·अथ वेद-विषयका मस्ताका तस्माघमात्सर्वत चा सामानि जशिरे । छन्दांसि जहिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत । (ऋग्वेदः २०१९०९, पा० २०१७) यस्मादृची अपातक्षन्यजुर्यस्मादपाकपन् । सामानि यस्य लोमान्यथर्वाङ्गिरसो मुखं स्कम्मं तं हि कतमा स्विदेय साप (अथर्व 100१२०) अस्य महतो भूतस्य निभ्वसितमेतद् यहग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरसः ॥ (० उ० शशा.) सनातनस्याऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेवैतयरवेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेद इति श्रुतिस्मृतिपुराणेतिहासाना सनातम एव राधान्तो, निखिलेः शासंदर्शिभिः स्वीकृतश्च । अर्थतन्महबूतं सर्वत्र सर्वथा सर्वदा परिपूर्ण तयैव वस्मा- देवोपमोऽयं वेदराशिः सर्वत्र सर्वथा सर्वदा परिपूर्ण एव भवितुं योग्य इति सुतरी सङ्गतमेव- 'पूर्णात्पूर्णमुदचति (अथर्व० १०८।२९) इति न्यायात् । संभवत्येव पूर्णस्य प्रकाश पूर्णादेव, कथं नाम स्वयं परिपूर्णमपूर्णात्प्रकाशितं भवेत् ? भदेचेत् कथं नाम वपूर्णमित्याख्यायेत । एवं सनातनमहस्वनिःश्वासमूगोऽयं सनातनो वेदराशिमानवानामार्याणां सम्मानयोग्यो धर्ममन्य मानण.कालावपावधि वर्णाश्रमधर्ममार्गावलम्बिभिः सर्वैरपि स्वतःप्रमाणत्वेन स्वीकृतश्च । मनुरप्याह- वेदोऽनिलो धर्ममूलम् । (मनु० २।६) इति । सोऽयं सनातनो वेदराशिर्वस्तुत:- एक पत्र पुरा वेदः प्रणवः सर्ववाड्मयः । (श्रीमद्भागवते ।१४।४९) इयुक्तरवादेकः समपि विज्ञान-कर्म-समुपासना-बसाक्षात्काररूपचतुर्विधप्रयोजनभेदेन ऋग्यज सामायर्ववेदसंहितासु चतुवा संविभक्तोऽपि, परापरसोपानस्थितानां धनिष्ठावता मनुष्याणामधिकारभेदतोऽवस्थामेददृष्टया तत्रतत्रानुष्ठानयोग्य. कर्तव्योपदेशन सनातनर्मकमेव मानवधर्म सर्वेभ्यो मानवेभ्यः समुपदिशति । अत एवोफ- ·(४) यः कश्चित्कस्यचिद्धर्मो मनुना परिकीर्तितः। स सर्वोऽभिहितो वेदे सर्वज्ञानमयो हिसः। (मनु०२) इति । मानवादिवाक्यप्रतिपादितनानाविधधर्मजातबीजभूतं तस्यं वेद एवाभिहितमिति युक्तवाक्यतारपर्यम् । तत्र प्रग्वेदस्य प्राधान्येन विज्ञानं प्रतिपाद्य, यजुर्वेदस्य नानाविधाध्यररूपकर्माणि, सानामुपासनाः, पाथर्वणानां च ब्रह्मात्मसाक्षात्कारः । तदिदं प्राधान्येन वेदचतुष्टयस्त्र विषयजा मन्त्रेषु सुस्पष्टतयैव वेदविचारकैयद्यपि न शातुमशक्यं तथापि स्पष्टवायै वेदचतुष्टयस्य विषयचतुष्टयं विशदीक्रियते नातिविस्तरेण । ऋग्वेदस्य प्रयोजन ऋग्मिरेचैवं वयते- इन्द्र मित्रं परुणमग्निमाहुरथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् । एकं सद्विप्रा बहुधा घदन्त्याग्निं यमं मातरिश्यानमाहुः ।। यस्तन वेद किमृत्रा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समालते ॥ इति (माग्वेद०१।१६४४६,३९) विशेषेण प्राज्ञा मेधाविनस्तत्त्वदर्शिनी ब्रह्मनिष्टा नामरूपरहितमेकमपि सत्यमद्वितीयं ब्रह्मानीन्द्रादित्यादि-विविधदेवता- नाम-भेदेन बहुधा वर्णयन्ति । तथा च-- सुपर्ण विप्राः कवयो यचोभिरेकं सन्तं बहुधा कल्पयन्ति । (ऋग्वेद० २०१५) एक सन्तमपि तं यहुधा कल्पयित्वा प्राज्ञाप्राज्ञसमवयोधाय प्रवदन्ति सन्तः। भनामापि बहुभिर्गामभिरुपदिश्यते, नामभेदे सत्यपि चैदिकेषु मन्त्रेषु वचिदपि पर्यभेदो नास्त्येय । य एवदेवं न जानाति स अग्भिः किं करिष्यति । ये तु सुविज्ञानवन्त एतदेवं जानन्ति त एव 'सजोषा धीरा गुहा चतन्तं, नमो युजानं नमो वहन्तं, घा, मन्त्राणां पदैरनुग्मन् तदेवोपसीदन्ति । (ऋ० १९५१) अस्यैवैकश्य सदस्तुनो वर्णन ऋग्डमन्त्राणां मुख्य प्रयोजनं, तत्तु अग्न्यादिविभिनदेवतास्तुतिमिषेण ऋग्वेदे सर्वत्र दृश्यते । ऋचन्ति स्तुवन्ति वर्णयन्ति या सत्तत्त्वमिति ऋचः, स एव ऋग्वेदः। इति व्युत्पत्त्या सुस्पष्टमेवास्यर्वेदस्य सत्त. स्थविज्ञानदर्शनमेन मुख्य प्रयोजनमिति । सत्तावविशानश्रवणात्तत्प्राप्युपायानुष्ठानाय चोदना भवलेप । मनया चोदनया चोदितो मानवः, "ऋतुमयोऽयं पुरुष इति स्यस्य मामयत्व भनसि निधाय, ऋतुभिरेव स्वसोनयन शाक्यमिति मन्वानः, केनानुष्ठानेन तान्त्रप्रतिपादित सत्तरच प्रत्यक्षीकुर्यामिति चिन्तयन, यदा कुण्ठितगतिर्भवति तदैव यजुषामध्वरमार्गोपदेवासाधिकारी भवति। तनावरदे प्रथमे यजुषि- देवो वः सविता प्रार्पयतु धेष्टतमाय कर्मण आप्यायध्वम् । (वा. य० ११) इसाप्यायनाय श्रेएतममेव कर्मानुष्ठेयं नाऽन्यदिति समानननं, हीनकर्मत्यागपूर्वक प्रशस्ततमसत्कर्मानुष्टानमेवासंशयं चित्तशुद्विद्वारा सद्वस्तुप्रापकं भवतीति दर्शयति । एवं सद्वस्तुमापकः प्रशस्ततमोऽध्वरमार्गों यजुभिरुपदिश्यते । यथाऽदर्शके दर्श पोडशिनो दर्शनेच्छायां संजावायां सत्यामपि पौर्णमास्यामेव वस्य पोडशकलानिधेः संपूर्ण संदर्शन संभवति, तद्वदेव दर्शक्रतुमारभ्य पोडगिन भारमनो दर्शनकामेन यजमानेन प्रशस्ततमक्रत्वारम्भे कृतेऽपि पुरपमेध-सर्व. भेध (१० ३०,३१,३२) मसादीना समाप्यनन्तरमेव सर्वशान्तिकरण- (०३६) पूर्वक- ईशावास्यमिदं सर्व यत्किञ्च जगत्यां जगत् । (वा० २०१०) .

·(५) इत्यन्तिमेनाध्यायेन पोडशिन आरमनः सर्वत्र दर्शनं कर्तुं शक्यम् । एतदेव ययाक्रमोन्नति-सोपान-परम्परया यशभिः प्रदश्यते, यथा- वेदाहमेतं पुरुपं महान्तमादित्यवर्णे तमसः परस्तात् । तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय ।। (वा. य०३८) न तस्य प्रतिमा अस्ति यस्य नाम महद्यशः। (वा. य० ३२२३) इत्यादि-पुरुषमेध-सर्वमेधादि-महामसप्रतिपादकैर्मन्यस्तस्यैव सद्वस्तुनो प्रमणः प्रशंसनमयं वर्णनमस्साध्वरपेदयापि तदेव साध्यमिति निष्टो द्रढयति । एतदेव साध्य यनुपामध्वरवेदेनान्तिमेनाध्यायेन ईशावास्यादिना साध्यते । एपा दर्शयज्ञ- (1) मारभ्य ब्रह्मयज्ञ (म०५०) पर्यन्तं ऋतुसङ्गतिरित्यवद्धय, यजुषा प्रशस्ततमकर्मदर्दानमेव प्रयोजनं चित्तशुद्धि- द्वारा सदस्तुमापणायालं भवतीति ज्ञेयम् । 'य तत्साम।' (० ० ॥३॥४) इति छान्दोग्योपनिषदुपदेशे या भक् तदेव सामेति प्रतिपादनेन ऋचां साम्नां चाभेदः साध्यस्य किल प्रदर्शितः। यत्तु ऋग्भिः स्तूयते प्रशस्यते वर्ण्यते घा, तदेय सामभिर्गीयते समुपास्यते निदिध्यास्यते वेति, सामवेदस्य सत्तावोपासनारूपत्वं स्फुटतरं भवति । भयाथर्ववेदस्य ब्रह्मभूतानां मन्त्राणां प्रयोजनमारमनि ब्रह्मसाक्षात्कारस्तत्तु तेष्वेव मन्त्रेषु दृश्यताम् ।- ये पुरुपे ब्रह्म विदुस्ते विदुः परमेष्ठिनम् । (मथर्व० १०४१७) एको ह देवो मनसि प्रविष्टः। ( अथर्व० १०1८।२८) अष्टाचका नवद्वारा देवानां पूरयोध्या। तस्यां हिरण्ययः कोशः स्वर्गो ज्योतिपावृतः॥ तस्मिन्हिरण्यये कोशे ध्यरे त्रिप्रतिष्ठिते । तस्मिन्यद्यक्षमात्मन्यत्तद्वै ब्रह्मविदो विदुः ॥ (अथर्व . १०२।३१,३२) पुण्डरीक नयद्वारं निमिर्गुणमिरावृतम् । तस्मिन्यद्यक्षमात्मन्वत्तद्वै ब्राह्मविदो विदुः ॥ (अथर्व० १०८३) इत्येवं विविधैर्मन्त्रैः स्वस्यैव हृदयपुण्डरीके ब्रह्मसाक्षात्कारकरणं लक्ष्यमथर्ववेदस्येति सिद्धमेव, नैतष्प्रमाणान्तरमपेक्षते। एवं प्रयोजनभेदेन चतुर्धा संविभक्तस्यापि वेदस्यात्मनि ब्रह्मानुभूतिरेव नितरां सन्धानमिति- दश्च सर्वैरहमेय वेद्य ॥ (भ० गी० १५/१५) अतोऽस्मि लोके घेदे च प्रथिता पुरुषोत्तमः । (म० गी० १५:१८) इत्यादिपुण्यवचनैः श्रीमता भगववैव स्वयमर्जुनोपदेशमिषेण प्रदर्शितं किल सर्वेषां वेदानां तदेकमेव लक्ष्यमिति । एवमेकस्यापि चतुर्धा विभक्तस्य वेदस्य पुनरनेकधैव शाखामेदोऽपि दृश्यते, यया- एकविंशत्यध्वयुक्तमृग्वेदमृषयो विदुः । सहनावा सामवेदो यजुरेकशताध्यकम् ।। नवायाऽऽथर्वणोऽन्ये प्रादुः पञ्चाशदध्यकम् ॥

·इति षड्गुरुशिष्यः सर्वानुक्रमणीवृत्तौ कथयामास । यथा - एकविंशतिभेदेन ऋग्वेदं कृतवान्पुरा। शाखानां तु शतेनाथ यजुर्वेदमथाकरोत् ।। सामवेदं सहन्त्रेण शाखानां च विभेदतः। आधर्वणमधो चेदं विमेद नवकेन तु॥ (कूर्मपुराणे ४९५१-५२) एवमनेकविधे शाखाविस्तारे सत्यपि चतसृणामेव संहिताना कचित्पाठभेदेन, कचिदानुपूर्वभिदेन क्वचिदन्यैर्वा कैरिदैः सर्वासु शाखापस्थितत्वाचतसृणामासां संहितानां वेदराशिस्वमित्युच्यते वैदिकैनै च तत्केनाप्यावश्यवधीरितमतस्तदेव वयमत्र प्रमाणीकुर्मः। एप वेदो बामणेनाध्येतन्यो द्विजैर्वाऽवश्यं पठितव्यश्च । मनधीयानो विप्रो द्विजत्वाद्धीयत इति सात सिद्धान्तमुररीकृत्य द्विजानां स्वाध्यापसौकर्यसाधननिर्माणाय स्वाध्यायमण्डल नाम विद्वत्परिपटूपं पूर्व पश्चविंशतिवन्य मौन्धनगरे स्थापितम् । वैदिकधर्मस्य पुनरुज्ज्वलीकरणमेव स्वाध्यायमण्डलस्य लक्ष्यम् । वत्सिद्धयर्थ चतुर्णामपि वेदानामशुद्धयादिदोपरहित मुदणं परमावश्यकमिति निश्चितमेव । अद्यावधि वेदसंहितानां बहवो ग्रन्था भारते वर्षे यूरोपीयदेशे च मुदिताः सन्ति । भारत- वर्षमुद्रितवैदिकग्रन्यापेक्षया यूरोपीयदेशमुदिता प्रन्या न्यूनमुद्रणादिदोषा इत्येतद्यथा नेपां प्रशंसावह भवति, वथैवास्माकं वैगुण्यमपि प्रकाशयति । यूरोपीयदेशभुदितानां पुस्तकानां बहुमूल्यत्वात्ते ग्रन्या मलद्देशीयानामुपकाराय न भवन्तीति करवा वेदसंहितानां मुद्रणं भव कर्तव्यनिति यहोः फालान्मनीपितमासीत् । अद्यावधि मुद्रिता प्रन्या मुद्रणादिदोपयुक्ताः सन्ती- स्यतो दोपरादित्याय विशेष विमृश्यैवैते मन्था मुदणीया इत्यत्र न कापि विप्रतिपत्तिर्भवितुमईति । उत्तमृणां संहितानां समुपलभशाखारहितानां व स्वाध्यायसीकर्यरटया शुयादिदोषरहितं यावच्छक्यं तावन्मुवर्ण कार्यमिति स्वाध्यायमण्डलस्थैः कर्मचारिभिः पूर्वमेव निर्धारितम् । कमैतत्तु विशेषेण धनाशि वर्तत इति मवेतः पूर्व मुद्रणं न प्रारब्धम् । एतसिवि समये श्रीमानः पण्डितप्रतिनिधिकुलभूपणैः श्रीभवानीरायभूपैरौन्धनरेशैः पञ्चसहस्ररौप्यमुदादानं केवलं वेदमुदायमेव स्वाध्यायमण्डलाय कृतम्, येन धनेन वाजसनेयिमाध्यन्दिनःशुलयजुर्वेदसंहिताया मुद्रणं कृतम् । यजुर्वेदस्य शास्त्राभेदविपयेऽपि किञ्चिदबोलेखनीयम् । 'यजुरेकशताध्वकं' इत्युक्तरीत्याऽस्यैकशतं शाखा आसमिति निश्रीयते । परन्तु चरणव्यूहे पडशीतिसंख्यात्वेनैव वासां परिगणनं कृतम्- यजुर्वेदस्य पदशीतिमैदा भवन्ति । तत्र- '(१) चरका नाम बादश मेदा भवन्तिचरकाः, आदरकाः, कहाः, प्राव्यकठाः, कपिष्ठलकठाः, चारायणीयाः, पारायणीया., यान्तिवेयाः, श्वेताश्वतरा, औषमन्यव , पातण्डिनीया, मैत्रायणीयाधेति ७ (१२) "तत्र मैत्रायणीया नाम सप्त भेदा भवन्ति-मानवाः, दुन्दुमाः, चैकेयाः, याराहा, हारिद्रया, श्यामाः, श्यामायनीयाथेति ॥ (७) " (२) वाजसनेया नाम सप्तदश भेदा भवन्ति - जावाला, चौधेपाः, काण्याः, माध्यन्दिनाः, शापीयाः, तापायनीयाः, कापाला, पौण्ड्रयत्साः, भावटिकाः, परमापटिकाः, पाराशरीयाः, धेयाः, चैनेयाः, मोघेयाः, गालयाः, वैजया, कात्यायनीपाश्चेति ॥ (१७) - ·(७) - " (३) तैत्तिरीयका नाम द्विभेदा भवन्ति = औख्या, खाण्डिकेयाधेति । (२) तत्र खाण्डिकेया नाम पञ्च भेदा भवन्ति =आपस्तम्याः, चौधायना, सत्यापाढाः, हरण्यकेशार, काठयायनाश्चेति ॥ (५) "तत्र कठाना......चतुश्चत्वारिंशदुपग्रन्थाः ॥" (४४) (चरणन्यूहे २) प्याकरणमहाभाष्ये पस्पशाहिके भगवता पतक्षलिना कथितमस्ति यद्यजुर्वेदस्यैकशतं भेदाम्तदेव कूर्मपुराणादिपु श्यते । परन्तु भरणन्यूहरचनासमये केवलं तेषां पडशीतिभेदा एवावशिष्टाः स्युः। अथवा कठानामुपमन्यनामलेखनाभावात्तेषां शाखापरिगणने गणनमपि कर्तुं न योग्यं, येन केवलं द्विचत्वारिंशदेव शाखास्तस्मिन्काल भासन्निति वक्तुं समीचीनम् । अन्य एकोनपष्टिशाखाभेदाचरणम्यूहरचनासमयापूर्वमेव प्रनष्टाः । सास्वपि द्विचत्वारिंशच्छासासु केवलमिदानी पञ्चैव शाखासंहितामन्था उपलभ्यन्तेऽन्ये सप्तत्रिंशद्मन्था लुप्तप्राया एव। उपलब्धयजु,संदिवाना नामानि काठकसंहिता, मैत्रायणीसंहिता, काण्वसंहिता, घाजसनेयिसंहिता, तैत्तिरीयसहि. तेति । तदं वाजसनेयिसंहिताया मुद्रणं कृतम् । पाजसनेयिसंहिताया अद्यावधि कविपयानि पुस्तकानि मुदितानि सन्ति, वेषु कति पनात्मकानि, कति च पुस्तकरूपाणि, कति संपूर्णस्वरचिन्दयुतानि, कति च केवलमुदात्तादिस्वरचिन्हयुतानि सन्ति । परन्तु सर्वेष्वपि तेषु पुस्तकेषु बहूनि प्रमा- दस्खलितानि दृश्यन्ते, भतस्तेषां दोपस्थानप्रमाणन्यूनाधिकतया स्वाध्यायोपयोगित्वं न्यूनाधिकारं भवति । अद्यावधि मुदिवपुस्तकेषु प्रधानान्येतानि परिगणनीयानि- (क) ५० वेपरमहोदयेन शार्मण्यदेशे मुद्रितं महीधरभाप्ययुक्त पाजसनेविसंहितापुस्तकं मन्त्रपाठनिश्चयकरणे कृतय- दुपरिभ्रमरवात्सर्वेषु मुद्रितपुस्तकेषु प्रधानं स्थानमईति। [एतत्विदानी नोपलभ्यते । असाभिस्तु पञ्चान्देशी- पलवपुरीयाद् वैदिकपुस्तकालयाच्छ्रीमत्या मार्यप्रतिनिधिसभायाः कृपाप्रसादेन प्राप्तम् । तदर्थ श्रीमत्यै सभायै धन्यवादान्वितरामः।] (ख) मुम्बयो निर्णयसागरयन्त्रालये मुदितं भाष्यद्वययुतं वाजसनेयिसंहितापुस्तकं विद्वनिः श्रीमद्भिर्वासुदेवपणशी- करशानिभिः संबोधिवं तदूर्घ गणनायोग्यमति । (ग) मुम्बय्यामेव म्याकटेश्वरयन्त्रालये मुदितानि कतिपयानि वाजसनेयिसंहितापुस्तकानि पत्रात्मकानि पुस्तकरूपाणि मूलमात्राणि भाषाटीकासहितानि च सन्ति । (घ) अजमेरनगरीये वैदिकयन्त्रालये मुद्रितं मूलमानं वाजसनेयिसंहितापुस्तकम् । श्रीमद्दयानन्दभात्ययुक्तमपि तत्रैव मुद्रितं, पाठाय योग्यमानि । (6) फलिकातानगरे मुद्रितानि कविपयानि पुस्तकान्यव ऊर्ध्व गणनीयानि सन्ति । एवेपूपरि निर्दिथेषु पुस्तकेषु यथाक्रममेव पूर्वस्मादुत्तरस्मिनधिकान्यधिकानि स्खलितानि सन्ति । शार्मण्यदेशमुद्रितमेव पुस्तकं सर्वेषु न्यूनस्खलनयुक्तं वर्तते । तथाप्येतत्कण्डिकारूपेण मन्त्रान्संविभज्य मुद्रितस्वान नित्यपाठायोपयोगीत निश्चितमेव। नित्यपाठाय स्खलनादिदोषरहितमेव पुस्तकमावश्यकमिति मत्वाऽस्माभिर्यायच्छक्यं वावनिर्दोषमुद्रणायैवैप परनः कृतः । वथापि न कथ्यतेऽत्रैकमपि स्खलन मास्तीति, परन्दपलब्धमुदितपुस्तकापेक्षयात्राविन्यूनस्खलनानि भवेयुरिति निश्चयो- ऽस्ति । यावच्छक्यं तावदलाभिर्निर्दोपमुद्रणाय महान्यरतः कृतः । प्रथम चावाचीनहस्तलिखितविविधपुस्तकानि समवलोक्य मन्त्रगठनिश्चयः कृतः । एतदर्थ काशी-जनस्थान-व्यम्बकेश्वर-वालेराहमदनगरादिनानानगरेभ्यो वैदिकग्राम- णेभ्यो हस्तलिखिवानि बहूनि पुस्तकान्यानीय तेषां पाठतुलनया यथायोग्यमालोडनं कृतम् । मनपैव 'तुलनया मुद्रिवपुस्त- कानां बहूनि दोषस्थलानि स्वयमेव व्यक्तीभूतानि । प्रायशो यया प्रणिना रोगिणा वाशसंशोधन वैयः क्रियते, तथैव वैदिकवेंदपुस्तकानां संशोधन क्रियते । अतो येषां कुले परम्परया वेदाध्ययनं भवति, तेषां वेदपुस्तकानि पानिनयाय - - - ·(८) सुनिश्चयेन प्रामाणिकानि भवन्ति । एतदेवास्माभिः प्रत्यक्षीकृतमस्यां मन्त्रपाठतुलनापाम् । समानर्मातेषु हस्तलिखितमन्येषु कतिपया मन्या अत्यन्तमेवाशुद्धयादिदोषरहिता भासन, तेषां चालोकनेन मन्त्रपाठनिश्चयकरणमतीय सुकर जातमिति सानन्द तेषां प्रशंसनमन्त्र क्रियते। विशेषतत्वहमदनगरीयचैदिकधर्मसमाया मन्त्रिमहोदपैर्मधादेवदामोदरसुवर्णपाठकीमिः कतिपयानि बहुमूल्यानि पुस्तकानि संप्रेष्य स्वाध्यायमण्डलस्यैतत्संशोधनकमांतीव सुकरं कृतमिति तेऽवयं धन्यवादाही यन्न यत्र पुस्तकेषु मुदितेष्वमुद्वितेषु वा परस्परविरोधकपाठदर्शनात्किञ्चिदपि शक्षास्थानं समुत्पदं समवन घनान्त- वेदपाठिनां वैदिकानां साहाय्येन पाठनिश्चयः कृतः । एवंरीत्या यया दोषन्यूनता भवेत्तथैवाय यानी विहितः । एष एवात्स्य पुस्तकस्य विशेषः । अस्य कृते औन्ध-जनस्थान--वालेर-देशीयानां निपुणधनपाठिनां वैदिकानां प्राह्मणानां विशेषेणैव साहाय्यममुदतस्ते सर्वेऽपि धन्यवादाहीः । मुद्रणेऽपि मन्त्राः परस्परमसंलिटा असकीणां वा यथा भवेयुस्तथैव पृथक्पृथगेव मुदितास्तेन निस्यपागयतरपुस्तकम- स्यन्तमुपयोगि भविष्यतीति निश्चय एवास्ति । शुक्लेषु यज,पुवाजसनेयिना संहिता काण्वानां संहितानुसारिणी एवाऽस्ति । अतो वाजसनेपिसंहिताध्यपनावसरे काव. संहितापाठविशेपदर्शनमावश्यकमेवेति मत्वा, काण्वसंहिताऽस्मामि. स्वतंत्रतया मुद्रिताऽस्ति । अस्याः संहिताया सर्वेषां मन्त्राणांपादसूचिस्तथा सर्वानुक्रमसूत्रादिक स्वतंत्रपुस्तकरूपेण मुदितम् । मन्त्राणां पादसूचिस्तु न कुत्राप्यद्यावधि मुदिता। अत आशास्यते सर्वमेवैतद्बहूपयोगि भविष्यति स्वाध्यायशीलेभ्यो वैदिकधर्मावलम्बिभ्य इति । यस्य निःश्वसितमेतत्तस्यैव परमात्मनोऽनुग्रहेणैतत्संशोधनमुद्रणादिकं कार्य प्रारब्धं वस्यैव कृपयैतरसमाप्तिमगमत् । भवस्तमेव प्रणतिलहसपुरस्सरं मनसाऽभ्यर्चेदानी विरमति- औन्ध नगरे। श्रीपादशर्मा दामोदरसूनुः सातबलेकरकुलजा वैशाख शु. १५ विक्रमीयसंवत् २००३

·Millinate
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
यजुर्वेद-संहिता।
अथ प्रथमोऽध्यायः
ओ३म।। इपे खो-जे त्वा वायव स्थं देवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मण आप्या-
यध्व मन्या इन्द्राय भागं प्र॒जाव॑तीरनमीवा अयक्ष्मा गा व स्तेन ईशत माघधिसो ध्रुवा अस्मिन्
गोपती स्यातें यह्वीर्यजमानस्य पशून्पाहि ॥१॥
वोः पवित्रमर्सि द्यौरसि पृथिव्यसि मातरिश्वनो धर्मोऽसि विश्वधा असि ।
परमेण धाम्ना दृहस्व मा हार्मा ने यज्ञपतिीित् ॥२॥
वसोः पवित्रमसि शतधार वसोः पवित्रमसि सहस्रधारम् ।
देवस्त्वा सविता पुनातु घोः पवित्रेण शतधरिण सुप्वां कामधुक्षः ॥३॥
सा विश्वायुः सा विश्वकर्मा सा विश्वायाः ।
इन्द्रस्य त्वा भाग सोमेनाननामि विष्णो हव्य रक्षे ॥४॥
अग्ने तपते तं चरिष्यामि तच्छकेयु तन्मे राध्यताम् । इदमहममृतारसत्यमुपमि ॥५॥
कस्त्वा युनक्ति स त्वा युनक्ति कस्मै त्वा युनक्ति तस्मै वा युनक्ति । कर्मणे वां वेपाय वाम्॥६॥
प्रत्युष्टय रक्षा प्रत्युष्टा अतियो निष्टप्त रक्षो निप्ता अरांतयः। उर्वन्तरिक्षगन्मि ॥७॥
धूरसि धर्व धूर्वन्तं पूर्व तं योऽस्मान्धूर्वति तं धर्व यं व्यं धूमिः ।
देवानामसि वह्नितम, सस्नितम पप्रितम जुष्टतमं देवहतमम् ॥८॥
अद्भुतमसि हविर्धानं दृधहस्व मा हार्मा ते यज्ञपति/पीत् ।
विष्णुस्त्या क्रमतो मुरु वाताया-पहत, रक्षों यच्छन्ता पश्च ॥१॥

·वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्क [भप्यायः १, देवस्य॑ त्वा सबिनुः प्रेसवेऽश्विाहुभ्यां पुष्णो हस्ताभ्याम । अग्नये जुष्टं गृह्णाम्यं ीपोमाभ्यां जुष्टं गृह्णामि ॥ १० ॥ भूताय त्या नारांस! स्वरभिविख्पपहन्तां दुर्गाः पृथिव्या मर्वन्तरिक्षमन्यमि' पृथिव्यास्त्वा नामौ सादयाम्यदित्या उपस्थेऽग्नै हव्य रक्षे ॥११॥ पवित्र स्थो वैष्णयौ' सवितुर्वः प्रसव उत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः । देवीरापो अग्रेगुवो अग्रेपुवोऽयं हममद्य यज्ञं नयतायें यज्ञपति सुधातु यज्ञप॑तिं देवयुवम् ॥१२॥ युष्मा इन्दौऽवृणीत वृत्रतूर्ये यूयमिन्द्रमवृणीध्वं चतूर्ये' प्रोक्षिता,स्थे । अग्नये त्या जुष्टं प्रोक्षाय ग्रीपोमाभ्यां त्या जुष्टं मोक्षामि । देव्याय कर्मणे शुन्धध्वं देवयज्यायै यद्वोऽशुद्धाः पराजप्नुरिदं वस्तच्छुन्धामि ॥१३॥ शर्मास्य-वधतय रक्षोऽवधता अरांतयो' ऽदित्यास्त्वगास प्रति त्वादितिवेत्तु । अहिरसि वानस्पत्यो ग्रावाऽसि पृथुबुनः प्रति त्वाऽदित्यास्त्ववतु ॥ १४ ॥ अग्नेस्तनूरसि वाचो विसर्जनंदे॒ववीतये त्या गृहामि बृहदावाऽसि वानस्पत्यः स इदं देवेभ्यों हुविः शमीप्य सुशामि शमीप्दै । हविकृदेहि हविफदेहि ॥ १५ ॥ कुक्कुटोऽसि मधुजिह्व इपमर्जमावद् त्वया व्यर्थ संघात संघातं जेम वर्षद्धमास' प्रति त्या वर्षवृद्धं वेत्तु परापूत रक्षः परापूता असंतयों पहनु, रक्षों' वायुर्वो विविनक्तुं देवो वः सविता हिरण्यपाणिः प्रतिगृभ्णात्वच्छिद्रेण पाणिनां ॥ १६ ॥ वृष्टिस्य पाऽग्ने अनिमामादै जहि निष्कन्याद। सेधा देवयज वह । ध्रुवमसि पृथिवीं यह ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवान सजातवन्युपंदधामि भातुंब्यस्य वधार्य ॥१७॥ अग्ने ब्रह्म गृणीवं धर्णमस्यन्तरिक्षं वह ब्रह्मवनि त्या क्षवनि सजातवन्युप॑दधामि भ्रातृव्यस्य बधार्य। धुर्वमसि दिव यह ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवर्नि सनातवन्युपंदधामि भ्रातृव्यस्य विश्वाभ्यस्त्वाशाभ्य उपदधामि चित स्थोचितो' भृगणामारसा तप॑सा तप्यध्वम् ॥ १८॥ शर्मास्य धूत, रक्षोऽर्वधूता अरांतुयो-दित्यास्त्वसि प्रति त्वाऽदितिवेत्तु । धिपणाऽसि पर्वती प्रति त्वाऽदित्यास्त्वग्वैतु द्विवस्कम्भनीरसि धिपणाऽसि पार्वतेयी प्रति त्वा परती वर्तुं ॥१९॥ धान्यमसि धिनुहि टेवा प्राणाय वो दानाय त्वां व्यानार्य त्वा । दीर्घामनु प्रसित्तिमायुपे धो देवो वः सविता हिरण्यपाणः प्रतिगृभ्णावच्छिद्रेण पाणिनो चक्षुपे वा महीनां पयोऽमि ॥२०॥ बुधाय ।

·कण्विका १०-३०] यजुर्वेद-संहिता। दे॒वस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौबहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम्। सं वपामि समाप ओपीमिः समोफ्धयो रसैन । सछ रेवतीर्जगतीभिः पृच्यन्ता, सं मधुमतीमधुमतीभिः पृच्यन्ताम् ॥२१॥ जनयत्यै त्या संयौमी दमग्ने रिदमग्नीपोमयो परिपे त्वा घोऽसि विश्वायु-कुरुप्रथा उरु प्रथस्वोरु ते यज्ञपतिः प्रथा-मुग्निष्टे त्वचं मा हिंसी देवस्त्वा सविता अपयतु चर्घिटेऽधि नाके ॥ २२ ॥ मा भेर्मा सर्विक्या अर्तमेरुर्यज्ञोऽतमेर्यजमानस्य प्र॒जा ट्यात बिताय॑ त्वा द्विताय त्वं कृताय त्वा ॥ २३ ॥ दे॒वस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनौ हुभ्यां पूष्णो हस्ताम्पाम् । आईदेऽध्वरकृतं देवेश्य इन्द्रस्य बाहरसि दक्षिणः सहस्रमुष्टिः शततेजा वायुरसि तिग्मतेजा द्विपतो वः ॥२४॥ पृथिवि देवयजन्योपध्यास्ते मूलं मा हिँसिय' वजं गच्छ गोठाने वर्षतु ते 3-वधान देव सवितः परमस्या पृथिव्या शतेन पार्टीयोऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तमतो मा मौ ॥ २५ ॥ अपारसैं पृथिव्यै देवयजनाध्यास बुजं गच्छ गोष्ठान' वर्षतु ते यो धान देव सवितः परमस्या पृथिव्या शतेन पाशैर्गाऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तमतो मा मौ। अरो दियं मा पप्तो दुप्सस्ते द्यां मा स्कन् ब्रजं गच्छ गोधानं वर्षतु ते द्यौं-बधान देव सवितः परमस्या-पृथिव्या शतेन पाशैर्योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विप्मस्तमतो मा मौ ॥ २६ ॥ गायत्रेण त्वा छन्दमा परिगृह्णामि त्रैष्टुंभेन त्या छन्दसा परिगृह्णामि जार्गतेन त्या छन्दसा परिगृहामि । सुक्ष्मा चासि शिवा चामि स्योना चासि सुपदा चाम्यू- जम्वती चासि पर्यस्वतीच ॥ २७ ॥ पुरा करस्य विसृपो विरप्शिन्नुदादार्य पृथिवीं जीवदानुम् । यामेरयश्चन्द्रमसि स्वधाभिस्तामु धीरांसो अनुदिश्य यजन्ते । प्रोक्षणीरासादयं द्विपतो वोऽसि ॥ २८ ॥ प्रायु रक्षः प्रयुटा अरांतयों' निष्टंप्त रक्षो निष्टंप्ता अरातयः । अनिशितोऽसि सपत्नक्षिद्वाजिनं त्वा वाजेध्याय सम्मामि । प्रत्युंएछ रक्षः प्रत्युष्टा अरांतयो' निष्टंप्तरक्षो निता अतयः । अनिशिताऽसि सपत्नक्षिद्वाजिनी' त्वा वाजेध्याये सम्मास्मि ॥ २९ ॥ अदित्य रास्नासि' विष्णविन्योऽस्प- वो ऽन्धेन त्या चापापश्यामि । अग्रेजिहासि सुहवेम्यो धाम्ने धाम्ने मे भव यर्जुपे यजुपें ॥ ३० ॥ -

·वानसनेषि-माध्यन्दिन-शुक्ष
[भ०१-२
सवितुस्त्वां प्रसव उत्प॒नाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।
सवितुर्यः प्रसव उत्[नाम्यछिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।
तेजोऽसि शुक्रमस्यमृतमसि धाम नामासि प्रियं देवानामनाधृष्टं देवयजनमसि ॥३१॥
[अध्यायः १, कंरिका: ३१, मंत्र-संख्पा १३७
इति प्रथमोऽध्यायः।
.0-
अथ द्वितीयोऽध्यायः।
कृष्णोऽस्पाखरेप्टोऽग्नये त्या जुष्टं प्रोक्षामि वेदिरसि चर्हि त्वा जुष्टा प्रोक्षामि बर्हिरसि
सुग्भ्यस्त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ॥१॥
अदित्यै ड्युन्दनमनि विष्णो स्तुपोऽस्यूं जम्मदसं त्वा स्तृणामि स्वासस्था देवेभ्यो'
भुवपतये स्वाही मुवनपतये स्वाही भूतानां पतये स्वाहा ॥२॥
गन्धर्वस्त्या विश्वावसुः परिदधातु विश्वस्यारिष्टय यजमानस्य परिधिरस्यगिरिड इंडितः ।
इन्द्रस्य बाहुमि दक्षिणो विश्वस्यारिट्य यजमानस्य परिधिरस्य॒गिरिड इंडितः। मित्रावरुणी
त्योत्तरतः परिधत्ता भ्रवेण धर्मणा विश्वस्यारिष्ट्य यज॑मानस्य परिधिरस्पग्निरिड इंडितः ॥३॥
वीतिहोय त्या कवे घुमन्तध समिधीमहि । अग्ने बृहन्तमध्वरे ॥४॥
समिसि सूर्यस्त्या पुरस्तात् पातु कस्याश्चिदभिशस्त्यै। सवितुर्याह स्थं ऊर्णम्नवसं
न्या तणागि स्वासस्थं देवयं आ त्या वसयो कुद्रा आवित्याः सदन्तु ॥ ५॥
घृताच्यसि जुहर्नाम्ना सेदं प्रियेण धाम्ना प्रिय, सद् आसीद घुताच्य॑स्युपमृन्नाम्ना सेदं प्रियेण
धाना प्रिय सद आसीद घृताच्चमि भुया नाम्न। सेदं प्रियेण धाम्ना मिएछ सद् आसीद
प्रियेण धान्ना प्रिय, सद् आमाद। भुया असदन्तस्य योनी ता विप्पो पाहि पाहि यज्ञ
पाति गजपति पाहि मां गजन्यम् ॥६॥
अग्ने वानजिदाज त्या सरप्यन्त पाजित, सम्मामि ।
नमो देवेनः स्वधा पितृभ्य: सुपने में भूयास्तम्- ॥७॥
अम्मन्नमय देवेभ्य आयध संधियाम मघ्रिणा विष्णो मा त्यार्यक्रमि' वसुमतीमने ते
यामुपंग्वेपं विष्णो स्थानममीत इन्द्रो वीर्यमकृणोदोऽध्यर आस्थात् ॥ ८॥
अओ पेट्टीनं घेन्युमयतां त्वां द्यावापृथिवी अव त्वं द्यायर्यापृथिवी स्विष्टकृदेवेभ्य इन्द्र आज्यैन
हुविषा मरम्यादा संज्योतिया ज्योतिः ॥९॥

·के० ३१:१-३१]
यजुर्वेद-संहिता।
मीदमिन्द इन्द्रियं दधात्वस्मान् रायो मघवानः सचन्ताम् । अस्मार्कसनवाशिषः सत्या
नः सन्त्वाशिष उपहूता पृथिवी मातोप मां पृथिवी माता हयतामनिराधास्वाहाँ ॥१०॥
उपहतो द्यौप्पितोप मां द्यौपिता हृयतामग्निराग्नीधारस्वाहा। देवस्य त्या सवितुः प्रसवे
ऽश्विनौ हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । प्रतिगृह्णाम्य मेष्ट्वास्येन पानामि ॥ ११ ॥
एतं ते देव सवितर्यज्ञं ग्राहुर्वृहस्पतये ब्रह्मणे । तेन यज्ञमव तेन यज्ञप॑तिं तेन माम ॥ १२ ॥
मनों जूति पतामाज्यस्य बृहस्पतिर्यज्ञमिमं तनोत्वरिष्टं यज्ञर्थ समिमं दधातु ।
विश्वे देवास इह मादयन्तामो३म्पतिष्ठे ॥ १३ ॥
एषा ते अग्ने सुमित्तया वर्धस्व चा च प्यायस्व । वधिपीमहि च चयमा च प्यासिपीमहि ।
अग्ने वाजजिद्वाज त्वा ससृवाधसे वाजजित सम्मामि ॥ १४ ॥
अग्नीपोमोरुजितिमनूपं वाजस्य मा प्रसवेन प्रोहामि । अग्नीपोमो तमपनुदता
योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो वार्जस्यैनं प्रसवेनापोहामि । इन्द्वारन्योरुजितिमनूजेपं वाजस्प
मा प्रसवेन पोहोमि। इन्द्राग्नी तमनुदतां योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विप्मो वार्जस्यैनं
प्रसवेनापोहामि ॥ १५ ॥
वसुभ्यस्त्यां रुद्रेभ्यस्त्वा॒ ऽदित्येभ्यस्त्या संजोनाथां द्यावापृथियी मित्रावरुणो त्वा
वृष्टयावताम। व्यन्तु वयोक्त रिहाणो मरुतां पृफ्तीर्गच्छ वशा पृश्निभूत्वा दिवं गच्छु
ततो नो वृष्टिमावह । चक्षुप्पा अग्नेऽसि चक्षुर्मे पाहि ॥ १६ ।।
यं परिधि पर्य_था अग्ने देव पणिभिर्गुह्यमानः ।
तं ते एतमनु जोपं भराम्येप नेत्त्वदेपचेतयाती अग्नेः मियं पाथोऽपीतम् ॥ १७ ॥
सश्वभागा स्थेपा बृहन्ता प्रस्तरेष्ठाः परिधेयांश्च देयाः ।
इमां वाचमुभि विश्वे गृणन्त आसद्यागिन् बाहिपि मादयध्य स्वाहा वाः ॥ १८ ॥
घुताची स्थो धुः पात सुम्ने स्थः सुम्ने मा धत्तम् ।
यज नमश्च त उप च यज्ञस्य शिवे संतिठस्व स्विष्टे मे संतिष्ठस्व ॥ १९ ॥
अग्नेऽवधायोऽशीतम पाहि मा विद्योः पाहि प्रसित्ये पाहि दुरिष्टये पाहि दुरझन्या अविष न:
पितुं कृणु सुपदा योनी स्वाहा वा डग्नये संवेशपतये स्वाहां सरस्वत्यै यशोमगिन्यै स्वाहा ॥२०॥
येतोऽमि येन त्वं देव वेद वेभ्यो वेदोऽभवस्तेन माँ वेदो भूयाः।
देया गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुमित । मनसस्पत इंगं देव यज्ञ स्थाहा पाते धीः ॥२१॥

·(६) घासजनेयि-माध्यन्दिन-शुष्प [४०३-३ संबहिरड्का, विषा घृतेन समादित्यैर्वसुमिः सम्मरुद्भिः। समिन्द्रो विश्वदेवेभिरङ्कतां दिव्यं नौ गच्छतु यत् स्वाहा ॥ २२ ॥ कस्त्या विमुश्चति स त्वा विमुञ्चति कस्मै त्या विमुश्चति तस्मै त्वा विमुञ्चति । पोपाय रक्षसां भागोऽसि ॥ २३ ।। सं वर्चसा पय॑सा सं तनूभिरगन्महि मनसा स शिवेन । त्वष्टा सुत्रो विधातु रायोऽनुमाष्टुं तन्वो यद्विलिष्टम् ॥ २४ ॥ विवि विष्णुव्र्यकर्षस्त जागतेन छन्दसा ततो निर्भक्तो योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विप्मो ऽन्तरिक्ष विष्णुळकधस्त त्रैष्टुभेन छन्दता ततो निभक्तो योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः पृथिव्यां विष्णुर्यकछस्त गायत्रेण छन्दसा ततो निभक्तो योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विप्मो ऽस्मा- दन्ना दुस्य प्रतिष्ठायो अर्गन्म स्वः सं ज्योतिषाभूम ॥२५॥ स्वयंभूरसि श्रेष्ठौ रश्मिवर्चीदा असि वों में देहि । सूर्यस्यावृतमन्वावते ॥ २६ ॥ अग्ने गृहपते सुगृहपतिस्त्वयाऽग्नेऽहं गृहपतिना भूयास, सुगृहपतिस्त्वं मयाऽग्ने गृहपतिना भूयाः । अस्थूरि णी गार्हपत्यानि सन्तु शत हिमाः सूर्यस्यावृतमन्वावर्ते ॥२७॥ आने व्रतपते बृतमंचारिपं तदशकं तन्मेऽराधी'-दमहं य ए॒वास्मि सोऽस्मि ॥ २८ ॥ अग्नये कव्यवाहनाय स्वाह। सोमाय पितृमते स्वाहा । अपहता असुरा रक्षाथसि वेदिपदः ।। २९ ।। ये रूपाणि प्रतिमुचाना असुराः सन्तः स्वधया चरन्ति । परापुरे निपुरो ये भरन्त्यग्निष्टाँलोकात्मणुदात्यस्मात् ॥३०॥ अब पितरो मादयध्वं यथामागमापायध्वम् । अभीमदन्त पितरों यथाभागमापायिपतं ॥ ३१ ॥ नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शोपाय नौ वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नर्मो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे नौ वः पितरः पितरो नमो वो गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देप्मत ईः पितरो वास आत ॥ ३२॥ आधुत्त पितरो गर्भ कुमारं पुष्करस्रजम् । यथेह पुरुषोऽसत् ॥ ३३ ॥ ऊर्ज वहन्तीरमृतं घृतं पर्यः कीलाल परिघुतम् । म्वधा स्थं तर्पयत मे पितॄन् ॥ ३४ ॥ [अ०२, के० ३४, म० स०९५] इति द्वितीयोऽध्याय ।

·क० २९-३४,१-१७] यजुर्वेद-सहिता। (७) अथ तृतीयोऽध्यायः। समिधाऽग्नि दुवस्यत घृतंधियतातिथिम् । आस्मिन् हन्या जुहोतन ॥ १॥ सुसमिद्धाय शोचि धृतं तीवं जुहोतन । अग्नये जातवेदसे ॥ २ ॥ तं त्वा समिद्भिरङ्गिरो घृतेनं वर्धयामसि । बृहच्छोंचा यविष्ठ्यं ॥ ३ ॥ उप त्वाऽग्ने हविष्म॑तीघृताचौर्यन्तु हर्यत । जुषस्व सुमिधो मम ॥ ४ ॥ भूर्भुवः स्वॉरिव भूना पृथिवी परिम्णा । तस्यास्ते पृथिवि देवयजनि पुप्ठेऽग्निर्मन्नादमन्नाद्यायाधे ॥ ५॥ आयं गौः पृश्निरक्रमादसदन् मातरं पुरः । पितरं च प्रयत्स्वः ॥ ६ ॥ अन्तश्चरति रोचनास्य प्राणादपानती । व्यस्यन् महिषो दिवम् ।। ७ ।। विशद्धाम विराजति वाक् पतङ्गाय धीयते । प्रति वस्तोरह युभिः ॥ ८ ॥ अग्निोतिर्योतिग्निः स्वाहा सूर्यो ज्योतिज्योतिः सूर्यः स्याहाँ । अग्निर्व] ज्योतिर्यर्चः स्वाहा सूर्यो वर्ची ज्योतिवर्चः स्वाहा । ज्योतिः सूर्यः सूर्यो ज्योतिः स्वाहा ॥९॥ सर्वेवेन सवित्रा सजू राज्येन्द्रवत्या । जाणो अग्नितु स्वाहा । सवेनं सवित्रा सजूरुपसेन्द्रवत्या । जुपाणः सूर्यो येतु स्वाहा ॥१०॥ उपप्रयन्तौ अध्वरं मन्वं वोचेमाग्नये । आरे अस्मे च शृण्वते' ॥ ११ ॥ अग्निर्पर्धा दिवः ककुत्पतिः पृथिव्या अ॒यम् । अपा रेता सि जिन्वति ॥ १२ ॥ उभा वामिन्द्राग्नी आहुवया उमा रार्धसः सह मादयध्यै । उभा वातारोविषा, रयीणामुभा वार्जस्य सातये हुवे वामे ॥ १३ ॥ अयं ते योनिलियो यतो जातो अरोचथाः । तं जाननंग्न आरोहाथा नो वर्धया रयिम् ॥ १४ ॥ अयमिह प्रथमो धायि धातृभोता यजिठो अध्वरेप्वीड्यः । यमनवानो मृगयो विरुरुचुर्वनैपु चित्रं विश्व विशेविशे' ॥१५॥ अस्य प्रत्नामनु द्युत शुक्र दुदुढे अईयः । पर्यः सहसामूपिम् ॥ १६ ॥ अग्नेऽसि तन्वं मे पाहायुर्दा अग्नेऽस्यायुम देहि यक़दा अग्नेऽसि वों मे देहि। अग्ने यन्मै तन्वा कुनं तन्म आपूर्ण ॥१७॥ तनपा ·(८) वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुक्ल इन्धानास्त्वा शात हिमां द्युमन्त, समिधीमहि । वर्षस्वन्तो वधूस्कृत, सहस्वन्तः सहस्कृतम् । अग्ने सपत्नदम्भनुमधासो अदाभ्यम् । चित्रावसो स्वस्ति ते पारमशीय ॥१८॥ सं त्वमाने सूर्यस्य वर्चसागथाः समीणा, स्तुतेन । सं प्रियेण धाम्ना समूहमायुपा से वर्चसा सं प्रजया स रायस्पोर्पण ग्मिपीय ॥ १९ ॥ अन्ध स्थान्धों वो भक्षीय मह स्थ महो वो भक्षीयो स्थोज वो मक्षीय रायस्पोप स्थ रायस्पोपं वो भक्षीय ॥ २० ॥ रेवती रमध्यमस्मिन्योनावस्मिन गोप्लेऽस्मिल्लोकेऽस्मिन् क्षयं । इहैव स्तु मार्पगात ॥ २१॥ सहितासि विश्वरूप्यूर्जा माविंश गौपत्येने उप त्याग्ने दिवेदिवे दोघांवस्तार्द्धया वयम् । नमो भरन्तु एमसि ।। २२ ।। राजन्तमध्यराणां गोपामुतस्य दीदिविम् । वर्धमान, स्वे दमै ॥ २३ ॥ स नः पितेव सूनवेऽने सूपायनो भव । सर्चस्वा नः स्वस्तये ॥ २४ ॥ अमे त्वं नो अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः। वसंरग्निर्वसुश्रवा अच्छा नक्षि द्युमत्तमई रयिं दौः ॥ २५ ॥ तं त्वां शोचिष्ट दीदिवः सुम्नाय नूनमीमहे सखिभ्या । स नो बोधि श्रुधी हवमुरुष्या णौ अघायतः समस्मात् ॥ २६ ।। इड एह्यर्दित एहि काम्या एतं । मयि वः कामधरणं भूयात् ॥ २७ ॥ सोमान स्वरणं कृणुहि ब्रह्मणस्पते । कक्षीयन्तं य औशिजः ॥ २८॥ यो रेवान्यो अमीवहा वमुवित्पुष्टिवर्द्धनः । स न सिपक्त यस्तुरः ॥ २९ ।। मा नः शसो अररुषो धुतिः प्रणाडु मत्य॑स्य । रक्षा णो ब्रह्मणस्पते ॥३०॥ महिं जीणामोऽस्तु शुक्षं मन्नस्यार्पणः । दुराधर्ष वरुणस्य ॥३१ ।। नहि तेपोममा चन नावसु वारणे' । ईशे रिपूरघधिसः ॥ ३२ ॥ ते हि पुनासो अदितः प्र जीवसे मत्याय । ज्योतिर्यच्छन्त्यज॑सम् ॥ ३३ ॥ कुदा चन स्तुरीरसि नेन्द्र सबसि दाशुपे। उपोपेन्नु मघवन् भूय इन्नु ते दान देवस्य पृच्यते ॥ ३४ ॥ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ ३५॥ परि ते दूडमो स्थोऽस्मा२ अश्नोतु विश्वतः । येन रक्षसि वाशुपः ॥३६ ।।

·कं. १८-५४] पजुर्वेद-सहिदा। भूर्भुवः स्वः सुप्रजाः प्रजाभिः स्या, सुवीरौ वीरैः सुपोप पोपैः। नये प्रजा में पाहि शवस्य पशून्में पाये थर्य पितुं में पाहि ॥३७॥ आ गन्म विश्ववेदसमस्मभ्यं वसुवित्तमम् । अग्ने सम्राडमि द्युम्नमुभि सह आ यच्छस्व ॥३८॥ अयमनिहपतिगार्हपत्यः प्र॒जायां वसुवित्तमः । अ गृहपतेऽभि अ॒म्नमुभि सह आ यच्छस्व ॥३९॥ अयमग्निः पुरीप्यो रयिमान् पुष्टिवर्धनः । अग्ने पुरीष्यामि द्युम्नमुभि सह आ यच्छस्व ॥४॥ गहा मा बिभीत मा वैपध्वमऊं बिभ्रत एमसि । अर्ज विभ्रंदः समनाः सुमेधा गहानैमि मनसा मोदमानः ॥४१॥ येपामध्येति प्रवसन्येषू सौमनसो बहुः । गृहानुपह्वयामहे ते नौ जानन्तु जानुतः ॥४२॥ उपहूता इह गाव उपहूता अजावयः । अथो अन्नस्य कीलाल उपहतो गुहेपु नः । क्षेमाय वः शान्त्यै प्रपद्ये शिवध शग्म शयोः शंयोः ॥४३॥ प्रघासिनो हवामहे मुरुतश्च रिशादसः । करम्भेण सजोसः ॥४४॥ यद्गामे यदरण्ये यत्सभायां यदिन्द्रिये । यदेनश्चकृमा व्यमिदं तदद्वयजामहे स्वाहाँ ॥४५॥ मो पू णे हुन्द्राब पृत्सु देवैरस्ति हि मा ते शुष्मिन्नत्याः । महश्चिद्यस्य मीटुपो यव्या हुविष्मतो मरुतो वन्दते गी': ॥४६॥ अन् कर्म कर्मकृतः सह वाचा मयोभुवा । देवेभ्यः कर्म कृत्यास्तं प्रेत सचाभुवः ॥४७॥ अवमृथ निचुम्पुण निचेहरसि निचुम्पुणः । अब देवैर्दैवकृतमेनोऽयासिपमव मर्मत्यकृतं पुरुराणो देव रिपस्पाहि ॥४८॥ पूर्ण दर्वि परी पत सुर्पी एन र त । बस्नेव विक्रीणावा इपमूर्ज शतक्रतो ॥४१॥ वेहि मे ददामि ते नि मै धेहि नि व दधे । निहारे च हरासि मे निहारं नि हराणि ते स्याहाँ ॥५०॥ अक्षुनामदन्त ह्य प्रिया अधूपत । अस्तोपत स्वर्भानवो विभा नविष्ठया मत्ती योजा न्विन्न ते हरी ॥५१॥ सुसन्दृशं त्वा वयं मघवन्वन्दिपीमहि । प्र नूनं पूर्णबन्धुर स्तुतो यासि यशार अनु योजा विन्द्र ते हरी' ॥५२॥ मनो न्वाह्वामहे नाराश सेन स्तोमैन । पितॄणां च मन्ममिः ॥५३॥ आ न एतु मनः पुनः क्रत्वे दक्षाय जीवसे । ज्योक् च सूर्य हौ ॥५४॥ .. पाय.२

·(१०)
घाजसनेपि-माध्यन्दिन-शुस
[भ.३-४,
पुनर्नः पितरो मनो ददातु देव्यो जनः । जीव वात सचेमहि ॥५५॥
चयर्थ सोम ते तव मनस्तनप विभ्रतः। प्रजावन्तः सचेमहि ॥५६॥
एप ते रुद्र भागः सह स्वनाम्बिकया तं जुपस्व स्वाहै प ते रुद्र भाग आसुस्तै पशुः ॥५॥
अर्व रुद्रमंदीमधर्व देवं यम्बकम् ।
या नो यस्य॑सस्करा नः श्रेयसरफरद्यथा नो व्यवसाययात् ॥५०॥
भेषजमसि भेज गवेऽश्वाय पुरुपाय मे जम् । सुसं मेपाय मेप्यै ॥५९॥
व्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् । उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात् ।
व्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पतिवेदनम् । उर्वारुकमिव बन्धनाढतो मुक्षीय मामुत: ॥६॥
एतत्तै रुद्रावसं तेनं परो मूजेवतोऽतीहि ।
अवततधन्वा पिनाकावसा कृत्तिवासा अहि सन्नः शिवोऽतीहि ॥३१॥
व्यायुपं जमर्दोः कश्यप॑स्य व्यायुपम् । यहेवेषु व्यायुषं तन्नो अस्तु व्यायुपम् ॥३२॥
शिवो नामांसि स्वर्धितिस्ते पिता नमस्ते अस्तु मा मा हिंसी ।
नि वर्तयाम्यापेऽन्नाधाय प्रजननाय रायस्पोपाय सुप्रजास्त्वार्य सुवीये ॥६॥
(भ० ३, क० ६३, म. स. ७९ ॥
इति तृतीयोऽध्यायः।
..
अथ चतुर्थोऽध्यायः।
एदमंगन्म देवयजेनं पृथिव्या यत्र देवासो अर्जुपन्त विश्वें ।
शुक्सामाभ्याथ सन्तरन्तो यर्जुर्मी रायस्पोर्पण समिपा मदेमं ।
gमा आफू शर्मु मे सन्तु देवी रो) नायव स्वथि मैन हिसी-1१
आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु घृतेन नो घृतप्तः पुनन्तु ।
विश्व हि रिमं प्रवहन्ति देवीरुदिदाम्यः शुचिरा पूत एमि' ।
दीक्षातपौस्तनरसि तां त्वा शिवा शरमा परि दधे भद्रं वर्णं पुष्यने ॥२॥
महीनां पयोऽसि वक़दा असि वर्षों मे देहि ।
घुत्रस्यासि कनीनकश्चक्षुर्दा असि चक्षुर्मे देहि ॥ ३ ॥
चित्पातिर्मा पुनातुं धापतिर्मा पुनातु देवी मां सविता 'नात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः।
तस्य॑ ते पवित्रपते पवित्र पूतस्य॒ यत्कोमः पुने तच्छकेयम् ॥ ४ ॥

·कं. ५५-६३,१-१७] यजुर्वेद-संहिता । । आ वो देवास ईमहे वामं प्रयत्यध्वरे । आ चौ देवास आशिषों यज्ञियासो हवामहे ॥५॥ स्वाहा यज्ञ मनसः स्वाहोरोरनरिक्षारस्वाहा द्यावापृथिवीम्या स्वाहाँ वातादारभे स्वाहा ॥६॥ आकृत्यै प्रयुजेऽनये स्वाहाँ मेधाये मनसेऽग्नये स्वाहा' दीक्षाय तसेज्नये स्वाहाँ सरस्व- त्यै पूष्णेऽनये स्वाहाँ। आपों देवीवृहतीविश्वशम्भुवो द्यावापृथिवी उरौ अन्तरिक्ष । बृहस्पतये हविषा विधेम स्वाहाँ ॥७॥ विश्वौ देवस्य नेतुमौ वुरीत सख्यम् । विश्वो राय ईपुष्यति द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहा ॥८॥ अक्सामयोः शिल्पे स्थुस्ते वामारमे ते मा पातमास्य यज्ञस्योहच:। शर्मासि शर्म मे यच्छ नमस्ते अस्तु मा मा हिंसी ॥९॥ ऊर्गस्याङ्गिरस्पूर्णम्मदा ऊर्जे मार्य धेहि। सोमस्य नीविरति विष्णोः शर्मासि शर्म यज- मानस्येन्द्रस्य योनिरसिं सुसस्याः कृपीस्कृधि। उच्छ्रेयस्व वनस्पत ऊर्यो मा पाह्मथहस आस्य यज्ञस्योहचः॥१०॥ व्रतं कृणुताग्निब्रह्मानिर्यज्ञो वनस्पतियज्ञियः। दैवीं धियं मनामहे सुमडीकाममिटये व घाँ यज्ञाहस सुतीर्था नो असदशैं। ये देवा मौजाता मनोयुजो दक्षक्रतवस्ते नोऽवन्तु ते नः पान्तु तेभ्यः स्वाहाँ ॥११॥ श्वात्राः पीता भवत यूयमापो अस्माकमन्तरुदरे सुशेवाः । ता अस्मभ्यमयुक्ष्मा अनमीवा अनागसः स्वदन्तु देवीरमृता ऋतावृध': ॥१२॥ इयं ते यज्ञिया तर्ने पो मुनामि न प्रजाम् । अहोमचः स्वाहाकृताः पृथिवीमा विशर्त पृथिव्या सम्भवे ॥१३॥ अग्रे त्व, सु जागृहि वय सुमंन्दिपीमहि । रक्षा णो अप्रयुच्छन् प्रयुधे नः पुनस्कृधि ॥१४॥ पुनर्मनः पुनरायुम आऽगन पुनः प्राणः पुनरात्मा म आऽगन् पुनश्चक्षुः पुनः भो म आऽन् । वैश्वानरो अधस्तनपा अग्निनः पातु दुरितार्दवद्यात् ॥१५॥ त्वमग्ने बतपा असि देव आ मयप्वा । त्वं यज्ञेप्वीव्य: । रास्वेयत्सोमा भूयो मर देवो नः सविता वसौता वस्यदात् ॥१६॥ एपा ते शुक्र तरेतद्वर्चस्तया सम्भव भ्राज गच्छं । जूसि धृता मनसा जुदा विष्णवे ॥१७॥ ..

·(१२)
पासजनेषि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ०१-५॥
तस्यास्ते सत्यसवसः प्रसवे तन्वो यन्त्रमशीय स्वाहा ।
शुक्रमसि चन्द्रमस्यमुतमसि वैश्चवमसि' ॥१८॥
चिदसि मनासि धीरसि दक्षिणाति क्षत्रियासि यत्तियास्पर्दितिरस्पुभयतःशीणी।
सा नः सुनाची सुप्रतीच्येधि मित्रस्त्वा पदि बंधीतां पूपाऽव॑नस्पाविन्द्रायाध्यक्षाय ॥१९॥
अनु वा माता मैन्यतामनु पिताऽनु भ्राता सगर्योऽनु ससा सयूथ्यः ।
सा देवि देवमच्छेहीन्द्रीय सोम रुद्रस्त्वा वर्तयतु स्वस्ति सोमससा पुनरेहि॥२०॥
वस्यस्यदितिरस्यादित्यासि रुद्रास चन्द्रासि ।
बृहस्पतिष्ट्या सुम्ने रम्णातु रुद्रो वसुमिरा चके' ॥२१॥
अदित्यास्त्वा मूर्द्धनानिधर्मि देवयजने पृथिव्या इडायास्पदमसि घुतवत् स्वाहा । अस्मे
रेमस्वो मे ते बन्धु स्त्वे रायों मे रायो माय रायस्पोपेण वियोम तोतो राय ॥२२
समरये देच्या धिया सं दक्षिणयोरुचक्षसा ।
मा म आयुः प्रमोधीर्मो अहं तवं वीरं विदेय तवं देवि सन्दर्शि ॥२३॥
एपर्ने गायत्रो भाग हति में सोमाय बूतादेप ते त्रैष्टुमो भाग इति मे सोमाय बतादेप ते जागतो
माग हति में सोमाय बूताच्छन्दोनामानार साम्राज्यं गच्छति मे सोमाय बतादास्माकोऽसि
शुक्रस्ते ग्रयो विचितस्त्वा वि चिन्वन्तु ॥२४॥
अमि त्यं देव सवितारमोण्योः कविक्रतुमर्चामि सत्यसवर्थ रत्नधामाभि प्रियं मति कविम् ।
ऊो यस्यामतिर्मा अदिद्युतत्समनि हिरण्यपाणिरमिमीत सुक्रतुः कृपा स्वः
प्रजाभ्यस्त्वा' प्र॒जास्त्या अनुप्राणन्तु प्रजास्त्वमनुप्राणिहि ॥२५॥
शुक्र त्या शुक्रेण क्रीणामि चन्द्रं चन्द्रणामृतममृतेन ।
सग्मे ते गोरस्मे ते चन्द्राणि तर्पसस्तनूरसि प्रजापतेर्वणः परमेण क्रीयसे
सहस्रपोषं पुपेयम् ॥२६॥
मित्रो न एहि सुमित्रधु इन्द्रस्योरुमा विश दक्षिणं मुशन्नुशन्त स्योनः स्टोनमें ।
स्वान भ्राजाधार बम्भार हस्त सुहस्त कृशानवते वः सोमक्रयणास्ताव्रक्षध्वं मा वो दमने ॥२७॥
परि माऽग्ने दुश्चरिताद्वाधस्वा मा सुचरिते भने ।
उदापा स्वायुपोदस्थाममुतार अनु ॥२८॥
प्रति पन्यामपद्महि स्वस्तिगामनेहसम् । येन विश्वाः परि द्विषो वृणक्ति वियते वसु" ॥२९॥

·कं० १८-३७,१-२]
यजुर्वेद-संहिता।
.
अदित्यास्त्यगृस्य दित्यै सद आसीद।
अस्तम्नाद्दया पभो अन्तरिक्षममिमीत वरिमाणं पृथिव्याः।
आऽसीदद्विश्वा भुवनानि सम्राविश्वेत्तानि वरुणस्य व्रतानि ॥३०॥
वनेषु अन्तरिक्षं ततान वाजमवत्सु पय उस्त्रियांसु ।
हृत्सु क्रतुं वरुणो विश्वनि दिवि सूर्यमदधात् सोममद्रौ ॥ ३१ ॥
सूर्यस्य चक्षुरारोहानेरक्षणः कनीनकम् । यत्रैतशेभिरीयसे भ्राजमानो विपश्चिता ॥३२॥
उसावेत धूर्पाही युज्येथामनश्रू अवीरहणी बह्मचोदनी ।
स्वस्ति यज॑मानस्य गृहान् गच्छतम् ॥३३॥
भद्रो मेऽसि प्रय॑वस्य भुवस्पते विश्वान्य॒भि धामानि ।
मा त्वा परिपरिणों विदुन मा त्वा परिपन्थिनो विदून मा त्वा वृकी अघाययो विदन् ।
श्येनो भूत्वा परी पत यजमानस्य गृहान् गच्छ तन्नौ संस्कृतम् ॥३४॥
नमो मित्रस्य वरुणस्य॒ चक्षसे महो देवाय तहत संपर्यंत ।
दूरदृशे देवजाताय केतये दिवस्पुत्राय सूर्याय शसतं ॥३५॥
वरुणस्योत्तम्भनमसि वरुणस्य स्कम्भसर्जनी स्थो' वरुणस्य ऋतसदन्यसि
वरुणस्य ऋतसदनमसि वरुणस्य ऋतसदनमा सौदें ॥३६॥
या ते धामानि हविषा यजन्ति ता ते विश्वा परिभूरस्तु यज्ञम् ।
गयस्फानः प्रतरणः सुवीरोऽवारा प्र चरा सोम दुर्यान् ॥३७॥
[अ०४, कं. ३७, मं० सं० ८२]
इति चतुर्थोऽध्यायः।
अथ पञ्चमोऽध्यायः।
अग्नेस्तनरसि विष्णवे त्वा' सोमस्य तमूरेसि विष्णवे त्यो ऽतिथेरातिथ्यमसि विष्णवे वो
श्येनार्य त्या सोमभते विष्णवे त्याऽग्नये त्वा रायस्पोपदे विष्णवे त्या ॥१॥
अग्रेनित्रमर्स' पणो स्र्थ उर्वश्य॑स्या युरसिं पुरुरवा असि। गायत्रेण त्या छन्दसा
मन्थामि त्रैष्टुभेन त्या छन्दसा मन्थामि जागतेन त्या छन्दसा गन्यामि ॥२॥

·(१४) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [भ०५७ . भवतं नः समनसौ सचेतसावरेपसौ । मा यज हिसिष्टं मा यज्ञपतिं जातवेदसौ शिचौ मैवतमद्य नः ॥३॥ अनावृग्निश्चरति प्रविष्ट कपीणां पुत्रो अभिशस्तिपाया । स नः स्योनः सुया यह देवेभ्यो' हुन्य, समर्पयुच्छन्दस्वाहाँ ॥४॥ आपतये त्वा परिपतये गृह्णामि तनूनप्त्रे शाकराय शक्कन ओजिठाये। अनाधृष्टमस्यनाधृष्यं पानामोजोऽनभिशस्त्यभिशस्तिपा अनभिशस्तन्यमचसा सत्यमुपंगेप, स्विते मां धाः ॥५॥ अग्ने व्रतपास्त्वे व्रता या तव तनरियछ सा मयि यो मम तनरेपा सा त्वयि । सह नौ बतपते बृतान्यनु मे दीक्षा दीक्षापतिर्मन्यतामनु तपस्तपस्पतिः ॥६॥ अश्शुरंधशुष्टे देव सोमाप्यायामिन्द्रयिकधनविदे। आ तुभ्यमिन्द्रः प्यायतामा त्वमिन्द्रीय प्यायस्व । आप्याययास्मान्त्सखीन्सन्या मेधया स्वस्ति ते देव सोम सुत्यागशीय । एटा राय: प्रेपे माय ऋतमंतवादिभ्यो नमो द्यावापृथिवीभ्याम ॥७॥ या ते अनेऽयःशया तनूर्वपिठा गहरेष्ठा । उग्रं वचो अावधीत्त्वेपं वचो अपविधीस्वाहा। या ते अशे रजःशया तनूपिंष्ठा गह्वरेष्ठा । उग्रं वचो अपविधीत्वपं वचो अपविधीस्वाही । या ते अग्ने हरिशया तनूर्वपिष्ठा गहरेठा । उग्रं वची अपविधीत्त्वेषं वचो अपविधीस्वाहा ॥८॥ तप्तायनी मेऽसि वित्तायनी मेऽस्य वतामा नाथता दर्वतान्मा व्यथितार्ने । विदेमिनमो नामों में अङ्गिर आयुना नाम्नेहि योऽस्यां पृथिव्यामसि यत्तेऽनाधष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दंधे विदेवगिर्नमो नार्मा देवगिर्नमो नार्मा ऽग्ने अङ्गिर आयुना नाम्नेहि यो द्वितीयस्यां पृथिव्यामसि यत्तेऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे" विदेवग्निर्नभो नामी ऽग्ने अगिर आयुना नाम्नेहि यस्तृतीर्यस्यों पृथिव्यामसि यत्तेऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे"। अनु त्वा देववीतये ॥९॥ सिह्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः कल्पस्व सिसि सपलसाही देवेन्यः शुन्धस्व सियासि सपत्नसाही देवेभ्यः शुम्मस्वै ॥१०॥ इन्द्रयोपस्त्वा वसुभिः पुरस्तात्यातुं प्रचेतास्त्वा सुदैः पश्चात्यातुं मनोजवास्त्वा पितृभिर्दक्षिणता पातु विश्वकर्मा त्वाऽऽदित्यैरुत्तरतः पोयिं दमहं तप्तं वार्धाि यज्ञाग्निः सृजामि ॥११॥ सियामि स्वाहाँ सिन्यस्यादित्यवानः स्वाहाँ सिधपसि ब्राह्मवानी क्षत्रयनिः स्वाहा सिसि सुमजावनी रायस्पोपवनिः स्याहाँ सि [स्या वह देवात् यजमानाय स्वाहाँ मतेम्यस्त्वा ॥१२॥ १२

·कं. ३-२४]
यजुर्वेद-संहिता।
,
ध्रुवोऽसि पृथिवीं हूँछहे ध्रुवक्षिदस्य॒न्तरिक्षं दृष्यहाँ च्यूतक्षिदसि दिव हो :
पुरीपमसि ॥१३॥
युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रेस्य बृहतो विपश्चितः ।
वि होचा दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सयितुः परिष्टुतिः स्वाहीं ॥१४॥
इदं विष्णुर्यि चक्रमे वेधा नि धे पदम् । समूहमस्य पार्थसुरे स्वाहा ॥१५॥
इरावती धेनुमती हि भूतध सूयवसिनी मनवे दशस्या ।
यस्कन्ना रोदसी विष्णवेते दार्थ पृथिवीमभितो मयूखैः स्वाहा ॥१६॥
देवश्रुतौ देवेप्वा घोपत प्राची प्रेमिध्वरं कल्पयन्ती ऊर्ध्वं यज्ञं नयत मा जिह्वरतम् ।
स्वं गोठमा वदतं देवी दुर्ये आयुर्मा निवादिष्टं प्रजां मा निर्वादिष्ट मन रमेथां वष्मन्
पृथिव्याः ॥१७॥
विष्णोर्नुके वीर्याणि प्रवौचं यः पार्थिवानि विममे रजछिसि ।
यो अस्कमायदुत्तर सधस्थ विचक्रमाणस्नेधोरुगायो विष्णवे त्वां ॥ १८ ॥
दिवो वा विष्ण उत वा पृथिव्या महो या विष्ण उरोन्तरिक्षात् ।
उभा हि हस्ता वसुना पुणस्वा प्र यच्छ दक्षिणादोत सव्या द्विष्णवे त्वा ।। १९ ।।
म तद्विष्णु स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः ।
यस्योरु' विषु विक्रमणेप्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा ॥ २०॥
विष्णौ रामसि विष्णोः नत्रै स्थो विष्णोः स्यूमि विष्णोर्बुवोऽसि ।
वैष्णवमसि विष्णवे त्या ।। २१ ।।
देवस्य त्वा सवितुः पसोऽश्विनो हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ ' नार्यसी' महर्थ रक्षसां ग्रीवा अपिं कृन्तामि ।
बृहन्नसि बृहवा बृहतीमिन्द्राय वाचे वद ॥२२॥
रक्षोहण वलगृहनं वैष्णवी मिदमहं तं वलगमुकिरामि यं मे निष्टयो यममात्यो निवसानेवमहं
तं लुगमुत्किरामि' यं मै समानो यमसमानो निसानेदमुहं तं घेलुगमुत्किरामि यं मे सन्धु-
यमसंघन्धुनिसानेदमहं तं बलगमुत्किराम' यं में सजातो यमर्सजातो निचखानोस्कत्या
किरामि ॥२३॥
स्वराडसि सपत्नुहां संवराईस्यभिमातिहाँ जनरार्टसि रक्षोहाँ सर्वरार्डस्यमिवहाँ ॥२४॥

·वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुक्छ
धर्मणी।
रक्षोहणों वो घलगहनः प्रोक्षामि वैष्णवानं रक्षोहणों वो वलगहनोऽवनयामि वैष्णवान
रक्षोहणो वो बलगहनोऽवस्तृणामि वैष्णवान् रक्षोहणी वां वलगहना उप धामि वैष्णवी'
रक्षोहणों वां वलगृहनौ पyहामि वैवी' वैष्णवमर्सि वैष्णवा स्थ ॥२५॥
देवस्य॑ त्या सवितुः प्रसवेऽश्विनोबाहुभ्यां पुप्पो हस्ताभ्याम् ।
आदडे' नार्यसी-दमह रक्षसां ग्रीवा अपि कृन्तामि। योऽसि यवयास्मद्धेपो यवयाराती-
दिवे त्वाऽन्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै वो शुन्धन्ताँल्लोकाः पितृपदर्नाः पितृपदनमसि ॥२६॥
उद्दिवध स्तानान्तरिक्षं पूर्ण दृधहस्व पृथिव्यां द्युतानस्त्या मारुतो मिनोतु मित्रावरुणौ भुवेण
ब्रह्मवनि स्वा क्षवनि रायस्पोपवनि पyहामि । ब्रह्म छह क्षत्रं हायुयह
प्र॒जां इंछह ॥२७॥
ध्रुवासि ध्रुवोऽयं यजमानोऽस्मिन्नायतने प्र॒जया पशुभिर्भूयात् ।
घृतेन द्यावापृथिवी पूर्ये-मिन्द्रस्य छदिसि विश्वजनस्य छायाँ ॥२८॥
परि त्वा गिर्वणो गिर इमा भवन्तु विश्वतः ।
बुद्धायुमन वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुटयः ॥२९॥
इन्द्रस्य स्यूसी'न्द्रस्य धुवोऽसि । ऐन्द्रमर्सि वैश्वदेवमसि ॥३०॥
विभूरसि प्रवाहो' दिरसि हव्यवाहनः' श्वाबोऽसि पर्चेतो स्तुथोऽसि विश्ववेदाः ॥३१॥
उशिगसि कवि रसारिरसि धम्भारि रयस्यूरसि दुर्वस्वो छुन्यूरसि मार्जालीयः'
सम्राईसि कृशानुः परिपोऽसि पर्वमानों नोऽसि मृतवा महोऽसि हव्यसूर्दन
ऋतामाऽसि स्वज्योतिः ॥३२||
समोऽसि विश्वव्यंचा अजोऽस्येपो दहिरसि बुध्न्यो वागस्यैन्द्रमसि सदोऽस्य तस्य
द्वारी मा मा सन्ताप्ने मध्येनामध्वपते प्रमातिर स्वस्ति मेऽस्मिन्पथि देवयाने भूयात् ॥३३॥
मित्रस्य मा चहूंपेक्षध्य मर्मयः सगराः सर्गरा स्थ सर्गरण नाम्ना रौद्रेणानीकेन प्रात मोऽग्नयः
पिपत माऽनयो गोपायत मा नौ पोऽस्तु मा मा हिसि ॥३४॥
ज्योतिरसि विश्वरूप विश्वेषां देवाना समित् । त्व सौम तन्कृयो द्वेपोम्योऽन्यकृतम्य हरु
यन्तासि धरुथर स्वाहा' जुषाणो अप्नुराज्यस्य वेतु स्याहाँ ॥३५॥
अग्ने नय सुपो गये अस्मान्विश्वानि देव युनानि विद्वान् ।
अयोध्यस्म हुगुणमेनो भूयिष्ठां ते नम उत्ति विधेर्म ॥३६॥

·कं. २५-४३१-२] यजुर्वेद-संहिता। (१७) अयं नौ अग्निर्वरिवस्कृणोत्वयं मृधः पुर एतु प्रभिन्दन् । अयं वाजाञ्जयतु वाजसाताव्यर्थ शत्रूञ्जयतु जहूंपापा स्वाहा ॥३७॥ उरु विष्णो वि क्रमस्वोरु क्षयाय नस्कृधि । घृतं घृतयोने पिब प्रर्प यज्ञप॑तिं तिर स्वाहा ॥३८ देवं साधितरेप ते सोमस्त रक्षस्व मा वा दभन् । एतत्त्वं देव सोम देवो देवाँर उपांगा इदमहं मनुष्यान्सह रायस्पोणे स्वाहा निवरुणस्य पाशान्मुच्ये ॥३९॥ अग्नै बतास्त्वे व्रतपा या तव तनूर्मय्य देपा सा त्वयि यो मम तनूस्त्वय्यभूदियसा मार्य । यथायथं नौ वतपते बृतान्यनु मे दीक्षा दीक्षापतिरम स्तानु तपस्तपस्पतिः ॥४०॥ उरु विष्णो वि क्रमस्वोरु क्षयाय नस्कृधि । घृतं घृतयोने पिच प्रनं यज्ञप॑तिं तिर स्वाहा ॥४१ अस्य॒न्याँर अगां नान्याँर उपांगामाकू त्वा परेभ्योऽविद परोऽवरेभ्यः । तं त्वां जुषामहे देव वनस्पते देवय॒ज्याय देवासवा देवय॒ज्याय जुपन्तः विष्णवे त्यो । ओपधे घायस्य स्वर्धित मैन हिलसी ॥४२॥ द्यां मा लेखीरन्तरिक्षं मा हिंसीः पृथिव्या सम्भव । अय, हि त्वा स्वधितिस्तेर्तिजानः प्रणिनार्य महते सौभगायें । अतस्त्वं देव वनस्पते शतबल्यो वि रोह सहस्रवल्शा वि वयछ रेहम ॥४॥ [.० ५, कं०४३, मं० सं० १५०] इति पञ्चमोऽध्यायः। अथ पष्ठोऽध्यायः। देवस्य वा सपितुः प्रेसवेऽश्विनीचीहुभ्यां पुष्णो हस्ताभ्याम्। आ ढे' नार्यसी-दाहय रक्षसा ग्रीवा अर्पि कृन्तामि। योऽसि यवयास्मद् द्वेषो युवयारांती-दिवे स्वाऽन्तरिक्षाय त्या पृथिव्ये त्यो शुन्धन्तॉलोकाः पितृपदनाः पितृपदनमसि ॥१॥ अग्रेणीरसि स्वावेश उन्नेतृणामेनस्य वित्तादधिं त्वा स्थास्यति' देयस्त्वा सविता मध्यानकर्तु मुपिप्पलाम्यस्त्वीपंधीभ्यो धामग्रेणास्पृक्ष आन्तरिक्ष मध्येनापाः पृथिवीमुपरेणाहीं ॥२ पाय.३

·पाजसनेयि-माध्यनिन-शुक
[. ६,
या ते धामान्युइमसि गमध्ये यन्त्र गावो मूरिशृगा अयासः ।
अवाह तदुरुगायस्य विष्णोः परमं पदम भारि भूरि । ब्रह्मवानि त्वा क्षत्वनि
रायस्पोपपनि पर्पहामि। ब्रह्म छह क्षयं दृछहायुह प्रजा छह ॥३॥
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो वृतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः ससा ॥४||
तद्विष्णोः परमं पदछ सदा पश्यन्ति सूरयः । डिवीच चक्षुराततम 1411
परिवीरसि परि त्या देवीविशों व्ययन्ता परीमं यजमान- रायो मनुष्या॒णाम् ।
द्विवः सनुरस्येप ते पृथिव्यॉललोक आरण्यस्तै पशुः ॥६॥
उपावीरस्युप देवान्दैवीशिः प्रागुरुशिजो वहितमान् ।
देव त्वष्टवसु रम हव्या ते स्वदन्ताम् ॥७॥
रेवती रमध्वं बृहस्पते धारया वसूनि ।
तस्य त्वा देवहविः पाशेन प्रति मुञ्चामि धर्पा मार्नुपः ॥८॥
देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रेसवेऽश्विनौचाहुभ्यां पृप्णो हस्ताभ्याम् ।
अग्नीपोमाभ्यां जुष्टं नि युनज्मि। अद्भयस्त्वीपंधीभ्योऽनु त्वा माता मन्यतामर्नु पिताऽनु भ्राता
सगर्योऽनु सखा सभ्यः । अग्नीपोर्माभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ॥१॥
अपां पेरुरस्या-पो देवीः स्वदन्तु स्वात्तं चित्सवहविः।
सं ते प्राणो वातेन गच्छता समङ्गानि यजत्रैः सं यज्ञप॑तिराशिषा ॥१०॥
पतेाक्ती पायथा रेवति यजमाने प्रियं धा आ विर्श ।
उरोरन्तरिक्षात्सजूदेवेन वार्तेनास्य हविपस्त्मना यज़ समस्य तन्वा भवे ।
वो वर्षीयसि यज्ञे यज्ञप॑तिं धाः स्वाहाँ देवेभ्यो देवेभ्यः स्वाहाँ ॥११॥
माहिर्मा पृदाकु-नमस्त आतानानुर्वा प्रेहिं । घृतस्य कुल्या उप ऋतस्य पथ्या अनु ॥१२॥
देवरिपः शुद्धा बोटवर सुपरिविष्टा देवेषु सुपरिविक्षा वयं परिपेष्टारों भूयास्म ॥१३॥
वाचं ते शुन्धामि' पाणं ते शुन्धामि' चक्षुस्ते शुन्धामि श्रोत्रं ते शुन्धामि
नाभि ते शुन्धामि' मे, ते शुन्धार्मि पायु ते शुन्धामि
चरित्रौस्ते शुन्धामि ॥१४॥
मनस्तु आ प्योयता वक्त आ प्यायता प्राणस्त आ प्यायतां चक्षुस्त आ प्यायता
श्रोत्रं न आ प्यायताम् । यते क्रूरं यदास्थितं तत्त आ प्यायता निष्टयायतां ततॆ शुध्यतु
शमहोभ्या। ओषधे बायस्व स्वर्धिते मैनछ हिसी ॥१५॥

·यजुर्वेद-संहिता।
रक्षसां भागोऽसि निरस्त रक्ष इदमह रक्षोऽभि तिष्ठामीदमहर्थ रक्षोऽवं बाध इदमहर्ष
रक्षोऽधर्म तमो नयामि । घृतेन द्यावापृथिवी प्रोगँवाएँ वायो वे स्तोकान-मग्निराज्यस्य
वेतु स्वाहाँ स्वाहाकृते अवनभसं मारुतं गच्छतम ॥१६॥
दमापः प्र बहतावद्यं च मलं च यत् । यचाभिदुद्रोहान्तं यचं शेपे अभीरुणम् ।
आपो मा तस्मादेन॑सः पर्वमानश्च मुञ्चतु ॥१७॥
सं ते मनो मनसा सं प्राणः प्राणेन गच्छताम् । रेडस्यनिष्ट्रवां श्रीणात्वास्त्विा
गन्वात त्या भ्राज्य पूष्णो रह्यो ऊष्मणो व्यथिपतं प्रयुत द्वेषः ॥१८॥
घृतं घृतपावानः पिबत वसौं वसापावानः पिघतान्तरिक्षस्य हविरसि स्वाहा ।
दिश: प्रदिर्श आदिशों विदिश दिशौँ दिग्भ्यः स्वाहा ॥१९॥
ऐन्द्रः प्राणो अङ्गे अङ्गे नि दीध्यदैन्द्र उद्वानो अङ्गे अङ्गे निधीतः ।
देव त्वष्टभूरि ते सधं समेतु सलक्ष्मा यद्विपुरूपं भवति ।
देवत्रा यन्तमवसे सखायोऽनु त्वा माता पितरों मदन्तुं ॥२०॥
समुद्रं गच्छ स्वाहाँ ऽन्तरिक्षं गच्छ स्याहा देव सवितारं गच्छ स्वाहाँ मित्रावरुणी
गच्छ स्वाहाँ ऽहोराने गच्छ स्वाही छन्दधिसि गच्छ स्वाहा द्यावापृथिवी गच्छ स्वाहा'
'यज्ञं गच्छ स्वाहां सोमै गच्छ स्वाहा' दिव्यं नौ गच्छ स्वाही ऽग्निं वैश्वानरं गच्छ
स्वाही मों में हार्दि यच्छे दिवं ते धूमो गच्छतु स्वयोतिः पृथिवीं भस्मनाऽऽण स्वाहा"।२१
माऽपो मौपंधीहिंसी-र्धाम्नो धाम्नो राजॅस्ततो वरुण नो मुञ्च ।
यहादुरध्न्या इति वरुणेति शमिहे ततो वरुण नो मुश्च ।
सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु गणेऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः॥२२
हविष्मतीरिमा आपो हविष्मार आ विवासति ।
हुविष्मान् देवो अध्वरो हविप्मार अस्तु सूर्यः ॥२३॥
अनेर्वोऽपन्नगृहस्य सदसि सादयामी'-न्द्राग्न्योभागधेयी स्थं मित्रावरुणयोमागधेयी स्थ
विश्वेषां देवानां भागधेयो स्थ। अमूर्या उप सूर्य गाभिर्वा सूर्यः सह ।
ता नौ हिन्वन्त्यध्वरम् ॥२४॥
हृदे त्या मनसे त्वा दिये त्या सूर्याय त्वा । ऊ मिममध्वरं विवि देवेषु होत्रा पच्छे ॥२५॥

·(२०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [म०६-७, सोमं राजन् विश्वास्त्वं प्रजा उपावरोहे विश्वास्त्वां प्रजा उपावरोहन्तु । शृणोत्वग्निः समिधा हवं मे शृण्वन्त्वापो धिषणांश्च देवीः । श्रोता ग्रावाणो विदुषो न यज्ञ शृणोतु देवः सविता हवं मे स्वाहा ॥२६॥ देवीरापो अपां नपाद्यो व ऊर्मिहविष्य इन्द्रियावान् मदिन्तमः । तं देवेभ्यो देवना दत्त शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थं स्वाहा ॥२७॥ कापिरसि समुदस्य त्वा क्षित्या उन्नयामि । समापों अग्मित समोपंधीभिरोपंधी शा२८|| यमग्ने पृत्सु मर्त्यमवा वाजेपु यं जुनाः । स यन्ता शर्यतीरिपः स्वाहाँ ॥२९॥ देवस्य त्या सवितुः प्रसवेऽश्विनौ हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । आ दंडे' रावाऽसि गभीरमिममध्वरं कृधीन्द्रीय सुपूर्तमम् । उत्तमेन पविनोजैस्वन्तं मधुमन्तं पर्यस्वन्तं नियाभ्या स्थ देवश्रुतस्तर्पयत मां ॥३०॥ मनों मे तर्पयत वाचं मे तर्पयत प्राण में तर्पयत चक्षुर्म तर्पयत श्रोत्रं मे तर्पयतात्मानं मे तर्पयत पूजा में तर्पयत पशून्म तर्पयत गणान्मै तर्पयत गणा मे मा वि तृपनं ॥३१|| इन्द्राय त्या वझुमते रुद्रवत इन्द्राय वा ऽऽदित्यवत इन्द्राय वो ऽभिमातिने । श्येनार्य त्वा सौमभृते ऽग्नये त्वा रायस्पोपदे ॥३२॥ यत्त सोम विवि ज्योतिर्यत्पृथिव्यां यदुरायन्तरिक्षे । तेनास्मै यजमानायोरु राये कृध्यधिं दाने यौचः ॥३३॥ श्वाना स्थ वृन्चतुरो राधौगूर्ता अमृतस्य पत्नीः ता देवीदेवत्रेमं यज्ञं नयुतोपहूताः सोमस्य पिचतं ॥३४॥ मा भेमा संघिस्था जन धत्स्य धिपणे वीडूवी सती वीडयेथामजै दधाथाम् । पाप्मा हुतो न सोमः ॥३५॥ प्रागपागुदगधरासतस्त्या दिश आ धौवन्तु 1 अम्ब निप्पर समरीविदाम् ॥३६॥ त्वमङ्ग प्रशंधसिपो देवः शविष्ठ मत्य॑म् । न त्वदन्यो मघवन्नस्ति माईतेन्द्र बर्वीमि ते वर्चः ॥३७॥ [१०६,०३७, मं०सं०११७ ]. इति पटोध्यायः। - .

·कं० २६-३७,१-१२]
यजुर्वेद-सहिना।
अथ सप्तमोऽध्यायः।
वाचस्पतये पवस्व वृष्णो अशुभ्यां गर्भस्तिपूतः'।
देवो देवेभ्यः पवस्व येषां भागोऽसि ॥१॥
मधुमतीर्न इपंस्कृधि यत्तै सोमादाभ्यं नाम जागृवि तस्मै ते सोम सोमाय स्वाहा
स्वाहोर्वन्तरिक्षमन्वमि ॥२॥
स्वाङ्कृतोऽसि विश्वभ्य इन्द्रियेभ्यों दिव्येभ्यः पार्थिवभ्यो मर्नस्त्वाष्टु स्वाह
त्वा सुभव सूर्याय देवेभ्यस्त्वा मरीचिपेभ्यो देवाशो यस्मै त्वेडे तत्सत्यमुपरिगुता
मङ्गेन हतोऽसौ फट् प्राणाय त्या व्यानाय वा ॥३॥
उपयामगृहीतोऽस्यन्तयच्छ मघवन् पाहि सोमम् । उरुप्य राय एपो यजस्व ॥४॥
अन्तस्ते द्याापृथिवी दधाम्यन्तधाम्यवन्तरिक्षम् ।
सजूदेवेभिरवरः पैरैश्चान्तर्यामे मंघवन् मादयस्वं ॥५॥
स्वाङ्कृतोऽसि विश्वभ्य इन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्य: पार्थिवेभ्यो मनस्त्वाष्ट्र स्वाहा
त्या सुभव सूर्याय देवेभ्य॑स्त्वा मरीचिपेभ्य' उदानाय त्वा ॥६॥
आ बायो भूप शुचिपा उप नः सहसं ते नियुतो विश्ववार ।
उपो ते अन्धो मधमयामि यस्य॑ देव छिपे पूर्वपेय वाया त्या ॥७॥
इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरागतम् । इन्दवो वामुशन्ति हि ।
उपयामगृहीतोऽसि वायव इन्द्रवायुम्यो वै-पते योनिः सजोषोभ्यां त्यो ॥८॥
अयं वा मित्रावरुणा सुतः सोम ऋतावृधा । ममेदिह श्रृंतर हवम् ।
उपयामगृहीतोऽसि मित्रावरुणाभ्यां त्वा ॥९॥
राया वयछ ससवा सौ मदेम हव्येन देवा यवसेन गावः । तां धेनुं मित्रावरुणा
युवं नौ विश्वाहां धत्तमनपस्फुरन्ती'-मेष ते योनितायुम्या त्या ॥१०॥
या यां कशा मधुमत्यविना सूनृतवती । तयां यज्ञं मिमिक्षतम् ।
उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्वैप ते योनिर्माध्वीभ्यां त्वां ॥११॥
तं प्रत्नथा पूर्वथा विश्वथेमा ज्येवताति बर्हिपर्दछ स्वर्विदम् ।
प्रतीचीनं वृजन दोहसे धुनिमाशुं जयन्तमनु यासु वर्धसे ।
उपयामगृहीतोऽसि शण्डाय वै'-५ ते योनिवीरता पाय पंमृष्टः शण्डौं
देवास्त्वा शुक्रपाः प्रणयन्त्ये नाधृष्टा पर्सि ॥१२॥

·(२२) वाजसनैयि-माध्यन्दिन-शुक् [अ०७; सुवीरों वीरान् प्रजनयन् पराभि रायस्पोपेण यज॑मानम् । सनग्मानो दिवा पृथिव्या शुकः शुक्रशोचिो निरस्तः शण्डः' 'शुक्रस्याधिष्ठानमर्सि ॥१३ अग्छिन्नस्य ते देव सोम सुवीर्यस्य रायस्पोर्पस्य द्विताः स्याम । सा प्रथमा संस्कृतिविश्ववारा स प्रथमो वरुणो मित्रो अग्गिः ॥१४॥ स प्रथमो बृहस्पतिश्चिक्रित्यास्तस्मा इन्द्राय सुतमा जुहोत स्थाहा । तृम्पन्तु होवा मध्वो याः स्विष्टा याः सुप्रीताः सुहृता यत्स्वाहाँ ऽयाडगीत ॥१५॥ अयं वेनश्चौदयत्पृश्निगर्भा ज्योतिर्जरायू रजसो विमाने डममपा, सङ्गमे सूर्यस्य शिशुं न विप्रो मतिमी रिहन्ति । उपपामगृहीतोऽसि गाय त्वा ॥१६॥ मनो न येपु हव॑नेषु तिग्मं विपः शच्या वनुथो द्रवन्ता । आ यः शाभिस्तुविनम्णो अस्यात्रीणीतादिशं गस्ता वेप ते योनिः प्र॒जाः पाह्यपमृष्टो मी देवास्त्वा मन्थिपाः प्रणयन्त्वनाधृष्टार्सि ॥१७॥ सुप्रजाः प्र॒जाः प्रजनन् परीहाभि गयस्पोपेण यजमानम् । सनग्मानो दिया पृथिव्या मन्थी मुन्धिशौचिो निरस्तो मो मुन्थिनोऽधिष्ठानमसि ॥१८॥ ये देवासो दिव्येकादश स्थ पृथिव्यामध्येकादश स्थ । अप्मुक्षितौ महिनैकादश स्थ ते देवासो यज्ञमिमं जुंपध्वमं ॥१९॥ उपयामगृहीतोऽस्याग्रयणोऽसि स्वाग्रयणः । पाहि यज्ञं पाहि यज्ञप॑तिं विष्णुस्त्वामिन्द्रियेणं पातु विष्णुं त्वं पामि सर्वनानि पाहि ॥२०॥ सोमः पवते सोमः पवतेऽस्मै ब्रह्मणेऽस्मै शुत्रायास्मै सुन्वते यजमानाय पवत हुप ऊर्जे यतेऽद्य ओपंधीभ्यः पवते द्यावापृथिवीम्या पवते सुभूताय पवते' विश्वैम्पस्त्या देवेभ्यः एष ते योनिविश्वग्यस्त्वा देवेभ्य: ॥२१॥ उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा बृहते वयस्वत उक्थाव्यं गृह्णामि । यत्त इन्द्र बृहद्वयस्तस्मै त्या निर्णये त्यै'-प ते योनिरुक्थेभ्य॑स्त्वां देवेभ्यस्त्वा देवाच्यं यज्ञस्यायुंघे गृह्णामि ॥२२ मित्रावरुणाभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुपे गृहामी न्द्रीय त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुपे गृहामी न्दा- निभ्या त्या देवाव्यं यज्ञम्यायुपे गृह्णामी-न्द्रावरुणाम्या त्वा देवान्यं यज्ञस्यायुपे गृहामी न्द्रा- बृहस्पतिभ्यां त्या देवाव्यं यज्ञस्यायुंगे गृहामी द्वाविष्णुम्या त्या देवाव्यं यज्ञस्यायुपे गृह्णामि।२३ ·कं. १३-३४ प्रजुर्वेद-संहिता। (२३) - मूर्धान दिवो अतिं पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम् । कविध सम्राजमतिथिं जनानामासन्ना पात्र जनयन्त देवाः ॥२४॥ उपयामगृहीतोऽसि धुवोऽसि ध्रुवक्षितिर्धवाणी ध्रुबतमोऽच्युतानामच्युतक्षित्तम एष ते योनिश्वानराय त्यो। ध्रुवं धुवेण मनसा बाचा सोमम नयामि । अथा न इन्द्र इद्विशोऽसपत्नाः समनसस्करत् ॥२५॥ यस्तै द्रुप्स स्कन्दति यस्तै अशुावच्युतो धिपणयोरुपस्थात् । अध्वर्योा परि वा यः पवित्रात्तं ते जुहोमि मनसा वकृतर स्वाहा' देवानामुत्क्रमणमसि ॥२६॥ प्राणाय मे वक़दा वर्चसे पवस्व व्यानाय मे वक़दा वर्चसे पवस्वो दानाय मे वर्चीदा वर्चसे पयस्व वाचे में वर्चेदा वर्चसे पवस्वं क्रतूदक्षाभ्यां मे वर्चादा वर्चसे पवस्वे श्रोत्रीय मे वर्चादा वर्चसे पवन चक्षुभ्यां मे वादसौ वर्चसे पवेथाम् ॥२७॥ आत्मने मे वक़दा वर्चसे पवस्वो जैसे मे वादा वर्चसे पवस्वा-युपे मे वादा वर्चसे पवस्व विश्वाभ्यो गे मजाभ्यो वदिसौ वर्चसे पवेथाम् ॥२८॥ कोऽसि कतमोऽसि कस्यासि को नामांसि । यस्य ते नामामन्महि यं त्वा सोगेनानीतृपार्म । भूभुवः स्वः सुमनाः प्रजाभिः स्या सुवीरों वीरैः सुपोप: पोः ॥२९॥ उपयामगृहीतोऽसि मर्धवे त्यो पयामगृहीतोऽसि माधवाय त्यो पयामगृहीतोऽसि शुक्राय त्यो -पामगृहीतोऽसि शुर्चये त्वों-पयामगृहीतोऽसि नर्भसे त्वो-पामगृहीतोऽसि नभस्ाय त्यों -पामगृहीतोऽसीघे त्वौ पामगृहीतोऽस्यूर्ज त्वों पयामगृहीतोऽसि सहसे त्वो" पयामाहीतो ऽसि सहस्याय त्वौ-पामगृहीतोऽसि तपसे वो"-पामगृहीतोऽसि तपस्याय त्वों पयाम- गृहीतोऽस्य हसस्पतये त्वी ॥३०॥ इन्द्रागी आ गत सुतं गाभिनमी बरेण्यम् । अस्य पतिं धियेषिता । उपयामगृहीतोऽसीन्द्राग्निभ्यां स्वैप ते योनिरिन्द्राग्निभ्यां त्वां ॥३१॥ आ था ये अग्निमिन्धते स्तुणन्ति बहिरानुषक् । येषामिन्द्रो युवा सयौं । उपयामगृहीतोऽस्यनीन्द्राम्या -प ते योनिरमीन्द्राभ्यां वो ॥३२॥ ओमासचर्पणीधृतो विश्वे देवास आ गत । टाश्चासौ दाशुषः सुतम् । उपयामगृहीतोऽसि विश्वभ्यस्त्वा देवेम्य॑ एष ते योनिविश्वभ्यस्त्वा देवेभ्य: ॥३३॥ विश्वे देवास आ गत शृणुता में डुमहवम् । एदं बहिनिपीदते । उपयामगृहीतोऽसि विश्वभ्यस्त्वा देवयं एप ते योनिर्विश्वभ्यस्त्वा देवेभ्यः ॥३४॥ ..

·(२४)
वासजनेषि-माध्यन्दिन-गुक्त
[१०७-८
सजोपा इन्द्र
इन्द्र मरुत्व इह पाहि सोम या शार्याते अर्पियः सुतस्य ।
तव प्रणीती तव शूर शर्मन्ना विवासन्ति कवयः सुयज्ञाः ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा मरुत्वंतं एप ते योनिरिन्द्रीय त्वा मरुत्वते ॥३५॥
मरुत्वन्तं वृषभं वावृधानमकवारिं दिव्य, शासमिन्द्रम् |
विश्वासाहमसे नर्तनायोग्र सहोदामिह त हुवर्म ।
उपयामगृहीतोऽसीन्य त्वा मरुत्वत एप ते योनिरिन्द्रीय त्या मरुत्वते ।
उपयामगृहीतोऽसि मरुतां त्वौजसें ॥३६॥
मरुद्भिः सोम पिच वृत्रहा शूर विद्वान् ।
जहि शररप मृधौ नुदस्वाथाभयं कृणुहि विश्वतो नः ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्या मुरुत्वत एप ते योनिरिन्द्राय त्या मुरुत्वते ॥३७॥
मरुत्वार इन्द्र वृषभो राय पिबा सोममनुष्वधं मदाय ।
आ सिंञ्चस्व जठरे मर्ध्व ऊर्मि त्व राजाऽसि प्रतिपत्सुतानाम ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा मुरुत्वत एप ते योनिरिन्द्रीय त्वा मरुत्वते ॥३८॥
महॉ२ इन्द्रो नृवदा चर्पणिमा उत द्विवहीं अमिनः सहोभिः ।
अस्मद्रयग्वावृधे वीर्यायोरुः पृथुः सुकृतः कर्तृभिर्भूत् ।
उपयामगृहीतोऽसि महेन्द्राय वै-पते योनिमहेन्द्राय॑ त्वा ॥३९॥
महाँर इन्द्रो य ओज॑सा पर्जन्यो वृष्टिमार इव । स्तोमवत्सस्य वावृधे ।
उपयामगृहीतोऽसि महेन्द्राय वै-प ते योनिमहेन्द्राय त्या ॥४०॥
उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः। दृशे विश्वाय सूर्य स्वाहीं ॥४१॥
चित्रं देवानामुदगादीकं चक्षुमित्रस्य वरुणस्याः ।
आमा द्यावापृथिवी अन्तरिक्ष सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुपंश्च स्वाहाँ ॥४२॥
अग्ने नय सुपथां गये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्युस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नम उक्ति विधेम स्वाहाँ ॥४३॥
अयं नौ अग्निर्वरिवस्कृणोत्वयं मृधः पुर एंतु प्रभिन्दन् ।
अयं वागायतु चार्जसाताव्य, शश्चयतु ज«पाणः स्वाहा ॥४४॥
रूपेण वो रूपमन्यागा तुथो चौ' विश्ववेदा वि मजतु ।
तस्य प्रथा प्रेते चन्द्रदक्षिणां वि स्वः पश्य व्यन्तरिक्ष यतस्व सदृस्यैः ॥४५॥
बाह्मणमद्य विदेयं पितृमन्तं पैतृमृत्यमृपिमार्पयर्थ सुधातुदक्षिणम् ।
द्रोता देवता गच्छत प्रदातारमा विशते ॥४६॥

·कं० ३५-४८,१-८] यजुर्वेद-संहिता अग्नये त्वा मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतत्वमशीयायुर्दात्र एधि मयो मा प्रतिग्रहीने' रुद्राय त्वा महा वरुणो ददातु सोऽमृतत्त्वमशीय प्राणो दात्र एधि वयो मा प्रतिग्रहीये' बृहस्पतये त्या मां वरुणो ददातु सोऽमृतृत्त्वमशीय खग्दान एधि मयो मह्य प्रतिग्रहीने यमाय त्वा मह्यं वरुणो ददातु सोऽमृतृत्त्वमशीय हयाँ दान एधि वयो मह्यं प्रतिग्रहीने ॥४७॥ कोऽद्वारका अदाकार्मोऽद्वारकामायादात् । कार्गो दाता कामः प्रतिग्रहीता कामैतत्त ॥४८॥ ४८, गं० स० १४०] इति सप्तमोऽध्यायः। [भ०७, का अथाष्टमोऽध्यायः। उपयामगृहीतोऽस्या-दित्येभ्यस्त्वा । विष्णं उरुगायैप ते सोमस्त रक्षस्व मा त्यो भन् ॥१॥ कदा चन स्तरीरसि नेन्द्र सञ्चसि दाशुषे । उपोपेन्नु मघवन् भूय इन्च ते दाने देवस्य पृच्यते आदित्येभ्यस्त्वा ॥२॥ कदा चन प्रयुच्छस्युभे नि पासि जन्मनी। तुरीयादित्य सर्वनं त इन्द्रियमातस्थामृत दिव्या वित्येभ्यस्त्वा ॥३॥ यज्ञो देवानां प्रत्येति सम्नमादित्यासो भवता मृड्यन्तः । आ वोऽर्वाची सुमतिर्ववृत्यादृष्यहोश्चिद्या वरिवोवित्तरासदो दित्येभ्य॑स्त्वां ॥४॥ विवस्वन्नादित्यैप ते सोमपीथस्तस्मिन् मत्स्व । अस्मै नरो वर्चसे धातन यदांशीर्दा दम्पती वाममश्नुता। पुमान् पुत्रो जायते विन्दते वस्वा विश्वाहारप एधते गृहे ॥५॥ घाममद्य संवितर्वाममु वो दिवे दिवे वाममस्मभ्यं सावीः । वामस्य हि क्षय॑स्य देव भूप्रेरया धिया वामभाजः स्याम ॥ ६॥ उपयामगृहीतोऽसि सावियोऽसि चनोधाश्चोधा असि चनो मयि धेहि । जिन्व यज्ञं जिन्य यज्ञपति भगाय देवाय त्वा सवित्रे ॥७॥ उपयामगृहीतोऽसि सुशीऽसि सुप्रतिष्ठानो बृहदुक्षाय नमः । विश्वम्यस्त्वा देवेभ्य' एप ते योनिविश्वभ्यस्त्वा देवेभ्यः ॥८॥ पा.प.४

·(२६)
वाजसनेपि-मामन्दिन-गुल
उपयामगृहीतोऽसि बृहस्पतिसुतस्य देव सोम त इन्दौरिन्द्रियावतः पस्नीवतो ग्रहार ऋध्यासम् ।
अहं परस्तावृहमवस्ताधवन्तरिक्षं तदु मे पिताऽभूत् ।
अह, सूर्यमुभयतो ददर्शाह देवानां परमं गुहा यत् ॥९॥
अमा३३ पत्नीवन्सवेन त्वष्टा सोमै पिच स्वाहा ।
प्रजापतिवृषाऽसि रेतोधा रेती मार्य धेहि प्रजापतेस्ते वृष्णो रेतोधौ रेतोधार्मशाये ॥१०॥
उपयामगृहीतोऽसि हरिरसि हारियोजनो हरिभ्यां त्वा' । होर्धाना स्व सहसोमा इन्वाय ॥११॥
यस्तै अश्वसनि क्षो यो गोसनिस्तस्य त इष्टय॑जुष स्तुतस्तोमस्य शस्तोक्यस्योपहूतस्योपहूतो
भक्षयामि ॥१२॥
देवकृतस्पैनसोऽवयनमसि मनुष्यकृतस्पैनसोऽवयनमति पितृकृतस्यैनसोऽवयनमस्या-
त्मकृतस्यैनसोऽवयनमस्य-नस एनसोऽवयनमसि ।
यच्चाहमेनौ विद्वाँश्चकार यच्चाविद्वाँस्तस्य सर्वस्यैनसोऽवयजनमसि ॥१॥
सं वर्चसा पयसा सं तनूभिरगन्महि मनसा स शिवेन ।
स्वष्टा सदनो वि दधातु रायोऽनुमाटुं तन्यो यद्विलिटम् ॥१४॥
समिन्द्र पो मनसा नेषि गोभिः सधे सूरिभिमघवन्त्सधे स्वस्त्या ।
सं ब्राह्मणा देवकृतं यदस्ति सं देवाना सुमतौ यज्ञियानाय स्वाहा ॥१५॥
सं वर्चसा पर्पसा सं तनूभिरगन्महि मनसा स शिवेन ।
त्वष्टा सुक्यो वि दधातु रापोऽनुमाष्टुं तन्वो पविलियम्' ॥१६॥
धाता रातिः सवितेदं जुषन्तां प्रजापतिनिधिपा देवो अग्निः ।
त्वष्टा विष्णुः प्र॒जया सराणा यज॑मानाय द्रविणं दधातु स्वाहा ॥१७॥
मुगा यो देवाः सर्दना अकर्म य आजम्मेदछ सर्वनं जुषाणाः ।
भरमाणों वहमाना हवीप्यस्मे धत्त वसवो वसूनि स्वाहाँ ॥१८॥
यॉ२ आऽवह उगतो देव देवांस्तान् प्रेरय स्वे अग्ने सधस्थें ।
जक्षिवास पपिवारसंश्च विश्वेऽसु धर्म, स्वरातिष्ठतानु स्वाहा ॥१९॥
वयं हि त्वा प्रयति यज्ञे अस्मिन्नने होतारमणीमहीह ।
ऋधगया मधंगुताशमिष्ठाः प्रजानन् यजमुप॑ याहि विद्वान्स्याहाँ ॥२०॥
देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुमित । मनसस्पत इमं देव यज्ञछ स्वाहा बाते धाः ॥२१॥

·*०९-३५]
यजुर्वेद-संहिता।
यज्ञ यज्ञं गच्छ यज्ञपति गच्छ स्वां योनि गच्छ स्वाहा ।
एष ने यज्ञो यज्ञपते सहसूक्तवाकः सर्ववीरस्त जुंपस्व स्थाहा ॥२२॥
माहिमा पृाः। उरुध हि राजा वरुणचकार सूर्याय पन्थामन्वैतवा उ ।
अपने पादा प्रतिधातवेऽकरुतापवक्ता हृदयाविधश्चित् ।
नमो वरुणायाभिठितो वरुणस्य पाशः ॥२३॥
अग्नेरनीकमप आ विवेशापां नपात् प्रतिरक्षन्नसूर्यम् ।
दमैदमे समिधं यक्ष्यग्ने प्रति ते जिह्वा घृतमुच्चरण्यत् स्वाहा ॥२४॥
समुद्रे ते हृवयमस्वन्तः सं त्या विशन्त्वोषधीकृताः ।
यज्ञस्य॑ त्वा यज्ञपते सूक्तोक्तौ नमोवाके विधेम यत् स्वाहा ॥२५||
देवीराप एप वो गर्भस्त, सुप्रीत, सुभृतं विभूत' ।
देव सोमेष ते लोकस्तस्मिञ्छं च वक्ष्व परि च वक्ष्य ॥२६॥
अमृथ निचुम्पुण निचेरुरंसि निचुम्पुणः ।
अब ठेवैकृतमेोऽयासिपमब मर्मत्यकृतं पुरुराष्णो देव रिपस्पाहि ।
देवाना समिदसि ॥२७॥
एजेतु दशमास्यो गर्भो जरायुणा सह । यथाऽयं वायुरेजति या समुद्र एजति ।
एवार्य दशमास्यो अझज्जरायुणा सह ॥२८॥
यस्य ते यज्ञियो गर्भो यस्यै योनिहिरण्ययी । अङ्गान्यता यस्य तं मात्रा समंजीगमधे स्वाहा २९
पुरुवस्मो विपुरूप इन्दुरन्तमहिमानमाना धीर ।
एकपदी द्विपदी विपदी चतुप्पदीमष्टापढी भुवनानु प्रथन्ताय स्वाहा ॥ ३० ॥
मती यस्य हि क्षयें पाथा दिवो विमहसः । स सुगोपातमी जनः ॥ ३१॥
मही द्यौः पृथिवी चे न दुमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपता नो भरीमभिः ॥ ३२ ॥
आ निष्ठ बहनरर्थ युक्ता ते ब्रह्मणा हरी । अर्वाचीन, सु ते मनो ग्रावा कृणोतु वग्नुना ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय स्वा पोडशिन एप ते योनिरिन्द्रीय त्वा पोडशिने ॥ ३३ ॥
युत्या हि केशिना हरी वृषणा कक्ष्यप्रा । अर्था न इन्द्र सोमपा गिरामुप॑श्रुति चर।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय वा पोडशिन' एपले योनिरिन्द्रीय त्या पोडशिने ॥३४॥
इन्दुमिरी बहुतोऽतिधृष्टशवसम् । ऋषीणां च स्तुतीरुप यज्ञं च मानुपाणाम् ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्या पोडशिन एप ते योनिरिन्द्राय त्या पोडशिने ॥३५॥

·(२८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुल्क
[म.43
यस्मान्न जातः परॊ अन्यो अस्ति य आविवेश भुवनानि विश्वा ।
प्रजापतिः प्रजया संघराणस्त्रीणि ज्योतीपि सचते स पौडशी ॥३६॥
इन्द्रश्च सम्राइ वरुणश्च राजा ती ते भक्षं चक्रतुरम्र एतम् ।
तयोरहम भक्षं भक्षयामि वाग्देवी र्जुपाणा सोमस्य तृप्यतु सह प्राणेन स्वाहा ॥३७॥
अग्ने पवस्व स्वपो अस्मे वः सुवीर्यम् । दधयिं मयि पोषम् ।
उपयामगृहीतोऽस्यग्नये त्वा वर्चस एष ते योनिग्नये त्वा वर्चसे ।
अग्ने वनस्विन्वर्चस्वास्त्वं देवेष्वसि वर्चस्वानुहं मनुष्येषु भूयासम् ॥ ३८ ॥
उत्तिन्नोजसा सह पीत्वी शिमै अवेपयः । सोममिन्द्र चमू मुतम् ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वौजस एष ते योनिरिन्द्रीय त्वौजसे ।
इन्द्रजिष्ठौजिलस्त्वं देवेष्वस्पोजिठोऽहं मनुष्येषु भूयासम् ॥ ३९ ।।
अदृश्रमस्य केतयो वि रश्मयो जनॉ२ अनु । भ्राजन्तो अनयों यथा ।
उपयामगृहीतोऽसि सूर्याय त्वा भाजायैप ते योनिः सूर्याय त्वा भ्राजाय ।
सूर्य भ्राजिष्ठ भ्राजिंठस्त्वं देवेप्वसि भ्राजिष्ठोऽहं मनुष्येषु भूयासम् ॥ ४० ॥
उटु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सूर्यम्' ।
उपयामगृहीतोऽसि सूर्याय त्या भाजायै प ते योनिः सूर्याय त्वा भाजाय ॥ ४१ ॥
आ जिघ्र कलश मह्या त्या विशन्त्विन्दवः ।
पुनरूजर्जा नि वर्तस्व सा नः सहन धुश्वोरुधारा पर्यस्वती पुनर्मा विशतायिः ॥ ४२ ॥
इडे रन्ते हव्ये काम्ये चन्द्रे ज्योतेऽदिते सरस्वति महि विश्रुति ।
एता ते अघ्न्ये नामानि देवेभ्यो मा सुकृतं वृतात् ।। ४३॥
विन इन्द्व मृधौ जहि नीचा यच्छ पृतन्यतः । यो अस्मार अभिदासत्यधरं गमया तमः ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा विमृध एप ते योनिरिन्द्रीय त्वा विमृधे ॥४४॥
वाचस्पति विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं बाजे अद्या हुँधेम ।
स नो विश्वानि हवनानि जोपद्विश्वशम्भरवसे साधुकी ।
उपयामाहीतोऽसीन्द्रीय त्वा विश्वकर्मण' एप ते योनिरिन्द्रीय त्वा विश्वकर्मणे ॥१५॥
विश्वकर्मन् हविपा वर्धनेन वातारमिन्द्रमकृणोरखध्यम् ।
तस्मै विशः समनमन्त पूर्वीस्यमुग्रो रिहयो यथाऽसंत ।
उपयामगृहीतोऽमीन्द्रीय त्या विश्वकर्मण' एप ते योनिरिद्राय त्या विश्वकर्मणे ॥४६॥

·क. ३६-५८]
यजुर्वेद-संहिता।
(२९)
उपयामगृहीतोऽस्य॒ग्नये त्वा गायत्रछन्दसं गृह्णामी न्द्रीय त्वा त्रिष्टुप्छन्दसं गृह्णामि'
विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यो जगच्छन्दसं गृह्णाम्यनुष्टुप्तेऽभिगरः ॥४७॥
बेशीनां त्वा परमुन्ना धूनोमि कुकूननानां त्वा पत्मन्ना धुंनोमि
भन्दनानां त्वा पत्मन्ना धूनोमि' मदिन्तमानां त्वा पत्मन्ना धुनोमि
मधुन्तैमानां त्वा परमन्ना धूंनोमि' शुक्र त्या शुक्न आ धूनोम्यह्नौ रूपे सूर्यस्य रश्मि ॥४८॥
ककुम, रूपं वृषभस्यं रोचते बृहच्छुकः शुक्रस्य पुरोगाः सोमः सोमस्य पुरोगाः ।
यत्ते सोमादाभ्यं नाम जागृवि तस्मै त्वा गृह्णामि तस्मै ते सोम सोमाय स्वाहा ॥४९॥
शिक त्वं देव सोमाने प्रियं पाथोऽपाहि वशी त्वं देव सोमेन्द्रस्य प्रियं पाथोऽपीय स्मन्सखा
त्वं देव सोम विश्वेषां वेवानी प्रियं पाथोऽपीहि ॥५॥
इह रतिरिह रमध्वमिह धृतिरिह स्वधृतिः स्वाहा ।
उपसृजन् धरुणं मात्रे धरुणो मातरं धर्यन् । रायस्पोपमस्मासु दीधरत् स्वाहा ॥५१॥
सत्रस्य ऋद्धिरस्यगन्म ज्योतिरमृता अभूम ।
दिवं पृथिव्या अध्याउरेहामाविदाम देवान्स्वोतिः ॥ ५२ ॥
युवं तमिन्द्रापर्वता पुरोयुधा यो नः पृतन्यादप तं-तमिद्धत वज्रण तं-तमिद्धतम्' ।
दूरे चत्तार्य छन्त्सद्हर्ने यदिनक्षत् । अस्माक) शबून्परि शूर विश्वतो दुर्मा दष्टि विश्वतः ।
भूर्भुवः स्वः सुप्रजाः प्रजाभिः स्याम सुवीरां वीरैः सुपोपाः पोषैः ॥५३॥
परमेष्ठयुभिधीतः' प्रजापतिर्वाचि न्याहृतायो मन्धो अच्छेतः ।
सविता सन्या विश्वकर्मा दीक्षायाँ पूपा सौमुकयण्या - ॥५४॥
-इन्द्रश्च मरुतश्च कयायोपोस्थितो'
ऽसुरः पुण्यमानो' मित्रः क्रीतो विष्णुः
शिपिविष्ट उरावासन्नों विष्णुर्नरन्धिपा ॥५५॥
मोह्याणः सोम आगतो बरुण आसन्धामासन्नो ऽनिरामी इन्द्रो हविर्धाने
ऽथोपावलियर्माणः ॥५६॥
विश्व देवा अशुपु न्युप्तो विष्णुरापीलपा आप्याय्यमांनो' यमः सयानो' विष्णः
सम्भ्रियमाणों वायुः पूयमाना' शुक्रः पूतः शुक्रः क्षारी-मन्थी सक्तुश्रीः ॥१७॥
विश्वे देवाश्चमसेपून्नीतो ऽसुर्दोमायोद्यतो' रुद्रो हयानो
वातोऽभ्यावृत्तो नृचक्षाः
प्रतिख्यातो भक्षो भक्ष्यमाणः पितरों नारागधसः ॥५०॥

·वाजसनेयि-माध्यन्दिन-म
सन्नः सिन्धुरवभूथायोद्यतः समुद्रोऽभ्यवहियमाणैः सलिलः प्रप्लुतो'
ययोरोजसा स्कमिता रजोधसि वीर्येभिर्वीरतमा शविष्ठा ।
या पत्येते अतीता सहोभिर्विष्णू अगन्वरुणा पूर्वहूतौ ॥५९॥
देवान्दिवमगन्यज्ञस्ततो मा द्रविणमष्टु मनुष्यानन्तरिक्षमगन्यज्ञस्ततो मा वर्विणमष्टु
पितृथिवीमगन्पज्ञस्तो मा दर्विणमष्टु यं कं च लोकमर्गन्यज्ञस्ततो मे भवमभूत्' ॥६॥
चतुनिघशतन्तयो ये वितत्तिरे य इमं यज्ञ, स्पधा दर्दन्ते ।
तेषां छिन्नसम्वेतधामि स्वाहां धर्मो अप्यतु वेवान्' ॥२॥
यज्ञस्य दोहो विर्ततः पुरुत्रा सो अष्टधा दिवमन्वातंतान ।
स यज्ञ धुक्ष्व महिं मे प्र॒जायर्या रायस्पोषं विश्वमायुरशीय स्वाहाँ ॥६२॥
आ पवस्व हिरण्यवश्ववत्सोम वीरवत् । वाजं गोमन्तमा भर स्वाहा ॥६॥
[म.८, कं. ६३, मं० सं० १५०]
इत्यरमोऽध्यायः।
अथ नवमोऽध्यायः।
देव प्रसुव यज्ञं प्रसुव यज्ञपति भगाय ।
दिव्यो गन्धर्वः कैतपू: केतं नः पुनातु वाचस्पतिर्वाज नः स्वदतु स्वाहा ॥१॥
ध्रुयसदं त्वा नपर्दै मनःसर्द मुपामगृहीतोऽसीन्द्राय त्वा जुष्टं गृहाम्मे-प ते योनिरिन्द्रीय त्वा
जुष्टतमम । अप्सुपदं त्वा घृतसदं व्योमसद-मुपामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा जुष्टं गृह्णाम्पे पते
योनिरिन्द्रीय त्वा जुप्टेतमम् । पृथिविसदं त्वाऽन्तरिक्षसदं दिविसदै देवसदै नाकसई
मुपपामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये-प ते योनिरिन्द्रीय त्वा जुष्टतमम् ॥२॥
अपाय रसमुद्वयसछ सूर्ये सन्त समाहितम् । अपाय रसस्य॒ यो रसस्तं वो गृह्णाम्युत्तम-
“मुपामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्वा जुष्टं गृहाम्ये-प ते योनिरिन्द्राय त्या जुटतमम् ॥३||
प्रहु ऊर्जाहुतयो व्यन्तो विषय मतिम् । तेषां विशिप्रियाणां वोऽहमिपमर्ज, समग्रम'-
मपामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्या जुष्टं गृह्णाम्ये प ते योनिरिन्द्राय त्वा जुष्टतमम्।
सम्पृचौ स्थ: सं मा भद्रेण पृक्त विपृची स्थो वि मा पाप्मना पृङ्क्तम् ॥४॥

·क० ५९-६९११-१५]
यहुद-सहिता ।
इन्द्रस्य वोऽसि वाजसास्त्वयायं वा सेत् ।
वाजस्य नु प्रसवे मातरं महीमदिति नाम वर्चसा करामहे ।
यस्यामिदं विश्वं भुवनमाविवेश तस्यां नो देवः सविता धर्म साविपत् ॥५॥
अप्रवन्तरमृतमप्सु में जमपामुत प्रशस्तिष्वभ्वा भवत वाजिनः ।
देवीरापो यो व ऊर्मिः प्रतिः ककुन्मान् वाजसास्तेनाय बाछ सेत् ॥६॥
वातौ वा मनो वा गन्धर्वाः सप्तविघंशतिः । ते अग्रेऽश्वमयुस्तेि अस्मिनवमा दधुः ॥७॥
वातरमहा भव वाजिन्युज्यान इन्द्रस्येव दक्षिणः श्रियेधि ।
युञ्जन्तु त्वा मरुतो विश्ववेदस आ ते त्वष्टा पत्सु जवं दधातु ॥८॥
जवो यस्तै वाजिन्निहितो गुहा यः श्येने परीत्तो अचरच्च वाते ।
तेनं नो वाजिन् बलवान् बलेन वाजुजिच्च भव समने च पारयिष्णु।।
वाजिनो वाजजितो वाज सरिष्यन्तो बृहस्पतेर्भागमजिघ्रत ॥९॥
देवस्याह सवितुः सुवे सत्यसवसो बृहस्पतरुत्तमं नाक, रुहेयम्' ।
देवस्याह, सवितुः सवे सत्यसंवस इन्द्रस्योत्तमं नाकछ रहेयम् ।
देवस्याह सवितुः सवे सत्यपसवसो बृहस्पतेरुत्तमं नार्कमरुहम् ।
देवस्याहय सवितुः सवे सत्यप्रसवस इन्दस्योत्तमं नार्कमहम् ॥१०॥
वृहस्पते वाजं जय बृहस्पतये वाचं पदत बृहस्पति वाजे जापयत ।
इन्द्र वाजें जयेन्द्राय वाचे वढतेन्द्रं वाजै जापयते ॥११।।
एषा व सा सुत्या संवागमद्यया बृहस्पति वाज़मीजपताजीजपत बृहस्पति वाजं वनस्पतयो
विमुच्यध्वम् । एपा यः सा सत्या संवार्गमद्यपेन्द्र वाजमजीजपुता जपतेन्द्रं वाजं वनस्पतयों
विमुच्यध्वम् ॥१२॥
देवस्याह, सवितुः सवे सत्यप्रसवसो बृहस्पतेर्वाजनितो वाजें जेपम् ।
धाजिनो वाजजितोऽध्वन स्कन्नुवन्तो योजना मिमानाः काष्ठा गच्छतं ॥१॥
एप स्य बाजी क्षिणि तुरण्यति ग्रीषायाँ बुद्धो अपिकक्ष आसनि ।
क वधिका अनु सधसानिध्यदत्पथामकाधस्यन्वापनीफात् स्याहाँ ॥१४॥
उत स्मास्य दुतस्तुरण्यतः पूर्ण न वेरनुवाति प्रगृधिनः ।
श्येनस्यैव धजतो असं परि दधिकाणी सहोर्जा तस्वितः स्वाहा ॥१५॥

·(३२)
वासजनेगि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म..
शं नौ भवन्तु वाजिनो हवैपु देवतांता मितवः स्वः ।
जम्भयन्तोऽहिं वृक, रक्षासि सनेम्यस्मद्युयबन्नमीवाः ॥१६॥
ते नो अर्वन्तो हवनश्रुतो हवं विश्वे शृण्वन्तु वाजिनो मितद्भवः ।
सहस्रसा मेधाता सनिष्यवो महो ये धन समिथेषु जभिरै ॥१७॥
वाजे-बाजेऽवत वाजिनो नो धनेषु विप्रा अमृता ऋतज्ञाः ।
अस्य मध्वः पिबत मादयध्वं तृप्ता यात पृथिभिर्देवयानैः ॥१८॥
आ मा चास्य प्रसवो जगम्यादमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे ।
आ मो गन्तां पितरां माता चा मा सोमो अमृतत्वेन गम्यात् ।
बानिनो वाजजितो वार्ज ससृवाधसो बृहस्पतेर्भागमजिघत निमजानाः ॥१९॥
आपये स्वाहा स्वापये स्वाहाँ ऽपिजाय स्वाहाँ त स्याहाँ वसवे स्वाहा' हर्पतये
स्वाही ऽ मुग्धाय स्वाहाँ मुग्धार्य वैन शिनाय स्वाहाँ विधेशिन आन्त्यायनाय
स्वाहो ऽन्त्याय मौवनाय स्वाहा भुवनस्य पतये स्वाही ऽधिपतये स्वाहा ॥२०॥
आयुर्यज्ञेन कल्पता' प्राणो यज्ञेन कल्पता चक्षुर्यज्ञेन कल्पताछ श्रोत्र यज्ञेन कल्पता
पृष्ठं यज्ञेने कल्पत यज्ञो यज्ञेन कल्पताम् । प्रजापतेः प्र॒जा अमूमें स्वर्देवा अगामृता
अमूमे ॥२१॥
अस्मे वो अस्त्यिन्टियमस्मे नुम्णमुत क्रतुरस्मे वाधसि सन्तु वः' ।
नो मान्ने पृथिव्यै नमो मात्रे पृथिव्या इयं ते राई
यन्ताऽसि यमनो ध्रुवोऽसि धरुणः । कृप्य त्या क्षेाय त्वा रय्ये त्या पोपाय | ॥२२॥
घास्येम प्रसयः सुपुवेऽग्रे सोम राजानमोपंधीप्यप्सु ।
ता अस्मभ्यं मधुमतीर्मवन्तु व राष्ट्र जागृयाम पुरोहिताः स्वाहा ॥२३॥
वास्येमा प्रेसवः शिश्रिये दिवमिमा च विश्वा भुवनानि सम्राट् ।
अदिरसन्तं दापयति प्रजानन्स नौ रविध सर्ववीर नि यच्छतु स्वाहा ॥२४॥
वाजस्य न प्रसव आ बवेमा च विश्वा भुवनानि सर्वतः ।
सनैमि राजा परि याति विद्वान् प्रजा पुष्टि वर्धय॑मानो अस्मे स्वाहा ॥२५॥
सोमय राजानमसऽग्निमन्वारभामहे । आदित्यान्विष्णुध सूर्य ब्रह्माणं च बृहस्पतिथं स्वाहा ॥२६॥
अर्पमणं वृहम्पतिमिन्द्रं दानाय चोदय ।
याचं विष्णु, सरस्वती सवितारै च याजिन स्वाहा ॥२७॥

·१६-३९ पग-सहिता २ अग्ने अच्छा वदेह नः प्रति नः सुमना भव । प्र नौ यच्छ सहमजित्व हि धनदा असि स्याहाँ ॥२८॥ प्र नौ यच्छत्वर्यमा प्र पूषा प्रवृहस्पतिः । प्र वाग्देवी ददातु नः स्वाहा ॥२९॥ देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनो हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । सरस्वत्यै वाचो यन्तुर्यन्त्रिय दधामि बृहस्पतेष्ट्वा साम्राज्येनाभि पिञ्चाम्पसौ ॥३०॥ अमिरेकाक्षरेण प्राणमुदजयत्तमुले-मुश्विनी व्यक्षरेण द्विपदों मनुष्यानुदजयतां तानुज्जे विष्णुस्पक्षरेण वीलोकानुजयत्तानुपछ सोमश्चतुरक्षरेण चतुष्पदः पशूनुदजयत्तानुजेपम् ॥३१ पूषा पञ्चाक्षरेण पञ्च दिश उदजयत्ता उज्जैपंछ सबिता पडक्षरे पड़तूनुर्दजयत्तानुज्जैप' मरुतः सप्ताक्षरेण सुप्त ग्राम्यान् पशूनुर्दजयस्तानुज्जे बृहस्पतिरष्टाक्षरेण गायत्रीमुर्दजयत्तामुज्जयम॥३२ मियो नवाक्षरेण त्रिवृतथं स्तोममुदजयत्तमुज्जैप वरुणो दशाक्षरेण विराजमुदजयत्तामुक्षेप मिन्द्र एकादशाक्षरेण त्रिष्टुभमुदजयत्तामुळे विश्वे देवा हादशाक्षरेण जगतीमुजयस्ता- मुज्जेपम् ॥ ३३॥ वसंवस्त्रयोदशाक्षरेण त्रयोदशव स्तोममुजयस्तमुज्जेपछ रुद्राश्चतुर्दशाक्षरेण चतुर्दशा स्तोममुर्दजयस्तमुज्जे-मादित्याः पञ्चदशाक्षरेण पञ्चदृशथं स्तोममुदजस्तमुज्जैप-मदितिः पोर्डशाक्षरेण पोडश स्तोममुदंजयत्तमुन्जे प्रजापतिः सप्तदशाक्षरेण सप्तदशव स्तोम- मुदजयत्तमुज्जैपम् ॥ ३४॥ एप ते नि ते भागस्तं जुषस्व स्वाहा ऽग्निनेत्रेभ्यो देवेभ्यः पुरःसद्भयः म्वाहाँ यमनैत्रेभ्यो देवेभ्यो दक्षिणासन्यः स्वाहाँ विश्वदेवनेत्रेभ्यो देवेभ्यः पश्चात्सद्भयः स्वाहा मित्रावरुणनेत्रेभ्यो वा मरुन्नेवेभ्यो वा देवेम्र्य उत्तरासद्धयः स्वाहाँ सोमनत्रेभ्यो देवेभ्य उपरिसद्भयो दुवस्थद्यः स्वाहाँ ॥३५॥ ये देवा अग्गिनेवाः पुरःसदस्तेभ्यः स्वाहाँ ये देवा यमर्नेबा दक्षिणासद्स्तेभ्यः स्वाहाँ ये देवा विश्वदेवनेवाः पश्चात्सदृस्तेभ्यः स्वाहाँ ये देवा मित्रावरुणनेत्रा या मुरुन्नेबा वोत्तग़सदुस्तेभ्यः स्वाहाँ ये देवाः सोमनेत्रा उपरिसदो दुर्वस्वन्तस्तेभ्यः स्वाहा ॥ ३६॥ अग्ने सहस्व पृतना अभिमातीरपास्य । दुष्टरस्तरन्नत्तीर्घों धा यज्ञाहसि ॥ ३७॥ देवस्य वा सवितुः प्रसवेऽश्विनो हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम्। उपाधशोवार्यण जुहोमि हुतर्थ रक्षः स्वाहा रक्षसां त्वा धाया बधिष्म रक्षोऽधिष्मामुमसौ हतः ॥ ३८॥ सविता त्वा सवाना सुवती मनिर्गुहतीनों सोमो वनस्पतीनाम । बृहस्पतिर्वार्च इन्द्रो ज्यैष्ठयाय रुद्रः पशुयों मित्रः सत्यों घरुणो धर्मपतीनाम् ॥३९॥ बा-५.५

·(३४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[१०९-१०,
इमं देवा असपत्न, मुंबच्चं महते क्षत्राप महते पैठ्याय महते जानराज्यायेन्द्रस्येन्द्रियार्य ।
इमममुष्यं पुत्रममुष्य पुत्रमस्यै विश एप वोऽमी राजा सोमोऽस्माकं ब्राह्मणाना राजा ॥ ४० ॥
[अ०२, कं.४०, मं० सं० १९७]
इति नवमोऽध्यायः।
अथ दशमोऽध्यायः।
अपो देवा मधुमतीरगृभ्णार्जस्वती राजस्वृश्चितानाः।
यानिमित्रावरुणावभ्यर्पिश्चन्याभिरिन्दमयन्नत्यरातीः ॥ १॥
वृष्ण मिरसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि स्वाहा वृष्ण मिरसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहि
वृपसेनोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि स्वाहाँ वृपसेनोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहि ॥२॥
अर्थेत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाही ऽर्थेत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै वृत्तौ -जस्वती स्थ राष्ट्रदा
राष्ट्र में दत्त स्वाही -जस्वती स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्ता परिवाहिणी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में
दत्त स्वाही व परिवाहिणी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दर्ता पो पतिरसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि
स्वाहाँ ऽपां पतिरसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देय-वां गर्भोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्र में देहि स्वाहो ऽपां
गर्भोऽसि राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै देहि" ॥३॥
सूर्यत्वचस स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहा सूर्यत्वचस स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्त सूर्यवर्चस
स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहाँ सूर्यवर्चस स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दर्त मान्दा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रं में
दत्त स्वाहाँ मान्दा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दर्त ब्रजक्षित स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाहाँ
प्रक्षित स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दर्त वाशा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्याहाँ वाशा स्थ राष्ट्रदा
गष्टममुष्मै दत्त शविधा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाही शविधा स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै
दत्त शक्वरी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र में दत्त स्वाही शक्वरी स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्त जनमृत
स्थ राप्दा राष्ट्र में दत्त स्वाही" जनमृत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दत्तं विश्वमृत स्थ राष्ट्रदा
राष्ट्र में दत्त स्याहाँ" विश्वमृत स्थ राष्ट्रदा राष्ट्रममुष्मै दृत्तॊ d स्वराज स्थ राष्ट्रदा राष्ट्र
गममै दत्त । मधुमतीमधुमतीभिः पृच्यन्तां महिं क्षत्रं क्षत्रियाय वन्वानी अनाधृष्टाः सीदत
महौजसो महि क्षुत्रं क्षुत्रियाय दधती:" ॥ ४ ॥

·कं. ४०११-१८]
..
अवस्य योनिरसि
यजुर्वेद-संहिता।
(३५)
सोमस्य विपिरसि तवैव मे त्विर्षिभूयात् । अग्नये स्वाही सोमाय स्वाहाँ सवित्रे स्वाहा
सरस्वत्यै स्वाहाँ पूष्णे स्वाहाँ बृहस्पतये स्वाहे-न्द्रीय स्याही घोपाय स्वाहा श्लोकाय
स्वाही शाय स्वाही भगाय स्वाहा' ऽयम्णे स्वाहाँ" ॥५॥
पवित्र स्थो वैष्णव्यौ' सवितुः प्रसव उत्प॑नाम्यच्छिदेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।
अनिभृष्टमप्ति वाचो बन्धुस्तपोजाः सोमस्य दावमसि स्वाहा राजस्वः ॥६॥
सधमादौ द्युम्निनीराप एता अनाधृष्टा अपस्यो वसानाः ।
पस्त्यासु चक्के वरुणः सधस्थमुपा शिशुर्मातृतमास्वन्तः ॥७॥
क्षत्रस्योल्वमसि क्षत्रस्य जराबसि
क्षत्रस्य नाभिरसी-
न्द्रस्य वान्नमसि मित्रस्यार्सि वरुणस्यासि त्वयाऽयं धुचं बंधे। बाऽसि
रुजाऽसि क्षमाऽसि'। पतिनं प्रा' पतिनं मृत्यश्च पातैनं तिर्यश्च दिग्भ्यः पाप्त ॥८॥
आविर्मयो' आवित्तो अग्निर्गृहपतिरावित इन्द्रो वृद्धयो आवित्तौ मित्रावरुणौ धृतर्ता-
-वात्तिः पुपा विश्ववेदो आवित्ते द्यावापृथिवी विश्वशम्भुर्वा वावित्तादितिरुरुशमा ॥९॥
अवैष्टा दनुशूक प्राचीमा रोह गायत्री त्वाऽवतु रथन्तरछ साम त्रिवृत्स्तोमो वसन्त
ऋतुर्ब्रह्म द्रविणम ॥१०॥
दक्षिणामा रोह बिष्टुप् त्वाऽवतु बृहत्साम पञ्चदृश स्तोर्मो ग्रीष्म ऋतुः क्षुत्रं द्रविणम् ॥ ११ ॥
प्रतीचीमा रोह जगती त्वाऽवतु वैरूप साम सप्तदश स्तोमो वर्षा ऋतुर्विड् द्रविण ॥ १२ ॥
उदीचीमा रोहानुष्टुप् त्वाऽवतु वैराज, सामैकविधेश स्तोमः शरतुः फलं द्रविणम् ॥ १३ ॥
ऊर्ध्वामा रोह पक्तिस्त्वाऽवतु शाक्चररैवते सामनी त्रिणवत्रयस्त्रिशौ स्तोमी हेमन्तशिशिरायत
व! द्रविणं प्रत्यस्तै नमुंचे शिरः ॥१४॥
सोमस्य विपिरसि तवैव मे स्विर्षियात् । मृत्योः पाह्यो-जोऽसि सहोऽस्यमृतमसि ॥१५॥
हिरण्यरूपा उपसौ विरोक उभाविन्द्रा उर्दिथः सूर्यश्च ।
आ रोहतं वरुण मित्र गत ततश्चक्षाामदिति दिति च मित्रोऽसि वरुणोऽसि ॥१६॥
सोमस्य त्या धुम्नेनाभि पिञ्चायनेजसा सूर्यस्य वर्चसे न्द्रस्येन्द्रियेण ।
क्षत्राणां क्षत्रपतिध्यति विद्यून पाहिँ ॥ १७ ॥
इमं देवा असपत्न, सुवध्वं महते क्षत्रार्य महते ज्यैष्ठ्याय महते जानराज्यायेन्द्रस्येन्द्रियाय।
इमममुष्य पुनममुष्य पुत्रमस्यै विश एप चोऽमी राजा सोमोऽस्माकं ब्राह्मणाना, राजा ॥१८॥

·याजसनेयि-माध्यन्दिन-शुष्क
[भ. १०-११
प्र पर्वतस्य बृपभस्य पृष्ठान्नावश्चरन्ति स्वसिर्च इयानाः ।
ता आऽवृबन्नधरागर्दक्ता अर्हि बुध्न्युमनु रीयमाणाः' ।
विष्णौर्विक्रमणमास' विष्णोविक्रान्तमसि विष्णोः कान्तमसि ॥ १९॥
प्रजापते न स्वदेतान्यन्यो विश्वा रूपाणि परि ता बभूव ।
यकामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्त्वयममुप्य पितासावस्य पिता वय, स्याम पतयो रयीणा, स्वाहा।
रुट्ट यत्ते क्रिवि परं नाम तस्मिन्हुतमस्यमेष्टमंसि स्वाहा ॥ २० ॥
इन्द्रस्य वजोऽसि मित्रावरुणयोस्त्वा प्रशास्त्रोः प्रशिपा युनज्मि ।
अव्यथायै त्वा म्वधायै त्वाऽरिष्टो अर्जुनो मरुतां प्रसवेनं जयाँ पाम मनसो समिन्द्रियेण २१
मा त इन्द्र ते वयं तुरापाडयुक्तासो अबृह्मता विदसाम ।
तिष्ठा रथुमधि यं बज्रहस्ता रश्मीन देव यमसे स्वश्वान् ॥ २२ ॥
आनये गृहप॑तये स्वाही सोमाय वनस्पतये स्याहाँ मरुतामोसे स्वाहे न्द्रस्येन्द्रियाय स्वाहा ।
पृथिवि मातर्मा मा हिंसीर्मो अहं त्वा ॥२३॥
हुसः शुचिपदसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिपदतिथिद्रोणसत् ।
नृपसतसयौमसदुजा गोजा ऋतुजा अद्विजा ऋतं बृहत् ॥ २४ ॥
इयत्स्यायुरस्यायुमयि धेहि युट्टैसि वोऽसि वर्ची मयि धेह्यू स्यूज मयि धेहि ॥
इन्द्रस्य वां वीर्यकृतो बाहू अभ्युपावहरामि ॥२५॥
स्पोनाऽसि सुपोऽसि शुत्रस्य योनिरसि ।
स्योनामा सौद सुपदामा सौंद क्षत्रस्य योनिमा सीद ॥२६॥
निसाद धृतवतो वरुणः परत्यास्था । साम्राज्याय सुक्रतुः ॥२७॥
अभिभूरस्य॒तास्ते पञ्च दिशः कल्पन्ती'- ब्री-स्त्वं ब्रह्माऽसि सविताऽसि सत्यप्रसवो'
चरणोऽसि सत्यौर्जा इन्द्रोऽसि विशौजो रुटोऽसि सुशेवः ।
बहुकार श्रेयस्कर भूयस्करेन्द्रस्य वोऽसि तेन मे रयं ॥२८॥
अग्निः पृथुर्धर्मणस्पति पाणो अ॒ग्निः पृथुधमणस्पति राज्यस्य चेतु स्वाहा
म्याहा कृताः मूर्यम्य रश्मिभियंतध्वधं सजातानां मध्यमेष्ट्याय ॥२९॥
सावित्रा नसरिना सरंम्बत्या वाचा त्वष्ट्रा स्पैः पूष्णा पशुमिरिन्द्रेणास्मे बृहम्पतिना बह्मणा धरणे.
नीजमाऽग्निना तेजमा सोमैन राजा विष्णूंना दशम्या देवतया प्रसूतः प संपामि ॥३०॥

·क. १९-३४:१-८]
पजुर्वेद-सहिता।
(३७)
अश्विभ्यां पच्या सरस्वत्यै पच्यस्वेन्द्रीय सुवाम्णे पच्यस्वै ॥
वायुः पूतः पवित्रेण प्रत्यक्सोमो अतिसुतः । इन्द्रस्य युज्यः सखाँ ॥ ३१ ॥
कुविङ्ग यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनुपूर्व वियूर्य ।
इहहैपां कृणुहि भोजनानि ये वहिपो नम उक्तिं यजन्ति ।
उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्वां सरस्वत्यै त्वेन्द्रीय त्वा सुत्राम्णे ॥ ३२ ॥
युवध सुराममश्विना नर्मुचावासुरे सचर्चा । विपिपाना शुभस्पती इन्द्रं कर्मस्वावतम् ॥ ३३ ॥
पुत्रमिव पितरावृश्चिनोभेन्द्रावथुः काव्यसनाभिः ।
पत्सुराम व्यर्पिः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्नभिष्णा ॥ ३४ ॥
[अ०१०, के० ३४, मं० सं० १३९]
इति दशमोऽध्यायः।
अथैकादशोऽध्यायः।
युञ्जानः प्रथमं मनस्तत्त्वार्य सविता धिर्यः । अग्नेज्योतिर्निचाव्यं पृथिव्या अध्याभरत् ॥१॥
युक्तेन मनसा वयं देवस्य सवितुः सवे । स्वर्याय शक्त्या ॥२॥
युक्त्वार्य सविता देवान्त्स्वर्यतो धिया दिवम् । बृहज्ज्योतिः करिष्यतः सविता प्र सुवाति तान् ॥३॥
युझने मन उन युनते धियो विमा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः ।
वि होनां दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः' ॥४॥
युजे वां ब्रह्म पुटयं नमोभिर्वि श्लोक एतु पथ्येव सूरेः ।
शृण्वन्तु विश्वे अमृतस्य पुत्रा आ ये धामानि दिव्यानि तस्थुः ॥ ५॥
यस्य प्रयाणमन्वन्य इद्ययुर्देवा देवस्य महिमानमोजसा ।
या पार्थिवानि विममे स एतशो रजासि देवः सविता महित्वना ॥ ६ ॥
देव सवितः प्र सुव यज्ञं प्र सुव यज्ञपति मगाय ।
दिव्यो गन्धर्यः केतुपूः केतं नः पुनातु वाचस्पतिर्वाचं नः स्वदतु ॥७॥
इमं नो देव सवितर्यज्ञं प्र णेय देवाव्य, ससिविर्दछ सत्राजित धनजित, स्वर्जितम् ।
ऋचा स्तोम, समर्धय गायत्रेण रथन्तरं बृहङ्गायत्रवतीन स्वाहा ॥८॥

·घाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक
4.११
देवस्य त्वा सवितुः प्रसोऽश्विनो_हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ दंदे गायत्रेण छन्दसाऽङ्गिरस्वत्पृथिव्याः सधस्थाग्नि
पुरीप्यमङ्गिरस्वदा भर त्रैष्टुमेन छन्दसाऽङ्गिनुस्वत् ॥९॥
अभिसि नार्यसि त्वया वयमग्निक शकम सनितु, सधस्थ आ। जागतेन छन्दसाऽगिरस्वत् १०
हस्त आधार्य सविता विभभ्रि हिरण्ययीम् ।
अग्नेयोतिर्निचार्य पृथिव्या अध्याऽभरदानुष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वत् ॥११॥
प्रतूत्तं वाजिन्ना व वरिष्ठामर्नु संवतम् ।
विवि ते जन्म परममन्तरिक्षे तव नाभिः पृथिव्यामधि योनिरित् ॥१२॥
युनाथा, रासभं युवमुस्मिन् यामै वृषण्वसू । अग्निं भरन्तमस्मयुम् ॥ १३ ॥
योग-योगे तबस्तर वाजे-बाजे हवामहे । सखाय इन्द्रमूतये ॥ १४ ॥
प्रतूर्वन्नेह्यवक्रामन्नशस्ती रुद्रस्य गाणपत्यं मयोभूरेहि ।
उर्वन्तरिक्ष वीहि स्वस्तिर्गज्यूतिरभयानि कृण्वन् पूष्णा सयुजा सह ॥ १५ ॥
पृथिव्याः सुधस्थादृग्निं पूरीप्यमङ्गिरस्वदा भरो-निं पुरीष्यमङ्गिरस्वदच्छेमो'
ऽनिं पुरीष्यमङ्गिरस्वरिष्यामः ॥ १६ ॥
अन्व॒ग्निरुपसामग्रमख्यदन्वहानि प्रथमो जातवेदाः ।
अनु सूर्यस्य पुरुत्रा च रश्मीननु द्यावापृथिवी आ तैतन्यं ॥ १७ ॥
आगत्य वाज्यवान, सर्वा मृधो वि धूनुते । अग्नि, सधस्थै महति चक्षुपा नि चिकीपते ॥१८॥
आक्रम्य वाजिन् पृथिवीमनिमिच्छ रुचा त्यम् । भूम्या वृत्वाय नो बहि यतः सनम तं वयम् ॥१९॥
द्यौस्तै पृष्ठं पृथिवी सधस्थमात्माऽन्तरिक्ष, समुद्रो योनिः ।
विख्याय चक्षुपा त्वमभि तिष्ठ पृतन्यतः ॥२०॥
उत्कौम मते सौभगायास्मादास्थानाद् द्रविणोदा चोजिन् ।
वय, स्याम सुमतौ पृथिव्या अग्नि सनन्त उपस्थै अस्याः ॥२१॥
उदक्रमीद् द्रविणोदा वाज्याकः सुलोक, सुकृतं पृथिव्याम् ।
तता ग्वनेम सुप्रतीकमग्नि, स्त्री रुहाणा अधि नाकमुत्तमम ॥२२॥
आ त्वा जिमि मनसा घृतेनं प्रतिक्षियन्तं भुवनानि विश्वा ।
पू) तिचा ययसा बुहन्तं व्यचिठमन्न रमसं दानम् ॥ २३ ॥

