह समस्थितिफानि पेदनीयादीनि कर्माणि सोकवसमुपात एम तानि अपमिता सिम्यति, तया चाह जस्से'सादि, यस्स फेवलिन आयुपा सह मये-मनुष्यमषे उप-समीपेन रायते-नयष्टभ्यते वैतानि ममोपप्र- आणि तानि घ वानि कर्माणि च भयोपप्राइफर्माणि वेदनीयनामगोत्राणि पन्धनै प्रदेः स्विसिमिम तुल्या नि-समानि मान्ति स समुत्पात न गति, जाससमपात एष वानि षपयित्वा स सिदिसौषमप्याने इति मापा, उक प-"अस्स उ छ भपहप कम्मचक्ष समावतो जो य । सो अकयसमुग्पामो सिझर जुगव समे कणं ॥१॥"[पस तु नल्स मपति तु कर्मचतुष्क समावसो यम (समफर्मा)। सोतसमुद्घातः सिध्यति युगपत् पपपित्वा ॥१॥] भपाप कदाचित्को माप उत बाहुल्यमावः, तत माह-वगतूम समुषाय'मिसादि, अग- त्या समुद्घातं-केपठिसमुद्घाप्त 'सिर्टि' घरमगति गता इति सम्बन्धः, किपत्सयाका इत्साह-अनन्ताः- मनन्तसयाकाः 'केवलिनः' केवलज्ञानदर्शनोपेताः, अनेन ये नवानामात्मगुणानामस्सन्तोच्छेदो मोष इति प्रतिप- मानेऽपाखा द्रष्टम्या, मानस निरुपचरितास्मखमावत्वात्, तस पविनाशायोगाद्, मन्ययाऽऽत्मन एषामावापते, न पास्मनो निरन्वयो विनाशा, सप्तः सर्वमा विनाशायोगात् , 'नासतो पिघते मावो, नामावो वियते सव' इति न्यायात्, वपा जिना-जितरागादिशत्रवः, भनेन गोशालकमवापाकरणमार, वेदि मुकिपदमध्यासीनमपि न तत्व- तो पीतरागमपि मन्यन्ते, 'अवाप्समुकिपवा अपि तीर्थनिकारदर्शनादिहागम्छन्तीति षषनात्, तत्त्वतो वीतरागस घ परामयदेरिहागमनस घासम्मपात्, पुनः कपमूता इसाह-'जरामरणषिप्रमुका' जरा प मरण घ जरामर साम्पा विप्रमुस्का जरामरणविप्रमुफा, जरामरणग्रहणमुपठषण सेन समखरोगधोकादिसांसारिकलेशषिमुक्का इति दरम्य, एतेन एकान्ततो मोक्षसौख्यस्योपादेयतामाइ, अन्यसैषविषखरूपस्य खानसासम्ममात्, नहि संसारे प्रक- मुखप्राप्तमपि स्थानमेवविधमखि, सर्वस्यापि मरणपर्यवसानत्वात्, सेघन सिदि-नक्षेपकर्माशापगमेनात्मनः सरूपेऽपस्थानता परा-पर्यगतीनामुच्चमा गम्यते इति गतिर्षरगसिता परगतिरूपामित्पर्यः गता-प्रासा, M पर्पोऽपि केवली केवलिसमुद्भात गन्छन् प्रपमत बावीकरणमुपगच्छति, तथा व फेवलिसमुघातप्रक्रिपा विम गिपुः समुपातशम्म्यास्पानपुरस्सरमाए माप्पकार:-"तत्पाउपमससाहियफम्मसमुग्धायण समुपाओ। त गतुमणा पुष आग्धीकरण तया ॥१॥" [तत्रापुरंशाधिककर्मसमुपातन समुद्घायः । त गन्तुमनाः पूर्वमान- जीकरणमुपयाति ॥ १॥ अयावजीकरणमिति का मुम्दा, सम्यते, मापर्जनमा आस्मान प्रति मोह- खामिमुखीकरण पात्मनो मोष प्रत्युपयोजनमिति तात्पर्योपः, अपषा भावयेते-अमिमुखीक्रियते मोखोऽनेनेति मापर्जममनोयाकायग्यापारयिषा, तक प~'बापवणमुपयोगो पापारो पा रति, सत उभयत्रापि अतस्स तस करणमिति पिपक्षायां न्यिप्रत्ययः आब करण, नपरे आपतिकरणमिमाहुर, वाय सम्पा-आपत्तिो नाम मभिमुखीकता, वमा घ लोके बकार: 'मानर्षितोऽय मया, सम्मुखीकृत' इत्यर्थः, तमतयामग्यत्मनामर्जित- रू-मोक्षगमन प्रसमिमुखीकतल करण-क्रिया अमयोगण्यापारण भावर्जितकरण, अपरे 'माउबियाकरण मिति पठन्ति, तोव अम्दसस्कारमाधमते-मायोजिकाकरणमिति, भय पात्रालयापा-आर मर्यादायो ना-मर्यादया केसलिफा योगन-गुमानां योगाना म्यापारणमायोजिका, माये युष्, सलाकरगमायोपिकाकरण, मम्मे 'भारस्सिवकरण मिति पते, सत्राप्यपमन्न:बावश्यकेन-समश्यमादेन करणमावश्यककरण, तपादि-सह- पात फेचिस्कर्षम्ति केचिष न कुर्वन्ति इव स्वावश्यककरण सर्वेऽपि केभलिनः कुर्वन्तीति, सम्प्रत्पस्पैनापीकर- णस कालप्रमाणनिरूपणा प्रमनिर्मधनसू नाह-कासमाप ण'मिस्मादि सुगम, भावीकरणानन्तर चाव्यवधा- नेन केयलिसमुपासमारमते, स प फतिसामयिक इत्साहायर्या तत्समयनिरूपणापमाह-कासमइए णमित्यादि सुगम, तत्र यस्मिन् समये यत्करोति तदर्शयति-तंजहा-पढमे समए' इत्यादि, इदमपि सुगम, प्रागेय म्याख्या- वत्यात् , नवरमेष मावार्यों-पपाऽऽधर्मिः समयैः क्रमेणास्मप्रदेशानां विखारण तथैव प्रतिलोम कमेण सहरण- मिति, उफ पेत्तदन्यत्रापि-"उहमहो ये लोगतगामिण सो सदेहविक्सम । परमे समयमि दर करे विश्यमि य कपार ॥ १ ॥ सयसमयमि मंय पउत्पए होगपूण कुणइ । परिलोम साहरण फाउ तो होइ देवत्यो ॥२॥" [कर्यमघय लोकान्तगामिन स खदेइषिष्कम्मम् । प्रपमे समये दण्ड करोति द्वितीये व कपाटम् ॥ १॥ तृतीये मन्यान चतुर्ये लोकपूरण करोति । प्रतिलोम सहरण कृत्या ततो भवति देहस्यः ॥२॥] अमिम समुद्घाते क्रियमाणे सति यो योगो प्याप्रियते तमभिषित्सराह-से ण मते !' इत्यादि, तन मनोयोग पाग्योग या न म्यापारयति, प्रयोजनामावात् , आइप पर्मसारमूखटीकायाँ हरिमद्रसरि-"मनोषचसी तदा न व्यापारयति, प्रयो- जनामाषात्" फाययोग पुनर्युखान मौदारिफकाययोगमौदारिकमियकाययोग फार्मणफाययोग पा युनकि, न चिप लग्युपजीवनामाषेन शेपस्य काययोगस्पासम्मपात्, तत्र प्रयमे अष्टमे च समये केवलमौदारिकमेप शरीर व्या-| प्रियते इसौदारिफकापयोगः, द्वितीये पष्ठे सप्तमे च समये कार्मणतरीरसापि ग्याप्रियमाणत्यात् औदारिकमिथका- पपोग , ननीपचतुर्पपयमेषु तु समयेषु फेयलमेव फार्मणशरीरम्यापारमागिति फार्मणफाययोग , आह घमाप्य- पल-"न किर समुगपातगतो मणवाजोगप्पयोपण कुणा । ओरालियजोग पुण जुजा परमहमे समए ॥ १ ॥ उमपपापारामो तम्मीस पीयछटसचमए । तिघउत्पपंचमे फम्मग तु तम्मचट्ठामो ॥२॥" भत्रैप विशेपपरि- ज्ञानापाह- से मते ! तर समग्मावगते सिग्मति पुग्मति सपति परिनिवाति सबदुक्खाण करेति ?, गो० नो गढे समडे, से ठतो परिनियपति परिनियतिपा ततो पन्छा मणजोगपि जुति वइजोगपि जुना कापजोगपि झुंजवि, ममजोर्ग जुबमाणे कि सक्षमणजोग मुनति मोसमणजोग जुजवि सञ्चामोसमणजोर्ग शुजति असचामोसमणजोग ढुंबवि, गो० सपमपजो० नो मोसमपजो० नो सधामोसमणयोग छजति असबामोसमणजोगं जुजति, पविबोर्ग शुजमाणे कि सरपजोग सुंदति मोसघाबोर्ग पु० सचामोसवानोर्ग असचामोसवाइयो, गो.! सचरतिजो० नो मोसवबो० नो समामोमपवित्रो० असपामोसमाजोगपि तुंगति, कापजोगं हुंजमाणे आगछेन पा गच्छेजपा पिढेज पा निसीएस वा तुपांच पा उर्छपेनमा पठपेज मा परिहारियं पीटमलगसेजासंसारगे पचप्पिणेजा । (सूर्व ३४८) 'सेब मते । सादि, स भदन्त ! केरसी सपा-दण्डकपाटादिक्रमेण समुपातं गतः सन् सिमति- निष्ठितापो भवति ।