·कं०९-३९] यजुरंद-सहिता। आ विश्वतः प्रत्यञ्नं जिधर्म्यरक्षसा मनसा तज्जुपेत । मर्यश्री स्पृहयो अग्निनाभिमुझे तन्वा जर्भुराण' ॥२४॥ परि वाजपतिः कविरग्निर्हव्यान्यक्रमीत् । दधद्रत्नानि दाशुपें ॥२५॥ परि त्वाऽने पुरै वयं विष सहस्य धीमहि । धृपद्वर्ण द्विवे-दिवे हन्तारं भगुरावताम ।। २६॥ त्वम॑ग्ने द्युमिस्त्वमाशुशक्षणिस्त्वमुद्भयस्त्वमश्मनस्परि । त्वं वभ्यस्त्वमोपंधीभ्यस्त्वं नृणां नृपते जायसे शुचिः' ॥ २७ ॥ देवस्य त्या सवितुः प्रसवेऽश्विनो_हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । पृथिव्याः सधस्थानि पूरीप्यमद्भिरस्वत्सनामि। ज्योतिष्मन्तं त्वाऽने सुप्रतीकमजप्रेण भानुना दीय॑तम् । शिवं प्रजाभ्योऽहिछसन्तं पृथिव्याः सधस्थादृग्निं पुरीप्यमगिरस्वत्वनामः ॥ २८॥ अपां पृष्ठमसि योनिरग्नेः समुद्रमभितः पिन्व॑मानम् । वर्धमानो महाँर आ च पुष्करे' दिवो माया वरिम्णा प्रथस्व ॥ २९ ।। शर्म च स्थो वर्म च स्थोऽछिद्रे बहुले उभे । व्यस्वती सं वसायां भूतमग्निं पुरीप्यम् ॥ ३० ॥ सं साथा; स्वर्विदा समीची उरसा त्मना । अग्निमुन्तरिप्यन्ती ज्योतिष्मन्तमस्रमितं ॥३१॥ पुरीष्योऽसि विश्वभरा अर्थी त्या प्रथमो निरमन्थदने । त्वामने पुष्करादध्यर्थी निरमन्थत । मूर्धी विश्वस्य वाघतः ॥ ३२ ।। तमु त्या दुध्यड्दृषिः पुत्र ईधे अर्थर्वणः । वृत्रहणं पुरन्दरम् ॥ ३३ ॥ तमु त्वा पाथ्यो वृपा समधेि दस्युहन्तमम् । धनञ्जयध रणे-रणे ॥३४॥ सीद होतः स्व लोके चिकित्वानरसादया यज्ञर्थ सुकृतस्य योनौ । देवावीदेवान्हविषा यजास्यग्ने बृद्यर्जमाने वयों धाः ॥ ३५॥ नि होता होतृपदने विदानस्त्वेपो दीदिवॉर अंसदत्सुदक्षः । अन्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठः सहस्रम्मरः शुचिंजिह्वो अग्निः ॥ ३६ ।। संघसीदस्व महॉ२ असि शोर्चस्व देववीतमः । वि धूममने अरुघं मियेध्य सृज प्रशस्त दर्शतम् ३७ अपो देवीरुप सृज़ मधुमतीरमार्य प्रजाभ्य: 1 तासांमास्थानाटुजिहतामोपधयः मुपिप्पला' ३८ से ते वायुमातरिश्वा दधातूतानाया हृदयं यद्विकस्तम् । यो देवानां चरसि पाणथैन कस्मै देव वपंडस्तु तुभ्यमे ।। ३९ ।।

·(80) घासजनेसि-माध्यन्दिन-शुक [म. १९७ सुजातो ज्योतिपा सह शर्म वस्थमाऽसदृत्स्वा' । वासो अग्ने विश्वरूप सं व्ययस्व विभावसो'४० उर्दु तिव स्वध्वरावा नो देव्या धिया। दुशे च भासा बृहता सुशुक्वनिराग्ने याहि सुशस्तिभिः ॥४१॥ ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये तिष्ठा देवो न संविता । ों वाजस्य सनिता यदृचिभिवाघनिर्विवयामहे ॥ ४२ ॥ स जातो गर्भो असि रोदस्योरग्ने चारुर्विभृत ओर्पधीपु । चित्रः शिशुः परि तमधिस्यक्तून्म मातृभ्यो अधि कनिकनाः ॥४३॥ स्थिरो भव घीवङ्ग आशुव पाज्यर्वन् । पृथुभव सुपदस्त्वमग्नेः पुरीपवाहणा' ।। ४४॥ शिवो भव प्रजाभ्यो मानुपीभ्यस्त्वमगिरः । मा द्यावापृथिवी अभि शौचीर्माऽन्तरिक्ष मा वनस्पतीन् ॥४५॥ प्रेतु बाजी कनिकदुन्नानदासमः पत्वा । भरग्निं पुरीप्यं मा पाधायुपः पुरा । वृषाग्निं वृपणं भरन्पो गर्भ समुद्रियम् । अन आ याहि वीतये ॥ ४६॥ ऋत, सत्यमत, सत्यमगि पुरीष्यमदिनुस्वद्धरामः । ओप॑धयः प्रति मोदध्वनिमेत, शिवमायन्तमन्यत्र युप्माः। व्यस्यन् विश्वा अनिरा अमीवा निपीदन्नो अप दुर्मति जहि ।। ४७ ॥ ओप॑धयः प्रति गृणीत पुष्पवती: सुपिप्पलाः । अयं वो गर्भ ऋत्वियः प्रत्न सधस्थमाऽसंदतं ४८ वि पासा पृथुना शोशुचानो बाधस्व द्विपो रक्षसो अमीवाः । सुशर्मणो वृहतः शमणि स्यामोह, सुहवस्य मणीतौ ॥४९॥ आपो हि या मयोभुवस्तान ऊर्जे धातन । महे रणाय चक्षसे ॥५०॥ यो वः शिवतमो रसस्तस्य भाजयतेह । उशतीरिव मातरः' ।। ५१॥ तस्मा रै गमाम यो यस्य क्षयर्याय जिन्यथ । आपो जनयथा च नः ॥ ५२ ।। मित्रः सुधसृज्य पृथिवीं भूमि च ज्योतिपा सुह । सुजातं जातवेदसमयक्ष्माय त्वा सध सृजामि प्रजाभ्यः' ।। ५३ ॥ रुद्राः सुधसृज्य पृथिवीं बृहज्ज्योतिः समर्माधिरे । तेषी मानुरज॑स इच्छुको देवेषु रोचते' ॥ ५४॥ सं सृष्टां वसुमी रुद्वैधरिः कर्मण्यां मृदम् । हस्ताभ्यां मृीं कृत्वा सिनीवाली कृणोतु ताम् ॥५५।। सिनीवाली सुकपर्दा सुंकुरीरा स्वौपशा । सा तुम्य॑मदिते मुह्योसां देधातु हस्तयोः ॥ १६ ॥ उसां कृणोतु शक्त्या बाहुभ्यामदितिधिया । माता पुत्रं यथोपस्थे सानिं बिभर्तुं गर्म ऑ। मुसम्य शिरोऽसि ।। ५७ ॥

·६.४०-६०] २ यजुर्वेद-संहिता (४१) वसंवस्त्वा कृण्वन्तु गायत्रेण छन्दसाऽशिरस्व वाऽसि पृथिव्यसि धारया मयि प्रजाई रायस्पो गौपत्य, सुवीर्य सजातान्यजमानायं रुद्रास्त्वा कृण्वन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वद्धवाऽस्यन्त- रिक्षमसि धारया मयि प्रजायं रायस्पोपं गौपत्यर्थ सुवीय सजातान्यजमानायां द्वित्यास्त्वा कृण्यन्तु जागतेन छन्दसाऽङ्गिनस्वद्धवाऽसि द्यौरसि धारया मयि प्रजा) रायस्पोपै गीपत्य/ सुवीर्य सजातान्यजमानायै बिश्व त्वा देवा वैश्वानराः कृण्यत्वानुष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्वत्- ध्रुवाऽसि दिशोऽसि धारया मार्य प्र॒जा, रायस्पोपं गौपत्य सुवीर्य सजातान्यजमानार्य ॥ ५८ ॥ अदित्य रास्नास्य दितिष्टे बिल गृभ्णातु । कृत्वाय सा महीमुखां मुन्मयीं योनिमग्नये । पुत्रेभ्य: प्रायच्छदर्दितिः अपयानिति ॥ ५९ ।। वसंवस्त्या धूपयन्तु गायत्रेण छन्दसाऽगिरस्य मुद्रास्त्वां धूपयन्तु चैटुंभेन छन्दसाऽगिनर्व- दावित्यास्त्वा धूपयन्तु जागतेन छन्वसाऽगिनस्दै विश्व स्वा देवा वैश्वानरा धूपयन्त्वानुष्टुभेन छन्दसाऽङ्गिरस्व दिन्द्रस्त्वा धूपयतुं वरुणस्त्वा धूपयतुं विष्णुस्त्वा धूपयतुं ॥ ६० ।। अदितिष्ट्वा देवी विश्वदेव्यावती पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वत् खनत्ववर्ट देवानी त्या पत्नीदेवी विश्वव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अनि स्वदधतो धिपणास्त्वा देवीविश्वव्यावतीः पृथिव्याः सुधस्थै अङ्गिरस्वभीन्धतामुखें वरूनीष्ट्वा देवी विश्वव्यायतीः पृथिव्याः सधस्थे अङ्गिरस्वच्ट्रपयन्तूखें ग्नास्त्या देवीर्विश्वव्यावतीः पृथिव्याः स॒धस्थे अगिरस्वत्पचन्तूखे जनपरत्वाछिन्नपत्रा देवीविश्वव्यावतीः पृथिव्याः सधस्थे अनिनुस्वत्प॑चन्तूखें ॥ २१ ॥ मित्रस्य चर्पणीधृतोऽवो देवस्य सानसि । द्युम्नं चित्रश्रवस्तमम ॥६२ ।। देवस्त्वा सवितोपतु सुपाणिः स्वगुरिः सुंबाहुरुत शक्त्यां । अव्यथमाना पृथिव्यामाशा दिश आ पूर्ण ॥ ६३ ।। उत्थाय बृहती भवोदु तिष्ठ ध्रुवा त्वम्। मित्रैतां ते उखा परि वाम्यभित्या एषा मा भेदि ॥६४॥ वसवस्त्वाऽऽन्दन्तु गायत्रेण छन्दसाऽशिवस्व वास्त्वाऽमुन्दन्तु श्रेष्टुमेन छन्दसाऽगिनस्र्य- दोदित्यास्त्वाऽऽन्दन्तु जागतेन छन्दसाऽगिरव द्विश्वे त्वा देवा वैश्वानरा आढून्दन्त्वानु- टुभेन छन्दसाऽगिरस्वत् ॥६५॥ आकूतिमग्निं प्रयुज) स्वाहा मनो मेधामनिं प्रयुज स्वाहाँ चित्तं विज्ञातमाग्निं प्रयुज, स्वाहा याचो विधृतिमग्निं प्रयुज, स्वाहाँ प्रजापतये मनवे स्वाहाँ ऽग्नये वैश्वानराय स्वाहा ।।६।। विश्वों देवस्य नेतुर्मौ धुरीत सख्यम् । विश्वौ राय ईपुध्यति द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहा ॥६॥ मा मुभिस्था मा सु रिपोऽम्य॑ धृष्णु वीरयस्व सु । अग्निदं करिष्यथः ॥ ६८ ॥ वा. प.६

·पाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ०११-१२
३
दृहस्व देवि पृथिवि स्वस्तय आसुरी माया स्वधा कृताऽसि ।
•जुष्टं देवेभ्य इदमस्तु हुव्यमरिष्टा त्वमुदिहि यज्ञे अस्मिन् ।। ६९ ।।
इंन्नः सपिरांसुतिः पत्नो होता वरेण्यः । सहसस्पुत्रो अद्भुतः ॥ ७० ॥
परस्या अधि संवतोऽवरॉ२ अभ्या तर । यत्राहमस्मि तॉर अव ॥ ७१ ॥
परमस्याः परावतो रोहिदश्व इहा गहि । पुरीप्यः पुरुमियोऽने त्वं तरा मृधः ॥७२॥
यो कानि कानि चिदा ते दारूणि दृध्मसि । सर्वं तदस्तु ते घृतं तज्जुषस्व यविष्ठयं ।। ७३ ॥
यदत्त्युपजिहिका यम्रो अतिसपैति । सर्वं तदस्तु ते घृतं तर्जुषस्व यविष्ठ्यं ॥ ७४ ॥
अहरहरप्रयाव भरन्तोऽश्चायव तिष्ठते घासमंस्मै ।
रायस्पोण समिपा मदन्तोऽग्ने मा ते प्रतिवेशा रिपामं ॥७५॥
नाभा पृथिव्याः समिधाने अनौ रायस्पोपाय बृहते हवामहे ।
इरम्मदं बृहदुक्थं यजव जेतारमग्निं पूर्तनासु सासहिम् ॥७६ ॥
याः सेना अभीत्वरीराव्याधिनीरुगणा ड्रत ।
ये स्तेना ये च तस्करास्तॉस्ते अनेऽपि दधाम्यास्ये ॥ ७७ ।।
दछट्राभ्यां मलिम्लुञ्जम्भ्यस्तस्करॉ२ उत ।
हनुम्या स्तेनान् भगवस्तॉस्त्वं साद मुखादिताने ॥ ७८ ॥
ये जनेषु मलिम्लव स्तेनास॒स्तस्करा वर्ने । ये कक्षेप्यघायवस्तॉस्तै दधामि जम्भयो।' ॥ ७९ ॥
यो अस्मभ्यमरातीयाद्यश्च नो वेपते जनः। निन्दाद्यो अस्मान्धिप्साच्च सर्व तं मस्मसा कुरु ॥८॥
सर्शितं मे ब्रह्म सशितं वीर्य बलम् । सधेशितं क्षत्रं जिष्णु यस्याहमस्मि पुरोहितः ।। ८१ ॥
उदेषां बाहू अंतिमुद्व! अथो बलम् । क्षिणोमि ब्रह्मणाऽमित्रानुनयामि स्वाँर अहम् ॥ ८२॥
अन्नपतेऽनस्य नो देह्यनमीवस्य शुष्मिणः ।
प्र- दातारं तारिप ऊर्ज नो धेहि द्विपदे चतुष्पदै ।। ८३ ।।
[अ० १९, क. ८३, मं० सं० १९९]
इत्येकादशोऽध्यायः।
अथ द्वादशोऽध्यायः।
हशानो रुक्म उऱ्या व्यद्यौद् दुर्घमायुः श्रिये रुचानः ।
अग्निरमृतौ अभयद्वयोभिर्यदेनं द्यौरर्जनयत्सुरेताः' ॥१॥

·कं. ६९-८३,१-१५]
यजुर्वेद-सहिता।
(४३)
नक्तोपासा समनसा विरूपे धापर्यते शिशुमेको समीची ।
द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तर्वि भाति देवा अमिं धारयन्द्रविणोदः ।।२।।
विश्चा रूपाणि पति मुञ्चते कविः प्रासावीन्द्र द्विपढे चतुप्पदे ।
वि नाकमख्यत्सविता वरेण्योऽनु प्रयाणमुपसो वि राजति ॥३॥
सुपर्णोऽसि गरुत्मास्त्रिवृत्ते शिरों गायत्रं चक्षुर्वृहद्रथन्तरे पक्षौ । स्तोम आत्मा छन्दाधस्यङ्गानि
यधपि नाम । साम ते तनूमिदे॒व्यं यज्ञाय॒ज्ञिय॑ पुच्छं धिष्ण्याः शफाः ।
सुपर्णोऽसि गरुत्मान्दिवं गच्छ स्वः पते ॥४॥
विष्णोः क्रमोऽसि सपत्नहा गायत्रं छन्द आ रोह पृथिवीमनु वि क्रमस्व
विष्णोः कोऽस्यभिमातिहा त्रैष्टुभं छन्द आ रोहान्तरिक्षमन वि क्रमस्व
विष्णोः क्रमोऽस्यरातीयतो हन्ता जागतं छन्दु आ रोह दिवमनु वि क्रमस्व
विष्णोः क्रमोऽसि शत्रूयतो हुन्ताऽऽनुष्टुभं छन्द आ रोहै दिशोऽनु वि क्रमस्वै ॥५॥
अक्रन्दग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहद्वीरुधा समनन् ।
सद्यो जजानो वि हीमिद्धो अस्यदा रोदसी भानुना भात्यन्तः ॥ ६॥
अग्नेऽभ्यावर्तिन्नभि मा नि वर्तुस्वायुषा वर्चसा प्रजया धनेन । सन्या मेधया रय्या पोर्पण ॥७॥
अग्ने अगिरः शतं ते सन्त्वावृतः सहस्र त उपावृतः ।
अधा पोप॑स्य पोपेण पुनर्नो नष्टमा कृधि पुनर्नो रयिमा कृधि ॥८॥
पुनरुर्जा नि वर्तस्व पुनरग्न पाऽऽयुपा । पुनर्नः पाह्यबहसः ॥९॥
सह रय्या नि वर्तस्वाग्ने पिन्वस्व धारया । विश्वप्रन्या विश्वतस्परि ॥१०॥
आ त्योहार्पमन्तरभू(वस्तिष्ठाविचाचलिः । विशस्त्या सर्वी वाच्छन्तु मा त्वद्वाष्ट्रमधिभ्रशत् ॥११॥
उर्दुत्तमं वरुण पार्शमस्मदोधमं वि मध्यम, श्रथाय ।
अर्धा वयमादित्य व्रते तवानागसो अदितये स्याम ॥१२॥
अग्रे बृहन्नुपर्सामो अस्थान्निर्जगन्वान् तमसो ज्योतिषा Ss sगात् ।
अनिर्भानुना रुशता स्वङ्ग आ जातो विश्वा सान्यप्राः ॥ १३ ॥
हुधसः शुचिपदसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिपदतिथिर्दुरोणसत् ।
नृपरसहतसद् व्योमसदजा गोजा तजा अद्विजा स्तं बृहत् ॥ १४ ।।
सीत् त्वं मातुरस्या उपस्थे विश्वान्यग्ने वयुनानि विद्वान् ।
मैनां तपसा माऽचिपाऽभि शोचीरन्तरस्या शुक्रज्योतिर्वि भाहि ॥१५॥

·(४४) याजसमेथि-माध्यन्दिन-शुष्ट अन्तरंग्ने रुचा त्वमुखायाः सर्दने स्वे । तस्यास्त्वछ हरसा तपश्चातवेदः शिवो भव ॥१६॥ शिवो भूत्वा मयम? अर्थो सीद शिवस्त्वम् । शिवाः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिमिहासदः ॥१७|| दिवस्परि प्रथमं जज्ञे अग्निरस्मद् द्वितीयं परि जातवेदाः । तृतीयमप्सु नुमणा अज॑म॒मिन्धान एनं जरते स्वाधीः ॥१८॥ विद्मा ते अग्ने बेधा याणि विद्या ते धाम विभृता पुरुत्रा । विद्मा ते नाम परमं गुहा यद्विमा तमुत्सं यत आजगन्ध ॥१९॥ समुदे त्वा नृमणा अप्स्वन्त चक्षा ईधे दिवो अंग्र ऊर्धन् । तृतीय त्या रजसि तस्थिवाधसमपामुपस्थे महिया अवर्धन ॥२०॥ अन्ददृग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहदीरुधः समञ्जन् । सद्यो जानो वि हीमिद्धो अख्यदा रोदसी भानुना भात्यन्तः ॥२१॥ श्रीणामुद्वारो धरुण रयीणां मनीपाणां प्राणः सोमगोपाः । वसुः सूनुः सहसो अप्सु राजा वि भात्यय उपसामिधानः ॥२२॥ विश्वस्य केतुर्भुवनस्य॒ गर्भ आ रोदसी अपृणाज्जायमानः । वीर्यु चिददिमभिनत् परायाना यदग्निमर्यजन्त पञ्च ॥२३ ।। शिक्पावको अगतिः सुमेधा मतेवगिरमृतो नि धायि । इयर्ति धूमपं भरिभ्रदुच्छुकेर्ण शोचिपा द्यामिनक्षन् ॥ २४ ।। दृशानो रुक्म ऊर्या व्यद्यौदुर्घमायुः श्रिये रुचानः । अमिरमृतो अभवृद्वयोभियंदेनं द्यौरजनयत्सुरेताः' ॥ २५ ॥ यस्तै अद्य कृणवंद्रशोचेऽपूपं देव घृतवन्तमग्ने । प्रतं नय प्रतरं वस्यो अच्छाभि सुम्नं देवभक्तं यविष्ठं ॥२६॥ आ तं भज सौभवसेप्वग्न उक्थ उक्य आ भेज शस्यमाने । प्रियः सूर्य प्रियो अग्ना भवात्युजातेन भिनटुजनित्वैः ॥ २७ ॥ त्यामने यजमाना अनु द्यून् विश्वा वसु दधिरे वार्याणि । त्वया मह द्रविणमिच्छमाना जं गोमन्तमुशिजो वि चत्रुः ॥ २८॥ अस्ताव्यग्निर्नुराध सुशेवों वैश्वानर ऋर्षिभिः सोमंगोपाः । अद्वैपे द्यावापृथिवी हुँचेम देवा धुत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥ २९ ॥ समिधाऽग्नि दुवस्यत घृतेर्बोधयतातिथिम् । आऽस्मिन् हव्या जुहोतनै ।। ३० ॥

·कं. १६-४७]
पजुर्वेद-सहिता।
उर्दु त्वा विश्वे देवा अग्ने भरन्तु चितिभिः । स नो भव शिवस्त्व सुप्रतीको विभावसुः ॥३१॥
भेट्ने ज्योतिष्मान् याहि शिवेभिर्चिभिष्वम् ।
-बहदिनभि सन्मा हिंसीस्तन्वा प्रजाः ॥ ३२॥
अक्रन्ददृग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहद्वीरुधः समक्षन् ।
सद्यो जजानो वि हीमिद्धो अख्यदा रोदसी भानुना भात्यन्तः ॥ ३३ ।।
प्रायमग्निर्भरतस्य शृण्वे वि यत्सूर्यो न रोचते बृहद्भाः ।
अमि या पूरुं पृतनासु तस्थौ दीदाय दैव्यो अतिथिः शिवो नः ॥३४॥
आपों देवीः प्रति गृभ्णीत मस्मैतत्स्योने कृणुध्वधं सुरमा उ लोके ।
तस्मै नमन्तां जनयः सुपत्नीमतेिव पुत्र विभृताप्स्वेन ॥ ३५॥
अप्स्वप्ने सधिष्टव सौपधारनु रुध्यसे । गर्भे समायसे पुन: ॥ ३६ ।।
गर्भो अस्योपंधीनां गर्भो वनस्पतीनाम् । गर्भो विश्वस्य भूतस्याग्ने गर्भो अपामसि ॥ ३७॥
प्रसयु भस्मना योनिमुपश्च पृथिवीमने । सुर्थसृज्य मातृभिष्टुं ज्योतिप्मान पुनरा ऽसंदः ॥३८॥
पुनरासा सदनमपश्च पृथिवीमग्ने । शेर्षे मातुर्यथोपस्थेऽन्तरस्या, शिवतमः ॥ ३९ ॥
पुनरुर्जा नि वर्तस्व पुनरन पाऽऽयुपा । पुनर्नः पाह्य हसः ।। ४० ॥
सह रप्या नि वर्तस्वाट्टै पिन्वस्व धारया । विश्वप्न्या विश्वतस्परि' ॥४१॥
बोधा मे अस्य वर्चसो यविष्ठ मधेहिंधस्य प्रभृतस्य स्वधावः ।
पीयति त्यो अनु वो गृणाति बन्दारुटे तन्वं वन्दे अग्ने' ॥ ४२ ॥
स बोधि सरिर्मघवा वसुंपते वसुंदावन् । युयोध्युस्मद् द्वेपधिसि विश्वकर्मणे स्वाहा ॥ ४३ ।।
पुर्नस्त्वाऽऽवित्या रुद्रा वसवः समिन्धतां पुनर्बह्माणों वसुनीथ यज्ञैः।
घृतेन त्वं तन्वं वर्धयस्व सत्याः सन्तु यज॑मानस्य कामाः' ।। ४४ ।।
अपेत धीत वि च सर्पतातो येऽत्र स्थ पुराणा ये च नूतनाः ।
अाद्यमोऽवसाने पृथिव्या अन्तिम पितरौ लोकमस्मै ॥ ४५ ॥
संज्ञानमसि कामधरणं गाय ते कामधरणं भूयात् ।
अग्नेर्भस्मास्योः पुरीपमसि' चित स्थ परिचित ऊर्ध्वचितः श्रयध्वम् ॥ ४६॥
अय, सो अग्निर्यस्मिन्त्सोममिन्द्रः सुतं दुधे जठरै वावशानः ।
सहुत्रियं वाजमत्यं न सप्तिससवान्त्सन्रस्तूयसे जातवेदः ॥४७॥

·(४६) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुल [.१२ अग्ने पर्ने विवि वः पृथिव्यां यदोपधीप्वस्वा यजत्र । येनान्तरिक्षमुर्वाततन्य त्वेषः स भानुरर्णवो नुचक्षाः ॥४८॥ अग्ने दियो अग्रीमच्छ| जिगास्यच्छा देवॉर ऊचिपे धिष्ण्या ये। या रोचने परस्तात् सूर्यस्य याश्रावस्तादुपतिष्ठन्तु आप।' ॥४९॥ पुरीप्यासो अग्नयः प्राणेभिः सजोषसः । जुपन्ती यज्ञमनुहोऽनमीवा इपौ मही ॥५०॥ इमिग्ने पुरुद संघ सति गोः शश्वत्तम हव॑मानाय साध । स्यान्नः सूनस्तनयो विजावाने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मै ॥५१॥ अयं ते योनित्वियो यतो जातो अरौचथाः । तं जानना आ रोहाथां नो वर्धया रयिम् ॥५२॥ चिसि तयाँ देवतयाऽगिरस्वद् ध्रुवा सौदं परिचिदसि तयाँ देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सौदे ॥५३।। लोकं पृण छिद्रं पृणार्थो सीद ध्रुवा त्वम् । इन्द्वाग्नी त्वा वृहस्पतिरस्मिन् योनावसीपद ॥ ५४ ॥ ता अस्य सूददोहसः सोम श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन्देवानां विशष्विा रौचने विवः ॥ ५५ ॥ इन्द्र विश्वा अवीवृधन्न्समुद्रव्यचसं गिरः । रथीतम रथीनां वाजाना सत्प॑ति पतिम् ॥ ५६ ॥ समित, सं कल्पेथा) संपियौ रोचिष्णू सुमनुस्यमानौ । इपमूर्जमभि संवसांनी ॥ ५७ ॥ सं वां मनासि सं व्रता समु चित्तान्याकरम् । अग्नै पुरीप्याधिपा भव त्वं न इपमूर्ज यजमानाय धेहि ॥५८॥ अमे॒ त्वं पुरीष्यो रयिमान पुष्टिमार असि । शिवाः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिमिहाऽसदः॥१९॥ मर्वतं नः समनसा सचेतसावरेपसौ । मा यज्ञ, हिसिष्टं मा यज्ञप॑तिं जातवेदसौ शिवौ भवतमद्य नः ॥६॥ मातेव पुत्रं पृथिवी पुरीप्यमग्नि, स्वे योनावभारुखा। तां पिवक्रतुभिः संविद्वाना प्रजापतिर्विश्वकर्मा वि मुंश्च ॥६१॥ असुन्वन्तमयजमानमिच्छ स्तनस्येत्यामन्विहि तस्करस्य । अन्यमस्मदिच्छ सा तं त्या नौ देवि निते तुभ्यंमस्तु ।। ६२॥ नमः सुते निर्वते तिग्मतेजोऽयस्मयं वि घृता बन्धगेतम् । गमेन त्वं यम्यां संविद्वानोत्तमे नाके अधि रोहयैनम् ।। ६३ ।। यस्यास्ते घोर आस होम्येषां बन्धानामवसर्जनाय । यां त्वा जनो भूमिरिति प्रमन्दते नितिं त्वाऽहं परिवेद विश्वतः' ।। ६४ ।। .

·कं.४८-८४] यजुद-संहिता। (४७) । यं ते देवी निप्रीतिराबबन्ध पार्श ग्रीवास्ववित्यम् | तं ते वि प्याम्यापो न मध्यादथैतं पितुमद्धि प्रसूतः । नमो भूत्यै येदं चकार ॥६५॥ निवेशनः सङ्गमनो वसूनां विश्वा रूपाऽभि चष्टे शीभिः । देव ईव सविता सत्यधर्मेन्द्रो न तस्थौ समरे पथीनाम् ॥६६॥ सीरा युवन्ति कवयो युगा वि तन्वते पृथक् । धीरा देवेषु सुम्नयां ।। ६७ ।। युनक्त सीरा वि युगा तनुध्वं कृते योनौ वपतेह बीजम् । गिरा च श्रुष्टिः सभेरा असन्नो नेदीय इत्सुण्यः पक्वमेयात् ॥ ६८॥ शुन सु फाला वि कृपन्तु भूमि, शुनं कीनाशा अभि यन्तु वाहैः । शुनासीरा हविषा तोशमाना सुपिप्पला ओपंधीः कर्तनास्मै' ॥६९ ॥ घृतेन सीता मधुना समज्यतां विश्वबैर मता मरुद्भिः। ऊर्जस्वती पय॑सा पिन्व॑मानास्मान्त्सीत पय॑साऽभ्या व॑वृत्स्वं ।। ७०॥ लाल पारवत्सुशेवध सोमपित्सरु । तदुवैपति गामा अफयं च पीरी पस्थावयवाहणम ७१ काम कामदुधे धुश्व मित्राय वरुणाय च । इन्द्रायाश्विभ्यां पूष्णे प्र॒जाभ्य ओपधीम्यः ॥७२॥ वि मुख्यध्वमघ्न्या देवयाना अर्गन्म तमसस्पारमस्य । ज्योतिरापामं ॥७३॥ सजूरब्दो अयवोभिः' सरुपा अरुणीभिः मुजोपंसाधुश्विना दछसोभिः सः सूर एतशेर्न सर्वैश्वानर इडया पुतेन स्वाहा ॥७४ ।। या ओपंधी: पूर्वी जाता देवेभ्यस्त्रियुगं पुरा । मनै नु चभ्रूणागह, शुतं धामानि सप्त च ॥ ५ ॥ शतं वो अम्बु धामानि सहस्रमुत वो रहः । अर्धा शतक्रत्वो यूयमिम मै अशुदं कृतं ॥ ७६ ॥ ओपंधीः प्रति मोदध्वं पुष्पवती मसूरी। अश्वा इव सृजित्वरीरिधः पारयिष्या' ॥ ७ ॥ औषधीरिति मातरस्ता देवीरुप त्रुवे । सनेयमच गां वास आत्मानं तव पूरुपं ॥ ७ ॥ अश्वत्थे चौ निषदेनं पुणे वो वसतिष्कृता । गोमाज इकिलासथ यासुनवथ पूरुपम् ॥ ७९ ॥ यौपंधी समग्र्गत राजानः समिताविव । विप्रः स उच्यते भिपक्षोहामविचातनः ॥ ८॥ अश्वावती, सौमावतीमूर्जयन्तीमुदोजसम् । आऽवित्सि सर्वा ओपंधीरस्मा अरिष्टतातये ॥८॥ उच्छुप्मा ओषधीनां गायों गोठादिवेरते । धन सनिष्यन्तीनामात्मानं तव पूरुप ।। ८२॥ दुष्कृतिनाम वो मातार्थो यूय, स्थ निष्कृतीः । सौराः पतत्रिणी स्थन यदामयति निष्कृय ॥८॥ अति विश्वाः परिठा स्तेन ईव जमक्रमः। ओपंधी: प्रार्चुच्यधुर्यत्किं च तन्यो रपः ।।८४ ॥ ॥

·(४८)
पाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[१० १२,
यदिमा वाजयनहमोषधीहस्त आधे । आत्मा यमस्य नश्यति पुरा जीवगृभी यथा ॥८५॥
यस्यौपधीः प्रसर्पथाङ्गमा पर्याप्परुः । ततो यक्ष्म वि बांधध्व उग्रो मध्यमशीरिव ॥८६॥
साकं यक्ष्म प्र पंत चार्पण किकिदीविना । साकं वातस्य धाज्या साकं नश्य निहाकयां ॥८७॥
अन्या वो अन्यामवत्वन्यान्यस्या उपावत । ताः सर्वाः संविदामा इदं मे प्रावता वचः॥ ८८॥
याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याच पुपिणी । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नौ मुश्चन्त्वहसः ॥८९||
मुञ्चन्तु मा शपथ्यादों वरुण्यादुत । अर्थो यमस्य पड्वीशात्सर्वस्माद्देवकिल्लिपात् ॥ ९ ॥
अवपतन्तीरवदन्दिव ओपंधयस्परि । यं जीवमश्नवामहे न स रिप्याति पूपः ॥ ९१ ॥
या ओषधीः सोमराज्ञीर्बह्वीः शतविचक्षणाः । तासांमसि त्वमुत्तुमार कामाय शक हुदै ॥ ९२ ॥
या ओषधीः सोमराजीविष्ठिताः पृथिवीमनु । बृहस्पतिप्रसूता अस्यै संदत्त वीर्यम् ॥ ९३ ।।
यावेदमुपशृण्वन्ति याच दूर परांगताः । सर्वीः संगत्य वीरुधोऽस्य संदत्त वीर्यम् ॥ ९४ ।।
मा वो रिपत् स्खनिता यस्मै चाहं खनामि वः । द्विपाच्चतुष्पादस्माकथं सर्वमस्त्वनातुरम् ॥ ९५ ॥
ओषधयः समवदन्त सोमेन सह राज्ञा । यस्मै कृणोति ब्राह्मणस्त राजन् पारयामसि ॥९६ ॥
नाशयित्री बलासस्याशंस उपचितामसि । अौ शतस्य यक्ष्माणां पाकारोरसि नाशनी ॥९॥
वा गन्धर्वा अखनॅस्वामिन्द्रस्त्वां बृहस्पतिः। त्वामोपः सोमो राजा विद्वान यक्ष्मादमुच्यते ॥९८॥
सहस्व में अरांतीः सहस्व पृतनायुतः । सहस्व सर्व पाप्मानु, सहमानास्योपः ॥९९ ॥
दीर्घायुस्त ओषधे खनिता यस्मै च त्वा खनाम्यहम् ।
अथो त्वं दीर्घायुभूत्वा शतवेल्शा विरोहतात् ॥ १० ॥
त्वमुत्तमास्योपधे तवं वृक्षा उपस्तयः । उपस्तिरस्तु मोऽस्माकं यो अस्माँर अमिदासति ॥१०॥
मा मा हिणसीज्जनिता यः पृथिव्या यो वा दिवध सत्यधर्मा व्यानं ।
यश्चापचन्द्राः प्रथमो जजान कस्मै देवार्य हविषा विधेम ॥ १०२॥
अभ्या बर्तस्व पृथिवि यज्ञेन पय॑सा सह । वुपां ते अग्निरिपितो अरोहत् ॥१.३॥
अग्ने यत्तै शुक्र यच्चन्द्रं यत्पूतं यच्च यज्ञियम् । तद्देवेभ्यों भरामसि ॥ १०४॥
इषमूर्जमहमित आदमृतस्य योनि महिपस्य धाराम् ।
आ मा गोपुं विशत्वा तनपु जहामि सेदिमनिरामीवाम् ॥ १०५॥
अमे तब यो वयो महि भ्राजन्ते अर्चयों विभावसो ।
वृहद्भानो शवसा वाजेमुक्थ्यं दधासि दाशुपै कर्वे ॥१०६ ॥

·2. ८५-११७:१-२ यजुतद-संहिता। पावकवर्चाः शुक्रर्चा अनवची उदियर्षि भानुना । पुत्रो मातरां विचरनुपावसि पृणक्षि रोदसी उभे ॥१०७॥ ऊर्जा नपाज्जातवेदः सुशास्तिभिर्मन्दस्व धीतिमिर्हितः । खे इप: सन्दधुर्मूरिवर्पसचिचोलयो वामजाताः ॥१०८॥ इरज्यन्नने प्रथयस्व जन्तुभिरस्मे रायो अमर्त्य । स दर्शतस्य वपुपो वि राजसि पृणाक्षि सानासि क्रतुम् ॥ १०९ ॥ इष्कस्मिध्वरस्य प्रचेतसं क्षय॑न्तुछ रार्धसो महः । गति वामस्य सुभगां महीमिपं दधाति सानसि, रयिम् ॥११०॥ ऋतावानं महिपं विश्वदर्शतमान, सुम्नार्य दधिरे पुरो जनाः । श्रुत्कर्ण सप्रर्धस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुपा युगां ।।११।। आ प्यायस्व समेतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् । भवा वाजस्य सङ्गथै ॥११२॥ सं ते पयासि समु यन्तु वाजाः सं वृष्ण्यान्यभिमातिपाहः । आप्यायमानो अमृताय सोम दिवि श्रवाधस्युत्तमानि धिप्वं ॥११३॥ आ प्यायस्व मदिन्तम सोम विश्वभिरधशुभिः । भवा नः समर्थस्तमः सखो वृधै ॥११४॥ आ ते त्सो मनो यमत्परमाञ्चित्सवस्थात् । अग्ने त्याङ्कमया गिरी ॥११५।। तुभ्यं ता अङ्गिरस्तम विश्वा: सुक्षितयः पृथक् । अग्ने कामाय येमिरे' ॥११६॥ अशिः प्रियेषु धामसु कामो भूतस्य भव्यस्य । सम्राडेको वि राजति' ॥११७॥ [अ०१०, ६८ ११७, मं० सं० १९९] इति द्वादशोऽध्यायः। अथ त्रयोदशोऽध्यायः। मार्य गृहाम्य अनि रायस्पोपीय सुप्रजास्त्वार्य सुवीर्याप । मामु देवताः सचन्ताम् ॥ १॥ अपर्णा पृष्ठमसि योनिाग्नेः समुद्रमभितः पिन्यमानम् । वर्धमानो मुहार आ च पुष्करे दिवो मात्रया परिम्णा प्रथस्व ॥२॥ पा.६.७ ·(५०) वाजसनेपि-माध्यन्दिन-शुक [म.१३ ब्रह्म जजानं प्रथमं पुरस्तावि सौमुतः सुरुचौ वेन आवः । स बुध्न्या उपमा अस्य विष्ठाः सतश्च योनिमसंतश्च वि वः ॥३॥ हिरण्यगर्भः समवर्तता भूतस्य जातः पतिरेक आसीत् । स दाधार पृथिवीं द्यामुतेमां कस्मै देवार्य हविषा विधेर्म ॥ ४॥ द्रुप्सचस्कन्द पृथिवीमनु द्यामिमं च योनिमनु यश्च पूर्वः । समान योनिमर्नु सञ्चरन्तं दृप्स जुहोम्यर्नु सप्त होत्राः ॥५॥ नमोऽस्तु सर्पयो ये के च पृथिवीमर्नु । ये अन्तरिक्षे ये दिवि तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥६॥ या इपयो यातुधानानां ये वा वनस्पती १रर्नु । ये वावटेषु शेरते तेभ्यः संभ्यो नमः ॥७॥ ये वामी रोचने द्विवो ये वा सूर्यस्य रश्मियुं । येषामप्सु सदस्कृतं तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥ ८॥ कृणुष्व पाजः प्रसिति न पृथ्वीं याहि राजेवामवॉर इभेन । तुप्वीमनु प्रसितिं द्रूणानोऽस्ताऽसि विध्य रक्षसस्तपिठे' ॥९॥ तवं भ्रमास आशुया पैतन्त्पनुस्पृश धृषता शोशुचानः । तपूर्णष्यग्ने जुह्वा पतननसन्दितो वि सृज विष्वगुल्कोः ॥१०॥ प्रति स्पशी वि सृज़ चूर्णितमो भा पायुपिशो अस्या अदब्धः । यो नौ दूरे अवश सो यो अन्त्यग्ने मा किष्टे व्यथिरा दधीत् ॥११॥ उदने तिट प्रत्या तनुष्य न्युमिनार ओपतात्तिग्महेते । यो नो अरोति, समिधान के नीचा तं वक्ष्यतसं न शुष्कम् ॥१२॥ ऊो भव प्रति विध्याध्यस्मदाविष्कृणुष्व देव्यान्यने । अव स्थिरा तनुहि यातुजूनी जामिमामि प्र मृणीहि श—न् । अनेट्वा तेजसा सादयामि ॥१३॥ अगिर्धा दियः ककुत्पतिः पृथिव्या अयम् । अपार्थ रेतासि जिन्वति । इन्द्रस्य त्वौजसा सादयामि ॥१४|| भुवो यज्ञस्य॒ रज॑सश्च नेता या नियुद्भिः सर्चसे शिवाभिः । विवि मूर्धानं दधिपे स्वपा जिह्वामने चकृपे हव्यवाहम् ॥१५॥ भुवाऽसि धरुणाऽऽस्तृता विश्वकर्मणा । मा त्यो समुद्र उद्वेधीमा सुपर्णोऽध्यथमाना पृथिवीं छह ॥१६॥ प्रजापतिष्ट्वा सादयत्वां पुठे समुद्रस्येमन् । व्यर्चस्वती प्रय॑स्वतीं प्रर्थस्व पृथिष्यसि ॥१७||

·६.३-३१]
-
पशुषेद-संहिता।
(५१)
भूरसि भूमिरस्यदितिरसि विश्वाया विश्वम्य भुवनस्य धर्ती ।
पृथिवीं यच्छ पृथिवीं यह पृथिवीं मा हिंसी' ॥१८॥
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायौदानाय प्रतिष्ठायै चरिचाय ।
अमिट्वाऽभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिया शन्तमेन तयाँ देवतयाऽगिर स्वद् ध्रुवा सौदै ॥१९॥
काण्डाकाण्डात्मरोहन्ती परुष:-परुपस्परि । एया नौ दूर्व प्र तनु सहस्रण शतेनं च ॥२०॥
या शतेन प्रतनोपि सहर्पण विरोहसि । तस्यास्ते देवीप्टके विधेम हुधिया व्यम् ॥२१॥
यास्ते अने सूर्ये रुचो दिवमातन्वन्ति रश्मिभिः ।
ताभिः अद्य सर्वाभी रुचे जनाय नस्कृधि ॥२२॥
या वो देवाः सूर्ये रुचो गोप्वश्वेषु या रुचः । इन्द्राग्री ताभिः सर्वाभी रुचं नो धत्त बृहस्पते ॥२३॥
विराज्योतिरधारयत्स्वराज्योतिरधारयते । प्रजापतिष्ट्वा सादयतु पृष्ठे पृथिव्या ज्योतिप्मती ।
विश्वस्मै प्राणायौपानार्य ध्यानाय विश्वं ज्योतिर्पच्छ ।
अग्निष्टऽधिपतिस्तयाँ देवतयाऽङ्गिरस्वद् धुवा सीद ॥२४॥
मधुश्च माधंधश्च वासन्तिकावृतू अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पना द्यावापृथिवी कल्पन्तामापू
ओषधयः कल्प॑न्तामनायः पृथमम ज्येष्ठ्याय सर्वतोः ।
ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी हमे ।
वासंन्तिकातू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तया देवतयाऽङ्गिरस्यद्धये सीदतम २५
अपाढाऽसि सहस्वारांतीः सहस्व पृतनायतः । सहस्रवीर्याऽसि सा मा जिन्दै ॥२६॥
मधु पाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । मावीनः सन्त्वोषधीः ॥२७॥
मधु नक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिवध रजी । मधु द्यौरस्तु नः पिता ॥२८||
मधुमानो वनस्पतिर्मधुमा२ अस्तु सूर्यः । माध्वीगांवों भवन्तु
अपां गम्भन्सीद मा त्वा सूर्योऽभि ताप्सीन्माऽग्निश्वानरः ।
अच्छिन्नपत्राः प्रजा अनुवीक्षस्वार्नु त्या दिव्या दृष्टिः सचताम् ॥३०॥
जीन्समुद्रान्समसृपत् स्वर्गानां पतिवृषभ इष्टकानाम् ।
पुरीपं वसानः सुकृतस्य लोके तत्र गच्छु यन्त्र पूर्व परेताः ॥३१॥
मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपुतां नो भरीमभिः ॥३२॥
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि एस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥३३॥
नः ॥२९॥

·वाजसनेयि-माप्यन्दिन-पक्ष
[. १३,
ध्रुवाऽसि धरुणेतो जज्ञे प्रथुममेभ्यो योनिभ्यो अधि जातथैदाः ।
स गायत्र्या त्रिष्टुभाऽनुष्टुभा च दे॒वेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन ॥३४॥
इपे गये रमस्व सहसे झुम्न ऊर्फ अपत्याय । सम्राईसि स्वरासि सारस्वती त्योत्सी प्रावताम् ॥३५॥
अग्ने युक्ष्वा हि ये तवाश्चासो देव साधवः । अरं वहन्ति मन्यर्वे ॥३६॥
युवा हि देहूतमार अश्चौर अग्ने स्थीरिव । नि होता पूर्व्यः सदः ॥३७॥
सम्यक् स्रवन्ति सरितो न धेना अन्तर्हृदा मनसा पूयमानाः ।
घृतस्य धारा अभि चाकशीमि हिरण्ययों वेतसो मध्ये अग्नेः ॥३०॥
ऋचे त्वा रुचे त्यो भासे त्वा ज्योतिपे त्वा ।
अभूदिदं विश्वस्य भुवनस्य याजिनमग्नेश्वानरस्य चे ॥३९॥
अग्निोतिपा ज्योतिमान् रुक्मो वर्चसा वर्चस्वान् । सहस्रदा असि सहस्राय त्वा ॥४॥
आदित्यं गर्भ पर्यसा समधि सहस्रस्य प्रतिमा विश्वरूपम् ।
परि वृधि हरसा माऽभि मश्रस्थाः शतायुषं कृणुहि चीयमानः ॥४१॥
वातस्य जूतिं वरुणस्य नाभिमश्व जजान सरिरस्य मध्ये ।
शिशु नदीना हरिमर्दिबुध्नमो मा हिंसीः परमे व्योमने ॥४२॥
अस॒मिन्दुमरुपं भुरण्युम॒ग्निमीडे पूर्वचित्तिं नमोभिः ।
स पर्वभिन्तुशः कल्पमानो गां मा हिंसीरादितिं विराजम् ॥४३॥
वरूत्री त्वटुवरुणस्य नाभिमर्वि जजानारजसः परस्मात् ।
मुही, साहस्रीमसुरस्य मायामग्ने मा हिंघसीः परमे व्योमन् ॥४४॥
यो अग्गिनेरध्यजायत शोकात्पृथिव्या उत वा दिवस्परि ।
येन
प्रजा विश्वकर्मा जजान तमग्ने हेतुः परि ते वृणक्तुं ॥४५॥
चित्रं देवानामुदगानीकं चक्षुमित्रस्य वरुणस्याग्नेः ।
आऽमा द्यावापृथिवी अन्तरिक्ष, सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुपश्च ॥४६॥
इमं मा हिधसीपिाद पशुध सहस्राक्षो मेधोय चीयमानः ।
मयु पशु मेमने जुषस्स तेन चिन्वानस्तुन्वो नि पाद ।
मयु ते शुगृच्छतु यं द्विप्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥४७॥

·*. १४-५४]
पशुपैद-संहिता
(५३)
इमं मा हिंध सीरेकेशर्फ पशुं कनिकद वाजिनं वार्जिनेषु ।
गौरमारण्यमर्नु ते दिशामि तेन चिन्वानस्तन्यो नि पीद ।
गौर ते शुगुच्छतु यं द्विप्मस्तं ते शुगृच्छतुं' ॥४८॥
इमर्थ साहन, शतधारमुत्स व्यच्यमान, सरिरस्य मध्ये ।
घृतं दुहानामदिति जनाया मा हिंसीः परमे व्योमन् ।
गवयमारण्यम ते दिशामि तेन चिन्वानस्तुन्वो नि पाद ।
गवयं ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतुं ॥४९॥
इममूर्णायु वरुणस्य नाभि त्वचे पशूनां द्विपदां चतुप्पदाम् ।
त्वष्टुंः प्रजानां प्रथमं जनित्मने मा हिंसीः परमे व्योमन् ।
उष्ट्रमारण्यमर्नु ते दिशामि तेन चिन्वानस्तवो नि पीद ।
उष्ट्र ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगूच्छतुं ॥५०॥
अजो ह्यगेरजनिष्ट शोकात्सो अपश्यजनितारमये ।
तेन देवा देवतामग्रमायस्तेन रोहमापन्नुप मेध्यांसः ।
शुरुभारण्यम ते दिशामि नेने चिन्वानस्तन्यो नि पीद ।
शरभं ते शुगृच्छतु यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥५१॥
त्वं यविष्ठ दाशुषो नः पाहि शृणुधी गिरः । रक्षा तोकमुत त्मना ॥५२॥
अपां वेमन्त्सादयाम्य पां त्वोभन्सादयाम्यं पां त्वा भस्मन्सादयाम्य-
पां त्वा ज्योतिपि साढयाH-पां त्वायने सादयाम्यवे वा सर्दने सादयामि
समुन्द्रे त्वा सदने सादयामि सरिरे त्वा सदने सादयाम्य-पां त्वा क्षय सादयाम्य-
पां त्या सर्धिपि सादयाम्य पां त्वा सदने साढ्याम्य पां त्वा सुधस्थे सादयाम्य-
पां त्वा योनौ सादयाम्य पां त्वा पुरीपे सादयाम्य-पां त्या पार्थसि सादयामि"
गायत्रेण त्या छन्दसा सावयामि त्रैष्टुभेन त्या छन्दसा सादयामि"
जार्गतेन त्वा छन्दसा सादयाम्या नटुभेन त्वा छन्दसा सादयामि"
पाईन वा छन्दसा सादयामि ॥५३॥
अयं पुरो मुवै स्तस्य॑ प्राणो भौवायनो वसन्तः प्राणायनों गायत्री यासन्ती
गायव्य गायत्रं गायत्रापाथ पाधशोसिवृत् त्रिवृतौ स्थन्तरं वसिष्ठ ऋषिः'
प्रजापतिगृहीतया त्वया प्राणं गृह्णामि प्र॒जाभ्यः ॥५४॥

·(५४)
वाजसने यि-माश्यन्दिन-गुल
[म.१३-१४
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा तस्य मनो वैश्वकर्मण ग्रीमो मानस ख्रिष्टुण्येप्मी
विभः स्वार, स्वारान्तर्यामो ऽन्तर्यामापञ्चदशः पश्चवृशाद् बृहद
भरद्वाज ऋषिः प्रजापतिगृहीतया त्वया मनो गृह्णामि प्रजाभ्यः" ॥५५॥
अयं पश्चाविश्वव्य॑चा स्तस्य च र्वश्वव्यन्स' वपश्चिाक्षुप्यो जगती वार्षी
जगत्या ऋसमें मृक्समाच्छुकः शुकात्सप्तदशः सप्तदशाद्विरूपं जमदग्निमपि:'
प्रजापतिगृहीतया त्वया चक्षुगृह्णामि प्रजाभ्यः" ॥५६॥
दऍतरात स्वस्तस्य श्रोत्रंथ सौव, शरच्छ्रीय नष्टुप् शारी नष्टुम ऐडै-
मैडान्मन्धी मन्थिन एकविधेश एकविधशाद्वैगजें विश्वामित्र ऋषिः
प्रजापतिगृहीतया त्वया श्रोत्रं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥५७॥
इयमुपरि मति-स्तस्प याङ्मात्यों हेमन्तो घाच्यः पद्विमन्ती'
पपत्यै निधनवे निधनवत आग्रयणं आग्रयणात् त्रिणवत्रयधिशौं'
त्रिणवत्रयस्त्रिधशाम्याध शाक्वरैवते विश्वकर्म ऋषिः'
प्रजापतिगृहीतया त्वया याचं गृह्णामि प्रजाभ्यो लोकं ता इन्द्रम् ॥५८॥
[म. १३, ६० ५८, मं• सं. १३२]
इति प्रयोदशोऽध्यायः॥
अथ चतुर्दशोऽध्यायः।
ध्रुवक्षिनिर्धवयोनिर्बुवाऽसि ध्रुवं योनिमा सीद साधुया ।
उख्यस्य केतुं प्रथमं जुपाणाऽश्चिनाऽध्व! सादयतामिह त्वा ॥१॥
कुलायिनी धृतवती पुरन्धिः स्योने सीद् सदने पृथिव्याः ।
अभि त्वां मुद्रा वसवो गृणन्त्विमा ब्रह्म पीपिहि सौभगायाश्विनाऽवयूँ सादयतामिह त्वां ॥२॥
स्वैर्दौर्दक्षपितेह सौद देवानार्थ सुम्ने बृहते रणाय ।
पितेवैधि सूनव आ सुशेवा स्वावेशा तन्वा सं विशस्वाश्विनाsध्वयू सादयतामिह त्वा ॥३॥
पृथिव्याः पुरीपमस्यप्सो नाम तां त्वा विश्व अभि गृणन्तु देवाः ।
स्तोमपृष्ठा धृतवतीह सौद प्रजावदुस्मे द्रविणा 5 यजस्वाश्विनाऽध्व! सादयतामिह त्वा ॥४॥

·कं. ५५-५८०१-१३]
यजुवेद-संहिता ।
(५५)
अदित्यारत्वा पृष्ठे सादयाम्यन्तरिक्षस्य धनी विष्टम्भनी दिशामधिपत्नी भुवनानाम् ।
अमिप्सो अपामसि विश्वकर्मा तु ऋपिरश्चिनाऽध्व' सादयतामिह त्वां ॥ ५॥
शुकश्च शुचिश्च अप्मावतू अग्नेरन्तःश्लेपोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप
ओपेधयः कल्पन्तामुग्नयः पृथङ्मम ज्यध्याय सर्वताः ।
ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे ।
युप्मावतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तयाँ देवतयाऽगिरस्वद् ध्रुवे सदितम् ॥६॥
सर्वन्तुभिः सविधार्मिी सवैः सवैर्वयोनाधै ये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्वर्यु सादयतामिह
वा सजूझतुभिः सर्विधाभिः सर्वसुभिः सर्दुवैर्वयोनाधैमये त्वा वैश्वानरायाश्विनाsध्व'
सादयतामिह त्वा सन्तुभिः सर्विधाभिः सजू रुद्रः सर्देवैर्वयोनाधैग्नये त्वा वैश्वा-
नरायाश्विनाऽध्वयूँ सादयतामिह त्वा' सर्चतुर्भिः सर्विधार्मिः सजूरांदित्यैः सर्देवैवयोना-
धैरमये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽवयू सादयतामिह त्वा सर्वतुभिः सर्विधार्मि: सर्विचवैः
सर्देवैवयोनाधैरग्नये त्वा वैश्वानरायाचिनोऽध्धसौदयतामिह त्वा ॥७॥
प्राणं में पाय-पान में पाहि व्यानं में पाहि चक्षुर्म उा वि माहि' श्रोत्रं मे श्लोकये ।
अपः पिन्वौं-पंधीर्जिन्वं द्विपार्दवं चतुष्पात पाहि दिवो वृष्टिमेश्रयं ।। ८॥
मूर्धा वयः प्रजापतिश्छन्दः' शुत्रं वयो मर्यन्, छन्दो' विष्टम्भो वयोऽधिपतिश्छन्दों
विश्वकर्मा वयः परमेष्ठी छन्दों बस्तो वयो विवलं छन्दो वृष्णियों विशालं छन्ः
पुरुषो बयस्त॒न्द छन्दों' व्याघ्रो वयोऽनाधृष्ट छन्दः सिंधहो वर्यदिश्छन्दः'
पठ्वाड्वयो बृहती छन्द उक्षा वयः ककुप् छन्द ऋषभो वर्यः सतोव्हती छन्दः" ॥९॥
अनड्वान्वर्यः पदिश्छन्दो" धेनुर्वयो जर्गती छन्द-पविषय खिष्टुप छन्दों'
दिल्यवानयो विराट् छन्दः पञ्चविर्वयों गायत्री छन्द-विवत्सो वयं उष्णिक छन्दै-
स्तुर्यवाड्ययोऽनुष्टुप् छन्दों' लोकं तो इन्द्रम् ॥१०॥
इन्द्रामी अव्यथमानामिष्टका दृधहतं युवम् । पृष्ठेन द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं च विघधिसे ॥११॥
विश्वकर्मा त्या सादयत्वन्तरिक्षस्य पृष्ठे व्यर्चस्वतीं प्रथस्वतीमन्तरिक्षं यच्दान्तरिक्षं महान्तरिक्ष
मा हिंसी।
विश्वस्मै प्राणायापानार्य ध्यानायोदानार्य प्रतिष्ठाय चरित्राय ।
वायुष्ट्वाभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिया शन्तमेन तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १२॥
राज्यसि प्राची दि-विराडसि दक्षिणा दिवं सम्राईसि पुतीची दिक
स्वराइस्युर्दीची दि-गाधिपल्यसि बृहती दि२ ॥ १३ ॥

·चाजसनेषि-माध्यन्दिन-शुल्ल भ.१० . विश्वकर्मा त्वा सादयत्वन्तरिक्षस्य पुठे ज्योतिष्मतीम् । विश्वस्मै प्राणायापानार्य यानाय विश्वं ज्योतिर्यच्छ । वायुष्टेऽधिपतिस्तयाँ देवतयाऽगिनस्वट् ध्रुवा सौदे ॥ १४ ॥ नभश्च नभुस्यश्च वापिकातू अग्नेरन्तःश्लेपोऽसि कल्पता द्यावापृथिवी कल्पन्तामा! ओपधयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्येच्याय सर्वताः । ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी हमे । वापिकातू अभिकल्पमान! इन्द्रमिय देवा अभिसंविशन्तु तयां देवतयाऽगिलस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥१५॥ हपश्चार्जश्च शारदावतु अग्नेरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामापू ओपधयः कल्पन्तामग्नयः पृथमम ज्यध्याय सर्वताः । ये अमय समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी डुमे । शारदातू अभिकल्पमाना इन्दमिव देवा अभिसंविशन्तु तयाँ देवतयाऽङ्गिरस्वद् भुवे सीदतम् ॥१६॥ आयुर्मे पाहि' प्राणं में पाह्य-पानं में पाहि व्यानं में पार्हि' चक्षुर्मे पाहि श्रोत्र मे पाहि वाचे मे पिन्वं मनो मे जिन्वा मान मे पाहिं ज्योतिम यच्छ ॥ १७ ॥ मा छन्दः' मा छन्दः प्रतिमा छन्दो अमीवयश्छन्दः पङ्किश्छन्दै उणिक् छन्दो वृहती छन्दों' ऽनुष्टुप् छन्दों विराट्र छन्दो गायत्री छन्द - स्त्रिष्टुप् छन्दो" जगती छन्दः ॥ १८ ॥ पृथिवी छन्दो ऽन्तरिक्षं छन्दों द्योश्छन्दः समाश्छन्दो नक्षत्राणि छन्दों वाक् छन्दों मनुश्छन्दः कृपिश्छन्दों हिरण्यं छन्दों गौश्छन्दो" ऽजाश्छन्दो" श्वश्छन्दः ॥ १९ ।। अग्निदेवतः वातौ देवता सूर्यो' देवा' चन्द्रमा देवर्ती वसवो देवर्ता रुदा देवता ऽऽढित्या देवता मरुतो देवतां विश्वे देवा देवता बृहस्पतिर्दैवते - न्द्रौ देवी वरुणो देवता" ॥ २० ॥ गुर्धाऽसि गद् ध्रुवाऽसि धुरु धय॑सि धरणी । आयुपे वा वर्चसे त्वा कृष्य वा क्षेमाय त्वा ॥२१॥ यन्त्री राई यन्त्र्यसि यमनी' ध्रुवाऽसि धरित्री । इपे त्यो जे त्वा स्यै वा पोय त्वां लोक तो इन्द्र ॥ २२ ॥ -- ·२०१४-२९) गजुद-साहिए। (५७) .. आशुस्विद्वान्तः पश्चदशो' व्योमा सप्तदशो' धरुण एकविधः प्रतिरष्टादशै- स्तपो नवदुशो ऽभोवतः संविधशों वर्षों द्वाविधशः सम्भरणस्त्रयोविधशो' योनिश्चतुर्विधशो' गीः पञ्चविछश ओजस्त्रियः क्रतुरेकविधशः प्रतिष्ठा व्रयस्त्रिधशो" मध्नस्य विष्टपं चतुस्मिथशो" नाका पधिशो" विवोऽष्टाचत्वारिशो'". ध चतुष्टोमः ॥२३॥ अगेर्मागोऽसि दीक्षाया आधिपत्यं ब्रह्म स्पृतं विवृत्स्तोम इन्द्रस्य भागोऽसि विष्णोराधिपत्यं शुवध स्पृतं पंचदश स्तोमो नुचक्षसां मागोऽसि धातुराधिपत्यं जनित्र, स्पृतछ सप्तदश स्तोर्मो' मित्रस्य भागोऽसि वरुणस्याधिपत्यं दिवो वृष्टिर्वात स्पत एकविधेश स्तोमः ॥ २४ ॥ वसूनां भागोऽसि रुद्राणामाधिपत्यं चतुष्पात स्पृतं चतुर्विधश स्तोम' आदित्यानां भागोऽसि मुरुतामाधिपत्यं गभी स्मृताः पञ्चविधश स्तोमो' ऽदित्यै भागोऽसि पूष्ण आधिपत्यमोज स्पुतं त्रिणव स्तोर्मो' देवस्य सवितुर्भागोऽसि बृहस्पतेराधिपत्य समीचीर्दिश स्पताश्रतुष्टोग स्तोमः ॥ २५॥ यानां भागोऽस्यर्यवानामाधिपत्यं प्रजा स्पृताश्चतुश्चत्वारिधश स्तोम अभूणां मागोऽसि विश्वैपां देवानामाधिपत्यं भूतथे स्पृतं यस्त्रिधश स्तोमः ॥ २६ ॥ सहन सहस्यच हेमन्तिकाबूतू अग्नरन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओय॑धयः कल्पन्तामग्नयः पृथङ्मम ज्येष्ठचाय सर्वताः । ये अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे । हैमन्तिकातू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव वा अभिसंविशन्तु तयाँ देवतयाऽगितस्वद् भुवे सीदतम।२१ एकयाऽस्तुवन प्रजा अधीयन्त प्रजापतिरधिपतिरासीत तिसृभिरस्तुवत ब्रह्मासृज्यत ब्रह्मणस्पतिरधिपतिरासीते पश्चभिरस्तुवत भूतान्यसृज्यन्त गूतानां पतिरधिपतिरासीत सप्तभिरस्तुवत सप्त ऋषयोऽसृज्यन्त धाताऽधिपतिरासीत् ॥ २८ ॥ नवनिरस्तुवत पितरोऽसृज्यन्तादितिरधिपत्न्यासी'- देकादशभिरस्तुवत अतोऽसृज्यन्तावा अधिपतय आसें- त्रयोदशभिरस्तुक्त मासा असृज्यन्त संवत्सरोऽधिपतिरासीत पञ्चदशभिरस्तुवत क्षत्रमसृज्यतेन्द्रोऽधिपतिरासीत सप्तदशभिरस्तुवत ग्राम्याः पशवोऽसृज्यन्त बृहस्पतिरधिपतिरासीत् ॥२९॥ -

·वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[.१४-१५॥
नवदशभिरस्तुवत शूद्वार्यावसृज्येतामहोरात्रे अधिपत्नी आस्तो-
मेकविधशयास्तुवतकशफाः पुशोऽसृज्यन्त वरुणोऽधिपतिरासीत
त्रयोविशत्यास्तुवत क्षुद्राः पशवोऽसृज्यन्त पूपाऽधिपतिरासीत
पञ्चविशत्यास्तुवतारण्याः पशवोऽसृज्यन्त वायुरधिपतिरासीत
सप्तर्विधशत्याऽस्तुबत द्यावापृथिवी व्यैतां वसवोरुद्रा आदित्या अनुयायस्त एवाधिपतय आसन।३०।
नयंविधशरपाऽस्तुवत वनस्पतयोऽसृज्यन्त सोमोऽधिपतिरासी'-
देकत्रिशताऽस्तुवत प्रजा असृज्यन्त यवाश्चार्यवाश्चाधिपतय आस-
रत्रयस्त्रियशताऽस्तुवत भूतान्यशाम्यन् प्रजापतिः परमेष्ठयधिपतिरासी -
लोक तो इन्द्रम ॥३१॥
-
.
[अ० १४, ० ३१, गं० सं० १६५]
इति चतुर्दशोऽध्यायः ।
अथ पञ्चदशोऽध्यायः ।
अग्ने जातान् प्र णुदा नः सुपरमात् पत्यजातान नुन जातवेदः ।
अधि नो बेहि मुमना अहेस्तव स्याम शर्म स्त्रिवरूथ उद्भौ ॥१॥
महेसा जातान् प्र गुंदा नः सपत्नान् प्रत्यजाताजातवेदो नदस्व ।
अधि नो बेहि सुमनस्यमानो व्यर्थ स्याम प्र णुदा नः सपत्नान् ॥२॥
पाडगी स्तोम ओजो द्रविणं' चतुश्चत्वारिणश स्तोमो पर्चा दर्विणम ।
अनेः पुरीपमस्यप्मो नाम तां त्वा विश्न अभि गुणन्तु देवाः ।
स्तोमपृता घुतयतीह साद जानुस्मे द्रविणा यजम्वे ॥३॥
एवछन्दों' वरियटछन्दः शम्भूश्छन्दः' परिमूश्छन्द आच्छच्छन्नो मनश्छन्दो
व्य उन्न:' सिन्धुम्छन्दः समुद्रश्छन्दः सरिरं छन्दः" काप्छन्द -
विककृप्यन्दः" काव्यं छन्द" अकुपं उनो" अक्षरंपदिश्छन्दः" पदपद्विशान्दो"
विष्टारदिएछन्दः" धुरी भ्रजम्छन्दः ॥४॥

·क. ३०-३१,१-१२]
NE
यजुर्वेद-संहिता।
आच्छच्छन्दो' प्रच्छच्छन्दः' संयच्छन्दो' बियच्छन्दो' बृहच्छन्दो' स्थन्तरउछन्दों
निकायश्छन्दो' विवधश्छन्दों गिरश्छन्दो' भ्रजश्छन्दः" सधस्तुप्छन्दो" टुप्छन्द
एबश्छन्दो” परिवश्छन्दो" वयश्छन्दों" वयस्कृच्छन्दो" विपश्छिन्दो"
विशालं छन्द -दिश्छन्दो" दूरोहणं छन्द -स्तुन्दं छन्दो" अकाएं छन्दः ॥५॥
रश्मिना सत्याय सत्यं जिन्व प्रेतिना धर्मणा धर्म जिन्या-वित्या दिवा दिवं जिन्दै
सन्धिनाऽन्तरिक्षेणान्तरिक्षं जिन्न प्रतिधिना पृथिव्या थिवीं जिन्दै
विष्टम्भेन वृष्टया वृष्टिं जिन्वं प्रवयाऽहाऽहर्जिन्या-नया राज्या रात्री जिन्वो -
शिजा वसुभ्यो वसूनिय प्रतेनादित्येभ्य आदित्याजिन्य ॥६॥
तन्तुना रायस्पोर्पण रायस्पोपं जिन्व समर्पण श्रुताय श्रुतं जिन्दै डेनौषधीभिरोपंधीर्जिन्यो-
तमेन तनूभिस्तनूजिन्व वयोधसाधीनाधीतं जिन्यो-भिजिता तेजसा तेजो जिन्यं ।। ७ ॥
प्रतिपदसि प्रतियः वो ऽनुपर्दस्यनुपदै स्वां सम्पदसि सम्पदे त्वा तेजोऽसि तेजेसे त्वां ॥८॥
विवृदसि निवृत त्वा प्रवृदसि प्रवृते त्या विदसि विवृत त्वा सदसि सवृते त्या
ssaमोऽस्याक्रमाय त्वी संक्रमोऽसि संकमार्य त्वो मोऽस्युत्क्रमाय त्यों-
कान्तिरस्युत्क्रन्त्यि वा ऽधिपतिनो ज जिन्वं ॥ ९ ॥
राश्यसि प्राची दिग्वसवस्ते देवा अधिपतयोऽग्निहतीनां प्रतिधर्ता त्रिवत् त्वा स्तोमः पृथिव्या
श्रयत्वाज्यमुक्थमध्यथायै स्तम्नानु रथन्तर साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष मयस्त्या प्रथमजा देवेष
दिवो माया परिम्णा प्रथन्तु विधा चायमधिपतिश्च ते त्वा सर्वे संविधाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्ग
लोके यजमानं च सादयन्तुं ॥ १० ॥
विराईसि दक्षिणा दिनद्राम्ते देवा आधिपतय इन्द्रो हेतीनां प्रतिधता पञ्चशस्त्वा स्तोमः पृथिव्या,
श्रेयतु प्र उगमुक्थमव्यथायै स्तन्नातु बृहत्साम प्रतिठिस्या अन्तरिक्ष अयस्त्वा प्रथमजा देवे'
दिवो माया परिम्णा धन्तु विधर्ता चायमाधिपतिश्च ते त्या सर्व मंविदाना नाकम्य पृष्ठे वर्ग
लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ ११ ॥
सम्रासि प्रतीची दिगादित्यास्तै देवा अधिपतयो वरुणो हेतीनां प्रतिधर्ता संतशम्त्वा स्तोगः
पृथिव्या, श्रेयतु मरुत्वतीयमुक्थमध्यधायै स्तभ्नातु वैरूपसाम प्रतिनित्या अन्तरिक्ष यम्त्या
प्रथमजा देवे दियो मात्रया यरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमधिपतिश्च ते त्वा सर्वे' संपिदाना नाम्प
पुष्टे स्वर्ग लोके पर्जमानं च सादयन्तुं ॥ १२ ॥

·(६०)
वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुल
[भ० १५,
स्वराजस्युदीची दिङ्मरुतस्ते देवा अधिपतयः सोमों हेतीनां प्रतिधुतकविध शस्त्वा स्तोमः पृथिव्या
श्रेयतु निकैवल्यमुक्थमव्यथायै स्तम्नातु वैराज साम प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष ऋयस्त्वा प्रथमजा
देवे दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधुर्ता चायमधिपतिश्च ते त्वा सर्वे' संविदाना नाकस्य पृष्ठे
म्वर्ग लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १३ ।।
अधिपत्न्यसि बृहती दिग्विश्वे ते देवा अधिपतयो बृहस्पतिहतीनां प्रतिधर्ता विणवत्रयस्त्रिधशी त्वा
स्तोमा पृथिव्याध श्रेयतां वैश्वदेवानिमारुते उक्थे अव्यथायै स्तन्नीता, शाक्वररैवते सामनी
प्रतिष्ठित्या अन्तरिक्ष ययस्त्वा प्रथमजा देवे दियो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायमधि-
पतिश्च ते त्या सर्व संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तुं ॥ १४ ॥
अयं पुरो हरिकेशः सूर्यरश्मिस्तस्य स्थगृत्सव रथाजाश्च सेनानीग्रामपयो ।
पुनिकस्थला चं ऋतुस्थला चाप्सरसौ दुश्णवः पशवो हेतिः पौरुपेयो वधः प्रहेतिस्तेभ्यो
नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विप्मो यर्थ नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ॥ १५ ॥
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा तस्य रथम्वनश्च रथेचित्रश्च सेनानीग्रामण्यो ।
मेनका चे सहजन्या चाप्मरसौं यातुधाना हेती रक्षार्थसि पहेतिस्तेभ्यो नमो अस्तु
ते नोऽवन्तु ते नौ मृटयन्तु ते यं द्विष्मो यश्च नो द्वेष्टि तपां जम्भे दध्मः ॥ १६ ॥
अयं पश्चाद्विश्वव्यंचास्तस्य स्थप्रोतश्चासंगरथश्च सेनानीग्रामण्यो ।
प्रम्लोचन्ती चानुम्लोचन्ती चाप्सरसौ व्यामा हतिः सर्पाः प्रहेतिस्तेभ्यो नमो अस्तु
ते नौऽवन्तु ते नौ मृडयन्तु ते ये द्विप्मो यचं नो द्वेष्टि तमैषां जम्भे दध्मः' ॥ १७ ॥
अयमुत्तरासंयसुस्तस्य तायश्चारिष्टनेमिश्च सेनानीग्रामण्यो ।
विश्वाची च घृताची चाप्सरसावापो हेतितः प्रतिस्तेभ्यो नमे अस्तु
ते नौऽवन्तु ते नौ मृदयन्तु ते यं द्विप्मो यश्च नो द्वेष्टि तमॆषां जन्में दध्मः ॥१८॥
अपगुपयुर्वाग्वसुस्तस्य सेनजिन सुपेणश्च सेनानीग्रामण्यो ।
उर्वशी च पूर्वचित्तिवाप्सरसाववम्फूर्जन हेतिविद्युत्महैतिस्तेभ्यो नमो अस्तु
ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विप्मो यच नो द्वेष्टि तमपां जम्भे दधर्मः ॥१९॥
अगिर्धा दियः ककुत्पतिः पृथिव्या अयम् । अपा, रेताथसि जिन्वति ॥ २० ॥
अयमग्निः संहस्रिणो वाजस्य शतिनस्पतिः । मूर्धा कवी रयीणाम ॥ २१ ॥
स्वामन पुप्फरादध्यर्थर्वा निरंगन्थन । म विश्वस्य बाघतः ॥ २२ ॥
भुगों यज्ञम्य रसश्च नेता या नियुद्भिः सर्चसे शिवाभिः ।
पिपि मर्धानं दधिो म्युषा जिदामी चक्रप हव्यवाहम ॥२३॥

·क. १३-४२]
यजुर्वेद-सहिता।
(६१)
अयोध्य॒ग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुपासम ।
यहा इव प वयागुजिहानाः प्र भानवः सिनते नाकमच्छे ॥ २४ ॥
अवौचाम कवये मेध्याय वचो बन्दारु वृषभाय वृष्ण ।
गविष्ठिरो नमसा स्तोममग्नौ दिवीव रुक्ममुरुव्यचमभेतं ॥ २५ ॥
अपमिह प्रथमो धायि धातृभिहोता यजिष्ठो अध्वरेप्वीड्यः ।
यमनवानो भृगयो विरुरुचुनेपु चित्रं वि विशे-विशे' ॥ २६ ॥
जनस्य गोपा अजनिष्ट जागृविग्निः सुदक्षः सुविताय नव्य॑से ।
घुतमतीको वृहता दिविस्पृशा द्युमावि भाति भरतेभ्यः शुचिः ॥ २७ ॥
त्वामने अङ्गिरसो गुहां हितमन्वविन्दञ्छिश्रियाणं वने-बने ।
स जायसे मध्यमानः सही महत्त्यामाहुः सहसस्पुवमगिरः ॥२८॥
सखायः सं वः सम्यञ्चमिपथं स्तोम चाग्नये । वर्षिष्ठाय क्षितीनामूर्जी नप्त्रे सहस्वते' ॥ २॥
सधसमिद्युक्से वृपन्नो विश्वान्ययं आ । इस्पदे समिध्यसे स नो वसून्या भैरै ॥ ३० ॥
स्वां चित्रश्रवस्तम हवन्ते विशु जन्तवः । शोचिप्कैशं पुरुमियाग्ने हुन्याय वोढवे' ॥ ३१ ॥
एना वो अग्मिं नमसोर्जी नातमा हुवे । प्रियं चेतिष्ठमति, स्वध्वरं विश्वस्य दृतममृतम ॥३२॥
विश्वस्य दूतममृतं विश्वस्य दूतममृतम् । स योजते अरुपा विश्वौजसा म दुनस्याहृतः ।।३३।।
स इंद्रवत्स्याहुतः स दुद्रवत्स्वाहुतः । सुब्रह्मा यज्ञः सुशमी वसूनां देव राधो जनानाम् ॥३४॥
अग्ने वाजस्य गोमत ईशानः सहसो यहो । अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः ॥ ३५ ॥
स इंधानो वसंकविरग्निरी न्यो गिरा । रेवदस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ॥ ३६ ।।
क्षपो राजन्नुत त्मनाऽ? यस्तोसतोपसः । स तिग्मजम्भ राक्षसो दह प्रति ॥ ३७॥
भद्रो नौ अग्निराहुतो भद्रा रातिः सुभग भद्रो अध्वरः । भद्रा उत प्रशस्तयः ॥ ३८ ॥
भद्रा उत प्रशस्तयो भद्रं मनः कृणुष्व वृत्रतूर्ये । येना समत्सु सासहः ॥ ३९॥
येना समत्सु सासहोऽत्र स्थिरा तनुहि मूरि शर्धनाम् । बनेमा ते अभिष्टिमिः' ॥४०॥
अग्निं तं मन्ये यो वसुरस्त यं यन्ति धेनवः ।
अस्तमर्वन्त आशवोऽस्तं नित्यांसो वाजिन इपंछ स्तोतृभ्य आ और ॥ ४१ ॥
सो अग्गिर्यो वसुंगुणे स यमायन्ति धेनवः।
सगर्वन्तो रघुद्यः सधं सुजातासः सरय इप, स्तोतृभ्य आ भरे ॥ ४२ ॥

·(६९)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
म.१५-१६
--
उभे सुश्चन्द्र सर्पिपो दर्वी श्रीणीप आसनि ।
उतो न उत्पूर्ण उक्थेपुं शवसस्पत इप, स्तोतृभ्य आ भैरै ॥ ४३॥
अग्ने तमद्यावं न स्तोमः क्रतुं न भद्र, हृदिस्पृशम् । ऋध्यामा त ओहैं। ॥४४॥
अधा ह्यग्ने क्रतो द्रस्य दक्षस्य साधोः । धोकतम्यं वृहतो बभूथ ॥ ४५ ॥
एभिनी अभंयां नो अर्याङ् स्वर्ण ज्योतिः । अग्ने विश्वभिः सुमना अनीकः ॥ ४६॥
अमिध होतारं मन्ये दास्वन्तं वसुंध सूनुछ सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् ।
य ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा ।
घृतस्य विभ्रांटिमर्नु वष्टि शोरिपाऽऽजुह्वानस्य सर्पिषः' ।। ४७ ॥
अो त्वं नो अन्तम उत वाता शिवो भवा वरूष्यः ।
वसुरग्निर्वसंश्रया अच्छा नक्षि युमम यिं दा।
तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनमीमहे सखिभ्यः ॥४८॥
येन पयस्तपसा सत्रमायन्निन्धाना अग्निर्थ स्वराभरन्तः ।
तस्मिन्नहं नि दंधे नार्के अग्निं यमाहुर्मनव स्तीर्णबर्हिगम् ॥ ४९ ॥
तं पनाभिरनुं गच्छेम देवाः पुत्रैभ्रातृभिरुत वा हिरण्यैः ।
नाकै गृभ्णानाः सुतस्य लोके तृतीय पृष्ठे अधि रोचने दियः ॥ ५० ॥
आ वाचो मध्यमगहरण्ययमग्निः सरपतिश्चेकितानः ।
पुठे पृथिव्या निहितो दविद्युतदधस्पदं कृणुतां ये पृतन्यः ॥५१॥
अयमग्नि:रतमो वयोधाः संहनियों द्योततामयुच्छन् ।
विभ्राज॑मानः सरिरस्य मध्य उप प्र याहि दिव्यानि धाम" ॥५२॥
भाषच्यवध्यमुप सम्प्रयातामै पृथी देवयानान् कृणुध्वम् ।
पुनः कृण्याना पितरा युवानाऽन्यातासीत त्वयि तन्तुमेतमं ॥५३ ।।
उध्यस्याने प्रति जागृहि त्यमिष्टापूर्ते सधे सृजेथामयं च ।
अस्मिन्सधम्थे अध्युत्तरस्मिन् विश्वे देवा यजमानश्च सीदत ॥५४॥
येन वहसि सहस्रं येनोग्ने सर्ववेदप्तम् । तेनेमं यज्ञं नौ नय म्यदे॒वेषु गन्तवै ॥५५॥
अगते पोनि वियो यतो जातो अरोरया । तं जानता आ गेहाथो तो धर्धया रयिमे ॥५६॥

·६.४३-६५:१-३]
गजुवेद-पाहता
(६३)
तर्पश्च तपस्या शैशिराबतू अग्नेरन्तःश्लेपोऽसि कल्पता द्यावापृथिवी कल्पतामाप
ओपंधया कल्प॑न्तामग्नयः पृथडूमम ज्येष्ठयाय सर्वताः ।
ये
अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी ड्रमे ।
शौशिरावृत्तू अभिकल्पगाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्तु तयाँ देवतयाऽस्त्रिभुबे सदितम् ॥५७।।
परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस्पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् ।
विचस्मै प्राणायापानाय व्यानाय विश्वं ज्योतिर्यच्छ ।
सूर्यस्तेऽधिपतिस्तयाँ देवतयाऽङ्गिलस्वद् ध्रुवा सीद ॥ ५८ ॥
लोकं पृण छिद्रं पृणाथों सीद धुवा त्वम् । इन्द्वानी वा बृहस्पतिरस्मिन्पोनावसीपदन् ॥ ५९॥
ता अस्य सूर्ददोहसः सोम, श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन्देवानां विशस्त्रिया रोचने दिवा' ।। ६० ।
इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्समुदयंचसं गिरः । रीतम, रथीनां वाजानार्थ सत्पति पतिम् ॥ ६१ ॥
पोथदश्वो न यवसेऽविष्यन्यदा महः संवरणाद्वयस्थात ।
आदस्य वातो अनुवाति शोचिरध स्म ते वजनं कृष्णमस्ति ।। ६२ ॥
आयोष्ट्वा सर्दने सादयाम्यवतश्छायाधि समुद्रस्य हृदये ।
रश्मीवती भास्वतीमा या या भास्यापृथिवीमोन्तरिक्षम् ॥ ६३ ।।
परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस्पृष्ठे व्यस्वती प्रथस्वतीं दिवं यच्छ दिव दृछह दिव मा हिंघसीः ।
विश्वस्मै प्राणायौपानाय ज्यानार्योदानार्य प्रतिष्ठायै चरिनाय ।
सूर्यस्त्वाऽभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिपा शन्तमेन तयाँ देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवे सदितम् ।। ६४ ॥
सहस्रस्य प्रमाऽसि सहस्रस्य प्रतिमाऽसि सहस्रस्योन्माऽसि साहस्रोऽसि सहस्राय वौ।६५/
[अ०१५, क० ६५, म० स० १३१ ]
इति पञ्चदशोऽध्याय'।
अथ षोडशोऽध्यायः।
नमस्ते रुद्र मन्यव उतो त इपवे नमः । बाहुभ्यामुन ते नमः' ॥ १ ॥
या ते रुद्र शिवा तनूरधोराऽपिकाशिनी। तो नस्तन्या शन्तमया गिरिशन्ताभि चौकशीहि ॥२॥
यामिपुं गिरिशन्त हस्ते विमर्पास्तवे । शिवां गिरिव तां कुरु मा हिंसीः पुरुष जगत् ॥ ३॥

·(६४)
घाजसने गि-माध्यन्दिम-शुल
[२०२॥
शिवेन वचसा त्वा गिरिशान्छो बदामसि । यथा नः सर्वमिज्जगदयक्षम सुमना असते ।। ४ ।।
अध्यवोचदधिवक्ता प्रथमो देव्यो भिषक् ।
अहाँ सञ्जम्भयन्त्सबीच यातुधान्योऽधराची: परी सुवै ॥५॥
असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमङ्गलः ।
ये चैनथे रुदा अभितो दिक्षु श्रिताः सहस्रशोऽवैपा हेड ईगहे ॥६॥
असौ योऽवसर्पति नीलग्रीवो विलोहितः । उतेनं गोपा अन्नईभन्नुदहार्यः स होमडयाति ॥७॥
नमोऽस्तु नीलग्रीवाय सहस्राक्षाय मीटरे । अथो ये अस्य सत्वानोऽहं तेभ्योऽकरं नमः ॥ ८॥
प्रमुश्च धन्वनस्त्वमुमोरात्यािम् । याश्च ते हस्त इपंवः परा ता भगवो वपं ॥९॥
विज्यं धनुः कपर्दिनो विशल्यो बाणवॉर उत ।
अनेशन्नस्य या इपंव आभुरस्य निपमधिः ॥ १० ॥
या ने हेतिमदिष्टम हस्ते बभूव ते धनुः । तयाऽस्मान्विश्वतस्त्वमयक्ष्मा परि भुजे ॥११॥
परि ते धन्वनो हेतिरस्मान्णक्तु विश्वतः । अथो य ईपुधिस्तवारे अस्मन्नि धेहि तम् ॥ १२ ॥
अयतत्य धनुष्वछ सहस्राक्ष शतपुधे । निशीर्य शल्यानां सुखा शिवो नः सुमना भव ॥ १३ ॥
नमस्तु आयुधायानांतताय धृष्ण। । उभाभ्यामुत ते नमो बाहुभ्यां तव धन्वने' ॥ १४ ॥
मा नौ महान्तमुत मा नौ अर्भकं मा न उक्षन्तमुत मा नै उक्षितम् ।
मा नौ बधीः पितरं मोत मातरं मा न प्रियास्तन्नो रुद्र रीरिषः ॥ १५ ॥
मा नस्तीके तनये मा न आयुपि मा नो गोषु मा नो अश्वेपु रीरिषा ।
मा नौ वीरान् रुद्र मामिनो वधीहविष्म॑न्तः समित् त्वा हवामहे' ॥ १६ ॥
नमो हिरण्यवाहवे सेनान्ये विशां च पतये नमो नमो बुक्षेभ्यो हरिकेशेभ्यः
पशूनां पतये नमो नमः शुप्पिश्चराय विपीमते' पीनां पतये नमो
नमो हरिकेशायोपवीतिने' पुष्टानां पतये नमः ॥ १७ ॥
नौ रम्नुशार्य व्याधिने' ऽन्नानां पतये नमो नमो भवस्य हेत्यै' जगतां पतये नमो
नौ रुद्रायांततायिने क्षेत्राणां पतये नमो नमः सतायाहन्त्ये वनानां पतये नमः ॥१८॥
नमो रोहिताय स्थपतये' वृक्षाणां पतये नमो नमो भुवन्तये वारिवस्तायौं'-
पंधीनां पतये नमो नमो मन्त्रिणे वाणिजाय' कक्षाणां पतये नमः
नमें उच्चै?पायाकन्दयते' पत्तीनां पतये नमः ॥१९॥

·क. ४-३१] यजुर्वेद-महिता। (६५) नमः कृत्स्नायतया धावते' सत्वनां पतये नमो नमः सहमानाय निव्याधिन' आन्याधिनीनां पतये नमो नमो निङ्गिणे ककुभार्य' स्तेनानां पतये नमो नमो निचेरवे परिचरायां रण्यानां पतये नमः ॥२०॥ नमो वश्चते परिवञ्चत' स्तायनां पतये नमो नौ निपनिण इपुधिमते तस्कराणां पतये नमो नमः सृकायिभ्यो जिघधिसङ्ग्यो मुणतां पतये नमो नोऽसिमद्भयो नक्तचरट्यो विकुन्तानां पतये नमः ॥ २१ ॥ नम उष्णीपिणे गिरिचराय' कुलुश्चानां पतये नमो नम इपुमद्धयों धन्यायिभ्यश्च वो न।' नम आतन्वानेभ्यः प्रतिदानेभ्यश्च वो नमो नम आपच्छद्भयो ऽस्यङ्ग्यश्च यो नमः ॥२२॥ नर्मो विसुजद्भयौ विध्ययश्च वो नमो नमः स्वपद्भयो जायद्भयश्च यो नमो नमः शयानेभ्य' आसीनेभ्यश्च वो नमो नमस्तिष्ठग्यो धावग्यश्च वो नमः ॥ २३ ।। नमः सभाभ्यः' समाप॑तिम्यश्च वो नमो नमोऽश्वेभ्यो ऽश्वपतिभ्यश्च वो नमो नम आव्याधिनीभ्यो' विविध्यन्तीभ्यश्च यो नर्मो नम उमेणाभ्य-स्तृपद्धती यश्च यो नम ॥२४॥ नौ गणेभ्यो गणपतिभ्यश्च वो नमो नमो बातेभ्यो वातपतिभ्यश्च वो नमो' नमो गृत्संभ्यो गृसंपतिभ्यश्च वो नमो नमो विरूपेभ्यो विश्वरूपेभ्यश्च वो नमः ॥२५॥ नमः सेनाभ्यः सेनानिभ्यश्च वो नमो नमो थियो अग्थेभ्यश्च वो नमो' नमः क्षतृभ्या संग्रहीतृभ्यश्च वो नमो नौ महद्भयौ' अर्भकेभ्यश्च वो नमः ॥ २६ ।। नमस्तक्षेभ्यो' स्थकारेभ्यश्च वो नमो नमः कुलोलेभ्यः कारेभ्यश्च यो नमो नौ निपादेभ्य: पुनिष्ठेभ्यश्च वो नमो नमः श्वनिभ्यो मृगयुभ्यश्च वो नमः ॥ २७ ॥ नमः श्वभ्यः श्वपतिभ्यश्च वो नमो नमो भवार्य चै रुद्राय च नमः शर्वाय चे पशुपतये च नमो नीलग्रीवाय च शितिकण्ठाय च ॥ २८ ॥ नमः कपर्दिन चे व्युप्तकेशाय च नमः सहस्राक्षाय चै शतधन्वने च नमो गिरिशयाय चे शिपिविष्टाय च नमो मीढुष्टमाय चे-घुमते चें ॥ २९ ॥ नो हुस्वाय च वामनाय चे नो बृहते , वर्षीयसे , नौ वृद्धाय च सवृधे च नमोऽग्याय च प्रथमार्य चें ॥३०॥ नम आशवे ची जिराय च नमः शीध्याय चै शीभ्याय च नम ऊर्याय चौ- वस्वन्याय च नौ नादेयाय च द्वीप्याय च ॥३१॥ घा- 2.९

·(६६)
चाजसनेपि-माध्यन्दिन-शुरु
[१६
नमो ज्येष्ठाय च कनिष्ठाय नमः पूर्वजार्य चाँ-एमुजाय च नमो मध्यमार्य चा-
पगल्माय च नमो
जघन्याय बुध्न्याय
चें ॥३२॥
नमः सोभ्याय च प्रतिसर्याय च नमो याम्याय च क्षेभ्योय च नमः श्लोक्याय चौ-
वसान्याय च नम उर्वर्याय , सल्याय च ॥ ३३ ॥
नमो बन्याय ने कक्ष्याय च नमः श्रृवायं च प्रतिश्रुवाय च नम आशुणाय चौ-
शुरथाय च नमः शूराय चा वभेदिन चें ॥३४॥
नो बिल्मिने च कवचिनै च नौ वर्मिणे चे वरूथिने च नमः श्रुतायं चं
श्रुतसेनाये च नमो दुन्दुभ्याय ची हनन्याय च ॥ ३५ ॥
नमो धृष्णवे चे प्रमृशाय च नमो निपङ्गिणे चे-पुधिमते , नमस्तीक्ष्णेपवे चाँ-
युधिने च नमः स्वायुधाय च सुधन्वने च ॥३६॥
नमः युाय चे पाय च नमः काट्याय च नीप्याय च नमः कुल्याय चै
सराय च नमो नादेयाय च वैशन्ताय च ॥ ३७॥
नमः कूप्याय चावट्याय च नमो वीध्याय चौ-तप्पाय च नमो मेध्याय चे
विद्युत्याय च नमो वाय चाँवार्य च ।। ३८॥
नमो घात्याय च रेप्म्याप च नर्मों वास्तव्याय च वास्तुपाय च नमः सोमाय चै
रुद्राय च नमस्ताम्राय चाँ रुणाय च ॥३९॥
नमः शृङ्गार्वे च पशुपतये चे नम उग्राय च भीमाय च नमोऽग्रेवधार्य चं
दूरेवधाय च नमो हुन्ने चै हनीयसे च नमो वृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्यो नमस्ताराय ॥४०॥
नमः शम्भवाय च मयोभवार्य चे नमः शङ्कराय च मयस्कराय च नमः शिवाय चे
शिवतराय च ॥४१॥
नमः पायीय चा वार्याय च नमः प्रतर्रणाय चोत्तरणाय च नमस्तािय चे
कूल्याय नमः शप्प्याय च फेन्याय च ॥४२॥
नमः सिकाय च प्रवागाय - नमः किशिलार्य चै क्षयणाय नमः कपर्दिने चे
पुलस्तय च नम इरिण्याय च प्रपथ्याय च ॥४३॥
नमो वज्याय च गोठयाय च नमस्तस्प्याय च गेयाय च नर्मों हृदय्याय
चे
निवेप्प्याय च नमः काट्याय गहरेष्ठाय च ॥४४॥

·कं. ३२-६३]
यजुबंद-सहिता ।
(६७)
नमः शुष्क्याय च हरित्याय च नमः पासव्याय चै रजस्याय च नमो लोप्याय चौ'-
लप्याय च नम ऊयाय च सूर्याय च ॥४५॥
नमः पर्णाय च पर्णशदाय चे नम उद्गुराणाय चौ भिनते च नम आसिद्धते च'
प्रतिद्वते - नर्म इपुकृद्भयो' धनुष्कृयश्च वो नमो नमो वः किरिकेभ्यो देवाना
हृदयेभ्यो नमो विचिन्वत्केभ्यो नमो विक्षिणत्केभ्यो" नम आनिर्हतेभ्यः ॥ ४६ ।।
द्रापे अन्धसस्पते दद्धि नीललोहित ।
आसां प्रजानांमपां पशूनां मा भेर्मा रोड्मो च नः किंचनाममत् ॥ ४७ ॥
इमा रुद्राय तवसे कपर्दिने क्षुयीराय प्र भरामहे मतीः ।
यथा शमसद् द्विपदे चतुष्पदे विश्व पुष्टं ग्रामे अस्मिन्ननातुरम् ॥४८॥
या ते रुद्र शिवा तनः शिवा विश्वाहा भेषजी । शिवा रुतस्य भेषजी तयां नो मृड जीवसे ॥४९॥
परि नो रुद्रस्य॑ हेतिणक्तु परि त्वेषस्य दुर्मतिरपायोः ।
अव स्थिरा मघवद्भयस्तनुष्व मीढ्वस्तोकाय तनयाय मृर्ट ।। ५० ।।
मीढुष्टम शिवतम शिवो नः सुमना भव ।
परमे वृक्ष आयुधं निधाय कृत्तिं वसान आ चर पिनाक विमृदा गहि ।। ५१ ।।
विकिरिद विलोहित नमस्ते अस्तु भगवः । यास्तै सहसंध हेतयोऽन्यमस्मन्नि वपन्तु ताः ॥५२॥
सहस्राणि सहस्रशो बाह्वोस्तव हेतयः । तासामीशानो भगवः पराचीना मुखां कृधि ॥५३ ।।
असंख्याता सहस्राणि ये रुद्रा अधि भूम्याम् | तेपछि सहयोजनेऽव धन्नानि तन्मसि ॥५४॥
अस्मिन् महत्यर्णवे ऽन्तरिक्ष भवा अधि । तेपछि सहस्रयोजनेऽद्य धन्वानि तन्ममि ॥५॥
नीलग्रीवा शितिकण्ठा दिवछ रुद्रा उपश्रिताः। तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्यानि तन्मसि ॥५६॥
नीलग्रीवाः शितिकण्ठाः शर्वा अधःक्षमाचराः। तेपछि सहयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥७॥
ये वृक्षेषु शप्पिरा नीलग्रीवा विलोहिताः। तेपछि सहस्रयोजनेन धन्यानि तन्मसि ॥८॥
ये भूतानामधिपतयो विशिखासः कपर्दिनः । तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्यानि तन्मसि ।।१९।।
ये पथां पथिरक्षय ऐलबुदा आयुयुधः । तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥६॥
ये तीर्थानि प्रचरन्ति सुकाहस्ता निपनिणः । तेपछि सहस्रपोजनेऽत्र धन्यानि तन्मसि ॥६१॥
येनेपु विविध्यन्ति पापु पितो जनान् । पछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मर्सि ॥६२॥
यएतावन्तश्च भूयासश्च दिशौ रुदावितस्थिरे। तेपछि सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥३३॥

·(६८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
नोऽस्तु रुद्रेम्पो ये दिवि येपौ वर्षमिययः । तेभ्यो दश माचीर्दश दक्षिणा दश
प्रतीचीर्दशोदींचीदेशीर्धाः । तेभ्यो नमो अस्तु ते नौऽवन्तु ते नौ मृडयन्तु ते यं द्विप्मो
यश्च नो द्वेष्टि तमेषां जम्भे दध्मः ।। ६४ ॥
नमोऽस्तु रुद्वेभ्यो येऽन्तरिक्ष येषां वात इषवः । तेभ्यो दश प्राचीर्दश दक्षिणा दर्श
प्रतीचीर्दशोदीचीर्दशोर्वाः । तेभ्यो नमो अस्तु ते नौऽवन्तु ते नौ मृडयन्तु ते ये द्विप्मो
यच नो द्वेष्टिं तमैपी जम्भे दध्मः ॥ ६५
नमोऽस्तु रुद्रेभ्यो ये पृथिव्यां येपामन्नमिप॑वः । तेभ्यो दश प्राचीर्दश दक्षिणा दश
प्रतीचर्दिशोदींचीदेशीर्वा: । तेभ्यो नमो अस्तु ते नोऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विप्मो
यश्च नो द्वेष्टि तमैपां जम्भे दध्मः ॥६६॥
[स. १६, के. ६६, मं० सं० २८०]
इति पोडशोऽध्यायः।
अथ सप्तदशोऽध्यायः।
अश्मन्नूज पर्वते शिश्रियाणामद्भय ओपंधीभ्यो वनस्पतिभ्यो अधि सम्भृतं पयः।
तो न इपमूङ धत्त मरुतः संघरराणां अश्मस्ते क्षु-न्मयि त अग्र्य
द्विप्मस्तं ते शुगृच्छतुं ॥१॥
हुमा में अग्न इष्टका धेनवः सन्त्वेका च दर्श च दर्श च शतं च शतं च सहस्रं च सहस्र चायुत
चायुतं च नियुतं च नियुतं च प्रयुतं चाबुंदं च न्यधुंदं च समुद्रश्च मध्य चान्तश्च परार्धश्वेता
में अन इष्टका धेनवः सन्वमुत्रामुष्मिल्लोके ॥२॥
अन्तय स्थ ऋत्तावृध ऋतुष्ठा स्थ ऋतावृधः ।
घृतश्रुतौ मधुश्रुतौ विराजो नाम कामदुधा अक्षीयमाणाः ॥३॥
समुद्रम्य त्वाऽयाग्ने परि व्ययामसि । पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥४॥
हिमम्य॑ त्वा ज़रायणाऽग्ने परि व्ययामसि । पावको अस्मय शिवो मयं ॥५॥
उप ज्मन्नुपं वेतरोऽत्र तर नदीप्या । अपित्तमपाममि मण्टूकि ताभिरा गहि
सेमं नो युझं पावकवर्ण, शिवं कृधि ॥६॥
अपामिदं न्ययन समुद्रस्य नियेशनम् ।
अन्याम्ने अम्मत्तपन्तु तयः पावको अम्मम् शिवो मयं ॥ ७ ॥

·कं. ६४-६६:१-२२]
यजुर्वेद-संहिता।
अग्ने पावक रोचिषा मन्द्रया देव जिह्वया । आ देवान् वपि यक्षि चं ॥ ८॥
स नः पावक दीदिवोऽनै देवार हा वह । उप यज्ञ, हविश्व नैः ॥ ९॥
पावकया यश्चितयन्त्या कृणा क्षामन् रुरुच उपसो न भानुना ।
तूर्वन् न यामुन्नेतशस्य नू रण आ यो घृणे न तृषाणो अजरः ॥१०॥
नमस्ते हरसे शोचिपे नमस्ते अस्त्वर्चि ।
अन्याँस्तै अस्मत्तंपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥११॥
नृप। बैं-इप्सुपदे वेई बहिपढे येई वनसढे घे स्वर्विद्वे येर्दै ॥ १२ ॥
ये देवा देवानां यज्ञिया यज्ञियांना संवत्सरीणमु भागमासते ।
अहुतादो हवियों यज्ञे अस्मिन्त्स्वयं चिन्तु मधुनो घृतस्य॑ ॥ १३ ॥
ये देवा देवेष्वधि देवत्वमायन ये ब्रह्मणः पुर एतारों अस्य ।
येभ्यो न अते पर्वते धाम किञ्चन न ते दिवो न पृथिव्या अधि स्नुषु ॥ १४ ॥
प्राणदा अपानदा व्यनिदा वर्चीदा वरिवोदाः ।
अन्याँस्तै अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भवे ॥१५॥
अग्निस्ति॒िग्मेनं शोचिपा यासद्विश्वं न्युत्रिर्णम् । अग्मिनों बनते रयिम् ॥ १६ ॥
य इमा विश्वा भुवनानि जुह्वपिहोता, न्यसीदत पिता नः ।
स आशिषा द्रविणमिच्छमानः प्रथमच्छदव२ आ विवेश ॥ १७ ॥
किंधविदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमस्वित्कथाऽऽसीत् ।
यतो भूमि जनयन् विश्वकर्मा वि द्यामोर्णोन्महिना विश्वच॑क्षाः ॥१८॥
विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात् ।
सं बाहुभ्यां धर्मति सं पतावामी जनयन् देव एकः ॥१९॥
किस्विद्वनं क उ स वृक्ष स यतो द्यावापृथिवी निष्टत॒क्षुः ।
मनीषिणो मनसा पृच्छतेदु तद्यध्यतिष्ठभुवनानि धारयन् ॥ २० ॥
या ते धामानि परमाणि याऽयमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा ।
शिक्षा सखिभ्यो हविपि स्वधावः स्वयं य॑जस्व तन्वं वृधानः ॥ २१ ॥
विश्वकर्मन् हविषा वावृधाना स्वयं य॑जस्व पृथिवीमत द्याम् ।
मुह्यंन्त्वन्ये अभितः सपत्ना हास्माकं मघवा सरिरस्तुं ॥ २२ ॥

·म.१७,
(७०)
वाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक्ल
वाचस्पति विश्वकर्माणमतये मनोजुवं वाजे अद्या हुवेम ।
स नो विश्वानि हवनानि जोपनिश्वशम्भरवसे साधुकर्मा ॥२३॥
विश्वकर्मन् हविया वर्धनेन त्रातारमिन्द्रमकृणोरखध्यम् ।
तस्मै विशः समनमन्त पूर्वीरयमुग्रो विहव्यो यथाऽसतं ॥ २४ ॥
चक्षुपः पिता मनसा हि धीरौ घृतमैने अजनन्नम्नमाने ।
यदेदन्ता अदृहन्त पूर्व आदिद द्यावापृथिवी अप्रथेताम ॥२५॥
विश्वकर्मा विमना आदिहांया धाता विधाता परमोत सन्दृक् ।
तेषामिष्टानि समिपा मदन्ति यत्रा सप्त ऋषीन पर एकमाहुः ॥२६॥
यो न पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा ।
यो देवानां नामधा एक एव तव सम्प्रश्नं भुव॑ना यन्त्यन्या ॥ २७ ॥
त आऽयजन्तु द्रविध समस्मा ऋपया पूर्वे जरितारो न मूना ।
असूते सूते रजसि निपुत्ते ये भूतानि समकृण्यन्निमानि ॥२८॥
परो दिवा पर एना पृथिव्या पुरो देवेभिरसरयदस्ति ।
कधस्विद् गर्भ प्रथमं ध आपो यत्र देवाः समपश्यन्त पूर्व ॥ २९ ॥
तमिलम प्रथमं दंध आपो यत्र देवाः समगच्छन्त विश्वे ।
अजस्य नाभावधयेकमर्पित यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः ॥३०॥
न तं विंदाथ य इमा जूजानान्याप्माकमन्तरं बभूव ।
नीहारेण प्रावृता जल्प्यो चासुतृपं उक्थशासश्चरन्ति ॥ ३१ ॥
विश्वकर्मा घनिष्ट देव आदिन्धर्वो अंभवद् द्वितीयः ।
तृतीयः पिता जनितीपंधीनामुपां गर्भ व्यदधात् पुरुत्रो ।। ३२ ।।
आशुः शिशांनो वृपभो न मीमो चनाघनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् ।
संक्रन्दनोऽनिमिष एकवीरः शतधं सेना अनयत् साकमिन्द्रः ॥ ३३॥
संक्रन्दनेनानिमिपेण जिष्णुना युत्कारेणं दुश्च्यवनेनं धृप्णुना ।
तदिन्द्रेण जयत तत्संहध्वं युधौ नर इपुंहस्तेन वृष्णा ॥ ३४॥
स इहस्तः स निपगिभिवंशी समेटा स युध इन्द्रौ गणेन ।
मामृष्टजिमोमपा यांदुश्युयधन्वा प्रतिहिनाभिरस्ता ॥ ३५॥

·क. २३-५०] यजुद्द-संहिता। {७१) वृहस्पते परि दीया रथेन रक्षोहाऽमित्रार अपघार्धमानः । प्रभवन्सेनाः प्रमृणो युधा जयनस्माकमेध्यविता रानाम् ॥३६॥ बलविज्ञाय स्थविर प्रवीरः सहस्वान् वाजी सहमान उग्रः । अभिवीरो अभिसत्वा सहोजा जैमिन्द्र रथमा तिष्ठ गोवितं ।। ३७ ।। गोत्रभिदं गोवि, वज्रयाटुं जयन्तमज्म प्रमुणन्तमोजसा । इमर्थ संजाता अनु वीरयध्यमिन्द्रध सखायो अनु सधे रंभध्वम् ॥ ३८॥ अभि गोत्राणि सहसा गाहमानोऽयो वीरः शतमन्युरिन्द्रः । दुश्च्यवनः पृतनापायुध्योऽस्माक सेना अवतु म युत्सु ॥ ३९॥ इन्द आसां नेता बृहस्पतिर्दक्षिणा य॒ज्ञः पुर एंतु सोमः । देवसेनानामभिमनतीनां जयन्तीनां मरुतो यन्त्वम् ॥ ४० ॥ इन्द्रस्य वृष्णो वरुणस्य राज आदित्यानां मरुता शर्धं उग्रम् | महामनसां भुवनच्यवानां घोपों देवानां जयंतामुदस्थात् ॥४१॥ उद्धर्पय मघवन्नायुधान्युत्सत्वनां मामकानां मनासि । उदृत्रहन् वाजिनां वाजिनान्यद्रथानां जयतां यन्तु घोपाः ॥ ४२ ।। अस्माकमिन्दुः सम॒तेषु ध्वजेवस्माकं या इपवस्ता जयन्तु । अस्माकै वीरा उत्तरे भवन्त्वस्मॉ२ उ देवा अवता हयेषु ॥ ४३ ॥ अमीषां चितं प्रतिलोमयन्ती गृहाणाङ्गान्यये परैहि । अभि हि निदेह हुत्सु शोकैरन्धेनामिनास्तमसा सचन्ताम ।। ४४ ॥ अवसृष्टा परा पत शरव्ये ब्रह्मसंशिते । गच्छामित्रान् प्र पद्यस्य माऽमीयां के चनोच्छिः॥४५॥ प्रेती जयंता नर इन्द्रो यः शर्म यच्छतु । उग्रा वः सन्तु बाहोऽनाधृष्या यथाऽसर्थ ॥ ४६॥ असौ या सेना मरुतः परंपामभ्येति न ओज॑सा स्पर्धमाना । तो गूहत तमसाऽपवतेन यथाऽमी अन्यो अन्यं न जानन ॥४७॥ यत्र बाणाः सम्पतन्ति कुमारा विशिखा इव । तन्न इन्द्रो बृहस्पतिरदितिः शर्म यच्छतु विश्वाहा शर्म यच्छतु ॥४८॥ मर्माणि ते वर्मणा छादयामि सोमस्त्वा राजाऽगृतेनानुवस्ताम् । उरोर्वरीयो वरुणस्ते कृणोतु जयन्तं त्वाऽनु देवा मैदन्तु ।। ४९ ।। उदैनमुत्तरां नयाग्ने धृतेनाहुत । रायस्पोर्पण सध सृज प्रजया च पहुं कृधि ।। ५० ॥

·घाजसनेशि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[१० १७
इन्द्रेम प्रेतरां नय सजातानामसदृशी । समैन वर्चसा सृज देवानी भागदा असतं ॥ ५१ ॥
यस्यं कुर्मो गृहे हविस्तमग्ने वर्धया त्वम् । तस्मै देवा आधिं ब्रुवन्यं च बह्मणस्पतिः ॥५२॥
उर्दु त्वा विश्वे देवा अग्ने भरन्तु चितिभिः । स नो भव शिवस्त्व सुपतीको विभावसुः ॥५३॥
पञ्च दिशो देवीर्यज्ञमवन्तु देवीरपामति दुर्मतिं बाधमानाः ।
रायस्पो यज्ञपतिमाभर्जन्ती रायस्पोपे अधि यज्ञो अस्थात् ॥ ५४॥
समिद्धे अग्नावधि मामहान उक्थपत्र ईड्यौ गुभीतः ।
तप्तं धर्म परिगृह्यायजन्तोर्जा यद्यज्ञमयजन्त देवाः ॥५५॥
देव्याय धर्ने जोट्रे देवश्रीः श्रीमनाः शतपेयाः ।
परिगृह्य देवा यज्ञमायन् देवा देवेभ्यो अध्वर्यन्तौ अस्थुः ॥५६॥
वीत हुविः शमित, शमिता यजध्ये तुरीयो यज्ञो यत्र हुव्यमेति ।
ततो वाका आशिपो नो जुषन्ताम् ॥ ५७ ॥
सूर्यरश्मिहरिकेशः पुरस्तात्सविता ज्योतिरुदयाँर अजस्रम् ।
तस्य पूपा प्रेसवे यांति विद्वान्त्सम्पश्यन्विश्वा भुव॑नानि गोपाः ।।५८॥
विमान एप दियो मध्य आस्त आपमिवान् रोदसी अन्तरिक्षम् ।
स विश्वाची मि चटे घृतानीरन्तरा पूर्वमपरं च केतु ॥ ५९॥
उक्षा संमुद्रो अरुणः सुपर्णः पूर्वस्य योनि पितुरा विवेश |
मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्त ॥६॥
इन्हें विश्वा अवीवृधन्समुद्रव्यंचसं गिरः । रीतम रथीनां बाजाना सरपति पत्तिम् ।। ६१ ॥
देवहूर्यज्ञ आ च घक्षत्सुम्नहूर्यज्ञ आ च वक्षत् । यक्षगिर्दुवो देवाँर आ च वक्षत् ॥ ६२॥
वाजस्य मा प्रसव उद्ग्राभेणोदयभीत । अर्धा सपलानिन्द्रो मे निग्राभेणाधराँर अर्कः ॥६३॥
उद्माम चं निग्राभं च ब्रह्म देवा अवीवृधन् ।
अर्धा सपत्नानिन्द्वानी में विपूचीनान्व्यस्यताम् ॥ १४ ॥
क्रमध्वमग्निना नाकमुस्यछ हस्तेपु विम॑तः ।
दियस्पृष्ठ स्वर्गत्या मिश्रा देवेभिराध्वम् ।। ६५॥
प्राचीमनु मदिशं प्रेहि विद्वानोरेग्ने पुरो अग्निवह ।
विश्वा आशा दीद्यानो वि माज नो धेहि द्विपढ़े चतुष्पदे ॥६६॥

·क. ५१-८२ यजुर्वेद-साहिता। पुथिव्या अहमुन्तरिक्षमाऽहमन्तरिक्षाविमारुहम् । द्विवो नार्कस्य पुष्ठात् स्वयोतिरंगामहम् ॥६७ ॥ स्वर्यन्तो नापेक्षन्तु आ द्याध रोहन्ति रोदसी । यज्ञं ये विश्वाधार, सुर्विद्वायसो वितेनिरे ॥ ६८ ॥ अग्ने प्रेहि प्रथमो देवयतां चक्षुर्देवानामुत महँनाम् । इयक्षमाणा भृगुभिः सजोषाः सर्पन्तु यजमानाः स्वस्ति ॥ ६९ ॥ नक्तोपासा समनसा विरुपे धापर्यते शिशुमेकं समीची । द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तर्वि भांति देवा अग्निं धारयन् द्रविणोदाः ।। ७० ॥ अग्ने सहस्राक्ष शतमूर्धन्छुतं ते प्राणाः सहस्र व्यानाः । स्वछ साहस्रस्य राय ईशिपे तस्मै ते विधेम वाजाय स्वाहा ॥७१॥ सुपर्णोऽसि गरुत्मान् पृष्ठे पृथिव्याः सीद । भासाऽन्तरिक्षमा पूण ज्योतिपा दिवमुत्तमान तेजसा दिश उद्देह ।। ७२ ॥ आजुबानः सुमतीका पुरस्तादग्ने स्वं योनिमा सींद साधया । अस्मिन्सधस्थे अध्युत्तरस्मिन्विश्वे देवा यजमानश्च सीदतं ॥ ७३ ॥ ता, सवितुर्वरेण्यस्य चित्रामाऽहं वृणे सुमति विश्वजन्याम् । यामस्य कण्वा अदुहत्प्रपीनाथं सहस्रधारां पयसा महीं गाम् ॥७४ ॥ विधेम ते परमे जन्मन्नने विधेम स्तोमरवरे सधस्थे । यस्माद्योनेरुदास्था यजे तं प्रत्ये हवीपि जुहुरे समिद्धे' ।। ७५ ।। प्रेद्धो अग्ने दीदिहि पुरो नो स्रया सूर्य्या यविष्ठ | स्वार्थ शम्वन्त उप यन्ति वाजाः' ।। ७६ ।। अग्ने तमुद्यावं न स्तोमैः क्रतुं न मुद्र, हृदिस्पृशम् । मध्यामा तु आहे. ॥७७ ।। चित्तिं जुहोमि मनसा धृतेन या देवा इहागमन्वीतिौबा स्तावृधः । पत्ये विश्वस्य भूमनो जुहोमि विश्वकर्मणे विश्वाहादाभ्यध हविः ॥७८ ॥ सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिहाः सप्त ऋषयः सप्त धाम प्रियाणि । सप्त होत्राः सप्तधा त्वा यजन्ति सप्त योनीरा पृणस्व घृतेन स्वाहा ॥७९॥ शुक्रज्योतिश्च चित्रज्योतिश्च सत्यज्योतिश्च ज्योतिष्मॉश्च । शुक्रर्य ऋतपाश्चात्यहाँः ॥ ८ ॥ ईदृड् चान्याहड् च सहड् च प्रतिप्तड् च । मितश्च सम्मितश्च समरां ॥८१ ॥ ऋतच सत्यश्च ध्रुवश्च धरुणश्च । धुर्ता च विधर्ता च विधारयः ।। ८२ ।। बा.य.१० .

·(७४) वाजसनेपि-मास्यन्दिन-शुद्ध ऋतुजिच्च सत्यजिचं सेनजिच्च सुपेणश्च । अन्तिमित्रश्च दुरे अमित्रश्च गुणः ॥ ८३ ।। ईदृक्षास एतादृक्षांस ऊ पुणः सदृक्षासः प्रतिसदृक्षास एतन । मितासंच सम्मितासो नो अद्य समरसो मरुतो यज्ञे अस्मिन् ।। ८४ ॥ स्वतवाँच प्रघासी च सान्तपुनश्च गृहमेधी च । क्रीडी च शाकी चौज्जेपी' ॥ ८५॥ इन्द्रं देवीर्षिशो मरुतोऽनुवानोऽभवन्यथेन्द्र देवीविंशो मरुतोऽनुवानोऽभवन् । एवमिमं यजमानं देवाश्च विौ मानुपीश्चानुवर्मानो भवन्तु ॥८६॥ इम स्तनमूर्जस्वन्तं धापां पपीनमने सरिरस्य मध्ये । उत्स जुषस्व मधुमन्तमर्वन्समुद्रिय सदनमा विशस्व ।। ८७ ।। धृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिघृते भितो घृतम्बस्य धाम । अनुष्व॒धमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥ ८८॥ समुदादूमिमधुमार उरिदुपाशुना सममृतत्वमनिटू । घृतस्य नाम गुह्यं यदस्ति जिह्वा देवानाममृतस्य नामिः' ॥ ८९॥ वयं नाम प्र बेवामा घृतस्यास्मिन् यज्ञे धारयामा नोमिः । उप ब्रह्मा शृणवस्यमानं चतुःशृङ्गोऽवमीगौर एतते ॥१०॥ चत्वारि शृङ्गा त्रयो अस्य पादा द्वे शीर्षे सप्त हस्तांसो अस्य । विर्धा बुद्धी वृषभो रौरवीति महो देवो मयाँ २ आ विवेशं ॥ ९१॥ विर्धा हितं पणिभिर्गुह्यमान गर्वि देवासों घृतमन्व॑विन्दन् । इन्द्र एक, सूर्य एक जजान वेनादेक, स्वधा निस्तक्षुः ॥१२॥ पुता अन्ति हृद्यात्समुद्राच्छतजा रिपुणा नावचः । धूतस्य धारा अभि चाकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्य आसाम ।। ९३ ॥ सम्यक् संवन्ति सरितो न धेनो अन्तहुँदा मनसा पुयानाः । एते अर्पन्न्यूमयो धृतस्य मृगा इव क्षिपणोरीपमाणाः ॥ ९४॥ सिन्धोरिव प्राध्वने शूघनासो वातप्रमियः पतयन्ति यह्वाः । घुतस्य धारा अरुपो न वाजी का मिन्दन्नूमिभिः पिन्व॑मानः ॥९५॥ आभि प्रचन्त समनेव योपाः कल्याण्यः स्मर्यमानासो अग्निम् । घृतस्य धाराः समिधौ नसन्त ता जुपाणो हर्यति जातवेदाः ॥ ९६ ।। .

·०८३-९९:१-७]
यजुर्वेद-संहिता।
(७५)
कन्या इव वहतुमेतवा उ अञ्ज्यञ्जाना अभि चाकशीमि ।
यत्र सोमः सूयते पत्रे यज्ञो घृतस्य धारां अभि तत्ववन्ते ॥९७ ।।
अभ्यर्पत सुष्टुतिं गव्यमाजिमस्मासु भद्रा दर्विणानि धत्त ।
इमं यज्ञं नयत देवता नो घृतस्य धारा मधुमत्पवन्ते ॥ ९८॥
धाम ते विश्वं भुवनमधि भितमन्तः समुद्रे हान्तरायुपि ।
अपामनीके समिथे य आभृतस्तमश्याम मधुमन्तं त ऊर्मिम् ॥ ९९ ।।
[अ०१७, क. ९१, मं० स० १०६]
इति सप्तदशोऽध्यायः।
अथाष्टादशोऽध्यायः।
वाजेश्च मे प्रसवश्च मे प्रतिश्च में प्रसितिश्च मे धीतिश्च मे क्रतुश्च मे स्वरश्च मे श्लोकश्च मे
अवश्यं मे श्रुतिश्च मे ज्योतिश्च मे स्वश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१॥
प्राणश्च मेऽपानश्च मे व्यानश्च मेऽसुश्च मे चित्तं च म आधीतं च मे वाक् च मे मनश्च मे चक्षुश्च मे
श्रोत्रं च मे दक्षश्च मे बलं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥२॥
ओज॑श्च मे सहश्च म आत्मा च मे तनूभ मे शम च मे धर्म च मेऽङ्गानि च मेऽस्थीनि च मे
परयपि च मे शरीराणि च म आयुश्च मे जरा च मे यज्ञेन कल्पन्ताम ॥३॥
ज्यैष्ठ्यं च म आधिपत्यं च मे मन्युश्च मे भामश्च मेऽमश्च मेऽम्भश्च मे जेमा च मे महिगा च मे
वरिमा च मे मथिमा च मे वर्षिमा च मे द्राधिमा चे मे वृद्धं च मे वृद्धिश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥४॥
सत्यं च मे श्रद्धा च मे जगच्च मे धनं च मे विश्वं च में महश्च मे क्रीडा च मे मोर्दश्च मे
जातं च मे जनिष्यमाणं च मे सूक्तं च मे सुकृतं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ ५॥
ऋतं च मेऽमृतं च मे ऽयक्ष्मं च मे ऽनामयच्च मे जीयातुश्च मे दीर्घायुत्वं च मेऽनमित्रं च मे
भयं च मे सुखं च मे शयनं च मे मूपाय मे सुदिनं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ ६ ॥
पन्ता च मे धर्ता च मे क्षेमंश्च मे धृतिश्च मे विश्वं च मे महंथ गे संविच में ज्ञानं च मे
सूश्च मे प्रमूच में सीरं च मे लयश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥७॥

·(७६)
वाजसनेवि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[०१८
शं च मे मयंश्च मे प्रियं च मेऽनुकामश्च मे कामश्च मे सौमनसश्च मे भगश्च में द्रविणं च मे
भद्रं च मे श्रेयश्च मे वसीयश्च मे यशश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ ८॥
ऊर्ध्वं च मे सूनृता च मे पर्यश्च मे रसंश्च मे घृतं च मे मधु च मे सग्धिश्च मे सपीतिश्च मे
कृषिश्च मे वृष्टिश्च मे जैत्रं च म औद्भिद्यं च मे यज्ञेने कल्पन्ताम् ॥ ९॥
यिश्च मे रायश्च मे पुष्टं च मे पुष्टिश्च मे विभु च मे प्रभु च मे पूर्ण च मे पूर्णतरं च मे
कुर्यवं च मेऽक्षितं च मेऽन्नं च मेऽद्युच्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ १० ॥
वित्तं च मे बंद्यं च मे भूतं च मे भविष्यच्च मे सुगं च मे सुपृष्ट्यं च म ऋद्धं च म ऋद्धिश्च मे
क्लुप्तं च मे क्लतिश्च मे मतिश्च मे सुमतिश्च मे यज्ञेने कल्पन्ताम् ॥११॥
श्रीहर्यश्च मे याश्च मे मापाश्च मे तिलाश्च मे मुद्राओं मे सल्वाश्च मे प्रियङ्गवश्च मेऽणवश्च मे
श्यामाकांश्च मे नीवारांश्च मे गोधूमाश्च मे मसूरीश्च मे यज्ञेने कल्पन्ताम् ॥ १२ ॥
अश्मा च मे मृत्तिका च मे गिरय॑श्च मे पर्वताश्च मे सिकताश्च मे वनस्पतयश्च मे हिरण्यं च
मेऽयश्च मे श्यामं च मे लोहं च मे सीस च मे पुं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१३॥
अग्निश्च म आपश्च मे वीरुधश्च म ओपधयश्च मे कृष्टपच्याच मेऽकृष्टपच्याश्च मे ग्राम्याश्च मे
पशव आरण्याश्च मे वित्तं च मे वित्तिश्च मे मूतं च मे मूर्तिश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ १४॥
वसु च मे वसतिश्च मे कर्म च मे शक्तिश्च मे ऽर्थच म एम॑श्च म इत्या च मे गतिश्च मे
यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१५॥
अग्निश्च म इन्द्रश्च मे सोमश्च म इन्द्रश्च मे सविता च म इन्द्रश्च मे सरस्वती च म इन्द्रश्च मे
पूपा च म इन्द्रश्च मे बृहस्पतिश्च म इन्द्रश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१६॥
मित्रश्च म इन्द्रश्च मे वरुणश्च म इन्द्रश्च मे धाता च म इन्द्रश्च मे त्वा च म इन्द्रश्च मे
मरुतश्च म इन्द्रश्च मे विश्वं च मे देवा इन्द्रश्च मे यज्ञेनं कल्पन्ताम ॥ १७ ॥
पृथिवी च म इन्द्रश्च मेऽन्तरिक्षं च म इन्द्रश्च मे द्योश्च म इन्द्रश्च मे समाश्च
नक्षत्राणि च म इन्दश्च मे दिशश्न म इन्द्रश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥१८॥
अशुश्च मे रश्मिश्च मेऽदाभ्यश्च मेऽधिपतिश्च म उपाधशुश्च मेऽन्तर्यामश्च म ऐन्द्रवायवश्च
मे मैत्रावरुण म आश्विनश्च मे प्रतिप्रस्थानश्च मे शुक्रश्च मे मन्थी च मे यज्ञेन कल्पन्ताम्।१९।
आग्रयणश्च मे वैश्वदेवश्च मे ध्रुवश्च मे वैश्वानर म ऐन्द्रासश्च मे महावैश्वदेवश्च मे
मरुत्वतीयांश्च मे निष्कैवल्यश्च मे सावित्रश्च मे सारस्वतश्च मे पानीवतश्च मे
हारियोजनश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ २० ॥

·यजुर्वेद-संहिता
(७७)
सूचश्च मे चमसाश्च मे वायव्यानि च मे द्रोणकलशश्च मे ग्रावाणश्च मेऽधिपर्वणे च मे पूतमृच्च
म आधनीयश्च मे वेर्दिश्च मे बर्हिच मेऽवभृथथ मे स्वगाकारश्च मे यज्ञेन कल्पन्तामं ॥२१॥
अग्निश्च मे धर्मश्च मेऽर्कश्च मे सूर्यश्च मे प्राणश्च मेऽश्वमेधश्च मे पृथिवी च मेऽदितिश्च मे
दितिश्च मे द्योश्च मेऽङ्गुलयः शक्रयो दिशश्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ।। २२ ॥
वृतं च म ऋतर्वश्च मे तपश्च मे संवत्सरश्च मेऽहोरात्रे ऊर्वष्ठीवे बृहदयन्तरे चमे यज्ञेन कल्पन्ताम् ।२३।
एका च मे तिसश्च मे तिसश्च मे पञ्च च मे पञ्च च मे सप्त च मे सप्त च मे नवं च मे नव च म
एकादश च म एकादश च मे त्रयोदश च मे त्रयोदश च मे पञ्चदश च मे पञ्चदश च मे सप्तदश
च मे सप्तदश च मे नर्वदश च मे नवदश च म एकविशतिश्च म एकविशतिश्च मे प्रयो-
विशतिश्च मे बयोविशतिश्च मे पञ्चविधशतिश्च मे पञ्चविशतिश्च मे सप्तविंशतिश्च
मे सप्तविंशतिश्च मे नवविधशतिश्च मे नवविवशतिश्च म एकत्रिशच्च म एकत्रिशच्च मे
त्रयस्त्रिधशच्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ २४ ॥
चतवश्च मेऽष्टौ च मेऽष्टौ च मे द्वादश च मे द्वादश च मे पोडश च मे पोडश च मे विशतिश्च
मे विशतिश्च मे चतुर्विधशतिश्च मे चतुर्विशतिश्च मेऽष्टाविवशतिश्च मेऽष्टाविधशतिश्च मे
द्वाधिशच्च मे द्वात्रिंधशच्च मे पछिशच्च मे पबिधशच्च मे चत्वारिशच मे चत्वारिछ.
शच्च मे चतुश्चत्वारिशच्च मे चतुश्चत्वारिधशच्च मेऽष्टाचत्वारिशच्च मे यज्ञेन कल्पन्ताम।२५/
ज्यविश्च मे त्र्यवी च मे दित्यवाट् च मे दित्यौही च मे पञ्चविश्च मे पञ्चाबी च मे त्रिवत्सश्च
मे विवत्सा च मे तुर्यवाटू च मे तुर्थीही च मे यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥२६॥
पटवाट च मे पष्ठीही च म उक्षा च मे वशा च म ऋपभश्च मे वेहच्च मेऽनवॉश्च मे धेनुश्री मे
यज्ञेन कल्पन्ताम् ॥ २७ ॥
वार्जाय स्वाहां प्रसवाय स्वाहाऽपिजाय स्वाहा क्रर्तये स्वाहा वसवे स्वाहाऽहर्पतये स्वाहाऽ मुग्धाय
स्वाहां मुग्धाय वैनधशिनाय स्वाहा विधेशिन आन्त्यायनाय स्वाहाऽऽन्त्याय भौवनाय स्वाहा
मुचनस्य पतये स्वाहाऽधिपतये स्वाहाँ प्रजापतये स्वाहा । इयं ते रामिवाय यन्ताऽसि यमन ऊर्ने
त्या वृष्टथै त्या प्रजानां त्वाऽऽधिपत्यार्य ॥२८॥
आयुर्यज्ञेन कल्पता प्राणो यज्ञेन कल्पतां चक्षुर्यज्ञेन कल्पता श्रोत्रं यज्ञेन कल्पता वाग्यज्ञेन
कल्पतां मनॊ यज्ञेन कल्पतामात्मा यज्ञेन कल्पता ब्रह्मा यज्ञेन कल्पता ज्योतिर्यन कल्पता
स्वर्यज्ञेन कल्पतां पृष्ठं यज्ञेर्न कल्पता यज्ञो यज्ञेने कल्पताम् ।
स्तोमश्च यजुश्च ऋक् च साम च बुहच्च स्थन्तरं च ।
स्वदेवा अगन्मामृता अमूम प्रजापतेः मजा अभूम घेट् स्वाहा ॥२९॥

·(७८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-
[.१८७
वार्जस्य नु प्रेसवे मातरं महीमदिति नाम वसा करामहे ।
यस्यामिदं विश्व भुवनमाविवेश तस्यां नो देवः सविता धर्म साविषत् ॥३०॥
विश्वे अद्य मरुतो विश्वं ऊती विश्वे भवन्त्वनायः समिद्धाः ।
विश्वे नो देवा अवसाऽऽगमन्तु विश्वमस्तु द्रविणं वाजो अस्मे ॥३१॥
वाजो नः सप्त दिशश्चतम्रो वा परावतः । वाजो नो विश्वैर्धनसाताविहावतुं ॥ ३२ ॥
वाजो नो अद्य प्र सुवाति दानं वाजो देवॉर ऋतुभिः कल्पयाति ।
वाजो हि मा सर्ववीरं जजान विश्वा आशा वाजपतिर्जयेयम् ॥ ३३ ॥
वाजः पुरस्तादुत मध्यतो नो वा| देवान हविर्षा वर्धयाति ।
वाजो हि मा सर्वधीरं चकार सर्वा आशा वाजपतिर्भवेयम् ॥ ३४॥
सं मा सृजामि पय॑सा पृथिव्याः सं मा सृजाम्यद्भिरोपंधीभिः । सोऽहं वाज, सनेयमग्ने ॥३५॥
पर्यः पृथिव्यां पय ओपंधीषु पयो दिव्यन्तरिक्षे पयो धाः । पर्यस्वतीः प्रदिशः सन्तु मह्यम् ॥ ३६ ।।
देवस्य॑ त्या सवितुः प्रेसवेऽश्विनो हुभ्यां पूप्पो हस्ताभ्याम् ।
सरस्वत्यै वाचो यन्तुर्यन्त्रेणाने साम्राज्येनाभिर्पिञ्चामि ॥ ३७॥
स्तापातामाऽग्निर्गन्धर्व'-स्तस्यौपधयोऽप्सरसो मुद्रो नाम ।
स ने इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाद ताभ्यः स्वाहा ॥३८ ।।
सहितो विश्वसामा सूर्यो गन्धर्व-स्तस्य मरीचयोऽप्सरस आयुवो नाम ।
समें इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा या ताभ्यः स्याहाँ ॥ ३९ ॥
सुपुम्णः सूर्यरश्मिश्चन्द्रमा गन्धर्व'-स्तस्य नक्षत्राण्यप्सरसो भेकुरो नाम ।
सन इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाटू ताभ्यः स्वाहा ॥४०॥
इपिरो विश्वव्यंचा वातो गन्धर्व'-स्तस्यापौ अप्सरस ऊों नाम ।
सन इदं ब्रह्म क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वा ताम्यः स्वाहाँ ॥४१॥
मुज्युः सुपर्णो यज्ञो गन्धर्व' तस्य दक्षिणा अप्सरस स्तावा नाम ।
सन इदं ब्रह्म क्षुत्रं पातु तस्मै स्वाहा वाटू ताभ्यः स्वाहा ॥ ४२ ॥
प्रजापतिर्विश्वकर्मा मनों गन्धर्व-स्तस्य ऋक्सामान्यप्सरस एष्टयो नाम ।
सन इदं वार्ता क्षत्रं पातु तस्मै स्वाहा वा ताम्यः स्वाहीं ॥ ४३ ।।
स नो मुयनस्य पते प्रजापते यस्य त उपरि गुहा यस्य वेह ।
अस्मे बाणेऽस्मै क्षत्राय महि शर्म यच्ट स्वाहा ॥४४॥

·कं. ३०-५९]
(७९)
यजुर्वेद-संहिता।
समुद्रोऽसि नमस्यानादानुः शम्भूमयोमूभि मा वाहि स्वाहा मारुतोऽसि मरुतो गणः
शम्भूमयोभूरभि मा वाहि स्वाहाऽवस्यूरसि दुर्वस्वाञ्छम्भूर्मयोमरामि मा वाहि स्वाहा ॥ ४५ ॥
यास्तै अग्ने सूर्ये रुचो दिवमातुन्वन्ति रश्मिभिः ।
ताभिर्नो अद्य सीभी रुचे जनाय नस्कृधि ॥४६॥
या वो देवाः सूर्ये रुचो गोप्वश्वेषु या रुचः।
इन्द्राग्री ताभिः सर्वाभी रुचं नो धत्त बृहस्पत्ते ॥४७॥
रुचं नो धेहि बामणेषु रुच राजसु नस्कृधि । रुचं विश्येपु शूद्रेषु मर्यि धेहि रुचा रुचम् ॥४८॥
तत्त्वां यामि ब्रह्मणा वन्दमानुस्तदा शास्ते यजमानो हविभिः ।
अहेडमानो वरुणेह बोध्युरुशधस मा न आयुः प्र मोपी:' ।। ४९ ।।
स्वर्ण घर्मः स्वाहां स्वर्णाः स्वाहां स्वर्ण शुकः स्वाहाँ स्वर्ण ज्योतिः स्वाहाँ
स्वर्ण सूर्यः स्वाहा ॥५०॥
आग्निं युनज्मि शवसा घृतेन दिव्यर्थ सुंपणं वय॑सा बृहन्तम् ।
तेने बयं गमिम बुध्नस्य विष्टप, स्वो रुहाणा अधि नाकमुत्तमम् ॥५१॥
इमी ते पक्षावजरौं पतत्रिणी याभ्याध रक्षास्यपहछ स्यने ।
ताभ्यां पतेम सुकृतामु लोकं यत्र ऋपयो जग्मुः प्रथमजाः पुराणाः ॥५२॥
इन्दुर्दक्षः श्येन ऋतावा हिरण्यपक्षः शकुनो भुरण्युः ।
महान्त्सधस्थै ध्रुव आ निपत्तो नमस्ते अस्तु मा मा हिसी ॥ ५३॥
दिवो मूर्धाऽसि पृथिव्या नाभिरुर्गपामोपंधीनाम् । विश्वायुः शर्म सुप्रथा नमस्पथे ॥ ५४॥
विश्वस्य मूर्धन्नधिं तिष्ठसि भितः समुदे ते हृदयमस्वायुरपो दत्तोदुधि भिन्त ।
विषस्पर्जन्यातुन्तरिक्षात्पृथिव्यास्ततो नो वृष्टयां ॥ ५५॥
इष्टो यज्ञो भृगुभिराशीर्दा वसुभिः । तस्य न दृष्टस्य प्रीतस्य द्रविणेहा गमे:' ।। ५६ ॥
इष्टो अग्मिराहुतः पिपर्तु न दृष्टी हविः । स्वगेदं देवेभ्यो नमः ॥ ५७॥
यदाकूतात्समसुम्रोझ्दो वा मनसो वा सम्मृतं चहुंपो वा ।
तदनु प्रेत सुकृतामु लोक यन्त्र क्रपयो जग्मुः प्रथमजाः पुराणोः ॥ १८ ॥
एत संघस्थ परि ते ददामि यमावहाच्छेवधि जातवेदाः।
अन्वागन्ता यज्ञप॑तिर्वो अब त स्म जानीत परमे व्योमन् ॥ ५९॥

·(८०)
बाजप्सनैयि-माध्यन्दिन-गुछ
[भ. १८-१९
एतं जानाथ परमे व्योमन् देवाः सधस्था विद रूपमस्य ।
यदागच्छत्पिथिभिर्देवयानरिष्टापूर्ते कृणवााविरस्मै ॥ ६ ॥
उर्द्धध्यस्वाने प्रति जागृहि त्वमिधापूर्ते स सृजेथामयं च ।
अस्मिन् सधस्थे अध्युत्तरस्मिन्विश्वे देवा यजमानश्च सीदतं ।। ६१॥
'येन वहसि सहस्रं पेनाने सर्ववेदसम् । तेनुमं यज्ञं नौ नय स्वदे॒वेषु गन्तवे' ॥ ६२ ॥
प्रस्तरेण परिधिना सुचा वेद्या च बहिपा । ऋचेमं यज्ञं नौ नय स्वदे॒वेषु गन्तवे ॥६३ ॥
यद्दत्तं यत्पदानं यत्पूर्त याश्च दक्षिणाः । तदृग्निश्वकर्मणः स्वेषु नो दधत् ॥ ६४॥
पन्न धारा अनपेता मधोधुतस्य च याः । तदृग्निश्वकर्मणः स्वदेवेषु नो दधत् ॥६५॥
अग्निरस्मि जन्मना जातवेदा घृतं मे चक्षुरमृत म आसन् ।
अर्कस्त्रिधातू रजसो विमानोऽजसो धर्मो हविरस्मि नाम' ॥ १६ ॥
ऋचो नामास्मि यपि नामास्मि सामानि नामास्मि ।
ये अग्नयः पाञ्चजन्या अस्यां पृथिव्यामधि ।
तेपामसि त्वमुत्तमः नौ जीवातये सुवै ॥६७ ।।
वाहत्याय शर्वसे पृतनापाह्याय च । इन्द्व त्वाऽऽवर्तयामसि ॥ ६८ ॥
सहानुं पुरुहूत क्षियन्तमहस्तमिन्द्र सं पिणक् कुरुम् ।
आभि वृत्रं वर्धमान पियारुमपादमिन्द्र तवसा जघन्थ ॥ ६९ ।।
विन इन्द्र मृो जहि नीचा यच्छ पृतन्यतः ।
यो अस्माँ२ अभिदासत्यधरं गमया तमः ॥७० ॥
मुगो न भीमः कुचरो गिरिठाः परावत आ जगन्था परस्याः ।
सुक सधशार्य पविमिन्द्र तिग्मं वि शबून् तादि वि मृधो नुदस्व ॥७१ ॥
वैश्वानरो ने ऊतय आ प्र योतु परावतः । अग्निनः सुदुतीरुपं ॥७२॥
पृष्टो दिवि पुष्टो अमिः पृथिव्यां पृष्टो विश्वा ओपधीरा विवेश ।
वैश्वानरः सहसा पृष्टो अग्निः स नो दिवा स रिपस्पातु नक्तम् ॥७३॥
अश्याम तं फार्ममग्ने तबोती अश्याम रविध रविवः सुवीरम् ।
अश्याम पाजममि पाजयन्तोऽश्याम धुम्नमंजराजरं ते ॥७४॥
पर्य ते अद्य रंरिमा हि फार्ममुत्तानहस्ता नमसोपसद्य ।
पनिटेन मनसा यति पानझेधता मन्मना विमो अग्ने ॥७॥

·कं. ६०-७७,१-१०] पजुर्वेद-सहिता। धामच्छग्निरिन्द्रो ब्रह्मा देवो बृहस्पतिः । सचेतसो विश्वे देवा यज्ञं प्रावन्तु नः शुमे ॥ ७६ ॥ त्वं यविष्ठ वाशुपो नः पाहि शृणुधी गिरः । रक्षा तोकमुत त्मना" ॥ ७७ ।। [अ०१८, कं० ७७,०सं०८९] इत्यष्टादशोऽध्यायः। अथैकोनविंशोऽध्यायः। स्वाद्वी वा स्वादुनो तीवां तीव्रणामृताममृतेन । मधुमती मधुमता सृजामि सॐ सोमैन । सोमोऽस्य-श्विभ्यां पयस्व सरस्वत्यै पच्यस्वेन्द्रीय सुत्राणे पच्यस्वे ॥१॥ परीतो पिश्चता सुतथं सोमो य उत्तम हुविः । वृधन्वा यो नर्यो अप्स्वन्तरा सुपाव सोममद्रिभिः ॥२॥ वायो पुतः पवित्रेण प्रत्यक्सोमो अतिद्रुतः । इन्द्रस्य युज्यः सखा । बायोः पूतः पवित्रण प्राक्सोमो अतिद्वतः । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥३॥ पुनाति ते परिसुतध सोमध सूर्यस्य दुहिता । वारेण शश्वता तना' ॥ ४ ॥ बह क्षत्रं पवते तेज इन्द्रियर्थ सुरैया सोमः सुत आसुतो मदाय । शुकेण देव देवताः पिग्धि रसेनान्नं यजमानाय धेहि ॥५॥ कुविन यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनुपूर्व वियूर्य । इहेहेगा कृणुहि भोजनानि ये बर्हिपो नर्म उक्तिं यजन्ति । उपयामगृहीतोऽस्पश्चिम्या वो सरस्वत्यै खे- न्द्रीय त्वा सुत्राणे एप ते योनिस्तेजसे त्वा वीर्याय त्वा बलाय त्या ॥६॥ नाना हि वो देवहितध सदस्कृतं मा स सृक्षार्थी परमे व्योमन् । सुरा त्वमर्सि शुष्मिणी सोम एप मा मा हिसी स्वां योनिमाविशन्ती ॥ ७ ॥ उपयामगृहीतोऽस्याश्चिनं तेजः' सारस्कृतं वीर्यमैन्द्र बलम् । एप ते योनिर्मादाय वा ऽऽनन्दाय त्वा महसे खा ॥८॥ तेजोऽसि तेजो मयि धेहि वीर्यमसि वी मार्य धेहि बलमसि बलं मयि धेह्यो- जोस्योजो मर्यि धेहिं मन्युरसि मन्यु मर्यि धेहि सोऽसि सहो मयि धेहि ॥९॥ या व्याघ्र विचिकोमो वृकच रक्षति । श्येनं पंतत्रिण सिंह) सेमं पात्वहसः ॥१०॥ पा.प.११

·वाजसनेयि-माध्यनिन-शुक्ल
[अ० १९
यदीपिपप मातरं पुनः प्रमुदितो धय॑न् । एतत्तद्ने अनुणो भवाम्यहती पितरी मया ।
सम्पृचं स्थ सं मां भद्रेण पृक्त विपच स्थ वि मां पाप्मना पृक्त ॥ ११ ॥
देवा यज्ञमतन्वत भेषजं भिपजाऽश्विना | वाचा सरस्वती भिपगिन्द्रायेन्द्रियाणि दर्धतः ॥ १२॥
दीक्षा रूप, शष्पाणि प्रायणीयस्य तोक्मानि । .
यस्य रूपच सोमस्य लाजाः सौमाधशो मधु ॥ १३ ॥
आतिथ्यरूपं मासरं महावीरस्य नग्नः । रूपपसमितत्तिस्रो राम्रीः सुराऽऽसुता ॥१४॥
सोमस्य रुपं क्रीतस्य परिसुत्परि पिच्यते । अश्विभ्यो दुग्धं भैपजमिन्द्रायेन्द्र सरस्वत्यौ ॥१५॥
आसन्दी रूप राजासन्यै वे कुम्भी सुराधानी ।
अन्तर उत्तरवेद्या रूपं कारोतरो भिषक् ।। १६ ॥
घेद्या वेदिः समाप्यते बहिषा बहिरिन्द्रियम् । यूपैन यूपं आप्यते प्रणीतो अग्निमिना ।। १७ ।।
हविर्धानं यदुश्विनाऽऽग्नी, यत्सरस्वती । इन्द्रोयन्द्र, सदस्कृतं पत्नीशालं गार्हपत्यः ॥१८॥
पोभिः |पानामोत्याप्रीभिरापीर्यज्ञस्य । प्रयाजेभिरनुयाजान् पदकारेभिराहुतीः' ॥ १९ ॥
पशुभिः पशूनामोति पुरोडाशैईवी/न्या । छन्दोभिः सामिधेनीर्याज्याभिर्वपटकारान् ॥ २० ॥
धानाः करम्भः सक्तयः परीवापः पयो दधि । सोमस्य रूप, हविर्ष आमिक्षा वाजिनं मधु ॥२१॥
धानानां छुपं कुर्वलं परीवापस्य गोधूमाः । सक्तनाथं रूपं बदरमुपवाकाः करम्भस्य ॥ २२ ॥
पयंसो रूपं यद्या दुनो रुपं कर्कन्धूनि । सोमस्य रूपं वार्जिन) सौम्यस्य रुपमामिक्षा ॥२३॥
आ श्रावयेति स्तोत्रियाः प्रत्याश्रावो अनुरूपः । यजेति धाय्यारूप प्रगाथा येयजामहाः ॥ २४ ॥
अर्ध-ऋचवथानाध रुपं पराप्नोति निविदः। प्रणवैः शस्त्राणाध रूपं पय॑सा सोम आप्यते ॥२५॥
अश्विभ्यां प्रातःसवनमिन्दंगेन्द्रं माध्यदिनम् । वैश्वदेवध सरस्वत्या तुतीर्याप्त, सर्वनम् ॥२६॥
वायव्येयव्यान्याप्नोति सतेन द्रोणकलशम्। कुम्भीभ्यामम्मुणौ सुते स्थालनि स्थालीराप्नोति ॥२७॥
पर्जुभिराप्यन्ते ग्रहा ग्रह स्तोमा॑श्च विटुंतीः । उन्दोभिरुक्थाशखाणि साम्नावभूथ ऑप्यते ॥२८॥
दाभिर्मक्षानाप्नोति सूक्तवाकेनाशिपः । शंयुनो पत्नीसंयाजान्समिष्टपजुपा संघस्थाम् ॥ २९ ॥
वतेने दीक्षामाप्नोति वीक्षयोऽऽप्नोति दक्षिणाम् । दक्षिणा श्रद्धामाप्नोति श्रद्धा सत्याप्यते ॥३०॥
एनापं यज्ञस्य यद्देवैर्ब्रह्मणा कृतम् । तदेतत्सर्वमाप्नोति यज्ञे सौबामणी सुते' ॥ ३१ ॥