, सप'वर्तमानसामीप्ये पर्वमानपति पचनात् सेत्स्सन्नपि म्यवहारत उप्यते तत आह. युध्यते-अपगप्छति केपउज्ञानेन ययाऽहं निमयतो निहितार्थो मविप्यामि निम्शेपफौथापगमतः तत माह मुप्यतेऽनेपफमोथेरिति गम्यते, मुष्यमानम फर्माणुपेदनापरितापरहितो भपति तत माइ-परिनिर्याति-साग- स्त्सेन शीतीमयति, समस्त्रमेतदेकेन पर्यायेण स्पष्टयति-सर्वदुःखानामन्तं करोतीति, भगयानाह-गौतम ! नाय मर्यः समों-नायमर्यः समतो या समुद्घात गतः सर्वदुःखानामन्त फरोतीति, योगनिरोपसाधाप्यत्तत्यात्, सयोगस प पक्ष्यमाणयुक्त्या सिग्रभाषादिति भाषा, ततः किं करोतीत्सत आह-'से 'मित्यादि, सा- अधिकृतसमुद्पातगतः गमिति पाक्यालकारे ततः समुद्घातात् प्रतिनियर्चते, प्रतिनिवस्य च ततः-प्रति- निपर्तनात् पयादनन्तर मनोयोगमपि पाग्योगमपि काययोगमपि युनधि-व्यापारयति, यतः स भगवान् मयधारणीयफर्मसु नामगोपवेदनीयेप्यचिन्त्यमाहात्म्यसमुद्घातयशतः प्रभूतेमायुपा सह समीकृतेप्यप्पन्तर्मुहर्च- मायिपरमपदत्यतस्तस्मिन् फाले यद्यनुप्तरोपपातिफादिना वेपेन मनसा पृच्छयते तईि म्याकरणाय मनःपुद्रलान् राहीत्या मनोयोग युनकि, तमपि सत्समसत्यामुपारूप पा, मनुयादिना पृष्टः समपृष्टो पा फार्ययक्षतो यार- पुगतान् राहीत्वा पाग्योग तमपि सत्समसत्तामृपा पा, न शेपान् पाग्मनसोर्योगान्, भीमरागादित्यात्, मागमनादौ चौदारिकादिफाययोग, तथादि-भगवान् फार्यपक्षतः कुतमित् स्थानात् विपक्षिते स्थाने आगन्छेत् , पदिषा फापि गच्छेत् , अपया तिछेत्-ऊहस्थानेन पावतिष्ठेत् निपीदेवा तयाविधश्रमापगमाय त्वग्वर्तन प फुर्यात्, अघमा पिपक्षिते स्थाने तपाविघसम्पातिमसत्वाफुलां भूमिमवलोक्य सत्परिहाराय जन्तुरबानिमिचमुल प्न प्रटबन पा पुर्यात् , तत्र सहजात् पादपिक्षेपान्मनागपिकवरः पादपिक्षेपः उछदन स एपातिषिफटः प्रलचन यदिया प्रातिहारिर्फ पीठफलफशय्यासखारफ प्रत्यर्पयेत्, यस्मादानीत तस्मै समर्पयेत् , इह भगषता आर्यश्यामेन प्रातिहारिफपीठफलफादीनां प्रत्यर्पणमेपोक ततोऽषसीयते नियमादन्तर्मुहर्रावशेषायुष्फ एवापीकरणादिफमार- भने, न प्रभूतापपायुष्का, अन्यथा ग्राणस्यापि सम्भपाचदप्युपादीयेत, पतेन यदाहुरेके-'जघन्यतोऽन्तर्मुह शेपे समुद्घातमारमते उत्कर्पतः पदमु मासेषु शेपेप्यि'ति तदपास्त द्रष्टम्य, पस मासेषु कदाचिदपान्तराले पर्पाकाल- सम्भवात् तनिमित्त पीठफठकादीनामादानमप्पुपपपेत, न च तत्सूत्रसम्मतमिति तत्प्ररूपणमुत्सूत्रमवसेय, एतबो- स्म्प मापश्यफेऽपि समुद्घातानन्तरमग्यवधानेन शैलेश्यभिधानात्, (यतः) तत्सूत्र 'दण्डकवाडे मपतरे र साहा रणा सरीरत्पे। मासाजोगनिरोहे सेठेसी सिज्मृणा घेव ॥