·कं. ११-४७]
यजुर्वेद-संहिता।
सुरीवन्तं बर्हिपर्दछ सुवीर यज्ञ हिन्वन्ति महिला नमोभिः ।
दाना: सोमं दिवि देवासु मढेमेन्द्रं यजमानाः स्वः ॥ ३२ ॥
यस्ते रसः सम्मृत ओषधीपु सोमस्य शुष्मः सुर्रया सुतस्य ।
तेने जिन्व यजमान मर्दैन सरस्वतीमश्विनाविन्दमग्निम् ॥ ३३ ॥
यमुश्चिना नमुंचेरासुरादधि सरस्वत्यमुनोदिन्द्रियार्य ।
दुमंत शुक्र मधुमन्तमिन्दु सोम राजनिमिह भक्षयामि ॥३४॥
यदव रितसिनः सुतस्य॒ यदिन्द्रो अपिबच्छचीभिः ।
अहं नदस्य मनसा शिवेन सोम, राजानमिह भक्षयामि ॥३५॥
पितृभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नम:' पितामहेभ्यः स्वधायिभ्य: स्वधा नमः
प्रपितामहेभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नमः। अझन् पितरों मीमदन्त पितरो'
ऽतीतृपन्त पितरः पितरः शुन्धध्वम् ।। ३६ ॥
पुनन्तु मा पितरः सोम्यास: पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः । पवित्रेण शतायुपा।
पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः । पवित्रेण शतायुपा विश्वमायुर्व्यश्नवै ॥३७॥
अन आयूअपि पवस आ सुवोर्जमिषं च नः । आरे बांधस्व दुच्छुनाम ॥ ३८॥
पुनन्तु मा देवजनाः पुनन्तु मनसा धियः ।
पुनन्तु विश्वा भूतानि जातवेदः पुनीहि मौ ॥ ३९॥
पवित्रेण पुनीहि मा शुक्रेण देव दीद्यत् । अग्ने क्रत्वा कर ॥ ४० ॥
यत्ते पवित्रमर्चियगे वितंतमन्तुरा । ब्राह्म तेनं पुनातु मां ॥४१॥
पर्वमानः सो अद्य नः पवित्रेण विचर्षणिः । य: पोता स पुनातु मां ॥४२॥
उभाभ्यां देव सविता पवित्रण सवनं २ मा पुनीहि विश्वतः ॥ ४३
वैश्वदेवी पुनती देव्यागाद्यस्यामिमा बयस्तन्यो चीतपृष्ठाः ।
तया मदन्तः सधमादेषु वयस्याम पतयो रयीणाम् ॥४४॥
ये समानाः समनसः पितरौ यमराज्य । पाल्लोकः स्वधा नमो यज्ञो देवेषु कल्पताम् ॥ ४५ ॥
ये समानाः समनसो जीवा जीवेषु मामकाः ।
नेपाछ श्रीमयि कल्पतामस्मिल्लोके शत, समाः ॥ ४६ ॥
द्वे सूती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मत्यांनाम् ।
ताभ्यामिदं विश्व मेजरसमेति यदन्तरा पितरं मातरं च ॥४७॥

·(८४)
घाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्छ
इद हविः प्रजननं मे अस्तु दर्शवीर सर्वगण स्वस्तये ।
आत्मसनि प्रजासनि पशुसनि लोकसन्यभयसनि ।
अभिः पूजा बहुलों में करोत्वन्नं पयो रेतो अस्मासु धत्तं ॥१८॥
उदारतामवर उत्परांस उन्मध्यमाः पितरः सोम्यासः ।
असुं य ईयुवका ऋतुज्ञास्ते नोऽवन्तु पितरो हवैषु ॥ ४९॥
अङ्गिरसो नः पितरो नवग्या अर्थवाणो भृगवः सोम्यासः ।
तेषां बुयसंमतौ यज्ञियानामर्पि भद्रे सौमनसे स्याम ॥५०॥
ये न: पूर्व पितरः सोम्यासोऽनूहिरे सौमपीथं वसिष्ठाः ।
तेभिर्यमः संघराणो हुवीर्घप्युशन्नुशद्भिः प्रतिकाममंत्तुं ॥ ५१ ।।
स्वछ सौम प्र चिकितो मनीपा त्वछ रजिष्ठमर्नु नेपि पन्थाम् ।
तव प्रणीती पितरों न इन्दो देवेषु रत्नमभजन्त धीराः' ॥५२॥
त्वया हि नः पितरः सोम पूर्व कर्माणि चकुः पवमान धीराः ।
चन्वन्नवांतः परिधीरिपोर्गु वीरेभिरश्वैर्मघवा भवा नः ॥ ५३॥
त्व सौम पितृभिः संविदानोऽनु द्यावापृथिवी आ ततन्थ ।
तस्मै त इन्दो हविषा विधेम वय, स्याम पतयो रयीणाम् ॥ ५४॥
बहिषदः पितर ऊत्यु गिमा वो हुव्या चकमा जुषध्वम् ।
त आ गतासा शन्तमेनार्था नः शं योरपो दधात ॥५५॥
आऽहं पितॄन्त्सुविदवा २ अविसि नपतिं च विक्रमणं च विष्णोः ।
बाहिपदो ये स्वधया सुतस्य भजन्त पित्वस्त हामिः ॥५६॥
उपहृताः पिता सोम्यासो बर्हिप्पेषु निधि' प्रियेषु ।
त आ गंमन्तु त इह श्रृंगनवधि बुवन्तु तेऽवन्त्वस्मानं ॥ ५७ ।।
आ पन्तु नः पितरः सोम्यासोऽमिप्यात्ताः पृथिभिर्देवयानः ।
अस्मिन् यज्ञे स्वधया मदन्तोऽधि बुवन्तु तेऽवन्त्वस्मान् ।। ५८ ॥
अग्निप्यात्ताः पितर एह गच्छत्त सदा-सदा सदत सुप्रणीतयः ।
अत्ता हुबीपि प्रयतानि चहिप्या रविधं सर्वधीरं दधातगे ॥ ५९॥
ये अमिप्यत्तिा ये अनेमिप्वात्ता मध्ये दिवः स्वधा मादयन्ते ।
तेम्पः स्वराठसुनीतिमेता यथावशं तन्वं कल्पयाति ॥६०॥

·४८-७५]
यजुर्वेद-संहिता।
अग्निप्वात्ता तुमतो हवामहे नाराशसे सोमपीथं य आशुः ।
ते नो विप्रोस: सुहवा भवन्तु वय, स्याम पतयो रयीणाम् ॥ ६१ ॥
आच्या जानु दक्षिणतो निषोमं यज्ञमभि गृणीत विश्व ।
मा हिंधसिष्ट पितरः केन चिन्नो यह आगः पुरुपता कराम ॥६२॥
आसीनासो अकृणीनामुपस्थे मुयिं धत्त दाशुपे मयीय ।
पुत्रेभ्यः पितरस्तस्य वस्वः प्र यच्छत त इहोजै दधात ।। ६३ ।।
यमने कन्यवाहन स्वं चिन्मन्यसे रयिम् । तन्नो गीर्भिः अवार्य देवत्रा पनया युजम् ॥ १४ ॥
यो अग्निः कव्यवाहनः पितृन् यक्षहतावृधः ।
प्रेदु हव्यानि वोचति देवेभ्यश्च पितृभ्य ओं ॥६५॥
त्वम॑ग्न ईडितः कैव्यवाहनावाव्यानि सुरभीणि कृत्वी ।
पादाः पितृभ्यः स्वधया ते अक्षन्नदि त्वं देव प्रयता हवीधपि ॥६६॥
ये चेह पितरो ये च नेह याँश्च विद्म याँर उं च न विद्म ।
त्वं वैत्य यति ते जातवेदः स्वधाभिर्यज्ञ, सुकृतं जुषस्व ॥ ६७ ।।
इदं पितृभ्यो नो अस्त्वद्य ये पूर्वीसो य उपरास ईयुः।
ये पार्थिवे रजस्या निपता ये वा नून, संजनासु विक्षु ॥ ६८॥
अधा या नः पितरः पर्रासः प्रत्नासौ अग्न ऋतमाशुपाणाः ।
शुचीदयन् दीधितिमुक्थशासः क्षामा भिन्दन्तो अरुणीरप बन ॥ ६९ ।।
उशन्तस्त्वा नि धीमयुशन्तः समिधीमहि । उशन्शत आ वह पितॄन् हविषे अतवे' ॥ ७० ॥
अपां फेनैन नमुचे शिर इन्द्रोदवर्तयः । विश्वा यदय स्पृधः' ।। ७ ।।
सोमो राजामृत, सुत ऋजीपेाजहान्मृत्युम् ।
ऋतेन सूत्यमिन्द्रियं विपान, शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पोऽमृतं मधु ॥७२॥
अद्भयः श्रीरं व्यपिबत् क्रुडाङ्गिरसो धिया ।
तेन सुत्पमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्धस इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृत मधु ॥७३॥
सोममयो व्यपिच्छन्दसा हु सः शुचिषत् ।
ऋतेने सत्यमिन्द्रियं विपान) शुफमन्स इन्दस्येन्द्रियमिदं योऽमृतं मधु ॥ ७४ ॥
अन्नात्परिचुतो रसं ब्रह्मणा व्यपिचत् क्षत्रं पयः सोम प्रजापतिः ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्ध इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७५॥

·(८६)
वाजसनेयि-माप्यन्दिम-शुक्ल
[म. १९-२०
रेतो मूत्रं वि जहाति योनि प्रविशदिन्द्रियम् । गर्भो जरायुणाऽऽवृत उल्य जहाति जन्मना।
अतेन सत्यमिन्द्रियं विपान, शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ।। ७६ ।।
दृष्ट्वा रूपे व्याकरोत् सत्यानुते प्र॒जाप॑तिः । अश्रद्धामन्तेऽदधाच्छृद्धार्थ सत्ये प्रजापतिः
अतेन सत्यमिन्द्रियं विपान शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥७७ ॥
वेदैन रूपे व्यपिबत् सुतासुतौ प्रजापतिः ।
अतेन सत्यमिन्द्रियं विपानशुकमन्स इन्दस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७८ ॥
दृष्ट्वा परि तो रसंघ शुक्रेण शुक्रं व्यपिबत् पयः सोम प्रजापतिः ।
ऋतेन सत्यमिन्द्रियं विपान, शुक्रमन्स इन्द्रस्येन्द्रियमिदं पयोऽमृतं मधु ॥ ७९ ।।
सीसेन तन्वं मनसा मनीषिर्ण ऊर्णासूत्रेण कुवयो वयन्ति ।
अश्विनो यज्ञ सविता सरस्वतीन्द्रस्य रूपं वरुणो भिपज्यन् ॥८॥
तदस्य रूपममृत, शचीभिस्तिस्रो दधुर्देवताः सधराणाः ।
लोमानि शप्पैहुधा न तोक्मभिस्त्वर्गस्य माधसमभवन्न लाजाः ॥ ८१॥
तवृश्चिना मिपा रुद्रवर्तनी सरस्वती वयति पेशो अन्तरम् ।
अस्थि मज्जानं मासरैः कारोतरेण दुर्धतो गवां त्वचि ॥ ८२ ॥
सरस्वती मनसा पेशलं वसु नासत्याभ्यां वथति दर्शतं वपुः ।
रस परिसूता न रोहित ननहुरिस्तसरं न वेम" ॥ ८३॥
पर्यसा शुक्रममृत ज़निध सुरैया मूत्रोजनयन्त रेतः ।
अपामति दुर्मति बाधमाना ऊवध्यं वात सन्छ तदारात् ॥ ८४॥
इन्द्रः सुत्रामा हृदयेन सत्यं पुरोडाशैन सविता जंजान ।
यकृत क्लोमानं वरुणो भिपज्यन मनस्ने वायव्यैर्न मिनाति पित्तम ॥ ८५ ॥
आन्त्राणि स्थालीमध पिन्व॑माना गुदाः पात्राणि सुदुधा न धेनुः ।
श्येनस्य पन्नं न प्लीहा शचीमिरासन्दी नाभिदरं न मातां ॥८६॥
कुम्मो निहुनिता शचीमियस्मिन्नने पोन्यां गर्भो अन्तः ।
प्लाशिध्यक्तः शतधार उत्सौ दुहे न कुम्मी स्वधा पितृभ्यो' ।। ८७ ।।
मुफ्धं सदस्य शिर इत सतेन जिह्वा पनि मुश्चिनासनसरस्यती ।
पप्पं न पायुर्भिपर्गस्य वालों वृस्तिन शेपो हरसा तस्वी' ॥८८॥

·कं०७२-९५, १-५]
यजुर्वेद-संहिता ।
(८७)
अश्विभ्यां चक्षुरमृतं ग्रहाभ्यां छार्गेन तेजों हविषा शतेन ।
पक्ष्माणि गोधूमः कुवलैरुतानि पेशो न शुक्रमसितं वसाते ॥ ८९ ॥
अविर्न मेपो नसि वीर्याय प्राणस्य पन्था अमृतो ग्रहांभ्याम् ।
सरस्वत्युपाकैयानं नस्यानि बहिरै जान ॥९॥
इन्द्रस्य रूपमृपभो बलाय कणांभ्याछ थोत्रममृतं ग्रहाभ्याम् ।
यवा न बर्हि(वि केसराणि कर्कन्धु जजे मधु सारघं मुखात् ॥९१ ॥
आत्मन्नुपस्थे न वृकस्य लोम मुखे श्मणि न व्याप्रलोम ।
केशा न शीर्षन्यर्शसे श्रियै शिखा सिधहस्य लोम विपिरिन्द्रियाणि ॥९२ ।।
अङ्गान्यात्मन् भिपजा तवृश्चिनात्मानमङ्गैः समधात सरस्वती ।
इन्द्रस्य पधं शतमानमायुश्चन्द्रेण ज्योतिरमृतं दधानाः ।। ९३ ॥
सरस्वती योन्यां गर्ममन्तरश्विभ्यां पत्नी सुकृतं बिमति ।
अपा, रसेन वरुणो न साम्नेन्द्र भियै जनयन्नप्सु राजा ॥ १४॥
तेजः पशूनाहविरिन्द्रियावत् परिसुता पय॑सा साधं गर्छ ।
अश्विभ्यो दुग्धं भिपजा सरस्वत्या सुतासुतान्याममृतः सोम इन्दुः ॥९५ ॥
[अ०१९, ० ९५, म० सं० १२०)
इत्येकोनविंशोऽध्यायः।
000000
अथ विंशोऽध्यायः।
क्षत्रस्य योनिरसि शुत्रस्य नाभिरसि । मा त्वा हिसीन्मा मा हिंसी ॥१॥
नि पसाद धृतवतो वरुणा पस्त्यास्वा । साम्राज्याय सुक्रतुः। मृत्योः पाहि विद्योत्पाहि ।।२।।
देवस्य त्वा सथितुः प्रसवेऽश्विनो_हुम्पा पुष्णो हस्ताभ्याम् ।
अश्विनोभैपज्येन तेजसे ब्राह्मवर्चसायामि पिचामि' सरस्वत्यै मैपज्येन वीर्यायान्नाद्यायामि
पिञ्चामी-न्द्रस्येन्द्रियेण बलाय श्रियै यसभि पिश्चामि ॥३॥
कोऽसि कतमोऽसि कस्मै त्या कार्य त्वां। सुश्लोक सुमङ्गल सत्यराजन् ॥ ४॥

·(८८) वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुक्ल [भ०२० शिरो में श्रीर्यशो मुखं विपिः केशाख मणि । राजा मे प्राणो अमृत सम्राट् चक्षुविराट् श्रोत्रम् ॥ ५॥ जिह्वा मै भद्रं वाङ्महो मनो मन्युः स्वराङ् भामः। मोदीः प्रमोदा अङ्गुलीरङ्गानि मित्रं मे सहः ॥ ६ ॥ बाहू मे बलमिन्द्रियछ हस्तौ में कर्म वीर्यम् । आत्मा क्षत्रमुरो मम ॥ ७ ॥ पृष्ठीमें राष्ट्रमुदामधेसी ग्रीवाश्च श्रोणीं । ऊरू अनी जानुनी विशो मेऽङ्गानि सर्वतः ॥८॥ नाभिर्मे चित्तं विज्ञान पायुर्मेऽप॑चितिर्मसत् । आनन्दुनन्दावाण्डी मे भगः सौभाग्यं पसः । जवाभ्यां पद्भ्यां धर्मोऽस्मि विशि राजा प्रतिष्ठितः ॥९॥ प्रति क्षत्रे प्रति तिष्ठामि राष्ट्रे प्रत्यश्वेषु प्रति तिष्ठामि गोषु । प्रत्यङ्गैषु प्रति तिष्ठाम्यात्मन् प्रति ाणेषु प्रति तिष्ठामि पुष्टे प्रति द्यावापृथिव्योः प्रति तिष्ठामि यज्ञे ।१०। या देवा एकादश त्रयस्त्रिधशाः सुराधसः । घृहस्पर्तिपुरोहिता देवस्य सवितुः सवे । देवा देवैरवन्तु मा ॥११॥ प्रथमा द्वितीयहितीयोस्तुतीर्थस्तृतीयाः सत्येन सत्यं यज्ञेन यज्ञो यजुमिर्यजूधति साममिः सामान्युग्मिर्कचः पुरोऽनुवाक्याभिः पुरोऽनुवाक्या याज्याभिर्याज्या वषट्कारपद्कारा आहुतिभिराहुँतयो मे कामान्समर्धयन्तु भूः स्वाहाँ ॥१२॥ लोमानि प्रतिर्मम त्वङ्म आनतिरागतिः । मासं म उपनतिर्वस्वस्थि मज्जा म आनतिः' ॥१३॥ यद्देवा देवहेडनं देवासश्चकृमा वयम् । अग्निर्मा तस्मादेनसो विश्वान्मुञ्चत्वछहसः ।। १४ ॥ यदि दिवा यदि नक्तमेनधिसि चक्रमा वयम् । वायुर्मा तस्मादेनसो विश्वान्मुञ्चत्वहसः ॥१५॥ यति जागृद्यदि स्वप्न एनाधसि चकमा वयम् । सूर्यो मा तस्मादेन॑सो विश्वान्मुश्चत्वहसः॥१६॥ यद्नामे यदरण्ये यत्सुभायां यदिन्द्रिये । यच्छ्रे यदर्ये यदेनश्चकुमा वयं यदेकस्याधि धर्मणि तस्यावयजनमासि ॥१७॥ यदापो अघ्न्या इति वरुणेति शामहे तत्तौ वरुण नो मुच। अवभृथ निचुम्पुण निरुसि निचुम्पुणः । अब देवैर्दुवकृतमेोऽपक्ष्यव मर्मत्यकृतं पुरुराणो देव रिपस्पाहि ॥१८॥ समुद्रे ते हृदयमप्स्वन्तः सं त्वां विशन्त्वोषधीलतापः । समित्रिया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मिबियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ १९॥ तुपदादिव मुमुचानः स्विन्नः स्नातो मलादिव । पूतं पवित्रेणेवाज्यमापः शुन्धन्तु मैनसः ।। २० ॥

·कं० ५-३८] यजुर्वेद-संहिता। उन्नुयं तमसपरि स्वः पश्यन्तु उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यगर्गन्ग ज्योतिरुत्तमम ॥२१॥ अपो अद्यान्वचारिपथ सैन समसृक्ष्महि । पर्यस्वानम आऽगम तं मा सधे सुज वर्चसा जया च धनेन च ॥२२॥ एधोऽस्येधिपीमहि समिसि तेजोऽसि तेजो मयि धेहि । समाववर्ति पृथिवी समुपाः समु सूर्यः । समु विश्वमिदं जगत वैश्वानरज्योतिर्भूयासं विभून कामान् व्यग्नवै भूः स्वाहाँ ॥ २३ ॥ अभ्या दधामि समिधम बत्तपते त्वयि । धृतं च श्रद्धां चोपैमीन्धे त्वा दीक्षितो अहम् ॥ २४ ॥ यन्त्र ब्रह्म च क्षत्रं चं सम्यचौ चरतः सह । तल्लोकं पुण्यं प्रज्ञेपं यत्र देवाः सुहाग्मिना' ॥ २५ ॥ पत्रेन्द्रश्च वायुश्च सम्यश्ची चरंतः सह । तल्लोकं पुण्यं प्रज्ञेपं यत्र सेदिन विद्यते ॥ २६ ॥ अधशुना ते अशुः पृच्यतां परुपा परुः । गन्धस्ते सोममयतु मदाय रसो अच्युतः ।। २७ ।। सिञ्चति परि पिञ्चनयुसिञ्चन्ति पुनन्ति च । सुरायै बभूव मदे किन्त्यो वदति किन्तः ॥ २८ ॥ धानावन्तं करम्भिमपूपर्वन्तमुक्थिनम् । इन्द्र प्रातर्जुषस्व नः ॥२९॥ बृहदिन्द्राय गायत मरुतो वृत्रहन्तमम् । येन ज्योतिरजनयन्नृतावृधों देवं देवाय जागृवि ॥३०॥ अर्ध्वर्यो अद्रिभिः सुतछ सोम पवित्र आ नय । पुनाहीन्दाय पातवे' ॥ ३१ ॥ यो भूतानामधिंपतिम्मिल्लोका आधि श्रिताः । य ईशै महतो महाँस्तेन गृह्णामि त्वामहं मयिं गृह्णामि त्वामहम् ।। ३२ ॥ उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्या सरस्वत्यै त्वेन्द्रीय त्वा सुत्राम्ण एप ते योनिश्विभ्यां त्वा सरस्वत्यै त्वेन्द्रीय त्या सुत्राणे ॥ ३३ ॥ प्राणया में अपानुपाश्चक्षुष्पाः श्रौपाच मे वाचो में विश्व पज़ो मनसोऽसि विलायकः ॥३४॥ अश्विनकृतस्य ते सरस्वतिकृतस्येन्द्रेण सुत्राम्णा कृतस्य । उपहूत उपहूतस्य भक्षयामि ॥३५॥ समिद्ध इन्द्र उपसामनीके पुरोरुचा पूर्वावधानः । त्रिमिस्त्रिशता वज्रबाहुर्जधान वृत्रं वि दुर्गे यवारं ॥ ३६ ।। नराशसः प्रति शूरो मिनिस्तनूनपात्मति यज्ञस्य धाम । गोभिर्वपावान् मधुना समझन् हिरण्येश्चन्द्री यजाति प्रचेताः ॥३७ ।। ईतितो देवहरिवार अभिष्टिराजुह्वानो हुविपा शर्धमानः । परन्दुरो गोवभिबाहुरा यांतु यज्ञमुप॑ नो जुपाणः ॥ ३८ ॥ पा.प.११

·पासनेयि-पाध्यदिन-रात
[4.00
जुषाणो बहिरिवान् न इन्द्रः प्राचीन सीदत् प्रदिशा पृथिव्याः ।
उरुप्रथाः प्रथमान स्योनमादित्यैरक्तं वसुभिः सजोपाः ॥ ३९ ॥
इन्द्रं दुरः कवयो धाव॑माना वृपाणं यन्तु जनयः सुपत्नीः ।
द्वारों देवीरभितो वि श्रयन्ता, सुवीरा वीरं प्रथमाना महाभिः ॥४०॥
उपासानतो बहुती बृहन्तं पर्यस्वती सुधे शूरमिन्द्रम् ।
तन्तु ततं पेशंसा संवयन्ती देवानां देवं यजतः सुरुक्म' ॥४१॥
देव्या मिना मनुपः पुरुषा होताराविन्द्र प्रथमा सुवाचा ।
मूर्धन यज्ञस्य मधुना दाना प्राचीन ज्योतिर्हविषा वृधातः ॥ ४२ ॥
तिम्रो देवीर्हविषा वर्धमाना इन्द्रं जुपाणा जनयो न पत्नीः ।
अच्छिन्न तन्तुं पय॑सा सरस्वतीडा देवी भारती विश्वतूर्तिः ॥ ४३ ॥
त्वष्टा दधच्छुप्ममिन्द्रीय वृष्णेऽपाकोऽचिटुर्यशर्स पुरूणि ।
वृपा यजन्वृषणं भूरिरेता मूर्धन् यज्ञस्य सम॑नक्तु देवान् ॥ ४४ ॥
वनस्पतिरवसृष्टो न पाशैस्त्मन्या समश्नञ्छमिता न देवः ।
इन्द्रस्य हव्यैर्जठरै पृणानः स्वाति यज्ञं मधुना घृतेन ॥४५॥
स्तोकानामिन्दुं प्रति शूर इन्द्रो वृपायमाणो वृषभस्तुरापाट् ।
घृतघुपा मनसा मोदमानाः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥ ४६॥
आ यात्विन्दोऽवस उप न ह स्तुतः संधमदस्तु शूरः ।
वावृधानस्तविपीर्यस्य॑ पूर्वीद्यौर्न क्षत्रमुभिभूति पुष्यति ॥४७॥
आ न इन्द्रो दूरादा ने आसार्दभिष्टिकुदधसे यासदनः ।
ओर्जिष्ठभिर्नृपतिर्वज्रबाहुः सङ्गे समत्सु तुर्वणिः पृतन्यून ॥४८॥
आ न इन्द्रो हरिभिर्यात्वच्छार्वाचीनोऽवसे राधसे च ।
तिवाति वज्री मघवा विरप्शीमं यज्ञमर्नु नो वाजसातौ ॥४९॥
वातारमिन्द्रमवितारमिन्द्र हवे हवे सुहवछ शूमिन्द्रम् ।
हामि शक्रं पुरुहूतमिन्द्र स्वस्ति नो मघवा धाविन्द्रः ॥५०॥
इन्द्रः सुत्रामा स्ववाँर अवोभिः सुमृडीको भवतु विश्ववेदाः ।
बाधतां द्वेपो अभयं कृणोतु सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥५१॥

·क. ३९-७१]
यजुवंद-सहिता।
तस्य वय, सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ।
स सुत्रामा स्ववॉर इन्द्रौ अस्मे आराच्चिद् द्वेषः सनुतर्युयोर्तुं ॥ ५२ ।।
आ मन्द्ररिन्द्र हरिभिर्याहि मयूरोमभिः ।
मा त् के चिन्नि यमन् वि न पाशिनोऽति धन्वैव तॉर इंहि ॥५३॥
एवेदिन्द्रं वृषणं वज्रचाई वसिधासो अभ्यर्चन्त्यः ।
स ने स्तुतो वीरवद्धातु गोमयूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥५४॥
समिद्धो अग्निरश्विना तातो धर्मो विराट्र सुतः । दुहे धेनुः सरस्वती सोम, शुक्रमिहेन्द्रियम् ॥५५।।
तनपा भिपजा सुतेऽश्विनोभा सरस्वती । मध्या रजा सीन्द्रियमिन्द्रीय पथिभिवहान् ॥५६॥
इन्द्रायेन्दुध सरस्वती नग़शधसैन नग्नहुभ । अर्धातामश्विना मधु भेषजं मिपा सुते ॥ ५७ ॥
आजुह्वांना सरस्वतीन्द्रायेन्द्रियाणि वीर्यम् । इडाभिरश्विनाविप समूर्ज, सयि दधुः ।।५८॥
अश्विना नर्मुचेः सुत, सोमं शुकं परिसुता । सरस्वती तमा ऽभरद्वार्हिपेन्द्राय पातवे' ॥ ५९॥
कवप्यो न व्यचस्वतीरश्विभ्यां न दुरो दिशः । इन्द्रो न रोदसी उभे दुहे कामान्सरस्वती ॥६०॥
उपासानक्तमश्विना दिवेन्द्र, सायमिन्द्रियैः । सञ्चानाने सुपेशंसा समझाते सरस्वत्या ॥ ६१ ॥
पात नौ अश्विना दिवा पाहि नक्तंछ सरस्वति ।
दैव्या होतारा भिपजा पातमिन्दछ सा सुते' ॥६२॥
तिम्रोधा सरस्वत्युश्विना भारतीडा । तीवं परिघुता सोममिन्द्रीय सुपुवुर्मदम् ॥६३॥
अश्विना भेपणं मधु भेषजं नः सरस्वती । इन्द्रे त्वष्टा यशः श्रिय रूपच-रूपमधुः सुते ॥६॥
ऋतुथेन्दो वनस्पतिः शशमानः परिसुता । कीलालमश्विभ्यां मधु टुहे धेनुः सरस्वती' ।। ६५॥
गोभिन सोममश्विना मासरेण परिस्रुता । समधातुध सरस्वत्या स्वाहेन्द्र सुतं मधु' ।। ६६ ॥
अश्विना हविरिन्द्रियं नर्मुचर्धिया सरस्वती । आ शुक्रमासुरादर्स मघमिन्द्राय जधिरे' ॥ ६७ ॥
यमश्विना सरस्वती विपेन्दुमवर्धयन् | स भिंभेद बुलं मधं नमुंचाचासुरे सा ॥ ६८ ।।
तमिन्द्रं पशवः सचाश्विनोमा सरस्वती । दधाना अभ्यनूपत हविषा राज इन्द्रिय: ।। ६९ ॥
य इन्द्र इन्द्रियं दधुः सविता वरुणो मर्गः । स सुत्रामा हविष्पतिर्यजमानाय सश्च ॥ ७० ॥
सविता वरुणो दधद्यजमानाय दाशुपे । आदत्त नमुचेर्वसु सुत्रामा चलगिन्द्रियम् ॥ ७१ ॥
वरुणः क्षुमिन्द्रियं भगेन सविता श्रियम् ! सुत्रामा यशंसा पलं दधाना यज्ञमांशत ॥७२॥

·पाजमणि-मास्यन्दिन-शुभ अश्विना गोभिरिन्द्रियमश्वेभिर्वीय चलम् । हविपेन्दुध सरस्वती यजमानमवर्धयन् ।। ७३ ॥ ता नासत्या सुपेशंसा हिरण्यवर्तनी नरा । सरस्वती हविष्मतीन्द्र कर्मसु नोऽवतं ॥७४ ॥ ता भिपजा सुकर्मणा सा सुदुघा सरस्वती । स वृत्रहा शतक्रतुरिन्द्राय दधुरिन्द्रियम् ॥७५॥ युवधं सुराममश्विना नर्मुचावासुरे सा । विपिपानाः सरस्वतीन्द्रं कर्मस्थावतं ॥७६ ॥ पुत्रमिव पितरांवश्विनोभेन्टावथुः काव्यसनाभिः । यत्सुरामं व्यपियः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्नभिप्णम् ॥ ७७ ॥ यस्मिन्नश्वास पभास उक्षणों वृशा मेपा अवमृष्टाम आताः । कीलालपे सोमपृष्ठाय वेधसे हृदा मति जनय चारमग्नये ॥ ७८ ॥ अहाव्यने हविरास्ये ते सुचीव घृतं चम्वीय सोमः । वाजसनिछ रयिमस्मे सुवीर प्रशस्तं धेहि यशस बृहन्तम् ॥ ७९॥ अश्विना तेजसा चक्षुः प्राणेन सरस्वती वीर्यम् । वाचेन्द्रो बलेनेन्द्राय दधुरिन्द्रियम् ॥ ८ ॥ गोमद पु सत्याश्वविद्यातमश्विना । वर्ती रुद्रा नृपायम ॥ ८१ ॥ न यत्परो नान्तर आदुधर्पद्रुपण्वसू । दुःशसो मत्या रिपुः ॥ ८२॥ ता न आ घोढमश्विना रयिं पिशङ्गसन्दृशम् । धिष्ण्यो वरिवोविदम् ॥ ८३॥ पावका नः सरस्वती याजेभिर्वाजिनीवती । यज्ञं बंटु धियावसु ॥ ८४ ॥ चोदयित्री सन्तानां चेतन्ती सुमतीनाम् । य॒ज्ञं दधे सरस्वती' ।। ८५॥ महो अपर्णाः सरस्वती प्र चैतयति केतुना । धियो विश्वा वि रोजति' ॥८६॥ इन्द्रा योहि चित्रभानो सुप्ता इमे त्वायवः । अण्वी भिस्तनो पूतासः ॥ ८ ॥ इन्द्रा याहि धियेपित्तो विजूतः सुताव॑तः । उप ब्रामाणि वाचतः ॥ ८८॥ इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरियः । सुते दंधिप्व नशनः ॥ ८९॥ अश्विनां पियतां मधु सरस्वत्या सजोपसा । इन्द्रः सुवामा वहा जुपन्ता सोम्यं मधु ॥९॥ [अ०२०, क. ९०, ० सं० १००] [पू० वि० म० सं० २५८५ इति विंशोऽध्यायः। इति पूर्वविंशति समाता।

·७३-१०,१-१५]
यमुवेद-सहिता।
अथोत्तरविंशतिः।
अथैकविंशोऽध्यायः।
हम में वरुण श्रुधी हमद्या चे मृडय ! त्यावस्युरा चके ॥१॥
तत्त्वा यामि ब्राह्मणा] वन्दमानस्तदा शास्ते यजमानो हविभिः ।
अहेडमानो वरुणेह योध्युरेशअस मा न आयुः प्र मोपीः' ॥२॥
त्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वान् देवस्य हेडो अब यासिसीमाः ।
यजिठो वह्नितमः शोशुचानो विश्वा द्वेपछिसि प्र मुमुग्ध्यस्मते ॥३॥
स त्वं नो अग्नेऽवमो भयोती नेदिष्ठो अस्या उपसो व्युष्टी ।
अब यक्ष्व नो वरुण, राणो वीहि मृडीकसुवों न एधि ॥४॥
महीम पु मातर सुनतानामृतस्य पत्नीगवसे हुवेम ।
तुविक्षनामजरेन्तीमुरूची, सुशर्माणमदिति, सुप्रीनिम् ॥ ५॥
सुत्रामाणं पृथिवी द्यामनेहसंछ सुशर्माणमदितिछ सुप्रीतिम् ।
देवी नापं स्वरिवामनोगसमस्रवन्तीमा रहेमा स्वस्तये ॥ ६ ॥
सुनावमा हेयमस्रवन्तीमनोगसम् । शतारित्रा, स्व॒स्तये ॥ ७॥
आ नो मित्रावरुणा धृतर्गज्यूतिमुक्षतम् । मध्या रजासि सुकत ॥ ८॥
प्रबाहवा सिसृतं जीवसे न आ नो गयूंतिमुक्षतं घृतेन ।
आ मा जने अवयतं युवाना श्रुतं में मित्रावरुणा हवेमा ॥९॥
शं नो भवन्तु वाजिनो हवैषु देवतांता मितवः स्वर्काः ।
जम्भयन्तोऽहि वृकध रक्षासि सम्य॒स्मयुंयन्नमीवाः ॥१०॥
वाजे-बाजेऽवत याजिनो नो धनेषु विमा अमृता ऋतज्ञाः ।
अस्य मध्वः पियत मादयध्वं तृप्ता यांत पथिभिदेवयानः ॥११॥
समिद्धो अग्निः समिधा सुसमिन्द्रो वरेण्यः । गायत्री छन्द इन्द्रियं त्र्यविगौयों दधुः ॥१२॥
तनुनपाच्छुचिंतस्तनपाश्च सरस्वती । उष्णिहा छन्द इन्द्रियं दित्यवाद्गीर्वयों दधुः ॥ १३ ॥
इडाभिानिरीड्यः सोमो देवो अमर्त्यः । अनुष्टुप्छन्द इन्द्रियं पञ्चाविर्वियो दधुः ॥ १४ ॥
सुचर्हिरणिः एण्वारस्तीर्णबर्हिरमयः । बृहती छन्द इन्द्रियं त्रिवत्सो गौर्वयों दधुः ॥१५॥

·वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [१० २१ दुरौ देवीदिशो महीला देवो बृहस्पतिः । पृतिश्छन्द इन्द्रियं तुर्यवागौर्वयो दधुः ।। १६ ।। उपे यही सुपेशंसा विश्वे देवा अमाः । बिष्टुप्छन्द इहेन्द्रियं पठुवाद्गीर्वयों दधुः ।। १७ ।। दैव्या होतारा भिपजेन्द्रेण सयुजो युजा । जर्गती छन्द इन्द्रियमनड्वान्गीर्वयों दधुः ॥ १८ ॥ तित्र इडा सरस्वती भारती मरुतो विशः । विराट् छन्द हेन्द्रियं धेनुगॉर्न वयो दधुः ॥ १९ ॥ त्वष्टा तुरीपो अद्भुत इन्द्रामी पुष्टिवर्धना । द्विपदा छन्द इन्द्रियमुक्षा गौर्न वयो दधुः ॥ २० ॥ शमिता नो वनस्पतिः सविता प्रसुवन् भगंम् । ककुप्छन्द इहेन्द्रियं वशा घेहद्वयों दधुः ॥ २१ ॥ स्वाहा युजं वरुणः सुक्षत्रो भैपर्ज करत् । अतिच्छन्दा इन्द्रियं बृहपभो गौर्वयों दधुः ।। २२॥ वसन्तेन ऋतुना देवा वसवस्त्रिवृता स्तुताः । स्थन्तरेण तेजसा हविरिन्द्रे वयों दधुः ॥ २३॥ ग्रीष्मेण ऋतुना देवा रुद्राः पञ्चदुशे स्तुताः । बृहता यशंसा बल) हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥ २४ ॥ वर्षाभितुनाऽऽदित्या स्तोमे सप्तदशे स्तुताः । वैरूपेण विशौजसा हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥२५॥ शारदेन ऋतुना देवा एकविधश कुभव स्तुताः । वैराजेन श्रिया श्रियं हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥२६॥ हेमन्तेन ऋतुना देवाणिवे मुरुतं स्तुताः । बलेन शकरी: सहो हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥ २७ ॥ शशिरेण ऋतुना देवास्रयस्त्रिधशेऽमृता स्तुताः । सत्येन रेवतीः क्षत्र, हविरिन्द्रे वयो दधुः ॥२८॥ होता यक्षसमिधाऽनिमिडस्पढेऽश्विनेन्द्र सरस्वतीमजो धूम्रो न गोधूमः कुर्वलर्भपज मधु शप्पैर्न तेज इन्द्रियं पयः सोमः परिसुतां घृतं मधु व्यन्वाज्यस्य होतयंज ॥२९॥ होता यक्षुत्तनूनात्सरस्वतीमाविमपो न भेपनं पृथा मधुमता भरनश्विनेन्द्राय वीयं बरैरुपवाका- भिर्भपजं तोक्मभिः पयः सोमः परिसुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतयंज ॥३०॥ होता यक्षन्नाशयस न नगहुं पति सुर्रया भेजं मेपः सरस्वती भिषग्रथो न चन्द्रयुश्विनौर्वपा इन्द्रस्य वीर्य बदरैरुपवाकांभिर्भपज तोक्मभिः पयः सोमः परिमृता घृतं मधु व्यत्वाज्यस्य होतर्ज ॥३१॥ होतो यक्षदिडेडित आजुबान सरस्वतीमिन्द्रं बलेन वर्धयन्नृपभेज़ गर्वेन्द्रियमुश्चिनेन्द्रीय भेपूर्ज यवैः कर्कन्धुभिर्मधु लाजैन मासरं पयः सोमः परिस्रुता धृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज" ॥३२॥ होता पक्षद्वहिरुणम्मदा मिषड्नासत्या भिपजाऽश्विनाऽश्वा शिशुमती भिपग्धेनुः सरस्वती भिपग्दुह इन्द्राय भेजं पयः सोमः परिमुतां घृतं मधु व्यन्त्वाज्य॑स्य होतर्यजे ॥३३॥ होता यक्षरो दिशः कयूप्यो न व्यर्चस्वतीश्विभ्यां न दुरो दिश इन्टो न रोदसी दुर्घ दुहे धेनुः सरस्वत्यश्चिनेन्द्राय भेज, शुक्रं न ज्योतिरिन्द्रियं पयः सोमः परिसूता घृतं मधु व्यन्त्याज्यस्य होतर्यज' ॥ ३४

·क. १६-४३]
पद-संहिता।
होतो यक्षत्सुपेशसोपे नक्तं दिवाऽश्विना समनाते सरस्वत्या विपिमिन्द्रे न भेपन, श्येनो न रजसा
हृदा श्रिया न मासरं पयः सोमः परिघुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य होतयंज ॥ ३५॥
होता यक्ष(व्या होतारा भिपजाऽश्विनेन्द्रं न जागृवि दिवा नक्तं न भेजेः शूप, सरस्वती मिपक
सीसैन दुह इन्द्रियं पयः सोमः परिसुता घृतं मधु व्यन्त्याज्यस्य होतज ॥३६ ॥
होता यक्षत्तिस्रो दे॒वीन भेषजं त्रयस्त्रिधातोऽपसौ रूपमिन्द्र हिरण्ययमश्विनेडा न भारती वाचा
सरस्वती मह इन्द्राय दुह इन्द्रियं पया सोमः परिता घृतं मधु व्यन्त्याज्यस्य होतयंज ॥ ३७ ।।
होता यक्षत् सुरेतसमृपमं नयाँपसं त्वारमिन्द्रमश्विना भिपजं न सरस्वतीमोजो न जूतिरिन्द्रिय
वृको न रभसो भिषग् यशः सुर्रया भेज श्रिया न मासरं पयः सोमः परिसुता घृतं मधु
ज्यन्त्वाज्यस्य होतर्यज ॥३८॥
होता यक्षइनस्पतिक शमिता, शतक्रतुं भीमं न मन्युछ राजानं व्यानं नम॑साऽश्विना भाम
सरस्वती भिपगिन्द्राय दुह इन्द्रियं पयः सोमः परिसुता घृतं मधु व्यन्त्याज्य॑स्य होतर्यज' ॥३९॥
होता यक्षदग्नि, स्वाहाऽऽज्यस्य स्तोकानाय स्वाहा मेदसा पृथक् स्वाहा छागमश्विभ्याधं स्वाहा
मेपर्छ सरस्वत्यै स्वाह ऋषममिन्द्राय सिहाय सहस इन्द्रिय स्वाहाऽग्निं न भेज स्वाहा
सोममिन्द्रिय स्वाहेन्द्र सुत्रामाण, सवितारं वरुणं भिपजां पतिथं स्वाहा वनस्पति प्रियं पाथी
न मैपज स्वाहा देवा आज्यपा जुषाणो अग्निपजं पयः सोमः परिसुता घृतं मधु व्यन्त्वाज्यस्य
होतज ॥४०॥
होता यक्षदुश्चिनी छागस्य युपाया मेदसो जुपेतार्थ हविर्होतयंज ।
होता यक्षुत्सरस्वती मेपस्य पाया मेदसो जुपता हुविहाँतर्यज ।
होतो यचदिन्द्रमृपभस्य धपाया मेदसो जुपछि हविहाँनयंज' ॥ ४१ ॥
होता यक्षश्विनी सरस्वती मिन्दछ सुत्रामाणमिमे सोमाः सुरामाणश्छागर्न मेपैपभैः सुताः
शप्पैर्न तोक्मभिर्लाजैर्महस्वन्तो मदा मासरेण परिष्कृताः शुक्राः पयस्वन्तोऽमृताः प्रस्थिता वो
मधुश्रुतस्तानश्चिना सरस्वतीन्द्रः सुत्रामा वृत्रहा जुषन्ता सोम्यं मधु पिबन्तु मदन्तु व्यन्तु
होतर्यज ॥४२॥
होता यक्षदुश्विनौ छागस्य हविष आत्तामद्य मध्यतो मेद उन्मृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुपेथ्या
गुभो यस्तो ननं घासे अनाणां ययसमथमानार्य सुमक्षयणाय शतद्रियाणामग्रिप्वात्तानां
पीवोपवसनाना पार्श्वतः श्रोणितः शितामृत उत्साढतोऽङ्गादशावत्तानां करत एवाश्चिना जुपेतार्थ
हविहींतर्यज ॥४३॥

·घाजसनयि-माध्यन्दिन-शुरु
[प० २१
..
होता यक्षुत् सरस्वती मेपस्य हविप आर्ययद्य मध्पतो मेद उद्भुतं पुरा द्वेपोभ्यः पुरा पौरपेय्या
गुभो घसंचनं घासे अचाणां यसप्रथमाना सुमाराणा, शतरुद्रियाणामग्निप्वात्तानां
पीयोपवसनानां पार्श्वतः श्रोणितः शितामत उत्सादतोऽङ्गादशादर्वत्तानां करदेवधं सरस्वती जुपता
हविहीतर्यज ॥४४॥
होता यक्षदिन्द्रमृपभस्य हविषु आवयदृद्य मध्यतो गेदु उदृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पीरुपेय्या गुभो
घसन्नून धासे अज्राणां यसप्रथमाना सुमक्षराणा शतरुद्रियाणामग्निप्वात्तानां पीवोपयसनानां
पार्श्वतः श्रोणितः शितामृत उत्सादृतोऽङ्गादगादयत्तानां करदेवमिन्द्रो जुपता हविहाँतर्यज' ।४५।
होता यशवनस्पतिमभि हि पिटतमया रभिष्ठया शनयार्धित । यत्राश्विनोश्छार्गस्य हविषः प्रिया
धामानि यत्र सरस्वत्या मेपस्य हविपः प्रिया धामानि योन्द्रस्य ऋषभस्य हुविषः प्रिया धामानि
यत्रानः प्रिया धामानि यन्त्र सोमस्य प्रिया धामानि यवेन्द्रस्य सुत्राम्णः प्रिया धामानि यत्र सवितुः
प्रिया धामानि यत्र वरुणस्य प्रिया धामानि यत्र वनस्पतेः मिया पााप्ति यत्र देवानामापानी
प्रिया धामानि याग्नेहॊतुः प्रिया धामानि तद्वैतान्प्रस्तुत्यैवोपस्तुत्यैवोपासक्षद्रीयस इव कृत्वी
करदेवं देयो वनस्पति पता हविहाँतर्यज ॥४६॥
होता यशवृग्निध स्विष्टकृतमानिश्चिोश्छागस्य हविषः मिया घामान्ययाट् सरस्वत्या मेपस्य
हविषः प्रिया धामान्ययाडिन्द्रस्य रूपमस्य हविः प्रिया धामान्ययाडने प्रिया धामान्याट् सोमस्य
प्रिया धामान्ययाडिन्द्रस्य सुत्राम्णः प्रिया धामान्याट् सवितुः प्रिया धामान्ययाड् वरुणस्य प्रिया
धामान्ययाइ वनस्पतेः प्रिया पाथास्या देवानामाज्यपानां मिया धामानि यक्षदृग्नहोतुः प्रिया
धामानि यात् स्वं महिमानमार्यजतामेज्या इपः कृणोतु सो अध्वरा जातवेदा जुपता
हवि)तर्यज' ॥ ४ ॥
देवं धहि सरस्वती सुदेवमिन्द्र अश्विना ।
तेजो न चक्षुरक्ष्योबर्हिा दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥४८॥
देवी अश्विना भिपजेन्द्रे सरस्वती ।
प्राण न वीर्य नसि द्वारौ दधुरिन्द्रियं वसुपने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥ ४९ ।।
देवी उपासांवश्विना सुनामेन्द्रे सरस्वती ।
बलं न वाचास्य उपाभ्यां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधैर्यस्य व्यन्तु यर्ज ॥५०॥
देवी जोष्टी सरस्वत्यश्चिनेन्द्रेमवर्धयन् ।
श्रो न कर्णयोर्पशो जोष्ट्रीभ्यां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥५१॥
देवी ऊर्जाहुती दुधै सुदुन्द्रे सरस्वत्यश्विना भिपजाऽवतः ।
शुकं न ज्योति स्तनपोराहुती धत्त इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यर्ज' ॥५२॥

·६.४४-६१,१] यजुर्वेद-संहिता देवा देवानी भिपजा होताराविन्द्रमश्विना । वपद्कारैः सरस्वती विपि न हृदये मति, होर्तृभ्यां दधुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥५३॥ देवीस्तिमस्तिस्रो देवीरश्विनेडा सरस्वती । शूपं न मध्ये नाम्यामिन्दाय धुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज" ॥ ५४॥ देव इन्द्रो नराशसस्त्रिवरूथः सरस्वत्यश्विभ्यांमीयते रथः । रेतो न रूपममृत जनित्रमिन्द्रीय त्वा दधदिन्द्रियाणि वसुग्ने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥ ५५ ।। देवो देवैर्वनस्पतिहिरण्यपर्णो अश्चिम्या, सरस्वत्या सुपिप्पल इन्द्राय पच्यते मधु। ओजो न जूतिपभो न भामं वनस्पति। दर्धदिन्द्रियाणि वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥५६॥ देवं धर्हिरितीनामध्वरे स्तीर्णमुश्विभ्यामूर्णम्नदाः सरस्वत्या स्योनमिन्द्र ते सदः । ईशायै मन्युछ राजानं बर्हिा धुरिन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज' ॥ ५७ ॥ देवो अग्निः स्विष्टकृद्देवान्यक्षद्यथायथ होताराविन्दमश्विना याचा वाच, सरस्वतीमग्नि सोम स्विष्टकृत विष्ट इन्दः सुत्रामा सविता वरुणो भिपगिष्टो देवो वनस्पतिः स्लुिटा दुवा आज्यपाः स्विष्टो अग्निनिना होता होचे स्विष्टकृयशो न दिन्द्विपमूर्जमपचिति, स्वधा वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यर्ज ॥५८॥ अग्निमद्य होतारमवृणीतायं यजमानः पचन पक्तीः पर्चन पुरोडाशान् धन्नश्विभ्यां छागर्छ सरस्वत्यै मेपमिन्द्रीय ऋपम सुन्वन्नश्चिभ्या, सरस्वत्या इन्द्राय सुत्राणे सुरासोमान् ॥ ५९॥ सूपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवश्विभ्यां छागेन सरस्वत्यै मेपेणेन्द्रीय रूपमेणामस्तान् मैदुस्तः प्रति पचतागृभीषतावीवृधन्त पुरोडाशैरपुरश्चिना सरस्वतीन्द्रः सुत्रामा सुरासोमान् ।। ६० ।। त्वामध य आपेय ऋषीणां नपावृणीतायं यजमानो बहुभ्य आ सन्तेभ्य एप में देवेषु वसु वार्यायक्ष्यत इति ता या देवा देव दानान्यदुस्तान्यस्मा आ च शास्वा च गुरस्वेपितय होतरसि भवाच्याय प्रेपितो मार्नुपः सूक्ताकार्य सुक्ता हि ॥६१ ।। [अ०२१, २०६१, म० स०६१] इत्येकविंशोऽध्यायः। अथ द्वाविंशोऽध्यायः। तेजोऽसि शुक्रममृतमायुप्पा आयुर्मे पाहि । देवस्य॑ त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनो हुम्या पूष्णो हस्ताभ्यामा दे॥१॥ या. य.१३

·याजसमेयि-माध्यनिन-शुद्ध
[म. २२१
इमामगृष्णन् रशनामुतस्य पूर्व आयुपि विदथेषु कन्या ।
सा नो अस्मिन्सुत आ बभूव ऋतस्य सामन्त्सरमारपन्ती ॥२॥
अभिधा असि भुवनमसि यन्ताऽसि धर्ता । स त्वमग्निं वैश्वानर) सर्पथसं गच्छ स्वाहाकृतः ॥३॥
स्वगा त्या देवेभ्यः प्र॒जाप॑तये ब्रह्मन्नश्च मन्त्स्यामि देवेग्यः प्रजापतये तेनं राध्यासम् ।
तंबंधान देवेभ्यः प्रजापतये ते राध्नुहि ॥ ४॥
प्रजापतये त्वा जुष्टं प्रोक्षामी'-न्द्राग्निभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि वायवे त्वा जुष्टुं प्रोक्षामि
विश्वभ्यस्त्वा देवेभ्यो जुष्टं प्रोक्षामि सर्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यो जुष्टं प्रोक्षामि ।
यो अर्वन्तं जिघधिसति तमभ्यमीति वरुणः। परो मतः परः श्वा ॥५॥
अग्नये स्वाही सोमाय स्वाहो ऽपा मोदाय स्वाहाँ सवित्रे स्वाहाँ वायवे स्वाही
विष्णवे स्वाहे-न्द्राय स्वाहाँ बृहस्पतये स्वाहाँ मित्राय स्वाहा' वरुणाय स्वाहाँ" ॥६॥
हिङ्काराय स्वाही हिताय स्वाहा क्रन्दत स्वाहाँ ऽवन्दाय स्याहाँ प्रोथत स्वाहाँ"
प्रमोथाय स्वाहाँ गन्धाय स्वाहा नाताय स्वाहाँ निर्विष्टाय स्वाहो'-पविष्टाय स्वाहा
सन्दिताय स्वाहा' वल्गते स्याही ऽऽसीनाय स्वाही शानाय स्वाही स्वपते स्वाही
जायते स्वाही कूते स्वाही प्रबुद्धाय स्वाहा विजृम्भमाणाय स्वाही विवृत्ताय स्वाही
संघहानाय स्वाहो"-पस्थिताय स्वाही ऽऽयनाय स्वाही प्रायणाय स्वाहा ॥७॥
यते स्वाहाँ धावते स्वाहो-
हावाय स्वाहो दुताय स्वाहा' शूकाराय स्वाही
शूकताय स्वाहाँ निषण्णाय स्वाहो'-स्थिताय स्वाहाँ ज़वाय स्वाहां बलाय स्वाहा
विवर्तमानाय स्वाही विवृत्ताय स्वाही विधूवानाय स्वाही विधूताय स्वाहा
शुश्रूपमाणाय स्वाहाँ शृण्वते स्वाहै -क्षमाणाय स्वाहेक्षिताय स्वाही
वीक्षिताय स्वाहा" निमेषाय स्वाही यत्ति तस्मै स्वाही यत् पिबति तस्मै स्वाही
यन्मूत्रै करोति तस्मै स्वाहा कुर्वते स्वाहाँ" कृताय स्वाहा” ॥८॥
तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥९॥
हिरण्यपाणिमूतये सवितारमुप॑ ह्वये । स चेत्ता देवता पदम् ॥ १०॥
देवस्य चेततो महीं प्र संधितुर्हवामहे । सुमति सत्यराधसम् ।। ११ ॥
सुदतिसुंमतीवृध| रातिर्थ सवितुरीमहे । प्र देवाय मतीविर्दै ॥१२ ।।
राति सत्पति महे सवितारमुप हये । आसवं देववीतये ॥ १३ ॥

·कं. १-२५]
पजुवंद-सहिता।
देवस्य सवितुर्मतिमासवं विश्वदेव्यम् । धिया भगं मनामहे ॥ १४ ॥
आग्नेय स्तोमैन बोधय समिधानो अमर्त्यम् । हव्या देवेषु नो द्धत् ॥१५॥
स हव्यवाडमय उशिग्दतश्चनौहितः । अनिधिया सम॒ण्वति ॥ १६ ।।
अनि दूतं पुरो दंधे हव्यवाहमुपं बुवे । देवार आ सादयादिह ॥ १७॥
अर्जीजनो हि पंवमान सूर्य विधारे शर्मना पयः । गोजीरया रहमाणः पुरन्ध्या ॥१८॥
विभूर्मात्रा प्रमूः पित्राऽश्वोऽसि हयोऽस्यत्योऽसि मयोऽस्याऽसि सप्तिरसि वाज्यसि वृपाऽसि
नुमणा असि । ययुर्नामाऽसि शिशु मोऽस्यादित्यानां पत्वाऽनियहि देवा आशापाला एतं
देवेभ्योऽवं मेधाय मोक्षित रक्षते-ह रन्ति रिह रमतां मिह धृतिरह स्वधृतिः स्वाहाँ।
॥११॥
काय स्वाहा कस्मै स्वाहा' कतमस्मै स्वाहाँ स्याहाऽऽधिमाधीतार्य
स्वाहा मनः प्रजापतये स्वाहा चित्तं विज्ञातायाँ-दित्यै स्वाहाँ ऽदित्यै माँ स्वाही
ऽदित्य समृढीकार्य स्वाहां सरस्वत्यै स्वाहाँ सरस्वत्यै पावकार्य स्वाही
सरस्वत्यै बृहत्यै स्वाहाँ" पूप्पो स्वाहाँ पूष्णे प्रपथ्याय स्वाहा"
पूष्णे नरन्धिपाय स्वाही त्वष्ट्रे स्वाही त्व: तुरीपाय स्वाही त्वष्ट्र पुरुरूपाय स्वाहा
विष्णवे स्वाही विष्णवे निमूयपाय स्वाही विष्णवे शिपिविष्टाय स्वाहाँ" ॥ २० ॥
विश्वो देवस्य नेतुमो दुरीत सख्यम् । विश्वो राय ईपुध्यति द्युम्नं वृणीत पुप्यसे स्वाहा ॥२१॥
आ ब्रह्मन् ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चसी जायतामा राष्ट्रे राजन्यः शूरै इपयोऽतिव्याधी महारथी
जायतां दोग्धी धेनुर्वोढानड्वानाशुः सप्तिः पुरन्धिर्योपा जिष्णू रथेष्ठाः सभेयो युवास्य
यजमानस्य वीरो जायतां निकामे-निकामे नः पर्जन्यौ वर्पतु फलंबत्यो न ओपंधयः पच्यन्तां
योगधेमो नकल्पताम् ॥ २२ ॥
प्राणाय स्वाहाँ ऽपानाय स्वाहा' व्यानाय स्वाहाँ चर्भुपे स्वाहाँ श्रोत्राय स्वाहाँ
वाचे स्वाही मनसे स्वाहा ॥ २३ ॥
पाच्य विशे स्वाहा ऽर्वाच्य दिशे स्वाहा दक्षिणाय दिशे स्वाहाँ अर्वाच्य दिशे स्वाहा
प्रतीच्य विशे स्वाही ऽर्वाच्य विशे स्वाहों-दीच्य दिशे स्वाहाँ ऽवाच्य दिशे स्वाहों
वाय दिशे स्वाहा ऽर्वाच्य विशे स्वाही ऽयांच्य दिशे स्वाही अर्वाच्य दिशे स्याहाँ ॥२४॥
अद्भया स्वाहाँ वार्यः स्वाहों-दुकाय स्वाहाँ तिष्ठन्तीभ्यः स्वाहाँ सवन्तीभ्यः स्वाही
स्पन्दमानाम्य स्वाहाँ कूप्याम्पः स्वाहा सूर्याभ्यः स्वाहाँ धार्याभ्यः स्वाहा
अर्णवाय स्वाहाँ" समुद्राय स्वाहा" सरिराय स्वाहा ॥२५॥

·(१००) यानसयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [अ० २२-२३, वाताय स्वाहाँ धूमाय स्वाही नाय स्वाहाँ मेघाय स्वाहाँ विद्योति॑मानाय स्वाहाँ स्तनयंते स्वाहाँ ऽवस्फूर्जते स्वाहाँ वर्ष स्वाहाँ ऽवते स्वाहो-ग्रं वर्षते स्वाहाँ शीघ्रं चर्पते स्वाहाँ"-ग़लते स्वाहो'-गृहीताय स्वाहाँ" पुष्पाते स्वाहा" शीकायते स्वाही गुप्वाभ्यः स्वाहाँ हादुनीभ्यः स्वाहीं नीहाराय स्वाहा ॥ २६ ॥ अग्नये स्वाही सोमाय स्वाहेन्द्रीय स्वाहा पृथिव्यै स्वाहाँ ऽन्तरिक्षाय स्वाहाँ दिवे स्वाहाँ दिग्भ्यः स्वाहाँ ऽशाम्यः स्वाहो-व्य दिशेस्वाहाँ ऽर्वाच्य दिशे स्वाहा ॥२७॥ नक्षत्रेभ्य: स्वाहाँ नक्षत्रियेभ्य: स्वाहा होरात्रेभ्यः स्वाहा धमासेभ्यः स्वाहाँ मासेभ्यः स्वाही ऋतुभ्यः स्वाहाँ ऽऽतवेभ्य: स्वाहाँ संवत्सराय स्वाहाँ द्यावापृथिवीभ्या, स्वाहा' चन्द्राय स्वाही सूर्याय स्वाहा" रश्मिभ्यः स्वाही वसुभ्यः स्याहा' मुद्रेभ्यः स्वाहाँ" ऽदित्येभ्यः स्वाहा' मजयः स्वाही विश्वम्यो देवेभ्यः स्वाही मूलेभ्यः स्वाही शाखाभ्यः स्वाही वनस्पतिभ्यः स्वाही पुष्पेभ्यः स्वाही फलेभ्यः स्वाही-पंधीभ्या स्वाहा ॥२८॥ पुथिव्यै स्वाहा ऽन्तरिक्षाय स्वाही दिवे स्वाहा सूर्याय स्वाहाँ चन्द्राय स्वाही नक्षत्रेभ्यः स्याहाँ ऽन्यः स्वाही-पंधीभ्यः स्वाहाँ वनस्पतिभ्यः स्वाही परिप्लुवेभ्यः स्वाहाँ" चराचरेभ्य: स्वाहाँ" सरीसृपेभ्यः स्वाहा ॥ २९ ॥ असे स्वाही वसवे स्वाहा' विभुवे स्याहाँ विवस्वते स्वाहाँ गणश्रिये स्वाहाँ" गणपतये स्वाहाँ ऽभिभुवे स्वाहाँ ऽधिपतये स्वाहाँ शूपाय स्वाहाँ समाय स्वाहाँ" चन्दाय स्वाही ज्योतिषे स्वाहाँ मलिम्लुचाय स्वाही दिवा पतय॑ते स्वाहाँ ॥३०॥ मर्धवे स्वाही माधवाय स्वाही शुक्राय स्वाहाँ शुचये स्वाहाँ नमसे स्वाहा नमस्याय स्वा-पाय स्वाहो-र्जाय स्वाहाँ सहसे स्वाहा' सहस्याय स्वाही तपसे स्वाहाँ" तपस्याय स्वाहा" हसस्पतये स्वाहा ॥३१॥ वानाय स्वाही प्रसपाय स्वाहा ऽपिजाय स्वाही क्रये स्वाहाँ स्व: स्वाहा' मुर्ने स्वाहाँ व्यनुविने स्वाहाँ ऽन्त्याय स्वाही अन्याय गौवनाय स्वाहा मुनस्य पतये स्वाही ऽधिपतये न्याहाँ" प्रजापतये स्वाहा ॥३२॥ आयुर्यज्ञेन कल्पता स्वाहाँ प्राणो यज्ञेन कल्पताय स्वाहाँ पानो यज्ञेन कल्पता, स्याही व्यानो यज्ञेन कल्पता स्वाही दानो यज्ञेन कल्पताध स्वाहाँ समानो यज्ञेन कल्पता, स्याही चक्षुर्यज्ञेन कल्पता, म्याहाँ श्रोत्रं यज्ञेन कल्पता, स्वाही वाग्यज्ञेन कल्पता, स्वाहो मनो यज्ञेने कल्पता, म्वाही रमा यज्ञेन कल्पता, स्वाहा" ब्रह्मा यज्ञेन कल्पता, स्वाही ज्योतिर्पज्ञेन कल्पता, स्वाही म्वर्यज्ञेन कल्पता साहाँ" पृष्ठ यज्ञेने कल्पता, स्याहाँ पक्षी यज्ञेने कल्पता म्वाही" ॥ ३३ ॥ १५

·14
के० २६-३३३१-११]
यजुर्वेद-संहिता
(१०१)
30430
एकस्मै स्वाहा द्वाभ्याचं स्वाहा' शताय स्वाहै'-कशताय स्वाहाँ ब्युष्टौ स्वाहा
स्वर्गाय स्वाहा ॥३४॥
[अ०२२, कं. ३४, मं० सं० २६७]
इति द्वात्रिंशोऽध्यायः।
VIDYA
अथ त्रयोविंशोऽध्यायः।
RAIYA
.
'PK308
IBRARY
हिरण्यगर्भः समवर्तता भूतस्य जातः पतिरेक आसीत् ।
स दोधार पृथिवीं चामुतेमा कस्मै देवार्य हविषा विधेम ॥ १ ॥
उपामगृहीतोऽसि प्रजापतये त्वा जुटै गृह्णाम्य-प ते योनिः सूर्यस्ते महिमा ।
यस्तेऽहन्न्संवत्सरे महिमा संम्बभूव यस्तै वायावन्तरिक्षे महिमा सम्बभूव
यस्तै दिवि सूर्य महिमा सम्बभूव तस्मै ते महिम्ने प्र॒जाप॑तये स्वाहाँ दुवेभ्यः ॥२॥
यः प्राणतो निमिपुतो महित्वक इदाजा जगतो बभूव ।
य ईशै अस्य द्विपदश्चतुप्पदः कस्मै देवाय हविपा विधेर्म ॥ ३ ।।
जुपयामगृहीतोऽसि प्रजापतये त्वा जुष्टं गृह्णाम्ये-प ते योनिश्चन्द्रमास्ते महिमा ।
यस्ते रात्री संवत्सरे महिमा सम्बम्ब यस्तै पृथिव्यामग्नी महिमा सम्बभूव
यस्ते नक्षत्रेषु चन्द्रमसि महिमा संम्बमूव तस्मै ते महिम्ने प्रजापतये देवेभ्यः स्वाहा ॥ ४॥
युनन्ति अधमरुपं चरन्तं परि तस्थुः । रोचन्ते रोचना द्विवि' ॥५॥
गुनन्यस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे । शोणा धृष्णू नुवाहसा ॥६॥
यदातों अपो अर्गनीगन्मियामिन्द्रस्य तन्वम् । एत स्तोतरने पृथा पुनरश्वमावर्तयासि नः ॥७॥
वसंवस्त्वाञ्जन्तु गायत्रेण छन्दसां रुद्रास्त्वचिन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसौ ऽऽदित्यास्त्वचिन्तु जागतेन
छन्दता। भूर्भुवाईलाजीच्छाचीश्न्यब्ये गव्य एतदन्नमत्त देवा एतदन्नमद्धि प्रजापते ॥८॥
का स्विदेकाकी चरति क उ स्विजायते पुनः । किछ विद्धिमस्य भेषजं किम्वावपनं महत् ॥९॥
सूर्य एकाकी चरति चन्द्रमा जायते पुन: । अग्निार्हमस्य भेषजं भूमिरावफ्नं महत् ॥ १० ॥
का स्विदासीत्पूर्वचित्तिः किंध स्विदासीद बृहद्वयः ।
का स्थिदासीरिपलिप्पिला का विदासीस्पिशगिला ॥ ११ ॥

·(१०२) धाजसनेय-माध्यन्दिन-शुक् [.२३॥ द्यौरासीत्पूर्वचित्तिरव आसीद् बृहद्वयः । अविरासीस्पिलिप्पिला राबिरासीत्पिशङ्गिला ॥१२॥ वायुष्ट्वा पचतवत्वसितग्रीवश्छागन्यग्रोधश्चमसैः शल्मलिद्धया। एप स्य राथ्यो वृपा पमिश्चतुर्भिरेगन्ब्रह्मा कृष्णश्च नोऽवतु नमोऽनये ॥१३॥ सशितो रश्मिना रयः संशितो रश्मिना हयः। संधेशितो अ॒प्स्वप्सुजा ब्रह्मा सोमपुरोग:१४॥ स्वयं वाजिम्तन्वं कल्पयस्व स्वयं पंजस्व स्वयं जुषस्व । महिमा तेऽन्येन न सन्नशै ॥१५॥ न वा एतन्नियसे न रिप्यसि देवॉर इदेपि पथिमिः सुगेभिः । यत्रासत सुकृतो यत्र ते ययुस्तत्र त्या देवः सविता दधातुं ॥ १६ ।। अग्निः पशुरासीत्तेनायजन्तु स एतल्लोफर्मजयद्यस्मिन्नग्निः स ते लोको भविष्यति तं प्यास पिता अपः। वायुः पशुरासीत्तेनायजन्त स एतल्लोकर्मजयद्यस्मिन्यायुःस ते लोको मविप्यति ने जेप्यमि पिंचता अपैः। सूर्यः पशुरांसीत्तेनायजन्तु स एतल्लोकमजयद्यस्मिन्सूर्यः स ते लोगो भविष्यति तं प्यामि पिवेता अपैः ॥१७॥ प्राणाय स्वाहाँ पानाय म्वाह! व्यानाय स्वाहा । अम्बे अम्बिकेऽम्बालिके न मा नपति कश्चन ! ससंस्त्यश्वकः सुभद्रिकां काम्पीलगासिनीम् ॥१८॥ गणानां त्या गणपति हवामहे' प्रियाणा त्या प्रियतिथं हवामहे निधीनां त्या निधिपति हमामहे वसो मर्म । आहमजानि गर्भधमा त्वमजासि गर्मधर्म ॥ १९ ॥ ता उभी चतुरः पदः संप्रसारयावं स्वर्ग लोके पोर्गुवा' वृपा वाजी तीधा रेतों दधातु ॥२०॥ उत्सस्ट्या अगुदं हि समनिं चारया वृषन् । य स्त्रीणां जीवभोजनः ॥ २१ ॥ यकामको शकुन्ति काऽऽहलगिति पञ्चति । आईन्ति गमे पसो निगल्गलीति धारकां ॥ २२ ॥ यमोऽमको शंकुन्तक आलगिति वश्चति । पिवक्षत इव ते मुगमध्यर्या मा नस्त्यमुमि मापाः।२३। माता च ते पिता च तेऽनं वृक्षस्य रोहतः । प्रतलामीति ते पिता गमे मुष्टिगतधमपते ॥ २४ ॥ माता च ते पिता नेऽ धुरस्य क्रीटतः । शिक्षित इर ते मृगं ब्रह्मन्मा २ घदो पहुं ॥२५॥ अधमिनामुष्टापय गिरी मार, हरनिय । अर्थास्य मध्यमेधता शीते यात पुनन्नियं ॥ २६ ॥ अयोनिमुखापतागि भार, हरनिय । अाम्य मध्यमेजतु शीते यात पुननिय ॥ २७ ॥ पदम्पा अमेयाः कव स्थलमुपातमन । मुकाविदम्पा एजतो गोफे शकुलायिय ।। २८॥ पोशागा दामाप विमिनमारिपुः । समा देदिम्यते नारी मृत्यम्याक्षिगुगौ यो ॥ २९॥ 1

·कं. १२-४८]
यजुर्वेद-संहिता।
(१०३)
यरिणो यवमत्ति न पुष्टं पशु मन्यते । शूद्रा यदर्यजारा न पोपाय धनायति ॥ ३० ॥
पद्धरिणो यवमत्ति न पुष्टं बहु मन्यते । शूदो यदयीय जारो न पोपमर्नु मन्यते ॥३१॥
दृधिकाव्णो अकारिपं जिष्णोरश्वस्य वाजिनः ।
सुरभि नो मुखां करत्म ण आयूपि तारिपत् ॥३२॥
गायत्री त्रिष्टुञ्जगत्यनुष्टुप्पङ्क्त्या सह । बहुत्युणिहा कुकुप्सूचीभिः शम्यन्तु त्या ॥ ३३ ॥
द्विपदा याश्चतुष्पदास्त्रिपदा याश्च पट्पदाः ।
विच्छन्दा याश्च सच्छंन्दाः सूचीभिः शम्यन्तु त्वां ॥ ३४ ॥
महानाम्न्यो रेवत्यो विश्वा आशाः प्रभूवरी: । मैधार्विद्युतो वाचा सूचीभिः शम्यन्तु त्वां ॥ ३५ ॥
नार्यस्ते पत्न्यो लोम विचिन्वन्तु मनीपयो । देवानां पत्न्यो दिशा सूचीभिः शम्यन्तु त्वां ॥३६॥
रजता हरिणीः सीसा युजो युज्यन्ते कर्मभिः ।
अश्वस्य वाजिनस्त्वचि सिमाः शम्यन्तु शम्य॑न्तीः ॥३७॥
कुवितुङ्ग यवमन्तो यशिद्यथा दान्त्यनुपूर्व वियूर्य ।
इहेहेपां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिपो नम उक्तिं यजन्ति ।। ३८॥
कस्त्वा छचति कस्त्वा विशास्ति कस्ते गात्राणि शम्यति । क उ ते शमिता कविः' ।। ३९ ।।
अतर्वस्त ऋतुथा पर्व शमितारो वि शासतु । संवत्सरस्य तेजसा शमीभिः शम्यन्तु त्वां ॥ ४० ॥
अर्धमासाः परपि ते मासा आ च्छचन्तु शम्यन्तः ।
अहोरात्राणि मरुतो विलिष्टसूदयन्तु ते ॥४१॥
देव्या अध्वर्यवस्त्वा च्छयन्तु वि च शासतु । गात्राणि पर्वशस्ते सिमाः कृण्वन्तु
शम्यन्ती:४२
द्यौस्ते पृथिव्यन्तरिक्षं वायुभिद्रं प्रणातु ते । सूर्यस्ते नक्षत्रैः सह लोकं कृणोतु साधुयां ॥४३॥
शं ते परेभ्यो गात्रेभ्यः शमस्त्ववरेभ्यः । शमस्थम्यो मज्जभ्यः शम्बस्तु तन्दै तब ॥४४॥
कः स्विदेकाकी चरति क ई स्विज्जायते पुनः । कि स्विद्विमस्य मेपर्ज किम्वावपनं महती४५॥
सूर्य एकाफी चरति चन्द्रमा जायते पुनः । अग्निहिमस्य भेज मूर्मिगुवपनं महत् ॥ ४६॥
कि स्पित्सूर्यप्सम ज्योतिः कि, समुद्रसमछ सरः ।
कि स्वित्पृथिव्यै घायः कस्य मात्रा न विद्यते' ॥४७॥
ब्रह्म सूर्यसम ज्योतिर्योः समुद्रसम, सः ।
इन्द्रः पृथिव्यै वर्षीयान् गोस्तु माना न विद्यते' ॥४८॥

·[म. २३-२४,
(१०४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुध
पुच्छामि खा चिन देवसख़ यदि त्वमन्त्र मनसा जगन्थ ।
येपु विष्णुस्त्रिपु पदेष्वेष्टस्तेषु विश्व भुवनमा विवेशा३' ॥ ४९ ॥
अपि ते त्रिषु पदेप्वस्मि येषु विश्वं भुवनमा विवेश ।
सद्यः पर्येमि पृथिवीमुत द्यामेकेनाइँन दिवो अस्य पुष्ठम् ॥ ५ ॥
केप्वन्तः पुरुप आ विवेश कान्यन्तः पुरुपे अर्पितानि ।
एतद्ब्रह्मन्नुपं वल्हामसि त्या कि स्विन्नः प्रति बोचास्यत्रं ॥५१॥
पञ्चस्वन्तः पुरुष आ विवेश तान्यन्तः पुरुपे अर्पितानि ।
एतत्त्वाचे प्रतिमन्यानो अस्मि न मायया भवस्युत्तरो मत् ।। ५२॥
का स्विदासीत्पूर्वचित्तिः किं स्विदासीद् बृहद्वयः ।
का स्विदासीपिलिप्पिला का स्विदासीस्पिशङ्गिला ॥ ५३॥
द्यौरासीत्पूर्वचित्तिरच आसीद् बुहद्वयम् ।
अविरासीपिलिप्पिला राबिरासीस्पिशङ्गिला ॥ ५४॥
का ईमरे पिशशिला का ई कुरुपिशङ्गिला।
क ईमास्कन्दमपति क ई पन्यां वि संपति' ॥ ५५॥
अजारे पिशभिन्ला श्चावित्कुरुपिशङ्गिला ।
शश आस्कन्दमर्पत्यहिः पन्थां वि सर्पति ॥५६ ।।
कत्यस्य विष्ठाः कत्यक्षरोणि कति होमांसः कतिधा समिद्धः।
यज्ञस्य॑ त्वा विदों पृच्छमत्र कति होतोर ऋतुशो यजन्ति ।। ५७ ॥
पटप विधा: शतभक्षराण्यशीतिहमा समियो ह तिनः ।
यज्ञस्य॑ ते विदथा प्र बवीमि सप्त होतार ऋतुशो यजन्ति ॥ ५८॥
को अस्य वेदु भुवनस्य नाभि को द्यावापृथिवी अन्तरिक्षम् ।
कः सूर्यस्य वेद बृहतो जनि को वैद चन्द्रमसं यतोजाः ॥ ५९ ॥
वेदाहमस्य भुवनस्य नाभि वेद द्यावापृथिवी अन्तरिक्षम् ।
वेतु सूर्यस्य बृहतो जनिमो वेद चन्द्रमसं यतोजो ॥६॥
पृच्छामि त्वा परमन्तं पृथिव्याः पृच्छामि यन्त्र भुवनस्य नामिः ।
पृच्छामि त्वा वृष्णो अश्वस्य रेतः पृच्छामि वाचा परमं व्योम ॥ ६१॥

·कं. ४९-६५; १.६] पजुर्वेद-संहिता (१०५) - इयं वैदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं यज्ञो भुवनस्य नाभिः । अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतो ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम ।। ६२ ॥ सुभूः स्वयम्भूः प्रथमोऽन्तर्महत्यर्णवे । दुधे ह गर्भमृत्वियं यतो जातः प्रजापतिः ॥ ६३॥ होता यक्षप्रजापति, सोमस्य महिम्नः । जुपतां पितु सोमछ होतयंज' ॥ ६४ ।। मजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा रूपाणि परि ता मूव । यत्कोमास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु वध स्याम पतयो रयीणाम् ॥ ६५ ।। [अ० २३, कं० ६५, मं० सं० ८३] इति प्रयोविंशोऽध्यायः। अथ चतुर्विंशोऽध्यायः। अश्वस्तूपरो गौमुगस्ते प्राजापत्याः कृष्णीव आग्नेयो रात्रै पुरस्तात्सारस्वती मेष्यधस्तादन्वोराश्विनावधोरामी बाह्वोः सौमापौष्णः श्यामो नाभ्यां सौर्यामी श्वेतश्च कृष्णश्च पार्श्वयोस्त्वाष्टौ लोमशसक्थी सक्थ्योवायव्या श्वेतः पुच्छ इन्द्रीय स्वपस्याय वेहद्वैष्णवो वामनः ॥१॥ रोहितो धूम्ररोहितः कर्कन्धुरोहितस्ते सौम्या बभ्रुररुणबभ्रुः शुकचभ्रुस्ते वारुणाः शितिरन्धोऽन्यतःशितिरन्ध्रः समन्तर्शितिरन्ध्रस्ते सावित्राः शितिबाहुरन्यतःशितिबाहुः समुन्तशिनिबाहुस्ते बार्हस्पत्या पृर्पती क्षुद्र पती स्थूलपृषती ता मैत्रावरुण्यः ॥२॥ शुद्धाला सर्वशुद्धवालो मणिवालस्त आश्विनाः श्येतः श्येताक्षोऽरुणस्ते रुद्राय पशुपतये कर्णी यामा अवलिता रोदा नौरूपाः पार्जन्याः ॥३॥ पृर्भिस्तिथ्वी पृश्निऊर्ध्वनिस्ते मारुताः फल्गूलीहितोर्णी पलक्षी ताः सारस्वत्यः प्लीहाकर्णः शुण्ठाकोऽध्यालोहकर्यास्ते त्याष्ट्राः कृष्पाग्रीवः शितिकोऽझिसक्थस्त ऐन्द्वानाः कृष्णाञ्जिरल्पाश्चिमहानिस्त उपस्याः ॥ ४॥ शिल्पा वैश्वदेव्यो रोहिण्यस्व्यवयो वाचेऽविज्ञाता अदित्यै सरूपा धात्रे वत्सतों देवानां पलीभ्यः ॥५॥ कृष्णग्रीवा आग्नेयाः शितिभ्रवो वसूना, रोहिता मृदाणा, श्वेता अवरोकिर्ण आदित्यानां नमोरूपाः पार्जन्याः ॥६॥ वा. य.१४

·(१०६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. २४,
उन्नत ऋषभो धौमनस्त ऐन्द्रावैष्णवा उन्नतः शितिबाहुः शितिपृष्ठस्त ऐन्द्राबार्हस्पत्याः शुकरूपा
वाजिनाः कल्मापा आनिमारुताः श्यामाः पोष्णः ॥७॥
एता ऐन्द्रामा द्विरूपा अग्नीपोमीया वामना अनुडूवाह आग्नावैष्णवा शा मैत्रावरुण्योऽन्यत
एन्यो मैन्यः ॥८॥
कृष्णीवा आग्रेया बुभ्रवः सौम्याः श्वेता वायव्या अविज्ञाता अदित्य सरूपा धात्रे वत्सतयों
देवानां पत्नीभ्यः ॥९॥
कृष्णा भीमा धूम्रा आन्तरिक्षा बृहन्तो विव्याः शबला वैद्युताः सिध्मास्तारकोः ॥ १० ॥
धुम्रान्सन्तायार्लमते श्वेताग्रीष्माय कृष्णान्वीम्योऽरुणाञ्छरदे पृर्पतो हेमन्तार्य
पिशङ्गाञ्छिशिराय ॥११॥
व्यवयो गायत्र्यै पश्चावपत्रिष्टुमें वित्यवाहो जगत्यै त्रिवत्सा अनुष्टुमें तुर्यवाह उष्णिहें ॥ १२ ॥
पष्ठवाहों विराज उक्षाणो वृहत्या ऋषभाः ककुभेऽनवाहः पञ्चत्यै धेनवोऽतिच्छन्दसे' ॥१३॥
कृष्णीवा आग्रेया बुभ्रवः सौम्या उपध्वस्ताः सावित्रा यत्सतर्यः सारस्वत्यः श्यामाः पौष्णाः
पृश्नयो मारुता बहुरूपा वैश्वदेवा शा यावापृथिवीयाः ॥ १४ ॥
उक्ताः संचरा एता ऐन्द्वानाः कृष्णा वारुणाः पृश्न॑यो मारुताः कायास्तूंपरांः ।। १५॥
अग्नयेऽनौकवते प्रथमजानालभते मरुद्भयः सान्तपनेभ्यः सात्यान्मरुद्भयों गृहमेधिभ्यो
वकिहान्मरुद्भयः क्रीडिभ्यः ससृष्टान्मरुद्भ्यः स्वतवद्भ्योऽनुसृष्टान् ॥१६॥
उक्ताः संञ्चरा एता ऐन्द्रामाः प्रशृिङ्गा महिन्द्रा बेहुरूपा वैश्वकर्मणः ॥ १७ ॥
धुम्रा बभुनी काशाः पितृणाध सोमवतां बुभ्रवो धूम्रनीकाशाः पितृणां चर्हिपदा कृष्णा बुभुनीकाशा:
पितृणामग्निप्वात्तानां कृष्णाः पृपन्तस्त्रयम्कोः ॥१८॥
उताः संश्चरा एताः शुनासीरीयाः श्वेता वायव्याः श्वेता सौर्याः' ॥१९॥
यसन्ताय कपिालानालमते ग्रीप्मार्य कलविद्वान्याम्पस्तित्तिरीजनहर पर्चिका हेमन्ताय
कराञ्छिशिराय विककराने ॥२०॥
समुद्राय शिशुमारानाठमते पर्जन्याय मण्डूकानद्भयो मत्स्यान्मित्राय कुलीपयान्वरुणाय
नामान् ॥ २१ ।।
रोमाय हुप्रसानालमते वायवै बलाको इन्द्वामिम्यां कुश्यान्भिन्नार्य मटून्वरुणाय चक्रपाका ॥२२॥
अग्नये कुटानामते वनस्पतिम्य उलूफाननीपोमाभ्यां चापनिश्चिम्या मयूरोमित्रावरुणाम्या
पोतान् ॥ २३ ॥

·६०७-३७] यजुर्वेद-संहिता (१०७) सोमाय लयानालमते त्व कौलीकान्गौपादीवानां पत्नीभ्यः कुलीको देवजामिभ्योऽनये गृहप॑तये पारुष्णान् ॥२४॥ अझै पारावतानालभते राय सीचापर्रहोरात्रौः सन्धियों जतूर्मासेभ्यो दात्यौहान्त्संवत्सराय महतः सुपर्णान् ।। २५॥ भूम्या आखूनालभतेऽन्तरिक्षाय पाक्वान्वेि कशान्दिग्भ्यो नकुलान्ब कानवान्तरविशाभ्यः॥२६॥ वसुभ्य ऋश्यानालभते रुदेभ्यो नादित्येभ्यो न्यकून्विश्वेम्पो देवेभ्यो पतान्त्साध्येभ्यः फुललगने ॥२७॥ ईशानाय परस्यत आलभते मित्राय गौरावरुणाय महिपान्बृहस्पतये गवयाँस्त्वष्ट उष्ट्रानं ॥२८॥ प्रजापतये पुरुगन्हस्तिन आलमते वाचे प्लुपश्चिक्षुपे मशकाञ्छोवाय मृङ्गाः ।।२९ ॥ प्रजापतये च वायर्वे च गोमुगो वरुणायारण्यो मेषो यमाय कृष्णो मनुष्यराजाय मर्कटः शार्दूलार्य रोहिदृषभाय गयी क्षिपश्येनाय वर्तिका नीलङ्गोः कृर्मिः समुद्रार्य शिशुमारों हिमवते हस्ती।३०। मयः प्राजापत्य उलो हलिक्ष्णौ वृपदृधशस्ते धान्ने दिशा कको धुगियी कलविङ्को लोहिताहित पुष्करसादस्ते त्वाष्ट्रा वाचे कुत्रः ॥ ३१ ॥ सोाय कुलुङ्ग आरण्योऽजो नकुलः शका ते पोष्णाः कोष्टा मायोरिन्द्रस्य गौरमुगः पिट्ठो न्य? ककटस्तेऽनुमत्यै प्रतिश्रुत्कायै चक्रवाकः ॥३२॥ सौरी चलाका शार्गः सृजयः शयाण्डकस्ते मैत्राः सरस्वत्यै शारिः पुरुषवाक् श्वाविद्भौमी शार्दूलो वृकः पृदांकुस्ते मन्पवे सरस्वते शुकः पुरुपवाद ।। ३३ ।। सुपूर्णः पार्जन्य आतिवाहसो दादा ते वायवे बृहस्पतये पाचस्पतये पैङ्गाराज़ोऽलज आन्तरिक्ष प्लयो मद्गुर्मत्स्यस्ते नंदीपतये द्यावापृथिवीयः कर्मः' ॥ ३४ ॥ पुरुषमृगश्चन्द्रमसो गोधा कालंका दाघाटस्ते वनस्पतीनां कृकवाकुः सावित्री हचसो वातस्य नाको मकरः कुलीपयस्तेऽ●पारस्य हियै शल्यकः ॥३५॥ एण्यों मण्डूको मूर्षिका तित्तिरिस्ते सर्पाणां लोपाश आश्विनः कृष्णो राच्या ऋक्षों जतः सुपिलीका त इतरजनानां जहका वैष्णवी ॥३६॥ अन्यबापोऽर्धमासानामृश्यों मयूरः सुपर्णस्ते गन्धर्वाणामपामुद्रो मासां कश्यपो रोहित्कुण्डणाची गोलत्तिका तेऽप्सरसा मृत्यऽसितः ॥ ३७॥ .

·(१०८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[१०२४-२५१
वर्षातूनामासुः कशी मान्थालस्ते पितॄणां बलायाजमरो वसूनां कपिलः कपोत उलूक!
शशस्ते नित्य वरुणायारण्यो मेषः ॥३८॥
वित्र आदित्यानामुष्टो घृणीवान्वार्धानसस्ते मृत्या अरण्याय सृमरो रुरू रौद्रः कार्य:
कुटरुदात्योहस्ते वाजिनां कामाय पिकः ॥ ३९ ॥
रानो वैश्वदेवः श्वा कृष्णः कर्णो गभस्तरास्ते रक्षसामिन्द्रीय सूकरः सिंहो मारुतः
कृकलासः पिप्पका शकुनिस्ते शरयायै विश्वेषां देवानां प्रपत्तः ॥ ४० ॥
[अ०२४, कं. ४०, मं० सं०४०]
इति चतुर्विशोऽध्यायः।
अथ पञ्चविंशोऽध्यायः ।
शादै दुद्भिवका दन्तमूलैर्मुद बस्वस्तेगान्दछट्राभ्याछ सरस्वत्या अग्रजिह्व जिह्वाया
उत्सादभवकन्देन तालु चाजय हनुम्यामप आस्येन वृषणामाण्डाभ्यांमादित्या इमभुमिः
पन्यानं भूभ्यां द्यावापृथिवी वर्ताभ्यां विद्युत कनीनकाम्या शुक्लाय स्वाहा
कृष्णाय स्वाहा पाचाणि पक्ष्माण्यवार्या इक्षयोऽवार्याणि पक्ष्माणि पायर्या इक्षवः ॥१॥
वात प्राणेनापानेन नासिके उपयाममधरेणौन सटुत्तरेण प्रकाशेनान्तरमनकाशेन बाह्यं निवेष्यं
मूर्धा स्तनयित्नु निर्माधेनाशान मस्तिप्कण विद्युत कनीनकाभ्यां कर्णान्या श्री श्रोत्राभ्यां
कर्णी तेदनीमधरकण्ठेनापः शुष्मकण्ठेनं चित्तं मन्यांभिरदितिर्थ शीर्णा निति निर्जर्जल्येन
शीणी संकोशः प्राणान् रेष्माण, स्तुपेन' ॥२॥
मशकान् केशैरिन्द्र, स्वप॑सा बहेन बृहस्पति शकुनिसादेन कर्माञ्छुफैराक्रमण,
स्थूराभ्यांमुक्षलामिः कपिलाञवं जहाभ्यामध्यानं बाहुभ्यां जाम्बीलनारण्यम॒ग्निमतिरुग्भ्यां
पुपणं दोभ्यामश्विनायसाम्याच रुद्र, रोराभ्याम् ॥ ३॥
अगः पचतिवायोनिपक्षतिरिन्द्रस्य तृतीया सोम्य चतुर्थ्यदित्यै पञ्चमीन्द्वाण्यै पृष्ठी मरुता
सप्तमी बृहस्पतरष्टम्यम्णो नवमी धातुर्दशमीन्द्रस्यैकादशी वरुणस्य द्वादशी यमस्य
त्रयोदशी ॥४॥
इन्द्राग्योः पतिः सरस्वत्यै निपंक्षतिमिवस्य तृतीपापा चतुर्थी निस्य पञ्चम्यूशीषोमयोः
पुष्ठी माणाध सप्तमी विष्णोरप्टमी पूष्णो नवमी त्वष्टुर्दशमीन्द्रय कादशी वरुणस्य
द्वादशी यम्ये योदशी द्यावापृथिव्योदक्षिणं पाश्वं विश्वपा देवानामुत्तरमं ॥५॥

·०३८-४०१-१७]
यजुर्वेद-संहिता
(१०९)
मरुता स्कन्धा विश्वेषां देवानां प्रथमा कीकसा रुद्राणां द्वितीयोऽऽदित्यानां सुतीयां वायोः
पुच्छमनीपोमयोर्भासदो क्रुञ्ची श्रोणिभ्यामिन्द्राबृहस्पती अरुभ्या मित्रावरुणावल्गाभ्यामाक्रमण,
स्थूराभ्यां धलं कुठाभ्याम् ॥६॥
पुपर्ण वनिधुनाऽन्धाहीन्स्थूलगुदया सान्गुदामिविहुत आन्नैपो बस्तिना वृषणमाण्डाभ्यां
वाजिन, शेपैन मजा, रेतसा चापान पित्तेन प्रदुरान् पायुना कूश्मान्छकपिण्डैः' ॥७॥
इन्द्रस्य कोटोऽदित्यै पाजस्य दिशा जत्रवोऽदित्यै भुसज्जीमूतान हृदयौपशेनान्तरिक्षं पुरीतता
नभ उठ्यण चक्रवाको मतस्नाभ्यां दिवे वृक्वाभ्यां गिरीन् प्लाशिमिरुपलान प्लीहा वल्मीकान्
कोमभिग्लीमिर्गुल्मान् हिराभिः सर्वन्ती दान् कुक्षिभ्या समुद्रमुरेण वैश्वानरं मस्मना ॥ ८॥
विधृति नाम्या घुत रसैनापो यूष्णा मरीची विमुड्मिनीहारमप्मणां शीनं वसया अप्वा
अश्रुभिहादुनीपीकाभिरस्ना रक्षाघसि चित्राण्यङ्ग क्षेत्राणि रूपेण पृथिवीं स्वचा
जुम्बकाय स्वाहा ॥९॥
हिरण्यगर्भः समवर्तताये भूतस्य जातः पतिरेक आसीत् ।
स दाधार पृथिवीं चामुतेमा कस्मै देवार्य हविषा विधर्म ॥ १० ॥
यः प्राणतो निमिपतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव ।
य ईशे अस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवार्य हविषा विधेम ॥ ११ ॥
यस्येमे हिमवन्तो महित्वा यस्य॑ समुद्र, रसया सहाहुः ।
यस्येमाः प्रदिशो यस्य बाहू कस्मै दुवार्य हविपा विधेमं ॥१२॥
य आत्मदा घेलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिपं यस्य देवाः ।
यस्य च्छायामृतं यस्य मृत्युः कस्मै देवार्य हविषा विधेर्मे ॥१३॥
आ नो भद्राः क्रतवो यन्तु विश्वतोऽब्धासो अर्परीतास उद्भिदः ।
देवा नो यथा समिद् वृधे असन्नायुवो रचितारो दिवे-दिवे ॥१४॥
देवानां भद्रा सुमतिजूयतां देवानां रातिभि नो निवर्तताम |
देवाना मुख्यमुपसेदिमा वयं देवा न आयुः प्रतिरन्तु जीवसे ॥ १५॥
तान्पूर्वया निविदा हूमहे वयं भग मित्रमर्दिति दक्षमनिधम् ।
अर्यमणं वरुण, सोममश्विना सरस्वती नः सुभगा मयस्कर ॥१६॥
तन्नो वातो मयोभु वातु भेषजं तन्माता पृथिवी तत्पिता द्यौः ।
तद् मावाणः सोमसुतौ मयोभुवस्तदश्विना शृणुतं धिष्ण्या युवम् ॥ १७ ॥

·वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[अ० २५,
तमीशानं जगतस्तस्थपस्पति धियश्चिन्वमवसे हूमहे ययम् ।
प्रपा नो यथा वेदसामसद् वृधे रक्षिता पायुरदब्धा स्वस्तये ॥ १८ ॥
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।
स्वस्ति नस्ताक्ष्यों अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥ १९ ॥
पृर्पदन्या मुरुतः पृश्निमातरः शुभयावानो विदथेषु जग्मयः।
अग्निजिह्वा मनवः सूरचक्षसो विश्वे नो देवा अवसागमन्निह ॥ २०॥
भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवास्तिनूमिळशेमहि देवहितं यदायुः ॥२१॥
शतमिन्नु शरदो अन्ति देवा यत्रो नचना जरस तनूनाम् ।
पुत्रासो यत्र पितरो भवन्ति मा नौ मध्या रिपतायुर्गन्तोः ॥ २२ ॥
अदितिरिदितिरन्तरिक्षमर्दितिर्माता स पिता स पुत्रः ।
विश्वे देवा अदितिः पञ्च जना अदितिर्जातमदितिनित्वम् ॥ २३ ॥
मा नो मित्रो वरुणो अर्घमायुरिन्द्र कभुक्षा मरुतः परि ख्यन् ।
यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामों विदथै वीर्याणि ॥ २४ ॥
यन्निर्णिजा रेकर्णसा प्रावतस्य राति गृमीतां मुखतो नर्यन्ति ।
सुप्रोडजो मेय॑द्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्यति पार्थः ॥२५॥
एप छागः पुरो अश्वेन वाजिना पुष्णो भागो नीपते विश्वदेव्यः ।
अमिमियं यत्पुरोडाशमर्वता त्वष्टेदेन सौश्रवसाय जिन्वति ॥ २६ ॥
यद्धयिष्यमृतशो देवयानं निर्माताः पर्यश्वं नन्ति ।
अत्रां पुष्णः प्रथमो माग ऐति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्नजः ॥२७॥
होताऽध्वर्युरावया अग्निमिन्धो ग्रावग्राम उत शस्ता सुर्विप्रः ।
तेने यज्ञेन स्वरंकृतेन स्विष्टेन वक्षणा आ पृणध्वम् ॥ २८॥
पपनस्का उत ये यूपयाहाश्यपालं ये अश्चयूपाय तक्षति ।
ये धावते पचन सम्भरन्त्युतो नेपाममितिर्न इन्वतु ॥ २९ ॥
उप मागासुमन्मेऽधापि मन्म देवानामाशा उप चीतपृष्ठः ।
अन्यैनं विमा यो मदन्ति देवानां पृष्टे चक्रमा मुन्धु ॥३०॥

·क. १८-४३]
पजुबंद-संहिता।
यहाजिनो दाम सन्दानमर्वतो या शार्पण्या रशना र रस्य ।
यहाँ घास्य प्रभृतमास्ये तृण सर्वा ना ते अपि देवेष्वस्तु ॥ ३१ ।।
यवस्य कृविषो मक्षिकाश यद्वा स्वरी स्वधितो रिप्तमस्ति ।
यद्वस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु सर्वा ता ते अपिं देवेवस्तु ॥ ३२ ॥
यदूर्वध्यमुदरस्यापवाति य आमस्य कृविषों गन्धो अस्ति ।
सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेधं, तपार्क पचन्तुं ॥ ३३ ॥
यत्ते गात्रावृमिनो पुच्यमानाभि शूलं निहतस्यावधाति ।
मा तद्भूम्यामाश्रिपन्मा तृणेषु देवेभ्यस्तदुशद्भयो रातमस्तु ।। ३४॥
ये वाजिन परिपश्यन्ति पक्कं य ईमाहुः सुरमिर्निर्हति ।
ये चार्वतो मा समिक्षामुपासत उतो तेपामुभिगूर्ति इन्यतु ।। ३५ ।।
यन्नीक्षणं मॉस्पचन्या उखाया या पाचाणि यूप्ण आसेचनानि ।
अष्मण्यापिधाना चरणामकाः सूनाः परि भूपन्त्यश्वम् ।। ३६ ॥
मा त्वाऽग्निध्वनयीमन्धिोखा भ्राजन्त्य॒मि विक्त जनिः।
दृष्टं वीतमभित वर्षद्कृतं तं देवासः प्रति गृभान्त्यश्वम् ॥ ३० ॥
निक्रमणं निपदनं विवर्तन यच्च पवीशमर्वतः ।
यच्च पपी यच घासि जघास सर्वा ता ते अपि देवेवस्तु ॥ ३८ ॥
यश्चाय वास उपस्तुणन्त्यधीवासं या हिरण्यान्यस्मै ।
मन्दानमर्वन्तं पड्वीशं प्रिया देवेष्वा योमयन्ति ॥ ३९॥
पत्ते सादे महसा शूकृतस्य पाण्यी वा कर्शया वा तुतोद ।
सुचेब ता विपो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि ॥४०॥
चतुनिधशहाजिनो देवबन्धोर्चङ्कीरश्वस्य स्वर्धिति समेति ।
अच्छिवा गात्रा वयुनां कृणोत परुष्परुरनुघुप्या विशस्तं ॥ ४१ ॥
एकस्त्वष्टुरवस्या विशस्ता द्वा यन्तारा भवतस्तथ ऋतुः ।
या ते गात्राणामृतथा कृणोमि ता-ता पिण्डानां प्र जुहोम्यग्नौ' ॥ ४२ ॥
मा त्वा तपत्प्रिय आत्माऽपियन्तं मा स्वधितिस्तुन्वु आ तिष्ठिपत्ते ।
मा ते गृध्नुरविशस्ताऽतिहार्य छिद्रा गावीण्यसिना मिथू कैः ॥४३॥

·(१९९)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुश
[२० २५-२६॥
न वा उ एतन्नियसे न रिष्यसि देवाँर इदेखि पथिभिः सुगेभिः ।
हरी ते युना पूर्पती अभूतामुपस्थिाहाजी धुरि राभिस्य ॥४४॥
सुगव्य नो वाजी स्वश्व्यं पुधसः पुनार उत विश्वापुपं रयिम् ।
अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षुत्रं नो अश्वो बनता हविष्मान् ॥४५॥
डमा नु कं भुवना सीपधामेन्द्रश्च विश्वे च देवाः ।
आदित्यैरिन्टः सर्गणो मजिस्मभ्य भेषजा करते ।
यज्ञं च नस्तन्वं च मजा चादित्यैरिन्द्रः सह सीपधाति ॥४६॥
अग्ने त्वं नो अन्तम उत वाता शिवो भवा वरूथ्यः ।
वसुरग्निर्वसुश्रवा अच्छो नक्षि धुमत्तम, राय दोः ।
तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनमीमहे सखिभ्यः ॥ ४७ ।।
[स.२५, कं०४७, मं० सं०५०]
इति पञ्चविंशोऽध्यायः ।
अथ पड्विंशोऽध्यायः।
अग्निश्च पृथिवी च सन्नत ते मे सं नमतामदो वायुश्चान्तरिक्षं च सन्नत ते मे सं नमतामर्द
आदित्यश्च द्योश्च सन्नत ते मे सं नमतामदै आपश्च वरुणश्च सन्नते ते मे सं नमतामदः ।
सप्त सुधसदो अष्टमी भूतसाधनी । सामा२ अध्यनस्कुरु संज्ञानमस्तु मेऽमुना ॥ १ ॥
यथेमा याचं कल्याणीमावदानि जनेभ्यः ।
बामराजन्याम्या शूद्राय चापीय च स्वाय चारणाय च ।
मियो देवानां दक्षिणायै दातुरिह भूपासगयं मे कामः सध्यतामुप मादो नम ॥ २ ॥
पृहस्पते अति यदुर्यो अहीद घुमद्विभाति प्रमज्जनेषु ।
यहीदपच्छस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ।
उपयामगृहीतोऽसि पृहस्पतये त्वैप ते योनि वृहस्पतये त्वा ॥३॥
इन्द्र गोमग्निहा योहि पिया सोम, शतक्रतो । विद्यद्धिविभिः सुतम् ।
उपयागृहीतोऽसी-न्द्राय त्या गोमत एप ते योनि रिन्द्रीय त्या गोमते ॥४॥
इन्दा योहि त्रन्पिमा सोमध शतक्रतो । गोमद्भियाय मिः सुतम् ।
उपयामगृहीतोऽसीन्द्रीय त्या गोमते एप ते योनि-रिन्द्राय त्वा गोमते ॥५॥

·फ.४४-४७, १-२३] पजुर्नेद-संहिता। (११३ ) ऋतायोनं वैश्वानरमृतस्य ज्योतिषस्पतिम् । अर्जसं धर्मीमहे । उपयामगृहीतोऽसि वैश्वानराय वै प ते योनि-वैश्वानराय त्यो ॥ ६ ॥ वैश्वानरस्य सुमतौ स्याम् राजा हि कं भुवनानामभिश्रीः । इतो जातो विश्वमिदं वि चेप्टे वैश्वानरो यतते सूर्येण । उपयामगृहीतोऽसि वैश्वानराय स्खे-प ते योनि धैश्वानराय त्वो ॥७॥ वैश्वानरो ने ऊतय आ म यांतु परावतः । अग्निरुक्थेन वाहसी ॥ उपयामगृहीतोऽसि वैश्वानराय वै- ते योनि-वैश्वानराय वो ॥८॥ अनिपिः पवमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः । तीमहे महागयम् ।। उपयामगृहीतोऽस्प गये त्या वर्चसे एप ते योनि-नये त्वा वर्चसे ॥९॥ महॉर इन्द्रो वज्रहस्तः पोडशी शर्म यच्छतु । हन्तु पाप्मान योऽस्मान्दृष्टि । उपयामगृहीतोऽसि महेन्द्राय वै'-पते योनि-महेन्द्राय त्वा ॥१०॥ तं वो दुस्ममृतीपहुं वसौर्मन्दानमन्धसः । अभि वत्सं न स्वसंरेपु धेनव इन्द्र गीभिर्नवामहे ॥११॥ यद्वाहिष्ठं तदुग्नये बुहदर्च विभावसो । महिपीय त्वपिस्त्वद्वाजा उदीरते ॥१२॥ एयू पु बाणि तेऽग्न इत्थेतरा गिरः । एभिर्वर्धास इन्दुभिः ॥ १३ ॥ ऋतर्वस्ते यज्ञं वि तन्वन्तु मासा रक्षन्तु ते हविः । संवत्सरस्ते यज्ञं दधातु नः प्र॒जां च परि पातु नः ॥ १४ ॥ उपह्वरे गिरीणा, सङ्गमे च नदीनाम् । धिया विप्रो अजायते ॥ १५॥ उच्चा ते जातमन्धसो दिवि सद्भूया देदे । उग्र शर्म महि अवः ॥१६॥ स न इन्द्राय यज्यवे वरुणाय पुरुङ्ग्यः । वरिवोविपरि सर्व ॥ १७॥ एना विश्वान्यर्य आ द्युम्नानि मानुपाणाम् । सिपासन्तो वनामहे ॥ १८ ॥ अनु वीरैरनु पुष्यास्म गोभिरन्यश्वरनु पर्वेण पुष्टैः । अनु द्विपदाऽनु चतुप्पदा वयं देवा नौ यज्ञमृतथा नेयन्तु ॥ १९॥ अग्ने पत्नी रिहा वह देवानामुशतीरुप । त्वष्टार सोमपीतये ॥२०॥ आभ यज्ञं गृणीहि नो माबो नेटः पिर्व स्तुना । त्वधं हि रत्नधा असि ॥ २१ ॥ द्रविणोदाः पिपीपति जुहोत म च तिष्ठत । नेवाहतुभिरिप्यतं ॥ २२ ॥ तवाय, सोमस्त्वमेार्वाडू शश्वत्तम सुमो अस्य पाहि । अस्मिन् यज्ञे बर्हिच्या निपद्यो दधिप्वेमं जठर इन्दुमिन्द्र ॥२३॥ वा. ५.१५

·(११४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[.०२६-२७,
अमेव नः सुहवा आ हि गन्तन नि बहिर्पि सदतना रणिप्टन ।
अर्था मदस्व जुजुपाणो अन्धसस्त्वष्टदेवेभिर्जनिभिः सुमद्गणः ॥२४॥
स्वादिष्ठया मर्दिष्ठया पर्वस्व सोम धार॑या । इन्द्राय पातवे सुतः ॥२५॥
रक्षोहा विश्वचणिभि योनिमोहते । द्रोणे सधस्थमासद ॥ २६ ॥
[स. २६, कं० २६, मं० सं० ६२]
इति पड्दिशोऽध्यायः ।
SOORwoos--
अथ सप्तविंशोऽध्यायः।
समास्त्वाम ऋतवा वर्धयन्तु संवत्सरा ऋषयो पानि सत्या ।
सं दिव्येन दीदिहि रोचनेन विश्वा आ माहि प्रदिशश्चतस्रः ॥ १॥
सं चेयस्वाग्ने प्र च बोधयैनुमुच्च तिष्ठ महते सौभगाय ।
मा च रिपनुपसत्ता ते अग्ने ब्रह्माणस्ते यशसः सन्तु मान्ये ॥२॥
त्यामग्ने वृणते ब्राह्मणा हमे शिवो अग्ने संवरणे भवा नः ।
सपनहा नौ अभिमातिनिच्च स्वे गर्ये जागृह्यमयुच्छन् ॥ ३ ॥
इहवा। अधि धारया राय मा त्वा नि न्पूर्वचितो निकारिणः ।
अनमैग्ने सयममस्तु तुभ्यमुपसत्ता वर्धतां ते अनिट्टतः ॥ ४ ॥
क्षत्रेणाग्नि स्मायुः सध रंभस्व मित्रेणाने मिधेच यतस्य ।
सजातानां मध्यमस्था एंधि राज्ञामग्ने विहन्यो दीदिहीहै ।। ५॥
अति निहो अति निधोऽत्यचित्तिमत्यरातिमग्ने ।
विश्वा ने दुरिता सहस्वाथास्मन्य सही राधे रयिं दाः ॥६॥
अनाधृष्यो जातवेदा अनिट्टतो विराटने क्षत्रमूद्दीदिहीह ।
विश्वा आशाः प्रमुञ्चन्मा पीमियः शिवेभिरद्य परि पाहि नो वृधै ॥७॥
पृहम्पते सवितधियन सर्शितं चित्सन्तराध सर्थ शिशाधि ।
पर्धयन महते सोमगाय विश्व एनमर्नु मदन्तु देवाः ॥८॥

·क. २४-२६:१-२७] यजुर्वेद-संहिता। (११५) अमुचभूयादध यद्यमस्य बृहस्पते अभिशस्तेरसुश्चः । प्रत्यौहतामश्विना मुत्युमस्माद्देवानामग्ने मिपजा शचीभिः ॥९॥ उद्वयं तमसस्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमर्गन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ १०॥ अर्ध्वा अस्य समिधो भवन्त्यूर्वा शुक्रा शोची,प्यग्नेः । धुमत्तमा सुप्रतीकस्य सूनोः ॥११॥ . तनूनपावसुरो विश्वयदा देयो देवेषु देवः । पृथो अनक्तु मध्या घृतेन ॥ १२ ॥ मध्वा यज्ञं नक्षसे प्रीणानो नराशधौं अग्ने । सुकृद्देवः सविता विश्ववारः ॥ १३ ॥ अच्छायमेति शवसा घृतेनेडानो वह्नितमसा । अग्निध सुचौ अध्वरेपुं प्रयत्सु ॥ १४ ॥ स यक्षदस्य महिमानमग्नेः स ई मन्द्रा सुप्रयसः । वसुश्चेतिधो वसुधातमश्च ॥ १५ ॥ द्वारो देवीरन्वस्य विश्च वृता ददन्ते अग्नेः । उरुष्यचसो धाम्ना पत्यमानाः ॥ १६ ॥ ते अस्य योर्पणे दिव्ये न योना उपासानता । इमं यज्ञमवतामध्वरं नः ॥१७॥ देव्या होतारा अर्ध्वमध्वरं नोऽग्नेर्जिह्वामभि गृणीतम् । कुणुतं नः स्विधिम् ॥१८॥ तिम्रो देवीचहिरेदध सदन्त्विडा सरस्वती भारती । मही गुणानां ॥ १९ ॥ तन्नस्तुरीपमद्भुतं पुरुक्षु त्वष्टा सुवीर्यम् । रायस्पो वि प्यतु नाभिमस्मे ॥ २० ॥ वनस्पतेऽव सृजा राणस्मना देवेषु । अग्निर्हव्य, शमिता सुंदयाति ॥ २१ ॥ अग्रे स्वाहा कृणुहि जातवेद् इन्द्राय हव्यम् । विश्वे देवा हविरिदं जुंपन्ताम ॥ २२ ॥ पीवो अन्ना रयिवृधः सुमेधाः श्वेतः सिंपक्ति नियुमिमिश्रीः । ते बायवे समनसो वि तस्थुर्विश्वेन्नरः स्वपत्यानि च ॥ २३ ।। राये नु यं जज्ञतू रोदसीमे राये देवी धिषणां धाति देवम् । अर्ध वायुं नियुतः सश्चत स्वा उत श्वेतं वसुधिति निकै ॥ २४ ॥ आपो हु यहतीविश्वमापन गर्न दाना जनयन्तीरग्निम् । ततो देवाना समवर्ततासुरेकः कस्मै देवार्य हुविा विधेम ॥२५॥ यश्चिदापों महिना पर्यपश्यदक्षं दधाना जनयन्तीर्यज्ञम् । यो देवेप्वधि देव एक आसीत् कस्मै देवार्य हविषा विधेर्म ॥२६॥ प्र यामियासि वाश्वासमच्छा नियुद्भिर्वायविष्टय दुरोणे । नि नौ रविध सुमोजसं युवस्व नि वीरं गव्यमश्व्यं च राधः ॥२७॥ - ·(११६) घाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [म. २७-२८१ आ नो नियुद्भिः शतिनीभिरध्वर, सहरिणीमिरुप याहि यज्ञम् । वायर्यो अस्मिन्त्सर्वने मादयस्व यूयं पात स्वस्तिमिः सदा नः ॥ २८ ॥ नियुत्वान्वायवा गायक शुको अयामि ते । गन्तासि सुन्वतो गृहम ।। २९ ।। वायो शुको अयामि ते मध्वो अग्रं दिविष्टिषु । आ याहि सोमपीतये स्पार्हो देव नियुत्वता ॥ ३०॥ यापुरग्रेगा यजप्रीः साकं गन्मनसा यज्ञम् । शिवो नियुद्भिः शिवाभिः ॥ ३१ ॥ वायो ये ते सहस्रिणो रासस्तेमिरा गहि । नियुत्वान्त्सोमपीतये ॥३२॥ एकया च दुशर्भिश्च स्वभूते द्वाभ्यामिष्टये विधशती चे । तिसृभिश्च वहसे निधशता नियुद्भिर्वायविह ता वि मुंश्च ।। ३३ ॥ तवं वायवृतस्पते त्वष्टुर्जामातरद्भुत । अवास्या वृणीमहे ॥ ३४ ॥ अभि त्या शूर नोनुमोऽदुग्धा इय धेनवः । ईशानमस्य जगतः स्यदशमीशानमिन्द्र तस्थुपः' ।३ न त्वाचार अन्यो दिव्यो न पार्थिवो न जातो न निप्यते । अश्वायन्तो मघवनिन्द्र वाजिनो गव्यन्तस्त्वा हवामहे ॥ ३६॥ स्वामिद्धि हवामहे सातौ वाजस्य कारवः । त्वां प्रेष्विन्द सत्प॑तिं नस्त्वां कास्वर्वतैः ॥३७॥ स त्वं नश्चित्र वज्रहस्त धृष्णुया मह स्तवानो अद्रिवः । गाम रथ्यमिन्द्र सं किंर सत्रा वाजं न जिग्युपै ॥ ३८॥ कया नश्चित्र आ भुवती सदावृधः सस । कया शचिठया वृता ॥ ३९ ॥ कस्त्वा सत्यो मदानां महिठो मत्सदन्धसः । दृढा चिदारुजे वसु ॥ ४० ॥ अभी पु णः सखीनामविता जरितॄणाम् । शतं भवास्यूतये ॥४१॥ यज्ञा-यज्ञा वो अग्नये गिरा-गिरा च दक्षसे । प्र-प्रं यममृते जातवेदसं प्रियं मित्रं न शंसिपम् ॥४२॥ द्वितीयया । पाहि गीर्भिस्तिसृभिरूजां पते पाहि चतसृमिर्वसौ ॥ ४३ ।। ऊर्जा नपतिथं स हिनायमस्मयुर्दाशेम हव्यदतिये । भुवृद्धा प्वविता मुदृध उत त्राता तनूनाम् ॥ ४४ ॥ पाहि नौ अम एकया पाद्युत

·०२८-१५१-९]
यजुर्वेद-सहिता।
(१९७)
संवत्सरोऽसि परिवत्सरोऽसीदावत्सरोऽसीद्वत्सरोऽसि वत्सरोऽसि । उपसंस्ते कल्पन्तामहोरात्रास्ते
कल्पन्तामर्धमासास्तै कल्पन्तां मासास्ते कल्पन्तामृतवस्ते कल्पता, संवत्सरस्तै कल्पताम् ।
प्रेत्या एत्य सं चाञ्च प्र च सारय । सुपर्णचिदसि तया देवतयाऽङ्गिनस्वद् ध्रुवः सीद ॥ ४५ ॥
[अ० २७, ०४५, म० सं० १५]
इति सप्तविंशोऽध्यायः।
अथाष्टाविंशोऽध्यायः।
होतो यक्षसमिधेन्द्रमिडस्पदे नाभा पृथिव्या अधि ।
दिवो वर्मन्समिध्यत ओजिष्ठश्चर्षणीसहां वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥ १ ॥
होता पक्षत्तनूनपतिमूतिभिजैतारमपराजितम् ।
इन्द्र देवछ स्वर्विदं पथिभिर्मधुमत्तमैराश सेन तेजेसा वेत्वाज्यस्य होतयं ॥२॥
होता पक्षदिडाभिरिन्द्रमीडितमाजुबानममय॑म् ।
देवो दुवैः सौर्यो वज्रहस्तः पुरन्दुरो वेत्वाज्यस्य होतयंज ॥३॥
होता यक्षदर्हिपीन्दै निपद्धरं वृषभं नर्यापसम् ।
वसुभी रुद्ररादित्यैः संयुग्भिवहिरासदृद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज' ॥४॥
होता यक्षदोजो न वीर्युथ सहो द्वार इन्द्रेमवर्धयन् ।
सुमायणा अस्मिन्यज्ञे वि श्रेपन्तामृतावृधो द्वार इन्द्राय मीतुपे व्यन्त्याज्यस्य होतर्यज" ॥ ५॥
होता यक्षटुपे इन्द्रस्य धेनू सुदृधै मातरा मही ।
सवातरी न तेजसा वत्समिन्द्रमवर्धता वीतामाज्यस्य होतर्यज' ॥६॥
होता यक्षुदैव्या होतारा भिपजा सखाया हुविपेन्द्र भिपज्यतः ।
कुवी देवी प्रचैतसाविन्दाय धत्त इन्द्रियं वीतामाज्यस्य होतर्यज" ॥ ७ ॥
होता यक्षत्तिस्रो देवीन भैपजं वयविधातवोऽपस इडा सरस्वती भारती महीः ।
इन्द्रपनीहविष्मतीय॑न्त्याज्यस्य होत ॥८॥
होतो यात्वष्टारमिन्द्रं देवं मिप सुयज घृतश्रियम् ।
पुरुरूपंछ सुरेस मघोनमिन्द्राय त्वष्टा दधदिन्द्रियाणि येत्याज्यस्य होतर्यज' ॥९॥

·(११८)
वाजसनेवि-माध्यन्दिन-राछ
[म०२८
होतो यक्षद्वनस्पति, शमिता शतकतुं धियो जोटारमिन्द्रियम् ।
मध्वा समझन्पथिभिः सुगेभिः स्वाति यज्ञं मधुना घृतेन वेत्वाज्य॑स्य होतर्यज ॥१०॥
होता पक्षदिन्द्रय स्वाहाऽऽज्यस्य स्वाहा मेदसः स्वाहाँ स्तोकानाय स्वाहा स्वाहाकृतीना,
स्वाहा हव्यसूक्तीनाम् । स्वाहा देवा आज्यपा जुपाणा इन्द्र आज्यस्य व्यन्तु होतर्यज' ॥११॥
देवं चहिरिन्द्र, सुदेवं देवरिवस्तीर्ण वेद्योमवर्धयत् ।
वस्तोतं प्राक्तोर्मुत राया बहिष्मतोऽत्यंगाद्वसुवने वसुधेयस्य चेतु यज' ॥१२॥
देवीदार इन्द्रः सदाते पीवीघमिन्नवर्धपन् । आ वासेन तरुणेन कुमारेण च
मीवतापावीण रेणुककार्ट नुदन्ता वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यजै ॥ १३ ॥
देवी उपासानक्तेन्द्र यज्ञे प्रयत्युह्वेताम् ।
देवीविंशः प्रायोसिष्टा सुप्रीत सुधिंते वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज' ॥१४॥
देवी जोष्टी वसुधिती देवमिन्द्रभवर्धताम् । अर्याव्यन्याघा द्वेषाचस्यान्या
वक्षद्वसु वार्याणि यजमानाय शिक्षिते वसुवने वसुधेयस्य बीतां यज ॥ १५ ॥
देवी ऊर्जाहुती दुर्घ सुदधे पयसेन्द्रमवर्धताम् ।
इषमूर्जमन्या क्षत्साधिध सपीतिमन्या नवैन पूर्व दयमाने पुराणेन नवमातामूर्जमूर्जाती
ऊर्जयमाने वसु वार्याणि यज॑मानाय शिक्षिते वसुवने वसुधेयस्य वीतां यर्ज ॥१६॥
देवा देव्या होतारा देवमिन्द्रमवर्धताम् ।
हुताशसावाभाटी वसु वार्याणि यजमानाय शिक्षितौ वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥१७॥
देवीस्तिसस्तिसो देवीः पतिमिन्द्रमवर्धयन् ।
अस्पृक्षदरती दिवछ रुदैर्यवाय सरस्वतीला वसुमती गृहान् वसुवने वसुधेयस्य उपन्तु पज' १९८१
देव इन्द्रो नराशसंत्रिबस्थस्त्रिबन्धुरो देवमिन्दमवर्धयत् ।
शतेन शितिपुतानामाहितः सहीण प्रवर्तते मित्रावरुणेदेस्य होत्रमहंतो बृहस्पति स्तोत्रमश्चिनाध्वर्यवं
वसुवने वसुधेयस्य बेतु यज' ॥ १९ ॥
दुवो देवैर्वनस्पतिहिरण्यपर्णो मधुशाखः मुपिप्पलो देवमिन्द्रमवर्धयत् ।
दिवमग्रेणास्पृक्षदान्तरिक्षं पृथिवीमहापहीद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज ॥ २० ॥
देवं बर्हिचारितीनां देवमिन्द्रमवर्धयत् ।
स्वासस्थमिन्द्रेणासन्नमन्या बहाँधप्यभ्यभूद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु पर्ज ॥२१॥

·क. १०-३४] यजुर्वद-संहिता। (११९) देयो अग्निः स्विष्टकृद्देवमिन्दमवर्धयत् | स्विष्टं कुर्वन्तिस्वष्टकृत्स्विष्टमद्य करोतु नों वसुवने वसुधेयस्य घेतु यज ॥२२॥ अनिमद्य होतारमवृणीतार्य यजमानः पचन्यक्ती: पर्चन्पुरोडाश बध्नन्निन्द्राय छागम् । सूपस्था अद्य दुवो वनस्पतिरभवदिन्द्राय छागेन । अवृत्तं मैदुस्तः प्रति पचताबभीदवीधरपुरोडाशैन । त्यामद्य ऋ ॥२३॥ होता यक्षसमिधानं महद्यशः सुसमिद्धं वरेण्यमुमिमिन्दै वग्रोधसम् । गायत्री छन्द इन्द्रियं व्यावं गां क्यो दधद्वेवाज्यस्य होतर्यज" ॥२४॥ होता यक्षुत्तनूनपातमुद्भिदं यं गर्भमदितिर्दधे शुचिमिन्द्र वयोधसम् । उष्णिहं छन्द इन्द्रियं दित्यवाहं गां वयो दधद्वेवाज्यस्य होतुर्यज' ॥ २५ ॥ होता यक्षद्वीडेन्यमीडित वृत्रहन्तममिडाभिरीडयर्थ सहः सोममिन्द्रं वयोधसम् | अनुष्टुमं छन्द इन्द्रियं पश्चावि गां घयो दधद्वत्वाज्यस्य होतर्पज ॥ २६ ॥ होता यक्षसुचहि पूषण्वन्तममर्त्य सीदन्तं बहिपि प्रियेऽमृतेन्, योधसम् । बहती छन्द इन्द्रियं विवत्सं गां वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होतर्यज ॥२७॥ होतो यक्षद्यचस्वतीः सुप्रायणा ऋतावृधो द्वारो देवीहिरण्ययीह्माणमिन्द्रं वयोधसम् । पति छन्द इन्द्रियं तुर्यवाहं गां वयो दधान्त्वाज्यस्य होतर्यज" ॥२८॥ होतो यक्षत्सुपेशंसा सुशिल्पे बृहती उभे नक्तोपासा न वर्शते विश्वमिन्द्रं क्योधसम् । त्रिष्टुमं छन्दै हेन्द्रियं प्याहं गो वयो दर्धवीतामाज्यस्य होतयंज ॥ २९ ॥ होता यात्मचैतसा देवानामुत्तमं यशो होतारा देव्या कवी सयुजेन्द्रं वयोधसम् । जगतीं छन्द इन्द्रियमनड्वाहं गां वयो दधद्वीतामाज्यस्य होतर्यज" ॥ ३० ॥ होता यक्षपेशस्वतीस्तिस्रो देवीहिरण्ययीमारतीर्घहतीमही पतिमिन्द्रं वयोधसम् । विराजं छन्द इहेन्द्रियं धेनुं गां न वयो वर्धयन्त्याज्य॑स्य होत ॥३१॥ होता यक्षत्सुरेतसं त्वष्टारं पुष्टिवर्धन रूपाणि बिभ्रत पृथक् पुष्टिमिन्द्रं वयोधसम् । द्विपद् छन्द इन्द्रियमुक्षाणं गां न वयो दधद्वेत्वाज्यस्य होत ॥ ३२॥ होतां यक्षद्वनस्पतिय शमिता, शतकंतु हिरण्यपर्णमुक्थिन रानां बिभ्रतं दर्शि भगमिन्द्र वयोधसम् । ककुमं छन्द इन्द्रियं वृशां वेहतं गां वो धद्वेवाज्यस्य होतयज' ॥३॥ होता यक्षुत्स्वाहाकृतीनि गृहपति पृथावरण मेज कविं क्षत्रमिन्द्र पयोधसम् । अर्तिच्छन्दसं छन्द इन्द्रियं बृहपमं गां वयो दधन्त्वाज्यस्य होतर्यन ॥ ३४ ॥ .

·(१०) वाजसने यि-माध्यन्दिन-शुक्ल [१० २८-२९ देवं बहियोधर्स देवमिन्द्रमवर्धयत् । गायच्या छन्दसेन्द्रियं चक्षुरिन्द्रे वयो दर्धद्वसुने वसुधेयस्य घेतु यज' ॥ ३५ ॥ देवीद्वारो क्योधसथं शुनिमिन्द्रमवर्धयन् । उष्णिहा छन्दसेन्द्रियं प्राणमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥३६॥ देवी उपासानक्ता देवमिन्द्रं वयोधर्स देवी देवम॑वर्धताम् । अनुष्टुभा छन्दसेन्द्रियं बलुमिन्द्रे घयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥३७॥ देवी जोष्टी वसुंधिती देवमिन्द्रं वयोधस देवी देवर्मवर्धताम् । बृहत्या छन्दसेन्द्रियर्थ श्रोमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ।। ३८ ॥ देवी ऊर्जाहुती दुर्धे सुदधे पयसेन्द्र वयोधसं देवी देवम॑वर्धताम् । पङ्क्त्या छन्दसेन्द्रिय, शुक्रमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज' ॥ ३९ ॥ देवा दैव्या होतारा देवमिन्द्रं वयोधर्स देवी देवपवर्धताम् । त्रिष्टुभा छन्दसेन्द्रियं विपिमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज ॥ ४० ॥ देवीस्तिमस्तिस्री देवीर्वयोधसं पतिमिन्दमवर्धयन् । जर्गत्या छन्दसन्नियः शूपमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥४१॥ देवो नराशसों देवमिन्द्र बोधस देवो देवमवर्धयत् । विराजा छन्दसेन्द्रिय रूपमिन्द्रे वयो दधहसुपने वसुधेयस्य वेतु यन ॥ ४२ ॥ देवो वनस्पतियमिन्द्रं यद्योधस देवो देवम॑वर्धयत् | द्विपदा छन्दसेन्टियं भगमिन्द्रे वयो दर्धद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यर्ज ॥४३॥ देव बहिबारितीनां देवमिन्द्रं वयोधसं देवं देवमंवर्धयत् । ककुमा छन्दसेन्द्रियं यश इन्द्रे वयो दधंद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यर्ज ॥४४॥ देवो आणिः स्विष्टकृदेवमिन्द्र वयोधस देवर्मवर्धयत् । अतिच्छन्दता छन्दोन्द्रियं शुत्रमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यन' ॥४५॥ अमिमद्य होतारमवृणीतायं यजमानः पचन्पक्ती: पर्चन्पुरोडाश बुध्नन्निन्दाय वयोधसे छागम् । सपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवृदिन्द्राय चयोधसे छार्गेन । अवृत्तं मैदृस्तः प्रतिपचताग्रमीदधत्पुरोडाशैन। स्वामद्य पे ॥ ४६ ॥ कं.४३, गं...] इत्यष्टाविंशोऽग्यायः। [-२८, ·कं. ३५-४६,१-१२) पजुर्वेद-संहिता अथैकोनत्रिंशोऽध्यायः। समिद्धो अनन् कृदर मतीनां घृतमो मधुमरिपन्व॑मानः । पाजी वहन् वाजिन जातवेदो देवानां वक्षि मियमा सधस्थम् ॥ १॥ घुतेनाञ्जन्सं पथो देवयानान् प्रजानन वाज्यप्येतु देवान् । अनु त्वा सप्ते प्रदिशः सचन्ता, स्वधामस्मै यजमानाय धेहि ॥२॥ ईड्यश्चासि वन्द्यश्च वाजिन्नाशुश्चासि मेध्यश्च सप्ते । अग्निष्ट्वा देवैर्वसुभिः सजोषाः प्रीतं वह्नि वहतु जातवेदाः ॥३॥ स्तीणं बर्हिः सुष्टरीमा जुषाणोरु पृथु अर्थमानं पृथिव्याम् । देवेभिर्युक्तमदितिः स॒जोपाः स्योनं कृण्वाना सुविते दधातु ॥ ४ ॥ एता ई वः सुभगा विश्वरूपा वि पक्षोभिः श्रयमाणा उदातैः। ऋष्याः सतीः कवपः शुभमाना द्वारो देवीः सुमायणा भवन्तु ॥५॥ अन्तरा मित्रावरुणा चरन्ती मुखं यज्ञानामभि संविदाने । उपासा वा सुहिरण्ये सुशिल्पे ऋतस्य योनविह सादयामि ॥ ६ ॥ प्रथमा वा सरथिना सुवर्णी देवौ पश्यन्तौ भुवनानि विश्वा । अप्रियं चोदना वां मिर्माना होतारा ज्योतिः प्रदिशा द्विशन्त ॥७॥ आदित्यै। भारती यष्टु यज्ञध सरस्वती सह रुदैन आवीत् । इडोपहूता वसुभिः सजोषा यज्ञं नो देवीरमृतेषु धत्तं ॥८॥ स्वा वीरं देवकामं जजान त्वष्टुरवी जायत आशुरश्वः । त्वष्टेदं विश्वं भुवनं जजान यहोः कर्तारमिह यक्षि होतेः ॥९॥ अश्वौ घृतेन त्मन्या समक्त उप देवार ऋतुशः पार्थ एतु । वनस्पतिर्देवलोकं प्रजानन्नग्निना हव्या स्वंद्वितानि वक्षत् ॥ १० ॥ प्रजापतेस्तपसा वावृधाता सद्यो जातो दधिपे यज्ञमग्ने । स्वाहांकृतेन हुविपा पुरोगा याहि साध्या हविरदन्तु देवाः ॥११॥ यदकन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्समुद्रादुन या पुरीपात् । श्येनस्य पक्षा हरिणस्य बाहू उपस्तुत्यं महिं जातं ते अर्थने ॥ १२॥ या. य.१६ ·(१२२) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्छ [म. ९९ युमेन दृत्तं वित ऐनमायुनगिन्द्र एणं प्रथमो अध्यतिष्ठत् । गन्धर्यो अस्य रशनामगृभ्णात् सूराश्च वसवो निरंतप्टे ॥ १३ ॥ आस यमो अस्यादित्यो अन्नसि नितो गुयेन तेर्न । असि सोमन समया विपृक्त आहुस्ते त्रीणि विवि बन्धनानि ॥ १४ ॥ त्रीण त आहुविवि बन्धनानि वीण्यप्सु त्रीण्यन्तः समुन्द्रे । उतेव मे वरुणश्छन्त्स्यन् या त आहुः परमं जनित्रम् ॥ १५॥ इमा ते वाजिन्नबुमार्जनानीमा शुफानाय सनितुर्निधाना । अत्रा ते भद्रा रंशना अपश्यमुतस्य या अभिरक्षन्ति गोपाः ॥ १६ ॥ आत्मानं ते मनसारादजानामयो दिवा पतयन्तं पतङ्गम् । शिरौ अपश्यं पृथिभिः सुगेभिररेणुभिर्जेहैमानं पतत्रि ॥१७॥ अन ते रूपभुत्तममपश्यं जिगीपमाणमिप आ पदे गोः । यदा ते मर्तों अनु भोगमानुडादिद् असिष्ठ ओपंधीरजीगः ॥१८॥ अनु त्वा रथो अनु मर्यो अर्धन्ननु गावोऽनु मगः कुनीनाम् । अनु बाास्तव सख्यमीयुरन देवा मंमिरे वीर्य ते ॥१९॥ हिरण्यशृङ्गोऽयो अस्य पादा मौजवा अवर इन्द्र आसीत् । देवा इदस्य हविद्यमायन यो अवन्तं प्रथमो अध्यतिष्ठत् ॥ २० ॥ ईन्तिासः शिलिंकमध्यमासः स शूरणासो दिव्यासो अत्याः । हसा ईय श्रेणिशो यतन्ते यदाक्षिपुर्दिव्यमज्ममश्चाः ॥ २१ ॥ तय शरीर पतयिष्ण्वन्तवे चित्तं वात इव धीमान् । तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुधारण्येषु ज राणा चरन्ति ॥ २२ ॥ उप प्रागाच्छसनं वाज्यवी देवदीचा मनसा दीध्यानः । अजः पुरो नीयते नाभिस्या पश्चात्कवयो यन्ति रेमाः ।। २३ ॥ उप प्रागारपरमं यत्स॒धस्थमी २ अच्छा पितरं मातरं च । अद्या देवाशुष्टतमो हि गम्या अथा शास्ते दाशुषे वार्याणि ॥ २४ ॥ समिद्धो अद्य मर्नुपो दुरोणे देवो देवान् यजसि जातवेदः । वह मित्रमहभिफ़ित्यान्त्वं दूतः कविरसि प्रचैताः ॥२५॥ 12

·क० १३-३९]
यजुर्वेद-संहिता।
(१२३)
तनपात्पृथ ऋतस्य यानान्मध्वा समञ्जनस्वंदया सुजिह्व।
भन्मानि धीभिरुत यज्ञमृन्धन देवत्रा च कृणुह्यध्वरं नः ॥२६॥
नराशसस्य महिमानमेपामुएं स्तोपाम यजतस्य यज्ञैः ।
ये सकर्तवः शुचयो धियन्धाः स्वदन्ति देवा उभयांनि हत्यां ॥ २७॥
आजुह्वान ईडयो वन्यचा याह्याने वसुभिः सजोपाः ।
त्वं देवानामसि यह होता स एनान्यक्षीपितो यर्जीयान् ॥ २८॥
प्राचीन बर्हिः प्रदिशा पृथिव्या वस्तोरस्या ज्यते अग्रे अह्नाम् ।
व्यु प्रथते वितरं वरीयो देवेभ्यो अदितये स्यानम् ॥ २९ ॥
व्यर्चस्वतीरुर्विया वि श्रेयन्तां पतिभ्यो न जनयः शुम्भमानाः ।
देवीरो बृहतीविश्वमिन्वा देवेभ्यो भवत सुमायणाः ॥ ३०॥
आ सुप्वयन्ती यजते उपाके उपासानक्ता सदतां नि योनौं ।
दिव्ये योपणे बृहती सुरुक्मे अधि श्रियं शुक्रषि दधान ॥३१॥
देव्या होतारा प्रथमा सुवाचा मिाना यज्ञं म पो यजध्यै ।
प्रचोदयन्ता विदथेषु कारू प्राचीन ज्योतिः प्रदिशा दिशन्तो' ॥ ३२ ॥
आ नौ यज्ञं भारती तूर्यमेविडो मनुष्वदिह चेतयन्ती ।
तिम्रो देवीर्घहिरेद, स्योन सरस्वती स्वप॑सः सदन्तु ॥ ३३ ॥
य हमे द्यावापृथिवी जनित्री रुपैरपिंधशद्भुवनानि विश्वा ।
तमद्य होतरिपितो यजीयान् देवं स्वप्टारमिह यक्षि विद्वान् ।। ३४ ॥
उपावसृज़ त्मन्या समझन् देवानां पार्थ ऋतुधा हवीधपि ।
वनस्पतिः शमिता देयो अग्निः स्वदन्तु हव्यं मधुना घुतेन ॥३५॥
सयो जातो व्यमिमीत यज्ञममिवानामभवत् पुरोगाः ।
अस्य होः प्रदिश्यतस्य वाचि स्वाहाकृत हविरंदन्तु देवाः ॥ ३६॥
केतुं कृण्वन्नकतवे पेशौ मर्या अपेशसे । समुपद्भिरजायथाः ।। ३७ ॥
जीमूतस्येव भवति प्रतीक यद्वर्मी याति समदांमुपस्थे ।
अनाविद्धया तन्वा जय स्वयं स त्वा वर्मणो महिमा पिंप' ।। ३८ ।।
धन्वना गा धन्वनाऽऽजि जयेम धन्वना तीवाः समदो जयेम ।
धनुः शौरपकामं कृणोति धन्वना सर्वाः प्रदिशौ जपेम ॥३९॥

·(१९४) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्र [१०२९-३०॥ वृक्ष्यन्तीवेदा गनीगन्ति कर्णप्रिय सखायं परिपस्वजाना । योपेव शिङ्क्ते वितताधि धन्वज्या इय, समने पारयन्ती' ॥ ४०॥ ते आचरन्ती समनेव योपा मातेव पुत्रं विभृतामुपस्थे । अप शत्रून् विध्यता, संविदाने आली हमे विप्फुरन्ती अमित्रान् ।। ४१ ॥ बह्वीनां पिता बहुर्रस्य पुत्रश्चिश्चा कृणोति समैनावगत्यं । इपुधिः सङ्का पृतनाश्च सर्वाः पृष्ठे निनद्धी जयति प्रसूतः ॥ ४२ ॥ रथे तिर्छन् नयति वाजिनः पुरो यत्र-यत्र कामयते सुपारथिः । अभीशूनां महिमानं पनायत मनः पवादनु यच्छन्ति रश्मयः ॥ ४३ ॥ तीव्रान् घोपान् कृण्वते वृषपाणयोऽश्वा रथेभिः सह वाजयन्तः । अपक्रान्तिः प्रपदैरमित्रान् क्षिणन्ति श१रनपध्ययन्तः ॥ ४४ ॥ स्थवाहण, विरस्य नाम यत्रायुधं निहितमस्य वर्म । तत्रा स्थमुपं शग्म, संदेम विश्वाहां वय, सुमनस्यमानाः ॥४५॥ स्वादुपसदः पितरों वयोधाः कृच्छ्रेश्रितः शक्तीवन्तो गभीराः । चित्रसेना इपुबला अमृध्राः सुतोवीरा उरवो बातसाहाः ॥ ४६ ॥ ब्राह्मणासः पितरः सोम्यासः शिवे नो द्यावापृथिवी अनेहसा । पूषा नः पातु दुरिताहेतावृधो रक्षा मार्कि! अघशयस ईशत ॥४७॥ सुपर्ण वस्ते मृगो अस्या दन्तो गोमिः सन्नद्धा पतति प्रसूता । यत्रा नरः सं च वि च द्रवन्ति तन्त्रास्मम्यमियः शर्म यछसन् ॥४८॥ ऋजीते परि वृद्धि नोऽश्मा भवतु नस्तनूः । सोमो अधि ब्रवीतु नोऽदितिः शर्म यच्छतु ॥४९॥ आ जद्दन्ति सान्वेषां जयनार उप जिन्नते । अश्वांजनि प्रचेतसोऽश्वासमत्सु चोदये ।। ५० ॥ अहिरिव भोगैः पति बाहुं ज्यायो उति परियाधमानः । हस्तृघ्नो विश्वा वयुनानि विद्वान् पुमान् पुधिसं परि पातु विश्वतः ॥५१॥ वनस्पते वीवङ्गो हि भूया अस्मत्सखा प्रतरणः सुवीरः । गोभिः सन्नद्धो असि वीडयस्वास्थाता ते जयतु जेवानि ॥ ५२ ॥ दिवः पृथिव्याः पर्याज़ उन्नृतं वनस्पतिभ्यः पर्याभृतध सहः । अपामोज्मानं परि गोभिरावृतमिन्दस्य व हविपा रथं यज ।। ५३ ॥ .