१॥' यदि पुनरुत्कर्पतः पण्मासरूपमपान्तरालं भवेचत- नदप्पमिधीयेत, न चोक, तस्मादेव अयुकमेतदिति, तथा चाह मायकार:-“कम्मलहुयाएँ समओ मिन्नमुह- पापसेमभो फालो । मने जहन्नमेयं छम्मामुखोसमिति ॥१॥ वचोऽनतरसेलेसीपमलो पप पारिवारीनं पपप्पणमेय मुए परा गहणपि दोषारि ॥२॥" मा कम्मरपुतानिमिच समपातल समया- मिधमुहाक्पफाला, शेप मुगर्म, तदेवमन्समकाल ययायोगं योगत्रपन्यापारमाछ केली मूला सवनन्तरम- सन्ताफम्प वेश्यातीतं परमनिर्जराकारण भ्यान प्रतिपित्सुरवश्य योगनिरोषायोपक्रमते, योगे सति यपोकरू- पस ध्यानस्थासम्मपात्, तपाहियोगपरिणामो लेश्या, तदन्वयम्यतिरेकानविधानात्, सतो यावयोगस्वावदप- स्वभाविनी लेश्येति न छेश्याप्तीतम्यानसम्भवः, पिध-वावयोगशामकर्ममन्धोऽपि, 'जोगा पपरिपएस ठिइ- अणुमाग कसापमो फुणई पति पचनात्, केवट स कर्मबन्धः केवलयोगनिमिचत्वात् समयत्रयायस्पायी, वथा- हि-प्रथमसमये फर्म पप्यते, द्वितीयसममे षेधते, सूतीये तु समये सत्कर्माकर्मीमवति, सत्र यधपि समपहषरूप- स्थितिकानि फर्माणि क्रियन्ते, पूर्वाणि २ कर्माणि प्रख्यमुपगच्छन्ति, तपापि समये समये स तत्सा फोदाने मपर्चमाने सति न मोका साद, अप पावश्य मोक्ष गन्तम्प तस्मात् कुरुते स योगनिरोधमिति, उस ए-"म ततो योगनिरोप करोति वेश्यानिरोधममिकरहन् । समयस्थिति प पन्ध मोगनिमित्त स निरुरुत्मः ॥ १॥ समये समपे फर्मादाने सति सन्ततेने मोषः स्मात् । पपपि हि विमुच्यन्ते स्वितिषयात् पूर्यफम्माणि ॥२॥ नाकमणो हि पीय योगद्रव्येण भपति जीनस्य । तस्यापस्यानेन तु सिद्धः समयस्थितेर्मन्ध ॥३॥" अस पत्यस समयमात्र सिविफवा पघसमममतिरिण येदितम्या, माध्यमप्येन पूर्पोक सकलमपि प्रमेय पुष्णाप्ति, तथा च ततो मन्य- "पिलिमिघसमुग्पामो तिम्मिपि जोगे जियो पठजिबा। सषमसभामोसप सोमण तह पांजोगं ॥ १ ॥ मोरा- - लियशापयोग पमणाई पानिहारियाण या! परप्पण करेखा जोगनिरोह तमो कुण ॥२॥ किम सयोगो सिज्माइ? म पयोधि जसजोगोऽय । न समेह परमसुझ स निबराकारण परम ॥ ३॥" अत एवाह- से मस ! ता सजोगी सिग्मति बाप अस करेति ?, गो० नो इमटे समडे, से ण पुवमेव सणिस्स पंचिदियपवर पस्प बाजोगिस्स हेवा भर्सखेजगुणपरिहीणं पढम मणमोग निरुमति, सतो अर्णवर येईदियपअचगस्त जहणजो गिस रेसा असतिलगुणपरिहीम दोषं वविजोग निकमसि, सखो अतर प ग सुमस्स पणगजीपस्स अपचपस्स बहम्णजोगिस्स देस असंखमगुणपरिशीर्ष तप फायजोर्ग निरंमति, से ण एतेण उपाएप-पढर्म मणजोग निम्मति मनोग निमित्ता पविजोग निम्मति श्ययोर्म निरुमिचा कापबोर्ग निकमइ कापजोगे निमिचा जोगनिरोई फरेति जोगनिरोई करेगा अजोग पाउणति योगय पाउमिता सिं इससपचपखरुवारणदाए असंखेससमदर्य अतोमा चियं तेर्सि परिवजा, पुषययगुणसेदीयं च में कम्म, तीसे सेलेसिमदार वसंखेजाहि गुणसेढीहि भसंखेने कम्म- राघे सपपति खयरमा दणिजापामगोवे व पारि फम्मसे शुगवे समेति, सुगर्व समेघा ओरालियवेपाकम्म- गाई सहि विणवाणाहि विप्पजाति, पिणादिका उम्नुसेढीपटिमग्गो बसमागगतीय एगसमपर्ण भविगीर्ण नह गवा सामारोमउचे सिम्म पुम्म तत्व सिदो भवति, पं तस्व सिदा मर्मवि मसरीरा जीपमा समणामोर उना णिरिसर मीरया निरयणा दितिपिरा पिएदा सासयमणागपदे का पिटेति, से केगरण मंते । एवं पाते सरप सिदा मयंति असरीरा जीवषमा दसणणाणोठया निहियहा नीरया निरेपणा विविमिरा विसुदा सासयममाग पदं काल घिति , गो०! से जहाणामए पीया अग्गिदडाणं पुनरपि अंहरुप्पची म मवति, एषामेष सिदागवि कम्मपीएमु दहेमु पुणरवि सम्मुप्पपीण मवसि, से तेपडेम गोवमा! एवं पु०-वेणं परव सिमपति असरीरा जीवपणा दसणनाणोक्तचा णिहियहा मीरया गिरेपणा सितिमिरा विसुद्धा सासयमणागतई काल चिट्ठतित्ति ।-'निच्छिमसब दुरखा जाइजरामरणपषपपिसका । सासपमधावाई चिट्ठति मुही सुरं पचा ॥१॥' (सूत्र ३४९) इति पण्णवणाए मगववीए समग्पापपयं छपीसतिम पप समचं ॥ ३६॥ [प्रत्यक्षरं गमनमा अनुष्टुपछंदसा मानमिदम्- ७७८७] ॥ 'से ण मते । तहा सजोगी सिमई' इत्यादि, सुगम, योगनिरोघ कुर्वन् प्रयम मनोयोग निरुणद्धि, तप पर्या- समाप्रसन्निपञ्चेन्द्रियस्य प्रथमसमये यायन्ति मनोद्रयाणि यापन्मात्रम तम्यापार तस्मादसोयगुणहीन मनो योग प्रतिसमय निरुन्धानोऽसोय। समयैः साकल्येन निरुणदि, दक प-"पजचमेचसण्णिस्स जचियाइ जह- पणजोगिस्स । होति मणोदधाइ तपायारो य जम्मचो ॥१॥ तदसमगुणविहीण समए समए निरुममाणो सो। मणसो सपनिरोप करेअसखेबसमपहि ॥२॥" एतदेवाह-'से ण मते !' इत्यादि, सा-अधिकृतकेवली योग- निरोप पिफीर्षन् पूर्वमेव सचिन पर्याप्सस जघन्ययोगिनः सत्कस मनोयोगखेति गम्यतेऽधस्वास् असोयगुण- परिहीन समये २ निरुन्यानोऽसोये समयैः साकल्येनेति गम्यते प्रथम मनोयोग निरुणदि, 'सतोऽनतर च 'मित्सादि, तस्मात् मनोयोगनिरोधादनन्तर चशब्दो पाक्यसमुच्चये णमिति पाक्पालबारे वीन्द्रियस्य पर्याप्तस्य उपन्ययोगिनः सत्कस यागयोगस्पेति गम्यतेऽघस्वात् पाग्योग असोयगुणपरिहीन समये समये निरुन्धानोड सादयः समयैः साफल्येनेति गम्यते द्वितीय चाग्योग निरुणद्धि, आह च माम्यकृत्-"पज्जतमित्तपिदिय जह- पणपाजोगपजया जे उ । तदसथगुणविहीण समये समये निरंमतो ॥ १॥ सवषइजोगरोह सखाईएहिं कुणा समपहि" 'ततोऽणतर च णमित्यादि, ततो वाग्योगादनन्तर च ण प्राग्षत् सूक्ष्मस्स पनकजीपस्स अपर्याप्तकस्स प्रपमसमयोत्पनस्पति मापार्य जपन्ययोगिन - सर्वाल्पषीर्यस्य पनकजीषस य काययोगस्वस्साघस्वादसोयगु- गहीन काययोग समये समय निरुन्धन् असोयैः समयैः समसमपीति गम्यते तृतीय काययोग निरुणदि, त प कापयोग निरन्धानः सूक्ष्मक्रियमप्रतिपाति ध्यानमधिरोहति, तस्सामयाच पदनोदरादिवियरपूरणेन सम्कुचि तदेहपिमागपत्रिप्रदेशो मपति, तथा चाह माप्यत्-"तो य मुहुमपणगस्स परमसमयोयषण्णस्स ।। जो किर जहण्णजोगी सदससेजगुणहीणमेकेके । समएहिं रुममाणो देहतिमाग घ मुचतो ॥