·क० ४०-६०१-२]
यजुर्वेद-संहिता।
(१२५)
इन्दस्य वजों मरुतामनीक मित्रस्य गर्मों वरुणस्य नाभिः।
सेमा नौ हव्यदाति जुपाणो देव रथ प्रति हव्या भायं ।। ५४ ॥
उप श्वासय पृथिवीमत द्यां पुरुना ते मनुतां विष्ठितं जर्गत् ।
स दुन्दुभे सज़रिन्द्रेण वेवैराइवीयो अप सेध शत्रून् ॥ ५५॥
आ क्रन्दय बलमोजो न आधा निष्टनिहि दुरिता बाधमानः ।
अप प्रोथ दुन्दुभे दुच्छुना इत इन्द्रस्य मुष्टिरसि वीडय॑स्वं ॥ १६ ॥
आमूरज प्रत्यावर्तयेमाः केतुमदुन्दुभिवविदीति ।
समश्वपर्णाश्चरन्ति नो नरोऽस्माकमिन्द्र रथिनौ जयन्तु ॥ ५७ ॥
आग्नेयः कृष्णग्रीवः सारस्वती मेपी बभ्रुः सौम्या पोष्णा श्यामः शितिपुष्टो बार्हस्पत्यः
शिल्पो वैश्वदेव ऐन्द्रोऽरुणो मारुतः कल्माय ऐन्द्रामः संहितोऽधोरांमः सावित्री
वारुणः कृष्ण एकशितिपापेवः ॥ ५८ ॥
अनयेऽनीकवते रोहिताश्मिरनड्वानधोरामी सावित्रौ पौष्णौ रजतनामी वैश्वदेवी
पिशङ्गो तूपरी मारुतः कल्मापं आग्नेयः कृणोऽजः सारस्वती मेपी वारुणः पेत्वः ॥ ५९॥
अग्नये गायत्राय निवृते रार्थन्तरांयाप्टाकपाल इन्द्राय त्रैष्टुभाय पञ्चदुशाय
बार्हतायैकादशकपालो विश्वभ्यो देवेभ्यो जागतेभ्यः सप्तदुशेभ्यो वैरूपेभ्यो
द्वादशकपालो मित्रावरुणाभ्यामानुटुमाभ्यामेकविधशाभ्यां बैग़जाभ्यां
पयस्या बृहस्पतये पादाय विणवार्य शाक्वराय चरुः सवित्र औष्णिहाय
बयस्त्रिशाय रैवताय द्वादशकपालः प्राजापत्यश्वरुरदित्यै विष्णुपल्यै
चरनये वैश्वानराय द्वादशकपालोऽनुमत्या अष्टाकपालः॥६॥
[अ० २९, के. ६०, ० सं०६०]
इत्येकोनत्रिंशोऽध्यायः।
अथ त्रिंशोऽध्यायः।
देव सवितः म सुंव यज्ञं प्र सुव यज्ञपति भगाय ।
दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केतं नः पुनातु वाचस्पतिर्वाचं नः स्वदतुं ॥ १ ॥
तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥२॥

·वानसमेषि-माध्यन्दिन-शुद्ध
[भ० ३००
५
विश्वानि देव सवितरितानि परा सुव । यद्भद्रं तन्न आ सुवै ॥ ३ ॥
विभक्तार हयामहे वौश्चिन्नस्य राधसः । सवितारं नृचक्षसम् ॥ ४ ॥
ब्रह्मणे ब्राह्मणं' क्षत्राय राजन्य' मरुद्भयो वैश्यं तपसे शब्द तमसे तस्कर
नारकार्य वीरहणं पाप्मने क्की माक्रयाया अयोयूँ कामाय पुंधलू मर्तिकुष्टाय मागधा।
नुत्ताय सूत' गीताय शैलूपं धर्माय सभाचर नरिष्ठांये भीमल' नाय रेभ'
हसाय कारि-मानन्दाय खीपूर्व प्रमर्दे कुमारीपुत्रं मेधायै रथकारं धैर्याय ताण ॥६॥
तपसे कौलालं' मायाय कुमाररुपाये मणिकार - शुभे चुप शेरव्याया इपुकार
हेत्यै धनुष्कार कर्मणे ज्याकार दिष्टाय रज्जुसन मृत्यवै मृगयु मन्तकाय श्वनिनम् ॥७॥
नदीभ्यः पौशिष्ट मुक्षीकाभ्यो नैपदि पुरुषव्याघार्य दुर्मदं गन्धर्वाप्सरोम्यो मात्य
प्रयुग्भ्य उन्मत्त सर्पदेवजनेभ्योऽप्रतिपर्व मर्येभ्यः कितवं मीर्यताया अकितयं
पिशाचेभ्यो विदलकारी' यांतुधानेभ्यः कण्टकीकारीम् ॥ ८॥
सन्धये जार गेहायोपपति' मा परिवित्तं नित्य परिविविद्वान मराध्या एदिधिष:पति
निष्कृत्यै पेशस्कारी संज्ञानाय स्मरकारी कामोद्यायोपसदं वर्णीयानुरुधं
बायोपदाम् ॥ १॥
उत्सादेभ्यः कुब्ज' प्रमुदै वामन द्वायं सामर्थ स्वप्नायान्मधर्माय बधिर
पवित्राय भिगर्ने प्रज्ञानाय नक्षत्रदुर्श-माशिक्षा प्रश्निन-मुपशिक्षायां अभिनिने"
मर्यादयि प्रश्नविवाकम् ॥ १०॥
अर्मेभ्यो हस्तिपं जवायश्विपं पुष्टयै गोपालं वीर्यायाविपालं तेजसेऽजपाले
मिरायै कीनाश कीलालाय सुराकार भद्राय गृहपर्छः श्रेयसे वित्तध-
माध्यक्ष्यायानुक्षतारम् ॥ ११ ॥
भाय दार्वाहार प्रभाया अग्न्येधं बध्नस्य विष्टपायाभिषेक्तार वर्षियाय नाकाय परिवेष्टार'
देवलोकार्य पेशितार मनुष्यलोकार्य प्रकरितारंछ सर्वेभ्यो लोकेभ्य उपसेक्तार-
मव क्त्यै वधार्योपमथितारं मेाय वासःपल्यूली' प्रकामाय रजयित्री में ॥१२॥
ऋतये स्तेनहेद' धेरहत्याय पिशुनं विविक्त्यै क्षुत्तार-मीपष्ट्यायानुक्षत्ता
चलायानुचर भूम्ने परिप्कन्दै प्रियाय मियबादिन मरिष्ट्या अश्वसार्दछ
स्वर्गाय लोकार्य भागदुर्घ वर्षिाप नाकाय परिवेष्टारम् ॥१३॥

·६.३-२२] यजुर्वेद-संहिता। (१२७) मुन्यर्वेऽयस्तापं' कोाय निसर' योगाय योक्तार' शोकायाभिसर" क्षेमाय विमोक्ता-मुत्कूलनिकलेभ्यस्लिप्टिन वपे मानस्कृतशीलायाश्चनीकारी" नित्य कोशकारी' यमायासूम ॥१४॥ युमार्य यम-मर्थभ्योऽयतोकाई संवत्सराय पर्यायिणी' परिवत्सरायाविजातों- मिदावत्सरायातीत्वरी-मिद्वत्सरायोतिप्कवरी वत्सराय विजर्जरा संवत्सराय पलिक्नी- मुमुन्योऽजिनसुन्धार्छ' साध्येभ्यश्चर्मनमें ॥ १५॥ सभ्यो धेबर'-मुपस्थावराभ्यो दाश' वैशन्ताभ्यो बैन्दै नवलाभ्यः शीष्कल' पाराय मागार-मंबाराय कैवर्त तीर्थेभ्य आन्दै विपमेभ्यो मैनाल स्वनेभ्यः पर्णक गुहाभ्यः किरांत " सानुभ्यो जम्भक पर्वतेभ्यः किम्पूरुपम् ॥१६॥ बीभत्साय पौल्कस' वीय हिरण्यकार' तुलाथै वाणिज' पश्चादोपाय ग्लायिन' विश्वभ्यो भूतेभ्यः सिध्मल मूत्यै जागरण मभूत्यै स्वपन-माय जनवादिन युद्धया अपगुल्म' संशराय प्रच्छिदम् ॥ १७ ॥ अक्षराजाय कितवं' कृतार्यादिनवदर्श त्रेताये कल्पिन' द्वापरायाधिकल्पिन'- मास्कन्दाय सभास्थाणुं मुत्यवे गोव्यच्छ मन्तकाय गोधात क्षुधे यो गां विकृन्तन्त भिक्षमाण उपतिष्ठति दुष्कृताय चरकाचार्य पाप्मने सैलगम् ॥१८॥ प्रतिश्रुत्काया अर्तन' घोपाय पं मन्ताय बहुवादिन'-मनन्ताय मूकछ' शब्दांयाडम्बराघात" महसे वीणावादं क्रोशाय तूणधर्म मबरस्पराय शम वाय वनपं मन्यतौरण्याय दावपम् ॥ १९॥ नर्माय पुंश्चलूछ' हसाय कार' - यादसे शाबल्या ग्रामण्यं गर्णके मभिकोशक , तान्महसे वीणावाद' पाणिनं तूंणवध्म तान्नृत्तार्यानन्दाय तलवमें ॥ २० ॥ अगये पीवान' पृथिव्यै पीउसर्पिण काय चाण्डालगन्तरिक्षय बशनतिनं दिघे संलति" सूर्याय हर्पक्षं नक्षत्रेभ्यः किर्मिर' चन्दमसे किलास- मह्र शुकं पिडनक्ष' राय कृष्णं पिङ्गाक्षम ॥२१॥ अधैतानुष्टी विरुपाना लभतेऽतिदीप चार्तिहस्व चार्तिस्थूलं चाति चार्तिशुक्लं चातिकृष्ण चार्तिकुल्वं चातिलोमशं च । अशूद्वा अाह्मणास्ते प्राजापत्याः । मागधा पुश्चली कित्यः क्लीयोऽभूदा अब्राह्मणास्ते प्राजापत्याः ॥ २२॥ [म., ३०, २१, म. सं.१७७] इति त्रिंशोऽध्यायः।

·(१९८)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
{म. ३०-३१६
अथैकत्रिंशोऽध्यायः।
सहस्रशीर्पा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिछ सर्वत स्मृत्वाऽत्यतिठद्दशाङ्गुलम् ॥ १ ॥
पुरुष ए॒वेद, सर्व यद्भुतं यच्च भाज्यम् । उता तत्त्वस्येशानो यदन्नैनातिरोहति ॥२॥
पुतावानस्य महिमातो ज्यायाश्च पूरुपः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥३॥
त्रिपादृर्व उत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत् पुनः । ततो विप्वद् व्यकामत्साशनानशने अमि ॥४॥
ततो विराडजायत विराजो अधि पूरुपः । स जातो अत्यरिच्यत पश्चाभूमिमों पुरैः ॥ ५॥
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः सम्भृतं पृपदाज्यम् । पशुंस्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्या ग्राम्याश्य
ये ॥६॥
तस्माद्यज्ञात सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दथिसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायते ॥७॥
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चौभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अंजावय: ॥८॥
तं यज्ञं बहिपि प्रौक्षन् पुरुपं जातमगृतः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये' ॥ ९ ॥
यत्पुरुष व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्यासीत् किं पाहू किमूरू पार्दा उच्यते ॥१०॥
बाह्मणोऽस्य मुखमासीवाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पझ्या शूद्रो अजायते ॥११॥
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । श्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्च मुखाग्निरंजायतं ॥१२॥
नाभ्या आसीदन्तरिक्ष शीर्णो द्यौः समवर्तत ।
पयां भूमिर्दिशः श्रीवात्तथा लोकॉ२ अकल्पयन् ॥१३॥
यत्पुरुपेण हविषा देवा यज्ञमतेन्वत । वसन्तोऽस्यासीदाज्य ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥ १४ ॥
सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा याज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥१५॥
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ।
ते ह नाके महिमानः सचन्त यत्र पूर्व साध्याः सन्ति देवाः ॥ १६ ॥
अद्भ्यः सम्भृतः पृथिव्यै रसाच्च विश्वकर्मणः समवर्तताये ।
तस्य त्वष्टा विदधंद्रुपमैति तन्मय॑स्य देवत्वमाजानमz ॥१७॥
वेढाहमेतं पुरुपं महान्तमादित्यर्पण तमसः पुरस्तात् ।
तमेव विदित्वाति मुत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय ॥ १८॥
प्रजापतिश्चरति गर्ने अन्तरजायमानो बहुधा वि जायते ।
तस्य योनि परि पश्यन्ति धीरास्तस्मिन् ह तस्थुर्मुवनानि विश्वा ॥ १९॥

·० १-२२,१८] पजुर्वेद-संहिता । ( १९९) यो देवेभ्य आतपति यो देवानां पुरोहितः । पूर्वी यो देवेभ्यो जातो नर्मो कचाय बाह्मये ॥२०॥ रुचं ब्राह्म जनयन्तो देवा अग्रे तब्रुवन् । यस्त्वैवं बाह्मणो विद्यात्तस्य देवा असन् वशे ॥२१॥ श्रीच ते लक्ष्मीश्च पन्यावहोरात्रे पार्श्वे नक्षत्राणि रूपमश्विनी व्यात्तम् । दुष्णन्निपाणा में इपाण सर्वलोकं में इपाणे ॥ २२ ॥ [१०३१, कं० २२, मं० सं० २२ ] इत्येकनिशोऽध्यायः। अथ द्वात्रिंशोऽध्यायः। तवाग्निस्तदादित्यस्तद्वायुस्तदु चन्द्रमाः । तदेव शुक्र तद्ब्रह्म ता आपः स प्रजापति ॥ १ ॥ सर्वे निमेपा जज्ञिरे विद्युतः पुरुपादाछु । नैनमूध्वं न तिर्यनं न मध्ये परि जग्रभत् ॥२॥ न तस्य प्रतिमा अस्ति यस्य नाम महद्यशः । हिरण्यगर्भ इत्येष मा मा हिघसीदित्येषा यस्मान्न जात इत्येपः ॥३॥ एपो है देवः प्रदिशोऽनु सर्वाः पूर्वो ह जातः स उ गर्भे अन्तः । स एव जातः स निष्यमाणः प्रत्यङ् जनास्तिपति सर्वतोमुखः ॥४॥ यस्माज्जातं न पुरा किं चनेव य आबभूव भुवनानि विश्वा । प्रजापतिः प्रजया सग़णस्त्रीणि ज्योतीधपि सचते स पौडशी ॥५॥ येन द्यौरुमा पृथिवी च हढा येन स्व स्तभितं येन नाकः । यो अन्तरिक्षे रजसो विमानः कस्मै देवार्य हविषा विधेर्म ॥ ६ ॥ यं क्रन्दसी अवसा तस्तमाने अभ्यक्षतां मनसा रेजमाने । यत्राधि सूर उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम । आपों है यद्धृहती-पश्चिदाप+ ॥७॥ चेनस्तत्पश्यन्निहितं गुहा सद्य विश्वं भवत्येकनीडम् । तस्मिन्नि संच वि चैति सर्वछ स ओतः प्रोतश्च विभूः प्रजासु ॥८॥ 'हिरण्यगर्मः' इत्येषोऽनुवाक । (घा य २५।१०-१३) ' मा मा हिसीत् । इत्येषा प्राक् (वा. य १२११०३), यसान जातः' इत्येयोऽनुवाकः 1 (वा. य. ८।३६-३७) + 'भापो इ.यहती '3',पधिदापः' । ( वा य २७१०५-२६) . पा.१.१७ ·(१२०) वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुध [म. ३२-३३॥ प्रतद्वौचेमतं न विद्वान् गन्धर्वो धाम विभृतं गुहा सत् । त्रीणि पदानि निहिता गुहांस्य यस्तानि धेद स पितुः पिताऽसत् ॥ ९॥ स नो बन्धुनिता स विधाता धामानि वेद मुवनानि विश्वा । यत्र देवा अमृतमानशानास्तृतीये धामन्नष्परयन्त ॥ १० ॥ परीत्यं भूतानि परीत्य लोकान् परीत्य सीः प्रदिशो दिशश्च । उपस्थायं प्रथमजामृतस्यात्मनाऽऽत्मानममि सं विवेश ॥ ११ ॥ परि द्यावापृथिवी सद्य इत्त्वा परि लोकान् परि दिशः परि स्वः । ऋतस्य तन्तुं विततं विचुत्य तदपश्यत्तद्भवत्तदासीत् ॥१२॥ सदसस्पतिमद्भुतं मियमिन्द्रस्य काम्य॑म् | सनि मेधार्मयासिपथं स्वाहा ॥ १३ ॥ यां मेधा देवगणाः पितरश्वोपासते । तया माम॒द्य मेधयाऽग्ने मेधाविनं कुरु स्वाही ॥१४ ॥ मेघां मे वरुणो ददातु मेधाममिः प्रजापतिः । मेधामिन्द्रश्च वायुश्च मेधा धाता ददातु मे स्वाहा' ॥ १५॥ इदं मे ब्रह्म च अत्रं चोभे श्रियंपश्रुताम् । मर्यि देवा दधतु श्रियमुत्तमा तस्य ते स्वाहा ॥१६॥ [१० ३२, कं. १६, मं. स. १६ ] इति द्वात्रिंशोऽध्यायः। अथ त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः। ॥ अस्याजरोसो दुमामरित्र अर्च मासो अ॒ग्नयः पावकाः । श्चितीचयः श्वानासौ मुरण्या वनर्पदो वायवो न सोमाः ॥ हर्रयो धूमकेतो वातजूता उप द्यावं । यतन्ते वृथगुग्नयः ॥२॥ यजा नो मित्रावरुणा या देवॉर ऋतं बृहत् । अग्रे यक्षि स्वं दम ॥ ३ ॥ युक्ष्वा हि देवहूतमार अश्वार अग्ने रीरिव । नि होता पूर्व्यः सदः ॥ ४ ॥ द्वे विरूपे चरतः स्वयं अन्याऽन्या वत्समुपं धापयेते । हरिरन्यस्यां भवति स्वधावाटुको अन्यस्यां ददृशे सुवचर्चा: ॥५॥ ।

·क. ९-१६, १-२०]
पजुवंद-संहिता।
(१३९)
अयमिह प्रथमो धायि धातृभिर्होता यजिष्ठो अध्वरेप्वीड्यः ।
यमनवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेपु चित्रं विम्यं विशे-विशे' ॥६॥
त्रीणि शता त्री सहाण्या विधशचं देवा नर्व चासपर्यन् ।
औक्षन् घृतैरस्तृणन् बर्हिरस्मा आदिद्धोतारं न्यसादयन्त ॥ ७ ॥
मुर्धानं दिवो अति पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम् ।
कविध सम्राज़मतिथिं जनानामासन्ना पात्रं जनयन्त देवाः ॥८॥
अग्निव॒त्राणि जवनविणस्युबिपन्यया । समिद्धः शुक्र आहुतः ॥९॥
विश्वेभिः सोम्यं मध्यम इन्द्रेण वायुना । पिया मित्रस्य धामभिः ॥१०॥
आ यदिघे नृपति तेज आनट् शुचि रेतो निपिक्तं द्यौरीके ।
अमिः शमनवयं युवान स्वाध्यं जनयत् सुदर्यच्च ॥११॥
अनु शधै महते सौभगाय तव द्युम्नान्युत्तमानि सन्तु ।
सं जास्पत्य सुयममा कृणुष्व शत्रूयतामभि तिष्ठा महायसि ॥१२॥
त्या हि मन्द्रतममर्कशोकैपमहे महि नः श्रोप्यने ।
इन्हें न त्या शवसा देवता वायु प्र॒णन्ति राधसा नृतमाः ॥ १३ ॥
खे अग्ने स्वाहुत प्रियासः सन्तु सूरयः ।
यन्तारो ये मानो जनानामूर्वान दयन्त गोनाम् ॥ १४ ॥
श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिर्देवैरो मयाभिः ।
आ सीदन्तु चहिपि मित्रो अर्यमा प्रांतर्यावाणो अध्वरम् ।। १५॥
विश्वेषामर्दितिर्यज्ञियानां विश्वेपामतिथिर्मानुपाणाम् ।
अग्निदेवानामर्व आवृणानः सुमृडीको भवतु जातवेदाः ॥१६॥
महो अमे समिधानस्य शर्मण्यनांगा मित्रे वरुणे स्वस्तये ।
श्रे स्याम सवितुः सवर्वीमनि तद्देवानामों अद्या वृणीमहे' ॥ १७ ॥
आपश्चिपिप्पु स्तों न गावो नक्षन्नुतं जरितारस्त इन्द्र ।
याहि वायुर्न नियुतो नो अच्छा त्वधं हि धीभिर्दय से वि वाजान् ॥ १८॥
गाव उपावतावतं मही यज्ञस्य॑ रप्सुदा । उभा की हिरण्यया ॥१९॥
यदध सूर उदितेऽनागा मित्रो अर्पमा । सुवाति सरिता भगः ॥२०॥

·(१३२) पाजसमेयि-माध्यन्दिन-शुद्ध म. आ सुते सिंञ्चत श्रियध रोदस्योरभित्रियम् । रसा दधीत वृषभम् ॥ तं मूलथा ऽयं वे ॥२१॥ आतिष्ठन्तं परि विश्वे अभूपन्छियो वसानश्चरति स्वरोचिः। महत्तदृप्णो असुरस्य नामा विश्वरूपो अमृतानि तस्थौ' ।। २२।। प्र वो महे मन्दमानायान्धसोऽची विश्वानराय विश्वामुवै । इन्द्रस्य यस्य सुमख सहो महि श्रवो नम्णं च रोदसी सपर्यतः ॥२३ ।। बृहनिदिध्म एषां भूरि शस्तं पृथुः स्वरः । येषामिन्टो युवा ससा ॥ २४ ॥ इन्देहि मत्स्यन्धसो विश्वेभिः सोमपर्वभिः । महॉर अभिष्टिरोजसा ॥२५॥ दन्द्रो वृनमवृणोच्छर्धनीतिः प्रमायिनाममिनादर्पणीतिः । अहुन् च्यसमुशधापनेप्याविर्धेना अकृणोत्राम्पाणाम् ॥ २६ ॥ कुतस्त्वमिन्द्र माहिन: सन्नेको यासि सत्पते कि त इत्था । संपृच्छसे समराणः सुभानवाचेस्तन्नो हरिवो यः अस्मे । महार इन्द्रो य ओजसा कदा चन स्तरीरसि कदा चन प्र युच्छसि+ ॥२७॥ भा तत्त इन्द्रायः पनन्ताभि य ऊर्च गोमन्तं तितृत्सान् । सकृत्स्वं ये पुरुपुत्रां महीयं सहस्रधारां बृहुती दुदुक्षन् ॥ २८॥ दुमा ते धियं प्र भरे महो महीमस्य स्तोन्ने धिषणा यत्त ऑनजे । तमुत्सवे च प्रसवे च सासहिमिन्द्रं देवासः शर्वसामदुन्न ।। २९ ॥ विभ्राड् गृहरिपपतु सोम्यं मध्वायुधज्ञतावर्धिहुतम् । वातजूतो यो अभिरक्षति त्मना प्र॒जाः पुपोप पुरुधा वि राजति ॥३०॥ उदु त्यं जातवेदसे दुयं वहन्ति केतवे । शे विश्वाय सूर्यम् ।। ३१ ।। येना पावक चक्षसा मुरण्यन्तं जनाँर अर्नु । त्वं वरुण पश्यसि ॥३२॥ दैव्यावध्व! आ गई रथेन सूर्यत्वचा । मध्वा यज्ञ समञ्जाथे ॥ तं प्रनथा ऽयं वेन भित्रं देवानाम् ॥ ३३ ॥ आ न इटाभिर्विदथै सुशस्ति विश्वानरः सविता देव ऐतु । अपि यथा युवानो मत्सथा नो विश्वं जगदभिपित्वे मनीषा ॥ ३४ ॥ तं प्रत्नथा । अयं चेना । (वा य ७१२, १६); +महाँ इन्द्रो य भोजमा०1 (पा य ७४) रुदा चन स्तरी०॥ कदाचन प्रयच्छसि० वा म ८१२-३) xतं प्रानशा देवानाम् । (वा य ७१२, १६,४९) ।

·क. २१-४८] पजुर्वेद-सहिता। (१३३) यद्य कच्चे वृत्रहन्नुदगा अभि सूर्य । मवं तदिन्द्र ते दशैं ॥३५॥ तरणिविश्वदर्शतो ज्योतिष्कृदसि सूर्य । विश्वमा भासि रोचनम् ॥ ३६ ।। तत्सूर्यस्य देवत्वं तन्महित्वं मध्या कर्तावित संजभार । यदेदयुक्त हरितः सधस्थादादात्री वासंस्तनुते सिमस्मै ॥ ३७ ॥ तन्मिन्त्रस्य वरुणस्याभिचक्षे सूर्यो रुपं कृणुते द्योरुपस्थे । अनन्तमन्यगुर्शदस्य॒ पाजः कृष्णमन्यद्धरितः सं भरन्ति ॥ ३८ ॥ बामहार अति सूर्य बादित्य महार असि । महस्ते सतो महिमा पनस्यतेऽद्धा देव महार असि ॥ ३९॥ बद् सूर्य श्रवसा महार असि सुना देव महार असि । मह्ना देवानामसुर्यः पुरोहितो विभु ज्योतिरदाभ्यमं ॥ ४ ॥ श्राय॑न्त इयु सूर्य विश्वेदिन्द्रस्य भक्षत । वसूनि जाते जनमान ओजसा प्रति भागं न दीधिर्म || ४१ ॥ अद्या देवा उदिता सूर्यस्य निर हंसः पिपता निवद्यात । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥ ४२ ॥ आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं मत्यै च । हिरण्ययन सविता रथेना देवो याति भुवनानि पश्यन् ॥४३॥ प्र वावृजे सुप्रया बहिरेपामा विश्पतीव न्वीरिट इयाते । विशामक्तोरुपस: पूर्वहूतौ वायुः पूषा स्वस्तये नियुत्वान् ॥ ४४ ॥ इन्द्रवायू बृहस्पति मिनाग्निं पूपणं भगम् । आदित्यान मारुतं गणम् ॥ ४५ ॥ वरुणः प्राविता मुवन्मित्रो विश्चाभिरूतिभिः । करता नः सुराधसः' ॥४६ ॥ आधि न इन्द्रषां विष्णों सजात्यानाम् । इता मरुतो अश्विना ।। तं प्र॒त्नथा ऽयं नो ये देवास आ न इडाभि- विश्वेभिः सोम्यं मध्यो मासश्चर्पणीधृतः ॥ १७ ॥ अन इन्द्र वरुण मित्र देवाः शर्ध: प्र यन्तु मारुतोत विष्णो । उमा नासत्या रुद्रो अध नाः पुपा भगः सरस्वती जुपन्त ॥ ४८॥ +त प्रलया, ऽयं येन , ये देवासः०, भोमासः। (याय १०, १६, १०,३) विनिमय मधु०। मान दामि।(या य ३११०३४) ·(१३४) पाजसनेय-माध्यदिन- इन्द्वानी मित्रावरुणादिति स्वः पृथिवीं यां मरुतः पर्वतार अपः । हुवे विष्णु पूषण ब्रह्मणस्पति भगं नु शश्रम सवितारमतये ॥ १९ ॥ अस्मे रुद्रा मेहना पर्वतासो वृत्रहत्ये भरहूनौ सूजोपाः । यः शसते स्तुवते धार्यि पज इन्द्रज्येष्ठा अस्मार अवन्तु देवाः ॥ ५० ॥ अर्वाची अद्या भवता यजना आ वो हार्दुि भय॑मानो व्ययेयम् । त्राध्वं नो देवा निजुरो वृकस्य वाध्य कर्तादवपदो यजत्राः ॥ ५ ॥ विश्व अद्य मुरुतो विश्व ऊनी विश्वे भवन्त्वग्नयः समिद्धाः। विश्व नो देवा अवसा गमन्तु विश्वमस्तु द्रविणं वाजौ अस्मे ॥५२॥ विश्वे देवाः शृणुतेमध हवं मे ये अन्तरिक्ष य उप द्यवि छ । ये अग्निजिह्वा उत वा यजत्रा आसद्यास्मिन्वहिणि मादयध्वम् ॥ ५३ ।। देवेभ्यो हि प्रथमं यज्ञियेभ्योऽमृतत्व, सुवसि भागमुत्तमम् । आदिवामान सवितुपूर्णपेऽनूचीना जीविता मा पेभ्यः' ॥ ५४ ॥ प्र वायुमच्छा बृहती मनीपा बृहद्रयिं विश्ववार, रथप्राम् । द्युतधामा नियुतः पत्य॑मानः कविः कविमियक्षसि प्रयज्यो ॥५५॥ इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरा गतम् । इन्दयो वामुशन्ति हि ॥५६ ॥ मित्र हुवे पूतदक्षं वरुणं च रिशादसम् । धियं घृताची साधन्ता' ॥ ५७ ॥ दस्रा युवायः सुता नासत्या वृक्तर्हिषः । आ यांतर्थ रुद्रवर्तनी ।। तं प्र॒त्नथा ऽयं वेन ॥५८॥ विद्यदी सरमा रुग्णमद्वेमहि पार्थः पूर्व सध्यक्षः । अ नयत्सुपद्यक्षराणामच्छा रव प्रथमा जानती गात् ॥ ५९ ।। नहि स्पशमविदन्नन्यमुस्माद्वैश्वानरारपुर एतारमनेः । एमनमवृधन्नमृता अमत्यं वैश्वानरं क्षेत्र जित्याय देवाः ॥ ६ ॥ उग्रा विनिना मृर्ध इन्द्रानी हवामहे । ता नौ मृडात ईदृश ॥ ६१ ॥ उपस्मैि गायता नरः पर्वमानायेन्दथे । अभि वॉर इयक्षते' ॥१२॥ ये त्वाऽहिहत्य मघवन्नवर्धन्ये शाम्बरे हरिखो ये गविष्टौ । ये त्वा नूनमनुमदन्ति विप्राः पिन्द्र सोमधे सगणो मरुद्भिः ६३॥ ४(वा य ७१२, १६) ·कं. ४९-७८] गजुबह-सहिता। जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओजिष्ठो बहुलाभिमानः । अर्धन्निन्द्र मरुतश्चिदन माता यद्वीरं दधनद्धनिष्ठा' ॥ ६४ ॥ आ तू न इन्द्र वृत्रहन्त्रस्मार्कमर्धमा गहि । महान्महीभिरुतिभिः ॥६५॥ स्वमिन्द्र प्रतिवभि विश्वा असि स्पृधः । अशस्तिहा जनिता विश्वतूरसि त्वं तूर्य तरुप्यतः ॥६६॥ अनु ते शुष्मै तुरय॑न्तमीयतुः क्षोणी शिशुं न मातरी । विश्वास्ते स्पृधः श्नथयन्त मन्यवै वृत्रं यर्दिन्द्र तूसि ।। ६७ ॥ यज्ञो देवानां प्रत्येति सुम्नमादित्यासो भवंता मृडयन्तः । आ वोऽर्वाची सुमतिवृत्यादुधहोश्चिद्या वरिवोवित्तरासत् ॥ ६८॥ अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्ट्वध शिवमिद्य परि पाहि नो गर्यम् । हिरण्यजिह्वः सुधिताय नव्य से रक्षा माकि! अघधिस ईशतं ।। ६९ ॥ प्र धीरया शुचयो ददिरे वामध्वर्युभिर्मधुमन्तः सुतासः । वह वायो नियुतो याह्यच्छा पिचर्चा सुतस्यान्धसो मदाय ॥ ७० ॥ गाव उपावतायतं मही यज्ञस्य रसुदा । उभा कर्णां हिरण्यया ॥७१ ॥ काययोराजानेपु क्रत्वा दक्षस्य दुरोणे । रिशादसा सुधस्थ आं ॥७२॥ देव्यावध्वर्यु आ गतः रथेन सूर्यत्वचा । मध्वा यज्ञर्थ समक्षाथे । तं मुत्नथा ऽयं वेन: ॥७३॥ तिचीनो विर्ततो रश्मिरेपामधा स्थिदासी३दुपरि स्विदासी३त् । रेतोधा आसन्महिमान आसन्त्स्वधा अवस्तात्पर्यतिः पुरस्तात् ॥ ४ ॥ आ रोदसी अपृणदा वर्महज्जातं यदैनमुपसो अधारयन् । सो अध्वराय परि णीयते कविरत्यो न वाजसातये चोहितः ।। ७५॥ उक्थेमिनहन्तमा या मन्दाना चिदा गिरा । आगुपैराविसितः ॥ ७६ ॥ उप॑ नः सूनवो गिरः शृण्यन्त्वमृतस्य ये । समृडीका भवन्तु नः ।। ७७ ।। ब्रह्माणि मे मतयः शय सुतासः शुष्म इयर्ति प्रमृतो मे अद्रिः। आ शासते मति हर्यन्त्युक्थेमा हरी बहतस्ता नो अच्छ” ॥ ८ ॥ +(पा. य ११,१६)

·वाजसनेयि-मरष्यन्दिन-शुक्ल
[4. ३३-३४,
अनुत्तमा ते मघवन्नकिर्नु न त्वावॉर अस्ति देवता विदोनः ।
न जायमानो नर्शते न जातो यानि करिप्या कृणुहि प्रवृद्ध ॥ ७९ ॥
तदिदास भुवनेषु ज्येष्ठ यतो जज्ञ उग्रस्त्वेपन॒म्णः ।
सद्यो जानो निरिणाति शत्रूननु यं विश्वे मदन्त्यूमाः ।। ८० ॥
इमा हे त्या पुरुषसो गिरौ वर्धन्तु या मम ।
पावकवर्णाः शुचयो विपश्चितोऽभि स्तोमैरनूपत ।। ८१॥
यस्यायं विश्व आर्यो दासः शेवधिपा अरिः ।
तिरश्चिदुर्ये रुशमे पीरवि तुभ्येत्सो अज्यते रयिः ।। ८२॥
अयछ सहस्रमृर्षिभिः सहस्कृतः समुद्र ईव पप्रथे ।
सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विपराज्यै ॥८॥
अदब्धेभिः सवितः पायुभिव, शिवेभिद्य परि पाहि नो गयम् ।
हिरण्यजिहः सुविताय नपसे रक्षा माकि! अघधिस ईशतं ।। ८४॥
आ नो यज्ञं दिविस्पृशं वायर्यो याहि सुमन्मभिः ।
अन्तः पवित्र उपरि श्रीणानोऽय, शुक्रो अयामि ते ॥८॥
इन्द्रवायू सुसन्दृशां सुहवेह हवामहे ।
यथा नः सर्व इज्जनोऽनमीवा सङ्गसुमना असत् ॥८६॥
मगित्था स मत्यः शशमे देवतातये |
यो नूनं मित्रावरुणाभिष्टय आचके हव्यदातये ॥८॥
आ यांत भूपतं मयः पिबतमश्विना ।
दुग्धं पयो वृषणा जेन्यावसू मा नौ मधिष्टमा गतम् ॥ ८८ ॥
प्रेतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सनृता । अच्छा वीरं नयँ पक्तिरांधसं देवा यज्ञं नयन्तु नं ॥ ८९॥
चन्द्रमा अप्स्वन्तरा सुपर्णो धावते द्विवि ।
रयिं पिशग बहुलं पुरुस्पृहः हरिरोति कनिक्रदत् ॥ १० ॥
एवं देवं बोऽसे देव-देवमभिष्टये । देव-दैव हुवेम वाजसातये गृणन्तो देव्या धियां ॥११॥
विवि पृष्टो अरोचताग्निर्वैश्वानरो बृहन् ।
मया वृधान ओज॑सा चौहितो ज्योतिया बाधते तमः ॥ १२ ॥
इन्द्राग्री अपाद्वियं पूर्वागात् पद्वतीभ्यः ।
शिरो जिह्वया वावञ्चरविशत्पदा न्यक्रमीत् ॥ ९३ ॥

·है.७९-१७,१-७] यजुर्वेद-संहिता । । देवासो हि मा मनवे समन्यवो विश्वे साकसरीतयः ते नौ अद्य ते अपरं तुचे तु नो भवन्तु वरिवोविदः ॥ ९४ ॥ अधिमदमिशस्तीरशस्तिहाथेन्द्रो द्युम्न्याभवत् । वास्तं इन्द्र सख्याय येमिरे बृहद्भानो मरुद्रण' ॥ ९५ ॥ प्रवे इन्द्राय बृहते मरुतो ब्रह्मार्चत । बुबंध हनति वृत्रहा शतक्रतुर्वण शतपर्वणा ॥ ९६ ॥ अस्येदिन्द्रो वावृधे वृष्ण्युर्थ शो मर्दै सुतस्य विवि । अद्या तमस्य महिमानमायवोऽनु टुवन्ति पूर्वथा । हमा उ त्वा यस्याय मय सहस्र मूर्ध्व ऊ पुर्ण: ॥१७॥ [अ०३३, के० ९७, मं० सं० ९७] इति प्रयस्त्रिंशोऽध्यायः। अथ चतुस्त्रिंशोऽध्यायः। यज्जाग्रतो दूरमुति देवं तटु सुप्तस्य तथैवैति । दूरम॒मं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु ॥ १॥ येन कर्माण्यपसों मनीषिणों यज्ञे कृण्वन्ति विदर्थेषु धीराः । यदपूर्व यक्षमन्तः प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु' ॥२॥ यत्प्रज्ञानमुत चेतो धृतिश्च यज्ज्योतिरन्तरमृतं प्रजासु। यस्मान्न ऋते किं चन कर्म क्रियते तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥३॥ येनेदं मतं मुर्वनं भविष्यत् परिगृहीतममृतेन सर्वम् । येन यज्ञस्तायते सुप्तहोता तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु ॥४॥ यस्मिन्चः साम यधपि यस्मिन् प्रतिष्ठिता रथनामाविवाराः । यस्मिंश्चित्त सर्वमोतं प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥६॥ रुपारभिरश्वानिव यन्मनुष्याननीयतेऽभीशुभिर्वाजिन इव । ढत्मतिष्ठं यदंजिरं जविष्ठं तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तुं ॥६॥ पितुं नु स्तोपं महो धर्माणं तपिपीम् । यस्य वितो व्योजसा वृत्रं विपर्वमर्दयत् ॥७॥ भमा उ स्वा०। यस्यायं०। ययः सहस्रम् (वा य. ३३६८१-८३), ऊर्प पुणा (वा. प.११॥४२)। । वाय.१८

·(१३८)
वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म.३४,
अन्विदनुमते त्वं मन्यास शं च नस्कृधि । क्रत्वे दक्षाय नो हिनु प्र ण आयूर्धपि तारिपः ॥८॥
अन नोऽद्यार्नुमतिर्यज्ञं देवेषु मन्यताम् । अग्निश्च हव्यवाहनो भव॑तं दाशुषे मयः ॥ ९॥
सिनीवालि पृथुटुके या देवानामसि स्वस । जुषस्व हव्यमाहृतं प्रजा देवि दिदिड्ढि नः ॥१०॥
पञ्च नद्यः सरस्वती मपि यन्ति सस्रोतसः । सरस्वती तु पञ्चधा सो देशेऽभवत्सरित' ॥ ११ ॥
त्वभने प्रथमो अङ्गिरा फर्पिर्दुवो देवानामभवः शिवः ससा ।
तर्व व्रते कवयो विद्मनापसोऽर्जायन्त मरुतो भ्राध्यः ॥१२॥
त्वं नो अग्ने तव देव पायुभिर्मघोनों रक्ष तन्वश्व वन्ध ।
वाता तोकस्य तनय गोमुस्यनिमेष रक्षमाणस्तर्ववते ॥१३॥
उत्तानायाम भरा चिकित्वान्त्सद्यः प्रचीता वृषणं जजान
अरुषस्तूपो रुशदस्य पाज़ इडायास्पुत्रो वयुनेऽजनिष्ट' ॥ १४ ॥
इडायास्त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधि । जातवेदो निर्धीमुहाने हुन्याय बोर्डवे' ॥ १५ ॥
प्रमन्महे शवसानाय शूपमांग गिर्वणसे अङ्गिरस्वत् ।
मुवक्तिमि स्तुवत्त ऋग्मियायाचीमा नरे विद्युताय ॥ १६ ॥
प्र वो मुहे महि नो मरध्वमाङ्गुष्य, शबसानाय साम ।
येना नः पूर्वं पितरः पदुज्ञा अर्चन्तो आङ्गिरसो गा अविन्दन् ॥ १७ ॥
इच्छन्ति त्या सोम्यासः सखायः सुन्वन्ति सोमं दधति प्रयोधसि ।
तितिक्षन्ते अभिशस्ति जानामिन्द्र त्वदा कश्चन हि प्रतः ॥ १८॥
न ते दूरे परमा चिद्रनाथस्या तु प्र याहि हरियो हरिभ्याम् ।
स्थिराय वृष्णे सर्वना कृतेमा युक्ता ग्राणिः समिधाने अग्नौ ॥ १९ ॥
अपांढं युत्सु पृतनासु पनि स्वामप्सां जनस्य गोपाम् ।
मरेपुजाधं सुक्षितिछ सुश्रवसं जयन्तं त्वामर्नु मदेम सोमं ॥२०॥
सोमो धेनुछ सोमो अन्तिमाशुधं सोमो वीरं कर्मण्यं ददाति ।
सादन्यं विदृष्य सभेय पितृश्रवणं यो ददाशदस्मै ॥२१॥
त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वास्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः ।
त्वमा ततन्योर्वन्तरिक्षं त्वं ज्योतिपा वि तमो धमर्थ ॥ २२॥
देवेनं नो मनसा देव सोम गयो भागध संहसावत्रभि युध्य ।
माया तनदीशिंपे धीर्यस्योमयन्य: प्रचिंकित्सा गविष्टौ ॥२३॥

·2.८-३७] यजुवद-संहिता। (१३९) अष्टी व्यख्यत् ककुभः पृथिव्यास्त्री धन्व योजना सप्त सिन्छन् । हिरण्याक्षः सविता देव आगाद्दधनना दाशुषे वार्याणि || २४ ।। हिरण्यपाणिः सविता विचर्पणिरुभे द्यावापृथिवी अन्तर्रायते । अपामीवा बाधते वेति सूर्यमभि कृष्णेन रजसा द्यामृणोति ॥२५ ॥ हिरण्यहस्तो असुरः सनीथः सुमृडीकः स्ववा यात्वा । अपसेर्धन रक्षसों यातुधानानस्थाद्देवः प्रतिद्वोपं गुणानः ॥ २६ ॥ ये ते पन्थाः सवितः पूयासोऽरेणवः सुकृता अन्तरिक्षे । तेभिनों अद्य पथिभिः सुगेभी रक्षा च नो अधि च ब्रूहि देव ॥ २७ ॥ उभा पिबतमश्विनोमा नः शर्म यच्छतम् । अविद्रियामिरूतिभिः ॥२८॥ अस्वतीमश्चिना वाचमस्मे कृतं नौ दस्रा वृपणा मनीषाम् । अयूत्येऽवसे नि हये वा वृधे च नो भवत वाज॑सातौं' ॥ २९ ॥ द्युभिरक्तुभिः परि पातमस्मानरिटेभिरश्विना सौभगेभिः । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥ ३० ॥ आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं मत्यै च । हिरण्ययेन सविता रथेना देवो याति भुवनानि पश्यन् ॥ ३१ ॥ आ रात्रि पार्थिवध रजः पितुरप्रायि धामभिः । दिवः सदछिसि बृहती वि तिष्ठस आ त्वेपं वर्तते तमः' ॥३२ ।। उपुस्तचित्रमा मरास्मभ्यं वाजिनीवति । येन तोकं च तनयं च धामहे ॥ ३३ ॥ प्रातरनिं प्रातरिन्द्र हवामहे मातर्मित्रावरुणा प्रातश्विना । प्रातर्भगं पूपर्ण ब्रह्मणस्पति प्रातः सोम॑मुत रुद्रध हुवेम' ॥ ३४ ॥ प्रातर्जित भर्गमुग्ध हुवेम वयं पुत्रमदितयों विधर्ता । आध्रश्चिद्यं मन्यमानस्तुरश्चिद्राजा घिद्यं भगं मुक्षीत्याह ॥ ३५ ॥ मग प्रणेतर्भग सत्यराधो भगेमा धियमुर्दवा ददन्नः । भग प्र नो जनय गोभिरश्वभंग प्र नृभियन्तः स्याम ॥ ३६ ॥ उतेदानी भगवन्तः स्यामोत प्रपित्व उत मध्ये अनाम् । जुतोदिता मघवन्सूर्यस्य वयं देवाना, सुमतौ स्याम ॥ ३७॥ 11

·(१४०)
पाजसने यि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[भ० ३४-३५॥
भग एव भगवाँर अस्तु देवास्तेन वयं भगवन्तः स्याम ।
तं त्वां भग सर्व इज्जोहवीति स नो भग पुर एता भवेह ॥ ३८ ॥
समध्वरायोपसौ नमन्त दधिक्राव शुचये पदाय ।
अर्वाचीनं वसुवि, भगं नो रथमिवावा वाजिन आ वहन्तुं ॥ ३९ ।।
अश्वावतीमितीन उपासौ वीरवती: सदमुच्छन्तु भद्राः ।
घृतं दुहांना विश्वतः प्रपीता यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ४० ॥
पूपन् तब मते वयं न रिप्येम कदा चन । स्तोतारस्त इह स्मसि ॥४१॥
पृथस्थः परिपति वचस्या कामैन कृतो अभ्यानकम् ।
स नौ रासच्छुरुर्धचन्द्रामा धियं धिय, सीपधाति प्र पूपा ॥४२॥
त्रीणि पदा वि चक्रमे विष्णुगोपा अदाभ्यः । अतो धर्माणि धारयन् ॥ ४३।।
तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवासः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् ॥ ४४ ॥
धृतवती भुवनानाममिनियो: पृथ्वी मधुदुधै सुपेशंसा ।
द्यावापृथिवी वरुणस्य धर्मणा विकभिते अजरे भूरिरेतसा ॥४५॥
ये नः सपत्ना अप ते भवन्त्यिन्द्रागिन्याम बाधामहे तान् ।
वसवो रुद्रा आदित्या उपरिस्पृश मोयं चेत्तरिमधिराजमंकन ॥ ४६ ॥
आ नासत्या त्रिभिरैकादृशैरिह देवेभिर्यातं मधुपेयमश्विना ।
प्रायुस्तारिष्ट नी रयधिसि मृक्षतछ सेधत द्वेषो भवतछ सचाभुवा ॥४७॥
एप व स्तोमो मरुत इयं गीमान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः।
एपा यांसीट तन्वे वयां विद्यामेपं वृजन जीरदांनुम् ॥ ४८]
मुहम्तीमाः सहच्छन्दस आवृतः सहर्षमा ऋषयः सप्त देव्याः ।
पूर्वधा पामनुदृश्य धीरा अन्यालेभिरे रथ्यो न रश्मीनं ॥४९॥
आयुष्यं धर्चस्पछ रायस्पोपमोद्भिदम् । इद, हिरण्यं वर्चस्वनेत्रायाविंशतादु माम् ॥ ५० ॥
न तद्रक्षासि न पिंशाचास्तरन्ति देवानामोजः प्रथमज होतत् ।
यो विमति दाक्षायण, हिरण्यस देवेषु कृणुते दीर्घमायुः स मनुष्येषु कृणुते दीर्घमायुः ॥५१॥
यदाधन दाक्षायणा हिरण्यधं शतानीकाय सुमनस्यमानाः ।
या धामि शतशारदायायुप्माभ्ररदष्टियथासम् ॥ ५२॥

·६०३८-५८७१-७] पजुदेव-संहिता। (१४१) उत नोऽहिर्बुध्न्यः शृणोत्वज एकपात्पृथिवी समुद्रः । विश्वे देवा तावृधौ हुवाना स्तुता मन्त्राः कविशस्ता अवन्तु ॥ ५३॥ इमा गिर आदित्येभ्यो घृतस्नूः सनादार्जन्यो जाहा जुहोमि । शृणोतु मित्रो अर्यमा भो नस्तुविजातो वरुणो दक्षो अधशा' ॥५४॥ सप्त ऋर्पयः प्रतिहिताः शरीरे सप्त रक्षन्ति समप्रमादम् । सप्तापः स्वपतो लोकर्मीयुस्तव जागृतो अस्वप्नजी सवसदौ च देवौ ॥ ५५ ॥ उतिष्ठ ब्रह्मणस्पते देवपन्तस्त्वेमहे | उप प्र यन्तु मरुतः सुदानव इन्द्र प्राशूभवा सा ॥५६॥ प्र नूनं ब्रह्मणस्पतिर्मन्त्रं वदत्युक्थ्यम् । यस्मिन्निन्द्रो वरुणो मित्रो अर्थमा देवा ओकासि चक्रिरे ॥ ५७ ॥ बह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बदेम विदर्थे सुधीराः ।। य इमा विश्वा विश्वकर्मा यो न: पिता नपतेऽन्नस्य नो देहि + ॥५८॥ [म. ३३, कं. ५८, मं० सं०५८] इति चतुस्त्रिंशोऽध्यायः। अथ पञ्चत्रिंशोऽध्यायः । अपेतो यन्तु पणयोऽसुम्ना देवपीयवः । अस्य लोकः सुतायतः । युभिरहभिरक्तभिर्व्यक्तं यमो ददात्यवसामस्मै ॥१॥ सविता ते शरीरेभ्यः पृथिव्यॉल्लोकमिच्छतु । तस्मै युज्यन्तामुनियोः ॥२॥ वायुः पुनातुं सविता पुनात्वं नेओसा सूर्यस्य वर्चसा । विमुच्यन्तामुनिया: ।। ३ ।। अश्वत्थे वो निषदनं पूर्णे वो वसतिष्कृता । गोमाज़ इकिलासथ यत्सनर्वथ पूरुपम् ॥ ४॥ सविता ते शरीराणि मातुरुपस्थ आ व॑पतु । तस्मै पृथिवि शं भवं ॥५॥ प्रजापतौ त्वा देवायामुपदके लोके नि दधाम्पसौ । अप॑ नः शोशुचघम् ॥ ६॥ परं मृत्यो अनु परेहि पन्था यस्तै अन्य इतरी देवयानात् । चक्षुमते शृण्वते ते ब्रवीमि मा नः प्रजारीरिपो मोत वीरान् ॥७॥ +य इमा विश्वा०, विश्वकर्मा०, यो न पिता०। (वा य १७/१७, २६-२७); अन्नपते.. देहि (वा य । ) ·(१४२) वाजसनेषि-माध्यन्दिन-शुछ अ० शं वातः शव हि ते घृणिः शं ते भवन्त्विष्टकाः । शे ते भवन्त्वनयः पार्थिवासो मा त्वाऽभि शूशुचनं ॥ ८॥ कल्पन्तां ते दिशस्तुभ्यमापः शिवतमास्तुभ्यं भवन्तु सिन्धवः । अन्तरिक्षयं शिवं तुभ्यं कल्पन्ता ते दिशः सर्वाः ॥ ५॥ अश्म॑न्वती रीयते स भध्वमुर्तिष्ठत प्र तैरता सखायः । अत्र जहीमोऽशिया ये असजिवान्यमुत्तरेमाभि वाजान् ॥ १०॥ अपाघमप किल्पिम कृत्यामपो रपः । अपामार्ग त्वमस्मदप दुःप्वप्न्य, सुवै ॥ ११ ॥ सुमित्रिया न आप ओपधयः सन्तु दुर्मिविपास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥१२॥ अनट्रवाहेमन्वारभामहे सौरभेयर्थ स्वस्तये। स न इन्द्रे इव देवेभ्यो वह्निः सन्तारणो भवे ॥१३॥ उद्वयं तसस्परि स्वः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ १४ ॥ इमं जीवेभ्यः परिधि दधामि मैपां नु गादपरो अर्थमेतम् । शतं जीवन्तु शरदः पुरुचीरन्तर्मुत्यु दधता पर्वतेनं ॥ १५ ॥ अन आयूछपि पवस आ सुवोर्जमिपं च नः । आरे बांधस्व दुच्छुनाम् ॥ १६॥ आयुष्मानने हृविपा वृधानो घृतप्रतीको घृतयोनिरोधि । घृतं पीत्वा मधु चारु गव्यं पितेव पुत्रमभि रक्षताद्विमान्त्स्वाहा ॥ १७ ॥ परीमे गार्मनेपत पर्यग्निमहपत । देवेवक्रत श्रवः क इमार आ दंधपति' ।। १८ ।। कम्पादमानं प्र हिंणोमि दूरं यमराज्यं गच्छतु रिप्रवाहः । इहैवायमितरो जातयेदा देवेभ्यो हव्यं बहतु प्रजानन् ॥ १९ ॥ वह चुपो जातवेदः पितृम्यो यनान्वेत्थ निहितान् पराके । मेदसः कुल्या उप तान्त्स्रवन्नु सत्या (पामाशिषः सं नमन्ता, स्वाहा ॥२०॥ स्पोना पृथिवि नो मवानृक्षरा निवेशनी। यच्छा न शर्म समाः । अप नः शोशुचयम् ॥२१॥ अस्मात्त्वमधि जातोऽसि त्वयं जायतां पुनः । असौ स्वर्गाय लोकाय स्वाही ॥ २२ ॥ [स. ३५, ६. २९, म.. २८] इति पञ्चत्रिंशोऽध्यायः।

·कं.४-२९॥ १-१८]
पजुर्वेद-संहिता।
अथ पत्रिंशोऽध्यायः।
अचं वाचं प्रपद्ये मनो यजुः प्रपद्ये सामं प्राणं प्रपद्ये चक्षुः श्रोत्रं प्रपद्ये ।
वागोजः सहौजो मार्य प्राणापानौ ॥१॥
यन्मे छिद्रं चक्षुषो हृदयस्य मनसो वातितृष्णं बृहस्पति तर्दधातु ।
शं नौ भवतु मुवनस्य यस्पतिः ॥ २ ॥
भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ ३॥
कया नश्चित्र आ मुंवदूती सदावृधः सखा । कया शचिंठया वृतां ॥ ४ ॥
कस्त्वां सत्यो मदानां महिंठो मत्सदन्धसः । दृढा चिदारुजे वसु ॥५॥
अमी पुणः सखीनामविता जरितॄणाम् । शतं भवास्यूतिभिः ॥ ६ ॥
कया त्वं न अत्याभि प्र मन्दसे वृषन् । कयो स्तोतृभ्य आ भर ॥ ७ ॥
इन्द्रो विश्वस्य राजति । शं नो अस्तु द्विपढे शं चतुष्पदे ॥ ८॥
शं नो मित्रः शं वरुणः शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बहस्पतिः शं नो विष्णुरुरुक्रमः ॥ ९ ॥
शं नो वातः पवता शं नस्तपतु सूर्यः । शं नः कनिक्रददेवः पर्जन्यो आभि पंतु ॥१०॥
अहानि शं भवन्तु नः श, रात्री: प्रति धीयताम् ।
शं न इन्द्राग्नी भवतामयोभिः शं न इन्द्रावरुणा गतहव्या ।
शं ने इन्द्रापूपणा वाजसाती शमिन्द्रासोमा सुविताय शं योः ॥ ११ ॥
शं नो देवीरमिष्टय आपो मवन्तु पीतये । शं योरभि स्रवन्तु नः ॥ १२ ॥
स्योना पृथिवि नो भवानुक्षरा निवेशनी । यच्छा नः शर्म सप्रथाः' ॥ १३ ॥
आपो हि धा मयोभुवस्ता न ऊर्जे दधातन । महे राय चक्षसे ॥ १४ ॥
यो वः शिवतमो रसुस्तस्य भाजयतेह नः । उशतीरिव मातरः ॥ १५ ॥
तस्मा अरं गमाम वो यस्य क्षयाय जिन्वंथ । आपो जनयथा च नः ॥ १६ ॥
द्यौः शान्तिरन्तरिक्ष शान्तिः पृथिवी शान्तिरापः शान्तिरोपंधयः शान्तिः।
चनस्पतयः शान्तिर्विश्वे देवा। शान्तिर्ब्रह्म शान्तिः सर्वछ
शान्तिः शान्तिरेव शान्तिः सा मा शान्तिरोधि ॥ १७ ॥
हते दृछह मा मित्रस्य मा चर्चापा सर्वाणि भूतानि समीक्षन्ताम् ।
मित्रस्याहं चक्षुषा सर्वाणि भूतानि समीक्षे । मित्रस्य चक्षुषा समीक्षामहे ॥१८॥

·(१४४)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[म. ३६-३७,
हते दृधहे मा । ज्योक्ते सहशि जीव्यासं ज्योक्तै सन्दृशि जीव्यासमें ॥१९॥
नमस्ते हरसे कोचिपे नमस्ते अस्त्वचिप ।
अन्याँस्तै अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भव ॥ २० ॥
नमस्ते अस्तु विद्युते नमस्ते स्तनयित्नवै । नमस्ते भगवन्नस्तु यतः स्वः समीहसे ॥२१॥
यतो-यतः समीहसे ततो नो अभयं कुरु । शं नः कुरु प्रजाभ्योऽभयं नः पशुम्यः ॥२२॥
सुमिनिया न आप ओपंधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥२३॥
नचक्षुर्दवहितं पुरस्तांच्छुकमुञ्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शत शृणुयाम
शरदः शतं प्र वाम शरदः शतमदीनाः स्याम शरदः शतं भूयश्च शरदः शतात् ॥ २४ ॥
[१०,३६, के० २४, मे० सं० २४]
इति पत्रिंशोऽध्यायः।
.
अथ सप्तत्रिंशोऽध्यायः।
देवस्य त्वा सवितुः प्रसऽश्विनौ हुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । आ दे नारिरसि ॥१॥
गुचते मने उत युभते धियो विधा विप्रेस्य बृहतो विपश्चितः ।
वि होना दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिशुतिः ॥२॥
देवी द्यावापृथिवी मुखस्य वामद्य शिरी राध्यासं देवयजने पृथिव्याः ।
मुखाय त्या मुखस्य त्वा शीर्ण' ।। ३ ।।
देपो वनयो भूतस्य प्रथमजा मसस्य वोऽद्य शिरौ राध्यास देवयजने पृथिव्याः ।
मसाय त्या मसस्य त्वा शीर्णे ॥४॥
इयत्पी आसीन्मुखस्य तेऽद्य शिरो राध्यासं देवयर्जने पृथिव्याः ।
मसायं त्वा मुसस्य त्वा शीणें ॥५॥
इन्दुस्पोज स्थ मरास्य योऽद्य शिरॊ राध्यासं देवपर्जने पृथिव्याः।
मुरग त्या मसस्प शीर्णे। मसाय त्या मुसस्य त्वा शीर्णे।
मसाय त्या मसस्य त्वा शीणे ॥६॥

·क. १९-२४१ १-२६] यजुर्वेद-संहिता प्रेतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सन्ता। अच्छा वीरं नवं पक्तिरांधसं देवा यज्ञं नयन्तु नः'। मसाय त्या मखस्य त्वा शीणे। मुसार्य त्या मुखस्य त्वा शीण। मुखार्य त्वा मुखस्य॑ त्वा शीर्णे ॥ ७॥ मुखस्य शिरोऽसि । मखाय त्या मुखस्य त्वा शीणे' । मुखस्य शिरोऽसि । मखाय॑ त्वा मखस्य॑ त्वा शीर्णे। मुखस्य शिरोऽसि । मुखाय त्वा मखस्य त्वा शीणे । मुखार्य त्वा मखस्य त्या शीर्णे मुखाय त्वा मुखस्य त्वा शीणें । मखाय॑ त्वा मखस्य॑ त्वा शीणे ॥८॥ अश्वस्य त्वा वृष्णः शक्ना धूपयामि देवयजने पृथिव्याः । मुखाय त्या मुखस्य॑ त्वा शीजें । अवस्य त्वा वृष्णः शुक्ना धूपयामि देवयजने पृथिव्याः । मुखाय त्वा मुखस्य॑ त्वा शीर्यो । अश्वस्य त्वा वृष्णः शक्ना धूपयामि देवयजने पृथिव्याः। मखाय॑ त्वा मखस्य॑ त्वा शीणें । मसाय त्वा मुखस्य त्वा शीर्णे। मखाय त्वा मुखस्य त्वा शीणें । मखार्य त्वा मुखस्य त्वाशीणें ॥९॥ ऋजवै त्यो साधर्व त्वां सुक्षित् त्वा। मुखाय त्वा मखस्य त्वा शीणें । मुखार्य त्वा मखस्य॑ त्वा शीर्णे। मुखाय त्वा मुखस्य॑ त्वा शीर्णे ॥ १० ॥ यमाय त्वा मुखार्य त्या सूर्यस्य त्वा तसे'। देवस्त्वां सबिता मध्वानक्तुं पृथिव्याः सधस्पृशस्पाहि । अर्चिरसि शोचिरसि तपोऽसि ॥११ ॥ अनाधृष्टा पुरस्तादृग्नेराधिपत्य आयुर्मे दोः पुत्रवती दक्षिणत इन्द्रस्याधिपत्ये प्रजों में दाः । सुपा पश्चाद्देवस्य सवितुराधिपत्ये चक्षुम दो आश्रुतिरुत्तरतो धातुराधिपत्ये रायस्पोर्प मे दाः । विलिरुपरिटादृहस्पलेराधिपत्य ओज मे तुरे विश्वाभ्यो मा नाष्ट्राभ्यस्परहि मनोरश्वासि ॥१२॥ स्वाहा मरुद्भिः परि श्रीयस्व दिवः सधस्पृशस्पाहि। मधु मधु मधु ॥ १३ ।। गर्भो देवानां पिता मतीनां पतिः प्रजानाम् । सं देवो देवेन सावित्रा गत सधे सूर्येण रोचते॥१४॥ समुग्गिग्निना गत सं देवेन सवित्रा सछ सूर्येणारोचिष्ट । स्वाहा सममिस्तपसा गत सं दैव्यैन सवित्रा सछ सूर्येणारूरुचत' ॥ १५ ॥ धर्ता दिवो वि भाति तर्पसस्पृथिव्यां धर्ता देवो देवानाममर्त्यस्तोजाः । वाचमस्मे नि यच्छ देवायुवम् ॥ १६ ॥ पा. य०१९

·(१४६)
वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल
[स. ३७-३८
अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परां च पथिभिश्चरन्तम् ।
स सुधीचीः स विधूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः ॥ १७॥
विश्वासां भुवां पते विश्वस्य मनसस्पते विश्वस्य वचसस्पते सर्वस्य वचसस्पते ।
देवश्रुत्वं देव धर्म देवो दे॒वान् पाह्यत्र प्रावीरनु वां देववीतये ।
मधु माीभ्यां मधु माधूचीभ्याम् ॥ १८ ॥
हृदे त्वा मनसे त्वा दिवे त्वा सूर्याय त्वा । ऊर्बो अध्वरं दिवि देवेषु धेहि ॥ १९ ॥
पिता नौऽसि पिता नौ बोधि नमस्ते अतु मा मा हिंसी।
त्वदृमन्तस्त्वा सपेम पुत्रान्पशून्मर्यि धेहि प्रजामुस्मासु धेह्यरिष्टाह, सह प॑त्या मूयासम् ॥ २०॥
अहः केतुना जुपता, सुज्योतिज्योतिपा स्वाहा ।
रात्रिः केतुना जुपता सुज्योतिर्योतिपा स्वाहा ॥ २१ ॥
[.३७, कं० २१; मं० सं० ५५ ]
इति सप्तत्रिंशोऽध्यायः।
अथाप्यात्रिंशोऽध्यायः।
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । आ देऽदित्यै रास्नाऽसि ॥१॥
इड एादित एहि सरस्वत्येहि । असावासावेडसावेहि ॥ २ ॥
अदित्यै रास्नाऽसीन्दाण्या उप्णीपः' । पूषाऽसि धर्माय दीप्वं ॥३॥
अश्विभ्यौ पिन्वस्व' सरस्वत्यै पिन्वस्वेन्द्रीय पिन्वस्व ।
स्वाहेन्द्रवत् स्वाहेन्द्रवत् स्वाहेन्द्रवत् ॥ ४॥
यस्ते स्तनः शशयो यो मयोमर्यो रत्नधा वसुविद्यः सुत्रः ।
येन विश्वा पुष्यप्ति वायर्याणि सरस्वति तामिह धातवेऽकः । उर्वन्तरिक्षमन्वेमि ॥५॥
गायत्रं टन्दोऽसि त्रैर्दुभं छन्दोऽसि' द्यावापृथिवीम्या त्या परि गृहाम्य न्तरिक्षणोप यच्छामि।
दन्द्राश्विना मधुनः सारघस्य धुर्म पात वसयो यजत वाट् ।
स्थाहा सूर्यस्य समय वृष्टियनये ॥६॥
समुद्राय त्वा याताय स्वाहा' सरिराय त्या वाताय स्वाहा ।
अनाधृप्यार्य त्या वाताय स्वाहाँ प्रतिधृप्याय॑ त्वा वाताय स्वाहा ।
अयस्पये त्या याताय स्वाहाँ ऽशिमिदाय त्या पाताय स्वाहा ॥७॥

·कं. १७-२१:१-१९] यजुर्वेद-संहिता। (१४७) इन्द्राय त्या वसुमते रुद्रवते स्वाहे न्द्रीय स्वाऽऽदित्यवते स्वाहे दाय त्वाऽभिमातिने स्वाहा। सवित्रे त्वं ऋभुमते वि मुमते वाजवते स्वाहाँ बृहस्पतये त्वा विश्वव्यावते स्वाही ॥८॥ यमाय त्वाऽङ्गिरस्वते पितमते स्वाहाँ। स्वाहां धर्माय स्वाहा धर्मः पित्रे ॥ ९ ॥ विश्वा आशा दक्षिणसद्विश्वान् देवानांडिह । स्वाहाकृतस्य धर्मस्य मधोः पिबतमश्विना ॥१०॥ विवि धो इमं यज्ञमिमं यज्ञं दिवि धाः। स्वाहाऽग्नये यज्ञियाय शं यजुभ्यः ॥ ११ ॥ अश्विना धर्म पातछ हावीनमहर्दिवाभिरुतिभिः । तत्रापिणे नमो द्यावापृथिवीभ्याम् ॥ १२ ॥ अपातामश्विना धर्ममनु यावापृथिवी अमर्थसाताम् । इहैव रातयः सन्तु ॥ १३॥ हुपे पिन्वस्वोर्जे पिन्वस्वं ब्रह्मणे पिन्वस्वै क्षत्राय पिन्वा द्यावापृथिवीभ्यां पिन्वस्वे । धर्मासि सुधर्मा मैन्य॒स्मे नुम्णानि धारय ब्रह्म धारय क्षत्रं धारय विश धारय ॥ १४ ॥ स्वाहां पूप्यो शरसे स्वाहा ग्राभ्यः स्वाहाँ प्रतिवेभ्यः । स्वाहा पितृभ्यं कुर्वहिन्यो धर्मपावयुः स्वाहा द्यावापृथिवीम्या, स्वाहा विश्वभ्यो देवेभ्यः ॥ १५ ॥ स्वाहाँ मुद्राय रुद्रहूंत' स्वाहा सं ज्योतिपा ज्योतिः । अहः केतुर्ना जुपता सज्योतिज्योतिषा स्वाहा । रात्रिः केतुना जुपता, सुज्योतिज्योर्तिपा स्वाहा । मधु हुतमिन्द्रतमे अग्नावश्याम ते देव धर्म नमस्ते अस्तु मा मा हिधंसीः ॥ १६ ॥ अभीमं महिमा दिवं विप्रो बभूव सप्रथाः । उत श्रवसा पृथिवीध सधे सौंदस्व महाँ२ असि रोचस्व देववीतमः । वि धूममग्ने अकृपं मियेध्य सृज प्रशस्त दर्शतम् ४ ॥१७॥ या ते धर्म दिन्या शुग्या गायच्या, हविर्धाने । सा त आ प्योयतां निष्ट्यांयतां तस्य ते स्वाहा । या ते धर्मान्तरि शुग्या त्रिष्टुभ्यामाने । सात आ प्योयतां निष्टायतां तस्यै ते स्वाहा। या ते धर्म पृथिव्या शुग्या जगत्या सदस्या । सा तु आ प्यायतां निष्ट शोयतां तस्यै ते स्वाही ॥१८॥ क्षत्रस्य त्या परस्पाय ब्रह्मणस्तन्वं पाहि । विशस्त्वा धर्मणा यमर्नु कामाम सुविताय नव्य॑से' ॥ १९ ॥ xससीदस्य" दर्शतम्। (या ५.१११३७)

·(१४८)
धाजसनेय-माध्यन्दिन-शुद्ध
{१० ३८-३९
चतुःसक्तिनाभितस्य सुप्रथाः स नौ विश्वायुः सप्रथाः स नः सर्वायुः सप्रथाः ।
अप द्वेषो अप हरोऽन्यतस्य सचिमं ॥ २० ॥
धर्मतत्ते पुस्प तेन वधस्व चा च प्यायस्व । वर्धिपीमहि च वयमा चै प्यासिपीमहि ॥२१॥
अचिकट्टपा हरिमहान्मित्रो न दर्शतः । सछ सूर्येण दिद्युतधिनिधिः ॥ २२ ॥
सुमिविया न आप ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ २३ ॥
उद्वयं तमसस्परि स्थः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥ २४ ॥
एधोऽस्पेधिपीमहि समिदास तेजोऽसि तेजो मयि धेहि ॥२५ ।।
यावती द्यावापृथिवी यावच्च सुप्त सिन्धवो वितस्थिरे ।
तावन्तमिन्द्र ते ग्रहमूर्जा गृहाम्यक्षितं मयिं गृह्णाम्यक्षितम् ॥ २६ ॥
मपि त्यदिन्द्रियं बृहन्मपि दक्षो मयि क्रतुः।
धर्मत्रिशुग्वि राजति विराजा ज्योतिपा सह ब्रह्मणा तेजसा सह ॥ २७ ॥
पर्यसो रेत आभृतं तस्य दोहमशीमात्तरामुत्तरा समाम् ।
विपः संवृक् कवे दक्षस्य ते सुपुम्णस्य ते सुषुम्णाग्रिहुतैः ।
इन्द्रपीतस्य प्र॒जाप॑तिमक्षितस्य मधुमत उपहूत उपहूतस्य भक्षयामि ॥ २८॥
[१०३८, क. २८, में. सं०७५ ]
इत्यष्टाविंशोऽध्यायः।
अथैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।
स्थाहाँ प्राणेभ्यः साधिपतिकेम्पः। पृथिव्यै स्वाहाँ ऽग्नये स्वाहाँ अन्तरिक्षाय स्वाहाँ
यायवे स्वाहाँ । दिवे स्वाही सूर्याय स्वाहा ॥ १ ॥
दिग्भ्यः स्वाहा' चन्द्राय स्वाही नक्षत्रेभ्य: स्वाहाँ उद्भयः स्याहाँ वरुणाय स्वाहा ।
नाभ्य स्याहाँ पूताय स्वाहा ॥२॥
वाने स्वाहाँ प्राणाय स्वाहाँ पाणाय स्वाहा । चक्षुपे स्वाहा चक्षुपे स्वाहा
श्रोबाय स्वाही प्रोबाय स्वाहा ॥३॥
मनसः काममाकूर्ति वाचः सत्यमशीय । पशूनाध रूपमन्नस्य रसो यशः श्रीः श्रयतां मयि स्वाहा । ४
प्रजापतिः सम्झियमाणः सम्राट् सम्भृतो' पैश्वदेवः संघसन्नो धर्मः प्रवक्त-
म्तेन उद्यते आचिनः पर्यस्यानीय ने पीप्णो विप्न्दर्माने मारुतः क्लथन् ।
भेवः शरसि सन्ताप्यमाने' वायव्यो हियर्माण आयो हयानो' यापुतः" ॥५॥

·क. २७-२८७१-१३] पशुवेद-संहिता (१४९) सविता प्रथुमेऽहन्ननिर्द्वितीय वायुस्तृतीय' आदित्यश्चतुर्थे चन्द्रमाः पञ्चमें अतुः पृष्ठे मरुतः सप्तमें बृहस्पतिरष्टमें। मित्रो नवमे वरुणो दशर्म इन्द्र एकादशै" विश्वे देवा द्वादशे" ॥६॥ जुनच मीमच ध्वान्तश्च धुनिश्च । सासहॉश्चर्या भियग्वा , विक्षिपः स्वाहाँ ॥७॥ अग्निध हृदयेना शनि हृदयाग्रेण पशुपति कृत्स्नहृदयेनं भवं यनों। शव मतस्नाभ्यो मीशानं मन्युना महादेवमन्तम्पर्शज्येनोपं देवं वनिष्ठनों वसिष्टहनुः शिङ्गीनि कोश्याभ्याम् ॥ ८॥ उग्रॅलोहितेन मित्र सोबत्येने रुद्रं दौर्बयने -न्द्र प्रक्रीडेनं मरुतो बलेने साध्यान् प्रमुर्दा। भवस्य कण्ठ्य ५ रुद्रस्यान्तःपाश्य महादेवस्य यकृ'- च्छवस्य पनिष्ठे: पशुपतेः पुरातत् ॥५॥ लोमभ्यः स्वाहा लोमभ्यः स्वाहा त्वचे स्वाहा त्वचे स्वाहाँ लोहिताय स्वाहा लोहिताय स्वाहाँ मेदोम्यः स्वाहाँ मेदोम्यः स्वाहाँ। माधसभ्य स्वाहा' मासेभ्यः स्वाही स्नाभ्यः स्वाही मायभ्य: स्वाही ऽस्थभ्यः स्वाही ऽस्थभ्यः स्वाहा" मज्जभ्यः स्वाहाँ" मजन्यः स्वाहा । रेतसे स्वाही" पायवे स्वाहा ॥ १० ॥ आयासाय स्वाहाँ प्रायासाय स्वाहा' संयासाय स्वाहा' वियासाय स्वाही द्यासाय स्वाहा ।। शुचे स्वाही शोचते स्वाही शोच॑मानाय स्वाही शोकाय स्वाहाँ ।। ११ ।। तसे स्वाहां तपते स्वाहां तप्यमानाय स्वाही तप्ताय स्वाहाँ धर्माय स्वाहाँ । निष्कृत्यै स्वाहाँ प्रायश्चित्यै स्वाहाँ भेजाय स्वाहाँ ॥ १२॥ गुमाय स्वाहाँ ऽन्तकाय स्वाहाँ मृत्यवे स्वाहाँ । ब्रह्मणे स्वाहाँ ब्रह्महत्यायै स्वाही विश्वभ्यो देवेभ्यः स्वाहाँ द्यावापृथिवीम्या स्वाहा ॥ १३ ॥ [म. ३९.६० ११, मं. सं. ११६ ] इत्येकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।

·(१५०) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल [8080 अथ चत्वारिंशोऽध्यायः। ईशा वास्यमिद सई यत्किं च जगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्य॑ स्विद्धनम् ॥ १॥ कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छ्रत समाः । एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म-लिप्यते नरै ।। असुर्य नाम ते लोका अन्धेन तमसावृताः। ताँस्ते प्रेत्यापि गच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥३॥ अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनववा आप्नुवन् पूर्वमर्शत् । तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥४॥ तदेजति तन्नेजति तरे तद्वन्तिके । तदन्तरस्य सर्वस्य तद्र सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥ ५ ॥ यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्नेवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न वि चिकित्सति ॥ ६॥ यस्मिन्नसर्वाणि भूतान्यात्मैवामूद्विजानतः। तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥ ७ ॥ स पगाछक्रमकायमणमस्ताविर शुद्धमापविद्धम् । कविमनीपी परिभूः स्वयम्भू थातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥ ८॥ अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसमूतिमुपासते । ततो मूर्य इव ते तमो य उ सम्भृत्या रताः ॥९॥ अन्यदेवाहुः सम्भवादन्यदाहरसम्भवात् । इति शुश्रुम धीराणां ये नुस्तविचचक्षिरे' ॥ १० ॥ सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्देवोमयछ सह । विनाशेन मृत्यु तीर्खा सम्मत्यामृतमश्नुते ॥११॥ अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते । ततो मूर्य इव ते तमो य उ विद्यापछि रताः ॥ १२ ॥ अन्यदेवाहुविद्याया अन्याहुरविद्यायाः । इति शुश्रुम धीराणां ये नुस्तविचचक्षिरे' ॥१३॥ विद्यां चाविद्यां च यस्तद्देदोमयः सह । अविद्यया मृत्युं तीा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥ १४ ॥ पापुरनिलममृतमथेदं भस्मान्तयं शरीरम् । ओ३म् कतौ स्मर । क्लिचे स्मर ।कृतस्मर' ॥१५ अगे नये सुपा गये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । युयोध्यस्मर्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नर्म उक्तिं विधेर्म ॥ १६ ॥ हिरण्मन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् । योऽसावित्ये पुरुषः सोऽसायहम् । आश्म सं बामे ॥ १७ ॥ [१०४०,०१७, ..१७] इति चायारिंशोऽध्यायः। उ.वि. म.सं. १९०३] इत्युत्तरपिंशति-समाना। [म मिलित्वा ३९८८] इति वाजसनेपि-माध्यन्दिन-शुक्ल यजुर्वेदसंदिता समाता ।