१॥ रुमइ स फायजोग सखाईएहि घेव सम' काययोगनिरोधफालान्तरे चरम अन्तर्मुः वेदनीयादिप्रयस्य प्रत्येक लितिः सर्वापक- विनया अपमर्यायोग्यवम्घासमाना क्रियते गुणणिक्रमविरचितप्रदेशा, सपया-प्रपमस्थिती खोकार प्रदेशाः रितीपसा पिवो ततोऽसोयगुणाः, तृतीयम्मा ततोऽप्यसझेषगुणाः, एष तामहम साबबरमा सिति ... ... ०.. 0. .. .. . o मा पना, एताः प्रयम- ........... समयगृहीतदलिकनिर्मिता गुणणयः, एष प्रतिसमयरहीतदलिक निर्चिताः फर्मन यस प्रत्येकमसोया द्रष्टप्याः अन्तर्मवर्चसमयानामसमातत्वात् , आयुपस्तु स्थिति व गो पापवैवापतिष्ठते, सा च गुणमेणिक्रमविपरीतक्रमवलिकरचना, स्थापना पेयम्- अय च सर्पोऽपि मनोयोगादिनिरोघो मन्दमतिसुखायवोधार्यमाचार्येण स्थूररख्या प्रतिपादितः, यदि पुन सूक्ष्माष्टमा तत्स्वरूपजिज्ञासा मवति तदा पञ्चसङ्ग्रहटीका निमालनीया, तस्सामविनिपुण प्रपञ्चेन सस्पा- मिघाना, इह प प्रन्यगौरवमयान्नामाभिरमिहितः, 'से पमित्यादि, सोऽधिकृतः केवली णमिति पूर्वषत् एते- नानन्सरोदितेनोपायेन उपायप्रकारेण, श्रेप सुगम, पाषदयोगतां 'पाउणइति प्राप्नोति, अयोगताप्रात्यमिमुखो मपति इति भाषार्पः, मयोगतां च प्राप्य-अयोगताप्राप्त्यमिमुखो भूत्वा 'ईर्सि'ति स्तोक काल शैलेशी प्रतिपद्यते इति सम्बधा, फियता कालेन विशिष्टों इत्यत माह-इखपञ्चाक्षरोचारणाढ्या, किमुक्त मपति-नातित नातिपिलम्पित किन्तु मध्यमेन प्रकारेण यावता कालेन पणनम इत्येवरूपाणि पाषराणि उचार्यन्ते तापता फालेन विशिष्टामिति, एतापान् कालः किंसमयप्रमाण इति निरूपणार्थमाह–असोयसामयिका-असधेयसम- यप्रमाणा, यवासायसमयप्रमाण तप जपन्यतोऽप्पन्तर्मुहूर्तप्रमाण तप्त एपाऽप्पन्समुहर्चप्रमाणेति ख्यापनायाह- 'आन्तर्मुर्तिकी गेलेशी मिति, शील-चारित्र तह निभयतः सर्पसवररूप तद् प्राम, तस्य सर्वोत्तमत्वात् , तस्सेशः शीलेशः तस्स याज्यस्था सा शैलेशी तां प्रतिपद्यते, तदानीं च ध्यान न्यायति व्यवस्छिन्नक्रियमप्रतिपाति, उक च-"सील प समाराण निप्छयो सबसपरो सोय । तस्सेसो सीलेसो सेलेसी होइ तदपरपा ॥१॥हस्सक्ख- राइ मजमेण जेम फालेण पच मपणति । अच्छा सेलेसिगतो सचियमिच तो काल ॥२॥ तणुरोहारमामओ मापद मुहुमकिरियानियहि सो। वोग्छिन्न किरियमप्परियाई सेलेसिफालमि ॥ ३॥" न केवल शैलेशी प्रतिपद्यते पूर्वरचितगुणश्रेणीक व पेदनीयादिक फर्म बनुमयितुमिति श्रेपः, प्रतिपयते च तत्पूर्व काययोगनिरोघगते चरमेऽ न्तर्मुद्वर्षे रचिता गुणयेणयः-प्रागनिर्दिष्टखरूपा यस्स तत्तया, ततः किं फरोतीत्सत नाह-'तीसे सेलेसिबदाए' इसादि, तस्या शैडेश्यद्धायां पर्चमानोऽसोयामिर्गुणश्रेणीमिः पूर्वनिर्वर्णितामिः प्रापिता ये कर्मप्रयख पृयक प्रति समयमसङ्कवेयाः कर्मस्कन्धासान् 'अपयन् विपाकतः प्रदेशतो षा वेदनेन निर्जरयन् घरमे समये पेदनीयमायुनोम गोत्रमित्येतान् चतुरः 'कर्मानान्' कर्ममेदान् युगपत् पपयति, युगपच धपयित्या ततोऽनन्तरसमये बौदारिफते जसकार्मणरूपाणि त्रीणि शरीराणि 'सचाहिं विप्पजहणार्हिइति सर्वर्षिप्रहानैः, सूत्रे सील प्रातत्तात्, विप्र- जहाति, किमुक भवति १-यया प्राय देशतस्स्सकमान् तथा न सपति, फिन्तु सर्पः प्रकारैः परिपजतीति, उक -"मोरालियार यह सपा विपनालाजि मणिय । निस्सेस तरा मजरा रेसपारण सो पुषि।।१॥
परित्यज्य च तस्मिन्नेय समये कोशप पविमोक्षलक्षणसहकारिसमुत्यसमावविशेषादेरफलमिष भगवानपि कर्मस- म्पपयिमोक्षणसहफारिसमुत्यसमावपिशेपास्त लोकान्ते गत्येति सम्म घा, उक प-“एरण्डफल प जहा बघपछे- देरिय दुय जाति । सह फम्मपघणछेदणेरितो जाति सिद्धोपि ॥ १॥" कय गच्छतीसत आह–'अविग्रहेण' पिग्रहस्सामापोऽपिमहः वेन एकेन समयेनास्पृश्चन्, समयान्तरप्रदेशान्सरासर्शनेनेत्यर्थः, ऋल्लमिं च प्रतिपन्ना, एतदुक भवति–पावरखाफाशप्रदेशेविहापगाउस्तापत एप प्रवेशानू मृजुयेण्याऽजगाइमानो पिचक्षिताच समया- दन्यत् समयान्तरमस्पृशन् गत्या, तया चोकमावश्यक पूर्णी-“जत्तिए जीवोऽयगादो तावइयाए ओगाहणाए उह उम्जुग गच्छति न पक, पिश्य प समय न फुसई" इति, भाष्यकारोऽप्याह-"रिउसेटिं परिपन्नो समयपएस- तरं मफुसमाणो। एगसमएम सिज्वार अह सागारोषउचो सो ॥ १॥" इत्यमूर्य गत्वा फिमिसाइ-साफारोप युक्तः सन् सिमति-निष्ठितार्यो मपति, सो हि लम्धयः साकारोपयोगोपयुक्तस्य उपजायते नानाफारोपयुक्कस, सिदिरप्येषा सर्पलम्युचमा लग्घिरिसि साकारोपयोगोपयुफसोपजायते, आह च-"सघामो लद्धीमो ज सागा- रोपमोगलामालो । सेणेह सिद्धिसद्धी उप्पजा तदुवउत्तस्स ॥१॥" तदनन्तर तु क्रमेणोपयोगप्रतिः । तदेवं पपा केपली सिद्धो मपति वषा प्रतिपादितमिदानी सिद्धा यपासरूपात्रापतिछन्ते तपा प्रतिपादयति-'ते ण सत्प सिद्धा मपती'सादि, ते-अनन्तरोतफमसम्भूता णमिति पाक्यालकारे तत्र-लोकान्ते सिद्धा भवति, मन- रीरा-औदारिकादिशरीरपिप्रमुक्का तेपा सिद्धत्वप्रथमसमये एष सर्षात्मना सकत्वात् , जीवधना-निचितीभूत- जीयप्रदेशरूपा , सूक्ष्मक्रियाऽप्रतिपातिभ्यानप्रतिपत्तिकाले एष तत्सामर्थ्यतो यदनोदरादिषिवराणामाप्रितत्वात्, दर्शनज्ञानोपयुक्ता जीवखामाम्यात् , निष्ठितार्याः फतफत्सत्वात् , नीरजसो पम्पमानकामावात् , निरेजनाः फम्प- क्रियानिमित्तपिरहात्, पितिमिराः कर्मतिमिरषासनापगमात् , पिशुद्धानिविषसम्यग्दर्शनादिमार्गप्रतिपत्त्या अस्स- न्तगुदीमूतत्यात्, ते चेत्यमूतास्वप्न गतास्तिष्ठन्ति शायत यथा भवत्येव 'अनागतार' अनागता-माषिनी मदा समस्ना यत्र सोनागतादा त काल यायस् , अत्रैव मन्दमतिविमोषायाक्षेपपरिहाराषाह-से फेणटेण मते !' इत्यादि सुगम, नयर 'फम्मपीएमुसि फर्मरूपाणि वीजानि-जन्मनः कारणानि कर्मभीजानि तेषु दग्धेषु- निर्मूलफापफपितेपु पुनरपि-भूयो जन्मन उत्पचिन भवति, कारणमन्तरेण कार्यासम्मषात् , जप तान्येष कर्माणि भूय फरमान्न भयन्ति १, उप्यते, रागादीनाममावात् , रागादयो पायुःप्रमृतीनां कर्मणां कारण, न च ते तेषां सन्ति, प्रागेय धीणमोहायस्थायां मीणत्यास्, न च सेऽपि वीणा अपि भूयः प्राप्यन्ति, सहकारिकारणामावात् , रागादीनां झुत्पत्ती परिणामिकारणमात्मा सहकारिफारण रागादिवेदनीय फर्म, न चोमयकारणजन्य कार्यमेकत्तर म्पाप्यमापे मपति, अन्यया तस्माकारणत्वप्रसमात्, न च सिदाना रागादिवेदनीयं कर्माति, तस प्रागेर अल- ध्यानामिना मम्मीरुवस्वात्, न बाप्पमत्रापि स एष प्रसन्न पपा तदपि रागादिग्दनीय कर्म मूसा कमान मयसीति , सत्कारणस सलेशस्यामापात्, रागादिषेदनीयानो हि कर्मणामुत्पचौ रागादिपरिणतिरूपः सक्लेशा, 'ज पेयइ से पपई' इति, न प रागादिवेदनीयफर्मनिनिर्मुकस तयाभूत सक्षेत्रोत्यानमसि, ततस्वदमावादागा- दिपेदनीयफर्मामाषः, तवभाषाच भूयो रागादीनाममावः, तया च रागादीनामेप पुनरुत्पत्तिचिन्तायां धर्मसन- हण्यामुकम्-"वीणा य ते न होती पुणरषि सहकारिफारणामापा । नहि होइ सकिउसो तेहिं विउच्चस्स जीयस्स ॥१॥ तयमावा न य पषो तप्पाउग्गस्स होइ फम्मस्स । सदमाये तदमायो सघर पेय पिनेमो ॥२॥" इसि, सतो रागादीनाममावादायुःप्रभूसीनां फर्मणां पुनरुत्पादामावस्तदमाषाप न यो जन्मोत्पचिा, अस एषो- फमन्यप्रापि-"दग्पे यीजे ययाऽत्सन्त, प्रादुर्मवति नाहरः । फर्मपीजे तथा दग्धे, न रोहति मयाहर। ॥ १॥" उपसहारमाह-से एएगद्वेग'मित्यादि, एतदेव सिद्धखरूप परममङ्गलमूत शास्त्रस शिष्यप्रशिम्पादियशगतत्वेना म्पपछिचिर्भूयादित्यन्तमन्नलत्वेनोपसहारम्याजत नाह'निच्छिण्णे'त्यादि, नितीणे सर्वदुःखं यैस्खे सपा, सफल- सांसारिफदुरसपारगता इसया, लत इसाह-जातिजरामरणय घनविप्रमुकाः' जातिय जरा घ मरण प पन्ध नानि च-मानापरणीयादीनि फर्माणि तैर्पिप्रमुक्काः, पत्र हेती प्रथमा, यतो जातिजरामरणपन्धनपिप्रमुक्ताः ततो निस्वीर्णसर्पदुःखाः, ते इत्पमूताः परमखास्यरूप नापत' पावि 'अम्यापाप' पाधारहित, रागादयो हिन तवाधितु प्रमपिप्णयो न च तेपां ते सन्तीत्सनन्तरमेष मावित, सुखं प्रासाः, अत एव सुखिन सन्तखिछन्ति ।
नमत नपमारित प्रमाणपाल विशुद्धसदोघम् । जिनयचनम यतीपिफफुमतिनिरासैफदुर्ललितम् ॥१॥ उपति हरिभद्रसरिष्टीफाफ़रिश्तपिपममावार्यः । यद्वपनवशादहमपि जातो लेग्नेन वितिफरः ॥ २ ॥ छत्या प्रज्ञा- पनाटीका पुण्य पदपाप मरयगिरिरनपम् । तेन समस्खोऽपि जनो उभता जिनवचनसदोधम् ॥ ३॥" पाप पारिनामझानापार 18 JRAAA4- Wwim.mmshek इति श्रीममलपगिरिविरचितायां प्रज्ञापनाटीकाया पत्रिंशत्तम पद समर्थितम् ॥ प्रजापनाटीका समाप्ता प्रन्धान १३००० ममममममम 我的实到现实张
No text on this page.