·पाजसनेयि-शुक्ल-यजुर्वेद-संहिताया। कण्डिकानां वर्णानुक्रम-सूची। अशुना ते अश्शु:२०,२७ सरशुर शुष्टे देव ५,७ सरशुश्च मे रश्मिच १८,१९ अन्कर्म कर्मकृतः ३,४७ अक्रन्ददग्नि स्तनयन् १२,६,२९.३३ अक्षमीमदन्त बव ३,५१ अक्षराजाय कितवं ३०,१८ श्रम आयू षि पवस१९,३८, ३५,१६ अग्न इन्द्र वरुण ३३,४८ अग्नये कव्यवाहनाय २,२९ आनये कूदरून २४,२३ अग्नये गायत्राय २९.६० अग्नये गृहपतये १०,२३ अग्नये वा मा७,४७ अग्नयेऽनीकवते २४,१६३ २९,५९ अग्नये पीवान ३०,२१ अग्नये साहा २२,६,२७ अग्ना इ पत्नीवत्सः ८,१० भग्नावरिनश्चरति ५,४ अग्नि युनज्मि शवसा १८,५१ मग्निरस्नोमेन बोपय २२,१५ अग्निर हृदयेन ३९,८ अग्नि होतारं मन्ये १५,४७ भनि तं मन्ये यो १५,४१ अग्नि दूत पुरो दधे २२,१७ अग्निः पशुरासीत् २३,१७ अग्निः पृथुधर्मगस्पतिः २०,२९ अग्निः प्रियषु धामसु १२,११७ अनिमय होतारम् २१,५९,२८,२३॥ ४६ मग्निरस्मि जन्मना १८,६६ भग्निरकाक्षरेण प्राणम् ९,३१ निषिः पवमानः २६,९ अग्निज्योतिज्योतिरग्निः ३.९ अग्निज्योतिषा ज्योतिष्मान १३,४० अग्निर्देवता वातो १४,२० मग्निद्धा दिवा ३,१२, १३,१४॥ १५,२० भग्नित्राणि जघनद् ३३,९ अग्निश्च पृथिवी च २६,१ अग्निश्च म आपश्च १८,१४ अग्निश्च म इन्दश्च १८,१६ अग्निश्च मे धर्मश्च १८,२२ अग्निब्वाता पितरः १९,५९ अग्निष्वात्तान्तुमतो १९,६१ अग्निस्तिरमेन शोचिषा १७,१६ भानीषोमयोजिजतिम् २,१५ अग्ने अच्छा वदेह नः ९,९८. अग्ने भंगिर: शतं ते १२८ अग्ने गृहपते युटहपतिः२,२७ भग्ने जातान प्रणुदा १५.१ अग्ने तमद्यावं न १५,४४, १७,७७ अग्ने तर श्रवो वयो १२,१०६ अग्ने त्वं नो अन्तम ३,२५, १५,४८, २५,४७ भने त्वं पुरीष्यो १९,५९ अग्ने स्वसु जागृहि ४,१४ भग्नेऽदधायो शीतम २,२० भाने दिवो अमरछा १२,४९ अग्ने नय सुपथा ५,३६, ७,४३, ४०.१६ मग्नेः क्षतिदायो. २५,४ भग्ने पत्नारिदा वह २६,२० भाने पवस्व स्वा८,३८ भाने पायक रोचिषा १७८ अग्ने प्रेहि प्रयमो १७.६९ अग्ने ब्रह्म गृभ्णीच १,२८ अग्नेऽभ्यावर्तिन्नभि १२,७ भन्ने यत्ते दिवि वर्चः १२,४८ अग्ने यत्ते शुक्र १२,१०४ अग्ने युवा हि ये १३,३६ अग्नेरनीकमपा ८,२४ मनजनित्रमनि ५,२ आने गोऽसि दीक्षाया १४,२४ भानेवाऽपनगृहस्य ६,२४ आने वाजजिद्वाजं त्वा २,७ अग्ने वाजस्य गोमत १५,३५ अग्ने वेदो बेर्दूत्यम् २,९ अग्ने बतपते ननम् १,५, २.९८ अग्ने व्रतपास्त्वे ५,६४० अग्ने शर्थ मइते ३३,१२ अग्ने सहस्व पृतना ९,३७ अग्ने सहसाक्ष १७,७१ अग्नेस्तनूरसि वाचो १,१५ अग्नेस्तसि विष्णये ५.१ अग्ने स्वाहा ऋणुदि २७,२२ भप्रेणीधि स्वावेश ६,२ सने दृहन्नुषमाम् १२,१३ समान्य रिमन् भिषजा १९,९३ अग्निरसो नः पितरो १९,५० अचिऋद वषा हरिः ३८,२२ अच्छायमेति शवसा ७,१४ छिन्नस्य ते देव ७,१४ अजसमिन्दुमा १३,४३ अनार पिशहिला २३,५६ अभीजनो हि पवमान २९,१८ अजो धनिरजनिष्ट १३,५१ अति निको प्रति निघो २७,६ भति विदयाः परिप्ठा १२,८४ ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची अवस्था परा पत १७,४५ अविन मेषो नाम १९,९० भवेश दन्दशकाः १०,१० भवानाम कवये १५,२५ अश्मन्नू पर्वते १७,१ भइमन्वती रीयते ३५,१० अश्मा च मे मृत्तिका १८,१३ अश्याम तं काममग्ने १८,७४ अश्वत्थे वो निषदर्न १२,७९, ३५,४ अश्वस्तूप गोमृगः २४,१ अश्वस्य वा वृष्णः ३७,९ अश्वावती सोमावतीम् १२,८१ अश्वावतीर्गोमतीन ३४,४० अश्विनकृतस्य ते २०,३५० सविना गोभिरिन्द्रियम् २०,७३ अश्विना धर्म पातर ३८,१२ अश्विना तेजसा चक्षुः २०,८० अश्विना नमुचे सुतर २०,५९ अश्विना पिवता मधु २०,९० अश्विमा भेषजं मधु २०,६४ अश्विना हविरिन्द्रियं २०,६७ अश्विभ्यां चक्षुरमृतं १९,८९ अश्विभ्यां पच्यस्व १०,३१ श्विभ्या पिन्वस्व ३८,४ अश्विभ्यो प्रातःसवनम् १९,२६ अश्वो पृतन मन्या २९,१० अषा सपाकाऽसि सहमाना १३,२६ माटो व्यख्यत् ककुमः ३४,०४ भसंख्याता पहनाणि १६.५४ भयवे स्वाहावरावे २२,३० भलिगमा शस्यादित्यो २९,२४ अपुम्वन्तमयजमानम् १२,१२ भसूर्या नाम ते ४०,३ मसी यस्साम्रो अरुण १६,६ बसोवासना मरुतः १७,४७ असो योऽवसति १६७ भस्कसमय देवेभ्य:२८ भस्ताव्यग्निरार १२,२९ दा-१.२० अस्याकमिन्द्रः समृतेषु १७,४३ अस्माखमाधि जातो ३५,२२ अस्मिन् महत्सर्णवे १६,५५ अस्मे रुदा मेहना ३३,५० अस्मे वो भस्त्विन्द्रियम् ९,२२ अस्य प्रत्नामनु शुतर३,१६ अस्याजरासो दमा ३३.१ अस्यैदिन्द्रो वायुधे ३३,९७ अहः केतुना जुषतार ३७,२१ अहरहरप्रयावं ११,७५ अहानि शं भवन्तु ३६, ११ अहाव्यग्ने हविरास्ये २०,७९ अहिरिच भोगैः पर्येति २९,५१ अढे पारावतान् २४,२५ अहतमसि हविर्धानम् १,९ आतिमामि प्रयुज९ ११.६६ आकूत्यै प्रयुजेऽनये ४७ भा कृष्णेन रजसा ३३,४३, ३४,३१ आ कन्दय बलमोजो २९,५६ आकम्य वाजिन् पृथिवीम् ११.१९ आगत्य वाज्यध्वानः११,१८ आ गम्म विश्ववेदसम् ३,३८ आमेयः कृष्णप्रीवः २९,५८ आप्रयणक्ष मे १८.२० आ घा ये अग्निमिन्धते ७,३२ आच्या जानु दक्षिणतो १९,६२ आरउछन्दः प्रच्च्छन्दः१५,५ शा जन्ति सान्देषा २९,५० श्रा जिन कलशं ८,४२ भाजुदान ईच्यो बन्धश्च २९,२८ बाजुहानः सुप्रतीक १७७३ आजुदाना सरस्वती २०,५८ था तत्त इन्द्रायवः ३३,१८ यात मज सोधवमा १२,२७ भातिध्यापं मासरं १९.१४ भातिष्ठन्तं परि १३,२२ या तिष्ठ सहन् र ८,३३ मा सून इदं ३३,६५ आ से वासो मनो १९,११५ आरमसुपस्थे न वृस्य १९,९२ आत्मने मे वर्षोंदा ७,२८ आत्मानं ते मनसा २९,१७ भा त्वा जिपर्मि मनसा १९,२३ , मा पाइहार्षमन्तरभूः १२,११ आदित्यं गर्म पयमा १३,४१ भादित्यनों मारती २९,८ माधत्त पितरो गर्भ २,३३ मान इटामिदिये ३३,३४ खान इन्द्रो दूरादा २०,३८ था न इन्दो हरिभिः २०,४९ या न एतु मनः ३,५४ मा मासल्या त्रिभिः ३४,४७ आ नो नियुद्भिः शतिनी २७,२८ या नो मद्राः कतवी १५,१४ आ नो मित्रावरुणा २१,८ आ नो यज्ञं दिविस्पृशं ३३,८५ आ नो यज्ञं भारती २९,३३ आन्त्राणि पालोर्मधु १९,८६ आपतये खा परि ५,५ आपये स्वाहा स्वापये ९.२० मा पवस्व हिरण्यवत् ८,६३ आपश्चित्पिप्यु स्तर्यो ३३,१८ आपो अस्मान्मातरः४,२ भापो देवीः प्रति गृभ्णीत १२,३५ भापोह यवृहती. २७,२५ भाषी दिशा ११,५०, ३६,१४ भा प्यायस्व मदिन्तम १२,९१४ या प्यायस्त समेतु १९,११० मा ब्रह्मन् ब्राह्मणो २२,२२ श्रा मन्दैरिन्द हरिभिः २०,५३ था मा वाजस्य प्रसको ९,१९ मामूरज प्रत्यावर्तय २९,५७ भायं गौः पृशिरकमीत् ३,६ था यदिथे नृपति ३३.११ आ यन्तु नः पितरः १९,५८ था यातमुप भूपत ३३,८८ भायाविन्दोऽवस २०४७ भायाछाप रहा ३९,११ युत्सु पृतनासु ३४,९० ·(१५४) पाहमनेवि-माध्यलिम-एस इन विधा सीधन १२,५६ लायम पाहि प्राण ॥१४,१७ मायुयशन पता ९,०११ १८.२९. मायुगाना हविषा ३५.१७ भायुष्य वनस्प. ३४.५० बायोपवा १६ मादयामि १५,१३ मा राय पाएंव: ३४,३२ सा रोदसी बणा ३३,७५ सा बानो मायमरह१५५१ भा वायो भष मुनिरा ७,७ भानिमर्या आवितो १०,१ सानियतः प्रत्यय २१,२४ स्था वा देवास सई ४. माशुः शिशानो पमो १७.३३ भाशुम्पिाद्वान्तः १४.३ या पावनि १९.२४ भासदी रूपराजा १९.१६ भामांनासो अगीनाम् १९,६३ सा गुते मियत ३३,२१ आ सुध्दयन्ती यत २९,२१ आऽहं पितृवि १९.५६ इच्छन्ति वा सौम्यास: २४,१८ दह एक्षित एदि ३,०७, ३८.२ इमिरमिरीज्य. ०१.१४ इमिर्मज्ञानाप्नोति २९,०९ इछाममे पुरुदास.१२,५१ वागास्वा पदे ३४,१५ इरन्त हध्ये काम्ये ८,४३ इद विष्णुर्वि चक्रमे ५,१५ इदर हविः प्रजनन १९,४८ इद पितृभ्यो नमो १९.६८ इदमापः प्रबहत ६.१७ इदमुत्तरात स्वस्तस्य १३,५७ इद मे ब्रा च ३१,१६ इन्दुर्दक्षः श्येन ऋतावा १८,५३ इन्द्र बासो नेता १७,४३ -न्द्र दुरः कवयो २०,३० न्दिं देवीषिशो १७,८६ इनः मुत्रामा सवा २०५१ इन्दा सत्रामा एस्पेर १९८५ इन्दगीमसिंह याद २६३ इन्दपापा बमः ५.११ इम मह पाहि ७.३५ इन्वमिदी बहतो८,३५ इन्दवार इ गुप्ता ७८ ३३.५६ इन्दवाय सरस्पति ३३,३९ पागू मुराद।। ३३,८६ विध मनष८५५ इन्दप समाद अध्यक्ष ८२७ न्दस्य को दिये ५५.८ इन्दस्य बनो मरुताम् ९,५४ इन्दयोऽधि ९.५, १०.२१ इन्द्रस्य नो वरुणस्य १७,४१ इन्दस्थ समृपमो १९,९१ इन्द्रस्य शूरसि ५,३० इन्दस्योग स्थ ३७.६ इन्दामी अपादियं ३३,९३ इन्दानी अम्पपमाना १४,११ इन्दामी भागतरगुतं ७,३१ इन्दामी मित्रावरुणा ३३,४९ इन्द्रायाः पतिः २५५ इन्दाय वा वसुमते ६,३२, ३८८ इन्दा याहि चित्रमानो २०.८७ इन्दा यादि ततजान २०,८९ इन्दा याहि धियेषितो २०,८८ इन्दा याहि महन् २६,५ इन्द्रायेन्दु र सरस्वती २०,५७ इन्द्रम प्रती नय १७,५१ इन्देहि मास्वापसी ३३,२५ इन्द्रो विश्वस्य राजति ३६.८ इन्द्रो वृत्रमवृणोत् ३३,२६ इन्धानास्वा शतर दिमा ३,१८ इसरसाइरशतधारम् १३,४९ इमर स्तनमूर्जस्तन्वं १७,४७ इमं जीवंध्यपरिषि ३५.१५ इमं देवा भरनर ९,३०, २०१८ इमं नो देव सवितः ११० मंमा गरेका १३,४८ M मा ireपा ११,३७ माग पुषी २१.१ इममूगा परणस्य १३.५० प्रमात रवा पुरुषमा १२.०२ मागिर मादिस्यम्यो ३५,५३ माते माविमा २९.१६ इमामु मुवना १५,१६ इमो त धियं मो२३,२९ इमामगृभगन् रसना . इमा मे मारा १७.२ इमा राप तवरी १६,४८ इमो ते पसावरी १८.५२ इतिः पोन्ता ५३,६५ इपलम पासीर ३७५ इसदस्यायुरवि १०,२५ इय ते यशिया तन.४.१३ इथमुपति मतिस्तस्यै १३,५८ ज्यशाने प्रथयस्व १२,१०९ इरावती अनुमती ५,१६ इपमूर्तमहमित १२,१०५ पयोश्च शारदी १४,१६ इपिरो विश्ष्यचा १८,४१ इखे स्वो वा १,१ इथे पिन्वस्वोर्जे १८,१४ क्षे राये रमस्व १३,३५ इम्फारमपरस्य १२,११० इस्कृति म यो माता ११,८३ इष्टो भनिराहुतः १८५७ इष्टो यज्ञो भूगाभिः १८५६ इह रतिरिह रमवम् ८,५१ इहैवाने अधि धारया २७,४ इंडितो देवई रिवा २०,२८ ईयश्वासि वन्यश्च २९,३ ईदृक्षास एतादृक्षास २७.८४ ·यमुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची ईडन चान्याहन च १७,८१ ईमान्तासः शिलिक २९,२१ ईशानाय परस्वत २४,२८ ईशावास्यमिदर४०.१ उशिकावको अरतिः १२,२४ उशिगसि कविः ५,३२ उषस्तच्चित्रमा भर ३४,३३ उषासानतमश्विना २०,६१ उपासानता वृद्धती २०,४१ उपे यही सुपेशसा २१,१७ उन्नावेत धूर्णाही ४,३३ . उताः पचरा एताः २४,१५,१७,१९ उक्थेमित्रहन्तमा ३३,७६ उक्षा पमुद्रो अरुणः १७,६० उखां कृणोतु शरया ११,५७ उपल्लोहितेन मित्र ३९.१ उग्रश्च मीमश्च वान्तः ३९,७ उपा विधनिना ३३,६१ उच्चा ते जातमन्धो २६,१६ उच्छुम्मा ओपपीना १२,८२ उत नोऽहिर्बुध्या ३४,५३ उत स्मास्य इवतः ९.१५ उत्तानायामव मरा ३४,१४ उत्तिष्ठसोजमा सह८,३९ उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते ३४,५६ उतेदानी भगवन्तः ३४,३७ उत्काम महते सौमगाय ११,२१ उत्पाय यहती भय ११,६४ उत्सध्या भव गुदं २३,२१ उरसादेभ्यः कुज प्रमुदे ३०,१० सदकमी द्रविणोदा ११,२२ वदग्ने तिष्ठ प्रत्या १३,१२ बहिषर स्तमानान्तरिक्ष ५,२७ उदीचीमा रो६१०,१३ उदीयतामा ११,५१ उदु तिष्ठ स्वध्वरावा ११,४१ सदुत्तमं वरुण पाशम् १२,१२ उद् सं जातवेदसं ७,४१, ८,४१, ऊ च मे सूनृता १८,९ ऊर्गस्याशिरस्यूर्णम्दा १,१० कर्ज वहन्तीरतं २,३४ ऊजो नपाज्जातवेदः १२,१०८ ऊजों नपात रस २७,४४ उर्वक पुण ऊतये ११,४२ अर्ध्वमेन मुच्छ्य ताद्रिरो २३,२७ ऊर्वा सस्य समिधो २७,११ ऊर्ध्वीमा रोह १०,१४ अनामनामुच्छ्रापय २३,२६ ऊयों भव प्रति विध्या १३,१३ उदयं तमसपरि २०,२१, २७,१०% ३५,१४, ३८,२४ उन्नत ऋषभो वामनः २४,७ उप जमन्नुप देतसे १७,६ उप त्वाऽग्ने हविष्मती: ३,४ उप नः सूनवो गिरः ३३,७७ उपप्रयन्तो अध्वरं ३.११ उप प्रागान्छसनं २९,२३ उप प्रागात्परम २९,२४ उप प्रागात्सुमन्मे २५,३० उपयामगृहीतोऽसि वो ७,२५ उपयामगृहीतोऽसि प्रजापतये २३,२४ उपयामगृहीतोऽसि बृहस्पति ८९ उपयामगृहीतोऽसि मधवे७,३० उपयामगृहीतोऽसि सावित्रो ८७ उपयामहोतोऽसि सुशर्मा८८ उपयामगृहीतोऽसि हरिः८,११ उपयामगृहीतोऽसन्द्रिाय ७,२२ उपयामगृहीतोऽस्यग्नये ८,३७ उपयामगृहीतोऽस्यन्तः ७, उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्या २०,३३ उपयामगृहीतोऽस्याप्रयणो ७,२० उपयामगृहीतोऽस्यादित्येभ्यः ८,१ उपयामगृहीतोऽत्याश्विनं १९,८ उप श्वासय पृथिवीम् २९,५५ उपहूता इह गाव ३,४३ उपहूताः पितरः १९,५७ उपहूतो द्यौपितोप २,११ उपडुरे गिरीमार १६,१५ उपावसज स्मन्या २९,३५ उपावीरस्युप देवान् ६,७ उपास्मै गायता नर ३३,६० उभा पिवतमश्विना ३४,२८ समाभ्यो देव सवित १९,४३ उमा वामिन्दानी ३,१३ उमे सुश्चन्द्र सर्पियो १५,४३ उहविष्णो विक्रमस्व ५,३८.४१ उशन्तस्त्वा नि धीमहि १९.७० उशिक्त्व देव छोमाग्नेः८०० ऋक्सामयाः शिल्पे ४,९ नं वाचं प्रपद्ये ३६,१ ऋचे त्वा रुचे त्वा १३,३९ रुचो नामास्मि यजूर मि १८.६७ सजवे त्या साधये ३७,१० जीते परि वि २९,४९ ऋतर सत्यमृतर११,४७ तजिच्च सत्यजिञ्च १७८३ मतं च मेऽमृi 24,६ ऋतये स्तेनहृदय ३०,१३ ऋतवस्त ऋतुपा २३,४० तवस्ते यज्ञं २६,१४ तव स्य ऋताधा १७,३ तरच मृत्यश्च १७,८३ तावान महिप १०,१११ नावानं पेश्वानरम् २६,६ ऋतापाइतधामानिः १८.३८ अनुपेन्द्रो बनस्पतिः २०६५ अपगित्या समस्यः ३३,८७ उदुत्वा विधे देवा १५,३१, १७५३ उदेन मुसर। नयाने १७,५० उदेषो बाद मति ११,८१ उमाभं व निपाम १७,६४ उदर्षय मघवन् १७,४२ उखुण्यस्मान प्रति १५,५४, १८,६१ * ·घाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुज ओषधयः समवदन्त १२,९६ ओषधीः प्रतिमोदध्वं १२,७७ औषधीरिति मातरः १२,७८ एकया च दशभिश्च २७,३३ एकयाऽस्तुवत प्रजा १४,२८ एकस्वारश्वस्या २५,४२ एक्स्मै स्वाहा द्वाभ्या२२२,३४ एका च मे तितश्च १८,२४ एजतु दशमास्यो गर्भो ८.२८ एण्यवो मण्डूको मूषिका २४,३६ एत सधस्थ परि १८,५९ एतं जानाथ परमे १८.६० एतत्ते रुद्रावसन्तेन ३,६१ एता अर्षन्ति हृद्यात् १७,९३ एता उ यः सुभगा २९,५ पता ऐन्द्राग्ना द्विरुपा २४,८ एतावद्रूपं यज्ञस्य १९,३१ एतावानस्य महिमा ३१,३ एतं ते देव सवितः २,१२ एदमगन्म देव ४,१ एधोऽस्यधिषीमहि २०,२३, ३८,२५ एना विश्वान्यर्य मा २६,१८ एमा वो अग्नि नमसौ १५,३२ एमिनों अर्भका १५,४६ एपश्छन्दो परिषः १५,४ एवेदिन्द्रं षर्ण २०५४ एष छागः पुरी २५,२६ एष ते गायनो भाग ४,२४ एप ते निते भाग. ९.३५ ते स भागः ३,५७ एष स्तोमो मरुतः ३४,४८ एप स्य वाजी क्षिपणि ९.१४ एषा ते अग्ने समिक्तया २,१४ एषा से शुक्र तनूः४,१७ एषा ३ सा सत्या ९.१२ एयो ह देवः प्रदिशो ३२,४ ५६ पु प्रयाणि १५,१३ ककुमर रूपं वृषभस्य ८,४९ कत्यस्य विष्ठाः कत्यक्षराणि २३,५७ कदा चन प्र युच्छसि ८,३ कदा चन स्तरिति ३,३४, ८,२ कन्या इव वहतुम् १७.९७ कया त्वं न ऊत्याभि ३६,७ कया नश्चित्र मा २७,३९७ ३६,४ कल्पता ते दिशः ३५.९ कवयो न व्यवस्वतीः २०,६० कः विदेकाकी चरति २३,९१५ कस्वा स्थति कस्वा २३,३९ कस्त्वा युनक्ति स वा १६ कस्त्वा विमुघति २.२३ कस्त्वा सत्यो मदानो २७,४०, ३६,५ का ईमरे पिशहिला २३,५५ काण्डाकाण्डात् प्ररोहन्ति १३.२० काम कामदुघे धुश्व १२,७२ काय स्वाहा कस्मै २२,२० कार्विरसि समुद्रस्य ६,२८ काम्ययोराजानेषु १३,७२ का खिदासीत् पूर्वचिति:२३,१९, ५३ किर विर्य स २३,३७ कि खिदासीदधि १७,१८ किरखिदूनं क स १७,२० युक्कुटोऽसि मधुजिहु १,१६ कुतस्त्वमिन्द्र मादिनः ३३,२७ कुम्भो पनिष्ठुजनिता १९८७ कुर्वनेवेह कर्माणि ४०.२ कुलायिनी पृतवती १४ कुविदा यवमन्तो १०,३२, १९,६॥ केतु कृण्वमकेतवे २९,३७ वेष्यन्तः पुरुष भा २३,५१ को अस्य वेद २३,५९ कोऽदारकस्मा अदात् ७,८ कोऽसि कतमोऽसि ७,२९, २०७४ मध्वमग्निना १७,६५ कन्यादमग्नि प्र३५,१९ क्षत्रस्य त्वा परस्पाय ३८,१९ क्षत्रस्य योनिरसि २०,१ क्षत्रस्योल्यमसि १०८ क्षनेणाने स्वायुः स २७,५ क्षपो राजन्नत त्मना १५,३७ खजो वैश्वदेवः या २४,४० गणानो वा गणपति५ २३,१९ गन्धर्वस्त्वा विश्वावसुः २,३ गर्भो अस्पोषधीना १२,३७ पों देवानां पिता ३७,१४ गायत्रं छन्दोऽसि ३८,६ गायत्री त्रिष्टुब्जगती २३,२३ गायत्रण त्वा छन्दसा १,२७ गाव उपावतावतं ३३,१९, ७१ गृह मा विभीत मा ३,४१ गोत्रमिदं गोविदं १७,३८ गोभिने सोममविना २०,६६ गोमदूपु णासत्या २०,८१ प्रहा ऊर्जाहुतयो ९,४ प्राण मना देवा २१,२४ धर्मत पुरीष ३८,२१ घृतं घृतपावान. ६,१९ घृतं मिमि घुतम् १७,८८ धृतवती भुवनानाम् ३४,४५ पृताची स्थो धुया २,१९ मृताध्यसि जुहूनांना २,६ पृतेन पीता मधुना १२,७० पृतनाको पत्राचार६.११ पृतेनाइजनसं पयो १९,२ पन्ना प्राणो भने भो ६,२० भोमश्च मे सच १८.३ अमरसरणीती लिने ७,३३ नागपपा प्रति गृभ्णीत ११.४८ कृणुध्व पाज. प्रमिति १३,९ कृष्णमाया आग्नेयाः २४,६, ९, १४ कृष्णा मोमा धूमा २४,१० कृष्णोऽस्याष्टो २,१ ·पद-वर्णानुक्रम-स्पी (१५७) चक्षुषः पिता मनमा १७,२५ पत्तपश्च मेऽष्टो प १८,२५ पतासचिनामिः ३८.२० चतुनिशन्तको ८,६१ चतुभिसामाजिनो २५,४१ रत्वारि लायो १७,९१ चन्द्रमा भस्वन्तरा ३२,९० चन्द्रमा मनसो जातः ३१.१२ चिति जुहोमि मनसा १७,७० विपतिमा पुनातु ४,४ चित्रं देवानामुदगा ७,४२, १३,९६ चिदसिया देवतया १२.५३ चिदम मनाविधीरसि १,१९ चौदायित्री सनृताना २०,८५ जनयत्ये त्या संयोमि १,२२ जनस्य गोपा अजनिष्ट १५.२७ जनिया समससे ३३,६४ जो यम्ते शामिनिहिती ९,९ जिवा मे भयाबहो २०,६ जीमूतस्यैव भवति २९,३८ जुपाणी पदिरिवान् २०,३९ ज्येष्ठपंचम आधिपत्यं १८,४ ज्योतिरमि विश्व५,३५ तद्रिामा विपन्ययो ३४,४४ तद्विष्णोः परमं पदर ६.५ सानूनपायाचियतः २१.१३ सनूनपारपथ रतस्य २९,२६ गनूनपादयुरो विश्व २७,१२ तनूपा भोऽसि तन्वं ३,१७ तन्पा मिषजा सुते २०,५६ तन्तुना रायपोषण १५,७ संवा शोचिष्ठ दीदिवः ३.२६ संवा समिद्भिरीरो ३,३ तमस्तुरीपमद्भुतं २७,२० तसो बातो मयोभु २५,१७ सन्मित्रस्य वरुणस्य ३३,३८ तपय तपस्यश्च १५,५७ सपसे कालालं मायायै २०,७ तपसे स्वाहा तप्यते ३९,१२ तप्तायनी मेऽसि ५९ तमिदर्भ प्रथमं दध्र १७,३० तमिन्द पशः सचा २०६९ तमीशानं जगतः २५,१८ तमा दम्यवृषिः ११,३३ तग खा पाथ्यो मा ११,३४ तं पत्नीभिरनु गरम १५,५० तं प्रनया पूर्वथा ७,१२ तरणिर्षिवदर्शतो ३३,३६ तव भ्रमास आशुया १३.१० तव वायवृतस्पते २७,३४ तव शरीरं पतयिष्णु २९,२२ तवायः सोमस्त्वम् २६,२३ तस्मा अरं गमाम ११,५२, ३६,१६ तस्मादश्वा अजायन्त३१,८ तस्मायज्ञात्सर्वहुतः ३१,६, ७ तस्य वय सुमती २०,५२ तस्यास्ते सत्यसवस४,१८ तार सवितुर्वरेण्यस्य १७,७४ ता अस्य सूददोहरा १२,५५, १५,६० ता उभी चतुरः परः २३,२० तान भावोदम् २०,८३ ता नामसा मुसया २०७४ तापूर्वया निविदा २५,१६ ता भिपजा शुक्र्मणा २०,७५ तिरधीनो विततो ३३,७४ तित इटा सरस्वती २१,१९ तिनत्रेधा सरस्वती २०,६३ तिम्रो देवीबहिोदर २७,१९ तिम्रो देवीईविपा २०,४३ तोमान्घोषान्वृण्वते २९,४४ तुभ्यं ता अहिरस्तम ११,११६ ते भस्य योषणे २७,२७ तेमाचरन्ती समनेव २९,३१ तेजः पशूनार हविः १९.९५ तेजोऽसि तेजो मयि १९.९ तेजोऽसि शुकममृतम् २२.१ ते नो अर्वन्तो हवन ९,१७ ते हि पुत्रासो भदितः ३,३३ प्रया देवा एकादश:२०,११ प्रातारमिन्द्रमवितारम् २०५० विशद्धाम विराजति ३,८ विधा हितं पाणिभिः १७,९२ त्रिपादूर्ध्व उदेरपुरुषः ३१, प्रियदसि वियते त्वा २५,९ श्रीणित आहुर्दिवि २९.१५ त्रीणि पदा वि चक्रमे ३४,४३ त्रीणि शतात्री सहस्राणि ३३,७ जीन्समुद्रानसमस्पत् १३.३१ ज्यम्बकं यजामहे ३,६० ध्यपयो गायञ्च पच २४,१२ ज्यविश्च मे व्यवी च १८,२६ व्यायुषं जमदग्नेः ३,६२ खं यविष्ठ दाशुषो १३,५२, १८,७७ स्वर सोम पितृभिः १९,५४ लर सोम प्र चिक्तिो १९,५२ त्वं नो अग्ने तव देव ३४,१३ त्व नो अग्ने वरुणस्य २१.३ त्वमा इंडितः १९.६६ त्वममे गुभिस्वमाशु ११,२७ तं यज्ञं बर्हिषि ३१,९ तको दस्ममृतीष २६,११ त भाऽयजन्त १७,२८ तरचक्षुर्देवहित ३६,२४ ततो बिरादजायत ३१,५ तत्वा यानि ब्रह्मणा १८,४९, २१,२ तत्सवितुर्वरेण्यं ३,३५५ २२,९७ तत्स्यस्य देवत्वं ३३,३७ तश्विना भिषजा १९,८२ तदस्य रुपममत२१९,८१ तदिदास भुक्नेषु ३३,८० तदेजति तनेजति ४०,५ तदेवाग्निस्तदादित्यः ३२,१ ·(१५८) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्ल स्वमग्ने प्रयमो अशिराः ३४,१२ खमारे प्रतपा अमि४,१६ त्वमा प्रशसिषो ६,३७ स्वमिन्द्र प्रतूर्तिध्वभि ३३.६६ स्वमिमा श्रोषधीः सोम ३४,२२ स्वमुत्तमास्योषधे तव १२,१०१ या दिनः पितरः १९,५३ त्वष्टा तुरीपो अद्भुत २६,२० वटा दधनुष्मम् २०,४४ स्वष्टा धीर देवकाम २५,९ रवार दि मन्द्रतमा ३३,१३ स्वो गन्धर्वा खनस्वा १२,९८ वो चित्रश्रवस्तम १५,३१ स्वाम अहिरसो१५,२८ स्वामग्ने पुष्करादधि १५,२२ खामग्ने यजमाना अनु १२,२८ पामग्ने वृणते मानणा २७,३ खामद्य ऋष आयः २१,६१ रवामितिहमामहे २७,३७ भग्ने स्वाहुत ३३,१४ वाम्या मलिम्झये ११,७८ दक्षिणामारोह १०.११ दाधिकाम्पोकारिष २३,३२ पना युवाकय. मृता ३३,५८ दिम्य स्वाहा चन्द्राय ३९,९ दिवः पृषिमा पर्यो २९.५३ दिवस्परि अपने जझे १२,१८ विवि धा इमं यज्ञम् २८,११ विवि पृष्टो अरोपत ३३.९२ विवि वियफ २,२५ दिवा भूमस पिया १८५४ दिदा दिन ५,१९ दीक्षाये पर राज्यागि १९.१३ दीपुस्त मोषधे १२,१०० दुरो देवरिंगो मही ११,१६ १९७५ देखि पृथिवि ११.६९ रमा ज्योवे १६१९ तेसमा मित्र३६.१८ दशानो रुक्ष्म सा:१२,१७ १५ देवी जोष्ट्री सरस्वती २१,५१ रट्वा परिसुती रसार १९,७२ देवी यावापृथिवी ३७,३ रवा रूपे व्यानरोत् १९,७७ देवीराप एष बो८,२६ देव इन्द्रो नराशरस: २१.५५, देवीरापः शुदा वोव्वर ६,१३ २८.१९ देवीरापो अपां नपायो ६,२७ देव-देवं वोऽबसे ३३,९१ देवीर इन्द्रः सदाते २८,१३ देवं बर्हिः सरस्वती २१,४८ देवीरो अविना २१,४९ देवं गहिरिन्दर सुदेवं २८.१२ देवीरो क्योघसर २८,३६ देवं वियोधसं २८,३५ देवीस्तिन्नतिनो २१.५४% २८.१८० ४१ देव यहि रितीना २१.५७, देवेन नो मनमा ३४,२३ २८,२१, ४४ देवेभ्यो हि प्रथम ३३.५४ देवकृतस्यैनमोऽव ८.१३ देवो अग्निः खिष्टकृद् २१,५०० देवधुती देवेष्वा ५,१७ २८.२२:४५ देव सवितः प्रसुव ९.१६ ११,७, देवो देववनस्पतिः २१,५६, २८.२० ३०.१ देवो नराशासो देवम् २८,४२ देव सवितरेषते ५,३९ देवो वनस्पतिदेवम् २८,४३ देवस्वा सवितोद्वपतु ११,६३ देव्यो वायो भूतस्य ३७,४ देवश्य चेततो मही २२,११ देहि मे ददामि ते ३.५० देवस्य खा सवितुः १,१०,२१,२६॥ देण्या अवयवस्वा २३,४२ देव्या निमाना मनुषः २०,४२ ९,३०,३८, १९,९,२८ दैग्याय पत्रे जोष्टे १७,५६ १८.३७, २०.३० ३७,१३ देण्यादव_ मा गत २३३,३३, ७३ देव्या होतारा अवम् २७,२८ देवस्य पवितुमीतम् २९,१४ देव्या होता। प्रथमा २९,३२ देवस्याइ सवितु- ९,१०१ १३ देण्या होता। भिषजा २१,१८ देवहूर्यश भा १ १७,६९ धो मा लेखीरन्तरिक्षं ५,४३ देवा मातुविदो गाj८,९१ युमिरक्तभिः परि ३४,३० देवा देवानो मिषना २१,५३ चौः शान्तिरन्तरिक्षर ३६,१७ देवा देण्या होता। २८,१७, १० सोधीपूर्वचिति:२२,१९, ५४ देवानां भद्रा सुमति २५, १५ धास्ते पृपिण्यन्तरिक्ष २३,४३ देवान्दिवमगन्यज्ञः८,६० चौस्ते पृष्ठ पृथिवी ११,२० देवा यमरान्बत १९.१२ द्वारो देवीरन्यस्य २७,१६ देवासो दिप्मा मनवे ३३.९४ | दिपदा याचतुष्पदाः २३,३४ देवी उपासानका २८,१४, ३७ | विरूपे पात: ३३,५ देवी उपासावचिना २१,५० देसृती मणवं १९,४७ देवी साहुती दुधे २१.५९॥ इप्सचन्द पिषीम् ११,५ विगोदाः पिपपिति २६,९२ देसी गोष्टी यमुभिती P८,१५५ ३८ । समः पर्षिरा ति११,७० ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१५९) द्रापे अन्धसस्पते १६,३७ खुपदादिव मुमुचानः २०,२० धन्वना गा धन्वना १९.३९ धर्ना दियो वि भाति ३७,१६ धाता रातिः सवितेदं ८,१७ धानाः करम्भः सफवः १९,२१ पानानार रूपं कुवलं १९,२२ धामावन्तं करम्मिणम् २०,२९ धान्यमसि धिनुहि १,९० धामच्छदामिरिन्दो १८,७६ धामं ते विश्व मुवनम् १७,१९ धूमान्यतापालभते २४.११ धूमा वसनीकाशः २४,१८ धूरसि धूर्व धूर्वन्तम् १८ धृष्टिरस्यपाने अग्नि १.२७ ध्रुवक्षिविधुवयोनिः १४,१ ध्रुवसदं त्वा नृषदं ९,२ ध्रुवाऽसि धरुणास्तृपा १३,१६ धुवाऽसि धणेतो १३,३४ ध्रुवासि ध्रुवोऽयं ५.२८ भुवोऽसि पृथिवीं रह ५,१३ नवविर शत्याऽस्तुवत १४,३१ न वा उ एतन्नियसे२३,१६, २५,४४ नहि तेषाममा चन ३,३२ नहि स्पशमविदत ३३,६० नाना हिव) देव ११,७ नामा पृथिव्याः समिधाने ११,७६ नाभि चित्तं विज्ञानं २०,९ नाम्या आसीदन्तरिक्षर ३१,१३ नार्यस्त पन्यो लोम २३,३६ नाशयित्री ग्लासस्या १२,९७ निक्रमण निषदनं २५,३८ नियुत्वान्यायवा गहि २७,२९ निवेशतः सामना १९,६६ निषसाद धृतवता १०,२७, २०,२ नि होता होतृषदने ११,३६ नीलग्रीवाः शितिकण्ठाः १६,५६-५७ नृत्ताय सूतं गीताय ३०,६ नृषदे वेडसुषदे १७,१२ नमः शवे च १६,४० नमः शम्भवाय च १६,४१ ममः शुष्क्याय च.१६,४५ नमः श्वभ्यः श्वपतिभ्यः १६,२८ नमः समाभ्यः १६,२४ ममः सिकत्याय च १६,४३ नमः सुते निनते १२,६३ नमः सेनाभ्यः १६,२६ नमः सोभ्याय च १६,३३ नमः खुत्याय च १६,३७ ममस्त आयुधाय १६,१४ नमस्तक्षभ्यो १६,२७ नमस्ते अस्तु विद्युते ३६.२१ नमस्ते रुद्र मन्यव १६.१ नमस्ते हरसे शोचिषे१७,११, ३६,२० नमो गणेभ्यो १६,२५ नमो ज्येष्ठाय च १६,३२ नमो धृष्णवे च १६,३६ नमो बभ्नुशाय १६,१८ नमो विहिमने च १६,३५ नमो मित्रस्य वरुणस्य ४,३५ नमा रोहिताय १६,१९ नमो वः पितरो २,३२ नमो वशते परि १६,२१ नमो न्याय च १६,३४ नमो नात्याय च १६,३९ नमो विसजद्भयो १६.२३ नमो बध्याय च.१६,४४ नमोऽस्तु नीलग्रीवाय १६,८ नमोऽस्तु देभ्यो १६,६४-६६ नमोऽस्तु सर्पेभ्यो ये १३.६ नमो हिरण्यवाहवे १६,१७ नमो हस्वाय च १६,३० म यत्परो नान्तर २०,८१ मराशसः प्रति शूरो २०,३७ नराशरसस्य महिमानम् २९,२७ नर्माय पुँचलून हसाय ३०,९० नगदशभिरस्तुवत १४,३० नवमिरस्तुवत १४,२९ नपाश प्रमनसा १२,२, १७,७० नक्षत्रेभ्यः स्वाहा २२,२८ न तं विदाय य इमा १७,३१ मतदारसिन ३४,५१ न तस्म प्रतिमा ३२,३ न ते दूरे परमा चित् ३४,१९ न स्थावाँ भन्यो दिव्यो २७,३६ नदीभ्यः पोजिष्ठम् ३०,८ नमश्च नमस्यब १४,१५ नम पाशवे च १६,३१ नम उष्णीषिणे १६,२२ नमः कपर्दिने च १६,२९ नमः कृप्याय च १६,३८ नमा रस्नायतया १६,२० नमः पर्णाय च १६,४६ नमा पार्माय च १६,४२ पच दिशो देवीः १७.५४ पच नद्यः सरस्वतीम् ३४,११ पञ्चस्वन्तः पुरुष आ २३.५२ पयस्पयः परिपति ३४,३२ पयः पृथिव्या पयः १८.३६ पयसा शुक्रमभृतं १९,८४ पथसो रूपं यद्यवा १९,२३ पयसो रेत लामृतं ३८,२८ परमस्याः परावती ११,७२ परमेष्ठी त्या सादयतु १५,५८, ६४ परमेश्यमिधातः८,५४ परं मृत्यो भनु परेहि ३५,७ परस्सा अधि संवतो ११,७१ परि ते दूरभो रपो ३,३६ परि ते धन्वनो इतिः १६,१२ परिला गिर्वणो ५,९९ परि स्वाऽमे पुरं वयं ११,२६ परि हावापृथिवी ३२.१२ परि नौ सदस्य इतिः १६,५० परि माउ दुवरितान् ४,२८ ·(१६०) धानसनेयि-माध्यन्दिन-शुक्त परि वाजपतिः कविः १९,२५ परिवारपि परि वा ६.६ परीती पिञ्चता सुत५ १९,२ परीस्य भूतानि परीय ३०,११ परीमे गामनेषत ३५,१८ परो दिवा पर एना १७.२२ पवमानः सो अद्य १९,१२ पविग्रेश पुनाहि मा १९.४० पवित्र स्यो वैष्णव्यो १.१०, १०,६ पशुभिः पशूनाप्नोति १९,२० पष्टवाट् च मे पष्टीही १८,२७ पष्टवाहो विराज ०४,१३ पात मो अधिना २०,६२ पावकया यथितयन्त्या २७,१० पावकवर्चा शुक्रव! १२,१०७ पारका न: मरम्खती २०,८४ पाहि नो अन एच्या २७,४३ पिता नोऽसि पिता नो ३७,२० पितुं न तोयं मह। ३४,७ स्तृिभ्यः स्वधायिभ्य. १९,३६ वीवो बना रविवृध २७,०३ पुषमिव पितरो २०,३४, २०,७७ पुनन्द मा देवजनाः १९,३९. पुनन्नु मा पितरा १९,३७ पुनराध पदनम् १२,३९ पुनम वर्नन १२,९, ४० पुनर्न पितरो मनो ३,५५ पुनमनः पुनशम ४,१५ पुनरस्वाऽऽदिल्या वा १०.४३ पुनाति ते परिगुतर १९,४ पुरा करस्य विग २,२८ पुराण्यानो मानव १२.५० पुरीभ्योऽसि विचमा १९,३१ पुरदस्म विगुप ८० पुरप एरर गर्न ११.. पुगपदमपो २१५ पूला रवि परापत ३,१९. पूषगवनष्टना १५७ पुरन्तर मग ३४,४१ पूषा पन्याक्षरेण ९,३० पृच्छामि स्वा चितये २३,४९ पृच्छामि त्वा परमन्तं २३,६१ पृथिवि देवयजनि १,२५ पृथिवी च म इन्दश्च १८,१८ पृथिवी छन्दोऽन्तरिई १४.१९ पषिच्या अहमुदन्तरिक्षम् १७,६७ पृथिव्या पुरीषमसि १४,४ पृथिव्या. सधस्थादनि ११.१६ पृथिव्यै स्वाहाऽन्तरिक्षाय २२,२९ पृश्निस्तिरश्चीनपृश्निः २४,४ पृषदका मरुत २५,९० पृष्टो दिवि पृष्टो १८,७३ पृष्ठीमें राष्ट्रमुदरम् २०८ प्रयासिनो हवामहे ३,४४ प्रजापतये च वायवे २४,३० प्रजापतये त्वा जुष्ट १२,५ प्रजापतये पुरुषान् २४,२९ प्रजापति सम्ब्रियमाण. ३९.५ प्रजापतिविश्वकर्मा १८,४३ प्रजापतिधरति ३१.१९ प्रजापतिष्ट्वा सादयतु १३,१७ प्रजापत न त्वदेतानि १०,२०, . प्रनूनं ब्रह्मणस्पति: ३४,५७ प्र नो यच्छत्वर्थमा ९,२९ प्र पर्वतस्य वृषभस्य १०,१९ प्र-प्रायमग्निर्भरतस्य १२,३४ प्रवाहवा सिसर्त २१,९ प्रमन्महे शवसा ३४.१६ प्रमुच धन्वनस्त्वम् १६,९ प्र यामिर्यासि दावा सम् २७,२७ प्रव इन्द्राय बृहते ३३,९६ प्र वायुमच्छ। बृहती ३३,५५ प्र वाबजे सुप्रथा ३३,४४ प्रचीरया शुचयो ३३,७० प्र वो महे मन्दमानाय ३३,२३ प्र वो महे महिनमो ३४,२७ प्रसय भस्मना योनिम् १२,३८ प्रस्तरेण परिधिना १८,६३ प्रागपागुदगधरासर्वतः ६,३६ प्राचीनं वर्हिः प्रदिशा २९,२९ प्राचीमनु प्रदिशं १७,६६ प्राच्य दिशे स्वाहा २९,२४ प्राणं मे पायपान १४,८ प्राणप। अपनपा १७,१५ प्राणपा मे अपानपा २०,३४ प्राणच मेऽध १८१ प्राणाय मे बौदा ७,२७ प्राणाय साहापानाय २२,२२ २३.१८ प्रातर िप्रातरिधर ३४,३४ प्रातमित भगमुभर १४,३५ प्रेता जपताना १७.४६ प्रेदाने ज्योतिष्मान् पाहि १२,१२ श्रदो भग्ने दीदिदि १७७६ प्रेतु मनगरपति ३३,८९; २७,७ प्रै पानी निवदत् ११,४६ प्रेमिः प्रेवानाप्रति १९,१९ प्रोपदशीम यबमे १५.६० प्रोमभागा पोय भागतो८,५६ प्रजापतस्पसा २९,११ प्रजापती वा देवताया ३५,६ प्र सहिष्णु सवते ५,९० प्रतद्वोचदमृतं नु ३३,९ प्रतिक्ष प्रति ०,१० प्रतिपक्ष प्रतिपदे८५,८ प्रति पायामपनहि ४,२१ प्रतिकाया अनि १०,१९ प्रति पशो दिम १३,११ प्रतीचीमा रोह१०.१२ प्रजामिनास ११,१२ प्रर्वपक्काम ११.१५ प्रस्तुष्टर रक्षा म्युटर १.७, २१ प्रथमा दितीय २०,१० प्रथमा का पापिना १९, ·यजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१६१) यत् सूर्य श्रवसा ३३,४० वमहाँ भसि सूर्य ३३.३९ बर्हिषदः पितरः १९,५५ चलविज्ञाय स्थविरः १७,३७ धहीना पिता बहुरस्य २९,४२ पाहू मे बलम् २०७ मीभत्साय पोल्कसं ३०,१७ वृहदिन्द्राय गायत २०,३० नुद्दीनदिध्म एषा ३३,२४ बृहस्पते अति यदयो २६,३ बृहस्पते परि दीया १७,३६ वृहस्पते वाजं जय ९,११ बृहस्पते सविताधय २७,८ बोधा में अस्य वचसो १२,४२ मा क्षत्रं पवते १९.५ ब्राह्म अज्ञानं प्रथम १३,३ ब्रह्मणस्पते त्वमस्य ३४,५८ गाह्मणे ब्राह्मण क्षत्राय ३०,५ ब्रह्म सूर्यसमें ज्योतिः २३,४८ महाणि मे मतयः ३३,७८ माह्मणमद्य विदेयं ७,४६ माहाणास: पिता 1.३७ भादाणोऽस्य मुखम् ३३.११ भग एव भगवा ३४,३८ मग प्रणेतर्भग २४,३६ भई कर्णेभिः शृणुयाम २५,२१ मना सन प्रशस्तयो १५,३९ गदो नो भग्निराहुतो १५,३८ भयो मेऽमि प्रच्यवस्व ४,३४ भवतं नः समनसी ५, १५,६० भाय दार्वाहा ३०,१२ भुज्युः सुपर्णो यशो १८,४२ भुवो यज्ञस्य रजसा १३,१५, १५,९३ भूताय त्वा नारातये १,११ भूम्या बास्नालभते २४,२६ भूरसि भूमिासि १३१८ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुः ३६,३ भर्भवः स्वासप्रशाः ३,३७ भूर्भुवः स्वद्यौरिव ३,५ मा छन्दः प्रमा छन्दः १४,१८ भेषजमसि भेषजं ३,५९ मा त इन्द्र ते वयं १०,२२ मावा च ते पिता च २३,२४-२५ मखस्य शिरोऽसि ३७८ मातेव पुत्रं पृथिवी १२,६१ मधवे स्वाहा माधवाय २२,३१ मा त्वाऽमिनयी २५,३७ मधु नक्तमुतोषसो १३,२८ मा वा तपस्विय २५,४३ मधुमतीने इषस्कृधि ७,२ मा नः शश्सो अररुषो ३,३० मधुमानो वनस्पतिः १३,२९ मा नस्तोके तनये १६,१६ मधु बाता प्रतायते १३,२७ मा नो महान्तमु त १६,१५ मधुश्च माधवक्ष १३,१५ मा नो मित्रो वरुणो २५,२४ मध्या यज्ञं नक्षसे २७,१३ माऽपो मौषधीईिसीः ६,२२ मनसः काममाकूलि ३९,४ मा भेमा संविक्था १,२३, ६,३५ मनस्त भा प्यायतो ६,१५ मा मा हिसाजनिता १९,१०२ मनो जूतिर्जुषताम् २,१३ मावो रिषत्खनिता १२,९५ मनो न येषु हवनेषु ७,१७ मासु भिस्या मासु ११,६८ मनो न्याहामहे ३,५३ माहि मां पृदाकुः ६,१२, ८,२३ मनो मे सर्पयत ६,३१ मित्रर हुवे पूतदक्षं ३३,५७ गन्यवेऽयस्ता क्रोधाय ३०,१४ मित्रः सरसग्य पृथिवी ११,५३ मयि गृह्णाम्यने १३,१ मित्रश्च म इन्दश्च १८.१७ मयि स्यदिन्द्रियं ३८,२७ मित्रस्य चर्षणीधृतो ११,६२ मर्यादमिन्द्र इन्द्रियं २,१० मित्रस्य मा चक्षुषा ५,३४ मयुः प्राजापत्य उलो २४,३२ मित्रावरुणाभ्यो वा ७,२३ मातार स्कन्धा विश्वेषौ २५,६ मित्रो ग एहि ४,२७ मरुतो यस्य हि क्षये ८,३१ मित्रो नवाक्षरेण ९,३३ मरुत्वन्तं वृषभ ७.३६ मीदुष्टम शिवतम १६.५१ मकरवा इन्द्र वृषमी ७,३८ मुखर सदस्य शिरः १९,८८ मर्माणि ते वर्मणा १७,४९ | मुश्चन्तु मा शपध्यादयो १२,९० मशकान् केशैरिन्दर २५,३ मूर्धान दिवो मरति ७,२४, ३३,८ महाँ इन्द्रो नृपदा ७,३९ मूर्पा वयः प्रजापति १४,९ महाँ इन्द्रो व ओजसा ७,४० मूर्धाऽसि राइ धुवाऽसि १४,९१ महाँ इन्द्रो महतः ६,१० समोन भीमा कुवरी १८७१ महानाम्न्यो रेवत्यो २३,३५ मेषो मे वरण ३२,१५ महि त्राणामयोऽस्तु ३,२१ मो पूण इन्द्रात्र ३,४६ मही यौः पृथिवी च ८,३९॥ १३.३३ महीनां पयोऽ४ि.३ यभारमदाबलदा ३५,१३ महीम् पु मातर-२१,५ य इन्द इन्द्रियं दधुः २०७० महो भने समिधानस्य ३१,१७ व इमा विथा १७,१७ मही अणे: सरस्वती २०,८६ ।यह यावाषिधी २९,३४ ·वाजसनेथि-माध्यनि-शुस शकुन्तक २३,२३ य एतावन्तश्च भूयामा २६.६३ पकासको शकुन्तिका २३,२२ गकोऽसको य कन्दसी अवसा ३२७ यः प्राणतो निमिषतो २३,३, २५,११ यजा नो मित्रावणा ३३,३ यजाभैराध्यन्त प्रह! १९.२८ यजामतो दूरम् ३४,१ गज्ञ यज्ञ गच्छ यज्ञपति ८,२० यज्ञस्य दोह। निततः ८.६९ यज्ञा-यज्ञामो आये २७,४२ गशेन यज्ञमयजन्त ३१,१६ या देताना प्रत्येति ८,४ १३,६८ यते नाहा धावते २२,८ पती-यता समहमे ३६,१२ या गानादमिन। २५,३४ यते पविनमचिषि १९,४१ गसे सादे महसा २५,४० यसे मोम दिवि ज्योतिः ६.३३ यस्य व्यदधुः ३१.१० सत्पुरुषेण हविषा ३१,१४ शस्त्रज्ञानमुत चैती ३४.३ पर पारा अनपेता १८६५ पत्र पाणाः सम्पतन्ति १७,४८ गन नक्षत्र २०,२५ यग्रेन्दश्रमायुश्च २०,२६ गीयधी: मम्मत १२,८० स्मा कपाणी १६,१ पदकन्दः प्रपम २९,११ पदो कानि-कानि ११,७३ गदरयुपजिविका ११,७४ यदय रिमर मिनः १९.३५ सवय करच मान ३३.३५ पदा सूर उदिते ३३,९० गश्वरय माविषो २५,१५ गधाय १२५,२९ स्या बाया. २३,२८ महात्मा मममुग। १८.५८ यदापिपेष मातरं.१९,११ यदापो सध्या इति २०,१८ यदावधन दाक्षायणा ३४,५२ यदि आप्रद्यदि २०१६ यदि दिवा यदि नकम् २०,१५ यदिमा वाजयतहम् १२,८५ यदूवध्यमुदरस्य २५,३३ यद्रामे यदरप्ये ३,४५, ५०,१७ यदत्तं यत्परादानं १८,६४ यदेवा देवहेहनं २०,१४ यद्देवामो ललाम[ २३,२९ यदाजिनो दाम २५,३१ यदातो अपो अगर्मागन् २३,७ याहिलं तदग्नये २६,१२ यरिणों यवमात्ति २३,३०-३१ यद्धविष्यमृतुशौ २५.२७ यन्ता च मे धर्ता १८,७ ते देवी नितिः १२,६५ यात्रा राइ यन्यमि १४,२२ गनिन्जिा रक्णसा २५,२५ यीक्षण मॉस्पचन्या २५,३६ सम्म छिद्र नक्षुषो ३६.२ यमग्ने कम्यवाइन १९,६४ एमग्ने पृर मर्यमा ६,२९ यधिमा नमुचेरा १९,३४ यमविना सरस्वती २०,६८ यमाय स्वाहिरस्वते २८१ यमाय स्वा मसाय ३७,११ यमाय यमसमथर्वभ्यो ३०,१५ नमाय स्वाहाऽन्तय २८,१३ यमेन दानित २९,१३ परिधि पर्यधत्या २,१७ यवान भागोऽस्पयवानो १४,२६ यविदापी महिना २७,२६ वस्तु सर्वाणि भूतानि ४०,६ यस्ते अद्य कृणवत् १९,२६ यस्ते अश्वसनिर्भक्षी ८.१२ यस्ते इप्स स्कन्दति ७,२६ यस्ते रसः सम्मृतः १९,३३ यस्ते स्ननः शशयो ३८.५ यस्माज्जातं न पुरा ३२,५ यस्मान जातः परो८,३६ यस्मिन्त्सर्वाणि भूतानि ४०७ यस्मिनश्वास ऋषमास २०१७८ यस्मिवृचः साम ३४,५ यस्य कुमो गृहे १७,५२ यस्य प्रयाणमन्वस्य ११,६ यस्यायं विधार्यो ३३,८२ यस्यास्ते घोर मासन् १९,६४ यस्थमे हिमवन्तो २५,१५ यस्य ते यज्ञियो गर्भो८,२९ यस्यौषधीः प्रसप १२,८६ याँ आऽबह उशतो देव ८,१९ या इपवो यातुधानानt १३,७ या मोषधीः पूर्वा जाता १२,७५ या ओषधी सोयराशी १२,९२.९३ याः फलिनीयर्या अफला १२,८९ या: सेना अभीत्वरी: ११,७७ या ते ऽयःशया ५,८- या ते धर्म दिव्या ३८,१८ पाते धामानि परमाणि १७,२१ मामि इविधा ४,७ यातेधामान्युश्मसि ६,३ या ते शिवा १६,२७ ४९ या हेतिमीदुष्टम १६,११ यामिघु गिरिशन्त १६,३ या मेधा देवगणाः ३२,१५ यावती यावापृथिवी ३८,९६ या वो कशा मधुमती ७,११ या वो देवाः सूर्ये १३,२३, १८,४७ गा म्यानं विचित्रोभी १९,१० या पातेन प्रतनौषि १३,२१ ·पद-वर्णानुक्रम-सुधी याश्चिममुपश्यन्ति १२,९४ यास्ते भो सूर्ये रचौ १३,२९॥ रेवती रमभ्यम् ३,२१, ६८ रोहितो धूमरोहित १४,२ युकोन मनवा पर्व ११,२ मुफ्त्याय सविता देवान् ११.३ युवा हि शिना हरी८३४ युवा हि देवहूतमा १३,३७, ३३,४ युजे वो ब्रहम पूम्य ११,५ युजते मन उत ५,१४, ११,४। लागलं यवीरवत् १२,७१ पृण छिदै १२,५४, १५,५९ लोमभ्यः हवादा ३९.१० लोमानि प्रतिम २०,१३ ये १ौ पपिरक्षय १६,६० ये भूतानामधिपतयो १६,५९ ये हपाणि प्रति २,३० ये बाजिनं परिपश्यन्ति २५,३५ येपामा रोचने दियो १३८ ये वृशेषु शपिपरा १६,५८ पेषामध्येति प्रवसन्येषु ३,४२ ये समानाः समनसः १९,४५.४६ यो अग्निः कल्पवाहनः १९,६५ यो अग्निरग्नेर पजायत १३,४५ यो अस्मभ्यमराती ११,८० योगे-योगे तवस्तरं ११,१४ यो देवेभ्य भातपति ३१,२० योनः पिता जनिता १७,२७ यो भूतानामधिपतिः २०,३२ योरेवान्यो समीवहा ३,२९ यो वः शिवतमो रस १२,५१, युजन्ति अमगरुष २३,५ युजन्यस्य काम्पा २३,६ युजाचार रासभं ११,१३ युन्नानः प्रथमं मनः ११.१ युनक सीप वि १२,६८ युवं तमिन्द्रापर्वता ८,५३ युव मुराममश्विना १०,३३, २०,७६ युमा इन्द्रोऽभूणीत १,१३ यूपवस्का उत ये २५,२९ ये भग्निवाला १९.६० देचे पित। १९,६७ ये जनेषु मलिमलव १९७९ ये तीर्थानि प्रचन्ति १६,६१ ये ते पन्थाः सविता ३४,२७ ये त्वाऽदिइये मघवन् ३३,६३ ये देवा अग्निनेत्राः ९,३६ ये देवा देवाना १७,१३ ये देवा देवेष्वधि १७,१४ ये देवासो दिव्येादया७.१९ येन ऋषयस्तपमा १५,४९ येन काग्यपसो ३४,२ येन चौरमा पृपियी ३१,६ येन वदसि सहनं १५.५५, १८,६९ येन पूर्व पितरः १९,५१ पेमा स्पना म ते ३४,४६ थेमा पावक चक्षसा ३३,३२ येना ममत्सु सासही १५,४० येनेदं भूत भुवनं ३४,४ येऽनेषु विविध्यन्ति १६,६२ रक्षमा मागोऽसि ६,१६ रक्षोदणं वलगहनं ५,९३ रक्षाहणो वो वलगहन: ५.२५ रक्षोहा विश्वचर्षणिः २६.९६ रजना हरिणी सीसा २३,३७ रथवाहणर हविरस्य २९,४५ रये तिष्ठन्नयति २९.४३ रयिश्च मे रायश्च १८,१० रश्मिना सत्याय मयं १५,६ राजन्तमावराणों गोपाम् ३,२३ राजयति प्राची दिग्१४,१३, १५,१० रातिर सत्पति महे २२,१३ राया वयर ससवाश्मो ७,१० राये नुयं जज्ञतू २७,२४ उचं नो यहि १८,४८ उन बाह्म जनयन्तो ३१,२१ द्वाा समृग्य पृथिवीं ११,५४ रूपेण वो रूपमभ्याग। ७,४५ रेतो मूनं वि जहाति १९,७६ क्ष्यन्तीवेदा गनीगन्ति २९,३० वनस्पतिरवमृष्टो २०१५ बरसतेऽव सृजा २७,२१ वनसते बीड्बङ्गी २९,५२ पनेषु व्यन्तरिक्षा ४,३१ वयं ते अद्य १८,७५ पर्य नाम प्रप्रवामा १७,९० पर सोम प्रते ३,५६ पय हि त्वा प्रयति८.२० मणः क्षत्रमिन्द्रियं २०,७२ नरुणः प्राविता गुवत् ३३,४६ वरुणस्योत्तम्भनमसि ४,३६ बत्री त्वष्ट्रवरुणस्य १३,४४ वर्षाभिर्मतुनाऽऽदित्या २१,२५ दहिब्रतनामासुः २४,३८ वसन्ताय पिजलाम् २४,२० मन्तेन ऋतुना देवा २१,२३ कमवत्रयोदशाक्षरेण २,३४ वसवस्त्वा कृण्वन्तु ११,५८ वश्वस्त्वाऽऽन्वन्तु ११,६५ असवस्वाजन्तु गायरेण २३,८ वश्वस्त्वा धूप यन्तु ११.६० वसु च मे वसतिश्च १८.१५ असभ्य प्राश्यानालभते २०,२७ नसुभ्यस्त्वा स्टेभ्यः २,१६ म्सूनो भागोऽसि साणा १४,२५ बसा. पवित्रमसियो १,५ बसौ पवित्रमसि शत १,३ वस्थ्यस्यदितिरस्या ४,११ मह वपो जातवेदः ३५.२० ·(१६४) वाजसनेथि-माध्यन्दिन-शुल विधेम ते परमे १७,७५ दिन इन्द्र मृधो ८,४४१८,७० वि पाजसा पृथुना ११,४९ विमकार र हवामहे ३०,४ विभूरसि प्रवाहको ५,३१ विभूमात्रा प्रभः पित्रा २९,१९ विधाइ पृहत्पिबतु ३३,३० पिमान एष दियो १७,५९ वि मुच्यध्वमन्या १२,७३ विरामि दक्षिणा दिन १५,११ विराज्योतिरधारयत् १३,२४ विवस्वन्नादित्येष ते ८५ विश्वकर्मन् हविषा ८,४६, १७,२३॥ विष्णोर्नु के वीर्याणि ५,१८ धीतर इतिः शामितर १७,५७ वीतिहोवं त्वा क्वे २,४ वृष्ण अमिरसि १०,२ वेदादमस्य भुवनस्य २३,६० वेदाहमेतं पुरुष ३१,२८ वेदेन रूपे व्यपिवत् १९,७८ वेदोऽसि येन त्वं २,२१ वेचा घेदिः समाप्यते १९,१७ वेनस्तत्पश्यनिहितं ३२,८ वैश्वदेवी पुनती देव्या १९,४४ वैश्वानरस्य सुमती २६,७ वैश्वानरो न ऊतये १८,७२ वार्य ते शुन्धामि ६,१४ वाचस्पतये पवस्व ७१ वाचस्पति विश्वकर्माणम् ८,४५, १७,२३ वाचे स्वाहा प्राणाय ३९,३ वाजः पुरस्तादुत १८,३४ वाजश्च मे पमवश्च १८१ याजस्य तु प्रसव ९,२५ वाजस्य नु प्रसवे १८,३० वाजस्य मा प्रसव १७,६३ वाजस्येमं प्रसवः ९,२३ वाजस्येमा प्रसवः ९,२४ वाजाय स्वाहा १८,२८, २९,३२ वाजेबाजेऽवत वाजिनो ९,१८, २१,११ पाजो नः सप्त प्रदिशः १८,३२ याजो नो अद्य १८,३३ पातं प्राणेशापानेन २५,२ वासरहा भर वाजिन ९८ भातस्य जूति वरुणस्य १३,४२ वाताय स्वादा धूमाय २०,२६ वातो वामनो वा ९७ घाममय पवितमिम८६ वायव्यायव्यान्याप्रोति १९,२७ वायुः पुनातु सविता ३५,३ वायुर ग्रेगा यज्ञपीः २७,३१ वायुरनिलममृतम् ४०,१५ पायुष्ट्वा पचतैरवत २३,१३ पायोः पूतः पवित्रण १९,३ वायो ये ते सहक्षिणी २७,३२ नायो शुको भयामि २७,३० यानंदसाय शवये १८,६८ विविद विधोदित १६,५२ विज्यं धनुः कपदिनी १६.१० वितं च मे वेद्यं १८,११ विदयदी सरमा ३३,५९ विद्याते अग्ने भा १२,१९ विद्या चाविद्या च४०,१४ विपति नाम्या तर२५,९ व्यवस्वतीरुर्विया वि २९,३० तं कृणुतागिनमा ४,११ व्रतं च म ऋतवथ १८,२३ व्रतेन दीक्षामामोति १९,३० प्रीहयच में यवाच १८,१२ वेशीनां त्वा परममा ८४८ विश्वकर्मा त्वा सादयतु १४,१२, १४ विश्वकर्मा विमना १७,२६ विश्वकर्मा राजनिष्ट १७,३२ विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतो १७,१९ विश्वस्मै प्राणायापानाय १३,१९ विश्वस्य केतु वनस्य १२,२३ विश्वस्य दूतममृतं १५,३३ विश्वस्य मूर्धनधि १८५५ चिश्या आशा दक्षिण ३८,१० विश्वानि देव सवितः ३०,३ विश्वा रूपाणि प्रति १२३ विश्वास मुवा पते ३७,१८ विश्वे अन्य महतो १८,३१, ३३,५९ विश्वे देवा भाषु८,५७ विश्वे देवा। शृणुत ३३.५३ विश्वे देवायमसेषु ८५८ विश्वे देवास था गत ७.३४ विश्वेभिः सोम्यं मधु ३३,१० विश्वेशामदितिः ३३,१६ विश्वो देवस्य नेतः ४.५ ११.६७, शं च मे मयश्च १८ शंते परेभ्यो गानेभ्यः १३,१४ शं नो देवीरभिष्टय ३६.१२ शंनो भरन्तु याजिनो ९,१६॥ २१,१० शं नो मिनः शं ३६.९ शं नो वातः पवतार ३६,१० वातः काहि ते ३५,८ शतं वो अम्ब धामानि १२,७६ शतमिसु शरदा २५,२२ शमिता नो घनस्पतिः २१,२१ शर्म घ स्थी वर्म च ११.३० शर्मास्यवधूतर १,१४, १९ शाद ददिरच २५,१ शारदेन ऋतुना देवा २१,२६ शिरो मे भीर्यशो २०५ शिल्पा विदेण्यो २४,५ | शिवन मा वा १६, विष्णोः कर्माणि पश्यत ६.४, १२,३३ विष्ण: कमोऽसि सपत्नहा १२.५ विष्णम रायमलि ५,११ ·पजुर्वेद-वर्णानुक्रम-सूची (१६५) शिवो नामासि ३,६३ शिवो भव प्रजाभ्यो ११,४५ शिपो भूत्वा मधमने १२,१७ शुक्र स्वा शुकेण ४,२६ शुक्रज्योतिश्च चित्र १७,८० शुकश्च शुचिव १४,६ शुस्वालः सर्वशुर २४,३ शुन सु फाल वि १२,६९ शैशिरेण ऋतुना देवा २१,२८ शायन्त इव सूर्य ३३,४१ धीणामुदारी भणी १२,२२ श्रीच ते लक्ष्मीब ३१.२२ धुधि भुरकर्ण पतिभिः ३३.१५ स्वात्राः पीता भवत ४,१२ श्वाना स्थ वृत्रतुरो ६,३४ शिवत्र मादित्यानाम् २४,३९ पडस्य विष्ठा शतम् २३,५८ षोडशी स्तोम माजी १५,३ सजूदेवेन सवित्रा ३,१० सजोषा इन्द सगणो ७,३७ मध्यस्वाग्ने प्र२७,२ संज्ञानममि कामधरण १२,४६ सत्यं च मे श्रद्धा १८,५ सत्वं नश्चित्र वाहस्त २७,३८ सत्वं नो अग्ने २१,४ सत्रस्य ऋद्धिरसि८.५२ सदसस्पतिमद्भुतं ३२,१३ स दुइवरस्वाहुत: १५,३४ सद्योजातो व्यमिमीत २९.३६ सधमादो युमिनीराप १०,७ एन इन्द्राय यस्यवे २६,१७ नः पावक दीदियो १७.९ नः पितेव सूनवे ३,२४ स नो बन्धुर्जनिता ३२,१० स नो भुवनस्य १८,४४ मते पयासि समु १२,११३ सं ते मनो मनमा ६,१८ सं ते वायुमातरिश्वा १९३९ सन्धये जारं गेहाय ३०,९ सन्नः सिन्धुरवस्थ ८,५९ सं त्यममे सूर्यस्य ३,१९ स पर्यगाच्छुकमा ४०८ सप्त ऋषयः प्रति ३५,५५ सप्त ते अग्ने समिधः १७,७९ सप्तास्यारान् परि ३१,१५ म प्रथमो बृहस्पतिः ७.१५ सोधि रिर्मघवा १२,४३ समख्ये देवा धिया ४,२३ सममिरमिना गत ३७.१५ समावरायोषयो ३४,३५ ममारवान श्रुतको २७,१ समितर संकल्पेयार १२,५७ समिदसि सूर्यस्त्वा २,५ समिद्ध इन्द्र उषमाम् २०,३६ समिदे अनावधि १७,५५ समिद्धो मामिः समिधा २१,११ समिद्धो अतिरश्विना २०,५५ समिदो अजन्कदरं २९.१ समिदो अय मनुषो २९,२५ समिधाऽग्नि दुवस्यत ३.१७ १२,३० समिन्द्र णो मनमा ८,१५ ममुद्रं गच्छ स्वाहा ६,२१ समुदस्य स्वाऽवयाग्ने १७,४ समुद्रामिर्मधुमा १७,८९ समुदाय वा वाताय ३८,७ समुद्राय शिशुमारान् २४,२१ समुद्रे ते हृदयम् ८,९५, २०.१९ समुद्र वा तृमणा १२,२० समुद्रोऽधि नभस्वाना १८,१५ समुद्रोऽसि विश्वव्यचा ५.३३ सम्प्रच्यवध्वमुप सम् १५,५३ संबहिरतार हविषा २,२२ सम्भूति च विनामा ४०,११ सं मा सृजामि पयसा १८.३५ सम्यक् प्रान्ति सरितो १३,३८, १७,९४ सम्राडसि प्रतीची दिग् १५,१२ स यक्षदस्य महिमा २७,१५ सरस्वती मनसा १९,८३ सास्वती योन्यो १९,९४ मरोभ्यो धेवरमुपस्था ३०,१६ सनिमेषा जशिरे ३२,२ सविता ते शरीराणि ३५,५ सविता ते शरीरभ्यः ३५,३ सविता स्वा सपानार ९.३९ सविता प्रथमऽइन् ३९.६ गविता वैष्णो दधद् २०७१ सवितुस्त्वा प्रसवः १,३१ सवित्रा प्रसवित्रा १०.३० सहदा पुरहूत १८,६९ सह स्प्या नि वर्तस्त १२.१०॥ ४१ स हम्यवादमर्त्यः २२,१६ सहय हस्यय १४,९७ संवत्वरोऽसि परि २७,४५ सं वर्चसा पयसा २,२४, ८,१४, १६ संसाया स्वर्विदा ११.३१ संवा मनासि १२,५८ पशितं मे ब्रह्म ११,८१ सरशितो रश्मिना स्थः २३,१४ सश्समियुवसे वृषन् १५,३० ससीदस्व महाँ भसि ११,३७ सरसृष्टी वसभी रुद्रः ११,५५ सरसनभाया स्थेपा २,१८ साहितासि विश्वरूप्यूर्जा ३,२२ सरहितो विश्वसामा १८,३९ म इथानो वसुष्कविः १५,३६ स इधुहस्तैः १७,३५ संकन्दनानिमिषेण १७,३४ सखायः संपः सम्पश्चम् १५,१९ स जातो गभी असि ११,४३ परब्दो भयबोभिः १२,७४ खर्कतामिः सः १४,७ ·(१६६) वाजसनेयि-माध्यन्दिन-शुद्ध स्वादिष्ठया मदिष्टया २६,२५ स्वादुषसदः पितरो २९,४६ खाद्वी वा स्वादुना १९.१ स्वाहा पूष्णे शारसे ३८,१५ स्वाहा प्राणेभ्यः साधि ३९.१ स्वाहा मादिः परि ३७,१३ स्वाहा यशं मनमः ४६ स्वाहा यसै वरुणः २१,२२ स्वाहा रुदाय रुद्र ३८,१६ स्वैर्दक्षर्दक्षपितेद १४,३ सदसा जातान् प्रणुदा १५,२. सहस्तोमा सहच्छन्दः ३४,१९ महाशीर्षा पुरुषः ३१.१ सहसस्य प्रमाऽसि १५,६५ सहस्राणि सहस्रशो १६,५३ सहस्व में भाती: १२,९९ पाक यक्ष्म पत १२,८७ सा विश्वायुः मा विश्व १,४ मियारा पत्नसाही ५,१० मित्यसि स्वाहा ५,१२ मिति परि विशन्ति २०,२८ सिनीवालि पृथुष्टुके ३४,१० मिनीवाली सुपर्दा ११.५६ सिन्धोरिव प्राध्वने १७,९५ सीद त्वं मातुरस्या १२,१५ मीद होता व त लोके ११.३५ सीरा युजनित कवयो १२,६७ पीसन तन्त्र मनसः १९,८० मुगव्यं मो बाजी स्वश्व्यं २५,४५ मुमा को देवा सदना ८,१८ मुजाता ज्योतिषा सद्द ११,४० मुत्रामाणं पृभिवा २१.६ सुनापमा रुदेवम् २१.७ सुपर्ण पाजेन्य भाति २४,३० सुपर्ण बस्ते मृगो २९,४८ सुपर्णोऽसि गरमान् १२, १७.७२ सुषमाः पुमा रामनयन् ७,१८ मूहिरमिः पूषण्वान् २१,३५ मुभूः स्वयम्भूः प्रथमो २३,६३ मुमिनिया न आप ३५,१२ सुसमिद्धाय शोचिषे ३२ सूपस्था भय देवो २१,६० सूर्य एकाकी चरति २३,१०, ४६ मूर्यत्वचस स्थ राष्ट्रदा १०४ सूर्यरश्मिहरिकेशः १७,५८ सूर्यस्य चक्षुरारोह ४.३२ सो अमियों वमुर्गुणे १५,४२ सोमर राजानमवसे ९,२६ सोमः पवते मोमः ७,२१ सोममद्भपो व्यपिवत् १९,७४ सोम राजन् विश्वास ६.२६ सोमस्य त्वा द्युम्नेन १०,१७ मोमस्य स्विषिरसि १०,५, १५ मोमस्य रूपं क्रीतस्य १९,१५ सोमानर स्वरणं कृणुहि ३,२८ सोमाय कुल आरण्यो २४,३९ सोमाय लबानालभते २४,२४ सोमाय इसानालमते २४,२२ सोमो धेनु योमो ३४,२१ सोमो रानागृत९१९,७२ सौरी बलाका शार्ग: २४,३३ स्तीर्ण बर्दिः सुष्टरीमा २९,४ स्तोकानामिन्दुं प्रति २०,४६ स्थिरो भव वोड्का १९,४४ । स्योना पृथिवि नो ३५,२१, ६९. शुचिषद्वसुः १०.२४, १२,१४ हरयो धूमकेतयो ३३,२ हविधानं यदधिन। १९,१८ इविष्मतीरिमा पापा ६,९३ हस्न आधाप सविता ११.१९ दिद्वाराय स्वाहा २२,७ दिमस्य वा जरायुणा १७,५ हिरण्मयेन पाण ४०,१७ विण्यगर्भः समवर्तत १३.४॥ २३,१: २५,१० हिरण्यपाणिः सविता ३४,२५ हिरण्यपाणिमूतये २२,१० दिरण्यरूपा उषसो १०,१६ हिरण्योऽयो अस्य २९,२० हिरण्यहस्तो अपुर: ३४,२६ हदे त्वा मनसे त्वा ६,२५, ३७.१९ हेमन्तेन मातुला देवा २१,२७ होताऽवयुराव या २५.२८ होता यक्षतनूनपातम् २८,२४ २५ होता रक्षन्नपात् २९.३० दोता यतिम्री देवीः २१.३७, २८,८ होता यक्षपेशवती: २८३१ होता यक्षानेतसा २८.३० होता यक्षप्रजापतिर २३.६४ होता यक्षत्वष्टारम् २८९ । हा यक्षरसमिधाऽमिम् २१,२९ मुरावन्तं बर्हिषदर १९,३९ सुरी वीरान प्रजनयन् ७,१३ मृषारथिरस्वानिव ३४,६ मुषण मूर्य र रिमा १८,४० मुष्टतिर मुमतानपी २२,१९ सुमनशं या यं ३,५० त्योनाशि सुषदाऽसि १०.२६ मुष मे नमसाख १८,२१ 1 स्वगा वा देवेभ्यः २२.४ स्वतवांश्च प्रघासी १७,८५ म्वयं दाजिस्तन्वं २३,१५ स्वयंभूरसि श्रेष्ठो १,२६ स्वएडमि सपाना ५,२४ स्वराश्युदीची दिग १५,१३ स्वर्ण धर्मः स्वाहा १८५० स्वर्यन्तो नापेक्षन्त १७,६८ स्वस्ति न इन्दौ १५, १९ स्वावृतोऽमि विवेभ्या ७॥ ६ ·यजुर्वेद-वर्णानुकम-सूची होता यक्षदुरो दिशः २१,३४ होता यक्षदेव्या होतारा २१,३६॥ होता पक्षासमिधानं २८.२४ होता यक्षसमिधेन्द्रम् २८.१ होता यक्ष सरस्वती २१,४४ होता यक्षत्सुपेशमा २१,३५१ होता यक्षदग्निर स्वाक्षा २१,४० होता यक्षदग्निः विष्ट २१,१७ होता यक्षदश्विनौ २१,४१.४३ होता यक्षदिडामिः २८,३ होता यक्षदिटेदित ९१,३. होता यक्षदिन्द्रम् २१,४५, २८,११ होता यक्षदीडन्यम् २८,२६ होता यक्षदुषे २८, होता यक्षदोजो म २८५ होता यक्षरसुबह २८,२७ होता यक्षसोतमम् २१,३८. होता यक्षदहिकर्ण २१,३३ होता यक्षर्दिषीन्द्र २८,४ होता यवनस्पतिर २९,३९, ४६. २८,१०, ३३ होता यक्षधरस्वती: २८,२८ होता यक्षनराशरस २१,३१ होता यक्षास्ताहाकृतीः २८,३४ wit वाजसनेयि-माध्यन्दिन--शुक्क यजुर्वेद- -संहिताऽध्यायानां सूची अध्यायः पृष्ठा अध्यायः ९७-१०१ १०१-१०५ १०५-१०८ १०८-११२ ११४-११७ २१७-१९० २२१-११५ १प्रथमोऽध्यायः २ द्वितीयोऽध्याय. ३ तृतीयोऽध्याय ४ चतुर्थोऽध्यायः ५ पञ्चमोऽध्यायः ६ पठोऽध्यायः ७ सप्तमोऽध्याच ८ अष्टमोऽध्यायः १ नवमोऽध्यायः १० दशमोऽध्यायः ११ एकादशोऽध्यायः १५ द्वादशोऽध्यायः १३ त्रयोदशोऽध्यायः १४ चतुर्दशोऽध्यायः १५ पञ्चदशोऽध्याय १६ षोडशोऽध्यायः २७ सप्तदशोऽध्याय. १८ अटाशोऽध्यायः १९ एकानविंशोऽध्यायः २० शिप्यायः १-४ २१ एकविंशोऽध्यायः ४-६ २२वाविंशोऽध्यादः ७-१० | २३ अयोविंशोऽध्याय १०-१३ / २४ चतुर्विशोऽध्यायः २५ पञ्चविंशोऽध्याय २७-२०२६ षड्विंशोऽध्यायः २१-१५ २७ सप्तविंशोऽध्यायः २५-३०२८ अष्टाविंशोऽध्यायः ३०-३४ २९ एकोनत्रिंशोऽध्यायः ३०विंशोऽध्यायः ३७-४२ ३१ एकत्रिंशोऽध्याय ४२-४१, १२ द्वात्रिंशोऽध्याय ४९-५४ ३३ प्रतिशोऽध्याय. ५४-५८.३४ चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ५८-६३ ३५ पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ६३-६८ ३६ पदिशोऽपाया ६८-७५/३० सप्तत्रिशोऽध्याय २८ अष्टात्रिंशोऽध्याय. ८१-८६ ३२ कोनचावारिशोऽध्याय. ४० घरवारिशोऽध्यायः १२८-१२९ १९९-१३० ११७-१४१ १४१-२४१ २४१-२४४ १४४-२४६ १४६-१४८ १४८-१४१ १५०

·No text on this page.